σύ, παιδίον, προφήτης Υψίστου κληθήσῃ· προπορεύσῃ γὰρ προ προσώπου Κυρίου, ἑτοιμάσει ὁδοὺς αὐτοῦ. Τοῦ δοῦναι γνῶσιν σωτηρίας τῷ λαῷ αὐτοῦ, ἐν ἀφέσει ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Διὰ σπλάγχνα ἐλέους Θεοῦ ἡμῶν ἐν οἷς ἐπεσκέψατο ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους, Ἐπιφάναι τοῖς ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θα νάτου καθημένοις, τοῦ κατευθύναι τους πόδας ἡμῶν εἰς δὲὸν εἰρήνης. Μεταβαίνει τῇ προφητεία πρὸς τὸν ἑαυτοῦ ὁ παῖδα τὸν Ἰωάννην, Κύριον δὲ ἐνταῦθα τὸν Χρι στὸν ὀνομάζει. Τὸ δὲ ἑτοιμάσαι τὸν Ἰωάννην τὰς ὁδοὺς τοῦ Χριστοῦ, τὸ ἀγαγεῖν ἐστι τοὺς ἀνθρώπους εἰς ἐπίγνωσιν καὶ πίστιν αὐτοῦ, δι' ἧς εἰσέρχεται ὁ Κύριος εἰς τὰς ἀνθρώπων ψυχὰς καὶ ἐνοικεῖ ταύταις καὶ ἐμπεριπατεί. Ερμηνεύει τὴν ἑτοιμασίαν τῶν τοῦ Κυρίου ὁδῶν, καί φησιν ὥστε διὰ τοῦ κηρύγματος αὐτοῦ γνῶσιν ἐνθεῖναι τῷ κατὰ δημιουργίαν λαῷ τοῦ Χριστοῦ τῆς δι' αὐτοῦ δὴ τοῦ Χριστοῦ· σωτηρίας τῷ κόσμῳ παντί. Σωτηρίας, τῆς ἐν ἀφέσει ἁμαρτιῶν αὐτῶν, ἤγουν τῆς γινομένης ἐν τῷ ἀφεθῆναι καὶ λυθῆναι τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου. Εν ἀφέσει ἁμαρτιῶν. τῇ διὰ σπλάγχνα ελέους Θεοῦ ἡμῶν, ἤτοι τῇ διδομένῃ διὰ τὴν συμπάθειαν τοῦ ἐλεήμονος Θεοῦ, καὶ οὐ διὰ τὰ ἔργα τῶν ἀνθρώτων, τὸν κόσμον ἡ ἀνατολὴ τοῦ νοητοῦ ἡλίου ἐξ ὕψους ὅ ἐστι φανερωθεὶς τοῖς ἐν γῇ. Τοῦτο γὰρ ἑρμηνεύων τῆς θεότητος, τουτέστιν, ὁ νοητὸς ἥλιος ἀνατείλας, φησὶν, ἐπεσκέψατο ἡμᾶς εἰς τὸ ἐπιφᾶναι, τουτέστιν, μένουσι καὶ τῇ σκιᾷ τοῦ θανάτου, ἤτοι τῇ ἁμαρτία, ἐπιλάμψαι τοῖς ἀνθρώποις, τοῖς ἐν σκότει τῆς πλάνης φωτὸς τῶν τοῦ Κυρίου ἐντολῶν· θανάτου δὲ νυκτί, σκιᾷ μὲν, ήγουν νυκτὶ λεγομένῃ, ὡς ἀπουσίᾳ τοῦ χωρισμὸς τοῦ Θεοῦ, τῆς ζωῆς τῆς ἀληθινῆς. διὰ τὸ ἐπάγειν αὐτὴν θάνατον ψυχικόν, ὅς ἐστιν ὁ Επεσκέψατο ἡμᾶς, ἵνα ἐπιφανῇ, φησίν, ὥστε ἁμαρτίᾳ, δι' ὧν ἡ διάστασις καὶ ὁ χωρισμὸς καὶ ἡ ἐγεῖραι τοὺς ἀκινήτως ἐμμένοντας τῇ ἀπιστίᾳ καὶ ἔχθρα μετὰ Θεοῦ. Καὶ κατευοδῶσαι τὰς πορείας τῆς πολιτείας ἡμῶν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς κατὰ Θεὸν εἰρήνης, τουτέστιν εἰς εὐσέβειαν καὶ ἀρετήν. Αὗται γὰρ ἄγουμετὰ Θεοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύ σιν ἡμᾶς εἰς συνέλευσιν καὶ ἕνωσιν καὶ φιλίωσιν Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν νησις, τῷ Πατρὶ, λέγω, καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Ἐν οἷς σπλάγχνοις, ήγουν δι' & σπλάγχνα ἐλέους, ἐπεσκέψατο ἡμᾶς, εἴτουν ἐπεφοίτησεν εἰς αἰώνων. Αμήν. (*) Hic videtur excidisse γεγενημένης, aut simile quid. ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ ΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ. α'. Περὶ τοῦ ἐν Κανᾷ γάμου. (Cap. II, vers. 1.) ρ η'. Περὶ τῶν πέντε ἄρτων καὶ τῶν δύο β'. Περὶ τῶν ἐκβληθέντων ἐκ τοῦ ἱεροῦ. (ΙΙ, 43.) γ'. Περὶ Νικοδήμου. (ΙΙΙ, 1.) 8. Ζήτησις περὶ καθαρισμοῦ. (ΙΙΙ, 25.) ε'. Περὶ τῆς Σαμαρείτιδος. (ΙV, 5.) ς'. Περὶ τοῦ βασιλικού. (ΙV, 46.) ΜΘ. ζ.. ζ. Περὶ τοῦ τριακονταοκτώ ἔτη ἔχοντος ἐν τῇ ἀσθενείᾳ. ΙV, 5.) Μθ. ιγ'. Μρ. ε'. Λου. ιγ'. ιχθύων. (VI, 5.) Μθ. κς'. Μρ. ις' Λου. κή. θ'. Περὶ τοῦ ἐν θαλάσσῃ περιπάτου. (VI, 16.) Μθ. κζ'. Μρ. ιζ. ι. Περὶ τοῦ ἐκ γενετής τυφλοῦ. (ΙΧ, 1.) ια'. Περὶ τοῦ Λαζάρου. (ΧΙ, 4.) ιβ. Περὶ τῆς ἀλειψάσης τὸν Κύριον μύρφ (ΧΙΙ, 5.) ΜΘ. Εβ'. Μρ. μδ. Λου. κα'. EVANGELIUM SECUNDUM JOANNEM. 1. De nuptiis in Cana. 2. De ejectis e templo. 3. De Nicodemo. 4. Quastio de purificatione. 5. De muliere Samaritana. 6. De regio. CAPITA EVANGELII JOANNIS. 7. De eo qui triginta et octo annos moroo.cuebatur. 8. De quinque panibus et duobus piscibus. 9. De ambulatione in mari. 10. De coco a nativitate. 11. De Lazaro. 12. De mulicre qua unxit Dominum unguento.

ις'. Περὶ τοῦ νιπτήρος. (ΣΙΙΙ, 5.) ιγ. Περὶ ὧν εἶπεν Ιούδας. (ΧΗ, 4.) ιδ. Περὶ τοῦ ἄνου. (ΧΙΙ, 14.) ΜΘ. με Πρ. Α. Δου. ξη. ιζ. Περὶ τοῦ Παρακλήτου. (2, 26.) ιη'. Περὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Κυριακού σώματος. ιε'. Περὶ τῶν προσελθόντων Ἑλλήνων. (Χ11, 20.) (ΧΙΧ, 58.) 110. ξη. Αρ. μη. Λου. β. 13. De verbis Jude. 14. De asello. 45. De Grecis qui accesserunt. 18. De lotione pedum. 17. De Paracleto. 18. De petitione corporis Domini. INTERPRETATIO EVANGELIL JOANNIS. Quis certe fuerit Joannes evangelista a prioribus evangelistis didicimus, puta quod frater Jacobi, Alius Zebedai, a vico Bethanida regionis Galilzæ, arte piscator '. Neque autem prius, neque postea litteras didicit, sed penitus idiota erat: attamen talem cum novimus, qualem esse decebat illum, qui a Christo edoctus esset. Siquidem cum in eœna super pectus Domini recubuisset, talem hausit scientiam, qualem alius nemo sortitus est. Et vere de cœlo tonuit, et de penetralibus Spiritus exclamavit: non tanquam alte vociferans, sed quasi de rebus altis clamans: et linguam cum spiritu m10vens. Hic igitur cum in tria aliorum Evangelia, que aibi a quibusdam fidelibus allata erant, incidisset vidissetque hos tres in eo maxime sermone versatos, qui de Salvatoris erat humanitate, cæteruin dogmata, quae de divinitate ejus erant, pretermi sisse, ipsa quidem evangelia admiratus est ac laudavit, et vera cos dixisse ac fine digna testatus est. Ipse autem motus a Christo ad præsens opus accessit, et quædam narrat, quæ etiam ab aliis scripta erant, ne videatur Evangelium suum ab aliorum Evangeliis separasse: præcipua tamen illi cura fuit, quae ab aliis relicta erant, addere, ac de divina Salvatoris gratia plura ponere, sicut necessarium esse ob insurgentes haereses judicavit (a). Alii siquidem ob auditorum imbecillitatem ¡Ha praetermiserant, nondum confirmata prædicatione: bic autem crescente jam ade, ac fidelibus intellectu capacioribus, de hac definivit, additis etiam quibusdam capitibus, quæ antea silentio fuerant præterita. Præsens antem Evangelium multis annis post capta Hierosolyma conscripsit, Cap. 1. Vers. 1. In principio erat Verbum. Nomen ἀρχὴ plura significat; hic autem proprie significat 1 Act. IV, 13. Ο εὐαγγελιστής Ιωάννης Α. EPMANEIA ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ. ΙΩΑΝΝΗΝ Τις μὲν ἦν Ἰωάννης ὁ εὐαγγελιστής εμάθομεν ἀπὸ τῶν προλαβόντων εὐαγγελιστῶν, ὅτι ἀδελφὸς Ἰακώβου, υἱὸς Ζεβεδαίου, χώμης Βηθσαϊδα, χώρας Γαλιλαίας, τὴν τέχνην αλιεύς. Ούτε δὲ πρότερον, οὔτε μὴν ὕστερον γράμματα μεμάθηκεν, ἀλλὰ πεν τελῶς Ιδιώτης ἦν. Πλήν ὁ τοιοῦτος ἴδωμεν οποίες γέγονε μαθητευθείς τῷ Χριστῷ. Αναπεσών γὰρ ἐν τῷ δείπνῳ ἐπὶ τὸ στῆθος τῆς Σοφίας είλκυσε γνώσιν, οἷαν οὐδεὶς ἕτερος εκληρώσατο. Καὶ ὄντως ἐβρόν τησεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἀνέκραγεν ἐκ τῶν ταμείων τοῦ Πνεύματος, οὐχ ὡς μέγα βοῶν, ἀλλ' ὡς περί μεγάλων βοῶν, καὶ κινῶν τὴν γλῶτταν μετὰ τοῦ πνεύματος. Οὗτος οὖν, ἐντυχών τοῖς τῶν ἄλλων Εὐαγγελίοις, προσενεχθεῖσιν αὐτῷ παρά τινων πιστῶν, καὶ ἰδὼν, ὅτι καὶ οἱ τρεῖς τῷ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐνδιέτριψαν μάλιστα λόγῳ, καὶ λοιπὸν ἔμελ λον ἀποσιωπηθῆναι τὰ περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ δόγματα· ἐκεῖνα μὲν τὰ Εὐαγγέλια καὶ ἐθαύμασε, καὶ ἐπήνεσε, καὶ πολλὴν αὐτοῖς ἀλήθειαν καὶ ἀξιο πιστίαν προσεμαρτύρησεν· αὐτὸς δὲ, τοῦ Χριστοῦ κινήσαντος αὐτὸν, ἦλθεν ἐπὶ τὸ παρὸν σύγγραμμα, καὶ διηγεῖται μὲν καί τινα τῶν τοῖς ἄλλοις ἱστορη θέντων, ἵνα μὴ ἀπεῤῥηγμένον δοκῇ τῶν Εὐαγγε λίων ἐκείνων τὸ ἑαυτοῦ Εὐαγγέλιον· μάλιστα δὲ φροντίζει τῶν παραλελειμμένων εκείνοις, καὶ πλέον τῶν ἄλλων τῆς θεολογικῆς τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίας, ὡς ἀναγκαιοτάτης διὰ τὰς μελλούσας αἱρέσεις. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ταύτην παρῆκαν διὰ τὴν τῶν ἀκροατῶν ἀσθένειαν, οὔπω τοῦ κηρύγματος για ζωθέντο;· οὗτος δὲ, τῆς πίστεως αὐξηθείσης ἤδη, καὶ τῶν πιστῶν συνετωτέρων γενομένων, ενέταξεν αὐτ τὴν, προσθεὶς καὶ ἕτερα κεφάλαια παρασιωπηθέντα τοῖς πρὸ αὐτοῦ. Συνεγράψατο δὲ τὸ παρὸν Εὐαγγέλιον μετὰ τὴν ἅλωσιν Ἱεροσολύμων πολλοῖς ὕστερον ἔτεσιν. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Τὰ τῆς ἀρχῆς ὄνομα πολυσήμαντόν ἐστιν· ἰδιοτρόπως δὲ νῦν σημαίνει τὸ Varie lectiones et not. (a) Præcipua judicavit. Hæc suo arbitrio mntavit interpres. Polerat ad verbum exprimere. Sed de divina Salvatoris gratia falsa sunt. Redde: Maxime vero curatea quæ ab illis sunt prætermissa magisque quam reliqui (curat) doctrinam de divine Servatoris natura, ut maxime necessariam, propter futuras haereses. Θεολογική διδασκαλία, theologica doctrina, est ductrina de Christo, ut Deu.

ις'. Περὶ τοῦ νιπτήρος. (ΣΙΙΙ, 5.) ιγ. Περὶ ὧν εἶπεν Ιούδας. (ΧΗ, 4.) ιδ. Περὶ τοῦ ἄνου. (ΧΙΙ, 14.) ΜΘ. με Πρ. Α. Δου. ξη. ιζ. Περὶ τοῦ Παρακλήτου. (2, 26.) ιη'. Περὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Κυριακού σώματος. ιε'. Περὶ τῶν προσελθόντων Ἑλλήνων. (Χ11, 20.) (ΧΙΧ, 58.) 110. ξη. Αρ. μη. Λου. β. 13. De verbis Jude. 14. De asello. 45. De Grecis qui accesserunt. 18. De lotione pedum. 17. De Paracleto. 18. De petitione corporis Domini. INTERPRETATIO EVANGELIL JOANNIS. Quis certe fuerit Joannes evangelista a prioribus evangelistis didicimus, puta quod frater Jacobi, Alius Zebedai, a vico Bethanida regionis Galilzæ, arte piscator '. Neque autem prius, neque postea litteras didicit, sed penitus idiota erat: attamen talem cum novimus, qualem esse decebat illum, qui a Christo edoctus esset. Siquidem cum in eœna super pectus Domini recubuisset, talem hausit scientiam, qualem alius nemo sortitus est. Et vere de cœlo tonuit, et de penetralibus Spiritus exclamavit: non tanquam alte vociferans, sed quasi de rebus altis clamans: et linguam cum spiritu m10vens. Hic igitur cum in tria aliorum Evangelia, que aibi a quibusdam fidelibus allata erant, incidisset vidissetque hos tres in eo maxime sermone versatos, qui de Salvatoris erat humanitate, cæteruin dogmata, quae de divinitate ejus erant, pretermi sisse, ipsa quidem evangelia admiratus est ac laudavit, et vera cos dixisse ac fine digna testatus est. Ipse autem motus a Christo ad præsens opus accessit, et quædam narrat, quæ etiam ab aliis scripta erant, ne videatur Evangelium suum ab aliorum Evangeliis separasse: præcipua tamen illi cura fuit, quae ab aliis relicta erant, addere, ac de divina Salvatoris gratia plura ponere, sicut necessarium esse ob insurgentes haereses judicavit (a). Alii siquidem ob auditorum imbecillitatem ¡Ha praetermiserant, nondum confirmata prædicatione: bic autem crescente jam ade, ac fidelibus intellectu capacioribus, de hac definivit, additis etiam quibusdam capitibus, quæ antea silentio fuerant præterita. Præsens antem Evangelium multis annis post capta Hierosolyma conscripsit, Cap. 1. Vers. 1. In principio erat Verbum. Nomen ἀρχὴ plura significat; hic autem proprie significat 1 Act. IV, 13. Ο εὐαγγελιστής Ιωάννης Α. EPMANEIA ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ. ΙΩΑΝΝΗΝ Τις μὲν ἦν Ἰωάννης ὁ εὐαγγελιστής εμάθομεν ἀπὸ τῶν προλαβόντων εὐαγγελιστῶν, ὅτι ἀδελφὸς Ἰακώβου, υἱὸς Ζεβεδαίου, χώμης Βηθσαϊδα, χώρας Γαλιλαίας, τὴν τέχνην αλιεύς. Ούτε δὲ πρότερον, οὔτε μὴν ὕστερον γράμματα μεμάθηκεν, ἀλλὰ πεν τελῶς Ιδιώτης ἦν. Πλήν ὁ τοιοῦτος ἴδωμεν οποίες γέγονε μαθητευθείς τῷ Χριστῷ. Αναπεσών γὰρ ἐν τῷ δείπνῳ ἐπὶ τὸ στῆθος τῆς Σοφίας είλκυσε γνώσιν, οἷαν οὐδεὶς ἕτερος εκληρώσατο. Καὶ ὄντως ἐβρόν τησεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἀνέκραγεν ἐκ τῶν ταμείων τοῦ Πνεύματος, οὐχ ὡς μέγα βοῶν, ἀλλ' ὡς περί μεγάλων βοῶν, καὶ κινῶν τὴν γλῶτταν μετὰ τοῦ πνεύματος. Οὗτος οὖν, ἐντυχών τοῖς τῶν ἄλλων Εὐαγγελίοις, προσενεχθεῖσιν αὐτῷ παρά τινων πιστῶν, καὶ ἰδὼν, ὅτι καὶ οἱ τρεῖς τῷ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐνδιέτριψαν μάλιστα λόγῳ, καὶ λοιπὸν ἔμελ λον ἀποσιωπηθῆναι τὰ περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ δόγματα· ἐκεῖνα μὲν τὰ Εὐαγγέλια καὶ ἐθαύμασε, καὶ ἐπήνεσε, καὶ πολλὴν αὐτοῖς ἀλήθειαν καὶ ἀξιο πιστίαν προσεμαρτύρησεν· αὐτὸς δὲ, τοῦ Χριστοῦ κινήσαντος αὐτὸν, ἦλθεν ἐπὶ τὸ παρὸν σύγγραμμα, καὶ διηγεῖται μὲν καί τινα τῶν τοῖς ἄλλοις ἱστορη θέντων, ἵνα μὴ ἀπεῤῥηγμένον δοκῇ τῶν Εὐαγγε λίων ἐκείνων τὸ ἑαυτοῦ Εὐαγγέλιον· μάλιστα δὲ φροντίζει τῶν παραλελειμμένων εκείνοις, καὶ πλέον τῶν ἄλλων τῆς θεολογικῆς τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίας, ὡς ἀναγκαιοτάτης διὰ τὰς μελλούσας αἱρέσεις. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ταύτην παρῆκαν διὰ τὴν τῶν ἀκροατῶν ἀσθένειαν, οὔπω τοῦ κηρύγματος για ζωθέντο;· οὗτος δὲ, τῆς πίστεως αὐξηθείσης ἤδη, καὶ τῶν πιστῶν συνετωτέρων γενομένων, ενέταξεν αὐτ τὴν, προσθεὶς καὶ ἕτερα κεφάλαια παρασιωπηθέντα τοῖς πρὸ αὐτοῦ. Συνεγράψατο δὲ τὸ παρὸν Εὐαγγέλιον μετὰ τὴν ἅλωσιν Ἱεροσολύμων πολλοῖς ὕστερον ἔτεσιν. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Τὰ τῆς ἀρχῆς ὄνομα πολυσήμαντόν ἐστιν· ἰδιοτρόπως δὲ νῦν σημαίνει τὸ Varie lectiones et not. (a) Præcipua judicavit. Hæc suo arbitrio mntavit interpres. Polerat ad verbum exprimere. Sed de divina Salvatoris gratia falsa sunt. Redde: Maxime vero curatea quæ ab illis sunt prætermissa magisque quam reliqui (curat) doctrinam de divine Servatoris natura, ut maxime necessariam, propter futuras haereses. Θεολογική διδασκαλία, theologica doctrina, est ductrina de Christo, ut Deu.

ις'. Περὶ τοῦ νιπτήρος. (ΣΙΙΙ, 5.) ιγ. Περὶ ὧν εἶπεν Ιούδας. (ΧΗ, 4.) ιδ. Περὶ τοῦ ἄνου. (ΧΙΙ, 14.) ΜΘ. με Πρ. Α. Δου. ξη. ιζ. Περὶ τοῦ Παρακλήτου. (2, 26.) ιη'. Περὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Κυριακού σώματος. ιε'. Περὶ τῶν προσελθόντων Ἑλλήνων. (Χ11, 20.) (ΧΙΧ, 58.) 110. ξη. Αρ. μη. Λου. β. 13. De verbis Jude. 14. De asello. 45. De Grecis qui accesserunt. 18. De lotione pedum. 17. De Paracleto. 18. De petitione corporis Domini. INTERPRETATIO EVANGELIL JOANNIS. Quis certe fuerit Joannes evangelista a prioribus evangelistis didicimus, puta quod frater Jacobi, Alius Zebedai, a vico Bethanida regionis Galilzæ, arte piscator '. Neque autem prius, neque postea litteras didicit, sed penitus idiota erat: attamen talem cum novimus, qualem esse decebat illum, qui a Christo edoctus esset. Siquidem cum in eœna super pectus Domini recubuisset, talem hausit scientiam, qualem alius nemo sortitus est. Et vere de cœlo tonuit, et de penetralibus Spiritus exclamavit: non tanquam alte vociferans, sed quasi de rebus altis clamans: et linguam cum spiritu m10vens. Hic igitur cum in tria aliorum Evangelia, que aibi a quibusdam fidelibus allata erant, incidisset vidissetque hos tres in eo maxime sermone versatos, qui de Salvatoris erat humanitate, cæteruin dogmata, quae de divinitate ejus erant, pretermi sisse, ipsa quidem evangelia admiratus est ac laudavit, et vera cos dixisse ac fine digna testatus est. Ipse autem motus a Christo ad præsens opus accessit, et quædam narrat, quæ etiam ab aliis scripta erant, ne videatur Evangelium suum ab aliorum Evangeliis separasse: præcipua tamen illi cura fuit, quae ab aliis relicta erant, addere, ac de divina Salvatoris gratia plura ponere, sicut necessarium esse ob insurgentes haereses judicavit (a). Alii siquidem ob auditorum imbecillitatem ¡Ha praetermiserant, nondum confirmata prædicatione: bic autem crescente jam ade, ac fidelibus intellectu capacioribus, de hac definivit, additis etiam quibusdam capitibus, quæ antea silentio fuerant præterita. Præsens antem Evangelium multis annis post capta Hierosolyma conscripsit, Cap. 1. Vers. 1. In principio erat Verbum. Nomen ἀρχὴ plura significat; hic autem proprie significat 1 Act. IV, 13. Ο εὐαγγελιστής Ιωάννης Α. EPMANEIA ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ. ΙΩΑΝΝΗΝ Τις μὲν ἦν Ἰωάννης ὁ εὐαγγελιστής εμάθομεν ἀπὸ τῶν προλαβόντων εὐαγγελιστῶν, ὅτι ἀδελφὸς Ἰακώβου, υἱὸς Ζεβεδαίου, χώμης Βηθσαϊδα, χώρας Γαλιλαίας, τὴν τέχνην αλιεύς. Ούτε δὲ πρότερον, οὔτε μὴν ὕστερον γράμματα μεμάθηκεν, ἀλλὰ πεν τελῶς Ιδιώτης ἦν. Πλήν ὁ τοιοῦτος ἴδωμεν οποίες γέγονε μαθητευθείς τῷ Χριστῷ. Αναπεσών γὰρ ἐν τῷ δείπνῳ ἐπὶ τὸ στῆθος τῆς Σοφίας είλκυσε γνώσιν, οἷαν οὐδεὶς ἕτερος εκληρώσατο. Καὶ ὄντως ἐβρόν τησεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἀνέκραγεν ἐκ τῶν ταμείων τοῦ Πνεύματος, οὐχ ὡς μέγα βοῶν, ἀλλ' ὡς περί μεγάλων βοῶν, καὶ κινῶν τὴν γλῶτταν μετὰ τοῦ πνεύματος. Οὗτος οὖν, ἐντυχών τοῖς τῶν ἄλλων Εὐαγγελίοις, προσενεχθεῖσιν αὐτῷ παρά τινων πιστῶν, καὶ ἰδὼν, ὅτι καὶ οἱ τρεῖς τῷ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος ἐνδιέτριψαν μάλιστα λόγῳ, καὶ λοιπὸν ἔμελ λον ἀποσιωπηθῆναι τὰ περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ δόγματα· ἐκεῖνα μὲν τὰ Εὐαγγέλια καὶ ἐθαύμασε, καὶ ἐπήνεσε, καὶ πολλὴν αὐτοῖς ἀλήθειαν καὶ ἀξιο πιστίαν προσεμαρτύρησεν· αὐτὸς δὲ, τοῦ Χριστοῦ κινήσαντος αὐτὸν, ἦλθεν ἐπὶ τὸ παρὸν σύγγραμμα, καὶ διηγεῖται μὲν καί τινα τῶν τοῖς ἄλλοις ἱστορη θέντων, ἵνα μὴ ἀπεῤῥηγμένον δοκῇ τῶν Εὐαγγε λίων ἐκείνων τὸ ἑαυτοῦ Εὐαγγέλιον· μάλιστα δὲ φροντίζει τῶν παραλελειμμένων εκείνοις, καὶ πλέον τῶν ἄλλων τῆς θεολογικῆς τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίας, ὡς ἀναγκαιοτάτης διὰ τὰς μελλούσας αἱρέσεις. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ταύτην παρῆκαν διὰ τὴν τῶν ἀκροατῶν ἀσθένειαν, οὔπω τοῦ κηρύγματος για ζωθέντο;· οὗτος δὲ, τῆς πίστεως αὐξηθείσης ἤδη, καὶ τῶν πιστῶν συνετωτέρων γενομένων, ενέταξεν αὐτ τὴν, προσθεὶς καὶ ἕτερα κεφάλαια παρασιωπηθέντα τοῖς πρὸ αὐτοῦ. Συνεγράψατο δὲ τὸ παρὸν Εὐαγγέλιον μετὰ τὴν ἅλωσιν Ἱεροσολύμων πολλοῖς ὕστερον ἔτεσιν. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Τὰ τῆς ἀρχῆς ὄνομα πολυσήμαντόν ἐστιν· ἰδιοτρόπως δὲ νῦν σημαίνει τὸ Varie lectiones et not. (a) Præcipua judicavit. Hæc suo arbitrio mntavit interpres. Polerat ad verbum exprimere. Sed de divina Salvatoris gratia falsa sunt. Redde: Maxime vero curatea quæ ab illis sunt prætermissa magisque quam reliqui (curat) doctrinam de divine Servatoris natura, ut maxime necessariam, propter futuras haereses. Θεολογική διδασκαλία, theologica doctrina, est ductrina de Christo, ut Deu.

110) COMMENT. IN JOANNEM. CAP. I. ἀεί. Ταύτῃ δὲ τῇ ἀρχῇ συζευχθὲν τὸ ἦν ἀνεννόητον idem quod semper. Iluic vero ἀρχῇ conjuncta dim αὐτὴν παντελῶς ἐποίησεν. Ὅπου γὰρ ἀναγάγῃ, σου τὸν νοῦν, προαπαντᾷ τὸ ἦν, καὶ πανταχοῦ προτρέχον, οὐκ ἐξ σου τὴν ἔννοιαν εὑρεῖν τινα στάσιν. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν κτιστῶν τὸ ἦν τὸν παρεληλυθότα χρόνον δηλοῖ· ἐπὶ δὲ τῆς ἀκτίστου Τριάδος τὸ ἀεὶ καὶ τοῦτο σημαίνει. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς νοητῆς καὶ τῆς αἰσθητῆς κτίσεως ἐπ' οὐδενὸς ἐνδέχεται μηθῆς ναι τὸ Ἐν ἀρχῇ ἦν· πάντα γὰρ ὕστερον ἐγές νοντο· ἐπὶ μόνης δὲ τῆς μακαρίας Τριάδος ἁρμόζει τοῦτο· μόνη γάρ ἐστιν ἀγένητος είτουν ἄκτιστος. Ομοίως δὲ καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Λόγου, πολυσήμαντον ἐστιν· ἰδιοτρόπως δὲ νῦν σημαίνει τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Λέγεται γὰρ Λόγος, ὡς ὁ Θεολόγος λέγει Γρηγόριος, ὅτι οὕτως ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς πρὸς νοῦν λόγος· οὐ μόνον διὰ τὸ ἀπαθὲς τῆς γεννή σεω;, ἀλλὰ καὶ τὸ συναφὲς καὶ τὸ ἐξαγγελτικόν. Πάντα γάρ, φησίν, ὅσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός, ἀνήγγειλα ὑμῖν. Τάχα δ' ἂν εἴπο: τις ὅτι καὶ ὡς ὄρος πρὸς τὸ ὁρι ζόμενον, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο λέγεται λόγος. Ο γὰρ νενοηκώς, φησὶ, τὸν Υἱὸν (τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ ἑωρακώς) νενόηκε τὸν Πατέρα. Καὶ σύ τομος ἀπόδειξις καὶ βαδία τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως, ὁ Υἱός. Γέννημα γὰρ ἅπαν, τοῦ γεγεννηκότος σιωπών λόγος, Εἰπὼν δὲ ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι ἂν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, έδειξεν ὅτι ἀεὶ ἦν, καὶ οὐκ ἦν τις χρόνος ἡ αἰὼν ὅτε οὐκ ἦν οὗτος. Αὐτὸς γάρ ἐστι ποιητὴς καὶ τῶν χρόνων, καὶ τῶν αἰώνων. Διατί δὲ οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Υἱός; Ἵνα μὴ ὑπόληψις παρεμπέσῃ χρονικῆς τε καὶ ἐμπαθους γεννήσεως. Διὰ τοῦτο γὰρ Λόγον αὐτὸν ὀνομά σας, καὶ διδάξας ἐντεῦθεν τὸ ἄχρονόν τε καὶ ἀπαθὲς τῆς ὑπερφυοῦς γεννήσεως αὐτοῦ, καὶ προανελὼν τὰς ἀπρεπεῖς περὶ αὐτῆς ὑπολήψεις, λοιπὸν προϊὼν καὶ Υἱὸν αὐτὸν ἀνυποστόλως καλεῖ. Βουλόμενος δὲ δεῖξαι, αὐτὸν μὴ μόνον ἀεὶ ὄντα ἤγουν ἀΐδιον, ἀλλὰ καὶ ἀχώ ριστον τοῦ Πατρὸς καὶ συναΐδιον, φησί· Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Οὐκ εἶπεν, ὅτι ἦν ἐν τόπῳ, οὐ περιέχεται γὰρ τόπῳ ὁ ἀπερίγραπτο:: οὐδὲ ὅτι ἐν τῷ Θεῷ, ἵνα μὴ ἐκ προοιμίων εὐθὺς σύγχυσις τῶν προσώπων ἐπινοηθείη· ἀλλ' ὅτι πρὸς τὸν Θεόν, ήγουν, παρὰ τῷ Πατρὶ, ἵνα τε παραστήσῃ τὸ ἰδιάζον τῶν ὑποστάσεων, καὶ ὅτι ἀχώριστοι Πατέρ καὶ Υἱός· δῆλον δὲ πάντως ὅτι καὶ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἐν ἀρχῇ γὰρ (β) ἦν ἡ Τριάς, καὶ ὁμοῦ ἦν ἡ Τριάς. • Joan. xv, • Joan. Σιν, 9. Αγέννητος Α. " ctio ἦν erat, ipsum omnino reddidit incognitun. Quo enim reduces mente tua illud erat, quod (b) ante omnia. et ubique præcurrens, non sinit cogitationem tuam invenire terminum. Et in creaturis quidem, erat, prateritum tempus manifestat. Ιτι Triade vero increata, hæc etiam significat dictio semper. Et in intellectuali sane ac sensibili creatura, de nullo suscipi potest, ut dictum sit, Semper erat siquidem omnia postmodum facta sunt; sed id soli beatæ Trinitati aptatur, nam sola ipsa infecta eat sive increata. Similiter quoque nomen Adyog verbum, multa sign feat. Nunc autem proprie significat Dei Filium. Dicitur namque Verbum, prout dicit Gregorius Theologus, quod ad Patrem ita se habeat, sicut verbum ad mentem: non tantum ob generatio - nem quæ omni affectu caret humaɲo, veruin etiam propter connexionein et manifestationem. Omnia inquit, quæ audivi a Paire meo, nota feci vobis ". Poterit quoque dicere quispiam, quod etiam sit quasi definitio ad suum definitum: nam et hoc significat dictio λόγος. Qui enim vidit Filium, inquit, vidit et Patrem ', hoc est, intellexit, ut sit ipse Filius tanquam brevis ac facilis fuitio nature Patris. Omne enim quod genitum est, ejus, qui genuit, la - cens verbum est. Cum autem dixerit evangelista: In principio erat Verbum, demonstravit quod semper crat, nec erat tempus aliquod aut seculum, quo ipsum non erat; ipse enim effector est temporum ac sæculorum. Quare autem non dixit: In principio erat F¡. l'us? Ne qaa irrepat suspicio carnalis aut ten:poralis generationis. Ob id siquidem cum ipsum neminasset Verbum, atque hinc omni tempore, omnique affectu generationem ipsius supernaturalen carere docuisɛet, abjectis quoque cæteris indecontibus circa eam suspicionibus, postmodum in sequentibus ipsum etiam libere Filium dicit. Volens quoque ostendere non modo ipsum semper fuisse sive æternum, sed etiam inseparabilem ac coætermun Patri, ait: Vers. 1. Et Verbum erat apud Deum. Non dixit, quod erat in loco: non enim in loco continetur, qui circumscribi non potest: neque quod in-Deo, ne statim in primordiis, personarum confusionen) quis imaginetur, sed quod apud Deum sive apul Patrem, ut et quod proprium est personarum ap. pareat, quodque inseparabiles sint Pater et Filius: et omnino manifestum est, quod etiam Spiritus sanctus: siquidem in principio erat Trinitas, simulque erat Trinitas. Variæ lectiones et notæ. Νοῦν ὁ λόγος A. Vide Gregor. Naz., p. 218, med. Erat Ἐν ἀρχῇ. pro del A. Παραπέσῃ Α. Γάρ omittit Α. quod. Qued Arlendum. Obscuram enim reddit orationem. In Græco est Istud erat.

110) COMMENT. IN JOANNEM. CAP. I. ἀεί. Ταύτῃ δὲ τῇ ἀρχῇ συζευχθὲν τὸ ἦν ἀνεννόητον idem quod semper. Iluic vero ἀρχῇ conjuncta dim αὐτὴν παντελῶς ἐποίησεν. Ὅπου γὰρ ἀναγάγῃ, σου τὸν νοῦν, προαπαντᾷ τὸ ἦν, καὶ πανταχοῦ προτρέχον, οὐκ ἐξ σου τὴν ἔννοιαν εὑρεῖν τινα στάσιν. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν κτιστῶν τὸ ἦν τὸν παρεληλυθότα χρόνον δηλοῖ· ἐπὶ δὲ τῆς ἀκτίστου Τριάδος τὸ ἀεὶ καὶ τοῦτο σημαίνει. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς νοητῆς καὶ τῆς αἰσθητῆς κτίσεως ἐπ' οὐδενὸς ἐνδέχεται μηθῆς ναι τὸ Ἐν ἀρχῇ ἦν· πάντα γὰρ ὕστερον ἐγές νοντο· ἐπὶ μόνης δὲ τῆς μακαρίας Τριάδος ἁρμόζει τοῦτο· μόνη γάρ ἐστιν ἀγένητος είτουν ἄκτιστος. Ομοίως δὲ καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Λόγου, πολυσήμαντον ἐστιν· ἰδιοτρόπως δὲ νῦν σημαίνει τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Λέγεται γὰρ Λόγος, ὡς ὁ Θεολόγος λέγει Γρηγόριος, ὅτι οὕτως ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς πρὸς νοῦν λόγος· οὐ μόνον διὰ τὸ ἀπαθὲς τῆς γεννή σεω;, ἀλλὰ καὶ τὸ συναφὲς καὶ τὸ ἐξαγγελτικόν. Πάντα γάρ, φησίν, ὅσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός, ἀνήγγειλα ὑμῖν. Τάχα δ' ἂν εἴπο: τις ὅτι καὶ ὡς ὄρος πρὸς τὸ ὁρι ζόμενον, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο λέγεται λόγος. Ο γὰρ νενοηκώς, φησὶ, τὸν Υἱὸν (τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ ἑωρακώς) νενόηκε τὸν Πατέρα. Καὶ σύ τομος ἀπόδειξις καὶ βαδία τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως, ὁ Υἱός. Γέννημα γὰρ ἅπαν, τοῦ γεγεννηκότος σιωπών λόγος, Εἰπὼν δὲ ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι ἂν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, έδειξεν ὅτι ἀεὶ ἦν, καὶ οὐκ ἦν τις χρόνος ἡ αἰὼν ὅτε οὐκ ἦν οὗτος. Αὐτὸς γάρ ἐστι ποιητὴς καὶ τῶν χρόνων, καὶ τῶν αἰώνων. Διατί δὲ οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Υἱός; Ἵνα μὴ ὑπόληψις παρεμπέσῃ χρονικῆς τε καὶ ἐμπαθους γεννήσεως. Διὰ τοῦτο γὰρ Λόγον αὐτὸν ὀνομά σας, καὶ διδάξας ἐντεῦθεν τὸ ἄχρονόν τε καὶ ἀπαθὲς τῆς ὑπερφυοῦς γεννήσεως αὐτοῦ, καὶ προανελὼν τὰς ἀπρεπεῖς περὶ αὐτῆς ὑπολήψεις, λοιπὸν προϊὼν καὶ Υἱὸν αὐτὸν ἀνυποστόλως καλεῖ. Βουλόμενος δὲ δεῖξαι, αὐτὸν μὴ μόνον ἀεὶ ὄντα ἤγουν ἀΐδιον, ἀλλὰ καὶ ἀχώ ριστον τοῦ Πατρὸς καὶ συναΐδιον, φησί· Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Οὐκ εἶπεν, ὅτι ἦν ἐν τόπῳ, οὐ περιέχεται γὰρ τόπῳ ὁ ἀπερίγραπτο:: οὐδὲ ὅτι ἐν τῷ Θεῷ, ἵνα μὴ ἐκ προοιμίων εὐθὺς σύγχυσις τῶν προσώπων ἐπινοηθείη· ἀλλ' ὅτι πρὸς τὸν Θεόν, ήγουν, παρὰ τῷ Πατρὶ, ἵνα τε παραστήσῃ τὸ ἰδιάζον τῶν ὑποστάσεων, καὶ ὅτι ἀχώριστοι Πατέρ καὶ Υἱός· δῆλον δὲ πάντως ὅτι καὶ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἐν ἀρχῇ γὰρ (β) ἦν ἡ Τριάς, καὶ ὁμοῦ ἦν ἡ Τριάς. • Joan. xv, • Joan. Σιν, 9. Αγέννητος Α. " ctio ἦν erat, ipsum omnino reddidit incognitun. Quo enim reduces mente tua illud erat, quod (b) ante omnia. et ubique præcurrens, non sinit cogitationem tuam invenire terminum. Et in creaturis quidem, erat, prateritum tempus manifestat. Ιτι Triade vero increata, hæc etiam significat dictio semper. Et in intellectuali sane ac sensibili creatura, de nullo suscipi potest, ut dictum sit, Semper erat siquidem omnia postmodum facta sunt; sed id soli beatæ Trinitati aptatur, nam sola ipsa infecta eat sive increata. Similiter quoque nomen Adyog verbum, multa sign feat. Nunc autem proprie significat Dei Filium. Dicitur namque Verbum, prout dicit Gregorius Theologus, quod ad Patrem ita se habeat, sicut verbum ad mentem: non tantum ob generatio - nem quæ omni affectu caret humaɲo, veruin etiam propter connexionein et manifestationem. Omnia inquit, quæ audivi a Paire meo, nota feci vobis ". Poterit quoque dicere quispiam, quod etiam sit quasi definitio ad suum definitum: nam et hoc significat dictio λόγος. Qui enim vidit Filium, inquit, vidit et Patrem ', hoc est, intellexit, ut sit ipse Filius tanquam brevis ac facilis fuitio nature Patris. Omne enim quod genitum est, ejus, qui genuit, la - cens verbum est. Cum autem dixerit evangelista: In principio erat Verbum, demonstravit quod semper crat, nec erat tempus aliquod aut seculum, quo ipsum non erat; ipse enim effector est temporum ac sæculorum. Quare autem non dixit: In principio erat F¡. l'us? Ne qaa irrepat suspicio carnalis aut ten:poralis generationis. Ob id siquidem cum ipsum neminasset Verbum, atque hinc omni tempore, omnique affectu generationem ipsius supernaturalen carere docuisɛet, abjectis quoque cæteris indecontibus circa eam suspicionibus, postmodum in sequentibus ipsum etiam libere Filium dicit. Volens quoque ostendere non modo ipsum semper fuisse sive æternum, sed etiam inseparabilem ac coætermun Patri, ait: Vers. 1. Et Verbum erat apud Deum. Non dixit, quod erat in loco: non enim in loco continetur, qui circumscribi non potest: neque quod in-Deo, ne statim in primordiis, personarum confusionen) quis imaginetur, sed quod apud Deum sive apul Patrem, ut et quod proprium est personarum ap. pareat, quodque inseparabiles sint Pater et Filius: et omnino manifestum est, quod etiam Spiritus sanctus: siquidem in principio erat Trinitas, simulque erat Trinitas. Variæ lectiones et notæ. Νοῦν ὁ λόγος A. Vide Gregor. Naz., p. 218, med. Erat Ἐν ἀρχῇ. pro del A. Παραπέσῃ Α. Γάρ omittit Α. quod. Qued Arlendum. Obscuram enim reddit orationem. In Græco est Istud erat.

110) COMMENT. IN JOANNEM. CAP. I. ἀεί. Ταύτῃ δὲ τῇ ἀρχῇ συζευχθὲν τὸ ἦν ἀνεννόητον idem quod semper. Iluic vero ἀρχῇ conjuncta dim αὐτὴν παντελῶς ἐποίησεν. Ὅπου γὰρ ἀναγάγῃ, σου τὸν νοῦν, προαπαντᾷ τὸ ἦν, καὶ πανταχοῦ προτρέχον, οὐκ ἐξ σου τὴν ἔννοιαν εὑρεῖν τινα στάσιν. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν κτιστῶν τὸ ἦν τὸν παρεληλυθότα χρόνον δηλοῖ· ἐπὶ δὲ τῆς ἀκτίστου Τριάδος τὸ ἀεὶ καὶ τοῦτο σημαίνει. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς νοητῆς καὶ τῆς αἰσθητῆς κτίσεως ἐπ' οὐδενὸς ἐνδέχεται μηθῆς ναι τὸ Ἐν ἀρχῇ ἦν· πάντα γὰρ ὕστερον ἐγές νοντο· ἐπὶ μόνης δὲ τῆς μακαρίας Τριάδος ἁρμόζει τοῦτο· μόνη γάρ ἐστιν ἀγένητος είτουν ἄκτιστος. Ομοίως δὲ καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Λόγου, πολυσήμαντον ἐστιν· ἰδιοτρόπως δὲ νῦν σημαίνει τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Λέγεται γὰρ Λόγος, ὡς ὁ Θεολόγος λέγει Γρηγόριος, ὅτι οὕτως ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς πρὸς νοῦν λόγος· οὐ μόνον διὰ τὸ ἀπαθὲς τῆς γεννή σεω;, ἀλλὰ καὶ τὸ συναφὲς καὶ τὸ ἐξαγγελτικόν. Πάντα γάρ, φησίν, ὅσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός, ἀνήγγειλα ὑμῖν. Τάχα δ' ἂν εἴπο: τις ὅτι καὶ ὡς ὄρος πρὸς τὸ ὁρι ζόμενον, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο λέγεται λόγος. Ο γὰρ νενοηκώς, φησὶ, τὸν Υἱὸν (τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ ἑωρακώς) νενόηκε τὸν Πατέρα. Καὶ σύ τομος ἀπόδειξις καὶ βαδία τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως, ὁ Υἱός. Γέννημα γὰρ ἅπαν, τοῦ γεγεννηκότος σιωπών λόγος, Εἰπὼν δὲ ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι ἂν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, έδειξεν ὅτι ἀεὶ ἦν, καὶ οὐκ ἦν τις χρόνος ἡ αἰὼν ὅτε οὐκ ἦν οὗτος. Αὐτὸς γάρ ἐστι ποιητὴς καὶ τῶν χρόνων, καὶ τῶν αἰώνων. Διατί δὲ οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Υἱός; Ἵνα μὴ ὑπόληψις παρεμπέσῃ χρονικῆς τε καὶ ἐμπαθους γεννήσεως. Διὰ τοῦτο γὰρ Λόγον αὐτὸν ὀνομά σας, καὶ διδάξας ἐντεῦθεν τὸ ἄχρονόν τε καὶ ἀπαθὲς τῆς ὑπερφυοῦς γεννήσεως αὐτοῦ, καὶ προανελὼν τὰς ἀπρεπεῖς περὶ αὐτῆς ὑπολήψεις, λοιπὸν προϊὼν καὶ Υἱὸν αὐτὸν ἀνυποστόλως καλεῖ. Βουλόμενος δὲ δεῖξαι, αὐτὸν μὴ μόνον ἀεὶ ὄντα ἤγουν ἀΐδιον, ἀλλὰ καὶ ἀχώ ριστον τοῦ Πατρὸς καὶ συναΐδιον, φησί· Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Οὐκ εἶπεν, ὅτι ἦν ἐν τόπῳ, οὐ περιέχεται γὰρ τόπῳ ὁ ἀπερίγραπτο:: οὐδὲ ὅτι ἐν τῷ Θεῷ, ἵνα μὴ ἐκ προοιμίων εὐθὺς σύγχυσις τῶν προσώπων ἐπινοηθείη· ἀλλ' ὅτι πρὸς τὸν Θεόν, ήγουν, παρὰ τῷ Πατρὶ, ἵνα τε παραστήσῃ τὸ ἰδιάζον τῶν ὑποστάσεων, καὶ ὅτι ἀχώριστοι Πατέρ καὶ Υἱός· δῆλον δὲ πάντως ὅτι καὶ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἐν ἀρχῇ γὰρ (β) ἦν ἡ Τριάς, καὶ ὁμοῦ ἦν ἡ Τριάς. • Joan. xv, • Joan. Σιν, 9. Αγέννητος Α. " ctio ἦν erat, ipsum omnino reddidit incognitun. Quo enim reduces mente tua illud erat, quod (b) ante omnia. et ubique præcurrens, non sinit cogitationem tuam invenire terminum. Et in creaturis quidem, erat, prateritum tempus manifestat. Ιτι Triade vero increata, hæc etiam significat dictio semper. Et in intellectuali sane ac sensibili creatura, de nullo suscipi potest, ut dictum sit, Semper erat siquidem omnia postmodum facta sunt; sed id soli beatæ Trinitati aptatur, nam sola ipsa infecta eat sive increata. Similiter quoque nomen Adyog verbum, multa sign feat. Nunc autem proprie significat Dei Filium. Dicitur namque Verbum, prout dicit Gregorius Theologus, quod ad Patrem ita se habeat, sicut verbum ad mentem: non tantum ob generatio - nem quæ omni affectu caret humaɲo, veruin etiam propter connexionein et manifestationem. Omnia inquit, quæ audivi a Paire meo, nota feci vobis ". Poterit quoque dicere quispiam, quod etiam sit quasi definitio ad suum definitum: nam et hoc significat dictio λόγος. Qui enim vidit Filium, inquit, vidit et Patrem ', hoc est, intellexit, ut sit ipse Filius tanquam brevis ac facilis fuitio nature Patris. Omne enim quod genitum est, ejus, qui genuit, la - cens verbum est. Cum autem dixerit evangelista: In principio erat Verbum, demonstravit quod semper crat, nec erat tempus aliquod aut seculum, quo ipsum non erat; ipse enim effector est temporum ac sæculorum. Quare autem non dixit: In principio erat F¡. l'us? Ne qaa irrepat suspicio carnalis aut ten:poralis generationis. Ob id siquidem cum ipsum neminasset Verbum, atque hinc omni tempore, omnique affectu generationem ipsius supernaturalen carere docuisɛet, abjectis quoque cæteris indecontibus circa eam suspicionibus, postmodum in sequentibus ipsum etiam libere Filium dicit. Volens quoque ostendere non modo ipsum semper fuisse sive æternum, sed etiam inseparabilem ac coætermun Patri, ait: Vers. 1. Et Verbum erat apud Deum. Non dixit, quod erat in loco: non enim in loco continetur, qui circumscribi non potest: neque quod in-Deo, ne statim in primordiis, personarum confusionen) quis imaginetur, sed quod apud Deum sive apul Patrem, ut et quod proprium est personarum ap. pareat, quodque inseparabiles sint Pater et Filius: et omnino manifestum est, quod etiam Spiritus sanctus: siquidem in principio erat Trinitas, simulque erat Trinitas. Variæ lectiones et notæ. Νοῦν ὁ λόγος A. Vide Gregor. Naz., p. 218, med. Erat Ἐν ἀρχῇ. pro del A. Παραπέσῃ Α. Γάρ omittit Α. quod. Qued Arlendum. Obscuram enim reddit orationem. In Græco est Istud erat.

110) COMMENT. IN JOANNEM. CAP. I. ἀεί. Ταύτῃ δὲ τῇ ἀρχῇ συζευχθὲν τὸ ἦν ἀνεννόητον idem quod semper. Iluic vero ἀρχῇ conjuncta dim αὐτὴν παντελῶς ἐποίησεν. Ὅπου γὰρ ἀναγάγῃ, σου τὸν νοῦν, προαπαντᾷ τὸ ἦν, καὶ πανταχοῦ προτρέχον, οὐκ ἐξ σου τὴν ἔννοιαν εὑρεῖν τινα στάσιν. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν κτιστῶν τὸ ἦν τὸν παρεληλυθότα χρόνον δηλοῖ· ἐπὶ δὲ τῆς ἀκτίστου Τριάδος τὸ ἀεὶ καὶ τοῦτο σημαίνει. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς νοητῆς καὶ τῆς αἰσθητῆς κτίσεως ἐπ' οὐδενὸς ἐνδέχεται μηθῆς ναι τὸ Ἐν ἀρχῇ ἦν· πάντα γὰρ ὕστερον ἐγές νοντο· ἐπὶ μόνης δὲ τῆς μακαρίας Τριάδος ἁρμόζει τοῦτο· μόνη γάρ ἐστιν ἀγένητος είτουν ἄκτιστος. Ομοίως δὲ καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Λόγου, πολυσήμαντον ἐστιν· ἰδιοτρόπως δὲ νῦν σημαίνει τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Λέγεται γὰρ Λόγος, ὡς ὁ Θεολόγος λέγει Γρηγόριος, ὅτι οὕτως ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς πρὸς νοῦν λόγος· οὐ μόνον διὰ τὸ ἀπαθὲς τῆς γεννή σεω;, ἀλλὰ καὶ τὸ συναφὲς καὶ τὸ ἐξαγγελτικόν. Πάντα γάρ, φησίν, ὅσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός, ἀνήγγειλα ὑμῖν. Τάχα δ' ἂν εἴπο: τις ὅτι καὶ ὡς ὄρος πρὸς τὸ ὁρι ζόμενον, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο λέγεται λόγος. Ο γὰρ νενοηκώς, φησὶ, τὸν Υἱὸν (τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ ἑωρακώς) νενόηκε τὸν Πατέρα. Καὶ σύ τομος ἀπόδειξις καὶ βαδία τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως, ὁ Υἱός. Γέννημα γὰρ ἅπαν, τοῦ γεγεννηκότος σιωπών λόγος, Εἰπὼν δὲ ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι ἂν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, έδειξεν ὅτι ἀεὶ ἦν, καὶ οὐκ ἦν τις χρόνος ἡ αἰὼν ὅτε οὐκ ἦν οὗτος. Αὐτὸς γάρ ἐστι ποιητὴς καὶ τῶν χρόνων, καὶ τῶν αἰώνων. Διατί δὲ οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Υἱός; Ἵνα μὴ ὑπόληψις παρεμπέσῃ χρονικῆς τε καὶ ἐμπαθους γεννήσεως. Διὰ τοῦτο γὰρ Λόγον αὐτὸν ὀνομά σας, καὶ διδάξας ἐντεῦθεν τὸ ἄχρονόν τε καὶ ἀπαθὲς τῆς ὑπερφυοῦς γεννήσεως αὐτοῦ, καὶ προανελὼν τὰς ἀπρεπεῖς περὶ αὐτῆς ὑπολήψεις, λοιπὸν προϊὼν καὶ Υἱὸν αὐτὸν ἀνυποστόλως καλεῖ. Βουλόμενος δὲ δεῖξαι, αὐτὸν μὴ μόνον ἀεὶ ὄντα ἤγουν ἀΐδιον, ἀλλὰ καὶ ἀχώ ριστον τοῦ Πατρὸς καὶ συναΐδιον, φησί· Καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Οὐκ εἶπεν, ὅτι ἦν ἐν τόπῳ, οὐ περιέχεται γὰρ τόπῳ ὁ ἀπερίγραπτο:: οὐδὲ ὅτι ἐν τῷ Θεῷ, ἵνα μὴ ἐκ προοιμίων εὐθὺς σύγχυσις τῶν προσώπων ἐπινοηθείη· ἀλλ' ὅτι πρὸς τὸν Θεόν, ήγουν, παρὰ τῷ Πατρὶ, ἵνα τε παραστήσῃ τὸ ἰδιάζον τῶν ὑποστάσεων, καὶ ὅτι ἀχώριστοι Πατέρ καὶ Υἱός· δῆλον δὲ πάντως ὅτι καὶ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἐν ἀρχῇ γὰρ (β) ἦν ἡ Τριάς, καὶ ὁμοῦ ἦν ἡ Τριάς. • Joan. xv, • Joan. Σιν, 9. Αγέννητος Α. " ctio ἦν erat, ipsum omnino reddidit incognitun. Quo enim reduces mente tua illud erat, quod (b) ante omnia. et ubique præcurrens, non sinit cogitationem tuam invenire terminum. Et in creaturis quidem, erat, prateritum tempus manifestat. Ιτι Triade vero increata, hæc etiam significat dictio semper. Et in intellectuali sane ac sensibili creatura, de nullo suscipi potest, ut dictum sit, Semper erat siquidem omnia postmodum facta sunt; sed id soli beatæ Trinitati aptatur, nam sola ipsa infecta eat sive increata. Similiter quoque nomen Adyog verbum, multa sign feat. Nunc autem proprie significat Dei Filium. Dicitur namque Verbum, prout dicit Gregorius Theologus, quod ad Patrem ita se habeat, sicut verbum ad mentem: non tantum ob generatio - nem quæ omni affectu caret humaɲo, veruin etiam propter connexionein et manifestationem. Omnia inquit, quæ audivi a Paire meo, nota feci vobis ". Poterit quoque dicere quispiam, quod etiam sit quasi definitio ad suum definitum: nam et hoc significat dictio λόγος. Qui enim vidit Filium, inquit, vidit et Patrem ', hoc est, intellexit, ut sit ipse Filius tanquam brevis ac facilis fuitio nature Patris. Omne enim quod genitum est, ejus, qui genuit, la - cens verbum est. Cum autem dixerit evangelista: In principio erat Verbum, demonstravit quod semper crat, nec erat tempus aliquod aut seculum, quo ipsum non erat; ipse enim effector est temporum ac sæculorum. Quare autem non dixit: In principio erat F¡. l'us? Ne qaa irrepat suspicio carnalis aut ten:poralis generationis. Ob id siquidem cum ipsum neminasset Verbum, atque hinc omni tempore, omnique affectu generationem ipsius supernaturalen carere docuisɛet, abjectis quoque cæteris indecontibus circa eam suspicionibus, postmodum in sequentibus ipsum etiam libere Filium dicit. Volens quoque ostendere non modo ipsum semper fuisse sive æternum, sed etiam inseparabilem ac coætermun Patri, ait: Vers. 1. Et Verbum erat apud Deum. Non dixit, quod erat in loco: non enim in loco continetur, qui circumscribi non potest: neque quod in-Deo, ne statim in primordiis, personarum confusionen) quis imaginetur, sed quod apud Deum sive apul Patrem, ut et quod proprium est personarum ap. pareat, quodque inseparabiles sint Pater et Filius: et omnino manifestum est, quod etiam Spiritus sanctus: siquidem in principio erat Trinitas, simulque erat Trinitas. Variæ lectiones et notæ. Νοῦν ὁ λόγος A. Vide Gregor. Naz., p. 218, med. Erat Ἐν ἀρχῇ. pro del A. Παραπέσῃ Α. Γάρ omittit Α. quod. Qued Arlendum. Obscuram enim reddit orationem. In Græco est Istud erat.

Vers. 1. Et Deus erat Verbum. Cum Verbi nomine usus fuisset ad docendum in superna generatione in temporalitatem, affectuumque carentiam, curat deinceps ac tollit damnum quod ad hoc nomen subrepit: puta ne quis blasphemel, putans tale verbum esse quale nostrum est, sive internum sive id quod proferimus; neque enim tale est, sed substantiale, ejusdem cum Patre naturæ ac dignitatis. Vers. 2. Hoc - Deum. Cum dixisset quod semper erat, quodque a Patre inseparabile, et quod Deus erat: brevi mirandoque modo, theologiam quam de hoc exposuit, in summam redigit: compendium divinæ de eo cognitionis nobis præLens. Dicentibus autern, quod omnis filius patre posterior est, respondebimus: Cum dicitis, Omnis Alius, jam id quod quæritur dissolvistis. Si quidem Dei Filius, non est talis, qualis est omnis filius, sed vere supernaturalis. Præterea contentiose asserentibus eum qui ab aliquo est, necesse omnino esse ut sit posterior eo a quo est, respondendum est, quod etsi hoc dicant, solis tamen radius cum ab ipso sit, non est eo posterior: nunquam enim sol sine radio apparuit. Quod si in sensillbus ita est, quidnam dicere quispiam poterit de his quæ majora sunt, quam ut dici possint? Ex quo autem Deum ipsum esse prædicavit, dat etiam el divinitatis insigne: dico sane creandi potentiam: Dii enim, inquit, qui cœlum et terram non fecerunt, pereant. Id autem, ne puteter Patre minor esse. Vers. 3. Omnia - factum est. Cum omnia per ipsum facta dixisset: ne putaretur id de sensibili - bus tantum dixisse, subdidit: Et sine ipso factum est nihil quod factum est, hoc est, nihil eorum quæ facta sunt, sive sensibile sit, sive intelligibile. Excluditur autem Spiritus sanctus; neque enim faclus est, ut inter alia comprehendatur, sed infeçlus aut increatus, sicut et Filius et Pater. Sola namque divina Trinitas infecta sive increata est. Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Χρησάμενος τῷ ὀνόματι τοῦ λόγου πρὸ; διδασκαλίαν τοῦ ἀχρόνου καὶ ἀπαθοῦς τῆς ὑπερφυούς γεννήσεως, λοιπὸν θεραπεύει τὴν ὑφέρπουσαν τῷ ὀνόματι βλάβην, ἵνα μὴ βλασφη μήσῃ τις, [ο!όμενο; ὅτι λόγος ἐστὶν] οἷος ὁ ἡμέ τερος, ἐνδιάθετος ή προφορικός· οὐ γάρ ἐστι τοιοῦτος, ἀλλ᾽ ἐνυπόστατος, τῆς αὐτῆς τῷ Πατρὶ φύσεως καὶ ἀξίας. Οὗτος-Θεόν. Εἰπὼν ὅτι ἀεὶ ἦν, καὶ ὅτι ἐχώριστες τοῦ Πατρὸς ἦν, καὶ ὅτι Θεὸς ἦν, ἀνεκεφαλαιώσατο συντόμως ὁμοῦ καὶ θαυμασίως, ἣν ἐξέθετο περὶ τούτου θεολογίαν σύνοψιν ἡμῖν θεολογία; περὶ τοῦ Υἱοῦ παρασχόμενος. Πρὸς δὲ τοὺς λέγοντας ότι Πᾶς υἱὸς ὕστερός ἐστι τοῦ πατρὸς, ἐροῦμεν ὅτι Πᾶς υἱὸς εἰπόντες, λελύκατε τὸ ζητούμενον. Ο γὰρ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔστι τοιοῦ τος οἷος πας υἱὸς, ἀλλ᾽ ὄντως ὑπερφυής. Ἔτι δὲ πρὸς τοὺς φιλονεικούντας, ὅτι Τὸ ἔκ τινος ἀνάγκη πάντως εἶναι ὕστερον τοῦ ἐξ οὗ ἐστιν, ἀπο λογητέον ὅτι καὶ μὴν τὸ ἀπαύγασμα τοῦ ἡλίου, ἐξ αὐτοῦ ὂν, οὐκ ἔστιν ὕστερον αὐτοῦ· οὐδέποτε γὰρ ήλιος ἐφάνη χωρὶς ἀπαυγάσματος. Εἰ δ' ἐπὶ τῶν αἰ σθητῶν τοῦτο, τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν ὑπὲρ λόγον; Ἐπεὶ δὲ Θεὸν αὐτὸν ἀνεκήρυξε δίδωσιν αὐτῷ καὶ τὸ γνώρισμα τῆς θεότητος, λέγω δὴ τὰ δημιουργικόν Θεοὶ γὰρ, φησίν, οἱ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν οὐκ ἐποίησαν, ἀπολέσθωσαν· ἵνα μὴ να μισθείη τοῦ Πατρὸς ἐλάττων. Πάντα γέγονεν. Εἰρηκὼς ὅτι Πάντα δι' αὐ τοῦ ἐγένετο, ἵνα μὴ δόξῃ περὶ μόνων λέγειν τῶν αἰσθητῶν, ἐπήγαγεν ὅτι καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν, ὃ γέγονε, τουτέστιν οὐδὲν τῶν γενομές νων, καν αἰσθητόν εἴη, καν νοητόν. Υπεξήρηται δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοῦτο γὰρ οὐ γέγονεν ἵνα καὶ συμπαραληφθείη, ἀλλ' ἀγένητόν έστιν, εξ τουν ἄκτιστον, ὥσπερ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ ὁ Πατήρ. Μόνη γὰρ ἡ θεία Τριὰς ἀγένητος, ήγουν ἄκτιστος. ᾿Αποδείξας δὲ τὸν Υἱὸν δημιουργὸν πάσης δρα τικῆς καὶ ἀοράτου κτίσεως, οὐκ ἐξέβαλε τὸν Πατέρα τοῦ δημιουργικοῦ ἀξιώματος, ἀλλὰ μόνον Cum autem demonstraverit Filium creatorem omnis visibilis atque invisibilis creaturæ, non exclusit Patrem a creandi dignitate, sed docuit tantum Fjlium esse creatorem sicut et Patrem; id enim tri- ἐδίδαξεν ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς δημιουργός ἐστιν, ὥσπερ ὁ bus commune est, cum sit Divinitatis insigne, ut prædictuin est, Idco quoque in divina Scriptura creandi potentia quandoque de Patre dicitur, quandoque de Filio, interdum vero de Spiritu sancto, tanquam videlicet Patre volente, Filio autem operante, Spi- • Jerem. x, 11. Πατήρ κοινὸν γὰρ τοῦτο τῶν τριῶν, ἐπεὶ τοῦτο γνώρισμά ἐστι θεότητος, ώς προείρηται. Διὸ καὶ παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ ποτὲ μὲν τὸ δη μιουργικὸν ἐπὶ [τοῦ Πατρὸς λέγεται, ποτὲ δὲ ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ, ποτὲ δὲ ἐπὶ] τοῦ ἁγίου Πνεύματος" οἷα τοῦ μὲν Πατρὸς εὐδοκοῦντος, τοῦ δὲ Υἱοῦ ἐνερ Varia lectiones et notæ. Loco horum quatuor vocabulorum spatium vacuum cst in cod. A. Ante ὁ ἡμέτερος autem, legitur οἷος. Ει οἷος quidem recepi. Θεολογία, cum spatio vacuo duarum litterarum Α. “Ev, pro 3v A. Τον addit B. Εκήρυξε Α. 'Αγέννητον Α. Αγέννητος Α. Corrigendum ὁρατῆς. Inclusa omittit A.

Vers. 1. Et Deus erat Verbum. Cum Verbi nomine usus fuisset ad docendum in superna generatione in temporalitatem, affectuumque carentiam, curat deinceps ac tollit damnum quod ad hoc nomen subrepit: puta ne quis blasphemel, putans tale verbum esse quale nostrum est, sive internum sive id quod proferimus; neque enim tale est, sed substantiale, ejusdem cum Patre naturæ ac dignitatis. Vers. 2. Hoc - Deum. Cum dixisset quod semper erat, quodque a Patre inseparabile, et quod Deus erat: brevi mirandoque modo, theologiam quam de hoc exposuit, in summam redigit: compendium divinæ de eo cognitionis nobis præLens. Dicentibus autern, quod omnis filius patre posterior est, respondebimus: Cum dicitis, Omnis Alius, jam id quod quæritur dissolvistis. Si quidem Dei Filius, non est talis, qualis est omnis filius, sed vere supernaturalis. Præterea contentiose asserentibus eum qui ab aliquo est, necesse omnino esse ut sit posterior eo a quo est, respondendum est, quod etsi hoc dicant, solis tamen radius cum ab ipso sit, non est eo posterior: nunquam enim sol sine radio apparuit. Quod si in sensillbus ita est, quidnam dicere quispiam poterit de his quæ majora sunt, quam ut dici possint? Ex quo autem Deum ipsum esse prædicavit, dat etiam el divinitatis insigne: dico sane creandi potentiam: Dii enim, inquit, qui cœlum et terram non fecerunt, pereant. Id autem, ne puteter Patre minor esse. Vers. 3. Omnia - factum est. Cum omnia per ipsum facta dixisset: ne putaretur id de sensibili - bus tantum dixisse, subdidit: Et sine ipso factum est nihil quod factum est, hoc est, nihil eorum quæ facta sunt, sive sensibile sit, sive intelligibile. Excluditur autem Spiritus sanctus; neque enim faclus est, ut inter alia comprehendatur, sed infeçlus aut increatus, sicut et Filius et Pater. Sola namque divina Trinitas infecta sive increata est. Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Χρησάμενος τῷ ὀνόματι τοῦ λόγου πρὸ; διδασκαλίαν τοῦ ἀχρόνου καὶ ἀπαθοῦς τῆς ὑπερφυούς γεννήσεως, λοιπὸν θεραπεύει τὴν ὑφέρπουσαν τῷ ὀνόματι βλάβην, ἵνα μὴ βλασφη μήσῃ τις, [ο!όμενο; ὅτι λόγος ἐστὶν] οἷος ὁ ἡμέ τερος, ἐνδιάθετος ή προφορικός· οὐ γάρ ἐστι τοιοῦτος, ἀλλ᾽ ἐνυπόστατος, τῆς αὐτῆς τῷ Πατρὶ φύσεως καὶ ἀξίας. Οὗτος-Θεόν. Εἰπὼν ὅτι ἀεὶ ἦν, καὶ ὅτι ἐχώριστες τοῦ Πατρὸς ἦν, καὶ ὅτι Θεὸς ἦν, ἀνεκεφαλαιώσατο συντόμως ὁμοῦ καὶ θαυμασίως, ἣν ἐξέθετο περὶ τούτου θεολογίαν σύνοψιν ἡμῖν θεολογία; περὶ τοῦ Υἱοῦ παρασχόμενος. Πρὸς δὲ τοὺς λέγοντας ότι Πᾶς υἱὸς ὕστερός ἐστι τοῦ πατρὸς, ἐροῦμεν ὅτι Πᾶς υἱὸς εἰπόντες, λελύκατε τὸ ζητούμενον. Ο γὰρ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔστι τοιοῦ τος οἷος πας υἱὸς, ἀλλ᾽ ὄντως ὑπερφυής. Ἔτι δὲ πρὸς τοὺς φιλονεικούντας, ὅτι Τὸ ἔκ τινος ἀνάγκη πάντως εἶναι ὕστερον τοῦ ἐξ οὗ ἐστιν, ἀπο λογητέον ὅτι καὶ μὴν τὸ ἀπαύγασμα τοῦ ἡλίου, ἐξ αὐτοῦ ὂν, οὐκ ἔστιν ὕστερον αὐτοῦ· οὐδέποτε γὰρ ήλιος ἐφάνη χωρὶς ἀπαυγάσματος. Εἰ δ' ἐπὶ τῶν αἰ σθητῶν τοῦτο, τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν ὑπὲρ λόγον; Ἐπεὶ δὲ Θεὸν αὐτὸν ἀνεκήρυξε δίδωσιν αὐτῷ καὶ τὸ γνώρισμα τῆς θεότητος, λέγω δὴ τὰ δημιουργικόν Θεοὶ γὰρ, φησίν, οἱ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν οὐκ ἐποίησαν, ἀπολέσθωσαν· ἵνα μὴ να μισθείη τοῦ Πατρὸς ἐλάττων. Πάντα γέγονεν. Εἰρηκὼς ὅτι Πάντα δι' αὐ τοῦ ἐγένετο, ἵνα μὴ δόξῃ περὶ μόνων λέγειν τῶν αἰσθητῶν, ἐπήγαγεν ὅτι καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν, ὃ γέγονε, τουτέστιν οὐδὲν τῶν γενομές νων, καν αἰσθητόν εἴη, καν νοητόν. Υπεξήρηται δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοῦτο γὰρ οὐ γέγονεν ἵνα καὶ συμπαραληφθείη, ἀλλ' ἀγένητόν έστιν, εξ τουν ἄκτιστον, ὥσπερ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ ὁ Πατήρ. Μόνη γὰρ ἡ θεία Τριὰς ἀγένητος, ήγουν ἄκτιστος. ᾿Αποδείξας δὲ τὸν Υἱὸν δημιουργὸν πάσης δρα τικῆς καὶ ἀοράτου κτίσεως, οὐκ ἐξέβαλε τὸν Πατέρα τοῦ δημιουργικοῦ ἀξιώματος, ἀλλὰ μόνον Cum autem demonstraverit Filium creatorem omnis visibilis atque invisibilis creaturæ, non exclusit Patrem a creandi dignitate, sed docuit tantum Fjlium esse creatorem sicut et Patrem; id enim tri- ἐδίδαξεν ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς δημιουργός ἐστιν, ὥσπερ ὁ bus commune est, cum sit Divinitatis insigne, ut prædictuin est, Idco quoque in divina Scriptura creandi potentia quandoque de Patre dicitur, quandoque de Filio, interdum vero de Spiritu sancto, tanquam videlicet Patre volente, Filio autem operante, Spi- • Jerem. x, 11. Πατήρ κοινὸν γὰρ τοῦτο τῶν τριῶν, ἐπεὶ τοῦτο γνώρισμά ἐστι θεότητος, ώς προείρηται. Διὸ καὶ παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ ποτὲ μὲν τὸ δη μιουργικὸν ἐπὶ [τοῦ Πατρὸς λέγεται, ποτὲ δὲ ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ, ποτὲ δὲ ἐπὶ] τοῦ ἁγίου Πνεύματος" οἷα τοῦ μὲν Πατρὸς εὐδοκοῦντος, τοῦ δὲ Υἱοῦ ἐνερ Varia lectiones et notæ. Loco horum quatuor vocabulorum spatium vacuum cst in cod. A. Ante ὁ ἡμέτερος autem, legitur οἷος. Ει οἷος quidem recepi. Θεολογία, cum spatio vacuo duarum litterarum Α. “Ev, pro 3v A. Τον addit B. Εκήρυξε Α. 'Αγέννητον Α. Αγέννητος Α. Corrigendum ὁρατῆς. Inclusa omittit A.

Vers. 1. Et Deus erat Verbum. Cum Verbi nomine usus fuisset ad docendum in superna generatione in temporalitatem, affectuumque carentiam, curat deinceps ac tollit damnum quod ad hoc nomen subrepit: puta ne quis blasphemel, putans tale verbum esse quale nostrum est, sive internum sive id quod proferimus; neque enim tale est, sed substantiale, ejusdem cum Patre naturæ ac dignitatis. Vers. 2. Hoc - Deum. Cum dixisset quod semper erat, quodque a Patre inseparabile, et quod Deus erat: brevi mirandoque modo, theologiam quam de hoc exposuit, in summam redigit: compendium divinæ de eo cognitionis nobis præLens. Dicentibus autern, quod omnis filius patre posterior est, respondebimus: Cum dicitis, Omnis Alius, jam id quod quæritur dissolvistis. Si quidem Dei Filius, non est talis, qualis est omnis filius, sed vere supernaturalis. Præterea contentiose asserentibus eum qui ab aliquo est, necesse omnino esse ut sit posterior eo a quo est, respondendum est, quod etsi hoc dicant, solis tamen radius cum ab ipso sit, non est eo posterior: nunquam enim sol sine radio apparuit. Quod si in sensillbus ita est, quidnam dicere quispiam poterit de his quæ majora sunt, quam ut dici possint? Ex quo autem Deum ipsum esse prædicavit, dat etiam el divinitatis insigne: dico sane creandi potentiam: Dii enim, inquit, qui cœlum et terram non fecerunt, pereant. Id autem, ne puteter Patre minor esse. Vers. 3. Omnia - factum est. Cum omnia per ipsum facta dixisset: ne putaretur id de sensibili - bus tantum dixisse, subdidit: Et sine ipso factum est nihil quod factum est, hoc est, nihil eorum quæ facta sunt, sive sensibile sit, sive intelligibile. Excluditur autem Spiritus sanctus; neque enim faclus est, ut inter alia comprehendatur, sed infeçlus aut increatus, sicut et Filius et Pater. Sola namque divina Trinitas infecta sive increata est. Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Χρησάμενος τῷ ὀνόματι τοῦ λόγου πρὸ; διδασκαλίαν τοῦ ἀχρόνου καὶ ἀπαθοῦς τῆς ὑπερφυούς γεννήσεως, λοιπὸν θεραπεύει τὴν ὑφέρπουσαν τῷ ὀνόματι βλάβην, ἵνα μὴ βλασφη μήσῃ τις, [ο!όμενο; ὅτι λόγος ἐστὶν] οἷος ὁ ἡμέ τερος, ἐνδιάθετος ή προφορικός· οὐ γάρ ἐστι τοιοῦτος, ἀλλ᾽ ἐνυπόστατος, τῆς αὐτῆς τῷ Πατρὶ φύσεως καὶ ἀξίας. Οὗτος-Θεόν. Εἰπὼν ὅτι ἀεὶ ἦν, καὶ ὅτι ἐχώριστες τοῦ Πατρὸς ἦν, καὶ ὅτι Θεὸς ἦν, ἀνεκεφαλαιώσατο συντόμως ὁμοῦ καὶ θαυμασίως, ἣν ἐξέθετο περὶ τούτου θεολογίαν σύνοψιν ἡμῖν θεολογία; περὶ τοῦ Υἱοῦ παρασχόμενος. Πρὸς δὲ τοὺς λέγοντας ότι Πᾶς υἱὸς ὕστερός ἐστι τοῦ πατρὸς, ἐροῦμεν ὅτι Πᾶς υἱὸς εἰπόντες, λελύκατε τὸ ζητούμενον. Ο γὰρ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔστι τοιοῦ τος οἷος πας υἱὸς, ἀλλ᾽ ὄντως ὑπερφυής. Ἔτι δὲ πρὸς τοὺς φιλονεικούντας, ὅτι Τὸ ἔκ τινος ἀνάγκη πάντως εἶναι ὕστερον τοῦ ἐξ οὗ ἐστιν, ἀπο λογητέον ὅτι καὶ μὴν τὸ ἀπαύγασμα τοῦ ἡλίου, ἐξ αὐτοῦ ὂν, οὐκ ἔστιν ὕστερον αὐτοῦ· οὐδέποτε γὰρ ήλιος ἐφάνη χωρὶς ἀπαυγάσματος. Εἰ δ' ἐπὶ τῶν αἰ σθητῶν τοῦτο, τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν ὑπὲρ λόγον; Ἐπεὶ δὲ Θεὸν αὐτὸν ἀνεκήρυξε δίδωσιν αὐτῷ καὶ τὸ γνώρισμα τῆς θεότητος, λέγω δὴ τὰ δημιουργικόν Θεοὶ γὰρ, φησίν, οἱ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν οὐκ ἐποίησαν, ἀπολέσθωσαν· ἵνα μὴ να μισθείη τοῦ Πατρὸς ἐλάττων. Πάντα γέγονεν. Εἰρηκὼς ὅτι Πάντα δι' αὐ τοῦ ἐγένετο, ἵνα μὴ δόξῃ περὶ μόνων λέγειν τῶν αἰσθητῶν, ἐπήγαγεν ὅτι καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν, ὃ γέγονε, τουτέστιν οὐδὲν τῶν γενομές νων, καν αἰσθητόν εἴη, καν νοητόν. Υπεξήρηται δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοῦτο γὰρ οὐ γέγονεν ἵνα καὶ συμπαραληφθείη, ἀλλ' ἀγένητόν έστιν, εξ τουν ἄκτιστον, ὥσπερ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ ὁ Πατήρ. Μόνη γὰρ ἡ θεία Τριὰς ἀγένητος, ήγουν ἄκτιστος. ᾿Αποδείξας δὲ τὸν Υἱὸν δημιουργὸν πάσης δρα τικῆς καὶ ἀοράτου κτίσεως, οὐκ ἐξέβαλε τὸν Πατέρα τοῦ δημιουργικοῦ ἀξιώματος, ἀλλὰ μόνον Cum autem demonstraverit Filium creatorem omnis visibilis atque invisibilis creaturæ, non exclusit Patrem a creandi dignitate, sed docuit tantum Fjlium esse creatorem sicut et Patrem; id enim tri- ἐδίδαξεν ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς δημιουργός ἐστιν, ὥσπερ ὁ bus commune est, cum sit Divinitatis insigne, ut prædictuin est, Idco quoque in divina Scriptura creandi potentia quandoque de Patre dicitur, quandoque de Filio, interdum vero de Spiritu sancto, tanquam videlicet Patre volente, Filio autem operante, Spi- • Jerem. x, 11. Πατήρ κοινὸν γὰρ τοῦτο τῶν τριῶν, ἐπεὶ τοῦτο γνώρισμά ἐστι θεότητος, ώς προείρηται. Διὸ καὶ παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ ποτὲ μὲν τὸ δη μιουργικὸν ἐπὶ [τοῦ Πατρὸς λέγεται, ποτὲ δὲ ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ, ποτὲ δὲ ἐπὶ] τοῦ ἁγίου Πνεύματος" οἷα τοῦ μὲν Πατρὸς εὐδοκοῦντος, τοῦ δὲ Υἱοῦ ἐνερ Varia lectiones et notæ. Loco horum quatuor vocabulorum spatium vacuum cst in cod. A. Ante ὁ ἡμέτερος autem, legitur οἷος. Ει οἷος quidem recepi. Θεολογία, cum spatio vacuo duarum litterarum Α. “Ev, pro 3v A. Τον addit B. Εκήρυξε Α. 'Αγέννητον Α. Αγέννητος Α. Corrigendum ὁρατῆς. Inclusa omittit A.

Vers. 1. Et Deus erat Verbum. Cum Verbi nomine usus fuisset ad docendum in superna generatione in temporalitatem, affectuumque carentiam, curat deinceps ac tollit damnum quod ad hoc nomen subrepit: puta ne quis blasphemel, putans tale verbum esse quale nostrum est, sive internum sive id quod proferimus; neque enim tale est, sed substantiale, ejusdem cum Patre naturæ ac dignitatis. Vers. 2. Hoc - Deum. Cum dixisset quod semper erat, quodque a Patre inseparabile, et quod Deus erat: brevi mirandoque modo, theologiam quam de hoc exposuit, in summam redigit: compendium divinæ de eo cognitionis nobis præLens. Dicentibus autern, quod omnis filius patre posterior est, respondebimus: Cum dicitis, Omnis Alius, jam id quod quæritur dissolvistis. Si quidem Dei Filius, non est talis, qualis est omnis filius, sed vere supernaturalis. Præterea contentiose asserentibus eum qui ab aliquo est, necesse omnino esse ut sit posterior eo a quo est, respondendum est, quod etsi hoc dicant, solis tamen radius cum ab ipso sit, non est eo posterior: nunquam enim sol sine radio apparuit. Quod si in sensillbus ita est, quidnam dicere quispiam poterit de his quæ majora sunt, quam ut dici possint? Ex quo autem Deum ipsum esse prædicavit, dat etiam el divinitatis insigne: dico sane creandi potentiam: Dii enim, inquit, qui cœlum et terram non fecerunt, pereant. Id autem, ne puteter Patre minor esse. Vers. 3. Omnia - factum est. Cum omnia per ipsum facta dixisset: ne putaretur id de sensibili - bus tantum dixisse, subdidit: Et sine ipso factum est nihil quod factum est, hoc est, nihil eorum quæ facta sunt, sive sensibile sit, sive intelligibile. Excluditur autem Spiritus sanctus; neque enim faclus est, ut inter alia comprehendatur, sed infeçlus aut increatus, sicut et Filius et Pater. Sola namque divina Trinitas infecta sive increata est. Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Χρησάμενος τῷ ὀνόματι τοῦ λόγου πρὸ; διδασκαλίαν τοῦ ἀχρόνου καὶ ἀπαθοῦς τῆς ὑπερφυούς γεννήσεως, λοιπὸν θεραπεύει τὴν ὑφέρπουσαν τῷ ὀνόματι βλάβην, ἵνα μὴ βλασφη μήσῃ τις, [ο!όμενο; ὅτι λόγος ἐστὶν] οἷος ὁ ἡμέ τερος, ἐνδιάθετος ή προφορικός· οὐ γάρ ἐστι τοιοῦτος, ἀλλ᾽ ἐνυπόστατος, τῆς αὐτῆς τῷ Πατρὶ φύσεως καὶ ἀξίας. Οὗτος-Θεόν. Εἰπὼν ὅτι ἀεὶ ἦν, καὶ ὅτι ἐχώριστες τοῦ Πατρὸς ἦν, καὶ ὅτι Θεὸς ἦν, ἀνεκεφαλαιώσατο συντόμως ὁμοῦ καὶ θαυμασίως, ἣν ἐξέθετο περὶ τούτου θεολογίαν σύνοψιν ἡμῖν θεολογία; περὶ τοῦ Υἱοῦ παρασχόμενος. Πρὸς δὲ τοὺς λέγοντας ότι Πᾶς υἱὸς ὕστερός ἐστι τοῦ πατρὸς, ἐροῦμεν ὅτι Πᾶς υἱὸς εἰπόντες, λελύκατε τὸ ζητούμενον. Ο γὰρ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔστι τοιοῦ τος οἷος πας υἱὸς, ἀλλ᾽ ὄντως ὑπερφυής. Ἔτι δὲ πρὸς τοὺς φιλονεικούντας, ὅτι Τὸ ἔκ τινος ἀνάγκη πάντως εἶναι ὕστερον τοῦ ἐξ οὗ ἐστιν, ἀπο λογητέον ὅτι καὶ μὴν τὸ ἀπαύγασμα τοῦ ἡλίου, ἐξ αὐτοῦ ὂν, οὐκ ἔστιν ὕστερον αὐτοῦ· οὐδέποτε γὰρ ήλιος ἐφάνη χωρὶς ἀπαυγάσματος. Εἰ δ' ἐπὶ τῶν αἰ σθητῶν τοῦτο, τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν ὑπὲρ λόγον; Ἐπεὶ δὲ Θεὸν αὐτὸν ἀνεκήρυξε δίδωσιν αὐτῷ καὶ τὸ γνώρισμα τῆς θεότητος, λέγω δὴ τὰ δημιουργικόν Θεοὶ γὰρ, φησίν, οἱ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν οὐκ ἐποίησαν, ἀπολέσθωσαν· ἵνα μὴ να μισθείη τοῦ Πατρὸς ἐλάττων. Πάντα γέγονεν. Εἰρηκὼς ὅτι Πάντα δι' αὐ τοῦ ἐγένετο, ἵνα μὴ δόξῃ περὶ μόνων λέγειν τῶν αἰσθητῶν, ἐπήγαγεν ὅτι καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν, ὃ γέγονε, τουτέστιν οὐδὲν τῶν γενομές νων, καν αἰσθητόν εἴη, καν νοητόν. Υπεξήρηται δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοῦτο γὰρ οὐ γέγονεν ἵνα καὶ συμπαραληφθείη, ἀλλ' ἀγένητόν έστιν, εξ τουν ἄκτιστον, ὥσπερ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ ὁ Πατήρ. Μόνη γὰρ ἡ θεία Τριὰς ἀγένητος, ήγουν ἄκτιστος. ᾿Αποδείξας δὲ τὸν Υἱὸν δημιουργὸν πάσης δρα τικῆς καὶ ἀοράτου κτίσεως, οὐκ ἐξέβαλε τὸν Πατέρα τοῦ δημιουργικοῦ ἀξιώματος, ἀλλὰ μόνον Cum autem demonstraverit Filium creatorem omnis visibilis atque invisibilis creaturæ, non exclusit Patrem a creandi dignitate, sed docuit tantum Fjlium esse creatorem sicut et Patrem; id enim tri- ἐδίδαξεν ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς δημιουργός ἐστιν, ὥσπερ ὁ bus commune est, cum sit Divinitatis insigne, ut prædictuin est, Idco quoque in divina Scriptura creandi potentia quandoque de Patre dicitur, quandoque de Filio, interdum vero de Spiritu sancto, tanquam videlicet Patre volente, Filio autem operante, Spi- • Jerem. x, 11. Πατήρ κοινὸν γὰρ τοῦτο τῶν τριῶν, ἐπεὶ τοῦτο γνώρισμά ἐστι θεότητος, ώς προείρηται. Διὸ καὶ παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ ποτὲ μὲν τὸ δη μιουργικὸν ἐπὶ [τοῦ Πατρὸς λέγεται, ποτὲ δὲ ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ, ποτὲ δὲ ἐπὶ] τοῦ ἁγίου Πνεύματος" οἷα τοῦ μὲν Πατρὸς εὐδοκοῦντος, τοῦ δὲ Υἱοῦ ἐνερ Varia lectiones et notæ. Loco horum quatuor vocabulorum spatium vacuum cst in cod. A. Ante ὁ ἡμέτερος autem, legitur οἷος. Ει οἷος quidem recepi. Θεολογία, cum spatio vacuo duarum litterarum Α. “Ev, pro 3v A. Τον addit B. Εκήρυξε Α. 'Αγέννητον Α. Αγέννητος Α. Corrigendum ὁρατῆς. Inclusa omittit A.

CAP. I. τοῦντος, τοῦ δὲ ἁγίου Πνεύματος συνεργούντος. ritu sancto vero cooperante. Dicit siquidem capite etiam septimo, Pater meus ad hoc usque temporis operatur, el ego operor *. Φησὶ γὰρ καὶ ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ ὅτι Ο Πα τήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. Τινὲς δὲ λῇροι τὸ Δι' αὐτοῦ, πρὸς ἐλάττων σιν τοῦ Υἱοῦ νενοήκασιν, οὐ δημιουργίας, αλλ' υπουργίας ἐμφαντικόν τούτο φήσαντες εἶναι. Οὐκ ᾔδεισαν δὲ ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ἀδιαφόρως τοῦτο τάττεται. Φησὶ γὰρ ὁ Ἀπόστολος· Πιστὸς ὁ Θεός, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Ἵνα δὲ μηδεὶς ἀπιστήσῃ, πῶς τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, φησίν· Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Δι' ἧς οὐ μόνον αὐτὰ παρής γαγεν, ἀλλὰ καὶ συντηρεῖ εἰς τὸ διαμένειν. Ὅπερ γὰρ περὶ τοῦ Πατρός είρηται, τοῦτο καὶ περὶ τού του ρηθήσεται, ὅτι 'Εν αὐτῷ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν. Οταν δὲ ἀκούσῃς ὅτι ἐν αὐτῷ ζωή εν μὴ σύνθετον αὐτὸν ὑπολάβῃς, ἀλλὰ πηγὴν ζωῆς· αὐτίκα γὰρ καὶ ὅλον αὐτὸν ζωὴν ὀνομάζει, λέγων· Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων. Καὶ ἀλλα χοῦ δέ φησι φανερῶς αὐτὸς ὁ Χριστό;· 'Εγώ εἰμι ἡ ζωή. Οἱ πνευματομάχοι δὲ μετὰ τὸ, Καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν, στίζουσι τελείαν· εἶτα τὸ ἑξῆς οὕτως ἀναγινώσκουσιν· Ὁ γέγονεν ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν· ἵνα γενητὸν δείξωσι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· περὶ τούτου γάρ φασι λέγειν τὸ τοιοῦτον ῥητόν. Quidam vero deliri partem illam, Per ipsum, Filii minorationem intellexerunt, dicentes id non creationis, sed subministrationis esse significativum. Nec viderunt quod id de Patre quoque usurpatur. Ait enim Apostolus: Fidelis Deus perquem vocati estis in societatem Filii ejus *. Ne quis autem incredulus sit, ambigens quomodo hæc et similia per ipsum facta sint, dicit: Vers. 4. In ipso vita erat. Qua non solum hæc produxit, verum etiam conserval, ut in esse permaneant. Nam quod de Patre dictum est, de ipso quoque dici potest: In ipso vivimus, movemur et sumus '. Cum autem audieris quod in ipso yita erat, ue compositum eum suspiceris, sed vitæ foutem; nam protinus etiam totum ipsum vitam nominat, dicens: Et vita erat lux hominum. Alibi quoque dicit ipse Christus, Ego sum vita *. Qui autem Spiritui sancto resistunt, ejusque naturam diminuunt, post id quod dicitur, Sine ipso factum est nihil, distinctionem statuunt; deinde quod sequitur simul legunt: Quod factum est, in ipso vita erat, ut Spiritum sanctum factum esse demonstrent; nam de ipso loqui dicunt hujusmodi verbuin. Facile autem refelluntur. Primum quia pars Ελέγχονται δὲ ταχέως, πρῶτον μὲν ὅτι τὸ “Ο γέγονεν, ἀπολύτως κείμενον, πᾶν ὃ γέγονε δηλοῖ· c illa, Quod factum est, iudisjuncte posita, omne ἔπειτα δὲ ὅτι ἡ ζωή αὕτη καὶ φῶς εὑρίσκεται επάγει γὰρ ὅτι καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώ πων· εἶτα μετά μικρόν, περὶ τοῦ Ἰωάννου λέγων, φησίν Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ίνα μαρτυρήσει περὶ τοῦ φωτός. Δῆλον δὲ ὅτι ὁ Ἰωάννης οὐ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀλλὰ περὶ τοῦ Υἱοῦ μεμαρτύρηκεν, ὡς προϊόντες εὑρήσομεν. Καὶ — ἀνθρώπων. Καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων, ὡς φωτίζων τὸν νοῦν αὐτῶν, καὶ ὁδηγῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλήθειαν. Ὅτι δὲ αὐτὸν τὸν Υἱὸν ὠνόμασε καὶ φῶ;, αὐτὸς ὁ Υἱὸς ἀλ λαχοῦ φησιν 'Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Ὥστε ὁ αὐτὸς λέγεται καὶ ζωὴ καὶ φῶς· ζωὴ μὲν, ὡς ζωογονῶν καὶ συνέχων τὰ πάντα, φῶς δὲ, ὡς καταλάμπων καὶ φαιδρύνων τὸ ἡγεμονικὸν τῶν ἀνθρώπων τῶν δεχομένων αὐτόν. Τινὲς δὲ καὶ ζωὴν καὶ φῶς εἶπον τὸ κήρυγμα * Joar. Τ. 17. • 1 Cor. 1, 9. ' Act. xvII, 28. quod factum est indicat. Deinde quia etiam vita dicitur esse lux; subdit enim quod vita erat lux hominum; post paululum autem de Joanne loquens ait: Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de luce. Manifestum est autem quod Joannes non de Spiritu sancto, sed de Filio tulit testimonium, sicut in sequentibns inveniemus. Vers. 4. Bit hominum. Etiam ipse Filius erat lux hominum, utpote mentem ipsorum illuminans, et ab errore deducens ad veritatem. Quod autem ipsum Filium lucem nominavit, ipse quoque Filius alibi dicit: Ego sum lux mundi '. Dicitur itaque et lux et vita: vita quidem tanquam vivificans ac continens universa; lux vero, quasi illuminans et exhilarans mentem hominum, qui ipsum recipiunt. Quidam autem vitam ac lucem dicunt Evauge- • Joan. XIV, 6. • Joan. või, 12. Varim lectiones et nota. Αῆρος, de hominibus nugacibus ipsis. lta Plato, p. 251. Diog. Laert, p. 99. Breviter de hac re monui in mea N. Testamenti editione aut Corinth. p. 213, nota 1. Distribuebant autem illi præpositiones ita. 'Ex, Pat i διά, Filio: ἐν, Spiritui sancto tribuebant. Suo jure its distinxerunt Pneumatomachi. Etenim Origenes, hæreticorum omnium parens, ita non solum distinxerat, sed ita a:leo in suis repererat codicibus. Vide hominis vesani nugʻrs, si placet, tom. IV, p 20 D., 26 E, 36 B, 64 B. 69 A, 77 B, et 72 A, E, ubi codices istos appeilal, et ex iisdem scilicet, vers. 4 laudat: Εν αὐτῷ ζωή ΕΣΤΙ. Quilibet, ut arbitror, istorum veterum Pneumatomachorum stultitiam miratur: nos autem recentiorum Hyopneumatoinachorum insanias admiramur et chartis, ut vocant, acumenicis (allgemesnen) vulgamus et laudamus. Καὶ abest A.

CAP. I. τοῦντος, τοῦ δὲ ἁγίου Πνεύματος συνεργούντος. ritu sancto vero cooperante. Dicit siquidem capite etiam septimo, Pater meus ad hoc usque temporis operatur, el ego operor *. Φησὶ γὰρ καὶ ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ ὅτι Ο Πα τήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. Τινὲς δὲ λῇροι τὸ Δι' αὐτοῦ, πρὸς ἐλάττων σιν τοῦ Υἱοῦ νενοήκασιν, οὐ δημιουργίας, αλλ' υπουργίας ἐμφαντικόν τούτο φήσαντες εἶναι. Οὐκ ᾔδεισαν δὲ ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ἀδιαφόρως τοῦτο τάττεται. Φησὶ γὰρ ὁ Ἀπόστολος· Πιστὸς ὁ Θεός, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Ἵνα δὲ μηδεὶς ἀπιστήσῃ, πῶς τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, φησίν· Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Δι' ἧς οὐ μόνον αὐτὰ παρής γαγεν, ἀλλὰ καὶ συντηρεῖ εἰς τὸ διαμένειν. Ὅπερ γὰρ περὶ τοῦ Πατρός είρηται, τοῦτο καὶ περὶ τού του ρηθήσεται, ὅτι 'Εν αὐτῷ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν. Οταν δὲ ἀκούσῃς ὅτι ἐν αὐτῷ ζωή εν μὴ σύνθετον αὐτὸν ὑπολάβῃς, ἀλλὰ πηγὴν ζωῆς· αὐτίκα γὰρ καὶ ὅλον αὐτὸν ζωὴν ὀνομάζει, λέγων· Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων. Καὶ ἀλλα χοῦ δέ φησι φανερῶς αὐτὸς ὁ Χριστό;· 'Εγώ εἰμι ἡ ζωή. Οἱ πνευματομάχοι δὲ μετὰ τὸ, Καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν, στίζουσι τελείαν· εἶτα τὸ ἑξῆς οὕτως ἀναγινώσκουσιν· Ὁ γέγονεν ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν· ἵνα γενητὸν δείξωσι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· περὶ τούτου γάρ φασι λέγειν τὸ τοιοῦτον ῥητόν. Quidam vero deliri partem illam, Per ipsum, Filii minorationem intellexerunt, dicentes id non creationis, sed subministrationis esse significativum. Nec viderunt quod id de Patre quoque usurpatur. Ait enim Apostolus: Fidelis Deus perquem vocati estis in societatem Filii ejus *. Ne quis autem incredulus sit, ambigens quomodo hæc et similia per ipsum facta sint, dicit: Vers. 4. In ipso vita erat. Qua non solum hæc produxit, verum etiam conserval, ut in esse permaneant. Nam quod de Patre dictum est, de ipso quoque dici potest: In ipso vivimus, movemur et sumus '. Cum autem audieris quod in ipso yita erat, ue compositum eum suspiceris, sed vitæ foutem; nam protinus etiam totum ipsum vitam nominat, dicens: Et vita erat lux hominum. Alibi quoque dicit ipse Christus, Ego sum vita *. Qui autem Spiritui sancto resistunt, ejusque naturam diminuunt, post id quod dicitur, Sine ipso factum est nihil, distinctionem statuunt; deinde quod sequitur simul legunt: Quod factum est, in ipso vita erat, ut Spiritum sanctum factum esse demonstrent; nam de ipso loqui dicunt hujusmodi verbuin. Facile autem refelluntur. Primum quia pars Ελέγχονται δὲ ταχέως, πρῶτον μὲν ὅτι τὸ “Ο γέγονεν, ἀπολύτως κείμενον, πᾶν ὃ γέγονε δηλοῖ· c illa, Quod factum est, iudisjuncte posita, omne ἔπειτα δὲ ὅτι ἡ ζωή αὕτη καὶ φῶς εὑρίσκεται επάγει γὰρ ὅτι καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώ πων· εἶτα μετά μικρόν, περὶ τοῦ Ἰωάννου λέγων, φησίν Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ίνα μαρτυρήσει περὶ τοῦ φωτός. Δῆλον δὲ ὅτι ὁ Ἰωάννης οὐ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀλλὰ περὶ τοῦ Υἱοῦ μεμαρτύρηκεν, ὡς προϊόντες εὑρήσομεν. Καὶ — ἀνθρώπων. Καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων, ὡς φωτίζων τὸν νοῦν αὐτῶν, καὶ ὁδηγῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλήθειαν. Ὅτι δὲ αὐτὸν τὸν Υἱὸν ὠνόμασε καὶ φῶ;, αὐτὸς ὁ Υἱὸς ἀλ λαχοῦ φησιν 'Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Ὥστε ὁ αὐτὸς λέγεται καὶ ζωὴ καὶ φῶς· ζωὴ μὲν, ὡς ζωογονῶν καὶ συνέχων τὰ πάντα, φῶς δὲ, ὡς καταλάμπων καὶ φαιδρύνων τὸ ἡγεμονικὸν τῶν ἀνθρώπων τῶν δεχομένων αὐτόν. Τινὲς δὲ καὶ ζωὴν καὶ φῶς εἶπον τὸ κήρυγμα * Joar. Τ. 17. • 1 Cor. 1, 9. ' Act. xvII, 28. quod factum est indicat. Deinde quia etiam vita dicitur esse lux; subdit enim quod vita erat lux hominum; post paululum autem de Joanne loquens ait: Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de luce. Manifestum est autem quod Joannes non de Spiritu sancto, sed de Filio tulit testimonium, sicut in sequentibns inveniemus. Vers. 4. Bit hominum. Etiam ipse Filius erat lux hominum, utpote mentem ipsorum illuminans, et ab errore deducens ad veritatem. Quod autem ipsum Filium lucem nominavit, ipse quoque Filius alibi dicit: Ego sum lux mundi '. Dicitur itaque et lux et vita: vita quidem tanquam vivificans ac continens universa; lux vero, quasi illuminans et exhilarans mentem hominum, qui ipsum recipiunt. Quidam autem vitam ac lucem dicunt Evauge- • Joan. XIV, 6. • Joan. või, 12. Varim lectiones et nota. Αῆρος, de hominibus nugacibus ipsis. lta Plato, p. 251. Diog. Laert, p. 99. Breviter de hac re monui in mea N. Testamenti editione aut Corinth. p. 213, nota 1. Distribuebant autem illi præpositiones ita. 'Ex, Pat i διά, Filio: ἐν, Spiritui sancto tribuebant. Suo jure its distinxerunt Pneumatomachi. Etenim Origenes, hæreticorum omnium parens, ita non solum distinxerat, sed ita a:leo in suis repererat codicibus. Vide hominis vesani nugʻrs, si placet, tom. IV, p 20 D., 26 E, 36 B, 64 B. 69 A, 77 B, et 72 A, E, ubi codices istos appeilal, et ex iisdem scilicet, vers. 4 laudat: Εν αὐτῷ ζωή ΕΣΤΙ. Quilibet, ut arbitror, istorum veterum Pneumatomachorum stultitiam miratur: nos autem recentiorum Hyopneumatoinachorum insanias admiramur et chartis, ut vocant, acumenicis (allgemesnen) vulgamus et laudamus. Καὶ abest A.

CAP. I. τοῦντος, τοῦ δὲ ἁγίου Πνεύματος συνεργούντος. ritu sancto vero cooperante. Dicit siquidem capite etiam septimo, Pater meus ad hoc usque temporis operatur, el ego operor *. Φησὶ γὰρ καὶ ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ ὅτι Ο Πα τήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. Τινὲς δὲ λῇροι τὸ Δι' αὐτοῦ, πρὸς ἐλάττων σιν τοῦ Υἱοῦ νενοήκασιν, οὐ δημιουργίας, αλλ' υπουργίας ἐμφαντικόν τούτο φήσαντες εἶναι. Οὐκ ᾔδεισαν δὲ ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ἀδιαφόρως τοῦτο τάττεται. Φησὶ γὰρ ὁ Ἀπόστολος· Πιστὸς ὁ Θεός, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Ἵνα δὲ μηδεὶς ἀπιστήσῃ, πῶς τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, φησίν· Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Δι' ἧς οὐ μόνον αὐτὰ παρής γαγεν, ἀλλὰ καὶ συντηρεῖ εἰς τὸ διαμένειν. Ὅπερ γὰρ περὶ τοῦ Πατρός είρηται, τοῦτο καὶ περὶ τού του ρηθήσεται, ὅτι 'Εν αὐτῷ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν. Οταν δὲ ἀκούσῃς ὅτι ἐν αὐτῷ ζωή εν μὴ σύνθετον αὐτὸν ὑπολάβῃς, ἀλλὰ πηγὴν ζωῆς· αὐτίκα γὰρ καὶ ὅλον αὐτὸν ζωὴν ὀνομάζει, λέγων· Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων. Καὶ ἀλλα χοῦ δέ φησι φανερῶς αὐτὸς ὁ Χριστό;· 'Εγώ εἰμι ἡ ζωή. Οἱ πνευματομάχοι δὲ μετὰ τὸ, Καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν, στίζουσι τελείαν· εἶτα τὸ ἑξῆς οὕτως ἀναγινώσκουσιν· Ὁ γέγονεν ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν· ἵνα γενητὸν δείξωσι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· περὶ τούτου γάρ φασι λέγειν τὸ τοιοῦτον ῥητόν. Quidam vero deliri partem illam, Per ipsum, Filii minorationem intellexerunt, dicentes id non creationis, sed subministrationis esse significativum. Nec viderunt quod id de Patre quoque usurpatur. Ait enim Apostolus: Fidelis Deus perquem vocati estis in societatem Filii ejus *. Ne quis autem incredulus sit, ambigens quomodo hæc et similia per ipsum facta sint, dicit: Vers. 4. In ipso vita erat. Qua non solum hæc produxit, verum etiam conserval, ut in esse permaneant. Nam quod de Patre dictum est, de ipso quoque dici potest: In ipso vivimus, movemur et sumus '. Cum autem audieris quod in ipso yita erat, ue compositum eum suspiceris, sed vitæ foutem; nam protinus etiam totum ipsum vitam nominat, dicens: Et vita erat lux hominum. Alibi quoque dicit ipse Christus, Ego sum vita *. Qui autem Spiritui sancto resistunt, ejusque naturam diminuunt, post id quod dicitur, Sine ipso factum est nihil, distinctionem statuunt; deinde quod sequitur simul legunt: Quod factum est, in ipso vita erat, ut Spiritum sanctum factum esse demonstrent; nam de ipso loqui dicunt hujusmodi verbuin. Facile autem refelluntur. Primum quia pars Ελέγχονται δὲ ταχέως, πρῶτον μὲν ὅτι τὸ “Ο γέγονεν, ἀπολύτως κείμενον, πᾶν ὃ γέγονε δηλοῖ· c illa, Quod factum est, iudisjuncte posita, omne ἔπειτα δὲ ὅτι ἡ ζωή αὕτη καὶ φῶς εὑρίσκεται επάγει γὰρ ὅτι καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώ πων· εἶτα μετά μικρόν, περὶ τοῦ Ἰωάννου λέγων, φησίν Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ίνα μαρτυρήσει περὶ τοῦ φωτός. Δῆλον δὲ ὅτι ὁ Ἰωάννης οὐ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀλλὰ περὶ τοῦ Υἱοῦ μεμαρτύρηκεν, ὡς προϊόντες εὑρήσομεν. Καὶ — ἀνθρώπων. Καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων, ὡς φωτίζων τὸν νοῦν αὐτῶν, καὶ ὁδηγῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλήθειαν. Ὅτι δὲ αὐτὸν τὸν Υἱὸν ὠνόμασε καὶ φῶ;, αὐτὸς ὁ Υἱὸς ἀλ λαχοῦ φησιν 'Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Ὥστε ὁ αὐτὸς λέγεται καὶ ζωὴ καὶ φῶς· ζωὴ μὲν, ὡς ζωογονῶν καὶ συνέχων τὰ πάντα, φῶς δὲ, ὡς καταλάμπων καὶ φαιδρύνων τὸ ἡγεμονικὸν τῶν ἀνθρώπων τῶν δεχομένων αὐτόν. Τινὲς δὲ καὶ ζωὴν καὶ φῶς εἶπον τὸ κήρυγμα * Joar. Τ. 17. • 1 Cor. 1, 9. ' Act. xvII, 28. quod factum est indicat. Deinde quia etiam vita dicitur esse lux; subdit enim quod vita erat lux hominum; post paululum autem de Joanne loquens ait: Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de luce. Manifestum est autem quod Joannes non de Spiritu sancto, sed de Filio tulit testimonium, sicut in sequentibns inveniemus. Vers. 4. Bit hominum. Etiam ipse Filius erat lux hominum, utpote mentem ipsorum illuminans, et ab errore deducens ad veritatem. Quod autem ipsum Filium lucem nominavit, ipse quoque Filius alibi dicit: Ego sum lux mundi '. Dicitur itaque et lux et vita: vita quidem tanquam vivificans ac continens universa; lux vero, quasi illuminans et exhilarans mentem hominum, qui ipsum recipiunt. Quidam autem vitam ac lucem dicunt Evauge- • Joan. XIV, 6. • Joan. või, 12. Varim lectiones et nota. Αῆρος, de hominibus nugacibus ipsis. lta Plato, p. 251. Diog. Laert, p. 99. Breviter de hac re monui in mea N. Testamenti editione aut Corinth. p. 213, nota 1. Distribuebant autem illi præpositiones ita. 'Ex, Pat i διά, Filio: ἐν, Spiritui sancto tribuebant. Suo jure its distinxerunt Pneumatomachi. Etenim Origenes, hæreticorum omnium parens, ita non solum distinxerat, sed ita a:leo in suis repererat codicibus. Vide hominis vesani nugʻrs, si placet, tom. IV, p 20 D., 26 E, 36 B, 64 B. 69 A, 77 B, et 72 A, E, ubi codices istos appeilal, et ex iisdem scilicet, vers. 4 laudat: Εν αὐτῷ ζωή ΕΣΤΙ. Quilibet, ut arbitror, istorum veterum Pneumatomachorum stultitiam miratur: nos autem recentiorum Hyopneumatoinachorum insanias admiramur et chartis, ut vocant, acumenicis (allgemesnen) vulgamus et laudamus. Καὶ abest A.

κατέλαβε. Φῶς μὲν ἐνταῦθα καλεί τὸ κήρυγμα διά τε τὴν ῥηθεῖσαν αἰτίαν, καὶ διὰ τὴν ἀλήθειαν· σκοτίαν δὲ τὴν πλάνην διὰ τὸ ψεύ δος. Λέγει γοῦν ὅτι τὸ κήρυγμα ἐν τῇ πλάνῃ κάμ πει, καὶ ἡ πλάνη οὐ περιεγένετο αὐτοῦ licam prædicationem, quam hominibus adduxit, τοῦ Εὐαγγελίου, ὁ ἐπήγαγε τοῖς ἀνθρώποις, ὡς απο utpote causam vitæ spiritualis ac cognitionis lucis. τον καὶ ζωῆς πνευματικῆς καὶ φωτός γνώσεως. Vers. 5. Et lux Καὶ τὸ φῶς comprehenderunt. Lucem quidem vocat prædicationem, propter dictam causam, et propter veritatem: tenebras vero errorem, propter falsitatem. Dicit ergo: Prædicatio in errore lucet, et error eam non comprehendit. Gregorius autem Theologus dictum verbum alitér intelligit, sermone quen facit in sancta lumina. Verum potest et hanc et illam recipere interpretationem. Cum ergo hactenus evangelista dė Filii divinitate asferuerit, consequenter hinc Evangelium aggre. ditur. 'Ο δὲ Θεολόγος Γρηγόριος ἑτέρως τὸ ῥητὸν ἐξελάβετο ἐν τῷ εἰς τὰ ἅγια φῶτα λόγῳ, δυνάμενον καὶ ταύτην κἀκείνην ἐπιδέξασθαι τὴν ἐξή γησιν. Μέχρι δὲ τούτου διαλεχθεὶς ὁ εὐαγγελιστὴς περὶ τῆς τοῦ Υἱοῦ θεότητος, ἐντεῦθεν λοιπὸν ἄρχεται τοῦ Εὐαγγελίου. Vers. 6. Fuit Εγένετο — Ἰωάννης. Ο δὲ Λουκᾶς ἔγραψεν· Joannes. Lucas autem scripsit: 'Εγένετο ρήμα Θεοῦ ἐπὶ ᾿Ιωάννην τὸν τοῦ ΖαFactum est verbum Dei super Joannem Zachariæ flium in deserto 10 Vers. 7. Hic luce. Lux intelligitur hoc in loco Christus propter causam prius redditam. Perlibuit autem Joannes testimonium de divinitate ipsius, sicut in sequentibus patebit. Cum autem Christus hujus testimonio non egeret, subjungitur cliam causa testimonii. Addit enim: Vers. 7. Ut illum. Quemadmodum enim carne vestitus est, ne nuda divinitate apposita omnes perderet: ita quoque testimonio usus est, ut Judæi cognati Joannis vocem audientes, per eain crederent facilius in eum de quo testificabatur, omnia siquidem ad hominum salutem dis· posuit. Joannes itaque testimonium perhibuit, ut ommes crederent, non omnes tamen crediderunt: fideg enim non est coacta, sed voluntaria. Vers. 8. Non· luce. Adhuc missionis causam declarat. Neque enim venit ut luceret: nonierat siquidem ipse lux, sed ut testimoniumn perhiberet de luce. Simul quoque ne putaret quispiam euui qui testimonium ferebat, majorem ac fide digniorem eo de quo ferebatur testimonium, ut plerumque solet accideṛe. Verum quia recens erat Joanņis testimonium, ne similis quædaı' oriretur suspicio et de eo de quo ferebatur testimouium, ait: Vers. 9. Erat mandum. Semper erat, juxta supra positum reconditiorem intellectum: siquidem tanquam Deus semper erat: tanquam homo vero esse incepit. Verum si omnem hominem venientem in mundum illuminat, quomodo tot relicti sunt non illuminati? Sane quod ad ipsum attinet, omnes illuminat: qui autem non iliuminati manent, a propria hoc paLiuntur voluntate; nam lucis beneficium, quod ad solem attinet, super omnes simpliciter diffunditur. ** Luc. III, 2. χαρίου υἱὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Οὗτος φωτός. Φῶς νῦν ὁ Χριστὸς νοεῖτι κατὰ τὴν προαποδεδομένην αἰτίαν. Εμαρτύρησε δὲ * Ιωάννης περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ, ὡς προϊόντες εὑρήσομεν. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἐδεῖτο της τούτου μαρτυ ρίας ὁ Χριστός, τέθειται καὶ ἡ αἰτία τῆς μαρτι ρίας. Επήγαγε γάρ ο Ινα — αὐτοῦ. Ωσπερ γὰρ σάρκα περιεβάλετο, ἵνα μὴ γυμνῇ τῇ θεότητι προσβαλών ἀπολέσῃ πάντας· οὕτω καὶ μάρτυρι ἐχρήσατο, ἵνα, τῆς συγγενοῦς ἀκούοντες οἱ τότε φωνής, ευκολώτερον πι στεύσωσι δι' αὐτῆς εἰς τὸν μαρτυρούμενον. Πάντα γὰρ πρὸς σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων ᾠκονομεῖτο. Ιωάννης μὲν οὖν ἐμαρτύρησεν, ἵνα πάντες πι στεύσωσιν· οὐ πάντες δὲ ἐπίστευσαν· οὐκ ἐκ βίας γὰρ ἡ πίστις, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως. Οὐκ · φωτός. Ετι σαφηνίζει τὴν αἰτίαν τῆς ἀποστολῆς, ὅτι ἦλθεν οὐχ ἵνα φωτίσῃ· οὐκ ἦν γὰρ ἐκεῖνος τὸ φῶς· ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φω τός· ἅμα δὲ καὶ ἵνα μὴ νομίσῃ τις ὅτι ὁ μαρτυρών μείζων καὶ ἀξιοπιστότερος ἦν τοῦ μαρτυρουμένου, ὡς ἐπὶ πολλῶν εἴωθε συμβαίνειν. Ἐπεὶ δὲ πρόσφατ τος ἦν ἡ τοῦ Ἰωάννου μαρτυρία, ἵνα μὴ τοιαύτη τις ὑπόνοια καὶ περὶ τοῦ μαρτυρουμένου παρεμπέ σοι φησίν *Ην — κόσμον. Ην ἀεὶ, κατὰ τὴν ἐκτεθεῖσαν ανωτέρω θεολογίαν. Ως μὲν οὖν Θεὸς ἦν ἀεί· ὡς δὲ ἄνθρωπος ήρξατο, τοῦ εἶναι. Εἰ δὲ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, πῶς τοσοῦτοι μεμενήκασιν ἀφώτιστοι; Τὸ μὲν εἰς αὐτὸν ἦχον, πάντας φωτίζει· οἱ δὲ μένον τες ἀφώτιστοι παρὰ τὴν ἑαυτῶν προαίρεσιν τοῦτο πάσχουσιν. Η μὲν γὰρ τοῦ φωτὸς χάρις ἡλίου δίκην ἐπὶ πάντας ἁπλῶς ἐκκέχυται· οἱ δὲ μὴ θέλοντες Αὐτοῦ abest A. Επιδείξασθαι Α. Varia lectiones et notæ. Interpres apposita. Προσβάλλειν τινί, cst apparere alicui, appropinquare ad aliquem. Mai.m ergo, conspectus. Παραπέσοι Α.

κατέλαβε. Φῶς μὲν ἐνταῦθα καλεί τὸ κήρυγμα διά τε τὴν ῥηθεῖσαν αἰτίαν, καὶ διὰ τὴν ἀλήθειαν· σκοτίαν δὲ τὴν πλάνην διὰ τὸ ψεύ δος. Λέγει γοῦν ὅτι τὸ κήρυγμα ἐν τῇ πλάνῃ κάμ πει, καὶ ἡ πλάνη οὐ περιεγένετο αὐτοῦ licam prædicationem, quam hominibus adduxit, τοῦ Εὐαγγελίου, ὁ ἐπήγαγε τοῖς ἀνθρώποις, ὡς απο utpote causam vitæ spiritualis ac cognitionis lucis. τον καὶ ζωῆς πνευματικῆς καὶ φωτός γνώσεως. Vers. 5. Et lux Καὶ τὸ φῶς comprehenderunt. Lucem quidem vocat prædicationem, propter dictam causam, et propter veritatem: tenebras vero errorem, propter falsitatem. Dicit ergo: Prædicatio in errore lucet, et error eam non comprehendit. Gregorius autem Theologus dictum verbum alitér intelligit, sermone quen facit in sancta lumina. Verum potest et hanc et illam recipere interpretationem. Cum ergo hactenus evangelista dė Filii divinitate asferuerit, consequenter hinc Evangelium aggre. ditur. 'Ο δὲ Θεολόγος Γρηγόριος ἑτέρως τὸ ῥητὸν ἐξελάβετο ἐν τῷ εἰς τὰ ἅγια φῶτα λόγῳ, δυνάμενον καὶ ταύτην κἀκείνην ἐπιδέξασθαι τὴν ἐξή γησιν. Μέχρι δὲ τούτου διαλεχθεὶς ὁ εὐαγγελιστὴς περὶ τῆς τοῦ Υἱοῦ θεότητος, ἐντεῦθεν λοιπὸν ἄρχεται τοῦ Εὐαγγελίου. Vers. 6. Fuit Εγένετο — Ἰωάννης. Ο δὲ Λουκᾶς ἔγραψεν· Joannes. Lucas autem scripsit: 'Εγένετο ρήμα Θεοῦ ἐπὶ ᾿Ιωάννην τὸν τοῦ ΖαFactum est verbum Dei super Joannem Zachariæ flium in deserto 10 Vers. 7. Hic luce. Lux intelligitur hoc in loco Christus propter causam prius redditam. Perlibuit autem Joannes testimonium de divinitate ipsius, sicut in sequentibus patebit. Cum autem Christus hujus testimonio non egeret, subjungitur cliam causa testimonii. Addit enim: Vers. 7. Ut illum. Quemadmodum enim carne vestitus est, ne nuda divinitate apposita omnes perderet: ita quoque testimonio usus est, ut Judæi cognati Joannis vocem audientes, per eain crederent facilius in eum de quo testificabatur, omnia siquidem ad hominum salutem dis· posuit. Joannes itaque testimonium perhibuit, ut ommes crederent, non omnes tamen crediderunt: fideg enim non est coacta, sed voluntaria. Vers. 8. Non· luce. Adhuc missionis causam declarat. Neque enim venit ut luceret: nonierat siquidem ipse lux, sed ut testimoniumn perhiberet de luce. Simul quoque ne putaret quispiam euui qui testimonium ferebat, majorem ac fide digniorem eo de quo ferebatur testimonium, ut plerumque solet accideṛe. Verum quia recens erat Joanņis testimonium, ne similis quædaı' oriretur suspicio et de eo de quo ferebatur testimouium, ait: Vers. 9. Erat mandum. Semper erat, juxta supra positum reconditiorem intellectum: siquidem tanquam Deus semper erat: tanquam homo vero esse incepit. Verum si omnem hominem venientem in mundum illuminat, quomodo tot relicti sunt non illuminati? Sane quod ad ipsum attinet, omnes illuminat: qui autem non iliuminati manent, a propria hoc paLiuntur voluntate; nam lucis beneficium, quod ad solem attinet, super omnes simpliciter diffunditur. ** Luc. III, 2. χαρίου υἱὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Οὗτος φωτός. Φῶς νῦν ὁ Χριστὸς νοεῖτι κατὰ τὴν προαποδεδομένην αἰτίαν. Εμαρτύρησε δὲ * Ιωάννης περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ, ὡς προϊόντες εὑρήσομεν. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἐδεῖτο της τούτου μαρτυ ρίας ὁ Χριστός, τέθειται καὶ ἡ αἰτία τῆς μαρτι ρίας. Επήγαγε γάρ ο Ινα — αὐτοῦ. Ωσπερ γὰρ σάρκα περιεβάλετο, ἵνα μὴ γυμνῇ τῇ θεότητι προσβαλών ἀπολέσῃ πάντας· οὕτω καὶ μάρτυρι ἐχρήσατο, ἵνα, τῆς συγγενοῦς ἀκούοντες οἱ τότε φωνής, ευκολώτερον πι στεύσωσι δι' αὐτῆς εἰς τὸν μαρτυρούμενον. Πάντα γὰρ πρὸς σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων ᾠκονομεῖτο. Ιωάννης μὲν οὖν ἐμαρτύρησεν, ἵνα πάντες πι στεύσωσιν· οὐ πάντες δὲ ἐπίστευσαν· οὐκ ἐκ βίας γὰρ ἡ πίστις, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως. Οὐκ · φωτός. Ετι σαφηνίζει τὴν αἰτίαν τῆς ἀποστολῆς, ὅτι ἦλθεν οὐχ ἵνα φωτίσῃ· οὐκ ἦν γὰρ ἐκεῖνος τὸ φῶς· ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φω τός· ἅμα δὲ καὶ ἵνα μὴ νομίσῃ τις ὅτι ὁ μαρτυρών μείζων καὶ ἀξιοπιστότερος ἦν τοῦ μαρτυρουμένου, ὡς ἐπὶ πολλῶν εἴωθε συμβαίνειν. Ἐπεὶ δὲ πρόσφατ τος ἦν ἡ τοῦ Ἰωάννου μαρτυρία, ἵνα μὴ τοιαύτη τις ὑπόνοια καὶ περὶ τοῦ μαρτυρουμένου παρεμπέ σοι φησίν *Ην — κόσμον. Ην ἀεὶ, κατὰ τὴν ἐκτεθεῖσαν ανωτέρω θεολογίαν. Ως μὲν οὖν Θεὸς ἦν ἀεί· ὡς δὲ ἄνθρωπος ήρξατο, τοῦ εἶναι. Εἰ δὲ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, πῶς τοσοῦτοι μεμενήκασιν ἀφώτιστοι; Τὸ μὲν εἰς αὐτὸν ἦχον, πάντας φωτίζει· οἱ δὲ μένον τες ἀφώτιστοι παρὰ τὴν ἑαυτῶν προαίρεσιν τοῦτο πάσχουσιν. Η μὲν γὰρ τοῦ φωτὸς χάρις ἡλίου δίκην ἐπὶ πάντας ἁπλῶς ἐκκέχυται· οἱ δὲ μὴ θέλοντες Αὐτοῦ abest A. Επιδείξασθαι Α. Varia lectiones et notæ. Interpres apposita. Προσβάλλειν τινί, cst apparere alicui, appropinquare ad aliquem. Mai.m ergo, conspectus. Παραπέσοι Α.

κατέλαβε. Φῶς μὲν ἐνταῦθα καλεί τὸ κήρυγμα διά τε τὴν ῥηθεῖσαν αἰτίαν, καὶ διὰ τὴν ἀλήθειαν· σκοτίαν δὲ τὴν πλάνην διὰ τὸ ψεύ δος. Λέγει γοῦν ὅτι τὸ κήρυγμα ἐν τῇ πλάνῃ κάμ πει, καὶ ἡ πλάνη οὐ περιεγένετο αὐτοῦ licam prædicationem, quam hominibus adduxit, τοῦ Εὐαγγελίου, ὁ ἐπήγαγε τοῖς ἀνθρώποις, ὡς απο utpote causam vitæ spiritualis ac cognitionis lucis. τον καὶ ζωῆς πνευματικῆς καὶ φωτός γνώσεως. Vers. 5. Et lux Καὶ τὸ φῶς comprehenderunt. Lucem quidem vocat prædicationem, propter dictam causam, et propter veritatem: tenebras vero errorem, propter falsitatem. Dicit ergo: Prædicatio in errore lucet, et error eam non comprehendit. Gregorius autem Theologus dictum verbum alitér intelligit, sermone quen facit in sancta lumina. Verum potest et hanc et illam recipere interpretationem. Cum ergo hactenus evangelista dė Filii divinitate asferuerit, consequenter hinc Evangelium aggre. ditur. 'Ο δὲ Θεολόγος Γρηγόριος ἑτέρως τὸ ῥητὸν ἐξελάβετο ἐν τῷ εἰς τὰ ἅγια φῶτα λόγῳ, δυνάμενον καὶ ταύτην κἀκείνην ἐπιδέξασθαι τὴν ἐξή γησιν. Μέχρι δὲ τούτου διαλεχθεὶς ὁ εὐαγγελιστὴς περὶ τῆς τοῦ Υἱοῦ θεότητος, ἐντεῦθεν λοιπὸν ἄρχεται τοῦ Εὐαγγελίου. Vers. 6. Fuit Εγένετο — Ἰωάννης. Ο δὲ Λουκᾶς ἔγραψεν· Joannes. Lucas autem scripsit: 'Εγένετο ρήμα Θεοῦ ἐπὶ ᾿Ιωάννην τὸν τοῦ ΖαFactum est verbum Dei super Joannem Zachariæ flium in deserto 10 Vers. 7. Hic luce. Lux intelligitur hoc in loco Christus propter causam prius redditam. Perlibuit autem Joannes testimonium de divinitate ipsius, sicut in sequentibus patebit. Cum autem Christus hujus testimonio non egeret, subjungitur cliam causa testimonii. Addit enim: Vers. 7. Ut illum. Quemadmodum enim carne vestitus est, ne nuda divinitate apposita omnes perderet: ita quoque testimonio usus est, ut Judæi cognati Joannis vocem audientes, per eain crederent facilius in eum de quo testificabatur, omnia siquidem ad hominum salutem dis· posuit. Joannes itaque testimonium perhibuit, ut ommes crederent, non omnes tamen crediderunt: fideg enim non est coacta, sed voluntaria. Vers. 8. Non· luce. Adhuc missionis causam declarat. Neque enim venit ut luceret: nonierat siquidem ipse lux, sed ut testimoniumn perhiberet de luce. Simul quoque ne putaret quispiam euui qui testimonium ferebat, majorem ac fide digniorem eo de quo ferebatur testimonium, ut plerumque solet accideṛe. Verum quia recens erat Joanņis testimonium, ne similis quædaı' oriretur suspicio et de eo de quo ferebatur testimouium, ait: Vers. 9. Erat mandum. Semper erat, juxta supra positum reconditiorem intellectum: siquidem tanquam Deus semper erat: tanquam homo vero esse incepit. Verum si omnem hominem venientem in mundum illuminat, quomodo tot relicti sunt non illuminati? Sane quod ad ipsum attinet, omnes illuminat: qui autem non iliuminati manent, a propria hoc paLiuntur voluntate; nam lucis beneficium, quod ad solem attinet, super omnes simpliciter diffunditur. ** Luc. III, 2. χαρίου υἱὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Οὗτος φωτός. Φῶς νῦν ὁ Χριστὸς νοεῖτι κατὰ τὴν προαποδεδομένην αἰτίαν. Εμαρτύρησε δὲ * Ιωάννης περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ, ὡς προϊόντες εὑρήσομεν. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἐδεῖτο της τούτου μαρτυ ρίας ὁ Χριστός, τέθειται καὶ ἡ αἰτία τῆς μαρτι ρίας. Επήγαγε γάρ ο Ινα — αὐτοῦ. Ωσπερ γὰρ σάρκα περιεβάλετο, ἵνα μὴ γυμνῇ τῇ θεότητι προσβαλών ἀπολέσῃ πάντας· οὕτω καὶ μάρτυρι ἐχρήσατο, ἵνα, τῆς συγγενοῦς ἀκούοντες οἱ τότε φωνής, ευκολώτερον πι στεύσωσι δι' αὐτῆς εἰς τὸν μαρτυρούμενον. Πάντα γὰρ πρὸς σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων ᾠκονομεῖτο. Ιωάννης μὲν οὖν ἐμαρτύρησεν, ἵνα πάντες πι στεύσωσιν· οὐ πάντες δὲ ἐπίστευσαν· οὐκ ἐκ βίας γὰρ ἡ πίστις, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως. Οὐκ · φωτός. Ετι σαφηνίζει τὴν αἰτίαν τῆς ἀποστολῆς, ὅτι ἦλθεν οὐχ ἵνα φωτίσῃ· οὐκ ἦν γὰρ ἐκεῖνος τὸ φῶς· ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φω τός· ἅμα δὲ καὶ ἵνα μὴ νομίσῃ τις ὅτι ὁ μαρτυρών μείζων καὶ ἀξιοπιστότερος ἦν τοῦ μαρτυρουμένου, ὡς ἐπὶ πολλῶν εἴωθε συμβαίνειν. Ἐπεὶ δὲ πρόσφατ τος ἦν ἡ τοῦ Ἰωάννου μαρτυρία, ἵνα μὴ τοιαύτη τις ὑπόνοια καὶ περὶ τοῦ μαρτυρουμένου παρεμπέ σοι φησίν *Ην — κόσμον. Ην ἀεὶ, κατὰ τὴν ἐκτεθεῖσαν ανωτέρω θεολογίαν. Ως μὲν οὖν Θεὸς ἦν ἀεί· ὡς δὲ ἄνθρωπος ήρξατο, τοῦ εἶναι. Εἰ δὲ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, πῶς τοσοῦτοι μεμενήκασιν ἀφώτιστοι; Τὸ μὲν εἰς αὐτὸν ἦχον, πάντας φωτίζει· οἱ δὲ μένον τες ἀφώτιστοι παρὰ τὴν ἑαυτῶν προαίρεσιν τοῦτο πάσχουσιν. Η μὲν γὰρ τοῦ φωτὸς χάρις ἡλίου δίκην ἐπὶ πάντας ἁπλῶς ἐκκέχυται· οἱ δὲ μὴ θέλοντες Αὐτοῦ abest A. Επιδείξασθαι Α. Varia lectiones et notæ. Interpres apposita. Προσβάλλειν τινί, cst apparere alicui, appropinquare ad aliquem. Mai.m ergo, conspectus. Παραπέσοι Α.

κατέλαβε. Φῶς μὲν ἐνταῦθα καλεί τὸ κήρυγμα διά τε τὴν ῥηθεῖσαν αἰτίαν, καὶ διὰ τὴν ἀλήθειαν· σκοτίαν δὲ τὴν πλάνην διὰ τὸ ψεύ δος. Λέγει γοῦν ὅτι τὸ κήρυγμα ἐν τῇ πλάνῃ κάμ πει, καὶ ἡ πλάνη οὐ περιεγένετο αὐτοῦ licam prædicationem, quam hominibus adduxit, τοῦ Εὐαγγελίου, ὁ ἐπήγαγε τοῖς ἀνθρώποις, ὡς απο utpote causam vitæ spiritualis ac cognitionis lucis. τον καὶ ζωῆς πνευματικῆς καὶ φωτός γνώσεως. Vers. 5. Et lux Καὶ τὸ φῶς comprehenderunt. Lucem quidem vocat prædicationem, propter dictam causam, et propter veritatem: tenebras vero errorem, propter falsitatem. Dicit ergo: Prædicatio in errore lucet, et error eam non comprehendit. Gregorius autem Theologus dictum verbum alitér intelligit, sermone quen facit in sancta lumina. Verum potest et hanc et illam recipere interpretationem. Cum ergo hactenus evangelista dė Filii divinitate asferuerit, consequenter hinc Evangelium aggre. ditur. 'Ο δὲ Θεολόγος Γρηγόριος ἑτέρως τὸ ῥητὸν ἐξελάβετο ἐν τῷ εἰς τὰ ἅγια φῶτα λόγῳ, δυνάμενον καὶ ταύτην κἀκείνην ἐπιδέξασθαι τὴν ἐξή γησιν. Μέχρι δὲ τούτου διαλεχθεὶς ὁ εὐαγγελιστὴς περὶ τῆς τοῦ Υἱοῦ θεότητος, ἐντεῦθεν λοιπὸν ἄρχεται τοῦ Εὐαγγελίου. Vers. 6. Fuit Εγένετο — Ἰωάννης. Ο δὲ Λουκᾶς ἔγραψεν· Joannes. Lucas autem scripsit: 'Εγένετο ρήμα Θεοῦ ἐπὶ ᾿Ιωάννην τὸν τοῦ ΖαFactum est verbum Dei super Joannem Zachariæ flium in deserto 10 Vers. 7. Hic luce. Lux intelligitur hoc in loco Christus propter causam prius redditam. Perlibuit autem Joannes testimonium de divinitate ipsius, sicut in sequentibus patebit. Cum autem Christus hujus testimonio non egeret, subjungitur cliam causa testimonii. Addit enim: Vers. 7. Ut illum. Quemadmodum enim carne vestitus est, ne nuda divinitate apposita omnes perderet: ita quoque testimonio usus est, ut Judæi cognati Joannis vocem audientes, per eain crederent facilius in eum de quo testificabatur, omnia siquidem ad hominum salutem dis· posuit. Joannes itaque testimonium perhibuit, ut ommes crederent, non omnes tamen crediderunt: fideg enim non est coacta, sed voluntaria. Vers. 8. Non· luce. Adhuc missionis causam declarat. Neque enim venit ut luceret: nonierat siquidem ipse lux, sed ut testimoniumn perhiberet de luce. Simul quoque ne putaret quispiam euui qui testimonium ferebat, majorem ac fide digniorem eo de quo ferebatur testimonium, ut plerumque solet accideṛe. Verum quia recens erat Joanņis testimonium, ne similis quædaı' oriretur suspicio et de eo de quo ferebatur testimouium, ait: Vers. 9. Erat mandum. Semper erat, juxta supra positum reconditiorem intellectum: siquidem tanquam Deus semper erat: tanquam homo vero esse incepit. Verum si omnem hominem venientem in mundum illuminat, quomodo tot relicti sunt non illuminati? Sane quod ad ipsum attinet, omnes illuminat: qui autem non iliuminati manent, a propria hoc paLiuntur voluntate; nam lucis beneficium, quod ad solem attinet, super omnes simpliciter diffunditur. ** Luc. III, 2. χαρίου υἱὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Οὗτος φωτός. Φῶς νῦν ὁ Χριστὸς νοεῖτι κατὰ τὴν προαποδεδομένην αἰτίαν. Εμαρτύρησε δὲ * Ιωάννης περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ, ὡς προϊόντες εὑρήσομεν. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἐδεῖτο της τούτου μαρτυ ρίας ὁ Χριστός, τέθειται καὶ ἡ αἰτία τῆς μαρτι ρίας. Επήγαγε γάρ ο Ινα — αὐτοῦ. Ωσπερ γὰρ σάρκα περιεβάλετο, ἵνα μὴ γυμνῇ τῇ θεότητι προσβαλών ἀπολέσῃ πάντας· οὕτω καὶ μάρτυρι ἐχρήσατο, ἵνα, τῆς συγγενοῦς ἀκούοντες οἱ τότε φωνής, ευκολώτερον πι στεύσωσι δι' αὐτῆς εἰς τὸν μαρτυρούμενον. Πάντα γὰρ πρὸς σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων ᾠκονομεῖτο. Ιωάννης μὲν οὖν ἐμαρτύρησεν, ἵνα πάντες πι στεύσωσιν· οὐ πάντες δὲ ἐπίστευσαν· οὐκ ἐκ βίας γὰρ ἡ πίστις, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως. Οὐκ · φωτός. Ετι σαφηνίζει τὴν αἰτίαν τῆς ἀποστολῆς, ὅτι ἦλθεν οὐχ ἵνα φωτίσῃ· οὐκ ἦν γὰρ ἐκεῖνος τὸ φῶς· ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φω τός· ἅμα δὲ καὶ ἵνα μὴ νομίσῃ τις ὅτι ὁ μαρτυρών μείζων καὶ ἀξιοπιστότερος ἦν τοῦ μαρτυρουμένου, ὡς ἐπὶ πολλῶν εἴωθε συμβαίνειν. Ἐπεὶ δὲ πρόσφατ τος ἦν ἡ τοῦ Ἰωάννου μαρτυρία, ἵνα μὴ τοιαύτη τις ὑπόνοια καὶ περὶ τοῦ μαρτυρουμένου παρεμπέ σοι φησίν *Ην — κόσμον. Ην ἀεὶ, κατὰ τὴν ἐκτεθεῖσαν ανωτέρω θεολογίαν. Ως μὲν οὖν Θεὸς ἦν ἀεί· ὡς δὲ ἄνθρωπος ήρξατο, τοῦ εἶναι. Εἰ δὲ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, πῶς τοσοῦτοι μεμενήκασιν ἀφώτιστοι; Τὸ μὲν εἰς αὐτὸν ἦχον, πάντας φωτίζει· οἱ δὲ μένον τες ἀφώτιστοι παρὰ τὴν ἑαυτῶν προαίρεσιν τοῦτο πάσχουσιν. Η μὲν γὰρ τοῦ φωτὸς χάρις ἡλίου δίκην ἐπὶ πάντας ἁπλῶς ἐκκέχυται· οἱ δὲ μὴ θέλοντες Αὐτοῦ abest A. Επιδείξασθαι Α. Varia lectiones et notæ. Interpres apposita. Προσβάλλειν τινί, cst apparere alicui, appropinquare ad aliquem. Mai.m ergo, conspectus. Παραπέσοι Α.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. I. ἀπολαῦσαι τῆς χάριτος αὐτοὶ τοῦ μὴ φωτισθῆ Quod si qui luce frui nolunt, ipsi sibi causa sunt ναι αίτιοι. Αληθινὸν δὲ εἶπεν αὐτό, ὡς ἀσύγκριτον, καὶ ὑπὲρ πᾶν φῶς, καὶ κυρίως φῶ:. [Τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Καὶ εἰκὼν δὲ ἀληθινὴ λέγεται, καὶ ἀληθινὴ σοφία, καὶ ζωὴ ἀληθινή, και τὰ τοιαῦτα· οὐκ ἐπὶ διαβολῇ τῶν ἄλλων ἁγίων εἰκόνων, οὐδὲ τῆς ἀπὸ τῶν θείων Γραφών σοφίας, ή τῆς ἐνταῦθα ζωῆς, ἵνα ἐάσω τὴν μέλλουσαν· ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον σχῆμα τοῦ λόγου τὸ καθ᾽ ὑπεροχήν ἀσύγκριτον ὑποφαίνει.] [Εἰς τὸν κόσμον. [] καὶ ἄλλως· ἐρχόμενον εἰ; τὸν ἀληθῆ κόσμον τῶν ἀρετῶν.] quod non illuminentur. Veram quoque lucem dixit, tamquam inconparabilem ac super omnes, et quæ proprie lux est. †Dicitur quoque vera imago, et vera sapientia, et vera vita aliaque simiția; non ad calumniam aliarum sanctarum imaginum: neque sapientiæ quæ a Seripluris divinis est, neque vitæ præsentis, ut ne dicam futuræ: sed 'alis figura sermonis, id quod incomparabile est, per amplitudinem manifestat. † Sive venientem in verum mundum virtutum. Vers. 10. In mundo erat. Now tanquam loco ἐν τῷ κόσμῳ ἦν. Οὐχ ὡς τόπῳ περιγραφόμενος, ἀλλ' ὡς πάντα πληρῶν. Εἰπὼν δὲ ὅτι Ἐν τῷ κόσμῳ „ circumscriptus, sed tanquam omnia replens. Cum ἦν, ἵνα μὴ ὑπολάβοι τις ὅτι σύγχρονος ἦν τοῦ κόσμου, 8 πέπονθε Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς, προσέθηκε Καὶ ἐγένετο. Πρόδηλον γὰρ ὅτι ὁ ποιητὴς πρὸ τοῦ ποιήματος ἦν Καὶ ἔγνω. Κόσμον ἐνταῦθα λέγει τοὺς τὰ κοσμικά φρονοῦντας, τοὺς τῷ κόσμῳ προσηλωμέ νους, τοὺς τοῖς αἰσθητοῖς πράγμασι προστετηκότας, καὶ μηδὲν ὑπὲρ ταῦτα νοῆσαι δυναμένους. Οἱ γὰρ μὴ τοιοῦτοι ἔγνωσαν αὐτὸν καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας. Διὸ καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ τετάρτῳ κεφα λαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον εἶπε πρὸς τοὺς ἀποστό λους ὁ Χριστὸς ὅτι Πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ὁ βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον· καὶ ἀκοῦσαι ὁ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν. Εἰ γὰρ μὴ ἔγνωσαν αὐτὸν, οὐκ ἂν ἐπεθύμησαν ἰδεῖν, ὡς εἴρηται, καὶ ἀκοῦσαι. Ὥστε ἔγνωσαν μὲν αὐτὸν, καὶ τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ μυστήριον, πλην ὑπερφυῶς· ἐπεθύμησαν δὲ καὶ αἰσθητῶς ἰδεῖν αὐτὸν θαυματουργοῦντα, καὶ ἀκοῦσαι αὐτοῦ διδάσκοντος, καὶ ἁπλῶς ἐν ἀνθρώπου είδει. Νοεῖται δὲ καὶ ὅτι δυσανασχετῶν ὁ εὐαγγελιστής ἐπὶ τῇ πωρώσει τῶν ἀγνοησάντων. αὐτὸν, φησί, Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αύτ τὸν οὐχ ἔγνω, τουτέστι Τὸν ποιητὴν οὐκ ἔγνωσαν τὰ ποιήματα. Εἰς παρέλαβον. Έτι σαφηνίζει τὸν λόγον. Ιδια μὲν γὰρ αὐτοῦ, ὁ κόσμος, ώς ποίημα αὐτ τοῦ· ἴδιοι δὲ οἱ ἄνθρωποι, ὡς καὶ αὐτοὶ ποιήματα, καὶ ὡς κατ᾿ εἰκόνα αὐτοῦ γενόμενοι. "Ηλθεν οὖν εἰς αὐτούς, ὡς ἄνθρωπο;· ὡς γὰρ Θεός, ἐν τῷ κόσμῳ ἦν. Ερμηνεύεται δὲ καὶ καθ᾽ ἕτερον τρόπον, ὅτι, ἐπεὶ ἐξ Ιουδαίων ὁ Χριστὸς ἐβλάστησε κατὰ σάρκα, ίδια μὲν αὐτοῦ αἱ διατριβαί τούτων,· ἴδιοι δὲ αὐτ τοί, ὡς συγγενεῖς αὐτοῦ καὶ ὁμόφυλοι. Διὸ καὶ ἔλεγεν, Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ. Εἰς τὰ ἴδια μὲν οὖν ** Matth. xı, 17. Μή omittit Α. 12 Matth. xv, antem dixisset: In mundo erat, ne quis suspicaretur mundo contemporale esse, quod accidit Paulo Samosatensi, addidit: Vers. 10. Εt - factus est. Manifestum est autem quod factor, ante id quod factum est, fuerit. Vers. 10. Ει cognovit. Mundum hunc dict eos, qui mundana sapiunt, qui mundo amxi sunt, quia sensibilibus rebus abduci nequeunt, nec quidquam supra ha'c intelligere possunt. Qui enim tales non sunt, ipsum priusquam etiam in carne advenisset, cognoverunt. Et hinc est quod ad apostolos vicesimo quarto juxta Matthæum capite dixit Christus. Multi prophetæ et justi desideraverunt videre quæ videtis, el non viderunt: et audire quæ auditis, et non audierunt. Quod si ipsum non cognovissent, non desiderassent videre, ut dictum est, vel audire. Itaque cognoverunt quidem eum, ejusque in carne mysterium, verum id supernaturaliter: desideraverunt autem et sensibiliter videre ipsum mirabilia operantem, et audire ipsum docente, et simpliciter in humana specie. Intelligitur quoque quod indignatus evangelistə super eorum cæcitate qui ipsum ignoraverunt, dicit: Et mundus per ipsum fucius est, et mundus eum non cognovit, hoc est, Qui facti sunt, Factorem non cognoverunt. Vers. 11. In receperunt. Adhuc verbum amplius manifestat. Nam sua, mundus est, nempe factura ipsius. Sui quoque sunt homines, uspote etiam opera ipsius, et tanquam ad ipsius imaginem for mati. Venit igitur in eos, sive ad cos tanquam homo: siquidem tanquam Deus, in mundo erat. Declaratur autem et alio modo, quod ex que Christus a Judæis secundum carnem natus est, sua sunt, horum conversationes: sui vero, ipsi sunt, tanquam ipsius cognati, ejusdemque gentis. Nam et ipse dixit: Non sum missus nisi ad ores perditas domus Israel ". In sua igitur venit, non ob Varia lectiones et notæ. Hæc uterque codex in margine habet. Etiam haec in margine. Ποιήματα Β.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. I. ἀπολαῦσαι τῆς χάριτος αὐτοὶ τοῦ μὴ φωτισθῆ Quod si qui luce frui nolunt, ipsi sibi causa sunt ναι αίτιοι. Αληθινὸν δὲ εἶπεν αὐτό, ὡς ἀσύγκριτον, καὶ ὑπὲρ πᾶν φῶς, καὶ κυρίως φῶ:. [Τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Καὶ εἰκὼν δὲ ἀληθινὴ λέγεται, καὶ ἀληθινὴ σοφία, καὶ ζωὴ ἀληθινή, και τὰ τοιαῦτα· οὐκ ἐπὶ διαβολῇ τῶν ἄλλων ἁγίων εἰκόνων, οὐδὲ τῆς ἀπὸ τῶν θείων Γραφών σοφίας, ή τῆς ἐνταῦθα ζωῆς, ἵνα ἐάσω τὴν μέλλουσαν· ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον σχῆμα τοῦ λόγου τὸ καθ᾽ ὑπεροχήν ἀσύγκριτον ὑποφαίνει.] [Εἰς τὸν κόσμον. [] καὶ ἄλλως· ἐρχόμενον εἰ; τὸν ἀληθῆ κόσμον τῶν ἀρετῶν.] quod non illuminentur. Veram quoque lucem dixit, tamquam inconparabilem ac super omnes, et quæ proprie lux est. †Dicitur quoque vera imago, et vera sapientia, et vera vita aliaque simiția; non ad calumniam aliarum sanctarum imaginum: neque sapientiæ quæ a Seripluris divinis est, neque vitæ præsentis, ut ne dicam futuræ: sed 'alis figura sermonis, id quod incomparabile est, per amplitudinem manifestat. † Sive venientem in verum mundum virtutum. Vers. 10. In mundo erat. Now tanquam loco ἐν τῷ κόσμῳ ἦν. Οὐχ ὡς τόπῳ περιγραφόμενος, ἀλλ' ὡς πάντα πληρῶν. Εἰπὼν δὲ ὅτι Ἐν τῷ κόσμῳ „ circumscriptus, sed tanquam omnia replens. Cum ἦν, ἵνα μὴ ὑπολάβοι τις ὅτι σύγχρονος ἦν τοῦ κόσμου, 8 πέπονθε Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς, προσέθηκε Καὶ ἐγένετο. Πρόδηλον γὰρ ὅτι ὁ ποιητὴς πρὸ τοῦ ποιήματος ἦν Καὶ ἔγνω. Κόσμον ἐνταῦθα λέγει τοὺς τὰ κοσμικά φρονοῦντας, τοὺς τῷ κόσμῳ προσηλωμέ νους, τοὺς τοῖς αἰσθητοῖς πράγμασι προστετηκότας, καὶ μηδὲν ὑπὲρ ταῦτα νοῆσαι δυναμένους. Οἱ γὰρ μὴ τοιοῦτοι ἔγνωσαν αὐτὸν καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας. Διὸ καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ τετάρτῳ κεφα λαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον εἶπε πρὸς τοὺς ἀποστό λους ὁ Χριστὸς ὅτι Πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ὁ βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον· καὶ ἀκοῦσαι ὁ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν. Εἰ γὰρ μὴ ἔγνωσαν αὐτὸν, οὐκ ἂν ἐπεθύμησαν ἰδεῖν, ὡς εἴρηται, καὶ ἀκοῦσαι. Ὥστε ἔγνωσαν μὲν αὐτὸν, καὶ τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ μυστήριον, πλην ὑπερφυῶς· ἐπεθύμησαν δὲ καὶ αἰσθητῶς ἰδεῖν αὐτὸν θαυματουργοῦντα, καὶ ἀκοῦσαι αὐτοῦ διδάσκοντος, καὶ ἁπλῶς ἐν ἀνθρώπου είδει. Νοεῖται δὲ καὶ ὅτι δυσανασχετῶν ὁ εὐαγγελιστής ἐπὶ τῇ πωρώσει τῶν ἀγνοησάντων. αὐτὸν, φησί, Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αύτ τὸν οὐχ ἔγνω, τουτέστι Τὸν ποιητὴν οὐκ ἔγνωσαν τὰ ποιήματα. Εἰς παρέλαβον. Έτι σαφηνίζει τὸν λόγον. Ιδια μὲν γὰρ αὐτοῦ, ὁ κόσμος, ώς ποίημα αὐτ τοῦ· ἴδιοι δὲ οἱ ἄνθρωποι, ὡς καὶ αὐτοὶ ποιήματα, καὶ ὡς κατ᾿ εἰκόνα αὐτοῦ γενόμενοι. "Ηλθεν οὖν εἰς αὐτούς, ὡς ἄνθρωπο;· ὡς γὰρ Θεός, ἐν τῷ κόσμῳ ἦν. Ερμηνεύεται δὲ καὶ καθ᾽ ἕτερον τρόπον, ὅτι, ἐπεὶ ἐξ Ιουδαίων ὁ Χριστὸς ἐβλάστησε κατὰ σάρκα, ίδια μὲν αὐτοῦ αἱ διατριβαί τούτων,· ἴδιοι δὲ αὐτ τοί, ὡς συγγενεῖς αὐτοῦ καὶ ὁμόφυλοι. Διὸ καὶ ἔλεγεν, Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ. Εἰς τὰ ἴδια μὲν οὖν ** Matth. xı, 17. Μή omittit Α. 12 Matth. xv, antem dixisset: In mundo erat, ne quis suspicaretur mundo contemporale esse, quod accidit Paulo Samosatensi, addidit: Vers. 10. Εt - factus est. Manifestum est autem quod factor, ante id quod factum est, fuerit. Vers. 10. Ει cognovit. Mundum hunc dict eos, qui mundana sapiunt, qui mundo amxi sunt, quia sensibilibus rebus abduci nequeunt, nec quidquam supra ha'c intelligere possunt. Qui enim tales non sunt, ipsum priusquam etiam in carne advenisset, cognoverunt. Et hinc est quod ad apostolos vicesimo quarto juxta Matthæum capite dixit Christus. Multi prophetæ et justi desideraverunt videre quæ videtis, el non viderunt: et audire quæ auditis, et non audierunt. Quod si ipsum non cognovissent, non desiderassent videre, ut dictum est, vel audire. Itaque cognoverunt quidem eum, ejusque in carne mysterium, verum id supernaturaliter: desideraverunt autem et sensibiliter videre ipsum mirabilia operantem, et audire ipsum docente, et simpliciter in humana specie. Intelligitur quoque quod indignatus evangelistə super eorum cæcitate qui ipsum ignoraverunt, dicit: Et mundus per ipsum fucius est, et mundus eum non cognovit, hoc est, Qui facti sunt, Factorem non cognoverunt. Vers. 11. In receperunt. Adhuc verbum amplius manifestat. Nam sua, mundus est, nempe factura ipsius. Sui quoque sunt homines, uspote etiam opera ipsius, et tanquam ad ipsius imaginem for mati. Venit igitur in eos, sive ad cos tanquam homo: siquidem tanquam Deus, in mundo erat. Declaratur autem et alio modo, quod ex que Christus a Judæis secundum carnem natus est, sua sunt, horum conversationes: sui vero, ipsi sunt, tanquam ipsius cognati, ejusdemque gentis. Nam et ipse dixit: Non sum missus nisi ad ores perditas domus Israel ". In sua igitur venit, non ob Varia lectiones et notæ. Hæc uterque codex in margine habet. Etiam haec in margine. Ποιήματα Β.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. I. ἀπολαῦσαι τῆς χάριτος αὐτοὶ τοῦ μὴ φωτισθῆ Quod si qui luce frui nolunt, ipsi sibi causa sunt ναι αίτιοι. Αληθινὸν δὲ εἶπεν αὐτό, ὡς ἀσύγκριτον, καὶ ὑπὲρ πᾶν φῶς, καὶ κυρίως φῶ:. [Τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Καὶ εἰκὼν δὲ ἀληθινὴ λέγεται, καὶ ἀληθινὴ σοφία, καὶ ζωὴ ἀληθινή, και τὰ τοιαῦτα· οὐκ ἐπὶ διαβολῇ τῶν ἄλλων ἁγίων εἰκόνων, οὐδὲ τῆς ἀπὸ τῶν θείων Γραφών σοφίας, ή τῆς ἐνταῦθα ζωῆς, ἵνα ἐάσω τὴν μέλλουσαν· ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον σχῆμα τοῦ λόγου τὸ καθ᾽ ὑπεροχήν ἀσύγκριτον ὑποφαίνει.] [Εἰς τὸν κόσμον. [] καὶ ἄλλως· ἐρχόμενον εἰ; τὸν ἀληθῆ κόσμον τῶν ἀρετῶν.] quod non illuminentur. Veram quoque lucem dixit, tamquam inconparabilem ac super omnes, et quæ proprie lux est. †Dicitur quoque vera imago, et vera sapientia, et vera vita aliaque simiția; non ad calumniam aliarum sanctarum imaginum: neque sapientiæ quæ a Seripluris divinis est, neque vitæ præsentis, ut ne dicam futuræ: sed 'alis figura sermonis, id quod incomparabile est, per amplitudinem manifestat. † Sive venientem in verum mundum virtutum. Vers. 10. In mundo erat. Now tanquam loco ἐν τῷ κόσμῳ ἦν. Οὐχ ὡς τόπῳ περιγραφόμενος, ἀλλ' ὡς πάντα πληρῶν. Εἰπὼν δὲ ὅτι Ἐν τῷ κόσμῳ „ circumscriptus, sed tanquam omnia replens. Cum ἦν, ἵνα μὴ ὑπολάβοι τις ὅτι σύγχρονος ἦν τοῦ κόσμου, 8 πέπονθε Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς, προσέθηκε Καὶ ἐγένετο. Πρόδηλον γὰρ ὅτι ὁ ποιητὴς πρὸ τοῦ ποιήματος ἦν Καὶ ἔγνω. Κόσμον ἐνταῦθα λέγει τοὺς τὰ κοσμικά φρονοῦντας, τοὺς τῷ κόσμῳ προσηλωμέ νους, τοὺς τοῖς αἰσθητοῖς πράγμασι προστετηκότας, καὶ μηδὲν ὑπὲρ ταῦτα νοῆσαι δυναμένους. Οἱ γὰρ μὴ τοιοῦτοι ἔγνωσαν αὐτὸν καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας. Διὸ καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ τετάρτῳ κεφα λαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον εἶπε πρὸς τοὺς ἀποστό λους ὁ Χριστὸς ὅτι Πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ὁ βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον· καὶ ἀκοῦσαι ὁ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν. Εἰ γὰρ μὴ ἔγνωσαν αὐτὸν, οὐκ ἂν ἐπεθύμησαν ἰδεῖν, ὡς εἴρηται, καὶ ἀκοῦσαι. Ὥστε ἔγνωσαν μὲν αὐτὸν, καὶ τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ μυστήριον, πλην ὑπερφυῶς· ἐπεθύμησαν δὲ καὶ αἰσθητῶς ἰδεῖν αὐτὸν θαυματουργοῦντα, καὶ ἀκοῦσαι αὐτοῦ διδάσκοντος, καὶ ἁπλῶς ἐν ἀνθρώπου είδει. Νοεῖται δὲ καὶ ὅτι δυσανασχετῶν ὁ εὐαγγελιστής ἐπὶ τῇ πωρώσει τῶν ἀγνοησάντων. αὐτὸν, φησί, Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αύτ τὸν οὐχ ἔγνω, τουτέστι Τὸν ποιητὴν οὐκ ἔγνωσαν τὰ ποιήματα. Εἰς παρέλαβον. Έτι σαφηνίζει τὸν λόγον. Ιδια μὲν γὰρ αὐτοῦ, ὁ κόσμος, ώς ποίημα αὐτ τοῦ· ἴδιοι δὲ οἱ ἄνθρωποι, ὡς καὶ αὐτοὶ ποιήματα, καὶ ὡς κατ᾿ εἰκόνα αὐτοῦ γενόμενοι. "Ηλθεν οὖν εἰς αὐτούς, ὡς ἄνθρωπο;· ὡς γὰρ Θεός, ἐν τῷ κόσμῳ ἦν. Ερμηνεύεται δὲ καὶ καθ᾽ ἕτερον τρόπον, ὅτι, ἐπεὶ ἐξ Ιουδαίων ὁ Χριστὸς ἐβλάστησε κατὰ σάρκα, ίδια μὲν αὐτοῦ αἱ διατριβαί τούτων,· ἴδιοι δὲ αὐτ τοί, ὡς συγγενεῖς αὐτοῦ καὶ ὁμόφυλοι. Διὸ καὶ ἔλεγεν, Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ. Εἰς τὰ ἴδια μὲν οὖν ** Matth. xı, 17. Μή omittit Α. 12 Matth. xv, antem dixisset: In mundo erat, ne quis suspicaretur mundo contemporale esse, quod accidit Paulo Samosatensi, addidit: Vers. 10. Εt - factus est. Manifestum est autem quod factor, ante id quod factum est, fuerit. Vers. 10. Ει cognovit. Mundum hunc dict eos, qui mundana sapiunt, qui mundo amxi sunt, quia sensibilibus rebus abduci nequeunt, nec quidquam supra ha'c intelligere possunt. Qui enim tales non sunt, ipsum priusquam etiam in carne advenisset, cognoverunt. Et hinc est quod ad apostolos vicesimo quarto juxta Matthæum capite dixit Christus. Multi prophetæ et justi desideraverunt videre quæ videtis, el non viderunt: et audire quæ auditis, et non audierunt. Quod si ipsum non cognovissent, non desiderassent videre, ut dictum est, vel audire. Itaque cognoverunt quidem eum, ejusque in carne mysterium, verum id supernaturaliter: desideraverunt autem et sensibiliter videre ipsum mirabilia operantem, et audire ipsum docente, et simpliciter in humana specie. Intelligitur quoque quod indignatus evangelistə super eorum cæcitate qui ipsum ignoraverunt, dicit: Et mundus per ipsum fucius est, et mundus eum non cognovit, hoc est, Qui facti sunt, Factorem non cognoverunt. Vers. 11. In receperunt. Adhuc verbum amplius manifestat. Nam sua, mundus est, nempe factura ipsius. Sui quoque sunt homines, uspote etiam opera ipsius, et tanquam ad ipsius imaginem for mati. Venit igitur in eos, sive ad cos tanquam homo: siquidem tanquam Deus, in mundo erat. Declaratur autem et alio modo, quod ex que Christus a Judæis secundum carnem natus est, sua sunt, horum conversationes: sui vero, ipsi sunt, tanquam ipsius cognati, ejusdemque gentis. Nam et ipse dixit: Non sum missus nisi ad ores perditas domus Israel ". In sua igitur venit, non ob Varia lectiones et notæ. Hæc uterque codex in margine habet. Etiam haec in margine. Ποιήματα Β.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. I. ἀπολαῦσαι τῆς χάριτος αὐτοὶ τοῦ μὴ φωτισθῆ Quod si qui luce frui nolunt, ipsi sibi causa sunt ναι αίτιοι. Αληθινὸν δὲ εἶπεν αὐτό, ὡς ἀσύγκριτον, καὶ ὑπὲρ πᾶν φῶς, καὶ κυρίως φῶ:. [Τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Καὶ εἰκὼν δὲ ἀληθινὴ λέγεται, καὶ ἀληθινὴ σοφία, καὶ ζωὴ ἀληθινή, και τὰ τοιαῦτα· οὐκ ἐπὶ διαβολῇ τῶν ἄλλων ἁγίων εἰκόνων, οὐδὲ τῆς ἀπὸ τῶν θείων Γραφών σοφίας, ή τῆς ἐνταῦθα ζωῆς, ἵνα ἐάσω τὴν μέλλουσαν· ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον σχῆμα τοῦ λόγου τὸ καθ᾽ ὑπεροχήν ἀσύγκριτον ὑποφαίνει.] [Εἰς τὸν κόσμον. [] καὶ ἄλλως· ἐρχόμενον εἰ; τὸν ἀληθῆ κόσμον τῶν ἀρετῶν.] quod non illuminentur. Veram quoque lucem dixit, tamquam inconparabilem ac super omnes, et quæ proprie lux est. †Dicitur quoque vera imago, et vera sapientia, et vera vita aliaque simiția; non ad calumniam aliarum sanctarum imaginum: neque sapientiæ quæ a Seripluris divinis est, neque vitæ præsentis, ut ne dicam futuræ: sed 'alis figura sermonis, id quod incomparabile est, per amplitudinem manifestat. † Sive venientem in verum mundum virtutum. Vers. 10. In mundo erat. Now tanquam loco ἐν τῷ κόσμῳ ἦν. Οὐχ ὡς τόπῳ περιγραφόμενος, ἀλλ' ὡς πάντα πληρῶν. Εἰπὼν δὲ ὅτι Ἐν τῷ κόσμῳ „ circumscriptus, sed tanquam omnia replens. Cum ἦν, ἵνα μὴ ὑπολάβοι τις ὅτι σύγχρονος ἦν τοῦ κόσμου, 8 πέπονθε Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς, προσέθηκε Καὶ ἐγένετο. Πρόδηλον γὰρ ὅτι ὁ ποιητὴς πρὸ τοῦ ποιήματος ἦν Καὶ ἔγνω. Κόσμον ἐνταῦθα λέγει τοὺς τὰ κοσμικά φρονοῦντας, τοὺς τῷ κόσμῳ προσηλωμέ νους, τοὺς τοῖς αἰσθητοῖς πράγμασι προστετηκότας, καὶ μηδὲν ὑπὲρ ταῦτα νοῆσαι δυναμένους. Οἱ γὰρ μὴ τοιοῦτοι ἔγνωσαν αὐτὸν καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας. Διὸ καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ τετάρτῳ κεφα λαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον εἶπε πρὸς τοὺς ἀποστό λους ὁ Χριστὸς ὅτι Πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ὁ βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον· καὶ ἀκοῦσαι ὁ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν. Εἰ γὰρ μὴ ἔγνωσαν αὐτὸν, οὐκ ἂν ἐπεθύμησαν ἰδεῖν, ὡς εἴρηται, καὶ ἀκοῦσαι. Ὥστε ἔγνωσαν μὲν αὐτὸν, καὶ τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ μυστήριον, πλην ὑπερφυῶς· ἐπεθύμησαν δὲ καὶ αἰσθητῶς ἰδεῖν αὐτὸν θαυματουργοῦντα, καὶ ἀκοῦσαι αὐτοῦ διδάσκοντος, καὶ ἁπλῶς ἐν ἀνθρώπου είδει. Νοεῖται δὲ καὶ ὅτι δυσανασχετῶν ὁ εὐαγγελιστής ἐπὶ τῇ πωρώσει τῶν ἀγνοησάντων. αὐτὸν, φησί, Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αύτ τὸν οὐχ ἔγνω, τουτέστι Τὸν ποιητὴν οὐκ ἔγνωσαν τὰ ποιήματα. Εἰς παρέλαβον. Έτι σαφηνίζει τὸν λόγον. Ιδια μὲν γὰρ αὐτοῦ, ὁ κόσμος, ώς ποίημα αὐτ τοῦ· ἴδιοι δὲ οἱ ἄνθρωποι, ὡς καὶ αὐτοὶ ποιήματα, καὶ ὡς κατ᾿ εἰκόνα αὐτοῦ γενόμενοι. "Ηλθεν οὖν εἰς αὐτούς, ὡς ἄνθρωπο;· ὡς γὰρ Θεός, ἐν τῷ κόσμῳ ἦν. Ερμηνεύεται δὲ καὶ καθ᾽ ἕτερον τρόπον, ὅτι, ἐπεὶ ἐξ Ιουδαίων ὁ Χριστὸς ἐβλάστησε κατὰ σάρκα, ίδια μὲν αὐτοῦ αἱ διατριβαί τούτων,· ἴδιοι δὲ αὐτ τοί, ὡς συγγενεῖς αὐτοῦ καὶ ὁμόφυλοι. Διὸ καὶ ἔλεγεν, Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ. Εἰς τὰ ἴδια μὲν οὖν ** Matth. xı, 17. Μή omittit Α. 12 Matth. xv, antem dixisset: In mundo erat, ne quis suspicaretur mundo contemporale esse, quod accidit Paulo Samosatensi, addidit: Vers. 10. Εt - factus est. Manifestum est autem quod factor, ante id quod factum est, fuerit. Vers. 10. Ει cognovit. Mundum hunc dict eos, qui mundana sapiunt, qui mundo amxi sunt, quia sensibilibus rebus abduci nequeunt, nec quidquam supra ha'c intelligere possunt. Qui enim tales non sunt, ipsum priusquam etiam in carne advenisset, cognoverunt. Et hinc est quod ad apostolos vicesimo quarto juxta Matthæum capite dixit Christus. Multi prophetæ et justi desideraverunt videre quæ videtis, el non viderunt: et audire quæ auditis, et non audierunt. Quod si ipsum non cognovissent, non desiderassent videre, ut dictum est, vel audire. Itaque cognoverunt quidem eum, ejusque in carne mysterium, verum id supernaturaliter: desideraverunt autem et sensibiliter videre ipsum mirabilia operantem, et audire ipsum docente, et simpliciter in humana specie. Intelligitur quoque quod indignatus evangelistə super eorum cæcitate qui ipsum ignoraverunt, dicit: Et mundus per ipsum fucius est, et mundus eum non cognovit, hoc est, Qui facti sunt, Factorem non cognoverunt. Vers. 11. In receperunt. Adhuc verbum amplius manifestat. Nam sua, mundus est, nempe factura ipsius. Sui quoque sunt homines, uspote etiam opera ipsius, et tanquam ad ipsius imaginem for mati. Venit igitur in eos, sive ad cos tanquam homo: siquidem tanquam Deus, in mundo erat. Declaratur autem et alio modo, quod ex que Christus a Judæis secundum carnem natus est, sua sunt, horum conversationes: sui vero, ipsi sunt, tanquam ipsius cognati, ejusdemque gentis. Nam et ipse dixit: Non sum missus nisi ad ores perditas domus Israel ". In sua igitur venit, non ob Varia lectiones et notæ. Hæc uterque codex in margine habet. Etiam haec in margine. Ποιήματα Β.

propriam necessitatem; Deus enim nullius eget: ἦλθεν οὐχ ένεκεν ἰδίας χρείας· ἀνενδεής γὰρ ὁ sed propter suorum salutein. Sui autem eum non receperunt, cum venisset at eis beneficia præstaret, sed more insanientium Salvatorem tanquam inimicum abjeceruut. Vers. 12. Quotquot—ejus. — Quotquot receperunt eum, suscipiendo doctrinam ipsius, dedit eis potestatem filios Dei fieri: non statim fecit eos Dei filios, ne per ignaviamn perdant gratiam, sed dedit ipsis potestatem fieri quo diligentiores reddantur. Quid ergo? noune omnes potestatem habent ut Alil Dei lant? Now omues, sed bi tantum quibus datum est; solum autem datuin est credentibus in ipsum. Ideo quoque manifestans quibus dederit, subdit, Credentibus´in nomen ejus, hoc est, in Ipsum. Itaque ipsius quidem est dare potestatem, illorum vero, uti ea. Aliud est autem per baptismum aliquem a Deo adoptari, et aliud per evangelicorum præceptorum observantiam filium Dei fieri; nam illud principium est, hoc autem ûnis: et illud sane Dei donum est, hoc vero studii facious egregium. Vers. 13. Qui — nati sunt. Auenuat quidem humanam generationem tanquam naturalem, eam vero quæ ex Deo est, extollit tanquam supernaturalem, ut cognita dejectione primæ, et exaltatione secunds, intellecta quoque benefcii magnitudine, digne gratias agamus, et laboremus ne ipsum nostra ignavia perdamus. Cum autem dixisset, Non ex sanguinibus, subjecit manifestius, Neque ex voluntate carnis. Deinde boc etiam amplius interpretatur addens, Neque ex voluntate viri. Sanguis enim et caro vir est. Voluntatem vero, intelligit nunc coitus concupiscentiam. + + Semen nimirum divinum intravit ac sibi confortavit caruem, mente rationali præditam, non ut seminans, sed ut creans, nec ita, ut paulatim aliquid adderetur, atque ita forma perficeretur, sed statin in principio tola forma exstitit perfecta, crevit tamen að moduin embryonum. Nam et vetus Adam statim forma effictus est perfecta. Vers. 14. Ει factum est. † Non poterat aliter Dei erga nos dilectio ita manifestari, sicut facta caruis mentione: et quod propter nos usque ad id quod pejus est sese dejecerit: caro siquidem longe vilior est anima. Ubi dixisset homines ex Deo natos esse, ait Filium etiam Dei factum esse hominem. Nanı hoc indicat quod ait: Verbum caro factum est: ut qui illud admirabatur, magis etiam hoc miretur, utpote Θεό;· ἀλλ᾽ ἕνεκεν τῆς τῶν ἰδίων σωτηρίας. Οι ίδιοι δὲ αὐτὸν οὐ παρεδέξαντο, ἀφικόμενον ἐπ' εὐεργε σία τούτων· ἀλλὰ φρενοβλαβῶς τὸν Σωτῆρα ὡς ἐχθρὸν ἀπώσαντο. Ὅσοι — αὐτοῦ. Οσοι δὲ παρελέξαντο αύ τών, διὰ τοῦ παραδέξασθαι τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ. ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα θεοῦ γενέσθαι. Οὐκ εὐθὺς δὲ ἐποίησεν αὐτοὺς τέκνα Θεοῦ, ἵνα μὴ ῥαθυμήσαντες ἀπολέσωσι τὴν χάριν, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν γενέσθαι, ἵνα σπουδάσαντες γέο νωνται. Τί οὖν; οὐ πάντες ἔχουσιν ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι; Οὐ πάντες, εἰ μὴ οἷς αὕτη δέδεται· δέδοται δὲ μόνοις τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. Διὸ καὶ σαφηνίζων τίσιν ἔδωκεν, ἐπήγαγεν ὅτι Τοῖς πι στεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τουτέστιν εἰς αὐτ τόν. Ὥστε αὐτοῦ μέν ἐστι τὸ δωρεῖσθαι τὴν είρη μένην ἐξουσίαν, αὐτῶν δὲ τὸ χρήσασθαι ταύτῃ. Ἕτερον δὲ τὸ διὰ βαπτίσματος υιοθετηθήναι τινε Θεῷ, καὶ ἕτερον τὸ διὰ φυλακῆς τῶν εὐαγγελικών ἐντολῶν τέκνον Θεοῦ γενέσθαι· τὸ μὲν γὰρ ἀρχὴς τὸ δὲ τέλος· καὶ τὸ μὲν δῶρον Θεοῦ, τὸ δὲ κατύρο θωμα σπουδῆς. Οι — ἐγεννήθησαν. Ευτελίζει μὲν τὴν ἐξ ἀνθρώ πων γέννησιν ὡς φυσικήν μεγαλύνει δὲ τὴν ἐπ Θεοῦ ὡς ὑπερφυή, ἵνα τό τε ταπεινὸν τῆς πρώτης, καὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς δευτέρας καταμαθόντες, καὶ τὸ μέγεθος τῆς εὐεργεσίας ἐπιγνόντες, ἀξίω; εὐχαρι στῶμεν καὶ ἀγωνιζώμεθα μὴ ἀπολέσαι ταύτην ἐκ βαθυμία;. Εἰπὼν δὲ ὅτι οὐκ ἐξ αἱμάτων, επήγαγε φανεμώτερον ὅτι οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός. Εἶτα καὶ τοῦτο τελεώτερον έφηρμήνευσε, προσθεὶς ὅτι οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρός. Αἷμα γὰρ καὶ σὰρξ ὁ ἀνήρ. Θέλημα δὲ νῦν νόει τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν συν ουσίαν. [Οἱονεὶ θεῖος σπόρος, εἰσελθὼν καὶ συμπήξας ἑαυτῷ σάρκα ἐψυχωμένην ψυχῇ λογική τε καὶ νοερᾷ, οὐ σπερματικῶς, ἀλλὰ δημιουργικῶς, οὐ ταῖς κατὰ μικρὸν προσθήκαις ἀπαρτιζομένου τοῦ σχήματος, ἀλλ' ὑφὲν τελειωθέντος ἀπ' ἀρχῆς, εἰς αύξοντος νόμῳ τῶν ἐμβρύων. Καὶ γὰρ καὶ ὁ και λαιός 'Αδάμ τέλειος τὸ σχῆμα καταρχὰς ἐπλάσθη ] Καὶ — ἐγένετο. [Οὐκ άλλως οἷόν τε ἦν τὴν τοῦ Θεοῦ δηλωθῆναι περὶ ἡμᾶς ἀγάπην ἢ ἐκ τοῦ μνημονευθῆναι τὴν σάρκα, καὶ ὅτι δι' ἡμᾶς κατέβη μέχρι τοῦ χείρονος· σὰρξ γὰρ ψυχῆς εὐτελές στερον.] Εἰρηκὼς ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν, φησὶν ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐγένετο· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· (να ὁ θαυμάζων ἐκεῖνε Varia lectiones et notæ. Τῆς συνουσίας videtur legisse Hentenius. Hæc uterque in margine. Hentenius prorfus non agnoscit. Forte etiam haec, ut difficilia, in interpretatione prætermisit. Εμψυχωμένην Δ. Codex uterque in margine. Μέχρι καὶ τοῦ. Β. 0 abest A. θαυμάζει Α.

propriam necessitatem; Deus enim nullius eget: ἦλθεν οὐχ ένεκεν ἰδίας χρείας· ἀνενδεής γὰρ ὁ sed propter suorum salutein. Sui autem eum non receperunt, cum venisset at eis beneficia præstaret, sed more insanientium Salvatorem tanquam inimicum abjeceruut. Vers. 12. Quotquot—ejus. — Quotquot receperunt eum, suscipiendo doctrinam ipsius, dedit eis potestatem filios Dei fieri: non statim fecit eos Dei filios, ne per ignaviamn perdant gratiam, sed dedit ipsis potestatem fieri quo diligentiores reddantur. Quid ergo? noune omnes potestatem habent ut Alil Dei lant? Now omues, sed bi tantum quibus datum est; solum autem datuin est credentibus in ipsum. Ideo quoque manifestans quibus dederit, subdit, Credentibus´in nomen ejus, hoc est, in Ipsum. Itaque ipsius quidem est dare potestatem, illorum vero, uti ea. Aliud est autem per baptismum aliquem a Deo adoptari, et aliud per evangelicorum præceptorum observantiam filium Dei fieri; nam illud principium est, hoc autem ûnis: et illud sane Dei donum est, hoc vero studii facious egregium. Vers. 13. Qui — nati sunt. Auenuat quidem humanam generationem tanquam naturalem, eam vero quæ ex Deo est, extollit tanquam supernaturalem, ut cognita dejectione primæ, et exaltatione secunds, intellecta quoque benefcii magnitudine, digne gratias agamus, et laboremus ne ipsum nostra ignavia perdamus. Cum autem dixisset, Non ex sanguinibus, subjecit manifestius, Neque ex voluntate carnis. Deinde boc etiam amplius interpretatur addens, Neque ex voluntate viri. Sanguis enim et caro vir est. Voluntatem vero, intelligit nunc coitus concupiscentiam. + + Semen nimirum divinum intravit ac sibi confortavit caruem, mente rationali præditam, non ut seminans, sed ut creans, nec ita, ut paulatim aliquid adderetur, atque ita forma perficeretur, sed statin in principio tola forma exstitit perfecta, crevit tamen að moduin embryonum. Nam et vetus Adam statim forma effictus est perfecta. Vers. 14. Ει factum est. † Non poterat aliter Dei erga nos dilectio ita manifestari, sicut facta caruis mentione: et quod propter nos usque ad id quod pejus est sese dejecerit: caro siquidem longe vilior est anima. Ubi dixisset homines ex Deo natos esse, ait Filium etiam Dei factum esse hominem. Nanı hoc indicat quod ait: Verbum caro factum est: ut qui illud admirabatur, magis etiam hoc miretur, utpote Θεό;· ἀλλ᾽ ἕνεκεν τῆς τῶν ἰδίων σωτηρίας. Οι ίδιοι δὲ αὐτὸν οὐ παρεδέξαντο, ἀφικόμενον ἐπ' εὐεργε σία τούτων· ἀλλὰ φρενοβλαβῶς τὸν Σωτῆρα ὡς ἐχθρὸν ἀπώσαντο. Ὅσοι — αὐτοῦ. Οσοι δὲ παρελέξαντο αύ τών, διὰ τοῦ παραδέξασθαι τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ. ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα θεοῦ γενέσθαι. Οὐκ εὐθὺς δὲ ἐποίησεν αὐτοὺς τέκνα Θεοῦ, ἵνα μὴ ῥαθυμήσαντες ἀπολέσωσι τὴν χάριν, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν γενέσθαι, ἵνα σπουδάσαντες γέο νωνται. Τί οὖν; οὐ πάντες ἔχουσιν ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι; Οὐ πάντες, εἰ μὴ οἷς αὕτη δέδεται· δέδοται δὲ μόνοις τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. Διὸ καὶ σαφηνίζων τίσιν ἔδωκεν, ἐπήγαγεν ὅτι Τοῖς πι στεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τουτέστιν εἰς αὐτ τόν. Ὥστε αὐτοῦ μέν ἐστι τὸ δωρεῖσθαι τὴν είρη μένην ἐξουσίαν, αὐτῶν δὲ τὸ χρήσασθαι ταύτῃ. Ἕτερον δὲ τὸ διὰ βαπτίσματος υιοθετηθήναι τινε Θεῷ, καὶ ἕτερον τὸ διὰ φυλακῆς τῶν εὐαγγελικών ἐντολῶν τέκνον Θεοῦ γενέσθαι· τὸ μὲν γὰρ ἀρχὴς τὸ δὲ τέλος· καὶ τὸ μὲν δῶρον Θεοῦ, τὸ δὲ κατύρο θωμα σπουδῆς. Οι — ἐγεννήθησαν. Ευτελίζει μὲν τὴν ἐξ ἀνθρώ πων γέννησιν ὡς φυσικήν μεγαλύνει δὲ τὴν ἐπ Θεοῦ ὡς ὑπερφυή, ἵνα τό τε ταπεινὸν τῆς πρώτης, καὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς δευτέρας καταμαθόντες, καὶ τὸ μέγεθος τῆς εὐεργεσίας ἐπιγνόντες, ἀξίω; εὐχαρι στῶμεν καὶ ἀγωνιζώμεθα μὴ ἀπολέσαι ταύτην ἐκ βαθυμία;. Εἰπὼν δὲ ὅτι οὐκ ἐξ αἱμάτων, επήγαγε φανεμώτερον ὅτι οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός. Εἶτα καὶ τοῦτο τελεώτερον έφηρμήνευσε, προσθεὶς ὅτι οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρός. Αἷμα γὰρ καὶ σὰρξ ὁ ἀνήρ. Θέλημα δὲ νῦν νόει τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν συν ουσίαν. [Οἱονεὶ θεῖος σπόρος, εἰσελθὼν καὶ συμπήξας ἑαυτῷ σάρκα ἐψυχωμένην ψυχῇ λογική τε καὶ νοερᾷ, οὐ σπερματικῶς, ἀλλὰ δημιουργικῶς, οὐ ταῖς κατὰ μικρὸν προσθήκαις ἀπαρτιζομένου τοῦ σχήματος, ἀλλ' ὑφὲν τελειωθέντος ἀπ' ἀρχῆς, εἰς αύξοντος νόμῳ τῶν ἐμβρύων. Καὶ γὰρ καὶ ὁ και λαιός 'Αδάμ τέλειος τὸ σχῆμα καταρχὰς ἐπλάσθη ] Καὶ — ἐγένετο. [Οὐκ άλλως οἷόν τε ἦν τὴν τοῦ Θεοῦ δηλωθῆναι περὶ ἡμᾶς ἀγάπην ἢ ἐκ τοῦ μνημονευθῆναι τὴν σάρκα, καὶ ὅτι δι' ἡμᾶς κατέβη μέχρι τοῦ χείρονος· σὰρξ γὰρ ψυχῆς εὐτελές στερον.] Εἰρηκὼς ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν, φησὶν ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐγένετο· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· (να ὁ θαυμάζων ἐκεῖνε Varia lectiones et notæ. Τῆς συνουσίας videtur legisse Hentenius. Hæc uterque in margine. Hentenius prorfus non agnoscit. Forte etiam haec, ut difficilia, in interpretatione prætermisit. Εμψυχωμένην Δ. Codex uterque in margine. Μέχρι καὶ τοῦ. Β. 0 abest A. θαυμάζει Α.

propriam necessitatem; Deus enim nullius eget: ἦλθεν οὐχ ένεκεν ἰδίας χρείας· ἀνενδεής γὰρ ὁ sed propter suorum salutein. Sui autem eum non receperunt, cum venisset at eis beneficia præstaret, sed more insanientium Salvatorem tanquam inimicum abjeceruut. Vers. 12. Quotquot—ejus. — Quotquot receperunt eum, suscipiendo doctrinam ipsius, dedit eis potestatem filios Dei fieri: non statim fecit eos Dei filios, ne per ignaviamn perdant gratiam, sed dedit ipsis potestatem fieri quo diligentiores reddantur. Quid ergo? noune omnes potestatem habent ut Alil Dei lant? Now omues, sed bi tantum quibus datum est; solum autem datuin est credentibus in ipsum. Ideo quoque manifestans quibus dederit, subdit, Credentibus´in nomen ejus, hoc est, in Ipsum. Itaque ipsius quidem est dare potestatem, illorum vero, uti ea. Aliud est autem per baptismum aliquem a Deo adoptari, et aliud per evangelicorum præceptorum observantiam filium Dei fieri; nam illud principium est, hoc autem ûnis: et illud sane Dei donum est, hoc vero studii facious egregium. Vers. 13. Qui — nati sunt. Auenuat quidem humanam generationem tanquam naturalem, eam vero quæ ex Deo est, extollit tanquam supernaturalem, ut cognita dejectione primæ, et exaltatione secunds, intellecta quoque benefcii magnitudine, digne gratias agamus, et laboremus ne ipsum nostra ignavia perdamus. Cum autem dixisset, Non ex sanguinibus, subjecit manifestius, Neque ex voluntate carnis. Deinde boc etiam amplius interpretatur addens, Neque ex voluntate viri. Sanguis enim et caro vir est. Voluntatem vero, intelligit nunc coitus concupiscentiam. + + Semen nimirum divinum intravit ac sibi confortavit caruem, mente rationali præditam, non ut seminans, sed ut creans, nec ita, ut paulatim aliquid adderetur, atque ita forma perficeretur, sed statin in principio tola forma exstitit perfecta, crevit tamen að moduin embryonum. Nam et vetus Adam statim forma effictus est perfecta. Vers. 14. Ει factum est. † Non poterat aliter Dei erga nos dilectio ita manifestari, sicut facta caruis mentione: et quod propter nos usque ad id quod pejus est sese dejecerit: caro siquidem longe vilior est anima. Ubi dixisset homines ex Deo natos esse, ait Filium etiam Dei factum esse hominem. Nanı hoc indicat quod ait: Verbum caro factum est: ut qui illud admirabatur, magis etiam hoc miretur, utpote Θεό;· ἀλλ᾽ ἕνεκεν τῆς τῶν ἰδίων σωτηρίας. Οι ίδιοι δὲ αὐτὸν οὐ παρεδέξαντο, ἀφικόμενον ἐπ' εὐεργε σία τούτων· ἀλλὰ φρενοβλαβῶς τὸν Σωτῆρα ὡς ἐχθρὸν ἀπώσαντο. Ὅσοι — αὐτοῦ. Οσοι δὲ παρελέξαντο αύ τών, διὰ τοῦ παραδέξασθαι τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ. ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα θεοῦ γενέσθαι. Οὐκ εὐθὺς δὲ ἐποίησεν αὐτοὺς τέκνα Θεοῦ, ἵνα μὴ ῥαθυμήσαντες ἀπολέσωσι τὴν χάριν, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν γενέσθαι, ἵνα σπουδάσαντες γέο νωνται. Τί οὖν; οὐ πάντες ἔχουσιν ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι; Οὐ πάντες, εἰ μὴ οἷς αὕτη δέδεται· δέδοται δὲ μόνοις τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. Διὸ καὶ σαφηνίζων τίσιν ἔδωκεν, ἐπήγαγεν ὅτι Τοῖς πι στεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τουτέστιν εἰς αὐτ τόν. Ὥστε αὐτοῦ μέν ἐστι τὸ δωρεῖσθαι τὴν είρη μένην ἐξουσίαν, αὐτῶν δὲ τὸ χρήσασθαι ταύτῃ. Ἕτερον δὲ τὸ διὰ βαπτίσματος υιοθετηθήναι τινε Θεῷ, καὶ ἕτερον τὸ διὰ φυλακῆς τῶν εὐαγγελικών ἐντολῶν τέκνον Θεοῦ γενέσθαι· τὸ μὲν γὰρ ἀρχὴς τὸ δὲ τέλος· καὶ τὸ μὲν δῶρον Θεοῦ, τὸ δὲ κατύρο θωμα σπουδῆς. Οι — ἐγεννήθησαν. Ευτελίζει μὲν τὴν ἐξ ἀνθρώ πων γέννησιν ὡς φυσικήν μεγαλύνει δὲ τὴν ἐπ Θεοῦ ὡς ὑπερφυή, ἵνα τό τε ταπεινὸν τῆς πρώτης, καὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς δευτέρας καταμαθόντες, καὶ τὸ μέγεθος τῆς εὐεργεσίας ἐπιγνόντες, ἀξίω; εὐχαρι στῶμεν καὶ ἀγωνιζώμεθα μὴ ἀπολέσαι ταύτην ἐκ βαθυμία;. Εἰπὼν δὲ ὅτι οὐκ ἐξ αἱμάτων, επήγαγε φανεμώτερον ὅτι οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός. Εἶτα καὶ τοῦτο τελεώτερον έφηρμήνευσε, προσθεὶς ὅτι οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρός. Αἷμα γὰρ καὶ σὰρξ ὁ ἀνήρ. Θέλημα δὲ νῦν νόει τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν συν ουσίαν. [Οἱονεὶ θεῖος σπόρος, εἰσελθὼν καὶ συμπήξας ἑαυτῷ σάρκα ἐψυχωμένην ψυχῇ λογική τε καὶ νοερᾷ, οὐ σπερματικῶς, ἀλλὰ δημιουργικῶς, οὐ ταῖς κατὰ μικρὸν προσθήκαις ἀπαρτιζομένου τοῦ σχήματος, ἀλλ' ὑφὲν τελειωθέντος ἀπ' ἀρχῆς, εἰς αύξοντος νόμῳ τῶν ἐμβρύων. Καὶ γὰρ καὶ ὁ και λαιός 'Αδάμ τέλειος τὸ σχῆμα καταρχὰς ἐπλάσθη ] Καὶ — ἐγένετο. [Οὐκ άλλως οἷόν τε ἦν τὴν τοῦ Θεοῦ δηλωθῆναι περὶ ἡμᾶς ἀγάπην ἢ ἐκ τοῦ μνημονευθῆναι τὴν σάρκα, καὶ ὅτι δι' ἡμᾶς κατέβη μέχρι τοῦ χείρονος· σὰρξ γὰρ ψυχῆς εὐτελές στερον.] Εἰρηκὼς ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν, φησὶν ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐγένετο· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· (να ὁ θαυμάζων ἐκεῖνε Varia lectiones et notæ. Τῆς συνουσίας videtur legisse Hentenius. Hæc uterque in margine. Hentenius prorfus non agnoscit. Forte etiam haec, ut difficilia, in interpretatione prætermisit. Εμψυχωμένην Δ. Codex uterque in margine. Μέχρι καὶ τοῦ. Β. 0 abest A. θαυμάζει Α.

propriam necessitatem; Deus enim nullius eget: ἦλθεν οὐχ ένεκεν ἰδίας χρείας· ἀνενδεής γὰρ ὁ sed propter suorum salutein. Sui autem eum non receperunt, cum venisset at eis beneficia præstaret, sed more insanientium Salvatorem tanquam inimicum abjeceruut. Vers. 12. Quotquot—ejus. — Quotquot receperunt eum, suscipiendo doctrinam ipsius, dedit eis potestatem filios Dei fieri: non statim fecit eos Dei filios, ne per ignaviamn perdant gratiam, sed dedit ipsis potestatem fieri quo diligentiores reddantur. Quid ergo? noune omnes potestatem habent ut Alil Dei lant? Now omues, sed bi tantum quibus datum est; solum autem datuin est credentibus in ipsum. Ideo quoque manifestans quibus dederit, subdit, Credentibus´in nomen ejus, hoc est, in Ipsum. Itaque ipsius quidem est dare potestatem, illorum vero, uti ea. Aliud est autem per baptismum aliquem a Deo adoptari, et aliud per evangelicorum præceptorum observantiam filium Dei fieri; nam illud principium est, hoc autem ûnis: et illud sane Dei donum est, hoc vero studii facious egregium. Vers. 13. Qui — nati sunt. Auenuat quidem humanam generationem tanquam naturalem, eam vero quæ ex Deo est, extollit tanquam supernaturalem, ut cognita dejectione primæ, et exaltatione secunds, intellecta quoque benefcii magnitudine, digne gratias agamus, et laboremus ne ipsum nostra ignavia perdamus. Cum autem dixisset, Non ex sanguinibus, subjecit manifestius, Neque ex voluntate carnis. Deinde boc etiam amplius interpretatur addens, Neque ex voluntate viri. Sanguis enim et caro vir est. Voluntatem vero, intelligit nunc coitus concupiscentiam. + + Semen nimirum divinum intravit ac sibi confortavit caruem, mente rationali præditam, non ut seminans, sed ut creans, nec ita, ut paulatim aliquid adderetur, atque ita forma perficeretur, sed statin in principio tola forma exstitit perfecta, crevit tamen að moduin embryonum. Nam et vetus Adam statim forma effictus est perfecta. Vers. 14. Ει factum est. † Non poterat aliter Dei erga nos dilectio ita manifestari, sicut facta caruis mentione: et quod propter nos usque ad id quod pejus est sese dejecerit: caro siquidem longe vilior est anima. Ubi dixisset homines ex Deo natos esse, ait Filium etiam Dei factum esse hominem. Nanı hoc indicat quod ait: Verbum caro factum est: ut qui illud admirabatur, magis etiam hoc miretur, utpote Θεό;· ἀλλ᾽ ἕνεκεν τῆς τῶν ἰδίων σωτηρίας. Οι ίδιοι δὲ αὐτὸν οὐ παρεδέξαντο, ἀφικόμενον ἐπ' εὐεργε σία τούτων· ἀλλὰ φρενοβλαβῶς τὸν Σωτῆρα ὡς ἐχθρὸν ἀπώσαντο. Ὅσοι — αὐτοῦ. Οσοι δὲ παρελέξαντο αύ τών, διὰ τοῦ παραδέξασθαι τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ. ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα θεοῦ γενέσθαι. Οὐκ εὐθὺς δὲ ἐποίησεν αὐτοὺς τέκνα Θεοῦ, ἵνα μὴ ῥαθυμήσαντες ἀπολέσωσι τὴν χάριν, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν γενέσθαι, ἵνα σπουδάσαντες γέο νωνται. Τί οὖν; οὐ πάντες ἔχουσιν ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι; Οὐ πάντες, εἰ μὴ οἷς αὕτη δέδεται· δέδοται δὲ μόνοις τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. Διὸ καὶ σαφηνίζων τίσιν ἔδωκεν, ἐπήγαγεν ὅτι Τοῖς πι στεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τουτέστιν εἰς αὐτ τόν. Ὥστε αὐτοῦ μέν ἐστι τὸ δωρεῖσθαι τὴν είρη μένην ἐξουσίαν, αὐτῶν δὲ τὸ χρήσασθαι ταύτῃ. Ἕτερον δὲ τὸ διὰ βαπτίσματος υιοθετηθήναι τινε Θεῷ, καὶ ἕτερον τὸ διὰ φυλακῆς τῶν εὐαγγελικών ἐντολῶν τέκνον Θεοῦ γενέσθαι· τὸ μὲν γὰρ ἀρχὴς τὸ δὲ τέλος· καὶ τὸ μὲν δῶρον Θεοῦ, τὸ δὲ κατύρο θωμα σπουδῆς. Οι — ἐγεννήθησαν. Ευτελίζει μὲν τὴν ἐξ ἀνθρώ πων γέννησιν ὡς φυσικήν μεγαλύνει δὲ τὴν ἐπ Θεοῦ ὡς ὑπερφυή, ἵνα τό τε ταπεινὸν τῆς πρώτης, καὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς δευτέρας καταμαθόντες, καὶ τὸ μέγεθος τῆς εὐεργεσίας ἐπιγνόντες, ἀξίω; εὐχαρι στῶμεν καὶ ἀγωνιζώμεθα μὴ ἀπολέσαι ταύτην ἐκ βαθυμία;. Εἰπὼν δὲ ὅτι οὐκ ἐξ αἱμάτων, επήγαγε φανεμώτερον ὅτι οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός. Εἶτα καὶ τοῦτο τελεώτερον έφηρμήνευσε, προσθεὶς ὅτι οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρός. Αἷμα γὰρ καὶ σὰρξ ὁ ἀνήρ. Θέλημα δὲ νῦν νόει τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν συν ουσίαν. [Οἱονεὶ θεῖος σπόρος, εἰσελθὼν καὶ συμπήξας ἑαυτῷ σάρκα ἐψυχωμένην ψυχῇ λογική τε καὶ νοερᾷ, οὐ σπερματικῶς, ἀλλὰ δημιουργικῶς, οὐ ταῖς κατὰ μικρὸν προσθήκαις ἀπαρτιζομένου τοῦ σχήματος, ἀλλ' ὑφὲν τελειωθέντος ἀπ' ἀρχῆς, εἰς αύξοντος νόμῳ τῶν ἐμβρύων. Καὶ γὰρ καὶ ὁ και λαιός 'Αδάμ τέλειος τὸ σχῆμα καταρχὰς ἐπλάσθη ] Καὶ — ἐγένετο. [Οὐκ άλλως οἷόν τε ἦν τὴν τοῦ Θεοῦ δηλωθῆναι περὶ ἡμᾶς ἀγάπην ἢ ἐκ τοῦ μνημονευθῆναι τὴν σάρκα, καὶ ὅτι δι' ἡμᾶς κατέβη μέχρι τοῦ χείρονος· σὰρξ γὰρ ψυχῆς εὐτελές στερον.] Εἰρηκὼς ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν, φησὶν ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐγένετο· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· (να ὁ θαυμάζων ἐκεῖνε Varia lectiones et notæ. Τῆς συνουσίας videtur legisse Hentenius. Hæc uterque in margine. Hentenius prorfus non agnoscit. Forte etiam haec, ut difficilia, in interpretatione prætermisit. Εμψυχωμένην Δ. Codex uterque in margine. Μέχρι καὶ τοῦ. Β. 0 abest A. θαυμάζει Α.

CAP. I. θαυμάζῃ τοῦτο πλέον, ὡς ὑπερβαλόντως θαυμασιώ- excellentiori moulo magis admirandum, quia et διο τερον· ἐπεὶ καὶ τοῦτο αἴτιον ἐκείνου. Καὶ γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐγένετο, ἵνα οἱ ἄνθρωποι υἱοὶ τοῦ Θεοῦ γένωνται. Ὅταν δὲ ἀκούσῃ; ὅτι Ο λόγος σάρξ ἐγένετο, μὴ μεταβολὴν τῆς θείας οὐσίας ἐννοήσῃς· ἀναλλοίωτος γὰρ αὐτὴ καὶ ἀπαθής· ἀλλ' ὅτι ὁ Λόγος, ὢν δ ἦν, γέγονε καὶ ὃ οὐκ ἦν, ἤτοι μένων Θεό;, γέν γονε καὶ ἄνθρωπος κατά πρόσληψιν σαρκός, ἐψυχω μένης δηλονότι ψυχῇ λογικῇ καὶ νοερᾷ. Κατὰ τρεῖς δὲ τρόπους τὸ ὂν γίνεται καθ' ένα μὲν, ὅταν ἡ τοῦ δ.τος φύσις εἰς τὴν τοῦ γενομένου μεταβληθῇ, καθ᾽ ἂν τὸ γάλα γίνεται τυρὸς, καὶ ὁ πηλὸς ἔστρακον· καθ᾿ ἕτερον δὲ, ὅταν τῆς οὔσης οὐσίας σωζομένης ἀμεταβλήτου προσγένηταί τι κατά συμβεβηκός, καθ᾽ ἂν ὁ χαλκός γίνεται ἀνδριάς, καὶ ὁ ἄνθρωπος δίκαιος ἢ ἄδικος, καὶ τὰ τοιαῦτα· κατὰ τὸν τρίτον δὲ, ὅταν, τῆς οὔσης ουσίας σωζομέ νης ἀμεταβλήτου, καὶ ἄλλη οὐσία προσληφθῇ, καθ' ἂν ὁ στρατηγὸς γίνεται ώπλισμένος. 'Αλλ' οὔτε κατὰ τὸν πρῶτον τρόπον ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο· οὐ γὰρ ἡ φύσις μετεβλήθη· οὔτε κατὰ τὸν δεύτερον· οὐ γὰρ ἡ προσγενομένη σαρξ συμβεβηκός, ἀλλ' οὐσία καὶ αὐτή· λοιπὸν οὖν κατὰ τὸν τρίτον τρόπον χρὴ νοεῖν τὸ ῥητόν. Δίκην γὰρ στρατηγοῦ τὴν σάρκα περιθέμενος, τὸν πολέμιον τῆς ἡμετέρας φύσεως κατεπολέμησε. Εγένετο δὲ εἶπεν, ἀναιρῶν τὴν βλασφημίαν τῶν ληρούντων ὅτι σάρξ ἐφαντάσθη. Χρησάμενος γὰρ τῇ λέξει, τῇ Εγένετο, ἐβεβαίωσεν ὅτι κατὰ ἀλήθειαν, καὶ οὐ κατὰ φαντασίαν ἐνηνθρώπησεν, "Ινα δὲ μὴ μεταβολήν τινα τῆς θείας οὐσίας ἐννοήσῃς, φταί Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Ἐσκήνωσεν ἐν τῇ ἡμετ τέρᾳ σαρκὶ, ἐν τῇ συγγενεῖ ἡμῶν, ἐν τῇ ἐξ ἡμῶν προσληφθείση. Εἰ γὰρ ἕτερον τὸ σκηνοῦν, καὶ ἔτερον ή σκηνή, ἕτερος ἔμεινεν ὁ Λόγος παρὰ τὴν σάρκα, κατὰ τὴν οὐσίαν καὶ φύσιν. Κατὰ γὰρ τὴν συνάφειαν καὶ ἔνωσιν ἐν ἐστιν ὁ προσλαβὼν Λόγος, καὶ ἡ προσο ληφθεῖσα σαρξ, σωζομένων καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν ἀτρέπτων καὶ ἀσυγχύτων τῶν δύο φύσεων ἀπορ βήτως. Καὶ — αὐτοῦ. Τὴν δόξαν τοῦ Λόγου, τὴν δύναμιν τῆς θεότητος, διὰ τῆς σαρκὸς λάμψασαν ὡς διὰ παραπετάσματος. Τίς δὲ ἦν αὕτη; Τὰ ἄπειρα καὶ ποικίλα θαύματα, ή υπέρλαμπρος καὶ ὑπερφυής μεταμόρφωσις καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως, ὁ παρὰ φύσιν σκοτισμὸς τοῦ ἡλίου, τὸ φοβερὸν σχίσμα τοῦ καταπετάσματος, ὁ φρικτός κλόνος τῆς γῆς, τὰ σχίσματα τῶν πετρῶν, αἱ τῶν μνημείων ἀνοίξεις, αἱ τῶν νεκρῶν ἐγέρσεις, καὶ τὸ κεφάλαιον πάντων, Ούσης abest A. At abest A. illius causa est. Ad hoc siquidem Dei Filius homo factus est, ut homines filii Dei ficrent. Cum vero audieris, Verbum caro factum est, ne transmutationem divinæ essentia intelligas. Ipsa etenim immutabilis est ac impatibilis. Sed quod Verbum permanens quod erat, factum est quod nou erat: sive manens Deus, factus est homo per carnis assumptionem, animatus videlicet. Tribus autem inodis id quod jam est, fieri d'citur: uno quidein modo natura ejus quod est, in id quod fit transmutatur, juxta quem modum lac efficitur caseus, et lutum efficitur testa. Altero vero quando manente cjus quod erat substantia immulata, aliud per accidens efficitur: juxta quem modum æs efficitur statua, et homo efficitur justus vel injustus, aliaque similia. Tertio vero modo, quando salva ac immutata unius (c) substantia, alia quoque additur substantia: et hoc modo miles efficitur armatus. Primo ergo molo non est Verbum factumn ca10, η enim natura mutata est; neque secundo, non enim per accidens caro facta est, sed ipsa quoque substantia. Restat igitur ut quod dictum est tertio modo intelligatur. Nam more militis (d), carne vestitus bellum (e) nostrum devicit. Dixit autem Factum est, ut blasphemiam tolleret nugantium ac dicentium, quod caro imaginatum est Verbum. Usus enim hoc verbo, Factum est, confirmavit quod vere et non phantastice incarnatum est. Verum ne divinæ substantiæ mutationem intelligas, dicit Vers. 14. Et habitavit in nobis. Ilabitavit in nostra carne, in ea quæ nobis propinqua est, in ea quæ a nobis assumpta est. Quod si aliud est is qui habitat, et aliud habitatio: Verbum secundum substantiam et naturam aliud mansit a carne. Nam secundum conjunctionem et usionem, ununi est Verbum suscipiens, caroque suscepta, servatis etian: post unionem, immutatis atque inconfusis duabus ineffabiliter naturis. Η Vers. 14. Ει ejus. Gloriam Verbi, virtutem divinitatis, quæ per carnem tanquam per velum illuxit. Quæ autem erat illa? certe nunquam antea visa variaque miracula, perlucida ac supernaturalis transformatio, et tempore Passionis solis prater naturam obscuratio, formidabilis veli scissio, horribilis terrae motus, petrarum scissiones, monumentorum apertiones, mortuorum suscitationes: quodque omnium caput est, mirabilior quam dici aut cogitari Varia lectiones et notæ. (c) Unius. Pro οὔση: videtur legisse μιας. (d) Bis label miles. Sul in Greco non est στρατιώτης, sed στρατηγό, belli cut. Καὶ abest. A. (e) Bellum. Videtur legisse λεμον. Mci habent hostems.

CAP. I. θαυμάζῃ τοῦτο πλέον, ὡς ὑπερβαλόντως θαυμασιώ- excellentiori moulo magis admirandum, quia et διο τερον· ἐπεὶ καὶ τοῦτο αἴτιον ἐκείνου. Καὶ γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐγένετο, ἵνα οἱ ἄνθρωποι υἱοὶ τοῦ Θεοῦ γένωνται. Ὅταν δὲ ἀκούσῃ; ὅτι Ο λόγος σάρξ ἐγένετο, μὴ μεταβολὴν τῆς θείας οὐσίας ἐννοήσῃς· ἀναλλοίωτος γὰρ αὐτὴ καὶ ἀπαθής· ἀλλ' ὅτι ὁ Λόγος, ὢν δ ἦν, γέγονε καὶ ὃ οὐκ ἦν, ἤτοι μένων Θεό;, γέν γονε καὶ ἄνθρωπος κατά πρόσληψιν σαρκός, ἐψυχω μένης δηλονότι ψυχῇ λογικῇ καὶ νοερᾷ. Κατὰ τρεῖς δὲ τρόπους τὸ ὂν γίνεται καθ' ένα μὲν, ὅταν ἡ τοῦ δ.τος φύσις εἰς τὴν τοῦ γενομένου μεταβληθῇ, καθ᾽ ἂν τὸ γάλα γίνεται τυρὸς, καὶ ὁ πηλὸς ἔστρακον· καθ᾿ ἕτερον δὲ, ὅταν τῆς οὔσης οὐσίας σωζομένης ἀμεταβλήτου προσγένηταί τι κατά συμβεβηκός, καθ᾽ ἂν ὁ χαλκός γίνεται ἀνδριάς, καὶ ὁ ἄνθρωπος δίκαιος ἢ ἄδικος, καὶ τὰ τοιαῦτα· κατὰ τὸν τρίτον δὲ, ὅταν, τῆς οὔσης ουσίας σωζομέ νης ἀμεταβλήτου, καὶ ἄλλη οὐσία προσληφθῇ, καθ' ἂν ὁ στρατηγὸς γίνεται ώπλισμένος. 'Αλλ' οὔτε κατὰ τὸν πρῶτον τρόπον ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο· οὐ γὰρ ἡ φύσις μετεβλήθη· οὔτε κατὰ τὸν δεύτερον· οὐ γὰρ ἡ προσγενομένη σαρξ συμβεβηκός, ἀλλ' οὐσία καὶ αὐτή· λοιπὸν οὖν κατὰ τὸν τρίτον τρόπον χρὴ νοεῖν τὸ ῥητόν. Δίκην γὰρ στρατηγοῦ τὴν σάρκα περιθέμενος, τὸν πολέμιον τῆς ἡμετέρας φύσεως κατεπολέμησε. Εγένετο δὲ εἶπεν, ἀναιρῶν τὴν βλασφημίαν τῶν ληρούντων ὅτι σάρξ ἐφαντάσθη. Χρησάμενος γὰρ τῇ λέξει, τῇ Εγένετο, ἐβεβαίωσεν ὅτι κατὰ ἀλήθειαν, καὶ οὐ κατὰ φαντασίαν ἐνηνθρώπησεν, "Ινα δὲ μὴ μεταβολήν τινα τῆς θείας οὐσίας ἐννοήσῃς, φταί Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Ἐσκήνωσεν ἐν τῇ ἡμετ τέρᾳ σαρκὶ, ἐν τῇ συγγενεῖ ἡμῶν, ἐν τῇ ἐξ ἡμῶν προσληφθείση. Εἰ γὰρ ἕτερον τὸ σκηνοῦν, καὶ ἔτερον ή σκηνή, ἕτερος ἔμεινεν ὁ Λόγος παρὰ τὴν σάρκα, κατὰ τὴν οὐσίαν καὶ φύσιν. Κατὰ γὰρ τὴν συνάφειαν καὶ ἔνωσιν ἐν ἐστιν ὁ προσλαβὼν Λόγος, καὶ ἡ προσο ληφθεῖσα σαρξ, σωζομένων καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν ἀτρέπτων καὶ ἀσυγχύτων τῶν δύο φύσεων ἀπορ βήτως. Καὶ — αὐτοῦ. Τὴν δόξαν τοῦ Λόγου, τὴν δύναμιν τῆς θεότητος, διὰ τῆς σαρκὸς λάμψασαν ὡς διὰ παραπετάσματος. Τίς δὲ ἦν αὕτη; Τὰ ἄπειρα καὶ ποικίλα θαύματα, ή υπέρλαμπρος καὶ ὑπερφυής μεταμόρφωσις καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως, ὁ παρὰ φύσιν σκοτισμὸς τοῦ ἡλίου, τὸ φοβερὸν σχίσμα τοῦ καταπετάσματος, ὁ φρικτός κλόνος τῆς γῆς, τὰ σχίσματα τῶν πετρῶν, αἱ τῶν μνημείων ἀνοίξεις, αἱ τῶν νεκρῶν ἐγέρσεις, καὶ τὸ κεφάλαιον πάντων, Ούσης abest A. At abest A. illius causa est. Ad hoc siquidem Dei Filius homo factus est, ut homines filii Dei ficrent. Cum vero audieris, Verbum caro factum est, ne transmutationem divinæ essentia intelligas. Ipsa etenim immutabilis est ac impatibilis. Sed quod Verbum permanens quod erat, factum est quod nou erat: sive manens Deus, factus est homo per carnis assumptionem, animatus videlicet. Tribus autem inodis id quod jam est, fieri d'citur: uno quidein modo natura ejus quod est, in id quod fit transmutatur, juxta quem modum lac efficitur caseus, et lutum efficitur testa. Altero vero quando manente cjus quod erat substantia immulata, aliud per accidens efficitur: juxta quem modum æs efficitur statua, et homo efficitur justus vel injustus, aliaque similia. Tertio vero modo, quando salva ac immutata unius (c) substantia, alia quoque additur substantia: et hoc modo miles efficitur armatus. Primo ergo molo non est Verbum factumn ca10, η enim natura mutata est; neque secundo, non enim per accidens caro facta est, sed ipsa quoque substantia. Restat igitur ut quod dictum est tertio modo intelligatur. Nam more militis (d), carne vestitus bellum (e) nostrum devicit. Dixit autem Factum est, ut blasphemiam tolleret nugantium ac dicentium, quod caro imaginatum est Verbum. Usus enim hoc verbo, Factum est, confirmavit quod vere et non phantastice incarnatum est. Verum ne divinæ substantiæ mutationem intelligas, dicit Vers. 14. Et habitavit in nobis. Ilabitavit in nostra carne, in ea quæ nobis propinqua est, in ea quæ a nobis assumpta est. Quod si aliud est is qui habitat, et aliud habitatio: Verbum secundum substantiam et naturam aliud mansit a carne. Nam secundum conjunctionem et usionem, ununi est Verbum suscipiens, caroque suscepta, servatis etian: post unionem, immutatis atque inconfusis duabus ineffabiliter naturis. Η Vers. 14. Ει ejus. Gloriam Verbi, virtutem divinitatis, quæ per carnem tanquam per velum illuxit. Quæ autem erat illa? certe nunquam antea visa variaque miracula, perlucida ac supernaturalis transformatio, et tempore Passionis solis prater naturam obscuratio, formidabilis veli scissio, horribilis terrae motus, petrarum scissiones, monumentorum apertiones, mortuorum suscitationes: quodque omnium caput est, mirabilior quam dici aut cogitari Varia lectiones et notæ. (c) Unius. Pro οὔση: videtur legisse μιας. (d) Bis label miles. Sul in Greco non est στρατιώτης, sed στρατηγό, belli cut. Καὶ abest. A. (e) Bellum. Videtur legisse λεμον. Mci habent hostems.

CAP. I. θαυμάζῃ τοῦτο πλέον, ὡς ὑπερβαλόντως θαυμασιώ- excellentiori moulo magis admirandum, quia et διο τερον· ἐπεὶ καὶ τοῦτο αἴτιον ἐκείνου. Καὶ γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐγένετο, ἵνα οἱ ἄνθρωποι υἱοὶ τοῦ Θεοῦ γένωνται. Ὅταν δὲ ἀκούσῃ; ὅτι Ο λόγος σάρξ ἐγένετο, μὴ μεταβολὴν τῆς θείας οὐσίας ἐννοήσῃς· ἀναλλοίωτος γὰρ αὐτὴ καὶ ἀπαθής· ἀλλ' ὅτι ὁ Λόγος, ὢν δ ἦν, γέγονε καὶ ὃ οὐκ ἦν, ἤτοι μένων Θεό;, γέν γονε καὶ ἄνθρωπος κατά πρόσληψιν σαρκός, ἐψυχω μένης δηλονότι ψυχῇ λογικῇ καὶ νοερᾷ. Κατὰ τρεῖς δὲ τρόπους τὸ ὂν γίνεται καθ' ένα μὲν, ὅταν ἡ τοῦ δ.τος φύσις εἰς τὴν τοῦ γενομένου μεταβληθῇ, καθ᾽ ἂν τὸ γάλα γίνεται τυρὸς, καὶ ὁ πηλὸς ἔστρακον· καθ᾿ ἕτερον δὲ, ὅταν τῆς οὔσης οὐσίας σωζομένης ἀμεταβλήτου προσγένηταί τι κατά συμβεβηκός, καθ᾽ ἂν ὁ χαλκός γίνεται ἀνδριάς, καὶ ὁ ἄνθρωπος δίκαιος ἢ ἄδικος, καὶ τὰ τοιαῦτα· κατὰ τὸν τρίτον δὲ, ὅταν, τῆς οὔσης ουσίας σωζομέ νης ἀμεταβλήτου, καὶ ἄλλη οὐσία προσληφθῇ, καθ' ἂν ὁ στρατηγὸς γίνεται ώπλισμένος. 'Αλλ' οὔτε κατὰ τὸν πρῶτον τρόπον ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο· οὐ γὰρ ἡ φύσις μετεβλήθη· οὔτε κατὰ τὸν δεύτερον· οὐ γὰρ ἡ προσγενομένη σαρξ συμβεβηκός, ἀλλ' οὐσία καὶ αὐτή· λοιπὸν οὖν κατὰ τὸν τρίτον τρόπον χρὴ νοεῖν τὸ ῥητόν. Δίκην γὰρ στρατηγοῦ τὴν σάρκα περιθέμενος, τὸν πολέμιον τῆς ἡμετέρας φύσεως κατεπολέμησε. Εγένετο δὲ εἶπεν, ἀναιρῶν τὴν βλασφημίαν τῶν ληρούντων ὅτι σάρξ ἐφαντάσθη. Χρησάμενος γὰρ τῇ λέξει, τῇ Εγένετο, ἐβεβαίωσεν ὅτι κατὰ ἀλήθειαν, καὶ οὐ κατὰ φαντασίαν ἐνηνθρώπησεν, "Ινα δὲ μὴ μεταβολήν τινα τῆς θείας οὐσίας ἐννοήσῃς, φταί Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Ἐσκήνωσεν ἐν τῇ ἡμετ τέρᾳ σαρκὶ, ἐν τῇ συγγενεῖ ἡμῶν, ἐν τῇ ἐξ ἡμῶν προσληφθείση. Εἰ γὰρ ἕτερον τὸ σκηνοῦν, καὶ ἔτερον ή σκηνή, ἕτερος ἔμεινεν ὁ Λόγος παρὰ τὴν σάρκα, κατὰ τὴν οὐσίαν καὶ φύσιν. Κατὰ γὰρ τὴν συνάφειαν καὶ ἔνωσιν ἐν ἐστιν ὁ προσλαβὼν Λόγος, καὶ ἡ προσο ληφθεῖσα σαρξ, σωζομένων καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν ἀτρέπτων καὶ ἀσυγχύτων τῶν δύο φύσεων ἀπορ βήτως. Καὶ — αὐτοῦ. Τὴν δόξαν τοῦ Λόγου, τὴν δύναμιν τῆς θεότητος, διὰ τῆς σαρκὸς λάμψασαν ὡς διὰ παραπετάσματος. Τίς δὲ ἦν αὕτη; Τὰ ἄπειρα καὶ ποικίλα θαύματα, ή υπέρλαμπρος καὶ ὑπερφυής μεταμόρφωσις καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως, ὁ παρὰ φύσιν σκοτισμὸς τοῦ ἡλίου, τὸ φοβερὸν σχίσμα τοῦ καταπετάσματος, ὁ φρικτός κλόνος τῆς γῆς, τὰ σχίσματα τῶν πετρῶν, αἱ τῶν μνημείων ἀνοίξεις, αἱ τῶν νεκρῶν ἐγέρσεις, καὶ τὸ κεφάλαιον πάντων, Ούσης abest A. At abest A. illius causa est. Ad hoc siquidem Dei Filius homo factus est, ut homines filii Dei ficrent. Cum vero audieris, Verbum caro factum est, ne transmutationem divinæ essentia intelligas. Ipsa etenim immutabilis est ac impatibilis. Sed quod Verbum permanens quod erat, factum est quod nou erat: sive manens Deus, factus est homo per carnis assumptionem, animatus videlicet. Tribus autem inodis id quod jam est, fieri d'citur: uno quidein modo natura ejus quod est, in id quod fit transmutatur, juxta quem modum lac efficitur caseus, et lutum efficitur testa. Altero vero quando manente cjus quod erat substantia immulata, aliud per accidens efficitur: juxta quem modum æs efficitur statua, et homo efficitur justus vel injustus, aliaque similia. Tertio vero modo, quando salva ac immutata unius (c) substantia, alia quoque additur substantia: et hoc modo miles efficitur armatus. Primo ergo molo non est Verbum factumn ca10, η enim natura mutata est; neque secundo, non enim per accidens caro facta est, sed ipsa quoque substantia. Restat igitur ut quod dictum est tertio modo intelligatur. Nam more militis (d), carne vestitus bellum (e) nostrum devicit. Dixit autem Factum est, ut blasphemiam tolleret nugantium ac dicentium, quod caro imaginatum est Verbum. Usus enim hoc verbo, Factum est, confirmavit quod vere et non phantastice incarnatum est. Verum ne divinæ substantiæ mutationem intelligas, dicit Vers. 14. Et habitavit in nobis. Ilabitavit in nostra carne, in ea quæ nobis propinqua est, in ea quæ a nobis assumpta est. Quod si aliud est is qui habitat, et aliud habitatio: Verbum secundum substantiam et naturam aliud mansit a carne. Nam secundum conjunctionem et usionem, ununi est Verbum suscipiens, caroque suscepta, servatis etian: post unionem, immutatis atque inconfusis duabus ineffabiliter naturis. Η Vers. 14. Ει ejus. Gloriam Verbi, virtutem divinitatis, quæ per carnem tanquam per velum illuxit. Quæ autem erat illa? certe nunquam antea visa variaque miracula, perlucida ac supernaturalis transformatio, et tempore Passionis solis prater naturam obscuratio, formidabilis veli scissio, horribilis terrae motus, petrarum scissiones, monumentorum apertiones, mortuorum suscitationes: quodque omnium caput est, mirabilior quam dici aut cogitari Varia lectiones et notæ. (c) Unius. Pro οὔση: videtur legisse μιας. (d) Bis label miles. Sul in Greco non est στρατιώτης, sed στρατηγό, belli cut. Καὶ abest. A. (e) Bellum. Videtur legisse λεμον. Mci habent hostems.

CAP. I. θαυμάζῃ τοῦτο πλέον, ὡς ὑπερβαλόντως θαυμασιώ- excellentiori moulo magis admirandum, quia et διο τερον· ἐπεὶ καὶ τοῦτο αἴτιον ἐκείνου. Καὶ γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐγένετο, ἵνα οἱ ἄνθρωποι υἱοὶ τοῦ Θεοῦ γένωνται. Ὅταν δὲ ἀκούσῃ; ὅτι Ο λόγος σάρξ ἐγένετο, μὴ μεταβολὴν τῆς θείας οὐσίας ἐννοήσῃς· ἀναλλοίωτος γὰρ αὐτὴ καὶ ἀπαθής· ἀλλ' ὅτι ὁ Λόγος, ὢν δ ἦν, γέγονε καὶ ὃ οὐκ ἦν, ἤτοι μένων Θεό;, γέν γονε καὶ ἄνθρωπος κατά πρόσληψιν σαρκός, ἐψυχω μένης δηλονότι ψυχῇ λογικῇ καὶ νοερᾷ. Κατὰ τρεῖς δὲ τρόπους τὸ ὂν γίνεται καθ' ένα μὲν, ὅταν ἡ τοῦ δ.τος φύσις εἰς τὴν τοῦ γενομένου μεταβληθῇ, καθ᾽ ἂν τὸ γάλα γίνεται τυρὸς, καὶ ὁ πηλὸς ἔστρακον· καθ᾿ ἕτερον δὲ, ὅταν τῆς οὔσης οὐσίας σωζομένης ἀμεταβλήτου προσγένηταί τι κατά συμβεβηκός, καθ᾽ ἂν ὁ χαλκός γίνεται ἀνδριάς, καὶ ὁ ἄνθρωπος δίκαιος ἢ ἄδικος, καὶ τὰ τοιαῦτα· κατὰ τὸν τρίτον δὲ, ὅταν, τῆς οὔσης ουσίας σωζομέ νης ἀμεταβλήτου, καὶ ἄλλη οὐσία προσληφθῇ, καθ' ἂν ὁ στρατηγὸς γίνεται ώπλισμένος. 'Αλλ' οὔτε κατὰ τὸν πρῶτον τρόπον ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο· οὐ γὰρ ἡ φύσις μετεβλήθη· οὔτε κατὰ τὸν δεύτερον· οὐ γὰρ ἡ προσγενομένη σαρξ συμβεβηκός, ἀλλ' οὐσία καὶ αὐτή· λοιπὸν οὖν κατὰ τὸν τρίτον τρόπον χρὴ νοεῖν τὸ ῥητόν. Δίκην γὰρ στρατηγοῦ τὴν σάρκα περιθέμενος, τὸν πολέμιον τῆς ἡμετέρας φύσεως κατεπολέμησε. Εγένετο δὲ εἶπεν, ἀναιρῶν τὴν βλασφημίαν τῶν ληρούντων ὅτι σάρξ ἐφαντάσθη. Χρησάμενος γὰρ τῇ λέξει, τῇ Εγένετο, ἐβεβαίωσεν ὅτι κατὰ ἀλήθειαν, καὶ οὐ κατὰ φαντασίαν ἐνηνθρώπησεν, "Ινα δὲ μὴ μεταβολήν τινα τῆς θείας οὐσίας ἐννοήσῃς, φταί Καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Ἐσκήνωσεν ἐν τῇ ἡμετ τέρᾳ σαρκὶ, ἐν τῇ συγγενεῖ ἡμῶν, ἐν τῇ ἐξ ἡμῶν προσληφθείση. Εἰ γὰρ ἕτερον τὸ σκηνοῦν, καὶ ἔτερον ή σκηνή, ἕτερος ἔμεινεν ὁ Λόγος παρὰ τὴν σάρκα, κατὰ τὴν οὐσίαν καὶ φύσιν. Κατὰ γὰρ τὴν συνάφειαν καὶ ἔνωσιν ἐν ἐστιν ὁ προσλαβὼν Λόγος, καὶ ἡ προσο ληφθεῖσα σαρξ, σωζομένων καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν ἀτρέπτων καὶ ἀσυγχύτων τῶν δύο φύσεων ἀπορ βήτως. Καὶ — αὐτοῦ. Τὴν δόξαν τοῦ Λόγου, τὴν δύναμιν τῆς θεότητος, διὰ τῆς σαρκὸς λάμψασαν ὡς διὰ παραπετάσματος. Τίς δὲ ἦν αὕτη; Τὰ ἄπειρα καὶ ποικίλα θαύματα, ή υπέρλαμπρος καὶ ὑπερφυής μεταμόρφωσις καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως, ὁ παρὰ φύσιν σκοτισμὸς τοῦ ἡλίου, τὸ φοβερὸν σχίσμα τοῦ καταπετάσματος, ὁ φρικτός κλόνος τῆς γῆς, τὰ σχίσματα τῶν πετρῶν, αἱ τῶν μνημείων ἀνοίξεις, αἱ τῶν νεκρῶν ἐγέρσεις, καὶ τὸ κεφάλαιον πάντων, Ούσης abest A. At abest A. illius causa est. Ad hoc siquidem Dei Filius homo factus est, ut homines filii Dei ficrent. Cum vero audieris, Verbum caro factum est, ne transmutationem divinæ essentia intelligas. Ipsa etenim immutabilis est ac impatibilis. Sed quod Verbum permanens quod erat, factum est quod nou erat: sive manens Deus, factus est homo per carnis assumptionem, animatus videlicet. Tribus autem inodis id quod jam est, fieri d'citur: uno quidein modo natura ejus quod est, in id quod fit transmutatur, juxta quem modum lac efficitur caseus, et lutum efficitur testa. Altero vero quando manente cjus quod erat substantia immulata, aliud per accidens efficitur: juxta quem modum æs efficitur statua, et homo efficitur justus vel injustus, aliaque similia. Tertio vero modo, quando salva ac immutata unius (c) substantia, alia quoque additur substantia: et hoc modo miles efficitur armatus. Primo ergo molo non est Verbum factumn ca10, η enim natura mutata est; neque secundo, non enim per accidens caro facta est, sed ipsa quoque substantia. Restat igitur ut quod dictum est tertio modo intelligatur. Nam more militis (d), carne vestitus bellum (e) nostrum devicit. Dixit autem Factum est, ut blasphemiam tolleret nugantium ac dicentium, quod caro imaginatum est Verbum. Usus enim hoc verbo, Factum est, confirmavit quod vere et non phantastice incarnatum est. Verum ne divinæ substantiæ mutationem intelligas, dicit Vers. 14. Et habitavit in nobis. Ilabitavit in nostra carne, in ea quæ nobis propinqua est, in ea quæ a nobis assumpta est. Quod si aliud est is qui habitat, et aliud habitatio: Verbum secundum substantiam et naturam aliud mansit a carne. Nam secundum conjunctionem et usionem, ununi est Verbum suscipiens, caroque suscepta, servatis etian: post unionem, immutatis atque inconfusis duabus ineffabiliter naturis. Η Vers. 14. Ει ejus. Gloriam Verbi, virtutem divinitatis, quæ per carnem tanquam per velum illuxit. Quæ autem erat illa? certe nunquam antea visa variaque miracula, perlucida ac supernaturalis transformatio, et tempore Passionis solis prater naturam obscuratio, formidabilis veli scissio, horribilis terrae motus, petrarum scissiones, monumentorum apertiones, mortuorum suscitationes: quodque omnium caput est, mirabilior quam dici aut cogitari Varia lectiones et notæ. (c) Unius. Pro οὔση: videtur legisse μιας. (d) Bis label miles. Sul in Greco non est στρατιώτης, sed στρατηγό, belli cut. Καὶ abest. A. (e) Bellum. Videtur legisse λεμον. Mci habent hostems.

potest, Domini resurrecúio, et post hanc quocunque ἡ ὑπὲρ λόγον καὶ νοῦν ἀνάστασις τοῦ Δεσπότου, καὶ gloriosa apostoli deinceps conspexerunt. ὅσα μετά ταύτην θεοπρεπή καθεξῆς οἱ ἀπότε α ἐθεάσαντο. Vers. 14. Gloriam Patre. Gloriam, non qualis est sanctorum beatorani vel angelorum, sel gloriam vere Unigeniti. Nam hic dictio ὡς tanquam, idem significat quo.l vere. Unigeniti autem a Patre, sive natura Filii Dei. Unigenitum enim a matre nominari, declarat bunc natura Glium Virginis; dici vero Unigenitum a Patre, hunc natura Dei Filium prædicat. Vers. 14. Plenum gratia et veritate. Confirmans amplius quod Verbum caro factum, nihil ob hoc dimiantum sit, ait: Plenum erat gratia divina et veritate: gratia quidem in admirandis operibus; veritate autem in doctrina. Et præterea gratia,quia cuncta poterat; veritate vero quia nibil in eo phantasticum erat. Vers. 15. Joannes clamat. Etsi ego, inquit, quibusdam non satis fide dignus videor, Joannes ante me testimonium de ipsius divinitate perhibet: Joannes, inquam, ille cujus nomen magnum ac celebre erat apud omneš Judæos. Nec solum testificatur, verum etiam clamat, sive cum libertate vociferatur, ac nietu omni seposito prædicat. Audi vero quid testificetur et clamet. Vers. 15. Dicens — fuit. Dixit enim hoc, aliaque similia Judæis de Christo antequam ipse appareret aut manifestaretur tanquam propheta, ut fama ejus præoccuparentur, et cum postmodum appareret, facilius testimonium de illo reciperetur. Siquidem Matthaus scribit eum dixisse: Qui post me venit, fortior me est, cujus non sum dignus calceamenta portare ¹³, Quid est autem, Post me venturus est qui ante me fuit? Hoc est, Post paulmum ad vos venturus est, qui licet ut homo nondum apparuit, gloria tamen ac majestate me præcedit; nam maxime glorißcandus et exaltandus est. Quod autem futurum est, more prophetie, quasi jam factum sit, dixit. Deinde ponit etiam causam hujusmodi sublimitatis. Vers. 15. Quia prior me erat. Quia me tanquam Deus præcedebat. Vers. 16. Ει — accepimus. Cum ipsum dixisset plenum gratia et veritate, ac fontem omnis boni perennem et inexhaustum esse demonstrasset, ait: Nos etiam omnes discipuli de tali ipsius plenitudine per participationem accepimus. Vers. 16. Et gratiam pro gratia. Novum Testamentum pro Veteri. Quod autem de his loquatur, ex sequentibus manifestum est; interim autem scito quod et hoc et illud Gratiam nominavit, quia 18 Matth. 133, 11. Δόξαν Πατρός. Δόξαν, οὐχ οἷα ἡ τῶν τοξα σθέν:ων ἁγίων ἢ ἀγγέλων, ἀλλὰ δόξαν ὄντως Μο.ο. γενοῦς. Τὸ γὰρ ὡς ἐνταῦθα τὸ ὄντως δηλεί. Μονογενοῦς δὲ ἐπὶ Πατρός, ήγουν φύσει Υιού τοῦ Θεοῦ. Τὸ μὲν γὰρ ὀνομάζεσθαι μονογενῆ ἀπὸ μητρὸ; φύσει υἱὸν τῆς Παρθένου τοῦτον ἐρμηνεύει· τὸ δὲ λέγεσθαι Μονογενῆ ἀπὸ Πατρὸς φύσει Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦτον ἀνακηρύττει. Πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Ετι βεβα:ῶν ὅτι ὁ Λόγος, σὰρξ γενόμενος, οὐδὲν ἐλαττώθη παρά τοῦτο, λέγει ὅτι Πλήρης ἦν χάριτος θείας καὶ ἀληθείας: χάριτος μὲν ἐν ταῖς θαυματουργίαις, ἀληθείας δὲ ἐν ταῖς διδασκαλίαις. Καὶ χάριτος μὲν, ἐν τῷ πάντα δύνασθαι, ἀληθείας δὲ, ἐν τῷ μηδὲν Έχειν φαντασίας. Ιωάννης -- κέκραγεν. Εἰ καὶ μὴ ἐγώ, φησί, δοκῶ τισιν ἴσως ἀξιόπιστο, ἀλλὰ πρὸ ἐμοῦ ὁ Ἰωάννης μαρτυρεί περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ· Ἰωάν νης ἐκεῖνος, οὗ τὸ ὄνομα μέγα καὶ περιβόητον παρέ πᾶσι τοῖς Ἰουδαίοις. Καὶ οὐχ ἁπλῶς μαρτυρεί, ἀλλὰ καὶ κέκραγεν, ήγουν βου μετὰ παῤῥησίες, κηρύττει μετὰ ἐλευθερίας, χωρὶς πάτη; ὑποστολής. Τί δὲ μαρτυρεῖ καὶ κέκραγεν ἄκουσον. Λέγων γέγονεν. Εἶπε γὰρ τοῦτό τε καὶ ἄλλα τοιαῦτα περὶ τοῦ Χριστοῦ τοῖς Ἰουδαίος, πρὸ τοῦ φανῆνα: αὐτὸν ὡς προφήτης, καὶ ἵνα τῇ περὶ αὐτ τοῦ φήμῃ προκατασχεθῶσιν, καὶ λοιπὸν φανέντος, εὐπαράδεκτος ἡ περὶ αὐτοῦ μαρτυρία γένηται. Καὶ γὰρ καὶ Ματθαῖος ἔγραψεν ἔτι ἔλεγεν· ῾Ο ἐπίσω μου ερχόμενος ισχυρότερός μου ἐστιν, οὗ οίτ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα βαστάσαι. Τί δέ ἐστιν, Ὁ ὀπίσω μου ερχόμενος ἔμπρο σθέν μου γέγονεν; Ο μετὰ μικρὸν ἐρχόμενος πρὸς ὑμᾶς, ὁ ὅσον οὔπω ἐμφανιζόμενος ὑμῖν ὡς ἄνθρω· πος, ὑπερέβη με τῇ δόξῃ καὶ μεγαλειότητι. Πάνο γὰρ μέλλει δοξασθῆναι καὶ μεγαλυνθῆναι. Ως γεν γενημένον δὲ εἶπε τὸ μέλλον νόμῳ προφητείας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης υπεροχής. "Οτι πρώτος μου ἦν. "Οτι υπερκείμενός μου ἦν ὡς Θεό;. Καὶ — ἐλάβομεν. Εἰπὼν ὅτι πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας ἦν, καὶ δείξας αὐτὸν πηγὴν παντὸς ἀγαθοῦ ἀένναον καὶ ἀκένωτον, φησὶν ὅτι καὶ ἡμεῖς πάντες οἱ μαθηταὶ ἐκ τοῦ τοιούτου πληρώματος αὐτ τοῦ ἐλάβομεν κατά μετοχήν. Καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. Τὴν Καινὴν Διαθήκην ἀντὶ τῆς Παλαιᾶς. Ὅτι δὲ περὶ τούτων λέγει, δῆς λον ἀπὸ τῶν ἐφεξῆς· τέως δὲ Χάριν καὶ ταύτην κακείνην ὠνόμασε, διότι κατὰ χάριν ἀμφότερα: Variæ lectiones et notæ. omiserit. Δὐτοῦ abest A. Λέγων in interpretatione non habet Hentenius. Neque tamen in Præfatione monuit, cur Αμφότερα, Α.

potest, Domini resurrecúio, et post hanc quocunque ἡ ὑπὲρ λόγον καὶ νοῦν ἀνάστασις τοῦ Δεσπότου, καὶ gloriosa apostoli deinceps conspexerunt. ὅσα μετά ταύτην θεοπρεπή καθεξῆς οἱ ἀπότε α ἐθεάσαντο. Vers. 14. Gloriam Patre. Gloriam, non qualis est sanctorum beatorani vel angelorum, sel gloriam vere Unigeniti. Nam hic dictio ὡς tanquam, idem significat quo.l vere. Unigeniti autem a Patre, sive natura Filii Dei. Unigenitum enim a matre nominari, declarat bunc natura Glium Virginis; dici vero Unigenitum a Patre, hunc natura Dei Filium prædicat. Vers. 14. Plenum gratia et veritate. Confirmans amplius quod Verbum caro factum, nihil ob hoc dimiantum sit, ait: Plenum erat gratia divina et veritate: gratia quidem in admirandis operibus; veritate autem in doctrina. Et præterea gratia,quia cuncta poterat; veritate vero quia nibil in eo phantasticum erat. Vers. 15. Joannes clamat. Etsi ego, inquit, quibusdam non satis fide dignus videor, Joannes ante me testimonium de ipsius divinitate perhibet: Joannes, inquam, ille cujus nomen magnum ac celebre erat apud omneš Judæos. Nec solum testificatur, verum etiam clamat, sive cum libertate vociferatur, ac nietu omni seposito prædicat. Audi vero quid testificetur et clamet. Vers. 15. Dicens — fuit. Dixit enim hoc, aliaque similia Judæis de Christo antequam ipse appareret aut manifestaretur tanquam propheta, ut fama ejus præoccuparentur, et cum postmodum appareret, facilius testimonium de illo reciperetur. Siquidem Matthaus scribit eum dixisse: Qui post me venit, fortior me est, cujus non sum dignus calceamenta portare ¹³, Quid est autem, Post me venturus est qui ante me fuit? Hoc est, Post paulmum ad vos venturus est, qui licet ut homo nondum apparuit, gloria tamen ac majestate me præcedit; nam maxime glorißcandus et exaltandus est. Quod autem futurum est, more prophetie, quasi jam factum sit, dixit. Deinde ponit etiam causam hujusmodi sublimitatis. Vers. 15. Quia prior me erat. Quia me tanquam Deus præcedebat. Vers. 16. Ει — accepimus. Cum ipsum dixisset plenum gratia et veritate, ac fontem omnis boni perennem et inexhaustum esse demonstrasset, ait: Nos etiam omnes discipuli de tali ipsius plenitudine per participationem accepimus. Vers. 16. Et gratiam pro gratia. Novum Testamentum pro Veteri. Quod autem de his loquatur, ex sequentibus manifestum est; interim autem scito quod et hoc et illud Gratiam nominavit, quia 18 Matth. 133, 11. Δόξαν Πατρός. Δόξαν, οὐχ οἷα ἡ τῶν τοξα σθέν:ων ἁγίων ἢ ἀγγέλων, ἀλλὰ δόξαν ὄντως Μο.ο. γενοῦς. Τὸ γὰρ ὡς ἐνταῦθα τὸ ὄντως δηλεί. Μονογενοῦς δὲ ἐπὶ Πατρός, ήγουν φύσει Υιού τοῦ Θεοῦ. Τὸ μὲν γὰρ ὀνομάζεσθαι μονογενῆ ἀπὸ μητρὸ; φύσει υἱὸν τῆς Παρθένου τοῦτον ἐρμηνεύει· τὸ δὲ λέγεσθαι Μονογενῆ ἀπὸ Πατρὸς φύσει Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦτον ἀνακηρύττει. Πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Ετι βεβα:ῶν ὅτι ὁ Λόγος, σὰρξ γενόμενος, οὐδὲν ἐλαττώθη παρά τοῦτο, λέγει ὅτι Πλήρης ἦν χάριτος θείας καὶ ἀληθείας: χάριτος μὲν ἐν ταῖς θαυματουργίαις, ἀληθείας δὲ ἐν ταῖς διδασκαλίαις. Καὶ χάριτος μὲν, ἐν τῷ πάντα δύνασθαι, ἀληθείας δὲ, ἐν τῷ μηδὲν Έχειν φαντασίας. Ιωάννης -- κέκραγεν. Εἰ καὶ μὴ ἐγώ, φησί, δοκῶ τισιν ἴσως ἀξιόπιστο, ἀλλὰ πρὸ ἐμοῦ ὁ Ἰωάννης μαρτυρεί περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ· Ἰωάν νης ἐκεῖνος, οὗ τὸ ὄνομα μέγα καὶ περιβόητον παρέ πᾶσι τοῖς Ἰουδαίοις. Καὶ οὐχ ἁπλῶς μαρτυρεί, ἀλλὰ καὶ κέκραγεν, ήγουν βου μετὰ παῤῥησίες, κηρύττει μετὰ ἐλευθερίας, χωρὶς πάτη; ὑποστολής. Τί δὲ μαρτυρεῖ καὶ κέκραγεν ἄκουσον. Λέγων γέγονεν. Εἶπε γὰρ τοῦτό τε καὶ ἄλλα τοιαῦτα περὶ τοῦ Χριστοῦ τοῖς Ἰουδαίος, πρὸ τοῦ φανῆνα: αὐτὸν ὡς προφήτης, καὶ ἵνα τῇ περὶ αὐτ τοῦ φήμῃ προκατασχεθῶσιν, καὶ λοιπὸν φανέντος, εὐπαράδεκτος ἡ περὶ αὐτοῦ μαρτυρία γένηται. Καὶ γὰρ καὶ Ματθαῖος ἔγραψεν ἔτι ἔλεγεν· ῾Ο ἐπίσω μου ερχόμενος ισχυρότερός μου ἐστιν, οὗ οίτ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα βαστάσαι. Τί δέ ἐστιν, Ὁ ὀπίσω μου ερχόμενος ἔμπρο σθέν μου γέγονεν; Ο μετὰ μικρὸν ἐρχόμενος πρὸς ὑμᾶς, ὁ ὅσον οὔπω ἐμφανιζόμενος ὑμῖν ὡς ἄνθρω· πος, ὑπερέβη με τῇ δόξῃ καὶ μεγαλειότητι. Πάνο γὰρ μέλλει δοξασθῆναι καὶ μεγαλυνθῆναι. Ως γεν γενημένον δὲ εἶπε τὸ μέλλον νόμῳ προφητείας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης υπεροχής. "Οτι πρώτος μου ἦν. "Οτι υπερκείμενός μου ἦν ὡς Θεό;. Καὶ — ἐλάβομεν. Εἰπὼν ὅτι πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας ἦν, καὶ δείξας αὐτὸν πηγὴν παντὸς ἀγαθοῦ ἀένναον καὶ ἀκένωτον, φησὶν ὅτι καὶ ἡμεῖς πάντες οἱ μαθηταὶ ἐκ τοῦ τοιούτου πληρώματος αὐτ τοῦ ἐλάβομεν κατά μετοχήν. Καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. Τὴν Καινὴν Διαθήκην ἀντὶ τῆς Παλαιᾶς. Ὅτι δὲ περὶ τούτων λέγει, δῆς λον ἀπὸ τῶν ἐφεξῆς· τέως δὲ Χάριν καὶ ταύτην κακείνην ὠνόμασε, διότι κατὰ χάριν ἀμφότερα: Variæ lectiones et notæ. omiserit. Δὐτοῦ abest A. Λέγων in interpretatione non habet Hentenius. Neque tamen in Præfatione monuit, cur Αμφότερα, Α.

potest, Domini resurrecúio, et post hanc quocunque ἡ ὑπὲρ λόγον καὶ νοῦν ἀνάστασις τοῦ Δεσπότου, καὶ gloriosa apostoli deinceps conspexerunt. ὅσα μετά ταύτην θεοπρεπή καθεξῆς οἱ ἀπότε α ἐθεάσαντο. Vers. 14. Gloriam Patre. Gloriam, non qualis est sanctorum beatorani vel angelorum, sel gloriam vere Unigeniti. Nam hic dictio ὡς tanquam, idem significat quo.l vere. Unigeniti autem a Patre, sive natura Filii Dei. Unigenitum enim a matre nominari, declarat bunc natura Glium Virginis; dici vero Unigenitum a Patre, hunc natura Dei Filium prædicat. Vers. 14. Plenum gratia et veritate. Confirmans amplius quod Verbum caro factum, nihil ob hoc dimiantum sit, ait: Plenum erat gratia divina et veritate: gratia quidem in admirandis operibus; veritate autem in doctrina. Et præterea gratia,quia cuncta poterat; veritate vero quia nibil in eo phantasticum erat. Vers. 15. Joannes clamat. Etsi ego, inquit, quibusdam non satis fide dignus videor, Joannes ante me testimonium de ipsius divinitate perhibet: Joannes, inquam, ille cujus nomen magnum ac celebre erat apud omneš Judæos. Nec solum testificatur, verum etiam clamat, sive cum libertate vociferatur, ac nietu omni seposito prædicat. Audi vero quid testificetur et clamet. Vers. 15. Dicens — fuit. Dixit enim hoc, aliaque similia Judæis de Christo antequam ipse appareret aut manifestaretur tanquam propheta, ut fama ejus præoccuparentur, et cum postmodum appareret, facilius testimonium de illo reciperetur. Siquidem Matthaus scribit eum dixisse: Qui post me venit, fortior me est, cujus non sum dignus calceamenta portare ¹³, Quid est autem, Post me venturus est qui ante me fuit? Hoc est, Post paulmum ad vos venturus est, qui licet ut homo nondum apparuit, gloria tamen ac majestate me præcedit; nam maxime glorißcandus et exaltandus est. Quod autem futurum est, more prophetie, quasi jam factum sit, dixit. Deinde ponit etiam causam hujusmodi sublimitatis. Vers. 15. Quia prior me erat. Quia me tanquam Deus præcedebat. Vers. 16. Ει — accepimus. Cum ipsum dixisset plenum gratia et veritate, ac fontem omnis boni perennem et inexhaustum esse demonstrasset, ait: Nos etiam omnes discipuli de tali ipsius plenitudine per participationem accepimus. Vers. 16. Et gratiam pro gratia. Novum Testamentum pro Veteri. Quod autem de his loquatur, ex sequentibus manifestum est; interim autem scito quod et hoc et illud Gratiam nominavit, quia 18 Matth. 133, 11. Δόξαν Πατρός. Δόξαν, οὐχ οἷα ἡ τῶν τοξα σθέν:ων ἁγίων ἢ ἀγγέλων, ἀλλὰ δόξαν ὄντως Μο.ο. γενοῦς. Τὸ γὰρ ὡς ἐνταῦθα τὸ ὄντως δηλεί. Μονογενοῦς δὲ ἐπὶ Πατρός, ήγουν φύσει Υιού τοῦ Θεοῦ. Τὸ μὲν γὰρ ὀνομάζεσθαι μονογενῆ ἀπὸ μητρὸ; φύσει υἱὸν τῆς Παρθένου τοῦτον ἐρμηνεύει· τὸ δὲ λέγεσθαι Μονογενῆ ἀπὸ Πατρὸς φύσει Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦτον ἀνακηρύττει. Πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Ετι βεβα:ῶν ὅτι ὁ Λόγος, σὰρξ γενόμενος, οὐδὲν ἐλαττώθη παρά τοῦτο, λέγει ὅτι Πλήρης ἦν χάριτος θείας καὶ ἀληθείας: χάριτος μὲν ἐν ταῖς θαυματουργίαις, ἀληθείας δὲ ἐν ταῖς διδασκαλίαις. Καὶ χάριτος μὲν, ἐν τῷ πάντα δύνασθαι, ἀληθείας δὲ, ἐν τῷ μηδὲν Έχειν φαντασίας. Ιωάννης -- κέκραγεν. Εἰ καὶ μὴ ἐγώ, φησί, δοκῶ τισιν ἴσως ἀξιόπιστο, ἀλλὰ πρὸ ἐμοῦ ὁ Ἰωάννης μαρτυρεί περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ· Ἰωάν νης ἐκεῖνος, οὗ τὸ ὄνομα μέγα καὶ περιβόητον παρέ πᾶσι τοῖς Ἰουδαίοις. Καὶ οὐχ ἁπλῶς μαρτυρεί, ἀλλὰ καὶ κέκραγεν, ήγουν βου μετὰ παῤῥησίες, κηρύττει μετὰ ἐλευθερίας, χωρὶς πάτη; ὑποστολής. Τί δὲ μαρτυρεῖ καὶ κέκραγεν ἄκουσον. Λέγων γέγονεν. Εἶπε γὰρ τοῦτό τε καὶ ἄλλα τοιαῦτα περὶ τοῦ Χριστοῦ τοῖς Ἰουδαίος, πρὸ τοῦ φανῆνα: αὐτὸν ὡς προφήτης, καὶ ἵνα τῇ περὶ αὐτ τοῦ φήμῃ προκατασχεθῶσιν, καὶ λοιπὸν φανέντος, εὐπαράδεκτος ἡ περὶ αὐτοῦ μαρτυρία γένηται. Καὶ γὰρ καὶ Ματθαῖος ἔγραψεν ἔτι ἔλεγεν· ῾Ο ἐπίσω μου ερχόμενος ισχυρότερός μου ἐστιν, οὗ οίτ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα βαστάσαι. Τί δέ ἐστιν, Ὁ ὀπίσω μου ερχόμενος ἔμπρο σθέν μου γέγονεν; Ο μετὰ μικρὸν ἐρχόμενος πρὸς ὑμᾶς, ὁ ὅσον οὔπω ἐμφανιζόμενος ὑμῖν ὡς ἄνθρω· πος, ὑπερέβη με τῇ δόξῃ καὶ μεγαλειότητι. Πάνο γὰρ μέλλει δοξασθῆναι καὶ μεγαλυνθῆναι. Ως γεν γενημένον δὲ εἶπε τὸ μέλλον νόμῳ προφητείας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης υπεροχής. "Οτι πρώτος μου ἦν. "Οτι υπερκείμενός μου ἦν ὡς Θεό;. Καὶ — ἐλάβομεν. Εἰπὼν ὅτι πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας ἦν, καὶ δείξας αὐτὸν πηγὴν παντὸς ἀγαθοῦ ἀένναον καὶ ἀκένωτον, φησὶν ὅτι καὶ ἡμεῖς πάντες οἱ μαθηταὶ ἐκ τοῦ τοιούτου πληρώματος αὐτ τοῦ ἐλάβομεν κατά μετοχήν. Καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. Τὴν Καινὴν Διαθήκην ἀντὶ τῆς Παλαιᾶς. Ὅτι δὲ περὶ τούτων λέγει, δῆς λον ἀπὸ τῶν ἐφεξῆς· τέως δὲ Χάριν καὶ ταύτην κακείνην ὠνόμασε, διότι κατὰ χάριν ἀμφότερα: Variæ lectiones et notæ. omiserit. Δὐτοῦ abest A. Λέγων in interpretatione non habet Hentenius. Neque tamen in Præfatione monuit, cur Αμφότερα, Α.

potest, Domini resurrecúio, et post hanc quocunque ἡ ὑπὲρ λόγον καὶ νοῦν ἀνάστασις τοῦ Δεσπότου, καὶ gloriosa apostoli deinceps conspexerunt. ὅσα μετά ταύτην θεοπρεπή καθεξῆς οἱ ἀπότε α ἐθεάσαντο. Vers. 14. Gloriam Patre. Gloriam, non qualis est sanctorum beatorani vel angelorum, sel gloriam vere Unigeniti. Nam hic dictio ὡς tanquam, idem significat quo.l vere. Unigeniti autem a Patre, sive natura Filii Dei. Unigenitum enim a matre nominari, declarat bunc natura Glium Virginis; dici vero Unigenitum a Patre, hunc natura Dei Filium prædicat. Vers. 14. Plenum gratia et veritate. Confirmans amplius quod Verbum caro factum, nihil ob hoc dimiantum sit, ait: Plenum erat gratia divina et veritate: gratia quidem in admirandis operibus; veritate autem in doctrina. Et præterea gratia,quia cuncta poterat; veritate vero quia nibil in eo phantasticum erat. Vers. 15. Joannes clamat. Etsi ego, inquit, quibusdam non satis fide dignus videor, Joannes ante me testimonium de ipsius divinitate perhibet: Joannes, inquam, ille cujus nomen magnum ac celebre erat apud omneš Judæos. Nec solum testificatur, verum etiam clamat, sive cum libertate vociferatur, ac nietu omni seposito prædicat. Audi vero quid testificetur et clamet. Vers. 15. Dicens — fuit. Dixit enim hoc, aliaque similia Judæis de Christo antequam ipse appareret aut manifestaretur tanquam propheta, ut fama ejus præoccuparentur, et cum postmodum appareret, facilius testimonium de illo reciperetur. Siquidem Matthaus scribit eum dixisse: Qui post me venit, fortior me est, cujus non sum dignus calceamenta portare ¹³, Quid est autem, Post me venturus est qui ante me fuit? Hoc est, Post paulmum ad vos venturus est, qui licet ut homo nondum apparuit, gloria tamen ac majestate me præcedit; nam maxime glorißcandus et exaltandus est. Quod autem futurum est, more prophetie, quasi jam factum sit, dixit. Deinde ponit etiam causam hujusmodi sublimitatis. Vers. 15. Quia prior me erat. Quia me tanquam Deus præcedebat. Vers. 16. Ει — accepimus. Cum ipsum dixisset plenum gratia et veritate, ac fontem omnis boni perennem et inexhaustum esse demonstrasset, ait: Nos etiam omnes discipuli de tali ipsius plenitudine per participationem accepimus. Vers. 16. Et gratiam pro gratia. Novum Testamentum pro Veteri. Quod autem de his loquatur, ex sequentibus manifestum est; interim autem scito quod et hoc et illud Gratiam nominavit, quia 18 Matth. 133, 11. Δόξαν Πατρός. Δόξαν, οὐχ οἷα ἡ τῶν τοξα σθέν:ων ἁγίων ἢ ἀγγέλων, ἀλλὰ δόξαν ὄντως Μο.ο. γενοῦς. Τὸ γὰρ ὡς ἐνταῦθα τὸ ὄντως δηλεί. Μονογενοῦς δὲ ἐπὶ Πατρός, ήγουν φύσει Υιού τοῦ Θεοῦ. Τὸ μὲν γὰρ ὀνομάζεσθαι μονογενῆ ἀπὸ μητρὸ; φύσει υἱὸν τῆς Παρθένου τοῦτον ἐρμηνεύει· τὸ δὲ λέγεσθαι Μονογενῆ ἀπὸ Πατρὸς φύσει Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦτον ἀνακηρύττει. Πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. Ετι βεβα:ῶν ὅτι ὁ Λόγος, σὰρξ γενόμενος, οὐδὲν ἐλαττώθη παρά τοῦτο, λέγει ὅτι Πλήρης ἦν χάριτος θείας καὶ ἀληθείας: χάριτος μὲν ἐν ταῖς θαυματουργίαις, ἀληθείας δὲ ἐν ταῖς διδασκαλίαις. Καὶ χάριτος μὲν, ἐν τῷ πάντα δύνασθαι, ἀληθείας δὲ, ἐν τῷ μηδὲν Έχειν φαντασίας. Ιωάννης -- κέκραγεν. Εἰ καὶ μὴ ἐγώ, φησί, δοκῶ τισιν ἴσως ἀξιόπιστο, ἀλλὰ πρὸ ἐμοῦ ὁ Ἰωάννης μαρτυρεί περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ· Ἰωάν νης ἐκεῖνος, οὗ τὸ ὄνομα μέγα καὶ περιβόητον παρέ πᾶσι τοῖς Ἰουδαίοις. Καὶ οὐχ ἁπλῶς μαρτυρεί, ἀλλὰ καὶ κέκραγεν, ήγουν βου μετὰ παῤῥησίες, κηρύττει μετὰ ἐλευθερίας, χωρὶς πάτη; ὑποστολής. Τί δὲ μαρτυρεῖ καὶ κέκραγεν ἄκουσον. Λέγων γέγονεν. Εἶπε γὰρ τοῦτό τε καὶ ἄλλα τοιαῦτα περὶ τοῦ Χριστοῦ τοῖς Ἰουδαίος, πρὸ τοῦ φανῆνα: αὐτὸν ὡς προφήτης, καὶ ἵνα τῇ περὶ αὐτ τοῦ φήμῃ προκατασχεθῶσιν, καὶ λοιπὸν φανέντος, εὐπαράδεκτος ἡ περὶ αὐτοῦ μαρτυρία γένηται. Καὶ γὰρ καὶ Ματθαῖος ἔγραψεν ἔτι ἔλεγεν· ῾Ο ἐπίσω μου ερχόμενος ισχυρότερός μου ἐστιν, οὗ οίτ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα βαστάσαι. Τί δέ ἐστιν, Ὁ ὀπίσω μου ερχόμενος ἔμπρο σθέν μου γέγονεν; Ο μετὰ μικρὸν ἐρχόμενος πρὸς ὑμᾶς, ὁ ὅσον οὔπω ἐμφανιζόμενος ὑμῖν ὡς ἄνθρω· πος, ὑπερέβη με τῇ δόξῃ καὶ μεγαλειότητι. Πάνο γὰρ μέλλει δοξασθῆναι καὶ μεγαλυνθῆναι. Ως γεν γενημένον δὲ εἶπε τὸ μέλλον νόμῳ προφητείας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης υπεροχής. "Οτι πρώτος μου ἦν. "Οτι υπερκείμενός μου ἦν ὡς Θεό;. Καὶ — ἐλάβομεν. Εἰπὼν ὅτι πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας ἦν, καὶ δείξας αὐτὸν πηγὴν παντὸς ἀγαθοῦ ἀένναον καὶ ἀκένωτον, φησὶν ὅτι καὶ ἡμεῖς πάντες οἱ μαθηταὶ ἐκ τοῦ τοιούτου πληρώματος αὐτ τοῦ ἐλάβομεν κατά μετοχήν. Καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. Τὴν Καινὴν Διαθήκην ἀντὶ τῆς Παλαιᾶς. Ὅτι δὲ περὶ τούτων λέγει, δῆς λον ἀπὸ τῶν ἐφεξῆς· τέως δὲ Χάριν καὶ ταύτην κακείνην ὠνόμασε, διότι κατὰ χάριν ἀμφότερα: Variæ lectiones et notæ. omiserit. Δὐτοῦ abest A. Λέγων in interpretatione non habet Hentenius. Neque tamen in Præfatione monuit, cur Αμφότερα, Α.

-lg CAP. I. ἐδόθησαν τοῖς λαβοῦσι, χαριζομένου τοῦ Θεοῦ τού- utrumque gratis accipientibus datum est, Deo ipsis τοις δι' ἔλεον οἰκεῖον, οὐκ ἀμειβομένου τούτους διὰ propria sua misericordia gratifcante, non ob preπρολαβούσας ἀρετὰς αὐτῶν. cedentes illorum virtutes rependente. Ὥσπερ δὲ διαθήκη καὶ διαθήκη λέγονται, καὶ νόμος και νόμος, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ὀνόματα κοινά ἔχουσιν· οὕτω καὶ χάρις καὶ χάρις όνομάζονΟμωνύμως δὲ πάντα, καὶ οὐ συνωνύμως. Τὰ ἐκείνης μὲν γὰρ στοιχείωσις, τὰ ταύτης δὲ τελείωσις· κἀκεῖνα μὲν παισὶ προσήκοντα, ταῦτα δὲ ἀνδράσιν. Η ἐκεῖνα μὲν ἀνδράσι, ταῦτα δὲ ἀγγέλοις. Εἶτα δεικνύει τὸ διάφορον αὐτῶν ἀπὸ τῶν διακονησαμέ νων αὐτοῖς. "Οτι — ἐγένετο. Ο νόμος μὲν, εἴτουν ἡ παλαιά Διαθήκη διὰ Μωϋσέως μεσολαβήσαντο; ἐδόθη τοῖς Εβραίοι;· ἡ χάρις δὲ, ήγουν ἡ νέα, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο, οὐδενὸς ἑτέρου μεσολαβήσαντος. Καὶ Μωϋσῆς μὲν δοῦλος ἦν, καὶ ὅπερ ἔλαβεν ἐκ Θεοῦ, τοῦτο ἔδωκε· Χριστὸς δὲ Δεσπότης ἦν, καὶ αὐτὸς ἐποίησε τὴν νέαν ὡς Θεός. Ὅσον οὖν τὸ διάφορον Μωϋσέως καὶ Χριστοῦ, τοσοῦτον ἄρα καὶ τούτων. Ανω μὲν οὖν Χάριν καὶ χάριν εἶπε διὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν αἰτίαν· ἐνταῦθα δὲ μόνην την νέαν Διαθήκην ἐκάλεσε Χάριν, ὡς μᾶλλον χάριν. Μόνη γὰρ αὕτη χαρίζετα. ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀνα γέννησιν, υἱοθεσίαν, βασιλείαν οὐρανῶν, καὶ ἀγαθὰ, ὰ ὀρθα ὶμὶς οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη. Εἰπὼν δὲ ὅτι Η χάρις, προσέθηκεν, ὅτι καὶ ἡ ἀλήθεια· τὸ ἀψευδὲς αὐτῇ προσμαρτυρῶν, ἢ τὸ τέλειον. Εκείνη μὲν γὰρ ἡ χάρις ἀτελής· Ο νόμος γὰρ οὐδὲν ἐτελείωσε, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος αὕτη δὲ τελεία, ὡς τελειοποιός. Ὅσον οὖν μείζονος χάριτος ἠξιώθημεν, τοσοῦτον μείζονα ἀρετὴν ὀφείλομεν, ἵνα μὴ, αναξίως τῆς τηλικαύτης εὐερ γεσίας πολιτευσάμενοι, ἀξίαν τῆς τηλικαύτης βαθυμίας δίκην ὑφέξομεν. Quemadmodum autem dicuntur lex et lex, testa - mentum ac testamentum, multaque alia nomina habent communia: ita quoque gratia et gratia nominantur. Hæc autem æquivoca sunt, non synonynia: illa siquidem quæ veteris sunt, rudem expressionem duntaxat significant et imitationem, quæ autem novi, perfectionem: et illa sane omnibus (f) conveniunt, hæc autem solis viris. Vel potius illa viris, ista vero angelis. Differentiam consequenter ipsorum ab his qui ea admini. straverunt ostendit. Vers. 17. Quia-fuit. Lex quidem, sive vetus Testamentum per Mosem mediatorem Hebræis data est, gratia vero sive novum Testamentum per Jesum Christumn nullo altero mediante. Et Moses quidem servus erat, quodque a Deo accepit, hoc dedit: Christus autem Dominus erat, et ipse tanquam Deus novum condidit Testamentum. Quantum est igitur Mosis a Christo discrimen, tantu:m sane et horum. Superius certe, Gratiam et gratiam dixit ob causam ibidem dictam; hic autem novum duntaxat Testamentum Gratiam nominavit, utpote verius gratiamn. Nam solum ipsum peccatorum condonat remissionem, regenerationem, adoptionem; regnum coe lorum tribuit ac bona quæ oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt *. Ubi vero dixisset Gratia, addidit, Et veritas, infallibilem ipsam esse attestans ac perfectain: illa siquidem gratia erat imperfecta. Lex enim, ut ait Apostolus, nihil ad perfectum adduxit"; hæc autem perfecta, utpote perfecte operans. Quanto ergo majori gratia digni labiti sumus, tanto ad majorem olliga. mur virtutem ne tanto beneficio indigne conversal1es, dignum tanta ignavia supplicium sustineamus. Vers. 18. Deum enarrarit. Qua consequentia venerit ad hoc evangelista, adverte. Postquam differentiam demonstravit legis et gratie rationabilem etlam differentiæ causam addit: quod legem quidem attulit Moses, homo qui Deum non Θεόν ἐξηγήσατο. Εκ ποίας ἀκολουθίας εἰς τοῦτο ἦλθεν ὁ εὐαγγελιστής, πρόσχες. Δείξας τὸ διάφορον τοῦ νόμου τε καὶ τῆς χάριτος, επάγει καὶ αἰτίαν εύλογον της διαφορᾶς, ὅτι τὸν μὲν νόμον Μωϋσῆς ἐκόμισεν, ἄνθρωπος μὴ ἑωρακὼς τὸν Θεόν· Καὶ γὰρ Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· καὶ διά vidit: Deum enim nemo vidit unquam, ideoque τοῦτό ἐστιν ἐλάττων ὁ νόμο;, ὡς παρὰ ἀνθρώπου κομισθεί;· τὴν δὲ χάριν, ἤτοι τὸ Εὐαγγέλιον, ὁ μου νογενὴς Υἱὸς, ὁ ἐνδιαιτώμενος τῷ κόλπῳ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀεὶ ὁρῶν τὸν Θεὸν, ὡς Θεός, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο, συνέταξεν, ἐδίδαξε· καὶ διὰ τοῦτο μείζων ἡ χάρις, ὡς παρὰ Θεου, γεγονυία, τοῦ ὁρῶν· τος τὸν Θεὸν, καὶ γινώσκοντος τὰ τοῦ Θεοῦ. ᾿Αλλὰ πῶς εἶπεν ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώ 14 1 Cor. 11, 9. 1* Hebr. vu, 19. Tas interponit A. les inferior est, utpote ab homine delata. Gratiam vero sive Evangelium unigenitus Filius qui versatur in sinu Patris, semperque Deum videt, nempe Deus ipse, illud enarravit, ordinavit ac docuit; ideoque potior est gratia quippe a Deo facta, qui Deum intuetur, et ca quæ Dei sunt cognoscit. Sed quomodo dixit: Deum nemo vidit unquam! Varia lectiones et notæ. Οὕτω καὶ χάριν ὀνομάζονται Δ. Omnibus. Permulavit ergo πάτι cum παισί. Solis non est in Greco.

-lg CAP. I. ἐδόθησαν τοῖς λαβοῦσι, χαριζομένου τοῦ Θεοῦ τού- utrumque gratis accipientibus datum est, Deo ipsis τοις δι' ἔλεον οἰκεῖον, οὐκ ἀμειβομένου τούτους διὰ propria sua misericordia gratifcante, non ob preπρολαβούσας ἀρετὰς αὐτῶν. cedentes illorum virtutes rependente. Ὥσπερ δὲ διαθήκη καὶ διαθήκη λέγονται, καὶ νόμος και νόμος, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ὀνόματα κοινά ἔχουσιν· οὕτω καὶ χάρις καὶ χάρις όνομάζονΟμωνύμως δὲ πάντα, καὶ οὐ συνωνύμως. Τὰ ἐκείνης μὲν γὰρ στοιχείωσις, τὰ ταύτης δὲ τελείωσις· κἀκεῖνα μὲν παισὶ προσήκοντα, ταῦτα δὲ ἀνδράσιν. Η ἐκεῖνα μὲν ἀνδράσι, ταῦτα δὲ ἀγγέλοις. Εἶτα δεικνύει τὸ διάφορον αὐτῶν ἀπὸ τῶν διακονησαμέ νων αὐτοῖς. "Οτι — ἐγένετο. Ο νόμος μὲν, εἴτουν ἡ παλαιά Διαθήκη διὰ Μωϋσέως μεσολαβήσαντο; ἐδόθη τοῖς Εβραίοι;· ἡ χάρις δὲ, ήγουν ἡ νέα, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο, οὐδενὸς ἑτέρου μεσολαβήσαντος. Καὶ Μωϋσῆς μὲν δοῦλος ἦν, καὶ ὅπερ ἔλαβεν ἐκ Θεοῦ, τοῦτο ἔδωκε· Χριστὸς δὲ Δεσπότης ἦν, καὶ αὐτὸς ἐποίησε τὴν νέαν ὡς Θεός. Ὅσον οὖν τὸ διάφορον Μωϋσέως καὶ Χριστοῦ, τοσοῦτον ἄρα καὶ τούτων. Ανω μὲν οὖν Χάριν καὶ χάριν εἶπε διὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν αἰτίαν· ἐνταῦθα δὲ μόνην την νέαν Διαθήκην ἐκάλεσε Χάριν, ὡς μᾶλλον χάριν. Μόνη γὰρ αὕτη χαρίζετα. ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀνα γέννησιν, υἱοθεσίαν, βασιλείαν οὐρανῶν, καὶ ἀγαθὰ, ὰ ὀρθα ὶμὶς οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη. Εἰπὼν δὲ ὅτι Η χάρις, προσέθηκεν, ὅτι καὶ ἡ ἀλήθεια· τὸ ἀψευδὲς αὐτῇ προσμαρτυρῶν, ἢ τὸ τέλειον. Εκείνη μὲν γὰρ ἡ χάρις ἀτελής· Ο νόμος γὰρ οὐδὲν ἐτελείωσε, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος αὕτη δὲ τελεία, ὡς τελειοποιός. Ὅσον οὖν μείζονος χάριτος ἠξιώθημεν, τοσοῦτον μείζονα ἀρετὴν ὀφείλομεν, ἵνα μὴ, αναξίως τῆς τηλικαύτης εὐερ γεσίας πολιτευσάμενοι, ἀξίαν τῆς τηλικαύτης βαθυμίας δίκην ὑφέξομεν. Quemadmodum autem dicuntur lex et lex, testa - mentum ac testamentum, multaque alia nomina habent communia: ita quoque gratia et gratia nominantur. Hæc autem æquivoca sunt, non synonynia: illa siquidem quæ veteris sunt, rudem expressionem duntaxat significant et imitationem, quæ autem novi, perfectionem: et illa sane omnibus (f) conveniunt, hæc autem solis viris. Vel potius illa viris, ista vero angelis. Differentiam consequenter ipsorum ab his qui ea admini. straverunt ostendit. Vers. 17. Quia-fuit. Lex quidem, sive vetus Testamentum per Mosem mediatorem Hebræis data est, gratia vero sive novum Testamentum per Jesum Christumn nullo altero mediante. Et Moses quidem servus erat, quodque a Deo accepit, hoc dedit: Christus autem Dominus erat, et ipse tanquam Deus novum condidit Testamentum. Quantum est igitur Mosis a Christo discrimen, tantu:m sane et horum. Superius certe, Gratiam et gratiam dixit ob causam ibidem dictam; hic autem novum duntaxat Testamentum Gratiam nominavit, utpote verius gratiamn. Nam solum ipsum peccatorum condonat remissionem, regenerationem, adoptionem; regnum coe lorum tribuit ac bona quæ oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt *. Ubi vero dixisset Gratia, addidit, Et veritas, infallibilem ipsam esse attestans ac perfectain: illa siquidem gratia erat imperfecta. Lex enim, ut ait Apostolus, nihil ad perfectum adduxit"; hæc autem perfecta, utpote perfecte operans. Quanto ergo majori gratia digni labiti sumus, tanto ad majorem olliga. mur virtutem ne tanto beneficio indigne conversal1es, dignum tanta ignavia supplicium sustineamus. Vers. 18. Deum enarrarit. Qua consequentia venerit ad hoc evangelista, adverte. Postquam differentiam demonstravit legis et gratie rationabilem etlam differentiæ causam addit: quod legem quidem attulit Moses, homo qui Deum non Θεόν ἐξηγήσατο. Εκ ποίας ἀκολουθίας εἰς τοῦτο ἦλθεν ὁ εὐαγγελιστής, πρόσχες. Δείξας τὸ διάφορον τοῦ νόμου τε καὶ τῆς χάριτος, επάγει καὶ αἰτίαν εύλογον της διαφορᾶς, ὅτι τὸν μὲν νόμον Μωϋσῆς ἐκόμισεν, ἄνθρωπος μὴ ἑωρακὼς τὸν Θεόν· Καὶ γὰρ Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· καὶ διά vidit: Deum enim nemo vidit unquam, ideoque τοῦτό ἐστιν ἐλάττων ὁ νόμο;, ὡς παρὰ ἀνθρώπου κομισθεί;· τὴν δὲ χάριν, ἤτοι τὸ Εὐαγγέλιον, ὁ μου νογενὴς Υἱὸς, ὁ ἐνδιαιτώμενος τῷ κόλπῳ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀεὶ ὁρῶν τὸν Θεὸν, ὡς Θεός, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο, συνέταξεν, ἐδίδαξε· καὶ διὰ τοῦτο μείζων ἡ χάρις, ὡς παρὰ Θεου, γεγονυία, τοῦ ὁρῶν· τος τὸν Θεὸν, καὶ γινώσκοντος τὰ τοῦ Θεοῦ. ᾿Αλλὰ πῶς εἶπεν ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώ 14 1 Cor. 11, 9. 1* Hebr. vu, 19. Tas interponit A. les inferior est, utpote ab homine delata. Gratiam vero sive Evangelium unigenitus Filius qui versatur in sinu Patris, semperque Deum videt, nempe Deus ipse, illud enarravit, ordinavit ac docuit; ideoque potior est gratia quippe a Deo facta, qui Deum intuetur, et ca quæ Dei sunt cognoscit. Sed quomodo dixit: Deum nemo vidit unquam! Varia lectiones et notæ. Οὕτω καὶ χάριν ὀνομάζονται Δ. Omnibus. Permulavit ergo πάτι cum παισί. Solis non est in Greco.

-lg CAP. I. ἐδόθησαν τοῖς λαβοῦσι, χαριζομένου τοῦ Θεοῦ τού- utrumque gratis accipientibus datum est, Deo ipsis τοις δι' ἔλεον οἰκεῖον, οὐκ ἀμειβομένου τούτους διὰ propria sua misericordia gratifcante, non ob preπρολαβούσας ἀρετὰς αὐτῶν. cedentes illorum virtutes rependente. Ὥσπερ δὲ διαθήκη καὶ διαθήκη λέγονται, καὶ νόμος και νόμος, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ὀνόματα κοινά ἔχουσιν· οὕτω καὶ χάρις καὶ χάρις όνομάζονΟμωνύμως δὲ πάντα, καὶ οὐ συνωνύμως. Τὰ ἐκείνης μὲν γὰρ στοιχείωσις, τὰ ταύτης δὲ τελείωσις· κἀκεῖνα μὲν παισὶ προσήκοντα, ταῦτα δὲ ἀνδράσιν. Η ἐκεῖνα μὲν ἀνδράσι, ταῦτα δὲ ἀγγέλοις. Εἶτα δεικνύει τὸ διάφορον αὐτῶν ἀπὸ τῶν διακονησαμέ νων αὐτοῖς. "Οτι — ἐγένετο. Ο νόμος μὲν, εἴτουν ἡ παλαιά Διαθήκη διὰ Μωϋσέως μεσολαβήσαντο; ἐδόθη τοῖς Εβραίοι;· ἡ χάρις δὲ, ήγουν ἡ νέα, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο, οὐδενὸς ἑτέρου μεσολαβήσαντος. Καὶ Μωϋσῆς μὲν δοῦλος ἦν, καὶ ὅπερ ἔλαβεν ἐκ Θεοῦ, τοῦτο ἔδωκε· Χριστὸς δὲ Δεσπότης ἦν, καὶ αὐτὸς ἐποίησε τὴν νέαν ὡς Θεός. Ὅσον οὖν τὸ διάφορον Μωϋσέως καὶ Χριστοῦ, τοσοῦτον ἄρα καὶ τούτων. Ανω μὲν οὖν Χάριν καὶ χάριν εἶπε διὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν αἰτίαν· ἐνταῦθα δὲ μόνην την νέαν Διαθήκην ἐκάλεσε Χάριν, ὡς μᾶλλον χάριν. Μόνη γὰρ αὕτη χαρίζετα. ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀνα γέννησιν, υἱοθεσίαν, βασιλείαν οὐρανῶν, καὶ ἀγαθὰ, ὰ ὀρθα ὶμὶς οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη. Εἰπὼν δὲ ὅτι Η χάρις, προσέθηκεν, ὅτι καὶ ἡ ἀλήθεια· τὸ ἀψευδὲς αὐτῇ προσμαρτυρῶν, ἢ τὸ τέλειον. Εκείνη μὲν γὰρ ἡ χάρις ἀτελής· Ο νόμος γὰρ οὐδὲν ἐτελείωσε, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος αὕτη δὲ τελεία, ὡς τελειοποιός. Ὅσον οὖν μείζονος χάριτος ἠξιώθημεν, τοσοῦτον μείζονα ἀρετὴν ὀφείλομεν, ἵνα μὴ, αναξίως τῆς τηλικαύτης εὐερ γεσίας πολιτευσάμενοι, ἀξίαν τῆς τηλικαύτης βαθυμίας δίκην ὑφέξομεν. Quemadmodum autem dicuntur lex et lex, testa - mentum ac testamentum, multaque alia nomina habent communia: ita quoque gratia et gratia nominantur. Hæc autem æquivoca sunt, non synonynia: illa siquidem quæ veteris sunt, rudem expressionem duntaxat significant et imitationem, quæ autem novi, perfectionem: et illa sane omnibus (f) conveniunt, hæc autem solis viris. Vel potius illa viris, ista vero angelis. Differentiam consequenter ipsorum ab his qui ea admini. straverunt ostendit. Vers. 17. Quia-fuit. Lex quidem, sive vetus Testamentum per Mosem mediatorem Hebræis data est, gratia vero sive novum Testamentum per Jesum Christumn nullo altero mediante. Et Moses quidem servus erat, quodque a Deo accepit, hoc dedit: Christus autem Dominus erat, et ipse tanquam Deus novum condidit Testamentum. Quantum est igitur Mosis a Christo discrimen, tantu:m sane et horum. Superius certe, Gratiam et gratiam dixit ob causam ibidem dictam; hic autem novum duntaxat Testamentum Gratiam nominavit, utpote verius gratiamn. Nam solum ipsum peccatorum condonat remissionem, regenerationem, adoptionem; regnum coe lorum tribuit ac bona quæ oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt *. Ubi vero dixisset Gratia, addidit, Et veritas, infallibilem ipsam esse attestans ac perfectain: illa siquidem gratia erat imperfecta. Lex enim, ut ait Apostolus, nihil ad perfectum adduxit"; hæc autem perfecta, utpote perfecte operans. Quanto ergo majori gratia digni labiti sumus, tanto ad majorem olliga. mur virtutem ne tanto beneficio indigne conversal1es, dignum tanta ignavia supplicium sustineamus. Vers. 18. Deum enarrarit. Qua consequentia venerit ad hoc evangelista, adverte. Postquam differentiam demonstravit legis et gratie rationabilem etlam differentiæ causam addit: quod legem quidem attulit Moses, homo qui Deum non Θεόν ἐξηγήσατο. Εκ ποίας ἀκολουθίας εἰς τοῦτο ἦλθεν ὁ εὐαγγελιστής, πρόσχες. Δείξας τὸ διάφορον τοῦ νόμου τε καὶ τῆς χάριτος, επάγει καὶ αἰτίαν εύλογον της διαφορᾶς, ὅτι τὸν μὲν νόμον Μωϋσῆς ἐκόμισεν, ἄνθρωπος μὴ ἑωρακὼς τὸν Θεόν· Καὶ γὰρ Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· καὶ διά vidit: Deum enim nemo vidit unquam, ideoque τοῦτό ἐστιν ἐλάττων ὁ νόμο;, ὡς παρὰ ἀνθρώπου κομισθεί;· τὴν δὲ χάριν, ἤτοι τὸ Εὐαγγέλιον, ὁ μου νογενὴς Υἱὸς, ὁ ἐνδιαιτώμενος τῷ κόλπῳ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀεὶ ὁρῶν τὸν Θεὸν, ὡς Θεός, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο, συνέταξεν, ἐδίδαξε· καὶ διὰ τοῦτο μείζων ἡ χάρις, ὡς παρὰ Θεου, γεγονυία, τοῦ ὁρῶν· τος τὸν Θεὸν, καὶ γινώσκοντος τὰ τοῦ Θεοῦ. ᾿Αλλὰ πῶς εἶπεν ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώ 14 1 Cor. 11, 9. 1* Hebr. vu, 19. Tas interponit A. les inferior est, utpote ab homine delata. Gratiam vero sive Evangelium unigenitus Filius qui versatur in sinu Patris, semperque Deum videt, nempe Deus ipse, illud enarravit, ordinavit ac docuit; ideoque potior est gratia quippe a Deo facta, qui Deum intuetur, et ca quæ Dei sunt cognoscit. Sed quomodo dixit: Deum nemo vidit unquam! Varia lectiones et notæ. Οὕτω καὶ χάριν ὀνομάζονται Δ. Omnibus. Permulavit ergo πάτι cum παισί. Solis non est in Greco.

-lg CAP. I. ἐδόθησαν τοῖς λαβοῦσι, χαριζομένου τοῦ Θεοῦ τού- utrumque gratis accipientibus datum est, Deo ipsis τοις δι' ἔλεον οἰκεῖον, οὐκ ἀμειβομένου τούτους διὰ propria sua misericordia gratifcante, non ob preπρολαβούσας ἀρετὰς αὐτῶν. cedentes illorum virtutes rependente. Ὥσπερ δὲ διαθήκη καὶ διαθήκη λέγονται, καὶ νόμος και νόμος, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ὀνόματα κοινά ἔχουσιν· οὕτω καὶ χάρις καὶ χάρις όνομάζονΟμωνύμως δὲ πάντα, καὶ οὐ συνωνύμως. Τὰ ἐκείνης μὲν γὰρ στοιχείωσις, τὰ ταύτης δὲ τελείωσις· κἀκεῖνα μὲν παισὶ προσήκοντα, ταῦτα δὲ ἀνδράσιν. Η ἐκεῖνα μὲν ἀνδράσι, ταῦτα δὲ ἀγγέλοις. Εἶτα δεικνύει τὸ διάφορον αὐτῶν ἀπὸ τῶν διακονησαμέ νων αὐτοῖς. "Οτι — ἐγένετο. Ο νόμος μὲν, εἴτουν ἡ παλαιά Διαθήκη διὰ Μωϋσέως μεσολαβήσαντο; ἐδόθη τοῖς Εβραίοι;· ἡ χάρις δὲ, ήγουν ἡ νέα, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο, οὐδενὸς ἑτέρου μεσολαβήσαντος. Καὶ Μωϋσῆς μὲν δοῦλος ἦν, καὶ ὅπερ ἔλαβεν ἐκ Θεοῦ, τοῦτο ἔδωκε· Χριστὸς δὲ Δεσπότης ἦν, καὶ αὐτὸς ἐποίησε τὴν νέαν ὡς Θεός. Ὅσον οὖν τὸ διάφορον Μωϋσέως καὶ Χριστοῦ, τοσοῦτον ἄρα καὶ τούτων. Ανω μὲν οὖν Χάριν καὶ χάριν εἶπε διὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν αἰτίαν· ἐνταῦθα δὲ μόνην την νέαν Διαθήκην ἐκάλεσε Χάριν, ὡς μᾶλλον χάριν. Μόνη γὰρ αὕτη χαρίζετα. ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀνα γέννησιν, υἱοθεσίαν, βασιλείαν οὐρανῶν, καὶ ἀγαθὰ, ὰ ὀρθα ὶμὶς οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη. Εἰπὼν δὲ ὅτι Η χάρις, προσέθηκεν, ὅτι καὶ ἡ ἀλήθεια· τὸ ἀψευδὲς αὐτῇ προσμαρτυρῶν, ἢ τὸ τέλειον. Εκείνη μὲν γὰρ ἡ χάρις ἀτελής· Ο νόμος γὰρ οὐδὲν ἐτελείωσε, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος αὕτη δὲ τελεία, ὡς τελειοποιός. Ὅσον οὖν μείζονος χάριτος ἠξιώθημεν, τοσοῦτον μείζονα ἀρετὴν ὀφείλομεν, ἵνα μὴ, αναξίως τῆς τηλικαύτης εὐερ γεσίας πολιτευσάμενοι, ἀξίαν τῆς τηλικαύτης βαθυμίας δίκην ὑφέξομεν. Quemadmodum autem dicuntur lex et lex, testa - mentum ac testamentum, multaque alia nomina habent communia: ita quoque gratia et gratia nominantur. Hæc autem æquivoca sunt, non synonynia: illa siquidem quæ veteris sunt, rudem expressionem duntaxat significant et imitationem, quæ autem novi, perfectionem: et illa sane omnibus (f) conveniunt, hæc autem solis viris. Vel potius illa viris, ista vero angelis. Differentiam consequenter ipsorum ab his qui ea admini. straverunt ostendit. Vers. 17. Quia-fuit. Lex quidem, sive vetus Testamentum per Mosem mediatorem Hebræis data est, gratia vero sive novum Testamentum per Jesum Christumn nullo altero mediante. Et Moses quidem servus erat, quodque a Deo accepit, hoc dedit: Christus autem Dominus erat, et ipse tanquam Deus novum condidit Testamentum. Quantum est igitur Mosis a Christo discrimen, tantu:m sane et horum. Superius certe, Gratiam et gratiam dixit ob causam ibidem dictam; hic autem novum duntaxat Testamentum Gratiam nominavit, utpote verius gratiamn. Nam solum ipsum peccatorum condonat remissionem, regenerationem, adoptionem; regnum coe lorum tribuit ac bona quæ oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt *. Ubi vero dixisset Gratia, addidit, Et veritas, infallibilem ipsam esse attestans ac perfectain: illa siquidem gratia erat imperfecta. Lex enim, ut ait Apostolus, nihil ad perfectum adduxit"; hæc autem perfecta, utpote perfecte operans. Quanto ergo majori gratia digni labiti sumus, tanto ad majorem olliga. mur virtutem ne tanto beneficio indigne conversal1es, dignum tanta ignavia supplicium sustineamus. Vers. 18. Deum enarrarit. Qua consequentia venerit ad hoc evangelista, adverte. Postquam differentiam demonstravit legis et gratie rationabilem etlam differentiæ causam addit: quod legem quidem attulit Moses, homo qui Deum non Θεόν ἐξηγήσατο. Εκ ποίας ἀκολουθίας εἰς τοῦτο ἦλθεν ὁ εὐαγγελιστής, πρόσχες. Δείξας τὸ διάφορον τοῦ νόμου τε καὶ τῆς χάριτος, επάγει καὶ αἰτίαν εύλογον της διαφορᾶς, ὅτι τὸν μὲν νόμον Μωϋσῆς ἐκόμισεν, ἄνθρωπος μὴ ἑωρακὼς τὸν Θεόν· Καὶ γὰρ Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· καὶ διά vidit: Deum enim nemo vidit unquam, ideoque τοῦτό ἐστιν ἐλάττων ὁ νόμο;, ὡς παρὰ ἀνθρώπου κομισθεί;· τὴν δὲ χάριν, ἤτοι τὸ Εὐαγγέλιον, ὁ μου νογενὴς Υἱὸς, ὁ ἐνδιαιτώμενος τῷ κόλπῳ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀεὶ ὁρῶν τὸν Θεὸν, ὡς Θεός, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο, συνέταξεν, ἐδίδαξε· καὶ διὰ τοῦτο μείζων ἡ χάρις, ὡς παρὰ Θεου, γεγονυία, τοῦ ὁρῶν· τος τὸν Θεὸν, καὶ γινώσκοντος τὰ τοῦ Θεοῦ. ᾿Αλλὰ πῶς εἶπεν ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώ 14 1 Cor. 11, 9. 1* Hebr. vu, 19. Tas interponit A. les inferior est, utpote ab homine delata. Gratiam vero sive Evangelium unigenitus Filius qui versatur in sinu Patris, semperque Deum videt, nempe Deus ipse, illud enarravit, ordinavit ac docuit; ideoque potior est gratia quippe a Deo facta, qui Deum intuetur, et ca quæ Dei sunt cognoscit. Sed quomodo dixit: Deum nemo vidit unquam! Varia lectiones et notæ. Οὕτω καὶ χάριν ὀνομάζονται Δ. Omnibus. Permulavit ergo πάτι cum παισί. Solis non est in Greco.

Nam et Isaias Deum vidit sedentem super solium À ποτε; Καὶ γὰρ Ησαΐας μὲν εἶδε τὸν Κύριον καθήexcelsum et elevatum "; Ezechiel autem vidis ipsum sedentem super Cherubim “; Daniel præterea ipsum vidit sedentem Antiquam dierum 19, et alii quoque ipsum viderunt. Sed id non veluti secunduin naturam erat, sed sicut juxta similitudinem apparebat. Nain și ipsum juxta suam naturam vidissent, nequaquam variis modis vidissent: simplex enim et sine figura est, et neque sedet, neque stat neque ainbnlat: nam hæc corporum sunt. Unde et dicit: Ego visiones multiplicavi, et in manu prophetarum assimilatus sum ", visiones diversas ac similitudinem significans. Nominatur autem unigenitus Filius, quod solus Patri natus sit, soloque Patre genitus. Pater quoque solum est Paler, non etiam filius alicujus, ut alii sunt patres: Filius etiam solum natus est, non pater etiam alicujus, ut plures essent filii. Ad hæc quia unico ac proprio modo natus est, qui nec dici, nec cogitari potest, non corporum more. Dicitur autem Filius, quod ejusdem sit cum Patre substantiæ: nec solum boc, sed quia etiam ab eo est. Sinum vero dixit Patris, non quod Deus sinum habeat, nam sinus corporum est; sed per hoc quod dicit, Qui est in sinu Patris, proprium et consubtantiale Filii significavit. Potest quoque et alio modo aici, quod priorıs dicti, videlicet, Deum nemo vidit unquant, confirmatio est id quod sequitur, Unigenitus Filius qui est in sinu Patris ipse enarravit, hoc est, Ipse docuit quod Deum nemo vidit unquam. Nain de hoc variis locis Christus locutus est, sicut in sequentibus maniſestum erit. Nulla itaque ereatura Deum videt, non miaterialis tantum, sed et iminaterialis: siquidem ipsis quoque immaterialibus virtutibus invisibilis est Deus in sua natura, licet prout sibi conceditur Deum videant. Vers. 19. Ει Joannis. Hoc, inquam, de quo nunc in progressu dicturus est. Vers. 19. Quando es? Testimonium videlicet datum quando¦miserunt Judæi, et cætera. Siquidem pontifices et sacerdotes populi, cum circa Christi partum admiranda audissent; sumpto praeterea de sapientia ac prudentia illius experimento, quando duodecim annorum factus immistus est doctoribus, audiens illos et interrogans, veluti scripsit Lucas", obstupescebant, invidiaque agitari cœperunt. Cum autein et Joannem postea multa ac mirabilia de ipso ad suum baptisma accedentibus dixisse audissent, intellexerunt enim quod talia de illo diceret, magis turbati sunt: missisque ab Hierosolymis sacerdotibus ac levitis sive ministris interrogave16 [sa. vi, 1. 17 Ezech. x, 18. Τούτου pro του Δ. η μενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου· Ιεζεκιήλ δὲ εἶδεν αὐτὸν καθήμενον ἐπὶ τῶν Χερουβίμ· καὶ Δανιὴλ δὲ εἶδεν αὐτὸν καθήμενον Παλαιόν ἡμερῶν· καὶ ἄλλοι δὲ τοῦτον έωράκασι. Πλὴν οὐχ ὡς ἦν κατά φύσιν, ἀλλ' ὡς ἐφαίνετο καθ᾽ ὁμοίωσιν. Εἰ γὰρ αὐτὴν ἑώρων τὴν αὐτοῦ φύσιν, οὐκ ἂν διαφόρως αὐτὴν ἑώρων· ἁπλῆ γάρ τις ἐστι καὶ ἀσχημάτι στοῦ, καὶ οὔτε κάθηται, οὔτε ἕστηκεν, οὔτε περιπατεῖ. Ταῦτα γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν σωμάτων εἰσί. Διὸ καὶ ἔλεγεν. Εγώ δράσεις επλήθυνα, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ὁμοιώθην τάς διαφέ ρους δράσεις καὶ τὴν ὁμοίωσιν δηλῶν. Μονογενὴς μὲν οὖν ὁ Υἱὸς ὀνομάζεται, ὅτι μόνος γεννᾶται τῷ Πατρὶ, καὶ ὅτι ἐκ μόνου γεννᾶται Πατρός. Ο γὰρ πατὴρ αὐτοῦ μόνον ἐστὶ Πατήρ, οὐ μὴν καὶ υἱός τινος, ὡς οἱ ἄλλοι πατέρες· καὶ ὅτι μένον γεννάται Υἱὸς, οὐ μὴν καὶ πατήρ τινος, ὡς οἱ ἄλλοι υἱεί· καὶ ὅτι μονοτρόπως γεννᾶται, ήγουν ιδιοτρόπως, καὶ ὑπὲρ ἔννοιαν καὶ λόγον, καὶ οὐχ ὡς τὰ σώματα. Υἱὸς δὲ λέγεται, ὅτι ταυτόν έστι τῷ Πατρὶ κατ' οὐσίαν, καὶ οὐκ ἐκεῖνο μόνον, ἀλλ' ότι κἀκεῖθεν. Κόλπον δὲ τοῦ Πατρὸς εἶπεν, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ κόλπον ἔχοντος· τῶν σωμάτων γὰρ ὁ κόλπος· ἀλλὰ διὰ τοῦ εἰπεῖν, Ο ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, το γνήσιον τοῦ Υἱοῦ καὶ ὁμοούσιον καὶ ἀχώριστον εσήμανεν. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὅτι τοῦ ῥητοῦ τοῦ λέγοντος ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, επιβεβαίωσίς ἐστι τὸ ἕτερον ῥητὸν τὸ φάσκον ὅτι Ο μονογενής Υἱὸς, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο, τουτέστιν ἐκεῖνος ἐδίδαξεν ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Περὶ τούτου γὰρ διαφόρως ὁ Χριστὸς εἶπεν, ὡς προβαίνοντες εὑρήσομεν. Οὐδεὶς δὲ κτιστὸς, οὐ μόνον ύλικύς, ἀλλ' οὐδὲ ἄῦλος· καὶ αὐταῖς γὰρ ταῖς ἀθλαις δυνάμεσιν ἀόρατός ἐστι κατὰ φύσιν, ὁρώσαις, ὡς ἐφικτὸν αὐταῖς. Καὶ — Ιωάννου. Αὕτη, περὶ ἧς εἰπεῖν μέλλει προϊών. "Οτε – εἶ; Ή γενομένη δηλονότι, ὅτε ἀπέστει λαν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ τὰ ἑξῆς. Οἱ γὰρ ἀρχιερεῖς καὶ οι πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, πυνθανόμενοι μὲν τὰ κατὰ τόκον τοῦ Χριστοῦ παράδοξα, λαβόντες δὲ καὶ πεῖραν τῆς συνέσεως αὐτοῦ, ὅτε δωδεκαέτης ὢν συνέμιξε τοῖς διδασκάλοις, ἀκούων καὶ ἐπερωτῶν αὐτ τοὺς, ὡς ὁ Λουκᾶς ἱστόρησεν, ἐθορυβούντο, καὶ φθόνον ὠδίνειν ἤρχοντο· θεασάμενοι δὲ καὶ τὸν Ἰωάντην ὕστερον πολλὰ καὶ μεγάλα περὶ αὐτοῦ λέ γοντα πρὸς τοὺς ἐρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα, συνῆκαν γὰρ ὅτι περὶ ἐκείνου τὰ τοιαῦτα λέγει, μᾶλλον ἐταράχθησαν, καὶ ἀποστείλαντες ἐξ Ἱερο σολύμων ἱερεῖς καὶ λευῖτας, ήτα: δ ακόνους, έπη- " Osee x, 40. ** Luc. 11, 46. ** Dan. vII, 9. Variæ lectiones et notæ. Καὶ interponit A.

Nam et Isaias Deum vidit sedentem super solium À ποτε; Καὶ γὰρ Ησαΐας μὲν εἶδε τὸν Κύριον καθήexcelsum et elevatum "; Ezechiel autem vidis ipsum sedentem super Cherubim “; Daniel præterea ipsum vidit sedentem Antiquam dierum 19, et alii quoque ipsum viderunt. Sed id non veluti secunduin naturam erat, sed sicut juxta similitudinem apparebat. Nain și ipsum juxta suam naturam vidissent, nequaquam variis modis vidissent: simplex enim et sine figura est, et neque sedet, neque stat neque ainbnlat: nam hæc corporum sunt. Unde et dicit: Ego visiones multiplicavi, et in manu prophetarum assimilatus sum ", visiones diversas ac similitudinem significans. Nominatur autem unigenitus Filius, quod solus Patri natus sit, soloque Patre genitus. Pater quoque solum est Paler, non etiam filius alicujus, ut alii sunt patres: Filius etiam solum natus est, non pater etiam alicujus, ut plures essent filii. Ad hæc quia unico ac proprio modo natus est, qui nec dici, nec cogitari potest, non corporum more. Dicitur autem Filius, quod ejusdem sit cum Patre substantiæ: nec solum boc, sed quia etiam ab eo est. Sinum vero dixit Patris, non quod Deus sinum habeat, nam sinus corporum est; sed per hoc quod dicit, Qui est in sinu Patris, proprium et consubtantiale Filii significavit. Potest quoque et alio modo aici, quod priorıs dicti, videlicet, Deum nemo vidit unquant, confirmatio est id quod sequitur, Unigenitus Filius qui est in sinu Patris ipse enarravit, hoc est, Ipse docuit quod Deum nemo vidit unquam. Nain de hoc variis locis Christus locutus est, sicut in sequentibus maniſestum erit. Nulla itaque ereatura Deum videt, non miaterialis tantum, sed et iminaterialis: siquidem ipsis quoque immaterialibus virtutibus invisibilis est Deus in sua natura, licet prout sibi conceditur Deum videant. Vers. 19. Ει Joannis. Hoc, inquam, de quo nunc in progressu dicturus est. Vers. 19. Quando es? Testimonium videlicet datum quando¦miserunt Judæi, et cætera. Siquidem pontifices et sacerdotes populi, cum circa Christi partum admiranda audissent; sumpto praeterea de sapientia ac prudentia illius experimento, quando duodecim annorum factus immistus est doctoribus, audiens illos et interrogans, veluti scripsit Lucas", obstupescebant, invidiaque agitari cœperunt. Cum autein et Joannem postea multa ac mirabilia de ipso ad suum baptisma accedentibus dixisse audissent, intellexerunt enim quod talia de illo diceret, magis turbati sunt: missisque ab Hierosolymis sacerdotibus ac levitis sive ministris interrogave16 [sa. vi, 1. 17 Ezech. x, 18. Τούτου pro του Δ. η μενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου· Ιεζεκιήλ δὲ εἶδεν αὐτὸν καθήμενον ἐπὶ τῶν Χερουβίμ· καὶ Δανιὴλ δὲ εἶδεν αὐτὸν καθήμενον Παλαιόν ἡμερῶν· καὶ ἄλλοι δὲ τοῦτον έωράκασι. Πλὴν οὐχ ὡς ἦν κατά φύσιν, ἀλλ' ὡς ἐφαίνετο καθ᾽ ὁμοίωσιν. Εἰ γὰρ αὐτὴν ἑώρων τὴν αὐτοῦ φύσιν, οὐκ ἂν διαφόρως αὐτὴν ἑώρων· ἁπλῆ γάρ τις ἐστι καὶ ἀσχημάτι στοῦ, καὶ οὔτε κάθηται, οὔτε ἕστηκεν, οὔτε περιπατεῖ. Ταῦτα γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν σωμάτων εἰσί. Διὸ καὶ ἔλεγεν. Εγώ δράσεις επλήθυνα, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ὁμοιώθην τάς διαφέ ρους δράσεις καὶ τὴν ὁμοίωσιν δηλῶν. Μονογενὴς μὲν οὖν ὁ Υἱὸς ὀνομάζεται, ὅτι μόνος γεννᾶται τῷ Πατρὶ, καὶ ὅτι ἐκ μόνου γεννᾶται Πατρός. Ο γὰρ πατὴρ αὐτοῦ μόνον ἐστὶ Πατήρ, οὐ μὴν καὶ υἱός τινος, ὡς οἱ ἄλλοι πατέρες· καὶ ὅτι μένον γεννάται Υἱὸς, οὐ μὴν καὶ πατήρ τινος, ὡς οἱ ἄλλοι υἱεί· καὶ ὅτι μονοτρόπως γεννᾶται, ήγουν ιδιοτρόπως, καὶ ὑπὲρ ἔννοιαν καὶ λόγον, καὶ οὐχ ὡς τὰ σώματα. Υἱὸς δὲ λέγεται, ὅτι ταυτόν έστι τῷ Πατρὶ κατ' οὐσίαν, καὶ οὐκ ἐκεῖνο μόνον, ἀλλ' ότι κἀκεῖθεν. Κόλπον δὲ τοῦ Πατρὸς εἶπεν, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ κόλπον ἔχοντος· τῶν σωμάτων γὰρ ὁ κόλπος· ἀλλὰ διὰ τοῦ εἰπεῖν, Ο ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, το γνήσιον τοῦ Υἱοῦ καὶ ὁμοούσιον καὶ ἀχώριστον εσήμανεν. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὅτι τοῦ ῥητοῦ τοῦ λέγοντος ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, επιβεβαίωσίς ἐστι τὸ ἕτερον ῥητὸν τὸ φάσκον ὅτι Ο μονογενής Υἱὸς, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο, τουτέστιν ἐκεῖνος ἐδίδαξεν ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Περὶ τούτου γὰρ διαφόρως ὁ Χριστὸς εἶπεν, ὡς προβαίνοντες εὑρήσομεν. Οὐδεὶς δὲ κτιστὸς, οὐ μόνον ύλικύς, ἀλλ' οὐδὲ ἄῦλος· καὶ αὐταῖς γὰρ ταῖς ἀθλαις δυνάμεσιν ἀόρατός ἐστι κατὰ φύσιν, ὁρώσαις, ὡς ἐφικτὸν αὐταῖς. Καὶ — Ιωάννου. Αὕτη, περὶ ἧς εἰπεῖν μέλλει προϊών. "Οτε – εἶ; Ή γενομένη δηλονότι, ὅτε ἀπέστει λαν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ τὰ ἑξῆς. Οἱ γὰρ ἀρχιερεῖς καὶ οι πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, πυνθανόμενοι μὲν τὰ κατὰ τόκον τοῦ Χριστοῦ παράδοξα, λαβόντες δὲ καὶ πεῖραν τῆς συνέσεως αὐτοῦ, ὅτε δωδεκαέτης ὢν συνέμιξε τοῖς διδασκάλοις, ἀκούων καὶ ἐπερωτῶν αὐτ τοὺς, ὡς ὁ Λουκᾶς ἱστόρησεν, ἐθορυβούντο, καὶ φθόνον ὠδίνειν ἤρχοντο· θεασάμενοι δὲ καὶ τὸν Ἰωάντην ὕστερον πολλὰ καὶ μεγάλα περὶ αὐτοῦ λέ γοντα πρὸς τοὺς ἐρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα, συνῆκαν γὰρ ὅτι περὶ ἐκείνου τὰ τοιαῦτα λέγει, μᾶλλον ἐταράχθησαν, καὶ ἀποστείλαντες ἐξ Ἱερο σολύμων ἱερεῖς καὶ λευῖτας, ήτα: δ ακόνους, έπη- " Osee x, 40. ** Luc. 11, 46. ** Dan. vII, 9. Variæ lectiones et notæ. Καὶ interponit A.

Nam et Isaias Deum vidit sedentem super solium À ποτε; Καὶ γὰρ Ησαΐας μὲν εἶδε τὸν Κύριον καθήexcelsum et elevatum "; Ezechiel autem vidis ipsum sedentem super Cherubim “; Daniel præterea ipsum vidit sedentem Antiquam dierum 19, et alii quoque ipsum viderunt. Sed id non veluti secunduin naturam erat, sed sicut juxta similitudinem apparebat. Nain și ipsum juxta suam naturam vidissent, nequaquam variis modis vidissent: simplex enim et sine figura est, et neque sedet, neque stat neque ainbnlat: nam hæc corporum sunt. Unde et dicit: Ego visiones multiplicavi, et in manu prophetarum assimilatus sum ", visiones diversas ac similitudinem significans. Nominatur autem unigenitus Filius, quod solus Patri natus sit, soloque Patre genitus. Pater quoque solum est Paler, non etiam filius alicujus, ut alii sunt patres: Filius etiam solum natus est, non pater etiam alicujus, ut plures essent filii. Ad hæc quia unico ac proprio modo natus est, qui nec dici, nec cogitari potest, non corporum more. Dicitur autem Filius, quod ejusdem sit cum Patre substantiæ: nec solum boc, sed quia etiam ab eo est. Sinum vero dixit Patris, non quod Deus sinum habeat, nam sinus corporum est; sed per hoc quod dicit, Qui est in sinu Patris, proprium et consubtantiale Filii significavit. Potest quoque et alio modo aici, quod priorıs dicti, videlicet, Deum nemo vidit unquant, confirmatio est id quod sequitur, Unigenitus Filius qui est in sinu Patris ipse enarravit, hoc est, Ipse docuit quod Deum nemo vidit unquam. Nain de hoc variis locis Christus locutus est, sicut in sequentibus maniſestum erit. Nulla itaque ereatura Deum videt, non miaterialis tantum, sed et iminaterialis: siquidem ipsis quoque immaterialibus virtutibus invisibilis est Deus in sua natura, licet prout sibi conceditur Deum videant. Vers. 19. Ει Joannis. Hoc, inquam, de quo nunc in progressu dicturus est. Vers. 19. Quando es? Testimonium videlicet datum quando¦miserunt Judæi, et cætera. Siquidem pontifices et sacerdotes populi, cum circa Christi partum admiranda audissent; sumpto praeterea de sapientia ac prudentia illius experimento, quando duodecim annorum factus immistus est doctoribus, audiens illos et interrogans, veluti scripsit Lucas", obstupescebant, invidiaque agitari cœperunt. Cum autein et Joannem postea multa ac mirabilia de ipso ad suum baptisma accedentibus dixisse audissent, intellexerunt enim quod talia de illo diceret, magis turbati sunt: missisque ab Hierosolymis sacerdotibus ac levitis sive ministris interrogave16 [sa. vi, 1. 17 Ezech. x, 18. Τούτου pro του Δ. η μενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου· Ιεζεκιήλ δὲ εἶδεν αὐτὸν καθήμενον ἐπὶ τῶν Χερουβίμ· καὶ Δανιὴλ δὲ εἶδεν αὐτὸν καθήμενον Παλαιόν ἡμερῶν· καὶ ἄλλοι δὲ τοῦτον έωράκασι. Πλὴν οὐχ ὡς ἦν κατά φύσιν, ἀλλ' ὡς ἐφαίνετο καθ᾽ ὁμοίωσιν. Εἰ γὰρ αὐτὴν ἑώρων τὴν αὐτοῦ φύσιν, οὐκ ἂν διαφόρως αὐτὴν ἑώρων· ἁπλῆ γάρ τις ἐστι καὶ ἀσχημάτι στοῦ, καὶ οὔτε κάθηται, οὔτε ἕστηκεν, οὔτε περιπατεῖ. Ταῦτα γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν σωμάτων εἰσί. Διὸ καὶ ἔλεγεν. Εγώ δράσεις επλήθυνα, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ὁμοιώθην τάς διαφέ ρους δράσεις καὶ τὴν ὁμοίωσιν δηλῶν. Μονογενὴς μὲν οὖν ὁ Υἱὸς ὀνομάζεται, ὅτι μόνος γεννᾶται τῷ Πατρὶ, καὶ ὅτι ἐκ μόνου γεννᾶται Πατρός. Ο γὰρ πατὴρ αὐτοῦ μόνον ἐστὶ Πατήρ, οὐ μὴν καὶ υἱός τινος, ὡς οἱ ἄλλοι πατέρες· καὶ ὅτι μένον γεννάται Υἱὸς, οὐ μὴν καὶ πατήρ τινος, ὡς οἱ ἄλλοι υἱεί· καὶ ὅτι μονοτρόπως γεννᾶται, ήγουν ιδιοτρόπως, καὶ ὑπὲρ ἔννοιαν καὶ λόγον, καὶ οὐχ ὡς τὰ σώματα. Υἱὸς δὲ λέγεται, ὅτι ταυτόν έστι τῷ Πατρὶ κατ' οὐσίαν, καὶ οὐκ ἐκεῖνο μόνον, ἀλλ' ότι κἀκεῖθεν. Κόλπον δὲ τοῦ Πατρὸς εἶπεν, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ κόλπον ἔχοντος· τῶν σωμάτων γὰρ ὁ κόλπος· ἀλλὰ διὰ τοῦ εἰπεῖν, Ο ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, το γνήσιον τοῦ Υἱοῦ καὶ ὁμοούσιον καὶ ἀχώριστον εσήμανεν. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὅτι τοῦ ῥητοῦ τοῦ λέγοντος ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, επιβεβαίωσίς ἐστι τὸ ἕτερον ῥητὸν τὸ φάσκον ὅτι Ο μονογενής Υἱὸς, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο, τουτέστιν ἐκεῖνος ἐδίδαξεν ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Περὶ τούτου γὰρ διαφόρως ὁ Χριστὸς εἶπεν, ὡς προβαίνοντες εὑρήσομεν. Οὐδεὶς δὲ κτιστὸς, οὐ μόνον ύλικύς, ἀλλ' οὐδὲ ἄῦλος· καὶ αὐταῖς γὰρ ταῖς ἀθλαις δυνάμεσιν ἀόρατός ἐστι κατὰ φύσιν, ὁρώσαις, ὡς ἐφικτὸν αὐταῖς. Καὶ — Ιωάννου. Αὕτη, περὶ ἧς εἰπεῖν μέλλει προϊών. "Οτε – εἶ; Ή γενομένη δηλονότι, ὅτε ἀπέστει λαν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ τὰ ἑξῆς. Οἱ γὰρ ἀρχιερεῖς καὶ οι πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, πυνθανόμενοι μὲν τὰ κατὰ τόκον τοῦ Χριστοῦ παράδοξα, λαβόντες δὲ καὶ πεῖραν τῆς συνέσεως αὐτοῦ, ὅτε δωδεκαέτης ὢν συνέμιξε τοῖς διδασκάλοις, ἀκούων καὶ ἐπερωτῶν αὐτ τοὺς, ὡς ὁ Λουκᾶς ἱστόρησεν, ἐθορυβούντο, καὶ φθόνον ὠδίνειν ἤρχοντο· θεασάμενοι δὲ καὶ τὸν Ἰωάντην ὕστερον πολλὰ καὶ μεγάλα περὶ αὐτοῦ λέ γοντα πρὸς τοὺς ἐρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα, συνῆκαν γὰρ ὅτι περὶ ἐκείνου τὰ τοιαῦτα λέγει, μᾶλλον ἐταράχθησαν, καὶ ἀποστείλαντες ἐξ Ἱερο σολύμων ἱερεῖς καὶ λευῖτας, ήτα: δ ακόνους, έπη- " Osee x, 40. ** Luc. 11, 46. ** Dan. vII, 9. Variæ lectiones et notæ. Καὶ interponit A.

Nam et Isaias Deum vidit sedentem super solium À ποτε; Καὶ γὰρ Ησαΐας μὲν εἶδε τὸν Κύριον καθήexcelsum et elevatum "; Ezechiel autem vidis ipsum sedentem super Cherubim “; Daniel præterea ipsum vidit sedentem Antiquam dierum 19, et alii quoque ipsum viderunt. Sed id non veluti secunduin naturam erat, sed sicut juxta similitudinem apparebat. Nain și ipsum juxta suam naturam vidissent, nequaquam variis modis vidissent: simplex enim et sine figura est, et neque sedet, neque stat neque ainbnlat: nam hæc corporum sunt. Unde et dicit: Ego visiones multiplicavi, et in manu prophetarum assimilatus sum ", visiones diversas ac similitudinem significans. Nominatur autem unigenitus Filius, quod solus Patri natus sit, soloque Patre genitus. Pater quoque solum est Paler, non etiam filius alicujus, ut alii sunt patres: Filius etiam solum natus est, non pater etiam alicujus, ut plures essent filii. Ad hæc quia unico ac proprio modo natus est, qui nec dici, nec cogitari potest, non corporum more. Dicitur autem Filius, quod ejusdem sit cum Patre substantiæ: nec solum boc, sed quia etiam ab eo est. Sinum vero dixit Patris, non quod Deus sinum habeat, nam sinus corporum est; sed per hoc quod dicit, Qui est in sinu Patris, proprium et consubtantiale Filii significavit. Potest quoque et alio modo aici, quod priorıs dicti, videlicet, Deum nemo vidit unquant, confirmatio est id quod sequitur, Unigenitus Filius qui est in sinu Patris ipse enarravit, hoc est, Ipse docuit quod Deum nemo vidit unquam. Nain de hoc variis locis Christus locutus est, sicut in sequentibus maniſestum erit. Nulla itaque ereatura Deum videt, non miaterialis tantum, sed et iminaterialis: siquidem ipsis quoque immaterialibus virtutibus invisibilis est Deus in sua natura, licet prout sibi conceditur Deum videant. Vers. 19. Ει Joannis. Hoc, inquam, de quo nunc in progressu dicturus est. Vers. 19. Quando es? Testimonium videlicet datum quando¦miserunt Judæi, et cætera. Siquidem pontifices et sacerdotes populi, cum circa Christi partum admiranda audissent; sumpto praeterea de sapientia ac prudentia illius experimento, quando duodecim annorum factus immistus est doctoribus, audiens illos et interrogans, veluti scripsit Lucas", obstupescebant, invidiaque agitari cœperunt. Cum autein et Joannem postea multa ac mirabilia de ipso ad suum baptisma accedentibus dixisse audissent, intellexerunt enim quod talia de illo diceret, magis turbati sunt: missisque ab Hierosolymis sacerdotibus ac levitis sive ministris interrogave16 [sa. vi, 1. 17 Ezech. x, 18. Τούτου pro του Δ. η μενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου· Ιεζεκιήλ δὲ εἶδεν αὐτὸν καθήμενον ἐπὶ τῶν Χερουβίμ· καὶ Δανιὴλ δὲ εἶδεν αὐτὸν καθήμενον Παλαιόν ἡμερῶν· καὶ ἄλλοι δὲ τοῦτον έωράκασι. Πλὴν οὐχ ὡς ἦν κατά φύσιν, ἀλλ' ὡς ἐφαίνετο καθ᾽ ὁμοίωσιν. Εἰ γὰρ αὐτὴν ἑώρων τὴν αὐτοῦ φύσιν, οὐκ ἂν διαφόρως αὐτὴν ἑώρων· ἁπλῆ γάρ τις ἐστι καὶ ἀσχημάτι στοῦ, καὶ οὔτε κάθηται, οὔτε ἕστηκεν, οὔτε περιπατεῖ. Ταῦτα γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν σωμάτων εἰσί. Διὸ καὶ ἔλεγεν. Εγώ δράσεις επλήθυνα, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ὁμοιώθην τάς διαφέ ρους δράσεις καὶ τὴν ὁμοίωσιν δηλῶν. Μονογενὴς μὲν οὖν ὁ Υἱὸς ὀνομάζεται, ὅτι μόνος γεννᾶται τῷ Πατρὶ, καὶ ὅτι ἐκ μόνου γεννᾶται Πατρός. Ο γὰρ πατὴρ αὐτοῦ μόνον ἐστὶ Πατήρ, οὐ μὴν καὶ υἱός τινος, ὡς οἱ ἄλλοι πατέρες· καὶ ὅτι μένον γεννάται Υἱὸς, οὐ μὴν καὶ πατήρ τινος, ὡς οἱ ἄλλοι υἱεί· καὶ ὅτι μονοτρόπως γεννᾶται, ήγουν ιδιοτρόπως, καὶ ὑπὲρ ἔννοιαν καὶ λόγον, καὶ οὐχ ὡς τὰ σώματα. Υἱὸς δὲ λέγεται, ὅτι ταυτόν έστι τῷ Πατρὶ κατ' οὐσίαν, καὶ οὐκ ἐκεῖνο μόνον, ἀλλ' ότι κἀκεῖθεν. Κόλπον δὲ τοῦ Πατρὸς εἶπεν, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ κόλπον ἔχοντος· τῶν σωμάτων γὰρ ὁ κόλπος· ἀλλὰ διὰ τοῦ εἰπεῖν, Ο ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, το γνήσιον τοῦ Υἱοῦ καὶ ὁμοούσιον καὶ ἀχώριστον εσήμανεν. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὅτι τοῦ ῥητοῦ τοῦ λέγοντος ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, επιβεβαίωσίς ἐστι τὸ ἕτερον ῥητὸν τὸ φάσκον ὅτι Ο μονογενής Υἱὸς, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο, τουτέστιν ἐκεῖνος ἐδίδαξεν ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Περὶ τούτου γὰρ διαφόρως ὁ Χριστὸς εἶπεν, ὡς προβαίνοντες εὑρήσομεν. Οὐδεὶς δὲ κτιστὸς, οὐ μόνον ύλικύς, ἀλλ' οὐδὲ ἄῦλος· καὶ αὐταῖς γὰρ ταῖς ἀθλαις δυνάμεσιν ἀόρατός ἐστι κατὰ φύσιν, ὁρώσαις, ὡς ἐφικτὸν αὐταῖς. Καὶ — Ιωάννου. Αὕτη, περὶ ἧς εἰπεῖν μέλλει προϊών. "Οτε – εἶ; Ή γενομένη δηλονότι, ὅτε ἀπέστει λαν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ τὰ ἑξῆς. Οἱ γὰρ ἀρχιερεῖς καὶ οι πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, πυνθανόμενοι μὲν τὰ κατὰ τόκον τοῦ Χριστοῦ παράδοξα, λαβόντες δὲ καὶ πεῖραν τῆς συνέσεως αὐτοῦ, ὅτε δωδεκαέτης ὢν συνέμιξε τοῖς διδασκάλοις, ἀκούων καὶ ἐπερωτῶν αὐτ τοὺς, ὡς ὁ Λουκᾶς ἱστόρησεν, ἐθορυβούντο, καὶ φθόνον ὠδίνειν ἤρχοντο· θεασάμενοι δὲ καὶ τὸν Ἰωάντην ὕστερον πολλὰ καὶ μεγάλα περὶ αὐτοῦ λέ γοντα πρὸς τοὺς ἐρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα, συνῆκαν γὰρ ὅτι περὶ ἐκείνου τὰ τοιαῦτα λέγει, μᾶλλον ἐταράχθησαν, καὶ ἀποστείλαντες ἐξ Ἱερο σολύμων ἱερεῖς καὶ λευῖτας, ήτα: δ ακόνους, έπη- " Osee x, 40. ** Luc. 11, 46. ** Dan. vII, 9. Variæ lectiones et notæ. Καὶ interponit A.

COMMENT. IN JOANNEM.— CAP. I. ρώτων αὐτὸν, Σὺ εἰς εἶ; οὐχ ὡς ἀγνοοῦντες· πᾶσι runt eum, Tu quis es? non tanquam id ignorantes, γὰρ ἦσαν γνώριμα τά τε κατὰ τὴν γέννησιν αὐτοῦ, καὶ τὰ κατὰ τὴν περιτομὴν καὶ κλῆσιν, ὡς καὶ λέγειν ἅπαντας, Τί ἄρα τὸ παιδίον τοῦτο ἔσται; ᾿Αλλὰ κακοήθως ἄγνοιαν ὑποκρίνονται, καὶ οὐ λέγουσιν, ὅτι Τίς εἶ, ἀλλ' ὅτι Σὺ τίς εἶ; ἐμφαίνον τες, ὡς. Εἰ μείζων σου ἐστὶν ὁ παρὰ σοῦ κηρυτ τόμενος, λοιπὸν σὺ τίς εἶ, πρὸς δν πάντες ἀνεπτερώθημεν, καὶ περὶ οὐ μεγάλην ὑπόληψιν ἔσχομεν, καὶ ἐν διαφερόντω; ἐσεβάσθημεν; βήθησαν γὰρ ἀνοήτως ὅτι, τοῦ λοιποῦ περιφρο νηθῆναι δίξας ἀνθρώπινόν τι πείσεται καὶ αὐτ τῆς, ὡς ἄνθρωπος, καὶ ὑπὸ φιλοδοξίας ἑαυτὸν Χριστὸν ἂν εἴποι, καὶ λοιπὸν ἡ περὶ τοῦ Ἰησοῦ σβεσθήσεται φήμη, καθ᾿ ἧς πάντα ἐπραγματεύοντο. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἀπέστειλαν οὐχ ἁπλῶς τινάς, ἀλλ᾽ ἱερεῖς καὶ Λευίτας, καὶ τούτους ἐξ Ἱεροσολύμων, ὡς διαφορωτέρους τῶν ἐξ ἁπάσης ετέρας που λεως καὶ πανουργοτέρους. Kal ἡρνήσατο. Ομολόγησε, τὴν ἀλήθειαν δηλονότι, ὡς ἀληθὴς καὶ στερνός. nam cunétis nota erant quæ circa nativitatem ejus contigerant, quæque in ejus circumcisione ac nominis impositione, ita ut omnes dicerent: Quisnam puer hic erit "? sed præ malitia ignorantiam simulant. Nec dicunt, Quis es, sed Tu quis es? ac si diccrent: Si major te est quem tu prædicas, tu ergo quis es? erga quem magnopere affecti sumus, et de quo magnificam habemus opinionem, quemque vehementer colimus. Putabant (g) enim insipienter, quod licet in cæteris vigilantius excubare videretur, attamen humanum quiddam tanquam homo sentiret, ac glorias amore illectus, Christumn se esse responderet, et deinceps ipsius Jesu fama exstingueretur, ob quam omnes oriebantur anxietates. Nam et hac de causa non vulgares quosvis miserunt, sed sacerdotes et Levitas,. idque ex llierosolymis utpote præstantiores atque astutiores cunctis qui ex aliis erant civitatibus. Vers. 20. ΕΙ negavit. Confessus est, veritatem scilicet: nam veraz crat ac solidus. Vers. 20. Et Christus. Virtutem cjus con£rmaus, rursum ilem repetit. Neque enim solum ambitionis omnino nihil passus est, aut Dominicam non arripuit gloriam, sed nec eam quæ a multis dabatur respexit. Et vide prudentiam. Non dixit quis esset quod postmodum fecit, sed ad mentem eorum açcedens, et quid velint agnoscens, recte i.t Καὶ Χριστός. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, τὴν ἀρετὴν αὐτοῦ βεβαιῶν, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἔπαθέ τι φιλόδοξον, οὐδ᾽ ἐπεπήδησε τῇ δόξῃ τῇ Δεσποτικῇ, ἀλλὰ καὶ διδομένην παρὰ τῶν πολλῶν οὐ προσγκατο. Καὶ ἄρα σύνεσιν. Οὐκ εἶπε τίς ἐστιν, ὅπερ ὕστερον ἐποίησεν, ἀλλὰ πρὸς τὴν διάνοιαν αὐτῶν ἀπιδών, καὶ τί βούλονται γνούς, εὐθέως ἐκ προοι μίν ἀνεῖλεν, ὅπερ εἰπεῖν αὐτὸν ἤλπιζον. Εἶπε γὰρ c a principio abstulit, quod ipsum sperabant reὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. sponsurum. Dixit enim, Non sum ego Christus. Καὶ — εἰμί. ᾿Αποτυχόντες ἤδη τῆς μηχανῆς, ἐφ' ἕτερον τρέπονται, συσκιάσαι τὸν σκοπὸν αὐτῶν βουλόμενοι, καὶ λέγουσι· Τί οὖν; Ἠλίας εἶ σύ; ἵνα δόξωσιν ἁπλῶς καὶ ἀπεριέργως ερωταν. Και γὰρ προσεδόκων ἥξειν καὶ τὸν Ἡλίαν. Γέγραπται γὰρ ἐν τῷ προφήτῃ Μαλαχίᾳ· Ἀποστελῶ ὑμῖν Ηλίαν τὸν Θεσβίτην, ὃς ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱόν. Πάλιν οὖν ἐρωτῶσιν, ἵνα ἀνύποπτοι γένωνται. Ο προφήτης εἰ σύ; καὶ ἀπεκρίθη, Οδ. Οὐ λέ γουσιν, ότι Προφήτης εί σύ; ᾔδεισαν γὰρ ὅτι προφήτης ἐστίν· ἀλλ' ὅτι Ο προφήτης εί σύ; δηλαδὴ ἐκεῖνος περὶ οὗ ἔγραψε Μωϋσῆς. Έγραψε γὰρ αὐτοῖς ὅτι Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ. Αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Οὗτο; δὲ ἦν ὁ Χριστός. Vers. 21. ΕΙ sum. Jum conatu frustrati, ed aliud convertuntur, intentumque suuin obumbrare volentes dicunt: Quid ergo, Elias es tu? ut videantur simpliciter ac sine malitia interrogare: Siquidem exspectabant eliam venturum Elian. Scriptunit est enim apud Malachiam prophetam:Mittam vobis Eliam Thesbiten, qui convertet cor patris ad filɛuımı” Rursum ergo rogant ne suspecti habeantur. Vers. 21. Es tu ille propheta? Et respondit, Non. Non dicunt: Es tu propheta: nam sciebant eum esse prophetam; sed, Es tu ille propheta de quo scripsit Moscs? Scripsit enim eis dicens: Prophetam suscitabil vobis Dominus, ipsum ut me audietis". Ille autem erat Christus. Vers. 22. Dixerunt Vers. 23. propheta. Cum adl omnia patienter respondisset, nunc etiam dicit quis Εἶπον – προφήτης. Ανεξικάκως αὐτοῖς ἐπὶ πᾶσιν ἀποκριθεὶ;, νῦν λέγει καὶ τίς ἐστιν· ὅτι ss Joan 1, 46. 24 Malach. 4, 5. ** Deut. xviii, 15. Varia lectiones et notæ. Δύξαν λ. Paulo ante haud dubie vitiose invenit 1:ριφρουρηθῆναι lientenius. Sed lectio (g) Pulabant, etc. Reddle: Stulte enim credebant jam cum contemnisse videret ipsum quoque ut hominem, aliquid humani passurum, ac, si semetipsum per arrogantiam Christum renuntiasset, simul exstin - PATROL. GR. CXXIX. meorum codd. proba est. Χριστὸν ἀνείπῃ Β. etum iri de Jesu famam.contra quam omnia moliebantur. Malim ergo legere, τὸν Χριστὸν ἀνειπών λοιπόν. Constructio enim est, ὅτι πείσεται καὶ (ὅτι) σβεσθήσεται.

COMMENT. IN JOANNEM.— CAP. I. ρώτων αὐτὸν, Σὺ εἰς εἶ; οὐχ ὡς ἀγνοοῦντες· πᾶσι runt eum, Tu quis es? non tanquam id ignorantes, γὰρ ἦσαν γνώριμα τά τε κατὰ τὴν γέννησιν αὐτοῦ, καὶ τὰ κατὰ τὴν περιτομὴν καὶ κλῆσιν, ὡς καὶ λέγειν ἅπαντας, Τί ἄρα τὸ παιδίον τοῦτο ἔσται; ᾿Αλλὰ κακοήθως ἄγνοιαν ὑποκρίνονται, καὶ οὐ λέγουσιν, ὅτι Τίς εἶ, ἀλλ' ὅτι Σὺ τίς εἶ; ἐμφαίνον τες, ὡς. Εἰ μείζων σου ἐστὶν ὁ παρὰ σοῦ κηρυτ τόμενος, λοιπὸν σὺ τίς εἶ, πρὸς δν πάντες ἀνεπτερώθημεν, καὶ περὶ οὐ μεγάλην ὑπόληψιν ἔσχομεν, καὶ ἐν διαφερόντω; ἐσεβάσθημεν; βήθησαν γὰρ ἀνοήτως ὅτι, τοῦ λοιποῦ περιφρο νηθῆναι δίξας ἀνθρώπινόν τι πείσεται καὶ αὐτ τῆς, ὡς ἄνθρωπος, καὶ ὑπὸ φιλοδοξίας ἑαυτὸν Χριστὸν ἂν εἴποι, καὶ λοιπὸν ἡ περὶ τοῦ Ἰησοῦ σβεσθήσεται φήμη, καθ᾿ ἧς πάντα ἐπραγματεύοντο. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἀπέστειλαν οὐχ ἁπλῶς τινάς, ἀλλ᾽ ἱερεῖς καὶ Λευίτας, καὶ τούτους ἐξ Ἱεροσολύμων, ὡς διαφορωτέρους τῶν ἐξ ἁπάσης ετέρας που λεως καὶ πανουργοτέρους. Kal ἡρνήσατο. Ομολόγησε, τὴν ἀλήθειαν δηλονότι, ὡς ἀληθὴς καὶ στερνός. nam cunétis nota erant quæ circa nativitatem ejus contigerant, quæque in ejus circumcisione ac nominis impositione, ita ut omnes dicerent: Quisnam puer hic erit "? sed præ malitia ignorantiam simulant. Nec dicunt, Quis es, sed Tu quis es? ac si diccrent: Si major te est quem tu prædicas, tu ergo quis es? erga quem magnopere affecti sumus, et de quo magnificam habemus opinionem, quemque vehementer colimus. Putabant (g) enim insipienter, quod licet in cæteris vigilantius excubare videretur, attamen humanum quiddam tanquam homo sentiret, ac glorias amore illectus, Christumn se esse responderet, et deinceps ipsius Jesu fama exstingueretur, ob quam omnes oriebantur anxietates. Nam et hac de causa non vulgares quosvis miserunt, sed sacerdotes et Levitas,. idque ex llierosolymis utpote præstantiores atque astutiores cunctis qui ex aliis erant civitatibus. Vers. 20. ΕΙ negavit. Confessus est, veritatem scilicet: nam veraz crat ac solidus. Vers. 20. Et Christus. Virtutem cjus con£rmaus, rursum ilem repetit. Neque enim solum ambitionis omnino nihil passus est, aut Dominicam non arripuit gloriam, sed nec eam quæ a multis dabatur respexit. Et vide prudentiam. Non dixit quis esset quod postmodum fecit, sed ad mentem eorum açcedens, et quid velint agnoscens, recte i.t Καὶ Χριστός. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, τὴν ἀρετὴν αὐτοῦ βεβαιῶν, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἔπαθέ τι φιλόδοξον, οὐδ᾽ ἐπεπήδησε τῇ δόξῃ τῇ Δεσποτικῇ, ἀλλὰ καὶ διδομένην παρὰ τῶν πολλῶν οὐ προσγκατο. Καὶ ἄρα σύνεσιν. Οὐκ εἶπε τίς ἐστιν, ὅπερ ὕστερον ἐποίησεν, ἀλλὰ πρὸς τὴν διάνοιαν αὐτῶν ἀπιδών, καὶ τί βούλονται γνούς, εὐθέως ἐκ προοι μίν ἀνεῖλεν, ὅπερ εἰπεῖν αὐτὸν ἤλπιζον. Εἶπε γὰρ c a principio abstulit, quod ipsum sperabant reὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. sponsurum. Dixit enim, Non sum ego Christus. Καὶ — εἰμί. ᾿Αποτυχόντες ἤδη τῆς μηχανῆς, ἐφ' ἕτερον τρέπονται, συσκιάσαι τὸν σκοπὸν αὐτῶν βουλόμενοι, καὶ λέγουσι· Τί οὖν; Ἠλίας εἶ σύ; ἵνα δόξωσιν ἁπλῶς καὶ ἀπεριέργως ερωταν. Και γὰρ προσεδόκων ἥξειν καὶ τὸν Ἡλίαν. Γέγραπται γὰρ ἐν τῷ προφήτῃ Μαλαχίᾳ· Ἀποστελῶ ὑμῖν Ηλίαν τὸν Θεσβίτην, ὃς ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱόν. Πάλιν οὖν ἐρωτῶσιν, ἵνα ἀνύποπτοι γένωνται. Ο προφήτης εἰ σύ; καὶ ἀπεκρίθη, Οδ. Οὐ λέ γουσιν, ότι Προφήτης εί σύ; ᾔδεισαν γὰρ ὅτι προφήτης ἐστίν· ἀλλ' ὅτι Ο προφήτης εί σύ; δηλαδὴ ἐκεῖνος περὶ οὗ ἔγραψε Μωϋσῆς. Έγραψε γὰρ αὐτοῖς ὅτι Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ. Αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Οὗτο; δὲ ἦν ὁ Χριστός. Vers. 21. ΕΙ sum. Jum conatu frustrati, ed aliud convertuntur, intentumque suuin obumbrare volentes dicunt: Quid ergo, Elias es tu? ut videantur simpliciter ac sine malitia interrogare: Siquidem exspectabant eliam venturum Elian. Scriptunit est enim apud Malachiam prophetam:Mittam vobis Eliam Thesbiten, qui convertet cor patris ad filɛuımı” Rursum ergo rogant ne suspecti habeantur. Vers. 21. Es tu ille propheta? Et respondit, Non. Non dicunt: Es tu propheta: nam sciebant eum esse prophetam; sed, Es tu ille propheta de quo scripsit Moscs? Scripsit enim eis dicens: Prophetam suscitabil vobis Dominus, ipsum ut me audietis". Ille autem erat Christus. Vers. 22. Dixerunt Vers. 23. propheta. Cum adl omnia patienter respondisset, nunc etiam dicit quis Εἶπον – προφήτης. Ανεξικάκως αὐτοῖς ἐπὶ πᾶσιν ἀποκριθεὶ;, νῦν λέγει καὶ τίς ἐστιν· ὅτι ss Joan 1, 46. 24 Malach. 4, 5. ** Deut. xviii, 15. Varia lectiones et notæ. Δύξαν λ. Paulo ante haud dubie vitiose invenit 1:ριφρουρηθῆναι lientenius. Sed lectio (g) Pulabant, etc. Reddle: Stulte enim credebant jam cum contemnisse videret ipsum quoque ut hominem, aliquid humani passurum, ac, si semetipsum per arrogantiam Christum renuntiasset, simul exstin - PATROL. GR. CXXIX. meorum codd. proba est. Χριστὸν ἀνείπῃ Β. etum iri de Jesu famam.contra quam omnia moliebantur. Malim ergo legere, τὸν Χριστὸν ἀνειπών λοιπόν. Constructio enim est, ὅτι πείσεται καὶ (ὅτι) σβεσθήσεται.

COMMENT. IN JOANNEM.— CAP. I. ρώτων αὐτὸν, Σὺ εἰς εἶ; οὐχ ὡς ἀγνοοῦντες· πᾶσι runt eum, Tu quis es? non tanquam id ignorantes, γὰρ ἦσαν γνώριμα τά τε κατὰ τὴν γέννησιν αὐτοῦ, καὶ τὰ κατὰ τὴν περιτομὴν καὶ κλῆσιν, ὡς καὶ λέγειν ἅπαντας, Τί ἄρα τὸ παιδίον τοῦτο ἔσται; ᾿Αλλὰ κακοήθως ἄγνοιαν ὑποκρίνονται, καὶ οὐ λέγουσιν, ὅτι Τίς εἶ, ἀλλ' ὅτι Σὺ τίς εἶ; ἐμφαίνον τες, ὡς. Εἰ μείζων σου ἐστὶν ὁ παρὰ σοῦ κηρυτ τόμενος, λοιπὸν σὺ τίς εἶ, πρὸς δν πάντες ἀνεπτερώθημεν, καὶ περὶ οὐ μεγάλην ὑπόληψιν ἔσχομεν, καὶ ἐν διαφερόντω; ἐσεβάσθημεν; βήθησαν γὰρ ἀνοήτως ὅτι, τοῦ λοιποῦ περιφρο νηθῆναι δίξας ἀνθρώπινόν τι πείσεται καὶ αὐτ τῆς, ὡς ἄνθρωπος, καὶ ὑπὸ φιλοδοξίας ἑαυτὸν Χριστὸν ἂν εἴποι, καὶ λοιπὸν ἡ περὶ τοῦ Ἰησοῦ σβεσθήσεται φήμη, καθ᾿ ἧς πάντα ἐπραγματεύοντο. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἀπέστειλαν οὐχ ἁπλῶς τινάς, ἀλλ᾽ ἱερεῖς καὶ Λευίτας, καὶ τούτους ἐξ Ἱεροσολύμων, ὡς διαφορωτέρους τῶν ἐξ ἁπάσης ετέρας που λεως καὶ πανουργοτέρους. Kal ἡρνήσατο. Ομολόγησε, τὴν ἀλήθειαν δηλονότι, ὡς ἀληθὴς καὶ στερνός. nam cunétis nota erant quæ circa nativitatem ejus contigerant, quæque in ejus circumcisione ac nominis impositione, ita ut omnes dicerent: Quisnam puer hic erit "? sed præ malitia ignorantiam simulant. Nec dicunt, Quis es, sed Tu quis es? ac si diccrent: Si major te est quem tu prædicas, tu ergo quis es? erga quem magnopere affecti sumus, et de quo magnificam habemus opinionem, quemque vehementer colimus. Putabant (g) enim insipienter, quod licet in cæteris vigilantius excubare videretur, attamen humanum quiddam tanquam homo sentiret, ac glorias amore illectus, Christumn se esse responderet, et deinceps ipsius Jesu fama exstingueretur, ob quam omnes oriebantur anxietates. Nam et hac de causa non vulgares quosvis miserunt, sed sacerdotes et Levitas,. idque ex llierosolymis utpote præstantiores atque astutiores cunctis qui ex aliis erant civitatibus. Vers. 20. ΕΙ negavit. Confessus est, veritatem scilicet: nam veraz crat ac solidus. Vers. 20. Et Christus. Virtutem cjus con£rmaus, rursum ilem repetit. Neque enim solum ambitionis omnino nihil passus est, aut Dominicam non arripuit gloriam, sed nec eam quæ a multis dabatur respexit. Et vide prudentiam. Non dixit quis esset quod postmodum fecit, sed ad mentem eorum açcedens, et quid velint agnoscens, recte i.t Καὶ Χριστός. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, τὴν ἀρετὴν αὐτοῦ βεβαιῶν, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἔπαθέ τι φιλόδοξον, οὐδ᾽ ἐπεπήδησε τῇ δόξῃ τῇ Δεσποτικῇ, ἀλλὰ καὶ διδομένην παρὰ τῶν πολλῶν οὐ προσγκατο. Καὶ ἄρα σύνεσιν. Οὐκ εἶπε τίς ἐστιν, ὅπερ ὕστερον ἐποίησεν, ἀλλὰ πρὸς τὴν διάνοιαν αὐτῶν ἀπιδών, καὶ τί βούλονται γνούς, εὐθέως ἐκ προοι μίν ἀνεῖλεν, ὅπερ εἰπεῖν αὐτὸν ἤλπιζον. Εἶπε γὰρ c a principio abstulit, quod ipsum sperabant reὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. sponsurum. Dixit enim, Non sum ego Christus. Καὶ — εἰμί. ᾿Αποτυχόντες ἤδη τῆς μηχανῆς, ἐφ' ἕτερον τρέπονται, συσκιάσαι τὸν σκοπὸν αὐτῶν βουλόμενοι, καὶ λέγουσι· Τί οὖν; Ἠλίας εἶ σύ; ἵνα δόξωσιν ἁπλῶς καὶ ἀπεριέργως ερωταν. Και γὰρ προσεδόκων ἥξειν καὶ τὸν Ἡλίαν. Γέγραπται γὰρ ἐν τῷ προφήτῃ Μαλαχίᾳ· Ἀποστελῶ ὑμῖν Ηλίαν τὸν Θεσβίτην, ὃς ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱόν. Πάλιν οὖν ἐρωτῶσιν, ἵνα ἀνύποπτοι γένωνται. Ο προφήτης εἰ σύ; καὶ ἀπεκρίθη, Οδ. Οὐ λέ γουσιν, ότι Προφήτης εί σύ; ᾔδεισαν γὰρ ὅτι προφήτης ἐστίν· ἀλλ' ὅτι Ο προφήτης εί σύ; δηλαδὴ ἐκεῖνος περὶ οὗ ἔγραψε Μωϋσῆς. Έγραψε γὰρ αὐτοῖς ὅτι Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ. Αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Οὗτο; δὲ ἦν ὁ Χριστός. Vers. 21. ΕΙ sum. Jum conatu frustrati, ed aliud convertuntur, intentumque suuin obumbrare volentes dicunt: Quid ergo, Elias es tu? ut videantur simpliciter ac sine malitia interrogare: Siquidem exspectabant eliam venturum Elian. Scriptunit est enim apud Malachiam prophetam:Mittam vobis Eliam Thesbiten, qui convertet cor patris ad filɛuımı” Rursum ergo rogant ne suspecti habeantur. Vers. 21. Es tu ille propheta? Et respondit, Non. Non dicunt: Es tu propheta: nam sciebant eum esse prophetam; sed, Es tu ille propheta de quo scripsit Moscs? Scripsit enim eis dicens: Prophetam suscitabil vobis Dominus, ipsum ut me audietis". Ille autem erat Christus. Vers. 22. Dixerunt Vers. 23. propheta. Cum adl omnia patienter respondisset, nunc etiam dicit quis Εἶπον – προφήτης. Ανεξικάκως αὐτοῖς ἐπὶ πᾶσιν ἀποκριθεὶ;, νῦν λέγει καὶ τίς ἐστιν· ὅτι ss Joan 1, 46. 24 Malach. 4, 5. ** Deut. xviii, 15. Varia lectiones et notæ. Δύξαν λ. Paulo ante haud dubie vitiose invenit 1:ριφρουρηθῆναι lientenius. Sed lectio (g) Pulabant, etc. Reddle: Stulte enim credebant jam cum contemnisse videret ipsum quoque ut hominem, aliquid humani passurum, ac, si semetipsum per arrogantiam Christum renuntiasset, simul exstin - PATROL. GR. CXXIX. meorum codd. proba est. Χριστὸν ἀνείπῃ Β. etum iri de Jesu famam.contra quam omnia moliebantur. Malim ergo legere, τὸν Χριστὸν ἀνειπών λοιπόν. Constructio enim est, ὅτι πείσεται καὶ (ὅτι) σβεσθήσεται.

COMMENT. IN JOANNEM.— CAP. I. ρώτων αὐτὸν, Σὺ εἰς εἶ; οὐχ ὡς ἀγνοοῦντες· πᾶσι runt eum, Tu quis es? non tanquam id ignorantes, γὰρ ἦσαν γνώριμα τά τε κατὰ τὴν γέννησιν αὐτοῦ, καὶ τὰ κατὰ τὴν περιτομὴν καὶ κλῆσιν, ὡς καὶ λέγειν ἅπαντας, Τί ἄρα τὸ παιδίον τοῦτο ἔσται; ᾿Αλλὰ κακοήθως ἄγνοιαν ὑποκρίνονται, καὶ οὐ λέγουσιν, ὅτι Τίς εἶ, ἀλλ' ὅτι Σὺ τίς εἶ; ἐμφαίνον τες, ὡς. Εἰ μείζων σου ἐστὶν ὁ παρὰ σοῦ κηρυτ τόμενος, λοιπὸν σὺ τίς εἶ, πρὸς δν πάντες ἀνεπτερώθημεν, καὶ περὶ οὐ μεγάλην ὑπόληψιν ἔσχομεν, καὶ ἐν διαφερόντω; ἐσεβάσθημεν; βήθησαν γὰρ ἀνοήτως ὅτι, τοῦ λοιποῦ περιφρο νηθῆναι δίξας ἀνθρώπινόν τι πείσεται καὶ αὐτ τῆς, ὡς ἄνθρωπος, καὶ ὑπὸ φιλοδοξίας ἑαυτὸν Χριστὸν ἂν εἴποι, καὶ λοιπὸν ἡ περὶ τοῦ Ἰησοῦ σβεσθήσεται φήμη, καθ᾿ ἧς πάντα ἐπραγματεύοντο. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἀπέστειλαν οὐχ ἁπλῶς τινάς, ἀλλ᾽ ἱερεῖς καὶ Λευίτας, καὶ τούτους ἐξ Ἱεροσολύμων, ὡς διαφορωτέρους τῶν ἐξ ἁπάσης ετέρας που λεως καὶ πανουργοτέρους. Kal ἡρνήσατο. Ομολόγησε, τὴν ἀλήθειαν δηλονότι, ὡς ἀληθὴς καὶ στερνός. nam cunétis nota erant quæ circa nativitatem ejus contigerant, quæque in ejus circumcisione ac nominis impositione, ita ut omnes dicerent: Quisnam puer hic erit "? sed præ malitia ignorantiam simulant. Nec dicunt, Quis es, sed Tu quis es? ac si diccrent: Si major te est quem tu prædicas, tu ergo quis es? erga quem magnopere affecti sumus, et de quo magnificam habemus opinionem, quemque vehementer colimus. Putabant (g) enim insipienter, quod licet in cæteris vigilantius excubare videretur, attamen humanum quiddam tanquam homo sentiret, ac glorias amore illectus, Christumn se esse responderet, et deinceps ipsius Jesu fama exstingueretur, ob quam omnes oriebantur anxietates. Nam et hac de causa non vulgares quosvis miserunt, sed sacerdotes et Levitas,. idque ex llierosolymis utpote præstantiores atque astutiores cunctis qui ex aliis erant civitatibus. Vers. 20. ΕΙ negavit. Confessus est, veritatem scilicet: nam veraz crat ac solidus. Vers. 20. Et Christus. Virtutem cjus con£rmaus, rursum ilem repetit. Neque enim solum ambitionis omnino nihil passus est, aut Dominicam non arripuit gloriam, sed nec eam quæ a multis dabatur respexit. Et vide prudentiam. Non dixit quis esset quod postmodum fecit, sed ad mentem eorum açcedens, et quid velint agnoscens, recte i.t Καὶ Χριστός. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, τὴν ἀρετὴν αὐτοῦ βεβαιῶν, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἔπαθέ τι φιλόδοξον, οὐδ᾽ ἐπεπήδησε τῇ δόξῃ τῇ Δεσποτικῇ, ἀλλὰ καὶ διδομένην παρὰ τῶν πολλῶν οὐ προσγκατο. Καὶ ἄρα σύνεσιν. Οὐκ εἶπε τίς ἐστιν, ὅπερ ὕστερον ἐποίησεν, ἀλλὰ πρὸς τὴν διάνοιαν αὐτῶν ἀπιδών, καὶ τί βούλονται γνούς, εὐθέως ἐκ προοι μίν ἀνεῖλεν, ὅπερ εἰπεῖν αὐτὸν ἤλπιζον. Εἶπε γὰρ c a principio abstulit, quod ipsum sperabant reὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. sponsurum. Dixit enim, Non sum ego Christus. Καὶ — εἰμί. ᾿Αποτυχόντες ἤδη τῆς μηχανῆς, ἐφ' ἕτερον τρέπονται, συσκιάσαι τὸν σκοπὸν αὐτῶν βουλόμενοι, καὶ λέγουσι· Τί οὖν; Ἠλίας εἶ σύ; ἵνα δόξωσιν ἁπλῶς καὶ ἀπεριέργως ερωταν. Και γὰρ προσεδόκων ἥξειν καὶ τὸν Ἡλίαν. Γέγραπται γὰρ ἐν τῷ προφήτῃ Μαλαχίᾳ· Ἀποστελῶ ὑμῖν Ηλίαν τὸν Θεσβίτην, ὃς ἀποκαταστήσει καρδίαν πατρὸς πρὸς υἱόν. Πάλιν οὖν ἐρωτῶσιν, ἵνα ἀνύποπτοι γένωνται. Ο προφήτης εἰ σύ; καὶ ἀπεκρίθη, Οδ. Οὐ λέ γουσιν, ότι Προφήτης εί σύ; ᾔδεισαν γὰρ ὅτι προφήτης ἐστίν· ἀλλ' ὅτι Ο προφήτης εί σύ; δηλαδὴ ἐκεῖνος περὶ οὗ ἔγραψε Μωϋσῆς. Έγραψε γὰρ αὐτοῖς ὅτι Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ. Αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Οὗτο; δὲ ἦν ὁ Χριστός. Vers. 21. ΕΙ sum. Jum conatu frustrati, ed aliud convertuntur, intentumque suuin obumbrare volentes dicunt: Quid ergo, Elias es tu? ut videantur simpliciter ac sine malitia interrogare: Siquidem exspectabant eliam venturum Elian. Scriptunit est enim apud Malachiam prophetam:Mittam vobis Eliam Thesbiten, qui convertet cor patris ad filɛuımı” Rursum ergo rogant ne suspecti habeantur. Vers. 21. Es tu ille propheta? Et respondit, Non. Non dicunt: Es tu propheta: nam sciebant eum esse prophetam; sed, Es tu ille propheta de quo scripsit Moscs? Scripsit enim eis dicens: Prophetam suscitabil vobis Dominus, ipsum ut me audietis". Ille autem erat Christus. Vers. 22. Dixerunt Vers. 23. propheta. Cum adl omnia patienter respondisset, nunc etiam dicit quis Εἶπον – προφήτης. Ανεξικάκως αὐτοῖς ἐπὶ πᾶσιν ἀποκριθεὶ;, νῦν λέγει καὶ τίς ἐστιν· ὅτι ss Joan 1, 46. 24 Malach. 4, 5. ** Deut. xviii, 15. Varia lectiones et notæ. Δύξαν λ. Paulo ante haud dubie vitiose invenit 1:ριφρουρηθῆναι lientenius. Sed lectio (g) Pulabant, etc. Reddle: Stulte enim credebant jam cum contemnisse videret ipsum quoque ut hominem, aliquid humani passurum, ac, si semetipsum per arrogantiam Christum renuntiasset, simul exstin - PATROL. GR. CXXIX. meorum codd. proba est. Χριστὸν ἀνείπῃ Β. etum iri de Jesu famam.contra quam omnia moliebantur. Malim ergo legere, τὸν Χριστὸν ἀνειπών λοιπόν. Constructio enim est, ὅτι πείσεται καὶ (ὅτι) σβεσθήσεται.

sit. Ego, inquit, sum illa vor de qua scriptum est. 'Εγώ είμι, περὶ οὗ τί, φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρή· Vox clamantis in deserto: Dirigite viam Domini et μῳ, Ευθύνατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς. cætera. Hoc autem verbum pulchre exponitur ter- Τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν ἡρμήνευται καλῶς ἐν τῷ τρίτῳ tio juxta Matthaeum capite. Quære itaque ibi expo- κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον· καὶ ζήτησον ἐκεῖ τὴν sitionem ipsius. ἐξήγησιν αὐτοῦ. Vers. 24. Εt qui Καὶ οἱ Pharisæis. Significavit etiam ipsorum sectam, repræsentans obliquam eorum curiositatem. Vers. 25. Et interrogaverunt propheta? Cum perficere non potuissent quod intendebant, accusatione nituntur hunc attrahere, ut vel timore cogeretur dicere quod non erat. Rursum autem magnam demonstrat æquitatem. Vers. 26. Respondit nostis. Eo enim tempore Christus immixtus erat populo; nam quasi Φαρισαίων. Επεσημήνατο καὶ τὴν αἵρεσιν αὐτῶν, ἐμφαίνων τὸ περίεργον τούτων και σχολιόν. Καὶ ἠρώτησαν - προφήτης; Μη δυνηθέντες ἀνύσαι τὸ σπουδαζόμενον, ἐπιχειροῦσιν ἐγκλήματα τοῦτον ὑποβαλεῖν, ἵνα φοβηθεὶς ἀναγκασθῇ εἰπεῖν, ὅπερ οὐκ ἦν. Ο δὲ πάλιν ἐνδείκνυται πολλὴν ἐπιεί χειαν. Απεκρίθη — οἴδατε. "Ην γὰρ ὁ Χριστὸς ἀναμε μιγμένος τότε τῷ λαῷ. Ως εἷς γὰρ τῶν πολλῶν ἡγο unus e vulgo veniebat ad baptismum, quod divina χετο ἐπὶ τὸ βάπτισμα, καὶ ἐγνώσθη τοῦτο τῷ Ἰωάννῃ revelatione Joanni innotuerat. Id autem quod addit, Quem vos non nostis, de illius divinitate diclum est. Vers. 27. Ipse fuit. De quo videlicet verbum istud dicebam. Est autem superius declaratum. Vers. 27. Cujus calceamenti. Sublimiter id quod est in Christo incomparabile hinc demonstrat, dicens: Neque inter postremos ejus servos nuinerari mereor, propter magnitudinem consideratæ in eo divinitatis. Pustremis namque ministris aplari solent hujusmodi ministeria. Quare autem ad principium Evangelii juxta Marcum dicti illius expositionem quo dicitur: Et prædicabat dicens: Venit is qui me fortior est post me, cujus non sum idoneus ut procumbens solvam corrigium calceamentorum ipsius”. Vers. 28 Hac · baptizans. Emendatiora exemplaria, in Bethabara scribunt; nam Belhania non est sita trans Jordanem aut in deserto, sed prope Hierosolyma. Demonstrat autem locum, ostendens quod multis præsentibus Joannes ea quæ de Christo erant prædicabat. Omnia vero quæ interim acciderunt prætermittens: puta quomodo baptizatus est, quomodo colitus accepit testimonium, jejunium præterea quadraginta dierum in deserto ac tentationes, tanquam ab aliis jam evangelistis narrata: refert deinceps quæ post descensum ejus a deserto contigerunt, et ab illis relicta sunt. Vers. 29. Postero die — se. In crastino post de. scensum ejus a deserto scilicet; adhuc enim circa Jordanem permanebat Joannes. Quare autein venit ad ipsum? Quia suspicabantur quidam venisse tanquam peccatorem ad ba- "Marc. 1, 7. διὰ θείας ἀποκαλύψεως. Τὸ δὲ, "Ον ὑμεῖς οὐκ ο δατε, περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἴρηται. Αὐτός γέγονε. Περὶ οὗ δηλονότι τὸν λόγον τοῦτον ἔλεγον. Ερμηνεύθη δὲ ἀνωτέρω. Οὗ – υποδήματος. Τὸ καθ' ὑπεροχὴν ἀσύγκρι τον τοῦ Χριστοῦ δείκνυσιν ἐντεῦθεν, λέγων ὅτι οὐδ εἰς τοὺς ἐσχάτους αὐτοῦ δούλους ταχθῆναι δύναμαι διὰ τὸ μέγεθος τῆς ἡνωμένης αὐτῷ θεότητος. Τοῖ; γὰρ ἐσχάτοις οἰκέταις ἐπιτέτραπται ἡ τοιαύτη ὑπη ρεσία. Ζήτησον δὲ καὶ ἐν προοιμίοις τοῦ κατὰ Μάρχον Εὐαγγελίου τὴν ἐξήγησιν τοῦ, καὶ ἐκήρυσσε λέγων Ερχεται ὁ ισχυρότερός μου ὀπίσω μου, οὐ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς κύψας λύεται τὴν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ. Ταῦτα – βαπτίζων. Τὰ ἀκριβῆ τῶν ἀντιγράφων ἐν Βηθαβαρά γράφουσιν. Ἡ γὰρ Βηθανία οὐ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, οὐδ᾽ ἐπὶ τῆς ἐρήμου ἐστὶν, ἀλλ' ἐγγύς που τῶν Ἱεροσολύμων. Επισημαίνεται δὲ τὸν τόπον, δεικνύων ὅτι πολλῶν παρόντων ὁ Ιωάννης ἐκήρυττε τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ. Τα μεταξὺ δὲ πάντα παραδραμών, πώς τε ἐβαπτισθή, πῶς καὶ ἄνωθεν ἐμαρτυρήση, καὶ τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ τεσσαρακονθήμερον νηστείαν, καὶ τοὺς πειρασμούς, τοῖς ἄλλοις εὐαγγελισταῖς ἀπηγγελμένα, λοιπόν διηγεῖται τὰ μετὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἐρήμου κάθοδο, αυτ του, παραλελειμμένα τούτοις. Τα ἐπαύριον — αὐτόν. Τῇ ἐπαύριον, μετὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἐρήμου κάθοδον αὐτοῦ δηλονότι. Ετι γάρ παρὰ τὸν Ἰερδάνην διέτριβεν ὁ Ἰωάννης. Καὶ τίνος ἔνεκεν ἔρχετα πρὸς αὐτόν; Επείπερ ὑπώπτευόν τινες ὅτι ὡς ἁμαρτωλό; ἐβαπτίσθη καὶ Varia lectiones et nols. Codices probatiores cum Chrysostomo nunc appellat eos, qui sunt temere corrupti ab Origene. Vide_quæ dixi ad h. 1. in edit. N. Test. Quoniam haec Belbania non erat prope Hierosolymas, propterea Joannes addidit, πέραν τοῦ Ἰορδάνου. Teste ipso Origene, Heracleon etiam legit Bethania. Alque ita haud dubie legerunt omnes ante Origenem et Origenes ipsc. Eadem hic crisis est, que est, Matth. v, 22, in vocabulo sixň. Nam illud Origenes propter suam theologiam moralem, hoc propter suam geographiam cortexlt. Han denke sich Köln am Rhein, an der Spree, an der Unstrut. Wenn ich nan sagte, Köln an der Elbe, und jemand wollte mich aus Büsching, mit dem doch des Origenes alte Weiber, von welchener die Geographie gelernt, nicht zu vergleichen sind, widerlegen, wer würde nicht lachen? Und waren denn, nach so vielen Zerstörungen noch alle kleine Flecken, als Origenes auf die Wanderschaft gieng? Tá abest A.

sit. Ego, inquit, sum illa vor de qua scriptum est. 'Εγώ είμι, περὶ οὗ τί, φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρή· Vox clamantis in deserto: Dirigite viam Domini et μῳ, Ευθύνατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς. cætera. Hoc autem verbum pulchre exponitur ter- Τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν ἡρμήνευται καλῶς ἐν τῷ τρίτῳ tio juxta Matthaeum capite. Quære itaque ibi expo- κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον· καὶ ζήτησον ἐκεῖ τὴν sitionem ipsius. ἐξήγησιν αὐτοῦ. Vers. 24. Εt qui Καὶ οἱ Pharisæis. Significavit etiam ipsorum sectam, repræsentans obliquam eorum curiositatem. Vers. 25. Et interrogaverunt propheta? Cum perficere non potuissent quod intendebant, accusatione nituntur hunc attrahere, ut vel timore cogeretur dicere quod non erat. Rursum autem magnam demonstrat æquitatem. Vers. 26. Respondit nostis. Eo enim tempore Christus immixtus erat populo; nam quasi Φαρισαίων. Επεσημήνατο καὶ τὴν αἵρεσιν αὐτῶν, ἐμφαίνων τὸ περίεργον τούτων και σχολιόν. Καὶ ἠρώτησαν - προφήτης; Μη δυνηθέντες ἀνύσαι τὸ σπουδαζόμενον, ἐπιχειροῦσιν ἐγκλήματα τοῦτον ὑποβαλεῖν, ἵνα φοβηθεὶς ἀναγκασθῇ εἰπεῖν, ὅπερ οὐκ ἦν. Ο δὲ πάλιν ἐνδείκνυται πολλὴν ἐπιεί χειαν. Απεκρίθη — οἴδατε. "Ην γὰρ ὁ Χριστὸς ἀναμε μιγμένος τότε τῷ λαῷ. Ως εἷς γὰρ τῶν πολλῶν ἡγο unus e vulgo veniebat ad baptismum, quod divina χετο ἐπὶ τὸ βάπτισμα, καὶ ἐγνώσθη τοῦτο τῷ Ἰωάννῃ revelatione Joanni innotuerat. Id autem quod addit, Quem vos non nostis, de illius divinitate diclum est. Vers. 27. Ipse fuit. De quo videlicet verbum istud dicebam. Est autem superius declaratum. Vers. 27. Cujus calceamenti. Sublimiter id quod est in Christo incomparabile hinc demonstrat, dicens: Neque inter postremos ejus servos nuinerari mereor, propter magnitudinem consideratæ in eo divinitatis. Pustremis namque ministris aplari solent hujusmodi ministeria. Quare autem ad principium Evangelii juxta Marcum dicti illius expositionem quo dicitur: Et prædicabat dicens: Venit is qui me fortior est post me, cujus non sum idoneus ut procumbens solvam corrigium calceamentorum ipsius”. Vers. 28 Hac · baptizans. Emendatiora exemplaria, in Bethabara scribunt; nam Belhania non est sita trans Jordanem aut in deserto, sed prope Hierosolyma. Demonstrat autem locum, ostendens quod multis præsentibus Joannes ea quæ de Christo erant prædicabat. Omnia vero quæ interim acciderunt prætermittens: puta quomodo baptizatus est, quomodo colitus accepit testimonium, jejunium præterea quadraginta dierum in deserto ac tentationes, tanquam ab aliis jam evangelistis narrata: refert deinceps quæ post descensum ejus a deserto contigerunt, et ab illis relicta sunt. Vers. 29. Postero die — se. In crastino post de. scensum ejus a deserto scilicet; adhuc enim circa Jordanem permanebat Joannes. Quare autein venit ad ipsum? Quia suspicabantur quidam venisse tanquam peccatorem ad ba- "Marc. 1, 7. διὰ θείας ἀποκαλύψεως. Τὸ δὲ, "Ον ὑμεῖς οὐκ ο δατε, περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἴρηται. Αὐτός γέγονε. Περὶ οὗ δηλονότι τὸν λόγον τοῦτον ἔλεγον. Ερμηνεύθη δὲ ἀνωτέρω. Οὗ – υποδήματος. Τὸ καθ' ὑπεροχὴν ἀσύγκρι τον τοῦ Χριστοῦ δείκνυσιν ἐντεῦθεν, λέγων ὅτι οὐδ εἰς τοὺς ἐσχάτους αὐτοῦ δούλους ταχθῆναι δύναμαι διὰ τὸ μέγεθος τῆς ἡνωμένης αὐτῷ θεότητος. Τοῖ; γὰρ ἐσχάτοις οἰκέταις ἐπιτέτραπται ἡ τοιαύτη ὑπη ρεσία. Ζήτησον δὲ καὶ ἐν προοιμίοις τοῦ κατὰ Μάρχον Εὐαγγελίου τὴν ἐξήγησιν τοῦ, καὶ ἐκήρυσσε λέγων Ερχεται ὁ ισχυρότερός μου ὀπίσω μου, οὐ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς κύψας λύεται τὴν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ. Ταῦτα – βαπτίζων. Τὰ ἀκριβῆ τῶν ἀντιγράφων ἐν Βηθαβαρά γράφουσιν. Ἡ γὰρ Βηθανία οὐ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, οὐδ᾽ ἐπὶ τῆς ἐρήμου ἐστὶν, ἀλλ' ἐγγύς που τῶν Ἱεροσολύμων. Επισημαίνεται δὲ τὸν τόπον, δεικνύων ὅτι πολλῶν παρόντων ὁ Ιωάννης ἐκήρυττε τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ. Τα μεταξὺ δὲ πάντα παραδραμών, πώς τε ἐβαπτισθή, πῶς καὶ ἄνωθεν ἐμαρτυρήση, καὶ τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ τεσσαρακονθήμερον νηστείαν, καὶ τοὺς πειρασμούς, τοῖς ἄλλοις εὐαγγελισταῖς ἀπηγγελμένα, λοιπόν διηγεῖται τὰ μετὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἐρήμου κάθοδο, αυτ του, παραλελειμμένα τούτοις. Τα ἐπαύριον — αὐτόν. Τῇ ἐπαύριον, μετὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἐρήμου κάθοδον αὐτοῦ δηλονότι. Ετι γάρ παρὰ τὸν Ἰερδάνην διέτριβεν ὁ Ἰωάννης. Καὶ τίνος ἔνεκεν ἔρχετα πρὸς αὐτόν; Επείπερ ὑπώπτευόν τινες ὅτι ὡς ἁμαρτωλό; ἐβαπτίσθη καὶ Varia lectiones et nols. Codices probatiores cum Chrysostomo nunc appellat eos, qui sunt temere corrupti ab Origene. Vide_quæ dixi ad h. 1. in edit. N. Test. Quoniam haec Belbania non erat prope Hierosolymas, propterea Joannes addidit, πέραν τοῦ Ἰορδάνου. Teste ipso Origene, Heracleon etiam legit Bethania. Alque ita haud dubie legerunt omnes ante Origenem et Origenes ipsc. Eadem hic crisis est, que est, Matth. v, 22, in vocabulo sixň. Nam illud Origenes propter suam theologiam moralem, hoc propter suam geographiam cortexlt. Han denke sich Köln am Rhein, an der Spree, an der Unstrut. Wenn ich nan sagte, Köln an der Elbe, und jemand wollte mich aus Büsching, mit dem doch des Origenes alte Weiber, von welchener die Geographie gelernt, nicht zu vergleichen sind, widerlegen, wer würde nicht lachen? Und waren denn, nach so vielen Zerstörungen noch alle kleine Flecken, als Origenes auf die Wanderschaft gieng? Tá abest A.

sit. Ego, inquit, sum illa vor de qua scriptum est. 'Εγώ είμι, περὶ οὗ τί, φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρή· Vox clamantis in deserto: Dirigite viam Domini et μῳ, Ευθύνατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς. cætera. Hoc autem verbum pulchre exponitur ter- Τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν ἡρμήνευται καλῶς ἐν τῷ τρίτῳ tio juxta Matthaeum capite. Quære itaque ibi expo- κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον· καὶ ζήτησον ἐκεῖ τὴν sitionem ipsius. ἐξήγησιν αὐτοῦ. Vers. 24. Εt qui Καὶ οἱ Pharisæis. Significavit etiam ipsorum sectam, repræsentans obliquam eorum curiositatem. Vers. 25. Et interrogaverunt propheta? Cum perficere non potuissent quod intendebant, accusatione nituntur hunc attrahere, ut vel timore cogeretur dicere quod non erat. Rursum autem magnam demonstrat æquitatem. Vers. 26. Respondit nostis. Eo enim tempore Christus immixtus erat populo; nam quasi Φαρισαίων. Επεσημήνατο καὶ τὴν αἵρεσιν αὐτῶν, ἐμφαίνων τὸ περίεργον τούτων και σχολιόν. Καὶ ἠρώτησαν - προφήτης; Μη δυνηθέντες ἀνύσαι τὸ σπουδαζόμενον, ἐπιχειροῦσιν ἐγκλήματα τοῦτον ὑποβαλεῖν, ἵνα φοβηθεὶς ἀναγκασθῇ εἰπεῖν, ὅπερ οὐκ ἦν. Ο δὲ πάλιν ἐνδείκνυται πολλὴν ἐπιεί χειαν. Απεκρίθη — οἴδατε. "Ην γὰρ ὁ Χριστὸς ἀναμε μιγμένος τότε τῷ λαῷ. Ως εἷς γὰρ τῶν πολλῶν ἡγο unus e vulgo veniebat ad baptismum, quod divina χετο ἐπὶ τὸ βάπτισμα, καὶ ἐγνώσθη τοῦτο τῷ Ἰωάννῃ revelatione Joanni innotuerat. Id autem quod addit, Quem vos non nostis, de illius divinitate diclum est. Vers. 27. Ipse fuit. De quo videlicet verbum istud dicebam. Est autem superius declaratum. Vers. 27. Cujus calceamenti. Sublimiter id quod est in Christo incomparabile hinc demonstrat, dicens: Neque inter postremos ejus servos nuinerari mereor, propter magnitudinem consideratæ in eo divinitatis. Pustremis namque ministris aplari solent hujusmodi ministeria. Quare autem ad principium Evangelii juxta Marcum dicti illius expositionem quo dicitur: Et prædicabat dicens: Venit is qui me fortior est post me, cujus non sum idoneus ut procumbens solvam corrigium calceamentorum ipsius”. Vers. 28 Hac · baptizans. Emendatiora exemplaria, in Bethabara scribunt; nam Belhania non est sita trans Jordanem aut in deserto, sed prope Hierosolyma. Demonstrat autem locum, ostendens quod multis præsentibus Joannes ea quæ de Christo erant prædicabat. Omnia vero quæ interim acciderunt prætermittens: puta quomodo baptizatus est, quomodo colitus accepit testimonium, jejunium præterea quadraginta dierum in deserto ac tentationes, tanquam ab aliis jam evangelistis narrata: refert deinceps quæ post descensum ejus a deserto contigerunt, et ab illis relicta sunt. Vers. 29. Postero die — se. In crastino post de. scensum ejus a deserto scilicet; adhuc enim circa Jordanem permanebat Joannes. Quare autein venit ad ipsum? Quia suspicabantur quidam venisse tanquam peccatorem ad ba- "Marc. 1, 7. διὰ θείας ἀποκαλύψεως. Τὸ δὲ, "Ον ὑμεῖς οὐκ ο δατε, περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἴρηται. Αὐτός γέγονε. Περὶ οὗ δηλονότι τὸν λόγον τοῦτον ἔλεγον. Ερμηνεύθη δὲ ἀνωτέρω. Οὗ – υποδήματος. Τὸ καθ' ὑπεροχὴν ἀσύγκρι τον τοῦ Χριστοῦ δείκνυσιν ἐντεῦθεν, λέγων ὅτι οὐδ εἰς τοὺς ἐσχάτους αὐτοῦ δούλους ταχθῆναι δύναμαι διὰ τὸ μέγεθος τῆς ἡνωμένης αὐτῷ θεότητος. Τοῖ; γὰρ ἐσχάτοις οἰκέταις ἐπιτέτραπται ἡ τοιαύτη ὑπη ρεσία. Ζήτησον δὲ καὶ ἐν προοιμίοις τοῦ κατὰ Μάρχον Εὐαγγελίου τὴν ἐξήγησιν τοῦ, καὶ ἐκήρυσσε λέγων Ερχεται ὁ ισχυρότερός μου ὀπίσω μου, οὐ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς κύψας λύεται τὴν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ. Ταῦτα – βαπτίζων. Τὰ ἀκριβῆ τῶν ἀντιγράφων ἐν Βηθαβαρά γράφουσιν. Ἡ γὰρ Βηθανία οὐ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, οὐδ᾽ ἐπὶ τῆς ἐρήμου ἐστὶν, ἀλλ' ἐγγύς που τῶν Ἱεροσολύμων. Επισημαίνεται δὲ τὸν τόπον, δεικνύων ὅτι πολλῶν παρόντων ὁ Ιωάννης ἐκήρυττε τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ. Τα μεταξὺ δὲ πάντα παραδραμών, πώς τε ἐβαπτισθή, πῶς καὶ ἄνωθεν ἐμαρτυρήση, καὶ τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ τεσσαρακονθήμερον νηστείαν, καὶ τοὺς πειρασμούς, τοῖς ἄλλοις εὐαγγελισταῖς ἀπηγγελμένα, λοιπόν διηγεῖται τὰ μετὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἐρήμου κάθοδο, αυτ του, παραλελειμμένα τούτοις. Τα ἐπαύριον — αὐτόν. Τῇ ἐπαύριον, μετὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἐρήμου κάθοδον αὐτοῦ δηλονότι. Ετι γάρ παρὰ τὸν Ἰερδάνην διέτριβεν ὁ Ἰωάννης. Καὶ τίνος ἔνεκεν ἔρχετα πρὸς αὐτόν; Επείπερ ὑπώπτευόν τινες ὅτι ὡς ἁμαρτωλό; ἐβαπτίσθη καὶ Varia lectiones et nols. Codices probatiores cum Chrysostomo nunc appellat eos, qui sunt temere corrupti ab Origene. Vide_quæ dixi ad h. 1. in edit. N. Test. Quoniam haec Belbania non erat prope Hierosolymas, propterea Joannes addidit, πέραν τοῦ Ἰορδάνου. Teste ipso Origene, Heracleon etiam legit Bethania. Alque ita haud dubie legerunt omnes ante Origenem et Origenes ipsc. Eadem hic crisis est, que est, Matth. v, 22, in vocabulo sixň. Nam illud Origenes propter suam theologiam moralem, hoc propter suam geographiam cortexlt. Han denke sich Köln am Rhein, an der Spree, an der Unstrut. Wenn ich nan sagte, Köln an der Elbe, und jemand wollte mich aus Büsching, mit dem doch des Origenes alte Weiber, von welchener die Geographie gelernt, nicht zu vergleichen sind, widerlegen, wer würde nicht lachen? Und waren denn, nach so vielen Zerstörungen noch alle kleine Flecken, als Origenes auf die Wanderschaft gieng? Tá abest A.

· CAP. I. nunc ad Joannem, ut occasionem illi daret corrigendi perfectiori testimonio hujusmodi suspicionem. αὐτὸς εἰς μετάνοιαν ἐπίσης τοῖς ἄλλοις· ἔρχεται ptismum in poenitentiam more aliorum. Venit ergo νῦν πρὸς τὸν Ἰωάννην, διδοὺς αὐτῷ ἀφορμὴν διορθώσασθαι τὴν τοιαύτην ύποψίαν διὰ μαρτυ ρίας ἐντελεστέρας. Καὶ — Θεοῦ. Ἀμνὸν αὐτὸν προσηγόρευσεν, ἀναμιμνήσκων αὐτοὺς τῆς τε τοῦ νόμου σκιᾶς, καὶ τῆς Ησαίου προφητείας, καὶ λέγων· Ἰδοὺ ὁ ᾿Αμνός, ὁ ἐν τῷ νόμῳ σκιαγραφούμενος, καὶ ὑπὸ Ησαΐου καταγγελλόμενος· εἶτα προστίθησι καὶ τὸ ἰδιαίτατον καὶ ἐξαίρετον αὐτοῦ, ὅτι ὁ παρά Θεοῦ πεμφθεὶς εἰς σφαγὴν ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἀνο θρώπων. Η ὁ θεῖος, διὰ τὴν ἐν αὐτῷ θεότητα. Ο — κόσμου Ο μὲν γὰρ ἀμνὸς τοῦ νόμου θυόμενος ἁμαρτίαν ἑνὸς γένους ἀφήσει του Ισραηλιτικοῦ, ὡς τύπος καὶ προχάραγμα και σκιὰ τῆς ἀληθείας· ὁ δὲ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ σφαγιασθεὶς τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου παντὸς ἀφαιρεῖ, καὶ καθαίρει τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ, ὡς ἀλήθεια. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἄλογος, οὗτος δὲ λογικός· καὶ οὐ τοῦτο μόν νον, ἀλλὰ καὶ θεῖος. Αμαρτίας δὲ νόει μή μόνον τὰς ψυχικὰς κηλίδας, ὧν ἐλευθερεῖ τοὺς τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ φυλάσσοντας, ἀλλὰ καὶ τὰς σωματικὰς ἀρ ἑωστίας, ὧν ἀπαλλάττει τοὺς κάμνοντας. Εἰπὼν δὲ ὅτι ῾Ο αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου, ἔλυσε τὴν προειρημένην ὑποψίαν. Ο γὰρ τὰς τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ἁμαρτίας ἀφαιρῶν εἴδη λον ὅτι οὐκ ἔχει ἁμαρτίας· [μή ἔχων δὲ ἁμαρτίας,] δι' ἑτέραν πάντως αἰτίαν ἦλθεν ἐπὶ τὸ βάπτισμα, ἣν αὐτὸς ὁ Βαπτιστής ἐρεῖ μετά μι κρόν Πάλιν δὲ λέγει τόν Εμπροσθέν μου γέ γονε, καὶ τὸ Πρῶτος μου ἦν, ἀνυποστόλως ἑαυτὸν μὲν ἐξευτελίζων ὡς δοῦλον, ἐκεῖνον δὲ ἀσυγκρίτως ὑπερτιθεὶς ὡς Δεσπότην. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν. Ινα μὴ νομίσωσιν ὅτι ἔκπαλαι γνωρίζων αὐτὸν τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ μαρτ τυρεί, χαριζόμενος ὡς συγγενεῖ, φησὶν ὅτι οὐκ ἐγίνωσκον αὐτὸν πρὸ τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην, ἅτε τὸν ἅπαντα χρόνον ἐν ταῖς ἐρήμοις δια τρίβων. Καὶ μὴν ἔμβρυον ὤν, Εμβρυον όντα τοῦτον ἐγνώρισε καὶ ἐσκίρτησεν ἐν ἀγαλλιάσει, ὡς ὁ Λουκᾶς ἔγραψεν ἀλλ᾽ οὐ κατὰ φύσιν, ὑπερφυῶς δὲ αὐτὸν ἐγνώρισε 25 Luc. 1, 41. Νῦν abest Α. Vers. 29. Ει Dei. Agnum.psum appellavit, adl memoriam eis adducens umbras Veteris Testamenti, ac Isaiæ prophetiam. Tanquam diceret: Ecce Agnus in lege figuratus, et ab Isaia annuntiatus. Deinde addit etiam id quod precipuum est ejus, puta quod a Deo missus sit ad immolanduin pro salute hominum. Vel Dei, hoe est divinus, propter suam divim talem. Vers. 29. Qus - mundi. Agnus siquidem qui in lege sacrificabatur, unius Israelitici populi aufere bat peccatum tanquam figura, signum et umbra veritatis. Agnus autem Dei immolatus, totius mundi aufert peccatum, et tanquani veritas, eos qui in mundo sunt purificat. Ille siquidem irrationalis erat, hic vero rationalis: nec solum hoc, verum ctiam divinus. Peccata autem non tantum animæ dicit maculas, a quibus liberi sunt, qui ejus servant præcepta: verum etiam corporeas infirmitates, a quibus ægrotantes liberat. Dicens autem: Qui tollit peccatum mundi, solvit prædictam suspicionem. Nam qui aliorum aufert peccata manifestum est quod ipse non habeat peccata; qui autem peccatis non est obnoxius, alia omnino causa venit ad baptismum, quam ipse Baptista paulo post referet. Rursum alibi dicit, Ante me fuit; et, Prior mé erat, se ipsum intrepide tanquam servum dejiciens, illum autem quasi Dominum incomparabiliter extollens. Vers. 31. Et ego nesciebam eum. Ne putarent quod illum jam olim cognoscens talia de eo ferret testimonia, gratiam illi præstans tanquam cognato ait Ego ignorabam eum priusquam ad Jordanem veniret, utpote semper in deserto versatus. Atqui cum adhuc in matris esset utero, cognovit eum, et præ gaudio exsultavit, quemadmodum scripsit Lucas. Verum id non fuit naturaliter Varia lectiones et note. Codex uterque in margine: Ἐν ταῖς θυσίαις. llic rursus uterque in margine babet: Οὗτος τὰς ἁμαρτίας αίρει.. Respicit Isa. Lili, Τ. Versus ergo tricesimus abest etiam a codice lentenii, uti ab utroque Mosquensi, nisi quod in uno horum a manu recentiori additus est in margine. Sed ultima pars hujus scholii, a vocabulis, πάλιν δὲ λέγει τὸ κ. τ. λ. satis declarat, Euthymium hæc legisse. Nescio ergo, quod casu in triLus codicibus desit. Quomodo hic versus legatur apud Origenem, notavi jam in mea N. Test. editione. Junctim versum 30 et 31, laudat Orig. t. IV, p. 24. Chrysostomi varietates etiam 1. 1. notavi. Per errorem autem Chrysost. L. VIII, p. 75 B, verba Ο ὀπίσω μου έρχεται ἀνήρ, Matthæo tribuit, quæ nullibi apud Matthæum leguntur. Cyrillus Alexandrinus eo in loco, ubi hunc versum interpretatur, nihil mutat præter hoc, quod ¿yw, post cʊ, omittit. Idem hunc versum repetit t. V, part. 2, in epistolis p. 186, et de recta tide, p. 113 D, ubi etiam data opera Evangelium Joannis tractat. Hic serval illud εγώ. Consistit ergo hic versus, cum cæleroruni cod.d. Græcorum auctoritate, tum vero etiam versionum et Patrum consensu. Inclusa absunt Α. Μετά μικρόν τε πάλιν λέγει Α. Hentenius h. I inculcavit, alibi. Sed ἀλλαχοῦ neuter meorum habet. Forte autcm volebat.

· CAP. I. nunc ad Joannem, ut occasionem illi daret corrigendi perfectiori testimonio hujusmodi suspicionem. αὐτὸς εἰς μετάνοιαν ἐπίσης τοῖς ἄλλοις· ἔρχεται ptismum in poenitentiam more aliorum. Venit ergo νῦν πρὸς τὸν Ἰωάννην, διδοὺς αὐτῷ ἀφορμὴν διορθώσασθαι τὴν τοιαύτην ύποψίαν διὰ μαρτυ ρίας ἐντελεστέρας. Καὶ — Θεοῦ. Ἀμνὸν αὐτὸν προσηγόρευσεν, ἀναμιμνήσκων αὐτοὺς τῆς τε τοῦ νόμου σκιᾶς, καὶ τῆς Ησαίου προφητείας, καὶ λέγων· Ἰδοὺ ὁ ᾿Αμνός, ὁ ἐν τῷ νόμῳ σκιαγραφούμενος, καὶ ὑπὸ Ησαΐου καταγγελλόμενος· εἶτα προστίθησι καὶ τὸ ἰδιαίτατον καὶ ἐξαίρετον αὐτοῦ, ὅτι ὁ παρά Θεοῦ πεμφθεὶς εἰς σφαγὴν ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἀνο θρώπων. Η ὁ θεῖος, διὰ τὴν ἐν αὐτῷ θεότητα. Ο — κόσμου Ο μὲν γὰρ ἀμνὸς τοῦ νόμου θυόμενος ἁμαρτίαν ἑνὸς γένους ἀφήσει του Ισραηλιτικοῦ, ὡς τύπος καὶ προχάραγμα και σκιὰ τῆς ἀληθείας· ὁ δὲ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ σφαγιασθεὶς τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου παντὸς ἀφαιρεῖ, καὶ καθαίρει τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ, ὡς ἀλήθεια. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἄλογος, οὗτος δὲ λογικός· καὶ οὐ τοῦτο μόν νον, ἀλλὰ καὶ θεῖος. Αμαρτίας δὲ νόει μή μόνον τὰς ψυχικὰς κηλίδας, ὧν ἐλευθερεῖ τοὺς τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ φυλάσσοντας, ἀλλὰ καὶ τὰς σωματικὰς ἀρ ἑωστίας, ὧν ἀπαλλάττει τοὺς κάμνοντας. Εἰπὼν δὲ ὅτι ῾Ο αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου, ἔλυσε τὴν προειρημένην ὑποψίαν. Ο γὰρ τὰς τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ἁμαρτίας ἀφαιρῶν εἴδη λον ὅτι οὐκ ἔχει ἁμαρτίας· [μή ἔχων δὲ ἁμαρτίας,] δι' ἑτέραν πάντως αἰτίαν ἦλθεν ἐπὶ τὸ βάπτισμα, ἣν αὐτὸς ὁ Βαπτιστής ἐρεῖ μετά μι κρόν Πάλιν δὲ λέγει τόν Εμπροσθέν μου γέ γονε, καὶ τὸ Πρῶτος μου ἦν, ἀνυποστόλως ἑαυτὸν μὲν ἐξευτελίζων ὡς δοῦλον, ἐκεῖνον δὲ ἀσυγκρίτως ὑπερτιθεὶς ὡς Δεσπότην. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν. Ινα μὴ νομίσωσιν ὅτι ἔκπαλαι γνωρίζων αὐτὸν τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ μαρτ τυρεί, χαριζόμενος ὡς συγγενεῖ, φησὶν ὅτι οὐκ ἐγίνωσκον αὐτὸν πρὸ τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην, ἅτε τὸν ἅπαντα χρόνον ἐν ταῖς ἐρήμοις δια τρίβων. Καὶ μὴν ἔμβρυον ὤν, Εμβρυον όντα τοῦτον ἐγνώρισε καὶ ἐσκίρτησεν ἐν ἀγαλλιάσει, ὡς ὁ Λουκᾶς ἔγραψεν ἀλλ᾽ οὐ κατὰ φύσιν, ὑπερφυῶς δὲ αὐτὸν ἐγνώρισε 25 Luc. 1, 41. Νῦν abest Α. Vers. 29. Ει Dei. Agnum.psum appellavit, adl memoriam eis adducens umbras Veteris Testamenti, ac Isaiæ prophetiam. Tanquam diceret: Ecce Agnus in lege figuratus, et ab Isaia annuntiatus. Deinde addit etiam id quod precipuum est ejus, puta quod a Deo missus sit ad immolanduin pro salute hominum. Vel Dei, hoe est divinus, propter suam divim talem. Vers. 29. Qus - mundi. Agnus siquidem qui in lege sacrificabatur, unius Israelitici populi aufere bat peccatum tanquam figura, signum et umbra veritatis. Agnus autem Dei immolatus, totius mundi aufert peccatum, et tanquani veritas, eos qui in mundo sunt purificat. Ille siquidem irrationalis erat, hic vero rationalis: nec solum hoc, verum ctiam divinus. Peccata autem non tantum animæ dicit maculas, a quibus liberi sunt, qui ejus servant præcepta: verum etiam corporeas infirmitates, a quibus ægrotantes liberat. Dicens autem: Qui tollit peccatum mundi, solvit prædictam suspicionem. Nam qui aliorum aufert peccata manifestum est quod ipse non habeat peccata; qui autem peccatis non est obnoxius, alia omnino causa venit ad baptismum, quam ipse Baptista paulo post referet. Rursum alibi dicit, Ante me fuit; et, Prior mé erat, se ipsum intrepide tanquam servum dejiciens, illum autem quasi Dominum incomparabiliter extollens. Vers. 31. Et ego nesciebam eum. Ne putarent quod illum jam olim cognoscens talia de eo ferret testimonia, gratiam illi præstans tanquam cognato ait Ego ignorabam eum priusquam ad Jordanem veniret, utpote semper in deserto versatus. Atqui cum adhuc in matris esset utero, cognovit eum, et præ gaudio exsultavit, quemadmodum scripsit Lucas. Verum id non fuit naturaliter Varia lectiones et note. Codex uterque in margine: Ἐν ταῖς θυσίαις. llic rursus uterque in margine babet: Οὗτος τὰς ἁμαρτίας αίρει.. Respicit Isa. Lili, Τ. Versus ergo tricesimus abest etiam a codice lentenii, uti ab utroque Mosquensi, nisi quod in uno horum a manu recentiori additus est in margine. Sed ultima pars hujus scholii, a vocabulis, πάλιν δὲ λέγει τὸ κ. τ. λ. satis declarat, Euthymium hæc legisse. Nescio ergo, quod casu in triLus codicibus desit. Quomodo hic versus legatur apud Origenem, notavi jam in mea N. Test. editione. Junctim versum 30 et 31, laudat Orig. t. IV, p. 24. Chrysostomi varietates etiam 1. 1. notavi. Per errorem autem Chrysost. L. VIII, p. 75 B, verba Ο ὀπίσω μου έρχεται ἀνήρ, Matthæo tribuit, quæ nullibi apud Matthæum leguntur. Cyrillus Alexandrinus eo in loco, ubi hunc versum interpretatur, nihil mutat præter hoc, quod ¿yw, post cʊ, omittit. Idem hunc versum repetit t. V, part. 2, in epistolis p. 186, et de recta tide, p. 113 D, ubi etiam data opera Evangelium Joannis tractat. Hic serval illud εγώ. Consistit ergo hic versus, cum cæleroruni cod.d. Græcorum auctoritate, tum vero etiam versionum et Patrum consensu. Inclusa absunt Α. Μετά μικρόν τε πάλιν λέγει Α. Hentenius h. I inculcavit, alibi. Sed ἀλλαχοῦ neuter meorum habet. Forte autcm volebat.

· CAP. I. nunc ad Joannem, ut occasionem illi daret corrigendi perfectiori testimonio hujusmodi suspicionem. αὐτὸς εἰς μετάνοιαν ἐπίσης τοῖς ἄλλοις· ἔρχεται ptismum in poenitentiam more aliorum. Venit ergo νῦν πρὸς τὸν Ἰωάννην, διδοὺς αὐτῷ ἀφορμὴν διορθώσασθαι τὴν τοιαύτην ύποψίαν διὰ μαρτυ ρίας ἐντελεστέρας. Καὶ — Θεοῦ. Ἀμνὸν αὐτὸν προσηγόρευσεν, ἀναμιμνήσκων αὐτοὺς τῆς τε τοῦ νόμου σκιᾶς, καὶ τῆς Ησαίου προφητείας, καὶ λέγων· Ἰδοὺ ὁ ᾿Αμνός, ὁ ἐν τῷ νόμῳ σκιαγραφούμενος, καὶ ὑπὸ Ησαΐου καταγγελλόμενος· εἶτα προστίθησι καὶ τὸ ἰδιαίτατον καὶ ἐξαίρετον αὐτοῦ, ὅτι ὁ παρά Θεοῦ πεμφθεὶς εἰς σφαγὴν ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἀνο θρώπων. Η ὁ θεῖος, διὰ τὴν ἐν αὐτῷ θεότητα. Ο — κόσμου Ο μὲν γὰρ ἀμνὸς τοῦ νόμου θυόμενος ἁμαρτίαν ἑνὸς γένους ἀφήσει του Ισραηλιτικοῦ, ὡς τύπος καὶ προχάραγμα και σκιὰ τῆς ἀληθείας· ὁ δὲ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ σφαγιασθεὶς τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου παντὸς ἀφαιρεῖ, καὶ καθαίρει τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ, ὡς ἀλήθεια. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἄλογος, οὗτος δὲ λογικός· καὶ οὐ τοῦτο μόν νον, ἀλλὰ καὶ θεῖος. Αμαρτίας δὲ νόει μή μόνον τὰς ψυχικὰς κηλίδας, ὧν ἐλευθερεῖ τοὺς τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ φυλάσσοντας, ἀλλὰ καὶ τὰς σωματικὰς ἀρ ἑωστίας, ὧν ἀπαλλάττει τοὺς κάμνοντας. Εἰπὼν δὲ ὅτι ῾Ο αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου, ἔλυσε τὴν προειρημένην ὑποψίαν. Ο γὰρ τὰς τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ἁμαρτίας ἀφαιρῶν εἴδη λον ὅτι οὐκ ἔχει ἁμαρτίας· [μή ἔχων δὲ ἁμαρτίας,] δι' ἑτέραν πάντως αἰτίαν ἦλθεν ἐπὶ τὸ βάπτισμα, ἣν αὐτὸς ὁ Βαπτιστής ἐρεῖ μετά μι κρόν Πάλιν δὲ λέγει τόν Εμπροσθέν μου γέ γονε, καὶ τὸ Πρῶτος μου ἦν, ἀνυποστόλως ἑαυτὸν μὲν ἐξευτελίζων ὡς δοῦλον, ἐκεῖνον δὲ ἀσυγκρίτως ὑπερτιθεὶς ὡς Δεσπότην. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν. Ινα μὴ νομίσωσιν ὅτι ἔκπαλαι γνωρίζων αὐτὸν τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ μαρτ τυρεί, χαριζόμενος ὡς συγγενεῖ, φησὶν ὅτι οὐκ ἐγίνωσκον αὐτὸν πρὸ τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην, ἅτε τὸν ἅπαντα χρόνον ἐν ταῖς ἐρήμοις δια τρίβων. Καὶ μὴν ἔμβρυον ὤν, Εμβρυον όντα τοῦτον ἐγνώρισε καὶ ἐσκίρτησεν ἐν ἀγαλλιάσει, ὡς ὁ Λουκᾶς ἔγραψεν ἀλλ᾽ οὐ κατὰ φύσιν, ὑπερφυῶς δὲ αὐτὸν ἐγνώρισε 25 Luc. 1, 41. Νῦν abest Α. Vers. 29. Ει Dei. Agnum.psum appellavit, adl memoriam eis adducens umbras Veteris Testamenti, ac Isaiæ prophetiam. Tanquam diceret: Ecce Agnus in lege figuratus, et ab Isaia annuntiatus. Deinde addit etiam id quod precipuum est ejus, puta quod a Deo missus sit ad immolanduin pro salute hominum. Vel Dei, hoe est divinus, propter suam divim talem. Vers. 29. Qus - mundi. Agnus siquidem qui in lege sacrificabatur, unius Israelitici populi aufere bat peccatum tanquam figura, signum et umbra veritatis. Agnus autem Dei immolatus, totius mundi aufert peccatum, et tanquani veritas, eos qui in mundo sunt purificat. Ille siquidem irrationalis erat, hic vero rationalis: nec solum hoc, verum ctiam divinus. Peccata autem non tantum animæ dicit maculas, a quibus liberi sunt, qui ejus servant præcepta: verum etiam corporeas infirmitates, a quibus ægrotantes liberat. Dicens autem: Qui tollit peccatum mundi, solvit prædictam suspicionem. Nam qui aliorum aufert peccata manifestum est quod ipse non habeat peccata; qui autem peccatis non est obnoxius, alia omnino causa venit ad baptismum, quam ipse Baptista paulo post referet. Rursum alibi dicit, Ante me fuit; et, Prior mé erat, se ipsum intrepide tanquam servum dejiciens, illum autem quasi Dominum incomparabiliter extollens. Vers. 31. Et ego nesciebam eum. Ne putarent quod illum jam olim cognoscens talia de eo ferret testimonia, gratiam illi præstans tanquam cognato ait Ego ignorabam eum priusquam ad Jordanem veniret, utpote semper in deserto versatus. Atqui cum adhuc in matris esset utero, cognovit eum, et præ gaudio exsultavit, quemadmodum scripsit Lucas. Verum id non fuit naturaliter Varia lectiones et note. Codex uterque in margine: Ἐν ταῖς θυσίαις. llic rursus uterque in margine babet: Οὗτος τὰς ἁμαρτίας αίρει.. Respicit Isa. Lili, Τ. Versus ergo tricesimus abest etiam a codice lentenii, uti ab utroque Mosquensi, nisi quod in uno horum a manu recentiori additus est in margine. Sed ultima pars hujus scholii, a vocabulis, πάλιν δὲ λέγει τὸ κ. τ. λ. satis declarat, Euthymium hæc legisse. Nescio ergo, quod casu in triLus codicibus desit. Quomodo hic versus legatur apud Origenem, notavi jam in mea N. Test. editione. Junctim versum 30 et 31, laudat Orig. t. IV, p. 24. Chrysostomi varietates etiam 1. 1. notavi. Per errorem autem Chrysost. L. VIII, p. 75 B, verba Ο ὀπίσω μου έρχεται ἀνήρ, Matthæo tribuit, quæ nullibi apud Matthæum leguntur. Cyrillus Alexandrinus eo in loco, ubi hunc versum interpretatur, nihil mutat præter hoc, quod ¿yw, post cʊ, omittit. Idem hunc versum repetit t. V, part. 2, in epistolis p. 186, et de recta tide, p. 113 D, ubi etiam data opera Evangelium Joannis tractat. Hic serval illud εγώ. Consistit ergo hic versus, cum cæleroruni cod.d. Græcorum auctoritate, tum vero etiam versionum et Patrum consensu. Inclusa absunt Α. Μετά μικρόν τε πάλιν λέγει Α. Hentenius h. I inculcavit, alibi. Sed ἀλλαχοῦ neuter meorum habet. Forte autcm volebat.

sed supernaturaliter tunc eum cognovit, et quo modo τότε, καὶ ὡς οὐδεὶς τῶν πάντων ἀνθρώπων. Νῦν nullus omnino hominum cognovit. Nunc autem δὲ, τριῶν οὐτῶν γνώσεων, τῆς δι' ὄψεως, καὶ τῆς δ' triplici cognitione cognovit: puta per visum, per ἀκοῆς, καὶ τῆς προφητικῆς, κατ᾽ οὐδεμίαν αὐτῶν auditum, perque propheticam notitiam, quarum ἐγίνωσκε τὸν Χριστόν, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ τὸν Ἰορ nulla Christum cognoscebat, priusquam ad Jorda- δάνην· τότε δὲ λοιπὸν καὶ κατὰ τὰς τρεῖς ἔγνω nem veniret, deinde aulem triplici hoc modo cogno- αὐτόν. Καὶ γὰρ ἀπεκαλύφθη τε αὐτῷ προφητικῶς vit eum. Siquidem prophetice ei revelata sunt τὰ περὶ αὐτοῦ· διὸ καὶ ἔλεγεν, Ο ὀπίσω μου quæ de ipso erant: ideo et dixit: Qui post me ven- ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε. Καὶ εἶδεν αὐτ turus est, ante me fuit. Vidit quoque. eum; illum τόν· διὸ καὶ διεκώλυεν αὐτὸν λέγων· Εγώ namque probibebat dicens: Ego a te debeo bapli- χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι· καὶ ἤκουσε zari, et ul venis ad me "? Audivit præterea vocem de περὶ αὐτοῦ, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, illo dicentem: Hic est Filius meus dilectus in quo miki ἐν ᾧ εὐδόκησε, ὡς οἱ ἄλλοι εὐαγγελισταὶ ἐδίcomplacitum est, sicut alii evangelista docuerunt ". δαξαν. Vers. 51. Sed ΑΠ' baptisans. Ecce dixit etiam βαπτίζων. Ἰδοὺ εἶπε καὶ τὴν αἰτίαν causam, ob quam venit et ipse ut baptizaret, et δι' ἦν αὐτός τε ἦλθε βαπτίζειν, καὶ ὁ Χριστὸς παρ Christus ut baptizaretur. Una siquidem eadem- εγένετο βαπτισθῆναι. Μια γὰρ καὶ ἡ αὐτὴ καὶ que fuit et hujus causa et illius, videlieet, ut manifestaretur Christus Israelitis. Nam a Deo missus fuerat Joannes ad Jordanem, ut baptisma pœnitentiæ prædicaret, quo propter baptisma molti concurrerent, et astans Christus in medio multorum, utpote baptizandus, testimonium acciperet, inferue quidem a Joanne, superno vero a Patre et Spiritu sancto; atque hinc ipsos attrahens, myste ria docere, ac mirabilia operari inciperet; neque enim ita concurrissent omnes, neque ita testimonium audivissent, nisi hoc factum fuisset. Vers. 32. Ει — Vers. 33. sancto. Rursum ait: Nesciebam eum, ut proprium testimonium ab omni suspicione removeret. Verum quando dixit ei Deus: Super quem videris Spiritum descendentem, el cætera? Quando quæ de Christo erant ipsi revelavit, illo nondum manifestato: tunc siquidem et hæc et alia dixit. Postea vero ipsum quoque demonstravit ad baptismum accedentem. Præsens itaque evangelista ea, ut dictum est, prætermisit, quæ circa Domini baptisma ab aliis evangelistis conscripta sunt. Matthæus vero hæc cæteris latius enarravit: lege ergo illa ad perfectiorem habendam cognitionem. Vers. 34. Et ego vidi. Spiritum videlicet descen dentem, et manentein super eum. Fers. 34. Ει — Dei. Et ubi hoc perhibuit testinonium? neque enim usquam scriptum est. Omnino sane hoc testificatus est: relictum est autem ab evangelistis, quemadmodum et alia multa. Vers. 35. Postero die Vers. 56. Dei. Non vulgari modo neque casu hæc de ipso loquitur, sed quia nondum Judæorum insensibilitatem attigerat; nemo enim quidquam de ipso interrogaverǝl; τούτου κἀκείνου, ὅτι ἵνα φανερωθῇ τοῖς Ἰσραηλί ταις. Επέμφθη γὰρ ὁ Ἰωάννης ὑπὸ Θεοῦ πρὸς τὸν Ἰορδάνην κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας, ἵνα διὰ τὸ βάπτισμα συνδράμωσι πολλοὶ, καὶ ἐπιστὰς ὁ Χριστὸς ὡς βαπτισθησόμενος, μέσον πολλῶν μαρ τυρηθῇ, κάτωθεν μὲν παρὰ Ἰωάννου, ἄνωθεν δὲ παρὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἐντεῦθεν ἐπισπασάμενο; αὐτοὺς, ἄρξητα, μυστο αγωγεῖν καὶ θαυματουργεῖν. Οὐδὲ γὰρ ἂν οὗτο συνέδραμον ἅπαντες, οὐδ' ἂν ἤκουσαν τῆς τοιαύτης οὕτω μαρτυρίας, εἰ μὴ τοῦτο γέγονε. Καὶ — ἁγίῳ. Πάλιν τὸ, Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, ἵνα ἀνύποπτον πάντη τὴν οἰκείαν μαρτυρίαν ἐργά σηται. ᾿Αλλὰ πότε εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεός, Εφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον, καὶ τὰ ἑξῆς; Ὅτε δηλονότι, μήπω φανέντος, τὰ περὶ αὐτοῦ ἀπεκάλυ ψεν αὐτῷ. Τότε μὲν γὰρ τά τε ἄλλα καὶ τοῦτο εἶν πεν· ὕστερον δὲ καὶ ὑπέδειξεν αὐτὸν παραγενόμε νον ἐπὶ τὸ βαπτισθῆναι. Ο μὲν οὖν παρών εὐαγγελιστής, ὡς εἴρηται, κα ρέδραμε τὰ κατὰ τὸ βάπτισμα τοῦ Σωτῆρος, ὡς τοῖς ἄλλοις προϊστορηθέντα· ὁ δὲ Ματθαίος πλατύτε ρον τῶν ἄλλων ἀπήγγειλεν αὐτά· καὶ ἀνάγνωθι κάτ κεῖνα πρὸς ἐντελεστέραν διάγνωσιν. Κἀγὼ ἑώρακα. Τὸ Πνεῦμα, δηλαδὴ καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Καὶ — Θεοῦ. Καὶ ποῦ τοῦτο μεμαρτύρηκεν; οὐδα μοῦ γὰρ ἀναγέγραπται. Μεμαρτύρηκε μὲν τοῦτο πάντως παραλέλειπται δὲ τοῖς εὐαγγελισταῖς, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλά. Τῇ ἐπαύριον — Θεοῦ. Οὐχ ἁπλῶς, οὐδὲ ὡ; ἔτυχε, τὰ αὐτὰ περὶ αὐτοῦ φθέγγεται, ἀλλ' ἐπείπερ οὔπω καθίκετο τῆς ἀναισθησίας τῶν Ἰουδαίων· οὐδεὶς γὰρ αὐτὸν οὐδὲν ἠρώτησε περὶ αὐτοῦ· ἀναγκάζετα: ** Matth. viii, 14. *7 Matth. 111, 17; Marc 11, 41; Lac. m, 22. (57. Εκώλυεν Α. Ηὐδόκησα Α. Καὶ τοῦτο κἀκεῖνος Α. Variæ lectiones et notæ. "Οτι Β. Οὖν interponendum videtur. Forte etiam ἀφυπνίζειν.

sed supernaturaliter tunc eum cognovit, et quo modo τότε, καὶ ὡς οὐδεὶς τῶν πάντων ἀνθρώπων. Νῦν nullus omnino hominum cognovit. Nunc autem δὲ, τριῶν οὐτῶν γνώσεων, τῆς δι' ὄψεως, καὶ τῆς δ' triplici cognitione cognovit: puta per visum, per ἀκοῆς, καὶ τῆς προφητικῆς, κατ᾽ οὐδεμίαν αὐτῶν auditum, perque propheticam notitiam, quarum ἐγίνωσκε τὸν Χριστόν, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ τὸν Ἰορ nulla Christum cognoscebat, priusquam ad Jorda- δάνην· τότε δὲ λοιπὸν καὶ κατὰ τὰς τρεῖς ἔγνω nem veniret, deinde aulem triplici hoc modo cogno- αὐτόν. Καὶ γὰρ ἀπεκαλύφθη τε αὐτῷ προφητικῶς vit eum. Siquidem prophetice ei revelata sunt τὰ περὶ αὐτοῦ· διὸ καὶ ἔλεγεν, Ο ὀπίσω μου quæ de ipso erant: ideo et dixit: Qui post me ven- ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε. Καὶ εἶδεν αὐτ turus est, ante me fuit. Vidit quoque. eum; illum τόν· διὸ καὶ διεκώλυεν αὐτὸν λέγων· Εγώ namque probibebat dicens: Ego a te debeo bapli- χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι· καὶ ἤκουσε zari, et ul venis ad me "? Audivit præterea vocem de περὶ αὐτοῦ, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, illo dicentem: Hic est Filius meus dilectus in quo miki ἐν ᾧ εὐδόκησε, ὡς οἱ ἄλλοι εὐαγγελισταὶ ἐδίcomplacitum est, sicut alii evangelista docuerunt ". δαξαν. Vers. 51. Sed ΑΠ' baptisans. Ecce dixit etiam βαπτίζων. Ἰδοὺ εἶπε καὶ τὴν αἰτίαν causam, ob quam venit et ipse ut baptizaret, et δι' ἦν αὐτός τε ἦλθε βαπτίζειν, καὶ ὁ Χριστὸς παρ Christus ut baptizaretur. Una siquidem eadem- εγένετο βαπτισθῆναι. Μια γὰρ καὶ ἡ αὐτὴ καὶ que fuit et hujus causa et illius, videlieet, ut manifestaretur Christus Israelitis. Nam a Deo missus fuerat Joannes ad Jordanem, ut baptisma pœnitentiæ prædicaret, quo propter baptisma molti concurrerent, et astans Christus in medio multorum, utpote baptizandus, testimonium acciperet, inferue quidem a Joanne, superno vero a Patre et Spiritu sancto; atque hinc ipsos attrahens, myste ria docere, ac mirabilia operari inciperet; neque enim ita concurrissent omnes, neque ita testimonium audivissent, nisi hoc factum fuisset. Vers. 32. Ει — Vers. 33. sancto. Rursum ait: Nesciebam eum, ut proprium testimonium ab omni suspicione removeret. Verum quando dixit ei Deus: Super quem videris Spiritum descendentem, el cætera? Quando quæ de Christo erant ipsi revelavit, illo nondum manifestato: tunc siquidem et hæc et alia dixit. Postea vero ipsum quoque demonstravit ad baptismum accedentem. Præsens itaque evangelista ea, ut dictum est, prætermisit, quæ circa Domini baptisma ab aliis evangelistis conscripta sunt. Matthæus vero hæc cæteris latius enarravit: lege ergo illa ad perfectiorem habendam cognitionem. Vers. 34. Et ego vidi. Spiritum videlicet descen dentem, et manentein super eum. Fers. 34. Ει — Dei. Et ubi hoc perhibuit testinonium? neque enim usquam scriptum est. Omnino sane hoc testificatus est: relictum est autem ab evangelistis, quemadmodum et alia multa. Vers. 35. Postero die Vers. 56. Dei. Non vulgari modo neque casu hæc de ipso loquitur, sed quia nondum Judæorum insensibilitatem attigerat; nemo enim quidquam de ipso interrogaverǝl; τούτου κἀκείνου, ὅτι ἵνα φανερωθῇ τοῖς Ἰσραηλί ταις. Επέμφθη γὰρ ὁ Ἰωάννης ὑπὸ Θεοῦ πρὸς τὸν Ἰορδάνην κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας, ἵνα διὰ τὸ βάπτισμα συνδράμωσι πολλοὶ, καὶ ἐπιστὰς ὁ Χριστὸς ὡς βαπτισθησόμενος, μέσον πολλῶν μαρ τυρηθῇ, κάτωθεν μὲν παρὰ Ἰωάννου, ἄνωθεν δὲ παρὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἐντεῦθεν ἐπισπασάμενο; αὐτοὺς, ἄρξητα, μυστο αγωγεῖν καὶ θαυματουργεῖν. Οὐδὲ γὰρ ἂν οὗτο συνέδραμον ἅπαντες, οὐδ' ἂν ἤκουσαν τῆς τοιαύτης οὕτω μαρτυρίας, εἰ μὴ τοῦτο γέγονε. Καὶ — ἁγίῳ. Πάλιν τὸ, Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, ἵνα ἀνύποπτον πάντη τὴν οἰκείαν μαρτυρίαν ἐργά σηται. ᾿Αλλὰ πότε εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεός, Εφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον, καὶ τὰ ἑξῆς; Ὅτε δηλονότι, μήπω φανέντος, τὰ περὶ αὐτοῦ ἀπεκάλυ ψεν αὐτῷ. Τότε μὲν γὰρ τά τε ἄλλα καὶ τοῦτο εἶν πεν· ὕστερον δὲ καὶ ὑπέδειξεν αὐτὸν παραγενόμε νον ἐπὶ τὸ βαπτισθῆναι. Ο μὲν οὖν παρών εὐαγγελιστής, ὡς εἴρηται, κα ρέδραμε τὰ κατὰ τὸ βάπτισμα τοῦ Σωτῆρος, ὡς τοῖς ἄλλοις προϊστορηθέντα· ὁ δὲ Ματθαίος πλατύτε ρον τῶν ἄλλων ἀπήγγειλεν αὐτά· καὶ ἀνάγνωθι κάτ κεῖνα πρὸς ἐντελεστέραν διάγνωσιν. Κἀγὼ ἑώρακα. Τὸ Πνεῦμα, δηλαδὴ καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Καὶ — Θεοῦ. Καὶ ποῦ τοῦτο μεμαρτύρηκεν; οὐδα μοῦ γὰρ ἀναγέγραπται. Μεμαρτύρηκε μὲν τοῦτο πάντως παραλέλειπται δὲ τοῖς εὐαγγελισταῖς, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλά. Τῇ ἐπαύριον — Θεοῦ. Οὐχ ἁπλῶς, οὐδὲ ὡ; ἔτυχε, τὰ αὐτὰ περὶ αὐτοῦ φθέγγεται, ἀλλ' ἐπείπερ οὔπω καθίκετο τῆς ἀναισθησίας τῶν Ἰουδαίων· οὐδεὶς γὰρ αὐτὸν οὐδὲν ἠρώτησε περὶ αὐτοῦ· ἀναγκάζετα: ** Matth. viii, 14. *7 Matth. 111, 17; Marc 11, 41; Lac. m, 22. (57. Εκώλυεν Α. Ηὐδόκησα Α. Καὶ τοῦτο κἀκεῖνος Α. Variæ lectiones et notæ. "Οτι Β. Οὖν interponendum videtur. Forte etiam ἀφυπνίζειν.

sed supernaturaliter tunc eum cognovit, et quo modo τότε, καὶ ὡς οὐδεὶς τῶν πάντων ἀνθρώπων. Νῦν nullus omnino hominum cognovit. Nunc autem δὲ, τριῶν οὐτῶν γνώσεων, τῆς δι' ὄψεως, καὶ τῆς δ' triplici cognitione cognovit: puta per visum, per ἀκοῆς, καὶ τῆς προφητικῆς, κατ᾽ οὐδεμίαν αὐτῶν auditum, perque propheticam notitiam, quarum ἐγίνωσκε τὸν Χριστόν, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ τὸν Ἰορ nulla Christum cognoscebat, priusquam ad Jorda- δάνην· τότε δὲ λοιπὸν καὶ κατὰ τὰς τρεῖς ἔγνω nem veniret, deinde aulem triplici hoc modo cogno- αὐτόν. Καὶ γὰρ ἀπεκαλύφθη τε αὐτῷ προφητικῶς vit eum. Siquidem prophetice ei revelata sunt τὰ περὶ αὐτοῦ· διὸ καὶ ἔλεγεν, Ο ὀπίσω μου quæ de ipso erant: ideo et dixit: Qui post me ven- ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε. Καὶ εἶδεν αὐτ turus est, ante me fuit. Vidit quoque. eum; illum τόν· διὸ καὶ διεκώλυεν αὐτὸν λέγων· Εγώ namque probibebat dicens: Ego a te debeo bapli- χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι· καὶ ἤκουσε zari, et ul venis ad me "? Audivit præterea vocem de περὶ αὐτοῦ, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, illo dicentem: Hic est Filius meus dilectus in quo miki ἐν ᾧ εὐδόκησε, ὡς οἱ ἄλλοι εὐαγγελισταὶ ἐδίcomplacitum est, sicut alii evangelista docuerunt ". δαξαν. Vers. 51. Sed ΑΠ' baptisans. Ecce dixit etiam βαπτίζων. Ἰδοὺ εἶπε καὶ τὴν αἰτίαν causam, ob quam venit et ipse ut baptizaret, et δι' ἦν αὐτός τε ἦλθε βαπτίζειν, καὶ ὁ Χριστὸς παρ Christus ut baptizaretur. Una siquidem eadem- εγένετο βαπτισθῆναι. Μια γὰρ καὶ ἡ αὐτὴ καὶ que fuit et hujus causa et illius, videlieet, ut manifestaretur Christus Israelitis. Nam a Deo missus fuerat Joannes ad Jordanem, ut baptisma pœnitentiæ prædicaret, quo propter baptisma molti concurrerent, et astans Christus in medio multorum, utpote baptizandus, testimonium acciperet, inferue quidem a Joanne, superno vero a Patre et Spiritu sancto; atque hinc ipsos attrahens, myste ria docere, ac mirabilia operari inciperet; neque enim ita concurrissent omnes, neque ita testimonium audivissent, nisi hoc factum fuisset. Vers. 32. Ει — Vers. 33. sancto. Rursum ait: Nesciebam eum, ut proprium testimonium ab omni suspicione removeret. Verum quando dixit ei Deus: Super quem videris Spiritum descendentem, el cætera? Quando quæ de Christo erant ipsi revelavit, illo nondum manifestato: tunc siquidem et hæc et alia dixit. Postea vero ipsum quoque demonstravit ad baptismum accedentem. Præsens itaque evangelista ea, ut dictum est, prætermisit, quæ circa Domini baptisma ab aliis evangelistis conscripta sunt. Matthæus vero hæc cæteris latius enarravit: lege ergo illa ad perfectiorem habendam cognitionem. Vers. 34. Et ego vidi. Spiritum videlicet descen dentem, et manentein super eum. Fers. 34. Ει — Dei. Et ubi hoc perhibuit testinonium? neque enim usquam scriptum est. Omnino sane hoc testificatus est: relictum est autem ab evangelistis, quemadmodum et alia multa. Vers. 35. Postero die Vers. 56. Dei. Non vulgari modo neque casu hæc de ipso loquitur, sed quia nondum Judæorum insensibilitatem attigerat; nemo enim quidquam de ipso interrogaverǝl; τούτου κἀκείνου, ὅτι ἵνα φανερωθῇ τοῖς Ἰσραηλί ταις. Επέμφθη γὰρ ὁ Ἰωάννης ὑπὸ Θεοῦ πρὸς τὸν Ἰορδάνην κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας, ἵνα διὰ τὸ βάπτισμα συνδράμωσι πολλοὶ, καὶ ἐπιστὰς ὁ Χριστὸς ὡς βαπτισθησόμενος, μέσον πολλῶν μαρ τυρηθῇ, κάτωθεν μὲν παρὰ Ἰωάννου, ἄνωθεν δὲ παρὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἐντεῦθεν ἐπισπασάμενο; αὐτοὺς, ἄρξητα, μυστο αγωγεῖν καὶ θαυματουργεῖν. Οὐδὲ γὰρ ἂν οὗτο συνέδραμον ἅπαντες, οὐδ' ἂν ἤκουσαν τῆς τοιαύτης οὕτω μαρτυρίας, εἰ μὴ τοῦτο γέγονε. Καὶ — ἁγίῳ. Πάλιν τὸ, Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, ἵνα ἀνύποπτον πάντη τὴν οἰκείαν μαρτυρίαν ἐργά σηται. ᾿Αλλὰ πότε εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεός, Εφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον, καὶ τὰ ἑξῆς; Ὅτε δηλονότι, μήπω φανέντος, τὰ περὶ αὐτοῦ ἀπεκάλυ ψεν αὐτῷ. Τότε μὲν γὰρ τά τε ἄλλα καὶ τοῦτο εἶν πεν· ὕστερον δὲ καὶ ὑπέδειξεν αὐτὸν παραγενόμε νον ἐπὶ τὸ βαπτισθῆναι. Ο μὲν οὖν παρών εὐαγγελιστής, ὡς εἴρηται, κα ρέδραμε τὰ κατὰ τὸ βάπτισμα τοῦ Σωτῆρος, ὡς τοῖς ἄλλοις προϊστορηθέντα· ὁ δὲ Ματθαίος πλατύτε ρον τῶν ἄλλων ἀπήγγειλεν αὐτά· καὶ ἀνάγνωθι κάτ κεῖνα πρὸς ἐντελεστέραν διάγνωσιν. Κἀγὼ ἑώρακα. Τὸ Πνεῦμα, δηλαδὴ καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Καὶ — Θεοῦ. Καὶ ποῦ τοῦτο μεμαρτύρηκεν; οὐδα μοῦ γὰρ ἀναγέγραπται. Μεμαρτύρηκε μὲν τοῦτο πάντως παραλέλειπται δὲ τοῖς εὐαγγελισταῖς, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλά. Τῇ ἐπαύριον — Θεοῦ. Οὐχ ἁπλῶς, οὐδὲ ὡ; ἔτυχε, τὰ αὐτὰ περὶ αὐτοῦ φθέγγεται, ἀλλ' ἐπείπερ οὔπω καθίκετο τῆς ἀναισθησίας τῶν Ἰουδαίων· οὐδεὶς γὰρ αὐτὸν οὐδὲν ἠρώτησε περὶ αὐτοῦ· ἀναγκάζετα: ** Matth. viii, 14. *7 Matth. 111, 17; Marc 11, 41; Lac. m, 22. (57. Εκώλυεν Α. Ηὐδόκησα Α. Καὶ τοῦτο κἀκεῖνος Α. Variæ lectiones et notæ. "Οτι Β. Οὖν interponendum videtur. Forte etiam ἀφυπνίζειν.

sed supernaturaliter tunc eum cognovit, et quo modo τότε, καὶ ὡς οὐδεὶς τῶν πάντων ἀνθρώπων. Νῦν nullus omnino hominum cognovit. Nunc autem δὲ, τριῶν οὐτῶν γνώσεων, τῆς δι' ὄψεως, καὶ τῆς δ' triplici cognitione cognovit: puta per visum, per ἀκοῆς, καὶ τῆς προφητικῆς, κατ᾽ οὐδεμίαν αὐτῶν auditum, perque propheticam notitiam, quarum ἐγίνωσκε τὸν Χριστόν, πρὸ τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ τὸν Ἰορ nulla Christum cognoscebat, priusquam ad Jorda- δάνην· τότε δὲ λοιπὸν καὶ κατὰ τὰς τρεῖς ἔγνω nem veniret, deinde aulem triplici hoc modo cogno- αὐτόν. Καὶ γὰρ ἀπεκαλύφθη τε αὐτῷ προφητικῶς vit eum. Siquidem prophetice ei revelata sunt τὰ περὶ αὐτοῦ· διὸ καὶ ἔλεγεν, Ο ὀπίσω μου quæ de ipso erant: ideo et dixit: Qui post me ven- ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε. Καὶ εἶδεν αὐτ turus est, ante me fuit. Vidit quoque. eum; illum τόν· διὸ καὶ διεκώλυεν αὐτὸν λέγων· Εγώ namque probibebat dicens: Ego a te debeo bapli- χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι· καὶ ἤκουσε zari, et ul venis ad me "? Audivit præterea vocem de περὶ αὐτοῦ, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, illo dicentem: Hic est Filius meus dilectus in quo miki ἐν ᾧ εὐδόκησε, ὡς οἱ ἄλλοι εὐαγγελισταὶ ἐδίcomplacitum est, sicut alii evangelista docuerunt ". δαξαν. Vers. 51. Sed ΑΠ' baptisans. Ecce dixit etiam βαπτίζων. Ἰδοὺ εἶπε καὶ τὴν αἰτίαν causam, ob quam venit et ipse ut baptizaret, et δι' ἦν αὐτός τε ἦλθε βαπτίζειν, καὶ ὁ Χριστὸς παρ Christus ut baptizaretur. Una siquidem eadem- εγένετο βαπτισθῆναι. Μια γὰρ καὶ ἡ αὐτὴ καὶ que fuit et hujus causa et illius, videlieet, ut manifestaretur Christus Israelitis. Nam a Deo missus fuerat Joannes ad Jordanem, ut baptisma pœnitentiæ prædicaret, quo propter baptisma molti concurrerent, et astans Christus in medio multorum, utpote baptizandus, testimonium acciperet, inferue quidem a Joanne, superno vero a Patre et Spiritu sancto; atque hinc ipsos attrahens, myste ria docere, ac mirabilia operari inciperet; neque enim ita concurrissent omnes, neque ita testimonium audivissent, nisi hoc factum fuisset. Vers. 32. Ει — Vers. 33. sancto. Rursum ait: Nesciebam eum, ut proprium testimonium ab omni suspicione removeret. Verum quando dixit ei Deus: Super quem videris Spiritum descendentem, el cætera? Quando quæ de Christo erant ipsi revelavit, illo nondum manifestato: tunc siquidem et hæc et alia dixit. Postea vero ipsum quoque demonstravit ad baptismum accedentem. Præsens itaque evangelista ea, ut dictum est, prætermisit, quæ circa Domini baptisma ab aliis evangelistis conscripta sunt. Matthæus vero hæc cæteris latius enarravit: lege ergo illa ad perfectiorem habendam cognitionem. Vers. 34. Et ego vidi. Spiritum videlicet descen dentem, et manentein super eum. Fers. 34. Ει — Dei. Et ubi hoc perhibuit testinonium? neque enim usquam scriptum est. Omnino sane hoc testificatus est: relictum est autem ab evangelistis, quemadmodum et alia multa. Vers. 35. Postero die Vers. 56. Dei. Non vulgari modo neque casu hæc de ipso loquitur, sed quia nondum Judæorum insensibilitatem attigerat; nemo enim quidquam de ipso interrogaverǝl; τούτου κἀκείνου, ὅτι ἵνα φανερωθῇ τοῖς Ἰσραηλί ταις. Επέμφθη γὰρ ὁ Ἰωάννης ὑπὸ Θεοῦ πρὸς τὸν Ἰορδάνην κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας, ἵνα διὰ τὸ βάπτισμα συνδράμωσι πολλοὶ, καὶ ἐπιστὰς ὁ Χριστὸς ὡς βαπτισθησόμενος, μέσον πολλῶν μαρ τυρηθῇ, κάτωθεν μὲν παρὰ Ἰωάννου, ἄνωθεν δὲ παρὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἐντεῦθεν ἐπισπασάμενο; αὐτοὺς, ἄρξητα, μυστο αγωγεῖν καὶ θαυματουργεῖν. Οὐδὲ γὰρ ἂν οὗτο συνέδραμον ἅπαντες, οὐδ' ἂν ἤκουσαν τῆς τοιαύτης οὕτω μαρτυρίας, εἰ μὴ τοῦτο γέγονε. Καὶ — ἁγίῳ. Πάλιν τὸ, Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, ἵνα ἀνύποπτον πάντη τὴν οἰκείαν μαρτυρίαν ἐργά σηται. ᾿Αλλὰ πότε εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεός, Εφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον, καὶ τὰ ἑξῆς; Ὅτε δηλονότι, μήπω φανέντος, τὰ περὶ αὐτοῦ ἀπεκάλυ ψεν αὐτῷ. Τότε μὲν γὰρ τά τε ἄλλα καὶ τοῦτο εἶν πεν· ὕστερον δὲ καὶ ὑπέδειξεν αὐτὸν παραγενόμε νον ἐπὶ τὸ βαπτισθῆναι. Ο μὲν οὖν παρών εὐαγγελιστής, ὡς εἴρηται, κα ρέδραμε τὰ κατὰ τὸ βάπτισμα τοῦ Σωτῆρος, ὡς τοῖς ἄλλοις προϊστορηθέντα· ὁ δὲ Ματθαίος πλατύτε ρον τῶν ἄλλων ἀπήγγειλεν αὐτά· καὶ ἀνάγνωθι κάτ κεῖνα πρὸς ἐντελεστέραν διάγνωσιν. Κἀγὼ ἑώρακα. Τὸ Πνεῦμα, δηλαδὴ καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Καὶ — Θεοῦ. Καὶ ποῦ τοῦτο μεμαρτύρηκεν; οὐδα μοῦ γὰρ ἀναγέγραπται. Μεμαρτύρηκε μὲν τοῦτο πάντως παραλέλειπται δὲ τοῖς εὐαγγελισταῖς, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλά. Τῇ ἐπαύριον — Θεοῦ. Οὐχ ἁπλῶς, οὐδὲ ὡ; ἔτυχε, τὰ αὐτὰ περὶ αὐτοῦ φθέγγεται, ἀλλ' ἐπείπερ οὔπω καθίκετο τῆς ἀναισθησίας τῶν Ἰουδαίων· οὐδεὶς γὰρ αὐτὸν οὐδὲν ἠρώτησε περὶ αὐτοῦ· ἀναγκάζετα: ** Matth. viii, 14. *7 Matth. 111, 17; Marc 11, 41; Lac. m, 22. (57. Εκώλυεν Α. Ηὐδόκησα Α. Καὶ τοῦτο κἀκεῖνος Α. Variæ lectiones et notæ. "Οτι Β. Οὖν interponendum videtur. Forte etiam ἀφυπνίζειν.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. I. τὰ αὐτὰ λέγειν πάλιν, καὶ δευτέραις φωναῖς ἀφ- rursum hæc de ipso dicere cogitur, nientenique υπνίζει τὴν διάνοιαν αὐτῶν ὥσπερ κοιμωμένην. Καὶ ἐν τρόπον ὁ μὲν νυμφίος οὐδὲν τέως λέγει πρὸς τὴν νύμφην, οὐδ' ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνει ταύτην· ὁ δὲ νυμφαγωγὸς πάντα διαλέγεται καὶ παραδίδωσιν αὐτήν· ὅτε δὲ λάβῃ ταύτην ἐκεῖνος, οὕτω διατίθησιν, ὡς ἐπιλαθέσθαι πάντων· οὕτω καὶ νῦν ὁ μὲν Χριστὸς ἔτι σιγῇ· ὁ δὲ Ιωάννης τὰ περὶ αὐτοῦ διαπραγματεύεται. Διὸ καὶ φίλος αὐτοῦ κέκληται, ὡς τῷ γάμῳ παρὼν καὶ πάντα ὑπὲρ τοῦ νυμφίου διακονῶν· λαβὼν δὲ τὴν νυμφευθεῖσαν Εκκλησίαν ἐκεῖνος, οὔ τως αὐτὴν διέθηκεν, ὡς ἐπιλαθέσθαι πάντων αὐτίκα. Καὶ καθάπερ ἐπὶ τῶν γάμων, οὐχ ἡ νύμφη πρὸς τὸν νυμφίον ἔπεισιν, ἀλλ᾽ οὗτος πρὸς αὐτήν, κἂν ὁ μὲν εἴη βασιλέως υἱὸς, ἡ δὲ παντάπασιν εὐτελής οὕτω καὶ ἐνταῦθα γέγονεν. Αὐτὸς ὁ τοσοῦτος πρὸς τὴν εὐκαταφρόνητον παραγέγονε, καὶ ἀρμοσάμενος οὐκ εἴασεν αὐτὴν ἐνταῦθα μένειν λοιπόν, ἀλλὰ παραλαβὼν εἰς τὸν πατρικὸν ἀνήγαγεν οἶκον, τὸν οὐρανόν. Καὶ — Ιησού. Πολλῶν ἀκροασαμένων, οὗτοι μόν νοι ήκουσαν, τοῖς ὠσὶ δηλονότι τῆς ψυχῆς, τῶν ἄλ λων τοῖς ὠσὶ τοῦ σώματος ἀκουσάντων. Ἐκ μὲν γὰρ τῶν μαθητῶν Ιωάννου δύο τότε παρῆσαν· ἄλλοι δὲ πολλοὶ παρειστήκεισαν. Ηκολούθησαν δὲ αὐτῷ, βουλόμενοι πεῖραν λαβεῖν αὐτοῦ. corum iteratis vocibus expergefacere quasi dormientem. Et quemadmodum sponsus nihil interim sponsæ loquitur, nec eam per seipsum accipit, sed dux spons: omnia disserit, eamque illi tradit; ubi vero hanc ipse acceperit, ita eam immutat, ut illa priorum omnium obliviscatur: ita et nunc Christus adbuc tacet, Joannes vero cuncta operatur; ideo etiam amicus Sponsi vocatus est, tanquam qui nuptiis præest, omniaque administrat quæ ad ipsum Sponsum pertinent. Ubi vero accepit desponsatam sibi Ecclesiam, ita eam sibi copulavit, ut illa continuo omnium oblivisceretur. Et sicut sponsa nequaquam ad sponsum accedit, sed hic ad illam, etiam si fuerit ipse regis flius, illa vero omnium abjectissima: ita et hic accidit. Iste cum tantus esset, ad cam quæ despectissima erat, arcessit, et conjunctus non permisit ut hic deinceps remaneret, sed susceptam in paternam deduxit domum, hoc est, in coelum. Vers. 37. Ει — Jesum. Inter multos auditores h: soli aulisse dicuntur, auribus videlicet apime. cum alii utique audissent auribus corporis; ex discipulis namque Joannis soli (h) hi duo tunc animo præsentes erant, cum tamen ə¡¡¡ multi asta rent. Secuti sunt autem eum, cupientes ejus habere notitiam. Στραφείς Vers. 38. Conversus — ζητεῖτε; Οὐκ ἀγνοῶν, ὁ τοῖς λογι quæritis? Non tanquanı σμοῖς τῶν ἀνθρώπων εμβατεύων, ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς ignorans, qui hominum penetrat cogitationes, sed ἐρωτήσεως οἰκειώσηται τούτους, καὶ παράσχῃ θαρ ut interrogando familiares sibi redderet ac fiducianı ῥεῖν. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς ἐρυθριον ἔτι, καὶ ἀγωνιά, daret. Verisimile est enim, quod erubescebaut, ὡς ἀγνώτας. el quasi ignoti formidabant. habitas? Cum mundum ab eo Vers. 39. At illi - quidquam audissent, magistrum sive præceptorem eum appellant: atque hinc causam cur sequerentur manifestant, videlicet ut quæ forent utilia audirent, utque sese in discipulos ingererent. Dicunt autem: Ubi habitas? volentes diutius et in quiete cum eo conversari. Οἱ δὲ — μένεις; Μήπω μηδὲν παρ' αὐτοῦ μα· θόντες, διδάσκαλον αὐτὸν ὀνομάζουσι, τὴν αἰτίαν τε δι' ήν ἦλθον, δηλοῦντες ἐντεῦθεν, ὅτι ἀκουσόμενοί τι τῶν χρησίμων, καὶ εἰς μαθητὰς εἰσωθοῦντες ἑαυτούς. λέγουσι δὲ, Που μένεις; βουλόμενοι κατά μόνας ἐνα τυχεῖν αὐτῷ καὶ μεθ᾿ ἡσυχίας. Λέγει - ίδετε. Οὐ λέγε: τὰ σύστημα τῆς οἰκίας, θέλων αὐτοὺς ἀκολουθεῖν, ἵνα καὶ πλέον θαῤῥήσωσιν. Vers. 40. Dicit videte. Non dat habitationis signa, volens ut illi sequerentur, quo majorem haberent fiduciam. Vers. 40. Venerunt decima. Horam significat, Ηλθον — δεκάτη. Επισημαίνεται τὴν ὥραν, ενιττόμενος τούτων τε τὸ φιλομαθές, κἀκείνου τὸ et in bis innuens discipulatus desiderium, et in φιλάνθρωπον, ὅτι οὐδ᾽ ὑπὸ τῆς ὥρας απετράπησαν, ήδη προς δυσμάς ὄντος τοῦ ἡλίου, οὐδ᾽ ἐπροτασί. σαντο τὸν καιρὸν, εἴτε τι ἕτερον. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ λέγει, μὴ ἔχειν, ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ, οὐ περὶ οἰκίας ἁπλῶς τοῦτό φησιν, ἀλλὰ περὶ ἰδίας. Ιδίαν γὰρ οὐκ εἶχεν, ἀλλ᾽ ἀλλοτρίαις ἐκέχρητο. Ὅτι μὲν οὖν παρ' αὐτῷ ἔμειναν τὴν ἡμέραν ** Matth. viii, 20. Toū addit A. illo humanitatem, quod neque propter tempus avers: sunt, cum jam sol ad occasum declinaret: nequc tempus, aut aliud quippiam causati sunt. Quod si alibi dicit se non habere ubi caput suUM reclinaret" non hoc simpliciter de domo dicit, sed de propria domo: neque enim propriam babebat, sed alienis utebatur. Dicit itaque evangelista mansisse ipsos apud Variæ lectiones et notæ. Οὐδὲ προφασίσαντος Λ. Soli. Interpres videtur iuvenisse, δύο τότε μόνοι, quod nec mihi displicet.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. I. τὰ αὐτὰ λέγειν πάλιν, καὶ δευτέραις φωναῖς ἀφ- rursum hæc de ipso dicere cogitur, nientenique υπνίζει τὴν διάνοιαν αὐτῶν ὥσπερ κοιμωμένην. Καὶ ἐν τρόπον ὁ μὲν νυμφίος οὐδὲν τέως λέγει πρὸς τὴν νύμφην, οὐδ' ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνει ταύτην· ὁ δὲ νυμφαγωγὸς πάντα διαλέγεται καὶ παραδίδωσιν αὐτήν· ὅτε δὲ λάβῃ ταύτην ἐκεῖνος, οὕτω διατίθησιν, ὡς ἐπιλαθέσθαι πάντων· οὕτω καὶ νῦν ὁ μὲν Χριστὸς ἔτι σιγῇ· ὁ δὲ Ιωάννης τὰ περὶ αὐτοῦ διαπραγματεύεται. Διὸ καὶ φίλος αὐτοῦ κέκληται, ὡς τῷ γάμῳ παρὼν καὶ πάντα ὑπὲρ τοῦ νυμφίου διακονῶν· λαβὼν δὲ τὴν νυμφευθεῖσαν Εκκλησίαν ἐκεῖνος, οὔ τως αὐτὴν διέθηκεν, ὡς ἐπιλαθέσθαι πάντων αὐτίκα. Καὶ καθάπερ ἐπὶ τῶν γάμων, οὐχ ἡ νύμφη πρὸς τὸν νυμφίον ἔπεισιν, ἀλλ᾽ οὗτος πρὸς αὐτήν, κἂν ὁ μὲν εἴη βασιλέως υἱὸς, ἡ δὲ παντάπασιν εὐτελής οὕτω καὶ ἐνταῦθα γέγονεν. Αὐτὸς ὁ τοσοῦτος πρὸς τὴν εὐκαταφρόνητον παραγέγονε, καὶ ἀρμοσάμενος οὐκ εἴασεν αὐτὴν ἐνταῦθα μένειν λοιπόν, ἀλλὰ παραλαβὼν εἰς τὸν πατρικὸν ἀνήγαγεν οἶκον, τὸν οὐρανόν. Καὶ — Ιησού. Πολλῶν ἀκροασαμένων, οὗτοι μόν νοι ήκουσαν, τοῖς ὠσὶ δηλονότι τῆς ψυχῆς, τῶν ἄλ λων τοῖς ὠσὶ τοῦ σώματος ἀκουσάντων. Ἐκ μὲν γὰρ τῶν μαθητῶν Ιωάννου δύο τότε παρῆσαν· ἄλλοι δὲ πολλοὶ παρειστήκεισαν. Ηκολούθησαν δὲ αὐτῷ, βουλόμενοι πεῖραν λαβεῖν αὐτοῦ. corum iteratis vocibus expergefacere quasi dormientem. Et quemadmodum sponsus nihil interim sponsæ loquitur, nec eam per seipsum accipit, sed dux spons: omnia disserit, eamque illi tradit; ubi vero hanc ipse acceperit, ita eam immutat, ut illa priorum omnium obliviscatur: ita et nunc Christus adbuc tacet, Joannes vero cuncta operatur; ideo etiam amicus Sponsi vocatus est, tanquam qui nuptiis præest, omniaque administrat quæ ad ipsum Sponsum pertinent. Ubi vero accepit desponsatam sibi Ecclesiam, ita eam sibi copulavit, ut illa continuo omnium oblivisceretur. Et sicut sponsa nequaquam ad sponsum accedit, sed hic ad illam, etiam si fuerit ipse regis flius, illa vero omnium abjectissima: ita et hic accidit. Iste cum tantus esset, ad cam quæ despectissima erat, arcessit, et conjunctus non permisit ut hic deinceps remaneret, sed susceptam in paternam deduxit domum, hoc est, in coelum. Vers. 37. Ει — Jesum. Inter multos auditores h: soli aulisse dicuntur, auribus videlicet apime. cum alii utique audissent auribus corporis; ex discipulis namque Joannis soli (h) hi duo tunc animo præsentes erant, cum tamen ə¡¡¡ multi asta rent. Secuti sunt autem eum, cupientes ejus habere notitiam. Στραφείς Vers. 38. Conversus — ζητεῖτε; Οὐκ ἀγνοῶν, ὁ τοῖς λογι quæritis? Non tanquanı σμοῖς τῶν ἀνθρώπων εμβατεύων, ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς ignorans, qui hominum penetrat cogitationes, sed ἐρωτήσεως οἰκειώσηται τούτους, καὶ παράσχῃ θαρ ut interrogando familiares sibi redderet ac fiducianı ῥεῖν. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς ἐρυθριον ἔτι, καὶ ἀγωνιά, daret. Verisimile est enim, quod erubescebaut, ὡς ἀγνώτας. el quasi ignoti formidabant. habitas? Cum mundum ab eo Vers. 39. At illi - quidquam audissent, magistrum sive præceptorem eum appellant: atque hinc causam cur sequerentur manifestant, videlicet ut quæ forent utilia audirent, utque sese in discipulos ingererent. Dicunt autem: Ubi habitas? volentes diutius et in quiete cum eo conversari. Οἱ δὲ — μένεις; Μήπω μηδὲν παρ' αὐτοῦ μα· θόντες, διδάσκαλον αὐτὸν ὀνομάζουσι, τὴν αἰτίαν τε δι' ήν ἦλθον, δηλοῦντες ἐντεῦθεν, ὅτι ἀκουσόμενοί τι τῶν χρησίμων, καὶ εἰς μαθητὰς εἰσωθοῦντες ἑαυτούς. λέγουσι δὲ, Που μένεις; βουλόμενοι κατά μόνας ἐνα τυχεῖν αὐτῷ καὶ μεθ᾿ ἡσυχίας. Λέγει - ίδετε. Οὐ λέγε: τὰ σύστημα τῆς οἰκίας, θέλων αὐτοὺς ἀκολουθεῖν, ἵνα καὶ πλέον θαῤῥήσωσιν. Vers. 40. Dicit videte. Non dat habitationis signa, volens ut illi sequerentur, quo majorem haberent fiduciam. Vers. 40. Venerunt decima. Horam significat, Ηλθον — δεκάτη. Επισημαίνεται τὴν ὥραν, ενιττόμενος τούτων τε τὸ φιλομαθές, κἀκείνου τὸ et in bis innuens discipulatus desiderium, et in φιλάνθρωπον, ὅτι οὐδ᾽ ὑπὸ τῆς ὥρας απετράπησαν, ήδη προς δυσμάς ὄντος τοῦ ἡλίου, οὐδ᾽ ἐπροτασί. σαντο τὸν καιρὸν, εἴτε τι ἕτερον. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ λέγει, μὴ ἔχειν, ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ, οὐ περὶ οἰκίας ἁπλῶς τοῦτό φησιν, ἀλλὰ περὶ ἰδίας. Ιδίαν γὰρ οὐκ εἶχεν, ἀλλ᾽ ἀλλοτρίαις ἐκέχρητο. Ὅτι μὲν οὖν παρ' αὐτῷ ἔμειναν τὴν ἡμέραν ** Matth. viii, 20. Toū addit A. illo humanitatem, quod neque propter tempus avers: sunt, cum jam sol ad occasum declinaret: nequc tempus, aut aliud quippiam causati sunt. Quod si alibi dicit se non habere ubi caput suUM reclinaret" non hoc simpliciter de domo dicit, sed de propria domo: neque enim propriam babebat, sed alienis utebatur. Dicit itaque evangelista mansisse ipsos apud Variæ lectiones et notæ. Οὐδὲ προφασίσαντος Λ. Soli. Interpres videtur iuvenisse, δύο τότε μόνοι, quod nec mihi displicet.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. I. τὰ αὐτὰ λέγειν πάλιν, καὶ δευτέραις φωναῖς ἀφ- rursum hæc de ipso dicere cogitur, nientenique υπνίζει τὴν διάνοιαν αὐτῶν ὥσπερ κοιμωμένην. Καὶ ἐν τρόπον ὁ μὲν νυμφίος οὐδὲν τέως λέγει πρὸς τὴν νύμφην, οὐδ' ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνει ταύτην· ὁ δὲ νυμφαγωγὸς πάντα διαλέγεται καὶ παραδίδωσιν αὐτήν· ὅτε δὲ λάβῃ ταύτην ἐκεῖνος, οὕτω διατίθησιν, ὡς ἐπιλαθέσθαι πάντων· οὕτω καὶ νῦν ὁ μὲν Χριστὸς ἔτι σιγῇ· ὁ δὲ Ιωάννης τὰ περὶ αὐτοῦ διαπραγματεύεται. Διὸ καὶ φίλος αὐτοῦ κέκληται, ὡς τῷ γάμῳ παρὼν καὶ πάντα ὑπὲρ τοῦ νυμφίου διακονῶν· λαβὼν δὲ τὴν νυμφευθεῖσαν Εκκλησίαν ἐκεῖνος, οὔ τως αὐτὴν διέθηκεν, ὡς ἐπιλαθέσθαι πάντων αὐτίκα. Καὶ καθάπερ ἐπὶ τῶν γάμων, οὐχ ἡ νύμφη πρὸς τὸν νυμφίον ἔπεισιν, ἀλλ᾽ οὗτος πρὸς αὐτήν, κἂν ὁ μὲν εἴη βασιλέως υἱὸς, ἡ δὲ παντάπασιν εὐτελής οὕτω καὶ ἐνταῦθα γέγονεν. Αὐτὸς ὁ τοσοῦτος πρὸς τὴν εὐκαταφρόνητον παραγέγονε, καὶ ἀρμοσάμενος οὐκ εἴασεν αὐτὴν ἐνταῦθα μένειν λοιπόν, ἀλλὰ παραλαβὼν εἰς τὸν πατρικὸν ἀνήγαγεν οἶκον, τὸν οὐρανόν. Καὶ — Ιησού. Πολλῶν ἀκροασαμένων, οὗτοι μόν νοι ήκουσαν, τοῖς ὠσὶ δηλονότι τῆς ψυχῆς, τῶν ἄλ λων τοῖς ὠσὶ τοῦ σώματος ἀκουσάντων. Ἐκ μὲν γὰρ τῶν μαθητῶν Ιωάννου δύο τότε παρῆσαν· ἄλλοι δὲ πολλοὶ παρειστήκεισαν. Ηκολούθησαν δὲ αὐτῷ, βουλόμενοι πεῖραν λαβεῖν αὐτοῦ. corum iteratis vocibus expergefacere quasi dormientem. Et quemadmodum sponsus nihil interim sponsæ loquitur, nec eam per seipsum accipit, sed dux spons: omnia disserit, eamque illi tradit; ubi vero hanc ipse acceperit, ita eam immutat, ut illa priorum omnium obliviscatur: ita et nunc Christus adbuc tacet, Joannes vero cuncta operatur; ideo etiam amicus Sponsi vocatus est, tanquam qui nuptiis præest, omniaque administrat quæ ad ipsum Sponsum pertinent. Ubi vero accepit desponsatam sibi Ecclesiam, ita eam sibi copulavit, ut illa continuo omnium oblivisceretur. Et sicut sponsa nequaquam ad sponsum accedit, sed hic ad illam, etiam si fuerit ipse regis flius, illa vero omnium abjectissima: ita et hic accidit. Iste cum tantus esset, ad cam quæ despectissima erat, arcessit, et conjunctus non permisit ut hic deinceps remaneret, sed susceptam in paternam deduxit domum, hoc est, in coelum. Vers. 37. Ει — Jesum. Inter multos auditores h: soli aulisse dicuntur, auribus videlicet apime. cum alii utique audissent auribus corporis; ex discipulis namque Joannis soli (h) hi duo tunc animo præsentes erant, cum tamen ə¡¡¡ multi asta rent. Secuti sunt autem eum, cupientes ejus habere notitiam. Στραφείς Vers. 38. Conversus — ζητεῖτε; Οὐκ ἀγνοῶν, ὁ τοῖς λογι quæritis? Non tanquanı σμοῖς τῶν ἀνθρώπων εμβατεύων, ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς ignorans, qui hominum penetrat cogitationes, sed ἐρωτήσεως οἰκειώσηται τούτους, καὶ παράσχῃ θαρ ut interrogando familiares sibi redderet ac fiducianı ῥεῖν. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς ἐρυθριον ἔτι, καὶ ἀγωνιά, daret. Verisimile est enim, quod erubescebaut, ὡς ἀγνώτας. el quasi ignoti formidabant. habitas? Cum mundum ab eo Vers. 39. At illi - quidquam audissent, magistrum sive præceptorem eum appellant: atque hinc causam cur sequerentur manifestant, videlicet ut quæ forent utilia audirent, utque sese in discipulos ingererent. Dicunt autem: Ubi habitas? volentes diutius et in quiete cum eo conversari. Οἱ δὲ — μένεις; Μήπω μηδὲν παρ' αὐτοῦ μα· θόντες, διδάσκαλον αὐτὸν ὀνομάζουσι, τὴν αἰτίαν τε δι' ήν ἦλθον, δηλοῦντες ἐντεῦθεν, ὅτι ἀκουσόμενοί τι τῶν χρησίμων, καὶ εἰς μαθητὰς εἰσωθοῦντες ἑαυτούς. λέγουσι δὲ, Που μένεις; βουλόμενοι κατά μόνας ἐνα τυχεῖν αὐτῷ καὶ μεθ᾿ ἡσυχίας. Λέγει - ίδετε. Οὐ λέγε: τὰ σύστημα τῆς οἰκίας, θέλων αὐτοὺς ἀκολουθεῖν, ἵνα καὶ πλέον θαῤῥήσωσιν. Vers. 40. Dicit videte. Non dat habitationis signa, volens ut illi sequerentur, quo majorem haberent fiduciam. Vers. 40. Venerunt decima. Horam significat, Ηλθον — δεκάτη. Επισημαίνεται τὴν ὥραν, ενιττόμενος τούτων τε τὸ φιλομαθές, κἀκείνου τὸ et in bis innuens discipulatus desiderium, et in φιλάνθρωπον, ὅτι οὐδ᾽ ὑπὸ τῆς ὥρας απετράπησαν, ήδη προς δυσμάς ὄντος τοῦ ἡλίου, οὐδ᾽ ἐπροτασί. σαντο τὸν καιρὸν, εἴτε τι ἕτερον. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ λέγει, μὴ ἔχειν, ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ, οὐ περὶ οἰκίας ἁπλῶς τοῦτό φησιν, ἀλλὰ περὶ ἰδίας. Ιδίαν γὰρ οὐκ εἶχεν, ἀλλ᾽ ἀλλοτρίαις ἐκέχρητο. Ὅτι μὲν οὖν παρ' αὐτῷ ἔμειναν τὴν ἡμέραν ** Matth. viii, 20. Toū addit A. illo humanitatem, quod neque propter tempus avers: sunt, cum jam sol ad occasum declinaret: nequc tempus, aut aliud quippiam causati sunt. Quod si alibi dicit se non habere ubi caput suUM reclinaret" non hoc simpliciter de domo dicit, sed de propria domo: neque enim propriam babebat, sed alienis utebatur. Dicit itaque evangelista mansisse ipsos apud Variæ lectiones et notæ. Οὐδὲ προφασίσαντος Λ. Soli. Interpres videtur iuvenisse, δύο τότε μόνοι, quod nec mihi displicet.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. I. τὰ αὐτὰ λέγειν πάλιν, καὶ δευτέραις φωναῖς ἀφ- rursum hæc de ipso dicere cogitur, nientenique υπνίζει τὴν διάνοιαν αὐτῶν ὥσπερ κοιμωμένην. Καὶ ἐν τρόπον ὁ μὲν νυμφίος οὐδὲν τέως λέγει πρὸς τὴν νύμφην, οὐδ' ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνει ταύτην· ὁ δὲ νυμφαγωγὸς πάντα διαλέγεται καὶ παραδίδωσιν αὐτήν· ὅτε δὲ λάβῃ ταύτην ἐκεῖνος, οὕτω διατίθησιν, ὡς ἐπιλαθέσθαι πάντων· οὕτω καὶ νῦν ὁ μὲν Χριστὸς ἔτι σιγῇ· ὁ δὲ Ιωάννης τὰ περὶ αὐτοῦ διαπραγματεύεται. Διὸ καὶ φίλος αὐτοῦ κέκληται, ὡς τῷ γάμῳ παρὼν καὶ πάντα ὑπὲρ τοῦ νυμφίου διακονῶν· λαβὼν δὲ τὴν νυμφευθεῖσαν Εκκλησίαν ἐκεῖνος, οὔ τως αὐτὴν διέθηκεν, ὡς ἐπιλαθέσθαι πάντων αὐτίκα. Καὶ καθάπερ ἐπὶ τῶν γάμων, οὐχ ἡ νύμφη πρὸς τὸν νυμφίον ἔπεισιν, ἀλλ᾽ οὗτος πρὸς αὐτήν, κἂν ὁ μὲν εἴη βασιλέως υἱὸς, ἡ δὲ παντάπασιν εὐτελής οὕτω καὶ ἐνταῦθα γέγονεν. Αὐτὸς ὁ τοσοῦτος πρὸς τὴν εὐκαταφρόνητον παραγέγονε, καὶ ἀρμοσάμενος οὐκ εἴασεν αὐτὴν ἐνταῦθα μένειν λοιπόν, ἀλλὰ παραλαβὼν εἰς τὸν πατρικὸν ἀνήγαγεν οἶκον, τὸν οὐρανόν. Καὶ — Ιησού. Πολλῶν ἀκροασαμένων, οὗτοι μόν νοι ήκουσαν, τοῖς ὠσὶ δηλονότι τῆς ψυχῆς, τῶν ἄλ λων τοῖς ὠσὶ τοῦ σώματος ἀκουσάντων. Ἐκ μὲν γὰρ τῶν μαθητῶν Ιωάννου δύο τότε παρῆσαν· ἄλλοι δὲ πολλοὶ παρειστήκεισαν. Ηκολούθησαν δὲ αὐτῷ, βουλόμενοι πεῖραν λαβεῖν αὐτοῦ. corum iteratis vocibus expergefacere quasi dormientem. Et quemadmodum sponsus nihil interim sponsæ loquitur, nec eam per seipsum accipit, sed dux spons: omnia disserit, eamque illi tradit; ubi vero hanc ipse acceperit, ita eam immutat, ut illa priorum omnium obliviscatur: ita et nunc Christus adbuc tacet, Joannes vero cuncta operatur; ideo etiam amicus Sponsi vocatus est, tanquam qui nuptiis præest, omniaque administrat quæ ad ipsum Sponsum pertinent. Ubi vero accepit desponsatam sibi Ecclesiam, ita eam sibi copulavit, ut illa continuo omnium oblivisceretur. Et sicut sponsa nequaquam ad sponsum accedit, sed hic ad illam, etiam si fuerit ipse regis flius, illa vero omnium abjectissima: ita et hic accidit. Iste cum tantus esset, ad cam quæ despectissima erat, arcessit, et conjunctus non permisit ut hic deinceps remaneret, sed susceptam in paternam deduxit domum, hoc est, in coelum. Vers. 37. Ει — Jesum. Inter multos auditores h: soli aulisse dicuntur, auribus videlicet apime. cum alii utique audissent auribus corporis; ex discipulis namque Joannis soli (h) hi duo tunc animo præsentes erant, cum tamen ə¡¡¡ multi asta rent. Secuti sunt autem eum, cupientes ejus habere notitiam. Στραφείς Vers. 38. Conversus — ζητεῖτε; Οὐκ ἀγνοῶν, ὁ τοῖς λογι quæritis? Non tanquanı σμοῖς τῶν ἀνθρώπων εμβατεύων, ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς ignorans, qui hominum penetrat cogitationes, sed ἐρωτήσεως οἰκειώσηται τούτους, καὶ παράσχῃ θαρ ut interrogando familiares sibi redderet ac fiducianı ῥεῖν. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς ἐρυθριον ἔτι, καὶ ἀγωνιά, daret. Verisimile est enim, quod erubescebaut, ὡς ἀγνώτας. el quasi ignoti formidabant. habitas? Cum mundum ab eo Vers. 39. At illi - quidquam audissent, magistrum sive præceptorem eum appellant: atque hinc causam cur sequerentur manifestant, videlicet ut quæ forent utilia audirent, utque sese in discipulos ingererent. Dicunt autem: Ubi habitas? volentes diutius et in quiete cum eo conversari. Οἱ δὲ — μένεις; Μήπω μηδὲν παρ' αὐτοῦ μα· θόντες, διδάσκαλον αὐτὸν ὀνομάζουσι, τὴν αἰτίαν τε δι' ήν ἦλθον, δηλοῦντες ἐντεῦθεν, ὅτι ἀκουσόμενοί τι τῶν χρησίμων, καὶ εἰς μαθητὰς εἰσωθοῦντες ἑαυτούς. λέγουσι δὲ, Που μένεις; βουλόμενοι κατά μόνας ἐνα τυχεῖν αὐτῷ καὶ μεθ᾿ ἡσυχίας. Λέγει - ίδετε. Οὐ λέγε: τὰ σύστημα τῆς οἰκίας, θέλων αὐτοὺς ἀκολουθεῖν, ἵνα καὶ πλέον θαῤῥήσωσιν. Vers. 40. Dicit videte. Non dat habitationis signa, volens ut illi sequerentur, quo majorem haberent fiduciam. Vers. 40. Venerunt decima. Horam significat, Ηλθον — δεκάτη. Επισημαίνεται τὴν ὥραν, ενιττόμενος τούτων τε τὸ φιλομαθές, κἀκείνου τὸ et in bis innuens discipulatus desiderium, et in φιλάνθρωπον, ὅτι οὐδ᾽ ὑπὸ τῆς ὥρας απετράπησαν, ήδη προς δυσμάς ὄντος τοῦ ἡλίου, οὐδ᾽ ἐπροτασί. σαντο τὸν καιρὸν, εἴτε τι ἕτερον. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ λέγει, μὴ ἔχειν, ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ, οὐ περὶ οἰκίας ἁπλῶς τοῦτό φησιν, ἀλλὰ περὶ ἰδίας. Ιδίαν γὰρ οὐκ εἶχεν, ἀλλ᾽ ἀλλοτρίαις ἐκέχρητο. Ὅτι μὲν οὖν παρ' αὐτῷ ἔμειναν τὴν ἡμέραν ** Matth. viii, 20. Toū addit A. illo humanitatem, quod neque propter tempus avers: sunt, cum jam sol ad occasum declinaret: nequc tempus, aut aliud quippiam causati sunt. Quod si alibi dicit se non habere ubi caput suUM reclinaret" non hoc simpliciter de domo dicit, sed de propria domo: neque enim propriam babebat, sed alienis utebatur. Dicit itaque evangelista mansisse ipsos apud Variæ lectiones et notæ. Οὐδὲ προφασίσαντος Λ. Soli. Interpres videtur iuvenisse, δύο τότε μόνοι, quod nec mihi displicet.

EUTHYMII ZIGABEN! eum die illo: quod aulem instructi sint tanquam εκείνην εἶπεν ὁ εὐαγγελιστής· ὅτι δὲ ἐδιδάχθησαν. manifestum reliquit intelligendum. Tantum enim una nocte profecerunt, ut ad aliorum venationem sequenti die procederent. Oportet igitur et nos ob nullum tergiversari tempus ab audiendis his quæ divina sunt, sed omnia his posteriora ducere. Alia siquidem mundana universa tempus babent: ad hæc vero omne empus esto conveniens. Vers. 41. Erat cum. Aherius siluit vocabulum, (i) sive quia insignis non erat vel cognitus; sive ipse qui hæc scribit erat, ut quidam dicunt. Vers. 42. Reperit — Christus. Sermo est admodum lulantis: Invenimus quem quærebamus, quem venturum sperabamus, quem Scripturæ annuntiaverunt; nam.ab his hunc esse cognovi!, a quibus ad sacra introductus est. Considera vero, quod hi etiam cum piscatores essent Scripturis animum advertebant: nos autem qui de eis colloquimur, in eisque versamur (j), nequaquam tamen adeo animum attendimus. Mediatorem videlicet, genus a Deo ac hominibus Vers. 45. Ει - Jesum. Postquam videlicet dixerat quæ ab eo audierat. Siquidem hoc germanæ fraternitatis est, hoc sincera amicitiæ, ut boni participem assumat et fratrem. Fortassis autem non retulit quæ ab eo mysteria audierat, sedtantum ubi dixisset Invenimus Messiam, duxit euin ad Jesu', id solum studens ut ipsum duceret. Christoque traderet, sciens quod ille doceret eum universa. Vers. 45. Intuitus Petrus. Que divinitatis sunt deinceps a vaticinio aperire incipit. Siquidem non minus alliciunt homines prophetiæ aut futurorum annuntiatio, quam signa. Praeterea minus etiam patent invidiæ; nam signa calumniabantur insipientes. In Beelzebul, inquiunt, ejicit dæmonia. De prophetiis vero nihil tale dixisse leguntur. Et circa Simonem quidem et Nathanael hoc usus est modo. De Andrea autem et Philippo nihil vaticinatus est. Siquidem Andreas Joannis testimoattractus est; Philippus vero videns illos qui ipsum sequebantur, ad fidem et ipse adductus est. De Petro quidem prophetavit cujus esset filius, et quo vocandus esset nomine. Quæ're præſterea ad perfectiorem intelligentiam tertio juxta Motthæum capite dicti illius enarrat:0 - wein: Ambulans Jesus circa mare Galilææ, vidit duos ὡς πρόδηλον ἀφῆκε νοεῖσθαι. Τοσοῦτον γὰρ ἐν μια νυκτὶ ὠφελήθησαν, ὡς μεθ' ἡμέραν ἐφ' ἑτέρων θήραν ἐλθεῖν αὐτούς. Χρὴ τοίνυν καὶ ἡμᾶς μηδένα προφασίζεσθαι καιρὸν εἰς ἀκρόασιν θείαν, ἀλλὰ πάντα δεύτερα ταύτης λογίζεσθαι. Τάλλα μὲν γὰρ ὅσα βιωτικὰ καιρὸν ἐχέσ των πρὸς ταύτην δὲ πᾶς ἡμῖν ἔστω καιρὸς ἐπιτή δειος. 'Ην — αὐτῷ. Τοῦ ἑτερου παρεσιώπησε την κλήσ σιν, ἢ διότι οὐκ ἦν τῶν ἐπισήμων καὶ γνωρίμων ἐκεῖνος, ἢ ὅτι αὐτὸς ἦν, ὁ ταῦτα γράφων, ὡς τινές φασιν. Εὑρίσκει – Χριστός. Σφόδρα χαίροντος ὁ λόγος. Εὑρήκαμεν ἐν ἐζητοῦμεν, δν προσεδοκῶμεν ἥξειν, ὖν αἱ Γραφαὶ κατήγγελλον. ᾿Αφ' ὧν γὰρ ἐμυσταγωγήθη συνῆκεν ὅτι αὐτός ἐστιν. Όλα δὲ ὅτι, καὶ ἀλεῖς ὄντες, προσείχον ταῖς Γραφαῖς· ἡμεῖς δὲ, καὶ ὁμιλοῦντες αὐταῖς, οὐδ᾽ οὕτω προσέχομεν(64). ducentem. Καὶ — Ἰησοῦν. Εἰπὼν & ἤκουσε, δηλονότι παρ' αὐτοῦ. Τοῦτο γνησιότητος ἀδελφικῆς, τοῦτο φιλία; ειλικρινούς, κοινωνὸν τοῦ ἀγαθοῦ προσλαμβάνειν καὶ τὸν ἀδελφόν. Ἴσως δὲ καὶ οὐδὲ εἶπεν ὁ ἐμυσ81γωγήθη, ἀλλὰ μόνον εἰπών, Ευρήκαμεν τὸν Μεσίας, ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, τοῦτο μόνον σπουδά ζων, ἀγαγεῖν αὐτὸν καὶ περαδοῦναι τι τῷ Χριστῷ. γινώσκων ὅτι τὸ πᾶν ἐκεῖνος αὐτὸν διδάξει. Εμβλέψας – Πέτρος. Αρχεται λοιπόν παρα ανοίγειν τὰ τῆς θεότητος ἀπὸ προβλήσεως. Οὐκ ἦτα τον γὰρ τῶν σημείων αἱ προφητείαι προσάγονται τοὺς ἀνθρώπους, ἔτι δὲ καὶ τὸ ἀνεπαχθέστερον ἔχουσι Τὰ μὲν γὰρ σημεῖα καὶ διέβαλλον οἱ ἀνόητοι. Εν Βεελζεβούλ γάρ, φησίν, ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια· περὶ δὲ τῶν προφητειῶν οὐδὲν ἔλεγον της αυτου. Καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ Σίμωνος καὶ τοῦ Ναθαναὴλ ταύτι κέχρηται τῷ τρόπῳ· ἐπὶ δὲ τοῦ ᾿Ανδρέου καὶ τοῦ Φιλίππου οὐδὲν προφητεύει. Διότι 'Ανδρέας μὲν προ κατείληπτο διὰ τῆς μαρτυρίας Ἰωάννου· Φίλιππος δὲ, ὁρῶν τοὺς ἀκολουθοῦντας αὐτῷ, πρὸς πίστιν καὶ αὐτός ἐχειραγωγείτο. Προεφήτευσε δὲ περὶ τοῦ Πέτρου, τίνος τέ ἐστιν υἱὸς, καὶ τί κληθήσεται. Ζήτησον δὲ καὶ πρὸς τῷ τέλει του τρίτου κερα λαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον τὴν ἐξήγησιν τοῦ Πει:- πατῶν δὲ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας, Varice lectiones et notæ. Scholio prorsus inepto, quol Hentenius habet hic continuo, nei curcul. Est interpretatio (i) Vocabulum. Nomen. (j) Qui de eis colloquimur versamur. Duplici modo reddidit, καὶ ὁμιλοῦντε; αὐταῖς. Ὁμιλεῖν ταῖς Γραφεΐς est Lalleras sacras tractare, aliis caponec. etymologica hominis Græci, qui μεσίας αμέτος deri vavit. De sacerdotibus enim loquitur. Inquiunt. Ac si legerit φασί. Sed multotics singularis etiam ita adhibetur.

EUTHYMII ZIGABEN! eum die illo: quod aulem instructi sint tanquam εκείνην εἶπεν ὁ εὐαγγελιστής· ὅτι δὲ ἐδιδάχθησαν. manifestum reliquit intelligendum. Tantum enim una nocte profecerunt, ut ad aliorum venationem sequenti die procederent. Oportet igitur et nos ob nullum tergiversari tempus ab audiendis his quæ divina sunt, sed omnia his posteriora ducere. Alia siquidem mundana universa tempus babent: ad hæc vero omne empus esto conveniens. Vers. 41. Erat cum. Aherius siluit vocabulum, (i) sive quia insignis non erat vel cognitus; sive ipse qui hæc scribit erat, ut quidam dicunt. Vers. 42. Reperit — Christus. Sermo est admodum lulantis: Invenimus quem quærebamus, quem venturum sperabamus, quem Scripturæ annuntiaverunt; nam.ab his hunc esse cognovi!, a quibus ad sacra introductus est. Considera vero, quod hi etiam cum piscatores essent Scripturis animum advertebant: nos autem qui de eis colloquimur, in eisque versamur (j), nequaquam tamen adeo animum attendimus. Mediatorem videlicet, genus a Deo ac hominibus Vers. 45. Ει - Jesum. Postquam videlicet dixerat quæ ab eo audierat. Siquidem hoc germanæ fraternitatis est, hoc sincera amicitiæ, ut boni participem assumat et fratrem. Fortassis autem non retulit quæ ab eo mysteria audierat, sedtantum ubi dixisset Invenimus Messiam, duxit euin ad Jesu', id solum studens ut ipsum duceret. Christoque traderet, sciens quod ille doceret eum universa. Vers. 45. Intuitus Petrus. Que divinitatis sunt deinceps a vaticinio aperire incipit. Siquidem non minus alliciunt homines prophetiæ aut futurorum annuntiatio, quam signa. Praeterea minus etiam patent invidiæ; nam signa calumniabantur insipientes. In Beelzebul, inquiunt, ejicit dæmonia. De prophetiis vero nihil tale dixisse leguntur. Et circa Simonem quidem et Nathanael hoc usus est modo. De Andrea autem et Philippo nihil vaticinatus est. Siquidem Andreas Joannis testimoattractus est; Philippus vero videns illos qui ipsum sequebantur, ad fidem et ipse adductus est. De Petro quidem prophetavit cujus esset filius, et quo vocandus esset nomine. Quæ're præſterea ad perfectiorem intelligentiam tertio juxta Motthæum capite dicti illius enarrat:0 - wein: Ambulans Jesus circa mare Galilææ, vidit duos ὡς πρόδηλον ἀφῆκε νοεῖσθαι. Τοσοῦτον γὰρ ἐν μια νυκτὶ ὠφελήθησαν, ὡς μεθ' ἡμέραν ἐφ' ἑτέρων θήραν ἐλθεῖν αὐτούς. Χρὴ τοίνυν καὶ ἡμᾶς μηδένα προφασίζεσθαι καιρὸν εἰς ἀκρόασιν θείαν, ἀλλὰ πάντα δεύτερα ταύτης λογίζεσθαι. Τάλλα μὲν γὰρ ὅσα βιωτικὰ καιρὸν ἐχέσ των πρὸς ταύτην δὲ πᾶς ἡμῖν ἔστω καιρὸς ἐπιτή δειος. 'Ην — αὐτῷ. Τοῦ ἑτερου παρεσιώπησε την κλήσ σιν, ἢ διότι οὐκ ἦν τῶν ἐπισήμων καὶ γνωρίμων ἐκεῖνος, ἢ ὅτι αὐτὸς ἦν, ὁ ταῦτα γράφων, ὡς τινές φασιν. Εὑρίσκει – Χριστός. Σφόδρα χαίροντος ὁ λόγος. Εὑρήκαμεν ἐν ἐζητοῦμεν, δν προσεδοκῶμεν ἥξειν, ὖν αἱ Γραφαὶ κατήγγελλον. ᾿Αφ' ὧν γὰρ ἐμυσταγωγήθη συνῆκεν ὅτι αὐτός ἐστιν. Όλα δὲ ὅτι, καὶ ἀλεῖς ὄντες, προσείχον ταῖς Γραφαῖς· ἡμεῖς δὲ, καὶ ὁμιλοῦντες αὐταῖς, οὐδ᾽ οὕτω προσέχομεν(64). ducentem. Καὶ — Ἰησοῦν. Εἰπὼν & ἤκουσε, δηλονότι παρ' αὐτοῦ. Τοῦτο γνησιότητος ἀδελφικῆς, τοῦτο φιλία; ειλικρινούς, κοινωνὸν τοῦ ἀγαθοῦ προσλαμβάνειν καὶ τὸν ἀδελφόν. Ἴσως δὲ καὶ οὐδὲ εἶπεν ὁ ἐμυσ81γωγήθη, ἀλλὰ μόνον εἰπών, Ευρήκαμεν τὸν Μεσίας, ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, τοῦτο μόνον σπουδά ζων, ἀγαγεῖν αὐτὸν καὶ περαδοῦναι τι τῷ Χριστῷ. γινώσκων ὅτι τὸ πᾶν ἐκεῖνος αὐτὸν διδάξει. Εμβλέψας – Πέτρος. Αρχεται λοιπόν παρα ανοίγειν τὰ τῆς θεότητος ἀπὸ προβλήσεως. Οὐκ ἦτα τον γὰρ τῶν σημείων αἱ προφητείαι προσάγονται τοὺς ἀνθρώπους, ἔτι δὲ καὶ τὸ ἀνεπαχθέστερον ἔχουσι Τὰ μὲν γὰρ σημεῖα καὶ διέβαλλον οἱ ἀνόητοι. Εν Βεελζεβούλ γάρ, φησίν, ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια· περὶ δὲ τῶν προφητειῶν οὐδὲν ἔλεγον της αυτου. Καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ Σίμωνος καὶ τοῦ Ναθαναὴλ ταύτι κέχρηται τῷ τρόπῳ· ἐπὶ δὲ τοῦ ᾿Ανδρέου καὶ τοῦ Φιλίππου οὐδὲν προφητεύει. Διότι 'Ανδρέας μὲν προ κατείληπτο διὰ τῆς μαρτυρίας Ἰωάννου· Φίλιππος δὲ, ὁρῶν τοὺς ἀκολουθοῦντας αὐτῷ, πρὸς πίστιν καὶ αὐτός ἐχειραγωγείτο. Προεφήτευσε δὲ περὶ τοῦ Πέτρου, τίνος τέ ἐστιν υἱὸς, καὶ τί κληθήσεται. Ζήτησον δὲ καὶ πρὸς τῷ τέλει του τρίτου κερα λαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον τὴν ἐξήγησιν τοῦ Πει:- πατῶν δὲ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας, Varice lectiones et notæ. Scholio prorsus inepto, quol Hentenius habet hic continuo, nei curcul. Est interpretatio (i) Vocabulum. Nomen. (j) Qui de eis colloquimur versamur. Duplici modo reddidit, καὶ ὁμιλοῦντε; αὐταῖς. Ὁμιλεῖν ταῖς Γραφεΐς est Lalleras sacras tractare, aliis caponec. etymologica hominis Græci, qui μεσίας αμέτος deri vavit. De sacerdotibus enim loquitur. Inquiunt. Ac si legerit φασί. Sed multotics singularis etiam ita adhibetur.

EUTHYMII ZIGABEN! eum die illo: quod aulem instructi sint tanquam εκείνην εἶπεν ὁ εὐαγγελιστής· ὅτι δὲ ἐδιδάχθησαν. manifestum reliquit intelligendum. Tantum enim una nocte profecerunt, ut ad aliorum venationem sequenti die procederent. Oportet igitur et nos ob nullum tergiversari tempus ab audiendis his quæ divina sunt, sed omnia his posteriora ducere. Alia siquidem mundana universa tempus babent: ad hæc vero omne empus esto conveniens. Vers. 41. Erat cum. Aherius siluit vocabulum, (i) sive quia insignis non erat vel cognitus; sive ipse qui hæc scribit erat, ut quidam dicunt. Vers. 42. Reperit — Christus. Sermo est admodum lulantis: Invenimus quem quærebamus, quem venturum sperabamus, quem Scripturæ annuntiaverunt; nam.ab his hunc esse cognovi!, a quibus ad sacra introductus est. Considera vero, quod hi etiam cum piscatores essent Scripturis animum advertebant: nos autem qui de eis colloquimur, in eisque versamur (j), nequaquam tamen adeo animum attendimus. Mediatorem videlicet, genus a Deo ac hominibus Vers. 45. Ει - Jesum. Postquam videlicet dixerat quæ ab eo audierat. Siquidem hoc germanæ fraternitatis est, hoc sincera amicitiæ, ut boni participem assumat et fratrem. Fortassis autem non retulit quæ ab eo mysteria audierat, sedtantum ubi dixisset Invenimus Messiam, duxit euin ad Jesu', id solum studens ut ipsum duceret. Christoque traderet, sciens quod ille doceret eum universa. Vers. 45. Intuitus Petrus. Que divinitatis sunt deinceps a vaticinio aperire incipit. Siquidem non minus alliciunt homines prophetiæ aut futurorum annuntiatio, quam signa. Praeterea minus etiam patent invidiæ; nam signa calumniabantur insipientes. In Beelzebul, inquiunt, ejicit dæmonia. De prophetiis vero nihil tale dixisse leguntur. Et circa Simonem quidem et Nathanael hoc usus est modo. De Andrea autem et Philippo nihil vaticinatus est. Siquidem Andreas Joannis testimoattractus est; Philippus vero videns illos qui ipsum sequebantur, ad fidem et ipse adductus est. De Petro quidem prophetavit cujus esset filius, et quo vocandus esset nomine. Quæ're præſterea ad perfectiorem intelligentiam tertio juxta Motthæum capite dicti illius enarrat:0 - wein: Ambulans Jesus circa mare Galilææ, vidit duos ὡς πρόδηλον ἀφῆκε νοεῖσθαι. Τοσοῦτον γὰρ ἐν μια νυκτὶ ὠφελήθησαν, ὡς μεθ' ἡμέραν ἐφ' ἑτέρων θήραν ἐλθεῖν αὐτούς. Χρὴ τοίνυν καὶ ἡμᾶς μηδένα προφασίζεσθαι καιρὸν εἰς ἀκρόασιν θείαν, ἀλλὰ πάντα δεύτερα ταύτης λογίζεσθαι. Τάλλα μὲν γὰρ ὅσα βιωτικὰ καιρὸν ἐχέσ των πρὸς ταύτην δὲ πᾶς ἡμῖν ἔστω καιρὸς ἐπιτή δειος. 'Ην — αὐτῷ. Τοῦ ἑτερου παρεσιώπησε την κλήσ σιν, ἢ διότι οὐκ ἦν τῶν ἐπισήμων καὶ γνωρίμων ἐκεῖνος, ἢ ὅτι αὐτὸς ἦν, ὁ ταῦτα γράφων, ὡς τινές φασιν. Εὑρίσκει – Χριστός. Σφόδρα χαίροντος ὁ λόγος. Εὑρήκαμεν ἐν ἐζητοῦμεν, δν προσεδοκῶμεν ἥξειν, ὖν αἱ Γραφαὶ κατήγγελλον. ᾿Αφ' ὧν γὰρ ἐμυσταγωγήθη συνῆκεν ὅτι αὐτός ἐστιν. Όλα δὲ ὅτι, καὶ ἀλεῖς ὄντες, προσείχον ταῖς Γραφαῖς· ἡμεῖς δὲ, καὶ ὁμιλοῦντες αὐταῖς, οὐδ᾽ οὕτω προσέχομεν(64). ducentem. Καὶ — Ἰησοῦν. Εἰπὼν & ἤκουσε, δηλονότι παρ' αὐτοῦ. Τοῦτο γνησιότητος ἀδελφικῆς, τοῦτο φιλία; ειλικρινούς, κοινωνὸν τοῦ ἀγαθοῦ προσλαμβάνειν καὶ τὸν ἀδελφόν. Ἴσως δὲ καὶ οὐδὲ εἶπεν ὁ ἐμυσ81γωγήθη, ἀλλὰ μόνον εἰπών, Ευρήκαμεν τὸν Μεσίας, ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, τοῦτο μόνον σπουδά ζων, ἀγαγεῖν αὐτὸν καὶ περαδοῦναι τι τῷ Χριστῷ. γινώσκων ὅτι τὸ πᾶν ἐκεῖνος αὐτὸν διδάξει. Εμβλέψας – Πέτρος. Αρχεται λοιπόν παρα ανοίγειν τὰ τῆς θεότητος ἀπὸ προβλήσεως. Οὐκ ἦτα τον γὰρ τῶν σημείων αἱ προφητείαι προσάγονται τοὺς ἀνθρώπους, ἔτι δὲ καὶ τὸ ἀνεπαχθέστερον ἔχουσι Τὰ μὲν γὰρ σημεῖα καὶ διέβαλλον οἱ ἀνόητοι. Εν Βεελζεβούλ γάρ, φησίν, ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια· περὶ δὲ τῶν προφητειῶν οὐδὲν ἔλεγον της αυτου. Καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ Σίμωνος καὶ τοῦ Ναθαναὴλ ταύτι κέχρηται τῷ τρόπῳ· ἐπὶ δὲ τοῦ ᾿Ανδρέου καὶ τοῦ Φιλίππου οὐδὲν προφητεύει. Διότι 'Ανδρέας μὲν προ κατείληπτο διὰ τῆς μαρτυρίας Ἰωάννου· Φίλιππος δὲ, ὁρῶν τοὺς ἀκολουθοῦντας αὐτῷ, πρὸς πίστιν καὶ αὐτός ἐχειραγωγείτο. Προεφήτευσε δὲ περὶ τοῦ Πέτρου, τίνος τέ ἐστιν υἱὸς, καὶ τί κληθήσεται. Ζήτησον δὲ καὶ πρὸς τῷ τέλει του τρίτου κερα λαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον τὴν ἐξήγησιν τοῦ Πει:- πατῶν δὲ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας, Varice lectiones et notæ. Scholio prorsus inepto, quol Hentenius habet hic continuo, nei curcul. Est interpretatio (i) Vocabulum. Nomen. (j) Qui de eis colloquimur versamur. Duplici modo reddidit, καὶ ὁμιλοῦντε; αὐταῖς. Ὁμιλεῖν ταῖς Γραφεΐς est Lalleras sacras tractare, aliis caponec. etymologica hominis Græci, qui μεσίας αμέτος deri vavit. De sacerdotibus enim loquitur. Inquiunt. Ac si legerit φασί. Sed multotics singularis etiam ita adhibetur.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. I. Ad fratrem ejus, mittentes rele in mare hæc octavo juxta Marcum capite verbi illius interpretationem: Et imposuit Simoni nomen Pe trus ". Sed et loci illius explanationem decimo capite Evangelii secundum Lucam: Piscatores autem descenderant ex illis, et abluebant retia Omnia enim conferunt ad ea quæ hic ponuntur. εἶδε δύο ἀδελφοὺς,Σίμωνα τὸν λεγόμενον Πέτρον, & fratre, Simonem qui vocatur Petrus, et Andream καὶ ᾿Ανδρέαν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, βάλλοντας ἀμφίβληστρον εἰς τὴν θάλασσαν. Ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ ὀγδόῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Μάρκον τὴν ἑρμηνείαν τοῦ, καὶ ἐπέθηκε τῷ Σίμωνι ὄνομα Πέτρον ἀλλὰ καὶ πρὸς τῷ τέλει τοῦ δεκάτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Λουκᾶν τὴν διασάφησιν τοῦ. Οἱ δὲ ἁλιεῖς ἀποβάντες ἀπ' αὐτῶν, ἀπέπλυναν τὰ δίκτυα Συντε λοῦσι γὰρ ἅπαντα εἰς τὸ προκείμενον. Τοῦτον μὲν οὖν Πέτρον ὠνόμασεν, Ἰάκωβον δὲ καὶ Ἰωάννην υἱοὺς βροντῆς, δεικνύων, ὅτι αὐτό; ἐστιν ὁ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ τὰ ὀνόματα μεταρρυθμί. σας, καὶ τὸν μὲν ᾿Αβραμ ᾽Αβραὰμ καλέσας, τὴν δὲ Σάραν Σάρραν, καὶ τὸν Ἰακὼβ Ἰσραήλ. Τισὶ μὲν οὖν ἐκ γενετῆς ἐπέθηκε τὰ ὀνόματα, τισὶ δὲ ὕστερον. ῶν μὲν γὰρ ἡ ἀρετὴ διαλάμπειν ἔμελλεν ἐκ πρώτης τριχὸς, τούτους ἐξ ἀρχῆς ὠνόμασεν· ὧν δὲ ὑστέρον, τούτους ὕστερον. Τῇ ἐπαύριον Πέτρου. Τῇ ἐπαύριον μὲν ἠθέσ λησεν ἐξελθεῖν, οὐ τῇ ἐπαύριον δὲ εὑρίσκει τὸν Φί λιππον, ἀλλ᾽ ὕστερον, μετὰ τὸ ἐπισπάσασθαι Πέτρον καὶ ᾿Ανδρέαν καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην, ὡς ἀπὸ τῶν ἄλλων εὐαγγελιστῶν ἔξεστι διαγινώσκειν. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν οὐκ ἐμνημόνευσε, πῶς αὐτοὺς είλκυσε, περιπατῶν παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλι λαίας; Διότι Ματθαῖος καὶ Μάρκος τοῦτο παραδε δώκασιν. Ἐπεὶ δὲ τὰ κατὰ τὸν Φίλιππον ἐκεῖνοι παο ρέδραμον, ταῦτα νῦν. οὗτος ἀπαγγέλλει. Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, Ακολούθει μοι, γινώσκων ότι ποθεῖ μὲν ἀκολουθῆσαι καὶ αὐτὸς, ἀκηκοώς περὶ αὐτοῦ παρὰ τῶν ἀκολουθούντων· εὐλαβεῖται δέ. Λύε: οὖν αὐτοῦ τὴν αἰδώ. Λέγει δὲ ὁ εὐαγγελιστὴς καὶ ποίας πόλεως ἦν, ὅτι ἀπὸ Βηθσαϊδα, τῆς εὐτελοῦς καὶ φαύλης, ἵνα μάθῃς ὅτι τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός. Εὑρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναήλ. Μετὰ τὸ ἀκολουθῆσαι τῷ Χριστῷ δηλονότι. Καὶ — εὑρήκαμεν. Πεῖραν αὐτοῦ λαβὼν, κήρυξ αὐτοῦ γίνεται παραυτίκα, καὶ γινώσκων τὸν Ναθαναὴλ ἀκριβέστατον ἔν τε ταῖς νομικαῖς καὶ ταῖς προς φητικαῖς Γραφαῖς· καὶ γὰρ ἦν τὰ τοιαῦτα ἄριστα διεσκεμμένος, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς ἐμαρτύρησε, καὶ τὸ ἔργον ἔδειξεν· ἐπὶ τὸν Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας αὐτὸν παραπέμπει, κατασκευάζων ἐκεῖθεν άξι:. πιστον τὴν περὶ τοῦ Χριστοῦ μαρτυρίαν ἑαυτοῦ. Ἰησοῦν τὸν υἱὸν Ἰωσήφ. Ετι γὰρ τούτου υἱὸς εἶναι ἐνομίζετο. Τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. Ἐκ Ναζαρέτ ἐλέγετο διὰ τὸ Γραφῆναι ἐν αὐτῇ. Καὶ — εἶναι; 'Ακούων τοῦ προφήτου λέγοντος ο καὶ σύ, Βηθλεέμ, γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εξ ἐν ταῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται » Matth. iv, 18. * Marc.!!!, 16. Γάρ abest Δ. Hunc itaque nominavit Petrum: sicut Jacobum et Joannem Filios tonitrui, ostendens se eum esse qui in Veteri quoque Testamento nomina adaptaveral, Abram vocans Abraham, Saram vero Sarram, et Jacob Israel. Nain quibusdam ab ortu nomina imponebat, quibusdam autem postmodum. Quorum enim virtus a primo, quod aiunt, capillo fulgebil, his ab initio nomen imponit: quorum autem postea, his etiam postea. Vers. 44. Postero die· Vers. 45. Petri. Postero sane die voluit exire, at non postero die reperit Philippum, sed postmodum postquam Petrum et Andream, Jacobum ac Joannem attraxerat, quem - admodum ab aliis evangelistis licet colligere. Sed quam ob rem non meminit quomodo eos attra - xerit ambulans circa mare Galilææ? Quia Matthæus et Marcus hoc tradiderunt. Sed quia illi prætermiserant, quæ circa Philippum acciderant, hæc nunc iste manifestat. Ait autem illi Jesus: Sequere me. Sciens quidem et hunc jam animo seculum, cuHi de eo audisset ab his qui sequebantur, sed reverentia detineri, solvit eum metu. Dicit autem evangelista qua sit Philippus civitate oriundus, puta a Bethsaida vili ac ignobili: ut scias quod ignobilia mundi elegerit Deus. Vers. 46. Reperit Philippus Nathanael. Postquam videlicet Christum secutus erat. Vers. 46. Ει — invenimus. Sumpto deipso experi mento, statim prædicator efficitur; sciensque Nathanael in legis ac prophetarum Scripturis diligentissimum, siquidem erat in eis maxime versatus, quemadmodum et ipse Christus attestatur, et res ipsa demonstravit ad Mosen ac prophetas eum remittit, confirmans inde suum de Christo testimoniuna esse Side dignum. Vers. 46. Jesum flium Joseph. Adhuc enim filius ejus esse putabatur. Vers. 46. Nazareth. Nazareth ideo diceba - tur, quod ibi nutritus esset. * Luc. vi, 2. Vers. 47. Ει — esse? Cum prophetam audiret dicentem: Et tx, Bethleem, terra Juda, nequaquam minima es inter principatus Juda: ex te enim exiVaria lectiones et notæ. Chrysost. tom. VIII, p. 115 Β. Ἐκ πρώτης ἡλικίας. Ka! interponit A.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. I. Ad fratrem ejus, mittentes rele in mare hæc octavo juxta Marcum capite verbi illius interpretationem: Et imposuit Simoni nomen Pe trus ". Sed et loci illius explanationem decimo capite Evangelii secundum Lucam: Piscatores autem descenderant ex illis, et abluebant retia Omnia enim conferunt ad ea quæ hic ponuntur. εἶδε δύο ἀδελφοὺς,Σίμωνα τὸν λεγόμενον Πέτρον, & fratre, Simonem qui vocatur Petrus, et Andream καὶ ᾿Ανδρέαν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, βάλλοντας ἀμφίβληστρον εἰς τὴν θάλασσαν. Ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ ὀγδόῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Μάρκον τὴν ἑρμηνείαν τοῦ, καὶ ἐπέθηκε τῷ Σίμωνι ὄνομα Πέτρον ἀλλὰ καὶ πρὸς τῷ τέλει τοῦ δεκάτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Λουκᾶν τὴν διασάφησιν τοῦ. Οἱ δὲ ἁλιεῖς ἀποβάντες ἀπ' αὐτῶν, ἀπέπλυναν τὰ δίκτυα Συντε λοῦσι γὰρ ἅπαντα εἰς τὸ προκείμενον. Τοῦτον μὲν οὖν Πέτρον ὠνόμασεν, Ἰάκωβον δὲ καὶ Ἰωάννην υἱοὺς βροντῆς, δεικνύων, ὅτι αὐτό; ἐστιν ὁ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ τὰ ὀνόματα μεταρρυθμί. σας, καὶ τὸν μὲν ᾿Αβραμ ᾽Αβραὰμ καλέσας, τὴν δὲ Σάραν Σάρραν, καὶ τὸν Ἰακὼβ Ἰσραήλ. Τισὶ μὲν οὖν ἐκ γενετῆς ἐπέθηκε τὰ ὀνόματα, τισὶ δὲ ὕστερον. ῶν μὲν γὰρ ἡ ἀρετὴ διαλάμπειν ἔμελλεν ἐκ πρώτης τριχὸς, τούτους ἐξ ἀρχῆς ὠνόμασεν· ὧν δὲ ὑστέρον, τούτους ὕστερον. Τῇ ἐπαύριον Πέτρου. Τῇ ἐπαύριον μὲν ἠθέσ λησεν ἐξελθεῖν, οὐ τῇ ἐπαύριον δὲ εὑρίσκει τὸν Φί λιππον, ἀλλ᾽ ὕστερον, μετὰ τὸ ἐπισπάσασθαι Πέτρον καὶ ᾿Ανδρέαν καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην, ὡς ἀπὸ τῶν ἄλλων εὐαγγελιστῶν ἔξεστι διαγινώσκειν. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν οὐκ ἐμνημόνευσε, πῶς αὐτοὺς είλκυσε, περιπατῶν παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλι λαίας; Διότι Ματθαῖος καὶ Μάρκος τοῦτο παραδε δώκασιν. Ἐπεὶ δὲ τὰ κατὰ τὸν Φίλιππον ἐκεῖνοι παο ρέδραμον, ταῦτα νῦν. οὗτος ἀπαγγέλλει. Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, Ακολούθει μοι, γινώσκων ότι ποθεῖ μὲν ἀκολουθῆσαι καὶ αὐτὸς, ἀκηκοώς περὶ αὐτοῦ παρὰ τῶν ἀκολουθούντων· εὐλαβεῖται δέ. Λύε: οὖν αὐτοῦ τὴν αἰδώ. Λέγει δὲ ὁ εὐαγγελιστὴς καὶ ποίας πόλεως ἦν, ὅτι ἀπὸ Βηθσαϊδα, τῆς εὐτελοῦς καὶ φαύλης, ἵνα μάθῃς ὅτι τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός. Εὑρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναήλ. Μετὰ τὸ ἀκολουθῆσαι τῷ Χριστῷ δηλονότι. Καὶ — εὑρήκαμεν. Πεῖραν αὐτοῦ λαβὼν, κήρυξ αὐτοῦ γίνεται παραυτίκα, καὶ γινώσκων τὸν Ναθαναὴλ ἀκριβέστατον ἔν τε ταῖς νομικαῖς καὶ ταῖς προς φητικαῖς Γραφαῖς· καὶ γὰρ ἦν τὰ τοιαῦτα ἄριστα διεσκεμμένος, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς ἐμαρτύρησε, καὶ τὸ ἔργον ἔδειξεν· ἐπὶ τὸν Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας αὐτὸν παραπέμπει, κατασκευάζων ἐκεῖθεν άξι:. πιστον τὴν περὶ τοῦ Χριστοῦ μαρτυρίαν ἑαυτοῦ. Ἰησοῦν τὸν υἱὸν Ἰωσήφ. Ετι γὰρ τούτου υἱὸς εἶναι ἐνομίζετο. Τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. Ἐκ Ναζαρέτ ἐλέγετο διὰ τὸ Γραφῆναι ἐν αὐτῇ. Καὶ — εἶναι; 'Ακούων τοῦ προφήτου λέγοντος ο καὶ σύ, Βηθλεέμ, γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εξ ἐν ταῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται » Matth. iv, 18. * Marc.!!!, 16. Γάρ abest Δ. Hunc itaque nominavit Petrum: sicut Jacobum et Joannem Filios tonitrui, ostendens se eum esse qui in Veteri quoque Testamento nomina adaptaveral, Abram vocans Abraham, Saram vero Sarram, et Jacob Israel. Nain quibusdam ab ortu nomina imponebat, quibusdam autem postmodum. Quorum enim virtus a primo, quod aiunt, capillo fulgebil, his ab initio nomen imponit: quorum autem postea, his etiam postea. Vers. 44. Postero die· Vers. 45. Petri. Postero sane die voluit exire, at non postero die reperit Philippum, sed postmodum postquam Petrum et Andream, Jacobum ac Joannem attraxerat, quem - admodum ab aliis evangelistis licet colligere. Sed quam ob rem non meminit quomodo eos attra - xerit ambulans circa mare Galilææ? Quia Matthæus et Marcus hoc tradiderunt. Sed quia illi prætermiserant, quæ circa Philippum acciderant, hæc nunc iste manifestat. Ait autem illi Jesus: Sequere me. Sciens quidem et hunc jam animo seculum, cuHi de eo audisset ab his qui sequebantur, sed reverentia detineri, solvit eum metu. Dicit autem evangelista qua sit Philippus civitate oriundus, puta a Bethsaida vili ac ignobili: ut scias quod ignobilia mundi elegerit Deus. Vers. 46. Reperit Philippus Nathanael. Postquam videlicet Christum secutus erat. Vers. 46. Ει — invenimus. Sumpto deipso experi mento, statim prædicator efficitur; sciensque Nathanael in legis ac prophetarum Scripturis diligentissimum, siquidem erat in eis maxime versatus, quemadmodum et ipse Christus attestatur, et res ipsa demonstravit ad Mosen ac prophetas eum remittit, confirmans inde suum de Christo testimoniuna esse Side dignum. Vers. 46. Jesum flium Joseph. Adhuc enim filius ejus esse putabatur. Vers. 46. Nazareth. Nazareth ideo diceba - tur, quod ibi nutritus esset. * Luc. vi, 2. Vers. 47. Ει — esse? Cum prophetam audiret dicentem: Et tx, Bethleem, terra Juda, nequaquam minima es inter principatus Juda: ex te enim exiVaria lectiones et notæ. Chrysost. tom. VIII, p. 115 Β. Ἐκ πρώτης ἡλικίας. Ka! interponit A.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. I. Ad fratrem ejus, mittentes rele in mare hæc octavo juxta Marcum capite verbi illius interpretationem: Et imposuit Simoni nomen Pe trus ". Sed et loci illius explanationem decimo capite Evangelii secundum Lucam: Piscatores autem descenderant ex illis, et abluebant retia Omnia enim conferunt ad ea quæ hic ponuntur. εἶδε δύο ἀδελφοὺς,Σίμωνα τὸν λεγόμενον Πέτρον, & fratre, Simonem qui vocatur Petrus, et Andream καὶ ᾿Ανδρέαν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, βάλλοντας ἀμφίβληστρον εἰς τὴν θάλασσαν. Ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ ὀγδόῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Μάρκον τὴν ἑρμηνείαν τοῦ, καὶ ἐπέθηκε τῷ Σίμωνι ὄνομα Πέτρον ἀλλὰ καὶ πρὸς τῷ τέλει τοῦ δεκάτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Λουκᾶν τὴν διασάφησιν τοῦ. Οἱ δὲ ἁλιεῖς ἀποβάντες ἀπ' αὐτῶν, ἀπέπλυναν τὰ δίκτυα Συντε λοῦσι γὰρ ἅπαντα εἰς τὸ προκείμενον. Τοῦτον μὲν οὖν Πέτρον ὠνόμασεν, Ἰάκωβον δὲ καὶ Ἰωάννην υἱοὺς βροντῆς, δεικνύων, ὅτι αὐτό; ἐστιν ὁ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ τὰ ὀνόματα μεταρρυθμί. σας, καὶ τὸν μὲν ᾿Αβραμ ᾽Αβραὰμ καλέσας, τὴν δὲ Σάραν Σάρραν, καὶ τὸν Ἰακὼβ Ἰσραήλ. Τισὶ μὲν οὖν ἐκ γενετῆς ἐπέθηκε τὰ ὀνόματα, τισὶ δὲ ὕστερον. ῶν μὲν γὰρ ἡ ἀρετὴ διαλάμπειν ἔμελλεν ἐκ πρώτης τριχὸς, τούτους ἐξ ἀρχῆς ὠνόμασεν· ὧν δὲ ὑστέρον, τούτους ὕστερον. Τῇ ἐπαύριον Πέτρου. Τῇ ἐπαύριον μὲν ἠθέσ λησεν ἐξελθεῖν, οὐ τῇ ἐπαύριον δὲ εὑρίσκει τὸν Φί λιππον, ἀλλ᾽ ὕστερον, μετὰ τὸ ἐπισπάσασθαι Πέτρον καὶ ᾿Ανδρέαν καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην, ὡς ἀπὸ τῶν ἄλλων εὐαγγελιστῶν ἔξεστι διαγινώσκειν. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν οὐκ ἐμνημόνευσε, πῶς αὐτοὺς είλκυσε, περιπατῶν παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλι λαίας; Διότι Ματθαῖος καὶ Μάρκος τοῦτο παραδε δώκασιν. Ἐπεὶ δὲ τὰ κατὰ τὸν Φίλιππον ἐκεῖνοι παο ρέδραμον, ταῦτα νῦν. οὗτος ἀπαγγέλλει. Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, Ακολούθει μοι, γινώσκων ότι ποθεῖ μὲν ἀκολουθῆσαι καὶ αὐτὸς, ἀκηκοώς περὶ αὐτοῦ παρὰ τῶν ἀκολουθούντων· εὐλαβεῖται δέ. Λύε: οὖν αὐτοῦ τὴν αἰδώ. Λέγει δὲ ὁ εὐαγγελιστὴς καὶ ποίας πόλεως ἦν, ὅτι ἀπὸ Βηθσαϊδα, τῆς εὐτελοῦς καὶ φαύλης, ἵνα μάθῃς ὅτι τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός. Εὑρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναήλ. Μετὰ τὸ ἀκολουθῆσαι τῷ Χριστῷ δηλονότι. Καὶ — εὑρήκαμεν. Πεῖραν αὐτοῦ λαβὼν, κήρυξ αὐτοῦ γίνεται παραυτίκα, καὶ γινώσκων τὸν Ναθαναὴλ ἀκριβέστατον ἔν τε ταῖς νομικαῖς καὶ ταῖς προς φητικαῖς Γραφαῖς· καὶ γὰρ ἦν τὰ τοιαῦτα ἄριστα διεσκεμμένος, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς ἐμαρτύρησε, καὶ τὸ ἔργον ἔδειξεν· ἐπὶ τὸν Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας αὐτὸν παραπέμπει, κατασκευάζων ἐκεῖθεν άξι:. πιστον τὴν περὶ τοῦ Χριστοῦ μαρτυρίαν ἑαυτοῦ. Ἰησοῦν τὸν υἱὸν Ἰωσήφ. Ετι γὰρ τούτου υἱὸς εἶναι ἐνομίζετο. Τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. Ἐκ Ναζαρέτ ἐλέγετο διὰ τὸ Γραφῆναι ἐν αὐτῇ. Καὶ — εἶναι; 'Ακούων τοῦ προφήτου λέγοντος ο καὶ σύ, Βηθλεέμ, γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εξ ἐν ταῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται » Matth. iv, 18. * Marc.!!!, 16. Γάρ abest Δ. Hunc itaque nominavit Petrum: sicut Jacobum et Joannem Filios tonitrui, ostendens se eum esse qui in Veteri quoque Testamento nomina adaptaveral, Abram vocans Abraham, Saram vero Sarram, et Jacob Israel. Nain quibusdam ab ortu nomina imponebat, quibusdam autem postmodum. Quorum enim virtus a primo, quod aiunt, capillo fulgebil, his ab initio nomen imponit: quorum autem postea, his etiam postea. Vers. 44. Postero die· Vers. 45. Petri. Postero sane die voluit exire, at non postero die reperit Philippum, sed postmodum postquam Petrum et Andream, Jacobum ac Joannem attraxerat, quem - admodum ab aliis evangelistis licet colligere. Sed quam ob rem non meminit quomodo eos attra - xerit ambulans circa mare Galilææ? Quia Matthæus et Marcus hoc tradiderunt. Sed quia illi prætermiserant, quæ circa Philippum acciderant, hæc nunc iste manifestat. Ait autem illi Jesus: Sequere me. Sciens quidem et hunc jam animo seculum, cuHi de eo audisset ab his qui sequebantur, sed reverentia detineri, solvit eum metu. Dicit autem evangelista qua sit Philippus civitate oriundus, puta a Bethsaida vili ac ignobili: ut scias quod ignobilia mundi elegerit Deus. Vers. 46. Reperit Philippus Nathanael. Postquam videlicet Christum secutus erat. Vers. 46. Ει — invenimus. Sumpto deipso experi mento, statim prædicator efficitur; sciensque Nathanael in legis ac prophetarum Scripturis diligentissimum, siquidem erat in eis maxime versatus, quemadmodum et ipse Christus attestatur, et res ipsa demonstravit ad Mosen ac prophetas eum remittit, confirmans inde suum de Christo testimoniuna esse Side dignum. Vers. 46. Jesum flium Joseph. Adhuc enim filius ejus esse putabatur. Vers. 46. Nazareth. Nazareth ideo diceba - tur, quod ibi nutritus esset. * Luc. vi, 2. Vers. 47. Ει — esse? Cum prophetam audiret dicentem: Et tx, Bethleem, terra Juda, nequaquam minima es inter principatus Juda: ex te enim exiVaria lectiones et notæ. Chrysost. tom. VIII, p. 115 Β. Ἐκ πρώτης ἡλικίας. Ka! interponit A.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. I. Ad fratrem ejus, mittentes rele in mare hæc octavo juxta Marcum capite verbi illius interpretationem: Et imposuit Simoni nomen Pe trus ". Sed et loci illius explanationem decimo capite Evangelii secundum Lucam: Piscatores autem descenderant ex illis, et abluebant retia Omnia enim conferunt ad ea quæ hic ponuntur. εἶδε δύο ἀδελφοὺς,Σίμωνα τὸν λεγόμενον Πέτρον, & fratre, Simonem qui vocatur Petrus, et Andream καὶ ᾿Ανδρέαν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, βάλλοντας ἀμφίβληστρον εἰς τὴν θάλασσαν. Ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ ὀγδόῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Μάρκον τὴν ἑρμηνείαν τοῦ, καὶ ἐπέθηκε τῷ Σίμωνι ὄνομα Πέτρον ἀλλὰ καὶ πρὸς τῷ τέλει τοῦ δεκάτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Λουκᾶν τὴν διασάφησιν τοῦ. Οἱ δὲ ἁλιεῖς ἀποβάντες ἀπ' αὐτῶν, ἀπέπλυναν τὰ δίκτυα Συντε λοῦσι γὰρ ἅπαντα εἰς τὸ προκείμενον. Τοῦτον μὲν οὖν Πέτρον ὠνόμασεν, Ἰάκωβον δὲ καὶ Ἰωάννην υἱοὺς βροντῆς, δεικνύων, ὅτι αὐτό; ἐστιν ὁ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ τὰ ὀνόματα μεταρρυθμί. σας, καὶ τὸν μὲν ᾿Αβραμ ᾽Αβραὰμ καλέσας, τὴν δὲ Σάραν Σάρραν, καὶ τὸν Ἰακὼβ Ἰσραήλ. Τισὶ μὲν οὖν ἐκ γενετῆς ἐπέθηκε τὰ ὀνόματα, τισὶ δὲ ὕστερον. ῶν μὲν γὰρ ἡ ἀρετὴ διαλάμπειν ἔμελλεν ἐκ πρώτης τριχὸς, τούτους ἐξ ἀρχῆς ὠνόμασεν· ὧν δὲ ὑστέρον, τούτους ὕστερον. Τῇ ἐπαύριον Πέτρου. Τῇ ἐπαύριον μὲν ἠθέσ λησεν ἐξελθεῖν, οὐ τῇ ἐπαύριον δὲ εὑρίσκει τὸν Φί λιππον, ἀλλ᾽ ὕστερον, μετὰ τὸ ἐπισπάσασθαι Πέτρον καὶ ᾿Ανδρέαν καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην, ὡς ἀπὸ τῶν ἄλλων εὐαγγελιστῶν ἔξεστι διαγινώσκειν. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν οὐκ ἐμνημόνευσε, πῶς αὐτοὺς είλκυσε, περιπατῶν παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλι λαίας; Διότι Ματθαῖος καὶ Μάρκος τοῦτο παραδε δώκασιν. Ἐπεὶ δὲ τὰ κατὰ τὸν Φίλιππον ἐκεῖνοι παο ρέδραμον, ταῦτα νῦν. οὗτος ἀπαγγέλλει. Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, Ακολούθει μοι, γινώσκων ότι ποθεῖ μὲν ἀκολουθῆσαι καὶ αὐτὸς, ἀκηκοώς περὶ αὐτοῦ παρὰ τῶν ἀκολουθούντων· εὐλαβεῖται δέ. Λύε: οὖν αὐτοῦ τὴν αἰδώ. Λέγει δὲ ὁ εὐαγγελιστὴς καὶ ποίας πόλεως ἦν, ὅτι ἀπὸ Βηθσαϊδα, τῆς εὐτελοῦς καὶ φαύλης, ἵνα μάθῃς ὅτι τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός. Εὑρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναήλ. Μετὰ τὸ ἀκολουθῆσαι τῷ Χριστῷ δηλονότι. Καὶ — εὑρήκαμεν. Πεῖραν αὐτοῦ λαβὼν, κήρυξ αὐτοῦ γίνεται παραυτίκα, καὶ γινώσκων τὸν Ναθαναὴλ ἀκριβέστατον ἔν τε ταῖς νομικαῖς καὶ ταῖς προς φητικαῖς Γραφαῖς· καὶ γὰρ ἦν τὰ τοιαῦτα ἄριστα διεσκεμμένος, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς ἐμαρτύρησε, καὶ τὸ ἔργον ἔδειξεν· ἐπὶ τὸν Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας αὐτὸν παραπέμπει, κατασκευάζων ἐκεῖθεν άξι:. πιστον τὴν περὶ τοῦ Χριστοῦ μαρτυρίαν ἑαυτοῦ. Ἰησοῦν τὸν υἱὸν Ἰωσήφ. Ετι γὰρ τούτου υἱὸς εἶναι ἐνομίζετο. Τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. Ἐκ Ναζαρέτ ἐλέγετο διὰ τὸ Γραφῆναι ἐν αὐτῇ. Καὶ — εἶναι; 'Ακούων τοῦ προφήτου λέγοντος ο καὶ σύ, Βηθλεέμ, γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εξ ἐν ταῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται » Matth. iv, 18. * Marc.!!!, 16. Γάρ abest Δ. Hunc itaque nominavit Petrum: sicut Jacobum et Joannem Filios tonitrui, ostendens se eum esse qui in Veteri quoque Testamento nomina adaptaveral, Abram vocans Abraham, Saram vero Sarram, et Jacob Israel. Nain quibusdam ab ortu nomina imponebat, quibusdam autem postmodum. Quorum enim virtus a primo, quod aiunt, capillo fulgebil, his ab initio nomen imponit: quorum autem postea, his etiam postea. Vers. 44. Postero die· Vers. 45. Petri. Postero sane die voluit exire, at non postero die reperit Philippum, sed postmodum postquam Petrum et Andream, Jacobum ac Joannem attraxerat, quem - admodum ab aliis evangelistis licet colligere. Sed quam ob rem non meminit quomodo eos attra - xerit ambulans circa mare Galilææ? Quia Matthæus et Marcus hoc tradiderunt. Sed quia illi prætermiserant, quæ circa Philippum acciderant, hæc nunc iste manifestat. Ait autem illi Jesus: Sequere me. Sciens quidem et hunc jam animo seculum, cuHi de eo audisset ab his qui sequebantur, sed reverentia detineri, solvit eum metu. Dicit autem evangelista qua sit Philippus civitate oriundus, puta a Bethsaida vili ac ignobili: ut scias quod ignobilia mundi elegerit Deus. Vers. 46. Reperit Philippus Nathanael. Postquam videlicet Christum secutus erat. Vers. 46. Ει — invenimus. Sumpto deipso experi mento, statim prædicator efficitur; sciensque Nathanael in legis ac prophetarum Scripturis diligentissimum, siquidem erat in eis maxime versatus, quemadmodum et ipse Christus attestatur, et res ipsa demonstravit ad Mosen ac prophetas eum remittit, confirmans inde suum de Christo testimoniuna esse Side dignum. Vers. 46. Jesum flium Joseph. Adhuc enim filius ejus esse putabatur. Vers. 46. Nazareth. Nazareth ideo diceba - tur, quod ibi nutritus esset. * Luc. vi, 2. Vers. 47. Ει — esse? Cum prophetam audiret dicentem: Et tx, Bethleem, terra Juda, nequaquam minima es inter principatus Juda: ex te enim exiVaria lectiones et notæ. Chrysost. tom. VIII, p. 115 Β. Ἐκ πρώτης ἡλικίας. Ka! interponit A.

bit dus, qui regal populum meum Israel ", * ἡγούμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν Ισραήλ· ἐκ ΒηBethleem Christum exspectabat: nunc autem audiens eum Nazarenum esse, turbatus est et admirabatur, non inveniens Philippi verbum convenire prophetiæ, ideoque opinatus hune circa locum esse lapsum, benignam fingit objectionem, innuens non ita ipsum inventum esse, sed eum esse a Nazareth, plane quodammodo per modum interrogationis repellit, suam ostendens circa Scripturas diligen tiam, et infallibilitatem Øgurarum (m). Est autem simile ac si diceret: Utrum fieri potest, ut a Nazareth adeo exigua et abjecta sit quippiam boni? Nain Galilæa a Judæis male audiebat: porro Nazareth Galilææ civitas erat. Dicebat antem hoc certissimus, quod non a Nazareth, sed a Bethleem exspectaretur Christus. θλεέμ προσεδίκα τὴν Χριστόν. Μαθὼν δὲ νῦν ὅτι ἀπὸ Ναζαρέτ ἐστιν, θορυβήθη καὶ διηπόρησεν, οὐχ εὑρίσκων συμβαίνοντα τῇ προφητείᾳ τὸν λόγον τοῦ Φιλίππου. Διὸ καὶ λογισάμενος ἐσφάλθαι τοῦτον περὶ τὸν τόπον, ἐπιεικὴ ποιεῖται παραίτησιν, οὐ τοῦ εὑρεθῆναι αὐτὸν, ἀλλὰ τοῦ ἀπὸ Ναζαρέτ εἶναι, καὶ μαλῶς πως, ἐν ἐρωτήσεως τάξει, διωθείται τοῦτο, δεικνύων τὸ περὶ τὰς Γραφὰς ἀκριβὲς αὐτοῦ, καὶ τὸ τῶν τρόπων ἀνεξαπάτητον. [*0 δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν. Δρα ἐκ Ναζαρὲτ ἐνδέχεται τι ἀγαθὸν εἶναι, καὶ τότε το ού τον, | τῆς οὕτω φαύλης καὶ ἀποῤῥιμμένης; Διε βάλλετο γὰρ παρὰ τῆς Ἰουδαία; ἡ Γαλιλαία· τῆς δὲ Γαλιλαίας ἐστὶ μόλις ή Ναζαρέτ. Ελεγε δε τα πληροφορημένος ὅτι ὁ προσδοκώμενος οὐκ ἔστιν ἀπὸ Ναζαρέτ, ἀλλ' ἐκ Βηθλεέμ. Vers. 47. Dixit Λέγει vide. Modum quo hoc dixerat ἶδε. Αγνοῶν τὸν τρόπον, δι᾿ ἂν εἶπε ignoraus, putansque illum simpliciter civitati Na- τοῦτο, καὶ ἁπλῶς αὐτὸν διαβάλλειν τὴν Ναζαρέτ zareth detrahere, ducit ipsum ad Christum tanquam αἰηθεὶς, έλκει τοῦτον ἐπὶ τὸν Χριστόν, ὡς αὐτ statin crediturum, si modo doctrinam ac conversa- τίκα πεισθησόμενον, εἰ μόνον γεύσεται τῆς διδασκα tionem ejus gustassel. λίας καὶ ὁμιλίας αὐτοῦ. Vers. 48. Vidit Israelita. Laudavit ipsum quasi intelligentem quæ legerat: id enim est vere Israelita. Nam pontifices et Scribæ quique illos contingebant, non attendentes ea quæ legebant, falso nomine Israelitæ dicebantur. Vers. 48. In est. Dolum vocat, veritatis contectionem vel obscurationem a malitia. Vers. 49. Dicit — nostri? Non est laudibus infatus, sed rogat unde eum taloin esse cognosceret qualem dicebat. Vers. 49. Respondit videbam te. He quidem tanquam hominem adhuc rogabat, ipse vero quasi Deus illi respondet: nam se vidisse dicit quod nullus vidit. Priusquam autem occurrisset ei Philippns, fuerat sub ficu, nullo præsente aut ipsum vidente. Dedit itaque signum quod cogifosceret ac videret quæ hominibus viša non forent; ideoque el tempus dixit et locum ac arborem. Simul etiam indicavit se omnino audisse quæ dixisset: Utrum a Nazareth posset quippiam esse boui: et ex hoc magis intellexit ipsum esse Christum. Cogitabat enim quod aliter non eum laudasset, sed potius repulisset. Cæterum et a prophetia, et a laude ipsum esse credidit. Prophetia vero non de futuris tantum est. ss Mich. v, 2.; Matth. 11, 6. Ο Εἶδεν — Ισραηλίτης. Επῄνεσεν αὐτὸν, ὡς ἐπι γινώσκοντα, ὁ ἀναγινώσκει· τοῦτο γὰρ τοῦ ἀληθῶς Ισραηλίτου. Οἱ γὰρ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Γραμματείς καὶ οἱ κατ᾽ ἐκείνους, οὐ προσέχοντες οἷς ἀνεγίνω σκον, ψευδώνυμοι ἦσαν Ἰσραηλῖται. Ἐν — ἔστι. Δόλον λέγει τὴν ἐπικάλυψιν τῆς ἀληθείας, τὴν πονηρίαν. Λέγει γινώσκεις; Οὐκ ἐχαυνώθη τοῖς ἐπαίν νοις, ἀλλ' ἐζήτησε μαθεῖν πόθεν αὐτὸν γινώσκει τοιοῦτον οἷεν λέγει. Απεκρίθη – εἶδόν σε. Ὁ μὲν ὡς ἄνθρωπον αὐτὸν ἐξήταζεν ἔτι· αὐτὸς δὲ ὡς Θεὸς αὐτῷ ἀποκρί νεται. Λέγει γὰρ ἐδεῖν 8 οὐδεὶς ἑώρακε. Πρὸ τοῦ ἐν τυχεῖν γὰρ αὐτῷ τὸν Φίλιππον, ἦν ὑπὸ τὴν συχῆν, οὐδενὸς παρόντος ἢ ὁρῶντες αὐτόν. Δέδωκεν οὖν τεκμήριον ἀναντίῤῥητου τοῦ γινώσκειν αὐτὸν, καὶ ὁρᾷν τὰ τοῖς ἀνθρώποις ἀθέατα. Διὸ καὶ τὸν καιρὸν εἶπε καὶ τὸν τόπον καὶ τὸ δένδρον, καὶ ἅμα ἔδειξεν ότι και ἤκουσε πάντως δ εἶπεν, ὅτι 'Εκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι· καὶ ἐκ τούτου μᾶλλον συνῆκεν ότι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός. Ελογίσατο γὰρ ὅτι, εἰ μὴ ἦν, οὐκ ἂν ἐπήνεσεν αὐτὸν, ἀλλ' ἀπώσατο ἦν. Λοι Ο πὴν οὖν ἔκ τε τῆς προφητείας ἔκ τε τοῦ ἐπαίνου πεπίστευκεν ὅτι αὐτή; ἐστι. [Προφητεία δὲ ἐστιν,] οὐκ ἐπὶ τῶν μελλόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν παρελθόντων, ὡς ἡ Μωί Varia lectiones et nola. Exciderunt inclusa A. Καὶ τότε τοιοῦτον in interpretatione neglexit Hentenius. Forte autem corrigendum aut καὶ τὸ τοιοῦτον, aut καὶ ταῦτα τοιούτον, scilicet άγα- (δν, οἷον ὁ Μεσίας. Τρόπο: aulemn non sunt figura, (l) Benignam quodammodo. Humaniter removet, non quod inventus sit, sed quod a Nazareth » t, et plane quodammodo. sed mares, ingenium. Ino, τοῖς Ἰουδαίοις, ut Hentenius legit. Ὡς abest A; mox legitur πεισθησόμενος Β. Tria hac vocabula absunt Α. (m) Figurarum. Forte legit τύπων, loco τρό των. Sermo est de constanti ac Grmo Nathanaelis ingenio, quod falli non potuit.

bit dus, qui regal populum meum Israel ", * ἡγούμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν Ισραήλ· ἐκ ΒηBethleem Christum exspectabat: nunc autem audiens eum Nazarenum esse, turbatus est et admirabatur, non inveniens Philippi verbum convenire prophetiæ, ideoque opinatus hune circa locum esse lapsum, benignam fingit objectionem, innuens non ita ipsum inventum esse, sed eum esse a Nazareth, plane quodammodo per modum interrogationis repellit, suam ostendens circa Scripturas diligen tiam, et infallibilitatem Øgurarum (m). Est autem simile ac si diceret: Utrum fieri potest, ut a Nazareth adeo exigua et abjecta sit quippiam boni? Nain Galilæa a Judæis male audiebat: porro Nazareth Galilææ civitas erat. Dicebat antem hoc certissimus, quod non a Nazareth, sed a Bethleem exspectaretur Christus. θλεέμ προσεδίκα τὴν Χριστόν. Μαθὼν δὲ νῦν ὅτι ἀπὸ Ναζαρέτ ἐστιν, θορυβήθη καὶ διηπόρησεν, οὐχ εὑρίσκων συμβαίνοντα τῇ προφητείᾳ τὸν λόγον τοῦ Φιλίππου. Διὸ καὶ λογισάμενος ἐσφάλθαι τοῦτον περὶ τὸν τόπον, ἐπιεικὴ ποιεῖται παραίτησιν, οὐ τοῦ εὑρεθῆναι αὐτὸν, ἀλλὰ τοῦ ἀπὸ Ναζαρέτ εἶναι, καὶ μαλῶς πως, ἐν ἐρωτήσεως τάξει, διωθείται τοῦτο, δεικνύων τὸ περὶ τὰς Γραφὰς ἀκριβὲς αὐτοῦ, καὶ τὸ τῶν τρόπων ἀνεξαπάτητον. [*0 δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν. Δρα ἐκ Ναζαρὲτ ἐνδέχεται τι ἀγαθὸν εἶναι, καὶ τότε το ού τον, | τῆς οὕτω φαύλης καὶ ἀποῤῥιμμένης; Διε βάλλετο γὰρ παρὰ τῆς Ἰουδαία; ἡ Γαλιλαία· τῆς δὲ Γαλιλαίας ἐστὶ μόλις ή Ναζαρέτ. Ελεγε δε τα πληροφορημένος ὅτι ὁ προσδοκώμενος οὐκ ἔστιν ἀπὸ Ναζαρέτ, ἀλλ' ἐκ Βηθλεέμ. Vers. 47. Dixit Λέγει vide. Modum quo hoc dixerat ἶδε. Αγνοῶν τὸν τρόπον, δι᾿ ἂν εἶπε ignoraus, putansque illum simpliciter civitati Na- τοῦτο, καὶ ἁπλῶς αὐτὸν διαβάλλειν τὴν Ναζαρέτ zareth detrahere, ducit ipsum ad Christum tanquam αἰηθεὶς, έλκει τοῦτον ἐπὶ τὸν Χριστόν, ὡς αὐτ statin crediturum, si modo doctrinam ac conversa- τίκα πεισθησόμενον, εἰ μόνον γεύσεται τῆς διδασκα tionem ejus gustassel. λίας καὶ ὁμιλίας αὐτοῦ. Vers. 48. Vidit Israelita. Laudavit ipsum quasi intelligentem quæ legerat: id enim est vere Israelita. Nam pontifices et Scribæ quique illos contingebant, non attendentes ea quæ legebant, falso nomine Israelitæ dicebantur. Vers. 48. In est. Dolum vocat, veritatis contectionem vel obscurationem a malitia. Vers. 49. Dicit — nostri? Non est laudibus infatus, sed rogat unde eum taloin esse cognosceret qualem dicebat. Vers. 49. Respondit videbam te. He quidem tanquam hominem adhuc rogabat, ipse vero quasi Deus illi respondet: nam se vidisse dicit quod nullus vidit. Priusquam autem occurrisset ei Philippns, fuerat sub ficu, nullo præsente aut ipsum vidente. Dedit itaque signum quod cogifosceret ac videret quæ hominibus viša non forent; ideoque el tempus dixit et locum ac arborem. Simul etiam indicavit se omnino audisse quæ dixisset: Utrum a Nazareth posset quippiam esse boui: et ex hoc magis intellexit ipsum esse Christum. Cogitabat enim quod aliter non eum laudasset, sed potius repulisset. Cæterum et a prophetia, et a laude ipsum esse credidit. Prophetia vero non de futuris tantum est. ss Mich. v, 2.; Matth. 11, 6. Ο Εἶδεν — Ισραηλίτης. Επῄνεσεν αὐτὸν, ὡς ἐπι γινώσκοντα, ὁ ἀναγινώσκει· τοῦτο γὰρ τοῦ ἀληθῶς Ισραηλίτου. Οἱ γὰρ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Γραμματείς καὶ οἱ κατ᾽ ἐκείνους, οὐ προσέχοντες οἷς ἀνεγίνω σκον, ψευδώνυμοι ἦσαν Ἰσραηλῖται. Ἐν — ἔστι. Δόλον λέγει τὴν ἐπικάλυψιν τῆς ἀληθείας, τὴν πονηρίαν. Λέγει γινώσκεις; Οὐκ ἐχαυνώθη τοῖς ἐπαίν νοις, ἀλλ' ἐζήτησε μαθεῖν πόθεν αὐτὸν γινώσκει τοιοῦτον οἷεν λέγει. Απεκρίθη – εἶδόν σε. Ὁ μὲν ὡς ἄνθρωπον αὐτὸν ἐξήταζεν ἔτι· αὐτὸς δὲ ὡς Θεὸς αὐτῷ ἀποκρί νεται. Λέγει γὰρ ἐδεῖν 8 οὐδεὶς ἑώρακε. Πρὸ τοῦ ἐν τυχεῖν γὰρ αὐτῷ τὸν Φίλιππον, ἦν ὑπὸ τὴν συχῆν, οὐδενὸς παρόντος ἢ ὁρῶντες αὐτόν. Δέδωκεν οὖν τεκμήριον ἀναντίῤῥητου τοῦ γινώσκειν αὐτὸν, καὶ ὁρᾷν τὰ τοῖς ἀνθρώποις ἀθέατα. Διὸ καὶ τὸν καιρὸν εἶπε καὶ τὸν τόπον καὶ τὸ δένδρον, καὶ ἅμα ἔδειξεν ότι και ἤκουσε πάντως δ εἶπεν, ὅτι 'Εκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι· καὶ ἐκ τούτου μᾶλλον συνῆκεν ότι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός. Ελογίσατο γὰρ ὅτι, εἰ μὴ ἦν, οὐκ ἂν ἐπήνεσεν αὐτὸν, ἀλλ' ἀπώσατο ἦν. Λοι Ο πὴν οὖν ἔκ τε τῆς προφητείας ἔκ τε τοῦ ἐπαίνου πεπίστευκεν ὅτι αὐτή; ἐστι. [Προφητεία δὲ ἐστιν,] οὐκ ἐπὶ τῶν μελλόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν παρελθόντων, ὡς ἡ Μωί Varia lectiones et nola. Exciderunt inclusa A. Καὶ τότε τοιοῦτον in interpretatione neglexit Hentenius. Forte autem corrigendum aut καὶ τὸ τοιοῦτον, aut καὶ ταῦτα τοιούτον, scilicet άγα- (δν, οἷον ὁ Μεσίας. Τρόπο: aulemn non sunt figura, (l) Benignam quodammodo. Humaniter removet, non quod inventus sit, sed quod a Nazareth » t, et plane quodammodo. sed mares, ingenium. Ino, τοῖς Ἰουδαίοις, ut Hentenius legit. Ὡς abest A; mox legitur πεισθησόμενος Β. Tria hac vocabula absunt Α. (m) Figurarum. Forte legit τύπων, loco τρό των. Sermo est de constanti ac Grmo Nathanaelis ingenio, quod falli non potuit.

bit dus, qui regal populum meum Israel ", * ἡγούμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν Ισραήλ· ἐκ ΒηBethleem Christum exspectabat: nunc autem audiens eum Nazarenum esse, turbatus est et admirabatur, non inveniens Philippi verbum convenire prophetiæ, ideoque opinatus hune circa locum esse lapsum, benignam fingit objectionem, innuens non ita ipsum inventum esse, sed eum esse a Nazareth, plane quodammodo per modum interrogationis repellit, suam ostendens circa Scripturas diligen tiam, et infallibilitatem Øgurarum (m). Est autem simile ac si diceret: Utrum fieri potest, ut a Nazareth adeo exigua et abjecta sit quippiam boni? Nain Galilæa a Judæis male audiebat: porro Nazareth Galilææ civitas erat. Dicebat antem hoc certissimus, quod non a Nazareth, sed a Bethleem exspectaretur Christus. θλεέμ προσεδίκα τὴν Χριστόν. Μαθὼν δὲ νῦν ὅτι ἀπὸ Ναζαρέτ ἐστιν, θορυβήθη καὶ διηπόρησεν, οὐχ εὑρίσκων συμβαίνοντα τῇ προφητείᾳ τὸν λόγον τοῦ Φιλίππου. Διὸ καὶ λογισάμενος ἐσφάλθαι τοῦτον περὶ τὸν τόπον, ἐπιεικὴ ποιεῖται παραίτησιν, οὐ τοῦ εὑρεθῆναι αὐτὸν, ἀλλὰ τοῦ ἀπὸ Ναζαρέτ εἶναι, καὶ μαλῶς πως, ἐν ἐρωτήσεως τάξει, διωθείται τοῦτο, δεικνύων τὸ περὶ τὰς Γραφὰς ἀκριβὲς αὐτοῦ, καὶ τὸ τῶν τρόπων ἀνεξαπάτητον. [*0 δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν. Δρα ἐκ Ναζαρὲτ ἐνδέχεται τι ἀγαθὸν εἶναι, καὶ τότε το ού τον, | τῆς οὕτω φαύλης καὶ ἀποῤῥιμμένης; Διε βάλλετο γὰρ παρὰ τῆς Ἰουδαία; ἡ Γαλιλαία· τῆς δὲ Γαλιλαίας ἐστὶ μόλις ή Ναζαρέτ. Ελεγε δε τα πληροφορημένος ὅτι ὁ προσδοκώμενος οὐκ ἔστιν ἀπὸ Ναζαρέτ, ἀλλ' ἐκ Βηθλεέμ. Vers. 47. Dixit Λέγει vide. Modum quo hoc dixerat ἶδε. Αγνοῶν τὸν τρόπον, δι᾿ ἂν εἶπε ignoraus, putansque illum simpliciter civitati Na- τοῦτο, καὶ ἁπλῶς αὐτὸν διαβάλλειν τὴν Ναζαρέτ zareth detrahere, ducit ipsum ad Christum tanquam αἰηθεὶς, έλκει τοῦτον ἐπὶ τὸν Χριστόν, ὡς αὐτ statin crediturum, si modo doctrinam ac conversa- τίκα πεισθησόμενον, εἰ μόνον γεύσεται τῆς διδασκα tionem ejus gustassel. λίας καὶ ὁμιλίας αὐτοῦ. Vers. 48. Vidit Israelita. Laudavit ipsum quasi intelligentem quæ legerat: id enim est vere Israelita. Nam pontifices et Scribæ quique illos contingebant, non attendentes ea quæ legebant, falso nomine Israelitæ dicebantur. Vers. 48. In est. Dolum vocat, veritatis contectionem vel obscurationem a malitia. Vers. 49. Dicit — nostri? Non est laudibus infatus, sed rogat unde eum taloin esse cognosceret qualem dicebat. Vers. 49. Respondit videbam te. He quidem tanquam hominem adhuc rogabat, ipse vero quasi Deus illi respondet: nam se vidisse dicit quod nullus vidit. Priusquam autem occurrisset ei Philippns, fuerat sub ficu, nullo præsente aut ipsum vidente. Dedit itaque signum quod cogifosceret ac videret quæ hominibus viša non forent; ideoque el tempus dixit et locum ac arborem. Simul etiam indicavit se omnino audisse quæ dixisset: Utrum a Nazareth posset quippiam esse boui: et ex hoc magis intellexit ipsum esse Christum. Cogitabat enim quod aliter non eum laudasset, sed potius repulisset. Cæterum et a prophetia, et a laude ipsum esse credidit. Prophetia vero non de futuris tantum est. ss Mich. v, 2.; Matth. 11, 6. Ο Εἶδεν — Ισραηλίτης. Επῄνεσεν αὐτὸν, ὡς ἐπι γινώσκοντα, ὁ ἀναγινώσκει· τοῦτο γὰρ τοῦ ἀληθῶς Ισραηλίτου. Οἱ γὰρ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Γραμματείς καὶ οἱ κατ᾽ ἐκείνους, οὐ προσέχοντες οἷς ἀνεγίνω σκον, ψευδώνυμοι ἦσαν Ἰσραηλῖται. Ἐν — ἔστι. Δόλον λέγει τὴν ἐπικάλυψιν τῆς ἀληθείας, τὴν πονηρίαν. Λέγει γινώσκεις; Οὐκ ἐχαυνώθη τοῖς ἐπαίν νοις, ἀλλ' ἐζήτησε μαθεῖν πόθεν αὐτὸν γινώσκει τοιοῦτον οἷεν λέγει. Απεκρίθη – εἶδόν σε. Ὁ μὲν ὡς ἄνθρωπον αὐτὸν ἐξήταζεν ἔτι· αὐτὸς δὲ ὡς Θεὸς αὐτῷ ἀποκρί νεται. Λέγει γὰρ ἐδεῖν 8 οὐδεὶς ἑώρακε. Πρὸ τοῦ ἐν τυχεῖν γὰρ αὐτῷ τὸν Φίλιππον, ἦν ὑπὸ τὴν συχῆν, οὐδενὸς παρόντος ἢ ὁρῶντες αὐτόν. Δέδωκεν οὖν τεκμήριον ἀναντίῤῥητου τοῦ γινώσκειν αὐτὸν, καὶ ὁρᾷν τὰ τοῖς ἀνθρώποις ἀθέατα. Διὸ καὶ τὸν καιρὸν εἶπε καὶ τὸν τόπον καὶ τὸ δένδρον, καὶ ἅμα ἔδειξεν ότι και ἤκουσε πάντως δ εἶπεν, ὅτι 'Εκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι· καὶ ἐκ τούτου μᾶλλον συνῆκεν ότι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός. Ελογίσατο γὰρ ὅτι, εἰ μὴ ἦν, οὐκ ἂν ἐπήνεσεν αὐτὸν, ἀλλ' ἀπώσατο ἦν. Λοι Ο πὴν οὖν ἔκ τε τῆς προφητείας ἔκ τε τοῦ ἐπαίνου πεπίστευκεν ὅτι αὐτή; ἐστι. [Προφητεία δὲ ἐστιν,] οὐκ ἐπὶ τῶν μελλόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν παρελθόντων, ὡς ἡ Μωί Varia lectiones et nola. Exciderunt inclusa A. Καὶ τότε τοιοῦτον in interpretatione neglexit Hentenius. Forte autem corrigendum aut καὶ τὸ τοιοῦτον, aut καὶ ταῦτα τοιούτον, scilicet άγα- (δν, οἷον ὁ Μεσίας. Τρόπο: aulemn non sunt figura, (l) Benignam quodammodo. Humaniter removet, non quod inventus sit, sed quod a Nazareth » t, et plane quodammodo. sed mares, ingenium. Ino, τοῖς Ἰουδαίοις, ut Hentenius legit. Ὡς abest A; mox legitur πεισθησόμενος Β. Tria hac vocabula absunt Α. (m) Figurarum. Forte legit τύπων, loco τρό των. Sermo est de constanti ac Grmo Nathanaelis ingenio, quod falli non potuit.

bit dus, qui regal populum meum Israel ", * ἡγούμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν Ισραήλ· ἐκ ΒηBethleem Christum exspectabat: nunc autem audiens eum Nazarenum esse, turbatus est et admirabatur, non inveniens Philippi verbum convenire prophetiæ, ideoque opinatus hune circa locum esse lapsum, benignam fingit objectionem, innuens non ita ipsum inventum esse, sed eum esse a Nazareth, plane quodammodo per modum interrogationis repellit, suam ostendens circa Scripturas diligen tiam, et infallibilitatem Øgurarum (m). Est autem simile ac si diceret: Utrum fieri potest, ut a Nazareth adeo exigua et abjecta sit quippiam boni? Nain Galilæa a Judæis male audiebat: porro Nazareth Galilææ civitas erat. Dicebat antem hoc certissimus, quod non a Nazareth, sed a Bethleem exspectaretur Christus. θλεέμ προσεδίκα τὴν Χριστόν. Μαθὼν δὲ νῦν ὅτι ἀπὸ Ναζαρέτ ἐστιν, θορυβήθη καὶ διηπόρησεν, οὐχ εὑρίσκων συμβαίνοντα τῇ προφητείᾳ τὸν λόγον τοῦ Φιλίππου. Διὸ καὶ λογισάμενος ἐσφάλθαι τοῦτον περὶ τὸν τόπον, ἐπιεικὴ ποιεῖται παραίτησιν, οὐ τοῦ εὑρεθῆναι αὐτὸν, ἀλλὰ τοῦ ἀπὸ Ναζαρέτ εἶναι, καὶ μαλῶς πως, ἐν ἐρωτήσεως τάξει, διωθείται τοῦτο, δεικνύων τὸ περὶ τὰς Γραφὰς ἀκριβὲς αὐτοῦ, καὶ τὸ τῶν τρόπων ἀνεξαπάτητον. [*0 δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν. Δρα ἐκ Ναζαρὲτ ἐνδέχεται τι ἀγαθὸν εἶναι, καὶ τότε το ού τον, | τῆς οὕτω φαύλης καὶ ἀποῤῥιμμένης; Διε βάλλετο γὰρ παρὰ τῆς Ἰουδαία; ἡ Γαλιλαία· τῆς δὲ Γαλιλαίας ἐστὶ μόλις ή Ναζαρέτ. Ελεγε δε τα πληροφορημένος ὅτι ὁ προσδοκώμενος οὐκ ἔστιν ἀπὸ Ναζαρέτ, ἀλλ' ἐκ Βηθλεέμ. Vers. 47. Dixit Λέγει vide. Modum quo hoc dixerat ἶδε. Αγνοῶν τὸν τρόπον, δι᾿ ἂν εἶπε ignoraus, putansque illum simpliciter civitati Na- τοῦτο, καὶ ἁπλῶς αὐτὸν διαβάλλειν τὴν Ναζαρέτ zareth detrahere, ducit ipsum ad Christum tanquam αἰηθεὶς, έλκει τοῦτον ἐπὶ τὸν Χριστόν, ὡς αὐτ statin crediturum, si modo doctrinam ac conversa- τίκα πεισθησόμενον, εἰ μόνον γεύσεται τῆς διδασκα tionem ejus gustassel. λίας καὶ ὁμιλίας αὐτοῦ. Vers. 48. Vidit Israelita. Laudavit ipsum quasi intelligentem quæ legerat: id enim est vere Israelita. Nam pontifices et Scribæ quique illos contingebant, non attendentes ea quæ legebant, falso nomine Israelitæ dicebantur. Vers. 48. In est. Dolum vocat, veritatis contectionem vel obscurationem a malitia. Vers. 49. Dicit — nostri? Non est laudibus infatus, sed rogat unde eum taloin esse cognosceret qualem dicebat. Vers. 49. Respondit videbam te. He quidem tanquam hominem adhuc rogabat, ipse vero quasi Deus illi respondet: nam se vidisse dicit quod nullus vidit. Priusquam autem occurrisset ei Philippns, fuerat sub ficu, nullo præsente aut ipsum vidente. Dedit itaque signum quod cogifosceret ac videret quæ hominibus viša non forent; ideoque el tempus dixit et locum ac arborem. Simul etiam indicavit se omnino audisse quæ dixisset: Utrum a Nazareth posset quippiam esse boui: et ex hoc magis intellexit ipsum esse Christum. Cogitabat enim quod aliter non eum laudasset, sed potius repulisset. Cæterum et a prophetia, et a laude ipsum esse credidit. Prophetia vero non de futuris tantum est. ss Mich. v, 2.; Matth. 11, 6. Ο Εἶδεν — Ισραηλίτης. Επῄνεσεν αὐτὸν, ὡς ἐπι γινώσκοντα, ὁ ἀναγινώσκει· τοῦτο γὰρ τοῦ ἀληθῶς Ισραηλίτου. Οἱ γὰρ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Γραμματείς καὶ οἱ κατ᾽ ἐκείνους, οὐ προσέχοντες οἷς ἀνεγίνω σκον, ψευδώνυμοι ἦσαν Ἰσραηλῖται. Ἐν — ἔστι. Δόλον λέγει τὴν ἐπικάλυψιν τῆς ἀληθείας, τὴν πονηρίαν. Λέγει γινώσκεις; Οὐκ ἐχαυνώθη τοῖς ἐπαίν νοις, ἀλλ' ἐζήτησε μαθεῖν πόθεν αὐτὸν γινώσκει τοιοῦτον οἷεν λέγει. Απεκρίθη – εἶδόν σε. Ὁ μὲν ὡς ἄνθρωπον αὐτὸν ἐξήταζεν ἔτι· αὐτὸς δὲ ὡς Θεὸς αὐτῷ ἀποκρί νεται. Λέγει γὰρ ἐδεῖν 8 οὐδεὶς ἑώρακε. Πρὸ τοῦ ἐν τυχεῖν γὰρ αὐτῷ τὸν Φίλιππον, ἦν ὑπὸ τὴν συχῆν, οὐδενὸς παρόντος ἢ ὁρῶντες αὐτόν. Δέδωκεν οὖν τεκμήριον ἀναντίῤῥητου τοῦ γινώσκειν αὐτὸν, καὶ ὁρᾷν τὰ τοῖς ἀνθρώποις ἀθέατα. Διὸ καὶ τὸν καιρὸν εἶπε καὶ τὸν τόπον καὶ τὸ δένδρον, καὶ ἅμα ἔδειξεν ότι και ἤκουσε πάντως δ εἶπεν, ὅτι 'Εκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι· καὶ ἐκ τούτου μᾶλλον συνῆκεν ότι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός. Ελογίσατο γὰρ ὅτι, εἰ μὴ ἦν, οὐκ ἂν ἐπήνεσεν αὐτὸν, ἀλλ' ἀπώσατο ἦν. Λοι Ο πὴν οὖν ἔκ τε τῆς προφητείας ἔκ τε τοῦ ἐπαίνου πεπίστευκεν ὅτι αὐτή; ἐστι. [Προφητεία δὲ ἐστιν,] οὐκ ἐπὶ τῶν μελλόντων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν παρελθόντων, ὡς ἡ Μωί Varia lectiones et nola. Exciderunt inclusa A. Καὶ τότε τοιοῦτον in interpretatione neglexit Hentenius. Forte autem corrigendum aut καὶ τὸ τοιοῦτον, aut καὶ ταῦτα τοιούτον, scilicet άγα- (δν, οἷον ὁ Μεσίας. Τρόπο: aulemn non sunt figura, (l) Benignam quodammodo. Humaniter removet, non quod inventus sit, sed quod a Nazareth » t, et plane quodammodo. sed mares, ingenium. Ino, τοῖς Ἰουδαίοις, ut Hentenius legit. Ὡς abest A; mox legitur πεισθησόμενος Β. Tria hac vocabula absunt Α. (m) Figurarum. Forte legit τύπων, loco τρό των. Sermo est de constanti ac Grmo Nathanaelis ingenio, quod falli non potuit.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. I. σέως περὶ τῆς κοσμογενείας· καὶ ἐπὶ τῶν ἐνεστώτων, verum etiam de preterilis; sicut Moses de mund ὡς ὅταν ὁ Χριστὸς λέγῃ τὰ ἐν ταῖς καρδίαις τῶν ἀνθρώπων. Απεκρίθη — Ισραήλ. Έγνως ψυχὴν ὑπὸ περιο χαρείας σκιρτώσαν, καὶ περιπτυσσομένην αὐτὸν τοῖς βήμασι τούτοις· Σὺ εἶ, φησίν, αὐτὸς ἐκεῖνος ἡ προσδοκώμενος. Αλλά τίνος ένεκεν ὁ Πέτρος μὲν, μετὰ τοσαῦτα θαύματα καὶ τοσαύτην διδασκαλίαν ὁμολογήσας αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἐμακαρίσθη· ὁ Ναθαναὴλ δὲ, καὶ πρὸ τῶν θαυμάτων καὶ πρὸ τῆς διδασκαλίας τὸ αὐτὸ ποιήσας, οὐκ ἐμσκαρίσθη; Διότι εἰ καὶ τὸ αὐτὸ ἐφθέγξαντο, ἀλλ᾽ οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς διανοίας. Ο Πέτρος μὲν γὰρ φύσει Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦτον ὡμολό γησεν· ὁ Ναθαναὴλ δὲ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ θέσει· καὶ ὁ μὲν θεὸν κυρίως, ὁ δὲ Θεὸν κατὰ χάριν. Καὶ τοῦτο δῆλον, ἀπὸ τοῦ ἐπαγαγεῖν· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ *Ισραήλ. Ο γὰρ φύσει Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐ μόνον τῶν Ἰσραηλιτῶν, ἀλλὰ πάντων βασιλεύς ἐστιν. Οὐκ ἐντεῦθεν δὲ μόνον τοῦτο δῆλον, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁ Χριστὸς ἀπεκρίθη, προάγων τοῦτον ἐπὶ τελειοτέραν ὁμολογίαν καὶ διδάσκων μὴ ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ προσ - έχειν αὐτῷ, Απεκρίθη — ὄψει. Ἵνα καὶ μεῖζον πιστεύσης. Ετι γὰρ μικρὰ ἀκούτας, μικρὰ ἐπίστευσε. Καὶ λέγει — ἀνθρώπου. [Αναβαίνοντας εἶπε πρώτον, δηλῶν τοὺς ἄχρι τούτου συμπαρόντας καὶ διακονοῦντας αὐτῷ.] Ὥς γὰρ ἐπὶ γνήσιον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἀνέβαινεν ( καὶ κατέβαινον οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐπ' αὐτὸν, διακονοῦντες· τοῦτο μὲν παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, τοῦτο δὲ παρὰ τὸν τῆς ἀναστάσεως, τοῦτο δὲ παρὰ τὸν τῆς ἀναλήψεως· ᾧ δὲ ἄγγελοι διακονοῦσι δουλοπρεπώς, οὗτος οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ Θεὸς καὶ Δεσπότης αὐτῶν. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν τοῖς πιστοῖς, ἀπάρτι όψεσθε, μετὰ τὸ πιο στεῦσαι γνησίως. Ταῦτα δέ εἰσι τὰ μείζω περὶ ὧν εἶπεν ὅτι Μείζω τούτων δψει. Οψιν δὲ νόησον καὶ τὴν γνώσιν. Ἔγνωσαν γὰρ ταῦτα πάντες οἱ μαθηταὶ, οἱ μὲν ἰδόντες, οἱ δὲ ἀκού σαντες παρὰ τῶν ἰδόντων. Οπερ δὲ ἐν ἄλλοις, τοῦτο καὶ νῦν ποιεῖ. Δύο γὰρ εἰπὼν προρρήσεις, τὴν μὲν ὁμολογουμένην, ὅτι Πρὸ τοῦ σὲ Φίλιππον φωνῆσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συ κῆν, εἶδόν σε· τὴν δὲ ἀμφίβολον ότι "Οψονται τὸν οὐρανὸν ἀνεαγότα καὶ τὰ ἑξῆς· ἀπὸ τῆς ὁμολογουμένης βεβαιοί τὴν ἀμφίβολον. Διὸ καὶ σεσίγηκε μὲν ὁ Ναθαναὴλ, ἔστησε δὲ καὶ ὁ Χριστὸς μέχρι τού του τὸν λόγον, ἀφεὶς αὐτὸν κατ' ἰδίαν ἀναλογίσασθαι Λέγει Α. El. pro 6, A. Inclusa in margine habent A, B. constitutione, et de praesentibus, ut cum dixit Chri stus quæ sint in corde hominum. Vers. 50. Respondit - Israel. Vides animam præ nimia lætitia exsultantem, hisque verbis ipsum alplectentem: Tu, inquit, ille ipse es qui exspe clabatur. Sed quare Petrus qui post tanta miracula tantamque doctrinam confessus est, ipsum esse Dei Filium, beatus dictus est: Nathanael vero qui el ante miracula, et ante doctrinam hoc ipsum fecit, non est dictus beatus? Quia licet hoc ipsum locutus est, non tamen eadem mente. Nam Petrus cum natura Dei Filium esse confessus est: Nathanael vero, Dei Filium adoptione; et ille quidem proprie Deum, bic autem per gratiam, quod manifestum est ex eo quod subditur: Tu es rex Israel. Qui enim natura Dei filius est, non Israelitarum solum, sed et om nium rex est. Neque hinc solum manifestum est, verum etiam ab his quæ respondit Christus, ad perfectiorein confessionem hunc inducens ac docens, ne sibi quasi puro bomini auscultaret. Vers. 51. Respondit videbis. Ut perfectius credas. Nam cum parva adhuc audisset, parum credebat. Vers. 52. Εt dixit hominis. + Primum dixit Ascendentes, significans quod usque tunc cum eo præsentes fucrant eique ministra verant. Siquidem tanquam super legitimum Dei Filium ascendebant et descendebant angeli Dei ad eum, ministrantes illi: hoc quidem circa tempus passionis, illud autem tempore resurrectionis et (n) assumptionis. Cui autem in modum servorum ministrant angeli, hic non simpliciter homo est, sed et Deus ac Dominus. Anen, amen, dico vobis fidelibus, posthac videbitis, post ingenuam veramque fidem, Ilæc autem sunt majora illa de quibus dixerat, Hajora his videbis. Visionem vero intellige etiam cognitionem. Hæo enim omnes discipuli cognoverunt: bi quidem videntes, illi autem ab his qui viderant audientes. Quod ergo in aliis, hoc etiam nunc facit. Siquidem duo vaticinia protulit: unum certum dicens, Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, videbam te; aliud vero ambiguum, puta quod visuri essent cœlos apertos et cætera, et a certo confirmat ambiguum. Ideo eliam Nathanael tacuit, Christus vero (ο) substitit ac siluit, exspectans verbum ejus, sinens ut dicta apud se revolveret. Ubi enim seinen Variæ lectiones et notæ. (n)Hoc — illud —el. Τοῦτο μὲν — τοῦτο δὲ τοῦτο δὲ, ex quibus postremum non videtur agnoscere fentenius. Reddi debebant, Tum tempore passionis, tum resurrectionis, tum assumptionis. "Αχρι τότε Α. Kal abest A. Τo, pro τήν, Α. (o) Christus vero, etc. Christus vero elian sermonem hic terminavit, relinquens illi sccun re putare quæ dicta essent.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. I. σέως περὶ τῆς κοσμογενείας· καὶ ἐπὶ τῶν ἐνεστώτων, verum etiam de preterilis; sicut Moses de mund ὡς ὅταν ὁ Χριστὸς λέγῃ τὰ ἐν ταῖς καρδίαις τῶν ἀνθρώπων. Απεκρίθη — Ισραήλ. Έγνως ψυχὴν ὑπὸ περιο χαρείας σκιρτώσαν, καὶ περιπτυσσομένην αὐτὸν τοῖς βήμασι τούτοις· Σὺ εἶ, φησίν, αὐτὸς ἐκεῖνος ἡ προσδοκώμενος. Αλλά τίνος ένεκεν ὁ Πέτρος μὲν, μετὰ τοσαῦτα θαύματα καὶ τοσαύτην διδασκαλίαν ὁμολογήσας αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἐμακαρίσθη· ὁ Ναθαναὴλ δὲ, καὶ πρὸ τῶν θαυμάτων καὶ πρὸ τῆς διδασκαλίας τὸ αὐτὸ ποιήσας, οὐκ ἐμσκαρίσθη; Διότι εἰ καὶ τὸ αὐτὸ ἐφθέγξαντο, ἀλλ᾽ οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς διανοίας. Ο Πέτρος μὲν γὰρ φύσει Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦτον ὡμολό γησεν· ὁ Ναθαναὴλ δὲ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ θέσει· καὶ ὁ μὲν θεὸν κυρίως, ὁ δὲ Θεὸν κατὰ χάριν. Καὶ τοῦτο δῆλον, ἀπὸ τοῦ ἐπαγαγεῖν· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ *Ισραήλ. Ο γὰρ φύσει Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐ μόνον τῶν Ἰσραηλιτῶν, ἀλλὰ πάντων βασιλεύς ἐστιν. Οὐκ ἐντεῦθεν δὲ μόνον τοῦτο δῆλον, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁ Χριστὸς ἀπεκρίθη, προάγων τοῦτον ἐπὶ τελειοτέραν ὁμολογίαν καὶ διδάσκων μὴ ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ προσ - έχειν αὐτῷ, Απεκρίθη — ὄψει. Ἵνα καὶ μεῖζον πιστεύσης. Ετι γὰρ μικρὰ ἀκούτας, μικρὰ ἐπίστευσε. Καὶ λέγει — ἀνθρώπου. [Αναβαίνοντας εἶπε πρώτον, δηλῶν τοὺς ἄχρι τούτου συμπαρόντας καὶ διακονοῦντας αὐτῷ.] Ὥς γὰρ ἐπὶ γνήσιον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἀνέβαινεν ( καὶ κατέβαινον οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐπ' αὐτὸν, διακονοῦντες· τοῦτο μὲν παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, τοῦτο δὲ παρὰ τὸν τῆς ἀναστάσεως, τοῦτο δὲ παρὰ τὸν τῆς ἀναλήψεως· ᾧ δὲ ἄγγελοι διακονοῦσι δουλοπρεπώς, οὗτος οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ Θεὸς καὶ Δεσπότης αὐτῶν. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν τοῖς πιστοῖς, ἀπάρτι όψεσθε, μετὰ τὸ πιο στεῦσαι γνησίως. Ταῦτα δέ εἰσι τὰ μείζω περὶ ὧν εἶπεν ὅτι Μείζω τούτων δψει. Οψιν δὲ νόησον καὶ τὴν γνώσιν. Ἔγνωσαν γὰρ ταῦτα πάντες οἱ μαθηταὶ, οἱ μὲν ἰδόντες, οἱ δὲ ἀκού σαντες παρὰ τῶν ἰδόντων. Οπερ δὲ ἐν ἄλλοις, τοῦτο καὶ νῦν ποιεῖ. Δύο γὰρ εἰπὼν προρρήσεις, τὴν μὲν ὁμολογουμένην, ὅτι Πρὸ τοῦ σὲ Φίλιππον φωνῆσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συ κῆν, εἶδόν σε· τὴν δὲ ἀμφίβολον ότι "Οψονται τὸν οὐρανὸν ἀνεαγότα καὶ τὰ ἑξῆς· ἀπὸ τῆς ὁμολογουμένης βεβαιοί τὴν ἀμφίβολον. Διὸ καὶ σεσίγηκε μὲν ὁ Ναθαναὴλ, ἔστησε δὲ καὶ ὁ Χριστὸς μέχρι τού του τὸν λόγον, ἀφεὶς αὐτὸν κατ' ἰδίαν ἀναλογίσασθαι Λέγει Α. El. pro 6, A. Inclusa in margine habent A, B. constitutione, et de praesentibus, ut cum dixit Chri stus quæ sint in corde hominum. Vers. 50. Respondit - Israel. Vides animam præ nimia lætitia exsultantem, hisque verbis ipsum alplectentem: Tu, inquit, ille ipse es qui exspe clabatur. Sed quare Petrus qui post tanta miracula tantamque doctrinam confessus est, ipsum esse Dei Filium, beatus dictus est: Nathanael vero qui el ante miracula, et ante doctrinam hoc ipsum fecit, non est dictus beatus? Quia licet hoc ipsum locutus est, non tamen eadem mente. Nam Petrus cum natura Dei Filium esse confessus est: Nathanael vero, Dei Filium adoptione; et ille quidem proprie Deum, bic autem per gratiam, quod manifestum est ex eo quod subditur: Tu es rex Israel. Qui enim natura Dei filius est, non Israelitarum solum, sed et om nium rex est. Neque hinc solum manifestum est, verum etiam ab his quæ respondit Christus, ad perfectiorein confessionem hunc inducens ac docens, ne sibi quasi puro bomini auscultaret. Vers. 51. Respondit videbis. Ut perfectius credas. Nam cum parva adhuc audisset, parum credebat. Vers. 52. Εt dixit hominis. + Primum dixit Ascendentes, significans quod usque tunc cum eo præsentes fucrant eique ministra verant. Siquidem tanquam super legitimum Dei Filium ascendebant et descendebant angeli Dei ad eum, ministrantes illi: hoc quidem circa tempus passionis, illud autem tempore resurrectionis et (n) assumptionis. Cui autem in modum servorum ministrant angeli, hic non simpliciter homo est, sed et Deus ac Dominus. Anen, amen, dico vobis fidelibus, posthac videbitis, post ingenuam veramque fidem, Ilæc autem sunt majora illa de quibus dixerat, Hajora his videbis. Visionem vero intellige etiam cognitionem. Hæo enim omnes discipuli cognoverunt: bi quidem videntes, illi autem ab his qui viderant audientes. Quod ergo in aliis, hoc etiam nunc facit. Siquidem duo vaticinia protulit: unum certum dicens, Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, videbam te; aliud vero ambiguum, puta quod visuri essent cœlos apertos et cætera, et a certo confirmat ambiguum. Ideo eliam Nathanael tacuit, Christus vero (ο) substitit ac siluit, exspectans verbum ejus, sinens ut dicta apud se revolveret. Ubi enim seinen Variæ lectiones et notæ. (n)Hoc — illud —el. Τοῦτο μὲν — τοῦτο δὲ τοῦτο δὲ, ex quibus postremum non videtur agnoscere fentenius. Reddi debebant, Tum tempore passionis, tum resurrectionis, tum assumptionis. "Αχρι τότε Α. Kal abest A. Τo, pro τήν, Α. (o) Christus vero, etc. Christus vero elian sermonem hic terminavit, relinquens illi sccun re putare quæ dicta essent.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. I. σέως περὶ τῆς κοσμογενείας· καὶ ἐπὶ τῶν ἐνεστώτων, verum etiam de preterilis; sicut Moses de mund ὡς ὅταν ὁ Χριστὸς λέγῃ τὰ ἐν ταῖς καρδίαις τῶν ἀνθρώπων. Απεκρίθη — Ισραήλ. Έγνως ψυχὴν ὑπὸ περιο χαρείας σκιρτώσαν, καὶ περιπτυσσομένην αὐτὸν τοῖς βήμασι τούτοις· Σὺ εἶ, φησίν, αὐτὸς ἐκεῖνος ἡ προσδοκώμενος. Αλλά τίνος ένεκεν ὁ Πέτρος μὲν, μετὰ τοσαῦτα θαύματα καὶ τοσαύτην διδασκαλίαν ὁμολογήσας αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἐμακαρίσθη· ὁ Ναθαναὴλ δὲ, καὶ πρὸ τῶν θαυμάτων καὶ πρὸ τῆς διδασκαλίας τὸ αὐτὸ ποιήσας, οὐκ ἐμσκαρίσθη; Διότι εἰ καὶ τὸ αὐτὸ ἐφθέγξαντο, ἀλλ᾽ οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς διανοίας. Ο Πέτρος μὲν γὰρ φύσει Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦτον ὡμολό γησεν· ὁ Ναθαναὴλ δὲ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ θέσει· καὶ ὁ μὲν θεὸν κυρίως, ὁ δὲ Θεὸν κατὰ χάριν. Καὶ τοῦτο δῆλον, ἀπὸ τοῦ ἐπαγαγεῖν· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ *Ισραήλ. Ο γὰρ φύσει Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐ μόνον τῶν Ἰσραηλιτῶν, ἀλλὰ πάντων βασιλεύς ἐστιν. Οὐκ ἐντεῦθεν δὲ μόνον τοῦτο δῆλον, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁ Χριστὸς ἀπεκρίθη, προάγων τοῦτον ἐπὶ τελειοτέραν ὁμολογίαν καὶ διδάσκων μὴ ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ προσ - έχειν αὐτῷ, Απεκρίθη — ὄψει. Ἵνα καὶ μεῖζον πιστεύσης. Ετι γὰρ μικρὰ ἀκούτας, μικρὰ ἐπίστευσε. Καὶ λέγει — ἀνθρώπου. [Αναβαίνοντας εἶπε πρώτον, δηλῶν τοὺς ἄχρι τούτου συμπαρόντας καὶ διακονοῦντας αὐτῷ.] Ὥς γὰρ ἐπὶ γνήσιον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἀνέβαινεν ( καὶ κατέβαινον οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐπ' αὐτὸν, διακονοῦντες· τοῦτο μὲν παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, τοῦτο δὲ παρὰ τὸν τῆς ἀναστάσεως, τοῦτο δὲ παρὰ τὸν τῆς ἀναλήψεως· ᾧ δὲ ἄγγελοι διακονοῦσι δουλοπρεπώς, οὗτος οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ Θεὸς καὶ Δεσπότης αὐτῶν. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν τοῖς πιστοῖς, ἀπάρτι όψεσθε, μετὰ τὸ πιο στεῦσαι γνησίως. Ταῦτα δέ εἰσι τὰ μείζω περὶ ὧν εἶπεν ὅτι Μείζω τούτων δψει. Οψιν δὲ νόησον καὶ τὴν γνώσιν. Ἔγνωσαν γὰρ ταῦτα πάντες οἱ μαθηταὶ, οἱ μὲν ἰδόντες, οἱ δὲ ἀκού σαντες παρὰ τῶν ἰδόντων. Οπερ δὲ ἐν ἄλλοις, τοῦτο καὶ νῦν ποιεῖ. Δύο γὰρ εἰπὼν προρρήσεις, τὴν μὲν ὁμολογουμένην, ὅτι Πρὸ τοῦ σὲ Φίλιππον φωνῆσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συ κῆν, εἶδόν σε· τὴν δὲ ἀμφίβολον ότι "Οψονται τὸν οὐρανὸν ἀνεαγότα καὶ τὰ ἑξῆς· ἀπὸ τῆς ὁμολογουμένης βεβαιοί τὴν ἀμφίβολον. Διὸ καὶ σεσίγηκε μὲν ὁ Ναθαναὴλ, ἔστησε δὲ καὶ ὁ Χριστὸς μέχρι τού του τὸν λόγον, ἀφεὶς αὐτὸν κατ' ἰδίαν ἀναλογίσασθαι Λέγει Α. El. pro 6, A. Inclusa in margine habent A, B. constitutione, et de praesentibus, ut cum dixit Chri stus quæ sint in corde hominum. Vers. 50. Respondit - Israel. Vides animam præ nimia lætitia exsultantem, hisque verbis ipsum alplectentem: Tu, inquit, ille ipse es qui exspe clabatur. Sed quare Petrus qui post tanta miracula tantamque doctrinam confessus est, ipsum esse Dei Filium, beatus dictus est: Nathanael vero qui el ante miracula, et ante doctrinam hoc ipsum fecit, non est dictus beatus? Quia licet hoc ipsum locutus est, non tamen eadem mente. Nam Petrus cum natura Dei Filium esse confessus est: Nathanael vero, Dei Filium adoptione; et ille quidem proprie Deum, bic autem per gratiam, quod manifestum est ex eo quod subditur: Tu es rex Israel. Qui enim natura Dei filius est, non Israelitarum solum, sed et om nium rex est. Neque hinc solum manifestum est, verum etiam ab his quæ respondit Christus, ad perfectiorein confessionem hunc inducens ac docens, ne sibi quasi puro bomini auscultaret. Vers. 51. Respondit videbis. Ut perfectius credas. Nam cum parva adhuc audisset, parum credebat. Vers. 52. Εt dixit hominis. + Primum dixit Ascendentes, significans quod usque tunc cum eo præsentes fucrant eique ministra verant. Siquidem tanquam super legitimum Dei Filium ascendebant et descendebant angeli Dei ad eum, ministrantes illi: hoc quidem circa tempus passionis, illud autem tempore resurrectionis et (n) assumptionis. Cui autem in modum servorum ministrant angeli, hic non simpliciter homo est, sed et Deus ac Dominus. Anen, amen, dico vobis fidelibus, posthac videbitis, post ingenuam veramque fidem, Ilæc autem sunt majora illa de quibus dixerat, Hajora his videbis. Visionem vero intellige etiam cognitionem. Hæo enim omnes discipuli cognoverunt: bi quidem videntes, illi autem ab his qui viderant audientes. Quod ergo in aliis, hoc etiam nunc facit. Siquidem duo vaticinia protulit: unum certum dicens, Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, videbam te; aliud vero ambiguum, puta quod visuri essent cœlos apertos et cætera, et a certo confirmat ambiguum. Ideo eliam Nathanael tacuit, Christus vero (ο) substitit ac siluit, exspectans verbum ejus, sinens ut dicta apud se revolveret. Ubi enim seinen Variæ lectiones et notæ. (n)Hoc — illud —el. Τοῦτο μὲν — τοῦτο δὲ τοῦτο δὲ, ex quibus postremum non videtur agnoscere fentenius. Reddi debebant, Tum tempore passionis, tum resurrectionis, tum assumptionis. "Αχρι τότε Α. Kal abest A. Τo, pro τήν, Α. (o) Christus vero, etc. Christus vero elian sermonem hic terminavit, relinquens illi sccun re putare quæ dicta essent.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. I. σέως περὶ τῆς κοσμογενείας· καὶ ἐπὶ τῶν ἐνεστώτων, verum etiam de preterilis; sicut Moses de mund ὡς ὅταν ὁ Χριστὸς λέγῃ τὰ ἐν ταῖς καρδίαις τῶν ἀνθρώπων. Απεκρίθη — Ισραήλ. Έγνως ψυχὴν ὑπὸ περιο χαρείας σκιρτώσαν, καὶ περιπτυσσομένην αὐτὸν τοῖς βήμασι τούτοις· Σὺ εἶ, φησίν, αὐτὸς ἐκεῖνος ἡ προσδοκώμενος. Αλλά τίνος ένεκεν ὁ Πέτρος μὲν, μετὰ τοσαῦτα θαύματα καὶ τοσαύτην διδασκαλίαν ὁμολογήσας αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἐμακαρίσθη· ὁ Ναθαναὴλ δὲ, καὶ πρὸ τῶν θαυμάτων καὶ πρὸ τῆς διδασκαλίας τὸ αὐτὸ ποιήσας, οὐκ ἐμσκαρίσθη; Διότι εἰ καὶ τὸ αὐτὸ ἐφθέγξαντο, ἀλλ᾽ οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς διανοίας. Ο Πέτρος μὲν γὰρ φύσει Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦτον ὡμολό γησεν· ὁ Ναθαναὴλ δὲ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ θέσει· καὶ ὁ μὲν θεὸν κυρίως, ὁ δὲ Θεὸν κατὰ χάριν. Καὶ τοῦτο δῆλον, ἀπὸ τοῦ ἐπαγαγεῖν· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ *Ισραήλ. Ο γὰρ φύσει Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐ μόνον τῶν Ἰσραηλιτῶν, ἀλλὰ πάντων βασιλεύς ἐστιν. Οὐκ ἐντεῦθεν δὲ μόνον τοῦτο δῆλον, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁ Χριστὸς ἀπεκρίθη, προάγων τοῦτον ἐπὶ τελειοτέραν ὁμολογίαν καὶ διδάσκων μὴ ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ προσ - έχειν αὐτῷ, Απεκρίθη — ὄψει. Ἵνα καὶ μεῖζον πιστεύσης. Ετι γὰρ μικρὰ ἀκούτας, μικρὰ ἐπίστευσε. Καὶ λέγει — ἀνθρώπου. [Αναβαίνοντας εἶπε πρώτον, δηλῶν τοὺς ἄχρι τούτου συμπαρόντας καὶ διακονοῦντας αὐτῷ.] Ὥς γὰρ ἐπὶ γνήσιον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἀνέβαινεν ( καὶ κατέβαινον οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐπ' αὐτὸν, διακονοῦντες· τοῦτο μὲν παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, τοῦτο δὲ παρὰ τὸν τῆς ἀναστάσεως, τοῦτο δὲ παρὰ τὸν τῆς ἀναλήψεως· ᾧ δὲ ἄγγελοι διακονοῦσι δουλοπρεπώς, οὗτος οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ Θεὸς καὶ Δεσπότης αὐτῶν. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν τοῖς πιστοῖς, ἀπάρτι όψεσθε, μετὰ τὸ πιο στεῦσαι γνησίως. Ταῦτα δέ εἰσι τὰ μείζω περὶ ὧν εἶπεν ὅτι Μείζω τούτων δψει. Οψιν δὲ νόησον καὶ τὴν γνώσιν. Ἔγνωσαν γὰρ ταῦτα πάντες οἱ μαθηταὶ, οἱ μὲν ἰδόντες, οἱ δὲ ἀκού σαντες παρὰ τῶν ἰδόντων. Οπερ δὲ ἐν ἄλλοις, τοῦτο καὶ νῦν ποιεῖ. Δύο γὰρ εἰπὼν προρρήσεις, τὴν μὲν ὁμολογουμένην, ὅτι Πρὸ τοῦ σὲ Φίλιππον φωνῆσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συ κῆν, εἶδόν σε· τὴν δὲ ἀμφίβολον ότι "Οψονται τὸν οὐρανὸν ἀνεαγότα καὶ τὰ ἑξῆς· ἀπὸ τῆς ὁμολογουμένης βεβαιοί τὴν ἀμφίβολον. Διὸ καὶ σεσίγηκε μὲν ὁ Ναθαναὴλ, ἔστησε δὲ καὶ ὁ Χριστὸς μέχρι τού του τὸν λόγον, ἀφεὶς αὐτὸν κατ' ἰδίαν ἀναλογίσασθαι Λέγει Α. El. pro 6, A. Inclusa in margine habent A, B. constitutione, et de praesentibus, ut cum dixit Chri stus quæ sint in corde hominum. Vers. 50. Respondit - Israel. Vides animam præ nimia lætitia exsultantem, hisque verbis ipsum alplectentem: Tu, inquit, ille ipse es qui exspe clabatur. Sed quare Petrus qui post tanta miracula tantamque doctrinam confessus est, ipsum esse Dei Filium, beatus dictus est: Nathanael vero qui el ante miracula, et ante doctrinam hoc ipsum fecit, non est dictus beatus? Quia licet hoc ipsum locutus est, non tamen eadem mente. Nam Petrus cum natura Dei Filium esse confessus est: Nathanael vero, Dei Filium adoptione; et ille quidem proprie Deum, bic autem per gratiam, quod manifestum est ex eo quod subditur: Tu es rex Israel. Qui enim natura Dei filius est, non Israelitarum solum, sed et om nium rex est. Neque hinc solum manifestum est, verum etiam ab his quæ respondit Christus, ad perfectiorein confessionem hunc inducens ac docens, ne sibi quasi puro bomini auscultaret. Vers. 51. Respondit videbis. Ut perfectius credas. Nam cum parva adhuc audisset, parum credebat. Vers. 52. Εt dixit hominis. + Primum dixit Ascendentes, significans quod usque tunc cum eo præsentes fucrant eique ministra verant. Siquidem tanquam super legitimum Dei Filium ascendebant et descendebant angeli Dei ad eum, ministrantes illi: hoc quidem circa tempus passionis, illud autem tempore resurrectionis et (n) assumptionis. Cui autem in modum servorum ministrant angeli, hic non simpliciter homo est, sed et Deus ac Dominus. Anen, amen, dico vobis fidelibus, posthac videbitis, post ingenuam veramque fidem, Ilæc autem sunt majora illa de quibus dixerat, Hajora his videbis. Visionem vero intellige etiam cognitionem. Hæo enim omnes discipuli cognoverunt: bi quidem videntes, illi autem ab his qui viderant audientes. Quod ergo in aliis, hoc etiam nunc facit. Siquidem duo vaticinia protulit: unum certum dicens, Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, videbam te; aliud vero ambiguum, puta quod visuri essent cœlos apertos et cætera, et a certo confirmat ambiguum. Ideo eliam Nathanael tacuit, Christus vero (ο) substitit ac siluit, exspectans verbum ejus, sinens ut dicta apud se revolveret. Ubi enim seinen Variæ lectiones et notæ. (n)Hoc — illud —el. Τοῦτο μὲν — τοῦτο δὲ τοῦτο δὲ, ex quibus postremum non videtur agnoscere fentenius. Reddi debebant, Tum tempore passionis, tum resurrectionis, tum assumptionis. "Αχρι τότε Α. Kal abest A. Τo, pro τήν, Α. (o) Christus vero, etc. Christus vero elian sermonem hic terminavit, relinquens illi sccun re putare quæ dicta essent.

in tartam bonam seminasset, reliquit: ut per a τὰ λεχθέντα. Καταβαλών γὰρ εἰς γῆν καλὴν τὴν otium postmodum nasceretur. CAP. 1. De nuptiis in Cana. Cap. II. Vers. 1. Ει Galilea. Tertio post Christi a deserto descensum. Vers. 1. Et — ibi. Vocata tanquam familiaris ab his qui nuptias celebrabant. Vers. 2. Yocatus – nuptias. Et ipsi quasi ſamiliares. Accessit autem Salvator non habito respectu ad suam dignitatem, sed ad hominum utilitatem. Siquidem qui nuptias condiderat, venit ut eas honoraret, suaque præsentia sanctificaret; et cum servi formam assumpsisset, non dedignatur servorum interesse naptiis, licet qui eum vocaverant, non haberent congruentem de eo opinionem. Simpliciter enim tanquam notum, unumque e pluribus illum vocaverant. Vers. 5. Ει habent. Cum carerent vino, hoc est, cum opus esset vino, sive cum jam vinum defecisset. Nam habet Græca littera υστερήσαντος οίνου.) Neque enim ad id usque temporis ullum fecerat miraculum. Cum ergo cognovisset mater quæ circa ipsum erant, quodque Joannes propter eum venerat, ac de illius divinitate testimonium tulerat, et quod cœlitus de eo testimonium acceperat, simul etiam videns, quod discipulos acceperæ, intellexit quod revelari ex eo tempore inciperet. Sumpta igitur fiducia deprecata est eum pro deficientis vini miraculo: et his qui vocaverant gratiam volens rependere, et suam gloriam volens per Fili¡ potentiain demonstrare. Ideoque eam corripit, non quasi vilipendens, sed corrigens tanquam intempestive precantem. Nam quod eam plurimum honoraret, et ex aliis multis manifestum est, et ex eo quod ipsius complevit exhortationem. Corripuit itaque eam docens, nondum talia esse quærenda, autem, eam tanquam matrem honorans. Vers. 4. Dicit mulier? Quid ad nos attinet id pro quo deprecaris? quid ita nos urget? Potest præterea et alio modo intelligi. Quid mibi tecum cominune est? ego siquidem utpote Deus novi quæ tempora edendis miraculis sint congrua: ti vero illa ignoras quasi homo. Non dixit autem, Maler, sel, Mulier, tanquam Deus. Vers. 4. Nondum mea. Nondum adest tempus meuin ad edendum quod quæris miraculum: tunc autem aderit, cum hi quibus opus est miraculo, cognoverint quod talia possim operari, et ipsi me fuerint deprecati. Nunc autem matre (p) adhortante non solum intempestivum esset, verum etiam suspectum, et querulosorum facillime pateret calumniæ. δούλου Α. ποιῆσαι Α. σπόρον, κατέλιπεν ἐπὶ σχολῆς βλαστῆσαι λοιπόν. ΚΕΦ. Δ'. Περὶ τοῦ ἐν Κανα γάμου. Καὶ — Γαλιλαίας. Τη τρίτη μετὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἐρήμου κάθοδον τοῦ Χριστοῦ. Καλ ἐκεῖ. Κληθεῖσα παρὰ τῶν τελούντων τὸν γάμον ὡς γνώριμος. Εκλήθη – γάμον. Καὶ αὐτοὶ ὡς γνώριμοι. Καὶ ἀπῆλθεν ὁ Σωτὴρ, οὐ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ βλέπων ἀξίαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ὠφέλειαν. Καὶ ὁ τὸν γάμου νομοθετήσας ἦλθε τιμήσων τὸν γάμον, καὶ ἁγιάσων αὐτὸν τῇ παρουσίᾳ· καὶ ὁ μορφὴν δούλου λαβὼν οὐκ ἀπηξίωσεν εἰς γάμον δούλων παραγενέσθαι, εἰ καὶ τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δέξαν οὐκ εἶχον οἱ καλέσαντες. Ως γὰρ ἁπλῶς γνώριμον, καὶ τῶν πολλῶν ἕνα, τοῦτον ἐκάλεσαν. Καὶ — ἔχουσιν. Υστερήσαντος, ἤτοι ἐνδεήσαν τος, ἐλλείψαντος. Οὔπω μὲν οὖν ἕως τότε θαῦμα πεποίηκεν. Ἐπεὶ δὲ μεμάθηκεν ἡ Μήτηρ τὰ κατ' αὐτ τὸν, ὅτι τε δι' αὐτὸν ἦλθεν ὁ Ἰωάννης καὶ ὅτι μεμαρ εύρηκε περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ καὶ ὅτι καὶ οὐρα νόθεν ἐμαρτυρήθη, ἅμα δὲ καὶ εἶδεν ὅτι μαθητάς προσελάβετο, συνῆκεν ὅτι ήρξατο λοιπὸν ἀποκαλύπτεσθαι. Διὸ καὶ, θαῤῥήσασα, παρεκάλεσεν αὐτὸν εἰς θαυματουργίαν οἴνου ἐλλείποντος, βουλομένη καὶ τοῖς καλέσασι καταθεῖναι χάριν, καὶ ἑαυτὴν λαμπροτέραν ἀποφῆναι διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ δυνάμεως. Διὸ καὶ ἐπιτιμᾷ αὐτῇ οὐκ ἀτιμάζων, ἀλλὰ διορθούμενος ὡς ακαίρως παρακαλέσασαν. Οτι γὰρ σφόδρα ταύτην ἐτίμα, δῆλον ἀπό τε πολλῶν ἄλλων καὶ ἀπὸ τοῦ πλη ρῶσαι τὴν τοιαύτην αὐτῆ; παράκλησιν· ἐπετίμησε μὲν γὰρ αὐτῇ, παιδεύων μηκέτι τοιαῦτα ζητεῖν, ἀλλ' ἐἂν τὰ θαύματα κατά λόγον γίνεσθαι· ἐπήκουσε δὲ αὐτῆς, τιμῶν ὡς μητέρα. quanquam miracula verbo posset operari. Obedivit Λέγει γύναι; Τί ἡμῖν ἀναγκαῖον, περὶ εξ παρακαλεῖς; τί τὸ κατεπείγον οὕτως ἡμᾶς; Εστ: δὲ καὶ ἑτέρως νοήσαι· Τί κοινὸν ἐμοὶ καὶ σοί; ἐγὼ μὲν γὰρ οἶδα τους προσήκοντας καιροὺς τῶν θαυμάτων, ὡς Θεός· σὺ δὲ ἀγνοεῖς αὐτοὺς, ὡς ἄνθρωπος. Οὐκ εἶπε δὲ, Μῆτερ, ἀλλὰ, Γύναι, ὡς Θεός. Ούπω μου. Ούπω πάρεστιν ἡ ὥρα μου, ἡ τοῦ θαυματουργῆσαι, ὁ ζητείς. Τότε γὰρ πάρεστιν, ὅτε οἱ δεόμενοι τοῦ θαύματος ἐπιγνῶσιν, ὅτι δύναμαι τοιαῦτα ποιεῖν (80),καὶ αὐτοί με παρακαλέσουσι(81). Νῦν δὲ ἡ τῆς μητρός παράκλησις, οὐ μόνον ἄκαιρος, ἀλλὰ καὶ ὕποπτος καὶ τοῖς μεμψιμοίροις εὐεπηρέαστος. Variæ lectiones et notæ. Malim παρακαλέσωσι. (p) Matre, etc. Matris admonitio non solum intempestiva, sed et suspecta atque illorum qui libenter reprehendunt, cavillationibus obnoxia.

in tartam bonam seminasset, reliquit: ut per a τὰ λεχθέντα. Καταβαλών γὰρ εἰς γῆν καλὴν τὴν otium postmodum nasceretur. CAP. 1. De nuptiis in Cana. Cap. II. Vers. 1. Ει Galilea. Tertio post Christi a deserto descensum. Vers. 1. Et — ibi. Vocata tanquam familiaris ab his qui nuptias celebrabant. Vers. 2. Yocatus – nuptias. Et ipsi quasi ſamiliares. Accessit autem Salvator non habito respectu ad suam dignitatem, sed ad hominum utilitatem. Siquidem qui nuptias condiderat, venit ut eas honoraret, suaque præsentia sanctificaret; et cum servi formam assumpsisset, non dedignatur servorum interesse naptiis, licet qui eum vocaverant, non haberent congruentem de eo opinionem. Simpliciter enim tanquam notum, unumque e pluribus illum vocaverant. Vers. 5. Ει habent. Cum carerent vino, hoc est, cum opus esset vino, sive cum jam vinum defecisset. Nam habet Græca littera υστερήσαντος οίνου.) Neque enim ad id usque temporis ullum fecerat miraculum. Cum ergo cognovisset mater quæ circa ipsum erant, quodque Joannes propter eum venerat, ac de illius divinitate testimonium tulerat, et quod cœlitus de eo testimonium acceperat, simul etiam videns, quod discipulos acceperæ, intellexit quod revelari ex eo tempore inciperet. Sumpta igitur fiducia deprecata est eum pro deficientis vini miraculo: et his qui vocaverant gratiam volens rependere, et suam gloriam volens per Fili¡ potentiain demonstrare. Ideoque eam corripit, non quasi vilipendens, sed corrigens tanquam intempestive precantem. Nam quod eam plurimum honoraret, et ex aliis multis manifestum est, et ex eo quod ipsius complevit exhortationem. Corripuit itaque eam docens, nondum talia esse quærenda, autem, eam tanquam matrem honorans. Vers. 4. Dicit mulier? Quid ad nos attinet id pro quo deprecaris? quid ita nos urget? Potest præterea et alio modo intelligi. Quid mibi tecum cominune est? ego siquidem utpote Deus novi quæ tempora edendis miraculis sint congrua: ti vero illa ignoras quasi homo. Non dixit autem, Maler, sel, Mulier, tanquam Deus. Vers. 4. Nondum mea. Nondum adest tempus meuin ad edendum quod quæris miraculum: tunc autem aderit, cum hi quibus opus est miraculo, cognoverint quod talia possim operari, et ipsi me fuerint deprecati. Nunc autem matre (p) adhortante non solum intempestivum esset, verum etiam suspectum, et querulosorum facillime pateret calumniæ. δούλου Α. ποιῆσαι Α. σπόρον, κατέλιπεν ἐπὶ σχολῆς βλαστῆσαι λοιπόν. ΚΕΦ. Δ'. Περὶ τοῦ ἐν Κανα γάμου. Καὶ — Γαλιλαίας. Τη τρίτη μετὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἐρήμου κάθοδον τοῦ Χριστοῦ. Καλ ἐκεῖ. Κληθεῖσα παρὰ τῶν τελούντων τὸν γάμον ὡς γνώριμος. Εκλήθη – γάμον. Καὶ αὐτοὶ ὡς γνώριμοι. Καὶ ἀπῆλθεν ὁ Σωτὴρ, οὐ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ βλέπων ἀξίαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ὠφέλειαν. Καὶ ὁ τὸν γάμου νομοθετήσας ἦλθε τιμήσων τὸν γάμον, καὶ ἁγιάσων αὐτὸν τῇ παρουσίᾳ· καὶ ὁ μορφὴν δούλου λαβὼν οὐκ ἀπηξίωσεν εἰς γάμον δούλων παραγενέσθαι, εἰ καὶ τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δέξαν οὐκ εἶχον οἱ καλέσαντες. Ως γὰρ ἁπλῶς γνώριμον, καὶ τῶν πολλῶν ἕνα, τοῦτον ἐκάλεσαν. Καὶ — ἔχουσιν. Υστερήσαντος, ἤτοι ἐνδεήσαν τος, ἐλλείψαντος. Οὔπω μὲν οὖν ἕως τότε θαῦμα πεποίηκεν. Ἐπεὶ δὲ μεμάθηκεν ἡ Μήτηρ τὰ κατ' αὐτ τὸν, ὅτι τε δι' αὐτὸν ἦλθεν ὁ Ἰωάννης καὶ ὅτι μεμαρ εύρηκε περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ καὶ ὅτι καὶ οὐρα νόθεν ἐμαρτυρήθη, ἅμα δὲ καὶ εἶδεν ὅτι μαθητάς προσελάβετο, συνῆκεν ὅτι ήρξατο λοιπὸν ἀποκαλύπτεσθαι. Διὸ καὶ, θαῤῥήσασα, παρεκάλεσεν αὐτὸν εἰς θαυματουργίαν οἴνου ἐλλείποντος, βουλομένη καὶ τοῖς καλέσασι καταθεῖναι χάριν, καὶ ἑαυτὴν λαμπροτέραν ἀποφῆναι διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ δυνάμεως. Διὸ καὶ ἐπιτιμᾷ αὐτῇ οὐκ ἀτιμάζων, ἀλλὰ διορθούμενος ὡς ακαίρως παρακαλέσασαν. Οτι γὰρ σφόδρα ταύτην ἐτίμα, δῆλον ἀπό τε πολλῶν ἄλλων καὶ ἀπὸ τοῦ πλη ρῶσαι τὴν τοιαύτην αὐτῆ; παράκλησιν· ἐπετίμησε μὲν γὰρ αὐτῇ, παιδεύων μηκέτι τοιαῦτα ζητεῖν, ἀλλ' ἐἂν τὰ θαύματα κατά λόγον γίνεσθαι· ἐπήκουσε δὲ αὐτῆς, τιμῶν ὡς μητέρα. quanquam miracula verbo posset operari. Obedivit Λέγει γύναι; Τί ἡμῖν ἀναγκαῖον, περὶ εξ παρακαλεῖς; τί τὸ κατεπείγον οὕτως ἡμᾶς; Εστ: δὲ καὶ ἑτέρως νοήσαι· Τί κοινὸν ἐμοὶ καὶ σοί; ἐγὼ μὲν γὰρ οἶδα τους προσήκοντας καιροὺς τῶν θαυμάτων, ὡς Θεός· σὺ δὲ ἀγνοεῖς αὐτοὺς, ὡς ἄνθρωπος. Οὐκ εἶπε δὲ, Μῆτερ, ἀλλὰ, Γύναι, ὡς Θεός. Ούπω μου. Ούπω πάρεστιν ἡ ὥρα μου, ἡ τοῦ θαυματουργῆσαι, ὁ ζητείς. Τότε γὰρ πάρεστιν, ὅτε οἱ δεόμενοι τοῦ θαύματος ἐπιγνῶσιν, ὅτι δύναμαι τοιαῦτα ποιεῖν (80),καὶ αὐτοί με παρακαλέσουσι(81). Νῦν δὲ ἡ τῆς μητρός παράκλησις, οὐ μόνον ἄκαιρος, ἀλλὰ καὶ ὕποπτος καὶ τοῖς μεμψιμοίροις εὐεπηρέαστος. Variæ lectiones et notæ. Malim παρακαλέσωσι. (p) Matre, etc. Matris admonitio non solum intempestiva, sed et suspecta atque illorum qui libenter reprehendunt, cavillationibus obnoxia.

in tartam bonam seminasset, reliquit: ut per a τὰ λεχθέντα. Καταβαλών γὰρ εἰς γῆν καλὴν τὴν otium postmodum nasceretur. CAP. 1. De nuptiis in Cana. Cap. II. Vers. 1. Ει Galilea. Tertio post Christi a deserto descensum. Vers. 1. Et — ibi. Vocata tanquam familiaris ab his qui nuptias celebrabant. Vers. 2. Yocatus – nuptias. Et ipsi quasi ſamiliares. Accessit autem Salvator non habito respectu ad suam dignitatem, sed ad hominum utilitatem. Siquidem qui nuptias condiderat, venit ut eas honoraret, suaque præsentia sanctificaret; et cum servi formam assumpsisset, non dedignatur servorum interesse naptiis, licet qui eum vocaverant, non haberent congruentem de eo opinionem. Simpliciter enim tanquam notum, unumque e pluribus illum vocaverant. Vers. 5. Ει habent. Cum carerent vino, hoc est, cum opus esset vino, sive cum jam vinum defecisset. Nam habet Græca littera υστερήσαντος οίνου.) Neque enim ad id usque temporis ullum fecerat miraculum. Cum ergo cognovisset mater quæ circa ipsum erant, quodque Joannes propter eum venerat, ac de illius divinitate testimonium tulerat, et quod cœlitus de eo testimonium acceperat, simul etiam videns, quod discipulos acceperæ, intellexit quod revelari ex eo tempore inciperet. Sumpta igitur fiducia deprecata est eum pro deficientis vini miraculo: et his qui vocaverant gratiam volens rependere, et suam gloriam volens per Fili¡ potentiain demonstrare. Ideoque eam corripit, non quasi vilipendens, sed corrigens tanquam intempestive precantem. Nam quod eam plurimum honoraret, et ex aliis multis manifestum est, et ex eo quod ipsius complevit exhortationem. Corripuit itaque eam docens, nondum talia esse quærenda, autem, eam tanquam matrem honorans. Vers. 4. Dicit mulier? Quid ad nos attinet id pro quo deprecaris? quid ita nos urget? Potest præterea et alio modo intelligi. Quid mibi tecum cominune est? ego siquidem utpote Deus novi quæ tempora edendis miraculis sint congrua: ti vero illa ignoras quasi homo. Non dixit autem, Maler, sel, Mulier, tanquam Deus. Vers. 4. Nondum mea. Nondum adest tempus meuin ad edendum quod quæris miraculum: tunc autem aderit, cum hi quibus opus est miraculo, cognoverint quod talia possim operari, et ipsi me fuerint deprecati. Nunc autem matre (p) adhortante non solum intempestivum esset, verum etiam suspectum, et querulosorum facillime pateret calumniæ. δούλου Α. ποιῆσαι Α. σπόρον, κατέλιπεν ἐπὶ σχολῆς βλαστῆσαι λοιπόν. ΚΕΦ. Δ'. Περὶ τοῦ ἐν Κανα γάμου. Καὶ — Γαλιλαίας. Τη τρίτη μετὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἐρήμου κάθοδον τοῦ Χριστοῦ. Καλ ἐκεῖ. Κληθεῖσα παρὰ τῶν τελούντων τὸν γάμον ὡς γνώριμος. Εκλήθη – γάμον. Καὶ αὐτοὶ ὡς γνώριμοι. Καὶ ἀπῆλθεν ὁ Σωτὴρ, οὐ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ βλέπων ἀξίαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ὠφέλειαν. Καὶ ὁ τὸν γάμου νομοθετήσας ἦλθε τιμήσων τὸν γάμον, καὶ ἁγιάσων αὐτὸν τῇ παρουσίᾳ· καὶ ὁ μορφὴν δούλου λαβὼν οὐκ ἀπηξίωσεν εἰς γάμον δούλων παραγενέσθαι, εἰ καὶ τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δέξαν οὐκ εἶχον οἱ καλέσαντες. Ως γὰρ ἁπλῶς γνώριμον, καὶ τῶν πολλῶν ἕνα, τοῦτον ἐκάλεσαν. Καὶ — ἔχουσιν. Υστερήσαντος, ἤτοι ἐνδεήσαν τος, ἐλλείψαντος. Οὔπω μὲν οὖν ἕως τότε θαῦμα πεποίηκεν. Ἐπεὶ δὲ μεμάθηκεν ἡ Μήτηρ τὰ κατ' αὐτ τὸν, ὅτι τε δι' αὐτὸν ἦλθεν ὁ Ἰωάννης καὶ ὅτι μεμαρ εύρηκε περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ καὶ ὅτι καὶ οὐρα νόθεν ἐμαρτυρήθη, ἅμα δὲ καὶ εἶδεν ὅτι μαθητάς προσελάβετο, συνῆκεν ὅτι ήρξατο λοιπὸν ἀποκαλύπτεσθαι. Διὸ καὶ, θαῤῥήσασα, παρεκάλεσεν αὐτὸν εἰς θαυματουργίαν οἴνου ἐλλείποντος, βουλομένη καὶ τοῖς καλέσασι καταθεῖναι χάριν, καὶ ἑαυτὴν λαμπροτέραν ἀποφῆναι διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ δυνάμεως. Διὸ καὶ ἐπιτιμᾷ αὐτῇ οὐκ ἀτιμάζων, ἀλλὰ διορθούμενος ὡς ακαίρως παρακαλέσασαν. Οτι γὰρ σφόδρα ταύτην ἐτίμα, δῆλον ἀπό τε πολλῶν ἄλλων καὶ ἀπὸ τοῦ πλη ρῶσαι τὴν τοιαύτην αὐτῆ; παράκλησιν· ἐπετίμησε μὲν γὰρ αὐτῇ, παιδεύων μηκέτι τοιαῦτα ζητεῖν, ἀλλ' ἐἂν τὰ θαύματα κατά λόγον γίνεσθαι· ἐπήκουσε δὲ αὐτῆς, τιμῶν ὡς μητέρα. quanquam miracula verbo posset operari. Obedivit Λέγει γύναι; Τί ἡμῖν ἀναγκαῖον, περὶ εξ παρακαλεῖς; τί τὸ κατεπείγον οὕτως ἡμᾶς; Εστ: δὲ καὶ ἑτέρως νοήσαι· Τί κοινὸν ἐμοὶ καὶ σοί; ἐγὼ μὲν γὰρ οἶδα τους προσήκοντας καιροὺς τῶν θαυμάτων, ὡς Θεός· σὺ δὲ ἀγνοεῖς αὐτοὺς, ὡς ἄνθρωπος. Οὐκ εἶπε δὲ, Μῆτερ, ἀλλὰ, Γύναι, ὡς Θεός. Ούπω μου. Ούπω πάρεστιν ἡ ὥρα μου, ἡ τοῦ θαυματουργῆσαι, ὁ ζητείς. Τότε γὰρ πάρεστιν, ὅτε οἱ δεόμενοι τοῦ θαύματος ἐπιγνῶσιν, ὅτι δύναμαι τοιαῦτα ποιεῖν (80),καὶ αὐτοί με παρακαλέσουσι(81). Νῦν δὲ ἡ τῆς μητρός παράκλησις, οὐ μόνον ἄκαιρος, ἀλλὰ καὶ ὕποπτος καὶ τοῖς μεμψιμοίροις εὐεπηρέαστος. Variæ lectiones et notæ. Malim παρακαλέσωσι. (p) Matre, etc. Matris admonitio non solum intempestiva, sed et suspecta atque illorum qui libenter reprehendunt, cavillationibus obnoxia.

Τὸ &, Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου καὶ τὸ, Οὐκ ἠδύναντο αὐτὸν πιάσαι, ὅτι οὔπω ἥκει ἡ ὥρα αὐτοῦ, καὶ τὸ, Οὐδεὶς ἐπέβαλεν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, ὅτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ, καὶ τὸ, Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, καὶ τὰ τοιαῦτα, οὐ δηλοῦτιν ὅτι καιρῶν ἀνάγκαις καὶ ὡρῶν παρατηρήσεσιν ὑπέκειτο· πῶς γὰρ, ὁ τούτων ποιητής; ἀλλὰ ταῦτα περὶ τῶν προσηκόντων καιρῶν εἴρηται, ἐμφαίνοντα, ὅτι πάντα ἔδει κατά λόγον καὶ τάξιν γίνεσθαι. Εἰπὼν οὖν, ὅτι Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, ἐποίησε τὸ θαῦμα, τιμῶν τε, ὡς εἴρηται, την μητέρα, καὶ δεικνύων ὅτι οὐ δουλεύει καιροῖς, ἀλλὰ κυριεύει τούτων. Λέγει ποιήσατε. Συνεῖσα τὸν τοῦ λόγου σκοτὸν, καὶ ὅτι οὐκ ἀδυναμίας ή παραίτησις ἐστιν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δοκῇ τοῖς θαύμασιν ἐπιπηδάν, καὶ θεατρίζειν ἑαυτὸν, καὶ ὅτι οὐ παράψεται τὴν ταύτης παράκλησιν, τοὺς διακόνους τῆς τραπέζης εὐτρεπεῖ; αὐτῷ παριστᾷ, τρόπον ἕτερον καὶ αὐτοὺς συμπαρακαλοῦντας. "Ησαν — τρεῖς. Ὑδρίαι μὲν τὰ σκεύη τοῦ ὕδα τος, μετρηταὶ δὲ τὰ μέτρα. Εκειντο δὲ πρὸς τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων, ὑπηρετοῦσαι τούτοις εἰς τὸν καθαρισμὸν, ἵνα, εἴ ποτε ἀκάθαρτοι ἐγένοντο, μή πόρρω βαδίζοιεν εἰς πηγὰς καὶ κρήνας. - CAP. II. Hæc autem Nondum venit hora mea; Non potuerunt eum apprehendere, quia nondum venerat hora ejus; Nullus injecit in eum manus, quia nondum venerat hora ejus; Pater, rcnit hora, aliaque similia, non ostendunt quod necessariis temporum horarumque observationibus subjaceat: nam quo id pacto fieret, cum horum effector sit? sed hæc de contingentibus opportunitatibus dicta sunt: demonstrantia, quod omnia ratione ac ordine fieri oporteat. Cum ergo dixisset: Nondum venit hora mea, miraculum tamen operatus est: et matrem ul dictum est honorans, et ostendens quod temporibus non serviat aut subjaceat, sed eis dominetur. Vers. 5. Dicit fucite. Cum verbi scopum ac rationem intelligeret: quodque non impotentia excusatio erat, sed ne videretur sese miraculis ingerere, et spectaculo exponere, Matris (q) autem exhortationem non despiceret: mensæ ministros admonet ut sibi adsint et ipsi quoque alio modo cum ea deprerentur. Vers. 6. Erant ternas. Hydriæ vasa sunt aquæ: metretæ vero mensuræ. Erant autem positæ secundum purificationem Judæorum, id est, paratæ ad eorum purificationem, ut si qui forte immundi redderentur, non longe eundun: esset ad funtes. [ (Τοῦ ἁγίου Μαξίμου.) Εξ ὑδρίας νότι μοι, τοὺς ἐξ τρόπους τῆς ἐλεημοσύνης, τὸν τοῦ τρέ φειν τοὺς πεινῶντας, τὸν τοῦ ποτίζειν τοὺς διψῶν· τας, τὸν τοῦ συνάγειν τους ξένους, τὸν τοῦ περιβάλλειν τοὺς γυμνούς, τὸν τοῦ ἐπισκέπτεσθαι τοὺς ἀσθενοῦντας, τὸν τοῦ ἔρχεσθαι πρὸς τοὺς ἐν τυλακῇ. Ταύτας οὖν τὰς ὑδρίας, κενὰς οὖσας τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν, διὰ τὸ ψυγῆναι τὴν ἀγάπην ἀφ᾽ ἦς, ὡς ἀπὸ πηγῆς, ἐπληροῦντο, παραγενόμενος ὁ θεῖος λόγος τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, πρῶτον μὲν ἐπλήρωσεν ὕδατος, λέγω δή τῆς σωματικής ενερ γουμένης εὐποιίας, εἶτα μετέβαλε ταύτην εἰς τὴν πνευματικῶς ἐπιτελουμένην, ὡς εἰς οἶνον, θερμαί νουσαν μὲν τὴν ψυχὴν, εὐφραίνουσαν δὲ τὸν νοῦν, ἐξιστῶσαν δὲ τοὺς οὕτω θεραπευομένους τῆς προτέρας διαθέσεως. Εκάστη δὲ ὑδρία χωρητική ἐστι δύο ή τριῶν μετρητών, δύο μὲν, διὰ τὸ διπλοῦν ὡς εἴρηται, τῆς καθ᾿ ἕκαστον τρόπον εὐποιίας, οὐ μόνον σωματικῆς, ἀλλὰ καὶ πνευματικής λαμβανομένης τριῶν δὲ, διὰ τὸ κατὰ τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος 0:00 cogitationes, quae rationi serviunt. Quod vinum ut †† Sancti Maximi. Sex hydrias intellige mihi sex modos illos eleemosynæ, alere esurien:es, potum dare silientibus, domum ducere hospites, vestire nullos, visure ægrotos, venire ad eos qui sunt in carceribus. Has hydrias ergo, vacuas suis operibus, quod refrixerat amor, a quo, tanquam a fonte implebantur, sermo divinus præceptorum evangelicorum in adventu suo primo replevit aqua, id est, beneficentia corporaliter operante, sed mutavit cam in eam quæ fit spiritualiter, tanquam in vinum, calefacientem quidem animum, suaviter autem afficientem intellectum, atque ita curatos ex priori transferentem habitu et conditione. Quælibet vero hydria capit duas aut tres metretas, duas quidem, propter duplicem, ut dictum est, singulorum modorum beneficentiam, quæ non corporaliter tantum, sed et spiritualiter accipitur; tres vero, quia interdumn secundum sanctæ Trinitatis theologiam beneficentia exhibetur. lauriunt autem dictam aquam bonæ ss Joan. vil, 20. * Joan. vi, 50. ss Joan. xv, 1. Variæ lectiones et notæ. Hic tres loci repetiti sunt ex Chrysost. tom. VIII, p. 125 A. Ergo varietas non urgenda. Μου abest A. Kal omittit A. Inclusa codex uterque habet in margine. Codex omittit etiam indicem, τοῦ ἁγίου Μαξί μου. Hentenius luis caret. Dubiae sunt in his enigmatibus conjecture. Possit tamen aliquis conjicere, tollendas esse voces, τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, ut ita, si ut in fue scholii, de Christo accipiatur. Sed in scholio proximo in fine rursus est similiter, τοῦ θείου λόγου τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Malim σωματικώς. Etiam hic praferendum videtur σωματικῶς οι πνευματικώς. (g) Matris, etc. Quodque admonitionem suam non esset neglecturus, mensæ ministros. Loco the ταύτης, legendum videtur aut τὴν αὐτῆς πω! τὴν τοιαύτην.

Τὸ &, Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου καὶ τὸ, Οὐκ ἠδύναντο αὐτὸν πιάσαι, ὅτι οὔπω ἥκει ἡ ὥρα αὐτοῦ, καὶ τὸ, Οὐδεὶς ἐπέβαλεν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, ὅτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ, καὶ τὸ, Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, καὶ τὰ τοιαῦτα, οὐ δηλοῦτιν ὅτι καιρῶν ἀνάγκαις καὶ ὡρῶν παρατηρήσεσιν ὑπέκειτο· πῶς γὰρ, ὁ τούτων ποιητής; ἀλλὰ ταῦτα περὶ τῶν προσηκόντων καιρῶν εἴρηται, ἐμφαίνοντα, ὅτι πάντα ἔδει κατά λόγον καὶ τάξιν γίνεσθαι. Εἰπὼν οὖν, ὅτι Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, ἐποίησε τὸ θαῦμα, τιμῶν τε, ὡς εἴρηται, την μητέρα, καὶ δεικνύων ὅτι οὐ δουλεύει καιροῖς, ἀλλὰ κυριεύει τούτων. Λέγει ποιήσατε. Συνεῖσα τὸν τοῦ λόγου σκοτὸν, καὶ ὅτι οὐκ ἀδυναμίας ή παραίτησις ἐστιν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δοκῇ τοῖς θαύμασιν ἐπιπηδάν, καὶ θεατρίζειν ἑαυτὸν, καὶ ὅτι οὐ παράψεται τὴν ταύτης παράκλησιν, τοὺς διακόνους τῆς τραπέζης εὐτρεπεῖ; αὐτῷ παριστᾷ, τρόπον ἕτερον καὶ αὐτοὺς συμπαρακαλοῦντας. "Ησαν — τρεῖς. Ὑδρίαι μὲν τὰ σκεύη τοῦ ὕδα τος, μετρηταὶ δὲ τὰ μέτρα. Εκειντο δὲ πρὸς τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων, ὑπηρετοῦσαι τούτοις εἰς τὸν καθαρισμὸν, ἵνα, εἴ ποτε ἀκάθαρτοι ἐγένοντο, μή πόρρω βαδίζοιεν εἰς πηγὰς καὶ κρήνας. - CAP. II. Hæc autem Nondum venit hora mea; Non potuerunt eum apprehendere, quia nondum venerat hora ejus; Nullus injecit in eum manus, quia nondum venerat hora ejus; Pater, rcnit hora, aliaque similia, non ostendunt quod necessariis temporum horarumque observationibus subjaceat: nam quo id pacto fieret, cum horum effector sit? sed hæc de contingentibus opportunitatibus dicta sunt: demonstrantia, quod omnia ratione ac ordine fieri oporteat. Cum ergo dixisset: Nondum venit hora mea, miraculum tamen operatus est: et matrem ul dictum est honorans, et ostendens quod temporibus non serviat aut subjaceat, sed eis dominetur. Vers. 5. Dicit fucite. Cum verbi scopum ac rationem intelligeret: quodque non impotentia excusatio erat, sed ne videretur sese miraculis ingerere, et spectaculo exponere, Matris (q) autem exhortationem non despiceret: mensæ ministros admonet ut sibi adsint et ipsi quoque alio modo cum ea deprerentur. Vers. 6. Erant ternas. Hydriæ vasa sunt aquæ: metretæ vero mensuræ. Erant autem positæ secundum purificationem Judæorum, id est, paratæ ad eorum purificationem, ut si qui forte immundi redderentur, non longe eundun: esset ad funtes. [ (Τοῦ ἁγίου Μαξίμου.) Εξ ὑδρίας νότι μοι, τοὺς ἐξ τρόπους τῆς ἐλεημοσύνης, τὸν τοῦ τρέ φειν τοὺς πεινῶντας, τὸν τοῦ ποτίζειν τοὺς διψῶν· τας, τὸν τοῦ συνάγειν τους ξένους, τὸν τοῦ περιβάλλειν τοὺς γυμνούς, τὸν τοῦ ἐπισκέπτεσθαι τοὺς ἀσθενοῦντας, τὸν τοῦ ἔρχεσθαι πρὸς τοὺς ἐν τυλακῇ. Ταύτας οὖν τὰς ὑδρίας, κενὰς οὖσας τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν, διὰ τὸ ψυγῆναι τὴν ἀγάπην ἀφ᾽ ἦς, ὡς ἀπὸ πηγῆς, ἐπληροῦντο, παραγενόμενος ὁ θεῖος λόγος τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, πρῶτον μὲν ἐπλήρωσεν ὕδατος, λέγω δή τῆς σωματικής ενερ γουμένης εὐποιίας, εἶτα μετέβαλε ταύτην εἰς τὴν πνευματικῶς ἐπιτελουμένην, ὡς εἰς οἶνον, θερμαί νουσαν μὲν τὴν ψυχὴν, εὐφραίνουσαν δὲ τὸν νοῦν, ἐξιστῶσαν δὲ τοὺς οὕτω θεραπευομένους τῆς προτέρας διαθέσεως. Εκάστη δὲ ὑδρία χωρητική ἐστι δύο ή τριῶν μετρητών, δύο μὲν, διὰ τὸ διπλοῦν ὡς εἴρηται, τῆς καθ᾿ ἕκαστον τρόπον εὐποιίας, οὐ μόνον σωματικῆς, ἀλλὰ καὶ πνευματικής λαμβανομένης τριῶν δὲ, διὰ τὸ κατὰ τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος 0:00 cogitationes, quae rationi serviunt. Quod vinum ut †† Sancti Maximi. Sex hydrias intellige mihi sex modos illos eleemosynæ, alere esurien:es, potum dare silientibus, domum ducere hospites, vestire nullos, visure ægrotos, venire ad eos qui sunt in carceribus. Has hydrias ergo, vacuas suis operibus, quod refrixerat amor, a quo, tanquam a fonte implebantur, sermo divinus præceptorum evangelicorum in adventu suo primo replevit aqua, id est, beneficentia corporaliter operante, sed mutavit cam in eam quæ fit spiritualiter, tanquam in vinum, calefacientem quidem animum, suaviter autem afficientem intellectum, atque ita curatos ex priori transferentem habitu et conditione. Quælibet vero hydria capit duas aut tres metretas, duas quidem, propter duplicem, ut dictum est, singulorum modorum beneficentiam, quæ non corporaliter tantum, sed et spiritualiter accipitur; tres vero, quia interdumn secundum sanctæ Trinitatis theologiam beneficentia exhibetur. lauriunt autem dictam aquam bonæ ss Joan. vil, 20. * Joan. vi, 50. ss Joan. xv, 1. Variæ lectiones et notæ. Hic tres loci repetiti sunt ex Chrysost. tom. VIII, p. 125 A. Ergo varietas non urgenda. Μου abest A. Kal omittit A. Inclusa codex uterque habet in margine. Codex omittit etiam indicem, τοῦ ἁγίου Μαξί μου. Hentenius luis caret. Dubiae sunt in his enigmatibus conjecture. Possit tamen aliquis conjicere, tollendas esse voces, τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, ut ita, si ut in fue scholii, de Christo accipiatur. Sed in scholio proximo in fine rursus est similiter, τοῦ θείου λόγου τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Malim σωματικώς. Etiam hic praferendum videtur σωματικῶς οι πνευματικώς. (g) Matris, etc. Quodque admonitionem suam non esset neglecturus, mensæ ministros. Loco the ταύτης, legendum videtur aut τὴν αὐτῆς πω! τὴν τοιαύτην.

Τὸ &, Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου καὶ τὸ, Οὐκ ἠδύναντο αὐτὸν πιάσαι, ὅτι οὔπω ἥκει ἡ ὥρα αὐτοῦ, καὶ τὸ, Οὐδεὶς ἐπέβαλεν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, ὅτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ, καὶ τὸ, Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, καὶ τὰ τοιαῦτα, οὐ δηλοῦτιν ὅτι καιρῶν ἀνάγκαις καὶ ὡρῶν παρατηρήσεσιν ὑπέκειτο· πῶς γὰρ, ὁ τούτων ποιητής; ἀλλὰ ταῦτα περὶ τῶν προσηκόντων καιρῶν εἴρηται, ἐμφαίνοντα, ὅτι πάντα ἔδει κατά λόγον καὶ τάξιν γίνεσθαι. Εἰπὼν οὖν, ὅτι Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, ἐποίησε τὸ θαῦμα, τιμῶν τε, ὡς εἴρηται, την μητέρα, καὶ δεικνύων ὅτι οὐ δουλεύει καιροῖς, ἀλλὰ κυριεύει τούτων. Λέγει ποιήσατε. Συνεῖσα τὸν τοῦ λόγου σκοτὸν, καὶ ὅτι οὐκ ἀδυναμίας ή παραίτησις ἐστιν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δοκῇ τοῖς θαύμασιν ἐπιπηδάν, καὶ θεατρίζειν ἑαυτὸν, καὶ ὅτι οὐ παράψεται τὴν ταύτης παράκλησιν, τοὺς διακόνους τῆς τραπέζης εὐτρεπεῖ; αὐτῷ παριστᾷ, τρόπον ἕτερον καὶ αὐτοὺς συμπαρακαλοῦντας. "Ησαν — τρεῖς. Ὑδρίαι μὲν τὰ σκεύη τοῦ ὕδα τος, μετρηταὶ δὲ τὰ μέτρα. Εκειντο δὲ πρὸς τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων, ὑπηρετοῦσαι τούτοις εἰς τὸν καθαρισμὸν, ἵνα, εἴ ποτε ἀκάθαρτοι ἐγένοντο, μή πόρρω βαδίζοιεν εἰς πηγὰς καὶ κρήνας. - CAP. II. Hæc autem Nondum venit hora mea; Non potuerunt eum apprehendere, quia nondum venerat hora ejus; Nullus injecit in eum manus, quia nondum venerat hora ejus; Pater, rcnit hora, aliaque similia, non ostendunt quod necessariis temporum horarumque observationibus subjaceat: nam quo id pacto fieret, cum horum effector sit? sed hæc de contingentibus opportunitatibus dicta sunt: demonstrantia, quod omnia ratione ac ordine fieri oporteat. Cum ergo dixisset: Nondum venit hora mea, miraculum tamen operatus est: et matrem ul dictum est honorans, et ostendens quod temporibus non serviat aut subjaceat, sed eis dominetur. Vers. 5. Dicit fucite. Cum verbi scopum ac rationem intelligeret: quodque non impotentia excusatio erat, sed ne videretur sese miraculis ingerere, et spectaculo exponere, Matris (q) autem exhortationem non despiceret: mensæ ministros admonet ut sibi adsint et ipsi quoque alio modo cum ea deprerentur. Vers. 6. Erant ternas. Hydriæ vasa sunt aquæ: metretæ vero mensuræ. Erant autem positæ secundum purificationem Judæorum, id est, paratæ ad eorum purificationem, ut si qui forte immundi redderentur, non longe eundun: esset ad funtes. [ (Τοῦ ἁγίου Μαξίμου.) Εξ ὑδρίας νότι μοι, τοὺς ἐξ τρόπους τῆς ἐλεημοσύνης, τὸν τοῦ τρέ φειν τοὺς πεινῶντας, τὸν τοῦ ποτίζειν τοὺς διψῶν· τας, τὸν τοῦ συνάγειν τους ξένους, τὸν τοῦ περιβάλλειν τοὺς γυμνούς, τὸν τοῦ ἐπισκέπτεσθαι τοὺς ἀσθενοῦντας, τὸν τοῦ ἔρχεσθαι πρὸς τοὺς ἐν τυλακῇ. Ταύτας οὖν τὰς ὑδρίας, κενὰς οὖσας τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν, διὰ τὸ ψυγῆναι τὴν ἀγάπην ἀφ᾽ ἦς, ὡς ἀπὸ πηγῆς, ἐπληροῦντο, παραγενόμενος ὁ θεῖος λόγος τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, πρῶτον μὲν ἐπλήρωσεν ὕδατος, λέγω δή τῆς σωματικής ενερ γουμένης εὐποιίας, εἶτα μετέβαλε ταύτην εἰς τὴν πνευματικῶς ἐπιτελουμένην, ὡς εἰς οἶνον, θερμαί νουσαν μὲν τὴν ψυχὴν, εὐφραίνουσαν δὲ τὸν νοῦν, ἐξιστῶσαν δὲ τοὺς οὕτω θεραπευομένους τῆς προτέρας διαθέσεως. Εκάστη δὲ ὑδρία χωρητική ἐστι δύο ή τριῶν μετρητών, δύο μὲν, διὰ τὸ διπλοῦν ὡς εἴρηται, τῆς καθ᾿ ἕκαστον τρόπον εὐποιίας, οὐ μόνον σωματικῆς, ἀλλὰ καὶ πνευματικής λαμβανομένης τριῶν δὲ, διὰ τὸ κατὰ τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος 0:00 cogitationes, quae rationi serviunt. Quod vinum ut †† Sancti Maximi. Sex hydrias intellige mihi sex modos illos eleemosynæ, alere esurien:es, potum dare silientibus, domum ducere hospites, vestire nullos, visure ægrotos, venire ad eos qui sunt in carceribus. Has hydrias ergo, vacuas suis operibus, quod refrixerat amor, a quo, tanquam a fonte implebantur, sermo divinus præceptorum evangelicorum in adventu suo primo replevit aqua, id est, beneficentia corporaliter operante, sed mutavit cam in eam quæ fit spiritualiter, tanquam in vinum, calefacientem quidem animum, suaviter autem afficientem intellectum, atque ita curatos ex priori transferentem habitu et conditione. Quælibet vero hydria capit duas aut tres metretas, duas quidem, propter duplicem, ut dictum est, singulorum modorum beneficentiam, quæ non corporaliter tantum, sed et spiritualiter accipitur; tres vero, quia interdumn secundum sanctæ Trinitatis theologiam beneficentia exhibetur. lauriunt autem dictam aquam bonæ ss Joan. vil, 20. * Joan. vi, 50. ss Joan. xv, 1. Variæ lectiones et notæ. Hic tres loci repetiti sunt ex Chrysost. tom. VIII, p. 125 A. Ergo varietas non urgenda. Μου abest A. Kal omittit A. Inclusa codex uterque habet in margine. Codex omittit etiam indicem, τοῦ ἁγίου Μαξί μου. Hentenius luis caret. Dubiae sunt in his enigmatibus conjecture. Possit tamen aliquis conjicere, tollendas esse voces, τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, ut ita, si ut in fue scholii, de Christo accipiatur. Sed in scholio proximo in fine rursus est similiter, τοῦ θείου λόγου τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Malim σωματικώς. Etiam hic praferendum videtur σωματικῶς οι πνευματικώς. (g) Matris, etc. Quodque admonitionem suam non esset neglecturus, mensæ ministros. Loco the ταύτης, legendum videtur aut τὴν αὐτῆς πω! τὴν τοιαύτην.

Τὸ &, Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου καὶ τὸ, Οὐκ ἠδύναντο αὐτὸν πιάσαι, ὅτι οὔπω ἥκει ἡ ὥρα αὐτοῦ, καὶ τὸ, Οὐδεὶς ἐπέβαλεν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, ὅτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ, καὶ τὸ, Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, καὶ τὰ τοιαῦτα, οὐ δηλοῦτιν ὅτι καιρῶν ἀνάγκαις καὶ ὡρῶν παρατηρήσεσιν ὑπέκειτο· πῶς γὰρ, ὁ τούτων ποιητής; ἀλλὰ ταῦτα περὶ τῶν προσηκόντων καιρῶν εἴρηται, ἐμφαίνοντα, ὅτι πάντα ἔδει κατά λόγον καὶ τάξιν γίνεσθαι. Εἰπὼν οὖν, ὅτι Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, ἐποίησε τὸ θαῦμα, τιμῶν τε, ὡς εἴρηται, την μητέρα, καὶ δεικνύων ὅτι οὐ δουλεύει καιροῖς, ἀλλὰ κυριεύει τούτων. Λέγει ποιήσατε. Συνεῖσα τὸν τοῦ λόγου σκοτὸν, καὶ ὅτι οὐκ ἀδυναμίας ή παραίτησις ἐστιν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δοκῇ τοῖς θαύμασιν ἐπιπηδάν, καὶ θεατρίζειν ἑαυτὸν, καὶ ὅτι οὐ παράψεται τὴν ταύτης παράκλησιν, τοὺς διακόνους τῆς τραπέζης εὐτρεπεῖ; αὐτῷ παριστᾷ, τρόπον ἕτερον καὶ αὐτοὺς συμπαρακαλοῦντας. "Ησαν — τρεῖς. Ὑδρίαι μὲν τὰ σκεύη τοῦ ὕδα τος, μετρηταὶ δὲ τὰ μέτρα. Εκειντο δὲ πρὸς τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων, ὑπηρετοῦσαι τούτοις εἰς τὸν καθαρισμὸν, ἵνα, εἴ ποτε ἀκάθαρτοι ἐγένοντο, μή πόρρω βαδίζοιεν εἰς πηγὰς καὶ κρήνας. - CAP. II. Hæc autem Nondum venit hora mea; Non potuerunt eum apprehendere, quia nondum venerat hora ejus; Nullus injecit in eum manus, quia nondum venerat hora ejus; Pater, rcnit hora, aliaque similia, non ostendunt quod necessariis temporum horarumque observationibus subjaceat: nam quo id pacto fieret, cum horum effector sit? sed hæc de contingentibus opportunitatibus dicta sunt: demonstrantia, quod omnia ratione ac ordine fieri oporteat. Cum ergo dixisset: Nondum venit hora mea, miraculum tamen operatus est: et matrem ul dictum est honorans, et ostendens quod temporibus non serviat aut subjaceat, sed eis dominetur. Vers. 5. Dicit fucite. Cum verbi scopum ac rationem intelligeret: quodque non impotentia excusatio erat, sed ne videretur sese miraculis ingerere, et spectaculo exponere, Matris (q) autem exhortationem non despiceret: mensæ ministros admonet ut sibi adsint et ipsi quoque alio modo cum ea deprerentur. Vers. 6. Erant ternas. Hydriæ vasa sunt aquæ: metretæ vero mensuræ. Erant autem positæ secundum purificationem Judæorum, id est, paratæ ad eorum purificationem, ut si qui forte immundi redderentur, non longe eundun: esset ad funtes. [ (Τοῦ ἁγίου Μαξίμου.) Εξ ὑδρίας νότι μοι, τοὺς ἐξ τρόπους τῆς ἐλεημοσύνης, τὸν τοῦ τρέ φειν τοὺς πεινῶντας, τὸν τοῦ ποτίζειν τοὺς διψῶν· τας, τὸν τοῦ συνάγειν τους ξένους, τὸν τοῦ περιβάλλειν τοὺς γυμνούς, τὸν τοῦ ἐπισκέπτεσθαι τοὺς ἀσθενοῦντας, τὸν τοῦ ἔρχεσθαι πρὸς τοὺς ἐν τυλακῇ. Ταύτας οὖν τὰς ὑδρίας, κενὰς οὖσας τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν, διὰ τὸ ψυγῆναι τὴν ἀγάπην ἀφ᾽ ἦς, ὡς ἀπὸ πηγῆς, ἐπληροῦντο, παραγενόμενος ὁ θεῖος λόγος τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, πρῶτον μὲν ἐπλήρωσεν ὕδατος, λέγω δή τῆς σωματικής ενερ γουμένης εὐποιίας, εἶτα μετέβαλε ταύτην εἰς τὴν πνευματικῶς ἐπιτελουμένην, ὡς εἰς οἶνον, θερμαί νουσαν μὲν τὴν ψυχὴν, εὐφραίνουσαν δὲ τὸν νοῦν, ἐξιστῶσαν δὲ τοὺς οὕτω θεραπευομένους τῆς προτέρας διαθέσεως. Εκάστη δὲ ὑδρία χωρητική ἐστι δύο ή τριῶν μετρητών, δύο μὲν, διὰ τὸ διπλοῦν ὡς εἴρηται, τῆς καθ᾿ ἕκαστον τρόπον εὐποιίας, οὐ μόνον σωματικῆς, ἀλλὰ καὶ πνευματικής λαμβανομένης τριῶν δὲ, διὰ τὸ κατὰ τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος 0:00 cogitationes, quae rationi serviunt. Quod vinum ut †† Sancti Maximi. Sex hydrias intellige mihi sex modos illos eleemosynæ, alere esurien:es, potum dare silientibus, domum ducere hospites, vestire nullos, visure ægrotos, venire ad eos qui sunt in carceribus. Has hydrias ergo, vacuas suis operibus, quod refrixerat amor, a quo, tanquam a fonte implebantur, sermo divinus præceptorum evangelicorum in adventu suo primo replevit aqua, id est, beneficentia corporaliter operante, sed mutavit cam in eam quæ fit spiritualiter, tanquam in vinum, calefacientem quidem animum, suaviter autem afficientem intellectum, atque ita curatos ex priori transferentem habitu et conditione. Quælibet vero hydria capit duas aut tres metretas, duas quidem, propter duplicem, ut dictum est, singulorum modorum beneficentiam, quæ non corporaliter tantum, sed et spiritualiter accipitur; tres vero, quia interdumn secundum sanctæ Trinitatis theologiam beneficentia exhibetur. lauriunt autem dictam aquam bonæ ss Joan. vil, 20. * Joan. vi, 50. ss Joan. xv, 1. Variæ lectiones et notæ. Hic tres loci repetiti sunt ex Chrysost. tom. VIII, p. 125 A. Ergo varietas non urgenda. Μου abest A. Kal omittit A. Inclusa codex uterque habet in margine. Codex omittit etiam indicem, τοῦ ἁγίου Μαξί μου. Hentenius luis caret. Dubiae sunt in his enigmatibus conjecture. Possit tamen aliquis conjicere, tollendas esse voces, τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, ut ita, si ut in fue scholii, de Christo accipiatur. Sed in scholio proximo in fine rursus est similiter, τοῦ θείου λόγου τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Malim σωματικώς. Etiam hic praferendum videtur σωματικῶς οι πνευματικώς. (g) Matris, etc. Quodque admonitionem suam non esset neglecturus, mensæ ministros. Loco the ταύτης, legendum videtur aut τὴν αὐτῆς πω! τὴν τοιαύτην.

Rustavit arbitriclinus, id est, discernens cogitatio, & λογίαν έστιν ότε την εξεργεσίαν ἐπιτελεῖσθαι dicit: Oportebat bonum hoc vinum primo bibi. Cor - porali enim cura anteferenda spiritualis. Sponeus vero bic intellectus humanus, qui ut sponsam sibi jungit virtutem, quacum vivat, quorum conjugium cum in honore habeat Deus et Logos, venit et arctius copulat eorum conjunctionem. Αντλοῦσι δὲ τὸ δηλωθὲν ὕδωρ οἱ ἀγαθοὶ λογισμοί, τῷ λόγῳ διακονοῦντες. Τούτου δὲ τοῦ οἴνου γευσάμενος ὁ ἀρχιτρίκλινος, ήγουν ὁ διακριτικός λογισμός, φησὶν ὅτι "Εδει τὸν καλὸν τοῦτον οἶνον πρώτον ποθῆναι. Τῆς γὰρ σωματικῆς ἐπιμελείας προτιμο τέρα ή ψυχή. Νυμφίος δὲ ἐνταῦθα, ὁ ἀνθρώπι πρὸς συμβίωσιν, ὧν τὴν συζυγίαν τιμῶν ὁ Θεὸς ἔνωσιν. ] [Έστι δὲ καὶ ἑτέρως ἐπιβαλεῖν τῇ θεωρία τῶν ἐξ ὑδριῶν. Εἶεν γὰρ ἂν αὗται ή ποιητικὴ τῶν καθηκόντων δύναμις τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, Αν κενὴν καὶ ἀνενέργητον χειμένην ἐπλήρωσεν ὁ θεῖος λόγος, πρῶτον μὲν τῆς κατὰ σωματικὴν ἐπιμέλειαν νος νοῦς, ὡς νύμφην αρμοζόμενος ἑαυτῷ τὴν ἀρετὴν καὶ Λόγος, παραγίνεται διασφίγγων αὐτῶν τὴν †† Licet vero aliter etiam tractare allegoriam de sex hydriis. Sint enim fortasse istæ bydriæ, effectrix officiorum facultas naturæ humanæ, quam vacuam et inefficacem jacentem, implevit divinum Verbum, primo quidem cognitione curæ corporalis, deinde spiritualie; aut primo cognitione facti, γνώσεως, εἶτα τῆς κατὰ ψυχικήν· ἡ πρῶτον μὲν τῆς deinde theoriæ; aut etiam primo cognitione ea quæ est secundum naturam, deinde ea quæ est supra naturam. Duarum metretarum aulem altera quidem, scientia sensibilium, altera vero intelligibilium, et tertia illuminatio de incomprehensibili natura divina. Numerum senarium autem accepimus de effectrici officiorum facultate natura, vel, quia sex diebus Deus fecit mundum: mundus vero cilam homo: vel, quia quinque mentis facultatibus mentem ipsam quoque adnumeramus, ut quinque sensibus corporis ipsum etiam corpus. Quemadmodum vero pura et vera Virgo Maria Mater exstitit Dei Logi: ita etiam pura et vera fides mater ßit divini verbi, prædicationis evangelicæ. Vers. 7. Dicit summum. Mensa ninistros, facit etiam ministros miraculi, ut ipsi testes rei essent. Non jussit autem ut vasa vinaria implerentur, sed aqualia sive hydriæ, ne qui suspicarentur, quod relictis fæcibus mistio aquæ facta esset. Quare autem non ipsemet solo verbo etiam hydrias implevit, sed ministris hoc imperavit? Ne phantasma esse videretur: sed si quis miraculum calumniaretur, ut qui aquam hauserant, silentium illis imponerent. Vers. 8. Et ait Vers. 10. modo. Arcbitriclinum dicit convivii præfectum, qui convivium procurat. Triclinia enim vocabantur aulæ conviviorum. Nou ergo simpliciter aquam convertit in vinum, sed in bonum vinum, sicut architriclinus ipse testatus est. Nam hujusmodi admiranda Christi opera longe e ant naturalibus præstantiora. Quod igitur aqua versa sit in vinum, ministri testes fuerunt: quod autem in bonum etiam `vinum, architriclinus ac sponsus: ut deinceps miraculum latere non posset, quod testimoniis adeo manifestis probaretur. Verisimile est autem et sponsum dixisse: QuidForte, 'Η ψυχική. idem quod συσφίγγων. κατὰ πράξιν, εἶτα τῆς κατὰ θεωρίαν· ἢ καὶ πρῶτον μὲν τῆς κατὰ φύσιν, εἶτα τῆς ὑπὲρ φύσιν· τῶν δὲ δύο μετ τρητών, εἷς μὲν, ἡ τῶν αἰσθητῶν γνώσις, ἕτερος δε, ἡ τῶν νοητῶν, καὶ τρίτος ἡ περὶ τῆς ἀκαταλήπτου θεότητος έλλαμψις. Εἰς δὲ τὸν ἐξ ἀριθμὸν ἐλάβομεν τὴν ποιητικὴν τῶν καθηκόντων δύναμιν τῆς φύσεως, ἢ ὅτι ἐν ἐξ ἡμέραις ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον· κόσμος δὲ καὶ ὁ ἄνθρωπος ἢ ὅτι ταῖς πέντε ψυχι καῖς δυνάμεσι συναριθμοῦμεν καὶ αὐτὴν τὴν ψυχήν, ὡς ταῖς πέντε τοῦ σώματος αἰσθήσεσι καὶ αὐτὸ τὸ σώμα. Ωσπερ δὲ ἡ καθαρὰ καὶ ἀληθῆς Παρθέ νος Μαρία μήτηρ ἐγένετο τοῦ Θεοῦ Λόγου, οὕτως ἡ καθαρὰ καὶ ἀληθῆς πίστις, μήτηρ γίνεται του θείου λόγου, τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος.] Λέγει άνω. Τοὺς διακόνους της τραπέζης, ποιείται διακόνους τοῦ θαύματος, ἵνα αὐτοὶ μάρ τυρες ὦσι τοῦ πράγματος. Οὐ προσέταξε δε γεμί σαι τὰ ἀγγεῖα τοῦ οἴνου, ἀλλὰ τὰ δοχεῖα τοῦ ὕδατος ἵνα μή τινες υποπτεύσωσιν, ὅτι τρυγὸς ἐναποχει μένης, κράσις τοῦ ὕδατος γέγονε. Καὶ διατί οὐκ αὐτὸς λόγῳ μόνῳ τὰς ὑδρίας ἐπλή ρωσεν, ἀλλὰ τοῖς διακόνοις ἐπέταξεν; Ἵνα μὴ δόξη φαντάζειν, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ ἀντλήσαντες τὸ ὕδωρ, ἐπι στομίσοιεν τοὺς τὸ θαῦμα συκοφαντοῦντας. Καὶ λέγει — άρτι. Αρχιτρίκλινον ὀνομάζει τὸν συμποσίαρχον, τὴν ἐπιμελητὴν τοῦ συμποσίου. Τρί κλινοι γὰρ ἐκαλοῦντο οἱ οἶκοι τῶν συμποσίων. Ούχ ἁπλῶς δὲ οἶνον ἐποίησε τὸ ὕδωρ, ἀλλὰ καλὸν οἶνον, ὡς ὁ ἀρχιτρίκλινος ἐμαρτύρησε. Τοιαῦτα γὰρ τοῦ Χριστοῦ τὰ θαύματα πολλῷ τῶν φυσικῶν ὡραιότερα. Τοῦ μὲν οὖν τὸ ὕδωρ οἶνον γενέσθαι, τοὺς διακόνους εἶχε μάρτυρας· τοῦ δὲ καὶ καλὸν οἶνον, τὸν ἀρχιτρί κλινον καὶ τὸν νυμφίον. Καὶ λοιπὸν οὐκ ἔμελλε το θαῦμα λαθεῖν, οὕτως ἀναγκαίας ἔχον τὰς μαρτυ ρίας. Εἰκὸς δὲ καὶ τὸν νυμφίον εἰπεῖν τι πρὸς ταῦτα· Varia lectiones et nota. Etiam hæc in utriusque Codicis margine reperiuntur. (r) Quidnam est hoc? Aliquid ad hæc flcmenius non videtur invenisse προς

Rustavit arbitriclinus, id est, discernens cogitatio, & λογίαν έστιν ότε την εξεργεσίαν ἐπιτελεῖσθαι dicit: Oportebat bonum hoc vinum primo bibi. Cor - porali enim cura anteferenda spiritualis. Sponeus vero bic intellectus humanus, qui ut sponsam sibi jungit virtutem, quacum vivat, quorum conjugium cum in honore habeat Deus et Logos, venit et arctius copulat eorum conjunctionem. Αντλοῦσι δὲ τὸ δηλωθὲν ὕδωρ οἱ ἀγαθοὶ λογισμοί, τῷ λόγῳ διακονοῦντες. Τούτου δὲ τοῦ οἴνου γευσάμενος ὁ ἀρχιτρίκλινος, ήγουν ὁ διακριτικός λογισμός, φησὶν ὅτι "Εδει τὸν καλὸν τοῦτον οἶνον πρώτον ποθῆναι. Τῆς γὰρ σωματικῆς ἐπιμελείας προτιμο τέρα ή ψυχή. Νυμφίος δὲ ἐνταῦθα, ὁ ἀνθρώπι πρὸς συμβίωσιν, ὧν τὴν συζυγίαν τιμῶν ὁ Θεὸς ἔνωσιν. ] [Έστι δὲ καὶ ἑτέρως ἐπιβαλεῖν τῇ θεωρία τῶν ἐξ ὑδριῶν. Εἶεν γὰρ ἂν αὗται ή ποιητικὴ τῶν καθηκόντων δύναμις τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, Αν κενὴν καὶ ἀνενέργητον χειμένην ἐπλήρωσεν ὁ θεῖος λόγος, πρῶτον μὲν τῆς κατὰ σωματικὴν ἐπιμέλειαν νος νοῦς, ὡς νύμφην αρμοζόμενος ἑαυτῷ τὴν ἀρετὴν καὶ Λόγος, παραγίνεται διασφίγγων αὐτῶν τὴν †† Licet vero aliter etiam tractare allegoriam de sex hydriis. Sint enim fortasse istæ bydriæ, effectrix officiorum facultas naturæ humanæ, quam vacuam et inefficacem jacentem, implevit divinum Verbum, primo quidem cognitione curæ corporalis, deinde spiritualie; aut primo cognitione facti, γνώσεως, εἶτα τῆς κατὰ ψυχικήν· ἡ πρῶτον μὲν τῆς deinde theoriæ; aut etiam primo cognitione ea quæ est secundum naturam, deinde ea quæ est supra naturam. Duarum metretarum aulem altera quidem, scientia sensibilium, altera vero intelligibilium, et tertia illuminatio de incomprehensibili natura divina. Numerum senarium autem accepimus de effectrici officiorum facultate natura, vel, quia sex diebus Deus fecit mundum: mundus vero cilam homo: vel, quia quinque mentis facultatibus mentem ipsam quoque adnumeramus, ut quinque sensibus corporis ipsum etiam corpus. Quemadmodum vero pura et vera Virgo Maria Mater exstitit Dei Logi: ita etiam pura et vera fides mater ßit divini verbi, prædicationis evangelicæ. Vers. 7. Dicit summum. Mensa ninistros, facit etiam ministros miraculi, ut ipsi testes rei essent. Non jussit autem ut vasa vinaria implerentur, sed aqualia sive hydriæ, ne qui suspicarentur, quod relictis fæcibus mistio aquæ facta esset. Quare autem non ipsemet solo verbo etiam hydrias implevit, sed ministris hoc imperavit? Ne phantasma esse videretur: sed si quis miraculum calumniaretur, ut qui aquam hauserant, silentium illis imponerent. Vers. 8. Et ait Vers. 10. modo. Arcbitriclinum dicit convivii præfectum, qui convivium procurat. Triclinia enim vocabantur aulæ conviviorum. Nou ergo simpliciter aquam convertit in vinum, sed in bonum vinum, sicut architriclinus ipse testatus est. Nam hujusmodi admiranda Christi opera longe e ant naturalibus præstantiora. Quod igitur aqua versa sit in vinum, ministri testes fuerunt: quod autem in bonum etiam `vinum, architriclinus ac sponsus: ut deinceps miraculum latere non posset, quod testimoniis adeo manifestis probaretur. Verisimile est autem et sponsum dixisse: QuidForte, 'Η ψυχική. idem quod συσφίγγων. κατὰ πράξιν, εἶτα τῆς κατὰ θεωρίαν· ἢ καὶ πρῶτον μὲν τῆς κατὰ φύσιν, εἶτα τῆς ὑπὲρ φύσιν· τῶν δὲ δύο μετ τρητών, εἷς μὲν, ἡ τῶν αἰσθητῶν γνώσις, ἕτερος δε, ἡ τῶν νοητῶν, καὶ τρίτος ἡ περὶ τῆς ἀκαταλήπτου θεότητος έλλαμψις. Εἰς δὲ τὸν ἐξ ἀριθμὸν ἐλάβομεν τὴν ποιητικὴν τῶν καθηκόντων δύναμιν τῆς φύσεως, ἢ ὅτι ἐν ἐξ ἡμέραις ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον· κόσμος δὲ καὶ ὁ ἄνθρωπος ἢ ὅτι ταῖς πέντε ψυχι καῖς δυνάμεσι συναριθμοῦμεν καὶ αὐτὴν τὴν ψυχήν, ὡς ταῖς πέντε τοῦ σώματος αἰσθήσεσι καὶ αὐτὸ τὸ σώμα. Ωσπερ δὲ ἡ καθαρὰ καὶ ἀληθῆς Παρθέ νος Μαρία μήτηρ ἐγένετο τοῦ Θεοῦ Λόγου, οὕτως ἡ καθαρὰ καὶ ἀληθῆς πίστις, μήτηρ γίνεται του θείου λόγου, τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος.] Λέγει άνω. Τοὺς διακόνους της τραπέζης, ποιείται διακόνους τοῦ θαύματος, ἵνα αὐτοὶ μάρ τυρες ὦσι τοῦ πράγματος. Οὐ προσέταξε δε γεμί σαι τὰ ἀγγεῖα τοῦ οἴνου, ἀλλὰ τὰ δοχεῖα τοῦ ὕδατος ἵνα μή τινες υποπτεύσωσιν, ὅτι τρυγὸς ἐναποχει μένης, κράσις τοῦ ὕδατος γέγονε. Καὶ διατί οὐκ αὐτὸς λόγῳ μόνῳ τὰς ὑδρίας ἐπλή ρωσεν, ἀλλὰ τοῖς διακόνοις ἐπέταξεν; Ἵνα μὴ δόξη φαντάζειν, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ ἀντλήσαντες τὸ ὕδωρ, ἐπι στομίσοιεν τοὺς τὸ θαῦμα συκοφαντοῦντας. Καὶ λέγει — άρτι. Αρχιτρίκλινον ὀνομάζει τὸν συμποσίαρχον, τὴν ἐπιμελητὴν τοῦ συμποσίου. Τρί κλινοι γὰρ ἐκαλοῦντο οἱ οἶκοι τῶν συμποσίων. Ούχ ἁπλῶς δὲ οἶνον ἐποίησε τὸ ὕδωρ, ἀλλὰ καλὸν οἶνον, ὡς ὁ ἀρχιτρίκλινος ἐμαρτύρησε. Τοιαῦτα γὰρ τοῦ Χριστοῦ τὰ θαύματα πολλῷ τῶν φυσικῶν ὡραιότερα. Τοῦ μὲν οὖν τὸ ὕδωρ οἶνον γενέσθαι, τοὺς διακόνους εἶχε μάρτυρας· τοῦ δὲ καὶ καλὸν οἶνον, τὸν ἀρχιτρί κλινον καὶ τὸν νυμφίον. Καὶ λοιπὸν οὐκ ἔμελλε το θαῦμα λαθεῖν, οὕτως ἀναγκαίας ἔχον τὰς μαρτυ ρίας. Εἰκὸς δὲ καὶ τὸν νυμφίον εἰπεῖν τι πρὸς ταῦτα· Varia lectiones et nota. Etiam hæc in utriusque Codicis margine reperiuntur. (r) Quidnam est hoc? Aliquid ad hæc flcmenius non videtur invenisse προς

Rustavit arbitriclinus, id est, discernens cogitatio, & λογίαν έστιν ότε την εξεργεσίαν ἐπιτελεῖσθαι dicit: Oportebat bonum hoc vinum primo bibi. Cor - porali enim cura anteferenda spiritualis. Sponeus vero bic intellectus humanus, qui ut sponsam sibi jungit virtutem, quacum vivat, quorum conjugium cum in honore habeat Deus et Logos, venit et arctius copulat eorum conjunctionem. Αντλοῦσι δὲ τὸ δηλωθὲν ὕδωρ οἱ ἀγαθοὶ λογισμοί, τῷ λόγῳ διακονοῦντες. Τούτου δὲ τοῦ οἴνου γευσάμενος ὁ ἀρχιτρίκλινος, ήγουν ὁ διακριτικός λογισμός, φησὶν ὅτι "Εδει τὸν καλὸν τοῦτον οἶνον πρώτον ποθῆναι. Τῆς γὰρ σωματικῆς ἐπιμελείας προτιμο τέρα ή ψυχή. Νυμφίος δὲ ἐνταῦθα, ὁ ἀνθρώπι πρὸς συμβίωσιν, ὧν τὴν συζυγίαν τιμῶν ὁ Θεὸς ἔνωσιν. ] [Έστι δὲ καὶ ἑτέρως ἐπιβαλεῖν τῇ θεωρία τῶν ἐξ ὑδριῶν. Εἶεν γὰρ ἂν αὗται ή ποιητικὴ τῶν καθηκόντων δύναμις τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, Αν κενὴν καὶ ἀνενέργητον χειμένην ἐπλήρωσεν ὁ θεῖος λόγος, πρῶτον μὲν τῆς κατὰ σωματικὴν ἐπιμέλειαν νος νοῦς, ὡς νύμφην αρμοζόμενος ἑαυτῷ τὴν ἀρετὴν καὶ Λόγος, παραγίνεται διασφίγγων αὐτῶν τὴν †† Licet vero aliter etiam tractare allegoriam de sex hydriis. Sint enim fortasse istæ bydriæ, effectrix officiorum facultas naturæ humanæ, quam vacuam et inefficacem jacentem, implevit divinum Verbum, primo quidem cognitione curæ corporalis, deinde spiritualie; aut primo cognitione facti, γνώσεως, εἶτα τῆς κατὰ ψυχικήν· ἡ πρῶτον μὲν τῆς deinde theoriæ; aut etiam primo cognitione ea quæ est secundum naturam, deinde ea quæ est supra naturam. Duarum metretarum aulem altera quidem, scientia sensibilium, altera vero intelligibilium, et tertia illuminatio de incomprehensibili natura divina. Numerum senarium autem accepimus de effectrici officiorum facultate natura, vel, quia sex diebus Deus fecit mundum: mundus vero cilam homo: vel, quia quinque mentis facultatibus mentem ipsam quoque adnumeramus, ut quinque sensibus corporis ipsum etiam corpus. Quemadmodum vero pura et vera Virgo Maria Mater exstitit Dei Logi: ita etiam pura et vera fides mater ßit divini verbi, prædicationis evangelicæ. Vers. 7. Dicit summum. Mensa ninistros, facit etiam ministros miraculi, ut ipsi testes rei essent. Non jussit autem ut vasa vinaria implerentur, sed aqualia sive hydriæ, ne qui suspicarentur, quod relictis fæcibus mistio aquæ facta esset. Quare autem non ipsemet solo verbo etiam hydrias implevit, sed ministris hoc imperavit? Ne phantasma esse videretur: sed si quis miraculum calumniaretur, ut qui aquam hauserant, silentium illis imponerent. Vers. 8. Et ait Vers. 10. modo. Arcbitriclinum dicit convivii præfectum, qui convivium procurat. Triclinia enim vocabantur aulæ conviviorum. Nou ergo simpliciter aquam convertit in vinum, sed in bonum vinum, sicut architriclinus ipse testatus est. Nam hujusmodi admiranda Christi opera longe e ant naturalibus præstantiora. Quod igitur aqua versa sit in vinum, ministri testes fuerunt: quod autem in bonum etiam `vinum, architriclinus ac sponsus: ut deinceps miraculum latere non posset, quod testimoniis adeo manifestis probaretur. Verisimile est autem et sponsum dixisse: QuidForte, 'Η ψυχική. idem quod συσφίγγων. κατὰ πράξιν, εἶτα τῆς κατὰ θεωρίαν· ἢ καὶ πρῶτον μὲν τῆς κατὰ φύσιν, εἶτα τῆς ὑπὲρ φύσιν· τῶν δὲ δύο μετ τρητών, εἷς μὲν, ἡ τῶν αἰσθητῶν γνώσις, ἕτερος δε, ἡ τῶν νοητῶν, καὶ τρίτος ἡ περὶ τῆς ἀκαταλήπτου θεότητος έλλαμψις. Εἰς δὲ τὸν ἐξ ἀριθμὸν ἐλάβομεν τὴν ποιητικὴν τῶν καθηκόντων δύναμιν τῆς φύσεως, ἢ ὅτι ἐν ἐξ ἡμέραις ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον· κόσμος δὲ καὶ ὁ ἄνθρωπος ἢ ὅτι ταῖς πέντε ψυχι καῖς δυνάμεσι συναριθμοῦμεν καὶ αὐτὴν τὴν ψυχήν, ὡς ταῖς πέντε τοῦ σώματος αἰσθήσεσι καὶ αὐτὸ τὸ σώμα. Ωσπερ δὲ ἡ καθαρὰ καὶ ἀληθῆς Παρθέ νος Μαρία μήτηρ ἐγένετο τοῦ Θεοῦ Λόγου, οὕτως ἡ καθαρὰ καὶ ἀληθῆς πίστις, μήτηρ γίνεται του θείου λόγου, τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος.] Λέγει άνω. Τοὺς διακόνους της τραπέζης, ποιείται διακόνους τοῦ θαύματος, ἵνα αὐτοὶ μάρ τυρες ὦσι τοῦ πράγματος. Οὐ προσέταξε δε γεμί σαι τὰ ἀγγεῖα τοῦ οἴνου, ἀλλὰ τὰ δοχεῖα τοῦ ὕδατος ἵνα μή τινες υποπτεύσωσιν, ὅτι τρυγὸς ἐναποχει μένης, κράσις τοῦ ὕδατος γέγονε. Καὶ διατί οὐκ αὐτὸς λόγῳ μόνῳ τὰς ὑδρίας ἐπλή ρωσεν, ἀλλὰ τοῖς διακόνοις ἐπέταξεν; Ἵνα μὴ δόξη φαντάζειν, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ ἀντλήσαντες τὸ ὕδωρ, ἐπι στομίσοιεν τοὺς τὸ θαῦμα συκοφαντοῦντας. Καὶ λέγει — άρτι. Αρχιτρίκλινον ὀνομάζει τὸν συμποσίαρχον, τὴν ἐπιμελητὴν τοῦ συμποσίου. Τρί κλινοι γὰρ ἐκαλοῦντο οἱ οἶκοι τῶν συμποσίων. Ούχ ἁπλῶς δὲ οἶνον ἐποίησε τὸ ὕδωρ, ἀλλὰ καλὸν οἶνον, ὡς ὁ ἀρχιτρίκλινος ἐμαρτύρησε. Τοιαῦτα γὰρ τοῦ Χριστοῦ τὰ θαύματα πολλῷ τῶν φυσικῶν ὡραιότερα. Τοῦ μὲν οὖν τὸ ὕδωρ οἶνον γενέσθαι, τοὺς διακόνους εἶχε μάρτυρας· τοῦ δὲ καὶ καλὸν οἶνον, τὸν ἀρχιτρί κλινον καὶ τὸν νυμφίον. Καὶ λοιπὸν οὐκ ἔμελλε το θαῦμα λαθεῖν, οὕτως ἀναγκαίας ἔχον τὰς μαρτυ ρίας. Εἰκὸς δὲ καὶ τὸν νυμφίον εἰπεῖν τι πρὸς ταῦτα· Varia lectiones et nota. Etiam hæc in utriusque Codicis margine reperiuntur. (r) Quidnam est hoc? Aliquid ad hæc flcmenius non videtur invenisse προς

Rustavit arbitriclinus, id est, discernens cogitatio, & λογίαν έστιν ότε την εξεργεσίαν ἐπιτελεῖσθαι dicit: Oportebat bonum hoc vinum primo bibi. Cor - porali enim cura anteferenda spiritualis. Sponeus vero bic intellectus humanus, qui ut sponsam sibi jungit virtutem, quacum vivat, quorum conjugium cum in honore habeat Deus et Logos, venit et arctius copulat eorum conjunctionem. Αντλοῦσι δὲ τὸ δηλωθὲν ὕδωρ οἱ ἀγαθοὶ λογισμοί, τῷ λόγῳ διακονοῦντες. Τούτου δὲ τοῦ οἴνου γευσάμενος ὁ ἀρχιτρίκλινος, ήγουν ὁ διακριτικός λογισμός, φησὶν ὅτι "Εδει τὸν καλὸν τοῦτον οἶνον πρώτον ποθῆναι. Τῆς γὰρ σωματικῆς ἐπιμελείας προτιμο τέρα ή ψυχή. Νυμφίος δὲ ἐνταῦθα, ὁ ἀνθρώπι πρὸς συμβίωσιν, ὧν τὴν συζυγίαν τιμῶν ὁ Θεὸς ἔνωσιν. ] [Έστι δὲ καὶ ἑτέρως ἐπιβαλεῖν τῇ θεωρία τῶν ἐξ ὑδριῶν. Εἶεν γὰρ ἂν αὗται ή ποιητικὴ τῶν καθηκόντων δύναμις τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, Αν κενὴν καὶ ἀνενέργητον χειμένην ἐπλήρωσεν ὁ θεῖος λόγος, πρῶτον μὲν τῆς κατὰ σωματικὴν ἐπιμέλειαν νος νοῦς, ὡς νύμφην αρμοζόμενος ἑαυτῷ τὴν ἀρετὴν καὶ Λόγος, παραγίνεται διασφίγγων αὐτῶν τὴν †† Licet vero aliter etiam tractare allegoriam de sex hydriis. Sint enim fortasse istæ bydriæ, effectrix officiorum facultas naturæ humanæ, quam vacuam et inefficacem jacentem, implevit divinum Verbum, primo quidem cognitione curæ corporalis, deinde spiritualie; aut primo cognitione facti, γνώσεως, εἶτα τῆς κατὰ ψυχικήν· ἡ πρῶτον μὲν τῆς deinde theoriæ; aut etiam primo cognitione ea quæ est secundum naturam, deinde ea quæ est supra naturam. Duarum metretarum aulem altera quidem, scientia sensibilium, altera vero intelligibilium, et tertia illuminatio de incomprehensibili natura divina. Numerum senarium autem accepimus de effectrici officiorum facultate natura, vel, quia sex diebus Deus fecit mundum: mundus vero cilam homo: vel, quia quinque mentis facultatibus mentem ipsam quoque adnumeramus, ut quinque sensibus corporis ipsum etiam corpus. Quemadmodum vero pura et vera Virgo Maria Mater exstitit Dei Logi: ita etiam pura et vera fides mater ßit divini verbi, prædicationis evangelicæ. Vers. 7. Dicit summum. Mensa ninistros, facit etiam ministros miraculi, ut ipsi testes rei essent. Non jussit autem ut vasa vinaria implerentur, sed aqualia sive hydriæ, ne qui suspicarentur, quod relictis fæcibus mistio aquæ facta esset. Quare autem non ipsemet solo verbo etiam hydrias implevit, sed ministris hoc imperavit? Ne phantasma esse videretur: sed si quis miraculum calumniaretur, ut qui aquam hauserant, silentium illis imponerent. Vers. 8. Et ait Vers. 10. modo. Arcbitriclinum dicit convivii præfectum, qui convivium procurat. Triclinia enim vocabantur aulæ conviviorum. Nou ergo simpliciter aquam convertit in vinum, sed in bonum vinum, sicut architriclinus ipse testatus est. Nam hujusmodi admiranda Christi opera longe e ant naturalibus præstantiora. Quod igitur aqua versa sit in vinum, ministri testes fuerunt: quod autem in bonum etiam `vinum, architriclinus ac sponsus: ut deinceps miraculum latere non posset, quod testimoniis adeo manifestis probaretur. Verisimile est autem et sponsum dixisse: QuidForte, 'Η ψυχική. idem quod συσφίγγων. κατὰ πράξιν, εἶτα τῆς κατὰ θεωρίαν· ἢ καὶ πρῶτον μὲν τῆς κατὰ φύσιν, εἶτα τῆς ὑπὲρ φύσιν· τῶν δὲ δύο μετ τρητών, εἷς μὲν, ἡ τῶν αἰσθητῶν γνώσις, ἕτερος δε, ἡ τῶν νοητῶν, καὶ τρίτος ἡ περὶ τῆς ἀκαταλήπτου θεότητος έλλαμψις. Εἰς δὲ τὸν ἐξ ἀριθμὸν ἐλάβομεν τὴν ποιητικὴν τῶν καθηκόντων δύναμιν τῆς φύσεως, ἢ ὅτι ἐν ἐξ ἡμέραις ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον· κόσμος δὲ καὶ ὁ ἄνθρωπος ἢ ὅτι ταῖς πέντε ψυχι καῖς δυνάμεσι συναριθμοῦμεν καὶ αὐτὴν τὴν ψυχήν, ὡς ταῖς πέντε τοῦ σώματος αἰσθήσεσι καὶ αὐτὸ τὸ σώμα. Ωσπερ δὲ ἡ καθαρὰ καὶ ἀληθῆς Παρθέ νος Μαρία μήτηρ ἐγένετο τοῦ Θεοῦ Λόγου, οὕτως ἡ καθαρὰ καὶ ἀληθῆς πίστις, μήτηρ γίνεται του θείου λόγου, τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος.] Λέγει άνω. Τοὺς διακόνους της τραπέζης, ποιείται διακόνους τοῦ θαύματος, ἵνα αὐτοὶ μάρ τυρες ὦσι τοῦ πράγματος. Οὐ προσέταξε δε γεμί σαι τὰ ἀγγεῖα τοῦ οἴνου, ἀλλὰ τὰ δοχεῖα τοῦ ὕδατος ἵνα μή τινες υποπτεύσωσιν, ὅτι τρυγὸς ἐναποχει μένης, κράσις τοῦ ὕδατος γέγονε. Καὶ διατί οὐκ αὐτὸς λόγῳ μόνῳ τὰς ὑδρίας ἐπλή ρωσεν, ἀλλὰ τοῖς διακόνοις ἐπέταξεν; Ἵνα μὴ δόξη φαντάζειν, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ ἀντλήσαντες τὸ ὕδωρ, ἐπι στομίσοιεν τοὺς τὸ θαῦμα συκοφαντοῦντας. Καὶ λέγει — άρτι. Αρχιτρίκλινον ὀνομάζει τὸν συμποσίαρχον, τὴν ἐπιμελητὴν τοῦ συμποσίου. Τρί κλινοι γὰρ ἐκαλοῦντο οἱ οἶκοι τῶν συμποσίων. Ούχ ἁπλῶς δὲ οἶνον ἐποίησε τὸ ὕδωρ, ἀλλὰ καλὸν οἶνον, ὡς ὁ ἀρχιτρίκλινος ἐμαρτύρησε. Τοιαῦτα γὰρ τοῦ Χριστοῦ τὰ θαύματα πολλῷ τῶν φυσικῶν ὡραιότερα. Τοῦ μὲν οὖν τὸ ὕδωρ οἶνον γενέσθαι, τοὺς διακόνους εἶχε μάρτυρας· τοῦ δὲ καὶ καλὸν οἶνον, τὸν ἀρχιτρί κλινον καὶ τὸν νυμφίον. Καὶ λοιπὸν οὐκ ἔμελλε το θαῦμα λαθεῖν, οὕτως ἀναγκαίας ἔχον τὰς μαρτυ ρίας. Εἰκὸς δὲ καὶ τὸν νυμφίον εἰπεῖν τι πρὸς ταῦτα· Varia lectiones et nota. Etiam hæc in utriusque Codicis margine reperiuntur. (r) Quidnam est hoc? Aliquid ad hæc flcmenius non videtur invenisse προς

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. II. πλὴν παρῆκε τοῦτο τὸ μέρος ὁ εὐαγγελιστής ὡς οὐκ nam ἀναγκαῖον. Γένοιτο δὲ καμε, τον ψυχρόν, καὶ χαυνον, καὶ διαβ ῥέοντα, καὶ κατὰ τοῦτο μηδὲν ὕδατος διαφέροντα, μεταβληθῆναι πρὸς θέρμην πνευματικὴν καὶ στύψιν ἐνάρετον καὶ πῆξιν ἠθῶν, ὥστε καὶ ἑτέρους εὐφραί νειν δύνασθαι. Ταύτην - Γαλιλαίας. Οὐ μόνον ἀνέγραψε τὸ θαῦμα, ἀλλὰ καὶ ἐδίδαξεν ὅτι τοῦτο ἦν ἀρχὴ τῶν σημείων. Ἐπεὶ γὰρ οὐκ ἄχρηστον ἦν εἰδέναι καὶ τοῦτο, λοιπον, ὡς παρασιωπηθὲν τοῖς ἄλλοις, Ιστό ρησεν αὐτό, χρησιμεῖον εἰς τὸ μὴ πιστεύειν τοῖς λεγομένοις παιδικοί; θαύμασι τοῦ Χριστοῦ. Τοῦτο γὰρ ἀρχὴ τῶν σημείων· ἐκεῖνα δὲ πλάσμα ἐστὶν ἀνδρὸς λυμαινομένου τῇ ἀληθείᾳ. Εἰ γὰρ παῖς ὢν ἐθαυματούργει, πᾶσιν ἂν ἐγένετο γνώριμος αὐτ τίκα· παραδοξότερα γὰρ τὰ παρὰ μειρακίου θαυ ματουργούμενα· καὶ οὐκ ἂν ἐδεήθησαν οι Ισραηλί ται τοῦ Ἰωάννου φανερώσαντος αὐτόν. Εἴρηκε γὰρ αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ότι "Ινα φανερωθῇ τῷ Ισραήλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐγὼ ἐν τῷ ὕδατι βαπτίζων. Εἰκότως οὖν ἀνέμεινε τὴν ἀνδράσι πρέπουσαν ἡλικίαν, ἵνα μὴ νομίσωσι φαντασίαν εἶναι τὰ γινόμενα. Εἰ γὰρ, ἐν τελείᾳ ἡλικίᾳ θαυματουργοῦντος, πολλοὶ τοῦτο ὑπώπτευον, πολλῷ μᾶλλον ἐν ἀτελεῖ. Καὶ θάττον δὲ καὶ πρὸ τοῦ προσήκοντος καιροῦ ὥρμησαν ἂν ἐπὶ τὸν σταυρὸν, τῇ βασκανία τηκόμε νοι, καὶ λοιπὸν ἔμελλεν οὐ μόνον ἀπιστηθῆναι ἡ οικονομία τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐμποδισθε να: τὸ Εὐαγγέλιον. Ζήτησαν δὲ καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον, διατί μετὰ τριακοστόν ἔτος ὁ Χριστὸς ἦλθεν ἐπὶ τὸ βάπτισμα, ἔνθα κεῖται τὴν Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται Ιωάννης ὁ Βα πτιστής, κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας, καὶ εὑρήσεις αἰτίας εὐλογωτάτας. Καὶ — αὐτοῦ. Τὴν δύναμιν αὐτοῦ, τὸ μεγαλεῖον τῆς θεότητος αὐτοῦ. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; ὀλίγοι γὰρ προσέσχον τῷ γεγενημένῳ· μόνοι γὰρ οἱ ὑπηρέται, καὶ ὁ ἀρχιτρίκλινος, καὶ ὁ νυμφίος, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ Τό γε· εἰς αὐτὸν ἦχον, ἐφανέρωσιν αὐτὴν διὰ τοῦ τοιούτου θαύματος. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τότε πολλοὶ προσο ἔσχον, ἀλλ᾽ ὕστερον διεδόθη τὸ θαῦμα, καὶ πολλούς είλκυσεν. Ὅτι δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐδεὶς τῶν δiλων ἐπίστευσε, δῆλον ἀπὸ τῶν ἑξῆς. Ἐπήγαγε γάρ Καὶ αὐτοῦ. Οἱ καὶ πρὸ τούτου θαυμάζοντες αὐτόν. ὁρᾷς ὅτι τότε χρὴ γίνεσθαι τὰ σημεῖα, ὅταν οἱ ὁρῶντες εὐγνωμονεῖν καὶ προσέχειν μέλλοιεν. ss Joan. 1, 31. 27 Matth. Hit, est hoc (r)? verumtamen id prætermisit evangelista utpote non necessarium. Utinam autem et ego qui frigidua sum, laxns et effusus, nihil in hoc ab aqua differens, in calorem converterer spiritualem, virtutis constrictionem, ac morum firmitatem, ut et alios lætificare possem. Vers. 11. Hoc - Galilae. Non solum scripto prodidit miraculum, sed etiam docuit principium hoc fuisse signorum. Nam quia id scitu dignum erat, et ab aliis præteritum, scripsit illud, utpote ad hoc utile, ne fides adhibeatur his quæ dicuntur pueri Christi miracula; boc enim fuit initium sig - norum: illa vero sunt opus viri qui a veritate aberravit. Nam si puer n'irabilia operatus fuisset, id statim omnibus iunoluisset, neque Israelitis fuisset opus Joanne, ut eum manifestaret. Siquidem Joannes ipse dixit: Ut manifestaretur Israeli, propter hoc veni ego in aqua baptizans ". Merito ergo exspectavit decentem viros ætatem, ne phantasmata esse putarent ea quæ fierent. Nam si plurimi id suspicabantur com in legitima ac perfecta ætate mirabilia operaretur, multo magis in imperfecta, et priusquam tempus conveniens advenisset, cum invidia tabescerent, in Salvatorem insurrexissent et ita non solum increduli fuissent dispensationi Incarnationis, sed etiam Evangelium impedivissent. Quære etiam tertio juxta Matthæum capite, quam ob causam post tricesimum annum venerit Christus ad baptisma, ubi dicitur: In diebus illis venit Joannes Baptista prædicans in deserto Judœæ", et causas invenies aptissimas ac rationi maxime consonas. Vers. 11. Ει - suam. Potentiam et virtutem suam, magnitudinem divinitatis suæ. Verum quomodo aut quo pacto hoc fuit, cum pauci ad id, quod factum erat, advertissent, sol videlicet ministri et architriclinus ac sponsus cum discipulis ejus? Quod in se erat, manifestavit eam per hujusmodi miraculum; quanquam enim pauei tunc advertebant, postea tamen divulgatum est miraculum, mulosque altruxit. Quod autem die illo nullus aliorum crediderit, ex sequentibus manifestum est; nam subjunxit: Vers. 11. Ει ejus. Qui etiam antea ipsum admirabantur. Vides quod tunc oporteat fieri signa, cum futuruin est ut spectatores benevoli sint ef animum advertant. Varia lectiones et nota. Aliter de his videtur sensisse Origenes, contra quem, ut arbitror, disputat Chrysost. tom. Vill, p. 121 D; sed Origenis ad hunc locum commentarius intercedit. Nescio an non interpres legerit φανερώσον o, quod nec mihi displicebat. Kal abest A. Τίνα τρόπον A. Intellige, εφανέρωσεν authy: Aut ex superioribus repetendum προσέσχον, aut aliud verbum supplendum, veluti εγίνωσκον.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. II. πλὴν παρῆκε τοῦτο τὸ μέρος ὁ εὐαγγελιστής ὡς οὐκ nam ἀναγκαῖον. Γένοιτο δὲ καμε, τον ψυχρόν, καὶ χαυνον, καὶ διαβ ῥέοντα, καὶ κατὰ τοῦτο μηδὲν ὕδατος διαφέροντα, μεταβληθῆναι πρὸς θέρμην πνευματικὴν καὶ στύψιν ἐνάρετον καὶ πῆξιν ἠθῶν, ὥστε καὶ ἑτέρους εὐφραί νειν δύνασθαι. Ταύτην - Γαλιλαίας. Οὐ μόνον ἀνέγραψε τὸ θαῦμα, ἀλλὰ καὶ ἐδίδαξεν ὅτι τοῦτο ἦν ἀρχὴ τῶν σημείων. Ἐπεὶ γὰρ οὐκ ἄχρηστον ἦν εἰδέναι καὶ τοῦτο, λοιπον, ὡς παρασιωπηθὲν τοῖς ἄλλοις, Ιστό ρησεν αὐτό, χρησιμεῖον εἰς τὸ μὴ πιστεύειν τοῖς λεγομένοις παιδικοί; θαύμασι τοῦ Χριστοῦ. Τοῦτο γὰρ ἀρχὴ τῶν σημείων· ἐκεῖνα δὲ πλάσμα ἐστὶν ἀνδρὸς λυμαινομένου τῇ ἀληθείᾳ. Εἰ γὰρ παῖς ὢν ἐθαυματούργει, πᾶσιν ἂν ἐγένετο γνώριμος αὐτ τίκα· παραδοξότερα γὰρ τὰ παρὰ μειρακίου θαυ ματουργούμενα· καὶ οὐκ ἂν ἐδεήθησαν οι Ισραηλί ται τοῦ Ἰωάννου φανερώσαντος αὐτόν. Εἴρηκε γὰρ αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ότι "Ινα φανερωθῇ τῷ Ισραήλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐγὼ ἐν τῷ ὕδατι βαπτίζων. Εἰκότως οὖν ἀνέμεινε τὴν ἀνδράσι πρέπουσαν ἡλικίαν, ἵνα μὴ νομίσωσι φαντασίαν εἶναι τὰ γινόμενα. Εἰ γὰρ, ἐν τελείᾳ ἡλικίᾳ θαυματουργοῦντος, πολλοὶ τοῦτο ὑπώπτευον, πολλῷ μᾶλλον ἐν ἀτελεῖ. Καὶ θάττον δὲ καὶ πρὸ τοῦ προσήκοντος καιροῦ ὥρμησαν ἂν ἐπὶ τὸν σταυρὸν, τῇ βασκανία τηκόμε νοι, καὶ λοιπὸν ἔμελλεν οὐ μόνον ἀπιστηθῆναι ἡ οικονομία τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐμποδισθε να: τὸ Εὐαγγέλιον. Ζήτησαν δὲ καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον, διατί μετὰ τριακοστόν ἔτος ὁ Χριστὸς ἦλθεν ἐπὶ τὸ βάπτισμα, ἔνθα κεῖται τὴν Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται Ιωάννης ὁ Βα πτιστής, κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας, καὶ εὑρήσεις αἰτίας εὐλογωτάτας. Καὶ — αὐτοῦ. Τὴν δύναμιν αὐτοῦ, τὸ μεγαλεῖον τῆς θεότητος αὐτοῦ. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; ὀλίγοι γὰρ προσέσχον τῷ γεγενημένῳ· μόνοι γὰρ οἱ ὑπηρέται, καὶ ὁ ἀρχιτρίκλινος, καὶ ὁ νυμφίος, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ Τό γε· εἰς αὐτὸν ἦχον, ἐφανέρωσιν αὐτὴν διὰ τοῦ τοιούτου θαύματος. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τότε πολλοὶ προσο ἔσχον, ἀλλ᾽ ὕστερον διεδόθη τὸ θαῦμα, καὶ πολλούς είλκυσεν. Ὅτι δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐδεὶς τῶν δiλων ἐπίστευσε, δῆλον ἀπὸ τῶν ἑξῆς. Ἐπήγαγε γάρ Καὶ αὐτοῦ. Οἱ καὶ πρὸ τούτου θαυμάζοντες αὐτόν. ὁρᾷς ὅτι τότε χρὴ γίνεσθαι τὰ σημεῖα, ὅταν οἱ ὁρῶντες εὐγνωμονεῖν καὶ προσέχειν μέλλοιεν. ss Joan. 1, 31. 27 Matth. Hit, est hoc (r)? verumtamen id prætermisit evangelista utpote non necessarium. Utinam autem et ego qui frigidua sum, laxns et effusus, nihil in hoc ab aqua differens, in calorem converterer spiritualem, virtutis constrictionem, ac morum firmitatem, ut et alios lætificare possem. Vers. 11. Hoc - Galilae. Non solum scripto prodidit miraculum, sed etiam docuit principium hoc fuisse signorum. Nam quia id scitu dignum erat, et ab aliis præteritum, scripsit illud, utpote ad hoc utile, ne fides adhibeatur his quæ dicuntur pueri Christi miracula; boc enim fuit initium sig - norum: illa vero sunt opus viri qui a veritate aberravit. Nam si puer n'irabilia operatus fuisset, id statim omnibus iunoluisset, neque Israelitis fuisset opus Joanne, ut eum manifestaret. Siquidem Joannes ipse dixit: Ut manifestaretur Israeli, propter hoc veni ego in aqua baptizans ". Merito ergo exspectavit decentem viros ætatem, ne phantasmata esse putarent ea quæ fierent. Nam si plurimi id suspicabantur com in legitima ac perfecta ætate mirabilia operaretur, multo magis in imperfecta, et priusquam tempus conveniens advenisset, cum invidia tabescerent, in Salvatorem insurrexissent et ita non solum increduli fuissent dispensationi Incarnationis, sed etiam Evangelium impedivissent. Quære etiam tertio juxta Matthæum capite, quam ob causam post tricesimum annum venerit Christus ad baptisma, ubi dicitur: In diebus illis venit Joannes Baptista prædicans in deserto Judœæ", et causas invenies aptissimas ac rationi maxime consonas. Vers. 11. Ει - suam. Potentiam et virtutem suam, magnitudinem divinitatis suæ. Verum quomodo aut quo pacto hoc fuit, cum pauci ad id, quod factum erat, advertissent, sol videlicet ministri et architriclinus ac sponsus cum discipulis ejus? Quod in se erat, manifestavit eam per hujusmodi miraculum; quanquam enim pauei tunc advertebant, postea tamen divulgatum est miraculum, mulosque altruxit. Quod autem die illo nullus aliorum crediderit, ex sequentibus manifestum est; nam subjunxit: Vers. 11. Ει ejus. Qui etiam antea ipsum admirabantur. Vides quod tunc oporteat fieri signa, cum futuruin est ut spectatores benevoli sint ef animum advertant. Varia lectiones et nota. Aliter de his videtur sensisse Origenes, contra quem, ut arbitror, disputat Chrysost. tom. Vill, p. 121 D; sed Origenis ad hunc locum commentarius intercedit. Nescio an non interpres legerit φανερώσον o, quod nec mihi displicebat. Kal abest A. Τίνα τρόπον A. Intellige, εφανέρωσεν authy: Aut ex superioribus repetendum προσέσχον, aut aliud verbum supplendum, veluti εγίνωσκον.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. II. πλὴν παρῆκε τοῦτο τὸ μέρος ὁ εὐαγγελιστής ὡς οὐκ nam ἀναγκαῖον. Γένοιτο δὲ καμε, τον ψυχρόν, καὶ χαυνον, καὶ διαβ ῥέοντα, καὶ κατὰ τοῦτο μηδὲν ὕδατος διαφέροντα, μεταβληθῆναι πρὸς θέρμην πνευματικὴν καὶ στύψιν ἐνάρετον καὶ πῆξιν ἠθῶν, ὥστε καὶ ἑτέρους εὐφραί νειν δύνασθαι. Ταύτην - Γαλιλαίας. Οὐ μόνον ἀνέγραψε τὸ θαῦμα, ἀλλὰ καὶ ἐδίδαξεν ὅτι τοῦτο ἦν ἀρχὴ τῶν σημείων. Ἐπεὶ γὰρ οὐκ ἄχρηστον ἦν εἰδέναι καὶ τοῦτο, λοιπον, ὡς παρασιωπηθὲν τοῖς ἄλλοις, Ιστό ρησεν αὐτό, χρησιμεῖον εἰς τὸ μὴ πιστεύειν τοῖς λεγομένοις παιδικοί; θαύμασι τοῦ Χριστοῦ. Τοῦτο γὰρ ἀρχὴ τῶν σημείων· ἐκεῖνα δὲ πλάσμα ἐστὶν ἀνδρὸς λυμαινομένου τῇ ἀληθείᾳ. Εἰ γὰρ παῖς ὢν ἐθαυματούργει, πᾶσιν ἂν ἐγένετο γνώριμος αὐτ τίκα· παραδοξότερα γὰρ τὰ παρὰ μειρακίου θαυ ματουργούμενα· καὶ οὐκ ἂν ἐδεήθησαν οι Ισραηλί ται τοῦ Ἰωάννου φανερώσαντος αὐτόν. Εἴρηκε γὰρ αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ότι "Ινα φανερωθῇ τῷ Ισραήλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐγὼ ἐν τῷ ὕδατι βαπτίζων. Εἰκότως οὖν ἀνέμεινε τὴν ἀνδράσι πρέπουσαν ἡλικίαν, ἵνα μὴ νομίσωσι φαντασίαν εἶναι τὰ γινόμενα. Εἰ γὰρ, ἐν τελείᾳ ἡλικίᾳ θαυματουργοῦντος, πολλοὶ τοῦτο ὑπώπτευον, πολλῷ μᾶλλον ἐν ἀτελεῖ. Καὶ θάττον δὲ καὶ πρὸ τοῦ προσήκοντος καιροῦ ὥρμησαν ἂν ἐπὶ τὸν σταυρὸν, τῇ βασκανία τηκόμε νοι, καὶ λοιπὸν ἔμελλεν οὐ μόνον ἀπιστηθῆναι ἡ οικονομία τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐμποδισθε να: τὸ Εὐαγγέλιον. Ζήτησαν δὲ καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον, διατί μετὰ τριακοστόν ἔτος ὁ Χριστὸς ἦλθεν ἐπὶ τὸ βάπτισμα, ἔνθα κεῖται τὴν Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται Ιωάννης ὁ Βα πτιστής, κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας, καὶ εὑρήσεις αἰτίας εὐλογωτάτας. Καὶ — αὐτοῦ. Τὴν δύναμιν αὐτοῦ, τὸ μεγαλεῖον τῆς θεότητος αὐτοῦ. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; ὀλίγοι γὰρ προσέσχον τῷ γεγενημένῳ· μόνοι γὰρ οἱ ὑπηρέται, καὶ ὁ ἀρχιτρίκλινος, καὶ ὁ νυμφίος, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ Τό γε· εἰς αὐτὸν ἦχον, ἐφανέρωσιν αὐτὴν διὰ τοῦ τοιούτου θαύματος. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τότε πολλοὶ προσο ἔσχον, ἀλλ᾽ ὕστερον διεδόθη τὸ θαῦμα, καὶ πολλούς είλκυσεν. Ὅτι δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐδεὶς τῶν δiλων ἐπίστευσε, δῆλον ἀπὸ τῶν ἑξῆς. Ἐπήγαγε γάρ Καὶ αὐτοῦ. Οἱ καὶ πρὸ τούτου θαυμάζοντες αὐτόν. ὁρᾷς ὅτι τότε χρὴ γίνεσθαι τὰ σημεῖα, ὅταν οἱ ὁρῶντες εὐγνωμονεῖν καὶ προσέχειν μέλλοιεν. ss Joan. 1, 31. 27 Matth. Hit, est hoc (r)? verumtamen id prætermisit evangelista utpote non necessarium. Utinam autem et ego qui frigidua sum, laxns et effusus, nihil in hoc ab aqua differens, in calorem converterer spiritualem, virtutis constrictionem, ac morum firmitatem, ut et alios lætificare possem. Vers. 11. Hoc - Galilae. Non solum scripto prodidit miraculum, sed etiam docuit principium hoc fuisse signorum. Nam quia id scitu dignum erat, et ab aliis præteritum, scripsit illud, utpote ad hoc utile, ne fides adhibeatur his quæ dicuntur pueri Christi miracula; boc enim fuit initium sig - norum: illa vero sunt opus viri qui a veritate aberravit. Nam si puer n'irabilia operatus fuisset, id statim omnibus iunoluisset, neque Israelitis fuisset opus Joanne, ut eum manifestaret. Siquidem Joannes ipse dixit: Ut manifestaretur Israeli, propter hoc veni ego in aqua baptizans ". Merito ergo exspectavit decentem viros ætatem, ne phantasmata esse putarent ea quæ fierent. Nam si plurimi id suspicabantur com in legitima ac perfecta ætate mirabilia operaretur, multo magis in imperfecta, et priusquam tempus conveniens advenisset, cum invidia tabescerent, in Salvatorem insurrexissent et ita non solum increduli fuissent dispensationi Incarnationis, sed etiam Evangelium impedivissent. Quære etiam tertio juxta Matthæum capite, quam ob causam post tricesimum annum venerit Christus ad baptisma, ubi dicitur: In diebus illis venit Joannes Baptista prædicans in deserto Judœæ", et causas invenies aptissimas ac rationi maxime consonas. Vers. 11. Ει - suam. Potentiam et virtutem suam, magnitudinem divinitatis suæ. Verum quomodo aut quo pacto hoc fuit, cum pauci ad id, quod factum erat, advertissent, sol videlicet ministri et architriclinus ac sponsus cum discipulis ejus? Quod in se erat, manifestavit eam per hujusmodi miraculum; quanquam enim pauei tunc advertebant, postea tamen divulgatum est miraculum, mulosque altruxit. Quod autem die illo nullus aliorum crediderit, ex sequentibus manifestum est; nam subjunxit: Vers. 11. Ει ejus. Qui etiam antea ipsum admirabantur. Vides quod tunc oporteat fieri signa, cum futuruin est ut spectatores benevoli sint ef animum advertant. Varia lectiones et nota. Aliter de his videtur sensisse Origenes, contra quem, ut arbitror, disputat Chrysost. tom. Vill, p. 121 D; sed Origenis ad hunc locum commentarius intercedit. Nescio an non interpres legerit φανερώσον o, quod nec mihi displicebat. Kal abest A. Τίνα τρόπον A. Intellige, εφανέρωσεν authy: Aut ex superioribus repetendum προσέσχον, aut aliud verbum supplendum, veluti εγίνωσκον.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. II. πλὴν παρῆκε τοῦτο τὸ μέρος ὁ εὐαγγελιστής ὡς οὐκ nam ἀναγκαῖον. Γένοιτο δὲ καμε, τον ψυχρόν, καὶ χαυνον, καὶ διαβ ῥέοντα, καὶ κατὰ τοῦτο μηδὲν ὕδατος διαφέροντα, μεταβληθῆναι πρὸς θέρμην πνευματικὴν καὶ στύψιν ἐνάρετον καὶ πῆξιν ἠθῶν, ὥστε καὶ ἑτέρους εὐφραί νειν δύνασθαι. Ταύτην - Γαλιλαίας. Οὐ μόνον ἀνέγραψε τὸ θαῦμα, ἀλλὰ καὶ ἐδίδαξεν ὅτι τοῦτο ἦν ἀρχὴ τῶν σημείων. Ἐπεὶ γὰρ οὐκ ἄχρηστον ἦν εἰδέναι καὶ τοῦτο, λοιπον, ὡς παρασιωπηθὲν τοῖς ἄλλοις, Ιστό ρησεν αὐτό, χρησιμεῖον εἰς τὸ μὴ πιστεύειν τοῖς λεγομένοις παιδικοί; θαύμασι τοῦ Χριστοῦ. Τοῦτο γὰρ ἀρχὴ τῶν σημείων· ἐκεῖνα δὲ πλάσμα ἐστὶν ἀνδρὸς λυμαινομένου τῇ ἀληθείᾳ. Εἰ γὰρ παῖς ὢν ἐθαυματούργει, πᾶσιν ἂν ἐγένετο γνώριμος αὐτ τίκα· παραδοξότερα γὰρ τὰ παρὰ μειρακίου θαυ ματουργούμενα· καὶ οὐκ ἂν ἐδεήθησαν οι Ισραηλί ται τοῦ Ἰωάννου φανερώσαντος αὐτόν. Εἴρηκε γὰρ αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ότι "Ινα φανερωθῇ τῷ Ισραήλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐγὼ ἐν τῷ ὕδατι βαπτίζων. Εἰκότως οὖν ἀνέμεινε τὴν ἀνδράσι πρέπουσαν ἡλικίαν, ἵνα μὴ νομίσωσι φαντασίαν εἶναι τὰ γινόμενα. Εἰ γὰρ, ἐν τελείᾳ ἡλικίᾳ θαυματουργοῦντος, πολλοὶ τοῦτο ὑπώπτευον, πολλῷ μᾶλλον ἐν ἀτελεῖ. Καὶ θάττον δὲ καὶ πρὸ τοῦ προσήκοντος καιροῦ ὥρμησαν ἂν ἐπὶ τὸν σταυρὸν, τῇ βασκανία τηκόμε νοι, καὶ λοιπὸν ἔμελλεν οὐ μόνον ἀπιστηθῆναι ἡ οικονομία τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐμποδισθε να: τὸ Εὐαγγέλιον. Ζήτησαν δὲ καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον, διατί μετὰ τριακοστόν ἔτος ὁ Χριστὸς ἦλθεν ἐπὶ τὸ βάπτισμα, ἔνθα κεῖται τὴν Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται Ιωάννης ὁ Βα πτιστής, κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας, καὶ εὑρήσεις αἰτίας εὐλογωτάτας. Καὶ — αὐτοῦ. Τὴν δύναμιν αὐτοῦ, τὸ μεγαλεῖον τῆς θεότητος αὐτοῦ. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; ὀλίγοι γὰρ προσέσχον τῷ γεγενημένῳ· μόνοι γὰρ οἱ ὑπηρέται, καὶ ὁ ἀρχιτρίκλινος, καὶ ὁ νυμφίος, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ Τό γε· εἰς αὐτὸν ἦχον, ἐφανέρωσιν αὐτὴν διὰ τοῦ τοιούτου θαύματος. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τότε πολλοὶ προσο ἔσχον, ἀλλ᾽ ὕστερον διεδόθη τὸ θαῦμα, καὶ πολλούς είλκυσεν. Ὅτι δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐδεὶς τῶν δiλων ἐπίστευσε, δῆλον ἀπὸ τῶν ἑξῆς. Ἐπήγαγε γάρ Καὶ αὐτοῦ. Οἱ καὶ πρὸ τούτου θαυμάζοντες αὐτόν. ὁρᾷς ὅτι τότε χρὴ γίνεσθαι τὰ σημεῖα, ὅταν οἱ ὁρῶντες εὐγνωμονεῖν καὶ προσέχειν μέλλοιεν. ss Joan. 1, 31. 27 Matth. Hit, est hoc (r)? verumtamen id prætermisit evangelista utpote non necessarium. Utinam autem et ego qui frigidua sum, laxns et effusus, nihil in hoc ab aqua differens, in calorem converterer spiritualem, virtutis constrictionem, ac morum firmitatem, ut et alios lætificare possem. Vers. 11. Hoc - Galilae. Non solum scripto prodidit miraculum, sed etiam docuit principium hoc fuisse signorum. Nam quia id scitu dignum erat, et ab aliis præteritum, scripsit illud, utpote ad hoc utile, ne fides adhibeatur his quæ dicuntur pueri Christi miracula; boc enim fuit initium sig - norum: illa vero sunt opus viri qui a veritate aberravit. Nam si puer n'irabilia operatus fuisset, id statim omnibus iunoluisset, neque Israelitis fuisset opus Joanne, ut eum manifestaret. Siquidem Joannes ipse dixit: Ut manifestaretur Israeli, propter hoc veni ego in aqua baptizans ". Merito ergo exspectavit decentem viros ætatem, ne phantasmata esse putarent ea quæ fierent. Nam si plurimi id suspicabantur com in legitima ac perfecta ætate mirabilia operaretur, multo magis in imperfecta, et priusquam tempus conveniens advenisset, cum invidia tabescerent, in Salvatorem insurrexissent et ita non solum increduli fuissent dispensationi Incarnationis, sed etiam Evangelium impedivissent. Quære etiam tertio juxta Matthæum capite, quam ob causam post tricesimum annum venerit Christus ad baptisma, ubi dicitur: In diebus illis venit Joannes Baptista prædicans in deserto Judœæ", et causas invenies aptissimas ac rationi maxime consonas. Vers. 11. Ει - suam. Potentiam et virtutem suam, magnitudinem divinitatis suæ. Verum quomodo aut quo pacto hoc fuit, cum pauci ad id, quod factum erat, advertissent, sol videlicet ministri et architriclinus ac sponsus cum discipulis ejus? Quod in se erat, manifestavit eam per hujusmodi miraculum; quanquam enim pauei tunc advertebant, postea tamen divulgatum est miraculum, mulosque altruxit. Quod autem die illo nullus aliorum crediderit, ex sequentibus manifestum est; nam subjunxit: Vers. 11. Ει ejus. Qui etiam antea ipsum admirabantur. Vides quod tunc oporteat fieri signa, cum futuruin est ut spectatores benevoli sint ef animum advertant. Varia lectiones et nota. Aliter de his videtur sensisse Origenes, contra quem, ut arbitror, disputat Chrysost. tom. Vill, p. 121 D; sed Origenis ad hunc locum commentarius intercedit. Nescio an non interpres legerit φανερώσον o, quod nec mihi displicebat. Kal abest A. Τίνα τρόπον A. Intellige, εφανέρωσεν authy: Aut ex superioribus repetendum προσέσχον, aut aliud verbum supplendum, veluti εγίνωσκον.

Vers. 12. Posthac diebus. Descendit Capernaum, ut quiescere faceret ibi Matrem. Fratres sui autem, lege. non natura, filii videlicet Joseph qui lege et non natura pater illius erat. CAP. II. De ejectis e templo. Vers. 13. Εt prope - Vers. 15. subvertit. Simi la quoque scripsit Matthæus in fine quadragesimi quinti capitis; et illorum lege enarrationem, plurimum ad hæc conferentem. Κερματισταί autem proprie dicuntur permutatores, quos Matthaus κολλυβιστὰς nominavit, hoc est nummularios. Et sicut κόλλυβος obolus est, qui pro peruutatione monete datur, id est, (ut vulgo dicitur) cambium: sic et χέρμα congeries est oboforum, aut minutorum nummorum quibus fit permulatio. Præterea φραγέλλιον genus est fagelli; erat autem contextum: nam et eorum qui ejecti sunt, conversatio contexta erat absurdis verbis ac operibus et rursum ejicientis conversatio contexta erat ex supernaturalibus verbis ac operibus, sive rebus divinis et humanis. Opus itaque operatus est multa plenum auctoritate. Nam quia Sabbato curaturus erat, multaque similia facturus, quz Judæis legis trangressio videbantur: ne hæcc tanquam Deo contrarius facere videretur, hinc primum bujusmodi aufert suspicionem. Qui enim tantum zelum erga domum Dei demonstravit, tantaque vehementia ac indignatione propter hanc usus est, ut nulli omino parceret, sed seipsum in periculum conjiceret, et tum caupones illos, tum Judæos id ipsis permittentes in se exacuit, omnia sustinere paratus pro honore templi, nequaquam possel templi. Domino esse contrarius, Vers. 10. Et — negotiationis. tt Donium negotiationis faciunt domum Dei, et columbas in ea vendunt etiam ii qui sacerdotia et munera ecclcsiastica venalia exponunt (ac quovis pretio, imo vero interdum etiam addita re nullius pretii, veluti ancilla aut scorto, extrudunt); Columbæ enim similitudinem habet gratia Spiritus sancti, qui foruna culunbe apparuit. lidcm sunt etiam caupones rerum divinarum, cauponantes ea, quæ Dei sunt, turpis lucri causa. Ista autem: Auferte ista significant. Non factis solum, sed et verbis ostendit Deo se esse non contrarium. Sed ipse quidem Deum natura Patrem suum vocavit; Judæi autem adoptione Patrem ipsum nominasse putantes non sunt hoc verbo turbati. Sed neque his quæ fecit exaspe- ** Matth. xxiv, 12. Τὰ παραπλήσια Δ, ut alibi. δ) Φρα, γέλιον Δ. Τούτο Α. Μετὰ τοῦτο — ἡμέρας. Κατέβη εἰς Καπερναούμ, ἵνα διαναπαύσῃ τὴν Μητέρα. Αδελφοὶ δὲ αὐτοῦ νόμῳ καὶ οὐ φύσει οἱ υἱοὶ Ἰωσήφ, τοῦ νόμῳ καὶ σύ φύσει πατρὸς αὐτοῦ. ΚΕΦ. Β'. Περὶ τῶν ἐκβληθέντων ἐκ τοῦ ἱεροῦ. Καὶ ἐγγὺς ἀνέστρεψε. Παραπλήσια καὶ ὁ Ματθαῖος ἱστόρησεν ἐν τῷ τέλει τοῦ τεσσα ραχοστοῦ πέμπτου κεφαλαίου αὐτοῦ, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐκείνων ἐξήγησιν, μεγάλα καὶ πρὸς ταῦτα συμ βαλλομένην. Κερματισταὶ δὲ οἱ καταλλάκται, οὓς ὁ Ματθαῖος κολλυβιστὰς ὠνόμασεν. Ώσπερ δὲ κόλλυβος, ἡ ὁδο λής, οὕτω καὶ κέρμα, ἡ σωρεία τῶν τε ἐβολῶν καὶ τῶν καταλλασσομένων λεπτών. Φραγέλλιον δέ ἐστιν εἶδος μάστιγος. Πλεκτὸν δὲ ἦν, ὅτι καὶ ἡ που λιτεία τῶν ἀπελαυνομένων πεπλεγμένη ἦν ἐξ ἀτό των λόγων καὶ πράξεων, καὶ ἡ πολιτεία τοῦ ἀπελαύνοντος πεπλεγμένη πάλιν ἐξ ὑπερφυῶν λόγων καὶ πράξεων, καὶ ἐκ θείων καὶ ἀνθρωπίνων. Πράγμα οὖν ἐποίησε πολλῆς αὐθεντίας γέμον. Ἐπειδὴ γὰρ έμελλεν ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ποιεῖν, ἅπερ ἐδόκει τοῖς Ἰουδαίοις νόμων παράβασις, ἵνα μὴ δοκῇ ταῦτα πράττειν ὡς ἀντίθεος, ἐντεῦθεν προαναιρεῖ τὴν τοιαύτην υπόληψιν. Ο γὰρ τοσοῦ τον ζῆλον ἐπιδειξάμενος ὑπὲρ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, καὶ τοσαύτῃ σφοδρότητι καὶ ἀγανακτήσει διὰ τοῦτον χρησάμενος, καὶ μηδενός ὅλως φεισάμενος, ἀλλὰ καὶ εἰς κίνδυνον ἑαυτὸν καταστήσας, καὶ τούς τε καπήλου; ἐκείνους, τούς τε παραχωρούντας αν τοῖς Ἰουδαίους καθ' ἑαυτοῦ παροξύνας, καὶ πάντα παθεῖν ἔτοιμος ὢν ὑπὲρ τῆς εὐκοσμίας τοῦ ἱεροῦ, οὐκ ἂν ἐναντίο; εἴη τῷ Δεσπότῃ τοῦ ἱεροῦ. Καὶ — ἐμπορίου. [Οἶκον εμπορίου ποιοῦσι τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰς περιστερὰς ἐν αὐτῷ πωλοῦσιν, καὶ οἱ τας χειροτονίας πιπράσκοντες. Περιστεράς γὰρ τύπος, ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, τοῦ ἐν εἴδει περιστερᾶς ὀφθέντος Οἱ δ' απο τοὶ καὶ θεοκάπηλοι, τὰ τοῦ Θεοῦ καπηλεύοντας δι' αἰσχροκέρδειαν. Τὸ δὲ, Αρατε ταῦτα ἐντεῦθεν, τὴν μετάστασιν καὶ ἀποβολὴν τῆς νομικῆς λατρείας Ανίξατο.] kinc, translationem et amissionem legalis cultas Οὐ μόνον ἀφ᾽ ὧν ἔπραξεν, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν εἶπε, δείκνυσιν ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος. ᾿Αλλ' αὐτὸς μὲν φύσει Πατέρα τὸν Θεὸν ἐκάλεσεν· οἱ δὲ Ἰουδαῖοι, θέα σει Πατέρα τοῦτον ὀνομάσαι οιηθέντες, οὐκ έταράχθησαν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ βήματι, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐφ᾽ οἶ; Variæ lectiones et notæ. Intelligit principes Judaorum, qui id in templo fieri permiserant. H.cc uterque in margine habet. Apud Ilentenium non reperiuntur. Pungit episcopos, qui sacerdotis habebant venalia. Pertinet ergo hoc ad antiquitates eccle siasticas. Πεμφθέντος Α. Habet hoc Gregorius Nazianz. p. 106 el p.

Vers. 12. Posthac diebus. Descendit Capernaum, ut quiescere faceret ibi Matrem. Fratres sui autem, lege. non natura, filii videlicet Joseph qui lege et non natura pater illius erat. CAP. II. De ejectis e templo. Vers. 13. Εt prope - Vers. 15. subvertit. Simi la quoque scripsit Matthæus in fine quadragesimi quinti capitis; et illorum lege enarrationem, plurimum ad hæc conferentem. Κερματισταί autem proprie dicuntur permutatores, quos Matthaus κολλυβιστὰς nominavit, hoc est nummularios. Et sicut κόλλυβος obolus est, qui pro peruutatione monete datur, id est, (ut vulgo dicitur) cambium: sic et χέρμα congeries est oboforum, aut minutorum nummorum quibus fit permulatio. Præterea φραγέλλιον genus est fagelli; erat autem contextum: nam et eorum qui ejecti sunt, conversatio contexta erat absurdis verbis ac operibus et rursum ejicientis conversatio contexta erat ex supernaturalibus verbis ac operibus, sive rebus divinis et humanis. Opus itaque operatus est multa plenum auctoritate. Nam quia Sabbato curaturus erat, multaque similia facturus, quz Judæis legis trangressio videbantur: ne hæcc tanquam Deo contrarius facere videretur, hinc primum bujusmodi aufert suspicionem. Qui enim tantum zelum erga domum Dei demonstravit, tantaque vehementia ac indignatione propter hanc usus est, ut nulli omino parceret, sed seipsum in periculum conjiceret, et tum caupones illos, tum Judæos id ipsis permittentes in se exacuit, omnia sustinere paratus pro honore templi, nequaquam possel templi. Domino esse contrarius, Vers. 10. Et — negotiationis. tt Donium negotiationis faciunt domum Dei, et columbas in ea vendunt etiam ii qui sacerdotia et munera ecclcsiastica venalia exponunt (ac quovis pretio, imo vero interdum etiam addita re nullius pretii, veluti ancilla aut scorto, extrudunt); Columbæ enim similitudinem habet gratia Spiritus sancti, qui foruna culunbe apparuit. lidcm sunt etiam caupones rerum divinarum, cauponantes ea, quæ Dei sunt, turpis lucri causa. Ista autem: Auferte ista significant. Non factis solum, sed et verbis ostendit Deo se esse non contrarium. Sed ipse quidem Deum natura Patrem suum vocavit; Judæi autem adoptione Patrem ipsum nominasse putantes non sunt hoc verbo turbati. Sed neque his quæ fecit exaspe- ** Matth. xxiv, 12. Τὰ παραπλήσια Δ, ut alibi. δ) Φρα, γέλιον Δ. Τούτο Α. Μετὰ τοῦτο — ἡμέρας. Κατέβη εἰς Καπερναούμ, ἵνα διαναπαύσῃ τὴν Μητέρα. Αδελφοὶ δὲ αὐτοῦ νόμῳ καὶ οὐ φύσει οἱ υἱοὶ Ἰωσήφ, τοῦ νόμῳ καὶ σύ φύσει πατρὸς αὐτοῦ. ΚΕΦ. Β'. Περὶ τῶν ἐκβληθέντων ἐκ τοῦ ἱεροῦ. Καὶ ἐγγὺς ἀνέστρεψε. Παραπλήσια καὶ ὁ Ματθαῖος ἱστόρησεν ἐν τῷ τέλει τοῦ τεσσα ραχοστοῦ πέμπτου κεφαλαίου αὐτοῦ, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐκείνων ἐξήγησιν, μεγάλα καὶ πρὸς ταῦτα συμ βαλλομένην. Κερματισταὶ δὲ οἱ καταλλάκται, οὓς ὁ Ματθαῖος κολλυβιστὰς ὠνόμασεν. Ώσπερ δὲ κόλλυβος, ἡ ὁδο λής, οὕτω καὶ κέρμα, ἡ σωρεία τῶν τε ἐβολῶν καὶ τῶν καταλλασσομένων λεπτών. Φραγέλλιον δέ ἐστιν εἶδος μάστιγος. Πλεκτὸν δὲ ἦν, ὅτι καὶ ἡ που λιτεία τῶν ἀπελαυνομένων πεπλεγμένη ἦν ἐξ ἀτό των λόγων καὶ πράξεων, καὶ ἡ πολιτεία τοῦ ἀπελαύνοντος πεπλεγμένη πάλιν ἐξ ὑπερφυῶν λόγων καὶ πράξεων, καὶ ἐκ θείων καὶ ἀνθρωπίνων. Πράγμα οὖν ἐποίησε πολλῆς αὐθεντίας γέμον. Ἐπειδὴ γὰρ έμελλεν ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ποιεῖν, ἅπερ ἐδόκει τοῖς Ἰουδαίοις νόμων παράβασις, ἵνα μὴ δοκῇ ταῦτα πράττειν ὡς ἀντίθεος, ἐντεῦθεν προαναιρεῖ τὴν τοιαύτην υπόληψιν. Ο γὰρ τοσοῦ τον ζῆλον ἐπιδειξάμενος ὑπὲρ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, καὶ τοσαύτῃ σφοδρότητι καὶ ἀγανακτήσει διὰ τοῦτον χρησάμενος, καὶ μηδενός ὅλως φεισάμενος, ἀλλὰ καὶ εἰς κίνδυνον ἑαυτὸν καταστήσας, καὶ τούς τε καπήλου; ἐκείνους, τούς τε παραχωρούντας αν τοῖς Ἰουδαίους καθ' ἑαυτοῦ παροξύνας, καὶ πάντα παθεῖν ἔτοιμος ὢν ὑπὲρ τῆς εὐκοσμίας τοῦ ἱεροῦ, οὐκ ἂν ἐναντίο; εἴη τῷ Δεσπότῃ τοῦ ἱεροῦ. Καὶ — ἐμπορίου. [Οἶκον εμπορίου ποιοῦσι τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰς περιστερὰς ἐν αὐτῷ πωλοῦσιν, καὶ οἱ τας χειροτονίας πιπράσκοντες. Περιστεράς γὰρ τύπος, ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, τοῦ ἐν εἴδει περιστερᾶς ὀφθέντος Οἱ δ' απο τοὶ καὶ θεοκάπηλοι, τὰ τοῦ Θεοῦ καπηλεύοντας δι' αἰσχροκέρδειαν. Τὸ δὲ, Αρατε ταῦτα ἐντεῦθεν, τὴν μετάστασιν καὶ ἀποβολὴν τῆς νομικῆς λατρείας Ανίξατο.] kinc, translationem et amissionem legalis cultas Οὐ μόνον ἀφ᾽ ὧν ἔπραξεν, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν εἶπε, δείκνυσιν ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος. ᾿Αλλ' αὐτὸς μὲν φύσει Πατέρα τὸν Θεὸν ἐκάλεσεν· οἱ δὲ Ἰουδαῖοι, θέα σει Πατέρα τοῦτον ὀνομάσαι οιηθέντες, οὐκ έταράχθησαν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ βήματι, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐφ᾽ οἶ; Variæ lectiones et notæ. Intelligit principes Judaorum, qui id in templo fieri permiserant. H.cc uterque in margine habet. Apud Ilentenium non reperiuntur. Pungit episcopos, qui sacerdotis habebant venalia. Pertinet ergo hoc ad antiquitates eccle siasticas. Πεμφθέντος Α. Habet hoc Gregorius Nazianz. p. 106 el p.

Vers. 12. Posthac diebus. Descendit Capernaum, ut quiescere faceret ibi Matrem. Fratres sui autem, lege. non natura, filii videlicet Joseph qui lege et non natura pater illius erat. CAP. II. De ejectis e templo. Vers. 13. Εt prope - Vers. 15. subvertit. Simi la quoque scripsit Matthæus in fine quadragesimi quinti capitis; et illorum lege enarrationem, plurimum ad hæc conferentem. Κερματισταί autem proprie dicuntur permutatores, quos Matthaus κολλυβιστὰς nominavit, hoc est nummularios. Et sicut κόλλυβος obolus est, qui pro peruutatione monete datur, id est, (ut vulgo dicitur) cambium: sic et χέρμα congeries est oboforum, aut minutorum nummorum quibus fit permulatio. Præterea φραγέλλιον genus est fagelli; erat autem contextum: nam et eorum qui ejecti sunt, conversatio contexta erat absurdis verbis ac operibus et rursum ejicientis conversatio contexta erat ex supernaturalibus verbis ac operibus, sive rebus divinis et humanis. Opus itaque operatus est multa plenum auctoritate. Nam quia Sabbato curaturus erat, multaque similia facturus, quz Judæis legis trangressio videbantur: ne hæcc tanquam Deo contrarius facere videretur, hinc primum bujusmodi aufert suspicionem. Qui enim tantum zelum erga domum Dei demonstravit, tantaque vehementia ac indignatione propter hanc usus est, ut nulli omino parceret, sed seipsum in periculum conjiceret, et tum caupones illos, tum Judæos id ipsis permittentes in se exacuit, omnia sustinere paratus pro honore templi, nequaquam possel templi. Domino esse contrarius, Vers. 10. Et — negotiationis. tt Donium negotiationis faciunt domum Dei, et columbas in ea vendunt etiam ii qui sacerdotia et munera ecclcsiastica venalia exponunt (ac quovis pretio, imo vero interdum etiam addita re nullius pretii, veluti ancilla aut scorto, extrudunt); Columbæ enim similitudinem habet gratia Spiritus sancti, qui foruna culunbe apparuit. lidcm sunt etiam caupones rerum divinarum, cauponantes ea, quæ Dei sunt, turpis lucri causa. Ista autem: Auferte ista significant. Non factis solum, sed et verbis ostendit Deo se esse non contrarium. Sed ipse quidem Deum natura Patrem suum vocavit; Judæi autem adoptione Patrem ipsum nominasse putantes non sunt hoc verbo turbati. Sed neque his quæ fecit exaspe- ** Matth. xxiv, 12. Τὰ παραπλήσια Δ, ut alibi. δ) Φρα, γέλιον Δ. Τούτο Α. Μετὰ τοῦτο — ἡμέρας. Κατέβη εἰς Καπερναούμ, ἵνα διαναπαύσῃ τὴν Μητέρα. Αδελφοὶ δὲ αὐτοῦ νόμῳ καὶ οὐ φύσει οἱ υἱοὶ Ἰωσήφ, τοῦ νόμῳ καὶ σύ φύσει πατρὸς αὐτοῦ. ΚΕΦ. Β'. Περὶ τῶν ἐκβληθέντων ἐκ τοῦ ἱεροῦ. Καὶ ἐγγὺς ἀνέστρεψε. Παραπλήσια καὶ ὁ Ματθαῖος ἱστόρησεν ἐν τῷ τέλει τοῦ τεσσα ραχοστοῦ πέμπτου κεφαλαίου αὐτοῦ, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐκείνων ἐξήγησιν, μεγάλα καὶ πρὸς ταῦτα συμ βαλλομένην. Κερματισταὶ δὲ οἱ καταλλάκται, οὓς ὁ Ματθαῖος κολλυβιστὰς ὠνόμασεν. Ώσπερ δὲ κόλλυβος, ἡ ὁδο λής, οὕτω καὶ κέρμα, ἡ σωρεία τῶν τε ἐβολῶν καὶ τῶν καταλλασσομένων λεπτών. Φραγέλλιον δέ ἐστιν εἶδος μάστιγος. Πλεκτὸν δὲ ἦν, ὅτι καὶ ἡ που λιτεία τῶν ἀπελαυνομένων πεπλεγμένη ἦν ἐξ ἀτό των λόγων καὶ πράξεων, καὶ ἡ πολιτεία τοῦ ἀπελαύνοντος πεπλεγμένη πάλιν ἐξ ὑπερφυῶν λόγων καὶ πράξεων, καὶ ἐκ θείων καὶ ἀνθρωπίνων. Πράγμα οὖν ἐποίησε πολλῆς αὐθεντίας γέμον. Ἐπειδὴ γὰρ έμελλεν ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ποιεῖν, ἅπερ ἐδόκει τοῖς Ἰουδαίοις νόμων παράβασις, ἵνα μὴ δοκῇ ταῦτα πράττειν ὡς ἀντίθεος, ἐντεῦθεν προαναιρεῖ τὴν τοιαύτην υπόληψιν. Ο γὰρ τοσοῦ τον ζῆλον ἐπιδειξάμενος ὑπὲρ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, καὶ τοσαύτῃ σφοδρότητι καὶ ἀγανακτήσει διὰ τοῦτον χρησάμενος, καὶ μηδενός ὅλως φεισάμενος, ἀλλὰ καὶ εἰς κίνδυνον ἑαυτὸν καταστήσας, καὶ τούς τε καπήλου; ἐκείνους, τούς τε παραχωρούντας αν τοῖς Ἰουδαίους καθ' ἑαυτοῦ παροξύνας, καὶ πάντα παθεῖν ἔτοιμος ὢν ὑπὲρ τῆς εὐκοσμίας τοῦ ἱεροῦ, οὐκ ἂν ἐναντίο; εἴη τῷ Δεσπότῃ τοῦ ἱεροῦ. Καὶ — ἐμπορίου. [Οἶκον εμπορίου ποιοῦσι τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰς περιστερὰς ἐν αὐτῷ πωλοῦσιν, καὶ οἱ τας χειροτονίας πιπράσκοντες. Περιστεράς γὰρ τύπος, ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, τοῦ ἐν εἴδει περιστερᾶς ὀφθέντος Οἱ δ' απο τοὶ καὶ θεοκάπηλοι, τὰ τοῦ Θεοῦ καπηλεύοντας δι' αἰσχροκέρδειαν. Τὸ δὲ, Αρατε ταῦτα ἐντεῦθεν, τὴν μετάστασιν καὶ ἀποβολὴν τῆς νομικῆς λατρείας Ανίξατο.] kinc, translationem et amissionem legalis cultas Οὐ μόνον ἀφ᾽ ὧν ἔπραξεν, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν εἶπε, δείκνυσιν ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος. ᾿Αλλ' αὐτὸς μὲν φύσει Πατέρα τὸν Θεὸν ἐκάλεσεν· οἱ δὲ Ἰουδαῖοι, θέα σει Πατέρα τοῦτον ὀνομάσαι οιηθέντες, οὐκ έταράχθησαν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ βήματι, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐφ᾽ οἶ; Variæ lectiones et notæ. Intelligit principes Judaorum, qui id in templo fieri permiserant. H.cc uterque in margine habet. Apud Ilentenium non reperiuntur. Pungit episcopos, qui sacerdotis habebant venalia. Pertinet ergo hoc ad antiquitates eccle siasticas. Πεμφθέντος Α. Habet hoc Gregorius Nazianz. p. 106 el p.

Vers. 12. Posthac diebus. Descendit Capernaum, ut quiescere faceret ibi Matrem. Fratres sui autem, lege. non natura, filii videlicet Joseph qui lege et non natura pater illius erat. CAP. II. De ejectis e templo. Vers. 13. Εt prope - Vers. 15. subvertit. Simi la quoque scripsit Matthæus in fine quadragesimi quinti capitis; et illorum lege enarrationem, plurimum ad hæc conferentem. Κερματισταί autem proprie dicuntur permutatores, quos Matthaus κολλυβιστὰς nominavit, hoc est nummularios. Et sicut κόλλυβος obolus est, qui pro peruutatione monete datur, id est, (ut vulgo dicitur) cambium: sic et χέρμα congeries est oboforum, aut minutorum nummorum quibus fit permulatio. Præterea φραγέλλιον genus est fagelli; erat autem contextum: nam et eorum qui ejecti sunt, conversatio contexta erat absurdis verbis ac operibus et rursum ejicientis conversatio contexta erat ex supernaturalibus verbis ac operibus, sive rebus divinis et humanis. Opus itaque operatus est multa plenum auctoritate. Nam quia Sabbato curaturus erat, multaque similia facturus, quz Judæis legis trangressio videbantur: ne hæcc tanquam Deo contrarius facere videretur, hinc primum bujusmodi aufert suspicionem. Qui enim tantum zelum erga domum Dei demonstravit, tantaque vehementia ac indignatione propter hanc usus est, ut nulli omino parceret, sed seipsum in periculum conjiceret, et tum caupones illos, tum Judæos id ipsis permittentes in se exacuit, omnia sustinere paratus pro honore templi, nequaquam possel templi. Domino esse contrarius, Vers. 10. Et — negotiationis. tt Donium negotiationis faciunt domum Dei, et columbas in ea vendunt etiam ii qui sacerdotia et munera ecclcsiastica venalia exponunt (ac quovis pretio, imo vero interdum etiam addita re nullius pretii, veluti ancilla aut scorto, extrudunt); Columbæ enim similitudinem habet gratia Spiritus sancti, qui foruna culunbe apparuit. lidcm sunt etiam caupones rerum divinarum, cauponantes ea, quæ Dei sunt, turpis lucri causa. Ista autem: Auferte ista significant. Non factis solum, sed et verbis ostendit Deo se esse non contrarium. Sed ipse quidem Deum natura Patrem suum vocavit; Judæi autem adoptione Patrem ipsum nominasse putantes non sunt hoc verbo turbati. Sed neque his quæ fecit exaspe- ** Matth. xxiv, 12. Τὰ παραπλήσια Δ, ut alibi. δ) Φρα, γέλιον Δ. Τούτο Α. Μετὰ τοῦτο — ἡμέρας. Κατέβη εἰς Καπερναούμ, ἵνα διαναπαύσῃ τὴν Μητέρα. Αδελφοὶ δὲ αὐτοῦ νόμῳ καὶ οὐ φύσει οἱ υἱοὶ Ἰωσήφ, τοῦ νόμῳ καὶ σύ φύσει πατρὸς αὐτοῦ. ΚΕΦ. Β'. Περὶ τῶν ἐκβληθέντων ἐκ τοῦ ἱεροῦ. Καὶ ἐγγὺς ἀνέστρεψε. Παραπλήσια καὶ ὁ Ματθαῖος ἱστόρησεν ἐν τῷ τέλει τοῦ τεσσα ραχοστοῦ πέμπτου κεφαλαίου αὐτοῦ, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐκείνων ἐξήγησιν, μεγάλα καὶ πρὸς ταῦτα συμ βαλλομένην. Κερματισταὶ δὲ οἱ καταλλάκται, οὓς ὁ Ματθαῖος κολλυβιστὰς ὠνόμασεν. Ώσπερ δὲ κόλλυβος, ἡ ὁδο λής, οὕτω καὶ κέρμα, ἡ σωρεία τῶν τε ἐβολῶν καὶ τῶν καταλλασσομένων λεπτών. Φραγέλλιον δέ ἐστιν εἶδος μάστιγος. Πλεκτὸν δὲ ἦν, ὅτι καὶ ἡ που λιτεία τῶν ἀπελαυνομένων πεπλεγμένη ἦν ἐξ ἀτό των λόγων καὶ πράξεων, καὶ ἡ πολιτεία τοῦ ἀπελαύνοντος πεπλεγμένη πάλιν ἐξ ὑπερφυῶν λόγων καὶ πράξεων, καὶ ἐκ θείων καὶ ἀνθρωπίνων. Πράγμα οὖν ἐποίησε πολλῆς αὐθεντίας γέμον. Ἐπειδὴ γὰρ έμελλεν ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ποιεῖν, ἅπερ ἐδόκει τοῖς Ἰουδαίοις νόμων παράβασις, ἵνα μὴ δοκῇ ταῦτα πράττειν ὡς ἀντίθεος, ἐντεῦθεν προαναιρεῖ τὴν τοιαύτην υπόληψιν. Ο γὰρ τοσοῦ τον ζῆλον ἐπιδειξάμενος ὑπὲρ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, καὶ τοσαύτῃ σφοδρότητι καὶ ἀγανακτήσει διὰ τοῦτον χρησάμενος, καὶ μηδενός ὅλως φεισάμενος, ἀλλὰ καὶ εἰς κίνδυνον ἑαυτὸν καταστήσας, καὶ τούς τε καπήλου; ἐκείνους, τούς τε παραχωρούντας αν τοῖς Ἰουδαίους καθ' ἑαυτοῦ παροξύνας, καὶ πάντα παθεῖν ἔτοιμος ὢν ὑπὲρ τῆς εὐκοσμίας τοῦ ἱεροῦ, οὐκ ἂν ἐναντίο; εἴη τῷ Δεσπότῃ τοῦ ἱεροῦ. Καὶ — ἐμπορίου. [Οἶκον εμπορίου ποιοῦσι τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰς περιστερὰς ἐν αὐτῷ πωλοῦσιν, καὶ οἱ τας χειροτονίας πιπράσκοντες. Περιστεράς γὰρ τύπος, ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, τοῦ ἐν εἴδει περιστερᾶς ὀφθέντος Οἱ δ' απο τοὶ καὶ θεοκάπηλοι, τὰ τοῦ Θεοῦ καπηλεύοντας δι' αἰσχροκέρδειαν. Τὸ δὲ, Αρατε ταῦτα ἐντεῦθεν, τὴν μετάστασιν καὶ ἀποβολὴν τῆς νομικῆς λατρείας Ανίξατο.] kinc, translationem et amissionem legalis cultas Οὐ μόνον ἀφ᾽ ὧν ἔπραξεν, ἀλλὰ καὶ ἀφ᾽ ὧν εἶπε, δείκνυσιν ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος. ᾿Αλλ' αὐτὸς μὲν φύσει Πατέρα τὸν Θεὸν ἐκάλεσεν· οἱ δὲ Ἰουδαῖοι, θέα σει Πατέρα τοῦτον ὀνομάσαι οιηθέντες, οὐκ έταράχθησαν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ βήματι, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐφ᾽ οἶ; Variæ lectiones et notæ. Intelligit principes Judaorum, qui id in templo fieri permiserant. H.cc uterque in margine habet. Apud Ilentenium non reperiuntur. Pungit episcopos, qui sacerdotis habebant venalia. Pertinet ergo hoc ad antiquitates eccle siasticas. Πεμφθέντος Α. Habet hoc Gregorius Nazianz. p. 106 el p.

CAP. II. ἐποίησεν ἡγριώθησαν. "Πλεγχε γὰρ αὐτοὺς τὸ συνει· rati sunt: siquidem arguebat illos conscientia ac δὸς καὶ κατήσχυνεν, ὡς εὐλόγως ἐκείνου καὶ πο:- οῦντος καὶ λέγοντος. Οἶκον δὲ ἐμπορίου, ἀντὶ τοῦ, Οίκον καπηλείου. Ἐν δὲ τῷ προῤῥηθέντι κεφαλαίῳ τοῦ Ματθαίου, σπήλαιον λῃστῶν εἶπεν, ἐν ᾧ καὶ παρεσημειωσάμεθα ὅτι τὸν ζῆλον τοῦτον καὶ τὴν παρρησίαν δις ἐπεδείξατο κατὰ τῶν ἐν τῷ ἱερῷ καπηλευόντων, ἐν ἀρχῇ τε τοῦ Εὐαγγελίου καὶ πρὸς τῷ τέλει. Καὶ τὰ μὲν ἐν ἀρχῇ νῦν ὁ Ἰωάννης ἀνέγραψε, τὰ δὲ πρὸς τῷ τέλει Ματθαῖος. Εμνήσθησαν – με. Γέγραπται γὰρ ἐν τῇ βίο Ελῳ τῶν Ψαλμῶν. Ζῆλον δὲ λέγει νῦν τὴν δικαίαν ἀγανάκτησιν· Καταγάγεται δὲ, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα περιλάβῃ, καταφλέξει. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ποιήσας τὸ φραγέλλιον οὐ τοὺς ἀνθρώπους ἔτυψεν, ἀλλὰ τούτους μὲν ἐφόβησε καὶ ἀπήλασε, τὰ δὲ πρόβατα καὶ τοὺς βίας ἔτυψε και ἐξέβαλεν. Απεκρίθησαν ποιεῖς; Κατεγνωσμένους ἑαυ τοὺς εἰδότε;, ἐπιτιμῆσαι μὲν οὐκ ἐτόλμησαν, εἶπον δὲ αὐτῷ· Ἐπειδὴ ταῦτα ποιεῖς, ήγουν ἐπειδὴ αὐθεν τεῖς, τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν τῆς αὐθεντίας confundebat, ostendens quod juste hæc et fecisset et dixisset. Domum autem negotiationis, hoc est cauponam aut tabernam. Prædicto vero Matthæi capite dixit: 'Spe.uncam latronum». Ex quo aduotare possumus, quod zelam ac libe:tatem arguendi bis demonstraverit adversus cos qui in templo cauponabantur, et in principio Evangelii et circa finem. Quæ ergo in principio Evangelii contigerunt, Joannes hoc lco conscripsit: que vero circa finem, Mattheus. Vers. 17. Ricordati -me. Nant id scriptum est in libro Psalmoratant s. Zelu: autem dicit nanc justam indignationem. Comedit, lioc est, valde anplectitur et inflammat me. Ο πολλῆς ἀνοίας! δέον γὰρ εὐγνωμονῆσαι, καὶ ἐπαινέσαι αὐτὸν, ὡς ἀπαλλάξαντα τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ τοσαύτης αἰσχύνης· οἱ δὲ σημεῖον ἐπιζητοῦσι τῆς ἐξουσίας, φθόνῳ τηκόμενοι, καὶ μελετῶντες ἐπισκή ψαι τῷ γενησομένῳ σημείῳ. Καὶ γὰρ καὶ ἄλλοτε ἔλεγον 'Εν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς; Απεκρίθη· αὐτόν. Σημεῖον τῆς αὐθεντία, δίδωσιν αὐτοῖς τὴν τριήμερον ἀνάστασιν αὐτοῦ. Ναὸν γὰρ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα λέγει· ναὸς γὰρ καὶ οἶκος τοῦτό ἐστιν οὐ μόνον τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ καὶ τῆ; θεότητος. Λύσατε δὲ εἶπεν, οὐ προτρέπων αὐτοὺς εἰς τὸν καθ' ἑαυτοῦ φόνον, ἀλλ' ὅπερ ἐγίνωσκεν, ὅτι δράσουσιν, εἶπεν ἠθικῶς ἐν τοιούτῳ σχήματι λόγου. Λύσατε δὲ, ήτοι καταστρέψατε εἰς γῆν, διαξε ξατε τῆς ψυχῆς, λύσατε τοῦ συνδέσμου. Εἶπον — αὐτοῦ. Η προτέρα μὲν οἰκοδομή δι' ἐτῶν εἴκοσι κατεσκευάσθη παρὰ Σολομῶντος· ἡ ὑπ στέρα δὲ διὰ τεσσαράκοντα καὶ ἐξ παρὰ Ζοροβάβελ. Τῆς προτέρας γὰρ καθαιρεθείσης ὑπὸ Βαβυλωνίων, ἤρξατο ἡ ὑστέρα κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς βασιλείας Κύρου. Εἶτα φθόνῳ καὶ διαβολῇ τῶν προσοίκων Σαμαρειτῶν ἐπισχεθείσα, διέμεινεν οὕτως ἔτη τεσ σαράκοντα. Κατὰ δὲ τὸ δεύτερον ἔτος τῆς βασιλείας Δαρείου τοῦ Ὑπτάσπου, Ζοροβάβελ ἀποσταλεὶς ἐτελείωσεν αὐτὴν ἐν ἔτεσιν ἕξ. Καὶ οὕτως ἐν ἔτεπ τεσ- * Matth. ΧΧΙ, 13. Scire autem oportet, quod homines facto flagello non verberavit, sed ipsos quidem «xterruit ac expulit; oves vero ac boves verberavit et ejecit. Vers. 18. Responderunt facias: Scientes sese condemnatos, ipsum quidem reprehendere ausi non su..t, sed dixerunt ei: Cum hæc facias, sive cum dominium tibi vindices, quod signum ostendis nubis tuæ auctoritatis? 0 ingentem dementiam! cum benevolos esse ●porteat, ipsumque laudare, qui dommın Dei tanta purgaret ignominia, auctoritatis signum quærunt, invidia tabescentes, et signum carpere volentes. Nam alibi quoque dixerunt: In qua potestate has facis"? Vers. 19. Respondit - ipsum. Potentiæ suæ auctoritatis signum dat eis, puta tertii diei resurrectionem. Nam templum dicit corpus snum, ipsum enim domus est et templum non animæ solum, verum etiam divinitatis. Solvite autem dixit, non adhortans eos ad sui interfectionem, sed quia cognovit quod facturi crant, figurativo sermone prædixit. Solvite ergo, sive, lu terram subvertite, ab anima separate, et conjunctionem quæ cum illa est dissolvite. Vers. 20. Dixerunt - Vers. 21. sui. Prior quidem structura viginti annis a Salomone absoluta est, altera vero per quadraginta et sex a Zorobabel. Priori namque a Babyloniis destructa, cepta est posterior circa annum primum regis Cyri: deinde invidia et calumnia circummorantium Samaritanorum impedita, ita quadraginta annis permansit. Circa secundum vero annum Darii flystaspis mis,us Zorobabel in sex annis ipsam perfecit; et ita annis quadraginta et sex ædificatum est templum qui nu- ** Psal. Lõvit:, 10. οι Matth. ΧΧι, 2. Varia lectiones et not. Corrige περιλαβεί. Eodem enim utitur Euthymius ad Matth. xxvi, 13, 32. Nescio cur Hentenius presentia pro futuris dederit. Φραγγέλιον Α. Αυθεντείας Λ. Αυθεντείας Α.

CAP. II. ἐποίησεν ἡγριώθησαν. "Πλεγχε γὰρ αὐτοὺς τὸ συνει· rati sunt: siquidem arguebat illos conscientia ac δὸς καὶ κατήσχυνεν, ὡς εὐλόγως ἐκείνου καὶ πο:- οῦντος καὶ λέγοντος. Οἶκον δὲ ἐμπορίου, ἀντὶ τοῦ, Οίκον καπηλείου. Ἐν δὲ τῷ προῤῥηθέντι κεφαλαίῳ τοῦ Ματθαίου, σπήλαιον λῃστῶν εἶπεν, ἐν ᾧ καὶ παρεσημειωσάμεθα ὅτι τὸν ζῆλον τοῦτον καὶ τὴν παρρησίαν δις ἐπεδείξατο κατὰ τῶν ἐν τῷ ἱερῷ καπηλευόντων, ἐν ἀρχῇ τε τοῦ Εὐαγγελίου καὶ πρὸς τῷ τέλει. Καὶ τὰ μὲν ἐν ἀρχῇ νῦν ὁ Ἰωάννης ἀνέγραψε, τὰ δὲ πρὸς τῷ τέλει Ματθαῖος. Εμνήσθησαν – με. Γέγραπται γὰρ ἐν τῇ βίο Ελῳ τῶν Ψαλμῶν. Ζῆλον δὲ λέγει νῦν τὴν δικαίαν ἀγανάκτησιν· Καταγάγεται δὲ, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα περιλάβῃ, καταφλέξει. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ποιήσας τὸ φραγέλλιον οὐ τοὺς ἀνθρώπους ἔτυψεν, ἀλλὰ τούτους μὲν ἐφόβησε καὶ ἀπήλασε, τὰ δὲ πρόβατα καὶ τοὺς βίας ἔτυψε και ἐξέβαλεν. Απεκρίθησαν ποιεῖς; Κατεγνωσμένους ἑαυ τοὺς εἰδότε;, ἐπιτιμῆσαι μὲν οὐκ ἐτόλμησαν, εἶπον δὲ αὐτῷ· Ἐπειδὴ ταῦτα ποιεῖς, ήγουν ἐπειδὴ αὐθεν τεῖς, τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν τῆς αὐθεντίας confundebat, ostendens quod juste hæc et fecisset et dixisset. Domum autem negotiationis, hoc est cauponam aut tabernam. Prædicto vero Matthæi capite dixit: 'Spe.uncam latronum». Ex quo aduotare possumus, quod zelam ac libe:tatem arguendi bis demonstraverit adversus cos qui in templo cauponabantur, et in principio Evangelii et circa finem. Quæ ergo in principio Evangelii contigerunt, Joannes hoc lco conscripsit: que vero circa finem, Mattheus. Vers. 17. Ricordati -me. Nant id scriptum est in libro Psalmoratant s. Zelu: autem dicit nanc justam indignationem. Comedit, lioc est, valde anplectitur et inflammat me. Ο πολλῆς ἀνοίας! δέον γὰρ εὐγνωμονῆσαι, καὶ ἐπαινέσαι αὐτὸν, ὡς ἀπαλλάξαντα τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ τοσαύτης αἰσχύνης· οἱ δὲ σημεῖον ἐπιζητοῦσι τῆς ἐξουσίας, φθόνῳ τηκόμενοι, καὶ μελετῶντες ἐπισκή ψαι τῷ γενησομένῳ σημείῳ. Καὶ γὰρ καὶ ἄλλοτε ἔλεγον 'Εν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς; Απεκρίθη· αὐτόν. Σημεῖον τῆς αὐθεντία, δίδωσιν αὐτοῖς τὴν τριήμερον ἀνάστασιν αὐτοῦ. Ναὸν γὰρ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα λέγει· ναὸς γὰρ καὶ οἶκος τοῦτό ἐστιν οὐ μόνον τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ καὶ τῆ; θεότητος. Λύσατε δὲ εἶπεν, οὐ προτρέπων αὐτοὺς εἰς τὸν καθ' ἑαυτοῦ φόνον, ἀλλ' ὅπερ ἐγίνωσκεν, ὅτι δράσουσιν, εἶπεν ἠθικῶς ἐν τοιούτῳ σχήματι λόγου. Λύσατε δὲ, ήτοι καταστρέψατε εἰς γῆν, διαξε ξατε τῆς ψυχῆς, λύσατε τοῦ συνδέσμου. Εἶπον — αὐτοῦ. Η προτέρα μὲν οἰκοδομή δι' ἐτῶν εἴκοσι κατεσκευάσθη παρὰ Σολομῶντος· ἡ ὑπ στέρα δὲ διὰ τεσσαράκοντα καὶ ἐξ παρὰ Ζοροβάβελ. Τῆς προτέρας γὰρ καθαιρεθείσης ὑπὸ Βαβυλωνίων, ἤρξατο ἡ ὑστέρα κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς βασιλείας Κύρου. Εἶτα φθόνῳ καὶ διαβολῇ τῶν προσοίκων Σαμαρειτῶν ἐπισχεθείσα, διέμεινεν οὕτως ἔτη τεσ σαράκοντα. Κατὰ δὲ τὸ δεύτερον ἔτος τῆς βασιλείας Δαρείου τοῦ Ὑπτάσπου, Ζοροβάβελ ἀποσταλεὶς ἐτελείωσεν αὐτὴν ἐν ἔτεσιν ἕξ. Καὶ οὕτως ἐν ἔτεπ τεσ- * Matth. ΧΧΙ, 13. Scire autem oportet, quod homines facto flagello non verberavit, sed ipsos quidem «xterruit ac expulit; oves vero ac boves verberavit et ejecit. Vers. 18. Responderunt facias: Scientes sese condemnatos, ipsum quidem reprehendere ausi non su..t, sed dixerunt ei: Cum hæc facias, sive cum dominium tibi vindices, quod signum ostendis nubis tuæ auctoritatis? 0 ingentem dementiam! cum benevolos esse ●porteat, ipsumque laudare, qui dommın Dei tanta purgaret ignominia, auctoritatis signum quærunt, invidia tabescentes, et signum carpere volentes. Nam alibi quoque dixerunt: In qua potestate has facis"? Vers. 19. Respondit - ipsum. Potentiæ suæ auctoritatis signum dat eis, puta tertii diei resurrectionem. Nam templum dicit corpus snum, ipsum enim domus est et templum non animæ solum, verum etiam divinitatis. Solvite autem dixit, non adhortans eos ad sui interfectionem, sed quia cognovit quod facturi crant, figurativo sermone prædixit. Solvite ergo, sive, lu terram subvertite, ab anima separate, et conjunctionem quæ cum illa est dissolvite. Vers. 20. Dixerunt - Vers. 21. sui. Prior quidem structura viginti annis a Salomone absoluta est, altera vero per quadraginta et sex a Zorobabel. Priori namque a Babyloniis destructa, cepta est posterior circa annum primum regis Cyri: deinde invidia et calumnia circummorantium Samaritanorum impedita, ita quadraginta annis permansit. Circa secundum vero annum Darii flystaspis mis,us Zorobabel in sex annis ipsam perfecit; et ita annis quadraginta et sex ædificatum est templum qui nu- ** Psal. Lõvit:, 10. οι Matth. ΧΧι, 2. Varia lectiones et not. Corrige περιλαβεί. Eodem enim utitur Euthymius ad Matth. xxvi, 13, 32. Nescio cur Hentenius presentia pro futuris dederit. Φραγγέλιον Α. Αυθεντείας Λ. Αυθεντείας Α.

CAP. II. ἐποίησεν ἡγριώθησαν. "Πλεγχε γὰρ αὐτοὺς τὸ συνει· rati sunt: siquidem arguebat illos conscientia ac δὸς καὶ κατήσχυνεν, ὡς εὐλόγως ἐκείνου καὶ πο:- οῦντος καὶ λέγοντος. Οἶκον δὲ ἐμπορίου, ἀντὶ τοῦ, Οίκον καπηλείου. Ἐν δὲ τῷ προῤῥηθέντι κεφαλαίῳ τοῦ Ματθαίου, σπήλαιον λῃστῶν εἶπεν, ἐν ᾧ καὶ παρεσημειωσάμεθα ὅτι τὸν ζῆλον τοῦτον καὶ τὴν παρρησίαν δις ἐπεδείξατο κατὰ τῶν ἐν τῷ ἱερῷ καπηλευόντων, ἐν ἀρχῇ τε τοῦ Εὐαγγελίου καὶ πρὸς τῷ τέλει. Καὶ τὰ μὲν ἐν ἀρχῇ νῦν ὁ Ἰωάννης ἀνέγραψε, τὰ δὲ πρὸς τῷ τέλει Ματθαῖος. Εμνήσθησαν – με. Γέγραπται γὰρ ἐν τῇ βίο Ελῳ τῶν Ψαλμῶν. Ζῆλον δὲ λέγει νῦν τὴν δικαίαν ἀγανάκτησιν· Καταγάγεται δὲ, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα περιλάβῃ, καταφλέξει. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ποιήσας τὸ φραγέλλιον οὐ τοὺς ἀνθρώπους ἔτυψεν, ἀλλὰ τούτους μὲν ἐφόβησε καὶ ἀπήλασε, τὰ δὲ πρόβατα καὶ τοὺς βίας ἔτυψε και ἐξέβαλεν. Απεκρίθησαν ποιεῖς; Κατεγνωσμένους ἑαυ τοὺς εἰδότε;, ἐπιτιμῆσαι μὲν οὐκ ἐτόλμησαν, εἶπον δὲ αὐτῷ· Ἐπειδὴ ταῦτα ποιεῖς, ήγουν ἐπειδὴ αὐθεν τεῖς, τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν τῆς αὐθεντίας confundebat, ostendens quod juste hæc et fecisset et dixisset. Domum autem negotiationis, hoc est cauponam aut tabernam. Prædicto vero Matthæi capite dixit: 'Spe.uncam latronum». Ex quo aduotare possumus, quod zelam ac libe:tatem arguendi bis demonstraverit adversus cos qui in templo cauponabantur, et in principio Evangelii et circa finem. Quæ ergo in principio Evangelii contigerunt, Joannes hoc lco conscripsit: que vero circa finem, Mattheus. Vers. 17. Ricordati -me. Nant id scriptum est in libro Psalmoratant s. Zelu: autem dicit nanc justam indignationem. Comedit, lioc est, valde anplectitur et inflammat me. Ο πολλῆς ἀνοίας! δέον γὰρ εὐγνωμονῆσαι, καὶ ἐπαινέσαι αὐτὸν, ὡς ἀπαλλάξαντα τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ τοσαύτης αἰσχύνης· οἱ δὲ σημεῖον ἐπιζητοῦσι τῆς ἐξουσίας, φθόνῳ τηκόμενοι, καὶ μελετῶντες ἐπισκή ψαι τῷ γενησομένῳ σημείῳ. Καὶ γὰρ καὶ ἄλλοτε ἔλεγον 'Εν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς; Απεκρίθη· αὐτόν. Σημεῖον τῆς αὐθεντία, δίδωσιν αὐτοῖς τὴν τριήμερον ἀνάστασιν αὐτοῦ. Ναὸν γὰρ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα λέγει· ναὸς γὰρ καὶ οἶκος τοῦτό ἐστιν οὐ μόνον τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ καὶ τῆ; θεότητος. Λύσατε δὲ εἶπεν, οὐ προτρέπων αὐτοὺς εἰς τὸν καθ' ἑαυτοῦ φόνον, ἀλλ' ὅπερ ἐγίνωσκεν, ὅτι δράσουσιν, εἶπεν ἠθικῶς ἐν τοιούτῳ σχήματι λόγου. Λύσατε δὲ, ήτοι καταστρέψατε εἰς γῆν, διαξε ξατε τῆς ψυχῆς, λύσατε τοῦ συνδέσμου. Εἶπον — αὐτοῦ. Η προτέρα μὲν οἰκοδομή δι' ἐτῶν εἴκοσι κατεσκευάσθη παρὰ Σολομῶντος· ἡ ὑπ στέρα δὲ διὰ τεσσαράκοντα καὶ ἐξ παρὰ Ζοροβάβελ. Τῆς προτέρας γὰρ καθαιρεθείσης ὑπὸ Βαβυλωνίων, ἤρξατο ἡ ὑστέρα κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς βασιλείας Κύρου. Εἶτα φθόνῳ καὶ διαβολῇ τῶν προσοίκων Σαμαρειτῶν ἐπισχεθείσα, διέμεινεν οὕτως ἔτη τεσ σαράκοντα. Κατὰ δὲ τὸ δεύτερον ἔτος τῆς βασιλείας Δαρείου τοῦ Ὑπτάσπου, Ζοροβάβελ ἀποσταλεὶς ἐτελείωσεν αὐτὴν ἐν ἔτεσιν ἕξ. Καὶ οὕτως ἐν ἔτεπ τεσ- * Matth. ΧΧΙ, 13. Scire autem oportet, quod homines facto flagello non verberavit, sed ipsos quidem «xterruit ac expulit; oves vero ac boves verberavit et ejecit. Vers. 18. Responderunt facias: Scientes sese condemnatos, ipsum quidem reprehendere ausi non su..t, sed dixerunt ei: Cum hæc facias, sive cum dominium tibi vindices, quod signum ostendis nubis tuæ auctoritatis? 0 ingentem dementiam! cum benevolos esse ●porteat, ipsumque laudare, qui dommın Dei tanta purgaret ignominia, auctoritatis signum quærunt, invidia tabescentes, et signum carpere volentes. Nam alibi quoque dixerunt: In qua potestate has facis"? Vers. 19. Respondit - ipsum. Potentiæ suæ auctoritatis signum dat eis, puta tertii diei resurrectionem. Nam templum dicit corpus snum, ipsum enim domus est et templum non animæ solum, verum etiam divinitatis. Solvite autem dixit, non adhortans eos ad sui interfectionem, sed quia cognovit quod facturi crant, figurativo sermone prædixit. Solvite ergo, sive, lu terram subvertite, ab anima separate, et conjunctionem quæ cum illa est dissolvite. Vers. 20. Dixerunt - Vers. 21. sui. Prior quidem structura viginti annis a Salomone absoluta est, altera vero per quadraginta et sex a Zorobabel. Priori namque a Babyloniis destructa, cepta est posterior circa annum primum regis Cyri: deinde invidia et calumnia circummorantium Samaritanorum impedita, ita quadraginta annis permansit. Circa secundum vero annum Darii flystaspis mis,us Zorobabel in sex annis ipsam perfecit; et ita annis quadraginta et sex ædificatum est templum qui nu- ** Psal. Lõvit:, 10. οι Matth. ΧΧι, 2. Varia lectiones et not. Corrige περιλαβεί. Eodem enim utitur Euthymius ad Matth. xxvi, 13, 32. Nescio cur Hentenius presentia pro futuris dederit. Φραγγέλιον Α. Αυθεντείας Λ. Αυθεντείας Α.

CAP. II. ἐποίησεν ἡγριώθησαν. "Πλεγχε γὰρ αὐτοὺς τὸ συνει· rati sunt: siquidem arguebat illos conscientia ac δὸς καὶ κατήσχυνεν, ὡς εὐλόγως ἐκείνου καὶ πο:- οῦντος καὶ λέγοντος. Οἶκον δὲ ἐμπορίου, ἀντὶ τοῦ, Οίκον καπηλείου. Ἐν δὲ τῷ προῤῥηθέντι κεφαλαίῳ τοῦ Ματθαίου, σπήλαιον λῃστῶν εἶπεν, ἐν ᾧ καὶ παρεσημειωσάμεθα ὅτι τὸν ζῆλον τοῦτον καὶ τὴν παρρησίαν δις ἐπεδείξατο κατὰ τῶν ἐν τῷ ἱερῷ καπηλευόντων, ἐν ἀρχῇ τε τοῦ Εὐαγγελίου καὶ πρὸς τῷ τέλει. Καὶ τὰ μὲν ἐν ἀρχῇ νῦν ὁ Ἰωάννης ἀνέγραψε, τὰ δὲ πρὸς τῷ τέλει Ματθαῖος. Εμνήσθησαν – με. Γέγραπται γὰρ ἐν τῇ βίο Ελῳ τῶν Ψαλμῶν. Ζῆλον δὲ λέγει νῦν τὴν δικαίαν ἀγανάκτησιν· Καταγάγεται δὲ, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα περιλάβῃ, καταφλέξει. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ποιήσας τὸ φραγέλλιον οὐ τοὺς ἀνθρώπους ἔτυψεν, ἀλλὰ τούτους μὲν ἐφόβησε καὶ ἀπήλασε, τὰ δὲ πρόβατα καὶ τοὺς βίας ἔτυψε και ἐξέβαλεν. Απεκρίθησαν ποιεῖς; Κατεγνωσμένους ἑαυ τοὺς εἰδότε;, ἐπιτιμῆσαι μὲν οὐκ ἐτόλμησαν, εἶπον δὲ αὐτῷ· Ἐπειδὴ ταῦτα ποιεῖς, ήγουν ἐπειδὴ αὐθεν τεῖς, τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν τῆς αὐθεντίας confundebat, ostendens quod juste hæc et fecisset et dixisset. Domum autem negotiationis, hoc est cauponam aut tabernam. Prædicto vero Matthæi capite dixit: 'Spe.uncam latronum». Ex quo aduotare possumus, quod zelam ac libe:tatem arguendi bis demonstraverit adversus cos qui in templo cauponabantur, et in principio Evangelii et circa finem. Quæ ergo in principio Evangelii contigerunt, Joannes hoc lco conscripsit: que vero circa finem, Mattheus. Vers. 17. Ricordati -me. Nant id scriptum est in libro Psalmoratant s. Zelu: autem dicit nanc justam indignationem. Comedit, lioc est, valde anplectitur et inflammat me. Ο πολλῆς ἀνοίας! δέον γὰρ εὐγνωμονῆσαι, καὶ ἐπαινέσαι αὐτὸν, ὡς ἀπαλλάξαντα τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ τοσαύτης αἰσχύνης· οἱ δὲ σημεῖον ἐπιζητοῦσι τῆς ἐξουσίας, φθόνῳ τηκόμενοι, καὶ μελετῶντες ἐπισκή ψαι τῷ γενησομένῳ σημείῳ. Καὶ γὰρ καὶ ἄλλοτε ἔλεγον 'Εν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς; Απεκρίθη· αὐτόν. Σημεῖον τῆς αὐθεντία, δίδωσιν αὐτοῖς τὴν τριήμερον ἀνάστασιν αὐτοῦ. Ναὸν γὰρ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα λέγει· ναὸς γὰρ καὶ οἶκος τοῦτό ἐστιν οὐ μόνον τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ καὶ τῆ; θεότητος. Λύσατε δὲ εἶπεν, οὐ προτρέπων αὐτοὺς εἰς τὸν καθ' ἑαυτοῦ φόνον, ἀλλ' ὅπερ ἐγίνωσκεν, ὅτι δράσουσιν, εἶπεν ἠθικῶς ἐν τοιούτῳ σχήματι λόγου. Λύσατε δὲ, ήτοι καταστρέψατε εἰς γῆν, διαξε ξατε τῆς ψυχῆς, λύσατε τοῦ συνδέσμου. Εἶπον — αὐτοῦ. Η προτέρα μὲν οἰκοδομή δι' ἐτῶν εἴκοσι κατεσκευάσθη παρὰ Σολομῶντος· ἡ ὑπ στέρα δὲ διὰ τεσσαράκοντα καὶ ἐξ παρὰ Ζοροβάβελ. Τῆς προτέρας γὰρ καθαιρεθείσης ὑπὸ Βαβυλωνίων, ἤρξατο ἡ ὑστέρα κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς βασιλείας Κύρου. Εἶτα φθόνῳ καὶ διαβολῇ τῶν προσοίκων Σαμαρειτῶν ἐπισχεθείσα, διέμεινεν οὕτως ἔτη τεσ σαράκοντα. Κατὰ δὲ τὸ δεύτερον ἔτος τῆς βασιλείας Δαρείου τοῦ Ὑπτάσπου, Ζοροβάβελ ἀποσταλεὶς ἐτελείωσεν αὐτὴν ἐν ἔτεσιν ἕξ. Καὶ οὕτως ἐν ἔτεπ τεσ- * Matth. ΧΧΙ, 13. Scire autem oportet, quod homines facto flagello non verberavit, sed ipsos quidem «xterruit ac expulit; oves vero ac boves verberavit et ejecit. Vers. 18. Responderunt facias: Scientes sese condemnatos, ipsum quidem reprehendere ausi non su..t, sed dixerunt ei: Cum hæc facias, sive cum dominium tibi vindices, quod signum ostendis nubis tuæ auctoritatis? 0 ingentem dementiam! cum benevolos esse ●porteat, ipsumque laudare, qui dommın Dei tanta purgaret ignominia, auctoritatis signum quærunt, invidia tabescentes, et signum carpere volentes. Nam alibi quoque dixerunt: In qua potestate has facis"? Vers. 19. Respondit - ipsum. Potentiæ suæ auctoritatis signum dat eis, puta tertii diei resurrectionem. Nam templum dicit corpus snum, ipsum enim domus est et templum non animæ solum, verum etiam divinitatis. Solvite autem dixit, non adhortans eos ad sui interfectionem, sed quia cognovit quod facturi crant, figurativo sermone prædixit. Solvite ergo, sive, lu terram subvertite, ab anima separate, et conjunctionem quæ cum illa est dissolvite. Vers. 20. Dixerunt - Vers. 21. sui. Prior quidem structura viginti annis a Salomone absoluta est, altera vero per quadraginta et sex a Zorobabel. Priori namque a Babyloniis destructa, cepta est posterior circa annum primum regis Cyri: deinde invidia et calumnia circummorantium Samaritanorum impedita, ita quadraginta annis permansit. Circa secundum vero annum Darii flystaspis mis,us Zorobabel in sex annis ipsam perfecit; et ita annis quadraginta et sex ædificatum est templum qui nu- ** Psal. Lõvit:, 10. οι Matth. ΧΧι, 2. Varia lectiones et not. Corrige περιλαβεί. Eodem enim utitur Euthymius ad Matth. xxvi, 13, 32. Nescio cur Hentenius presentia pro futuris dederit. Φραγγέλιον Α. Αυθεντείας Λ. Αυθεντείας Α.

nerantur ab initio sedicationis usque ad consummationem. Vers. 22. Quando — ejus. Cum autem hoc diccret, hæsitabant, quidnam diceret, nec credebant. Multa quoque talia loquitur, primum quidem audientibus incerta, postmo.lum vero manifesta, ut ostendatur prævidisse que dicebat. Et quare ænignia non dissolvit dicens quod templum intelligeret corpus suum? Quia tunc ei fdes habenda non erat. Siquidem duo tunc obsta bant: unum quidem resurrectionis opus, alterum vero quod Deus esset, qui tale templuın Inhabitaret. Vers. 23. Cum faciebat. Crediderunt in eum non tamen firmiter: nam illi firmius credebant, qui non propter signa tantum, verum etiam propter doctrinam ejus credebant: nam signa crassiores attrahebant, doctrina vero ne prophetiæ mente subtiliores. Ideo quoque constantiores sunt hi, quibus etiam aptatur id quod dicitur: Beali qui non viderunt et crediderunt. Vers. 2. Ipse cis. Neque credebat, neque tanquam legitimis discipulis confidebat: quare? Vers. 24. Eo quod — omnia. Omnem hominem sive constans esset, sive inconstans. Vel omnia quæ in omnibus sunt. Vers. 25. Ει homine. De qualicunque homine. Vers. 25. Ipse — homine. In quocunque homine, ntpote cordium cognitor Deus. CAP. III. De Nicodemo. Cap.ill. V. 1. Eral palam accedere propter Judæorum suspicionem, qui aversuri erant accedentes ad eum. Vers. 2. nocle. Timebat enim σαράκοντα καὶ ἐξ ᾠκοδομήθη ὁ ναός, ἀριθμουμέναις ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως μέχρι τῆς τελειώσεως. "Οτε αὐτοῦ. Ὅτε δὲ τοῦτο ἔλεγεν, ἐπύρουν τί ποτε λέγει, καὶ οὐκ ἐπίστευον. Πολλὰ δὲ τοιαύτα φθέγγεται, παραυτίκα μὲν ἄδηλα τοῖς ἀκούουσι, μετά τοῦτο δὲ δῆλα, ἵνα δειχθῇ προειδώς & έλεγε. Καὶ διατί οὐκ ἔλυσε τὸ αἴνιγμα, ὅτι ναὸν λέγει τὸ σῶμα αὐτοῦ; Διότι οὐκ ἔμελλε πιστευθῆναι. Δύο γὰρ ἦσαν τὰ προσιστά ένα τέως, ἂν μὲν τὸ τῆς ἐγέρσεως, ἕτερον δὲ τὸ Θεὸν εἶναι τὸν ἐνοικοῦντα τῷ τοιούτῳ ναῷ. ὺς — ἐποίει... Επίστευσαν εἰς αὐτὸν, ἀλλ' οὐ βεβαίως. Ἐκεῖνοι γὰρ ἀκριβέστερον ἐπίστευον, ὅσο: μὴ διὰ τὰ σημεῖα μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν διδα σκαλίαν αὐτοῦ ἐπίστευον. Τοὺς μὲν γὰρ παχυτέρου; τὰ σημεῖα ἐφείλκετο· τοὺς δὲ λεπτοτέρους εἰς νοῦν ἡ διδασκαλία καὶ αἱ προφητείαι. Διὸ καὶ ούτ τοι μᾶλλον ἐκείνων βεβαιότεροι· οἷς ἁρμόζει καὶ τὰ, Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες. Αὐτὸς — αὐτοῖς. 03 κατεπίστευεν, οὐκ ἐθάρρει ὡς γνησίοις μαθηταῖς· διατί; Διὰ τὸ πάντα. Πάντα ἄνθρωπον, είτε βέβαιο; ἐστιν, εἴτε ἀβέβαιος. Η πάντα τὰ πάντων. Καὶ ἀνθς ώπου. Περὶ τοῦ οιουδήποτε ἀνθρώπου. Αὐτὸς -- ἀνθρώπῳ. Ἐν τῷ παντὶ ἀνθρώπῳ, ὡς καρδιογνώστης Θεός. "Hr ΚΕΦ. Γ'. Περί Νικοδήμου. νυκτός. Εφοβεῖτο γὰρ ἐλθεῖν φανερῶ; διὰ τὴν ὑποψίαν τῶν Ἰουδαίων ἀποστρεφομένων τοὺς προσιόντας αὐτῷ. Καὶ — διδάσκαλος. Πετο γάρ ότι προφήτης ἐστὶν, ἀπὸ Θεοῦ πεμφθεὶς εἰς τὸ διδάσκειν αὐτούς. Οὐδεὶς αὐτοῦ. Ἐπεὶ προφήτην αὐτὸν ᾤετο ἀκολούθως ὑπελάμβανεν ὅτι οὐκ ἐξ οἰκείας δυνάμεως ταῦτα ποιεῖ, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ, δεόμενο, αὐτῆς. Vers. 2. Ει magister. Putabat enim quod propheta esset missus a Deo ad docendum. Vers. 2. Nemo co. Cum prophetam eum putaret, merito arbitrabatur hæc eum uon propria facere potestate, sed esse a Deo precibus obtenta (s). Vers. 3. Respondit Dei. Existimabat Nicodemus se nosse Deum (!), ac de eo recte sentire. Ostendens autem Christus, quod longe a veritate aberraret, ait: Nisi quis regeneratus fuerit per regenerationem divini bəptisınatis, non potest scire sive cognoscere ejus dignitatem ac magnitudinem. Niue enim seipsum dicit Deum, id tamen obscure, Θεὸν γὰρ ἑαυτὸν λέγει νῦν· ἀσυμφανῶς δὲ, ἵνα φύγη quo insolentiam devitet. Divina siquidem gratia, quæ per sacrum datur baptisma, et mentem roborat, et recte videre tribuit, dissipata imbecillitate, que obtenebrabat. *ª Joan. xx, 29. Απεκρίθη -- Θεοῦ. Ἐνόμισεν ὁ Νικόδημος γνώ ναι αὐτὸν, καὶ ὀρθὰ φρονεῖν περὶ αὐτοῦ. Δεικνύων δὲ ὁ Χριστὸς ὅτι πόρρω πλανᾶται τῆς ἀληθείας, φησὶν ὅτι, Ἐὰν μή τις ἀναγεννηθῇ διὰ τῆς παλιγο γενεσίας τοῦ θείου βαπτίσματος, οὐ δύναται ἰδεῖν, ἤτοι γνώναι τὴν ἀξίαν καὶ μεγαλειότητα αὐτοῦ. τὸν κόμπον. Τότε γὰρ ἡ διὰ τοῦ ἱεροῦ βαπτίσματος διδομένη θεία χάρις φωννύει τὸν νοῦν καὶ ὁρᾶν ἀρ· θῶς παρέχει, τῆς ἐπισκοτούσης ἀσθενείας ἀποσκε - δασθείσης. Επίστευσαν Α. Οξυτέρους, ἀκριβεστέρους. Varia lectiones et nota. Etenim pro πάντας, legit in textu πάντα. (s) Sed esse-obtenta. Sed divina, egens ea. A£óμενος hic non est precans, sed egens. Unde autern? Ex codicibus N. Testamenti? Now; sed ex Chrysost. tom. VIII, p. 137 C. (t) Nosse Deum. Nosse eum.

nerantur ab initio sedicationis usque ad consummationem. Vers. 22. Quando — ejus. Cum autem hoc diccret, hæsitabant, quidnam diceret, nec credebant. Multa quoque talia loquitur, primum quidem audientibus incerta, postmo.lum vero manifesta, ut ostendatur prævidisse que dicebat. Et quare ænignia non dissolvit dicens quod templum intelligeret corpus suum? Quia tunc ei fdes habenda non erat. Siquidem duo tunc obsta bant: unum quidem resurrectionis opus, alterum vero quod Deus esset, qui tale templuın Inhabitaret. Vers. 23. Cum faciebat. Crediderunt in eum non tamen firmiter: nam illi firmius credebant, qui non propter signa tantum, verum etiam propter doctrinam ejus credebant: nam signa crassiores attrahebant, doctrina vero ne prophetiæ mente subtiliores. Ideo quoque constantiores sunt hi, quibus etiam aptatur id quod dicitur: Beali qui non viderunt et crediderunt. Vers. 2. Ipse cis. Neque credebat, neque tanquam legitimis discipulis confidebat: quare? Vers. 24. Eo quod — omnia. Omnem hominem sive constans esset, sive inconstans. Vel omnia quæ in omnibus sunt. Vers. 25. Ει homine. De qualicunque homine. Vers. 25. Ipse — homine. In quocunque homine, ntpote cordium cognitor Deus. CAP. III. De Nicodemo. Cap.ill. V. 1. Eral palam accedere propter Judæorum suspicionem, qui aversuri erant accedentes ad eum. Vers. 2. nocle. Timebat enim σαράκοντα καὶ ἐξ ᾠκοδομήθη ὁ ναός, ἀριθμουμέναις ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως μέχρι τῆς τελειώσεως. "Οτε αὐτοῦ. Ὅτε δὲ τοῦτο ἔλεγεν, ἐπύρουν τί ποτε λέγει, καὶ οὐκ ἐπίστευον. Πολλὰ δὲ τοιαύτα φθέγγεται, παραυτίκα μὲν ἄδηλα τοῖς ἀκούουσι, μετά τοῦτο δὲ δῆλα, ἵνα δειχθῇ προειδώς & έλεγε. Καὶ διατί οὐκ ἔλυσε τὸ αἴνιγμα, ὅτι ναὸν λέγει τὸ σῶμα αὐτοῦ; Διότι οὐκ ἔμελλε πιστευθῆναι. Δύο γὰρ ἦσαν τὰ προσιστά ένα τέως, ἂν μὲν τὸ τῆς ἐγέρσεως, ἕτερον δὲ τὸ Θεὸν εἶναι τὸν ἐνοικοῦντα τῷ τοιούτῳ ναῷ. ὺς — ἐποίει... Επίστευσαν εἰς αὐτὸν, ἀλλ' οὐ βεβαίως. Ἐκεῖνοι γὰρ ἀκριβέστερον ἐπίστευον, ὅσο: μὴ διὰ τὰ σημεῖα μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν διδα σκαλίαν αὐτοῦ ἐπίστευον. Τοὺς μὲν γὰρ παχυτέρου; τὰ σημεῖα ἐφείλκετο· τοὺς δὲ λεπτοτέρους εἰς νοῦν ἡ διδασκαλία καὶ αἱ προφητείαι. Διὸ καὶ ούτ τοι μᾶλλον ἐκείνων βεβαιότεροι· οἷς ἁρμόζει καὶ τὰ, Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες. Αὐτὸς — αὐτοῖς. 03 κατεπίστευεν, οὐκ ἐθάρρει ὡς γνησίοις μαθηταῖς· διατί; Διὰ τὸ πάντα. Πάντα ἄνθρωπον, είτε βέβαιο; ἐστιν, εἴτε ἀβέβαιος. Η πάντα τὰ πάντων. Καὶ ἀνθς ώπου. Περὶ τοῦ οιουδήποτε ἀνθρώπου. Αὐτὸς -- ἀνθρώπῳ. Ἐν τῷ παντὶ ἀνθρώπῳ, ὡς καρδιογνώστης Θεός. "Hr ΚΕΦ. Γ'. Περί Νικοδήμου. νυκτός. Εφοβεῖτο γὰρ ἐλθεῖν φανερῶ; διὰ τὴν ὑποψίαν τῶν Ἰουδαίων ἀποστρεφομένων τοὺς προσιόντας αὐτῷ. Καὶ — διδάσκαλος. Πετο γάρ ότι προφήτης ἐστὶν, ἀπὸ Θεοῦ πεμφθεὶς εἰς τὸ διδάσκειν αὐτούς. Οὐδεὶς αὐτοῦ. Ἐπεὶ προφήτην αὐτὸν ᾤετο ἀκολούθως ὑπελάμβανεν ὅτι οὐκ ἐξ οἰκείας δυνάμεως ταῦτα ποιεῖ, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ, δεόμενο, αὐτῆς. Vers. 2. Ει magister. Putabat enim quod propheta esset missus a Deo ad docendum. Vers. 2. Nemo co. Cum prophetam eum putaret, merito arbitrabatur hæc eum uon propria facere potestate, sed esse a Deo precibus obtenta (s). Vers. 3. Respondit Dei. Existimabat Nicodemus se nosse Deum (!), ac de eo recte sentire. Ostendens autem Christus, quod longe a veritate aberraret, ait: Nisi quis regeneratus fuerit per regenerationem divini bəptisınatis, non potest scire sive cognoscere ejus dignitatem ac magnitudinem. Niue enim seipsum dicit Deum, id tamen obscure, Θεὸν γὰρ ἑαυτὸν λέγει νῦν· ἀσυμφανῶς δὲ, ἵνα φύγη quo insolentiam devitet. Divina siquidem gratia, quæ per sacrum datur baptisma, et mentem roborat, et recte videre tribuit, dissipata imbecillitate, que obtenebrabat. *ª Joan. xx, 29. Απεκρίθη -- Θεοῦ. Ἐνόμισεν ὁ Νικόδημος γνώ ναι αὐτὸν, καὶ ὀρθὰ φρονεῖν περὶ αὐτοῦ. Δεικνύων δὲ ὁ Χριστὸς ὅτι πόρρω πλανᾶται τῆς ἀληθείας, φησὶν ὅτι, Ἐὰν μή τις ἀναγεννηθῇ διὰ τῆς παλιγο γενεσίας τοῦ θείου βαπτίσματος, οὐ δύναται ἰδεῖν, ἤτοι γνώναι τὴν ἀξίαν καὶ μεγαλειότητα αὐτοῦ. τὸν κόμπον. Τότε γὰρ ἡ διὰ τοῦ ἱεροῦ βαπτίσματος διδομένη θεία χάρις φωννύει τὸν νοῦν καὶ ὁρᾶν ἀρ· θῶς παρέχει, τῆς ἐπισκοτούσης ἀσθενείας ἀποσκε - δασθείσης. Επίστευσαν Α. Οξυτέρους, ἀκριβεστέρους. Varia lectiones et nota. Etenim pro πάντας, legit in textu πάντα. (s) Sed esse-obtenta. Sed divina, egens ea. A£óμενος hic non est precans, sed egens. Unde autern? Ex codicibus N. Testamenti? Now; sed ex Chrysost. tom. VIII, p. 137 C. (t) Nosse Deum. Nosse eum.

nerantur ab initio sedicationis usque ad consummationem. Vers. 22. Quando — ejus. Cum autem hoc diccret, hæsitabant, quidnam diceret, nec credebant. Multa quoque talia loquitur, primum quidem audientibus incerta, postmo.lum vero manifesta, ut ostendatur prævidisse que dicebat. Et quare ænignia non dissolvit dicens quod templum intelligeret corpus suum? Quia tunc ei fdes habenda non erat. Siquidem duo tunc obsta bant: unum quidem resurrectionis opus, alterum vero quod Deus esset, qui tale templuın Inhabitaret. Vers. 23. Cum faciebat. Crediderunt in eum non tamen firmiter: nam illi firmius credebant, qui non propter signa tantum, verum etiam propter doctrinam ejus credebant: nam signa crassiores attrahebant, doctrina vero ne prophetiæ mente subtiliores. Ideo quoque constantiores sunt hi, quibus etiam aptatur id quod dicitur: Beali qui non viderunt et crediderunt. Vers. 2. Ipse cis. Neque credebat, neque tanquam legitimis discipulis confidebat: quare? Vers. 24. Eo quod — omnia. Omnem hominem sive constans esset, sive inconstans. Vel omnia quæ in omnibus sunt. Vers. 25. Ει homine. De qualicunque homine. Vers. 25. Ipse — homine. In quocunque homine, ntpote cordium cognitor Deus. CAP. III. De Nicodemo. Cap.ill. V. 1. Eral palam accedere propter Judæorum suspicionem, qui aversuri erant accedentes ad eum. Vers. 2. nocle. Timebat enim σαράκοντα καὶ ἐξ ᾠκοδομήθη ὁ ναός, ἀριθμουμέναις ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως μέχρι τῆς τελειώσεως. "Οτε αὐτοῦ. Ὅτε δὲ τοῦτο ἔλεγεν, ἐπύρουν τί ποτε λέγει, καὶ οὐκ ἐπίστευον. Πολλὰ δὲ τοιαύτα φθέγγεται, παραυτίκα μὲν ἄδηλα τοῖς ἀκούουσι, μετά τοῦτο δὲ δῆλα, ἵνα δειχθῇ προειδώς & έλεγε. Καὶ διατί οὐκ ἔλυσε τὸ αἴνιγμα, ὅτι ναὸν λέγει τὸ σῶμα αὐτοῦ; Διότι οὐκ ἔμελλε πιστευθῆναι. Δύο γὰρ ἦσαν τὰ προσιστά ένα τέως, ἂν μὲν τὸ τῆς ἐγέρσεως, ἕτερον δὲ τὸ Θεὸν εἶναι τὸν ἐνοικοῦντα τῷ τοιούτῳ ναῷ. ὺς — ἐποίει... Επίστευσαν εἰς αὐτὸν, ἀλλ' οὐ βεβαίως. Ἐκεῖνοι γὰρ ἀκριβέστερον ἐπίστευον, ὅσο: μὴ διὰ τὰ σημεῖα μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν διδα σκαλίαν αὐτοῦ ἐπίστευον. Τοὺς μὲν γὰρ παχυτέρου; τὰ σημεῖα ἐφείλκετο· τοὺς δὲ λεπτοτέρους εἰς νοῦν ἡ διδασκαλία καὶ αἱ προφητείαι. Διὸ καὶ ούτ τοι μᾶλλον ἐκείνων βεβαιότεροι· οἷς ἁρμόζει καὶ τὰ, Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες. Αὐτὸς — αὐτοῖς. 03 κατεπίστευεν, οὐκ ἐθάρρει ὡς γνησίοις μαθηταῖς· διατί; Διὰ τὸ πάντα. Πάντα ἄνθρωπον, είτε βέβαιο; ἐστιν, εἴτε ἀβέβαιος. Η πάντα τὰ πάντων. Καὶ ἀνθς ώπου. Περὶ τοῦ οιουδήποτε ἀνθρώπου. Αὐτὸς -- ἀνθρώπῳ. Ἐν τῷ παντὶ ἀνθρώπῳ, ὡς καρδιογνώστης Θεός. "Hr ΚΕΦ. Γ'. Περί Νικοδήμου. νυκτός. Εφοβεῖτο γὰρ ἐλθεῖν φανερῶ; διὰ τὴν ὑποψίαν τῶν Ἰουδαίων ἀποστρεφομένων τοὺς προσιόντας αὐτῷ. Καὶ — διδάσκαλος. Πετο γάρ ότι προφήτης ἐστὶν, ἀπὸ Θεοῦ πεμφθεὶς εἰς τὸ διδάσκειν αὐτούς. Οὐδεὶς αὐτοῦ. Ἐπεὶ προφήτην αὐτὸν ᾤετο ἀκολούθως ὑπελάμβανεν ὅτι οὐκ ἐξ οἰκείας δυνάμεως ταῦτα ποιεῖ, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ, δεόμενο, αὐτῆς. Vers. 2. Ει magister. Putabat enim quod propheta esset missus a Deo ad docendum. Vers. 2. Nemo co. Cum prophetam eum putaret, merito arbitrabatur hæc eum uon propria facere potestate, sed esse a Deo precibus obtenta (s). Vers. 3. Respondit Dei. Existimabat Nicodemus se nosse Deum (!), ac de eo recte sentire. Ostendens autem Christus, quod longe a veritate aberraret, ait: Nisi quis regeneratus fuerit per regenerationem divini bəptisınatis, non potest scire sive cognoscere ejus dignitatem ac magnitudinem. Niue enim seipsum dicit Deum, id tamen obscure, Θεὸν γὰρ ἑαυτὸν λέγει νῦν· ἀσυμφανῶς δὲ, ἵνα φύγη quo insolentiam devitet. Divina siquidem gratia, quæ per sacrum datur baptisma, et mentem roborat, et recte videre tribuit, dissipata imbecillitate, que obtenebrabat. *ª Joan. xx, 29. Απεκρίθη -- Θεοῦ. Ἐνόμισεν ὁ Νικόδημος γνώ ναι αὐτὸν, καὶ ὀρθὰ φρονεῖν περὶ αὐτοῦ. Δεικνύων δὲ ὁ Χριστὸς ὅτι πόρρω πλανᾶται τῆς ἀληθείας, φησὶν ὅτι, Ἐὰν μή τις ἀναγεννηθῇ διὰ τῆς παλιγο γενεσίας τοῦ θείου βαπτίσματος, οὐ δύναται ἰδεῖν, ἤτοι γνώναι τὴν ἀξίαν καὶ μεγαλειότητα αὐτοῦ. τὸν κόμπον. Τότε γὰρ ἡ διὰ τοῦ ἱεροῦ βαπτίσματος διδομένη θεία χάρις φωννύει τὸν νοῦν καὶ ὁρᾶν ἀρ· θῶς παρέχει, τῆς ἐπισκοτούσης ἀσθενείας ἀποσκε - δασθείσης. Επίστευσαν Α. Οξυτέρους, ἀκριβεστέρους. Varia lectiones et nota. Etenim pro πάντας, legit in textu πάντα. (s) Sed esse-obtenta. Sed divina, egens ea. A£óμενος hic non est precans, sed egens. Unde autern? Ex codicibus N. Testamenti? Now; sed ex Chrysost. tom. VIII, p. 137 C. (t) Nosse Deum. Nosse eum.

Λέγει γεννηθῆναι; Τί τοῦτο, Νικόδημε; Ραβδὶ αὐτὸν καλεῖς, καὶ ἀπὸ Θεοῦ ἐληλυθέναι λέο γεις, καὶ οὐ πιστεύεις οἷς λέγει; Βαβαὶ τῆς Ἰουδαί κῆς παχύτητος! Ηκουσεν ἀναγέννησιν, ἀλλὰ πνευ ματικὴν· οὐκ ηδυνήθη ταύτην νοῆσαι, καὶ νοεῖ σαρκικήν· καὶ εἰκότως ἀπορεῖ, καὶ ζητεῖ τὸν τρόπον. Απεκρίθη – Θεοῦ. Σαφηνίζει μὲν τὸν τρόπον, λέγων, ὅτι ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, δηλαδή τοῦ ἁγίου· οὔπω δὲ τέλεον, ἵνα προσεκτικώτερος ο έρω τῶν γένηται. Πολλάκις γὰρ τὸ ἀσαφὲς ἐγείρει τὴν διάνοιαν, καὶ περιεργότερον καὶ σπουδαῖον ἀπεργάσεται τὴν ἀκρατήν. Ὁ μὲν οὖν Νικόδημος ἀδύνατον ἔλεγε τὴν ἀναγέννησιν· ὁ δὲ Χριστὸς καὶ εξέδρα δυνατὴν, καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀναγ καίαν, ὡς μηδὲ δύνασθαί τινα χωρὶς αὐτῆς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. [Τὸ δὲ Εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ,] ἢ τὸ γνῶναι τὴν ἀξίαν καὶ μεγαλειότητα αὐτοῦ δηλοῖ νῦν ἢ τὸ τυχεῖν τῆς ἀπολαύσεως τῆς θείας. Ο λόγος δὲ περὶ τῶν μετὰ τὸ βαπτισθῆναι τὸν Χριστόν. Έκτοτε γὰρ ἡ ἀναγέννησις ήρξατο. Λοιπὸν οὖν καὶ οἱ ἀπόστολοι ἀνεγεννήθησαν, δι' ὕδατος μὲν παρὰ Ἰωάννου, διὰ Πνεύματος δὲ, ὅτε ἐπετοίτησεν αὐτοῖς ἐν εἴδει πυρίνων γλωσσών. Γράφουσι δέ τινες ἐγγίζοντες τοῖς χρόνοις τῶν ἀποστόλων, ὅτι ὁ μὲν Χριστό; ἐβάπτισε τὸν Πέτρον καὶ τὴν Θεοτόκον, ὁ δὲ Πέτρος πάντας τοὺς ἀποστόλους. Τὸ — ἐστίν. Οὐ σαρκική ἐστιν ἡ γέννησις, φησὶν, ἀλλὰ πνευματική· Τὸ μὲν γὰρ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς σαρκικόν ἐστι γέννημα· τὸ δὲ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνευματικόν ἐστι γέννημα. Λοι πὴν οὖν ἡ μὲν σαρκικὴ γέννησις, αἰσθητή ἐστιν, ἡ δὲ πνευματικὴ νοητή. Καὶ οὐ χρὴ αἰσθητῶ; ἐξετάζειν τὸ νοητίν, οὐδὲ ἀνθρωπίνως τὸ θεῖον πράγμα. Ἐπει γὰρ ἡ πρώτη γέννησις ἠχρειώθη, δευτέρα δέδοται ἀναγέννησι;, ὑψηλοτέρα τε καὶ τιμιωτέρα. Θεοῦ ἔρω γον ἡ πρώτη • Θεοῦ ἔργον καὶ ἡ δευτέρα· Θεὸς γὰρ τὸ Πνεῦμα. Οταν οὖν ἀκούῃς ὅτι τὸ Πνεῦμα ἀναγεννά, μὴ ζήτει τὸν τρόπον. Εἰ γὰρ ἀκατάληπτος ἡ ἐν τῇ μήτρα διάπλασις, ἀκαταληπτοτέρα πάντως ἡ ἐν τῷ ὕδατι. Καὶ εἰ περὶ ἐκείνης οὐκ ἀμφιβάλλομεν, τῇ παντοδυνάμῳ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ πιστεύοντες, πολλῷ μᾶλλον τοῦτο χρὴ ποιεῖν περὶ ταύτης. Ωσπερ δὲ ἐν ἀρχῇ ὑπέκειτο στοιχεῖον ἡ γῆ, τὸ πᾶν δὲ τοῦ διαπλάττοντος ἦν· οὕτω καὶ νῦν ὑπό κειται στοιχεῖον τὸ ὕδωρ· τὸ πᾶν δὲ τοῦ Πνεύ ματός ἐστιν. Ἐὰν ἐρωτήσῃς με, Διατί νῦν τὸ ὕδωρ, ἀντεπερωτήσω σε, Διατί τότε ἡ γῆ; Καὶ γὰρ ἐδύνατο καὶ δίχα Inclusa omittit B. CAP. III. Vers. 4. Dicit nasci? Quid hoc, Nicodeme? Rabbi ipsum vocas, et a Deo venisse dicis, nec tamen credis quæ dicit? Ο Judaicam crassitudinem! Audivit regenerationem, sed spiritualem; non potuit hanc concipere, sed carnalen intelligit, et merito dubitat, modumque sciscilatur. Dei. Modum manifestat Vers. 5. Respondit dicens, quod ex aqua et Spiritu, videlicet sancto; non tamen clare hoc dicit, quo attentius interrogaret. Sepius enim occulte (u) mentem excitat, ut diligentiorem ac curiosiorem reddat auditorem. Nicodemus siquidem impossibilem dicebat regenerationem Christus vero omnino possibilem: nec id solum sed et nccessariam; adeo ut sine ca regnum Dei nullus possit intrare, hoc est ejus dignitatem ac magnitudinem cognoscere, aut divinam attingere fruitionen. Intelligitur autein verbum de his, qui post Christum baptizatum fuerunt. Reliquum est igitur, ut et apostoli regenerati sint per aquam sane a Joanne, per Spiritum vero, quia ad eos in specie ignitarum advenit linguarum. Scribunt autein quidam apostolorum temporibus proximi, quod Christus Petrum ac Virginem Matrem baptizaverit, Petrus vero reliquos omnes apostolos. Vers. 6. Quod - est. Non carnalis, inquit generatio est, sed spiritualis; nam quod ex carne natum est, carnalis est progenies: quod autem natum est ex Spiritu, spiritualis generatio est. Carnalis itaqne nativitas est sensibilis, spiritualis vero, intellectua– lis. Nec oportet, quod intellectuale est, sensibiliter indagare neque humano modo opus, quol divinum est; siquidem ex quo prior generatio facta est inutilis, data est secunda regeneratio excelsior et honorabilior, Dei opus est prior; Dei opus est etiam posterior; Deus enim Spiritus est. Cum igitur audieris quod Spiritus regenerat, ne modum quæras. Nam si incomprehensibilis est in utero formatio, longe incomprehensibilior est quæ in aqua ſit: quod si de illa non ambigimus, omnipotenti Dci sapientiæ credentes, de hac multo magis credere oportet. Sicut autem in prima hominis formatione subservivit terræ elementum, cum nuiversa in ma· nu essent Creatoris, ita et nunc subservivit aquæ elementum, cum universa sint in voluntate Spirilus. Quod si me interroges, Quare nunc aqua: e diverso te interrogabo, Quare tunc terra? Polerzt Variæ lectiones et notæ. Papias fortasse, aut Origenes, ex narratione sanctarum velularum. (*) Occulte. Forte occulta scu obscura. Εt mox, excitant. PATROL. GR. CXXIX.

Λέγει γεννηθῆναι; Τί τοῦτο, Νικόδημε; Ραβδὶ αὐτὸν καλεῖς, καὶ ἀπὸ Θεοῦ ἐληλυθέναι λέο γεις, καὶ οὐ πιστεύεις οἷς λέγει; Βαβαὶ τῆς Ἰουδαί κῆς παχύτητος! Ηκουσεν ἀναγέννησιν, ἀλλὰ πνευ ματικὴν· οὐκ ηδυνήθη ταύτην νοῆσαι, καὶ νοεῖ σαρκικήν· καὶ εἰκότως ἀπορεῖ, καὶ ζητεῖ τὸν τρόπον. Απεκρίθη – Θεοῦ. Σαφηνίζει μὲν τὸν τρόπον, λέγων, ὅτι ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, δηλαδή τοῦ ἁγίου· οὔπω δὲ τέλεον, ἵνα προσεκτικώτερος ο έρω τῶν γένηται. Πολλάκις γὰρ τὸ ἀσαφὲς ἐγείρει τὴν διάνοιαν, καὶ περιεργότερον καὶ σπουδαῖον ἀπεργάσεται τὴν ἀκρατήν. Ὁ μὲν οὖν Νικόδημος ἀδύνατον ἔλεγε τὴν ἀναγέννησιν· ὁ δὲ Χριστὸς καὶ εξέδρα δυνατὴν, καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀναγ καίαν, ὡς μηδὲ δύνασθαί τινα χωρὶς αὐτῆς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. [Τὸ δὲ Εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ,] ἢ τὸ γνῶναι τὴν ἀξίαν καὶ μεγαλειότητα αὐτοῦ δηλοῖ νῦν ἢ τὸ τυχεῖν τῆς ἀπολαύσεως τῆς θείας. Ο λόγος δὲ περὶ τῶν μετὰ τὸ βαπτισθῆναι τὸν Χριστόν. Έκτοτε γὰρ ἡ ἀναγέννησις ήρξατο. Λοιπὸν οὖν καὶ οἱ ἀπόστολοι ἀνεγεννήθησαν, δι' ὕδατος μὲν παρὰ Ἰωάννου, διὰ Πνεύματος δὲ, ὅτε ἐπετοίτησεν αὐτοῖς ἐν εἴδει πυρίνων γλωσσών. Γράφουσι δέ τινες ἐγγίζοντες τοῖς χρόνοις τῶν ἀποστόλων, ὅτι ὁ μὲν Χριστό; ἐβάπτισε τὸν Πέτρον καὶ τὴν Θεοτόκον, ὁ δὲ Πέτρος πάντας τοὺς ἀποστόλους. Τὸ — ἐστίν. Οὐ σαρκική ἐστιν ἡ γέννησις, φησὶν, ἀλλὰ πνευματική· Τὸ μὲν γὰρ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς σαρκικόν ἐστι γέννημα· τὸ δὲ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνευματικόν ἐστι γέννημα. Λοι πὴν οὖν ἡ μὲν σαρκικὴ γέννησις, αἰσθητή ἐστιν, ἡ δὲ πνευματικὴ νοητή. Καὶ οὐ χρὴ αἰσθητῶ; ἐξετάζειν τὸ νοητίν, οὐδὲ ἀνθρωπίνως τὸ θεῖον πράγμα. Ἐπει γὰρ ἡ πρώτη γέννησις ἠχρειώθη, δευτέρα δέδοται ἀναγέννησι;, ὑψηλοτέρα τε καὶ τιμιωτέρα. Θεοῦ ἔρω γον ἡ πρώτη • Θεοῦ ἔργον καὶ ἡ δευτέρα· Θεὸς γὰρ τὸ Πνεῦμα. Οταν οὖν ἀκούῃς ὅτι τὸ Πνεῦμα ἀναγεννά, μὴ ζήτει τὸν τρόπον. Εἰ γὰρ ἀκατάληπτος ἡ ἐν τῇ μήτρα διάπλασις, ἀκαταληπτοτέρα πάντως ἡ ἐν τῷ ὕδατι. Καὶ εἰ περὶ ἐκείνης οὐκ ἀμφιβάλλομεν, τῇ παντοδυνάμῳ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ πιστεύοντες, πολλῷ μᾶλλον τοῦτο χρὴ ποιεῖν περὶ ταύτης. Ωσπερ δὲ ἐν ἀρχῇ ὑπέκειτο στοιχεῖον ἡ γῆ, τὸ πᾶν δὲ τοῦ διαπλάττοντος ἦν· οὕτω καὶ νῦν ὑπό κειται στοιχεῖον τὸ ὕδωρ· τὸ πᾶν δὲ τοῦ Πνεύ ματός ἐστιν. Ἐὰν ἐρωτήσῃς με, Διατί νῦν τὸ ὕδωρ, ἀντεπερωτήσω σε, Διατί τότε ἡ γῆ; Καὶ γὰρ ἐδύνατο καὶ δίχα Inclusa omittit B. CAP. III. Vers. 4. Dicit nasci? Quid hoc, Nicodeme? Rabbi ipsum vocas, et a Deo venisse dicis, nec tamen credis quæ dicit? Ο Judaicam crassitudinem! Audivit regenerationem, sed spiritualem; non potuit hanc concipere, sed carnalen intelligit, et merito dubitat, modumque sciscilatur. Dei. Modum manifestat Vers. 5. Respondit dicens, quod ex aqua et Spiritu, videlicet sancto; non tamen clare hoc dicit, quo attentius interrogaret. Sepius enim occulte (u) mentem excitat, ut diligentiorem ac curiosiorem reddat auditorem. Nicodemus siquidem impossibilem dicebat regenerationem Christus vero omnino possibilem: nec id solum sed et nccessariam; adeo ut sine ca regnum Dei nullus possit intrare, hoc est ejus dignitatem ac magnitudinem cognoscere, aut divinam attingere fruitionen. Intelligitur autein verbum de his, qui post Christum baptizatum fuerunt. Reliquum est igitur, ut et apostoli regenerati sint per aquam sane a Joanne, per Spiritum vero, quia ad eos in specie ignitarum advenit linguarum. Scribunt autein quidam apostolorum temporibus proximi, quod Christus Petrum ac Virginem Matrem baptizaverit, Petrus vero reliquos omnes apostolos. Vers. 6. Quod - est. Non carnalis, inquit generatio est, sed spiritualis; nam quod ex carne natum est, carnalis est progenies: quod autem natum est ex Spiritu, spiritualis generatio est. Carnalis itaqne nativitas est sensibilis, spiritualis vero, intellectua– lis. Nec oportet, quod intellectuale est, sensibiliter indagare neque humano modo opus, quol divinum est; siquidem ex quo prior generatio facta est inutilis, data est secunda regeneratio excelsior et honorabilior, Dei opus est prior; Dei opus est etiam posterior; Deus enim Spiritus est. Cum igitur audieris quod Spiritus regenerat, ne modum quæras. Nam si incomprehensibilis est in utero formatio, longe incomprehensibilior est quæ in aqua ſit: quod si de illa non ambigimus, omnipotenti Dci sapientiæ credentes, de hac multo magis credere oportet. Sicut autem in prima hominis formatione subservivit terræ elementum, cum nuiversa in ma· nu essent Creatoris, ita et nunc subservivit aquæ elementum, cum universa sint in voluntate Spirilus. Quod si me interroges, Quare nunc aqua: e diverso te interrogabo, Quare tunc terra? Polerzt Variæ lectiones et notæ. Papias fortasse, aut Origenes, ex narratione sanctarum velularum. (*) Occulte. Forte occulta scu obscura. Εt mox, excitant. PATROL. GR. CXXIX.

Λέγει γεννηθῆναι; Τί τοῦτο, Νικόδημε; Ραβδὶ αὐτὸν καλεῖς, καὶ ἀπὸ Θεοῦ ἐληλυθέναι λέο γεις, καὶ οὐ πιστεύεις οἷς λέγει; Βαβαὶ τῆς Ἰουδαί κῆς παχύτητος! Ηκουσεν ἀναγέννησιν, ἀλλὰ πνευ ματικὴν· οὐκ ηδυνήθη ταύτην νοῆσαι, καὶ νοεῖ σαρκικήν· καὶ εἰκότως ἀπορεῖ, καὶ ζητεῖ τὸν τρόπον. Απεκρίθη – Θεοῦ. Σαφηνίζει μὲν τὸν τρόπον, λέγων, ὅτι ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, δηλαδή τοῦ ἁγίου· οὔπω δὲ τέλεον, ἵνα προσεκτικώτερος ο έρω τῶν γένηται. Πολλάκις γὰρ τὸ ἀσαφὲς ἐγείρει τὴν διάνοιαν, καὶ περιεργότερον καὶ σπουδαῖον ἀπεργάσεται τὴν ἀκρατήν. Ὁ μὲν οὖν Νικόδημος ἀδύνατον ἔλεγε τὴν ἀναγέννησιν· ὁ δὲ Χριστὸς καὶ εξέδρα δυνατὴν, καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀναγ καίαν, ὡς μηδὲ δύνασθαί τινα χωρὶς αὐτῆς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. [Τὸ δὲ Εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ,] ἢ τὸ γνῶναι τὴν ἀξίαν καὶ μεγαλειότητα αὐτοῦ δηλοῖ νῦν ἢ τὸ τυχεῖν τῆς ἀπολαύσεως τῆς θείας. Ο λόγος δὲ περὶ τῶν μετὰ τὸ βαπτισθῆναι τὸν Χριστόν. Έκτοτε γὰρ ἡ ἀναγέννησις ήρξατο. Λοιπὸν οὖν καὶ οἱ ἀπόστολοι ἀνεγεννήθησαν, δι' ὕδατος μὲν παρὰ Ἰωάννου, διὰ Πνεύματος δὲ, ὅτε ἐπετοίτησεν αὐτοῖς ἐν εἴδει πυρίνων γλωσσών. Γράφουσι δέ τινες ἐγγίζοντες τοῖς χρόνοις τῶν ἀποστόλων, ὅτι ὁ μὲν Χριστό; ἐβάπτισε τὸν Πέτρον καὶ τὴν Θεοτόκον, ὁ δὲ Πέτρος πάντας τοὺς ἀποστόλους. Τὸ — ἐστίν. Οὐ σαρκική ἐστιν ἡ γέννησις, φησὶν, ἀλλὰ πνευματική· Τὸ μὲν γὰρ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς σαρκικόν ἐστι γέννημα· τὸ δὲ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνευματικόν ἐστι γέννημα. Λοι πὴν οὖν ἡ μὲν σαρκικὴ γέννησις, αἰσθητή ἐστιν, ἡ δὲ πνευματικὴ νοητή. Καὶ οὐ χρὴ αἰσθητῶ; ἐξετάζειν τὸ νοητίν, οὐδὲ ἀνθρωπίνως τὸ θεῖον πράγμα. Ἐπει γὰρ ἡ πρώτη γέννησις ἠχρειώθη, δευτέρα δέδοται ἀναγέννησι;, ὑψηλοτέρα τε καὶ τιμιωτέρα. Θεοῦ ἔρω γον ἡ πρώτη • Θεοῦ ἔργον καὶ ἡ δευτέρα· Θεὸς γὰρ τὸ Πνεῦμα. Οταν οὖν ἀκούῃς ὅτι τὸ Πνεῦμα ἀναγεννά, μὴ ζήτει τὸν τρόπον. Εἰ γὰρ ἀκατάληπτος ἡ ἐν τῇ μήτρα διάπλασις, ἀκαταληπτοτέρα πάντως ἡ ἐν τῷ ὕδατι. Καὶ εἰ περὶ ἐκείνης οὐκ ἀμφιβάλλομεν, τῇ παντοδυνάμῳ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ πιστεύοντες, πολλῷ μᾶλλον τοῦτο χρὴ ποιεῖν περὶ ταύτης. Ωσπερ δὲ ἐν ἀρχῇ ὑπέκειτο στοιχεῖον ἡ γῆ, τὸ πᾶν δὲ τοῦ διαπλάττοντος ἦν· οὕτω καὶ νῦν ὑπό κειται στοιχεῖον τὸ ὕδωρ· τὸ πᾶν δὲ τοῦ Πνεύ ματός ἐστιν. Ἐὰν ἐρωτήσῃς με, Διατί νῦν τὸ ὕδωρ, ἀντεπερωτήσω σε, Διατί τότε ἡ γῆ; Καὶ γὰρ ἐδύνατο καὶ δίχα Inclusa omittit B. CAP. III. Vers. 4. Dicit nasci? Quid hoc, Nicodeme? Rabbi ipsum vocas, et a Deo venisse dicis, nec tamen credis quæ dicit? Ο Judaicam crassitudinem! Audivit regenerationem, sed spiritualem; non potuit hanc concipere, sed carnalen intelligit, et merito dubitat, modumque sciscilatur. Dei. Modum manifestat Vers. 5. Respondit dicens, quod ex aqua et Spiritu, videlicet sancto; non tamen clare hoc dicit, quo attentius interrogaret. Sepius enim occulte (u) mentem excitat, ut diligentiorem ac curiosiorem reddat auditorem. Nicodemus siquidem impossibilem dicebat regenerationem Christus vero omnino possibilem: nec id solum sed et nccessariam; adeo ut sine ca regnum Dei nullus possit intrare, hoc est ejus dignitatem ac magnitudinem cognoscere, aut divinam attingere fruitionen. Intelligitur autein verbum de his, qui post Christum baptizatum fuerunt. Reliquum est igitur, ut et apostoli regenerati sint per aquam sane a Joanne, per Spiritum vero, quia ad eos in specie ignitarum advenit linguarum. Scribunt autein quidam apostolorum temporibus proximi, quod Christus Petrum ac Virginem Matrem baptizaverit, Petrus vero reliquos omnes apostolos. Vers. 6. Quod - est. Non carnalis, inquit generatio est, sed spiritualis; nam quod ex carne natum est, carnalis est progenies: quod autem natum est ex Spiritu, spiritualis generatio est. Carnalis itaqne nativitas est sensibilis, spiritualis vero, intellectua– lis. Nec oportet, quod intellectuale est, sensibiliter indagare neque humano modo opus, quol divinum est; siquidem ex quo prior generatio facta est inutilis, data est secunda regeneratio excelsior et honorabilior, Dei opus est prior; Dei opus est etiam posterior; Deus enim Spiritus est. Cum igitur audieris quod Spiritus regenerat, ne modum quæras. Nam si incomprehensibilis est in utero formatio, longe incomprehensibilior est quæ in aqua ſit: quod si de illa non ambigimus, omnipotenti Dci sapientiæ credentes, de hac multo magis credere oportet. Sicut autem in prima hominis formatione subservivit terræ elementum, cum nuiversa in ma· nu essent Creatoris, ita et nunc subservivit aquæ elementum, cum universa sint in voluntate Spirilus. Quod si me interroges, Quare nunc aqua: e diverso te interrogabo, Quare tunc terra? Polerzt Variæ lectiones et notæ. Papias fortasse, aut Origenes, ex narratione sanctarum velularum. (*) Occulte. Forte occulta scu obscura. Εt mox, excitant. PATROL. GR. CXXIX.

Λέγει γεννηθῆναι; Τί τοῦτο, Νικόδημε; Ραβδὶ αὐτὸν καλεῖς, καὶ ἀπὸ Θεοῦ ἐληλυθέναι λέο γεις, καὶ οὐ πιστεύεις οἷς λέγει; Βαβαὶ τῆς Ἰουδαί κῆς παχύτητος! Ηκουσεν ἀναγέννησιν, ἀλλὰ πνευ ματικὴν· οὐκ ηδυνήθη ταύτην νοῆσαι, καὶ νοεῖ σαρκικήν· καὶ εἰκότως ἀπορεῖ, καὶ ζητεῖ τὸν τρόπον. Απεκρίθη – Θεοῦ. Σαφηνίζει μὲν τὸν τρόπον, λέγων, ὅτι ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, δηλαδή τοῦ ἁγίου· οὔπω δὲ τέλεον, ἵνα προσεκτικώτερος ο έρω τῶν γένηται. Πολλάκις γὰρ τὸ ἀσαφὲς ἐγείρει τὴν διάνοιαν, καὶ περιεργότερον καὶ σπουδαῖον ἀπεργάσεται τὴν ἀκρατήν. Ὁ μὲν οὖν Νικόδημος ἀδύνατον ἔλεγε τὴν ἀναγέννησιν· ὁ δὲ Χριστὸς καὶ εξέδρα δυνατὴν, καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀναγ καίαν, ὡς μηδὲ δύνασθαί τινα χωρὶς αὐτῆς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. [Τὸ δὲ Εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ,] ἢ τὸ γνῶναι τὴν ἀξίαν καὶ μεγαλειότητα αὐτοῦ δηλοῖ νῦν ἢ τὸ τυχεῖν τῆς ἀπολαύσεως τῆς θείας. Ο λόγος δὲ περὶ τῶν μετὰ τὸ βαπτισθῆναι τὸν Χριστόν. Έκτοτε γὰρ ἡ ἀναγέννησις ήρξατο. Λοιπὸν οὖν καὶ οἱ ἀπόστολοι ἀνεγεννήθησαν, δι' ὕδατος μὲν παρὰ Ἰωάννου, διὰ Πνεύματος δὲ, ὅτε ἐπετοίτησεν αὐτοῖς ἐν εἴδει πυρίνων γλωσσών. Γράφουσι δέ τινες ἐγγίζοντες τοῖς χρόνοις τῶν ἀποστόλων, ὅτι ὁ μὲν Χριστό; ἐβάπτισε τὸν Πέτρον καὶ τὴν Θεοτόκον, ὁ δὲ Πέτρος πάντας τοὺς ἀποστόλους. Τὸ — ἐστίν. Οὐ σαρκική ἐστιν ἡ γέννησις, φησὶν, ἀλλὰ πνευματική· Τὸ μὲν γὰρ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς σαρκικόν ἐστι γέννημα· τὸ δὲ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνευματικόν ἐστι γέννημα. Λοι πὴν οὖν ἡ μὲν σαρκικὴ γέννησις, αἰσθητή ἐστιν, ἡ δὲ πνευματικὴ νοητή. Καὶ οὐ χρὴ αἰσθητῶ; ἐξετάζειν τὸ νοητίν, οὐδὲ ἀνθρωπίνως τὸ θεῖον πράγμα. Ἐπει γὰρ ἡ πρώτη γέννησις ἠχρειώθη, δευτέρα δέδοται ἀναγέννησι;, ὑψηλοτέρα τε καὶ τιμιωτέρα. Θεοῦ ἔρω γον ἡ πρώτη • Θεοῦ ἔργον καὶ ἡ δευτέρα· Θεὸς γὰρ τὸ Πνεῦμα. Οταν οὖν ἀκούῃς ὅτι τὸ Πνεῦμα ἀναγεννά, μὴ ζήτει τὸν τρόπον. Εἰ γὰρ ἀκατάληπτος ἡ ἐν τῇ μήτρα διάπλασις, ἀκαταληπτοτέρα πάντως ἡ ἐν τῷ ὕδατι. Καὶ εἰ περὶ ἐκείνης οὐκ ἀμφιβάλλομεν, τῇ παντοδυνάμῳ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ πιστεύοντες, πολλῷ μᾶλλον τοῦτο χρὴ ποιεῖν περὶ ταύτης. Ωσπερ δὲ ἐν ἀρχῇ ὑπέκειτο στοιχεῖον ἡ γῆ, τὸ πᾶν δὲ τοῦ διαπλάττοντος ἦν· οὕτω καὶ νῦν ὑπό κειται στοιχεῖον τὸ ὕδωρ· τὸ πᾶν δὲ τοῦ Πνεύ ματός ἐστιν. Ἐὰν ἐρωτήσῃς με, Διατί νῦν τὸ ὕδωρ, ἀντεπερωτήσω σε, Διατί τότε ἡ γῆ; Καὶ γὰρ ἐδύνατο καὶ δίχα Inclusa omittit B. CAP. III. Vers. 4. Dicit nasci? Quid hoc, Nicodeme? Rabbi ipsum vocas, et a Deo venisse dicis, nec tamen credis quæ dicit? Ο Judaicam crassitudinem! Audivit regenerationem, sed spiritualem; non potuit hanc concipere, sed carnalen intelligit, et merito dubitat, modumque sciscilatur. Dei. Modum manifestat Vers. 5. Respondit dicens, quod ex aqua et Spiritu, videlicet sancto; non tamen clare hoc dicit, quo attentius interrogaret. Sepius enim occulte (u) mentem excitat, ut diligentiorem ac curiosiorem reddat auditorem. Nicodemus siquidem impossibilem dicebat regenerationem Christus vero omnino possibilem: nec id solum sed et nccessariam; adeo ut sine ca regnum Dei nullus possit intrare, hoc est ejus dignitatem ac magnitudinem cognoscere, aut divinam attingere fruitionen. Intelligitur autein verbum de his, qui post Christum baptizatum fuerunt. Reliquum est igitur, ut et apostoli regenerati sint per aquam sane a Joanne, per Spiritum vero, quia ad eos in specie ignitarum advenit linguarum. Scribunt autein quidam apostolorum temporibus proximi, quod Christus Petrum ac Virginem Matrem baptizaverit, Petrus vero reliquos omnes apostolos. Vers. 6. Quod - est. Non carnalis, inquit generatio est, sed spiritualis; nam quod ex carne natum est, carnalis est progenies: quod autem natum est ex Spiritu, spiritualis generatio est. Carnalis itaqne nativitas est sensibilis, spiritualis vero, intellectua– lis. Nec oportet, quod intellectuale est, sensibiliter indagare neque humano modo opus, quol divinum est; siquidem ex quo prior generatio facta est inutilis, data est secunda regeneratio excelsior et honorabilior, Dei opus est prior; Dei opus est etiam posterior; Deus enim Spiritus est. Cum igitur audieris quod Spiritus regenerat, ne modum quæras. Nam si incomprehensibilis est in utero formatio, longe incomprehensibilior est quæ in aqua ſit: quod si de illa non ambigimus, omnipotenti Dci sapientiæ credentes, de hac multo magis credere oportet. Sicut autem in prima hominis formatione subservivit terræ elementum, cum nuiversa in ma· nu essent Creatoris, ita et nunc subservivit aquæ elementum, cum universa sint in voluntate Spirilus. Quod si me interroges, Quare nunc aqua: e diverso te interrogabo, Quare tunc terra? Polerzt Variæ lectiones et notæ. Papias fortasse, aut Origenes, ex narratione sanctarum velularum. (*) Occulte. Forte occulta scu obscura. Εt mox, excitant. PATROL. GR. CXXIX.

siquidem sine terra Geri homo. Nam et qnod sine 4 γῆς ποιῆσαι τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ὅτι μὲν ὁ Θεὸς οὐδὲν verbo (p) nihil facial Deus conâteor: et quod solus omnium verba (+) exacte novit, et dico el credendum suadeo. Quod autem in carnali generatione est uterus, hoc in spirituali est aqua: sed ibi quidem ad generåtionem opus est tempore, hic autem non ita: quia carnalia in tempore perfectionem assumunt, spiritualia vero statim perfecta creantur. Perfectum itaque verbum (y) per aquæ ministerium soli Deo manifestum est: hoc autem a sanctis Patribus atcunque comprehensum est, quia divina in eo signa adimplentur, sepultura videlicet ac resurrectio. In eo namque tanquam in quodamn sepulcro, capito mergimur, vetusque homo sepelitur ac demergitur: deinde cum exsili..us, novus resurgit et ostenditur. Quemadmodum enim nobis facile est demergi et exsilire, ita Deo facile est veterem hominem sepelire norumque excitare. Hoc autem tertium fit, ut scias potentiam Patris et Filii ac Spiritus sancti omnia efficere. ποιεῖ χωρὶς λόγου συνομολογώ· ὅτι δὲ τοὺς λόγους πάντων μόνος οἶδεν αὐτὸς ἀκριβῶς, καὶ λέγω και πείθω Οπερ δὲ ἐπὶ τῆς σαρκικῆς γεννήσεως ή μέτρα, τοῦτο ἐπὶ τῆς πνευματικῆς τὸ ὕδωρ. Αλλ' ἐκεῖ μὲν τὸ γεννώμενον χρόνου δεῖται, ἐνταῦθα δὲ οὐχ οὕτως· διότι τὰ μὲν σαρκικά χρόνῳ προσλα βάνει τὸ τέλειον· τὰ δὲ πνευματικὰ τέλεια ἐξ ἀρχῆ; διαπλάττεται. Ὁ μὲν οὖν ἀκριβὴ; λόγος τῆς χρεία; τοῦ ὕδατος, μόνῳ τῷ Θεῷ δῆλος· ὁ δὲ καταληπτές ταῖς θείοις Πατράσιν οὗτος· ἔτι θεῖα τελεῖται ἐν αὐτῷ σύμβολα, ταφὴ καὶ ἀνάστασις. Καθάπερ γὰρ ἔν τ.νι τάξη καταδυνόντων ἡμῶν τὰς κεφαλὰς ἐν αὐτῷ. ὁ παλαιὸς ἄνθρωπος θάπτεται καὶ καταποντίζεται εἶτα ἀνανευόντων ἡμῶν, ὁ καινὸς ἀνίσταται και αναδείκνυται. Ωσπερ γὰρ εὔκολον ἡμῖν καταδύναι καὶ ἀνανεῦσαι· οὕτως εὐχερές τῷ Θεῷ θάψαι τὸν παλαιὸν, καὶ ἀναστῆσαι τὸν νέον. Τρίτον δὲ τοῦτο γίνεται, ἵνα μάθης ότι δύναμις Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ Αγίου Πνεύματος τὰ πάντα ποιεί. Αποροῦσι δέ τινες, ὅτι εἰ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνεῦμά ἐστι, πνεῦμα ἄρα ἡ τοῦ Χριστοῦ σάρξ. Περὶ γὰρ τῆς Παρθένου λέγων ὁ ἄγγελος εἴρηκεν· ὅτι τὸ ἐν αὐτῇ γεννηθέν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου. Πρὸς οὓς λέγομεν ὅτι τοῦτο εἶπε διδάσκων ὅτι οὐκ ἐξ ἀνδρό; ἐστιν, οὐ μὴν ὅτι οὐδ' ἐκ γυναικός. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος, Γενόμενον ἐκ γυναικός. Εἰ δ᾽ ἐκ γυναικός, ἄρα ἐκ σαρκός Dubitant autem quidam. Nam si quod natum est ex Spiritu, spiritus est, Christi certe caro spiriins erit. De Virgine enim dicit angelus: Quod in ea natum est, a Spiritu sancto est s. Quibus nos dicimus, quod hoc dixerit docens quod a viro non essel, non quia esset a mullere (s). Dicit enim Apos tolus Factum ex muliere ", caro videlicet de carne. Natus est ergo a carne virginea, ne ab humana natura esset alienus. Nam si et hoc facto quidam σάρξ. Ἐκ τῆς σαρκὸς οὖν τῆς παρθενικῆς ἐγεννήθη, non credunt incarnatum, quomodo in impietatem non cecidissent, si ita factum non esset? In Virgine ergo natus est a Spiritu sancto, sive supernaturaliter, quia non a viro. Nam hoc significat, quod dicitur, & Spiritu sancto. Vers. 7. Non superne. Videns eum nondum crassitudine divelli sed turbari, primum reprimit: deinde facili conatu hunc ad exemplum ducit sensibile, propter illius imbecillitatem, et medium inter corpoream crassitudinem et incorpo ream subtilitatem: ut hinc mentem ejus reducat. Dicit ergo: Vers. 8. Spiritus· spiritu. Spiritum dicit nunc ventum. Est autein intentio ejusmodi: Sicut venss Matth. 1, 20. * Galat. 1V, 4. ἵνα μὴ ἀλλότριος τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως εἴη. Εἰ γὰρ, καὶ τούτου γενομένου, τινὲς διαπιστοῦσιν ὅτι σεσάρκωται, ποῦ οὐκ ἂν ἐξέπεσον ἀσεβείας, εἰ μὴ τοῦτο γέγονεν; Ἐν τῇ Παρθένῳ δὲ ἐγεννήθη. ἐκ Πνεύματος αγίου, ήγουν ὑπερφυώς, διὰ τὸ μὴ ἐξ ἀνδρός. Τοῦτο γὰρ δηλοί, τὸ 'Εκ Πνεύ ματος ἀγκυ. Μὴ - ἄνωθεν. Ἰδὼν αὐτὸν οὔπω τῆς παχύτητας ἀφιστάμενον, ἀλλ᾽ ἔτι. θορυβούμενον, καταστέλλει πρῶτον· εἶτα εὐμηχάνως ἐπὶ παράδειγμα φέρει τοῦτον· αἰσθητὸν μὲν, διὰ τὴν ἀσθένειαν αὐτοῦ· μέσον δὲ σωματικῆς παχύτητος καὶ ἀσωμάτου λεπτότητος, ἵνα ἐντεῦθεν ἀναγάγῃ τὴν αὐτοῦ διάνοιαν. Φησί γάρ· Τὸ πνεῦμα — πνεύματος. Πνεύμα νῦν τὸν ἄν: μον λέγει. Εστι δὲ ὁ σκοπός τοιοῦτος, ὅτι Ὥσπερ Varia lectiones et notæ. Ita etiam Hentenius. Alias conjici possit πείθομαι, credo. Sic dedi, pro καταδυόντων. Atque ita mox. Εκ Πνεύματος. Α. Ἐκ τοῦ Πατρός Β. 'Εστίν abest A. Perpetua est confusio in_codicibus vocabu lorum γεννώμενος et γενόμενος. Ergo hic etiam γεν (*) Sine verbo. Sine ratione. Verba. 1πιο, rationes, causas. (y) Perfectum verbum. Certa ratio. νώμενον legendum videtur. Γενόμενον editum est etiam apud Chrysost. tom. VI, p. 51 B. Sed ibi quoque nexus videtur postulare γεννώμενον. Επ terum recte de Christo dicitur γεννώμενος et γενά μενος, uti γέννησις, γένεσις. Οὖν, pro γάρ Α, ut interpres. Non quia esset a muliere. Neque tamen, quod nee ex muliere.

siquidem sine terra Geri homo. Nam et qnod sine 4 γῆς ποιῆσαι τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ὅτι μὲν ὁ Θεὸς οὐδὲν verbo (p) nihil facial Deus conâteor: et quod solus omnium verba (+) exacte novit, et dico el credendum suadeo. Quod autem in carnali generatione est uterus, hoc in spirituali est aqua: sed ibi quidem ad generåtionem opus est tempore, hic autem non ita: quia carnalia in tempore perfectionem assumunt, spiritualia vero statim perfecta creantur. Perfectum itaque verbum (y) per aquæ ministerium soli Deo manifestum est: hoc autem a sanctis Patribus atcunque comprehensum est, quia divina in eo signa adimplentur, sepultura videlicet ac resurrectio. In eo namque tanquam in quodamn sepulcro, capito mergimur, vetusque homo sepelitur ac demergitur: deinde cum exsili..us, novus resurgit et ostenditur. Quemadmodum enim nobis facile est demergi et exsilire, ita Deo facile est veterem hominem sepelire norumque excitare. Hoc autem tertium fit, ut scias potentiam Patris et Filii ac Spiritus sancti omnia efficere. ποιεῖ χωρὶς λόγου συνομολογώ· ὅτι δὲ τοὺς λόγους πάντων μόνος οἶδεν αὐτὸς ἀκριβῶς, καὶ λέγω και πείθω Οπερ δὲ ἐπὶ τῆς σαρκικῆς γεννήσεως ή μέτρα, τοῦτο ἐπὶ τῆς πνευματικῆς τὸ ὕδωρ. Αλλ' ἐκεῖ μὲν τὸ γεννώμενον χρόνου δεῖται, ἐνταῦθα δὲ οὐχ οὕτως· διότι τὰ μὲν σαρκικά χρόνῳ προσλα βάνει τὸ τέλειον· τὰ δὲ πνευματικὰ τέλεια ἐξ ἀρχῆ; διαπλάττεται. Ὁ μὲν οὖν ἀκριβὴ; λόγος τῆς χρεία; τοῦ ὕδατος, μόνῳ τῷ Θεῷ δῆλος· ὁ δὲ καταληπτές ταῖς θείοις Πατράσιν οὗτος· ἔτι θεῖα τελεῖται ἐν αὐτῷ σύμβολα, ταφὴ καὶ ἀνάστασις. Καθάπερ γὰρ ἔν τ.νι τάξη καταδυνόντων ἡμῶν τὰς κεφαλὰς ἐν αὐτῷ. ὁ παλαιὸς ἄνθρωπος θάπτεται καὶ καταποντίζεται εἶτα ἀνανευόντων ἡμῶν, ὁ καινὸς ἀνίσταται και αναδείκνυται. Ωσπερ γὰρ εὔκολον ἡμῖν καταδύναι καὶ ἀνανεῦσαι· οὕτως εὐχερές τῷ Θεῷ θάψαι τὸν παλαιὸν, καὶ ἀναστῆσαι τὸν νέον. Τρίτον δὲ τοῦτο γίνεται, ἵνα μάθης ότι δύναμις Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ Αγίου Πνεύματος τὰ πάντα ποιεί. Αποροῦσι δέ τινες, ὅτι εἰ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνεῦμά ἐστι, πνεῦμα ἄρα ἡ τοῦ Χριστοῦ σάρξ. Περὶ γὰρ τῆς Παρθένου λέγων ὁ ἄγγελος εἴρηκεν· ὅτι τὸ ἐν αὐτῇ γεννηθέν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου. Πρὸς οὓς λέγομεν ὅτι τοῦτο εἶπε διδάσκων ὅτι οὐκ ἐξ ἀνδρό; ἐστιν, οὐ μὴν ὅτι οὐδ' ἐκ γυναικός. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος, Γενόμενον ἐκ γυναικός. Εἰ δ᾽ ἐκ γυναικός, ἄρα ἐκ σαρκός Dubitant autem quidam. Nam si quod natum est ex Spiritu, spiritus est, Christi certe caro spiriins erit. De Virgine enim dicit angelus: Quod in ea natum est, a Spiritu sancto est s. Quibus nos dicimus, quod hoc dixerit docens quod a viro non essel, non quia esset a mullere (s). Dicit enim Apos tolus Factum ex muliere ", caro videlicet de carne. Natus est ergo a carne virginea, ne ab humana natura esset alienus. Nam si et hoc facto quidam σάρξ. Ἐκ τῆς σαρκὸς οὖν τῆς παρθενικῆς ἐγεννήθη, non credunt incarnatum, quomodo in impietatem non cecidissent, si ita factum non esset? In Virgine ergo natus est a Spiritu sancto, sive supernaturaliter, quia non a viro. Nam hoc significat, quod dicitur, & Spiritu sancto. Vers. 7. Non superne. Videns eum nondum crassitudine divelli sed turbari, primum reprimit: deinde facili conatu hunc ad exemplum ducit sensibile, propter illius imbecillitatem, et medium inter corpoream crassitudinem et incorpo ream subtilitatem: ut hinc mentem ejus reducat. Dicit ergo: Vers. 8. Spiritus· spiritu. Spiritum dicit nunc ventum. Est autein intentio ejusmodi: Sicut venss Matth. 1, 20. * Galat. 1V, 4. ἵνα μὴ ἀλλότριος τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως εἴη. Εἰ γὰρ, καὶ τούτου γενομένου, τινὲς διαπιστοῦσιν ὅτι σεσάρκωται, ποῦ οὐκ ἂν ἐξέπεσον ἀσεβείας, εἰ μὴ τοῦτο γέγονεν; Ἐν τῇ Παρθένῳ δὲ ἐγεννήθη. ἐκ Πνεύματος αγίου, ήγουν ὑπερφυώς, διὰ τὸ μὴ ἐξ ἀνδρός. Τοῦτο γὰρ δηλοί, τὸ 'Εκ Πνεύ ματος ἀγκυ. Μὴ - ἄνωθεν. Ἰδὼν αὐτὸν οὔπω τῆς παχύτητας ἀφιστάμενον, ἀλλ᾽ ἔτι. θορυβούμενον, καταστέλλει πρῶτον· εἶτα εὐμηχάνως ἐπὶ παράδειγμα φέρει τοῦτον· αἰσθητὸν μὲν, διὰ τὴν ἀσθένειαν αὐτοῦ· μέσον δὲ σωματικῆς παχύτητος καὶ ἀσωμάτου λεπτότητος, ἵνα ἐντεῦθεν ἀναγάγῃ τὴν αὐτοῦ διάνοιαν. Φησί γάρ· Τὸ πνεῦμα — πνεύματος. Πνεύμα νῦν τὸν ἄν: μον λέγει. Εστι δὲ ὁ σκοπός τοιοῦτος, ὅτι Ὥσπερ Varia lectiones et notæ. Ita etiam Hentenius. Alias conjici possit πείθομαι, credo. Sic dedi, pro καταδυόντων. Atque ita mox. Εκ Πνεύματος. Α. Ἐκ τοῦ Πατρός Β. 'Εστίν abest A. Perpetua est confusio in_codicibus vocabu lorum γεννώμενος et γενόμενος. Ergo hic etiam γεν (*) Sine verbo. Sine ratione. Verba. 1πιο, rationes, causas. (y) Perfectum verbum. Certa ratio. νώμενον legendum videtur. Γενόμενον editum est etiam apud Chrysost. tom. VI, p. 51 B. Sed ibi quoque nexus videtur postulare γεννώμενον. Επ terum recte de Christo dicitur γεννώμενος et γενά μενος, uti γέννησις, γένεσις. Οὖν, pro γάρ Α, ut interpres. Non quia esset a muliere. Neque tamen, quod nee ex muliere.

siquidem sine terra Geri homo. Nam et qnod sine 4 γῆς ποιῆσαι τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ὅτι μὲν ὁ Θεὸς οὐδὲν verbo (p) nihil facial Deus conâteor: et quod solus omnium verba (+) exacte novit, et dico el credendum suadeo. Quod autem in carnali generatione est uterus, hoc in spirituali est aqua: sed ibi quidem ad generåtionem opus est tempore, hic autem non ita: quia carnalia in tempore perfectionem assumunt, spiritualia vero statim perfecta creantur. Perfectum itaque verbum (y) per aquæ ministerium soli Deo manifestum est: hoc autem a sanctis Patribus atcunque comprehensum est, quia divina in eo signa adimplentur, sepultura videlicet ac resurrectio. In eo namque tanquam in quodamn sepulcro, capito mergimur, vetusque homo sepelitur ac demergitur: deinde cum exsili..us, novus resurgit et ostenditur. Quemadmodum enim nobis facile est demergi et exsilire, ita Deo facile est veterem hominem sepelire norumque excitare. Hoc autem tertium fit, ut scias potentiam Patris et Filii ac Spiritus sancti omnia efficere. ποιεῖ χωρὶς λόγου συνομολογώ· ὅτι δὲ τοὺς λόγους πάντων μόνος οἶδεν αὐτὸς ἀκριβῶς, καὶ λέγω και πείθω Οπερ δὲ ἐπὶ τῆς σαρκικῆς γεννήσεως ή μέτρα, τοῦτο ἐπὶ τῆς πνευματικῆς τὸ ὕδωρ. Αλλ' ἐκεῖ μὲν τὸ γεννώμενον χρόνου δεῖται, ἐνταῦθα δὲ οὐχ οὕτως· διότι τὰ μὲν σαρκικά χρόνῳ προσλα βάνει τὸ τέλειον· τὰ δὲ πνευματικὰ τέλεια ἐξ ἀρχῆ; διαπλάττεται. Ὁ μὲν οὖν ἀκριβὴ; λόγος τῆς χρεία; τοῦ ὕδατος, μόνῳ τῷ Θεῷ δῆλος· ὁ δὲ καταληπτές ταῖς θείοις Πατράσιν οὗτος· ἔτι θεῖα τελεῖται ἐν αὐτῷ σύμβολα, ταφὴ καὶ ἀνάστασις. Καθάπερ γὰρ ἔν τ.νι τάξη καταδυνόντων ἡμῶν τὰς κεφαλὰς ἐν αὐτῷ. ὁ παλαιὸς ἄνθρωπος θάπτεται καὶ καταποντίζεται εἶτα ἀνανευόντων ἡμῶν, ὁ καινὸς ἀνίσταται και αναδείκνυται. Ωσπερ γὰρ εὔκολον ἡμῖν καταδύναι καὶ ἀνανεῦσαι· οὕτως εὐχερές τῷ Θεῷ θάψαι τὸν παλαιὸν, καὶ ἀναστῆσαι τὸν νέον. Τρίτον δὲ τοῦτο γίνεται, ἵνα μάθης ότι δύναμις Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ Αγίου Πνεύματος τὰ πάντα ποιεί. Αποροῦσι δέ τινες, ὅτι εἰ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνεῦμά ἐστι, πνεῦμα ἄρα ἡ τοῦ Χριστοῦ σάρξ. Περὶ γὰρ τῆς Παρθένου λέγων ὁ ἄγγελος εἴρηκεν· ὅτι τὸ ἐν αὐτῇ γεννηθέν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου. Πρὸς οὓς λέγομεν ὅτι τοῦτο εἶπε διδάσκων ὅτι οὐκ ἐξ ἀνδρό; ἐστιν, οὐ μὴν ὅτι οὐδ' ἐκ γυναικός. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος, Γενόμενον ἐκ γυναικός. Εἰ δ᾽ ἐκ γυναικός, ἄρα ἐκ σαρκός Dubitant autem quidam. Nam si quod natum est ex Spiritu, spiritus est, Christi certe caro spiriins erit. De Virgine enim dicit angelus: Quod in ea natum est, a Spiritu sancto est s. Quibus nos dicimus, quod hoc dixerit docens quod a viro non essel, non quia esset a mullere (s). Dicit enim Apos tolus Factum ex muliere ", caro videlicet de carne. Natus est ergo a carne virginea, ne ab humana natura esset alienus. Nam si et hoc facto quidam σάρξ. Ἐκ τῆς σαρκὸς οὖν τῆς παρθενικῆς ἐγεννήθη, non credunt incarnatum, quomodo in impietatem non cecidissent, si ita factum non esset? In Virgine ergo natus est a Spiritu sancto, sive supernaturaliter, quia non a viro. Nam hoc significat, quod dicitur, & Spiritu sancto. Vers. 7. Non superne. Videns eum nondum crassitudine divelli sed turbari, primum reprimit: deinde facili conatu hunc ad exemplum ducit sensibile, propter illius imbecillitatem, et medium inter corpoream crassitudinem et incorpo ream subtilitatem: ut hinc mentem ejus reducat. Dicit ergo: Vers. 8. Spiritus· spiritu. Spiritum dicit nunc ventum. Est autein intentio ejusmodi: Sicut venss Matth. 1, 20. * Galat. 1V, 4. ἵνα μὴ ἀλλότριος τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως εἴη. Εἰ γὰρ, καὶ τούτου γενομένου, τινὲς διαπιστοῦσιν ὅτι σεσάρκωται, ποῦ οὐκ ἂν ἐξέπεσον ἀσεβείας, εἰ μὴ τοῦτο γέγονεν; Ἐν τῇ Παρθένῳ δὲ ἐγεννήθη. ἐκ Πνεύματος αγίου, ήγουν ὑπερφυώς, διὰ τὸ μὴ ἐξ ἀνδρός. Τοῦτο γὰρ δηλοί, τὸ 'Εκ Πνεύ ματος ἀγκυ. Μὴ - ἄνωθεν. Ἰδὼν αὐτὸν οὔπω τῆς παχύτητας ἀφιστάμενον, ἀλλ᾽ ἔτι. θορυβούμενον, καταστέλλει πρῶτον· εἶτα εὐμηχάνως ἐπὶ παράδειγμα φέρει τοῦτον· αἰσθητὸν μὲν, διὰ τὴν ἀσθένειαν αὐτοῦ· μέσον δὲ σωματικῆς παχύτητος καὶ ἀσωμάτου λεπτότητος, ἵνα ἐντεῦθεν ἀναγάγῃ τὴν αὐτοῦ διάνοιαν. Φησί γάρ· Τὸ πνεῦμα — πνεύματος. Πνεύμα νῦν τὸν ἄν: μον λέγει. Εστι δὲ ὁ σκοπός τοιοῦτος, ὅτι Ὥσπερ Varia lectiones et notæ. Ita etiam Hentenius. Alias conjici possit πείθομαι, credo. Sic dedi, pro καταδυόντων. Atque ita mox. Εκ Πνεύματος. Α. Ἐκ τοῦ Πατρός Β. 'Εστίν abest A. Perpetua est confusio in_codicibus vocabu lorum γεννώμενος et γενόμενος. Ergo hic etiam γεν (*) Sine verbo. Sine ratione. Verba. 1πιο, rationes, causas. (y) Perfectum verbum. Certa ratio. νώμενον legendum videtur. Γενόμενον editum est etiam apud Chrysost. tom. VI, p. 51 B. Sed ibi quoque nexus videtur postulare γεννώμενον. Επ terum recte de Christo dicitur γεννώμενος et γενά μενος, uti γέννησις, γένεσις. Οὖν, pro γάρ Α, ut interpres. Non quia esset a muliere. Neque tamen, quod nee ex muliere.

CAP. III. ὁ ἄνεμος όπου θέλει πνεῖ, τουτέστιν ὅπου tus, ubi vult, spiral, hoc est ubi mctus fuerit: κινηθῇ· θέλησις γὰρ ἀνέμου, ή κίνησις· καὶ τὴν μὲν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, ἤτοι τὸν ἦχον [καὶ πάταγον αὐτοῦ· ] οὐ καταλαμβάνεις δὲ πόθεν ἔρχε - ται καὶ ποῦ ὑπάγει· οὕτως ἔσται καὶ πᾶς ὁ γεγενη μένος ἐκ τοῦ Πνεύματος, ἀκατάληπτος δηλονότι κατὰ τὴν τοιαύτην γέννησιν. Εἰ γὰρ τοῦ αἰσθητοῦ πνεύματος οὐ δύνασαι καταλαβεῖν τὴν ὁρμὴν καὶ τὴν ὁδὸν, οὗ τὴν αἴσθησιν δέχῃ. ἔν τε τῷ ἀκούειν τὸν ἦχον αὐτοῦ, καὶ καταπνεῖσθαι, καὶ ψύχεσθαι, πολλῷ μᾶλλον του νοητού Καὶ εἰ τὴν ἐνέργειαν ἐκείνου τοῦ σωματικοῦ πνεύματος μὴ καταλαμβάνων, ὅμως οὐκ ἀπιστεῖς, πῶς τὴν τούτου τοῦ ἀσωμάτου μὴ καταλαμβάνων, διαπιστείς; Απεκρίθη - γενέσθαι; Ετι ὁ Νικόδημος ἐπὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς εὐτελείας μένει, μηδὲν ὑπὲρ τὴν αἴσθησιν ἐννοῆσαι δυνάμενος, καίτοι παραδείγματος οὕτω σαφούς λεχθέντος αὐτῷ. Λέγει οὖν Πῶς δύνα ται ταῦτα γενέσθαι, τὰ τῆς εἰρημένης αναγεν νήσεω;; Καὶ λοιπὸν ὁ Χριστὸς πληκτικώτερον αὐτῷ διαλέγεται. Απεκρίθη – οὐ γινώσκεις; Οὐδαμοῦ πονηρία» αὐτοῦ καταγινώσκει, ἀλλ' ευήθειαν καὶ ἀμαθίαν Εδει γὰρ αὐτὸν ὄντα διδάσκαλον ταῦτα γινώσκειν ἀπὸ τῶν Γραφών. Σύμβολα γὰρ τῆς πνευματικῆς ἀναγεννήσεως αἱ τῶν Ἰουδαίων περιέχουσι βίβλοι· οἷον τὰ κατὰ τὴν Ἐρυθράν, ἐν οἷς τύπος ἦν ἡ θάλασσα μὲν τοῦ ὕδατος, ἡ νεφέλη δὲ τοῦ Πνεύμα τος· καὶ τὰ κατὰ τὸν λεπρὸν Νεεμάν, ὅτε ἐλούσθῃ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, καὶ ἐπέστρεψεν ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἐπ' αὐτὸν, ὡς παιδαρίου μικροῦ, καὶ ἄλλα πολλά τοιαῦτα. Ναὶ μὴν καὶ προφητείας. Είπε γὰρ ὁ Δαυτό· Καλ ἀναγγελοῦσι την δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τεχθησομένῳ, ὃν ἐποίησεν ὁ Κύριος • καί· Μακάριοι, ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι· καί· Ανακαινισθήσεται ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης σου. Τὰς τῶν ἄλλων γὰρ νῦν ἑατέον διὰ τὸ πλῆθος. Ἀμὴν — λαλούμεν. Η περὶ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτό φησιν, ἢ περὶ ἑαυτοῦ μόνου ὅτι· εἰ καὶ σὺ ἀπιστεῖς, ἀλλ᾽ ἡμεῖς δ οἴδαμεν ἀκριβῶς τοῦτο λαλοῦμεν. Καὶ – μαρτυροῦμεν. Τὸ αὐτὸ λέγει βεβαιώσεως ἕνεκεν, ὅτι καὶ δ οίδαμεν μαρτυροῦμεν. Οὐ γὰρ αἰσθητὴν δρασιν νοήσεις· ούπω γὰρ ἦν γε γενημένον. Καὶ — λαμβάνετε. Τοῦτο εἶπεν, οὐ δυσχεραίνων, ἀλλ' ἡμέρως τὸ γινόμενον ἀπαγγέλλων, καὶ πράως τὸ συμβησόμενον προαναφωνῶν, καὶ οἷον διαμαρτυvoluntas enim venti, motio est, et vocem ejus audis, sive sor.um aut stridorem, non cognoscis autem unde venit aut quo abit: sic est omnis qui natu est ex Spiritu: incomprehensibilis est videlicet quoad hujusmodi generationem. Quod si sensibilis spiritus impetum ac viam non poles comprehendere, cujus sensum recipis, tum quia sonum ejus audis, tum quod te calefaciat aut frigefaciat: multo magis intelligibilis. Si ergo vin illius corporci spiritus licet non comprehendas, credis tamen: quomodo banc´incorporcum propterea non credis, quod non comprehendas? -p Vers. 9. Respondit fieri? Adhuc Nicodemus in Judaica manet imperfectione, nihil valeus supra sensum intelligere, etiam manifesto hujusmodi exemplo proposito. Dicit ergo: Quomodo possunt hæc fieri, quæ de prædicta regeneratione dixisti? Unde et Christus jam objurgantis more cum CO disscrit. Vers. 10. Respondit — ignoras? Nequaquam malitiæ condemnat eum Christus, sed ignaviæ ac riiditatis. Oportebat enim eum qui preceptor erat, hæc a Scripturis cognoscere. Signa siquidem regcnerationis spiritualis continent libri Judæorum, puta quæ de Rubro mare scribuntur,in quibus aque typus erat mare, nubes vero Spiritus; et qua de leproso Naaman, quando in Jordane lotus est, et reversa est caro sua ad ipsum, sicut caro pueri parvuli “, aliaque plurima similia. flabebant insuper et prophetias. Dixit enim David: Et annuntiabunt justitiam ejus populo, qui nascetur, quem fecit Dominus “; et, Beati quorum remissæ sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccala "; et: Renovabitur sicut aquilæ jnventus tua “. Aliorum siquidem prophetiæ præ multitudine in præsentia relinquantur. Vers. 11. Amen loquimur. Veldo se ipso et Patre hoc dicit, vet de seipso solo. Quanquam tu 1:0 ) credas, nos tamen, quod probe novimus, hoc loguimur. Vers. 11. Et testamur. Idem confirmationis causa repetit: Quod scimus testamur: nequo ẹnim sensibileın aspectum intelligas, cum nondum factum esset. Vers. 11. Ει — accipitis. Hoc non indigne ferens dixit, sed leniter, quol fiebat, enarrans, et moderte, quod futurum erat, praedicens, et quasi protestan- * Psal. cn, 5. * IV Reg. vi, 14. “Psal. xxxı, 54. s Psal. xxxi, 1. '0 omittit B. Varia lectiones et nola. Loco trium istorum vocabulorum spatium vacuum est in cod. A. Intellige, οὐ δυνήσῃ καταλαβείν. Polerat etiam pro μᾶλλον dicere μείον. Sed infra ad VI, 41, codeni modo loquitur. 'Ατελείας videtur legisse interpres. Sed nis hil muto. Εὐτελεία; habet etiam Chrysost. t. VII, p. 151. A. Αμάθειαν, Α.

CAP. III. ὁ ἄνεμος όπου θέλει πνεῖ, τουτέστιν ὅπου tus, ubi vult, spiral, hoc est ubi mctus fuerit: κινηθῇ· θέλησις γὰρ ἀνέμου, ή κίνησις· καὶ τὴν μὲν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, ἤτοι τὸν ἦχον [καὶ πάταγον αὐτοῦ· ] οὐ καταλαμβάνεις δὲ πόθεν ἔρχε - ται καὶ ποῦ ὑπάγει· οὕτως ἔσται καὶ πᾶς ὁ γεγενη μένος ἐκ τοῦ Πνεύματος, ἀκατάληπτος δηλονότι κατὰ τὴν τοιαύτην γέννησιν. Εἰ γὰρ τοῦ αἰσθητοῦ πνεύματος οὐ δύνασαι καταλαβεῖν τὴν ὁρμὴν καὶ τὴν ὁδὸν, οὗ τὴν αἴσθησιν δέχῃ. ἔν τε τῷ ἀκούειν τὸν ἦχον αὐτοῦ, καὶ καταπνεῖσθαι, καὶ ψύχεσθαι, πολλῷ μᾶλλον του νοητού Καὶ εἰ τὴν ἐνέργειαν ἐκείνου τοῦ σωματικοῦ πνεύματος μὴ καταλαμβάνων, ὅμως οὐκ ἀπιστεῖς, πῶς τὴν τούτου τοῦ ἀσωμάτου μὴ καταλαμβάνων, διαπιστείς; Απεκρίθη - γενέσθαι; Ετι ὁ Νικόδημος ἐπὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς εὐτελείας μένει, μηδὲν ὑπὲρ τὴν αἴσθησιν ἐννοῆσαι δυνάμενος, καίτοι παραδείγματος οὕτω σαφούς λεχθέντος αὐτῷ. Λέγει οὖν Πῶς δύνα ται ταῦτα γενέσθαι, τὰ τῆς εἰρημένης αναγεν νήσεω;; Καὶ λοιπὸν ὁ Χριστὸς πληκτικώτερον αὐτῷ διαλέγεται. Απεκρίθη – οὐ γινώσκεις; Οὐδαμοῦ πονηρία» αὐτοῦ καταγινώσκει, ἀλλ' ευήθειαν καὶ ἀμαθίαν Εδει γὰρ αὐτὸν ὄντα διδάσκαλον ταῦτα γινώσκειν ἀπὸ τῶν Γραφών. Σύμβολα γὰρ τῆς πνευματικῆς ἀναγεννήσεως αἱ τῶν Ἰουδαίων περιέχουσι βίβλοι· οἷον τὰ κατὰ τὴν Ἐρυθράν, ἐν οἷς τύπος ἦν ἡ θάλασσα μὲν τοῦ ὕδατος, ἡ νεφέλη δὲ τοῦ Πνεύμα τος· καὶ τὰ κατὰ τὸν λεπρὸν Νεεμάν, ὅτε ἐλούσθῃ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, καὶ ἐπέστρεψεν ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἐπ' αὐτὸν, ὡς παιδαρίου μικροῦ, καὶ ἄλλα πολλά τοιαῦτα. Ναὶ μὴν καὶ προφητείας. Είπε γὰρ ὁ Δαυτό· Καλ ἀναγγελοῦσι την δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τεχθησομένῳ, ὃν ἐποίησεν ὁ Κύριος • καί· Μακάριοι, ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι· καί· Ανακαινισθήσεται ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης σου. Τὰς τῶν ἄλλων γὰρ νῦν ἑατέον διὰ τὸ πλῆθος. Ἀμὴν — λαλούμεν. Η περὶ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτό φησιν, ἢ περὶ ἑαυτοῦ μόνου ὅτι· εἰ καὶ σὺ ἀπιστεῖς, ἀλλ᾽ ἡμεῖς δ οἴδαμεν ἀκριβῶς τοῦτο λαλοῦμεν. Καὶ – μαρτυροῦμεν. Τὸ αὐτὸ λέγει βεβαιώσεως ἕνεκεν, ὅτι καὶ δ οίδαμεν μαρτυροῦμεν. Οὐ γὰρ αἰσθητὴν δρασιν νοήσεις· ούπω γὰρ ἦν γε γενημένον. Καὶ — λαμβάνετε. Τοῦτο εἶπεν, οὐ δυσχεραίνων, ἀλλ' ἡμέρως τὸ γινόμενον ἀπαγγέλλων, καὶ πράως τὸ συμβησόμενον προαναφωνῶν, καὶ οἷον διαμαρτυvoluntas enim venti, motio est, et vocem ejus audis, sive sor.um aut stridorem, non cognoscis autem unde venit aut quo abit: sic est omnis qui natu est ex Spiritu: incomprehensibilis est videlicet quoad hujusmodi generationem. Quod si sensibilis spiritus impetum ac viam non poles comprehendere, cujus sensum recipis, tum quia sonum ejus audis, tum quod te calefaciat aut frigefaciat: multo magis intelligibilis. Si ergo vin illius corporci spiritus licet non comprehendas, credis tamen: quomodo banc´incorporcum propterea non credis, quod non comprehendas? -p Vers. 9. Respondit fieri? Adhuc Nicodemus in Judaica manet imperfectione, nihil valeus supra sensum intelligere, etiam manifesto hujusmodi exemplo proposito. Dicit ergo: Quomodo possunt hæc fieri, quæ de prædicta regeneratione dixisti? Unde et Christus jam objurgantis more cum CO disscrit. Vers. 10. Respondit — ignoras? Nequaquam malitiæ condemnat eum Christus, sed ignaviæ ac riiditatis. Oportebat enim eum qui preceptor erat, hæc a Scripturis cognoscere. Signa siquidem regcnerationis spiritualis continent libri Judæorum, puta quæ de Rubro mare scribuntur,in quibus aque typus erat mare, nubes vero Spiritus; et qua de leproso Naaman, quando in Jordane lotus est, et reversa est caro sua ad ipsum, sicut caro pueri parvuli “, aliaque plurima similia. flabebant insuper et prophetias. Dixit enim David: Et annuntiabunt justitiam ejus populo, qui nascetur, quem fecit Dominus “; et, Beati quorum remissæ sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccala "; et: Renovabitur sicut aquilæ jnventus tua “. Aliorum siquidem prophetiæ præ multitudine in præsentia relinquantur. Vers. 11. Amen loquimur. Veldo se ipso et Patre hoc dicit, vet de seipso solo. Quanquam tu 1:0 ) credas, nos tamen, quod probe novimus, hoc loguimur. Vers. 11. Et testamur. Idem confirmationis causa repetit: Quod scimus testamur: nequo ẹnim sensibileın aspectum intelligas, cum nondum factum esset. Vers. 11. Ει — accipitis. Hoc non indigne ferens dixit, sed leniter, quol fiebat, enarrans, et moderte, quod futurum erat, praedicens, et quasi protestan- * Psal. cn, 5. * IV Reg. vi, 14. “Psal. xxxı, 54. s Psal. xxxi, 1. '0 omittit B. Varia lectiones et nola. Loco trium istorum vocabulorum spatium vacuum est in cod. A. Intellige, οὐ δυνήσῃ καταλαβείν. Polerat etiam pro μᾶλλον dicere μείον. Sed infra ad VI, 41, codeni modo loquitur. 'Ατελείας videtur legisse interpres. Sed nis hil muto. Εὐτελεία; habet etiam Chrysost. t. VII, p. 151. A. Αμάθειαν, Α.

CAP. III. ὁ ἄνεμος όπου θέλει πνεῖ, τουτέστιν ὅπου tus, ubi vult, spiral, hoc est ubi mctus fuerit: κινηθῇ· θέλησις γὰρ ἀνέμου, ή κίνησις· καὶ τὴν μὲν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, ἤτοι τὸν ἦχον [καὶ πάταγον αὐτοῦ· ] οὐ καταλαμβάνεις δὲ πόθεν ἔρχε - ται καὶ ποῦ ὑπάγει· οὕτως ἔσται καὶ πᾶς ὁ γεγενη μένος ἐκ τοῦ Πνεύματος, ἀκατάληπτος δηλονότι κατὰ τὴν τοιαύτην γέννησιν. Εἰ γὰρ τοῦ αἰσθητοῦ πνεύματος οὐ δύνασαι καταλαβεῖν τὴν ὁρμὴν καὶ τὴν ὁδὸν, οὗ τὴν αἴσθησιν δέχῃ. ἔν τε τῷ ἀκούειν τὸν ἦχον αὐτοῦ, καὶ καταπνεῖσθαι, καὶ ψύχεσθαι, πολλῷ μᾶλλον του νοητού Καὶ εἰ τὴν ἐνέργειαν ἐκείνου τοῦ σωματικοῦ πνεύματος μὴ καταλαμβάνων, ὅμως οὐκ ἀπιστεῖς, πῶς τὴν τούτου τοῦ ἀσωμάτου μὴ καταλαμβάνων, διαπιστείς; Απεκρίθη - γενέσθαι; Ετι ὁ Νικόδημος ἐπὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς εὐτελείας μένει, μηδὲν ὑπὲρ τὴν αἴσθησιν ἐννοῆσαι δυνάμενος, καίτοι παραδείγματος οὕτω σαφούς λεχθέντος αὐτῷ. Λέγει οὖν Πῶς δύνα ται ταῦτα γενέσθαι, τὰ τῆς εἰρημένης αναγεν νήσεω;; Καὶ λοιπὸν ὁ Χριστὸς πληκτικώτερον αὐτῷ διαλέγεται. Απεκρίθη – οὐ γινώσκεις; Οὐδαμοῦ πονηρία» αὐτοῦ καταγινώσκει, ἀλλ' ευήθειαν καὶ ἀμαθίαν Εδει γὰρ αὐτὸν ὄντα διδάσκαλον ταῦτα γινώσκειν ἀπὸ τῶν Γραφών. Σύμβολα γὰρ τῆς πνευματικῆς ἀναγεννήσεως αἱ τῶν Ἰουδαίων περιέχουσι βίβλοι· οἷον τὰ κατὰ τὴν Ἐρυθράν, ἐν οἷς τύπος ἦν ἡ θάλασσα μὲν τοῦ ὕδατος, ἡ νεφέλη δὲ τοῦ Πνεύμα τος· καὶ τὰ κατὰ τὸν λεπρὸν Νεεμάν, ὅτε ἐλούσθῃ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, καὶ ἐπέστρεψεν ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἐπ' αὐτὸν, ὡς παιδαρίου μικροῦ, καὶ ἄλλα πολλά τοιαῦτα. Ναὶ μὴν καὶ προφητείας. Είπε γὰρ ὁ Δαυτό· Καλ ἀναγγελοῦσι την δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τεχθησομένῳ, ὃν ἐποίησεν ὁ Κύριος • καί· Μακάριοι, ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι· καί· Ανακαινισθήσεται ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης σου. Τὰς τῶν ἄλλων γὰρ νῦν ἑατέον διὰ τὸ πλῆθος. Ἀμὴν — λαλούμεν. Η περὶ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτό φησιν, ἢ περὶ ἑαυτοῦ μόνου ὅτι· εἰ καὶ σὺ ἀπιστεῖς, ἀλλ᾽ ἡμεῖς δ οἴδαμεν ἀκριβῶς τοῦτο λαλοῦμεν. Καὶ – μαρτυροῦμεν. Τὸ αὐτὸ λέγει βεβαιώσεως ἕνεκεν, ὅτι καὶ δ οίδαμεν μαρτυροῦμεν. Οὐ γὰρ αἰσθητὴν δρασιν νοήσεις· ούπω γὰρ ἦν γε γενημένον. Καὶ — λαμβάνετε. Τοῦτο εἶπεν, οὐ δυσχεραίνων, ἀλλ' ἡμέρως τὸ γινόμενον ἀπαγγέλλων, καὶ πράως τὸ συμβησόμενον προαναφωνῶν, καὶ οἷον διαμαρτυvoluntas enim venti, motio est, et vocem ejus audis, sive sor.um aut stridorem, non cognoscis autem unde venit aut quo abit: sic est omnis qui natu est ex Spiritu: incomprehensibilis est videlicet quoad hujusmodi generationem. Quod si sensibilis spiritus impetum ac viam non poles comprehendere, cujus sensum recipis, tum quia sonum ejus audis, tum quod te calefaciat aut frigefaciat: multo magis intelligibilis. Si ergo vin illius corporci spiritus licet non comprehendas, credis tamen: quomodo banc´incorporcum propterea non credis, quod non comprehendas? -p Vers. 9. Respondit fieri? Adhuc Nicodemus in Judaica manet imperfectione, nihil valeus supra sensum intelligere, etiam manifesto hujusmodi exemplo proposito. Dicit ergo: Quomodo possunt hæc fieri, quæ de prædicta regeneratione dixisti? Unde et Christus jam objurgantis more cum CO disscrit. Vers. 10. Respondit — ignoras? Nequaquam malitiæ condemnat eum Christus, sed ignaviæ ac riiditatis. Oportebat enim eum qui preceptor erat, hæc a Scripturis cognoscere. Signa siquidem regcnerationis spiritualis continent libri Judæorum, puta quæ de Rubro mare scribuntur,in quibus aque typus erat mare, nubes vero Spiritus; et qua de leproso Naaman, quando in Jordane lotus est, et reversa est caro sua ad ipsum, sicut caro pueri parvuli “, aliaque plurima similia. flabebant insuper et prophetias. Dixit enim David: Et annuntiabunt justitiam ejus populo, qui nascetur, quem fecit Dominus “; et, Beati quorum remissæ sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccala "; et: Renovabitur sicut aquilæ jnventus tua “. Aliorum siquidem prophetiæ præ multitudine in præsentia relinquantur. Vers. 11. Amen loquimur. Veldo se ipso et Patre hoc dicit, vet de seipso solo. Quanquam tu 1:0 ) credas, nos tamen, quod probe novimus, hoc loguimur. Vers. 11. Et testamur. Idem confirmationis causa repetit: Quod scimus testamur: nequo ẹnim sensibileın aspectum intelligas, cum nondum factum esset. Vers. 11. Ει — accipitis. Hoc non indigne ferens dixit, sed leniter, quol fiebat, enarrans, et moderte, quod futurum erat, praedicens, et quasi protestan- * Psal. cn, 5. * IV Reg. vi, 14. “Psal. xxxı, 54. s Psal. xxxi, 1. '0 omittit B. Varia lectiones et nola. Loco trium istorum vocabulorum spatium vacuum est in cod. A. Intellige, οὐ δυνήσῃ καταλαβείν. Polerat etiam pro μᾶλλον dicere μείον. Sed infra ad VI, 41, codeni modo loquitur. 'Ατελείας videtur legisse interpres. Sed nis hil muto. Εὐτελεία; habet etiam Chrysost. t. VII, p. 151. A. Αμάθειαν, Α.

CAP. III. ὁ ἄνεμος όπου θέλει πνεῖ, τουτέστιν ὅπου tus, ubi vult, spiral, hoc est ubi mctus fuerit: κινηθῇ· θέλησις γὰρ ἀνέμου, ή κίνησις· καὶ τὴν μὲν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, ἤτοι τὸν ἦχον [καὶ πάταγον αὐτοῦ· ] οὐ καταλαμβάνεις δὲ πόθεν ἔρχε - ται καὶ ποῦ ὑπάγει· οὕτως ἔσται καὶ πᾶς ὁ γεγενη μένος ἐκ τοῦ Πνεύματος, ἀκατάληπτος δηλονότι κατὰ τὴν τοιαύτην γέννησιν. Εἰ γὰρ τοῦ αἰσθητοῦ πνεύματος οὐ δύνασαι καταλαβεῖν τὴν ὁρμὴν καὶ τὴν ὁδὸν, οὗ τὴν αἴσθησιν δέχῃ. ἔν τε τῷ ἀκούειν τὸν ἦχον αὐτοῦ, καὶ καταπνεῖσθαι, καὶ ψύχεσθαι, πολλῷ μᾶλλον του νοητού Καὶ εἰ τὴν ἐνέργειαν ἐκείνου τοῦ σωματικοῦ πνεύματος μὴ καταλαμβάνων, ὅμως οὐκ ἀπιστεῖς, πῶς τὴν τούτου τοῦ ἀσωμάτου μὴ καταλαμβάνων, διαπιστείς; Απεκρίθη - γενέσθαι; Ετι ὁ Νικόδημος ἐπὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς εὐτελείας μένει, μηδὲν ὑπὲρ τὴν αἴσθησιν ἐννοῆσαι δυνάμενος, καίτοι παραδείγματος οὕτω σαφούς λεχθέντος αὐτῷ. Λέγει οὖν Πῶς δύνα ται ταῦτα γενέσθαι, τὰ τῆς εἰρημένης αναγεν νήσεω;; Καὶ λοιπὸν ὁ Χριστὸς πληκτικώτερον αὐτῷ διαλέγεται. Απεκρίθη – οὐ γινώσκεις; Οὐδαμοῦ πονηρία» αὐτοῦ καταγινώσκει, ἀλλ' ευήθειαν καὶ ἀμαθίαν Εδει γὰρ αὐτὸν ὄντα διδάσκαλον ταῦτα γινώσκειν ἀπὸ τῶν Γραφών. Σύμβολα γὰρ τῆς πνευματικῆς ἀναγεννήσεως αἱ τῶν Ἰουδαίων περιέχουσι βίβλοι· οἷον τὰ κατὰ τὴν Ἐρυθράν, ἐν οἷς τύπος ἦν ἡ θάλασσα μὲν τοῦ ὕδατος, ἡ νεφέλη δὲ τοῦ Πνεύμα τος· καὶ τὰ κατὰ τὸν λεπρὸν Νεεμάν, ὅτε ἐλούσθῃ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, καὶ ἐπέστρεψεν ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἐπ' αὐτὸν, ὡς παιδαρίου μικροῦ, καὶ ἄλλα πολλά τοιαῦτα. Ναὶ μὴν καὶ προφητείας. Είπε γὰρ ὁ Δαυτό· Καλ ἀναγγελοῦσι την δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τεχθησομένῳ, ὃν ἐποίησεν ὁ Κύριος • καί· Μακάριοι, ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι· καί· Ανακαινισθήσεται ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης σου. Τὰς τῶν ἄλλων γὰρ νῦν ἑατέον διὰ τὸ πλῆθος. Ἀμὴν — λαλούμεν. Η περὶ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτό φησιν, ἢ περὶ ἑαυτοῦ μόνου ὅτι· εἰ καὶ σὺ ἀπιστεῖς, ἀλλ᾽ ἡμεῖς δ οἴδαμεν ἀκριβῶς τοῦτο λαλοῦμεν. Καὶ – μαρτυροῦμεν. Τὸ αὐτὸ λέγει βεβαιώσεως ἕνεκεν, ὅτι καὶ δ οίδαμεν μαρτυροῦμεν. Οὐ γὰρ αἰσθητὴν δρασιν νοήσεις· ούπω γὰρ ἦν γε γενημένον. Καὶ — λαμβάνετε. Τοῦτο εἶπεν, οὐ δυσχεραίνων, ἀλλ' ἡμέρως τὸ γινόμενον ἀπαγγέλλων, καὶ πράως τὸ συμβησόμενον προαναφωνῶν, καὶ οἷον διαμαρτυvoluntas enim venti, motio est, et vocem ejus audis, sive sor.um aut stridorem, non cognoscis autem unde venit aut quo abit: sic est omnis qui natu est ex Spiritu: incomprehensibilis est videlicet quoad hujusmodi generationem. Quod si sensibilis spiritus impetum ac viam non poles comprehendere, cujus sensum recipis, tum quia sonum ejus audis, tum quod te calefaciat aut frigefaciat: multo magis intelligibilis. Si ergo vin illius corporci spiritus licet non comprehendas, credis tamen: quomodo banc´incorporcum propterea non credis, quod non comprehendas? -p Vers. 9. Respondit fieri? Adhuc Nicodemus in Judaica manet imperfectione, nihil valeus supra sensum intelligere, etiam manifesto hujusmodi exemplo proposito. Dicit ergo: Quomodo possunt hæc fieri, quæ de prædicta regeneratione dixisti? Unde et Christus jam objurgantis more cum CO disscrit. Vers. 10. Respondit — ignoras? Nequaquam malitiæ condemnat eum Christus, sed ignaviæ ac riiditatis. Oportebat enim eum qui preceptor erat, hæc a Scripturis cognoscere. Signa siquidem regcnerationis spiritualis continent libri Judæorum, puta quæ de Rubro mare scribuntur,in quibus aque typus erat mare, nubes vero Spiritus; et qua de leproso Naaman, quando in Jordane lotus est, et reversa est caro sua ad ipsum, sicut caro pueri parvuli “, aliaque plurima similia. flabebant insuper et prophetias. Dixit enim David: Et annuntiabunt justitiam ejus populo, qui nascetur, quem fecit Dominus “; et, Beati quorum remissæ sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccala "; et: Renovabitur sicut aquilæ jnventus tua “. Aliorum siquidem prophetiæ præ multitudine in præsentia relinquantur. Vers. 11. Amen loquimur. Veldo se ipso et Patre hoc dicit, vet de seipso solo. Quanquam tu 1:0 ) credas, nos tamen, quod probe novimus, hoc loguimur. Vers. 11. Et testamur. Idem confirmationis causa repetit: Quod scimus testamur: nequo ẹnim sensibileın aspectum intelligas, cum nondum factum esset. Vers. 11. Ει — accipitis. Hoc non indigne ferens dixit, sed leniter, quol fiebat, enarrans, et moderte, quod futurum erat, praedicens, et quasi protestan- * Psal. cn, 5. * IV Reg. vi, 14. “Psal. xxxı, 54. s Psal. xxxi, 1. '0 omittit B. Varia lectiones et nola. Loco trium istorum vocabulorum spatium vacuum est in cod. A. Intellige, οὐ δυνήσῃ καταλαβείν. Polerat etiam pro μᾶλλον dicere μείον. Sed infra ad VI, 41, codeni modo loquitur. 'Ατελείας videtur legisse interpres. Sed nis hil muto. Εὐτελεία; habet etiam Chrysost. t. VII, p. 151. A. Αμάθειαν, Α.

ac docens nos, ne cum erga aliquos disputamus, ρόμενος καὶ παιδεύων ἡμᾶς, ὅταν πρός τινας διαλε indigne feramus, clamemns, aut exasperemur, si non persuadeamus; nam iræ materia ac principium clamor est; patienter vero respondere, est conari ut credibile facias, quod dixeris. Vers. 12. Si — credelis? Frequenter cum verba faclurus est, qum sum congruant majestall, bis propter auditorum crassitudinem ac imbecillitatem relictis, humiliora dispensatorio modo condescendendo prefert: quod sane etiam nunc fecit. Nam ex quo dé spirituali generatione locutus est de sua ipsius etiam generatione quæ fuit ante sæcula, quæque omnem et mentem el sermonem excedit, dicere volebat. Videns autem Nicodemum neque spiritualem posse intelligere, nihil de illa dicit, sed causam talis silentii docet, quod sit videlicet propter auditorum incredulitatem. Horum ergo incredulitati aut imbecillitati tribuendum est, quod sæpius mediocria aut bumilia Jornatur. Terrena autem intelligunt hic quidam de vento dictum esse, ac si diceret: St terrenum proposui exemplum, et non creditis, quomodo si coeleste aliquid aut sublimius dixero, credetis? Alii vero, terrena, de regeneratione dictum astruunt, interpretantes,quod terrenam hanc dixerit, etsi cœlestis sit ac divina, tanquam super terram ¡mpleta, et comparando ad suam ineffabilem generationem. Nam ad illius celsitudinem hæc terrena est et humilis. Vers. 15. Ει — qui descendit. Quia superius dixit Nicodemus: Scimus quod a Deo veneris in magis trum; hoc ipsum nunc corrigit, ac si dicat: Nec me talem existimes præceptorem, quasi unum aliquem ex prophetis. Nullus siquidem illorum ascendit in cœlum, sive ingressus est in cœlum, nisi ego qui e cœlo.descendi, ideoque sublimiora defero dogmata. Alio præterea modo dixit: Qui descendit de cœlo: quia in Veteri Testamento diversimode, variaque dispensatione dicitur Deus ascendere ac descendere, velut est illud: Descendens videbo, si juxta clamorem illorum operati sunt *, et Ascendit Deus ad Abraham, ul cessavil loqui ad eum ", multaque similla. Vers. 15. Filius hominis. Qui secundum humanitatem Filius est hominis. Seire autem oportet, quod a divinitate seipsum frequenter nominat, et eliam sæpius ab humanitate. Vers. 15. Qui * Gen. xvIII, 21. cœlo. Qui juxta divinitatem in 1● Gen. xvii, 22. γόμενοι, μὴ πείθωμεν, μὴ δυσχεραίνειν, μηδὲ κράτ ζειν καὶ ἀγριαίνειν· ὕλη γὰρ ὀργῆς ἡ κραυγή· ἀλλ ἀνεξικάκως ἀποκρίνεσθαι, καὶ πειράσθαι ποιεῖν ἀξιό πιστον το λεγόμενον. El πιστεύσατε; Πολλάκις μέλλων άπτεσθαι λόγων ἀξίων τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ, παρατρέχει τούτους διὰ τὴν τῶν ἀκροωμένων ταχύτητα καὶ ἀσθένειαν, καὶ προτιμά τους ταπεινοτέρους, συγκε ταβατικῶς τε καὶ οἰκονομικῶς, δ δὴ κανταῦθα πετ ποίηκεν. Ἐπεὶ γὰρ περὶ τῆς πνευματικῆς γεννήσεως εἶπεν, ἐβούλετο μὲν εἰπεῖν, καὶ περὶ τῆς ἑαυτοῦ γεννήσεως, τῆς προαιωνίου καὶ πάντα νοῦν καὶ λόγον ὑπερβαινούσης· ἰδὼν δὲ τὸν Νικόδημον μηδὲ τὴν πνευματικήν παραδέξασθαι δυνάμενον, οὐδὲν μὲν λέγει περὶ ἐκείνης, διδάσκει δὲ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης σιγῆς, ὅτι διὰ τὴν ἀπιστίαν τῶν ἀκροωμένων. Ωστε, όταν μέτρια φθέγγηται καὶ τα πεινὰ καὶ ἀνάξια πολλάκις τῆς αὐτοῦ θεότητος, τῇ ἀπιστίᾳ καὶ ἀσθενείᾳ τούτων λογιστέον αὐτά. Επίγεια δὲ νῦν τινες περὶ τοῦ ἀνέμου φασὶν εἰρῆσθαι· ὅτι, Εἰ ἐπίγειον παράδειγμα εἶπον, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω οὐράνιόν τι και υψηλότερον, πιστεύσετε; Τινὲς δὲ, Επίγεια περὶ τῆς ἀναγεννήσεως ρηθή ναι λέγουσιν, ερμηνεύοντες ὅτι ἐπίγειον τοῦτο εἶπε, καίτοι οὐράνιον καὶ θεῖον ὂν, ὡς ἐπὶ γῆς τελούμε νον· ἡ καὶ πρὸς σύγκρισιν τῆς φρικωδεστάτης αύτ τοῦ γεννήσεως. Πρὸς γὰρ τὸ ὕψος ἐκείνης, ἐπίγειος ἐστιν αὕτη καὶ χθαμαλή. Καὶ — καταβάς. Ἐπεὶ προλαβὼν εἶπεν ὁ Νικό δημος, ὅτι Οίδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλοῦ, τοῦτο αὐτὸ διορθοῦται νῦν, ὡσανεὶ λέγων, Μὴ νομίσης με τοιοῦτον διδάσκαλον ὡς ἕνα τῶν προφη τῶν. Καὶ γὰρ οὐδεὶς ἐκείνων ἀναβέβηκεν εἰ; τὸν οὐ ρανόν, [ήγουν ἐπέβη τοῦ οὐρανοῦ,] εἰ μὴ ἐγὼ δ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. Διὸ καὶ ὑψηλὰ δόγματα κομίζω, Καὶ ἑτέρως δὲ εἶπεν, ὅτι ῾Ο ἐκ τοῦ οὐρανοῦ και ταβάς· διότι παρὰ τῇ Παλαιά Γραφῇ κατὰ διαφόρους οἰκονομίας ὁ Θεὸς καταβῆναι καὶ ἀναδῆναι λέγεται, ὡς τό· Καταβὰς ὄψομαι, εἰ κατὰ τὴν κραυγὴν αὐτῶν συντελοῦνται· καὶ τό· Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἀπὸ ᾿Αβραάμ, ηνίκα επαύσατο λαλῶν αὐτῷ, Ο καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Ο Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Ο κατὰ τὴν ἀνθρωπ τητα Υιός τοῦ Θεοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι πολλάκις μὲν ἀπὸ τῆς θεό τητος· πολλάκις δὲ ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος] ονομάζει ἑαυτόν. Ο — οὐρανῷ. Ο κατὰ τὴν θεότητα ὢν ἐν τῷ οὐτ 'Επειδή Δ. Τῆς ἑαυτοῦ Α. Τινές Α. Πιστεύητε Δ. Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A. Corrige άνθρώπου, un habet Henlenius.

ac docens nos, ne cum erga aliquos disputamus, ρόμενος καὶ παιδεύων ἡμᾶς, ὅταν πρός τινας διαλε indigne feramus, clamemns, aut exasperemur, si non persuadeamus; nam iræ materia ac principium clamor est; patienter vero respondere, est conari ut credibile facias, quod dixeris. Vers. 12. Si — credelis? Frequenter cum verba faclurus est, qum sum congruant majestall, bis propter auditorum crassitudinem ac imbecillitatem relictis, humiliora dispensatorio modo condescendendo prefert: quod sane etiam nunc fecit. Nam ex quo dé spirituali generatione locutus est de sua ipsius etiam generatione quæ fuit ante sæcula, quæque omnem et mentem el sermonem excedit, dicere volebat. Videns autem Nicodemum neque spiritualem posse intelligere, nihil de illa dicit, sed causam talis silentii docet, quod sit videlicet propter auditorum incredulitatem. Horum ergo incredulitati aut imbecillitati tribuendum est, quod sæpius mediocria aut bumilia Jornatur. Terrena autem intelligunt hic quidam de vento dictum esse, ac si diceret: St terrenum proposui exemplum, et non creditis, quomodo si coeleste aliquid aut sublimius dixero, credetis? Alii vero, terrena, de regeneratione dictum astruunt, interpretantes,quod terrenam hanc dixerit, etsi cœlestis sit ac divina, tanquam super terram ¡mpleta, et comparando ad suam ineffabilem generationem. Nam ad illius celsitudinem hæc terrena est et humilis. Vers. 15. Ει — qui descendit. Quia superius dixit Nicodemus: Scimus quod a Deo veneris in magis trum; hoc ipsum nunc corrigit, ac si dicat: Nec me talem existimes præceptorem, quasi unum aliquem ex prophetis. Nullus siquidem illorum ascendit in cœlum, sive ingressus est in cœlum, nisi ego qui e cœlo.descendi, ideoque sublimiora defero dogmata. Alio præterea modo dixit: Qui descendit de cœlo: quia in Veteri Testamento diversimode, variaque dispensatione dicitur Deus ascendere ac descendere, velut est illud: Descendens videbo, si juxta clamorem illorum operati sunt *, et Ascendit Deus ad Abraham, ul cessavil loqui ad eum ", multaque similla. Vers. 15. Filius hominis. Qui secundum humanitatem Filius est hominis. Seire autem oportet, quod a divinitate seipsum frequenter nominat, et eliam sæpius ab humanitate. Vers. 15. Qui * Gen. xvIII, 21. cœlo. Qui juxta divinitatem in 1● Gen. xvii, 22. γόμενοι, μὴ πείθωμεν, μὴ δυσχεραίνειν, μηδὲ κράτ ζειν καὶ ἀγριαίνειν· ὕλη γὰρ ὀργῆς ἡ κραυγή· ἀλλ ἀνεξικάκως ἀποκρίνεσθαι, καὶ πειράσθαι ποιεῖν ἀξιό πιστον το λεγόμενον. El πιστεύσατε; Πολλάκις μέλλων άπτεσθαι λόγων ἀξίων τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ, παρατρέχει τούτους διὰ τὴν τῶν ἀκροωμένων ταχύτητα καὶ ἀσθένειαν, καὶ προτιμά τους ταπεινοτέρους, συγκε ταβατικῶς τε καὶ οἰκονομικῶς, δ δὴ κανταῦθα πετ ποίηκεν. Ἐπεὶ γὰρ περὶ τῆς πνευματικῆς γεννήσεως εἶπεν, ἐβούλετο μὲν εἰπεῖν, καὶ περὶ τῆς ἑαυτοῦ γεννήσεως, τῆς προαιωνίου καὶ πάντα νοῦν καὶ λόγον ὑπερβαινούσης· ἰδὼν δὲ τὸν Νικόδημον μηδὲ τὴν πνευματικήν παραδέξασθαι δυνάμενον, οὐδὲν μὲν λέγει περὶ ἐκείνης, διδάσκει δὲ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης σιγῆς, ὅτι διὰ τὴν ἀπιστίαν τῶν ἀκροωμένων. Ωστε, όταν μέτρια φθέγγηται καὶ τα πεινὰ καὶ ἀνάξια πολλάκις τῆς αὐτοῦ θεότητος, τῇ ἀπιστίᾳ καὶ ἀσθενείᾳ τούτων λογιστέον αὐτά. Επίγεια δὲ νῦν τινες περὶ τοῦ ἀνέμου φασὶν εἰρῆσθαι· ὅτι, Εἰ ἐπίγειον παράδειγμα εἶπον, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω οὐράνιόν τι και υψηλότερον, πιστεύσετε; Τινὲς δὲ, Επίγεια περὶ τῆς ἀναγεννήσεως ρηθή ναι λέγουσιν, ερμηνεύοντες ὅτι ἐπίγειον τοῦτο εἶπε, καίτοι οὐράνιον καὶ θεῖον ὂν, ὡς ἐπὶ γῆς τελούμε νον· ἡ καὶ πρὸς σύγκρισιν τῆς φρικωδεστάτης αύτ τοῦ γεννήσεως. Πρὸς γὰρ τὸ ὕψος ἐκείνης, ἐπίγειος ἐστιν αὕτη καὶ χθαμαλή. Καὶ — καταβάς. Ἐπεὶ προλαβὼν εἶπεν ὁ Νικό δημος, ὅτι Οίδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλοῦ, τοῦτο αὐτὸ διορθοῦται νῦν, ὡσανεὶ λέγων, Μὴ νομίσης με τοιοῦτον διδάσκαλον ὡς ἕνα τῶν προφη τῶν. Καὶ γὰρ οὐδεὶς ἐκείνων ἀναβέβηκεν εἰ; τὸν οὐ ρανόν, [ήγουν ἐπέβη τοῦ οὐρανοῦ,] εἰ μὴ ἐγὼ δ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. Διὸ καὶ ὑψηλὰ δόγματα κομίζω, Καὶ ἑτέρως δὲ εἶπεν, ὅτι ῾Ο ἐκ τοῦ οὐρανοῦ και ταβάς· διότι παρὰ τῇ Παλαιά Γραφῇ κατὰ διαφόρους οἰκονομίας ὁ Θεὸς καταβῆναι καὶ ἀναδῆναι λέγεται, ὡς τό· Καταβὰς ὄψομαι, εἰ κατὰ τὴν κραυγὴν αὐτῶν συντελοῦνται· καὶ τό· Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἀπὸ ᾿Αβραάμ, ηνίκα επαύσατο λαλῶν αὐτῷ, Ο καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Ο Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Ο κατὰ τὴν ἀνθρωπ τητα Υιός τοῦ Θεοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι πολλάκις μὲν ἀπὸ τῆς θεό τητος· πολλάκις δὲ ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος] ονομάζει ἑαυτόν. Ο — οὐρανῷ. Ο κατὰ τὴν θεότητα ὢν ἐν τῷ οὐτ 'Επειδή Δ. Τῆς ἑαυτοῦ Α. Τινές Α. Πιστεύητε Δ. Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A. Corrige άνθρώπου, un habet Henlenius.

ac docens nos, ne cum erga aliquos disputamus, ρόμενος καὶ παιδεύων ἡμᾶς, ὅταν πρός τινας διαλε indigne feramus, clamemns, aut exasperemur, si non persuadeamus; nam iræ materia ac principium clamor est; patienter vero respondere, est conari ut credibile facias, quod dixeris. Vers. 12. Si — credelis? Frequenter cum verba faclurus est, qum sum congruant majestall, bis propter auditorum crassitudinem ac imbecillitatem relictis, humiliora dispensatorio modo condescendendo prefert: quod sane etiam nunc fecit. Nam ex quo dé spirituali generatione locutus est de sua ipsius etiam generatione quæ fuit ante sæcula, quæque omnem et mentem el sermonem excedit, dicere volebat. Videns autem Nicodemum neque spiritualem posse intelligere, nihil de illa dicit, sed causam talis silentii docet, quod sit videlicet propter auditorum incredulitatem. Horum ergo incredulitati aut imbecillitati tribuendum est, quod sæpius mediocria aut bumilia Jornatur. Terrena autem intelligunt hic quidam de vento dictum esse, ac si diceret: St terrenum proposui exemplum, et non creditis, quomodo si coeleste aliquid aut sublimius dixero, credetis? Alii vero, terrena, de regeneratione dictum astruunt, interpretantes,quod terrenam hanc dixerit, etsi cœlestis sit ac divina, tanquam super terram ¡mpleta, et comparando ad suam ineffabilem generationem. Nam ad illius celsitudinem hæc terrena est et humilis. Vers. 15. Ει — qui descendit. Quia superius dixit Nicodemus: Scimus quod a Deo veneris in magis trum; hoc ipsum nunc corrigit, ac si dicat: Nec me talem existimes præceptorem, quasi unum aliquem ex prophetis. Nullus siquidem illorum ascendit in cœlum, sive ingressus est in cœlum, nisi ego qui e cœlo.descendi, ideoque sublimiora defero dogmata. Alio præterea modo dixit: Qui descendit de cœlo: quia in Veteri Testamento diversimode, variaque dispensatione dicitur Deus ascendere ac descendere, velut est illud: Descendens videbo, si juxta clamorem illorum operati sunt *, et Ascendit Deus ad Abraham, ul cessavil loqui ad eum ", multaque similla. Vers. 15. Filius hominis. Qui secundum humanitatem Filius est hominis. Seire autem oportet, quod a divinitate seipsum frequenter nominat, et eliam sæpius ab humanitate. Vers. 15. Qui * Gen. xvIII, 21. cœlo. Qui juxta divinitatem in 1● Gen. xvii, 22. γόμενοι, μὴ πείθωμεν, μὴ δυσχεραίνειν, μηδὲ κράτ ζειν καὶ ἀγριαίνειν· ὕλη γὰρ ὀργῆς ἡ κραυγή· ἀλλ ἀνεξικάκως ἀποκρίνεσθαι, καὶ πειράσθαι ποιεῖν ἀξιό πιστον το λεγόμενον. El πιστεύσατε; Πολλάκις μέλλων άπτεσθαι λόγων ἀξίων τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ, παρατρέχει τούτους διὰ τὴν τῶν ἀκροωμένων ταχύτητα καὶ ἀσθένειαν, καὶ προτιμά τους ταπεινοτέρους, συγκε ταβατικῶς τε καὶ οἰκονομικῶς, δ δὴ κανταῦθα πετ ποίηκεν. Ἐπεὶ γὰρ περὶ τῆς πνευματικῆς γεννήσεως εἶπεν, ἐβούλετο μὲν εἰπεῖν, καὶ περὶ τῆς ἑαυτοῦ γεννήσεως, τῆς προαιωνίου καὶ πάντα νοῦν καὶ λόγον ὑπερβαινούσης· ἰδὼν δὲ τὸν Νικόδημον μηδὲ τὴν πνευματικήν παραδέξασθαι δυνάμενον, οὐδὲν μὲν λέγει περὶ ἐκείνης, διδάσκει δὲ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης σιγῆς, ὅτι διὰ τὴν ἀπιστίαν τῶν ἀκροωμένων. Ωστε, όταν μέτρια φθέγγηται καὶ τα πεινὰ καὶ ἀνάξια πολλάκις τῆς αὐτοῦ θεότητος, τῇ ἀπιστίᾳ καὶ ἀσθενείᾳ τούτων λογιστέον αὐτά. Επίγεια δὲ νῦν τινες περὶ τοῦ ἀνέμου φασὶν εἰρῆσθαι· ὅτι, Εἰ ἐπίγειον παράδειγμα εἶπον, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω οὐράνιόν τι και υψηλότερον, πιστεύσετε; Τινὲς δὲ, Επίγεια περὶ τῆς ἀναγεννήσεως ρηθή ναι λέγουσιν, ερμηνεύοντες ὅτι ἐπίγειον τοῦτο εἶπε, καίτοι οὐράνιον καὶ θεῖον ὂν, ὡς ἐπὶ γῆς τελούμε νον· ἡ καὶ πρὸς σύγκρισιν τῆς φρικωδεστάτης αύτ τοῦ γεννήσεως. Πρὸς γὰρ τὸ ὕψος ἐκείνης, ἐπίγειος ἐστιν αὕτη καὶ χθαμαλή. Καὶ — καταβάς. Ἐπεὶ προλαβὼν εἶπεν ὁ Νικό δημος, ὅτι Οίδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλοῦ, τοῦτο αὐτὸ διορθοῦται νῦν, ὡσανεὶ λέγων, Μὴ νομίσης με τοιοῦτον διδάσκαλον ὡς ἕνα τῶν προφη τῶν. Καὶ γὰρ οὐδεὶς ἐκείνων ἀναβέβηκεν εἰ; τὸν οὐ ρανόν, [ήγουν ἐπέβη τοῦ οὐρανοῦ,] εἰ μὴ ἐγὼ δ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. Διὸ καὶ ὑψηλὰ δόγματα κομίζω, Καὶ ἑτέρως δὲ εἶπεν, ὅτι ῾Ο ἐκ τοῦ οὐρανοῦ και ταβάς· διότι παρὰ τῇ Παλαιά Γραφῇ κατὰ διαφόρους οἰκονομίας ὁ Θεὸς καταβῆναι καὶ ἀναδῆναι λέγεται, ὡς τό· Καταβὰς ὄψομαι, εἰ κατὰ τὴν κραυγὴν αὐτῶν συντελοῦνται· καὶ τό· Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἀπὸ ᾿Αβραάμ, ηνίκα επαύσατο λαλῶν αὐτῷ, Ο καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Ο Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Ο κατὰ τὴν ἀνθρωπ τητα Υιός τοῦ Θεοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι πολλάκις μὲν ἀπὸ τῆς θεό τητος· πολλάκις δὲ ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος] ονομάζει ἑαυτόν. Ο — οὐρανῷ. Ο κατὰ τὴν θεότητα ὢν ἐν τῷ οὐτ 'Επειδή Δ. Τῆς ἑαυτοῦ Α. Τινές Α. Πιστεύητε Δ. Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A. Corrige άνθρώπου, un habet Henlenius.

ac docens nos, ne cum erga aliquos disputamus, ρόμενος καὶ παιδεύων ἡμᾶς, ὅταν πρός τινας διαλε indigne feramus, clamemns, aut exasperemur, si non persuadeamus; nam iræ materia ac principium clamor est; patienter vero respondere, est conari ut credibile facias, quod dixeris. Vers. 12. Si — credelis? Frequenter cum verba faclurus est, qum sum congruant majestall, bis propter auditorum crassitudinem ac imbecillitatem relictis, humiliora dispensatorio modo condescendendo prefert: quod sane etiam nunc fecit. Nam ex quo dé spirituali generatione locutus est de sua ipsius etiam generatione quæ fuit ante sæcula, quæque omnem et mentem el sermonem excedit, dicere volebat. Videns autem Nicodemum neque spiritualem posse intelligere, nihil de illa dicit, sed causam talis silentii docet, quod sit videlicet propter auditorum incredulitatem. Horum ergo incredulitati aut imbecillitati tribuendum est, quod sæpius mediocria aut bumilia Jornatur. Terrena autem intelligunt hic quidam de vento dictum esse, ac si diceret: St terrenum proposui exemplum, et non creditis, quomodo si coeleste aliquid aut sublimius dixero, credetis? Alii vero, terrena, de regeneratione dictum astruunt, interpretantes,quod terrenam hanc dixerit, etsi cœlestis sit ac divina, tanquam super terram ¡mpleta, et comparando ad suam ineffabilem generationem. Nam ad illius celsitudinem hæc terrena est et humilis. Vers. 15. Ει — qui descendit. Quia superius dixit Nicodemus: Scimus quod a Deo veneris in magis trum; hoc ipsum nunc corrigit, ac si dicat: Nec me talem existimes præceptorem, quasi unum aliquem ex prophetis. Nullus siquidem illorum ascendit in cœlum, sive ingressus est in cœlum, nisi ego qui e cœlo.descendi, ideoque sublimiora defero dogmata. Alio præterea modo dixit: Qui descendit de cœlo: quia in Veteri Testamento diversimode, variaque dispensatione dicitur Deus ascendere ac descendere, velut est illud: Descendens videbo, si juxta clamorem illorum operati sunt *, et Ascendit Deus ad Abraham, ul cessavil loqui ad eum ", multaque similla. Vers. 15. Filius hominis. Qui secundum humanitatem Filius est hominis. Seire autem oportet, quod a divinitate seipsum frequenter nominat, et eliam sæpius ab humanitate. Vers. 15. Qui * Gen. xvIII, 21. cœlo. Qui juxta divinitatem in 1● Gen. xvii, 22. γόμενοι, μὴ πείθωμεν, μὴ δυσχεραίνειν, μηδὲ κράτ ζειν καὶ ἀγριαίνειν· ὕλη γὰρ ὀργῆς ἡ κραυγή· ἀλλ ἀνεξικάκως ἀποκρίνεσθαι, καὶ πειράσθαι ποιεῖν ἀξιό πιστον το λεγόμενον. El πιστεύσατε; Πολλάκις μέλλων άπτεσθαι λόγων ἀξίων τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ, παρατρέχει τούτους διὰ τὴν τῶν ἀκροωμένων ταχύτητα καὶ ἀσθένειαν, καὶ προτιμά τους ταπεινοτέρους, συγκε ταβατικῶς τε καὶ οἰκονομικῶς, δ δὴ κανταῦθα πετ ποίηκεν. Ἐπεὶ γὰρ περὶ τῆς πνευματικῆς γεννήσεως εἶπεν, ἐβούλετο μὲν εἰπεῖν, καὶ περὶ τῆς ἑαυτοῦ γεννήσεως, τῆς προαιωνίου καὶ πάντα νοῦν καὶ λόγον ὑπερβαινούσης· ἰδὼν δὲ τὸν Νικόδημον μηδὲ τὴν πνευματικήν παραδέξασθαι δυνάμενον, οὐδὲν μὲν λέγει περὶ ἐκείνης, διδάσκει δὲ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης σιγῆς, ὅτι διὰ τὴν ἀπιστίαν τῶν ἀκροωμένων. Ωστε, όταν μέτρια φθέγγηται καὶ τα πεινὰ καὶ ἀνάξια πολλάκις τῆς αὐτοῦ θεότητος, τῇ ἀπιστίᾳ καὶ ἀσθενείᾳ τούτων λογιστέον αὐτά. Επίγεια δὲ νῦν τινες περὶ τοῦ ἀνέμου φασὶν εἰρῆσθαι· ὅτι, Εἰ ἐπίγειον παράδειγμα εἶπον, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω οὐράνιόν τι και υψηλότερον, πιστεύσετε; Τινὲς δὲ, Επίγεια περὶ τῆς ἀναγεννήσεως ρηθή ναι λέγουσιν, ερμηνεύοντες ὅτι ἐπίγειον τοῦτο εἶπε, καίτοι οὐράνιον καὶ θεῖον ὂν, ὡς ἐπὶ γῆς τελούμε νον· ἡ καὶ πρὸς σύγκρισιν τῆς φρικωδεστάτης αύτ τοῦ γεννήσεως. Πρὸς γὰρ τὸ ὕψος ἐκείνης, ἐπίγειος ἐστιν αὕτη καὶ χθαμαλή. Καὶ — καταβάς. Ἐπεὶ προλαβὼν εἶπεν ὁ Νικό δημος, ὅτι Οίδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλοῦ, τοῦτο αὐτὸ διορθοῦται νῦν, ὡσανεὶ λέγων, Μὴ νομίσης με τοιοῦτον διδάσκαλον ὡς ἕνα τῶν προφη τῶν. Καὶ γὰρ οὐδεὶς ἐκείνων ἀναβέβηκεν εἰ; τὸν οὐ ρανόν, [ήγουν ἐπέβη τοῦ οὐρανοῦ,] εἰ μὴ ἐγὼ δ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. Διὸ καὶ ὑψηλὰ δόγματα κομίζω, Καὶ ἑτέρως δὲ εἶπεν, ὅτι ῾Ο ἐκ τοῦ οὐρανοῦ και ταβάς· διότι παρὰ τῇ Παλαιά Γραφῇ κατὰ διαφόρους οἰκονομίας ὁ Θεὸς καταβῆναι καὶ ἀναδῆναι λέγεται, ὡς τό· Καταβὰς ὄψομαι, εἰ κατὰ τὴν κραυγὴν αὐτῶν συντελοῦνται· καὶ τό· Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἀπὸ ᾿Αβραάμ, ηνίκα επαύσατο λαλῶν αὐτῷ, Ο καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Ο Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Ο κατὰ τὴν ἀνθρωπ τητα Υιός τοῦ Θεοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι πολλάκις μὲν ἀπὸ τῆς θεό τητος· πολλάκις δὲ ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος] ονομάζει ἑαυτόν. Ο — οὐρανῷ. Ο κατὰ τὴν θεότητα ὢν ἐν τῷ οὐτ 'Επειδή Δ. Τῆς ἑαυτοῦ Α. Τινές Α. Πιστεύητε Δ. Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A. Corrige άνθρώπου, un habet Henlenius.

CAP. III. ρανῷ, εἴτουν ὁ οὐράνιος. Ορα δὲ πῶς, εἰ καὶ colo est, sive coelestis. Vide autem, quomodo, etsi υψηλεὶ δοκοῦσιν οἱ λόγοι, ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀνάξιοι εἰσι τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ γὰρ ῶν, οὐκ ἀπελιμπάνετο τῆς γῆς· καὶ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, οὐκ ἀφίστατο τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλὰ πανταχοῦ ἦν. ᾿Απερίγραπτος γὰρ ἡ θεότης. Όμως φθέγγεται τοιαῦτα, φειδόμενος τῆς ἀσθενείας τοῦ ἀκροατοῦ, καὶ κατὰ μικρὸν ἀνάγειν βουλόμενος τὴν αὐτοῦ διάνοιαν.. Kal Καὶ — αιώνιον. Εἰπὼν τὴν μεγίστην εἰς ἀνθρώπους εὐεργεσίαν, τὴν διὰ τοῦ βαπτίσματος, λέγει καὶ ἑτέραν οὐκ ἐλάττονα, τὴν διὰ τοῦ σταυροῦ. Τὰς δύο γὰρ καὶ Παῦλος ὁμοῦ τέθεικε γράφων Κορινθίοις· Μὴ Παῦλος ἐσταυρώθη ὑπὲρ ὑμῶν, ἢ εἰς τὸ ὄνομα Παύλου ἐβαπτίσθητε; Τα δύο γὰρ ταῦτα τὴν ἄφατον αὐτοῦ δεικνύουσιν ἀγάτην, ὅτι καὶ ἀναγέννησιν ἐχαρίσατο, ἵνα καθαρίσῃ ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ ἐσταυρώθη, ἵνα ζήσωμεν αιωνίως. Προεσήμανε μὲν οὖν τὴν σταύρωσιν αὐτοῦ, δεικνύς ότι προγινώσκει ταύτην, καὶ λοιπὸν ἀκουσίως ἐπὶ ταύτην ἔρχεται διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων. Οὐκ ἐξ εὐθείας δὲ περὶ αὐτῆς εἶπεν, ἀλλὰ τὸν παρὰ Μωϋσέως ὑψωθέντα όφιν Έλαβε παράδειγμα, διδάσκων ότι συγγενῆ τὰ παλαιὰ τοῖς καινοῖς, καὶ τύποι τούτων ἐκεῖνα. Ἔστι δὲ ἡ κατὰ τὸν ὄφιν ἱστορία τοιαύτη τις 'Εν τῇ ἐρήμῳ πάλαι δάκνοντες οἱ ὄφεις τοὺς Ἰσραηλίτα; ἀνῄρουν. Εκέλευσεν οὖν ὁ Θεὸς τῷ Μωϋσεῖ κατα σκευάσαι χαλκοῦν ὄφιν, καὶ ὑψῶσαι τοῦτον ἐπὶ ξύλου, καὶ τοὺς δεδηγμένους ἀτενίζειν εἰς αὐτὸν, καὶ οὕτως οἱ δηχθέντες ἔζων. Καὶ ἦν τύπος ὁ χαλκοῦς ὄφις τοῦ στερεοῦ καὶ ἀνενδότου πρὸς κακίαν σώματος τοῦ Χριστοῦ· ὁ χωρὶς ἰοῦ, τοῦ χωρὶς ἱοῦ τῆς ἁμαρτίας· ὁ ὑψωθεὶς ἐπὶ ξύλου, τοῦ ὑψωθέντος ἐπὶ ξύλου τοῦ σταυροῦ· ὁ παρέχων ζωὴν τοῖς δεδηγμένοις ὑπὸ τῶν βρεων καὶ ἀτενίζουσιν εἰς αὐτὸν, τοῦ παρέχοντος ζωὴν αἰώνιον τοῖς δεδηγμένοις ὑπὸ τῶν νοητῶν ἔφεων καὶ ἀτενίζουσιν εἰς αὐτὸν ἐν πίστει. Διὰ τοῦτο τοίνυν ὁμοιωματικῶς εἶπεν ὅτι Καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα προσ έθηκε καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης υψώσεως. Ωσπερ γὰρ ἐκεῖνος ύψωσε τὸν ὄφιν ἵνα οἱ ἀτενίζοντες εἰς αὐτὸν ἔχωσι ζωήν· οὕτω καὶ οὗτος ὑψώθη ἵνα οἱ ἀτενίζοντες εἰς αὐτὸν, ἤγουν οἱ πιστεύοντες, έχωσι ζωὴν αἰώνιον. 'Αλλ' ὄφις μὲν ἐκεῖ διὰ τοὺς δάχνοντας ὄφεις, ἄνθρωπος δὲ ἐνταῦθα διὰ τοὺς δακνομένους ἀνθρώπους. Καὶ ἐκεῖ μὲν, ἐπεὶ δι' Όφεως ή βλάβη, δι' ὄψεως καὶ ἡ θεραπεία· ἐνταῦθα δὲ, ἐπεὶ δι᾿ ἀνθρώπου ὁ θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον, δι' ἀνθρώπου καὶ ἡ ζωὴ παρεγένετο νεκροῦ δὲ, ἵνα νεκρωθῇ τὸ νεκροῦν. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωήν αιώνιον * 1 Cor. 1, 15. 8 Num. 11. 8, 9. η sublimia videantur verba, non tamen majestati suæ conformia sunt. Nam et cum in cceln est, terram non relinquit; et de caelo descendens, non abest a carlo, sed ubique est, cum divinitas circumscribi non possit. Talia tamen loquitur, parcens auditoris imbecillitati, et paulatim ipsius mentem elevare volens, Vers. 14. ΕΙ Vers. 13. @lernam. Cum maximum retulisset beneficium, quod hominibus, per baptismum confertur, narrat et aliud non minus, quod per crucem datur. Quæ duo Paulus quoque simul posuit scribens ad Corinthios; Num pro vobis crucifixus est Paulus, aut in nomine Pauli baptizati estis? Nam hæc duo ineffabilem ejus ostendunt dilectionem, quod et regenerationem contribuit ut mundaret nos a peccatis nostris, et crucifixus est ut in æteruum vivamus. Innuit itaque crucifixionem suam, ostendens quod eam præcognoverit, et ex consequenti voluntarie ad eam propter hominuni salutem accedat. Non tamen de ea directe locutus est, sed exaltati a Mose serpentis sumpsit exemplum, docens quod vetera novis cognata sint, çoruinque figuræ. Est autem de serpente historia talis: In eremo olim serpentes morsu necabant Israelitas. Jussit ergo Deus Mosi, ut factum serpentem æneum exaltarct in ligno; ad quem intenderent, qui morsi erant ac sanarentur ". Eratque serpens neus durus, figura corporis Christi, duri ac severi contra peccatum: ille absque veneno, et hic sine veneno peccati: ille in ligno elevatus, et hic in ligno crucis exaltatus; ille morsis a serpente et in se intendentibus vitam præbens, hic morsis a serpentibus spritualibus vitam. tribuens sempiternam, si Ade in ipsum intendant. Propter hoc ergo per similitudinem dixit: Sicut Noses exaltavit serpentem, ct extera. Deinde causam addit talis exaltationis, Sicut enim elevavit ille serpentem ut in eum intendentes vitain haberent, ita et hic exaltatus est ut in eum intendentes sive credentes, vitam habeant sempiternam. Sed ibi sane serpens propter serpentes mordentes, hic autem homo propter homines morsos. Ibi quia propter serpentes provenerat nocumentum, per serpentem erat et cura: hic vero, quoniam per hominem intravit mors in mundum, datur et vita per hominem; eumque mortuum, ut is qui mortein induxerat, moreretur. Dicens autem: Ut omnis qui credit in eum non pereal, sed habeat vitam alernam, omnino se Deum Varia lectiones et notæ. Οὐ καὶ ἐλάττονα ἑτέραν (hic est spatium Vacuum quinque litterarum) τήν διά Δ. "Εχουσι 1. Έχει Α.

CAP. III. ρανῷ, εἴτουν ὁ οὐράνιος. Ορα δὲ πῶς, εἰ καὶ colo est, sive coelestis. Vide autem, quomodo, etsi υψηλεὶ δοκοῦσιν οἱ λόγοι, ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀνάξιοι εἰσι τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ γὰρ ῶν, οὐκ ἀπελιμπάνετο τῆς γῆς· καὶ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, οὐκ ἀφίστατο τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλὰ πανταχοῦ ἦν. ᾿Απερίγραπτος γὰρ ἡ θεότης. Όμως φθέγγεται τοιαῦτα, φειδόμενος τῆς ἀσθενείας τοῦ ἀκροατοῦ, καὶ κατὰ μικρὸν ἀνάγειν βουλόμενος τὴν αὐτοῦ διάνοιαν.. Kal Καὶ — αιώνιον. Εἰπὼν τὴν μεγίστην εἰς ἀνθρώπους εὐεργεσίαν, τὴν διὰ τοῦ βαπτίσματος, λέγει καὶ ἑτέραν οὐκ ἐλάττονα, τὴν διὰ τοῦ σταυροῦ. Τὰς δύο γὰρ καὶ Παῦλος ὁμοῦ τέθεικε γράφων Κορινθίοις· Μὴ Παῦλος ἐσταυρώθη ὑπὲρ ὑμῶν, ἢ εἰς τὸ ὄνομα Παύλου ἐβαπτίσθητε; Τα δύο γὰρ ταῦτα τὴν ἄφατον αὐτοῦ δεικνύουσιν ἀγάτην, ὅτι καὶ ἀναγέννησιν ἐχαρίσατο, ἵνα καθαρίσῃ ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ ἐσταυρώθη, ἵνα ζήσωμεν αιωνίως. Προεσήμανε μὲν οὖν τὴν σταύρωσιν αὐτοῦ, δεικνύς ότι προγινώσκει ταύτην, καὶ λοιπὸν ἀκουσίως ἐπὶ ταύτην ἔρχεται διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων. Οὐκ ἐξ εὐθείας δὲ περὶ αὐτῆς εἶπεν, ἀλλὰ τὸν παρὰ Μωϋσέως ὑψωθέντα όφιν Έλαβε παράδειγμα, διδάσκων ότι συγγενῆ τὰ παλαιὰ τοῖς καινοῖς, καὶ τύποι τούτων ἐκεῖνα. Ἔστι δὲ ἡ κατὰ τὸν ὄφιν ἱστορία τοιαύτη τις 'Εν τῇ ἐρήμῳ πάλαι δάκνοντες οἱ ὄφεις τοὺς Ἰσραηλίτα; ἀνῄρουν. Εκέλευσεν οὖν ὁ Θεὸς τῷ Μωϋσεῖ κατα σκευάσαι χαλκοῦν ὄφιν, καὶ ὑψῶσαι τοῦτον ἐπὶ ξύλου, καὶ τοὺς δεδηγμένους ἀτενίζειν εἰς αὐτὸν, καὶ οὕτως οἱ δηχθέντες ἔζων. Καὶ ἦν τύπος ὁ χαλκοῦς ὄφις τοῦ στερεοῦ καὶ ἀνενδότου πρὸς κακίαν σώματος τοῦ Χριστοῦ· ὁ χωρὶς ἰοῦ, τοῦ χωρὶς ἱοῦ τῆς ἁμαρτίας· ὁ ὑψωθεὶς ἐπὶ ξύλου, τοῦ ὑψωθέντος ἐπὶ ξύλου τοῦ σταυροῦ· ὁ παρέχων ζωὴν τοῖς δεδηγμένοις ὑπὸ τῶν βρεων καὶ ἀτενίζουσιν εἰς αὐτὸν, τοῦ παρέχοντος ζωὴν αἰώνιον τοῖς δεδηγμένοις ὑπὸ τῶν νοητῶν ἔφεων καὶ ἀτενίζουσιν εἰς αὐτὸν ἐν πίστει. Διὰ τοῦτο τοίνυν ὁμοιωματικῶς εἶπεν ὅτι Καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα προσ έθηκε καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης υψώσεως. Ωσπερ γὰρ ἐκεῖνος ύψωσε τὸν ὄφιν ἵνα οἱ ἀτενίζοντες εἰς αὐτὸν ἔχωσι ζωήν· οὕτω καὶ οὗτος ὑψώθη ἵνα οἱ ἀτενίζοντες εἰς αὐτὸν, ἤγουν οἱ πιστεύοντες, έχωσι ζωὴν αἰώνιον. 'Αλλ' ὄφις μὲν ἐκεῖ διὰ τοὺς δάχνοντας ὄφεις, ἄνθρωπος δὲ ἐνταῦθα διὰ τοὺς δακνομένους ἀνθρώπους. Καὶ ἐκεῖ μὲν, ἐπεὶ δι' Όφεως ή βλάβη, δι' ὄψεως καὶ ἡ θεραπεία· ἐνταῦθα δὲ, ἐπεὶ δι᾿ ἀνθρώπου ὁ θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον, δι' ἀνθρώπου καὶ ἡ ζωὴ παρεγένετο νεκροῦ δὲ, ἵνα νεκρωθῇ τὸ νεκροῦν. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωήν αιώνιον * 1 Cor. 1, 15. 8 Num. 11. 8, 9. η sublimia videantur verba, non tamen majestati suæ conformia sunt. Nam et cum in cceln est, terram non relinquit; et de caelo descendens, non abest a carlo, sed ubique est, cum divinitas circumscribi non possit. Talia tamen loquitur, parcens auditoris imbecillitati, et paulatim ipsius mentem elevare volens, Vers. 14. ΕΙ Vers. 13. @lernam. Cum maximum retulisset beneficium, quod hominibus, per baptismum confertur, narrat et aliud non minus, quod per crucem datur. Quæ duo Paulus quoque simul posuit scribens ad Corinthios; Num pro vobis crucifixus est Paulus, aut in nomine Pauli baptizati estis? Nam hæc duo ineffabilem ejus ostendunt dilectionem, quod et regenerationem contribuit ut mundaret nos a peccatis nostris, et crucifixus est ut in æteruum vivamus. Innuit itaque crucifixionem suam, ostendens quod eam præcognoverit, et ex consequenti voluntarie ad eam propter hominuni salutem accedat. Non tamen de ea directe locutus est, sed exaltati a Mose serpentis sumpsit exemplum, docens quod vetera novis cognata sint, çoruinque figuræ. Est autem de serpente historia talis: In eremo olim serpentes morsu necabant Israelitas. Jussit ergo Deus Mosi, ut factum serpentem æneum exaltarct in ligno; ad quem intenderent, qui morsi erant ac sanarentur ". Eratque serpens neus durus, figura corporis Christi, duri ac severi contra peccatum: ille absque veneno, et hic sine veneno peccati: ille in ligno elevatus, et hic in ligno crucis exaltatus; ille morsis a serpente et in se intendentibus vitam præbens, hic morsis a serpentibus spritualibus vitam. tribuens sempiternam, si Ade in ipsum intendant. Propter hoc ergo per similitudinem dixit: Sicut Noses exaltavit serpentem, ct extera. Deinde causam addit talis exaltationis, Sicut enim elevavit ille serpentem ut in eum intendentes vitain haberent, ita et hic exaltatus est ut in eum intendentes sive credentes, vitam habeant sempiternam. Sed ibi sane serpens propter serpentes mordentes, hic autem homo propter homines morsos. Ibi quia propter serpentes provenerat nocumentum, per serpentem erat et cura: hic vero, quoniam per hominem intravit mors in mundum, datur et vita per hominem; eumque mortuum, ut is qui mortein induxerat, moreretur. Dicens autem: Ut omnis qui credit in eum non pereal, sed habeat vitam alernam, omnino se Deum Varia lectiones et notæ. Οὐ καὶ ἐλάττονα ἑτέραν (hic est spatium Vacuum quinque litterarum) τήν διά Δ. "Εχουσι 1. Έχει Α.

CAP. III. ρανῷ, εἴτουν ὁ οὐράνιος. Ορα δὲ πῶς, εἰ καὶ colo est, sive coelestis. Vide autem, quomodo, etsi υψηλεὶ δοκοῦσιν οἱ λόγοι, ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀνάξιοι εἰσι τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ γὰρ ῶν, οὐκ ἀπελιμπάνετο τῆς γῆς· καὶ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, οὐκ ἀφίστατο τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλὰ πανταχοῦ ἦν. ᾿Απερίγραπτος γὰρ ἡ θεότης. Όμως φθέγγεται τοιαῦτα, φειδόμενος τῆς ἀσθενείας τοῦ ἀκροατοῦ, καὶ κατὰ μικρὸν ἀνάγειν βουλόμενος τὴν αὐτοῦ διάνοιαν.. Kal Καὶ — αιώνιον. Εἰπὼν τὴν μεγίστην εἰς ἀνθρώπους εὐεργεσίαν, τὴν διὰ τοῦ βαπτίσματος, λέγει καὶ ἑτέραν οὐκ ἐλάττονα, τὴν διὰ τοῦ σταυροῦ. Τὰς δύο γὰρ καὶ Παῦλος ὁμοῦ τέθεικε γράφων Κορινθίοις· Μὴ Παῦλος ἐσταυρώθη ὑπὲρ ὑμῶν, ἢ εἰς τὸ ὄνομα Παύλου ἐβαπτίσθητε; Τα δύο γὰρ ταῦτα τὴν ἄφατον αὐτοῦ δεικνύουσιν ἀγάτην, ὅτι καὶ ἀναγέννησιν ἐχαρίσατο, ἵνα καθαρίσῃ ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ ἐσταυρώθη, ἵνα ζήσωμεν αιωνίως. Προεσήμανε μὲν οὖν τὴν σταύρωσιν αὐτοῦ, δεικνύς ότι προγινώσκει ταύτην, καὶ λοιπὸν ἀκουσίως ἐπὶ ταύτην ἔρχεται διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων. Οὐκ ἐξ εὐθείας δὲ περὶ αὐτῆς εἶπεν, ἀλλὰ τὸν παρὰ Μωϋσέως ὑψωθέντα όφιν Έλαβε παράδειγμα, διδάσκων ότι συγγενῆ τὰ παλαιὰ τοῖς καινοῖς, καὶ τύποι τούτων ἐκεῖνα. Ἔστι δὲ ἡ κατὰ τὸν ὄφιν ἱστορία τοιαύτη τις 'Εν τῇ ἐρήμῳ πάλαι δάκνοντες οἱ ὄφεις τοὺς Ἰσραηλίτα; ἀνῄρουν. Εκέλευσεν οὖν ὁ Θεὸς τῷ Μωϋσεῖ κατα σκευάσαι χαλκοῦν ὄφιν, καὶ ὑψῶσαι τοῦτον ἐπὶ ξύλου, καὶ τοὺς δεδηγμένους ἀτενίζειν εἰς αὐτὸν, καὶ οὕτως οἱ δηχθέντες ἔζων. Καὶ ἦν τύπος ὁ χαλκοῦς ὄφις τοῦ στερεοῦ καὶ ἀνενδότου πρὸς κακίαν σώματος τοῦ Χριστοῦ· ὁ χωρὶς ἰοῦ, τοῦ χωρὶς ἱοῦ τῆς ἁμαρτίας· ὁ ὑψωθεὶς ἐπὶ ξύλου, τοῦ ὑψωθέντος ἐπὶ ξύλου τοῦ σταυροῦ· ὁ παρέχων ζωὴν τοῖς δεδηγμένοις ὑπὸ τῶν βρεων καὶ ἀτενίζουσιν εἰς αὐτὸν, τοῦ παρέχοντος ζωὴν αἰώνιον τοῖς δεδηγμένοις ὑπὸ τῶν νοητῶν ἔφεων καὶ ἀτενίζουσιν εἰς αὐτὸν ἐν πίστει. Διὰ τοῦτο τοίνυν ὁμοιωματικῶς εἶπεν ὅτι Καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα προσ έθηκε καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης υψώσεως. Ωσπερ γὰρ ἐκεῖνος ύψωσε τὸν ὄφιν ἵνα οἱ ἀτενίζοντες εἰς αὐτὸν ἔχωσι ζωήν· οὕτω καὶ οὗτος ὑψώθη ἵνα οἱ ἀτενίζοντες εἰς αὐτὸν, ἤγουν οἱ πιστεύοντες, έχωσι ζωὴν αἰώνιον. 'Αλλ' ὄφις μὲν ἐκεῖ διὰ τοὺς δάχνοντας ὄφεις, ἄνθρωπος δὲ ἐνταῦθα διὰ τοὺς δακνομένους ἀνθρώπους. Καὶ ἐκεῖ μὲν, ἐπεὶ δι' Όφεως ή βλάβη, δι' ὄψεως καὶ ἡ θεραπεία· ἐνταῦθα δὲ, ἐπεὶ δι᾿ ἀνθρώπου ὁ θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον, δι' ἀνθρώπου καὶ ἡ ζωὴ παρεγένετο νεκροῦ δὲ, ἵνα νεκρωθῇ τὸ νεκροῦν. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωήν αιώνιον * 1 Cor. 1, 15. 8 Num. 11. 8, 9. η sublimia videantur verba, non tamen majestati suæ conformia sunt. Nam et cum in cceln est, terram non relinquit; et de caelo descendens, non abest a carlo, sed ubique est, cum divinitas circumscribi non possit. Talia tamen loquitur, parcens auditoris imbecillitati, et paulatim ipsius mentem elevare volens, Vers. 14. ΕΙ Vers. 13. @lernam. Cum maximum retulisset beneficium, quod hominibus, per baptismum confertur, narrat et aliud non minus, quod per crucem datur. Quæ duo Paulus quoque simul posuit scribens ad Corinthios; Num pro vobis crucifixus est Paulus, aut in nomine Pauli baptizati estis? Nam hæc duo ineffabilem ejus ostendunt dilectionem, quod et regenerationem contribuit ut mundaret nos a peccatis nostris, et crucifixus est ut in æteruum vivamus. Innuit itaque crucifixionem suam, ostendens quod eam præcognoverit, et ex consequenti voluntarie ad eam propter hominuni salutem accedat. Non tamen de ea directe locutus est, sed exaltati a Mose serpentis sumpsit exemplum, docens quod vetera novis cognata sint, çoruinque figuræ. Est autem de serpente historia talis: In eremo olim serpentes morsu necabant Israelitas. Jussit ergo Deus Mosi, ut factum serpentem æneum exaltarct in ligno; ad quem intenderent, qui morsi erant ac sanarentur ". Eratque serpens neus durus, figura corporis Christi, duri ac severi contra peccatum: ille absque veneno, et hic sine veneno peccati: ille in ligno elevatus, et hic in ligno crucis exaltatus; ille morsis a serpente et in se intendentibus vitam præbens, hic morsis a serpentibus spritualibus vitam. tribuens sempiternam, si Ade in ipsum intendant. Propter hoc ergo per similitudinem dixit: Sicut Noses exaltavit serpentem, ct extera. Deinde causam addit talis exaltationis, Sicut enim elevavit ille serpentem ut in eum intendentes vitain haberent, ita et hic exaltatus est ut in eum intendentes sive credentes, vitam habeant sempiternam. Sed ibi sane serpens propter serpentes mordentes, hic autem homo propter homines morsos. Ibi quia propter serpentes provenerat nocumentum, per serpentem erat et cura: hic vero, quoniam per hominem intravit mors in mundum, datur et vita per hominem; eumque mortuum, ut is qui mortein induxerat, moreretur. Dicens autem: Ut omnis qui credit in eum non pereal, sed habeat vitam alernam, omnino se Deum Varia lectiones et notæ. Οὐ καὶ ἐλάττονα ἑτέραν (hic est spatium Vacuum quinque litterarum) τήν διά Δ. "Εχουσι 1. Έχει Α.

CAP. III. ρανῷ, εἴτουν ὁ οὐράνιος. Ορα δὲ πῶς, εἰ καὶ colo est, sive coelestis. Vide autem, quomodo, etsi υψηλεὶ δοκοῦσιν οἱ λόγοι, ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀνάξιοι εἰσι τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ γὰρ ῶν, οὐκ ἀπελιμπάνετο τῆς γῆς· καὶ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, οὐκ ἀφίστατο τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλὰ πανταχοῦ ἦν. ᾿Απερίγραπτος γὰρ ἡ θεότης. Όμως φθέγγεται τοιαῦτα, φειδόμενος τῆς ἀσθενείας τοῦ ἀκροατοῦ, καὶ κατὰ μικρὸν ἀνάγειν βουλόμενος τὴν αὐτοῦ διάνοιαν.. Kal Καὶ — αιώνιον. Εἰπὼν τὴν μεγίστην εἰς ἀνθρώπους εὐεργεσίαν, τὴν διὰ τοῦ βαπτίσματος, λέγει καὶ ἑτέραν οὐκ ἐλάττονα, τὴν διὰ τοῦ σταυροῦ. Τὰς δύο γὰρ καὶ Παῦλος ὁμοῦ τέθεικε γράφων Κορινθίοις· Μὴ Παῦλος ἐσταυρώθη ὑπὲρ ὑμῶν, ἢ εἰς τὸ ὄνομα Παύλου ἐβαπτίσθητε; Τα δύο γὰρ ταῦτα τὴν ἄφατον αὐτοῦ δεικνύουσιν ἀγάτην, ὅτι καὶ ἀναγέννησιν ἐχαρίσατο, ἵνα καθαρίσῃ ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ ἐσταυρώθη, ἵνα ζήσωμεν αιωνίως. Προεσήμανε μὲν οὖν τὴν σταύρωσιν αὐτοῦ, δεικνύς ότι προγινώσκει ταύτην, καὶ λοιπὸν ἀκουσίως ἐπὶ ταύτην ἔρχεται διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων. Οὐκ ἐξ εὐθείας δὲ περὶ αὐτῆς εἶπεν, ἀλλὰ τὸν παρὰ Μωϋσέως ὑψωθέντα όφιν Έλαβε παράδειγμα, διδάσκων ότι συγγενῆ τὰ παλαιὰ τοῖς καινοῖς, καὶ τύποι τούτων ἐκεῖνα. Ἔστι δὲ ἡ κατὰ τὸν ὄφιν ἱστορία τοιαύτη τις 'Εν τῇ ἐρήμῳ πάλαι δάκνοντες οἱ ὄφεις τοὺς Ἰσραηλίτα; ἀνῄρουν. Εκέλευσεν οὖν ὁ Θεὸς τῷ Μωϋσεῖ κατα σκευάσαι χαλκοῦν ὄφιν, καὶ ὑψῶσαι τοῦτον ἐπὶ ξύλου, καὶ τοὺς δεδηγμένους ἀτενίζειν εἰς αὐτὸν, καὶ οὕτως οἱ δηχθέντες ἔζων. Καὶ ἦν τύπος ὁ χαλκοῦς ὄφις τοῦ στερεοῦ καὶ ἀνενδότου πρὸς κακίαν σώματος τοῦ Χριστοῦ· ὁ χωρὶς ἰοῦ, τοῦ χωρὶς ἱοῦ τῆς ἁμαρτίας· ὁ ὑψωθεὶς ἐπὶ ξύλου, τοῦ ὑψωθέντος ἐπὶ ξύλου τοῦ σταυροῦ· ὁ παρέχων ζωὴν τοῖς δεδηγμένοις ὑπὸ τῶν βρεων καὶ ἀτενίζουσιν εἰς αὐτὸν, τοῦ παρέχοντος ζωὴν αἰώνιον τοῖς δεδηγμένοις ὑπὸ τῶν νοητῶν ἔφεων καὶ ἀτενίζουσιν εἰς αὐτὸν ἐν πίστει. Διὰ τοῦτο τοίνυν ὁμοιωματικῶς εἶπεν ὅτι Καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα προσ έθηκε καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης υψώσεως. Ωσπερ γὰρ ἐκεῖνος ύψωσε τὸν ὄφιν ἵνα οἱ ἀτενίζοντες εἰς αὐτὸν ἔχωσι ζωήν· οὕτω καὶ οὗτος ὑψώθη ἵνα οἱ ἀτενίζοντες εἰς αὐτὸν, ἤγουν οἱ πιστεύοντες, έχωσι ζωὴν αἰώνιον. 'Αλλ' ὄφις μὲν ἐκεῖ διὰ τοὺς δάχνοντας ὄφεις, ἄνθρωπος δὲ ἐνταῦθα διὰ τοὺς δακνομένους ἀνθρώπους. Καὶ ἐκεῖ μὲν, ἐπεὶ δι' Όφεως ή βλάβη, δι' ὄψεως καὶ ἡ θεραπεία· ἐνταῦθα δὲ, ἐπεὶ δι᾿ ἀνθρώπου ὁ θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον, δι' ἀνθρώπου καὶ ἡ ζωὴ παρεγένετο νεκροῦ δὲ, ἵνα νεκρωθῇ τὸ νεκροῦν. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωήν αιώνιον * 1 Cor. 1, 15. 8 Num. 11. 8, 9. η sublimia videantur verba, non tamen majestati suæ conformia sunt. Nam et cum in cceln est, terram non relinquit; et de caelo descendens, non abest a carlo, sed ubique est, cum divinitas circumscribi non possit. Talia tamen loquitur, parcens auditoris imbecillitati, et paulatim ipsius mentem elevare volens, Vers. 14. ΕΙ Vers. 13. @lernam. Cum maximum retulisset beneficium, quod hominibus, per baptismum confertur, narrat et aliud non minus, quod per crucem datur. Quæ duo Paulus quoque simul posuit scribens ad Corinthios; Num pro vobis crucifixus est Paulus, aut in nomine Pauli baptizati estis? Nam hæc duo ineffabilem ejus ostendunt dilectionem, quod et regenerationem contribuit ut mundaret nos a peccatis nostris, et crucifixus est ut in æteruum vivamus. Innuit itaque crucifixionem suam, ostendens quod eam præcognoverit, et ex consequenti voluntarie ad eam propter hominuni salutem accedat. Non tamen de ea directe locutus est, sed exaltati a Mose serpentis sumpsit exemplum, docens quod vetera novis cognata sint, çoruinque figuræ. Est autem de serpente historia talis: In eremo olim serpentes morsu necabant Israelitas. Jussit ergo Deus Mosi, ut factum serpentem æneum exaltarct in ligno; ad quem intenderent, qui morsi erant ac sanarentur ". Eratque serpens neus durus, figura corporis Christi, duri ac severi contra peccatum: ille absque veneno, et hic sine veneno peccati: ille in ligno elevatus, et hic in ligno crucis exaltatus; ille morsis a serpente et in se intendentibus vitam præbens, hic morsis a serpentibus spritualibus vitam. tribuens sempiternam, si Ade in ipsum intendant. Propter hoc ergo per similitudinem dixit: Sicut Noses exaltavit serpentem, ct extera. Deinde causam addit talis exaltationis, Sicut enim elevavit ille serpentem ut in eum intendentes vitain haberent, ita et hic exaltatus est ut in eum intendentes sive credentes, vitam habeant sempiternam. Sed ibi sane serpens propter serpentes mordentes, hic autem homo propter homines morsos. Ibi quia propter serpentes provenerat nocumentum, per serpentem erat et cura: hic vero, quoniam per hominem intravit mors in mundum, datur et vita per hominem; eumque mortuum, ut is qui mortein induxerat, moreretur. Dicens autem: Ut omnis qui credit in eum non pereal, sed habeat vitam alernam, omnino se Deum Varia lectiones et notæ. Οὐ καὶ ἐλάττονα ἑτέραν (hic est spatium Vacuum quinque litterarum) τήν διά Δ. "Εχουσι 1. Έχει Α.

esse ostendit, cujus mors præslat allis vium æter- ἐνέφηνεν ὅτι οὗ ὁ θάνατος ἑτέροις παρέχει ζωήν nam. Moritur siquidem tanquam homo, præstat autem vitam aternam tanquam Deus: et qui aliorum prohibet perditionem, ipse nequaquam perire potest. Crux ergo vitæ æternæ fons est. Unde, quod cogiLalio non facile recipit, βdes recipit, que cogitationis imbecillitati nervos addit. Patet ergo fidel utilitas. Vers. 16. Sic Deus sic dilexit alernam. niundum, sive adeo homines amat, ut pro hominibus Filium suum dilectum in mortem tradiderit, ut oannis qui credit in eum, vivat perennitor vita beata, quæ sanctis congruit. Ostendit ergo, quod de mente sua sicut et Patris fuerit crucifixio; una siquidem eademque voluntas est Patris et Filii ac Spiritus sanct. Rursum quod additur: Ut omnis, qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam æternam, confirmatio verbi est. Sed quam ob causam dilexit Deus mundum? plane ub aliud nihil, quam propter immensam bonitatem suam. Erubescamus igitur intuentes ejus dilectionem: nam ipse neque Pilio suo unigenito pepercit propter noe, at nos etiam pecuniis parcimus, ne eas propter ipsum expendamus: quod certe omnem excedit ingratitudinem, ut opus ejus immense sit bonitatis, nostrum vere immense ingratitudinis. Erga Filium quoque simili utimur perfidia. Homini namque qui se pro nobis exposuit periculo, prompte ompein tradimus substantiam: Christo vero qui pro nobis mortuus est, neque hanc benevolentiæ mensuram exhibemus: sed fratres ejus minimos despicimus esurientes, aliaque plurima sustinentes: magis autem ipsum, qui mala illorum per compassionem pro suis ducit. Vers. 17. Non eum. Allam quoque Dei ostendit humanitatem ac ineffabileın quam erga nos gerit curam. Neque enim solum dedit Filium suum unigenitum, sed et judicium rejecit, ac in secundum ejus distulit adventum. Duo siquidem Christi sunt adventus, qui jam factus est et qui futurus est. Non sunt autem hi duo ad eosdem fnes; est enim primus non ut inquirat, sed ut remittat quæ ab hominibus perpetrata sunt: secundus vero non ut remittat, sed ut inquirat. Hic ergo de primo loquitur. Atqui etiam primus condemnationis erat, si quod verum est fateri volumus; nam ante hunc lex naturalis erat, et lex scripta ac prophetæ, doctrinæ et signorum exhibitiones, aliaque multa quæ vitæ instituta corrigerent: et consequens erət ut omnium transgressiones punirentur. Sed cum admodum humanus esset, non statim de malis inquirestatim de malis inquirebat, sed ignoscebat; nam si inquisisset, omnes simul abrepti essent, omnes siquidem peccave. raut *. Nunc ergo venit ut de præteritis veniam *ª Rom. v, 25. αἰώνιον, Θεός ἐστι πάντως· θανών μὲν ὡς ἄνθρω πος, παρέχων δὲ ζωὴν αἰώνιον ὡς Θεός· καὶ ὁ χω λύων τὴν ἑτέρων ἀπύλειαν οὐκ ἄν ποτε αὐτὸς ἀπολεῖται. Ο σταυρός οὖν πηγή ζωής αιωνίου, δ λογισμός μὲν βαδίως οι παραδέχεται, πίστες δὲ παραδέχεται, νευροῦσα τοῦ λογισμοῦ τὴν ἀσθένειαν. Χρεία τοίνυν πίστεως. Οὕτως αιώνιον. Ούτως ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ήγουν τοσοῦτόν ἐστι φιλάνθρωπος, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν ἀγαπητὸν ἐξέδωκεν ὑπὲρ τῶν ἀνθρώ πων εἰς θάνατον, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν ζι αἰωνίως την μακαρίαν ζωήν, την πρέπουσαν τοῖς ἁγίοις. Έδειξε τοίνυν ὅτι καὶ τῷ Πατρὶ κατὰ γνώ μην ή σταύρωσις. Εν γὰρ καὶ τὸ αὐτὸ θέλημα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Πάλιν δ τὸ, Ινα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόλη , ἀλλ' ἔχει ζωὴν αἰώνιον, εἰς βεβαίωσιν τοῦ λόγου. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν ὁ Θεὸς ἠγάπησε τὸν κόσμον; Πάντως δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ δι᾽ ὑπερβολὴν ἀγαθότητος. και, Αισχυνθῶμεν οὖν αὐτοῦ τὴν ἀγάπην. Αὐτὸς μὲν γὰρ οὐδὲ τοῦ Υἱοῦ τοῦ μονογενοῦς ἐφείσατο δι' ἡμᾶς ἡμεῖς δὲ καὶ χρημάτων φειδόμεθα δι' αὐτὸν, δ πᾶσαν ὑπερβέβηκεν ὄντως ἀχαριστίαν· ὡς εἶναι τὸ ἐκείνου μὲν ὑπερβολὴν ἀγαθότητος, τὸ ἡμέ τερον δὲ, ὑπερβολὴν ἀχαριστίας. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τὸν Υἱὸν τὴν ἴσην ἀγνωμοσύνην τηρούμεν. ν θρώπῳ μὲν γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν κινδυνεύοντι, πᾶσαν προθύμως ἐπιδώσομεν ἂν τὴν οὐσίαν· τῷ δὲ Χριστῷ δι' ἡμᾶς ἀποθανόντι, οὐδὲ τοῦτο τὸ μέτρον τῆς εὐγνωμοσύνης φυλάττομεν, ἀλλὰ παρορῶμεν τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, τοὺς ἐλαχίστους, πεινῶντας καὶ διψῶντας, καὶ τάλλα πάντα κακοπαθούντας, μᾶλλον δὲ αὐτὸν ἐκεῖνον, τὸν τὰ ἐκείνων συμπαθώς οἰκειούμενον. Οὐ - αὐτοῦ. Δείκνυσι καὶ ἄλλην τοῦ Θεοῦ φιλαν θρωπίαν καὶ κηδεμονίαν άφατον. Οὐ μόνον γὰρ τὸν Τὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἀλλὰ καὶ τὴν κρίν σιν ἀνεβάλετο, καὶ εἰς τὴν δευτέραν παρουσίαν αὐτὴν ἑταμιεύσατο. Δύο γὰρ αἱ τοῦ Χριστοῦ παρουσίαι, ή ήδη γεγενημένη καὶ ἡ μέλλουσα. Οὐκ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς δὲ αἱ δύο. Αλλ' ἡ πρώτη μὲν οὐχ ἵνα ἐξετάσῃ τὰ πεπρα ή γμένα τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλ᾽ ἵνα ἀφῇ. δευτέρα δὲ οὐχ ἵνα ἀφῇ, ἀλλ᾽ ἵνα εξετάσῃ. Νῦν τῆς πρώτης οὖν πέρι φησί. Καίτοι καὶ ἡ πρώτη κρίσεως ἦν ἂν κατὰ τὸν τοῦ δικαίου λόγον, διότι πρὸ ταύτης καὶ νόμος ἦν φυσι κὸς καὶ νόμος γραπτὸς καὶ προφῆται καὶ διδασκαλίας καὶ σημείων ἐπιδείξεις καὶ πολλὰ τὰ διορθοῦντα τὴν πολιτείαν, καὶ ἀκόλουθον ἦν εὐθύνας πάντων ἀπαι τηθῆναι· ἀλλ' ὡς ἄγαν φιλάνθρωπος, οὐκ εὐθὺς ἐν τῇ πρώτῃ ἐποιήσατο ἐξέτασιν, ἀλλὰ συγχώρησιν. Εἰ γὰρ ἐξήτασε, πάντες ἂν ἀθρόον ανηρπάσθησαν. Πάντες γὰρ ἥμαρτον, φησί. Νῦν μὲν οὖν ἧκε, συγ χωρῶν μὲν τὰ πρότερα, ασφαλιζόμενος δὲ πρὸς τὰ

esse ostendit, cujus mors præslat allis vium æter- ἐνέφηνεν ὅτι οὗ ὁ θάνατος ἑτέροις παρέχει ζωήν nam. Moritur siquidem tanquam homo, præstat autem vitam aternam tanquam Deus: et qui aliorum prohibet perditionem, ipse nequaquam perire potest. Crux ergo vitæ æternæ fons est. Unde, quod cogiLalio non facile recipit, βdes recipit, que cogitationis imbecillitati nervos addit. Patet ergo fidel utilitas. Vers. 16. Sic Deus sic dilexit alernam. niundum, sive adeo homines amat, ut pro hominibus Filium suum dilectum in mortem tradiderit, ut oannis qui credit in eum, vivat perennitor vita beata, quæ sanctis congruit. Ostendit ergo, quod de mente sua sicut et Patris fuerit crucifixio; una siquidem eademque voluntas est Patris et Filii ac Spiritus sanct. Rursum quod additur: Ut omnis, qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam æternam, confirmatio verbi est. Sed quam ob causam dilexit Deus mundum? plane ub aliud nihil, quam propter immensam bonitatem suam. Erubescamus igitur intuentes ejus dilectionem: nam ipse neque Pilio suo unigenito pepercit propter noe, at nos etiam pecuniis parcimus, ne eas propter ipsum expendamus: quod certe omnem excedit ingratitudinem, ut opus ejus immense sit bonitatis, nostrum vere immense ingratitudinis. Erga Filium quoque simili utimur perfidia. Homini namque qui se pro nobis exposuit periculo, prompte ompein tradimus substantiam: Christo vero qui pro nobis mortuus est, neque hanc benevolentiæ mensuram exhibemus: sed fratres ejus minimos despicimus esurientes, aliaque plurima sustinentes: magis autem ipsum, qui mala illorum per compassionem pro suis ducit. Vers. 17. Non eum. Allam quoque Dei ostendit humanitatem ac ineffabileın quam erga nos gerit curam. Neque enim solum dedit Filium suum unigenitum, sed et judicium rejecit, ac in secundum ejus distulit adventum. Duo siquidem Christi sunt adventus, qui jam factus est et qui futurus est. Non sunt autem hi duo ad eosdem fnes; est enim primus non ut inquirat, sed ut remittat quæ ab hominibus perpetrata sunt: secundus vero non ut remittat, sed ut inquirat. Hic ergo de primo loquitur. Atqui etiam primus condemnationis erat, si quod verum est fateri volumus; nam ante hunc lex naturalis erat, et lex scripta ac prophetæ, doctrinæ et signorum exhibitiones, aliaque multa quæ vitæ instituta corrigerent: et consequens erət ut omnium transgressiones punirentur. Sed cum admodum humanus esset, non statim de malis inquirestatim de malis inquirebat, sed ignoscebat; nam si inquisisset, omnes simul abrepti essent, omnes siquidem peccave. raut *. Nunc ergo venit ut de præteritis veniam *ª Rom. v, 25. αἰώνιον, Θεός ἐστι πάντως· θανών μὲν ὡς ἄνθρω πος, παρέχων δὲ ζωὴν αἰώνιον ὡς Θεός· καὶ ὁ χω λύων τὴν ἑτέρων ἀπύλειαν οὐκ ἄν ποτε αὐτὸς ἀπολεῖται. Ο σταυρός οὖν πηγή ζωής αιωνίου, δ λογισμός μὲν βαδίως οι παραδέχεται, πίστες δὲ παραδέχεται, νευροῦσα τοῦ λογισμοῦ τὴν ἀσθένειαν. Χρεία τοίνυν πίστεως. Οὕτως αιώνιον. Ούτως ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ήγουν τοσοῦτόν ἐστι φιλάνθρωπος, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν ἀγαπητὸν ἐξέδωκεν ὑπὲρ τῶν ἀνθρώ πων εἰς θάνατον, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν ζι αἰωνίως την μακαρίαν ζωήν, την πρέπουσαν τοῖς ἁγίοις. Έδειξε τοίνυν ὅτι καὶ τῷ Πατρὶ κατὰ γνώ μην ή σταύρωσις. Εν γὰρ καὶ τὸ αὐτὸ θέλημα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Πάλιν δ τὸ, Ινα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόλη , ἀλλ' ἔχει ζωὴν αἰώνιον, εἰς βεβαίωσιν τοῦ λόγου. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν ὁ Θεὸς ἠγάπησε τὸν κόσμον; Πάντως δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ δι᾽ ὑπερβολὴν ἀγαθότητος. και, Αισχυνθῶμεν οὖν αὐτοῦ τὴν ἀγάπην. Αὐτὸς μὲν γὰρ οὐδὲ τοῦ Υἱοῦ τοῦ μονογενοῦς ἐφείσατο δι' ἡμᾶς ἡμεῖς δὲ καὶ χρημάτων φειδόμεθα δι' αὐτὸν, δ πᾶσαν ὑπερβέβηκεν ὄντως ἀχαριστίαν· ὡς εἶναι τὸ ἐκείνου μὲν ὑπερβολὴν ἀγαθότητος, τὸ ἡμέ τερον δὲ, ὑπερβολὴν ἀχαριστίας. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τὸν Υἱὸν τὴν ἴσην ἀγνωμοσύνην τηρούμεν. ν θρώπῳ μὲν γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν κινδυνεύοντι, πᾶσαν προθύμως ἐπιδώσομεν ἂν τὴν οὐσίαν· τῷ δὲ Χριστῷ δι' ἡμᾶς ἀποθανόντι, οὐδὲ τοῦτο τὸ μέτρον τῆς εὐγνωμοσύνης φυλάττομεν, ἀλλὰ παρορῶμεν τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, τοὺς ἐλαχίστους, πεινῶντας καὶ διψῶντας, καὶ τάλλα πάντα κακοπαθούντας, μᾶλλον δὲ αὐτὸν ἐκεῖνον, τὸν τὰ ἐκείνων συμπαθώς οἰκειούμενον. Οὐ - αὐτοῦ. Δείκνυσι καὶ ἄλλην τοῦ Θεοῦ φιλαν θρωπίαν καὶ κηδεμονίαν άφατον. Οὐ μόνον γὰρ τὸν Τὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἀλλὰ καὶ τὴν κρίν σιν ἀνεβάλετο, καὶ εἰς τὴν δευτέραν παρουσίαν αὐτὴν ἑταμιεύσατο. Δύο γὰρ αἱ τοῦ Χριστοῦ παρουσίαι, ή ήδη γεγενημένη καὶ ἡ μέλλουσα. Οὐκ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς δὲ αἱ δύο. Αλλ' ἡ πρώτη μὲν οὐχ ἵνα ἐξετάσῃ τὰ πεπρα ή γμένα τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλ᾽ ἵνα ἀφῇ. δευτέρα δὲ οὐχ ἵνα ἀφῇ, ἀλλ᾽ ἵνα εξετάσῃ. Νῦν τῆς πρώτης οὖν πέρι φησί. Καίτοι καὶ ἡ πρώτη κρίσεως ἦν ἂν κατὰ τὸν τοῦ δικαίου λόγον, διότι πρὸ ταύτης καὶ νόμος ἦν φυσι κὸς καὶ νόμος γραπτὸς καὶ προφῆται καὶ διδασκαλίας καὶ σημείων ἐπιδείξεις καὶ πολλὰ τὰ διορθοῦντα τὴν πολιτείαν, καὶ ἀκόλουθον ἦν εὐθύνας πάντων ἀπαι τηθῆναι· ἀλλ' ὡς ἄγαν φιλάνθρωπος, οὐκ εὐθὺς ἐν τῇ πρώτῃ ἐποιήσατο ἐξέτασιν, ἀλλὰ συγχώρησιν. Εἰ γὰρ ἐξήτασε, πάντες ἂν ἀθρόον ανηρπάσθησαν. Πάντες γὰρ ἥμαρτον, φησί. Νῦν μὲν οὖν ἧκε, συγ χωρῶν μὲν τὰ πρότερα, ασφαλιζόμενος δὲ πρὸς τὰ

esse ostendit, cujus mors præslat allis vium æter- ἐνέφηνεν ὅτι οὗ ὁ θάνατος ἑτέροις παρέχει ζωήν nam. Moritur siquidem tanquam homo, præstat autem vitam aternam tanquam Deus: et qui aliorum prohibet perditionem, ipse nequaquam perire potest. Crux ergo vitæ æternæ fons est. Unde, quod cogiLalio non facile recipit, βdes recipit, que cogitationis imbecillitati nervos addit. Patet ergo fidel utilitas. Vers. 16. Sic Deus sic dilexit alernam. niundum, sive adeo homines amat, ut pro hominibus Filium suum dilectum in mortem tradiderit, ut oannis qui credit in eum, vivat perennitor vita beata, quæ sanctis congruit. Ostendit ergo, quod de mente sua sicut et Patris fuerit crucifixio; una siquidem eademque voluntas est Patris et Filii ac Spiritus sanct. Rursum quod additur: Ut omnis, qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam æternam, confirmatio verbi est. Sed quam ob causam dilexit Deus mundum? plane ub aliud nihil, quam propter immensam bonitatem suam. Erubescamus igitur intuentes ejus dilectionem: nam ipse neque Pilio suo unigenito pepercit propter noe, at nos etiam pecuniis parcimus, ne eas propter ipsum expendamus: quod certe omnem excedit ingratitudinem, ut opus ejus immense sit bonitatis, nostrum vere immense ingratitudinis. Erga Filium quoque simili utimur perfidia. Homini namque qui se pro nobis exposuit periculo, prompte ompein tradimus substantiam: Christo vero qui pro nobis mortuus est, neque hanc benevolentiæ mensuram exhibemus: sed fratres ejus minimos despicimus esurientes, aliaque plurima sustinentes: magis autem ipsum, qui mala illorum per compassionem pro suis ducit. Vers. 17. Non eum. Allam quoque Dei ostendit humanitatem ac ineffabileın quam erga nos gerit curam. Neque enim solum dedit Filium suum unigenitum, sed et judicium rejecit, ac in secundum ejus distulit adventum. Duo siquidem Christi sunt adventus, qui jam factus est et qui futurus est. Non sunt autem hi duo ad eosdem fnes; est enim primus non ut inquirat, sed ut remittat quæ ab hominibus perpetrata sunt: secundus vero non ut remittat, sed ut inquirat. Hic ergo de primo loquitur. Atqui etiam primus condemnationis erat, si quod verum est fateri volumus; nam ante hunc lex naturalis erat, et lex scripta ac prophetæ, doctrinæ et signorum exhibitiones, aliaque multa quæ vitæ instituta corrigerent: et consequens erət ut omnium transgressiones punirentur. Sed cum admodum humanus esset, non statim de malis inquirestatim de malis inquirebat, sed ignoscebat; nam si inquisisset, omnes simul abrepti essent, omnes siquidem peccave. raut *. Nunc ergo venit ut de præteritis veniam *ª Rom. v, 25. αἰώνιον, Θεός ἐστι πάντως· θανών μὲν ὡς ἄνθρω πος, παρέχων δὲ ζωὴν αἰώνιον ὡς Θεός· καὶ ὁ χω λύων τὴν ἑτέρων ἀπύλειαν οὐκ ἄν ποτε αὐτὸς ἀπολεῖται. Ο σταυρός οὖν πηγή ζωής αιωνίου, δ λογισμός μὲν βαδίως οι παραδέχεται, πίστες δὲ παραδέχεται, νευροῦσα τοῦ λογισμοῦ τὴν ἀσθένειαν. Χρεία τοίνυν πίστεως. Οὕτως αιώνιον. Ούτως ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ήγουν τοσοῦτόν ἐστι φιλάνθρωπος, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν ἀγαπητὸν ἐξέδωκεν ὑπὲρ τῶν ἀνθρώ πων εἰς θάνατον, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν ζι αἰωνίως την μακαρίαν ζωήν, την πρέπουσαν τοῖς ἁγίοις. Έδειξε τοίνυν ὅτι καὶ τῷ Πατρὶ κατὰ γνώ μην ή σταύρωσις. Εν γὰρ καὶ τὸ αὐτὸ θέλημα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Πάλιν δ τὸ, Ινα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόλη , ἀλλ' ἔχει ζωὴν αἰώνιον, εἰς βεβαίωσιν τοῦ λόγου. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν ὁ Θεὸς ἠγάπησε τὸν κόσμον; Πάντως δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ δι᾽ ὑπερβολὴν ἀγαθότητος. και, Αισχυνθῶμεν οὖν αὐτοῦ τὴν ἀγάπην. Αὐτὸς μὲν γὰρ οὐδὲ τοῦ Υἱοῦ τοῦ μονογενοῦς ἐφείσατο δι' ἡμᾶς ἡμεῖς δὲ καὶ χρημάτων φειδόμεθα δι' αὐτὸν, δ πᾶσαν ὑπερβέβηκεν ὄντως ἀχαριστίαν· ὡς εἶναι τὸ ἐκείνου μὲν ὑπερβολὴν ἀγαθότητος, τὸ ἡμέ τερον δὲ, ὑπερβολὴν ἀχαριστίας. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τὸν Υἱὸν τὴν ἴσην ἀγνωμοσύνην τηρούμεν. ν θρώπῳ μὲν γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν κινδυνεύοντι, πᾶσαν προθύμως ἐπιδώσομεν ἂν τὴν οὐσίαν· τῷ δὲ Χριστῷ δι' ἡμᾶς ἀποθανόντι, οὐδὲ τοῦτο τὸ μέτρον τῆς εὐγνωμοσύνης φυλάττομεν, ἀλλὰ παρορῶμεν τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, τοὺς ἐλαχίστους, πεινῶντας καὶ διψῶντας, καὶ τάλλα πάντα κακοπαθούντας, μᾶλλον δὲ αὐτὸν ἐκεῖνον, τὸν τὰ ἐκείνων συμπαθώς οἰκειούμενον. Οὐ - αὐτοῦ. Δείκνυσι καὶ ἄλλην τοῦ Θεοῦ φιλαν θρωπίαν καὶ κηδεμονίαν άφατον. Οὐ μόνον γὰρ τὸν Τὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἀλλὰ καὶ τὴν κρίν σιν ἀνεβάλετο, καὶ εἰς τὴν δευτέραν παρουσίαν αὐτὴν ἑταμιεύσατο. Δύο γὰρ αἱ τοῦ Χριστοῦ παρουσίαι, ή ήδη γεγενημένη καὶ ἡ μέλλουσα. Οὐκ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς δὲ αἱ δύο. Αλλ' ἡ πρώτη μὲν οὐχ ἵνα ἐξετάσῃ τὰ πεπρα ή γμένα τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλ᾽ ἵνα ἀφῇ. δευτέρα δὲ οὐχ ἵνα ἀφῇ, ἀλλ᾽ ἵνα εξετάσῃ. Νῦν τῆς πρώτης οὖν πέρι φησί. Καίτοι καὶ ἡ πρώτη κρίσεως ἦν ἂν κατὰ τὸν τοῦ δικαίου λόγον, διότι πρὸ ταύτης καὶ νόμος ἦν φυσι κὸς καὶ νόμος γραπτὸς καὶ προφῆται καὶ διδασκαλίας καὶ σημείων ἐπιδείξεις καὶ πολλὰ τὰ διορθοῦντα τὴν πολιτείαν, καὶ ἀκόλουθον ἦν εὐθύνας πάντων ἀπαι τηθῆναι· ἀλλ' ὡς ἄγαν φιλάνθρωπος, οὐκ εὐθὺς ἐν τῇ πρώτῃ ἐποιήσατο ἐξέτασιν, ἀλλὰ συγχώρησιν. Εἰ γὰρ ἐξήτασε, πάντες ἂν ἀθρόον ανηρπάσθησαν. Πάντες γὰρ ἥμαρτον, φησί. Νῦν μὲν οὖν ἧκε, συγ χωρῶν μὲν τὰ πρότερα, ασφαλιζόμενος δὲ πρὸς τὰ

esse ostendit, cujus mors præslat allis vium æter- ἐνέφηνεν ὅτι οὗ ὁ θάνατος ἑτέροις παρέχει ζωήν nam. Moritur siquidem tanquam homo, præstat autem vitam aternam tanquam Deus: et qui aliorum prohibet perditionem, ipse nequaquam perire potest. Crux ergo vitæ æternæ fons est. Unde, quod cogiLalio non facile recipit, βdes recipit, que cogitationis imbecillitati nervos addit. Patet ergo fidel utilitas. Vers. 16. Sic Deus sic dilexit alernam. niundum, sive adeo homines amat, ut pro hominibus Filium suum dilectum in mortem tradiderit, ut oannis qui credit in eum, vivat perennitor vita beata, quæ sanctis congruit. Ostendit ergo, quod de mente sua sicut et Patris fuerit crucifixio; una siquidem eademque voluntas est Patris et Filii ac Spiritus sanct. Rursum quod additur: Ut omnis, qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam æternam, confirmatio verbi est. Sed quam ob causam dilexit Deus mundum? plane ub aliud nihil, quam propter immensam bonitatem suam. Erubescamus igitur intuentes ejus dilectionem: nam ipse neque Pilio suo unigenito pepercit propter noe, at nos etiam pecuniis parcimus, ne eas propter ipsum expendamus: quod certe omnem excedit ingratitudinem, ut opus ejus immense sit bonitatis, nostrum vere immense ingratitudinis. Erga Filium quoque simili utimur perfidia. Homini namque qui se pro nobis exposuit periculo, prompte ompein tradimus substantiam: Christo vero qui pro nobis mortuus est, neque hanc benevolentiæ mensuram exhibemus: sed fratres ejus minimos despicimus esurientes, aliaque plurima sustinentes: magis autem ipsum, qui mala illorum per compassionem pro suis ducit. Vers. 17. Non eum. Allam quoque Dei ostendit humanitatem ac ineffabileın quam erga nos gerit curam. Neque enim solum dedit Filium suum unigenitum, sed et judicium rejecit, ac in secundum ejus distulit adventum. Duo siquidem Christi sunt adventus, qui jam factus est et qui futurus est. Non sunt autem hi duo ad eosdem fnes; est enim primus non ut inquirat, sed ut remittat quæ ab hominibus perpetrata sunt: secundus vero non ut remittat, sed ut inquirat. Hic ergo de primo loquitur. Atqui etiam primus condemnationis erat, si quod verum est fateri volumus; nam ante hunc lex naturalis erat, et lex scripta ac prophetæ, doctrinæ et signorum exhibitiones, aliaque multa quæ vitæ instituta corrigerent: et consequens erət ut omnium transgressiones punirentur. Sed cum admodum humanus esset, non statim de malis inquirestatim de malis inquirebat, sed ignoscebat; nam si inquisisset, omnes simul abrepti essent, omnes siquidem peccave. raut *. Nunc ergo venit ut de præteritis veniam *ª Rom. v, 25. αἰώνιον, Θεός ἐστι πάντως· θανών μὲν ὡς ἄνθρω πος, παρέχων δὲ ζωὴν αἰώνιον ὡς Θεός· καὶ ὁ χω λύων τὴν ἑτέρων ἀπύλειαν οὐκ ἄν ποτε αὐτὸς ἀπολεῖται. Ο σταυρός οὖν πηγή ζωής αιωνίου, δ λογισμός μὲν βαδίως οι παραδέχεται, πίστες δὲ παραδέχεται, νευροῦσα τοῦ λογισμοῦ τὴν ἀσθένειαν. Χρεία τοίνυν πίστεως. Οὕτως αιώνιον. Ούτως ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ήγουν τοσοῦτόν ἐστι φιλάνθρωπος, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν ἀγαπητὸν ἐξέδωκεν ὑπὲρ τῶν ἀνθρώ πων εἰς θάνατον, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν ζι αἰωνίως την μακαρίαν ζωήν, την πρέπουσαν τοῖς ἁγίοις. Έδειξε τοίνυν ὅτι καὶ τῷ Πατρὶ κατὰ γνώ μην ή σταύρωσις. Εν γὰρ καὶ τὸ αὐτὸ θέλημα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Πάλιν δ τὸ, Ινα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόλη , ἀλλ' ἔχει ζωὴν αἰώνιον, εἰς βεβαίωσιν τοῦ λόγου. ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν ὁ Θεὸς ἠγάπησε τὸν κόσμον; Πάντως δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ δι᾽ ὑπερβολὴν ἀγαθότητος. και, Αισχυνθῶμεν οὖν αὐτοῦ τὴν ἀγάπην. Αὐτὸς μὲν γὰρ οὐδὲ τοῦ Υἱοῦ τοῦ μονογενοῦς ἐφείσατο δι' ἡμᾶς ἡμεῖς δὲ καὶ χρημάτων φειδόμεθα δι' αὐτὸν, δ πᾶσαν ὑπερβέβηκεν ὄντως ἀχαριστίαν· ὡς εἶναι τὸ ἐκείνου μὲν ὑπερβολὴν ἀγαθότητος, τὸ ἡμέ τερον δὲ, ὑπερβολὴν ἀχαριστίας. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τὸν Υἱὸν τὴν ἴσην ἀγνωμοσύνην τηρούμεν. ν θρώπῳ μὲν γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν κινδυνεύοντι, πᾶσαν προθύμως ἐπιδώσομεν ἂν τὴν οὐσίαν· τῷ δὲ Χριστῷ δι' ἡμᾶς ἀποθανόντι, οὐδὲ τοῦτο τὸ μέτρον τῆς εὐγνωμοσύνης φυλάττομεν, ἀλλὰ παρορῶμεν τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, τοὺς ἐλαχίστους, πεινῶντας καὶ διψῶντας, καὶ τάλλα πάντα κακοπαθούντας, μᾶλλον δὲ αὐτὸν ἐκεῖνον, τὸν τὰ ἐκείνων συμπαθώς οἰκειούμενον. Οὐ - αὐτοῦ. Δείκνυσι καὶ ἄλλην τοῦ Θεοῦ φιλαν θρωπίαν καὶ κηδεμονίαν άφατον. Οὐ μόνον γὰρ τὸν Τὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἀλλὰ καὶ τὴν κρίν σιν ἀνεβάλετο, καὶ εἰς τὴν δευτέραν παρουσίαν αὐτὴν ἑταμιεύσατο. Δύο γὰρ αἱ τοῦ Χριστοῦ παρουσίαι, ή ήδη γεγενημένη καὶ ἡ μέλλουσα. Οὐκ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς δὲ αἱ δύο. Αλλ' ἡ πρώτη μὲν οὐχ ἵνα ἐξετάσῃ τὰ πεπρα ή γμένα τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλ᾽ ἵνα ἀφῇ. δευτέρα δὲ οὐχ ἵνα ἀφῇ, ἀλλ᾽ ἵνα εξετάσῃ. Νῦν τῆς πρώτης οὖν πέρι φησί. Καίτοι καὶ ἡ πρώτη κρίσεως ἦν ἂν κατὰ τὸν τοῦ δικαίου λόγον, διότι πρὸ ταύτης καὶ νόμος ἦν φυσι κὸς καὶ νόμος γραπτὸς καὶ προφῆται καὶ διδασκαλίας καὶ σημείων ἐπιδείξεις καὶ πολλὰ τὰ διορθοῦντα τὴν πολιτείαν, καὶ ἀκόλουθον ἦν εὐθύνας πάντων ἀπαι τηθῆναι· ἀλλ' ὡς ἄγαν φιλάνθρωπος, οὐκ εὐθὺς ἐν τῇ πρώτῃ ἐποιήσατο ἐξέτασιν, ἀλλὰ συγχώρησιν. Εἰ γὰρ ἐξήτασε, πάντες ἂν ἀθρόον ανηρπάσθησαν. Πάντες γὰρ ἥμαρτον, φησί. Νῦν μὲν οὖν ἧκε, συγ χωρῶν μὲν τὰ πρότερα, ασφαλιζόμενος δὲ πρὸς τὰ

CAP. III. autem veniet ut condemnet, et de his qui non crediderunt ultionem sumat. Si non venissem, inquit, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo μέλλοντα· ὕστερον δὲ ἥξει κρῖναι, καὶ τοὺς μὴ πει- tribuat, et de futuris securos reddat. Postmodum σθέντας εὐθύναι. Εἰ μὴ ἦλθον, γὰρ, φησί, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Ο — κρίνεται. Ο πιστεύων γνησίως, ήγουν δ καὶ φυλάττων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Περὶ γὰρ τῶν μὴ τοιούτων φησὶν ὁ Παῦλος, ὅτι θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. Ο — Θεοῦ. "Ωσπερ γὰρ ἐκεῖνον ἡ πίστις εξείλετο τῆς κρίσεως πρὸ τῆς κρίσεως, οὕτω καὶ τοῦτον ἀπιστία κατέκρινε πρὸ τῆς κατακρίσεως. Καὶ ὁ φονεύς γάρ, καὶ πᾶς πλημμελήσας, τῇ φύσει μὲν τοῦ ἁμαρτήματος αὐτίκα καταδεδίκασται· τῇ ἀποφάσει δὲ τοῦ ἄρχοντος, ὕστερον. Καὶ καθ᾿ ἕτερον δὲ τρόπον. Ἐπείπερ ἔμελλεν ἡ κρίσις, καὶ οὐ παρῆν ἐγγὺς ἤγαγε τὸν φόβον τῆς καταδίκης. Εἰς τὸ ὄνομα δὲ, ἀντὶ τοῦ, Εἰς αὐτόν. Ιδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο τῆς Εβραϊδος γραφῆς, ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὸ ὄνομα αὐτοῦ λαμβάνειν, ἀντ᾽ αὐτοῦ, δι' εὐλάβειαν. Αύτη - φῶς. Αὕτη ἐστὶν ἡ κατάκρισις, τῶν μὴ πιστευόντων, διὰ τοῦτο κατακρίνονται, ὅτι ἐλθόντες τοῦ φωτὸς τῆς γνώσεως, καὶ τῆς ἀληθείας εἰς αὐτούς· λέγει δὲ τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ· ἡγάπησαν μάλλον το σκότος τῆς ἀγνοίας καὶ τοῦ ψεύδους παρὰ τὸ φῶς. Ὁ μὲν γὰρ, ἀπόντος τοῦ φωτὸς, μένων ἐν τῷ σκότει, λόγον ἴσως ἕξει τινά, καὶ γὰρ καὶ τοῦτον ἔδει μὴ οὕτως ἔχειν, ἀλλὰ ζητεῖν τὸ φῶς· ὁ δὲ, τοῦ φωτὸς ἐλθόντος εἰς αὐτὸν, ἔτι προσεδρεύων τῷ σκότει, πάσης ἀπολογίας εστέρηται. Ψυχῆς γὰρ διεστραμμένης, μύειν πρὸς τὸ φῶς καὶ ἐθελουσίως σκοτίζεσθαι, καὶ μὴ μόνον μὴ αὐτὸν ἐλθεῖν πρὸς τὸ φῶς, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον, τοῦ φωτὸς μᾶλλον πρὸς αὐτὸν ἐλθόντος, φεύγειν καὶ ἀποστρέφεσθαι τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν δι' Αν Αγάπησαν τὸ σκότος. "Ην — έργα. Διὰ τοῦτο οὖν ἔφυγον τὸ φῶς, ἵνα μὴ φανερώσῃ αὐτά. Καίτοι οὐκ ἦλθεν ἵνα ἐξο ετάσῃ, ἀλλ᾽ ἵνα συγχωρήσῃ. Διὸ καὶ μᾶλλον ἔδει προσδραμεῖν. Πᾶς - φῶς. "Εως ἂν φαῦλα πράσσοι, έως τού τοῖς ἐγκαταμένοι. Καὶ — αὐτοῦ. Φοβούμενος, δηλονότι. Ο = φῶς. Ο πράττων τὸ εὐθὲς, ο πολιτευό. Ο μενος ὀρθῶς, ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἀγαπᾷ τὸ φως. Ινα - έργα. Υπ) τοῦ φωτός· οὐκ ἐπαισχύ νεται γὰρ αὐτά. εἰργασμένα. Ότι κατὰ Θεόν εἰσιν, ὅτι "Οτι ὄρεστὰ τῷ Θεῷ. Vers. 18. Qui condemnatur. Qui legitime credit, vel qui servat etiam ejus præcepta. Nam de his, qui tales non sunt, ait Apostolus: Confitentur se scire Deum, factis autem negant ss. Vers. 18. Qui Dei. Nam sicut illum fides exemit condemnationi, ita hunc incredulitas ante judicium condemnavit: homicida enim et quicanque delinquit, ex natura peccati statim condemnatus est, sed postmodum sententia principis. Alio quoque modo: Quia judicium non erat præsens sed futurum, condemnationis timorem prope adduxit. In nomen autem, hoc est, in ipsum: nam et hoc idioma est scripturæ Hebraicæ, ubi de Deo loquua· tur, capere nomen ejus pro ipso, religionis gratia. Vers. 19. Hac lucem. Hæc est infidelium condemnatio: propter hoc condemnantur, quia veniente ad eos luce scientiæ ac veritatis (dicit autem hoc de seipso) dilexerunt magis tenebras ignorantia ac mendacii quam lucem. Nam qul absente luce manet in tenebris, excusationem fortassis aliquam habebit: quanquam et hunc oportuit non ita se habere, sed lucem quaerere: qui vero veniente ad se luce adhuc in tenebris residet, omni privatur excusatione: aversum enim animum ad lucem claudit, et voluntarie tenebris offunditur: nec solum ad lucem non venit, sed e diverso cum magis lux ad se veniat, fugit, et a sua avertitur salute (aa). Deinde etiam causam ponit propter quain dilexerunt tenebras. Vers. 19. Εrant opera. Ideo ergo lucem fugerunt, ne ea manifestaret. Atqui non venit ut Inquirat, sed potius ut ignoscat; et ideo accurrere magis oportebat. Vers. 20. Omnis — lucem. Quandiu mala operatus fuerit, quandiu in bis permanserit. Vers. 29. Ει ejus. Timens videlicet. Vers. 21. Qui lucem. Qui operatur, quod rectum est, qui recte conversatur, venit ad lucem, amat lucem. Vers. 21. τι opera. luce; neque enim· erubescit aut veretur ea. Vers. 21. Quod - facta. Quod secundum Deum sint, quod Deo placentia. s. Joan. IV, **Til. 116. Variæ lectiones et notæ. Παρὰ τό. Malim ἂν γάρ. (aa) Aversum salute. Animi enim perversi, eulis claudere luci et voluntarie tenebris offundi, ac non solum ipsum non venire ad lucem, sed Sic correxi, pro υπέρο contra etiam, luce magis ad eum appropinquante, fugere et aversari salutem suam.

CAP. III. autem veniet ut condemnet, et de his qui non crediderunt ultionem sumat. Si non venissem, inquit, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo μέλλοντα· ὕστερον δὲ ἥξει κρῖναι, καὶ τοὺς μὴ πει- tribuat, et de futuris securos reddat. Postmodum σθέντας εὐθύναι. Εἰ μὴ ἦλθον, γὰρ, φησί, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Ο — κρίνεται. Ο πιστεύων γνησίως, ήγουν δ καὶ φυλάττων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Περὶ γὰρ τῶν μὴ τοιούτων φησὶν ὁ Παῦλος, ὅτι θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. Ο — Θεοῦ. "Ωσπερ γὰρ ἐκεῖνον ἡ πίστις εξείλετο τῆς κρίσεως πρὸ τῆς κρίσεως, οὕτω καὶ τοῦτον ἀπιστία κατέκρινε πρὸ τῆς κατακρίσεως. Καὶ ὁ φονεύς γάρ, καὶ πᾶς πλημμελήσας, τῇ φύσει μὲν τοῦ ἁμαρτήματος αὐτίκα καταδεδίκασται· τῇ ἀποφάσει δὲ τοῦ ἄρχοντος, ὕστερον. Καὶ καθ᾿ ἕτερον δὲ τρόπον. Ἐπείπερ ἔμελλεν ἡ κρίσις, καὶ οὐ παρῆν ἐγγὺς ἤγαγε τὸν φόβον τῆς καταδίκης. Εἰς τὸ ὄνομα δὲ, ἀντὶ τοῦ, Εἰς αὐτόν. Ιδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο τῆς Εβραϊδος γραφῆς, ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὸ ὄνομα αὐτοῦ λαμβάνειν, ἀντ᾽ αὐτοῦ, δι' εὐλάβειαν. Αύτη - φῶς. Αὕτη ἐστὶν ἡ κατάκρισις, τῶν μὴ πιστευόντων, διὰ τοῦτο κατακρίνονται, ὅτι ἐλθόντες τοῦ φωτὸς τῆς γνώσεως, καὶ τῆς ἀληθείας εἰς αὐτούς· λέγει δὲ τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ· ἡγάπησαν μάλλον το σκότος τῆς ἀγνοίας καὶ τοῦ ψεύδους παρὰ τὸ φῶς. Ὁ μὲν γὰρ, ἀπόντος τοῦ φωτὸς, μένων ἐν τῷ σκότει, λόγον ἴσως ἕξει τινά, καὶ γὰρ καὶ τοῦτον ἔδει μὴ οὕτως ἔχειν, ἀλλὰ ζητεῖν τὸ φῶς· ὁ δὲ, τοῦ φωτὸς ἐλθόντος εἰς αὐτὸν, ἔτι προσεδρεύων τῷ σκότει, πάσης ἀπολογίας εστέρηται. Ψυχῆς γὰρ διεστραμμένης, μύειν πρὸς τὸ φῶς καὶ ἐθελουσίως σκοτίζεσθαι, καὶ μὴ μόνον μὴ αὐτὸν ἐλθεῖν πρὸς τὸ φῶς, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον, τοῦ φωτὸς μᾶλλον πρὸς αὐτὸν ἐλθόντος, φεύγειν καὶ ἀποστρέφεσθαι τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν δι' Αν Αγάπησαν τὸ σκότος. "Ην — έργα. Διὰ τοῦτο οὖν ἔφυγον τὸ φῶς, ἵνα μὴ φανερώσῃ αὐτά. Καίτοι οὐκ ἦλθεν ἵνα ἐξο ετάσῃ, ἀλλ᾽ ἵνα συγχωρήσῃ. Διὸ καὶ μᾶλλον ἔδει προσδραμεῖν. Πᾶς - φῶς. "Εως ἂν φαῦλα πράσσοι, έως τού τοῖς ἐγκαταμένοι. Καὶ — αὐτοῦ. Φοβούμενος, δηλονότι. Ο = φῶς. Ο πράττων τὸ εὐθὲς, ο πολιτευό. Ο μενος ὀρθῶς, ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἀγαπᾷ τὸ φως. Ινα - έργα. Υπ) τοῦ φωτός· οὐκ ἐπαισχύ νεται γὰρ αὐτά. εἰργασμένα. Ότι κατὰ Θεόν εἰσιν, ὅτι "Οτι ὄρεστὰ τῷ Θεῷ. Vers. 18. Qui condemnatur. Qui legitime credit, vel qui servat etiam ejus præcepta. Nam de his, qui tales non sunt, ait Apostolus: Confitentur se scire Deum, factis autem negant ss. Vers. 18. Qui Dei. Nam sicut illum fides exemit condemnationi, ita hunc incredulitas ante judicium condemnavit: homicida enim et quicanque delinquit, ex natura peccati statim condemnatus est, sed postmodum sententia principis. Alio quoque modo: Quia judicium non erat præsens sed futurum, condemnationis timorem prope adduxit. In nomen autem, hoc est, in ipsum: nam et hoc idioma est scripturæ Hebraicæ, ubi de Deo loquua· tur, capere nomen ejus pro ipso, religionis gratia. Vers. 19. Hac lucem. Hæc est infidelium condemnatio: propter hoc condemnantur, quia veniente ad eos luce scientiæ ac veritatis (dicit autem hoc de seipso) dilexerunt magis tenebras ignorantia ac mendacii quam lucem. Nam qul absente luce manet in tenebris, excusationem fortassis aliquam habebit: quanquam et hunc oportuit non ita se habere, sed lucem quaerere: qui vero veniente ad se luce adhuc in tenebris residet, omni privatur excusatione: aversum enim animum ad lucem claudit, et voluntarie tenebris offunditur: nec solum ad lucem non venit, sed e diverso cum magis lux ad se veniat, fugit, et a sua avertitur salute (aa). Deinde etiam causam ponit propter quain dilexerunt tenebras. Vers. 19. Εrant opera. Ideo ergo lucem fugerunt, ne ea manifestaret. Atqui non venit ut Inquirat, sed potius ut ignoscat; et ideo accurrere magis oportebat. Vers. 20. Omnis — lucem. Quandiu mala operatus fuerit, quandiu in bis permanserit. Vers. 29. Ει ejus. Timens videlicet. Vers. 21. Qui lucem. Qui operatur, quod rectum est, qui recte conversatur, venit ad lucem, amat lucem. Vers. 21. τι opera. luce; neque enim· erubescit aut veretur ea. Vers. 21. Quod - facta. Quod secundum Deum sint, quod Deo placentia. s. Joan. IV, **Til. 116. Variæ lectiones et notæ. Παρὰ τό. Malim ἂν γάρ. (aa) Aversum salute. Animi enim perversi, eulis claudere luci et voluntarie tenebris offundi, ac non solum ipsum non venire ad lucem, sed Sic correxi, pro υπέρο contra etiam, luce magis ad eum appropinquante, fugere et aversari salutem suam.

CAP. III. autem veniet ut condemnet, et de his qui non crediderunt ultionem sumat. Si non venissem, inquit, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo μέλλοντα· ὕστερον δὲ ἥξει κρῖναι, καὶ τοὺς μὴ πει- tribuat, et de futuris securos reddat. Postmodum σθέντας εὐθύναι. Εἰ μὴ ἦλθον, γὰρ, φησί, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Ο — κρίνεται. Ο πιστεύων γνησίως, ήγουν δ καὶ φυλάττων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Περὶ γὰρ τῶν μὴ τοιούτων φησὶν ὁ Παῦλος, ὅτι θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. Ο — Θεοῦ. "Ωσπερ γὰρ ἐκεῖνον ἡ πίστις εξείλετο τῆς κρίσεως πρὸ τῆς κρίσεως, οὕτω καὶ τοῦτον ἀπιστία κατέκρινε πρὸ τῆς κατακρίσεως. Καὶ ὁ φονεύς γάρ, καὶ πᾶς πλημμελήσας, τῇ φύσει μὲν τοῦ ἁμαρτήματος αὐτίκα καταδεδίκασται· τῇ ἀποφάσει δὲ τοῦ ἄρχοντος, ὕστερον. Καὶ καθ᾿ ἕτερον δὲ τρόπον. Ἐπείπερ ἔμελλεν ἡ κρίσις, καὶ οὐ παρῆν ἐγγὺς ἤγαγε τὸν φόβον τῆς καταδίκης. Εἰς τὸ ὄνομα δὲ, ἀντὶ τοῦ, Εἰς αὐτόν. Ιδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο τῆς Εβραϊδος γραφῆς, ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὸ ὄνομα αὐτοῦ λαμβάνειν, ἀντ᾽ αὐτοῦ, δι' εὐλάβειαν. Αύτη - φῶς. Αὕτη ἐστὶν ἡ κατάκρισις, τῶν μὴ πιστευόντων, διὰ τοῦτο κατακρίνονται, ὅτι ἐλθόντες τοῦ φωτὸς τῆς γνώσεως, καὶ τῆς ἀληθείας εἰς αὐτούς· λέγει δὲ τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ· ἡγάπησαν μάλλον το σκότος τῆς ἀγνοίας καὶ τοῦ ψεύδους παρὰ τὸ φῶς. Ὁ μὲν γὰρ, ἀπόντος τοῦ φωτὸς, μένων ἐν τῷ σκότει, λόγον ἴσως ἕξει τινά, καὶ γὰρ καὶ τοῦτον ἔδει μὴ οὕτως ἔχειν, ἀλλὰ ζητεῖν τὸ φῶς· ὁ δὲ, τοῦ φωτὸς ἐλθόντος εἰς αὐτὸν, ἔτι προσεδρεύων τῷ σκότει, πάσης ἀπολογίας εστέρηται. Ψυχῆς γὰρ διεστραμμένης, μύειν πρὸς τὸ φῶς καὶ ἐθελουσίως σκοτίζεσθαι, καὶ μὴ μόνον μὴ αὐτὸν ἐλθεῖν πρὸς τὸ φῶς, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον, τοῦ φωτὸς μᾶλλον πρὸς αὐτὸν ἐλθόντος, φεύγειν καὶ ἀποστρέφεσθαι τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν δι' Αν Αγάπησαν τὸ σκότος. "Ην — έργα. Διὰ τοῦτο οὖν ἔφυγον τὸ φῶς, ἵνα μὴ φανερώσῃ αὐτά. Καίτοι οὐκ ἦλθεν ἵνα ἐξο ετάσῃ, ἀλλ᾽ ἵνα συγχωρήσῃ. Διὸ καὶ μᾶλλον ἔδει προσδραμεῖν. Πᾶς - φῶς. "Εως ἂν φαῦλα πράσσοι, έως τού τοῖς ἐγκαταμένοι. Καὶ — αὐτοῦ. Φοβούμενος, δηλονότι. Ο = φῶς. Ο πράττων τὸ εὐθὲς, ο πολιτευό. Ο μενος ὀρθῶς, ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἀγαπᾷ τὸ φως. Ινα - έργα. Υπ) τοῦ φωτός· οὐκ ἐπαισχύ νεται γὰρ αὐτά. εἰργασμένα. Ότι κατὰ Θεόν εἰσιν, ὅτι "Οτι ὄρεστὰ τῷ Θεῷ. Vers. 18. Qui condemnatur. Qui legitime credit, vel qui servat etiam ejus præcepta. Nam de his, qui tales non sunt, ait Apostolus: Confitentur se scire Deum, factis autem negant ss. Vers. 18. Qui Dei. Nam sicut illum fides exemit condemnationi, ita hunc incredulitas ante judicium condemnavit: homicida enim et quicanque delinquit, ex natura peccati statim condemnatus est, sed postmodum sententia principis. Alio quoque modo: Quia judicium non erat præsens sed futurum, condemnationis timorem prope adduxit. In nomen autem, hoc est, in ipsum: nam et hoc idioma est scripturæ Hebraicæ, ubi de Deo loquua· tur, capere nomen ejus pro ipso, religionis gratia. Vers. 19. Hac lucem. Hæc est infidelium condemnatio: propter hoc condemnantur, quia veniente ad eos luce scientiæ ac veritatis (dicit autem hoc de seipso) dilexerunt magis tenebras ignorantia ac mendacii quam lucem. Nam qul absente luce manet in tenebris, excusationem fortassis aliquam habebit: quanquam et hunc oportuit non ita se habere, sed lucem quaerere: qui vero veniente ad se luce adhuc in tenebris residet, omni privatur excusatione: aversum enim animum ad lucem claudit, et voluntarie tenebris offunditur: nec solum ad lucem non venit, sed e diverso cum magis lux ad se veniat, fugit, et a sua avertitur salute (aa). Deinde etiam causam ponit propter quain dilexerunt tenebras. Vers. 19. Εrant opera. Ideo ergo lucem fugerunt, ne ea manifestaret. Atqui non venit ut Inquirat, sed potius ut ignoscat; et ideo accurrere magis oportebat. Vers. 20. Omnis — lucem. Quandiu mala operatus fuerit, quandiu in bis permanserit. Vers. 29. Ει ejus. Timens videlicet. Vers. 21. Qui lucem. Qui operatur, quod rectum est, qui recte conversatur, venit ad lucem, amat lucem. Vers. 21. τι opera. luce; neque enim· erubescit aut veretur ea. Vers. 21. Quod - facta. Quod secundum Deum sint, quod Deo placentia. s. Joan. IV, **Til. 116. Variæ lectiones et notæ. Παρὰ τό. Malim ἂν γάρ. (aa) Aversum salute. Animi enim perversi, eulis claudere luci et voluntarie tenebris offundi, ac non solum ipsum non venire ad lucem, sed Sic correxi, pro υπέρο contra etiam, luce magis ad eum appropinquante, fugere et aversari salutem suam.

CAP. III. autem veniet ut condemnet, et de his qui non crediderunt ultionem sumat. Si non venissem, inquit, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo μέλλοντα· ὕστερον δὲ ἥξει κρῖναι, καὶ τοὺς μὴ πει- tribuat, et de futuris securos reddat. Postmodum σθέντας εὐθύναι. Εἰ μὴ ἦλθον, γὰρ, φησί, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Ο — κρίνεται. Ο πιστεύων γνησίως, ήγουν δ καὶ φυλάττων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Περὶ γὰρ τῶν μὴ τοιούτων φησὶν ὁ Παῦλος, ὅτι θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. Ο — Θεοῦ. "Ωσπερ γὰρ ἐκεῖνον ἡ πίστις εξείλετο τῆς κρίσεως πρὸ τῆς κρίσεως, οὕτω καὶ τοῦτον ἀπιστία κατέκρινε πρὸ τῆς κατακρίσεως. Καὶ ὁ φονεύς γάρ, καὶ πᾶς πλημμελήσας, τῇ φύσει μὲν τοῦ ἁμαρτήματος αὐτίκα καταδεδίκασται· τῇ ἀποφάσει δὲ τοῦ ἄρχοντος, ὕστερον. Καὶ καθ᾿ ἕτερον δὲ τρόπον. Ἐπείπερ ἔμελλεν ἡ κρίσις, καὶ οὐ παρῆν ἐγγὺς ἤγαγε τὸν φόβον τῆς καταδίκης. Εἰς τὸ ὄνομα δὲ, ἀντὶ τοῦ, Εἰς αὐτόν. Ιδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο τῆς Εβραϊδος γραφῆς, ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὸ ὄνομα αὐτοῦ λαμβάνειν, ἀντ᾽ αὐτοῦ, δι' εὐλάβειαν. Αύτη - φῶς. Αὕτη ἐστὶν ἡ κατάκρισις, τῶν μὴ πιστευόντων, διὰ τοῦτο κατακρίνονται, ὅτι ἐλθόντες τοῦ φωτὸς τῆς γνώσεως, καὶ τῆς ἀληθείας εἰς αὐτούς· λέγει δὲ τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ· ἡγάπησαν μάλλον το σκότος τῆς ἀγνοίας καὶ τοῦ ψεύδους παρὰ τὸ φῶς. Ὁ μὲν γὰρ, ἀπόντος τοῦ φωτὸς, μένων ἐν τῷ σκότει, λόγον ἴσως ἕξει τινά, καὶ γὰρ καὶ τοῦτον ἔδει μὴ οὕτως ἔχειν, ἀλλὰ ζητεῖν τὸ φῶς· ὁ δὲ, τοῦ φωτὸς ἐλθόντος εἰς αὐτὸν, ἔτι προσεδρεύων τῷ σκότει, πάσης ἀπολογίας εστέρηται. Ψυχῆς γὰρ διεστραμμένης, μύειν πρὸς τὸ φῶς καὶ ἐθελουσίως σκοτίζεσθαι, καὶ μὴ μόνον μὴ αὐτὸν ἐλθεῖν πρὸς τὸ φῶς, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον, τοῦ φωτὸς μᾶλλον πρὸς αὐτὸν ἐλθόντος, φεύγειν καὶ ἀποστρέφεσθαι τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν δι' Αν Αγάπησαν τὸ σκότος. "Ην — έργα. Διὰ τοῦτο οὖν ἔφυγον τὸ φῶς, ἵνα μὴ φανερώσῃ αὐτά. Καίτοι οὐκ ἦλθεν ἵνα ἐξο ετάσῃ, ἀλλ᾽ ἵνα συγχωρήσῃ. Διὸ καὶ μᾶλλον ἔδει προσδραμεῖν. Πᾶς - φῶς. "Εως ἂν φαῦλα πράσσοι, έως τού τοῖς ἐγκαταμένοι. Καὶ — αὐτοῦ. Φοβούμενος, δηλονότι. Ο = φῶς. Ο πράττων τὸ εὐθὲς, ο πολιτευό. Ο μενος ὀρθῶς, ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἀγαπᾷ τὸ φως. Ινα - έργα. Υπ) τοῦ φωτός· οὐκ ἐπαισχύ νεται γὰρ αὐτά. εἰργασμένα. Ότι κατὰ Θεόν εἰσιν, ὅτι "Οτι ὄρεστὰ τῷ Θεῷ. Vers. 18. Qui condemnatur. Qui legitime credit, vel qui servat etiam ejus præcepta. Nam de his, qui tales non sunt, ait Apostolus: Confitentur se scire Deum, factis autem negant ss. Vers. 18. Qui Dei. Nam sicut illum fides exemit condemnationi, ita hunc incredulitas ante judicium condemnavit: homicida enim et quicanque delinquit, ex natura peccati statim condemnatus est, sed postmodum sententia principis. Alio quoque modo: Quia judicium non erat præsens sed futurum, condemnationis timorem prope adduxit. In nomen autem, hoc est, in ipsum: nam et hoc idioma est scripturæ Hebraicæ, ubi de Deo loquua· tur, capere nomen ejus pro ipso, religionis gratia. Vers. 19. Hac lucem. Hæc est infidelium condemnatio: propter hoc condemnantur, quia veniente ad eos luce scientiæ ac veritatis (dicit autem hoc de seipso) dilexerunt magis tenebras ignorantia ac mendacii quam lucem. Nam qul absente luce manet in tenebris, excusationem fortassis aliquam habebit: quanquam et hunc oportuit non ita se habere, sed lucem quaerere: qui vero veniente ad se luce adhuc in tenebris residet, omni privatur excusatione: aversum enim animum ad lucem claudit, et voluntarie tenebris offunditur: nec solum ad lucem non venit, sed e diverso cum magis lux ad se veniat, fugit, et a sua avertitur salute (aa). Deinde etiam causam ponit propter quain dilexerunt tenebras. Vers. 19. Εrant opera. Ideo ergo lucem fugerunt, ne ea manifestaret. Atqui non venit ut Inquirat, sed potius ut ignoscat; et ideo accurrere magis oportebat. Vers. 20. Omnis — lucem. Quandiu mala operatus fuerit, quandiu in bis permanserit. Vers. 29. Ει ejus. Timens videlicet. Vers. 21. Qui lucem. Qui operatur, quod rectum est, qui recte conversatur, venit ad lucem, amat lucem. Vers. 21. τι opera. luce; neque enim· erubescit aut veretur ea. Vers. 21. Quod - facta. Quod secundum Deum sint, quod Deo placentia. s. Joan. IV, **Til. 116. Variæ lectiones et notæ. Παρὰ τό. Malim ἂν γάρ. (aa) Aversum salute. Animi enim perversi, eulis claudere luci et voluntarie tenebris offundi, ac non solum ipsum non venire ad lucem, sed Sic correxi, pro υπέρο contra etiam, luce magis ad eum appropinquante, fugere et aversari salutem suam.

Quod autem dictum est, Ut manifestentur, non est intelligendum quasi hoc in facto suo quærat, sed tanquam rei consequentia hoc faciente; solet namque lux manifestare quæ proxima sunt. Vers. 92. Posthec baptizabant. Ipsi baptizabant, non ille. Dicit enim in sequentibus erangelista, quod ipse Jesus non baptizabat, sed discipuli ejus. Siquidem σε, ut eos qui cre dituri erant nec concurrebant, hoc modo congregarent (quod in Simone fecit Andreas et in Nathanail Philippus) baptizare jussi sunt, ut mullos simul condunare possent; quos etiam ea quæ de Christo erant edocentes, Salvatori, qui prope aderat, offerebant. Quædam autem exemplaria habent. Et baptisabat, quod etiam ipsum intelligitur, quod non per seipsum, sed per discipulos suos hoc faceret. Vers. 23. Erat· Vers. 24. Joannes. Epon et Salim, loca quædam erant ita noninata. Præterea Joannes baptizabat donec in carcerem conjiceretur, ut continue posset docere de Christo, et baptizatos ad eum transmittere; et ne zelo aut ira cessasse videretur, sed potius de co. crederetur, quod Christi discipulis cooperaretur baptizatosque ad eum adduceret. Et tertio, ne discipulos suos ad majorem æmulationem accenderel. Nam si millies clamans, semperque primas Christo concedens, et tantum sese dejiciens, non c persuasit eis quod illius præcursor esset, si deinceps baptizare cessasset, procul dubio omni postposito pudore sub prætextu honorandi magistri, cumque preponendi, contra Christum et apostolos multa deblaterassent (cc). Quod etiam sciens Christns tunc præcipue cœpit prædicare, cum Joannes e medio sublatus est. Unde et Chrysostonius: Propterea, inquit, opinor præproperam illi concessam esse mortem, ut omnis affectus multitudinis in Christum transfundoretur: nec deinceps dividerentur variis de utroque sententiis. Quod si quis requirat quid amplius habebat Baptismus discipulorum supra baptismum Joannis? respondemus quod nihii; uterque enim similiter gratiæ Spiritus expers erat, et utrisque una crat causa, ut videlicet baptizatos Christo adducerent. εt Joan. 17, 2. Τὸ δὲ Ἵνα φανερωθῇ, εἴρηται, εὐχ ὡς ἐκείνον τοῦτο ζητοῦντος, ἀλλ' ὡς τῆς ἀκολουθίας τοῦ πρέ γματος τοῦτο ποιούσης. Ειωθε γὰρ τὸ φῶς φανερούν τὰ ἐγγίζοντα. Μετὰ ταῦτα ἐβάπτιζον. Αὐτοὶ ἐβάπτιζον, οὐκ ἐκεῖνος. Φησὶ γὰρ προϊὼν ὁ εὐαγγελιστὴς ότι Ἰησοῦς αὐτὸς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Ἵνα γὰρ μὴ περιτρέχοντες, οὕτω συνάγωσε· τοὺς ὀφείλοντας πιστεύειν, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Σίμωνος ὁ ᾿Ανδρέας εποίησε, καὶ ἐπὶ τοῦ Ναθαναὴλ ὁ Φίλιππος τὸ βαπτίζειν ἐνεστήσαντο, δυνάμενον πολλούς άμα συνάγειν, οἷς ἐμοῦ τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ διδάσκον τες, προσέφερον αὐτοὺς ἐγγὺς ὄντι τῷ Σωτῆρι. Τινά δὲ τῶν ἀντιγράφων. Καὶ ἐβάπτιζε γρά φουσιν, δ καὶ αὐτὸ νοεῖται, ὅτι οὐ δι᾽ ἑαυτοῦ, ἀλλά διὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. 'Br Ιωάννης. Καὶ ὁ Αἰνὼν καὶ ὁ Σαλὴμ τόποι τινὲς ἦσαν οὕτω καλούμενοι. Ἔτι δὲ ὁ Ἰωάννης ἐβάπτιζεν ἄχρι τοῦ βληθῆκαι εἰς τὴν φυλακὴν, ἵνα διηνεκώς ἔχοι διδάσκειν περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοὺς βαπτιζομένους παραπέμ πειν εἰς αὐτόν· καὶ ἵνα μὴ δόξῃ ζήλῳ ἡ ὀργα παύσασθαι, ἀλλ᾽ ἵνα μᾶλλον ὑποπτεύηται συμπράττειν τοῖς μαθηταῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ προσάγειν τοὺς βαπτιζομένους· καὶ τρίτον, ἵνα μὴ τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς εἰς πλείονα ζηλοτυπίαν ἐξάψῃ. Εἰ γὰρ μυριάκις βοῶν, καὶ ἀεὶ τῶν πρωτείων τῷ Χριστῷ παραχωρῶν, καὶ τοσοῦτον ἑαυτὸν ἐλαττῶν, οὐκ ἔπεισεν αὐτοὺς ἐκείνῳ προσδραμεῖν· εἰ λοιπὸν ἀπέστη καὶ τοῦ βαπτίζειν, ἠναισχύντησαν ἂν, καὶ προφάσει τοῦ ὑπερτιμὴν τὸν διδάσκαλον, ελύττησαν ἂν κατά τῶν ἀποστόλων καὶ τοῦ Χριστοῦ. Τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς εἰδὼς, τότε μάλλον ήρξατο κηρύσσειν, ὅτε ὁ Ἰωάννης ἐκ μέσου γέγονε. Φησὶ δὲ ὁ Χρυσόστομος ὅτι Οἶμαι διὰ τοῦτο συγχωρηθῆναι ταχίστην αὐτῷ γενέσθαι τὴν τελευ τὴν, ἵνα πᾶσα τοῦ πλήθους ἡ διάθεσις ἐπὶ τὸν Χρι στὸν μετέλθῃ, καὶ μηκέτι σχίζωνται ταῖς περὶ ἀμ φοτέρων γνώμαις. Εἰ δέ τις ἐξετάζοι τί πλέον εἶχε τὸ τῶν μαθητῶν βάπτισμα παρὰ τὸ τοῦ Ἰωάννου, φαμὲν ὅτι οὐδὲν· έκάτερα γὰρ ὁμοίως τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος ἄμοιρα ἦν, καὶ ἀμφοτέροις αἰτία μία, τὸ προτάγειν τῷ Χριστῷ τοὺς βαπτιζομένους. Varia lectiones et nota. Scilicet Euthymius, pro vulgari ἐβάπτιζεν, hic in contextu habet εβάπτιζον. Ergo alteram etiam lectionem memorat. Lectionem autem ¿6ά. πτιζον sumpsit ex Chryst. tom. VIII, p. 164, D. quam quilibet intelligit esse spuriam ac pro lempore fictam. Vulgatum servat et explicat Theo· Siquidem, etc. Ne enim circumcurrentes, ila congregarent eos, qui credituri essent, quod Philippus, baptismum iustituerunt, qui multos phyl. p. 600. C. In textu haec prorsus desunt apud Cyrillum, sed in interpretatione ita refert: Baπτίζει τοιγαροῦν ὁ Χριστὸς διὰ τῶν ἑαυτοῦ μαθη Twv. Tom. IV, p. 156, E. Πέμπειν. Α. Toni. VIII, p. 465 Β. congregare posset, quos. (cc) Mulla deblaterassent. Debacchati essent, cum furore egissent.

Quod autem dictum est, Ut manifestentur, non est intelligendum quasi hoc in facto suo quærat, sed tanquam rei consequentia hoc faciente; solet namque lux manifestare quæ proxima sunt. Vers. 92. Posthec baptizabant. Ipsi baptizabant, non ille. Dicit enim in sequentibus erangelista, quod ipse Jesus non baptizabat, sed discipuli ejus. Siquidem σε, ut eos qui cre dituri erant nec concurrebant, hoc modo congregarent (quod in Simone fecit Andreas et in Nathanail Philippus) baptizare jussi sunt, ut mullos simul condunare possent; quos etiam ea quæ de Christo erant edocentes, Salvatori, qui prope aderat, offerebant. Quædam autem exemplaria habent. Et baptisabat, quod etiam ipsum intelligitur, quod non per seipsum, sed per discipulos suos hoc faceret. Vers. 23. Erat· Vers. 24. Joannes. Epon et Salim, loca quædam erant ita noninata. Præterea Joannes baptizabat donec in carcerem conjiceretur, ut continue posset docere de Christo, et baptizatos ad eum transmittere; et ne zelo aut ira cessasse videretur, sed potius de co. crederetur, quod Christi discipulis cooperaretur baptizatosque ad eum adduceret. Et tertio, ne discipulos suos ad majorem æmulationem accenderel. Nam si millies clamans, semperque primas Christo concedens, et tantum sese dejiciens, non c persuasit eis quod illius præcursor esset, si deinceps baptizare cessasset, procul dubio omni postposito pudore sub prætextu honorandi magistri, cumque preponendi, contra Christum et apostolos multa deblaterassent (cc). Quod etiam sciens Christns tunc præcipue cœpit prædicare, cum Joannes e medio sublatus est. Unde et Chrysostonius: Propterea, inquit, opinor præproperam illi concessam esse mortem, ut omnis affectus multitudinis in Christum transfundoretur: nec deinceps dividerentur variis de utroque sententiis. Quod si quis requirat quid amplius habebat Baptismus discipulorum supra baptismum Joannis? respondemus quod nihii; uterque enim similiter gratiæ Spiritus expers erat, et utrisque una crat causa, ut videlicet baptizatos Christo adducerent. εt Joan. 17, 2. Τὸ δὲ Ἵνα φανερωθῇ, εἴρηται, εὐχ ὡς ἐκείνον τοῦτο ζητοῦντος, ἀλλ' ὡς τῆς ἀκολουθίας τοῦ πρέ γματος τοῦτο ποιούσης. Ειωθε γὰρ τὸ φῶς φανερούν τὰ ἐγγίζοντα. Μετὰ ταῦτα ἐβάπτιζον. Αὐτοὶ ἐβάπτιζον, οὐκ ἐκεῖνος. Φησὶ γὰρ προϊὼν ὁ εὐαγγελιστὴς ότι Ἰησοῦς αὐτὸς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Ἵνα γὰρ μὴ περιτρέχοντες, οὕτω συνάγωσε· τοὺς ὀφείλοντας πιστεύειν, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Σίμωνος ὁ ᾿Ανδρέας εποίησε, καὶ ἐπὶ τοῦ Ναθαναὴλ ὁ Φίλιππος τὸ βαπτίζειν ἐνεστήσαντο, δυνάμενον πολλούς άμα συνάγειν, οἷς ἐμοῦ τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ διδάσκον τες, προσέφερον αὐτοὺς ἐγγὺς ὄντι τῷ Σωτῆρι. Τινά δὲ τῶν ἀντιγράφων. Καὶ ἐβάπτιζε γρά φουσιν, δ καὶ αὐτὸ νοεῖται, ὅτι οὐ δι᾽ ἑαυτοῦ, ἀλλά διὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. 'Br Ιωάννης. Καὶ ὁ Αἰνὼν καὶ ὁ Σαλὴμ τόποι τινὲς ἦσαν οὕτω καλούμενοι. Ἔτι δὲ ὁ Ἰωάννης ἐβάπτιζεν ἄχρι τοῦ βληθῆκαι εἰς τὴν φυλακὴν, ἵνα διηνεκώς ἔχοι διδάσκειν περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοὺς βαπτιζομένους παραπέμ πειν εἰς αὐτόν· καὶ ἵνα μὴ δόξῃ ζήλῳ ἡ ὀργα παύσασθαι, ἀλλ᾽ ἵνα μᾶλλον ὑποπτεύηται συμπράττειν τοῖς μαθηταῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ προσάγειν τοὺς βαπτιζομένους· καὶ τρίτον, ἵνα μὴ τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς εἰς πλείονα ζηλοτυπίαν ἐξάψῃ. Εἰ γὰρ μυριάκις βοῶν, καὶ ἀεὶ τῶν πρωτείων τῷ Χριστῷ παραχωρῶν, καὶ τοσοῦτον ἑαυτὸν ἐλαττῶν, οὐκ ἔπεισεν αὐτοὺς ἐκείνῳ προσδραμεῖν· εἰ λοιπὸν ἀπέστη καὶ τοῦ βαπτίζειν, ἠναισχύντησαν ἂν, καὶ προφάσει τοῦ ὑπερτιμὴν τὸν διδάσκαλον, ελύττησαν ἂν κατά τῶν ἀποστόλων καὶ τοῦ Χριστοῦ. Τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς εἰδὼς, τότε μάλλον ήρξατο κηρύσσειν, ὅτε ὁ Ἰωάννης ἐκ μέσου γέγονε. Φησὶ δὲ ὁ Χρυσόστομος ὅτι Οἶμαι διὰ τοῦτο συγχωρηθῆναι ταχίστην αὐτῷ γενέσθαι τὴν τελευ τὴν, ἵνα πᾶσα τοῦ πλήθους ἡ διάθεσις ἐπὶ τὸν Χρι στὸν μετέλθῃ, καὶ μηκέτι σχίζωνται ταῖς περὶ ἀμ φοτέρων γνώμαις. Εἰ δέ τις ἐξετάζοι τί πλέον εἶχε τὸ τῶν μαθητῶν βάπτισμα παρὰ τὸ τοῦ Ἰωάννου, φαμὲν ὅτι οὐδὲν· έκάτερα γὰρ ὁμοίως τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος ἄμοιρα ἦν, καὶ ἀμφοτέροις αἰτία μία, τὸ προτάγειν τῷ Χριστῷ τοὺς βαπτιζομένους. Varia lectiones et nota. Scilicet Euthymius, pro vulgari ἐβάπτιζεν, hic in contextu habet εβάπτιζον. Ergo alteram etiam lectionem memorat. Lectionem autem ¿6ά. πτιζον sumpsit ex Chryst. tom. VIII, p. 164, D. quam quilibet intelligit esse spuriam ac pro lempore fictam. Vulgatum servat et explicat Theo· Siquidem, etc. Ne enim circumcurrentes, ila congregarent eos, qui credituri essent, quod Philippus, baptismum iustituerunt, qui multos phyl. p. 600. C. In textu haec prorsus desunt apud Cyrillum, sed in interpretatione ita refert: Baπτίζει τοιγαροῦν ὁ Χριστὸς διὰ τῶν ἑαυτοῦ μαθη Twv. Tom. IV, p. 156, E. Πέμπειν. Α. Toni. VIII, p. 465 Β. congregare posset, quos. (cc) Mulla deblaterassent. Debacchati essent, cum furore egissent.

Quod autem dictum est, Ut manifestentur, non est intelligendum quasi hoc in facto suo quærat, sed tanquam rei consequentia hoc faciente; solet namque lux manifestare quæ proxima sunt. Vers. 92. Posthec baptizabant. Ipsi baptizabant, non ille. Dicit enim in sequentibus erangelista, quod ipse Jesus non baptizabat, sed discipuli ejus. Siquidem σε, ut eos qui cre dituri erant nec concurrebant, hoc modo congregarent (quod in Simone fecit Andreas et in Nathanail Philippus) baptizare jussi sunt, ut mullos simul condunare possent; quos etiam ea quæ de Christo erant edocentes, Salvatori, qui prope aderat, offerebant. Quædam autem exemplaria habent. Et baptisabat, quod etiam ipsum intelligitur, quod non per seipsum, sed per discipulos suos hoc faceret. Vers. 23. Erat· Vers. 24. Joannes. Epon et Salim, loca quædam erant ita noninata. Præterea Joannes baptizabat donec in carcerem conjiceretur, ut continue posset docere de Christo, et baptizatos ad eum transmittere; et ne zelo aut ira cessasse videretur, sed potius de co. crederetur, quod Christi discipulis cooperaretur baptizatosque ad eum adduceret. Et tertio, ne discipulos suos ad majorem æmulationem accenderel. Nam si millies clamans, semperque primas Christo concedens, et tantum sese dejiciens, non c persuasit eis quod illius præcursor esset, si deinceps baptizare cessasset, procul dubio omni postposito pudore sub prætextu honorandi magistri, cumque preponendi, contra Christum et apostolos multa deblaterassent (cc). Quod etiam sciens Christns tunc præcipue cœpit prædicare, cum Joannes e medio sublatus est. Unde et Chrysostonius: Propterea, inquit, opinor præproperam illi concessam esse mortem, ut omnis affectus multitudinis in Christum transfundoretur: nec deinceps dividerentur variis de utroque sententiis. Quod si quis requirat quid amplius habebat Baptismus discipulorum supra baptismum Joannis? respondemus quod nihii; uterque enim similiter gratiæ Spiritus expers erat, et utrisque una crat causa, ut videlicet baptizatos Christo adducerent. εt Joan. 17, 2. Τὸ δὲ Ἵνα φανερωθῇ, εἴρηται, εὐχ ὡς ἐκείνον τοῦτο ζητοῦντος, ἀλλ' ὡς τῆς ἀκολουθίας τοῦ πρέ γματος τοῦτο ποιούσης. Ειωθε γὰρ τὸ φῶς φανερούν τὰ ἐγγίζοντα. Μετὰ ταῦτα ἐβάπτιζον. Αὐτοὶ ἐβάπτιζον, οὐκ ἐκεῖνος. Φησὶ γὰρ προϊὼν ὁ εὐαγγελιστὴς ότι Ἰησοῦς αὐτὸς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Ἵνα γὰρ μὴ περιτρέχοντες, οὕτω συνάγωσε· τοὺς ὀφείλοντας πιστεύειν, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Σίμωνος ὁ ᾿Ανδρέας εποίησε, καὶ ἐπὶ τοῦ Ναθαναὴλ ὁ Φίλιππος τὸ βαπτίζειν ἐνεστήσαντο, δυνάμενον πολλούς άμα συνάγειν, οἷς ἐμοῦ τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ διδάσκον τες, προσέφερον αὐτοὺς ἐγγὺς ὄντι τῷ Σωτῆρι. Τινά δὲ τῶν ἀντιγράφων. Καὶ ἐβάπτιζε γρά φουσιν, δ καὶ αὐτὸ νοεῖται, ὅτι οὐ δι᾽ ἑαυτοῦ, ἀλλά διὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. 'Br Ιωάννης. Καὶ ὁ Αἰνὼν καὶ ὁ Σαλὴμ τόποι τινὲς ἦσαν οὕτω καλούμενοι. Ἔτι δὲ ὁ Ἰωάννης ἐβάπτιζεν ἄχρι τοῦ βληθῆκαι εἰς τὴν φυλακὴν, ἵνα διηνεκώς ἔχοι διδάσκειν περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοὺς βαπτιζομένους παραπέμ πειν εἰς αὐτόν· καὶ ἵνα μὴ δόξῃ ζήλῳ ἡ ὀργα παύσασθαι, ἀλλ᾽ ἵνα μᾶλλον ὑποπτεύηται συμπράττειν τοῖς μαθηταῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ προσάγειν τοὺς βαπτιζομένους· καὶ τρίτον, ἵνα μὴ τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς εἰς πλείονα ζηλοτυπίαν ἐξάψῃ. Εἰ γὰρ μυριάκις βοῶν, καὶ ἀεὶ τῶν πρωτείων τῷ Χριστῷ παραχωρῶν, καὶ τοσοῦτον ἑαυτὸν ἐλαττῶν, οὐκ ἔπεισεν αὐτοὺς ἐκείνῳ προσδραμεῖν· εἰ λοιπὸν ἀπέστη καὶ τοῦ βαπτίζειν, ἠναισχύντησαν ἂν, καὶ προφάσει τοῦ ὑπερτιμὴν τὸν διδάσκαλον, ελύττησαν ἂν κατά τῶν ἀποστόλων καὶ τοῦ Χριστοῦ. Τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς εἰδὼς, τότε μάλλον ήρξατο κηρύσσειν, ὅτε ὁ Ἰωάννης ἐκ μέσου γέγονε. Φησὶ δὲ ὁ Χρυσόστομος ὅτι Οἶμαι διὰ τοῦτο συγχωρηθῆναι ταχίστην αὐτῷ γενέσθαι τὴν τελευ τὴν, ἵνα πᾶσα τοῦ πλήθους ἡ διάθεσις ἐπὶ τὸν Χρι στὸν μετέλθῃ, καὶ μηκέτι σχίζωνται ταῖς περὶ ἀμ φοτέρων γνώμαις. Εἰ δέ τις ἐξετάζοι τί πλέον εἶχε τὸ τῶν μαθητῶν βάπτισμα παρὰ τὸ τοῦ Ἰωάννου, φαμὲν ὅτι οὐδὲν· έκάτερα γὰρ ὁμοίως τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος ἄμοιρα ἦν, καὶ ἀμφοτέροις αἰτία μία, τὸ προτάγειν τῷ Χριστῷ τοὺς βαπτιζομένους. Varia lectiones et nota. Scilicet Euthymius, pro vulgari ἐβάπτιζεν, hic in contextu habet εβάπτιζον. Ergo alteram etiam lectionem memorat. Lectionem autem ¿6ά. πτιζον sumpsit ex Chryst. tom. VIII, p. 164, D. quam quilibet intelligit esse spuriam ac pro lempore fictam. Vulgatum servat et explicat Theo· Siquidem, etc. Ne enim circumcurrentes, ila congregarent eos, qui credituri essent, quod Philippus, baptismum iustituerunt, qui multos phyl. p. 600. C. In textu haec prorsus desunt apud Cyrillum, sed in interpretatione ita refert: Baπτίζει τοιγαροῦν ὁ Χριστὸς διὰ τῶν ἑαυτοῦ μαθη Twv. Tom. IV, p. 156, E. Πέμπειν. Α. Toni. VIII, p. 465 Β. congregare posset, quos. (cc) Mulla deblaterassent. Debacchati essent, cum furore egissent.

ΚΕΦ. Δ'. Ζήτησις περὶ καθαρισμού. Εγένετο - καθαρισμού. Εγένετο διάλεξις ἐκ τῶν μαθητῶν Ἰωάννου πρὸς Ἰουδαῖόν τινα, βαπτισθέντα παρὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ. 'Η δὲ ζήτησις ἦν περὶ καθαρισμοῦ, ἤτοι βαπτίσματος, ὡς τοῦ παρ' αὐτοῖς πλέον τι τοῦ τῶν μαθητῶν ἔχοντος. Ζηλοτυποῦντες γὰρ ἐπεχείρουν πείθειν. Καὶ — βαπτίζει. Μὴ δυνηθέντες πεῖσαι τὸν Ἰου δαῖον, ἦλθον πρὸς τὸν διδάσκαλον ἑαυτῶν, καὶ εἶ πον ὅτι τῇ σύ μεμαρτύρηκας τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα, ὃν διὰ τῆς μαρτυρίας ἐδόξασας, οὗτος ἀντιπράττει σει, καὶ ὑφαρπάζει τὴν δόξαν σου. Ἔτι δὲ παρακνία ζειν αὐτὸν ἐθέλοντες, προστιθέασι· Καὶ — αὐτόν. Σε καταλιμπάνοντες. *Απεκρίθη – οὐρανοῦ. Οὐ δύναται ἄνθρωπος ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν οὐδὲν τοιοῦτον οἷον οὐράνιον καὶ θεῖον. Γήινα γὰρ καὶ ἀνθρώπινα πολλοὶ πολλάκις καὶ ἀφ' ἑαυτῶν λαμβάνουσι. Τοῦτο δὲ εἰπὼν, μυστικώτερον μὲν ὑπέφηνεν ὅτι οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ Θεός· φανερώτερον δὲ ἐδήλω σεν ὅτι ἐκ Θεοῦ ἔλαβε τὸ δοξάζεσθαι καὶ πάντας ἐφέλκεσθαι. Εἶτα, ἐπεὶ τὴν αὐτοῦ μαρτυρίαν προεβάλοντο προς ὑποβιβασμὸν τοῦ Χριστοῦ, περιτρέπει ταύτην κατ' αὐτῶν, καὶ ἀπ' αὐτῆς μᾶλλον δείκνυσιν ἐκεῖνον ὑπερο κείμενον. Λέγει γάρ Αὐτοὶ — ἐκείνου. 'Απεσταλμένος εἰμὶ ἔμπρο σθεν ἐκείνου, ἤτοι διάκονος καὶ ὑπηρέτης αὐτοῦ. Ε' οὖν τὴν ἐμὴν προβάλλεσθε μαρτυρίαν, αὕτη μείζονα ἐκεῖνον ἐμαρτύρησεν. Ο — ἐστίν. Αὐτός, ὁ ἔχων τὴν νύμφην, αὐτός ἐστι νυμφίος, ήγουν κύριος. Νύμφη μὲν οὖν ὁ λαὸς τῶν πιστῶν, ἡ Ἐκκλησία μυστικῶς συν απτομένη διὰ πίστεως· νυμφίος δὲ ὁ Χριστὸς, ἀῤῥής τως συνάπτων ἑαυτῷ καὶ οἰκειῶν ταύτην ἐπιλεγεί σαν. Ἐπεὶ καὶ ἀλλαχοῦ γάμους τὸ πράγμα δ Σωτὴρ ὠνόμασεν. Ο δὲ φίλος — νυμφίου. 'Ανωτέρω μὲν διάκο νον καὶ ὑπηρέτην, ἐνταῦθα δὲ φίλον ἑαυτὸν ἐκείνου καλεῖ οὐκ ἐπαίρων ἑαυτὸν, οὐδὲ κομπάζων, ἀλλὰ τὴν ἐπὶ τῷ πράγματι χαρὰν ἐνδεικνύμενος διὰ τῆς τοῦ φίλου προσηγορίας. Οὐχ οὕτω γὰρ οἱ ὑπη ρεται χαίρουσιν ἐν τοῖς γάμοις τῶν κυρίων, ὡς οἱ φίλοι. Ὁ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι Ἐκεῖνος μέν ἐστι νυμφίος καὶ Κύριος· ἐγὼ δὲ φίλος καὶ νυμφαγωγός, ὃς ἐστηκὼς ἤδη ὡς ἀνύσας τὴν νυμφαγωγίαν, καὶ ὡς πληρώσας τὸ ἐντεταλμένον μοι, καὶ λοιπὸν ἀκούων αὐτοῦ διαλεγομένου πρὸς τὴν νύμφην καὶ ῥυ- CAP. III CAP. IV. De purifications. Vers. 25. Facta est — purificatione. Facta est disputatio ex discipulis Joannis adversus quemdam Judæum`a Christi discipulis baptizatum. Quæstio autem erat de purificatione, sive baptismale, unquam baptisma eorum amplius quiddam haberet super baptisma discipulorum Christi, æmulatione siquidem accensi id persuadere (dd) conabantur. Vers. 26. Et – baptizat. Cum Judæum vincere non possent, venerunt ad magistrum suum ac dixerunt: ille, de quo tanta ac talia testifcatus es, quem tuo testimonio glorifcasti, bic tuum munus contra te exercet, tuamque rapit gloriam. Et insuper exasperare illum cupientes, a:ldiderunt: Te relicto. Vers. 26. ΕΙ em. Vers. 97. Respondit — calo. Nou potest homo a seipso tale quippiam accipere, utpote cœleste ac divinum: nam terrenum ac humanum sæpius etiam a seipsis accipiunt. Hoc autem dicens, occulte quidem ostendit, Christum non simpli-. citer hominem esse, sed etiam Deum: manifeste vero demonstravit, quod a Deo acceperat ut glorificaretur omnesque attraberet. Deinde quia Joannis testimonium 'ad Christi imminutionem assumpserant, retorquet ipsum contra eos, et ab eo magis ostendit illum sibi præpositum. Ait enim: illum. Missus sum ante illum, Vers. 28. Ipsi sive minister ac servus ejus. Si ergo ineum producitis testimonium, illud majorem hunc esse testificatum est. Vers. 29. Qui est. Ipse, qui sponsam babet, sponsus est vel dominus. Sponsa siquidem populus est fidelium, sive Ecclesia mystice per fidem coadnnata; sponsus vero Christus, hanc ineffabiliter sibi coadunans, et appropriana ac eligens. Unde et Sale vator rem hanc nuptias alibi appellavit. Vers. 29. Amicus autem - sponsi. Superius quidem seipsum servum ac ministrum, hic autem amicum illius vocat: non seipsum extollens auf jactans, sed in hoc negotio gaudium demonstrans per ami ci appellationem. Neque enim ita gaudent servi in nuptiis dominorum sicut amici. Quod ergo dicit, tantumdem est, ac si diceret. Ille quidem sponsus est ac Dominus; ego vero amicus ac sponsæ ductor, qui stans jam et nuptiis intendens perficiendis, quodque mihi jussum est adimpleus et exinde audiens ipsum cum sponsa Varia lectiones et nott. Χριστοῦ perspicuitatis causa addendum, quod Chrysostomus etiam habet, tom. Vll, p. 165 F. Προβάλεσθε Α. (dd) Id persuadere. Id non est in Græco. 'Ο omittit Β. Veluti Matth. xxi, 9, coll. 9, 15. Ἐπὶ τῶν πραγμάτων Δ.

ΚΕΦ. Δ'. Ζήτησις περὶ καθαρισμού. Εγένετο - καθαρισμού. Εγένετο διάλεξις ἐκ τῶν μαθητῶν Ἰωάννου πρὸς Ἰουδαῖόν τινα, βαπτισθέντα παρὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ. 'Η δὲ ζήτησις ἦν περὶ καθαρισμοῦ, ἤτοι βαπτίσματος, ὡς τοῦ παρ' αὐτοῖς πλέον τι τοῦ τῶν μαθητῶν ἔχοντος. Ζηλοτυποῦντες γὰρ ἐπεχείρουν πείθειν. Καὶ — βαπτίζει. Μὴ δυνηθέντες πεῖσαι τὸν Ἰου δαῖον, ἦλθον πρὸς τὸν διδάσκαλον ἑαυτῶν, καὶ εἶ πον ὅτι τῇ σύ μεμαρτύρηκας τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα, ὃν διὰ τῆς μαρτυρίας ἐδόξασας, οὗτος ἀντιπράττει σει, καὶ ὑφαρπάζει τὴν δόξαν σου. Ἔτι δὲ παρακνία ζειν αὐτὸν ἐθέλοντες, προστιθέασι· Καὶ — αὐτόν. Σε καταλιμπάνοντες. *Απεκρίθη – οὐρανοῦ. Οὐ δύναται ἄνθρωπος ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν οὐδὲν τοιοῦτον οἷον οὐράνιον καὶ θεῖον. Γήινα γὰρ καὶ ἀνθρώπινα πολλοὶ πολλάκις καὶ ἀφ' ἑαυτῶν λαμβάνουσι. Τοῦτο δὲ εἰπὼν, μυστικώτερον μὲν ὑπέφηνεν ὅτι οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ Θεός· φανερώτερον δὲ ἐδήλω σεν ὅτι ἐκ Θεοῦ ἔλαβε τὸ δοξάζεσθαι καὶ πάντας ἐφέλκεσθαι. Εἶτα, ἐπεὶ τὴν αὐτοῦ μαρτυρίαν προεβάλοντο προς ὑποβιβασμὸν τοῦ Χριστοῦ, περιτρέπει ταύτην κατ' αὐτῶν, καὶ ἀπ' αὐτῆς μᾶλλον δείκνυσιν ἐκεῖνον ὑπερο κείμενον. Λέγει γάρ Αὐτοὶ — ἐκείνου. 'Απεσταλμένος εἰμὶ ἔμπρο σθεν ἐκείνου, ἤτοι διάκονος καὶ ὑπηρέτης αὐτοῦ. Ε' οὖν τὴν ἐμὴν προβάλλεσθε μαρτυρίαν, αὕτη μείζονα ἐκεῖνον ἐμαρτύρησεν. Ο — ἐστίν. Αὐτός, ὁ ἔχων τὴν νύμφην, αὐτός ἐστι νυμφίος, ήγουν κύριος. Νύμφη μὲν οὖν ὁ λαὸς τῶν πιστῶν, ἡ Ἐκκλησία μυστικῶς συν απτομένη διὰ πίστεως· νυμφίος δὲ ὁ Χριστὸς, ἀῤῥής τως συνάπτων ἑαυτῷ καὶ οἰκειῶν ταύτην ἐπιλεγεί σαν. Ἐπεὶ καὶ ἀλλαχοῦ γάμους τὸ πράγμα δ Σωτὴρ ὠνόμασεν. Ο δὲ φίλος — νυμφίου. 'Ανωτέρω μὲν διάκο νον καὶ ὑπηρέτην, ἐνταῦθα δὲ φίλον ἑαυτὸν ἐκείνου καλεῖ οὐκ ἐπαίρων ἑαυτὸν, οὐδὲ κομπάζων, ἀλλὰ τὴν ἐπὶ τῷ πράγματι χαρὰν ἐνδεικνύμενος διὰ τῆς τοῦ φίλου προσηγορίας. Οὐχ οὕτω γὰρ οἱ ὑπη ρεται χαίρουσιν ἐν τοῖς γάμοις τῶν κυρίων, ὡς οἱ φίλοι. Ὁ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι Ἐκεῖνος μέν ἐστι νυμφίος καὶ Κύριος· ἐγὼ δὲ φίλος καὶ νυμφαγωγός, ὃς ἐστηκὼς ἤδη ὡς ἀνύσας τὴν νυμφαγωγίαν, καὶ ὡς πληρώσας τὸ ἐντεταλμένον μοι, καὶ λοιπὸν ἀκούων αὐτοῦ διαλεγομένου πρὸς τὴν νύμφην καὶ ῥυ- CAP. III CAP. IV. De purifications. Vers. 25. Facta est — purificatione. Facta est disputatio ex discipulis Joannis adversus quemdam Judæum`a Christi discipulis baptizatum. Quæstio autem erat de purificatione, sive baptismale, unquam baptisma eorum amplius quiddam haberet super baptisma discipulorum Christi, æmulatione siquidem accensi id persuadere (dd) conabantur. Vers. 26. Et – baptizat. Cum Judæum vincere non possent, venerunt ad magistrum suum ac dixerunt: ille, de quo tanta ac talia testifcatus es, quem tuo testimonio glorifcasti, bic tuum munus contra te exercet, tuamque rapit gloriam. Et insuper exasperare illum cupientes, a:ldiderunt: Te relicto. Vers. 26. ΕΙ em. Vers. 97. Respondit — calo. Nou potest homo a seipso tale quippiam accipere, utpote cœleste ac divinum: nam terrenum ac humanum sæpius etiam a seipsis accipiunt. Hoc autem dicens, occulte quidem ostendit, Christum non simpli-. citer hominem esse, sed etiam Deum: manifeste vero demonstravit, quod a Deo acceperat ut glorificaretur omnesque attraberet. Deinde quia Joannis testimonium 'ad Christi imminutionem assumpserant, retorquet ipsum contra eos, et ab eo magis ostendit illum sibi præpositum. Ait enim: illum. Missus sum ante illum, Vers. 28. Ipsi sive minister ac servus ejus. Si ergo ineum producitis testimonium, illud majorem hunc esse testificatum est. Vers. 29. Qui est. Ipse, qui sponsam babet, sponsus est vel dominus. Sponsa siquidem populus est fidelium, sive Ecclesia mystice per fidem coadnnata; sponsus vero Christus, hanc ineffabiliter sibi coadunans, et appropriana ac eligens. Unde et Sale vator rem hanc nuptias alibi appellavit. Vers. 29. Amicus autem - sponsi. Superius quidem seipsum servum ac ministrum, hic autem amicum illius vocat: non seipsum extollens auf jactans, sed in hoc negotio gaudium demonstrans per ami ci appellationem. Neque enim ita gaudent servi in nuptiis dominorum sicut amici. Quod ergo dicit, tantumdem est, ac si diceret. Ille quidem sponsus est ac Dominus; ego vero amicus ac sponsæ ductor, qui stans jam et nuptiis intendens perficiendis, quodque mihi jussum est adimpleus et exinde audiens ipsum cum sponsa Varia lectiones et nott. Χριστοῦ perspicuitatis causa addendum, quod Chrysostomus etiam habet, tom. Vll, p. 165 F. Προβάλεσθε Α. (dd) Id persuadere. Id non est in Græco. 'Ο omittit Β. Veluti Matth. xxi, 9, coll. 9, 15. Ἐπὶ τῶν πραγμάτων Δ.

ΚΕΦ. Δ'. Ζήτησις περὶ καθαρισμού. Εγένετο - καθαρισμού. Εγένετο διάλεξις ἐκ τῶν μαθητῶν Ἰωάννου πρὸς Ἰουδαῖόν τινα, βαπτισθέντα παρὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ. 'Η δὲ ζήτησις ἦν περὶ καθαρισμοῦ, ἤτοι βαπτίσματος, ὡς τοῦ παρ' αὐτοῖς πλέον τι τοῦ τῶν μαθητῶν ἔχοντος. Ζηλοτυποῦντες γὰρ ἐπεχείρουν πείθειν. Καὶ — βαπτίζει. Μὴ δυνηθέντες πεῖσαι τὸν Ἰου δαῖον, ἦλθον πρὸς τὸν διδάσκαλον ἑαυτῶν, καὶ εἶ πον ὅτι τῇ σύ μεμαρτύρηκας τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα, ὃν διὰ τῆς μαρτυρίας ἐδόξασας, οὗτος ἀντιπράττει σει, καὶ ὑφαρπάζει τὴν δόξαν σου. Ἔτι δὲ παρακνία ζειν αὐτὸν ἐθέλοντες, προστιθέασι· Καὶ — αὐτόν. Σε καταλιμπάνοντες. *Απεκρίθη – οὐρανοῦ. Οὐ δύναται ἄνθρωπος ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν οὐδὲν τοιοῦτον οἷον οὐράνιον καὶ θεῖον. Γήινα γὰρ καὶ ἀνθρώπινα πολλοὶ πολλάκις καὶ ἀφ' ἑαυτῶν λαμβάνουσι. Τοῦτο δὲ εἰπὼν, μυστικώτερον μὲν ὑπέφηνεν ὅτι οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ Θεός· φανερώτερον δὲ ἐδήλω σεν ὅτι ἐκ Θεοῦ ἔλαβε τὸ δοξάζεσθαι καὶ πάντας ἐφέλκεσθαι. Εἶτα, ἐπεὶ τὴν αὐτοῦ μαρτυρίαν προεβάλοντο προς ὑποβιβασμὸν τοῦ Χριστοῦ, περιτρέπει ταύτην κατ' αὐτῶν, καὶ ἀπ' αὐτῆς μᾶλλον δείκνυσιν ἐκεῖνον ὑπερο κείμενον. Λέγει γάρ Αὐτοὶ — ἐκείνου. 'Απεσταλμένος εἰμὶ ἔμπρο σθεν ἐκείνου, ἤτοι διάκονος καὶ ὑπηρέτης αὐτοῦ. Ε' οὖν τὴν ἐμὴν προβάλλεσθε μαρτυρίαν, αὕτη μείζονα ἐκεῖνον ἐμαρτύρησεν. Ο — ἐστίν. Αὐτός, ὁ ἔχων τὴν νύμφην, αὐτός ἐστι νυμφίος, ήγουν κύριος. Νύμφη μὲν οὖν ὁ λαὸς τῶν πιστῶν, ἡ Ἐκκλησία μυστικῶς συν απτομένη διὰ πίστεως· νυμφίος δὲ ὁ Χριστὸς, ἀῤῥής τως συνάπτων ἑαυτῷ καὶ οἰκειῶν ταύτην ἐπιλεγεί σαν. Ἐπεὶ καὶ ἀλλαχοῦ γάμους τὸ πράγμα δ Σωτὴρ ὠνόμασεν. Ο δὲ φίλος — νυμφίου. 'Ανωτέρω μὲν διάκο νον καὶ ὑπηρέτην, ἐνταῦθα δὲ φίλον ἑαυτὸν ἐκείνου καλεῖ οὐκ ἐπαίρων ἑαυτὸν, οὐδὲ κομπάζων, ἀλλὰ τὴν ἐπὶ τῷ πράγματι χαρὰν ἐνδεικνύμενος διὰ τῆς τοῦ φίλου προσηγορίας. Οὐχ οὕτω γὰρ οἱ ὑπη ρεται χαίρουσιν ἐν τοῖς γάμοις τῶν κυρίων, ὡς οἱ φίλοι. Ὁ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι Ἐκεῖνος μέν ἐστι νυμφίος καὶ Κύριος· ἐγὼ δὲ φίλος καὶ νυμφαγωγός, ὃς ἐστηκὼς ἤδη ὡς ἀνύσας τὴν νυμφαγωγίαν, καὶ ὡς πληρώσας τὸ ἐντεταλμένον μοι, καὶ λοιπὸν ἀκούων αὐτοῦ διαλεγομένου πρὸς τὴν νύμφην καὶ ῥυ- CAP. III CAP. IV. De purifications. Vers. 25. Facta est — purificatione. Facta est disputatio ex discipulis Joannis adversus quemdam Judæum`a Christi discipulis baptizatum. Quæstio autem erat de purificatione, sive baptismale, unquam baptisma eorum amplius quiddam haberet super baptisma discipulorum Christi, æmulatione siquidem accensi id persuadere (dd) conabantur. Vers. 26. Et – baptizat. Cum Judæum vincere non possent, venerunt ad magistrum suum ac dixerunt: ille, de quo tanta ac talia testifcatus es, quem tuo testimonio glorifcasti, bic tuum munus contra te exercet, tuamque rapit gloriam. Et insuper exasperare illum cupientes, a:ldiderunt: Te relicto. Vers. 26. ΕΙ em. Vers. 97. Respondit — calo. Nou potest homo a seipso tale quippiam accipere, utpote cœleste ac divinum: nam terrenum ac humanum sæpius etiam a seipsis accipiunt. Hoc autem dicens, occulte quidem ostendit, Christum non simpli-. citer hominem esse, sed etiam Deum: manifeste vero demonstravit, quod a Deo acceperat ut glorificaretur omnesque attraberet. Deinde quia Joannis testimonium 'ad Christi imminutionem assumpserant, retorquet ipsum contra eos, et ab eo magis ostendit illum sibi præpositum. Ait enim: illum. Missus sum ante illum, Vers. 28. Ipsi sive minister ac servus ejus. Si ergo ineum producitis testimonium, illud majorem hunc esse testificatum est. Vers. 29. Qui est. Ipse, qui sponsam babet, sponsus est vel dominus. Sponsa siquidem populus est fidelium, sive Ecclesia mystice per fidem coadnnata; sponsus vero Christus, hanc ineffabiliter sibi coadunans, et appropriana ac eligens. Unde et Sale vator rem hanc nuptias alibi appellavit. Vers. 29. Amicus autem - sponsi. Superius quidem seipsum servum ac ministrum, hic autem amicum illius vocat: non seipsum extollens auf jactans, sed in hoc negotio gaudium demonstrans per ami ci appellationem. Neque enim ita gaudent servi in nuptiis dominorum sicut amici. Quod ergo dicit, tantumdem est, ac si diceret. Ille quidem sponsus est ac Dominus; ego vero amicus ac sponsæ ductor, qui stans jam et nuptiis intendens perficiendis, quodque mihi jussum est adimpleus et exinde audiens ipsum cum sponsa Varia lectiones et nott. Χριστοῦ perspicuitatis causa addendum, quod Chrysostomus etiam habet, tom. Vll, p. 165 F. Προβάλεσθε Α. (dd) Id persuadere. Id non est in Græco. 'Ο omittit Β. Veluti Matth. xxi, 9, coll. 9, 15. Ἐπὶ τῶν πραγμάτων Δ.

ΚΕΦ. Δ'. Ζήτησις περὶ καθαρισμού. Εγένετο - καθαρισμού. Εγένετο διάλεξις ἐκ τῶν μαθητῶν Ἰωάννου πρὸς Ἰουδαῖόν τινα, βαπτισθέντα παρὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ. 'Η δὲ ζήτησις ἦν περὶ καθαρισμοῦ, ἤτοι βαπτίσματος, ὡς τοῦ παρ' αὐτοῖς πλέον τι τοῦ τῶν μαθητῶν ἔχοντος. Ζηλοτυποῦντες γὰρ ἐπεχείρουν πείθειν. Καὶ — βαπτίζει. Μὴ δυνηθέντες πεῖσαι τὸν Ἰου δαῖον, ἦλθον πρὸς τὸν διδάσκαλον ἑαυτῶν, καὶ εἶ πον ὅτι τῇ σύ μεμαρτύρηκας τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα, ὃν διὰ τῆς μαρτυρίας ἐδόξασας, οὗτος ἀντιπράττει σει, καὶ ὑφαρπάζει τὴν δόξαν σου. Ἔτι δὲ παρακνία ζειν αὐτὸν ἐθέλοντες, προστιθέασι· Καὶ — αὐτόν. Σε καταλιμπάνοντες. *Απεκρίθη – οὐρανοῦ. Οὐ δύναται ἄνθρωπος ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν οὐδὲν τοιοῦτον οἷον οὐράνιον καὶ θεῖον. Γήινα γὰρ καὶ ἀνθρώπινα πολλοὶ πολλάκις καὶ ἀφ' ἑαυτῶν λαμβάνουσι. Τοῦτο δὲ εἰπὼν, μυστικώτερον μὲν ὑπέφηνεν ὅτι οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ Θεός· φανερώτερον δὲ ἐδήλω σεν ὅτι ἐκ Θεοῦ ἔλαβε τὸ δοξάζεσθαι καὶ πάντας ἐφέλκεσθαι. Εἶτα, ἐπεὶ τὴν αὐτοῦ μαρτυρίαν προεβάλοντο προς ὑποβιβασμὸν τοῦ Χριστοῦ, περιτρέπει ταύτην κατ' αὐτῶν, καὶ ἀπ' αὐτῆς μᾶλλον δείκνυσιν ἐκεῖνον ὑπερο κείμενον. Λέγει γάρ Αὐτοὶ — ἐκείνου. 'Απεσταλμένος εἰμὶ ἔμπρο σθεν ἐκείνου, ἤτοι διάκονος καὶ ὑπηρέτης αὐτοῦ. Ε' οὖν τὴν ἐμὴν προβάλλεσθε μαρτυρίαν, αὕτη μείζονα ἐκεῖνον ἐμαρτύρησεν. Ο — ἐστίν. Αὐτός, ὁ ἔχων τὴν νύμφην, αὐτός ἐστι νυμφίος, ήγουν κύριος. Νύμφη μὲν οὖν ὁ λαὸς τῶν πιστῶν, ἡ Ἐκκλησία μυστικῶς συν απτομένη διὰ πίστεως· νυμφίος δὲ ὁ Χριστὸς, ἀῤῥής τως συνάπτων ἑαυτῷ καὶ οἰκειῶν ταύτην ἐπιλεγεί σαν. Ἐπεὶ καὶ ἀλλαχοῦ γάμους τὸ πράγμα δ Σωτὴρ ὠνόμασεν. Ο δὲ φίλος — νυμφίου. 'Ανωτέρω μὲν διάκο νον καὶ ὑπηρέτην, ἐνταῦθα δὲ φίλον ἑαυτὸν ἐκείνου καλεῖ οὐκ ἐπαίρων ἑαυτὸν, οὐδὲ κομπάζων, ἀλλὰ τὴν ἐπὶ τῷ πράγματι χαρὰν ἐνδεικνύμενος διὰ τῆς τοῦ φίλου προσηγορίας. Οὐχ οὕτω γὰρ οἱ ὑπη ρεται χαίρουσιν ἐν τοῖς γάμοις τῶν κυρίων, ὡς οἱ φίλοι. Ὁ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι Ἐκεῖνος μέν ἐστι νυμφίος καὶ Κύριος· ἐγὼ δὲ φίλος καὶ νυμφαγωγός, ὃς ἐστηκὼς ἤδη ὡς ἀνύσας τὴν νυμφαγωγίαν, καὶ ὡς πληρώσας τὸ ἐντεταλμένον μοι, καὶ λοιπὸν ἀκούων αὐτοῦ διαλεγομένου πρὸς τὴν νύμφην καὶ ῥυ- CAP. III CAP. IV. De purifications. Vers. 25. Facta est — purificatione. Facta est disputatio ex discipulis Joannis adversus quemdam Judæum`a Christi discipulis baptizatum. Quæstio autem erat de purificatione, sive baptismale, unquam baptisma eorum amplius quiddam haberet super baptisma discipulorum Christi, æmulatione siquidem accensi id persuadere (dd) conabantur. Vers. 26. Et – baptizat. Cum Judæum vincere non possent, venerunt ad magistrum suum ac dixerunt: ille, de quo tanta ac talia testifcatus es, quem tuo testimonio glorifcasti, bic tuum munus contra te exercet, tuamque rapit gloriam. Et insuper exasperare illum cupientes, a:ldiderunt: Te relicto. Vers. 26. ΕΙ em. Vers. 97. Respondit — calo. Nou potest homo a seipso tale quippiam accipere, utpote cœleste ac divinum: nam terrenum ac humanum sæpius etiam a seipsis accipiunt. Hoc autem dicens, occulte quidem ostendit, Christum non simpli-. citer hominem esse, sed etiam Deum: manifeste vero demonstravit, quod a Deo acceperat ut glorificaretur omnesque attraberet. Deinde quia Joannis testimonium 'ad Christi imminutionem assumpserant, retorquet ipsum contra eos, et ab eo magis ostendit illum sibi præpositum. Ait enim: illum. Missus sum ante illum, Vers. 28. Ipsi sive minister ac servus ejus. Si ergo ineum producitis testimonium, illud majorem hunc esse testificatum est. Vers. 29. Qui est. Ipse, qui sponsam babet, sponsus est vel dominus. Sponsa siquidem populus est fidelium, sive Ecclesia mystice per fidem coadnnata; sponsus vero Christus, hanc ineffabiliter sibi coadunans, et appropriana ac eligens. Unde et Sale vator rem hanc nuptias alibi appellavit. Vers. 29. Amicus autem - sponsi. Superius quidem seipsum servum ac ministrum, hic autem amicum illius vocat: non seipsum extollens auf jactans, sed in hoc negotio gaudium demonstrans per ami ci appellationem. Neque enim ita gaudent servi in nuptiis dominorum sicut amici. Quod ergo dicit, tantumdem est, ac si diceret. Ille quidem sponsus est ac Dominus; ego vero amicus ac sponsæ ductor, qui stans jam et nuptiis intendens perficiendis, quodque mihi jussum est adimpleus et exinde audiens ipsum cum sponsa Varia lectiones et nott. Χριστοῦ perspicuitatis causa addendum, quod Chrysostomus etiam habet, tom. Vll, p. 165 F. Προβάλεσθε Α. (dd) Id persuadere. Id non est in Græco. 'Ο omittit Β. Veluti Matth. xxi, 9, coll. 9, 15. Ἐπὶ τῶν πραγμάτων Δ.

EUTHYMU ZIGABENI colloquentem, illamque componentem ac instruen- Α' θμίζοντος αὐτὴν καὶ παιδεύοντος, χαίρω διὰ τὴν φωtem, gaudeo propter hanc ejus vocem, quæ adeo dulcis est, adeo efficax, adeo salutaris. Vers. 29. Hoc· impletum est. Cum illi sponsam tradiderim, ac comm.issum mihi ministerium, ut dicium est, impleverim. Illi ergo putabant praeceptorem suum exasperandum, et ad amulationem irritandum: ipse vero, cum prædicta diceret. ostendit, quo. non solum non mularetur eum qui gloria superaret, sed gauderet potius ut qui hoc procurasset. Deinde etiam de futuro prophetat. Vers. 50, Illum —minui. Minui: quemadmodum lucifer orto sole. Vides quo pacto paulatim ac ingeniose illorum invidiam cobibeat, ac impossibilia tentantes ostendat? Ideo enim adhuc eo vivente et baptizante dispositum est, ut ita fleret, quo ipsum excellentiæ Christi testem haberent fide dignum et in nullo contradicere possent: unde nec a seipso hac dixit, sed illis impellentibus. Vers. 31. Qui est. Qui cœlestis est, major cmnibus est, et ideo ego quoque minor sum. Vel aliter: Qui cœlestis est, nnllo eget, et ita nec meo eget testimonio ipse sibi sufficiens. Vers. 51. Qui est. Sicut illud de illo,ita etistud (ec\de isto dicit; nam qui e terra profectus est, terrenus est, sive inferior illo: siquidem cœlum supernum est et excelsun, terra vero inferna et huunilis. Vers. 31 Et de terra loquitur. Atqui divina loquebatur. Sed quemadmodum Christus in præcedentibus dixit: Si terrena dizi vobis et non creditis **, terrenum vocans divinam regenerationem: non quod terrena esset, sed in comparatione sternæ generationis suæ,quæ omnein sensum omnemque excedit intellectum: ita et nunc Joannes de terra se loqui dicit,in comparatione supernaturalium Christi sermonum; ostendens sua esse parva ac vilia, si ad ea que illius erant, couferantur. Nam sicut per cdlun significat excelsum, ita per terram depressum ac humile. Vers. 31 Quinem confirmans. Vers. 32. ΕΙ est. Idem rursum dicit, sermoallestatur. Metaphoricus sermo est ab his, qui ea quæ testificantur, visu et auditu acceperunt. Neque enim ipsi opus erat cognitione, quæ a visu vel auditu procederet, cum natura seiret omnia, utpote perfectus Deus, qui nullo indigel sed quia perfecta in nobis cognitio ab bis producitur, atque illum judicamus fide dignum, qui ea, de quibus testificatur, visu accepit vel audita: ab ** Joan. x, 8, 12. Περὶ αὐτοῦ Α. νὴν αὐτοῦ, τὴν οὕτω γλυκείαν, τὴν οὕτως ἐπέραστον, τὴν οὕτω σωτήριον. Αύτη – πεπλήρωται. Παραδόντος ἐκείνῳ τὴν νύμφην, καὶ πεπληρωκότος, ὡς εἴρηται, τὴν ἐγχει β:σθεῖσαν μοι διακονίαν. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν ζοντο παρακνίζειν τὸν διδάσκαλον ἑαυτῶν, καὶ εἰς ζηλοτυπίαν ἐρεθίζειν· αὐτὸς δὲ, τὰ βηθέντα εἰπὼν, ἔδει ξεν ὅτι οὐ μόνον οὐ ζηλοτυποι παρευδοκιμούμενος, ἀλλ' ὅτι καὶ μᾶλλον χαίρει, καὶ ὅτι καὶ αὐτὸς τοῦτο ἐσπούδαζεν. Εἶτα προφητεύει καὶ περὶ τοῦ μέλ λοντος. 'Exeiror ἐλαττοῦσθαι. Ελαττούσθαι ὡς, ηλίου ἀνατείλαντος, Φωσφόρον. Εἶδες πώς ηρέμα καὶ εὐμηχάνως την βασκανίαν αὐτῶν ἐσωφρόνισε, καὶ ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦντας έδειξε; Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ᾠκονομήθη, ἔτι ζώντος αὐτοῦ καὶ βαπτίζοντος, ταῦτα γενέσθαι, ἵνα αὐτὸν δεμία τούτοις ἀντιλογία περιλειφθείη. Οὐδὲ γὰρ ἀξιόπιστον μάρτυρα τῆς ὑπεροχῆς ἔχωσι, καὶ μηἀφ' ἑαυτοῦ ταῦτα εἶπεν, ἀλλ᾽ ἐκείνων παρορμη σάντων. '0 — ἐστίν. Ὁ ἐπουράνιος μείζων πάντων ἐστί, διὰ τοῦτο κἀγὼ ἐλάττων αὐτοῦ. Η καὶ ἑτέρως· Ὁ ἐπουράνιος ἀπροσδεής πάνω των ἐστὶ, διὰ τοῦτο οὐδὲ τῆς ἐμῆς προσδεῖται μερ τυρίας, αὐτὸς ἑαυτῷ ἀρχῶν. Ο — ἐστίν. Ωσπερ ἐκεῖνο περὶ ἐκείνου, οὕτω καὶ τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ λέγει, ὅτι ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς ἐκ τῆς γῆς ἐστιν, ήγουν ὑποκάτω ἐκείνου. Και γὰρ καὶ ὁ οὐρανὸς μὲν ἐπάνω καὶ ὑψηλὸς, ἡ γῆ δὲ ὑποκάτω καὶ ταπεινή. Καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Καὶ μὴν θεῖα ἐλάλει· ἀλλο ὥσπερ ὁ Χριστὸς προλαβών είρηκεν· Εἰ τὰ ἐπίσ γεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε· ἐπίγειον λέγων τὴν θείαν ἀναγέννησιν· οὐκ ἐπειδὴ ἐπίγειος ἦν, ἀλλὰ πρὸς σύγκρισιν τῆς προαιωνίου καὶ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον γεννήσεως αὐτοῦ· οὕτω καὶ νῦν ὁ Ιωάννης ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν ἑαυτὸν λέγει πρὸς σύγχ κρισιν τῶν ὑπερφυῶν λόγων τοῦ Χριστοῦ, δεικνύων ὅτι τὰ ἑαυτοῦ μικρὰ καὶ εὐτελῆ τοῖς ἐκείνου παραβαλλόμενα. Καθάπερ γὰρ διὰ τοῦ οὐρανοῦ τὸ ὑψηλὸν εμφαίνει, οὕτω καὶ διὰ τῆς γῆς τὸ ταπεινόν. Ο — ἐστί. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν, βεβαιῶν τὸν λόγον. Καὶ - μαρτυρεῖ. Μεταφορικὸς ὁ λόγος ἀπὸ τῶν ὄψει καὶ ἀκοῇ παραλαβόντων, & μαρτυροῦσιν. Ο γὰρ αὐτὸς ἐδεῖτο γνώσεως, τῆς ἐξ δράσεως ἢ ἀκοῆς εγγινομένης, φύσει πάντα εἰδὼς, ὡς ἀνενδεὴς καὶ τέλειος Θεός· ἀλλ' ἐπειδήπερ ἡμῖν ἡ ἀκριβὴς γνῶσις ἐκ τούτων ἐγγίνεται, καὶ ἀξιόπιστον κρίνο μεν τὸν ἢ ὄψει ἡ ἀκοῇ παραλαβόντα, περὶ ὧν ἀπαγο γέλλει, ἀπὸ τῶν παρ' ἡμῖν καὶ τὰ περὶ ἐκείνου Varim lectiones et nota.

EUTHYMU ZIGABENI colloquentem, illamque componentem ac instruen- Α' θμίζοντος αὐτὴν καὶ παιδεύοντος, χαίρω διὰ τὴν φωtem, gaudeo propter hanc ejus vocem, quæ adeo dulcis est, adeo efficax, adeo salutaris. Vers. 29. Hoc· impletum est. Cum illi sponsam tradiderim, ac comm.issum mihi ministerium, ut dicium est, impleverim. Illi ergo putabant praeceptorem suum exasperandum, et ad amulationem irritandum: ipse vero, cum prædicta diceret. ostendit, quo. non solum non mularetur eum qui gloria superaret, sed gauderet potius ut qui hoc procurasset. Deinde etiam de futuro prophetat. Vers. 50, Illum —minui. Minui: quemadmodum lucifer orto sole. Vides quo pacto paulatim ac ingeniose illorum invidiam cobibeat, ac impossibilia tentantes ostendat? Ideo enim adhuc eo vivente et baptizante dispositum est, ut ita fleret, quo ipsum excellentiæ Christi testem haberent fide dignum et in nullo contradicere possent: unde nec a seipso hac dixit, sed illis impellentibus. Vers. 31. Qui est. Qui cœlestis est, major cmnibus est, et ideo ego quoque minor sum. Vel aliter: Qui cœlestis est, nnllo eget, et ita nec meo eget testimonio ipse sibi sufficiens. Vers. 51. Qui est. Sicut illud de illo,ita etistud (ec\de isto dicit; nam qui e terra profectus est, terrenus est, sive inferior illo: siquidem cœlum supernum est et excelsun, terra vero inferna et huunilis. Vers. 31 Et de terra loquitur. Atqui divina loquebatur. Sed quemadmodum Christus in præcedentibus dixit: Si terrena dizi vobis et non creditis **, terrenum vocans divinam regenerationem: non quod terrena esset, sed in comparatione sternæ generationis suæ,quæ omnein sensum omnemque excedit intellectum: ita et nunc Joannes de terra se loqui dicit,in comparatione supernaturalium Christi sermonum; ostendens sua esse parva ac vilia, si ad ea que illius erant, couferantur. Nam sicut per cdlun significat excelsum, ita per terram depressum ac humile. Vers. 31 Quinem confirmans. Vers. 32. ΕΙ est. Idem rursum dicit, sermoallestatur. Metaphoricus sermo est ab his, qui ea quæ testificantur, visu et auditu acceperunt. Neque enim ipsi opus erat cognitione, quæ a visu vel auditu procederet, cum natura seiret omnia, utpote perfectus Deus, qui nullo indigel sed quia perfecta in nobis cognitio ab bis producitur, atque illum judicamus fide dignum, qui ea, de quibus testificatur, visu accepit vel audita: ab ** Joan. x, 8, 12. Περὶ αὐτοῦ Α. νὴν αὐτοῦ, τὴν οὕτω γλυκείαν, τὴν οὕτως ἐπέραστον, τὴν οὕτω σωτήριον. Αύτη – πεπλήρωται. Παραδόντος ἐκείνῳ τὴν νύμφην, καὶ πεπληρωκότος, ὡς εἴρηται, τὴν ἐγχει β:σθεῖσαν μοι διακονίαν. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν ζοντο παρακνίζειν τὸν διδάσκαλον ἑαυτῶν, καὶ εἰς ζηλοτυπίαν ἐρεθίζειν· αὐτὸς δὲ, τὰ βηθέντα εἰπὼν, ἔδει ξεν ὅτι οὐ μόνον οὐ ζηλοτυποι παρευδοκιμούμενος, ἀλλ' ὅτι καὶ μᾶλλον χαίρει, καὶ ὅτι καὶ αὐτὸς τοῦτο ἐσπούδαζεν. Εἶτα προφητεύει καὶ περὶ τοῦ μέλ λοντος. 'Exeiror ἐλαττοῦσθαι. Ελαττούσθαι ὡς, ηλίου ἀνατείλαντος, Φωσφόρον. Εἶδες πώς ηρέμα καὶ εὐμηχάνως την βασκανίαν αὐτῶν ἐσωφρόνισε, καὶ ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦντας έδειξε; Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ᾠκονομήθη, ἔτι ζώντος αὐτοῦ καὶ βαπτίζοντος, ταῦτα γενέσθαι, ἵνα αὐτὸν δεμία τούτοις ἀντιλογία περιλειφθείη. Οὐδὲ γὰρ ἀξιόπιστον μάρτυρα τῆς ὑπεροχῆς ἔχωσι, καὶ μηἀφ' ἑαυτοῦ ταῦτα εἶπεν, ἀλλ᾽ ἐκείνων παρορμη σάντων. '0 — ἐστίν. Ὁ ἐπουράνιος μείζων πάντων ἐστί, διὰ τοῦτο κἀγὼ ἐλάττων αὐτοῦ. Η καὶ ἑτέρως· Ὁ ἐπουράνιος ἀπροσδεής πάνω των ἐστὶ, διὰ τοῦτο οὐδὲ τῆς ἐμῆς προσδεῖται μερ τυρίας, αὐτὸς ἑαυτῷ ἀρχῶν. Ο — ἐστίν. Ωσπερ ἐκεῖνο περὶ ἐκείνου, οὕτω καὶ τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ λέγει, ὅτι ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς ἐκ τῆς γῆς ἐστιν, ήγουν ὑποκάτω ἐκείνου. Και γὰρ καὶ ὁ οὐρανὸς μὲν ἐπάνω καὶ ὑψηλὸς, ἡ γῆ δὲ ὑποκάτω καὶ ταπεινή. Καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Καὶ μὴν θεῖα ἐλάλει· ἀλλο ὥσπερ ὁ Χριστὸς προλαβών είρηκεν· Εἰ τὰ ἐπίσ γεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε· ἐπίγειον λέγων τὴν θείαν ἀναγέννησιν· οὐκ ἐπειδὴ ἐπίγειος ἦν, ἀλλὰ πρὸς σύγκρισιν τῆς προαιωνίου καὶ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον γεννήσεως αὐτοῦ· οὕτω καὶ νῦν ὁ Ιωάννης ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν ἑαυτὸν λέγει πρὸς σύγχ κρισιν τῶν ὑπερφυῶν λόγων τοῦ Χριστοῦ, δεικνύων ὅτι τὰ ἑαυτοῦ μικρὰ καὶ εὐτελῆ τοῖς ἐκείνου παραβαλλόμενα. Καθάπερ γὰρ διὰ τοῦ οὐρανοῦ τὸ ὑψηλὸν εμφαίνει, οὕτω καὶ διὰ τῆς γῆς τὸ ταπεινόν. Ο — ἐστί. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν, βεβαιῶν τὸν λόγον. Καὶ - μαρτυρεῖ. Μεταφορικὸς ὁ λόγος ἀπὸ τῶν ὄψει καὶ ἀκοῇ παραλαβόντων, & μαρτυροῦσιν. Ο γὰρ αὐτὸς ἐδεῖτο γνώσεως, τῆς ἐξ δράσεως ἢ ἀκοῆς εγγινομένης, φύσει πάντα εἰδὼς, ὡς ἀνενδεὴς καὶ τέλειος Θεός· ἀλλ' ἐπειδήπερ ἡμῖν ἡ ἀκριβὴς γνῶσις ἐκ τούτων ἐγγίνεται, καὶ ἀξιόπιστον κρίνο μεν τὸν ἢ ὄψει ἡ ἀκοῇ παραλαβόντα, περὶ ὧν ἀπαγο γέλλει, ἀπὸ τῶν παρ' ἡμῖν καὶ τὰ περὶ ἐκείνου Varim lectiones et nota.

EUTHYMU ZIGABENI colloquentem, illamque componentem ac instruen- Α' θμίζοντος αὐτὴν καὶ παιδεύοντος, χαίρω διὰ τὴν φωtem, gaudeo propter hanc ejus vocem, quæ adeo dulcis est, adeo efficax, adeo salutaris. Vers. 29. Hoc· impletum est. Cum illi sponsam tradiderim, ac comm.issum mihi ministerium, ut dicium est, impleverim. Illi ergo putabant praeceptorem suum exasperandum, et ad amulationem irritandum: ipse vero, cum prædicta diceret. ostendit, quo. non solum non mularetur eum qui gloria superaret, sed gauderet potius ut qui hoc procurasset. Deinde etiam de futuro prophetat. Vers. 50, Illum —minui. Minui: quemadmodum lucifer orto sole. Vides quo pacto paulatim ac ingeniose illorum invidiam cobibeat, ac impossibilia tentantes ostendat? Ideo enim adhuc eo vivente et baptizante dispositum est, ut ita fleret, quo ipsum excellentiæ Christi testem haberent fide dignum et in nullo contradicere possent: unde nec a seipso hac dixit, sed illis impellentibus. Vers. 31. Qui est. Qui cœlestis est, major cmnibus est, et ideo ego quoque minor sum. Vel aliter: Qui cœlestis est, nnllo eget, et ita nec meo eget testimonio ipse sibi sufficiens. Vers. 51. Qui est. Sicut illud de illo,ita etistud (ec\de isto dicit; nam qui e terra profectus est, terrenus est, sive inferior illo: siquidem cœlum supernum est et excelsun, terra vero inferna et huunilis. Vers. 31 Et de terra loquitur. Atqui divina loquebatur. Sed quemadmodum Christus in præcedentibus dixit: Si terrena dizi vobis et non creditis **, terrenum vocans divinam regenerationem: non quod terrena esset, sed in comparatione sternæ generationis suæ,quæ omnein sensum omnemque excedit intellectum: ita et nunc Joannes de terra se loqui dicit,in comparatione supernaturalium Christi sermonum; ostendens sua esse parva ac vilia, si ad ea que illius erant, couferantur. Nam sicut per cdlun significat excelsum, ita per terram depressum ac humile. Vers. 31 Quinem confirmans. Vers. 32. ΕΙ est. Idem rursum dicit, sermoallestatur. Metaphoricus sermo est ab his, qui ea quæ testificantur, visu et auditu acceperunt. Neque enim ipsi opus erat cognitione, quæ a visu vel auditu procederet, cum natura seiret omnia, utpote perfectus Deus, qui nullo indigel sed quia perfecta in nobis cognitio ab bis producitur, atque illum judicamus fide dignum, qui ea, de quibus testificatur, visu accepit vel audita: ab ** Joan. x, 8, 12. Περὶ αὐτοῦ Α. νὴν αὐτοῦ, τὴν οὕτω γλυκείαν, τὴν οὕτως ἐπέραστον, τὴν οὕτω σωτήριον. Αύτη – πεπλήρωται. Παραδόντος ἐκείνῳ τὴν νύμφην, καὶ πεπληρωκότος, ὡς εἴρηται, τὴν ἐγχει β:σθεῖσαν μοι διακονίαν. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν ζοντο παρακνίζειν τὸν διδάσκαλον ἑαυτῶν, καὶ εἰς ζηλοτυπίαν ἐρεθίζειν· αὐτὸς δὲ, τὰ βηθέντα εἰπὼν, ἔδει ξεν ὅτι οὐ μόνον οὐ ζηλοτυποι παρευδοκιμούμενος, ἀλλ' ὅτι καὶ μᾶλλον χαίρει, καὶ ὅτι καὶ αὐτὸς τοῦτο ἐσπούδαζεν. Εἶτα προφητεύει καὶ περὶ τοῦ μέλ λοντος. 'Exeiror ἐλαττοῦσθαι. Ελαττούσθαι ὡς, ηλίου ἀνατείλαντος, Φωσφόρον. Εἶδες πώς ηρέμα καὶ εὐμηχάνως την βασκανίαν αὐτῶν ἐσωφρόνισε, καὶ ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦντας έδειξε; Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ᾠκονομήθη, ἔτι ζώντος αὐτοῦ καὶ βαπτίζοντος, ταῦτα γενέσθαι, ἵνα αὐτὸν δεμία τούτοις ἀντιλογία περιλειφθείη. Οὐδὲ γὰρ ἀξιόπιστον μάρτυρα τῆς ὑπεροχῆς ἔχωσι, καὶ μηἀφ' ἑαυτοῦ ταῦτα εἶπεν, ἀλλ᾽ ἐκείνων παρορμη σάντων. '0 — ἐστίν. Ὁ ἐπουράνιος μείζων πάντων ἐστί, διὰ τοῦτο κἀγὼ ἐλάττων αὐτοῦ. Η καὶ ἑτέρως· Ὁ ἐπουράνιος ἀπροσδεής πάνω των ἐστὶ, διὰ τοῦτο οὐδὲ τῆς ἐμῆς προσδεῖται μερ τυρίας, αὐτὸς ἑαυτῷ ἀρχῶν. Ο — ἐστίν. Ωσπερ ἐκεῖνο περὶ ἐκείνου, οὕτω καὶ τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ λέγει, ὅτι ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς ἐκ τῆς γῆς ἐστιν, ήγουν ὑποκάτω ἐκείνου. Και γὰρ καὶ ὁ οὐρανὸς μὲν ἐπάνω καὶ ὑψηλὸς, ἡ γῆ δὲ ὑποκάτω καὶ ταπεινή. Καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Καὶ μὴν θεῖα ἐλάλει· ἀλλο ὥσπερ ὁ Χριστὸς προλαβών είρηκεν· Εἰ τὰ ἐπίσ γεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε· ἐπίγειον λέγων τὴν θείαν ἀναγέννησιν· οὐκ ἐπειδὴ ἐπίγειος ἦν, ἀλλὰ πρὸς σύγκρισιν τῆς προαιωνίου καὶ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον γεννήσεως αὐτοῦ· οὕτω καὶ νῦν ὁ Ιωάννης ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν ἑαυτὸν λέγει πρὸς σύγχ κρισιν τῶν ὑπερφυῶν λόγων τοῦ Χριστοῦ, δεικνύων ὅτι τὰ ἑαυτοῦ μικρὰ καὶ εὐτελῆ τοῖς ἐκείνου παραβαλλόμενα. Καθάπερ γὰρ διὰ τοῦ οὐρανοῦ τὸ ὑψηλὸν εμφαίνει, οὕτω καὶ διὰ τῆς γῆς τὸ ταπεινόν. Ο — ἐστί. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν, βεβαιῶν τὸν λόγον. Καὶ - μαρτυρεῖ. Μεταφορικὸς ὁ λόγος ἀπὸ τῶν ὄψει καὶ ἀκοῇ παραλαβόντων, & μαρτυροῦσιν. Ο γὰρ αὐτὸς ἐδεῖτο γνώσεως, τῆς ἐξ δράσεως ἢ ἀκοῆς εγγινομένης, φύσει πάντα εἰδὼς, ὡς ἀνενδεὴς καὶ τέλειος Θεός· ἀλλ' ἐπειδήπερ ἡμῖν ἡ ἀκριβὴς γνῶσις ἐκ τούτων ἐγγίνεται, καὶ ἀξιόπιστον κρίνο μεν τὸν ἢ ὄψει ἡ ἀκοῇ παραλαβόντα, περὶ ὧν ἀπαγο γέλλει, ἀπὸ τῶν παρ' ἡμῖν καὶ τὰ περὶ ἐκείνου Varim lectiones et nota.

EUTHYMU ZIGABENI colloquentem, illamque componentem ac instruen- Α' θμίζοντος αὐτὴν καὶ παιδεύοντος, χαίρω διὰ τὴν φωtem, gaudeo propter hanc ejus vocem, quæ adeo dulcis est, adeo efficax, adeo salutaris. Vers. 29. Hoc· impletum est. Cum illi sponsam tradiderim, ac comm.issum mihi ministerium, ut dicium est, impleverim. Illi ergo putabant praeceptorem suum exasperandum, et ad amulationem irritandum: ipse vero, cum prædicta diceret. ostendit, quo. non solum non mularetur eum qui gloria superaret, sed gauderet potius ut qui hoc procurasset. Deinde etiam de futuro prophetat. Vers. 50, Illum —minui. Minui: quemadmodum lucifer orto sole. Vides quo pacto paulatim ac ingeniose illorum invidiam cobibeat, ac impossibilia tentantes ostendat? Ideo enim adhuc eo vivente et baptizante dispositum est, ut ita fleret, quo ipsum excellentiæ Christi testem haberent fide dignum et in nullo contradicere possent: unde nec a seipso hac dixit, sed illis impellentibus. Vers. 31. Qui est. Qui cœlestis est, major cmnibus est, et ideo ego quoque minor sum. Vel aliter: Qui cœlestis est, nnllo eget, et ita nec meo eget testimonio ipse sibi sufficiens. Vers. 51. Qui est. Sicut illud de illo,ita etistud (ec\de isto dicit; nam qui e terra profectus est, terrenus est, sive inferior illo: siquidem cœlum supernum est et excelsun, terra vero inferna et huunilis. Vers. 31 Et de terra loquitur. Atqui divina loquebatur. Sed quemadmodum Christus in præcedentibus dixit: Si terrena dizi vobis et non creditis **, terrenum vocans divinam regenerationem: non quod terrena esset, sed in comparatione sternæ generationis suæ,quæ omnein sensum omnemque excedit intellectum: ita et nunc Joannes de terra se loqui dicit,in comparatione supernaturalium Christi sermonum; ostendens sua esse parva ac vilia, si ad ea que illius erant, couferantur. Nam sicut per cdlun significat excelsum, ita per terram depressum ac humile. Vers. 31 Quinem confirmans. Vers. 32. ΕΙ est. Idem rursum dicit, sermoallestatur. Metaphoricus sermo est ab his, qui ea quæ testificantur, visu et auditu acceperunt. Neque enim ipsi opus erat cognitione, quæ a visu vel auditu procederet, cum natura seiret omnia, utpote perfectus Deus, qui nullo indigel sed quia perfecta in nobis cognitio ab bis producitur, atque illum judicamus fide dignum, qui ea, de quibus testificatur, visu accepit vel audita: ab ** Joan. x, 8, 12. Περὶ αὐτοῦ Α. νὴν αὐτοῦ, τὴν οὕτω γλυκείαν, τὴν οὕτως ἐπέραστον, τὴν οὕτω σωτήριον. Αύτη – πεπλήρωται. Παραδόντος ἐκείνῳ τὴν νύμφην, καὶ πεπληρωκότος, ὡς εἴρηται, τὴν ἐγχει β:σθεῖσαν μοι διακονίαν. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν ζοντο παρακνίζειν τὸν διδάσκαλον ἑαυτῶν, καὶ εἰς ζηλοτυπίαν ἐρεθίζειν· αὐτὸς δὲ, τὰ βηθέντα εἰπὼν, ἔδει ξεν ὅτι οὐ μόνον οὐ ζηλοτυποι παρευδοκιμούμενος, ἀλλ' ὅτι καὶ μᾶλλον χαίρει, καὶ ὅτι καὶ αὐτὸς τοῦτο ἐσπούδαζεν. Εἶτα προφητεύει καὶ περὶ τοῦ μέλ λοντος. 'Exeiror ἐλαττοῦσθαι. Ελαττούσθαι ὡς, ηλίου ἀνατείλαντος, Φωσφόρον. Εἶδες πώς ηρέμα καὶ εὐμηχάνως την βασκανίαν αὐτῶν ἐσωφρόνισε, καὶ ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦντας έδειξε; Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ᾠκονομήθη, ἔτι ζώντος αὐτοῦ καὶ βαπτίζοντος, ταῦτα γενέσθαι, ἵνα αὐτὸν δεμία τούτοις ἀντιλογία περιλειφθείη. Οὐδὲ γὰρ ἀξιόπιστον μάρτυρα τῆς ὑπεροχῆς ἔχωσι, καὶ μηἀφ' ἑαυτοῦ ταῦτα εἶπεν, ἀλλ᾽ ἐκείνων παρορμη σάντων. '0 — ἐστίν. Ὁ ἐπουράνιος μείζων πάντων ἐστί, διὰ τοῦτο κἀγὼ ἐλάττων αὐτοῦ. Η καὶ ἑτέρως· Ὁ ἐπουράνιος ἀπροσδεής πάνω των ἐστὶ, διὰ τοῦτο οὐδὲ τῆς ἐμῆς προσδεῖται μερ τυρίας, αὐτὸς ἑαυτῷ ἀρχῶν. Ο — ἐστίν. Ωσπερ ἐκεῖνο περὶ ἐκείνου, οὕτω καὶ τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ λέγει, ὅτι ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς ἐκ τῆς γῆς ἐστιν, ήγουν ὑποκάτω ἐκείνου. Και γὰρ καὶ ὁ οὐρανὸς μὲν ἐπάνω καὶ ὑψηλὸς, ἡ γῆ δὲ ὑποκάτω καὶ ταπεινή. Καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Καὶ μὴν θεῖα ἐλάλει· ἀλλο ὥσπερ ὁ Χριστὸς προλαβών είρηκεν· Εἰ τὰ ἐπίσ γεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε· ἐπίγειον λέγων τὴν θείαν ἀναγέννησιν· οὐκ ἐπειδὴ ἐπίγειος ἦν, ἀλλὰ πρὸς σύγκρισιν τῆς προαιωνίου καὶ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον γεννήσεως αὐτοῦ· οὕτω καὶ νῦν ὁ Ιωάννης ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν ἑαυτὸν λέγει πρὸς σύγχ κρισιν τῶν ὑπερφυῶν λόγων τοῦ Χριστοῦ, δεικνύων ὅτι τὰ ἑαυτοῦ μικρὰ καὶ εὐτελῆ τοῖς ἐκείνου παραβαλλόμενα. Καθάπερ γὰρ διὰ τοῦ οὐρανοῦ τὸ ὑψηλὸν εμφαίνει, οὕτω καὶ διὰ τῆς γῆς τὸ ταπεινόν. Ο — ἐστί. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν, βεβαιῶν τὸν λόγον. Καὶ - μαρτυρεῖ. Μεταφορικὸς ὁ λόγος ἀπὸ τῶν ὄψει καὶ ἀκοῇ παραλαβόντων, & μαρτυροῦσιν. Ο γὰρ αὐτὸς ἐδεῖτο γνώσεως, τῆς ἐξ δράσεως ἢ ἀκοῆς εγγινομένης, φύσει πάντα εἰδὼς, ὡς ἀνενδεὴς καὶ τέλειος Θεός· ἀλλ' ἐπειδήπερ ἡμῖν ἡ ἀκριβὴς γνῶσις ἐκ τούτων ἐγγίνεται, καὶ ἀξιόπιστον κρίνο μεν τὸν ἢ ὄψει ἡ ἀκοῇ παραλαβόντα, περὶ ὧν ἀπαγο γέλλει, ἀπὸ τῶν παρ' ἡμῖν καὶ τὰ περὶ ἐκείνου Varim lectiones et nota.

CAP. III. πιστοῦται. Είπων οὖν, δ εώρακε καὶ δ ήκουσε, τοῦτο his quæ apud nos sunt, comprobat etiam quæ sunt μαρτυρεῖ· ταπεινῶς μὲν εἶπε διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν ἀκροωμένων· οὐδὲν δὲ ἕτερον εἶπεν ἢ ὅτι ἀληθῆ μαρτυρεῖ. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς, ὅταν θέλω μεν βεβαιώσαι περί τινος ὅτι ἀληθῆ λέγει, φαμὲν ὅτι ὁ ἑώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρτυρεί. Λοιπὸν οὖν, ὅταν ἀκούῃς καὶ αὐτοῦ λέγοντος· Καθὼς ἀκούω, κρίνω· καὶ πάλιν· Ἡ ἐμὴ διδαχή οὐκ ἔστιν ἐμὴ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με· καὶ αὖθις· ήκουσα παρ' αὐτοῦ, ταῦτα λέγω εἰς τὸν κόσμον, καὶ ὅσα τοιαῦτα· γίνωσκε ότι οίκονομικῶς τὰ τοιαῦτά φησιν, ἵνα μόνον δόξῃ ἀληθῆ λέγειν, διὰ τὸ μήπω την προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν ἔχειν τοὺς ἀκροατάς. Καὶ λαμβάνει. Οὐδεὶς τῶν ἀπιστούντων. Τοῦτο δὲ περὶ τῶν ἀναισθήτων Ἰουδαίων είρηκεν ὁ Ἰωάννης· ἐξαιρέτως δὲ περὶ τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν, τῶν ὑπὸ φιλοδοξίας καὶ βασκανίας παρακνίζειν αὐτ τὸν ἐπιχειρούντων. Ο λαβών - ἐστί. Εσφράγισεν, ήγουν ἐδε βαίωσεν, ἔδειξεν ὅτι ὁ Πατὴρ ἀληθῆς ἐστιν. Εἶτα κατασκευάζει τὸ ῥηθέν. Ον γὰρ - λαλεῖ. Ἐπεὶ γὰρ, ἀπεσταλμένος ὤν, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ, λοιπὸν ὁ μὲν λαβὼν αὐτ τοῦ τὴν μαρτυρίαν καὶ πιστεύων αὐτῷ ἐβεβαίωσεν, ἔδειξεν ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθῆς ἐστιν, ὁ ἀποστείλας αὐτ τὸν, οὗτινός εἰσι τὰ ῥήματα & λαλεῖ· ὁ δὲ μὴ λα δὼν αὐτὴν, καὶ ἀπιστῶν αὐτῷ, τοὐναντίον ποιεί, καὶ οὐδὲν ἕτερον ή προδήλως θεομαχεί. Ορα πῶς αὐτοὺς ἐντεῦθεν ἐφόβησε καὶ κατο έπληξε, μαθόντας ὅτι ὁ παρακούων αὐτοῦ παρακούει τοῦ Θεοῦ τοῦ πέμψαντος αὐτόν. Δείξας τοίνυν τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ Πατρός, δείκνυσιν αὐτὴν ἀξιόπιστον καὶ ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὐ – Πνεῦμα. Οὐ μεμετρημένην δίδωσιν αὐτῷ ῾ὁ ὁ Πατήρ τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργειαν, ὥσπερ τοῖς ἄλλοις ἁγίοις, ἀλλ' ἀμέτρητον ἔχει ταύτην καὶ ὅλην, ὡς ὁμοφυῆ. Πνεῦμα γὰρ νῦν λέγει τὴν τοῦ πνεύ ματος ενέργειαν. Τὸ Πνεῦμα μὲν γὰρ ἀμέτρητον· ἡ ἐνέργεια δὲ αὐτοῦ μετρεῖται καὶ διανέμεται κατ' ἀξίαν τῶν λαμβανόντων αὐτήν. Έδειξε δὲ τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὐχ ὡς δεομένου τῆς ἐκεῖθεν ἀξιοπιστίας· ἀρκεῖ γὰρ αὐτὸς ἑαυτῷ, τῆς αὐτῆς αὐτοῖς ὢν φύσεως καὶ ἀξίας· ἀλλ' ἐπειδὴ τὸν μὲν Πατέρα ἐγίνωσκον, καὶ ὅτι Πνεῦμά ἐστιν ἡπίσταντο, τὸν Υἱὸν δὲ ἡγνόουν, ἀπ' ἐκείνων 87 Joan. v, 30. ss Joan. vi. 16. Καί, post γάρ. abest B. θέλομεν Α. illius. Dicens ergo, Quod vidit, quodque audivit, hoc attestatur: humili modo propter auditoruın imbecillitatem locutus est, verum nihil aliud innuit quam si dixisset: Vera testificatur. Siquidem volentes de aliquo affirmare, quod vera dicat, asserimus, eum id testificari, quod vidit et audivit. Quando igitur ipsum audieris dicentem: Sicut audio judico "; et rursum: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui misit me"; et iterum: Quæ audivi ab eo hæc loquor in mundum”, et quæcunque sunt similia, scito talia dispensatorie dixisse, solum ut videatur vera dicere,eo quod congruam de eo opinionem nondum haberent auditores. Vers. 32. Et—accipit. Nolius Infidelium. Iloc autem de insensatis Judæis dixit Joannes, præsertim autem de discipulis suis, qui eum in ambitionem et invidiam impellere conabantur. Vers. 35. Qui accepit — sit. Obsignavit, sive confirmavit, demonstravit, quod Pater verax sit. Deinde quod dictum est, probat. Vers.34. Is enim quem - loquitur. Siquidem (ee) ex quo is qui missus est, verba Dei loquitur, consequens est ut qui testimonium ejus sumpserit eique crediderit, confirmet ac demonstret, quod Deus verax sit, qui ipsum misit et cujus sunt ea quæ loquitur verba. Qui autem non suscipit eum, nec credit ei, contrarium facit: nec aliud agit quam manifeste contra Deum pugnat. Vide quomodo hinc eos terreat, cum discant, quod qui illi tnobediens est, Deo inobediens est qui misit ipsum. Postquam ergo demonstravit ejus doctrinam esse fide dignam, idque a Patre, deinonstrat nunc idem et a Spiritu sancto. Vers. 54. Non Spiritum. Non mensuratam dat ipsi Pater Spiritus virtutem, sicut aliis sanctis: sed hanc sine mensura habet ac totam, tanquam ejusdem naturæ (f). Spiritum eniin nunc dicit, Spiritus efficaciam ac virtutem. Siquidem mensurar: non potest Spiritus: virtus autem ipsius mensuratur ac dividitur, juxta eorum, qui illam participant, dignilatem. Demonstravit ergo doctrinam illius esse fide dignam a Patre et Spiritu sancto; non quasi illine egeat testium spprobatione, qui soli sibi suficiens est, ejusdem cum eis dignitatis et naturæ, sed quia Patrem cognoscebant, et quod Spiritus esset credebant, Filium autem ignorabant, opinionem quam de * Juan. viii, 26. Variæ lectiones et notæ. (ee) Ita et istud, etc. Ita et hoc de se. Siquifem, etc. Quia cnim, cum missus sit, verba Dei. Καὶ δ ήκουσε. Α. (f) Ejusdem natura. Forte, simul nalam.

CAP. III. πιστοῦται. Είπων οὖν, δ εώρακε καὶ δ ήκουσε, τοῦτο his quæ apud nos sunt, comprobat etiam quæ sunt μαρτυρεῖ· ταπεινῶς μὲν εἶπε διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν ἀκροωμένων· οὐδὲν δὲ ἕτερον εἶπεν ἢ ὅτι ἀληθῆ μαρτυρεῖ. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς, ὅταν θέλω μεν βεβαιώσαι περί τινος ὅτι ἀληθῆ λέγει, φαμὲν ὅτι ὁ ἑώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρτυρεί. Λοιπὸν οὖν, ὅταν ἀκούῃς καὶ αὐτοῦ λέγοντος· Καθὼς ἀκούω, κρίνω· καὶ πάλιν· Ἡ ἐμὴ διδαχή οὐκ ἔστιν ἐμὴ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με· καὶ αὖθις· ήκουσα παρ' αὐτοῦ, ταῦτα λέγω εἰς τὸν κόσμον, καὶ ὅσα τοιαῦτα· γίνωσκε ότι οίκονομικῶς τὰ τοιαῦτά φησιν, ἵνα μόνον δόξῃ ἀληθῆ λέγειν, διὰ τὸ μήπω την προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν ἔχειν τοὺς ἀκροατάς. Καὶ λαμβάνει. Οὐδεὶς τῶν ἀπιστούντων. Τοῦτο δὲ περὶ τῶν ἀναισθήτων Ἰουδαίων είρηκεν ὁ Ἰωάννης· ἐξαιρέτως δὲ περὶ τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν, τῶν ὑπὸ φιλοδοξίας καὶ βασκανίας παρακνίζειν αὐτ τὸν ἐπιχειρούντων. Ο λαβών - ἐστί. Εσφράγισεν, ήγουν ἐδε βαίωσεν, ἔδειξεν ὅτι ὁ Πατὴρ ἀληθῆς ἐστιν. Εἶτα κατασκευάζει τὸ ῥηθέν. Ον γὰρ - λαλεῖ. Ἐπεὶ γὰρ, ἀπεσταλμένος ὤν, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ, λοιπὸν ὁ μὲν λαβὼν αὐτ τοῦ τὴν μαρτυρίαν καὶ πιστεύων αὐτῷ ἐβεβαίωσεν, ἔδειξεν ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθῆς ἐστιν, ὁ ἀποστείλας αὐτ τὸν, οὗτινός εἰσι τὰ ῥήματα & λαλεῖ· ὁ δὲ μὴ λα δὼν αὐτὴν, καὶ ἀπιστῶν αὐτῷ, τοὐναντίον ποιεί, καὶ οὐδὲν ἕτερον ή προδήλως θεομαχεί. Ορα πῶς αὐτοὺς ἐντεῦθεν ἐφόβησε καὶ κατο έπληξε, μαθόντας ὅτι ὁ παρακούων αὐτοῦ παρακούει τοῦ Θεοῦ τοῦ πέμψαντος αὐτόν. Δείξας τοίνυν τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ Πατρός, δείκνυσιν αὐτὴν ἀξιόπιστον καὶ ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὐ – Πνεῦμα. Οὐ μεμετρημένην δίδωσιν αὐτῷ ῾ὁ ὁ Πατήρ τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργειαν, ὥσπερ τοῖς ἄλλοις ἁγίοις, ἀλλ' ἀμέτρητον ἔχει ταύτην καὶ ὅλην, ὡς ὁμοφυῆ. Πνεῦμα γὰρ νῦν λέγει τὴν τοῦ πνεύ ματος ενέργειαν. Τὸ Πνεῦμα μὲν γὰρ ἀμέτρητον· ἡ ἐνέργεια δὲ αὐτοῦ μετρεῖται καὶ διανέμεται κατ' ἀξίαν τῶν λαμβανόντων αὐτήν. Έδειξε δὲ τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὐχ ὡς δεομένου τῆς ἐκεῖθεν ἀξιοπιστίας· ἀρκεῖ γὰρ αὐτὸς ἑαυτῷ, τῆς αὐτῆς αὐτοῖς ὢν φύσεως καὶ ἀξίας· ἀλλ' ἐπειδὴ τὸν μὲν Πατέρα ἐγίνωσκον, καὶ ὅτι Πνεῦμά ἐστιν ἡπίσταντο, τὸν Υἱὸν δὲ ἡγνόουν, ἀπ' ἐκείνων 87 Joan. v, 30. ss Joan. vi. 16. Καί, post γάρ. abest B. θέλομεν Α. illius. Dicens ergo, Quod vidit, quodque audivit, hoc attestatur: humili modo propter auditoruın imbecillitatem locutus est, verum nihil aliud innuit quam si dixisset: Vera testificatur. Siquidem volentes de aliquo affirmare, quod vera dicat, asserimus, eum id testificari, quod vidit et audivit. Quando igitur ipsum audieris dicentem: Sicut audio judico "; et rursum: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui misit me"; et iterum: Quæ audivi ab eo hæc loquor in mundum”, et quæcunque sunt similia, scito talia dispensatorie dixisse, solum ut videatur vera dicere,eo quod congruam de eo opinionem nondum haberent auditores. Vers. 32. Et—accipit. Nolius Infidelium. Iloc autem de insensatis Judæis dixit Joannes, præsertim autem de discipulis suis, qui eum in ambitionem et invidiam impellere conabantur. Vers. 35. Qui accepit — sit. Obsignavit, sive confirmavit, demonstravit, quod Pater verax sit. Deinde quod dictum est, probat. Vers.34. Is enim quem - loquitur. Siquidem (ee) ex quo is qui missus est, verba Dei loquitur, consequens est ut qui testimonium ejus sumpserit eique crediderit, confirmet ac demonstret, quod Deus verax sit, qui ipsum misit et cujus sunt ea quæ loquitur verba. Qui autem non suscipit eum, nec credit ei, contrarium facit: nec aliud agit quam manifeste contra Deum pugnat. Vide quomodo hinc eos terreat, cum discant, quod qui illi tnobediens est, Deo inobediens est qui misit ipsum. Postquam ergo demonstravit ejus doctrinam esse fide dignam, idque a Patre, deinonstrat nunc idem et a Spiritu sancto. Vers. 54. Non Spiritum. Non mensuratam dat ipsi Pater Spiritus virtutem, sicut aliis sanctis: sed hanc sine mensura habet ac totam, tanquam ejusdem naturæ (f). Spiritum eniin nunc dicit, Spiritus efficaciam ac virtutem. Siquidem mensurar: non potest Spiritus: virtus autem ipsius mensuratur ac dividitur, juxta eorum, qui illam participant, dignilatem. Demonstravit ergo doctrinam illius esse fide dignam a Patre et Spiritu sancto; non quasi illine egeat testium spprobatione, qui soli sibi suficiens est, ejusdem cum eis dignitatis et naturæ, sed quia Patrem cognoscebant, et quod Spiritus esset credebant, Filium autem ignorabant, opinionem quam de * Juan. viii, 26. Variæ lectiones et notæ. (ee) Ita et istud, etc. Ita et hoc de se. Siquifem, etc. Quia cnim, cum missus sit, verba Dei. Καὶ δ ήκουσε. Α. (f) Ejusdem natura. Forte, simul nalam.

CAP. III. πιστοῦται. Είπων οὖν, δ εώρακε καὶ δ ήκουσε, τοῦτο his quæ apud nos sunt, comprobat etiam quæ sunt μαρτυρεῖ· ταπεινῶς μὲν εἶπε διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν ἀκροωμένων· οὐδὲν δὲ ἕτερον εἶπεν ἢ ὅτι ἀληθῆ μαρτυρεῖ. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς, ὅταν θέλω μεν βεβαιώσαι περί τινος ὅτι ἀληθῆ λέγει, φαμὲν ὅτι ὁ ἑώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρτυρεί. Λοιπὸν οὖν, ὅταν ἀκούῃς καὶ αὐτοῦ λέγοντος· Καθὼς ἀκούω, κρίνω· καὶ πάλιν· Ἡ ἐμὴ διδαχή οὐκ ἔστιν ἐμὴ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με· καὶ αὖθις· ήκουσα παρ' αὐτοῦ, ταῦτα λέγω εἰς τὸν κόσμον, καὶ ὅσα τοιαῦτα· γίνωσκε ότι οίκονομικῶς τὰ τοιαῦτά φησιν, ἵνα μόνον δόξῃ ἀληθῆ λέγειν, διὰ τὸ μήπω την προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν ἔχειν τοὺς ἀκροατάς. Καὶ λαμβάνει. Οὐδεὶς τῶν ἀπιστούντων. Τοῦτο δὲ περὶ τῶν ἀναισθήτων Ἰουδαίων είρηκεν ὁ Ἰωάννης· ἐξαιρέτως δὲ περὶ τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν, τῶν ὑπὸ φιλοδοξίας καὶ βασκανίας παρακνίζειν αὐτ τὸν ἐπιχειρούντων. Ο λαβών - ἐστί. Εσφράγισεν, ήγουν ἐδε βαίωσεν, ἔδειξεν ὅτι ὁ Πατὴρ ἀληθῆς ἐστιν. Εἶτα κατασκευάζει τὸ ῥηθέν. Ον γὰρ - λαλεῖ. Ἐπεὶ γὰρ, ἀπεσταλμένος ὤν, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ, λοιπὸν ὁ μὲν λαβὼν αὐτ τοῦ τὴν μαρτυρίαν καὶ πιστεύων αὐτῷ ἐβεβαίωσεν, ἔδειξεν ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθῆς ἐστιν, ὁ ἀποστείλας αὐτ τὸν, οὗτινός εἰσι τὰ ῥήματα & λαλεῖ· ὁ δὲ μὴ λα δὼν αὐτὴν, καὶ ἀπιστῶν αὐτῷ, τοὐναντίον ποιεί, καὶ οὐδὲν ἕτερον ή προδήλως θεομαχεί. Ορα πῶς αὐτοὺς ἐντεῦθεν ἐφόβησε καὶ κατο έπληξε, μαθόντας ὅτι ὁ παρακούων αὐτοῦ παρακούει τοῦ Θεοῦ τοῦ πέμψαντος αὐτόν. Δείξας τοίνυν τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ Πατρός, δείκνυσιν αὐτὴν ἀξιόπιστον καὶ ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὐ – Πνεῦμα. Οὐ μεμετρημένην δίδωσιν αὐτῷ ῾ὁ ὁ Πατήρ τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργειαν, ὥσπερ τοῖς ἄλλοις ἁγίοις, ἀλλ' ἀμέτρητον ἔχει ταύτην καὶ ὅλην, ὡς ὁμοφυῆ. Πνεῦμα γὰρ νῦν λέγει τὴν τοῦ πνεύ ματος ενέργειαν. Τὸ Πνεῦμα μὲν γὰρ ἀμέτρητον· ἡ ἐνέργεια δὲ αὐτοῦ μετρεῖται καὶ διανέμεται κατ' ἀξίαν τῶν λαμβανόντων αὐτήν. Έδειξε δὲ τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὐχ ὡς δεομένου τῆς ἐκεῖθεν ἀξιοπιστίας· ἀρκεῖ γὰρ αὐτὸς ἑαυτῷ, τῆς αὐτῆς αὐτοῖς ὢν φύσεως καὶ ἀξίας· ἀλλ' ἐπειδὴ τὸν μὲν Πατέρα ἐγίνωσκον, καὶ ὅτι Πνεῦμά ἐστιν ἡπίσταντο, τὸν Υἱὸν δὲ ἡγνόουν, ἀπ' ἐκείνων 87 Joan. v, 30. ss Joan. vi. 16. Καί, post γάρ. abest B. θέλομεν Α. illius. Dicens ergo, Quod vidit, quodque audivit, hoc attestatur: humili modo propter auditoruın imbecillitatem locutus est, verum nihil aliud innuit quam si dixisset: Vera testificatur. Siquidem volentes de aliquo affirmare, quod vera dicat, asserimus, eum id testificari, quod vidit et audivit. Quando igitur ipsum audieris dicentem: Sicut audio judico "; et rursum: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui misit me"; et iterum: Quæ audivi ab eo hæc loquor in mundum”, et quæcunque sunt similia, scito talia dispensatorie dixisse, solum ut videatur vera dicere,eo quod congruam de eo opinionem nondum haberent auditores. Vers. 32. Et—accipit. Nolius Infidelium. Iloc autem de insensatis Judæis dixit Joannes, præsertim autem de discipulis suis, qui eum in ambitionem et invidiam impellere conabantur. Vers. 35. Qui accepit — sit. Obsignavit, sive confirmavit, demonstravit, quod Pater verax sit. Deinde quod dictum est, probat. Vers.34. Is enim quem - loquitur. Siquidem (ee) ex quo is qui missus est, verba Dei loquitur, consequens est ut qui testimonium ejus sumpserit eique crediderit, confirmet ac demonstret, quod Deus verax sit, qui ipsum misit et cujus sunt ea quæ loquitur verba. Qui autem non suscipit eum, nec credit ei, contrarium facit: nec aliud agit quam manifeste contra Deum pugnat. Vide quomodo hinc eos terreat, cum discant, quod qui illi tnobediens est, Deo inobediens est qui misit ipsum. Postquam ergo demonstravit ejus doctrinam esse fide dignam, idque a Patre, deinonstrat nunc idem et a Spiritu sancto. Vers. 54. Non Spiritum. Non mensuratam dat ipsi Pater Spiritus virtutem, sicut aliis sanctis: sed hanc sine mensura habet ac totam, tanquam ejusdem naturæ (f). Spiritum eniin nunc dicit, Spiritus efficaciam ac virtutem. Siquidem mensurar: non potest Spiritus: virtus autem ipsius mensuratur ac dividitur, juxta eorum, qui illam participant, dignilatem. Demonstravit ergo doctrinam illius esse fide dignam a Patre et Spiritu sancto; non quasi illine egeat testium spprobatione, qui soli sibi suficiens est, ejusdem cum eis dignitatis et naturæ, sed quia Patrem cognoscebant, et quod Spiritus esset credebant, Filium autem ignorabant, opinionem quam de * Juan. viii, 26. Variæ lectiones et notæ. (ee) Ita et istud, etc. Ita et hoc de se. Siquifem, etc. Quia cnim, cum missus sit, verba Dei. Καὶ δ ήκουσε. Α. (f) Ejusdem natura. Forte, simul nalam.

CAP. III. πιστοῦται. Είπων οὖν, δ εώρακε καὶ δ ήκουσε, τοῦτο his quæ apud nos sunt, comprobat etiam quæ sunt μαρτυρεῖ· ταπεινῶς μὲν εἶπε διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν ἀκροωμένων· οὐδὲν δὲ ἕτερον εἶπεν ἢ ὅτι ἀληθῆ μαρτυρεῖ. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς, ὅταν θέλω μεν βεβαιώσαι περί τινος ὅτι ἀληθῆ λέγει, φαμὲν ὅτι ὁ ἑώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρτυρεί. Λοιπὸν οὖν, ὅταν ἀκούῃς καὶ αὐτοῦ λέγοντος· Καθὼς ἀκούω, κρίνω· καὶ πάλιν· Ἡ ἐμὴ διδαχή οὐκ ἔστιν ἐμὴ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με· καὶ αὖθις· ήκουσα παρ' αὐτοῦ, ταῦτα λέγω εἰς τὸν κόσμον, καὶ ὅσα τοιαῦτα· γίνωσκε ότι οίκονομικῶς τὰ τοιαῦτά φησιν, ἵνα μόνον δόξῃ ἀληθῆ λέγειν, διὰ τὸ μήπω την προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν ἔχειν τοὺς ἀκροατάς. Καὶ λαμβάνει. Οὐδεὶς τῶν ἀπιστούντων. Τοῦτο δὲ περὶ τῶν ἀναισθήτων Ἰουδαίων είρηκεν ὁ Ἰωάννης· ἐξαιρέτως δὲ περὶ τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν, τῶν ὑπὸ φιλοδοξίας καὶ βασκανίας παρακνίζειν αὐτ τὸν ἐπιχειρούντων. Ο λαβών - ἐστί. Εσφράγισεν, ήγουν ἐδε βαίωσεν, ἔδειξεν ὅτι ὁ Πατὴρ ἀληθῆς ἐστιν. Εἶτα κατασκευάζει τὸ ῥηθέν. Ον γὰρ - λαλεῖ. Ἐπεὶ γὰρ, ἀπεσταλμένος ὤν, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ, λοιπὸν ὁ μὲν λαβὼν αὐτ τοῦ τὴν μαρτυρίαν καὶ πιστεύων αὐτῷ ἐβεβαίωσεν, ἔδειξεν ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθῆς ἐστιν, ὁ ἀποστείλας αὐτ τὸν, οὗτινός εἰσι τὰ ῥήματα & λαλεῖ· ὁ δὲ μὴ λα δὼν αὐτὴν, καὶ ἀπιστῶν αὐτῷ, τοὐναντίον ποιεί, καὶ οὐδὲν ἕτερον ή προδήλως θεομαχεί. Ορα πῶς αὐτοὺς ἐντεῦθεν ἐφόβησε καὶ κατο έπληξε, μαθόντας ὅτι ὁ παρακούων αὐτοῦ παρακούει τοῦ Θεοῦ τοῦ πέμψαντος αὐτόν. Δείξας τοίνυν τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ Πατρός, δείκνυσιν αὐτὴν ἀξιόπιστον καὶ ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὐ – Πνεῦμα. Οὐ μεμετρημένην δίδωσιν αὐτῷ ῾ὁ ὁ Πατήρ τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργειαν, ὥσπερ τοῖς ἄλλοις ἁγίοις, ἀλλ' ἀμέτρητον ἔχει ταύτην καὶ ὅλην, ὡς ὁμοφυῆ. Πνεῦμα γὰρ νῦν λέγει τὴν τοῦ πνεύ ματος ενέργειαν. Τὸ Πνεῦμα μὲν γὰρ ἀμέτρητον· ἡ ἐνέργεια δὲ αὐτοῦ μετρεῖται καὶ διανέμεται κατ' ἀξίαν τῶν λαμβανόντων αὐτήν. Έδειξε δὲ τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὐχ ὡς δεομένου τῆς ἐκεῖθεν ἀξιοπιστίας· ἀρκεῖ γὰρ αὐτὸς ἑαυτῷ, τῆς αὐτῆς αὐτοῖς ὢν φύσεως καὶ ἀξίας· ἀλλ' ἐπειδὴ τὸν μὲν Πατέρα ἐγίνωσκον, καὶ ὅτι Πνεῦμά ἐστιν ἡπίσταντο, τὸν Υἱὸν δὲ ἡγνόουν, ἀπ' ἐκείνων 87 Joan. v, 30. ss Joan. vi. 16. Καί, post γάρ. abest B. θέλομεν Α. illius. Dicens ergo, Quod vidit, quodque audivit, hoc attestatur: humili modo propter auditoruın imbecillitatem locutus est, verum nihil aliud innuit quam si dixisset: Vera testificatur. Siquidem volentes de aliquo affirmare, quod vera dicat, asserimus, eum id testificari, quod vidit et audivit. Quando igitur ipsum audieris dicentem: Sicut audio judico "; et rursum: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui misit me"; et iterum: Quæ audivi ab eo hæc loquor in mundum”, et quæcunque sunt similia, scito talia dispensatorie dixisse, solum ut videatur vera dicere,eo quod congruam de eo opinionem nondum haberent auditores. Vers. 32. Et—accipit. Nolius Infidelium. Iloc autem de insensatis Judæis dixit Joannes, præsertim autem de discipulis suis, qui eum in ambitionem et invidiam impellere conabantur. Vers. 35. Qui accepit — sit. Obsignavit, sive confirmavit, demonstravit, quod Pater verax sit. Deinde quod dictum est, probat. Vers.34. Is enim quem - loquitur. Siquidem (ee) ex quo is qui missus est, verba Dei loquitur, consequens est ut qui testimonium ejus sumpserit eique crediderit, confirmet ac demonstret, quod Deus verax sit, qui ipsum misit et cujus sunt ea quæ loquitur verba. Qui autem non suscipit eum, nec credit ei, contrarium facit: nec aliud agit quam manifeste contra Deum pugnat. Vide quomodo hinc eos terreat, cum discant, quod qui illi tnobediens est, Deo inobediens est qui misit ipsum. Postquam ergo demonstravit ejus doctrinam esse fide dignam, idque a Patre, deinonstrat nunc idem et a Spiritu sancto. Vers. 54. Non Spiritum. Non mensuratam dat ipsi Pater Spiritus virtutem, sicut aliis sanctis: sed hanc sine mensura habet ac totam, tanquam ejusdem naturæ (f). Spiritum eniin nunc dicit, Spiritus efficaciam ac virtutem. Siquidem mensurar: non potest Spiritus: virtus autem ipsius mensuratur ac dividitur, juxta eorum, qui illam participant, dignilatem. Demonstravit ergo doctrinam illius esse fide dignam a Patre et Spiritu sancto; non quasi illine egeat testium spprobatione, qui soli sibi suficiens est, ejusdem cum eis dignitatis et naturæ, sed quia Patrem cognoscebant, et quod Spiritus esset credebant, Filium autem ignorabant, opinionem quam de * Juan. viii, 26. Variæ lectiones et notæ. (ee) Ita et istud, etc. Ita et hoc de se. Siquifem, etc. Quia cnim, cum missus sit, verba Dei. Καὶ δ ήκουσε. Α. (f) Ejusdem natura. Forte, simul nalam.

hoc este oportebat, ab illis confrmat, talia dispen- τὴν περὶ τούτου δόξαν συνίστησιν, οικονομι satorie loquens, et paulatim eos ducere tentans. Oportet ergo, quæ in Scripturis posita sunt, non simpliciter percurrere, sed et dicentis intentionem inquirere et auditorum imbecillitatem. Siquidem neque præceptores omnia dicunt, ut volunt sed pleraque sicut exigit intellectus institutorum: Non potui, inquit, loqui vobis tanquam spiritualibus, sed tanquam carnalibus, lac vobis potum dedi, non solidum cibum *. Non potuit autem, propter illorum impotentiam. Vers. 35. Pater diligit Filium. Quia prius dixerat: Quem Deus misit, ne ex hoc putarent alterius eum esse naturæ subservientis ac subjects, curat id κῶς τὰ τοιαῦτα φθεγγόμενος καὶ κατὰ μικρὸν αὐτ τοὺς ἀνάγειν πειρώμενος. Χρή τοίνυν μὴ ἁπλῶς τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς κείμενα παρατρέχειν, ἀλλὰ καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ λέο γοντος ἐξετάζειν, καὶ τὴν ἀσθένειαν τῶν ἀκουόντων.. Οὐ πάντα γὰρ οἱ διδάσκαλοι, ὡς βούλονται, λέγουσιν. ἀλλὰ τὰ πολλὰ, ὡς ἡ ἕξις ἀπαιτεῖ τῶν διδασκομέν νων. Φησὶ γὰρ καὶ Παῦλος· Οὐκ ηδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκικοῖς. Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Οὐκ ηδυνήθη δε παρὰ τὴν ἐκείνων ἀδυναμίαν. Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν. Ἐπεὶ προλαβών εἶπεν ὅτι ἂν ἀπέστειλεν ὁ Θεός, ἵνα μὴ ἐντεῦ δεν νομίσωσιν ἑτέρας αὐτὸν εἶναι φύσεως, όπου quod dictum est, et hunc predict Filium ejus esse, δεεστέρας καὶ διακονικῆς, θεραπεύει τὸ ῥηθὲν, qui misit eum: quod si Filius, certe et ejusdem substantias: et si dilectus, utique omnis qui eἰ resistit, Patri ejus resistit. ei Vers. 35. 'Et ejus. Tanquam Deus omnia habebat: Omnia siquidem per ipsum facta sunt 61 haec tamen etiam dedit ei tanquam homini. Couvenienti autem modo dictum est, Diligit, et Dedit, sicut inter homines dicitur. Solent namque patres diligere filios, eisque tradere quæ sua sunt. Vers. 56. Qui — æternam. Credendo in doctrinam Filii, eique obediendo. Vers. 36. Qui vitam. Diximus superius, quod " καὶ ἀνακηρύττει τοῦτον Υἱὸν τοῦ ἀποστείλαντος. Ει γὰρ Υιδ;, ἄρα καὶ ὁμοούσιος· καὶ εἰ ἀγαπητός, ἄρα πᾶς προσκρούων αὐτῷ, τῷ Πατρὶ αὐτοῦ προσκρούει. Kal αὐτοῦ. Πάντα εἶχεν ὡς Θεός· Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ ἐγένετο· δέδωκε δὲ αὐτῷ ταῦτα καὶ ὡς ἀνθρώπῳ. Τὸ δὲ Ἀγαπᾷ καὶ τὸ Δέδωκεν άνθρω ποπρεπώς είρηται· ειώθασι γὰρ οἱ πατέρες ἀγαπιν τοὺς υἱοὺς, καὶ παραχωρεῖν αὐτοῖς τῶν ἰδίων. '0 αιώνιον. Ο πιστεύων εἰς τὴν διδασκαλίαν τοῦ Υἱοῦ, ὁ πειθόμενος αὐτῷ. Ο — ζωήν. Προειρήκαμεν ὅτι ζωή αιώνιός ἐστι vita aterna sit et dicatur vita beata, quæ sanctis καὶ λέγεται ἡ ζωὴ ἡ μακαρία, ἡ ἁγιοπρεπής. convenit. Vers. 56. Sed › eum. Non dixit ira Filii, quan· quanı Filius sit judicaturus: sed Patris iram comminatur, magis eos timere volens. Quod autem addit, Manet super eum, tantumdem est, ac si diceret: Nequaquam ipsum effugiet, semper eum puniet. Cap. IV. Vers. 4. Ut - Vers. 3. Galilæam. Reliquit Judzam, amputans ipsorum invidiam. Vers. 4. Oportebat - Samariam. Ostendit evangelista, fecisse eum rem quamdam, non quasi ex proposito, sed tanquam occasione viæ: in his'videlicet, quæ cum Samaritide acta sunt, propter Judæorum adversus Samaritanos contemptum. Erat autem Samaria regio quædam varias habens civitates et pagos. In hac autem olim Israelitz habitabant: deinde post diversa bella rex Assyriorum eam devastavit, et captos duxit in Babylonem ac e Babyloniis, Medis et Chal-dis mistæos homines οι Joan. 1, • 1 Cor. 111, 1, 2. Περί τούτων Α. Ἀλλ᾽ αὐτόν. Οὐκ εἶπεν ἡ ὀργὴ τοῦ Υἱοῦ, καί τοι τοῦ Υἱοῦ κρῖναι μέλλοντος, ἀλλὰ τὴν ὀργὴν τοῦ Πατρὸς αὐτοῖς ἐπεκρέμασε, μάλλον φοβήσει βου λόμενος. Τὸ δὲ Μενεῖ ἐπ' αὐτὸν, ἀντὶ τοῦ, οὐδέ ποτε ἀποστήσεται αὐτοῦ, διηνεκώς κολάσει αὐτόν. Ὡς - Γαλιλαίαν. Αφῆκε την Ιουδαίαν, περι κόπτων τὴν βασκανίαν αὐτῶν. Εδει - Σαμαρείας. Δείκνυσιν αὐτὸν ὁ εὐαγγε λιστὴς οὐ προηγούμενον ἔργον, ἀλλ' ὁδοῦ πάρερ γον, τὰ κατὰ τὴν Σαμαρείτιδα ποιούμενον διὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων πρὸς τοὺς Σαμαρείτας ὑποψίαν. Η Σαμάρεια δὲ χώρα τις ἦν διαφόρους έχουσα πόλεις καὶ κώμας. Εν ταύτῃ δὲ πάλαι μὲν Ισραηλίται κατῴκουν· ὕστερον δὲ, μετὰ διαφόρους πολέμους ἐρημώσας αὐτὴν ὁ βασιλεὺς Ασσυρίων, τοὺς ὑπολειφθέντας μὲν εἰς Βαβυλῶνα κατήγαγεν, Varia lectiones et not. Præclare in hanc rem Theophylactus in Evangelium Joannis p. 793 A. Ταῦτα πάντα τὰ ταπεινὰ καὶ ἀνάξια δοκοῦντα τῆς τοῦ Υἱοῦ δόξης, διὰ τοὺς ἀκροατὲς εἴρηται, οὐχ ἵνα ἡμεῖς πρὸς τὰ 86ματα τούτοις χρώμεθα. Ελέχθησαν γὰρ τοῖς ἀπου στόλοις προς παρηγορίαν Adde Chrysost. tom VIII, p. 468 A. Utinain nonnulli nostri sæcull homines hæc secum reputarent, nec toties explosas opiniones vanas ac temerarias, ac si nova proferrent, repeterent ad nauseam prudentiorum. İmitandus esset Eustathius, qui ita alicubi de se dicit: Ἡμεῖς γὰρ οὐ μυῖαι τοῖς ἕλκεσιν ἐφιζάνουσαι· μέλισσαι δὲ τοῦ τῶν μουσῶν λειμώνος τὸ κάλλιστον ἀπανθίζουσαι. Δέ interponit A. Forte τε voluit. Διαφόρους ἔχουσα χώμας καὶ πόλεις Δ.

hoc este oportebat, ab illis confrmat, talia dispen- τὴν περὶ τούτου δόξαν συνίστησιν, οικονομι satorie loquens, et paulatim eos ducere tentans. Oportet ergo, quæ in Scripturis posita sunt, non simpliciter percurrere, sed et dicentis intentionem inquirere et auditorum imbecillitatem. Siquidem neque præceptores omnia dicunt, ut volunt sed pleraque sicut exigit intellectus institutorum: Non potui, inquit, loqui vobis tanquam spiritualibus, sed tanquam carnalibus, lac vobis potum dedi, non solidum cibum *. Non potuit autem, propter illorum impotentiam. Vers. 35. Pater diligit Filium. Quia prius dixerat: Quem Deus misit, ne ex hoc putarent alterius eum esse naturæ subservientis ac subjects, curat id κῶς τὰ τοιαῦτα φθεγγόμενος καὶ κατὰ μικρὸν αὐτ τοὺς ἀνάγειν πειρώμενος. Χρή τοίνυν μὴ ἁπλῶς τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς κείμενα παρατρέχειν, ἀλλὰ καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ λέο γοντος ἐξετάζειν, καὶ τὴν ἀσθένειαν τῶν ἀκουόντων.. Οὐ πάντα γὰρ οἱ διδάσκαλοι, ὡς βούλονται, λέγουσιν. ἀλλὰ τὰ πολλὰ, ὡς ἡ ἕξις ἀπαιτεῖ τῶν διδασκομέν νων. Φησὶ γὰρ καὶ Παῦλος· Οὐκ ηδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκικοῖς. Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Οὐκ ηδυνήθη δε παρὰ τὴν ἐκείνων ἀδυναμίαν. Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν. Ἐπεὶ προλαβών εἶπεν ὅτι ἂν ἀπέστειλεν ὁ Θεός, ἵνα μὴ ἐντεῦ δεν νομίσωσιν ἑτέρας αὐτὸν εἶναι φύσεως, όπου quod dictum est, et hunc predict Filium ejus esse, δεεστέρας καὶ διακονικῆς, θεραπεύει τὸ ῥηθὲν, qui misit eum: quod si Filius, certe et ejusdem substantias: et si dilectus, utique omnis qui eἰ resistit, Patri ejus resistit. ei Vers. 35. 'Et ejus. Tanquam Deus omnia habebat: Omnia siquidem per ipsum facta sunt 61 haec tamen etiam dedit ei tanquam homini. Couvenienti autem modo dictum est, Diligit, et Dedit, sicut inter homines dicitur. Solent namque patres diligere filios, eisque tradere quæ sua sunt. Vers. 56. Qui — æternam. Credendo in doctrinam Filii, eique obediendo. Vers. 36. Qui vitam. Diximus superius, quod " καὶ ἀνακηρύττει τοῦτον Υἱὸν τοῦ ἀποστείλαντος. Ει γὰρ Υιδ;, ἄρα καὶ ὁμοούσιος· καὶ εἰ ἀγαπητός, ἄρα πᾶς προσκρούων αὐτῷ, τῷ Πατρὶ αὐτοῦ προσκρούει. Kal αὐτοῦ. Πάντα εἶχεν ὡς Θεός· Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ ἐγένετο· δέδωκε δὲ αὐτῷ ταῦτα καὶ ὡς ἀνθρώπῳ. Τὸ δὲ Ἀγαπᾷ καὶ τὸ Δέδωκεν άνθρω ποπρεπώς είρηται· ειώθασι γὰρ οἱ πατέρες ἀγαπιν τοὺς υἱοὺς, καὶ παραχωρεῖν αὐτοῖς τῶν ἰδίων. '0 αιώνιον. Ο πιστεύων εἰς τὴν διδασκαλίαν τοῦ Υἱοῦ, ὁ πειθόμενος αὐτῷ. Ο — ζωήν. Προειρήκαμεν ὅτι ζωή αιώνιός ἐστι vita aterna sit et dicatur vita beata, quæ sanctis καὶ λέγεται ἡ ζωὴ ἡ μακαρία, ἡ ἁγιοπρεπής. convenit. Vers. 56. Sed › eum. Non dixit ira Filii, quan· quanı Filius sit judicaturus: sed Patris iram comminatur, magis eos timere volens. Quod autem addit, Manet super eum, tantumdem est, ac si diceret: Nequaquam ipsum effugiet, semper eum puniet. Cap. IV. Vers. 4. Ut - Vers. 3. Galilæam. Reliquit Judzam, amputans ipsorum invidiam. Vers. 4. Oportebat - Samariam. Ostendit evangelista, fecisse eum rem quamdam, non quasi ex proposito, sed tanquam occasione viæ: in his'videlicet, quæ cum Samaritide acta sunt, propter Judæorum adversus Samaritanos contemptum. Erat autem Samaria regio quædam varias habens civitates et pagos. In hac autem olim Israelitz habitabant: deinde post diversa bella rex Assyriorum eam devastavit, et captos duxit in Babylonem ac e Babyloniis, Medis et Chal-dis mistæos homines οι Joan. 1, • 1 Cor. 111, 1, 2. Περί τούτων Α. Ἀλλ᾽ αὐτόν. Οὐκ εἶπεν ἡ ὀργὴ τοῦ Υἱοῦ, καί τοι τοῦ Υἱοῦ κρῖναι μέλλοντος, ἀλλὰ τὴν ὀργὴν τοῦ Πατρὸς αὐτοῖς ἐπεκρέμασε, μάλλον φοβήσει βου λόμενος. Τὸ δὲ Μενεῖ ἐπ' αὐτὸν, ἀντὶ τοῦ, οὐδέ ποτε ἀποστήσεται αὐτοῦ, διηνεκώς κολάσει αὐτόν. Ὡς - Γαλιλαίαν. Αφῆκε την Ιουδαίαν, περι κόπτων τὴν βασκανίαν αὐτῶν. Εδει - Σαμαρείας. Δείκνυσιν αὐτὸν ὁ εὐαγγε λιστὴς οὐ προηγούμενον ἔργον, ἀλλ' ὁδοῦ πάρερ γον, τὰ κατὰ τὴν Σαμαρείτιδα ποιούμενον διὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων πρὸς τοὺς Σαμαρείτας ὑποψίαν. Η Σαμάρεια δὲ χώρα τις ἦν διαφόρους έχουσα πόλεις καὶ κώμας. Εν ταύτῃ δὲ πάλαι μὲν Ισραηλίται κατῴκουν· ὕστερον δὲ, μετὰ διαφόρους πολέμους ἐρημώσας αὐτὴν ὁ βασιλεὺς Ασσυρίων, τοὺς ὑπολειφθέντας μὲν εἰς Βαβυλῶνα κατήγαγεν, Varia lectiones et not. Præclare in hanc rem Theophylactus in Evangelium Joannis p. 793 A. Ταῦτα πάντα τὰ ταπεινὰ καὶ ἀνάξια δοκοῦντα τῆς τοῦ Υἱοῦ δόξης, διὰ τοὺς ἀκροατὲς εἴρηται, οὐχ ἵνα ἡμεῖς πρὸς τὰ 86ματα τούτοις χρώμεθα. Ελέχθησαν γὰρ τοῖς ἀπου στόλοις προς παρηγορίαν Adde Chrysost. tom VIII, p. 468 A. Utinain nonnulli nostri sæcull homines hæc secum reputarent, nec toties explosas opiniones vanas ac temerarias, ac si nova proferrent, repeterent ad nauseam prudentiorum. İmitandus esset Eustathius, qui ita alicubi de se dicit: Ἡμεῖς γὰρ οὐ μυῖαι τοῖς ἕλκεσιν ἐφιζάνουσαι· μέλισσαι δὲ τοῦ τῶν μουσῶν λειμώνος τὸ κάλλιστον ἀπανθίζουσαι. Δέ interponit A. Forte τε voluit. Διαφόρους ἔχουσα χώμας καὶ πόλεις Δ.

hoc este oportebat, ab illis confrmat, talia dispen- τὴν περὶ τούτου δόξαν συνίστησιν, οικονομι satorie loquens, et paulatim eos ducere tentans. Oportet ergo, quæ in Scripturis posita sunt, non simpliciter percurrere, sed et dicentis intentionem inquirere et auditorum imbecillitatem. Siquidem neque præceptores omnia dicunt, ut volunt sed pleraque sicut exigit intellectus institutorum: Non potui, inquit, loqui vobis tanquam spiritualibus, sed tanquam carnalibus, lac vobis potum dedi, non solidum cibum *. Non potuit autem, propter illorum impotentiam. Vers. 35. Pater diligit Filium. Quia prius dixerat: Quem Deus misit, ne ex hoc putarent alterius eum esse naturæ subservientis ac subjects, curat id κῶς τὰ τοιαῦτα φθεγγόμενος καὶ κατὰ μικρὸν αὐτ τοὺς ἀνάγειν πειρώμενος. Χρή τοίνυν μὴ ἁπλῶς τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς κείμενα παρατρέχειν, ἀλλὰ καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ λέο γοντος ἐξετάζειν, καὶ τὴν ἀσθένειαν τῶν ἀκουόντων.. Οὐ πάντα γὰρ οἱ διδάσκαλοι, ὡς βούλονται, λέγουσιν. ἀλλὰ τὰ πολλὰ, ὡς ἡ ἕξις ἀπαιτεῖ τῶν διδασκομέν νων. Φησὶ γὰρ καὶ Παῦλος· Οὐκ ηδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκικοῖς. Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Οὐκ ηδυνήθη δε παρὰ τὴν ἐκείνων ἀδυναμίαν. Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν. Ἐπεὶ προλαβών εἶπεν ὅτι ἂν ἀπέστειλεν ὁ Θεός, ἵνα μὴ ἐντεῦ δεν νομίσωσιν ἑτέρας αὐτὸν εἶναι φύσεως, όπου quod dictum est, et hunc predict Filium ejus esse, δεεστέρας καὶ διακονικῆς, θεραπεύει τὸ ῥηθὲν, qui misit eum: quod si Filius, certe et ejusdem substantias: et si dilectus, utique omnis qui eἰ resistit, Patri ejus resistit. ei Vers. 35. 'Et ejus. Tanquam Deus omnia habebat: Omnia siquidem per ipsum facta sunt 61 haec tamen etiam dedit ei tanquam homini. Couvenienti autem modo dictum est, Diligit, et Dedit, sicut inter homines dicitur. Solent namque patres diligere filios, eisque tradere quæ sua sunt. Vers. 56. Qui — æternam. Credendo in doctrinam Filii, eique obediendo. Vers. 36. Qui vitam. Diximus superius, quod " καὶ ἀνακηρύττει τοῦτον Υἱὸν τοῦ ἀποστείλαντος. Ει γὰρ Υιδ;, ἄρα καὶ ὁμοούσιος· καὶ εἰ ἀγαπητός, ἄρα πᾶς προσκρούων αὐτῷ, τῷ Πατρὶ αὐτοῦ προσκρούει. Kal αὐτοῦ. Πάντα εἶχεν ὡς Θεός· Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ ἐγένετο· δέδωκε δὲ αὐτῷ ταῦτα καὶ ὡς ἀνθρώπῳ. Τὸ δὲ Ἀγαπᾷ καὶ τὸ Δέδωκεν άνθρω ποπρεπώς είρηται· ειώθασι γὰρ οἱ πατέρες ἀγαπιν τοὺς υἱοὺς, καὶ παραχωρεῖν αὐτοῖς τῶν ἰδίων. '0 αιώνιον. Ο πιστεύων εἰς τὴν διδασκαλίαν τοῦ Υἱοῦ, ὁ πειθόμενος αὐτῷ. Ο — ζωήν. Προειρήκαμεν ὅτι ζωή αιώνιός ἐστι vita aterna sit et dicatur vita beata, quæ sanctis καὶ λέγεται ἡ ζωὴ ἡ μακαρία, ἡ ἁγιοπρεπής. convenit. Vers. 56. Sed › eum. Non dixit ira Filii, quan· quanı Filius sit judicaturus: sed Patris iram comminatur, magis eos timere volens. Quod autem addit, Manet super eum, tantumdem est, ac si diceret: Nequaquam ipsum effugiet, semper eum puniet. Cap. IV. Vers. 4. Ut - Vers. 3. Galilæam. Reliquit Judzam, amputans ipsorum invidiam. Vers. 4. Oportebat - Samariam. Ostendit evangelista, fecisse eum rem quamdam, non quasi ex proposito, sed tanquam occasione viæ: in his'videlicet, quæ cum Samaritide acta sunt, propter Judæorum adversus Samaritanos contemptum. Erat autem Samaria regio quædam varias habens civitates et pagos. In hac autem olim Israelitz habitabant: deinde post diversa bella rex Assyriorum eam devastavit, et captos duxit in Babylonem ac e Babyloniis, Medis et Chal-dis mistæos homines οι Joan. 1, • 1 Cor. 111, 1, 2. Περί τούτων Α. Ἀλλ᾽ αὐτόν. Οὐκ εἶπεν ἡ ὀργὴ τοῦ Υἱοῦ, καί τοι τοῦ Υἱοῦ κρῖναι μέλλοντος, ἀλλὰ τὴν ὀργὴν τοῦ Πατρὸς αὐτοῖς ἐπεκρέμασε, μάλλον φοβήσει βου λόμενος. Τὸ δὲ Μενεῖ ἐπ' αὐτὸν, ἀντὶ τοῦ, οὐδέ ποτε ἀποστήσεται αὐτοῦ, διηνεκώς κολάσει αὐτόν. Ὡς - Γαλιλαίαν. Αφῆκε την Ιουδαίαν, περι κόπτων τὴν βασκανίαν αὐτῶν. Εδει - Σαμαρείας. Δείκνυσιν αὐτὸν ὁ εὐαγγε λιστὴς οὐ προηγούμενον ἔργον, ἀλλ' ὁδοῦ πάρερ γον, τὰ κατὰ τὴν Σαμαρείτιδα ποιούμενον διὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων πρὸς τοὺς Σαμαρείτας ὑποψίαν. Η Σαμάρεια δὲ χώρα τις ἦν διαφόρους έχουσα πόλεις καὶ κώμας. Εν ταύτῃ δὲ πάλαι μὲν Ισραηλίται κατῴκουν· ὕστερον δὲ, μετὰ διαφόρους πολέμους ἐρημώσας αὐτὴν ὁ βασιλεὺς Ασσυρίων, τοὺς ὑπολειφθέντας μὲν εἰς Βαβυλῶνα κατήγαγεν, Varia lectiones et not. Præclare in hanc rem Theophylactus in Evangelium Joannis p. 793 A. Ταῦτα πάντα τὰ ταπεινὰ καὶ ἀνάξια δοκοῦντα τῆς τοῦ Υἱοῦ δόξης, διὰ τοὺς ἀκροατὲς εἴρηται, οὐχ ἵνα ἡμεῖς πρὸς τὰ 86ματα τούτοις χρώμεθα. Ελέχθησαν γὰρ τοῖς ἀπου στόλοις προς παρηγορίαν Adde Chrysost. tom VIII, p. 468 A. Utinain nonnulli nostri sæcull homines hæc secum reputarent, nec toties explosas opiniones vanas ac temerarias, ac si nova proferrent, repeterent ad nauseam prudentiorum. İmitandus esset Eustathius, qui ita alicubi de se dicit: Ἡμεῖς γὰρ οὐ μυῖαι τοῖς ἕλκεσιν ἐφιζάνουσαι· μέλισσαι δὲ τοῦ τῶν μουσῶν λειμώνος τὸ κάλλιστον ἀπανθίζουσαι. Δέ interponit A. Forte τε voluit. Διαφόρους ἔχουσα χώμας καὶ πόλεις Δ.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. IV. ἐκ Βαβυλωνίων δὲ καὶ Μήδων καὶ Χαλδαίων μιγάδας ή congregans in ea habitare fecit. Volens antern ἀνθρώπους συναγαγὼν ἐκεῖ κατώκισε. Δείξαι δὲ βουλόμενος ὁ Θεὸς ὅτι δι' ἁμαρτίαν ἐξεδόθησαν τοῖς Ασσυρίοις οἱ Ισραηλῖται, καὶ οὐ δι' ἀσθένειαν, λέοντας ἐπαφῆκε τοῖς ἐγκατοικισθεῖσι βαρβάροις, όπερ μαθὼν ὁ βασιλεὺς καὶ συνεὶς, πέμπει ἱερέα τῶν Ἰσραηλιτῶν, παραδώσοντα κατ κείνοις τῶν τοῦ Θεοῦ νόμον, ἵνα τῆς ἀπὸ τῶν λεόντων λύμης ἀπαλλαγῶσιν. Ἐξ ἡμισείας δὲ τότε τῆς ἀσεβείας ἀποστάντες, ὕστερον ολοτελῶς ἀπεπήδησαν τῶν εἰδώλων· πλὴν οὐ μικρὰν εἶχον ὅτι πρὸς τοὺς Ἰουδαίους διαφοράν. Μόνας γὰρ τὰς Μωσαίκας βίβλους δεχόμενοι, τῶν ἄλλων οὐ πολλὴν ἐποι· οῦντο λόγο. + + Αξιον εἰπεῖν πόθεν οἱ Σαμαρείται τὴν προσηγορίαν ταύτην ἔλαβον. Σομὴρ δρος ἦν, καθὰ καὶ Ησαΐας φησὶν, Η κεφαλὴ Σομόρων Εφραίμ. 'Αλλ' οἱ κατοικοῦντες, οὐ Σαμαρείται, ἀλλ᾽ Ἰσραη λῖται ἐλέγοντο. Χρόνου δὲ προϊόντος προσέκρουσαν τῷ Θεῷ, καὶ βασιλεύοντος Φακες ἀνελθὼν Θεγλαθφαλασὰρ πόλεις τε εἶνε πολλὰς καὶ ἐπέθετο τῷ Ηλᾳ, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, Ὡσηὲ τὴν βασιλείαν ἔδω κεν. Ἐπὶ τοῦτον ἐλθὼν ὁ Σαλμαντσάρ, εἷλε πόλεις ἑτέρας καὶ ὑποφόρους εποίησεν· αὐτὸς δὲ πρὸς τὴν τῶν Αιθιόπων κατέφυγε συμμαχίαν. Έγνω τοῦτο ὁ Ασσύριο;, καὶ ἐπιστρατεύσας, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, οὐκέτι τὸ ἔθνος ἐκεῖ μένειν ἀφίησιν· ἀλλὰ τούτου; μὲν εἰς Βαβυλῶνα ἤγαγεν, ἐκεῖθεν δὲ ἔθνη ἐκ διαφό μων τόπων ἀγαγών, κατώκισεν ἐν τῇ Σαμαρεία, ὥστε λοιπὸν ἀσφαλῆ αὐτῷ τὴν ἀρχὴν εἶναι, τῶν οἱ κείων ἐχόντων τὸν τόπον. Βουλόμενος δὲ ὁ Θεὸς δεῖ ξαι τὴν αὐτοῦ δύναμιν, καὶ ὡς οὐ δι' ἀσθένειαν ἐξ ἔδωκεν Ιουδαίους, ἀλλὰ δι᾿ ἁμαρτίας αὐτῶν, ἐπε αφίησι λέοντας τοῖς βαρβάροι;· χρόνου δὲ προϊόντος, τῶν εἰδώλων καὶ τῆς δυσσεβείας ἀπέστησαν. ΚΕΦ. Ε'. Περὶ τῆς Σαμαρείτιδος. Έρχεται αὐτοῦ. Ἐκεῖνο τὸ χωρίον ἦν τὸ κατ' ἐξαίρετον δοθὲν τῷ Ἰωσήφ, λεγόμενον Σίκιμα. Ην Ιακώβ. Πηγὴν λέγει τὸ φρέαρ, ὡς πηγάζον κάτωθεν. Εκαλεῖτο δὲ τοῦ Ἰακώβ, ώς παρ' αὐτοῦ ὀρυγέν. Ο οὖν Ἰησοῦς — Εκτη. Κεκοπιακώς κατὰ τὴν Ιδιότητα τῆς ἀνθρωπότητος. Πεζῇ γὰρ βαδίζων Deus ostendere, quod non propter impotentiam, sed peccatis exigentibus traditi essent Bal.yloniis, leones barbaris eain inhabitantibus immisit: quod rex audiens et intelligens, mittit ad eos sacerdotein Israelitarum, qui tradered etiam illis Dei legem, ut a peste leonun liberarentur. Ex eo ergo tempore partim ab impietate recesserunt: postmodum vero perfecte idola reliquerunt. Verumtamen aliquantulum adhuc erat ipsis discrimen a Judæis. Nam solis Mosis libris susceptis, ca·terorum non magnam habebant rationem. + Dicendum est, unde Samaritani sint appellat. Samaria mons erat, sicut etiam dixit Isaias: Caput Ephraim Samaria ". Qui autem inhabitabant, non Samaritani, sed Israelitæ dicebantur. Temporis autem progressu, cum irritassent Dominum, et regnaret Phacee, ascentens Theglat-Phalasar multas tulit civitates, et in Elam irruit ipsoque interfecto, Osee regnum tradidit. Postmodum vero ascendens Salmanasar reliquas tulit civitates, fecitque tributarias; hic autem ad Æthiopum confugit auxilium: quod audiens Assyrius parato exercitu ipsum interemit, neque gentem diutius ibi manere permisit, sed hos duxit in Babyloniam, et inde variis ge..tibus eductis in Samaria habitare fecit, ut propriis subditis locum possidentibus, firmum sibi relinqueret principatum. Volens autem Deus suami ostendere potentiam, quodque non propter impotentiam tradiderit Judæos, sed propter eorum peccata, Bai, baris leones immisit: temporis autem progressu idola cum suis impietatibus abjecerunt. CAP. V. De Samaritana. Vers. 5. Venit suo. Prædium illud erat, quod extra sortem dedit Jacob Joseph, et dicebatur Sikima. Vers. 6. Εται — Jacob. Puleum vocat, fontem, quia e subterraneo loco manabal: dicebatur aulem ipsius Jacob, eo quod ipsum fodisset. Vers. 6. Jesus ergo sexla. Fatigatus juxta humanitatis proprietatem. Cum enim pedes in- οὕτω σύντονον ἐποιεῖτο τὴν ὁδοιπορίαν ὡς καὶ κο- cederet, adeo vehementer ambulabat, ut etiam πιάσει. Τί δέ ἐστι τὸ ᾿Εκαθέζετο οὕτως; Απλώς, ὡς ἔτυχεν ἐπ' ἐδάφους. Τὸ ἄτυφον γὰρ ὁ λόγος δια δάσκει. Εκαθέζετο δὲ τὸ σῶμα διαναπαύων, καὶ περὶ τὴν πηγὴν ἀναψύχων. Αὐτὸ γὰρ τῆς ἡμέρα; ἦν τὸ μετ σαίτατον, ὅτε λοιπὸν ὁ ἥλιος σφοδρότερον καθικνεῖ- «Isa. vı:, 9. Κατώκησεν A, male. oι omittit Β. fatigaretur. Quid est autem, quod additur, Sedebat sic? Simpliciter videlicet, prout sese locus offerebat: vel, humi. Demonstrat siquidem sermo quod omni fastu careret. Sedebat autem, corpus refocillans, et juxta fontem recreans, erat enim meridies, quando sol vehementius bumana attingit corpora. Simul etiam Variæ lectiones et notæ. Mac neuter meorum agnoscit. Excrpla autem sunt partim ex Chrysost. t. VIII, p. 177, C, partim ex Theophylacto, p. 606 B.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. IV. ἐκ Βαβυλωνίων δὲ καὶ Μήδων καὶ Χαλδαίων μιγάδας ή congregans in ea habitare fecit. Volens antern ἀνθρώπους συναγαγὼν ἐκεῖ κατώκισε. Δείξαι δὲ βουλόμενος ὁ Θεὸς ὅτι δι' ἁμαρτίαν ἐξεδόθησαν τοῖς Ασσυρίοις οἱ Ισραηλῖται, καὶ οὐ δι' ἀσθένειαν, λέοντας ἐπαφῆκε τοῖς ἐγκατοικισθεῖσι βαρβάροις, όπερ μαθὼν ὁ βασιλεὺς καὶ συνεὶς, πέμπει ἱερέα τῶν Ἰσραηλιτῶν, παραδώσοντα κατ κείνοις τῶν τοῦ Θεοῦ νόμον, ἵνα τῆς ἀπὸ τῶν λεόντων λύμης ἀπαλλαγῶσιν. Ἐξ ἡμισείας δὲ τότε τῆς ἀσεβείας ἀποστάντες, ὕστερον ολοτελῶς ἀπεπήδησαν τῶν εἰδώλων· πλὴν οὐ μικρὰν εἶχον ὅτι πρὸς τοὺς Ἰουδαίους διαφοράν. Μόνας γὰρ τὰς Μωσαίκας βίβλους δεχόμενοι, τῶν ἄλλων οὐ πολλὴν ἐποι· οῦντο λόγο. + + Αξιον εἰπεῖν πόθεν οἱ Σαμαρείται τὴν προσηγορίαν ταύτην ἔλαβον. Σομὴρ δρος ἦν, καθὰ καὶ Ησαΐας φησὶν, Η κεφαλὴ Σομόρων Εφραίμ. 'Αλλ' οἱ κατοικοῦντες, οὐ Σαμαρείται, ἀλλ᾽ Ἰσραη λῖται ἐλέγοντο. Χρόνου δὲ προϊόντος προσέκρουσαν τῷ Θεῷ, καὶ βασιλεύοντος Φακες ἀνελθὼν Θεγλαθφαλασὰρ πόλεις τε εἶνε πολλὰς καὶ ἐπέθετο τῷ Ηλᾳ, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, Ὡσηὲ τὴν βασιλείαν ἔδω κεν. Ἐπὶ τοῦτον ἐλθὼν ὁ Σαλμαντσάρ, εἷλε πόλεις ἑτέρας καὶ ὑποφόρους εποίησεν· αὐτὸς δὲ πρὸς τὴν τῶν Αιθιόπων κατέφυγε συμμαχίαν. Έγνω τοῦτο ὁ Ασσύριο;, καὶ ἐπιστρατεύσας, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, οὐκέτι τὸ ἔθνος ἐκεῖ μένειν ἀφίησιν· ἀλλὰ τούτου; μὲν εἰς Βαβυλῶνα ἤγαγεν, ἐκεῖθεν δὲ ἔθνη ἐκ διαφό μων τόπων ἀγαγών, κατώκισεν ἐν τῇ Σαμαρεία, ὥστε λοιπὸν ἀσφαλῆ αὐτῷ τὴν ἀρχὴν εἶναι, τῶν οἱ κείων ἐχόντων τὸν τόπον. Βουλόμενος δὲ ὁ Θεὸς δεῖ ξαι τὴν αὐτοῦ δύναμιν, καὶ ὡς οὐ δι' ἀσθένειαν ἐξ ἔδωκεν Ιουδαίους, ἀλλὰ δι᾿ ἁμαρτίας αὐτῶν, ἐπε αφίησι λέοντας τοῖς βαρβάροι;· χρόνου δὲ προϊόντος, τῶν εἰδώλων καὶ τῆς δυσσεβείας ἀπέστησαν. ΚΕΦ. Ε'. Περὶ τῆς Σαμαρείτιδος. Έρχεται αὐτοῦ. Ἐκεῖνο τὸ χωρίον ἦν τὸ κατ' ἐξαίρετον δοθὲν τῷ Ἰωσήφ, λεγόμενον Σίκιμα. Ην Ιακώβ. Πηγὴν λέγει τὸ φρέαρ, ὡς πηγάζον κάτωθεν. Εκαλεῖτο δὲ τοῦ Ἰακώβ, ώς παρ' αὐτοῦ ὀρυγέν. Ο οὖν Ἰησοῦς — Εκτη. Κεκοπιακώς κατὰ τὴν Ιδιότητα τῆς ἀνθρωπότητος. Πεζῇ γὰρ βαδίζων Deus ostendere, quod non propter impotentiam, sed peccatis exigentibus traditi essent Bal.yloniis, leones barbaris eain inhabitantibus immisit: quod rex audiens et intelligens, mittit ad eos sacerdotein Israelitarum, qui tradered etiam illis Dei legem, ut a peste leonun liberarentur. Ex eo ergo tempore partim ab impietate recesserunt: postmodum vero perfecte idola reliquerunt. Verumtamen aliquantulum adhuc erat ipsis discrimen a Judæis. Nam solis Mosis libris susceptis, ca·terorum non magnam habebant rationem. + Dicendum est, unde Samaritani sint appellat. Samaria mons erat, sicut etiam dixit Isaias: Caput Ephraim Samaria ". Qui autem inhabitabant, non Samaritani, sed Israelitæ dicebantur. Temporis autem progressu, cum irritassent Dominum, et regnaret Phacee, ascentens Theglat-Phalasar multas tulit civitates, et in Elam irruit ipsoque interfecto, Osee regnum tradidit. Postmodum vero ascendens Salmanasar reliquas tulit civitates, fecitque tributarias; hic autem ad Æthiopum confugit auxilium: quod audiens Assyrius parato exercitu ipsum interemit, neque gentem diutius ibi manere permisit, sed hos duxit in Babyloniam, et inde variis ge..tibus eductis in Samaria habitare fecit, ut propriis subditis locum possidentibus, firmum sibi relinqueret principatum. Volens autem Deus suami ostendere potentiam, quodque non propter impotentiam tradiderit Judæos, sed propter eorum peccata, Bai, baris leones immisit: temporis autem progressu idola cum suis impietatibus abjecerunt. CAP. V. De Samaritana. Vers. 5. Venit suo. Prædium illud erat, quod extra sortem dedit Jacob Joseph, et dicebatur Sikima. Vers. 6. Εται — Jacob. Puleum vocat, fontem, quia e subterraneo loco manabal: dicebatur aulem ipsius Jacob, eo quod ipsum fodisset. Vers. 6. Jesus ergo sexla. Fatigatus juxta humanitatis proprietatem. Cum enim pedes in- οὕτω σύντονον ἐποιεῖτο τὴν ὁδοιπορίαν ὡς καὶ κο- cederet, adeo vehementer ambulabat, ut etiam πιάσει. Τί δέ ἐστι τὸ ᾿Εκαθέζετο οὕτως; Απλώς, ὡς ἔτυχεν ἐπ' ἐδάφους. Τὸ ἄτυφον γὰρ ὁ λόγος δια δάσκει. Εκαθέζετο δὲ τὸ σῶμα διαναπαύων, καὶ περὶ τὴν πηγὴν ἀναψύχων. Αὐτὸ γὰρ τῆς ἡμέρα; ἦν τὸ μετ σαίτατον, ὅτε λοιπὸν ὁ ἥλιος σφοδρότερον καθικνεῖ- «Isa. vı:, 9. Κατώκησεν A, male. oι omittit Β. fatigaretur. Quid est autem, quod additur, Sedebat sic? Simpliciter videlicet, prout sese locus offerebat: vel, humi. Demonstrat siquidem sermo quod omni fastu careret. Sedebat autem, corpus refocillans, et juxta fontem recreans, erat enim meridies, quando sol vehementius bumana attingit corpora. Simul etiam Variæ lectiones et notæ. Mac neuter meorum agnoscit. Excrpla autem sunt partim ex Chrysost. t. VIII, p. 177, C, partim ex Theophylacto, p. 606 B.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. IV. ἐκ Βαβυλωνίων δὲ καὶ Μήδων καὶ Χαλδαίων μιγάδας ή congregans in ea habitare fecit. Volens antern ἀνθρώπους συναγαγὼν ἐκεῖ κατώκισε. Δείξαι δὲ βουλόμενος ὁ Θεὸς ὅτι δι' ἁμαρτίαν ἐξεδόθησαν τοῖς Ασσυρίοις οἱ Ισραηλῖται, καὶ οὐ δι' ἀσθένειαν, λέοντας ἐπαφῆκε τοῖς ἐγκατοικισθεῖσι βαρβάροις, όπερ μαθὼν ὁ βασιλεὺς καὶ συνεὶς, πέμπει ἱερέα τῶν Ἰσραηλιτῶν, παραδώσοντα κατ κείνοις τῶν τοῦ Θεοῦ νόμον, ἵνα τῆς ἀπὸ τῶν λεόντων λύμης ἀπαλλαγῶσιν. Ἐξ ἡμισείας δὲ τότε τῆς ἀσεβείας ἀποστάντες, ὕστερον ολοτελῶς ἀπεπήδησαν τῶν εἰδώλων· πλὴν οὐ μικρὰν εἶχον ὅτι πρὸς τοὺς Ἰουδαίους διαφοράν. Μόνας γὰρ τὰς Μωσαίκας βίβλους δεχόμενοι, τῶν ἄλλων οὐ πολλὴν ἐποι· οῦντο λόγο. + + Αξιον εἰπεῖν πόθεν οἱ Σαμαρείται τὴν προσηγορίαν ταύτην ἔλαβον. Σομὴρ δρος ἦν, καθὰ καὶ Ησαΐας φησὶν, Η κεφαλὴ Σομόρων Εφραίμ. 'Αλλ' οἱ κατοικοῦντες, οὐ Σαμαρείται, ἀλλ᾽ Ἰσραη λῖται ἐλέγοντο. Χρόνου δὲ προϊόντος προσέκρουσαν τῷ Θεῷ, καὶ βασιλεύοντος Φακες ἀνελθὼν Θεγλαθφαλασὰρ πόλεις τε εἶνε πολλὰς καὶ ἐπέθετο τῷ Ηλᾳ, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, Ὡσηὲ τὴν βασιλείαν ἔδω κεν. Ἐπὶ τοῦτον ἐλθὼν ὁ Σαλμαντσάρ, εἷλε πόλεις ἑτέρας καὶ ὑποφόρους εποίησεν· αὐτὸς δὲ πρὸς τὴν τῶν Αιθιόπων κατέφυγε συμμαχίαν. Έγνω τοῦτο ὁ Ασσύριο;, καὶ ἐπιστρατεύσας, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, οὐκέτι τὸ ἔθνος ἐκεῖ μένειν ἀφίησιν· ἀλλὰ τούτου; μὲν εἰς Βαβυλῶνα ἤγαγεν, ἐκεῖθεν δὲ ἔθνη ἐκ διαφό μων τόπων ἀγαγών, κατώκισεν ἐν τῇ Σαμαρεία, ὥστε λοιπὸν ἀσφαλῆ αὐτῷ τὴν ἀρχὴν εἶναι, τῶν οἱ κείων ἐχόντων τὸν τόπον. Βουλόμενος δὲ ὁ Θεὸς δεῖ ξαι τὴν αὐτοῦ δύναμιν, καὶ ὡς οὐ δι' ἀσθένειαν ἐξ ἔδωκεν Ιουδαίους, ἀλλὰ δι᾿ ἁμαρτίας αὐτῶν, ἐπε αφίησι λέοντας τοῖς βαρβάροι;· χρόνου δὲ προϊόντος, τῶν εἰδώλων καὶ τῆς δυσσεβείας ἀπέστησαν. ΚΕΦ. Ε'. Περὶ τῆς Σαμαρείτιδος. Έρχεται αὐτοῦ. Ἐκεῖνο τὸ χωρίον ἦν τὸ κατ' ἐξαίρετον δοθὲν τῷ Ἰωσήφ, λεγόμενον Σίκιμα. Ην Ιακώβ. Πηγὴν λέγει τὸ φρέαρ, ὡς πηγάζον κάτωθεν. Εκαλεῖτο δὲ τοῦ Ἰακώβ, ώς παρ' αὐτοῦ ὀρυγέν. Ο οὖν Ἰησοῦς — Εκτη. Κεκοπιακώς κατὰ τὴν Ιδιότητα τῆς ἀνθρωπότητος. Πεζῇ γὰρ βαδίζων Deus ostendere, quod non propter impotentiam, sed peccatis exigentibus traditi essent Bal.yloniis, leones barbaris eain inhabitantibus immisit: quod rex audiens et intelligens, mittit ad eos sacerdotein Israelitarum, qui tradered etiam illis Dei legem, ut a peste leonun liberarentur. Ex eo ergo tempore partim ab impietate recesserunt: postmodum vero perfecte idola reliquerunt. Verumtamen aliquantulum adhuc erat ipsis discrimen a Judæis. Nam solis Mosis libris susceptis, ca·terorum non magnam habebant rationem. + Dicendum est, unde Samaritani sint appellat. Samaria mons erat, sicut etiam dixit Isaias: Caput Ephraim Samaria ". Qui autem inhabitabant, non Samaritani, sed Israelitæ dicebantur. Temporis autem progressu, cum irritassent Dominum, et regnaret Phacee, ascentens Theglat-Phalasar multas tulit civitates, et in Elam irruit ipsoque interfecto, Osee regnum tradidit. Postmodum vero ascendens Salmanasar reliquas tulit civitates, fecitque tributarias; hic autem ad Æthiopum confugit auxilium: quod audiens Assyrius parato exercitu ipsum interemit, neque gentem diutius ibi manere permisit, sed hos duxit in Babyloniam, et inde variis ge..tibus eductis in Samaria habitare fecit, ut propriis subditis locum possidentibus, firmum sibi relinqueret principatum. Volens autem Deus suami ostendere potentiam, quodque non propter impotentiam tradiderit Judæos, sed propter eorum peccata, Bai, baris leones immisit: temporis autem progressu idola cum suis impietatibus abjecerunt. CAP. V. De Samaritana. Vers. 5. Venit suo. Prædium illud erat, quod extra sortem dedit Jacob Joseph, et dicebatur Sikima. Vers. 6. Εται — Jacob. Puleum vocat, fontem, quia e subterraneo loco manabal: dicebatur aulem ipsius Jacob, eo quod ipsum fodisset. Vers. 6. Jesus ergo sexla. Fatigatus juxta humanitatis proprietatem. Cum enim pedes in- οὕτω σύντονον ἐποιεῖτο τὴν ὁδοιπορίαν ὡς καὶ κο- cederet, adeo vehementer ambulabat, ut etiam πιάσει. Τί δέ ἐστι τὸ ᾿Εκαθέζετο οὕτως; Απλώς, ὡς ἔτυχεν ἐπ' ἐδάφους. Τὸ ἄτυφον γὰρ ὁ λόγος δια δάσκει. Εκαθέζετο δὲ τὸ σῶμα διαναπαύων, καὶ περὶ τὴν πηγὴν ἀναψύχων. Αὐτὸ γὰρ τῆς ἡμέρα; ἦν τὸ μετ σαίτατον, ὅτε λοιπὸν ὁ ἥλιος σφοδρότερον καθικνεῖ- «Isa. vı:, 9. Κατώκησεν A, male. oι omittit Β. fatigaretur. Quid est autem, quod additur, Sedebat sic? Simpliciter videlicet, prout sese locus offerebat: vel, humi. Demonstrat siquidem sermo quod omni fastu careret. Sedebat autem, corpus refocillans, et juxta fontem recreans, erat enim meridies, quando sol vehementius bumana attingit corpora. Simul etiam Variæ lectiones et notæ. Mac neuter meorum agnoscit. Excrpla autem sunt partim ex Chrysost. t. VIII, p. 177, C, partim ex Theophylacto, p. 606 B.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. IV. ἐκ Βαβυλωνίων δὲ καὶ Μήδων καὶ Χαλδαίων μιγάδας ή congregans in ea habitare fecit. Volens antern ἀνθρώπους συναγαγὼν ἐκεῖ κατώκισε. Δείξαι δὲ βουλόμενος ὁ Θεὸς ὅτι δι' ἁμαρτίαν ἐξεδόθησαν τοῖς Ασσυρίοις οἱ Ισραηλῖται, καὶ οὐ δι' ἀσθένειαν, λέοντας ἐπαφῆκε τοῖς ἐγκατοικισθεῖσι βαρβάροις, όπερ μαθὼν ὁ βασιλεὺς καὶ συνεὶς, πέμπει ἱερέα τῶν Ἰσραηλιτῶν, παραδώσοντα κατ κείνοις τῶν τοῦ Θεοῦ νόμον, ἵνα τῆς ἀπὸ τῶν λεόντων λύμης ἀπαλλαγῶσιν. Ἐξ ἡμισείας δὲ τότε τῆς ἀσεβείας ἀποστάντες, ὕστερον ολοτελῶς ἀπεπήδησαν τῶν εἰδώλων· πλὴν οὐ μικρὰν εἶχον ὅτι πρὸς τοὺς Ἰουδαίους διαφοράν. Μόνας γὰρ τὰς Μωσαίκας βίβλους δεχόμενοι, τῶν ἄλλων οὐ πολλὴν ἐποι· οῦντο λόγο. + + Αξιον εἰπεῖν πόθεν οἱ Σαμαρείται τὴν προσηγορίαν ταύτην ἔλαβον. Σομὴρ δρος ἦν, καθὰ καὶ Ησαΐας φησὶν, Η κεφαλὴ Σομόρων Εφραίμ. 'Αλλ' οἱ κατοικοῦντες, οὐ Σαμαρείται, ἀλλ᾽ Ἰσραη λῖται ἐλέγοντο. Χρόνου δὲ προϊόντος προσέκρουσαν τῷ Θεῷ, καὶ βασιλεύοντος Φακες ἀνελθὼν Θεγλαθφαλασὰρ πόλεις τε εἶνε πολλὰς καὶ ἐπέθετο τῷ Ηλᾳ, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, Ὡσηὲ τὴν βασιλείαν ἔδω κεν. Ἐπὶ τοῦτον ἐλθὼν ὁ Σαλμαντσάρ, εἷλε πόλεις ἑτέρας καὶ ὑποφόρους εποίησεν· αὐτὸς δὲ πρὸς τὴν τῶν Αιθιόπων κατέφυγε συμμαχίαν. Έγνω τοῦτο ὁ Ασσύριο;, καὶ ἐπιστρατεύσας, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, οὐκέτι τὸ ἔθνος ἐκεῖ μένειν ἀφίησιν· ἀλλὰ τούτου; μὲν εἰς Βαβυλῶνα ἤγαγεν, ἐκεῖθεν δὲ ἔθνη ἐκ διαφό μων τόπων ἀγαγών, κατώκισεν ἐν τῇ Σαμαρεία, ὥστε λοιπὸν ἀσφαλῆ αὐτῷ τὴν ἀρχὴν εἶναι, τῶν οἱ κείων ἐχόντων τὸν τόπον. Βουλόμενος δὲ ὁ Θεὸς δεῖ ξαι τὴν αὐτοῦ δύναμιν, καὶ ὡς οὐ δι' ἀσθένειαν ἐξ ἔδωκεν Ιουδαίους, ἀλλὰ δι᾿ ἁμαρτίας αὐτῶν, ἐπε αφίησι λέοντας τοῖς βαρβάροι;· χρόνου δὲ προϊόντος, τῶν εἰδώλων καὶ τῆς δυσσεβείας ἀπέστησαν. ΚΕΦ. Ε'. Περὶ τῆς Σαμαρείτιδος. Έρχεται αὐτοῦ. Ἐκεῖνο τὸ χωρίον ἦν τὸ κατ' ἐξαίρετον δοθὲν τῷ Ἰωσήφ, λεγόμενον Σίκιμα. Ην Ιακώβ. Πηγὴν λέγει τὸ φρέαρ, ὡς πηγάζον κάτωθεν. Εκαλεῖτο δὲ τοῦ Ἰακώβ, ώς παρ' αὐτοῦ ὀρυγέν. Ο οὖν Ἰησοῦς — Εκτη. Κεκοπιακώς κατὰ τὴν Ιδιότητα τῆς ἀνθρωπότητος. Πεζῇ γὰρ βαδίζων Deus ostendere, quod non propter impotentiam, sed peccatis exigentibus traditi essent Bal.yloniis, leones barbaris eain inhabitantibus immisit: quod rex audiens et intelligens, mittit ad eos sacerdotein Israelitarum, qui tradered etiam illis Dei legem, ut a peste leonun liberarentur. Ex eo ergo tempore partim ab impietate recesserunt: postmodum vero perfecte idola reliquerunt. Verumtamen aliquantulum adhuc erat ipsis discrimen a Judæis. Nam solis Mosis libris susceptis, ca·terorum non magnam habebant rationem. + Dicendum est, unde Samaritani sint appellat. Samaria mons erat, sicut etiam dixit Isaias: Caput Ephraim Samaria ". Qui autem inhabitabant, non Samaritani, sed Israelitæ dicebantur. Temporis autem progressu, cum irritassent Dominum, et regnaret Phacee, ascentens Theglat-Phalasar multas tulit civitates, et in Elam irruit ipsoque interfecto, Osee regnum tradidit. Postmodum vero ascendens Salmanasar reliquas tulit civitates, fecitque tributarias; hic autem ad Æthiopum confugit auxilium: quod audiens Assyrius parato exercitu ipsum interemit, neque gentem diutius ibi manere permisit, sed hos duxit in Babyloniam, et inde variis ge..tibus eductis in Samaria habitare fecit, ut propriis subditis locum possidentibus, firmum sibi relinqueret principatum. Volens autem Deus suami ostendere potentiam, quodque non propter impotentiam tradiderit Judæos, sed propter eorum peccata, Bai, baris leones immisit: temporis autem progressu idola cum suis impietatibus abjecerunt. CAP. V. De Samaritana. Vers. 5. Venit suo. Prædium illud erat, quod extra sortem dedit Jacob Joseph, et dicebatur Sikima. Vers. 6. Εται — Jacob. Puleum vocat, fontem, quia e subterraneo loco manabal: dicebatur aulem ipsius Jacob, eo quod ipsum fodisset. Vers. 6. Jesus ergo sexla. Fatigatus juxta humanitatis proprietatem. Cum enim pedes in- οὕτω σύντονον ἐποιεῖτο τὴν ὁδοιπορίαν ὡς καὶ κο- cederet, adeo vehementer ambulabat, ut etiam πιάσει. Τί δέ ἐστι τὸ ᾿Εκαθέζετο οὕτως; Απλώς, ὡς ἔτυχεν ἐπ' ἐδάφους. Τὸ ἄτυφον γὰρ ὁ λόγος δια δάσκει. Εκαθέζετο δὲ τὸ σῶμα διαναπαύων, καὶ περὶ τὴν πηγὴν ἀναψύχων. Αὐτὸ γὰρ τῆς ἡμέρα; ἦν τὸ μετ σαίτατον, ὅτε λοιπὸν ὁ ἥλιος σφοδρότερον καθικνεῖ- «Isa. vı:, 9. Κατώκησεν A, male. oι omittit Β. fatigaretur. Quid est autem, quod additur, Sedebat sic? Simpliciter videlicet, prout sese locus offerebat: vel, humi. Demonstrat siquidem sermo quod omni fastu careret. Sedebat autem, corpus refocillans, et juxta fontem recreans, erat enim meridies, quando sol vehementius bumana attingit corpora. Simul etiam Variæ lectiones et notæ. Mac neuter meorum agnoscit. Excrpla autem sunt partim ex Chrysost. t. VIII, p. 177, C, partim ex Theophylacto, p. 606 B.

discipulos exspectabat, qui abierant ut cibos eme- και τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων· ἅμα δὲ καὶ τοὺς rent. Vide autem evangelista diligentiam: neque enim dixit: Hora erat sexta, sed ferme sezla, instruens nos, ne etiam minima parvipendamus, sed in his quæ sese offerunt veritatem sectemur. Siquidem ne afirmando erraret, dictionem correxit, et conjecturaliter locutus est. Vers. 7. Venit - aquam. Inde enim hauriebant aquam ac bibebant, qui dictam civitatem inhabitabant, eo quod pauci juxta locum essent putei. Vers. 7. Dicit· κι bibam. Quemadmodum in fcu, quæ exaruit, ficus requirebat non propter esuriem, sed dispensatorie agens, ut accepta occasione ad miraculum perveniret: ita et nunc de fonte aquam postulat, non sitis causa, sed dispensatorie, quo nactus occasionem cum muliere colloqueretur; præsciebat enim ipsam credituram multorumque fidei causam futuram: ideoque exorta collocutione aquam reliquit. Vers. 8. Discipuli - • ut emerent. Siquidem viaticum non contulerant, educti ventrem despicere, nec auxius ipsius gerere obsequium, sed tunc solum ipsius habere curam, cum ad hoc natura cogeret. Cur au’em tunc miraculum operatus non est circa cibos discipulorum? Quia, si omnia tanquam Deus mirabiliter operatus fuisset, nequaquam homo esse creditus fuisset; quemadmodum e diverso, si omnia, tanquam homo fecisset, Deum esse nullo modo credidissent. Idec quandoque ut homo operatur, ostendens, quod homo sit; interdum vero, quasi Deus mirabilia operatur. Solus autem sedebat circa fontem, ex hoc etiam ostendens, quod esset a fastu alienus. Vers. 9. Dicit Samaritanis. Non commercium habent, sive non communicant, ipsos abominantes, tanquam solum in parte judaizautes. Sed unde Judæum esse cognovit? Ab habitu aut etiam a loquela. Nam Christus quidem tanquam non vulgariter Judaeus, sed etiam Deus, contempta bujusmodi observantia, captabat non Samaritanorum tantum familiaritatem, sed et cunctarum nbique gentium. Samaritana vero existimans eum peccare, corripientis more ad memoriam reducit observationem. Vers. 10. Respondit vivam. Hinc plane manifestum est quod sitim simulaverit, ut ad se errantem allraberet, ac locutionis reui vonaretur. Sitiebat certe, sed errantium conversionem, quam eliam in processu suum vocat cibum, dicens: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus, qui misil ; nunc vero ait: Si scires donum Dei, si cognosceres, quidnam sit, quod donat Deus. Dicebat Me 14 03 Matth. xxi, 18; Marc. xi, 12. Τοιοῦτον interpunit A. μαθητὰς ἀνέμενεν ἀπελθόντας εἰς ἀγορὰν τροφών. Ορα δὲ τοῦ εὐαγγελιστοῦ τὴν ἀκρίβειαν· οὐ γὰρ εἶπεν, Ὥρα ἦν ἔκτη, ἀλλ' ὡσεὶ ἔκτη· παιδεύων ἡμᾶς μηδ' ἐπὶ τοῖς ἐλαχίστοις ἀδιαφορεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς τυχοῦσιν ἐπιτηδεύειν ἀλήθειαν. Ἵνα γὰρ μὴ ἀποφαινόμενος ἴσως ἀποτύχῃ, ἐκόλασε τὴν λέξιν, καὶ στοχαστικῶς ἔλεξεν. Έρχεται - δωρ. Ἐκεῖθεν γὰρ οἱ τῆς εἰρημέν της πόλεως υδρεύοντο, διὰ τὸ μὴ συχνά φρέατα περὶ τὸν τόπον εἶναι. Λέγει -- πιεῖν. Ωσπερ ἐπὶ τῆς ξηρανθείσης συν κῆς οὐ πεινῶν ἐζήτει οὐκα, ἀλλ᾽ οἰκονομῶν, ἵνα εὐαφόρμως ἐπὶ τὴν θαυματουργίαν ἔλθῃ· οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τῆς πηγῆς οὐ διψῶν ἐζήτει ὕδωρ, ἀλλ' είνα νομῶν, ἵνα εὐαφόρμως τῇ γυναικὶ διαλεχθεί. προεγίνωσκε γὰρ αὐτὴν πιστεύσουσαν καὶ πολλοῖς αἰτίαν πίστεως γενησομένην· διὸ καὶ, τῆς διαλέξεως ἁψά μενος, ἀφῆκε τὸ ύδωρ. - ἀγοράσωσιν. Οὐκ ἐπιφέ Οἱ γὰρ μαθηταὶ ροντο γὰρ ἐφόδια, παιδευθέντες καταφρονεῖν γαστρός, καὶ μὴ περισπούδαστον ἡγεῖσθαι τὴν λε τουργίαν αὐτῆς, ἀλλὰ τότε μόνον επιστρέφεσθαι ταύτης, ὅτε λοιπὸν ἡ φύσις ἐπείγοι. Πῶς οὖν οὐκ ἐθαυματούργησε καὶ τότε περὶ τὰς τροφὰς τῶν μαθητῶν; Διότι ἐὰν πάντα ὡς θεός ἑτερατούργει, ἡπιστήθη ἂν ὅτι ἄνθρωπός ἐστιν, ὥσπερ πάλιν ἐὰν πάντα ὡς ἄνθρωπος ἔπραττεν, ἠπιστήσθη ἂν ὅτι Θεός ἐστι. Διὰ τοῦτο ποτὲ μὲν ὡς άνθρωπος πράττει, βεβαιῶν ὅτι ἄνθρωπός ἐστι· ποτὲ δὲ ὡς Θεός τερατουργεί, πιστούμενος ότι Θεός ἐστι. Μόνος δὲ ἐκαθέζετο παρὰ τῇ πηγῇ παιδεύων καὶ ἐκ τούτου τὸ ἄτυφον. Λέγει -- Σαμαρείταις. Οὐ συγχρῶνται, ήγουν οὐ κοινωνοῦσι, βδελυττόμενοι τούτους ὡς ἐξ ἡμισείας Ιουδαίζοντας. ᾿Αλλὰ πόθεν ἔγνω ότι Ἰουδαῖες ἐστιν; Ἀπὸ τοῦ σχήματος, ἢ καὶ ἀπὸ τῆς διαλέξεως. Ο μὲν οὖν Χριστός, οἷα μὴ ἁπλῶς Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καὶ Θεός, παρεῖδι τὴν τοιαύτην παρατήρησιν, προοιμια ζόμενος τὴν οἰκείωσιν, οὐ μόνον τῶν Σαμαρειτών, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀπανταχοῦ γῆς ἐθνῶν. Ἡ δὲ Σαμαρεί τις, οἰομένη τοῦτον ἁμαρτάνειν, διορθοῦται δῆθεν ὑπομιμνήσκουσα περὶ τῆς παρατηρήσεως. Απεκρίθη — ζῶν. Ἐντεῦθεν μάλιστα φανερών ὡς ὑπεκρίθη τότε τὴν δίψαν, ἵνα ἐγγὺς ἀγάγῃ τὴν πλανωμένην, καὶ θηρεύσῃ τῷ δικτύῳ τῆς διαλέξεως. Εδίψα μὲν γὰρ, ἀλλὰ τὴν τῶν πεπλανημένων ἐπιστροφήν· ἐπεὶ καὶ προϊών, ἴδιον βρῶμα ταύτην καλεί, λέγων· Εμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα του πέμψαντός με. Νῦν δέ φησιν· Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ· εἰ ἐγίνωσκες όπο. ** Joan. iv, 34. Varia lectiones et nota. Επεφέρετο Α.

discipulos exspectabat, qui abierant ut cibos eme- και τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων· ἅμα δὲ καὶ τοὺς rent. Vide autem evangelista diligentiam: neque enim dixit: Hora erat sexta, sed ferme sezla, instruens nos, ne etiam minima parvipendamus, sed in his quæ sese offerunt veritatem sectemur. Siquidem ne afirmando erraret, dictionem correxit, et conjecturaliter locutus est. Vers. 7. Venit - aquam. Inde enim hauriebant aquam ac bibebant, qui dictam civitatem inhabitabant, eo quod pauci juxta locum essent putei. Vers. 7. Dicit· κι bibam. Quemadmodum in fcu, quæ exaruit, ficus requirebat non propter esuriem, sed dispensatorie agens, ut accepta occasione ad miraculum perveniret: ita et nunc de fonte aquam postulat, non sitis causa, sed dispensatorie, quo nactus occasionem cum muliere colloqueretur; præsciebat enim ipsam credituram multorumque fidei causam futuram: ideoque exorta collocutione aquam reliquit. Vers. 8. Discipuli - • ut emerent. Siquidem viaticum non contulerant, educti ventrem despicere, nec auxius ipsius gerere obsequium, sed tunc solum ipsius habere curam, cum ad hoc natura cogeret. Cur au’em tunc miraculum operatus non est circa cibos discipulorum? Quia, si omnia tanquam Deus mirabiliter operatus fuisset, nequaquam homo esse creditus fuisset; quemadmodum e diverso, si omnia, tanquam homo fecisset, Deum esse nullo modo credidissent. Idec quandoque ut homo operatur, ostendens, quod homo sit; interdum vero, quasi Deus mirabilia operatur. Solus autem sedebat circa fontem, ex hoc etiam ostendens, quod esset a fastu alienus. Vers. 9. Dicit Samaritanis. Non commercium habent, sive non communicant, ipsos abominantes, tanquam solum in parte judaizautes. Sed unde Judæum esse cognovit? Ab habitu aut etiam a loquela. Nam Christus quidem tanquam non vulgariter Judaeus, sed etiam Deus, contempta bujusmodi observantia, captabat non Samaritanorum tantum familiaritatem, sed et cunctarum nbique gentium. Samaritana vero existimans eum peccare, corripientis more ad memoriam reducit observationem. Vers. 10. Respondit vivam. Hinc plane manifestum est quod sitim simulaverit, ut ad se errantem allraberet, ac locutionis reui vonaretur. Sitiebat certe, sed errantium conversionem, quam eliam in processu suum vocat cibum, dicens: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus, qui misil ; nunc vero ait: Si scires donum Dei, si cognosceres, quidnam sit, quod donat Deus. Dicebat Me 14 03 Matth. xxi, 18; Marc. xi, 12. Τοιοῦτον interpunit A. μαθητὰς ἀνέμενεν ἀπελθόντας εἰς ἀγορὰν τροφών. Ορα δὲ τοῦ εὐαγγελιστοῦ τὴν ἀκρίβειαν· οὐ γὰρ εἶπεν, Ὥρα ἦν ἔκτη, ἀλλ' ὡσεὶ ἔκτη· παιδεύων ἡμᾶς μηδ' ἐπὶ τοῖς ἐλαχίστοις ἀδιαφορεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς τυχοῦσιν ἐπιτηδεύειν ἀλήθειαν. Ἵνα γὰρ μὴ ἀποφαινόμενος ἴσως ἀποτύχῃ, ἐκόλασε τὴν λέξιν, καὶ στοχαστικῶς ἔλεξεν. Έρχεται - δωρ. Ἐκεῖθεν γὰρ οἱ τῆς εἰρημέν της πόλεως υδρεύοντο, διὰ τὸ μὴ συχνά φρέατα περὶ τὸν τόπον εἶναι. Λέγει -- πιεῖν. Ωσπερ ἐπὶ τῆς ξηρανθείσης συν κῆς οὐ πεινῶν ἐζήτει οὐκα, ἀλλ᾽ οἰκονομῶν, ἵνα εὐαφόρμως ἐπὶ τὴν θαυματουργίαν ἔλθῃ· οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τῆς πηγῆς οὐ διψῶν ἐζήτει ὕδωρ, ἀλλ' είνα νομῶν, ἵνα εὐαφόρμως τῇ γυναικὶ διαλεχθεί. προεγίνωσκε γὰρ αὐτὴν πιστεύσουσαν καὶ πολλοῖς αἰτίαν πίστεως γενησομένην· διὸ καὶ, τῆς διαλέξεως ἁψά μενος, ἀφῆκε τὸ ύδωρ. - ἀγοράσωσιν. Οὐκ ἐπιφέ Οἱ γὰρ μαθηταὶ ροντο γὰρ ἐφόδια, παιδευθέντες καταφρονεῖν γαστρός, καὶ μὴ περισπούδαστον ἡγεῖσθαι τὴν λε τουργίαν αὐτῆς, ἀλλὰ τότε μόνον επιστρέφεσθαι ταύτης, ὅτε λοιπὸν ἡ φύσις ἐπείγοι. Πῶς οὖν οὐκ ἐθαυματούργησε καὶ τότε περὶ τὰς τροφὰς τῶν μαθητῶν; Διότι ἐὰν πάντα ὡς θεός ἑτερατούργει, ἡπιστήθη ἂν ὅτι ἄνθρωπός ἐστιν, ὥσπερ πάλιν ἐὰν πάντα ὡς ἄνθρωπος ἔπραττεν, ἠπιστήσθη ἂν ὅτι Θεός ἐστι. Διὰ τοῦτο ποτὲ μὲν ὡς άνθρωπος πράττει, βεβαιῶν ὅτι ἄνθρωπός ἐστι· ποτὲ δὲ ὡς Θεός τερατουργεί, πιστούμενος ότι Θεός ἐστι. Μόνος δὲ ἐκαθέζετο παρὰ τῇ πηγῇ παιδεύων καὶ ἐκ τούτου τὸ ἄτυφον. Λέγει -- Σαμαρείταις. Οὐ συγχρῶνται, ήγουν οὐ κοινωνοῦσι, βδελυττόμενοι τούτους ὡς ἐξ ἡμισείας Ιουδαίζοντας. ᾿Αλλὰ πόθεν ἔγνω ότι Ἰουδαῖες ἐστιν; Ἀπὸ τοῦ σχήματος, ἢ καὶ ἀπὸ τῆς διαλέξεως. Ο μὲν οὖν Χριστός, οἷα μὴ ἁπλῶς Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καὶ Θεός, παρεῖδι τὴν τοιαύτην παρατήρησιν, προοιμια ζόμενος τὴν οἰκείωσιν, οὐ μόνον τῶν Σαμαρειτών, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀπανταχοῦ γῆς ἐθνῶν. Ἡ δὲ Σαμαρεί τις, οἰομένη τοῦτον ἁμαρτάνειν, διορθοῦται δῆθεν ὑπομιμνήσκουσα περὶ τῆς παρατηρήσεως. Απεκρίθη — ζῶν. Ἐντεῦθεν μάλιστα φανερών ὡς ὑπεκρίθη τότε τὴν δίψαν, ἵνα ἐγγὺς ἀγάγῃ τὴν πλανωμένην, καὶ θηρεύσῃ τῷ δικτύῳ τῆς διαλέξεως. Εδίψα μὲν γὰρ, ἀλλὰ τὴν τῶν πεπλανημένων ἐπιστροφήν· ἐπεὶ καὶ προϊών, ἴδιον βρῶμα ταύτην καλεί, λέγων· Εμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα του πέμψαντός με. Νῦν δέ φησιν· Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ· εἰ ἐγίνωσκες όπο. ** Joan. iv, 34. Varia lectiones et nota. Επεφέρετο Α.

discipulos exspectabat, qui abierant ut cibos eme- και τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων· ἅμα δὲ καὶ τοὺς rent. Vide autem evangelista diligentiam: neque enim dixit: Hora erat sexta, sed ferme sezla, instruens nos, ne etiam minima parvipendamus, sed in his quæ sese offerunt veritatem sectemur. Siquidem ne afirmando erraret, dictionem correxit, et conjecturaliter locutus est. Vers. 7. Venit - aquam. Inde enim hauriebant aquam ac bibebant, qui dictam civitatem inhabitabant, eo quod pauci juxta locum essent putei. Vers. 7. Dicit· κι bibam. Quemadmodum in fcu, quæ exaruit, ficus requirebat non propter esuriem, sed dispensatorie agens, ut accepta occasione ad miraculum perveniret: ita et nunc de fonte aquam postulat, non sitis causa, sed dispensatorie, quo nactus occasionem cum muliere colloqueretur; præsciebat enim ipsam credituram multorumque fidei causam futuram: ideoque exorta collocutione aquam reliquit. Vers. 8. Discipuli - • ut emerent. Siquidem viaticum non contulerant, educti ventrem despicere, nec auxius ipsius gerere obsequium, sed tunc solum ipsius habere curam, cum ad hoc natura cogeret. Cur au’em tunc miraculum operatus non est circa cibos discipulorum? Quia, si omnia tanquam Deus mirabiliter operatus fuisset, nequaquam homo esse creditus fuisset; quemadmodum e diverso, si omnia, tanquam homo fecisset, Deum esse nullo modo credidissent. Idec quandoque ut homo operatur, ostendens, quod homo sit; interdum vero, quasi Deus mirabilia operatur. Solus autem sedebat circa fontem, ex hoc etiam ostendens, quod esset a fastu alienus. Vers. 9. Dicit Samaritanis. Non commercium habent, sive non communicant, ipsos abominantes, tanquam solum in parte judaizautes. Sed unde Judæum esse cognovit? Ab habitu aut etiam a loquela. Nam Christus quidem tanquam non vulgariter Judaeus, sed etiam Deus, contempta bujusmodi observantia, captabat non Samaritanorum tantum familiaritatem, sed et cunctarum nbique gentium. Samaritana vero existimans eum peccare, corripientis more ad memoriam reducit observationem. Vers. 10. Respondit vivam. Hinc plane manifestum est quod sitim simulaverit, ut ad se errantem allraberet, ac locutionis reui vonaretur. Sitiebat certe, sed errantium conversionem, quam eliam in processu suum vocat cibum, dicens: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus, qui misil ; nunc vero ait: Si scires donum Dei, si cognosceres, quidnam sit, quod donat Deus. Dicebat Me 14 03 Matth. xxi, 18; Marc. xi, 12. Τοιοῦτον interpunit A. μαθητὰς ἀνέμενεν ἀπελθόντας εἰς ἀγορὰν τροφών. Ορα δὲ τοῦ εὐαγγελιστοῦ τὴν ἀκρίβειαν· οὐ γὰρ εἶπεν, Ὥρα ἦν ἔκτη, ἀλλ' ὡσεὶ ἔκτη· παιδεύων ἡμᾶς μηδ' ἐπὶ τοῖς ἐλαχίστοις ἀδιαφορεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς τυχοῦσιν ἐπιτηδεύειν ἀλήθειαν. Ἵνα γὰρ μὴ ἀποφαινόμενος ἴσως ἀποτύχῃ, ἐκόλασε τὴν λέξιν, καὶ στοχαστικῶς ἔλεξεν. Έρχεται - δωρ. Ἐκεῖθεν γὰρ οἱ τῆς εἰρημέν της πόλεως υδρεύοντο, διὰ τὸ μὴ συχνά φρέατα περὶ τὸν τόπον εἶναι. Λέγει -- πιεῖν. Ωσπερ ἐπὶ τῆς ξηρανθείσης συν κῆς οὐ πεινῶν ἐζήτει οὐκα, ἀλλ᾽ οἰκονομῶν, ἵνα εὐαφόρμως ἐπὶ τὴν θαυματουργίαν ἔλθῃ· οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τῆς πηγῆς οὐ διψῶν ἐζήτει ὕδωρ, ἀλλ' είνα νομῶν, ἵνα εὐαφόρμως τῇ γυναικὶ διαλεχθεί. προεγίνωσκε γὰρ αὐτὴν πιστεύσουσαν καὶ πολλοῖς αἰτίαν πίστεως γενησομένην· διὸ καὶ, τῆς διαλέξεως ἁψά μενος, ἀφῆκε τὸ ύδωρ. - ἀγοράσωσιν. Οὐκ ἐπιφέ Οἱ γὰρ μαθηταὶ ροντο γὰρ ἐφόδια, παιδευθέντες καταφρονεῖν γαστρός, καὶ μὴ περισπούδαστον ἡγεῖσθαι τὴν λε τουργίαν αὐτῆς, ἀλλὰ τότε μόνον επιστρέφεσθαι ταύτης, ὅτε λοιπὸν ἡ φύσις ἐπείγοι. Πῶς οὖν οὐκ ἐθαυματούργησε καὶ τότε περὶ τὰς τροφὰς τῶν μαθητῶν; Διότι ἐὰν πάντα ὡς θεός ἑτερατούργει, ἡπιστήθη ἂν ὅτι ἄνθρωπός ἐστιν, ὥσπερ πάλιν ἐὰν πάντα ὡς ἄνθρωπος ἔπραττεν, ἠπιστήσθη ἂν ὅτι Θεός ἐστι. Διὰ τοῦτο ποτὲ μὲν ὡς άνθρωπος πράττει, βεβαιῶν ὅτι ἄνθρωπός ἐστι· ποτὲ δὲ ὡς Θεός τερατουργεί, πιστούμενος ότι Θεός ἐστι. Μόνος δὲ ἐκαθέζετο παρὰ τῇ πηγῇ παιδεύων καὶ ἐκ τούτου τὸ ἄτυφον. Λέγει -- Σαμαρείταις. Οὐ συγχρῶνται, ήγουν οὐ κοινωνοῦσι, βδελυττόμενοι τούτους ὡς ἐξ ἡμισείας Ιουδαίζοντας. ᾿Αλλὰ πόθεν ἔγνω ότι Ἰουδαῖες ἐστιν; Ἀπὸ τοῦ σχήματος, ἢ καὶ ἀπὸ τῆς διαλέξεως. Ο μὲν οὖν Χριστός, οἷα μὴ ἁπλῶς Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καὶ Θεός, παρεῖδι τὴν τοιαύτην παρατήρησιν, προοιμια ζόμενος τὴν οἰκείωσιν, οὐ μόνον τῶν Σαμαρειτών, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀπανταχοῦ γῆς ἐθνῶν. Ἡ δὲ Σαμαρεί τις, οἰομένη τοῦτον ἁμαρτάνειν, διορθοῦται δῆθεν ὑπομιμνήσκουσα περὶ τῆς παρατηρήσεως. Απεκρίθη — ζῶν. Ἐντεῦθεν μάλιστα φανερών ὡς ὑπεκρίθη τότε τὴν δίψαν, ἵνα ἐγγὺς ἀγάγῃ τὴν πλανωμένην, καὶ θηρεύσῃ τῷ δικτύῳ τῆς διαλέξεως. Εδίψα μὲν γὰρ, ἀλλὰ τὴν τῶν πεπλανημένων ἐπιστροφήν· ἐπεὶ καὶ προϊών, ἴδιον βρῶμα ταύτην καλεί, λέγων· Εμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα του πέμψαντός με. Νῦν δέ φησιν· Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ· εἰ ἐγίνωσκες όπο. ** Joan. iv, 34. Varia lectiones et nota. Επεφέρετο Α.

discipulos exspectabat, qui abierant ut cibos eme- και τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων· ἅμα δὲ καὶ τοὺς rent. Vide autem evangelista diligentiam: neque enim dixit: Hora erat sexta, sed ferme sezla, instruens nos, ne etiam minima parvipendamus, sed in his quæ sese offerunt veritatem sectemur. Siquidem ne afirmando erraret, dictionem correxit, et conjecturaliter locutus est. Vers. 7. Venit - aquam. Inde enim hauriebant aquam ac bibebant, qui dictam civitatem inhabitabant, eo quod pauci juxta locum essent putei. Vers. 7. Dicit· κι bibam. Quemadmodum in fcu, quæ exaruit, ficus requirebat non propter esuriem, sed dispensatorie agens, ut accepta occasione ad miraculum perveniret: ita et nunc de fonte aquam postulat, non sitis causa, sed dispensatorie, quo nactus occasionem cum muliere colloqueretur; præsciebat enim ipsam credituram multorumque fidei causam futuram: ideoque exorta collocutione aquam reliquit. Vers. 8. Discipuli - • ut emerent. Siquidem viaticum non contulerant, educti ventrem despicere, nec auxius ipsius gerere obsequium, sed tunc solum ipsius habere curam, cum ad hoc natura cogeret. Cur au’em tunc miraculum operatus non est circa cibos discipulorum? Quia, si omnia tanquam Deus mirabiliter operatus fuisset, nequaquam homo esse creditus fuisset; quemadmodum e diverso, si omnia, tanquam homo fecisset, Deum esse nullo modo credidissent. Idec quandoque ut homo operatur, ostendens, quod homo sit; interdum vero, quasi Deus mirabilia operatur. Solus autem sedebat circa fontem, ex hoc etiam ostendens, quod esset a fastu alienus. Vers. 9. Dicit Samaritanis. Non commercium habent, sive non communicant, ipsos abominantes, tanquam solum in parte judaizautes. Sed unde Judæum esse cognovit? Ab habitu aut etiam a loquela. Nam Christus quidem tanquam non vulgariter Judaeus, sed etiam Deus, contempta bujusmodi observantia, captabat non Samaritanorum tantum familiaritatem, sed et cunctarum nbique gentium. Samaritana vero existimans eum peccare, corripientis more ad memoriam reducit observationem. Vers. 10. Respondit vivam. Hinc plane manifestum est quod sitim simulaverit, ut ad se errantem allraberet, ac locutionis reui vonaretur. Sitiebat certe, sed errantium conversionem, quam eliam in processu suum vocat cibum, dicens: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus, qui misil ; nunc vero ait: Si scires donum Dei, si cognosceres, quidnam sit, quod donat Deus. Dicebat Me 14 03 Matth. xxi, 18; Marc. xi, 12. Τοιοῦτον interpunit A. μαθητὰς ἀνέμενεν ἀπελθόντας εἰς ἀγορὰν τροφών. Ορα δὲ τοῦ εὐαγγελιστοῦ τὴν ἀκρίβειαν· οὐ γὰρ εἶπεν, Ὥρα ἦν ἔκτη, ἀλλ' ὡσεὶ ἔκτη· παιδεύων ἡμᾶς μηδ' ἐπὶ τοῖς ἐλαχίστοις ἀδιαφορεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς τυχοῦσιν ἐπιτηδεύειν ἀλήθειαν. Ἵνα γὰρ μὴ ἀποφαινόμενος ἴσως ἀποτύχῃ, ἐκόλασε τὴν λέξιν, καὶ στοχαστικῶς ἔλεξεν. Έρχεται - δωρ. Ἐκεῖθεν γὰρ οἱ τῆς εἰρημέν της πόλεως υδρεύοντο, διὰ τὸ μὴ συχνά φρέατα περὶ τὸν τόπον εἶναι. Λέγει -- πιεῖν. Ωσπερ ἐπὶ τῆς ξηρανθείσης συν κῆς οὐ πεινῶν ἐζήτει οὐκα, ἀλλ᾽ οἰκονομῶν, ἵνα εὐαφόρμως ἐπὶ τὴν θαυματουργίαν ἔλθῃ· οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τῆς πηγῆς οὐ διψῶν ἐζήτει ὕδωρ, ἀλλ' είνα νομῶν, ἵνα εὐαφόρμως τῇ γυναικὶ διαλεχθεί. προεγίνωσκε γὰρ αὐτὴν πιστεύσουσαν καὶ πολλοῖς αἰτίαν πίστεως γενησομένην· διὸ καὶ, τῆς διαλέξεως ἁψά μενος, ἀφῆκε τὸ ύδωρ. - ἀγοράσωσιν. Οὐκ ἐπιφέ Οἱ γὰρ μαθηταὶ ροντο γὰρ ἐφόδια, παιδευθέντες καταφρονεῖν γαστρός, καὶ μὴ περισπούδαστον ἡγεῖσθαι τὴν λε τουργίαν αὐτῆς, ἀλλὰ τότε μόνον επιστρέφεσθαι ταύτης, ὅτε λοιπὸν ἡ φύσις ἐπείγοι. Πῶς οὖν οὐκ ἐθαυματούργησε καὶ τότε περὶ τὰς τροφὰς τῶν μαθητῶν; Διότι ἐὰν πάντα ὡς θεός ἑτερατούργει, ἡπιστήθη ἂν ὅτι ἄνθρωπός ἐστιν, ὥσπερ πάλιν ἐὰν πάντα ὡς ἄνθρωπος ἔπραττεν, ἠπιστήσθη ἂν ὅτι Θεός ἐστι. Διὰ τοῦτο ποτὲ μὲν ὡς άνθρωπος πράττει, βεβαιῶν ὅτι ἄνθρωπός ἐστι· ποτὲ δὲ ὡς Θεός τερατουργεί, πιστούμενος ότι Θεός ἐστι. Μόνος δὲ ἐκαθέζετο παρὰ τῇ πηγῇ παιδεύων καὶ ἐκ τούτου τὸ ἄτυφον. Λέγει -- Σαμαρείταις. Οὐ συγχρῶνται, ήγουν οὐ κοινωνοῦσι, βδελυττόμενοι τούτους ὡς ἐξ ἡμισείας Ιουδαίζοντας. ᾿Αλλὰ πόθεν ἔγνω ότι Ἰουδαῖες ἐστιν; Ἀπὸ τοῦ σχήματος, ἢ καὶ ἀπὸ τῆς διαλέξεως. Ο μὲν οὖν Χριστός, οἷα μὴ ἁπλῶς Ἰουδαῖος, ἀλλὰ καὶ Θεός, παρεῖδι τὴν τοιαύτην παρατήρησιν, προοιμια ζόμενος τὴν οἰκείωσιν, οὐ μόνον τῶν Σαμαρειτών, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀπανταχοῦ γῆς ἐθνῶν. Ἡ δὲ Σαμαρεί τις, οἰομένη τοῦτον ἁμαρτάνειν, διορθοῦται δῆθεν ὑπομιμνήσκουσα περὶ τῆς παρατηρήσεως. Απεκρίθη — ζῶν. Ἐντεῦθεν μάλιστα φανερών ὡς ὑπεκρίθη τότε τὴν δίψαν, ἵνα ἐγγὺς ἀγάγῃ τὴν πλανωμένην, καὶ θηρεύσῃ τῷ δικτύῳ τῆς διαλέξεως. Εδίψα μὲν γὰρ, ἀλλὰ τὴν τῶν πεπλανημένων ἐπιστροφήν· ἐπεὶ καὶ προϊών, ἴδιον βρῶμα ταύτην καλεί, λέγων· Εμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα του πέμψαντός με. Νῦν δέ φησιν· Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ· εἰ ἐγίνωσκες όπο. ** Joan. iv, 34. Varia lectiones et nota. Επεφέρετο Α.

CAP. IV. 119) δωρεῖται ὁ Θεός. Ἔλεγε δὲ τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ, autem hoc de seipso, paulatim se illi manifestans, ut quæ tali doctrina digna esset, eo quod ad conversionem apta esset. κατά μικρὸν ἑαυτὸν ἀποκαλύπτων αὐτῇ, ὡς ἀξία τοιαύτης διδασκαλίας, διὰ τὸ πρὸς ἐπιστροφὴν ἐπιτήδειον αὐτῆς. Υδωρ δὲ ζῶν ὠνόμασε τὸ νάμα τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ· ὕδωρ μὲν, ὅτι δίκην ὕδατος καθαίρει τον ξύπον τῆς ἁμαρτίας, καὶ σβεννύει την φλόγα τῶν παθῶν, καὶ θεραπεύει τὴν τῆς ἀπιστίας ξηρότητα καὶ ἀκαρπίαν· ζῶν δὲ, ὡς ἀένναον καὶ ἀεικίνητον. Ζωὴ γὰρ ὕδατος τὸ νάειν καὶ κινεῖσθαι. Φησὶ δὲ ὁ Χρυσόστομος ύδωρ ζῶν νοεῖσθαι τὴν χάριν τοῦ θείου Πνεύματος. Τοῦτο γὰρ διαφόρως ονομάζεσθαι, πρὸς τὰς διαφόρους ενεργείας αὐτοῦ, νῦν μὲν ὕδωρ, ἄλλοτε δὲ πῦρ· ἀλλ᾽ ὕδωρ μὲν, διότι καθάπερ τὸ ὕδωρ ἐξ οὐρανοῦ κατιὸν ζωοποιεῖ καὶ τρέφει, καὶ μονοειδές ἂν ἐνεργεῖ πολυτρόπως, λευ καῖνον μὲν ἐν κρίνῳ, μελαῖνον δὲ ἐν ναρκίσῳ, ἐρυθραῖνον δὲ ἐν ρόδο, πορφυρίζον δὲ ἐν ἵῳ, καὶ γλυκαῖνον μὲν ἐπὶ τῆς συχῆς, πικραῖνον δὲ ἐπὶ τῆς ἀψίνθου· οὕτω καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα, ἐξ οὐρανοῦ κατιὸν ζωοποιεῖ καὶ τρέφει τὴν ψυχὴν, καὶ ἐν ὄν, εἰς διαφόρους ενεργείας διαιρεῖ τὴν χάριν καὶ δύναμιν· πῦρ δὲ διότι, καθάπερ τὸ πῦρ μονοειδέ; δν διαφόρω; ενεργεί, θερμαίνον, φλέγον, φωτίζον, καθαῖρον· οὕτω δὴ καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα. Λέγει — ζων; Μὴ δυνηθεῖσα νοῆσαι τὸ ῥηθὲν, ὑπώπτευσεν ὅτι ὕδωρ ζῶν λέγει τὸ ἀπὸ τοῦ φρέατος ἐκείνου, ὡς ἀναβλύζον καὶ ἀλλόμενον, καὶ ὑπενόησε βηθῆναι τὸν λίγον, ὡς ἐκείνου δυναμένου συντο μώτερον ἀνιμήσασθαι δι' ἀνδρείαν καὶ ἐπι- c τηδειότητα. Τέως δὲ κύριον αὐτὸν προσηγόρευσε, νομίσασα μέγαν εἶναί τινα. Καὶ γὰρ ἤκουσεν, Εἰ ᾔδεις τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι, Δός μοι πιεῖν, καὶ τὰ ἑξῆς• καὶ αὐτίκα τετίμηκεν αὐτὸν τῇ τοιαύτῃ προσηγο ρίᾳ, καὶ μετὰ πάσης ἐπιεικεία; καὶ τὰ λοιπὰ διαλέ γεται. "Αντλημα δέ φησι τὸ ἀγγεῖον. Μὴ — αὐτοῦ; Καὶ οἱ Σαμαρείται, πατρίδα τὴν Σαμάρειαν ἤδη κεκτημένοι, πατέρα λοιπὸν ἑαυτοῖς ἐπεγράφοντο τὸν Ἰακώβ, ὡς προκάτοχον καὶ πατέρα τῆς τοιαύτης αὐτῶν πατρίδος, κἀντεῦθεν εἰσώθουν ἑαυτοὺς εἰς τὴν Ἰουδαϊκὴν εὐγένειαν. Aquam vivam autem, appellavit doctrinæ suæ fluenta: aquam quidem, quia in modum aquæ sot• des abluit, flanimasque affectionum exstinguit, et incredulitatis siccitatem ac infructuositatem curat. Vivam vero, quasi perennem semperque molan). Aquæ enim vita fluere est ac moveri. Dicit autem Chrysostomus aquam vivam. divini Spiritus gratiam: siquidem variis n odis hunc ait appelləri, juxta diversas ipsius operationes, nunc aquam, nunc ignem; aquam quidem, quia sicut aqua de cœlo descendens nutrit ac vivificat, cumque unius sit speciei, vario modo operatur: dealbans in lilio, denigrans in marcis-o, rubricans in rosa, purpurissans in viola, dulceraus in ficu, amaricans in absinthio; ita divmus quoque Spiritus de cœlo descendens, nutrit ac vivificat animam, cumque unus sit, variis operationibus gratiam dividit ac virtutem. Ignis quoque dicitur quia sicut ignis, cum unius sit speciei, varios babct effectus, calefaciens, inflammans, illuminans et purificans, ita sane et divinus Spiritus. Vers. 11. Dicit vivum? Cum id, quod dictum eral, non posset intelligere, suspicabatur, quo. aquam vie vam diceret haustum ab eodem uien, qu:qu. m emittebat ac scaturire iacebat: et op.n.batur, dictum esse verbum illud, quasi posset ipse cui.us haurire, eo quod fortior esset magisque idoneus. Interim autem Dominum vocat eum, putans, magnum aliquem esse. Audierat nauique dicentem: Si scires, qui sit qui dicit tibi, Da mihi ut bibam, et cætera: ideo statim tali ipsum honorat appellatione, et cum omni mansuetudine reliqua proloquitur. Vers. 12. Nam ejus? Samaritani etiam, cum jam Samariam patriam possiderent, Jacob quoque patrem suum appellabant, tanquam jam olim po:- sessorem ac patrem hujus ipsoruin patriæ: et hinc sese intrudebant in generosam Judæorum generationem. Quidam autema dicunt, hanc mulierem, alios que Φασὶ δέ τινες, ὅτι ἡ Σαμαρείτις αὕτη γυνή, καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν τὴν Σαμάρειαν οἰκούντων, ἐξ plurimos Samariam incolentiun a Jacob descen Ἰακὼβ μὲν είλκον τὸ γένος, αἰχμαλωτισθέντων δὲ πάλαι τῶν προγόνων αὐτῶν, καὶ δουλευσάντων παρά Βαβυλωνίοις, μιγάδες οὗτοι συνῆσαν τοῖς Σαμαρείταις, τῷ μακρῷ χρόνῳ καὶ ταῖς πολυτρόποις συμφο ραῖς πρὸς τὰ ἐκείνων ἤθη μεταστάντες. Ἡ πατέρα επεγράφοντο τὸν Ἰακώβ, ὡς ἐκ Χαλδαίων καὶ αὐτὸν ἕλκοντα τὸ γένος. Λέγει δὲ νῦν ἡ Σαμαρείτις ότι Εἰ μὴ περὶ τού του λέγεις τοῦ ὕδατος, μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς Tom. VIII, p. 183 D. disse: olim autem progenitoribus captis, ac Babylouiam in servitutem ductis, hos Samaritanis conmistos, et cum eis versatos, longo tempore variisque calamitatibus ad eorum mores transmutatos. Aut vocabant patrem Jacob, eo quod et hic a Chaldæis genus traxerat. Dicit ergo nunc Samaritana: Quod si de hac non loqueris aqua: num tu major es patre nostre Varia lectiones et nota. Scribitur duobus σσ, uti fentenius eliam habet. Ανδρίαν Α. "Οτι addit A.

CAP. IV. 119) δωρεῖται ὁ Θεός. Ἔλεγε δὲ τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ, autem hoc de seipso, paulatim se illi manifestans, ut quæ tali doctrina digna esset, eo quod ad conversionem apta esset. κατά μικρὸν ἑαυτὸν ἀποκαλύπτων αὐτῇ, ὡς ἀξία τοιαύτης διδασκαλίας, διὰ τὸ πρὸς ἐπιστροφὴν ἐπιτήδειον αὐτῆς. Υδωρ δὲ ζῶν ὠνόμασε τὸ νάμα τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ· ὕδωρ μὲν, ὅτι δίκην ὕδατος καθαίρει τον ξύπον τῆς ἁμαρτίας, καὶ σβεννύει την φλόγα τῶν παθῶν, καὶ θεραπεύει τὴν τῆς ἀπιστίας ξηρότητα καὶ ἀκαρπίαν· ζῶν δὲ, ὡς ἀένναον καὶ ἀεικίνητον. Ζωὴ γὰρ ὕδατος τὸ νάειν καὶ κινεῖσθαι. Φησὶ δὲ ὁ Χρυσόστομος ύδωρ ζῶν νοεῖσθαι τὴν χάριν τοῦ θείου Πνεύματος. Τοῦτο γὰρ διαφόρως ονομάζεσθαι, πρὸς τὰς διαφόρους ενεργείας αὐτοῦ, νῦν μὲν ὕδωρ, ἄλλοτε δὲ πῦρ· ἀλλ᾽ ὕδωρ μὲν, διότι καθάπερ τὸ ὕδωρ ἐξ οὐρανοῦ κατιὸν ζωοποιεῖ καὶ τρέφει, καὶ μονοειδές ἂν ἐνεργεῖ πολυτρόπως, λευ καῖνον μὲν ἐν κρίνῳ, μελαῖνον δὲ ἐν ναρκίσῳ, ἐρυθραῖνον δὲ ἐν ρόδο, πορφυρίζον δὲ ἐν ἵῳ, καὶ γλυκαῖνον μὲν ἐπὶ τῆς συχῆς, πικραῖνον δὲ ἐπὶ τῆς ἀψίνθου· οὕτω καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα, ἐξ οὐρανοῦ κατιὸν ζωοποιεῖ καὶ τρέφει τὴν ψυχὴν, καὶ ἐν ὄν, εἰς διαφόρους ενεργείας διαιρεῖ τὴν χάριν καὶ δύναμιν· πῦρ δὲ διότι, καθάπερ τὸ πῦρ μονοειδέ; δν διαφόρω; ενεργεί, θερμαίνον, φλέγον, φωτίζον, καθαῖρον· οὕτω δὴ καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα. Λέγει — ζων; Μὴ δυνηθεῖσα νοῆσαι τὸ ῥηθὲν, ὑπώπτευσεν ὅτι ὕδωρ ζῶν λέγει τὸ ἀπὸ τοῦ φρέατος ἐκείνου, ὡς ἀναβλύζον καὶ ἀλλόμενον, καὶ ὑπενόησε βηθῆναι τὸν λίγον, ὡς ἐκείνου δυναμένου συντο μώτερον ἀνιμήσασθαι δι' ἀνδρείαν καὶ ἐπι- c τηδειότητα. Τέως δὲ κύριον αὐτὸν προσηγόρευσε, νομίσασα μέγαν εἶναί τινα. Καὶ γὰρ ἤκουσεν, Εἰ ᾔδεις τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι, Δός μοι πιεῖν, καὶ τὰ ἑξῆς• καὶ αὐτίκα τετίμηκεν αὐτὸν τῇ τοιαύτῃ προσηγο ρίᾳ, καὶ μετὰ πάσης ἐπιεικεία; καὶ τὰ λοιπὰ διαλέ γεται. "Αντλημα δέ φησι τὸ ἀγγεῖον. Μὴ — αὐτοῦ; Καὶ οἱ Σαμαρείται, πατρίδα τὴν Σαμάρειαν ἤδη κεκτημένοι, πατέρα λοιπὸν ἑαυτοῖς ἐπεγράφοντο τὸν Ἰακώβ, ὡς προκάτοχον καὶ πατέρα τῆς τοιαύτης αὐτῶν πατρίδος, κἀντεῦθεν εἰσώθουν ἑαυτοὺς εἰς τὴν Ἰουδαϊκὴν εὐγένειαν. Aquam vivam autem, appellavit doctrinæ suæ fluenta: aquam quidem, quia in modum aquæ sot• des abluit, flanimasque affectionum exstinguit, et incredulitatis siccitatem ac infructuositatem curat. Vivam vero, quasi perennem semperque molan). Aquæ enim vita fluere est ac moveri. Dicit autem Chrysostomus aquam vivam. divini Spiritus gratiam: siquidem variis n odis hunc ait appelləri, juxta diversas ipsius operationes, nunc aquam, nunc ignem; aquam quidem, quia sicut aqua de cœlo descendens nutrit ac vivificat, cumque unius sit speciei, vario modo operatur: dealbans in lilio, denigrans in marcis-o, rubricans in rosa, purpurissans in viola, dulceraus in ficu, amaricans in absinthio; ita divmus quoque Spiritus de cœlo descendens, nutrit ac vivificat animam, cumque unus sit, variis operationibus gratiam dividit ac virtutem. Ignis quoque dicitur quia sicut ignis, cum unius sit speciei, varios babct effectus, calefaciens, inflammans, illuminans et purificans, ita sane et divinus Spiritus. Vers. 11. Dicit vivum? Cum id, quod dictum eral, non posset intelligere, suspicabatur, quo. aquam vie vam diceret haustum ab eodem uien, qu:qu. m emittebat ac scaturire iacebat: et op.n.batur, dictum esse verbum illud, quasi posset ipse cui.us haurire, eo quod fortior esset magisque idoneus. Interim autem Dominum vocat eum, putans, magnum aliquem esse. Audierat nauique dicentem: Si scires, qui sit qui dicit tibi, Da mihi ut bibam, et cætera: ideo statim tali ipsum honorat appellatione, et cum omni mansuetudine reliqua proloquitur. Vers. 12. Nam ejus? Samaritani etiam, cum jam Samariam patriam possiderent, Jacob quoque patrem suum appellabant, tanquam jam olim po:- sessorem ac patrem hujus ipsoruin patriæ: et hinc sese intrudebant in generosam Judæorum generationem. Quidam autema dicunt, hanc mulierem, alios que Φασὶ δέ τινες, ὅτι ἡ Σαμαρείτις αὕτη γυνή, καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν τὴν Σαμάρειαν οἰκούντων, ἐξ plurimos Samariam incolentiun a Jacob descen Ἰακὼβ μὲν είλκον τὸ γένος, αἰχμαλωτισθέντων δὲ πάλαι τῶν προγόνων αὐτῶν, καὶ δουλευσάντων παρά Βαβυλωνίοις, μιγάδες οὗτοι συνῆσαν τοῖς Σαμαρείταις, τῷ μακρῷ χρόνῳ καὶ ταῖς πολυτρόποις συμφο ραῖς πρὸς τὰ ἐκείνων ἤθη μεταστάντες. Ἡ πατέρα επεγράφοντο τὸν Ἰακώβ, ὡς ἐκ Χαλδαίων καὶ αὐτὸν ἕλκοντα τὸ γένος. Λέγει δὲ νῦν ἡ Σαμαρείτις ότι Εἰ μὴ περὶ τού του λέγεις τοῦ ὕδατος, μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς Tom. VIII, p. 183 D. disse: olim autem progenitoribus captis, ac Babylouiam in servitutem ductis, hos Samaritanis conmistos, et cum eis versatos, longo tempore variisque calamitatibus ad eorum mores transmutatos. Aut vocabant patrem Jacob, eo quod et hic a Chaldæis genus traxerat. Dicit ergo nunc Samaritana: Quod si de hac non loqueris aqua: num tu major es patre nostre Varia lectiones et nota. Scribitur duobus σσ, uti fentenius eliam habet. Ανδρίαν Α. "Οτι addit A.

CAP. IV. 119) δωρεῖται ὁ Θεός. Ἔλεγε δὲ τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ, autem hoc de seipso, paulatim se illi manifestans, ut quæ tali doctrina digna esset, eo quod ad conversionem apta esset. κατά μικρὸν ἑαυτὸν ἀποκαλύπτων αὐτῇ, ὡς ἀξία τοιαύτης διδασκαλίας, διὰ τὸ πρὸς ἐπιστροφὴν ἐπιτήδειον αὐτῆς. Υδωρ δὲ ζῶν ὠνόμασε τὸ νάμα τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ· ὕδωρ μὲν, ὅτι δίκην ὕδατος καθαίρει τον ξύπον τῆς ἁμαρτίας, καὶ σβεννύει την φλόγα τῶν παθῶν, καὶ θεραπεύει τὴν τῆς ἀπιστίας ξηρότητα καὶ ἀκαρπίαν· ζῶν δὲ, ὡς ἀένναον καὶ ἀεικίνητον. Ζωὴ γὰρ ὕδατος τὸ νάειν καὶ κινεῖσθαι. Φησὶ δὲ ὁ Χρυσόστομος ύδωρ ζῶν νοεῖσθαι τὴν χάριν τοῦ θείου Πνεύματος. Τοῦτο γὰρ διαφόρως ονομάζεσθαι, πρὸς τὰς διαφόρους ενεργείας αὐτοῦ, νῦν μὲν ὕδωρ, ἄλλοτε δὲ πῦρ· ἀλλ᾽ ὕδωρ μὲν, διότι καθάπερ τὸ ὕδωρ ἐξ οὐρανοῦ κατιὸν ζωοποιεῖ καὶ τρέφει, καὶ μονοειδές ἂν ἐνεργεῖ πολυτρόπως, λευ καῖνον μὲν ἐν κρίνῳ, μελαῖνον δὲ ἐν ναρκίσῳ, ἐρυθραῖνον δὲ ἐν ρόδο, πορφυρίζον δὲ ἐν ἵῳ, καὶ γλυκαῖνον μὲν ἐπὶ τῆς συχῆς, πικραῖνον δὲ ἐπὶ τῆς ἀψίνθου· οὕτω καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα, ἐξ οὐρανοῦ κατιὸν ζωοποιεῖ καὶ τρέφει τὴν ψυχὴν, καὶ ἐν ὄν, εἰς διαφόρους ενεργείας διαιρεῖ τὴν χάριν καὶ δύναμιν· πῦρ δὲ διότι, καθάπερ τὸ πῦρ μονοειδέ; δν διαφόρω; ενεργεί, θερμαίνον, φλέγον, φωτίζον, καθαῖρον· οὕτω δὴ καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα. Λέγει — ζων; Μὴ δυνηθεῖσα νοῆσαι τὸ ῥηθὲν, ὑπώπτευσεν ὅτι ὕδωρ ζῶν λέγει τὸ ἀπὸ τοῦ φρέατος ἐκείνου, ὡς ἀναβλύζον καὶ ἀλλόμενον, καὶ ὑπενόησε βηθῆναι τὸν λίγον, ὡς ἐκείνου δυναμένου συντο μώτερον ἀνιμήσασθαι δι' ἀνδρείαν καὶ ἐπι- c τηδειότητα. Τέως δὲ κύριον αὐτὸν προσηγόρευσε, νομίσασα μέγαν εἶναί τινα. Καὶ γὰρ ἤκουσεν, Εἰ ᾔδεις τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι, Δός μοι πιεῖν, καὶ τὰ ἑξῆς• καὶ αὐτίκα τετίμηκεν αὐτὸν τῇ τοιαύτῃ προσηγο ρίᾳ, καὶ μετὰ πάσης ἐπιεικεία; καὶ τὰ λοιπὰ διαλέ γεται. "Αντλημα δέ φησι τὸ ἀγγεῖον. Μὴ — αὐτοῦ; Καὶ οἱ Σαμαρείται, πατρίδα τὴν Σαμάρειαν ἤδη κεκτημένοι, πατέρα λοιπὸν ἑαυτοῖς ἐπεγράφοντο τὸν Ἰακώβ, ὡς προκάτοχον καὶ πατέρα τῆς τοιαύτης αὐτῶν πατρίδος, κἀντεῦθεν εἰσώθουν ἑαυτοὺς εἰς τὴν Ἰουδαϊκὴν εὐγένειαν. Aquam vivam autem, appellavit doctrinæ suæ fluenta: aquam quidem, quia in modum aquæ sot• des abluit, flanimasque affectionum exstinguit, et incredulitatis siccitatem ac infructuositatem curat. Vivam vero, quasi perennem semperque molan). Aquæ enim vita fluere est ac moveri. Dicit autem Chrysostomus aquam vivam. divini Spiritus gratiam: siquidem variis n odis hunc ait appelləri, juxta diversas ipsius operationes, nunc aquam, nunc ignem; aquam quidem, quia sicut aqua de cœlo descendens nutrit ac vivificat, cumque unius sit speciei, vario modo operatur: dealbans in lilio, denigrans in marcis-o, rubricans in rosa, purpurissans in viola, dulceraus in ficu, amaricans in absinthio; ita divmus quoque Spiritus de cœlo descendens, nutrit ac vivificat animam, cumque unus sit, variis operationibus gratiam dividit ac virtutem. Ignis quoque dicitur quia sicut ignis, cum unius sit speciei, varios babct effectus, calefaciens, inflammans, illuminans et purificans, ita sane et divinus Spiritus. Vers. 11. Dicit vivum? Cum id, quod dictum eral, non posset intelligere, suspicabatur, quo. aquam vie vam diceret haustum ab eodem uien, qu:qu. m emittebat ac scaturire iacebat: et op.n.batur, dictum esse verbum illud, quasi posset ipse cui.us haurire, eo quod fortior esset magisque idoneus. Interim autem Dominum vocat eum, putans, magnum aliquem esse. Audierat nauique dicentem: Si scires, qui sit qui dicit tibi, Da mihi ut bibam, et cætera: ideo statim tali ipsum honorat appellatione, et cum omni mansuetudine reliqua proloquitur. Vers. 12. Nam ejus? Samaritani etiam, cum jam Samariam patriam possiderent, Jacob quoque patrem suum appellabant, tanquam jam olim po:- sessorem ac patrem hujus ipsoruin patriæ: et hinc sese intrudebant in generosam Judæorum generationem. Quidam autema dicunt, hanc mulierem, alios que Φασὶ δέ τινες, ὅτι ἡ Σαμαρείτις αὕτη γυνή, καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν τὴν Σαμάρειαν οἰκούντων, ἐξ plurimos Samariam incolentiun a Jacob descen Ἰακὼβ μὲν είλκον τὸ γένος, αἰχμαλωτισθέντων δὲ πάλαι τῶν προγόνων αὐτῶν, καὶ δουλευσάντων παρά Βαβυλωνίοις, μιγάδες οὗτοι συνῆσαν τοῖς Σαμαρείταις, τῷ μακρῷ χρόνῳ καὶ ταῖς πολυτρόποις συμφο ραῖς πρὸς τὰ ἐκείνων ἤθη μεταστάντες. Ἡ πατέρα επεγράφοντο τὸν Ἰακώβ, ὡς ἐκ Χαλδαίων καὶ αὐτὸν ἕλκοντα τὸ γένος. Λέγει δὲ νῦν ἡ Σαμαρείτις ότι Εἰ μὴ περὶ τού του λέγεις τοῦ ὕδατος, μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς Tom. VIII, p. 183 D. disse: olim autem progenitoribus captis, ac Babylouiam in servitutem ductis, hos Samaritanis conmistos, et cum eis versatos, longo tempore variisque calamitatibus ad eorum mores transmutatos. Aut vocabant patrem Jacob, eo quod et hic a Chaldæis genus traxerat. Dicit ergo nunc Samaritana: Quod si de hac non loqueris aqua: num tu major es patre nostre Varia lectiones et nota. Scribitur duobus σσ, uti fentenius eliam habet. Ανδρίαν Α. "Οτι addit A.

CAP. IV. 119) δωρεῖται ὁ Θεός. Ἔλεγε δὲ τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ, autem hoc de seipso, paulatim se illi manifestans, ut quæ tali doctrina digna esset, eo quod ad conversionem apta esset. κατά μικρὸν ἑαυτὸν ἀποκαλύπτων αὐτῇ, ὡς ἀξία τοιαύτης διδασκαλίας, διὰ τὸ πρὸς ἐπιστροφὴν ἐπιτήδειον αὐτῆς. Υδωρ δὲ ζῶν ὠνόμασε τὸ νάμα τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ· ὕδωρ μὲν, ὅτι δίκην ὕδατος καθαίρει τον ξύπον τῆς ἁμαρτίας, καὶ σβεννύει την φλόγα τῶν παθῶν, καὶ θεραπεύει τὴν τῆς ἀπιστίας ξηρότητα καὶ ἀκαρπίαν· ζῶν δὲ, ὡς ἀένναον καὶ ἀεικίνητον. Ζωὴ γὰρ ὕδατος τὸ νάειν καὶ κινεῖσθαι. Φησὶ δὲ ὁ Χρυσόστομος ύδωρ ζῶν νοεῖσθαι τὴν χάριν τοῦ θείου Πνεύματος. Τοῦτο γὰρ διαφόρως ονομάζεσθαι, πρὸς τὰς διαφόρους ενεργείας αὐτοῦ, νῦν μὲν ὕδωρ, ἄλλοτε δὲ πῦρ· ἀλλ᾽ ὕδωρ μὲν, διότι καθάπερ τὸ ὕδωρ ἐξ οὐρανοῦ κατιὸν ζωοποιεῖ καὶ τρέφει, καὶ μονοειδές ἂν ἐνεργεῖ πολυτρόπως, λευ καῖνον μὲν ἐν κρίνῳ, μελαῖνον δὲ ἐν ναρκίσῳ, ἐρυθραῖνον δὲ ἐν ρόδο, πορφυρίζον δὲ ἐν ἵῳ, καὶ γλυκαῖνον μὲν ἐπὶ τῆς συχῆς, πικραῖνον δὲ ἐπὶ τῆς ἀψίνθου· οὕτω καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα, ἐξ οὐρανοῦ κατιὸν ζωοποιεῖ καὶ τρέφει τὴν ψυχὴν, καὶ ἐν ὄν, εἰς διαφόρους ενεργείας διαιρεῖ τὴν χάριν καὶ δύναμιν· πῦρ δὲ διότι, καθάπερ τὸ πῦρ μονοειδέ; δν διαφόρω; ενεργεί, θερμαίνον, φλέγον, φωτίζον, καθαῖρον· οὕτω δὴ καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα. Λέγει — ζων; Μὴ δυνηθεῖσα νοῆσαι τὸ ῥηθὲν, ὑπώπτευσεν ὅτι ὕδωρ ζῶν λέγει τὸ ἀπὸ τοῦ φρέατος ἐκείνου, ὡς ἀναβλύζον καὶ ἀλλόμενον, καὶ ὑπενόησε βηθῆναι τὸν λίγον, ὡς ἐκείνου δυναμένου συντο μώτερον ἀνιμήσασθαι δι' ἀνδρείαν καὶ ἐπι- c τηδειότητα. Τέως δὲ κύριον αὐτὸν προσηγόρευσε, νομίσασα μέγαν εἶναί τινα. Καὶ γὰρ ἤκουσεν, Εἰ ᾔδεις τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι, Δός μοι πιεῖν, καὶ τὰ ἑξῆς• καὶ αὐτίκα τετίμηκεν αὐτὸν τῇ τοιαύτῃ προσηγο ρίᾳ, καὶ μετὰ πάσης ἐπιεικεία; καὶ τὰ λοιπὰ διαλέ γεται. "Αντλημα δέ φησι τὸ ἀγγεῖον. Μὴ — αὐτοῦ; Καὶ οἱ Σαμαρείται, πατρίδα τὴν Σαμάρειαν ἤδη κεκτημένοι, πατέρα λοιπὸν ἑαυτοῖς ἐπεγράφοντο τὸν Ἰακώβ, ὡς προκάτοχον καὶ πατέρα τῆς τοιαύτης αὐτῶν πατρίδος, κἀντεῦθεν εἰσώθουν ἑαυτοὺς εἰς τὴν Ἰουδαϊκὴν εὐγένειαν. Aquam vivam autem, appellavit doctrinæ suæ fluenta: aquam quidem, quia in modum aquæ sot• des abluit, flanimasque affectionum exstinguit, et incredulitatis siccitatem ac infructuositatem curat. Vivam vero, quasi perennem semperque molan). Aquæ enim vita fluere est ac moveri. Dicit autem Chrysostomus aquam vivam. divini Spiritus gratiam: siquidem variis n odis hunc ait appelləri, juxta diversas ipsius operationes, nunc aquam, nunc ignem; aquam quidem, quia sicut aqua de cœlo descendens nutrit ac vivificat, cumque unius sit speciei, vario modo operatur: dealbans in lilio, denigrans in marcis-o, rubricans in rosa, purpurissans in viola, dulceraus in ficu, amaricans in absinthio; ita divmus quoque Spiritus de cœlo descendens, nutrit ac vivificat animam, cumque unus sit, variis operationibus gratiam dividit ac virtutem. Ignis quoque dicitur quia sicut ignis, cum unius sit speciei, varios babct effectus, calefaciens, inflammans, illuminans et purificans, ita sane et divinus Spiritus. Vers. 11. Dicit vivum? Cum id, quod dictum eral, non posset intelligere, suspicabatur, quo. aquam vie vam diceret haustum ab eodem uien, qu:qu. m emittebat ac scaturire iacebat: et op.n.batur, dictum esse verbum illud, quasi posset ipse cui.us haurire, eo quod fortior esset magisque idoneus. Interim autem Dominum vocat eum, putans, magnum aliquem esse. Audierat nauique dicentem: Si scires, qui sit qui dicit tibi, Da mihi ut bibam, et cætera: ideo statim tali ipsum honorat appellatione, et cum omni mansuetudine reliqua proloquitur. Vers. 12. Nam ejus? Samaritani etiam, cum jam Samariam patriam possiderent, Jacob quoque patrem suum appellabant, tanquam jam olim po:- sessorem ac patrem hujus ipsoruin patriæ: et hinc sese intrudebant in generosam Judæorum generationem. Quidam autema dicunt, hanc mulierem, alios que Φασὶ δέ τινες, ὅτι ἡ Σαμαρείτις αὕτη γυνή, καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν τὴν Σαμάρειαν οἰκούντων, ἐξ plurimos Samariam incolentiun a Jacob descen Ἰακὼβ μὲν είλκον τὸ γένος, αἰχμαλωτισθέντων δὲ πάλαι τῶν προγόνων αὐτῶν, καὶ δουλευσάντων παρά Βαβυλωνίοις, μιγάδες οὗτοι συνῆσαν τοῖς Σαμαρείταις, τῷ μακρῷ χρόνῳ καὶ ταῖς πολυτρόποις συμφο ραῖς πρὸς τὰ ἐκείνων ἤθη μεταστάντες. Ἡ πατέρα επεγράφοντο τὸν Ἰακώβ, ὡς ἐκ Χαλδαίων καὶ αὐτὸν ἕλκοντα τὸ γένος. Λέγει δὲ νῦν ἡ Σαμαρείτις ότι Εἰ μὴ περὶ τού του λέγεις τοῦ ὕδατος, μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς Tom. VIII, p. 183 D. disse: olim autem progenitoribus captis, ac Babylouiam in servitutem ductis, hos Samaritanis conmistos, et cum eis versatos, longo tempore variisque calamitatibus ad eorum mores transmutatos. Aut vocabant patrem Jacob, eo quod et hic a Chaldæis genus traxerat. Dicit ergo nunc Samaritana: Quod si de hac non loqueris aqua: num tu major es patre nostre Varia lectiones et nota. Scribitur duobus σσ, uti fentenius eliam habet. Ανδρίαν Α. "Οτι addit A.

Jacob, qui dedit nobis puteum hunc um celebrem, uι ἡμῶν ᾿Ιακώβ, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ τουτὶ τὸ meliorem possis dare aquam? Quod auteuo additur. Et ipse ex eo bibit, et filii ejus et pecora ejus, ad ipsius putei laudem dictum est. Nam si meliorem alium habuisset, nequaquam cum tota familia ex hoc bibisset. Reliquum est igitur, ut, si possis dare meliorem, major. sis Jacob. Hæc itaque Samaritana de Jacob cum eo loqui perseveral (gg), optans, quod quærit, invenire: Judæi vero etiam lapidare eum tentabant, dum Abraham faceret mentionem. Quomodo ergo æquum esset, ut hujusmodi repelleret mulierem studiosam, discendi avidam, ac juvari cupientem, Vers. 15. Respondit — iterum. Siti aqua. Vers. 14. Quisquis - æternum. Nequaquam sitiet unquam incredulitatis siti. περιβόητον, ἵνα καὶ δύνῃ δοῦναι κρείττον ὕδωρ; Το δὲ, Καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ ἔπιε, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, καὶ τὰ θρέμματα αὐτοῦ, πρὸς ἔπαινον τοῦ τοιούτου φρέατος είρηται, ὅτι ἐὰν εἶχεν ἕτερον κρείττον, οὐκ ἂν ἐκ τούτου ἔπιε πανοικί. Λοιπόν οὖν, εἰ σὺ δύναιο δοῦναι κρείττον, μείζων εἶ τοῦ Ἰακώβ. Η μὲν οὖν Σαμαρείτι; αὕτη προσηνῶς αὐτῷ περὶ τοῦ Ἰακὼβ διαλέγεται, καὶ παραμένει, ποθοῦσα εὑρεῖν τὸ ζητούμενον· οἱ δὲ Ἰουδαῖοι καὶ λιθάζειν αὐτὸν ἐπεχείρησαν, ὅτε τοῦ 'Αβραὰμ ἐμνημόνευσε. Πῶς οὖν εἰκὸς ἦν ἀποστραφήναι τοιαύτην γυναίκα σπουδαίαν καὶ φιλομαθῆ καὶ γλιχομένην ώφεληθῆναι. Απεκρίθη – πάλιν. Δίψαν ὕδατος. *Ος — αιώνα. Οὐ μὴ διψήσῃ ποτέ, τὴν ἐξ ἀπιστίας δίψαν. Vers. 14. Sed Αλλά aquæ. Per fontem significavit · ὕδατος. Διὰ τῆς πηγῆς τὸ ἀένναον καὶ perpetuitatem ac integritatem hujusmodi aquæ. ἀνελλιπὲς τοῦ τοιούτου ὕδατος ἐνέφηνεν. Vers. 14. Salientis æternam. Scaturientis ad vitam æternam, co quod vitam præbeat æternam. Vide autem, quod, cum mulier dixisset, Νum Iu major es palre nostro Jacob, non dixit: Utique major sum; videretur enim seipsum jactare, sed ab his quæ dixit, hoc intulit. Nam differentia aquaruın differentiam infert præbentium illas, cum naturaliter aqua illa consumatur, hæc autem perpetuo maneat. Vers. 15. Dicit ad hauriendum. Paulatim ad dogmatum celsitudinem provehitur. Ab aquæ enim, quam tribuit, præstantia, hunc esse majorem Jacob credit, quodque excellentioris naturæ aquam tribuat, intelligit: nondum autem perfecte cognoscit, aut quis sit, qui hanc donet, aut quid illa sit aqua, percipit; suspicatur tamen id quod datur, tale quippiam esse, quod sitim hanc sensibilem perimat. Non est ergo levis hæc mulier, neque enim utcunque suscepit ea quæ dicebantur, sed post longam interrogationem; neque rursum incre dula ac contentiosa. Nam cum majorem eum invenisset, quam Jacob, non permansit in præsumpta opinione. Atqui Judæis dixit Christus: Qui venit ad me, non esuriet: et qui credit in me, non siliet in alernum; illi autem non solum non crediderunt, sed et offendiculum ex eo passi sunt. Vers. 16. Digit huc. Cum instaret et apprebendere vellet, ait: Abi, voca virum tuum el veni huc, simulans, quod etiam illum cum ea communicare oporteret in dono. Atqui noverat eam virum legitimum non habere, utpote omnia sciens; id tamen volebat ipsam dicere, ut apprehensa occasione, quæ circa eam acciderant, prophetaret, ipsamque «Joan. νι, 35. Αλλομένου – αιώνιον. Αναβλύζοντος διά ζωὴν αἰώνιον, εἰς τὸ παρέχειν ζωὴν αἰώνιον. Ορα δὲ πῶς εἰρηκυίας τῆς γυναικός, Μὴ σὺ μείζων εξ τοῦ πατρὸς ἡμῶν ᾿Ιακώβ, οὐκ εἶπε Καὶ μείζων εἰμί· ἔδοξε γὰρ ἂν κομπάζειν· ἀφ᾽ ὧν δὲ εἴρηκε, τοῦτο κατεσκεύασεν. Η διαφορὰ γὰρ τῶν ὑδάτων τὴν διαφορὰν τῶν παρεχόντων αὐτὰ κηρύττει ἐκείνῳ μὲν γὰρ τῷ ὕδατι φύσις δαπανάσθαι, τούτῳ δὲ πηγάζειν ἀεί. Λέγει – ἀντλεῖν. Κατὰ μικρὸν ἀνάγεται προς τὸ τῶν δογμάτων ύψος. ᾿Απὸ τῆς ὑπεροχῆς γὰρ οὗ δίδωσιν ὕδατος, μείζονα τοῦτον τοῦ Ἰακὼς εἶναι πεπίστευκε, καὶ ὅτι μὲν ἑτέρας φύσεως ύδωρ δίδω - σιν υψηλοτέρας ἐνόησεν· οὔπω δὲ τὸ τέλειον ἔγνω οὔτε γὰρ τίς ἐστιν ὁ τοῦτο διδούς, οὔτε, τί ἐστιν τοῦτο, κατέλαβεν. Υπέλαβε δὲ τὸ διδόμενον ἀναιρε τικὸν τυγχάνειν ταύτης τῆς δίψης τῆς αἰσθητῆς. Ούτε οὖν εὔκολος ἡ γυνὴ αὕτη· οὐ γὰρ ἁπλῶς ἐδέξατο τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς συζητήσεως " οὔτε ἀπειθὴς καὶ φιλόνεικο;· εὑροῦσα γὰρ τὸν μείζονα τοῦ Ἰακώβ, οὐκ ἐναπέμεινε τῇ προλήψει. Καίτοι καὶ 'Ιουδαίοις εἶπεν, ὅτι ῾Ο ἐρχόμενος πρός με οὐ μὴ πεινάσῃ· καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ διψήσῃ πώποτε· ἀλλ᾽ οὐ μόνον οὐκ ἐπίστευσαν, ἀλλὰ καὶ ἐσκανδαλίσθησαν. Λέγει — ἐνθάδε. Εγκειμένης καὶ ζητούσης λαβεῖν, λέγει. "Υπαγε, κάλεσον τὸν ἄνδρα σου, καὶ ἐλθὲ ἐνθάδε, προσποιούμενος ότι χρὴ κἀκεῖνον κοινωνῆσαι ταύτῃ τοῦ δώρου. Καὶ ὅτι μὲν οὐκ ἔχει ἄνδρα νόμιμον ἐγίνωσκεν, ὡς πάντα εἰδώς εξούλετο δὲ ταύτην εἰπεῖν ὅτι οὐκ ἔχει ἄνδρα, ἵνα λοιπόν, προφάσεως δραξάμενος, προφητεύσῃ τὰ κατ' αὐτὴν Varia lectiones et nola. Prepositiones εἰς et διὰ suis locis motas arbitror. Διὰ certe his locum vis habere potest, Forte Hentenius invenit: Αναβλύζοντος εἰς ζωήν αἰώνιον διὰ τὸ παρέχειν. (gg) Loqui perseveral. Humaniter colloquitur et permanet.

Jacob, qui dedit nobis puteum hunc um celebrem, uι ἡμῶν ᾿Ιακώβ, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ τουτὶ τὸ meliorem possis dare aquam? Quod auteuo additur. Et ipse ex eo bibit, et filii ejus et pecora ejus, ad ipsius putei laudem dictum est. Nam si meliorem alium habuisset, nequaquam cum tota familia ex hoc bibisset. Reliquum est igitur, ut, si possis dare meliorem, major. sis Jacob. Hæc itaque Samaritana de Jacob cum eo loqui perseveral (gg), optans, quod quærit, invenire: Judæi vero etiam lapidare eum tentabant, dum Abraham faceret mentionem. Quomodo ergo æquum esset, ut hujusmodi repelleret mulierem studiosam, discendi avidam, ac juvari cupientem, Vers. 15. Respondit — iterum. Siti aqua. Vers. 14. Quisquis - æternum. Nequaquam sitiet unquam incredulitatis siti. περιβόητον, ἵνα καὶ δύνῃ δοῦναι κρείττον ὕδωρ; Το δὲ, Καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ ἔπιε, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, καὶ τὰ θρέμματα αὐτοῦ, πρὸς ἔπαινον τοῦ τοιούτου φρέατος είρηται, ὅτι ἐὰν εἶχεν ἕτερον κρείττον, οὐκ ἂν ἐκ τούτου ἔπιε πανοικί. Λοιπόν οὖν, εἰ σὺ δύναιο δοῦναι κρείττον, μείζων εἶ τοῦ Ἰακώβ. Η μὲν οὖν Σαμαρείτι; αὕτη προσηνῶς αὐτῷ περὶ τοῦ Ἰακὼβ διαλέγεται, καὶ παραμένει, ποθοῦσα εὑρεῖν τὸ ζητούμενον· οἱ δὲ Ἰουδαῖοι καὶ λιθάζειν αὐτὸν ἐπεχείρησαν, ὅτε τοῦ 'Αβραὰμ ἐμνημόνευσε. Πῶς οὖν εἰκὸς ἦν ἀποστραφήναι τοιαύτην γυναίκα σπουδαίαν καὶ φιλομαθῆ καὶ γλιχομένην ώφεληθῆναι. Απεκρίθη – πάλιν. Δίψαν ὕδατος. *Ος — αιώνα. Οὐ μὴ διψήσῃ ποτέ, τὴν ἐξ ἀπιστίας δίψαν. Vers. 14. Sed Αλλά aquæ. Per fontem significavit · ὕδατος. Διὰ τῆς πηγῆς τὸ ἀένναον καὶ perpetuitatem ac integritatem hujusmodi aquæ. ἀνελλιπὲς τοῦ τοιούτου ὕδατος ἐνέφηνεν. Vers. 14. Salientis æternam. Scaturientis ad vitam æternam, co quod vitam præbeat æternam. Vide autem, quod, cum mulier dixisset, Νum Iu major es palre nostro Jacob, non dixit: Utique major sum; videretur enim seipsum jactare, sed ab his quæ dixit, hoc intulit. Nam differentia aquaruın differentiam infert præbentium illas, cum naturaliter aqua illa consumatur, hæc autem perpetuo maneat. Vers. 15. Dicit ad hauriendum. Paulatim ad dogmatum celsitudinem provehitur. Ab aquæ enim, quam tribuit, præstantia, hunc esse majorem Jacob credit, quodque excellentioris naturæ aquam tribuat, intelligit: nondum autem perfecte cognoscit, aut quis sit, qui hanc donet, aut quid illa sit aqua, percipit; suspicatur tamen id quod datur, tale quippiam esse, quod sitim hanc sensibilem perimat. Non est ergo levis hæc mulier, neque enim utcunque suscepit ea quæ dicebantur, sed post longam interrogationem; neque rursum incre dula ac contentiosa. Nam cum majorem eum invenisset, quam Jacob, non permansit in præsumpta opinione. Atqui Judæis dixit Christus: Qui venit ad me, non esuriet: et qui credit in me, non siliet in alernum; illi autem non solum non crediderunt, sed et offendiculum ex eo passi sunt. Vers. 16. Digit huc. Cum instaret et apprebendere vellet, ait: Abi, voca virum tuum el veni huc, simulans, quod etiam illum cum ea communicare oporteret in dono. Atqui noverat eam virum legitimum non habere, utpote omnia sciens; id tamen volebat ipsam dicere, ut apprehensa occasione, quæ circa eam acciderant, prophetaret, ipsamque «Joan. νι, 35. Αλλομένου – αιώνιον. Αναβλύζοντος διά ζωὴν αἰώνιον, εἰς τὸ παρέχειν ζωὴν αἰώνιον. Ορα δὲ πῶς εἰρηκυίας τῆς γυναικός, Μὴ σὺ μείζων εξ τοῦ πατρὸς ἡμῶν ᾿Ιακώβ, οὐκ εἶπε Καὶ μείζων εἰμί· ἔδοξε γὰρ ἂν κομπάζειν· ἀφ᾽ ὧν δὲ εἴρηκε, τοῦτο κατεσκεύασεν. Η διαφορὰ γὰρ τῶν ὑδάτων τὴν διαφορὰν τῶν παρεχόντων αὐτὰ κηρύττει ἐκείνῳ μὲν γὰρ τῷ ὕδατι φύσις δαπανάσθαι, τούτῳ δὲ πηγάζειν ἀεί. Λέγει – ἀντλεῖν. Κατὰ μικρὸν ἀνάγεται προς τὸ τῶν δογμάτων ύψος. ᾿Απὸ τῆς ὑπεροχῆς γὰρ οὗ δίδωσιν ὕδατος, μείζονα τοῦτον τοῦ Ἰακὼς εἶναι πεπίστευκε, καὶ ὅτι μὲν ἑτέρας φύσεως ύδωρ δίδω - σιν υψηλοτέρας ἐνόησεν· οὔπω δὲ τὸ τέλειον ἔγνω οὔτε γὰρ τίς ἐστιν ὁ τοῦτο διδούς, οὔτε, τί ἐστιν τοῦτο, κατέλαβεν. Υπέλαβε δὲ τὸ διδόμενον ἀναιρε τικὸν τυγχάνειν ταύτης τῆς δίψης τῆς αἰσθητῆς. Ούτε οὖν εὔκολος ἡ γυνὴ αὕτη· οὐ γὰρ ἁπλῶς ἐδέξατο τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς συζητήσεως " οὔτε ἀπειθὴς καὶ φιλόνεικο;· εὑροῦσα γὰρ τὸν μείζονα τοῦ Ἰακώβ, οὐκ ἐναπέμεινε τῇ προλήψει. Καίτοι καὶ 'Ιουδαίοις εἶπεν, ὅτι ῾Ο ἐρχόμενος πρός με οὐ μὴ πεινάσῃ· καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ διψήσῃ πώποτε· ἀλλ᾽ οὐ μόνον οὐκ ἐπίστευσαν, ἀλλὰ καὶ ἐσκανδαλίσθησαν. Λέγει — ἐνθάδε. Εγκειμένης καὶ ζητούσης λαβεῖν, λέγει. "Υπαγε, κάλεσον τὸν ἄνδρα σου, καὶ ἐλθὲ ἐνθάδε, προσποιούμενος ότι χρὴ κἀκεῖνον κοινωνῆσαι ταύτῃ τοῦ δώρου. Καὶ ὅτι μὲν οὐκ ἔχει ἄνδρα νόμιμον ἐγίνωσκεν, ὡς πάντα εἰδώς εξούλετο δὲ ταύτην εἰπεῖν ὅτι οὐκ ἔχει ἄνδρα, ἵνα λοιπόν, προφάσεως δραξάμενος, προφητεύσῃ τὰ κατ' αὐτὴν Varia lectiones et nola. Prepositiones εἰς et διὰ suis locis motas arbitror. Διὰ certe his locum vis habere potest, Forte Hentenius invenit: Αναβλύζοντος εἰς ζωήν αἰώνιον διὰ τὸ παρέχειν. (gg) Loqui perseveral. Humaniter colloquitur et permanet.

Jacob, qui dedit nobis puteum hunc um celebrem, uι ἡμῶν ᾿Ιακώβ, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ τουτὶ τὸ meliorem possis dare aquam? Quod auteuo additur. Et ipse ex eo bibit, et filii ejus et pecora ejus, ad ipsius putei laudem dictum est. Nam si meliorem alium habuisset, nequaquam cum tota familia ex hoc bibisset. Reliquum est igitur, ut, si possis dare meliorem, major. sis Jacob. Hæc itaque Samaritana de Jacob cum eo loqui perseveral (gg), optans, quod quærit, invenire: Judæi vero etiam lapidare eum tentabant, dum Abraham faceret mentionem. Quomodo ergo æquum esset, ut hujusmodi repelleret mulierem studiosam, discendi avidam, ac juvari cupientem, Vers. 15. Respondit — iterum. Siti aqua. Vers. 14. Quisquis - æternum. Nequaquam sitiet unquam incredulitatis siti. περιβόητον, ἵνα καὶ δύνῃ δοῦναι κρείττον ὕδωρ; Το δὲ, Καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ ἔπιε, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, καὶ τὰ θρέμματα αὐτοῦ, πρὸς ἔπαινον τοῦ τοιούτου φρέατος είρηται, ὅτι ἐὰν εἶχεν ἕτερον κρείττον, οὐκ ἂν ἐκ τούτου ἔπιε πανοικί. Λοιπόν οὖν, εἰ σὺ δύναιο δοῦναι κρείττον, μείζων εἶ τοῦ Ἰακώβ. Η μὲν οὖν Σαμαρείτι; αὕτη προσηνῶς αὐτῷ περὶ τοῦ Ἰακὼβ διαλέγεται, καὶ παραμένει, ποθοῦσα εὑρεῖν τὸ ζητούμενον· οἱ δὲ Ἰουδαῖοι καὶ λιθάζειν αὐτὸν ἐπεχείρησαν, ὅτε τοῦ 'Αβραὰμ ἐμνημόνευσε. Πῶς οὖν εἰκὸς ἦν ἀποστραφήναι τοιαύτην γυναίκα σπουδαίαν καὶ φιλομαθῆ καὶ γλιχομένην ώφεληθῆναι. Απεκρίθη – πάλιν. Δίψαν ὕδατος. *Ος — αιώνα. Οὐ μὴ διψήσῃ ποτέ, τὴν ἐξ ἀπιστίας δίψαν. Vers. 14. Sed Αλλά aquæ. Per fontem significavit · ὕδατος. Διὰ τῆς πηγῆς τὸ ἀένναον καὶ perpetuitatem ac integritatem hujusmodi aquæ. ἀνελλιπὲς τοῦ τοιούτου ὕδατος ἐνέφηνεν. Vers. 14. Salientis æternam. Scaturientis ad vitam æternam, co quod vitam præbeat æternam. Vide autem, quod, cum mulier dixisset, Νum Iu major es palre nostro Jacob, non dixit: Utique major sum; videretur enim seipsum jactare, sed ab his quæ dixit, hoc intulit. Nam differentia aquaruın differentiam infert præbentium illas, cum naturaliter aqua illa consumatur, hæc autem perpetuo maneat. Vers. 15. Dicit ad hauriendum. Paulatim ad dogmatum celsitudinem provehitur. Ab aquæ enim, quam tribuit, præstantia, hunc esse majorem Jacob credit, quodque excellentioris naturæ aquam tribuat, intelligit: nondum autem perfecte cognoscit, aut quis sit, qui hanc donet, aut quid illa sit aqua, percipit; suspicatur tamen id quod datur, tale quippiam esse, quod sitim hanc sensibilem perimat. Non est ergo levis hæc mulier, neque enim utcunque suscepit ea quæ dicebantur, sed post longam interrogationem; neque rursum incre dula ac contentiosa. Nam cum majorem eum invenisset, quam Jacob, non permansit in præsumpta opinione. Atqui Judæis dixit Christus: Qui venit ad me, non esuriet: et qui credit in me, non siliet in alernum; illi autem non solum non crediderunt, sed et offendiculum ex eo passi sunt. Vers. 16. Digit huc. Cum instaret et apprebendere vellet, ait: Abi, voca virum tuum el veni huc, simulans, quod etiam illum cum ea communicare oporteret in dono. Atqui noverat eam virum legitimum non habere, utpote omnia sciens; id tamen volebat ipsam dicere, ut apprehensa occasione, quæ circa eam acciderant, prophetaret, ipsamque «Joan. νι, 35. Αλλομένου – αιώνιον. Αναβλύζοντος διά ζωὴν αἰώνιον, εἰς τὸ παρέχειν ζωὴν αἰώνιον. Ορα δὲ πῶς εἰρηκυίας τῆς γυναικός, Μὴ σὺ μείζων εξ τοῦ πατρὸς ἡμῶν ᾿Ιακώβ, οὐκ εἶπε Καὶ μείζων εἰμί· ἔδοξε γὰρ ἂν κομπάζειν· ἀφ᾽ ὧν δὲ εἴρηκε, τοῦτο κατεσκεύασεν. Η διαφορὰ γὰρ τῶν ὑδάτων τὴν διαφορὰν τῶν παρεχόντων αὐτὰ κηρύττει ἐκείνῳ μὲν γὰρ τῷ ὕδατι φύσις δαπανάσθαι, τούτῳ δὲ πηγάζειν ἀεί. Λέγει – ἀντλεῖν. Κατὰ μικρὸν ἀνάγεται προς τὸ τῶν δογμάτων ύψος. ᾿Απὸ τῆς ὑπεροχῆς γὰρ οὗ δίδωσιν ὕδατος, μείζονα τοῦτον τοῦ Ἰακὼς εἶναι πεπίστευκε, καὶ ὅτι μὲν ἑτέρας φύσεως ύδωρ δίδω - σιν υψηλοτέρας ἐνόησεν· οὔπω δὲ τὸ τέλειον ἔγνω οὔτε γὰρ τίς ἐστιν ὁ τοῦτο διδούς, οὔτε, τί ἐστιν τοῦτο, κατέλαβεν. Υπέλαβε δὲ τὸ διδόμενον ἀναιρε τικὸν τυγχάνειν ταύτης τῆς δίψης τῆς αἰσθητῆς. Ούτε οὖν εὔκολος ἡ γυνὴ αὕτη· οὐ γὰρ ἁπλῶς ἐδέξατο τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς συζητήσεως " οὔτε ἀπειθὴς καὶ φιλόνεικο;· εὑροῦσα γὰρ τὸν μείζονα τοῦ Ἰακώβ, οὐκ ἐναπέμεινε τῇ προλήψει. Καίτοι καὶ 'Ιουδαίοις εἶπεν, ὅτι ῾Ο ἐρχόμενος πρός με οὐ μὴ πεινάσῃ· καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ διψήσῃ πώποτε· ἀλλ᾽ οὐ μόνον οὐκ ἐπίστευσαν, ἀλλὰ καὶ ἐσκανδαλίσθησαν. Λέγει — ἐνθάδε. Εγκειμένης καὶ ζητούσης λαβεῖν, λέγει. "Υπαγε, κάλεσον τὸν ἄνδρα σου, καὶ ἐλθὲ ἐνθάδε, προσποιούμενος ότι χρὴ κἀκεῖνον κοινωνῆσαι ταύτῃ τοῦ δώρου. Καὶ ὅτι μὲν οὐκ ἔχει ἄνδρα νόμιμον ἐγίνωσκεν, ὡς πάντα εἰδώς εξούλετο δὲ ταύτην εἰπεῖν ὅτι οὐκ ἔχει ἄνδρα, ἵνα λοιπόν, προφάσεως δραξάμενος, προφητεύσῃ τὰ κατ' αὐτὴν Varia lectiones et nola. Prepositiones εἰς et διὰ suis locis motas arbitror. Διὰ certe his locum vis habere potest, Forte Hentenius invenit: Αναβλύζοντος εἰς ζωήν αἰώνιον διὰ τὸ παρέχειν. (gg) Loqui perseveral. Humaniter colloquitur et permanet.

Jacob, qui dedit nobis puteum hunc um celebrem, uι ἡμῶν ᾿Ιακώβ, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ τουτὶ τὸ meliorem possis dare aquam? Quod auteuo additur. Et ipse ex eo bibit, et filii ejus et pecora ejus, ad ipsius putei laudem dictum est. Nam si meliorem alium habuisset, nequaquam cum tota familia ex hoc bibisset. Reliquum est igitur, ut, si possis dare meliorem, major. sis Jacob. Hæc itaque Samaritana de Jacob cum eo loqui perseveral (gg), optans, quod quærit, invenire: Judæi vero etiam lapidare eum tentabant, dum Abraham faceret mentionem. Quomodo ergo æquum esset, ut hujusmodi repelleret mulierem studiosam, discendi avidam, ac juvari cupientem, Vers. 15. Respondit — iterum. Siti aqua. Vers. 14. Quisquis - æternum. Nequaquam sitiet unquam incredulitatis siti. περιβόητον, ἵνα καὶ δύνῃ δοῦναι κρείττον ὕδωρ; Το δὲ, Καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ ἔπιε, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, καὶ τὰ θρέμματα αὐτοῦ, πρὸς ἔπαινον τοῦ τοιούτου φρέατος είρηται, ὅτι ἐὰν εἶχεν ἕτερον κρείττον, οὐκ ἂν ἐκ τούτου ἔπιε πανοικί. Λοιπόν οὖν, εἰ σὺ δύναιο δοῦναι κρείττον, μείζων εἶ τοῦ Ἰακώβ. Η μὲν οὖν Σαμαρείτι; αὕτη προσηνῶς αὐτῷ περὶ τοῦ Ἰακὼβ διαλέγεται, καὶ παραμένει, ποθοῦσα εὑρεῖν τὸ ζητούμενον· οἱ δὲ Ἰουδαῖοι καὶ λιθάζειν αὐτὸν ἐπεχείρησαν, ὅτε τοῦ 'Αβραὰμ ἐμνημόνευσε. Πῶς οὖν εἰκὸς ἦν ἀποστραφήναι τοιαύτην γυναίκα σπουδαίαν καὶ φιλομαθῆ καὶ γλιχομένην ώφεληθῆναι. Απεκρίθη – πάλιν. Δίψαν ὕδατος. *Ος — αιώνα. Οὐ μὴ διψήσῃ ποτέ, τὴν ἐξ ἀπιστίας δίψαν. Vers. 14. Sed Αλλά aquæ. Per fontem significavit · ὕδατος. Διὰ τῆς πηγῆς τὸ ἀένναον καὶ perpetuitatem ac integritatem hujusmodi aquæ. ἀνελλιπὲς τοῦ τοιούτου ὕδατος ἐνέφηνεν. Vers. 14. Salientis æternam. Scaturientis ad vitam æternam, co quod vitam præbeat æternam. Vide autem, quod, cum mulier dixisset, Νum Iu major es palre nostro Jacob, non dixit: Utique major sum; videretur enim seipsum jactare, sed ab his quæ dixit, hoc intulit. Nam differentia aquaruın differentiam infert præbentium illas, cum naturaliter aqua illa consumatur, hæc autem perpetuo maneat. Vers. 15. Dicit ad hauriendum. Paulatim ad dogmatum celsitudinem provehitur. Ab aquæ enim, quam tribuit, præstantia, hunc esse majorem Jacob credit, quodque excellentioris naturæ aquam tribuat, intelligit: nondum autem perfecte cognoscit, aut quis sit, qui hanc donet, aut quid illa sit aqua, percipit; suspicatur tamen id quod datur, tale quippiam esse, quod sitim hanc sensibilem perimat. Non est ergo levis hæc mulier, neque enim utcunque suscepit ea quæ dicebantur, sed post longam interrogationem; neque rursum incre dula ac contentiosa. Nam cum majorem eum invenisset, quam Jacob, non permansit in præsumpta opinione. Atqui Judæis dixit Christus: Qui venit ad me, non esuriet: et qui credit in me, non siliet in alernum; illi autem non solum non crediderunt, sed et offendiculum ex eo passi sunt. Vers. 16. Digit huc. Cum instaret et apprebendere vellet, ait: Abi, voca virum tuum el veni huc, simulans, quod etiam illum cum ea communicare oporteret in dono. Atqui noverat eam virum legitimum non habere, utpote omnia sciens; id tamen volebat ipsam dicere, ut apprehensa occasione, quæ circa eam acciderant, prophetaret, ipsamque «Joan. νι, 35. Αλλομένου – αιώνιον. Αναβλύζοντος διά ζωὴν αἰώνιον, εἰς τὸ παρέχειν ζωὴν αἰώνιον. Ορα δὲ πῶς εἰρηκυίας τῆς γυναικός, Μὴ σὺ μείζων εξ τοῦ πατρὸς ἡμῶν ᾿Ιακώβ, οὐκ εἶπε Καὶ μείζων εἰμί· ἔδοξε γὰρ ἂν κομπάζειν· ἀφ᾽ ὧν δὲ εἴρηκε, τοῦτο κατεσκεύασεν. Η διαφορὰ γὰρ τῶν ὑδάτων τὴν διαφορὰν τῶν παρεχόντων αὐτὰ κηρύττει ἐκείνῳ μὲν γὰρ τῷ ὕδατι φύσις δαπανάσθαι, τούτῳ δὲ πηγάζειν ἀεί. Λέγει – ἀντλεῖν. Κατὰ μικρὸν ἀνάγεται προς τὸ τῶν δογμάτων ύψος. ᾿Απὸ τῆς ὑπεροχῆς γὰρ οὗ δίδωσιν ὕδατος, μείζονα τοῦτον τοῦ Ἰακὼς εἶναι πεπίστευκε, καὶ ὅτι μὲν ἑτέρας φύσεως ύδωρ δίδω - σιν υψηλοτέρας ἐνόησεν· οὔπω δὲ τὸ τέλειον ἔγνω οὔτε γὰρ τίς ἐστιν ὁ τοῦτο διδούς, οὔτε, τί ἐστιν τοῦτο, κατέλαβεν. Υπέλαβε δὲ τὸ διδόμενον ἀναιρε τικὸν τυγχάνειν ταύτης τῆς δίψης τῆς αἰσθητῆς. Ούτε οὖν εὔκολος ἡ γυνὴ αὕτη· οὐ γὰρ ἁπλῶς ἐδέξατο τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς συζητήσεως " οὔτε ἀπειθὴς καὶ φιλόνεικο;· εὑροῦσα γὰρ τὸν μείζονα τοῦ Ἰακώβ, οὐκ ἐναπέμεινε τῇ προλήψει. Καίτοι καὶ 'Ιουδαίοις εἶπεν, ὅτι ῾Ο ἐρχόμενος πρός με οὐ μὴ πεινάσῃ· καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ διψήσῃ πώποτε· ἀλλ᾽ οὐ μόνον οὐκ ἐπίστευσαν, ἀλλὰ καὶ ἐσκανδαλίσθησαν. Λέγει — ἐνθάδε. Εγκειμένης καὶ ζητούσης λαβεῖν, λέγει. "Υπαγε, κάλεσον τὸν ἄνδρα σου, καὶ ἐλθὲ ἐνθάδε, προσποιούμενος ότι χρὴ κἀκεῖνον κοινωνῆσαι ταύτῃ τοῦ δώρου. Καὶ ὅτι μὲν οὐκ ἔχει ἄνδρα νόμιμον ἐγίνωσκεν, ὡς πάντα εἰδώς εξούλετο δὲ ταύτην εἰπεῖν ὅτι οὐκ ἔχει ἄνδρα, ἵνα λοιπόν, προφάσεως δραξάμενος, προφητεύσῃ τὰ κατ' αὐτὴν Varia lectiones et nola. Prepositiones εἰς et διὰ suis locis motas arbitror. Διὰ certe his locum vis habere potest, Forte Hentenius invenit: Αναβλύζοντος εἰς ζωήν αἰώνιον διὰ τὸ παρέχειν. (gg) Loqui perseveral. Humaniter colloquitur et permanet.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. IV. και διορθώσηται ταύτην. Θέλει γὰρ τῶν προῤῥήσεων corrigeret. Vuit enim vaticinarum ac miraculorum: καὶ τῶν θαυμάτων τὰς ἀφορμάς παρ' αὐτῶν λαμβάν νειν τῶν προσιόντων, ὥστε καὶ τὴν τοῦ κενοδοξεί ν ὑπόνοιαν διαφεύγειν, καὶ οἰκειοῦσθαι μᾶλλον αὐτού. Τὸ μὲν γὰρ εἰπεῖν προηγουμένως ὅτι Πολύγαμο; γέγονας, καὶ νῦν ἔχεις ἄνδρα παράνομον, ἄκα:- μου ἐδόκει καὶ περιττόν· τὸ δὲ παρ᾽ αὐτῆς λαβόντα τὴν αἰτίαν σφόδρα εὔκαιρον καὶ ἀκόλουθον. Απεκρίθη – ἄνδρα. Ο ομένη πρὸς ἄνθρωπον ἁπλῶς διαλέγεσθαι, ἐπεχείρησε λαθεῖν, κρύπτουσα τὸ αἰσχρὸν τοῦ πράγματος. Λέγει – είρηκας. Αψάμενος ἀφορμῆς, ὡς εἴρη ται, προφητεύει καὶ διελέγχει ταύτην, ἀκριβῶς ἄγαν τού; τε φανερούς και νομίμους ἄνδρας αὐτῆς ἀριθμῶν, καὶ τὸν νῦν λαθραῖον καὶ παράνομον ἀποκαλύπτων. Πέντε μὲν γὰρ ἄνδρας ἔσχε φανερῶς κατὰ διαδοχήν· τοῦτο γὰρ ἀκώλυτον ἦν· τοῦ πέμπτου δὲ τελευτήσαντος, οὐκ ἔτι λοιπὸν οὐδεὶς αὐτὴν φανερῶς εἰς γυναῖκα λαβεῖν ἐθέλησεν. Αὕτη δὲ μὴ φέρουσα τὴν ἐπιθυμίαν, λαθραῖον εἶχε τὸν αὐτῇ συγγι νόμενον. Οι πέντε μὲν οὖν ἄνδρες αὐτῆς ἦσαν, διὰ τὸ φανερόν· ὁ δὲ τότε μιγνύμενος οὐκ ἦν ἀνὴρ αὐτῆς, διὰ τὸ λαθραίον. [Τοῦ ἁγίου Μαξίμου· Ή Σαμαρείτις ὑπεδήτου τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν λαβοῦσαν πέντε νόμους, ὡς ἄνδρας, τόν τε ἐν τῷ παραδείσῳ δοθέντα τῷ 'Αδάμ, καὶ τὸν ἐκτὸς τοῦ παραδείσου τῷ αὐτῷ πάλιν δοθέντα, καὶ τὸν τοῦ Νῶς κατὰ τὸν κατα κλυσμὸν, καὶ τὸν τῷ ᾽Αβραὰμ περὶ τῆς περιτομής, occasiones ab his quæ contingunt, accipere, ut et vanæ gloriæ suspicionem devitet, et eos sibi familiariores reddat. Siquidem alio modo dicere: Fre quenter nupta fuisti, et nunc viro juncta es illegitimo, intempestivum videbatur atque superfluum: accepta vero ab ea causa, tempestivum erat atque consequens. Vers. 17. Respondit virum. Putans simpliciter cum homine loqui, occultata rei turpitudine, fallere cum conabatur. Vers. 17. Respondit - Vers. 18. dixisti. Acceta, ut dictum est, occasione prophetat, eamque arguit, adamussim onino manifestos ac legitimos ejus viros enumerans, et cuin, qui nunc occultus erat ac illegitimus manifestans. Nam quinque viros palam et successive habuerat, siquidem hoc permissum erat: quinto autem mortuo, nullus eam manifeste in uxorem accipere voluit: ipsa vero non ferens concupiscentiam, sibi occulte conjunctum habebat. Quinque ergo viri fuerant ípsius, quia manifeste conjuncti: is autem, cui nunc commiscebatur, suus non erat, eo quod occultus esset. †† Sancti Maximi: Mulier Samaritana significabat naturain humanam, quæ quinque leges acceperat, tanquam viros, nimirum legem Adamo datam in paradiso et extra paradisum eidem rursus datam, catam Noe tempore diluvii, Abrabamo de circumci. sione et rursus eidem datam de Isaaco sacrificando: habebat autem tunc Mosaicam. Sed hæc lex non crat maritus ejus, vel quod non tota diligebatur et servabatur, vel, quod non ad omne tempus, sed tantum usque ad adventum Servatoris data erat Judaicæ naturæ humanæ. Exinde vero non erat vir ejus, cum alia cam sibi junxisset, lex nimirum evangelica. Puteus igitur Jacobi, est sacra Scriptura: aqua vero ejus, hujus cognitio: profunditas autem, profunditas sententiarum: haustrum vero, cruditio verbi divini quæ fit per litteras, quam Dominus non habuit, cum ipse Verbum sit ac vera Sapientia, cumque discipulis suis non per litteras dederit eruditionem, sed per gratiam spiritualem. καὶ τὸν τῷ αὐτῷ πάλιν περὶ τῆς κατὰ τὸν Ἰσαὰκ γ sed hæ quinque preterierant et quasi mortuæ erant: θυσίας· ἀλλ᾽ οὗτοι μὲν οἱ πέντε παρῆλθον καὶ οἷον ἀποτεθνήκεσαν· εἶχε δὲ τότε τὸν Μωσαϊκόν. Οὐκ ἦν δὲ οὗτο; ἀνὴρ αὐτῆς, ἢ ὅτι οὐ καθ' ὁλό κληρον ἐστέργετό τε καὶ ἐφυλάσσετο, ἢ ὅτι οὐ διὰ παντής, ἀλλὰ μέχρι τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας, ἐδόθη τῇ κατὰ τοὺς Ἰουδαίους φύσει τῶν ἀνθρώπων. Ἔκτοτε δὲ οὐκ ἦν ἀνὴρ αὐτῆς, ἄλλου ταύτην άρμο ζομένου ἑαυτῷ, λέγω δή, τοῦ εὐαγγελικοῦ νόμου, Φρέαρ μὲν οὖν τοῦ Ἰακὼς ἡ θεία ἐστὶ Γραφή ύδωρ δὲ τούτοι, ἡ ταύτης γνῶσις· βάθος δὲ τὸ βάθος τῶν νοημάτων· ἀντλημα δὲ ἡ διὰ τῶν γραμμάτων μάθη σις τοῦ θείου λόγου ἣν οὐκ εἶχεν ὁ Κύριος, ὡς αὐτὸ τοῦτο λόγο; καὶ αὐτοσοφία, καὶ οὐ τὴν διὰ γραμμάτ των μάθησιν διδοὺς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν δια πνευματικῆς χάριτος.] Λέγει – σύ. Οὐκ ἐδυσχέρανεν ἐλεγχθεῖσα προδήλως, οὐδὲ ὕβριν ἡγήσατο τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ ἐκπλαγεῖσα τὴν ἀκριβεστάτην πρόγνωσιν αὐτοῦ, κατενόησεν ὅτι ὄντως προφήτης ἐστίν. Θεωρώ γάρ, φη σὶν, ἤτοι Συνίημι. Εἶτα οὐδὲν βιωτικὴν αὐτὸν ἐρωτα, ἀλλὰ περὶ δογμάτων εὐθύς. Φησί γάρο Οι πατέρες - προσκυνεῖν. Πατέρας εἶπε τον Vers. 19. Dicit tu. Non indigne tulit, quod manifeste argueretur, neque pro injuria duxit increpationem, sed admirata perfectam ejus cognitionem, vere prophetam eum esse deprehendit· Video, inquit sive, Intelligo. Et exinde nihil mutay • danuin aut temporale eum interrogat, sed statim de dogmatibus. Ait enim: Vers. 20. Patres adorare. Patres dixit AbraVaria lectiones et nota. Hæc uterque codex exhibet in margine. Ten:enius prorsus non agnoscit. Etiam hic từ scribendum. PATROL. GR. CXXIX. Pro ἀπετεθνήκεισαν. In Latino hæc valde claudicant, cum lez sit feminizum.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. IV. και διορθώσηται ταύτην. Θέλει γὰρ τῶν προῤῥήσεων corrigeret. Vuit enim vaticinarum ac miraculorum: καὶ τῶν θαυμάτων τὰς ἀφορμάς παρ' αὐτῶν λαμβάν νειν τῶν προσιόντων, ὥστε καὶ τὴν τοῦ κενοδοξεί ν ὑπόνοιαν διαφεύγειν, καὶ οἰκειοῦσθαι μᾶλλον αὐτού. Τὸ μὲν γὰρ εἰπεῖν προηγουμένως ὅτι Πολύγαμο; γέγονας, καὶ νῦν ἔχεις ἄνδρα παράνομον, ἄκα:- μου ἐδόκει καὶ περιττόν· τὸ δὲ παρ᾽ αὐτῆς λαβόντα τὴν αἰτίαν σφόδρα εὔκαιρον καὶ ἀκόλουθον. Απεκρίθη – ἄνδρα. Ο ομένη πρὸς ἄνθρωπον ἁπλῶς διαλέγεσθαι, ἐπεχείρησε λαθεῖν, κρύπτουσα τὸ αἰσχρὸν τοῦ πράγματος. Λέγει – είρηκας. Αψάμενος ἀφορμῆς, ὡς εἴρη ται, προφητεύει καὶ διελέγχει ταύτην, ἀκριβῶς ἄγαν τού; τε φανερούς και νομίμους ἄνδρας αὐτῆς ἀριθμῶν, καὶ τὸν νῦν λαθραῖον καὶ παράνομον ἀποκαλύπτων. Πέντε μὲν γὰρ ἄνδρας ἔσχε φανερῶς κατὰ διαδοχήν· τοῦτο γὰρ ἀκώλυτον ἦν· τοῦ πέμπτου δὲ τελευτήσαντος, οὐκ ἔτι λοιπὸν οὐδεὶς αὐτὴν φανερῶς εἰς γυναῖκα λαβεῖν ἐθέλησεν. Αὕτη δὲ μὴ φέρουσα τὴν ἐπιθυμίαν, λαθραῖον εἶχε τὸν αὐτῇ συγγι νόμενον. Οι πέντε μὲν οὖν ἄνδρες αὐτῆς ἦσαν, διὰ τὸ φανερόν· ὁ δὲ τότε μιγνύμενος οὐκ ἦν ἀνὴρ αὐτῆς, διὰ τὸ λαθραίον. [Τοῦ ἁγίου Μαξίμου· Ή Σαμαρείτις ὑπεδήτου τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν λαβοῦσαν πέντε νόμους, ὡς ἄνδρας, τόν τε ἐν τῷ παραδείσῳ δοθέντα τῷ 'Αδάμ, καὶ τὸν ἐκτὸς τοῦ παραδείσου τῷ αὐτῷ πάλιν δοθέντα, καὶ τὸν τοῦ Νῶς κατὰ τὸν κατα κλυσμὸν, καὶ τὸν τῷ ᾽Αβραὰμ περὶ τῆς περιτομής, occasiones ab his quæ contingunt, accipere, ut et vanæ gloriæ suspicionem devitet, et eos sibi familiariores reddat. Siquidem alio modo dicere: Fre quenter nupta fuisti, et nunc viro juncta es illegitimo, intempestivum videbatur atque superfluum: accepta vero ab ea causa, tempestivum erat atque consequens. Vers. 17. Respondit virum. Putans simpliciter cum homine loqui, occultata rei turpitudine, fallere cum conabatur. Vers. 17. Respondit - Vers. 18. dixisti. Acceta, ut dictum est, occasione prophetat, eamque arguit, adamussim onino manifestos ac legitimos ejus viros enumerans, et cuin, qui nunc occultus erat ac illegitimus manifestans. Nam quinque viros palam et successive habuerat, siquidem hoc permissum erat: quinto autem mortuo, nullus eam manifeste in uxorem accipere voluit: ipsa vero non ferens concupiscentiam, sibi occulte conjunctum habebat. Quinque ergo viri fuerant ípsius, quia manifeste conjuncti: is autem, cui nunc commiscebatur, suus non erat, eo quod occultus esset. †† Sancti Maximi: Mulier Samaritana significabat naturain humanam, quæ quinque leges acceperat, tanquam viros, nimirum legem Adamo datam in paradiso et extra paradisum eidem rursus datam, catam Noe tempore diluvii, Abrabamo de circumci. sione et rursus eidem datam de Isaaco sacrificando: habebat autem tunc Mosaicam. Sed hæc lex non crat maritus ejus, vel quod non tota diligebatur et servabatur, vel, quod non ad omne tempus, sed tantum usque ad adventum Servatoris data erat Judaicæ naturæ humanæ. Exinde vero non erat vir ejus, cum alia cam sibi junxisset, lex nimirum evangelica. Puteus igitur Jacobi, est sacra Scriptura: aqua vero ejus, hujus cognitio: profunditas autem, profunditas sententiarum: haustrum vero, cruditio verbi divini quæ fit per litteras, quam Dominus non habuit, cum ipse Verbum sit ac vera Sapientia, cumque discipulis suis non per litteras dederit eruditionem, sed per gratiam spiritualem. καὶ τὸν τῷ αὐτῷ πάλιν περὶ τῆς κατὰ τὸν Ἰσαὰκ γ sed hæ quinque preterierant et quasi mortuæ erant: θυσίας· ἀλλ᾽ οὗτοι μὲν οἱ πέντε παρῆλθον καὶ οἷον ἀποτεθνήκεσαν· εἶχε δὲ τότε τὸν Μωσαϊκόν. Οὐκ ἦν δὲ οὗτο; ἀνὴρ αὐτῆς, ἢ ὅτι οὐ καθ' ὁλό κληρον ἐστέργετό τε καὶ ἐφυλάσσετο, ἢ ὅτι οὐ διὰ παντής, ἀλλὰ μέχρι τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας, ἐδόθη τῇ κατὰ τοὺς Ἰουδαίους φύσει τῶν ἀνθρώπων. Ἔκτοτε δὲ οὐκ ἦν ἀνὴρ αὐτῆς, ἄλλου ταύτην άρμο ζομένου ἑαυτῷ, λέγω δή, τοῦ εὐαγγελικοῦ νόμου, Φρέαρ μὲν οὖν τοῦ Ἰακὼς ἡ θεία ἐστὶ Γραφή ύδωρ δὲ τούτοι, ἡ ταύτης γνῶσις· βάθος δὲ τὸ βάθος τῶν νοημάτων· ἀντλημα δὲ ἡ διὰ τῶν γραμμάτων μάθη σις τοῦ θείου λόγου ἣν οὐκ εἶχεν ὁ Κύριος, ὡς αὐτὸ τοῦτο λόγο; καὶ αὐτοσοφία, καὶ οὐ τὴν διὰ γραμμάτ των μάθησιν διδοὺς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν δια πνευματικῆς χάριτος.] Λέγει – σύ. Οὐκ ἐδυσχέρανεν ἐλεγχθεῖσα προδήλως, οὐδὲ ὕβριν ἡγήσατο τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ ἐκπλαγεῖσα τὴν ἀκριβεστάτην πρόγνωσιν αὐτοῦ, κατενόησεν ὅτι ὄντως προφήτης ἐστίν. Θεωρώ γάρ, φη σὶν, ἤτοι Συνίημι. Εἶτα οὐδὲν βιωτικὴν αὐτὸν ἐρωτα, ἀλλὰ περὶ δογμάτων εὐθύς. Φησί γάρο Οι πατέρες - προσκυνεῖν. Πατέρας εἶπε τον Vers. 19. Dicit tu. Non indigne tulit, quod manifeste argueretur, neque pro injuria duxit increpationem, sed admirata perfectam ejus cognitionem, vere prophetam eum esse deprehendit· Video, inquit sive, Intelligo. Et exinde nihil mutay • danuin aut temporale eum interrogat, sed statim de dogmatibus. Ait enim: Vers. 20. Patres adorare. Patres dixit AbraVaria lectiones et nota. Hæc uterque codex exhibet in margine. Ten:enius prorsus non agnoscit. Etiam hic từ scribendum. PATROL. GR. CXXIX. Pro ἀπετεθνήκεισαν. In Latino hæc valde claudicant, cum lez sit feminizum.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. IV. και διορθώσηται ταύτην. Θέλει γὰρ τῶν προῤῥήσεων corrigeret. Vuit enim vaticinarum ac miraculorum: καὶ τῶν θαυμάτων τὰς ἀφορμάς παρ' αὐτῶν λαμβάν νειν τῶν προσιόντων, ὥστε καὶ τὴν τοῦ κενοδοξεί ν ὑπόνοιαν διαφεύγειν, καὶ οἰκειοῦσθαι μᾶλλον αὐτού. Τὸ μὲν γὰρ εἰπεῖν προηγουμένως ὅτι Πολύγαμο; γέγονας, καὶ νῦν ἔχεις ἄνδρα παράνομον, ἄκα:- μου ἐδόκει καὶ περιττόν· τὸ δὲ παρ᾽ αὐτῆς λαβόντα τὴν αἰτίαν σφόδρα εὔκαιρον καὶ ἀκόλουθον. Απεκρίθη – ἄνδρα. Ο ομένη πρὸς ἄνθρωπον ἁπλῶς διαλέγεσθαι, ἐπεχείρησε λαθεῖν, κρύπτουσα τὸ αἰσχρὸν τοῦ πράγματος. Λέγει – είρηκας. Αψάμενος ἀφορμῆς, ὡς εἴρη ται, προφητεύει καὶ διελέγχει ταύτην, ἀκριβῶς ἄγαν τού; τε φανερούς και νομίμους ἄνδρας αὐτῆς ἀριθμῶν, καὶ τὸν νῦν λαθραῖον καὶ παράνομον ἀποκαλύπτων. Πέντε μὲν γὰρ ἄνδρας ἔσχε φανερῶς κατὰ διαδοχήν· τοῦτο γὰρ ἀκώλυτον ἦν· τοῦ πέμπτου δὲ τελευτήσαντος, οὐκ ἔτι λοιπὸν οὐδεὶς αὐτὴν φανερῶς εἰς γυναῖκα λαβεῖν ἐθέλησεν. Αὕτη δὲ μὴ φέρουσα τὴν ἐπιθυμίαν, λαθραῖον εἶχε τὸν αὐτῇ συγγι νόμενον. Οι πέντε μὲν οὖν ἄνδρες αὐτῆς ἦσαν, διὰ τὸ φανερόν· ὁ δὲ τότε μιγνύμενος οὐκ ἦν ἀνὴρ αὐτῆς, διὰ τὸ λαθραίον. [Τοῦ ἁγίου Μαξίμου· Ή Σαμαρείτις ὑπεδήτου τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν λαβοῦσαν πέντε νόμους, ὡς ἄνδρας, τόν τε ἐν τῷ παραδείσῳ δοθέντα τῷ 'Αδάμ, καὶ τὸν ἐκτὸς τοῦ παραδείσου τῷ αὐτῷ πάλιν δοθέντα, καὶ τὸν τοῦ Νῶς κατὰ τὸν κατα κλυσμὸν, καὶ τὸν τῷ ᾽Αβραὰμ περὶ τῆς περιτομής, occasiones ab his quæ contingunt, accipere, ut et vanæ gloriæ suspicionem devitet, et eos sibi familiariores reddat. Siquidem alio modo dicere: Fre quenter nupta fuisti, et nunc viro juncta es illegitimo, intempestivum videbatur atque superfluum: accepta vero ab ea causa, tempestivum erat atque consequens. Vers. 17. Respondit virum. Putans simpliciter cum homine loqui, occultata rei turpitudine, fallere cum conabatur. Vers. 17. Respondit - Vers. 18. dixisti. Acceta, ut dictum est, occasione prophetat, eamque arguit, adamussim onino manifestos ac legitimos ejus viros enumerans, et cuin, qui nunc occultus erat ac illegitimus manifestans. Nam quinque viros palam et successive habuerat, siquidem hoc permissum erat: quinto autem mortuo, nullus eam manifeste in uxorem accipere voluit: ipsa vero non ferens concupiscentiam, sibi occulte conjunctum habebat. Quinque ergo viri fuerant ípsius, quia manifeste conjuncti: is autem, cui nunc commiscebatur, suus non erat, eo quod occultus esset. †† Sancti Maximi: Mulier Samaritana significabat naturain humanam, quæ quinque leges acceperat, tanquam viros, nimirum legem Adamo datam in paradiso et extra paradisum eidem rursus datam, catam Noe tempore diluvii, Abrabamo de circumci. sione et rursus eidem datam de Isaaco sacrificando: habebat autem tunc Mosaicam. Sed hæc lex non crat maritus ejus, vel quod non tota diligebatur et servabatur, vel, quod non ad omne tempus, sed tantum usque ad adventum Servatoris data erat Judaicæ naturæ humanæ. Exinde vero non erat vir ejus, cum alia cam sibi junxisset, lex nimirum evangelica. Puteus igitur Jacobi, est sacra Scriptura: aqua vero ejus, hujus cognitio: profunditas autem, profunditas sententiarum: haustrum vero, cruditio verbi divini quæ fit per litteras, quam Dominus non habuit, cum ipse Verbum sit ac vera Sapientia, cumque discipulis suis non per litteras dederit eruditionem, sed per gratiam spiritualem. καὶ τὸν τῷ αὐτῷ πάλιν περὶ τῆς κατὰ τὸν Ἰσαὰκ γ sed hæ quinque preterierant et quasi mortuæ erant: θυσίας· ἀλλ᾽ οὗτοι μὲν οἱ πέντε παρῆλθον καὶ οἷον ἀποτεθνήκεσαν· εἶχε δὲ τότε τὸν Μωσαϊκόν. Οὐκ ἦν δὲ οὗτο; ἀνὴρ αὐτῆς, ἢ ὅτι οὐ καθ' ὁλό κληρον ἐστέργετό τε καὶ ἐφυλάσσετο, ἢ ὅτι οὐ διὰ παντής, ἀλλὰ μέχρι τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας, ἐδόθη τῇ κατὰ τοὺς Ἰουδαίους φύσει τῶν ἀνθρώπων. Ἔκτοτε δὲ οὐκ ἦν ἀνὴρ αὐτῆς, ἄλλου ταύτην άρμο ζομένου ἑαυτῷ, λέγω δή, τοῦ εὐαγγελικοῦ νόμου, Φρέαρ μὲν οὖν τοῦ Ἰακὼς ἡ θεία ἐστὶ Γραφή ύδωρ δὲ τούτοι, ἡ ταύτης γνῶσις· βάθος δὲ τὸ βάθος τῶν νοημάτων· ἀντλημα δὲ ἡ διὰ τῶν γραμμάτων μάθη σις τοῦ θείου λόγου ἣν οὐκ εἶχεν ὁ Κύριος, ὡς αὐτὸ τοῦτο λόγο; καὶ αὐτοσοφία, καὶ οὐ τὴν διὰ γραμμάτ των μάθησιν διδοὺς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν δια πνευματικῆς χάριτος.] Λέγει – σύ. Οὐκ ἐδυσχέρανεν ἐλεγχθεῖσα προδήλως, οὐδὲ ὕβριν ἡγήσατο τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ ἐκπλαγεῖσα τὴν ἀκριβεστάτην πρόγνωσιν αὐτοῦ, κατενόησεν ὅτι ὄντως προφήτης ἐστίν. Θεωρώ γάρ, φη σὶν, ἤτοι Συνίημι. Εἶτα οὐδὲν βιωτικὴν αὐτὸν ἐρωτα, ἀλλὰ περὶ δογμάτων εὐθύς. Φησί γάρο Οι πατέρες - προσκυνεῖν. Πατέρας εἶπε τον Vers. 19. Dicit tu. Non indigne tulit, quod manifeste argueretur, neque pro injuria duxit increpationem, sed admirata perfectam ejus cognitionem, vere prophetam eum esse deprehendit· Video, inquit sive, Intelligo. Et exinde nihil mutay • danuin aut temporale eum interrogat, sed statim de dogmatibus. Ait enim: Vers. 20. Patres adorare. Patres dixit AbraVaria lectiones et nota. Hæc uterque codex exhibet in margine. Ten:enius prorsus non agnoscit. Etiam hic từ scribendum. PATROL. GR. CXXIX. Pro ἀπετεθνήκεισαν. In Latino hæc valde claudicant, cum lez sit feminizum.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. IV. και διορθώσηται ταύτην. Θέλει γὰρ τῶν προῤῥήσεων corrigeret. Vuit enim vaticinarum ac miraculorum: καὶ τῶν θαυμάτων τὰς ἀφορμάς παρ' αὐτῶν λαμβάν νειν τῶν προσιόντων, ὥστε καὶ τὴν τοῦ κενοδοξεί ν ὑπόνοιαν διαφεύγειν, καὶ οἰκειοῦσθαι μᾶλλον αὐτού. Τὸ μὲν γὰρ εἰπεῖν προηγουμένως ὅτι Πολύγαμο; γέγονας, καὶ νῦν ἔχεις ἄνδρα παράνομον, ἄκα:- μου ἐδόκει καὶ περιττόν· τὸ δὲ παρ᾽ αὐτῆς λαβόντα τὴν αἰτίαν σφόδρα εὔκαιρον καὶ ἀκόλουθον. Απεκρίθη – ἄνδρα. Ο ομένη πρὸς ἄνθρωπον ἁπλῶς διαλέγεσθαι, ἐπεχείρησε λαθεῖν, κρύπτουσα τὸ αἰσχρὸν τοῦ πράγματος. Λέγει – είρηκας. Αψάμενος ἀφορμῆς, ὡς εἴρη ται, προφητεύει καὶ διελέγχει ταύτην, ἀκριβῶς ἄγαν τού; τε φανερούς και νομίμους ἄνδρας αὐτῆς ἀριθμῶν, καὶ τὸν νῦν λαθραῖον καὶ παράνομον ἀποκαλύπτων. Πέντε μὲν γὰρ ἄνδρας ἔσχε φανερῶς κατὰ διαδοχήν· τοῦτο γὰρ ἀκώλυτον ἦν· τοῦ πέμπτου δὲ τελευτήσαντος, οὐκ ἔτι λοιπὸν οὐδεὶς αὐτὴν φανερῶς εἰς γυναῖκα λαβεῖν ἐθέλησεν. Αὕτη δὲ μὴ φέρουσα τὴν ἐπιθυμίαν, λαθραῖον εἶχε τὸν αὐτῇ συγγι νόμενον. Οι πέντε μὲν οὖν ἄνδρες αὐτῆς ἦσαν, διὰ τὸ φανερόν· ὁ δὲ τότε μιγνύμενος οὐκ ἦν ἀνὴρ αὐτῆς, διὰ τὸ λαθραίον. [Τοῦ ἁγίου Μαξίμου· Ή Σαμαρείτις ὑπεδήτου τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν λαβοῦσαν πέντε νόμους, ὡς ἄνδρας, τόν τε ἐν τῷ παραδείσῳ δοθέντα τῷ 'Αδάμ, καὶ τὸν ἐκτὸς τοῦ παραδείσου τῷ αὐτῷ πάλιν δοθέντα, καὶ τὸν τοῦ Νῶς κατὰ τὸν κατα κλυσμὸν, καὶ τὸν τῷ ᾽Αβραὰμ περὶ τῆς περιτομής, occasiones ab his quæ contingunt, accipere, ut et vanæ gloriæ suspicionem devitet, et eos sibi familiariores reddat. Siquidem alio modo dicere: Fre quenter nupta fuisti, et nunc viro juncta es illegitimo, intempestivum videbatur atque superfluum: accepta vero ab ea causa, tempestivum erat atque consequens. Vers. 17. Respondit virum. Putans simpliciter cum homine loqui, occultata rei turpitudine, fallere cum conabatur. Vers. 17. Respondit - Vers. 18. dixisti. Acceta, ut dictum est, occasione prophetat, eamque arguit, adamussim onino manifestos ac legitimos ejus viros enumerans, et cuin, qui nunc occultus erat ac illegitimus manifestans. Nam quinque viros palam et successive habuerat, siquidem hoc permissum erat: quinto autem mortuo, nullus eam manifeste in uxorem accipere voluit: ipsa vero non ferens concupiscentiam, sibi occulte conjunctum habebat. Quinque ergo viri fuerant ípsius, quia manifeste conjuncti: is autem, cui nunc commiscebatur, suus non erat, eo quod occultus esset. †† Sancti Maximi: Mulier Samaritana significabat naturain humanam, quæ quinque leges acceperat, tanquam viros, nimirum legem Adamo datam in paradiso et extra paradisum eidem rursus datam, catam Noe tempore diluvii, Abrabamo de circumci. sione et rursus eidem datam de Isaaco sacrificando: habebat autem tunc Mosaicam. Sed hæc lex non crat maritus ejus, vel quod non tota diligebatur et servabatur, vel, quod non ad omne tempus, sed tantum usque ad adventum Servatoris data erat Judaicæ naturæ humanæ. Exinde vero non erat vir ejus, cum alia cam sibi junxisset, lex nimirum evangelica. Puteus igitur Jacobi, est sacra Scriptura: aqua vero ejus, hujus cognitio: profunditas autem, profunditas sententiarum: haustrum vero, cruditio verbi divini quæ fit per litteras, quam Dominus non habuit, cum ipse Verbum sit ac vera Sapientia, cumque discipulis suis non per litteras dederit eruditionem, sed per gratiam spiritualem. καὶ τὸν τῷ αὐτῷ πάλιν περὶ τῆς κατὰ τὸν Ἰσαὰκ γ sed hæ quinque preterierant et quasi mortuæ erant: θυσίας· ἀλλ᾽ οὗτοι μὲν οἱ πέντε παρῆλθον καὶ οἷον ἀποτεθνήκεσαν· εἶχε δὲ τότε τὸν Μωσαϊκόν. Οὐκ ἦν δὲ οὗτο; ἀνὴρ αὐτῆς, ἢ ὅτι οὐ καθ' ὁλό κληρον ἐστέργετό τε καὶ ἐφυλάσσετο, ἢ ὅτι οὐ διὰ παντής, ἀλλὰ μέχρι τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας, ἐδόθη τῇ κατὰ τοὺς Ἰουδαίους φύσει τῶν ἀνθρώπων. Ἔκτοτε δὲ οὐκ ἦν ἀνὴρ αὐτῆς, ἄλλου ταύτην άρμο ζομένου ἑαυτῷ, λέγω δή, τοῦ εὐαγγελικοῦ νόμου, Φρέαρ μὲν οὖν τοῦ Ἰακὼς ἡ θεία ἐστὶ Γραφή ύδωρ δὲ τούτοι, ἡ ταύτης γνῶσις· βάθος δὲ τὸ βάθος τῶν νοημάτων· ἀντλημα δὲ ἡ διὰ τῶν γραμμάτων μάθη σις τοῦ θείου λόγου ἣν οὐκ εἶχεν ὁ Κύριος, ὡς αὐτὸ τοῦτο λόγο; καὶ αὐτοσοφία, καὶ οὐ τὴν διὰ γραμμάτ των μάθησιν διδοὺς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν δια πνευματικῆς χάριτος.] Λέγει – σύ. Οὐκ ἐδυσχέρανεν ἐλεγχθεῖσα προδήλως, οὐδὲ ὕβριν ἡγήσατο τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ ἐκπλαγεῖσα τὴν ἀκριβεστάτην πρόγνωσιν αὐτοῦ, κατενόησεν ὅτι ὄντως προφήτης ἐστίν. Θεωρώ γάρ, φη σὶν, ἤτοι Συνίημι. Εἶτα οὐδὲν βιωτικὴν αὐτὸν ἐρωτα, ἀλλὰ περὶ δογμάτων εὐθύς. Φησί γάρο Οι πατέρες - προσκυνεῖν. Πατέρας εἶπε τον Vers. 19. Dicit tu. Non indigne tulit, quod manifeste argueretur, neque pro injuria duxit increpationem, sed admirata perfectam ejus cognitionem, vere prophetam eum esse deprehendit· Video, inquit sive, Intelligo. Et exinde nihil mutay • danuin aut temporale eum interrogat, sed statim de dogmatibus. Ait enim: Vers. 20. Patres adorare. Patres dixit AbraVaria lectiones et nota. Hæc uterque codex exhibet in margine. Ten:enius prorsus non agnoscit. Etiam hic từ scribendum. PATROL. GR. CXXIX. Pro ἀπετεθνήκεισαν. In Latino hæc valde claudicant, cum lez sit feminizum.

ham et Isaac. Vetus siquidem historia tradit Αβραὰμ καὶ τὸν Ἰσαάκ. Καὶ γὰρ ἐν ἐκείνῳ τῷ Abraham in illo monte obtulisse Isaac Deo in holocaustum. Aut patres dixit Jacob el filios ejus. Nam Jacob ibi constituit altare et adoravit Deum. Mulier itaque quæstionem proposuit, putans Samaritanorum dugina· melius esse quam Judæorum, et honoratiorem locum esse montis illius, quam tlierosolyma. Christus vero primum elevat utriusque loci dignitatem, eo quod brevi futurum esset, ut cultus divinus in utroque cessaret; deinde Judæos præponit, et postmodum divini cultus dogma inanifestat. Vers. 21. Ait patrem. + + Sophonie: Εt adorabunt eum quilibet ex loco suo “. Ex hoc prædicit dissolutionem Samaritici simul et Judaici cultus, quam passi sunt, exterminati post Christi passionem a Romanis. Per horam vero intellige tempus. Vers. 22. Vos scimus. Quanquam enim cumdem Deum colebant Samaritani et Judæi, tamen Samaritani ignorabant, quod omnium gentium esset Dominus opinabantur siquidem, quod solis Samaritanis atque Jud.eis donaretur. Judæi vero cognoscebant, quod omnium gentium esset Dominus omnipotens. Ideo dixit ad illam: Vos adoratės quod nescitis, hoc est, cujus potestatem non coguoscitis; et seipsum Judæis counumeravit, dicens: Nos adoramus quod scimus, quia et ex Judæis erat progenitus, et Samaritan.e Judæus videbatur. Deinde ctiam inducit, quod majus est: Vers. 22. Quia - est. Samaritanorum salus ex Judæis est; nam ab illis didicerunt Deum cognoscere, et idola respucre. Aut alio modo: Salus mundi ex Judæis est, cum ab eis Christus sit in. carnatus Vers. 23. Sed veritate. Ubi Judæos Samaritanis praeposuisset, rursum nunc Judais preponit Christianos, ut suspicione careat prælatio, et non appareat Judæis gratificari tanquam Judeus. Ubi autem dixit: Venit tempus, ne putaret, illud differendum, subjunxit: Et nunc est,sive jam imminet, instat. Veros item adoratores dicit eos qui in se credunt, qui de Ecclesia sunt, tanquam vere colentes et non in umbris servientes, sicut Judæi et Samaritani; nam omnis horum servitus umbra erat et figura veritatis. Veri ergo adoratores adorabunt Patrem non in corpore, sed in spiritu, học est, non per corporales victimas, sed per spiritua “Sophon. 11, 11. ὄφει λόγος ἀρχαῖος ἱστορεῖ τὸν ᾿Αβραὰμ ἀνενηνοχέναι τὸν Ἰσαὰκ εἰς θυσίαν τῷ Θεῷ. Η πατέρας εἶπε τὸν Ἰακὼς καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ. Καὶ γὰρ ὁ Ἰακὼς ἔστησεν ἐκεῖ θυσιαστήριον καὶ προσεκύνησε τὸν Θεόν. Ἡ μὲν οὖν γυνὴ προσήγαγε τὴν ἐρώτη σιν, οἰομένη κρείττον εἶναι τὸ δόγμα των Σαμαρει τῶν παρὰ τὸ τῶν Ἰουδαίων, καὶ τὸν τόπον τιμιώ τερον τοῦ ὄρους ἐκείνον παρὰ τὸν τῶν Ἱεροσολύ μων· ὁ δὲ Χριστός πρῶτον μὲν καὶ ἀμφοτέρων τῶν τόπων ἀναιρεῖ τὰ πρεσβεία, διὰ τὸ μέλλειν ὅσον οὔπω παυθῆναι τὰς ἐν ἐκείνοις λατρείας· εἶτα ἀποφαίνει τοὺς Ἰουδαίους συνετωτέρου;· Έπειτα παρανοίγει το δόγμα τῆς εὐσεβείας. Λέγει - πατρί. [Σοφονίου Καὶ προσκυνή σουσιν αὐτῷ ἔκαστος ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ.] Εντεῦθεν προαναφωνεῖ τὴν κατάλυσιν τῆς Σαμα ρειτικῆς ἐμοῦ καὶ Ἰουδαϊκῆς λατρείας, ἣν πεπόν θασιν ἐξολοθρευθέντες ὑπὸ Ῥωμαίων μετὰ τὴν χριστοκτονίαν. Ὥραν δὲ νόει τὸν καιρόν. Ὑμεῖς οἴδαμεν. Εἰ γὰρ καὶ τὸν αὐτὸν Θεὸν ἐσέβοντο Σαμαρείται καὶ Ἰουδαῖοι· ἀλλὰ Σιμαρεῖται μὲν ἡγνόουν ὅτι πάντων τῶν ἐθνῶν Κύριός ἐστι· μόνων γὰρ Σαμαρειτῶν καὶ Ἰουδαίων δεσπόζειν αὐτὸν ὑπελάμβανον· Ἰουδαῖοι δὲ ἐγίνω σκον ὅτι παντοκράτωρ ἐστί. Διὰ τοῦτο πρὸς αὐτὴν εἶπεν ὅτι Ὑμεῖς προσκυνεῖτε ὃ οὐκ οἴδατε, τουτο έστιν, οὗ τὴν ἐξουσίαν οὐκ οἴδατε. Καὶ ἑαυτὸν δὲ συνέταξε τοῖς Ἰουδαίοις· Ἡμεῖς γὰρ, φησί, προσ κυνοῦμεν δ οίδαμεν· διότι καὶ ἐξ Ιουδαίων εβλάστησε, καὶ Ἰουδαῖος τῇ Σαμαρείτιδι έδοξεν. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὸ μεῖζον· 'Οτι — ἐστίν. Η σωτηρία τῶν Σαμαρειτῶν ἐπ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν· ἐξ αὐτῶν γὰρ ἔμαθον εἰδέναι τὸν Θεὸν, καὶ καταγινώσκειν τῶν εἰδώλων. Η καὶ ἑτέρως· '11 σωτηρία τοῦ κόσμου ἐκ τῶν Ἰουδαίων. ἐξ αὐτῶν γὰρ ὁ Χριστὸς ἐνανθρώπησεν. Αλλ' — αλήθεια. Προτιμήσας τῶν Σαμαρειτών τοὺς Ἰουδαίους, νῦν προτιμᾷ πάλιν τῶν Ἰουδαίων τοὺς Χριστιανούς, ἵνα ἀνύποπτος ή προτίμησις γέν νηται καὶ μὴ δόξῃ καταχαρίζεσθαι τοῖς Ἰουδαίους, ὡς Ἰουδαῖος. Εἰπὼν δὲ ὅτι 'Ερχεται ώρας, ἵνα μὴ νομίσῃ βραδύνειν αὐτὴν, προσέθηκεν ὅτι καὶ νῦν ἐστιν, ήγουν ἐνέστηκεν ήδη. ᾿Αληθινοὺς δὲ προσκυνητές λέγει τους πιστεύον τας εἰς αὐτὸν, τοὺς τῆς Ἐκκλησίας ὡς ἀληθῶς στο βοντας, καὶ οὐκ ἐν σκιαῖς λατρεύοντας ὡς Ιουδαίος καὶ Σαμαρείται. Πάσα γὰρ ἡ λατρεία τούτων σκιά ἦν καὶ προτύπωσις τῆς ἀληθείας. Οὗτοι γοῦν οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταί λατρεύουσι τῷ Πατρί οὐκ ἐν σώματι ἀλλ' ἐν πνεύματι, τουτέστιν οὐ διὰ Varia lectiones et nola. Συνετωτέρους abest A. Hoc vocabulo ridetur lentenii etiam codex caruisse. Ergo reddidit prafert, Sensum ergo expressit, non vocabulum αποφαίνει. Προτιμά, προκρίνει nimis recedunt meorum codd. lectione. Hæc uterque in margine. Eadem etiam cod. habet in contextu, post προσκυνήσετε τῷ Π τρί. Et quidem litteris majusculis, quibus reliqua sacri contextus scripta sunt. Est ergo hoc manifestom indicium particulæ ex marg. in textum translatæ. Forte λατρεύσουσιν, ut habet fentenias. In textu eliam esl προσκυνήσουσιν.

ham et Isaac. Vetus siquidem historia tradit Αβραὰμ καὶ τὸν Ἰσαάκ. Καὶ γὰρ ἐν ἐκείνῳ τῷ Abraham in illo monte obtulisse Isaac Deo in holocaustum. Aut patres dixit Jacob el filios ejus. Nam Jacob ibi constituit altare et adoravit Deum. Mulier itaque quæstionem proposuit, putans Samaritanorum dugina· melius esse quam Judæorum, et honoratiorem locum esse montis illius, quam tlierosolyma. Christus vero primum elevat utriusque loci dignitatem, eo quod brevi futurum esset, ut cultus divinus in utroque cessaret; deinde Judæos præponit, et postmodum divini cultus dogma inanifestat. Vers. 21. Ait patrem. + + Sophonie: Εt adorabunt eum quilibet ex loco suo “. Ex hoc prædicit dissolutionem Samaritici simul et Judaici cultus, quam passi sunt, exterminati post Christi passionem a Romanis. Per horam vero intellige tempus. Vers. 22. Vos scimus. Quanquam enim cumdem Deum colebant Samaritani et Judæi, tamen Samaritani ignorabant, quod omnium gentium esset Dominus opinabantur siquidem, quod solis Samaritanis atque Jud.eis donaretur. Judæi vero cognoscebant, quod omnium gentium esset Dominus omnipotens. Ideo dixit ad illam: Vos adoratės quod nescitis, hoc est, cujus potestatem non coguoscitis; et seipsum Judæis counumeravit, dicens: Nos adoramus quod scimus, quia et ex Judæis erat progenitus, et Samaritan.e Judæus videbatur. Deinde ctiam inducit, quod majus est: Vers. 22. Quia - est. Samaritanorum salus ex Judæis est; nam ab illis didicerunt Deum cognoscere, et idola respucre. Aut alio modo: Salus mundi ex Judæis est, cum ab eis Christus sit in. carnatus Vers. 23. Sed veritate. Ubi Judæos Samaritanis praeposuisset, rursum nunc Judais preponit Christianos, ut suspicione careat prælatio, et non appareat Judæis gratificari tanquam Judeus. Ubi autem dixit: Venit tempus, ne putaret, illud differendum, subjunxit: Et nunc est,sive jam imminet, instat. Veros item adoratores dicit eos qui in se credunt, qui de Ecclesia sunt, tanquam vere colentes et non in umbris servientes, sicut Judæi et Samaritani; nam omnis horum servitus umbra erat et figura veritatis. Veri ergo adoratores adorabunt Patrem non in corpore, sed in spiritu, học est, non per corporales victimas, sed per spiritua “Sophon. 11, 11. ὄφει λόγος ἀρχαῖος ἱστορεῖ τὸν ᾿Αβραὰμ ἀνενηνοχέναι τὸν Ἰσαὰκ εἰς θυσίαν τῷ Θεῷ. Η πατέρας εἶπε τὸν Ἰακὼς καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ. Καὶ γὰρ ὁ Ἰακὼς ἔστησεν ἐκεῖ θυσιαστήριον καὶ προσεκύνησε τὸν Θεόν. Ἡ μὲν οὖν γυνὴ προσήγαγε τὴν ἐρώτη σιν, οἰομένη κρείττον εἶναι τὸ δόγμα των Σαμαρει τῶν παρὰ τὸ τῶν Ἰουδαίων, καὶ τὸν τόπον τιμιώ τερον τοῦ ὄρους ἐκείνον παρὰ τὸν τῶν Ἱεροσολύ μων· ὁ δὲ Χριστός πρῶτον μὲν καὶ ἀμφοτέρων τῶν τόπων ἀναιρεῖ τὰ πρεσβεία, διὰ τὸ μέλλειν ὅσον οὔπω παυθῆναι τὰς ἐν ἐκείνοις λατρείας· εἶτα ἀποφαίνει τοὺς Ἰουδαίους συνετωτέρου;· Έπειτα παρανοίγει το δόγμα τῆς εὐσεβείας. Λέγει - πατρί. [Σοφονίου Καὶ προσκυνή σουσιν αὐτῷ ἔκαστος ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ.] Εντεῦθεν προαναφωνεῖ τὴν κατάλυσιν τῆς Σαμα ρειτικῆς ἐμοῦ καὶ Ἰουδαϊκῆς λατρείας, ἣν πεπόν θασιν ἐξολοθρευθέντες ὑπὸ Ῥωμαίων μετὰ τὴν χριστοκτονίαν. Ὥραν δὲ νόει τὸν καιρόν. Ὑμεῖς οἴδαμεν. Εἰ γὰρ καὶ τὸν αὐτὸν Θεὸν ἐσέβοντο Σαμαρείται καὶ Ἰουδαῖοι· ἀλλὰ Σιμαρεῖται μὲν ἡγνόουν ὅτι πάντων τῶν ἐθνῶν Κύριός ἐστι· μόνων γὰρ Σαμαρειτῶν καὶ Ἰουδαίων δεσπόζειν αὐτὸν ὑπελάμβανον· Ἰουδαῖοι δὲ ἐγίνω σκον ὅτι παντοκράτωρ ἐστί. Διὰ τοῦτο πρὸς αὐτὴν εἶπεν ὅτι Ὑμεῖς προσκυνεῖτε ὃ οὐκ οἴδατε, τουτο έστιν, οὗ τὴν ἐξουσίαν οὐκ οἴδατε. Καὶ ἑαυτὸν δὲ συνέταξε τοῖς Ἰουδαίοις· Ἡμεῖς γὰρ, φησί, προσ κυνοῦμεν δ οίδαμεν· διότι καὶ ἐξ Ιουδαίων εβλάστησε, καὶ Ἰουδαῖος τῇ Σαμαρείτιδι έδοξεν. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὸ μεῖζον· 'Οτι — ἐστίν. Η σωτηρία τῶν Σαμαρειτῶν ἐπ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν· ἐξ αὐτῶν γὰρ ἔμαθον εἰδέναι τὸν Θεὸν, καὶ καταγινώσκειν τῶν εἰδώλων. Η καὶ ἑτέρως· '11 σωτηρία τοῦ κόσμου ἐκ τῶν Ἰουδαίων. ἐξ αὐτῶν γὰρ ὁ Χριστὸς ἐνανθρώπησεν. Αλλ' — αλήθεια. Προτιμήσας τῶν Σαμαρειτών τοὺς Ἰουδαίους, νῦν προτιμᾷ πάλιν τῶν Ἰουδαίων τοὺς Χριστιανούς, ἵνα ἀνύποπτος ή προτίμησις γέν νηται καὶ μὴ δόξῃ καταχαρίζεσθαι τοῖς Ἰουδαίους, ὡς Ἰουδαῖος. Εἰπὼν δὲ ὅτι 'Ερχεται ώρας, ἵνα μὴ νομίσῃ βραδύνειν αὐτὴν, προσέθηκεν ὅτι καὶ νῦν ἐστιν, ήγουν ἐνέστηκεν ήδη. ᾿Αληθινοὺς δὲ προσκυνητές λέγει τους πιστεύον τας εἰς αὐτὸν, τοὺς τῆς Ἐκκλησίας ὡς ἀληθῶς στο βοντας, καὶ οὐκ ἐν σκιαῖς λατρεύοντας ὡς Ιουδαίος καὶ Σαμαρείται. Πάσα γὰρ ἡ λατρεία τούτων σκιά ἦν καὶ προτύπωσις τῆς ἀληθείας. Οὗτοι γοῦν οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταί λατρεύουσι τῷ Πατρί οὐκ ἐν σώματι ἀλλ' ἐν πνεύματι, τουτέστιν οὐ διὰ Varia lectiones et nola. Συνετωτέρους abest A. Hoc vocabulo ridetur lentenii etiam codex caruisse. Ergo reddidit prafert, Sensum ergo expressit, non vocabulum αποφαίνει. Προτιμά, προκρίνει nimis recedunt meorum codd. lectione. Hæc uterque in margine. Eadem etiam cod. habet in contextu, post προσκυνήσετε τῷ Π τρί. Et quidem litteris majusculis, quibus reliqua sacri contextus scripta sunt. Est ergo hoc manifestom indicium particulæ ex marg. in textum translatæ. Forte λατρεύσουσιν, ut habet fentenias. In textu eliam esl προσκυνήσουσιν.

ham et Isaac. Vetus siquidem historia tradit Αβραὰμ καὶ τὸν Ἰσαάκ. Καὶ γὰρ ἐν ἐκείνῳ τῷ Abraham in illo monte obtulisse Isaac Deo in holocaustum. Aut patres dixit Jacob el filios ejus. Nam Jacob ibi constituit altare et adoravit Deum. Mulier itaque quæstionem proposuit, putans Samaritanorum dugina· melius esse quam Judæorum, et honoratiorem locum esse montis illius, quam tlierosolyma. Christus vero primum elevat utriusque loci dignitatem, eo quod brevi futurum esset, ut cultus divinus in utroque cessaret; deinde Judæos præponit, et postmodum divini cultus dogma inanifestat. Vers. 21. Ait patrem. + + Sophonie: Εt adorabunt eum quilibet ex loco suo “. Ex hoc prædicit dissolutionem Samaritici simul et Judaici cultus, quam passi sunt, exterminati post Christi passionem a Romanis. Per horam vero intellige tempus. Vers. 22. Vos scimus. Quanquam enim cumdem Deum colebant Samaritani et Judæi, tamen Samaritani ignorabant, quod omnium gentium esset Dominus opinabantur siquidem, quod solis Samaritanis atque Jud.eis donaretur. Judæi vero cognoscebant, quod omnium gentium esset Dominus omnipotens. Ideo dixit ad illam: Vos adoratės quod nescitis, hoc est, cujus potestatem non coguoscitis; et seipsum Judæis counumeravit, dicens: Nos adoramus quod scimus, quia et ex Judæis erat progenitus, et Samaritan.e Judæus videbatur. Deinde ctiam inducit, quod majus est: Vers. 22. Quia - est. Samaritanorum salus ex Judæis est; nam ab illis didicerunt Deum cognoscere, et idola respucre. Aut alio modo: Salus mundi ex Judæis est, cum ab eis Christus sit in. carnatus Vers. 23. Sed veritate. Ubi Judæos Samaritanis praeposuisset, rursum nunc Judais preponit Christianos, ut suspicione careat prælatio, et non appareat Judæis gratificari tanquam Judeus. Ubi autem dixit: Venit tempus, ne putaret, illud differendum, subjunxit: Et nunc est,sive jam imminet, instat. Veros item adoratores dicit eos qui in se credunt, qui de Ecclesia sunt, tanquam vere colentes et non in umbris servientes, sicut Judæi et Samaritani; nam omnis horum servitus umbra erat et figura veritatis. Veri ergo adoratores adorabunt Patrem non in corpore, sed in spiritu, học est, non per corporales victimas, sed per spiritua “Sophon. 11, 11. ὄφει λόγος ἀρχαῖος ἱστορεῖ τὸν ᾿Αβραὰμ ἀνενηνοχέναι τὸν Ἰσαὰκ εἰς θυσίαν τῷ Θεῷ. Η πατέρας εἶπε τὸν Ἰακὼς καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ. Καὶ γὰρ ὁ Ἰακὼς ἔστησεν ἐκεῖ θυσιαστήριον καὶ προσεκύνησε τὸν Θεόν. Ἡ μὲν οὖν γυνὴ προσήγαγε τὴν ἐρώτη σιν, οἰομένη κρείττον εἶναι τὸ δόγμα των Σαμαρει τῶν παρὰ τὸ τῶν Ἰουδαίων, καὶ τὸν τόπον τιμιώ τερον τοῦ ὄρους ἐκείνον παρὰ τὸν τῶν Ἱεροσολύ μων· ὁ δὲ Χριστός πρῶτον μὲν καὶ ἀμφοτέρων τῶν τόπων ἀναιρεῖ τὰ πρεσβεία, διὰ τὸ μέλλειν ὅσον οὔπω παυθῆναι τὰς ἐν ἐκείνοις λατρείας· εἶτα ἀποφαίνει τοὺς Ἰουδαίους συνετωτέρου;· Έπειτα παρανοίγει το δόγμα τῆς εὐσεβείας. Λέγει - πατρί. [Σοφονίου Καὶ προσκυνή σουσιν αὐτῷ ἔκαστος ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ.] Εντεῦθεν προαναφωνεῖ τὴν κατάλυσιν τῆς Σαμα ρειτικῆς ἐμοῦ καὶ Ἰουδαϊκῆς λατρείας, ἣν πεπόν θασιν ἐξολοθρευθέντες ὑπὸ Ῥωμαίων μετὰ τὴν χριστοκτονίαν. Ὥραν δὲ νόει τὸν καιρόν. Ὑμεῖς οἴδαμεν. Εἰ γὰρ καὶ τὸν αὐτὸν Θεὸν ἐσέβοντο Σαμαρείται καὶ Ἰουδαῖοι· ἀλλὰ Σιμαρεῖται μὲν ἡγνόουν ὅτι πάντων τῶν ἐθνῶν Κύριός ἐστι· μόνων γὰρ Σαμαρειτῶν καὶ Ἰουδαίων δεσπόζειν αὐτὸν ὑπελάμβανον· Ἰουδαῖοι δὲ ἐγίνω σκον ὅτι παντοκράτωρ ἐστί. Διὰ τοῦτο πρὸς αὐτὴν εἶπεν ὅτι Ὑμεῖς προσκυνεῖτε ὃ οὐκ οἴδατε, τουτο έστιν, οὗ τὴν ἐξουσίαν οὐκ οἴδατε. Καὶ ἑαυτὸν δὲ συνέταξε τοῖς Ἰουδαίοις· Ἡμεῖς γὰρ, φησί, προσ κυνοῦμεν δ οίδαμεν· διότι καὶ ἐξ Ιουδαίων εβλάστησε, καὶ Ἰουδαῖος τῇ Σαμαρείτιδι έδοξεν. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὸ μεῖζον· 'Οτι — ἐστίν. Η σωτηρία τῶν Σαμαρειτῶν ἐπ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν· ἐξ αὐτῶν γὰρ ἔμαθον εἰδέναι τὸν Θεὸν, καὶ καταγινώσκειν τῶν εἰδώλων. Η καὶ ἑτέρως· '11 σωτηρία τοῦ κόσμου ἐκ τῶν Ἰουδαίων. ἐξ αὐτῶν γὰρ ὁ Χριστὸς ἐνανθρώπησεν. Αλλ' — αλήθεια. Προτιμήσας τῶν Σαμαρειτών τοὺς Ἰουδαίους, νῦν προτιμᾷ πάλιν τῶν Ἰουδαίων τοὺς Χριστιανούς, ἵνα ἀνύποπτος ή προτίμησις γέν νηται καὶ μὴ δόξῃ καταχαρίζεσθαι τοῖς Ἰουδαίους, ὡς Ἰουδαῖος. Εἰπὼν δὲ ὅτι 'Ερχεται ώρας, ἵνα μὴ νομίσῃ βραδύνειν αὐτὴν, προσέθηκεν ὅτι καὶ νῦν ἐστιν, ήγουν ἐνέστηκεν ήδη. ᾿Αληθινοὺς δὲ προσκυνητές λέγει τους πιστεύον τας εἰς αὐτὸν, τοὺς τῆς Ἐκκλησίας ὡς ἀληθῶς στο βοντας, καὶ οὐκ ἐν σκιαῖς λατρεύοντας ὡς Ιουδαίος καὶ Σαμαρείται. Πάσα γὰρ ἡ λατρεία τούτων σκιά ἦν καὶ προτύπωσις τῆς ἀληθείας. Οὗτοι γοῦν οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταί λατρεύουσι τῷ Πατρί οὐκ ἐν σώματι ἀλλ' ἐν πνεύματι, τουτέστιν οὐ διὰ Varia lectiones et nola. Συνετωτέρους abest A. Hoc vocabulo ridetur lentenii etiam codex caruisse. Ergo reddidit prafert, Sensum ergo expressit, non vocabulum αποφαίνει. Προτιμά, προκρίνει nimis recedunt meorum codd. lectione. Hæc uterque in margine. Eadem etiam cod. habet in contextu, post προσκυνήσετε τῷ Π τρί. Et quidem litteris majusculis, quibus reliqua sacri contextus scripta sunt. Est ergo hoc manifestom indicium particulæ ex marg. in textum translatæ. Forte λατρεύσουσιν, ut habet fentenias. In textu eliam esl προσκυνήσουσιν.

ham et Isaac. Vetus siquidem historia tradit Αβραὰμ καὶ τὸν Ἰσαάκ. Καὶ γὰρ ἐν ἐκείνῳ τῷ Abraham in illo monte obtulisse Isaac Deo in holocaustum. Aut patres dixit Jacob el filios ejus. Nam Jacob ibi constituit altare et adoravit Deum. Mulier itaque quæstionem proposuit, putans Samaritanorum dugina· melius esse quam Judæorum, et honoratiorem locum esse montis illius, quam tlierosolyma. Christus vero primum elevat utriusque loci dignitatem, eo quod brevi futurum esset, ut cultus divinus in utroque cessaret; deinde Judæos præponit, et postmodum divini cultus dogma inanifestat. Vers. 21. Ait patrem. + + Sophonie: Εt adorabunt eum quilibet ex loco suo “. Ex hoc prædicit dissolutionem Samaritici simul et Judaici cultus, quam passi sunt, exterminati post Christi passionem a Romanis. Per horam vero intellige tempus. Vers. 22. Vos scimus. Quanquam enim cumdem Deum colebant Samaritani et Judæi, tamen Samaritani ignorabant, quod omnium gentium esset Dominus opinabantur siquidem, quod solis Samaritanis atque Jud.eis donaretur. Judæi vero cognoscebant, quod omnium gentium esset Dominus omnipotens. Ideo dixit ad illam: Vos adoratės quod nescitis, hoc est, cujus potestatem non coguoscitis; et seipsum Judæis counumeravit, dicens: Nos adoramus quod scimus, quia et ex Judæis erat progenitus, et Samaritan.e Judæus videbatur. Deinde ctiam inducit, quod majus est: Vers. 22. Quia - est. Samaritanorum salus ex Judæis est; nam ab illis didicerunt Deum cognoscere, et idola respucre. Aut alio modo: Salus mundi ex Judæis est, cum ab eis Christus sit in. carnatus Vers. 23. Sed veritate. Ubi Judæos Samaritanis praeposuisset, rursum nunc Judais preponit Christianos, ut suspicione careat prælatio, et non appareat Judæis gratificari tanquam Judeus. Ubi autem dixit: Venit tempus, ne putaret, illud differendum, subjunxit: Et nunc est,sive jam imminet, instat. Veros item adoratores dicit eos qui in se credunt, qui de Ecclesia sunt, tanquam vere colentes et non in umbris servientes, sicut Judæi et Samaritani; nam omnis horum servitus umbra erat et figura veritatis. Veri ergo adoratores adorabunt Patrem non in corpore, sed in spiritu, học est, non per corporales victimas, sed per spiritua “Sophon. 11, 11. ὄφει λόγος ἀρχαῖος ἱστορεῖ τὸν ᾿Αβραὰμ ἀνενηνοχέναι τὸν Ἰσαὰκ εἰς θυσίαν τῷ Θεῷ. Η πατέρας εἶπε τὸν Ἰακὼς καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ. Καὶ γὰρ ὁ Ἰακὼς ἔστησεν ἐκεῖ θυσιαστήριον καὶ προσεκύνησε τὸν Θεόν. Ἡ μὲν οὖν γυνὴ προσήγαγε τὴν ἐρώτη σιν, οἰομένη κρείττον εἶναι τὸ δόγμα των Σαμαρει τῶν παρὰ τὸ τῶν Ἰουδαίων, καὶ τὸν τόπον τιμιώ τερον τοῦ ὄρους ἐκείνον παρὰ τὸν τῶν Ἱεροσολύ μων· ὁ δὲ Χριστός πρῶτον μὲν καὶ ἀμφοτέρων τῶν τόπων ἀναιρεῖ τὰ πρεσβεία, διὰ τὸ μέλλειν ὅσον οὔπω παυθῆναι τὰς ἐν ἐκείνοις λατρείας· εἶτα ἀποφαίνει τοὺς Ἰουδαίους συνετωτέρου;· Έπειτα παρανοίγει το δόγμα τῆς εὐσεβείας. Λέγει - πατρί. [Σοφονίου Καὶ προσκυνή σουσιν αὐτῷ ἔκαστος ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ.] Εντεῦθεν προαναφωνεῖ τὴν κατάλυσιν τῆς Σαμα ρειτικῆς ἐμοῦ καὶ Ἰουδαϊκῆς λατρείας, ἣν πεπόν θασιν ἐξολοθρευθέντες ὑπὸ Ῥωμαίων μετὰ τὴν χριστοκτονίαν. Ὥραν δὲ νόει τὸν καιρόν. Ὑμεῖς οἴδαμεν. Εἰ γὰρ καὶ τὸν αὐτὸν Θεὸν ἐσέβοντο Σαμαρείται καὶ Ἰουδαῖοι· ἀλλὰ Σιμαρεῖται μὲν ἡγνόουν ὅτι πάντων τῶν ἐθνῶν Κύριός ἐστι· μόνων γὰρ Σαμαρειτῶν καὶ Ἰουδαίων δεσπόζειν αὐτὸν ὑπελάμβανον· Ἰουδαῖοι δὲ ἐγίνω σκον ὅτι παντοκράτωρ ἐστί. Διὰ τοῦτο πρὸς αὐτὴν εἶπεν ὅτι Ὑμεῖς προσκυνεῖτε ὃ οὐκ οἴδατε, τουτο έστιν, οὗ τὴν ἐξουσίαν οὐκ οἴδατε. Καὶ ἑαυτὸν δὲ συνέταξε τοῖς Ἰουδαίοις· Ἡμεῖς γὰρ, φησί, προσ κυνοῦμεν δ οίδαμεν· διότι καὶ ἐξ Ιουδαίων εβλάστησε, καὶ Ἰουδαῖος τῇ Σαμαρείτιδι έδοξεν. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὸ μεῖζον· 'Οτι — ἐστίν. Η σωτηρία τῶν Σαμαρειτῶν ἐπ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν· ἐξ αὐτῶν γὰρ ἔμαθον εἰδέναι τὸν Θεὸν, καὶ καταγινώσκειν τῶν εἰδώλων. Η καὶ ἑτέρως· '11 σωτηρία τοῦ κόσμου ἐκ τῶν Ἰουδαίων. ἐξ αὐτῶν γὰρ ὁ Χριστὸς ἐνανθρώπησεν. Αλλ' — αλήθεια. Προτιμήσας τῶν Σαμαρειτών τοὺς Ἰουδαίους, νῦν προτιμᾷ πάλιν τῶν Ἰουδαίων τοὺς Χριστιανούς, ἵνα ἀνύποπτος ή προτίμησις γέν νηται καὶ μὴ δόξῃ καταχαρίζεσθαι τοῖς Ἰουδαίους, ὡς Ἰουδαῖος. Εἰπὼν δὲ ὅτι 'Ερχεται ώρας, ἵνα μὴ νομίσῃ βραδύνειν αὐτὴν, προσέθηκεν ὅτι καὶ νῦν ἐστιν, ήγουν ἐνέστηκεν ήδη. ᾿Αληθινοὺς δὲ προσκυνητές λέγει τους πιστεύον τας εἰς αὐτὸν, τοὺς τῆς Ἐκκλησίας ὡς ἀληθῶς στο βοντας, καὶ οὐκ ἐν σκιαῖς λατρεύοντας ὡς Ιουδαίος καὶ Σαμαρείται. Πάσα γὰρ ἡ λατρεία τούτων σκιά ἦν καὶ προτύπωσις τῆς ἀληθείας. Οὗτοι γοῦν οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταί λατρεύουσι τῷ Πατρί οὐκ ἐν σώματι ἀλλ' ἐν πνεύματι, τουτέστιν οὐ διὰ Varia lectiones et nola. Συνετωτέρους abest A. Hoc vocabulo ridetur lentenii etiam codex caruisse. Ergo reddidit prafert, Sensum ergo expressit, non vocabulum αποφαίνει. Προτιμά, προκρίνει nimis recedunt meorum codd. lectione. Hæc uterque in margine. Eadem etiam cod. habet in contextu, post προσκυνήσετε τῷ Π τρί. Et quidem litteris majusculis, quibus reliqua sacri contextus scripta sunt. Est ergo hoc manifestom indicium particulæ ex marg. in textum translatæ. Forte λατρεύσουσιν, ut habet fentenias. In textu eliam esl προσκυνήσουσιν.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. IV. cultum loco circumscribentes, veluti Judai et Samaritani, sed in omni loco dominationis ejus benedicentes Dominum. σωματικῶν θυσιῶν ἀλλὰ διὰ πνευματικῶν, καὶ οὐκ les; nec in umbris et figuris, scd in veritate; ucc ἐν σκιαῖς καὶ τύποις ἀλλ' ἐν ἀληθείᾳ, καὶ οὐ τόπῳ τὴν λατρείαν περιγράφοντες ὡς Ἰουδαῖοι καὶ Σαμαρεῖται, ἀλλ' ἐν παντὶ τόπῳ τῆς δεσποτείας αυτ τοῦ εὐλογοῦντες τὸν Κύριον. Περὶ τοῦ Πατρὸς δὲ μόνου νῦν ποιεῖται τὸν λόγο γον διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς γυναικός· οὐκ ἔδει γάρ ἁθρόον αὐτῇ τὸ δόγμα προσαγαγεῖν. Καὶ γὰρ αὐτόν. Ηγουν, οὐ τυπικοὺς ἀλλ' ἀληθινοῦς, οὐ σωματικῶς θύοντας ἀλλὰ πνευματ τικῶς. Εἰπὼν δὲ ὅτι Ζητεῖ, ἐνέφηνεν ὅτι ἀπαρέ σκεται τη νομική λατρείᾳ, καὶ λοιπὸν συγκαταβατικῶς αὐτὴν ἐνομοθέτησε πάλαι καὶ συνεχώρησεν ἄχρι τότε διὰ τὴν τῶν Εβραίων ταχύτητα καὶ ἀσθέ γειαν. Πνεῦμα προσκυνεῖν. Πνεῦμα, τουτέστιν ἀσώματος· διὸ καὶ τοὺς λατρεύοντας αὐτῷ πνευματικώς χρὴ λατρεύειν, καὶ οὐκ ἐν σκιᾷ ἀλλ᾽ ἐν ἀληθείᾳ· τοῦτο γὰρ θεοπρεπής και κατάλληλος λα τρεία. Πνευματικὴ δὲ λατρεία ἐστὶν ἡ ταπεινοφροσύνη Θυσία γάρ, φησί, τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον καὶ ἡ προσευχή· Θῦσον γὰρ, φησί, τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως· καὶ ἁπλῶς πᾶσα πνευματικὴ ἀρετή. Τότε γάρ, φησίν, εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης· ἐν ταῦθα δικαιοσύνης νοουμένης καθολικῶς πάση; ἀρετῆς δι' ἧς ὁ ἄνθρωπος δικαιοῦται. λέγει πάντα. Ιλιγγίας πρὸς τὸ τῶν μηθέντων ύψος, καὶ λοιπὸν ἀπαγορεύει τὴν περὶ τῶν τοιούτων ἀκρόασιν. ᾿Αλλὰ πόθεν Σαμαρείται; προσδοκία τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίας; ᾿Απὸ τῶν Μωσαϊκών Γραφών. Έγραψε γὰρ Μωϋσῆς Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Λέγει – σοι. Τοῖς μὲν Ιουδαίοις ἐπικειμένοις καὶ λέγουσιν· Εως πότε τὴν ψυχὴν ἡμῶν αἴρεις; εἰπὲ ἡμῖν, εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός· οὐκ ἀπεκρίνατο τοῦτο σαφῶς. Ταύτῃ δὲ αὐτίκα ἑαυτὸν ἐφανέρωσεν· εὐγνωμονεστέρα γὰρ αὐτῶν ἦν. Ἐκεῖ νοι μὲν γὰρ, οὐχ ἵνα πιστεύσωσιν ἐζήτουν μαθεῖν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ κωμῳδῆσαι αὐτόν· αὕτη δὲ μαθοῦτα ἐπίστευσε. Καὶ αὐτοῦ. Ἐπὶ τούτῳ, ἀντὶ τοῦ, Τούτων λεγομένων. Καὶ — ἐλάλει. Οτι τηλικοῦτο; ὢν μετὰ γυναι - κὸς εὐτελοῦς διελέγετο. Οὐδεὶς — αὐτῆς; Ἐσίγησαν, τιμῶντες αὐτόν. Πεπαιδευμένοι γὰρ τὸ μὴ πάντα τὰ τοῦ διδασκά λου περιεργάζεσθαι. Αμα δὲ καὶ ἐγίνωσκον ὅτι τοῖς ψυχικοῖς τραύμασιν αὐτῆς φάρμακον ἐπιτί θησιν. De solo autem Patre facit nunc mentionem, propter mulieris imbccillitatem: neque enim repentinum (hh) dogma proponere ei oportebit. Vers. 23. Νam et ipsum. Puta non figurativos, sed veros; non corporaliter, sed spiritualiter immolantes. Dicens autem: Quarit, oste::dit, quo:1 legis immolatio displiceret, et sane olim coudescendendo statuerat illam, et usque ad id tenipus sustinuerat, propter Hebræorum imbecillitatem et crassitudinem. Vers. 44. Spiritus adorare. Spiritus, hoc est, incorporeus· ideo etiam colentes eum spiritualiter colere oportet, non in umbra, sed in veritate: hæc enim conveniens est, ac Deum decet. Spiritualis autem cultus, sive latria, est animi modestia: Sacrificium, inquit, Deo spiritus contritus "; et oratis Sacrifica, nit, Deo sacrificium laxdis "; et, ut uno verbo dicam, omnis virtus spiritualis Tunc acceptabis, inquit, sacrificium justitiæ ", ubi dictio Justitiæ, pro omni virtute accipitur, per quam homo justus efficitur. Vers. 25. Ait - omnia. Inhiabat ad corum quæ dicta sunt, sublimitatem, sed modo desperat, posse de illis audire. Sed unde Samaritanis exspectatio adventus Christi? Mosaicis scripturis. Scripsit cnim Moses: Prophetam suscitabit vobis Deus de fratribus vestris: tanquam me illum audietis”. Vers. 26. Dicit tecum. Judæis instantibus ac dicentibus: Quoadusque animam nostram enspensam lenes? dic nobis, an tn sis Christus " Non respondit hoc manife te; huic autem protinus se ipsum manifestavit; nam hæc æquior illis erat. Siquidem ipsi non ut crederent, discere quæ • rebant, sed ut reprehendercnt: ipsa vero statim postquam didicit, credidit. Vers. 27. Et ejus. In hoc, id est, his dictis. Vers. 27. Ac·loqueretur. Quod cum talis esset, cum vili muliere disputaret. Vers. 57. Nemo illa? Tacuerunt, honorem ipsi deferentes; siquidem instructi erant, (ii) no omnia magistri facta curiose inquirerent: simul etiam sciebant quod spiritualibus illius vulneribus pharmacum apponeret. σε Psal. L, 19. " Psal. XLIX, 14. 6 Psal. L, 21. * Deut. xv, 15.” Joan. x, 24. Varia lectiones et notæ. Non cepit hoc llentenius.Est enim vertigine corripi, quod solet accidere iis qui excelsa intuentur, aut ex loco edito deorsum spectant. Reddidit (hh) Repentinum. Repente. Est enim &0póov adverbium. (ii) Siquidem instructi erant, etc. Bene enim inita, ac si repererit κέχηνε, quod ipsum non absur dum est, quo sensu Gregorius Νaz. p. 159 dixit: Πρὸς τοὺς ἀστέρας. stituti est, non on:nia doctoris curiose inquirere.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. IV. cultum loco circumscribentes, veluti Judai et Samaritani, sed in omni loco dominationis ejus benedicentes Dominum. σωματικῶν θυσιῶν ἀλλὰ διὰ πνευματικῶν, καὶ οὐκ les; nec in umbris et figuris, scd in veritate; ucc ἐν σκιαῖς καὶ τύποις ἀλλ' ἐν ἀληθείᾳ, καὶ οὐ τόπῳ τὴν λατρείαν περιγράφοντες ὡς Ἰουδαῖοι καὶ Σαμαρεῖται, ἀλλ' ἐν παντὶ τόπῳ τῆς δεσποτείας αυτ τοῦ εὐλογοῦντες τὸν Κύριον. Περὶ τοῦ Πατρὸς δὲ μόνου νῦν ποιεῖται τὸν λόγο γον διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς γυναικός· οὐκ ἔδει γάρ ἁθρόον αὐτῇ τὸ δόγμα προσαγαγεῖν. Καὶ γὰρ αὐτόν. Ηγουν, οὐ τυπικοὺς ἀλλ' ἀληθινοῦς, οὐ σωματικῶς θύοντας ἀλλὰ πνευματ τικῶς. Εἰπὼν δὲ ὅτι Ζητεῖ, ἐνέφηνεν ὅτι ἀπαρέ σκεται τη νομική λατρείᾳ, καὶ λοιπὸν συγκαταβατικῶς αὐτὴν ἐνομοθέτησε πάλαι καὶ συνεχώρησεν ἄχρι τότε διὰ τὴν τῶν Εβραίων ταχύτητα καὶ ἀσθέ γειαν. Πνεῦμα προσκυνεῖν. Πνεῦμα, τουτέστιν ἀσώματος· διὸ καὶ τοὺς λατρεύοντας αὐτῷ πνευματικώς χρὴ λατρεύειν, καὶ οὐκ ἐν σκιᾷ ἀλλ᾽ ἐν ἀληθείᾳ· τοῦτο γὰρ θεοπρεπής και κατάλληλος λα τρεία. Πνευματικὴ δὲ λατρεία ἐστὶν ἡ ταπεινοφροσύνη Θυσία γάρ, φησί, τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον καὶ ἡ προσευχή· Θῦσον γὰρ, φησί, τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως· καὶ ἁπλῶς πᾶσα πνευματικὴ ἀρετή. Τότε γάρ, φησίν, εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης· ἐν ταῦθα δικαιοσύνης νοουμένης καθολικῶς πάση; ἀρετῆς δι' ἧς ὁ ἄνθρωπος δικαιοῦται. λέγει πάντα. Ιλιγγίας πρὸς τὸ τῶν μηθέντων ύψος, καὶ λοιπὸν ἀπαγορεύει τὴν περὶ τῶν τοιούτων ἀκρόασιν. ᾿Αλλὰ πόθεν Σαμαρείται; προσδοκία τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίας; ᾿Απὸ τῶν Μωσαϊκών Γραφών. Έγραψε γὰρ Μωϋσῆς Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Λέγει – σοι. Τοῖς μὲν Ιουδαίοις ἐπικειμένοις καὶ λέγουσιν· Εως πότε τὴν ψυχὴν ἡμῶν αἴρεις; εἰπὲ ἡμῖν, εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός· οὐκ ἀπεκρίνατο τοῦτο σαφῶς. Ταύτῃ δὲ αὐτίκα ἑαυτὸν ἐφανέρωσεν· εὐγνωμονεστέρα γὰρ αὐτῶν ἦν. Ἐκεῖ νοι μὲν γὰρ, οὐχ ἵνα πιστεύσωσιν ἐζήτουν μαθεῖν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ κωμῳδῆσαι αὐτόν· αὕτη δὲ μαθοῦτα ἐπίστευσε. Καὶ αὐτοῦ. Ἐπὶ τούτῳ, ἀντὶ τοῦ, Τούτων λεγομένων. Καὶ — ἐλάλει. Οτι τηλικοῦτο; ὢν μετὰ γυναι - κὸς εὐτελοῦς διελέγετο. Οὐδεὶς — αὐτῆς; Ἐσίγησαν, τιμῶντες αὐτόν. Πεπαιδευμένοι γὰρ τὸ μὴ πάντα τὰ τοῦ διδασκά λου περιεργάζεσθαι. Αμα δὲ καὶ ἐγίνωσκον ὅτι τοῖς ψυχικοῖς τραύμασιν αὐτῆς φάρμακον ἐπιτί θησιν. De solo autem Patre facit nunc mentionem, propter mulieris imbccillitatem: neque enim repentinum (hh) dogma proponere ei oportebit. Vers. 23. Νam et ipsum. Puta non figurativos, sed veros; non corporaliter, sed spiritualiter immolantes. Dicens autem: Quarit, oste::dit, quo:1 legis immolatio displiceret, et sane olim coudescendendo statuerat illam, et usque ad id tenipus sustinuerat, propter Hebræorum imbecillitatem et crassitudinem. Vers. 44. Spiritus adorare. Spiritus, hoc est, incorporeus· ideo etiam colentes eum spiritualiter colere oportet, non in umbra, sed in veritate: hæc enim conveniens est, ac Deum decet. Spiritualis autem cultus, sive latria, est animi modestia: Sacrificium, inquit, Deo spiritus contritus "; et oratis Sacrifica, nit, Deo sacrificium laxdis "; et, ut uno verbo dicam, omnis virtus spiritualis Tunc acceptabis, inquit, sacrificium justitiæ ", ubi dictio Justitiæ, pro omni virtute accipitur, per quam homo justus efficitur. Vers. 25. Ait - omnia. Inhiabat ad corum quæ dicta sunt, sublimitatem, sed modo desperat, posse de illis audire. Sed unde Samaritanis exspectatio adventus Christi? Mosaicis scripturis. Scripsit cnim Moses: Prophetam suscitabit vobis Deus de fratribus vestris: tanquam me illum audietis”. Vers. 26. Dicit tecum. Judæis instantibus ac dicentibus: Quoadusque animam nostram enspensam lenes? dic nobis, an tn sis Christus " Non respondit hoc manife te; huic autem protinus se ipsum manifestavit; nam hæc æquior illis erat. Siquidem ipsi non ut crederent, discere quæ • rebant, sed ut reprehendercnt: ipsa vero statim postquam didicit, credidit. Vers. 27. Et ejus. In hoc, id est, his dictis. Vers. 27. Ac·loqueretur. Quod cum talis esset, cum vili muliere disputaret. Vers. 57. Nemo illa? Tacuerunt, honorem ipsi deferentes; siquidem instructi erant, (ii) no omnia magistri facta curiose inquirerent: simul etiam sciebant quod spiritualibus illius vulneribus pharmacum apponeret. σε Psal. L, 19. " Psal. XLIX, 14. 6 Psal. L, 21. * Deut. xv, 15.” Joan. x, 24. Varia lectiones et notæ. Non cepit hoc llentenius.Est enim vertigine corripi, quod solet accidere iis qui excelsa intuentur, aut ex loco edito deorsum spectant. Reddidit (hh) Repentinum. Repente. Est enim &0póov adverbium. (ii) Siquidem instructi erant, etc. Bene enim inita, ac si repererit κέχηνε, quod ipsum non absur dum est, quo sensu Gregorius Νaz. p. 159 dixit: Πρὸς τοὺς ἀστέρας. stituti est, non on:nia doctoris curiose inquirere.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. IV. cultum loco circumscribentes, veluti Judai et Samaritani, sed in omni loco dominationis ejus benedicentes Dominum. σωματικῶν θυσιῶν ἀλλὰ διὰ πνευματικῶν, καὶ οὐκ les; nec in umbris et figuris, scd in veritate; ucc ἐν σκιαῖς καὶ τύποις ἀλλ' ἐν ἀληθείᾳ, καὶ οὐ τόπῳ τὴν λατρείαν περιγράφοντες ὡς Ἰουδαῖοι καὶ Σαμαρεῖται, ἀλλ' ἐν παντὶ τόπῳ τῆς δεσποτείας αυτ τοῦ εὐλογοῦντες τὸν Κύριον. Περὶ τοῦ Πατρὸς δὲ μόνου νῦν ποιεῖται τὸν λόγο γον διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς γυναικός· οὐκ ἔδει γάρ ἁθρόον αὐτῇ τὸ δόγμα προσαγαγεῖν. Καὶ γὰρ αὐτόν. Ηγουν, οὐ τυπικοὺς ἀλλ' ἀληθινοῦς, οὐ σωματικῶς θύοντας ἀλλὰ πνευματ τικῶς. Εἰπὼν δὲ ὅτι Ζητεῖ, ἐνέφηνεν ὅτι ἀπαρέ σκεται τη νομική λατρείᾳ, καὶ λοιπὸν συγκαταβατικῶς αὐτὴν ἐνομοθέτησε πάλαι καὶ συνεχώρησεν ἄχρι τότε διὰ τὴν τῶν Εβραίων ταχύτητα καὶ ἀσθέ γειαν. Πνεῦμα προσκυνεῖν. Πνεῦμα, τουτέστιν ἀσώματος· διὸ καὶ τοὺς λατρεύοντας αὐτῷ πνευματικώς χρὴ λατρεύειν, καὶ οὐκ ἐν σκιᾷ ἀλλ᾽ ἐν ἀληθείᾳ· τοῦτο γὰρ θεοπρεπής και κατάλληλος λα τρεία. Πνευματικὴ δὲ λατρεία ἐστὶν ἡ ταπεινοφροσύνη Θυσία γάρ, φησί, τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον καὶ ἡ προσευχή· Θῦσον γὰρ, φησί, τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως· καὶ ἁπλῶς πᾶσα πνευματικὴ ἀρετή. Τότε γάρ, φησίν, εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης· ἐν ταῦθα δικαιοσύνης νοουμένης καθολικῶς πάση; ἀρετῆς δι' ἧς ὁ ἄνθρωπος δικαιοῦται. λέγει πάντα. Ιλιγγίας πρὸς τὸ τῶν μηθέντων ύψος, καὶ λοιπὸν ἀπαγορεύει τὴν περὶ τῶν τοιούτων ἀκρόασιν. ᾿Αλλὰ πόθεν Σαμαρείται; προσδοκία τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίας; ᾿Απὸ τῶν Μωσαϊκών Γραφών. Έγραψε γὰρ Μωϋσῆς Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Λέγει – σοι. Τοῖς μὲν Ιουδαίοις ἐπικειμένοις καὶ λέγουσιν· Εως πότε τὴν ψυχὴν ἡμῶν αἴρεις; εἰπὲ ἡμῖν, εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός· οὐκ ἀπεκρίνατο τοῦτο σαφῶς. Ταύτῃ δὲ αὐτίκα ἑαυτὸν ἐφανέρωσεν· εὐγνωμονεστέρα γὰρ αὐτῶν ἦν. Ἐκεῖ νοι μὲν γὰρ, οὐχ ἵνα πιστεύσωσιν ἐζήτουν μαθεῖν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ κωμῳδῆσαι αὐτόν· αὕτη δὲ μαθοῦτα ἐπίστευσε. Καὶ αὐτοῦ. Ἐπὶ τούτῳ, ἀντὶ τοῦ, Τούτων λεγομένων. Καὶ — ἐλάλει. Οτι τηλικοῦτο; ὢν μετὰ γυναι - κὸς εὐτελοῦς διελέγετο. Οὐδεὶς — αὐτῆς; Ἐσίγησαν, τιμῶντες αὐτόν. Πεπαιδευμένοι γὰρ τὸ μὴ πάντα τὰ τοῦ διδασκά λου περιεργάζεσθαι. Αμα δὲ καὶ ἐγίνωσκον ὅτι τοῖς ψυχικοῖς τραύμασιν αὐτῆς φάρμακον ἐπιτί θησιν. De solo autem Patre facit nunc mentionem, propter mulieris imbccillitatem: neque enim repentinum (hh) dogma proponere ei oportebit. Vers. 23. Νam et ipsum. Puta non figurativos, sed veros; non corporaliter, sed spiritualiter immolantes. Dicens autem: Quarit, oste::dit, quo:1 legis immolatio displiceret, et sane olim coudescendendo statuerat illam, et usque ad id tenipus sustinuerat, propter Hebræorum imbecillitatem et crassitudinem. Vers. 44. Spiritus adorare. Spiritus, hoc est, incorporeus· ideo etiam colentes eum spiritualiter colere oportet, non in umbra, sed in veritate: hæc enim conveniens est, ac Deum decet. Spiritualis autem cultus, sive latria, est animi modestia: Sacrificium, inquit, Deo spiritus contritus "; et oratis Sacrifica, nit, Deo sacrificium laxdis "; et, ut uno verbo dicam, omnis virtus spiritualis Tunc acceptabis, inquit, sacrificium justitiæ ", ubi dictio Justitiæ, pro omni virtute accipitur, per quam homo justus efficitur. Vers. 25. Ait - omnia. Inhiabat ad corum quæ dicta sunt, sublimitatem, sed modo desperat, posse de illis audire. Sed unde Samaritanis exspectatio adventus Christi? Mosaicis scripturis. Scripsit cnim Moses: Prophetam suscitabit vobis Deus de fratribus vestris: tanquam me illum audietis”. Vers. 26. Dicit tecum. Judæis instantibus ac dicentibus: Quoadusque animam nostram enspensam lenes? dic nobis, an tn sis Christus " Non respondit hoc manife te; huic autem protinus se ipsum manifestavit; nam hæc æquior illis erat. Siquidem ipsi non ut crederent, discere quæ • rebant, sed ut reprehendercnt: ipsa vero statim postquam didicit, credidit. Vers. 27. Et ejus. In hoc, id est, his dictis. Vers. 27. Ac·loqueretur. Quod cum talis esset, cum vili muliere disputaret. Vers. 57. Nemo illa? Tacuerunt, honorem ipsi deferentes; siquidem instructi erant, (ii) no omnia magistri facta curiose inquirerent: simul etiam sciebant quod spiritualibus illius vulneribus pharmacum apponeret. σε Psal. L, 19. " Psal. XLIX, 14. 6 Psal. L, 21. * Deut. xv, 15.” Joan. x, 24. Varia lectiones et notæ. Non cepit hoc llentenius.Est enim vertigine corripi, quod solet accidere iis qui excelsa intuentur, aut ex loco edito deorsum spectant. Reddidit (hh) Repentinum. Repente. Est enim &0póov adverbium. (ii) Siquidem instructi erant, etc. Bene enim inita, ac si repererit κέχηνε, quod ipsum non absur dum est, quo sensu Gregorius Νaz. p. 159 dixit: Πρὸς τοὺς ἀστέρας. stituti est, non on:nia doctoris curiose inquirere.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. IV. cultum loco circumscribentes, veluti Judai et Samaritani, sed in omni loco dominationis ejus benedicentes Dominum. σωματικῶν θυσιῶν ἀλλὰ διὰ πνευματικῶν, καὶ οὐκ les; nec in umbris et figuris, scd in veritate; ucc ἐν σκιαῖς καὶ τύποις ἀλλ' ἐν ἀληθείᾳ, καὶ οὐ τόπῳ τὴν λατρείαν περιγράφοντες ὡς Ἰουδαῖοι καὶ Σαμαρεῖται, ἀλλ' ἐν παντὶ τόπῳ τῆς δεσποτείας αυτ τοῦ εὐλογοῦντες τὸν Κύριον. Περὶ τοῦ Πατρὸς δὲ μόνου νῦν ποιεῖται τὸν λόγο γον διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς γυναικός· οὐκ ἔδει γάρ ἁθρόον αὐτῇ τὸ δόγμα προσαγαγεῖν. Καὶ γὰρ αὐτόν. Ηγουν, οὐ τυπικοὺς ἀλλ' ἀληθινοῦς, οὐ σωματικῶς θύοντας ἀλλὰ πνευματ τικῶς. Εἰπὼν δὲ ὅτι Ζητεῖ, ἐνέφηνεν ὅτι ἀπαρέ σκεται τη νομική λατρείᾳ, καὶ λοιπὸν συγκαταβατικῶς αὐτὴν ἐνομοθέτησε πάλαι καὶ συνεχώρησεν ἄχρι τότε διὰ τὴν τῶν Εβραίων ταχύτητα καὶ ἀσθέ γειαν. Πνεῦμα προσκυνεῖν. Πνεῦμα, τουτέστιν ἀσώματος· διὸ καὶ τοὺς λατρεύοντας αὐτῷ πνευματικώς χρὴ λατρεύειν, καὶ οὐκ ἐν σκιᾷ ἀλλ᾽ ἐν ἀληθείᾳ· τοῦτο γὰρ θεοπρεπής και κατάλληλος λα τρεία. Πνευματικὴ δὲ λατρεία ἐστὶν ἡ ταπεινοφροσύνη Θυσία γάρ, φησί, τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον καὶ ἡ προσευχή· Θῦσον γὰρ, φησί, τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως· καὶ ἁπλῶς πᾶσα πνευματικὴ ἀρετή. Τότε γάρ, φησίν, εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης· ἐν ταῦθα δικαιοσύνης νοουμένης καθολικῶς πάση; ἀρετῆς δι' ἧς ὁ ἄνθρωπος δικαιοῦται. λέγει πάντα. Ιλιγγίας πρὸς τὸ τῶν μηθέντων ύψος, καὶ λοιπὸν ἀπαγορεύει τὴν περὶ τῶν τοιούτων ἀκρόασιν. ᾿Αλλὰ πόθεν Σαμαρείται; προσδοκία τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίας; ᾿Απὸ τῶν Μωσαϊκών Γραφών. Έγραψε γὰρ Μωϋσῆς Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Λέγει – σοι. Τοῖς μὲν Ιουδαίοις ἐπικειμένοις καὶ λέγουσιν· Εως πότε τὴν ψυχὴν ἡμῶν αἴρεις; εἰπὲ ἡμῖν, εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός· οὐκ ἀπεκρίνατο τοῦτο σαφῶς. Ταύτῃ δὲ αὐτίκα ἑαυτὸν ἐφανέρωσεν· εὐγνωμονεστέρα γὰρ αὐτῶν ἦν. Ἐκεῖ νοι μὲν γὰρ, οὐχ ἵνα πιστεύσωσιν ἐζήτουν μαθεῖν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ κωμῳδῆσαι αὐτόν· αὕτη δὲ μαθοῦτα ἐπίστευσε. Καὶ αὐτοῦ. Ἐπὶ τούτῳ, ἀντὶ τοῦ, Τούτων λεγομένων. Καὶ — ἐλάλει. Οτι τηλικοῦτο; ὢν μετὰ γυναι - κὸς εὐτελοῦς διελέγετο. Οὐδεὶς — αὐτῆς; Ἐσίγησαν, τιμῶντες αὐτόν. Πεπαιδευμένοι γὰρ τὸ μὴ πάντα τὰ τοῦ διδασκά λου περιεργάζεσθαι. Αμα δὲ καὶ ἐγίνωσκον ὅτι τοῖς ψυχικοῖς τραύμασιν αὐτῆς φάρμακον ἐπιτί θησιν. De solo autem Patre facit nunc mentionem, propter mulieris imbccillitatem: neque enim repentinum (hh) dogma proponere ei oportebit. Vers. 23. Νam et ipsum. Puta non figurativos, sed veros; non corporaliter, sed spiritualiter immolantes. Dicens autem: Quarit, oste::dit, quo:1 legis immolatio displiceret, et sane olim coudescendendo statuerat illam, et usque ad id tenipus sustinuerat, propter Hebræorum imbecillitatem et crassitudinem. Vers. 44. Spiritus adorare. Spiritus, hoc est, incorporeus· ideo etiam colentes eum spiritualiter colere oportet, non in umbra, sed in veritate: hæc enim conveniens est, ac Deum decet. Spiritualis autem cultus, sive latria, est animi modestia: Sacrificium, inquit, Deo spiritus contritus "; et oratis Sacrifica, nit, Deo sacrificium laxdis "; et, ut uno verbo dicam, omnis virtus spiritualis Tunc acceptabis, inquit, sacrificium justitiæ ", ubi dictio Justitiæ, pro omni virtute accipitur, per quam homo justus efficitur. Vers. 25. Ait - omnia. Inhiabat ad corum quæ dicta sunt, sublimitatem, sed modo desperat, posse de illis audire. Sed unde Samaritanis exspectatio adventus Christi? Mosaicis scripturis. Scripsit cnim Moses: Prophetam suscitabit vobis Deus de fratribus vestris: tanquam me illum audietis”. Vers. 26. Dicit tecum. Judæis instantibus ac dicentibus: Quoadusque animam nostram enspensam lenes? dic nobis, an tn sis Christus " Non respondit hoc manife te; huic autem protinus se ipsum manifestavit; nam hæc æquior illis erat. Siquidem ipsi non ut crederent, discere quæ • rebant, sed ut reprehendercnt: ipsa vero statim postquam didicit, credidit. Vers. 27. Et ejus. In hoc, id est, his dictis. Vers. 27. Ac·loqueretur. Quod cum talis esset, cum vili muliere disputaret. Vers. 57. Nemo illa? Tacuerunt, honorem ipsi deferentes; siquidem instructi erant, (ii) no omnia magistri facta curiose inquirerent: simul etiam sciebant quod spiritualibus illius vulneribus pharmacum apponeret. σε Psal. L, 19. " Psal. XLIX, 14. 6 Psal. L, 21. * Deut. xv, 15.” Joan. x, 24. Varia lectiones et notæ. Non cepit hoc llentenius.Est enim vertigine corripi, quod solet accidere iis qui excelsa intuentur, aut ex loco edito deorsum spectant. Reddidit (hh) Repentinum. Repente. Est enim &0póov adverbium. (ii) Siquidem instructi erant, etc. Bene enim inita, ac si repererit κέχηνε, quod ipsum non absur dum est, quo sensu Gregorius Νaz. p. 159 dixit: Πρὸς τοὺς ἀστέρας. stituti est, non on:nia doctoris curiose inquirere.

Vers. 28. Reliquit Ters. 23. Christus? Veneral ad sensibilem fontem, et invenit intelle tualm: atque accensa est igne spiritualium undarum, adeo nt et hydriam relinqueret et necessitatem propter quam accesserat, curreretque in civitatem, ac populum omnem ad Jesum attraheret: docens nos, eum spiritualia nacti fuerimus, temporalia cuneta despicere. Et videte mulieris sapientiam. Nón dixit: Vemite, videte Christum, cum tamen crederet esse Christum, ne de hujusmodi re a seipsa judicare videretur: maximum enim videbatur cognoscere eum qui exspectabatur, sed alios vocat judices. Utque illos magis attrahat, offert eis veluti quam - dam escam, suorum videlicet peccatorum detectio - rem.Sciebat enim, quod si sermones illius vel solum gustarent, protinus et ipsi irretirentur. Num hic est Christus? hoc est, Num fortassis hic est? Nam hæsitando loquitur, tanquam addubitans, ut ab illis detur sententia. Vers. 30. Εxierunt Vers. 31. Comede. Videntes eum ab itinere defeɛsum, et ab imminente solari ardore, rogabant cum. Nam hoc in loco ἠρώτων idem signifcat, quod deprecabantur; id autem vehementis est amoris, non temeritatis. Αφήκεν – Χριστός; Πλθεν ἐπὶ τὴν αἰσθητην πηγήν, εὑροῦσα δὲ τὴν νοητὴν οὕτως ἀνήφθη τῷ πυρὶ τῶν πνευματικών ναμάτων ὡς καὶ τὸ ἄγγος ἀφεῖναι, καὶ τὴν χρείαν δι᾿ ἣν παρεγένετο, καὶ δραμεῖν εἰς τὴν πόλιν, καὶ πάντα τὸν δῆμον ἐλκύσαι πρὸς τὸν Ἰησοῦν, παιδεύουσα ἡμᾶς, ὅταν ἐντύ χωμεν πνευματικοί, ὑπεροράν πάντων τῶν βωτικών. Καὶ ἄρα σοφίαν γυναικός. Οὐκ εἶπε, Δεῦτε, ἴδετε τὸν Χριστὸν, καίτοι πιστεύουσα ὅτι ὁ Χριστός ἐστιν, ἵνα μὴ δόξῃ κρίνεῖν ἀφ' ἑαυτῆς περὶ τηλεκούτου πράγματος· μέγιστον γὰρ ἐδόκει τὴ ἐπιγνῶναι τὸν προσδοκώμενον· ἀλλ᾽ ἑτέρους καλεί κρι τὰς, ἵνα καὶ μᾶλλον αὐτοὺς ἐπισπάσηται. Προτείνει δὲ τούτοι;, καθάπερ τι δέλεαρ, τὴν ἀποκάλυψιν τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν. Εγίνωσκε γὰρ ὡς εἰ μόνον γεύσωνται τῶν λόγων αὐτοῦ, σαγηνευθήσονται καὶ αὐτοὶ παραυτίκα. Τὸ δὲ, Μήτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός; ἀντὶ τοῦ, Μήποτε οὗτος ἐστιν; Ὑπου κρίνεται γάρ, οἷον ἐπιδιστάζειν, ὥστε παρ' αὐτῶν γενέσθαι τὴν κρίσιν. Ἐξῆλθον — φάγε. Ορῶντες αὐτὸν κεκμηκότα, ὑπό τε τῆς ὁδοιπορίας καὶ τῆς ἐπικειμένης ηλιακής φλογός, ἠρώτων αὐτὸν, ἤτοι παρεκάλουν φαγεῖν· τοῦτο δὲ φιλοστοργίας ἦν, οὐ προπετείας. Ὁ δὲ – φαγεῖν; Αὐτὸς μὲν βρῶσιν ἔλεγε τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων οἱ μαθηταὶ δὲ περὶ βρώ σεως αἰσθητῆς νοοῦντες ἀποροῦσι πρὸς ἀλλήλους ηὐλαβοῦντο γὰρ ἐκεῖνον ἐρωτῆσαι. Λοιπὸν οὖν ἐρω μηνεύει τὸν λόγον. Vers. 32. At ille - Vers. 33. Quod ederet: ipse quidem cibum diccbat, hominum salutem; discipuli vero de cibo sensibili intelligentes, hæsitant inter se: nam illumn interrogare verebantur. Tunc ergo verbum interpretatur. Vers. 34. Dicit Λέγει opus. Voluntas Patris, qui ipsum miserat, et opus illius Christo injunctum, salus est lominum: hanc autem vocal cibum suum, ostendens per hanc vocem desiderium, quod de hominum habebat salute. Nam sicut qui edit, cibum concupiscit: ita et ipse hominum saJutem. Dicit autem se a Patre missum, vel tanqvam homo, vel sicut Verbum quod a Patre generatur, vel Patri honorem deferendo. Vers. 35. Nonne - jam. Discipuli quidem de sensibili messe dicebant, ipse vero de intellectuali nunc loquitur, et hanc ostendit instare. Regiones appellans multitudinem venientium ad & Samaritanorum; albas autem dicit eas, Lauquam ad fidem paratos illos, Nam et fides niessis est, quæ ab infidelitate metitur vel separatur, et confertur ad Christum. Quemadmodum enim aibæ segetes paratæ sunt ad messem, ita et illi ad fidem. Vers. 36. Ει accipit. Et qui tales metit regiones, retributionem a Deo sumit: universa - lius namque loquitur hic de omnibus Samaritanis ac Judæis, qui erant credituri. Vers. 56. Ει aternam. Qui sensibilem metit agrum, congregat fructum ad vitam tempor.- dcui, hic autem ad vitam terram. Tř,5 omittit B. Εργον. Θέλημα τοῦ πέμψαντος αὐτὸν Πατρὸς, καὶ ἔργον αὐτοῦ ἐπιταγὲν αὐτῷ, ἡ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων. Ταύτην δὲ βρώσιν ἑαυτοῦ καλεί, διὰ τῆς λέξεως ταύτης εμφαίνων τὴν ἐπιθυμίαν τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. Ωσπερ γὰρ ὁ τρώγων ἐπιθυμεῖ τῆς βρώσεων, οὕτω καὶ αὐτὸς τῆς σωτη ρίας ἡμῶν. Πεμφθῆναι δὲ παρὰ τοῦ Πατρός φησιν, ὡς ἄνθρωπος, ἢ καὶ ὡς Λόγος ἐκ τοῦ γεννήσαντος νοῦ, ἡ καὶ ὡς τιμῶν τὸν Πατέρα. Οὐχ ἤδη. Οἱ μαθηταὶ μὲν περὶ τοῦ αἰσθητοῦ θερισμοῦ ἔλεγον· αὐτὸς δὲ νῦν περὶ τοῦ νιητοῦ φήσι, καὶ δείκνυσι τοῦτον ἐνεστῶτα· χώρας μὲν ὀνομάζων τὰ πλήθη τῶν ἐρχομένων ἤδη πρὸς αὐτὸν Σαμαρειτών· λευκὰς δὲ αὐτὰς καλῶν, ὡς ἑτοίμους πρὸς πίστιν. Θερισμὸς γὰρ καὶ ἡ πίστις, θερίζουσα ἀπὸ τῆς ἀπιστίας, καὶ συγκομίζουσα πρὸς τὸν Χριστόν. "Ωσπερ γὰρ τὰ λευκά γίδια έτοιμα πρὸς θερισμόν εἰσιν, οὕτω κἀκεῖνοι πρὸς πίστιν. Καὶ — λαμβάνει. Καὶ ὁ θερίζων τοιαύτας χώρας ἀμοιβὴν ἐκ Θεοῦ λαμβάνει. Καθολικώτερον γὰρ ἐν. ταῦθα περὶ πάντων λέγει τῶν μελλόντων πιστεύειν Σαμαρειτῶν καὶ Ἰουδαίων. Καὶ — αιώνιον. Ὁ μὲν θερίζων αισθητόν γήδιον, συνάγει καρπὸν εἰ; ζωὴν πρόσκαιρον· οὗτος δὲ εἰς ζωήν αιώνιον. Variæ lectiones et notæ.

Vers. 28. Reliquit Ters. 23. Christus? Veneral ad sensibilem fontem, et invenit intelle tualm: atque accensa est igne spiritualium undarum, adeo nt et hydriam relinqueret et necessitatem propter quam accesserat, curreretque in civitatem, ac populum omnem ad Jesum attraheret: docens nos, eum spiritualia nacti fuerimus, temporalia cuneta despicere. Et videte mulieris sapientiam. Nón dixit: Vemite, videte Christum, cum tamen crederet esse Christum, ne de hujusmodi re a seipsa judicare videretur: maximum enim videbatur cognoscere eum qui exspectabatur, sed alios vocat judices. Utque illos magis attrahat, offert eis veluti quam - dam escam, suorum videlicet peccatorum detectio - rem.Sciebat enim, quod si sermones illius vel solum gustarent, protinus et ipsi irretirentur. Num hic est Christus? hoc est, Num fortassis hic est? Nam hæsitando loquitur, tanquam addubitans, ut ab illis detur sententia. Vers. 30. Εxierunt Vers. 31. Comede. Videntes eum ab itinere defeɛsum, et ab imminente solari ardore, rogabant cum. Nam hoc in loco ἠρώτων idem signifcat, quod deprecabantur; id autem vehementis est amoris, non temeritatis. Αφήκεν – Χριστός; Πλθεν ἐπὶ τὴν αἰσθητην πηγήν, εὑροῦσα δὲ τὴν νοητὴν οὕτως ἀνήφθη τῷ πυρὶ τῶν πνευματικών ναμάτων ὡς καὶ τὸ ἄγγος ἀφεῖναι, καὶ τὴν χρείαν δι᾿ ἣν παρεγένετο, καὶ δραμεῖν εἰς τὴν πόλιν, καὶ πάντα τὸν δῆμον ἐλκύσαι πρὸς τὸν Ἰησοῦν, παιδεύουσα ἡμᾶς, ὅταν ἐντύ χωμεν πνευματικοί, ὑπεροράν πάντων τῶν βωτικών. Καὶ ἄρα σοφίαν γυναικός. Οὐκ εἶπε, Δεῦτε, ἴδετε τὸν Χριστὸν, καίτοι πιστεύουσα ὅτι ὁ Χριστός ἐστιν, ἵνα μὴ δόξῃ κρίνεῖν ἀφ' ἑαυτῆς περὶ τηλεκούτου πράγματος· μέγιστον γὰρ ἐδόκει τὴ ἐπιγνῶναι τὸν προσδοκώμενον· ἀλλ᾽ ἑτέρους καλεί κρι τὰς, ἵνα καὶ μᾶλλον αὐτοὺς ἐπισπάσηται. Προτείνει δὲ τούτοι;, καθάπερ τι δέλεαρ, τὴν ἀποκάλυψιν τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν. Εγίνωσκε γὰρ ὡς εἰ μόνον γεύσωνται τῶν λόγων αὐτοῦ, σαγηνευθήσονται καὶ αὐτοὶ παραυτίκα. Τὸ δὲ, Μήτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός; ἀντὶ τοῦ, Μήποτε οὗτος ἐστιν; Ὑπου κρίνεται γάρ, οἷον ἐπιδιστάζειν, ὥστε παρ' αὐτῶν γενέσθαι τὴν κρίσιν. Ἐξῆλθον — φάγε. Ορῶντες αὐτὸν κεκμηκότα, ὑπό τε τῆς ὁδοιπορίας καὶ τῆς ἐπικειμένης ηλιακής φλογός, ἠρώτων αὐτὸν, ἤτοι παρεκάλουν φαγεῖν· τοῦτο δὲ φιλοστοργίας ἦν, οὐ προπετείας. Ὁ δὲ – φαγεῖν; Αὐτὸς μὲν βρῶσιν ἔλεγε τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων οἱ μαθηταὶ δὲ περὶ βρώ σεως αἰσθητῆς νοοῦντες ἀποροῦσι πρὸς ἀλλήλους ηὐλαβοῦντο γὰρ ἐκεῖνον ἐρωτῆσαι. Λοιπὸν οὖν ἐρω μηνεύει τὸν λόγον. Vers. 32. At ille - Vers. 33. Quod ederet: ipse quidem cibum diccbat, hominum salutem; discipuli vero de cibo sensibili intelligentes, hæsitant inter se: nam illumn interrogare verebantur. Tunc ergo verbum interpretatur. Vers. 34. Dicit Λέγει opus. Voluntas Patris, qui ipsum miserat, et opus illius Christo injunctum, salus est lominum: hanc autem vocal cibum suum, ostendens per hanc vocem desiderium, quod de hominum habebat salute. Nam sicut qui edit, cibum concupiscit: ita et ipse hominum saJutem. Dicit autem se a Patre missum, vel tanqvam homo, vel sicut Verbum quod a Patre generatur, vel Patri honorem deferendo. Vers. 35. Nonne - jam. Discipuli quidem de sensibili messe dicebant, ipse vero de intellectuali nunc loquitur, et hanc ostendit instare. Regiones appellans multitudinem venientium ad & Samaritanorum; albas autem dicit eas, Lauquam ad fidem paratos illos, Nam et fides niessis est, quæ ab infidelitate metitur vel separatur, et confertur ad Christum. Quemadmodum enim aibæ segetes paratæ sunt ad messem, ita et illi ad fidem. Vers. 36. Ει accipit. Et qui tales metit regiones, retributionem a Deo sumit: universa - lius namque loquitur hic de omnibus Samaritanis ac Judæis, qui erant credituri. Vers. 56. Ει aternam. Qui sensibilem metit agrum, congregat fructum ad vitam tempor.- dcui, hic autem ad vitam terram. Tř,5 omittit B. Εργον. Θέλημα τοῦ πέμψαντος αὐτὸν Πατρὸς, καὶ ἔργον αὐτοῦ ἐπιταγὲν αὐτῷ, ἡ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων. Ταύτην δὲ βρώσιν ἑαυτοῦ καλεί, διὰ τῆς λέξεως ταύτης εμφαίνων τὴν ἐπιθυμίαν τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. Ωσπερ γὰρ ὁ τρώγων ἐπιθυμεῖ τῆς βρώσεων, οὕτω καὶ αὐτὸς τῆς σωτη ρίας ἡμῶν. Πεμφθῆναι δὲ παρὰ τοῦ Πατρός φησιν, ὡς ἄνθρωπος, ἢ καὶ ὡς Λόγος ἐκ τοῦ γεννήσαντος νοῦ, ἡ καὶ ὡς τιμῶν τὸν Πατέρα. Οὐχ ἤδη. Οἱ μαθηταὶ μὲν περὶ τοῦ αἰσθητοῦ θερισμοῦ ἔλεγον· αὐτὸς δὲ νῦν περὶ τοῦ νιητοῦ φήσι, καὶ δείκνυσι τοῦτον ἐνεστῶτα· χώρας μὲν ὀνομάζων τὰ πλήθη τῶν ἐρχομένων ἤδη πρὸς αὐτὸν Σαμαρειτών· λευκὰς δὲ αὐτὰς καλῶν, ὡς ἑτοίμους πρὸς πίστιν. Θερισμὸς γὰρ καὶ ἡ πίστις, θερίζουσα ἀπὸ τῆς ἀπιστίας, καὶ συγκομίζουσα πρὸς τὸν Χριστόν. "Ωσπερ γὰρ τὰ λευκά γίδια έτοιμα πρὸς θερισμόν εἰσιν, οὕτω κἀκεῖνοι πρὸς πίστιν. Καὶ — λαμβάνει. Καὶ ὁ θερίζων τοιαύτας χώρας ἀμοιβὴν ἐκ Θεοῦ λαμβάνει. Καθολικώτερον γὰρ ἐν. ταῦθα περὶ πάντων λέγει τῶν μελλόντων πιστεύειν Σαμαρειτῶν καὶ Ἰουδαίων. Καὶ — αιώνιον. Ὁ μὲν θερίζων αισθητόν γήδιον, συνάγει καρπὸν εἰ; ζωὴν πρόσκαιρον· οὗτος δὲ εἰς ζωήν αιώνιον. Variæ lectiones et notæ.

Vers. 28. Reliquit Ters. 23. Christus? Veneral ad sensibilem fontem, et invenit intelle tualm: atque accensa est igne spiritualium undarum, adeo nt et hydriam relinqueret et necessitatem propter quam accesserat, curreretque in civitatem, ac populum omnem ad Jesum attraheret: docens nos, eum spiritualia nacti fuerimus, temporalia cuneta despicere. Et videte mulieris sapientiam. Nón dixit: Vemite, videte Christum, cum tamen crederet esse Christum, ne de hujusmodi re a seipsa judicare videretur: maximum enim videbatur cognoscere eum qui exspectabatur, sed alios vocat judices. Utque illos magis attrahat, offert eis veluti quam - dam escam, suorum videlicet peccatorum detectio - rem.Sciebat enim, quod si sermones illius vel solum gustarent, protinus et ipsi irretirentur. Num hic est Christus? hoc est, Num fortassis hic est? Nam hæsitando loquitur, tanquam addubitans, ut ab illis detur sententia. Vers. 30. Εxierunt Vers. 31. Comede. Videntes eum ab itinere defeɛsum, et ab imminente solari ardore, rogabant cum. Nam hoc in loco ἠρώτων idem signifcat, quod deprecabantur; id autem vehementis est amoris, non temeritatis. Αφήκεν – Χριστός; Πλθεν ἐπὶ τὴν αἰσθητην πηγήν, εὑροῦσα δὲ τὴν νοητὴν οὕτως ἀνήφθη τῷ πυρὶ τῶν πνευματικών ναμάτων ὡς καὶ τὸ ἄγγος ἀφεῖναι, καὶ τὴν χρείαν δι᾿ ἣν παρεγένετο, καὶ δραμεῖν εἰς τὴν πόλιν, καὶ πάντα τὸν δῆμον ἐλκύσαι πρὸς τὸν Ἰησοῦν, παιδεύουσα ἡμᾶς, ὅταν ἐντύ χωμεν πνευματικοί, ὑπεροράν πάντων τῶν βωτικών. Καὶ ἄρα σοφίαν γυναικός. Οὐκ εἶπε, Δεῦτε, ἴδετε τὸν Χριστὸν, καίτοι πιστεύουσα ὅτι ὁ Χριστός ἐστιν, ἵνα μὴ δόξῃ κρίνεῖν ἀφ' ἑαυτῆς περὶ τηλεκούτου πράγματος· μέγιστον γὰρ ἐδόκει τὴ ἐπιγνῶναι τὸν προσδοκώμενον· ἀλλ᾽ ἑτέρους καλεί κρι τὰς, ἵνα καὶ μᾶλλον αὐτοὺς ἐπισπάσηται. Προτείνει δὲ τούτοι;, καθάπερ τι δέλεαρ, τὴν ἀποκάλυψιν τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν. Εγίνωσκε γὰρ ὡς εἰ μόνον γεύσωνται τῶν λόγων αὐτοῦ, σαγηνευθήσονται καὶ αὐτοὶ παραυτίκα. Τὸ δὲ, Μήτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός; ἀντὶ τοῦ, Μήποτε οὗτος ἐστιν; Ὑπου κρίνεται γάρ, οἷον ἐπιδιστάζειν, ὥστε παρ' αὐτῶν γενέσθαι τὴν κρίσιν. Ἐξῆλθον — φάγε. Ορῶντες αὐτὸν κεκμηκότα, ὑπό τε τῆς ὁδοιπορίας καὶ τῆς ἐπικειμένης ηλιακής φλογός, ἠρώτων αὐτὸν, ἤτοι παρεκάλουν φαγεῖν· τοῦτο δὲ φιλοστοργίας ἦν, οὐ προπετείας. Ὁ δὲ – φαγεῖν; Αὐτὸς μὲν βρῶσιν ἔλεγε τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων οἱ μαθηταὶ δὲ περὶ βρώ σεως αἰσθητῆς νοοῦντες ἀποροῦσι πρὸς ἀλλήλους ηὐλαβοῦντο γὰρ ἐκεῖνον ἐρωτῆσαι. Λοιπὸν οὖν ἐρω μηνεύει τὸν λόγον. Vers. 32. At ille - Vers. 33. Quod ederet: ipse quidem cibum diccbat, hominum salutem; discipuli vero de cibo sensibili intelligentes, hæsitant inter se: nam illumn interrogare verebantur. Tunc ergo verbum interpretatur. Vers. 34. Dicit Λέγει opus. Voluntas Patris, qui ipsum miserat, et opus illius Christo injunctum, salus est lominum: hanc autem vocal cibum suum, ostendens per hanc vocem desiderium, quod de hominum habebat salute. Nam sicut qui edit, cibum concupiscit: ita et ipse hominum saJutem. Dicit autem se a Patre missum, vel tanqvam homo, vel sicut Verbum quod a Patre generatur, vel Patri honorem deferendo. Vers. 35. Nonne - jam. Discipuli quidem de sensibili messe dicebant, ipse vero de intellectuali nunc loquitur, et hanc ostendit instare. Regiones appellans multitudinem venientium ad & Samaritanorum; albas autem dicit eas, Lauquam ad fidem paratos illos, Nam et fides niessis est, quæ ab infidelitate metitur vel separatur, et confertur ad Christum. Quemadmodum enim aibæ segetes paratæ sunt ad messem, ita et illi ad fidem. Vers. 36. Ει accipit. Et qui tales metit regiones, retributionem a Deo sumit: universa - lius namque loquitur hic de omnibus Samaritanis ac Judæis, qui erant credituri. Vers. 56. Ει aternam. Qui sensibilem metit agrum, congregat fructum ad vitam tempor.- dcui, hic autem ad vitam terram. Tř,5 omittit B. Εργον. Θέλημα τοῦ πέμψαντος αὐτὸν Πατρὸς, καὶ ἔργον αὐτοῦ ἐπιταγὲν αὐτῷ, ἡ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων. Ταύτην δὲ βρώσιν ἑαυτοῦ καλεί, διὰ τῆς λέξεως ταύτης εμφαίνων τὴν ἐπιθυμίαν τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. Ωσπερ γὰρ ὁ τρώγων ἐπιθυμεῖ τῆς βρώσεων, οὕτω καὶ αὐτὸς τῆς σωτη ρίας ἡμῶν. Πεμφθῆναι δὲ παρὰ τοῦ Πατρός φησιν, ὡς ἄνθρωπος, ἢ καὶ ὡς Λόγος ἐκ τοῦ γεννήσαντος νοῦ, ἡ καὶ ὡς τιμῶν τὸν Πατέρα. Οὐχ ἤδη. Οἱ μαθηταὶ μὲν περὶ τοῦ αἰσθητοῦ θερισμοῦ ἔλεγον· αὐτὸς δὲ νῦν περὶ τοῦ νιητοῦ φήσι, καὶ δείκνυσι τοῦτον ἐνεστῶτα· χώρας μὲν ὀνομάζων τὰ πλήθη τῶν ἐρχομένων ἤδη πρὸς αὐτὸν Σαμαρειτών· λευκὰς δὲ αὐτὰς καλῶν, ὡς ἑτοίμους πρὸς πίστιν. Θερισμὸς γὰρ καὶ ἡ πίστις, θερίζουσα ἀπὸ τῆς ἀπιστίας, καὶ συγκομίζουσα πρὸς τὸν Χριστόν. "Ωσπερ γὰρ τὰ λευκά γίδια έτοιμα πρὸς θερισμόν εἰσιν, οὕτω κἀκεῖνοι πρὸς πίστιν. Καὶ — λαμβάνει. Καὶ ὁ θερίζων τοιαύτας χώρας ἀμοιβὴν ἐκ Θεοῦ λαμβάνει. Καθολικώτερον γὰρ ἐν. ταῦθα περὶ πάντων λέγει τῶν μελλόντων πιστεύειν Σαμαρειτῶν καὶ Ἰουδαίων. Καὶ — αιώνιον. Ὁ μὲν θερίζων αισθητόν γήδιον, συνάγει καρπὸν εἰ; ζωὴν πρόσκαιρον· οὗτος δὲ εἰς ζωήν αιώνιον. Variæ lectiones et notæ.

Vers. 28. Reliquit Ters. 23. Christus? Veneral ad sensibilem fontem, et invenit intelle tualm: atque accensa est igne spiritualium undarum, adeo nt et hydriam relinqueret et necessitatem propter quam accesserat, curreretque in civitatem, ac populum omnem ad Jesum attraheret: docens nos, eum spiritualia nacti fuerimus, temporalia cuneta despicere. Et videte mulieris sapientiam. Nón dixit: Vemite, videte Christum, cum tamen crederet esse Christum, ne de hujusmodi re a seipsa judicare videretur: maximum enim videbatur cognoscere eum qui exspectabatur, sed alios vocat judices. Utque illos magis attrahat, offert eis veluti quam - dam escam, suorum videlicet peccatorum detectio - rem.Sciebat enim, quod si sermones illius vel solum gustarent, protinus et ipsi irretirentur. Num hic est Christus? hoc est, Num fortassis hic est? Nam hæsitando loquitur, tanquam addubitans, ut ab illis detur sententia. Vers. 30. Εxierunt Vers. 31. Comede. Videntes eum ab itinere defeɛsum, et ab imminente solari ardore, rogabant cum. Nam hoc in loco ἠρώτων idem signifcat, quod deprecabantur; id autem vehementis est amoris, non temeritatis. Αφήκεν – Χριστός; Πλθεν ἐπὶ τὴν αἰσθητην πηγήν, εὑροῦσα δὲ τὴν νοητὴν οὕτως ἀνήφθη τῷ πυρὶ τῶν πνευματικών ναμάτων ὡς καὶ τὸ ἄγγος ἀφεῖναι, καὶ τὴν χρείαν δι᾿ ἣν παρεγένετο, καὶ δραμεῖν εἰς τὴν πόλιν, καὶ πάντα τὸν δῆμον ἐλκύσαι πρὸς τὸν Ἰησοῦν, παιδεύουσα ἡμᾶς, ὅταν ἐντύ χωμεν πνευματικοί, ὑπεροράν πάντων τῶν βωτικών. Καὶ ἄρα σοφίαν γυναικός. Οὐκ εἶπε, Δεῦτε, ἴδετε τὸν Χριστὸν, καίτοι πιστεύουσα ὅτι ὁ Χριστός ἐστιν, ἵνα μὴ δόξῃ κρίνεῖν ἀφ' ἑαυτῆς περὶ τηλεκούτου πράγματος· μέγιστον γὰρ ἐδόκει τὴ ἐπιγνῶναι τὸν προσδοκώμενον· ἀλλ᾽ ἑτέρους καλεί κρι τὰς, ἵνα καὶ μᾶλλον αὐτοὺς ἐπισπάσηται. Προτείνει δὲ τούτοι;, καθάπερ τι δέλεαρ, τὴν ἀποκάλυψιν τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν. Εγίνωσκε γὰρ ὡς εἰ μόνον γεύσωνται τῶν λόγων αὐτοῦ, σαγηνευθήσονται καὶ αὐτοὶ παραυτίκα. Τὸ δὲ, Μήτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός; ἀντὶ τοῦ, Μήποτε οὗτος ἐστιν; Ὑπου κρίνεται γάρ, οἷον ἐπιδιστάζειν, ὥστε παρ' αὐτῶν γενέσθαι τὴν κρίσιν. Ἐξῆλθον — φάγε. Ορῶντες αὐτὸν κεκμηκότα, ὑπό τε τῆς ὁδοιπορίας καὶ τῆς ἐπικειμένης ηλιακής φλογός, ἠρώτων αὐτὸν, ἤτοι παρεκάλουν φαγεῖν· τοῦτο δὲ φιλοστοργίας ἦν, οὐ προπετείας. Ὁ δὲ – φαγεῖν; Αὐτὸς μὲν βρῶσιν ἔλεγε τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων οἱ μαθηταὶ δὲ περὶ βρώ σεως αἰσθητῆς νοοῦντες ἀποροῦσι πρὸς ἀλλήλους ηὐλαβοῦντο γὰρ ἐκεῖνον ἐρωτῆσαι. Λοιπὸν οὖν ἐρω μηνεύει τὸν λόγον. Vers. 32. At ille - Vers. 33. Quod ederet: ipse quidem cibum diccbat, hominum salutem; discipuli vero de cibo sensibili intelligentes, hæsitant inter se: nam illumn interrogare verebantur. Tunc ergo verbum interpretatur. Vers. 34. Dicit Λέγει opus. Voluntas Patris, qui ipsum miserat, et opus illius Christo injunctum, salus est lominum: hanc autem vocal cibum suum, ostendens per hanc vocem desiderium, quod de hominum habebat salute. Nam sicut qui edit, cibum concupiscit: ita et ipse hominum saJutem. Dicit autem se a Patre missum, vel tanqvam homo, vel sicut Verbum quod a Patre generatur, vel Patri honorem deferendo. Vers. 35. Nonne - jam. Discipuli quidem de sensibili messe dicebant, ipse vero de intellectuali nunc loquitur, et hanc ostendit instare. Regiones appellans multitudinem venientium ad & Samaritanorum; albas autem dicit eas, Lauquam ad fidem paratos illos, Nam et fides niessis est, quæ ab infidelitate metitur vel separatur, et confertur ad Christum. Quemadmodum enim aibæ segetes paratæ sunt ad messem, ita et illi ad fidem. Vers. 36. Ει accipit. Et qui tales metit regiones, retributionem a Deo sumit: universa - lius namque loquitur hic de omnibus Samaritanis ac Judæis, qui erant credituri. Vers. 56. Ει aternam. Qui sensibilem metit agrum, congregat fructum ad vitam tempor.- dcui, hic autem ad vitam terram. Tř,5 omittit B. Εργον. Θέλημα τοῦ πέμψαντος αὐτὸν Πατρὸς, καὶ ἔργον αὐτοῦ ἐπιταγὲν αὐτῷ, ἡ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων. Ταύτην δὲ βρώσιν ἑαυτοῦ καλεί, διὰ τῆς λέξεως ταύτης εμφαίνων τὴν ἐπιθυμίαν τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. Ωσπερ γὰρ ὁ τρώγων ἐπιθυμεῖ τῆς βρώσεων, οὕτω καὶ αὐτὸς τῆς σωτη ρίας ἡμῶν. Πεμφθῆναι δὲ παρὰ τοῦ Πατρός φησιν, ὡς ἄνθρωπος, ἢ καὶ ὡς Λόγος ἐκ τοῦ γεννήσαντος νοῦ, ἡ καὶ ὡς τιμῶν τὸν Πατέρα. Οὐχ ἤδη. Οἱ μαθηταὶ μὲν περὶ τοῦ αἰσθητοῦ θερισμοῦ ἔλεγον· αὐτὸς δὲ νῦν περὶ τοῦ νιητοῦ φήσι, καὶ δείκνυσι τοῦτον ἐνεστῶτα· χώρας μὲν ὀνομάζων τὰ πλήθη τῶν ἐρχομένων ἤδη πρὸς αὐτὸν Σαμαρειτών· λευκὰς δὲ αὐτὰς καλῶν, ὡς ἑτοίμους πρὸς πίστιν. Θερισμὸς γὰρ καὶ ἡ πίστις, θερίζουσα ἀπὸ τῆς ἀπιστίας, καὶ συγκομίζουσα πρὸς τὸν Χριστόν. "Ωσπερ γὰρ τὰ λευκά γίδια έτοιμα πρὸς θερισμόν εἰσιν, οὕτω κἀκεῖνοι πρὸς πίστιν. Καὶ — λαμβάνει. Καὶ ὁ θερίζων τοιαύτας χώρας ἀμοιβὴν ἐκ Θεοῦ λαμβάνει. Καθολικώτερον γὰρ ἐν. ταῦθα περὶ πάντων λέγει τῶν μελλόντων πιστεύειν Σαμαρειτῶν καὶ Ἰουδαίων. Καὶ — αιώνιον. Ὁ μὲν θερίζων αισθητόν γήδιον, συνάγει καρπὸν εἰ; ζωὴν πρόσκαιρον· οὗτος δὲ εἰς ζωήν αιώνιον. Variæ lectiones et notæ.

"Ira 194 – θερίζων. Ἵνα, συναχθέντος ἐκεῖ τοῦ τοιούτου καρποῦ, καὶ ὁ σπείρας ὁμοῦ χαίρῃ καὶ ὁ Θερίσας, βλέποντες αὐτὸν συναχθέντα ἐκεῖ, καὶ τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ μισθούς ἐμοῦ κομιζόμενοι, ὁ μὲν ὡς σπείρας, ὁ δὲ ὡς θερίσας. Σπείροντες μὲν οὖν εἰσιν οἱ προφῆται, Μωϋσῆς καὶ οἱ μετ' ἐκεῖνον, οἷα σπείραντες τὰς περὶ Χριστοῦ προῤῥήσεις, θερίζοντες δὲ οἱ ἀπόστολοι· θεμ σαντες τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τῆς ἀπιστίας, καὶ συγκομίσαντες εἰς τὰς ἀποθήκας τῶν αἰωνίων σκηνών. Εν – θερίζων. Ο λόγος ὁ ἀληθινὸς τῆς παροιμίας. Εγώ κεκοπιάκατε. Εἰς 8 οὐχ ὑμεῖς κεκοπιάκοτα. "A.1.201 εἰσεληλύθατε. Ταῦτα λέγει δεικνύων ὅτι τὸ ἐγχειρισθεν τούτοις ἔργον, ῥᾴδιόν ἐστι καὶ εύκολον, καὶ θάρσος αὐτοῖς ἐντεῦθεν ἐμβάλλων, ὡς τοῦ ἐπιπονωτέρου προανυσθέντος. Τὸ σπείρειν μὲν γὰρ μετὰ πόνου καὶ βραδέως γίνεται, τὸ θερίζειν δὲ μετὰ ἀνέσεως καὶ ταχέως· καὶ τοῦ σπόρου ἔργον το θέρος. Τροπικαῖς δὲ καὶ μεταφορικαῖς κέχρηται λέξεσι πολλαχοῦ τοῦ Εὐαγγελίου, ποιῶν τὴν διδασκαλίαν ἐμφαντικωτέραν, καὶ τὴν μνήμην τῶν λεγομένων μου νιμωτέραν, διὰ τῶν γνωρίμων εἰκόνων καὶ παραδειγμάτων· τῆς μὲν ἡδύτερον εἰσδυομένης ταῖς ἀκοαῖς, τῆς δὲ βαθύτερον έντυπουμένης τῇ καρδίᾳ. Καὶ αἰσθητὰ μὲν τὰ ῥήματα, πνευματικά δὲ τὰ νοήματα. Εκ — ἐποίησα. Πάντα νόησον τὰ περὶ τοὺς ἄνα δρας, καὶ τὸν οὐκ ἄνδρα. Η καὶ ἄλλα ἴσως εἶπεν αὐτῇ πολλὰ κεκρυμμένα. Ως -- παρ' αὐτοῖς Παρεκάλουν αυτόν. Kal αὐτοῦ. Τὸν τῆς διδασκαλίας. Τῇ — Χριστός. Ἐξ ὧν ἤκουσαν αὐτοῦ διδάσκον τοῦ, ἔγνωσαν ὅτι οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ Σωτὴρ τοῦ κόσμου, ὁ Χριστός, ὅτι, τῆς οἰκουμένης ἀπολωλυίας, ἦλθεν οὗτος σώσαι αὐτήν. Εὐγνωμονέστεροι δὲ πολλῷ τῶν Ἰουδαίων οἱ Σαμαρείται. Οὗτοι μὲν καὶ ἐξῆλθον πρὸς αὐτὸν, καὶ παρεκάλουν αὐτὸν μεῖναι παρ' αὐτοῖς, καὶ μηδὲν σημεῖον ἰδόντες ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν· ἐκεῖνοι δὲ ἐρχόμενον μᾶλλον πρὸς αὐτοὺς ἐδίωκον, καὶ θέλοντα μένειν παρ' αὐτοῖς ἐβαρύνοντο, καὶ πολλὰ σημεῖα βλέποντες ἐπίπτουν. Πῶς οὖν εἰ κλ; τούτου; παραδραμείν, ἡ ποίας δικαιοσύνης, τοῖς μὲν μισοῦσι προσεδρεύειν, τῶν δὲ ἀγαπώντων ἀποπηδᾷν; Τῆς διδασκαλίας. Τῆς μνήμης. CAP. IV. Vers. 36. Ut qui metit. Ut congregato ibi tali fructu, et qui seminavit simul gaudeat, et qui messuit: videntes scilicet, eum fbi congregatum, ac mercedem ex eo referentes: ille quidem tanquam qui seminavit, iste vero sicut qui messuit. Seminantes itaque sunt prophetæ, Moses et qui post illumn fuerunt, ut qui vaticinia de Christo seminaverunt: metentes autem apostoli, qui messuerunt homines ab infidelitate, ac retulerunt ad horrea æternorum tabernaculorum. Vers. 37. In — qui metit. Verus est proverbii. Vers. 38. Ego Ser.:0 laborastis. id est, ad quod vos non laborastis. Vers. 38. Alii· introistis. llac dicit, ostendens, quod opus illis conimissum facile et in promptu est, ac confidentiam eis inde immittens, utpote perfecto eo, quod laboriosius est. Seminare namque cum labore fit et tarditate, mietero vero cum requie et velocitate: et sementis fruclus est messis. Frequenter autem usus est in Evangelio figu - rativis ac metaphoricis dictionibus, efficaciorem reddens doctrinam, et memoriam eorum quæ dicuntur stabiliorem, per notas similitudines et exempla: tum quod jucundius id in aures ingres ditur, tum quod profundius cordi imprimitur; et sermones quidem sunt' sensibiles, intellectus vero spirituales. Vers. 39. Ex - feci. Quæcunque, intellige de viris, et de eo qui non eral vir ejus. Aut etiam alia fortassis multa dixit ei, quæ eraut occulta. Vers. 40. Cum apud se ipsius. llic rursum ἠρώτων, idem significat, quod obsecra - bant. Vers. 40. Et Vers. 41. Ipsius. Sermonem autem ipsius, hoc est, doctrinam illius. Vers. 42. Et Christus. Ex his que docentem audiverant, cognoverunt quod hic vere esset Salvator mundi Christus, quod orbe perdito venisset hic ut ipsum salvaret. Fuerunt autem Samaritani multo æquiores Judæis illi enim exiverunt ad eum et orabant illum ut veniret ad se, cumque nullum vidissent 'signum, crediderunt in eum; Judæi vero ad se magis venientem persequebantur et apud se manere volentem, graviter ferebant, cumque multa vidissent signa, non credebant. Quomodo ergo æquum crat ut hos præteriret? aut qua justitia feri mterat ut illis qui se odio habebant, adesset, hos autem, qui amabant, desereret? Varim lectiones et nota. floc et proximum scholium apud cutenium conjunctum est.

"Ira 194 – θερίζων. Ἵνα, συναχθέντος ἐκεῖ τοῦ τοιούτου καρποῦ, καὶ ὁ σπείρας ὁμοῦ χαίρῃ καὶ ὁ Θερίσας, βλέποντες αὐτὸν συναχθέντα ἐκεῖ, καὶ τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ μισθούς ἐμοῦ κομιζόμενοι, ὁ μὲν ὡς σπείρας, ὁ δὲ ὡς θερίσας. Σπείροντες μὲν οὖν εἰσιν οἱ προφῆται, Μωϋσῆς καὶ οἱ μετ' ἐκεῖνον, οἷα σπείραντες τὰς περὶ Χριστοῦ προῤῥήσεις, θερίζοντες δὲ οἱ ἀπόστολοι· θεμ σαντες τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τῆς ἀπιστίας, καὶ συγκομίσαντες εἰς τὰς ἀποθήκας τῶν αἰωνίων σκηνών. Εν – θερίζων. Ο λόγος ὁ ἀληθινὸς τῆς παροιμίας. Εγώ κεκοπιάκατε. Εἰς 8 οὐχ ὑμεῖς κεκοπιάκοτα. "A.1.201 εἰσεληλύθατε. Ταῦτα λέγει δεικνύων ὅτι τὸ ἐγχειρισθεν τούτοις ἔργον, ῥᾴδιόν ἐστι καὶ εύκολον, καὶ θάρσος αὐτοῖς ἐντεῦθεν ἐμβάλλων, ὡς τοῦ ἐπιπονωτέρου προανυσθέντος. Τὸ σπείρειν μὲν γὰρ μετὰ πόνου καὶ βραδέως γίνεται, τὸ θερίζειν δὲ μετὰ ἀνέσεως καὶ ταχέως· καὶ τοῦ σπόρου ἔργον το θέρος. Τροπικαῖς δὲ καὶ μεταφορικαῖς κέχρηται λέξεσι πολλαχοῦ τοῦ Εὐαγγελίου, ποιῶν τὴν διδασκαλίαν ἐμφαντικωτέραν, καὶ τὴν μνήμην τῶν λεγομένων μου νιμωτέραν, διὰ τῶν γνωρίμων εἰκόνων καὶ παραδειγμάτων· τῆς μὲν ἡδύτερον εἰσδυομένης ταῖς ἀκοαῖς, τῆς δὲ βαθύτερον έντυπουμένης τῇ καρδίᾳ. Καὶ αἰσθητὰ μὲν τὰ ῥήματα, πνευματικά δὲ τὰ νοήματα. Εκ — ἐποίησα. Πάντα νόησον τὰ περὶ τοὺς ἄνα δρας, καὶ τὸν οὐκ ἄνδρα. Η καὶ ἄλλα ἴσως εἶπεν αὐτῇ πολλὰ κεκρυμμένα. Ως -- παρ' αὐτοῖς Παρεκάλουν αυτόν. Kal αὐτοῦ. Τὸν τῆς διδασκαλίας. Τῇ — Χριστός. Ἐξ ὧν ἤκουσαν αὐτοῦ διδάσκον τοῦ, ἔγνωσαν ὅτι οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ Σωτὴρ τοῦ κόσμου, ὁ Χριστός, ὅτι, τῆς οἰκουμένης ἀπολωλυίας, ἦλθεν οὗτος σώσαι αὐτήν. Εὐγνωμονέστεροι δὲ πολλῷ τῶν Ἰουδαίων οἱ Σαμαρείται. Οὗτοι μὲν καὶ ἐξῆλθον πρὸς αὐτὸν, καὶ παρεκάλουν αὐτὸν μεῖναι παρ' αὐτοῖς, καὶ μηδὲν σημεῖον ἰδόντες ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν· ἐκεῖνοι δὲ ἐρχόμενον μᾶλλον πρὸς αὐτοὺς ἐδίωκον, καὶ θέλοντα μένειν παρ' αὐτοῖς ἐβαρύνοντο, καὶ πολλὰ σημεῖα βλέποντες ἐπίπτουν. Πῶς οὖν εἰ κλ; τούτου; παραδραμείν, ἡ ποίας δικαιοσύνης, τοῖς μὲν μισοῦσι προσεδρεύειν, τῶν δὲ ἀγαπώντων ἀποπηδᾷν; Τῆς διδασκαλίας. Τῆς μνήμης. CAP. IV. Vers. 36. Ut qui metit. Ut congregato ibi tali fructu, et qui seminavit simul gaudeat, et qui messuit: videntes scilicet, eum fbi congregatum, ac mercedem ex eo referentes: ille quidem tanquam qui seminavit, iste vero sicut qui messuit. Seminantes itaque sunt prophetæ, Moses et qui post illumn fuerunt, ut qui vaticinia de Christo seminaverunt: metentes autem apostoli, qui messuerunt homines ab infidelitate, ac retulerunt ad horrea æternorum tabernaculorum. Vers. 37. In — qui metit. Verus est proverbii. Vers. 38. Ego Ser.:0 laborastis. id est, ad quod vos non laborastis. Vers. 38. Alii· introistis. llac dicit, ostendens, quod opus illis conimissum facile et in promptu est, ac confidentiam eis inde immittens, utpote perfecto eo, quod laboriosius est. Seminare namque cum labore fit et tarditate, mietero vero cum requie et velocitate: et sementis fruclus est messis. Frequenter autem usus est in Evangelio figu - rativis ac metaphoricis dictionibus, efficaciorem reddens doctrinam, et memoriam eorum quæ dicuntur stabiliorem, per notas similitudines et exempla: tum quod jucundius id in aures ingres ditur, tum quod profundius cordi imprimitur; et sermones quidem sunt' sensibiles, intellectus vero spirituales. Vers. 39. Ex - feci. Quæcunque, intellige de viris, et de eo qui non eral vir ejus. Aut etiam alia fortassis multa dixit ei, quæ eraut occulta. Vers. 40. Cum apud se ipsius. llic rursum ἠρώτων, idem significat, quod obsecra - bant. Vers. 40. Et Vers. 41. Ipsius. Sermonem autem ipsius, hoc est, doctrinam illius. Vers. 42. Et Christus. Ex his que docentem audiverant, cognoverunt quod hic vere esset Salvator mundi Christus, quod orbe perdito venisset hic ut ipsum salvaret. Fuerunt autem Samaritani multo æquiores Judæis illi enim exiverunt ad eum et orabant illum ut veniret ad se, cumque nullum vidissent 'signum, crediderunt in eum; Judæi vero ad se magis venientem persequebantur et apud se manere volentem, graviter ferebant, cumque multa vidissent signa, non credebant. Quomodo ergo æquum crat ut hos præteriret? aut qua justitia feri mterat ut illis qui se odio habebant, adesset, hos autem, qui amabant, desereret? Varim lectiones et nota. floc et proximum scholium apud cutenium conjunctum est.

"Ira 194 – θερίζων. Ἵνα, συναχθέντος ἐκεῖ τοῦ τοιούτου καρποῦ, καὶ ὁ σπείρας ὁμοῦ χαίρῃ καὶ ὁ Θερίσας, βλέποντες αὐτὸν συναχθέντα ἐκεῖ, καὶ τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ μισθούς ἐμοῦ κομιζόμενοι, ὁ μὲν ὡς σπείρας, ὁ δὲ ὡς θερίσας. Σπείροντες μὲν οὖν εἰσιν οἱ προφῆται, Μωϋσῆς καὶ οἱ μετ' ἐκεῖνον, οἷα σπείραντες τὰς περὶ Χριστοῦ προῤῥήσεις, θερίζοντες δὲ οἱ ἀπόστολοι· θεμ σαντες τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τῆς ἀπιστίας, καὶ συγκομίσαντες εἰς τὰς ἀποθήκας τῶν αἰωνίων σκηνών. Εν – θερίζων. Ο λόγος ὁ ἀληθινὸς τῆς παροιμίας. Εγώ κεκοπιάκατε. Εἰς 8 οὐχ ὑμεῖς κεκοπιάκοτα. "A.1.201 εἰσεληλύθατε. Ταῦτα λέγει δεικνύων ὅτι τὸ ἐγχειρισθεν τούτοις ἔργον, ῥᾴδιόν ἐστι καὶ εύκολον, καὶ θάρσος αὐτοῖς ἐντεῦθεν ἐμβάλλων, ὡς τοῦ ἐπιπονωτέρου προανυσθέντος. Τὸ σπείρειν μὲν γὰρ μετὰ πόνου καὶ βραδέως γίνεται, τὸ θερίζειν δὲ μετὰ ἀνέσεως καὶ ταχέως· καὶ τοῦ σπόρου ἔργον το θέρος. Τροπικαῖς δὲ καὶ μεταφορικαῖς κέχρηται λέξεσι πολλαχοῦ τοῦ Εὐαγγελίου, ποιῶν τὴν διδασκαλίαν ἐμφαντικωτέραν, καὶ τὴν μνήμην τῶν λεγομένων μου νιμωτέραν, διὰ τῶν γνωρίμων εἰκόνων καὶ παραδειγμάτων· τῆς μὲν ἡδύτερον εἰσδυομένης ταῖς ἀκοαῖς, τῆς δὲ βαθύτερον έντυπουμένης τῇ καρδίᾳ. Καὶ αἰσθητὰ μὲν τὰ ῥήματα, πνευματικά δὲ τὰ νοήματα. Εκ — ἐποίησα. Πάντα νόησον τὰ περὶ τοὺς ἄνα δρας, καὶ τὸν οὐκ ἄνδρα. Η καὶ ἄλλα ἴσως εἶπεν αὐτῇ πολλὰ κεκρυμμένα. Ως -- παρ' αὐτοῖς Παρεκάλουν αυτόν. Kal αὐτοῦ. Τὸν τῆς διδασκαλίας. Τῇ — Χριστός. Ἐξ ὧν ἤκουσαν αὐτοῦ διδάσκον τοῦ, ἔγνωσαν ὅτι οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ Σωτὴρ τοῦ κόσμου, ὁ Χριστός, ὅτι, τῆς οἰκουμένης ἀπολωλυίας, ἦλθεν οὗτος σώσαι αὐτήν. Εὐγνωμονέστεροι δὲ πολλῷ τῶν Ἰουδαίων οἱ Σαμαρείται. Οὗτοι μὲν καὶ ἐξῆλθον πρὸς αὐτὸν, καὶ παρεκάλουν αὐτὸν μεῖναι παρ' αὐτοῖς, καὶ μηδὲν σημεῖον ἰδόντες ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν· ἐκεῖνοι δὲ ἐρχόμενον μᾶλλον πρὸς αὐτοὺς ἐδίωκον, καὶ θέλοντα μένειν παρ' αὐτοῖς ἐβαρύνοντο, καὶ πολλὰ σημεῖα βλέποντες ἐπίπτουν. Πῶς οὖν εἰ κλ; τούτου; παραδραμείν, ἡ ποίας δικαιοσύνης, τοῖς μὲν μισοῦσι προσεδρεύειν, τῶν δὲ ἀγαπώντων ἀποπηδᾷν; Τῆς διδασκαλίας. Τῆς μνήμης. CAP. IV. Vers. 36. Ut qui metit. Ut congregato ibi tali fructu, et qui seminavit simul gaudeat, et qui messuit: videntes scilicet, eum fbi congregatum, ac mercedem ex eo referentes: ille quidem tanquam qui seminavit, iste vero sicut qui messuit. Seminantes itaque sunt prophetæ, Moses et qui post illumn fuerunt, ut qui vaticinia de Christo seminaverunt: metentes autem apostoli, qui messuerunt homines ab infidelitate, ac retulerunt ad horrea æternorum tabernaculorum. Vers. 37. In — qui metit. Verus est proverbii. Vers. 38. Ego Ser.:0 laborastis. id est, ad quod vos non laborastis. Vers. 38. Alii· introistis. llac dicit, ostendens, quod opus illis conimissum facile et in promptu est, ac confidentiam eis inde immittens, utpote perfecto eo, quod laboriosius est. Seminare namque cum labore fit et tarditate, mietero vero cum requie et velocitate: et sementis fruclus est messis. Frequenter autem usus est in Evangelio figu - rativis ac metaphoricis dictionibus, efficaciorem reddens doctrinam, et memoriam eorum quæ dicuntur stabiliorem, per notas similitudines et exempla: tum quod jucundius id in aures ingres ditur, tum quod profundius cordi imprimitur; et sermones quidem sunt' sensibiles, intellectus vero spirituales. Vers. 39. Ex - feci. Quæcunque, intellige de viris, et de eo qui non eral vir ejus. Aut etiam alia fortassis multa dixit ei, quæ eraut occulta. Vers. 40. Cum apud se ipsius. llic rursum ἠρώτων, idem significat, quod obsecra - bant. Vers. 40. Et Vers. 41. Ipsius. Sermonem autem ipsius, hoc est, doctrinam illius. Vers. 42. Et Christus. Ex his que docentem audiverant, cognoverunt quod hic vere esset Salvator mundi Christus, quod orbe perdito venisset hic ut ipsum salvaret. Fuerunt autem Samaritani multo æquiores Judæis illi enim exiverunt ad eum et orabant illum ut veniret ad se, cumque nullum vidissent 'signum, crediderunt in eum; Judæi vero ad se magis venientem persequebantur et apud se manere volentem, graviter ferebant, cumque multa vidissent signa, non credebant. Quomodo ergo æquum crat ut hos præteriret? aut qua justitia feri mterat ut illis qui se odio habebant, adesset, hos autem, qui amabant, desereret? Varim lectiones et nota. floc et proximum scholium apud cutenium conjunctum est.

Alio autem tempore Samaritani non exceperunt ▲ euni, utpote amicum Judæorum, qui adversus se in micitias exercebant. Nam hoc scripsit Lucas tricesimo secundo capite ". Sed illi erant alii ab istis. Ili siquidem vicum quemdam Samariæ inbabitabant, isti vero civitatem. Vers. 43. Post Vers. 44. Haberet. Cur non abierit tunc recta Capernaum, quæ patria ipsius habebatur, causam reddit: quia videlicet hi qui in ea morabantur, animum non applicabant, nec obtemperabant illi utpote familiares: siquidem familiaritas facile causat despectum. Quomodo autem testains sit Jesus, quod propheta in patria sua honorem non habeat, quære in fine vicesimi quarti capitis Evangelii juxta MatLigum et invenies ". Nazareth quidem patria ejus erat, patria videlicet matris ipsius, et ejus qui putabatur patris, in qua etiam nutritus fuerat. Capernaum vero habebatur patria illius, quod in ea habitaret. Ait enim Matthæus, quod relicta Naza - reth, veniens habitavit Capernaum”. Vers. 45. Cum - festo. Galilzam intellige reliquas Galilææ civitates ac vicos, præter eam quæ proprie civitas ejus dicebatur. Festum vero Pascha, veluti secundo capite significatum est. Vers. 45. Nam et ipsi - festum. Nam oinnes simul Judæi Hierosolymam undique concurrentes festum celebrabant. CAP. VI. De regio. Pers. 46. Venit vinum. In Galilæam quidem venit propter eorum invidiam, qui Judæam inhabitabant: in patriam autem suam non abiit, quia ei non auscultabant, et ne major eis accede ret condemnatio. In Cana venit, primum quidem invitatus ad nuptias; nunc vero, ut Adein quæ ex facto prius miraculo accesserat, sua presentia confirmaret: imo potius eos attraheret veniens won vocatus, ac patriæ sua eos præponens. Vers. 46. Ει Capernaum. Regius dicebatur vel quod regio esset genere, vel quod dignitatem macius erat, a qua Regius cognominabatur, vel quod minister esset regius. Quidam itaque dicunt, hunc fuisse centurionem, de quo apud Matthæum et Lucam facta est mentio ". Nou est autem ita. Siquidem, ut alias eorum differentias omittamus, ille centurio erat, hic regius; illius servus ægrotabat, hujus filius; et ibi morbus erat paralysis, hic autem febris. Vers. 47. Hic significat deprecabatur. moriturus. Rursum ερώτα, "Luc. ix, 52 53. To Matth. xiii. 57. & η Ἐν ἑτέρῳ δὲ καιρῷ οἱ Σαμαρείται οὐκ ἐδέξαντο αὐτὸν ὡς φίλον Ἰουδαίων τῶν ἐχθραινόντων αὐτοῖς. Τοῦτο γὰρ ὁ Λουκᾶς ἱστέρησεν ἐν τῷ τριακοστῷ δευτέρων κεφαλαίῳ. Ἀλλ᾽ ἐκεῖνοι ἕτεροι ἦσαν παρὰ τούτους. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ κώμην τινὰ τῆς Σαμαρείας ᾤκουν· οὗτοι δὲ πόλιν. Μετά ἐκεῖ. Διότι τότε οὐκ ἀπῆλθεν ἰδικῶ; εἰς Καπερναούμ τὴν δοκοῦσαν πατρίδα αὐτοῦ, τίθη σιν αἰτίαν ὅτι οὐ προσεῖχον αὐτῷ οἱ ἐν αὐτῇ, κατα φρονοῦντες ὡς συνήθους. Το σύνηθες γὰρ εὐκατα φρόνητον. Ποῦ δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐμαρτύρησεν ὅτι προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει; Καὶ ζήτησον ἐν τῷ τέλει τοῦ εἰκοστοῦ τετάρτου κεφαλαίου του κατὰ Ματθαῖον, καὶ εὑρήσεις. Καὶ γὰρ ἡ μὲν Ναζαρὲτ ἦν πατρὶς αὐτοῦ, ὡς πατρὶς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, καὶ τοῦ δοκοῦντος πατρὸς αὐτοῦ, καὶ ὡς ἐν αὐτῇ τεθραμμένου· ἡ δὲ Καπερναούμ ἐδόκει πατρὶς αὐτ τοῦ, ὡς κατοικοῦντος εἰς αὐτήν. Φησὶ γὰρ ὁ Ματθαῖος ὅτι καταλιπών τὴν Ναζαρὶς ἐλθὼν κατώκησεν εἰς Καπερναούμ. *Οτε — ἑορτῇ. Γαλιλαίαν νόει τὰς ἄλλας πόλεις καὶ κώμας τῆς Γαλιλαίας παρὰ τὴν δηλωθεῖσαν ἰδικῶς πατρίδα αὐτοῦ· Ἑορτὴν δὲ τὴν τοῦ Πάσχα, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ κεφαλαίῳ δεδήλωται. Καὶ αὐτοὶ γὰρ — ἑορτήν. Ὁμοῦ γὰρ ἐν ἶςροσολύμοις Εβραίοι πάντες πανταχόθεν συνερ χόμενοι ἑώρταζον. ΚΕΦ. Γ'. Περὶ τοῦ βασιλικοῦ. Ηλθεν· οἶνον. Εἰς τὴν Γαλιλαίαν μὲν ξάδε διὰ τὸν φθόνον τῶν κατοικούντων τὴν Ἰουδαίαν· εἰς τὴν ῥηθεῖσαν δὲ πατρίδα αὐτοῦ οὐκ ἀπῆλθεν, ὡς μὴ προσέχουσαν αὐτῷ, καὶ ἵνα μὴ μεῖζον αὐτῇ γένηται τὸ κρίμα. Εἰς τὴν Κανὰ δὲ ἦλθε πρῶτον μὲν κληθεὶς εἰς τὸν γάμον· νῦν δὲ τὴν ἀπὸ τοῦ προγεγοτος θαύματος εγγενομένην πίστιν βεβαιῶν τῇ παρ ουσίᾳ, καὶ μᾶλλον αὐτοὺς ἐφελκόμενος, ὡς ἐλθὼν αὐτόκλητος καὶ προτιμήσεις αὐτοὺς τῆς πατρίδος. Καὶ — Καπερναούμ. Βασιλικός ἐλέγετο ἢ ὡς ἐκ γένους βασιλικοῦ, ἢ ὡς ἀξίωμά τι κεκτημένος ἀφ' ούπερ ἐκαλεῖτο Βασιλικὸς ἢ ὡς ὑπηρέτης βασιλικός. Τινὲς μὲν οὖν φασιν ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ παρὰ τῷ Μarθαίῳ καὶ τῷ Λουκα μνημονευόμενος ἑκατόνταρχος· οὐκ ἔστι δέ. Καὶ γὰρ, ἵνα τὰς ἄλλας ἐάσωμεν διαφορὰς αὐτῶν, ἐκεῖνος μὲν ἑκατόνταρχος, οὗτος δὲ βασιλικός, κακείνου μὲν δοῦλος Ασθένει· τούτου δὲ υἱός· καὶ ἐκεῖ μὲν ἡ νόσος παράλυσις, ἐνταῦθα δὲ πυρετός. Οὗτος κάλει. 7 Matth. 1V, ἀποθνήσκειν. Πρώτα, ήτοι Παρε13. * Matth. viii, 5; Luc. vii, 2. Variæ lectiones el notæ. Καθόλου μὲν ἀπῆλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἧς * Καπερναούμ· οὐκ ἰδικῶ; δὲ, ἤτοι ἐξαιρέτως, ἦλθεν εἰς Καπερναούμ. Και abest A, nec agnoscit fent.nius. Idem paulo ante, loco που, videtur legisse πώς. Γάρ ergo, quod unus neorum omittit, codex lentenii videtur habuisse. Ερχόμενοι Α.

Alio autem tempore Samaritani non exceperunt ▲ euni, utpote amicum Judæorum, qui adversus se in micitias exercebant. Nam hoc scripsit Lucas tricesimo secundo capite ". Sed illi erant alii ab istis. Ili siquidem vicum quemdam Samariæ inbabitabant, isti vero civitatem. Vers. 43. Post Vers. 44. Haberet. Cur non abierit tunc recta Capernaum, quæ patria ipsius habebatur, causam reddit: quia videlicet hi qui in ea morabantur, animum non applicabant, nec obtemperabant illi utpote familiares: siquidem familiaritas facile causat despectum. Quomodo autem testains sit Jesus, quod propheta in patria sua honorem non habeat, quære in fine vicesimi quarti capitis Evangelii juxta MatLigum et invenies ". Nazareth quidem patria ejus erat, patria videlicet matris ipsius, et ejus qui putabatur patris, in qua etiam nutritus fuerat. Capernaum vero habebatur patria illius, quod in ea habitaret. Ait enim Matthæus, quod relicta Naza - reth, veniens habitavit Capernaum”. Vers. 45. Cum - festo. Galilzam intellige reliquas Galilææ civitates ac vicos, præter eam quæ proprie civitas ejus dicebatur. Festum vero Pascha, veluti secundo capite significatum est. Vers. 45. Nam et ipsi - festum. Nam oinnes simul Judæi Hierosolymam undique concurrentes festum celebrabant. CAP. VI. De regio. Pers. 46. Venit vinum. In Galilæam quidem venit propter eorum invidiam, qui Judæam inhabitabant: in patriam autem suam non abiit, quia ei non auscultabant, et ne major eis accede ret condemnatio. In Cana venit, primum quidem invitatus ad nuptias; nunc vero, ut Adein quæ ex facto prius miraculo accesserat, sua presentia confirmaret: imo potius eos attraheret veniens won vocatus, ac patriæ sua eos præponens. Vers. 46. Ει Capernaum. Regius dicebatur vel quod regio esset genere, vel quod dignitatem macius erat, a qua Regius cognominabatur, vel quod minister esset regius. Quidam itaque dicunt, hunc fuisse centurionem, de quo apud Matthæum et Lucam facta est mentio ". Nou est autem ita. Siquidem, ut alias eorum differentias omittamus, ille centurio erat, hic regius; illius servus ægrotabat, hujus filius; et ibi morbus erat paralysis, hic autem febris. Vers. 47. Hic significat deprecabatur. moriturus. Rursum ερώτα, "Luc. ix, 52 53. To Matth. xiii. 57. & η Ἐν ἑτέρῳ δὲ καιρῷ οἱ Σαμαρείται οὐκ ἐδέξαντο αὐτὸν ὡς φίλον Ἰουδαίων τῶν ἐχθραινόντων αὐτοῖς. Τοῦτο γὰρ ὁ Λουκᾶς ἱστέρησεν ἐν τῷ τριακοστῷ δευτέρων κεφαλαίῳ. Ἀλλ᾽ ἐκεῖνοι ἕτεροι ἦσαν παρὰ τούτους. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ κώμην τινὰ τῆς Σαμαρείας ᾤκουν· οὗτοι δὲ πόλιν. Μετά ἐκεῖ. Διότι τότε οὐκ ἀπῆλθεν ἰδικῶ; εἰς Καπερναούμ τὴν δοκοῦσαν πατρίδα αὐτοῦ, τίθη σιν αἰτίαν ὅτι οὐ προσεῖχον αὐτῷ οἱ ἐν αὐτῇ, κατα φρονοῦντες ὡς συνήθους. Το σύνηθες γὰρ εὐκατα φρόνητον. Ποῦ δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐμαρτύρησεν ὅτι προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει; Καὶ ζήτησον ἐν τῷ τέλει τοῦ εἰκοστοῦ τετάρτου κεφαλαίου του κατὰ Ματθαῖον, καὶ εὑρήσεις. Καὶ γὰρ ἡ μὲν Ναζαρὲτ ἦν πατρὶς αὐτοῦ, ὡς πατρὶς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, καὶ τοῦ δοκοῦντος πατρὸς αὐτοῦ, καὶ ὡς ἐν αὐτῇ τεθραμμένου· ἡ δὲ Καπερναούμ ἐδόκει πατρὶς αὐτ τοῦ, ὡς κατοικοῦντος εἰς αὐτήν. Φησὶ γὰρ ὁ Ματθαῖος ὅτι καταλιπών τὴν Ναζαρὶς ἐλθὼν κατώκησεν εἰς Καπερναούμ. *Οτε — ἑορτῇ. Γαλιλαίαν νόει τὰς ἄλλας πόλεις καὶ κώμας τῆς Γαλιλαίας παρὰ τὴν δηλωθεῖσαν ἰδικῶς πατρίδα αὐτοῦ· Ἑορτὴν δὲ τὴν τοῦ Πάσχα, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ κεφαλαίῳ δεδήλωται. Καὶ αὐτοὶ γὰρ — ἑορτήν. Ὁμοῦ γὰρ ἐν ἶςροσολύμοις Εβραίοι πάντες πανταχόθεν συνερ χόμενοι ἑώρταζον. ΚΕΦ. Γ'. Περὶ τοῦ βασιλικοῦ. Ηλθεν· οἶνον. Εἰς τὴν Γαλιλαίαν μὲν ξάδε διὰ τὸν φθόνον τῶν κατοικούντων τὴν Ἰουδαίαν· εἰς τὴν ῥηθεῖσαν δὲ πατρίδα αὐτοῦ οὐκ ἀπῆλθεν, ὡς μὴ προσέχουσαν αὐτῷ, καὶ ἵνα μὴ μεῖζον αὐτῇ γένηται τὸ κρίμα. Εἰς τὴν Κανὰ δὲ ἦλθε πρῶτον μὲν κληθεὶς εἰς τὸν γάμον· νῦν δὲ τὴν ἀπὸ τοῦ προγεγοτος θαύματος εγγενομένην πίστιν βεβαιῶν τῇ παρ ουσίᾳ, καὶ μᾶλλον αὐτοὺς ἐφελκόμενος, ὡς ἐλθὼν αὐτόκλητος καὶ προτιμήσεις αὐτοὺς τῆς πατρίδος. Καὶ — Καπερναούμ. Βασιλικός ἐλέγετο ἢ ὡς ἐκ γένους βασιλικοῦ, ἢ ὡς ἀξίωμά τι κεκτημένος ἀφ' ούπερ ἐκαλεῖτο Βασιλικὸς ἢ ὡς ὑπηρέτης βασιλικός. Τινὲς μὲν οὖν φασιν ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ παρὰ τῷ Μarθαίῳ καὶ τῷ Λουκα μνημονευόμενος ἑκατόνταρχος· οὐκ ἔστι δέ. Καὶ γὰρ, ἵνα τὰς ἄλλας ἐάσωμεν διαφορὰς αὐτῶν, ἐκεῖνος μὲν ἑκατόνταρχος, οὗτος δὲ βασιλικός, κακείνου μὲν δοῦλος Ασθένει· τούτου δὲ υἱός· καὶ ἐκεῖ μὲν ἡ νόσος παράλυσις, ἐνταῦθα δὲ πυρετός. Οὗτος κάλει. 7 Matth. 1V, ἀποθνήσκειν. Πρώτα, ήτοι Παρε13. * Matth. viii, 5; Luc. vii, 2. Variæ lectiones el notæ. Καθόλου μὲν ἀπῆλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἧς * Καπερναούμ· οὐκ ἰδικῶ; δὲ, ἤτοι ἐξαιρέτως, ἦλθεν εἰς Καπερναούμ. Και abest A, nec agnoscit fent.nius. Idem paulo ante, loco που, videtur legisse πώς. Γάρ ergo, quod unus neorum omittit, codex lentenii videtur habuisse. Ερχόμενοι Α.

Alio autem tempore Samaritani non exceperunt ▲ euni, utpote amicum Judæorum, qui adversus se in micitias exercebant. Nam hoc scripsit Lucas tricesimo secundo capite ". Sed illi erant alii ab istis. Ili siquidem vicum quemdam Samariæ inbabitabant, isti vero civitatem. Vers. 43. Post Vers. 44. Haberet. Cur non abierit tunc recta Capernaum, quæ patria ipsius habebatur, causam reddit: quia videlicet hi qui in ea morabantur, animum non applicabant, nec obtemperabant illi utpote familiares: siquidem familiaritas facile causat despectum. Quomodo autem testains sit Jesus, quod propheta in patria sua honorem non habeat, quære in fine vicesimi quarti capitis Evangelii juxta MatLigum et invenies ". Nazareth quidem patria ejus erat, patria videlicet matris ipsius, et ejus qui putabatur patris, in qua etiam nutritus fuerat. Capernaum vero habebatur patria illius, quod in ea habitaret. Ait enim Matthæus, quod relicta Naza - reth, veniens habitavit Capernaum”. Vers. 45. Cum - festo. Galilzam intellige reliquas Galilææ civitates ac vicos, præter eam quæ proprie civitas ejus dicebatur. Festum vero Pascha, veluti secundo capite significatum est. Vers. 45. Nam et ipsi - festum. Nam oinnes simul Judæi Hierosolymam undique concurrentes festum celebrabant. CAP. VI. De regio. Pers. 46. Venit vinum. In Galilæam quidem venit propter eorum invidiam, qui Judæam inhabitabant: in patriam autem suam non abiit, quia ei non auscultabant, et ne major eis accede ret condemnatio. In Cana venit, primum quidem invitatus ad nuptias; nunc vero, ut Adein quæ ex facto prius miraculo accesserat, sua presentia confirmaret: imo potius eos attraheret veniens won vocatus, ac patriæ sua eos præponens. Vers. 46. Ει Capernaum. Regius dicebatur vel quod regio esset genere, vel quod dignitatem macius erat, a qua Regius cognominabatur, vel quod minister esset regius. Quidam itaque dicunt, hunc fuisse centurionem, de quo apud Matthæum et Lucam facta est mentio ". Nou est autem ita. Siquidem, ut alias eorum differentias omittamus, ille centurio erat, hic regius; illius servus ægrotabat, hujus filius; et ibi morbus erat paralysis, hic autem febris. Vers. 47. Hic significat deprecabatur. moriturus. Rursum ερώτα, "Luc. ix, 52 53. To Matth. xiii. 57. & η Ἐν ἑτέρῳ δὲ καιρῷ οἱ Σαμαρείται οὐκ ἐδέξαντο αὐτὸν ὡς φίλον Ἰουδαίων τῶν ἐχθραινόντων αὐτοῖς. Τοῦτο γὰρ ὁ Λουκᾶς ἱστέρησεν ἐν τῷ τριακοστῷ δευτέρων κεφαλαίῳ. Ἀλλ᾽ ἐκεῖνοι ἕτεροι ἦσαν παρὰ τούτους. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ κώμην τινὰ τῆς Σαμαρείας ᾤκουν· οὗτοι δὲ πόλιν. Μετά ἐκεῖ. Διότι τότε οὐκ ἀπῆλθεν ἰδικῶ; εἰς Καπερναούμ τὴν δοκοῦσαν πατρίδα αὐτοῦ, τίθη σιν αἰτίαν ὅτι οὐ προσεῖχον αὐτῷ οἱ ἐν αὐτῇ, κατα φρονοῦντες ὡς συνήθους. Το σύνηθες γὰρ εὐκατα φρόνητον. Ποῦ δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐμαρτύρησεν ὅτι προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει; Καὶ ζήτησον ἐν τῷ τέλει τοῦ εἰκοστοῦ τετάρτου κεφαλαίου του κατὰ Ματθαῖον, καὶ εὑρήσεις. Καὶ γὰρ ἡ μὲν Ναζαρὲτ ἦν πατρὶς αὐτοῦ, ὡς πατρὶς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, καὶ τοῦ δοκοῦντος πατρὸς αὐτοῦ, καὶ ὡς ἐν αὐτῇ τεθραμμένου· ἡ δὲ Καπερναούμ ἐδόκει πατρὶς αὐτ τοῦ, ὡς κατοικοῦντος εἰς αὐτήν. Φησὶ γὰρ ὁ Ματθαῖος ὅτι καταλιπών τὴν Ναζαρὶς ἐλθὼν κατώκησεν εἰς Καπερναούμ. *Οτε — ἑορτῇ. Γαλιλαίαν νόει τὰς ἄλλας πόλεις καὶ κώμας τῆς Γαλιλαίας παρὰ τὴν δηλωθεῖσαν ἰδικῶς πατρίδα αὐτοῦ· Ἑορτὴν δὲ τὴν τοῦ Πάσχα, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ κεφαλαίῳ δεδήλωται. Καὶ αὐτοὶ γὰρ — ἑορτήν. Ὁμοῦ γὰρ ἐν ἶςροσολύμοις Εβραίοι πάντες πανταχόθεν συνερ χόμενοι ἑώρταζον. ΚΕΦ. Γ'. Περὶ τοῦ βασιλικοῦ. Ηλθεν· οἶνον. Εἰς τὴν Γαλιλαίαν μὲν ξάδε διὰ τὸν φθόνον τῶν κατοικούντων τὴν Ἰουδαίαν· εἰς τὴν ῥηθεῖσαν δὲ πατρίδα αὐτοῦ οὐκ ἀπῆλθεν, ὡς μὴ προσέχουσαν αὐτῷ, καὶ ἵνα μὴ μεῖζον αὐτῇ γένηται τὸ κρίμα. Εἰς τὴν Κανὰ δὲ ἦλθε πρῶτον μὲν κληθεὶς εἰς τὸν γάμον· νῦν δὲ τὴν ἀπὸ τοῦ προγεγοτος θαύματος εγγενομένην πίστιν βεβαιῶν τῇ παρ ουσίᾳ, καὶ μᾶλλον αὐτοὺς ἐφελκόμενος, ὡς ἐλθὼν αὐτόκλητος καὶ προτιμήσεις αὐτοὺς τῆς πατρίδος. Καὶ — Καπερναούμ. Βασιλικός ἐλέγετο ἢ ὡς ἐκ γένους βασιλικοῦ, ἢ ὡς ἀξίωμά τι κεκτημένος ἀφ' ούπερ ἐκαλεῖτο Βασιλικὸς ἢ ὡς ὑπηρέτης βασιλικός. Τινὲς μὲν οὖν φασιν ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ παρὰ τῷ Μarθαίῳ καὶ τῷ Λουκα μνημονευόμενος ἑκατόνταρχος· οὐκ ἔστι δέ. Καὶ γὰρ, ἵνα τὰς ἄλλας ἐάσωμεν διαφορὰς αὐτῶν, ἐκεῖνος μὲν ἑκατόνταρχος, οὗτος δὲ βασιλικός, κακείνου μὲν δοῦλος Ασθένει· τούτου δὲ υἱός· καὶ ἐκεῖ μὲν ἡ νόσος παράλυσις, ἐνταῦθα δὲ πυρετός. Οὗτος κάλει. 7 Matth. 1V, ἀποθνήσκειν. Πρώτα, ήτοι Παρε13. * Matth. viii, 5; Luc. vii, 2. Variæ lectiones el notæ. Καθόλου μὲν ἀπῆλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἧς * Καπερναούμ· οὐκ ἰδικῶ; δὲ, ἤτοι ἐξαιρέτως, ἦλθεν εἰς Καπερναούμ. Και abest A, nec agnoscit fent.nius. Idem paulo ante, loco που, videtur legisse πώς. Γάρ ergo, quod unus neorum omittit, codex lentenii videtur habuisse. Ερχόμενοι Α.

Alio autem tempore Samaritani non exceperunt ▲ euni, utpote amicum Judæorum, qui adversus se in micitias exercebant. Nam hoc scripsit Lucas tricesimo secundo capite ". Sed illi erant alii ab istis. Ili siquidem vicum quemdam Samariæ inbabitabant, isti vero civitatem. Vers. 43. Post Vers. 44. Haberet. Cur non abierit tunc recta Capernaum, quæ patria ipsius habebatur, causam reddit: quia videlicet hi qui in ea morabantur, animum non applicabant, nec obtemperabant illi utpote familiares: siquidem familiaritas facile causat despectum. Quomodo autem testains sit Jesus, quod propheta in patria sua honorem non habeat, quære in fine vicesimi quarti capitis Evangelii juxta MatLigum et invenies ". Nazareth quidem patria ejus erat, patria videlicet matris ipsius, et ejus qui putabatur patris, in qua etiam nutritus fuerat. Capernaum vero habebatur patria illius, quod in ea habitaret. Ait enim Matthæus, quod relicta Naza - reth, veniens habitavit Capernaum”. Vers. 45. Cum - festo. Galilzam intellige reliquas Galilææ civitates ac vicos, præter eam quæ proprie civitas ejus dicebatur. Festum vero Pascha, veluti secundo capite significatum est. Vers. 45. Nam et ipsi - festum. Nam oinnes simul Judæi Hierosolymam undique concurrentes festum celebrabant. CAP. VI. De regio. Pers. 46. Venit vinum. In Galilæam quidem venit propter eorum invidiam, qui Judæam inhabitabant: in patriam autem suam non abiit, quia ei non auscultabant, et ne major eis accede ret condemnatio. In Cana venit, primum quidem invitatus ad nuptias; nunc vero, ut Adein quæ ex facto prius miraculo accesserat, sua presentia confirmaret: imo potius eos attraheret veniens won vocatus, ac patriæ sua eos præponens. Vers. 46. Ει Capernaum. Regius dicebatur vel quod regio esset genere, vel quod dignitatem macius erat, a qua Regius cognominabatur, vel quod minister esset regius. Quidam itaque dicunt, hunc fuisse centurionem, de quo apud Matthæum et Lucam facta est mentio ". Nou est autem ita. Siquidem, ut alias eorum differentias omittamus, ille centurio erat, hic regius; illius servus ægrotabat, hujus filius; et ibi morbus erat paralysis, hic autem febris. Vers. 47. Hic significat deprecabatur. moriturus. Rursum ερώτα, "Luc. ix, 52 53. To Matth. xiii. 57. & η Ἐν ἑτέρῳ δὲ καιρῷ οἱ Σαμαρείται οὐκ ἐδέξαντο αὐτὸν ὡς φίλον Ἰουδαίων τῶν ἐχθραινόντων αὐτοῖς. Τοῦτο γὰρ ὁ Λουκᾶς ἱστέρησεν ἐν τῷ τριακοστῷ δευτέρων κεφαλαίῳ. Ἀλλ᾽ ἐκεῖνοι ἕτεροι ἦσαν παρὰ τούτους. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ κώμην τινὰ τῆς Σαμαρείας ᾤκουν· οὗτοι δὲ πόλιν. Μετά ἐκεῖ. Διότι τότε οὐκ ἀπῆλθεν ἰδικῶ; εἰς Καπερναούμ τὴν δοκοῦσαν πατρίδα αὐτοῦ, τίθη σιν αἰτίαν ὅτι οὐ προσεῖχον αὐτῷ οἱ ἐν αὐτῇ, κατα φρονοῦντες ὡς συνήθους. Το σύνηθες γὰρ εὐκατα φρόνητον. Ποῦ δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐμαρτύρησεν ὅτι προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει; Καὶ ζήτησον ἐν τῷ τέλει τοῦ εἰκοστοῦ τετάρτου κεφαλαίου του κατὰ Ματθαῖον, καὶ εὑρήσεις. Καὶ γὰρ ἡ μὲν Ναζαρὲτ ἦν πατρὶς αὐτοῦ, ὡς πατρὶς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, καὶ τοῦ δοκοῦντος πατρὸς αὐτοῦ, καὶ ὡς ἐν αὐτῇ τεθραμμένου· ἡ δὲ Καπερναούμ ἐδόκει πατρὶς αὐτ τοῦ, ὡς κατοικοῦντος εἰς αὐτήν. Φησὶ γὰρ ὁ Ματθαῖος ὅτι καταλιπών τὴν Ναζαρὶς ἐλθὼν κατώκησεν εἰς Καπερναούμ. *Οτε — ἑορτῇ. Γαλιλαίαν νόει τὰς ἄλλας πόλεις καὶ κώμας τῆς Γαλιλαίας παρὰ τὴν δηλωθεῖσαν ἰδικῶς πατρίδα αὐτοῦ· Ἑορτὴν δὲ τὴν τοῦ Πάσχα, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ κεφαλαίῳ δεδήλωται. Καὶ αὐτοὶ γὰρ — ἑορτήν. Ὁμοῦ γὰρ ἐν ἶςροσολύμοις Εβραίοι πάντες πανταχόθεν συνερ χόμενοι ἑώρταζον. ΚΕΦ. Γ'. Περὶ τοῦ βασιλικοῦ. Ηλθεν· οἶνον. Εἰς τὴν Γαλιλαίαν μὲν ξάδε διὰ τὸν φθόνον τῶν κατοικούντων τὴν Ἰουδαίαν· εἰς τὴν ῥηθεῖσαν δὲ πατρίδα αὐτοῦ οὐκ ἀπῆλθεν, ὡς μὴ προσέχουσαν αὐτῷ, καὶ ἵνα μὴ μεῖζον αὐτῇ γένηται τὸ κρίμα. Εἰς τὴν Κανὰ δὲ ἦλθε πρῶτον μὲν κληθεὶς εἰς τὸν γάμον· νῦν δὲ τὴν ἀπὸ τοῦ προγεγοτος θαύματος εγγενομένην πίστιν βεβαιῶν τῇ παρ ουσίᾳ, καὶ μᾶλλον αὐτοὺς ἐφελκόμενος, ὡς ἐλθὼν αὐτόκλητος καὶ προτιμήσεις αὐτοὺς τῆς πατρίδος. Καὶ — Καπερναούμ. Βασιλικός ἐλέγετο ἢ ὡς ἐκ γένους βασιλικοῦ, ἢ ὡς ἀξίωμά τι κεκτημένος ἀφ' ούπερ ἐκαλεῖτο Βασιλικὸς ἢ ὡς ὑπηρέτης βασιλικός. Τινὲς μὲν οὖν φασιν ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ παρὰ τῷ Μarθαίῳ καὶ τῷ Λουκα μνημονευόμενος ἑκατόνταρχος· οὐκ ἔστι δέ. Καὶ γὰρ, ἵνα τὰς ἄλλας ἐάσωμεν διαφορὰς αὐτῶν, ἐκεῖνος μὲν ἑκατόνταρχος, οὗτος δὲ βασιλικός, κακείνου μὲν δοῦλος Ασθένει· τούτου δὲ υἱός· καὶ ἐκεῖ μὲν ἡ νόσος παράλυσις, ἐνταῦθα δὲ πυρετός. Οὗτος κάλει. 7 Matth. 1V, ἀποθνήσκειν. Πρώτα, ήτοι Παρε13. * Matth. viii, 5; Luc. vii, 2. Variæ lectiones el notæ. Καθόλου μὲν ἀπῆλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἧς * Καπερναούμ· οὐκ ἰδικῶ; δὲ, ἤτοι ἐξαιρέτως, ἦλθεν εἰς Καπερναούμ. Και abest A, nec agnoscit fent.nius. Idem paulo ante, loco που, videtur legisse πώς. Γάρ ergo, quod unus neorum omittit, codex lentenii videtur habuisse. Ερχόμενοι Α.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. V. Είπεν - πιστεύσητε. Οι κατ' ἐρώτησιν ἀναγνωστέον, ἀλλὰ κατὰ ἀπόφασιν. Εἶπε γὰρ τοῦτο κοινῶς μὲν, τῶν Σαμαρειτῶν ὑποβιβάζων τοὺς Ἰουδα!- ους, ὡς ἐκείνων πιστευσάντων δίχα σημείων καὶ τε ράτων· ἰδιαίτερον δὲ, τοῦ Βασιλικοῦ καθαπτόμενο;· εἰ γὰρ καὶ πίστεως ἦν τὸ ἀπελθεῖν καὶ παρακαλεῖν καὶ ἐπείγειν αὐτόν· καὶ γὰρ καὶ ὁ εὐαγγελιστής φησιν ὅτι εἰπόντος τοῦ Ἰησοῦ· Πορεύου, ὁ υἱός σου ζῇ· ἐπίστευσε τῷ λόγῳ αὐτοῦ· ἀλλ᾽ οὖν οὐχ ὑγιῶς ἐπίστευσε. Καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τοῦ πυνθάνεσθαι πότε ἀφῆκε τὴν νοσοῦντα ὁ πυρετός. Εβούλετο γάρ μαθεῖν εἴτε αὐτομάτω; εἴτε κατ' ἐπιταγὴν τοῦ Χριστοῦ τοῦτο γέγονε. Λέγει –επορεύετο. Κατάβηθι, φησί, πρὶν ἀποθανεῖν τὸ παιδίον μου. Προσεδόκα γὰρ ὅτι μετὰ τὸ ἀποθανεῖν οὐ δύναται ἀναστῆσαι αὐτό. Ήδη - έσχε. Κομψότερον ἐνταῦθα λέγει τὸ ῥᾳδ τερον, τὸ κουφότερον, τὸ ἐλευθεριώτερον. Καὶ — πυρετος. Πόρρω γὰρ τῆς Κανά ή Καπερ ναούμ ἦν, ὥστε μὴ δυνηθῆναι αὐτοὺς ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ κομίσαι τὰ εὐαγγέλια τῆς ζωῆς τοῦ παιδίου. Εγνω ζῇ. Ὅτι ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ δηλονότι ἀφῆκεν αὐτὸν ὁ πυρετός. Καὶ — δλη. Νῦν ἐπίστευσεν ὑγιῶς, μετὰ τὸ ὑγια. καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ. Καλῶς οὖν καθήψατο αὐτοῦ ὁ τὴν καρδίαν αὐτοῦ γινώσκων Χριστὸς, εἰπὼν ὅτι Εάν μὴ σημεῖα καὶ τέρατα ἴδητε, οὐ μὴ πιστεύ· σητε. Κυρίως οὖν σημεία μὲν εἰσι τὰ κατὰ φύσιν, ὡς τὸ ὑγιάζειν νοτοῦντας· τέρατα δὲ τὰ ὑπὲρ φύσιν, ὡς τὸ ζωοποιεῖν νεκροὺς καὶ ὀμματοῦν τυφλούς. Και ταχρηστικῶς δὲ λέγονται καὶ τοὐναντίον. Τοῦτο Γαλιλαίαν. Καὶ πρότερον εἰπὼν ὅτι *11.λθε πάλιν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Κανὰ τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησε τὸ ὕδωρ οἶνον· οὐ μάτην ἀνα έμνησε τοῦ θαύματος, ἀλλ' ἐμφαίνων ὅτι, καὶ τούτου γεγονότος, ἐλάττους των Σαμαρειτῶν εἰς πίστιν ἐφάνησαν. Καὶ νῦν δὲ λέγων ὅτι Τοῦτο πάλιν δεύ τερον σημεῖον ἐποίησεν ὁ ᾿Ιησοῦς· ὁμοίως κα0άπτεται αὐτῶν, ὅτι καὶ δεύτερον σημείον ἰδόντες οὐκ ηδυνήθησαν εφικέσθαι τοῦ μέτρου τῆς πίστεως τῶν οὐδὲν ἑωρακότων Σαμαρειτών. Δεύτερον γὰρ τοῦτο εἶπεν οὐχ ὡς μετὰ τὸ πρῶτ τον μηδενὸς ἑτέρου παρὰ τοῦτο γεγονότος ἐν ὅλῃ τῇ Παλαιστίνῃ, ἀλλ' ὅτι μετὰ τὸ πρῶτον δεύτε ρον τοῦτο ἐν Κανὰ γέγονε. Μετά Ἰουδαίων. Η πεντηκοστή. Kal Ἱεροσόλυμα. Συνεχῶς ἐν ταῖς ἑορταῖς επιχωριάζει τῇ πόλει ταύτῃ, τοῦτο μὲν συνεορτάζων 9 ibid. 48. 18 ibid. 46. TO Joan. IV, Vers. 18. Ait credetis. Interrogative,, seð affirmative legendum. Nam hoc dixit generaliter quidem deprimendo Judeos cum Samnarilanis collatos, quod illi absque signis et prodigiis credidissent, particularius autem Regium objurgando: etsi enim fidei erat, quod abiisset et deprecatus esset, ac urgeret eum. Siquidem evangelista quoque ait, quod cum dixisset Jesus: Vade, filius inus vivit”, credidit homo sermoni, quem dixerat ei; nondum tainen recte credebat; et hoc manifestum est, eo quod interrogaverit quando ægrotantem reliquisset febris; volebat namque discere, utrum casu an Christi jussu hoc factum essel. Vers. 49. Dicit Vers. 50. Ibat. Descende, inquit, priusquam moriatur; existimabat enim, quodl post mortem eum resuscitare non posse'. Vers. 51. Jam·· Vers. 52. Habuisset. Quanqu.m κομψός dicatur scitus, industrius aut eloquens. hic tamen comparativum κομψότερον significat facilius, levius, tolerabilius. Vers. 52. Et febris. Nam procul a Cana erat Capernaum: itaque non potuerunt codeun die perferre nuntium de salute filii ejus Vers. 55. Cognovit — vivit. Quod in illa liora, puta, reliquerat eum febris. Vers. 53. Ει – tota. Nunc perfecte credidit, ubi sanatus est filius ipsius. Merito ergo objurga - vit eum Christus, qui cor illius noverat, dicens: Nisi signa et prodigia videritis, nequaquam crede tis 1. Signa quidem proprie sunt quæ secundum naturam sunt, ut sanare ægrotum; prodigia vero, quie supra naturam ut vivificare mortuos, visum præstare cæcis, quamquam abusive etiam dicantur e diverso. Vers. 54. Hoc· Galilæam. Et prius cum dixisset: Venit rursum Jesus in Cana Galilæam, ubi fecerat ex aqua vinum”, non frustra miraculi fecit mentionein, sed ut ostenderet quod etiam facto illo si· gno Samaritanis inferiores in file inventi sunt. El nunc quoque dicens: Hoc iterum secundum signum cdidit Jesus, similiter carpit illos, quia etiam secundo signo viso, non potuerunt ad mensurain pervenire fidei Samaritanorum, qui nullum viderant. Hoc autem dixit secundum, non quod post primum nullum aliud ediderit in tota Pakėstina, sed quod post primum, hoc secundum in Cana factum sit. Cap. V. vers. 1, Post Judeorum. Pentecoste. Vers. 1. Ει Hierosolyma. Continue in festis ad hane civitatem ventitabat: partim quidem, ut cuns Varia lectiones et nota. Non est sollicitandum hoc vocabulum, etsi Mentenius reddiderit, tolerabilias. Nam Ελευθέριος recentiores etiam usurpant de convalescentibus. Οἱ ἐν τῇ Γαλιλαία. Λφικέσθαι nale. Forte tamen ita repcrerit interpres. Μ. δέ. Β.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. V. Είπεν - πιστεύσητε. Οι κατ' ἐρώτησιν ἀναγνωστέον, ἀλλὰ κατὰ ἀπόφασιν. Εἶπε γὰρ τοῦτο κοινῶς μὲν, τῶν Σαμαρειτῶν ὑποβιβάζων τοὺς Ἰουδα!- ους, ὡς ἐκείνων πιστευσάντων δίχα σημείων καὶ τε ράτων· ἰδιαίτερον δὲ, τοῦ Βασιλικοῦ καθαπτόμενο;· εἰ γὰρ καὶ πίστεως ἦν τὸ ἀπελθεῖν καὶ παρακαλεῖν καὶ ἐπείγειν αὐτόν· καὶ γὰρ καὶ ὁ εὐαγγελιστής φησιν ὅτι εἰπόντος τοῦ Ἰησοῦ· Πορεύου, ὁ υἱός σου ζῇ· ἐπίστευσε τῷ λόγῳ αὐτοῦ· ἀλλ᾽ οὖν οὐχ ὑγιῶς ἐπίστευσε. Καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τοῦ πυνθάνεσθαι πότε ἀφῆκε τὴν νοσοῦντα ὁ πυρετός. Εβούλετο γάρ μαθεῖν εἴτε αὐτομάτω; εἴτε κατ' ἐπιταγὴν τοῦ Χριστοῦ τοῦτο γέγονε. Λέγει –επορεύετο. Κατάβηθι, φησί, πρὶν ἀποθανεῖν τὸ παιδίον μου. Προσεδόκα γὰρ ὅτι μετὰ τὸ ἀποθανεῖν οὐ δύναται ἀναστῆσαι αὐτό. Ήδη - έσχε. Κομψότερον ἐνταῦθα λέγει τὸ ῥᾳδ τερον, τὸ κουφότερον, τὸ ἐλευθεριώτερον. Καὶ — πυρετος. Πόρρω γὰρ τῆς Κανά ή Καπερ ναούμ ἦν, ὥστε μὴ δυνηθῆναι αὐτοὺς ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ κομίσαι τὰ εὐαγγέλια τῆς ζωῆς τοῦ παιδίου. Εγνω ζῇ. Ὅτι ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ δηλονότι ἀφῆκεν αὐτὸν ὁ πυρετός. Καὶ — δλη. Νῦν ἐπίστευσεν ὑγιῶς, μετὰ τὸ ὑγια. καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ. Καλῶς οὖν καθήψατο αὐτοῦ ὁ τὴν καρδίαν αὐτοῦ γινώσκων Χριστὸς, εἰπὼν ὅτι Εάν μὴ σημεῖα καὶ τέρατα ἴδητε, οὐ μὴ πιστεύ· σητε. Κυρίως οὖν σημεία μὲν εἰσι τὰ κατὰ φύσιν, ὡς τὸ ὑγιάζειν νοτοῦντας· τέρατα δὲ τὰ ὑπὲρ φύσιν, ὡς τὸ ζωοποιεῖν νεκροὺς καὶ ὀμματοῦν τυφλούς. Και ταχρηστικῶς δὲ λέγονται καὶ τοὐναντίον. Τοῦτο Γαλιλαίαν. Καὶ πρότερον εἰπὼν ὅτι *11.λθε πάλιν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Κανὰ τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησε τὸ ὕδωρ οἶνον· οὐ μάτην ἀνα έμνησε τοῦ θαύματος, ἀλλ' ἐμφαίνων ὅτι, καὶ τούτου γεγονότος, ἐλάττους των Σαμαρειτῶν εἰς πίστιν ἐφάνησαν. Καὶ νῦν δὲ λέγων ὅτι Τοῦτο πάλιν δεύ τερον σημεῖον ἐποίησεν ὁ ᾿Ιησοῦς· ὁμοίως κα0άπτεται αὐτῶν, ὅτι καὶ δεύτερον σημείον ἰδόντες οὐκ ηδυνήθησαν εφικέσθαι τοῦ μέτρου τῆς πίστεως τῶν οὐδὲν ἑωρακότων Σαμαρειτών. Δεύτερον γὰρ τοῦτο εἶπεν οὐχ ὡς μετὰ τὸ πρῶτ τον μηδενὸς ἑτέρου παρὰ τοῦτο γεγονότος ἐν ὅλῃ τῇ Παλαιστίνῃ, ἀλλ' ὅτι μετὰ τὸ πρῶτον δεύτε ρον τοῦτο ἐν Κανὰ γέγονε. Μετά Ἰουδαίων. Η πεντηκοστή. Kal Ἱεροσόλυμα. Συνεχῶς ἐν ταῖς ἑορταῖς επιχωριάζει τῇ πόλει ταύτῃ, τοῦτο μὲν συνεορτάζων 9 ibid. 48. 18 ibid. 46. TO Joan. IV, Vers. 18. Ait credetis. Interrogative,, seð affirmative legendum. Nam hoc dixit generaliter quidem deprimendo Judeos cum Samnarilanis collatos, quod illi absque signis et prodigiis credidissent, particularius autem Regium objurgando: etsi enim fidei erat, quod abiisset et deprecatus esset, ac urgeret eum. Siquidem evangelista quoque ait, quod cum dixisset Jesus: Vade, filius inus vivit”, credidit homo sermoni, quem dixerat ei; nondum tainen recte credebat; et hoc manifestum est, eo quod interrogaverit quando ægrotantem reliquisset febris; volebat namque discere, utrum casu an Christi jussu hoc factum essel. Vers. 49. Dicit Vers. 50. Ibat. Descende, inquit, priusquam moriatur; existimabat enim, quodl post mortem eum resuscitare non posse'. Vers. 51. Jam·· Vers. 52. Habuisset. Quanqu.m κομψός dicatur scitus, industrius aut eloquens. hic tamen comparativum κομψότερον significat facilius, levius, tolerabilius. Vers. 52. Et febris. Nam procul a Cana erat Capernaum: itaque non potuerunt codeun die perferre nuntium de salute filii ejus Vers. 55. Cognovit — vivit. Quod in illa liora, puta, reliquerat eum febris. Vers. 53. Ει – tota. Nunc perfecte credidit, ubi sanatus est filius ipsius. Merito ergo objurga - vit eum Christus, qui cor illius noverat, dicens: Nisi signa et prodigia videritis, nequaquam crede tis 1. Signa quidem proprie sunt quæ secundum naturam sunt, ut sanare ægrotum; prodigia vero, quie supra naturam ut vivificare mortuos, visum præstare cæcis, quamquam abusive etiam dicantur e diverso. Vers. 54. Hoc· Galilæam. Et prius cum dixisset: Venit rursum Jesus in Cana Galilæam, ubi fecerat ex aqua vinum”, non frustra miraculi fecit mentionein, sed ut ostenderet quod etiam facto illo si· gno Samaritanis inferiores in file inventi sunt. El nunc quoque dicens: Hoc iterum secundum signum cdidit Jesus, similiter carpit illos, quia etiam secundo signo viso, non potuerunt ad mensurain pervenire fidei Samaritanorum, qui nullum viderant. Hoc autem dixit secundum, non quod post primum nullum aliud ediderit in tota Pakėstina, sed quod post primum, hoc secundum in Cana factum sit. Cap. V. vers. 1, Post Judeorum. Pentecoste. Vers. 1. Ει Hierosolyma. Continue in festis ad hane civitatem ventitabat: partim quidem, ut cuns Varia lectiones et nota. Non est sollicitandum hoc vocabulum, etsi Mentenius reddiderit, tolerabilias. Nam Ελευθέριος recentiores etiam usurpant de convalescentibus. Οἱ ἐν τῇ Γαλιλαία. Λφικέσθαι nale. Forte tamen ita repcrerit interpres. Μ. δέ. Β.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. V. Είπεν - πιστεύσητε. Οι κατ' ἐρώτησιν ἀναγνωστέον, ἀλλὰ κατὰ ἀπόφασιν. Εἶπε γὰρ τοῦτο κοινῶς μὲν, τῶν Σαμαρειτῶν ὑποβιβάζων τοὺς Ἰουδα!- ους, ὡς ἐκείνων πιστευσάντων δίχα σημείων καὶ τε ράτων· ἰδιαίτερον δὲ, τοῦ Βασιλικοῦ καθαπτόμενο;· εἰ γὰρ καὶ πίστεως ἦν τὸ ἀπελθεῖν καὶ παρακαλεῖν καὶ ἐπείγειν αὐτόν· καὶ γὰρ καὶ ὁ εὐαγγελιστής φησιν ὅτι εἰπόντος τοῦ Ἰησοῦ· Πορεύου, ὁ υἱός σου ζῇ· ἐπίστευσε τῷ λόγῳ αὐτοῦ· ἀλλ᾽ οὖν οὐχ ὑγιῶς ἐπίστευσε. Καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τοῦ πυνθάνεσθαι πότε ἀφῆκε τὴν νοσοῦντα ὁ πυρετός. Εβούλετο γάρ μαθεῖν εἴτε αὐτομάτω; εἴτε κατ' ἐπιταγὴν τοῦ Χριστοῦ τοῦτο γέγονε. Λέγει –επορεύετο. Κατάβηθι, φησί, πρὶν ἀποθανεῖν τὸ παιδίον μου. Προσεδόκα γὰρ ὅτι μετὰ τὸ ἀποθανεῖν οὐ δύναται ἀναστῆσαι αὐτό. Ήδη - έσχε. Κομψότερον ἐνταῦθα λέγει τὸ ῥᾳδ τερον, τὸ κουφότερον, τὸ ἐλευθεριώτερον. Καὶ — πυρετος. Πόρρω γὰρ τῆς Κανά ή Καπερ ναούμ ἦν, ὥστε μὴ δυνηθῆναι αὐτοὺς ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ κομίσαι τὰ εὐαγγέλια τῆς ζωῆς τοῦ παιδίου. Εγνω ζῇ. Ὅτι ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ δηλονότι ἀφῆκεν αὐτὸν ὁ πυρετός. Καὶ — δλη. Νῦν ἐπίστευσεν ὑγιῶς, μετὰ τὸ ὑγια. καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ. Καλῶς οὖν καθήψατο αὐτοῦ ὁ τὴν καρδίαν αὐτοῦ γινώσκων Χριστὸς, εἰπὼν ὅτι Εάν μὴ σημεῖα καὶ τέρατα ἴδητε, οὐ μὴ πιστεύ· σητε. Κυρίως οὖν σημεία μὲν εἰσι τὰ κατὰ φύσιν, ὡς τὸ ὑγιάζειν νοτοῦντας· τέρατα δὲ τὰ ὑπὲρ φύσιν, ὡς τὸ ζωοποιεῖν νεκροὺς καὶ ὀμματοῦν τυφλούς. Και ταχρηστικῶς δὲ λέγονται καὶ τοὐναντίον. Τοῦτο Γαλιλαίαν. Καὶ πρότερον εἰπὼν ὅτι *11.λθε πάλιν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Κανὰ τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησε τὸ ὕδωρ οἶνον· οὐ μάτην ἀνα έμνησε τοῦ θαύματος, ἀλλ' ἐμφαίνων ὅτι, καὶ τούτου γεγονότος, ἐλάττους των Σαμαρειτῶν εἰς πίστιν ἐφάνησαν. Καὶ νῦν δὲ λέγων ὅτι Τοῦτο πάλιν δεύ τερον σημεῖον ἐποίησεν ὁ ᾿Ιησοῦς· ὁμοίως κα0άπτεται αὐτῶν, ὅτι καὶ δεύτερον σημείον ἰδόντες οὐκ ηδυνήθησαν εφικέσθαι τοῦ μέτρου τῆς πίστεως τῶν οὐδὲν ἑωρακότων Σαμαρειτών. Δεύτερον γὰρ τοῦτο εἶπεν οὐχ ὡς μετὰ τὸ πρῶτ τον μηδενὸς ἑτέρου παρὰ τοῦτο γεγονότος ἐν ὅλῃ τῇ Παλαιστίνῃ, ἀλλ' ὅτι μετὰ τὸ πρῶτον δεύτε ρον τοῦτο ἐν Κανὰ γέγονε. Μετά Ἰουδαίων. Η πεντηκοστή. Kal Ἱεροσόλυμα. Συνεχῶς ἐν ταῖς ἑορταῖς επιχωριάζει τῇ πόλει ταύτῃ, τοῦτο μὲν συνεορτάζων 9 ibid. 48. 18 ibid. 46. TO Joan. IV, Vers. 18. Ait credetis. Interrogative,, seð affirmative legendum. Nam hoc dixit generaliter quidem deprimendo Judeos cum Samnarilanis collatos, quod illi absque signis et prodigiis credidissent, particularius autem Regium objurgando: etsi enim fidei erat, quod abiisset et deprecatus esset, ac urgeret eum. Siquidem evangelista quoque ait, quod cum dixisset Jesus: Vade, filius inus vivit”, credidit homo sermoni, quem dixerat ei; nondum tainen recte credebat; et hoc manifestum est, eo quod interrogaverit quando ægrotantem reliquisset febris; volebat namque discere, utrum casu an Christi jussu hoc factum essel. Vers. 49. Dicit Vers. 50. Ibat. Descende, inquit, priusquam moriatur; existimabat enim, quodl post mortem eum resuscitare non posse'. Vers. 51. Jam·· Vers. 52. Habuisset. Quanqu.m κομψός dicatur scitus, industrius aut eloquens. hic tamen comparativum κομψότερον significat facilius, levius, tolerabilius. Vers. 52. Et febris. Nam procul a Cana erat Capernaum: itaque non potuerunt codeun die perferre nuntium de salute filii ejus Vers. 55. Cognovit — vivit. Quod in illa liora, puta, reliquerat eum febris. Vers. 53. Ει – tota. Nunc perfecte credidit, ubi sanatus est filius ipsius. Merito ergo objurga - vit eum Christus, qui cor illius noverat, dicens: Nisi signa et prodigia videritis, nequaquam crede tis 1. Signa quidem proprie sunt quæ secundum naturam sunt, ut sanare ægrotum; prodigia vero, quie supra naturam ut vivificare mortuos, visum præstare cæcis, quamquam abusive etiam dicantur e diverso. Vers. 54. Hoc· Galilæam. Et prius cum dixisset: Venit rursum Jesus in Cana Galilæam, ubi fecerat ex aqua vinum”, non frustra miraculi fecit mentionein, sed ut ostenderet quod etiam facto illo si· gno Samaritanis inferiores in file inventi sunt. El nunc quoque dicens: Hoc iterum secundum signum cdidit Jesus, similiter carpit illos, quia etiam secundo signo viso, non potuerunt ad mensurain pervenire fidei Samaritanorum, qui nullum viderant. Hoc autem dixit secundum, non quod post primum nullum aliud ediderit in tota Pakėstina, sed quod post primum, hoc secundum in Cana factum sit. Cap. V. vers. 1, Post Judeorum. Pentecoste. Vers. 1. Ει Hierosolyma. Continue in festis ad hane civitatem ventitabat: partim quidem, ut cuns Varia lectiones et nota. Non est sollicitandum hoc vocabulum, etsi Mentenius reddiderit, tolerabilias. Nam Ελευθέριος recentiores etiam usurpant de convalescentibus. Οἱ ἐν τῇ Γαλιλαία. Λφικέσθαι nale. Forte tamen ita repcrerit interpres. Μ. δέ. Β.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. V. Είπεν - πιστεύσητε. Οι κατ' ἐρώτησιν ἀναγνωστέον, ἀλλὰ κατὰ ἀπόφασιν. Εἶπε γὰρ τοῦτο κοινῶς μὲν, τῶν Σαμαρειτῶν ὑποβιβάζων τοὺς Ἰουδα!- ους, ὡς ἐκείνων πιστευσάντων δίχα σημείων καὶ τε ράτων· ἰδιαίτερον δὲ, τοῦ Βασιλικοῦ καθαπτόμενο;· εἰ γὰρ καὶ πίστεως ἦν τὸ ἀπελθεῖν καὶ παρακαλεῖν καὶ ἐπείγειν αὐτόν· καὶ γὰρ καὶ ὁ εὐαγγελιστής φησιν ὅτι εἰπόντος τοῦ Ἰησοῦ· Πορεύου, ὁ υἱός σου ζῇ· ἐπίστευσε τῷ λόγῳ αὐτοῦ· ἀλλ᾽ οὖν οὐχ ὑγιῶς ἐπίστευσε. Καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τοῦ πυνθάνεσθαι πότε ἀφῆκε τὴν νοσοῦντα ὁ πυρετός. Εβούλετο γάρ μαθεῖν εἴτε αὐτομάτω; εἴτε κατ' ἐπιταγὴν τοῦ Χριστοῦ τοῦτο γέγονε. Λέγει –επορεύετο. Κατάβηθι, φησί, πρὶν ἀποθανεῖν τὸ παιδίον μου. Προσεδόκα γὰρ ὅτι μετὰ τὸ ἀποθανεῖν οὐ δύναται ἀναστῆσαι αὐτό. Ήδη - έσχε. Κομψότερον ἐνταῦθα λέγει τὸ ῥᾳδ τερον, τὸ κουφότερον, τὸ ἐλευθεριώτερον. Καὶ — πυρετος. Πόρρω γὰρ τῆς Κανά ή Καπερ ναούμ ἦν, ὥστε μὴ δυνηθῆναι αὐτοὺς ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ κομίσαι τὰ εὐαγγέλια τῆς ζωῆς τοῦ παιδίου. Εγνω ζῇ. Ὅτι ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ δηλονότι ἀφῆκεν αὐτὸν ὁ πυρετός. Καὶ — δλη. Νῦν ἐπίστευσεν ὑγιῶς, μετὰ τὸ ὑγια. καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ. Καλῶς οὖν καθήψατο αὐτοῦ ὁ τὴν καρδίαν αὐτοῦ γινώσκων Χριστὸς, εἰπὼν ὅτι Εάν μὴ σημεῖα καὶ τέρατα ἴδητε, οὐ μὴ πιστεύ· σητε. Κυρίως οὖν σημεία μὲν εἰσι τὰ κατὰ φύσιν, ὡς τὸ ὑγιάζειν νοτοῦντας· τέρατα δὲ τὰ ὑπὲρ φύσιν, ὡς τὸ ζωοποιεῖν νεκροὺς καὶ ὀμματοῦν τυφλούς. Και ταχρηστικῶς δὲ λέγονται καὶ τοὐναντίον. Τοῦτο Γαλιλαίαν. Καὶ πρότερον εἰπὼν ὅτι *11.λθε πάλιν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Κανὰ τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησε τὸ ὕδωρ οἶνον· οὐ μάτην ἀνα έμνησε τοῦ θαύματος, ἀλλ' ἐμφαίνων ὅτι, καὶ τούτου γεγονότος, ἐλάττους των Σαμαρειτῶν εἰς πίστιν ἐφάνησαν. Καὶ νῦν δὲ λέγων ὅτι Τοῦτο πάλιν δεύ τερον σημεῖον ἐποίησεν ὁ ᾿Ιησοῦς· ὁμοίως κα0άπτεται αὐτῶν, ὅτι καὶ δεύτερον σημείον ἰδόντες οὐκ ηδυνήθησαν εφικέσθαι τοῦ μέτρου τῆς πίστεως τῶν οὐδὲν ἑωρακότων Σαμαρειτών. Δεύτερον γὰρ τοῦτο εἶπεν οὐχ ὡς μετὰ τὸ πρῶτ τον μηδενὸς ἑτέρου παρὰ τοῦτο γεγονότος ἐν ὅλῃ τῇ Παλαιστίνῃ, ἀλλ' ὅτι μετὰ τὸ πρῶτον δεύτε ρον τοῦτο ἐν Κανὰ γέγονε. Μετά Ἰουδαίων. Η πεντηκοστή. Kal Ἱεροσόλυμα. Συνεχῶς ἐν ταῖς ἑορταῖς επιχωριάζει τῇ πόλει ταύτῃ, τοῦτο μὲν συνεορτάζων 9 ibid. 48. 18 ibid. 46. TO Joan. IV, Vers. 18. Ait credetis. Interrogative,, seð affirmative legendum. Nam hoc dixit generaliter quidem deprimendo Judeos cum Samnarilanis collatos, quod illi absque signis et prodigiis credidissent, particularius autem Regium objurgando: etsi enim fidei erat, quod abiisset et deprecatus esset, ac urgeret eum. Siquidem evangelista quoque ait, quod cum dixisset Jesus: Vade, filius inus vivit”, credidit homo sermoni, quem dixerat ei; nondum tainen recte credebat; et hoc manifestum est, eo quod interrogaverit quando ægrotantem reliquisset febris; volebat namque discere, utrum casu an Christi jussu hoc factum essel. Vers. 49. Dicit Vers. 50. Ibat. Descende, inquit, priusquam moriatur; existimabat enim, quodl post mortem eum resuscitare non posse'. Vers. 51. Jam·· Vers. 52. Habuisset. Quanqu.m κομψός dicatur scitus, industrius aut eloquens. hic tamen comparativum κομψότερον significat facilius, levius, tolerabilius. Vers. 52. Et febris. Nam procul a Cana erat Capernaum: itaque non potuerunt codeun die perferre nuntium de salute filii ejus Vers. 55. Cognovit — vivit. Quod in illa liora, puta, reliquerat eum febris. Vers. 53. Ει – tota. Nunc perfecte credidit, ubi sanatus est filius ipsius. Merito ergo objurga - vit eum Christus, qui cor illius noverat, dicens: Nisi signa et prodigia videritis, nequaquam crede tis 1. Signa quidem proprie sunt quæ secundum naturam sunt, ut sanare ægrotum; prodigia vero, quie supra naturam ut vivificare mortuos, visum præstare cæcis, quamquam abusive etiam dicantur e diverso. Vers. 54. Hoc· Galilæam. Et prius cum dixisset: Venit rursum Jesus in Cana Galilæam, ubi fecerat ex aqua vinum”, non frustra miraculi fecit mentionein, sed ut ostenderet quod etiam facto illo si· gno Samaritanis inferiores in file inventi sunt. El nunc quoque dicens: Hoc iterum secundum signum cdidit Jesus, similiter carpit illos, quia etiam secundo signo viso, non potuerunt ad mensurain pervenire fidei Samaritanorum, qui nullum viderant. Hoc autem dixit secundum, non quod post primum nullum aliud ediderit in tota Pakėstina, sed quod post primum, hoc secundum in Cana factum sit. Cap. V. vers. 1, Post Judeorum. Pentecoste. Vers. 1. Ει Hierosolyma. Continue in festis ad hane civitatem ventitabat: partim quidem, ut cuns Varia lectiones et nota. Non est sollicitandum hoc vocabulum, etsi Mentenius reddiderit, tolerabilias. Nam Ελευθέριος recentiores etiam usurpant de convalescentibus. Οἱ ἐν τῇ Γαλιλαία. Λφικέσθαι nale. Forte tamen ita repcrerit interpres. Μ. δέ. Β.

crteris festum celebraret secundum legem; partim διὰ τὸν νόμον τοῦτο δὲ τὰ πλήθη τῶν ἀπονήρων vero, ut simplicium multitudinem attraheret. Nam in festis ex omni plebe confluebant. Vers. 2. Est - Bethesda. Est Hierosolymis piscina in loci sit, qui digitur Probatca: aut simpliciter ita dicto juxta veterum traditiouem, aut ut quidam clicunt, quod oves(quæ Græcis πρόβατα appellantur) olim illuc congregarentur, quæ in festis erant Immolande, et harum intestina in aqua illa purgarentur. Vers. 2. Quinque porticus habens. Fornices aut testudines: has autem in circuitu habebat. Sicut ergo divina providentia, quæ ibi operabatur, piscina fabricata erat, ita et porticus propter agrotantes. Vers. 3 In vers. 4. Morbo. Per enumeratos r: orbos alii quoque significati sunt. Dicens autem: Statuto tempore descendebat, docuit, quod non semper febat miraculum. sed certis temporibus: hominibus quidem iucognitis, verum frequenter, ut opinor, in anno: propter hoc siquidem in portieibus decumbebat multitudo magna languentium. Verum cateri sane utpote claudi et aridi, poterant tempus observare; nam videbant turbari aquam: cæci autem (jj) quomodo factam aquæ turbationem cognoscebant? Habebant certe ministros, qui id observarent. Illa vero piscina figura erat piscină sacri baptisni: sicut enim illa morbos sanabat, ita et ista. Sed Hia quidem corporales, hæc vero spirituales; illa statuto tempore, hæc autem semper; illa descendente angelo, hæc adveniente Spiritu sancto nam majora sunt nova veteribus, CAP. VII. De eo, qui triginta et octo annos morbo tenebatur. Vers. 3. Erat morbo. Morbus vero erat paralysis. Alius tamen erat hic a paralytico, de quo apud Matthæum fit mentio, sicut in narratione decimi tertii capitis illius Evangelii apertissime significatum est". Vers. 6. Cum hunc vidisset — fieri? Eum, qui multo tempore assiduus fuerat ac tolerantissimus, cæteris præponit: tum quod miseratione dignior esset tum etiam docens quod inter eos qui superno egent ἐπισπώμενος. Ἐν ταῖς ἑορταῖς γὰρ ἐκεῖ πανδημεί συνέρρεαν. "Εστι - Βηθεσδά. Εστιν ἐν Ἱεροσολύμοις και λυμβήθρα ἐπὶ τῇ τοποθεσίᾳ τῇ καλουμένη Προβατικη. Οὕτω δὲ ταύτην ὠνόμαζον ἁπλῶς κατά παράδοσιν ἀρχαίαν. δ, ώς τινες λέγουσι, διὰ τὸ ἐκεῖσε τὰ πρόβατα συνάγεσθαι πάλαι, τὰ μέλλοντα ἐν ταῖς ἑορταῖς θυσιάζεσθαι, καὶ τὰ τούτων ἔγκατα ἐξ ἐκε!- νου τοῦ ὕδατος ἀποπλύνεσθαι. Πέντε στοὺς ἔχουσα. Στοά ἐστιν ἡ παρ' ἡμῖν λεγομένη καμάρα, ἢ καὶ ὁ θόλος· κύκλῳ δὲ ταύτ τας εἶχεν. Ὡς οὖν θείας δυνάμεως ενεργούσης ἐκεῖ, κολυμβήθρα κατεσκεύαστο, καὶ στοαὶ διὰ τοὺς νο σούντας. Ἐν – νοσήματι. Διὰ μὲν τῶν ἀπηριθμημένων · καὶ τὰ ἄλλα νοσήματα δεδήλωται. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Κα τὰ καιρὸν κατέβαινεν, ἐδίδαξεν ὅτι οὐ πάντοτε τὸ θαῦμα ἐγίνετο, ἀλλὰ κατὰ καιρὸν μὲν ἄγνωστον τοῖς ἀνθρώποις, πολλάκις δὲ οἶμαι τοῦ ἐνιαυτοῦ. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἐν ταῖς στοαῖ; κατέκειτο πολύ πλῆθος τῶν ἀσθενούντων. ᾿Αλλ' οἱ μὲν χωλοὶ καὶ ξηροὶ ἡδύναντο παρατηρεῖν τὸν καιρὸν, ἑώρων γὰρ ταρασσόμενον τὸ ὕδωρ· οἱ δὲ τυφλοὶ πῶς; ἀπὸ τοῦ γινομένου θορύβου τοῦτο ἐμάνθανον. Εἶχον δὲ καὶ ὑπηρέτας παρατηρούν τας. Εκείνη δὲ ἡ κολυμβήθρα τύπος ἦν τῆς κολυμβήθρας τοῦ ἁγίου βαπτίσματος· ὥσπερ γὰρ ἐκείνη νό σου; ἰᾶτο, οὕτω καὶ αὕτη. Αλλ' ἐκείνη μὲν σωματ τικά;, αὕτη δὲ ψυχικάς. Καὶ ἐκείνη μὲν κατά τινε χαιρὸν, αὕτη δὲ ἀεί. Κακείνη μὲν καταβαίνοντος ἀγο γέλου, αὕτη δὲ ἐπιφοιτῶντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Μείζονα γὰρ τῶν παλαιῶν τὰ καινά. ΚΕΦ. Ζ'. Περὶ τοῦ τριάκοντα ὀκτὼ ἔτη ἔχοντος ἐν τῇ ἀσθενείᾳ. Ην — ἀσθενείᾳ. Πάρεσις ἦν ἡ ἀσθένεια. Ετερος δέ ἐστιν οὗτος παρὰ τὸν ὑπὸ Ματθαίου μνημονευ θέντα παραλυτικόν, ὡς ἐν τῇ ἐξηγήσει του τρισκαι δικάτου κεφαλαίου αὐτοῦ σαφέστατα δεδήλωται. Τοῦτον ἰδὼν — γενέσθαι; Τὸν πολυχρονίῳ προσεδρία χρώμενον καὶ καρτερικώτατον προτιμή τῶν ἄλλων, τοῦτο μὲν ὡς ἐλεεινότερον, τοῦτο δὲ καὶ διδάσκων ὅτι τῶν δεομένων τῆς ἄνωθεν ἰατρείας medicamine, Deum magis fectunt, qui sunt con- οἱ καρτερικώτατοι μᾶλλον ἐπικάμπτουσι τὸν Θεόν. stantissimi. Non dixit autem: Vis ut te curem,quia erat ab arrogantia alienus, et quia is qui morbo tenebatur ipsum nequaquam cognoscebat; ideo etian nec fidem ab eo requisivit. Interrogat autem, non ut disceret, supervacaneum enim erat de re manifesta discere: sed ut per responsionem omnibus ostendatur ejus constantia. Vide enim, quid respondeat. το Matth. 1x, 2. Οὐκ εἶπε δὲ, θέλεις θεραπεύσω σε, διὰ τὸ ἀκόμα παστον καὶ διότι οὐκ ἐγνώριζε τοῦτον ὅλως ὁ ἀσθε νῶν. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐδὲ πίστιν αὐτὸν ἀπῄτησεν. Ἐρωτᾷ δὲ οὐχ ἵνα μάθῃ· περιττὸν γὰρ περὶ προδήλου πράγματος μανθάνειν· ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς ἀπο κρίσεως φανῇ πᾶσιν ἡ καρτερία αὐτοῦ. Ὅρα γὰρ τί ἀποκρίνεται. Varia lectiones et notæ. Imo ή. Vide Eustath. ad Hom. p. 1590, ν. 54. edit. Rom. Ὑπηρετοῦ τας Β. Κατακείμενον, pro χρώμενον Α. (;) Caci autcm cle. Cauci autem, quomodo? strepitu, qui fiebat, hee dicebant.

crteris festum celebraret secundum legem; partim διὰ τὸν νόμον τοῦτο δὲ τὰ πλήθη τῶν ἀπονήρων vero, ut simplicium multitudinem attraheret. Nam in festis ex omni plebe confluebant. Vers. 2. Est - Bethesda. Est Hierosolymis piscina in loci sit, qui digitur Probatca: aut simpliciter ita dicto juxta veterum traditiouem, aut ut quidam clicunt, quod oves(quæ Græcis πρόβατα appellantur) olim illuc congregarentur, quæ in festis erant Immolande, et harum intestina in aqua illa purgarentur. Vers. 2. Quinque porticus habens. Fornices aut testudines: has autem in circuitu habebat. Sicut ergo divina providentia, quæ ibi operabatur, piscina fabricata erat, ita et porticus propter agrotantes. Vers. 3 In vers. 4. Morbo. Per enumeratos r: orbos alii quoque significati sunt. Dicens autem: Statuto tempore descendebat, docuit, quod non semper febat miraculum. sed certis temporibus: hominibus quidem iucognitis, verum frequenter, ut opinor, in anno: propter hoc siquidem in portieibus decumbebat multitudo magna languentium. Verum cateri sane utpote claudi et aridi, poterant tempus observare; nam videbant turbari aquam: cæci autem (jj) quomodo factam aquæ turbationem cognoscebant? Habebant certe ministros, qui id observarent. Illa vero piscina figura erat piscină sacri baptisni: sicut enim illa morbos sanabat, ita et ista. Sed Hia quidem corporales, hæc vero spirituales; illa statuto tempore, hæc autem semper; illa descendente angelo, hæc adveniente Spiritu sancto nam majora sunt nova veteribus, CAP. VII. De eo, qui triginta et octo annos morbo tenebatur. Vers. 3. Erat morbo. Morbus vero erat paralysis. Alius tamen erat hic a paralytico, de quo apud Matthæum fit mentio, sicut in narratione decimi tertii capitis illius Evangelii apertissime significatum est". Vers. 6. Cum hunc vidisset — fieri? Eum, qui multo tempore assiduus fuerat ac tolerantissimus, cæteris præponit: tum quod miseratione dignior esset tum etiam docens quod inter eos qui superno egent ἐπισπώμενος. Ἐν ταῖς ἑορταῖς γὰρ ἐκεῖ πανδημεί συνέρρεαν. "Εστι - Βηθεσδά. Εστιν ἐν Ἱεροσολύμοις και λυμβήθρα ἐπὶ τῇ τοποθεσίᾳ τῇ καλουμένη Προβατικη. Οὕτω δὲ ταύτην ὠνόμαζον ἁπλῶς κατά παράδοσιν ἀρχαίαν. δ, ώς τινες λέγουσι, διὰ τὸ ἐκεῖσε τὰ πρόβατα συνάγεσθαι πάλαι, τὰ μέλλοντα ἐν ταῖς ἑορταῖς θυσιάζεσθαι, καὶ τὰ τούτων ἔγκατα ἐξ ἐκε!- νου τοῦ ὕδατος ἀποπλύνεσθαι. Πέντε στοὺς ἔχουσα. Στοά ἐστιν ἡ παρ' ἡμῖν λεγομένη καμάρα, ἢ καὶ ὁ θόλος· κύκλῳ δὲ ταύτ τας εἶχεν. Ὡς οὖν θείας δυνάμεως ενεργούσης ἐκεῖ, κολυμβήθρα κατεσκεύαστο, καὶ στοαὶ διὰ τοὺς νο σούντας. Ἐν – νοσήματι. Διὰ μὲν τῶν ἀπηριθμημένων · καὶ τὰ ἄλλα νοσήματα δεδήλωται. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Κα τὰ καιρὸν κατέβαινεν, ἐδίδαξεν ὅτι οὐ πάντοτε τὸ θαῦμα ἐγίνετο, ἀλλὰ κατὰ καιρὸν μὲν ἄγνωστον τοῖς ἀνθρώποις, πολλάκις δὲ οἶμαι τοῦ ἐνιαυτοῦ. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἐν ταῖς στοαῖ; κατέκειτο πολύ πλῆθος τῶν ἀσθενούντων. ᾿Αλλ' οἱ μὲν χωλοὶ καὶ ξηροὶ ἡδύναντο παρατηρεῖν τὸν καιρὸν, ἑώρων γὰρ ταρασσόμενον τὸ ὕδωρ· οἱ δὲ τυφλοὶ πῶς; ἀπὸ τοῦ γινομένου θορύβου τοῦτο ἐμάνθανον. Εἶχον δὲ καὶ ὑπηρέτας παρατηρούν τας. Εκείνη δὲ ἡ κολυμβήθρα τύπος ἦν τῆς κολυμβήθρας τοῦ ἁγίου βαπτίσματος· ὥσπερ γὰρ ἐκείνη νό σου; ἰᾶτο, οὕτω καὶ αὕτη. Αλλ' ἐκείνη μὲν σωματ τικά;, αὕτη δὲ ψυχικάς. Καὶ ἐκείνη μὲν κατά τινε χαιρὸν, αὕτη δὲ ἀεί. Κακείνη μὲν καταβαίνοντος ἀγο γέλου, αὕτη δὲ ἐπιφοιτῶντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Μείζονα γὰρ τῶν παλαιῶν τὰ καινά. ΚΕΦ. Ζ'. Περὶ τοῦ τριάκοντα ὀκτὼ ἔτη ἔχοντος ἐν τῇ ἀσθενείᾳ. Ην — ἀσθενείᾳ. Πάρεσις ἦν ἡ ἀσθένεια. Ετερος δέ ἐστιν οὗτος παρὰ τὸν ὑπὸ Ματθαίου μνημονευ θέντα παραλυτικόν, ὡς ἐν τῇ ἐξηγήσει του τρισκαι δικάτου κεφαλαίου αὐτοῦ σαφέστατα δεδήλωται. Τοῦτον ἰδὼν — γενέσθαι; Τὸν πολυχρονίῳ προσεδρία χρώμενον καὶ καρτερικώτατον προτιμή τῶν ἄλλων, τοῦτο μὲν ὡς ἐλεεινότερον, τοῦτο δὲ καὶ διδάσκων ὅτι τῶν δεομένων τῆς ἄνωθεν ἰατρείας medicamine, Deum magis fectunt, qui sunt con- οἱ καρτερικώτατοι μᾶλλον ἐπικάμπτουσι τὸν Θεόν. stantissimi. Non dixit autem: Vis ut te curem,quia erat ab arrogantia alienus, et quia is qui morbo tenebatur ipsum nequaquam cognoscebat; ideo etian nec fidem ab eo requisivit. Interrogat autem, non ut disceret, supervacaneum enim erat de re manifesta discere: sed ut per responsionem omnibus ostendatur ejus constantia. Vide enim, quid respondeat. το Matth. 1x, 2. Οὐκ εἶπε δὲ, θέλεις θεραπεύσω σε, διὰ τὸ ἀκόμα παστον καὶ διότι οὐκ ἐγνώριζε τοῦτον ὅλως ὁ ἀσθε νῶν. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐδὲ πίστιν αὐτὸν ἀπῄτησεν. Ἐρωτᾷ δὲ οὐχ ἵνα μάθῃ· περιττὸν γὰρ περὶ προδήλου πράγματος μανθάνειν· ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς ἀπο κρίσεως φανῇ πᾶσιν ἡ καρτερία αὐτοῦ. Ὅρα γὰρ τί ἀποκρίνεται. Varia lectiones et notæ. Imo ή. Vide Eustath. ad Hom. p. 1590, ν. 54. edit. Rom. Ὑπηρετοῦ τας Β. Κατακείμενον, pro χρώμενον Α. (;) Caci autcm cle. Cauci autem, quomodo? strepitu, qui fiebat, hee dicebant.

crteris festum celebraret secundum legem; partim διὰ τὸν νόμον τοῦτο δὲ τὰ πλήθη τῶν ἀπονήρων vero, ut simplicium multitudinem attraheret. Nam in festis ex omni plebe confluebant. Vers. 2. Est - Bethesda. Est Hierosolymis piscina in loci sit, qui digitur Probatca: aut simpliciter ita dicto juxta veterum traditiouem, aut ut quidam clicunt, quod oves(quæ Græcis πρόβατα appellantur) olim illuc congregarentur, quæ in festis erant Immolande, et harum intestina in aqua illa purgarentur. Vers. 2. Quinque porticus habens. Fornices aut testudines: has autem in circuitu habebat. Sicut ergo divina providentia, quæ ibi operabatur, piscina fabricata erat, ita et porticus propter agrotantes. Vers. 3 In vers. 4. Morbo. Per enumeratos r: orbos alii quoque significati sunt. Dicens autem: Statuto tempore descendebat, docuit, quod non semper febat miraculum. sed certis temporibus: hominibus quidem iucognitis, verum frequenter, ut opinor, in anno: propter hoc siquidem in portieibus decumbebat multitudo magna languentium. Verum cateri sane utpote claudi et aridi, poterant tempus observare; nam videbant turbari aquam: cæci autem (jj) quomodo factam aquæ turbationem cognoscebant? Habebant certe ministros, qui id observarent. Illa vero piscina figura erat piscină sacri baptisni: sicut enim illa morbos sanabat, ita et ista. Sed Hia quidem corporales, hæc vero spirituales; illa statuto tempore, hæc autem semper; illa descendente angelo, hæc adveniente Spiritu sancto nam majora sunt nova veteribus, CAP. VII. De eo, qui triginta et octo annos morbo tenebatur. Vers. 3. Erat morbo. Morbus vero erat paralysis. Alius tamen erat hic a paralytico, de quo apud Matthæum fit mentio, sicut in narratione decimi tertii capitis illius Evangelii apertissime significatum est". Vers. 6. Cum hunc vidisset — fieri? Eum, qui multo tempore assiduus fuerat ac tolerantissimus, cæteris præponit: tum quod miseratione dignior esset tum etiam docens quod inter eos qui superno egent ἐπισπώμενος. Ἐν ταῖς ἑορταῖς γὰρ ἐκεῖ πανδημεί συνέρρεαν. "Εστι - Βηθεσδά. Εστιν ἐν Ἱεροσολύμοις και λυμβήθρα ἐπὶ τῇ τοποθεσίᾳ τῇ καλουμένη Προβατικη. Οὕτω δὲ ταύτην ὠνόμαζον ἁπλῶς κατά παράδοσιν ἀρχαίαν. δ, ώς τινες λέγουσι, διὰ τὸ ἐκεῖσε τὰ πρόβατα συνάγεσθαι πάλαι, τὰ μέλλοντα ἐν ταῖς ἑορταῖς θυσιάζεσθαι, καὶ τὰ τούτων ἔγκατα ἐξ ἐκε!- νου τοῦ ὕδατος ἀποπλύνεσθαι. Πέντε στοὺς ἔχουσα. Στοά ἐστιν ἡ παρ' ἡμῖν λεγομένη καμάρα, ἢ καὶ ὁ θόλος· κύκλῳ δὲ ταύτ τας εἶχεν. Ὡς οὖν θείας δυνάμεως ενεργούσης ἐκεῖ, κολυμβήθρα κατεσκεύαστο, καὶ στοαὶ διὰ τοὺς νο σούντας. Ἐν – νοσήματι. Διὰ μὲν τῶν ἀπηριθμημένων · καὶ τὰ ἄλλα νοσήματα δεδήλωται. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Κα τὰ καιρὸν κατέβαινεν, ἐδίδαξεν ὅτι οὐ πάντοτε τὸ θαῦμα ἐγίνετο, ἀλλὰ κατὰ καιρὸν μὲν ἄγνωστον τοῖς ἀνθρώποις, πολλάκις δὲ οἶμαι τοῦ ἐνιαυτοῦ. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἐν ταῖς στοαῖ; κατέκειτο πολύ πλῆθος τῶν ἀσθενούντων. ᾿Αλλ' οἱ μὲν χωλοὶ καὶ ξηροὶ ἡδύναντο παρατηρεῖν τὸν καιρὸν, ἑώρων γὰρ ταρασσόμενον τὸ ὕδωρ· οἱ δὲ τυφλοὶ πῶς; ἀπὸ τοῦ γινομένου θορύβου τοῦτο ἐμάνθανον. Εἶχον δὲ καὶ ὑπηρέτας παρατηρούν τας. Εκείνη δὲ ἡ κολυμβήθρα τύπος ἦν τῆς κολυμβήθρας τοῦ ἁγίου βαπτίσματος· ὥσπερ γὰρ ἐκείνη νό σου; ἰᾶτο, οὕτω καὶ αὕτη. Αλλ' ἐκείνη μὲν σωματ τικά;, αὕτη δὲ ψυχικάς. Καὶ ἐκείνη μὲν κατά τινε χαιρὸν, αὕτη δὲ ἀεί. Κακείνη μὲν καταβαίνοντος ἀγο γέλου, αὕτη δὲ ἐπιφοιτῶντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Μείζονα γὰρ τῶν παλαιῶν τὰ καινά. ΚΕΦ. Ζ'. Περὶ τοῦ τριάκοντα ὀκτὼ ἔτη ἔχοντος ἐν τῇ ἀσθενείᾳ. Ην — ἀσθενείᾳ. Πάρεσις ἦν ἡ ἀσθένεια. Ετερος δέ ἐστιν οὗτος παρὰ τὸν ὑπὸ Ματθαίου μνημονευ θέντα παραλυτικόν, ὡς ἐν τῇ ἐξηγήσει του τρισκαι δικάτου κεφαλαίου αὐτοῦ σαφέστατα δεδήλωται. Τοῦτον ἰδὼν — γενέσθαι; Τὸν πολυχρονίῳ προσεδρία χρώμενον καὶ καρτερικώτατον προτιμή τῶν ἄλλων, τοῦτο μὲν ὡς ἐλεεινότερον, τοῦτο δὲ καὶ διδάσκων ὅτι τῶν δεομένων τῆς ἄνωθεν ἰατρείας medicamine, Deum magis fectunt, qui sunt con- οἱ καρτερικώτατοι μᾶλλον ἐπικάμπτουσι τὸν Θεόν. stantissimi. Non dixit autem: Vis ut te curem,quia erat ab arrogantia alienus, et quia is qui morbo tenebatur ipsum nequaquam cognoscebat; ideo etian nec fidem ab eo requisivit. Interrogat autem, non ut disceret, supervacaneum enim erat de re manifesta discere: sed ut per responsionem omnibus ostendatur ejus constantia. Vide enim, quid respondeat. το Matth. 1x, 2. Οὐκ εἶπε δὲ, θέλεις θεραπεύσω σε, διὰ τὸ ἀκόμα παστον καὶ διότι οὐκ ἐγνώριζε τοῦτον ὅλως ὁ ἀσθε νῶν. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐδὲ πίστιν αὐτὸν ἀπῄτησεν. Ἐρωτᾷ δὲ οὐχ ἵνα μάθῃ· περιττὸν γὰρ περὶ προδήλου πράγματος μανθάνειν· ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς ἀπο κρίσεως φανῇ πᾶσιν ἡ καρτερία αὐτοῦ. Ὅρα γὰρ τί ἀποκρίνεται. Varia lectiones et notæ. Imo ή. Vide Eustath. ad Hom. p. 1590, ν. 54. edit. Rom. Ὑπηρετοῦ τας Β. Κατακείμενον, pro χρώμενον Α. (;) Caci autcm cle. Cauci autem, quomodo? strepitu, qui fiebat, hee dicebant.

crteris festum celebraret secundum legem; partim διὰ τὸν νόμον τοῦτο δὲ τὰ πλήθη τῶν ἀπονήρων vero, ut simplicium multitudinem attraheret. Nam in festis ex omni plebe confluebant. Vers. 2. Est - Bethesda. Est Hierosolymis piscina in loci sit, qui digitur Probatca: aut simpliciter ita dicto juxta veterum traditiouem, aut ut quidam clicunt, quod oves(quæ Græcis πρόβατα appellantur) olim illuc congregarentur, quæ in festis erant Immolande, et harum intestina in aqua illa purgarentur. Vers. 2. Quinque porticus habens. Fornices aut testudines: has autem in circuitu habebat. Sicut ergo divina providentia, quæ ibi operabatur, piscina fabricata erat, ita et porticus propter agrotantes. Vers. 3 In vers. 4. Morbo. Per enumeratos r: orbos alii quoque significati sunt. Dicens autem: Statuto tempore descendebat, docuit, quod non semper febat miraculum. sed certis temporibus: hominibus quidem iucognitis, verum frequenter, ut opinor, in anno: propter hoc siquidem in portieibus decumbebat multitudo magna languentium. Verum cateri sane utpote claudi et aridi, poterant tempus observare; nam videbant turbari aquam: cæci autem (jj) quomodo factam aquæ turbationem cognoscebant? Habebant certe ministros, qui id observarent. Illa vero piscina figura erat piscină sacri baptisni: sicut enim illa morbos sanabat, ita et ista. Sed Hia quidem corporales, hæc vero spirituales; illa statuto tempore, hæc autem semper; illa descendente angelo, hæc adveniente Spiritu sancto nam majora sunt nova veteribus, CAP. VII. De eo, qui triginta et octo annos morbo tenebatur. Vers. 3. Erat morbo. Morbus vero erat paralysis. Alius tamen erat hic a paralytico, de quo apud Matthæum fit mentio, sicut in narratione decimi tertii capitis illius Evangelii apertissime significatum est". Vers. 6. Cum hunc vidisset — fieri? Eum, qui multo tempore assiduus fuerat ac tolerantissimus, cæteris præponit: tum quod miseratione dignior esset tum etiam docens quod inter eos qui superno egent ἐπισπώμενος. Ἐν ταῖς ἑορταῖς γὰρ ἐκεῖ πανδημεί συνέρρεαν. "Εστι - Βηθεσδά. Εστιν ἐν Ἱεροσολύμοις και λυμβήθρα ἐπὶ τῇ τοποθεσίᾳ τῇ καλουμένη Προβατικη. Οὕτω δὲ ταύτην ὠνόμαζον ἁπλῶς κατά παράδοσιν ἀρχαίαν. δ, ώς τινες λέγουσι, διὰ τὸ ἐκεῖσε τὰ πρόβατα συνάγεσθαι πάλαι, τὰ μέλλοντα ἐν ταῖς ἑορταῖς θυσιάζεσθαι, καὶ τὰ τούτων ἔγκατα ἐξ ἐκε!- νου τοῦ ὕδατος ἀποπλύνεσθαι. Πέντε στοὺς ἔχουσα. Στοά ἐστιν ἡ παρ' ἡμῖν λεγομένη καμάρα, ἢ καὶ ὁ θόλος· κύκλῳ δὲ ταύτ τας εἶχεν. Ὡς οὖν θείας δυνάμεως ενεργούσης ἐκεῖ, κολυμβήθρα κατεσκεύαστο, καὶ στοαὶ διὰ τοὺς νο σούντας. Ἐν – νοσήματι. Διὰ μὲν τῶν ἀπηριθμημένων · καὶ τὰ ἄλλα νοσήματα δεδήλωται. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Κα τὰ καιρὸν κατέβαινεν, ἐδίδαξεν ὅτι οὐ πάντοτε τὸ θαῦμα ἐγίνετο, ἀλλὰ κατὰ καιρὸν μὲν ἄγνωστον τοῖς ἀνθρώποις, πολλάκις δὲ οἶμαι τοῦ ἐνιαυτοῦ. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἐν ταῖς στοαῖ; κατέκειτο πολύ πλῆθος τῶν ἀσθενούντων. ᾿Αλλ' οἱ μὲν χωλοὶ καὶ ξηροὶ ἡδύναντο παρατηρεῖν τὸν καιρὸν, ἑώρων γὰρ ταρασσόμενον τὸ ὕδωρ· οἱ δὲ τυφλοὶ πῶς; ἀπὸ τοῦ γινομένου θορύβου τοῦτο ἐμάνθανον. Εἶχον δὲ καὶ ὑπηρέτας παρατηρούν τας. Εκείνη δὲ ἡ κολυμβήθρα τύπος ἦν τῆς κολυμβήθρας τοῦ ἁγίου βαπτίσματος· ὥσπερ γὰρ ἐκείνη νό σου; ἰᾶτο, οὕτω καὶ αὕτη. Αλλ' ἐκείνη μὲν σωματ τικά;, αὕτη δὲ ψυχικάς. Καὶ ἐκείνη μὲν κατά τινε χαιρὸν, αὕτη δὲ ἀεί. Κακείνη μὲν καταβαίνοντος ἀγο γέλου, αὕτη δὲ ἐπιφοιτῶντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Μείζονα γὰρ τῶν παλαιῶν τὰ καινά. ΚΕΦ. Ζ'. Περὶ τοῦ τριάκοντα ὀκτὼ ἔτη ἔχοντος ἐν τῇ ἀσθενείᾳ. Ην — ἀσθενείᾳ. Πάρεσις ἦν ἡ ἀσθένεια. Ετερος δέ ἐστιν οὗτος παρὰ τὸν ὑπὸ Ματθαίου μνημονευ θέντα παραλυτικόν, ὡς ἐν τῇ ἐξηγήσει του τρισκαι δικάτου κεφαλαίου αὐτοῦ σαφέστατα δεδήλωται. Τοῦτον ἰδὼν — γενέσθαι; Τὸν πολυχρονίῳ προσεδρία χρώμενον καὶ καρτερικώτατον προτιμή τῶν ἄλλων, τοῦτο μὲν ὡς ἐλεεινότερον, τοῦτο δὲ καὶ διδάσκων ὅτι τῶν δεομένων τῆς ἄνωθεν ἰατρείας medicamine, Deum magis fectunt, qui sunt con- οἱ καρτερικώτατοι μᾶλλον ἐπικάμπτουσι τὸν Θεόν. stantissimi. Non dixit autem: Vis ut te curem,quia erat ab arrogantia alienus, et quia is qui morbo tenebatur ipsum nequaquam cognoscebat; ideo etian nec fidem ab eo requisivit. Interrogat autem, non ut disceret, supervacaneum enim erat de re manifesta discere: sed ut per responsionem omnibus ostendatur ejus constantia. Vide enim, quid respondeat. το Matth. 1x, 2. Οὐκ εἶπε δὲ, θέλεις θεραπεύσω σε, διὰ τὸ ἀκόμα παστον καὶ διότι οὐκ ἐγνώριζε τοῦτον ὅλως ὁ ἀσθε νῶν. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐδὲ πίστιν αὐτὸν ἀπῄτησεν. Ἐρωτᾷ δὲ οὐχ ἵνα μάθῃ· περιττὸν γὰρ περὶ προδήλου πράγματος μανθάνειν· ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς ἀπο κρίσεως φανῇ πᾶσιν ἡ καρτερία αὐτοῦ. Ὅρα γὰρ τί ἀποκρίνεται. Varia lectiones et notæ. Imo ή. Vide Eustath. ad Hom. p. 1590, ν. 54. edit. Rom. Ὑπηρετοῦ τας Β. Κατακείμενον, pro χρώμενον Α. (;) Caci autcm cle. Cauci autem, quomodo? strepitu, qui fiebat, hee dicebant.

Απεκρίθη καταβαίνει. Ὑπώπτευσεν ὅτι διὰ Λ τοῦτο αὐτὸν ἠρώτησε τοῦτο, ἵνα ἐλέγξῃ διὰ βαθυμίαν προϊέμενον τὴν ἴασιν, ἢ ὅτι βουλόμενος χρησι μεῦσαι πρὸς τὸ βαλεῖν αὐτὸν εἰς τὴν κολυμβήθραν. Διὸ καὶ ἀπολογεῖται ὅτι παρὰ τὸ μὴ ἔχειν ἄνθρωπον ἀποτυγχάνει. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ἐν ᾧ ἔρχομαι ἐγώ, ἄλλος πρὸ ἐμοῦ καταβαίνει· ἔδειξε την καρτερίαν αὐτοῦ, πῶς ἐν τοσούτοις ἔτεσιν ἀποτυγχάνων ἔτι παρέμενε καὶ οὐκ ἀφίστατο, καὶ ταῦτα οὐ ῥᾳθυμῶν ἀλλὰ παρ αγκωνιζόμενός τε καὶ ἐπηρεαζόμενος καὶ οὐδὲ οὕτω ναρκών. Ἡμεῖς δὲ, βραχύν τινα καιρὸν προσεδρεύοντες τῷ Θεῷ σπουδαίως, ἐὰν μὴ τύχωμεν, ὀκνοῦμεν λοιπὸν καὶ ἀποφοιτῶμεν, καὶ ἀναπίπτομεν. Αλλ' ἐπίπονον, φησίν, ή διηνεκής προσευχή· καὶ ποία ἀρετὴ οὐκ ἐπίπονος; Διότι δὲ ἐπίπονος, διὰ τοῦτο καὶ ἐπικερδής. Λέγει – περιπάτει. Οὐ μόνον ἀνίστησιν, ἀλλὰ καὶ τὸν κράββατον ἆραι κελεύει, ἵνα πιστωθῇ τὸ θαῦμα καὶ μὴ δόξῃ φαντασία τις. Εἰ γὰρ μὴ συνεπάγη τὰ μέλη βεβαίως, οὐκ ἂν τὸν κράββατον ἡδύνατο φέρειν. Τοῦτο δὲ πολλαχοῦ πεποίηκεν, ἐπιστομίζων τοὺς ἀναισχυντεῖν βουλομένου;. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ παρὰ τῷ Ματθαίῳ παραλύτου ὁμοίως πεποιήκει· καὶ ἐπὶ τῶν ἄρτων διὰ τοῦτο λείψανα πολλὰ παρεσκεύασεν ὑπολειφθῆναι· καὶ τῷ καθαρισθέντι λεπρῷ προσέταξε δεῖξαι ἑαυτὸν τῷ ἱερεῖ· καὶ τὸ ὕδωρ οἶνον ποι ήσας, εἶπεν ἀντλῆσαι καὶ ἐνεγκεῖν τῷ ἀρχιτρικλίνῳ καὶ νεκρὸν ἀναστήσας, ἐνετείλατο δοῦναι αὐτῷ φαγεῖν· διὰ τῶν τοιούτων πάντων πείθων τοὺς ἀνοήτους ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπατεών, ἀλλὰ Σωτὴρ ἀληθής τῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως. Καὶ – περιεπάτει. "Αμα τε ήκουσε, καὶ ἅμα τῆς ὑγείας αἰσθόμενος ηγέρθη, καὶ λοιπὸν μηδὲν ὑπολογισάμενος ἦρε τὸν κράββατον αὐτοῦ καὶ περιεπάτει. Ην περιπάτει. Ορα παρρησίαν· οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐπείσθη τούτοις, ἀλλὰ καὶ τὸν εὐεργέτην αν εκήρυξε, καὶ προτιμότερον πάντων ἀπέφηνε, λέγων· Ἐκεῖνός μοι εἶπεν, ἐκείνῳ πείθομαι. Καὶ γὰρ ἐκεῖ νός με ιστάμενος, ἐκεῖνον μείζονα πάντων νομίζειν παρεσκεύασεν. Ηρώτησαν τόπῳ. Αμα τῷ θεραπεῦσαι τὸν ἄνθρωπον, ἐξένευσε διὰ τὸν ὄχλον, τοῦτο μὲν φεύγων τὸν παρὰ τῶν εὐγνωμονεστέρων ἔπαινον, τοῦτο δὲ περικόπτων τὸν παρὰ τῶν ἀγνωμονεστέρων φθίνον. Εἴωθε γὰρ πολλάκις όψις μόνον τοῦ φθονουμένου πολλὴν ἐνιέναι φλόγα. Μετὰ ταῦτα — γένηται. Παρακμάσαντος ἤδη καὶ τοῦ θαύματος καὶ τοῦ θυμοῦ τῶν Ἰουδαίων, ἐντυγ χάνει λοιπὸν τῷ θεραπευθέντι, θέλων βελτιώσαι καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Εὑρίσκει δὲ αὐτὸν οὐκ ἐν ἀνέσει καὶ ῥᾳ υμίᾳ, ἀλλ' ἐν τῷ ἱερῷ προσευχόμενον, o Matth. 1x, G. at Matth. xiv, CAP. V. Vers. 7. Respondit. — descendit. Suspicabatur quod hoc propterea ipsun interrogabat, ut argueret quod præ seguitie frustraretur sanitate: aut quod in hoc prodesse sibi vellet, ut eum in piscinam im-` mitteret: idco etiam respondet, quod ob id salutem non consequeretur, quia hominem non haberet. Dicens autem: Dum venio ego, alius ante me de scendit, suam ostendit perseverantiam qua tot annis frustratus, adhuc tamen perseverabat et non desperabat, idque non segnis, sed detrusus et offensus, Dec sic negligentior efficiebatur. Nos autem brevi aliquo tempore diligenter Deo astantes, si non assequimur quod optamus, statim omittimus aç recedimus, pigrioresque reddimur. At laboriosum est, inquies, continue orare. Et que virtus non est laboriosa? Verum sicut lɔborem habet, ita et lucrum affert. Vers. 8. Ait ambula. Non solum erigit, sed et grabbatum tollere jubet, ut miraculum esse credatur, et non appareat phantasia aliqua. Nisi enim membra Armiter compacta forent, nequaquam grabbatum ferre possent. Hoc autem pluries fecit, eorum qui·impudentes esse vellent, ora obstruens. Nam et in paralytico, de quo apud Matthæum, similiter fecit; et in panibus eadem de causa, ut plurima fragmenta relinquerentur, ordinavit"; et ei qui a lepra mundatus est, jussit, ut se sacerdoti ostenderet**; et cum ex aqua vinum fecisset, præcepit ut haurirent, ferrentque architriclino; et cum mortuam suscitassel, prrcepit ut darent illi quod ederet; insensatis suadens per omnia hujusmodi, se non esse impostorem, sed verum Salvatorem communis hominum naturæ. Vers, 9. Ει ambulabat. Simul et audivit, et sanitatem sentiens erectus est: itaque nullius habita ratione, tulit lectum suum et ambulabat. Vers. 9 Erat - Vers. 11. Ambula. Vide libertatem: neque enim solum non obedivit illis, sed et beneficii auctorem prædicavit, ac omnibus præstantiorem demonstravit dicens. Ipse mihi dixit, ipsi obedivi: siquidem eum qui me sanum fecit majorem cunctis ducere decrevi. Vers. 12. Interrogaverunt - Vers. Loco. Simnul ut hominem sanaverat, subduxerat se propter turbam: partim quidem fugisans laudem æquorum, partim vero invidiam amputans iniquorum. Solet en'm frequenter solus ejus conspectus, cui quis invidet, multam infundere flammam iræ. Vers. 14. Posthac contingat. Cum jam et miraculi rumor defecisset et tumor Judæorum, occurrit ei qui sanatus fuerat, volens animam quoque illius meliorem redderc, reperit eum non in otio et segnitie, sed in templo orantem, ut opi20. so Matth. sit, 4. es Joan. 11, 8. s' Luc. rit, 55. Variæ lectiones et notæ. 158) Επι τοῦ Β.

Απεκρίθη καταβαίνει. Ὑπώπτευσεν ὅτι διὰ Λ τοῦτο αὐτὸν ἠρώτησε τοῦτο, ἵνα ἐλέγξῃ διὰ βαθυμίαν προϊέμενον τὴν ἴασιν, ἢ ὅτι βουλόμενος χρησι μεῦσαι πρὸς τὸ βαλεῖν αὐτὸν εἰς τὴν κολυμβήθραν. Διὸ καὶ ἀπολογεῖται ὅτι παρὰ τὸ μὴ ἔχειν ἄνθρωπον ἀποτυγχάνει. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ἐν ᾧ ἔρχομαι ἐγώ, ἄλλος πρὸ ἐμοῦ καταβαίνει· ἔδειξε την καρτερίαν αὐτοῦ, πῶς ἐν τοσούτοις ἔτεσιν ἀποτυγχάνων ἔτι παρέμενε καὶ οὐκ ἀφίστατο, καὶ ταῦτα οὐ ῥᾳθυμῶν ἀλλὰ παρ αγκωνιζόμενός τε καὶ ἐπηρεαζόμενος καὶ οὐδὲ οὕτω ναρκών. Ἡμεῖς δὲ, βραχύν τινα καιρὸν προσεδρεύοντες τῷ Θεῷ σπουδαίως, ἐὰν μὴ τύχωμεν, ὀκνοῦμεν λοιπὸν καὶ ἀποφοιτῶμεν, καὶ ἀναπίπτομεν. Αλλ' ἐπίπονον, φησίν, ή διηνεκής προσευχή· καὶ ποία ἀρετὴ οὐκ ἐπίπονος; Διότι δὲ ἐπίπονος, διὰ τοῦτο καὶ ἐπικερδής. Λέγει – περιπάτει. Οὐ μόνον ἀνίστησιν, ἀλλὰ καὶ τὸν κράββατον ἆραι κελεύει, ἵνα πιστωθῇ τὸ θαῦμα καὶ μὴ δόξῃ φαντασία τις. Εἰ γὰρ μὴ συνεπάγη τὰ μέλη βεβαίως, οὐκ ἂν τὸν κράββατον ἡδύνατο φέρειν. Τοῦτο δὲ πολλαχοῦ πεποίηκεν, ἐπιστομίζων τοὺς ἀναισχυντεῖν βουλομένου;. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ παρὰ τῷ Ματθαίῳ παραλύτου ὁμοίως πεποιήκει· καὶ ἐπὶ τῶν ἄρτων διὰ τοῦτο λείψανα πολλὰ παρεσκεύασεν ὑπολειφθῆναι· καὶ τῷ καθαρισθέντι λεπρῷ προσέταξε δεῖξαι ἑαυτὸν τῷ ἱερεῖ· καὶ τὸ ὕδωρ οἶνον ποι ήσας, εἶπεν ἀντλῆσαι καὶ ἐνεγκεῖν τῷ ἀρχιτρικλίνῳ καὶ νεκρὸν ἀναστήσας, ἐνετείλατο δοῦναι αὐτῷ φαγεῖν· διὰ τῶν τοιούτων πάντων πείθων τοὺς ἀνοήτους ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπατεών, ἀλλὰ Σωτὴρ ἀληθής τῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως. Καὶ – περιεπάτει. "Αμα τε ήκουσε, καὶ ἅμα τῆς ὑγείας αἰσθόμενος ηγέρθη, καὶ λοιπὸν μηδὲν ὑπολογισάμενος ἦρε τὸν κράββατον αὐτοῦ καὶ περιεπάτει. Ην περιπάτει. Ορα παρρησίαν· οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐπείσθη τούτοις, ἀλλὰ καὶ τὸν εὐεργέτην αν εκήρυξε, καὶ προτιμότερον πάντων ἀπέφηνε, λέγων· Ἐκεῖνός μοι εἶπεν, ἐκείνῳ πείθομαι. Καὶ γὰρ ἐκεῖ νός με ιστάμενος, ἐκεῖνον μείζονα πάντων νομίζειν παρεσκεύασεν. Ηρώτησαν τόπῳ. Αμα τῷ θεραπεῦσαι τὸν ἄνθρωπον, ἐξένευσε διὰ τὸν ὄχλον, τοῦτο μὲν φεύγων τὸν παρὰ τῶν εὐγνωμονεστέρων ἔπαινον, τοῦτο δὲ περικόπτων τὸν παρὰ τῶν ἀγνωμονεστέρων φθίνον. Εἴωθε γὰρ πολλάκις όψις μόνον τοῦ φθονουμένου πολλὴν ἐνιέναι φλόγα. Μετὰ ταῦτα — γένηται. Παρακμάσαντος ἤδη καὶ τοῦ θαύματος καὶ τοῦ θυμοῦ τῶν Ἰουδαίων, ἐντυγ χάνει λοιπὸν τῷ θεραπευθέντι, θέλων βελτιώσαι καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Εὑρίσκει δὲ αὐτὸν οὐκ ἐν ἀνέσει καὶ ῥᾳ υμίᾳ, ἀλλ' ἐν τῷ ἱερῷ προσευχόμενον, o Matth. 1x, G. at Matth. xiv, CAP. V. Vers. 7. Respondit. — descendit. Suspicabatur quod hoc propterea ipsun interrogabat, ut argueret quod præ seguitie frustraretur sanitate: aut quod in hoc prodesse sibi vellet, ut eum in piscinam im-` mitteret: idco etiam respondet, quod ob id salutem non consequeretur, quia hominem non haberet. Dicens autem: Dum venio ego, alius ante me de scendit, suam ostendit perseverantiam qua tot annis frustratus, adhuc tamen perseverabat et non desperabat, idque non segnis, sed detrusus et offensus, Dec sic negligentior efficiebatur. Nos autem brevi aliquo tempore diligenter Deo astantes, si non assequimur quod optamus, statim omittimus aç recedimus, pigrioresque reddimur. At laboriosum est, inquies, continue orare. Et que virtus non est laboriosa? Verum sicut lɔborem habet, ita et lucrum affert. Vers. 8. Ait ambula. Non solum erigit, sed et grabbatum tollere jubet, ut miraculum esse credatur, et non appareat phantasia aliqua. Nisi enim membra Armiter compacta forent, nequaquam grabbatum ferre possent. Hoc autem pluries fecit, eorum qui·impudentes esse vellent, ora obstruens. Nam et in paralytico, de quo apud Matthæum, similiter fecit; et in panibus eadem de causa, ut plurima fragmenta relinquerentur, ordinavit"; et ei qui a lepra mundatus est, jussit, ut se sacerdoti ostenderet**; et cum ex aqua vinum fecisset, præcepit ut haurirent, ferrentque architriclino; et cum mortuam suscitassel, prrcepit ut darent illi quod ederet; insensatis suadens per omnia hujusmodi, se non esse impostorem, sed verum Salvatorem communis hominum naturæ. Vers, 9. Ει ambulabat. Simul et audivit, et sanitatem sentiens erectus est: itaque nullius habita ratione, tulit lectum suum et ambulabat. Vers. 9 Erat - Vers. 11. Ambula. Vide libertatem: neque enim solum non obedivit illis, sed et beneficii auctorem prædicavit, ac omnibus præstantiorem demonstravit dicens. Ipse mihi dixit, ipsi obedivi: siquidem eum qui me sanum fecit majorem cunctis ducere decrevi. Vers. 12. Interrogaverunt - Vers. Loco. Simnul ut hominem sanaverat, subduxerat se propter turbam: partim quidem fugisans laudem æquorum, partim vero invidiam amputans iniquorum. Solet en'm frequenter solus ejus conspectus, cui quis invidet, multam infundere flammam iræ. Vers. 14. Posthac contingat. Cum jam et miraculi rumor defecisset et tumor Judæorum, occurrit ei qui sanatus fuerat, volens animam quoque illius meliorem redderc, reperit eum non in otio et segnitie, sed in templo orantem, ut opi20. so Matth. sit, 4. es Joan. 11, 8. s' Luc. rit, 55. Variæ lectiones et notæ. 158) Επι τοῦ Β.

Απεκρίθη καταβαίνει. Ὑπώπτευσεν ὅτι διὰ Λ τοῦτο αὐτὸν ἠρώτησε τοῦτο, ἵνα ἐλέγξῃ διὰ βαθυμίαν προϊέμενον τὴν ἴασιν, ἢ ὅτι βουλόμενος χρησι μεῦσαι πρὸς τὸ βαλεῖν αὐτὸν εἰς τὴν κολυμβήθραν. Διὸ καὶ ἀπολογεῖται ὅτι παρὰ τὸ μὴ ἔχειν ἄνθρωπον ἀποτυγχάνει. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ἐν ᾧ ἔρχομαι ἐγώ, ἄλλος πρὸ ἐμοῦ καταβαίνει· ἔδειξε την καρτερίαν αὐτοῦ, πῶς ἐν τοσούτοις ἔτεσιν ἀποτυγχάνων ἔτι παρέμενε καὶ οὐκ ἀφίστατο, καὶ ταῦτα οὐ ῥᾳθυμῶν ἀλλὰ παρ αγκωνιζόμενός τε καὶ ἐπηρεαζόμενος καὶ οὐδὲ οὕτω ναρκών. Ἡμεῖς δὲ, βραχύν τινα καιρὸν προσεδρεύοντες τῷ Θεῷ σπουδαίως, ἐὰν μὴ τύχωμεν, ὀκνοῦμεν λοιπὸν καὶ ἀποφοιτῶμεν, καὶ ἀναπίπτομεν. Αλλ' ἐπίπονον, φησίν, ή διηνεκής προσευχή· καὶ ποία ἀρετὴ οὐκ ἐπίπονος; Διότι δὲ ἐπίπονος, διὰ τοῦτο καὶ ἐπικερδής. Λέγει – περιπάτει. Οὐ μόνον ἀνίστησιν, ἀλλὰ καὶ τὸν κράββατον ἆραι κελεύει, ἵνα πιστωθῇ τὸ θαῦμα καὶ μὴ δόξῃ φαντασία τις. Εἰ γὰρ μὴ συνεπάγη τὰ μέλη βεβαίως, οὐκ ἂν τὸν κράββατον ἡδύνατο φέρειν. Τοῦτο δὲ πολλαχοῦ πεποίηκεν, ἐπιστομίζων τοὺς ἀναισχυντεῖν βουλομένου;. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ παρὰ τῷ Ματθαίῳ παραλύτου ὁμοίως πεποιήκει· καὶ ἐπὶ τῶν ἄρτων διὰ τοῦτο λείψανα πολλὰ παρεσκεύασεν ὑπολειφθῆναι· καὶ τῷ καθαρισθέντι λεπρῷ προσέταξε δεῖξαι ἑαυτὸν τῷ ἱερεῖ· καὶ τὸ ὕδωρ οἶνον ποι ήσας, εἶπεν ἀντλῆσαι καὶ ἐνεγκεῖν τῷ ἀρχιτρικλίνῳ καὶ νεκρὸν ἀναστήσας, ἐνετείλατο δοῦναι αὐτῷ φαγεῖν· διὰ τῶν τοιούτων πάντων πείθων τοὺς ἀνοήτους ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπατεών, ἀλλὰ Σωτὴρ ἀληθής τῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως. Καὶ – περιεπάτει. "Αμα τε ήκουσε, καὶ ἅμα τῆς ὑγείας αἰσθόμενος ηγέρθη, καὶ λοιπὸν μηδὲν ὑπολογισάμενος ἦρε τὸν κράββατον αὐτοῦ καὶ περιεπάτει. Ην περιπάτει. Ορα παρρησίαν· οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐπείσθη τούτοις, ἀλλὰ καὶ τὸν εὐεργέτην αν εκήρυξε, καὶ προτιμότερον πάντων ἀπέφηνε, λέγων· Ἐκεῖνός μοι εἶπεν, ἐκείνῳ πείθομαι. Καὶ γὰρ ἐκεῖ νός με ιστάμενος, ἐκεῖνον μείζονα πάντων νομίζειν παρεσκεύασεν. Ηρώτησαν τόπῳ. Αμα τῷ θεραπεῦσαι τὸν ἄνθρωπον, ἐξένευσε διὰ τὸν ὄχλον, τοῦτο μὲν φεύγων τὸν παρὰ τῶν εὐγνωμονεστέρων ἔπαινον, τοῦτο δὲ περικόπτων τὸν παρὰ τῶν ἀγνωμονεστέρων φθίνον. Εἴωθε γὰρ πολλάκις όψις μόνον τοῦ φθονουμένου πολλὴν ἐνιέναι φλόγα. Μετὰ ταῦτα — γένηται. Παρακμάσαντος ἤδη καὶ τοῦ θαύματος καὶ τοῦ θυμοῦ τῶν Ἰουδαίων, ἐντυγ χάνει λοιπὸν τῷ θεραπευθέντι, θέλων βελτιώσαι καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Εὑρίσκει δὲ αὐτὸν οὐκ ἐν ἀνέσει καὶ ῥᾳ υμίᾳ, ἀλλ' ἐν τῷ ἱερῷ προσευχόμενον, o Matth. 1x, G. at Matth. xiv, CAP. V. Vers. 7. Respondit. — descendit. Suspicabatur quod hoc propterea ipsun interrogabat, ut argueret quod præ seguitie frustraretur sanitate: aut quod in hoc prodesse sibi vellet, ut eum in piscinam im-` mitteret: idco etiam respondet, quod ob id salutem non consequeretur, quia hominem non haberet. Dicens autem: Dum venio ego, alius ante me de scendit, suam ostendit perseverantiam qua tot annis frustratus, adhuc tamen perseverabat et non desperabat, idque non segnis, sed detrusus et offensus, Dec sic negligentior efficiebatur. Nos autem brevi aliquo tempore diligenter Deo astantes, si non assequimur quod optamus, statim omittimus aç recedimus, pigrioresque reddimur. At laboriosum est, inquies, continue orare. Et que virtus non est laboriosa? Verum sicut lɔborem habet, ita et lucrum affert. Vers. 8. Ait ambula. Non solum erigit, sed et grabbatum tollere jubet, ut miraculum esse credatur, et non appareat phantasia aliqua. Nisi enim membra Armiter compacta forent, nequaquam grabbatum ferre possent. Hoc autem pluries fecit, eorum qui·impudentes esse vellent, ora obstruens. Nam et in paralytico, de quo apud Matthæum, similiter fecit; et in panibus eadem de causa, ut plurima fragmenta relinquerentur, ordinavit"; et ei qui a lepra mundatus est, jussit, ut se sacerdoti ostenderet**; et cum ex aqua vinum fecisset, præcepit ut haurirent, ferrentque architriclino; et cum mortuam suscitassel, prrcepit ut darent illi quod ederet; insensatis suadens per omnia hujusmodi, se non esse impostorem, sed verum Salvatorem communis hominum naturæ. Vers, 9. Ει ambulabat. Simul et audivit, et sanitatem sentiens erectus est: itaque nullius habita ratione, tulit lectum suum et ambulabat. Vers. 9 Erat - Vers. 11. Ambula. Vide libertatem: neque enim solum non obedivit illis, sed et beneficii auctorem prædicavit, ac omnibus præstantiorem demonstravit dicens. Ipse mihi dixit, ipsi obedivi: siquidem eum qui me sanum fecit majorem cunctis ducere decrevi. Vers. 12. Interrogaverunt - Vers. Loco. Simnul ut hominem sanaverat, subduxerat se propter turbam: partim quidem fugisans laudem æquorum, partim vero invidiam amputans iniquorum. Solet en'm frequenter solus ejus conspectus, cui quis invidet, multam infundere flammam iræ. Vers. 14. Posthac contingat. Cum jam et miraculi rumor defecisset et tumor Judæorum, occurrit ei qui sanatus fuerat, volens animam quoque illius meliorem redderc, reperit eum non in otio et segnitie, sed in templo orantem, ut opi20. so Matth. sit, 4. es Joan. 11, 8. s' Luc. rit, 55. Variæ lectiones et notæ. 158) Επι τοῦ Β.

Απεκρίθη καταβαίνει. Ὑπώπτευσεν ὅτι διὰ Λ τοῦτο αὐτὸν ἠρώτησε τοῦτο, ἵνα ἐλέγξῃ διὰ βαθυμίαν προϊέμενον τὴν ἴασιν, ἢ ὅτι βουλόμενος χρησι μεῦσαι πρὸς τὸ βαλεῖν αὐτὸν εἰς τὴν κολυμβήθραν. Διὸ καὶ ἀπολογεῖται ὅτι παρὰ τὸ μὴ ἔχειν ἄνθρωπον ἀποτυγχάνει. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ἐν ᾧ ἔρχομαι ἐγώ, ἄλλος πρὸ ἐμοῦ καταβαίνει· ἔδειξε την καρτερίαν αὐτοῦ, πῶς ἐν τοσούτοις ἔτεσιν ἀποτυγχάνων ἔτι παρέμενε καὶ οὐκ ἀφίστατο, καὶ ταῦτα οὐ ῥᾳθυμῶν ἀλλὰ παρ αγκωνιζόμενός τε καὶ ἐπηρεαζόμενος καὶ οὐδὲ οὕτω ναρκών. Ἡμεῖς δὲ, βραχύν τινα καιρὸν προσεδρεύοντες τῷ Θεῷ σπουδαίως, ἐὰν μὴ τύχωμεν, ὀκνοῦμεν λοιπὸν καὶ ἀποφοιτῶμεν, καὶ ἀναπίπτομεν. Αλλ' ἐπίπονον, φησίν, ή διηνεκής προσευχή· καὶ ποία ἀρετὴ οὐκ ἐπίπονος; Διότι δὲ ἐπίπονος, διὰ τοῦτο καὶ ἐπικερδής. Λέγει – περιπάτει. Οὐ μόνον ἀνίστησιν, ἀλλὰ καὶ τὸν κράββατον ἆραι κελεύει, ἵνα πιστωθῇ τὸ θαῦμα καὶ μὴ δόξῃ φαντασία τις. Εἰ γὰρ μὴ συνεπάγη τὰ μέλη βεβαίως, οὐκ ἂν τὸν κράββατον ἡδύνατο φέρειν. Τοῦτο δὲ πολλαχοῦ πεποίηκεν, ἐπιστομίζων τοὺς ἀναισχυντεῖν βουλομένου;. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ παρὰ τῷ Ματθαίῳ παραλύτου ὁμοίως πεποιήκει· καὶ ἐπὶ τῶν ἄρτων διὰ τοῦτο λείψανα πολλὰ παρεσκεύασεν ὑπολειφθῆναι· καὶ τῷ καθαρισθέντι λεπρῷ προσέταξε δεῖξαι ἑαυτὸν τῷ ἱερεῖ· καὶ τὸ ὕδωρ οἶνον ποι ήσας, εἶπεν ἀντλῆσαι καὶ ἐνεγκεῖν τῷ ἀρχιτρικλίνῳ καὶ νεκρὸν ἀναστήσας, ἐνετείλατο δοῦναι αὐτῷ φαγεῖν· διὰ τῶν τοιούτων πάντων πείθων τοὺς ἀνοήτους ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπατεών, ἀλλὰ Σωτὴρ ἀληθής τῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως. Καὶ – περιεπάτει. "Αμα τε ήκουσε, καὶ ἅμα τῆς ὑγείας αἰσθόμενος ηγέρθη, καὶ λοιπὸν μηδὲν ὑπολογισάμενος ἦρε τὸν κράββατον αὐτοῦ καὶ περιεπάτει. Ην περιπάτει. Ορα παρρησίαν· οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐπείσθη τούτοις, ἀλλὰ καὶ τὸν εὐεργέτην αν εκήρυξε, καὶ προτιμότερον πάντων ἀπέφηνε, λέγων· Ἐκεῖνός μοι εἶπεν, ἐκείνῳ πείθομαι. Καὶ γὰρ ἐκεῖ νός με ιστάμενος, ἐκεῖνον μείζονα πάντων νομίζειν παρεσκεύασεν. Ηρώτησαν τόπῳ. Αμα τῷ θεραπεῦσαι τὸν ἄνθρωπον, ἐξένευσε διὰ τὸν ὄχλον, τοῦτο μὲν φεύγων τὸν παρὰ τῶν εὐγνωμονεστέρων ἔπαινον, τοῦτο δὲ περικόπτων τὸν παρὰ τῶν ἀγνωμονεστέρων φθίνον. Εἴωθε γὰρ πολλάκις όψις μόνον τοῦ φθονουμένου πολλὴν ἐνιέναι φλόγα. Μετὰ ταῦτα — γένηται. Παρακμάσαντος ἤδη καὶ τοῦ θαύματος καὶ τοῦ θυμοῦ τῶν Ἰουδαίων, ἐντυγ χάνει λοιπὸν τῷ θεραπευθέντι, θέλων βελτιώσαι καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Εὑρίσκει δὲ αὐτὸν οὐκ ἐν ἀνέσει καὶ ῥᾳ υμίᾳ, ἀλλ' ἐν τῷ ἱερῷ προσευχόμενον, o Matth. 1x, G. at Matth. xiv, CAP. V. Vers. 7. Respondit. — descendit. Suspicabatur quod hoc propterea ipsun interrogabat, ut argueret quod præ seguitie frustraretur sanitate: aut quod in hoc prodesse sibi vellet, ut eum in piscinam im-` mitteret: idco etiam respondet, quod ob id salutem non consequeretur, quia hominem non haberet. Dicens autem: Dum venio ego, alius ante me de scendit, suam ostendit perseverantiam qua tot annis frustratus, adhuc tamen perseverabat et non desperabat, idque non segnis, sed detrusus et offensus, Dec sic negligentior efficiebatur. Nos autem brevi aliquo tempore diligenter Deo astantes, si non assequimur quod optamus, statim omittimus aç recedimus, pigrioresque reddimur. At laboriosum est, inquies, continue orare. Et que virtus non est laboriosa? Verum sicut lɔborem habet, ita et lucrum affert. Vers. 8. Ait ambula. Non solum erigit, sed et grabbatum tollere jubet, ut miraculum esse credatur, et non appareat phantasia aliqua. Nisi enim membra Armiter compacta forent, nequaquam grabbatum ferre possent. Hoc autem pluries fecit, eorum qui·impudentes esse vellent, ora obstruens. Nam et in paralytico, de quo apud Matthæum, similiter fecit; et in panibus eadem de causa, ut plurima fragmenta relinquerentur, ordinavit"; et ei qui a lepra mundatus est, jussit, ut se sacerdoti ostenderet**; et cum ex aqua vinum fecisset, præcepit ut haurirent, ferrentque architriclino; et cum mortuam suscitassel, prrcepit ut darent illi quod ederet; insensatis suadens per omnia hujusmodi, se non esse impostorem, sed verum Salvatorem communis hominum naturæ. Vers, 9. Ει ambulabat. Simul et audivit, et sanitatem sentiens erectus est: itaque nullius habita ratione, tulit lectum suum et ambulabat. Vers. 9 Erat - Vers. 11. Ambula. Vide libertatem: neque enim solum non obedivit illis, sed et beneficii auctorem prædicavit, ac omnibus præstantiorem demonstravit dicens. Ipse mihi dixit, ipsi obedivi: siquidem eum qui me sanum fecit majorem cunctis ducere decrevi. Vers. 12. Interrogaverunt - Vers. Loco. Simnul ut hominem sanaverat, subduxerat se propter turbam: partim quidem fugisans laudem æquorum, partim vero invidiam amputans iniquorum. Solet en'm frequenter solus ejus conspectus, cui quis invidet, multam infundere flammam iræ. Vers. 14. Posthac contingat. Cum jam et miraculi rumor defecisset et tumor Judæorum, occurrit ei qui sanatus fuerat, volens animam quoque illius meliorem redderc, reperit eum non in otio et segnitie, sed in templo orantem, ut opi20. so Matth. sit, 4. es Joan. 11, 8. s' Luc. rit, 55. Variæ lectiones et notæ. 158) Επι τοῦ Β.

EUTHYMU ZIGABENI nor, ac Deo gratias agentem: et admonet illum, ne οἶμαι, καὶ εὐχαριστήρια τῷ Θεῷ ἀποδιδόντα. Και deinceps pecret, ostendiens, quod propter peccata grolabat. Minatur autem gravius puniendum. si peccaverit, docens eos qui post plenam peccati rursus delinquunt, atrocius puniendos, tanquam fusensatos ac contemptores, sive in presenti vita, sive in future, sive in utraque. Quod si peccatorum supplicium duravit hie triginta et octo annos, quidnǝm poterit quispiam dicere de futuro supplicio? Utique, quod æternum erit ac fine carens. Neque tamen omnes morbi a pecratis oriuntur, neque omnes peccatores ægrotant. Paralyticus quoque, de quo apud Matthæum fit mentio, propter peccatum ægrolabat, ut ibi distinguitur: ideo etiam dixit illi: Remissa sunt tibi peccata ixa. Per tales antem admovet omnes, ens quidem, qui nondum ægrotaverunt, ut timeant ne morbo corripiantur, et ita corrigantur; eos vero qui jam morbo subjacuerunt, ut timeant ne deterins ægrotent, et deinceps cautius vivant. Quisque ergo nostrum, si jam ægrotavit, dicat apud sese: Ecce sanus factus es, non pecces deinceps, ne quid delerius tibi contingat. Quod si nondum morbo detentus est, apostolicum oraculum apud se decantet: Bonitas Dei ad pœnitentiam le invitat, sed juria duritiem tuam et cor impanitens, iram tibi recondis. Non solum autem corporis membra astringens suam ostendit divinitatem, sed etiam dicens: Non pecces deinceps; siquidem omnia se nosse significavit, quantumvis etiam arcana. " παραινεῖ μὲν μηκέτι ἁμαρτάνειν, δεικνύων ὅτι ἐξ ἁμαρτιῶν ἐνόσει· ὰ πειλεῖ δὲ, εἰ πάλιν ἁμαρτήσει χείρονα κόλασιν, διδάσκων ὡς οἱ μετὰ τὴν ἐξ ἁμαρτ τίας τιμωρίαν πάλιν ἁμαρτάνοντες, χαλεπώτερον τιμωρηθήσονται ὡς ἀναίσθητοι καὶ καταφρονητα, εἴτε ἐν τῇ παρούσῃ ζωῇ, εἴτε ἐν τῇ μελλούσῃ εἴτε καὶ ἐν ἀμφοτέραις. Εἰ δὲ ἐνταῦθα κόλασης ἁμαρτιῶν παρετάθη εἰς τριακονταοκτώ ἔτη, τί ἄν τις εἶπαι περὶ τῆς ἐκεῖ κολάσεως; Οντως γὰρ ἀτελεύτητός ἐστι καὶ αἰώνιος. οὔτε δὲ πᾶσαι αἱ νήσοι ἐξ ἁμαρτιῶν τίχτονται, ούτε πάντες οἱ ἁμαρτάνοντες νοσούσι. Καὶ ὁ μνημονευό μενος δὲ ὑπὸ Ματθαίου παραλυτικὸς ἐξ ἁμαρτιῶν ἐνόσει, καθὼς ἐκεῖ διείληπται· διὸ καὶ πρὸς ἐκεῖνον είρηκεν· 'Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου. Διὰ τῶν τοιούτων δὲ παραγγέλλει πάσι, τοῖς μὲν μήπω να σήσατι φοβείσθαι μη νοσήσωσι, καὶ διορθοῦσθαι· τοῖς δὲ ἤδη νοσήσασι φοβεῖσθαι μη νοσήσωσι χεῖρον καὶ ἀσφαλίζεσθαι πρὸς τὸ μέλλον. Καὶ ἡμῶν οὖν ἔκαστος, εἰ μὲν ἤδη γενόσηκε, λεγέτω πρὸς ἑαυτόν· δε ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χειρόν τί σοι γένηται· εἰ δὲ οὔπω νενόσηκεν, ἐπαδέτω ἑαυτῷ τὸ ἀποστολικὸν λόγιον, ὅτι τὸ χρηστὸν τοῦ Θεοῦ εἰς μετάνοιάν σε ἄγει· κατὰ δὲ τὴν σκληρότητά σου καὶ ἀμετανό ητον καρδίαν θησαυρίζεις σεαυτῷ ὀργήν. Οὐ μόνον δὲ τῷ σφίγξαι τὸ σῶμα παρέσχεν αὐτῷ τῆς οἰκείας θεότητος ἀπόδειξιν, ἀλλὰ καὶ τῷ εἰπεῖν· Μηκάτι ἁμάρτανε. Καὶ γὰρ ἐδήλωσεν ὅτι πάντα οίδε, καὶ τὰ ἀπόῤῥητα. Vers. 15. Abiit sanum. Abiit et nuntiavit; non tanquam iniquus, ut proderet, sed tanquam gratus ut benefactorem divulgaret. Nam beneficium ac mina sumciebant, ut eum in officio continerent; nec his tantum alligatus erat, verum etiam timebat ne quid deterius pateretur. Praesertim quod si eum prodere voluisset, nequaquam dixisset quod Jesus esset, qui se sanasset, sed quod Jesus esset, qui dixisset, ei: Tolle grabbatum tuum et ambula. Sudæi enim quærebant discere non quis fecisset eum sanum, sed quis dixisset illi: Tolle groblatum tuum et ambula. Ipse ergo, quia crimen incurrere se putabat, si tacuisset, beneficium prædicavit. Gratiis itaque ac libere loquens censendusest hic homo, omnique carens accusatione. Vers. 16. λε Sabbato. Quautum ad id quod apparebat, propter hoc; quantuin vero ad id quod occultum erat, propter invidiam. Vers. 17. Jesus autem operor. Utrinque seipsum Deo æqualem esse ostendit; et dicens Deum patrem suum, et dicens, se operari sicut illum: ne deinceps tanquan puro honini auscultarent ei, sed tanquan Deo. Itaque, quod dicitur: Ad hoc usque temporis, continuitatem operationis significat. *³ Matth. 1×, 2. 8. Rom. 11, 4, 5. Αὐτὸν Α. Απῆλθεν - ὑγιῆ. Απῆλθε καὶ ἀνήγγειλεν, οὐχ ὡς ἀγνώμων ἵνα προδώσει, ἀλλ' ὡς εὐγνώμων ίνα ἀνακηρύξῃ τὸν εὐεργέτην. Ικανὴ γὰρ καὶ ἡ εὐερ γεσία καὶ ἡ ἀπειλὴ ἐπισχεῖν αὐτόν. Καὶ οὐ μόνον ἠδέσθη ἂν, ἀλλὰ καὶ ἐφοβήθη μή τι χεῖρον πάθη. μεγίστην λαβὼν ἀπόδειξιν τῆς τοῦ εὐεργέτου δυνάμεως. "Αλλως τε καὶ εἰ προδοῦναι τοῦτον ἐβούλετο, οὐκ ἂν εἶπεν ὅ:: Ἰησοῦς ἐστιν ὁ ποιήσας με ὑγιῆ· ἀλλ' ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ εἰπών μοι, Αρον τὸν κράββατόν σου καὶ περιπάτει. Οἱ γὰρ Ἰουδαῖοι μαθεῖν ἐζήτουν οὐ τίς ἐποίησεν αὐτὸν ὑγιῆ, ἀλλὰ τίς ὁ εἰπὼν αὐτῷ, Αρον τὸν κράββατόν σου καὶ περιπάτει. Οὗτος δὲ τὸ δοκοῦν ἔγκλημα σιγήσας τὴν εὐεργεσίαν ἐδημοσίευσεν. Εὐγνώμων οὖν καὶ πεπαρρησιασμένος ὁ ἄνθρωπος οὗτος καὶ μέμψεως απάσης ἐκτός. Καὶ — Σαββάτῳ. Τῷ φαινομένῳ μὲν διὰ τοῦτο τῷ κεκρυμμένῳ δὲ διὰ τὸν φθόνον. *Ο δὲ Ἰησοῦς — ἐργάζομαι. Έδειξεν ἑαυτὸν ἴσον τῷ Θεῷ ἑκατέρωθεν, ἀπό τε τοῦ εἰπεῖν Πατέρα ἴδιον τὸν Θεὸν καὶ ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν, ἐργάζεσθαι καθὼς ἐκεῖνος, για μηκέτι ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ τούτῳ προσἔχωσιν, ἀλλὰ καὶ ὡς Θεῷ. Τὸ μὲν οὖν ἕως ἄρτι, το διηνεκές τῆς ἐργασίας δηλοῖ. Varim lectiones et nola.

EUTHYMU ZIGABENI nor, ac Deo gratias agentem: et admonet illum, ne οἶμαι, καὶ εὐχαριστήρια τῷ Θεῷ ἀποδιδόντα. Και deinceps pecret, ostendiens, quod propter peccata grolabat. Minatur autem gravius puniendum. si peccaverit, docens eos qui post plenam peccati rursus delinquunt, atrocius puniendos, tanquam fusensatos ac contemptores, sive in presenti vita, sive in future, sive in utraque. Quod si peccatorum supplicium duravit hie triginta et octo annos, quidnǝm poterit quispiam dicere de futuro supplicio? Utique, quod æternum erit ac fine carens. Neque tamen omnes morbi a pecratis oriuntur, neque omnes peccatores ægrotant. Paralyticus quoque, de quo apud Matthæum fit mentio, propter peccatum ægrolabat, ut ibi distinguitur: ideo etiam dixit illi: Remissa sunt tibi peccata ixa. Per tales antem admovet omnes, ens quidem, qui nondum ægrotaverunt, ut timeant ne morbo corripiantur, et ita corrigantur; eos vero qui jam morbo subjacuerunt, ut timeant ne deterins ægrotent, et deinceps cautius vivant. Quisque ergo nostrum, si jam ægrotavit, dicat apud sese: Ecce sanus factus es, non pecces deinceps, ne quid delerius tibi contingat. Quod si nondum morbo detentus est, apostolicum oraculum apud se decantet: Bonitas Dei ad pœnitentiam le invitat, sed juria duritiem tuam et cor impanitens, iram tibi recondis. Non solum autem corporis membra astringens suam ostendit divinitatem, sed etiam dicens: Non pecces deinceps; siquidem omnia se nosse significavit, quantumvis etiam arcana. " παραινεῖ μὲν μηκέτι ἁμαρτάνειν, δεικνύων ὅτι ἐξ ἁμαρτιῶν ἐνόσει· ὰ πειλεῖ δὲ, εἰ πάλιν ἁμαρτήσει χείρονα κόλασιν, διδάσκων ὡς οἱ μετὰ τὴν ἐξ ἁμαρτ τίας τιμωρίαν πάλιν ἁμαρτάνοντες, χαλεπώτερον τιμωρηθήσονται ὡς ἀναίσθητοι καὶ καταφρονητα, εἴτε ἐν τῇ παρούσῃ ζωῇ, εἴτε ἐν τῇ μελλούσῃ εἴτε καὶ ἐν ἀμφοτέραις. Εἰ δὲ ἐνταῦθα κόλασης ἁμαρτιῶν παρετάθη εἰς τριακονταοκτώ ἔτη, τί ἄν τις εἶπαι περὶ τῆς ἐκεῖ κολάσεως; Οντως γὰρ ἀτελεύτητός ἐστι καὶ αἰώνιος. οὔτε δὲ πᾶσαι αἱ νήσοι ἐξ ἁμαρτιῶν τίχτονται, ούτε πάντες οἱ ἁμαρτάνοντες νοσούσι. Καὶ ὁ μνημονευό μενος δὲ ὑπὸ Ματθαίου παραλυτικὸς ἐξ ἁμαρτιῶν ἐνόσει, καθὼς ἐκεῖ διείληπται· διὸ καὶ πρὸς ἐκεῖνον είρηκεν· 'Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου. Διὰ τῶν τοιούτων δὲ παραγγέλλει πάσι, τοῖς μὲν μήπω να σήσατι φοβείσθαι μη νοσήσωσι, καὶ διορθοῦσθαι· τοῖς δὲ ἤδη νοσήσασι φοβεῖσθαι μη νοσήσωσι χεῖρον καὶ ἀσφαλίζεσθαι πρὸς τὸ μέλλον. Καὶ ἡμῶν οὖν ἔκαστος, εἰ μὲν ἤδη γενόσηκε, λεγέτω πρὸς ἑαυτόν· δε ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χειρόν τί σοι γένηται· εἰ δὲ οὔπω νενόσηκεν, ἐπαδέτω ἑαυτῷ τὸ ἀποστολικὸν λόγιον, ὅτι τὸ χρηστὸν τοῦ Θεοῦ εἰς μετάνοιάν σε ἄγει· κατὰ δὲ τὴν σκληρότητά σου καὶ ἀμετανό ητον καρδίαν θησαυρίζεις σεαυτῷ ὀργήν. Οὐ μόνον δὲ τῷ σφίγξαι τὸ σῶμα παρέσχεν αὐτῷ τῆς οἰκείας θεότητος ἀπόδειξιν, ἀλλὰ καὶ τῷ εἰπεῖν· Μηκάτι ἁμάρτανε. Καὶ γὰρ ἐδήλωσεν ὅτι πάντα οίδε, καὶ τὰ ἀπόῤῥητα. Vers. 15. Abiit sanum. Abiit et nuntiavit; non tanquam iniquus, ut proderet, sed tanquam gratus ut benefactorem divulgaret. Nam beneficium ac mina sumciebant, ut eum in officio continerent; nec his tantum alligatus erat, verum etiam timebat ne quid deterius pateretur. Praesertim quod si eum prodere voluisset, nequaquam dixisset quod Jesus esset, qui se sanasset, sed quod Jesus esset, qui dixisset, ei: Tolle grabbatum tuum et ambula. Sudæi enim quærebant discere non quis fecisset eum sanum, sed quis dixisset illi: Tolle groblatum tuum et ambula. Ipse ergo, quia crimen incurrere se putabat, si tacuisset, beneficium prædicavit. Gratiis itaque ac libere loquens censendusest hic homo, omnique carens accusatione. Vers. 16. λε Sabbato. Quautum ad id quod apparebat, propter hoc; quantuin vero ad id quod occultum erat, propter invidiam. Vers. 17. Jesus autem operor. Utrinque seipsum Deo æqualem esse ostendit; et dicens Deum patrem suum, et dicens, se operari sicut illum: ne deinceps tanquan puro honini auscultarent ei, sed tanquan Deo. Itaque, quod dicitur: Ad hoc usque temporis, continuitatem operationis significat. *³ Matth. 1×, 2. 8. Rom. 11, 4, 5. Αὐτὸν Α. Απῆλθεν - ὑγιῆ. Απῆλθε καὶ ἀνήγγειλεν, οὐχ ὡς ἀγνώμων ἵνα προδώσει, ἀλλ' ὡς εὐγνώμων ίνα ἀνακηρύξῃ τὸν εὐεργέτην. Ικανὴ γὰρ καὶ ἡ εὐερ γεσία καὶ ἡ ἀπειλὴ ἐπισχεῖν αὐτόν. Καὶ οὐ μόνον ἠδέσθη ἂν, ἀλλὰ καὶ ἐφοβήθη μή τι χεῖρον πάθη. μεγίστην λαβὼν ἀπόδειξιν τῆς τοῦ εὐεργέτου δυνάμεως. "Αλλως τε καὶ εἰ προδοῦναι τοῦτον ἐβούλετο, οὐκ ἂν εἶπεν ὅ:: Ἰησοῦς ἐστιν ὁ ποιήσας με ὑγιῆ· ἀλλ' ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ εἰπών μοι, Αρον τὸν κράββατόν σου καὶ περιπάτει. Οἱ γὰρ Ἰουδαῖοι μαθεῖν ἐζήτουν οὐ τίς ἐποίησεν αὐτὸν ὑγιῆ, ἀλλὰ τίς ὁ εἰπὼν αὐτῷ, Αρον τὸν κράββατόν σου καὶ περιπάτει. Οὗτος δὲ τὸ δοκοῦν ἔγκλημα σιγήσας τὴν εὐεργεσίαν ἐδημοσίευσεν. Εὐγνώμων οὖν καὶ πεπαρρησιασμένος ὁ ἄνθρωπος οὗτος καὶ μέμψεως απάσης ἐκτός. Καὶ — Σαββάτῳ. Τῷ φαινομένῳ μὲν διὰ τοῦτο τῷ κεκρυμμένῳ δὲ διὰ τὸν φθόνον. *Ο δὲ Ἰησοῦς — ἐργάζομαι. Έδειξεν ἑαυτὸν ἴσον τῷ Θεῷ ἑκατέρωθεν, ἀπό τε τοῦ εἰπεῖν Πατέρα ἴδιον τὸν Θεὸν καὶ ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν, ἐργάζεσθαι καθὼς ἐκεῖνος, για μηκέτι ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ τούτῳ προσἔχωσιν, ἀλλὰ καὶ ὡς Θεῷ. Τὸ μὲν οὖν ἕως ἄρτι, το διηνεκές τῆς ἐργασίας δηλοῖ. Varim lectiones et nola.

EUTHYMU ZIGABENI nor, ac Deo gratias agentem: et admonet illum, ne οἶμαι, καὶ εὐχαριστήρια τῷ Θεῷ ἀποδιδόντα. Και deinceps pecret, ostendiens, quod propter peccata grolabat. Minatur autem gravius puniendum. si peccaverit, docens eos qui post plenam peccati rursus delinquunt, atrocius puniendos, tanquam fusensatos ac contemptores, sive in presenti vita, sive in future, sive in utraque. Quod si peccatorum supplicium duravit hie triginta et octo annos, quidnǝm poterit quispiam dicere de futuro supplicio? Utique, quod æternum erit ac fine carens. Neque tamen omnes morbi a pecratis oriuntur, neque omnes peccatores ægrotant. Paralyticus quoque, de quo apud Matthæum fit mentio, propter peccatum ægrolabat, ut ibi distinguitur: ideo etiam dixit illi: Remissa sunt tibi peccata ixa. Per tales antem admovet omnes, ens quidem, qui nondum ægrotaverunt, ut timeant ne morbo corripiantur, et ita corrigantur; eos vero qui jam morbo subjacuerunt, ut timeant ne deterins ægrotent, et deinceps cautius vivant. Quisque ergo nostrum, si jam ægrotavit, dicat apud sese: Ecce sanus factus es, non pecces deinceps, ne quid delerius tibi contingat. Quod si nondum morbo detentus est, apostolicum oraculum apud se decantet: Bonitas Dei ad pœnitentiam le invitat, sed juria duritiem tuam et cor impanitens, iram tibi recondis. Non solum autem corporis membra astringens suam ostendit divinitatem, sed etiam dicens: Non pecces deinceps; siquidem omnia se nosse significavit, quantumvis etiam arcana. " παραινεῖ μὲν μηκέτι ἁμαρτάνειν, δεικνύων ὅτι ἐξ ἁμαρτιῶν ἐνόσει· ὰ πειλεῖ δὲ, εἰ πάλιν ἁμαρτήσει χείρονα κόλασιν, διδάσκων ὡς οἱ μετὰ τὴν ἐξ ἁμαρτ τίας τιμωρίαν πάλιν ἁμαρτάνοντες, χαλεπώτερον τιμωρηθήσονται ὡς ἀναίσθητοι καὶ καταφρονητα, εἴτε ἐν τῇ παρούσῃ ζωῇ, εἴτε ἐν τῇ μελλούσῃ εἴτε καὶ ἐν ἀμφοτέραις. Εἰ δὲ ἐνταῦθα κόλασης ἁμαρτιῶν παρετάθη εἰς τριακονταοκτώ ἔτη, τί ἄν τις εἶπαι περὶ τῆς ἐκεῖ κολάσεως; Οντως γὰρ ἀτελεύτητός ἐστι καὶ αἰώνιος. οὔτε δὲ πᾶσαι αἱ νήσοι ἐξ ἁμαρτιῶν τίχτονται, ούτε πάντες οἱ ἁμαρτάνοντες νοσούσι. Καὶ ὁ μνημονευό μενος δὲ ὑπὸ Ματθαίου παραλυτικὸς ἐξ ἁμαρτιῶν ἐνόσει, καθὼς ἐκεῖ διείληπται· διὸ καὶ πρὸς ἐκεῖνον είρηκεν· 'Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου. Διὰ τῶν τοιούτων δὲ παραγγέλλει πάσι, τοῖς μὲν μήπω να σήσατι φοβείσθαι μη νοσήσωσι, καὶ διορθοῦσθαι· τοῖς δὲ ἤδη νοσήσασι φοβεῖσθαι μη νοσήσωσι χεῖρον καὶ ἀσφαλίζεσθαι πρὸς τὸ μέλλον. Καὶ ἡμῶν οὖν ἔκαστος, εἰ μὲν ἤδη γενόσηκε, λεγέτω πρὸς ἑαυτόν· δε ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χειρόν τί σοι γένηται· εἰ δὲ οὔπω νενόσηκεν, ἐπαδέτω ἑαυτῷ τὸ ἀποστολικὸν λόγιον, ὅτι τὸ χρηστὸν τοῦ Θεοῦ εἰς μετάνοιάν σε ἄγει· κατὰ δὲ τὴν σκληρότητά σου καὶ ἀμετανό ητον καρδίαν θησαυρίζεις σεαυτῷ ὀργήν. Οὐ μόνον δὲ τῷ σφίγξαι τὸ σῶμα παρέσχεν αὐτῷ τῆς οἰκείας θεότητος ἀπόδειξιν, ἀλλὰ καὶ τῷ εἰπεῖν· Μηκάτι ἁμάρτανε. Καὶ γὰρ ἐδήλωσεν ὅτι πάντα οίδε, καὶ τὰ ἀπόῤῥητα. Vers. 15. Abiit sanum. Abiit et nuntiavit; non tanquam iniquus, ut proderet, sed tanquam gratus ut benefactorem divulgaret. Nam beneficium ac mina sumciebant, ut eum in officio continerent; nec his tantum alligatus erat, verum etiam timebat ne quid deterius pateretur. Praesertim quod si eum prodere voluisset, nequaquam dixisset quod Jesus esset, qui se sanasset, sed quod Jesus esset, qui dixisset, ei: Tolle grabbatum tuum et ambula. Sudæi enim quærebant discere non quis fecisset eum sanum, sed quis dixisset illi: Tolle groblatum tuum et ambula. Ipse ergo, quia crimen incurrere se putabat, si tacuisset, beneficium prædicavit. Gratiis itaque ac libere loquens censendusest hic homo, omnique carens accusatione. Vers. 16. λε Sabbato. Quautum ad id quod apparebat, propter hoc; quantuin vero ad id quod occultum erat, propter invidiam. Vers. 17. Jesus autem operor. Utrinque seipsum Deo æqualem esse ostendit; et dicens Deum patrem suum, et dicens, se operari sicut illum: ne deinceps tanquan puro honini auscultarent ei, sed tanquan Deo. Itaque, quod dicitur: Ad hoc usque temporis, continuitatem operationis significat. *³ Matth. 1×, 2. 8. Rom. 11, 4, 5. Αὐτὸν Α. Απῆλθεν - ὑγιῆ. Απῆλθε καὶ ἀνήγγειλεν, οὐχ ὡς ἀγνώμων ἵνα προδώσει, ἀλλ' ὡς εὐγνώμων ίνα ἀνακηρύξῃ τὸν εὐεργέτην. Ικανὴ γὰρ καὶ ἡ εὐερ γεσία καὶ ἡ ἀπειλὴ ἐπισχεῖν αὐτόν. Καὶ οὐ μόνον ἠδέσθη ἂν, ἀλλὰ καὶ ἐφοβήθη μή τι χεῖρον πάθη. μεγίστην λαβὼν ἀπόδειξιν τῆς τοῦ εὐεργέτου δυνάμεως. "Αλλως τε καὶ εἰ προδοῦναι τοῦτον ἐβούλετο, οὐκ ἂν εἶπεν ὅ:: Ἰησοῦς ἐστιν ὁ ποιήσας με ὑγιῆ· ἀλλ' ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ εἰπών μοι, Αρον τὸν κράββατόν σου καὶ περιπάτει. Οἱ γὰρ Ἰουδαῖοι μαθεῖν ἐζήτουν οὐ τίς ἐποίησεν αὐτὸν ὑγιῆ, ἀλλὰ τίς ὁ εἰπὼν αὐτῷ, Αρον τὸν κράββατόν σου καὶ περιπάτει. Οὗτος δὲ τὸ δοκοῦν ἔγκλημα σιγήσας τὴν εὐεργεσίαν ἐδημοσίευσεν. Εὐγνώμων οὖν καὶ πεπαρρησιασμένος ὁ ἄνθρωπος οὗτος καὶ μέμψεως απάσης ἐκτός. Καὶ — Σαββάτῳ. Τῷ φαινομένῳ μὲν διὰ τοῦτο τῷ κεκρυμμένῳ δὲ διὰ τὸν φθόνον. *Ο δὲ Ἰησοῦς — ἐργάζομαι. Έδειξεν ἑαυτὸν ἴσον τῷ Θεῷ ἑκατέρωθεν, ἀπό τε τοῦ εἰπεῖν Πατέρα ἴδιον τὸν Θεὸν καὶ ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν, ἐργάζεσθαι καθὼς ἐκεῖνος, για μηκέτι ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ τούτῳ προσἔχωσιν, ἀλλὰ καὶ ὡς Θεῷ. Τὸ μὲν οὖν ἕως ἄρτι, το διηνεκές τῆς ἐργασίας δηλοῖ. Varim lectiones et nola.

EUTHYMU ZIGABENI nor, ac Deo gratias agentem: et admonet illum, ne οἶμαι, καὶ εὐχαριστήρια τῷ Θεῷ ἀποδιδόντα. Και deinceps pecret, ostendiens, quod propter peccata grolabat. Minatur autem gravius puniendum. si peccaverit, docens eos qui post plenam peccati rursus delinquunt, atrocius puniendos, tanquam fusensatos ac contemptores, sive in presenti vita, sive in future, sive in utraque. Quod si peccatorum supplicium duravit hie triginta et octo annos, quidnǝm poterit quispiam dicere de futuro supplicio? Utique, quod æternum erit ac fine carens. Neque tamen omnes morbi a pecratis oriuntur, neque omnes peccatores ægrotant. Paralyticus quoque, de quo apud Matthæum fit mentio, propter peccatum ægrolabat, ut ibi distinguitur: ideo etiam dixit illi: Remissa sunt tibi peccata ixa. Per tales antem admovet omnes, ens quidem, qui nondum ægrotaverunt, ut timeant ne morbo corripiantur, et ita corrigantur; eos vero qui jam morbo subjacuerunt, ut timeant ne deterins ægrotent, et deinceps cautius vivant. Quisque ergo nostrum, si jam ægrotavit, dicat apud sese: Ecce sanus factus es, non pecces deinceps, ne quid delerius tibi contingat. Quod si nondum morbo detentus est, apostolicum oraculum apud se decantet: Bonitas Dei ad pœnitentiam le invitat, sed juria duritiem tuam et cor impanitens, iram tibi recondis. Non solum autem corporis membra astringens suam ostendit divinitatem, sed etiam dicens: Non pecces deinceps; siquidem omnia se nosse significavit, quantumvis etiam arcana. " παραινεῖ μὲν μηκέτι ἁμαρτάνειν, δεικνύων ὅτι ἐξ ἁμαρτιῶν ἐνόσει· ὰ πειλεῖ δὲ, εἰ πάλιν ἁμαρτήσει χείρονα κόλασιν, διδάσκων ὡς οἱ μετὰ τὴν ἐξ ἁμαρτ τίας τιμωρίαν πάλιν ἁμαρτάνοντες, χαλεπώτερον τιμωρηθήσονται ὡς ἀναίσθητοι καὶ καταφρονητα, εἴτε ἐν τῇ παρούσῃ ζωῇ, εἴτε ἐν τῇ μελλούσῃ εἴτε καὶ ἐν ἀμφοτέραις. Εἰ δὲ ἐνταῦθα κόλασης ἁμαρτιῶν παρετάθη εἰς τριακονταοκτώ ἔτη, τί ἄν τις εἶπαι περὶ τῆς ἐκεῖ κολάσεως; Οντως γὰρ ἀτελεύτητός ἐστι καὶ αἰώνιος. οὔτε δὲ πᾶσαι αἱ νήσοι ἐξ ἁμαρτιῶν τίχτονται, ούτε πάντες οἱ ἁμαρτάνοντες νοσούσι. Καὶ ὁ μνημονευό μενος δὲ ὑπὸ Ματθαίου παραλυτικὸς ἐξ ἁμαρτιῶν ἐνόσει, καθὼς ἐκεῖ διείληπται· διὸ καὶ πρὸς ἐκεῖνον είρηκεν· 'Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου. Διὰ τῶν τοιούτων δὲ παραγγέλλει πάσι, τοῖς μὲν μήπω να σήσατι φοβείσθαι μη νοσήσωσι, καὶ διορθοῦσθαι· τοῖς δὲ ἤδη νοσήσασι φοβεῖσθαι μη νοσήσωσι χεῖρον καὶ ἀσφαλίζεσθαι πρὸς τὸ μέλλον. Καὶ ἡμῶν οὖν ἔκαστος, εἰ μὲν ἤδη γενόσηκε, λεγέτω πρὸς ἑαυτόν· δε ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χειρόν τί σοι γένηται· εἰ δὲ οὔπω νενόσηκεν, ἐπαδέτω ἑαυτῷ τὸ ἀποστολικὸν λόγιον, ὅτι τὸ χρηστὸν τοῦ Θεοῦ εἰς μετάνοιάν σε ἄγει· κατὰ δὲ τὴν σκληρότητά σου καὶ ἀμετανό ητον καρδίαν θησαυρίζεις σεαυτῷ ὀργήν. Οὐ μόνον δὲ τῷ σφίγξαι τὸ σῶμα παρέσχεν αὐτῷ τῆς οἰκείας θεότητος ἀπόδειξιν, ἀλλὰ καὶ τῷ εἰπεῖν· Μηκάτι ἁμάρτανε. Καὶ γὰρ ἐδήλωσεν ὅτι πάντα οίδε, καὶ τὰ ἀπόῤῥητα. Vers. 15. Abiit sanum. Abiit et nuntiavit; non tanquam iniquus, ut proderet, sed tanquam gratus ut benefactorem divulgaret. Nam beneficium ac mina sumciebant, ut eum in officio continerent; nec his tantum alligatus erat, verum etiam timebat ne quid deterius pateretur. Praesertim quod si eum prodere voluisset, nequaquam dixisset quod Jesus esset, qui se sanasset, sed quod Jesus esset, qui dixisset, ei: Tolle grabbatum tuum et ambula. Sudæi enim quærebant discere non quis fecisset eum sanum, sed quis dixisset illi: Tolle groblatum tuum et ambula. Ipse ergo, quia crimen incurrere se putabat, si tacuisset, beneficium prædicavit. Gratiis itaque ac libere loquens censendusest hic homo, omnique carens accusatione. Vers. 16. λε Sabbato. Quautum ad id quod apparebat, propter hoc; quantuin vero ad id quod occultum erat, propter invidiam. Vers. 17. Jesus autem operor. Utrinque seipsum Deo æqualem esse ostendit; et dicens Deum patrem suum, et dicens, se operari sicut illum: ne deinceps tanquan puro honini auscultarent ei, sed tanquan Deo. Itaque, quod dicitur: Ad hoc usque temporis, continuitatem operationis significat. *³ Matth. 1×, 2. 8. Rom. 11, 4, 5. Αὐτὸν Α. Απῆλθεν - ὑγιῆ. Απῆλθε καὶ ἀνήγγειλεν, οὐχ ὡς ἀγνώμων ἵνα προδώσει, ἀλλ' ὡς εὐγνώμων ίνα ἀνακηρύξῃ τὸν εὐεργέτην. Ικανὴ γὰρ καὶ ἡ εὐερ γεσία καὶ ἡ ἀπειλὴ ἐπισχεῖν αὐτόν. Καὶ οὐ μόνον ἠδέσθη ἂν, ἀλλὰ καὶ ἐφοβήθη μή τι χεῖρον πάθη. μεγίστην λαβὼν ἀπόδειξιν τῆς τοῦ εὐεργέτου δυνάμεως. "Αλλως τε καὶ εἰ προδοῦναι τοῦτον ἐβούλετο, οὐκ ἂν εἶπεν ὅ:: Ἰησοῦς ἐστιν ὁ ποιήσας με ὑγιῆ· ἀλλ' ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ εἰπών μοι, Αρον τὸν κράββατόν σου καὶ περιπάτει. Οἱ γὰρ Ἰουδαῖοι μαθεῖν ἐζήτουν οὐ τίς ἐποίησεν αὐτὸν ὑγιῆ, ἀλλὰ τίς ὁ εἰπὼν αὐτῷ, Αρον τὸν κράββατόν σου καὶ περιπάτει. Οὗτος δὲ τὸ δοκοῦν ἔγκλημα σιγήσας τὴν εὐεργεσίαν ἐδημοσίευσεν. Εὐγνώμων οὖν καὶ πεπαρρησιασμένος ὁ ἄνθρωπος οὗτος καὶ μέμψεως απάσης ἐκτός. Καὶ — Σαββάτῳ. Τῷ φαινομένῳ μὲν διὰ τοῦτο τῷ κεκρυμμένῳ δὲ διὰ τὸν φθόνον. *Ο δὲ Ἰησοῦς — ἐργάζομαι. Έδειξεν ἑαυτὸν ἴσον τῷ Θεῷ ἑκατέρωθεν, ἀπό τε τοῦ εἰπεῖν Πατέρα ἴδιον τὸν Θεὸν καὶ ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν, ἐργάζεσθαι καθὼς ἐκεῖνος, για μηκέτι ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ τούτῳ προσἔχωσιν, ἀλλὰ καὶ ὡς Θεῷ. Τὸ μὲν οὖν ἕως ἄρτι, το διηνεκές τῆς ἐργασίας δηλοῖ. Varim lectiones et nola.

CAP. V. Cum autem duplex intelligatur Dei operatio: una siquidem significat naturarum ab exordio creationem, altera autem post illam, gubernationem ac providentiam, earunique conservationem. Primo quidem signifcato, cessavit die septimo ab omnibus operibus suis: secundo vero semper operatur, creaturam gubernans, providens ac conservans illam. Nec vetat ulla lex legislatorem semper operari creaturarum suarum salutem. Διττῆς δὲ νοουμένης ἐπὶ Θεοῦ τῆς ἐργασίας· ἡ Λ μὲν γὰρ σημαίνει τὴν κατ' ἀρχὰς δημιουργίαν τῶν φύσεων, ἡ δὲ τὴν μετ' ἐκείνην οἰκονομίαν καὶ πρόνοιαν καὶ συντήρησιν αὐτῶν· κατὰ μὲν τὸ πρῶτον σημαινόμενον κατέπαυσεν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ· κατὰ δὲ τὸ δεύτερον ἀεὶ ἐργάζεται, οἰκονομῶν τὴν κτίσιν καὶ προνοούμενος καὶ συνέχων αὐτὴν, καὶ νόμος οὐδεὶς κωλύει τὴν νομοθέτην εργάζεσθαι πάντοτε τὴν σωτηρίαν τῶν κτισμάτων αὐτοῦ. Παρατήρησον δὲ ὅτι διαφόρως περὶ τῆς τοῦ Σαββάτου λύσεως εγκαλούμενος, ποτὲ μὲν θεοπρεπῶς ἀπολογεῖται, καθάπερ καὶ νῦν, ποτὲ δὲ ἀνθρωποπρετῶς. Ἐβούλετο γὰρ ἀμφότερα πιστεύεσθαι, καὶ τὴν θεότητα αὐτοῦ καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν. [Τοῦ ἁγίου Μαξίμου· Τοὺς μὲν πρώτους τῶν γεγονότων λόγους ὁ Θεὸς, καὶ τὰς καθόλου τῶν ὄντων οὐσίας, ἅπαξ, ὡς οἶδε, συμπληρώσα;, ἔτι ἐργάζεται οὐ μόνον τὴν τούτων αὐτῶν πρὸς τὸ εἶναι συντήρη σιν, ἀλλὰ καὶ τὴν κατ' ενέργειαν δημιουργίαν τῶν ἐν αὐτοῖς δυνάμε: μερών. Εν γὰρ τῇ ὕλῃ τουτέστι τῇ καθόλου τῶν ὄντων οὐσίᾳ, δυνάμει ὑπάρχουσι τὰ κατὰ μέρος ἐκ τῆς ὕλης γινόμενα μερικὰ ὧν τὴν γένεσιν ἀεὶ ὁ Θεὸς ἐργάζεται. Ετι μὴν ἐργά ζεται καὶ τὴν πρὸς τὰ καθόλου τῶν μερικῶν ἐξομοίωσιν, λέγω δὴ τὴν πάντων ἀνθρώπων κατὰ μίαν τῆς γνώμης ἐπὶ τὰ καλὰ κίνησιν, πρὸς τὸν λόγον τῆς φύσεως ἔνωσιν ἵνα γένηται πάντων ὥσπερ μία καὶ ἡ αὐτὴ φύσις, οὕτω καὶ γνώμη μία σύμφω νός τε καὶ ταυτοκίνητος, Θεῷ τε καὶ ἀλλ ήλοις συναχθέντων διὰ τῆς προνοίας αὐτοῦ.] Διὰ τοῦτο — Θεῷ. Λέγων γὰρ ὅτι Πατήρ μου, τὸ γνήσιον ἐνέφαινεν· ὁ δὲ γνήσιος υἱδ;, ἴσος τῷ πατρὶ κατ᾽ οὐσίαν καὶ φύσιν. Απεκρίνατο ποιοῦντα. Επειδήπερ ὑψηλὰ περὶ ἑαυτοῦ λέγων, διώκετο, μὴ δυναμένων ἐκείνων ἐφικέσθαι τοῦ ὕψους τῶν λεγομένων, ἀλλ' ὡς ἀντίθεον αὐτὸν διωκόντων, συγκαταβαίνει τῇ ἀσθενείᾳ τῆς διανοίας αὐτῶν, καὶ ταπεινὰ φθέγγεται κατ' οίκονομίαν ἵνα εὐπαράδεκτος αὐτοῖς γένηται. Εἶτα πάλιν ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τὸν λόγον ἀνάγει καὶ αὖθις ἐπὶ τὰ ταπειν νὰ τοῦτον κατάγει· καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ ὑψηλότερον καὶ αὖθις ἐπὶ τὸ ταπεινότερον· καὶ οὕτω δ' υψη λῶν ὁμοῦ καὶ ταπεινών ῥημάτων, τῶν μὲν ἰσότητα ἐπιφαινόντων, τῶν δὲ ἐλάττωσιν ἐμφαίνειν δοκούντων, ὑφαίνει τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ οἰκονομεῖ τοῦτον ἐν κρίσει, ὥστε τοὺς μὲν ὀξυτέρου; τὴν διάνοιαν καὶ εὐγνώμονας, ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν, καὶ περὶ τῶν ταπεινῶν τὴν προσήκουσαν ἔννοιαν λαμβάνειν· τοὺς δὲ ἀμβλυτέρου; καὶ ἀγνώμονας ἀπὸ τῶν ταπεινῶν παραμυθεῖσθαι, καὶ ὡς περὶ ἀνθρώπου ταῦτα νοοῦντας μὴ ταράττεσθαι. Πάντων addit A. Observa autem, quod de sabbati solutione variis locis accusatus interdum quidem tanquam Deus respondet, prout nunc: quandoque vero, tanquam homo volebat namque ut crederetur utrumque, puta et sua divinitas et incarnatio. †† Sancti Maximi: Deus cum semel, uti ipse novit, rerum conditarum rationes el naturas rerum in universum constituisset, adhuc operatur, non tantum istarum rerum perdurationem; sed es efficacem creationem et propagationem partium, quæ ista prædita sunt facultate. In materia enim, bor est in universa rerum essentia, facultatem haLent partes per partes ex ista materia factæ, quarum generationein Deus seniper operatur. Præterea etiam operatur partium ad totum conformationen, hoc est, conjunctionem omnium hominum, secundum unam mentis ad bonum motionem, ad naturæ rationem, ut fat, sicut una et eadem natura, ita et una sententia, consentiens et eodem directa, omnibus et Deo et sibi invicem junctis, per divinam providentiam. Vers.18. Propter hoc Deo. Dicens enim: Pater meus, legitimum se ostendebat: legitimus autem filius æqualis est patri, quoad substantiam et uaturam. Vers. 19. Respondit — facientem. Quia sublimia de seipso dicens persecutionem sustinebat, quod illi ad eorum quæ dicebantur, celsitudinem pervenire non possent, sed tanquam Deo contrarium cum persequerentur, condescendit imbecillitati mentis illorum, et humilia dispensative de se loquitur, ut per hæc facile susciperentur: deinde rursus ad sublinila sermonem reducit, et iterum hunc ad humilia demittit: rursumque ad id quod sublimius est, denuo ad id quod humilius: et ita per sublimia simul et humilia verba, tum æqualitatem demonstrantia, tum minoritatem demonstrare apparentia, suum texit sermonem, atque hunc judicio dispensat, ut et qui mente sunt acutiores ac benigni, sumant a sublimibus intellectum convenientem etiam de humilibus et qui obtusiores sunt aut insulsi, ab humilibus: consolationem accipiunt, et quasi de homine hæc intelligentes, non turbentur. Variæ lectiones et notæ. Bæc uterque codex in margine habet. Hentenius non agnoscit. Videtur autem plura hujusmɔdi scholia Maximi propter difficultatem et obscuritatem in interpretatione praetermisisse. Γενόμενα Λ. ι. ε. ενλόγως.

CAP. V. Cum autem duplex intelligatur Dei operatio: una siquidem significat naturarum ab exordio creationem, altera autem post illam, gubernationem ac providentiam, earunique conservationem. Primo quidem signifcato, cessavit die septimo ab omnibus operibus suis: secundo vero semper operatur, creaturam gubernans, providens ac conservans illam. Nec vetat ulla lex legislatorem semper operari creaturarum suarum salutem. Διττῆς δὲ νοουμένης ἐπὶ Θεοῦ τῆς ἐργασίας· ἡ Λ μὲν γὰρ σημαίνει τὴν κατ' ἀρχὰς δημιουργίαν τῶν φύσεων, ἡ δὲ τὴν μετ' ἐκείνην οἰκονομίαν καὶ πρόνοιαν καὶ συντήρησιν αὐτῶν· κατὰ μὲν τὸ πρῶτον σημαινόμενον κατέπαυσεν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ· κατὰ δὲ τὸ δεύτερον ἀεὶ ἐργάζεται, οἰκονομῶν τὴν κτίσιν καὶ προνοούμενος καὶ συνέχων αὐτὴν, καὶ νόμος οὐδεὶς κωλύει τὴν νομοθέτην εργάζεσθαι πάντοτε τὴν σωτηρίαν τῶν κτισμάτων αὐτοῦ. Παρατήρησον δὲ ὅτι διαφόρως περὶ τῆς τοῦ Σαββάτου λύσεως εγκαλούμενος, ποτὲ μὲν θεοπρεπῶς ἀπολογεῖται, καθάπερ καὶ νῦν, ποτὲ δὲ ἀνθρωποπρετῶς. Ἐβούλετο γὰρ ἀμφότερα πιστεύεσθαι, καὶ τὴν θεότητα αὐτοῦ καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν. [Τοῦ ἁγίου Μαξίμου· Τοὺς μὲν πρώτους τῶν γεγονότων λόγους ὁ Θεὸς, καὶ τὰς καθόλου τῶν ὄντων οὐσίας, ἅπαξ, ὡς οἶδε, συμπληρώσα;, ἔτι ἐργάζεται οὐ μόνον τὴν τούτων αὐτῶν πρὸς τὸ εἶναι συντήρη σιν, ἀλλὰ καὶ τὴν κατ' ενέργειαν δημιουργίαν τῶν ἐν αὐτοῖς δυνάμε: μερών. Εν γὰρ τῇ ὕλῃ τουτέστι τῇ καθόλου τῶν ὄντων οὐσίᾳ, δυνάμει ὑπάρχουσι τὰ κατὰ μέρος ἐκ τῆς ὕλης γινόμενα μερικὰ ὧν τὴν γένεσιν ἀεὶ ὁ Θεὸς ἐργάζεται. Ετι μὴν ἐργά ζεται καὶ τὴν πρὸς τὰ καθόλου τῶν μερικῶν ἐξομοίωσιν, λέγω δὴ τὴν πάντων ἀνθρώπων κατὰ μίαν τῆς γνώμης ἐπὶ τὰ καλὰ κίνησιν, πρὸς τὸν λόγον τῆς φύσεως ἔνωσιν ἵνα γένηται πάντων ὥσπερ μία καὶ ἡ αὐτὴ φύσις, οὕτω καὶ γνώμη μία σύμφω νός τε καὶ ταυτοκίνητος, Θεῷ τε καὶ ἀλλ ήλοις συναχθέντων διὰ τῆς προνοίας αὐτοῦ.] Διὰ τοῦτο — Θεῷ. Λέγων γὰρ ὅτι Πατήρ μου, τὸ γνήσιον ἐνέφαινεν· ὁ δὲ γνήσιος υἱδ;, ἴσος τῷ πατρὶ κατ᾽ οὐσίαν καὶ φύσιν. Απεκρίνατο ποιοῦντα. Επειδήπερ ὑψηλὰ περὶ ἑαυτοῦ λέγων, διώκετο, μὴ δυναμένων ἐκείνων ἐφικέσθαι τοῦ ὕψους τῶν λεγομένων, ἀλλ' ὡς ἀντίθεον αὐτὸν διωκόντων, συγκαταβαίνει τῇ ἀσθενείᾳ τῆς διανοίας αὐτῶν, καὶ ταπεινὰ φθέγγεται κατ' οίκονομίαν ἵνα εὐπαράδεκτος αὐτοῖς γένηται. Εἶτα πάλιν ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τὸν λόγον ἀνάγει καὶ αὖθις ἐπὶ τὰ ταπειν νὰ τοῦτον κατάγει· καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ ὑψηλότερον καὶ αὖθις ἐπὶ τὸ ταπεινότερον· καὶ οὕτω δ' υψη λῶν ὁμοῦ καὶ ταπεινών ῥημάτων, τῶν μὲν ἰσότητα ἐπιφαινόντων, τῶν δὲ ἐλάττωσιν ἐμφαίνειν δοκούντων, ὑφαίνει τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ οἰκονομεῖ τοῦτον ἐν κρίσει, ὥστε τοὺς μὲν ὀξυτέρου; τὴν διάνοιαν καὶ εὐγνώμονας, ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν, καὶ περὶ τῶν ταπεινῶν τὴν προσήκουσαν ἔννοιαν λαμβάνειν· τοὺς δὲ ἀμβλυτέρου; καὶ ἀγνώμονας ἀπὸ τῶν ταπεινῶν παραμυθεῖσθαι, καὶ ὡς περὶ ἀνθρώπου ταῦτα νοοῦντας μὴ ταράττεσθαι. Πάντων addit A. Observa autem, quod de sabbati solutione variis locis accusatus interdum quidem tanquam Deus respondet, prout nunc: quandoque vero, tanquam homo volebat namque ut crederetur utrumque, puta et sua divinitas et incarnatio. †† Sancti Maximi: Deus cum semel, uti ipse novit, rerum conditarum rationes el naturas rerum in universum constituisset, adhuc operatur, non tantum istarum rerum perdurationem; sed es efficacem creationem et propagationem partium, quæ ista prædita sunt facultate. In materia enim, bor est in universa rerum essentia, facultatem haLent partes per partes ex ista materia factæ, quarum generationein Deus seniper operatur. Præterea etiam operatur partium ad totum conformationen, hoc est, conjunctionem omnium hominum, secundum unam mentis ad bonum motionem, ad naturæ rationem, ut fat, sicut una et eadem natura, ita et una sententia, consentiens et eodem directa, omnibus et Deo et sibi invicem junctis, per divinam providentiam. Vers.18. Propter hoc Deo. Dicens enim: Pater meus, legitimum se ostendebat: legitimus autem filius æqualis est patri, quoad substantiam et uaturam. Vers. 19. Respondit — facientem. Quia sublimia de seipso dicens persecutionem sustinebat, quod illi ad eorum quæ dicebantur, celsitudinem pervenire non possent, sed tanquam Deo contrarium cum persequerentur, condescendit imbecillitati mentis illorum, et humilia dispensative de se loquitur, ut per hæc facile susciperentur: deinde rursus ad sublinila sermonem reducit, et iterum hunc ad humilia demittit: rursumque ad id quod sublimius est, denuo ad id quod humilius: et ita per sublimia simul et humilia verba, tum æqualitatem demonstrantia, tum minoritatem demonstrare apparentia, suum texit sermonem, atque hunc judicio dispensat, ut et qui mente sunt acutiores ac benigni, sumant a sublimibus intellectum convenientem etiam de humilibus et qui obtusiores sunt aut insulsi, ab humilibus: consolationem accipiunt, et quasi de homine hæc intelligentes, non turbentur. Variæ lectiones et notæ. Bæc uterque codex in margine habet. Hentenius non agnoscit. Videtur autem plura hujusmɔdi scholia Maximi propter difficultatem et obscuritatem in interpretatione praetermisisse. Γενόμενα Λ. ι. ε. ενλόγως.

CAP. V. Cum autem duplex intelligatur Dei operatio: una siquidem significat naturarum ab exordio creationem, altera autem post illam, gubernationem ac providentiam, earunique conservationem. Primo quidem signifcato, cessavit die septimo ab omnibus operibus suis: secundo vero semper operatur, creaturam gubernans, providens ac conservans illam. Nec vetat ulla lex legislatorem semper operari creaturarum suarum salutem. Διττῆς δὲ νοουμένης ἐπὶ Θεοῦ τῆς ἐργασίας· ἡ Λ μὲν γὰρ σημαίνει τὴν κατ' ἀρχὰς δημιουργίαν τῶν φύσεων, ἡ δὲ τὴν μετ' ἐκείνην οἰκονομίαν καὶ πρόνοιαν καὶ συντήρησιν αὐτῶν· κατὰ μὲν τὸ πρῶτον σημαινόμενον κατέπαυσεν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ· κατὰ δὲ τὸ δεύτερον ἀεὶ ἐργάζεται, οἰκονομῶν τὴν κτίσιν καὶ προνοούμενος καὶ συνέχων αὐτὴν, καὶ νόμος οὐδεὶς κωλύει τὴν νομοθέτην εργάζεσθαι πάντοτε τὴν σωτηρίαν τῶν κτισμάτων αὐτοῦ. Παρατήρησον δὲ ὅτι διαφόρως περὶ τῆς τοῦ Σαββάτου λύσεως εγκαλούμενος, ποτὲ μὲν θεοπρεπῶς ἀπολογεῖται, καθάπερ καὶ νῦν, ποτὲ δὲ ἀνθρωποπρετῶς. Ἐβούλετο γὰρ ἀμφότερα πιστεύεσθαι, καὶ τὴν θεότητα αὐτοῦ καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν. [Τοῦ ἁγίου Μαξίμου· Τοὺς μὲν πρώτους τῶν γεγονότων λόγους ὁ Θεὸς, καὶ τὰς καθόλου τῶν ὄντων οὐσίας, ἅπαξ, ὡς οἶδε, συμπληρώσα;, ἔτι ἐργάζεται οὐ μόνον τὴν τούτων αὐτῶν πρὸς τὸ εἶναι συντήρη σιν, ἀλλὰ καὶ τὴν κατ' ενέργειαν δημιουργίαν τῶν ἐν αὐτοῖς δυνάμε: μερών. Εν γὰρ τῇ ὕλῃ τουτέστι τῇ καθόλου τῶν ὄντων οὐσίᾳ, δυνάμει ὑπάρχουσι τὰ κατὰ μέρος ἐκ τῆς ὕλης γινόμενα μερικὰ ὧν τὴν γένεσιν ἀεὶ ὁ Θεὸς ἐργάζεται. Ετι μὴν ἐργά ζεται καὶ τὴν πρὸς τὰ καθόλου τῶν μερικῶν ἐξομοίωσιν, λέγω δὴ τὴν πάντων ἀνθρώπων κατὰ μίαν τῆς γνώμης ἐπὶ τὰ καλὰ κίνησιν, πρὸς τὸν λόγον τῆς φύσεως ἔνωσιν ἵνα γένηται πάντων ὥσπερ μία καὶ ἡ αὐτὴ φύσις, οὕτω καὶ γνώμη μία σύμφω νός τε καὶ ταυτοκίνητος, Θεῷ τε καὶ ἀλλ ήλοις συναχθέντων διὰ τῆς προνοίας αὐτοῦ.] Διὰ τοῦτο — Θεῷ. Λέγων γὰρ ὅτι Πατήρ μου, τὸ γνήσιον ἐνέφαινεν· ὁ δὲ γνήσιος υἱδ;, ἴσος τῷ πατρὶ κατ᾽ οὐσίαν καὶ φύσιν. Απεκρίνατο ποιοῦντα. Επειδήπερ ὑψηλὰ περὶ ἑαυτοῦ λέγων, διώκετο, μὴ δυναμένων ἐκείνων ἐφικέσθαι τοῦ ὕψους τῶν λεγομένων, ἀλλ' ὡς ἀντίθεον αὐτὸν διωκόντων, συγκαταβαίνει τῇ ἀσθενείᾳ τῆς διανοίας αὐτῶν, καὶ ταπεινὰ φθέγγεται κατ' οίκονομίαν ἵνα εὐπαράδεκτος αὐτοῖς γένηται. Εἶτα πάλιν ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τὸν λόγον ἀνάγει καὶ αὖθις ἐπὶ τὰ ταπειν νὰ τοῦτον κατάγει· καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ ὑψηλότερον καὶ αὖθις ἐπὶ τὸ ταπεινότερον· καὶ οὕτω δ' υψη λῶν ὁμοῦ καὶ ταπεινών ῥημάτων, τῶν μὲν ἰσότητα ἐπιφαινόντων, τῶν δὲ ἐλάττωσιν ἐμφαίνειν δοκούντων, ὑφαίνει τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ οἰκονομεῖ τοῦτον ἐν κρίσει, ὥστε τοὺς μὲν ὀξυτέρου; τὴν διάνοιαν καὶ εὐγνώμονας, ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν, καὶ περὶ τῶν ταπεινῶν τὴν προσήκουσαν ἔννοιαν λαμβάνειν· τοὺς δὲ ἀμβλυτέρου; καὶ ἀγνώμονας ἀπὸ τῶν ταπεινῶν παραμυθεῖσθαι, καὶ ὡς περὶ ἀνθρώπου ταῦτα νοοῦντας μὴ ταράττεσθαι. Πάντων addit A. Observa autem, quod de sabbati solutione variis locis accusatus interdum quidem tanquam Deus respondet, prout nunc: quandoque vero, tanquam homo volebat namque ut crederetur utrumque, puta et sua divinitas et incarnatio. †† Sancti Maximi: Deus cum semel, uti ipse novit, rerum conditarum rationes el naturas rerum in universum constituisset, adhuc operatur, non tantum istarum rerum perdurationem; sed es efficacem creationem et propagationem partium, quæ ista prædita sunt facultate. In materia enim, bor est in universa rerum essentia, facultatem haLent partes per partes ex ista materia factæ, quarum generationein Deus seniper operatur. Præterea etiam operatur partium ad totum conformationen, hoc est, conjunctionem omnium hominum, secundum unam mentis ad bonum motionem, ad naturæ rationem, ut fat, sicut una et eadem natura, ita et una sententia, consentiens et eodem directa, omnibus et Deo et sibi invicem junctis, per divinam providentiam. Vers.18. Propter hoc Deo. Dicens enim: Pater meus, legitimum se ostendebat: legitimus autem filius æqualis est patri, quoad substantiam et uaturam. Vers. 19. Respondit — facientem. Quia sublimia de seipso dicens persecutionem sustinebat, quod illi ad eorum quæ dicebantur, celsitudinem pervenire non possent, sed tanquam Deo contrarium cum persequerentur, condescendit imbecillitati mentis illorum, et humilia dispensative de se loquitur, ut per hæc facile susciperentur: deinde rursus ad sublinila sermonem reducit, et iterum hunc ad humilia demittit: rursumque ad id quod sublimius est, denuo ad id quod humilius: et ita per sublimia simul et humilia verba, tum æqualitatem demonstrantia, tum minoritatem demonstrare apparentia, suum texit sermonem, atque hunc judicio dispensat, ut et qui mente sunt acutiores ac benigni, sumant a sublimibus intellectum convenientem etiam de humilibus et qui obtusiores sunt aut insulsi, ab humilibus: consolationem accipiunt, et quasi de homine hæc intelligentes, non turbentur. Variæ lectiones et notæ. Bæc uterque codex in margine habet. Hentenius non agnoscit. Videtur autem plura hujusmɔdi scholia Maximi propter difficultatem et obscuritatem in interpretatione praetermisisse. Γενόμενα Λ. ι. ε. ενλόγως.

CAP. V. Cum autem duplex intelligatur Dei operatio: una siquidem significat naturarum ab exordio creationem, altera autem post illam, gubernationem ac providentiam, earunique conservationem. Primo quidem signifcato, cessavit die septimo ab omnibus operibus suis: secundo vero semper operatur, creaturam gubernans, providens ac conservans illam. Nec vetat ulla lex legislatorem semper operari creaturarum suarum salutem. Διττῆς δὲ νοουμένης ἐπὶ Θεοῦ τῆς ἐργασίας· ἡ Λ μὲν γὰρ σημαίνει τὴν κατ' ἀρχὰς δημιουργίαν τῶν φύσεων, ἡ δὲ τὴν μετ' ἐκείνην οἰκονομίαν καὶ πρόνοιαν καὶ συντήρησιν αὐτῶν· κατὰ μὲν τὸ πρῶτον σημαινόμενον κατέπαυσεν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ· κατὰ δὲ τὸ δεύτερον ἀεὶ ἐργάζεται, οἰκονομῶν τὴν κτίσιν καὶ προνοούμενος καὶ συνέχων αὐτὴν, καὶ νόμος οὐδεὶς κωλύει τὴν νομοθέτην εργάζεσθαι πάντοτε τὴν σωτηρίαν τῶν κτισμάτων αὐτοῦ. Παρατήρησον δὲ ὅτι διαφόρως περὶ τῆς τοῦ Σαββάτου λύσεως εγκαλούμενος, ποτὲ μὲν θεοπρεπῶς ἀπολογεῖται, καθάπερ καὶ νῦν, ποτὲ δὲ ἀνθρωποπρετῶς. Ἐβούλετο γὰρ ἀμφότερα πιστεύεσθαι, καὶ τὴν θεότητα αὐτοῦ καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν. [Τοῦ ἁγίου Μαξίμου· Τοὺς μὲν πρώτους τῶν γεγονότων λόγους ὁ Θεὸς, καὶ τὰς καθόλου τῶν ὄντων οὐσίας, ἅπαξ, ὡς οἶδε, συμπληρώσα;, ἔτι ἐργάζεται οὐ μόνον τὴν τούτων αὐτῶν πρὸς τὸ εἶναι συντήρη σιν, ἀλλὰ καὶ τὴν κατ' ενέργειαν δημιουργίαν τῶν ἐν αὐτοῖς δυνάμε: μερών. Εν γὰρ τῇ ὕλῃ τουτέστι τῇ καθόλου τῶν ὄντων οὐσίᾳ, δυνάμει ὑπάρχουσι τὰ κατὰ μέρος ἐκ τῆς ὕλης γινόμενα μερικὰ ὧν τὴν γένεσιν ἀεὶ ὁ Θεὸς ἐργάζεται. Ετι μὴν ἐργά ζεται καὶ τὴν πρὸς τὰ καθόλου τῶν μερικῶν ἐξομοίωσιν, λέγω δὴ τὴν πάντων ἀνθρώπων κατὰ μίαν τῆς γνώμης ἐπὶ τὰ καλὰ κίνησιν, πρὸς τὸν λόγον τῆς φύσεως ἔνωσιν ἵνα γένηται πάντων ὥσπερ μία καὶ ἡ αὐτὴ φύσις, οὕτω καὶ γνώμη μία σύμφω νός τε καὶ ταυτοκίνητος, Θεῷ τε καὶ ἀλλ ήλοις συναχθέντων διὰ τῆς προνοίας αὐτοῦ.] Διὰ τοῦτο — Θεῷ. Λέγων γὰρ ὅτι Πατήρ μου, τὸ γνήσιον ἐνέφαινεν· ὁ δὲ γνήσιος υἱδ;, ἴσος τῷ πατρὶ κατ᾽ οὐσίαν καὶ φύσιν. Απεκρίνατο ποιοῦντα. Επειδήπερ ὑψηλὰ περὶ ἑαυτοῦ λέγων, διώκετο, μὴ δυναμένων ἐκείνων ἐφικέσθαι τοῦ ὕψους τῶν λεγομένων, ἀλλ' ὡς ἀντίθεον αὐτὸν διωκόντων, συγκαταβαίνει τῇ ἀσθενείᾳ τῆς διανοίας αὐτῶν, καὶ ταπεινὰ φθέγγεται κατ' οίκονομίαν ἵνα εὐπαράδεκτος αὐτοῖς γένηται. Εἶτα πάλιν ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τὸν λόγον ἀνάγει καὶ αὖθις ἐπὶ τὰ ταπειν νὰ τοῦτον κατάγει· καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ ὑψηλότερον καὶ αὖθις ἐπὶ τὸ ταπεινότερον· καὶ οὕτω δ' υψη λῶν ὁμοῦ καὶ ταπεινών ῥημάτων, τῶν μὲν ἰσότητα ἐπιφαινόντων, τῶν δὲ ἐλάττωσιν ἐμφαίνειν δοκούντων, ὑφαίνει τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ οἰκονομεῖ τοῦτον ἐν κρίσει, ὥστε τοὺς μὲν ὀξυτέρου; τὴν διάνοιαν καὶ εὐγνώμονας, ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν, καὶ περὶ τῶν ταπεινῶν τὴν προσήκουσαν ἔννοιαν λαμβάνειν· τοὺς δὲ ἀμβλυτέρου; καὶ ἀγνώμονας ἀπὸ τῶν ταπεινῶν παραμυθεῖσθαι, καὶ ὡς περὶ ἀνθρώπου ταῦτα νοοῦντας μὴ ταράττεσθαι. Πάντων addit A. Observa autem, quod de sabbati solutione variis locis accusatus interdum quidem tanquam Deus respondet, prout nunc: quandoque vero, tanquam homo volebat namque ut crederetur utrumque, puta et sua divinitas et incarnatio. †† Sancti Maximi: Deus cum semel, uti ipse novit, rerum conditarum rationes el naturas rerum in universum constituisset, adhuc operatur, non tantum istarum rerum perdurationem; sed es efficacem creationem et propagationem partium, quæ ista prædita sunt facultate. In materia enim, bor est in universa rerum essentia, facultatem haLent partes per partes ex ista materia factæ, quarum generationein Deus seniper operatur. Præterea etiam operatur partium ad totum conformationen, hoc est, conjunctionem omnium hominum, secundum unam mentis ad bonum motionem, ad naturæ rationem, ut fat, sicut una et eadem natura, ita et una sententia, consentiens et eodem directa, omnibus et Deo et sibi invicem junctis, per divinam providentiam. Vers.18. Propter hoc Deo. Dicens enim: Pater meus, legitimum se ostendebat: legitimus autem filius æqualis est patri, quoad substantiam et uaturam. Vers. 19. Respondit — facientem. Quia sublimia de seipso dicens persecutionem sustinebat, quod illi ad eorum quæ dicebantur, celsitudinem pervenire non possent, sed tanquam Deo contrarium cum persequerentur, condescendit imbecillitati mentis illorum, et humilia dispensative de se loquitur, ut per hæc facile susciperentur: deinde rursus ad sublinila sermonem reducit, et iterum hunc ad humilia demittit: rursumque ad id quod sublimius est, denuo ad id quod humilius: et ita per sublimia simul et humilia verba, tum æqualitatem demonstrantia, tum minoritatem demonstrare apparentia, suum texit sermonem, atque hunc judicio dispensat, ut et qui mente sunt acutiores ac benigni, sumant a sublimibus intellectum convenientem etiam de humilibus et qui obtusiores sunt aut insulsi, ab humilibus: consolationem accipiunt, et quasi de homine hæc intelligentes, non turbentur. Variæ lectiones et notæ. Bæc uterque codex in margine habet. Hentenius non agnoscit. Videtur autem plura hujusmɔdi scholia Maximi propter difficultatem et obscuritatem in interpretatione praetermisisse. Γενόμενα Λ. ι. ε. ενλόγως.

CAP. V. Cum autem duplex intelligatur Dei operatio: una siquidem significat naturarum ab exordio creationem, altera autem post illam, gubernationem ac providentiam, earunique conservationem. Primo quidem signifcato, cessavit die septimo ab omnibus operibus suis: secundo vero semper operatur, creaturam gubernans, providens ac conservans illam. Nec vetat ulla lex legislatorem semper operari creaturarum suarum salutem. Διττῆς δὲ νοουμένης ἐπὶ Θεοῦ τῆς ἐργασίας· ἡ Λ μὲν γὰρ σημαίνει τὴν κατ' ἀρχὰς δημιουργίαν τῶν φύσεων, ἡ δὲ τὴν μετ' ἐκείνην οἰκονομίαν καὶ πρόνοιαν καὶ συντήρησιν αὐτῶν· κατὰ μὲν τὸ πρῶτον σημαινόμενον κατέπαυσεν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ· κατὰ δὲ τὸ δεύτερον ἀεὶ ἐργάζεται, οἰκονομῶν τὴν κτίσιν καὶ προνοούμενος καὶ συνέχων αὐτὴν, καὶ νόμος οὐδεὶς κωλύει τὴν νομοθέτην εργάζεσθαι πάντοτε τὴν σωτηρίαν τῶν κτισμάτων αὐτοῦ. Παρατήρησον δὲ ὅτι διαφόρως περὶ τῆς τοῦ Σαββάτου λύσεως εγκαλούμενος, ποτὲ μὲν θεοπρεπῶς ἀπολογεῖται, καθάπερ καὶ νῦν, ποτὲ δὲ ἀνθρωποπρετῶς. Ἐβούλετο γὰρ ἀμφότερα πιστεύεσθαι, καὶ τὴν θεότητα αὐτοῦ καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν. [Τοῦ ἁγίου Μαξίμου· Τοὺς μὲν πρώτους τῶν γεγονότων λόγους ὁ Θεὸς, καὶ τὰς καθόλου τῶν ὄντων οὐσίας, ἅπαξ, ὡς οἶδε, συμπληρώσα;, ἔτι ἐργάζεται οὐ μόνον τὴν τούτων αὐτῶν πρὸς τὸ εἶναι συντήρη σιν, ἀλλὰ καὶ τὴν κατ' ενέργειαν δημιουργίαν τῶν ἐν αὐτοῖς δυνάμε: μερών. Εν γὰρ τῇ ὕλῃ τουτέστι τῇ καθόλου τῶν ὄντων οὐσίᾳ, δυνάμει ὑπάρχουσι τὰ κατὰ μέρος ἐκ τῆς ὕλης γινόμενα μερικὰ ὧν τὴν γένεσιν ἀεὶ ὁ Θεὸς ἐργάζεται. Ετι μὴν ἐργά ζεται καὶ τὴν πρὸς τὰ καθόλου τῶν μερικῶν ἐξομοίωσιν, λέγω δὴ τὴν πάντων ἀνθρώπων κατὰ μίαν τῆς γνώμης ἐπὶ τὰ καλὰ κίνησιν, πρὸς τὸν λόγον τῆς φύσεως ἔνωσιν ἵνα γένηται πάντων ὥσπερ μία καὶ ἡ αὐτὴ φύσις, οὕτω καὶ γνώμη μία σύμφω νός τε καὶ ταυτοκίνητος, Θεῷ τε καὶ ἀλλ ήλοις συναχθέντων διὰ τῆς προνοίας αὐτοῦ.] Διὰ τοῦτο — Θεῷ. Λέγων γὰρ ὅτι Πατήρ μου, τὸ γνήσιον ἐνέφαινεν· ὁ δὲ γνήσιος υἱδ;, ἴσος τῷ πατρὶ κατ᾽ οὐσίαν καὶ φύσιν. Απεκρίνατο ποιοῦντα. Επειδήπερ ὑψηλὰ περὶ ἑαυτοῦ λέγων, διώκετο, μὴ δυναμένων ἐκείνων ἐφικέσθαι τοῦ ὕψους τῶν λεγομένων, ἀλλ' ὡς ἀντίθεον αὐτὸν διωκόντων, συγκαταβαίνει τῇ ἀσθενείᾳ τῆς διανοίας αὐτῶν, καὶ ταπεινὰ φθέγγεται κατ' οίκονομίαν ἵνα εὐπαράδεκτος αὐτοῖς γένηται. Εἶτα πάλιν ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τὸν λόγον ἀνάγει καὶ αὖθις ἐπὶ τὰ ταπειν νὰ τοῦτον κατάγει· καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ ὑψηλότερον καὶ αὖθις ἐπὶ τὸ ταπεινότερον· καὶ οὕτω δ' υψη λῶν ὁμοῦ καὶ ταπεινών ῥημάτων, τῶν μὲν ἰσότητα ἐπιφαινόντων, τῶν δὲ ἐλάττωσιν ἐμφαίνειν δοκούντων, ὑφαίνει τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ οἰκονομεῖ τοῦτον ἐν κρίσει, ὥστε τοὺς μὲν ὀξυτέρου; τὴν διάνοιαν καὶ εὐγνώμονας, ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν, καὶ περὶ τῶν ταπεινῶν τὴν προσήκουσαν ἔννοιαν λαμβάνειν· τοὺς δὲ ἀμβλυτέρου; καὶ ἀγνώμονας ἀπὸ τῶν ταπεινῶν παραμυθεῖσθαι, καὶ ὡς περὶ ἀνθρώπου ταῦτα νοοῦντας μὴ ταράττεσθαι. Πάντων addit A. Observa autem, quod de sabbati solutione variis locis accusatus interdum quidem tanquam Deus respondet, prout nunc: quandoque vero, tanquam homo volebat namque ut crederetur utrumque, puta et sua divinitas et incarnatio. †† Sancti Maximi: Deus cum semel, uti ipse novit, rerum conditarum rationes el naturas rerum in universum constituisset, adhuc operatur, non tantum istarum rerum perdurationem; sed es efficacem creationem et propagationem partium, quæ ista prædita sunt facultate. In materia enim, bor est in universa rerum essentia, facultatem haLent partes per partes ex ista materia factæ, quarum generationein Deus seniper operatur. Præterea etiam operatur partium ad totum conformationen, hoc est, conjunctionem omnium hominum, secundum unam mentis ad bonum motionem, ad naturæ rationem, ut fat, sicut una et eadem natura, ita et una sententia, consentiens et eodem directa, omnibus et Deo et sibi invicem junctis, per divinam providentiam. Vers.18. Propter hoc Deo. Dicens enim: Pater meus, legitimum se ostendebat: legitimus autem filius æqualis est patri, quoad substantiam et uaturam. Vers. 19. Respondit — facientem. Quia sublimia de seipso dicens persecutionem sustinebat, quod illi ad eorum quæ dicebantur, celsitudinem pervenire non possent, sed tanquam Deo contrarium cum persequerentur, condescendit imbecillitati mentis illorum, et humilia dispensative de se loquitur, ut per hæc facile susciperentur: deinde rursus ad sublinila sermonem reducit, et iterum hunc ad humilia demittit: rursumque ad id quod sublimius est, denuo ad id quod humilius: et ita per sublimia simul et humilia verba, tum æqualitatem demonstrantia, tum minoritatem demonstrare apparentia, suum texit sermonem, atque hunc judicio dispensat, ut et qui mente sunt acutiores ac benigni, sumant a sublimibus intellectum convenientem etiam de humilibus et qui obtusiores sunt aut insulsi, ab humilibus: consolationem accipiunt, et quasi de homine hæc intelligentes, non turbentur. Variæ lectiones et notæ. Bæc uterque codex in margine habet. Hentenius non agnoscit. Videtur autem plura hujusmɔdi scholia Maximi propter difficultatem et obscuritatem in interpretatione praetermisisse. Γενόμενα Λ. ι. ε. ενλόγως.

Πλὴν, εἰ καὶ ταπεινὰ τὰ βήματα, ἀλλὰ καὶ οὕτως ὑψηλὰ τὰ ὑποκεκρυμμένα τούτοις νοήματα· καὶ ταῖς μὲν λέξεσι καθυφίησι, τοῖς δὲ νοήμασιν οὐδαμῶς. Τί οὖν φησι νῦν; Οὐ δύναται ὁ Υἱός ποιεῖν ἀπ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μήτι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποι οῦντα. Τοῖς μὲν παχύτερον νοοῦσιν ἐλάττωσιν δυ νάμεως ὁ λόγος προφαίνει διὰ τὴν ῥηθεῖσαν οίκονομίαν, τοῖς δὲ λεπτότερον ισότητα μᾶλλον καὶ του τότητα διὰ τὴν ἀλήθειαν. Οὐ δύναται γάρ, οὐ κατ' έλλειψιν δυνάμεως ἀλλὰ κατὰ τὸ ἀνεγχώρητον ἀνένδεκτον γὰρ ποιεῖν τι τὸν Υἱὸν ὧν οὐ ποιεῖ ὁ Πατήρ, διότι οὐκ ἔστι τῷ Υἱῷ δύναμις ἰδία παρὰ τὴν τοῦ Πατρός, ἀλλ' ἡ αὐτή· εἰ δὲ ἡ αὐτὴ, ἴσο; ἄρα δ Υἱὸς τῷ Πατρί. Verumtamen quanquam verbo sint humilia, hos d etiam modo sub his excelsæ occultantur sententiæ: et verbis quidem causam tradere videtur adversariis (kk), sensibus vero nequaquam. Quid ergo nunc dicit? Non potest filins a se facere quidquam, nisi quid viderit patrem facientem: his quidem, qui sunt intellectu crassiores, potentiæ minoratio nem prae se fert hic sermo, propter dictam dispcusationem: subtilibus autem æqualitatem potius et identitatem, propter veritatem. Non potest enim, non ob potentiæ defectum, sed propter inse parabilitatem; nam impossibile est, Filium quidquam facere, quod non facit Pater: quia non est alia Filio potentia»bea quæ Patris est, sed eadem: quod si eadem est, æqualis certe Filius est Patri. Ait autem Gregorius Theologus, quod carumdem Φησὶ δὲ ὁ Θεολόγος Γρηγόριες ὅτι τῶν αὐτῶν rerum formas intelligentes præbet (e e) Pater, Filius vero perficit, non tanquam servos aut insipiens, ded tanquam dominus ac prulens, et ut magis proprie dicatur, modo spirituali, sive juxta Patris dominium ac scientiam. Propter prædicta ergo dictum est: Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quid viderit Patrem facicntem. Quod si non propter hac, quomodo potentia non potest? aut quomodo sapientime est opus praeceptore? quomodo etiam: Omnia per ipsum facta sunt? sive quo pacto etiam hominibus non erit imbecillior, qui multa a seipsis faciunt? Nam et virtutem a nobis ipsis eligimus et vitium. Multa quoque variis ex locis consequentur absurda. De prædicto sane verbo subtilius disputavit Gregorius Theologus sexto secundi libri capite. Vers. 19. Quacunque - facit. Rursum abhumi libus transit ad sublimia, ut prædictum est; nam si quæcunque ille fecerit, hæc Filius similiter facit, utique hic æqualis est illi. Præponitur autem non vulgari modo dictio similiter, sed ut discainus, quod cum æquali scientia et dominio facit, ut prædictum est. Vers.20. Pater facit. Iterum a sublimibus ad humilia descendit. Diligit autem Filium, non solum tanquam unigenitum, sed etiam tanquam πραγμάτων τους τύπους ενσημαίνεται μὲν ὁ Πατήρ, ἐπιτελεῖ δὲ ὁ Υἱὸς, οὐ δουλικῶς οὐδὲ ἀμαθῶς, ἀλλ Επιστημονικῶν τε καὶ δεσποτικῶς, καὶ οἰκειότερον εἰπεῖν πνευματικῶς, ἤτοι κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς ἐπιστήμην καὶ δεσποτείαν. Διὰ τὰ ῥηθέντα οὖν εἴρηται τὸ Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μήτι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. Εἰ γὰρ μὴ διὰ ταῦτα, πῶς ἡ δύ ναμις οὐ δύναται, ἢ πῶς ἡ σοφία δεῖται διδασκάλου, ἢ πῶς Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, ἢ πῶς οὐ καὶ τῶν ἀνθρώπων ἀσθενέστερος ἔσται, τῶν πολλὰ ποιούν των ἀφ' ἑαυτῶν; Καὶ γὰρ καὶ ἀρετὴν ἀφ' ἑαυτῶν αιρούμεθα καὶ κακίαν· καὶ πολλὰ πολλαχόθεν ἄτοπα επακολουθήσει. Περὶ μέντοι τοῦ δηλωθέντος ῥητοῦ λεπτομερέ στερον διέλαβεν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ τοῦ περὶ Υἱοῦ δευτέρου λόγου. - ποιεῖ. ᾿Απὸ τῶν ταπεινῶν ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ μετέβη πάλιν, ὡς προδεδήλωται. Εἰ γὰρ ἂ ἂν ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεί, ίσος ἄρα οὗτος ἐκείνῳ. Τὸ δὲ ὁμοίως πρόσκειται οὐχ ἁπλῶς ἀλλ' ἵνα μάθωμεν ὅτι μετὰ τῆς ἴσης επιστήμης και δεν σποτείας, ὡς προείρηται. Ο γὰρ Πατήρ - ποιεῖ. Πάλιν ἀπὸ τῶν ὑψηλών ἐπὶ τὰ ταπεινὰ μετεχώρησε. Φιλεῖ δὲ τὸν Υἱὸν οὐ μόνον ὡς μονογενῆ, ἀλλὰ καὶ ὡς τὰ αὐτὰ ποιοῦντα eadem facientem, et nihil, quod Pater nolit, ope- καὶ μηδὲν ἀθέλητον τῷ Πατρὶ ἐργαζόμενον. Οὔτε δὲ rantem. Neque vero superius dictionem Viderit, de Filio; neque hoc in loco dictionem Demonείται, de Patre, humano modo intelligere oportet, Αποκεκρυμμένα Β. ἄνω ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ βλέπῃ, οὔτε ἐνταῦθα ἐπὶ τοῦ Πατρὸς τὸ δείκνυσιν ἀνθρωπίνως χρή νοεῖν, ἀλλὰ θεοπρεπῶς καὶ ὑπερφυῶς. Οὔτε γὰρ ὁ Υἱὸς βλέπει Varim lectiones et notæ. Ανεγχείρητον Β. Utrumque dici potest. Sed ἀνεγχείρητον est, quod quis non suscipiat, quod aliqua de causa non eventum habeat aut factu indignum sit: ἀνεγχώρητον, quod fieri non possit. Redit ergo fere eodem. Sed probo ἀνεγχώ ρητον, propter proximum ἀνένδεχτον. lla quoque llentenius videtur reperisse. Sed male reddidit in- (kk) Causam tradere videtur adversariis. Submittit, id est, verba quidem submissa, sententia vero separabilitatem. Minus enim probabile est, illum legisse αχώριστον. Οὐκ ἐγχωρεῖ, feri nquit, satis nom ium est. Ανεγχώρητος autem liabet Gregor. Νaz. p. 215. fin. quem locum fortasse in mente habuit Euthymius. ibi sic: Οὕτως ἀδύνατον καὶ ἀνεγχώ ρητον ποιεῖν τι τὸν Υἱόν, ὃ οὐ ποιεῖ ὁ Πατήρ. Supra ad Luc. xvi, 26, esl ἀνεπιχείρητος. Gregor. Naz. p. 216. init. neutiquam. (ll) Intelligentes præbet. Formas imprimit.

Πλὴν, εἰ καὶ ταπεινὰ τὰ βήματα, ἀλλὰ καὶ οὕτως ὑψηλὰ τὰ ὑποκεκρυμμένα τούτοις νοήματα· καὶ ταῖς μὲν λέξεσι καθυφίησι, τοῖς δὲ νοήμασιν οὐδαμῶς. Τί οὖν φησι νῦν; Οὐ δύναται ὁ Υἱός ποιεῖν ἀπ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μήτι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποι οῦντα. Τοῖς μὲν παχύτερον νοοῦσιν ἐλάττωσιν δυ νάμεως ὁ λόγος προφαίνει διὰ τὴν ῥηθεῖσαν οίκονομίαν, τοῖς δὲ λεπτότερον ισότητα μᾶλλον καὶ του τότητα διὰ τὴν ἀλήθειαν. Οὐ δύναται γάρ, οὐ κατ' έλλειψιν δυνάμεως ἀλλὰ κατὰ τὸ ἀνεγχώρητον ἀνένδεκτον γὰρ ποιεῖν τι τὸν Υἱὸν ὧν οὐ ποιεῖ ὁ Πατήρ, διότι οὐκ ἔστι τῷ Υἱῷ δύναμις ἰδία παρὰ τὴν τοῦ Πατρός, ἀλλ' ἡ αὐτή· εἰ δὲ ἡ αὐτὴ, ἴσο; ἄρα δ Υἱὸς τῷ Πατρί. Verumtamen quanquam verbo sint humilia, hos d etiam modo sub his excelsæ occultantur sententiæ: et verbis quidem causam tradere videtur adversariis (kk), sensibus vero nequaquam. Quid ergo nunc dicit? Non potest filins a se facere quidquam, nisi quid viderit patrem facientem: his quidem, qui sunt intellectu crassiores, potentiæ minoratio nem prae se fert hic sermo, propter dictam dispcusationem: subtilibus autem æqualitatem potius et identitatem, propter veritatem. Non potest enim, non ob potentiæ defectum, sed propter inse parabilitatem; nam impossibile est, Filium quidquam facere, quod non facit Pater: quia non est alia Filio potentia»bea quæ Patris est, sed eadem: quod si eadem est, æqualis certe Filius est Patri. Ait autem Gregorius Theologus, quod carumdem Φησὶ δὲ ὁ Θεολόγος Γρηγόριες ὅτι τῶν αὐτῶν rerum formas intelligentes præbet (e e) Pater, Filius vero perficit, non tanquam servos aut insipiens, ded tanquam dominus ac prulens, et ut magis proprie dicatur, modo spirituali, sive juxta Patris dominium ac scientiam. Propter prædicta ergo dictum est: Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quid viderit Patrem facicntem. Quod si non propter hac, quomodo potentia non potest? aut quomodo sapientime est opus praeceptore? quomodo etiam: Omnia per ipsum facta sunt? sive quo pacto etiam hominibus non erit imbecillior, qui multa a seipsis faciunt? Nam et virtutem a nobis ipsis eligimus et vitium. Multa quoque variis ex locis consequentur absurda. De prædicto sane verbo subtilius disputavit Gregorius Theologus sexto secundi libri capite. Vers. 19. Quacunque - facit. Rursum abhumi libus transit ad sublimia, ut prædictum est; nam si quæcunque ille fecerit, hæc Filius similiter facit, utique hic æqualis est illi. Præponitur autem non vulgari modo dictio similiter, sed ut discainus, quod cum æquali scientia et dominio facit, ut prædictum est. Vers.20. Pater facit. Iterum a sublimibus ad humilia descendit. Diligit autem Filium, non solum tanquam unigenitum, sed etiam tanquam πραγμάτων τους τύπους ενσημαίνεται μὲν ὁ Πατήρ, ἐπιτελεῖ δὲ ὁ Υἱὸς, οὐ δουλικῶς οὐδὲ ἀμαθῶς, ἀλλ Επιστημονικῶν τε καὶ δεσποτικῶς, καὶ οἰκειότερον εἰπεῖν πνευματικῶς, ἤτοι κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς ἐπιστήμην καὶ δεσποτείαν. Διὰ τὰ ῥηθέντα οὖν εἴρηται τὸ Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μήτι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. Εἰ γὰρ μὴ διὰ ταῦτα, πῶς ἡ δύ ναμις οὐ δύναται, ἢ πῶς ἡ σοφία δεῖται διδασκάλου, ἢ πῶς Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, ἢ πῶς οὐ καὶ τῶν ἀνθρώπων ἀσθενέστερος ἔσται, τῶν πολλὰ ποιούν των ἀφ' ἑαυτῶν; Καὶ γὰρ καὶ ἀρετὴν ἀφ' ἑαυτῶν αιρούμεθα καὶ κακίαν· καὶ πολλὰ πολλαχόθεν ἄτοπα επακολουθήσει. Περὶ μέντοι τοῦ δηλωθέντος ῥητοῦ λεπτομερέ στερον διέλαβεν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ τοῦ περὶ Υἱοῦ δευτέρου λόγου. - ποιεῖ. ᾿Απὸ τῶν ταπεινῶν ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ μετέβη πάλιν, ὡς προδεδήλωται. Εἰ γὰρ ἂ ἂν ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεί, ίσος ἄρα οὗτος ἐκείνῳ. Τὸ δὲ ὁμοίως πρόσκειται οὐχ ἁπλῶς ἀλλ' ἵνα μάθωμεν ὅτι μετὰ τῆς ἴσης επιστήμης και δεν σποτείας, ὡς προείρηται. Ο γὰρ Πατήρ - ποιεῖ. Πάλιν ἀπὸ τῶν ὑψηλών ἐπὶ τὰ ταπεινὰ μετεχώρησε. Φιλεῖ δὲ τὸν Υἱὸν οὐ μόνον ὡς μονογενῆ, ἀλλὰ καὶ ὡς τὰ αὐτὰ ποιοῦντα eadem facientem, et nihil, quod Pater nolit, ope- καὶ μηδὲν ἀθέλητον τῷ Πατρὶ ἐργαζόμενον. Οὔτε δὲ rantem. Neque vero superius dictionem Viderit, de Filio; neque hoc in loco dictionem Demonείται, de Patre, humano modo intelligere oportet, Αποκεκρυμμένα Β. ἄνω ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ βλέπῃ, οὔτε ἐνταῦθα ἐπὶ τοῦ Πατρὸς τὸ δείκνυσιν ἀνθρωπίνως χρή νοεῖν, ἀλλὰ θεοπρεπῶς καὶ ὑπερφυῶς. Οὔτε γὰρ ὁ Υἱὸς βλέπει Varim lectiones et notæ. Ανεγχείρητον Β. Utrumque dici potest. Sed ἀνεγχείρητον est, quod quis non suscipiat, quod aliqua de causa non eventum habeat aut factu indignum sit: ἀνεγχώρητον, quod fieri non possit. Redit ergo fere eodem. Sed probo ἀνεγχώ ρητον, propter proximum ἀνένδεχτον. lla quoque llentenius videtur reperisse. Sed male reddidit in- (kk) Causam tradere videtur adversariis. Submittit, id est, verba quidem submissa, sententia vero separabilitatem. Minus enim probabile est, illum legisse αχώριστον. Οὐκ ἐγχωρεῖ, feri nquit, satis nom ium est. Ανεγχώρητος autem liabet Gregor. Νaz. p. 215. fin. quem locum fortasse in mente habuit Euthymius. ibi sic: Οὕτως ἀδύνατον καὶ ἀνεγχώ ρητον ποιεῖν τι τὸν Υἱόν, ὃ οὐ ποιεῖ ὁ Πατήρ. Supra ad Luc. xvi, 26, esl ἀνεπιχείρητος. Gregor. Naz. p. 216. init. neutiquam. (ll) Intelligentes præbet. Formas imprimit.

Πλὴν, εἰ καὶ ταπεινὰ τὰ βήματα, ἀλλὰ καὶ οὕτως ὑψηλὰ τὰ ὑποκεκρυμμένα τούτοις νοήματα· καὶ ταῖς μὲν λέξεσι καθυφίησι, τοῖς δὲ νοήμασιν οὐδαμῶς. Τί οὖν φησι νῦν; Οὐ δύναται ὁ Υἱός ποιεῖν ἀπ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μήτι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποι οῦντα. Τοῖς μὲν παχύτερον νοοῦσιν ἐλάττωσιν δυ νάμεως ὁ λόγος προφαίνει διὰ τὴν ῥηθεῖσαν οίκονομίαν, τοῖς δὲ λεπτότερον ισότητα μᾶλλον καὶ του τότητα διὰ τὴν ἀλήθειαν. Οὐ δύναται γάρ, οὐ κατ' έλλειψιν δυνάμεως ἀλλὰ κατὰ τὸ ἀνεγχώρητον ἀνένδεκτον γὰρ ποιεῖν τι τὸν Υἱὸν ὧν οὐ ποιεῖ ὁ Πατήρ, διότι οὐκ ἔστι τῷ Υἱῷ δύναμις ἰδία παρὰ τὴν τοῦ Πατρός, ἀλλ' ἡ αὐτή· εἰ δὲ ἡ αὐτὴ, ἴσο; ἄρα δ Υἱὸς τῷ Πατρί. Verumtamen quanquam verbo sint humilia, hos d etiam modo sub his excelsæ occultantur sententiæ: et verbis quidem causam tradere videtur adversariis (kk), sensibus vero nequaquam. Quid ergo nunc dicit? Non potest filins a se facere quidquam, nisi quid viderit patrem facientem: his quidem, qui sunt intellectu crassiores, potentiæ minoratio nem prae se fert hic sermo, propter dictam dispcusationem: subtilibus autem æqualitatem potius et identitatem, propter veritatem. Non potest enim, non ob potentiæ defectum, sed propter inse parabilitatem; nam impossibile est, Filium quidquam facere, quod non facit Pater: quia non est alia Filio potentia»bea quæ Patris est, sed eadem: quod si eadem est, æqualis certe Filius est Patri. Ait autem Gregorius Theologus, quod carumdem Φησὶ δὲ ὁ Θεολόγος Γρηγόριες ὅτι τῶν αὐτῶν rerum formas intelligentes præbet (e e) Pater, Filius vero perficit, non tanquam servos aut insipiens, ded tanquam dominus ac prulens, et ut magis proprie dicatur, modo spirituali, sive juxta Patris dominium ac scientiam. Propter prædicta ergo dictum est: Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quid viderit Patrem facicntem. Quod si non propter hac, quomodo potentia non potest? aut quomodo sapientime est opus praeceptore? quomodo etiam: Omnia per ipsum facta sunt? sive quo pacto etiam hominibus non erit imbecillior, qui multa a seipsis faciunt? Nam et virtutem a nobis ipsis eligimus et vitium. Multa quoque variis ex locis consequentur absurda. De prædicto sane verbo subtilius disputavit Gregorius Theologus sexto secundi libri capite. Vers. 19. Quacunque - facit. Rursum abhumi libus transit ad sublimia, ut prædictum est; nam si quæcunque ille fecerit, hæc Filius similiter facit, utique hic æqualis est illi. Præponitur autem non vulgari modo dictio similiter, sed ut discainus, quod cum æquali scientia et dominio facit, ut prædictum est. Vers.20. Pater facit. Iterum a sublimibus ad humilia descendit. Diligit autem Filium, non solum tanquam unigenitum, sed etiam tanquam πραγμάτων τους τύπους ενσημαίνεται μὲν ὁ Πατήρ, ἐπιτελεῖ δὲ ὁ Υἱὸς, οὐ δουλικῶς οὐδὲ ἀμαθῶς, ἀλλ Επιστημονικῶν τε καὶ δεσποτικῶς, καὶ οἰκειότερον εἰπεῖν πνευματικῶς, ἤτοι κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς ἐπιστήμην καὶ δεσποτείαν. Διὰ τὰ ῥηθέντα οὖν εἴρηται τὸ Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μήτι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. Εἰ γὰρ μὴ διὰ ταῦτα, πῶς ἡ δύ ναμις οὐ δύναται, ἢ πῶς ἡ σοφία δεῖται διδασκάλου, ἢ πῶς Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, ἢ πῶς οὐ καὶ τῶν ἀνθρώπων ἀσθενέστερος ἔσται, τῶν πολλὰ ποιούν των ἀφ' ἑαυτῶν; Καὶ γὰρ καὶ ἀρετὴν ἀφ' ἑαυτῶν αιρούμεθα καὶ κακίαν· καὶ πολλὰ πολλαχόθεν ἄτοπα επακολουθήσει. Περὶ μέντοι τοῦ δηλωθέντος ῥητοῦ λεπτομερέ στερον διέλαβεν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ τοῦ περὶ Υἱοῦ δευτέρου λόγου. - ποιεῖ. ᾿Απὸ τῶν ταπεινῶν ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ μετέβη πάλιν, ὡς προδεδήλωται. Εἰ γὰρ ἂ ἂν ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεί, ίσος ἄρα οὗτος ἐκείνῳ. Τὸ δὲ ὁμοίως πρόσκειται οὐχ ἁπλῶς ἀλλ' ἵνα μάθωμεν ὅτι μετὰ τῆς ἴσης επιστήμης και δεν σποτείας, ὡς προείρηται. Ο γὰρ Πατήρ - ποιεῖ. Πάλιν ἀπὸ τῶν ὑψηλών ἐπὶ τὰ ταπεινὰ μετεχώρησε. Φιλεῖ δὲ τὸν Υἱὸν οὐ μόνον ὡς μονογενῆ, ἀλλὰ καὶ ὡς τὰ αὐτὰ ποιοῦντα eadem facientem, et nihil, quod Pater nolit, ope- καὶ μηδὲν ἀθέλητον τῷ Πατρὶ ἐργαζόμενον. Οὔτε δὲ rantem. Neque vero superius dictionem Viderit, de Filio; neque hoc in loco dictionem Demonείται, de Patre, humano modo intelligere oportet, Αποκεκρυμμένα Β. ἄνω ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ βλέπῃ, οὔτε ἐνταῦθα ἐπὶ τοῦ Πατρὸς τὸ δείκνυσιν ἀνθρωπίνως χρή νοεῖν, ἀλλὰ θεοπρεπῶς καὶ ὑπερφυῶς. Οὔτε γὰρ ὁ Υἱὸς βλέπει Varim lectiones et notæ. Ανεγχείρητον Β. Utrumque dici potest. Sed ἀνεγχείρητον est, quod quis non suscipiat, quod aliqua de causa non eventum habeat aut factu indignum sit: ἀνεγχώρητον, quod fieri non possit. Redit ergo fere eodem. Sed probo ἀνεγχώ ρητον, propter proximum ἀνένδεχτον. lla quoque llentenius videtur reperisse. Sed male reddidit in- (kk) Causam tradere videtur adversariis. Submittit, id est, verba quidem submissa, sententia vero separabilitatem. Minus enim probabile est, illum legisse αχώριστον. Οὐκ ἐγχωρεῖ, feri nquit, satis nom ium est. Ανεγχώρητος autem liabet Gregor. Νaz. p. 215. fin. quem locum fortasse in mente habuit Euthymius. ibi sic: Οὕτως ἀδύνατον καὶ ἀνεγχώ ρητον ποιεῖν τι τὸν Υἱόν, ὃ οὐ ποιεῖ ὁ Πατήρ. Supra ad Luc. xvi, 26, esl ἀνεπιχείρητος. Gregor. Naz. p. 216. init. neutiquam. (ll) Intelligentes præbet. Formas imprimit.

Πλὴν, εἰ καὶ ταπεινὰ τὰ βήματα, ἀλλὰ καὶ οὕτως ὑψηλὰ τὰ ὑποκεκρυμμένα τούτοις νοήματα· καὶ ταῖς μὲν λέξεσι καθυφίησι, τοῖς δὲ νοήμασιν οὐδαμῶς. Τί οὖν φησι νῦν; Οὐ δύναται ὁ Υἱός ποιεῖν ἀπ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μήτι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποι οῦντα. Τοῖς μὲν παχύτερον νοοῦσιν ἐλάττωσιν δυ νάμεως ὁ λόγος προφαίνει διὰ τὴν ῥηθεῖσαν οίκονομίαν, τοῖς δὲ λεπτότερον ισότητα μᾶλλον καὶ του τότητα διὰ τὴν ἀλήθειαν. Οὐ δύναται γάρ, οὐ κατ' έλλειψιν δυνάμεως ἀλλὰ κατὰ τὸ ἀνεγχώρητον ἀνένδεκτον γὰρ ποιεῖν τι τὸν Υἱὸν ὧν οὐ ποιεῖ ὁ Πατήρ, διότι οὐκ ἔστι τῷ Υἱῷ δύναμις ἰδία παρὰ τὴν τοῦ Πατρός, ἀλλ' ἡ αὐτή· εἰ δὲ ἡ αὐτὴ, ἴσο; ἄρα δ Υἱὸς τῷ Πατρί. Verumtamen quanquam verbo sint humilia, hos d etiam modo sub his excelsæ occultantur sententiæ: et verbis quidem causam tradere videtur adversariis (kk), sensibus vero nequaquam. Quid ergo nunc dicit? Non potest filins a se facere quidquam, nisi quid viderit patrem facientem: his quidem, qui sunt intellectu crassiores, potentiæ minoratio nem prae se fert hic sermo, propter dictam dispcusationem: subtilibus autem æqualitatem potius et identitatem, propter veritatem. Non potest enim, non ob potentiæ defectum, sed propter inse parabilitatem; nam impossibile est, Filium quidquam facere, quod non facit Pater: quia non est alia Filio potentia»bea quæ Patris est, sed eadem: quod si eadem est, æqualis certe Filius est Patri. Ait autem Gregorius Theologus, quod carumdem Φησὶ δὲ ὁ Θεολόγος Γρηγόριες ὅτι τῶν αὐτῶν rerum formas intelligentes præbet (e e) Pater, Filius vero perficit, non tanquam servos aut insipiens, ded tanquam dominus ac prulens, et ut magis proprie dicatur, modo spirituali, sive juxta Patris dominium ac scientiam. Propter prædicta ergo dictum est: Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quid viderit Patrem facicntem. Quod si non propter hac, quomodo potentia non potest? aut quomodo sapientime est opus praeceptore? quomodo etiam: Omnia per ipsum facta sunt? sive quo pacto etiam hominibus non erit imbecillior, qui multa a seipsis faciunt? Nam et virtutem a nobis ipsis eligimus et vitium. Multa quoque variis ex locis consequentur absurda. De prædicto sane verbo subtilius disputavit Gregorius Theologus sexto secundi libri capite. Vers. 19. Quacunque - facit. Rursum abhumi libus transit ad sublimia, ut prædictum est; nam si quæcunque ille fecerit, hæc Filius similiter facit, utique hic æqualis est illi. Præponitur autem non vulgari modo dictio similiter, sed ut discainus, quod cum æquali scientia et dominio facit, ut prædictum est. Vers.20. Pater facit. Iterum a sublimibus ad humilia descendit. Diligit autem Filium, non solum tanquam unigenitum, sed etiam tanquam πραγμάτων τους τύπους ενσημαίνεται μὲν ὁ Πατήρ, ἐπιτελεῖ δὲ ὁ Υἱὸς, οὐ δουλικῶς οὐδὲ ἀμαθῶς, ἀλλ Επιστημονικῶν τε καὶ δεσποτικῶς, καὶ οἰκειότερον εἰπεῖν πνευματικῶς, ἤτοι κατὰ τὴν τοῦ Πατρὸς ἐπιστήμην καὶ δεσποτείαν. Διὰ τὰ ῥηθέντα οὖν εἴρηται τὸ Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μήτι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα. Εἰ γὰρ μὴ διὰ ταῦτα, πῶς ἡ δύ ναμις οὐ δύναται, ἢ πῶς ἡ σοφία δεῖται διδασκάλου, ἢ πῶς Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, ἢ πῶς οὐ καὶ τῶν ἀνθρώπων ἀσθενέστερος ἔσται, τῶν πολλὰ ποιούν των ἀφ' ἑαυτῶν; Καὶ γὰρ καὶ ἀρετὴν ἀφ' ἑαυτῶν αιρούμεθα καὶ κακίαν· καὶ πολλὰ πολλαχόθεν ἄτοπα επακολουθήσει. Περὶ μέντοι τοῦ δηλωθέντος ῥητοῦ λεπτομερέ στερον διέλαβεν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ τοῦ περὶ Υἱοῦ δευτέρου λόγου. - ποιεῖ. ᾿Απὸ τῶν ταπεινῶν ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ μετέβη πάλιν, ὡς προδεδήλωται. Εἰ γὰρ ἂ ἂν ἐκεῖνος ποιῇ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεί, ίσος ἄρα οὗτος ἐκείνῳ. Τὸ δὲ ὁμοίως πρόσκειται οὐχ ἁπλῶς ἀλλ' ἵνα μάθωμεν ὅτι μετὰ τῆς ἴσης επιστήμης και δεν σποτείας, ὡς προείρηται. Ο γὰρ Πατήρ - ποιεῖ. Πάλιν ἀπὸ τῶν ὑψηλών ἐπὶ τὰ ταπεινὰ μετεχώρησε. Φιλεῖ δὲ τὸν Υἱὸν οὐ μόνον ὡς μονογενῆ, ἀλλὰ καὶ ὡς τὰ αὐτὰ ποιοῦντα eadem facientem, et nihil, quod Pater nolit, ope- καὶ μηδὲν ἀθέλητον τῷ Πατρὶ ἐργαζόμενον. Οὔτε δὲ rantem. Neque vero superius dictionem Viderit, de Filio; neque hoc in loco dictionem Demonείται, de Patre, humano modo intelligere oportet, Αποκεκρυμμένα Β. ἄνω ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ βλέπῃ, οὔτε ἐνταῦθα ἐπὶ τοῦ Πατρὸς τὸ δείκνυσιν ἀνθρωπίνως χρή νοεῖν, ἀλλὰ θεοπρεπῶς καὶ ὑπερφυῶς. Οὔτε γὰρ ὁ Υἱὸς βλέπει Varim lectiones et notæ. Ανεγχείρητον Β. Utrumque dici potest. Sed ἀνεγχείρητον est, quod quis non suscipiat, quod aliqua de causa non eventum habeat aut factu indignum sit: ἀνεγχώρητον, quod fieri non possit. Redit ergo fere eodem. Sed probo ἀνεγχώ ρητον, propter proximum ἀνένδεχτον. lla quoque llentenius videtur reperisse. Sed male reddidit in- (kk) Causam tradere videtur adversariis. Submittit, id est, verba quidem submissa, sententia vero separabilitatem. Minus enim probabile est, illum legisse αχώριστον. Οὐκ ἐγχωρεῖ, feri nquit, satis nom ium est. Ανεγχώρητος autem liabet Gregor. Νaz. p. 215. fin. quem locum fortasse in mente habuit Euthymius. ibi sic: Οὕτως ἀδύνατον καὶ ἀνεγχώ ρητον ποιεῖν τι τὸν Υἱόν, ὃ οὐ ποιεῖ ὁ Πατήρ. Supra ad Luc. xvi, 26, esl ἀνεπιχείρητος. Gregor. Naz. p. 216. init. neutiquam. (ll) Intelligentes præbet. Formas imprimit.

CAP. V. ὡς μαθητής, οὔτε ὁ Πατήρ δείκνυσιν ὡς διδάσκαλος sed divino et supernaturai. Neque enim Filius ἀλλ' ὁ μὲν δείκνυσιν ὡς νοῦς τῶν αὐτῶν πραγμάτων τοὺς τύπους ένσημαινόμενος· ὁ δὲ βλέπει ὡς λόγο;, ἐπιτελῶν τὰ ἐνσημανθέντα, καὶ οὕτω κοινὰ τούτοι; πάντα τὰ θεοπρεπή πράγματα. Καί — θαυμάζητε. Επειδή παράλυτον εσφιγξε, καὶ ἦν μέγα τὸ γεγονὸ;, ἔμελλε δὲ καὶ νεκρὸν ἐγείρειν, διὰ τοῦτο εἶπεν ὅτι καὶ μείζονα τούτων δείξει αὐτῷ ἔργα, ἵνα ὑμεῖς θαυμάζητε μείζον, καὶ οὕτως ἀναχθῆτε πρὸς τὸ πιστεύειν. "Ωσπερ ζωοποιεῖ. ᾿Απὸ τῶν ταπεινῶν μετῆλ- θεν αὖθι; ἐπὶ τὰ ὑψηλά. Εἰ γὰρ, ὥσπερ ἐκεῖνος, videt sicut discipulus, neque Pater demonstra! sicut præceptor, sed hic quidem demonstrat, sicut mens, quæ formas earundem rerum intelligendas præbet: ille autem videt, sicut sermo, qui ea qu ad intelligendum data sunt, perficit: et ita ei, com• munes sunt omnes divinæ res et causæ. Vers. 20. Et admiremini. Nam quia paralytici membra confirmaveral, magnum quidem erat quod factum erat, sed etiam mortuum excitaturus erat, et ideo ait quod etiam majora his demonstrabit ei opera, ut vos amplius admiremini, et ad credendum adducamini. Vers. 21. Sicut - rivificat. Ab humilibus rursus ascendit ad sublimia. Nam sicut ille, ita et hic οὕτω καὶ οὗτος οὓς θέλει ζωοποιεῖ, ισοδύναμος ἄρα quos vult vivifical, æqualis utique potentia Filius ὁ Υἱὸς τῷ Πατρί. Τὸ μὲν οὖν ὥσπερ ὁ Πατήρ ζωο ποιεῖν τῆς δυνάμεως διδάσκει τὴν ἰσότητα· τὸ δὲ, Οὓς θέλει τῆς ἐξουσίας τὴν ἀπαραλλαξίαν. Ἐπεὶ δὲ καὶ δύναται καὶ ἐξουσίαν ἔχει, πῶς οὐ δύναται ὁ Υἱός ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδέν; Οὐ δύναται οὖν χωρὶς τοῦ Πατρὸς, διότι μία καὶ ἡ αὐτὴ τούτοις δύναμίς τε καὶ βούλησις. Οὐδὲ — Πατέρα. Ἀπὸ τῶν ὑψηλών μετέστη πάλιν ἐπὶ τὰ ταπεινά. Κάνταῦθα τοίνυν τὸ Δέδωκε θεοπρεπώς νοητέον. Τὰ τοιαῦτα γὰρ, καθώς εἰρήκαμεν, οἰκονομικῶς λέγει, οὐ μόνον ἐντεῦθεν θε ραπεύων τὴν ἀσθένειαν τῶν Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἵνα τὸν αἴτιον εἰδῶμεν καὶ μὴ ἀγέννητον εἶναι τὸν Υἱὸν ὑπολάβωμεν, μηδ' εἰς τὴν Σαβελλίου νόσον και ταπέσωμεν, τὸν αὐτὸν Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα νοοῦντος καὶ ἐν πρόσωπον τὴν ἁγίαν Τριάδα δογματίζοντος ἀνοήτως. Πότε δὲ τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ; Ὑπὲρ τὸ Πότε ἡ ἀπόκρισις. Εἰ δὲ χρή τι καὶ τολμηρῶς ἀποκριθήναι, ἅμα τῷ τοῦτον γεγεννήσθαι. Πότε δὲ οὗτος γεγέννηται, ὅτι ὁ Πατήρ οὐ γεγέννηται; Οὐκ ἔστι γὰρ οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἔννοιάν τινα χρόνου ἡ αἰῶνος καθ' ἣν ἐφικέσθαι τινὸς ἄκρου δυνηθείημεν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα βιαζοίμεθα. Τὴν κρίσιν δὲ πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ, ἵνα διὰ τοῦτο φοβούμενοι τιμῶσιν αὐτὸν, καθώς τιμῶσι τὸν Πατέρα. Πάσαν δὲ εἰπὼν, ἐδήλωσεν ἅμα τήν τε του κολάζειν καὶ τὴν τοῦ τιμᾷν οὓς ἂν ἐθέλῃ. Οὐ μὴν ἐξέβαλε τὸν Πατέρα τῆς ἐξουσίας τοῦ κρίνειν. Εἰ γὰρ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ ἐστι, πλὴν ἀγεννησίας πρόδηλον ὅτι καὶ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρός έστι, πλὴν γεννήσεω;. Κρινεῖ τοίνυν ὁ Υἱός, εὐδοκοῦντος μὲν τοῦ Πατρὸ., συν εργοῦντος δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὥσπερ ἄφα νοοῦμεν καὶ ἐπὶ πάντων αὐτοῦ τῶν ἔργων. est cum Patre. Vivificare itaque sicut Pater, potentiæ docet æqualitatem: quod autem additur: Quos vult, autoritatis immutabilitatem. Verum si el potest, et auctoritatem habet, quomodo non po‐ test Filius a se facere quidquam? non potest ergo sine Patre, quia una et eadem est ipsis potentia et voluntas. Vers. 22. Neque - Vers. 23. Patrem. sublimibus iterum descendit ad humilia. Et hic ergo verbum Dedit, intelligendum est prout Deum decet: talia enim, ut diximus, dispensative dicit; non solum curans ex hoc imbecillitatem Judæorum, verum etiam ut causam videamus, et ne nou genitum esse Filium suspicemur, neque in Sabellii morbum decidamus, qui eumdem esse Patrem et Filium ac Spiritum sanctum intelligit, et unicam esse sanctæ Trinitatis personam insane prædicat. Quando vero dedit judicium Filio? De hoc, quando id fuerit, res est admodum occulta: et quanquam (mm) audenter respondere oporteat, quod simul ut hic genitus cst: attamen quando học genitus est, quando Pater genilus non est? Non potest siquidem, non potest, inquam, inveniri temporis, aut sæculi alicujus intelligentia, qua ad extremum aliquod pervenire possimus, etiamsi maxime urgeamus. Judic.um autem omne dedit Filio, ut timentes propter hoc, honorenteum, sicut lonorant patrem. Et cum Omne dixit, significavit et judicium puniendi et judicium honorandi, quos voluerit. Nec tamen Patrem judicandi auctoritate privavit. Nam si omnia quæ habet Pater Filii sunt præterquam genitum nen esse manifestum est quod etiam quæ habet Filius Patris sunt, præterquam esse genitum. Judicat ergo Filius, approbante quidem Patre, cooperante autein et Spiritu sancto, veluti sane intelligimus in omnibus ejus operibus. Variæ lectiones et notæ. 'Αναχθῆκε A. Utrumque probum. Ex Hentenio nihil licet colligere. 'Αγέννητος γὰρ ὁ Πατήρ Γεννητὸς γὰρ ὁ Υἱός. (mm) Ει quanquam, etc. Si autem accesse est, ctiam audacter aliquid responderc.

CAP. V. ὡς μαθητής, οὔτε ὁ Πατήρ δείκνυσιν ὡς διδάσκαλος sed divino et supernaturai. Neque enim Filius ἀλλ' ὁ μὲν δείκνυσιν ὡς νοῦς τῶν αὐτῶν πραγμάτων τοὺς τύπους ένσημαινόμενος· ὁ δὲ βλέπει ὡς λόγο;, ἐπιτελῶν τὰ ἐνσημανθέντα, καὶ οὕτω κοινὰ τούτοι; πάντα τὰ θεοπρεπή πράγματα. Καί — θαυμάζητε. Επειδή παράλυτον εσφιγξε, καὶ ἦν μέγα τὸ γεγονὸ;, ἔμελλε δὲ καὶ νεκρὸν ἐγείρειν, διὰ τοῦτο εἶπεν ὅτι καὶ μείζονα τούτων δείξει αὐτῷ ἔργα, ἵνα ὑμεῖς θαυμάζητε μείζον, καὶ οὕτως ἀναχθῆτε πρὸς τὸ πιστεύειν. "Ωσπερ ζωοποιεῖ. ᾿Απὸ τῶν ταπεινῶν μετῆλ- θεν αὖθι; ἐπὶ τὰ ὑψηλά. Εἰ γὰρ, ὥσπερ ἐκεῖνος, videt sicut discipulus, neque Pater demonstra! sicut præceptor, sed hic quidem demonstrat, sicut mens, quæ formas earundem rerum intelligendas præbet: ille autem videt, sicut sermo, qui ea qu ad intelligendum data sunt, perficit: et ita ei, com• munes sunt omnes divinæ res et causæ. Vers. 20. Et admiremini. Nam quia paralytici membra confirmaveral, magnum quidem erat quod factum erat, sed etiam mortuum excitaturus erat, et ideo ait quod etiam majora his demonstrabit ei opera, ut vos amplius admiremini, et ad credendum adducamini. Vers. 21. Sicut - rivificat. Ab humilibus rursus ascendit ad sublimia. Nam sicut ille, ita et hic οὕτω καὶ οὗτος οὓς θέλει ζωοποιεῖ, ισοδύναμος ἄρα quos vult vivifical, æqualis utique potentia Filius ὁ Υἱὸς τῷ Πατρί. Τὸ μὲν οὖν ὥσπερ ὁ Πατήρ ζωο ποιεῖν τῆς δυνάμεως διδάσκει τὴν ἰσότητα· τὸ δὲ, Οὓς θέλει τῆς ἐξουσίας τὴν ἀπαραλλαξίαν. Ἐπεὶ δὲ καὶ δύναται καὶ ἐξουσίαν ἔχει, πῶς οὐ δύναται ὁ Υἱός ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδέν; Οὐ δύναται οὖν χωρὶς τοῦ Πατρὸς, διότι μία καὶ ἡ αὐτὴ τούτοις δύναμίς τε καὶ βούλησις. Οὐδὲ — Πατέρα. Ἀπὸ τῶν ὑψηλών μετέστη πάλιν ἐπὶ τὰ ταπεινά. Κάνταῦθα τοίνυν τὸ Δέδωκε θεοπρεπώς νοητέον. Τὰ τοιαῦτα γὰρ, καθώς εἰρήκαμεν, οἰκονομικῶς λέγει, οὐ μόνον ἐντεῦθεν θε ραπεύων τὴν ἀσθένειαν τῶν Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἵνα τὸν αἴτιον εἰδῶμεν καὶ μὴ ἀγέννητον εἶναι τὸν Υἱὸν ὑπολάβωμεν, μηδ' εἰς τὴν Σαβελλίου νόσον και ταπέσωμεν, τὸν αὐτὸν Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα νοοῦντος καὶ ἐν πρόσωπον τὴν ἁγίαν Τριάδα δογματίζοντος ἀνοήτως. Πότε δὲ τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ; Ὑπὲρ τὸ Πότε ἡ ἀπόκρισις. Εἰ δὲ χρή τι καὶ τολμηρῶς ἀποκριθήναι, ἅμα τῷ τοῦτον γεγεννήσθαι. Πότε δὲ οὗτος γεγέννηται, ὅτι ὁ Πατήρ οὐ γεγέννηται; Οὐκ ἔστι γὰρ οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἔννοιάν τινα χρόνου ἡ αἰῶνος καθ' ἣν ἐφικέσθαι τινὸς ἄκρου δυνηθείημεν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα βιαζοίμεθα. Τὴν κρίσιν δὲ πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ, ἵνα διὰ τοῦτο φοβούμενοι τιμῶσιν αὐτὸν, καθώς τιμῶσι τὸν Πατέρα. Πάσαν δὲ εἰπὼν, ἐδήλωσεν ἅμα τήν τε του κολάζειν καὶ τὴν τοῦ τιμᾷν οὓς ἂν ἐθέλῃ. Οὐ μὴν ἐξέβαλε τὸν Πατέρα τῆς ἐξουσίας τοῦ κρίνειν. Εἰ γὰρ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ ἐστι, πλὴν ἀγεννησίας πρόδηλον ὅτι καὶ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρός έστι, πλὴν γεννήσεω;. Κρινεῖ τοίνυν ὁ Υἱός, εὐδοκοῦντος μὲν τοῦ Πατρὸ., συν εργοῦντος δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὥσπερ ἄφα νοοῦμεν καὶ ἐπὶ πάντων αὐτοῦ τῶν ἔργων. est cum Patre. Vivificare itaque sicut Pater, potentiæ docet æqualitatem: quod autem additur: Quos vult, autoritatis immutabilitatem. Verum si el potest, et auctoritatem habet, quomodo non po‐ test Filius a se facere quidquam? non potest ergo sine Patre, quia una et eadem est ipsis potentia et voluntas. Vers. 22. Neque - Vers. 23. Patrem. sublimibus iterum descendit ad humilia. Et hic ergo verbum Dedit, intelligendum est prout Deum decet: talia enim, ut diximus, dispensative dicit; non solum curans ex hoc imbecillitatem Judæorum, verum etiam ut causam videamus, et ne nou genitum esse Filium suspicemur, neque in Sabellii morbum decidamus, qui eumdem esse Patrem et Filium ac Spiritum sanctum intelligit, et unicam esse sanctæ Trinitatis personam insane prædicat. Quando vero dedit judicium Filio? De hoc, quando id fuerit, res est admodum occulta: et quanquam (mm) audenter respondere oporteat, quod simul ut hic genitus cst: attamen quando học genitus est, quando Pater genilus non est? Non potest siquidem, non potest, inquam, inveniri temporis, aut sæculi alicujus intelligentia, qua ad extremum aliquod pervenire possimus, etiamsi maxime urgeamus. Judic.um autem omne dedit Filio, ut timentes propter hoc, honorenteum, sicut lonorant patrem. Et cum Omne dixit, significavit et judicium puniendi et judicium honorandi, quos voluerit. Nec tamen Patrem judicandi auctoritate privavit. Nam si omnia quæ habet Pater Filii sunt præterquam genitum nen esse manifestum est quod etiam quæ habet Filius Patris sunt, præterquam esse genitum. Judicat ergo Filius, approbante quidem Patre, cooperante autein et Spiritu sancto, veluti sane intelligimus in omnibus ejus operibus. Variæ lectiones et notæ. 'Αναχθῆκε A. Utrumque probum. Ex Hentenio nihil licet colligere. 'Αγέννητος γὰρ ὁ Πατήρ Γεννητὸς γὰρ ὁ Υἱός. (mm) Ει quanquam, etc. Si autem accesse est, ctiam audacter aliquid responderc.

CAP. V. ὡς μαθητής, οὔτε ὁ Πατήρ δείκνυσιν ὡς διδάσκαλος sed divino et supernaturai. Neque enim Filius ἀλλ' ὁ μὲν δείκνυσιν ὡς νοῦς τῶν αὐτῶν πραγμάτων τοὺς τύπους ένσημαινόμενος· ὁ δὲ βλέπει ὡς λόγο;, ἐπιτελῶν τὰ ἐνσημανθέντα, καὶ οὕτω κοινὰ τούτοι; πάντα τὰ θεοπρεπή πράγματα. Καί — θαυμάζητε. Επειδή παράλυτον εσφιγξε, καὶ ἦν μέγα τὸ γεγονὸ;, ἔμελλε δὲ καὶ νεκρὸν ἐγείρειν, διὰ τοῦτο εἶπεν ὅτι καὶ μείζονα τούτων δείξει αὐτῷ ἔργα, ἵνα ὑμεῖς θαυμάζητε μείζον, καὶ οὕτως ἀναχθῆτε πρὸς τὸ πιστεύειν. "Ωσπερ ζωοποιεῖ. ᾿Απὸ τῶν ταπεινῶν μετῆλ- θεν αὖθι; ἐπὶ τὰ ὑψηλά. Εἰ γὰρ, ὥσπερ ἐκεῖνος, videt sicut discipulus, neque Pater demonstra! sicut præceptor, sed hic quidem demonstrat, sicut mens, quæ formas earundem rerum intelligendas præbet: ille autem videt, sicut sermo, qui ea qu ad intelligendum data sunt, perficit: et ita ei, com• munes sunt omnes divinæ res et causæ. Vers. 20. Et admiremini. Nam quia paralytici membra confirmaveral, magnum quidem erat quod factum erat, sed etiam mortuum excitaturus erat, et ideo ait quod etiam majora his demonstrabit ei opera, ut vos amplius admiremini, et ad credendum adducamini. Vers. 21. Sicut - rivificat. Ab humilibus rursus ascendit ad sublimia. Nam sicut ille, ita et hic οὕτω καὶ οὗτος οὓς θέλει ζωοποιεῖ, ισοδύναμος ἄρα quos vult vivifical, æqualis utique potentia Filius ὁ Υἱὸς τῷ Πατρί. Τὸ μὲν οὖν ὥσπερ ὁ Πατήρ ζωο ποιεῖν τῆς δυνάμεως διδάσκει τὴν ἰσότητα· τὸ δὲ, Οὓς θέλει τῆς ἐξουσίας τὴν ἀπαραλλαξίαν. Ἐπεὶ δὲ καὶ δύναται καὶ ἐξουσίαν ἔχει, πῶς οὐ δύναται ὁ Υἱός ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδέν; Οὐ δύναται οὖν χωρὶς τοῦ Πατρὸς, διότι μία καὶ ἡ αὐτὴ τούτοις δύναμίς τε καὶ βούλησις. Οὐδὲ — Πατέρα. Ἀπὸ τῶν ὑψηλών μετέστη πάλιν ἐπὶ τὰ ταπεινά. Κάνταῦθα τοίνυν τὸ Δέδωκε θεοπρεπώς νοητέον. Τὰ τοιαῦτα γὰρ, καθώς εἰρήκαμεν, οἰκονομικῶς λέγει, οὐ μόνον ἐντεῦθεν θε ραπεύων τὴν ἀσθένειαν τῶν Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἵνα τὸν αἴτιον εἰδῶμεν καὶ μὴ ἀγέννητον εἶναι τὸν Υἱὸν ὑπολάβωμεν, μηδ' εἰς τὴν Σαβελλίου νόσον και ταπέσωμεν, τὸν αὐτὸν Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα νοοῦντος καὶ ἐν πρόσωπον τὴν ἁγίαν Τριάδα δογματίζοντος ἀνοήτως. Πότε δὲ τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ; Ὑπὲρ τὸ Πότε ἡ ἀπόκρισις. Εἰ δὲ χρή τι καὶ τολμηρῶς ἀποκριθήναι, ἅμα τῷ τοῦτον γεγεννήσθαι. Πότε δὲ οὗτος γεγέννηται, ὅτι ὁ Πατήρ οὐ γεγέννηται; Οὐκ ἔστι γὰρ οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἔννοιάν τινα χρόνου ἡ αἰῶνος καθ' ἣν ἐφικέσθαι τινὸς ἄκρου δυνηθείημεν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα βιαζοίμεθα. Τὴν κρίσιν δὲ πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ, ἵνα διὰ τοῦτο φοβούμενοι τιμῶσιν αὐτὸν, καθώς τιμῶσι τὸν Πατέρα. Πάσαν δὲ εἰπὼν, ἐδήλωσεν ἅμα τήν τε του κολάζειν καὶ τὴν τοῦ τιμᾷν οὓς ἂν ἐθέλῃ. Οὐ μὴν ἐξέβαλε τὸν Πατέρα τῆς ἐξουσίας τοῦ κρίνειν. Εἰ γὰρ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ ἐστι, πλὴν ἀγεννησίας πρόδηλον ὅτι καὶ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρός έστι, πλὴν γεννήσεω;. Κρινεῖ τοίνυν ὁ Υἱός, εὐδοκοῦντος μὲν τοῦ Πατρὸ., συν εργοῦντος δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὥσπερ ἄφα νοοῦμεν καὶ ἐπὶ πάντων αὐτοῦ τῶν ἔργων. est cum Patre. Vivificare itaque sicut Pater, potentiæ docet æqualitatem: quod autem additur: Quos vult, autoritatis immutabilitatem. Verum si el potest, et auctoritatem habet, quomodo non po‐ test Filius a se facere quidquam? non potest ergo sine Patre, quia una et eadem est ipsis potentia et voluntas. Vers. 22. Neque - Vers. 23. Patrem. sublimibus iterum descendit ad humilia. Et hic ergo verbum Dedit, intelligendum est prout Deum decet: talia enim, ut diximus, dispensative dicit; non solum curans ex hoc imbecillitatem Judæorum, verum etiam ut causam videamus, et ne nou genitum esse Filium suspicemur, neque in Sabellii morbum decidamus, qui eumdem esse Patrem et Filium ac Spiritum sanctum intelligit, et unicam esse sanctæ Trinitatis personam insane prædicat. Quando vero dedit judicium Filio? De hoc, quando id fuerit, res est admodum occulta: et quanquam (mm) audenter respondere oporteat, quod simul ut hic genitus cst: attamen quando học genitus est, quando Pater genilus non est? Non potest siquidem, non potest, inquam, inveniri temporis, aut sæculi alicujus intelligentia, qua ad extremum aliquod pervenire possimus, etiamsi maxime urgeamus. Judic.um autem omne dedit Filio, ut timentes propter hoc, honorenteum, sicut lonorant patrem. Et cum Omne dixit, significavit et judicium puniendi et judicium honorandi, quos voluerit. Nec tamen Patrem judicandi auctoritate privavit. Nam si omnia quæ habet Pater Filii sunt præterquam genitum nen esse manifestum est quod etiam quæ habet Filius Patris sunt, præterquam esse genitum. Judicat ergo Filius, approbante quidem Patre, cooperante autein et Spiritu sancto, veluti sane intelligimus in omnibus ejus operibus. Variæ lectiones et notæ. 'Αναχθῆκε A. Utrumque probum. Ex Hentenio nihil licet colligere. 'Αγέννητος γὰρ ὁ Πατήρ Γεννητὸς γὰρ ὁ Υἱός. (mm) Ει quanquam, etc. Si autem accesse est, ctiam audacter aliquid responderc.

CAP. V. ὡς μαθητής, οὔτε ὁ Πατήρ δείκνυσιν ὡς διδάσκαλος sed divino et supernaturai. Neque enim Filius ἀλλ' ὁ μὲν δείκνυσιν ὡς νοῦς τῶν αὐτῶν πραγμάτων τοὺς τύπους ένσημαινόμενος· ὁ δὲ βλέπει ὡς λόγο;, ἐπιτελῶν τὰ ἐνσημανθέντα, καὶ οὕτω κοινὰ τούτοι; πάντα τὰ θεοπρεπή πράγματα. Καί — θαυμάζητε. Επειδή παράλυτον εσφιγξε, καὶ ἦν μέγα τὸ γεγονὸ;, ἔμελλε δὲ καὶ νεκρὸν ἐγείρειν, διὰ τοῦτο εἶπεν ὅτι καὶ μείζονα τούτων δείξει αὐτῷ ἔργα, ἵνα ὑμεῖς θαυμάζητε μείζον, καὶ οὕτως ἀναχθῆτε πρὸς τὸ πιστεύειν. "Ωσπερ ζωοποιεῖ. ᾿Απὸ τῶν ταπεινῶν μετῆλ- θεν αὖθι; ἐπὶ τὰ ὑψηλά. Εἰ γὰρ, ὥσπερ ἐκεῖνος, videt sicut discipulus, neque Pater demonstra! sicut præceptor, sed hic quidem demonstrat, sicut mens, quæ formas earundem rerum intelligendas præbet: ille autem videt, sicut sermo, qui ea qu ad intelligendum data sunt, perficit: et ita ei, com• munes sunt omnes divinæ res et causæ. Vers. 20. Et admiremini. Nam quia paralytici membra confirmaveral, magnum quidem erat quod factum erat, sed etiam mortuum excitaturus erat, et ideo ait quod etiam majora his demonstrabit ei opera, ut vos amplius admiremini, et ad credendum adducamini. Vers. 21. Sicut - rivificat. Ab humilibus rursus ascendit ad sublimia. Nam sicut ille, ita et hic οὕτω καὶ οὗτος οὓς θέλει ζωοποιεῖ, ισοδύναμος ἄρα quos vult vivifical, æqualis utique potentia Filius ὁ Υἱὸς τῷ Πατρί. Τὸ μὲν οὖν ὥσπερ ὁ Πατήρ ζωο ποιεῖν τῆς δυνάμεως διδάσκει τὴν ἰσότητα· τὸ δὲ, Οὓς θέλει τῆς ἐξουσίας τὴν ἀπαραλλαξίαν. Ἐπεὶ δὲ καὶ δύναται καὶ ἐξουσίαν ἔχει, πῶς οὐ δύναται ὁ Υἱός ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδέν; Οὐ δύναται οὖν χωρὶς τοῦ Πατρὸς, διότι μία καὶ ἡ αὐτὴ τούτοις δύναμίς τε καὶ βούλησις. Οὐδὲ — Πατέρα. Ἀπὸ τῶν ὑψηλών μετέστη πάλιν ἐπὶ τὰ ταπεινά. Κάνταῦθα τοίνυν τὸ Δέδωκε θεοπρεπώς νοητέον. Τὰ τοιαῦτα γὰρ, καθώς εἰρήκαμεν, οἰκονομικῶς λέγει, οὐ μόνον ἐντεῦθεν θε ραπεύων τὴν ἀσθένειαν τῶν Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ ἵνα τὸν αἴτιον εἰδῶμεν καὶ μὴ ἀγέννητον εἶναι τὸν Υἱὸν ὑπολάβωμεν, μηδ' εἰς τὴν Σαβελλίου νόσον και ταπέσωμεν, τὸν αὐτὸν Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα νοοῦντος καὶ ἐν πρόσωπον τὴν ἁγίαν Τριάδα δογματίζοντος ἀνοήτως. Πότε δὲ τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ; Ὑπὲρ τὸ Πότε ἡ ἀπόκρισις. Εἰ δὲ χρή τι καὶ τολμηρῶς ἀποκριθήναι, ἅμα τῷ τοῦτον γεγεννήσθαι. Πότε δὲ οὗτος γεγέννηται, ὅτι ὁ Πατήρ οὐ γεγέννηται; Οὐκ ἔστι γὰρ οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἔννοιάν τινα χρόνου ἡ αἰῶνος καθ' ἣν ἐφικέσθαι τινὸς ἄκρου δυνηθείημεν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα βιαζοίμεθα. Τὴν κρίσιν δὲ πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ, ἵνα διὰ τοῦτο φοβούμενοι τιμῶσιν αὐτὸν, καθώς τιμῶσι τὸν Πατέρα. Πάσαν δὲ εἰπὼν, ἐδήλωσεν ἅμα τήν τε του κολάζειν καὶ τὴν τοῦ τιμᾷν οὓς ἂν ἐθέλῃ. Οὐ μὴν ἐξέβαλε τὸν Πατέρα τῆς ἐξουσίας τοῦ κρίνειν. Εἰ γὰρ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ ἐστι, πλὴν ἀγεννησίας πρόδηλον ὅτι καὶ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρός έστι, πλὴν γεννήσεω;. Κρινεῖ τοίνυν ὁ Υἱός, εὐδοκοῦντος μὲν τοῦ Πατρὸ., συν εργοῦντος δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὥσπερ ἄφα νοοῦμεν καὶ ἐπὶ πάντων αὐτοῦ τῶν ἔργων. est cum Patre. Vivificare itaque sicut Pater, potentiæ docet æqualitatem: quod autem additur: Quos vult, autoritatis immutabilitatem. Verum si el potest, et auctoritatem habet, quomodo non po‐ test Filius a se facere quidquam? non potest ergo sine Patre, quia una et eadem est ipsis potentia et voluntas. Vers. 22. Neque - Vers. 23. Patrem. sublimibus iterum descendit ad humilia. Et hic ergo verbum Dedit, intelligendum est prout Deum decet: talia enim, ut diximus, dispensative dicit; non solum curans ex hoc imbecillitatem Judæorum, verum etiam ut causam videamus, et ne nou genitum esse Filium suspicemur, neque in Sabellii morbum decidamus, qui eumdem esse Patrem et Filium ac Spiritum sanctum intelligit, et unicam esse sanctæ Trinitatis personam insane prædicat. Quando vero dedit judicium Filio? De hoc, quando id fuerit, res est admodum occulta: et quanquam (mm) audenter respondere oporteat, quod simul ut hic genitus cst: attamen quando học genitus est, quando Pater genilus non est? Non potest siquidem, non potest, inquam, inveniri temporis, aut sæculi alicujus intelligentia, qua ad extremum aliquod pervenire possimus, etiamsi maxime urgeamus. Judic.um autem omne dedit Filio, ut timentes propter hoc, honorenteum, sicut lonorant patrem. Et cum Omne dixit, significavit et judicium puniendi et judicium honorandi, quos voluerit. Nec tamen Patrem judicandi auctoritate privavit. Nam si omnia quæ habet Pater Filii sunt præterquam genitum nen esse manifestum est quod etiam quæ habet Filius Patris sunt, præterquam esse genitum. Judicat ergo Filius, approbante quidem Patre, cooperante autein et Spiritu sancto, veluti sane intelligimus in omnibus ejus operibus. Variæ lectiones et notæ. 'Αναχθῆκε A. Utrumque probum. Ex Hentenio nihil licet colligere. 'Αγέννητος γὰρ ὁ Πατήρ Γεννητὸς γὰρ ὁ Υἱός. (mm) Ει quanquam, etc. Si autem accesse est, ctiam audacter aliquid responderc.

Verum scire oportet, quod dictiones sic, sicut et à Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ ὥσπερ καὶ τὸ καθώς símiles, ip increata quidem Trinitate æqualitatem significant, in creatis vero sæpius etiam similitudi - nem, ac partialem quamquam assimilationem. Quare autem dedit judicium Filio? Quia hic hominem formavit, perditumque reformavit; ac salutaria dedit praecepta: et ut qui homo factus est, homines judicaret: non solum tanquam Deus, qui hominum novit naturam, verum etiam ut homo, qui in ea forma tentatus est. Et quare Filius formavit hominem? Quia ipse est Sapientia, Verbum et Potentia Patris ". Et quare Filius et non Pater, nec Spiritus sanctus humanitatem assumpsit? Quia oportebat ut qui in supernis Filius erat, maneret ctiam in iufernis Filius, ne duo essent Filii: et quia oportebat etiam Creatorem renovare confra. ctam suam creaturam; et quia opus erat ul rationale per rationem sive Verbum liberaretur ab irrationalitatis affectionibus; et quia décebat per immutabilem Patris imaginem, eum qui ad Dei imaginem factus fuerat, eamque mutaverat, ad pristinam reparari dignitatem, ut ita convenienti modo omnia derent. Verum si eum honoraverimus, sicut honoramus et Patrem omnino etiam Patrem hunc appellabimus? Nequaquam, sed Filium eum scientes, Patrem non appellabimus, ne proprietates confundamus; honorabimus tamen, sicut Patrem: nam de honore sermo est, non de appellatione. Abusive vero et hunc Patrem vocamus, tanquam creatorem et procuratorem ac magistrum nostrum. Vidisti sapientissimam et admirabilem contexturam sublimium humiliumque verborum; ut et de his quæ tunc facta sunt, sermo facile suscipiatur, et his nullo sint impedimento ea quæ postmodum fient. Nisi enim sese demittens humilia dixisset, quare etiam sublimia attexuisset. Nam qui de se magna dicere debet, cum parva locutus fuerit, pro excusatione habet dispensationem: siquidem dispensatorie hoc facit. Quem vero parva dicere couvenit, quɔm ob causam magna loquitur? non enim dispensationis hoc est, sed extremæ arrogantiæ.Quod si etiam minor erat Filius, sicut Ariani nugabantur, quare æqualem Patri honorem expetebat? Nec tantum expetebat, verum etiam terrorem incutiebat, dicens: Vers. 23. Qui illum. Qui nou honorat, modo quo superius dixit, hoc est, sicut Patrem. Addidit autem Qui misit illum, non sui minorationem significans, sed ora Judæorum obturans. Propter hoc etiam continue ad Patrem refugit, ponens inlerim et suæ naturæ nobilitatem. Sive euim omnia secundum sui dignitatem locutus fuisset, nequaquam suscepissent, existimantes eum Deo esse cou67 1 Cor. χχιν, 30; Hebr. 1, 3. Kal interponit A. Τιμήσομεν Β. Προσαγορεύσωμεν καὶ τὰ τοιαῦτα ἐπὶ μὲν τῆς ἀκτίστου Τριάδος τὴν ισότητα δηλοῦσιν, ἐπὶ δὲ τῶν κτιστῶν πολλάκις και εἰκασίαν καὶ ὁμοιότητά τινα μερικήν. Διατί δὲ τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ; Διότι οὗτος τὸν ἄνθρω πον ἔπλασε, καὶ φθαρέντα ἀνέπλασε, καὶ τὰς σωτη ρίους ἐντολὰς ἔδωκε, καὶ ἵνα ὁ ἐνανθρωπήσας κρίνῃ τοὺς ἀνθρώπους μὴ μόνον ὡς Θεός, εἰδὼς τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνθρωποι, πεπειραμέν νος αὐτῆς. Καὶ διατί ἔπλασεν ὁ Υἱὸς τὸν ἄνθρωπον; Διότι οὗτός ἐστι Σοφία και Λόγος καὶ Δύναμις του Πατρός. Καὶ διατί ὁ Υἱὸς ἀλλ᾽ οὐχ ὁ Πατήρ ἡ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐνηνθρώπησε; Διότι ἔδει τὸν ἄνω Υἱὸν μένειν καὶ κάτω Υιόν, ἵνα μὴ δύο είεν Υιοι, καὶ διότι ἔδει τὸν Δημιουργὸν ἀνακαινίσαι τὸ συντριβέν αὐτοῦ δημιούργημα, καὶ διότι ἔδει τὸν λογικὸν διὰ τοῦ Λόγου ἐλευθερωθῆναι τῆς ἀλογίας τῶν παθῶν, καὶ διότι πρέπον ἦν διὰ τῆς ἀπαραλλάκτου εἰκόνος τοῦ Πατρὸς τὸν κατ' εἰκόνα Θεοῦ πεποιημένον καὶ παραλλάξαντα αὐτὴν εἰς τὸ πρότερον ἐπαναχθῆναι ἀξίωμα, καὶ οὕτω καταλλήλως πάντα γενέσθαι. Εἰ οὖν τιμήσωμεν αὐτὸν, καθὼς τιμῶμεν τὸν Πατέρα, πάντως καὶ Πατέρα τοῦτον προσαγορεύσου μεν; Οὐδαμῶς· ἀλλ' Υἱὸν αὐτὸν εἰδότες Πατέρα μὲν οὐκ ὀνομάσομεν, ἵνα μὴ συγχέωμεν τὰς ἰδιότη τας· ὡς τὸν Πατέρα δὲ τιμήσομεν· περὶ γὰρ τι μῆς ὁ λόγος, οὐ περὶ προσηγορίας. Καταχρηστικώς δ δὲ καὶ Πατέρα τοῦτον καλοῦμεν, ὡς ποιητὴν καὶ κηδεμόνα καὶ διδάσκαλον ἡμῶν. Είδες τὴν σοφωτάτην καὶ θαυμασίαν πλοκὴν τῶν υψηλῶν ἅμα καὶ ταπεινῶν ῥημάτων· ὥστε καὶ τοῖς τότε γίνεσθαι τὸν λόγον εὐπαράδεκτον, καὶ τοὺς μετὰ τοῦτο μὴ βλάπτεσθαι. Εἰ γὰρ μὴ διὰ συγκατάβασιν τὰ ταπεινὰ ἔλεγε, διατί καὶ τὰ ὑψηλὰ προσέπλεκεν; Ο μὲν γὰρ ὀφείλων μεγάλα περὶ ἑαυτοῦ λέγειν, όταν μικρὰ φθέγγηται, πρόφασιν ἔχει τὴν οἰκονομίαν· οικονομικῶς γὰρ τοῦτο ποιεῖ· ὁ δὲ μικρά λέγειν ὀφείλων τίνος ένεκεν μεγάλα φθέγγεται; Τοῦτο γὰρ οὐκ ἔστιν οἰκονομίας, ἀλλ᾽ ἐσχάτης ἀλαζονείας. Εἰ δὲ καὶ ἐλάττων ἦν ὁ Υἱός, ὡς οἱ περὶ τὸν Αρειον ἐλήρουν, διατί τὴν ἴσην τῷ Πατρὶ τιμὴν ἀπῄτει; Καὶ οὐκ ἀπῄτει μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐφέβει, λέγων· Ο — αὐτόν. Ο μὴ τιμῶν, ὡς ἔλεγεν ανωτέρω, ήγουν, καθὼς τὸν Πατέρα. Τον πέμψαντα δὲ εἶπεν οὐκ ἐλάττωσιν ἑαυτοῦ ἐμφαίνων, ἀλλὰ τὰ στόματα τῶν Ἰουδαίων ἐμφράττων. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ συνεχῶς ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει, τιθεὶς μεταξὺ τὴν οἰκείαν εὐγένειαν. Είτε γὰρ πάντα πρὸς τὴν ἑαυ τοῦ ἀξίαν ἐλάλει, οὐκ ἂν παρεδέξαντο νομίζοντες ἀντίθεον, ὅπου γε καὶ ἀπὸ βραχέων τοιούτων μη Variæ lectiones et notæ. ΑΙ. Τιμήσωμεν Γε abest

Verum scire oportet, quod dictiones sic, sicut et à Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ ὥσπερ καὶ τὸ καθώς símiles, ip increata quidem Trinitate æqualitatem significant, in creatis vero sæpius etiam similitudi - nem, ac partialem quamquam assimilationem. Quare autem dedit judicium Filio? Quia hic hominem formavit, perditumque reformavit; ac salutaria dedit praecepta: et ut qui homo factus est, homines judicaret: non solum tanquam Deus, qui hominum novit naturam, verum etiam ut homo, qui in ea forma tentatus est. Et quare Filius formavit hominem? Quia ipse est Sapientia, Verbum et Potentia Patris ". Et quare Filius et non Pater, nec Spiritus sanctus humanitatem assumpsit? Quia oportebat ut qui in supernis Filius erat, maneret ctiam in iufernis Filius, ne duo essent Filii: et quia oportebat etiam Creatorem renovare confra. ctam suam creaturam; et quia opus erat ul rationale per rationem sive Verbum liberaretur ab irrationalitatis affectionibus; et quia décebat per immutabilem Patris imaginem, eum qui ad Dei imaginem factus fuerat, eamque mutaverat, ad pristinam reparari dignitatem, ut ita convenienti modo omnia derent. Verum si eum honoraverimus, sicut honoramus et Patrem omnino etiam Patrem hunc appellabimus? Nequaquam, sed Filium eum scientes, Patrem non appellabimus, ne proprietates confundamus; honorabimus tamen, sicut Patrem: nam de honore sermo est, non de appellatione. Abusive vero et hunc Patrem vocamus, tanquam creatorem et procuratorem ac magistrum nostrum. Vidisti sapientissimam et admirabilem contexturam sublimium humiliumque verborum; ut et de his quæ tunc facta sunt, sermo facile suscipiatur, et his nullo sint impedimento ea quæ postmodum fient. Nisi enim sese demittens humilia dixisset, quare etiam sublimia attexuisset. Nam qui de se magna dicere debet, cum parva locutus fuerit, pro excusatione habet dispensationem: siquidem dispensatorie hoc facit. Quem vero parva dicere couvenit, quɔm ob causam magna loquitur? non enim dispensationis hoc est, sed extremæ arrogantiæ.Quod si etiam minor erat Filius, sicut Ariani nugabantur, quare æqualem Patri honorem expetebat? Nec tantum expetebat, verum etiam terrorem incutiebat, dicens: Vers. 23. Qui illum. Qui nou honorat, modo quo superius dixit, hoc est, sicut Patrem. Addidit autem Qui misit illum, non sui minorationem significans, sed ora Judæorum obturans. Propter hoc etiam continue ad Patrem refugit, ponens inlerim et suæ naturæ nobilitatem. Sive euim omnia secundum sui dignitatem locutus fuisset, nequaquam suscepissent, existimantes eum Deo esse cou67 1 Cor. χχιν, 30; Hebr. 1, 3. Kal interponit A. Τιμήσομεν Β. Προσαγορεύσωμεν καὶ τὰ τοιαῦτα ἐπὶ μὲν τῆς ἀκτίστου Τριάδος τὴν ισότητα δηλοῦσιν, ἐπὶ δὲ τῶν κτιστῶν πολλάκις και εἰκασίαν καὶ ὁμοιότητά τινα μερικήν. Διατί δὲ τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ; Διότι οὗτος τὸν ἄνθρω πον ἔπλασε, καὶ φθαρέντα ἀνέπλασε, καὶ τὰς σωτη ρίους ἐντολὰς ἔδωκε, καὶ ἵνα ὁ ἐνανθρωπήσας κρίνῃ τοὺς ἀνθρώπους μὴ μόνον ὡς Θεός, εἰδὼς τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνθρωποι, πεπειραμέν νος αὐτῆς. Καὶ διατί ἔπλασεν ὁ Υἱὸς τὸν ἄνθρωπον; Διότι οὗτός ἐστι Σοφία και Λόγος καὶ Δύναμις του Πατρός. Καὶ διατί ὁ Υἱὸς ἀλλ᾽ οὐχ ὁ Πατήρ ἡ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐνηνθρώπησε; Διότι ἔδει τὸν ἄνω Υἱὸν μένειν καὶ κάτω Υιόν, ἵνα μὴ δύο είεν Υιοι, καὶ διότι ἔδει τὸν Δημιουργὸν ἀνακαινίσαι τὸ συντριβέν αὐτοῦ δημιούργημα, καὶ διότι ἔδει τὸν λογικὸν διὰ τοῦ Λόγου ἐλευθερωθῆναι τῆς ἀλογίας τῶν παθῶν, καὶ διότι πρέπον ἦν διὰ τῆς ἀπαραλλάκτου εἰκόνος τοῦ Πατρὸς τὸν κατ' εἰκόνα Θεοῦ πεποιημένον καὶ παραλλάξαντα αὐτὴν εἰς τὸ πρότερον ἐπαναχθῆναι ἀξίωμα, καὶ οὕτω καταλλήλως πάντα γενέσθαι. Εἰ οὖν τιμήσωμεν αὐτὸν, καθὼς τιμῶμεν τὸν Πατέρα, πάντως καὶ Πατέρα τοῦτον προσαγορεύσου μεν; Οὐδαμῶς· ἀλλ' Υἱὸν αὐτὸν εἰδότες Πατέρα μὲν οὐκ ὀνομάσομεν, ἵνα μὴ συγχέωμεν τὰς ἰδιότη τας· ὡς τὸν Πατέρα δὲ τιμήσομεν· περὶ γὰρ τι μῆς ὁ λόγος, οὐ περὶ προσηγορίας. Καταχρηστικώς δ δὲ καὶ Πατέρα τοῦτον καλοῦμεν, ὡς ποιητὴν καὶ κηδεμόνα καὶ διδάσκαλον ἡμῶν. Είδες τὴν σοφωτάτην καὶ θαυμασίαν πλοκὴν τῶν υψηλῶν ἅμα καὶ ταπεινῶν ῥημάτων· ὥστε καὶ τοῖς τότε γίνεσθαι τὸν λόγον εὐπαράδεκτον, καὶ τοὺς μετὰ τοῦτο μὴ βλάπτεσθαι. Εἰ γὰρ μὴ διὰ συγκατάβασιν τὰ ταπεινὰ ἔλεγε, διατί καὶ τὰ ὑψηλὰ προσέπλεκεν; Ο μὲν γὰρ ὀφείλων μεγάλα περὶ ἑαυτοῦ λέγειν, όταν μικρὰ φθέγγηται, πρόφασιν ἔχει τὴν οἰκονομίαν· οικονομικῶς γὰρ τοῦτο ποιεῖ· ὁ δὲ μικρά λέγειν ὀφείλων τίνος ένεκεν μεγάλα φθέγγεται; Τοῦτο γὰρ οὐκ ἔστιν οἰκονομίας, ἀλλ᾽ ἐσχάτης ἀλαζονείας. Εἰ δὲ καὶ ἐλάττων ἦν ὁ Υἱός, ὡς οἱ περὶ τὸν Αρειον ἐλήρουν, διατί τὴν ἴσην τῷ Πατρὶ τιμὴν ἀπῄτει; Καὶ οὐκ ἀπῄτει μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐφέβει, λέγων· Ο — αὐτόν. Ο μὴ τιμῶν, ὡς ἔλεγεν ανωτέρω, ήγουν, καθὼς τὸν Πατέρα. Τον πέμψαντα δὲ εἶπεν οὐκ ἐλάττωσιν ἑαυτοῦ ἐμφαίνων, ἀλλὰ τὰ στόματα τῶν Ἰουδαίων ἐμφράττων. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ συνεχῶς ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει, τιθεὶς μεταξὺ τὴν οἰκείαν εὐγένειαν. Είτε γὰρ πάντα πρὸς τὴν ἑαυ τοῦ ἀξίαν ἐλάλει, οὐκ ἂν παρεδέξαντο νομίζοντες ἀντίθεον, ὅπου γε καὶ ἀπὸ βραχέων τοιούτων μη Variæ lectiones et notæ. ΑΙ. Τιμήσωμεν Γε abest

Verum scire oportet, quod dictiones sic, sicut et à Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ ὥσπερ καὶ τὸ καθώς símiles, ip increata quidem Trinitate æqualitatem significant, in creatis vero sæpius etiam similitudi - nem, ac partialem quamquam assimilationem. Quare autem dedit judicium Filio? Quia hic hominem formavit, perditumque reformavit; ac salutaria dedit praecepta: et ut qui homo factus est, homines judicaret: non solum tanquam Deus, qui hominum novit naturam, verum etiam ut homo, qui in ea forma tentatus est. Et quare Filius formavit hominem? Quia ipse est Sapientia, Verbum et Potentia Patris ". Et quare Filius et non Pater, nec Spiritus sanctus humanitatem assumpsit? Quia oportebat ut qui in supernis Filius erat, maneret ctiam in iufernis Filius, ne duo essent Filii: et quia oportebat etiam Creatorem renovare confra. ctam suam creaturam; et quia opus erat ul rationale per rationem sive Verbum liberaretur ab irrationalitatis affectionibus; et quia décebat per immutabilem Patris imaginem, eum qui ad Dei imaginem factus fuerat, eamque mutaverat, ad pristinam reparari dignitatem, ut ita convenienti modo omnia derent. Verum si eum honoraverimus, sicut honoramus et Patrem omnino etiam Patrem hunc appellabimus? Nequaquam, sed Filium eum scientes, Patrem non appellabimus, ne proprietates confundamus; honorabimus tamen, sicut Patrem: nam de honore sermo est, non de appellatione. Abusive vero et hunc Patrem vocamus, tanquam creatorem et procuratorem ac magistrum nostrum. Vidisti sapientissimam et admirabilem contexturam sublimium humiliumque verborum; ut et de his quæ tunc facta sunt, sermo facile suscipiatur, et his nullo sint impedimento ea quæ postmodum fient. Nisi enim sese demittens humilia dixisset, quare etiam sublimia attexuisset. Nam qui de se magna dicere debet, cum parva locutus fuerit, pro excusatione habet dispensationem: siquidem dispensatorie hoc facit. Quem vero parva dicere couvenit, quɔm ob causam magna loquitur? non enim dispensationis hoc est, sed extremæ arrogantiæ.Quod si etiam minor erat Filius, sicut Ariani nugabantur, quare æqualem Patri honorem expetebat? Nec tantum expetebat, verum etiam terrorem incutiebat, dicens: Vers. 23. Qui illum. Qui nou honorat, modo quo superius dixit, hoc est, sicut Patrem. Addidit autem Qui misit illum, non sui minorationem significans, sed ora Judæorum obturans. Propter hoc etiam continue ad Patrem refugit, ponens inlerim et suæ naturæ nobilitatem. Sive euim omnia secundum sui dignitatem locutus fuisset, nequaquam suscepissent, existimantes eum Deo esse cou67 1 Cor. χχιν, 30; Hebr. 1, 3. Kal interponit A. Τιμήσομεν Β. Προσαγορεύσωμεν καὶ τὰ τοιαῦτα ἐπὶ μὲν τῆς ἀκτίστου Τριάδος τὴν ισότητα δηλοῦσιν, ἐπὶ δὲ τῶν κτιστῶν πολλάκις και εἰκασίαν καὶ ὁμοιότητά τινα μερικήν. Διατί δὲ τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ; Διότι οὗτος τὸν ἄνθρω πον ἔπλασε, καὶ φθαρέντα ἀνέπλασε, καὶ τὰς σωτη ρίους ἐντολὰς ἔδωκε, καὶ ἵνα ὁ ἐνανθρωπήσας κρίνῃ τοὺς ἀνθρώπους μὴ μόνον ὡς Θεός, εἰδὼς τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνθρωποι, πεπειραμέν νος αὐτῆς. Καὶ διατί ἔπλασεν ὁ Υἱὸς τὸν ἄνθρωπον; Διότι οὗτός ἐστι Σοφία και Λόγος καὶ Δύναμις του Πατρός. Καὶ διατί ὁ Υἱὸς ἀλλ᾽ οὐχ ὁ Πατήρ ἡ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐνηνθρώπησε; Διότι ἔδει τὸν ἄνω Υἱὸν μένειν καὶ κάτω Υιόν, ἵνα μὴ δύο είεν Υιοι, καὶ διότι ἔδει τὸν Δημιουργὸν ἀνακαινίσαι τὸ συντριβέν αὐτοῦ δημιούργημα, καὶ διότι ἔδει τὸν λογικὸν διὰ τοῦ Λόγου ἐλευθερωθῆναι τῆς ἀλογίας τῶν παθῶν, καὶ διότι πρέπον ἦν διὰ τῆς ἀπαραλλάκτου εἰκόνος τοῦ Πατρὸς τὸν κατ' εἰκόνα Θεοῦ πεποιημένον καὶ παραλλάξαντα αὐτὴν εἰς τὸ πρότερον ἐπαναχθῆναι ἀξίωμα, καὶ οὕτω καταλλήλως πάντα γενέσθαι. Εἰ οὖν τιμήσωμεν αὐτὸν, καθὼς τιμῶμεν τὸν Πατέρα, πάντως καὶ Πατέρα τοῦτον προσαγορεύσου μεν; Οὐδαμῶς· ἀλλ' Υἱὸν αὐτὸν εἰδότες Πατέρα μὲν οὐκ ὀνομάσομεν, ἵνα μὴ συγχέωμεν τὰς ἰδιότη τας· ὡς τὸν Πατέρα δὲ τιμήσομεν· περὶ γὰρ τι μῆς ὁ λόγος, οὐ περὶ προσηγορίας. Καταχρηστικώς δ δὲ καὶ Πατέρα τοῦτον καλοῦμεν, ὡς ποιητὴν καὶ κηδεμόνα καὶ διδάσκαλον ἡμῶν. Είδες τὴν σοφωτάτην καὶ θαυμασίαν πλοκὴν τῶν υψηλῶν ἅμα καὶ ταπεινῶν ῥημάτων· ὥστε καὶ τοῖς τότε γίνεσθαι τὸν λόγον εὐπαράδεκτον, καὶ τοὺς μετὰ τοῦτο μὴ βλάπτεσθαι. Εἰ γὰρ μὴ διὰ συγκατάβασιν τὰ ταπεινὰ ἔλεγε, διατί καὶ τὰ ὑψηλὰ προσέπλεκεν; Ο μὲν γὰρ ὀφείλων μεγάλα περὶ ἑαυτοῦ λέγειν, όταν μικρὰ φθέγγηται, πρόφασιν ἔχει τὴν οἰκονομίαν· οικονομικῶς γὰρ τοῦτο ποιεῖ· ὁ δὲ μικρά λέγειν ὀφείλων τίνος ένεκεν μεγάλα φθέγγεται; Τοῦτο γὰρ οὐκ ἔστιν οἰκονομίας, ἀλλ᾽ ἐσχάτης ἀλαζονείας. Εἰ δὲ καὶ ἐλάττων ἦν ὁ Υἱός, ὡς οἱ περὶ τὸν Αρειον ἐλήρουν, διατί τὴν ἴσην τῷ Πατρὶ τιμὴν ἀπῄτει; Καὶ οὐκ ἀπῄτει μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐφέβει, λέγων· Ο — αὐτόν. Ο μὴ τιμῶν, ὡς ἔλεγεν ανωτέρω, ήγουν, καθὼς τὸν Πατέρα. Τον πέμψαντα δὲ εἶπεν οὐκ ἐλάττωσιν ἑαυτοῦ ἐμφαίνων, ἀλλὰ τὰ στόματα τῶν Ἰουδαίων ἐμφράττων. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ συνεχῶς ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει, τιθεὶς μεταξὺ τὴν οἰκείαν εὐγένειαν. Είτε γὰρ πάντα πρὸς τὴν ἑαυ τοῦ ἀξίαν ἐλάλει, οὐκ ἂν παρεδέξαντο νομίζοντες ἀντίθεον, ὅπου γε καὶ ἀπὸ βραχέων τοιούτων μη Variæ lectiones et notæ. ΑΙ. Τιμήσωμεν Γε abest

Verum scire oportet, quod dictiones sic, sicut et à Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ ὥσπερ καὶ τὸ καθώς símiles, ip increata quidem Trinitate æqualitatem significant, in creatis vero sæpius etiam similitudi - nem, ac partialem quamquam assimilationem. Quare autem dedit judicium Filio? Quia hic hominem formavit, perditumque reformavit; ac salutaria dedit praecepta: et ut qui homo factus est, homines judicaret: non solum tanquam Deus, qui hominum novit naturam, verum etiam ut homo, qui in ea forma tentatus est. Et quare Filius formavit hominem? Quia ipse est Sapientia, Verbum et Potentia Patris ". Et quare Filius et non Pater, nec Spiritus sanctus humanitatem assumpsit? Quia oportebat ut qui in supernis Filius erat, maneret ctiam in iufernis Filius, ne duo essent Filii: et quia oportebat etiam Creatorem renovare confra. ctam suam creaturam; et quia opus erat ul rationale per rationem sive Verbum liberaretur ab irrationalitatis affectionibus; et quia décebat per immutabilem Patris imaginem, eum qui ad Dei imaginem factus fuerat, eamque mutaverat, ad pristinam reparari dignitatem, ut ita convenienti modo omnia derent. Verum si eum honoraverimus, sicut honoramus et Patrem omnino etiam Patrem hunc appellabimus? Nequaquam, sed Filium eum scientes, Patrem non appellabimus, ne proprietates confundamus; honorabimus tamen, sicut Patrem: nam de honore sermo est, non de appellatione. Abusive vero et hunc Patrem vocamus, tanquam creatorem et procuratorem ac magistrum nostrum. Vidisti sapientissimam et admirabilem contexturam sublimium humiliumque verborum; ut et de his quæ tunc facta sunt, sermo facile suscipiatur, et his nullo sint impedimento ea quæ postmodum fient. Nisi enim sese demittens humilia dixisset, quare etiam sublimia attexuisset. Nam qui de se magna dicere debet, cum parva locutus fuerit, pro excusatione habet dispensationem: siquidem dispensatorie hoc facit. Quem vero parva dicere couvenit, quɔm ob causam magna loquitur? non enim dispensationis hoc est, sed extremæ arrogantiæ.Quod si etiam minor erat Filius, sicut Ariani nugabantur, quare æqualem Patri honorem expetebat? Nec tantum expetebat, verum etiam terrorem incutiebat, dicens: Vers. 23. Qui illum. Qui nou honorat, modo quo superius dixit, hoc est, sicut Patrem. Addidit autem Qui misit illum, non sui minorationem significans, sed ora Judæorum obturans. Propter hoc etiam continue ad Patrem refugit, ponens inlerim et suæ naturæ nobilitatem. Sive euim omnia secundum sui dignitatem locutus fuisset, nequaquam suscepissent, existimantes eum Deo esse cou67 1 Cor. χχιν, 30; Hebr. 1, 3. Kal interponit A. Τιμήσομεν Β. Προσαγορεύσωμεν καὶ τὰ τοιαῦτα ἐπὶ μὲν τῆς ἀκτίστου Τριάδος τὴν ισότητα δηλοῦσιν, ἐπὶ δὲ τῶν κτιστῶν πολλάκις και εἰκασίαν καὶ ὁμοιότητά τινα μερικήν. Διατί δὲ τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ; Διότι οὗτος τὸν ἄνθρω πον ἔπλασε, καὶ φθαρέντα ἀνέπλασε, καὶ τὰς σωτη ρίους ἐντολὰς ἔδωκε, καὶ ἵνα ὁ ἐνανθρωπήσας κρίνῃ τοὺς ἀνθρώπους μὴ μόνον ὡς Θεός, εἰδὼς τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνθρωποι, πεπειραμέν νος αὐτῆς. Καὶ διατί ἔπλασεν ὁ Υἱὸς τὸν ἄνθρωπον; Διότι οὗτός ἐστι Σοφία και Λόγος καὶ Δύναμις του Πατρός. Καὶ διατί ὁ Υἱὸς ἀλλ᾽ οὐχ ὁ Πατήρ ἡ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐνηνθρώπησε; Διότι ἔδει τὸν ἄνω Υἱὸν μένειν καὶ κάτω Υιόν, ἵνα μὴ δύο είεν Υιοι, καὶ διότι ἔδει τὸν Δημιουργὸν ἀνακαινίσαι τὸ συντριβέν αὐτοῦ δημιούργημα, καὶ διότι ἔδει τὸν λογικὸν διὰ τοῦ Λόγου ἐλευθερωθῆναι τῆς ἀλογίας τῶν παθῶν, καὶ διότι πρέπον ἦν διὰ τῆς ἀπαραλλάκτου εἰκόνος τοῦ Πατρὸς τὸν κατ' εἰκόνα Θεοῦ πεποιημένον καὶ παραλλάξαντα αὐτὴν εἰς τὸ πρότερον ἐπαναχθῆναι ἀξίωμα, καὶ οὕτω καταλλήλως πάντα γενέσθαι. Εἰ οὖν τιμήσωμεν αὐτὸν, καθὼς τιμῶμεν τὸν Πατέρα, πάντως καὶ Πατέρα τοῦτον προσαγορεύσου μεν; Οὐδαμῶς· ἀλλ' Υἱὸν αὐτὸν εἰδότες Πατέρα μὲν οὐκ ὀνομάσομεν, ἵνα μὴ συγχέωμεν τὰς ἰδιότη τας· ὡς τὸν Πατέρα δὲ τιμήσομεν· περὶ γὰρ τι μῆς ὁ λόγος, οὐ περὶ προσηγορίας. Καταχρηστικώς δ δὲ καὶ Πατέρα τοῦτον καλοῦμεν, ὡς ποιητὴν καὶ κηδεμόνα καὶ διδάσκαλον ἡμῶν. Είδες τὴν σοφωτάτην καὶ θαυμασίαν πλοκὴν τῶν υψηλῶν ἅμα καὶ ταπεινῶν ῥημάτων· ὥστε καὶ τοῖς τότε γίνεσθαι τὸν λόγον εὐπαράδεκτον, καὶ τοὺς μετὰ τοῦτο μὴ βλάπτεσθαι. Εἰ γὰρ μὴ διὰ συγκατάβασιν τὰ ταπεινὰ ἔλεγε, διατί καὶ τὰ ὑψηλὰ προσέπλεκεν; Ο μὲν γὰρ ὀφείλων μεγάλα περὶ ἑαυτοῦ λέγειν, όταν μικρὰ φθέγγηται, πρόφασιν ἔχει τὴν οἰκονομίαν· οικονομικῶς γὰρ τοῦτο ποιεῖ· ὁ δὲ μικρά λέγειν ὀφείλων τίνος ένεκεν μεγάλα φθέγγεται; Τοῦτο γὰρ οὐκ ἔστιν οἰκονομίας, ἀλλ᾽ ἐσχάτης ἀλαζονείας. Εἰ δὲ καὶ ἐλάττων ἦν ὁ Υἱός, ὡς οἱ περὶ τὸν Αρειον ἐλήρουν, διατί τὴν ἴσην τῷ Πατρὶ τιμὴν ἀπῄτει; Καὶ οὐκ ἀπῄτει μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐφέβει, λέγων· Ο — αὐτόν. Ο μὴ τιμῶν, ὡς ἔλεγεν ανωτέρω, ήγουν, καθὼς τὸν Πατέρα. Τον πέμψαντα δὲ εἶπεν οὐκ ἐλάττωσιν ἑαυτοῦ ἐμφαίνων, ἀλλὰ τὰ στόματα τῶν Ἰουδαίων ἐμφράττων. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ συνεχῶς ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει, τιθεὶς μεταξὺ τὴν οἰκείαν εὐγένειαν. Είτε γὰρ πάντα πρὸς τὴν ἑαυ τοῦ ἀξίαν ἐλάλει, οὐκ ἂν παρεδέξαντο νομίζοντες ἀντίθεον, ὅπου γε καὶ ἀπὸ βραχέων τοιούτων μη Variæ lectiones et notæ. ΑΙ. Τιμήσωμεν Γε abest

CAP. V. μάτων ἐδίωξαν αὐτὸν καὶ ἐλίθησαν· εἴτε πάντα trarium, cum etiam ob pauca hujusmodi verba ilσυγκαταβατικῶς ἐφθέγγετο, ύφορώμενος αὐτοὺς, lum persequerentur, vellentque lapidare: sive πολλοὶ ἂν ἐβλάβησαν. Διόπερ, ὡς εἰρήκαμεν. ἀνα- omnia sese demittendo locutus fuisset, habito illoμίγνυσι καὶ κιρνα τὴν διδασκαλίαν. Πρὸς γὰρ τὸ rum respectu, multi sane detrimentum inde susceεὐπαράδεκτον γενέσθαι αὐτήν, οὐ τοσοῦτον τὸ pissent. Ideo, ut dizinius, miscet ac temperat doὑψηλὰ ὅσον τὰ ταπεινὰ συνεβάλλετο. Λοιπόν οὖν, ctrinan. Ut enim facile reciperetur, non tantum όταν ευρίσκωμεν ταπεινὰς φωνὰς οἰκονομικῶς αὐτ excelsa loqnebatur, quantum humilibus permisceτὰς λογιζώμεθα, ἢ καὶ τῇ ἀνθρωπότητι αὐτοῦ ταύbat. Itaque cum voces humiles reperimus, dispenτας προσάπτωμεν, ὥσπερ καὶ τὰς ὑψηλὰς τῇ θεός satorias eas existimemus, vel etiam ejus humanitati τητι. adaptemus, sicut et excelsas divinitati. Αμὴν αἰώνιον. Πάλιν οἰκονομικῶς φησίν. Οὐκ εἶπε γὰρ, Καὶ πιστεύων ἐμοὶ, ἵνα μὴ δόξη κομπάζειν· (β) [ἀλλὰ, τῷ πέμψαντί με, ἵνα δόξῃ μὴ ἀφ' ἑαυτοῦ λέγειν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, καὶ οὕτω πιστεύσωσι τῷ λόγῳ αὐτοῦ, ὡς δι' αὐτοῦ τῷ πέμψαντι αὐτὸν πιστεύοντες. Ορα; πῶς τὸ ταπεινά λέγειν λυσιτελεῖ τοῖς ὑψηλοῖς. Kal ἔρχεται. Εἰς κατάκρισιν κολάσεως. Ο γὰρ πιστεύων τῷ λόγῳ αὐτοῦ πάντως καὶ τηρεῖ αὐτόν· λοιπὸν οὖν, ὁ μὴ τηρῶν αὐτὸν οὐ πιστεύει αὐτῷ. Φρίξωμεν οι μὴ φυλάσσοντες τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Μετὰ τῶν ἀπίστων γὰρ τεταγμεία. Ζήτησαν δὲ καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ τὸ, Ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, οὐ κρίνεται. Αλλά ζωήν. Θάνατον, ου τὸν ἐνταῦθά φησιν, ἀλλὰ τὴν ἐκεῖ, τουτέστι τὴν κόλασιν· ὥσπερ καὶ ζωὴν, τὴν ἀπόλαυσιν τὴν ἐκεῖ. Μεταβὰς γὰρ ἀπὸ τῆς ἀπιστίας εἰς τὴν πίστιν μεταβέβηκε λοιπόν καὶ ἀπὸ τῆς κολάσεως τῶν ἀπίστων ἐπὶ τὴν ἀπό λαυσιν τῶν πιστῶν. Αμὴν — ζήσονται. Εἰπὼν ἀνωτέρω, ότι "Ωστ περ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεί, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ· ἵνα μὴ δόξῃ κομπάζειν ἐπαγγέλλεται νῦν οὐκ εἰς μακρὰν ζωοποιῆσαι νεκροὺς καὶ τὸν λόγον ἔργῳ πιστώσασθαι. Καὶ ἐπὶ τῆς Σαμαρείτιδος δὲ ὁμοίως εἰρηκώς, ὅτι Ερχεται ώρα, προσέθηκεν ὅτι καὶνῦν ἐστι. Καὶ εἰρήκαμεν ἐκεῖ τὴν αἰτίαν. Οι νεκροὶ δὲ ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ, πῶς; Αμα τῷ θελῆσαι αὐτὸν, τῆς ἑκάστου ψυχῆς ἐπιστραφείσης εἰς τὸ ἴδιον σῶμα. καὶ οἱ ἀκούσαντες νεκροὶ ζήσονται πάλιν τὴν ἐν τῷ κόσμῳ ζωήν. Υψηλὰ οὖν εἰρηκὼς ἐνταῦθα, τῷ καλέσαι ἑαυτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πάλιν ἐπισκιάζει τον λόγον προσπλέχων ταπεινά, Vers. 26. Amen æternum. Rursum dispensatorie loquitur: neque enim dixit: Et credit mihi, ne gloriari viderctur. (+† Sed qui me musit, ne videatur a se ipso loqui, sed ab eo, qui ipsumn misit, ut ita credant sermoni ejus, credentes per eum ei qui ipsum misit. Vides, quam utile sit sublimibus dicere humiliter ) Vers. 24. Ει veniet (†† In condemnationem pœnæ. Qui enim credit sermoni ejus, profecto eum eliam observabit. Relinquitur ergo, ut qui eum non observet, ei nec credat. Perhorrescamus ergo nos, qui præcepta Dei non servamus. Cum inſidelibus enim collocabiínur. Quære vero ctiam tertio capite istud: Qui in eum credit, uon judiAs calur. Vers. 24. Sed vitam. (++ Mortem dicit non ean quæ hic est, sed quæ ibi, id est, poenain. Sicut etiam vitain, fruitionem, quæ ibi est. Transgressus enim ab incredulitate ad fidem, transiit reliquum etiam ab pena incredulorum ad fruitonem fidelium.) Vers. 25. Amen vivent. (++ Cum superius dixisset: Quemadmodum Puter suscitat mortuos et vivifcul, ita et Filius, quos vult, vicifcal w, ne video retur gloriari,) promittit nunc, quod non longo post tempore vivificaturus sit mortuos, sermonemque opere comprobaturus. Ad Samaritanam quoque dicens similiter: Venit tempus sive hora, pari modo addidit: Et nunc est ", significans futuræ rei propinquitatem. Mortui autem audituri sunt vocem ejus: quomodo? Simul ac ipse voluerit, conversa cujusque anima ad proprium corpus, mortui qui audierint, vitam rursus in mundo vivent. Ilic ergo, ubi dixit excelsa, seipsum Dei Filium vocando, rursum sermonem obscurat, allexens bumilia. ** Joan. 111, 18.» Joan. v, 21. ** Joan. iv, 23. Varia lectiones et nota. Hic et in proximis scholiis defectu laborat Interpretatio llentenii. Hunc defectum hic in textu Greco bis signis [ ] notavi. Ab ἀλλὰ ad fuen scholii desunt apud HenteDiuin. Eorum vero loco legitur: Non solum autem kir, sed in sequentibus quoque frequenter inveniemus, quo pacto et meix, et promissione, ut sibi credatur, admoneal. Μὴ δόξῃ ἀφ' Δ. Ταπεινόν Β. loc toto scholio caret llentenius. Ejus loco autem subjiciuntur hæc: Non condemnabitur in jn. dicio, nec punietur. Non negat autem quin morituri sint credentes, sed de morte loquitur perpetua, si militer et de vita æterna. Etiam hoc scholio caret Mentenius. Hic rursus incipit convenire fentenius. Scriba ergo ejus saltum fecerat ab κομπάζειν ad κομπάζειν, deinde vero errore animadverso, alia interposuit. Pro, Et diximus ibi causam, alia habet interpres.

CAP. V. μάτων ἐδίωξαν αὐτὸν καὶ ἐλίθησαν· εἴτε πάντα trarium, cum etiam ob pauca hujusmodi verba ilσυγκαταβατικῶς ἐφθέγγετο, ύφορώμενος αὐτοὺς, lum persequerentur, vellentque lapidare: sive πολλοὶ ἂν ἐβλάβησαν. Διόπερ, ὡς εἰρήκαμεν. ἀνα- omnia sese demittendo locutus fuisset, habito illoμίγνυσι καὶ κιρνα τὴν διδασκαλίαν. Πρὸς γὰρ τὸ rum respectu, multi sane detrimentum inde susceεὐπαράδεκτον γενέσθαι αὐτήν, οὐ τοσοῦτον τὸ pissent. Ideo, ut dizinius, miscet ac temperat doὑψηλὰ ὅσον τὰ ταπεινὰ συνεβάλλετο. Λοιπόν οὖν, ctrinan. Ut enim facile reciperetur, non tantum όταν ευρίσκωμεν ταπεινὰς φωνὰς οἰκονομικῶς αὐτ excelsa loqnebatur, quantum humilibus permisceτὰς λογιζώμεθα, ἢ καὶ τῇ ἀνθρωπότητι αὐτοῦ ταύbat. Itaque cum voces humiles reperimus, dispenτας προσάπτωμεν, ὥσπερ καὶ τὰς ὑψηλὰς τῇ θεός satorias eas existimemus, vel etiam ejus humanitati τητι. adaptemus, sicut et excelsas divinitati. Αμὴν αἰώνιον. Πάλιν οἰκονομικῶς φησίν. Οὐκ εἶπε γὰρ, Καὶ πιστεύων ἐμοὶ, ἵνα μὴ δόξη κομπάζειν· (β) [ἀλλὰ, τῷ πέμψαντί με, ἵνα δόξῃ μὴ ἀφ' ἑαυτοῦ λέγειν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, καὶ οὕτω πιστεύσωσι τῷ λόγῳ αὐτοῦ, ὡς δι' αὐτοῦ τῷ πέμψαντι αὐτὸν πιστεύοντες. Ορα; πῶς τὸ ταπεινά λέγειν λυσιτελεῖ τοῖς ὑψηλοῖς. Kal ἔρχεται. Εἰς κατάκρισιν κολάσεως. Ο γὰρ πιστεύων τῷ λόγῳ αὐτοῦ πάντως καὶ τηρεῖ αὐτόν· λοιπὸν οὖν, ὁ μὴ τηρῶν αὐτὸν οὐ πιστεύει αὐτῷ. Φρίξωμεν οι μὴ φυλάσσοντες τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Μετὰ τῶν ἀπίστων γὰρ τεταγμεία. Ζήτησαν δὲ καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ τὸ, Ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, οὐ κρίνεται. Αλλά ζωήν. Θάνατον, ου τὸν ἐνταῦθά φησιν, ἀλλὰ τὴν ἐκεῖ, τουτέστι τὴν κόλασιν· ὥσπερ καὶ ζωὴν, τὴν ἀπόλαυσιν τὴν ἐκεῖ. Μεταβὰς γὰρ ἀπὸ τῆς ἀπιστίας εἰς τὴν πίστιν μεταβέβηκε λοιπόν καὶ ἀπὸ τῆς κολάσεως τῶν ἀπίστων ἐπὶ τὴν ἀπό λαυσιν τῶν πιστῶν. Αμὴν — ζήσονται. Εἰπὼν ἀνωτέρω, ότι "Ωστ περ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεί, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ· ἵνα μὴ δόξῃ κομπάζειν ἐπαγγέλλεται νῦν οὐκ εἰς μακρὰν ζωοποιῆσαι νεκροὺς καὶ τὸν λόγον ἔργῳ πιστώσασθαι. Καὶ ἐπὶ τῆς Σαμαρείτιδος δὲ ὁμοίως εἰρηκώς, ὅτι Ερχεται ώρα, προσέθηκεν ὅτι καὶνῦν ἐστι. Καὶ εἰρήκαμεν ἐκεῖ τὴν αἰτίαν. Οι νεκροὶ δὲ ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ, πῶς; Αμα τῷ θελῆσαι αὐτὸν, τῆς ἑκάστου ψυχῆς ἐπιστραφείσης εἰς τὸ ἴδιον σῶμα. καὶ οἱ ἀκούσαντες νεκροὶ ζήσονται πάλιν τὴν ἐν τῷ κόσμῳ ζωήν. Υψηλὰ οὖν εἰρηκὼς ἐνταῦθα, τῷ καλέσαι ἑαυτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πάλιν ἐπισκιάζει τον λόγον προσπλέχων ταπεινά, Vers. 26. Amen æternum. Rursum dispensatorie loquitur: neque enim dixit: Et credit mihi, ne gloriari viderctur. (+† Sed qui me musit, ne videatur a se ipso loqui, sed ab eo, qui ipsumn misit, ut ita credant sermoni ejus, credentes per eum ei qui ipsum misit. Vides, quam utile sit sublimibus dicere humiliter ) Vers. 24. Ει veniet (†† In condemnationem pœnæ. Qui enim credit sermoni ejus, profecto eum eliam observabit. Relinquitur ergo, ut qui eum non observet, ei nec credat. Perhorrescamus ergo nos, qui præcepta Dei non servamus. Cum inſidelibus enim collocabiínur. Quære vero ctiam tertio capite istud: Qui in eum credit, uon judiAs calur. Vers. 24. Sed vitam. (++ Mortem dicit non ean quæ hic est, sed quæ ibi, id est, poenain. Sicut etiam vitain, fruitionem, quæ ibi est. Transgressus enim ab incredulitate ad fidem, transiit reliquum etiam ab pena incredulorum ad fruitonem fidelium.) Vers. 25. Amen vivent. (++ Cum superius dixisset: Quemadmodum Puter suscitat mortuos et vivifcul, ita et Filius, quos vult, vicifcal w, ne video retur gloriari,) promittit nunc, quod non longo post tempore vivificaturus sit mortuos, sermonemque opere comprobaturus. Ad Samaritanam quoque dicens similiter: Venit tempus sive hora, pari modo addidit: Et nunc est ", significans futuræ rei propinquitatem. Mortui autem audituri sunt vocem ejus: quomodo? Simul ac ipse voluerit, conversa cujusque anima ad proprium corpus, mortui qui audierint, vitam rursus in mundo vivent. Ilic ergo, ubi dixit excelsa, seipsum Dei Filium vocando, rursum sermonem obscurat, allexens bumilia. ** Joan. 111, 18.» Joan. v, 21. ** Joan. iv, 23. Varia lectiones et nota. Hic et in proximis scholiis defectu laborat Interpretatio llentenii. Hunc defectum hic in textu Greco bis signis [ ] notavi. Ab ἀλλὰ ad fuen scholii desunt apud HenteDiuin. Eorum vero loco legitur: Non solum autem kir, sed in sequentibus quoque frequenter inveniemus, quo pacto et meix, et promissione, ut sibi credatur, admoneal. Μὴ δόξῃ ἀφ' Δ. Ταπεινόν Β. loc toto scholio caret llentenius. Ejus loco autem subjiciuntur hæc: Non condemnabitur in jn. dicio, nec punietur. Non negat autem quin morituri sint credentes, sed de morte loquitur perpetua, si militer et de vita æterna. Etiam hoc scholio caret Mentenius. Hic rursus incipit convenire fentenius. Scriba ergo ejus saltum fecerat ab κομπάζειν ad κομπάζειν, deinde vero errore animadverso, alia interposuit. Pro, Et diximus ibi causam, alia habet interpres.

CAP. V. μάτων ἐδίωξαν αὐτὸν καὶ ἐλίθησαν· εἴτε πάντα trarium, cum etiam ob pauca hujusmodi verba ilσυγκαταβατικῶς ἐφθέγγετο, ύφορώμενος αὐτοὺς, lum persequerentur, vellentque lapidare: sive πολλοὶ ἂν ἐβλάβησαν. Διόπερ, ὡς εἰρήκαμεν. ἀνα- omnia sese demittendo locutus fuisset, habito illoμίγνυσι καὶ κιρνα τὴν διδασκαλίαν. Πρὸς γὰρ τὸ rum respectu, multi sane detrimentum inde susceεὐπαράδεκτον γενέσθαι αὐτήν, οὐ τοσοῦτον τὸ pissent. Ideo, ut dizinius, miscet ac temperat doὑψηλὰ ὅσον τὰ ταπεινὰ συνεβάλλετο. Λοιπόν οὖν, ctrinan. Ut enim facile reciperetur, non tantum όταν ευρίσκωμεν ταπεινὰς φωνὰς οἰκονομικῶς αὐτ excelsa loqnebatur, quantum humilibus permisceτὰς λογιζώμεθα, ἢ καὶ τῇ ἀνθρωπότητι αὐτοῦ ταύbat. Itaque cum voces humiles reperimus, dispenτας προσάπτωμεν, ὥσπερ καὶ τὰς ὑψηλὰς τῇ θεός satorias eas existimemus, vel etiam ejus humanitati τητι. adaptemus, sicut et excelsas divinitati. Αμὴν αἰώνιον. Πάλιν οἰκονομικῶς φησίν. Οὐκ εἶπε γὰρ, Καὶ πιστεύων ἐμοὶ, ἵνα μὴ δόξη κομπάζειν· (β) [ἀλλὰ, τῷ πέμψαντί με, ἵνα δόξῃ μὴ ἀφ' ἑαυτοῦ λέγειν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, καὶ οὕτω πιστεύσωσι τῷ λόγῳ αὐτοῦ, ὡς δι' αὐτοῦ τῷ πέμψαντι αὐτὸν πιστεύοντες. Ορα; πῶς τὸ ταπεινά λέγειν λυσιτελεῖ τοῖς ὑψηλοῖς. Kal ἔρχεται. Εἰς κατάκρισιν κολάσεως. Ο γὰρ πιστεύων τῷ λόγῳ αὐτοῦ πάντως καὶ τηρεῖ αὐτόν· λοιπὸν οὖν, ὁ μὴ τηρῶν αὐτὸν οὐ πιστεύει αὐτῷ. Φρίξωμεν οι μὴ φυλάσσοντες τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Μετὰ τῶν ἀπίστων γὰρ τεταγμεία. Ζήτησαν δὲ καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ τὸ, Ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, οὐ κρίνεται. Αλλά ζωήν. Θάνατον, ου τὸν ἐνταῦθά φησιν, ἀλλὰ τὴν ἐκεῖ, τουτέστι τὴν κόλασιν· ὥσπερ καὶ ζωὴν, τὴν ἀπόλαυσιν τὴν ἐκεῖ. Μεταβὰς γὰρ ἀπὸ τῆς ἀπιστίας εἰς τὴν πίστιν μεταβέβηκε λοιπόν καὶ ἀπὸ τῆς κολάσεως τῶν ἀπίστων ἐπὶ τὴν ἀπό λαυσιν τῶν πιστῶν. Αμὴν — ζήσονται. Εἰπὼν ἀνωτέρω, ότι "Ωστ περ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεί, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ· ἵνα μὴ δόξῃ κομπάζειν ἐπαγγέλλεται νῦν οὐκ εἰς μακρὰν ζωοποιῆσαι νεκροὺς καὶ τὸν λόγον ἔργῳ πιστώσασθαι. Καὶ ἐπὶ τῆς Σαμαρείτιδος δὲ ὁμοίως εἰρηκώς, ὅτι Ερχεται ώρα, προσέθηκεν ὅτι καὶνῦν ἐστι. Καὶ εἰρήκαμεν ἐκεῖ τὴν αἰτίαν. Οι νεκροὶ δὲ ἀκούσονται τῆς φωνῆς αὐτοῦ, πῶς; Αμα τῷ θελῆσαι αὐτὸν, τῆς ἑκάστου ψυχῆς ἐπιστραφείσης εἰς τὸ ἴδιον σῶμα. καὶ οἱ ἀκούσαντες νεκροὶ ζήσονται πάλιν τὴν ἐν τῷ κόσμῳ ζωήν. Υψηλὰ οὖν εἰρηκὼς ἐνταῦθα, τῷ καλέσαι ἑαυτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πάλιν ἐπισκιάζει τον λόγον προσπλέχων ταπεινά, Vers. 26. Amen æternum. Rursum dispensatorie loquitur: neque enim dixit: Et credit mihi, ne gloriari viderctur. (+† Sed qui me musit, ne videatur a se ipso loqui, sed ab eo, qui ipsumn misit, ut ita credant sermoni ejus, credentes per eum ei qui ipsum misit. Vides, quam utile sit sublimibus dicere humiliter ) Vers. 24. Ει veniet (†† In condemnationem pœnæ. Qui enim credit sermoni ejus, profecto eum eliam observabit. Relinquitur ergo, ut qui eum non observet, ei nec credat. Perhorrescamus ergo nos, qui præcepta Dei non servamus. Cum inſidelibus enim collocabiínur. Quære vero ctiam tertio capite istud: Qui in eum credit, uon judiAs calur. Vers. 24. Sed vitam. (++ Mortem dicit non ean quæ hic est, sed quæ ibi, id est, poenain. Sicut etiam vitain, fruitionem, quæ ibi est. Transgressus enim ab incredulitate ad fidem, transiit reliquum etiam ab pena incredulorum ad fruitonem fidelium.) Vers. 25. Amen vivent. (++ Cum superius dixisset: Quemadmodum Puter suscitat mortuos et vivifcul, ita et Filius, quos vult, vicifcal w, ne video retur gloriari,) promittit nunc, quod non longo post tempore vivificaturus sit mortuos, sermonemque opere comprobaturus. Ad Samaritanam quoque dicens similiter: Venit tempus sive hora, pari modo addidit: Et nunc est ", significans futuræ rei propinquitatem. Mortui autem audituri sunt vocem ejus: quomodo? Simul ac ipse voluerit, conversa cujusque anima ad proprium corpus, mortui qui audierint, vitam rursus in mundo vivent. Ilic ergo, ubi dixit excelsa, seipsum Dei Filium vocando, rursum sermonem obscurat, allexens bumilia. ** Joan. 111, 18.» Joan. v, 21. ** Joan. iv, 23. Varia lectiones et nota. Hic et in proximis scholiis defectu laborat Interpretatio llentenii. Hunc defectum hic in textu Greco bis signis [ ] notavi. Ab ἀλλὰ ad fuen scholii desunt apud HenteDiuin. Eorum vero loco legitur: Non solum autem kir, sed in sequentibus quoque frequenter inveniemus, quo pacto et meix, et promissione, ut sibi credatur, admoneal. Μὴ δόξῃ ἀφ' Δ. Ταπεινόν Β. loc toto scholio caret llentenius. Ejus loco autem subjiciuntur hæc: Non condemnabitur in jn. dicio, nec punietur. Non negat autem quin morituri sint credentes, sed de morte loquitur perpetua, si militer et de vita æterna. Etiam hoc scholio caret Mentenius. Hic rursus incipit convenire fentenius. Scriba ergo ejus saltum fecerat ab κομπάζειν ad κομπάζειν, deinde vero errore animadverso, alia interposuit. Pro, Et diximus ibi causam, alia habet interpres.

Vers. 26. Sicul semetipso. Verbum dedit, humile est et dispensatorium. Habet autem ritam in semetipso, hoc est, Ad modum fontis scaturire facit vitam. Vers, 27. Ει faciendi. Judicium eorum quæ ab unoquoque in vita peracta sunt. Frequenter autem repetit judicium, magis eos exterreus, ut paulatim judicem bunc esse credentes, ad eum accurrant, mansuetum sibi judicem inde parantes. "Ωσπερ - ἑαυτῷ. Το Εδωκε, ταπεινόν καὶ οἰκονομικόν· Εχει δὲ ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, ἀντὶ τοῦ Πηγάζει. Καὶ — ποιεῖν. Κρίσιν τὴν τῶν βεβιωμένων ἑκάστῳ. Συνεχῶς δὲ στρέφει τὴν κρίσιν ἐπὶ πλέον ἐκροβῶν αὐτοὺς, ἵνα κατὰ μικρὸν πειθόμενοι τοῦτον εἶναι κριτὴν προσδράμωσιν αὐτῷ κατασκευάζοντας ἐντεῦθεν ήμερον ἑαυτοῖς τὸν δικαστήν. Vers. 27. Quia Ότι Veis. 28. Hoc. Quia homo est, qui judicium 'sumpsit hominum, et prædicta de se ipso docuit, quæ magna et non tantum supra hominem sunt, sed supra angelos quoque et ad soJum Deum pertinent, nolite mirari; prædictum est euim quod etiam Filius Dei sit. Non ergo offendi oportet; nam quæ odiosa apparent propter humanæ naturæ humilitatem, ea appareant tolerabilia propter divinæ naturæ celsitudinem. Deinde aliam quoque de seipso proponit tremendam et arcanam poteslalen. Vers. 28. Quia Vers. 29. Condemnationis. hom ram tempus dicit consummationis sæculi et universalis judicii: eos autem qui sunt in monumentis, dic.t mortuos, quos simul omnes repente ac virtute arcana coaptabit, animabit ac excitabit voce sua sine jussn, quo tunc per archangelum clamabit: In jussu, inquit, in voce archangeli, et in tuba Dei ". Atqui non omnes sunt in monumentis, sed ab his qui sunt in monumentis, etiam eos significavit, qui non sunt in monumentis, ab his videlicet, qui naturaliter sepulti sunt, eos etiam qui naturaliter sepuiti non sunt. Ex monumentis autein prodibunt, hi quidem in resurrectionem vitæ æternæ, illi vera in resurrectionem condemnationis; isti ad fruitionem sempiternau; illi ad supplicium perpetuum. Alibi autem dixit: Εt abibunt hi in supplicium æternum, justi vero in vitam alernam 3. να Vers. 50. Non possum· judico. Quemadmodum superius de operando dicebat: Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quid viderit Patrem facienlen: ita et nunc de judicando ait: Non possum ego a meipso facere quidquam, sicut audio judico, hoc est, non judico a meipso, sed sicut audio a Patre, vel sicut Pater: quod etiam æqualitatem ad Patrem ac indifferentiam innuit. Sicut enim in superioribus fidere, ita et hic Audire, intelligenτοῦτο. Διότι δὲ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ τὴν κρίσιν τῶν ἀνθρώπων λαβὼν καὶ τὰ προ φτ θέντα διδάξας περὶ ἑαυτοῦ, τὰ μεγάλα, καὶ μὴ μόνον ὑπὲρ ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἄγγελον και μόνου ἔντα Θεοῦ, μὴ θαυμάζετε τοῦτο. Προείρηται γὰρ ὅτι καὶ Υἱὸς Θεοῦ ἐστι, καὶ λοιπὸν οὐ χρή σκανδαλίζεσθαι. "Α γὰρ φορτικά φαίνεται διὰ τὸ ταπεινὸν τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, ταῦτα φορητά φαινέσθω διὰ τὸ ὕψος τῆς θείας. Εἶτα προστίθησι περὶ ἑαυτοῦ καὶ ἑτέραν φοβερὰν καὶ ἄῤῥητον δύναμιν. Ότι – κρίσεως. Ὥραν μὲν λέγει τὸν καιρὸν τῆς συντελείας τοῦ κόσμου τὸν τῆς παγκοσμίου κρίσεως. Ἐν τοῖς μνημείοις δέ φησι τους νεκρούς οὔ; ὁμοῦ πάντας ἀθρόον καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει συμ πήξει καὶ ψυχώσει καὶ ἐξαναστήσει ή φωνή αὐτοῦ, ἤτοι τὸ κέλευσμα τὸ διὰ τοῦ ἀρχαγγέλω τηνικαῦτα φωνούμενον. Εν κελεύσματι, γάρ φησιν, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγ Θεοῦ. Καὶ μὴν οὐ πάντες ἐν τοῖς μνημείοις εἰσὶν, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ἐν τοῖς μνημείοις [ἐδήλωσε καὶ τοὺς οὐκ ἐν τοῖ; μνημείοις, ] ἀπὸ τῶν κατὰ φύσιν ταφέντων καὶ τοὺς μὴ κατὰ φύσιν ταφέντας. Εκ τῶν μνημείων δὲ πορεύσονται, οἱ μὲν εἰς ἀνάστασιν ζωῆς αἰωνίου, οἱ δὲ εἰς ἀνάστασιν κατακρίσεως· εξ μὲν εἰς τὸ ἀπολαύειν ἀεὶ, [ οἱ δὲ εἰς τὸ κολάζεσθαι ἀεί (16).] 'Αλλαχοῦ δὲ ἔλεγε· Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αιώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Οὐ δύναμαι κρίνω. Ωσπερ ἀνωτέρω περί τοῦ ἐργάζεσθαι ἔλεγεν· Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μὴ τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα· οὕτω καὶ νῦν περὶ τοῦ κρίνειν φησίν, Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν καθὼς ἀκούω, κρίνω, τουτέστιν Οὐ κρίνω απ' ἐμαυτοῦ, ἀλλὰ καθὼς ἀκούω παρὰ τοῦ Πατρός, ήγουν ὡς ὁ Πατήρ· ὅπερ υποδηλοῖ τὸ πρὸς τὸν Πα τέρα ἴσον καὶ ἀπαράλλακτον. Ωσπερ γὰρ ἄνω τὸ » | Thess. 1, 18. * Matth. xxv, 46. ss Joan. v.19. Variæ lectiones et nota. Euthymins ergo sequitur distinctionem Chrysostomi, qui contra Paulum Samosatenm disputat. Vide Chrysost. 1. VIII, p. 250. A. Iliic spectat etiam scholium, quod ex codice Vindobonensi edidit ad h. 1. Birchius. Confer etiam Theophylact. p. 632 A. Credo, illum data opera fumum fecisse. Origenis, cujus ad hunc locum interpreis tio intercidit, tamen 1. IV, p. 3:9 et 560: Ton δίδ; ἀνθρώπου ἐστίν ad superiora refert, quæ vul garis est distinctio. Inclusa exciderunt A. Inclusa exciderunt Α.

Vers. 26. Sicul semetipso. Verbum dedit, humile est et dispensatorium. Habet autem ritam in semetipso, hoc est, Ad modum fontis scaturire facit vitam. Vers, 27. Ει faciendi. Judicium eorum quæ ab unoquoque in vita peracta sunt. Frequenter autem repetit judicium, magis eos exterreus, ut paulatim judicem bunc esse credentes, ad eum accurrant, mansuetum sibi judicem inde parantes. "Ωσπερ - ἑαυτῷ. Το Εδωκε, ταπεινόν καὶ οἰκονομικόν· Εχει δὲ ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, ἀντὶ τοῦ Πηγάζει. Καὶ — ποιεῖν. Κρίσιν τὴν τῶν βεβιωμένων ἑκάστῳ. Συνεχῶς δὲ στρέφει τὴν κρίσιν ἐπὶ πλέον ἐκροβῶν αὐτοὺς, ἵνα κατὰ μικρὸν πειθόμενοι τοῦτον εἶναι κριτὴν προσδράμωσιν αὐτῷ κατασκευάζοντας ἐντεῦθεν ήμερον ἑαυτοῖς τὸν δικαστήν. Vers. 27. Quia Ότι Veis. 28. Hoc. Quia homo est, qui judicium 'sumpsit hominum, et prædicta de se ipso docuit, quæ magna et non tantum supra hominem sunt, sed supra angelos quoque et ad soJum Deum pertinent, nolite mirari; prædictum est euim quod etiam Filius Dei sit. Non ergo offendi oportet; nam quæ odiosa apparent propter humanæ naturæ humilitatem, ea appareant tolerabilia propter divinæ naturæ celsitudinem. Deinde aliam quoque de seipso proponit tremendam et arcanam poteslalen. Vers. 28. Quia Vers. 29. Condemnationis. hom ram tempus dicit consummationis sæculi et universalis judicii: eos autem qui sunt in monumentis, dic.t mortuos, quos simul omnes repente ac virtute arcana coaptabit, animabit ac excitabit voce sua sine jussn, quo tunc per archangelum clamabit: In jussu, inquit, in voce archangeli, et in tuba Dei ". Atqui non omnes sunt in monumentis, sed ab his qui sunt in monumentis, etiam eos significavit, qui non sunt in monumentis, ab his videlicet, qui naturaliter sepulti sunt, eos etiam qui naturaliter sepuiti non sunt. Ex monumentis autein prodibunt, hi quidem in resurrectionem vitæ æternæ, illi vera in resurrectionem condemnationis; isti ad fruitionem sempiternau; illi ad supplicium perpetuum. Alibi autem dixit: Εt abibunt hi in supplicium æternum, justi vero in vitam alernam 3. να Vers. 50. Non possum· judico. Quemadmodum superius de operando dicebat: Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quid viderit Patrem facienlen: ita et nunc de judicando ait: Non possum ego a meipso facere quidquam, sicut audio judico, hoc est, non judico a meipso, sed sicut audio a Patre, vel sicut Pater: quod etiam æqualitatem ad Patrem ac indifferentiam innuit. Sicut enim in superioribus fidere, ita et hic Audire, intelligenτοῦτο. Διότι δὲ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ τὴν κρίσιν τῶν ἀνθρώπων λαβὼν καὶ τὰ προ φτ θέντα διδάξας περὶ ἑαυτοῦ, τὰ μεγάλα, καὶ μὴ μόνον ὑπὲρ ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἄγγελον και μόνου ἔντα Θεοῦ, μὴ θαυμάζετε τοῦτο. Προείρηται γὰρ ὅτι καὶ Υἱὸς Θεοῦ ἐστι, καὶ λοιπὸν οὐ χρή σκανδαλίζεσθαι. "Α γὰρ φορτικά φαίνεται διὰ τὸ ταπεινὸν τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, ταῦτα φορητά φαινέσθω διὰ τὸ ὕψος τῆς θείας. Εἶτα προστίθησι περὶ ἑαυτοῦ καὶ ἑτέραν φοβερὰν καὶ ἄῤῥητον δύναμιν. Ότι – κρίσεως. Ὥραν μὲν λέγει τὸν καιρὸν τῆς συντελείας τοῦ κόσμου τὸν τῆς παγκοσμίου κρίσεως. Ἐν τοῖς μνημείοις δέ φησι τους νεκρούς οὔ; ὁμοῦ πάντας ἀθρόον καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει συμ πήξει καὶ ψυχώσει καὶ ἐξαναστήσει ή φωνή αὐτοῦ, ἤτοι τὸ κέλευσμα τὸ διὰ τοῦ ἀρχαγγέλω τηνικαῦτα φωνούμενον. Εν κελεύσματι, γάρ φησιν, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγ Θεοῦ. Καὶ μὴν οὐ πάντες ἐν τοῖς μνημείοις εἰσὶν, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ἐν τοῖς μνημείοις [ἐδήλωσε καὶ τοὺς οὐκ ἐν τοῖ; μνημείοις, ] ἀπὸ τῶν κατὰ φύσιν ταφέντων καὶ τοὺς μὴ κατὰ φύσιν ταφέντας. Εκ τῶν μνημείων δὲ πορεύσονται, οἱ μὲν εἰς ἀνάστασιν ζωῆς αἰωνίου, οἱ δὲ εἰς ἀνάστασιν κατακρίσεως· εξ μὲν εἰς τὸ ἀπολαύειν ἀεὶ, [ οἱ δὲ εἰς τὸ κολάζεσθαι ἀεί (16).] 'Αλλαχοῦ δὲ ἔλεγε· Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αιώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Οὐ δύναμαι κρίνω. Ωσπερ ἀνωτέρω περί τοῦ ἐργάζεσθαι ἔλεγεν· Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μὴ τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα· οὕτω καὶ νῦν περὶ τοῦ κρίνειν φησίν, Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν καθὼς ἀκούω, κρίνω, τουτέστιν Οὐ κρίνω απ' ἐμαυτοῦ, ἀλλὰ καθὼς ἀκούω παρὰ τοῦ Πατρός, ήγουν ὡς ὁ Πατήρ· ὅπερ υποδηλοῖ τὸ πρὸς τὸν Πα τέρα ἴσον καὶ ἀπαράλλακτον. Ωσπερ γὰρ ἄνω τὸ » | Thess. 1, 18. * Matth. xxv, 46. ss Joan. v.19. Variæ lectiones et nota. Euthymins ergo sequitur distinctionem Chrysostomi, qui contra Paulum Samosatenm disputat. Vide Chrysost. 1. VIII, p. 250. A. Iliic spectat etiam scholium, quod ex codice Vindobonensi edidit ad h. 1. Birchius. Confer etiam Theophylact. p. 632 A. Credo, illum data opera fumum fecisse. Origenis, cujus ad hunc locum interpreis tio intercidit, tamen 1. IV, p. 3:9 et 560: Ton δίδ; ἀνθρώπου ἐστίν ad superiora refert, quæ vul garis est distinctio. Inclusa exciderunt A. Inclusa exciderunt Α.

Vers. 26. Sicul semetipso. Verbum dedit, humile est et dispensatorium. Habet autem ritam in semetipso, hoc est, Ad modum fontis scaturire facit vitam. Vers, 27. Ει faciendi. Judicium eorum quæ ab unoquoque in vita peracta sunt. Frequenter autem repetit judicium, magis eos exterreus, ut paulatim judicem bunc esse credentes, ad eum accurrant, mansuetum sibi judicem inde parantes. "Ωσπερ - ἑαυτῷ. Το Εδωκε, ταπεινόν καὶ οἰκονομικόν· Εχει δὲ ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, ἀντὶ τοῦ Πηγάζει. Καὶ — ποιεῖν. Κρίσιν τὴν τῶν βεβιωμένων ἑκάστῳ. Συνεχῶς δὲ στρέφει τὴν κρίσιν ἐπὶ πλέον ἐκροβῶν αὐτοὺς, ἵνα κατὰ μικρὸν πειθόμενοι τοῦτον εἶναι κριτὴν προσδράμωσιν αὐτῷ κατασκευάζοντας ἐντεῦθεν ήμερον ἑαυτοῖς τὸν δικαστήν. Vers. 27. Quia Ότι Veis. 28. Hoc. Quia homo est, qui judicium 'sumpsit hominum, et prædicta de se ipso docuit, quæ magna et non tantum supra hominem sunt, sed supra angelos quoque et ad soJum Deum pertinent, nolite mirari; prædictum est euim quod etiam Filius Dei sit. Non ergo offendi oportet; nam quæ odiosa apparent propter humanæ naturæ humilitatem, ea appareant tolerabilia propter divinæ naturæ celsitudinem. Deinde aliam quoque de seipso proponit tremendam et arcanam poteslalen. Vers. 28. Quia Vers. 29. Condemnationis. hom ram tempus dicit consummationis sæculi et universalis judicii: eos autem qui sunt in monumentis, dic.t mortuos, quos simul omnes repente ac virtute arcana coaptabit, animabit ac excitabit voce sua sine jussn, quo tunc per archangelum clamabit: In jussu, inquit, in voce archangeli, et in tuba Dei ". Atqui non omnes sunt in monumentis, sed ab his qui sunt in monumentis, etiam eos significavit, qui non sunt in monumentis, ab his videlicet, qui naturaliter sepulti sunt, eos etiam qui naturaliter sepuiti non sunt. Ex monumentis autein prodibunt, hi quidem in resurrectionem vitæ æternæ, illi vera in resurrectionem condemnationis; isti ad fruitionem sempiternau; illi ad supplicium perpetuum. Alibi autem dixit: Εt abibunt hi in supplicium æternum, justi vero in vitam alernam 3. να Vers. 50. Non possum· judico. Quemadmodum superius de operando dicebat: Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quid viderit Patrem facienlen: ita et nunc de judicando ait: Non possum ego a meipso facere quidquam, sicut audio judico, hoc est, non judico a meipso, sed sicut audio a Patre, vel sicut Pater: quod etiam æqualitatem ad Patrem ac indifferentiam innuit. Sicut enim in superioribus fidere, ita et hic Audire, intelligenτοῦτο. Διότι δὲ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ τὴν κρίσιν τῶν ἀνθρώπων λαβὼν καὶ τὰ προ φτ θέντα διδάξας περὶ ἑαυτοῦ, τὰ μεγάλα, καὶ μὴ μόνον ὑπὲρ ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἄγγελον και μόνου ἔντα Θεοῦ, μὴ θαυμάζετε τοῦτο. Προείρηται γὰρ ὅτι καὶ Υἱὸς Θεοῦ ἐστι, καὶ λοιπὸν οὐ χρή σκανδαλίζεσθαι. "Α γὰρ φορτικά φαίνεται διὰ τὸ ταπεινὸν τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, ταῦτα φορητά φαινέσθω διὰ τὸ ὕψος τῆς θείας. Εἶτα προστίθησι περὶ ἑαυτοῦ καὶ ἑτέραν φοβερὰν καὶ ἄῤῥητον δύναμιν. Ότι – κρίσεως. Ὥραν μὲν λέγει τὸν καιρὸν τῆς συντελείας τοῦ κόσμου τὸν τῆς παγκοσμίου κρίσεως. Ἐν τοῖς μνημείοις δέ φησι τους νεκρούς οὔ; ὁμοῦ πάντας ἀθρόον καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει συμ πήξει καὶ ψυχώσει καὶ ἐξαναστήσει ή φωνή αὐτοῦ, ἤτοι τὸ κέλευσμα τὸ διὰ τοῦ ἀρχαγγέλω τηνικαῦτα φωνούμενον. Εν κελεύσματι, γάρ φησιν, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγ Θεοῦ. Καὶ μὴν οὐ πάντες ἐν τοῖς μνημείοις εἰσὶν, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ἐν τοῖς μνημείοις [ἐδήλωσε καὶ τοὺς οὐκ ἐν τοῖ; μνημείοις, ] ἀπὸ τῶν κατὰ φύσιν ταφέντων καὶ τοὺς μὴ κατὰ φύσιν ταφέντας. Εκ τῶν μνημείων δὲ πορεύσονται, οἱ μὲν εἰς ἀνάστασιν ζωῆς αἰωνίου, οἱ δὲ εἰς ἀνάστασιν κατακρίσεως· εξ μὲν εἰς τὸ ἀπολαύειν ἀεὶ, [ οἱ δὲ εἰς τὸ κολάζεσθαι ἀεί (16).] 'Αλλαχοῦ δὲ ἔλεγε· Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αιώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Οὐ δύναμαι κρίνω. Ωσπερ ἀνωτέρω περί τοῦ ἐργάζεσθαι ἔλεγεν· Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μὴ τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα· οὕτω καὶ νῦν περὶ τοῦ κρίνειν φησίν, Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν καθὼς ἀκούω, κρίνω, τουτέστιν Οὐ κρίνω απ' ἐμαυτοῦ, ἀλλὰ καθὼς ἀκούω παρὰ τοῦ Πατρός, ήγουν ὡς ὁ Πατήρ· ὅπερ υποδηλοῖ τὸ πρὸς τὸν Πα τέρα ἴσον καὶ ἀπαράλλακτον. Ωσπερ γὰρ ἄνω τὸ » | Thess. 1, 18. * Matth. xxv, 46. ss Joan. v.19. Variæ lectiones et nota. Euthymins ergo sequitur distinctionem Chrysostomi, qui contra Paulum Samosatenm disputat. Vide Chrysost. 1. VIII, p. 250. A. Iliic spectat etiam scholium, quod ex codice Vindobonensi edidit ad h. 1. Birchius. Confer etiam Theophylact. p. 632 A. Credo, illum data opera fumum fecisse. Origenis, cujus ad hunc locum interpreis tio intercidit, tamen 1. IV, p. 3:9 et 560: Ton δίδ; ἀνθρώπου ἐστίν ad superiora refert, quæ vul garis est distinctio. Inclusa exciderunt A. Inclusa exciderunt Α.

Vers. 26. Sicul semetipso. Verbum dedit, humile est et dispensatorium. Habet autem ritam in semetipso, hoc est, Ad modum fontis scaturire facit vitam. Vers, 27. Ει faciendi. Judicium eorum quæ ab unoquoque in vita peracta sunt. Frequenter autem repetit judicium, magis eos exterreus, ut paulatim judicem bunc esse credentes, ad eum accurrant, mansuetum sibi judicem inde parantes. "Ωσπερ - ἑαυτῷ. Το Εδωκε, ταπεινόν καὶ οἰκονομικόν· Εχει δὲ ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, ἀντὶ τοῦ Πηγάζει. Καὶ — ποιεῖν. Κρίσιν τὴν τῶν βεβιωμένων ἑκάστῳ. Συνεχῶς δὲ στρέφει τὴν κρίσιν ἐπὶ πλέον ἐκροβῶν αὐτοὺς, ἵνα κατὰ μικρὸν πειθόμενοι τοῦτον εἶναι κριτὴν προσδράμωσιν αὐτῷ κατασκευάζοντας ἐντεῦθεν ήμερον ἑαυτοῖς τὸν δικαστήν. Vers. 27. Quia Ότι Veis. 28. Hoc. Quia homo est, qui judicium 'sumpsit hominum, et prædicta de se ipso docuit, quæ magna et non tantum supra hominem sunt, sed supra angelos quoque et ad soJum Deum pertinent, nolite mirari; prædictum est euim quod etiam Filius Dei sit. Non ergo offendi oportet; nam quæ odiosa apparent propter humanæ naturæ humilitatem, ea appareant tolerabilia propter divinæ naturæ celsitudinem. Deinde aliam quoque de seipso proponit tremendam et arcanam poteslalen. Vers. 28. Quia Vers. 29. Condemnationis. hom ram tempus dicit consummationis sæculi et universalis judicii: eos autem qui sunt in monumentis, dic.t mortuos, quos simul omnes repente ac virtute arcana coaptabit, animabit ac excitabit voce sua sine jussn, quo tunc per archangelum clamabit: In jussu, inquit, in voce archangeli, et in tuba Dei ". Atqui non omnes sunt in monumentis, sed ab his qui sunt in monumentis, etiam eos significavit, qui non sunt in monumentis, ab his videlicet, qui naturaliter sepulti sunt, eos etiam qui naturaliter sepuiti non sunt. Ex monumentis autein prodibunt, hi quidem in resurrectionem vitæ æternæ, illi vera in resurrectionem condemnationis; isti ad fruitionem sempiternau; illi ad supplicium perpetuum. Alibi autem dixit: Εt abibunt hi in supplicium æternum, justi vero in vitam alernam 3. να Vers. 50. Non possum· judico. Quemadmodum superius de operando dicebat: Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quid viderit Patrem facienlen: ita et nunc de judicando ait: Non possum ego a meipso facere quidquam, sicut audio judico, hoc est, non judico a meipso, sed sicut audio a Patre, vel sicut Pater: quod etiam æqualitatem ad Patrem ac indifferentiam innuit. Sicut enim in superioribus fidere, ita et hic Audire, intelligenτοῦτο. Διότι δὲ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ τὴν κρίσιν τῶν ἀνθρώπων λαβὼν καὶ τὰ προ φτ θέντα διδάξας περὶ ἑαυτοῦ, τὰ μεγάλα, καὶ μὴ μόνον ὑπὲρ ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἄγγελον και μόνου ἔντα Θεοῦ, μὴ θαυμάζετε τοῦτο. Προείρηται γὰρ ὅτι καὶ Υἱὸς Θεοῦ ἐστι, καὶ λοιπὸν οὐ χρή σκανδαλίζεσθαι. "Α γὰρ φορτικά φαίνεται διὰ τὸ ταπεινὸν τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, ταῦτα φορητά φαινέσθω διὰ τὸ ὕψος τῆς θείας. Εἶτα προστίθησι περὶ ἑαυτοῦ καὶ ἑτέραν φοβερὰν καὶ ἄῤῥητον δύναμιν. Ότι – κρίσεως. Ὥραν μὲν λέγει τὸν καιρὸν τῆς συντελείας τοῦ κόσμου τὸν τῆς παγκοσμίου κρίσεως. Ἐν τοῖς μνημείοις δέ φησι τους νεκρούς οὔ; ὁμοῦ πάντας ἀθρόον καὶ ἀῤῥήτῳ δυνάμει συμ πήξει καὶ ψυχώσει καὶ ἐξαναστήσει ή φωνή αὐτοῦ, ἤτοι τὸ κέλευσμα τὸ διὰ τοῦ ἀρχαγγέλω τηνικαῦτα φωνούμενον. Εν κελεύσματι, γάρ φησιν, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγ Θεοῦ. Καὶ μὴν οὐ πάντες ἐν τοῖς μνημείοις εἰσὶν, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ἐν τοῖς μνημείοις [ἐδήλωσε καὶ τοὺς οὐκ ἐν τοῖ; μνημείοις, ] ἀπὸ τῶν κατὰ φύσιν ταφέντων καὶ τοὺς μὴ κατὰ φύσιν ταφέντας. Εκ τῶν μνημείων δὲ πορεύσονται, οἱ μὲν εἰς ἀνάστασιν ζωῆς αἰωνίου, οἱ δὲ εἰς ἀνάστασιν κατακρίσεως· εξ μὲν εἰς τὸ ἀπολαύειν ἀεὶ, [ οἱ δὲ εἰς τὸ κολάζεσθαι ἀεί (16).] 'Αλλαχοῦ δὲ ἔλεγε· Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αιώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Οὐ δύναμαι κρίνω. Ωσπερ ἀνωτέρω περί τοῦ ἐργάζεσθαι ἔλεγεν· Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἐὰν μὴ τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα· οὕτω καὶ νῦν περὶ τοῦ κρίνειν φησίν, Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν καθὼς ἀκούω, κρίνω, τουτέστιν Οὐ κρίνω απ' ἐμαυτοῦ, ἀλλὰ καθὼς ἀκούω παρὰ τοῦ Πατρός, ήγουν ὡς ὁ Πατήρ· ὅπερ υποδηλοῖ τὸ πρὸς τὸν Πα τέρα ἴσον καὶ ἀπαράλλακτον. Ωσπερ γὰρ ἄνω τὸ » | Thess. 1, 18. * Matth. xxv, 46. ss Joan. v.19. Variæ lectiones et nota. Euthymins ergo sequitur distinctionem Chrysostomi, qui contra Paulum Samosatenm disputat. Vide Chrysost. 1. VIII, p. 250. A. Iliic spectat etiam scholium, quod ex codice Vindobonensi edidit ad h. 1. Birchius. Confer etiam Theophylact. p. 632 A. Credo, illum data opera fumum fecisse. Origenis, cujus ad hunc locum interpreis tio intercidit, tamen 1. IV, p. 3:9 et 560: Ton δίδ; ἀνθρώπου ἐστίν ad superiora refert, quæ vul garis est distinctio. Inclusa exciderunt A. Inclusa exciderunt Α.

CAP. V. βλέπειν· οὕτω κἀνταῦθα τὸ ἀκούειν νοητέον· dum est dispensatoric, et ut Deo conveniat. Siquis οἰκονομικῶ; μὲν, θεοπρεπῶς δέ. Οὐ γὰρ δεῖται του dem neque videre ei opus est, neque audire, cum ἀκούειν· ἀνενδεής γὰρ ὁ Θεός. Deus nulla re indigeat. Kal Πατρός. Κρίνω δίκαια, φησί, διότι οὐ κρίνω κατὰ τὸ θέλημα τὸ ἐμόν· οὐδὲ γὰρ ἔχω θέλημα ἴδιον· ἀλλὰ κατὰ τὸ τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ καὶ ἐμόν· ἐν γὰρ καὶ τὸ αὐτὸ θέλημα Πατρός καὶ Υἱοῦ. Καὶ λοιπὸν, εἰ ὁ Πατήρ κριτής δίκαιος, καὶ ὁ Υἱὸς ἄρα κριτής δίκαιος. Χρὴ τοίνυν ἐπὶ τῶν τοιούτων συγκαταβατικών τε καὶ οἰκονομικῶν ῥημάτων μὴ πρὸς αὐτὰ βλέπειν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ἐρνήθησαν. Αιτία γὰρ ἐπὶ τούτων ἡ ἀσθένεια τῆς διανοίας τῶν ἀκουόντων, καὶ τὸ μὴ δοκεῖν αὐτὸν ἀντίθεον, ὡς διαφόρως εἰρήκαμεν. Ἐὰν — ἀληθής. Χρὴ τοὺς τὰς ἱερὰς Γραφές ἀναγινώσκοντας τόν τε σκοπὸν τοῦ λέγοντος καὶ τὴν ἕξιν τοῦ ἀκούοντος ἐξετάζειν, καὶ καιροῖς καὶ τόποις ἔστιν ὅτε προσέχειν, καὶ τὰ ἰδιώματα παρατηρεῖν, καὶ μὴ ἁπλῶς καὶ καθ᾿ ἕνα τρόπον ἐπιέναι πάντα, εἰ βούλοιντο τὰ γνήσια νοήματα καταλαμβάνειν, καὶ μὴ ψιλοῖς τοῖς ῥήμασιν εναπομένειν, καὶ πλανᾶσθαι κατὰ τοὺς αἱρετικούς. Αὐτίκα γὰρ τὸ προκείμενον χωρίον ἔχει μὲν πολύν θησαυρὸν, ἔχει δὲ τοῦτον πολλῇ κατακεχωσμένον ἀσαφείς. Τις γὰρ οὐκ ἂν εὐθέως θορυβηθείη ἀκούων τοῦ Χριστοῦ λέγοντος· ᾿Εὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής; Καὶ γὰρ αὐτὸς ἔλεγεν. Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. Καὶ ἐὰν ἡ ἀλήθεια οὐκ ἀληθεύῃ τίς ἀληθεύσει; Ἐὰν & περὶ ἑαυτοῦ μεμαρτύρηκεν c οὐκ εἰσιν ἀληθῆ, πάντως οἴχεται ἡμῖν τὸ κεφάλαιον τοῦ κηρύγματος. Ἵνα γὰρ ἐάσωμεν τάλλα μυρία ὄντα καὶ συνεκτικὰ τῆς πίστεως, που θήσομεν & προ βραχέος ἐμαρτύρησε περὶ ἑαυτοῦ, ὅτι Υιός ἐστι τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἴσος αὐτῷ κατὰ φύσιν καὶ δύναμιν καὶ θέλησιν, ὅτι δημιουργός, ὅτι ζωοποιός, ὅτι κριτή; καὶ ὅσα τοιαῦτα; Τί οὖν ἐστὶν εἰπεῖν; Οτι, ἐπειδὴ τοιαῦτα περί ἑαυτοῦ μαρτυρήσας ἔγνω τοὺς Ἰουδαίους ἐνθυμου μένους ἀντιθεῖναι καὶ εἰπεῖν, ὅτι Εάν σὺ μαρ τυρῇς περὶ σεαυτοῦ ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθής. Οὐδεὶς γὰρ ἑαυτῷ μαρτυρῶν ἀξιόπιστος ἐν ἀνθρώποις δι' ὑποψίαν φιλαυτίας· προέλαβε καὶ εἶ πεν ὁ ἔμελλον εἰπεῖν ἐκεῖνοι, λέγων· Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς, ὡς ὑμῖν δοκεῖ· καὶ λοιπὸν παράγει μάρτυρας, συγκαταβαίνων κἀνταῦθα τῇ ἀσθενείᾳ αὐτῶν, καὶ ἐκ περιουσίας επιστομίζων αὐτούς. οι Joan. χιν, 6. Vers. 30. Ει - Patris. Juste, inquit, judico, quia non judico secundum voluntalem, mcam, neque ego proprium habeo voluntatem sed secundum Patris voluntatem; nam illa etiamn mea est; una siquidem et cadem est Patris et Filii voluntas. Si ergo l'ater justus est judex, et Filius utique justus est judex. Oportet itaque in hujusmodi verbis, quæ demissionein ac dispensationem significant, non ad ipsa tantum respicere, sed etiam ad causam ipsorum; in his enim causa est imbecillitas mentis audientium, et ne Deo contrarius videretur, sicut variis in locis diximus. Vers. 31. Si verum. Oportet eos qui sacras legunt Scripturas, intentionem loquentis habitumque audientis exquirere, tempora quoque ac loca advertere, insuper idiomata observare: nec simpliciter et uno modo cuncta aggredi, si legitimos sensus velint deprehendere, et non in nudis manere verbis ac falli, sicut hæretici. Siquidem propositus statim campus (un) thesaurum habet copiosum habet autem hunc multa obrutum obscuritate. Quis enim repente turbari non posset audiens Christum dicentem: Si ego testimonium perhibco de me ipso, testimonium meum non est verum "? Siquidem ipse dixit: Ego sum veritas; quod si veritas verum non loquitur, quisnam erit qui vera loquatur? Si quæ de seipso testificatus est, vera non sunt, nobis omnino perit prædicationis summa, Nam, ut cætera sinamus, quæ sunt innumera et fidem contingentia: ubinam ponemus ea quæ paulo ante de seipso testificatus est, quod Filius sit Dei, quod æqualis illi natura, potentia et voluntate; quod creator, quod vivificator, quod judex aliaque similia? Quid ergo dicendum est? Quod quia talia de seipso testificatus fuerat, cognovit Judæos habere in animo opponere se ei ac dicere: Si tu testimonium perhibes de teipso, testimonium tuum non est verum. Nemo siquidem, qui de seipso fert testimonium, fide dignus est apud homines, propter suspicionem de nimio sui ipsius amore, ideo prævenit ac dixit, quod illi dicturi erant, dicens: Si ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum non est verum, ut vobis apparet. Itaque te stes adducit, etiam in hoc se demittens ad imbecillitatem illorum, et ex abundanti cautione (oo) silentium illis imponens. Variæ lectiones et notæ. Hic addit: Τὸ ἐμόν· οὐδὲ γὰρ ἔχω θέλημα. Bis ergo idem scripsit. 'Αληθεύει Α. (nn) Campus. Locus. Χωρίον dicitur, ut Latinum locus, eo sensu, ut notet locum in libro. Eudem modo ρήσις adhibetur. PATROL, GR. CXXIX. Et id sane infra vu, 15, ei opponunt. Περὶ αὐτοῦ Λ. Ex abundanti cautione. Cautione, non est in Graco. Εκ περιουσίας satis nota est formula.

CAP. V. βλέπειν· οὕτω κἀνταῦθα τὸ ἀκούειν νοητέον· dum est dispensatoric, et ut Deo conveniat. Siquis οἰκονομικῶ; μὲν, θεοπρεπῶς δέ. Οὐ γὰρ δεῖται του dem neque videre ei opus est, neque audire, cum ἀκούειν· ἀνενδεής γὰρ ὁ Θεός. Deus nulla re indigeat. Kal Πατρός. Κρίνω δίκαια, φησί, διότι οὐ κρίνω κατὰ τὸ θέλημα τὸ ἐμόν· οὐδὲ γὰρ ἔχω θέλημα ἴδιον· ἀλλὰ κατὰ τὸ τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ καὶ ἐμόν· ἐν γὰρ καὶ τὸ αὐτὸ θέλημα Πατρός καὶ Υἱοῦ. Καὶ λοιπὸν, εἰ ὁ Πατήρ κριτής δίκαιος, καὶ ὁ Υἱὸς ἄρα κριτής δίκαιος. Χρὴ τοίνυν ἐπὶ τῶν τοιούτων συγκαταβατικών τε καὶ οἰκονομικῶν ῥημάτων μὴ πρὸς αὐτὰ βλέπειν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ἐρνήθησαν. Αιτία γὰρ ἐπὶ τούτων ἡ ἀσθένεια τῆς διανοίας τῶν ἀκουόντων, καὶ τὸ μὴ δοκεῖν αὐτὸν ἀντίθεον, ὡς διαφόρως εἰρήκαμεν. Ἐὰν — ἀληθής. Χρὴ τοὺς τὰς ἱερὰς Γραφές ἀναγινώσκοντας τόν τε σκοπὸν τοῦ λέγοντος καὶ τὴν ἕξιν τοῦ ἀκούοντος ἐξετάζειν, καὶ καιροῖς καὶ τόποις ἔστιν ὅτε προσέχειν, καὶ τὰ ἰδιώματα παρατηρεῖν, καὶ μὴ ἁπλῶς καὶ καθ᾿ ἕνα τρόπον ἐπιέναι πάντα, εἰ βούλοιντο τὰ γνήσια νοήματα καταλαμβάνειν, καὶ μὴ ψιλοῖς τοῖς ῥήμασιν εναπομένειν, καὶ πλανᾶσθαι κατὰ τοὺς αἱρετικούς. Αὐτίκα γὰρ τὸ προκείμενον χωρίον ἔχει μὲν πολύν θησαυρὸν, ἔχει δὲ τοῦτον πολλῇ κατακεχωσμένον ἀσαφείς. Τις γὰρ οὐκ ἂν εὐθέως θορυβηθείη ἀκούων τοῦ Χριστοῦ λέγοντος· ᾿Εὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής; Καὶ γὰρ αὐτὸς ἔλεγεν. Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. Καὶ ἐὰν ἡ ἀλήθεια οὐκ ἀληθεύῃ τίς ἀληθεύσει; Ἐὰν & περὶ ἑαυτοῦ μεμαρτύρηκεν c οὐκ εἰσιν ἀληθῆ, πάντως οἴχεται ἡμῖν τὸ κεφάλαιον τοῦ κηρύγματος. Ἵνα γὰρ ἐάσωμεν τάλλα μυρία ὄντα καὶ συνεκτικὰ τῆς πίστεως, που θήσομεν & προ βραχέος ἐμαρτύρησε περὶ ἑαυτοῦ, ὅτι Υιός ἐστι τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἴσος αὐτῷ κατὰ φύσιν καὶ δύναμιν καὶ θέλησιν, ὅτι δημιουργός, ὅτι ζωοποιός, ὅτι κριτή; καὶ ὅσα τοιαῦτα; Τί οὖν ἐστὶν εἰπεῖν; Οτι, ἐπειδὴ τοιαῦτα περί ἑαυτοῦ μαρτυρήσας ἔγνω τοὺς Ἰουδαίους ἐνθυμου μένους ἀντιθεῖναι καὶ εἰπεῖν, ὅτι Εάν σὺ μαρ τυρῇς περὶ σεαυτοῦ ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθής. Οὐδεὶς γὰρ ἑαυτῷ μαρτυρῶν ἀξιόπιστος ἐν ἀνθρώποις δι' ὑποψίαν φιλαυτίας· προέλαβε καὶ εἶ πεν ὁ ἔμελλον εἰπεῖν ἐκεῖνοι, λέγων· Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς, ὡς ὑμῖν δοκεῖ· καὶ λοιπὸν παράγει μάρτυρας, συγκαταβαίνων κἀνταῦθα τῇ ἀσθενείᾳ αὐτῶν, καὶ ἐκ περιουσίας επιστομίζων αὐτούς. οι Joan. χιν, 6. Vers. 30. Ει - Patris. Juste, inquit, judico, quia non judico secundum voluntalem, mcam, neque ego proprium habeo voluntatem sed secundum Patris voluntatem; nam illa etiamn mea est; una siquidem et cadem est Patris et Filii voluntas. Si ergo l'ater justus est judex, et Filius utique justus est judex. Oportet itaque in hujusmodi verbis, quæ demissionein ac dispensationem significant, non ad ipsa tantum respicere, sed etiam ad causam ipsorum; in his enim causa est imbecillitas mentis audientium, et ne Deo contrarius videretur, sicut variis in locis diximus. Vers. 31. Si verum. Oportet eos qui sacras legunt Scripturas, intentionem loquentis habitumque audientis exquirere, tempora quoque ac loca advertere, insuper idiomata observare: nec simpliciter et uno modo cuncta aggredi, si legitimos sensus velint deprehendere, et non in nudis manere verbis ac falli, sicut hæretici. Siquidem propositus statim campus (un) thesaurum habet copiosum habet autem hunc multa obrutum obscuritate. Quis enim repente turbari non posset audiens Christum dicentem: Si ego testimonium perhibco de me ipso, testimonium meum non est verum "? Siquidem ipse dixit: Ego sum veritas; quod si veritas verum non loquitur, quisnam erit qui vera loquatur? Si quæ de seipso testificatus est, vera non sunt, nobis omnino perit prædicationis summa, Nam, ut cætera sinamus, quæ sunt innumera et fidem contingentia: ubinam ponemus ea quæ paulo ante de seipso testificatus est, quod Filius sit Dei, quod æqualis illi natura, potentia et voluntate; quod creator, quod vivificator, quod judex aliaque similia? Quid ergo dicendum est? Quod quia talia de seipso testificatus fuerat, cognovit Judæos habere in animo opponere se ei ac dicere: Si tu testimonium perhibes de teipso, testimonium tuum non est verum. Nemo siquidem, qui de seipso fert testimonium, fide dignus est apud homines, propter suspicionem de nimio sui ipsius amore, ideo prævenit ac dixit, quod illi dicturi erant, dicens: Si ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum non est verum, ut vobis apparet. Itaque te stes adducit, etiam in hoc se demittens ad imbecillitatem illorum, et ex abundanti cautione (oo) silentium illis imponens. Variæ lectiones et notæ. Hic addit: Τὸ ἐμόν· οὐδὲ γὰρ ἔχω θέλημα. Bis ergo idem scripsit. 'Αληθεύει Α. (nn) Campus. Locus. Χωρίον dicitur, ut Latinum locus, eo sensu, ut notet locum in libro. Eudem modo ρήσις adhibetur. PATROL, GR. CXXIX. Et id sane infra vu, 15, ei opponunt. Περὶ αὐτοῦ Λ. Ex abundanti cautione. Cautione, non est in Graco. Εκ περιουσίας satis nota est formula.

CAP. V. βλέπειν· οὕτω κἀνταῦθα τὸ ἀκούειν νοητέον· dum est dispensatoric, et ut Deo conveniat. Siquis οἰκονομικῶ; μὲν, θεοπρεπῶς δέ. Οὐ γὰρ δεῖται του dem neque videre ei opus est, neque audire, cum ἀκούειν· ἀνενδεής γὰρ ὁ Θεός. Deus nulla re indigeat. Kal Πατρός. Κρίνω δίκαια, φησί, διότι οὐ κρίνω κατὰ τὸ θέλημα τὸ ἐμόν· οὐδὲ γὰρ ἔχω θέλημα ἴδιον· ἀλλὰ κατὰ τὸ τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ καὶ ἐμόν· ἐν γὰρ καὶ τὸ αὐτὸ θέλημα Πατρός καὶ Υἱοῦ. Καὶ λοιπὸν, εἰ ὁ Πατήρ κριτής δίκαιος, καὶ ὁ Υἱὸς ἄρα κριτής δίκαιος. Χρὴ τοίνυν ἐπὶ τῶν τοιούτων συγκαταβατικών τε καὶ οἰκονομικῶν ῥημάτων μὴ πρὸς αὐτὰ βλέπειν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ἐρνήθησαν. Αιτία γὰρ ἐπὶ τούτων ἡ ἀσθένεια τῆς διανοίας τῶν ἀκουόντων, καὶ τὸ μὴ δοκεῖν αὐτὸν ἀντίθεον, ὡς διαφόρως εἰρήκαμεν. Ἐὰν — ἀληθής. Χρὴ τοὺς τὰς ἱερὰς Γραφές ἀναγινώσκοντας τόν τε σκοπὸν τοῦ λέγοντος καὶ τὴν ἕξιν τοῦ ἀκούοντος ἐξετάζειν, καὶ καιροῖς καὶ τόποις ἔστιν ὅτε προσέχειν, καὶ τὰ ἰδιώματα παρατηρεῖν, καὶ μὴ ἁπλῶς καὶ καθ᾿ ἕνα τρόπον ἐπιέναι πάντα, εἰ βούλοιντο τὰ γνήσια νοήματα καταλαμβάνειν, καὶ μὴ ψιλοῖς τοῖς ῥήμασιν εναπομένειν, καὶ πλανᾶσθαι κατὰ τοὺς αἱρετικούς. Αὐτίκα γὰρ τὸ προκείμενον χωρίον ἔχει μὲν πολύν θησαυρὸν, ἔχει δὲ τοῦτον πολλῇ κατακεχωσμένον ἀσαφείς. Τις γὰρ οὐκ ἂν εὐθέως θορυβηθείη ἀκούων τοῦ Χριστοῦ λέγοντος· ᾿Εὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής; Καὶ γὰρ αὐτὸς ἔλεγεν. Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. Καὶ ἐὰν ἡ ἀλήθεια οὐκ ἀληθεύῃ τίς ἀληθεύσει; Ἐὰν & περὶ ἑαυτοῦ μεμαρτύρηκεν c οὐκ εἰσιν ἀληθῆ, πάντως οἴχεται ἡμῖν τὸ κεφάλαιον τοῦ κηρύγματος. Ἵνα γὰρ ἐάσωμεν τάλλα μυρία ὄντα καὶ συνεκτικὰ τῆς πίστεως, που θήσομεν & προ βραχέος ἐμαρτύρησε περὶ ἑαυτοῦ, ὅτι Υιός ἐστι τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἴσος αὐτῷ κατὰ φύσιν καὶ δύναμιν καὶ θέλησιν, ὅτι δημιουργός, ὅτι ζωοποιός, ὅτι κριτή; καὶ ὅσα τοιαῦτα; Τί οὖν ἐστὶν εἰπεῖν; Οτι, ἐπειδὴ τοιαῦτα περί ἑαυτοῦ μαρτυρήσας ἔγνω τοὺς Ἰουδαίους ἐνθυμου μένους ἀντιθεῖναι καὶ εἰπεῖν, ὅτι Εάν σὺ μαρ τυρῇς περὶ σεαυτοῦ ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθής. Οὐδεὶς γὰρ ἑαυτῷ μαρτυρῶν ἀξιόπιστος ἐν ἀνθρώποις δι' ὑποψίαν φιλαυτίας· προέλαβε καὶ εἶ πεν ὁ ἔμελλον εἰπεῖν ἐκεῖνοι, λέγων· Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς, ὡς ὑμῖν δοκεῖ· καὶ λοιπὸν παράγει μάρτυρας, συγκαταβαίνων κἀνταῦθα τῇ ἀσθενείᾳ αὐτῶν, καὶ ἐκ περιουσίας επιστομίζων αὐτούς. οι Joan. χιν, 6. Vers. 30. Ει - Patris. Juste, inquit, judico, quia non judico secundum voluntalem, mcam, neque ego proprium habeo voluntatem sed secundum Patris voluntatem; nam illa etiamn mea est; una siquidem et cadem est Patris et Filii voluntas. Si ergo l'ater justus est judex, et Filius utique justus est judex. Oportet itaque in hujusmodi verbis, quæ demissionein ac dispensationem significant, non ad ipsa tantum respicere, sed etiam ad causam ipsorum; in his enim causa est imbecillitas mentis audientium, et ne Deo contrarius videretur, sicut variis in locis diximus. Vers. 31. Si verum. Oportet eos qui sacras legunt Scripturas, intentionem loquentis habitumque audientis exquirere, tempora quoque ac loca advertere, insuper idiomata observare: nec simpliciter et uno modo cuncta aggredi, si legitimos sensus velint deprehendere, et non in nudis manere verbis ac falli, sicut hæretici. Siquidem propositus statim campus (un) thesaurum habet copiosum habet autem hunc multa obrutum obscuritate. Quis enim repente turbari non posset audiens Christum dicentem: Si ego testimonium perhibco de me ipso, testimonium meum non est verum "? Siquidem ipse dixit: Ego sum veritas; quod si veritas verum non loquitur, quisnam erit qui vera loquatur? Si quæ de seipso testificatus est, vera non sunt, nobis omnino perit prædicationis summa, Nam, ut cætera sinamus, quæ sunt innumera et fidem contingentia: ubinam ponemus ea quæ paulo ante de seipso testificatus est, quod Filius sit Dei, quod æqualis illi natura, potentia et voluntate; quod creator, quod vivificator, quod judex aliaque similia? Quid ergo dicendum est? Quod quia talia de seipso testificatus fuerat, cognovit Judæos habere in animo opponere se ei ac dicere: Si tu testimonium perhibes de teipso, testimonium tuum non est verum. Nemo siquidem, qui de seipso fert testimonium, fide dignus est apud homines, propter suspicionem de nimio sui ipsius amore, ideo prævenit ac dixit, quod illi dicturi erant, dicens: Si ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum non est verum, ut vobis apparet. Itaque te stes adducit, etiam in hoc se demittens ad imbecillitatem illorum, et ex abundanti cautione (oo) silentium illis imponens. Variæ lectiones et notæ. Hic addit: Τὸ ἐμόν· οὐδὲ γὰρ ἔχω θέλημα. Bis ergo idem scripsit. 'Αληθεύει Α. (nn) Campus. Locus. Χωρίον dicitur, ut Latinum locus, eo sensu, ut notet locum in libro. Eudem modo ρήσις adhibetur. PATROL, GR. CXXIX. Et id sane infra vu, 15, ei opponunt. Περὶ αὐτοῦ Λ. Ex abundanti cautione. Cautione, non est in Graco. Εκ περιουσίας satis nota est formula.

CAP. V. βλέπειν· οὕτω κἀνταῦθα τὸ ἀκούειν νοητέον· dum est dispensatoric, et ut Deo conveniat. Siquis οἰκονομικῶ; μὲν, θεοπρεπῶς δέ. Οὐ γὰρ δεῖται του dem neque videre ei opus est, neque audire, cum ἀκούειν· ἀνενδεής γὰρ ὁ Θεός. Deus nulla re indigeat. Kal Πατρός. Κρίνω δίκαια, φησί, διότι οὐ κρίνω κατὰ τὸ θέλημα τὸ ἐμόν· οὐδὲ γὰρ ἔχω θέλημα ἴδιον· ἀλλὰ κατὰ τὸ τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ καὶ ἐμόν· ἐν γὰρ καὶ τὸ αὐτὸ θέλημα Πατρός καὶ Υἱοῦ. Καὶ λοιπὸν, εἰ ὁ Πατήρ κριτής δίκαιος, καὶ ὁ Υἱὸς ἄρα κριτής δίκαιος. Χρὴ τοίνυν ἐπὶ τῶν τοιούτων συγκαταβατικών τε καὶ οἰκονομικῶν ῥημάτων μὴ πρὸς αὐτὰ βλέπειν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ἐρνήθησαν. Αιτία γὰρ ἐπὶ τούτων ἡ ἀσθένεια τῆς διανοίας τῶν ἀκουόντων, καὶ τὸ μὴ δοκεῖν αὐτὸν ἀντίθεον, ὡς διαφόρως εἰρήκαμεν. Ἐὰν — ἀληθής. Χρὴ τοὺς τὰς ἱερὰς Γραφές ἀναγινώσκοντας τόν τε σκοπὸν τοῦ λέγοντος καὶ τὴν ἕξιν τοῦ ἀκούοντος ἐξετάζειν, καὶ καιροῖς καὶ τόποις ἔστιν ὅτε προσέχειν, καὶ τὰ ἰδιώματα παρατηρεῖν, καὶ μὴ ἁπλῶς καὶ καθ᾿ ἕνα τρόπον ἐπιέναι πάντα, εἰ βούλοιντο τὰ γνήσια νοήματα καταλαμβάνειν, καὶ μὴ ψιλοῖς τοῖς ῥήμασιν εναπομένειν, καὶ πλανᾶσθαι κατὰ τοὺς αἱρετικούς. Αὐτίκα γὰρ τὸ προκείμενον χωρίον ἔχει μὲν πολύν θησαυρὸν, ἔχει δὲ τοῦτον πολλῇ κατακεχωσμένον ἀσαφείς. Τις γὰρ οὐκ ἂν εὐθέως θορυβηθείη ἀκούων τοῦ Χριστοῦ λέγοντος· ᾿Εὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής; Καὶ γὰρ αὐτὸς ἔλεγεν. Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. Καὶ ἐὰν ἡ ἀλήθεια οὐκ ἀληθεύῃ τίς ἀληθεύσει; Ἐὰν & περὶ ἑαυτοῦ μεμαρτύρηκεν c οὐκ εἰσιν ἀληθῆ, πάντως οἴχεται ἡμῖν τὸ κεφάλαιον τοῦ κηρύγματος. Ἵνα γὰρ ἐάσωμεν τάλλα μυρία ὄντα καὶ συνεκτικὰ τῆς πίστεως, που θήσομεν & προ βραχέος ἐμαρτύρησε περὶ ἑαυτοῦ, ὅτι Υιός ἐστι τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἴσος αὐτῷ κατὰ φύσιν καὶ δύναμιν καὶ θέλησιν, ὅτι δημιουργός, ὅτι ζωοποιός, ὅτι κριτή; καὶ ὅσα τοιαῦτα; Τί οὖν ἐστὶν εἰπεῖν; Οτι, ἐπειδὴ τοιαῦτα περί ἑαυτοῦ μαρτυρήσας ἔγνω τοὺς Ἰουδαίους ἐνθυμου μένους ἀντιθεῖναι καὶ εἰπεῖν, ὅτι Εάν σὺ μαρ τυρῇς περὶ σεαυτοῦ ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθής. Οὐδεὶς γὰρ ἑαυτῷ μαρτυρῶν ἀξιόπιστος ἐν ἀνθρώποις δι' ὑποψίαν φιλαυτίας· προέλαβε καὶ εἶ πεν ὁ ἔμελλον εἰπεῖν ἐκεῖνοι, λέγων· Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς, ὡς ὑμῖν δοκεῖ· καὶ λοιπὸν παράγει μάρτυρας, συγκαταβαίνων κἀνταῦθα τῇ ἀσθενείᾳ αὐτῶν, καὶ ἐκ περιουσίας επιστομίζων αὐτούς. οι Joan. χιν, 6. Vers. 30. Ει - Patris. Juste, inquit, judico, quia non judico secundum voluntalem, mcam, neque ego proprium habeo voluntatem sed secundum Patris voluntatem; nam illa etiamn mea est; una siquidem et cadem est Patris et Filii voluntas. Si ergo l'ater justus est judex, et Filius utique justus est judex. Oportet itaque in hujusmodi verbis, quæ demissionein ac dispensationem significant, non ad ipsa tantum respicere, sed etiam ad causam ipsorum; in his enim causa est imbecillitas mentis audientium, et ne Deo contrarius videretur, sicut variis in locis diximus. Vers. 31. Si verum. Oportet eos qui sacras legunt Scripturas, intentionem loquentis habitumque audientis exquirere, tempora quoque ac loca advertere, insuper idiomata observare: nec simpliciter et uno modo cuncta aggredi, si legitimos sensus velint deprehendere, et non in nudis manere verbis ac falli, sicut hæretici. Siquidem propositus statim campus (un) thesaurum habet copiosum habet autem hunc multa obrutum obscuritate. Quis enim repente turbari non posset audiens Christum dicentem: Si ego testimonium perhibco de me ipso, testimonium meum non est verum "? Siquidem ipse dixit: Ego sum veritas; quod si veritas verum non loquitur, quisnam erit qui vera loquatur? Si quæ de seipso testificatus est, vera non sunt, nobis omnino perit prædicationis summa, Nam, ut cætera sinamus, quæ sunt innumera et fidem contingentia: ubinam ponemus ea quæ paulo ante de seipso testificatus est, quod Filius sit Dei, quod æqualis illi natura, potentia et voluntate; quod creator, quod vivificator, quod judex aliaque similia? Quid ergo dicendum est? Quod quia talia de seipso testificatus fuerat, cognovit Judæos habere in animo opponere se ei ac dicere: Si tu testimonium perhibes de teipso, testimonium tuum non est verum. Nemo siquidem, qui de seipso fert testimonium, fide dignus est apud homines, propter suspicionem de nimio sui ipsius amore, ideo prævenit ac dixit, quod illi dicturi erant, dicens: Si ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum non est verum, ut vobis apparet. Itaque te stes adducit, etiam in hoc se demittens ad imbecillitatem illorum, et ex abundanti cautione (oo) silentium illis imponens. Variæ lectiones et notæ. Hic addit: Τὸ ἐμόν· οὐδὲ γὰρ ἔχω θέλημα. Bis ergo idem scripsit. 'Αληθεύει Α. (nn) Campus. Locus. Χωρίον dicitur, ut Latinum locus, eo sensu, ut notet locum in libro. Eudem modo ρήσις adhibetur. PATROL, GR. CXXIX. Et id sane infra vu, 15, ei opponunt. Περὶ αὐτοῦ Λ. Ex abundanti cautione. Cautione, non est in Graco. Εκ περιουσίας satis nota est formula.

Ὥστε το, Η μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς, οὐχ ὡς ἀποφαινόμενος εἶπεν, ἀλλ' ὡς ἐκείνων τοῦτο εἰπεῖν ἐνθυμουμένων. Ὅτι δὲ ἀληθῆ ταῦτα, δῆλον ἐντεῦ θεν. Ἐπεὶ γὰρ προϊών ελάλησε λέγων· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἑξῆς· εἰπόντων τῶν Φαρισαίων, Σὺ περὶ σιαυτοῦ μαρτυρεῖς· ή μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς· ἀντεῖπε, Kar εγώ μαρτυρώ περὶ ἐμαυτοῦ, ἀληθῆς ἐστιν ἡ μαρτυρία μου. Πρόδηλον οὖν ὅτι ἐκεῖνο μὲν τῆς ἐκείνων ἀντιθέσεως ἦν· τοῦτο δὲ τῆς τούτου γνώμης. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ζοντο μὴ ἀξιόπιστον αὐτὸν εἶναι περὶ ἑαυτοῦ μαρτυροῦντα ὡς ἄνθρωπον· οὗτος δὲ τουναντίον ἔλεγεν ἀξιόπιστον ἑαυτὸν ὡς Θεόν. Πρώ τον μὲν οὖν κατέλυσε την μελετωμένην ἀντίθεσιν αὐτῶν, εἰπὼν ὅπερ εἰπεῖν ἐνεθυμοῦντο, καὶ δείξει; ότι γινώσκει τὰς διανοίας αὐτῶν· εἶτα καὶ μάρτυρας παράγει σαφεῖς καὶ ἀναντιῤῥήτους τρεῖς, τὸν το ἀννην, τὰ οἰκεῖα ἔργα, καὶ τὸν Πατέρα. Πρώτην τίθησι τὴν ἐλάττω μαρτυρίαν, τὴν Ἰωάννου. BUTHYMII ZIGABENI Quod ergo sit: Teslimemum meum και επί το rum, non quasi affirmando dixit, sed quod illi hoc dicere pararent. Quod autem hacc ita se habeant, inde manifestum est. Cum enim in sequentibus loculus fuisset dicens: Ego sum lus mundi w, dicentibus Pharisæis: Tu de teipso testimonium perkibes, testimonium tuam non est verum ", contradixit dicens: Etsi ego testimonium perhibeo de mαίριο, testimonium meum verum es' ". Manifestum ergo est, quod illud oppositionis illorum erat, hoc antem intellectus ejus. Siquidem illi putabant, eum non esse fde dignum, qui de se ipso ferret testimonium, utpote hominem; ipse vero e diverso sese Ade dignum dixit, tanquam Deum. Primumn itaque dissolvit excogitatam ipsorum oppositionem, dicens id quod ipsi dicere parabant, et ostendens quod cogitationes eorum cognosceret. Deinde etiam testes adducit manifestos, et quibus contradici noqueat: Joannem, opera propria, ac Patrem. Primum autem ponit debilius testimonium puta Joannis. Vers. 32. Alius me. Scio hunc, inquit, quod apud omnes sit de dignus, nempe propheta Dei, et a Deo accipiens, quæ loquitur. Deinde, ne quis opponat dicens: Quid si ad gratiam testimonium perhibuit? hanc etiam tollit objectionem dicens: Vers. 33. Vos — veritati. In primordiis Evangelii sui post sermonem de Deo habitum, dixit evangelista: Miserunt Judæi ab Hierosolymis sacerdotes et levitas ut interrogarent eum: Tu quis es? et cætera". Tunc ergo multa et magna testificatus est de Christo. Ideo nunc dicit: Vos misistis ad Joannem, interrogantes eum: non autem misissetis, misi eum fide dignum cognovissetis; testimonium ergo ejus refellere non potestis. Vers. 34. Ego — accipio. Hoc est, humáno testimonio non indigeo, cum sim Deus. Εt quomodo in testimonium adduxit Joannem, qui homo erat? Primum quidem, quia testimonium ejus non eral ipsius, sed Dei. Ait enim: Qui misit me ad bapti. sandum in aqua, ipse mihi dizit”. Deinde et aliam ponit causam. Vide enim. Vers. 54. Sed - salvi sitis. Non quod humano, inquit, egeam testimonio, sed de Joannis testimoμία dispensatorie loquor: ut ei credentes, qui et est, et vobis apparet fide dignus, salvi sitis. Pers. 35. Ille - lucens. Lucerna accensa a divino Spiritu, et lucens his qui in tenebris erant peccati. Lucernam autem cum vocavit tanquam obscuratum excellenti lumine Solis justitiæ. Ipse siquidem de Christo dicebat: Illum oportet crescere, me aulem minni. Aliam quoque ob causam appellavit eum lucernam, quia videlicet non ex se.doctrinæ lucem ha- * Jean. vi, 12. "Ibid. 13. Ὅτι Β. Ibid. 14. Αλλος – ἐμοῦ. Οίδα τοῦτο, φησί, διέτ: παρὰ πάντων ἔχει τὸ ἀξιόπιστον, ὡς προφήτης Θεοῦ καὶ ὑπὸ Θεοῦ ἐντχούμενο; & φθέγγεται. Εἶτα ἵνα μὴ αντιθήσει τις· Τί οὖν, εἰ πρὸς χάριν μεμαρτύ ρηκε; προαναιρεῖ καὶ ταύτην τὴν ἀντίθεσιν, λέγων· Ὑμεῖς — ἀληθείᾳ. Ἐν προοιμίοις, μετὰ τὴν θεολογίαν φησὶν ὁ εὐαγγελιστής, ὅτε Απέστει λαν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ ῾Ιεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Δευ ίτας ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτὸν, Σὺ εἰς εἶ; καὶ τὰ ἑξῆς· τότε οὖν ἐμαρτύρησε περὶ τοῦ Χριστοῦ πολλὰ καὶ μεγάλα. Διὰ τοῦτο λέγει νῦν, Ὑμεῖς ἀπεστάλ κατε πρὸς Ἰωάννην ἐρωτῶντες· οὐκ ἂν δὲ ἀπὸ εστείλατε, εἰ μὴ ἀξιόπιστον αὐτὸν ἐγινώσκετε. Δα τὸν οὖν οὐ δύνασθε παραγράψασθαι την μαρτυρίαν αὐτοῦ. Εγώ - λαμβάνω. Τουτέστιν, οὐκ ἀνθρωπίνης μαρτυρίας δέομαι Θεὸς ὤν. Καὶ πῶς τὸν Ἰωάννην μάρτυρα παράγεις, ἄνθρωπον όντα; Πρῶτα μὲν, διότι ή μαρτυρία αὐτοῦ οὐκ ἦν αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ. Εἶπε γάρ, ὅτι Ὁ πέμψας με ταπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνος μοι εἶπεν. Επειτα δὲ τίθησι καὶ ἄλλην αἰτίαν. Ορα γάρ. Αλλά σωθῆτε. Οὐκ ἀνθρωπίνης μαρτυρίας δέομαι, φησὶν, ἀλλὰ τὰ περὶ τῆς μαρτυρίας τοῦ Ἰτα άννου λέγω οἰκονομικῶς, ἵνα τῷ καὶ ὄντι καὶ δοκοῦντι ὑμῖν ἀξιοπίστῳ πειθόμενοι σωθῆτε. Ἐκεῖνος φαίνων. Ο λύχνος, ὁ ἀνακαιόμε νος τῷ πυρὶ τοῦ θείου Πνεύματος καὶ φαίνων τοῖς ἐν τῷ σκότει τῆς ἁμαρτίας. Λύχνον δὲ αὐτὸν ἐκάλε σεν, ὡς ἀμαυρωθέντα τῷ ὑπερβάλλοντι φωτὶ τοῦ Ηλίου τῆς δικαιοσύνης. Εφη γὰρ αὐτὸς περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι ᾿Εκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλατ τοῦσθαι. Καὶ ἑτέρως δὲ λύχνον αὐτὸν ὠνόμασεν, ὡς μή οίκοθεν ἔχοντα τὸ φῶς τῆς διδασκαλίας, ἀλλ' ἐκ τῆς * Joan. 1, 19. • Ibid. 53. ' Joan. 111, 30. Varia lectiones et nota.

Ὥστε το, Η μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς, οὐχ ὡς ἀποφαινόμενος εἶπεν, ἀλλ' ὡς ἐκείνων τοῦτο εἰπεῖν ἐνθυμουμένων. Ὅτι δὲ ἀληθῆ ταῦτα, δῆλον ἐντεῦ θεν. Ἐπεὶ γὰρ προϊών ελάλησε λέγων· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἑξῆς· εἰπόντων τῶν Φαρισαίων, Σὺ περὶ σιαυτοῦ μαρτυρεῖς· ή μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς· ἀντεῖπε, Kar εγώ μαρτυρώ περὶ ἐμαυτοῦ, ἀληθῆς ἐστιν ἡ μαρτυρία μου. Πρόδηλον οὖν ὅτι ἐκεῖνο μὲν τῆς ἐκείνων ἀντιθέσεως ἦν· τοῦτο δὲ τῆς τούτου γνώμης. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ζοντο μὴ ἀξιόπιστον αὐτὸν εἶναι περὶ ἑαυτοῦ μαρτυροῦντα ὡς ἄνθρωπον· οὗτος δὲ τουναντίον ἔλεγεν ἀξιόπιστον ἑαυτὸν ὡς Θεόν. Πρώ τον μὲν οὖν κατέλυσε την μελετωμένην ἀντίθεσιν αὐτῶν, εἰπὼν ὅπερ εἰπεῖν ἐνεθυμοῦντο, καὶ δείξει; ότι γινώσκει τὰς διανοίας αὐτῶν· εἶτα καὶ μάρτυρας παράγει σαφεῖς καὶ ἀναντιῤῥήτους τρεῖς, τὸν το ἀννην, τὰ οἰκεῖα ἔργα, καὶ τὸν Πατέρα. Πρώτην τίθησι τὴν ἐλάττω μαρτυρίαν, τὴν Ἰωάννου. BUTHYMII ZIGABENI Quod ergo sit: Teslimemum meum και επί το rum, non quasi affirmando dixit, sed quod illi hoc dicere pararent. Quod autem hacc ita se habeant, inde manifestum est. Cum enim in sequentibus loculus fuisset dicens: Ego sum lus mundi w, dicentibus Pharisæis: Tu de teipso testimonium perkibes, testimonium tuam non est verum ", contradixit dicens: Etsi ego testimonium perhibeo de mαίριο, testimonium meum verum es' ". Manifestum ergo est, quod illud oppositionis illorum erat, hoc antem intellectus ejus. Siquidem illi putabant, eum non esse fde dignum, qui de se ipso ferret testimonium, utpote hominem; ipse vero e diverso sese Ade dignum dixit, tanquam Deum. Primumn itaque dissolvit excogitatam ipsorum oppositionem, dicens id quod ipsi dicere parabant, et ostendens quod cogitationes eorum cognosceret. Deinde etiam testes adducit manifestos, et quibus contradici noqueat: Joannem, opera propria, ac Patrem. Primum autem ponit debilius testimonium puta Joannis. Vers. 32. Alius me. Scio hunc, inquit, quod apud omnes sit de dignus, nempe propheta Dei, et a Deo accipiens, quæ loquitur. Deinde, ne quis opponat dicens: Quid si ad gratiam testimonium perhibuit? hanc etiam tollit objectionem dicens: Vers. 33. Vos — veritati. In primordiis Evangelii sui post sermonem de Deo habitum, dixit evangelista: Miserunt Judæi ab Hierosolymis sacerdotes et levitas ut interrogarent eum: Tu quis es? et cætera". Tunc ergo multa et magna testificatus est de Christo. Ideo nunc dicit: Vos misistis ad Joannem, interrogantes eum: non autem misissetis, misi eum fide dignum cognovissetis; testimonium ergo ejus refellere non potestis. Vers. 34. Ego — accipio. Hoc est, humáno testimonio non indigeo, cum sim Deus. Εt quomodo in testimonium adduxit Joannem, qui homo erat? Primum quidem, quia testimonium ejus non eral ipsius, sed Dei. Ait enim: Qui misit me ad bapti. sandum in aqua, ipse mihi dizit”. Deinde et aliam ponit causam. Vide enim. Vers. 54. Sed - salvi sitis. Non quod humano, inquit, egeam testimonio, sed de Joannis testimoμία dispensatorie loquor: ut ei credentes, qui et est, et vobis apparet fide dignus, salvi sitis. Pers. 35. Ille - lucens. Lucerna accensa a divino Spiritu, et lucens his qui in tenebris erant peccati. Lucernam autem cum vocavit tanquam obscuratum excellenti lumine Solis justitiæ. Ipse siquidem de Christo dicebat: Illum oportet crescere, me aulem minni. Aliam quoque ob causam appellavit eum lucernam, quia videlicet non ex se.doctrinæ lucem ha- * Jean. vi, 12. "Ibid. 13. Ὅτι Β. Ibid. 14. Αλλος – ἐμοῦ. Οίδα τοῦτο, φησί, διέτ: παρὰ πάντων ἔχει τὸ ἀξιόπιστον, ὡς προφήτης Θεοῦ καὶ ὑπὸ Θεοῦ ἐντχούμενο; & φθέγγεται. Εἶτα ἵνα μὴ αντιθήσει τις· Τί οὖν, εἰ πρὸς χάριν μεμαρτύ ρηκε; προαναιρεῖ καὶ ταύτην τὴν ἀντίθεσιν, λέγων· Ὑμεῖς — ἀληθείᾳ. Ἐν προοιμίοις, μετὰ τὴν θεολογίαν φησὶν ὁ εὐαγγελιστής, ὅτε Απέστει λαν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ ῾Ιεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Δευ ίτας ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτὸν, Σὺ εἰς εἶ; καὶ τὰ ἑξῆς· τότε οὖν ἐμαρτύρησε περὶ τοῦ Χριστοῦ πολλὰ καὶ μεγάλα. Διὰ τοῦτο λέγει νῦν, Ὑμεῖς ἀπεστάλ κατε πρὸς Ἰωάννην ἐρωτῶντες· οὐκ ἂν δὲ ἀπὸ εστείλατε, εἰ μὴ ἀξιόπιστον αὐτὸν ἐγινώσκετε. Δα τὸν οὖν οὐ δύνασθε παραγράψασθαι την μαρτυρίαν αὐτοῦ. Εγώ - λαμβάνω. Τουτέστιν, οὐκ ἀνθρωπίνης μαρτυρίας δέομαι Θεὸς ὤν. Καὶ πῶς τὸν Ἰωάννην μάρτυρα παράγεις, ἄνθρωπον όντα; Πρῶτα μὲν, διότι ή μαρτυρία αὐτοῦ οὐκ ἦν αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ. Εἶπε γάρ, ὅτι Ὁ πέμψας με ταπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνος μοι εἶπεν. Επειτα δὲ τίθησι καὶ ἄλλην αἰτίαν. Ορα γάρ. Αλλά σωθῆτε. Οὐκ ἀνθρωπίνης μαρτυρίας δέομαι, φησὶν, ἀλλὰ τὰ περὶ τῆς μαρτυρίας τοῦ Ἰτα άννου λέγω οἰκονομικῶς, ἵνα τῷ καὶ ὄντι καὶ δοκοῦντι ὑμῖν ἀξιοπίστῳ πειθόμενοι σωθῆτε. Ἐκεῖνος φαίνων. Ο λύχνος, ὁ ἀνακαιόμε νος τῷ πυρὶ τοῦ θείου Πνεύματος καὶ φαίνων τοῖς ἐν τῷ σκότει τῆς ἁμαρτίας. Λύχνον δὲ αὐτὸν ἐκάλε σεν, ὡς ἀμαυρωθέντα τῷ ὑπερβάλλοντι φωτὶ τοῦ Ηλίου τῆς δικαιοσύνης. Εφη γὰρ αὐτὸς περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι ᾿Εκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλατ τοῦσθαι. Καὶ ἑτέρως δὲ λύχνον αὐτὸν ὠνόμασεν, ὡς μή οίκοθεν ἔχοντα τὸ φῶς τῆς διδασκαλίας, ἀλλ' ἐκ τῆς * Joan. 1, 19. • Ibid. 53. ' Joan. 111, 30. Varia lectiones et nota.

Ὥστε το, Η μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς, οὐχ ὡς ἀποφαινόμενος εἶπεν, ἀλλ' ὡς ἐκείνων τοῦτο εἰπεῖν ἐνθυμουμένων. Ὅτι δὲ ἀληθῆ ταῦτα, δῆλον ἐντεῦ θεν. Ἐπεὶ γὰρ προϊών ελάλησε λέγων· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἑξῆς· εἰπόντων τῶν Φαρισαίων, Σὺ περὶ σιαυτοῦ μαρτυρεῖς· ή μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς· ἀντεῖπε, Kar εγώ μαρτυρώ περὶ ἐμαυτοῦ, ἀληθῆς ἐστιν ἡ μαρτυρία μου. Πρόδηλον οὖν ὅτι ἐκεῖνο μὲν τῆς ἐκείνων ἀντιθέσεως ἦν· τοῦτο δὲ τῆς τούτου γνώμης. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ζοντο μὴ ἀξιόπιστον αὐτὸν εἶναι περὶ ἑαυτοῦ μαρτυροῦντα ὡς ἄνθρωπον· οὗτος δὲ τουναντίον ἔλεγεν ἀξιόπιστον ἑαυτὸν ὡς Θεόν. Πρώ τον μὲν οὖν κατέλυσε την μελετωμένην ἀντίθεσιν αὐτῶν, εἰπὼν ὅπερ εἰπεῖν ἐνεθυμοῦντο, καὶ δείξει; ότι γινώσκει τὰς διανοίας αὐτῶν· εἶτα καὶ μάρτυρας παράγει σαφεῖς καὶ ἀναντιῤῥήτους τρεῖς, τὸν το ἀννην, τὰ οἰκεῖα ἔργα, καὶ τὸν Πατέρα. Πρώτην τίθησι τὴν ἐλάττω μαρτυρίαν, τὴν Ἰωάννου. BUTHYMII ZIGABENI Quod ergo sit: Teslimemum meum και επί το rum, non quasi affirmando dixit, sed quod illi hoc dicere pararent. Quod autem hacc ita se habeant, inde manifestum est. Cum enim in sequentibus loculus fuisset dicens: Ego sum lus mundi w, dicentibus Pharisæis: Tu de teipso testimonium perkibes, testimonium tuam non est verum ", contradixit dicens: Etsi ego testimonium perhibeo de mαίριο, testimonium meum verum es' ". Manifestum ergo est, quod illud oppositionis illorum erat, hoc antem intellectus ejus. Siquidem illi putabant, eum non esse fde dignum, qui de se ipso ferret testimonium, utpote hominem; ipse vero e diverso sese Ade dignum dixit, tanquam Deum. Primumn itaque dissolvit excogitatam ipsorum oppositionem, dicens id quod ipsi dicere parabant, et ostendens quod cogitationes eorum cognosceret. Deinde etiam testes adducit manifestos, et quibus contradici noqueat: Joannem, opera propria, ac Patrem. Primum autem ponit debilius testimonium puta Joannis. Vers. 32. Alius me. Scio hunc, inquit, quod apud omnes sit de dignus, nempe propheta Dei, et a Deo accipiens, quæ loquitur. Deinde, ne quis opponat dicens: Quid si ad gratiam testimonium perhibuit? hanc etiam tollit objectionem dicens: Vers. 33. Vos — veritati. In primordiis Evangelii sui post sermonem de Deo habitum, dixit evangelista: Miserunt Judæi ab Hierosolymis sacerdotes et levitas ut interrogarent eum: Tu quis es? et cætera". Tunc ergo multa et magna testificatus est de Christo. Ideo nunc dicit: Vos misistis ad Joannem, interrogantes eum: non autem misissetis, misi eum fide dignum cognovissetis; testimonium ergo ejus refellere non potestis. Vers. 34. Ego — accipio. Hoc est, humáno testimonio non indigeo, cum sim Deus. Εt quomodo in testimonium adduxit Joannem, qui homo erat? Primum quidem, quia testimonium ejus non eral ipsius, sed Dei. Ait enim: Qui misit me ad bapti. sandum in aqua, ipse mihi dizit”. Deinde et aliam ponit causam. Vide enim. Vers. 54. Sed - salvi sitis. Non quod humano, inquit, egeam testimonio, sed de Joannis testimoμία dispensatorie loquor: ut ei credentes, qui et est, et vobis apparet fide dignus, salvi sitis. Pers. 35. Ille - lucens. Lucerna accensa a divino Spiritu, et lucens his qui in tenebris erant peccati. Lucernam autem cum vocavit tanquam obscuratum excellenti lumine Solis justitiæ. Ipse siquidem de Christo dicebat: Illum oportet crescere, me aulem minni. Aliam quoque ob causam appellavit eum lucernam, quia videlicet non ex se.doctrinæ lucem ha- * Jean. vi, 12. "Ibid. 13. Ὅτι Β. Ibid. 14. Αλλος – ἐμοῦ. Οίδα τοῦτο, φησί, διέτ: παρὰ πάντων ἔχει τὸ ἀξιόπιστον, ὡς προφήτης Θεοῦ καὶ ὑπὸ Θεοῦ ἐντχούμενο; & φθέγγεται. Εἶτα ἵνα μὴ αντιθήσει τις· Τί οὖν, εἰ πρὸς χάριν μεμαρτύ ρηκε; προαναιρεῖ καὶ ταύτην τὴν ἀντίθεσιν, λέγων· Ὑμεῖς — ἀληθείᾳ. Ἐν προοιμίοις, μετὰ τὴν θεολογίαν φησὶν ὁ εὐαγγελιστής, ὅτε Απέστει λαν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ ῾Ιεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Δευ ίτας ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτὸν, Σὺ εἰς εἶ; καὶ τὰ ἑξῆς· τότε οὖν ἐμαρτύρησε περὶ τοῦ Χριστοῦ πολλὰ καὶ μεγάλα. Διὰ τοῦτο λέγει νῦν, Ὑμεῖς ἀπεστάλ κατε πρὸς Ἰωάννην ἐρωτῶντες· οὐκ ἂν δὲ ἀπὸ εστείλατε, εἰ μὴ ἀξιόπιστον αὐτὸν ἐγινώσκετε. Δα τὸν οὖν οὐ δύνασθε παραγράψασθαι την μαρτυρίαν αὐτοῦ. Εγώ - λαμβάνω. Τουτέστιν, οὐκ ἀνθρωπίνης μαρτυρίας δέομαι Θεὸς ὤν. Καὶ πῶς τὸν Ἰωάννην μάρτυρα παράγεις, ἄνθρωπον όντα; Πρῶτα μὲν, διότι ή μαρτυρία αὐτοῦ οὐκ ἦν αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ. Εἶπε γάρ, ὅτι Ὁ πέμψας με ταπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνος μοι εἶπεν. Επειτα δὲ τίθησι καὶ ἄλλην αἰτίαν. Ορα γάρ. Αλλά σωθῆτε. Οὐκ ἀνθρωπίνης μαρτυρίας δέομαι, φησὶν, ἀλλὰ τὰ περὶ τῆς μαρτυρίας τοῦ Ἰτα άννου λέγω οἰκονομικῶς, ἵνα τῷ καὶ ὄντι καὶ δοκοῦντι ὑμῖν ἀξιοπίστῳ πειθόμενοι σωθῆτε. Ἐκεῖνος φαίνων. Ο λύχνος, ὁ ἀνακαιόμε νος τῷ πυρὶ τοῦ θείου Πνεύματος καὶ φαίνων τοῖς ἐν τῷ σκότει τῆς ἁμαρτίας. Λύχνον δὲ αὐτὸν ἐκάλε σεν, ὡς ἀμαυρωθέντα τῷ ὑπερβάλλοντι φωτὶ τοῦ Ηλίου τῆς δικαιοσύνης. Εφη γὰρ αὐτὸς περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι ᾿Εκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλατ τοῦσθαι. Καὶ ἑτέρως δὲ λύχνον αὐτὸν ὠνόμασεν, ὡς μή οίκοθεν ἔχοντα τὸ φῶς τῆς διδασκαλίας, ἀλλ' ἐκ τῆς * Joan. 1, 19. • Ibid. 53. ' Joan. 111, 30. Varia lectiones et nota.

Ὥστε το, Η μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς, οὐχ ὡς ἀποφαινόμενος εἶπεν, ἀλλ' ὡς ἐκείνων τοῦτο εἰπεῖν ἐνθυμουμένων. Ὅτι δὲ ἀληθῆ ταῦτα, δῆλον ἐντεῦ θεν. Ἐπεὶ γὰρ προϊών ελάλησε λέγων· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, καὶ τὰ ἑξῆς· εἰπόντων τῶν Φαρισαίων, Σὺ περὶ σιαυτοῦ μαρτυρεῖς· ή μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς· ἀντεῖπε, Kar εγώ μαρτυρώ περὶ ἐμαυτοῦ, ἀληθῆς ἐστιν ἡ μαρτυρία μου. Πρόδηλον οὖν ὅτι ἐκεῖνο μὲν τῆς ἐκείνων ἀντιθέσεως ἦν· τοῦτο δὲ τῆς τούτου γνώμης. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ζοντο μὴ ἀξιόπιστον αὐτὸν εἶναι περὶ ἑαυτοῦ μαρτυροῦντα ὡς ἄνθρωπον· οὗτος δὲ τουναντίον ἔλεγεν ἀξιόπιστον ἑαυτὸν ὡς Θεόν. Πρώ τον μὲν οὖν κατέλυσε την μελετωμένην ἀντίθεσιν αὐτῶν, εἰπὼν ὅπερ εἰπεῖν ἐνεθυμοῦντο, καὶ δείξει; ότι γινώσκει τὰς διανοίας αὐτῶν· εἶτα καὶ μάρτυρας παράγει σαφεῖς καὶ ἀναντιῤῥήτους τρεῖς, τὸν το ἀννην, τὰ οἰκεῖα ἔργα, καὶ τὸν Πατέρα. Πρώτην τίθησι τὴν ἐλάττω μαρτυρίαν, τὴν Ἰωάννου. BUTHYMII ZIGABENI Quod ergo sit: Teslimemum meum και επί το rum, non quasi affirmando dixit, sed quod illi hoc dicere pararent. Quod autem hacc ita se habeant, inde manifestum est. Cum enim in sequentibus loculus fuisset dicens: Ego sum lus mundi w, dicentibus Pharisæis: Tu de teipso testimonium perkibes, testimonium tuam non est verum ", contradixit dicens: Etsi ego testimonium perhibeo de mαίριο, testimonium meum verum es' ". Manifestum ergo est, quod illud oppositionis illorum erat, hoc antem intellectus ejus. Siquidem illi putabant, eum non esse fde dignum, qui de se ipso ferret testimonium, utpote hominem; ipse vero e diverso sese Ade dignum dixit, tanquam Deum. Primumn itaque dissolvit excogitatam ipsorum oppositionem, dicens id quod ipsi dicere parabant, et ostendens quod cogitationes eorum cognosceret. Deinde etiam testes adducit manifestos, et quibus contradici noqueat: Joannem, opera propria, ac Patrem. Primum autem ponit debilius testimonium puta Joannis. Vers. 32. Alius me. Scio hunc, inquit, quod apud omnes sit de dignus, nempe propheta Dei, et a Deo accipiens, quæ loquitur. Deinde, ne quis opponat dicens: Quid si ad gratiam testimonium perhibuit? hanc etiam tollit objectionem dicens: Vers. 33. Vos — veritati. In primordiis Evangelii sui post sermonem de Deo habitum, dixit evangelista: Miserunt Judæi ab Hierosolymis sacerdotes et levitas ut interrogarent eum: Tu quis es? et cætera". Tunc ergo multa et magna testificatus est de Christo. Ideo nunc dicit: Vos misistis ad Joannem, interrogantes eum: non autem misissetis, misi eum fide dignum cognovissetis; testimonium ergo ejus refellere non potestis. Vers. 34. Ego — accipio. Hoc est, humáno testimonio non indigeo, cum sim Deus. Εt quomodo in testimonium adduxit Joannem, qui homo erat? Primum quidem, quia testimonium ejus non eral ipsius, sed Dei. Ait enim: Qui misit me ad bapti. sandum in aqua, ipse mihi dizit”. Deinde et aliam ponit causam. Vide enim. Vers. 54. Sed - salvi sitis. Non quod humano, inquit, egeam testimonio, sed de Joannis testimoμία dispensatorie loquor: ut ei credentes, qui et est, et vobis apparet fide dignus, salvi sitis. Pers. 35. Ille - lucens. Lucerna accensa a divino Spiritu, et lucens his qui in tenebris erant peccati. Lucernam autem cum vocavit tanquam obscuratum excellenti lumine Solis justitiæ. Ipse siquidem de Christo dicebat: Illum oportet crescere, me aulem minni. Aliam quoque ob causam appellavit eum lucernam, quia videlicet non ex se.doctrinæ lucem ha- * Jean. vi, 12. "Ibid. 13. Ὅτι Β. Ibid. 14. Αλλος – ἐμοῦ. Οίδα τοῦτο, φησί, διέτ: παρὰ πάντων ἔχει τὸ ἀξιόπιστον, ὡς προφήτης Θεοῦ καὶ ὑπὸ Θεοῦ ἐντχούμενο; & φθέγγεται. Εἶτα ἵνα μὴ αντιθήσει τις· Τί οὖν, εἰ πρὸς χάριν μεμαρτύ ρηκε; προαναιρεῖ καὶ ταύτην τὴν ἀντίθεσιν, λέγων· Ὑμεῖς — ἀληθείᾳ. Ἐν προοιμίοις, μετὰ τὴν θεολογίαν φησὶν ὁ εὐαγγελιστής, ὅτε Απέστει λαν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ ῾Ιεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Δευ ίτας ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτὸν, Σὺ εἰς εἶ; καὶ τὰ ἑξῆς· τότε οὖν ἐμαρτύρησε περὶ τοῦ Χριστοῦ πολλὰ καὶ μεγάλα. Διὰ τοῦτο λέγει νῦν, Ὑμεῖς ἀπεστάλ κατε πρὸς Ἰωάννην ἐρωτῶντες· οὐκ ἂν δὲ ἀπὸ εστείλατε, εἰ μὴ ἀξιόπιστον αὐτὸν ἐγινώσκετε. Δα τὸν οὖν οὐ δύνασθε παραγράψασθαι την μαρτυρίαν αὐτοῦ. Εγώ - λαμβάνω. Τουτέστιν, οὐκ ἀνθρωπίνης μαρτυρίας δέομαι Θεὸς ὤν. Καὶ πῶς τὸν Ἰωάννην μάρτυρα παράγεις, ἄνθρωπον όντα; Πρῶτα μὲν, διότι ή μαρτυρία αὐτοῦ οὐκ ἦν αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ. Εἶπε γάρ, ὅτι Ὁ πέμψας με ταπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνος μοι εἶπεν. Επειτα δὲ τίθησι καὶ ἄλλην αἰτίαν. Ορα γάρ. Αλλά σωθῆτε. Οὐκ ἀνθρωπίνης μαρτυρίας δέομαι, φησὶν, ἀλλὰ τὰ περὶ τῆς μαρτυρίας τοῦ Ἰτα άννου λέγω οἰκονομικῶς, ἵνα τῷ καὶ ὄντι καὶ δοκοῦντι ὑμῖν ἀξιοπίστῳ πειθόμενοι σωθῆτε. Ἐκεῖνος φαίνων. Ο λύχνος, ὁ ἀνακαιόμε νος τῷ πυρὶ τοῦ θείου Πνεύματος καὶ φαίνων τοῖς ἐν τῷ σκότει τῆς ἁμαρτίας. Λύχνον δὲ αὐτὸν ἐκάλε σεν, ὡς ἀμαυρωθέντα τῷ ὑπερβάλλοντι φωτὶ τοῦ Ηλίου τῆς δικαιοσύνης. Εφη γὰρ αὐτὸς περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι ᾿Εκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλατ τοῦσθαι. Καὶ ἑτέρως δὲ λύχνον αὐτὸν ὠνόμασεν, ὡς μή οίκοθεν ἔχοντα τὸ φῶς τῆς διδασκαλίας, ἀλλ' ἐκ τῆς * Joan. 1, 19. • Ibid. 53. ' Joan. 111, 30. Varia lectiones et nota.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. V. χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οἶμαι δὲ, περὶ του- bebat, sed ex gratia sancti Spiritus. De hoc autem, του προείπε διὰ τοῦ Δαυὶδ ὁ Θεός· Ετοίμασα λύ- ut opinor, prædixit per os David; Paravi lucernam χνον τῷ Χριστῷ μου. Christo meo 1. Ὑμεῖς — αὐτοῦ. Καθάπτεται τούτων, ὡς μὴ μέχρι τέλους τηρησάντων αὐτῷ τὴν σπουδήν. Ήθε λήσατε γὰρ, φησὶν, ἀγαλλιασθῆναι πρὸς καιρόν τινα ἐν τῷ φωτὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, ὅτε πανταχόθεν πάντες πρὸς αὐτόν συνετρέχετε· εἶτα ἐψυχράνθητε, εἰ καὶ μέχρι νῦν θαυμάζετε τοῦτον. Εἰ γὰρ μὴ ἐψυχράνθητε, πάντως ἂν ἐπιστεύσατε τῇ μαρτυρία αὐτοῦ· ἐλέγχεσθε οὖν τὸν αὐτὸν καὶ ἀξιόπιστον ὁμολογοῦντες καὶ μὴ πιστεύοντες τῇ μαρτυρία αὐτοῦ. Εγώ — ἀπέσταλκε. Τὴν μὲν γὰρ τοῦ Ἰωάννου μαρτυρίαν ἡδύνατό τις διαβαλεῖν ὡς πρὸς χάριν γεγενημένην, καίτοι οὐδὲ τοῦτο ἐξῆν εἰπεῖν κατ' ἀν. δρὸς μετά πάσης ἀκριβείας φιλοσοφοῦντος, καὶ σφόδρα θαυμασθέντος αὐτοῖς· τὰ δὲ ἔργα πάσης υπο ομίας ἀπηλλαγμένα πᾶν ἐμφράττει στόμα φιλόνεικον, ήγουν ἢ τοῦ παραλύτου σύσφιγξις, καὶ τὰ λοιπά θαύματα· παρ' αὐτοῖς ὄντων δὴ τῶν θεραπευθέντων καὶ πληροφορούντων αὐτούς. Αὐτὰ, φησί, τὰ ἔργα, δ ἐγὼ ποιῶ, μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ, ὅτι ὁ Πατήρ με απέσταλκεν. Οὐκ εἶπε δὲ, Μαρτυρεῖ ὅτι ἴσος εἰμὶ τῷ Πατρὶ, ἀλλ', ὅτι 'Ο Πατήρ με απέσταλκε· καίτοι καὶ τοῦτο κἀκεῖνο εμαρτύρουν όμως, εἰ καὶ μείζον ἦν τὸ πιστευθῆναι ὅτι ἴσο; ἐστὶ τῷ Πατρὶ, ἀλλά γε τὸ ἧττον τέθεικεν ὡς μάλιστα τηνικαῦτα σπουδαζό μενον. Εβούλετο γάρ πρῶτον πιστευθῆναι ὅτι ὁ Θεὸς ἀπέστειλεν αὐτόν. Τούτου γὰρ πιστευθέντο; καὶ τὸ ἄλλο ῥᾴδιον ἦν. ᾿Αλλὰ πῶς τὰ ἔργα εμαρτύρουν ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπέσταλκεν; Ως μόνης έργα θείας δυνάμεως. Τον αῦτα γὰρ ἀντίθεος ποιεῖν οὐκ ἠδύνατο. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς θαύμασιν ἀντειπεῖν ἀναισχύντως ἐτόλμησαν, ὡς ἐν τῷ εἰκοστῷ δευτέρῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματ θαῖον ἱστόρηται, λέγοντες· Οὗτος οὐκ ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια, εἰ μὴ ἐν τῷ Βεελζεβ. ύλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων· ἀλλ᾽ οὖν ταχέως επεστομίσθησαν ἐκεῖ και μάτην φλυαροῦντες ηλέγχθησαν. καὶ ἐμοῦ. Ποῦ μεμαρτύρηκε περὶ αὐτοῦ; Δηλώσει προϊὼν ὅτι ἐν ταῖς Γραφαῖς. Καὶ μὴν καὶ βαπτιζομένου μεμαρτύρηκε περὶ αὐτοῦ, λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδό κησα Καὶ αὖθις μεταμορφουμένου. ᾿Αλλὰ βαπτιζομένου μὲν, εἰ καὶ ἤκουσαν, ἀμφέβαλλον μετα μορφουμένου δὲ, οὐδὲ ἤκουσαν αὐτοί. Διὰ τοῦτο τὰς τοιαύτας μαρτυρίας παραδραμὼν πρὸς τὰς Γραφὰς αὐτοὺς παραπέμπει, τὰς ἐν χερσὶν οὖσας ἀεὶ καὶ ἀναντιῤῥήτους. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ποιεῖ προϊών. Νῦν δὲ ἴνα μὴ ἀπαιτήσωσιν αὐτὸν αὐτόφωνον καὶ αὐτο- • Psal. cxxxı, 17. • Matth. xi, 24. Malim οἷον, pro ήγουν. Vers. 55. Vos ejus. Objurgat hos, quod non usque ad finem studiose illum observaverint. Voluistis, inquit, quodam tempore exsultare in luce doctrina illius, quando omnes undique ad eum concurrebatis, et postmodum refrixistis, quanquam hactenus illum admiramini: nisi enim refrixissetis, testimonio utique illius credidissetis. Digni igitur, estis, qui redarguamini, quod licet hunc Gde dignum confteamini, ejus tamen testimonio non credideritis. Vers. 56. Ego - miserit. Siquidem Joannis testimonium poterat quispiam calumniari, tanquam ad gratiam factum: quanquam hoc vere dici non poterat adversus virum, qui omni cum diligentia suo fungebatur munere, et apud omnes vehementi in admiratione habebatur: in admiratione habebatur: verum opera omni suspicione libera, cunctorum ora contentiosa obturabant, pula paralytici confirmatio, ceteraquo miracula: cum apud eos essent qui curati erant, et plenam eis fidem faciebant. Opera, inquit, qua ego facio, testificantur de me, quod Paler miserit me. Non dixit autem: Testificantur, quod æqualis sim Patrt, sed, quod Pater miserit me. Atqui et hoc, et illud testificabantur. Verum etsi majus erat ut crederetur æqualis esse Patri, minus tamen posuit, nempe id quod tunc maxime intendebatur. Volebat namque primo credi, quod se Deus misisset· hoc enim credito, reliquum facilius erat ad credendum. Sed quomodo opera testificabantur quod Deus eum misisset? Testificabantur id, tanquam opera solius divinæ virtutis. Siquidem, qui Deo contrarius esset, bujusmodi facere non poterat: nan licet miraculis contradicere impudenter attentabant, sicut vicesimo secundo juxta Matthæum capito scriptum est, dicentes: Hic non` ejicit dæmonia, nisi per Beelzebul principem dæmoniorum *; sed ibi citius os illis obstruitur, et vane nugari convincuntur. Vers. 37. Ει me. Ubi de ipso testimonium perhibuit? In sequentibus significabit, quod in Scripturis: quanquam etiam, dum baptizaretur, testimonium de eo perhibuit, dicens: Hic est Filins meus dilectus, in quo mihi complacitum est Et rursus, cum transformaretur. Sed cum baptizaretur, licet audierunt, dubitabant: cum auten transformaretur, ne audierunt quidem ipsi. Idcirco prætermissis bujusmodi testimoniis, ad Scripturas eos transmittit, quas semper in manibus habebant, nec fas erat illis contradicere; sed • Matth. Variæ lectiones et notæ. E! abest A. Mos idem habet πιστευθέν. Πυδόκησα Δ.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. V. χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οἶμαι δὲ, περὶ του- bebat, sed ex gratia sancti Spiritus. De hoc autem, του προείπε διὰ τοῦ Δαυὶδ ὁ Θεός· Ετοίμασα λύ- ut opinor, prædixit per os David; Paravi lucernam χνον τῷ Χριστῷ μου. Christo meo 1. Ὑμεῖς — αὐτοῦ. Καθάπτεται τούτων, ὡς μὴ μέχρι τέλους τηρησάντων αὐτῷ τὴν σπουδήν. Ήθε λήσατε γὰρ, φησὶν, ἀγαλλιασθῆναι πρὸς καιρόν τινα ἐν τῷ φωτὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, ὅτε πανταχόθεν πάντες πρὸς αὐτόν συνετρέχετε· εἶτα ἐψυχράνθητε, εἰ καὶ μέχρι νῦν θαυμάζετε τοῦτον. Εἰ γὰρ μὴ ἐψυχράνθητε, πάντως ἂν ἐπιστεύσατε τῇ μαρτυρία αὐτοῦ· ἐλέγχεσθε οὖν τὸν αὐτὸν καὶ ἀξιόπιστον ὁμολογοῦντες καὶ μὴ πιστεύοντες τῇ μαρτυρία αὐτοῦ. Εγώ — ἀπέσταλκε. Τὴν μὲν γὰρ τοῦ Ἰωάννου μαρτυρίαν ἡδύνατό τις διαβαλεῖν ὡς πρὸς χάριν γεγενημένην, καίτοι οὐδὲ τοῦτο ἐξῆν εἰπεῖν κατ' ἀν. δρὸς μετά πάσης ἀκριβείας φιλοσοφοῦντος, καὶ σφόδρα θαυμασθέντος αὐτοῖς· τὰ δὲ ἔργα πάσης υπο ομίας ἀπηλλαγμένα πᾶν ἐμφράττει στόμα φιλόνεικον, ήγουν ἢ τοῦ παραλύτου σύσφιγξις, καὶ τὰ λοιπά θαύματα· παρ' αὐτοῖς ὄντων δὴ τῶν θεραπευθέντων καὶ πληροφορούντων αὐτούς. Αὐτὰ, φησί, τὰ ἔργα, δ ἐγὼ ποιῶ, μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ, ὅτι ὁ Πατήρ με απέσταλκεν. Οὐκ εἶπε δὲ, Μαρτυρεῖ ὅτι ἴσος εἰμὶ τῷ Πατρὶ, ἀλλ', ὅτι 'Ο Πατήρ με απέσταλκε· καίτοι καὶ τοῦτο κἀκεῖνο εμαρτύρουν όμως, εἰ καὶ μείζον ἦν τὸ πιστευθῆναι ὅτι ἴσο; ἐστὶ τῷ Πατρὶ, ἀλλά γε τὸ ἧττον τέθεικεν ὡς μάλιστα τηνικαῦτα σπουδαζό μενον. Εβούλετο γάρ πρῶτον πιστευθῆναι ὅτι ὁ Θεὸς ἀπέστειλεν αὐτόν. Τούτου γὰρ πιστευθέντο; καὶ τὸ ἄλλο ῥᾴδιον ἦν. ᾿Αλλὰ πῶς τὰ ἔργα εμαρτύρουν ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπέσταλκεν; Ως μόνης έργα θείας δυνάμεως. Τον αῦτα γὰρ ἀντίθεος ποιεῖν οὐκ ἠδύνατο. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς θαύμασιν ἀντειπεῖν ἀναισχύντως ἐτόλμησαν, ὡς ἐν τῷ εἰκοστῷ δευτέρῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματ θαῖον ἱστόρηται, λέγοντες· Οὗτος οὐκ ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια, εἰ μὴ ἐν τῷ Βεελζεβ. ύλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων· ἀλλ᾽ οὖν ταχέως επεστομίσθησαν ἐκεῖ και μάτην φλυαροῦντες ηλέγχθησαν. καὶ ἐμοῦ. Ποῦ μεμαρτύρηκε περὶ αὐτοῦ; Δηλώσει προϊὼν ὅτι ἐν ταῖς Γραφαῖς. Καὶ μὴν καὶ βαπτιζομένου μεμαρτύρηκε περὶ αὐτοῦ, λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδό κησα Καὶ αὖθις μεταμορφουμένου. ᾿Αλλὰ βαπτιζομένου μὲν, εἰ καὶ ἤκουσαν, ἀμφέβαλλον μετα μορφουμένου δὲ, οὐδὲ ἤκουσαν αὐτοί. Διὰ τοῦτο τὰς τοιαύτας μαρτυρίας παραδραμὼν πρὸς τὰς Γραφὰς αὐτοὺς παραπέμπει, τὰς ἐν χερσὶν οὖσας ἀεὶ καὶ ἀναντιῤῥήτους. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ποιεῖ προϊών. Νῦν δὲ ἴνα μὴ ἀπαιτήσωσιν αὐτὸν αὐτόφωνον καὶ αὐτο- • Psal. cxxxı, 17. • Matth. xi, 24. Malim οἷον, pro ήγουν. Vers. 55. Vos ejus. Objurgat hos, quod non usque ad finem studiose illum observaverint. Voluistis, inquit, quodam tempore exsultare in luce doctrina illius, quando omnes undique ad eum concurrebatis, et postmodum refrixistis, quanquam hactenus illum admiramini: nisi enim refrixissetis, testimonio utique illius credidissetis. Digni igitur, estis, qui redarguamini, quod licet hunc Gde dignum confteamini, ejus tamen testimonio non credideritis. Vers. 56. Ego - miserit. Siquidem Joannis testimonium poterat quispiam calumniari, tanquam ad gratiam factum: quanquam hoc vere dici non poterat adversus virum, qui omni cum diligentia suo fungebatur munere, et apud omnes vehementi in admiratione habebatur: in admiratione habebatur: verum opera omni suspicione libera, cunctorum ora contentiosa obturabant, pula paralytici confirmatio, ceteraquo miracula: cum apud eos essent qui curati erant, et plenam eis fidem faciebant. Opera, inquit, qua ego facio, testificantur de me, quod Paler miserit me. Non dixit autem: Testificantur, quod æqualis sim Patrt, sed, quod Pater miserit me. Atqui et hoc, et illud testificabantur. Verum etsi majus erat ut crederetur æqualis esse Patri, minus tamen posuit, nempe id quod tunc maxime intendebatur. Volebat namque primo credi, quod se Deus misisset· hoc enim credito, reliquum facilius erat ad credendum. Sed quomodo opera testificabantur quod Deus eum misisset? Testificabantur id, tanquam opera solius divinæ virtutis. Siquidem, qui Deo contrarius esset, bujusmodi facere non poterat: nan licet miraculis contradicere impudenter attentabant, sicut vicesimo secundo juxta Matthæum capito scriptum est, dicentes: Hic non` ejicit dæmonia, nisi per Beelzebul principem dæmoniorum *; sed ibi citius os illis obstruitur, et vane nugari convincuntur. Vers. 37. Ει me. Ubi de ipso testimonium perhibuit? In sequentibus significabit, quod in Scripturis: quanquam etiam, dum baptizaretur, testimonium de eo perhibuit, dicens: Hic est Filins meus dilectus, in quo mihi complacitum est Et rursus, cum transformaretur. Sed cum baptizaretur, licet audierunt, dubitabant: cum auten transformaretur, ne audierunt quidem ipsi. Idcirco prætermissis bujusmodi testimoniis, ad Scripturas eos transmittit, quas semper in manibus habebant, nec fas erat illis contradicere; sed • Matth. Variæ lectiones et notæ. E! abest A. Mos idem habet πιστευθέν. Πυδόκησα Δ.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. V. χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οἶμαι δὲ, περὶ του- bebat, sed ex gratia sancti Spiritus. De hoc autem, του προείπε διὰ τοῦ Δαυὶδ ὁ Θεός· Ετοίμασα λύ- ut opinor, prædixit per os David; Paravi lucernam χνον τῷ Χριστῷ μου. Christo meo 1. Ὑμεῖς — αὐτοῦ. Καθάπτεται τούτων, ὡς μὴ μέχρι τέλους τηρησάντων αὐτῷ τὴν σπουδήν. Ήθε λήσατε γὰρ, φησὶν, ἀγαλλιασθῆναι πρὸς καιρόν τινα ἐν τῷ φωτὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, ὅτε πανταχόθεν πάντες πρὸς αὐτόν συνετρέχετε· εἶτα ἐψυχράνθητε, εἰ καὶ μέχρι νῦν θαυμάζετε τοῦτον. Εἰ γὰρ μὴ ἐψυχράνθητε, πάντως ἂν ἐπιστεύσατε τῇ μαρτυρία αὐτοῦ· ἐλέγχεσθε οὖν τὸν αὐτὸν καὶ ἀξιόπιστον ὁμολογοῦντες καὶ μὴ πιστεύοντες τῇ μαρτυρία αὐτοῦ. Εγώ — ἀπέσταλκε. Τὴν μὲν γὰρ τοῦ Ἰωάννου μαρτυρίαν ἡδύνατό τις διαβαλεῖν ὡς πρὸς χάριν γεγενημένην, καίτοι οὐδὲ τοῦτο ἐξῆν εἰπεῖν κατ' ἀν. δρὸς μετά πάσης ἀκριβείας φιλοσοφοῦντος, καὶ σφόδρα θαυμασθέντος αὐτοῖς· τὰ δὲ ἔργα πάσης υπο ομίας ἀπηλλαγμένα πᾶν ἐμφράττει στόμα φιλόνεικον, ήγουν ἢ τοῦ παραλύτου σύσφιγξις, καὶ τὰ λοιπά θαύματα· παρ' αὐτοῖς ὄντων δὴ τῶν θεραπευθέντων καὶ πληροφορούντων αὐτούς. Αὐτὰ, φησί, τὰ ἔργα, δ ἐγὼ ποιῶ, μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ, ὅτι ὁ Πατήρ με απέσταλκεν. Οὐκ εἶπε δὲ, Μαρτυρεῖ ὅτι ἴσος εἰμὶ τῷ Πατρὶ, ἀλλ', ὅτι 'Ο Πατήρ με απέσταλκε· καίτοι καὶ τοῦτο κἀκεῖνο εμαρτύρουν όμως, εἰ καὶ μείζον ἦν τὸ πιστευθῆναι ὅτι ἴσο; ἐστὶ τῷ Πατρὶ, ἀλλά γε τὸ ἧττον τέθεικεν ὡς μάλιστα τηνικαῦτα σπουδαζό μενον. Εβούλετο γάρ πρῶτον πιστευθῆναι ὅτι ὁ Θεὸς ἀπέστειλεν αὐτόν. Τούτου γὰρ πιστευθέντο; καὶ τὸ ἄλλο ῥᾴδιον ἦν. ᾿Αλλὰ πῶς τὰ ἔργα εμαρτύρουν ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπέσταλκεν; Ως μόνης έργα θείας δυνάμεως. Τον αῦτα γὰρ ἀντίθεος ποιεῖν οὐκ ἠδύνατο. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς θαύμασιν ἀντειπεῖν ἀναισχύντως ἐτόλμησαν, ὡς ἐν τῷ εἰκοστῷ δευτέρῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματ θαῖον ἱστόρηται, λέγοντες· Οὗτος οὐκ ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια, εἰ μὴ ἐν τῷ Βεελζεβ. ύλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων· ἀλλ᾽ οὖν ταχέως επεστομίσθησαν ἐκεῖ και μάτην φλυαροῦντες ηλέγχθησαν. καὶ ἐμοῦ. Ποῦ μεμαρτύρηκε περὶ αὐτοῦ; Δηλώσει προϊὼν ὅτι ἐν ταῖς Γραφαῖς. Καὶ μὴν καὶ βαπτιζομένου μεμαρτύρηκε περὶ αὐτοῦ, λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδό κησα Καὶ αὖθις μεταμορφουμένου. ᾿Αλλὰ βαπτιζομένου μὲν, εἰ καὶ ἤκουσαν, ἀμφέβαλλον μετα μορφουμένου δὲ, οὐδὲ ἤκουσαν αὐτοί. Διὰ τοῦτο τὰς τοιαύτας μαρτυρίας παραδραμὼν πρὸς τὰς Γραφὰς αὐτοὺς παραπέμπει, τὰς ἐν χερσὶν οὖσας ἀεὶ καὶ ἀναντιῤῥήτους. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ποιεῖ προϊών. Νῦν δὲ ἴνα μὴ ἀπαιτήσωσιν αὐτὸν αὐτόφωνον καὶ αὐτο- • Psal. cxxxı, 17. • Matth. xi, 24. Malim οἷον, pro ήγουν. Vers. 55. Vos ejus. Objurgat hos, quod non usque ad finem studiose illum observaverint. Voluistis, inquit, quodam tempore exsultare in luce doctrina illius, quando omnes undique ad eum concurrebatis, et postmodum refrixistis, quanquam hactenus illum admiramini: nisi enim refrixissetis, testimonio utique illius credidissetis. Digni igitur, estis, qui redarguamini, quod licet hunc Gde dignum confteamini, ejus tamen testimonio non credideritis. Vers. 56. Ego - miserit. Siquidem Joannis testimonium poterat quispiam calumniari, tanquam ad gratiam factum: quanquam hoc vere dici non poterat adversus virum, qui omni cum diligentia suo fungebatur munere, et apud omnes vehementi in admiratione habebatur: in admiratione habebatur: verum opera omni suspicione libera, cunctorum ora contentiosa obturabant, pula paralytici confirmatio, ceteraquo miracula: cum apud eos essent qui curati erant, et plenam eis fidem faciebant. Opera, inquit, qua ego facio, testificantur de me, quod Paler miserit me. Non dixit autem: Testificantur, quod æqualis sim Patrt, sed, quod Pater miserit me. Atqui et hoc, et illud testificabantur. Verum etsi majus erat ut crederetur æqualis esse Patri, minus tamen posuit, nempe id quod tunc maxime intendebatur. Volebat namque primo credi, quod se Deus misisset· hoc enim credito, reliquum facilius erat ad credendum. Sed quomodo opera testificabantur quod Deus eum misisset? Testificabantur id, tanquam opera solius divinæ virtutis. Siquidem, qui Deo contrarius esset, bujusmodi facere non poterat: nan licet miraculis contradicere impudenter attentabant, sicut vicesimo secundo juxta Matthæum capito scriptum est, dicentes: Hic non` ejicit dæmonia, nisi per Beelzebul principem dæmoniorum *; sed ibi citius os illis obstruitur, et vane nugari convincuntur. Vers. 37. Ει me. Ubi de ipso testimonium perhibuit? In sequentibus significabit, quod in Scripturis: quanquam etiam, dum baptizaretur, testimonium de eo perhibuit, dicens: Hic est Filins meus dilectus, in quo mihi complacitum est Et rursus, cum transformaretur. Sed cum baptizaretur, licet audierunt, dubitabant: cum auten transformaretur, ne audierunt quidem ipsi. Idcirco prætermissis bujusmodi testimoniis, ad Scripturas eos transmittit, quas semper in manibus habebant, nec fas erat illis contradicere; sed • Matth. Variæ lectiones et notæ. E! abest A. Mos idem habet πιστευθέν. Πυδόκησα Δ.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. V. χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οἶμαι δὲ, περὶ του- bebat, sed ex gratia sancti Spiritus. De hoc autem, του προείπε διὰ τοῦ Δαυὶδ ὁ Θεός· Ετοίμασα λύ- ut opinor, prædixit per os David; Paravi lucernam χνον τῷ Χριστῷ μου. Christo meo 1. Ὑμεῖς — αὐτοῦ. Καθάπτεται τούτων, ὡς μὴ μέχρι τέλους τηρησάντων αὐτῷ τὴν σπουδήν. Ήθε λήσατε γὰρ, φησὶν, ἀγαλλιασθῆναι πρὸς καιρόν τινα ἐν τῷ φωτὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, ὅτε πανταχόθεν πάντες πρὸς αὐτόν συνετρέχετε· εἶτα ἐψυχράνθητε, εἰ καὶ μέχρι νῦν θαυμάζετε τοῦτον. Εἰ γὰρ μὴ ἐψυχράνθητε, πάντως ἂν ἐπιστεύσατε τῇ μαρτυρία αὐτοῦ· ἐλέγχεσθε οὖν τὸν αὐτὸν καὶ ἀξιόπιστον ὁμολογοῦντες καὶ μὴ πιστεύοντες τῇ μαρτυρία αὐτοῦ. Εγώ — ἀπέσταλκε. Τὴν μὲν γὰρ τοῦ Ἰωάννου μαρτυρίαν ἡδύνατό τις διαβαλεῖν ὡς πρὸς χάριν γεγενημένην, καίτοι οὐδὲ τοῦτο ἐξῆν εἰπεῖν κατ' ἀν. δρὸς μετά πάσης ἀκριβείας φιλοσοφοῦντος, καὶ σφόδρα θαυμασθέντος αὐτοῖς· τὰ δὲ ἔργα πάσης υπο ομίας ἀπηλλαγμένα πᾶν ἐμφράττει στόμα φιλόνεικον, ήγουν ἢ τοῦ παραλύτου σύσφιγξις, καὶ τὰ λοιπά θαύματα· παρ' αὐτοῖς ὄντων δὴ τῶν θεραπευθέντων καὶ πληροφορούντων αὐτούς. Αὐτὰ, φησί, τὰ ἔργα, δ ἐγὼ ποιῶ, μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ, ὅτι ὁ Πατήρ με απέσταλκεν. Οὐκ εἶπε δὲ, Μαρτυρεῖ ὅτι ἴσος εἰμὶ τῷ Πατρὶ, ἀλλ', ὅτι 'Ο Πατήρ με απέσταλκε· καίτοι καὶ τοῦτο κἀκεῖνο εμαρτύρουν όμως, εἰ καὶ μείζον ἦν τὸ πιστευθῆναι ὅτι ἴσο; ἐστὶ τῷ Πατρὶ, ἀλλά γε τὸ ἧττον τέθεικεν ὡς μάλιστα τηνικαῦτα σπουδαζό μενον. Εβούλετο γάρ πρῶτον πιστευθῆναι ὅτι ὁ Θεὸς ἀπέστειλεν αὐτόν. Τούτου γὰρ πιστευθέντο; καὶ τὸ ἄλλο ῥᾴδιον ἦν. ᾿Αλλὰ πῶς τὰ ἔργα εμαρτύρουν ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπέσταλκεν; Ως μόνης έργα θείας δυνάμεως. Τον αῦτα γὰρ ἀντίθεος ποιεῖν οὐκ ἠδύνατο. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς θαύμασιν ἀντειπεῖν ἀναισχύντως ἐτόλμησαν, ὡς ἐν τῷ εἰκοστῷ δευτέρῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματ θαῖον ἱστόρηται, λέγοντες· Οὗτος οὐκ ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια, εἰ μὴ ἐν τῷ Βεελζεβ. ύλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων· ἀλλ᾽ οὖν ταχέως επεστομίσθησαν ἐκεῖ και μάτην φλυαροῦντες ηλέγχθησαν. καὶ ἐμοῦ. Ποῦ μεμαρτύρηκε περὶ αὐτοῦ; Δηλώσει προϊὼν ὅτι ἐν ταῖς Γραφαῖς. Καὶ μὴν καὶ βαπτιζομένου μεμαρτύρηκε περὶ αὐτοῦ, λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδό κησα Καὶ αὖθις μεταμορφουμένου. ᾿Αλλὰ βαπτιζομένου μὲν, εἰ καὶ ἤκουσαν, ἀμφέβαλλον μετα μορφουμένου δὲ, οὐδὲ ἤκουσαν αὐτοί. Διὰ τοῦτο τὰς τοιαύτας μαρτυρίας παραδραμὼν πρὸς τὰς Γραφὰς αὐτοὺς παραπέμπει, τὰς ἐν χερσὶν οὖσας ἀεὶ καὶ ἀναντιῤῥήτους. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ποιεῖ προϊών. Νῦν δὲ ἴνα μὴ ἀπαιτήσωσιν αὐτὸν αὐτόφωνον καὶ αὐτο- • Psal. cxxxı, 17. • Matth. xi, 24. Malim οἷον, pro ήγουν. Vers. 55. Vos ejus. Objurgat hos, quod non usque ad finem studiose illum observaverint. Voluistis, inquit, quodam tempore exsultare in luce doctrina illius, quando omnes undique ad eum concurrebatis, et postmodum refrixistis, quanquam hactenus illum admiramini: nisi enim refrixissetis, testimonio utique illius credidissetis. Digni igitur, estis, qui redarguamini, quod licet hunc Gde dignum confteamini, ejus tamen testimonio non credideritis. Vers. 56. Ego - miserit. Siquidem Joannis testimonium poterat quispiam calumniari, tanquam ad gratiam factum: quanquam hoc vere dici non poterat adversus virum, qui omni cum diligentia suo fungebatur munere, et apud omnes vehementi in admiratione habebatur: in admiratione habebatur: verum opera omni suspicione libera, cunctorum ora contentiosa obturabant, pula paralytici confirmatio, ceteraquo miracula: cum apud eos essent qui curati erant, et plenam eis fidem faciebant. Opera, inquit, qua ego facio, testificantur de me, quod Paler miserit me. Non dixit autem: Testificantur, quod æqualis sim Patrt, sed, quod Pater miserit me. Atqui et hoc, et illud testificabantur. Verum etsi majus erat ut crederetur æqualis esse Patri, minus tamen posuit, nempe id quod tunc maxime intendebatur. Volebat namque primo credi, quod se Deus misisset· hoc enim credito, reliquum facilius erat ad credendum. Sed quomodo opera testificabantur quod Deus eum misisset? Testificabantur id, tanquam opera solius divinæ virtutis. Siquidem, qui Deo contrarius esset, bujusmodi facere non poterat: nan licet miraculis contradicere impudenter attentabant, sicut vicesimo secundo juxta Matthæum capito scriptum est, dicentes: Hic non` ejicit dæmonia, nisi per Beelzebul principem dæmoniorum *; sed ibi citius os illis obstruitur, et vane nugari convincuntur. Vers. 37. Ει me. Ubi de ipso testimonium perhibuit? In sequentibus significabit, quod in Scripturis: quanquam etiam, dum baptizaretur, testimonium de eo perhibuit, dicens: Hic est Filins meus dilectus, in quo mihi complacitum est Et rursus, cum transformaretur. Sed cum baptizaretur, licet audierunt, dubitabant: cum auten transformaretur, ne audierunt quidem ipsi. Idcirco prætermissis bujusmodi testimoniis, ad Scripturas eos transmittit, quas semper in manibus habebant, nec fas erat illis contradicere; sed • Matth. Variæ lectiones et notæ. E! abest A. Mos idem habet πιστευθέν. Πυδόκησα Δ.

hoc in progressu facit: nunc autem, ne expelant πρόσωπον μαρτυρίαν τοῦ Θεοῦ, λέγοντες· ὅτι Ούτε Dei testimonium a propria voce et a propria persona dicentes: Neque vocem ejus audivimus unquam, nequ.: speciem ejus vidimus: confitetur, quod illi dicluri erant: confitendo vero ad reclam eos doctrinam reducit, dans intelligendum, quod neque vox sit apud Deum, neque species: siquidem hæc corporum sunt, Deus autem incorporeæ est naturæ aut potius supra corpus et supra naturam. Vers. 57. Neque vidistis. Atqui multi vocem ejus frequenter audiverunt, et speciem ejus videruat, sicut in Scripturis de diversis scriptum est variis in locis. Sed vox illa et species fuit, non secundum Dei naturam, sed in hominis similitudine. φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόαμεν πώποτε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἱωράκαμεν· συνομολογεῖ μὲν ὁ ἔμελλον λέγειν· διά δὲ τοῦ συνομολογεῖν εἰς φιλόσοφον αὐτοὺς ἀνάγει δόγμα, διδοὺς νοεῖν ὅτι οὔτε φωνὴ περὶ Θεὸν οὔτε εἶδος. Ταῦτα μὲν γὰρ σωμάτων εἰσίν, ὁ δὲ θεὸς ἀσώματος φύσις, μᾶλλον δὲ ὑπερατώματος καὶ ὑπερφυής. οὔτε – δωράκατε. Καὶ μὴν πολλοὶ πολλάκις καὶ φωνὴν αὐτοῦ ἤκουσαν, καὶ εἶδος αὐτοῦ ἑωράκασιν, ὡς ἐν ταῖς Γραφαῖς περὶ διαφόρων διαφόρως ἱστός ρηται. ᾿Αλλὰ φωνὴν καὶ εἶδος οὐ κατὰ φύσιν Θεοῦ, καθ᾽ ὁμοίωσιν δὲ ἀνθρώπου. Καὶ ὑμῖν. Καὶ τί λέγω, φησί, περὶ φωνῆς Vers: 58. Et - vobis. Et quid, inquit, dico de voce, quæ propria ipsius vox esset, aut specie αὐτοφώνου καὶ εἴδους αὐτοπροσώπου; Αλλ' οὐδὲ τὸν propriæ ipsius personæ, cum neque sermonem λόγον αὐτοῦ ἔχετε μένοντα ἐν ὑμῖν, τὸν διὰ νόμου ejus habeatis manentem in vobis, quem per legein καὶ προφητῶν λαληθέντα, εἰ καὶ οἴεσθε τοῦτον ἔχειν ac prophetas locutus est, et putatis, hunc vos ha- μένοντα ἐν ὑμῖν, καὶ ἐπὶ τούτῳ σεμνύνεσθε. Εἶτα bere manentem in vobis, et de ipso gloriamini. κατασκευάζει, δ εἴρηκεν, ἀποδεικνύων αὐτό. Deinde confirmat, quod dixit, hoc modo illud ostendens. Vers. 38. Quem enim creditis. Nam cum "Οτι δι· πιστεύετε. Ἐπεὶ γὰρ ὁ μὲν διὰ νόμου sermo, qui per legem datus est ac prophetas, καὶ προφητῶν δοθείς λόγος βοᾷ, ὅτι ὁ Πατήρ clamet, quod Pater Filium suum miserit ad salu- ἀπέστειλε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐπὶ σωτηρίᾳ ὑμῶν, καὶ tein vestram, et quod vos illi credere oporteat, vos ὅτι χρὴ ὑμᾶς τούτῳ πιστεύειν· ὑμεῖς δὲ ὅν ἀπέστει· autem huic, quem ille sit non creditis, λεν ἐκεῖνος, τούτῳ οὐ πιστεύετε· πάντως οὐ προστ omnino non auscultatis prædicto ejus sermoni: έχετε τῷ δηλωθέντι λόγῳ αὐτοῦ. Μὴ προσέχοντες δὲ cum autem illi non auscultetis, non habetis eum. αὐτῷ οὐκ ἔχετε αὐτὸν, ήγουν τὴν χάριν αὐτοῦ· ἀπὸ sive donum ipsius; avolavit enim a vobis. Verum, έπτη γὰρ ἀφ' ὑμῶν. Ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν, ὅτι καὶ Εἰ ne dicat: Si ergo vocem ejus non audivimus, ἃ μὴ φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόαμεν, πῶς ἐμαρτύρησε σοι; quomodo ille testificatus est de te? ait: φησίν. Vers. 39. Scrutamini Scripturas. Legales ac propheticas, inde enim est testimonium a Patre. Vide autem, quod non dixerit: Legite, sed, Scrutamini; illi siquidem legebant, at nou scrutabantur, idciro eos scrulari jubet: nam cum ea quæ de eo sunt, obscure scripta sint utiliter et dispensatorie propter imbecillitatem progenitorum ipsorum, ne exciderent ad deorum multitudinem, jubet nunc eos fodere, ut ea quæ alte in modum thesauri recondila sunt, possint invenire. Vers. 39. Quia habere. Putatis habere, verum non habetis: quia superficie tenus solum eas legenσοι; Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς. Τὰς νομικὰς καὶ προ φητικάς. Ἐκεῖθεν γὰρ ἡ παρὰ τοῦ Πατρός μαρ τυρία· ἄρα δὲ πῶς οὐκ εἶπεν· Ἀναγινώσκετε, ἀλλ', Ερευνᾶτε. Ανεγίνωσκον μὲν γὰρ, οὐκ ἠρεύνων δέ. Διὰ τοῦτο κελεύει έρευνᾷν. Ἐπεὶ γὰρ συνεσκία στο τὰ περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα συμφερόντω; καὶ οἶκο νομικῶς διὰ τὴν τῶν προγόνων αὐτῶν ἀσθένειαν, ἵνα μὴ ἐκπέσωσιν εἰς πολυθεΐαν, ἐπιτάττει νῦν διορύττειν ἵνα τὰ ἐν τῷ βάθει κείμενα καθάπερ τις θησαυρός δυνηθώσιν εὑρεῖν. Ότι ἔχειν. Δοκεῖτε μὲν ἔχειν, οὐκ ἔχετε δέ, διότι ἐπιπολαίως ταύτας ἀναγινώσκοντες οὐχ εὑρί tes,non invenitis illum certum vitæ æternæ fontein, σκετε ταύτην ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἡ πηγὴ τῆς αἰωqui est Christus. Quia ergo putatis in Scripturis vitam æternam habere, et propter dictain causam non habetis; scrutamini profunde, ut inventain habeatis. Vers. 39. Et me. Testificantur, inquit, de me in persona Patris, utpote arcano modo a Patre inspirate his, qui eas scripserunt. Conjunctio et, abundat, quod in Hebraico idiomate frequens est. Vers. 40. Ει· habeatis. Vitain videlicet sem, Νόμος, pro λόγος, Α. Σωτήρος, pro Πατρός, Β. νίου ζωῆς. Ἐπεὶ οὖν δοκεῖτε μὲν ἀπὸ τῶν Γραφῶν ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, οὐκ ἔχετε δὲ διὰ τὴν ἐηθεῖσαν αἰτίαν, λοιπὸν ἐρευνᾶτε ταύτας εἰς βάθος, ἵνα εὑρόντες ἔχητε. Καὶ ἐμοῦ. Δ' μαρτυροῦσαι, φησί, περὶ ἐμοῦ, προσώπῳ τοῦ Πατρός, οἷα παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐμπνευ σθεῖσαι ἀποῤῥήτως τοῖς γεγραφόσιν αὐτάς. Περιτο τὸν δὲ ἐνταῦθα τὸ καὶ, καθ᾽ Ἑβραϊκὸν ἰδίωμα. Kal ἔχητε. Ζωὴν αἰώνιον, δηλονότι. Είτα, ένα Varia lectiones et notæ. Forte τινά θησαυρόν.

hoc in progressu facit: nunc autem, ne expelant πρόσωπον μαρτυρίαν τοῦ Θεοῦ, λέγοντες· ὅτι Ούτε Dei testimonium a propria voce et a propria persona dicentes: Neque vocem ejus audivimus unquam, nequ.: speciem ejus vidimus: confitetur, quod illi dicluri erant: confitendo vero ad reclam eos doctrinam reducit, dans intelligendum, quod neque vox sit apud Deum, neque species: siquidem hæc corporum sunt, Deus autem incorporeæ est naturæ aut potius supra corpus et supra naturam. Vers. 57. Neque vidistis. Atqui multi vocem ejus frequenter audiverunt, et speciem ejus videruat, sicut in Scripturis de diversis scriptum est variis in locis. Sed vox illa et species fuit, non secundum Dei naturam, sed in hominis similitudine. φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόαμεν πώποτε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἱωράκαμεν· συνομολογεῖ μὲν ὁ ἔμελλον λέγειν· διά δὲ τοῦ συνομολογεῖν εἰς φιλόσοφον αὐτοὺς ἀνάγει δόγμα, διδοὺς νοεῖν ὅτι οὔτε φωνὴ περὶ Θεὸν οὔτε εἶδος. Ταῦτα μὲν γὰρ σωμάτων εἰσίν, ὁ δὲ θεὸς ἀσώματος φύσις, μᾶλλον δὲ ὑπερατώματος καὶ ὑπερφυής. οὔτε – δωράκατε. Καὶ μὴν πολλοὶ πολλάκις καὶ φωνὴν αὐτοῦ ἤκουσαν, καὶ εἶδος αὐτοῦ ἑωράκασιν, ὡς ἐν ταῖς Γραφαῖς περὶ διαφόρων διαφόρως ἱστός ρηται. ᾿Αλλὰ φωνὴν καὶ εἶδος οὐ κατὰ φύσιν Θεοῦ, καθ᾽ ὁμοίωσιν δὲ ἀνθρώπου. Καὶ ὑμῖν. Καὶ τί λέγω, φησί, περὶ φωνῆς Vers: 58. Et - vobis. Et quid, inquit, dico de voce, quæ propria ipsius vox esset, aut specie αὐτοφώνου καὶ εἴδους αὐτοπροσώπου; Αλλ' οὐδὲ τὸν propriæ ipsius personæ, cum neque sermonem λόγον αὐτοῦ ἔχετε μένοντα ἐν ὑμῖν, τὸν διὰ νόμου ejus habeatis manentem in vobis, quem per legein καὶ προφητῶν λαληθέντα, εἰ καὶ οἴεσθε τοῦτον ἔχειν ac prophetas locutus est, et putatis, hunc vos ha- μένοντα ἐν ὑμῖν, καὶ ἐπὶ τούτῳ σεμνύνεσθε. Εἶτα bere manentem in vobis, et de ipso gloriamini. κατασκευάζει, δ εἴρηκεν, ἀποδεικνύων αὐτό. Deinde confirmat, quod dixit, hoc modo illud ostendens. Vers. 38. Quem enim creditis. Nam cum "Οτι δι· πιστεύετε. Ἐπεὶ γὰρ ὁ μὲν διὰ νόμου sermo, qui per legem datus est ac prophetas, καὶ προφητῶν δοθείς λόγος βοᾷ, ὅτι ὁ Πατήρ clamet, quod Pater Filium suum miserit ad salu- ἀπέστειλε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐπὶ σωτηρίᾳ ὑμῶν, καὶ tein vestram, et quod vos illi credere oporteat, vos ὅτι χρὴ ὑμᾶς τούτῳ πιστεύειν· ὑμεῖς δὲ ὅν ἀπέστει· autem huic, quem ille sit non creditis, λεν ἐκεῖνος, τούτῳ οὐ πιστεύετε· πάντως οὐ προστ omnino non auscultatis prædicto ejus sermoni: έχετε τῷ δηλωθέντι λόγῳ αὐτοῦ. Μὴ προσέχοντες δὲ cum autem illi non auscultetis, non habetis eum. αὐτῷ οὐκ ἔχετε αὐτὸν, ήγουν τὴν χάριν αὐτοῦ· ἀπὸ sive donum ipsius; avolavit enim a vobis. Verum, έπτη γὰρ ἀφ' ὑμῶν. Ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν, ὅτι καὶ Εἰ ne dicat: Si ergo vocem ejus non audivimus, ἃ μὴ φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόαμεν, πῶς ἐμαρτύρησε σοι; quomodo ille testificatus est de te? ait: φησίν. Vers. 39. Scrutamini Scripturas. Legales ac propheticas, inde enim est testimonium a Patre. Vide autem, quod non dixerit: Legite, sed, Scrutamini; illi siquidem legebant, at nou scrutabantur, idciro eos scrulari jubet: nam cum ea quæ de eo sunt, obscure scripta sint utiliter et dispensatorie propter imbecillitatem progenitorum ipsorum, ne exciderent ad deorum multitudinem, jubet nunc eos fodere, ut ea quæ alte in modum thesauri recondila sunt, possint invenire. Vers. 39. Quia habere. Putatis habere, verum non habetis: quia superficie tenus solum eas legenσοι; Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς. Τὰς νομικὰς καὶ προ φητικάς. Ἐκεῖθεν γὰρ ἡ παρὰ τοῦ Πατρός μαρ τυρία· ἄρα δὲ πῶς οὐκ εἶπεν· Ἀναγινώσκετε, ἀλλ', Ερευνᾶτε. Ανεγίνωσκον μὲν γὰρ, οὐκ ἠρεύνων δέ. Διὰ τοῦτο κελεύει έρευνᾷν. Ἐπεὶ γὰρ συνεσκία στο τὰ περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα συμφερόντω; καὶ οἶκο νομικῶς διὰ τὴν τῶν προγόνων αὐτῶν ἀσθένειαν, ἵνα μὴ ἐκπέσωσιν εἰς πολυθεΐαν, ἐπιτάττει νῦν διορύττειν ἵνα τὰ ἐν τῷ βάθει κείμενα καθάπερ τις θησαυρός δυνηθώσιν εὑρεῖν. Ότι ἔχειν. Δοκεῖτε μὲν ἔχειν, οὐκ ἔχετε δέ, διότι ἐπιπολαίως ταύτας ἀναγινώσκοντες οὐχ εὑρί tes,non invenitis illum certum vitæ æternæ fontein, σκετε ταύτην ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἡ πηγὴ τῆς αἰωqui est Christus. Quia ergo putatis in Scripturis vitam æternam habere, et propter dictain causam non habetis; scrutamini profunde, ut inventain habeatis. Vers. 39. Et me. Testificantur, inquit, de me in persona Patris, utpote arcano modo a Patre inspirate his, qui eas scripserunt. Conjunctio et, abundat, quod in Hebraico idiomate frequens est. Vers. 40. Ει· habeatis. Vitain videlicet sem, Νόμος, pro λόγος, Α. Σωτήρος, pro Πατρός, Β. νίου ζωῆς. Ἐπεὶ οὖν δοκεῖτε μὲν ἀπὸ τῶν Γραφῶν ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, οὐκ ἔχετε δὲ διὰ τὴν ἐηθεῖσαν αἰτίαν, λοιπὸν ἐρευνᾶτε ταύτας εἰς βάθος, ἵνα εὑρόντες ἔχητε. Καὶ ἐμοῦ. Δ' μαρτυροῦσαι, φησί, περὶ ἐμοῦ, προσώπῳ τοῦ Πατρός, οἷα παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐμπνευ σθεῖσαι ἀποῤῥήτως τοῖς γεγραφόσιν αὐτάς. Περιτο τὸν δὲ ἐνταῦθα τὸ καὶ, καθ᾽ Ἑβραϊκὸν ἰδίωμα. Kal ἔχητε. Ζωὴν αἰώνιον, δηλονότι. Είτα, ένα Varia lectiones et notæ. Forte τινά θησαυρόν.

hoc in progressu facit: nunc autem, ne expelant πρόσωπον μαρτυρίαν τοῦ Θεοῦ, λέγοντες· ὅτι Ούτε Dei testimonium a propria voce et a propria persona dicentes: Neque vocem ejus audivimus unquam, nequ.: speciem ejus vidimus: confitetur, quod illi dicluri erant: confitendo vero ad reclam eos doctrinam reducit, dans intelligendum, quod neque vox sit apud Deum, neque species: siquidem hæc corporum sunt, Deus autem incorporeæ est naturæ aut potius supra corpus et supra naturam. Vers. 57. Neque vidistis. Atqui multi vocem ejus frequenter audiverunt, et speciem ejus videruat, sicut in Scripturis de diversis scriptum est variis in locis. Sed vox illa et species fuit, non secundum Dei naturam, sed in hominis similitudine. φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόαμεν πώποτε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἱωράκαμεν· συνομολογεῖ μὲν ὁ ἔμελλον λέγειν· διά δὲ τοῦ συνομολογεῖν εἰς φιλόσοφον αὐτοὺς ἀνάγει δόγμα, διδοὺς νοεῖν ὅτι οὔτε φωνὴ περὶ Θεὸν οὔτε εἶδος. Ταῦτα μὲν γὰρ σωμάτων εἰσίν, ὁ δὲ θεὸς ἀσώματος φύσις, μᾶλλον δὲ ὑπερατώματος καὶ ὑπερφυής. οὔτε – δωράκατε. Καὶ μὴν πολλοὶ πολλάκις καὶ φωνὴν αὐτοῦ ἤκουσαν, καὶ εἶδος αὐτοῦ ἑωράκασιν, ὡς ἐν ταῖς Γραφαῖς περὶ διαφόρων διαφόρως ἱστός ρηται. ᾿Αλλὰ φωνὴν καὶ εἶδος οὐ κατὰ φύσιν Θεοῦ, καθ᾽ ὁμοίωσιν δὲ ἀνθρώπου. Καὶ ὑμῖν. Καὶ τί λέγω, φησί, περὶ φωνῆς Vers: 58. Et - vobis. Et quid, inquit, dico de voce, quæ propria ipsius vox esset, aut specie αὐτοφώνου καὶ εἴδους αὐτοπροσώπου; Αλλ' οὐδὲ τὸν propriæ ipsius personæ, cum neque sermonem λόγον αὐτοῦ ἔχετε μένοντα ἐν ὑμῖν, τὸν διὰ νόμου ejus habeatis manentem in vobis, quem per legein καὶ προφητῶν λαληθέντα, εἰ καὶ οἴεσθε τοῦτον ἔχειν ac prophetas locutus est, et putatis, hunc vos ha- μένοντα ἐν ὑμῖν, καὶ ἐπὶ τούτῳ σεμνύνεσθε. Εἶτα bere manentem in vobis, et de ipso gloriamini. κατασκευάζει, δ εἴρηκεν, ἀποδεικνύων αὐτό. Deinde confirmat, quod dixit, hoc modo illud ostendens. Vers. 38. Quem enim creditis. Nam cum "Οτι δι· πιστεύετε. Ἐπεὶ γὰρ ὁ μὲν διὰ νόμου sermo, qui per legem datus est ac prophetas, καὶ προφητῶν δοθείς λόγος βοᾷ, ὅτι ὁ Πατήρ clamet, quod Pater Filium suum miserit ad salu- ἀπέστειλε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐπὶ σωτηρίᾳ ὑμῶν, καὶ tein vestram, et quod vos illi credere oporteat, vos ὅτι χρὴ ὑμᾶς τούτῳ πιστεύειν· ὑμεῖς δὲ ὅν ἀπέστει· autem huic, quem ille sit non creditis, λεν ἐκεῖνος, τούτῳ οὐ πιστεύετε· πάντως οὐ προστ omnino non auscultatis prædicto ejus sermoni: έχετε τῷ δηλωθέντι λόγῳ αὐτοῦ. Μὴ προσέχοντες δὲ cum autem illi non auscultetis, non habetis eum. αὐτῷ οὐκ ἔχετε αὐτὸν, ήγουν τὴν χάριν αὐτοῦ· ἀπὸ sive donum ipsius; avolavit enim a vobis. Verum, έπτη γὰρ ἀφ' ὑμῶν. Ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν, ὅτι καὶ Εἰ ne dicat: Si ergo vocem ejus non audivimus, ἃ μὴ φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόαμεν, πῶς ἐμαρτύρησε σοι; quomodo ille testificatus est de te? ait: φησίν. Vers. 39. Scrutamini Scripturas. Legales ac propheticas, inde enim est testimonium a Patre. Vide autem, quod non dixerit: Legite, sed, Scrutamini; illi siquidem legebant, at nou scrutabantur, idciro eos scrulari jubet: nam cum ea quæ de eo sunt, obscure scripta sint utiliter et dispensatorie propter imbecillitatem progenitorum ipsorum, ne exciderent ad deorum multitudinem, jubet nunc eos fodere, ut ea quæ alte in modum thesauri recondila sunt, possint invenire. Vers. 39. Quia habere. Putatis habere, verum non habetis: quia superficie tenus solum eas legenσοι; Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς. Τὰς νομικὰς καὶ προ φητικάς. Ἐκεῖθεν γὰρ ἡ παρὰ τοῦ Πατρός μαρ τυρία· ἄρα δὲ πῶς οὐκ εἶπεν· Ἀναγινώσκετε, ἀλλ', Ερευνᾶτε. Ανεγίνωσκον μὲν γὰρ, οὐκ ἠρεύνων δέ. Διὰ τοῦτο κελεύει έρευνᾷν. Ἐπεὶ γὰρ συνεσκία στο τὰ περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα συμφερόντω; καὶ οἶκο νομικῶς διὰ τὴν τῶν προγόνων αὐτῶν ἀσθένειαν, ἵνα μὴ ἐκπέσωσιν εἰς πολυθεΐαν, ἐπιτάττει νῦν διορύττειν ἵνα τὰ ἐν τῷ βάθει κείμενα καθάπερ τις θησαυρός δυνηθώσιν εὑρεῖν. Ότι ἔχειν. Δοκεῖτε μὲν ἔχειν, οὐκ ἔχετε δέ, διότι ἐπιπολαίως ταύτας ἀναγινώσκοντες οὐχ εὑρί tes,non invenitis illum certum vitæ æternæ fontein, σκετε ταύτην ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἡ πηγὴ τῆς αἰωqui est Christus. Quia ergo putatis in Scripturis vitam æternam habere, et propter dictain causam non habetis; scrutamini profunde, ut inventain habeatis. Vers. 39. Et me. Testificantur, inquit, de me in persona Patris, utpote arcano modo a Patre inspirate his, qui eas scripserunt. Conjunctio et, abundat, quod in Hebraico idiomate frequens est. Vers. 40. Ει· habeatis. Vitain videlicet sem, Νόμος, pro λόγος, Α. Σωτήρος, pro Πατρός, Β. νίου ζωῆς. Ἐπεὶ οὖν δοκεῖτε μὲν ἀπὸ τῶν Γραφῶν ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, οὐκ ἔχετε δὲ διὰ τὴν ἐηθεῖσαν αἰτίαν, λοιπὸν ἐρευνᾶτε ταύτας εἰς βάθος, ἵνα εὑρόντες ἔχητε. Καὶ ἐμοῦ. Δ' μαρτυροῦσαι, φησί, περὶ ἐμοῦ, προσώπῳ τοῦ Πατρός, οἷα παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐμπνευ σθεῖσαι ἀποῤῥήτως τοῖς γεγραφόσιν αὐτάς. Περιτο τὸν δὲ ἐνταῦθα τὸ καὶ, καθ᾽ Ἑβραϊκὸν ἰδίωμα. Kal ἔχητε. Ζωὴν αἰώνιον, δηλονότι. Είτα, ένα Varia lectiones et notæ. Forte τινά θησαυρόν.

hoc in progressu facit: nunc autem, ne expelant πρόσωπον μαρτυρίαν τοῦ Θεοῦ, λέγοντες· ὅτι Ούτε Dei testimonium a propria voce et a propria persona dicentes: Neque vocem ejus audivimus unquam, nequ.: speciem ejus vidimus: confitetur, quod illi dicluri erant: confitendo vero ad reclam eos doctrinam reducit, dans intelligendum, quod neque vox sit apud Deum, neque species: siquidem hæc corporum sunt, Deus autem incorporeæ est naturæ aut potius supra corpus et supra naturam. Vers. 57. Neque vidistis. Atqui multi vocem ejus frequenter audiverunt, et speciem ejus videruat, sicut in Scripturis de diversis scriptum est variis in locis. Sed vox illa et species fuit, non secundum Dei naturam, sed in hominis similitudine. φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόαμεν πώποτε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἱωράκαμεν· συνομολογεῖ μὲν ὁ ἔμελλον λέγειν· διά δὲ τοῦ συνομολογεῖν εἰς φιλόσοφον αὐτοὺς ἀνάγει δόγμα, διδοὺς νοεῖν ὅτι οὔτε φωνὴ περὶ Θεὸν οὔτε εἶδος. Ταῦτα μὲν γὰρ σωμάτων εἰσίν, ὁ δὲ θεὸς ἀσώματος φύσις, μᾶλλον δὲ ὑπερατώματος καὶ ὑπερφυής. οὔτε – δωράκατε. Καὶ μὴν πολλοὶ πολλάκις καὶ φωνὴν αὐτοῦ ἤκουσαν, καὶ εἶδος αὐτοῦ ἑωράκασιν, ὡς ἐν ταῖς Γραφαῖς περὶ διαφόρων διαφόρως ἱστός ρηται. ᾿Αλλὰ φωνὴν καὶ εἶδος οὐ κατὰ φύσιν Θεοῦ, καθ᾽ ὁμοίωσιν δὲ ἀνθρώπου. Καὶ ὑμῖν. Καὶ τί λέγω, φησί, περὶ φωνῆς Vers: 58. Et - vobis. Et quid, inquit, dico de voce, quæ propria ipsius vox esset, aut specie αὐτοφώνου καὶ εἴδους αὐτοπροσώπου; Αλλ' οὐδὲ τὸν propriæ ipsius personæ, cum neque sermonem λόγον αὐτοῦ ἔχετε μένοντα ἐν ὑμῖν, τὸν διὰ νόμου ejus habeatis manentem in vobis, quem per legein καὶ προφητῶν λαληθέντα, εἰ καὶ οἴεσθε τοῦτον ἔχειν ac prophetas locutus est, et putatis, hunc vos ha- μένοντα ἐν ὑμῖν, καὶ ἐπὶ τούτῳ σεμνύνεσθε. Εἶτα bere manentem in vobis, et de ipso gloriamini. κατασκευάζει, δ εἴρηκεν, ἀποδεικνύων αὐτό. Deinde confirmat, quod dixit, hoc modo illud ostendens. Vers. 38. Quem enim creditis. Nam cum "Οτι δι· πιστεύετε. Ἐπεὶ γὰρ ὁ μὲν διὰ νόμου sermo, qui per legem datus est ac prophetas, καὶ προφητῶν δοθείς λόγος βοᾷ, ὅτι ὁ Πατήρ clamet, quod Pater Filium suum miserit ad salu- ἀπέστειλε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐπὶ σωτηρίᾳ ὑμῶν, καὶ tein vestram, et quod vos illi credere oporteat, vos ὅτι χρὴ ὑμᾶς τούτῳ πιστεύειν· ὑμεῖς δὲ ὅν ἀπέστει· autem huic, quem ille sit non creditis, λεν ἐκεῖνος, τούτῳ οὐ πιστεύετε· πάντως οὐ προστ omnino non auscultatis prædicto ejus sermoni: έχετε τῷ δηλωθέντι λόγῳ αὐτοῦ. Μὴ προσέχοντες δὲ cum autem illi non auscultetis, non habetis eum. αὐτῷ οὐκ ἔχετε αὐτὸν, ήγουν τὴν χάριν αὐτοῦ· ἀπὸ sive donum ipsius; avolavit enim a vobis. Verum, έπτη γὰρ ἀφ' ὑμῶν. Ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν, ὅτι καὶ Εἰ ne dicat: Si ergo vocem ejus non audivimus, ἃ μὴ φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόαμεν, πῶς ἐμαρτύρησε σοι; quomodo ille testificatus est de te? ait: φησίν. Vers. 39. Scrutamini Scripturas. Legales ac propheticas, inde enim est testimonium a Patre. Vide autem, quod non dixerit: Legite, sed, Scrutamini; illi siquidem legebant, at nou scrutabantur, idciro eos scrulari jubet: nam cum ea quæ de eo sunt, obscure scripta sint utiliter et dispensatorie propter imbecillitatem progenitorum ipsorum, ne exciderent ad deorum multitudinem, jubet nunc eos fodere, ut ea quæ alte in modum thesauri recondila sunt, possint invenire. Vers. 39. Quia habere. Putatis habere, verum non habetis: quia superficie tenus solum eas legenσοι; Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς. Τὰς νομικὰς καὶ προ φητικάς. Ἐκεῖθεν γὰρ ἡ παρὰ τοῦ Πατρός μαρ τυρία· ἄρα δὲ πῶς οὐκ εἶπεν· Ἀναγινώσκετε, ἀλλ', Ερευνᾶτε. Ανεγίνωσκον μὲν γὰρ, οὐκ ἠρεύνων δέ. Διὰ τοῦτο κελεύει έρευνᾷν. Ἐπεὶ γὰρ συνεσκία στο τὰ περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα συμφερόντω; καὶ οἶκο νομικῶς διὰ τὴν τῶν προγόνων αὐτῶν ἀσθένειαν, ἵνα μὴ ἐκπέσωσιν εἰς πολυθεΐαν, ἐπιτάττει νῦν διορύττειν ἵνα τὰ ἐν τῷ βάθει κείμενα καθάπερ τις θησαυρός δυνηθώσιν εὑρεῖν. Ότι ἔχειν. Δοκεῖτε μὲν ἔχειν, οὐκ ἔχετε δέ, διότι ἐπιπολαίως ταύτας ἀναγινώσκοντες οὐχ εὑρί tes,non invenitis illum certum vitæ æternæ fontein, σκετε ταύτην ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἡ πηγὴ τῆς αἰωqui est Christus. Quia ergo putatis in Scripturis vitam æternam habere, et propter dictain causam non habetis; scrutamini profunde, ut inventain habeatis. Vers. 39. Et me. Testificantur, inquit, de me in persona Patris, utpote arcano modo a Patre inspirate his, qui eas scripserunt. Conjunctio et, abundat, quod in Hebraico idiomate frequens est. Vers. 40. Ει· habeatis. Vitain videlicet sem, Νόμος, pro λόγος, Α. Σωτήρος, pro Πατρός, Β. νίου ζωῆς. Ἐπεὶ οὖν δοκεῖτε μὲν ἀπὸ τῶν Γραφῶν ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, οὐκ ἔχετε δὲ διὰ τὴν ἐηθεῖσαν αἰτίαν, λοιπὸν ἐρευνᾶτε ταύτας εἰς βάθος, ἵνα εὑρόντες ἔχητε. Καὶ ἐμοῦ. Δ' μαρτυροῦσαι, φησί, περὶ ἐμοῦ, προσώπῳ τοῦ Πατρός, οἷα παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐμπνευ σθεῖσαι ἀποῤῥήτως τοῖς γεγραφόσιν αὐτάς. Περιτο τὸν δὲ ἐνταῦθα τὸ καὶ, καθ᾽ Ἑβραϊκὸν ἰδίωμα. Kal ἔχητε. Ζωὴν αἰώνιον, δηλονότι. Είτα, ένα Varia lectiones et notæ. Forte τινά θησαυρόν.

COMMENT. IN JOANNEM. — CAP. V. μὴ ὑπολάβωσιν, ὅτι φιλοδοξῶν λέγει τα τοιαῦτα, piternam. Deinde, ne suspicarentur quod amore φησίν· gloriae talia diceret, ait: Δόξαν -- λαμβάνω. Οὐ φιλώ, οἷα μή χρήζων αὐτῆς· οὐδὲ γὰρ ὁ ἥλιος δεῖται λυχνιαίου φωτός. Καὶ τίνος ἔνεκεν τὰ τοιαῦτα ἔλεγεν; Ἵνα παντοιο τρόπως ἐπισπάσηται αὐτοὺς εἰς πίστιν δι' ἧς ἔμελλον ἔχειν ζωὴν αἰώνιον. Vers. 41. Gloriam accipio. Non amans eam, aut ea indigens: neque enim sol lucernæ lumine indiget. Verum quam ob causam hæc dicebat? Ut omini modo ad fidem eos attraberet, per quam uabituri essent vitam æternam. Vers. 49. Sed — vobis. Vos, inquit, tanquam Deum diligentes me repellitis, quod me ipsum fa ciam Deo æqualem; sed mendacii arguimini: ego enim novi vos, quod Deum non diligatis. Quomodo? Quia de quo ille testinsonium perhibet, et per Joannem, et per opera, et per Scripturas, hunc vos non recipitis. Quemadmodum ergo primum arbi· trati, quod essem Deo contrarius, me repellebatis: ita nunc, demonstrata a dictis testibus veritate, debuissetis accurrere. Sed frustra jactatis, quod Dei zelo me aversamini. Nam cum id invidia faciatis, hoc modo istam occultare nitimini. 'Αλλ' — ἑαυτοῖς. Ὑμεῖς μὲν, φησὶν, ὡς δῆθεν ἀγαπῶντες τὸν Θεὸν, ἀπωθεῖσθέ με, ὅτι ποιῶν έμαυτὸν ἴσον τῷ Θεῷ· ἐλέγχεσθε δε ψευδόμενοι· ἔγνωκα γὰρ ὑμᾶς ὅτι οὐκ ἀγαπᾶτε τὸν Θεόν. Πῶς; Ὅτι περὶ οὗ ἐκεῖνος μαρτυρεῖ καὶ διὰ τοῦ Ἰωάννου, καὶ διὰ τῶν ἔργων, καὶ διὰ τῶν Γραφῶν, τοῦτον ὑμεῖς οὐ προσίεσθε. Ωσπερ οὖν πρότερον νομίζοντε; εἶναι με ἀντίθεον, ἠλαύνετα· οὕτω νῦν, ὑπὸ τῶν εἰρημένων μαρτυριῶν ἀποδειχθείσης τῆς ἀληθείας, ὠφείλετε " προσδραμείν. ᾿Αλλὰ μάτην κομπάζετε δι' ἀγάπην τοῦ Θεοῦ ἀποστρέφεσθαί με. Διὰ βασκανία» γὰρ τοῦτο ποιοῦντες, συσκιάζειν ταύτην ἐπιχειρεῖτε. Εγώ με. Ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, ήγουν ἀποσταλεὶς παρὰ τοῦ Πατρός μου, ὡς αὐτός τε μαρτυρεῖ κἀγὼ ὁμολογῶ, καὶ οὐ δέχεσθέ με. ᾿Εὰν — λήψεσθε. Περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου τοῦτό φησιν, ὃς ἐλεύσεται ἐν τῷ ὀνόματι τῷ ἰδίῳ, τουτέστιν ἀφ' ἑαυτοῦ ὡς δῆθεν αὐτὸς ὢν ὁ ἐπὶ πάντων Θεός. Καθάπτεται οὖν τῆς ἀναισχυντίας τῶν Ἰουδαίων, ὡς αὐτὸν μὲν τὸν λέγοντα εἰδέναι τὸν Θεὸν καὶ ὁμολογοῦντα ἀπεστάλθαι παρ' αὐτοῦ, καὶ μὴ ἐλεγχό μενον ἀντίθεον ἀποσειομένων· τὸν δὲ φάσκοντα μὴ εἰδέναι ἐκεῖνον καὶ κομπάζοντα ἀφ' ἑαυτοῦ ἥκειν καὶ προδηλότατα διαγινωσκόμενον ἀντίθεον προσιεμένων. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἀπιστίας αὐτῶν, ὅτι διὰ φιλοδοξίαν οὐ πιστεύουσι. Μὴ θέλοντες γὰρ προτιμηθῆναι αὐτῶν ὑπὸ τοῦ πλήθους τὸν Χριστόν, ἐκώφευον, καὶ ἔμυον ἐθελουσίως πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ πάντα ἐποίουν ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐκπεσεῖν τῆς δόξης ἣν εἶχον παρὰ τοῦ πλήθους. Πῶς - λαμβάνοντες; Εμποδίζει γὰρ αὕτη. Καὶ — ζητεῖτε; "Ην μόνην ἔδει ζητεῖν, τῆς παρὰ ἀνθρώπων καταφρονοῦντας, εἰ καὶ ὑμεῖς τούναντίον ποιεῖτε. Πανταχόθεν τοίνυν επιστομίσας αὐτοὺς, καὶ ἀποδείξας πάσης συγγνώμης ἀναξίους, λοιπὸν ἐφίστησιν αὐτοῖς κατήγορον αὐτὸν τὸν Μωϋσέα τὸν νομοθέτην αὐτῶν. Μη – πατέρα. Κατ' ερώτησιν ἠθικὴν ὁ λόγος, ὅτι Εἰ καὶ ἔδει με τοῦτο ποιῆσαι, ἀλλ' οὐ ποιήσω, ἀνεξίκακος ὤν. Ἔστιν - Μωϋσῆς. Ὡς ἀπιστούντων οἷς περὶ ἐμοῦ ἔγραψε, καὶ οὕτως ἀπειθούντων αὐτῷ. Εἰς ἠλπίκατε. ὡς εἰς δημαγωγὸν καὶ προς στάτην καὶ μεσίτην τὰ πρὸς Θεόν. Ὥσπερ δὲ περὶ τῶν Γραφῶν ἔλεγε· Δοκεῖτε ἐν αὐταῖς ζωὴν αἰώνιον Προτιθέναι αὐτὸν ὑπό Α. Vers. 43. Ego— me. Nomine Patris mei, sive missus a Patre meo, sicut ipse testatur et ego confiteor, et non suscipitis me. Vers. 43. - Si recipietis. De Antichristo hoc dicit, qui veniet nomine proprio, sive a se ipso, tanquam ipse Deus esset, qui super omnes est. Taxat ergo impudentiam Judaeorum, quod eum repellerent, cum se diceret nosse Deum et ab eo missum esse, nec convinceretur Deo esse contrarius: illum vero, qui se diceret non nosse Deum, et a seipso venire se jactaret, ac manifestissime dignosceretur esse Deo contrarius, reciperent. Deinde ponit et causam infidelitatis eorum, quod propter gloriæ amorem non crederent: nolentes enim Christum supra se honorari a multitudine, obsurdescebant, et aures ultro claudebant ad veritalem: omniaque faciebant, ne a gloria quam babebant apud multitudinem exciderent. Vers. 44. Quomodo — accipitis? Nan ipsa impedimento est. Vers. 44. Ει quæritis? Quam solam quærere oportet, ea que est ab bominibus posthabita, etsi vos contrarium faciatis. Postquam ergo undique silentium illis imposuit, omnique venia indignos esse demonstravit, accusatorem deinceps illis adhibet, puta ipsum Mosem legislatorem eorum. Vers. 45. Num - patrem. Juxta usitatam ac consuetam (pp) interrogationem est hic sermo, ac si dicat: Etsi me id oportebat facere, non tamen faciam, quia clemens sumn. Vers. 45. Est Moses. Utpote non credentes his quæ de me scripsit: et ita nec illi credentes. Vers. 45. 1η- speratis. Tanquam in ductorem populi, tutorem ac mediatorem in his quæ ad Deum sunt. Sicut autem de Scripturis dicebat: Variæ lectiones et notæ. (pp) Usitatam ac consuetam. Moratam. Interrogatio fix est ea, quæ mores et ingenium interrogautis exprimit.

COMMENT. IN JOANNEM. — CAP. V. μὴ ὑπολάβωσιν, ὅτι φιλοδοξῶν λέγει τα τοιαῦτα, piternam. Deinde, ne suspicarentur quod amore φησίν· gloriae talia diceret, ait: Δόξαν -- λαμβάνω. Οὐ φιλώ, οἷα μή χρήζων αὐτῆς· οὐδὲ γὰρ ὁ ἥλιος δεῖται λυχνιαίου φωτός. Καὶ τίνος ἔνεκεν τὰ τοιαῦτα ἔλεγεν; Ἵνα παντοιο τρόπως ἐπισπάσηται αὐτοὺς εἰς πίστιν δι' ἧς ἔμελλον ἔχειν ζωὴν αἰώνιον. Vers. 41. Gloriam accipio. Non amans eam, aut ea indigens: neque enim sol lucernæ lumine indiget. Verum quam ob causam hæc dicebat? Ut omini modo ad fidem eos attraberet, per quam uabituri essent vitam æternam. Vers. 49. Sed — vobis. Vos, inquit, tanquam Deum diligentes me repellitis, quod me ipsum fa ciam Deo æqualem; sed mendacii arguimini: ego enim novi vos, quod Deum non diligatis. Quomodo? Quia de quo ille testinsonium perhibet, et per Joannem, et per opera, et per Scripturas, hunc vos non recipitis. Quemadmodum ergo primum arbi· trati, quod essem Deo contrarius, me repellebatis: ita nunc, demonstrata a dictis testibus veritate, debuissetis accurrere. Sed frustra jactatis, quod Dei zelo me aversamini. Nam cum id invidia faciatis, hoc modo istam occultare nitimini. 'Αλλ' — ἑαυτοῖς. Ὑμεῖς μὲν, φησὶν, ὡς δῆθεν ἀγαπῶντες τὸν Θεὸν, ἀπωθεῖσθέ με, ὅτι ποιῶν έμαυτὸν ἴσον τῷ Θεῷ· ἐλέγχεσθε δε ψευδόμενοι· ἔγνωκα γὰρ ὑμᾶς ὅτι οὐκ ἀγαπᾶτε τὸν Θεόν. Πῶς; Ὅτι περὶ οὗ ἐκεῖνος μαρτυρεῖ καὶ διὰ τοῦ Ἰωάννου, καὶ διὰ τῶν ἔργων, καὶ διὰ τῶν Γραφῶν, τοῦτον ὑμεῖς οὐ προσίεσθε. Ωσπερ οὖν πρότερον νομίζοντε; εἶναι με ἀντίθεον, ἠλαύνετα· οὕτω νῦν, ὑπὸ τῶν εἰρημένων μαρτυριῶν ἀποδειχθείσης τῆς ἀληθείας, ὠφείλετε " προσδραμείν. ᾿Αλλὰ μάτην κομπάζετε δι' ἀγάπην τοῦ Θεοῦ ἀποστρέφεσθαί με. Διὰ βασκανία» γὰρ τοῦτο ποιοῦντες, συσκιάζειν ταύτην ἐπιχειρεῖτε. Εγώ με. Ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, ήγουν ἀποσταλεὶς παρὰ τοῦ Πατρός μου, ὡς αὐτός τε μαρτυρεῖ κἀγὼ ὁμολογῶ, καὶ οὐ δέχεσθέ με. ᾿Εὰν — λήψεσθε. Περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου τοῦτό φησιν, ὃς ἐλεύσεται ἐν τῷ ὀνόματι τῷ ἰδίῳ, τουτέστιν ἀφ' ἑαυτοῦ ὡς δῆθεν αὐτὸς ὢν ὁ ἐπὶ πάντων Θεός. Καθάπτεται οὖν τῆς ἀναισχυντίας τῶν Ἰουδαίων, ὡς αὐτὸν μὲν τὸν λέγοντα εἰδέναι τὸν Θεὸν καὶ ὁμολογοῦντα ἀπεστάλθαι παρ' αὐτοῦ, καὶ μὴ ἐλεγχό μενον ἀντίθεον ἀποσειομένων· τὸν δὲ φάσκοντα μὴ εἰδέναι ἐκεῖνον καὶ κομπάζοντα ἀφ' ἑαυτοῦ ἥκειν καὶ προδηλότατα διαγινωσκόμενον ἀντίθεον προσιεμένων. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἀπιστίας αὐτῶν, ὅτι διὰ φιλοδοξίαν οὐ πιστεύουσι. Μὴ θέλοντες γὰρ προτιμηθῆναι αὐτῶν ὑπὸ τοῦ πλήθους τὸν Χριστόν, ἐκώφευον, καὶ ἔμυον ἐθελουσίως πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ πάντα ἐποίουν ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐκπεσεῖν τῆς δόξης ἣν εἶχον παρὰ τοῦ πλήθους. Πῶς - λαμβάνοντες; Εμποδίζει γὰρ αὕτη. Καὶ — ζητεῖτε; "Ην μόνην ἔδει ζητεῖν, τῆς παρὰ ἀνθρώπων καταφρονοῦντας, εἰ καὶ ὑμεῖς τούναντίον ποιεῖτε. Πανταχόθεν τοίνυν επιστομίσας αὐτοὺς, καὶ ἀποδείξας πάσης συγγνώμης ἀναξίους, λοιπὸν ἐφίστησιν αὐτοῖς κατήγορον αὐτὸν τὸν Μωϋσέα τὸν νομοθέτην αὐτῶν. Μη – πατέρα. Κατ' ερώτησιν ἠθικὴν ὁ λόγος, ὅτι Εἰ καὶ ἔδει με τοῦτο ποιῆσαι, ἀλλ' οὐ ποιήσω, ἀνεξίκακος ὤν. Ἔστιν - Μωϋσῆς. Ὡς ἀπιστούντων οἷς περὶ ἐμοῦ ἔγραψε, καὶ οὕτως ἀπειθούντων αὐτῷ. Εἰς ἠλπίκατε. ὡς εἰς δημαγωγὸν καὶ προς στάτην καὶ μεσίτην τὰ πρὸς Θεόν. Ὥσπερ δὲ περὶ τῶν Γραφῶν ἔλεγε· Δοκεῖτε ἐν αὐταῖς ζωὴν αἰώνιον Προτιθέναι αὐτὸν ὑπό Α. Vers. 43. Ego— me. Nomine Patris mei, sive missus a Patre meo, sicut ipse testatur et ego confiteor, et non suscipitis me. Vers. 43. - Si recipietis. De Antichristo hoc dicit, qui veniet nomine proprio, sive a se ipso, tanquam ipse Deus esset, qui super omnes est. Taxat ergo impudentiam Judaeorum, quod eum repellerent, cum se diceret nosse Deum et ab eo missum esse, nec convinceretur Deo esse contrarius: illum vero, qui se diceret non nosse Deum, et a seipso venire se jactaret, ac manifestissime dignosceretur esse Deo contrarius, reciperent. Deinde ponit et causam infidelitatis eorum, quod propter gloriæ amorem non crederent: nolentes enim Christum supra se honorari a multitudine, obsurdescebant, et aures ultro claudebant ad veritalem: omniaque faciebant, ne a gloria quam babebant apud multitudinem exciderent. Vers. 44. Quomodo — accipitis? Nan ipsa impedimento est. Vers. 44. Ει quæritis? Quam solam quærere oportet, ea que est ab bominibus posthabita, etsi vos contrarium faciatis. Postquam ergo undique silentium illis imposuit, omnique venia indignos esse demonstravit, accusatorem deinceps illis adhibet, puta ipsum Mosem legislatorem eorum. Vers. 45. Num - patrem. Juxta usitatam ac consuetam (pp) interrogationem est hic sermo, ac si dicat: Etsi me id oportebat facere, non tamen faciam, quia clemens sumn. Vers. 45. Est Moses. Utpote non credentes his quæ de me scripsit: et ita nec illi credentes. Vers. 45. 1η- speratis. Tanquam in ductorem populi, tutorem ac mediatorem in his quæ ad Deum sunt. Sicut autem de Scripturis dicebat: Variæ lectiones et notæ. (pp) Usitatam ac consuetam. Moratam. Interrogatio fix est ea, quæ mores et ingenium interrogautis exprimit.

COMMENT. IN JOANNEM. — CAP. V. μὴ ὑπολάβωσιν, ὅτι φιλοδοξῶν λέγει τα τοιαῦτα, piternam. Deinde, ne suspicarentur quod amore φησίν· gloriae talia diceret, ait: Δόξαν -- λαμβάνω. Οὐ φιλώ, οἷα μή χρήζων αὐτῆς· οὐδὲ γὰρ ὁ ἥλιος δεῖται λυχνιαίου φωτός. Καὶ τίνος ἔνεκεν τὰ τοιαῦτα ἔλεγεν; Ἵνα παντοιο τρόπως ἐπισπάσηται αὐτοὺς εἰς πίστιν δι' ἧς ἔμελλον ἔχειν ζωὴν αἰώνιον. Vers. 41. Gloriam accipio. Non amans eam, aut ea indigens: neque enim sol lucernæ lumine indiget. Verum quam ob causam hæc dicebat? Ut omini modo ad fidem eos attraberet, per quam uabituri essent vitam æternam. Vers. 49. Sed — vobis. Vos, inquit, tanquam Deum diligentes me repellitis, quod me ipsum fa ciam Deo æqualem; sed mendacii arguimini: ego enim novi vos, quod Deum non diligatis. Quomodo? Quia de quo ille testinsonium perhibet, et per Joannem, et per opera, et per Scripturas, hunc vos non recipitis. Quemadmodum ergo primum arbi· trati, quod essem Deo contrarius, me repellebatis: ita nunc, demonstrata a dictis testibus veritate, debuissetis accurrere. Sed frustra jactatis, quod Dei zelo me aversamini. Nam cum id invidia faciatis, hoc modo istam occultare nitimini. 'Αλλ' — ἑαυτοῖς. Ὑμεῖς μὲν, φησὶν, ὡς δῆθεν ἀγαπῶντες τὸν Θεὸν, ἀπωθεῖσθέ με, ὅτι ποιῶν έμαυτὸν ἴσον τῷ Θεῷ· ἐλέγχεσθε δε ψευδόμενοι· ἔγνωκα γὰρ ὑμᾶς ὅτι οὐκ ἀγαπᾶτε τὸν Θεόν. Πῶς; Ὅτι περὶ οὗ ἐκεῖνος μαρτυρεῖ καὶ διὰ τοῦ Ἰωάννου, καὶ διὰ τῶν ἔργων, καὶ διὰ τῶν Γραφῶν, τοῦτον ὑμεῖς οὐ προσίεσθε. Ωσπερ οὖν πρότερον νομίζοντε; εἶναι με ἀντίθεον, ἠλαύνετα· οὕτω νῦν, ὑπὸ τῶν εἰρημένων μαρτυριῶν ἀποδειχθείσης τῆς ἀληθείας, ὠφείλετε " προσδραμείν. ᾿Αλλὰ μάτην κομπάζετε δι' ἀγάπην τοῦ Θεοῦ ἀποστρέφεσθαί με. Διὰ βασκανία» γὰρ τοῦτο ποιοῦντες, συσκιάζειν ταύτην ἐπιχειρεῖτε. Εγώ με. Ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, ήγουν ἀποσταλεὶς παρὰ τοῦ Πατρός μου, ὡς αὐτός τε μαρτυρεῖ κἀγὼ ὁμολογῶ, καὶ οὐ δέχεσθέ με. ᾿Εὰν — λήψεσθε. Περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου τοῦτό φησιν, ὃς ἐλεύσεται ἐν τῷ ὀνόματι τῷ ἰδίῳ, τουτέστιν ἀφ' ἑαυτοῦ ὡς δῆθεν αὐτὸς ὢν ὁ ἐπὶ πάντων Θεός. Καθάπτεται οὖν τῆς ἀναισχυντίας τῶν Ἰουδαίων, ὡς αὐτὸν μὲν τὸν λέγοντα εἰδέναι τὸν Θεὸν καὶ ὁμολογοῦντα ἀπεστάλθαι παρ' αὐτοῦ, καὶ μὴ ἐλεγχό μενον ἀντίθεον ἀποσειομένων· τὸν δὲ φάσκοντα μὴ εἰδέναι ἐκεῖνον καὶ κομπάζοντα ἀφ' ἑαυτοῦ ἥκειν καὶ προδηλότατα διαγινωσκόμενον ἀντίθεον προσιεμένων. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἀπιστίας αὐτῶν, ὅτι διὰ φιλοδοξίαν οὐ πιστεύουσι. Μὴ θέλοντες γὰρ προτιμηθῆναι αὐτῶν ὑπὸ τοῦ πλήθους τὸν Χριστόν, ἐκώφευον, καὶ ἔμυον ἐθελουσίως πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ πάντα ἐποίουν ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐκπεσεῖν τῆς δόξης ἣν εἶχον παρὰ τοῦ πλήθους. Πῶς - λαμβάνοντες; Εμποδίζει γὰρ αὕτη. Καὶ — ζητεῖτε; "Ην μόνην ἔδει ζητεῖν, τῆς παρὰ ἀνθρώπων καταφρονοῦντας, εἰ καὶ ὑμεῖς τούναντίον ποιεῖτε. Πανταχόθεν τοίνυν επιστομίσας αὐτοὺς, καὶ ἀποδείξας πάσης συγγνώμης ἀναξίους, λοιπὸν ἐφίστησιν αὐτοῖς κατήγορον αὐτὸν τὸν Μωϋσέα τὸν νομοθέτην αὐτῶν. Μη – πατέρα. Κατ' ερώτησιν ἠθικὴν ὁ λόγος, ὅτι Εἰ καὶ ἔδει με τοῦτο ποιῆσαι, ἀλλ' οὐ ποιήσω, ἀνεξίκακος ὤν. Ἔστιν - Μωϋσῆς. Ὡς ἀπιστούντων οἷς περὶ ἐμοῦ ἔγραψε, καὶ οὕτως ἀπειθούντων αὐτῷ. Εἰς ἠλπίκατε. ὡς εἰς δημαγωγὸν καὶ προς στάτην καὶ μεσίτην τὰ πρὸς Θεόν. Ὥσπερ δὲ περὶ τῶν Γραφῶν ἔλεγε· Δοκεῖτε ἐν αὐταῖς ζωὴν αἰώνιον Προτιθέναι αὐτὸν ὑπό Α. Vers. 43. Ego— me. Nomine Patris mei, sive missus a Patre meo, sicut ipse testatur et ego confiteor, et non suscipitis me. Vers. 43. - Si recipietis. De Antichristo hoc dicit, qui veniet nomine proprio, sive a se ipso, tanquam ipse Deus esset, qui super omnes est. Taxat ergo impudentiam Judaeorum, quod eum repellerent, cum se diceret nosse Deum et ab eo missum esse, nec convinceretur Deo esse contrarius: illum vero, qui se diceret non nosse Deum, et a seipso venire se jactaret, ac manifestissime dignosceretur esse Deo contrarius, reciperent. Deinde ponit et causam infidelitatis eorum, quod propter gloriæ amorem non crederent: nolentes enim Christum supra se honorari a multitudine, obsurdescebant, et aures ultro claudebant ad veritalem: omniaque faciebant, ne a gloria quam babebant apud multitudinem exciderent. Vers. 44. Quomodo — accipitis? Nan ipsa impedimento est. Vers. 44. Ει quæritis? Quam solam quærere oportet, ea que est ab bominibus posthabita, etsi vos contrarium faciatis. Postquam ergo undique silentium illis imposuit, omnique venia indignos esse demonstravit, accusatorem deinceps illis adhibet, puta ipsum Mosem legislatorem eorum. Vers. 45. Num - patrem. Juxta usitatam ac consuetam (pp) interrogationem est hic sermo, ac si dicat: Etsi me id oportebat facere, non tamen faciam, quia clemens sumn. Vers. 45. Est Moses. Utpote non credentes his quæ de me scripsit: et ita nec illi credentes. Vers. 45. 1η- speratis. Tanquam in ductorem populi, tutorem ac mediatorem in his quæ ad Deum sunt. Sicut autem de Scripturis dicebat: Variæ lectiones et notæ. (pp) Usitatam ac consuetam. Moratam. Interrogatio fix est ea, quæ mores et ingenium interrogautis exprimit.

COMMENT. IN JOANNEM. — CAP. V. μὴ ὑπολάβωσιν, ὅτι φιλοδοξῶν λέγει τα τοιαῦτα, piternam. Deinde, ne suspicarentur quod amore φησίν· gloriae talia diceret, ait: Δόξαν -- λαμβάνω. Οὐ φιλώ, οἷα μή χρήζων αὐτῆς· οὐδὲ γὰρ ὁ ἥλιος δεῖται λυχνιαίου φωτός. Καὶ τίνος ἔνεκεν τὰ τοιαῦτα ἔλεγεν; Ἵνα παντοιο τρόπως ἐπισπάσηται αὐτοὺς εἰς πίστιν δι' ἧς ἔμελλον ἔχειν ζωὴν αἰώνιον. Vers. 41. Gloriam accipio. Non amans eam, aut ea indigens: neque enim sol lucernæ lumine indiget. Verum quam ob causam hæc dicebat? Ut omini modo ad fidem eos attraberet, per quam uabituri essent vitam æternam. Vers. 49. Sed — vobis. Vos, inquit, tanquam Deum diligentes me repellitis, quod me ipsum fa ciam Deo æqualem; sed mendacii arguimini: ego enim novi vos, quod Deum non diligatis. Quomodo? Quia de quo ille testinsonium perhibet, et per Joannem, et per opera, et per Scripturas, hunc vos non recipitis. Quemadmodum ergo primum arbi· trati, quod essem Deo contrarius, me repellebatis: ita nunc, demonstrata a dictis testibus veritate, debuissetis accurrere. Sed frustra jactatis, quod Dei zelo me aversamini. Nam cum id invidia faciatis, hoc modo istam occultare nitimini. 'Αλλ' — ἑαυτοῖς. Ὑμεῖς μὲν, φησὶν, ὡς δῆθεν ἀγαπῶντες τὸν Θεὸν, ἀπωθεῖσθέ με, ὅτι ποιῶν έμαυτὸν ἴσον τῷ Θεῷ· ἐλέγχεσθε δε ψευδόμενοι· ἔγνωκα γὰρ ὑμᾶς ὅτι οὐκ ἀγαπᾶτε τὸν Θεόν. Πῶς; Ὅτι περὶ οὗ ἐκεῖνος μαρτυρεῖ καὶ διὰ τοῦ Ἰωάννου, καὶ διὰ τῶν ἔργων, καὶ διὰ τῶν Γραφῶν, τοῦτον ὑμεῖς οὐ προσίεσθε. Ωσπερ οὖν πρότερον νομίζοντε; εἶναι με ἀντίθεον, ἠλαύνετα· οὕτω νῦν, ὑπὸ τῶν εἰρημένων μαρτυριῶν ἀποδειχθείσης τῆς ἀληθείας, ὠφείλετε " προσδραμείν. ᾿Αλλὰ μάτην κομπάζετε δι' ἀγάπην τοῦ Θεοῦ ἀποστρέφεσθαί με. Διὰ βασκανία» γὰρ τοῦτο ποιοῦντες, συσκιάζειν ταύτην ἐπιχειρεῖτε. Εγώ με. Ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, ήγουν ἀποσταλεὶς παρὰ τοῦ Πατρός μου, ὡς αὐτός τε μαρτυρεῖ κἀγὼ ὁμολογῶ, καὶ οὐ δέχεσθέ με. ᾿Εὰν — λήψεσθε. Περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου τοῦτό φησιν, ὃς ἐλεύσεται ἐν τῷ ὀνόματι τῷ ἰδίῳ, τουτέστιν ἀφ' ἑαυτοῦ ὡς δῆθεν αὐτὸς ὢν ὁ ἐπὶ πάντων Θεός. Καθάπτεται οὖν τῆς ἀναισχυντίας τῶν Ἰουδαίων, ὡς αὐτὸν μὲν τὸν λέγοντα εἰδέναι τὸν Θεὸν καὶ ὁμολογοῦντα ἀπεστάλθαι παρ' αὐτοῦ, καὶ μὴ ἐλεγχό μενον ἀντίθεον ἀποσειομένων· τὸν δὲ φάσκοντα μὴ εἰδέναι ἐκεῖνον καὶ κομπάζοντα ἀφ' ἑαυτοῦ ἥκειν καὶ προδηλότατα διαγινωσκόμενον ἀντίθεον προσιεμένων. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἀπιστίας αὐτῶν, ὅτι διὰ φιλοδοξίαν οὐ πιστεύουσι. Μὴ θέλοντες γὰρ προτιμηθῆναι αὐτῶν ὑπὸ τοῦ πλήθους τὸν Χριστόν, ἐκώφευον, καὶ ἔμυον ἐθελουσίως πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ πάντα ἐποίουν ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐκπεσεῖν τῆς δόξης ἣν εἶχον παρὰ τοῦ πλήθους. Πῶς - λαμβάνοντες; Εμποδίζει γὰρ αὕτη. Καὶ — ζητεῖτε; "Ην μόνην ἔδει ζητεῖν, τῆς παρὰ ἀνθρώπων καταφρονοῦντας, εἰ καὶ ὑμεῖς τούναντίον ποιεῖτε. Πανταχόθεν τοίνυν επιστομίσας αὐτοὺς, καὶ ἀποδείξας πάσης συγγνώμης ἀναξίους, λοιπὸν ἐφίστησιν αὐτοῖς κατήγορον αὐτὸν τὸν Μωϋσέα τὸν νομοθέτην αὐτῶν. Μη – πατέρα. Κατ' ερώτησιν ἠθικὴν ὁ λόγος, ὅτι Εἰ καὶ ἔδει με τοῦτο ποιῆσαι, ἀλλ' οὐ ποιήσω, ἀνεξίκακος ὤν. Ἔστιν - Μωϋσῆς. Ὡς ἀπιστούντων οἷς περὶ ἐμοῦ ἔγραψε, καὶ οὕτως ἀπειθούντων αὐτῷ. Εἰς ἠλπίκατε. ὡς εἰς δημαγωγὸν καὶ προς στάτην καὶ μεσίτην τὰ πρὸς Θεόν. Ὥσπερ δὲ περὶ τῶν Γραφῶν ἔλεγε· Δοκεῖτε ἐν αὐταῖς ζωὴν αἰώνιον Προτιθέναι αὐτὸν ὑπό Α. Vers. 43. Ego— me. Nomine Patris mei, sive missus a Patre meo, sicut ipse testatur et ego confiteor, et non suscipitis me. Vers. 43. - Si recipietis. De Antichristo hoc dicit, qui veniet nomine proprio, sive a se ipso, tanquam ipse Deus esset, qui super omnes est. Taxat ergo impudentiam Judaeorum, quod eum repellerent, cum se diceret nosse Deum et ab eo missum esse, nec convinceretur Deo esse contrarius: illum vero, qui se diceret non nosse Deum, et a seipso venire se jactaret, ac manifestissime dignosceretur esse Deo contrarius, reciperent. Deinde ponit et causam infidelitatis eorum, quod propter gloriæ amorem non crederent: nolentes enim Christum supra se honorari a multitudine, obsurdescebant, et aures ultro claudebant ad veritalem: omniaque faciebant, ne a gloria quam babebant apud multitudinem exciderent. Vers. 44. Quomodo — accipitis? Nan ipsa impedimento est. Vers. 44. Ει quæritis? Quam solam quærere oportet, ea que est ab bominibus posthabita, etsi vos contrarium faciatis. Postquam ergo undique silentium illis imposuit, omnique venia indignos esse demonstravit, accusatorem deinceps illis adhibet, puta ipsum Mosem legislatorem eorum. Vers. 45. Num - patrem. Juxta usitatam ac consuetam (pp) interrogationem est hic sermo, ac si dicat: Etsi me id oportebat facere, non tamen faciam, quia clemens sumn. Vers. 45. Est Moses. Utpote non credentes his quæ de me scripsit: et ita nec illi credentes. Vers. 45. 1η- speratis. Tanquam in ductorem populi, tutorem ac mediatorem in his quæ ad Deum sunt. Sicut autem de Scripturis dicebat: Variæ lectiones et notæ. (pp) Usitatam ac consuetam. Moratam. Interrogatio fix est ea, quæ mores et ingenium interrogautis exprimit.

Putatis in ipsis viam eternam habere, ita quoque ἔχειν οὕτω καὶ περὶ Μωϋσέως φησίν· Εἰς ὃν ηλε nunc de Mose ait: In quem vos speratis. Nam ab πίκατε· ἀπὸ τῶν οἰκείων χειρούμενο; αὐτούς. his quas ipsi sua ducebant, illos aggrediebatur. Vers. 46. Si scripsit. St fide dignum eura duceretis. crederetis utique mihi; vobis enim præcepi. ille ut me audiretis. Vers. 47. Si credetis? Si illius scriptis incre duli estis, quem vehementer vos honorare ac laudare jactatis quomodo meis verbis credetis, quem vehementer inhonoratis et contumeliis appetitis? Sicut ergo prius de Joanne, quem admirari videbantur, convicti sunt, quod eum despicerent: ita et nunc de Mose, cui credere sibi videbantur, ostendit, quod ei essent increduli: et sagaciter semper in caput illorum torquet, qnæcunque pro ipsis facere videntur. Quis ergo transgressor est, isne qui defensorem habet ipsum legislatorem, an i: qui illum habent contra se accusatorem? Cap. VI. Vers. 1. Posthac Tiberiadis. Mare Galilae, sive Tiberiadis. Nam stagnum Tiberiadis vocat mare Galilaeae, sicut in Evangelio juxta Matthæum dictum est. Abiit autem illuc, cedens ſurori principuum populi, accenso ob prædicta verba. Vers. 2. Ει — qui infirmabantur. Quare signa particularius non enumerat? Quia hic evangelista circa doctrinas et conciones ae dogmata magis versatur. Propter signs autem, non propter dogmata turba hæc sequebatur, crassius affecta: illa vero, de qua apud Matthaum, Obstupescebat in doctrina εjκει. Vers. 5. Ascendit - suis. Ascendit in montem, docens nos requiescere tumultu ac turbatione, quæ in medio populi est. Nam ad philosophiam sacram apta est soțitudo. Frequenter quoque solus ipse montem petit, et pernoctans orat, docens nos, quod eum qui maxime ad Deum accedit, oporteat ab omni liberum esse turbatione, et locum inquirere liberum a tumultu et turbatione. Vers. f. Instabat autem Judæorum. Et quomodo non ascendit et ipse ad diem festum, sed cum omnes Hierosolyma proficiscerentur, ipse vadit in Galilzam, nec solus ipse, sed et discipulos adducit? Quia figurativam legem tacite jam dissol- η vebat, occasione sumpta ab invidia Judæorum. Non post longum enim tempus finem erat impositurus figurative Pasche, vero deinceps tradito. CAP. VIII. De quinque panibus et duobus piscibus isti? Dictum Vers. 5. Cum sustulisset ergo est de bis in fne vicesimi quinti capitis Evangelii juxta Matthæum, ubi habetur: Jesus autem díxit * Matth. vir, 28, 22, 33. Πκολούθει Α. Εἰ — ἔγραψεν. Εἰ πιστὸν ἐκεῖνον ἐνομίζετε, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Ἐνετείλατο γὰρ ὑμῖν ἐμοῦ ἀκούειν. El πιστεύσετε; Εἰ ταῖς ἐκείνου συγγραφαῖς ἀπιστεῖτε ἐν διαφερόντως τιμὴν καὶ εὐφημεῖν κομπά ζετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς βήμασι πιστεύσετε, δν διαφε ρόντως ἀτιμάζετε και βλασφημείτε; Ωσπερ οὖν πρότερον ἐπὶ τοῦ Ἰωάννου δοκοῦντας αὐτὸν θαυμά ζειν έλεγξε καταφρονοῦντας· οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως δοκοῦντας αὐτῷ πιστεύειν ἔδειξεν ἀπιστοῦντας· καὶ ἀεὶ εὐμηχάνως εἰς τὴν κεφαλὴν αὐτ τῶν περιτρέπει πάντα τὰ δοκοῦντα ὑπὲρ αὐτῶν. Τίς οὖν παράνομος, ὁ συνήγορον ἔχων τὸν νομοθέτην ἢ οἱ κατήγορον αὐτὸν ἔχοντες; Μετὰ ταῦτα - Τιβεριάδος. Τῆς θαλάσσης τῆς Γαλιλαίας, ήτοι τῆς Τιβεριάδος. Θάλασσαν γὰρ τῆς Γαλιλαίας την Τιβεριάδα λίμνην φησίν, ὡς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον δεδήλωται. Απῆλθε δὲ ἐκεῖ ὑπεξιστάμενος τῷ θυμῷ τῶν ἀρχόντων τοῦ λαοῦ, ἀπὸ τῶν εἰρημένων λόγων ἀναφθέντι. Καὶ ἀσθενούντων. Διατί οὐκ ἀπαγγέλλει κατ' είδος τὰ σημεῖα; Διότι ὁ εὐαγγελιστὴς οὗτος περὶ τὰς διδασκαλίας καὶ δημηγορίας καὶ τὰ δόγματα μάλλον καταγίνεται. Διὰ τὰ σημεῖα δὲ καὶ οὐ διὰ τὰς διδασκαλίας ὁ ὄχλος οὗτος ἠκολούθησε πα χύτερον διακείμενος· ὁ δὲ παρὰ τῷ Ματθαίος, Εξεπλήσσετο ἐπὶ τῇ διδαχῇ τοῦ Σωτῆρος. Ανῆλθε — αὐτοῦ. 'Ανῆλθεν εἰς τὸ ὄρος, παι δεύων ἡμᾶς διαναπαύεσθαι ἀπὸ τῶν θορύβων καὶ τῆς ἐν μέσῳ ταραχής. Επιτήδειον γὰρ πρὸς φιλο σοφίαν ἡ ἐρημία. Πολλάκις δὲ καὶ μόνος αὐτὸς τὸ ὄρος καταλαμ βάνει, καὶ διανυκτερεύει, καὶ εὔχεται, διδάσκων ἡμᾶς ὅτι δεῖ τὸν μάλιστα θεῷ προσιόντα πάσης ἀπηλλάχθαι ταραχῆς, καὶ τόπον ἐπιζητεῖν καθαρὸν θορύβου καὶ ταραχής. ἂν δὲ ἐγγὺς Ἰουδαίων. Καὶ πῶς οὐκ ἀνα βαίνει καὶ αὐτὸς εἰς τὴν ἑορτήν, ἀλλὰ πάντων ἐπειγομένων εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, αὐτὸς ἔρχεται εἰς τήν Γαλιλαίαν; Καὶ οὐκ αὐτὸς μόνος, ἀλλὰ καὶ τοὺς μαθητὰς ἐπαγόμενος; Διότι ἠρέμα λοιπὸν ὑπεξέλυε τὸν τυπικὸν νόμον, ἀφορμὴν λαμβάνων ἀπὸ τοῦ φθά νου τῶν Ἰουδαίων. Καὶ γὰρ οὐκ εἰς μακρὰν ἔμελλε παυθῆναι τὸ τυπικὸν Πάσχα, παραδιδομένου λοιπόν τοῦ ἀληθινοῦ. ΚΕΦ. Η'. Περὶ τῶν πέντε ἄρτων καὶ τῶν δύο Ιχθύων Ἐπάρας οὖν - οὗτοι; Είρηται περὶ τούτων ἐν τῷ τέλει τοῦ εἰκοστοῦ πέμπτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον, ἔνθα κεῖται τὸ, Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐ Variæ lectiones et notæ.

Putatis in ipsis viam eternam habere, ita quoque ἔχειν οὕτω καὶ περὶ Μωϋσέως φησίν· Εἰς ὃν ηλε nunc de Mose ait: In quem vos speratis. Nam ab πίκατε· ἀπὸ τῶν οἰκείων χειρούμενο; αὐτούς. his quas ipsi sua ducebant, illos aggrediebatur. Vers. 46. Si scripsit. St fide dignum eura duceretis. crederetis utique mihi; vobis enim præcepi. ille ut me audiretis. Vers. 47. Si credetis? Si illius scriptis incre duli estis, quem vehementer vos honorare ac laudare jactatis quomodo meis verbis credetis, quem vehementer inhonoratis et contumeliis appetitis? Sicut ergo prius de Joanne, quem admirari videbantur, convicti sunt, quod eum despicerent: ita et nunc de Mose, cui credere sibi videbantur, ostendit, quod ei essent increduli: et sagaciter semper in caput illorum torquet, qnæcunque pro ipsis facere videntur. Quis ergo transgressor est, isne qui defensorem habet ipsum legislatorem, an i: qui illum habent contra se accusatorem? Cap. VI. Vers. 1. Posthac Tiberiadis. Mare Galilae, sive Tiberiadis. Nam stagnum Tiberiadis vocat mare Galilaeae, sicut in Evangelio juxta Matthæum dictum est. Abiit autem illuc, cedens ſurori principuum populi, accenso ob prædicta verba. Vers. 2. Ει — qui infirmabantur. Quare signa particularius non enumerat? Quia hic evangelista circa doctrinas et conciones ae dogmata magis versatur. Propter signs autem, non propter dogmata turba hæc sequebatur, crassius affecta: illa vero, de qua apud Matthaum, Obstupescebat in doctrina εjκει. Vers. 5. Ascendit - suis. Ascendit in montem, docens nos requiescere tumultu ac turbatione, quæ in medio populi est. Nam ad philosophiam sacram apta est soțitudo. Frequenter quoque solus ipse montem petit, et pernoctans orat, docens nos, quod eum qui maxime ad Deum accedit, oporteat ab omni liberum esse turbatione, et locum inquirere liberum a tumultu et turbatione. Vers. f. Instabat autem Judæorum. Et quomodo non ascendit et ipse ad diem festum, sed cum omnes Hierosolyma proficiscerentur, ipse vadit in Galilzam, nec solus ipse, sed et discipulos adducit? Quia figurativam legem tacite jam dissol- η vebat, occasione sumpta ab invidia Judæorum. Non post longum enim tempus finem erat impositurus figurative Pasche, vero deinceps tradito. CAP. VIII. De quinque panibus et duobus piscibus isti? Dictum Vers. 5. Cum sustulisset ergo est de bis in fne vicesimi quinti capitis Evangelii juxta Matthæum, ubi habetur: Jesus autem díxit * Matth. vir, 28, 22, 33. Πκολούθει Α. Εἰ — ἔγραψεν. Εἰ πιστὸν ἐκεῖνον ἐνομίζετε, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Ἐνετείλατο γὰρ ὑμῖν ἐμοῦ ἀκούειν. El πιστεύσετε; Εἰ ταῖς ἐκείνου συγγραφαῖς ἀπιστεῖτε ἐν διαφερόντως τιμὴν καὶ εὐφημεῖν κομπά ζετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς βήμασι πιστεύσετε, δν διαφε ρόντως ἀτιμάζετε και βλασφημείτε; Ωσπερ οὖν πρότερον ἐπὶ τοῦ Ἰωάννου δοκοῦντας αὐτὸν θαυμά ζειν έλεγξε καταφρονοῦντας· οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως δοκοῦντας αὐτῷ πιστεύειν ἔδειξεν ἀπιστοῦντας· καὶ ἀεὶ εὐμηχάνως εἰς τὴν κεφαλὴν αὐτ τῶν περιτρέπει πάντα τὰ δοκοῦντα ὑπὲρ αὐτῶν. Τίς οὖν παράνομος, ὁ συνήγορον ἔχων τὸν νομοθέτην ἢ οἱ κατήγορον αὐτὸν ἔχοντες; Μετὰ ταῦτα - Τιβεριάδος. Τῆς θαλάσσης τῆς Γαλιλαίας, ήτοι τῆς Τιβεριάδος. Θάλασσαν γὰρ τῆς Γαλιλαίας την Τιβεριάδα λίμνην φησίν, ὡς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον δεδήλωται. Απῆλθε δὲ ἐκεῖ ὑπεξιστάμενος τῷ θυμῷ τῶν ἀρχόντων τοῦ λαοῦ, ἀπὸ τῶν εἰρημένων λόγων ἀναφθέντι. Καὶ ἀσθενούντων. Διατί οὐκ ἀπαγγέλλει κατ' είδος τὰ σημεῖα; Διότι ὁ εὐαγγελιστὴς οὗτος περὶ τὰς διδασκαλίας καὶ δημηγορίας καὶ τὰ δόγματα μάλλον καταγίνεται. Διὰ τὰ σημεῖα δὲ καὶ οὐ διὰ τὰς διδασκαλίας ὁ ὄχλος οὗτος ἠκολούθησε πα χύτερον διακείμενος· ὁ δὲ παρὰ τῷ Ματθαίος, Εξεπλήσσετο ἐπὶ τῇ διδαχῇ τοῦ Σωτῆρος. Ανῆλθε — αὐτοῦ. 'Ανῆλθεν εἰς τὸ ὄρος, παι δεύων ἡμᾶς διαναπαύεσθαι ἀπὸ τῶν θορύβων καὶ τῆς ἐν μέσῳ ταραχής. Επιτήδειον γὰρ πρὸς φιλο σοφίαν ἡ ἐρημία. Πολλάκις δὲ καὶ μόνος αὐτὸς τὸ ὄρος καταλαμ βάνει, καὶ διανυκτερεύει, καὶ εὔχεται, διδάσκων ἡμᾶς ὅτι δεῖ τὸν μάλιστα θεῷ προσιόντα πάσης ἀπηλλάχθαι ταραχῆς, καὶ τόπον ἐπιζητεῖν καθαρὸν θορύβου καὶ ταραχής. ἂν δὲ ἐγγὺς Ἰουδαίων. Καὶ πῶς οὐκ ἀνα βαίνει καὶ αὐτὸς εἰς τὴν ἑορτήν, ἀλλὰ πάντων ἐπειγομένων εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, αὐτὸς ἔρχεται εἰς τήν Γαλιλαίαν; Καὶ οὐκ αὐτὸς μόνος, ἀλλὰ καὶ τοὺς μαθητὰς ἐπαγόμενος; Διότι ἠρέμα λοιπὸν ὑπεξέλυε τὸν τυπικὸν νόμον, ἀφορμὴν λαμβάνων ἀπὸ τοῦ φθά νου τῶν Ἰουδαίων. Καὶ γὰρ οὐκ εἰς μακρὰν ἔμελλε παυθῆναι τὸ τυπικὸν Πάσχα, παραδιδομένου λοιπόν τοῦ ἀληθινοῦ. ΚΕΦ. Η'. Περὶ τῶν πέντε ἄρτων καὶ τῶν δύο Ιχθύων Ἐπάρας οὖν - οὗτοι; Είρηται περὶ τούτων ἐν τῷ τέλει τοῦ εἰκοστοῦ πέμπτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον, ἔνθα κεῖται τὸ, Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐ Variæ lectiones et notæ.

Putatis in ipsis viam eternam habere, ita quoque ἔχειν οὕτω καὶ περὶ Μωϋσέως φησίν· Εἰς ὃν ηλε nunc de Mose ait: In quem vos speratis. Nam ab πίκατε· ἀπὸ τῶν οἰκείων χειρούμενο; αὐτούς. his quas ipsi sua ducebant, illos aggrediebatur. Vers. 46. Si scripsit. St fide dignum eura duceretis. crederetis utique mihi; vobis enim præcepi. ille ut me audiretis. Vers. 47. Si credetis? Si illius scriptis incre duli estis, quem vehementer vos honorare ac laudare jactatis quomodo meis verbis credetis, quem vehementer inhonoratis et contumeliis appetitis? Sicut ergo prius de Joanne, quem admirari videbantur, convicti sunt, quod eum despicerent: ita et nunc de Mose, cui credere sibi videbantur, ostendit, quod ei essent increduli: et sagaciter semper in caput illorum torquet, qnæcunque pro ipsis facere videntur. Quis ergo transgressor est, isne qui defensorem habet ipsum legislatorem, an i: qui illum habent contra se accusatorem? Cap. VI. Vers. 1. Posthac Tiberiadis. Mare Galilae, sive Tiberiadis. Nam stagnum Tiberiadis vocat mare Galilaeae, sicut in Evangelio juxta Matthæum dictum est. Abiit autem illuc, cedens ſurori principuum populi, accenso ob prædicta verba. Vers. 2. Ει — qui infirmabantur. Quare signa particularius non enumerat? Quia hic evangelista circa doctrinas et conciones ae dogmata magis versatur. Propter signs autem, non propter dogmata turba hæc sequebatur, crassius affecta: illa vero, de qua apud Matthaum, Obstupescebat in doctrina εjκει. Vers. 5. Ascendit - suis. Ascendit in montem, docens nos requiescere tumultu ac turbatione, quæ in medio populi est. Nam ad philosophiam sacram apta est soțitudo. Frequenter quoque solus ipse montem petit, et pernoctans orat, docens nos, quod eum qui maxime ad Deum accedit, oporteat ab omni liberum esse turbatione, et locum inquirere liberum a tumultu et turbatione. Vers. f. Instabat autem Judæorum. Et quomodo non ascendit et ipse ad diem festum, sed cum omnes Hierosolyma proficiscerentur, ipse vadit in Galilzam, nec solus ipse, sed et discipulos adducit? Quia figurativam legem tacite jam dissol- η vebat, occasione sumpta ab invidia Judæorum. Non post longum enim tempus finem erat impositurus figurative Pasche, vero deinceps tradito. CAP. VIII. De quinque panibus et duobus piscibus isti? Dictum Vers. 5. Cum sustulisset ergo est de bis in fne vicesimi quinti capitis Evangelii juxta Matthæum, ubi habetur: Jesus autem díxit * Matth. vir, 28, 22, 33. Πκολούθει Α. Εἰ — ἔγραψεν. Εἰ πιστὸν ἐκεῖνον ἐνομίζετε, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Ἐνετείλατο γὰρ ὑμῖν ἐμοῦ ἀκούειν. El πιστεύσετε; Εἰ ταῖς ἐκείνου συγγραφαῖς ἀπιστεῖτε ἐν διαφερόντως τιμὴν καὶ εὐφημεῖν κομπά ζετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς βήμασι πιστεύσετε, δν διαφε ρόντως ἀτιμάζετε και βλασφημείτε; Ωσπερ οὖν πρότερον ἐπὶ τοῦ Ἰωάννου δοκοῦντας αὐτὸν θαυμά ζειν έλεγξε καταφρονοῦντας· οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως δοκοῦντας αὐτῷ πιστεύειν ἔδειξεν ἀπιστοῦντας· καὶ ἀεὶ εὐμηχάνως εἰς τὴν κεφαλὴν αὐτ τῶν περιτρέπει πάντα τὰ δοκοῦντα ὑπὲρ αὐτῶν. Τίς οὖν παράνομος, ὁ συνήγορον ἔχων τὸν νομοθέτην ἢ οἱ κατήγορον αὐτὸν ἔχοντες; Μετὰ ταῦτα - Τιβεριάδος. Τῆς θαλάσσης τῆς Γαλιλαίας, ήτοι τῆς Τιβεριάδος. Θάλασσαν γὰρ τῆς Γαλιλαίας την Τιβεριάδα λίμνην φησίν, ὡς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον δεδήλωται. Απῆλθε δὲ ἐκεῖ ὑπεξιστάμενος τῷ θυμῷ τῶν ἀρχόντων τοῦ λαοῦ, ἀπὸ τῶν εἰρημένων λόγων ἀναφθέντι. Καὶ ἀσθενούντων. Διατί οὐκ ἀπαγγέλλει κατ' είδος τὰ σημεῖα; Διότι ὁ εὐαγγελιστὴς οὗτος περὶ τὰς διδασκαλίας καὶ δημηγορίας καὶ τὰ δόγματα μάλλον καταγίνεται. Διὰ τὰ σημεῖα δὲ καὶ οὐ διὰ τὰς διδασκαλίας ὁ ὄχλος οὗτος ἠκολούθησε πα χύτερον διακείμενος· ὁ δὲ παρὰ τῷ Ματθαίος, Εξεπλήσσετο ἐπὶ τῇ διδαχῇ τοῦ Σωτῆρος. Ανῆλθε — αὐτοῦ. 'Ανῆλθεν εἰς τὸ ὄρος, παι δεύων ἡμᾶς διαναπαύεσθαι ἀπὸ τῶν θορύβων καὶ τῆς ἐν μέσῳ ταραχής. Επιτήδειον γὰρ πρὸς φιλο σοφίαν ἡ ἐρημία. Πολλάκις δὲ καὶ μόνος αὐτὸς τὸ ὄρος καταλαμ βάνει, καὶ διανυκτερεύει, καὶ εὔχεται, διδάσκων ἡμᾶς ὅτι δεῖ τὸν μάλιστα θεῷ προσιόντα πάσης ἀπηλλάχθαι ταραχῆς, καὶ τόπον ἐπιζητεῖν καθαρὸν θορύβου καὶ ταραχής. ἂν δὲ ἐγγὺς Ἰουδαίων. Καὶ πῶς οὐκ ἀνα βαίνει καὶ αὐτὸς εἰς τὴν ἑορτήν, ἀλλὰ πάντων ἐπειγομένων εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, αὐτὸς ἔρχεται εἰς τήν Γαλιλαίαν; Καὶ οὐκ αὐτὸς μόνος, ἀλλὰ καὶ τοὺς μαθητὰς ἐπαγόμενος; Διότι ἠρέμα λοιπὸν ὑπεξέλυε τὸν τυπικὸν νόμον, ἀφορμὴν λαμβάνων ἀπὸ τοῦ φθά νου τῶν Ἰουδαίων. Καὶ γὰρ οὐκ εἰς μακρὰν ἔμελλε παυθῆναι τὸ τυπικὸν Πάσχα, παραδιδομένου λοιπόν τοῦ ἀληθινοῦ. ΚΕΦ. Η'. Περὶ τῶν πέντε ἄρτων καὶ τῶν δύο Ιχθύων Ἐπάρας οὖν - οὗτοι; Είρηται περὶ τούτων ἐν τῷ τέλει τοῦ εἰκοστοῦ πέμπτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον, ἔνθα κεῖται τὸ, Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐ Variæ lectiones et notæ.

Putatis in ipsis viam eternam habere, ita quoque ἔχειν οὕτω καὶ περὶ Μωϋσέως φησίν· Εἰς ὃν ηλε nunc de Mose ait: In quem vos speratis. Nam ab πίκατε· ἀπὸ τῶν οἰκείων χειρούμενο; αὐτούς. his quas ipsi sua ducebant, illos aggrediebatur. Vers. 46. Si scripsit. St fide dignum eura duceretis. crederetis utique mihi; vobis enim præcepi. ille ut me audiretis. Vers. 47. Si credetis? Si illius scriptis incre duli estis, quem vehementer vos honorare ac laudare jactatis quomodo meis verbis credetis, quem vehementer inhonoratis et contumeliis appetitis? Sicut ergo prius de Joanne, quem admirari videbantur, convicti sunt, quod eum despicerent: ita et nunc de Mose, cui credere sibi videbantur, ostendit, quod ei essent increduli: et sagaciter semper in caput illorum torquet, qnæcunque pro ipsis facere videntur. Quis ergo transgressor est, isne qui defensorem habet ipsum legislatorem, an i: qui illum habent contra se accusatorem? Cap. VI. Vers. 1. Posthac Tiberiadis. Mare Galilae, sive Tiberiadis. Nam stagnum Tiberiadis vocat mare Galilaeae, sicut in Evangelio juxta Matthæum dictum est. Abiit autem illuc, cedens ſurori principuum populi, accenso ob prædicta verba. Vers. 2. Ει — qui infirmabantur. Quare signa particularius non enumerat? Quia hic evangelista circa doctrinas et conciones ae dogmata magis versatur. Propter signs autem, non propter dogmata turba hæc sequebatur, crassius affecta: illa vero, de qua apud Matthaum, Obstupescebat in doctrina εjκει. Vers. 5. Ascendit - suis. Ascendit in montem, docens nos requiescere tumultu ac turbatione, quæ in medio populi est. Nam ad philosophiam sacram apta est soțitudo. Frequenter quoque solus ipse montem petit, et pernoctans orat, docens nos, quod eum qui maxime ad Deum accedit, oporteat ab omni liberum esse turbatione, et locum inquirere liberum a tumultu et turbatione. Vers. f. Instabat autem Judæorum. Et quomodo non ascendit et ipse ad diem festum, sed cum omnes Hierosolyma proficiscerentur, ipse vadit in Galilzam, nec solus ipse, sed et discipulos adducit? Quia figurativam legem tacite jam dissol- η vebat, occasione sumpta ab invidia Judæorum. Non post longum enim tempus finem erat impositurus figurative Pasche, vero deinceps tradito. CAP. VIII. De quinque panibus et duobus piscibus isti? Dictum Vers. 5. Cum sustulisset ergo est de bis in fne vicesimi quinti capitis Evangelii juxta Matthæum, ubi habetur: Jesus autem díxit * Matth. vir, 28, 22, 33. Πκολούθει Α. Εἰ — ἔγραψεν. Εἰ πιστὸν ἐκεῖνον ἐνομίζετε, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Ἐνετείλατο γὰρ ὑμῖν ἐμοῦ ἀκούειν. El πιστεύσετε; Εἰ ταῖς ἐκείνου συγγραφαῖς ἀπιστεῖτε ἐν διαφερόντως τιμὴν καὶ εὐφημεῖν κομπά ζετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς βήμασι πιστεύσετε, δν διαφε ρόντως ἀτιμάζετε και βλασφημείτε; Ωσπερ οὖν πρότερον ἐπὶ τοῦ Ἰωάννου δοκοῦντας αὐτὸν θαυμά ζειν έλεγξε καταφρονοῦντας· οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως δοκοῦντας αὐτῷ πιστεύειν ἔδειξεν ἀπιστοῦντας· καὶ ἀεὶ εὐμηχάνως εἰς τὴν κεφαλὴν αὐτ τῶν περιτρέπει πάντα τὰ δοκοῦντα ὑπὲρ αὐτῶν. Τίς οὖν παράνομος, ὁ συνήγορον ἔχων τὸν νομοθέτην ἢ οἱ κατήγορον αὐτὸν ἔχοντες; Μετὰ ταῦτα - Τιβεριάδος. Τῆς θαλάσσης τῆς Γαλιλαίας, ήτοι τῆς Τιβεριάδος. Θάλασσαν γὰρ τῆς Γαλιλαίας την Τιβεριάδα λίμνην φησίν, ὡς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον δεδήλωται. Απῆλθε δὲ ἐκεῖ ὑπεξιστάμενος τῷ θυμῷ τῶν ἀρχόντων τοῦ λαοῦ, ἀπὸ τῶν εἰρημένων λόγων ἀναφθέντι. Καὶ ἀσθενούντων. Διατί οὐκ ἀπαγγέλλει κατ' είδος τὰ σημεῖα; Διότι ὁ εὐαγγελιστὴς οὗτος περὶ τὰς διδασκαλίας καὶ δημηγορίας καὶ τὰ δόγματα μάλλον καταγίνεται. Διὰ τὰ σημεῖα δὲ καὶ οὐ διὰ τὰς διδασκαλίας ὁ ὄχλος οὗτος ἠκολούθησε πα χύτερον διακείμενος· ὁ δὲ παρὰ τῷ Ματθαίος, Εξεπλήσσετο ἐπὶ τῇ διδαχῇ τοῦ Σωτῆρος. Ανῆλθε — αὐτοῦ. 'Ανῆλθεν εἰς τὸ ὄρος, παι δεύων ἡμᾶς διαναπαύεσθαι ἀπὸ τῶν θορύβων καὶ τῆς ἐν μέσῳ ταραχής. Επιτήδειον γὰρ πρὸς φιλο σοφίαν ἡ ἐρημία. Πολλάκις δὲ καὶ μόνος αὐτὸς τὸ ὄρος καταλαμ βάνει, καὶ διανυκτερεύει, καὶ εὔχεται, διδάσκων ἡμᾶς ὅτι δεῖ τὸν μάλιστα θεῷ προσιόντα πάσης ἀπηλλάχθαι ταραχῆς, καὶ τόπον ἐπιζητεῖν καθαρὸν θορύβου καὶ ταραχής. ἂν δὲ ἐγγὺς Ἰουδαίων. Καὶ πῶς οὐκ ἀνα βαίνει καὶ αὐτὸς εἰς τὴν ἑορτήν, ἀλλὰ πάντων ἐπειγομένων εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, αὐτὸς ἔρχεται εἰς τήν Γαλιλαίαν; Καὶ οὐκ αὐτὸς μόνος, ἀλλὰ καὶ τοὺς μαθητὰς ἐπαγόμενος; Διότι ἠρέμα λοιπὸν ὑπεξέλυε τὸν τυπικὸν νόμον, ἀφορμὴν λαμβάνων ἀπὸ τοῦ φθά νου τῶν Ἰουδαίων. Καὶ γὰρ οὐκ εἰς μακρὰν ἔμελλε παυθῆναι τὸ τυπικὸν Πάσχα, παραδιδομένου λοιπόν τοῦ ἀληθινοῦ. ΚΕΦ. Η'. Περὶ τῶν πέντε ἄρτων καὶ τῶν δύο Ιχθύων Ἐπάρας οὖν - οὗτοι; Είρηται περὶ τούτων ἐν τῷ τέλει τοῦ εἰκοστοῦ πέμπτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον, ἔνθα κεῖται τὸ, Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐ Variæ lectiones et notæ.

COMMENT. IN JOANNEM.· CAP. VI. τοῖς Οὐ χρείαν ἔχουσιν ἀπελθεῖν· δότε eis: Non est illis necesse egredi, date was illis quod αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν. Τοῦτο — τί ἔμελλε ποιεῖν. Ἐκεῖ καὶ περὶ του του διασεσάφηται. Τὸ δὲ, πειράζων αὐτὸν, άνθρω ποπρεπῶς μὲν νοεῖται κατὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν ἐξή γησιν, θεοπρεπώς δὲ, ἀντὶ τοῦ, εἰς ἀπορίαν ἐμβάλ λων αὐτὸν, ἵνα, τὴν ἀπορίαν ὁμολογήσας, ἀκριβέστε ρον καταμάθῃ τοῦ μέλλοντος γενέσθαι θαύματος τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ ἁπλῶς ἐγένετο, οὐκ ἂν ἐφάνη τηλεποῦτον· ὡς θεὸς γὰρ ἐγίνωσκε, τί ἔμελλεν ο Φίλιππος ἀποκριθῆναι. Φασὶ δέ τινες ότι λέγεται ὁ θεὸς πειράζειν τινά κατά δύο τρόπους, η ἵνα ελέγξη τὴν ἀσθένειαν αὐτοῦ ὥσπερ νῦν ἐπὶ τοῦ Φιλίππου, ἢ ἵνα δείξη edani Vers. 6. Hoc quid esset facturus. Ibi quoque de hoc disputatum est. Quod autem ait, tentans cum, humano quidem modo intelligitur justa datam ibi enarrationem: divino autem modo, ut tantumdem sit, ac si dicatur: In desperationem de remedio eum conjiciens, ut desperationem fassus, diligentius cognosceret, fuisse miraculum, quod ipse facturus erat; nam si utcunque factum esset, nequaquam tale apparuisset. Siquidem tanquam Deus noverat, quid responsurus esset Philippus. Aiunt autem quidam, quod Deus aliquem tentare dicitur duobus modis: vel ut imbecillitatem ejus arguat, sicut nunc in Philippo; vel ut illius τὴν ἀνδρείαν αὐτοῦ, ὥσπερ πάλαι ἐπὶ τοῦ ᾿Αβραάμ. fortitudinem ostendat, quemadmodum olim in AbraΓέγραπται γὰρ ὅτι καὶ ἐπείραζεν ὁ Θεὸς τὸν 'Αβραὰμ, ὅτε δηλαδὴ ἀνενεγκεῖν αὐτῷ τὸν υἱὸν αὐτοῦ εἰς ὅλο χάρπωσιν ἐνετέλλετο Απεκρίθη — λάβη. Ορα τὴν ἀσθένειαν τῆς διανοίας τοῦ Φιλίππου μὴ δυνηθέντος· ἐννοῆσαι τὴν δύναμιν τῆς θεότητος αὐτοῦ. Λέγει - τοσούτους; Ἐν τῷ εἰκοστῷ ἔκτῳ κα φαλαίῳ τοῦ Ματθαίου καὶ περὶ τούτου διεθη πται. Υψηλοτέραν μὲν οὖν ἔσχε διάνοιαν ὁ ᾿Ανδρέας παρὰ τὸν Φίλιππον· οὐκ ἔφθασε δὲ πρὸς τὸ τέλειον. Ενόμισε γὰρ ὅτι ἀπὸ μὲν ἐλαττόνων ἐλάττονα ποιήσει, ἀπὸ δὲ πλειόνων πλείονα Διὰ τοῦτο προσέθηκεν ᾿Αλλὰ ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους; Είπε πεντακισχίλιοι. Ἐν τῷ δηλωθέντι και φαλαίω πλατύτερον περὶ τούτων είρηται. Οὐκ ἐθορυβήθησαν δὲ οἱ μαθηταί, ἀλλ' αὐτίκα γνόντες ότι θαυματουργῆσαι μέλλει, ἀδιστάκτως ὑπήκουσαν. Έλαβε εὑρήσεις. ἤθελον. Εν ἐκείνῳ καὶ περὶ τούτων Ὡς - βεβρωκόσιν. Ομοίως καὶ περὶ τούτων. Εκέλευσε δὲ συναγαγεῖν τὰ περισσεύσαντα, οὐκ ἐπιδείξεως ένεκεν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δόξη φαντασία τις τὸ γενόμενον. Εξ υποκειμένης δὲ ὕλης επλήθυνε καὶ τοὺς ἄρτους καὶ τοὺς ἰχθύας, δι' αὐτό τε τοῦτο, καὶ ἵνα ἐμφραγῇ τὰ στόματα τῶν Μαρχιωνιστών οίτινες διαβάλλουσι τὴν κτίσιν, ληρούντες ὅτι οὐκ ἔστιν αὕτη ποίημα τοῦ Θεοῦ. Οι — κόσμον. Ο προδήλον γαστριμαργίας! μυ ρία μὲν πρότερον θαυμαστότερα τούτου θεασάμενος οὐδὲν τοιοῦτον ώμολόγησαν· ὅτε δὲ ἐνεπλήθησαν, είτε τοῦτον εἶναι τὸν προφήτην έλεγον, τὸν προςδοκώμενον αὐτοῖς ἀπὸ τῆς Μωυσέως ἐπαγγελίας. * Matth. xiv, 16. * Gen. XXII, 1. Αύτη Δ. ham; scriptum est enim, quod etiam tentaverit Deus Abraham, cum offerre ei filium suum in holocaustum præcepit ▾ Vers. 7. Respondit—accipiat. Vide imbecillitatem mentis Philippi, qui virtatem divinitatis ejus intelligere non poterat. Vers. 8. Dicit - Vers. 9. multes? Vicesimo sexto capite Evangelii juxta Matthæum etiam de hoc disputatum est. Excelsiorem itaque mentem habebat Andreas quam Philippus: ad id tamen, quod perfectum erat, non attingebat. Cogitabat enim quod ex paucioribus pauciora faceret, ex pluribus autem plura. Ideo etiam addebat: Sed hæc, quid sunt inter tam multos? Vers. 10. Dixit — quinquies mille. Prædicto capite latius de his dictum est. Non sunt autem turbati discipuli, sed protinus cognito quod miraculum operaturus esset, absque ulla kæsitantia obediverunt. Vers. 11. Accepit volebant. In co capite etiam de bis invenies. Vers. 12. Ut-Vers. 13. qui comederant. Similiter et de his. Jussit autem colligi quæ superfuerant, non ostentationis gratia, sed me phantasia appareret, quod factum erat. Ex subjecta autem materia et panes multiplicavit et pisces: non quod materia indigeret, sicut neque post resurrectionem opus illi fuit materia, sed ut ora Marcionistarum obstrueret, qui creaturam calumnian. tar delirantes, asserendo non esse a Deo factam. Vers. 14. Illi—mundum. O manifestam gulositatem! cum innumera prius vidissent, quæ hoc erant mirabiliora, nihil tale confessi sunt: cum autem impleti sunt, tune hunc esse prophetam dixerunt, qui ex Mosis promissione ab eis exspectabatar. Varia lectiones et nota. Inclusa exciderunt A. Max legitur ibidem, δείξει εἰ ἀνδρίαν. Εντέλλεται Δ. 34) Τοῦ κατὰ Ματθαῖον Α. Ποιήσει addit Α. Μαρκιανιστών Δ. 49) Now quod materia. Et propter hoc ipsummet ut ora.... Alia hic ir suo codices, haud absurds, videtur invenisse interpres.

COMMENT. IN JOANNEM.· CAP. VI. τοῖς Οὐ χρείαν ἔχουσιν ἀπελθεῖν· δότε eis: Non est illis necesse egredi, date was illis quod αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν. Τοῦτο — τί ἔμελλε ποιεῖν. Ἐκεῖ καὶ περὶ του του διασεσάφηται. Τὸ δὲ, πειράζων αὐτὸν, άνθρω ποπρεπῶς μὲν νοεῖται κατὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν ἐξή γησιν, θεοπρεπώς δὲ, ἀντὶ τοῦ, εἰς ἀπορίαν ἐμβάλ λων αὐτὸν, ἵνα, τὴν ἀπορίαν ὁμολογήσας, ἀκριβέστε ρον καταμάθῃ τοῦ μέλλοντος γενέσθαι θαύματος τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ ἁπλῶς ἐγένετο, οὐκ ἂν ἐφάνη τηλεποῦτον· ὡς θεὸς γὰρ ἐγίνωσκε, τί ἔμελλεν ο Φίλιππος ἀποκριθῆναι. Φασὶ δέ τινες ότι λέγεται ὁ θεὸς πειράζειν τινά κατά δύο τρόπους, η ἵνα ελέγξη τὴν ἀσθένειαν αὐτοῦ ὥσπερ νῦν ἐπὶ τοῦ Φιλίππου, ἢ ἵνα δείξη edani Vers. 6. Hoc quid esset facturus. Ibi quoque de hoc disputatum est. Quod autem ait, tentans cum, humano quidem modo intelligitur justa datam ibi enarrationem: divino autem modo, ut tantumdem sit, ac si dicatur: In desperationem de remedio eum conjiciens, ut desperationem fassus, diligentius cognosceret, fuisse miraculum, quod ipse facturus erat; nam si utcunque factum esset, nequaquam tale apparuisset. Siquidem tanquam Deus noverat, quid responsurus esset Philippus. Aiunt autem quidam, quod Deus aliquem tentare dicitur duobus modis: vel ut imbecillitatem ejus arguat, sicut nunc in Philippo; vel ut illius τὴν ἀνδρείαν αὐτοῦ, ὥσπερ πάλαι ἐπὶ τοῦ ᾿Αβραάμ. fortitudinem ostendat, quemadmodum olim in AbraΓέγραπται γὰρ ὅτι καὶ ἐπείραζεν ὁ Θεὸς τὸν 'Αβραὰμ, ὅτε δηλαδὴ ἀνενεγκεῖν αὐτῷ τὸν υἱὸν αὐτοῦ εἰς ὅλο χάρπωσιν ἐνετέλλετο Απεκρίθη — λάβη. Ορα τὴν ἀσθένειαν τῆς διανοίας τοῦ Φιλίππου μὴ δυνηθέντος· ἐννοῆσαι τὴν δύναμιν τῆς θεότητος αὐτοῦ. Λέγει - τοσούτους; Ἐν τῷ εἰκοστῷ ἔκτῳ κα φαλαίῳ τοῦ Ματθαίου καὶ περὶ τούτου διεθη πται. Υψηλοτέραν μὲν οὖν ἔσχε διάνοιαν ὁ ᾿Ανδρέας παρὰ τὸν Φίλιππον· οὐκ ἔφθασε δὲ πρὸς τὸ τέλειον. Ενόμισε γὰρ ὅτι ἀπὸ μὲν ἐλαττόνων ἐλάττονα ποιήσει, ἀπὸ δὲ πλειόνων πλείονα Διὰ τοῦτο προσέθηκεν ᾿Αλλὰ ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους; Είπε πεντακισχίλιοι. Ἐν τῷ δηλωθέντι και φαλαίω πλατύτερον περὶ τούτων είρηται. Οὐκ ἐθορυβήθησαν δὲ οἱ μαθηταί, ἀλλ' αὐτίκα γνόντες ότι θαυματουργῆσαι μέλλει, ἀδιστάκτως ὑπήκουσαν. Έλαβε εὑρήσεις. ἤθελον. Εν ἐκείνῳ καὶ περὶ τούτων Ὡς - βεβρωκόσιν. Ομοίως καὶ περὶ τούτων. Εκέλευσε δὲ συναγαγεῖν τὰ περισσεύσαντα, οὐκ ἐπιδείξεως ένεκεν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δόξη φαντασία τις τὸ γενόμενον. Εξ υποκειμένης δὲ ὕλης επλήθυνε καὶ τοὺς ἄρτους καὶ τοὺς ἰχθύας, δι' αὐτό τε τοῦτο, καὶ ἵνα ἐμφραγῇ τὰ στόματα τῶν Μαρχιωνιστών οίτινες διαβάλλουσι τὴν κτίσιν, ληρούντες ὅτι οὐκ ἔστιν αὕτη ποίημα τοῦ Θεοῦ. Οι — κόσμον. Ο προδήλον γαστριμαργίας! μυ ρία μὲν πρότερον θαυμαστότερα τούτου θεασάμενος οὐδὲν τοιοῦτον ώμολόγησαν· ὅτε δὲ ἐνεπλήθησαν, είτε τοῦτον εἶναι τὸν προφήτην έλεγον, τὸν προςδοκώμενον αὐτοῖς ἀπὸ τῆς Μωυσέως ἐπαγγελίας. * Matth. xiv, 16. * Gen. XXII, 1. Αύτη Δ. ham; scriptum est enim, quod etiam tentaverit Deus Abraham, cum offerre ei filium suum in holocaustum præcepit ▾ Vers. 7. Respondit—accipiat. Vide imbecillitatem mentis Philippi, qui virtatem divinitatis ejus intelligere non poterat. Vers. 8. Dicit - Vers. 9. multes? Vicesimo sexto capite Evangelii juxta Matthæum etiam de hoc disputatum est. Excelsiorem itaque mentem habebat Andreas quam Philippus: ad id tamen, quod perfectum erat, non attingebat. Cogitabat enim quod ex paucioribus pauciora faceret, ex pluribus autem plura. Ideo etiam addebat: Sed hæc, quid sunt inter tam multos? Vers. 10. Dixit — quinquies mille. Prædicto capite latius de his dictum est. Non sunt autem turbati discipuli, sed protinus cognito quod miraculum operaturus esset, absque ulla kæsitantia obediverunt. Vers. 11. Accepit volebant. In co capite etiam de bis invenies. Vers. 12. Ut-Vers. 13. qui comederant. Similiter et de his. Jussit autem colligi quæ superfuerant, non ostentationis gratia, sed me phantasia appareret, quod factum erat. Ex subjecta autem materia et panes multiplicavit et pisces: non quod materia indigeret, sicut neque post resurrectionem opus illi fuit materia, sed ut ora Marcionistarum obstrueret, qui creaturam calumnian. tar delirantes, asserendo non esse a Deo factam. Vers. 14. Illi—mundum. O manifestam gulositatem! cum innumera prius vidissent, quæ hoc erant mirabiliora, nihil tale confessi sunt: cum autem impleti sunt, tune hunc esse prophetam dixerunt, qui ex Mosis promissione ab eis exspectabatar. Varia lectiones et nota. Inclusa exciderunt A. Max legitur ibidem, δείξει εἰ ἀνδρίαν. Εντέλλεται Δ. 34) Τοῦ κατὰ Ματθαῖον Α. Ποιήσει addit Α. Μαρκιανιστών Δ. 49) Now quod materia. Et propter hoc ipsummet ut ora.... Alia hic ir suo codices, haud absurds, videtur invenisse interpres.

COMMENT. IN JOANNEM.· CAP. VI. τοῖς Οὐ χρείαν ἔχουσιν ἀπελθεῖν· δότε eis: Non est illis necesse egredi, date was illis quod αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν. Τοῦτο — τί ἔμελλε ποιεῖν. Ἐκεῖ καὶ περὶ του του διασεσάφηται. Τὸ δὲ, πειράζων αὐτὸν, άνθρω ποπρεπῶς μὲν νοεῖται κατὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν ἐξή γησιν, θεοπρεπώς δὲ, ἀντὶ τοῦ, εἰς ἀπορίαν ἐμβάλ λων αὐτὸν, ἵνα, τὴν ἀπορίαν ὁμολογήσας, ἀκριβέστε ρον καταμάθῃ τοῦ μέλλοντος γενέσθαι θαύματος τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ ἁπλῶς ἐγένετο, οὐκ ἂν ἐφάνη τηλεποῦτον· ὡς θεὸς γὰρ ἐγίνωσκε, τί ἔμελλεν ο Φίλιππος ἀποκριθῆναι. Φασὶ δέ τινες ότι λέγεται ὁ θεὸς πειράζειν τινά κατά δύο τρόπους, η ἵνα ελέγξη τὴν ἀσθένειαν αὐτοῦ ὥσπερ νῦν ἐπὶ τοῦ Φιλίππου, ἢ ἵνα δείξη edani Vers. 6. Hoc quid esset facturus. Ibi quoque de hoc disputatum est. Quod autem ait, tentans cum, humano quidem modo intelligitur justa datam ibi enarrationem: divino autem modo, ut tantumdem sit, ac si dicatur: In desperationem de remedio eum conjiciens, ut desperationem fassus, diligentius cognosceret, fuisse miraculum, quod ipse facturus erat; nam si utcunque factum esset, nequaquam tale apparuisset. Siquidem tanquam Deus noverat, quid responsurus esset Philippus. Aiunt autem quidam, quod Deus aliquem tentare dicitur duobus modis: vel ut imbecillitatem ejus arguat, sicut nunc in Philippo; vel ut illius τὴν ἀνδρείαν αὐτοῦ, ὥσπερ πάλαι ἐπὶ τοῦ ᾿Αβραάμ. fortitudinem ostendat, quemadmodum olim in AbraΓέγραπται γὰρ ὅτι καὶ ἐπείραζεν ὁ Θεὸς τὸν 'Αβραὰμ, ὅτε δηλαδὴ ἀνενεγκεῖν αὐτῷ τὸν υἱὸν αὐτοῦ εἰς ὅλο χάρπωσιν ἐνετέλλετο Απεκρίθη — λάβη. Ορα τὴν ἀσθένειαν τῆς διανοίας τοῦ Φιλίππου μὴ δυνηθέντος· ἐννοῆσαι τὴν δύναμιν τῆς θεότητος αὐτοῦ. Λέγει - τοσούτους; Ἐν τῷ εἰκοστῷ ἔκτῳ κα φαλαίῳ τοῦ Ματθαίου καὶ περὶ τούτου διεθη πται. Υψηλοτέραν μὲν οὖν ἔσχε διάνοιαν ὁ ᾿Ανδρέας παρὰ τὸν Φίλιππον· οὐκ ἔφθασε δὲ πρὸς τὸ τέλειον. Ενόμισε γὰρ ὅτι ἀπὸ μὲν ἐλαττόνων ἐλάττονα ποιήσει, ἀπὸ δὲ πλειόνων πλείονα Διὰ τοῦτο προσέθηκεν ᾿Αλλὰ ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους; Είπε πεντακισχίλιοι. Ἐν τῷ δηλωθέντι και φαλαίω πλατύτερον περὶ τούτων είρηται. Οὐκ ἐθορυβήθησαν δὲ οἱ μαθηταί, ἀλλ' αὐτίκα γνόντες ότι θαυματουργῆσαι μέλλει, ἀδιστάκτως ὑπήκουσαν. Έλαβε εὑρήσεις. ἤθελον. Εν ἐκείνῳ καὶ περὶ τούτων Ὡς - βεβρωκόσιν. Ομοίως καὶ περὶ τούτων. Εκέλευσε δὲ συναγαγεῖν τὰ περισσεύσαντα, οὐκ ἐπιδείξεως ένεκεν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δόξη φαντασία τις τὸ γενόμενον. Εξ υποκειμένης δὲ ὕλης επλήθυνε καὶ τοὺς ἄρτους καὶ τοὺς ἰχθύας, δι' αὐτό τε τοῦτο, καὶ ἵνα ἐμφραγῇ τὰ στόματα τῶν Μαρχιωνιστών οίτινες διαβάλλουσι τὴν κτίσιν, ληρούντες ὅτι οὐκ ἔστιν αὕτη ποίημα τοῦ Θεοῦ. Οι — κόσμον. Ο προδήλον γαστριμαργίας! μυ ρία μὲν πρότερον θαυμαστότερα τούτου θεασάμενος οὐδὲν τοιοῦτον ώμολόγησαν· ὅτε δὲ ἐνεπλήθησαν, είτε τοῦτον εἶναι τὸν προφήτην έλεγον, τὸν προςδοκώμενον αὐτοῖς ἀπὸ τῆς Μωυσέως ἐπαγγελίας. * Matth. xiv, 16. * Gen. XXII, 1. Αύτη Δ. ham; scriptum est enim, quod etiam tentaverit Deus Abraham, cum offerre ei filium suum in holocaustum præcepit ▾ Vers. 7. Respondit—accipiat. Vide imbecillitatem mentis Philippi, qui virtatem divinitatis ejus intelligere non poterat. Vers. 8. Dicit - Vers. 9. multes? Vicesimo sexto capite Evangelii juxta Matthæum etiam de hoc disputatum est. Excelsiorem itaque mentem habebat Andreas quam Philippus: ad id tamen, quod perfectum erat, non attingebat. Cogitabat enim quod ex paucioribus pauciora faceret, ex pluribus autem plura. Ideo etiam addebat: Sed hæc, quid sunt inter tam multos? Vers. 10. Dixit — quinquies mille. Prædicto capite latius de his dictum est. Non sunt autem turbati discipuli, sed protinus cognito quod miraculum operaturus esset, absque ulla kæsitantia obediverunt. Vers. 11. Accepit volebant. In co capite etiam de bis invenies. Vers. 12. Ut-Vers. 13. qui comederant. Similiter et de his. Jussit autem colligi quæ superfuerant, non ostentationis gratia, sed me phantasia appareret, quod factum erat. Ex subjecta autem materia et panes multiplicavit et pisces: non quod materia indigeret, sicut neque post resurrectionem opus illi fuit materia, sed ut ora Marcionistarum obstrueret, qui creaturam calumnian. tar delirantes, asserendo non esse a Deo factam. Vers. 14. Illi—mundum. O manifestam gulositatem! cum innumera prius vidissent, quæ hoc erant mirabiliora, nihil tale confessi sunt: cum autem impleti sunt, tune hunc esse prophetam dixerunt, qui ex Mosis promissione ab eis exspectabatar. Varia lectiones et nota. Inclusa exciderunt A. Max legitur ibidem, δείξει εἰ ἀνδρίαν. Εντέλλεται Δ. 34) Τοῦ κατὰ Ματθαῖον Α. Ποιήσει addit Α. Μαρκιανιστών Δ. 49) Now quod materia. Et propter hoc ipsummet ut ora.... Alia hic ir suo codices, haud absurds, videtur invenisse interpres.

COMMENT. IN JOANNEM.· CAP. VI. τοῖς Οὐ χρείαν ἔχουσιν ἀπελθεῖν· δότε eis: Non est illis necesse egredi, date was illis quod αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν. Τοῦτο — τί ἔμελλε ποιεῖν. Ἐκεῖ καὶ περὶ του του διασεσάφηται. Τὸ δὲ, πειράζων αὐτὸν, άνθρω ποπρεπῶς μὲν νοεῖται κατὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν ἐξή γησιν, θεοπρεπώς δὲ, ἀντὶ τοῦ, εἰς ἀπορίαν ἐμβάλ λων αὐτὸν, ἵνα, τὴν ἀπορίαν ὁμολογήσας, ἀκριβέστε ρον καταμάθῃ τοῦ μέλλοντος γενέσθαι θαύματος τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ ἁπλῶς ἐγένετο, οὐκ ἂν ἐφάνη τηλεποῦτον· ὡς θεὸς γὰρ ἐγίνωσκε, τί ἔμελλεν ο Φίλιππος ἀποκριθῆναι. Φασὶ δέ τινες ότι λέγεται ὁ θεὸς πειράζειν τινά κατά δύο τρόπους, η ἵνα ελέγξη τὴν ἀσθένειαν αὐτοῦ ὥσπερ νῦν ἐπὶ τοῦ Φιλίππου, ἢ ἵνα δείξη edani Vers. 6. Hoc quid esset facturus. Ibi quoque de hoc disputatum est. Quod autem ait, tentans cum, humano quidem modo intelligitur justa datam ibi enarrationem: divino autem modo, ut tantumdem sit, ac si dicatur: In desperationem de remedio eum conjiciens, ut desperationem fassus, diligentius cognosceret, fuisse miraculum, quod ipse facturus erat; nam si utcunque factum esset, nequaquam tale apparuisset. Siquidem tanquam Deus noverat, quid responsurus esset Philippus. Aiunt autem quidam, quod Deus aliquem tentare dicitur duobus modis: vel ut imbecillitatem ejus arguat, sicut nunc in Philippo; vel ut illius τὴν ἀνδρείαν αὐτοῦ, ὥσπερ πάλαι ἐπὶ τοῦ ᾿Αβραάμ. fortitudinem ostendat, quemadmodum olim in AbraΓέγραπται γὰρ ὅτι καὶ ἐπείραζεν ὁ Θεὸς τὸν 'Αβραὰμ, ὅτε δηλαδὴ ἀνενεγκεῖν αὐτῷ τὸν υἱὸν αὐτοῦ εἰς ὅλο χάρπωσιν ἐνετέλλετο Απεκρίθη — λάβη. Ορα τὴν ἀσθένειαν τῆς διανοίας τοῦ Φιλίππου μὴ δυνηθέντος· ἐννοῆσαι τὴν δύναμιν τῆς θεότητος αὐτοῦ. Λέγει - τοσούτους; Ἐν τῷ εἰκοστῷ ἔκτῳ κα φαλαίῳ τοῦ Ματθαίου καὶ περὶ τούτου διεθη πται. Υψηλοτέραν μὲν οὖν ἔσχε διάνοιαν ὁ ᾿Ανδρέας παρὰ τὸν Φίλιππον· οὐκ ἔφθασε δὲ πρὸς τὸ τέλειον. Ενόμισε γὰρ ὅτι ἀπὸ μὲν ἐλαττόνων ἐλάττονα ποιήσει, ἀπὸ δὲ πλειόνων πλείονα Διὰ τοῦτο προσέθηκεν ᾿Αλλὰ ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους; Είπε πεντακισχίλιοι. Ἐν τῷ δηλωθέντι και φαλαίω πλατύτερον περὶ τούτων είρηται. Οὐκ ἐθορυβήθησαν δὲ οἱ μαθηταί, ἀλλ' αὐτίκα γνόντες ότι θαυματουργῆσαι μέλλει, ἀδιστάκτως ὑπήκουσαν. Έλαβε εὑρήσεις. ἤθελον. Εν ἐκείνῳ καὶ περὶ τούτων Ὡς - βεβρωκόσιν. Ομοίως καὶ περὶ τούτων. Εκέλευσε δὲ συναγαγεῖν τὰ περισσεύσαντα, οὐκ ἐπιδείξεως ένεκεν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δόξη φαντασία τις τὸ γενόμενον. Εξ υποκειμένης δὲ ὕλης επλήθυνε καὶ τοὺς ἄρτους καὶ τοὺς ἰχθύας, δι' αὐτό τε τοῦτο, καὶ ἵνα ἐμφραγῇ τὰ στόματα τῶν Μαρχιωνιστών οίτινες διαβάλλουσι τὴν κτίσιν, ληρούντες ὅτι οὐκ ἔστιν αὕτη ποίημα τοῦ Θεοῦ. Οι — κόσμον. Ο προδήλον γαστριμαργίας! μυ ρία μὲν πρότερον θαυμαστότερα τούτου θεασάμενος οὐδὲν τοιοῦτον ώμολόγησαν· ὅτε δὲ ἐνεπλήθησαν, είτε τοῦτον εἶναι τὸν προφήτην έλεγον, τὸν προςδοκώμενον αὐτοῖς ἀπὸ τῆς Μωυσέως ἐπαγγελίας. * Matth. xiv, 16. * Gen. XXII, 1. Αύτη Δ. ham; scriptum est enim, quod etiam tentaverit Deus Abraham, cum offerre ei filium suum in holocaustum præcepit ▾ Vers. 7. Respondit—accipiat. Vide imbecillitatem mentis Philippi, qui virtatem divinitatis ejus intelligere non poterat. Vers. 8. Dicit - Vers. 9. multes? Vicesimo sexto capite Evangelii juxta Matthæum etiam de hoc disputatum est. Excelsiorem itaque mentem habebat Andreas quam Philippus: ad id tamen, quod perfectum erat, non attingebat. Cogitabat enim quod ex paucioribus pauciora faceret, ex pluribus autem plura. Ideo etiam addebat: Sed hæc, quid sunt inter tam multos? Vers. 10. Dixit — quinquies mille. Prædicto capite latius de his dictum est. Non sunt autem turbati discipuli, sed protinus cognito quod miraculum operaturus esset, absque ulla kæsitantia obediverunt. Vers. 11. Accepit volebant. In co capite etiam de bis invenies. Vers. 12. Ut-Vers. 13. qui comederant. Similiter et de his. Jussit autem colligi quæ superfuerant, non ostentationis gratia, sed me phantasia appareret, quod factum erat. Ex subjecta autem materia et panes multiplicavit et pisces: non quod materia indigeret, sicut neque post resurrectionem opus illi fuit materia, sed ut ora Marcionistarum obstrueret, qui creaturam calumnian. tar delirantes, asserendo non esse a Deo factam. Vers. 14. Illi—mundum. O manifestam gulositatem! cum innumera prius vidissent, quæ hoc erant mirabiliora, nihil tale confessi sunt: cum autem impleti sunt, tune hunc esse prophetam dixerunt, qui ex Mosis promissione ab eis exspectabatar. Varia lectiones et nota. Inclusa exciderunt A. Max legitur ibidem, δείξει εἰ ἀνδρίαν. Εντέλλεται Δ. 34) Τοῦ κατὰ Ματθαῖον Α. Ποιήσει addit Α. Μαρκιανιστών Δ. 49) Now quod materia. Et propter hoc ipsummet ut ora.... Alia hic ir suo codices, haud absurds, videtur invenisse interpres.

Vers. 15. Jesus-solus. Pap! quanta est gule tyrannis, quanta est mentis istorum levitas ac mutabilitas? repleto enim ventre omnia illis erat, et propheta et regno dignus. Christus vero fugit, ostendens fugiendas esse dignitates humanas, ac terrenos honores, et despiciendas esse qum hic clara sunt. Atqui propheta dixit: Ecce rez tuus venit tibi mansuetus *. Sed regnum dixit cœleste, de quo ipse qnoque Christus ait: Regnum meum non est ex hoc mandos. CAP.IX. De ambulatione in mari. Vers. 16. At ubi Vers. 17. Capernaum. Descenderunt non sponte sua, sed ab eo coacti. Dixit enim Matthaeus praedicto vicesimo sexto capite: Statimque compuiit Jesus discipulos, ut conscenderent navigium et se precederent in ulteriorem τiμam, donec dimisisset turbas: cumque dimisisset turbas, ascendit in montem seorsim ad orandum. Facta antem vespera solus erat illic 10. Horum omnium causas ibi significavimus, et illas lege. Attende vero quod postquam turbas dimisisset, cum stupore signum admirati sunt, ubi ad se mente rediissent, et reverti decreverunt ac pere eum, ut crearent ipsum regem. Vers. 17. Et jam tenebræ - Vers. 21. ibant. Non venerat ad eos, hoc est, non apparuerat eis, sicut postmodum fecit, sed permisit eos tentari. In fine autem præmemorati vicesimi sexti capitis Evangelii seeundum Matthæum, et vicesimo septimo de his omnibus invenies. Quæ vero sequuntur, prætermisit Joannes, utpote ab aliis con - scripta. Itaque ea scribit, quæ ab aliis omissa erant. Nos ergo alios enarratores secuti, ostendimus hanc fuisse deambulationem super mare, quam Matthæus et Marcus scripserunt ". Ἰησοῦς — μόνος. Βαβαί! πόση της γαστριμαρ γίας ή τυραννίς 1 πόση τῆς γνώμης τούτων ή είν κολία! Τῆς γαστρὸς γὰρ ἐμπλησθείσης, πάντα ἦν αὐτοῖς καὶ προφήτης, καὶ βασιλείας ἄξιος. Ο δὲ Χριστὸς φεύγει, παιδεύων φεύγειν τὰ ἀνθρώπινα ἀξιώματα καὶ τὰς γηΐνους τιμὰς καὶ καταφρονείν τῶν ἐνταῦθα λαμπρών. Καὶ μὴν ὁ προφήτης εἶπεν· Ἰδοὺ ὁ βασιλεὺς σου έρχεταί σοι πραΰς. 'Αλλά βασιλείαν εἶπε τὴν οὐράνιον, περὶ ἧς καὶ αὐτὸς ἔλεγεν ὁ Χριστό;· Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τού του. ΚΕΦ. Θ'. Περὶ τοῦ ἐν θαλάσσῃ περιπάτου. Ως δὲ — Καπερναούμ. Κατέβησαν οὐχ εκόντε;, θαῖος ἐν τῷ ῥηθέντι εἰκοστῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ, ὅτι ἀλλ' ἀναγκασθέντες ὑπ' αὐτοῦ. Είρηκε γὰρ ὁ Ματ. ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ Καὶ εὐθέως ἠνάγκασεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς μαθητάς πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσῃ τοὺς ὄχλους. Καὶ ἀπο λύσας τοὺς ὄχλους, ανέβη εἰς τὸ ὄρος κατιδίαν προσεύξασθαι. Οψίας δὲ γενομένης ἦν ἐκεῖ μόνος. Τούτων δὲ πάντων τὰς αἰτίας ἐδηλώσαμεν ἐκεῖ, καὶ ἀνάγνωθι ταύτας. Επίστησον δὲ ὅτι μεθ᾽ ἀπὸ ἔλυσεν αὐτοὺς, υπερεξεπλάγησαν τὸ σημεῖον, καθ' ἑαυτοὺς γενόμενοι, καὶ λοιπὸν ἐβουλεύσαντο στρα φῆναι καὶ ἁρπάσαι αὐτὸν, ἵνα ποιήσωσιν αὐτὸν βα σιλέα. Καὶ σκοτία ἤδη ὑπῆγον. Οὐκ ἐληλύθει πρὸς αὐτοὺς, ἀντὶ τοῦ. Οὐκ ἐπεφάνη αὐτοῖς, ὡς ἐποίησεν ὕστερον· ἀλλ' ἀφῆκεν αὐτοὺς πειράζεσθαι. Ἐν τῷ τέλει δὲ τοῦ προμνημονευθέντος εἰκοστοῦ έκτου κεφαλαίου, καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ ἑβδόμῳ περί πάντων τούτων εὑρήσεις. Τὰ ἐξῆς δὲ παρῆκεν ὁ Ἰωάννης, ὡς τοῖς ἄλλοις ἱστορηθέντα. Καὶ λοιπὸν ἱστορεῖ τὰ ἐκείνοις παρεθέντα Ἡμεῖς μὲν οὖν, τοῖς ἄλλοις ἐξηγηταῖς ἀκολουθή σαντες, ἀπεδείξαμεν τὸν αὐτὸν εἶναι ἐπὶ τῆς θαλάσ σης περίπατον, ὃν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Μάρκο; ἑνέγραψαν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος στοχαζόμενος φησιν ἕτερον εἶναι τοῦτον παρ' ἐκεῖνον. Εἰκὸς γὰρ ἐκεῖνον γενέChrysostomus vero conjectans ait hanc aliam fuisse ab illə: verisimile enim esse, quod illa prius fuerit. Deinde post aliquot dies turbæ decreverunt σθαι πρότερον· εἶτα μεθ᾿ ἡμέρας τινάς τοὺς ὄχλους ut raperent cum, veluti dictum est; quo cognito rursus Christus in montem discessit cum discipulis, ibique folus secessit, sive in quiete fuit: discipuli vero inde descenderunt ad mare, de hoc admoniti, et conscensa navi venerunt Capernaum, putantes, eum pe lestri itinere venturum; sed rursum non multo post in mari ad illos venit. Et propter hoc, inquit, Evangelista ait 1: Et jam tenebræ erant, nec venerat ad eos Jesus, ac deinceps accidisse dicit reliqua, 8 Zachar. ix, 9. Αὐτός Α. Παρεαθέντα Α. βουλεύσασθαι ἁρπάσαι αὐτὸν, ὡς εἴρηται, και λοι πόν, γνόντα τοῦτο τὸν Χριστόν, αὖθις διαπεράσαι πρὸς τὸ ὄρος μετὰ τῶν μαθητῶν, καὶ ἀναχωρῆτα. ἐκεῖ μόνον, εἴτουν ἡσυχάσαι μόνον· τοὺς δὲ μαθητές ἐκεῖθεν καταβῆναι ἐπὶ τὴν θάλασσαν, προτραπέντας τοῦτο, καὶ ἐμβάντας εἰς τὸ πλοῖον, ἔρχεσθαι προς την Καπερναούμ, οἰομένους αὐτὸν πεζεῦσαι πάλιν ἐπὶ τῆς θαλάσσης καὶ ἐλθεῖν πρὸς αὐτοὺς οὐκ εἰς μακράν· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τὸν εὐαγγελιστὴν εἰπεῖν • Joan. xviii, 36. 19 Matth. xiv, 22, 25. 11 Marc. vi, 47 seqq. 1 Ibid. 17. Variæ lectiones et notæ. Toni. VIII, p. 235 D.

Vers. 15. Jesus-solus. Pap! quanta est gule tyrannis, quanta est mentis istorum levitas ac mutabilitas? repleto enim ventre omnia illis erat, et propheta et regno dignus. Christus vero fugit, ostendens fugiendas esse dignitates humanas, ac terrenos honores, et despiciendas esse qum hic clara sunt. Atqui propheta dixit: Ecce rez tuus venit tibi mansuetus *. Sed regnum dixit cœleste, de quo ipse qnoque Christus ait: Regnum meum non est ex hoc mandos. CAP.IX. De ambulatione in mari. Vers. 16. At ubi Vers. 17. Capernaum. Descenderunt non sponte sua, sed ab eo coacti. Dixit enim Matthaeus praedicto vicesimo sexto capite: Statimque compuiit Jesus discipulos, ut conscenderent navigium et se precederent in ulteriorem τiμam, donec dimisisset turbas: cumque dimisisset turbas, ascendit in montem seorsim ad orandum. Facta antem vespera solus erat illic 10. Horum omnium causas ibi significavimus, et illas lege. Attende vero quod postquam turbas dimisisset, cum stupore signum admirati sunt, ubi ad se mente rediissent, et reverti decreverunt ac pere eum, ut crearent ipsum regem. Vers. 17. Et jam tenebræ - Vers. 21. ibant. Non venerat ad eos, hoc est, non apparuerat eis, sicut postmodum fecit, sed permisit eos tentari. In fine autem præmemorati vicesimi sexti capitis Evangelii seeundum Matthæum, et vicesimo septimo de his omnibus invenies. Quæ vero sequuntur, prætermisit Joannes, utpote ab aliis con - scripta. Itaque ea scribit, quæ ab aliis omissa erant. Nos ergo alios enarratores secuti, ostendimus hanc fuisse deambulationem super mare, quam Matthæus et Marcus scripserunt ". Ἰησοῦς — μόνος. Βαβαί! πόση της γαστριμαρ γίας ή τυραννίς 1 πόση τῆς γνώμης τούτων ή είν κολία! Τῆς γαστρὸς γὰρ ἐμπλησθείσης, πάντα ἦν αὐτοῖς καὶ προφήτης, καὶ βασιλείας ἄξιος. Ο δὲ Χριστὸς φεύγει, παιδεύων φεύγειν τὰ ἀνθρώπινα ἀξιώματα καὶ τὰς γηΐνους τιμὰς καὶ καταφρονείν τῶν ἐνταῦθα λαμπρών. Καὶ μὴν ὁ προφήτης εἶπεν· Ἰδοὺ ὁ βασιλεὺς σου έρχεταί σοι πραΰς. 'Αλλά βασιλείαν εἶπε τὴν οὐράνιον, περὶ ἧς καὶ αὐτὸς ἔλεγεν ὁ Χριστό;· Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τού του. ΚΕΦ. Θ'. Περὶ τοῦ ἐν θαλάσσῃ περιπάτου. Ως δὲ — Καπερναούμ. Κατέβησαν οὐχ εκόντε;, θαῖος ἐν τῷ ῥηθέντι εἰκοστῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ, ὅτι ἀλλ' ἀναγκασθέντες ὑπ' αὐτοῦ. Είρηκε γὰρ ὁ Ματ. ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ Καὶ εὐθέως ἠνάγκασεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς μαθητάς πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσῃ τοὺς ὄχλους. Καὶ ἀπο λύσας τοὺς ὄχλους, ανέβη εἰς τὸ ὄρος κατιδίαν προσεύξασθαι. Οψίας δὲ γενομένης ἦν ἐκεῖ μόνος. Τούτων δὲ πάντων τὰς αἰτίας ἐδηλώσαμεν ἐκεῖ, καὶ ἀνάγνωθι ταύτας. Επίστησον δὲ ὅτι μεθ᾽ ἀπὸ ἔλυσεν αὐτοὺς, υπερεξεπλάγησαν τὸ σημεῖον, καθ' ἑαυτοὺς γενόμενοι, καὶ λοιπὸν ἐβουλεύσαντο στρα φῆναι καὶ ἁρπάσαι αὐτὸν, ἵνα ποιήσωσιν αὐτὸν βα σιλέα. Καὶ σκοτία ἤδη ὑπῆγον. Οὐκ ἐληλύθει πρὸς αὐτοὺς, ἀντὶ τοῦ. Οὐκ ἐπεφάνη αὐτοῖς, ὡς ἐποίησεν ὕστερον· ἀλλ' ἀφῆκεν αὐτοὺς πειράζεσθαι. Ἐν τῷ τέλει δὲ τοῦ προμνημονευθέντος εἰκοστοῦ έκτου κεφαλαίου, καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ ἑβδόμῳ περί πάντων τούτων εὑρήσεις. Τὰ ἐξῆς δὲ παρῆκεν ὁ Ἰωάννης, ὡς τοῖς ἄλλοις ἱστορηθέντα. Καὶ λοιπὸν ἱστορεῖ τὰ ἐκείνοις παρεθέντα Ἡμεῖς μὲν οὖν, τοῖς ἄλλοις ἐξηγηταῖς ἀκολουθή σαντες, ἀπεδείξαμεν τὸν αὐτὸν εἶναι ἐπὶ τῆς θαλάσ σης περίπατον, ὃν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Μάρκο; ἑνέγραψαν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος στοχαζόμενος φησιν ἕτερον εἶναι τοῦτον παρ' ἐκεῖνον. Εἰκὸς γὰρ ἐκεῖνον γενέChrysostomus vero conjectans ait hanc aliam fuisse ab illə: verisimile enim esse, quod illa prius fuerit. Deinde post aliquot dies turbæ decreverunt σθαι πρότερον· εἶτα μεθ᾿ ἡμέρας τινάς τοὺς ὄχλους ut raperent cum, veluti dictum est; quo cognito rursus Christus in montem discessit cum discipulis, ibique folus secessit, sive in quiete fuit: discipuli vero inde descenderunt ad mare, de hoc admoniti, et conscensa navi venerunt Capernaum, putantes, eum pe lestri itinere venturum; sed rursum non multo post in mari ad illos venit. Et propter hoc, inquit, Evangelista ait 1: Et jam tenebræ erant, nec venerat ad eos Jesus, ac deinceps accidisse dicit reliqua, 8 Zachar. ix, 9. Αὐτός Α. Παρεαθέντα Α. βουλεύσασθαι ἁρπάσαι αὐτὸν, ὡς εἴρηται, και λοι πόν, γνόντα τοῦτο τὸν Χριστόν, αὖθις διαπεράσαι πρὸς τὸ ὄρος μετὰ τῶν μαθητῶν, καὶ ἀναχωρῆτα. ἐκεῖ μόνον, εἴτουν ἡσυχάσαι μόνον· τοὺς δὲ μαθητές ἐκεῖθεν καταβῆναι ἐπὶ τὴν θάλασσαν, προτραπέντας τοῦτο, καὶ ἐμβάντας εἰς τὸ πλοῖον, ἔρχεσθαι προς την Καπερναούμ, οἰομένους αὐτὸν πεζεῦσαι πάλιν ἐπὶ τῆς θαλάσσης καὶ ἐλθεῖν πρὸς αὐτοὺς οὐκ εἰς μακράν· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τὸν εὐαγγελιστὴν εἰπεῖν • Joan. xviii, 36. 19 Matth. xiv, 22, 25. 11 Marc. vi, 47 seqq. 1 Ibid. 17. Variæ lectiones et notæ. Toni. VIII, p. 235 D.

Vers. 15. Jesus-solus. Pap! quanta est gule tyrannis, quanta est mentis istorum levitas ac mutabilitas? repleto enim ventre omnia illis erat, et propheta et regno dignus. Christus vero fugit, ostendens fugiendas esse dignitates humanas, ac terrenos honores, et despiciendas esse qum hic clara sunt. Atqui propheta dixit: Ecce rez tuus venit tibi mansuetus *. Sed regnum dixit cœleste, de quo ipse qnoque Christus ait: Regnum meum non est ex hoc mandos. CAP.IX. De ambulatione in mari. Vers. 16. At ubi Vers. 17. Capernaum. Descenderunt non sponte sua, sed ab eo coacti. Dixit enim Matthaeus praedicto vicesimo sexto capite: Statimque compuiit Jesus discipulos, ut conscenderent navigium et se precederent in ulteriorem τiμam, donec dimisisset turbas: cumque dimisisset turbas, ascendit in montem seorsim ad orandum. Facta antem vespera solus erat illic 10. Horum omnium causas ibi significavimus, et illas lege. Attende vero quod postquam turbas dimisisset, cum stupore signum admirati sunt, ubi ad se mente rediissent, et reverti decreverunt ac pere eum, ut crearent ipsum regem. Vers. 17. Et jam tenebræ - Vers. 21. ibant. Non venerat ad eos, hoc est, non apparuerat eis, sicut postmodum fecit, sed permisit eos tentari. In fine autem præmemorati vicesimi sexti capitis Evangelii seeundum Matthæum, et vicesimo septimo de his omnibus invenies. Quæ vero sequuntur, prætermisit Joannes, utpote ab aliis con - scripta. Itaque ea scribit, quæ ab aliis omissa erant. Nos ergo alios enarratores secuti, ostendimus hanc fuisse deambulationem super mare, quam Matthæus et Marcus scripserunt ". Ἰησοῦς — μόνος. Βαβαί! πόση της γαστριμαρ γίας ή τυραννίς 1 πόση τῆς γνώμης τούτων ή είν κολία! Τῆς γαστρὸς γὰρ ἐμπλησθείσης, πάντα ἦν αὐτοῖς καὶ προφήτης, καὶ βασιλείας ἄξιος. Ο δὲ Χριστὸς φεύγει, παιδεύων φεύγειν τὰ ἀνθρώπινα ἀξιώματα καὶ τὰς γηΐνους τιμὰς καὶ καταφρονείν τῶν ἐνταῦθα λαμπρών. Καὶ μὴν ὁ προφήτης εἶπεν· Ἰδοὺ ὁ βασιλεὺς σου έρχεταί σοι πραΰς. 'Αλλά βασιλείαν εἶπε τὴν οὐράνιον, περὶ ἧς καὶ αὐτὸς ἔλεγεν ὁ Χριστό;· Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τού του. ΚΕΦ. Θ'. Περὶ τοῦ ἐν θαλάσσῃ περιπάτου. Ως δὲ — Καπερναούμ. Κατέβησαν οὐχ εκόντε;, θαῖος ἐν τῷ ῥηθέντι εἰκοστῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ, ὅτι ἀλλ' ἀναγκασθέντες ὑπ' αὐτοῦ. Είρηκε γὰρ ὁ Ματ. ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ Καὶ εὐθέως ἠνάγκασεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς μαθητάς πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσῃ τοὺς ὄχλους. Καὶ ἀπο λύσας τοὺς ὄχλους, ανέβη εἰς τὸ ὄρος κατιδίαν προσεύξασθαι. Οψίας δὲ γενομένης ἦν ἐκεῖ μόνος. Τούτων δὲ πάντων τὰς αἰτίας ἐδηλώσαμεν ἐκεῖ, καὶ ἀνάγνωθι ταύτας. Επίστησον δὲ ὅτι μεθ᾽ ἀπὸ ἔλυσεν αὐτοὺς, υπερεξεπλάγησαν τὸ σημεῖον, καθ' ἑαυτοὺς γενόμενοι, καὶ λοιπὸν ἐβουλεύσαντο στρα φῆναι καὶ ἁρπάσαι αὐτὸν, ἵνα ποιήσωσιν αὐτὸν βα σιλέα. Καὶ σκοτία ἤδη ὑπῆγον. Οὐκ ἐληλύθει πρὸς αὐτοὺς, ἀντὶ τοῦ. Οὐκ ἐπεφάνη αὐτοῖς, ὡς ἐποίησεν ὕστερον· ἀλλ' ἀφῆκεν αὐτοὺς πειράζεσθαι. Ἐν τῷ τέλει δὲ τοῦ προμνημονευθέντος εἰκοστοῦ έκτου κεφαλαίου, καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ ἑβδόμῳ περί πάντων τούτων εὑρήσεις. Τὰ ἐξῆς δὲ παρῆκεν ὁ Ἰωάννης, ὡς τοῖς ἄλλοις ἱστορηθέντα. Καὶ λοιπὸν ἱστορεῖ τὰ ἐκείνοις παρεθέντα Ἡμεῖς μὲν οὖν, τοῖς ἄλλοις ἐξηγηταῖς ἀκολουθή σαντες, ἀπεδείξαμεν τὸν αὐτὸν εἶναι ἐπὶ τῆς θαλάσ σης περίπατον, ὃν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Μάρκο; ἑνέγραψαν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος στοχαζόμενος φησιν ἕτερον εἶναι τοῦτον παρ' ἐκεῖνον. Εἰκὸς γὰρ ἐκεῖνον γενέChrysostomus vero conjectans ait hanc aliam fuisse ab illə: verisimile enim esse, quod illa prius fuerit. Deinde post aliquot dies turbæ decreverunt σθαι πρότερον· εἶτα μεθ᾿ ἡμέρας τινάς τοὺς ὄχλους ut raperent cum, veluti dictum est; quo cognito rursus Christus in montem discessit cum discipulis, ibique folus secessit, sive in quiete fuit: discipuli vero inde descenderunt ad mare, de hoc admoniti, et conscensa navi venerunt Capernaum, putantes, eum pe lestri itinere venturum; sed rursum non multo post in mari ad illos venit. Et propter hoc, inquit, Evangelista ait 1: Et jam tenebræ erant, nec venerat ad eos Jesus, ac deinceps accidisse dicit reliqua, 8 Zachar. ix, 9. Αὐτός Α. Παρεαθέντα Α. βουλεύσασθαι ἁρπάσαι αὐτὸν, ὡς εἴρηται, και λοι πόν, γνόντα τοῦτο τὸν Χριστόν, αὖθις διαπεράσαι πρὸς τὸ ὄρος μετὰ τῶν μαθητῶν, καὶ ἀναχωρῆτα. ἐκεῖ μόνον, εἴτουν ἡσυχάσαι μόνον· τοὺς δὲ μαθητές ἐκεῖθεν καταβῆναι ἐπὶ τὴν θάλασσαν, προτραπέντας τοῦτο, καὶ ἐμβάντας εἰς τὸ πλοῖον, ἔρχεσθαι προς την Καπερναούμ, οἰομένους αὐτὸν πεζεῦσαι πάλιν ἐπὶ τῆς θαλάσσης καὶ ἐλθεῖν πρὸς αὐτοὺς οὐκ εἰς μακράν· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τὸν εὐαγγελιστὴν εἰπεῖν • Joan. xviii, 36. 19 Matth. xiv, 22, 25. 11 Marc. vi, 47 seqq. 1 Ibid. 17. Variæ lectiones et notæ. Toni. VIII, p. 235 D.

Vers. 15. Jesus-solus. Pap! quanta est gule tyrannis, quanta est mentis istorum levitas ac mutabilitas? repleto enim ventre omnia illis erat, et propheta et regno dignus. Christus vero fugit, ostendens fugiendas esse dignitates humanas, ac terrenos honores, et despiciendas esse qum hic clara sunt. Atqui propheta dixit: Ecce rez tuus venit tibi mansuetus *. Sed regnum dixit cœleste, de quo ipse qnoque Christus ait: Regnum meum non est ex hoc mandos. CAP.IX. De ambulatione in mari. Vers. 16. At ubi Vers. 17. Capernaum. Descenderunt non sponte sua, sed ab eo coacti. Dixit enim Matthaeus praedicto vicesimo sexto capite: Statimque compuiit Jesus discipulos, ut conscenderent navigium et se precederent in ulteriorem τiμam, donec dimisisset turbas: cumque dimisisset turbas, ascendit in montem seorsim ad orandum. Facta antem vespera solus erat illic 10. Horum omnium causas ibi significavimus, et illas lege. Attende vero quod postquam turbas dimisisset, cum stupore signum admirati sunt, ubi ad se mente rediissent, et reverti decreverunt ac pere eum, ut crearent ipsum regem. Vers. 17. Et jam tenebræ - Vers. 21. ibant. Non venerat ad eos, hoc est, non apparuerat eis, sicut postmodum fecit, sed permisit eos tentari. In fine autem præmemorati vicesimi sexti capitis Evangelii seeundum Matthæum, et vicesimo septimo de his omnibus invenies. Quæ vero sequuntur, prætermisit Joannes, utpote ab aliis con - scripta. Itaque ea scribit, quæ ab aliis omissa erant. Nos ergo alios enarratores secuti, ostendimus hanc fuisse deambulationem super mare, quam Matthæus et Marcus scripserunt ". Ἰησοῦς — μόνος. Βαβαί! πόση της γαστριμαρ γίας ή τυραννίς 1 πόση τῆς γνώμης τούτων ή είν κολία! Τῆς γαστρὸς γὰρ ἐμπλησθείσης, πάντα ἦν αὐτοῖς καὶ προφήτης, καὶ βασιλείας ἄξιος. Ο δὲ Χριστὸς φεύγει, παιδεύων φεύγειν τὰ ἀνθρώπινα ἀξιώματα καὶ τὰς γηΐνους τιμὰς καὶ καταφρονείν τῶν ἐνταῦθα λαμπρών. Καὶ μὴν ὁ προφήτης εἶπεν· Ἰδοὺ ὁ βασιλεὺς σου έρχεταί σοι πραΰς. 'Αλλά βασιλείαν εἶπε τὴν οὐράνιον, περὶ ἧς καὶ αὐτὸς ἔλεγεν ὁ Χριστό;· Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τού του. ΚΕΦ. Θ'. Περὶ τοῦ ἐν θαλάσσῃ περιπάτου. Ως δὲ — Καπερναούμ. Κατέβησαν οὐχ εκόντε;, θαῖος ἐν τῷ ῥηθέντι εἰκοστῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ, ὅτι ἀλλ' ἀναγκασθέντες ὑπ' αὐτοῦ. Είρηκε γὰρ ὁ Ματ. ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ Καὶ εὐθέως ἠνάγκασεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς μαθητάς πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσῃ τοὺς ὄχλους. Καὶ ἀπο λύσας τοὺς ὄχλους, ανέβη εἰς τὸ ὄρος κατιδίαν προσεύξασθαι. Οψίας δὲ γενομένης ἦν ἐκεῖ μόνος. Τούτων δὲ πάντων τὰς αἰτίας ἐδηλώσαμεν ἐκεῖ, καὶ ἀνάγνωθι ταύτας. Επίστησον δὲ ὅτι μεθ᾽ ἀπὸ ἔλυσεν αὐτοὺς, υπερεξεπλάγησαν τὸ σημεῖον, καθ' ἑαυτοὺς γενόμενοι, καὶ λοιπὸν ἐβουλεύσαντο στρα φῆναι καὶ ἁρπάσαι αὐτὸν, ἵνα ποιήσωσιν αὐτὸν βα σιλέα. Καὶ σκοτία ἤδη ὑπῆγον. Οὐκ ἐληλύθει πρὸς αὐτοὺς, ἀντὶ τοῦ. Οὐκ ἐπεφάνη αὐτοῖς, ὡς ἐποίησεν ὕστερον· ἀλλ' ἀφῆκεν αὐτοὺς πειράζεσθαι. Ἐν τῷ τέλει δὲ τοῦ προμνημονευθέντος εἰκοστοῦ έκτου κεφαλαίου, καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ ἑβδόμῳ περί πάντων τούτων εὑρήσεις. Τὰ ἐξῆς δὲ παρῆκεν ὁ Ἰωάννης, ὡς τοῖς ἄλλοις ἱστορηθέντα. Καὶ λοιπὸν ἱστορεῖ τὰ ἐκείνοις παρεθέντα Ἡμεῖς μὲν οὖν, τοῖς ἄλλοις ἐξηγηταῖς ἀκολουθή σαντες, ἀπεδείξαμεν τὸν αὐτὸν εἶναι ἐπὶ τῆς θαλάσ σης περίπατον, ὃν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Μάρκο; ἑνέγραψαν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος στοχαζόμενος φησιν ἕτερον εἶναι τοῦτον παρ' ἐκεῖνον. Εἰκὸς γὰρ ἐκεῖνον γενέChrysostomus vero conjectans ait hanc aliam fuisse ab illə: verisimile enim esse, quod illa prius fuerit. Deinde post aliquot dies turbæ decreverunt σθαι πρότερον· εἶτα μεθ᾿ ἡμέρας τινάς τοὺς ὄχλους ut raperent cum, veluti dictum est; quo cognito rursus Christus in montem discessit cum discipulis, ibique folus secessit, sive in quiete fuit: discipuli vero inde descenderunt ad mare, de hoc admoniti, et conscensa navi venerunt Capernaum, putantes, eum pe lestri itinere venturum; sed rursum non multo post in mari ad illos venit. Et propter hoc, inquit, Evangelista ait 1: Et jam tenebræ erant, nec venerat ad eos Jesus, ac deinceps accidisse dicit reliqua, 8 Zachar. ix, 9. Αὐτός Α. Παρεαθέντα Α. βουλεύσασθαι ἁρπάσαι αὐτὸν, ὡς εἴρηται, και λοι πόν, γνόντα τοῦτο τὸν Χριστόν, αὖθις διαπεράσαι πρὸς τὸ ὄρος μετὰ τῶν μαθητῶν, καὶ ἀναχωρῆτα. ἐκεῖ μόνον, εἴτουν ἡσυχάσαι μόνον· τοὺς δὲ μαθητές ἐκεῖθεν καταβῆναι ἐπὶ τὴν θάλασσαν, προτραπέντας τοῦτο, καὶ ἐμβάντας εἰς τὸ πλοῖον, ἔρχεσθαι προς την Καπερναούμ, οἰομένους αὐτὸν πεζεῦσαι πάλιν ἐπὶ τῆς θαλάσσης καὶ ἐλθεῖν πρὸς αὐτοὺς οὐκ εἰς μακράν· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τὸν εὐαγγελιστὴν εἰπεῖν • Joan. xviii, 36. 19 Matth. xiv, 22, 25. 11 Marc. vi, 47 seqq. 1 Ibid. 17. Variæ lectiones et notæ. Toni. VIII, p. 235 D.

CAP. VI. ὅτι καὶ σκοτία ἤδη ἐγεγόνει, καὶ οὐκ ἐληλύθει η sicut bic scripsit; et in illa quidem deambulatione πρὸς αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς, καὶ τὰ λοιπὰ γενέσθαι καθὼς οὗτος ἔγραψε. Καὶ ἐπὶ μὲν ἐκείνου τοῦ περι πάτου τους μαθητές φοβηθέντας ἀνακραγεῖν· ἐπὶ δὲ τούτου φοβηθῆναι μόνον, ἐλάττονος φόβου γενομέ του διὰ τὴν ἤδη συνήθειαν· καὶ ἐκεῖ μὲν εἰπόντος Εγώ είμι, μὴ φοβεῖσθε, οὔπω επληροφορήθησαν· διὸ καὶ ὁ Πέτρος ἔλεγεν, Κύριε, εἰ σὺ εἶ, κελευσόν με πρὸς σὲ ἐλθεῖν ἐπὶ τὰ ὕδατα· ἐνταῦθα δὲ εὐθέως πληροφορήθησαν, ἐθάδες λοιπὸν γενόμενοι· καὶ τότε μὲν οὐκ ἐκόπασεν ὁ ἄνεμος ἄχρις ἂν εἰσ ἦλθεν εἰς τὸ πλοῖον· νῦν δὲ φωνήσαντος μόνον, γαλήνη γέγονε· καὶ οὐδὲ εἰσῆλθεν εἰς τὸ πλοῖον, ἀλλὰ θελόντων λαβεῖν αὐτὸν, αὐτό τε εἰς τὴν γῆν ἐξῆλθε, καὶ αὐτὸς ὀπίσω αὐτοῦ. Τῇ ἐπαύριον — Ἰησοῦν. Οχλον έστηκότα πέραν τῆς θαλάσσης λέγει τοὺς ἐλθόντας ἁρπάσαι αὐτόν, ἵνα ποιήσωσιν αὐτὸν βασιλέα. Μὴ εὑρόντες γὰρ αὐτὸν, ἵσταντο ἐν τῷ αἰγιαλῷ, διαλογιζόμενοι τί γέγονε. Δοκεῖ οὖν ἐλλείπειν ὁ λόγος. Μήπω γὰρ ἀναπαύσας τοῦτον ὁ εὐαγγελιστής, αὖθις ετέρωθεν ἤρξατο, εἰπών· Οτε οὖν εἶδεν ὁ ὄχλος δει Ιητοὺς οὐκ ἔστιν ἐκεῖ, καὶ τὰ ἑξῆς. Σχῆμα δέ ἐστι τοῦτο συντομίας. Τὰ δὲ, Αλλα δὲ ἦλθε πλοιάρια ἐκ Τιβεριάδος ἐγγὺς τοῦ τόπου, ὅπου ἔφαγον τὸν ἄρτον, εύχαριστήσαντος τοῦ Κυρίου μεταξυλογία ἐστὶν εἰς δήλωσιν τοῦ ὕστερον ἐλθεῖν αὐτά. Τέως δ' οὖν ἐξαπορηθέντες υπώπτευσαν ὅτι ἐπέζευσεν ἐπὶ τῆς θαλάσσης. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἦλθον εἰς Καπερναούμ ζητοῦντες αὐτόν· ἐκεῖ γὰρ τὰ πολλὰ δια τρίβειν ειώθει. Καὶ εὑρόντες - γέγονας; Οὐκ ηρώτησαν αὐτὸν πῶς διέβη, ἵνα τὸ τηλικοῦτον σημεῖον μάθωσιν, οὐδὲ περὶ τῆς βασιλείας εἶπον, ἀλλὰ ταῦτα παρέντες ἤρξαντο κολακεύειν, λέγοντες: Πότε οὖν ὧδε παραγέγονας, λαθὼν ἡμᾶς τοὺς ἐκκρεμαμένους σου; Ἐκολάκευον δὲ, ἵνα πάλιν τράπεζαν αὐτοῖς παραθήσει. "Απαξ γὰρ ἐμπλησθέντες, καὶ λοιπὸν λιχνευσάμενοι, τάλλα πάντα δεύτερα ἐνόμιζον. Οὐ πάντες δὲ ἦσαν τὰ τοιαῦτα ἐξαμαρτάνοντες. Πέραν δὲ λέγεται ἑκάτερον τῶν ἐπ᾿ εὐθείας ἀντικειμένων περάτων τῆς θαλάσσης, δηλοῦντος τοῦ τοιούτου ὀνόματος νῦν μὲν τοῦτο, νῦν δὲ ἐκεῖνο, Απεκρίθη ἐχορτάσθητε. Τὸ προσηνὲς καὶ ὁμαλὴν οὐ πανταχοῦ χρήσιμον, ἀλλ' ὅταν ὁ μαθητής παχὺς εἴη καὶ νωθής, τότε κέντρου χρεία τῷ διδασκάλῳ, καὶ λόγου πληκτικωτέρου πρὸς τὸ καθικεσθαι καὶ διεγείραι αὐτὸν, ὅπερ ὁ Ἰησοῦς ἐνταῦθα πεποίηκεν, ἅμα μὲν ἐπιπλήττων αὐτοῖς ὡς κόλαξιν, ἅμα δὲ καὶ τὴν γνώμην αὐτῶν ἀνακαλύπτων καὶ ἀμφοτέρωθεν αὐτοὺς διορθούμενος. Λέγει γάρ, ὅτι ss Matth. χιν, 27. cs Ibid. 28. Ίησοϋ, pro Κυρίου, Α. exterritos discipulos exclamasse, in hac vero 80lum timuisse, quod timor jam assuetudine minor fuerit. Et ibi cum dixisset: Ego sum, nolite timere ¹ª, nondum certiores factos fuisse, ideoque Petrus dicebat: Domine, si tu es, jube ut ego veniam ad te super aquas "; hic autem protinus certiores factos esse, quod jam assueti essent. Et tunc non quievit ventus donec ingressus esset in navim; nunc vero ubi tantum locutus est, facta est tranquillitas, et ne navim quidem ingressus est, sed cum vellent eum in navim accipere, repente navis pervenit ad terram, et ipse post illam. Vers. 22. Sequenti die - Vers. 24. Jesum. Turbam, quæ stabat ad mare, dicit eos qui venerant, ut raptum ipsum crearent regem; nam cum illum non invenissent, stabant in littore cogitantes, quid actum esset. Videtur ergo mancus esse bic sermo; nam cum illum nondum quiescere fecerit evangelista, rursus aliunde incepit dicens: Ubi ergo vidit turba, quod Jesus non esset ibi, et catera. Est aulem forma hæc abbreviationis. Quod autem sequitur: Aliæ vero supervenerant naviculæ a Tiberiode juxta locum, ubi comederant panem, postquam gratias egerat Dominus, interlocutio est ad significandum, quod postmodum illæ venerint: tandem enim desperantes suspicati sunt, quod pedestri itinere circa mare abiisset; ideo et ipsi venerunt Capernaum quærentes eum: nam ibi plurimum diversari solebat. Vers. 25. Cumque invenissent — venisti? Non interrogaverunt eum quomodo venisset, ut tantum signum discerent, neque de regno dixerunt, sed his relictis cœperunt assentari dicentes: Quando huc venisti, ignorans, quod nos a te penderemus? Assentabantur autem, ut mensam iterum eis apponeret: nam semel satiati, et ligurientes, cæteris omnibus (rr) jam consumptis, de secundariis cogi tabant: quanquam non omnes in similibus deliquerauit. Πέραν vero (sicut et trans Laline) dicitur de utroque terminorum maris directe oppositorum, significante hujusmodi vocabulo nunc hoc littus, nunc vero illud. Vers. 26. Respondit - saturati estis. Non expedit, ubique mansuetum esse ac lenem, sed cun discipulus crassus ac segnis fuerit, tunc præceptori opus est stimulo ac sermone objurgatorio ad tangendum et excitaudum illum, quod hic fecit Jesus simul quidem increpans eos tanquam assentatores, simul etiam mentem eorum detegens, et utrinque illos corrigens. Ait enim: Quæritis Variæ ectiones et nola. 40) 05v abest A. (rr) Caleris omnibus. Et reliqua omnia secunda, (id est) inferiora censebant. Nec tamen omnes.

CAP. VI. ὅτι καὶ σκοτία ἤδη ἐγεγόνει, καὶ οὐκ ἐληλύθει η sicut bic scripsit; et in illa quidem deambulatione πρὸς αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς, καὶ τὰ λοιπὰ γενέσθαι καθὼς οὗτος ἔγραψε. Καὶ ἐπὶ μὲν ἐκείνου τοῦ περι πάτου τους μαθητές φοβηθέντας ἀνακραγεῖν· ἐπὶ δὲ τούτου φοβηθῆναι μόνον, ἐλάττονος φόβου γενομέ του διὰ τὴν ἤδη συνήθειαν· καὶ ἐκεῖ μὲν εἰπόντος Εγώ είμι, μὴ φοβεῖσθε, οὔπω επληροφορήθησαν· διὸ καὶ ὁ Πέτρος ἔλεγεν, Κύριε, εἰ σὺ εἶ, κελευσόν με πρὸς σὲ ἐλθεῖν ἐπὶ τὰ ὕδατα· ἐνταῦθα δὲ εὐθέως πληροφορήθησαν, ἐθάδες λοιπὸν γενόμενοι· καὶ τότε μὲν οὐκ ἐκόπασεν ὁ ἄνεμος ἄχρις ἂν εἰσ ἦλθεν εἰς τὸ πλοῖον· νῦν δὲ φωνήσαντος μόνον, γαλήνη γέγονε· καὶ οὐδὲ εἰσῆλθεν εἰς τὸ πλοῖον, ἀλλὰ θελόντων λαβεῖν αὐτὸν, αὐτό τε εἰς τὴν γῆν ἐξῆλθε, καὶ αὐτὸς ὀπίσω αὐτοῦ. Τῇ ἐπαύριον — Ἰησοῦν. Οχλον έστηκότα πέραν τῆς θαλάσσης λέγει τοὺς ἐλθόντας ἁρπάσαι αὐτόν, ἵνα ποιήσωσιν αὐτὸν βασιλέα. Μὴ εὑρόντες γὰρ αὐτὸν, ἵσταντο ἐν τῷ αἰγιαλῷ, διαλογιζόμενοι τί γέγονε. Δοκεῖ οὖν ἐλλείπειν ὁ λόγος. Μήπω γὰρ ἀναπαύσας τοῦτον ὁ εὐαγγελιστής, αὖθις ετέρωθεν ἤρξατο, εἰπών· Οτε οὖν εἶδεν ὁ ὄχλος δει Ιητοὺς οὐκ ἔστιν ἐκεῖ, καὶ τὰ ἑξῆς. Σχῆμα δέ ἐστι τοῦτο συντομίας. Τὰ δὲ, Αλλα δὲ ἦλθε πλοιάρια ἐκ Τιβεριάδος ἐγγὺς τοῦ τόπου, ὅπου ἔφαγον τὸν ἄρτον, εύχαριστήσαντος τοῦ Κυρίου μεταξυλογία ἐστὶν εἰς δήλωσιν τοῦ ὕστερον ἐλθεῖν αὐτά. Τέως δ' οὖν ἐξαπορηθέντες υπώπτευσαν ὅτι ἐπέζευσεν ἐπὶ τῆς θαλάσσης. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἦλθον εἰς Καπερναούμ ζητοῦντες αὐτόν· ἐκεῖ γὰρ τὰ πολλὰ δια τρίβειν ειώθει. Καὶ εὑρόντες - γέγονας; Οὐκ ηρώτησαν αὐτὸν πῶς διέβη, ἵνα τὸ τηλικοῦτον σημεῖον μάθωσιν, οὐδὲ περὶ τῆς βασιλείας εἶπον, ἀλλὰ ταῦτα παρέντες ἤρξαντο κολακεύειν, λέγοντες: Πότε οὖν ὧδε παραγέγονας, λαθὼν ἡμᾶς τοὺς ἐκκρεμαμένους σου; Ἐκολάκευον δὲ, ἵνα πάλιν τράπεζαν αὐτοῖς παραθήσει. "Απαξ γὰρ ἐμπλησθέντες, καὶ λοιπὸν λιχνευσάμενοι, τάλλα πάντα δεύτερα ἐνόμιζον. Οὐ πάντες δὲ ἦσαν τὰ τοιαῦτα ἐξαμαρτάνοντες. Πέραν δὲ λέγεται ἑκάτερον τῶν ἐπ᾿ εὐθείας ἀντικειμένων περάτων τῆς θαλάσσης, δηλοῦντος τοῦ τοιούτου ὀνόματος νῦν μὲν τοῦτο, νῦν δὲ ἐκεῖνο, Απεκρίθη ἐχορτάσθητε. Τὸ προσηνὲς καὶ ὁμαλὴν οὐ πανταχοῦ χρήσιμον, ἀλλ' ὅταν ὁ μαθητής παχὺς εἴη καὶ νωθής, τότε κέντρου χρεία τῷ διδασκάλῳ, καὶ λόγου πληκτικωτέρου πρὸς τὸ καθικεσθαι καὶ διεγείραι αὐτὸν, ὅπερ ὁ Ἰησοῦς ἐνταῦθα πεποίηκεν, ἅμα μὲν ἐπιπλήττων αὐτοῖς ὡς κόλαξιν, ἅμα δὲ καὶ τὴν γνώμην αὐτῶν ἀνακαλύπτων καὶ ἀμφοτέρωθεν αὐτοὺς διορθούμενος. Λέγει γάρ, ὅτι ss Matth. χιν, 27. cs Ibid. 28. Ίησοϋ, pro Κυρίου, Α. exterritos discipulos exclamasse, in hac vero 80lum timuisse, quod timor jam assuetudine minor fuerit. Et ibi cum dixisset: Ego sum, nolite timere ¹ª, nondum certiores factos fuisse, ideoque Petrus dicebat: Domine, si tu es, jube ut ego veniam ad te super aquas "; hic autem protinus certiores factos esse, quod jam assueti essent. Et tunc non quievit ventus donec ingressus esset in navim; nunc vero ubi tantum locutus est, facta est tranquillitas, et ne navim quidem ingressus est, sed cum vellent eum in navim accipere, repente navis pervenit ad terram, et ipse post illam. Vers. 22. Sequenti die - Vers. 24. Jesum. Turbam, quæ stabat ad mare, dicit eos qui venerant, ut raptum ipsum crearent regem; nam cum illum non invenissent, stabant in littore cogitantes, quid actum esset. Videtur ergo mancus esse bic sermo; nam cum illum nondum quiescere fecerit evangelista, rursus aliunde incepit dicens: Ubi ergo vidit turba, quod Jesus non esset ibi, et catera. Est aulem forma hæc abbreviationis. Quod autem sequitur: Aliæ vero supervenerant naviculæ a Tiberiode juxta locum, ubi comederant panem, postquam gratias egerat Dominus, interlocutio est ad significandum, quod postmodum illæ venerint: tandem enim desperantes suspicati sunt, quod pedestri itinere circa mare abiisset; ideo et ipsi venerunt Capernaum quærentes eum: nam ibi plurimum diversari solebat. Vers. 25. Cumque invenissent — venisti? Non interrogaverunt eum quomodo venisset, ut tantum signum discerent, neque de regno dixerunt, sed his relictis cœperunt assentari dicentes: Quando huc venisti, ignorans, quod nos a te penderemus? Assentabantur autem, ut mensam iterum eis apponeret: nam semel satiati, et ligurientes, cæteris omnibus (rr) jam consumptis, de secundariis cogi tabant: quanquam non omnes in similibus deliquerauit. Πέραν vero (sicut et trans Laline) dicitur de utroque terminorum maris directe oppositorum, significante hujusmodi vocabulo nunc hoc littus, nunc vero illud. Vers. 26. Respondit - saturati estis. Non expedit, ubique mansuetum esse ac lenem, sed cun discipulus crassus ac segnis fuerit, tunc præceptori opus est stimulo ac sermone objurgatorio ad tangendum et excitaudum illum, quod hic fecit Jesus simul quidem increpans eos tanquam assentatores, simul etiam mentem eorum detegens, et utrinque illos corrigens. Ait enim: Quæritis Variæ ectiones et nola. 40) 05v abest A. (rr) Caleris omnibus. Et reliqua omnia secunda, (id est) inferiora censebant. Nec tamen omnes.

CAP. VI. ὅτι καὶ σκοτία ἤδη ἐγεγόνει, καὶ οὐκ ἐληλύθει η sicut bic scripsit; et in illa quidem deambulatione πρὸς αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς, καὶ τὰ λοιπὰ γενέσθαι καθὼς οὗτος ἔγραψε. Καὶ ἐπὶ μὲν ἐκείνου τοῦ περι πάτου τους μαθητές φοβηθέντας ἀνακραγεῖν· ἐπὶ δὲ τούτου φοβηθῆναι μόνον, ἐλάττονος φόβου γενομέ του διὰ τὴν ἤδη συνήθειαν· καὶ ἐκεῖ μὲν εἰπόντος Εγώ είμι, μὴ φοβεῖσθε, οὔπω επληροφορήθησαν· διὸ καὶ ὁ Πέτρος ἔλεγεν, Κύριε, εἰ σὺ εἶ, κελευσόν με πρὸς σὲ ἐλθεῖν ἐπὶ τὰ ὕδατα· ἐνταῦθα δὲ εὐθέως πληροφορήθησαν, ἐθάδες λοιπὸν γενόμενοι· καὶ τότε μὲν οὐκ ἐκόπασεν ὁ ἄνεμος ἄχρις ἂν εἰσ ἦλθεν εἰς τὸ πλοῖον· νῦν δὲ φωνήσαντος μόνον, γαλήνη γέγονε· καὶ οὐδὲ εἰσῆλθεν εἰς τὸ πλοῖον, ἀλλὰ θελόντων λαβεῖν αὐτὸν, αὐτό τε εἰς τὴν γῆν ἐξῆλθε, καὶ αὐτὸς ὀπίσω αὐτοῦ. Τῇ ἐπαύριον — Ἰησοῦν. Οχλον έστηκότα πέραν τῆς θαλάσσης λέγει τοὺς ἐλθόντας ἁρπάσαι αὐτόν, ἵνα ποιήσωσιν αὐτὸν βασιλέα. Μὴ εὑρόντες γὰρ αὐτὸν, ἵσταντο ἐν τῷ αἰγιαλῷ, διαλογιζόμενοι τί γέγονε. Δοκεῖ οὖν ἐλλείπειν ὁ λόγος. Μήπω γὰρ ἀναπαύσας τοῦτον ὁ εὐαγγελιστής, αὖθις ετέρωθεν ἤρξατο, εἰπών· Οτε οὖν εἶδεν ὁ ὄχλος δει Ιητοὺς οὐκ ἔστιν ἐκεῖ, καὶ τὰ ἑξῆς. Σχῆμα δέ ἐστι τοῦτο συντομίας. Τὰ δὲ, Αλλα δὲ ἦλθε πλοιάρια ἐκ Τιβεριάδος ἐγγὺς τοῦ τόπου, ὅπου ἔφαγον τὸν ἄρτον, εύχαριστήσαντος τοῦ Κυρίου μεταξυλογία ἐστὶν εἰς δήλωσιν τοῦ ὕστερον ἐλθεῖν αὐτά. Τέως δ' οὖν ἐξαπορηθέντες υπώπτευσαν ὅτι ἐπέζευσεν ἐπὶ τῆς θαλάσσης. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἦλθον εἰς Καπερναούμ ζητοῦντες αὐτόν· ἐκεῖ γὰρ τὰ πολλὰ δια τρίβειν ειώθει. Καὶ εὑρόντες - γέγονας; Οὐκ ηρώτησαν αὐτὸν πῶς διέβη, ἵνα τὸ τηλικοῦτον σημεῖον μάθωσιν, οὐδὲ περὶ τῆς βασιλείας εἶπον, ἀλλὰ ταῦτα παρέντες ἤρξαντο κολακεύειν, λέγοντες: Πότε οὖν ὧδε παραγέγονας, λαθὼν ἡμᾶς τοὺς ἐκκρεμαμένους σου; Ἐκολάκευον δὲ, ἵνα πάλιν τράπεζαν αὐτοῖς παραθήσει. "Απαξ γὰρ ἐμπλησθέντες, καὶ λοιπὸν λιχνευσάμενοι, τάλλα πάντα δεύτερα ἐνόμιζον. Οὐ πάντες δὲ ἦσαν τὰ τοιαῦτα ἐξαμαρτάνοντες. Πέραν δὲ λέγεται ἑκάτερον τῶν ἐπ᾿ εὐθείας ἀντικειμένων περάτων τῆς θαλάσσης, δηλοῦντος τοῦ τοιούτου ὀνόματος νῦν μὲν τοῦτο, νῦν δὲ ἐκεῖνο, Απεκρίθη ἐχορτάσθητε. Τὸ προσηνὲς καὶ ὁμαλὴν οὐ πανταχοῦ χρήσιμον, ἀλλ' ὅταν ὁ μαθητής παχὺς εἴη καὶ νωθής, τότε κέντρου χρεία τῷ διδασκάλῳ, καὶ λόγου πληκτικωτέρου πρὸς τὸ καθικεσθαι καὶ διεγείραι αὐτὸν, ὅπερ ὁ Ἰησοῦς ἐνταῦθα πεποίηκεν, ἅμα μὲν ἐπιπλήττων αὐτοῖς ὡς κόλαξιν, ἅμα δὲ καὶ τὴν γνώμην αὐτῶν ἀνακαλύπτων καὶ ἀμφοτέρωθεν αὐτοὺς διορθούμενος. Λέγει γάρ, ὅτι ss Matth. χιν, 27. cs Ibid. 28. Ίησοϋ, pro Κυρίου, Α. exterritos discipulos exclamasse, in hac vero 80lum timuisse, quod timor jam assuetudine minor fuerit. Et ibi cum dixisset: Ego sum, nolite timere ¹ª, nondum certiores factos fuisse, ideoque Petrus dicebat: Domine, si tu es, jube ut ego veniam ad te super aquas "; hic autem protinus certiores factos esse, quod jam assueti essent. Et tunc non quievit ventus donec ingressus esset in navim; nunc vero ubi tantum locutus est, facta est tranquillitas, et ne navim quidem ingressus est, sed cum vellent eum in navim accipere, repente navis pervenit ad terram, et ipse post illam. Vers. 22. Sequenti die - Vers. 24. Jesum. Turbam, quæ stabat ad mare, dicit eos qui venerant, ut raptum ipsum crearent regem; nam cum illum non invenissent, stabant in littore cogitantes, quid actum esset. Videtur ergo mancus esse bic sermo; nam cum illum nondum quiescere fecerit evangelista, rursus aliunde incepit dicens: Ubi ergo vidit turba, quod Jesus non esset ibi, et catera. Est aulem forma hæc abbreviationis. Quod autem sequitur: Aliæ vero supervenerant naviculæ a Tiberiode juxta locum, ubi comederant panem, postquam gratias egerat Dominus, interlocutio est ad significandum, quod postmodum illæ venerint: tandem enim desperantes suspicati sunt, quod pedestri itinere circa mare abiisset; ideo et ipsi venerunt Capernaum quærentes eum: nam ibi plurimum diversari solebat. Vers. 25. Cumque invenissent — venisti? Non interrogaverunt eum quomodo venisset, ut tantum signum discerent, neque de regno dixerunt, sed his relictis cœperunt assentari dicentes: Quando huc venisti, ignorans, quod nos a te penderemus? Assentabantur autem, ut mensam iterum eis apponeret: nam semel satiati, et ligurientes, cæteris omnibus (rr) jam consumptis, de secundariis cogi tabant: quanquam non omnes in similibus deliquerauit. Πέραν vero (sicut et trans Laline) dicitur de utroque terminorum maris directe oppositorum, significante hujusmodi vocabulo nunc hoc littus, nunc vero illud. Vers. 26. Respondit - saturati estis. Non expedit, ubique mansuetum esse ac lenem, sed cun discipulus crassus ac segnis fuerit, tunc præceptori opus est stimulo ac sermone objurgatorio ad tangendum et excitaudum illum, quod hic fecit Jesus simul quidem increpans eos tanquam assentatores, simul etiam mentem eorum detegens, et utrinque illos corrigens. Ait enim: Quæritis Variæ ectiones et nola. 40) 05v abest A. (rr) Caleris omnibus. Et reliqua omnia secunda, (id est) inferiora censebant. Nec tamen omnes.

CAP. VI. ὅτι καὶ σκοτία ἤδη ἐγεγόνει, καὶ οὐκ ἐληλύθει η sicut bic scripsit; et in illa quidem deambulatione πρὸς αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς, καὶ τὰ λοιπὰ γενέσθαι καθὼς οὗτος ἔγραψε. Καὶ ἐπὶ μὲν ἐκείνου τοῦ περι πάτου τους μαθητές φοβηθέντας ἀνακραγεῖν· ἐπὶ δὲ τούτου φοβηθῆναι μόνον, ἐλάττονος φόβου γενομέ του διὰ τὴν ἤδη συνήθειαν· καὶ ἐκεῖ μὲν εἰπόντος Εγώ είμι, μὴ φοβεῖσθε, οὔπω επληροφορήθησαν· διὸ καὶ ὁ Πέτρος ἔλεγεν, Κύριε, εἰ σὺ εἶ, κελευσόν με πρὸς σὲ ἐλθεῖν ἐπὶ τὰ ὕδατα· ἐνταῦθα δὲ εὐθέως πληροφορήθησαν, ἐθάδες λοιπὸν γενόμενοι· καὶ τότε μὲν οὐκ ἐκόπασεν ὁ ἄνεμος ἄχρις ἂν εἰσ ἦλθεν εἰς τὸ πλοῖον· νῦν δὲ φωνήσαντος μόνον, γαλήνη γέγονε· καὶ οὐδὲ εἰσῆλθεν εἰς τὸ πλοῖον, ἀλλὰ θελόντων λαβεῖν αὐτὸν, αὐτό τε εἰς τὴν γῆν ἐξῆλθε, καὶ αὐτὸς ὀπίσω αὐτοῦ. Τῇ ἐπαύριον — Ἰησοῦν. Οχλον έστηκότα πέραν τῆς θαλάσσης λέγει τοὺς ἐλθόντας ἁρπάσαι αὐτόν, ἵνα ποιήσωσιν αὐτὸν βασιλέα. Μὴ εὑρόντες γὰρ αὐτὸν, ἵσταντο ἐν τῷ αἰγιαλῷ, διαλογιζόμενοι τί γέγονε. Δοκεῖ οὖν ἐλλείπειν ὁ λόγος. Μήπω γὰρ ἀναπαύσας τοῦτον ὁ εὐαγγελιστής, αὖθις ετέρωθεν ἤρξατο, εἰπών· Οτε οὖν εἶδεν ὁ ὄχλος δει Ιητοὺς οὐκ ἔστιν ἐκεῖ, καὶ τὰ ἑξῆς. Σχῆμα δέ ἐστι τοῦτο συντομίας. Τὰ δὲ, Αλλα δὲ ἦλθε πλοιάρια ἐκ Τιβεριάδος ἐγγὺς τοῦ τόπου, ὅπου ἔφαγον τὸν ἄρτον, εύχαριστήσαντος τοῦ Κυρίου μεταξυλογία ἐστὶν εἰς δήλωσιν τοῦ ὕστερον ἐλθεῖν αὐτά. Τέως δ' οὖν ἐξαπορηθέντες υπώπτευσαν ὅτι ἐπέζευσεν ἐπὶ τῆς θαλάσσης. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἦλθον εἰς Καπερναούμ ζητοῦντες αὐτόν· ἐκεῖ γὰρ τὰ πολλὰ δια τρίβειν ειώθει. Καὶ εὑρόντες - γέγονας; Οὐκ ηρώτησαν αὐτὸν πῶς διέβη, ἵνα τὸ τηλικοῦτον σημεῖον μάθωσιν, οὐδὲ περὶ τῆς βασιλείας εἶπον, ἀλλὰ ταῦτα παρέντες ἤρξαντο κολακεύειν, λέγοντες: Πότε οὖν ὧδε παραγέγονας, λαθὼν ἡμᾶς τοὺς ἐκκρεμαμένους σου; Ἐκολάκευον δὲ, ἵνα πάλιν τράπεζαν αὐτοῖς παραθήσει. "Απαξ γὰρ ἐμπλησθέντες, καὶ λοιπὸν λιχνευσάμενοι, τάλλα πάντα δεύτερα ἐνόμιζον. Οὐ πάντες δὲ ἦσαν τὰ τοιαῦτα ἐξαμαρτάνοντες. Πέραν δὲ λέγεται ἑκάτερον τῶν ἐπ᾿ εὐθείας ἀντικειμένων περάτων τῆς θαλάσσης, δηλοῦντος τοῦ τοιούτου ὀνόματος νῦν μὲν τοῦτο, νῦν δὲ ἐκεῖνο, Απεκρίθη ἐχορτάσθητε. Τὸ προσηνὲς καὶ ὁμαλὴν οὐ πανταχοῦ χρήσιμον, ἀλλ' ὅταν ὁ μαθητής παχὺς εἴη καὶ νωθής, τότε κέντρου χρεία τῷ διδασκάλῳ, καὶ λόγου πληκτικωτέρου πρὸς τὸ καθικεσθαι καὶ διεγείραι αὐτὸν, ὅπερ ὁ Ἰησοῦς ἐνταῦθα πεποίηκεν, ἅμα μὲν ἐπιπλήττων αὐτοῖς ὡς κόλαξιν, ἅμα δὲ καὶ τὴν γνώμην αὐτῶν ἀνακαλύπτων καὶ ἀμφοτέρωθεν αὐτοὺς διορθούμενος. Λέγει γάρ, ὅτι ss Matth. χιν, 27. cs Ibid. 28. Ίησοϋ, pro Κυρίου, Α. exterritos discipulos exclamasse, in hac vero 80lum timuisse, quod timor jam assuetudine minor fuerit. Et ibi cum dixisset: Ego sum, nolite timere ¹ª, nondum certiores factos fuisse, ideoque Petrus dicebat: Domine, si tu es, jube ut ego veniam ad te super aquas "; hic autem protinus certiores factos esse, quod jam assueti essent. Et tunc non quievit ventus donec ingressus esset in navim; nunc vero ubi tantum locutus est, facta est tranquillitas, et ne navim quidem ingressus est, sed cum vellent eum in navim accipere, repente navis pervenit ad terram, et ipse post illam. Vers. 22. Sequenti die - Vers. 24. Jesum. Turbam, quæ stabat ad mare, dicit eos qui venerant, ut raptum ipsum crearent regem; nam cum illum non invenissent, stabant in littore cogitantes, quid actum esset. Videtur ergo mancus esse bic sermo; nam cum illum nondum quiescere fecerit evangelista, rursus aliunde incepit dicens: Ubi ergo vidit turba, quod Jesus non esset ibi, et catera. Est aulem forma hæc abbreviationis. Quod autem sequitur: Aliæ vero supervenerant naviculæ a Tiberiode juxta locum, ubi comederant panem, postquam gratias egerat Dominus, interlocutio est ad significandum, quod postmodum illæ venerint: tandem enim desperantes suspicati sunt, quod pedestri itinere circa mare abiisset; ideo et ipsi venerunt Capernaum quærentes eum: nam ibi plurimum diversari solebat. Vers. 25. Cumque invenissent — venisti? Non interrogaverunt eum quomodo venisset, ut tantum signum discerent, neque de regno dixerunt, sed his relictis cœperunt assentari dicentes: Quando huc venisti, ignorans, quod nos a te penderemus? Assentabantur autem, ut mensam iterum eis apponeret: nam semel satiati, et ligurientes, cæteris omnibus (rr) jam consumptis, de secundariis cogi tabant: quanquam non omnes in similibus deliquerauit. Πέραν vero (sicut et trans Laline) dicitur de utroque terminorum maris directe oppositorum, significante hujusmodi vocabulo nunc hoc littus, nunc vero illud. Vers. 26. Respondit - saturati estis. Non expedit, ubique mansuetum esse ac lenem, sed cun discipulus crassus ac segnis fuerit, tunc præceptori opus est stimulo ac sermone objurgatorio ad tangendum et excitaudum illum, quod hic fecit Jesus simul quidem increpans eos tanquam assentatores, simul etiam mentem eorum detegens, et utrinque illos corrigens. Ait enim: Quæritis Variæ ectiones et nola. 40) 05v abest A. (rr) Caleris omnibus. Et reliqua omnia secunda, (id est) inferiora censebant. Nec tamen omnes.

ms, non quod signa vobis ostenderim, sed quod & Ζητεῖτέ με, οὐχ ὡς σημεῖα δείξαντα ὑμῖν, ἀλλ' ὡς vos paverim ac saturaverim: non, ut visis signis creatis, sed ut cibos edentes saluremini, quod est mancipiorum ventris ac gulocorum. Leniter antem et parce illos arguit, nec in reprehensione instat, sed statim doctrinam adjungit. Vers. 27. Operemini æternam. Curam habete, non cibi corruptibilis, sed incorruptibilis; non qui carnem pascat, sed animam nutrial: hic autem est fides, ut in progressa dicturus est. Operationem vero pereuntis cibi hoc in loco appellat eam, qum necessaria non est sed superflua, sive permanen tem et continuam sollicitudinem cibi sensibilis; nam quæ necessaria est, non prohibetur. Ideo etiam Paulus in multis Epistolarum locis non solum permisit propriis operari manibus, verum etiam præcepit dicens: Si quis non vult operari, is `noc odat”. Sicut ergo de Martha dicens Christas: Martha, Martha, sollicita es ac tumultuaris circs malta, alqui unum est necessarium 1º, non prohibuit hospita– litatem, sed preposuit divinorum sermonum audiLionem; ita et nunc dicens: Operemini non cibum qui perit, sed qui manet in vitam alernam, non precipit tautum operari cibum anime, quanquam sit magis necessarius, sed admonuit corporalem cibum obiter curare, anima vero toto studio. Operemini, fnquit, toto animo, omni cura, continue: non jam hoc, jam illud, sed hoc amplius, illud vero nus. Vers. 97. Quem dabit. Quem ego dabo vobis ad operandum, quem ipse demonstrabo acquirendum. Ne autem jactare se videatur, rursum Patrem recurrit, dicens: Vers. 97. Hunc Deus. Consignavit, sive in hoc apposuit (ss), ut hanc cibum daret vobis. Vel, demonstravit, suoque testimonio manifestavit. Nam el ostendere quoque dicitur signare " ac si video licet (tt), suo testimonio signaverit verum esse Deum. Vers. 28. Dixerunt Dei? Opera Dei vocant, que Deo accepta sunt. Interrogant autem, non ut θρέψαντα καὶ χορτάσαντα ὑμᾶς· οὐχ ἵνα σημεία βλέποντες πιστεύητε, ἀλλ᾽ ἵνα βρώματα ἐσθίοντες χορτάζησθε, ὅπερ ἐστὶ κοιλιοδουλων καὶ γαστρι μάργων. Προσηνῶς δὲ καὶ μετὰ φειδοῦς ἐλέγχει, καὶ οὐχ ἵσταται μέχρι τῶν ἐλέγχων, ἀλλὰ καὶ δε δασκαλίαν προστίθησιν. Εργάζεσθε — αιώνιον. Φροντίζετε μὴ τῆς βρώ σεως τῆς φθειρομένης, ἀλλὰ τῆς ἀφθάρτου, μὴ τῇ τρεφούσης τὴν σάρκα, ἀλλὰ τῆς τρεφούσης τὴν χήν. Αύτη δέ ἐστιν ἡ πίστις, ὡς προϊὼν ἐρεῖ. Τργασίαν γὰρ νῦν λέγει οὐ τὴν ἀναγκαίεν, ἀλλὰ τὴν περιττήν, ἤτοι τὴν ἔμμονον καὶ διηνεκή φροντίδα τῆς βρώσεως τῆς αἰσθητῆς· ἡ ἀναγκαία γὰρ ἐπώ λυτος. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος πολλαχοῦ τῶν Επιστολών, οὐ μόνον ἐπέτρεψεν εργάζεσθαι ταῖς ἰδίαις χερσίν, ἀλλὰ καὶ διαρρήδην ἐνετείλατο, ὅτι Εί τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς Μάρθας εἰπὼν ὁ Χριστός· Μάρθα, Μάρθα, μεριμνῆς καὶ τυρβάζη περί πολλά· ἑνὸς δέ ἐστι χρεία· οὐκ ἐκώλυσε τὴν μ λοξενίαν, ἀλλὰ προετίμησε τὴν τῶν θείων λογίων ἀκρόασιν· οὕτω καὶ νῦν εἰπών· Εργάζεσθε μὴ τὴν βρώσιν τὴν ἀπολλυμένην, ἀλλὰ τὴν μένουσα εἰς ζωὴν αἰώνιον· οὐκ ἐκώλυσε τὸ ἐργάζεσθαι τὴν βρώσιν τῆς σαρκός· ἀναγκαία γάρ· ἀλλὰ προετίμησε τὸ ἐργάζεσθαι τὴν τῆς ψυχῆς· ἀναγκαιοτέρα γάρ· καὶ παρήνεσεν ἔχειν πάρεργον μὲν τὴν σώμα. τικὴν βρῶσιν, ἔργον δὲ τὴν ψυχικήν. Εργάζεσθε, φησίν, ολοψύχως, παντοιοτρόπως, διηνεκώς, μ τόδε, ἀλλὰ τόδε· μάλλον μὲν οὖν τοῦτο, έλαττον δὲ ἐκεῖνο. Εν — δώσει. ἂν ἐγὼ δώσω ὑμῖν ἐργάζεσθαι, ἦν αὐτὸς ὑποδείξω κτάσθαι. Ἵνα δὲ μὴ δόξῃ κομπά ζειν, ἐπὶ τὸν Πατέρα πάλιν ἀνατρέχει, λέγων· Τοῦτον Θεός. Ἐσφράγισεν, ήγουν προ εχειρίσατο εἰς τοῦτο, εἰς τὸ διδόναι ταύτην ὑμῖν. Η ἀπέδειξεν, ἐφανέρωσε διὰ τῆς ἑαυτοῦ μαρτυρίας. Σφραγίζειν γὰρ λέγεται καὶ τὸ ἀποδεικνύειν, ὡς τό· Ὁ λαβὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν ἐσφράγισες, ὅτι ὁ Θεός ἀληθής ἐστι. Εἶπον Θεοῦ; Έργα τοῦ Θεοῦ καλοῦσι τὴν εὐαρέστησιν τοῦ Θεοῦ. Ἐρωτῶσι δὲ, οὐχ ἵνα ἐργά ea operentur, sed ut etiam ipsi videantur discipuli, σωνται αὐτό, ἀλλὰ κολακεύοντες ἵνα δόξωσι μαθητεί et ita ad cibi suppeditationem attrahant. Vers. 29. Respondit — ille. Nam prius variis in locis dɔcuit, quod a Deo missus esset. Vers. 30 Diserunt operaris? Considera magnam dementiam: paulo ante cibo saluravit illos, 10 11 Thess.1, 10. Gov abest A. Ο Θεός abest Δ. καὶ αὐτοὶ, καὶ οὕτως ἐπισπάσωνται πρός χορ ηγίαν τροφής. Απεκρίθη — ἐκεῖνος. Προσδίδαξε γὰρ διαφόρως ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπέσταλται, Εἶπον — εργάζῃ; Ορα πολλὴν ἄνοιαν. Πρό βραχέος εχόρτασεν αὐτοὺς τροφῆς, καὶ τοῦ τοιούτου 1ª Luc. x, 41. 17 Joan. 111, 33. Variæ lectiones el notæ. Apposuit. Imo, clegit, dedit ad hoc, ut. Ac si videlicet, etc. Ut illud: qui ejus testiΤον Χριστόν. monium accepit, ostendit (confirmavit) Deum essc vcracem.

ms, non quod signa vobis ostenderim, sed quod & Ζητεῖτέ με, οὐχ ὡς σημεῖα δείξαντα ὑμῖν, ἀλλ' ὡς vos paverim ac saturaverim: non, ut visis signis creatis, sed ut cibos edentes saluremini, quod est mancipiorum ventris ac gulocorum. Leniter antem et parce illos arguit, nec in reprehensione instat, sed statim doctrinam adjungit. Vers. 27. Operemini æternam. Curam habete, non cibi corruptibilis, sed incorruptibilis; non qui carnem pascat, sed animam nutrial: hic autem est fides, ut in progressa dicturus est. Operationem vero pereuntis cibi hoc in loco appellat eam, qum necessaria non est sed superflua, sive permanen tem et continuam sollicitudinem cibi sensibilis; nam quæ necessaria est, non prohibetur. Ideo etiam Paulus in multis Epistolarum locis non solum permisit propriis operari manibus, verum etiam præcepit dicens: Si quis non vult operari, is `noc odat”. Sicut ergo de Martha dicens Christas: Martha, Martha, sollicita es ac tumultuaris circs malta, alqui unum est necessarium 1º, non prohibuit hospita– litatem, sed preposuit divinorum sermonum audiLionem; ita et nunc dicens: Operemini non cibum qui perit, sed qui manet in vitam alernam, non precipit tautum operari cibum anime, quanquam sit magis necessarius, sed admonuit corporalem cibum obiter curare, anima vero toto studio. Operemini, fnquit, toto animo, omni cura, continue: non jam hoc, jam illud, sed hoc amplius, illud vero nus. Vers. 97. Quem dabit. Quem ego dabo vobis ad operandum, quem ipse demonstrabo acquirendum. Ne autem jactare se videatur, rursum Patrem recurrit, dicens: Vers. 97. Hunc Deus. Consignavit, sive in hoc apposuit (ss), ut hanc cibum daret vobis. Vel, demonstravit, suoque testimonio manifestavit. Nam el ostendere quoque dicitur signare " ac si video licet (tt), suo testimonio signaverit verum esse Deum. Vers. 28. Dixerunt Dei? Opera Dei vocant, que Deo accepta sunt. Interrogant autem, non ut θρέψαντα καὶ χορτάσαντα ὑμᾶς· οὐχ ἵνα σημεία βλέποντες πιστεύητε, ἀλλ᾽ ἵνα βρώματα ἐσθίοντες χορτάζησθε, ὅπερ ἐστὶ κοιλιοδουλων καὶ γαστρι μάργων. Προσηνῶς δὲ καὶ μετὰ φειδοῦς ἐλέγχει, καὶ οὐχ ἵσταται μέχρι τῶν ἐλέγχων, ἀλλὰ καὶ δε δασκαλίαν προστίθησιν. Εργάζεσθε — αιώνιον. Φροντίζετε μὴ τῆς βρώ σεως τῆς φθειρομένης, ἀλλὰ τῆς ἀφθάρτου, μὴ τῇ τρεφούσης τὴν σάρκα, ἀλλὰ τῆς τρεφούσης τὴν χήν. Αύτη δέ ἐστιν ἡ πίστις, ὡς προϊὼν ἐρεῖ. Τργασίαν γὰρ νῦν λέγει οὐ τὴν ἀναγκαίεν, ἀλλὰ τὴν περιττήν, ἤτοι τὴν ἔμμονον καὶ διηνεκή φροντίδα τῆς βρώσεως τῆς αἰσθητῆς· ἡ ἀναγκαία γὰρ ἐπώ λυτος. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος πολλαχοῦ τῶν Επιστολών, οὐ μόνον ἐπέτρεψεν εργάζεσθαι ταῖς ἰδίαις χερσίν, ἀλλὰ καὶ διαρρήδην ἐνετείλατο, ὅτι Εί τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς Μάρθας εἰπὼν ὁ Χριστός· Μάρθα, Μάρθα, μεριμνῆς καὶ τυρβάζη περί πολλά· ἑνὸς δέ ἐστι χρεία· οὐκ ἐκώλυσε τὴν μ λοξενίαν, ἀλλὰ προετίμησε τὴν τῶν θείων λογίων ἀκρόασιν· οὕτω καὶ νῦν εἰπών· Εργάζεσθε μὴ τὴν βρώσιν τὴν ἀπολλυμένην, ἀλλὰ τὴν μένουσα εἰς ζωὴν αἰώνιον· οὐκ ἐκώλυσε τὸ ἐργάζεσθαι τὴν βρώσιν τῆς σαρκός· ἀναγκαία γάρ· ἀλλὰ προετίμησε τὸ ἐργάζεσθαι τὴν τῆς ψυχῆς· ἀναγκαιοτέρα γάρ· καὶ παρήνεσεν ἔχειν πάρεργον μὲν τὴν σώμα. τικὴν βρῶσιν, ἔργον δὲ τὴν ψυχικήν. Εργάζεσθε, φησίν, ολοψύχως, παντοιοτρόπως, διηνεκώς, μ τόδε, ἀλλὰ τόδε· μάλλον μὲν οὖν τοῦτο, έλαττον δὲ ἐκεῖνο. Εν — δώσει. ἂν ἐγὼ δώσω ὑμῖν ἐργάζεσθαι, ἦν αὐτὸς ὑποδείξω κτάσθαι. Ἵνα δὲ μὴ δόξῃ κομπά ζειν, ἐπὶ τὸν Πατέρα πάλιν ἀνατρέχει, λέγων· Τοῦτον Θεός. Ἐσφράγισεν, ήγουν προ εχειρίσατο εἰς τοῦτο, εἰς τὸ διδόναι ταύτην ὑμῖν. Η ἀπέδειξεν, ἐφανέρωσε διὰ τῆς ἑαυτοῦ μαρτυρίας. Σφραγίζειν γὰρ λέγεται καὶ τὸ ἀποδεικνύειν, ὡς τό· Ὁ λαβὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν ἐσφράγισες, ὅτι ὁ Θεός ἀληθής ἐστι. Εἶπον Θεοῦ; Έργα τοῦ Θεοῦ καλοῦσι τὴν εὐαρέστησιν τοῦ Θεοῦ. Ἐρωτῶσι δὲ, οὐχ ἵνα ἐργά ea operentur, sed ut etiam ipsi videantur discipuli, σωνται αὐτό, ἀλλὰ κολακεύοντες ἵνα δόξωσι μαθητεί et ita ad cibi suppeditationem attrahant. Vers. 29. Respondit — ille. Nam prius variis in locis dɔcuit, quod a Deo missus esset. Vers. 30 Diserunt operaris? Considera magnam dementiam: paulo ante cibo saluravit illos, 10 11 Thess.1, 10. Gov abest A. Ο Θεός abest Δ. καὶ αὐτοὶ, καὶ οὕτως ἐπισπάσωνται πρός χορ ηγίαν τροφής. Απεκρίθη — ἐκεῖνος. Προσδίδαξε γὰρ διαφόρως ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπέσταλται, Εἶπον — εργάζῃ; Ορα πολλὴν ἄνοιαν. Πρό βραχέος εχόρτασεν αὐτοὺς τροφῆς, καὶ τοῦ τοιούτου 1ª Luc. x, 41. 17 Joan. 111, 33. Variæ lectiones el notæ. Apposuit. Imo, clegit, dedit ad hoc, ut. Ac si videlicet, etc. Ut illud: qui ejus testiΤον Χριστόν. monium accepit, ostendit (confirmavit) Deum essc vcracem.

ms, non quod signa vobis ostenderim, sed quod & Ζητεῖτέ με, οὐχ ὡς σημεῖα δείξαντα ὑμῖν, ἀλλ' ὡς vos paverim ac saturaverim: non, ut visis signis creatis, sed ut cibos edentes saluremini, quod est mancipiorum ventris ac gulocorum. Leniter antem et parce illos arguit, nec in reprehensione instat, sed statim doctrinam adjungit. Vers. 27. Operemini æternam. Curam habete, non cibi corruptibilis, sed incorruptibilis; non qui carnem pascat, sed animam nutrial: hic autem est fides, ut in progressa dicturus est. Operationem vero pereuntis cibi hoc in loco appellat eam, qum necessaria non est sed superflua, sive permanen tem et continuam sollicitudinem cibi sensibilis; nam quæ necessaria est, non prohibetur. Ideo etiam Paulus in multis Epistolarum locis non solum permisit propriis operari manibus, verum etiam præcepit dicens: Si quis non vult operari, is `noc odat”. Sicut ergo de Martha dicens Christas: Martha, Martha, sollicita es ac tumultuaris circs malta, alqui unum est necessarium 1º, non prohibuit hospita– litatem, sed preposuit divinorum sermonum audiLionem; ita et nunc dicens: Operemini non cibum qui perit, sed qui manet in vitam alernam, non precipit tautum operari cibum anime, quanquam sit magis necessarius, sed admonuit corporalem cibum obiter curare, anima vero toto studio. Operemini, fnquit, toto animo, omni cura, continue: non jam hoc, jam illud, sed hoc amplius, illud vero nus. Vers. 97. Quem dabit. Quem ego dabo vobis ad operandum, quem ipse demonstrabo acquirendum. Ne autem jactare se videatur, rursum Patrem recurrit, dicens: Vers. 97. Hunc Deus. Consignavit, sive in hoc apposuit (ss), ut hanc cibum daret vobis. Vel, demonstravit, suoque testimonio manifestavit. Nam el ostendere quoque dicitur signare " ac si video licet (tt), suo testimonio signaverit verum esse Deum. Vers. 28. Dixerunt Dei? Opera Dei vocant, que Deo accepta sunt. Interrogant autem, non ut θρέψαντα καὶ χορτάσαντα ὑμᾶς· οὐχ ἵνα σημεία βλέποντες πιστεύητε, ἀλλ᾽ ἵνα βρώματα ἐσθίοντες χορτάζησθε, ὅπερ ἐστὶ κοιλιοδουλων καὶ γαστρι μάργων. Προσηνῶς δὲ καὶ μετὰ φειδοῦς ἐλέγχει, καὶ οὐχ ἵσταται μέχρι τῶν ἐλέγχων, ἀλλὰ καὶ δε δασκαλίαν προστίθησιν. Εργάζεσθε — αιώνιον. Φροντίζετε μὴ τῆς βρώ σεως τῆς φθειρομένης, ἀλλὰ τῆς ἀφθάρτου, μὴ τῇ τρεφούσης τὴν σάρκα, ἀλλὰ τῆς τρεφούσης τὴν χήν. Αύτη δέ ἐστιν ἡ πίστις, ὡς προϊὼν ἐρεῖ. Τργασίαν γὰρ νῦν λέγει οὐ τὴν ἀναγκαίεν, ἀλλὰ τὴν περιττήν, ἤτοι τὴν ἔμμονον καὶ διηνεκή φροντίδα τῆς βρώσεως τῆς αἰσθητῆς· ἡ ἀναγκαία γὰρ ἐπώ λυτος. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος πολλαχοῦ τῶν Επιστολών, οὐ μόνον ἐπέτρεψεν εργάζεσθαι ταῖς ἰδίαις χερσίν, ἀλλὰ καὶ διαρρήδην ἐνετείλατο, ὅτι Εί τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς Μάρθας εἰπὼν ὁ Χριστός· Μάρθα, Μάρθα, μεριμνῆς καὶ τυρβάζη περί πολλά· ἑνὸς δέ ἐστι χρεία· οὐκ ἐκώλυσε τὴν μ λοξενίαν, ἀλλὰ προετίμησε τὴν τῶν θείων λογίων ἀκρόασιν· οὕτω καὶ νῦν εἰπών· Εργάζεσθε μὴ τὴν βρώσιν τὴν ἀπολλυμένην, ἀλλὰ τὴν μένουσα εἰς ζωὴν αἰώνιον· οὐκ ἐκώλυσε τὸ ἐργάζεσθαι τὴν βρώσιν τῆς σαρκός· ἀναγκαία γάρ· ἀλλὰ προετίμησε τὸ ἐργάζεσθαι τὴν τῆς ψυχῆς· ἀναγκαιοτέρα γάρ· καὶ παρήνεσεν ἔχειν πάρεργον μὲν τὴν σώμα. τικὴν βρῶσιν, ἔργον δὲ τὴν ψυχικήν. Εργάζεσθε, φησίν, ολοψύχως, παντοιοτρόπως, διηνεκώς, μ τόδε, ἀλλὰ τόδε· μάλλον μὲν οὖν τοῦτο, έλαττον δὲ ἐκεῖνο. Εν — δώσει. ἂν ἐγὼ δώσω ὑμῖν ἐργάζεσθαι, ἦν αὐτὸς ὑποδείξω κτάσθαι. Ἵνα δὲ μὴ δόξῃ κομπά ζειν, ἐπὶ τὸν Πατέρα πάλιν ἀνατρέχει, λέγων· Τοῦτον Θεός. Ἐσφράγισεν, ήγουν προ εχειρίσατο εἰς τοῦτο, εἰς τὸ διδόναι ταύτην ὑμῖν. Η ἀπέδειξεν, ἐφανέρωσε διὰ τῆς ἑαυτοῦ μαρτυρίας. Σφραγίζειν γὰρ λέγεται καὶ τὸ ἀποδεικνύειν, ὡς τό· Ὁ λαβὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν ἐσφράγισες, ὅτι ὁ Θεός ἀληθής ἐστι. Εἶπον Θεοῦ; Έργα τοῦ Θεοῦ καλοῦσι τὴν εὐαρέστησιν τοῦ Θεοῦ. Ἐρωτῶσι δὲ, οὐχ ἵνα ἐργά ea operentur, sed ut etiam ipsi videantur discipuli, σωνται αὐτό, ἀλλὰ κολακεύοντες ἵνα δόξωσι μαθητεί et ita ad cibi suppeditationem attrahant. Vers. 29. Respondit — ille. Nam prius variis in locis dɔcuit, quod a Deo missus esset. Vers. 30 Diserunt operaris? Considera magnam dementiam: paulo ante cibo saluravit illos, 10 11 Thess.1, 10. Gov abest A. Ο Θεός abest Δ. καὶ αὐτοὶ, καὶ οὕτως ἐπισπάσωνται πρός χορ ηγίαν τροφής. Απεκρίθη — ἐκεῖνος. Προσδίδαξε γὰρ διαφόρως ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπέσταλται, Εἶπον — εργάζῃ; Ορα πολλὴν ἄνοιαν. Πρό βραχέος εχόρτασεν αὐτοὺς τροφῆς, καὶ τοῦ τοιούτου 1ª Luc. x, 41. 17 Joan. 111, 33. Variæ lectiones el notæ. Apposuit. Imo, clegit, dedit ad hoc, ut. Ac si videlicet, etc. Ut illud: qui ejus testiΤον Χριστόν. monium accepit, ostendit (confirmavit) Deum essc vcracem.

ms, non quod signa vobis ostenderim, sed quod & Ζητεῖτέ με, οὐχ ὡς σημεῖα δείξαντα ὑμῖν, ἀλλ' ὡς vos paverim ac saturaverim: non, ut visis signis creatis, sed ut cibos edentes saluremini, quod est mancipiorum ventris ac gulocorum. Leniter antem et parce illos arguit, nec in reprehensione instat, sed statim doctrinam adjungit. Vers. 27. Operemini æternam. Curam habete, non cibi corruptibilis, sed incorruptibilis; non qui carnem pascat, sed animam nutrial: hic autem est fides, ut in progressa dicturus est. Operationem vero pereuntis cibi hoc in loco appellat eam, qum necessaria non est sed superflua, sive permanen tem et continuam sollicitudinem cibi sensibilis; nam quæ necessaria est, non prohibetur. Ideo etiam Paulus in multis Epistolarum locis non solum permisit propriis operari manibus, verum etiam præcepit dicens: Si quis non vult operari, is `noc odat”. Sicut ergo de Martha dicens Christas: Martha, Martha, sollicita es ac tumultuaris circs malta, alqui unum est necessarium 1º, non prohibuit hospita– litatem, sed preposuit divinorum sermonum audiLionem; ita et nunc dicens: Operemini non cibum qui perit, sed qui manet in vitam alernam, non precipit tautum operari cibum anime, quanquam sit magis necessarius, sed admonuit corporalem cibum obiter curare, anima vero toto studio. Operemini, fnquit, toto animo, omni cura, continue: non jam hoc, jam illud, sed hoc amplius, illud vero nus. Vers. 97. Quem dabit. Quem ego dabo vobis ad operandum, quem ipse demonstrabo acquirendum. Ne autem jactare se videatur, rursum Patrem recurrit, dicens: Vers. 97. Hunc Deus. Consignavit, sive in hoc apposuit (ss), ut hanc cibum daret vobis. Vel, demonstravit, suoque testimonio manifestavit. Nam el ostendere quoque dicitur signare " ac si video licet (tt), suo testimonio signaverit verum esse Deum. Vers. 28. Dixerunt Dei? Opera Dei vocant, que Deo accepta sunt. Interrogant autem, non ut θρέψαντα καὶ χορτάσαντα ὑμᾶς· οὐχ ἵνα σημεία βλέποντες πιστεύητε, ἀλλ᾽ ἵνα βρώματα ἐσθίοντες χορτάζησθε, ὅπερ ἐστὶ κοιλιοδουλων καὶ γαστρι μάργων. Προσηνῶς δὲ καὶ μετὰ φειδοῦς ἐλέγχει, καὶ οὐχ ἵσταται μέχρι τῶν ἐλέγχων, ἀλλὰ καὶ δε δασκαλίαν προστίθησιν. Εργάζεσθε — αιώνιον. Φροντίζετε μὴ τῆς βρώ σεως τῆς φθειρομένης, ἀλλὰ τῆς ἀφθάρτου, μὴ τῇ τρεφούσης τὴν σάρκα, ἀλλὰ τῆς τρεφούσης τὴν χήν. Αύτη δέ ἐστιν ἡ πίστις, ὡς προϊὼν ἐρεῖ. Τργασίαν γὰρ νῦν λέγει οὐ τὴν ἀναγκαίεν, ἀλλὰ τὴν περιττήν, ἤτοι τὴν ἔμμονον καὶ διηνεκή φροντίδα τῆς βρώσεως τῆς αἰσθητῆς· ἡ ἀναγκαία γὰρ ἐπώ λυτος. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος πολλαχοῦ τῶν Επιστολών, οὐ μόνον ἐπέτρεψεν εργάζεσθαι ταῖς ἰδίαις χερσίν, ἀλλὰ καὶ διαρρήδην ἐνετείλατο, ὅτι Εί τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς Μάρθας εἰπὼν ὁ Χριστός· Μάρθα, Μάρθα, μεριμνῆς καὶ τυρβάζη περί πολλά· ἑνὸς δέ ἐστι χρεία· οὐκ ἐκώλυσε τὴν μ λοξενίαν, ἀλλὰ προετίμησε τὴν τῶν θείων λογίων ἀκρόασιν· οὕτω καὶ νῦν εἰπών· Εργάζεσθε μὴ τὴν βρώσιν τὴν ἀπολλυμένην, ἀλλὰ τὴν μένουσα εἰς ζωὴν αἰώνιον· οὐκ ἐκώλυσε τὸ ἐργάζεσθαι τὴν βρώσιν τῆς σαρκός· ἀναγκαία γάρ· ἀλλὰ προετίμησε τὸ ἐργάζεσθαι τὴν τῆς ψυχῆς· ἀναγκαιοτέρα γάρ· καὶ παρήνεσεν ἔχειν πάρεργον μὲν τὴν σώμα. τικὴν βρῶσιν, ἔργον δὲ τὴν ψυχικήν. Εργάζεσθε, φησίν, ολοψύχως, παντοιοτρόπως, διηνεκώς, μ τόδε, ἀλλὰ τόδε· μάλλον μὲν οὖν τοῦτο, έλαττον δὲ ἐκεῖνο. Εν — δώσει. ἂν ἐγὼ δώσω ὑμῖν ἐργάζεσθαι, ἦν αὐτὸς ὑποδείξω κτάσθαι. Ἵνα δὲ μὴ δόξῃ κομπά ζειν, ἐπὶ τὸν Πατέρα πάλιν ἀνατρέχει, λέγων· Τοῦτον Θεός. Ἐσφράγισεν, ήγουν προ εχειρίσατο εἰς τοῦτο, εἰς τὸ διδόναι ταύτην ὑμῖν. Η ἀπέδειξεν, ἐφανέρωσε διὰ τῆς ἑαυτοῦ μαρτυρίας. Σφραγίζειν γὰρ λέγεται καὶ τὸ ἀποδεικνύειν, ὡς τό· Ὁ λαβὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν ἐσφράγισες, ὅτι ὁ Θεός ἀληθής ἐστι. Εἶπον Θεοῦ; Έργα τοῦ Θεοῦ καλοῦσι τὴν εὐαρέστησιν τοῦ Θεοῦ. Ἐρωτῶσι δὲ, οὐχ ἵνα ἐργά ea operentur, sed ut etiam ipsi videantur discipuli, σωνται αὐτό, ἀλλὰ κολακεύοντες ἵνα δόξωσι μαθητεί et ita ad cibi suppeditationem attrahant. Vers. 29. Respondit — ille. Nam prius variis in locis dɔcuit, quod a Deo missus esset. Vers. 30 Diserunt operaris? Considera magnam dementiam: paulo ante cibo saluravit illos, 10 11 Thess.1, 10. Gov abest A. Ο Θεός abest Δ. καὶ αὐτοὶ, καὶ οὕτως ἐπισπάσωνται πρός χορ ηγίαν τροφής. Απεκρίθη — ἐκεῖνος. Προσδίδαξε γὰρ διαφόρως ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπέσταλται, Εἶπον — εργάζῃ; Ορα πολλὴν ἄνοιαν. Πρό βραχέος εχόρτασεν αὐτοὺς τροφῆς, καὶ τοῦ τοιούτου 1ª Luc. x, 41. 17 Joan. 111, 33. Variæ lectiones el notæ. Apposuit. Imo, clegit, dedit ad hoc, ut. Ac si videlicet, etc. Ut illud: qui ejus testiΤον Χριστόν. monium accepit, ostendit (confirmavit) Deum essc vcracem.

CAP. VI. Θαύματος αὐτίκα ἐπιλαθόμενοι σημείον ἐπιζητοῦ- et protinus obliui tanti miraculi signum requirunt, σιν· εἶτα καὶ τὸ εἶδος λέγουσι τοῦ ἐπιζητουμένου deinde genus etiam requisiti signi addunt. σημείου. Οι πατέρες – φαγεῖν. Γέγραπται ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Ψαλμών. Πολλῶν δὲ σημείων γεγονότων ἐπὶ τῶν πατέρων αὐτῶν, τούτου μάλιστα μνημονεύουσι διὰ τὴν τῆς γαστρός τυραννίδα, νομίζοντες ἐρεθίζειν αὐτὸν εἰς τὸ ποιῆσαι καὶ αὐτὸν τοιοῦτον σημείον, ὅπερ ἔμελλεν ἐμπλήσειν αὐτοὺς τροφῆς. Ἀλλ᾽, ὦ ἀμνήμονες καὶ ἀχάριστοι! οὐ καὶ αὐτοὶ πρὸ μικροῦ ἄρτου; καὶ ἰχθύα; εἰς κόρον ἐφάγετε ἐν ἐρήμῳ τόπῳ; Καὶ παρατήρει μοι κανταῦθα τὴν κολακείαν απο τῶν, ἀλλὰ καὶ πονηρίαν. Οὐκ εἶπον γὰρ οὔτε ὅτι ὁ Μωϋσῆς ἐποίησε τὸ σημεῖον, οιόμενοι πλήξειν Vers 51. Patres ad edendum. Scriptum est in libro Psalmorum ". Cum autem multa signa coram patribus ipsorum facta essent, hujus maxime meminerunt propter ventris tyrannidem, existimantes fore ut ipsum quoque ad simile signum faciendum irritarent, puta ut et se cibo satiaret. Sed, o obliviosi ac ingrati! nonne paulo ante panes et pisces ad satietatem in loco deserto edistis? Simul quoque mihi hic observa et adulationem ipsorum et invidam malitiam. Neque enim dixerunt, quod Moses illud fecisset signum, ne hunc αὐτὸν, εἰ τὸν Μωϋσέα τούτῳ συγκρινοῦσιν, οὔτε ὅτι deprimere viderentur, si Mosem ei compararent: ὁ Θεὸς αὐτὸ πεποίηκεν, ἵνα μὴ δόξωσιν ἐξισοῦν αὐτ τὸν τῷ θεῷ. Διὰ τοῦτο ἀπολύτως εἶπον· Οι πατέρες ἡμῶν τὸ μάντα ἔφαγον ἐν τῇ ἐρήμῳ. Τί οὖν Ο οικονομῶν τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐν κρίσει; Οὐκ ἐλέγχει τούτους, ἀλλ᾽ ὁμαλῶς ἀποκρίνεται. Χρή γὰρ, ὡς προείρηται, ποτὲ μὲν ἐλέγχειν, ποτὲ δὲ ἀνα εξικακεῖν οἰκονομικῶς. Εἶπεν – οὐρανοῦ. Ἐπεὶ ὑπελάμβανον τὸ μάννα ἄρτον εἶναι ἐκ τοῦ κυρίως οὐρανοῦ διὰ τὸ γεγράφθαι· Αρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ· διορθοῦται τὴν ἐσφαλμένην ὑπόληψιν αὐτῶν. Οὐρανὸν γὰρ ἐκεῖ τὸν ἀέρα είπε καταχρηστικῶς ἡ Γραφή· ὡς καὶ ὅταν λέγῃ τὰ περ τεινὰ τοῦ οὐρανοῦ· καὶ πάλιν, Καὶ ἐβρόντησεν ἐξ οὐρανοῦ ὁ Κύριος. Φησὶν οὖν, ὅτι οὐ Μωϋσῆς δέδωκε τότε τῷ γένει ὑμῶν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ κυρίως οὐρανοῦ ἀλλ᾽ ὁ Πατήρ μου νῦν δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ κυρίως οὐρανοῦ. Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ οὐράνιος, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὐράνιος, καὶ κυρίως ἄρτος (ὡς στηρίζων καρδίαν ἀνθρώπου. Τὸν ἀληθινόν. Ἐκεῖνος γὰρ ὁ ἄρτος] τυπικὸς ἦν, προτυπών, φησίν, ἐμὲ τὸν αὐτοαλήθειαν Εντα. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖνος ἄνωθεν καταβάς έτρεφε καὶ ἐρβώννυς τοὺς μεταλαμβάνοντας, οὕτω κἀγώ. Αλλ' ἐκεῖνος μὲν [ἐκ τοῦ ἀέρος, ἐγὼ δὲ ἐκ τοῦ ὄντως οὐρανοῦ. Κἀκεῖνο; μὲν] ἔτρεψε καὶ ἐῤῥώννυε σώο ματα, ἐγὼ δὲ ψυχάς. Προϊὼν δὲ λέγει καὶ τὴν κατ θολικωτέραν διαφορὰν τοῦ τε τυπικοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ἀληθινοῦ. Ο γὰρ ἄρτος κόσμῳ. Ο κυρίως ἄρτος τοῦ Θεοῦ, εἴτουν ὁ θεῖος ἄρτος ἐστὶν ὁ ἐκ τοῦ ὄντως οὐρανοῦ καταβὰς καὶ ζωὴν αἰώνιον διδοὺς τῷ κόσμῳ τῷ πιστεύοντι. Ἐκεῖνος γὰρ ζωὴν πρόσκαιρον ἐδί δου, καὶ οὐ τῷ κόσμῳ, ἀλλὰ μόνοις τοῖς Εβραίος. Ζωὴν δὲ αἰώνιον νόει μὴ τὴν ἁπλῶς ἣν ζήσουσι κοινῶς πάντες ἄνθρωποι, ἀλλὰ τὴν μακαρίαν, τὴν ἐν ἀπολαύσει διηνεκεί. 10 Psal. LXXVII, 24. 'O abest A. neque, quod Deus ipsum edidisset, ne hunc Deo æquarent; sed absolute dixerunt: Patres nostri comederunt manna in deserto. Quid ergo is, qui disponit sermones suos in judicio "? Non arguit eos, sed blande respondet. Oportet enim, ut praedictum est, interdum quidem arguere, interdum vero dispensative clementem esse. Vers 32. Dixit carlo. Quia putabant. manna esse panem ab eo quod proprie cœlum appellatur, eo quod scriptum esset: Panem de cœlo dedit eis ** corrigit erroneam eorum opinionem. Nam ibi Seriplura aerem improprie vocavit cœlum: quemadmodum etiam dicuntur volucres cœli. Et rursum: Intonuit de culo Dominus 11. Ait ergo: Non Moses dedit tunc nationi vestræ panem qui proprie de cœlo sit, sed Pater meus nunc dat vobis panem ab eo quod proprie colum appellatur. Nam sicut Pater proprie dicitur coelestis, ita et Filius cœlestis, et proprie panis, utpote cor hominis confirmans. Vers. 32. Eum qui verus est. Siquidem ille panis figurativus erat, me, inquit, præfigurans qui sum ipsa Veritas. Quemadmodum enim ille desuper descendens, eos qui participabant, pascebat ac roborabat, ita et ego. Sed ille ab aere, ego autem a vero cœlo: ille quidem corpora pascebat ac roborabat, ego vero animas. In sequentibus autem ponit generaliorem differentiam inter figurativum paner, et eum qui verus est. Vers. 55. Panis erim - mundo. Proprie panis Dei, sive diviuus est, qui vere de cœlo descendit, et vitam æternam dat mundo credenti: cum ille vitam ad tempus daret, non mundo, sed solis Hebræis. Vitam autem æternam intelligo, non simpliciter, qua vivent communiter omnes homines, sed beatam, quæ erit in continua requie (xx). ** Psal. cx1, 5. ** Psal. Lxxv11, 24, * Psal. xvi, 14. Varia lectiones et nota. Inclusa omittit A. Ἔφαγον τὸ μάννα Α. Οὐρανοῦ κυρίως Α. Luv, pro νῦν, Β. Τὸν αὐτὸν ἀλήθειαν Α. luclusa absunt Α. (uu) Requic. Sic hic. lufra ad vers. 59 reddidit ἀπόλαυσιν, fruitionem, nisi ἀνάπαυσιν legerit.

CAP. VI. Θαύματος αὐτίκα ἐπιλαθόμενοι σημείον ἐπιζητοῦ- et protinus obliui tanti miraculi signum requirunt, σιν· εἶτα καὶ τὸ εἶδος λέγουσι τοῦ ἐπιζητουμένου deinde genus etiam requisiti signi addunt. σημείου. Οι πατέρες – φαγεῖν. Γέγραπται ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Ψαλμών. Πολλῶν δὲ σημείων γεγονότων ἐπὶ τῶν πατέρων αὐτῶν, τούτου μάλιστα μνημονεύουσι διὰ τὴν τῆς γαστρός τυραννίδα, νομίζοντες ἐρεθίζειν αὐτὸν εἰς τὸ ποιῆσαι καὶ αὐτὸν τοιοῦτον σημείον, ὅπερ ἔμελλεν ἐμπλήσειν αὐτοὺς τροφῆς. Ἀλλ᾽, ὦ ἀμνήμονες καὶ ἀχάριστοι! οὐ καὶ αὐτοὶ πρὸ μικροῦ ἄρτου; καὶ ἰχθύα; εἰς κόρον ἐφάγετε ἐν ἐρήμῳ τόπῳ; Καὶ παρατήρει μοι κανταῦθα τὴν κολακείαν απο τῶν, ἀλλὰ καὶ πονηρίαν. Οὐκ εἶπον γὰρ οὔτε ὅτι ὁ Μωϋσῆς ἐποίησε τὸ σημεῖον, οιόμενοι πλήξειν Vers 51. Patres ad edendum. Scriptum est in libro Psalmorum ". Cum autem multa signa coram patribus ipsorum facta essent, hujus maxime meminerunt propter ventris tyrannidem, existimantes fore ut ipsum quoque ad simile signum faciendum irritarent, puta ut et se cibo satiaret. Sed, o obliviosi ac ingrati! nonne paulo ante panes et pisces ad satietatem in loco deserto edistis? Simul quoque mihi hic observa et adulationem ipsorum et invidam malitiam. Neque enim dixerunt, quod Moses illud fecisset signum, ne hunc αὐτὸν, εἰ τὸν Μωϋσέα τούτῳ συγκρινοῦσιν, οὔτε ὅτι deprimere viderentur, si Mosem ei compararent: ὁ Θεὸς αὐτὸ πεποίηκεν, ἵνα μὴ δόξωσιν ἐξισοῦν αὐτ τὸν τῷ θεῷ. Διὰ τοῦτο ἀπολύτως εἶπον· Οι πατέρες ἡμῶν τὸ μάντα ἔφαγον ἐν τῇ ἐρήμῳ. Τί οὖν Ο οικονομῶν τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐν κρίσει; Οὐκ ἐλέγχει τούτους, ἀλλ᾽ ὁμαλῶς ἀποκρίνεται. Χρή γὰρ, ὡς προείρηται, ποτὲ μὲν ἐλέγχειν, ποτὲ δὲ ἀνα εξικακεῖν οἰκονομικῶς. Εἶπεν – οὐρανοῦ. Ἐπεὶ ὑπελάμβανον τὸ μάννα ἄρτον εἶναι ἐκ τοῦ κυρίως οὐρανοῦ διὰ τὸ γεγράφθαι· Αρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ· διορθοῦται τὴν ἐσφαλμένην ὑπόληψιν αὐτῶν. Οὐρανὸν γὰρ ἐκεῖ τὸν ἀέρα είπε καταχρηστικῶς ἡ Γραφή· ὡς καὶ ὅταν λέγῃ τὰ περ τεινὰ τοῦ οὐρανοῦ· καὶ πάλιν, Καὶ ἐβρόντησεν ἐξ οὐρανοῦ ὁ Κύριος. Φησὶν οὖν, ὅτι οὐ Μωϋσῆς δέδωκε τότε τῷ γένει ὑμῶν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ κυρίως οὐρανοῦ ἀλλ᾽ ὁ Πατήρ μου νῦν δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ κυρίως οὐρανοῦ. Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ οὐράνιος, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὐράνιος, καὶ κυρίως ἄρτος (ὡς στηρίζων καρδίαν ἀνθρώπου. Τὸν ἀληθινόν. Ἐκεῖνος γὰρ ὁ ἄρτος] τυπικὸς ἦν, προτυπών, φησίν, ἐμὲ τὸν αὐτοαλήθειαν Εντα. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖνος ἄνωθεν καταβάς έτρεφε καὶ ἐρβώννυς τοὺς μεταλαμβάνοντας, οὕτω κἀγώ. Αλλ' ἐκεῖνος μὲν [ἐκ τοῦ ἀέρος, ἐγὼ δὲ ἐκ τοῦ ὄντως οὐρανοῦ. Κἀκεῖνο; μὲν] ἔτρεψε καὶ ἐῤῥώννυε σώο ματα, ἐγὼ δὲ ψυχάς. Προϊὼν δὲ λέγει καὶ τὴν κατ θολικωτέραν διαφορὰν τοῦ τε τυπικοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ἀληθινοῦ. Ο γὰρ ἄρτος κόσμῳ. Ο κυρίως ἄρτος τοῦ Θεοῦ, εἴτουν ὁ θεῖος ἄρτος ἐστὶν ὁ ἐκ τοῦ ὄντως οὐρανοῦ καταβὰς καὶ ζωὴν αἰώνιον διδοὺς τῷ κόσμῳ τῷ πιστεύοντι. Ἐκεῖνος γὰρ ζωὴν πρόσκαιρον ἐδί δου, καὶ οὐ τῷ κόσμῳ, ἀλλὰ μόνοις τοῖς Εβραίος. Ζωὴν δὲ αἰώνιον νόει μὴ τὴν ἁπλῶς ἣν ζήσουσι κοινῶς πάντες ἄνθρωποι, ἀλλὰ τὴν μακαρίαν, τὴν ἐν ἀπολαύσει διηνεκεί. 10 Psal. LXXVII, 24. 'O abest A. neque, quod Deus ipsum edidisset, ne hunc Deo æquarent; sed absolute dixerunt: Patres nostri comederunt manna in deserto. Quid ergo is, qui disponit sermones suos in judicio "? Non arguit eos, sed blande respondet. Oportet enim, ut praedictum est, interdum quidem arguere, interdum vero dispensative clementem esse. Vers 32. Dixit carlo. Quia putabant. manna esse panem ab eo quod proprie cœlum appellatur, eo quod scriptum esset: Panem de cœlo dedit eis ** corrigit erroneam eorum opinionem. Nam ibi Seriplura aerem improprie vocavit cœlum: quemadmodum etiam dicuntur volucres cœli. Et rursum: Intonuit de culo Dominus 11. Ait ergo: Non Moses dedit tunc nationi vestræ panem qui proprie de cœlo sit, sed Pater meus nunc dat vobis panem ab eo quod proprie colum appellatur. Nam sicut Pater proprie dicitur coelestis, ita et Filius cœlestis, et proprie panis, utpote cor hominis confirmans. Vers. 32. Eum qui verus est. Siquidem ille panis figurativus erat, me, inquit, præfigurans qui sum ipsa Veritas. Quemadmodum enim ille desuper descendens, eos qui participabant, pascebat ac roborabat, ita et ego. Sed ille ab aere, ego autem a vero cœlo: ille quidem corpora pascebat ac roborabat, ego vero animas. In sequentibus autem ponit generaliorem differentiam inter figurativum paner, et eum qui verus est. Vers. 55. Panis erim - mundo. Proprie panis Dei, sive diviuus est, qui vere de cœlo descendit, et vitam æternam dat mundo credenti: cum ille vitam ad tempus daret, non mundo, sed solis Hebræis. Vitam autem æternam intelligo, non simpliciter, qua vivent communiter omnes homines, sed beatam, quæ erit in continua requie (xx). ** Psal. cx1, 5. ** Psal. Lxxv11, 24, * Psal. xvi, 14. Varia lectiones et nota. Inclusa omittit A. Ἔφαγον τὸ μάννα Α. Οὐρανοῦ κυρίως Α. Luv, pro νῦν, Β. Τὸν αὐτὸν ἀλήθειαν Α. luclusa absunt Α. (uu) Requic. Sic hic. lufra ad vers. 59 reddidit ἀπόλαυσιν, fruitionem, nisi ἀνάπαυσιν legerit.

CAP. VI. Θαύματος αὐτίκα ἐπιλαθόμενοι σημείον ἐπιζητοῦ- et protinus obliui tanti miraculi signum requirunt, σιν· εἶτα καὶ τὸ εἶδος λέγουσι τοῦ ἐπιζητουμένου deinde genus etiam requisiti signi addunt. σημείου. Οι πατέρες – φαγεῖν. Γέγραπται ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Ψαλμών. Πολλῶν δὲ σημείων γεγονότων ἐπὶ τῶν πατέρων αὐτῶν, τούτου μάλιστα μνημονεύουσι διὰ τὴν τῆς γαστρός τυραννίδα, νομίζοντες ἐρεθίζειν αὐτὸν εἰς τὸ ποιῆσαι καὶ αὐτὸν τοιοῦτον σημείον, ὅπερ ἔμελλεν ἐμπλήσειν αὐτοὺς τροφῆς. Ἀλλ᾽, ὦ ἀμνήμονες καὶ ἀχάριστοι! οὐ καὶ αὐτοὶ πρὸ μικροῦ ἄρτου; καὶ ἰχθύα; εἰς κόρον ἐφάγετε ἐν ἐρήμῳ τόπῳ; Καὶ παρατήρει μοι κανταῦθα τὴν κολακείαν απο τῶν, ἀλλὰ καὶ πονηρίαν. Οὐκ εἶπον γὰρ οὔτε ὅτι ὁ Μωϋσῆς ἐποίησε τὸ σημεῖον, οιόμενοι πλήξειν Vers 51. Patres ad edendum. Scriptum est in libro Psalmorum ". Cum autem multa signa coram patribus ipsorum facta essent, hujus maxime meminerunt propter ventris tyrannidem, existimantes fore ut ipsum quoque ad simile signum faciendum irritarent, puta ut et se cibo satiaret. Sed, o obliviosi ac ingrati! nonne paulo ante panes et pisces ad satietatem in loco deserto edistis? Simul quoque mihi hic observa et adulationem ipsorum et invidam malitiam. Neque enim dixerunt, quod Moses illud fecisset signum, ne hunc αὐτὸν, εἰ τὸν Μωϋσέα τούτῳ συγκρινοῦσιν, οὔτε ὅτι deprimere viderentur, si Mosem ei compararent: ὁ Θεὸς αὐτὸ πεποίηκεν, ἵνα μὴ δόξωσιν ἐξισοῦν αὐτ τὸν τῷ θεῷ. Διὰ τοῦτο ἀπολύτως εἶπον· Οι πατέρες ἡμῶν τὸ μάντα ἔφαγον ἐν τῇ ἐρήμῳ. Τί οὖν Ο οικονομῶν τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐν κρίσει; Οὐκ ἐλέγχει τούτους, ἀλλ᾽ ὁμαλῶς ἀποκρίνεται. Χρή γὰρ, ὡς προείρηται, ποτὲ μὲν ἐλέγχειν, ποτὲ δὲ ἀνα εξικακεῖν οἰκονομικῶς. Εἶπεν – οὐρανοῦ. Ἐπεὶ ὑπελάμβανον τὸ μάννα ἄρτον εἶναι ἐκ τοῦ κυρίως οὐρανοῦ διὰ τὸ γεγράφθαι· Αρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ· διορθοῦται τὴν ἐσφαλμένην ὑπόληψιν αὐτῶν. Οὐρανὸν γὰρ ἐκεῖ τὸν ἀέρα είπε καταχρηστικῶς ἡ Γραφή· ὡς καὶ ὅταν λέγῃ τὰ περ τεινὰ τοῦ οὐρανοῦ· καὶ πάλιν, Καὶ ἐβρόντησεν ἐξ οὐρανοῦ ὁ Κύριος. Φησὶν οὖν, ὅτι οὐ Μωϋσῆς δέδωκε τότε τῷ γένει ὑμῶν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ κυρίως οὐρανοῦ ἀλλ᾽ ὁ Πατήρ μου νῦν δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ κυρίως οὐρανοῦ. Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ οὐράνιος, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὐράνιος, καὶ κυρίως ἄρτος (ὡς στηρίζων καρδίαν ἀνθρώπου. Τὸν ἀληθινόν. Ἐκεῖνος γὰρ ὁ ἄρτος] τυπικὸς ἦν, προτυπών, φησίν, ἐμὲ τὸν αὐτοαλήθειαν Εντα. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖνος ἄνωθεν καταβάς έτρεφε καὶ ἐρβώννυς τοὺς μεταλαμβάνοντας, οὕτω κἀγώ. Αλλ' ἐκεῖνος μὲν [ἐκ τοῦ ἀέρος, ἐγὼ δὲ ἐκ τοῦ ὄντως οὐρανοῦ. Κἀκεῖνο; μὲν] ἔτρεψε καὶ ἐῤῥώννυε σώο ματα, ἐγὼ δὲ ψυχάς. Προϊὼν δὲ λέγει καὶ τὴν κατ θολικωτέραν διαφορὰν τοῦ τε τυπικοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ἀληθινοῦ. Ο γὰρ ἄρτος κόσμῳ. Ο κυρίως ἄρτος τοῦ Θεοῦ, εἴτουν ὁ θεῖος ἄρτος ἐστὶν ὁ ἐκ τοῦ ὄντως οὐρανοῦ καταβὰς καὶ ζωὴν αἰώνιον διδοὺς τῷ κόσμῳ τῷ πιστεύοντι. Ἐκεῖνος γὰρ ζωὴν πρόσκαιρον ἐδί δου, καὶ οὐ τῷ κόσμῳ, ἀλλὰ μόνοις τοῖς Εβραίος. Ζωὴν δὲ αἰώνιον νόει μὴ τὴν ἁπλῶς ἣν ζήσουσι κοινῶς πάντες ἄνθρωποι, ἀλλὰ τὴν μακαρίαν, τὴν ἐν ἀπολαύσει διηνεκεί. 10 Psal. LXXVII, 24. 'O abest A. neque, quod Deus ipsum edidisset, ne hunc Deo æquarent; sed absolute dixerunt: Patres nostri comederunt manna in deserto. Quid ergo is, qui disponit sermones suos in judicio "? Non arguit eos, sed blande respondet. Oportet enim, ut praedictum est, interdum quidem arguere, interdum vero dispensative clementem esse. Vers 32. Dixit carlo. Quia putabant. manna esse panem ab eo quod proprie cœlum appellatur, eo quod scriptum esset: Panem de cœlo dedit eis ** corrigit erroneam eorum opinionem. Nam ibi Seriplura aerem improprie vocavit cœlum: quemadmodum etiam dicuntur volucres cœli. Et rursum: Intonuit de culo Dominus 11. Ait ergo: Non Moses dedit tunc nationi vestræ panem qui proprie de cœlo sit, sed Pater meus nunc dat vobis panem ab eo quod proprie colum appellatur. Nam sicut Pater proprie dicitur coelestis, ita et Filius cœlestis, et proprie panis, utpote cor hominis confirmans. Vers. 32. Eum qui verus est. Siquidem ille panis figurativus erat, me, inquit, præfigurans qui sum ipsa Veritas. Quemadmodum enim ille desuper descendens, eos qui participabant, pascebat ac roborabat, ita et ego. Sed ille ab aere, ego autem a vero cœlo: ille quidem corpora pascebat ac roborabat, ego vero animas. In sequentibus autem ponit generaliorem differentiam inter figurativum paner, et eum qui verus est. Vers. 55. Panis erim - mundo. Proprie panis Dei, sive diviuus est, qui vere de cœlo descendit, et vitam æternam dat mundo credenti: cum ille vitam ad tempus daret, non mundo, sed solis Hebræis. Vitam autem æternam intelligo, non simpliciter, qua vivent communiter omnes homines, sed beatam, quæ erit in continua requie (xx). ** Psal. cx1, 5. ** Psal. Lxxv11, 24, * Psal. xvi, 14. Varia lectiones et nota. Inclusa omittit A. Ἔφαγον τὸ μάννα Α. Οὐρανοῦ κυρίως Α. Luv, pro νῦν, Β. Τὸν αὐτὸν ἀλήθειαν Α. luclusa absunt Α. (uu) Requic. Sic hic. lufra ad vers. 59 reddidit ἀπόλαυσιν, fruitionem, nisi ἀνάπαυσιν legerit.

CAP. VI. Θαύματος αὐτίκα ἐπιλαθόμενοι σημείον ἐπιζητοῦ- et protinus obliui tanti miraculi signum requirunt, σιν· εἶτα καὶ τὸ εἶδος λέγουσι τοῦ ἐπιζητουμένου deinde genus etiam requisiti signi addunt. σημείου. Οι πατέρες – φαγεῖν. Γέγραπται ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Ψαλμών. Πολλῶν δὲ σημείων γεγονότων ἐπὶ τῶν πατέρων αὐτῶν, τούτου μάλιστα μνημονεύουσι διὰ τὴν τῆς γαστρός τυραννίδα, νομίζοντες ἐρεθίζειν αὐτὸν εἰς τὸ ποιῆσαι καὶ αὐτὸν τοιοῦτον σημείον, ὅπερ ἔμελλεν ἐμπλήσειν αὐτοὺς τροφῆς. Ἀλλ᾽, ὦ ἀμνήμονες καὶ ἀχάριστοι! οὐ καὶ αὐτοὶ πρὸ μικροῦ ἄρτου; καὶ ἰχθύα; εἰς κόρον ἐφάγετε ἐν ἐρήμῳ τόπῳ; Καὶ παρατήρει μοι κανταῦθα τὴν κολακείαν απο τῶν, ἀλλὰ καὶ πονηρίαν. Οὐκ εἶπον γὰρ οὔτε ὅτι ὁ Μωϋσῆς ἐποίησε τὸ σημεῖον, οιόμενοι πλήξειν Vers 51. Patres ad edendum. Scriptum est in libro Psalmorum ". Cum autem multa signa coram patribus ipsorum facta essent, hujus maxime meminerunt propter ventris tyrannidem, existimantes fore ut ipsum quoque ad simile signum faciendum irritarent, puta ut et se cibo satiaret. Sed, o obliviosi ac ingrati! nonne paulo ante panes et pisces ad satietatem in loco deserto edistis? Simul quoque mihi hic observa et adulationem ipsorum et invidam malitiam. Neque enim dixerunt, quod Moses illud fecisset signum, ne hunc αὐτὸν, εἰ τὸν Μωϋσέα τούτῳ συγκρινοῦσιν, οὔτε ὅτι deprimere viderentur, si Mosem ei compararent: ὁ Θεὸς αὐτὸ πεποίηκεν, ἵνα μὴ δόξωσιν ἐξισοῦν αὐτ τὸν τῷ θεῷ. Διὰ τοῦτο ἀπολύτως εἶπον· Οι πατέρες ἡμῶν τὸ μάντα ἔφαγον ἐν τῇ ἐρήμῳ. Τί οὖν Ο οικονομῶν τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐν κρίσει; Οὐκ ἐλέγχει τούτους, ἀλλ᾽ ὁμαλῶς ἀποκρίνεται. Χρή γὰρ, ὡς προείρηται, ποτὲ μὲν ἐλέγχειν, ποτὲ δὲ ἀνα εξικακεῖν οἰκονομικῶς. Εἶπεν – οὐρανοῦ. Ἐπεὶ ὑπελάμβανον τὸ μάννα ἄρτον εἶναι ἐκ τοῦ κυρίως οὐρανοῦ διὰ τὸ γεγράφθαι· Αρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ· διορθοῦται τὴν ἐσφαλμένην ὑπόληψιν αὐτῶν. Οὐρανὸν γὰρ ἐκεῖ τὸν ἀέρα είπε καταχρηστικῶς ἡ Γραφή· ὡς καὶ ὅταν λέγῃ τὰ περ τεινὰ τοῦ οὐρανοῦ· καὶ πάλιν, Καὶ ἐβρόντησεν ἐξ οὐρανοῦ ὁ Κύριος. Φησὶν οὖν, ὅτι οὐ Μωϋσῆς δέδωκε τότε τῷ γένει ὑμῶν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ κυρίως οὐρανοῦ ἀλλ᾽ ὁ Πατήρ μου νῦν δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ κυρίως οὐρανοῦ. Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ οὐράνιος, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὐράνιος, καὶ κυρίως ἄρτος (ὡς στηρίζων καρδίαν ἀνθρώπου. Τὸν ἀληθινόν. Ἐκεῖνος γὰρ ὁ ἄρτος] τυπικὸς ἦν, προτυπών, φησίν, ἐμὲ τὸν αὐτοαλήθειαν Εντα. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖνος ἄνωθεν καταβάς έτρεφε καὶ ἐρβώννυς τοὺς μεταλαμβάνοντας, οὕτω κἀγώ. Αλλ' ἐκεῖνος μὲν [ἐκ τοῦ ἀέρος, ἐγὼ δὲ ἐκ τοῦ ὄντως οὐρανοῦ. Κἀκεῖνο; μὲν] ἔτρεψε καὶ ἐῤῥώννυε σώο ματα, ἐγὼ δὲ ψυχάς. Προϊὼν δὲ λέγει καὶ τὴν κατ θολικωτέραν διαφορὰν τοῦ τε τυπικοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ἀληθινοῦ. Ο γὰρ ἄρτος κόσμῳ. Ο κυρίως ἄρτος τοῦ Θεοῦ, εἴτουν ὁ θεῖος ἄρτος ἐστὶν ὁ ἐκ τοῦ ὄντως οὐρανοῦ καταβὰς καὶ ζωὴν αἰώνιον διδοὺς τῷ κόσμῳ τῷ πιστεύοντι. Ἐκεῖνος γὰρ ζωὴν πρόσκαιρον ἐδί δου, καὶ οὐ τῷ κόσμῳ, ἀλλὰ μόνοις τοῖς Εβραίος. Ζωὴν δὲ αἰώνιον νόει μὴ τὴν ἁπλῶς ἣν ζήσουσι κοινῶς πάντες ἄνθρωποι, ἀλλὰ τὴν μακαρίαν, τὴν ἐν ἀπολαύσει διηνεκεί. 10 Psal. LXXVII, 24. 'O abest A. neque, quod Deus ipsum edidisset, ne hunc Deo æquarent; sed absolute dixerunt: Patres nostri comederunt manna in deserto. Quid ergo is, qui disponit sermones suos in judicio "? Non arguit eos, sed blande respondet. Oportet enim, ut praedictum est, interdum quidem arguere, interdum vero dispensative clementem esse. Vers 32. Dixit carlo. Quia putabant. manna esse panem ab eo quod proprie cœlum appellatur, eo quod scriptum esset: Panem de cœlo dedit eis ** corrigit erroneam eorum opinionem. Nam ibi Seriplura aerem improprie vocavit cœlum: quemadmodum etiam dicuntur volucres cœli. Et rursum: Intonuit de culo Dominus 11. Ait ergo: Non Moses dedit tunc nationi vestræ panem qui proprie de cœlo sit, sed Pater meus nunc dat vobis panem ab eo quod proprie colum appellatur. Nam sicut Pater proprie dicitur coelestis, ita et Filius cœlestis, et proprie panis, utpote cor hominis confirmans. Vers. 32. Eum qui verus est. Siquidem ille panis figurativus erat, me, inquit, præfigurans qui sum ipsa Veritas. Quemadmodum enim ille desuper descendens, eos qui participabant, pascebat ac roborabat, ita et ego. Sed ille ab aere, ego autem a vero cœlo: ille quidem corpora pascebat ac roborabat, ego vero animas. In sequentibus autem ponit generaliorem differentiam inter figurativum paner, et eum qui verus est. Vers. 55. Panis erim - mundo. Proprie panis Dei, sive diviuus est, qui vere de cœlo descendit, et vitam æternam dat mundo credenti: cum ille vitam ad tempus daret, non mundo, sed solis Hebræis. Vitam autem æternam intelligo, non simpliciter, qua vivent communiter omnes homines, sed beatam, quæ erit in continua requie (xx). ** Psal. cx1, 5. ** Psal. Lxxv11, 24, * Psal. xvi, 14. Varia lectiones et nota. Inclusa omittit A. Ἔφαγον τὸ μάννα Α. Οὐρανοῦ κυρίως Α. Luv, pro νῦν, Β. Τὸν αὐτὸν ἀλήθειαν Α. luclusa absunt Α. (uu) Requic. Sic hic. lufra ad vers. 59 reddidit ἀπόλαυσιν, fruitionem, nisi ἀνάπαυσιν legerit.

Elzor Εἶπον — τοῦτον. Ετι αἰσθητόν νομίζοντες τὸν τοιοῦτον ἄρτον ὑπὸ λαιμαργίας ἐζήτησαν απ τόν, οὐχ ἅπαξ λαβεῖν, ἀλλὰ πάντοτε. Vers. 54. Dixerunt ipsum. Adhuc sensibilem intelligentos hujusmodi panem præ ventris ingluvio hunc petebant, non semel, sed semper accipere. Vers 35. Ait vite. Panis vivificans, et qui, ut dictum est, dat vitam æternam; nam ea proprie dicitur vita, qum sterna est; quæ enim ad tempus durat, non vita est, sed vitæ imago. Panem autem vide suam vocat divinitatem: siquidem ipsa panis est, qui de cœlo descendit. Tandem vero etiam corpus suum vocat panem. Vers. 35. Qui — unquam. Venit quispiam ad eum per fdem: ipsa enim est via ad illum. Non esuriet, inquit, ſame quæ ab infidelitate procedit, et non sitiet unquam sit, qua ab incredulitate nascitur, sed gratla divina repletns, et ipse deinceps nullius indigebit, sed aliis potius necessaria subministrabit, docens ac erudiens illos. Vers. 56. Sed· credidistis. Vidistis me, sive cognovistis quis ego sim, et a testimonio Joannis, et a signis quæ edidi, et a testimonio Scripturarum, quas vobis aperui, sed voluntarie malum operantes non creditis. Quando autem hoc illis dixit? Verisimile quidem est hoc dictum esse, etsi scriptum non sit. Vers. 57. Omne veniet. floc sermone demonstrat, quod Pater adducit ei credentes: siquidem dicit et Paulus: Per quem vocati estis in socieLatem Filii ejus us. Ait ergo: Omne illud ad me veniet quod dat mihi Pater, hoc est, Omnis qui datus fuerit mihi a Patre, omnis qui deductus ab eo fuerit, hic veniet ad me, hic credet in me, et non quilibet simpliciter. Inde autem confirmat, quod vult Pater ut credant in eum. Itaque, qui in eum non credit, adversatur Dei voluntati. Dat autem et Pater Filio, ducens eos ad fidem ejus; et Filius Patri, adducens eos ad illum per fidem. Verum, si venit is ad Filium, qui datur a Patre, culpa ergo carebit, qui non venit, utpote non datus a Patre. Sed Pater illos dat, in quibus præcedit bona voluntas: neque enim hæc per se facere potest, ut credant, absente Dei adminiculo, neque illud auxilium, nisi praesens sit et bona voluntas. Εἶπε — ζωῆς. Ὁ ἄρτος ὁ ζωηρὸς, ὁ ζωὴν αἰώ νιον διδούς, ὡς εἴρηται. Ζωὴ γὰρ κυρίως ἡ αἰώνιος· ἡ γὰρ πρόσκαιρος οὐ κυρίω; ζωή, ἀλλ᾽ εἰκὼν ζωῆς. Αρτον δὲ ζωῆς τὴν θεότητα ἑαυτοῦ λέγει νῦν αὕτη γὰρ ἄρτος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. Πρὸς τῷ τέλει δὲ καὶ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα ἄρτον καλεῖ. Ο — πώποτε. Ερχεται τις πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς πίστεως· αὕτη γὰρ ἡ ὁδὸς πρὸς αὐτόν. Οὐ μὴ πεινάσῃ, φησί, τὴν ἀπὸ τῆς ἀπιστίας πεῖναν· καὶ οὐ μη διψήσῃ πώποτε τὴν ἀπὸ τῆς ἀπιστίας δίψαν ἀλλὰ πλησθεὶς τῆς θείας χάριτος αὐτός τε ἀπροσδεής ἔσται λοιπὸν, καὶ ἑτέροις μᾶλλον ἐπαρκέσει, διδά σκων καὶ κατηχῶν αὐτούς. Αλλ' — πιστεύετε. Εωράκατέ με, ήγουν ἐγνώ κατε τίς εἰμι ἀπό τε τῆς μαρτυρίας Ἰωάννου, ἀπό τε τῶν σημείων ὧν ἐποίησα, καὶ ἀπὸ τῆς μαρτυρίας τῶν Γραφών, ἃς ὑμῖν ἀνέπτυξα· ἀλλ᾽ ἐθελοκακοῦντες οὐ πιστεύετε. Πότε δὲ τοῦτο εἶπεν αὐτοῖς; Εἰκός τοῦτο ῥηθῆναι μὲν, μὴ γραφῆναι δέ. Παν ἥξει. Τοῦτο παρίστησιν ὁ λόγος, ὅτι ὁ Πατὴρ προσάγει αὐτῷ τοὺς πιστεύοντας. Φησὶ γὰρ καὶ Παῦλος· Δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Λέγει τοίνυν, ὅτι πᾶν ἐκεῖνο πρὸς ἐμὲ ἥξει, 8 δίδωσί μοι ὁ Πατήρ, τουτέστι, πᾶς ὃς δοθῇ μοι παρὰ τοῦ Θεοῦ ὃς ἐδηγηθῇ παρ' αὐτοῦ οὗτος ἥξει πρός με, οὗτος πιστεύσει μοι, καὶ οὐχ ἁπλῶς ὁ τυχών: Ἐντεῦθεν δὲ κατασκευάζει ότι θέλει ὁ Πατήρ ἵνα πιστεύσωσιν εἰς αὐτὸν, καὶ λοιπὸν ὁ μὴ πιστεύων εἰς αὐτὸν ἐναντιοῦται τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ. Δίδωσι δὲ καὶ ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ, ὁδηγῶν αὐτοὺς εἰς τὴν πίστιν αὐτοῦ· καὶ ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, προσά γων αὐτοὺς αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως. Vers. 37. Εt - foras. Neque hic, a mea familiaritate, neque ibi, a regno cœlorum: eum, qui non utcanque, sed recto animo ad me venit. me. ᾿Αλλ' εἰ ἐκεῖνος ἔρχεται πρὸς τὸν Υἱόν, ὁ δοθεὶς παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀναίτιος ἄρα ὁ μὴ ἐλθὼν, ὡς μὴ δοθεὶς παρὰ τοῦ Πατρός· ἀλλ' ὁ Πατὴρ ἐκείνους δίσ δωσιν ὧν ἡ προαίρεσις ἀγαθή. Οὔτε γὰρ αὕτη δύναται ποιῆσαι πιστὸν, ἀπούσης τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ χειραγωγίας· οὔτε μὴν ἐκείνη συνεργεί, μὴ παρούσ σης ἀγαθῆς προαιρέσεως. Kal · ἔξω. Οὔτ᾽ ἐνταῦθα, ἔξω τῆς ἐμῆς οἰκειών σεως, οὔτε ἐκεῖ, ἔξω τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Τὸν ἐρχόμενον δὲ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾽ ὀρθῶς. Vers. 58. Quiα Οτι Non ut faciam voluntaμε. — Οὐχ ἵνα ποὦ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, tem quæ mea est, sive propriam, neque enim habeo ἤτοι τὸ ἴδιον· οὐδὲ γὰρ ἔχω ἴδιον· ἀλλὰ τὸ θέ propriam, sed voluntatem ejus qui misit me, hoc est, λημα τοῦ πέμψαντός με, τουτέστι τὸ κοινὸν ἐκεί communem, quæ et mea est et illius, quorum sicut νου τε καὶ ἐμοῦ, ὧν ὡς μία θεότης, οὕτω καὶ ἐν θέσ est una divinitas, ita est et una voluntas. Descen λημα. Καταβέβηκε δὲ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τῇ θεότητι. dit autem de cœlo secundum divinitateın. se 1 Cor. 1, 9. Τοῦτον τὸν ἄρτον Α. Δέ omittit Α. Η abest Α. Varia lectiones et nola. Πατρός, μιο Θεού Α. Παρά του Πατρός Α. 'Εγώ addit A.

Elzor Εἶπον — τοῦτον. Ετι αἰσθητόν νομίζοντες τὸν τοιοῦτον ἄρτον ὑπὸ λαιμαργίας ἐζήτησαν απ τόν, οὐχ ἅπαξ λαβεῖν, ἀλλὰ πάντοτε. Vers. 54. Dixerunt ipsum. Adhuc sensibilem intelligentos hujusmodi panem præ ventris ingluvio hunc petebant, non semel, sed semper accipere. Vers 35. Ait vite. Panis vivificans, et qui, ut dictum est, dat vitam æternam; nam ea proprie dicitur vita, qum sterna est; quæ enim ad tempus durat, non vita est, sed vitæ imago. Panem autem vide suam vocat divinitatem: siquidem ipsa panis est, qui de cœlo descendit. Tandem vero etiam corpus suum vocat panem. Vers. 35. Qui — unquam. Venit quispiam ad eum per fdem: ipsa enim est via ad illum. Non esuriet, inquit, ſame quæ ab infidelitate procedit, et non sitiet unquam sit, qua ab incredulitate nascitur, sed gratla divina repletns, et ipse deinceps nullius indigebit, sed aliis potius necessaria subministrabit, docens ac erudiens illos. Vers. 56. Sed· credidistis. Vidistis me, sive cognovistis quis ego sim, et a testimonio Joannis, et a signis quæ edidi, et a testimonio Scripturarum, quas vobis aperui, sed voluntarie malum operantes non creditis. Quando autem hoc illis dixit? Verisimile quidem est hoc dictum esse, etsi scriptum non sit. Vers. 57. Omne veniet. floc sermone demonstrat, quod Pater adducit ei credentes: siquidem dicit et Paulus: Per quem vocati estis in socieLatem Filii ejus us. Ait ergo: Omne illud ad me veniet quod dat mihi Pater, hoc est, Omnis qui datus fuerit mihi a Patre, omnis qui deductus ab eo fuerit, hic veniet ad me, hic credet in me, et non quilibet simpliciter. Inde autem confirmat, quod vult Pater ut credant in eum. Itaque, qui in eum non credit, adversatur Dei voluntati. Dat autem et Pater Filio, ducens eos ad fidem ejus; et Filius Patri, adducens eos ad illum per fidem. Verum, si venit is ad Filium, qui datur a Patre, culpa ergo carebit, qui non venit, utpote non datus a Patre. Sed Pater illos dat, in quibus præcedit bona voluntas: neque enim hæc per se facere potest, ut credant, absente Dei adminiculo, neque illud auxilium, nisi praesens sit et bona voluntas. Εἶπε — ζωῆς. Ὁ ἄρτος ὁ ζωηρὸς, ὁ ζωὴν αἰώ νιον διδούς, ὡς εἴρηται. Ζωὴ γὰρ κυρίως ἡ αἰώνιος· ἡ γὰρ πρόσκαιρος οὐ κυρίω; ζωή, ἀλλ᾽ εἰκὼν ζωῆς. Αρτον δὲ ζωῆς τὴν θεότητα ἑαυτοῦ λέγει νῦν αὕτη γὰρ ἄρτος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. Πρὸς τῷ τέλει δὲ καὶ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα ἄρτον καλεῖ. Ο — πώποτε. Ερχεται τις πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς πίστεως· αὕτη γὰρ ἡ ὁδὸς πρὸς αὐτόν. Οὐ μὴ πεινάσῃ, φησί, τὴν ἀπὸ τῆς ἀπιστίας πεῖναν· καὶ οὐ μη διψήσῃ πώποτε τὴν ἀπὸ τῆς ἀπιστίας δίψαν ἀλλὰ πλησθεὶς τῆς θείας χάριτος αὐτός τε ἀπροσδεής ἔσται λοιπὸν, καὶ ἑτέροις μᾶλλον ἐπαρκέσει, διδά σκων καὶ κατηχῶν αὐτούς. Αλλ' — πιστεύετε. Εωράκατέ με, ήγουν ἐγνώ κατε τίς εἰμι ἀπό τε τῆς μαρτυρίας Ἰωάννου, ἀπό τε τῶν σημείων ὧν ἐποίησα, καὶ ἀπὸ τῆς μαρτυρίας τῶν Γραφών, ἃς ὑμῖν ἀνέπτυξα· ἀλλ᾽ ἐθελοκακοῦντες οὐ πιστεύετε. Πότε δὲ τοῦτο εἶπεν αὐτοῖς; Εἰκός τοῦτο ῥηθῆναι μὲν, μὴ γραφῆναι δέ. Παν ἥξει. Τοῦτο παρίστησιν ὁ λόγος, ὅτι ὁ Πατὴρ προσάγει αὐτῷ τοὺς πιστεύοντας. Φησὶ γὰρ καὶ Παῦλος· Δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Λέγει τοίνυν, ὅτι πᾶν ἐκεῖνο πρὸς ἐμὲ ἥξει, 8 δίδωσί μοι ὁ Πατήρ, τουτέστι, πᾶς ὃς δοθῇ μοι παρὰ τοῦ Θεοῦ ὃς ἐδηγηθῇ παρ' αὐτοῦ οὗτος ἥξει πρός με, οὗτος πιστεύσει μοι, καὶ οὐχ ἁπλῶς ὁ τυχών: Ἐντεῦθεν δὲ κατασκευάζει ότι θέλει ὁ Πατήρ ἵνα πιστεύσωσιν εἰς αὐτὸν, καὶ λοιπὸν ὁ μὴ πιστεύων εἰς αὐτὸν ἐναντιοῦται τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ. Δίδωσι δὲ καὶ ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ, ὁδηγῶν αὐτοὺς εἰς τὴν πίστιν αὐτοῦ· καὶ ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, προσά γων αὐτοὺς αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως. Vers. 37. Εt - foras. Neque hic, a mea familiaritate, neque ibi, a regno cœlorum: eum, qui non utcanque, sed recto animo ad me venit. me. ᾿Αλλ' εἰ ἐκεῖνος ἔρχεται πρὸς τὸν Υἱόν, ὁ δοθεὶς παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀναίτιος ἄρα ὁ μὴ ἐλθὼν, ὡς μὴ δοθεὶς παρὰ τοῦ Πατρός· ἀλλ' ὁ Πατὴρ ἐκείνους δίσ δωσιν ὧν ἡ προαίρεσις ἀγαθή. Οὔτε γὰρ αὕτη δύναται ποιῆσαι πιστὸν, ἀπούσης τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ χειραγωγίας· οὔτε μὴν ἐκείνη συνεργεί, μὴ παρούσ σης ἀγαθῆς προαιρέσεως. Kal · ἔξω. Οὔτ᾽ ἐνταῦθα, ἔξω τῆς ἐμῆς οἰκειών σεως, οὔτε ἐκεῖ, ἔξω τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Τὸν ἐρχόμενον δὲ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾽ ὀρθῶς. Vers. 58. Quiα Οτι Non ut faciam voluntaμε. — Οὐχ ἵνα ποὦ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, tem quæ mea est, sive propriam, neque enim habeo ἤτοι τὸ ἴδιον· οὐδὲ γὰρ ἔχω ἴδιον· ἀλλὰ τὸ θέ propriam, sed voluntatem ejus qui misit me, hoc est, λημα τοῦ πέμψαντός με, τουτέστι τὸ κοινὸν ἐκεί communem, quæ et mea est et illius, quorum sicut νου τε καὶ ἐμοῦ, ὧν ὡς μία θεότης, οὕτω καὶ ἐν θέσ est una divinitas, ita est et una voluntas. Descen λημα. Καταβέβηκε δὲ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τῇ θεότητι. dit autem de cœlo secundum divinitateın. se 1 Cor. 1, 9. Τοῦτον τὸν ἄρτον Α. Δέ omittit Α. Η abest Α. Varia lectiones et nola. Πατρός, μιο Θεού Α. Παρά του Πατρός Α. 'Εγώ addit A.

Elzor Εἶπον — τοῦτον. Ετι αἰσθητόν νομίζοντες τὸν τοιοῦτον ἄρτον ὑπὸ λαιμαργίας ἐζήτησαν απ τόν, οὐχ ἅπαξ λαβεῖν, ἀλλὰ πάντοτε. Vers. 54. Dixerunt ipsum. Adhuc sensibilem intelligentos hujusmodi panem præ ventris ingluvio hunc petebant, non semel, sed semper accipere. Vers 35. Ait vite. Panis vivificans, et qui, ut dictum est, dat vitam æternam; nam ea proprie dicitur vita, qum sterna est; quæ enim ad tempus durat, non vita est, sed vitæ imago. Panem autem vide suam vocat divinitatem: siquidem ipsa panis est, qui de cœlo descendit. Tandem vero etiam corpus suum vocat panem. Vers. 35. Qui — unquam. Venit quispiam ad eum per fdem: ipsa enim est via ad illum. Non esuriet, inquit, ſame quæ ab infidelitate procedit, et non sitiet unquam sit, qua ab incredulitate nascitur, sed gratla divina repletns, et ipse deinceps nullius indigebit, sed aliis potius necessaria subministrabit, docens ac erudiens illos. Vers. 56. Sed· credidistis. Vidistis me, sive cognovistis quis ego sim, et a testimonio Joannis, et a signis quæ edidi, et a testimonio Scripturarum, quas vobis aperui, sed voluntarie malum operantes non creditis. Quando autem hoc illis dixit? Verisimile quidem est hoc dictum esse, etsi scriptum non sit. Vers. 57. Omne veniet. floc sermone demonstrat, quod Pater adducit ei credentes: siquidem dicit et Paulus: Per quem vocati estis in socieLatem Filii ejus us. Ait ergo: Omne illud ad me veniet quod dat mihi Pater, hoc est, Omnis qui datus fuerit mihi a Patre, omnis qui deductus ab eo fuerit, hic veniet ad me, hic credet in me, et non quilibet simpliciter. Inde autem confirmat, quod vult Pater ut credant in eum. Itaque, qui in eum non credit, adversatur Dei voluntati. Dat autem et Pater Filio, ducens eos ad fidem ejus; et Filius Patri, adducens eos ad illum per fidem. Verum, si venit is ad Filium, qui datur a Patre, culpa ergo carebit, qui non venit, utpote non datus a Patre. Sed Pater illos dat, in quibus præcedit bona voluntas: neque enim hæc per se facere potest, ut credant, absente Dei adminiculo, neque illud auxilium, nisi praesens sit et bona voluntas. Εἶπε — ζωῆς. Ὁ ἄρτος ὁ ζωηρὸς, ὁ ζωὴν αἰώ νιον διδούς, ὡς εἴρηται. Ζωὴ γὰρ κυρίως ἡ αἰώνιος· ἡ γὰρ πρόσκαιρος οὐ κυρίω; ζωή, ἀλλ᾽ εἰκὼν ζωῆς. Αρτον δὲ ζωῆς τὴν θεότητα ἑαυτοῦ λέγει νῦν αὕτη γὰρ ἄρτος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. Πρὸς τῷ τέλει δὲ καὶ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα ἄρτον καλεῖ. Ο — πώποτε. Ερχεται τις πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς πίστεως· αὕτη γὰρ ἡ ὁδὸς πρὸς αὐτόν. Οὐ μὴ πεινάσῃ, φησί, τὴν ἀπὸ τῆς ἀπιστίας πεῖναν· καὶ οὐ μη διψήσῃ πώποτε τὴν ἀπὸ τῆς ἀπιστίας δίψαν ἀλλὰ πλησθεὶς τῆς θείας χάριτος αὐτός τε ἀπροσδεής ἔσται λοιπὸν, καὶ ἑτέροις μᾶλλον ἐπαρκέσει, διδά σκων καὶ κατηχῶν αὐτούς. Αλλ' — πιστεύετε. Εωράκατέ με, ήγουν ἐγνώ κατε τίς εἰμι ἀπό τε τῆς μαρτυρίας Ἰωάννου, ἀπό τε τῶν σημείων ὧν ἐποίησα, καὶ ἀπὸ τῆς μαρτυρίας τῶν Γραφών, ἃς ὑμῖν ἀνέπτυξα· ἀλλ᾽ ἐθελοκακοῦντες οὐ πιστεύετε. Πότε δὲ τοῦτο εἶπεν αὐτοῖς; Εἰκός τοῦτο ῥηθῆναι μὲν, μὴ γραφῆναι δέ. Παν ἥξει. Τοῦτο παρίστησιν ὁ λόγος, ὅτι ὁ Πατὴρ προσάγει αὐτῷ τοὺς πιστεύοντας. Φησὶ γὰρ καὶ Παῦλος· Δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Λέγει τοίνυν, ὅτι πᾶν ἐκεῖνο πρὸς ἐμὲ ἥξει, 8 δίδωσί μοι ὁ Πατήρ, τουτέστι, πᾶς ὃς δοθῇ μοι παρὰ τοῦ Θεοῦ ὃς ἐδηγηθῇ παρ' αὐτοῦ οὗτος ἥξει πρός με, οὗτος πιστεύσει μοι, καὶ οὐχ ἁπλῶς ὁ τυχών: Ἐντεῦθεν δὲ κατασκευάζει ότι θέλει ὁ Πατήρ ἵνα πιστεύσωσιν εἰς αὐτὸν, καὶ λοιπὸν ὁ μὴ πιστεύων εἰς αὐτὸν ἐναντιοῦται τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ. Δίδωσι δὲ καὶ ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ, ὁδηγῶν αὐτοὺς εἰς τὴν πίστιν αὐτοῦ· καὶ ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, προσά γων αὐτοὺς αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως. Vers. 37. Εt - foras. Neque hic, a mea familiaritate, neque ibi, a regno cœlorum: eum, qui non utcanque, sed recto animo ad me venit. me. ᾿Αλλ' εἰ ἐκεῖνος ἔρχεται πρὸς τὸν Υἱόν, ὁ δοθεὶς παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀναίτιος ἄρα ὁ μὴ ἐλθὼν, ὡς μὴ δοθεὶς παρὰ τοῦ Πατρός· ἀλλ' ὁ Πατὴρ ἐκείνους δίσ δωσιν ὧν ἡ προαίρεσις ἀγαθή. Οὔτε γὰρ αὕτη δύναται ποιῆσαι πιστὸν, ἀπούσης τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ χειραγωγίας· οὔτε μὴν ἐκείνη συνεργεί, μὴ παρούσ σης ἀγαθῆς προαιρέσεως. Kal · ἔξω. Οὔτ᾽ ἐνταῦθα, ἔξω τῆς ἐμῆς οἰκειών σεως, οὔτε ἐκεῖ, ἔξω τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Τὸν ἐρχόμενον δὲ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾽ ὀρθῶς. Vers. 58. Quiα Οτι Non ut faciam voluntaμε. — Οὐχ ἵνα ποὦ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, tem quæ mea est, sive propriam, neque enim habeo ἤτοι τὸ ἴδιον· οὐδὲ γὰρ ἔχω ἴδιον· ἀλλὰ τὸ θέ propriam, sed voluntatem ejus qui misit me, hoc est, λημα τοῦ πέμψαντός με, τουτέστι τὸ κοινὸν ἐκεί communem, quæ et mea est et illius, quorum sicut νου τε καὶ ἐμοῦ, ὧν ὡς μία θεότης, οὕτω καὶ ἐν θέσ est una divinitas, ita est et una voluntas. Descen λημα. Καταβέβηκε δὲ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τῇ θεότητι. dit autem de cœlo secundum divinitateın. se 1 Cor. 1, 9. Τοῦτον τὸν ἄρτον Α. Δέ omittit Α. Η abest Α. Varia lectiones et nola. Πατρός, μιο Θεού Α. Παρά του Πατρός Α. 'Εγώ addit A.

Elzor Εἶπον — τοῦτον. Ετι αἰσθητόν νομίζοντες τὸν τοιοῦτον ἄρτον ὑπὸ λαιμαργίας ἐζήτησαν απ τόν, οὐχ ἅπαξ λαβεῖν, ἀλλὰ πάντοτε. Vers. 54. Dixerunt ipsum. Adhuc sensibilem intelligentos hujusmodi panem præ ventris ingluvio hunc petebant, non semel, sed semper accipere. Vers 35. Ait vite. Panis vivificans, et qui, ut dictum est, dat vitam æternam; nam ea proprie dicitur vita, qum sterna est; quæ enim ad tempus durat, non vita est, sed vitæ imago. Panem autem vide suam vocat divinitatem: siquidem ipsa panis est, qui de cœlo descendit. Tandem vero etiam corpus suum vocat panem. Vers. 35. Qui — unquam. Venit quispiam ad eum per fdem: ipsa enim est via ad illum. Non esuriet, inquit, ſame quæ ab infidelitate procedit, et non sitiet unquam sit, qua ab incredulitate nascitur, sed gratla divina repletns, et ipse deinceps nullius indigebit, sed aliis potius necessaria subministrabit, docens ac erudiens illos. Vers. 56. Sed· credidistis. Vidistis me, sive cognovistis quis ego sim, et a testimonio Joannis, et a signis quæ edidi, et a testimonio Scripturarum, quas vobis aperui, sed voluntarie malum operantes non creditis. Quando autem hoc illis dixit? Verisimile quidem est hoc dictum esse, etsi scriptum non sit. Vers. 57. Omne veniet. floc sermone demonstrat, quod Pater adducit ei credentes: siquidem dicit et Paulus: Per quem vocati estis in socieLatem Filii ejus us. Ait ergo: Omne illud ad me veniet quod dat mihi Pater, hoc est, Omnis qui datus fuerit mihi a Patre, omnis qui deductus ab eo fuerit, hic veniet ad me, hic credet in me, et non quilibet simpliciter. Inde autem confirmat, quod vult Pater ut credant in eum. Itaque, qui in eum non credit, adversatur Dei voluntati. Dat autem et Pater Filio, ducens eos ad fidem ejus; et Filius Patri, adducens eos ad illum per fidem. Verum, si venit is ad Filium, qui datur a Patre, culpa ergo carebit, qui non venit, utpote non datus a Patre. Sed Pater illos dat, in quibus præcedit bona voluntas: neque enim hæc per se facere potest, ut credant, absente Dei adminiculo, neque illud auxilium, nisi praesens sit et bona voluntas. Εἶπε — ζωῆς. Ὁ ἄρτος ὁ ζωηρὸς, ὁ ζωὴν αἰώ νιον διδούς, ὡς εἴρηται. Ζωὴ γὰρ κυρίως ἡ αἰώνιος· ἡ γὰρ πρόσκαιρος οὐ κυρίω; ζωή, ἀλλ᾽ εἰκὼν ζωῆς. Αρτον δὲ ζωῆς τὴν θεότητα ἑαυτοῦ λέγει νῦν αὕτη γὰρ ἄρτος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. Πρὸς τῷ τέλει δὲ καὶ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα ἄρτον καλεῖ. Ο — πώποτε. Ερχεται τις πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς πίστεως· αὕτη γὰρ ἡ ὁδὸς πρὸς αὐτόν. Οὐ μὴ πεινάσῃ, φησί, τὴν ἀπὸ τῆς ἀπιστίας πεῖναν· καὶ οὐ μη διψήσῃ πώποτε τὴν ἀπὸ τῆς ἀπιστίας δίψαν ἀλλὰ πλησθεὶς τῆς θείας χάριτος αὐτός τε ἀπροσδεής ἔσται λοιπὸν, καὶ ἑτέροις μᾶλλον ἐπαρκέσει, διδά σκων καὶ κατηχῶν αὐτούς. Αλλ' — πιστεύετε. Εωράκατέ με, ήγουν ἐγνώ κατε τίς εἰμι ἀπό τε τῆς μαρτυρίας Ἰωάννου, ἀπό τε τῶν σημείων ὧν ἐποίησα, καὶ ἀπὸ τῆς μαρτυρίας τῶν Γραφών, ἃς ὑμῖν ἀνέπτυξα· ἀλλ᾽ ἐθελοκακοῦντες οὐ πιστεύετε. Πότε δὲ τοῦτο εἶπεν αὐτοῖς; Εἰκός τοῦτο ῥηθῆναι μὲν, μὴ γραφῆναι δέ. Παν ἥξει. Τοῦτο παρίστησιν ὁ λόγος, ὅτι ὁ Πατὴρ προσάγει αὐτῷ τοὺς πιστεύοντας. Φησὶ γὰρ καὶ Παῦλος· Δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Λέγει τοίνυν, ὅτι πᾶν ἐκεῖνο πρὸς ἐμὲ ἥξει, 8 δίδωσί μοι ὁ Πατήρ, τουτέστι, πᾶς ὃς δοθῇ μοι παρὰ τοῦ Θεοῦ ὃς ἐδηγηθῇ παρ' αὐτοῦ οὗτος ἥξει πρός με, οὗτος πιστεύσει μοι, καὶ οὐχ ἁπλῶς ὁ τυχών: Ἐντεῦθεν δὲ κατασκευάζει ότι θέλει ὁ Πατήρ ἵνα πιστεύσωσιν εἰς αὐτὸν, καὶ λοιπὸν ὁ μὴ πιστεύων εἰς αὐτὸν ἐναντιοῦται τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ. Δίδωσι δὲ καὶ ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ, ὁδηγῶν αὐτοὺς εἰς τὴν πίστιν αὐτοῦ· καὶ ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, προσά γων αὐτοὺς αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως. Vers. 37. Εt - foras. Neque hic, a mea familiaritate, neque ibi, a regno cœlorum: eum, qui non utcanque, sed recto animo ad me venit. me. ᾿Αλλ' εἰ ἐκεῖνος ἔρχεται πρὸς τὸν Υἱόν, ὁ δοθεὶς παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀναίτιος ἄρα ὁ μὴ ἐλθὼν, ὡς μὴ δοθεὶς παρὰ τοῦ Πατρός· ἀλλ' ὁ Πατὴρ ἐκείνους δίσ δωσιν ὧν ἡ προαίρεσις ἀγαθή. Οὔτε γὰρ αὕτη δύναται ποιῆσαι πιστὸν, ἀπούσης τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ χειραγωγίας· οὔτε μὴν ἐκείνη συνεργεί, μὴ παρούσ σης ἀγαθῆς προαιρέσεως. Kal · ἔξω. Οὔτ᾽ ἐνταῦθα, ἔξω τῆς ἐμῆς οἰκειών σεως, οὔτε ἐκεῖ, ἔξω τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Τὸν ἐρχόμενον δὲ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾽ ὀρθῶς. Vers. 58. Quiα Οτι Non ut faciam voluntaμε. — Οὐχ ἵνα ποὦ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, tem quæ mea est, sive propriam, neque enim habeo ἤτοι τὸ ἴδιον· οὐδὲ γὰρ ἔχω ἴδιον· ἀλλὰ τὸ θέ propriam, sed voluntatem ejus qui misit me, hoc est, λημα τοῦ πέμψαντός με, τουτέστι τὸ κοινὸν ἐκεί communem, quæ et mea est et illius, quorum sicut νου τε καὶ ἐμοῦ, ὧν ὡς μία θεότης, οὕτω καὶ ἐν θέσ est una divinitas, ita est et una voluntas. Descen λημα. Καταβέβηκε δὲ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τῇ θεότητι. dit autem de cœlo secundum divinitateın. se 1 Cor. 1, 9. Τοῦτον τὸν ἄρτον Α. Δέ omittit Α. Η abest Α. Varia lectiones et nola. Πατρός, μιο Θεού Α. Παρά του Πατρός Α. 'Εγώ addit A.

CAP. VI. · die. Atqui omnes tunc resuscitabit, et qui salvi erunt, et qui peribunt, tam fideles quam infideles. Sed resurrectionem hoc in loco appellant eam, quæ erit ad requiem, non quæ ad supplicium. Et ex his ostendit, communem esse Patris et Filii voluntatem ut omnes salvi fant; ob id namque et ille misit, et hic advenit; ille dat credentes, et hic servat acceptos. Τούτο Vers. 39. Hec ἡμέρᾳ. Καὶ μὴν πάντας ἀναστήσει τότε, καὶ τοὺς σωθέντας καὶ τοὺς ἀπολωλότας, καὶ τοὺς πιστοὺς καὶ τοὺς ἀπίστους· ἀλλ' ἀνάστασιν ἐν ταῦθα λέγει τὴν ἐπὶ ἀπολαύσει, οὐ τὴν ἐπὶ κολάσει. Αφ᾽ ὧν δέ φησιν, δείκνυσιν ὅτι κοινὸν θέλημα καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ σωθῆναι πάντας. Διὰ τοῦτο γὰρ ὁ μὲν ἀπέστειλεν, ὁ δὲ παρεγένετο· καὶ ὁ μὲν δίδωσι τοὺς πιστεύοντας, ὁ δὲ παραλαμβάνων σώνει. [Ινα μὴ ἀπολέσω, τουτέστιν, ἵνα μὴ ἐξ ἐμῆς αἰτίας ἀπόληταί τις. Καὶ ἀνωτέρω γὰρ εἶπεν, ὅτι Τὸν ἐρχόμενον πρός με οὐ μὴ ἐκβάλω έξω. Λοιπὸν οὖν, εἴ τις ἂν ἐκουσίως ἐξέλθῃ καὶ ἑκουσίως ἀπόλη. ται, παρὰ τὴν ἑαυτοῦ αἰτίαν τοῦτο πάσχει. Οὐδένα γὰρ ὁ Θεὸς πρὸ; ἀνάγκην έλκει.] Τοῦτο ἡμέρᾳ. Τὸν αὐτὸν λόγον σαφηνίζει, συνεχέστερον αὐτὸν ἐνηχῶν ἵνα μὴ εὐαπόβλητος γένηται, καὶ ἵνα βεβαιότερον μάθωσιν ὅτι ἀνάστασίς ἐστι, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἀμοιβή, καὶ τῶν ἐνταῦθα πνευματικῶν ἀγώνων ἀνταπόδοσις, καὶ εἰ μὴ κατὰ τὸν παρόντα βίον ἀπολαύσουσιν, ἀλλὰ γε κατὰ τὸν μέλλοντα. Πᾶς δὲ ὁ θεωρῶν τὸν Υἱὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς τῆς ψυχῆς, ὅ ἐστιν, ὁ πιστεύων εἰς αὐτόν. Εγόγγυζον - καταβέβηκα; "Οτε μὲν ἄρτον ἔδω κεν αὐτοῖς καὶ τὴν γαστέρα ἐνέπλησε, καὶ προφήτην ἔλεγον εἶναι, καὶ βασιλέα ποιῆσαι ἤθελον· ὅτε δὲ περὶ τοῦ οὐρανίου ἄρτου καὶ πνευματικής τροφῆς καὶ ζωῆς αἰωνίου διελέγετο, εταράσσοντο καὶ ἐξηντέλιζον τὸ γένος αὐτοῦ, ἂν Θεός ή κοιλία και λῶς εἶπε Παῦλος. Καὶ προσεποιοῦντο μὲν ἀγανακτεῖν, διότι εἶπεν, ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκα· τὸ δὲ ἀληθὲς ἡγανάκτουν, διότι οὐκ ἔθρεψε πάλιν αὐτοὺς, ὡς προσεδόκων. Εἰ γὰρ δι᾽ ἐκεῖνο ἐγόγγυζον, πρώτ τησαν ἄν, πῶς ἄρτος ἐστὶ, πῶς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ και ταβέβηκεν; @ Ο δὲ Χριστὸς οὐκ εἶπεν, ὅτι οὐκ εἰμὶ υἱὸς Ιω σήφ, οὐδὲ ἐδίδαξέ τι περὶ τοῦ γένους αὐτοῦ, γινώσκων αὐτοὺς οὔπω δυναμένους ἀκοῦσαι τὸν θαυμά στὸν τόπον αὐτοῦ, καὶ πολλῷ μᾶλλον τὴν προαιώνιον αὐτοῦ γέννησιν. Οἰκονομικῶς οὖν παρέδραμε τον περὶ τούτου λόγον, ἵνα μὴ ἕτερον σκάνδαλον ἀναιρών ἕτερον ἐμβάλῃ. Απεκρίθη αὐτόν. Ελευσιν πρὸς ἑαυτόν φησιν οὐ τὴν ἁπλῶς· ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτόν· ἀλλὰ τὴν ἐκ πίστεως. O δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Εἰκότως οὐ πιστεύετέ μοι, οὐ γὰρ εἰλκύσθητε παρὰ τοῦ Πατρός, ὡς ἀνάξιοι. Οὐδεὶς γὰρ δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμέ, ἤτοι πιο στεῦσαι εἰς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με όλα κύσῃ αὐτόν. Εἴρηκε γὰρ καὶ ἀνωτέρω, ὅτι πᾶν, δ δίδωσί μοι ὁ Πατήρ, πρὸς ἐμὲ ἥξει· καὶ ἀνά γνωθι τοῦ τοιούτου ῥητοῦ τὴν ἐξήγησιν συμβαλλο μένην εἰς τὸ προκείμενον. 10 Philipp. 111,49. ** Joan. vi, 37. + Ne perdam, hoc est, ne mea culpa aliquis pereat. Nam et superius dixit: Venientem ad me Hun expellam foras. Relinquitur ergo ut si quis voluntarie exeat et voluntarie pereat, sua culpa hoc patiatur. Neminem enim Deus vi trahit. Vers. 40. Hæc—die. Eumdem declarat sermonem, frequentius eum inducens, ne facile rejiciatur, et ut firmius discant futuram esse resurrectionem ac`fidei, quæ in ipsum est, repensionem, spiritualiumque certaminum, quæ hic tolerantur retributionem, qua si non sunt fruituri in præsenti vita, at saltem in futura. Omnis autem qui videt Filium, oculis videlicet fidei, hoc est, qui credit in eum. Vers. 41. Murmurabant Vers. 42. descendi? Quando panem dedit eis implevitque ventrem, et prophetain esse dicebant, et regem creare volebant: ubi vero de cœlesti pane et spirituali cibo, vitaque eterna disseruit, turbabantur ac genus ipsius attenuabant, de quibus bene dixit Paulus: Quorum Deus venter est. Nam Angebant se indignari, quod dixisset: De calo descendi, cum verius indignarentur,quod rursum eos non pavisset, sicut speraverant.Si enimi ob illud indignati fuissent, interrogassent utique, quomodo panis esset, quomodo de cœlo descendisset? Christus autem non dixit: Non sum filius Joseph, neque quidquam de genere suo docuit, sciens,quod illi nondum audire poterant admirandum qui partum, et multo minus æternam sui generationem ac nativitatem: ideo dispensatorie de his rebus sermonem prætermisit, ne uno offendiculo sublato aliud excitaret. Vers. 45. Respondit — Vers. 44. eum. Accessum ad se dicit, non qualemcunque, siquidem et illi, et multi alii ad ipsum veniebant: sed eum, qui ex fide est. Quod autem dicit, hoc est: Merito non creditis mihi, neque enim attracti estis a Patre, utpote indigni: Nemo enim potest venire ad me, sive credere in me, nisi Pater, qui misit me, traxerit cum. Nam et superius dixit: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet '': et illius dicti lege enarrationem, cum etiam ad propositum verbum conferat. Varia lectiones et notæ. Inclusa codex uterque in margine exhibet. Hentenius non habet. Τῆς addendum, aut τοῦ paulo ante omillendum. Forte, ὡς καλῶς, aut, ὧν Θεὸν τὴν κοιλίαν.

CAP. VI. · die. Atqui omnes tunc resuscitabit, et qui salvi erunt, et qui peribunt, tam fideles quam infideles. Sed resurrectionem hoc in loco appellant eam, quæ erit ad requiem, non quæ ad supplicium. Et ex his ostendit, communem esse Patris et Filii voluntatem ut omnes salvi fant; ob id namque et ille misit, et hic advenit; ille dat credentes, et hic servat acceptos. Τούτο Vers. 39. Hec ἡμέρᾳ. Καὶ μὴν πάντας ἀναστήσει τότε, καὶ τοὺς σωθέντας καὶ τοὺς ἀπολωλότας, καὶ τοὺς πιστοὺς καὶ τοὺς ἀπίστους· ἀλλ' ἀνάστασιν ἐν ταῦθα λέγει τὴν ἐπὶ ἀπολαύσει, οὐ τὴν ἐπὶ κολάσει. Αφ᾽ ὧν δέ φησιν, δείκνυσιν ὅτι κοινὸν θέλημα καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ σωθῆναι πάντας. Διὰ τοῦτο γὰρ ὁ μὲν ἀπέστειλεν, ὁ δὲ παρεγένετο· καὶ ὁ μὲν δίδωσι τοὺς πιστεύοντας, ὁ δὲ παραλαμβάνων σώνει. [Ινα μὴ ἀπολέσω, τουτέστιν, ἵνα μὴ ἐξ ἐμῆς αἰτίας ἀπόληταί τις. Καὶ ἀνωτέρω γὰρ εἶπεν, ὅτι Τὸν ἐρχόμενον πρός με οὐ μὴ ἐκβάλω έξω. Λοιπὸν οὖν, εἴ τις ἂν ἐκουσίως ἐξέλθῃ καὶ ἑκουσίως ἀπόλη. ται, παρὰ τὴν ἑαυτοῦ αἰτίαν τοῦτο πάσχει. Οὐδένα γὰρ ὁ Θεὸς πρὸ; ἀνάγκην έλκει.] Τοῦτο ἡμέρᾳ. Τὸν αὐτὸν λόγον σαφηνίζει, συνεχέστερον αὐτὸν ἐνηχῶν ἵνα μὴ εὐαπόβλητος γένηται, καὶ ἵνα βεβαιότερον μάθωσιν ὅτι ἀνάστασίς ἐστι, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἀμοιβή, καὶ τῶν ἐνταῦθα πνευματικῶν ἀγώνων ἀνταπόδοσις, καὶ εἰ μὴ κατὰ τὸν παρόντα βίον ἀπολαύσουσιν, ἀλλὰ γε κατὰ τὸν μέλλοντα. Πᾶς δὲ ὁ θεωρῶν τὸν Υἱὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς τῆς ψυχῆς, ὅ ἐστιν, ὁ πιστεύων εἰς αὐτόν. Εγόγγυζον - καταβέβηκα; "Οτε μὲν ἄρτον ἔδω κεν αὐτοῖς καὶ τὴν γαστέρα ἐνέπλησε, καὶ προφήτην ἔλεγον εἶναι, καὶ βασιλέα ποιῆσαι ἤθελον· ὅτε δὲ περὶ τοῦ οὐρανίου ἄρτου καὶ πνευματικής τροφῆς καὶ ζωῆς αἰωνίου διελέγετο, εταράσσοντο καὶ ἐξηντέλιζον τὸ γένος αὐτοῦ, ἂν Θεός ή κοιλία και λῶς εἶπε Παῦλος. Καὶ προσεποιοῦντο μὲν ἀγανακτεῖν, διότι εἶπεν, ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκα· τὸ δὲ ἀληθὲς ἡγανάκτουν, διότι οὐκ ἔθρεψε πάλιν αὐτοὺς, ὡς προσεδόκων. Εἰ γὰρ δι᾽ ἐκεῖνο ἐγόγγυζον, πρώτ τησαν ἄν, πῶς ἄρτος ἐστὶ, πῶς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ και ταβέβηκεν; @ Ο δὲ Χριστὸς οὐκ εἶπεν, ὅτι οὐκ εἰμὶ υἱὸς Ιω σήφ, οὐδὲ ἐδίδαξέ τι περὶ τοῦ γένους αὐτοῦ, γινώσκων αὐτοὺς οὔπω δυναμένους ἀκοῦσαι τὸν θαυμά στὸν τόπον αὐτοῦ, καὶ πολλῷ μᾶλλον τὴν προαιώνιον αὐτοῦ γέννησιν. Οἰκονομικῶς οὖν παρέδραμε τον περὶ τούτου λόγον, ἵνα μὴ ἕτερον σκάνδαλον ἀναιρών ἕτερον ἐμβάλῃ. Απεκρίθη αὐτόν. Ελευσιν πρὸς ἑαυτόν φησιν οὐ τὴν ἁπλῶς· ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτόν· ἀλλὰ τὴν ἐκ πίστεως. O δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Εἰκότως οὐ πιστεύετέ μοι, οὐ γὰρ εἰλκύσθητε παρὰ τοῦ Πατρός, ὡς ἀνάξιοι. Οὐδεὶς γὰρ δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμέ, ἤτοι πιο στεῦσαι εἰς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με όλα κύσῃ αὐτόν. Εἴρηκε γὰρ καὶ ἀνωτέρω, ὅτι πᾶν, δ δίδωσί μοι ὁ Πατήρ, πρὸς ἐμὲ ἥξει· καὶ ἀνά γνωθι τοῦ τοιούτου ῥητοῦ τὴν ἐξήγησιν συμβαλλο μένην εἰς τὸ προκείμενον. 10 Philipp. 111,49. ** Joan. vi, 37. + Ne perdam, hoc est, ne mea culpa aliquis pereat. Nam et superius dixit: Venientem ad me Hun expellam foras. Relinquitur ergo ut si quis voluntarie exeat et voluntarie pereat, sua culpa hoc patiatur. Neminem enim Deus vi trahit. Vers. 40. Hæc—die. Eumdem declarat sermonem, frequentius eum inducens, ne facile rejiciatur, et ut firmius discant futuram esse resurrectionem ac`fidei, quæ in ipsum est, repensionem, spiritualiumque certaminum, quæ hic tolerantur retributionem, qua si non sunt fruituri in præsenti vita, at saltem in futura. Omnis autem qui videt Filium, oculis videlicet fidei, hoc est, qui credit in eum. Vers. 41. Murmurabant Vers. 42. descendi? Quando panem dedit eis implevitque ventrem, et prophetain esse dicebant, et regem creare volebant: ubi vero de cœlesti pane et spirituali cibo, vitaque eterna disseruit, turbabantur ac genus ipsius attenuabant, de quibus bene dixit Paulus: Quorum Deus venter est. Nam Angebant se indignari, quod dixisset: De calo descendi, cum verius indignarentur,quod rursum eos non pavisset, sicut speraverant.Si enimi ob illud indignati fuissent, interrogassent utique, quomodo panis esset, quomodo de cœlo descendisset? Christus autem non dixit: Non sum filius Joseph, neque quidquam de genere suo docuit, sciens,quod illi nondum audire poterant admirandum qui partum, et multo minus æternam sui generationem ac nativitatem: ideo dispensatorie de his rebus sermonem prætermisit, ne uno offendiculo sublato aliud excitaret. Vers. 45. Respondit — Vers. 44. eum. Accessum ad se dicit, non qualemcunque, siquidem et illi, et multi alii ad ipsum veniebant: sed eum, qui ex fide est. Quod autem dicit, hoc est: Merito non creditis mihi, neque enim attracti estis a Patre, utpote indigni: Nemo enim potest venire ad me, sive credere in me, nisi Pater, qui misit me, traxerit cum. Nam et superius dixit: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet '': et illius dicti lege enarrationem, cum etiam ad propositum verbum conferat. Varia lectiones et notæ. Inclusa codex uterque in margine exhibet. Hentenius non habet. Τῆς addendum, aut τοῦ paulo ante omillendum. Forte, ὡς καλῶς, aut, ὧν Θεὸν τὴν κοιλίαν.

CAP. VI. · die. Atqui omnes tunc resuscitabit, et qui salvi erunt, et qui peribunt, tam fideles quam infideles. Sed resurrectionem hoc in loco appellant eam, quæ erit ad requiem, non quæ ad supplicium. Et ex his ostendit, communem esse Patris et Filii voluntatem ut omnes salvi fant; ob id namque et ille misit, et hic advenit; ille dat credentes, et hic servat acceptos. Τούτο Vers. 39. Hec ἡμέρᾳ. Καὶ μὴν πάντας ἀναστήσει τότε, καὶ τοὺς σωθέντας καὶ τοὺς ἀπολωλότας, καὶ τοὺς πιστοὺς καὶ τοὺς ἀπίστους· ἀλλ' ἀνάστασιν ἐν ταῦθα λέγει τὴν ἐπὶ ἀπολαύσει, οὐ τὴν ἐπὶ κολάσει. Αφ᾽ ὧν δέ φησιν, δείκνυσιν ὅτι κοινὸν θέλημα καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ σωθῆναι πάντας. Διὰ τοῦτο γὰρ ὁ μὲν ἀπέστειλεν, ὁ δὲ παρεγένετο· καὶ ὁ μὲν δίδωσι τοὺς πιστεύοντας, ὁ δὲ παραλαμβάνων σώνει. [Ινα μὴ ἀπολέσω, τουτέστιν, ἵνα μὴ ἐξ ἐμῆς αἰτίας ἀπόληταί τις. Καὶ ἀνωτέρω γὰρ εἶπεν, ὅτι Τὸν ἐρχόμενον πρός με οὐ μὴ ἐκβάλω έξω. Λοιπὸν οὖν, εἴ τις ἂν ἐκουσίως ἐξέλθῃ καὶ ἑκουσίως ἀπόλη. ται, παρὰ τὴν ἑαυτοῦ αἰτίαν τοῦτο πάσχει. Οὐδένα γὰρ ὁ Θεὸς πρὸ; ἀνάγκην έλκει.] Τοῦτο ἡμέρᾳ. Τὸν αὐτὸν λόγον σαφηνίζει, συνεχέστερον αὐτὸν ἐνηχῶν ἵνα μὴ εὐαπόβλητος γένηται, καὶ ἵνα βεβαιότερον μάθωσιν ὅτι ἀνάστασίς ἐστι, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἀμοιβή, καὶ τῶν ἐνταῦθα πνευματικῶν ἀγώνων ἀνταπόδοσις, καὶ εἰ μὴ κατὰ τὸν παρόντα βίον ἀπολαύσουσιν, ἀλλὰ γε κατὰ τὸν μέλλοντα. Πᾶς δὲ ὁ θεωρῶν τὸν Υἱὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς τῆς ψυχῆς, ὅ ἐστιν, ὁ πιστεύων εἰς αὐτόν. Εγόγγυζον - καταβέβηκα; "Οτε μὲν ἄρτον ἔδω κεν αὐτοῖς καὶ τὴν γαστέρα ἐνέπλησε, καὶ προφήτην ἔλεγον εἶναι, καὶ βασιλέα ποιῆσαι ἤθελον· ὅτε δὲ περὶ τοῦ οὐρανίου ἄρτου καὶ πνευματικής τροφῆς καὶ ζωῆς αἰωνίου διελέγετο, εταράσσοντο καὶ ἐξηντέλιζον τὸ γένος αὐτοῦ, ἂν Θεός ή κοιλία και λῶς εἶπε Παῦλος. Καὶ προσεποιοῦντο μὲν ἀγανακτεῖν, διότι εἶπεν, ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκα· τὸ δὲ ἀληθὲς ἡγανάκτουν, διότι οὐκ ἔθρεψε πάλιν αὐτοὺς, ὡς προσεδόκων. Εἰ γὰρ δι᾽ ἐκεῖνο ἐγόγγυζον, πρώτ τησαν ἄν, πῶς ἄρτος ἐστὶ, πῶς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ και ταβέβηκεν; @ Ο δὲ Χριστὸς οὐκ εἶπεν, ὅτι οὐκ εἰμὶ υἱὸς Ιω σήφ, οὐδὲ ἐδίδαξέ τι περὶ τοῦ γένους αὐτοῦ, γινώσκων αὐτοὺς οὔπω δυναμένους ἀκοῦσαι τὸν θαυμά στὸν τόπον αὐτοῦ, καὶ πολλῷ μᾶλλον τὴν προαιώνιον αὐτοῦ γέννησιν. Οἰκονομικῶς οὖν παρέδραμε τον περὶ τούτου λόγον, ἵνα μὴ ἕτερον σκάνδαλον ἀναιρών ἕτερον ἐμβάλῃ. Απεκρίθη αὐτόν. Ελευσιν πρὸς ἑαυτόν φησιν οὐ τὴν ἁπλῶς· ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτόν· ἀλλὰ τὴν ἐκ πίστεως. O δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Εἰκότως οὐ πιστεύετέ μοι, οὐ γὰρ εἰλκύσθητε παρὰ τοῦ Πατρός, ὡς ἀνάξιοι. Οὐδεὶς γὰρ δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμέ, ἤτοι πιο στεῦσαι εἰς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με όλα κύσῃ αὐτόν. Εἴρηκε γὰρ καὶ ἀνωτέρω, ὅτι πᾶν, δ δίδωσί μοι ὁ Πατήρ, πρὸς ἐμὲ ἥξει· καὶ ἀνά γνωθι τοῦ τοιούτου ῥητοῦ τὴν ἐξήγησιν συμβαλλο μένην εἰς τὸ προκείμενον. 10 Philipp. 111,49. ** Joan. vi, 37. + Ne perdam, hoc est, ne mea culpa aliquis pereat. Nam et superius dixit: Venientem ad me Hun expellam foras. Relinquitur ergo ut si quis voluntarie exeat et voluntarie pereat, sua culpa hoc patiatur. Neminem enim Deus vi trahit. Vers. 40. Hæc—die. Eumdem declarat sermonem, frequentius eum inducens, ne facile rejiciatur, et ut firmius discant futuram esse resurrectionem ac`fidei, quæ in ipsum est, repensionem, spiritualiumque certaminum, quæ hic tolerantur retributionem, qua si non sunt fruituri in præsenti vita, at saltem in futura. Omnis autem qui videt Filium, oculis videlicet fidei, hoc est, qui credit in eum. Vers. 41. Murmurabant Vers. 42. descendi? Quando panem dedit eis implevitque ventrem, et prophetain esse dicebant, et regem creare volebant: ubi vero de cœlesti pane et spirituali cibo, vitaque eterna disseruit, turbabantur ac genus ipsius attenuabant, de quibus bene dixit Paulus: Quorum Deus venter est. Nam Angebant se indignari, quod dixisset: De calo descendi, cum verius indignarentur,quod rursum eos non pavisset, sicut speraverant.Si enimi ob illud indignati fuissent, interrogassent utique, quomodo panis esset, quomodo de cœlo descendisset? Christus autem non dixit: Non sum filius Joseph, neque quidquam de genere suo docuit, sciens,quod illi nondum audire poterant admirandum qui partum, et multo minus æternam sui generationem ac nativitatem: ideo dispensatorie de his rebus sermonem prætermisit, ne uno offendiculo sublato aliud excitaret. Vers. 45. Respondit — Vers. 44. eum. Accessum ad se dicit, non qualemcunque, siquidem et illi, et multi alii ad ipsum veniebant: sed eum, qui ex fide est. Quod autem dicit, hoc est: Merito non creditis mihi, neque enim attracti estis a Patre, utpote indigni: Nemo enim potest venire ad me, sive credere in me, nisi Pater, qui misit me, traxerit cum. Nam et superius dixit: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet '': et illius dicti lege enarrationem, cum etiam ad propositum verbum conferat. Varia lectiones et notæ. Inclusa codex uterque in margine exhibet. Hentenius non habet. Τῆς addendum, aut τοῦ paulo ante omillendum. Forte, ὡς καλῶς, aut, ὧν Θεὸν τὴν κοιλίαν.

CAP. VI. · die. Atqui omnes tunc resuscitabit, et qui salvi erunt, et qui peribunt, tam fideles quam infideles. Sed resurrectionem hoc in loco appellant eam, quæ erit ad requiem, non quæ ad supplicium. Et ex his ostendit, communem esse Patris et Filii voluntatem ut omnes salvi fant; ob id namque et ille misit, et hic advenit; ille dat credentes, et hic servat acceptos. Τούτο Vers. 39. Hec ἡμέρᾳ. Καὶ μὴν πάντας ἀναστήσει τότε, καὶ τοὺς σωθέντας καὶ τοὺς ἀπολωλότας, καὶ τοὺς πιστοὺς καὶ τοὺς ἀπίστους· ἀλλ' ἀνάστασιν ἐν ταῦθα λέγει τὴν ἐπὶ ἀπολαύσει, οὐ τὴν ἐπὶ κολάσει. Αφ᾽ ὧν δέ φησιν, δείκνυσιν ὅτι κοινὸν θέλημα καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ σωθῆναι πάντας. Διὰ τοῦτο γὰρ ὁ μὲν ἀπέστειλεν, ὁ δὲ παρεγένετο· καὶ ὁ μὲν δίδωσι τοὺς πιστεύοντας, ὁ δὲ παραλαμβάνων σώνει. [Ινα μὴ ἀπολέσω, τουτέστιν, ἵνα μὴ ἐξ ἐμῆς αἰτίας ἀπόληταί τις. Καὶ ἀνωτέρω γὰρ εἶπεν, ὅτι Τὸν ἐρχόμενον πρός με οὐ μὴ ἐκβάλω έξω. Λοιπὸν οὖν, εἴ τις ἂν ἐκουσίως ἐξέλθῃ καὶ ἑκουσίως ἀπόλη. ται, παρὰ τὴν ἑαυτοῦ αἰτίαν τοῦτο πάσχει. Οὐδένα γὰρ ὁ Θεὸς πρὸ; ἀνάγκην έλκει.] Τοῦτο ἡμέρᾳ. Τὸν αὐτὸν λόγον σαφηνίζει, συνεχέστερον αὐτὸν ἐνηχῶν ἵνα μὴ εὐαπόβλητος γένηται, καὶ ἵνα βεβαιότερον μάθωσιν ὅτι ἀνάστασίς ἐστι, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἀμοιβή, καὶ τῶν ἐνταῦθα πνευματικῶν ἀγώνων ἀνταπόδοσις, καὶ εἰ μὴ κατὰ τὸν παρόντα βίον ἀπολαύσουσιν, ἀλλὰ γε κατὰ τὸν μέλλοντα. Πᾶς δὲ ὁ θεωρῶν τὸν Υἱὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς τῆς ψυχῆς, ὅ ἐστιν, ὁ πιστεύων εἰς αὐτόν. Εγόγγυζον - καταβέβηκα; "Οτε μὲν ἄρτον ἔδω κεν αὐτοῖς καὶ τὴν γαστέρα ἐνέπλησε, καὶ προφήτην ἔλεγον εἶναι, καὶ βασιλέα ποιῆσαι ἤθελον· ὅτε δὲ περὶ τοῦ οὐρανίου ἄρτου καὶ πνευματικής τροφῆς καὶ ζωῆς αἰωνίου διελέγετο, εταράσσοντο καὶ ἐξηντέλιζον τὸ γένος αὐτοῦ, ἂν Θεός ή κοιλία και λῶς εἶπε Παῦλος. Καὶ προσεποιοῦντο μὲν ἀγανακτεῖν, διότι εἶπεν, ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκα· τὸ δὲ ἀληθὲς ἡγανάκτουν, διότι οὐκ ἔθρεψε πάλιν αὐτοὺς, ὡς προσεδόκων. Εἰ γὰρ δι᾽ ἐκεῖνο ἐγόγγυζον, πρώτ τησαν ἄν, πῶς ἄρτος ἐστὶ, πῶς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ και ταβέβηκεν; @ Ο δὲ Χριστὸς οὐκ εἶπεν, ὅτι οὐκ εἰμὶ υἱὸς Ιω σήφ, οὐδὲ ἐδίδαξέ τι περὶ τοῦ γένους αὐτοῦ, γινώσκων αὐτοὺς οὔπω δυναμένους ἀκοῦσαι τὸν θαυμά στὸν τόπον αὐτοῦ, καὶ πολλῷ μᾶλλον τὴν προαιώνιον αὐτοῦ γέννησιν. Οἰκονομικῶς οὖν παρέδραμε τον περὶ τούτου λόγον, ἵνα μὴ ἕτερον σκάνδαλον ἀναιρών ἕτερον ἐμβάλῃ. Απεκρίθη αὐτόν. Ελευσιν πρὸς ἑαυτόν φησιν οὐ τὴν ἁπλῶς· ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτόν· ἀλλὰ τὴν ἐκ πίστεως. O δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Εἰκότως οὐ πιστεύετέ μοι, οὐ γὰρ εἰλκύσθητε παρὰ τοῦ Πατρός, ὡς ἀνάξιοι. Οὐδεὶς γὰρ δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμέ, ἤτοι πιο στεῦσαι εἰς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με όλα κύσῃ αὐτόν. Εἴρηκε γὰρ καὶ ἀνωτέρω, ὅτι πᾶν, δ δίδωσί μοι ὁ Πατήρ, πρὸς ἐμὲ ἥξει· καὶ ἀνά γνωθι τοῦ τοιούτου ῥητοῦ τὴν ἐξήγησιν συμβαλλο μένην εἰς τὸ προκείμενον. 10 Philipp. 111,49. ** Joan. vi, 37. + Ne perdam, hoc est, ne mea culpa aliquis pereat. Nam et superius dixit: Venientem ad me Hun expellam foras. Relinquitur ergo ut si quis voluntarie exeat et voluntarie pereat, sua culpa hoc patiatur. Neminem enim Deus vi trahit. Vers. 40. Hæc—die. Eumdem declarat sermonem, frequentius eum inducens, ne facile rejiciatur, et ut firmius discant futuram esse resurrectionem ac`fidei, quæ in ipsum est, repensionem, spiritualiumque certaminum, quæ hic tolerantur retributionem, qua si non sunt fruituri in præsenti vita, at saltem in futura. Omnis autem qui videt Filium, oculis videlicet fidei, hoc est, qui credit in eum. Vers. 41. Murmurabant Vers. 42. descendi? Quando panem dedit eis implevitque ventrem, et prophetain esse dicebant, et regem creare volebant: ubi vero de cœlesti pane et spirituali cibo, vitaque eterna disseruit, turbabantur ac genus ipsius attenuabant, de quibus bene dixit Paulus: Quorum Deus venter est. Nam Angebant se indignari, quod dixisset: De calo descendi, cum verius indignarentur,quod rursum eos non pavisset, sicut speraverant.Si enimi ob illud indignati fuissent, interrogassent utique, quomodo panis esset, quomodo de cœlo descendisset? Christus autem non dixit: Non sum filius Joseph, neque quidquam de genere suo docuit, sciens,quod illi nondum audire poterant admirandum qui partum, et multo minus æternam sui generationem ac nativitatem: ideo dispensatorie de his rebus sermonem prætermisit, ne uno offendiculo sublato aliud excitaret. Vers. 45. Respondit — Vers. 44. eum. Accessum ad se dicit, non qualemcunque, siquidem et illi, et multi alii ad ipsum veniebant: sed eum, qui ex fide est. Quod autem dicit, hoc est: Merito non creditis mihi, neque enim attracti estis a Patre, utpote indigni: Nemo enim potest venire ad me, sive credere in me, nisi Pater, qui misit me, traxerit cum. Nam et superius dixit: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet '': et illius dicti lege enarrationem, cum etiam ad propositum verbum conferat. Varia lectiones et notæ. Inclusa codex uterque in margine exhibet. Hentenius non habet. Τῆς addendum, aut τοῦ paulo ante omillendum. Forte, ὡς καλῶς, aut, ὧν Θεὸν τὴν κοιλίαν.

Vers. 4. Et die. Eum videlicet, qui ad me venerit, vel in me crediderit. Rursum ergo repetens (vv): Et ego resuscitabo eum, propriam demonstrat dignitatem, et per talium sermonum frequentiam carpit illorům insensibilitatem. Vers. 45. Scriptum est- Deo.Addidit hoc confirmans, quod Pater illos attrahat, qui ad se veniunt. Omnes, inquit, puta ad eum venientes et in eum credentes ac volentės; siquidem nullum attrahit nolentem. Vers. 45. Omnis me. Qui audivit intellectuali modo. Ne enim suspicarentur, ipsi rudes et crassi, quod sensuali modo audiat quisquam a Patre, videns eum hamano modo, ait: Vers. 46. Non― viderit. Ut sensibiliter ab eo audire possit; Deum enim nemo vidil unquam”. Vers. 46. Nisi Deo. Nisi is qui natus est a Deo. Hoc enim nunc significat, esse a Deo. Et-quare id non posuit manifestius? Propter illorum insensibilitatem); si¸enim cum dixisset, De cœlo descendi, offendiculum passi sunt, quidnam illis accidisset, si id etiam planius dixisset? Vers. 46. Hic vidit Patrem. Utpote ejusdem natura, substantiæ, et scientiæ, et qui est in sinu Patris. Atqui etiam Spiritus sanctus videt eum, tanquam et ipse ejusdem natura, substantia et scientiz, et qui est in Patre; sed nondum tempus erat ut de Spiritu sancto doceret: nam qui de Filio adhuc non crediderant, nequaquam de Spiritu sancto credidissent. Vers. 47. Amen.— æternam. Hoc etiam superius dixit cum ait: Ot omnis qui videt Filium, et credit in cum habeat vitam aternam Vers. 48. Ego.-vitæ. Præterea et hoc in superioribus dixit. Est autem panis vitæ, tanquam doctrina Rutriens animas, vitamque conservans, et hanc mlernain. Paulatim autem hos adducit, ac leniter, quæ ad divinitatem suam spectant, aperit. Kal ἡμέρᾳ. Τὸν ἐλθόντα δηλαδὴ πρὸς ἐμὲ, εἴτουν τὸν πιστεύσαντα εἰς ἐμέ. Πάλιν οὖν τὸ, Καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτόν. Παραδεικνύει γὰρ τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα, καὶ τῇ συνεχείᾳ τῶν τοιούτων λόγων καθιχνείται τῆς ἀναισθησίας αὐτῶν. Εστι γεγραμμένον — Θεοῦ. Τοῦτο τέθεικε βε βαιῶν ὅτι ὁ Πατὴρ ἐλκύει τοὺς ἐρχομένους πρὸς αὐτόν. Πάντες δὲ οἱ ἐρχόμενοι δηλονότι πρὸς αὐτὸν, οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν ἢ οἱ βουλόμενοι· [οὐδένα γὰρ (60)μή βουλόμενον). Ελκύει. Πᾶς - με. ῾Ο ἀκούων νερῶς περὶ ἐμοῦ. Ἵνα γὰρ μὴ ὑπολάβωσι, παχεῖς ὄντες, ὅτι αἰσθητῶς ἀκούει τις παρὰ τοῦ Πατρὸς, ὁρῶν αὐτὸν ἄνθρωπο πρεπώς, φησίν· Οὐκ -- εώρακεν. Ἵνα καὶ αἰσθητῶς ἀκούῃ παρ' αὐτοῦ· Θεὸν γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Εἰ μὴ — Θεοῦ. Εἰ μὴ ὁ γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο γὰρ δηλοί νῦν τὸ Ὁ ῶν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Καὶ διατί μὴ τρανότερον αὐτὸ τέθεικε; Διὰ τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν. Εἰ γὰρ εἰπόντος, ὅτι Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἐσκανδαλίσθησαν, τί οὐκ ἂν ἐποίη σάν, εἰ καὶ τοῦτο φανερῶς εἶπεν; Αὐτὸς ἑώρακε τὸν Πατέρα. Ὡς τῆς αὐτῆς οὐ σία; καὶ φύσεως καὶ γνώσεως, καὶ ὢν ἐν τοῖ; καλποῖς τοῦ Πατρός. Καὶ μὴν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὁρᾷ αὐτὸν ὡ; καὶ αὐτὸ τῆς αὐτῆς οὐσία; καὶ φύσεως καὶ γνώσεως, καὶ ὧν ἐν τῷ Πατρί. Ἀλλ᾽ οὔπω καιρὸς ἦν διδάσκειν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. [0ἱ γὰρ μήπω περὶ τοῦ Υἱοῦ πιστεύσαντες οὐκ ἂν ἐπίστευσαν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματο;.] Ἀμὴν αἰώνιον. Καὶ ἀνωτέρω εἶπε τοῦτο, λέγων' Ινα πᾶς ὁ θεωρῶν τὸν Υἱὸν καὶ πιστεύων εἰς αὐτὸν, ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Εγώ -- ζωῆς. Ετι ἀνωτέρω εἶπε καὶ τοῦτο. Αρ. τος δέ ἐστι τῆς ζωῆς, ὡς τρέφων τῇ διδασκαλίᾳ τὰς ψυχάς, καὶ συγκρατῶν τὴν ζωὴν, καὶ ταύτην καὶ τὴν αἰώνιον. Κατὰ μικρὸν δὲ ἀνάγει τούτους, καὶ ὁμαλῶς ἀποκαλύπτει τὰ περὶ τῆς ἑαυτοῦ θεότητος. ἀπέθανον. Ἐπεὶ προλαβόντες Vers. 49. Paires Οι πατέρε; mortui sunt. Quia in superioribus dixerant: Patres nostri manna comederunt in deserlo, nunc comparationem facit inter illud manna et hunc panem, qui videlicet de cœlo descendit,et est panis vitæ. Vers.50. Hic moriatur. Qui de cœlo descendit ut nutriat, ac immortales reddat. Deinde sermonem explanat, et docet quis sit panis quem dicit. prabens. vita. Semper vivens ac vitam descendit. Quoad divinitatem. Vers. 51. Ego Vers. 51. Qui - 18 Joan. 1, 18. ** Joan. v1, 40 Inclusa absunt A. '0 omittit A. εἶπον αὐτῷ, ὅτι Οι πατέρες ἡμῶν τὸ μάννα έναγον ἐν τῇ ἐρήμῳ· ποιεῖται νῦν σύγκρισιν ἐκείνου τε τοῦ μάννα καὶ τούτου τοῦ ἄρτου τοῦ ἐκ τοῦ αὐτ Ο ρανοῦ καταβάντος, ἤτοι τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς. Οὗτός -αποθάνῃ. Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβαί νων ἕνεκεν τοῦ θρέψαι καὶ ἀθανατίσαι. Εἶτα σαφηνίζει τὸν λόγον, καὶ διδάσκει τίς ἐστιν ὁ ἄρτο; ἐν λέγει. Εγώ - ὁ ζῶν. Ὁ ζῶν ἀεὶ καὶ ζωὴν παρέχων. Ο — καταβάς. Τῇ θεότητα. Καὶ ἀνωτέρω δὲ sr ibid. 31. Varia lectiones et notæ. (vv) Revetens. Hoc de suo videtur addidisse interpres. "Ov, pro &v, B. Inclusa absunt Α.

Vers. 4. Et die. Eum videlicet, qui ad me venerit, vel in me crediderit. Rursum ergo repetens (vv): Et ego resuscitabo eum, propriam demonstrat dignitatem, et per talium sermonum frequentiam carpit illorům insensibilitatem. Vers. 45. Scriptum est- Deo.Addidit hoc confirmans, quod Pater illos attrahat, qui ad se veniunt. Omnes, inquit, puta ad eum venientes et in eum credentes ac volentės; siquidem nullum attrahit nolentem. Vers. 45. Omnis me. Qui audivit intellectuali modo. Ne enim suspicarentur, ipsi rudes et crassi, quod sensuali modo audiat quisquam a Patre, videns eum hamano modo, ait: Vers. 46. Non― viderit. Ut sensibiliter ab eo audire possit; Deum enim nemo vidil unquam”. Vers. 46. Nisi Deo. Nisi is qui natus est a Deo. Hoc enim nunc significat, esse a Deo. Et-quare id non posuit manifestius? Propter illorum insensibilitatem); si¸enim cum dixisset, De cœlo descendi, offendiculum passi sunt, quidnam illis accidisset, si id etiam planius dixisset? Vers. 46. Hic vidit Patrem. Utpote ejusdem natura, substantiæ, et scientiæ, et qui est in sinu Patris. Atqui etiam Spiritus sanctus videt eum, tanquam et ipse ejusdem natura, substantia et scientiz, et qui est in Patre; sed nondum tempus erat ut de Spiritu sancto doceret: nam qui de Filio adhuc non crediderant, nequaquam de Spiritu sancto credidissent. Vers. 47. Amen.— æternam. Hoc etiam superius dixit cum ait: Ot omnis qui videt Filium, et credit in cum habeat vitam aternam Vers. 48. Ego.-vitæ. Præterea et hoc in superioribus dixit. Est autem panis vitæ, tanquam doctrina Rutriens animas, vitamque conservans, et hanc mlernain. Paulatim autem hos adducit, ac leniter, quæ ad divinitatem suam spectant, aperit. Kal ἡμέρᾳ. Τὸν ἐλθόντα δηλαδὴ πρὸς ἐμὲ, εἴτουν τὸν πιστεύσαντα εἰς ἐμέ. Πάλιν οὖν τὸ, Καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτόν. Παραδεικνύει γὰρ τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα, καὶ τῇ συνεχείᾳ τῶν τοιούτων λόγων καθιχνείται τῆς ἀναισθησίας αὐτῶν. Εστι γεγραμμένον — Θεοῦ. Τοῦτο τέθεικε βε βαιῶν ὅτι ὁ Πατὴρ ἐλκύει τοὺς ἐρχομένους πρὸς αὐτόν. Πάντες δὲ οἱ ἐρχόμενοι δηλονότι πρὸς αὐτὸν, οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν ἢ οἱ βουλόμενοι· [οὐδένα γὰρ (60)μή βουλόμενον). Ελκύει. Πᾶς - με. ῾Ο ἀκούων νερῶς περὶ ἐμοῦ. Ἵνα γὰρ μὴ ὑπολάβωσι, παχεῖς ὄντες, ὅτι αἰσθητῶς ἀκούει τις παρὰ τοῦ Πατρὸς, ὁρῶν αὐτὸν ἄνθρωπο πρεπώς, φησίν· Οὐκ -- εώρακεν. Ἵνα καὶ αἰσθητῶς ἀκούῃ παρ' αὐτοῦ· Θεὸν γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Εἰ μὴ — Θεοῦ. Εἰ μὴ ὁ γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο γὰρ δηλοί νῦν τὸ Ὁ ῶν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Καὶ διατί μὴ τρανότερον αὐτὸ τέθεικε; Διὰ τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν. Εἰ γὰρ εἰπόντος, ὅτι Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἐσκανδαλίσθησαν, τί οὐκ ἂν ἐποίη σάν, εἰ καὶ τοῦτο φανερῶς εἶπεν; Αὐτὸς ἑώρακε τὸν Πατέρα. Ὡς τῆς αὐτῆς οὐ σία; καὶ φύσεως καὶ γνώσεως, καὶ ὢν ἐν τοῖ; καλποῖς τοῦ Πατρός. Καὶ μὴν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὁρᾷ αὐτὸν ὡ; καὶ αὐτὸ τῆς αὐτῆς οὐσία; καὶ φύσεως καὶ γνώσεως, καὶ ὧν ἐν τῷ Πατρί. Ἀλλ᾽ οὔπω καιρὸς ἦν διδάσκειν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. [0ἱ γὰρ μήπω περὶ τοῦ Υἱοῦ πιστεύσαντες οὐκ ἂν ἐπίστευσαν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματο;.] Ἀμὴν αἰώνιον. Καὶ ἀνωτέρω εἶπε τοῦτο, λέγων' Ινα πᾶς ὁ θεωρῶν τὸν Υἱὸν καὶ πιστεύων εἰς αὐτὸν, ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Εγώ -- ζωῆς. Ετι ἀνωτέρω εἶπε καὶ τοῦτο. Αρ. τος δέ ἐστι τῆς ζωῆς, ὡς τρέφων τῇ διδασκαλίᾳ τὰς ψυχάς, καὶ συγκρατῶν τὴν ζωὴν, καὶ ταύτην καὶ τὴν αἰώνιον. Κατὰ μικρὸν δὲ ἀνάγει τούτους, καὶ ὁμαλῶς ἀποκαλύπτει τὰ περὶ τῆς ἑαυτοῦ θεότητος. ἀπέθανον. Ἐπεὶ προλαβόντες Vers. 49. Paires Οι πατέρε; mortui sunt. Quia in superioribus dixerant: Patres nostri manna comederunt in deserlo, nunc comparationem facit inter illud manna et hunc panem, qui videlicet de cœlo descendit,et est panis vitæ. Vers.50. Hic moriatur. Qui de cœlo descendit ut nutriat, ac immortales reddat. Deinde sermonem explanat, et docet quis sit panis quem dicit. prabens. vita. Semper vivens ac vitam descendit. Quoad divinitatem. Vers. 51. Ego Vers. 51. Qui - 18 Joan. 1, 18. ** Joan. v1, 40 Inclusa absunt A. '0 omittit A. εἶπον αὐτῷ, ὅτι Οι πατέρες ἡμῶν τὸ μάννα έναγον ἐν τῇ ἐρήμῳ· ποιεῖται νῦν σύγκρισιν ἐκείνου τε τοῦ μάννα καὶ τούτου τοῦ ἄρτου τοῦ ἐκ τοῦ αὐτ Ο ρανοῦ καταβάντος, ἤτοι τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς. Οὗτός -αποθάνῃ. Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβαί νων ἕνεκεν τοῦ θρέψαι καὶ ἀθανατίσαι. Εἶτα σαφηνίζει τὸν λόγον, καὶ διδάσκει τίς ἐστιν ὁ ἄρτο; ἐν λέγει. Εγώ - ὁ ζῶν. Ὁ ζῶν ἀεὶ καὶ ζωὴν παρέχων. Ο — καταβάς. Τῇ θεότητα. Καὶ ἀνωτέρω δὲ sr ibid. 31. Varia lectiones et notæ. (vv) Revetens. Hoc de suo videtur addidisse interpres. "Ov, pro &v, B. Inclusa absunt Α.

Vers. 4. Et die. Eum videlicet, qui ad me venerit, vel in me crediderit. Rursum ergo repetens (vv): Et ego resuscitabo eum, propriam demonstrat dignitatem, et per talium sermonum frequentiam carpit illorům insensibilitatem. Vers. 45. Scriptum est- Deo.Addidit hoc confirmans, quod Pater illos attrahat, qui ad se veniunt. Omnes, inquit, puta ad eum venientes et in eum credentes ac volentės; siquidem nullum attrahit nolentem. Vers. 45. Omnis me. Qui audivit intellectuali modo. Ne enim suspicarentur, ipsi rudes et crassi, quod sensuali modo audiat quisquam a Patre, videns eum hamano modo, ait: Vers. 46. Non― viderit. Ut sensibiliter ab eo audire possit; Deum enim nemo vidil unquam”. Vers. 46. Nisi Deo. Nisi is qui natus est a Deo. Hoc enim nunc significat, esse a Deo. Et-quare id non posuit manifestius? Propter illorum insensibilitatem); si¸enim cum dixisset, De cœlo descendi, offendiculum passi sunt, quidnam illis accidisset, si id etiam planius dixisset? Vers. 46. Hic vidit Patrem. Utpote ejusdem natura, substantiæ, et scientiæ, et qui est in sinu Patris. Atqui etiam Spiritus sanctus videt eum, tanquam et ipse ejusdem natura, substantia et scientiz, et qui est in Patre; sed nondum tempus erat ut de Spiritu sancto doceret: nam qui de Filio adhuc non crediderant, nequaquam de Spiritu sancto credidissent. Vers. 47. Amen.— æternam. Hoc etiam superius dixit cum ait: Ot omnis qui videt Filium, et credit in cum habeat vitam aternam Vers. 48. Ego.-vitæ. Præterea et hoc in superioribus dixit. Est autem panis vitæ, tanquam doctrina Rutriens animas, vitamque conservans, et hanc mlernain. Paulatim autem hos adducit, ac leniter, quæ ad divinitatem suam spectant, aperit. Kal ἡμέρᾳ. Τὸν ἐλθόντα δηλαδὴ πρὸς ἐμὲ, εἴτουν τὸν πιστεύσαντα εἰς ἐμέ. Πάλιν οὖν τὸ, Καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτόν. Παραδεικνύει γὰρ τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα, καὶ τῇ συνεχείᾳ τῶν τοιούτων λόγων καθιχνείται τῆς ἀναισθησίας αὐτῶν. Εστι γεγραμμένον — Θεοῦ. Τοῦτο τέθεικε βε βαιῶν ὅτι ὁ Πατὴρ ἐλκύει τοὺς ἐρχομένους πρὸς αὐτόν. Πάντες δὲ οἱ ἐρχόμενοι δηλονότι πρὸς αὐτὸν, οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν ἢ οἱ βουλόμενοι· [οὐδένα γὰρ (60)μή βουλόμενον). Ελκύει. Πᾶς - με. ῾Ο ἀκούων νερῶς περὶ ἐμοῦ. Ἵνα γὰρ μὴ ὑπολάβωσι, παχεῖς ὄντες, ὅτι αἰσθητῶς ἀκούει τις παρὰ τοῦ Πατρὸς, ὁρῶν αὐτὸν ἄνθρωπο πρεπώς, φησίν· Οὐκ -- εώρακεν. Ἵνα καὶ αἰσθητῶς ἀκούῃ παρ' αὐτοῦ· Θεὸν γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Εἰ μὴ — Θεοῦ. Εἰ μὴ ὁ γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο γὰρ δηλοί νῦν τὸ Ὁ ῶν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Καὶ διατί μὴ τρανότερον αὐτὸ τέθεικε; Διὰ τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν. Εἰ γὰρ εἰπόντος, ὅτι Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἐσκανδαλίσθησαν, τί οὐκ ἂν ἐποίη σάν, εἰ καὶ τοῦτο φανερῶς εἶπεν; Αὐτὸς ἑώρακε τὸν Πατέρα. Ὡς τῆς αὐτῆς οὐ σία; καὶ φύσεως καὶ γνώσεως, καὶ ὢν ἐν τοῖ; καλποῖς τοῦ Πατρός. Καὶ μὴν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὁρᾷ αὐτὸν ὡ; καὶ αὐτὸ τῆς αὐτῆς οὐσία; καὶ φύσεως καὶ γνώσεως, καὶ ὧν ἐν τῷ Πατρί. Ἀλλ᾽ οὔπω καιρὸς ἦν διδάσκειν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. [0ἱ γὰρ μήπω περὶ τοῦ Υἱοῦ πιστεύσαντες οὐκ ἂν ἐπίστευσαν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματο;.] Ἀμὴν αἰώνιον. Καὶ ἀνωτέρω εἶπε τοῦτο, λέγων' Ινα πᾶς ὁ θεωρῶν τὸν Υἱὸν καὶ πιστεύων εἰς αὐτὸν, ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Εγώ -- ζωῆς. Ετι ἀνωτέρω εἶπε καὶ τοῦτο. Αρ. τος δέ ἐστι τῆς ζωῆς, ὡς τρέφων τῇ διδασκαλίᾳ τὰς ψυχάς, καὶ συγκρατῶν τὴν ζωὴν, καὶ ταύτην καὶ τὴν αἰώνιον. Κατὰ μικρὸν δὲ ἀνάγει τούτους, καὶ ὁμαλῶς ἀποκαλύπτει τὰ περὶ τῆς ἑαυτοῦ θεότητος. ἀπέθανον. Ἐπεὶ προλαβόντες Vers. 49. Paires Οι πατέρε; mortui sunt. Quia in superioribus dixerant: Patres nostri manna comederunt in deserlo, nunc comparationem facit inter illud manna et hunc panem, qui videlicet de cœlo descendit,et est panis vitæ. Vers.50. Hic moriatur. Qui de cœlo descendit ut nutriat, ac immortales reddat. Deinde sermonem explanat, et docet quis sit panis quem dicit. prabens. vita. Semper vivens ac vitam descendit. Quoad divinitatem. Vers. 51. Ego Vers. 51. Qui - 18 Joan. 1, 18. ** Joan. v1, 40 Inclusa absunt A. '0 omittit A. εἶπον αὐτῷ, ὅτι Οι πατέρες ἡμῶν τὸ μάννα έναγον ἐν τῇ ἐρήμῳ· ποιεῖται νῦν σύγκρισιν ἐκείνου τε τοῦ μάννα καὶ τούτου τοῦ ἄρτου τοῦ ἐκ τοῦ αὐτ Ο ρανοῦ καταβάντος, ἤτοι τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς. Οὗτός -αποθάνῃ. Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβαί νων ἕνεκεν τοῦ θρέψαι καὶ ἀθανατίσαι. Εἶτα σαφηνίζει τὸν λόγον, καὶ διδάσκει τίς ἐστιν ὁ ἄρτο; ἐν λέγει. Εγώ - ὁ ζῶν. Ὁ ζῶν ἀεὶ καὶ ζωὴν παρέχων. Ο — καταβάς. Τῇ θεότητα. Καὶ ἀνωτέρω δὲ sr ibid. 31. Varia lectiones et notæ. (vv) Revetens. Hoc de suo videtur addidisse interpres. "Ov, pro &v, B. Inclusa absunt Α.

- CAP. VI. ταῦτα περὶ ἑαυτοῦ διαφόρως εἶπε, τῇ συνεχείᾳ δι- Superius quoque idem de seipso variis in locis dixit, ερεθίζων αὐτοὺς εἰς τὸ ἐρωτῆσαι πῶς ἄρτος ἐστὶ ζωηρός, καὶ πῶς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκεν· ἀλλ' ἐκεῖνοι προς μόνην ὁρῶντες την θεραπείαν τῆς γαστρίς, πάντα τάλλα περιττὰ ἐνόμιζον, ὡς προειρήχαμεν. 'Ear · αἰῶνα. Εάν τις μετασχῇ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ. Ἐσθίει γὰρ ἐξ αὐτοῦ ὁ μεταλαμβάνων ταύτης· βρώσις γὰρ καὶ αὕτη, τρέφουσα την ψυχήν. Ζήσεται δὲ εἰς τὸν αἰῶνα, εἴτουν ἀεὶ, ὡς μηδέποτε ἀποθνήσκων τὸν ψυχικὸν θάνατον. Ψυχικὸς δὲ θάνατο; ὁ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ χωρισμός· ὥσπερ καὶ σωματικὸς θάνατος ὁ ἀπὸ τῆς ψυχῆς χωρισμό;. Ζωοὶ γὰρ τὸ σῶμα μὲν ἡ ψυχή· τὴν ψυχὴν δὲ ὁ Θεός. Καὶ μὴν πολλοὶ μετέλαβον τῆς διδασκαλίας τοῦ Χριστοῦ καὶ ἀπώλοντο· ἀλλὰ κακῶς ἐχρήσαντο” τῇ μεταλήψε:· νῦν δὲ περὶ τῶν καλῶς αὐτῇ χρωμένων ὁ λόγος, οὐ περὶ τῶν διαφθειράντων αὐτὴν ἐπιμιξίᾳ δογμάτων πονηρῶν ἢ φαυλότητι πολιτείας. Έδειξεν οὖν ὅτι κρείττονα άρτον τούτοις δίδωσι παρὰ τὸ μάννα & ἔφαγον οι πατέρες αὐτῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ οἱ φαγόντες ἀπέθανον, ἐκ τούτου δὲ οἱ τρώγοντες ζήσονται εἰς τὸν αἰῶνα. Kal - ἐστί. Κατά δύο τρόπους ἄρτος ἐστὶν ὁ Χριστός, κατά τε τὴν θεότητα καὶ κατὰ τὴν ἀν θρωπότητα. Διδάξα; οὖν περὶ τοῦ κατὰ τὴν θεό τητα, νῦν διδάσκει καὶ περὶ τοῦ κατὰ τὴν ἀνθρωπό τητα. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Ὃν δίδωμι, ἀλλ᾽, ὅτι Ον δώσω. Εμελλε γὰρ αὐτὸν δώσειν ἐν τῷ τελευταίῳ δείπνῳ, ὅτε λαβὼν τὸν ἄρτον καὶ εὐχαριστήσας έκλασε καὶ ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς καὶ εἶπε· Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου.. Ζήτησον οὖν τὸ ἐξηκοστόν τέταρτον κεφάλαιον τοῦ κατὰ Ματθαῖον, καὶ ἔνθα κεῖται τὸ Εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν ὅλην, καὶ εὑρήσεις πῶς ἐστι τὸ σῶμα αὐτοῦ ἄρτος. "Ην — ζωῆς. Δώσω, εἰς θάνατον. Ενταῦθα γὰρ τὴν σταύρωσιν αὐτοῦ προσημαίνει. Τὸ δὲ, "Ην ἐγώ δώσω, τὸ ἑκούσιον ἐμφαίνει τοῦ τοιούτου πάθους. iteratione exitans eos, ut interrogarent, quomodo esset panis vivus seu vivificans, et quonam modo de cœlo descendisset. Verum illi solam ventris curam spectantes, cetera omnia superflua ducebant, quem admodum prædiximus. Pers. 51. Si æternum. Si quis doctrinæ illius particeps fuerit. Nam qui eam participat, ex eo co medit: siquidem et ipsa cibus est animam nutriens. Vivel in æternum, sive semper, utpote nunquam mcriturus morte animæ; mors autem anima est separatio a Deo, quemadmodum etiam mors corporis est ipsius ab anima separatio. Nam ipsa anima corpus vivificat, animam vero Deus. Atqui plures perierunt, qui doctrinæ Christi fuerunt participes, sed illi tali participatione male usi sunt; nunc autem de his est sermo, qui ea bene usi sunt, non de illis qui eam pravorum commistione dogmatum, aut conversationis pravitate corruperunt. Ostendit ergo, quod præstantiorem illis cibum tribuat, quain fuerit manna, quod comederunt patres eorum in deserto: illi siquidem, postquam comederunt, mortui sunt, qui vero ex hoc edunt, vivent in æternum. Vers. 51. Ει - est. Duobus modis Christus dicitur esse panis, secundum divinitatem videlicet et humanitatem. Postquam ergo docuit de modo qui secundum divinitatem est, nunc etiam docet de modo qui est secundum humanitatem. Non autem dixit: Quem do, sed quem dabo daturus namque erat in ultima cœna, quando sumptum panem actis gratiis fregit, deditque discipulis, et ait: Accipite, comedile; hoc est corpus meum 10. Quære ergo sexagesimum quartum caput Evangelif secundum Matthaeum; et ubi positum est, in remis sionem peccatorum ", lege tolam enarrationem, ac invenies quomodo corpus ejus sit panis. Vers. 51. Quam enim crucifxionem suam præsignal. Dicens autem: Quam ego dabo, ultroneam fuisse significat hujusmodi passionem. vita. Dabo in mortem. Hic Vers. 53. Decerlabant ad comedendum? Turbabantur, non potentes sermoni credere, quod hoc Εμάχοντο - φαγεῖν; Βταράττοντο με δυνά μενοι πιστεύειν τῷ λόγῳ διὰ τὸ δοκεῖν ἀδύνατον. Πάντα γὰρ κατὰ φύσιν ἐξετάζοντες, οὐδὲν υπερ- impossibile videretur. Nam cum omnia secundum φυλ; παρεδέχοντο Είπεν -· ἑαυτοῖς. Ἐκεῖνοι μὲν ἀδύνατον τοῦτο ὑπελάμβανον· αὐτὸς δὲ δείκνυσιν αὐτὸ καὶ σφόδρα δυνατόν· καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἀλλὰ καὶ ἀναγκαῖον, ὅπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Νικοδήμου πεποίηκε. Προσ 28 Matth. xxvi, 26. so ibid. 28. 64) Πολλοί μὲν ἔλαβον Δ. naturam inquirerent, nihil quod supra naturam erat, admittebant. Vers. 53. Dirit vobis. Illi quidem hoc'impossibile judicabant, ipso vero omnino possibile ostendit; neque id tantum, sed etiam_necessarium: quod etiam fecit ad Nicodemum..Addit autem: Et de Varia lectiones et notæ Forte χρησαμένων, ut antea, et mox δια φθειράντων. Etenim εύχαριστήσας illo in loco, non εύλο γήσας, habent codd. Eutoym. et alii permult. Και abest A. Υπερφυώς παραδέχονται Α. Σφόδρα αδύνατον Β.

- CAP. VI. ταῦτα περὶ ἑαυτοῦ διαφόρως εἶπε, τῇ συνεχείᾳ δι- Superius quoque idem de seipso variis in locis dixit, ερεθίζων αὐτοὺς εἰς τὸ ἐρωτῆσαι πῶς ἄρτος ἐστὶ ζωηρός, καὶ πῶς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκεν· ἀλλ' ἐκεῖνοι προς μόνην ὁρῶντες την θεραπείαν τῆς γαστρίς, πάντα τάλλα περιττὰ ἐνόμιζον, ὡς προειρήχαμεν. 'Ear · αἰῶνα. Εάν τις μετασχῇ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ. Ἐσθίει γὰρ ἐξ αὐτοῦ ὁ μεταλαμβάνων ταύτης· βρώσις γὰρ καὶ αὕτη, τρέφουσα την ψυχήν. Ζήσεται δὲ εἰς τὸν αἰῶνα, εἴτουν ἀεὶ, ὡς μηδέποτε ἀποθνήσκων τὸν ψυχικὸν θάνατον. Ψυχικὸς δὲ θάνατο; ὁ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ χωρισμός· ὥσπερ καὶ σωματικὸς θάνατος ὁ ἀπὸ τῆς ψυχῆς χωρισμό;. Ζωοὶ γὰρ τὸ σῶμα μὲν ἡ ψυχή· τὴν ψυχὴν δὲ ὁ Θεός. Καὶ μὴν πολλοὶ μετέλαβον τῆς διδασκαλίας τοῦ Χριστοῦ καὶ ἀπώλοντο· ἀλλὰ κακῶς ἐχρήσαντο” τῇ μεταλήψε:· νῦν δὲ περὶ τῶν καλῶς αὐτῇ χρωμένων ὁ λόγος, οὐ περὶ τῶν διαφθειράντων αὐτὴν ἐπιμιξίᾳ δογμάτων πονηρῶν ἢ φαυλότητι πολιτείας. Έδειξεν οὖν ὅτι κρείττονα άρτον τούτοις δίδωσι παρὰ τὸ μάννα & ἔφαγον οι πατέρες αὐτῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ οἱ φαγόντες ἀπέθανον, ἐκ τούτου δὲ οἱ τρώγοντες ζήσονται εἰς τὸν αἰῶνα. Kal - ἐστί. Κατά δύο τρόπους ἄρτος ἐστὶν ὁ Χριστός, κατά τε τὴν θεότητα καὶ κατὰ τὴν ἀν θρωπότητα. Διδάξα; οὖν περὶ τοῦ κατὰ τὴν θεό τητα, νῦν διδάσκει καὶ περὶ τοῦ κατὰ τὴν ἀνθρωπό τητα. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Ὃν δίδωμι, ἀλλ᾽, ὅτι Ον δώσω. Εμελλε γὰρ αὐτὸν δώσειν ἐν τῷ τελευταίῳ δείπνῳ, ὅτε λαβὼν τὸν ἄρτον καὶ εὐχαριστήσας έκλασε καὶ ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς καὶ εἶπε· Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου.. Ζήτησον οὖν τὸ ἐξηκοστόν τέταρτον κεφάλαιον τοῦ κατὰ Ματθαῖον, καὶ ἔνθα κεῖται τὸ Εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν ὅλην, καὶ εὑρήσεις πῶς ἐστι τὸ σῶμα αὐτοῦ ἄρτος. "Ην — ζωῆς. Δώσω, εἰς θάνατον. Ενταῦθα γὰρ τὴν σταύρωσιν αὐτοῦ προσημαίνει. Τὸ δὲ, "Ην ἐγώ δώσω, τὸ ἑκούσιον ἐμφαίνει τοῦ τοιούτου πάθους. iteratione exitans eos, ut interrogarent, quomodo esset panis vivus seu vivificans, et quonam modo de cœlo descendisset. Verum illi solam ventris curam spectantes, cetera omnia superflua ducebant, quem admodum prædiximus. Pers. 51. Si æternum. Si quis doctrinæ illius particeps fuerit. Nam qui eam participat, ex eo co medit: siquidem et ipsa cibus est animam nutriens. Vivel in æternum, sive semper, utpote nunquam mcriturus morte animæ; mors autem anima est separatio a Deo, quemadmodum etiam mors corporis est ipsius ab anima separatio. Nam ipsa anima corpus vivificat, animam vero Deus. Atqui plures perierunt, qui doctrinæ Christi fuerunt participes, sed illi tali participatione male usi sunt; nunc autem de his est sermo, qui ea bene usi sunt, non de illis qui eam pravorum commistione dogmatum, aut conversationis pravitate corruperunt. Ostendit ergo, quod præstantiorem illis cibum tribuat, quain fuerit manna, quod comederunt patres eorum in deserto: illi siquidem, postquam comederunt, mortui sunt, qui vero ex hoc edunt, vivent in æternum. Vers. 51. Ει - est. Duobus modis Christus dicitur esse panis, secundum divinitatem videlicet et humanitatem. Postquam ergo docuit de modo qui secundum divinitatem est, nunc etiam docet de modo qui est secundum humanitatem. Non autem dixit: Quem do, sed quem dabo daturus namque erat in ultima cœna, quando sumptum panem actis gratiis fregit, deditque discipulis, et ait: Accipite, comedile; hoc est corpus meum 10. Quære ergo sexagesimum quartum caput Evangelif secundum Matthaeum; et ubi positum est, in remis sionem peccatorum ", lege tolam enarrationem, ac invenies quomodo corpus ejus sit panis. Vers. 51. Quam enim crucifxionem suam præsignal. Dicens autem: Quam ego dabo, ultroneam fuisse significat hujusmodi passionem. vita. Dabo in mortem. Hic Vers. 53. Decerlabant ad comedendum? Turbabantur, non potentes sermoni credere, quod hoc Εμάχοντο - φαγεῖν; Βταράττοντο με δυνά μενοι πιστεύειν τῷ λόγῳ διὰ τὸ δοκεῖν ἀδύνατον. Πάντα γὰρ κατὰ φύσιν ἐξετάζοντες, οὐδὲν υπερ- impossibile videretur. Nam cum omnia secundum φυλ; παρεδέχοντο Είπεν -· ἑαυτοῖς. Ἐκεῖνοι μὲν ἀδύνατον τοῦτο ὑπελάμβανον· αὐτὸς δὲ δείκνυσιν αὐτὸ καὶ σφόδρα δυνατόν· καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἀλλὰ καὶ ἀναγκαῖον, ὅπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Νικοδήμου πεποίηκε. Προσ 28 Matth. xxvi, 26. so ibid. 28. 64) Πολλοί μὲν ἔλαβον Δ. naturam inquirerent, nihil quod supra naturam erat, admittebant. Vers. 53. Dirit vobis. Illi quidem hoc'impossibile judicabant, ipso vero omnino possibile ostendit; neque id tantum, sed etiam_necessarium: quod etiam fecit ad Nicodemum..Addit autem: Et de Varia lectiones et notæ Forte χρησαμένων, ut antea, et mox δια φθειράντων. Etenim εύχαριστήσας illo in loco, non εύλο γήσας, habent codd. Eutoym. et alii permult. Και abest A. Υπερφυώς παραδέχονται Α. Σφόδρα αδύνατον Β.

- CAP. VI. ταῦτα περὶ ἑαυτοῦ διαφόρως εἶπε, τῇ συνεχείᾳ δι- Superius quoque idem de seipso variis in locis dixit, ερεθίζων αὐτοὺς εἰς τὸ ἐρωτῆσαι πῶς ἄρτος ἐστὶ ζωηρός, καὶ πῶς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκεν· ἀλλ' ἐκεῖνοι προς μόνην ὁρῶντες την θεραπείαν τῆς γαστρίς, πάντα τάλλα περιττὰ ἐνόμιζον, ὡς προειρήχαμεν. 'Ear · αἰῶνα. Εάν τις μετασχῇ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ. Ἐσθίει γὰρ ἐξ αὐτοῦ ὁ μεταλαμβάνων ταύτης· βρώσις γὰρ καὶ αὕτη, τρέφουσα την ψυχήν. Ζήσεται δὲ εἰς τὸν αἰῶνα, εἴτουν ἀεὶ, ὡς μηδέποτε ἀποθνήσκων τὸν ψυχικὸν θάνατον. Ψυχικὸς δὲ θάνατο; ὁ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ χωρισμός· ὥσπερ καὶ σωματικὸς θάνατος ὁ ἀπὸ τῆς ψυχῆς χωρισμό;. Ζωοὶ γὰρ τὸ σῶμα μὲν ἡ ψυχή· τὴν ψυχὴν δὲ ὁ Θεός. Καὶ μὴν πολλοὶ μετέλαβον τῆς διδασκαλίας τοῦ Χριστοῦ καὶ ἀπώλοντο· ἀλλὰ κακῶς ἐχρήσαντο” τῇ μεταλήψε:· νῦν δὲ περὶ τῶν καλῶς αὐτῇ χρωμένων ὁ λόγος, οὐ περὶ τῶν διαφθειράντων αὐτὴν ἐπιμιξίᾳ δογμάτων πονηρῶν ἢ φαυλότητι πολιτείας. Έδειξεν οὖν ὅτι κρείττονα άρτον τούτοις δίδωσι παρὰ τὸ μάννα & ἔφαγον οι πατέρες αὐτῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ οἱ φαγόντες ἀπέθανον, ἐκ τούτου δὲ οἱ τρώγοντες ζήσονται εἰς τὸν αἰῶνα. Kal - ἐστί. Κατά δύο τρόπους ἄρτος ἐστὶν ὁ Χριστός, κατά τε τὴν θεότητα καὶ κατὰ τὴν ἀν θρωπότητα. Διδάξα; οὖν περὶ τοῦ κατὰ τὴν θεό τητα, νῦν διδάσκει καὶ περὶ τοῦ κατὰ τὴν ἀνθρωπό τητα. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Ὃν δίδωμι, ἀλλ᾽, ὅτι Ον δώσω. Εμελλε γὰρ αὐτὸν δώσειν ἐν τῷ τελευταίῳ δείπνῳ, ὅτε λαβὼν τὸν ἄρτον καὶ εὐχαριστήσας έκλασε καὶ ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς καὶ εἶπε· Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου.. Ζήτησον οὖν τὸ ἐξηκοστόν τέταρτον κεφάλαιον τοῦ κατὰ Ματθαῖον, καὶ ἔνθα κεῖται τὸ Εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν ὅλην, καὶ εὑρήσεις πῶς ἐστι τὸ σῶμα αὐτοῦ ἄρτος. "Ην — ζωῆς. Δώσω, εἰς θάνατον. Ενταῦθα γὰρ τὴν σταύρωσιν αὐτοῦ προσημαίνει. Τὸ δὲ, "Ην ἐγώ δώσω, τὸ ἑκούσιον ἐμφαίνει τοῦ τοιούτου πάθους. iteratione exitans eos, ut interrogarent, quomodo esset panis vivus seu vivificans, et quonam modo de cœlo descendisset. Verum illi solam ventris curam spectantes, cetera omnia superflua ducebant, quem admodum prædiximus. Pers. 51. Si æternum. Si quis doctrinæ illius particeps fuerit. Nam qui eam participat, ex eo co medit: siquidem et ipsa cibus est animam nutriens. Vivel in æternum, sive semper, utpote nunquam mcriturus morte animæ; mors autem anima est separatio a Deo, quemadmodum etiam mors corporis est ipsius ab anima separatio. Nam ipsa anima corpus vivificat, animam vero Deus. Atqui plures perierunt, qui doctrinæ Christi fuerunt participes, sed illi tali participatione male usi sunt; nunc autem de his est sermo, qui ea bene usi sunt, non de illis qui eam pravorum commistione dogmatum, aut conversationis pravitate corruperunt. Ostendit ergo, quod præstantiorem illis cibum tribuat, quain fuerit manna, quod comederunt patres eorum in deserto: illi siquidem, postquam comederunt, mortui sunt, qui vero ex hoc edunt, vivent in æternum. Vers. 51. Ει - est. Duobus modis Christus dicitur esse panis, secundum divinitatem videlicet et humanitatem. Postquam ergo docuit de modo qui secundum divinitatem est, nunc etiam docet de modo qui est secundum humanitatem. Non autem dixit: Quem do, sed quem dabo daturus namque erat in ultima cœna, quando sumptum panem actis gratiis fregit, deditque discipulis, et ait: Accipite, comedile; hoc est corpus meum 10. Quære ergo sexagesimum quartum caput Evangelif secundum Matthaeum; et ubi positum est, in remis sionem peccatorum ", lege tolam enarrationem, ac invenies quomodo corpus ejus sit panis. Vers. 51. Quam enim crucifxionem suam præsignal. Dicens autem: Quam ego dabo, ultroneam fuisse significat hujusmodi passionem. vita. Dabo in mortem. Hic Vers. 53. Decerlabant ad comedendum? Turbabantur, non potentes sermoni credere, quod hoc Εμάχοντο - φαγεῖν; Βταράττοντο με δυνά μενοι πιστεύειν τῷ λόγῳ διὰ τὸ δοκεῖν ἀδύνατον. Πάντα γὰρ κατὰ φύσιν ἐξετάζοντες, οὐδὲν υπερ- impossibile videretur. Nam cum omnia secundum φυλ; παρεδέχοντο Είπεν -· ἑαυτοῖς. Ἐκεῖνοι μὲν ἀδύνατον τοῦτο ὑπελάμβανον· αὐτὸς δὲ δείκνυσιν αὐτὸ καὶ σφόδρα δυνατόν· καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἀλλὰ καὶ ἀναγκαῖον, ὅπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Νικοδήμου πεποίηκε. Προσ 28 Matth. xxvi, 26. so ibid. 28. 64) Πολλοί μὲν ἔλαβον Δ. naturam inquirerent, nihil quod supra naturam erat, admittebant. Vers. 53. Dirit vobis. Illi quidem hoc'impossibile judicabant, ipso vero omnino possibile ostendit; neque id tantum, sed etiam_necessarium: quod etiam fecit ad Nicodemum..Addit autem: Et de Varia lectiones et notæ Forte χρησαμένων, ut antea, et mox δια φθειράντων. Etenim εύχαριστήσας illo in loco, non εύλο γήσας, habent codd. Eutoym. et alii permult. Και abest A. Υπερφυώς παραδέχονται Α. Σφόδρα αδύνατον Β.

- CAP. VI. ταῦτα περὶ ἑαυτοῦ διαφόρως εἶπε, τῇ συνεχείᾳ δι- Superius quoque idem de seipso variis in locis dixit, ερεθίζων αὐτοὺς εἰς τὸ ἐρωτῆσαι πῶς ἄρτος ἐστὶ ζωηρός, καὶ πῶς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκεν· ἀλλ' ἐκεῖνοι προς μόνην ὁρῶντες την θεραπείαν τῆς γαστρίς, πάντα τάλλα περιττὰ ἐνόμιζον, ὡς προειρήχαμεν. 'Ear · αἰῶνα. Εάν τις μετασχῇ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ. Ἐσθίει γὰρ ἐξ αὐτοῦ ὁ μεταλαμβάνων ταύτης· βρώσις γὰρ καὶ αὕτη, τρέφουσα την ψυχήν. Ζήσεται δὲ εἰς τὸν αἰῶνα, εἴτουν ἀεὶ, ὡς μηδέποτε ἀποθνήσκων τὸν ψυχικὸν θάνατον. Ψυχικὸς δὲ θάνατο; ὁ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ χωρισμός· ὥσπερ καὶ σωματικὸς θάνατος ὁ ἀπὸ τῆς ψυχῆς χωρισμό;. Ζωοὶ γὰρ τὸ σῶμα μὲν ἡ ψυχή· τὴν ψυχὴν δὲ ὁ Θεός. Καὶ μὴν πολλοὶ μετέλαβον τῆς διδασκαλίας τοῦ Χριστοῦ καὶ ἀπώλοντο· ἀλλὰ κακῶς ἐχρήσαντο” τῇ μεταλήψε:· νῦν δὲ περὶ τῶν καλῶς αὐτῇ χρωμένων ὁ λόγος, οὐ περὶ τῶν διαφθειράντων αὐτὴν ἐπιμιξίᾳ δογμάτων πονηρῶν ἢ φαυλότητι πολιτείας. Έδειξεν οὖν ὅτι κρείττονα άρτον τούτοις δίδωσι παρὰ τὸ μάννα & ἔφαγον οι πατέρες αὐτῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ οἱ φαγόντες ἀπέθανον, ἐκ τούτου δὲ οἱ τρώγοντες ζήσονται εἰς τὸν αἰῶνα. Kal - ἐστί. Κατά δύο τρόπους ἄρτος ἐστὶν ὁ Χριστός, κατά τε τὴν θεότητα καὶ κατὰ τὴν ἀν θρωπότητα. Διδάξα; οὖν περὶ τοῦ κατὰ τὴν θεό τητα, νῦν διδάσκει καὶ περὶ τοῦ κατὰ τὴν ἀνθρωπό τητα. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Ὃν δίδωμι, ἀλλ᾽, ὅτι Ον δώσω. Εμελλε γὰρ αὐτὸν δώσειν ἐν τῷ τελευταίῳ δείπνῳ, ὅτε λαβὼν τὸν ἄρτον καὶ εὐχαριστήσας έκλασε καὶ ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς καὶ εἶπε· Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου.. Ζήτησον οὖν τὸ ἐξηκοστόν τέταρτον κεφάλαιον τοῦ κατὰ Ματθαῖον, καὶ ἔνθα κεῖται τὸ Εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν ὅλην, καὶ εὑρήσεις πῶς ἐστι τὸ σῶμα αὐτοῦ ἄρτος. "Ην — ζωῆς. Δώσω, εἰς θάνατον. Ενταῦθα γὰρ τὴν σταύρωσιν αὐτοῦ προσημαίνει. Τὸ δὲ, "Ην ἐγώ δώσω, τὸ ἑκούσιον ἐμφαίνει τοῦ τοιούτου πάθους. iteratione exitans eos, ut interrogarent, quomodo esset panis vivus seu vivificans, et quonam modo de cœlo descendisset. Verum illi solam ventris curam spectantes, cetera omnia superflua ducebant, quem admodum prædiximus. Pers. 51. Si æternum. Si quis doctrinæ illius particeps fuerit. Nam qui eam participat, ex eo co medit: siquidem et ipsa cibus est animam nutriens. Vivel in æternum, sive semper, utpote nunquam mcriturus morte animæ; mors autem anima est separatio a Deo, quemadmodum etiam mors corporis est ipsius ab anima separatio. Nam ipsa anima corpus vivificat, animam vero Deus. Atqui plures perierunt, qui doctrinæ Christi fuerunt participes, sed illi tali participatione male usi sunt; nunc autem de his est sermo, qui ea bene usi sunt, non de illis qui eam pravorum commistione dogmatum, aut conversationis pravitate corruperunt. Ostendit ergo, quod præstantiorem illis cibum tribuat, quain fuerit manna, quod comederunt patres eorum in deserto: illi siquidem, postquam comederunt, mortui sunt, qui vero ex hoc edunt, vivent in æternum. Vers. 51. Ει - est. Duobus modis Christus dicitur esse panis, secundum divinitatem videlicet et humanitatem. Postquam ergo docuit de modo qui secundum divinitatem est, nunc etiam docet de modo qui est secundum humanitatem. Non autem dixit: Quem do, sed quem dabo daturus namque erat in ultima cœna, quando sumptum panem actis gratiis fregit, deditque discipulis, et ait: Accipite, comedile; hoc est corpus meum 10. Quære ergo sexagesimum quartum caput Evangelif secundum Matthaeum; et ubi positum est, in remis sionem peccatorum ", lege tolam enarrationem, ac invenies quomodo corpus ejus sit panis. Vers. 51. Quam enim crucifxionem suam præsignal. Dicens autem: Quam ego dabo, ultroneam fuisse significat hujusmodi passionem. vita. Dabo in mortem. Hic Vers. 53. Decerlabant ad comedendum? Turbabantur, non potentes sermoni credere, quod hoc Εμάχοντο - φαγεῖν; Βταράττοντο με δυνά μενοι πιστεύειν τῷ λόγῳ διὰ τὸ δοκεῖν ἀδύνατον. Πάντα γὰρ κατὰ φύσιν ἐξετάζοντες, οὐδὲν υπερ- impossibile videretur. Nam cum omnia secundum φυλ; παρεδέχοντο Είπεν -· ἑαυτοῖς. Ἐκεῖνοι μὲν ἀδύνατον τοῦτο ὑπελάμβανον· αὐτὸς δὲ δείκνυσιν αὐτὸ καὶ σφόδρα δυνατόν· καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἀλλὰ καὶ ἀναγκαῖον, ὅπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Νικοδήμου πεποίηκε. Προσ 28 Matth. xxvi, 26. so ibid. 28. 64) Πολλοί μὲν ἔλαβον Δ. naturam inquirerent, nihil quod supra naturam erat, admittebant. Vers. 53. Dirit vobis. Illi quidem hoc'impossibile judicabant, ipso vero omnino possibile ostendit; neque id tantum, sed etiam_necessarium: quod etiam fecit ad Nicodemum..Addit autem: Et de Varia lectiones et notæ Forte χρησαμένων, ut antea, et mox δια φθειράντων. Etenim εύχαριστήσας illo in loco, non εύλο γήσας, habent codd. Eutoym. et alii permult. Και abest A. Υπερφυώς παραδέχονται Α. Σφόδρα αδύνατον Β.

sanguine, signifcans de pane ac poculo, que, uἱ τίθησι δὲ Καὶ περὶ τοῦ αἵματος, σημαίνων dictum est, daturus erat discipulis in ultima cœna. Rursus autem vitam dicit æternam sive beatam. Vers. 54. Qui — æternam. Coutinue in sermone de sacramentis immoratur, rei necessitatem ostendeus, puta quod hoc omnino deri oporteat. Vers. 54. Ει → die. Crebro sermonem de vita et resurrectione repetit, cupiens eum menti auditorum imprimi. Quæ ergo variis in locis præmisimus, ea nunc in summam colligenda sunt. Ex quo omnes homines resuscitandi sunt, omnesque perpetuo victuri, intelligere convenit resurrectionem justorum quidem, eam quæ erit in fruitione; peccatorum vero, quæ in supplicio. Rursum vitam æternam justorum, cam quæ erit in requie; peccatorum autem, quæ in tormentis. Vers. 55. Caro enim — polus. Verus est cibus, sive aptissimus, utpote animam, quæ propriissima hominis pars est, nutriens: et similiter de sanguine. Aut hos dixit. conirmans quod non nigmatice, neque parabolice lequeretur. Vers. 56. Qui — illo. In me manet, unitur mihi per transsumptionem(xx) et communicationem meæ carnis meique sanguinis, et unum corpus mecum efficitur, ac particeps vitæ quæ in me est; quod si ille in me est, utique et ego in illo. περὶ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου & ἔμελλεν, ὡς εἴρηται, δοῦναι τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ τελευταίῳ δείπνῳ. Ζωὴν δὲ πάλιν λέγει τὴν αἰώνιον, ἤτοι τὴν μακαρίαν. Ὁ - αἰώνιον. Συνεχώς στρέψει τὸν περὶ τῶν μυστηρίων λόγον, δεικνυς τὸ ἀναγκαῖον τοῦ πρά γματος, ὅτι πάντως γενέσθαι τοῦτο χρή. Καὶ - ἡμέρα. Πυκνῶς ἐλίττες καὶ τὸν περί τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον, βουλόμενος αὐτὸν ἐντυπῶσαι τῇ διανοίᾳ τῶν ἀκουόντων. δὲ διαφόρως προεστειλάμεθα, ταῦτα νῦν συλλήδην ἀνακεφαλαιωτέον· ὅτι, ἐπεὶ πάντες ἄνθρωποι ἀναστή σονται, καὶ πάντες ζήσονται αιωνίως, προσήκει νοεῖν ἀνάστασιν, ἐπὶ τῶν δικαίων μὲν τὴν ἐπὶ ἀπολαύσει, ἐπὶ τῶν ἁμαρτωλῶν δὲ τὴν ἐπὶ κολάσει· καὶ αἱ ζωὴν μὲν αἰώνιον ἐπὶ τῶν δικαίων τὴν ἐν ἀπολαύσει, ἐπὶ δὲ τῶν ἁμαρτωλῶν τὴν ἐν κολάσει. Vers. 57. Sicut Patrem. Sicul, qui semper vivit Pater, misit me, ita et ego immutabiliter vivo, c co quod a vivente Patre natus sum. † In cognitionem nos inducit, quod principium habeat, et non sit absque principio sicut Pater. Aut etiam alio modo, propter Patrem, id est: Quia Pater vivit; nisi enim ille viveret, neque ego viverem. Quia vero ille vivit et ego vivo. Et nisi ille haberet, quæcunque habet, neque ego haberem, quæcunque habeo. Siquidem nobis omnia sunt cadem, exceptis personalibus proprietatibus. Vers. 57. Ει. me. Quemadmodum ego vivο, quia natus sum a vivente Patre, ita et qui edit me, ipse quoque vivet, eo quod ne qui vita sum, ederit, vitamque participaverit. Ἡ γὰρ σὰρξ – πόσις. - Αληθής έστι βρώσις, ήτοι κυριωτάτη, ὡς τὸ κυριώτατον μέρος τοῦ ἀνθρώπου τρέφουσα τὴν ψυχήν· καὶ τὸ αἷμα δὲ ὁμοίως. Η ταῦτα εἶπε βεβαιῶν ὅτι οὐκ αίνιγμα λέγει οὐδὲ παραβολήν. 0-αὐτῷ. — Εν ἐμοὶ μένει, ἐνοῦταί μοι διὰ τῆς μεταλήψεως καὶ κοινωνίας τῆς ἐμῆς σαρκὸς καὶ τοῦ ὁμοῦ αἵματος, καὶ σύσσωμος μοι γίνεται και μέτο χος τῆς ἐν ἐμοὶ ζωῆς· εἰ δ' ἐκεῖνος ἐν ἐμοὶ, πάντως κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Καθώς Πατέρα. Καθώς ζῶν ἀπέστειλέ με 6 ζῶν Πατήρ, οὕτω κἀγὼ ζῶ ἀπαραλλάκτως διὰ τὸ γεννηθῆναι ἐκ ζῶντος Πατρός. [ Γνῶσιν ἡμῖν εἰσάγει τοῦ ἔχειν ἀρχήν, καὶ μὴ εἶναι ἄναρχος ὥσπερ ὁ Πατήρ. Η καὶ ἐτέρως. Διὰ τὸ ζῆν τὸν Πατέρα Εἰ μὴ γὰρ ἐκεῖνος ἕξη, οὐδὲ ἐγὼ ἔξων· ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνος ζῇ, ζῶ κἀγώ. Καὶ εἰ μὴ ἐκεῖνος εἶχεν ὅσα ἔχει, οὐδὲ ἐγὼ εἶχον ὅσα ἔχω. Ισα γὰρ ἡμῖν πάντα, χωρὶς τῶν προσωπικῶν ιδιοτήτων. ] Καὶ — ἐμέ. Ωσπερ ἐγὼ ζῶ διὰ τὸ γεννηθῆναι ἐκ ζῶντος Πατρὸς, οὕτω καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσεται, διὰ τὸ τρώγειν ἐμὲ τὴν ζωὴν καὶ μεταλαμβάνειν τῆς ζωῆς. Οὗτος - καταβάς. Οὗτος, ὁ ζωὴν αἰώνιον χορη Vers. 58. Hic qui descendit. Hic, puta, qui vitain præstat sempiternam. Ο γῶν. Vers. 58. Non mortui sunt. Non mortui sunt, qui illum ederunt, videlicet. Sicut patres vestri comederunt manna el mortui sunt; verum sicut hi, qui manna illud comederunt, carne mortui sunt, ita et qui`panem hunc edunt, carne moriuntur. Sed hi soli, cum in spe vitæ æternæ moriuntur, non videntur mori, sed obdormire. Malim προσημαίνων. Οὐ· ἀπέθανον. Οὐκ ἀποθανοῦνται οἱ τρώγοντες αὐτὸν δηλονότι. Καθώς ἔφαγον οι πατέρες ὑμῶν τὸ μάννα καὶ ἀπέθανον. Καὶ μὴν, ὥσπερ οἱ τὸ μάννα ἐκεῖνο φαγόντες ἀπέθανον τῇ σαρκὶ, οὕτω καὶ οἱ τὸν ἄρτον τοῦτον τρώγοντες ἀποθνήσκουσι τῇ σαρκί· ἀλλ᾽ οὗτοι μόνοι ἐπ' ἐλπίδι ζωῆς αἰω νίου ἀποθνήσκοντες, οὐ δοκοῦσιν ἀποθανεῖν, ἀλλ᾽ ὑπνοῦν Variæ lectiones et notæ. Plerumque spiritu leui scribunt Codices, ut hic uterque. 'Αληθής enim, non ἀληθῶς, legit. Ζῶν omittit A. Malim tollere prius ζων. (xx) Transsumptionem. Ad verbum, participationem. llac in margine habent codices. Henteuius reddidit, ac si legerit: Εἰς γνῶ σιν ἡμᾶς εἰσάγει. Intellige, ζῶ κἀγώ. Μεταλαμβάνειν est participem esse alicujus rei.

sanguine, signifcans de pane ac poculo, que, uἱ τίθησι δὲ Καὶ περὶ τοῦ αἵματος, σημαίνων dictum est, daturus erat discipulis in ultima cœna. Rursus autem vitam dicit æternam sive beatam. Vers. 54. Qui — æternam. Coutinue in sermone de sacramentis immoratur, rei necessitatem ostendeus, puta quod hoc omnino deri oporteat. Vers. 54. Ει → die. Crebro sermonem de vita et resurrectione repetit, cupiens eum menti auditorum imprimi. Quæ ergo variis in locis præmisimus, ea nunc in summam colligenda sunt. Ex quo omnes homines resuscitandi sunt, omnesque perpetuo victuri, intelligere convenit resurrectionem justorum quidem, eam quæ erit in fruitione; peccatorum vero, quæ in supplicio. Rursum vitam æternam justorum, cam quæ erit in requie; peccatorum autem, quæ in tormentis. Vers. 55. Caro enim — polus. Verus est cibus, sive aptissimus, utpote animam, quæ propriissima hominis pars est, nutriens: et similiter de sanguine. Aut hos dixit. conirmans quod non nigmatice, neque parabolice lequeretur. Vers. 56. Qui — illo. In me manet, unitur mihi per transsumptionem(xx) et communicationem meæ carnis meique sanguinis, et unum corpus mecum efficitur, ac particeps vitæ quæ in me est; quod si ille in me est, utique et ego in illo. περὶ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου & ἔμελλεν, ὡς εἴρηται, δοῦναι τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ τελευταίῳ δείπνῳ. Ζωὴν δὲ πάλιν λέγει τὴν αἰώνιον, ἤτοι τὴν μακαρίαν. Ὁ - αἰώνιον. Συνεχώς στρέψει τὸν περὶ τῶν μυστηρίων λόγον, δεικνυς τὸ ἀναγκαῖον τοῦ πρά γματος, ὅτι πάντως γενέσθαι τοῦτο χρή. Καὶ - ἡμέρα. Πυκνῶς ἐλίττες καὶ τὸν περί τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον, βουλόμενος αὐτὸν ἐντυπῶσαι τῇ διανοίᾳ τῶν ἀκουόντων. δὲ διαφόρως προεστειλάμεθα, ταῦτα νῦν συλλήδην ἀνακεφαλαιωτέον· ὅτι, ἐπεὶ πάντες ἄνθρωποι ἀναστή σονται, καὶ πάντες ζήσονται αιωνίως, προσήκει νοεῖν ἀνάστασιν, ἐπὶ τῶν δικαίων μὲν τὴν ἐπὶ ἀπολαύσει, ἐπὶ τῶν ἁμαρτωλῶν δὲ τὴν ἐπὶ κολάσει· καὶ αἱ ζωὴν μὲν αἰώνιον ἐπὶ τῶν δικαίων τὴν ἐν ἀπολαύσει, ἐπὶ δὲ τῶν ἁμαρτωλῶν τὴν ἐν κολάσει. Vers. 57. Sicut Patrem. Sicul, qui semper vivit Pater, misit me, ita et ego immutabiliter vivo, c co quod a vivente Patre natus sum. † In cognitionem nos inducit, quod principium habeat, et non sit absque principio sicut Pater. Aut etiam alio modo, propter Patrem, id est: Quia Pater vivit; nisi enim ille viveret, neque ego viverem. Quia vero ille vivit et ego vivo. Et nisi ille haberet, quæcunque habet, neque ego haberem, quæcunque habeo. Siquidem nobis omnia sunt cadem, exceptis personalibus proprietatibus. Vers. 57. Ει. me. Quemadmodum ego vivο, quia natus sum a vivente Patre, ita et qui edit me, ipse quoque vivet, eo quod ne qui vita sum, ederit, vitamque participaverit. Ἡ γὰρ σὰρξ – πόσις. - Αληθής έστι βρώσις, ήτοι κυριωτάτη, ὡς τὸ κυριώτατον μέρος τοῦ ἀνθρώπου τρέφουσα τὴν ψυχήν· καὶ τὸ αἷμα δὲ ὁμοίως. Η ταῦτα εἶπε βεβαιῶν ὅτι οὐκ αίνιγμα λέγει οὐδὲ παραβολήν. 0-αὐτῷ. — Εν ἐμοὶ μένει, ἐνοῦταί μοι διὰ τῆς μεταλήψεως καὶ κοινωνίας τῆς ἐμῆς σαρκὸς καὶ τοῦ ὁμοῦ αἵματος, καὶ σύσσωμος μοι γίνεται και μέτο χος τῆς ἐν ἐμοὶ ζωῆς· εἰ δ' ἐκεῖνος ἐν ἐμοὶ, πάντως κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Καθώς Πατέρα. Καθώς ζῶν ἀπέστειλέ με 6 ζῶν Πατήρ, οὕτω κἀγὼ ζῶ ἀπαραλλάκτως διὰ τὸ γεννηθῆναι ἐκ ζῶντος Πατρός. [ Γνῶσιν ἡμῖν εἰσάγει τοῦ ἔχειν ἀρχήν, καὶ μὴ εἶναι ἄναρχος ὥσπερ ὁ Πατήρ. Η καὶ ἐτέρως. Διὰ τὸ ζῆν τὸν Πατέρα Εἰ μὴ γὰρ ἐκεῖνος ἕξη, οὐδὲ ἐγὼ ἔξων· ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνος ζῇ, ζῶ κἀγώ. Καὶ εἰ μὴ ἐκεῖνος εἶχεν ὅσα ἔχει, οὐδὲ ἐγὼ εἶχον ὅσα ἔχω. Ισα γὰρ ἡμῖν πάντα, χωρὶς τῶν προσωπικῶν ιδιοτήτων. ] Καὶ — ἐμέ. Ωσπερ ἐγὼ ζῶ διὰ τὸ γεννηθῆναι ἐκ ζῶντος Πατρὸς, οὕτω καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσεται, διὰ τὸ τρώγειν ἐμὲ τὴν ζωὴν καὶ μεταλαμβάνειν τῆς ζωῆς. Οὗτος - καταβάς. Οὗτος, ὁ ζωὴν αἰώνιον χορη Vers. 58. Hic qui descendit. Hic, puta, qui vitain præstat sempiternam. Ο γῶν. Vers. 58. Non mortui sunt. Non mortui sunt, qui illum ederunt, videlicet. Sicut patres vestri comederunt manna el mortui sunt; verum sicut hi, qui manna illud comederunt, carne mortui sunt, ita et qui`panem hunc edunt, carne moriuntur. Sed hi soli, cum in spe vitæ æternæ moriuntur, non videntur mori, sed obdormire. Malim προσημαίνων. Οὐ· ἀπέθανον. Οὐκ ἀποθανοῦνται οἱ τρώγοντες αὐτὸν δηλονότι. Καθώς ἔφαγον οι πατέρες ὑμῶν τὸ μάννα καὶ ἀπέθανον. Καὶ μὴν, ὥσπερ οἱ τὸ μάννα ἐκεῖνο φαγόντες ἀπέθανον τῇ σαρκὶ, οὕτω καὶ οἱ τὸν ἄρτον τοῦτον τρώγοντες ἀποθνήσκουσι τῇ σαρκί· ἀλλ᾽ οὗτοι μόνοι ἐπ' ἐλπίδι ζωῆς αἰω νίου ἀποθνήσκοντες, οὐ δοκοῦσιν ἀποθανεῖν, ἀλλ᾽ ὑπνοῦν Variæ lectiones et notæ. Plerumque spiritu leui scribunt Codices, ut hic uterque. 'Αληθής enim, non ἀληθῶς, legit. Ζῶν omittit A. Malim tollere prius ζων. (xx) Transsumptionem. Ad verbum, participationem. llac in margine habent codices. Henteuius reddidit, ac si legerit: Εἰς γνῶ σιν ἡμᾶς εἰσάγει. Intellige, ζῶ κἀγώ. Μεταλαμβάνειν est participem esse alicujus rei.

sanguine, signifcans de pane ac poculo, que, uἱ τίθησι δὲ Καὶ περὶ τοῦ αἵματος, σημαίνων dictum est, daturus erat discipulis in ultima cœna. Rursus autem vitam dicit æternam sive beatam. Vers. 54. Qui — æternam. Coutinue in sermone de sacramentis immoratur, rei necessitatem ostendeus, puta quod hoc omnino deri oporteat. Vers. 54. Ει → die. Crebro sermonem de vita et resurrectione repetit, cupiens eum menti auditorum imprimi. Quæ ergo variis in locis præmisimus, ea nunc in summam colligenda sunt. Ex quo omnes homines resuscitandi sunt, omnesque perpetuo victuri, intelligere convenit resurrectionem justorum quidem, eam quæ erit in fruitione; peccatorum vero, quæ in supplicio. Rursum vitam æternam justorum, cam quæ erit in requie; peccatorum autem, quæ in tormentis. Vers. 55. Caro enim — polus. Verus est cibus, sive aptissimus, utpote animam, quæ propriissima hominis pars est, nutriens: et similiter de sanguine. Aut hos dixit. conirmans quod non nigmatice, neque parabolice lequeretur. Vers. 56. Qui — illo. In me manet, unitur mihi per transsumptionem(xx) et communicationem meæ carnis meique sanguinis, et unum corpus mecum efficitur, ac particeps vitæ quæ in me est; quod si ille in me est, utique et ego in illo. περὶ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου & ἔμελλεν, ὡς εἴρηται, δοῦναι τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ τελευταίῳ δείπνῳ. Ζωὴν δὲ πάλιν λέγει τὴν αἰώνιον, ἤτοι τὴν μακαρίαν. Ὁ - αἰώνιον. Συνεχώς στρέψει τὸν περὶ τῶν μυστηρίων λόγον, δεικνυς τὸ ἀναγκαῖον τοῦ πρά γματος, ὅτι πάντως γενέσθαι τοῦτο χρή. Καὶ - ἡμέρα. Πυκνῶς ἐλίττες καὶ τὸν περί τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον, βουλόμενος αὐτὸν ἐντυπῶσαι τῇ διανοίᾳ τῶν ἀκουόντων. δὲ διαφόρως προεστειλάμεθα, ταῦτα νῦν συλλήδην ἀνακεφαλαιωτέον· ὅτι, ἐπεὶ πάντες ἄνθρωποι ἀναστή σονται, καὶ πάντες ζήσονται αιωνίως, προσήκει νοεῖν ἀνάστασιν, ἐπὶ τῶν δικαίων μὲν τὴν ἐπὶ ἀπολαύσει, ἐπὶ τῶν ἁμαρτωλῶν δὲ τὴν ἐπὶ κολάσει· καὶ αἱ ζωὴν μὲν αἰώνιον ἐπὶ τῶν δικαίων τὴν ἐν ἀπολαύσει, ἐπὶ δὲ τῶν ἁμαρτωλῶν τὴν ἐν κολάσει. Vers. 57. Sicut Patrem. Sicul, qui semper vivit Pater, misit me, ita et ego immutabiliter vivo, c co quod a vivente Patre natus sum. † In cognitionem nos inducit, quod principium habeat, et non sit absque principio sicut Pater. Aut etiam alio modo, propter Patrem, id est: Quia Pater vivit; nisi enim ille viveret, neque ego viverem. Quia vero ille vivit et ego vivo. Et nisi ille haberet, quæcunque habet, neque ego haberem, quæcunque habeo. Siquidem nobis omnia sunt cadem, exceptis personalibus proprietatibus. Vers. 57. Ει. me. Quemadmodum ego vivο, quia natus sum a vivente Patre, ita et qui edit me, ipse quoque vivet, eo quod ne qui vita sum, ederit, vitamque participaverit. Ἡ γὰρ σὰρξ – πόσις. - Αληθής έστι βρώσις, ήτοι κυριωτάτη, ὡς τὸ κυριώτατον μέρος τοῦ ἀνθρώπου τρέφουσα τὴν ψυχήν· καὶ τὸ αἷμα δὲ ὁμοίως. Η ταῦτα εἶπε βεβαιῶν ὅτι οὐκ αίνιγμα λέγει οὐδὲ παραβολήν. 0-αὐτῷ. — Εν ἐμοὶ μένει, ἐνοῦταί μοι διὰ τῆς μεταλήψεως καὶ κοινωνίας τῆς ἐμῆς σαρκὸς καὶ τοῦ ὁμοῦ αἵματος, καὶ σύσσωμος μοι γίνεται και μέτο χος τῆς ἐν ἐμοὶ ζωῆς· εἰ δ' ἐκεῖνος ἐν ἐμοὶ, πάντως κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Καθώς Πατέρα. Καθώς ζῶν ἀπέστειλέ με 6 ζῶν Πατήρ, οὕτω κἀγὼ ζῶ ἀπαραλλάκτως διὰ τὸ γεννηθῆναι ἐκ ζῶντος Πατρός. [ Γνῶσιν ἡμῖν εἰσάγει τοῦ ἔχειν ἀρχήν, καὶ μὴ εἶναι ἄναρχος ὥσπερ ὁ Πατήρ. Η καὶ ἐτέρως. Διὰ τὸ ζῆν τὸν Πατέρα Εἰ μὴ γὰρ ἐκεῖνος ἕξη, οὐδὲ ἐγὼ ἔξων· ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνος ζῇ, ζῶ κἀγώ. Καὶ εἰ μὴ ἐκεῖνος εἶχεν ὅσα ἔχει, οὐδὲ ἐγὼ εἶχον ὅσα ἔχω. Ισα γὰρ ἡμῖν πάντα, χωρὶς τῶν προσωπικῶν ιδιοτήτων. ] Καὶ — ἐμέ. Ωσπερ ἐγὼ ζῶ διὰ τὸ γεννηθῆναι ἐκ ζῶντος Πατρὸς, οὕτω καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσεται, διὰ τὸ τρώγειν ἐμὲ τὴν ζωὴν καὶ μεταλαμβάνειν τῆς ζωῆς. Οὗτος - καταβάς. Οὗτος, ὁ ζωὴν αἰώνιον χορη Vers. 58. Hic qui descendit. Hic, puta, qui vitain præstat sempiternam. Ο γῶν. Vers. 58. Non mortui sunt. Non mortui sunt, qui illum ederunt, videlicet. Sicut patres vestri comederunt manna el mortui sunt; verum sicut hi, qui manna illud comederunt, carne mortui sunt, ita et qui`panem hunc edunt, carne moriuntur. Sed hi soli, cum in spe vitæ æternæ moriuntur, non videntur mori, sed obdormire. Malim προσημαίνων. Οὐ· ἀπέθανον. Οὐκ ἀποθανοῦνται οἱ τρώγοντες αὐτὸν δηλονότι. Καθώς ἔφαγον οι πατέρες ὑμῶν τὸ μάννα καὶ ἀπέθανον. Καὶ μὴν, ὥσπερ οἱ τὸ μάννα ἐκεῖνο φαγόντες ἀπέθανον τῇ σαρκὶ, οὕτω καὶ οἱ τὸν ἄρτον τοῦτον τρώγοντες ἀποθνήσκουσι τῇ σαρκί· ἀλλ᾽ οὗτοι μόνοι ἐπ' ἐλπίδι ζωῆς αἰω νίου ἀποθνήσκοντες, οὐ δοκοῦσιν ἀποθανεῖν, ἀλλ᾽ ὑπνοῦν Variæ lectiones et notæ. Plerumque spiritu leui scribunt Codices, ut hic uterque. 'Αληθής enim, non ἀληθῶς, legit. Ζῶν omittit A. Malim tollere prius ζων. (xx) Transsumptionem. Ad verbum, participationem. llac in margine habent codices. Henteuius reddidit, ac si legerit: Εἰς γνῶ σιν ἡμᾶς εἰσάγει. Intellige, ζῶ κἀγώ. Μεταλαμβάνειν est participem esse alicujus rei.

sanguine, signifcans de pane ac poculo, que, uἱ τίθησι δὲ Καὶ περὶ τοῦ αἵματος, σημαίνων dictum est, daturus erat discipulis in ultima cœna. Rursus autem vitam dicit æternam sive beatam. Vers. 54. Qui — æternam. Coutinue in sermone de sacramentis immoratur, rei necessitatem ostendeus, puta quod hoc omnino deri oporteat. Vers. 54. Ει → die. Crebro sermonem de vita et resurrectione repetit, cupiens eum menti auditorum imprimi. Quæ ergo variis in locis præmisimus, ea nunc in summam colligenda sunt. Ex quo omnes homines resuscitandi sunt, omnesque perpetuo victuri, intelligere convenit resurrectionem justorum quidem, eam quæ erit in fruitione; peccatorum vero, quæ in supplicio. Rursum vitam æternam justorum, cam quæ erit in requie; peccatorum autem, quæ in tormentis. Vers. 55. Caro enim — polus. Verus est cibus, sive aptissimus, utpote animam, quæ propriissima hominis pars est, nutriens: et similiter de sanguine. Aut hos dixit. conirmans quod non nigmatice, neque parabolice lequeretur. Vers. 56. Qui — illo. In me manet, unitur mihi per transsumptionem(xx) et communicationem meæ carnis meique sanguinis, et unum corpus mecum efficitur, ac particeps vitæ quæ in me est; quod si ille in me est, utique et ego in illo. περὶ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου & ἔμελλεν, ὡς εἴρηται, δοῦναι τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ τελευταίῳ δείπνῳ. Ζωὴν δὲ πάλιν λέγει τὴν αἰώνιον, ἤτοι τὴν μακαρίαν. Ὁ - αἰώνιον. Συνεχώς στρέψει τὸν περὶ τῶν μυστηρίων λόγον, δεικνυς τὸ ἀναγκαῖον τοῦ πρά γματος, ὅτι πάντως γενέσθαι τοῦτο χρή. Καὶ - ἡμέρα. Πυκνῶς ἐλίττες καὶ τὸν περί τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον, βουλόμενος αὐτὸν ἐντυπῶσαι τῇ διανοίᾳ τῶν ἀκουόντων. δὲ διαφόρως προεστειλάμεθα, ταῦτα νῦν συλλήδην ἀνακεφαλαιωτέον· ὅτι, ἐπεὶ πάντες ἄνθρωποι ἀναστή σονται, καὶ πάντες ζήσονται αιωνίως, προσήκει νοεῖν ἀνάστασιν, ἐπὶ τῶν δικαίων μὲν τὴν ἐπὶ ἀπολαύσει, ἐπὶ τῶν ἁμαρτωλῶν δὲ τὴν ἐπὶ κολάσει· καὶ αἱ ζωὴν μὲν αἰώνιον ἐπὶ τῶν δικαίων τὴν ἐν ἀπολαύσει, ἐπὶ δὲ τῶν ἁμαρτωλῶν τὴν ἐν κολάσει. Vers. 57. Sicut Patrem. Sicul, qui semper vivit Pater, misit me, ita et ego immutabiliter vivo, c co quod a vivente Patre natus sum. † In cognitionem nos inducit, quod principium habeat, et non sit absque principio sicut Pater. Aut etiam alio modo, propter Patrem, id est: Quia Pater vivit; nisi enim ille viveret, neque ego viverem. Quia vero ille vivit et ego vivo. Et nisi ille haberet, quæcunque habet, neque ego haberem, quæcunque habeo. Siquidem nobis omnia sunt cadem, exceptis personalibus proprietatibus. Vers. 57. Ει. me. Quemadmodum ego vivο, quia natus sum a vivente Patre, ita et qui edit me, ipse quoque vivet, eo quod ne qui vita sum, ederit, vitamque participaverit. Ἡ γὰρ σὰρξ – πόσις. - Αληθής έστι βρώσις, ήτοι κυριωτάτη, ὡς τὸ κυριώτατον μέρος τοῦ ἀνθρώπου τρέφουσα τὴν ψυχήν· καὶ τὸ αἷμα δὲ ὁμοίως. Η ταῦτα εἶπε βεβαιῶν ὅτι οὐκ αίνιγμα λέγει οὐδὲ παραβολήν. 0-αὐτῷ. — Εν ἐμοὶ μένει, ἐνοῦταί μοι διὰ τῆς μεταλήψεως καὶ κοινωνίας τῆς ἐμῆς σαρκὸς καὶ τοῦ ὁμοῦ αἵματος, καὶ σύσσωμος μοι γίνεται και μέτο χος τῆς ἐν ἐμοὶ ζωῆς· εἰ δ' ἐκεῖνος ἐν ἐμοὶ, πάντως κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Καθώς Πατέρα. Καθώς ζῶν ἀπέστειλέ με 6 ζῶν Πατήρ, οὕτω κἀγὼ ζῶ ἀπαραλλάκτως διὰ τὸ γεννηθῆναι ἐκ ζῶντος Πατρός. [ Γνῶσιν ἡμῖν εἰσάγει τοῦ ἔχειν ἀρχήν, καὶ μὴ εἶναι ἄναρχος ὥσπερ ὁ Πατήρ. Η καὶ ἐτέρως. Διὰ τὸ ζῆν τὸν Πατέρα Εἰ μὴ γὰρ ἐκεῖνος ἕξη, οὐδὲ ἐγὼ ἔξων· ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνος ζῇ, ζῶ κἀγώ. Καὶ εἰ μὴ ἐκεῖνος εἶχεν ὅσα ἔχει, οὐδὲ ἐγὼ εἶχον ὅσα ἔχω. Ισα γὰρ ἡμῖν πάντα, χωρὶς τῶν προσωπικῶν ιδιοτήτων. ] Καὶ — ἐμέ. Ωσπερ ἐγὼ ζῶ διὰ τὸ γεννηθῆναι ἐκ ζῶντος Πατρὸς, οὕτω καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσεται, διὰ τὸ τρώγειν ἐμὲ τὴν ζωὴν καὶ μεταλαμβάνειν τῆς ζωῆς. Οὗτος - καταβάς. Οὗτος, ὁ ζωὴν αἰώνιον χορη Vers. 58. Hic qui descendit. Hic, puta, qui vitain præstat sempiternam. Ο γῶν. Vers. 58. Non mortui sunt. Non mortui sunt, qui illum ederunt, videlicet. Sicut patres vestri comederunt manna el mortui sunt; verum sicut hi, qui manna illud comederunt, carne mortui sunt, ita et qui`panem hunc edunt, carne moriuntur. Sed hi soli, cum in spe vitæ æternæ moriuntur, non videntur mori, sed obdormire. Malim προσημαίνων. Οὐ· ἀπέθανον. Οὐκ ἀποθανοῦνται οἱ τρώγοντες αὐτὸν δηλονότι. Καθώς ἔφαγον οι πατέρες ὑμῶν τὸ μάννα καὶ ἀπέθανον. Καὶ μὴν, ὥσπερ οἱ τὸ μάννα ἐκεῖνο φαγόντες ἀπέθανον τῇ σαρκὶ, οὕτω καὶ οἱ τὸν ἄρτον τοῦτον τρώγοντες ἀποθνήσκουσι τῇ σαρκί· ἀλλ᾽ οὗτοι μόνοι ἐπ' ἐλπίδι ζωῆς αἰω νίου ἀποθνήσκοντες, οὐ δοκοῦσιν ἀποθανεῖν, ἀλλ᾽ ὑπνοῦν Variæ lectiones et notæ. Plerumque spiritu leui scribunt Codices, ut hic uterque. 'Αληθής enim, non ἀληθῶς, legit. Ζῶν omittit A. Malim tollere prius ζων. (xx) Transsumptionem. Ad verbum, participationem. llac in margine habent codices. Henteuius reddidit, ac si legerit: Εἰς γνῶ σιν ἡμᾶς εἰσάγει. Intellige, ζῶ κἀγώ. Μεταλαμβάνειν est participem esse alicujus rei.

'0 αἰῶνα. Ικανῶς ἐνδιέτριψε τῷ περὶ τοῦ ἄρτου καὶ περὶ τῆς ζωῆς λόγῳ, γινώσκων τὸν μὲν ἀναγκαῖον, τὴν δὲ γλυκεῖαν τοῖς ἀνθρώποις· τὸν μὲν σωματικὸν ἄρτον τοῖς σωματικοῖς, τὸν δὲ πνευματ τικὸν τοῖς πνευματικοῖς· καὶ τὴν μὲν σωματικήν ζωήν τοῖς σωματικοῖς, τὴν δὲ πνευματικὴν τοῖς πνευματικοῖς. Ταῦτα ἀκούειν; Σκληρός ἐστιν, ήτοι δυσπαράδεκτος οὗτος ὁ λόγος ὁ τοῦ τρώγειν αὐτόν Τίς δύναται αὐτὸν παραδέχεσθαι; Οἱ τοῦτο δὲ εἰπόντες μαθηταὶ μὲν αὐτοῦ ἦσαν, οὐκ ἐκ τῶν δώδε· κα δὲ, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἑβδομήκοντα. Τινὲς δέ φασιν ὅτι ἐκ τῶν ἄλλως μαθητευομένων αὐτῷ. Πολλοὶ γὰρ καὶ ἕτεροι ἠκολούθουν αὐτῷ πολλάκις. Μέλλοντες οὖν ἀποπηδῶν ὑπεραπολογούν και δῆθεν ἑαυτῶν. Ἔδει δὲ αὐτοὺς ἀναμεἶναι τὸν προσήκοντα καιρὸν, καὶ πυθέσθαι περὶ τοῦ δοκοῦντος δυσχεροῦς καὶ μὴ ἀπαγορεύειν· οὕτω γὰρ οἱ δώδεκα μαθηταί πεποιήκασι. Μαθητοῦ γὰρ εὐγνώμονος ἀπεριέργως πάντα δέχεσθαι τὰ τοῦ διδασκάλου, καὶ καιροῦ καλοῦντος, εὐλαβῶς ἐρωτᾷν περὶ τῶν ὑπερβαινόντων τὴν αὐτοῦ διάνοιαν. Ειδώς - σκανδαλίζει; Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τῆς αὐτ τοῦ θεότητος ἀπόδειξις, τὸ τὰ ἀπόῤῥητα αὐτοῖς φέρειν εἰς μέσον. Καθ' ἑαυτοὺς γὰρ ἀποῤῥήτως αγόγγυζον. Ἐὰν — πρότερον; Λείπει τὸ, Τί ἐρεῖτε; Ελεγε δὲ περὶ τῆς ἐς ὕστερον εἰς οὐρανὸν ἀναλήψεως αὐτ τοῦ. Ἀναβαίνοντα, τῇ ἀνθρωπότητι· "Οπου ἦν τὸ πρότερον, τῇ θεότητι. Ο γὰρ δυνάμενος τὴν σάρκα ταύτην οὐράνιον ποιῆσαι, δύναται πάντως αὐτὴν καὶ τροφὴν ἀνθρώπων απεργάσασθαι. Τὸ πνεῦμα οὐδέν. Πνεῦμα λέγει νῦν τὸ πνευματικῶς νοεῖν τὰ ῥηθέντα. Ομοίως δὲ καὶ σάρκα τὸ σαρκικῶς νοεῖν αὐτά· οὐ γὰρ περὶ τῆς ζωοποιοῦ σαρκὸς αὐτοῦ νῦν ὁ λόγος. Φησὶ τοίνυν ὅτι τὸ μὲν πνευματικῶς νοεῖν ταῦτα ζωὴν παρέχει τὴν ἀνωτέρω λεχθεῖσαν· τὸ δὲ σαρκικῶς νοεῖν αὐτὰ οὐδὲν ὠφελεῖ. Τὰ ῥήματα - έστι. Πνευματικά ἐστι καὶ ζωηρά ἐστι· διὸ χρὴ μὴ ἁπλῶς εἰς αὐτὰ βλέπειν· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ σαρκικῶς νοεῖν· ἀλλ' ὑψηλότερόν τι φαντά ζεσθαι, καὶ τοῖς ἔνδον ὀφθαλμοῖς αὐτὰ κατοπτεύειν ὡς μυστήρια· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ πνευματικῶς μεῖν. Αλλ' — αὐτόν. Οὐ μόνον τὴν πρόγνωσιν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνεξίκακον αὐτοῦ δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἀπὸ τοῦ γογγύσαι, ἀλλ᾽ ἐξ ἀρχῆς καὶ ἄνωθεν ἐγίνωσκε, καὶ τοὺς πιστεύοντας καὶ τοὺς μὴ πιστεύοντας, καὶ ὅμως κοινῶς πάντας ἐδίδασκε. Καὶ - μου. Διὰ τοῦτο, ποῖον; Διὰ τὸ εἶναί τινας εἰ οὐ πιστεύουσι. Συνεχῶς δὲ Πατέρα ἑαυτοῦ τὸν Θεὸν ὀνομάζει, διδάσκων ὅτι οὐκ ἔστιν υἱὸς τοῦ Ἰωσὴν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. CAP. VI. Vers. 58. Qui æternum. Merito sermoni de pane ac de vita immoratus est, sciens illum quidem necessarium, hanc vero dulcem hominibus: panem sane corporalem corporalibus, spiritualem autem spiritualibus: similiter et vitam corporalem corpo ralibus, spiritualem vero spiritualibus. Durus Vers. 59. Ηac Vers. 60. audire? est, hoc est, aegre admitti potest, hic sermo, puta, de ipso comedendo; quis illum potest admillere? Qui vero hoc dicebant, e discipulis quidem ejus erant, non tamen e duodecim, sed e septuaginta. Quidam vero ex his fuisse aiunt, qui alias ab eo edocti erant: nam et alii multi frequenter sequebantur illum. Qui ergo discessuri erant, sibi scilicet pratrocinabantur, cum potius convenienti tempore remansisse (yy) oportuerit ac obedisse in eo, quod difficile videbatur et non desperasse: nam ita duodecim illi fecerunt. Candidi siquidem discipuli est, omnia quæ jubet præceptor absque curiositate excipere, et ubi sese offert opportunitas, verecunde de his interrogare, quæ ejus excedunt intelligentiam. Vers. 61. Sciens offendiculo? Sane et hoc divinitatem ejus demonstrabat, puta quæ apud illos occulta erant ferre in medium: nam occulta apud se murmuraverant. Vers. 62. Si. erat? Deficit, Quid dicetis? Loquitur autem de futura sui in cælum assumptione. Ascendentem, quoad humanitatem: ubi prius erat, quoad divinitatem. Qui enim potest hanc carnem reddere cœlestemn, potest utique et ipsam cibum hominum efficere Pers. 63. Spiritus - quidquam. Spiritum nune vocat intellectuın spiritualem eorum quæ dicta sunt; similiter et carnem, intelligere ea carnaliter: non enim de carne ipsius, quæ vivificat, nouc sermo est. Ait ergo: Hæc spiritualiter intelligere, vitam præbet, quam supra dixi: earnaliter vero ea intelligere non prodest quidquam. Vers. 63. Verba sunt. Spiritualia et vivifica sunt: oportet namque non simpliciter ea intueri, id enim est carnaliter intelligere, sed aliud quidpiain imaginari, et interioribus oculis ea aspicere, tanquam mysteria, nam hoc est spiritualiter intelligere. Vers. 64. Sed — ipsum. Non solum præscientiam, sed et clementiam suam ostendit: quia non a tempore quo murmurare cœperunt, verum etiam ab initio cognoscebat credentes et tamen omnes pariter docebat. Vers. 65. Ει meo. Propterea, quia videlicet sunt quidam, qui non credunt. Continue autem Deum Patrem suum nominat, docens, quod non sit filius Joseph, sicut illi putabant. Varia lectiones et nota. Extra numerum duodecim et septuaginta, οἱ ἐν τάξει μαθητῶν ἠκολούθησαν αὐτῷ. (yy) Convenienti tempore remansisse. Conveniens tempus exspectare. PATROL. GR. CXXIX.

'0 αἰῶνα. Ικανῶς ἐνδιέτριψε τῷ περὶ τοῦ ἄρτου καὶ περὶ τῆς ζωῆς λόγῳ, γινώσκων τὸν μὲν ἀναγκαῖον, τὴν δὲ γλυκεῖαν τοῖς ἀνθρώποις· τὸν μὲν σωματικὸν ἄρτον τοῖς σωματικοῖς, τὸν δὲ πνευματ τικὸν τοῖς πνευματικοῖς· καὶ τὴν μὲν σωματικήν ζωήν τοῖς σωματικοῖς, τὴν δὲ πνευματικὴν τοῖς πνευματικοῖς. Ταῦτα ἀκούειν; Σκληρός ἐστιν, ήτοι δυσπαράδεκτος οὗτος ὁ λόγος ὁ τοῦ τρώγειν αὐτόν Τίς δύναται αὐτὸν παραδέχεσθαι; Οἱ τοῦτο δὲ εἰπόντες μαθηταὶ μὲν αὐτοῦ ἦσαν, οὐκ ἐκ τῶν δώδε· κα δὲ, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἑβδομήκοντα. Τινὲς δέ φασιν ὅτι ἐκ τῶν ἄλλως μαθητευομένων αὐτῷ. Πολλοὶ γὰρ καὶ ἕτεροι ἠκολούθουν αὐτῷ πολλάκις. Μέλλοντες οὖν ἀποπηδῶν ὑπεραπολογούν και δῆθεν ἑαυτῶν. Ἔδει δὲ αὐτοὺς ἀναμεἶναι τὸν προσήκοντα καιρὸν, καὶ πυθέσθαι περὶ τοῦ δοκοῦντος δυσχεροῦς καὶ μὴ ἀπαγορεύειν· οὕτω γὰρ οἱ δώδεκα μαθηταί πεποιήκασι. Μαθητοῦ γὰρ εὐγνώμονος ἀπεριέργως πάντα δέχεσθαι τὰ τοῦ διδασκάλου, καὶ καιροῦ καλοῦντος, εὐλαβῶς ἐρωτᾷν περὶ τῶν ὑπερβαινόντων τὴν αὐτοῦ διάνοιαν. Ειδώς - σκανδαλίζει; Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τῆς αὐτ τοῦ θεότητος ἀπόδειξις, τὸ τὰ ἀπόῤῥητα αὐτοῖς φέρειν εἰς μέσον. Καθ' ἑαυτοὺς γὰρ ἀποῤῥήτως αγόγγυζον. Ἐὰν — πρότερον; Λείπει τὸ, Τί ἐρεῖτε; Ελεγε δὲ περὶ τῆς ἐς ὕστερον εἰς οὐρανὸν ἀναλήψεως αὐτ τοῦ. Ἀναβαίνοντα, τῇ ἀνθρωπότητι· "Οπου ἦν τὸ πρότερον, τῇ θεότητι. Ο γὰρ δυνάμενος τὴν σάρκα ταύτην οὐράνιον ποιῆσαι, δύναται πάντως αὐτὴν καὶ τροφὴν ἀνθρώπων απεργάσασθαι. Τὸ πνεῦμα οὐδέν. Πνεῦμα λέγει νῦν τὸ πνευματικῶς νοεῖν τὰ ῥηθέντα. Ομοίως δὲ καὶ σάρκα τὸ σαρκικῶς νοεῖν αὐτά· οὐ γὰρ περὶ τῆς ζωοποιοῦ σαρκὸς αὐτοῦ νῦν ὁ λόγος. Φησὶ τοίνυν ὅτι τὸ μὲν πνευματικῶς νοεῖν ταῦτα ζωὴν παρέχει τὴν ἀνωτέρω λεχθεῖσαν· τὸ δὲ σαρκικῶς νοεῖν αὐτὰ οὐδὲν ὠφελεῖ. Τὰ ῥήματα - έστι. Πνευματικά ἐστι καὶ ζωηρά ἐστι· διὸ χρὴ μὴ ἁπλῶς εἰς αὐτὰ βλέπειν· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ σαρκικῶς νοεῖν· ἀλλ' ὑψηλότερόν τι φαντά ζεσθαι, καὶ τοῖς ἔνδον ὀφθαλμοῖς αὐτὰ κατοπτεύειν ὡς μυστήρια· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ πνευματικῶς μεῖν. Αλλ' — αὐτόν. Οὐ μόνον τὴν πρόγνωσιν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνεξίκακον αὐτοῦ δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἀπὸ τοῦ γογγύσαι, ἀλλ᾽ ἐξ ἀρχῆς καὶ ἄνωθεν ἐγίνωσκε, καὶ τοὺς πιστεύοντας καὶ τοὺς μὴ πιστεύοντας, καὶ ὅμως κοινῶς πάντας ἐδίδασκε. Καὶ - μου. Διὰ τοῦτο, ποῖον; Διὰ τὸ εἶναί τινας εἰ οὐ πιστεύουσι. Συνεχῶς δὲ Πατέρα ἑαυτοῦ τὸν Θεὸν ὀνομάζει, διδάσκων ὅτι οὐκ ἔστιν υἱὸς τοῦ Ἰωσὴν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. CAP. VI. Vers. 58. Qui æternum. Merito sermoni de pane ac de vita immoratus est, sciens illum quidem necessarium, hanc vero dulcem hominibus: panem sane corporalem corporalibus, spiritualem autem spiritualibus: similiter et vitam corporalem corpo ralibus, spiritualem vero spiritualibus. Durus Vers. 59. Ηac Vers. 60. audire? est, hoc est, aegre admitti potest, hic sermo, puta, de ipso comedendo; quis illum potest admillere? Qui vero hoc dicebant, e discipulis quidem ejus erant, non tamen e duodecim, sed e septuaginta. Quidam vero ex his fuisse aiunt, qui alias ab eo edocti erant: nam et alii multi frequenter sequebantur illum. Qui ergo discessuri erant, sibi scilicet pratrocinabantur, cum potius convenienti tempore remansisse (yy) oportuerit ac obedisse in eo, quod difficile videbatur et non desperasse: nam ita duodecim illi fecerunt. Candidi siquidem discipuli est, omnia quæ jubet præceptor absque curiositate excipere, et ubi sese offert opportunitas, verecunde de his interrogare, quæ ejus excedunt intelligentiam. Vers. 61. Sciens offendiculo? Sane et hoc divinitatem ejus demonstrabat, puta quæ apud illos occulta erant ferre in medium: nam occulta apud se murmuraverant. Vers. 62. Si. erat? Deficit, Quid dicetis? Loquitur autem de futura sui in cælum assumptione. Ascendentem, quoad humanitatem: ubi prius erat, quoad divinitatem. Qui enim potest hanc carnem reddere cœlestemn, potest utique et ipsam cibum hominum efficere Pers. 63. Spiritus - quidquam. Spiritum nune vocat intellectuın spiritualem eorum quæ dicta sunt; similiter et carnem, intelligere ea carnaliter: non enim de carne ipsius, quæ vivificat, nouc sermo est. Ait ergo: Hæc spiritualiter intelligere, vitam præbet, quam supra dixi: earnaliter vero ea intelligere non prodest quidquam. Vers. 63. Verba sunt. Spiritualia et vivifica sunt: oportet namque non simpliciter ea intueri, id enim est carnaliter intelligere, sed aliud quidpiain imaginari, et interioribus oculis ea aspicere, tanquam mysteria, nam hoc est spiritualiter intelligere. Vers. 64. Sed — ipsum. Non solum præscientiam, sed et clementiam suam ostendit: quia non a tempore quo murmurare cœperunt, verum etiam ab initio cognoscebat credentes et tamen omnes pariter docebat. Vers. 65. Ει meo. Propterea, quia videlicet sunt quidam, qui non credunt. Continue autem Deum Patrem suum nominat, docens, quod non sit filius Joseph, sicut illi putabant. Varia lectiones et nota. Extra numerum duodecim et septuaginta, οἱ ἐν τάξει μαθητῶν ἠκολούθησαν αὐτῷ. (yy) Convenienti tempore remansisse. Conveniens tempus exspectare. PATROL. GR. CXXIX.

'0 αἰῶνα. Ικανῶς ἐνδιέτριψε τῷ περὶ τοῦ ἄρτου καὶ περὶ τῆς ζωῆς λόγῳ, γινώσκων τὸν μὲν ἀναγκαῖον, τὴν δὲ γλυκεῖαν τοῖς ἀνθρώποις· τὸν μὲν σωματικὸν ἄρτον τοῖς σωματικοῖς, τὸν δὲ πνευματ τικὸν τοῖς πνευματικοῖς· καὶ τὴν μὲν σωματικήν ζωήν τοῖς σωματικοῖς, τὴν δὲ πνευματικὴν τοῖς πνευματικοῖς. Ταῦτα ἀκούειν; Σκληρός ἐστιν, ήτοι δυσπαράδεκτος οὗτος ὁ λόγος ὁ τοῦ τρώγειν αὐτόν Τίς δύναται αὐτὸν παραδέχεσθαι; Οἱ τοῦτο δὲ εἰπόντες μαθηταὶ μὲν αὐτοῦ ἦσαν, οὐκ ἐκ τῶν δώδε· κα δὲ, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἑβδομήκοντα. Τινὲς δέ φασιν ὅτι ἐκ τῶν ἄλλως μαθητευομένων αὐτῷ. Πολλοὶ γὰρ καὶ ἕτεροι ἠκολούθουν αὐτῷ πολλάκις. Μέλλοντες οὖν ἀποπηδῶν ὑπεραπολογούν και δῆθεν ἑαυτῶν. Ἔδει δὲ αὐτοὺς ἀναμεἶναι τὸν προσήκοντα καιρὸν, καὶ πυθέσθαι περὶ τοῦ δοκοῦντος δυσχεροῦς καὶ μὴ ἀπαγορεύειν· οὕτω γὰρ οἱ δώδεκα μαθηταί πεποιήκασι. Μαθητοῦ γὰρ εὐγνώμονος ἀπεριέργως πάντα δέχεσθαι τὰ τοῦ διδασκάλου, καὶ καιροῦ καλοῦντος, εὐλαβῶς ἐρωτᾷν περὶ τῶν ὑπερβαινόντων τὴν αὐτοῦ διάνοιαν. Ειδώς - σκανδαλίζει; Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τῆς αὐτ τοῦ θεότητος ἀπόδειξις, τὸ τὰ ἀπόῤῥητα αὐτοῖς φέρειν εἰς μέσον. Καθ' ἑαυτοὺς γὰρ ἀποῤῥήτως αγόγγυζον. Ἐὰν — πρότερον; Λείπει τὸ, Τί ἐρεῖτε; Ελεγε δὲ περὶ τῆς ἐς ὕστερον εἰς οὐρανὸν ἀναλήψεως αὐτ τοῦ. Ἀναβαίνοντα, τῇ ἀνθρωπότητι· "Οπου ἦν τὸ πρότερον, τῇ θεότητι. Ο γὰρ δυνάμενος τὴν σάρκα ταύτην οὐράνιον ποιῆσαι, δύναται πάντως αὐτὴν καὶ τροφὴν ἀνθρώπων απεργάσασθαι. Τὸ πνεῦμα οὐδέν. Πνεῦμα λέγει νῦν τὸ πνευματικῶς νοεῖν τὰ ῥηθέντα. Ομοίως δὲ καὶ σάρκα τὸ σαρκικῶς νοεῖν αὐτά· οὐ γὰρ περὶ τῆς ζωοποιοῦ σαρκὸς αὐτοῦ νῦν ὁ λόγος. Φησὶ τοίνυν ὅτι τὸ μὲν πνευματικῶς νοεῖν ταῦτα ζωὴν παρέχει τὴν ἀνωτέρω λεχθεῖσαν· τὸ δὲ σαρκικῶς νοεῖν αὐτὰ οὐδὲν ὠφελεῖ. Τὰ ῥήματα - έστι. Πνευματικά ἐστι καὶ ζωηρά ἐστι· διὸ χρὴ μὴ ἁπλῶς εἰς αὐτὰ βλέπειν· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ σαρκικῶς νοεῖν· ἀλλ' ὑψηλότερόν τι φαντά ζεσθαι, καὶ τοῖς ἔνδον ὀφθαλμοῖς αὐτὰ κατοπτεύειν ὡς μυστήρια· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ πνευματικῶς μεῖν. Αλλ' — αὐτόν. Οὐ μόνον τὴν πρόγνωσιν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνεξίκακον αὐτοῦ δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἀπὸ τοῦ γογγύσαι, ἀλλ᾽ ἐξ ἀρχῆς καὶ ἄνωθεν ἐγίνωσκε, καὶ τοὺς πιστεύοντας καὶ τοὺς μὴ πιστεύοντας, καὶ ὅμως κοινῶς πάντας ἐδίδασκε. Καὶ - μου. Διὰ τοῦτο, ποῖον; Διὰ τὸ εἶναί τινας εἰ οὐ πιστεύουσι. Συνεχῶς δὲ Πατέρα ἑαυτοῦ τὸν Θεὸν ὀνομάζει, διδάσκων ὅτι οὐκ ἔστιν υἱὸς τοῦ Ἰωσὴν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. CAP. VI. Vers. 58. Qui æternum. Merito sermoni de pane ac de vita immoratus est, sciens illum quidem necessarium, hanc vero dulcem hominibus: panem sane corporalem corporalibus, spiritualem autem spiritualibus: similiter et vitam corporalem corpo ralibus, spiritualem vero spiritualibus. Durus Vers. 59. Ηac Vers. 60. audire? est, hoc est, aegre admitti potest, hic sermo, puta, de ipso comedendo; quis illum potest admillere? Qui vero hoc dicebant, e discipulis quidem ejus erant, non tamen e duodecim, sed e septuaginta. Quidam vero ex his fuisse aiunt, qui alias ab eo edocti erant: nam et alii multi frequenter sequebantur illum. Qui ergo discessuri erant, sibi scilicet pratrocinabantur, cum potius convenienti tempore remansisse (yy) oportuerit ac obedisse in eo, quod difficile videbatur et non desperasse: nam ita duodecim illi fecerunt. Candidi siquidem discipuli est, omnia quæ jubet præceptor absque curiositate excipere, et ubi sese offert opportunitas, verecunde de his interrogare, quæ ejus excedunt intelligentiam. Vers. 61. Sciens offendiculo? Sane et hoc divinitatem ejus demonstrabat, puta quæ apud illos occulta erant ferre in medium: nam occulta apud se murmuraverant. Vers. 62. Si. erat? Deficit, Quid dicetis? Loquitur autem de futura sui in cælum assumptione. Ascendentem, quoad humanitatem: ubi prius erat, quoad divinitatem. Qui enim potest hanc carnem reddere cœlestemn, potest utique et ipsam cibum hominum efficere Pers. 63. Spiritus - quidquam. Spiritum nune vocat intellectuın spiritualem eorum quæ dicta sunt; similiter et carnem, intelligere ea carnaliter: non enim de carne ipsius, quæ vivificat, nouc sermo est. Ait ergo: Hæc spiritualiter intelligere, vitam præbet, quam supra dixi: earnaliter vero ea intelligere non prodest quidquam. Vers. 63. Verba sunt. Spiritualia et vivifica sunt: oportet namque non simpliciter ea intueri, id enim est carnaliter intelligere, sed aliud quidpiain imaginari, et interioribus oculis ea aspicere, tanquam mysteria, nam hoc est spiritualiter intelligere. Vers. 64. Sed — ipsum. Non solum præscientiam, sed et clementiam suam ostendit: quia non a tempore quo murmurare cœperunt, verum etiam ab initio cognoscebat credentes et tamen omnes pariter docebat. Vers. 65. Ει meo. Propterea, quia videlicet sunt quidam, qui non credunt. Continue autem Deum Patrem suum nominat, docens, quod non sit filius Joseph, sicut illi putabant. Varia lectiones et nota. Extra numerum duodecim et septuaginta, οἱ ἐν τάξει μαθητῶν ἠκολούθησαν αὐτῷ. (yy) Convenienti tempore remansisse. Conveniens tempus exspectare. PATROL. GR. CXXIX.

'0 αἰῶνα. Ικανῶς ἐνδιέτριψε τῷ περὶ τοῦ ἄρτου καὶ περὶ τῆς ζωῆς λόγῳ, γινώσκων τὸν μὲν ἀναγκαῖον, τὴν δὲ γλυκεῖαν τοῖς ἀνθρώποις· τὸν μὲν σωματικὸν ἄρτον τοῖς σωματικοῖς, τὸν δὲ πνευματ τικὸν τοῖς πνευματικοῖς· καὶ τὴν μὲν σωματικήν ζωήν τοῖς σωματικοῖς, τὴν δὲ πνευματικὴν τοῖς πνευματικοῖς. Ταῦτα ἀκούειν; Σκληρός ἐστιν, ήτοι δυσπαράδεκτος οὗτος ὁ λόγος ὁ τοῦ τρώγειν αὐτόν Τίς δύναται αὐτὸν παραδέχεσθαι; Οἱ τοῦτο δὲ εἰπόντες μαθηταὶ μὲν αὐτοῦ ἦσαν, οὐκ ἐκ τῶν δώδε· κα δὲ, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἑβδομήκοντα. Τινὲς δέ φασιν ὅτι ἐκ τῶν ἄλλως μαθητευομένων αὐτῷ. Πολλοὶ γὰρ καὶ ἕτεροι ἠκολούθουν αὐτῷ πολλάκις. Μέλλοντες οὖν ἀποπηδῶν ὑπεραπολογούν και δῆθεν ἑαυτῶν. Ἔδει δὲ αὐτοὺς ἀναμεἶναι τὸν προσήκοντα καιρὸν, καὶ πυθέσθαι περὶ τοῦ δοκοῦντος δυσχεροῦς καὶ μὴ ἀπαγορεύειν· οὕτω γὰρ οἱ δώδεκα μαθηταί πεποιήκασι. Μαθητοῦ γὰρ εὐγνώμονος ἀπεριέργως πάντα δέχεσθαι τὰ τοῦ διδασκάλου, καὶ καιροῦ καλοῦντος, εὐλαβῶς ἐρωτᾷν περὶ τῶν ὑπερβαινόντων τὴν αὐτοῦ διάνοιαν. Ειδώς - σκανδαλίζει; Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τῆς αὐτ τοῦ θεότητος ἀπόδειξις, τὸ τὰ ἀπόῤῥητα αὐτοῖς φέρειν εἰς μέσον. Καθ' ἑαυτοὺς γὰρ ἀποῤῥήτως αγόγγυζον. Ἐὰν — πρότερον; Λείπει τὸ, Τί ἐρεῖτε; Ελεγε δὲ περὶ τῆς ἐς ὕστερον εἰς οὐρανὸν ἀναλήψεως αὐτ τοῦ. Ἀναβαίνοντα, τῇ ἀνθρωπότητι· "Οπου ἦν τὸ πρότερον, τῇ θεότητι. Ο γὰρ δυνάμενος τὴν σάρκα ταύτην οὐράνιον ποιῆσαι, δύναται πάντως αὐτὴν καὶ τροφὴν ἀνθρώπων απεργάσασθαι. Τὸ πνεῦμα οὐδέν. Πνεῦμα λέγει νῦν τὸ πνευματικῶς νοεῖν τὰ ῥηθέντα. Ομοίως δὲ καὶ σάρκα τὸ σαρκικῶς νοεῖν αὐτά· οὐ γὰρ περὶ τῆς ζωοποιοῦ σαρκὸς αὐτοῦ νῦν ὁ λόγος. Φησὶ τοίνυν ὅτι τὸ μὲν πνευματικῶς νοεῖν ταῦτα ζωὴν παρέχει τὴν ἀνωτέρω λεχθεῖσαν· τὸ δὲ σαρκικῶς νοεῖν αὐτὰ οὐδὲν ὠφελεῖ. Τὰ ῥήματα - έστι. Πνευματικά ἐστι καὶ ζωηρά ἐστι· διὸ χρὴ μὴ ἁπλῶς εἰς αὐτὰ βλέπειν· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ σαρκικῶς νοεῖν· ἀλλ' ὑψηλότερόν τι φαντά ζεσθαι, καὶ τοῖς ἔνδον ὀφθαλμοῖς αὐτὰ κατοπτεύειν ὡς μυστήρια· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ πνευματικῶς μεῖν. Αλλ' — αὐτόν. Οὐ μόνον τὴν πρόγνωσιν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνεξίκακον αὐτοῦ δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἀπὸ τοῦ γογγύσαι, ἀλλ᾽ ἐξ ἀρχῆς καὶ ἄνωθεν ἐγίνωσκε, καὶ τοὺς πιστεύοντας καὶ τοὺς μὴ πιστεύοντας, καὶ ὅμως κοινῶς πάντας ἐδίδασκε. Καὶ - μου. Διὰ τοῦτο, ποῖον; Διὰ τὸ εἶναί τινας εἰ οὐ πιστεύουσι. Συνεχῶς δὲ Πατέρα ἑαυτοῦ τὸν Θεὸν ὀνομάζει, διδάσκων ὅτι οὐκ ἔστιν υἱὸς τοῦ Ἰωσὴν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. CAP. VI. Vers. 58. Qui æternum. Merito sermoni de pane ac de vita immoratus est, sciens illum quidem necessarium, hanc vero dulcem hominibus: panem sane corporalem corporalibus, spiritualem autem spiritualibus: similiter et vitam corporalem corpo ralibus, spiritualem vero spiritualibus. Durus Vers. 59. Ηac Vers. 60. audire? est, hoc est, aegre admitti potest, hic sermo, puta, de ipso comedendo; quis illum potest admillere? Qui vero hoc dicebant, e discipulis quidem ejus erant, non tamen e duodecim, sed e septuaginta. Quidam vero ex his fuisse aiunt, qui alias ab eo edocti erant: nam et alii multi frequenter sequebantur illum. Qui ergo discessuri erant, sibi scilicet pratrocinabantur, cum potius convenienti tempore remansisse (yy) oportuerit ac obedisse in eo, quod difficile videbatur et non desperasse: nam ita duodecim illi fecerunt. Candidi siquidem discipuli est, omnia quæ jubet præceptor absque curiositate excipere, et ubi sese offert opportunitas, verecunde de his interrogare, quæ ejus excedunt intelligentiam. Vers. 61. Sciens offendiculo? Sane et hoc divinitatem ejus demonstrabat, puta quæ apud illos occulta erant ferre in medium: nam occulta apud se murmuraverant. Vers. 62. Si. erat? Deficit, Quid dicetis? Loquitur autem de futura sui in cælum assumptione. Ascendentem, quoad humanitatem: ubi prius erat, quoad divinitatem. Qui enim potest hanc carnem reddere cœlestemn, potest utique et ipsam cibum hominum efficere Pers. 63. Spiritus - quidquam. Spiritum nune vocat intellectuın spiritualem eorum quæ dicta sunt; similiter et carnem, intelligere ea carnaliter: non enim de carne ipsius, quæ vivificat, nouc sermo est. Ait ergo: Hæc spiritualiter intelligere, vitam præbet, quam supra dixi: earnaliter vero ea intelligere non prodest quidquam. Vers. 63. Verba sunt. Spiritualia et vivifica sunt: oportet namque non simpliciter ea intueri, id enim est carnaliter intelligere, sed aliud quidpiain imaginari, et interioribus oculis ea aspicere, tanquam mysteria, nam hoc est spiritualiter intelligere. Vers. 64. Sed — ipsum. Non solum præscientiam, sed et clementiam suam ostendit: quia non a tempore quo murmurare cœperunt, verum etiam ab initio cognoscebat credentes et tamen omnes pariter docebat. Vers. 65. Ει meo. Propterea, quia videlicet sunt quidam, qui non credunt. Continue autem Deum Patrem suum nominat, docens, quod non sit filius Joseph, sicut illi putabant. Varia lectiones et nota. Extra numerum duodecim et septuaginta, οἱ ἐν τάξει μαθητῶν ἠκολούθησαν αὐτῷ. (yy) Convenienti tempore remansisse. Conveniens tempus exspectare. PATROL. GR. CXXIX.

Vers. 66. Ex - ambulabani. - Ex hoc, id est, ab eo tempore, abierunt retrorsum, hoc est, Abseissi sunt ab eo, qui videlicet antea murmurabant. Retrorsum autem intellige mihi, ad vitam priorem, ad quam reversi sunt. Vers. 67. Ait abire? Non dixit: Abite et vos; nam id repellentis esset, sed blande interrogavit, ostendens sibi opus non esse ministerio illorum, neque se circumducere illos ad ostentationem, quodque nullum velit invitum retinere. Sed neque ægre tulit aut redarguit illos, qui retrorsum abierant, veluti facere solemus, ducentes hujusmodi factum, contemptum aut injuriam: quia omnia gloris amore facimus. Vers. 68. Respondit • abibimus? Petrus fratrum amator, pro fratribus omnibus respondet: Demine, ad quem abibimus? vehementem erga illum amorem demonstrans, quod videlicet neminem habeant, quem ei præponant, non parentes, non cognatos, non amicos, et, ut semel dicam, neminem inter omnes. Deinde ne hoc dixisse videatur, quasi non sit, qui eos suscipiat, subjunxit: 'Ex περιεπάτουν. Ἐκ τούτου, ἀντὶ τοῦ ἔκτοτε· ἀπῆλθον δὲ εἰς τὰ ὀπίσω, εἴτουν ἀπεσχί σθησαν οἱ ἀνωτέρω γογγύσαντες. Οπίσω δὲ νόει μοι καὶ τὸν πρότερον βίον αὐτῶν, εἰς ὃν πάλιν ὑπέστρεψαν. Elxer ὑπάγειν; Οὐκ εἶπεν· 'Απέλθετε καὶ ὑμεῖς· τοῦτο γὰρ ἀπωθουμένου ἦν· ἀλλ᾽ ὁμαλῶς ἠρώτησε, δεικνύς ὅτι οὐ δεῖται τῆς διακονίας αὐτῶν, οὐδὲ περιάγει τούτους, ἐπιδεικνύμενος, καὶ ὅτι οὐδέ να μὴ βουλόμενον βούλεται κατέχειν. Ούτε δὲ έδει νοπάθησεν, οὔτε κατηγόρησε τῶν ἀπελθόντων εἰς τὰ ὀπίσω, ὅπερ ποιεῖν ειώθαμεν ἡμεῖς, καταφρόνησιν καὶ ὕβριν τὸ πράγμα κρίνοντες· διότι μετά φιλοδο ξίας άπαντα πράττομεν. Απεκρίθη — ἀπελευσόμεθα; Ὁ Πέτρος ὁ φιλά δελφος υπεραπολογείται πάντων τῶν ἀδελφῶν· Κύριε, πρὸς εἶναι ἀπελευσόμεθα; Τὸ πρὸς αὐτὸν φιλόστορ γον ἐμφαίνων ὅτι οὐκ ἔχουσι ἕτερον τιμιώτερον αὐ τοῦ, οὐ γονεῖς, οὐ συγγενεῖς, οὐ φίλους, οὐχ ἁπλῶς εἶναι τῶν ἁπάντων. Εἶτα ἵνα μὴ δοκῇ τοῦτο εἰπεῖν, ὡς οὐκ ὄντος τοῦ ὑποδεξομένου αὐτοὺς, ἐπήγαγε Έχεις. Ρήματα ζωήν αιώνιον προξενοῦντα. Ορᾷς ὅτι οὐ τὰ ῥήματα ἦν τὰ σκανδαλί ζοντα, ἀλλ' ἡ ἀπροσεξία τῶν ἀκουόντων, καὶ τὸ σαρ κικῶς νοεῖν αὐτὰ, καὶ μὴ πευματικώς. Ακόλουθον μὲν γὰρ καὶ ἀναγκαῖον ἦν ἐκεῖνα ῥηθῆναι διὰ τὸν περὶ τοῦ μάννα λόγον τῶν Ἰουδαίων ἔδει δὲ τοὺς ἀκούοντας ἢ πνευματικῶς ἀκούειν αὐτὰ, ἢ μὴ τοῦτο δυναμένους, δέχεσθαι μὲν ταῦτα, ὕστερον δὲ φιλομα- – θῶς ἐρωτήσαι περὶ τούτων. Vers. 68. Verba Ῥήματα habes. Verba, quæ vilam concilient æternam. Vides, quod verba non erant que praebuerant offendiculum, sed auditorum segnities, et quia carnaliter ea intelligebant, non spiritualiter. Consequens etenim ac necessarium fuerat, ut illa dicerentur propter Judæorum de manna sermonem. Oportuit autem auditores aut spiritualiter ea intelligere, aut, si id necdum poterant, bis primum susceptis, postmodum de his diligenter interrogare. Vers. 69. Ει - vivi. Tricesimo tertio juxta Matthæum capite dixit idem: Tu es Christus Filius Dei vivi ". Sed tunc quidem Christus illum beatum prædicavit propter causam ibi dictai: nunc vero, quỉa communiter dixit: Nos credidimus et cognovimus, separat ab illis Iscarioten, tanquam jam Auctuantem. Vers. 70. Respondit legendum est. elegi? Hoc interrogative Vers. 70. Vers. 71. duodecim. Nonne ego vos, inquit, duodecim elegi? et tamen unus es vobis in nullo inea adjutus electione, utpote libe- Καὶ — ζώντες. Καὶ ἐν τῷ τριακοστῷ τρίτῳ καφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τὸ αὐτὸ εἶπε· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· ἀλλὰ τότε μὲν ἐμακάρισεν αὐτὸν ὁ Χριστὸς διὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεί σαν αἰτίαν· νῦν δὲ, ἐπειδὴ κοινῶς εἶπεν ὅτι Πεπιστεύκαμεν καὶ ἐγνώκαμεν, διαστέλλει τὸν Ἰσχα· ριώτην ἀπ' αὐτῶν ἤδη σαλευόμενον. Απεκρίθη — ἐξελεξάμην; Τοῦτο κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον. Καὶ — δώδεκα. - Οὐκ ἐγώ, φησὶν, ὑμᾶς τοὺς δώδεκα ἐξελεξάμην; καὶ ὅμως ἐξ ὑμῶν εἰς, οὐδὲν τῆς παρ' ἐμοῦ ἐκλογῆς ἀπονάμενος, ὡς αὐτεξούσιος rum babens arbitrium ad virtutem et vitium, dia- πρὸς ἀρετὴν καὶ κακίαν, διάβολός ἐστιν, ήγουν bolus est, sive diabolicus, et diaboli minister. Significat itaque in voluntate ac electione hominis situm esse, ut salvetur, aut pereat. Quidam vero diabolum hoc in loco intellexerunt insidiatorem. Nihil ergo novum, quod Judas cum eligeretur bonam habuerit voluntatem, postea autem sit immutatus, tanquam libero usus arbitrio. Cap. VI. Vers. 1. Ει interficere. Non enim poterat, id est, non erat securus, ut versaretur in hoc dixit Judæa: tanquam de homine enim so Matth. xvΙ, 16. Εἰς ἀρετὴν Α. Δέ, interponit 4. διαβολικός, τοῦ διαβόλου ὑπουργός. Δῆλον οὖν ὅτι ἐν τῇ προαιρέσει τοῦ ἀνθρώπου κεῖται τὸ σώζεσθαι ἢ ἀπόλλυσθαι. Τινὲς δὲ διάβολον νῦν τὸν ἐπίβουλον ἐνόησαν. Οὐδὲν οὖν καινὸν ἐν τῷ ἐκλέγεσθαι μὲν ἀγαθὴν προαίρεσιν ἔχειν τὸν Ἰούδαν, ὕστερον δὲ μεταβληθῆναι τοῦτον ὡς αὐτεξούσιον. Καὶ — ἀποκτεῖναι. Οὐ γὰρ εἶχεν ἐξουσίαν, ήγουν οὐκ εἶχεν ἄδειαν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν· ὡς περὶ ἀνθρώπου γὰρ τοῦτο εἶπεν ὁ εὐαγγελιστή;· ὡς Variæ lectiones et notæ. Interpretatur ergo lectionem Chrysostomi, εἶχεν ἐξουσίαν, pro ήθελε, quam recte huc locu re-

Vers. 66. Ex - ambulabani. - Ex hoc, id est, ab eo tempore, abierunt retrorsum, hoc est, Abseissi sunt ab eo, qui videlicet antea murmurabant. Retrorsum autem intellige mihi, ad vitam priorem, ad quam reversi sunt. Vers. 67. Ait abire? Non dixit: Abite et vos; nam id repellentis esset, sed blande interrogavit, ostendens sibi opus non esse ministerio illorum, neque se circumducere illos ad ostentationem, quodque nullum velit invitum retinere. Sed neque ægre tulit aut redarguit illos, qui retrorsum abierant, veluti facere solemus, ducentes hujusmodi factum, contemptum aut injuriam: quia omnia gloris amore facimus. Vers. 68. Respondit • abibimus? Petrus fratrum amator, pro fratribus omnibus respondet: Demine, ad quem abibimus? vehementem erga illum amorem demonstrans, quod videlicet neminem habeant, quem ei præponant, non parentes, non cognatos, non amicos, et, ut semel dicam, neminem inter omnes. Deinde ne hoc dixisse videatur, quasi non sit, qui eos suscipiat, subjunxit: 'Ex περιεπάτουν. Ἐκ τούτου, ἀντὶ τοῦ ἔκτοτε· ἀπῆλθον δὲ εἰς τὰ ὀπίσω, εἴτουν ἀπεσχί σθησαν οἱ ἀνωτέρω γογγύσαντες. Οπίσω δὲ νόει μοι καὶ τὸν πρότερον βίον αὐτῶν, εἰς ὃν πάλιν ὑπέστρεψαν. Elxer ὑπάγειν; Οὐκ εἶπεν· 'Απέλθετε καὶ ὑμεῖς· τοῦτο γὰρ ἀπωθουμένου ἦν· ἀλλ᾽ ὁμαλῶς ἠρώτησε, δεικνύς ὅτι οὐ δεῖται τῆς διακονίας αὐτῶν, οὐδὲ περιάγει τούτους, ἐπιδεικνύμενος, καὶ ὅτι οὐδέ να μὴ βουλόμενον βούλεται κατέχειν. Ούτε δὲ έδει νοπάθησεν, οὔτε κατηγόρησε τῶν ἀπελθόντων εἰς τὰ ὀπίσω, ὅπερ ποιεῖν ειώθαμεν ἡμεῖς, καταφρόνησιν καὶ ὕβριν τὸ πράγμα κρίνοντες· διότι μετά φιλοδο ξίας άπαντα πράττομεν. Απεκρίθη — ἀπελευσόμεθα; Ὁ Πέτρος ὁ φιλά δελφος υπεραπολογείται πάντων τῶν ἀδελφῶν· Κύριε, πρὸς εἶναι ἀπελευσόμεθα; Τὸ πρὸς αὐτὸν φιλόστορ γον ἐμφαίνων ὅτι οὐκ ἔχουσι ἕτερον τιμιώτερον αὐ τοῦ, οὐ γονεῖς, οὐ συγγενεῖς, οὐ φίλους, οὐχ ἁπλῶς εἶναι τῶν ἁπάντων. Εἶτα ἵνα μὴ δοκῇ τοῦτο εἰπεῖν, ὡς οὐκ ὄντος τοῦ ὑποδεξομένου αὐτοὺς, ἐπήγαγε Έχεις. Ρήματα ζωήν αιώνιον προξενοῦντα. Ορᾷς ὅτι οὐ τὰ ῥήματα ἦν τὰ σκανδαλί ζοντα, ἀλλ' ἡ ἀπροσεξία τῶν ἀκουόντων, καὶ τὸ σαρ κικῶς νοεῖν αὐτὰ, καὶ μὴ πευματικώς. Ακόλουθον μὲν γὰρ καὶ ἀναγκαῖον ἦν ἐκεῖνα ῥηθῆναι διὰ τὸν περὶ τοῦ μάννα λόγον τῶν Ἰουδαίων ἔδει δὲ τοὺς ἀκούοντας ἢ πνευματικῶς ἀκούειν αὐτὰ, ἢ μὴ τοῦτο δυναμένους, δέχεσθαι μὲν ταῦτα, ὕστερον δὲ φιλομα- – θῶς ἐρωτήσαι περὶ τούτων. Vers. 68. Verba Ῥήματα habes. Verba, quæ vilam concilient æternam. Vides, quod verba non erant que praebuerant offendiculum, sed auditorum segnities, et quia carnaliter ea intelligebant, non spiritualiter. Consequens etenim ac necessarium fuerat, ut illa dicerentur propter Judæorum de manna sermonem. Oportuit autem auditores aut spiritualiter ea intelligere, aut, si id necdum poterant, bis primum susceptis, postmodum de his diligenter interrogare. Vers. 69. Ει - vivi. Tricesimo tertio juxta Matthæum capite dixit idem: Tu es Christus Filius Dei vivi ". Sed tunc quidem Christus illum beatum prædicavit propter causam ibi dictai: nunc vero, quỉa communiter dixit: Nos credidimus et cognovimus, separat ab illis Iscarioten, tanquam jam Auctuantem. Vers. 70. Respondit legendum est. elegi? Hoc interrogative Vers. 70. Vers. 71. duodecim. Nonne ego vos, inquit, duodecim elegi? et tamen unus es vobis in nullo inea adjutus electione, utpote libe- Καὶ — ζώντες. Καὶ ἐν τῷ τριακοστῷ τρίτῳ καφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τὸ αὐτὸ εἶπε· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· ἀλλὰ τότε μὲν ἐμακάρισεν αὐτὸν ὁ Χριστὸς διὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεί σαν αἰτίαν· νῦν δὲ, ἐπειδὴ κοινῶς εἶπεν ὅτι Πεπιστεύκαμεν καὶ ἐγνώκαμεν, διαστέλλει τὸν Ἰσχα· ριώτην ἀπ' αὐτῶν ἤδη σαλευόμενον. Απεκρίθη — ἐξελεξάμην; Τοῦτο κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον. Καὶ — δώδεκα. - Οὐκ ἐγώ, φησὶν, ὑμᾶς τοὺς δώδεκα ἐξελεξάμην; καὶ ὅμως ἐξ ὑμῶν εἰς, οὐδὲν τῆς παρ' ἐμοῦ ἐκλογῆς ἀπονάμενος, ὡς αὐτεξούσιος rum babens arbitrium ad virtutem et vitium, dia- πρὸς ἀρετὴν καὶ κακίαν, διάβολός ἐστιν, ήγουν bolus est, sive diabolicus, et diaboli minister. Significat itaque in voluntate ac electione hominis situm esse, ut salvetur, aut pereat. Quidam vero diabolum hoc in loco intellexerunt insidiatorem. Nihil ergo novum, quod Judas cum eligeretur bonam habuerit voluntatem, postea autem sit immutatus, tanquam libero usus arbitrio. Cap. VI. Vers. 1. Ει interficere. Non enim poterat, id est, non erat securus, ut versaretur in hoc dixit Judæa: tanquam de homine enim so Matth. xvΙ, 16. Εἰς ἀρετὴν Α. Δέ, interponit 4. διαβολικός, τοῦ διαβόλου ὑπουργός. Δῆλον οὖν ὅτι ἐν τῇ προαιρέσει τοῦ ἀνθρώπου κεῖται τὸ σώζεσθαι ἢ ἀπόλλυσθαι. Τινὲς δὲ διάβολον νῦν τὸν ἐπίβουλον ἐνόησαν. Οὐδὲν οὖν καινὸν ἐν τῷ ἐκλέγεσθαι μὲν ἀγαθὴν προαίρεσιν ἔχειν τὸν Ἰούδαν, ὕστερον δὲ μεταβληθῆναι τοῦτον ὡς αὐτεξούσιον. Καὶ — ἀποκτεῖναι. Οὐ γὰρ εἶχεν ἐξουσίαν, ήγουν οὐκ εἶχεν ἄδειαν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν· ὡς περὶ ἀνθρώπου γὰρ τοῦτο εἶπεν ὁ εὐαγγελιστή;· ὡς Variæ lectiones et notæ. Interpretatur ergo lectionem Chrysostomi, εἶχεν ἐξουσίαν, pro ήθελε, quam recte huc locu re-

Vers. 66. Ex - ambulabani. - Ex hoc, id est, ab eo tempore, abierunt retrorsum, hoc est, Abseissi sunt ab eo, qui videlicet antea murmurabant. Retrorsum autem intellige mihi, ad vitam priorem, ad quam reversi sunt. Vers. 67. Ait abire? Non dixit: Abite et vos; nam id repellentis esset, sed blande interrogavit, ostendens sibi opus non esse ministerio illorum, neque se circumducere illos ad ostentationem, quodque nullum velit invitum retinere. Sed neque ægre tulit aut redarguit illos, qui retrorsum abierant, veluti facere solemus, ducentes hujusmodi factum, contemptum aut injuriam: quia omnia gloris amore facimus. Vers. 68. Respondit • abibimus? Petrus fratrum amator, pro fratribus omnibus respondet: Demine, ad quem abibimus? vehementem erga illum amorem demonstrans, quod videlicet neminem habeant, quem ei præponant, non parentes, non cognatos, non amicos, et, ut semel dicam, neminem inter omnes. Deinde ne hoc dixisse videatur, quasi non sit, qui eos suscipiat, subjunxit: 'Ex περιεπάτουν. Ἐκ τούτου, ἀντὶ τοῦ ἔκτοτε· ἀπῆλθον δὲ εἰς τὰ ὀπίσω, εἴτουν ἀπεσχί σθησαν οἱ ἀνωτέρω γογγύσαντες. Οπίσω δὲ νόει μοι καὶ τὸν πρότερον βίον αὐτῶν, εἰς ὃν πάλιν ὑπέστρεψαν. Elxer ὑπάγειν; Οὐκ εἶπεν· 'Απέλθετε καὶ ὑμεῖς· τοῦτο γὰρ ἀπωθουμένου ἦν· ἀλλ᾽ ὁμαλῶς ἠρώτησε, δεικνύς ὅτι οὐ δεῖται τῆς διακονίας αὐτῶν, οὐδὲ περιάγει τούτους, ἐπιδεικνύμενος, καὶ ὅτι οὐδέ να μὴ βουλόμενον βούλεται κατέχειν. Ούτε δὲ έδει νοπάθησεν, οὔτε κατηγόρησε τῶν ἀπελθόντων εἰς τὰ ὀπίσω, ὅπερ ποιεῖν ειώθαμεν ἡμεῖς, καταφρόνησιν καὶ ὕβριν τὸ πράγμα κρίνοντες· διότι μετά φιλοδο ξίας άπαντα πράττομεν. Απεκρίθη — ἀπελευσόμεθα; Ὁ Πέτρος ὁ φιλά δελφος υπεραπολογείται πάντων τῶν ἀδελφῶν· Κύριε, πρὸς εἶναι ἀπελευσόμεθα; Τὸ πρὸς αὐτὸν φιλόστορ γον ἐμφαίνων ὅτι οὐκ ἔχουσι ἕτερον τιμιώτερον αὐ τοῦ, οὐ γονεῖς, οὐ συγγενεῖς, οὐ φίλους, οὐχ ἁπλῶς εἶναι τῶν ἁπάντων. Εἶτα ἵνα μὴ δοκῇ τοῦτο εἰπεῖν, ὡς οὐκ ὄντος τοῦ ὑποδεξομένου αὐτοὺς, ἐπήγαγε Έχεις. Ρήματα ζωήν αιώνιον προξενοῦντα. Ορᾷς ὅτι οὐ τὰ ῥήματα ἦν τὰ σκανδαλί ζοντα, ἀλλ' ἡ ἀπροσεξία τῶν ἀκουόντων, καὶ τὸ σαρ κικῶς νοεῖν αὐτὰ, καὶ μὴ πευματικώς. Ακόλουθον μὲν γὰρ καὶ ἀναγκαῖον ἦν ἐκεῖνα ῥηθῆναι διὰ τὸν περὶ τοῦ μάννα λόγον τῶν Ἰουδαίων ἔδει δὲ τοὺς ἀκούοντας ἢ πνευματικῶς ἀκούειν αὐτὰ, ἢ μὴ τοῦτο δυναμένους, δέχεσθαι μὲν ταῦτα, ὕστερον δὲ φιλομα- – θῶς ἐρωτήσαι περὶ τούτων. Vers. 68. Verba Ῥήματα habes. Verba, quæ vilam concilient æternam. Vides, quod verba non erant que praebuerant offendiculum, sed auditorum segnities, et quia carnaliter ea intelligebant, non spiritualiter. Consequens etenim ac necessarium fuerat, ut illa dicerentur propter Judæorum de manna sermonem. Oportuit autem auditores aut spiritualiter ea intelligere, aut, si id necdum poterant, bis primum susceptis, postmodum de his diligenter interrogare. Vers. 69. Ει - vivi. Tricesimo tertio juxta Matthæum capite dixit idem: Tu es Christus Filius Dei vivi ". Sed tunc quidem Christus illum beatum prædicavit propter causam ibi dictai: nunc vero, quỉa communiter dixit: Nos credidimus et cognovimus, separat ab illis Iscarioten, tanquam jam Auctuantem. Vers. 70. Respondit legendum est. elegi? Hoc interrogative Vers. 70. Vers. 71. duodecim. Nonne ego vos, inquit, duodecim elegi? et tamen unus es vobis in nullo inea adjutus electione, utpote libe- Καὶ — ζώντες. Καὶ ἐν τῷ τριακοστῷ τρίτῳ καφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τὸ αὐτὸ εἶπε· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· ἀλλὰ τότε μὲν ἐμακάρισεν αὐτὸν ὁ Χριστὸς διὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεί σαν αἰτίαν· νῦν δὲ, ἐπειδὴ κοινῶς εἶπεν ὅτι Πεπιστεύκαμεν καὶ ἐγνώκαμεν, διαστέλλει τὸν Ἰσχα· ριώτην ἀπ' αὐτῶν ἤδη σαλευόμενον. Απεκρίθη — ἐξελεξάμην; Τοῦτο κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον. Καὶ — δώδεκα. - Οὐκ ἐγώ, φησὶν, ὑμᾶς τοὺς δώδεκα ἐξελεξάμην; καὶ ὅμως ἐξ ὑμῶν εἰς, οὐδὲν τῆς παρ' ἐμοῦ ἐκλογῆς ἀπονάμενος, ὡς αὐτεξούσιος rum babens arbitrium ad virtutem et vitium, dia- πρὸς ἀρετὴν καὶ κακίαν, διάβολός ἐστιν, ήγουν bolus est, sive diabolicus, et diaboli minister. Significat itaque in voluntate ac electione hominis situm esse, ut salvetur, aut pereat. Quidam vero diabolum hoc in loco intellexerunt insidiatorem. Nihil ergo novum, quod Judas cum eligeretur bonam habuerit voluntatem, postea autem sit immutatus, tanquam libero usus arbitrio. Cap. VI. Vers. 1. Ει interficere. Non enim poterat, id est, non erat securus, ut versaretur in hoc dixit Judæa: tanquam de homine enim so Matth. xvΙ, 16. Εἰς ἀρετὴν Α. Δέ, interponit 4. διαβολικός, τοῦ διαβόλου ὑπουργός. Δῆλον οὖν ὅτι ἐν τῇ προαιρέσει τοῦ ἀνθρώπου κεῖται τὸ σώζεσθαι ἢ ἀπόλλυσθαι. Τινὲς δὲ διάβολον νῦν τὸν ἐπίβουλον ἐνόησαν. Οὐδὲν οὖν καινὸν ἐν τῷ ἐκλέγεσθαι μὲν ἀγαθὴν προαίρεσιν ἔχειν τὸν Ἰούδαν, ὕστερον δὲ μεταβληθῆναι τοῦτον ὡς αὐτεξούσιον. Καὶ — ἀποκτεῖναι. Οὐ γὰρ εἶχεν ἐξουσίαν, ήγουν οὐκ εἶχεν ἄδειαν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν· ὡς περὶ ἀνθρώπου γὰρ τοῦτο εἶπεν ὁ εὐαγγελιστή;· ὡς Variæ lectiones et notæ. Interpretatur ergo lectionem Chrysostomi, εἶχεν ἐξουσίαν, pro ήθελε, quam recte huc locu re-

Vers. 66. Ex - ambulabani. - Ex hoc, id est, ab eo tempore, abierunt retrorsum, hoc est, Abseissi sunt ab eo, qui videlicet antea murmurabant. Retrorsum autem intellige mihi, ad vitam priorem, ad quam reversi sunt. Vers. 67. Ait abire? Non dixit: Abite et vos; nam id repellentis esset, sed blande interrogavit, ostendens sibi opus non esse ministerio illorum, neque se circumducere illos ad ostentationem, quodque nullum velit invitum retinere. Sed neque ægre tulit aut redarguit illos, qui retrorsum abierant, veluti facere solemus, ducentes hujusmodi factum, contemptum aut injuriam: quia omnia gloris amore facimus. Vers. 68. Respondit • abibimus? Petrus fratrum amator, pro fratribus omnibus respondet: Demine, ad quem abibimus? vehementem erga illum amorem demonstrans, quod videlicet neminem habeant, quem ei præponant, non parentes, non cognatos, non amicos, et, ut semel dicam, neminem inter omnes. Deinde ne hoc dixisse videatur, quasi non sit, qui eos suscipiat, subjunxit: 'Ex περιεπάτουν. Ἐκ τούτου, ἀντὶ τοῦ ἔκτοτε· ἀπῆλθον δὲ εἰς τὰ ὀπίσω, εἴτουν ἀπεσχί σθησαν οἱ ἀνωτέρω γογγύσαντες. Οπίσω δὲ νόει μοι καὶ τὸν πρότερον βίον αὐτῶν, εἰς ὃν πάλιν ὑπέστρεψαν. Elxer ὑπάγειν; Οὐκ εἶπεν· 'Απέλθετε καὶ ὑμεῖς· τοῦτο γὰρ ἀπωθουμένου ἦν· ἀλλ᾽ ὁμαλῶς ἠρώτησε, δεικνύς ὅτι οὐ δεῖται τῆς διακονίας αὐτῶν, οὐδὲ περιάγει τούτους, ἐπιδεικνύμενος, καὶ ὅτι οὐδέ να μὴ βουλόμενον βούλεται κατέχειν. Ούτε δὲ έδει νοπάθησεν, οὔτε κατηγόρησε τῶν ἀπελθόντων εἰς τὰ ὀπίσω, ὅπερ ποιεῖν ειώθαμεν ἡμεῖς, καταφρόνησιν καὶ ὕβριν τὸ πράγμα κρίνοντες· διότι μετά φιλοδο ξίας άπαντα πράττομεν. Απεκρίθη — ἀπελευσόμεθα; Ὁ Πέτρος ὁ φιλά δελφος υπεραπολογείται πάντων τῶν ἀδελφῶν· Κύριε, πρὸς εἶναι ἀπελευσόμεθα; Τὸ πρὸς αὐτὸν φιλόστορ γον ἐμφαίνων ὅτι οὐκ ἔχουσι ἕτερον τιμιώτερον αὐ τοῦ, οὐ γονεῖς, οὐ συγγενεῖς, οὐ φίλους, οὐχ ἁπλῶς εἶναι τῶν ἁπάντων. Εἶτα ἵνα μὴ δοκῇ τοῦτο εἰπεῖν, ὡς οὐκ ὄντος τοῦ ὑποδεξομένου αὐτοὺς, ἐπήγαγε Έχεις. Ρήματα ζωήν αιώνιον προξενοῦντα. Ορᾷς ὅτι οὐ τὰ ῥήματα ἦν τὰ σκανδαλί ζοντα, ἀλλ' ἡ ἀπροσεξία τῶν ἀκουόντων, καὶ τὸ σαρ κικῶς νοεῖν αὐτὰ, καὶ μὴ πευματικώς. Ακόλουθον μὲν γὰρ καὶ ἀναγκαῖον ἦν ἐκεῖνα ῥηθῆναι διὰ τὸν περὶ τοῦ μάννα λόγον τῶν Ἰουδαίων ἔδει δὲ τοὺς ἀκούοντας ἢ πνευματικῶς ἀκούειν αὐτὰ, ἢ μὴ τοῦτο δυναμένους, δέχεσθαι μὲν ταῦτα, ὕστερον δὲ φιλομα- – θῶς ἐρωτήσαι περὶ τούτων. Vers. 68. Verba Ῥήματα habes. Verba, quæ vilam concilient æternam. Vides, quod verba non erant que praebuerant offendiculum, sed auditorum segnities, et quia carnaliter ea intelligebant, non spiritualiter. Consequens etenim ac necessarium fuerat, ut illa dicerentur propter Judæorum de manna sermonem. Oportuit autem auditores aut spiritualiter ea intelligere, aut, si id necdum poterant, bis primum susceptis, postmodum de his diligenter interrogare. Vers. 69. Ει - vivi. Tricesimo tertio juxta Matthæum capite dixit idem: Tu es Christus Filius Dei vivi ". Sed tunc quidem Christus illum beatum prædicavit propter causam ibi dictai: nunc vero, quỉa communiter dixit: Nos credidimus et cognovimus, separat ab illis Iscarioten, tanquam jam Auctuantem. Vers. 70. Respondit legendum est. elegi? Hoc interrogative Vers. 70. Vers. 71. duodecim. Nonne ego vos, inquit, duodecim elegi? et tamen unus es vobis in nullo inea adjutus electione, utpote libe- Καὶ — ζώντες. Καὶ ἐν τῷ τριακοστῷ τρίτῳ καφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τὸ αὐτὸ εἶπε· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· ἀλλὰ τότε μὲν ἐμακάρισεν αὐτὸν ὁ Χριστὸς διὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεί σαν αἰτίαν· νῦν δὲ, ἐπειδὴ κοινῶς εἶπεν ὅτι Πεπιστεύκαμεν καὶ ἐγνώκαμεν, διαστέλλει τὸν Ἰσχα· ριώτην ἀπ' αὐτῶν ἤδη σαλευόμενον. Απεκρίθη — ἐξελεξάμην; Τοῦτο κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον. Καὶ — δώδεκα. - Οὐκ ἐγώ, φησὶν, ὑμᾶς τοὺς δώδεκα ἐξελεξάμην; καὶ ὅμως ἐξ ὑμῶν εἰς, οὐδὲν τῆς παρ' ἐμοῦ ἐκλογῆς ἀπονάμενος, ὡς αὐτεξούσιος rum babens arbitrium ad virtutem et vitium, dia- πρὸς ἀρετὴν καὶ κακίαν, διάβολός ἐστιν, ήγουν bolus est, sive diabolicus, et diaboli minister. Significat itaque in voluntate ac electione hominis situm esse, ut salvetur, aut pereat. Quidam vero diabolum hoc in loco intellexerunt insidiatorem. Nihil ergo novum, quod Judas cum eligeretur bonam habuerit voluntatem, postea autem sit immutatus, tanquam libero usus arbitrio. Cap. VI. Vers. 1. Ει interficere. Non enim poterat, id est, non erat securus, ut versaretur in hoc dixit Judæa: tanquam de homine enim so Matth. xvΙ, 16. Εἰς ἀρετὴν Α. Δέ, interponit 4. διαβολικός, τοῦ διαβόλου ὑπουργός. Δῆλον οὖν ὅτι ἐν τῇ προαιρέσει τοῦ ἀνθρώπου κεῖται τὸ σώζεσθαι ἢ ἀπόλλυσθαι. Τινὲς δὲ διάβολον νῦν τὸν ἐπίβουλον ἐνόησαν. Οὐδὲν οὖν καινὸν ἐν τῷ ἐκλέγεσθαι μὲν ἀγαθὴν προαίρεσιν ἔχειν τὸν Ἰούδαν, ὕστερον δὲ μεταβληθῆναι τοῦτον ὡς αὐτεξούσιον. Καὶ — ἀποκτεῖναι. Οὐ γὰρ εἶχεν ἐξουσίαν, ήγουν οὐκ εἶχεν ἄδειαν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν· ὡς περὶ ἀνθρώπου γὰρ τοῦτο εἶπεν ὁ εὐαγγελιστή;· ὡς Variæ lectiones et notæ. Interpretatur ergo lectionem Chrysostomi, εἶχεν ἐξουσίαν, pro ήθελε, quam recte huc locu re-

CAP. VII. γὰρ ἄνθρωπος ὑπεστέλλετο νῦν, οὐ φεύγων τὸν θάνα- evangelista: nam sicut homo nunc formidal, nou τον, ἀλλὰ φειδόμενος τῶν φονέων, καὶ ὅτι οὕτω καιρὸς ἦν τοῦ πάθους αὐτοῦ. "Εδει γὰρ αὐτὸν ποτὲ μὲν ὡς Θεὸν μένειν ἀχείρωτον, ποτὲ δὲ ὡς ἄνθρωπον ὑποχωρεῖν οικονομικώς. *Ην - Σκηνοπηγία. Αύτη εωρτάζετο εἰς μνήμην τῆς ἡμέρας, καθ᾿ ἣν ὁ Μωϋσῆς ἔπηξε πρῶτον τὴν κατασκευασθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Βεσελεήλ θείαν σκηνήν. Εἶπον — αὐτοῦ. Οἱ τοῦ Ἰωσὴφ υἱοὶ, τοῦ θέσει πατρὸς αὐτοῦ. Μετάβηθι ποιεῖς. Προσποιοῦνται μὲν ἐπ' ἀγαθῷ συμβουλεύειν, ὡς συγγενείς δῆθεν καὶ οἰκειό τατοι· σκοπὸς δὲ αὐτοῖς πονηρός, ἐκ φθόνου τεχθείς. Πειρώμενοι γὰρ μεταγαγεῖν τοῦτον εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἵνα ἀναιρεθῇ παρὰ τῶν ζητούντων ἀποκτεῖναι απο τὸν, προβάλλονται τὸ δεῖν καὶ τοὺς ἐκεῖσε ὄντας μας θητὰς αὐτοῦ, ἤτοι τοὺς ὄχλους, τοὺς ἐν Ἰουδαίᾳ παρεπομένους αὐτῷ, θεωρεῖν τὰ σημεῖα & ποιεί. Οὐδεὶς — εἶναι. Κατὰ μὲν τὸ προχείρως νοούμετον δοκοῦσι παρακνίζειν αὐτὸν ἵνα μεταβῇ· κατὰ δὲ τὸ βαθύτερον ἀποσκώπτουσιν, ὡς δειλὸν ἅμα καὶ φιλόδοξον. Τὸ μὲν γὰρ ἐν κρυπτῷ τι ποιεῖν δειλοῦ, τὸ δὲ ζητεῖν ἐν παρρησίᾳ εἶναι, ἤτοι φανερόν, ἀπό βλεπτον, φιλοδόξου. El κόσμῳ. Εἰ ταῦτα τὰ σημεῖα ποιεῖς, καὶ οὐ φαντάζεις, φανέρωσον σεαυτὸν πᾶσιν Ιουδαίοις. Ὑπώπτευον γὰρ καὶ τὰ σημεῖα ὡς φαντασίαν. Δῆλον οὖν ἐντεῦθεν ὅτι σημεῖα ἐποίησε κἀκεῖ, & πάντα παρέδραμεν ὁ Ἰωάννης, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλὰ, σπεύδων μᾶλλον ἐπὶ τὰ φέροντα ξένην τινὰ διήγησιν, καὶ ὧν οἱ ἄλλοι οὐκ ἐπεμνήσθησαν. Εἶτα λέγει καὶ τὸ αἴτιον τῆς τοιαύτης υποψίας. Οὐδὲ αὐτόν. Οὐδ᾽ αὐτοὶ ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, ὡς εἰς θεόν. Αλλ' ὅμως οἱ νῦν τοιοῦτοι μεγάλοι γε γίνασιν ὕστερον, καὶ πολλὰ παρὰ πολλῶν ὑπὲρ αὐτοῦ πεπόνθασιν, Ιάκωβος καὶ Ἰούδας. Τί οὖν ὁ τὰς καρ· δίας αὐτῶν εἰδώς; Εὐκ ἤλεγξεν αὐτοὺς πονηροὺς καὶ ἐπιβούλους, ἀλλὰ μακροθύμως ἀποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτῶν. Λέγει πάρεστιν. Ο καιρὸς ὁ ἐμὸς, ὁ τοῦ ἀπελθεῖν με εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἀναιρεθησόμενον, ὡς σπουδάζετε, οὔπω πάρεστι· τί με κατεπείγετε πρὸ τοῦ τοιούτου καιροῦ; ῾Ο δὲ καιρὸς — έτοιμος. Ο καιρὸς ὁ ὑμέτερος ὁ τοῦ ἀπελθεῖν ὑμᾶς εἰς τὴν Ιουδαίαν πάντοτε ἐστιν ευχερής. Ἐμοὶ μὲν γὰρ ἐμποδίζει τὸ μήπω παρεἶναι αὐτόν· ὑμῖν δὲ οὐδὲν, συμφρονοῦσιν ἤδη τοῖς Ἰουδαίοι mortem fugiens, sed homicidis parcens, et quia tempus suæ passionis nondum advenerat. Siquidem oportebat eum interdum quidem manere inexpugnábilem, utpote Deum, quandoque vero tanquam hominem dispensatorie cedere. Vers. 2. Eral Scenopegia. Hæc celebrabaturin memoriam diei, quo primum Moses divinum fixil tentorium, quod a Beseleel fabricatum est. Vers. 3. Dixerunt ejus. Filii Joseph, qui adoptione pater ejus erat. Vers. 3. Transi-facis. Fingunt quidem utiliter suadere tanquam cognati et amici familiares, finis vero eorum pravus erat, ab invidia procedens: conabantur siquidem illum in Judæam pellicere, ut ab illis occideretur, qui eum quærebant interficere. Causam autem prætexebant, quod oporteret discipulos quoque ejus, qui ibi erant, sive turbas, quæ illum in Judæa sequebantur, intueri signa, quæ ipse ederet. Vers. 4. Nemo esse. Juxta faciliorem intellectum et qui in promptu est, videntur illum incitare ut transeat; juxta profundiorem vero, scommata in eum jaciebant, tanquam in timidum simul et gloriæ cupidum. Siquidem in occulto quidem quidpiam facere, timidi est: quærere autem palam esse, isive manifestum et gloriosum, gloriæ cupidi est. Vers. 4. Si mundo. Si hæc signa vere et non apparenter facis, manifesta teipsum omnnibus Judais. Suspicabantur namque signa hæc phantastice Geri. Hinc ergo manifestum est, quod etiam ibi mira· cula ediderit, quæ omnia prætercurrit Joannes, quemadmodum alia multa, festinans magis ´ad ea quæ novam aliquam afferebant narrationem, et quorum alii nullam fecerant mentionem. Deinde causam etiam dicit talis suspicionis. Vers. 5. Neque eum. Neque ipsi credebant in eum, tanquam in Deum. Attamen hi qui tunc tales erant, magni postmodum effecti sunt, multaque a multis pro illo passi sunt, Jacobus videlicet et Judas. Quid ergo is, qui eorum corda noverat? Non reprehendit illos, tanquam malos et insiliatores, sed patienter respondet ad intentionem ipsorum. Vers. 6. Ait - adest. Tempus, quo convenit, ut ego in Judaeam vadam occidendus, ad quod vos laboratis, nondum adest: quid me urgetis aute hujusmodi tempus? Vers. 6. Tempus autem·· paratum. Tempus quo vos in Judæain abeatis, semper in promptu est, mihi impedimento est tempus, quod nondum adest: vobis autem nihil est impedimento, cum jam una con Judais sentiatis. Varia lectiones et notæ. pudiavit Theophylactus. Flumen orationis hic abripuit Chrysostomium, deceptum fortasse loco simili Marc, vi, 5. Largior certe erat dicendi materia, explicandis illis, οὐκ εἶχεν ἐξουσίαν. Καὶ γάρ Β.

CAP. VII. γὰρ ἄνθρωπος ὑπεστέλλετο νῦν, οὐ φεύγων τὸν θάνα- evangelista: nam sicut homo nunc formidal, nou τον, ἀλλὰ φειδόμενος τῶν φονέων, καὶ ὅτι οὕτω καιρὸς ἦν τοῦ πάθους αὐτοῦ. "Εδει γὰρ αὐτὸν ποτὲ μὲν ὡς Θεὸν μένειν ἀχείρωτον, ποτὲ δὲ ὡς ἄνθρωπον ὑποχωρεῖν οικονομικώς. *Ην - Σκηνοπηγία. Αύτη εωρτάζετο εἰς μνήμην τῆς ἡμέρας, καθ᾿ ἣν ὁ Μωϋσῆς ἔπηξε πρῶτον τὴν κατασκευασθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Βεσελεήλ θείαν σκηνήν. Εἶπον — αὐτοῦ. Οἱ τοῦ Ἰωσὴφ υἱοὶ, τοῦ θέσει πατρὸς αὐτοῦ. Μετάβηθι ποιεῖς. Προσποιοῦνται μὲν ἐπ' ἀγαθῷ συμβουλεύειν, ὡς συγγενείς δῆθεν καὶ οἰκειό τατοι· σκοπὸς δὲ αὐτοῖς πονηρός, ἐκ φθόνου τεχθείς. Πειρώμενοι γὰρ μεταγαγεῖν τοῦτον εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἵνα ἀναιρεθῇ παρὰ τῶν ζητούντων ἀποκτεῖναι απο τὸν, προβάλλονται τὸ δεῖν καὶ τοὺς ἐκεῖσε ὄντας μας θητὰς αὐτοῦ, ἤτοι τοὺς ὄχλους, τοὺς ἐν Ἰουδαίᾳ παρεπομένους αὐτῷ, θεωρεῖν τὰ σημεῖα & ποιεί. Οὐδεὶς — εἶναι. Κατὰ μὲν τὸ προχείρως νοούμετον δοκοῦσι παρακνίζειν αὐτὸν ἵνα μεταβῇ· κατὰ δὲ τὸ βαθύτερον ἀποσκώπτουσιν, ὡς δειλὸν ἅμα καὶ φιλόδοξον. Τὸ μὲν γὰρ ἐν κρυπτῷ τι ποιεῖν δειλοῦ, τὸ δὲ ζητεῖν ἐν παρρησίᾳ εἶναι, ἤτοι φανερόν, ἀπό βλεπτον, φιλοδόξου. El κόσμῳ. Εἰ ταῦτα τὰ σημεῖα ποιεῖς, καὶ οὐ φαντάζεις, φανέρωσον σεαυτὸν πᾶσιν Ιουδαίοις. Ὑπώπτευον γὰρ καὶ τὰ σημεῖα ὡς φαντασίαν. Δῆλον οὖν ἐντεῦθεν ὅτι σημεῖα ἐποίησε κἀκεῖ, & πάντα παρέδραμεν ὁ Ἰωάννης, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλὰ, σπεύδων μᾶλλον ἐπὶ τὰ φέροντα ξένην τινὰ διήγησιν, καὶ ὧν οἱ ἄλλοι οὐκ ἐπεμνήσθησαν. Εἶτα λέγει καὶ τὸ αἴτιον τῆς τοιαύτης υποψίας. Οὐδὲ αὐτόν. Οὐδ᾽ αὐτοὶ ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, ὡς εἰς θεόν. Αλλ' ὅμως οἱ νῦν τοιοῦτοι μεγάλοι γε γίνασιν ὕστερον, καὶ πολλὰ παρὰ πολλῶν ὑπὲρ αὐτοῦ πεπόνθασιν, Ιάκωβος καὶ Ἰούδας. Τί οὖν ὁ τὰς καρ· δίας αὐτῶν εἰδώς; Εὐκ ἤλεγξεν αὐτοὺς πονηροὺς καὶ ἐπιβούλους, ἀλλὰ μακροθύμως ἀποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτῶν. Λέγει πάρεστιν. Ο καιρὸς ὁ ἐμὸς, ὁ τοῦ ἀπελθεῖν με εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἀναιρεθησόμενον, ὡς σπουδάζετε, οὔπω πάρεστι· τί με κατεπείγετε πρὸ τοῦ τοιούτου καιροῦ; ῾Ο δὲ καιρὸς — έτοιμος. Ο καιρὸς ὁ ὑμέτερος ὁ τοῦ ἀπελθεῖν ὑμᾶς εἰς τὴν Ιουδαίαν πάντοτε ἐστιν ευχερής. Ἐμοὶ μὲν γὰρ ἐμποδίζει τὸ μήπω παρεἶναι αὐτόν· ὑμῖν δὲ οὐδὲν, συμφρονοῦσιν ἤδη τοῖς Ἰουδαίοι mortem fugiens, sed homicidis parcens, et quia tempus suæ passionis nondum advenerat. Siquidem oportebat eum interdum quidem manere inexpugnábilem, utpote Deum, quandoque vero tanquam hominem dispensatorie cedere. Vers. 2. Eral Scenopegia. Hæc celebrabaturin memoriam diei, quo primum Moses divinum fixil tentorium, quod a Beseleel fabricatum est. Vers. 3. Dixerunt ejus. Filii Joseph, qui adoptione pater ejus erat. Vers. 3. Transi-facis. Fingunt quidem utiliter suadere tanquam cognati et amici familiares, finis vero eorum pravus erat, ab invidia procedens: conabantur siquidem illum in Judæam pellicere, ut ab illis occideretur, qui eum quærebant interficere. Causam autem prætexebant, quod oporteret discipulos quoque ejus, qui ibi erant, sive turbas, quæ illum in Judæa sequebantur, intueri signa, quæ ipse ederet. Vers. 4. Nemo esse. Juxta faciliorem intellectum et qui in promptu est, videntur illum incitare ut transeat; juxta profundiorem vero, scommata in eum jaciebant, tanquam in timidum simul et gloriæ cupidum. Siquidem in occulto quidem quidpiam facere, timidi est: quærere autem palam esse, isive manifestum et gloriosum, gloriæ cupidi est. Vers. 4. Si mundo. Si hæc signa vere et non apparenter facis, manifesta teipsum omnnibus Judais. Suspicabantur namque signa hæc phantastice Geri. Hinc ergo manifestum est, quod etiam ibi mira· cula ediderit, quæ omnia prætercurrit Joannes, quemadmodum alia multa, festinans magis ´ad ea quæ novam aliquam afferebant narrationem, et quorum alii nullam fecerant mentionem. Deinde causam etiam dicit talis suspicionis. Vers. 5. Neque eum. Neque ipsi credebant in eum, tanquam in Deum. Attamen hi qui tunc tales erant, magni postmodum effecti sunt, multaque a multis pro illo passi sunt, Jacobus videlicet et Judas. Quid ergo is, qui eorum corda noverat? Non reprehendit illos, tanquam malos et insiliatores, sed patienter respondet ad intentionem ipsorum. Vers. 6. Ait - adest. Tempus, quo convenit, ut ego in Judaeam vadam occidendus, ad quod vos laboratis, nondum adest: quid me urgetis aute hujusmodi tempus? Vers. 6. Tempus autem·· paratum. Tempus quo vos in Judæain abeatis, semper in promptu est, mihi impedimento est tempus, quod nondum adest: vobis autem nihil est impedimento, cum jam una con Judais sentiatis. Varia lectiones et notæ. pudiavit Theophylactus. Flumen orationis hic abripuit Chrysostomium, deceptum fortasse loco simili Marc, vi, 5. Largior certe erat dicendi materia, explicandis illis, οὐκ εἶχεν ἐξουσίαν. Καὶ γάρ Β.

CAP. VII. γὰρ ἄνθρωπος ὑπεστέλλετο νῦν, οὐ φεύγων τὸν θάνα- evangelista: nam sicut homo nunc formidal, nou τον, ἀλλὰ φειδόμενος τῶν φονέων, καὶ ὅτι οὕτω καιρὸς ἦν τοῦ πάθους αὐτοῦ. "Εδει γὰρ αὐτὸν ποτὲ μὲν ὡς Θεὸν μένειν ἀχείρωτον, ποτὲ δὲ ὡς ἄνθρωπον ὑποχωρεῖν οικονομικώς. *Ην - Σκηνοπηγία. Αύτη εωρτάζετο εἰς μνήμην τῆς ἡμέρας, καθ᾿ ἣν ὁ Μωϋσῆς ἔπηξε πρῶτον τὴν κατασκευασθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Βεσελεήλ θείαν σκηνήν. Εἶπον — αὐτοῦ. Οἱ τοῦ Ἰωσὴφ υἱοὶ, τοῦ θέσει πατρὸς αὐτοῦ. Μετάβηθι ποιεῖς. Προσποιοῦνται μὲν ἐπ' ἀγαθῷ συμβουλεύειν, ὡς συγγενείς δῆθεν καὶ οἰκειό τατοι· σκοπὸς δὲ αὐτοῖς πονηρός, ἐκ φθόνου τεχθείς. Πειρώμενοι γὰρ μεταγαγεῖν τοῦτον εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἵνα ἀναιρεθῇ παρὰ τῶν ζητούντων ἀποκτεῖναι απο τὸν, προβάλλονται τὸ δεῖν καὶ τοὺς ἐκεῖσε ὄντας μας θητὰς αὐτοῦ, ἤτοι τοὺς ὄχλους, τοὺς ἐν Ἰουδαίᾳ παρεπομένους αὐτῷ, θεωρεῖν τὰ σημεῖα & ποιεί. Οὐδεὶς — εἶναι. Κατὰ μὲν τὸ προχείρως νοούμετον δοκοῦσι παρακνίζειν αὐτὸν ἵνα μεταβῇ· κατὰ δὲ τὸ βαθύτερον ἀποσκώπτουσιν, ὡς δειλὸν ἅμα καὶ φιλόδοξον. Τὸ μὲν γὰρ ἐν κρυπτῷ τι ποιεῖν δειλοῦ, τὸ δὲ ζητεῖν ἐν παρρησίᾳ εἶναι, ἤτοι φανερόν, ἀπό βλεπτον, φιλοδόξου. El κόσμῳ. Εἰ ταῦτα τὰ σημεῖα ποιεῖς, καὶ οὐ φαντάζεις, φανέρωσον σεαυτὸν πᾶσιν Ιουδαίοις. Ὑπώπτευον γὰρ καὶ τὰ σημεῖα ὡς φαντασίαν. Δῆλον οὖν ἐντεῦθεν ὅτι σημεῖα ἐποίησε κἀκεῖ, & πάντα παρέδραμεν ὁ Ἰωάννης, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλὰ, σπεύδων μᾶλλον ἐπὶ τὰ φέροντα ξένην τινὰ διήγησιν, καὶ ὧν οἱ ἄλλοι οὐκ ἐπεμνήσθησαν. Εἶτα λέγει καὶ τὸ αἴτιον τῆς τοιαύτης υποψίας. Οὐδὲ αὐτόν. Οὐδ᾽ αὐτοὶ ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, ὡς εἰς θεόν. Αλλ' ὅμως οἱ νῦν τοιοῦτοι μεγάλοι γε γίνασιν ὕστερον, καὶ πολλὰ παρὰ πολλῶν ὑπὲρ αὐτοῦ πεπόνθασιν, Ιάκωβος καὶ Ἰούδας. Τί οὖν ὁ τὰς καρ· δίας αὐτῶν εἰδώς; Εὐκ ἤλεγξεν αὐτοὺς πονηροὺς καὶ ἐπιβούλους, ἀλλὰ μακροθύμως ἀποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτῶν. Λέγει πάρεστιν. Ο καιρὸς ὁ ἐμὸς, ὁ τοῦ ἀπελθεῖν με εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἀναιρεθησόμενον, ὡς σπουδάζετε, οὔπω πάρεστι· τί με κατεπείγετε πρὸ τοῦ τοιούτου καιροῦ; ῾Ο δὲ καιρὸς — έτοιμος. Ο καιρὸς ὁ ὑμέτερος ὁ τοῦ ἀπελθεῖν ὑμᾶς εἰς τὴν Ιουδαίαν πάντοτε ἐστιν ευχερής. Ἐμοὶ μὲν γὰρ ἐμποδίζει τὸ μήπω παρεἶναι αὐτόν· ὑμῖν δὲ οὐδὲν, συμφρονοῦσιν ἤδη τοῖς Ἰουδαίοι mortem fugiens, sed homicidis parcens, et quia tempus suæ passionis nondum advenerat. Siquidem oportebat eum interdum quidem manere inexpugnábilem, utpote Deum, quandoque vero tanquam hominem dispensatorie cedere. Vers. 2. Eral Scenopegia. Hæc celebrabaturin memoriam diei, quo primum Moses divinum fixil tentorium, quod a Beseleel fabricatum est. Vers. 3. Dixerunt ejus. Filii Joseph, qui adoptione pater ejus erat. Vers. 3. Transi-facis. Fingunt quidem utiliter suadere tanquam cognati et amici familiares, finis vero eorum pravus erat, ab invidia procedens: conabantur siquidem illum in Judæam pellicere, ut ab illis occideretur, qui eum quærebant interficere. Causam autem prætexebant, quod oporteret discipulos quoque ejus, qui ibi erant, sive turbas, quæ illum in Judæa sequebantur, intueri signa, quæ ipse ederet. Vers. 4. Nemo esse. Juxta faciliorem intellectum et qui in promptu est, videntur illum incitare ut transeat; juxta profundiorem vero, scommata in eum jaciebant, tanquam in timidum simul et gloriæ cupidum. Siquidem in occulto quidem quidpiam facere, timidi est: quærere autem palam esse, isive manifestum et gloriosum, gloriæ cupidi est. Vers. 4. Si mundo. Si hæc signa vere et non apparenter facis, manifesta teipsum omnnibus Judais. Suspicabantur namque signa hæc phantastice Geri. Hinc ergo manifestum est, quod etiam ibi mira· cula ediderit, quæ omnia prætercurrit Joannes, quemadmodum alia multa, festinans magis ´ad ea quæ novam aliquam afferebant narrationem, et quorum alii nullam fecerant mentionem. Deinde causam etiam dicit talis suspicionis. Vers. 5. Neque eum. Neque ipsi credebant in eum, tanquam in Deum. Attamen hi qui tunc tales erant, magni postmodum effecti sunt, multaque a multis pro illo passi sunt, Jacobus videlicet et Judas. Quid ergo is, qui eorum corda noverat? Non reprehendit illos, tanquam malos et insiliatores, sed patienter respondet ad intentionem ipsorum. Vers. 6. Ait - adest. Tempus, quo convenit, ut ego in Judaeam vadam occidendus, ad quod vos laboratis, nondum adest: quid me urgetis aute hujusmodi tempus? Vers. 6. Tempus autem·· paratum. Tempus quo vos in Judæain abeatis, semper in promptu est, mihi impedimento est tempus, quod nondum adest: vobis autem nihil est impedimento, cum jam una con Judais sentiatis. Varia lectiones et notæ. pudiavit Theophylactus. Flumen orationis hic abripuit Chrysostomium, deceptum fortasse loco simili Marc, vi, 5. Largior certe erat dicendi materia, explicandis illis, οὐκ εἶχεν ἐξουσίαν. Καὶ γάρ Β.

CAP. VII. γὰρ ἄνθρωπος ὑπεστέλλετο νῦν, οὐ φεύγων τὸν θάνα- evangelista: nam sicut homo nunc formidal, nou τον, ἀλλὰ φειδόμενος τῶν φονέων, καὶ ὅτι οὕτω καιρὸς ἦν τοῦ πάθους αὐτοῦ. "Εδει γὰρ αὐτὸν ποτὲ μὲν ὡς Θεὸν μένειν ἀχείρωτον, ποτὲ δὲ ὡς ἄνθρωπον ὑποχωρεῖν οικονομικώς. *Ην - Σκηνοπηγία. Αύτη εωρτάζετο εἰς μνήμην τῆς ἡμέρας, καθ᾿ ἣν ὁ Μωϋσῆς ἔπηξε πρῶτον τὴν κατασκευασθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Βεσελεήλ θείαν σκηνήν. Εἶπον — αὐτοῦ. Οἱ τοῦ Ἰωσὴφ υἱοὶ, τοῦ θέσει πατρὸς αὐτοῦ. Μετάβηθι ποιεῖς. Προσποιοῦνται μὲν ἐπ' ἀγαθῷ συμβουλεύειν, ὡς συγγενείς δῆθεν καὶ οἰκειό τατοι· σκοπὸς δὲ αὐτοῖς πονηρός, ἐκ φθόνου τεχθείς. Πειρώμενοι γὰρ μεταγαγεῖν τοῦτον εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἵνα ἀναιρεθῇ παρὰ τῶν ζητούντων ἀποκτεῖναι απο τὸν, προβάλλονται τὸ δεῖν καὶ τοὺς ἐκεῖσε ὄντας μας θητὰς αὐτοῦ, ἤτοι τοὺς ὄχλους, τοὺς ἐν Ἰουδαίᾳ παρεπομένους αὐτῷ, θεωρεῖν τὰ σημεῖα & ποιεί. Οὐδεὶς — εἶναι. Κατὰ μὲν τὸ προχείρως νοούμετον δοκοῦσι παρακνίζειν αὐτὸν ἵνα μεταβῇ· κατὰ δὲ τὸ βαθύτερον ἀποσκώπτουσιν, ὡς δειλὸν ἅμα καὶ φιλόδοξον. Τὸ μὲν γὰρ ἐν κρυπτῷ τι ποιεῖν δειλοῦ, τὸ δὲ ζητεῖν ἐν παρρησίᾳ εἶναι, ἤτοι φανερόν, ἀπό βλεπτον, φιλοδόξου. El κόσμῳ. Εἰ ταῦτα τὰ σημεῖα ποιεῖς, καὶ οὐ φαντάζεις, φανέρωσον σεαυτὸν πᾶσιν Ιουδαίοις. Ὑπώπτευον γὰρ καὶ τὰ σημεῖα ὡς φαντασίαν. Δῆλον οὖν ἐντεῦθεν ὅτι σημεῖα ἐποίησε κἀκεῖ, & πάντα παρέδραμεν ὁ Ἰωάννης, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλὰ, σπεύδων μᾶλλον ἐπὶ τὰ φέροντα ξένην τινὰ διήγησιν, καὶ ὧν οἱ ἄλλοι οὐκ ἐπεμνήσθησαν. Εἶτα λέγει καὶ τὸ αἴτιον τῆς τοιαύτης υποψίας. Οὐδὲ αὐτόν. Οὐδ᾽ αὐτοὶ ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, ὡς εἰς θεόν. Αλλ' ὅμως οἱ νῦν τοιοῦτοι μεγάλοι γε γίνασιν ὕστερον, καὶ πολλὰ παρὰ πολλῶν ὑπὲρ αὐτοῦ πεπόνθασιν, Ιάκωβος καὶ Ἰούδας. Τί οὖν ὁ τὰς καρ· δίας αὐτῶν εἰδώς; Εὐκ ἤλεγξεν αὐτοὺς πονηροὺς καὶ ἐπιβούλους, ἀλλὰ μακροθύμως ἀποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτῶν. Λέγει πάρεστιν. Ο καιρὸς ὁ ἐμὸς, ὁ τοῦ ἀπελθεῖν με εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἀναιρεθησόμενον, ὡς σπουδάζετε, οὔπω πάρεστι· τί με κατεπείγετε πρὸ τοῦ τοιούτου καιροῦ; ῾Ο δὲ καιρὸς — έτοιμος. Ο καιρὸς ὁ ὑμέτερος ὁ τοῦ ἀπελθεῖν ὑμᾶς εἰς τὴν Ιουδαίαν πάντοτε ἐστιν ευχερής. Ἐμοὶ μὲν γὰρ ἐμποδίζει τὸ μήπω παρεἶναι αὐτόν· ὑμῖν δὲ οὐδὲν, συμφρονοῦσιν ἤδη τοῖς Ἰουδαίοι mortem fugiens, sed homicidis parcens, et quia tempus suæ passionis nondum advenerat. Siquidem oportebat eum interdum quidem manere inexpugnábilem, utpote Deum, quandoque vero tanquam hominem dispensatorie cedere. Vers. 2. Eral Scenopegia. Hæc celebrabaturin memoriam diei, quo primum Moses divinum fixil tentorium, quod a Beseleel fabricatum est. Vers. 3. Dixerunt ejus. Filii Joseph, qui adoptione pater ejus erat. Vers. 3. Transi-facis. Fingunt quidem utiliter suadere tanquam cognati et amici familiares, finis vero eorum pravus erat, ab invidia procedens: conabantur siquidem illum in Judæam pellicere, ut ab illis occideretur, qui eum quærebant interficere. Causam autem prætexebant, quod oporteret discipulos quoque ejus, qui ibi erant, sive turbas, quæ illum in Judæa sequebantur, intueri signa, quæ ipse ederet. Vers. 4. Nemo esse. Juxta faciliorem intellectum et qui in promptu est, videntur illum incitare ut transeat; juxta profundiorem vero, scommata in eum jaciebant, tanquam in timidum simul et gloriæ cupidum. Siquidem in occulto quidem quidpiam facere, timidi est: quærere autem palam esse, isive manifestum et gloriosum, gloriæ cupidi est. Vers. 4. Si mundo. Si hæc signa vere et non apparenter facis, manifesta teipsum omnnibus Judais. Suspicabantur namque signa hæc phantastice Geri. Hinc ergo manifestum est, quod etiam ibi mira· cula ediderit, quæ omnia prætercurrit Joannes, quemadmodum alia multa, festinans magis ´ad ea quæ novam aliquam afferebant narrationem, et quorum alii nullam fecerant mentionem. Deinde causam etiam dicit talis suspicionis. Vers. 5. Neque eum. Neque ipsi credebant in eum, tanquam in Deum. Attamen hi qui tunc tales erant, magni postmodum effecti sunt, multaque a multis pro illo passi sunt, Jacobus videlicet et Judas. Quid ergo is, qui eorum corda noverat? Non reprehendit illos, tanquam malos et insiliatores, sed patienter respondet ad intentionem ipsorum. Vers. 6. Ait - adest. Tempus, quo convenit, ut ego in Judaeam vadam occidendus, ad quod vos laboratis, nondum adest: quid me urgetis aute hujusmodi tempus? Vers. 6. Tempus autem·· paratum. Tempus quo vos in Judæain abeatis, semper in promptu est, mihi impedimento est tempus, quod nondum adest: vobis autem nihil est impedimento, cum jam una con Judais sentiatis. Varia lectiones et notæ. pudiavit Theophylactus. Flumen orationis hic abripuit Chrysostomium, deceptum fortasse loco simili Marc, vi, 5. Largior certe erat dicendi materia, explicandis illis, οὐκ εἶχεν ἐξουσίαν. Καὶ γάρ Β.

EUTHYMH ZIGABENI Vers. 7. Non vos. Utpote amicos suos et una secum sentientes: quia vos ad eum acceditis. Mundum autem dicit, Judmos mundana sapientes. Vers. 7. Me— sint. Mihi autem inimicus est, quia ego ostendo quod opera ejus mala sint: ideo ego nunc non accedo ad ipsum occidendus, sed cum tempus advenerit. Ostendit ergo, quod ob id potius oderant ipsum Judæi, quod illos argueret, quanquam ipsi dicerent se eum adisse, quod legis transgressor esset, Deoque contrarius; et quod non solum Sabbatun solveret, sed et Patrem sunm diceret Deum, squalem sese faciens Deo Tu vero mihi considera, quam mansuete tulerit fratrum consilium, quo insidiis appetebatur. Noς vero non ita, sed statim indignamur ac moleste ferimus, omnibusque modis tales ulciscimur: quo ergo pacto discipuli ejus erimus? Vers. 8. Vos — istum. Hoc est prædictum, pula, Scenopegiorum. You qui amici estis Judzorum qui periculum nullum timetis. Vers. 8. Egoistum. Non dixit: Non ascendam, sed, Nondum ascendam, boc est, Non nunc ascendam, eo quod nunc vivat ac vigeat excandescencia Judaorum. Irrationalis nanque temeritatis est, sese in manifestum conjicere periculum. Vers. 8. Quia impletum est. Tempus vitæ meæ, qua in terra vivo. Quanquam enim circa futurum Pascha crucifigendus erat, adhuc tanen oportebat miracula operari ac docere, multosque ad fidem astrabere. Non est ergo sermo timoris, sed dispensationis; nam si tunc in Judæam abiisɛet, onnino ipsum occidere teutassent: quod si captus tanquam homo occisus fuisset, datum fuisset impedimentum his quæ dicturus aut facturus erat; si vero non fuisset captus, sed tanguam Deus erasisset, incarnationi ejus non fuisset habita fides.Tempus itaque debito modo dir ponit. Vers. 9. Hæc Vers. 10. festum. Cum eis non ascendit, propter dictam causam, et ne manifesta· rent eum Judæis: postmodu̟:și autein ascendit, cum jam furor illorum reprimi inciperet, ut scirent, qui timorem ejus arguebant, quod timidus non esset, sed congrua dispensatione uteretur. Vers. 10. Non occulto. Quasi lalenter: adbuc enim verebatur, exspectans donec perfecte defer buisset ferocitas illorum, et ne cognosceretur etiam a fratribus suis. Vers. 11. Judai ergo - festo. Pulchra saue illo rum opera in diebus festis, cum illos cædis facerent occasionem. Cum enim in festo occidere eum propos…issent, utpote tunc etiam adventurum propter οι Joan. V, Εἰς αὐτήν Α. Οὐ - ὑμᾶς. Ὡς φίλους αὐτοῦ καὶ ὁμόφρονας. Διδ ὑμεῖς ὑπάγετε εἰς αὐτόν. Κόσμον γὰρ λέγει τους κοσμικά φρονοῦντας Ἰουδαίους. Εμέ — ἐστιν. Ἐμοὶ δὲ ἐχθραίνει, διότι ἐγὼ ἀποδεικνύω ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρά ἐστι. Διδ ἐγὼ οὐχ ὑπάγω εἰς αὐτὸν ἄρτι, ἀναιρεθησόμε νος, ἀλλ' ὅτι ὁ καιρὸς ἐπιστῇ. Έδειξεν οὖν ὅτι διὰ τὸ ἐλέγχειν τοὺς Ἰουδαίως μᾶλλον ἐμισεῖτο, εἰ καὶ ἐκεῖνοι ἔλεγον μισεῖν αὐτὸν ὡς παράνομον καὶ ἀντί θεον, ὅτι οὐ μόνον Ελυε τὸ Σάββατον, ἀλλὰ καὶ ἔλυς Πατέρα ίδιον έλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιών τῷ θεῷ. Συ δέ μοι σκόπει πως πράως ἤνεγκε τὴν ἐπίβουλον συμβουλὴν τῶν ἀδελφῶν. 'Αλλ' οὐχ ἡμεῖς οὕτως, ἀλλ' εὐθέως ἀγανακτοῦμεν καὶ σχετλιάζομεν καὶ πάει τρόποις ἀμυνόμεθα τους τοιούτους· πῶς οὖν ἐσόμεθα μαθηταὶ αὐτοῦ; Ὑμεῖς — ταύτην. Την προειρημένην, τὴν τῶν Σκηνοπηγίων. Ὑμεῖς οἱ φίλοι τῶν Ἰουδαίων οι μηδένα κίνδυνον υποπτεύοντες. Εγώ - ταύτην. Οὐκ εἶπεν, Οὐκ ἀναβαίνω, ἀλλ᾽ οὔπω ἀναβαίνω, τουτέστιν Οὐ νῦν ἀναβαίνω δια τὸ ζέειν καὶ ἀκμάζειν νῦν τὸν θυμὸν τῶν Ἰουδαίων. θρασύτητος γὰρ ἀλογίστου τὸ ἐπιρρίπτειν ἑαυτὸν εἰς πρόδηλον κίνδυνον. Ότι πεπλήρωται. Ο καιρὸς τῆς ἐμῆς ἐν τῇ γῇ ζωής. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὸ μέλλον Πάσχα σταυροῦσθαι ἔμελλεν, ἀλλ᾽ ἔδει αὐτὸν ἔτι καὶ θαυματ τουργῆσαι καὶ διδάξαι, καὶ πολλοὺς εἰς πίστιν ἐπισπά σασθαι. Οὐ δειλίας τοίνυν ὁ λόγος, ἀλλ' οἰκονομίας εἰ γὰρ ἀπῆλθε τότε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, πάντως ἂν ἐπεχείρησαν ἀνελεῖν αὐτόν· καὶ εἰ μὲν χειρωθείς ὡς ἄνθρωπος ανηρέθη, ένεποδίσθησαν ἂν & λέ γειν καὶ ποιεῖν ἔμελλεν· εἰ δὲ μὴ χειρωθείς, ὡς Θεός διέδρα, επιστήθη ἂν ἡ ἐνανθρώπησις αὐτοῦ. Δοιπόν οὖν οἰκονομεῖ τὸν καιρόν. Ταῦτα — ἑορτήν. Σὺν αὐτοῖ; μὲν οὐκ ἀνέβη διά τε τὴν ῥηθεῖσαν αἰτίαν καὶ ἵνα μὴ φανερώσωσιν αὐτ τὸν τοῖ; Ἰουδαίει;· ὕστερον δὲ ἀνῆλθεν, ἀρξαμένου λοιπὸν τοῦ θυμοῦ αὐτῶν καταστέλλεσθαι, καὶ ἵνα γνῶσιν οἱ δειλίαν αὐτοῦ καταγινώσκοντες δ:ι οὐκ ἔστι δειλός, ἀλλ' οἰκονομικός. Οὐ - κρυπτῷ. α; κρυφίως· ἔτι γὰρ ὑπεστέλλετο περιμένων χαυνωθῆναι τέλεον τὸν θυμὸν, καὶ ἵνα μήπω γνωσθῇ μηδὲ τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι· ἑορτῇ. Καλά γε αὐτῶν τὰ ἐν ταῖς ἑορταῖς κατορθώματα, ἀφορμὴν φόνου ποιουμένοις αὐτάς. Προμελετήσαντες γὰρ ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦτον ἀνελεῖν, ὡς τηνικαῦτα διὰ τὴν πανήγυ Varia lectiones et notæ. Repudiavit ergo Chrysostomi lectionem. qui οὐκ, lucu ούπω habet. Vide Chrysost. VII. ρ. 285 E. Cyrillus habet etiam oùx, tuin. IV, p. 401 we deinceps. αφηρέθη Β. id est, οἰκονομικῶς τηρεί. Καταλέγει αὐτῶν· A. Lectionem receplam comprobat etiam Chrysost. tom. Vill. p. 288 B. Malin πο:ουμένων, Potest tamen et hoc αεfendi. Ex Chrysostomo, qui hie constructionem mulavit, nihil efficitur.

EUTHYMH ZIGABENI Vers. 7. Non vos. Utpote amicos suos et una secum sentientes: quia vos ad eum acceditis. Mundum autem dicit, Judmos mundana sapientes. Vers. 7. Me— sint. Mihi autem inimicus est, quia ego ostendo quod opera ejus mala sint: ideo ego nunc non accedo ad ipsum occidendus, sed cum tempus advenerit. Ostendit ergo, quod ob id potius oderant ipsum Judæi, quod illos argueret, quanquam ipsi dicerent se eum adisse, quod legis transgressor esset, Deoque contrarius; et quod non solum Sabbatun solveret, sed et Patrem sunm diceret Deum, squalem sese faciens Deo Tu vero mihi considera, quam mansuete tulerit fratrum consilium, quo insidiis appetebatur. Noς vero non ita, sed statim indignamur ac moleste ferimus, omnibusque modis tales ulciscimur: quo ergo pacto discipuli ejus erimus? Vers. 8. Vos — istum. Hoc est prædictum, pula, Scenopegiorum. You qui amici estis Judzorum qui periculum nullum timetis. Vers. 8. Egoistum. Non dixit: Non ascendam, sed, Nondum ascendam, boc est, Non nunc ascendam, eo quod nunc vivat ac vigeat excandescencia Judaorum. Irrationalis nanque temeritatis est, sese in manifestum conjicere periculum. Vers. 8. Quia impletum est. Tempus vitæ meæ, qua in terra vivo. Quanquam enim circa futurum Pascha crucifigendus erat, adhuc tanen oportebat miracula operari ac docere, multosque ad fidem astrabere. Non est ergo sermo timoris, sed dispensationis; nam si tunc in Judæam abiisɛet, onnino ipsum occidere teutassent: quod si captus tanquam homo occisus fuisset, datum fuisset impedimentum his quæ dicturus aut facturus erat; si vero non fuisset captus, sed tanguam Deus erasisset, incarnationi ejus non fuisset habita fides.Tempus itaque debito modo dir ponit. Vers. 9. Hæc Vers. 10. festum. Cum eis non ascendit, propter dictam causam, et ne manifesta· rent eum Judæis: postmodu̟:și autein ascendit, cum jam furor illorum reprimi inciperet, ut scirent, qui timorem ejus arguebant, quod timidus non esset, sed congrua dispensatione uteretur. Vers. 10. Non occulto. Quasi lalenter: adbuc enim verebatur, exspectans donec perfecte defer buisset ferocitas illorum, et ne cognosceretur etiam a fratribus suis. Vers. 11. Judai ergo - festo. Pulchra saue illo rum opera in diebus festis, cum illos cædis facerent occasionem. Cum enim in festo occidere eum propos…issent, utpote tunc etiam adventurum propter οι Joan. V, Εἰς αὐτήν Α. Οὐ - ὑμᾶς. Ὡς φίλους αὐτοῦ καὶ ὁμόφρονας. Διδ ὑμεῖς ὑπάγετε εἰς αὐτόν. Κόσμον γὰρ λέγει τους κοσμικά φρονοῦντας Ἰουδαίους. Εμέ — ἐστιν. Ἐμοὶ δὲ ἐχθραίνει, διότι ἐγὼ ἀποδεικνύω ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρά ἐστι. Διδ ἐγὼ οὐχ ὑπάγω εἰς αὐτὸν ἄρτι, ἀναιρεθησόμε νος, ἀλλ' ὅτι ὁ καιρὸς ἐπιστῇ. Έδειξεν οὖν ὅτι διὰ τὸ ἐλέγχειν τοὺς Ἰουδαίως μᾶλλον ἐμισεῖτο, εἰ καὶ ἐκεῖνοι ἔλεγον μισεῖν αὐτὸν ὡς παράνομον καὶ ἀντί θεον, ὅτι οὐ μόνον Ελυε τὸ Σάββατον, ἀλλὰ καὶ ἔλυς Πατέρα ίδιον έλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιών τῷ θεῷ. Συ δέ μοι σκόπει πως πράως ἤνεγκε τὴν ἐπίβουλον συμβουλὴν τῶν ἀδελφῶν. 'Αλλ' οὐχ ἡμεῖς οὕτως, ἀλλ' εὐθέως ἀγανακτοῦμεν καὶ σχετλιάζομεν καὶ πάει τρόποις ἀμυνόμεθα τους τοιούτους· πῶς οὖν ἐσόμεθα μαθηταὶ αὐτοῦ; Ὑμεῖς — ταύτην. Την προειρημένην, τὴν τῶν Σκηνοπηγίων. Ὑμεῖς οἱ φίλοι τῶν Ἰουδαίων οι μηδένα κίνδυνον υποπτεύοντες. Εγώ - ταύτην. Οὐκ εἶπεν, Οὐκ ἀναβαίνω, ἀλλ᾽ οὔπω ἀναβαίνω, τουτέστιν Οὐ νῦν ἀναβαίνω δια τὸ ζέειν καὶ ἀκμάζειν νῦν τὸν θυμὸν τῶν Ἰουδαίων. θρασύτητος γὰρ ἀλογίστου τὸ ἐπιρρίπτειν ἑαυτὸν εἰς πρόδηλον κίνδυνον. Ότι πεπλήρωται. Ο καιρὸς τῆς ἐμῆς ἐν τῇ γῇ ζωής. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὸ μέλλον Πάσχα σταυροῦσθαι ἔμελλεν, ἀλλ᾽ ἔδει αὐτὸν ἔτι καὶ θαυματ τουργῆσαι καὶ διδάξαι, καὶ πολλοὺς εἰς πίστιν ἐπισπά σασθαι. Οὐ δειλίας τοίνυν ὁ λόγος, ἀλλ' οἰκονομίας εἰ γὰρ ἀπῆλθε τότε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, πάντως ἂν ἐπεχείρησαν ἀνελεῖν αὐτόν· καὶ εἰ μὲν χειρωθείς ὡς ἄνθρωπος ανηρέθη, ένεποδίσθησαν ἂν & λέ γειν καὶ ποιεῖν ἔμελλεν· εἰ δὲ μὴ χειρωθείς, ὡς Θεός διέδρα, επιστήθη ἂν ἡ ἐνανθρώπησις αὐτοῦ. Δοιπόν οὖν οἰκονομεῖ τὸν καιρόν. Ταῦτα — ἑορτήν. Σὺν αὐτοῖ; μὲν οὐκ ἀνέβη διά τε τὴν ῥηθεῖσαν αἰτίαν καὶ ἵνα μὴ φανερώσωσιν αὐτ τὸν τοῖ; Ἰουδαίει;· ὕστερον δὲ ἀνῆλθεν, ἀρξαμένου λοιπὸν τοῦ θυμοῦ αὐτῶν καταστέλλεσθαι, καὶ ἵνα γνῶσιν οἱ δειλίαν αὐτοῦ καταγινώσκοντες δ:ι οὐκ ἔστι δειλός, ἀλλ' οἰκονομικός. Οὐ - κρυπτῷ. α; κρυφίως· ἔτι γὰρ ὑπεστέλλετο περιμένων χαυνωθῆναι τέλεον τὸν θυμὸν, καὶ ἵνα μήπω γνωσθῇ μηδὲ τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι· ἑορτῇ. Καλά γε αὐτῶν τὰ ἐν ταῖς ἑορταῖς κατορθώματα, ἀφορμὴν φόνου ποιουμένοις αὐτάς. Προμελετήσαντες γὰρ ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦτον ἀνελεῖν, ὡς τηνικαῦτα διὰ τὴν πανήγυ Varia lectiones et notæ. Repudiavit ergo Chrysostomi lectionem. qui οὐκ, lucu ούπω habet. Vide Chrysost. VII. ρ. 285 E. Cyrillus habet etiam oùx, tuin. IV, p. 401 we deinceps. αφηρέθη Β. id est, οἰκονομικῶς τηρεί. Καταλέγει αὐτῶν· A. Lectionem receplam comprobat etiam Chrysost. tom. Vill. p. 288 B. Malin πο:ουμένων, Potest tamen et hoc αεfendi. Ex Chrysostomo, qui hie constructionem mulavit, nihil efficitur.

EUTHYMH ZIGABENI Vers. 7. Non vos. Utpote amicos suos et una secum sentientes: quia vos ad eum acceditis. Mundum autem dicit, Judmos mundana sapientes. Vers. 7. Me— sint. Mihi autem inimicus est, quia ego ostendo quod opera ejus mala sint: ideo ego nunc non accedo ad ipsum occidendus, sed cum tempus advenerit. Ostendit ergo, quod ob id potius oderant ipsum Judæi, quod illos argueret, quanquam ipsi dicerent se eum adisse, quod legis transgressor esset, Deoque contrarius; et quod non solum Sabbatun solveret, sed et Patrem sunm diceret Deum, squalem sese faciens Deo Tu vero mihi considera, quam mansuete tulerit fratrum consilium, quo insidiis appetebatur. Noς vero non ita, sed statim indignamur ac moleste ferimus, omnibusque modis tales ulciscimur: quo ergo pacto discipuli ejus erimus? Vers. 8. Vos — istum. Hoc est prædictum, pula, Scenopegiorum. You qui amici estis Judzorum qui periculum nullum timetis. Vers. 8. Egoistum. Non dixit: Non ascendam, sed, Nondum ascendam, boc est, Non nunc ascendam, eo quod nunc vivat ac vigeat excandescencia Judaorum. Irrationalis nanque temeritatis est, sese in manifestum conjicere periculum. Vers. 8. Quia impletum est. Tempus vitæ meæ, qua in terra vivo. Quanquam enim circa futurum Pascha crucifigendus erat, adhuc tanen oportebat miracula operari ac docere, multosque ad fidem astrabere. Non est ergo sermo timoris, sed dispensationis; nam si tunc in Judæam abiisɛet, onnino ipsum occidere teutassent: quod si captus tanquam homo occisus fuisset, datum fuisset impedimentum his quæ dicturus aut facturus erat; si vero non fuisset captus, sed tanguam Deus erasisset, incarnationi ejus non fuisset habita fides.Tempus itaque debito modo dir ponit. Vers. 9. Hæc Vers. 10. festum. Cum eis non ascendit, propter dictam causam, et ne manifesta· rent eum Judæis: postmodu̟:și autein ascendit, cum jam furor illorum reprimi inciperet, ut scirent, qui timorem ejus arguebant, quod timidus non esset, sed congrua dispensatione uteretur. Vers. 10. Non occulto. Quasi lalenter: adbuc enim verebatur, exspectans donec perfecte defer buisset ferocitas illorum, et ne cognosceretur etiam a fratribus suis. Vers. 11. Judai ergo - festo. Pulchra saue illo rum opera in diebus festis, cum illos cædis facerent occasionem. Cum enim in festo occidere eum propos…issent, utpote tunc etiam adventurum propter οι Joan. V, Εἰς αὐτήν Α. Οὐ - ὑμᾶς. Ὡς φίλους αὐτοῦ καὶ ὁμόφρονας. Διδ ὑμεῖς ὑπάγετε εἰς αὐτόν. Κόσμον γὰρ λέγει τους κοσμικά φρονοῦντας Ἰουδαίους. Εμέ — ἐστιν. Ἐμοὶ δὲ ἐχθραίνει, διότι ἐγὼ ἀποδεικνύω ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρά ἐστι. Διδ ἐγὼ οὐχ ὑπάγω εἰς αὐτὸν ἄρτι, ἀναιρεθησόμε νος, ἀλλ' ὅτι ὁ καιρὸς ἐπιστῇ. Έδειξεν οὖν ὅτι διὰ τὸ ἐλέγχειν τοὺς Ἰουδαίως μᾶλλον ἐμισεῖτο, εἰ καὶ ἐκεῖνοι ἔλεγον μισεῖν αὐτὸν ὡς παράνομον καὶ ἀντί θεον, ὅτι οὐ μόνον Ελυε τὸ Σάββατον, ἀλλὰ καὶ ἔλυς Πατέρα ίδιον έλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιών τῷ θεῷ. Συ δέ μοι σκόπει πως πράως ἤνεγκε τὴν ἐπίβουλον συμβουλὴν τῶν ἀδελφῶν. 'Αλλ' οὐχ ἡμεῖς οὕτως, ἀλλ' εὐθέως ἀγανακτοῦμεν καὶ σχετλιάζομεν καὶ πάει τρόποις ἀμυνόμεθα τους τοιούτους· πῶς οὖν ἐσόμεθα μαθηταὶ αὐτοῦ; Ὑμεῖς — ταύτην. Την προειρημένην, τὴν τῶν Σκηνοπηγίων. Ὑμεῖς οἱ φίλοι τῶν Ἰουδαίων οι μηδένα κίνδυνον υποπτεύοντες. Εγώ - ταύτην. Οὐκ εἶπεν, Οὐκ ἀναβαίνω, ἀλλ᾽ οὔπω ἀναβαίνω, τουτέστιν Οὐ νῦν ἀναβαίνω δια τὸ ζέειν καὶ ἀκμάζειν νῦν τὸν θυμὸν τῶν Ἰουδαίων. θρασύτητος γὰρ ἀλογίστου τὸ ἐπιρρίπτειν ἑαυτὸν εἰς πρόδηλον κίνδυνον. Ότι πεπλήρωται. Ο καιρὸς τῆς ἐμῆς ἐν τῇ γῇ ζωής. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὸ μέλλον Πάσχα σταυροῦσθαι ἔμελλεν, ἀλλ᾽ ἔδει αὐτὸν ἔτι καὶ θαυματ τουργῆσαι καὶ διδάξαι, καὶ πολλοὺς εἰς πίστιν ἐπισπά σασθαι. Οὐ δειλίας τοίνυν ὁ λόγος, ἀλλ' οἰκονομίας εἰ γὰρ ἀπῆλθε τότε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, πάντως ἂν ἐπεχείρησαν ἀνελεῖν αὐτόν· καὶ εἰ μὲν χειρωθείς ὡς ἄνθρωπος ανηρέθη, ένεποδίσθησαν ἂν & λέ γειν καὶ ποιεῖν ἔμελλεν· εἰ δὲ μὴ χειρωθείς, ὡς Θεός διέδρα, επιστήθη ἂν ἡ ἐνανθρώπησις αὐτοῦ. Δοιπόν οὖν οἰκονομεῖ τὸν καιρόν. Ταῦτα — ἑορτήν. Σὺν αὐτοῖ; μὲν οὐκ ἀνέβη διά τε τὴν ῥηθεῖσαν αἰτίαν καὶ ἵνα μὴ φανερώσωσιν αὐτ τὸν τοῖ; Ἰουδαίει;· ὕστερον δὲ ἀνῆλθεν, ἀρξαμένου λοιπὸν τοῦ θυμοῦ αὐτῶν καταστέλλεσθαι, καὶ ἵνα γνῶσιν οἱ δειλίαν αὐτοῦ καταγινώσκοντες δ:ι οὐκ ἔστι δειλός, ἀλλ' οἰκονομικός. Οὐ - κρυπτῷ. α; κρυφίως· ἔτι γὰρ ὑπεστέλλετο περιμένων χαυνωθῆναι τέλεον τὸν θυμὸν, καὶ ἵνα μήπω γνωσθῇ μηδὲ τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι· ἑορτῇ. Καλά γε αὐτῶν τὰ ἐν ταῖς ἑορταῖς κατορθώματα, ἀφορμὴν φόνου ποιουμένοις αὐτάς. Προμελετήσαντες γὰρ ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦτον ἀνελεῖν, ὡς τηνικαῦτα διὰ τὴν πανήγυ Varia lectiones et notæ. Repudiavit ergo Chrysostomi lectionem. qui οὐκ, lucu ούπω habet. Vide Chrysost. VII. ρ. 285 E. Cyrillus habet etiam oùx, tuin. IV, p. 401 we deinceps. αφηρέθη Β. id est, οἰκονομικῶς τηρεί. Καταλέγει αὐτῶν· A. Lectionem receplam comprobat etiam Chrysost. tom. Vill. p. 288 B. Malin πο:ουμένων, Potest tamen et hoc αεfendi. Ex Chrysostomo, qui hie constructionem mulavit, nihil efficitur.

EUTHYMH ZIGABENI Vers. 7. Non vos. Utpote amicos suos et una secum sentientes: quia vos ad eum acceditis. Mundum autem dicit, Judmos mundana sapientes. Vers. 7. Me— sint. Mihi autem inimicus est, quia ego ostendo quod opera ejus mala sint: ideo ego nunc non accedo ad ipsum occidendus, sed cum tempus advenerit. Ostendit ergo, quod ob id potius oderant ipsum Judæi, quod illos argueret, quanquam ipsi dicerent se eum adisse, quod legis transgressor esset, Deoque contrarius; et quod non solum Sabbatun solveret, sed et Patrem sunm diceret Deum, squalem sese faciens Deo Tu vero mihi considera, quam mansuete tulerit fratrum consilium, quo insidiis appetebatur. Noς vero non ita, sed statim indignamur ac moleste ferimus, omnibusque modis tales ulciscimur: quo ergo pacto discipuli ejus erimus? Vers. 8. Vos — istum. Hoc est prædictum, pula, Scenopegiorum. You qui amici estis Judzorum qui periculum nullum timetis. Vers. 8. Egoistum. Non dixit: Non ascendam, sed, Nondum ascendam, boc est, Non nunc ascendam, eo quod nunc vivat ac vigeat excandescencia Judaorum. Irrationalis nanque temeritatis est, sese in manifestum conjicere periculum. Vers. 8. Quia impletum est. Tempus vitæ meæ, qua in terra vivo. Quanquam enim circa futurum Pascha crucifigendus erat, adhuc tanen oportebat miracula operari ac docere, multosque ad fidem astrabere. Non est ergo sermo timoris, sed dispensationis; nam si tunc in Judæam abiisɛet, onnino ipsum occidere teutassent: quod si captus tanquam homo occisus fuisset, datum fuisset impedimentum his quæ dicturus aut facturus erat; si vero non fuisset captus, sed tanguam Deus erasisset, incarnationi ejus non fuisset habita fides.Tempus itaque debito modo dir ponit. Vers. 9. Hæc Vers. 10. festum. Cum eis non ascendit, propter dictam causam, et ne manifesta· rent eum Judæis: postmodu̟:și autein ascendit, cum jam furor illorum reprimi inciperet, ut scirent, qui timorem ejus arguebant, quod timidus non esset, sed congrua dispensatione uteretur. Vers. 10. Non occulto. Quasi lalenter: adbuc enim verebatur, exspectans donec perfecte defer buisset ferocitas illorum, et ne cognosceretur etiam a fratribus suis. Vers. 11. Judai ergo - festo. Pulchra saue illo rum opera in diebus festis, cum illos cædis facerent occasionem. Cum enim in festo occidere eum propos…issent, utpote tunc etiam adventurum propter οι Joan. V, Εἰς αὐτήν Α. Οὐ - ὑμᾶς. Ὡς φίλους αὐτοῦ καὶ ὁμόφρονας. Διδ ὑμεῖς ὑπάγετε εἰς αὐτόν. Κόσμον γὰρ λέγει τους κοσμικά φρονοῦντας Ἰουδαίους. Εμέ — ἐστιν. Ἐμοὶ δὲ ἐχθραίνει, διότι ἐγὼ ἀποδεικνύω ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρά ἐστι. Διδ ἐγὼ οὐχ ὑπάγω εἰς αὐτὸν ἄρτι, ἀναιρεθησόμε νος, ἀλλ' ὅτι ὁ καιρὸς ἐπιστῇ. Έδειξεν οὖν ὅτι διὰ τὸ ἐλέγχειν τοὺς Ἰουδαίως μᾶλλον ἐμισεῖτο, εἰ καὶ ἐκεῖνοι ἔλεγον μισεῖν αὐτὸν ὡς παράνομον καὶ ἀντί θεον, ὅτι οὐ μόνον Ελυε τὸ Σάββατον, ἀλλὰ καὶ ἔλυς Πατέρα ίδιον έλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιών τῷ θεῷ. Συ δέ μοι σκόπει πως πράως ἤνεγκε τὴν ἐπίβουλον συμβουλὴν τῶν ἀδελφῶν. 'Αλλ' οὐχ ἡμεῖς οὕτως, ἀλλ' εὐθέως ἀγανακτοῦμεν καὶ σχετλιάζομεν καὶ πάει τρόποις ἀμυνόμεθα τους τοιούτους· πῶς οὖν ἐσόμεθα μαθηταὶ αὐτοῦ; Ὑμεῖς — ταύτην. Την προειρημένην, τὴν τῶν Σκηνοπηγίων. Ὑμεῖς οἱ φίλοι τῶν Ἰουδαίων οι μηδένα κίνδυνον υποπτεύοντες. Εγώ - ταύτην. Οὐκ εἶπεν, Οὐκ ἀναβαίνω, ἀλλ᾽ οὔπω ἀναβαίνω, τουτέστιν Οὐ νῦν ἀναβαίνω δια τὸ ζέειν καὶ ἀκμάζειν νῦν τὸν θυμὸν τῶν Ἰουδαίων. θρασύτητος γὰρ ἀλογίστου τὸ ἐπιρρίπτειν ἑαυτὸν εἰς πρόδηλον κίνδυνον. Ότι πεπλήρωται. Ο καιρὸς τῆς ἐμῆς ἐν τῇ γῇ ζωής. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὸ μέλλον Πάσχα σταυροῦσθαι ἔμελλεν, ἀλλ᾽ ἔδει αὐτὸν ἔτι καὶ θαυματ τουργῆσαι καὶ διδάξαι, καὶ πολλοὺς εἰς πίστιν ἐπισπά σασθαι. Οὐ δειλίας τοίνυν ὁ λόγος, ἀλλ' οἰκονομίας εἰ γὰρ ἀπῆλθε τότε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, πάντως ἂν ἐπεχείρησαν ἀνελεῖν αὐτόν· καὶ εἰ μὲν χειρωθείς ὡς ἄνθρωπος ανηρέθη, ένεποδίσθησαν ἂν & λέ γειν καὶ ποιεῖν ἔμελλεν· εἰ δὲ μὴ χειρωθείς, ὡς Θεός διέδρα, επιστήθη ἂν ἡ ἐνανθρώπησις αὐτοῦ. Δοιπόν οὖν οἰκονομεῖ τὸν καιρόν. Ταῦτα — ἑορτήν. Σὺν αὐτοῖ; μὲν οὐκ ἀνέβη διά τε τὴν ῥηθεῖσαν αἰτίαν καὶ ἵνα μὴ φανερώσωσιν αὐτ τὸν τοῖ; Ἰουδαίει;· ὕστερον δὲ ἀνῆλθεν, ἀρξαμένου λοιπὸν τοῦ θυμοῦ αὐτῶν καταστέλλεσθαι, καὶ ἵνα γνῶσιν οἱ δειλίαν αὐτοῦ καταγινώσκοντες δ:ι οὐκ ἔστι δειλός, ἀλλ' οἰκονομικός. Οὐ - κρυπτῷ. α; κρυφίως· ἔτι γὰρ ὑπεστέλλετο περιμένων χαυνωθῆναι τέλεον τὸν θυμὸν, καὶ ἵνα μήπω γνωσθῇ μηδὲ τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι· ἑορτῇ. Καλά γε αὐτῶν τὰ ἐν ταῖς ἑορταῖς κατορθώματα, ἀφορμὴν φόνου ποιουμένοις αὐτάς. Προμελετήσαντες γὰρ ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦτον ἀνελεῖν, ὡς τηνικαῦτα διὰ τὴν πανήγυ Varia lectiones et notæ. Repudiavit ergo Chrysostomi lectionem. qui οὐκ, lucu ούπω habet. Vide Chrysost. VII. ρ. 285 E. Cyrillus habet etiam oùx, tuin. IV, p. 401 we deinceps. αφηρέθη Β. id est, οἰκονομικῶς τηρεί. Καταλέγει αὐτῶν· A. Lectionem receplam comprobat etiam Chrysost. tom. Vill. p. 288 B. Malin πο:ουμένων, Potest tamen et hoc αεfendi. Ex Chrysostomo, qui hie constructionem mulavit, nihil efficitur.

-A CAP. VII. ριν καὶ αὐτὸν συμπαρεσόμενον, ἡστόχησαν, μὴ εὐ- publicum conventum, eo non invento, hinc inde ρισκομένου. Καὶ — ἐκεῖνος; Οὐδ᾽ ὀνομαστὶ τοῦτον βούλονται καλεῖν διὰ τὸ μίσος· ὅμως ὁ λόγος ἐμφαίνει χαύνω σίν τινα τοῦ θυμοῦ. Καὶ ΟΙ ὄχλοις. Τάραχος, ἀντιλογία. ἐστιν. Οἱ ἀδιάφθοροι τὸν νοῦν. Άλλοι — κόσμον. Οι διεφθαρμένοι. Κόσμου δὲ λέγουσι τὸ πλῆθος. Οὐδεὶς Ἰουδαίων. Οὐδεὶς τῶν λεγόντων ὅτι Αγαθός ἐστι, παρρησίᾳ ἐλάλει περὶ αὐτοῦ, ἤγουν εἰς ἐπήκοον τῶν ἀρχόντων, διὰ τὸν φόβον αὐτῶν. Ηδη δὲ — ἱερόν. 'Ανέβη μὲν ὅτι ἔγνω σβεσθέντα τὸν θυμὸν αὐτῶν· ἐδίδασκε δὲ δεικνύων τὸ ἀπτόητον ἑαυτοῦ. Μεσούσης δὲ τῆς ἑορτῆς τῶν Σκηνοπηγίων, ήγουν τῇ τετάρτῃ ἡμέρᾳ· ἑπτὰ γὰρ ἡμέρας ἑώρταζον αὐτήν. Καὶ — μὴ μεμαθηκώς; Εθαύμαζον οὐχ ὁ ἀδι ἔασκεν, ἀλλὰ πῶ; γράμματα οἶδε μὴ μεμαθηκώς. Κατενόουν γὰρ ὁ ἐδίδασκε, πάσης μεστά σοφίας, καὶ οὐκ ἄνευ ειδήσεως γραμμάτων τοιαῦτα δύνασθαι διδάσκειν ὑπελάμβανον. "Εδει δὲ αὐτοὺς κάνε τεῦθεν συνιδεῖν ὅτι Θεός ἐστιν αυτοσοφία, αὐτ τὸς ἐξευρὼν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης. Απεκρίθη – με. Τὸ μὲν Ἐμὴ ἀληθὲς, τὸ δὲ Οὐκ ἐμὴ οἰκονομικόν· εἰς τιμὴν δὲ τοῦ Πατρὸς καὶ ο Θεοῦ, καὶ εἰς ἀπόδειξιν μετριοφροσύνης, καὶ εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὴν εὐπαραδεκτοτέραν. Οὐκ ἐπειδὴ δὲ εἰκονομικόν, διὰ τοῦτο καὶ ψευδές· τὰ γὰρ τοῦ Τοῦ πάντως καὶ τοῦ Πατρὸς, ὥσπερ καὶ τὰ τοῦ Πατρὸς πάντως καὶ τοῦ Υἱοῦ· κοινὰ γὰρ ἀμφοῖν, ὡς Έποις. Καὶ καθ᾽ ἕτερον δὲ τρόπον βαθύτερον. "Η φαινος μένη ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν ἐμὴ ἰδίως· οὐδὲ γὰρ ἔχω ἰδίαν· ἀλλὰ τοῦ Πατρός ἐστιν, ὡς ἐμοῦ τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ διδάσκοντος διά, τὸ ταὐτὸν τῆς φύσεως καὶ θελήσεως, καὶ διὰ τὸ εἶναι με λόγον αὐτοῦ· εἰ γὰρ καὶ ἄλλη ὑπόστασις ἐγώ, ἀλλ' οὕτω λέγω καὶ πράττω ὡς νομίζεσθαι ἡμᾶς ἔν. Εάν λαλῶ. Θέλημα τοῦ Θεοῦ λέγει νῦν τὸ ἐργάζεσθαι τὴν ἀρετὴν καὶ προσέχειν ταῖς περὶ αὐτοῦ προφητεία:;. ΙΙ ἀρετὴ μὲν γὰρ καθαίρει τὸν νοῦν αἱ προφητεῖαι δὲ διδάσκουσιν αὐτὸν τηλαυγώς. Αφ' ἑαυτοῦ δὲ λαλεῖ ὁ τὰ τοῦ ἰδίου θελήματος λαλῶν. Εἶτα ἐπάγε: καὶ συλλογισμὸν ἀναντίῤῥητον. 8 Bar. III, 37. errabant (zz). Vers. 11. Et.. ille? Neque eum suo namine volebant appellare propter odium: ostendit tamen sermo quemdam iræ tumorem(a). Vers. 19. Ει – turbis. Τurbatio et contradictio. Vers. 12. Quidam — est. Qui videlicet mente cor rupti non erant. Vers. 12. Alii·· mundum. Qui mente corrupti erant Mundum autem dicit multitudinem. Vers. 13. Nullus Judæorum. Nullus corum, qui dicebant: Bonus est, loquebatur de co palam, sive audientibus magistratibus propter timorem illorum. Vers. 14. Cum autem jam templum et docebat. Ascendit quiden, cum cognovisset exstinctam esse illorum ferocitatem. Docebat autem, ostenders sui admirationem(6). Postquam dimidium festi peractum erat, quarto videlicet die Scenopegiorum; nam 510ptem diebus illa celebrabant. Vers. 15. Ει — cum non didicerit? Admirabantur, non ea quæ docebat, sed quomodo litteras no set, cum non didicisset. Considerabant cuim ea qu:: decebat omni sapientia esse plena: nec talia cum posse docere existimabant absque cognitione litte - rarum. Oportuitautem cognoscere, quod Deus essel, ipsa sapientia, et qui omnem adinvenerat viam prudentiæ *** Vers. 16. Respondit - me. Quod dicit Mca, veriLalem ostendit; quod autem ait: Non mea, dispensa - tionem ad honorandum Patrem ac Deum, et ad ostendendam modestiam, utque facilius ipsa reciperetur. Neque tamen ob id falsum est, quia dispensatorium; nam quæ Filii sunt, omnino sunt et Patris, sicut etiam quæ Patris omnino sunt et Filii: utraque enim sunt ambobus communia, utpote æqualibus. Alio quoque profundiore intellectu: Quæ inea apparet esse doctrina, non est mea propria, neque enim ullam habeo propriam; sed Patris est, utpote illo eadem per me docente, propter raturæ ac voluntatis identitatem, et quia Verbum illius sum; quanquam enim ego alia sim bypostasis, ita tamen dico ac facio omnia ut nos unum esse intelligatis. Vers. 17. Si loquar. Volunta:em Dei vocal nunc, operari virtutem, et prophetiis, quæ de ips sunt, attendere; virtus siquidem purgat mentem, prophetiæ vero ipsam lucide docent. seipso autem loquitur, qui ea quæ suæ sunt voluntatis, loquitur. Deinde etiam syllogismum inducit, cui nullatenus possit contradici. Varia lectiones et notæ. Scilicet, loco ἔχλον, legit κόσμον. Negligentia id accidit. Nam et Chrysost. vulgatum habet, tom. Vill, p. 288 et 289. Neuiter uerum agnoscit vocabula καὶ Fo non illo non insculo. errabant. Exciderunt conatu, (a) Quædam iræ tumorem. Iram paululum rcἐδίδασκε. Μετά πάσης σοφίας Α. Malim ἐστιν, ἡ αὐτοσοφία. Καὶ θελήσεως. Absunt Α. missain esse Paulo ante est χαυνωθήναι. Sui admirationem. Imperterritum animum suum.

-A CAP. VII. ριν καὶ αὐτὸν συμπαρεσόμενον, ἡστόχησαν, μὴ εὐ- publicum conventum, eo non invento, hinc inde ρισκομένου. Καὶ — ἐκεῖνος; Οὐδ᾽ ὀνομαστὶ τοῦτον βούλονται καλεῖν διὰ τὸ μίσος· ὅμως ὁ λόγος ἐμφαίνει χαύνω σίν τινα τοῦ θυμοῦ. Καὶ ΟΙ ὄχλοις. Τάραχος, ἀντιλογία. ἐστιν. Οἱ ἀδιάφθοροι τὸν νοῦν. Άλλοι — κόσμον. Οι διεφθαρμένοι. Κόσμου δὲ λέγουσι τὸ πλῆθος. Οὐδεὶς Ἰουδαίων. Οὐδεὶς τῶν λεγόντων ὅτι Αγαθός ἐστι, παρρησίᾳ ἐλάλει περὶ αὐτοῦ, ἤγουν εἰς ἐπήκοον τῶν ἀρχόντων, διὰ τὸν φόβον αὐτῶν. Ηδη δὲ — ἱερόν. 'Ανέβη μὲν ὅτι ἔγνω σβεσθέντα τὸν θυμὸν αὐτῶν· ἐδίδασκε δὲ δεικνύων τὸ ἀπτόητον ἑαυτοῦ. Μεσούσης δὲ τῆς ἑορτῆς τῶν Σκηνοπηγίων, ήγουν τῇ τετάρτῃ ἡμέρᾳ· ἑπτὰ γὰρ ἡμέρας ἑώρταζον αὐτήν. Καὶ — μὴ μεμαθηκώς; Εθαύμαζον οὐχ ὁ ἀδι ἔασκεν, ἀλλὰ πῶ; γράμματα οἶδε μὴ μεμαθηκώς. Κατενόουν γὰρ ὁ ἐδίδασκε, πάσης μεστά σοφίας, καὶ οὐκ ἄνευ ειδήσεως γραμμάτων τοιαῦτα δύνασθαι διδάσκειν ὑπελάμβανον. "Εδει δὲ αὐτοὺς κάνε τεῦθεν συνιδεῖν ὅτι Θεός ἐστιν αυτοσοφία, αὐτ τὸς ἐξευρὼν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης. Απεκρίθη – με. Τὸ μὲν Ἐμὴ ἀληθὲς, τὸ δὲ Οὐκ ἐμὴ οἰκονομικόν· εἰς τιμὴν δὲ τοῦ Πατρὸς καὶ ο Θεοῦ, καὶ εἰς ἀπόδειξιν μετριοφροσύνης, καὶ εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὴν εὐπαραδεκτοτέραν. Οὐκ ἐπειδὴ δὲ εἰκονομικόν, διὰ τοῦτο καὶ ψευδές· τὰ γὰρ τοῦ Τοῦ πάντως καὶ τοῦ Πατρὸς, ὥσπερ καὶ τὰ τοῦ Πατρὸς πάντως καὶ τοῦ Υἱοῦ· κοινὰ γὰρ ἀμφοῖν, ὡς Έποις. Καὶ καθ᾽ ἕτερον δὲ τρόπον βαθύτερον. "Η φαινος μένη ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν ἐμὴ ἰδίως· οὐδὲ γὰρ ἔχω ἰδίαν· ἀλλὰ τοῦ Πατρός ἐστιν, ὡς ἐμοῦ τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ διδάσκοντος διά, τὸ ταὐτὸν τῆς φύσεως καὶ θελήσεως, καὶ διὰ τὸ εἶναι με λόγον αὐτοῦ· εἰ γὰρ καὶ ἄλλη ὑπόστασις ἐγώ, ἀλλ' οὕτω λέγω καὶ πράττω ὡς νομίζεσθαι ἡμᾶς ἔν. Εάν λαλῶ. Θέλημα τοῦ Θεοῦ λέγει νῦν τὸ ἐργάζεσθαι τὴν ἀρετὴν καὶ προσέχειν ταῖς περὶ αὐτοῦ προφητεία:;. ΙΙ ἀρετὴ μὲν γὰρ καθαίρει τὸν νοῦν αἱ προφητεῖαι δὲ διδάσκουσιν αὐτὸν τηλαυγώς. Αφ' ἑαυτοῦ δὲ λαλεῖ ὁ τὰ τοῦ ἰδίου θελήματος λαλῶν. Εἶτα ἐπάγε: καὶ συλλογισμὸν ἀναντίῤῥητον. 8 Bar. III, 37. errabant (zz). Vers. 11. Et.. ille? Neque eum suo namine volebant appellare propter odium: ostendit tamen sermo quemdam iræ tumorem(a). Vers. 19. Ει – turbis. Τurbatio et contradictio. Vers. 12. Quidam — est. Qui videlicet mente cor rupti non erant. Vers. 12. Alii·· mundum. Qui mente corrupti erant Mundum autem dicit multitudinem. Vers. 13. Nullus Judæorum. Nullus corum, qui dicebant: Bonus est, loquebatur de co palam, sive audientibus magistratibus propter timorem illorum. Vers. 14. Cum autem jam templum et docebat. Ascendit quiden, cum cognovisset exstinctam esse illorum ferocitatem. Docebat autem, ostenders sui admirationem(6). Postquam dimidium festi peractum erat, quarto videlicet die Scenopegiorum; nam 510ptem diebus illa celebrabant. Vers. 15. Ει — cum non didicerit? Admirabantur, non ea quæ docebat, sed quomodo litteras no set, cum non didicisset. Considerabant cuim ea qu:: decebat omni sapientia esse plena: nec talia cum posse docere existimabant absque cognitione litte - rarum. Oportuitautem cognoscere, quod Deus essel, ipsa sapientia, et qui omnem adinvenerat viam prudentiæ *** Vers. 16. Respondit - me. Quod dicit Mca, veriLalem ostendit; quod autem ait: Non mea, dispensa - tionem ad honorandum Patrem ac Deum, et ad ostendendam modestiam, utque facilius ipsa reciperetur. Neque tamen ob id falsum est, quia dispensatorium; nam quæ Filii sunt, omnino sunt et Patris, sicut etiam quæ Patris omnino sunt et Filii: utraque enim sunt ambobus communia, utpote æqualibus. Alio quoque profundiore intellectu: Quæ inea apparet esse doctrina, non est mea propria, neque enim ullam habeo propriam; sed Patris est, utpote illo eadem per me docente, propter raturæ ac voluntatis identitatem, et quia Verbum illius sum; quanquam enim ego alia sim bypostasis, ita tamen dico ac facio omnia ut nos unum esse intelligatis. Vers. 17. Si loquar. Volunta:em Dei vocal nunc, operari virtutem, et prophetiis, quæ de ips sunt, attendere; virtus siquidem purgat mentem, prophetiæ vero ipsam lucide docent. seipso autem loquitur, qui ea quæ suæ sunt voluntatis, loquitur. Deinde etiam syllogismum inducit, cui nullatenus possit contradici. Varia lectiones et notæ. Scilicet, loco ἔχλον, legit κόσμον. Negligentia id accidit. Nam et Chrysost. vulgatum habet, tom. Vill, p. 288 et 289. Neuiter uerum agnoscit vocabula καὶ Fo non illo non insculo. errabant. Exciderunt conatu, (a) Quædam iræ tumorem. Iram paululum rcἐδίδασκε. Μετά πάσης σοφίας Α. Malim ἐστιν, ἡ αὐτοσοφία. Καὶ θελήσεως. Absunt Α. missain esse Paulo ante est χαυνωθήναι. Sui admirationem. Imperterritum animum suum.

-A CAP. VII. ριν καὶ αὐτὸν συμπαρεσόμενον, ἡστόχησαν, μὴ εὐ- publicum conventum, eo non invento, hinc inde ρισκομένου. Καὶ — ἐκεῖνος; Οὐδ᾽ ὀνομαστὶ τοῦτον βούλονται καλεῖν διὰ τὸ μίσος· ὅμως ὁ λόγος ἐμφαίνει χαύνω σίν τινα τοῦ θυμοῦ. Καὶ ΟΙ ὄχλοις. Τάραχος, ἀντιλογία. ἐστιν. Οἱ ἀδιάφθοροι τὸν νοῦν. Άλλοι — κόσμον. Οι διεφθαρμένοι. Κόσμου δὲ λέγουσι τὸ πλῆθος. Οὐδεὶς Ἰουδαίων. Οὐδεὶς τῶν λεγόντων ὅτι Αγαθός ἐστι, παρρησίᾳ ἐλάλει περὶ αὐτοῦ, ἤγουν εἰς ἐπήκοον τῶν ἀρχόντων, διὰ τὸν φόβον αὐτῶν. Ηδη δὲ — ἱερόν. 'Ανέβη μὲν ὅτι ἔγνω σβεσθέντα τὸν θυμὸν αὐτῶν· ἐδίδασκε δὲ δεικνύων τὸ ἀπτόητον ἑαυτοῦ. Μεσούσης δὲ τῆς ἑορτῆς τῶν Σκηνοπηγίων, ήγουν τῇ τετάρτῃ ἡμέρᾳ· ἑπτὰ γὰρ ἡμέρας ἑώρταζον αὐτήν. Καὶ — μὴ μεμαθηκώς; Εθαύμαζον οὐχ ὁ ἀδι ἔασκεν, ἀλλὰ πῶ; γράμματα οἶδε μὴ μεμαθηκώς. Κατενόουν γὰρ ὁ ἐδίδασκε, πάσης μεστά σοφίας, καὶ οὐκ ἄνευ ειδήσεως γραμμάτων τοιαῦτα δύνασθαι διδάσκειν ὑπελάμβανον. "Εδει δὲ αὐτοὺς κάνε τεῦθεν συνιδεῖν ὅτι Θεός ἐστιν αυτοσοφία, αὐτ τὸς ἐξευρὼν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης. Απεκρίθη – με. Τὸ μὲν Ἐμὴ ἀληθὲς, τὸ δὲ Οὐκ ἐμὴ οἰκονομικόν· εἰς τιμὴν δὲ τοῦ Πατρὸς καὶ ο Θεοῦ, καὶ εἰς ἀπόδειξιν μετριοφροσύνης, καὶ εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὴν εὐπαραδεκτοτέραν. Οὐκ ἐπειδὴ δὲ εἰκονομικόν, διὰ τοῦτο καὶ ψευδές· τὰ γὰρ τοῦ Τοῦ πάντως καὶ τοῦ Πατρὸς, ὥσπερ καὶ τὰ τοῦ Πατρὸς πάντως καὶ τοῦ Υἱοῦ· κοινὰ γὰρ ἀμφοῖν, ὡς Έποις. Καὶ καθ᾽ ἕτερον δὲ τρόπον βαθύτερον. "Η φαινος μένη ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν ἐμὴ ἰδίως· οὐδὲ γὰρ ἔχω ἰδίαν· ἀλλὰ τοῦ Πατρός ἐστιν, ὡς ἐμοῦ τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ διδάσκοντος διά, τὸ ταὐτὸν τῆς φύσεως καὶ θελήσεως, καὶ διὰ τὸ εἶναι με λόγον αὐτοῦ· εἰ γὰρ καὶ ἄλλη ὑπόστασις ἐγώ, ἀλλ' οὕτω λέγω καὶ πράττω ὡς νομίζεσθαι ἡμᾶς ἔν. Εάν λαλῶ. Θέλημα τοῦ Θεοῦ λέγει νῦν τὸ ἐργάζεσθαι τὴν ἀρετὴν καὶ προσέχειν ταῖς περὶ αὐτοῦ προφητεία:;. ΙΙ ἀρετὴ μὲν γὰρ καθαίρει τὸν νοῦν αἱ προφητεῖαι δὲ διδάσκουσιν αὐτὸν τηλαυγώς. Αφ' ἑαυτοῦ δὲ λαλεῖ ὁ τὰ τοῦ ἰδίου θελήματος λαλῶν. Εἶτα ἐπάγε: καὶ συλλογισμὸν ἀναντίῤῥητον. 8 Bar. III, 37. errabant (zz). Vers. 11. Et.. ille? Neque eum suo namine volebant appellare propter odium: ostendit tamen sermo quemdam iræ tumorem(a). Vers. 19. Ει – turbis. Τurbatio et contradictio. Vers. 12. Quidam — est. Qui videlicet mente cor rupti non erant. Vers. 12. Alii·· mundum. Qui mente corrupti erant Mundum autem dicit multitudinem. Vers. 13. Nullus Judæorum. Nullus corum, qui dicebant: Bonus est, loquebatur de co palam, sive audientibus magistratibus propter timorem illorum. Vers. 14. Cum autem jam templum et docebat. Ascendit quiden, cum cognovisset exstinctam esse illorum ferocitatem. Docebat autem, ostenders sui admirationem(6). Postquam dimidium festi peractum erat, quarto videlicet die Scenopegiorum; nam 510ptem diebus illa celebrabant. Vers. 15. Ει — cum non didicerit? Admirabantur, non ea quæ docebat, sed quomodo litteras no set, cum non didicisset. Considerabant cuim ea qu:: decebat omni sapientia esse plena: nec talia cum posse docere existimabant absque cognitione litte - rarum. Oportuitautem cognoscere, quod Deus essel, ipsa sapientia, et qui omnem adinvenerat viam prudentiæ *** Vers. 16. Respondit - me. Quod dicit Mca, veriLalem ostendit; quod autem ait: Non mea, dispensa - tionem ad honorandum Patrem ac Deum, et ad ostendendam modestiam, utque facilius ipsa reciperetur. Neque tamen ob id falsum est, quia dispensatorium; nam quæ Filii sunt, omnino sunt et Patris, sicut etiam quæ Patris omnino sunt et Filii: utraque enim sunt ambobus communia, utpote æqualibus. Alio quoque profundiore intellectu: Quæ inea apparet esse doctrina, non est mea propria, neque enim ullam habeo propriam; sed Patris est, utpote illo eadem per me docente, propter raturæ ac voluntatis identitatem, et quia Verbum illius sum; quanquam enim ego alia sim bypostasis, ita tamen dico ac facio omnia ut nos unum esse intelligatis. Vers. 17. Si loquar. Volunta:em Dei vocal nunc, operari virtutem, et prophetiis, quæ de ips sunt, attendere; virtus siquidem purgat mentem, prophetiæ vero ipsam lucide docent. seipso autem loquitur, qui ea quæ suæ sunt voluntatis, loquitur. Deinde etiam syllogismum inducit, cui nullatenus possit contradici. Varia lectiones et notæ. Scilicet, loco ἔχλον, legit κόσμον. Negligentia id accidit. Nam et Chrysost. vulgatum habet, tom. Vill, p. 288 et 289. Neuiter uerum agnoscit vocabula καὶ Fo non illo non insculo. errabant. Exciderunt conatu, (a) Quædam iræ tumorem. Iram paululum rcἐδίδασκε. Μετά πάσης σοφίας Α. Malim ἐστιν, ἡ αὐτοσοφία. Καὶ θελήσεως. Absunt Α. missain esse Paulo ante est χαυνωθήναι. Sui admirationem. Imperterritum animum suum.

Vers. 18. Qui oco honorem: nam ubique Patrem ac Deum præponebat, et ad illum omnia referebat, etiam propria «pera: qui ergo gloriam suam non quærebat, quam ob causam aliena docturus erat? qui autem aliena non docet, sed quæ illius sunt, qui misit ipsum, omnino verax est. est. Gloriam intelligit hoc in Ο ἐστιν. Δόξαν ἐνταῦθα την τιμήν φησι. Πανταχοῦ γὰρ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν προετίθει, και αὐτῷ πάντα ἀνετίθει, καὶ τὰ ἑαυτοῦ κατορθώματα. Μὴ ζητῶν οὖν δόξαν ἰδίαν, τίνος ένεκεν ἔμελλεν ἕτερα διδάσκειν; Μὴ διδάσκων δὲ ἕτερα, ἀλλὰ τὰ τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, ἀληθῆς ἐστι πάντως. Et vide quomodo omnes ad fidem,quæ in sc est,attrahebat, ac dicebat: Qui non honorat Filium non honorat Patrem, qui misit illum "; siquidem ex hoc propriam gloriam quærere videbatur. Non tamen, quasi propriæ amator gloriae, hæc dicebat aut faciebat, sed quasi hominum cupiens salutem: nam lanc per fidem, quæ in ipsum erat,procurare oporthat. Paternamque dixit: llic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacitum est, ipsum audite", aliaque multa hujusmodi per prophetas. Vers. 18. Estest. Neque enim injustus est, qui ejus quærit gloriam, qui misit illum. Quidam aurem injustitiam hoc in loco mendacium intellexerunt. Plurimæ itaque erant cause, cur humilia Christus loqueretur: tum ue ingenitus esse putaretur, aut Deo contrarius crederetur; ad hac, propter auditorum imbecillitatem; præterea, ut homines doceret modestos esse, et nihil de se ipsis magwifcum dicere; demum, ut tanquam homo loquerelur, ac propter alia hujusmodi. Unica autem causa erat cur sublimia loqueretur, celsitudo videlicet divinitatis. Quia vero hi Judæi duo crimina ipsi impingebant, puta legis transgressionem, et quod Deo esset contrarius, quod Sabbatum solveret, ac Patrem suum diceret esse Deum, æqualem sese faciens Deo, veluti septimo capite prædictum est ": de uno quidem ibi respondit eis, ostenso, quod Deo contrarius nou esset: de altero autem nunc respondet, et ostendit, illos potius esse legis transgressores. Vers. 19. Nonne legem? Legem universaliter appellat, legalia præcepta, quæ dedit Moses, cum a Deo ipsa detulisset, et ea illis scripsisset. Interrogat ergo: Nonne Moses dedit vobis legem,quem bonoratis, et pro quo belligeratis, cui locutus est Deus? Vers. 19. Et legem. Facil, sive, Serval. Deinde etiam addit, quomodo non servent legem. Vers. 19. Quid interficere? Cum lex dicat: Non occides, quid me occidere nitimini, neque legem servantes, neque Mosen veriti, qui eam vobis tradidit? impudentiæ siquidem est, legis accusare(c)transgressores alia legis transgressione. as Joan. v, Καὶ πῶς πάντας εἶπε πρὸς τὴν εἰς ἑαυτὸν πίστιν, καὶ ἔλεγεν, Ο μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν; δοκεῖ γὰρ ἐντεῦθεν δόξαν ἰδίαν ζητεῖν. 'Αλλ' οὐχ ὡς δόξης ιδίας ἐρῶν ταῦτα ἐποίει καὶ ἔλεγεν, ἀλλ' ὡς θέλων τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων· αὕτη γὰρ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, καὶ οὐχ ἑτέρως, ἔμελλε γίνεσθαι, Εἴρηκε γὰρ ὁ Πατήρ· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα· αὐτοῦ ἀκούετε, καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα διὰ τῶν προφητῶν. Καὶ — ἔστιν. Οὐκ ἄδικος γὰρ ὁ ζητῶν τὴν δόξαν τοῦ πέμψαντος αὐτόν. Τινὲς δὲ ἀδικίαν ἐπὶ τοῦ παρὄντος τὸ ψεῦδος ἐνόησαν. Τοῦ μὲν οὖν ταπεινά φθέγγεσθαι τὸν Χριστὸν πολλὰ τὰ αίτια, τὸ μὴ κα μισθῆναι ἀγέννητον, τὸ μὴ δόξαι ἀντίθεον, τὸ ἀσθε νὲς τῶν ἀκουόντων, τὸ διδάσκειν τοὺς ἀνθρώπους μετριοφρονεῖν καὶ μηδὲν μέγα λέγειν περὶ ἑαυτῶν, τὸ ὡς ἄνθρωπον λέγειν, καὶ ἄλλα τοιαῦτα· τοῦ δὲ ὑψηλὰ φθέγγεσθαι μία αἰτία, τὸ ὕψος τῆς θεότητος. Ἐπεὶ δὲ οἱ Ἰουδαῖος οὗτοι δύο εγκλήματα ἐπῆγον αὐτῷ, παρανομίαν καὶ ἀντιθεῖαν, ὅτι τε έλυε τὸ Σάββατον καὶ ὅτι Πατέρα ἴδιον ἔλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ, καθὼς ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ προείρηται· περὶ μὲν τοῦ ἑνὸς ἐκεῖ τού τοις ἀπελογήσατο, δείξας ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος· περὶ δὲ τοῦ ἑτέρου νῦν ἀπολογεῖται καὶ δείκνυσιν ὅτι αὐτοὶ μᾶλλον εἰσι παράνομοι. Οὐ — νόμον; Καθολικῶς λέγει νόμον τὰς νομι κὰς ἐντολὰς ἄς δέδωκε Μωϋσῆς ἐκ τοῦ Θεοῦ κομίσας αὐτὰς καὶ γράψας ταύτας αὐτοῖς. Ἐρωτᾷ οὖν· Οὐ Μωϋσῆς ἔδωκεν ὑμῖν τὸν νόμον, ὁ παρ' ὑμῖν τιμώμενος καὶ ἐκδικούμενος, ᾧ λελάλη κεν ὁ Θεός; Καὶ — νόμον. – Ποιεί, ήγουν Τηρεί. Είτα προστίθησι καὶ πῶς οὐ τηροῦσι τὸν νόμον. Τί — ἀποκτεῖναι; Τοῦ νόμου λέγοντος, Οὐ φονεύσεις, τί με σπουδάζετε φονεῦσαι, μήτε αύτ τὸν τηροῦντες, μήτε τὸν Μωυσέα αιδούμενοι, τὸν δεν δωκότα ὑμῖν αὐτόν; ἀναιδὶς γὰρ τους παρανόμους ἐγκαλεῖν ἑτέρῳ παρανομίαν. 23. ss Matth. xv, 5. at Joan. v, 18. Varia lectiones et note. Hentenius ante πῶς interponit δρα, quo tamen non est opus. Ηὐδόκησα Α. Υψηλόν Α. Οὗτοι abest A. Αύτοί abest Α. Διέδωκε Α. Δέδωκεν Α. (:) Τον νόμον. (c) Legis accusare, etc. Eos, qui leges violant, alium accusare, ut qui leges violarit.

Vers. 18. Qui oco honorem: nam ubique Patrem ac Deum præponebat, et ad illum omnia referebat, etiam propria «pera: qui ergo gloriam suam non quærebat, quam ob causam aliena docturus erat? qui autem aliena non docet, sed quæ illius sunt, qui misit ipsum, omnino verax est. est. Gloriam intelligit hoc in Ο ἐστιν. Δόξαν ἐνταῦθα την τιμήν φησι. Πανταχοῦ γὰρ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν προετίθει, και αὐτῷ πάντα ἀνετίθει, καὶ τὰ ἑαυτοῦ κατορθώματα. Μὴ ζητῶν οὖν δόξαν ἰδίαν, τίνος ένεκεν ἔμελλεν ἕτερα διδάσκειν; Μὴ διδάσκων δὲ ἕτερα, ἀλλὰ τὰ τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, ἀληθῆς ἐστι πάντως. Et vide quomodo omnes ad fidem,quæ in sc est,attrahebat, ac dicebat: Qui non honorat Filium non honorat Patrem, qui misit illum "; siquidem ex hoc propriam gloriam quærere videbatur. Non tamen, quasi propriæ amator gloriae, hæc dicebat aut faciebat, sed quasi hominum cupiens salutem: nam lanc per fidem, quæ in ipsum erat,procurare oporthat. Paternamque dixit: llic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacitum est, ipsum audite", aliaque multa hujusmodi per prophetas. Vers. 18. Estest. Neque enim injustus est, qui ejus quærit gloriam, qui misit illum. Quidam aurem injustitiam hoc in loco mendacium intellexerunt. Plurimæ itaque erant cause, cur humilia Christus loqueretur: tum ue ingenitus esse putaretur, aut Deo contrarius crederetur; ad hac, propter auditorum imbecillitatem; præterea, ut homines doceret modestos esse, et nihil de se ipsis magwifcum dicere; demum, ut tanquam homo loquerelur, ac propter alia hujusmodi. Unica autem causa erat cur sublimia loqueretur, celsitudo videlicet divinitatis. Quia vero hi Judæi duo crimina ipsi impingebant, puta legis transgressionem, et quod Deo esset contrarius, quod Sabbatum solveret, ac Patrem suum diceret esse Deum, æqualem sese faciens Deo, veluti septimo capite prædictum est ": de uno quidem ibi respondit eis, ostenso, quod Deo contrarius nou esset: de altero autem nunc respondet, et ostendit, illos potius esse legis transgressores. Vers. 19. Nonne legem? Legem universaliter appellat, legalia præcepta, quæ dedit Moses, cum a Deo ipsa detulisset, et ea illis scripsisset. Interrogat ergo: Nonne Moses dedit vobis legem,quem bonoratis, et pro quo belligeratis, cui locutus est Deus? Vers. 19. Et legem. Facil, sive, Serval. Deinde etiam addit, quomodo non servent legem. Vers. 19. Quid interficere? Cum lex dicat: Non occides, quid me occidere nitimini, neque legem servantes, neque Mosen veriti, qui eam vobis tradidit? impudentiæ siquidem est, legis accusare(c)transgressores alia legis transgressione. as Joan. v, Καὶ πῶς πάντας εἶπε πρὸς τὴν εἰς ἑαυτὸν πίστιν, καὶ ἔλεγεν, Ο μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν; δοκεῖ γὰρ ἐντεῦθεν δόξαν ἰδίαν ζητεῖν. 'Αλλ' οὐχ ὡς δόξης ιδίας ἐρῶν ταῦτα ἐποίει καὶ ἔλεγεν, ἀλλ' ὡς θέλων τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων· αὕτη γὰρ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, καὶ οὐχ ἑτέρως, ἔμελλε γίνεσθαι, Εἴρηκε γὰρ ὁ Πατήρ· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα· αὐτοῦ ἀκούετε, καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα διὰ τῶν προφητῶν. Καὶ — ἔστιν. Οὐκ ἄδικος γὰρ ὁ ζητῶν τὴν δόξαν τοῦ πέμψαντος αὐτόν. Τινὲς δὲ ἀδικίαν ἐπὶ τοῦ παρὄντος τὸ ψεῦδος ἐνόησαν. Τοῦ μὲν οὖν ταπεινά φθέγγεσθαι τὸν Χριστὸν πολλὰ τὰ αίτια, τὸ μὴ κα μισθῆναι ἀγέννητον, τὸ μὴ δόξαι ἀντίθεον, τὸ ἀσθε νὲς τῶν ἀκουόντων, τὸ διδάσκειν τοὺς ἀνθρώπους μετριοφρονεῖν καὶ μηδὲν μέγα λέγειν περὶ ἑαυτῶν, τὸ ὡς ἄνθρωπον λέγειν, καὶ ἄλλα τοιαῦτα· τοῦ δὲ ὑψηλὰ φθέγγεσθαι μία αἰτία, τὸ ὕψος τῆς θεότητος. Ἐπεὶ δὲ οἱ Ἰουδαῖος οὗτοι δύο εγκλήματα ἐπῆγον αὐτῷ, παρανομίαν καὶ ἀντιθεῖαν, ὅτι τε έλυε τὸ Σάββατον καὶ ὅτι Πατέρα ἴδιον ἔλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ, καθὼς ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ προείρηται· περὶ μὲν τοῦ ἑνὸς ἐκεῖ τού τοις ἀπελογήσατο, δείξας ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος· περὶ δὲ τοῦ ἑτέρου νῦν ἀπολογεῖται καὶ δείκνυσιν ὅτι αὐτοὶ μᾶλλον εἰσι παράνομοι. Οὐ — νόμον; Καθολικῶς λέγει νόμον τὰς νομι κὰς ἐντολὰς ἄς δέδωκε Μωϋσῆς ἐκ τοῦ Θεοῦ κομίσας αὐτὰς καὶ γράψας ταύτας αὐτοῖς. Ἐρωτᾷ οὖν· Οὐ Μωϋσῆς ἔδωκεν ὑμῖν τὸν νόμον, ὁ παρ' ὑμῖν τιμώμενος καὶ ἐκδικούμενος, ᾧ λελάλη κεν ὁ Θεός; Καὶ — νόμον. – Ποιεί, ήγουν Τηρεί. Είτα προστίθησι καὶ πῶς οὐ τηροῦσι τὸν νόμον. Τί — ἀποκτεῖναι; Τοῦ νόμου λέγοντος, Οὐ φονεύσεις, τί με σπουδάζετε φονεῦσαι, μήτε αύτ τὸν τηροῦντες, μήτε τὸν Μωυσέα αιδούμενοι, τὸν δεν δωκότα ὑμῖν αὐτόν; ἀναιδὶς γὰρ τους παρανόμους ἐγκαλεῖν ἑτέρῳ παρανομίαν. 23. ss Matth. xv, 5. at Joan. v, 18. Varia lectiones et note. Hentenius ante πῶς interponit δρα, quo tamen non est opus. Ηὐδόκησα Α. Υψηλόν Α. Οὗτοι abest A. Αύτοί abest Α. Διέδωκε Α. Δέδωκεν Α. (:) Τον νόμον. (c) Legis accusare, etc. Eos, qui leges violant, alium accusare, ut qui leges violarit.

Vers. 18. Qui oco honorem: nam ubique Patrem ac Deum præponebat, et ad illum omnia referebat, etiam propria «pera: qui ergo gloriam suam non quærebat, quam ob causam aliena docturus erat? qui autem aliena non docet, sed quæ illius sunt, qui misit ipsum, omnino verax est. est. Gloriam intelligit hoc in Ο ἐστιν. Δόξαν ἐνταῦθα την τιμήν φησι. Πανταχοῦ γὰρ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν προετίθει, και αὐτῷ πάντα ἀνετίθει, καὶ τὰ ἑαυτοῦ κατορθώματα. Μὴ ζητῶν οὖν δόξαν ἰδίαν, τίνος ένεκεν ἔμελλεν ἕτερα διδάσκειν; Μὴ διδάσκων δὲ ἕτερα, ἀλλὰ τὰ τοῦ πέμψαντος αὐτὸν, ἀληθῆς ἐστι πάντως. Et vide quomodo omnes ad fidem,quæ in sc est,attrahebat, ac dicebat: Qui non honorat Filium non honorat Patrem, qui misit illum "; siquidem ex hoc propriam gloriam quærere videbatur. Non tamen, quasi propriæ amator gloriae, hæc dicebat aut faciebat, sed quasi hominum cupiens salutem: nam lanc per fidem, quæ in ipsum erat,procurare oporthat. Paternamque dixit: llic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacitum est, ipsum audite", aliaque multa hujusmodi per prophetas. Vers. 18. Estest. Neque enim injustus est, qui ejus quærit gloriam, qui misit illum. Quidam aurem injustitiam hoc in loco mendacium intellexerunt. Plurimæ itaque erant cause, cur humilia Christus loqueretur: tum ue ingenitus esse putaretur, aut Deo contrarius crederetur; ad hac, propter auditorum imbecillitatem; præterea, ut homines doceret modestos esse, et nihil de se ipsis magwifcum dicere; demum, ut tanquam homo loquerelur, ac propter alia hujusmodi. Unica autem causa erat cur sublimia loqueretur, celsitudo videlicet divinitatis. Quia vero hi Judæi duo crimina ipsi impingebant, puta legis transgressionem, et quod Deo esset contrarius, quod Sabbatum solveret, ac Patrem suum diceret esse Deum, æqualem sese faciens Deo, veluti septimo capite prædictum est ": de uno quidem ibi respondit eis, ostenso, quod Deo contrarius nou esset: de altero autem nunc respondet, et ostendit, illos potius esse legis transgressores. Vers. 19. Nonne legem? Legem universaliter appellat, legalia præcepta, quæ dedit Moses, cum a Deo ipsa detulisset, et ea illis scripsisset. Interrogat ergo: Nonne Moses dedit vobis legem,quem bonoratis, et pro quo belligeratis, cui locutus est Deus? Vers. 19. Et legem. Facil, sive, Serval. Deinde etiam addit, quomodo non servent legem. Vers. 19. Quid interficere? Cum lex dicat: Non occides, quid me occidere nitimini, neque legem servantes, neque Mosen veriti, qui eam vobis tradidit? impudentiæ siquidem est, legis accusare(c)transgressores alia legis transgressione. as Joan. v, Καὶ πῶς πάντας εἶπε πρὸς τὴν εἰς ἑαυτὸν πίστιν, καὶ ἔλεγεν, Ο μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν; δοκεῖ γὰρ ἐντεῦθεν δόξαν ἰδίαν ζητεῖν. 'Αλλ' οὐχ ὡς δόξης ιδίας ἐρῶν ταῦτα ἐποίει καὶ ἔλεγεν, ἀλλ' ὡς θέλων τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων· αὕτη γὰρ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, καὶ οὐχ ἑτέρως, ἔμελλε γίνεσθαι, Εἴρηκε γὰρ ὁ Πατήρ· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα· αὐτοῦ ἀκούετε, καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα διὰ τῶν προφητῶν. Καὶ — ἔστιν. Οὐκ ἄδικος γὰρ ὁ ζητῶν τὴν δόξαν τοῦ πέμψαντος αὐτόν. Τινὲς δὲ ἀδικίαν ἐπὶ τοῦ παρὄντος τὸ ψεῦδος ἐνόησαν. Τοῦ μὲν οὖν ταπεινά φθέγγεσθαι τὸν Χριστὸν πολλὰ τὰ αίτια, τὸ μὴ κα μισθῆναι ἀγέννητον, τὸ μὴ δόξαι ἀντίθεον, τὸ ἀσθε νὲς τῶν ἀκουόντων, τὸ διδάσκειν τοὺς ἀνθρώπους μετριοφρονεῖν καὶ μηδὲν μέγα λέγειν περὶ ἑαυτῶν, τὸ ὡς ἄνθρωπον λέγειν, καὶ ἄλλα τοιαῦτα· τοῦ δὲ ὑψηλὰ φθέγγεσθαι μία αἰτία, τὸ ὕψος τῆς θεότητος. Ἐπεὶ δὲ οἱ Ἰουδαῖος οὗτοι δύο εγκλήματα ἐπῆγον αὐτῷ, παρανομίαν καὶ ἀντιθεῖαν, ὅτι τε έλυε τὸ Σάββατον καὶ ὅτι Πατέρα ἴδιον ἔλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ, καθὼς ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ προείρηται· περὶ μὲν τοῦ ἑνὸς ἐκεῖ τού τοις ἀπελογήσατο, δείξας ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος· περὶ δὲ τοῦ ἑτέρου νῦν ἀπολογεῖται καὶ δείκνυσιν ὅτι αὐτοὶ μᾶλλον εἰσι παράνομοι. Οὐ — νόμον; Καθολικῶς λέγει νόμον τὰς νομι κὰς ἐντολὰς ἄς δέδωκε Μωϋσῆς ἐκ τοῦ Θεοῦ κομίσας αὐτὰς καὶ γράψας ταύτας αὐτοῖς. Ἐρωτᾷ οὖν· Οὐ Μωϋσῆς ἔδωκεν ὑμῖν τὸν νόμον, ὁ παρ' ὑμῖν τιμώμενος καὶ ἐκδικούμενος, ᾧ λελάλη κεν ὁ Θεός; Καὶ — νόμον. – Ποιεί, ήγουν Τηρεί. Είτα προστίθησι καὶ πῶς οὐ τηροῦσι τὸν νόμον. Τί — ἀποκτεῖναι; Τοῦ νόμου λέγοντος, Οὐ φονεύσεις, τί με σπουδάζετε φονεῦσαι, μήτε αύτ τὸν τηροῦντες, μήτε τὸν Μωυσέα αιδούμενοι, τὸν δεν δωκότα ὑμῖν αὐτόν; ἀναιδὶς γὰρ τους παρανόμους ἐγκαλεῖν ἑτέρῳ παρανομίαν. 23. ss Matth. xv, 5. at Joan. v, 18. Varia lectiones et note. Hentenius ante πῶς interponit δρα, quo tamen non est opus. Ηὐδόκησα Α. Υψηλόν Α. Οὗτοι abest A. Αύτοί abest Α. Διέδωκε Α. Δέδωκεν Α. (:) Τον νόμον. (c) Legis accusare, etc. Eos, qui leges violant, alium accusare, ut qui leges violarit.

126.) Απεκρίθη — ἀποκτεῖναι; Ο ὄχλος τούτό φησι χαριζόμενος τοῖς ἄρχουσι. Καὶ ὑβρίζουσι μὲν τὸν τι ἧς ἐπέκεινα, εἰς τιμὴν δῆθεν τῶν ὕβρεως ἀξίων ἀρχόντων· ἀρνοῦνται δὲ τὴν φόνον διὰ τὸ μύσος, καὶ ἵνα ἀφύλακτος λοιπὸν καταστῇ τοῖς ἐπιβουλεύουσι Γνοὺς δὲ αὐτοὺς ἀναισχυντοῦντας καὶ εἰς ὀργὴν πάλιν ὑποκινουμένους, ἀφίησι μὲν ἐπὶ πλέον ἐλέγξαι τούτους, ἵνα μὴ ἀναισχυντότεροι γένωντα:· καὶ γὰρ οὐκ ἐβούλετο συνεχῶς τὸν θυμὸν αὐτῶν ἐξάπτειν· ἅπτεται δὲ τῆς ἀπολογίας τῆς περὶ τοῦ Σαββάτου. Απεκρίθη - θαυμάζετε. Εν ἔργον λέγει, τὴν ἐν Σαββάτῳ ὑγείαν τοῦ τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη ἔχον τοῦ ἐν τῇ ἀσθενείᾳ, περὶ οὗ τὸ ἑβδομον ἱστορεῖ κα φάλαιον. Καὶ πάντες θαυμάζετε, ήγουν θορυβείσθε, ταράττεσθε· οὗτοι γὰρ ἦσαν οἱ τότε μανέντες καὶ β ἔκτοτε ζητοῦντες αὐτὸν ἀποκτείναι. Εἶτα λέγει ὅτι Μωυσῆς παρέδωκεν αὐτοῖς τὴν περιτομὴν, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνουσιν, ὅταν δηλαδή ή έγδόη ἡμέρα τοῦ παιδίου εἰς Σάββατον καταντήσῃ· ἔπειτα συλλογίζεται, ὅτι Εἰ περιτέμνεται ἄνθρωπο; ἐν Σα6Κάτῳ (τὸ δὲ περιτέμνειν έργον), πῶς οὐκ ἐγκαλεῖτε Μωϋσεῖ τῷ ἐντειλαμένῳ ἔργον ἐν Σαββάτῳ; Διὰ ἄνθρωπον. Τὸ Διὰ τοῦτο οὐκ ἔστι νῦν αἰτιολογικὸν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς κεῖται κατὰ συνήθειαν Εβραϊκήν. Λέγει δὲ ὅτι Μωϋσῆς παρέδωκεν ὑμῖν τὴν περιτομὴν, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνετε ἄνθρωπον· τὰ δ᾽ ἐν τῷ μέσῳ ῥητὰ τέθεικε, δεικνύων ὅτι, Εἰ καὶ Μωϋσῆς παρέδωκεν ὑμῖν αὐτὴν, ἀλλ᾽ οὖν παλαιοτέρα αὐτοῦ ἦν. Φησί γάρ· Οὐχ ὅτι ἐκ τοῦ Μωυσέως ἐστὶ, τουτέστι Παρέδωκεν ὑμῖν αὐτὴν, οὐχ ὅτι ἐκ τῆς αὐτοῦ νομοθεσία; ἀρχὴν λαμβάνει, οὐχ ὅτι ἔκτοτε ἄρχεται, ἀλλ' ἐκ τῶν πατέρων ἐστὶ, τῶν περὶ ᾿Αβραάμ· ἐκείνῳ γὰρ πρώτῳ ἐπετάλη· καὶ ὅμως ἐπείσακτον δοκοῦν κυριώτερον γίνεται τοῦ Σαββάτου. Εἰ — Σαββάτῳ; Ἵνα μὴ ἀθετηθῇ ὁ νόμος Μωϋ σέως, ὁ περὶ τῆς περιτομῆς. Τοῦ Μωϋσέως δὲ αὐτ τὸν εἶπεν, ὡς ὑπ' αὐτοῦ παραδοθέντα, καθώς εἰρήκαμεν. Φησὶ τοίνυν ὅτι Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἐμοὶ ὀργίζεσθε, ότι όλου ἀνθρώπου ὑγείαν ειργασάμην, ἀφέντες χολήν Μωϋσεῖ πρὸ ἐμοῦ τῷ ἐπιτρέψαντι ἐργάζεσθαι περι τομὴν ἐν Σαββάτῳ; Ολον δὲ ἄνθρωπον είρηκε, διότι ὅλον τὸ σῶμα αὐτοῦ παραλελυμένον, ὅλον ὑγιὲς ἐποίησεν· ἢ ἐνέ φηνεν ὅτι οὐ τὸ σῶμα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐθεράπευσε, Μὴ ὄψιν. Μὴ κρίνετε προσωποληπτικώς, ἐκεῖνον μὲν ὡς παρ' ὑμῖν μέγαν καὶ ἔνδοξον ἀφιέν τες αἰτίας, ἐμὲ δὲ ὡς εὐτελῆ καὶ ἄδοξον αιτιώμενοι. Αλλά – κρίνατε. Μὴ πρὸς τὰ πρόσωπα βλέπον τε;, ἀλλὰ πρὸς τὰ πράγματα. Καὶ ἑτέρω; γάρ' Η CAP. VII. Vers. 20. Respondit interficere. lloc dicit turba, volens rem gratam præstare magistratibus, et eum qui omnem excedit honorem injurią afficiunt, in gratiam primatam, qui injuria digni erant. Negant autem se illi procurare cædem propter sceleris gravitatem, et ut incaute deinceps ambulans, traderetur insidiatoribus. (Sciens autem, eos impudentes esse ac rursus ad iram incitari, omittit quidem magis cos arguere, ne impudentiores fiant. Nolebat enim continuo eos ad iram inflammare. Incipit autem defensionem propter Sabbatum.) Vers. 21. Respondit·· miramini. Unum opus dicit, illius in Sabbato curationem, qui triginta et octo annos in infirmitate vixerat, de quo septimum narrat caput. Et omnes miramini, sive turbamini, aut tumultuamini; nam hi erant, qui ex eo lempore insanientes quærebant eum interficere. Deinde ait: Moses tradidit vobis circumcisionem, et Sabbato circumcidunt, quando videlicet octavus infantis dics Sabbato occurrerit. Jam ergo argumentatur: Si Salbato circumciditur homo, quomodo ergo de circumcisionis opere Mosen non accusatis, quod opus fieri præceperit in Sabbato? V. rs. 22. Propterea hominem. Dictio Propterea, 1 o: est hic causæ redditiva, sed vulgari modo ac superlue Hebraico more ponitur. Dicit ergo, Μου ses tradidit vobis circumcisionem, et in Sabbato circumciditis hominem Quæ autem in medio sunt verba addidit, ostendens quod licet Moses illam tradiderit, attamen ante illum fuerat. Ait enim: non quod ex Mose sit. Tradidit vobis illam, non quod a legislatione principium sumat: non quod tunc inceperit: sed ex patribus est,qui tempore(d)Abraham fuerunt; nam illi primum data est in præceptum: et tamen, cum aliunde ascititia videatur, Armior Sabbato efficitur. Vers. 23. Si Sabbato? Ut non contemnatur lex Mosis, que de circumcisione est. Ipsam autein dixit Mosis, tanquam ab eo traditam sicuti diximus. Ait ergo: Si circumcisionem accipit homo in Sabbato, mihi irascimini, quod totum hominem sanum reddiderim in Sabbato, cum Mosi non sitis indignati, qui ante me perinisit circumcisionem fieri in Sabbato? Totum autem hominem dixit; nam cum totum ejus corpus paralysi dissolutum fuisset, totum reddidit sanum; aut ostendit, quod non corpus tantum, sed et animam ejus curaverit. Vers 24, Nolite -aspectum.Ne judicaveritis ex acceptione personarum, illi quidem, tanquam apud vos magno et præclaro remittentes accusationes, me vero, quasi vilem et inglorium, accusantez. Vers.24. Sed - judicate. Non ad personas specVariæ lectiones et notæ. voce yvoùç ad finem scholii omittit Hentenius. (d) Qui tempore, ctc. Abrahami nimirum.

126.) Απεκρίθη — ἀποκτεῖναι; Ο ὄχλος τούτό φησι χαριζόμενος τοῖς ἄρχουσι. Καὶ ὑβρίζουσι μὲν τὸν τι ἧς ἐπέκεινα, εἰς τιμὴν δῆθεν τῶν ὕβρεως ἀξίων ἀρχόντων· ἀρνοῦνται δὲ τὴν φόνον διὰ τὸ μύσος, καὶ ἵνα ἀφύλακτος λοιπὸν καταστῇ τοῖς ἐπιβουλεύουσι Γνοὺς δὲ αὐτοὺς ἀναισχυντοῦντας καὶ εἰς ὀργὴν πάλιν ὑποκινουμένους, ἀφίησι μὲν ἐπὶ πλέον ἐλέγξαι τούτους, ἵνα μὴ ἀναισχυντότεροι γένωντα:· καὶ γὰρ οὐκ ἐβούλετο συνεχῶς τὸν θυμὸν αὐτῶν ἐξάπτειν· ἅπτεται δὲ τῆς ἀπολογίας τῆς περὶ τοῦ Σαββάτου. Απεκρίθη - θαυμάζετε. Εν ἔργον λέγει, τὴν ἐν Σαββάτῳ ὑγείαν τοῦ τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη ἔχον τοῦ ἐν τῇ ἀσθενείᾳ, περὶ οὗ τὸ ἑβδομον ἱστορεῖ κα φάλαιον. Καὶ πάντες θαυμάζετε, ήγουν θορυβείσθε, ταράττεσθε· οὗτοι γὰρ ἦσαν οἱ τότε μανέντες καὶ β ἔκτοτε ζητοῦντες αὐτὸν ἀποκτείναι. Εἶτα λέγει ὅτι Μωυσῆς παρέδωκεν αὐτοῖς τὴν περιτομὴν, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνουσιν, ὅταν δηλαδή ή έγδόη ἡμέρα τοῦ παιδίου εἰς Σάββατον καταντήσῃ· ἔπειτα συλλογίζεται, ὅτι Εἰ περιτέμνεται ἄνθρωπο; ἐν Σα6Κάτῳ (τὸ δὲ περιτέμνειν έργον), πῶς οὐκ ἐγκαλεῖτε Μωϋσεῖ τῷ ἐντειλαμένῳ ἔργον ἐν Σαββάτῳ; Διὰ ἄνθρωπον. Τὸ Διὰ τοῦτο οὐκ ἔστι νῦν αἰτιολογικὸν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς κεῖται κατὰ συνήθειαν Εβραϊκήν. Λέγει δὲ ὅτι Μωϋσῆς παρέδωκεν ὑμῖν τὴν περιτομὴν, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνετε ἄνθρωπον· τὰ δ᾽ ἐν τῷ μέσῳ ῥητὰ τέθεικε, δεικνύων ὅτι, Εἰ καὶ Μωϋσῆς παρέδωκεν ὑμῖν αὐτὴν, ἀλλ᾽ οὖν παλαιοτέρα αὐτοῦ ἦν. Φησί γάρ· Οὐχ ὅτι ἐκ τοῦ Μωυσέως ἐστὶ, τουτέστι Παρέδωκεν ὑμῖν αὐτὴν, οὐχ ὅτι ἐκ τῆς αὐτοῦ νομοθεσία; ἀρχὴν λαμβάνει, οὐχ ὅτι ἔκτοτε ἄρχεται, ἀλλ' ἐκ τῶν πατέρων ἐστὶ, τῶν περὶ ᾿Αβραάμ· ἐκείνῳ γὰρ πρώτῳ ἐπετάλη· καὶ ὅμως ἐπείσακτον δοκοῦν κυριώτερον γίνεται τοῦ Σαββάτου. Εἰ — Σαββάτῳ; Ἵνα μὴ ἀθετηθῇ ὁ νόμος Μωϋ σέως, ὁ περὶ τῆς περιτομῆς. Τοῦ Μωϋσέως δὲ αὐτ τὸν εἶπεν, ὡς ὑπ' αὐτοῦ παραδοθέντα, καθώς εἰρήκαμεν. Φησὶ τοίνυν ὅτι Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἐμοὶ ὀργίζεσθε, ότι όλου ἀνθρώπου ὑγείαν ειργασάμην, ἀφέντες χολήν Μωϋσεῖ πρὸ ἐμοῦ τῷ ἐπιτρέψαντι ἐργάζεσθαι περι τομὴν ἐν Σαββάτῳ; Ολον δὲ ἄνθρωπον είρηκε, διότι ὅλον τὸ σῶμα αὐτοῦ παραλελυμένον, ὅλον ὑγιὲς ἐποίησεν· ἢ ἐνέ φηνεν ὅτι οὐ τὸ σῶμα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐθεράπευσε, Μὴ ὄψιν. Μὴ κρίνετε προσωποληπτικώς, ἐκεῖνον μὲν ὡς παρ' ὑμῖν μέγαν καὶ ἔνδοξον ἀφιέν τες αἰτίας, ἐμὲ δὲ ὡς εὐτελῆ καὶ ἄδοξον αιτιώμενοι. Αλλά – κρίνατε. Μὴ πρὸς τὰ πρόσωπα βλέπον τε;, ἀλλὰ πρὸς τὰ πράγματα. Καὶ ἑτέρω; γάρ' Η CAP. VII. Vers. 20. Respondit interficere. lloc dicit turba, volens rem gratam præstare magistratibus, et eum qui omnem excedit honorem injurią afficiunt, in gratiam primatam, qui injuria digni erant. Negant autem se illi procurare cædem propter sceleris gravitatem, et ut incaute deinceps ambulans, traderetur insidiatoribus. (Sciens autem, eos impudentes esse ac rursus ad iram incitari, omittit quidem magis cos arguere, ne impudentiores fiant. Nolebat enim continuo eos ad iram inflammare. Incipit autem defensionem propter Sabbatum.) Vers. 21. Respondit·· miramini. Unum opus dicit, illius in Sabbato curationem, qui triginta et octo annos in infirmitate vixerat, de quo septimum narrat caput. Et omnes miramini, sive turbamini, aut tumultuamini; nam hi erant, qui ex eo lempore insanientes quærebant eum interficere. Deinde ait: Moses tradidit vobis circumcisionem, et Sabbato circumcidunt, quando videlicet octavus infantis dics Sabbato occurrerit. Jam ergo argumentatur: Si Salbato circumciditur homo, quomodo ergo de circumcisionis opere Mosen non accusatis, quod opus fieri præceperit in Sabbato? V. rs. 22. Propterea hominem. Dictio Propterea, 1 o: est hic causæ redditiva, sed vulgari modo ac superlue Hebraico more ponitur. Dicit ergo, Μου ses tradidit vobis circumcisionem, et in Sabbato circumciditis hominem Quæ autem in medio sunt verba addidit, ostendens quod licet Moses illam tradiderit, attamen ante illum fuerat. Ait enim: non quod ex Mose sit. Tradidit vobis illam, non quod a legislatione principium sumat: non quod tunc inceperit: sed ex patribus est,qui tempore(d)Abraham fuerunt; nam illi primum data est in præceptum: et tamen, cum aliunde ascititia videatur, Armior Sabbato efficitur. Vers. 23. Si Sabbato? Ut non contemnatur lex Mosis, que de circumcisione est. Ipsam autein dixit Mosis, tanquam ab eo traditam sicuti diximus. Ait ergo: Si circumcisionem accipit homo in Sabbato, mihi irascimini, quod totum hominem sanum reddiderim in Sabbato, cum Mosi non sitis indignati, qui ante me perinisit circumcisionem fieri in Sabbato? Totum autem hominem dixit; nam cum totum ejus corpus paralysi dissolutum fuisset, totum reddidit sanum; aut ostendit, quod non corpus tantum, sed et animam ejus curaverit. Vers 24, Nolite -aspectum.Ne judicaveritis ex acceptione personarum, illi quidem, tanquam apud vos magno et præclaro remittentes accusationes, me vero, quasi vilem et inglorium, accusantez. Vers.24. Sed - judicate. Non ad personas specVariæ lectiones et notæ. voce yvoùç ad finem scholii omittit Hentenius. (d) Qui tempore, ctc. Abrahami nimirum.

126.) Απεκρίθη — ἀποκτεῖναι; Ο ὄχλος τούτό φησι χαριζόμενος τοῖς ἄρχουσι. Καὶ ὑβρίζουσι μὲν τὸν τι ἧς ἐπέκεινα, εἰς τιμὴν δῆθεν τῶν ὕβρεως ἀξίων ἀρχόντων· ἀρνοῦνται δὲ τὴν φόνον διὰ τὸ μύσος, καὶ ἵνα ἀφύλακτος λοιπὸν καταστῇ τοῖς ἐπιβουλεύουσι Γνοὺς δὲ αὐτοὺς ἀναισχυντοῦντας καὶ εἰς ὀργὴν πάλιν ὑποκινουμένους, ἀφίησι μὲν ἐπὶ πλέον ἐλέγξαι τούτους, ἵνα μὴ ἀναισχυντότεροι γένωντα:· καὶ γὰρ οὐκ ἐβούλετο συνεχῶς τὸν θυμὸν αὐτῶν ἐξάπτειν· ἅπτεται δὲ τῆς ἀπολογίας τῆς περὶ τοῦ Σαββάτου. Απεκρίθη - θαυμάζετε. Εν ἔργον λέγει, τὴν ἐν Σαββάτῳ ὑγείαν τοῦ τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη ἔχον τοῦ ἐν τῇ ἀσθενείᾳ, περὶ οὗ τὸ ἑβδομον ἱστορεῖ κα φάλαιον. Καὶ πάντες θαυμάζετε, ήγουν θορυβείσθε, ταράττεσθε· οὗτοι γὰρ ἦσαν οἱ τότε μανέντες καὶ β ἔκτοτε ζητοῦντες αὐτὸν ἀποκτείναι. Εἶτα λέγει ὅτι Μωυσῆς παρέδωκεν αὐτοῖς τὴν περιτομὴν, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνουσιν, ὅταν δηλαδή ή έγδόη ἡμέρα τοῦ παιδίου εἰς Σάββατον καταντήσῃ· ἔπειτα συλλογίζεται, ὅτι Εἰ περιτέμνεται ἄνθρωπο; ἐν Σα6Κάτῳ (τὸ δὲ περιτέμνειν έργον), πῶς οὐκ ἐγκαλεῖτε Μωϋσεῖ τῷ ἐντειλαμένῳ ἔργον ἐν Σαββάτῳ; Διὰ ἄνθρωπον. Τὸ Διὰ τοῦτο οὐκ ἔστι νῦν αἰτιολογικὸν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς κεῖται κατὰ συνήθειαν Εβραϊκήν. Λέγει δὲ ὅτι Μωϋσῆς παρέδωκεν ὑμῖν τὴν περιτομὴν, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνετε ἄνθρωπον· τὰ δ᾽ ἐν τῷ μέσῳ ῥητὰ τέθεικε, δεικνύων ὅτι, Εἰ καὶ Μωϋσῆς παρέδωκεν ὑμῖν αὐτὴν, ἀλλ᾽ οὖν παλαιοτέρα αὐτοῦ ἦν. Φησί γάρ· Οὐχ ὅτι ἐκ τοῦ Μωυσέως ἐστὶ, τουτέστι Παρέδωκεν ὑμῖν αὐτὴν, οὐχ ὅτι ἐκ τῆς αὐτοῦ νομοθεσία; ἀρχὴν λαμβάνει, οὐχ ὅτι ἔκτοτε ἄρχεται, ἀλλ' ἐκ τῶν πατέρων ἐστὶ, τῶν περὶ ᾿Αβραάμ· ἐκείνῳ γὰρ πρώτῳ ἐπετάλη· καὶ ὅμως ἐπείσακτον δοκοῦν κυριώτερον γίνεται τοῦ Σαββάτου. Εἰ — Σαββάτῳ; Ἵνα μὴ ἀθετηθῇ ὁ νόμος Μωϋ σέως, ὁ περὶ τῆς περιτομῆς. Τοῦ Μωϋσέως δὲ αὐτ τὸν εἶπεν, ὡς ὑπ' αὐτοῦ παραδοθέντα, καθώς εἰρήκαμεν. Φησὶ τοίνυν ὅτι Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἐμοὶ ὀργίζεσθε, ότι όλου ἀνθρώπου ὑγείαν ειργασάμην, ἀφέντες χολήν Μωϋσεῖ πρὸ ἐμοῦ τῷ ἐπιτρέψαντι ἐργάζεσθαι περι τομὴν ἐν Σαββάτῳ; Ολον δὲ ἄνθρωπον είρηκε, διότι ὅλον τὸ σῶμα αὐτοῦ παραλελυμένον, ὅλον ὑγιὲς ἐποίησεν· ἢ ἐνέ φηνεν ὅτι οὐ τὸ σῶμα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐθεράπευσε, Μὴ ὄψιν. Μὴ κρίνετε προσωποληπτικώς, ἐκεῖνον μὲν ὡς παρ' ὑμῖν μέγαν καὶ ἔνδοξον ἀφιέν τες αἰτίας, ἐμὲ δὲ ὡς εὐτελῆ καὶ ἄδοξον αιτιώμενοι. Αλλά – κρίνατε. Μὴ πρὸς τὰ πρόσωπα βλέπον τε;, ἀλλὰ πρὸς τὰ πράγματα. Καὶ ἑτέρω; γάρ' Η CAP. VII. Vers. 20. Respondit interficere. lloc dicit turba, volens rem gratam præstare magistratibus, et eum qui omnem excedit honorem injurią afficiunt, in gratiam primatam, qui injuria digni erant. Negant autem se illi procurare cædem propter sceleris gravitatem, et ut incaute deinceps ambulans, traderetur insidiatoribus. (Sciens autem, eos impudentes esse ac rursus ad iram incitari, omittit quidem magis cos arguere, ne impudentiores fiant. Nolebat enim continuo eos ad iram inflammare. Incipit autem defensionem propter Sabbatum.) Vers. 21. Respondit·· miramini. Unum opus dicit, illius in Sabbato curationem, qui triginta et octo annos in infirmitate vixerat, de quo septimum narrat caput. Et omnes miramini, sive turbamini, aut tumultuamini; nam hi erant, qui ex eo lempore insanientes quærebant eum interficere. Deinde ait: Moses tradidit vobis circumcisionem, et Sabbato circumcidunt, quando videlicet octavus infantis dics Sabbato occurrerit. Jam ergo argumentatur: Si Salbato circumciditur homo, quomodo ergo de circumcisionis opere Mosen non accusatis, quod opus fieri præceperit in Sabbato? V. rs. 22. Propterea hominem. Dictio Propterea, 1 o: est hic causæ redditiva, sed vulgari modo ac superlue Hebraico more ponitur. Dicit ergo, Μου ses tradidit vobis circumcisionem, et in Sabbato circumciditis hominem Quæ autem in medio sunt verba addidit, ostendens quod licet Moses illam tradiderit, attamen ante illum fuerat. Ait enim: non quod ex Mose sit. Tradidit vobis illam, non quod a legislatione principium sumat: non quod tunc inceperit: sed ex patribus est,qui tempore(d)Abraham fuerunt; nam illi primum data est in præceptum: et tamen, cum aliunde ascititia videatur, Armior Sabbato efficitur. Vers. 23. Si Sabbato? Ut non contemnatur lex Mosis, que de circumcisione est. Ipsam autein dixit Mosis, tanquam ab eo traditam sicuti diximus. Ait ergo: Si circumcisionem accipit homo in Sabbato, mihi irascimini, quod totum hominem sanum reddiderim in Sabbato, cum Mosi non sitis indignati, qui ante me perinisit circumcisionem fieri in Sabbato? Totum autem hominem dixit; nam cum totum ejus corpus paralysi dissolutum fuisset, totum reddidit sanum; aut ostendit, quod non corpus tantum, sed et animam ejus curaverit. Vers 24, Nolite -aspectum.Ne judicaveritis ex acceptione personarum, illi quidem, tanquam apud vos magno et præclaro remittentes accusationes, me vero, quasi vilem et inglorium, accusantez. Vers.24. Sed - judicate. Non ad personas specVariæ lectiones et notæ. voce yvoùç ad finem scholii omittit Hentenius. (d) Qui tempore, ctc. Abrahami nimirum.

126.) Απεκρίθη — ἀποκτεῖναι; Ο ὄχλος τούτό φησι χαριζόμενος τοῖς ἄρχουσι. Καὶ ὑβρίζουσι μὲν τὸν τι ἧς ἐπέκεινα, εἰς τιμὴν δῆθεν τῶν ὕβρεως ἀξίων ἀρχόντων· ἀρνοῦνται δὲ τὴν φόνον διὰ τὸ μύσος, καὶ ἵνα ἀφύλακτος λοιπὸν καταστῇ τοῖς ἐπιβουλεύουσι Γνοὺς δὲ αὐτοὺς ἀναισχυντοῦντας καὶ εἰς ὀργὴν πάλιν ὑποκινουμένους, ἀφίησι μὲν ἐπὶ πλέον ἐλέγξαι τούτους, ἵνα μὴ ἀναισχυντότεροι γένωντα:· καὶ γὰρ οὐκ ἐβούλετο συνεχῶς τὸν θυμὸν αὐτῶν ἐξάπτειν· ἅπτεται δὲ τῆς ἀπολογίας τῆς περὶ τοῦ Σαββάτου. Απεκρίθη - θαυμάζετε. Εν ἔργον λέγει, τὴν ἐν Σαββάτῳ ὑγείαν τοῦ τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη ἔχον τοῦ ἐν τῇ ἀσθενείᾳ, περὶ οὗ τὸ ἑβδομον ἱστορεῖ κα φάλαιον. Καὶ πάντες θαυμάζετε, ήγουν θορυβείσθε, ταράττεσθε· οὗτοι γὰρ ἦσαν οἱ τότε μανέντες καὶ β ἔκτοτε ζητοῦντες αὐτὸν ἀποκτείναι. Εἶτα λέγει ὅτι Μωυσῆς παρέδωκεν αὐτοῖς τὴν περιτομὴν, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνουσιν, ὅταν δηλαδή ή έγδόη ἡμέρα τοῦ παιδίου εἰς Σάββατον καταντήσῃ· ἔπειτα συλλογίζεται, ὅτι Εἰ περιτέμνεται ἄνθρωπο; ἐν Σα6Κάτῳ (τὸ δὲ περιτέμνειν έργον), πῶς οὐκ ἐγκαλεῖτε Μωϋσεῖ τῷ ἐντειλαμένῳ ἔργον ἐν Σαββάτῳ; Διὰ ἄνθρωπον. Τὸ Διὰ τοῦτο οὐκ ἔστι νῦν αἰτιολογικὸν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς κεῖται κατὰ συνήθειαν Εβραϊκήν. Λέγει δὲ ὅτι Μωϋσῆς παρέδωκεν ὑμῖν τὴν περιτομὴν, καὶ ἐν Σαββάτῳ περιτέμνετε ἄνθρωπον· τὰ δ᾽ ἐν τῷ μέσῳ ῥητὰ τέθεικε, δεικνύων ὅτι, Εἰ καὶ Μωϋσῆς παρέδωκεν ὑμῖν αὐτὴν, ἀλλ᾽ οὖν παλαιοτέρα αὐτοῦ ἦν. Φησί γάρ· Οὐχ ὅτι ἐκ τοῦ Μωυσέως ἐστὶ, τουτέστι Παρέδωκεν ὑμῖν αὐτὴν, οὐχ ὅτι ἐκ τῆς αὐτοῦ νομοθεσία; ἀρχὴν λαμβάνει, οὐχ ὅτι ἔκτοτε ἄρχεται, ἀλλ' ἐκ τῶν πατέρων ἐστὶ, τῶν περὶ ᾿Αβραάμ· ἐκείνῳ γὰρ πρώτῳ ἐπετάλη· καὶ ὅμως ἐπείσακτον δοκοῦν κυριώτερον γίνεται τοῦ Σαββάτου. Εἰ — Σαββάτῳ; Ἵνα μὴ ἀθετηθῇ ὁ νόμος Μωϋ σέως, ὁ περὶ τῆς περιτομῆς. Τοῦ Μωϋσέως δὲ αὐτ τὸν εἶπεν, ὡς ὑπ' αὐτοῦ παραδοθέντα, καθώς εἰρήκαμεν. Φησὶ τοίνυν ὅτι Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος ἐν Σαββάτῳ, ἐμοὶ ὀργίζεσθε, ότι όλου ἀνθρώπου ὑγείαν ειργασάμην, ἀφέντες χολήν Μωϋσεῖ πρὸ ἐμοῦ τῷ ἐπιτρέψαντι ἐργάζεσθαι περι τομὴν ἐν Σαββάτῳ; Ολον δὲ ἄνθρωπον είρηκε, διότι ὅλον τὸ σῶμα αὐτοῦ παραλελυμένον, ὅλον ὑγιὲς ἐποίησεν· ἢ ἐνέ φηνεν ὅτι οὐ τὸ σῶμα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐθεράπευσε, Μὴ ὄψιν. Μὴ κρίνετε προσωποληπτικώς, ἐκεῖνον μὲν ὡς παρ' ὑμῖν μέγαν καὶ ἔνδοξον ἀφιέν τες αἰτίας, ἐμὲ δὲ ὡς εὐτελῆ καὶ ἄδοξον αιτιώμενοι. Αλλά – κρίνατε. Μὴ πρὸς τὰ πρόσωπα βλέπον τε;, ἀλλὰ πρὸς τὰ πράγματα. Καὶ ἑτέρω; γάρ' Η CAP. VII. Vers. 20. Respondit interficere. lloc dicit turba, volens rem gratam præstare magistratibus, et eum qui omnem excedit honorem injurią afficiunt, in gratiam primatam, qui injuria digni erant. Negant autem se illi procurare cædem propter sceleris gravitatem, et ut incaute deinceps ambulans, traderetur insidiatoribus. (Sciens autem, eos impudentes esse ac rursus ad iram incitari, omittit quidem magis cos arguere, ne impudentiores fiant. Nolebat enim continuo eos ad iram inflammare. Incipit autem defensionem propter Sabbatum.) Vers. 21. Respondit·· miramini. Unum opus dicit, illius in Sabbato curationem, qui triginta et octo annos in infirmitate vixerat, de quo septimum narrat caput. Et omnes miramini, sive turbamini, aut tumultuamini; nam hi erant, qui ex eo lempore insanientes quærebant eum interficere. Deinde ait: Moses tradidit vobis circumcisionem, et Sabbato circumcidunt, quando videlicet octavus infantis dics Sabbato occurrerit. Jam ergo argumentatur: Si Salbato circumciditur homo, quomodo ergo de circumcisionis opere Mosen non accusatis, quod opus fieri præceperit in Sabbato? V. rs. 22. Propterea hominem. Dictio Propterea, 1 o: est hic causæ redditiva, sed vulgari modo ac superlue Hebraico more ponitur. Dicit ergo, Μου ses tradidit vobis circumcisionem, et in Sabbato circumciditis hominem Quæ autem in medio sunt verba addidit, ostendens quod licet Moses illam tradiderit, attamen ante illum fuerat. Ait enim: non quod ex Mose sit. Tradidit vobis illam, non quod a legislatione principium sumat: non quod tunc inceperit: sed ex patribus est,qui tempore(d)Abraham fuerunt; nam illi primum data est in præceptum: et tamen, cum aliunde ascititia videatur, Armior Sabbato efficitur. Vers. 23. Si Sabbato? Ut non contemnatur lex Mosis, que de circumcisione est. Ipsam autein dixit Mosis, tanquam ab eo traditam sicuti diximus. Ait ergo: Si circumcisionem accipit homo in Sabbato, mihi irascimini, quod totum hominem sanum reddiderim in Sabbato, cum Mosi non sitis indignati, qui ante me perinisit circumcisionem fieri in Sabbato? Totum autem hominem dixit; nam cum totum ejus corpus paralysi dissolutum fuisset, totum reddidit sanum; aut ostendit, quod non corpus tantum, sed et animam ejus curaverit. Vers 24, Nolite -aspectum.Ne judicaveritis ex acceptione personarum, illi quidem, tanquam apud vos magno et præclaro remittentes accusationes, me vero, quasi vilem et inglorium, accusantez. Vers.24. Sed - judicate. Non ad personas specVariæ lectiones et notæ. voce yvoùç ad finem scholii omittit Hentenius. (d) Qui tempore, ctc. Abrahami nimirum.

tantes, sed ad res ipsas. Item et aliter: Circumcisio μὲν περιτομή σημεῖον ἦν μόνον Εβραίου· τὸ δὲ παρ' ἐμοῦ ἐργασθὲν ὁλόκληρος ὑγεία του σεσημε σμένου. quidem solum Hebræis signum erat: quod autem a me factum est, integra fuit sanitas ac veritas ejus, quod significabatur. Vers. 26. dicant. siquidem Vers. 25. Dicebant silentiam illis imposuerat. Vers. 26. Num cipes in turba erant. Christus? Tunc enim et prinVers. 27. Sed erit. Atqui principes vestri interrogati ab Herode, ubi nasciturus esset Christus, dixerunt ei: In Bethleem Judææ": quin et prophetiam, qum hoc signifcaret, addiderunt: quomodo ergo nugamini, dicentes quod Christus cum venerit, nemo cognoscit unde erit? Præterea, si hunc nostis unde sit, quomodo quidam ex vobis dicunt: Hunc non'novimus unde sit”? Hoc modo malitia non inteiligit, quod sibi ipsi contradicat ac plane mentiatur: nam est quædam animæ ebrietas. Quod si quis dictum illud: Unde sit, non de loco et patria, sed de genere et patre intellexerit, dicere poterit, eos dixisse: Hujus quidem genns et patrem novimus, puta Joseph, u credebatur: Christi vero genus et Patrem nemo cognoscit, eo quod non sint hæc litteris prodita, ut dici possint. a Vers. 28. Clamabat — sim. Clamabat, confundens eos, dum illi de industria male agerent: simul etiam omnibus manifestans, quæ ab ipsis occulte dicebantur. Dicit autem: Et me nostis, quis sim, quia Deus; et nostis unde sim, quia a Patre Deo: quanquam vos scire Angatis, quod progenitus. Dicebat autem, quod illi rant a testimonio Joanuis, de quo est, qui testimonium perhibet de me ab operibus suis, de quibus ait: Ipsa opera, quae ego fuo cio testimonium perhibent de me "; et a Scripturis, de quibus slıniliter ait: Illæ sunt quæ testimonium perhibent de me ". Joseph sim ipsum novedixit: Alius Et quomodo dixit vicesimo juxta Matthæum capite: Nemo novit Filium nisi Pater **? Quia illud ce natura divininaus sum dixit, hoc autem simpliciter de notitia, quod Deus sit Deique Filias. Vers. 28. Ει veni. Etiam hoc, inquit, nostis; nam et id prædicta docent testimonia, et maxime, Ελεγον - λέγουσι. Καὶ γὰρ ἐπεστόμισεν αὐτ τούς. Νήποτε – Χριστός; Ἐν τῷ ὄχλον γὰρ οἱ ἄρχον τις ἦσαν τότε. Αλλά — ἐστί, Καὶ μὴν οἱ ἄρχοντες ὑμῶν ἐρω τηθέντες παρὰ Ἡρώδου, τοῦ ὁ Χριστός γεννάται, εἶπον αὐτῷ· 'Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας· καὶ προσἔθηκαν καὶ τὴν τοῦτο δηλοῦσαν προφητείαν· πῶς οὖν φλυαρεῖτε ὅτι Ο Χριστός, όταν έρχηται, ούτ δεὶς γινώσκει πόθεν ἐστίν; 'Αλλὰ καὶ εἰ τοῦτον οἴδατε πόθεν ἐστὶ, πῶς ἐξ ὑμῶν ἄλλοι λέγουσιν ότι Τοῦτον οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστι; Τοιοῦτον ἡ που νηρία, ἐναντιολογοῦσα καὶ ψευδομένη προφανώς, οὐ συνίησι. Μέθη γὰρ καὶ αὕτη ψυχῆς. Εἰ δέ τις τὸ Πόθεν οὐ περὶ τόπου καὶ πατρίδος, ἀλλὰ περὶ γένους καὶ πατρὸς νοήσῃ, εἴποι ἂν αὐτ τοὺς λέγειν ὅτι Τούτου μὲν οίδαμεν τὸ γένος καὶ τὸν πατέρα, [δηλαδὴ τὸν Ιωσήφ, ὡς ἐδόκει· τοῦ δὲ Χριστοῦ τὸ γένος καὶ τὸν Πατέρα] οὐδεὶς γινώσκει, διὰ τὸ μὴ ῥητῶς ἀναγεγράφθαι. Έκραξεν — εἰμί. Έκραξεν, έντρέπων αὐτοὺς ὡς ἐθελοκακοῦντας, ἅμα δὲ καὶ πάσι φανερῶν τὰ κρυφίως παρ' αὐτῶν λεγόμενα. Λέγει δὲ ὅτι Καμέ οἴδατε τίς εἰμι, ότι Θεός· Καὶ οἴδατε πόθεν εἰμι. ὅτι ἐκ Πατρὸς Θεοῦ, εἰ καὶ ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ εἰδέναι με προσποιείσθε. Εἰδέναι δὲ αὐτὸν αὐτοὺς ἔλεγεν ἀπό τε τῆς μαρτυρία; Ἰωάννου, περὶ οὗ εἴρηκεν ότι 'Αλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ· ἀπό τε τῶν ἔργων αὐτοῦ, περὶ ὧν εἶπεν ὅτι αὐτὰ τὰ ἔργα & ἐγὼ ποιῶ, μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ· καὶ ἀπὸ τῶν Γραφών, περὶ ὧν ὁμοίως έφη ότι 'Εκεί ναί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. Καὶ πῶς ἐν τῷ εἰκοστῷ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματ θαῖον εἴρηκεν ὅτι οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τον Υιόν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ; Ὅτι ἐκεῖνο μὲν εἶπε περὶ τῆς φύσ σεως τῆς θεότητος αὐτοῦ· τοῦτο δὲ περὶ τοῦ εἰδέ ναι ἁπλῶς ὅτι ἐστὶ Θεὸς καὶ Υἱὸς Θεοῦ. Καὶ — ἐλήλυθα. Οἴδατε καὶ τοῦτο, φησί· καὶ τοῦτο γὰρ αἱ δηλωθεῖσαι μαρτυρίας διδάσκουσιν, quia Gloriam propriam non quaro, sed gloriam ejus, ἄλλως τε, καὶ ὅτι οὐ τὴν δόξαν τὴν ἰδίαν ζητῶν qui misit me“. Vers. 28. Sed me. Pater ac Deus, qui videlicet misit nie, sicut promiserat per prophetas: quod si verax est, qui misit, utique et verax est qui missus est, cum ejusdem sint naturæ. Vers. 28. Quem· novistis. Utpole negantes illum operibus. Ait enim et apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant 4. so Matth. 1, 5. *Joan. vii, 18. Τοῦτο Β. 30 Joan. 1, 29. με Tit. 1, 16. Inclusa exciderunt A. Δέ loco καί, Β. ἀλλὰ τὴν δόξαν τοῦ πέμψαντός με. με. Ο Πατήρ καὶ Θεός, ὡς πέμψας με, καθὼς διὰ τῶν προφητῶν ἐπηγγείλατο· εἰ δὲ ἀλη θινὸς ὁ πέμψας, ἀληθινὸς ἄρα καὶ ὁ πεμφθείς, τῆς αὐτοῦ φύσεως ὤν. Οι — οίδατε. Ὡς τοῖς ἔργοις ἀρνούμενοι αυτόν. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ ᾿Απόστολος ὅτι θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. 37 Joan. v, 32. so ibid. 56. ss ibid. 39. ** Matth. x'. 72. Variæ lectiones et notæ. Εἰδέναι με ἐκ τοῦ Ἰωσήφ προσποιείσθε 4. "Οτι abest A. Τῆς αὐτῆς Λ, quod Henlenius etiam Labet.

tantes, sed ad res ipsas. Item et aliter: Circumcisio μὲν περιτομή σημεῖον ἦν μόνον Εβραίου· τὸ δὲ παρ' ἐμοῦ ἐργασθὲν ὁλόκληρος ὑγεία του σεσημε σμένου. quidem solum Hebræis signum erat: quod autem a me factum est, integra fuit sanitas ac veritas ejus, quod significabatur. Vers. 26. dicant. siquidem Vers. 25. Dicebant silentiam illis imposuerat. Vers. 26. Num cipes in turba erant. Christus? Tunc enim et prinVers. 27. Sed erit. Atqui principes vestri interrogati ab Herode, ubi nasciturus esset Christus, dixerunt ei: In Bethleem Judææ": quin et prophetiam, qum hoc signifcaret, addiderunt: quomodo ergo nugamini, dicentes quod Christus cum venerit, nemo cognoscit unde erit? Præterea, si hunc nostis unde sit, quomodo quidam ex vobis dicunt: Hunc non'novimus unde sit”? Hoc modo malitia non inteiligit, quod sibi ipsi contradicat ac plane mentiatur: nam est quædam animæ ebrietas. Quod si quis dictum illud: Unde sit, non de loco et patria, sed de genere et patre intellexerit, dicere poterit, eos dixisse: Hujus quidem genns et patrem novimus, puta Joseph, u credebatur: Christi vero genus et Patrem nemo cognoscit, eo quod non sint hæc litteris prodita, ut dici possint. a Vers. 28. Clamabat — sim. Clamabat, confundens eos, dum illi de industria male agerent: simul etiam omnibus manifestans, quæ ab ipsis occulte dicebantur. Dicit autem: Et me nostis, quis sim, quia Deus; et nostis unde sim, quia a Patre Deo: quanquam vos scire Angatis, quod progenitus. Dicebat autem, quod illi rant a testimonio Joanuis, de quo est, qui testimonium perhibet de me ab operibus suis, de quibus ait: Ipsa opera, quae ego fuo cio testimonium perhibent de me "; et a Scripturis, de quibus slıniliter ait: Illæ sunt quæ testimonium perhibent de me ". Joseph sim ipsum novedixit: Alius Et quomodo dixit vicesimo juxta Matthæum capite: Nemo novit Filium nisi Pater **? Quia illud ce natura divininaus sum dixit, hoc autem simpliciter de notitia, quod Deus sit Deique Filias. Vers. 28. Ει veni. Etiam hoc, inquit, nostis; nam et id prædicta docent testimonia, et maxime, Ελεγον - λέγουσι. Καὶ γὰρ ἐπεστόμισεν αὐτ τούς. Νήποτε – Χριστός; Ἐν τῷ ὄχλον γὰρ οἱ ἄρχον τις ἦσαν τότε. Αλλά — ἐστί, Καὶ μὴν οἱ ἄρχοντες ὑμῶν ἐρω τηθέντες παρὰ Ἡρώδου, τοῦ ὁ Χριστός γεννάται, εἶπον αὐτῷ· 'Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας· καὶ προσἔθηκαν καὶ τὴν τοῦτο δηλοῦσαν προφητείαν· πῶς οὖν φλυαρεῖτε ὅτι Ο Χριστός, όταν έρχηται, ούτ δεὶς γινώσκει πόθεν ἐστίν; 'Αλλὰ καὶ εἰ τοῦτον οἴδατε πόθεν ἐστὶ, πῶς ἐξ ὑμῶν ἄλλοι λέγουσιν ότι Τοῦτον οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστι; Τοιοῦτον ἡ που νηρία, ἐναντιολογοῦσα καὶ ψευδομένη προφανώς, οὐ συνίησι. Μέθη γὰρ καὶ αὕτη ψυχῆς. Εἰ δέ τις τὸ Πόθεν οὐ περὶ τόπου καὶ πατρίδος, ἀλλὰ περὶ γένους καὶ πατρὸς νοήσῃ, εἴποι ἂν αὐτ τοὺς λέγειν ὅτι Τούτου μὲν οίδαμεν τὸ γένος καὶ τὸν πατέρα, [δηλαδὴ τὸν Ιωσήφ, ὡς ἐδόκει· τοῦ δὲ Χριστοῦ τὸ γένος καὶ τὸν Πατέρα] οὐδεὶς γινώσκει, διὰ τὸ μὴ ῥητῶς ἀναγεγράφθαι. Έκραξεν — εἰμί. Έκραξεν, έντρέπων αὐτοὺς ὡς ἐθελοκακοῦντας, ἅμα δὲ καὶ πάσι φανερῶν τὰ κρυφίως παρ' αὐτῶν λεγόμενα. Λέγει δὲ ὅτι Καμέ οἴδατε τίς εἰμι, ότι Θεός· Καὶ οἴδατε πόθεν εἰμι. ὅτι ἐκ Πατρὸς Θεοῦ, εἰ καὶ ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ εἰδέναι με προσποιείσθε. Εἰδέναι δὲ αὐτὸν αὐτοὺς ἔλεγεν ἀπό τε τῆς μαρτυρία; Ἰωάννου, περὶ οὗ εἴρηκεν ότι 'Αλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ· ἀπό τε τῶν ἔργων αὐτοῦ, περὶ ὧν εἶπεν ὅτι αὐτὰ τὰ ἔργα & ἐγὼ ποιῶ, μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ· καὶ ἀπὸ τῶν Γραφών, περὶ ὧν ὁμοίως έφη ότι 'Εκεί ναί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. Καὶ πῶς ἐν τῷ εἰκοστῷ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματ θαῖον εἴρηκεν ὅτι οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τον Υιόν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ; Ὅτι ἐκεῖνο μὲν εἶπε περὶ τῆς φύσ σεως τῆς θεότητος αὐτοῦ· τοῦτο δὲ περὶ τοῦ εἰδέ ναι ἁπλῶς ὅτι ἐστὶ Θεὸς καὶ Υἱὸς Θεοῦ. Καὶ — ἐλήλυθα. Οἴδατε καὶ τοῦτο, φησί· καὶ τοῦτο γὰρ αἱ δηλωθεῖσαι μαρτυρίας διδάσκουσιν, quia Gloriam propriam non quaro, sed gloriam ejus, ἄλλως τε, καὶ ὅτι οὐ τὴν δόξαν τὴν ἰδίαν ζητῶν qui misit me“. Vers. 28. Sed me. Pater ac Deus, qui videlicet misit nie, sicut promiserat per prophetas: quod si verax est, qui misit, utique et verax est qui missus est, cum ejusdem sint naturæ. Vers. 28. Quem· novistis. Utpole negantes illum operibus. Ait enim et apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant 4. so Matth. 1, 5. *Joan. vii, 18. Τοῦτο Β. 30 Joan. 1, 29. με Tit. 1, 16. Inclusa exciderunt A. Δέ loco καί, Β. ἀλλὰ τὴν δόξαν τοῦ πέμψαντός με. με. Ο Πατήρ καὶ Θεός, ὡς πέμψας με, καθὼς διὰ τῶν προφητῶν ἐπηγγείλατο· εἰ δὲ ἀλη θινὸς ὁ πέμψας, ἀληθινὸς ἄρα καὶ ὁ πεμφθείς, τῆς αὐτοῦ φύσεως ὤν. Οι — οίδατε. Ὡς τοῖς ἔργοις ἀρνούμενοι αυτόν. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ ᾿Απόστολος ὅτι θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. 37 Joan. v, 32. so ibid. 56. ss ibid. 39. ** Matth. x'. 72. Variæ lectiones et notæ. Εἰδέναι με ἐκ τοῦ Ἰωσήφ προσποιείσθε 4. "Οτι abest A. Τῆς αὐτῆς Λ, quod Henlenius etiam Labet.

tantes, sed ad res ipsas. Item et aliter: Circumcisio μὲν περιτομή σημεῖον ἦν μόνον Εβραίου· τὸ δὲ παρ' ἐμοῦ ἐργασθὲν ὁλόκληρος ὑγεία του σεσημε σμένου. quidem solum Hebræis signum erat: quod autem a me factum est, integra fuit sanitas ac veritas ejus, quod significabatur. Vers. 26. dicant. siquidem Vers. 25. Dicebant silentiam illis imposuerat. Vers. 26. Num cipes in turba erant. Christus? Tunc enim et prinVers. 27. Sed erit. Atqui principes vestri interrogati ab Herode, ubi nasciturus esset Christus, dixerunt ei: In Bethleem Judææ": quin et prophetiam, qum hoc signifcaret, addiderunt: quomodo ergo nugamini, dicentes quod Christus cum venerit, nemo cognoscit unde erit? Præterea, si hunc nostis unde sit, quomodo quidam ex vobis dicunt: Hunc non'novimus unde sit”? Hoc modo malitia non inteiligit, quod sibi ipsi contradicat ac plane mentiatur: nam est quædam animæ ebrietas. Quod si quis dictum illud: Unde sit, non de loco et patria, sed de genere et patre intellexerit, dicere poterit, eos dixisse: Hujus quidem genns et patrem novimus, puta Joseph, u credebatur: Christi vero genus et Patrem nemo cognoscit, eo quod non sint hæc litteris prodita, ut dici possint. a Vers. 28. Clamabat — sim. Clamabat, confundens eos, dum illi de industria male agerent: simul etiam omnibus manifestans, quæ ab ipsis occulte dicebantur. Dicit autem: Et me nostis, quis sim, quia Deus; et nostis unde sim, quia a Patre Deo: quanquam vos scire Angatis, quod progenitus. Dicebat autem, quod illi rant a testimonio Joanuis, de quo est, qui testimonium perhibet de me ab operibus suis, de quibus ait: Ipsa opera, quae ego fuo cio testimonium perhibent de me "; et a Scripturis, de quibus slıniliter ait: Illæ sunt quæ testimonium perhibent de me ". Joseph sim ipsum novedixit: Alius Et quomodo dixit vicesimo juxta Matthæum capite: Nemo novit Filium nisi Pater **? Quia illud ce natura divininaus sum dixit, hoc autem simpliciter de notitia, quod Deus sit Deique Filias. Vers. 28. Ει veni. Etiam hoc, inquit, nostis; nam et id prædicta docent testimonia, et maxime, Ελεγον - λέγουσι. Καὶ γὰρ ἐπεστόμισεν αὐτ τούς. Νήποτε – Χριστός; Ἐν τῷ ὄχλον γὰρ οἱ ἄρχον τις ἦσαν τότε. Αλλά — ἐστί, Καὶ μὴν οἱ ἄρχοντες ὑμῶν ἐρω τηθέντες παρὰ Ἡρώδου, τοῦ ὁ Χριστός γεννάται, εἶπον αὐτῷ· 'Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας· καὶ προσἔθηκαν καὶ τὴν τοῦτο δηλοῦσαν προφητείαν· πῶς οὖν φλυαρεῖτε ὅτι Ο Χριστός, όταν έρχηται, ούτ δεὶς γινώσκει πόθεν ἐστίν; 'Αλλὰ καὶ εἰ τοῦτον οἴδατε πόθεν ἐστὶ, πῶς ἐξ ὑμῶν ἄλλοι λέγουσιν ότι Τοῦτον οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστι; Τοιοῦτον ἡ που νηρία, ἐναντιολογοῦσα καὶ ψευδομένη προφανώς, οὐ συνίησι. Μέθη γὰρ καὶ αὕτη ψυχῆς. Εἰ δέ τις τὸ Πόθεν οὐ περὶ τόπου καὶ πατρίδος, ἀλλὰ περὶ γένους καὶ πατρὸς νοήσῃ, εἴποι ἂν αὐτ τοὺς λέγειν ὅτι Τούτου μὲν οίδαμεν τὸ γένος καὶ τὸν πατέρα, [δηλαδὴ τὸν Ιωσήφ, ὡς ἐδόκει· τοῦ δὲ Χριστοῦ τὸ γένος καὶ τὸν Πατέρα] οὐδεὶς γινώσκει, διὰ τὸ μὴ ῥητῶς ἀναγεγράφθαι. Έκραξεν — εἰμί. Έκραξεν, έντρέπων αὐτοὺς ὡς ἐθελοκακοῦντας, ἅμα δὲ καὶ πάσι φανερῶν τὰ κρυφίως παρ' αὐτῶν λεγόμενα. Λέγει δὲ ὅτι Καμέ οἴδατε τίς εἰμι, ότι Θεός· Καὶ οἴδατε πόθεν εἰμι. ὅτι ἐκ Πατρὸς Θεοῦ, εἰ καὶ ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ εἰδέναι με προσποιείσθε. Εἰδέναι δὲ αὐτὸν αὐτοὺς ἔλεγεν ἀπό τε τῆς μαρτυρία; Ἰωάννου, περὶ οὗ εἴρηκεν ότι 'Αλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ· ἀπό τε τῶν ἔργων αὐτοῦ, περὶ ὧν εἶπεν ὅτι αὐτὰ τὰ ἔργα & ἐγὼ ποιῶ, μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ· καὶ ἀπὸ τῶν Γραφών, περὶ ὧν ὁμοίως έφη ότι 'Εκεί ναί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. Καὶ πῶς ἐν τῷ εἰκοστῷ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματ θαῖον εἴρηκεν ὅτι οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τον Υιόν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ; Ὅτι ἐκεῖνο μὲν εἶπε περὶ τῆς φύσ σεως τῆς θεότητος αὐτοῦ· τοῦτο δὲ περὶ τοῦ εἰδέ ναι ἁπλῶς ὅτι ἐστὶ Θεὸς καὶ Υἱὸς Θεοῦ. Καὶ — ἐλήλυθα. Οἴδατε καὶ τοῦτο, φησί· καὶ τοῦτο γὰρ αἱ δηλωθεῖσαι μαρτυρίας διδάσκουσιν, quia Gloriam propriam non quaro, sed gloriam ejus, ἄλλως τε, καὶ ὅτι οὐ τὴν δόξαν τὴν ἰδίαν ζητῶν qui misit me“. Vers. 28. Sed me. Pater ac Deus, qui videlicet misit nie, sicut promiserat per prophetas: quod si verax est, qui misit, utique et verax est qui missus est, cum ejusdem sint naturæ. Vers. 28. Quem· novistis. Utpole negantes illum operibus. Ait enim et apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant 4. so Matth. 1, 5. *Joan. vii, 18. Τοῦτο Β. 30 Joan. 1, 29. με Tit. 1, 16. Inclusa exciderunt A. Δέ loco καί, Β. ἀλλὰ τὴν δόξαν τοῦ πέμψαντός με. με. Ο Πατήρ καὶ Θεός, ὡς πέμψας με, καθὼς διὰ τῶν προφητῶν ἐπηγγείλατο· εἰ δὲ ἀλη θινὸς ὁ πέμψας, ἀληθινὸς ἄρα καὶ ὁ πεμφθείς, τῆς αὐτοῦ φύσεως ὤν. Οι — οίδατε. Ὡς τοῖς ἔργοις ἀρνούμενοι αυτόν. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ ᾿Απόστολος ὅτι θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. 37 Joan. v, 32. so ibid. 56. ss ibid. 39. ** Matth. x'. 72. Variæ lectiones et notæ. Εἰδέναι με ἐκ τοῦ Ἰωσήφ προσποιείσθε 4. "Οτι abest A. Τῆς αὐτῆς Λ, quod Henlenius etiam Labet.

tantes, sed ad res ipsas. Item et aliter: Circumcisio μὲν περιτομή σημεῖον ἦν μόνον Εβραίου· τὸ δὲ παρ' ἐμοῦ ἐργασθὲν ὁλόκληρος ὑγεία του σεσημε σμένου. quidem solum Hebræis signum erat: quod autem a me factum est, integra fuit sanitas ac veritas ejus, quod significabatur. Vers. 26. dicant. siquidem Vers. 25. Dicebant silentiam illis imposuerat. Vers. 26. Num cipes in turba erant. Christus? Tunc enim et prinVers. 27. Sed erit. Atqui principes vestri interrogati ab Herode, ubi nasciturus esset Christus, dixerunt ei: In Bethleem Judææ": quin et prophetiam, qum hoc signifcaret, addiderunt: quomodo ergo nugamini, dicentes quod Christus cum venerit, nemo cognoscit unde erit? Præterea, si hunc nostis unde sit, quomodo quidam ex vobis dicunt: Hunc non'novimus unde sit”? Hoc modo malitia non inteiligit, quod sibi ipsi contradicat ac plane mentiatur: nam est quædam animæ ebrietas. Quod si quis dictum illud: Unde sit, non de loco et patria, sed de genere et patre intellexerit, dicere poterit, eos dixisse: Hujus quidem genns et patrem novimus, puta Joseph, u credebatur: Christi vero genus et Patrem nemo cognoscit, eo quod non sint hæc litteris prodita, ut dici possint. a Vers. 28. Clamabat — sim. Clamabat, confundens eos, dum illi de industria male agerent: simul etiam omnibus manifestans, quæ ab ipsis occulte dicebantur. Dicit autem: Et me nostis, quis sim, quia Deus; et nostis unde sim, quia a Patre Deo: quanquam vos scire Angatis, quod progenitus. Dicebat autem, quod illi rant a testimonio Joanuis, de quo est, qui testimonium perhibet de me ab operibus suis, de quibus ait: Ipsa opera, quae ego fuo cio testimonium perhibent de me "; et a Scripturis, de quibus slıniliter ait: Illæ sunt quæ testimonium perhibent de me ". Joseph sim ipsum novedixit: Alius Et quomodo dixit vicesimo juxta Matthæum capite: Nemo novit Filium nisi Pater **? Quia illud ce natura divininaus sum dixit, hoc autem simpliciter de notitia, quod Deus sit Deique Filias. Vers. 28. Ει veni. Etiam hoc, inquit, nostis; nam et id prædicta docent testimonia, et maxime, Ελεγον - λέγουσι. Καὶ γὰρ ἐπεστόμισεν αὐτ τούς. Νήποτε – Χριστός; Ἐν τῷ ὄχλον γὰρ οἱ ἄρχον τις ἦσαν τότε. Αλλά — ἐστί, Καὶ μὴν οἱ ἄρχοντες ὑμῶν ἐρω τηθέντες παρὰ Ἡρώδου, τοῦ ὁ Χριστός γεννάται, εἶπον αὐτῷ· 'Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας· καὶ προσἔθηκαν καὶ τὴν τοῦτο δηλοῦσαν προφητείαν· πῶς οὖν φλυαρεῖτε ὅτι Ο Χριστός, όταν έρχηται, ούτ δεὶς γινώσκει πόθεν ἐστίν; 'Αλλὰ καὶ εἰ τοῦτον οἴδατε πόθεν ἐστὶ, πῶς ἐξ ὑμῶν ἄλλοι λέγουσιν ότι Τοῦτον οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστι; Τοιοῦτον ἡ που νηρία, ἐναντιολογοῦσα καὶ ψευδομένη προφανώς, οὐ συνίησι. Μέθη γὰρ καὶ αὕτη ψυχῆς. Εἰ δέ τις τὸ Πόθεν οὐ περὶ τόπου καὶ πατρίδος, ἀλλὰ περὶ γένους καὶ πατρὸς νοήσῃ, εἴποι ἂν αὐτ τοὺς λέγειν ὅτι Τούτου μὲν οίδαμεν τὸ γένος καὶ τὸν πατέρα, [δηλαδὴ τὸν Ιωσήφ, ὡς ἐδόκει· τοῦ δὲ Χριστοῦ τὸ γένος καὶ τὸν Πατέρα] οὐδεὶς γινώσκει, διὰ τὸ μὴ ῥητῶς ἀναγεγράφθαι. Έκραξεν — εἰμί. Έκραξεν, έντρέπων αὐτοὺς ὡς ἐθελοκακοῦντας, ἅμα δὲ καὶ πάσι φανερῶν τὰ κρυφίως παρ' αὐτῶν λεγόμενα. Λέγει δὲ ὅτι Καμέ οἴδατε τίς εἰμι, ότι Θεός· Καὶ οἴδατε πόθεν εἰμι. ὅτι ἐκ Πατρὸς Θεοῦ, εἰ καὶ ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ εἰδέναι με προσποιείσθε. Εἰδέναι δὲ αὐτὸν αὐτοὺς ἔλεγεν ἀπό τε τῆς μαρτυρία; Ἰωάννου, περὶ οὗ εἴρηκεν ότι 'Αλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ· ἀπό τε τῶν ἔργων αὐτοῦ, περὶ ὧν εἶπεν ὅτι αὐτὰ τὰ ἔργα & ἐγὼ ποιῶ, μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ· καὶ ἀπὸ τῶν Γραφών, περὶ ὧν ὁμοίως έφη ότι 'Εκεί ναί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. Καὶ πῶς ἐν τῷ εἰκοστῷ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματ θαῖον εἴρηκεν ὅτι οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τον Υιόν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ; Ὅτι ἐκεῖνο μὲν εἶπε περὶ τῆς φύσ σεως τῆς θεότητος αὐτοῦ· τοῦτο δὲ περὶ τοῦ εἰδέ ναι ἁπλῶς ὅτι ἐστὶ Θεὸς καὶ Υἱὸς Θεοῦ. Καὶ — ἐλήλυθα. Οἴδατε καὶ τοῦτο, φησί· καὶ τοῦτο γὰρ αἱ δηλωθεῖσαι μαρτυρίας διδάσκουσιν, quia Gloriam propriam non quaro, sed gloriam ejus, ἄλλως τε, καὶ ὅτι οὐ τὴν δόξαν τὴν ἰδίαν ζητῶν qui misit me“. Vers. 28. Sed me. Pater ac Deus, qui videlicet misit nie, sicut promiserat per prophetas: quod si verax est, qui misit, utique et verax est qui missus est, cum ejusdem sint naturæ. Vers. 28. Quem· novistis. Utpole negantes illum operibus. Ait enim et apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant 4. so Matth. 1, 5. *Joan. vii, 18. Τοῦτο Β. 30 Joan. 1, 29. με Tit. 1, 16. Inclusa exciderunt A. Δέ loco καί, Β. ἀλλὰ τὴν δόξαν τοῦ πέμψαντός με. με. Ο Πατήρ καὶ Θεός, ὡς πέμψας με, καθὼς διὰ τῶν προφητῶν ἐπηγγείλατο· εἰ δὲ ἀλη θινὸς ὁ πέμψας, ἀληθινὸς ἄρα καὶ ὁ πεμφθείς, τῆς αὐτοῦ φύσεως ὤν. Οι — οίδατε. Ὡς τοῖς ἔργοις ἀρνούμενοι αυτόν. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ ᾿Απόστολος ὅτι θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. 37 Joan. v, 32. so ibid. 56. ss ibid. 39. ** Matth. x'. 72. Variæ lectiones et notæ. Εἰδέναι με ἐκ τοῦ Ἰωσήφ προσποιείσθε 4. "Οτι abest A. Τῆς αὐτῆς Λ, quod Henlenius etiam Labet.

'Bris εἰμί. Διότι ἐξ αὐτοῦ εἰμι, ἐξ αὐτοῦ γεγέννημα. Καὶ ὀπίσω δὲ εἴρηκεν, Ούχ ότι τον Πατέρα τις ἑώρακαν, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Εκεινος με απέστειλε. Συνεχώς λέγει περὶ τῆς ἀποστολῆς, βουλόμενος πεῖσαι αὐτοὺς ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ ἀπέσταλται, καὶ οὐκ ἔστιν ἀντίθεος ὡς προς λαβόντες εἰρήκαμεν. Αμα δὲ καὶ εἰς θεραπείαν τῶν προσισταμένων αὐτοῖ; θεοπρεπῶν ῥημάτων & παρε μίγνυε πολλάκις τοῖς ἀνθρωποπρεπέσιν αὐτοῦ. *Εζήτουν – πιάσαι. Επλήγησαν γὰρ ἀκούσαν τες ὅτι Ον ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Καὶ χεῖρα. Επείχοντο γὰρ ἀοράτως ὑπὸ τῆς ἐνούσης αὐτῷ θείας δυνάμεως. "Οτι — αὐτοῦ. Η τοῦ συλληφθῆναι καὶ παθεῖν αὐτόν. Kal Πολλοί αὐτόν. Ὑπό τε τῶν προλαβόντων σημείων, ὑπό τε τῶν ἄρτι ῥηθέντων λόγων εαλωκότες. ἐποίησεν; Εἰ καὶ ἐπίστευσαν, ἀλλ᾽ οὐχ υγιώς. Ειπόντες γὰρ ὅτι Ο Χριστός όταν έλθη, ἔδειξαν ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν βεβαίως αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστόν, ἀλλ' ἀμφιβόλως, ὡς ἀγελαῖοι καὶ κοῦφοι. Η καὶ καθ᾽ ὑπόθεσιν τοῦτο εἶπον, ὅτι θῶμεν, ἔτε ρον εἶναι τὸν Χριστὸν, ὡς οἱ ἄρχοντες λέγουσιν· ὁ Χριστὸς ἄν αὐτοί φασιν, ὅταν ἔλθῃ, μή τι δυνατώ τερος ἔσται τούτου; οὐχί. "Ηκουσαν ταῦτα. Ηκουσαν ἐν ἑτέρᾳ ἡμέρᾳ δηλονότι. Γογγύζοντος δὲ, ήγουν σὺν γογγυσμῷ τῷ κατὰ τῶν ἀρχόντων λέγοντος. Καὶ αὐτόν. Ὡς ἀποσχίζοντα τὸν λαόν. Ο τῆς μανίας, μᾶλλον δὲ τῆς ἀνοίας! Αὐτοὶ πολλάκις ἐπιχειρήσαντες καὶ οὐκ ἰσχύσαντες τοῖς ὑπηρέταις τὸ πρᾶγμα ἐπέτρεψαν, τόν τε θυμὸν παραμυθούμενοι, καὶ τὴν ἀσθένειαν ἑαυτῶν συγκαλύπτοντες. Εἶπεν – εἰμι. Ἔλεγε μὲν πρὸς τὸ πλῆθος, ἀπε τείνετο δὲ πρὸς τοὺς ἀποστείλαντας τοὺς ὑπηρέτας. Δυσωπητικόν δὲ τὸ ῥῆμα πρὸς καταστολὴν τῆς μανίας αὐτῶν· Ετι μικρόν χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμὶ, τὸν ἄχρι τοῦ Πάσχα δηλῶν· τοῦτον μόνον ἀναμείνατε. Καὶ με. Οτε ἀναληφθῶ εἰς τὸν οὐρανόν. Ζητήσετε - εὑρήσετε. Εἰκὸς γὰρ πολλοὺς ἐξ αὐτῶν μνημονεύειν αὐτοῦ, καὶ ζητεῖν αὐτὸν βοηθόν, καὶ μᾶλλον ἀλισκομένων τῶν Ἱεροσολύμων. Ral ἐλθεῖν. Οπου εἰμὶ τότε. Δηλοῖ δὲ τὴν ἐπὶ τοῦ οὐρανοῦ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς καθέδραν. Εἶπον — ἐλθεῖν; Επαθόν τι πρὸς τοὺς λόγους αὐτοῦ, δυσωπηθέντες αὐτοὺς, καὶ ζητοῦσι πρὸς us Joan. vi, 40, CAP. VII. Vers. 20. Ego — sim. Q«ia ex ipso sum, ex ipso natus sum. Nam et in superioribus dixit: Non quod Patrem quispiam viderit, nisi is qui a Deo est to Vers. 29. Et ille me misit. Continue de missione loquitur, volens illis persuadere, quod a Deo missus esset, nec Deo contrarius esset, sicut antea diximus; simul etiam ad medendum divinis verbis qnibus illos offenderat, quæ frequenter verbis humano more dictis permiscebat. Vers. 30. Quarebant apprehendere. Nam gre audierant dicentem: Quem vos RON ΠΟ vistis. Vers.30. Ει manum. Tenebantur siquidem ab unita ipsi divina virtute. Vers. 30. Quia decreverat. ejus. Qua teneri ac pati Vers: 31. Multi - illum. prædictis signis, et a sermonibus modo dictis capti. Vers. 31. Ει - fecit? Crediderunt quidem, non tamen perfecte: - nam dicentes: Christus cum venerit, ostendebant se non firmiter credidisse, eum esse Christum, sed dubio modo, utpote abjecti et leves. Aut id ex suppositione dixerunt: Ponamus postmodum venturum esse Christum, veluti dicunt principes sacerdotum: Christus ille, quem ipsi dicunt, cum venerit, num hoc magis admirandus erit? nequaquam. Vers. 32. Andierunt hæc. Audierunt sequenti videlicet die. Murmurantem vero, sive cum murmure adversus principes loquentem Vers. 32. Et - eum. Tanquam commoventein populum ad seditionem. Ο dementian, magis autem insaniam! Cum ipsi frequenter tentassent, nec poluissent, ministris rem commiserunt: ut de furore consolationem acciperent, suam autem imbecillitatem occultarent. Vers. 33. Dixit - sum. Multitudini quidem loquebatur: intendebat autem ad ministros, qui missi erant: est enim placationis verbum ad corruptionem insaniæ illorum: Adhuc modico tempore vobiscum sum, significans tempus usque ad Pascha: hoc ergo solum exspectate. Vers. 33. Ει me. lum. Vers. 34. Quarelis Cum assumar in cœinvenietis. Siquidem verisimile est, quod multi eorum recordati ipsius quæsierunt eum auxiliatorem, et maxime dum Hierosolyma caperentur. Vers. 34. Ει venire. Ubi tunc ero. Significat autem sessionem ad dexteram Patris. Vers. 35. Dixerunt Vers. 36. venire? Alfecti quodammodo sunt ad sermones ejus, quibus Variæ lectiones et notæ. Ενύσης Α. Tale quid videtur reperisse llenteusius. Sed ita corrigendum esset ενωθείσης.

'Bris εἰμί. Διότι ἐξ αὐτοῦ εἰμι, ἐξ αὐτοῦ γεγέννημα. Καὶ ὀπίσω δὲ εἴρηκεν, Ούχ ότι τον Πατέρα τις ἑώρακαν, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Εκεινος με απέστειλε. Συνεχώς λέγει περὶ τῆς ἀποστολῆς, βουλόμενος πεῖσαι αὐτοὺς ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ ἀπέσταλται, καὶ οὐκ ἔστιν ἀντίθεος ὡς προς λαβόντες εἰρήκαμεν. Αμα δὲ καὶ εἰς θεραπείαν τῶν προσισταμένων αὐτοῖ; θεοπρεπῶν ῥημάτων & παρε μίγνυε πολλάκις τοῖς ἀνθρωποπρεπέσιν αὐτοῦ. *Εζήτουν – πιάσαι. Επλήγησαν γὰρ ἀκούσαν τες ὅτι Ον ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Καὶ χεῖρα. Επείχοντο γὰρ ἀοράτως ὑπὸ τῆς ἐνούσης αὐτῷ θείας δυνάμεως. "Οτι — αὐτοῦ. Η τοῦ συλληφθῆναι καὶ παθεῖν αὐτόν. Kal Πολλοί αὐτόν. Ὑπό τε τῶν προλαβόντων σημείων, ὑπό τε τῶν ἄρτι ῥηθέντων λόγων εαλωκότες. ἐποίησεν; Εἰ καὶ ἐπίστευσαν, ἀλλ᾽ οὐχ υγιώς. Ειπόντες γὰρ ὅτι Ο Χριστός όταν έλθη, ἔδειξαν ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν βεβαίως αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστόν, ἀλλ' ἀμφιβόλως, ὡς ἀγελαῖοι καὶ κοῦφοι. Η καὶ καθ᾽ ὑπόθεσιν τοῦτο εἶπον, ὅτι θῶμεν, ἔτε ρον εἶναι τὸν Χριστὸν, ὡς οἱ ἄρχοντες λέγουσιν· ὁ Χριστὸς ἄν αὐτοί φασιν, ὅταν ἔλθῃ, μή τι δυνατώ τερος ἔσται τούτου; οὐχί. "Ηκουσαν ταῦτα. Ηκουσαν ἐν ἑτέρᾳ ἡμέρᾳ δηλονότι. Γογγύζοντος δὲ, ήγουν σὺν γογγυσμῷ τῷ κατὰ τῶν ἀρχόντων λέγοντος. Καὶ αὐτόν. Ὡς ἀποσχίζοντα τὸν λαόν. Ο τῆς μανίας, μᾶλλον δὲ τῆς ἀνοίας! Αὐτοὶ πολλάκις ἐπιχειρήσαντες καὶ οὐκ ἰσχύσαντες τοῖς ὑπηρέταις τὸ πρᾶγμα ἐπέτρεψαν, τόν τε θυμὸν παραμυθούμενοι, καὶ τὴν ἀσθένειαν ἑαυτῶν συγκαλύπτοντες. Εἶπεν – εἰμι. Ἔλεγε μὲν πρὸς τὸ πλῆθος, ἀπε τείνετο δὲ πρὸς τοὺς ἀποστείλαντας τοὺς ὑπηρέτας. Δυσωπητικόν δὲ τὸ ῥῆμα πρὸς καταστολὴν τῆς μανίας αὐτῶν· Ετι μικρόν χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμὶ, τὸν ἄχρι τοῦ Πάσχα δηλῶν· τοῦτον μόνον ἀναμείνατε. Καὶ με. Οτε ἀναληφθῶ εἰς τὸν οὐρανόν. Ζητήσετε - εὑρήσετε. Εἰκὸς γὰρ πολλοὺς ἐξ αὐτῶν μνημονεύειν αὐτοῦ, καὶ ζητεῖν αὐτὸν βοηθόν, καὶ μᾶλλον ἀλισκομένων τῶν Ἱεροσολύμων. Ral ἐλθεῖν. Οπου εἰμὶ τότε. Δηλοῖ δὲ τὴν ἐπὶ τοῦ οὐρανοῦ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς καθέδραν. Εἶπον — ἐλθεῖν; Επαθόν τι πρὸς τοὺς λόγους αὐτοῦ, δυσωπηθέντες αὐτοὺς, καὶ ζητοῦσι πρὸς us Joan. vi, 40, CAP. VII. Vers. 20. Ego — sim. Q«ia ex ipso sum, ex ipso natus sum. Nam et in superioribus dixit: Non quod Patrem quispiam viderit, nisi is qui a Deo est to Vers. 29. Et ille me misit. Continue de missione loquitur, volens illis persuadere, quod a Deo missus esset, nec Deo contrarius esset, sicut antea diximus; simul etiam ad medendum divinis verbis qnibus illos offenderat, quæ frequenter verbis humano more dictis permiscebat. Vers. 30. Quarebant apprehendere. Nam gre audierant dicentem: Quem vos RON ΠΟ vistis. Vers.30. Ει manum. Tenebantur siquidem ab unita ipsi divina virtute. Vers. 30. Quia decreverat. ejus. Qua teneri ac pati Vers: 31. Multi - illum. prædictis signis, et a sermonibus modo dictis capti. Vers. 31. Ει - fecit? Crediderunt quidem, non tamen perfecte: - nam dicentes: Christus cum venerit, ostendebant se non firmiter credidisse, eum esse Christum, sed dubio modo, utpote abjecti et leves. Aut id ex suppositione dixerunt: Ponamus postmodum venturum esse Christum, veluti dicunt principes sacerdotum: Christus ille, quem ipsi dicunt, cum venerit, num hoc magis admirandus erit? nequaquam. Vers. 32. Andierunt hæc. Audierunt sequenti videlicet die. Murmurantem vero, sive cum murmure adversus principes loquentem Vers. 32. Et - eum. Tanquam commoventein populum ad seditionem. Ο dementian, magis autem insaniam! Cum ipsi frequenter tentassent, nec poluissent, ministris rem commiserunt: ut de furore consolationem acciperent, suam autem imbecillitatem occultarent. Vers. 33. Dixit - sum. Multitudini quidem loquebatur: intendebat autem ad ministros, qui missi erant: est enim placationis verbum ad corruptionem insaniæ illorum: Adhuc modico tempore vobiscum sum, significans tempus usque ad Pascha: hoc ergo solum exspectate. Vers. 33. Ει me. lum. Vers. 34. Quarelis Cum assumar in cœinvenietis. Siquidem verisimile est, quod multi eorum recordati ipsius quæsierunt eum auxiliatorem, et maxime dum Hierosolyma caperentur. Vers. 34. Ει venire. Ubi tunc ero. Significat autem sessionem ad dexteram Patris. Vers. 35. Dixerunt Vers. 36. venire? Alfecti quodammodo sunt ad sermones ejus, quibus Variæ lectiones et notæ. Ενύσης Α. Tale quid videtur reperisse llenteusius. Sed ita corrigendum esset ενωθείσης.

'Bris εἰμί. Διότι ἐξ αὐτοῦ εἰμι, ἐξ αὐτοῦ γεγέννημα. Καὶ ὀπίσω δὲ εἴρηκεν, Ούχ ότι τον Πατέρα τις ἑώρακαν, εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Εκεινος με απέστειλε. Συνεχώς λέγει περὶ τῆς ἀποστολῆς, βουλόμενος πεῖσαι αὐτοὺς ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ ἀπέσταλται, καὶ οὐκ ἔστιν ἀντίθεος ὡς προς λαβόντες εἰρήκαμεν. Αμα δὲ καὶ εἰς θεραπείαν τῶν προσισταμένων αὐτοῖ; θεοπρεπῶν ῥημάτων & παρε μίγνυε πολλάκις τοῖς ἀνθρωποπρεπέσιν αὐτοῦ. *Εζήτουν – πιάσαι. Επλήγησαν γὰρ ἀκούσαν τες ὅτι Ον ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Καὶ χεῖρα. Επείχοντο γὰρ ἀοράτως ὑπὸ τῆς ἐνούσης αὐτῷ θείας δυνάμεως. "Οτι — αὐτοῦ. Η τοῦ συλληφθῆναι καὶ παθεῖν αὐτόν. Kal Πολλοί αὐτόν. Ὑπό τε τῶν προλαβόντων σημείων, ὑπό τε τῶν ἄρτι ῥηθέντων λόγων εαλωκότες. ἐποίησεν; Εἰ καὶ ἐπίστευσαν, ἀλλ᾽ οὐχ υγιώς. Ειπόντες γὰρ ὅτι Ο Χριστός όταν έλθη, ἔδειξαν ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν βεβαίως αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστόν, ἀλλ' ἀμφιβόλως, ὡς ἀγελαῖοι καὶ κοῦφοι. Η καὶ καθ᾽ ὑπόθεσιν τοῦτο εἶπον, ὅτι θῶμεν, ἔτε ρον εἶναι τὸν Χριστὸν, ὡς οἱ ἄρχοντες λέγουσιν· ὁ Χριστὸς ἄν αὐτοί φασιν, ὅταν ἔλθῃ, μή τι δυνατώ τερος ἔσται τούτου; οὐχί. "Ηκουσαν ταῦτα. Ηκουσαν ἐν ἑτέρᾳ ἡμέρᾳ δηλονότι. Γογγύζοντος δὲ, ήγουν σὺν γογγυσμῷ τῷ κατὰ τῶν ἀρχόντων λέγοντος. Καὶ αὐτόν. Ὡς ἀποσχίζοντα τὸν λαόν. Ο τῆς μανίας, μᾶλλον δὲ τῆς ἀνοίας! Αὐτοὶ πολλάκις ἐπιχειρήσαντες καὶ οὐκ ἰσχύσαντες τοῖς ὑπηρέταις τὸ πρᾶγμα ἐπέτρεψαν, τόν τε θυμὸν παραμυθούμενοι, καὶ τὴν ἀσθένειαν ἑαυτῶν συγκαλύπτοντες. Εἶπεν – εἰμι. Ἔλεγε μὲν πρὸς τὸ πλῆθος, ἀπε τείνετο δὲ πρὸς τοὺς ἀποστείλαντας τοὺς ὑπηρέτας. Δυσωπητικόν δὲ τὸ ῥῆμα πρὸς καταστολὴν τῆς μανίας αὐτῶν· Ετι μικρόν χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμὶ, τὸν ἄχρι τοῦ Πάσχα δηλῶν· τοῦτον μόνον ἀναμείνατε. Καὶ με. Οτε ἀναληφθῶ εἰς τὸν οὐρανόν. Ζητήσετε - εὑρήσετε. Εἰκὸς γὰρ πολλοὺς ἐξ αὐτῶν μνημονεύειν αὐτοῦ, καὶ ζητεῖν αὐτὸν βοηθόν, καὶ μᾶλλον ἀλισκομένων τῶν Ἱεροσολύμων. Ral ἐλθεῖν. Οπου εἰμὶ τότε. Δηλοῖ δὲ τὴν ἐπὶ τοῦ οὐρανοῦ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς καθέδραν. Εἶπον — ἐλθεῖν; Επαθόν τι πρὸς τοὺς λόγους αὐτοῦ, δυσωπηθέντες αὐτοὺς, καὶ ζητοῦσι πρὸς us Joan. vi, 40, CAP. VII. Vers. 20. Ego — sim. Q«ia ex ipso sum, ex ipso natus sum. Nam et in superioribus dixit: Non quod Patrem quispiam viderit, nisi is qui a Deo est to Vers. 29. Et ille me misit. Continue de missione loquitur, volens illis persuadere, quod a Deo missus esset, nec Deo contrarius esset, sicut antea diximus; simul etiam ad medendum divinis verbis qnibus illos offenderat, quæ frequenter verbis humano more dictis permiscebat. Vers. 30. Quarebant apprehendere. Nam gre audierant dicentem: Quem vos RON ΠΟ vistis. Vers.30. Ει manum. Tenebantur siquidem ab unita ipsi divina virtute. Vers. 30. Quia decreverat. ejus. Qua teneri ac pati Vers: 31. Multi - illum. prædictis signis, et a sermonibus modo dictis capti. Vers. 31. Ει - fecit? Crediderunt quidem, non tamen perfecte: - nam dicentes: Christus cum venerit, ostendebant se non firmiter credidisse, eum esse Christum, sed dubio modo, utpote abjecti et leves. Aut id ex suppositione dixerunt: Ponamus postmodum venturum esse Christum, veluti dicunt principes sacerdotum: Christus ille, quem ipsi dicunt, cum venerit, num hoc magis admirandus erit? nequaquam. Vers. 32. Andierunt hæc. Audierunt sequenti videlicet die. Murmurantem vero, sive cum murmure adversus principes loquentem Vers. 32. Et - eum. Tanquam commoventein populum ad seditionem. Ο dementian, magis autem insaniam! Cum ipsi frequenter tentassent, nec poluissent, ministris rem commiserunt: ut de furore consolationem acciperent, suam autem imbecillitatem occultarent. Vers. 33. Dixit - sum. Multitudini quidem loquebatur: intendebat autem ad ministros, qui missi erant: est enim placationis verbum ad corruptionem insaniæ illorum: Adhuc modico tempore vobiscum sum, significans tempus usque ad Pascha: hoc ergo solum exspectate. Vers. 33. Ει me. lum. Vers. 34. Quarelis Cum assumar in cœinvenietis. Siquidem verisimile est, quod multi eorum recordati ipsius quæsierunt eum auxiliatorem, et maxime dum Hierosolyma caperentur. Vers. 34. Ει venire. Ubi tunc ero. Significat autem sessionem ad dexteram Patris. Vers. 35. Dixerunt Vers. 36. venire? Alfecti quodammodo sunt ad sermones ejus, quibus Variæ lectiones et notæ. Ενύσης Α. Tale quid videtur reperisse llenteusius. Sed ita corrigendum esset ενωθείσης.

Ἑλλήνων ἔλεγον τὰ ἔθνη, διὰ τὸ διεσπάρθαι παντ ταχοῦ, καὶ ἀκωλύτως ἀλλήλοις ἐπιμίγνυσθαι, αὐτ τον μόνην οἰκοῦντες τὴν Παλαιστίνην, καὶ παρὰ τοῦ νόμου κωλυόμενοι ἐπιμίγνυσθαι τοῖς ἀλλογενέσιν. placabantur, et quærunt inter sese, non intelli- ἑαυτοὺς μὴ νοοῦντες τὰ ῥηθέντα. Διασπορὰν δὲ τῶν gentes ea quæ dicebantur. Dispersionem vero Græcorum dicebant gentes, quæ ubique terrarum dispersæ erant, et nullo prohibente inter se commiscebantur, cum ipsi solam inhabitarent Palæstinam, et a lege prohiberentur cæteris commisceri gentibus. Vers. 57. In – bibat. Primus ac postremus dies dicti festi Scenopegiorum magni habebantur, quia In his studiosius in unum collecti divinis vacabant, eos qui in medio erant in deliciis consumentes. Tunc ergo, cum unusquisque completo jam festo in domuin suam recessurus erat, decrevit volentibus dare viaticum ad salutem, et clamavit, ostendens qua libertate loqueretur, et ut omnes audirent; multi enim erant. Dixit autem, Si quis sitit, siti doctrinæ, Veniat ad me et bibat potionem spiritualem; neque enim eos convoco, qui non sitiunt, sed qui ardenter appetunt hujusmodi potionem. Vers. 38. Qui viva. Ventrem hic dicit cor; veluti cum dicitur: Et legem tuam in medio ventris mei “. Flumina vero aquæ, Spiritus abundantiam, divinæ gratiæ plenitudinem; viva autern, hoc est, semper operantis, semper motæ: nam cum divina gratia animae insederit, fons eficitur, semperque scaturit. Petrus siquidem et Paulus, e: quotquot illorum similes fuerunt, divinam gratiam in corde Inundantem habentes, non flumen, sed flumina concipiebant, multo fluxu scaturientia, quæ quidquid accederet, attrahebant (e), et infidelium vaniloquia undis obruebant ac demergebant. Quinto autem capite dixit ad Samaritanam: Aqua quam ego dabo, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam **; et ibi rursum lege similium verborum enarrationem. Post dictum autem,Sicut alt Scriptura, ponenda est distinctio. Multifariam enim præcepit Scriptura credere in illum. Vers. 39. Hoc eum. Hoc, puta, Flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ. De Spiritu vero, sive de spiritualibus gratiis. Vers. 39. Nondum sanctus. Nondum erat in illis, qui in ipsum credebant; nondum (datus erat discipulis ejus. Vers. 39. Quia * Psal. xxxıx, 9. glorificatus. Quia nondum * Joan. IV, 14. Εν πινέτω. Καὶ ἡ πρώτη ἡμέρα τῆς δηλων θείσης ἑορτῆς τῶν Σκηνοπηγίων καὶ ἡ ἐσχάτη με γάλαι ἐνομίζοντο. Διὰ καὶ σπουδαιότερον ἐν ταύ ταις συλλεγόμενοι τοῖς θείοις ἐσχόλαζον, τὰς ἐν τῷ μέσῳ μᾶλλον εἰς τρυφὰς ἀναλίσκοντες. Τότε τοίνυν, δτε συμπληρουμένης ήδη τῆς ἑορτῆς ἔμελλεν ἀναχωρεῖν ἔκαστος οἴκαδε, βούλεται δοῦναι τοῖ; βουλομένοις ἐφόδια προς σωτηρίαν· καὶ ἔκραξε μὲν δηλῶν τὴν παρρησίαν αὐτοῦ, καὶ ἵνα πάντες ἀκούσωσι, πολλοὶ ὄντες. Εἶπε δέ· 'Εάν τις διψᾷ δίψαν διδασκαλίας, ἐργέσθω πρός με, καὶ πινέτω πάμα πνευματικόν· τοὺς γὰρ οὐ διψῶντας οὐ συγκαλῶ, ἀλλὰ τοὺς διακαῶς ὁρῶντας τοῦ τοιούτου πόματος. Ο ζῶντος. Κοιλίαν ἐνταῦθα λέγει την καρδίαν, ὡς τό· Καὶ τὸν νόμον σου ἐν μέσῳ τῆς κοιλίας μου· ποταμοὺς δὲ ὕδατος τὴν δαψίλειαν τοῦ Πνεύματος, τὴν πλημμύραν τῆς θείας χάριτος· ζῶντος δὲ, ήγουν ἀεὶ ἐνεργοῦντος, ἀεικινήτου. Οταν γὰρ ἡ θεία χάρις ενιδρυνθῇ ψυχῇ, πηγή γίνεται, καὶ βλύζει διαπαντός. Καὶ γὰρ καὶ Πέτρος καὶ Παῦλος καὶ ὅσοι κατ' ἐκείνους τὴν θείαν χάριν ἐν τῇ καρδίᾳ πλημμυροῦσαν ἔχοντες, οὐ ποταμόν, ἀλλὰ ποταμούς λόγων ἡφίεσαν, πολλῷ τῷ ῥοίζω φερομένους, καὶ πᾶν τὸ προστυχόν παρασύροντα;, καὶ τὰς τῶν ἀπίστων κενοφωνίας επικλύζοντας, καὶ καταποντίζοντας. Καὶ ἐν τῷ πέμπτῳ δὲ κεφαλαίῳ πρὸς τὴν Σ μαρείτιν εἶπεν ὅτι τὸ ὕδωρ, ὁ δώσω αὐτῷ, γενή σεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένοι εἰς ζωὴν αἰώνιον· καὶ ἀνάγνωθι πάλιν τὴν ἐξήγησιν τῶν τοιούτων ῥητῶν. Μετὰ δὲ τὸ Καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή υποπτι κτέον. Διαφόρως γὰρ ἐνετείλατο ή Γραφή πιστεύειν εἰς αὐτόν. Τοῦτο αὐτὸν. Τοῦτο, ποῖον; τὸ Ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος. Ο Περὶ τοῦ Πνεύματος δὲ, εἴτουν περὶ τῶν πνευματι κῶν χαρισμάτων. Ούπω ἅγιον. Οὔπω ην ἐν τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν· οὔπω ἦν δεδομένον τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ. "Οτι – εδοξάσθη. Οτι οὔπω εδοξάσθη διὰ τοῖ Διδασκαλικόν Α. Variæ lectiones et notæ. Videtur aliquid deesse. Ex Henlenio colligas, illum legisse, ἐγένοντο, τήν. Polest tamen intelligi. (c) Attrahebant. Secum rapiebant. Ποντίζοντας Β. Ita Chrysost. tom. Vill, p. 299 D. ρεύσονται Β.

Ἑλλήνων ἔλεγον τὰ ἔθνη, διὰ τὸ διεσπάρθαι παντ ταχοῦ, καὶ ἀκωλύτως ἀλλήλοις ἐπιμίγνυσθαι, αὐτ τον μόνην οἰκοῦντες τὴν Παλαιστίνην, καὶ παρὰ τοῦ νόμου κωλυόμενοι ἐπιμίγνυσθαι τοῖς ἀλλογενέσιν. placabantur, et quærunt inter sese, non intelli- ἑαυτοὺς μὴ νοοῦντες τὰ ῥηθέντα. Διασπορὰν δὲ τῶν gentes ea quæ dicebantur. Dispersionem vero Græcorum dicebant gentes, quæ ubique terrarum dispersæ erant, et nullo prohibente inter se commiscebantur, cum ipsi solam inhabitarent Palæstinam, et a lege prohiberentur cæteris commisceri gentibus. Vers. 57. In – bibat. Primus ac postremus dies dicti festi Scenopegiorum magni habebantur, quia In his studiosius in unum collecti divinis vacabant, eos qui in medio erant in deliciis consumentes. Tunc ergo, cum unusquisque completo jam festo in domuin suam recessurus erat, decrevit volentibus dare viaticum ad salutem, et clamavit, ostendens qua libertate loqueretur, et ut omnes audirent; multi enim erant. Dixit autem, Si quis sitit, siti doctrinæ, Veniat ad me et bibat potionem spiritualem; neque enim eos convoco, qui non sitiunt, sed qui ardenter appetunt hujusmodi potionem. Vers. 38. Qui viva. Ventrem hic dicit cor; veluti cum dicitur: Et legem tuam in medio ventris mei “. Flumina vero aquæ, Spiritus abundantiam, divinæ gratiæ plenitudinem; viva autern, hoc est, semper operantis, semper motæ: nam cum divina gratia animae insederit, fons eficitur, semperque scaturit. Petrus siquidem et Paulus, e: quotquot illorum similes fuerunt, divinam gratiam in corde Inundantem habentes, non flumen, sed flumina concipiebant, multo fluxu scaturientia, quæ quidquid accederet, attrahebant (e), et infidelium vaniloquia undis obruebant ac demergebant. Quinto autem capite dixit ad Samaritanam: Aqua quam ego dabo, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam **; et ibi rursum lege similium verborum enarrationem. Post dictum autem,Sicut alt Scriptura, ponenda est distinctio. Multifariam enim præcepit Scriptura credere in illum. Vers. 39. Hoc eum. Hoc, puta, Flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ. De Spiritu vero, sive de spiritualibus gratiis. Vers. 39. Nondum sanctus. Nondum erat in illis, qui in ipsum credebant; nondum (datus erat discipulis ejus. Vers. 39. Quia * Psal. xxxıx, 9. glorificatus. Quia nondum * Joan. IV, 14. Εν πινέτω. Καὶ ἡ πρώτη ἡμέρα τῆς δηλων θείσης ἑορτῆς τῶν Σκηνοπηγίων καὶ ἡ ἐσχάτη με γάλαι ἐνομίζοντο. Διὰ καὶ σπουδαιότερον ἐν ταύ ταις συλλεγόμενοι τοῖς θείοις ἐσχόλαζον, τὰς ἐν τῷ μέσῳ μᾶλλον εἰς τρυφὰς ἀναλίσκοντες. Τότε τοίνυν, δτε συμπληρουμένης ήδη τῆς ἑορτῆς ἔμελλεν ἀναχωρεῖν ἔκαστος οἴκαδε, βούλεται δοῦναι τοῖ; βουλομένοις ἐφόδια προς σωτηρίαν· καὶ ἔκραξε μὲν δηλῶν τὴν παρρησίαν αὐτοῦ, καὶ ἵνα πάντες ἀκούσωσι, πολλοὶ ὄντες. Εἶπε δέ· 'Εάν τις διψᾷ δίψαν διδασκαλίας, ἐργέσθω πρός με, καὶ πινέτω πάμα πνευματικόν· τοὺς γὰρ οὐ διψῶντας οὐ συγκαλῶ, ἀλλὰ τοὺς διακαῶς ὁρῶντας τοῦ τοιούτου πόματος. Ο ζῶντος. Κοιλίαν ἐνταῦθα λέγει την καρδίαν, ὡς τό· Καὶ τὸν νόμον σου ἐν μέσῳ τῆς κοιλίας μου· ποταμοὺς δὲ ὕδατος τὴν δαψίλειαν τοῦ Πνεύματος, τὴν πλημμύραν τῆς θείας χάριτος· ζῶντος δὲ, ήγουν ἀεὶ ἐνεργοῦντος, ἀεικινήτου. Οταν γὰρ ἡ θεία χάρις ενιδρυνθῇ ψυχῇ, πηγή γίνεται, καὶ βλύζει διαπαντός. Καὶ γὰρ καὶ Πέτρος καὶ Παῦλος καὶ ὅσοι κατ' ἐκείνους τὴν θείαν χάριν ἐν τῇ καρδίᾳ πλημμυροῦσαν ἔχοντες, οὐ ποταμόν, ἀλλὰ ποταμούς λόγων ἡφίεσαν, πολλῷ τῷ ῥοίζω φερομένους, καὶ πᾶν τὸ προστυχόν παρασύροντα;, καὶ τὰς τῶν ἀπίστων κενοφωνίας επικλύζοντας, καὶ καταποντίζοντας. Καὶ ἐν τῷ πέμπτῳ δὲ κεφαλαίῳ πρὸς τὴν Σ μαρείτιν εἶπεν ὅτι τὸ ὕδωρ, ὁ δώσω αὐτῷ, γενή σεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένοι εἰς ζωὴν αἰώνιον· καὶ ἀνάγνωθι πάλιν τὴν ἐξήγησιν τῶν τοιούτων ῥητῶν. Μετὰ δὲ τὸ Καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή υποπτι κτέον. Διαφόρως γὰρ ἐνετείλατο ή Γραφή πιστεύειν εἰς αὐτόν. Τοῦτο αὐτὸν. Τοῦτο, ποῖον; τὸ Ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος. Ο Περὶ τοῦ Πνεύματος δὲ, εἴτουν περὶ τῶν πνευματι κῶν χαρισμάτων. Ούπω ἅγιον. Οὔπω ην ἐν τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν· οὔπω ἦν δεδομένον τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ. "Οτι – εδοξάσθη. Οτι οὔπω εδοξάσθη διὰ τοῖ Διδασκαλικόν Α. Variæ lectiones et notæ. Videtur aliquid deesse. Ex Henlenio colligas, illum legisse, ἐγένοντο, τήν. Polest tamen intelligi. (c) Attrahebant. Secum rapiebant. Ποντίζοντας Β. Ita Chrysost. tom. Vill, p. 299 D. ρεύσονται Β.

Ἑλλήνων ἔλεγον τὰ ἔθνη, διὰ τὸ διεσπάρθαι παντ ταχοῦ, καὶ ἀκωλύτως ἀλλήλοις ἐπιμίγνυσθαι, αὐτ τον μόνην οἰκοῦντες τὴν Παλαιστίνην, καὶ παρὰ τοῦ νόμου κωλυόμενοι ἐπιμίγνυσθαι τοῖς ἀλλογενέσιν. placabantur, et quærunt inter sese, non intelli- ἑαυτοὺς μὴ νοοῦντες τὰ ῥηθέντα. Διασπορὰν δὲ τῶν gentes ea quæ dicebantur. Dispersionem vero Græcorum dicebant gentes, quæ ubique terrarum dispersæ erant, et nullo prohibente inter se commiscebantur, cum ipsi solam inhabitarent Palæstinam, et a lege prohiberentur cæteris commisceri gentibus. Vers. 57. In – bibat. Primus ac postremus dies dicti festi Scenopegiorum magni habebantur, quia In his studiosius in unum collecti divinis vacabant, eos qui in medio erant in deliciis consumentes. Tunc ergo, cum unusquisque completo jam festo in domuin suam recessurus erat, decrevit volentibus dare viaticum ad salutem, et clamavit, ostendens qua libertate loqueretur, et ut omnes audirent; multi enim erant. Dixit autem, Si quis sitit, siti doctrinæ, Veniat ad me et bibat potionem spiritualem; neque enim eos convoco, qui non sitiunt, sed qui ardenter appetunt hujusmodi potionem. Vers. 38. Qui viva. Ventrem hic dicit cor; veluti cum dicitur: Et legem tuam in medio ventris mei “. Flumina vero aquæ, Spiritus abundantiam, divinæ gratiæ plenitudinem; viva autern, hoc est, semper operantis, semper motæ: nam cum divina gratia animae insederit, fons eficitur, semperque scaturit. Petrus siquidem et Paulus, e: quotquot illorum similes fuerunt, divinam gratiam in corde Inundantem habentes, non flumen, sed flumina concipiebant, multo fluxu scaturientia, quæ quidquid accederet, attrahebant (e), et infidelium vaniloquia undis obruebant ac demergebant. Quinto autem capite dixit ad Samaritanam: Aqua quam ego dabo, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam **; et ibi rursum lege similium verborum enarrationem. Post dictum autem,Sicut alt Scriptura, ponenda est distinctio. Multifariam enim præcepit Scriptura credere in illum. Vers. 39. Hoc eum. Hoc, puta, Flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ. De Spiritu vero, sive de spiritualibus gratiis. Vers. 39. Nondum sanctus. Nondum erat in illis, qui in ipsum credebant; nondum (datus erat discipulis ejus. Vers. 39. Quia * Psal. xxxıx, 9. glorificatus. Quia nondum * Joan. IV, 14. Εν πινέτω. Καὶ ἡ πρώτη ἡμέρα τῆς δηλων θείσης ἑορτῆς τῶν Σκηνοπηγίων καὶ ἡ ἐσχάτη με γάλαι ἐνομίζοντο. Διὰ καὶ σπουδαιότερον ἐν ταύ ταις συλλεγόμενοι τοῖς θείοις ἐσχόλαζον, τὰς ἐν τῷ μέσῳ μᾶλλον εἰς τρυφὰς ἀναλίσκοντες. Τότε τοίνυν, δτε συμπληρουμένης ήδη τῆς ἑορτῆς ἔμελλεν ἀναχωρεῖν ἔκαστος οἴκαδε, βούλεται δοῦναι τοῖ; βουλομένοις ἐφόδια προς σωτηρίαν· καὶ ἔκραξε μὲν δηλῶν τὴν παρρησίαν αὐτοῦ, καὶ ἵνα πάντες ἀκούσωσι, πολλοὶ ὄντες. Εἶπε δέ· 'Εάν τις διψᾷ δίψαν διδασκαλίας, ἐργέσθω πρός με, καὶ πινέτω πάμα πνευματικόν· τοὺς γὰρ οὐ διψῶντας οὐ συγκαλῶ, ἀλλὰ τοὺς διακαῶς ὁρῶντας τοῦ τοιούτου πόματος. Ο ζῶντος. Κοιλίαν ἐνταῦθα λέγει την καρδίαν, ὡς τό· Καὶ τὸν νόμον σου ἐν μέσῳ τῆς κοιλίας μου· ποταμοὺς δὲ ὕδατος τὴν δαψίλειαν τοῦ Πνεύματος, τὴν πλημμύραν τῆς θείας χάριτος· ζῶντος δὲ, ήγουν ἀεὶ ἐνεργοῦντος, ἀεικινήτου. Οταν γὰρ ἡ θεία χάρις ενιδρυνθῇ ψυχῇ, πηγή γίνεται, καὶ βλύζει διαπαντός. Καὶ γὰρ καὶ Πέτρος καὶ Παῦλος καὶ ὅσοι κατ' ἐκείνους τὴν θείαν χάριν ἐν τῇ καρδίᾳ πλημμυροῦσαν ἔχοντες, οὐ ποταμόν, ἀλλὰ ποταμούς λόγων ἡφίεσαν, πολλῷ τῷ ῥοίζω φερομένους, καὶ πᾶν τὸ προστυχόν παρασύροντα;, καὶ τὰς τῶν ἀπίστων κενοφωνίας επικλύζοντας, καὶ καταποντίζοντας. Καὶ ἐν τῷ πέμπτῳ δὲ κεφαλαίῳ πρὸς τὴν Σ μαρείτιν εἶπεν ὅτι τὸ ὕδωρ, ὁ δώσω αὐτῷ, γενή σεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένοι εἰς ζωὴν αἰώνιον· καὶ ἀνάγνωθι πάλιν τὴν ἐξήγησιν τῶν τοιούτων ῥητῶν. Μετὰ δὲ τὸ Καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή υποπτι κτέον. Διαφόρως γὰρ ἐνετείλατο ή Γραφή πιστεύειν εἰς αὐτόν. Τοῦτο αὐτὸν. Τοῦτο, ποῖον; τὸ Ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος. Ο Περὶ τοῦ Πνεύματος δὲ, εἴτουν περὶ τῶν πνευματι κῶν χαρισμάτων. Ούπω ἅγιον. Οὔπω ην ἐν τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν· οὔπω ἦν δεδομένον τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ. "Οτι – εδοξάσθη. Οτι οὔπω εδοξάσθη διὰ τοῖ Διδασκαλικόν Α. Variæ lectiones et notæ. Videtur aliquid deesse. Ex Henlenio colligas, illum legisse, ἐγένοντο, τήν. Polest tamen intelligi. (c) Attrahebant. Secum rapiebant. Ποντίζοντας Β. Ita Chrysost. tom. Vill, p. 299 D. ρεύσονται Β.

Ἑλλήνων ἔλεγον τὰ ἔθνη, διὰ τὸ διεσπάρθαι παντ ταχοῦ, καὶ ἀκωλύτως ἀλλήλοις ἐπιμίγνυσθαι, αὐτ τον μόνην οἰκοῦντες τὴν Παλαιστίνην, καὶ παρὰ τοῦ νόμου κωλυόμενοι ἐπιμίγνυσθαι τοῖς ἀλλογενέσιν. placabantur, et quærunt inter sese, non intelli- ἑαυτοὺς μὴ νοοῦντες τὰ ῥηθέντα. Διασπορὰν δὲ τῶν gentes ea quæ dicebantur. Dispersionem vero Græcorum dicebant gentes, quæ ubique terrarum dispersæ erant, et nullo prohibente inter se commiscebantur, cum ipsi solam inhabitarent Palæstinam, et a lege prohiberentur cæteris commisceri gentibus. Vers. 57. In – bibat. Primus ac postremus dies dicti festi Scenopegiorum magni habebantur, quia In his studiosius in unum collecti divinis vacabant, eos qui in medio erant in deliciis consumentes. Tunc ergo, cum unusquisque completo jam festo in domuin suam recessurus erat, decrevit volentibus dare viaticum ad salutem, et clamavit, ostendens qua libertate loqueretur, et ut omnes audirent; multi enim erant. Dixit autem, Si quis sitit, siti doctrinæ, Veniat ad me et bibat potionem spiritualem; neque enim eos convoco, qui non sitiunt, sed qui ardenter appetunt hujusmodi potionem. Vers. 38. Qui viva. Ventrem hic dicit cor; veluti cum dicitur: Et legem tuam in medio ventris mei “. Flumina vero aquæ, Spiritus abundantiam, divinæ gratiæ plenitudinem; viva autern, hoc est, semper operantis, semper motæ: nam cum divina gratia animae insederit, fons eficitur, semperque scaturit. Petrus siquidem et Paulus, e: quotquot illorum similes fuerunt, divinam gratiam in corde Inundantem habentes, non flumen, sed flumina concipiebant, multo fluxu scaturientia, quæ quidquid accederet, attrahebant (e), et infidelium vaniloquia undis obruebant ac demergebant. Quinto autem capite dixit ad Samaritanam: Aqua quam ego dabo, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam **; et ibi rursum lege similium verborum enarrationem. Post dictum autem,Sicut alt Scriptura, ponenda est distinctio. Multifariam enim præcepit Scriptura credere in illum. Vers. 39. Hoc eum. Hoc, puta, Flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ. De Spiritu vero, sive de spiritualibus gratiis. Vers. 39. Nondum sanctus. Nondum erat in illis, qui in ipsum credebant; nondum (datus erat discipulis ejus. Vers. 39. Quia * Psal. xxxıx, 9. glorificatus. Quia nondum * Joan. IV, 14. Εν πινέτω. Καὶ ἡ πρώτη ἡμέρα τῆς δηλων θείσης ἑορτῆς τῶν Σκηνοπηγίων καὶ ἡ ἐσχάτη με γάλαι ἐνομίζοντο. Διὰ καὶ σπουδαιότερον ἐν ταύ ταις συλλεγόμενοι τοῖς θείοις ἐσχόλαζον, τὰς ἐν τῷ μέσῳ μᾶλλον εἰς τρυφὰς ἀναλίσκοντες. Τότε τοίνυν, δτε συμπληρουμένης ήδη τῆς ἑορτῆς ἔμελλεν ἀναχωρεῖν ἔκαστος οἴκαδε, βούλεται δοῦναι τοῖ; βουλομένοις ἐφόδια προς σωτηρίαν· καὶ ἔκραξε μὲν δηλῶν τὴν παρρησίαν αὐτοῦ, καὶ ἵνα πάντες ἀκούσωσι, πολλοὶ ὄντες. Εἶπε δέ· 'Εάν τις διψᾷ δίψαν διδασκαλίας, ἐργέσθω πρός με, καὶ πινέτω πάμα πνευματικόν· τοὺς γὰρ οὐ διψῶντας οὐ συγκαλῶ, ἀλλὰ τοὺς διακαῶς ὁρῶντας τοῦ τοιούτου πόματος. Ο ζῶντος. Κοιλίαν ἐνταῦθα λέγει την καρδίαν, ὡς τό· Καὶ τὸν νόμον σου ἐν μέσῳ τῆς κοιλίας μου· ποταμοὺς δὲ ὕδατος τὴν δαψίλειαν τοῦ Πνεύματος, τὴν πλημμύραν τῆς θείας χάριτος· ζῶντος δὲ, ήγουν ἀεὶ ἐνεργοῦντος, ἀεικινήτου. Οταν γὰρ ἡ θεία χάρις ενιδρυνθῇ ψυχῇ, πηγή γίνεται, καὶ βλύζει διαπαντός. Καὶ γὰρ καὶ Πέτρος καὶ Παῦλος καὶ ὅσοι κατ' ἐκείνους τὴν θείαν χάριν ἐν τῇ καρδίᾳ πλημμυροῦσαν ἔχοντες, οὐ ποταμόν, ἀλλὰ ποταμούς λόγων ἡφίεσαν, πολλῷ τῷ ῥοίζω φερομένους, καὶ πᾶν τὸ προστυχόν παρασύροντα;, καὶ τὰς τῶν ἀπίστων κενοφωνίας επικλύζοντας, καὶ καταποντίζοντας. Καὶ ἐν τῷ πέμπτῳ δὲ κεφαλαίῳ πρὸς τὴν Σ μαρείτιν εἶπεν ὅτι τὸ ὕδωρ, ὁ δώσω αὐτῷ, γενή σεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένοι εἰς ζωὴν αἰώνιον· καὶ ἀνάγνωθι πάλιν τὴν ἐξήγησιν τῶν τοιούτων ῥητῶν. Μετὰ δὲ τὸ Καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή υποπτι κτέον. Διαφόρως γὰρ ἐνετείλατο ή Γραφή πιστεύειν εἰς αὐτόν. Τοῦτο αὐτὸν. Τοῦτο, ποῖον; τὸ Ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος. Ο Περὶ τοῦ Πνεύματος δὲ, εἴτουν περὶ τῶν πνευματι κῶν χαρισμάτων. Ούπω ἅγιον. Οὔπω ην ἐν τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν· οὔπω ἦν δεδομένον τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ. "Οτι – εδοξάσθη. Οτι οὔπω εδοξάσθη διὰ τοῖ Διδασκαλικόν Α. Variæ lectiones et notæ. Videtur aliquid deesse. Ex Henlenio colligas, illum legisse, ἐγένοντο, τήν. Polest tamen intelligi. (c) Attrahebant. Secum rapiebant. Ποντίζοντας Β. Ita Chrysost. tom. Vill, p. 299 D. ρεύσονται Β.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. VIII. gloriam, siquidem cum cæteris omnibus esset upprobrium, utpote magnorum criminum supplicium, soli Christo gloria facta est; ultio videlicet magni amoris, quo nos dilexit. Quis namque, modo grato sit animo, audito, quod is qui omnem excedebat honorem, tantam propter hominum salutem sustinuit ignominiam, non glorificabit eum? σταυροῦ· δόξαν γὰρ καλεῖ τὸν σταυρόν. Τοῖς μὲν glorifcatus erat per crucem; nam crucem vocat γὰρ ἄλλοις ἅπασιν ὄνειδος ἦν, ὡς μεγάλων ἐγκλη μάτων ἐπιτίμιον· μόνῳ δὲ τῷ Χριστῷ δόξα γέγονεν, ὡς μεγάλης αγάπης τῆς πρὸς ἡμᾶς ἐπιτίμιον. Τίς γὰρ εὐγνώμονα ψυχὴν ἔχων, ἀκούων τὸν ἐπέκεινα πάσης τιμής τηλικαύτην ἀτιμίαν ὑποστάντα διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων, οὐ δοξάσει τοῦτον; Πρὸ μὲν οὖν τοῦ σταυροῦ οὐ Πνεῦμα ἅγιον ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς, ἀλλ' ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ καὶ θεραπεύειν πασαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν· μετὰ δὲ τὸν σταυ ρὸν Πνεῦμα ἅγιον. Ἐπεὶ γὰρ ἡμαρτηκότες καὶ προσκεκρουκότες ἐχθροὶ ἦμεν τοῦ Θεοῦ· ἡ δὲ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεά ἐστιν· ἡ δὲ δωρεὰ τοῖς φίλοις δίδοται· ἔδει πρότερον προσενεχθῆναι τὴν ὑπὲρ ἡμῶν θυσίαν, καὶ καταλλαγὴν καὶ κατάλυσιν τῆς ἔχθρας, ήτις ήν ή σφαγὴ τοῦ λογικοῦ Ἀμνοῦ, ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ· καὶ τότε δοθῆναι τὴν δωρεάν. Πολλοί — προφήτης. Περὶ οὗ Μωϋσῆς ἔγραψεν, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν· καὶ ἀληθῶς οὗτος ἦν· ἀλλο αὐτοὶ προφήτην αὐτὸν ἁπλῶς εἶναι ὑπελάμβανον ὡς τὸν Μωϋσέα, καὶ οὐχὶ καὶ Θεόν. Άλλοι Χριστός. Καὶ ἀληθῶς οὗτος ἦν· ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ψιλὸν ἄνθρωπον αὐτὸν ἐνόμιζον. Αλλοι — ἔρχεται; Καὶ μὴν οὐδὲ οὗτος ἐν τῇ Γαλιλαία γεγέννηται. Ante crucem itaque discipulis non dedit Spiritum sanctum, sed potestatem spirituum immundorum, ut illos ejicerent et curarent omneni morbum) omnemque languorem *; post crucem vero dedit Spiritum sanctum. Cum enim peccassemus ac Deo adversati fuissemus, inimici ejus eramus: gratia vero Spiritus sancti, donum est, donuni autem amicis datur; oportebat ergo primum offerri pro nobis victimam, ferique reconciliationem ac iniunicitiæ solutionem, quæ erat cædes agni rationalis ac mors Christi: et tunc donura dari. Vers. 40. Multi propheta. De quo scripsit Moses, ut saepe diximus. Εt vere lic erat, sed ipsi simpliciter eum prophetam esse opinabantur, sicut Mosem, et non tanquam Deumn. Vers. 41. Alii Christus. Et vere hic erat: sed et hi nudum hominem esse existimabant. Vers. 41. Alii — venit? Atqui neque hic in Galilara natus est. Vers. 42. Nonne — venit? Atqui et hic inde erat; sed ipsi voluntaria malitia patriam huic divulgabant Οὐχὶ — ἔρχεται; Καὶ μὴν καὶ οὗτος ἐκεῖθεν ἦν, ἀλλ᾽ ἐθελοκάκως πατρίδα τούτῳ ἐπιφημίζουσι τὴν Ναζαρέτ, ὅθεν ἦν ἡ μήτηρ καὶ ὁ νομιζόμεesse Nazaretli, unde erat mater, et qui putabatur νος πατὴρ αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἐκ Βηθλεέμ λεγόμενος σ Χριστὸς εἶναι πιστευθῇ διὰ τὴν προφητείαν. Σχίσμα αὐτόν. Εκάστου μέρους φιλονει κοῦντος. Τινές — αὐτόν. Ὡς πλάνον δῆθεν. Αλλ' — χεῖρας. Ἐπεχομένας ἀοράτως, ὡς καὶ ἀνωτέρω δεδήλωται. Ηλθον άνθρωπος. Απῆλθον μὲν δήσοντες αὐ τόν· ἐπανῆλθον δὲ δεθέντες αὐτοὶ τῷ θαύματι [τῶν λόγων αὐτοῦ. Καὶ οἱ μὲν πέμψαντες, πολύ λῶν λόγων αὐτοῦ ἀκούσαντες καὶ πολλὰ θαύματα] θεασάμενοι καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας αναγι νώσκοντες, καὶ σοφοὶ δοκοῦντες οὐδὲν ἀπώναν το· οἱ δὲ πεμφθέντες τοὐναντίον ἅπαν ἀπὸ μιᾶς δημη γορίας ἐάλωσαν· ἀδέκαστον γὰρ διάνοιαν εἶχον. Οι τοίνυν τὴν σύνεσιν αὐτῶν μόνον ἔστι θαυμάσαι, ἀλλὰ καὶ τὴν παρρησίαν. Οὐ γὰρ λέγουσιν ὅτι διὰ τὸ μὴ γενέσθαι τοῦ λαοῦ στάσιν ἀφήκαμεν αὐτὸν, οὐδὲ πλάττονταί τινα πρόφασιν, ἀλλ' αὐτὴν λέγουσι τὴν ἀλήθειαν, καὶ κηρύσσουσι τὴν αὐτοῦ σοφίαν. to Matth. s. 1. "Aytov abest A. pater ejus, ne si ex Bethleem esse diceretur, propter prophetiam Christus esse crederetur. Vers. 43. Seditio sua opinione rixante. eum. Unaquaque parte pro Vers. 44. Quidam - eum. videlicet. Tanquam seductorem Vers. 44. Sed manus. Uipote invisibiliter colibilas, veluti superius ostensum est. Vers. 45. Venerunt Vers. 46. homo. bierunt quidem cum ligaturi: reversi sunt autem admiratione sermonum ejus alligati. Illi ergo qui miserant, cum multos ejus audissent sermones, multaque vidissent miracula, ac prophetias de eo legissent, judicantes sese sapientes, nihil profecerunt: qui vero missi erant, omnino e diverso ab una concione capti sunt; nam mentem habebant incorruptam. Non ergo mentem solum ac prudentiam eorum admirari dignum est, sed et loquendi libertatem. Neque enim dicunt: Dimisimus illum, ne fieret dissensio in populo, neque aliam fingunt excusationem, sed ipsam dicunt veritatem, ac illius prædicant sapientiam. Variæ lectiones et notæ. Hæc nullo modo pendere possunt ex vocabulo προσενεχθῆναι. Hentenius habet, fieri. Puto ergo legendum esse και γενέσθαι καταλλαγήν. Chrysost. 1. VIII, p. 501 ita habet: Καὶ τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ καταλυθῆναι, καὶ γενέσθαι του Θεοῦ φίλους, καὶ τότε λαβεῖν τὴν δωρεάν. Ητις ἦν durum videtur. Sed ita etiam Hen Lenius. Nunc malim post θυσίαν, loco καὶ, εἰς. Ονομαζόμενος Α. Inclusa exciderunt A.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. VIII. gloriam, siquidem cum cæteris omnibus esset upprobrium, utpote magnorum criminum supplicium, soli Christo gloria facta est; ultio videlicet magni amoris, quo nos dilexit. Quis namque, modo grato sit animo, audito, quod is qui omnem excedebat honorem, tantam propter hominum salutem sustinuit ignominiam, non glorificabit eum? σταυροῦ· δόξαν γὰρ καλεῖ τὸν σταυρόν. Τοῖς μὲν glorifcatus erat per crucem; nam crucem vocat γὰρ ἄλλοις ἅπασιν ὄνειδος ἦν, ὡς μεγάλων ἐγκλη μάτων ἐπιτίμιον· μόνῳ δὲ τῷ Χριστῷ δόξα γέγονεν, ὡς μεγάλης αγάπης τῆς πρὸς ἡμᾶς ἐπιτίμιον. Τίς γὰρ εὐγνώμονα ψυχὴν ἔχων, ἀκούων τὸν ἐπέκεινα πάσης τιμής τηλικαύτην ἀτιμίαν ὑποστάντα διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων, οὐ δοξάσει τοῦτον; Πρὸ μὲν οὖν τοῦ σταυροῦ οὐ Πνεῦμα ἅγιον ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς, ἀλλ' ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ καὶ θεραπεύειν πασαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν· μετὰ δὲ τὸν σταυ ρὸν Πνεῦμα ἅγιον. Ἐπεὶ γὰρ ἡμαρτηκότες καὶ προσκεκρουκότες ἐχθροὶ ἦμεν τοῦ Θεοῦ· ἡ δὲ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεά ἐστιν· ἡ δὲ δωρεὰ τοῖς φίλοις δίδοται· ἔδει πρότερον προσενεχθῆναι τὴν ὑπὲρ ἡμῶν θυσίαν, καὶ καταλλαγὴν καὶ κατάλυσιν τῆς ἔχθρας, ήτις ήν ή σφαγὴ τοῦ λογικοῦ Ἀμνοῦ, ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ· καὶ τότε δοθῆναι τὴν δωρεάν. Πολλοί — προφήτης. Περὶ οὗ Μωϋσῆς ἔγραψεν, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν· καὶ ἀληθῶς οὗτος ἦν· ἀλλο αὐτοὶ προφήτην αὐτὸν ἁπλῶς εἶναι ὑπελάμβανον ὡς τὸν Μωϋσέα, καὶ οὐχὶ καὶ Θεόν. Άλλοι Χριστός. Καὶ ἀληθῶς οὗτος ἦν· ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ψιλὸν ἄνθρωπον αὐτὸν ἐνόμιζον. Αλλοι — ἔρχεται; Καὶ μὴν οὐδὲ οὗτος ἐν τῇ Γαλιλαία γεγέννηται. Ante crucem itaque discipulis non dedit Spiritum sanctum, sed potestatem spirituum immundorum, ut illos ejicerent et curarent omneni morbum) omnemque languorem *; post crucem vero dedit Spiritum sanctum. Cum enim peccassemus ac Deo adversati fuissemus, inimici ejus eramus: gratia vero Spiritus sancti, donum est, donuni autem amicis datur; oportebat ergo primum offerri pro nobis victimam, ferique reconciliationem ac iniunicitiæ solutionem, quæ erat cædes agni rationalis ac mors Christi: et tunc donura dari. Vers. 40. Multi propheta. De quo scripsit Moses, ut saepe diximus. Εt vere lic erat, sed ipsi simpliciter eum prophetam esse opinabantur, sicut Mosem, et non tanquam Deumn. Vers. 41. Alii Christus. Et vere hic erat: sed et hi nudum hominem esse existimabant. Vers. 41. Alii — venit? Atqui neque hic in Galilara natus est. Vers. 42. Nonne — venit? Atqui et hic inde erat; sed ipsi voluntaria malitia patriam huic divulgabant Οὐχὶ — ἔρχεται; Καὶ μὴν καὶ οὗτος ἐκεῖθεν ἦν, ἀλλ᾽ ἐθελοκάκως πατρίδα τούτῳ ἐπιφημίζουσι τὴν Ναζαρέτ, ὅθεν ἦν ἡ μήτηρ καὶ ὁ νομιζόμεesse Nazaretli, unde erat mater, et qui putabatur νος πατὴρ αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἐκ Βηθλεέμ λεγόμενος σ Χριστὸς εἶναι πιστευθῇ διὰ τὴν προφητείαν. Σχίσμα αὐτόν. Εκάστου μέρους φιλονει κοῦντος. Τινές — αὐτόν. Ὡς πλάνον δῆθεν. Αλλ' — χεῖρας. Ἐπεχομένας ἀοράτως, ὡς καὶ ἀνωτέρω δεδήλωται. Ηλθον άνθρωπος. Απῆλθον μὲν δήσοντες αὐ τόν· ἐπανῆλθον δὲ δεθέντες αὐτοὶ τῷ θαύματι [τῶν λόγων αὐτοῦ. Καὶ οἱ μὲν πέμψαντες, πολύ λῶν λόγων αὐτοῦ ἀκούσαντες καὶ πολλὰ θαύματα] θεασάμενοι καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας αναγι νώσκοντες, καὶ σοφοὶ δοκοῦντες οὐδὲν ἀπώναν το· οἱ δὲ πεμφθέντες τοὐναντίον ἅπαν ἀπὸ μιᾶς δημη γορίας ἐάλωσαν· ἀδέκαστον γὰρ διάνοιαν εἶχον. Οι τοίνυν τὴν σύνεσιν αὐτῶν μόνον ἔστι θαυμάσαι, ἀλλὰ καὶ τὴν παρρησίαν. Οὐ γὰρ λέγουσιν ὅτι διὰ τὸ μὴ γενέσθαι τοῦ λαοῦ στάσιν ἀφήκαμεν αὐτὸν, οὐδὲ πλάττονταί τινα πρόφασιν, ἀλλ' αὐτὴν λέγουσι τὴν ἀλήθειαν, καὶ κηρύσσουσι τὴν αὐτοῦ σοφίαν. to Matth. s. 1. "Aytov abest A. pater ejus, ne si ex Bethleem esse diceretur, propter prophetiam Christus esse crederetur. Vers. 43. Seditio sua opinione rixante. eum. Unaquaque parte pro Vers. 44. Quidam - eum. videlicet. Tanquam seductorem Vers. 44. Sed manus. Uipote invisibiliter colibilas, veluti superius ostensum est. Vers. 45. Venerunt Vers. 46. homo. bierunt quidem cum ligaturi: reversi sunt autem admiratione sermonum ejus alligati. Illi ergo qui miserant, cum multos ejus audissent sermones, multaque vidissent miracula, ac prophetias de eo legissent, judicantes sese sapientes, nihil profecerunt: qui vero missi erant, omnino e diverso ab una concione capti sunt; nam mentem habebant incorruptam. Non ergo mentem solum ac prudentiam eorum admirari dignum est, sed et loquendi libertatem. Neque enim dicunt: Dimisimus illum, ne fieret dissensio in populo, neque aliam fingunt excusationem, sed ipsam dicunt veritatem, ac illius prædicant sapientiam. Variæ lectiones et notæ. Hæc nullo modo pendere possunt ex vocabulo προσενεχθῆναι. Hentenius habet, fieri. Puto ergo legendum esse και γενέσθαι καταλλαγήν. Chrysost. 1. VIII, p. 501 ita habet: Καὶ τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ καταλυθῆναι, καὶ γενέσθαι του Θεοῦ φίλους, καὶ τότε λαβεῖν τὴν δωρεάν. Ητις ἦν durum videtur. Sed ita etiam Hen Lenius. Nunc malim post θυσίαν, loco καὶ, εἰς. Ονομαζόμενος Α. Inclusa exciderunt A.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. VIII. gloriam, siquidem cum cæteris omnibus esset upprobrium, utpote magnorum criminum supplicium, soli Christo gloria facta est; ultio videlicet magni amoris, quo nos dilexit. Quis namque, modo grato sit animo, audito, quod is qui omnem excedebat honorem, tantam propter hominum salutem sustinuit ignominiam, non glorificabit eum? σταυροῦ· δόξαν γὰρ καλεῖ τὸν σταυρόν. Τοῖς μὲν glorifcatus erat per crucem; nam crucem vocat γὰρ ἄλλοις ἅπασιν ὄνειδος ἦν, ὡς μεγάλων ἐγκλη μάτων ἐπιτίμιον· μόνῳ δὲ τῷ Χριστῷ δόξα γέγονεν, ὡς μεγάλης αγάπης τῆς πρὸς ἡμᾶς ἐπιτίμιον. Τίς γὰρ εὐγνώμονα ψυχὴν ἔχων, ἀκούων τὸν ἐπέκεινα πάσης τιμής τηλικαύτην ἀτιμίαν ὑποστάντα διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων, οὐ δοξάσει τοῦτον; Πρὸ μὲν οὖν τοῦ σταυροῦ οὐ Πνεῦμα ἅγιον ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς, ἀλλ' ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ καὶ θεραπεύειν πασαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν· μετὰ δὲ τὸν σταυ ρὸν Πνεῦμα ἅγιον. Ἐπεὶ γὰρ ἡμαρτηκότες καὶ προσκεκρουκότες ἐχθροὶ ἦμεν τοῦ Θεοῦ· ἡ δὲ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεά ἐστιν· ἡ δὲ δωρεὰ τοῖς φίλοις δίδοται· ἔδει πρότερον προσενεχθῆναι τὴν ὑπὲρ ἡμῶν θυσίαν, καὶ καταλλαγὴν καὶ κατάλυσιν τῆς ἔχθρας, ήτις ήν ή σφαγὴ τοῦ λογικοῦ Ἀμνοῦ, ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ· καὶ τότε δοθῆναι τὴν δωρεάν. Πολλοί — προφήτης. Περὶ οὗ Μωϋσῆς ἔγραψεν, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν· καὶ ἀληθῶς οὗτος ἦν· ἀλλο αὐτοὶ προφήτην αὐτὸν ἁπλῶς εἶναι ὑπελάμβανον ὡς τὸν Μωϋσέα, καὶ οὐχὶ καὶ Θεόν. Άλλοι Χριστός. Καὶ ἀληθῶς οὗτος ἦν· ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ψιλὸν ἄνθρωπον αὐτὸν ἐνόμιζον. Αλλοι — ἔρχεται; Καὶ μὴν οὐδὲ οὗτος ἐν τῇ Γαλιλαία γεγέννηται. Ante crucem itaque discipulis non dedit Spiritum sanctum, sed potestatem spirituum immundorum, ut illos ejicerent et curarent omneni morbum) omnemque languorem *; post crucem vero dedit Spiritum sanctum. Cum enim peccassemus ac Deo adversati fuissemus, inimici ejus eramus: gratia vero Spiritus sancti, donum est, donuni autem amicis datur; oportebat ergo primum offerri pro nobis victimam, ferique reconciliationem ac iniunicitiæ solutionem, quæ erat cædes agni rationalis ac mors Christi: et tunc donura dari. Vers. 40. Multi propheta. De quo scripsit Moses, ut saepe diximus. Εt vere lic erat, sed ipsi simpliciter eum prophetam esse opinabantur, sicut Mosem, et non tanquam Deumn. Vers. 41. Alii Christus. Et vere hic erat: sed et hi nudum hominem esse existimabant. Vers. 41. Alii — venit? Atqui neque hic in Galilara natus est. Vers. 42. Nonne — venit? Atqui et hic inde erat; sed ipsi voluntaria malitia patriam huic divulgabant Οὐχὶ — ἔρχεται; Καὶ μὴν καὶ οὗτος ἐκεῖθεν ἦν, ἀλλ᾽ ἐθελοκάκως πατρίδα τούτῳ ἐπιφημίζουσι τὴν Ναζαρέτ, ὅθεν ἦν ἡ μήτηρ καὶ ὁ νομιζόμεesse Nazaretli, unde erat mater, et qui putabatur νος πατὴρ αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἐκ Βηθλεέμ λεγόμενος σ Χριστὸς εἶναι πιστευθῇ διὰ τὴν προφητείαν. Σχίσμα αὐτόν. Εκάστου μέρους φιλονει κοῦντος. Τινές — αὐτόν. Ὡς πλάνον δῆθεν. Αλλ' — χεῖρας. Ἐπεχομένας ἀοράτως, ὡς καὶ ἀνωτέρω δεδήλωται. Ηλθον άνθρωπος. Απῆλθον μὲν δήσοντες αὐ τόν· ἐπανῆλθον δὲ δεθέντες αὐτοὶ τῷ θαύματι [τῶν λόγων αὐτοῦ. Καὶ οἱ μὲν πέμψαντες, πολύ λῶν λόγων αὐτοῦ ἀκούσαντες καὶ πολλὰ θαύματα] θεασάμενοι καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας αναγι νώσκοντες, καὶ σοφοὶ δοκοῦντες οὐδὲν ἀπώναν το· οἱ δὲ πεμφθέντες τοὐναντίον ἅπαν ἀπὸ μιᾶς δημη γορίας ἐάλωσαν· ἀδέκαστον γὰρ διάνοιαν εἶχον. Οι τοίνυν τὴν σύνεσιν αὐτῶν μόνον ἔστι θαυμάσαι, ἀλλὰ καὶ τὴν παρρησίαν. Οὐ γὰρ λέγουσιν ὅτι διὰ τὸ μὴ γενέσθαι τοῦ λαοῦ στάσιν ἀφήκαμεν αὐτὸν, οὐδὲ πλάττονταί τινα πρόφασιν, ἀλλ' αὐτὴν λέγουσι τὴν ἀλήθειαν, καὶ κηρύσσουσι τὴν αὐτοῦ σοφίαν. to Matth. s. 1. "Aytov abest A. pater ejus, ne si ex Bethleem esse diceretur, propter prophetiam Christus esse crederetur. Vers. 43. Seditio sua opinione rixante. eum. Unaquaque parte pro Vers. 44. Quidam - eum. videlicet. Tanquam seductorem Vers. 44. Sed manus. Uipote invisibiliter colibilas, veluti superius ostensum est. Vers. 45. Venerunt Vers. 46. homo. bierunt quidem cum ligaturi: reversi sunt autem admiratione sermonum ejus alligati. Illi ergo qui miserant, cum multos ejus audissent sermones, multaque vidissent miracula, ac prophetias de eo legissent, judicantes sese sapientes, nihil profecerunt: qui vero missi erant, omnino e diverso ab una concione capti sunt; nam mentem habebant incorruptam. Non ergo mentem solum ac prudentiam eorum admirari dignum est, sed et loquendi libertatem. Neque enim dicunt: Dimisimus illum, ne fieret dissensio in populo, neque aliam fingunt excusationem, sed ipsam dicunt veritatem, ac illius prædicant sapientiam. Variæ lectiones et notæ. Hæc nullo modo pendere possunt ex vocabulo προσενεχθῆναι. Hentenius habet, fieri. Puto ergo legendum esse και γενέσθαι καταλλαγήν. Chrysost. 1. VIII, p. 501 ita habet: Καὶ τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ καταλυθῆναι, καὶ γενέσθαι του Θεοῦ φίλους, καὶ τότε λαβεῖν τὴν δωρεάν. Ητις ἦν durum videtur. Sed ita etiam Hen Lenius. Nunc malim post θυσίαν, loco καὶ, εἰς. Ονομαζόμενος Α. Inclusa exciderunt A.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. VIII. gloriam, siquidem cum cæteris omnibus esset upprobrium, utpote magnorum criminum supplicium, soli Christo gloria facta est; ultio videlicet magni amoris, quo nos dilexit. Quis namque, modo grato sit animo, audito, quod is qui omnem excedebat honorem, tantam propter hominum salutem sustinuit ignominiam, non glorificabit eum? σταυροῦ· δόξαν γὰρ καλεῖ τὸν σταυρόν. Τοῖς μὲν glorifcatus erat per crucem; nam crucem vocat γὰρ ἄλλοις ἅπασιν ὄνειδος ἦν, ὡς μεγάλων ἐγκλη μάτων ἐπιτίμιον· μόνῳ δὲ τῷ Χριστῷ δόξα γέγονεν, ὡς μεγάλης αγάπης τῆς πρὸς ἡμᾶς ἐπιτίμιον. Τίς γὰρ εὐγνώμονα ψυχὴν ἔχων, ἀκούων τὸν ἐπέκεινα πάσης τιμής τηλικαύτην ἀτιμίαν ὑποστάντα διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων, οὐ δοξάσει τοῦτον; Πρὸ μὲν οὖν τοῦ σταυροῦ οὐ Πνεῦμα ἅγιον ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς, ἀλλ' ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ καὶ θεραπεύειν πασαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν· μετὰ δὲ τὸν σταυ ρὸν Πνεῦμα ἅγιον. Ἐπεὶ γὰρ ἡμαρτηκότες καὶ προσκεκρουκότες ἐχθροὶ ἦμεν τοῦ Θεοῦ· ἡ δὲ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεά ἐστιν· ἡ δὲ δωρεὰ τοῖς φίλοις δίδοται· ἔδει πρότερον προσενεχθῆναι τὴν ὑπὲρ ἡμῶν θυσίαν, καὶ καταλλαγὴν καὶ κατάλυσιν τῆς ἔχθρας, ήτις ήν ή σφαγὴ τοῦ λογικοῦ Ἀμνοῦ, ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ· καὶ τότε δοθῆναι τὴν δωρεάν. Πολλοί — προφήτης. Περὶ οὗ Μωϋσῆς ἔγραψεν, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν· καὶ ἀληθῶς οὗτος ἦν· ἀλλο αὐτοὶ προφήτην αὐτὸν ἁπλῶς εἶναι ὑπελάμβανον ὡς τὸν Μωϋσέα, καὶ οὐχὶ καὶ Θεόν. Άλλοι Χριστός. Καὶ ἀληθῶς οὗτος ἦν· ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ψιλὸν ἄνθρωπον αὐτὸν ἐνόμιζον. Αλλοι — ἔρχεται; Καὶ μὴν οὐδὲ οὗτος ἐν τῇ Γαλιλαία γεγέννηται. Ante crucem itaque discipulis non dedit Spiritum sanctum, sed potestatem spirituum immundorum, ut illos ejicerent et curarent omneni morbum) omnemque languorem *; post crucem vero dedit Spiritum sanctum. Cum enim peccassemus ac Deo adversati fuissemus, inimici ejus eramus: gratia vero Spiritus sancti, donum est, donuni autem amicis datur; oportebat ergo primum offerri pro nobis victimam, ferique reconciliationem ac iniunicitiæ solutionem, quæ erat cædes agni rationalis ac mors Christi: et tunc donura dari. Vers. 40. Multi propheta. De quo scripsit Moses, ut saepe diximus. Εt vere lic erat, sed ipsi simpliciter eum prophetam esse opinabantur, sicut Mosem, et non tanquam Deumn. Vers. 41. Alii Christus. Et vere hic erat: sed et hi nudum hominem esse existimabant. Vers. 41. Alii — venit? Atqui neque hic in Galilara natus est. Vers. 42. Nonne — venit? Atqui et hic inde erat; sed ipsi voluntaria malitia patriam huic divulgabant Οὐχὶ — ἔρχεται; Καὶ μὴν καὶ οὗτος ἐκεῖθεν ἦν, ἀλλ᾽ ἐθελοκάκως πατρίδα τούτῳ ἐπιφημίζουσι τὴν Ναζαρέτ, ὅθεν ἦν ἡ μήτηρ καὶ ὁ νομιζόμεesse Nazaretli, unde erat mater, et qui putabatur νος πατὴρ αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἐκ Βηθλεέμ λεγόμενος σ Χριστὸς εἶναι πιστευθῇ διὰ τὴν προφητείαν. Σχίσμα αὐτόν. Εκάστου μέρους φιλονει κοῦντος. Τινές — αὐτόν. Ὡς πλάνον δῆθεν. Αλλ' — χεῖρας. Ἐπεχομένας ἀοράτως, ὡς καὶ ἀνωτέρω δεδήλωται. Ηλθον άνθρωπος. Απῆλθον μὲν δήσοντες αὐ τόν· ἐπανῆλθον δὲ δεθέντες αὐτοὶ τῷ θαύματι [τῶν λόγων αὐτοῦ. Καὶ οἱ μὲν πέμψαντες, πολύ λῶν λόγων αὐτοῦ ἀκούσαντες καὶ πολλὰ θαύματα] θεασάμενοι καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας αναγι νώσκοντες, καὶ σοφοὶ δοκοῦντες οὐδὲν ἀπώναν το· οἱ δὲ πεμφθέντες τοὐναντίον ἅπαν ἀπὸ μιᾶς δημη γορίας ἐάλωσαν· ἀδέκαστον γὰρ διάνοιαν εἶχον. Οι τοίνυν τὴν σύνεσιν αὐτῶν μόνον ἔστι θαυμάσαι, ἀλλὰ καὶ τὴν παρρησίαν. Οὐ γὰρ λέγουσιν ὅτι διὰ τὸ μὴ γενέσθαι τοῦ λαοῦ στάσιν ἀφήκαμεν αὐτὸν, οὐδὲ πλάττονταί τινα πρόφασιν, ἀλλ' αὐτὴν λέγουσι τὴν ἀλήθειαν, καὶ κηρύσσουσι τὴν αὐτοῦ σοφίαν. to Matth. s. 1. "Aytov abest A. pater ejus, ne si ex Bethleem esse diceretur, propter prophetiam Christus esse crederetur. Vers. 43. Seditio sua opinione rixante. eum. Unaquaque parte pro Vers. 44. Quidam - eum. videlicet. Tanquam seductorem Vers. 44. Sed manus. Uipote invisibiliter colibilas, veluti superius ostensum est. Vers. 45. Venerunt Vers. 46. homo. bierunt quidem cum ligaturi: reversi sunt autem admiratione sermonum ejus alligati. Illi ergo qui miserant, cum multos ejus audissent sermones, multaque vidissent miracula, ac prophetias de eo legissent, judicantes sese sapientes, nihil profecerunt: qui vero missi erant, omnino e diverso ab una concione capti sunt; nam mentem habebant incorruptam. Non ergo mentem solum ac prudentiam eorum admirari dignum est, sed et loquendi libertatem. Neque enim dicunt: Dimisimus illum, ne fieret dissensio in populo, neque aliam fingunt excusationem, sed ipsam dicunt veritatem, ac illius prædicant sapientiam. Variæ lectiones et notæ. Hæc nullo modo pendere possunt ex vocabulo προσενεχθῆναι. Hentenius habet, fieri. Puto ergo legendum esse και γενέσθαι καταλλαγήν. Chrysost. 1. VIII, p. 501 ita habet: Καὶ τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ καταλυθῆναι, καὶ γενέσθαι του Θεοῦ φίλους, καὶ τότε λαβεῖν τὴν δωρεάν. Ητις ἦν durum videtur. Sed ita etiam Hen Lenius. Nunc malim post θυσίαν, loco καὶ, εἰς. Ονομαζόμενος Α. Inclusa exciderunt A.

- πεπλάνησθε; Ορα φθόνου μανίαν. Δέον γὰρ ἐρωτήσει καὶ μαθεῖν τί ἐλάλη σεν, οἱ δὲ οὐκ ἠνέσχοντο, ἀλλ᾽ εὐθὺς κολακεύουσιν αὐτοὺς ἔτι φειδόμενοι, καὶ οὐκ αὐστηρίᾳ χρῶντας, δεδοικότες μὴ τέλεον αὐτῷ προστεθῶσι. Vers. 47. Responderunt - oducti estis? Vide & Απεκρίθησαν invidim dementiam. Nam cum interrogare oportuis. set, ac discere quid locutus esset, ipsi nihil horum præstolantur, sed statim eis adulantur, parcentes etiam et non austeris verbis utentes; timebant enim ne perfecte illi adhaererent. hæc Vers. 48. Nam quis Vers. 49. legem. Quin lac major est vestri accusatio, quod turba credidit, vos autem non credidistis. Legem vero simpliciter appellant, totam sacram Scripturam. Vers. 49. Exsecrandi sunt. Atqui lex illos exsecratur, qui legem contemnunt; vos ergo exsecrandi, qui legem contemnitis; illi vero legem servant, credentes in eum; jubet namque lex credere in Deum. Vers. 50. Ait — Vers. 51. faciat? Addidit evangelista, Cum esset unus de numero eorum, ostendens, quod etiam quidam e principibus crediderant, Icet ipsi dicerent, nullum ex principibus credidisse lu ipsum. Arguit ergo eos Nicodemus, quod legis essent transgressores, occulte tamen et paucis verbis: nondum enim convenientem adeptus erat loquendi libertatem. Nam si non condemnat lex priusquam audiat et cognoscat, ipsi vero condemnabant eum antequam audissent et cognovissent, legem utique transgrediebantur.- η Vers. 53. Responderunt es? Num ideo illi es auxilio, quod ejusdem sis regionis et patriæ? Vide, quam aspere ac ferociter respondeant? Vers. 52. Scrutare - surrexerit. Sane illum sine discussione condemnare non oportebat, illi vero injuriose dicunt: Interroga et disce, neque enim nosti Scripturas. Verum si eas non novit, quomodo vos de legis transgressione arguit? Seire autem oportet, quod ea quæ ab hoc loco habentur usque ad eum, quo dicitur: Iterum ergo locutus est illis Jesus dicens: Ego sum lus mundi 61: in exactioribus exemplaribus, aut non inveniuntur, aut obelo confossa sunt, eo quod illegitima videantar et addita. Et hujus argumentum est quod eorum Chrysostomus nullam omnino fecit mentionem (^): nobis tamen (g) animus est etiam hæc declarare, quod utilitate non careant, sicut et caput de muliere in adulterio deprehensa, quod inter hæc ponitur. * Joan. vili, 12. Μή τις νόμον. Αύτη μάλλον ή μείζων χατηγορία ὑμῶν, ὅτι ὁ μὲν ὄχλος ἐπίστευσεν, ὑμεῖς δὲ ἠπιστήκατε. Νόμον δὲ ἐνταῦθα λέγουσι τὴν ὅλην Γραφὴν ἁπλῶς. Επικατάρατοι εἰσι. Καὶ μὴν ὁ νόμος ἐπικατηρά σατο τοῖς ἀθετοῦσι τὸν νόμον· ὑμεῖς οὖν ἐπικατά ρατοι οἱ ἀθετοῦντες τὸν νόμον· ἐκεῖνοι δὲ τηροῦσι τὸν νόμον πιστεύοντες εἰς αὐτόν· κελεύει γὰρ ὁ νό μας πιστεύειν εἰς τὸν Θεόν. Λέγει — ποιεῖ; Τὸ Εἷς ἂν ἐξ αὐτῶν προσέθη κεν ὁ εὐαγγελιστὴς, δεικνὺς ὅτι καί τινες τῶν ἀρ χόντων ἐπίστευσαν, εἰ καὶ αὐτοὶ εἶπον ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀρχόντων ἐπίστευσεν εἰς αὐτόν. Ελέγχει οὖν αὐτοὺς ὁ Νικόδημος παραβάτας τοῦ νόμου, πλὴν λεληθότως καὶ μετὰ φειδούς· οὔπω γὰρ τὴν προσή κουσαν είχε παρρησίαν. Εἰ γὰρ ὁ νόμος οὐ κατακρί νει πρὸ τοῦ ἀκοῦσαι καὶ γνῶναι, αὐτοὶ δὲ κατέ κριναν αὐτὸν πρὸ λόγου καὶ διαγνώσεως, παρέβη σαν ἄρα τὸν νόμον. Απεκρίθησαν - εἶ; Μὴ, τῆς αὐτῆς αὐτῷ χώρας καὶ πατρίδος ων, διὰ τοῦτο βοηθεῖς αὐτῷ; Βλέπε πῶς ἀγροικότερον καὶ θυμικώτερον ἀποκρίνονται. Ερεύνησον ἐγήγερται. Καὶ μὴν οὐκ εἶπεν ὅτι προφήτης ἐστὶν, ἀλλ' ὅτι κατακριθῆναι αὐτὸν ἀνεξετάστως οὐ χρή· οἱ δὲ ὑβριστικῶς λέγουσιν· Ερώτησον καὶ μάθε· οὐ γὰρ οἶδας τὰς Γραφάς. Καὶ εἰ οὐκ οἶδεν αὐτὰς, πῶς ὑμᾶς ήλεγξε παραβαί νοντας τὸν νόμον; Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὰ ἐντεῦθεν ἄχρι τοῦ, Πάλιν οὖν ἐλάλησεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς λόγων Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου· παρὰ τοῖς ἀκριβέσιν ἀντιγράφοις ἢ οὐχ εὕρηται ἡ ὠβέλιστας. Διὸ φαίνονται παρέγγραπτα καὶ προσθήκη· καὶ τούτου τεκμήριον τὸ μηδὲ τὸν Χρυσόστομον ὅλως μνημονεῦσαί αὐτῶν Πειρατέον δὲ ὅμως ἡμῖν καὶ ταῦτα διασαφῆσαι· οὐκ ἄμοιρον γὰρ ὠφε λείας οὐδὲ τὸ ἐν τούτοις κεφάλαιον τὸ περὶ τῆς ἐπὶ μοιχεία κατειλημμένης γυναικός. Variæ lectiones et notæ. Hic interpretationis locum obtinet hoc voca bulum. Sed Chrysostomus multoties id tribuit Evan - gelista. Vide tom. VIII, p. 305 E, 306 A. Hunc locum laudat Richardus Simonius in Historia critica textus N. T. p. 145. Ἐπί Simonius. "Ολως omittit idem. Ακριβῇ ἀντίγραφα nunc appellat, colices (f) Ac profecto in omnihus ejus operibus nullum hujus narrationis inveni vestigium. (y) Nobis tamen. ctc. Periculum tamen facicndum Chrysostomi, eos que Novi Testamenti, qui cum scholiis suut. Crisis Euthymii arguitur vocabulis καὶ τούτου τεκμήριον. Eadem de causa supra sollicitavit Luce Is, 55. Euthymius debebat nosse, Chrysostomum exclusisse etiam Matth. xxiii, 16-25 et alia permulta. Copiose de hoc loco disputavi in nea N. Test. editione. Nunc tantum addo, legi illum locum in Evangeliario Gothano, Octobris die 8, uti jam notaverat Wetstenius etiam hæc explicare. Nec enim utilitatis expers est, quod hic inest caput, de muliere in adulterio comprehensa.

- πεπλάνησθε; Ορα φθόνου μανίαν. Δέον γὰρ ἐρωτήσει καὶ μαθεῖν τί ἐλάλη σεν, οἱ δὲ οὐκ ἠνέσχοντο, ἀλλ᾽ εὐθὺς κολακεύουσιν αὐτοὺς ἔτι φειδόμενοι, καὶ οὐκ αὐστηρίᾳ χρῶντας, δεδοικότες μὴ τέλεον αὐτῷ προστεθῶσι. Vers. 47. Responderunt - oducti estis? Vide & Απεκρίθησαν invidim dementiam. Nam cum interrogare oportuis. set, ac discere quid locutus esset, ipsi nihil horum præstolantur, sed statim eis adulantur, parcentes etiam et non austeris verbis utentes; timebant enim ne perfecte illi adhaererent. hæc Vers. 48. Nam quis Vers. 49. legem. Quin lac major est vestri accusatio, quod turba credidit, vos autem non credidistis. Legem vero simpliciter appellant, totam sacram Scripturam. Vers. 49. Exsecrandi sunt. Atqui lex illos exsecratur, qui legem contemnunt; vos ergo exsecrandi, qui legem contemnitis; illi vero legem servant, credentes in eum; jubet namque lex credere in Deum. Vers. 50. Ait — Vers. 51. faciat? Addidit evangelista, Cum esset unus de numero eorum, ostendens, quod etiam quidam e principibus crediderant, Icet ipsi dicerent, nullum ex principibus credidisse lu ipsum. Arguit ergo eos Nicodemus, quod legis essent transgressores, occulte tamen et paucis verbis: nondum enim convenientem adeptus erat loquendi libertatem. Nam si non condemnat lex priusquam audiat et cognoscat, ipsi vero condemnabant eum antequam audissent et cognovissent, legem utique transgrediebantur.- η Vers. 53. Responderunt es? Num ideo illi es auxilio, quod ejusdem sis regionis et patriæ? Vide, quam aspere ac ferociter respondeant? Vers. 52. Scrutare - surrexerit. Sane illum sine discussione condemnare non oportebat, illi vero injuriose dicunt: Interroga et disce, neque enim nosti Scripturas. Verum si eas non novit, quomodo vos de legis transgressione arguit? Seire autem oportet, quod ea quæ ab hoc loco habentur usque ad eum, quo dicitur: Iterum ergo locutus est illis Jesus dicens: Ego sum lus mundi 61: in exactioribus exemplaribus, aut non inveniuntur, aut obelo confossa sunt, eo quod illegitima videantar et addita. Et hujus argumentum est quod eorum Chrysostomus nullam omnino fecit mentionem (^): nobis tamen (g) animus est etiam hæc declarare, quod utilitate non careant, sicut et caput de muliere in adulterio deprehensa, quod inter hæc ponitur. * Joan. vili, 12. Μή τις νόμον. Αύτη μάλλον ή μείζων χατηγορία ὑμῶν, ὅτι ὁ μὲν ὄχλος ἐπίστευσεν, ὑμεῖς δὲ ἠπιστήκατε. Νόμον δὲ ἐνταῦθα λέγουσι τὴν ὅλην Γραφὴν ἁπλῶς. Επικατάρατοι εἰσι. Καὶ μὴν ὁ νόμος ἐπικατηρά σατο τοῖς ἀθετοῦσι τὸν νόμον· ὑμεῖς οὖν ἐπικατά ρατοι οἱ ἀθετοῦντες τὸν νόμον· ἐκεῖνοι δὲ τηροῦσι τὸν νόμον πιστεύοντες εἰς αὐτόν· κελεύει γὰρ ὁ νό μας πιστεύειν εἰς τὸν Θεόν. Λέγει — ποιεῖ; Τὸ Εἷς ἂν ἐξ αὐτῶν προσέθη κεν ὁ εὐαγγελιστὴς, δεικνὺς ὅτι καί τινες τῶν ἀρ χόντων ἐπίστευσαν, εἰ καὶ αὐτοὶ εἶπον ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀρχόντων ἐπίστευσεν εἰς αὐτόν. Ελέγχει οὖν αὐτοὺς ὁ Νικόδημος παραβάτας τοῦ νόμου, πλὴν λεληθότως καὶ μετὰ φειδούς· οὔπω γὰρ τὴν προσή κουσαν είχε παρρησίαν. Εἰ γὰρ ὁ νόμος οὐ κατακρί νει πρὸ τοῦ ἀκοῦσαι καὶ γνῶναι, αὐτοὶ δὲ κατέ κριναν αὐτὸν πρὸ λόγου καὶ διαγνώσεως, παρέβη σαν ἄρα τὸν νόμον. Απεκρίθησαν - εἶ; Μὴ, τῆς αὐτῆς αὐτῷ χώρας καὶ πατρίδος ων, διὰ τοῦτο βοηθεῖς αὐτῷ; Βλέπε πῶς ἀγροικότερον καὶ θυμικώτερον ἀποκρίνονται. Ερεύνησον ἐγήγερται. Καὶ μὴν οὐκ εἶπεν ὅτι προφήτης ἐστὶν, ἀλλ' ὅτι κατακριθῆναι αὐτὸν ἀνεξετάστως οὐ χρή· οἱ δὲ ὑβριστικῶς λέγουσιν· Ερώτησον καὶ μάθε· οὐ γὰρ οἶδας τὰς Γραφάς. Καὶ εἰ οὐκ οἶδεν αὐτὰς, πῶς ὑμᾶς ήλεγξε παραβαί νοντας τὸν νόμον; Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὰ ἐντεῦθεν ἄχρι τοῦ, Πάλιν οὖν ἐλάλησεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς λόγων Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου· παρὰ τοῖς ἀκριβέσιν ἀντιγράφοις ἢ οὐχ εὕρηται ἡ ὠβέλιστας. Διὸ φαίνονται παρέγγραπτα καὶ προσθήκη· καὶ τούτου τεκμήριον τὸ μηδὲ τὸν Χρυσόστομον ὅλως μνημονεῦσαί αὐτῶν Πειρατέον δὲ ὅμως ἡμῖν καὶ ταῦτα διασαφῆσαι· οὐκ ἄμοιρον γὰρ ὠφε λείας οὐδὲ τὸ ἐν τούτοις κεφάλαιον τὸ περὶ τῆς ἐπὶ μοιχεία κατειλημμένης γυναικός. Variæ lectiones et notæ. Hic interpretationis locum obtinet hoc voca bulum. Sed Chrysostomus multoties id tribuit Evan - gelista. Vide tom. VIII, p. 305 E, 306 A. Hunc locum laudat Richardus Simonius in Historia critica textus N. T. p. 145. Ἐπί Simonius. "Ολως omittit idem. Ακριβῇ ἀντίγραφα nunc appellat, colices (f) Ac profecto in omnihus ejus operibus nullum hujus narrationis inveni vestigium. (y) Nobis tamen. ctc. Periculum tamen facicndum Chrysostomi, eos que Novi Testamenti, qui cum scholiis suut. Crisis Euthymii arguitur vocabulis καὶ τούτου τεκμήριον. Eadem de causa supra sollicitavit Luce Is, 55. Euthymius debebat nosse, Chrysostomum exclusisse etiam Matth. xxiii, 16-25 et alia permulta. Copiose de hoc loco disputavi in nea N. Test. editione. Nunc tantum addo, legi illum locum in Evangeliario Gothano, Octobris die 8, uti jam notaverat Wetstenius etiam hæc explicare. Nec enim utilitatis expers est, quod hic inest caput, de muliere in adulterio comprehensa.

- πεπλάνησθε; Ορα φθόνου μανίαν. Δέον γὰρ ἐρωτήσει καὶ μαθεῖν τί ἐλάλη σεν, οἱ δὲ οὐκ ἠνέσχοντο, ἀλλ᾽ εὐθὺς κολακεύουσιν αὐτοὺς ἔτι φειδόμενοι, καὶ οὐκ αὐστηρίᾳ χρῶντας, δεδοικότες μὴ τέλεον αὐτῷ προστεθῶσι. Vers. 47. Responderunt - oducti estis? Vide & Απεκρίθησαν invidim dementiam. Nam cum interrogare oportuis. set, ac discere quid locutus esset, ipsi nihil horum præstolantur, sed statim eis adulantur, parcentes etiam et non austeris verbis utentes; timebant enim ne perfecte illi adhaererent. hæc Vers. 48. Nam quis Vers. 49. legem. Quin lac major est vestri accusatio, quod turba credidit, vos autem non credidistis. Legem vero simpliciter appellant, totam sacram Scripturam. Vers. 49. Exsecrandi sunt. Atqui lex illos exsecratur, qui legem contemnunt; vos ergo exsecrandi, qui legem contemnitis; illi vero legem servant, credentes in eum; jubet namque lex credere in Deum. Vers. 50. Ait — Vers. 51. faciat? Addidit evangelista, Cum esset unus de numero eorum, ostendens, quod etiam quidam e principibus crediderant, Icet ipsi dicerent, nullum ex principibus credidisse lu ipsum. Arguit ergo eos Nicodemus, quod legis essent transgressores, occulte tamen et paucis verbis: nondum enim convenientem adeptus erat loquendi libertatem. Nam si non condemnat lex priusquam audiat et cognoscat, ipsi vero condemnabant eum antequam audissent et cognovissent, legem utique transgrediebantur.- η Vers. 53. Responderunt es? Num ideo illi es auxilio, quod ejusdem sis regionis et patriæ? Vide, quam aspere ac ferociter respondeant? Vers. 52. Scrutare - surrexerit. Sane illum sine discussione condemnare non oportebat, illi vero injuriose dicunt: Interroga et disce, neque enim nosti Scripturas. Verum si eas non novit, quomodo vos de legis transgressione arguit? Seire autem oportet, quod ea quæ ab hoc loco habentur usque ad eum, quo dicitur: Iterum ergo locutus est illis Jesus dicens: Ego sum lus mundi 61: in exactioribus exemplaribus, aut non inveniuntur, aut obelo confossa sunt, eo quod illegitima videantar et addita. Et hujus argumentum est quod eorum Chrysostomus nullam omnino fecit mentionem (^): nobis tamen (g) animus est etiam hæc declarare, quod utilitate non careant, sicut et caput de muliere in adulterio deprehensa, quod inter hæc ponitur. * Joan. vili, 12. Μή τις νόμον. Αύτη μάλλον ή μείζων χατηγορία ὑμῶν, ὅτι ὁ μὲν ὄχλος ἐπίστευσεν, ὑμεῖς δὲ ἠπιστήκατε. Νόμον δὲ ἐνταῦθα λέγουσι τὴν ὅλην Γραφὴν ἁπλῶς. Επικατάρατοι εἰσι. Καὶ μὴν ὁ νόμος ἐπικατηρά σατο τοῖς ἀθετοῦσι τὸν νόμον· ὑμεῖς οὖν ἐπικατά ρατοι οἱ ἀθετοῦντες τὸν νόμον· ἐκεῖνοι δὲ τηροῦσι τὸν νόμον πιστεύοντες εἰς αὐτόν· κελεύει γὰρ ὁ νό μας πιστεύειν εἰς τὸν Θεόν. Λέγει — ποιεῖ; Τὸ Εἷς ἂν ἐξ αὐτῶν προσέθη κεν ὁ εὐαγγελιστὴς, δεικνὺς ὅτι καί τινες τῶν ἀρ χόντων ἐπίστευσαν, εἰ καὶ αὐτοὶ εἶπον ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀρχόντων ἐπίστευσεν εἰς αὐτόν. Ελέγχει οὖν αὐτοὺς ὁ Νικόδημος παραβάτας τοῦ νόμου, πλὴν λεληθότως καὶ μετὰ φειδούς· οὔπω γὰρ τὴν προσή κουσαν είχε παρρησίαν. Εἰ γὰρ ὁ νόμος οὐ κατακρί νει πρὸ τοῦ ἀκοῦσαι καὶ γνῶναι, αὐτοὶ δὲ κατέ κριναν αὐτὸν πρὸ λόγου καὶ διαγνώσεως, παρέβη σαν ἄρα τὸν νόμον. Απεκρίθησαν - εἶ; Μὴ, τῆς αὐτῆς αὐτῷ χώρας καὶ πατρίδος ων, διὰ τοῦτο βοηθεῖς αὐτῷ; Βλέπε πῶς ἀγροικότερον καὶ θυμικώτερον ἀποκρίνονται. Ερεύνησον ἐγήγερται. Καὶ μὴν οὐκ εἶπεν ὅτι προφήτης ἐστὶν, ἀλλ' ὅτι κατακριθῆναι αὐτὸν ἀνεξετάστως οὐ χρή· οἱ δὲ ὑβριστικῶς λέγουσιν· Ερώτησον καὶ μάθε· οὐ γὰρ οἶδας τὰς Γραφάς. Καὶ εἰ οὐκ οἶδεν αὐτὰς, πῶς ὑμᾶς ήλεγξε παραβαί νοντας τὸν νόμον; Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὰ ἐντεῦθεν ἄχρι τοῦ, Πάλιν οὖν ἐλάλησεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς λόγων Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου· παρὰ τοῖς ἀκριβέσιν ἀντιγράφοις ἢ οὐχ εὕρηται ἡ ὠβέλιστας. Διὸ φαίνονται παρέγγραπτα καὶ προσθήκη· καὶ τούτου τεκμήριον τὸ μηδὲ τὸν Χρυσόστομον ὅλως μνημονεῦσαί αὐτῶν Πειρατέον δὲ ὅμως ἡμῖν καὶ ταῦτα διασαφῆσαι· οὐκ ἄμοιρον γὰρ ὠφε λείας οὐδὲ τὸ ἐν τούτοις κεφάλαιον τὸ περὶ τῆς ἐπὶ μοιχεία κατειλημμένης γυναικός. Variæ lectiones et notæ. Hic interpretationis locum obtinet hoc voca bulum. Sed Chrysostomus multoties id tribuit Evan - gelista. Vide tom. VIII, p. 305 E, 306 A. Hunc locum laudat Richardus Simonius in Historia critica textus N. T. p. 145. Ἐπί Simonius. "Ολως omittit idem. Ακριβῇ ἀντίγραφα nunc appellat, colices (f) Ac profecto in omnihus ejus operibus nullum hujus narrationis inveni vestigium. (y) Nobis tamen. ctc. Periculum tamen facicndum Chrysostomi, eos que Novi Testamenti, qui cum scholiis suut. Crisis Euthymii arguitur vocabulis καὶ τούτου τεκμήριον. Eadem de causa supra sollicitavit Luce Is, 55. Euthymius debebat nosse, Chrysostomum exclusisse etiam Matth. xxiii, 16-25 et alia permulta. Copiose de hoc loco disputavi in nea N. Test. editione. Nunc tantum addo, legi illum locum in Evangeliario Gothano, Octobris die 8, uti jam notaverat Wetstenius etiam hæc explicare. Nec enim utilitatis expers est, quod hic inest caput, de muliere in adulterio comprehensa.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. VIII. Vers. 53. Et – suam. Indignati ob sermonem Nicodemi, ac timentes ne forte etiam quispiam alius similia diceret. Καὶ — αὐτοῦ. Οργισθέντες ἐπὶ τῷ λόγῳ τοῦ Νικοδήμου, καὶ φοβηθέντες μήποτε καὶ ἄλλος τῶν ἀρχόντων εἴποι τοιαῦτα. Καὶ Ἰησοῦς - διὰ νυκτὸς ἐπιβουλήν. Ελαιῶν. Ἐκκλίνων τὴν Ορθρου -- αὐτούς. Λαὸν ἐνταῦθά φησι τοὺς λέγοντας ὅτι οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ προφήτης καὶ τοὺς λέγοντας αὖθις ὅτι Οὗτός ἐστιν ὁ Χρι στός· ὅπερ οὐκ ἐνεγκόντες οἱ Ἰουδαῖοι, σκόπει τί πονηρεύονται. "Αγουσιν - μοιχευομένην. Επ' αυτοφώρῳ λέγεται τὸ αὐτελέγκτως, αὐτοφανῶς, προδήλως. Εν — αὐτοῦ. Γινώσκοντες γὰρ αὐτὸν ἐλεήμονα καὶ συμπαθῆ, προσεδόκων ὅτι φείσεται αὐτῆς, καὶ CAP. VIII. Vers. 1. Jesus axiem — Olivarum. Declinans nocturnas insidias. Vers. 2. Summo illos. Populum hic appellat eos qui dicebant: Hic est vere propheta: itemque cos, qui dicebant: Hic est Christus; quod non fercates Judæi, vide quid malignentur? Vers. 3. Adducunt Vers. 4. adulterium perpetrantem. Επ' αυτοφώρω, hoc est, manifeste el de prehenae, ita ut negari non possit. Vers. 5. In — Vers. 6. illum. Cognoscentes enim, eum misericordem esse ac compatientem, cogitaλοιπὸν ἔξουσι κατηγορίαν κατ' αὐτοῦ, ὡς παρανό- bant quod esset illi parcilurus, et ita habitari μως φειδομένου τῆς ἀπὸ τοῦ νόμου λιθαζομένης. Ο δὲ Ἰησοῦς — γῆν. Ὅπερ ειώθασι πολλάκις ποιεῖν οἱ μὴ θέλοντες ἀποκρίνεσθαι πρὸς τοὺς ἐρωτῶντας ἀκαιρα καὶ ἀνάξια· γνοὺς γὰρ αὐτῶν τὴν μηχανὴν προσεποιεῖτο γράφειν εἰς τὴν γῆν, καὶ μὴ προσέχειν οἷς Ελεγόν. Ως — αὐτήν. Ορα σοφίαν τῆς αὐτοσοφίας κατα σοφιζομένην εὐμηχάνως τὰς μηχανὰς αὐτῶν. Ορα πῶς ἅμα καὶ τὸν νόμον ετήρησε, καὶ τῆς γυναικὸς ἐφείσατο. Επέτρεψε γὰρ τὸν ἀναμάρτητον ἐξ αὐτῶν ἄρξασθαι τοῦ λιθοβολεῖν αὐτὴν, εἰδὼς πάντας ἐν ἁμαρτίαις. essent adversus eum accusationem, utpote legis transgressione illi parcentem, quæ secundum legem lapidanda erat. Vers. 6. Jesus — terra. Quod frequenter facere solent, qui respondere nolunt importuna indignaque rogantibus: cognita enim illorum machinatione, fingebat se in terra scribere, nec his attendere, quæ dicebant. Vers. 7. Cum - illam. Vide sapientiam ejus, qui ipsa est Sapientia. Nain sagaciter illorum decepit machinationes: simul et servando lege et parcendo mulieri. Siquidem ei qui ex ipsis a peccato immunis esset, permisit ut eam lapidare inciperet sciens omnes peccatis esse obnoxios.· Καὶ πάλιν Vers. 8. Rursumque γῆν. Ἵνα μὴ βλέποντος εἰς αὐτοὺς terra. Ut dum ipse in eos αἰσχύνωνται βιον οὕτως ἐλεγχθέντες, καὶ ἵνα, ὡς non respiceret, erubescerent lenius redarguti: utiαὐτοῦ δῆθεν ἀσχολουμένου εἰς τὸ γράφειν, ἐξῇ αὐτ que ita illo in scribendo occupato, liceret, eis τοῖς ὑπαναχωρῆσαι πρὸ φανερωτέρας καταγνώσεως sensim abscedere, antequam manifestius condent» καὶ αὐτῶν γὰρ ἐφείδετο δι᾿ ὑπερβολὴν χρηστός narentur: nam sua summa benignitate etiam ipsis τητος. parcebat. οἱ δὲ — ἐσχάτων. Οὐδεὶς γὰρ ἀναμάρτητον είν πεῖν ἑαυτὸν ἠδύνατο. Καὶ — κατέκρινεν; 'Αναχωρήσαντες γὰρ ἀφῆ καν αὐτὴν ἄνετον· ἐπεὶ δὲ ἄνετον, πάντως καὶ ἀκατάκριτον τὸ ἐπ' αὐτοῖς· ἡ γὰρ ἂν συνέσχον αὐτήν. Η — κατακρίνω. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι άνθρωποι ὄντες οὐ κατέκριναν σε, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ ἐγώ σε κατα κρίνω, Θεὸς ὢν καὶ τοῦ νόμου Κύριος. Vers. 9. At illi postremos. Nullus enim seipsum a peccato immunem dicere poterat. Vers. 9. Ει — Vers. 10. condemnavit? Receden - tes namque dimiserant eam intactam, utique non condemnatam, quod ad se pertinebat, alioqui oppressissent eam. Vers. 11. Quæ - condemno. Nam si illi, cun homines sint, te non condeinnaverunt, multo magis ego, qui Deus suin, legisque Dominus, te non condemno. Vers. 11. Abi· peccaveris. Satis enim crat talis divulgatio, et coram tot adversariis erubescentia pro supplicio: maxime cum sciret quod illam toto corde poeniteret. Πορεύου — ἁμάρτανε. Αρκοῦντος τοῦ τηλικούτου θριάμβου, καὶ τῆς ἐνώπιον τοσούτων αἰσχύνης εἰς τιμωρίαν· ἔγνω γὰρ αὐτὴν καὶ μετανοήσασαν ὁλοκαρδίως. Πάλιν Vers. 19. Iterum κόσμου. Ὡς φωτίζων τὸν νοῦν τῶν ἀνθρώπων, καὶ ὁδηγῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλή θειαν καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας εἰς τὴν ἀρετὴν, καὶ ὡς καταλάμπων καὶ φαιδρύνων τὸ ἡγεμονικὸν αὐτῶν, καθὼς καὶ ἐν προοιμίοι; τοῦ παρόντος Εὐαγγελίου mundi. Utpote mentem hominum illuminans et ab errore ducens ad veritatem, a peccato ad virtutem: et tanquam illustrans ac exhilarans animas eorum, quemadmodum in Premio præsentis Evangelii discernimus, ubi diVariæ lectiones et notæ. Pro vulgari, Jcsus aulem, quod Hentenius Αποκρίνασθα: Δ. edu.dii, uterque habet, Καὶ Ἰησοῦς.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. VIII. Vers. 53. Et – suam. Indignati ob sermonem Nicodemi, ac timentes ne forte etiam quispiam alius similia diceret. Καὶ — αὐτοῦ. Οργισθέντες ἐπὶ τῷ λόγῳ τοῦ Νικοδήμου, καὶ φοβηθέντες μήποτε καὶ ἄλλος τῶν ἀρχόντων εἴποι τοιαῦτα. Καὶ Ἰησοῦς - διὰ νυκτὸς ἐπιβουλήν. Ελαιῶν. Ἐκκλίνων τὴν Ορθρου -- αὐτούς. Λαὸν ἐνταῦθά φησι τοὺς λέγοντας ὅτι οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ προφήτης καὶ τοὺς λέγοντας αὖθις ὅτι Οὗτός ἐστιν ὁ Χρι στός· ὅπερ οὐκ ἐνεγκόντες οἱ Ἰουδαῖοι, σκόπει τί πονηρεύονται. "Αγουσιν - μοιχευομένην. Επ' αυτοφώρῳ λέγεται τὸ αὐτελέγκτως, αὐτοφανῶς, προδήλως. Εν — αὐτοῦ. Γινώσκοντες γὰρ αὐτὸν ἐλεήμονα καὶ συμπαθῆ, προσεδόκων ὅτι φείσεται αὐτῆς, καὶ CAP. VIII. Vers. 1. Jesus axiem — Olivarum. Declinans nocturnas insidias. Vers. 2. Summo illos. Populum hic appellat eos qui dicebant: Hic est vere propheta: itemque cos, qui dicebant: Hic est Christus; quod non fercates Judæi, vide quid malignentur? Vers. 3. Adducunt Vers. 4. adulterium perpetrantem. Επ' αυτοφώρω, hoc est, manifeste el de prehenae, ita ut negari non possit. Vers. 5. In — Vers. 6. illum. Cognoscentes enim, eum misericordem esse ac compatientem, cogitaλοιπὸν ἔξουσι κατηγορίαν κατ' αὐτοῦ, ὡς παρανό- bant quod esset illi parcilurus, et ita habitari μως φειδομένου τῆς ἀπὸ τοῦ νόμου λιθαζομένης. Ο δὲ Ἰησοῦς — γῆν. Ὅπερ ειώθασι πολλάκις ποιεῖν οἱ μὴ θέλοντες ἀποκρίνεσθαι πρὸς τοὺς ἐρωτῶντας ἀκαιρα καὶ ἀνάξια· γνοὺς γὰρ αὐτῶν τὴν μηχανὴν προσεποιεῖτο γράφειν εἰς τὴν γῆν, καὶ μὴ προσέχειν οἷς Ελεγόν. Ως — αὐτήν. Ορα σοφίαν τῆς αὐτοσοφίας κατα σοφιζομένην εὐμηχάνως τὰς μηχανὰς αὐτῶν. Ορα πῶς ἅμα καὶ τὸν νόμον ετήρησε, καὶ τῆς γυναικὸς ἐφείσατο. Επέτρεψε γὰρ τὸν ἀναμάρτητον ἐξ αὐτῶν ἄρξασθαι τοῦ λιθοβολεῖν αὐτὴν, εἰδὼς πάντας ἐν ἁμαρτίαις. essent adversus eum accusationem, utpote legis transgressione illi parcentem, quæ secundum legem lapidanda erat. Vers. 6. Jesus — terra. Quod frequenter facere solent, qui respondere nolunt importuna indignaque rogantibus: cognita enim illorum machinatione, fingebat se in terra scribere, nec his attendere, quæ dicebant. Vers. 7. Cum - illam. Vide sapientiam ejus, qui ipsa est Sapientia. Nain sagaciter illorum decepit machinationes: simul et servando lege et parcendo mulieri. Siquidem ei qui ex ipsis a peccato immunis esset, permisit ut eam lapidare inciperet sciens omnes peccatis esse obnoxios.· Καὶ πάλιν Vers. 8. Rursumque γῆν. Ἵνα μὴ βλέποντος εἰς αὐτοὺς terra. Ut dum ipse in eos αἰσχύνωνται βιον οὕτως ἐλεγχθέντες, καὶ ἵνα, ὡς non respiceret, erubescerent lenius redarguti: utiαὐτοῦ δῆθεν ἀσχολουμένου εἰς τὸ γράφειν, ἐξῇ αὐτ que ita illo in scribendo occupato, liceret, eis τοῖς ὑπαναχωρῆσαι πρὸ φανερωτέρας καταγνώσεως sensim abscedere, antequam manifestius condent» καὶ αὐτῶν γὰρ ἐφείδετο δι᾿ ὑπερβολὴν χρηστός narentur: nam sua summa benignitate etiam ipsis τητος. parcebat. οἱ δὲ — ἐσχάτων. Οὐδεὶς γὰρ ἀναμάρτητον είν πεῖν ἑαυτὸν ἠδύνατο. Καὶ — κατέκρινεν; 'Αναχωρήσαντες γὰρ ἀφῆ καν αὐτὴν ἄνετον· ἐπεὶ δὲ ἄνετον, πάντως καὶ ἀκατάκριτον τὸ ἐπ' αὐτοῖς· ἡ γὰρ ἂν συνέσχον αὐτήν. Η — κατακρίνω. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι άνθρωποι ὄντες οὐ κατέκριναν σε, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ ἐγώ σε κατα κρίνω, Θεὸς ὢν καὶ τοῦ νόμου Κύριος. Vers. 9. At illi postremos. Nullus enim seipsum a peccato immunem dicere poterat. Vers. 9. Ει — Vers. 10. condemnavit? Receden - tes namque dimiserant eam intactam, utique non condemnatam, quod ad se pertinebat, alioqui oppressissent eam. Vers. 11. Quæ - condemno. Nam si illi, cun homines sint, te non condeinnaverunt, multo magis ego, qui Deus suin, legisque Dominus, te non condemno. Vers. 11. Abi· peccaveris. Satis enim crat talis divulgatio, et coram tot adversariis erubescentia pro supplicio: maxime cum sciret quod illam toto corde poeniteret. Πορεύου — ἁμάρτανε. Αρκοῦντος τοῦ τηλικούτου θριάμβου, καὶ τῆς ἐνώπιον τοσούτων αἰσχύνης εἰς τιμωρίαν· ἔγνω γὰρ αὐτὴν καὶ μετανοήσασαν ὁλοκαρδίως. Πάλιν Vers. 19. Iterum κόσμου. Ὡς φωτίζων τὸν νοῦν τῶν ἀνθρώπων, καὶ ὁδηγῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλή θειαν καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας εἰς τὴν ἀρετὴν, καὶ ὡς καταλάμπων καὶ φαιδρύνων τὸ ἡγεμονικὸν αὐτῶν, καθὼς καὶ ἐν προοιμίοι; τοῦ παρόντος Εὐαγγελίου mundi. Utpote mentem hominum illuminans et ab errore ducens ad veritatem, a peccato ad virtutem: et tanquam illustrans ac exhilarans animas eorum, quemadmodum in Premio præsentis Evangelii discernimus, ubi diVariæ lectiones et notæ. Pro vulgari, Jcsus aulem, quod Hentenius Αποκρίνασθα: Δ. edu.dii, uterque habet, Καὶ Ἰησοῦς.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. VIII. Vers. 53. Et – suam. Indignati ob sermonem Nicodemi, ac timentes ne forte etiam quispiam alius similia diceret. Καὶ — αὐτοῦ. Οργισθέντες ἐπὶ τῷ λόγῳ τοῦ Νικοδήμου, καὶ φοβηθέντες μήποτε καὶ ἄλλος τῶν ἀρχόντων εἴποι τοιαῦτα. Καὶ Ἰησοῦς - διὰ νυκτὸς ἐπιβουλήν. Ελαιῶν. Ἐκκλίνων τὴν Ορθρου -- αὐτούς. Λαὸν ἐνταῦθά φησι τοὺς λέγοντας ὅτι οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ προφήτης καὶ τοὺς λέγοντας αὖθις ὅτι Οὗτός ἐστιν ὁ Χρι στός· ὅπερ οὐκ ἐνεγκόντες οἱ Ἰουδαῖοι, σκόπει τί πονηρεύονται. "Αγουσιν - μοιχευομένην. Επ' αυτοφώρῳ λέγεται τὸ αὐτελέγκτως, αὐτοφανῶς, προδήλως. Εν — αὐτοῦ. Γινώσκοντες γὰρ αὐτὸν ἐλεήμονα καὶ συμπαθῆ, προσεδόκων ὅτι φείσεται αὐτῆς, καὶ CAP. VIII. Vers. 1. Jesus axiem — Olivarum. Declinans nocturnas insidias. Vers. 2. Summo illos. Populum hic appellat eos qui dicebant: Hic est vere propheta: itemque cos, qui dicebant: Hic est Christus; quod non fercates Judæi, vide quid malignentur? Vers. 3. Adducunt Vers. 4. adulterium perpetrantem. Επ' αυτοφώρω, hoc est, manifeste el de prehenae, ita ut negari non possit. Vers. 5. In — Vers. 6. illum. Cognoscentes enim, eum misericordem esse ac compatientem, cogitaλοιπὸν ἔξουσι κατηγορίαν κατ' αὐτοῦ, ὡς παρανό- bant quod esset illi parcilurus, et ita habitari μως φειδομένου τῆς ἀπὸ τοῦ νόμου λιθαζομένης. Ο δὲ Ἰησοῦς — γῆν. Ὅπερ ειώθασι πολλάκις ποιεῖν οἱ μὴ θέλοντες ἀποκρίνεσθαι πρὸς τοὺς ἐρωτῶντας ἀκαιρα καὶ ἀνάξια· γνοὺς γὰρ αὐτῶν τὴν μηχανὴν προσεποιεῖτο γράφειν εἰς τὴν γῆν, καὶ μὴ προσέχειν οἷς Ελεγόν. Ως — αὐτήν. Ορα σοφίαν τῆς αὐτοσοφίας κατα σοφιζομένην εὐμηχάνως τὰς μηχανὰς αὐτῶν. Ορα πῶς ἅμα καὶ τὸν νόμον ετήρησε, καὶ τῆς γυναικὸς ἐφείσατο. Επέτρεψε γὰρ τὸν ἀναμάρτητον ἐξ αὐτῶν ἄρξασθαι τοῦ λιθοβολεῖν αὐτὴν, εἰδὼς πάντας ἐν ἁμαρτίαις. essent adversus eum accusationem, utpote legis transgressione illi parcentem, quæ secundum legem lapidanda erat. Vers. 6. Jesus — terra. Quod frequenter facere solent, qui respondere nolunt importuna indignaque rogantibus: cognita enim illorum machinatione, fingebat se in terra scribere, nec his attendere, quæ dicebant. Vers. 7. Cum - illam. Vide sapientiam ejus, qui ipsa est Sapientia. Nain sagaciter illorum decepit machinationes: simul et servando lege et parcendo mulieri. Siquidem ei qui ex ipsis a peccato immunis esset, permisit ut eam lapidare inciperet sciens omnes peccatis esse obnoxios.· Καὶ πάλιν Vers. 8. Rursumque γῆν. Ἵνα μὴ βλέποντος εἰς αὐτοὺς terra. Ut dum ipse in eos αἰσχύνωνται βιον οὕτως ἐλεγχθέντες, καὶ ἵνα, ὡς non respiceret, erubescerent lenius redarguti: utiαὐτοῦ δῆθεν ἀσχολουμένου εἰς τὸ γράφειν, ἐξῇ αὐτ que ita illo in scribendo occupato, liceret, eis τοῖς ὑπαναχωρῆσαι πρὸ φανερωτέρας καταγνώσεως sensim abscedere, antequam manifestius condent» καὶ αὐτῶν γὰρ ἐφείδετο δι᾿ ὑπερβολὴν χρηστός narentur: nam sua summa benignitate etiam ipsis τητος. parcebat. οἱ δὲ — ἐσχάτων. Οὐδεὶς γὰρ ἀναμάρτητον είν πεῖν ἑαυτὸν ἠδύνατο. Καὶ — κατέκρινεν; 'Αναχωρήσαντες γὰρ ἀφῆ καν αὐτὴν ἄνετον· ἐπεὶ δὲ ἄνετον, πάντως καὶ ἀκατάκριτον τὸ ἐπ' αὐτοῖς· ἡ γὰρ ἂν συνέσχον αὐτήν. Η — κατακρίνω. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι άνθρωποι ὄντες οὐ κατέκριναν σε, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ ἐγώ σε κατα κρίνω, Θεὸς ὢν καὶ τοῦ νόμου Κύριος. Vers. 9. At illi postremos. Nullus enim seipsum a peccato immunem dicere poterat. Vers. 9. Ει — Vers. 10. condemnavit? Receden - tes namque dimiserant eam intactam, utique non condemnatam, quod ad se pertinebat, alioqui oppressissent eam. Vers. 11. Quæ - condemno. Nam si illi, cun homines sint, te non condeinnaverunt, multo magis ego, qui Deus suin, legisque Dominus, te non condemno. Vers. 11. Abi· peccaveris. Satis enim crat talis divulgatio, et coram tot adversariis erubescentia pro supplicio: maxime cum sciret quod illam toto corde poeniteret. Πορεύου — ἁμάρτανε. Αρκοῦντος τοῦ τηλικούτου θριάμβου, καὶ τῆς ἐνώπιον τοσούτων αἰσχύνης εἰς τιμωρίαν· ἔγνω γὰρ αὐτὴν καὶ μετανοήσασαν ὁλοκαρδίως. Πάλιν Vers. 19. Iterum κόσμου. Ὡς φωτίζων τὸν νοῦν τῶν ἀνθρώπων, καὶ ὁδηγῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλή θειαν καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας εἰς τὴν ἀρετὴν, καὶ ὡς καταλάμπων καὶ φαιδρύνων τὸ ἡγεμονικὸν αὐτῶν, καθὼς καὶ ἐν προοιμίοι; τοῦ παρόντος Εὐαγγελίου mundi. Utpote mentem hominum illuminans et ab errore ducens ad veritatem, a peccato ad virtutem: et tanquam illustrans ac exhilarans animas eorum, quemadmodum in Premio præsentis Evangelii discernimus, ubi diVariæ lectiones et notæ. Pro vulgari, Jcsus aulem, quod Hentenius Αποκρίνασθα: Δ. edu.dii, uterque habet, Καὶ Ἰησοῦς.

citur: Εt vita erat lux hominum 4. Hoc autem dixit & διελάβομεν, ἔνθα κεῖται τὸ, Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς propter diversas de se opiniones illorum. τῶν ἀνθρώπων. Τοῦτο δὲ εἶπε διὰ τὰς περὶ ἑαυτοῦ διαφόρους υπολήψεις αὐτῶν. Vers. 19. Qui tenebris. ln errore et peccatu. Vers. 19. Sed rite. Eterna. Vers. 13. Dixerunt Vers. 14. meum. Quære circa media septimi capitis, ubi dicitur: Si ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum non est verum s: in illius siquidem enarratione etiam hujus lacta.est mentio. Quidam vero aiunt quod illud tanquam homo dixerit, hoc autem tanquam Deus, ostendens se non nudum esse hominem, prout ipsi suspicabantur. Vers. 14. Quia venerim. Patre Deo. Vers. 14. Et quo vado. Ad eumdemn ipsum post Anem hujus dispensationis. Quia vero scio, quod a Patre Deo venerim, et ad eum ipsum vado, utique Filius Dei sum et Deus. Itaque fide dignus sum et ipsa fides, sicut et ipsa veritas. Versios vado. - Nescitis, sicut ostenditis, sicut simulatis, hoc est, Nescire videmini, in veritate tamen scitis: ideo etiam superius dixit, Et me scitis et undė sim scilis 50. Vers. 15. Voς judicatis. Carnaliter, sensualiter, crasso modo ad id solum, quod apparet, intuentes, nihilque sublimius ac spirituale cogitantes. Sciens autem, eos dicturos: Et quare, si potes, non punis nos, qui ita judicemus, ait: Vers. 15. Ego — quemquam. Non judico nunc. Nam et in superioribus tertio capite dixit: Non enim misit Deus Filium suum in mundum, vt judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum "; et rursum lege dictam ibi enarratiouem. Ne autem iterum dicant: Propterea dicis: Non judico, quia nos condemnare nou.audes, infert: est. Vers. 16. Quod si Verum est, sive rectum, et jam vere condemno vos. Deinde etiam dicit, quomodo verum sit judicium suum. Vers. 16. Quia Paler. Quia solus non sum, qui judico, sed ego et Pater, siquidem omnia nobis sunt communia; et quia quod ego judico, hoc et Pater: una enim ambobus est voluntas, ut prædictum est, et Pater vos condemnat, qui non creditis Filio suo quem ipse misit. Vers. 17. Porro est. Vestra quemadmodum vos jactatis; nam me transgressorem dicitis. Quod si duorum hominum testimonium verum est, inde colligere ipsi potestis, quod multo magis duorum judicum judicium verum est ct maxime talium. Hujusmodi autem obscura frequenter loΟ Αλλ' - Εἶπον σκοτίᾳ. Ἐν τῇ πλάνῃ καὶ τῇ ἁμαρτία. ζωῆς. Τῆς αἰωνίου. μου. Ζήτησον περὶ τὰ μέσα τοῦ ἑβδό μου κεφαλαίου [τὸ Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυ τοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής· ἐν τῇ έξηγήσει γὰρ ἐκείνου] καὶ τοῦτο ἐμνημονεύθη. Φασὶ δέ τινες ὅτι ἐκεῖνο μὲν εἶπεν ὡς ἄνθρωπος, τοῦτο δὲ ὡς Θεός, ἐμφαίνων ὅτι οὐκ ἔστι ψιλός άνθρωπος, ὡς αὐτοὶ ὑπολαμβάνουσιν. Ὅτι — ἦλθον. Ἐκ Πατρὸς Θεοῦ. Καὶ ποῦ ὑπάγω. Εἰς αὐτὸν μετὰ τὸ τέλος τῆς οἰκονομίας ταύτης. Ἐπεὶ δὲ οἶδα ὅτι ἐκ Πατρὸς Θεοῦ ἦλθον καὶ εἰς αὐτὸν ὑπάγω, πάντως Υἱός τοῦ Θεοῦ εἰμι καὶ Θεός. Καὶ λοιπὸν ἀξιόπιστός εἰμι, καὶ αὐτόπιστος, ὡς αὐτοαλήθεια. Ὑμεῖς — ὑπάγω. - Οὐκ οἴδατε, ὡς δοκεῖτε, ὡς φαίνεσθε, ὡς προσποιεῖσθε· τῇ γὰρ ἀληθείᾳ οίδατε. Διὸ καὶ ἀνωτέρω εἶπεν ὅτι Καμὲ οἴδατε, καὶ οίδατε πόθεν εἰμί. Ὑμεῖς — κρίνετε. Σαρκικῶς, αἰσθητῶς, παχυμερῶν, πρὸς μόνον τὸ φαινόμενον βλέποντες, καὶ μηδὲν ὑψηλότερον καὶ πνευματικὸν ἐννοοῦντες. Εἰδὼς δὲ αὐτοὺς μέλλοντας εἰπεῖν ὅτι Καὶ διατί οὐ κολάζεις ἡμᾶς, κρίνοντας οὕτως, εἰ δύνῃ, φησίν· Εγώ - οὐδένα. Οὐ κρίνω νῦν. Καὶ ὀπίσω γὰρ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ εἶπεν· Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ· καὶ ἀνάγνωθι πάλιν τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν ἐξήγησιν. Ἵνα δὲ μὴ καὶ αὖθις εἴπωσιν ότι Διὰ τοῦτο λέγεις, Οὐ κρίνω, ὡς μὴ θαρρῶν κατακρίναι ἡμᾶς, ἐπιο φέρει· Kal dar· ἐστιν. Αληθής ἐστιν, ἤτοι ὀρθὴ, δικαία. Καὶ λοιπὸν ἀληθῶς κατακρίνω ὑμᾶς. Εἶ:α λέγει καὶ πῶς ἀληθῆς ἐστιν ἡ κρίσις αὐτοῦ. "Οτι - Πατήρ. Οτι μόνος οὐκ εἰμὶ κρίνων, ἀλλ ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ' κοινὰ γὰρ ἡμῖν πάντα· καὶ ἐπεί, ὅπερ ἐγὼ κρίνω, τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ· ἐν γὰρ ἀμφο τέροις, ώς προείρηται, θέλημα καὶ ὁ Πατὴρ ἄρα Ο κατακρινεί ὑμᾶς, ἀπιστοῦντας τῷ ἀπεσταλμένῳ παρ΄ αὐτοῦ Υἱῷ αὐτοῦ. Η Joan. 1, 4. - Joan. V, το Joan. vit, De quibus supra vis, 40, 41. Inclusa absunt A. Πρὸς αὐτόν. Καὶ — ἐστι. — Τῷ ὑμετέρφ, ὡς αὐτοὶ βρενθύεσθε παράνομον γὰρ ἐμὲ λέγετε. Εἰ δὲ δύο ἀνθρώπων ἡ μαρτυρία ἀληθῆς, τὸ ἐντεῦθεν αὐτοὶ συλλογίσασθε, ὅτι πολλῷ μᾶλλον δύο κριτῶν ἡ κρίσις ἀληθὴς, καὶ τότε τοιούτων. Συνεσκιασμένα δὲ τὰ τοιαῦτα πολλασε Joan. ut, 17. Variæ lectiones et notæ. Επειδή, omisso δέ, Α. Κατακρίνει Α. Forte καὶ ταῦτα.

citur: Εt vita erat lux hominum 4. Hoc autem dixit & διελάβομεν, ἔνθα κεῖται τὸ, Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς propter diversas de se opiniones illorum. τῶν ἀνθρώπων. Τοῦτο δὲ εἶπε διὰ τὰς περὶ ἑαυτοῦ διαφόρους υπολήψεις αὐτῶν. Vers. 19. Qui tenebris. ln errore et peccatu. Vers. 19. Sed rite. Eterna. Vers. 13. Dixerunt Vers. 14. meum. Quære circa media septimi capitis, ubi dicitur: Si ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum non est verum s: in illius siquidem enarratione etiam hujus lacta.est mentio. Quidam vero aiunt quod illud tanquam homo dixerit, hoc autem tanquam Deus, ostendens se non nudum esse hominem, prout ipsi suspicabantur. Vers. 14. Quia venerim. Patre Deo. Vers. 14. Et quo vado. Ad eumdemn ipsum post Anem hujus dispensationis. Quia vero scio, quod a Patre Deo venerim, et ad eum ipsum vado, utique Filius Dei sum et Deus. Itaque fide dignus sum et ipsa fides, sicut et ipsa veritas. Versios vado. - Nescitis, sicut ostenditis, sicut simulatis, hoc est, Nescire videmini, in veritate tamen scitis: ideo etiam superius dixit, Et me scitis et undė sim scilis 50. Vers. 15. Voς judicatis. Carnaliter, sensualiter, crasso modo ad id solum, quod apparet, intuentes, nihilque sublimius ac spirituale cogitantes. Sciens autem, eos dicturos: Et quare, si potes, non punis nos, qui ita judicemus, ait: Vers. 15. Ego — quemquam. Non judico nunc. Nam et in superioribus tertio capite dixit: Non enim misit Deus Filium suum in mundum, vt judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum "; et rursum lege dictam ibi enarratiouem. Ne autem iterum dicant: Propterea dicis: Non judico, quia nos condemnare nou.audes, infert: est. Vers. 16. Quod si Verum est, sive rectum, et jam vere condemno vos. Deinde etiam dicit, quomodo verum sit judicium suum. Vers. 16. Quia Paler. Quia solus non sum, qui judico, sed ego et Pater, siquidem omnia nobis sunt communia; et quia quod ego judico, hoc et Pater: una enim ambobus est voluntas, ut prædictum est, et Pater vos condemnat, qui non creditis Filio suo quem ipse misit. Vers. 17. Porro est. Vestra quemadmodum vos jactatis; nam me transgressorem dicitis. Quod si duorum hominum testimonium verum est, inde colligere ipsi potestis, quod multo magis duorum judicum judicium verum est ct maxime talium. Hujusmodi autem obscura frequenter loΟ Αλλ' - Εἶπον σκοτίᾳ. Ἐν τῇ πλάνῃ καὶ τῇ ἁμαρτία. ζωῆς. Τῆς αἰωνίου. μου. Ζήτησον περὶ τὰ μέσα τοῦ ἑβδό μου κεφαλαίου [τὸ Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυ τοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής· ἐν τῇ έξηγήσει γὰρ ἐκείνου] καὶ τοῦτο ἐμνημονεύθη. Φασὶ δέ τινες ὅτι ἐκεῖνο μὲν εἶπεν ὡς ἄνθρωπος, τοῦτο δὲ ὡς Θεός, ἐμφαίνων ὅτι οὐκ ἔστι ψιλός άνθρωπος, ὡς αὐτοὶ ὑπολαμβάνουσιν. Ὅτι — ἦλθον. Ἐκ Πατρὸς Θεοῦ. Καὶ ποῦ ὑπάγω. Εἰς αὐτὸν μετὰ τὸ τέλος τῆς οἰκονομίας ταύτης. Ἐπεὶ δὲ οἶδα ὅτι ἐκ Πατρὸς Θεοῦ ἦλθον καὶ εἰς αὐτὸν ὑπάγω, πάντως Υἱός τοῦ Θεοῦ εἰμι καὶ Θεός. Καὶ λοιπὸν ἀξιόπιστός εἰμι, καὶ αὐτόπιστος, ὡς αὐτοαλήθεια. Ὑμεῖς — ὑπάγω. - Οὐκ οἴδατε, ὡς δοκεῖτε, ὡς φαίνεσθε, ὡς προσποιεῖσθε· τῇ γὰρ ἀληθείᾳ οίδατε. Διὸ καὶ ἀνωτέρω εἶπεν ὅτι Καμὲ οἴδατε, καὶ οίδατε πόθεν εἰμί. Ὑμεῖς — κρίνετε. Σαρκικῶς, αἰσθητῶς, παχυμερῶν, πρὸς μόνον τὸ φαινόμενον βλέποντες, καὶ μηδὲν ὑψηλότερον καὶ πνευματικὸν ἐννοοῦντες. Εἰδὼς δὲ αὐτοὺς μέλλοντας εἰπεῖν ὅτι Καὶ διατί οὐ κολάζεις ἡμᾶς, κρίνοντας οὕτως, εἰ δύνῃ, φησίν· Εγώ - οὐδένα. Οὐ κρίνω νῦν. Καὶ ὀπίσω γὰρ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ εἶπεν· Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ· καὶ ἀνάγνωθι πάλιν τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν ἐξήγησιν. Ἵνα δὲ μὴ καὶ αὖθις εἴπωσιν ότι Διὰ τοῦτο λέγεις, Οὐ κρίνω, ὡς μὴ θαρρῶν κατακρίναι ἡμᾶς, ἐπιο φέρει· Kal dar· ἐστιν. Αληθής ἐστιν, ἤτοι ὀρθὴ, δικαία. Καὶ λοιπὸν ἀληθῶς κατακρίνω ὑμᾶς. Εἶ:α λέγει καὶ πῶς ἀληθῆς ἐστιν ἡ κρίσις αὐτοῦ. "Οτι - Πατήρ. Οτι μόνος οὐκ εἰμὶ κρίνων, ἀλλ ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ' κοινὰ γὰρ ἡμῖν πάντα· καὶ ἐπεί, ὅπερ ἐγὼ κρίνω, τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ· ἐν γὰρ ἀμφο τέροις, ώς προείρηται, θέλημα καὶ ὁ Πατὴρ ἄρα Ο κατακρινεί ὑμᾶς, ἀπιστοῦντας τῷ ἀπεσταλμένῳ παρ΄ αὐτοῦ Υἱῷ αὐτοῦ. Η Joan. 1, 4. - Joan. V, το Joan. vit, De quibus supra vis, 40, 41. Inclusa absunt A. Πρὸς αὐτόν. Καὶ — ἐστι. — Τῷ ὑμετέρφ, ὡς αὐτοὶ βρενθύεσθε παράνομον γὰρ ἐμὲ λέγετε. Εἰ δὲ δύο ἀνθρώπων ἡ μαρτυρία ἀληθῆς, τὸ ἐντεῦθεν αὐτοὶ συλλογίσασθε, ὅτι πολλῷ μᾶλλον δύο κριτῶν ἡ κρίσις ἀληθὴς, καὶ τότε τοιούτων. Συνεσκιασμένα δὲ τὰ τοιαῦτα πολλασε Joan. ut, 17. Variæ lectiones et notæ. Επειδή, omisso δέ, Α. Κατακρίνει Α. Forte καὶ ταῦτα.

citur: Εt vita erat lux hominum 4. Hoc autem dixit & διελάβομεν, ἔνθα κεῖται τὸ, Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς propter diversas de se opiniones illorum. τῶν ἀνθρώπων. Τοῦτο δὲ εἶπε διὰ τὰς περὶ ἑαυτοῦ διαφόρους υπολήψεις αὐτῶν. Vers. 19. Qui tenebris. ln errore et peccatu. Vers. 19. Sed rite. Eterna. Vers. 13. Dixerunt Vers. 14. meum. Quære circa media septimi capitis, ubi dicitur: Si ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum non est verum s: in illius siquidem enarratione etiam hujus lacta.est mentio. Quidam vero aiunt quod illud tanquam homo dixerit, hoc autem tanquam Deus, ostendens se non nudum esse hominem, prout ipsi suspicabantur. Vers. 14. Quia venerim. Patre Deo. Vers. 14. Et quo vado. Ad eumdemn ipsum post Anem hujus dispensationis. Quia vero scio, quod a Patre Deo venerim, et ad eum ipsum vado, utique Filius Dei sum et Deus. Itaque fide dignus sum et ipsa fides, sicut et ipsa veritas. Versios vado. - Nescitis, sicut ostenditis, sicut simulatis, hoc est, Nescire videmini, in veritate tamen scitis: ideo etiam superius dixit, Et me scitis et undė sim scilis 50. Vers. 15. Voς judicatis. Carnaliter, sensualiter, crasso modo ad id solum, quod apparet, intuentes, nihilque sublimius ac spirituale cogitantes. Sciens autem, eos dicturos: Et quare, si potes, non punis nos, qui ita judicemus, ait: Vers. 15. Ego — quemquam. Non judico nunc. Nam et in superioribus tertio capite dixit: Non enim misit Deus Filium suum in mundum, vt judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum "; et rursum lege dictam ibi enarratiouem. Ne autem iterum dicant: Propterea dicis: Non judico, quia nos condemnare nou.audes, infert: est. Vers. 16. Quod si Verum est, sive rectum, et jam vere condemno vos. Deinde etiam dicit, quomodo verum sit judicium suum. Vers. 16. Quia Paler. Quia solus non sum, qui judico, sed ego et Pater, siquidem omnia nobis sunt communia; et quia quod ego judico, hoc et Pater: una enim ambobus est voluntas, ut prædictum est, et Pater vos condemnat, qui non creditis Filio suo quem ipse misit. Vers. 17. Porro est. Vestra quemadmodum vos jactatis; nam me transgressorem dicitis. Quod si duorum hominum testimonium verum est, inde colligere ipsi potestis, quod multo magis duorum judicum judicium verum est ct maxime talium. Hujusmodi autem obscura frequenter loΟ Αλλ' - Εἶπον σκοτίᾳ. Ἐν τῇ πλάνῃ καὶ τῇ ἁμαρτία. ζωῆς. Τῆς αἰωνίου. μου. Ζήτησον περὶ τὰ μέσα τοῦ ἑβδό μου κεφαλαίου [τὸ Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυ τοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής· ἐν τῇ έξηγήσει γὰρ ἐκείνου] καὶ τοῦτο ἐμνημονεύθη. Φασὶ δέ τινες ὅτι ἐκεῖνο μὲν εἶπεν ὡς ἄνθρωπος, τοῦτο δὲ ὡς Θεός, ἐμφαίνων ὅτι οὐκ ἔστι ψιλός άνθρωπος, ὡς αὐτοὶ ὑπολαμβάνουσιν. Ὅτι — ἦλθον. Ἐκ Πατρὸς Θεοῦ. Καὶ ποῦ ὑπάγω. Εἰς αὐτὸν μετὰ τὸ τέλος τῆς οἰκονομίας ταύτης. Ἐπεὶ δὲ οἶδα ὅτι ἐκ Πατρὸς Θεοῦ ἦλθον καὶ εἰς αὐτὸν ὑπάγω, πάντως Υἱός τοῦ Θεοῦ εἰμι καὶ Θεός. Καὶ λοιπὸν ἀξιόπιστός εἰμι, καὶ αὐτόπιστος, ὡς αὐτοαλήθεια. Ὑμεῖς — ὑπάγω. - Οὐκ οἴδατε, ὡς δοκεῖτε, ὡς φαίνεσθε, ὡς προσποιεῖσθε· τῇ γὰρ ἀληθείᾳ οίδατε. Διὸ καὶ ἀνωτέρω εἶπεν ὅτι Καμὲ οἴδατε, καὶ οίδατε πόθεν εἰμί. Ὑμεῖς — κρίνετε. Σαρκικῶς, αἰσθητῶς, παχυμερῶν, πρὸς μόνον τὸ φαινόμενον βλέποντες, καὶ μηδὲν ὑψηλότερον καὶ πνευματικὸν ἐννοοῦντες. Εἰδὼς δὲ αὐτοὺς μέλλοντας εἰπεῖν ὅτι Καὶ διατί οὐ κολάζεις ἡμᾶς, κρίνοντας οὕτως, εἰ δύνῃ, φησίν· Εγώ - οὐδένα. Οὐ κρίνω νῦν. Καὶ ὀπίσω γὰρ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ εἶπεν· Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ· καὶ ἀνάγνωθι πάλιν τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν ἐξήγησιν. Ἵνα δὲ μὴ καὶ αὖθις εἴπωσιν ότι Διὰ τοῦτο λέγεις, Οὐ κρίνω, ὡς μὴ θαρρῶν κατακρίναι ἡμᾶς, ἐπιο φέρει· Kal dar· ἐστιν. Αληθής ἐστιν, ἤτοι ὀρθὴ, δικαία. Καὶ λοιπὸν ἀληθῶς κατακρίνω ὑμᾶς. Εἶ:α λέγει καὶ πῶς ἀληθῆς ἐστιν ἡ κρίσις αὐτοῦ. "Οτι - Πατήρ. Οτι μόνος οὐκ εἰμὶ κρίνων, ἀλλ ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ' κοινὰ γὰρ ἡμῖν πάντα· καὶ ἐπεί, ὅπερ ἐγὼ κρίνω, τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ· ἐν γὰρ ἀμφο τέροις, ώς προείρηται, θέλημα καὶ ὁ Πατὴρ ἄρα Ο κατακρινεί ὑμᾶς, ἀπιστοῦντας τῷ ἀπεσταλμένῳ παρ΄ αὐτοῦ Υἱῷ αὐτοῦ. Η Joan. 1, 4. - Joan. V, το Joan. vit, De quibus supra vis, 40, 41. Inclusa absunt A. Πρὸς αὐτόν. Καὶ — ἐστι. — Τῷ ὑμετέρφ, ὡς αὐτοὶ βρενθύεσθε παράνομον γὰρ ἐμὲ λέγετε. Εἰ δὲ δύο ἀνθρώπων ἡ μαρτυρία ἀληθῆς, τὸ ἐντεῦθεν αὐτοὶ συλλογίσασθε, ὅτι πολλῷ μᾶλλον δύο κριτῶν ἡ κρίσις ἀληθὴς, καὶ τότε τοιούτων. Συνεσκιασμένα δὲ τὰ τοιαῦτα πολλασε Joan. ut, 17. Variæ lectiones et notæ. Επειδή, omisso δέ, Α. Κατακρίνει Α. Forte καὶ ταῦτα.

citur: Εt vita erat lux hominum 4. Hoc autem dixit & διελάβομεν, ἔνθα κεῖται τὸ, Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς propter diversas de se opiniones illorum. τῶν ἀνθρώπων. Τοῦτο δὲ εἶπε διὰ τὰς περὶ ἑαυτοῦ διαφόρους υπολήψεις αὐτῶν. Vers. 19. Qui tenebris. ln errore et peccatu. Vers. 19. Sed rite. Eterna. Vers. 13. Dixerunt Vers. 14. meum. Quære circa media septimi capitis, ubi dicitur: Si ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum non est verum s: in illius siquidem enarratione etiam hujus lacta.est mentio. Quidam vero aiunt quod illud tanquam homo dixerit, hoc autem tanquam Deus, ostendens se non nudum esse hominem, prout ipsi suspicabantur. Vers. 14. Quia venerim. Patre Deo. Vers. 14. Et quo vado. Ad eumdemn ipsum post Anem hujus dispensationis. Quia vero scio, quod a Patre Deo venerim, et ad eum ipsum vado, utique Filius Dei sum et Deus. Itaque fide dignus sum et ipsa fides, sicut et ipsa veritas. Versios vado. - Nescitis, sicut ostenditis, sicut simulatis, hoc est, Nescire videmini, in veritate tamen scitis: ideo etiam superius dixit, Et me scitis et undė sim scilis 50. Vers. 15. Voς judicatis. Carnaliter, sensualiter, crasso modo ad id solum, quod apparet, intuentes, nihilque sublimius ac spirituale cogitantes. Sciens autem, eos dicturos: Et quare, si potes, non punis nos, qui ita judicemus, ait: Vers. 15. Ego — quemquam. Non judico nunc. Nam et in superioribus tertio capite dixit: Non enim misit Deus Filium suum in mundum, vt judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum "; et rursum lege dictam ibi enarratiouem. Ne autem iterum dicant: Propterea dicis: Non judico, quia nos condemnare nou.audes, infert: est. Vers. 16. Quod si Verum est, sive rectum, et jam vere condemno vos. Deinde etiam dicit, quomodo verum sit judicium suum. Vers. 16. Quia Paler. Quia solus non sum, qui judico, sed ego et Pater, siquidem omnia nobis sunt communia; et quia quod ego judico, hoc et Pater: una enim ambobus est voluntas, ut prædictum est, et Pater vos condemnat, qui non creditis Filio suo quem ipse misit. Vers. 17. Porro est. Vestra quemadmodum vos jactatis; nam me transgressorem dicitis. Quod si duorum hominum testimonium verum est, inde colligere ipsi potestis, quod multo magis duorum judicum judicium verum est ct maxime talium. Hujusmodi autem obscura frequenter loΟ Αλλ' - Εἶπον σκοτίᾳ. Ἐν τῇ πλάνῃ καὶ τῇ ἁμαρτία. ζωῆς. Τῆς αἰωνίου. μου. Ζήτησον περὶ τὰ μέσα τοῦ ἑβδό μου κεφαλαίου [τὸ Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυ τοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής· ἐν τῇ έξηγήσει γὰρ ἐκείνου] καὶ τοῦτο ἐμνημονεύθη. Φασὶ δέ τινες ὅτι ἐκεῖνο μὲν εἶπεν ὡς ἄνθρωπος, τοῦτο δὲ ὡς Θεός, ἐμφαίνων ὅτι οὐκ ἔστι ψιλός άνθρωπος, ὡς αὐτοὶ ὑπολαμβάνουσιν. Ὅτι — ἦλθον. Ἐκ Πατρὸς Θεοῦ. Καὶ ποῦ ὑπάγω. Εἰς αὐτὸν μετὰ τὸ τέλος τῆς οἰκονομίας ταύτης. Ἐπεὶ δὲ οἶδα ὅτι ἐκ Πατρὸς Θεοῦ ἦλθον καὶ εἰς αὐτὸν ὑπάγω, πάντως Υἱός τοῦ Θεοῦ εἰμι καὶ Θεός. Καὶ λοιπὸν ἀξιόπιστός εἰμι, καὶ αὐτόπιστος, ὡς αὐτοαλήθεια. Ὑμεῖς — ὑπάγω. - Οὐκ οἴδατε, ὡς δοκεῖτε, ὡς φαίνεσθε, ὡς προσποιεῖσθε· τῇ γὰρ ἀληθείᾳ οίδατε. Διὸ καὶ ἀνωτέρω εἶπεν ὅτι Καμὲ οἴδατε, καὶ οίδατε πόθεν εἰμί. Ὑμεῖς — κρίνετε. Σαρκικῶς, αἰσθητῶς, παχυμερῶν, πρὸς μόνον τὸ φαινόμενον βλέποντες, καὶ μηδὲν ὑψηλότερον καὶ πνευματικὸν ἐννοοῦντες. Εἰδὼς δὲ αὐτοὺς μέλλοντας εἰπεῖν ὅτι Καὶ διατί οὐ κολάζεις ἡμᾶς, κρίνοντας οὕτως, εἰ δύνῃ, φησίν· Εγώ - οὐδένα. Οὐ κρίνω νῦν. Καὶ ὀπίσω γὰρ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ εἶπεν· Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ· καὶ ἀνάγνωθι πάλιν τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν ἐξήγησιν. Ἵνα δὲ μὴ καὶ αὖθις εἴπωσιν ότι Διὰ τοῦτο λέγεις, Οὐ κρίνω, ὡς μὴ θαρρῶν κατακρίναι ἡμᾶς, ἐπιο φέρει· Kal dar· ἐστιν. Αληθής ἐστιν, ἤτοι ὀρθὴ, δικαία. Καὶ λοιπὸν ἀληθῶς κατακρίνω ὑμᾶς. Εἶ:α λέγει καὶ πῶς ἀληθῆς ἐστιν ἡ κρίσις αὐτοῦ. "Οτι - Πατήρ. Οτι μόνος οὐκ εἰμὶ κρίνων, ἀλλ ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ' κοινὰ γὰρ ἡμῖν πάντα· καὶ ἐπεί, ὅπερ ἐγὼ κρίνω, τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ· ἐν γὰρ ἀμφο τέροις, ώς προείρηται, θέλημα καὶ ὁ Πατὴρ ἄρα Ο κατακρινεί ὑμᾶς, ἀπιστοῦντας τῷ ἀπεσταλμένῳ παρ΄ αὐτοῦ Υἱῷ αὐτοῦ. Η Joan. 1, 4. - Joan. V, το Joan. vit, De quibus supra vis, 40, 41. Inclusa absunt A. Πρὸς αὐτόν. Καὶ — ἐστι. — Τῷ ὑμετέρφ, ὡς αὐτοὶ βρενθύεσθε παράνομον γὰρ ἐμὲ λέγετε. Εἰ δὲ δύο ἀνθρώπων ἡ μαρτυρία ἀληθῆς, τὸ ἐντεῦθεν αὐτοὶ συλλογίσασθε, ὅτι πολλῷ μᾶλλον δύο κριτῶν ἡ κρίσις ἀληθὴς, καὶ τότε τοιούτων. Συνεσκιασμένα δὲ τὰ τοιαῦτα πολλασε Joan. ut, 17. Variæ lectiones et notæ. Επειδή, omisso δέ, Α. Κατακρίνει Α. Forte καὶ ταῦτα.

CAP. VIII. χοῦ λέγει διὰ τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν, ἵνα ἐκείνοις μὲν quitur propter eorum imbecillitatem,ut illis quie εἴη ἀσυμφανῆ, τοῖς δυνατωτέροις δὲ Χριστιανοῖς dem occulta sint, robustioribus vero Christianis maἐμφανή. Ἐπὶ πάντων οὖν τῶν τοιούτων ταύτην για nifesta. In omnibus ergo similibus causam hanc νωσκε τὴν αἰτίαν. agnoscito. Εγώ — ἐμαυτοῦ. Πάλιν πρὸς τό· Σὺ περὶ σεαυ τοῦ μαρτυρεῖς, ποιεῖται τὸν λόγον, Εγώ είμι, λέγων, ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμαυτοῦ, εἰ καὶ οὐδεὶς μαρτυρεῖ περὶ ἑαυτοῦ· ἐγὼ μὲν γὰρ ὡς Θεός, οὐδεὶς δὲ ὡς άνθρωπος. Καὶ — Πατήρ. Εἰ μὴ ἐγὼ δοκῶ ὑμῖν ἀξιόπιστος. Μαρτυρεῖ γὰρ διὰ τοῦ προφήτου λέγων· Ἰδοὺ τέτ θεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, [ήγουν εἰς τὸ εἶναι φῶς ἐθνῶν.] Προείρηται δὲ καὶ ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ πῶς ὁ Πατὴρ μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, ἔνθα κεῖται τὸ, Καὶ ὁ πέμψας με Πατήρ αὐτὸς μεμαρτύρηκε περὶ ἐμοῦ. Ελεγον – σοῦ; Ἔλεγον τοῦτο προσποιούμενοι ἀγνοεῖν τίνα λέγει Πατέρα, καὶ πειράζοντες. Απεκρίθη μου. [ Ὡς προσποιείσθε· τῇ ἀληθείᾳ γὰρ οίδατε, καθὼς καὶ ἀνωτέρω δεδήλω ται. Η τοῦτο εἶπε, διότι προσεποιοῦντο γινώσκειν αὐτὸν υἱὸν τοῦ Ἰωσήφ, λέγων· Εἰ οὕτως οἴδατε, ὡς προσποιείσθε, Οὔτε ἐμὲ οἴδατε· οὐ γὰρ ἐγὼ υἱὸς τοῦ Ἰωσήφ· οὔτε τὸν Πατέρα μου· οὐ γὰρ ὁ Ἰωσὴφ πατήρ μου. Εἰ - ᾔδειτε ἄν. Μιας γὰρ ἀμφότεροι φύσεως. Καὶ ἐν τῷ ἐκκαιδεκάτῳ δὲ κεφαλαίῳ πρὸς τὸν Φίλιππον εἴρηκεν· Ο εωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα, ήγουν ὁ νενοηκώς, ὁ γνούς. Είδησιν γὰρ καὶ δρασιν οὐκ αἰσθητήν φησιν, ἀλλὰ νοητήν. Ἐπεὶ δὲ ἐμὲ προσποιεῖσθε μὴ εἰδέναι, ἀκολούθως καὶ τὸν Πατέρα μου προσποιείσθε μὴ εἰδέναι. Ταῦτα – γαζοφυλακίῳ. Ταῦτα τὰ παρρησιαστικά. Επεσημήνατο γὰρ τὸν τόπον, δεικνύων τὴν παρρη σίαν τοῦ διδασκάλου. Γαζοφυλάκιον δὲ, τὸ θησαυρός φυλάκιον, περὶ οὗ πλατύτερον ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Μάρχον εἰρήκαμεν. Διδάσκων ἐν τῷ ἱερῷ. Δημοσίᾳ· ἐν τούτῳ γὰρ ἦν καὶ τὸ γαζοφυλάκιον. Καὶ αὐτόν. Ούτω παρρησιαζόμενον. Οτι — αὐτοῦ. Ἡ τοῦ συλληφθῆναι καὶ ἀναιρεθῆ ναι αὐτόν. Εδει γὰρ τοῦτον ἔτι θαυματουργῆσαι καὶ διδάξαι καὶ πολλοὺς εἰς πίστιν ἐπισπάσασθαι, ὡς καὶ προλαβόντες εἰρήκαμεν. Συνεχῶς δὲ τοῦτο λέγει, δεικνὺς ὅτι πολλάκις επιχειρήσαντες οὐκ ηδυνήθη σαν, καὶ ὅτι οὐδ᾽ ὕστερον ἐκράτησαν ἂν αὐτὸν, εἰ μὴ αὐτὸς ἠθέλησεν. »² [sa. XLIX, 6. ss Joan. v, 57. Inclusa exciderunt A. Αὐτὸς omittit B. Inclusa absunt¸A. Vers. 18. Ego-meipso. Rursum ad id, quod dixerant: Tu testimonium perhibes de teipso, hunc facit sermonem dicens: Ego testimonium perhibeo de meipso, etiamsi nemo perhibeat de seipso; ego siquidem tanquam Deus, nemo autem tanquam homo. Vers. 18. Ει Pater. Si ego vobis fide dignus non videor. Fert autem testimonium dicens per prophetain: Posui te in lucem gentium", sive ut lux sis gentium. Prædictum est autem septimo etiam capite, quomodo Pater de ipso ferat testimonium, ubi dicitur: Et qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me **. Vers. 19. Dixerunt - tuus? Dicebant hoc fingentes, se ignorare quemnam diceret Patrem, ac tentantes. Vers. 19. Respondit meum. Quemadmodum simulatis: nam in veritate nostis, quemadmodum superius ostensum est. Aut hoc dixit, quia sinulabant se scire quod filius esset Joseph. Dicit ergo: Si me ita cognoscitis, ut fingitis, neque me nostis; non sum enim filius Joseph: neque Patrem meum; nam Joseph non est pater meus. Vers. 19. Si — utique cognovissetis. Nam anius sumus ambo naturæ. In decimo sexto etiam capite dixit ad Philippum: Qui vidit me, vidit et Patrem ", sive cognovit, intellexit. Nam visionem et cognitionem dicit non sensibilem, sed intelligibilem. Sed quia me non nosse vos simulatis, consequens etiam est ut et Patrem meum vos non nosse fingatis. Vers. 20. Hæc. gazophylucio. Hæc verba libcre dicta. Significavit autem locum, ostendens dicendi libertatem ipsius doctoris. Gazophylacium vero thesauri repositorium erat, de quo latius diximus quadragesimo primo juxta Marcum capile. Vers. 20. Docens in templo. Publice; nam in templo etiam erat gazophylacium. Vers. 20. Ει — eum. Cum ita libere loqueretur. Vers. 20. Quia ejus. Qua comprehendi et capi posset. Adhuc enim oportebat eum miracula operari ac docere, multosque ad fidem allrabere, sicut in præcedentibus diximus. Continue autem hoc dicit, ostendens quod frequenter id teutantes non potuerunt, et quod nunquam potentiores ad eum apprehendendum fuissent, nisi ipse voluisset. ** Joan. XIV, 9. Varia lectiones et notas. Μου ᾔδειτε ἂy, ceteris omissis A. Kal interponit A.

CAP. VIII. χοῦ λέγει διὰ τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν, ἵνα ἐκείνοις μὲν quitur propter eorum imbecillitatem,ut illis quie εἴη ἀσυμφανῆ, τοῖς δυνατωτέροις δὲ Χριστιανοῖς dem occulta sint, robustioribus vero Christianis maἐμφανή. Ἐπὶ πάντων οὖν τῶν τοιούτων ταύτην για nifesta. In omnibus ergo similibus causam hanc νωσκε τὴν αἰτίαν. agnoscito. Εγώ — ἐμαυτοῦ. Πάλιν πρὸς τό· Σὺ περὶ σεαυ τοῦ μαρτυρεῖς, ποιεῖται τὸν λόγον, Εγώ είμι, λέγων, ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμαυτοῦ, εἰ καὶ οὐδεὶς μαρτυρεῖ περὶ ἑαυτοῦ· ἐγὼ μὲν γὰρ ὡς Θεός, οὐδεὶς δὲ ὡς άνθρωπος. Καὶ — Πατήρ. Εἰ μὴ ἐγὼ δοκῶ ὑμῖν ἀξιόπιστος. Μαρτυρεῖ γὰρ διὰ τοῦ προφήτου λέγων· Ἰδοὺ τέτ θεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, [ήγουν εἰς τὸ εἶναι φῶς ἐθνῶν.] Προείρηται δὲ καὶ ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ πῶς ὁ Πατὴρ μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, ἔνθα κεῖται τὸ, Καὶ ὁ πέμψας με Πατήρ αὐτὸς μεμαρτύρηκε περὶ ἐμοῦ. Ελεγον – σοῦ; Ἔλεγον τοῦτο προσποιούμενοι ἀγνοεῖν τίνα λέγει Πατέρα, καὶ πειράζοντες. Απεκρίθη μου. [ Ὡς προσποιείσθε· τῇ ἀληθείᾳ γὰρ οίδατε, καθὼς καὶ ἀνωτέρω δεδήλω ται. Η τοῦτο εἶπε, διότι προσεποιοῦντο γινώσκειν αὐτὸν υἱὸν τοῦ Ἰωσήφ, λέγων· Εἰ οὕτως οἴδατε, ὡς προσποιείσθε, Οὔτε ἐμὲ οἴδατε· οὐ γὰρ ἐγὼ υἱὸς τοῦ Ἰωσήφ· οὔτε τὸν Πατέρα μου· οὐ γὰρ ὁ Ἰωσὴφ πατήρ μου. Εἰ - ᾔδειτε ἄν. Μιας γὰρ ἀμφότεροι φύσεως. Καὶ ἐν τῷ ἐκκαιδεκάτῳ δὲ κεφαλαίῳ πρὸς τὸν Φίλιππον εἴρηκεν· Ο εωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα, ήγουν ὁ νενοηκώς, ὁ γνούς. Είδησιν γὰρ καὶ δρασιν οὐκ αἰσθητήν φησιν, ἀλλὰ νοητήν. Ἐπεὶ δὲ ἐμὲ προσποιεῖσθε μὴ εἰδέναι, ἀκολούθως καὶ τὸν Πατέρα μου προσποιείσθε μὴ εἰδέναι. Ταῦτα – γαζοφυλακίῳ. Ταῦτα τὰ παρρησιαστικά. Επεσημήνατο γὰρ τὸν τόπον, δεικνύων τὴν παρρη σίαν τοῦ διδασκάλου. Γαζοφυλάκιον δὲ, τὸ θησαυρός φυλάκιον, περὶ οὗ πλατύτερον ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Μάρχον εἰρήκαμεν. Διδάσκων ἐν τῷ ἱερῷ. Δημοσίᾳ· ἐν τούτῳ γὰρ ἦν καὶ τὸ γαζοφυλάκιον. Καὶ αὐτόν. Ούτω παρρησιαζόμενον. Οτι — αὐτοῦ. Ἡ τοῦ συλληφθῆναι καὶ ἀναιρεθῆ ναι αὐτόν. Εδει γὰρ τοῦτον ἔτι θαυματουργῆσαι καὶ διδάξαι καὶ πολλοὺς εἰς πίστιν ἐπισπάσασθαι, ὡς καὶ προλαβόντες εἰρήκαμεν. Συνεχῶς δὲ τοῦτο λέγει, δεικνὺς ὅτι πολλάκις επιχειρήσαντες οὐκ ηδυνήθη σαν, καὶ ὅτι οὐδ᾽ ὕστερον ἐκράτησαν ἂν αὐτὸν, εἰ μὴ αὐτὸς ἠθέλησεν. »² [sa. XLIX, 6. ss Joan. v, 57. Inclusa exciderunt A. Αὐτὸς omittit B. Inclusa absunt¸A. Vers. 18. Ego-meipso. Rursum ad id, quod dixerant: Tu testimonium perhibes de teipso, hunc facit sermonem dicens: Ego testimonium perhibeo de meipso, etiamsi nemo perhibeat de seipso; ego siquidem tanquam Deus, nemo autem tanquam homo. Vers. 18. Ει Pater. Si ego vobis fide dignus non videor. Fert autem testimonium dicens per prophetain: Posui te in lucem gentium", sive ut lux sis gentium. Prædictum est autem septimo etiam capite, quomodo Pater de ipso ferat testimonium, ubi dicitur: Et qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me **. Vers. 19. Dixerunt - tuus? Dicebant hoc fingentes, se ignorare quemnam diceret Patrem, ac tentantes. Vers. 19. Respondit meum. Quemadmodum simulatis: nam in veritate nostis, quemadmodum superius ostensum est. Aut hoc dixit, quia sinulabant se scire quod filius esset Joseph. Dicit ergo: Si me ita cognoscitis, ut fingitis, neque me nostis; non sum enim filius Joseph: neque Patrem meum; nam Joseph non est pater meus. Vers. 19. Si — utique cognovissetis. Nam anius sumus ambo naturæ. In decimo sexto etiam capite dixit ad Philippum: Qui vidit me, vidit et Patrem ", sive cognovit, intellexit. Nam visionem et cognitionem dicit non sensibilem, sed intelligibilem. Sed quia me non nosse vos simulatis, consequens etiam est ut et Patrem meum vos non nosse fingatis. Vers. 20. Hæc. gazophylucio. Hæc verba libcre dicta. Significavit autem locum, ostendens dicendi libertatem ipsius doctoris. Gazophylacium vero thesauri repositorium erat, de quo latius diximus quadragesimo primo juxta Marcum capile. Vers. 20. Docens in templo. Publice; nam in templo etiam erat gazophylacium. Vers. 20. Ει — eum. Cum ita libere loqueretur. Vers. 20. Quia ejus. Qua comprehendi et capi posset. Adhuc enim oportebat eum miracula operari ac docere, multosque ad fidem allrabere, sicut in præcedentibus diximus. Continue autem hoc dicit, ostendens quod frequenter id teutantes non potuerunt, et quod nunquam potentiores ad eum apprehendendum fuissent, nisi ipse voluisset. ** Joan. XIV, 9. Varia lectiones et notas. Μου ᾔδειτε ἂy, ceteris omissis A. Kal interponit A.

CAP. VIII. χοῦ λέγει διὰ τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν, ἵνα ἐκείνοις μὲν quitur propter eorum imbecillitatem,ut illis quie εἴη ἀσυμφανῆ, τοῖς δυνατωτέροις δὲ Χριστιανοῖς dem occulta sint, robustioribus vero Christianis maἐμφανή. Ἐπὶ πάντων οὖν τῶν τοιούτων ταύτην για nifesta. In omnibus ergo similibus causam hanc νωσκε τὴν αἰτίαν. agnoscito. Εγώ — ἐμαυτοῦ. Πάλιν πρὸς τό· Σὺ περὶ σεαυ τοῦ μαρτυρεῖς, ποιεῖται τὸν λόγον, Εγώ είμι, λέγων, ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμαυτοῦ, εἰ καὶ οὐδεὶς μαρτυρεῖ περὶ ἑαυτοῦ· ἐγὼ μὲν γὰρ ὡς Θεός, οὐδεὶς δὲ ὡς άνθρωπος. Καὶ — Πατήρ. Εἰ μὴ ἐγὼ δοκῶ ὑμῖν ἀξιόπιστος. Μαρτυρεῖ γὰρ διὰ τοῦ προφήτου λέγων· Ἰδοὺ τέτ θεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, [ήγουν εἰς τὸ εἶναι φῶς ἐθνῶν.] Προείρηται δὲ καὶ ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ πῶς ὁ Πατὴρ μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, ἔνθα κεῖται τὸ, Καὶ ὁ πέμψας με Πατήρ αὐτὸς μεμαρτύρηκε περὶ ἐμοῦ. Ελεγον – σοῦ; Ἔλεγον τοῦτο προσποιούμενοι ἀγνοεῖν τίνα λέγει Πατέρα, καὶ πειράζοντες. Απεκρίθη μου. [ Ὡς προσποιείσθε· τῇ ἀληθείᾳ γὰρ οίδατε, καθὼς καὶ ἀνωτέρω δεδήλω ται. Η τοῦτο εἶπε, διότι προσεποιοῦντο γινώσκειν αὐτὸν υἱὸν τοῦ Ἰωσήφ, λέγων· Εἰ οὕτως οἴδατε, ὡς προσποιείσθε, Οὔτε ἐμὲ οἴδατε· οὐ γὰρ ἐγὼ υἱὸς τοῦ Ἰωσήφ· οὔτε τὸν Πατέρα μου· οὐ γὰρ ὁ Ἰωσὴφ πατήρ μου. Εἰ - ᾔδειτε ἄν. Μιας γὰρ ἀμφότεροι φύσεως. Καὶ ἐν τῷ ἐκκαιδεκάτῳ δὲ κεφαλαίῳ πρὸς τὸν Φίλιππον εἴρηκεν· Ο εωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα, ήγουν ὁ νενοηκώς, ὁ γνούς. Είδησιν γὰρ καὶ δρασιν οὐκ αἰσθητήν φησιν, ἀλλὰ νοητήν. Ἐπεὶ δὲ ἐμὲ προσποιεῖσθε μὴ εἰδέναι, ἀκολούθως καὶ τὸν Πατέρα μου προσποιείσθε μὴ εἰδέναι. Ταῦτα – γαζοφυλακίῳ. Ταῦτα τὰ παρρησιαστικά. Επεσημήνατο γὰρ τὸν τόπον, δεικνύων τὴν παρρη σίαν τοῦ διδασκάλου. Γαζοφυλάκιον δὲ, τὸ θησαυρός φυλάκιον, περὶ οὗ πλατύτερον ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Μάρχον εἰρήκαμεν. Διδάσκων ἐν τῷ ἱερῷ. Δημοσίᾳ· ἐν τούτῳ γὰρ ἦν καὶ τὸ γαζοφυλάκιον. Καὶ αὐτόν. Ούτω παρρησιαζόμενον. Οτι — αὐτοῦ. Ἡ τοῦ συλληφθῆναι καὶ ἀναιρεθῆ ναι αὐτόν. Εδει γὰρ τοῦτον ἔτι θαυματουργῆσαι καὶ διδάξαι καὶ πολλοὺς εἰς πίστιν ἐπισπάσασθαι, ὡς καὶ προλαβόντες εἰρήκαμεν. Συνεχῶς δὲ τοῦτο λέγει, δεικνὺς ὅτι πολλάκις επιχειρήσαντες οὐκ ηδυνήθη σαν, καὶ ὅτι οὐδ᾽ ὕστερον ἐκράτησαν ἂν αὐτὸν, εἰ μὴ αὐτὸς ἠθέλησεν. »² [sa. XLIX, 6. ss Joan. v, 57. Inclusa exciderunt A. Αὐτὸς omittit B. Inclusa absunt¸A. Vers. 18. Ego-meipso. Rursum ad id, quod dixerant: Tu testimonium perhibes de teipso, hunc facit sermonem dicens: Ego testimonium perhibeo de meipso, etiamsi nemo perhibeat de seipso; ego siquidem tanquam Deus, nemo autem tanquam homo. Vers. 18. Ει Pater. Si ego vobis fide dignus non videor. Fert autem testimonium dicens per prophetain: Posui te in lucem gentium", sive ut lux sis gentium. Prædictum est autem septimo etiam capite, quomodo Pater de ipso ferat testimonium, ubi dicitur: Et qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me **. Vers. 19. Dixerunt - tuus? Dicebant hoc fingentes, se ignorare quemnam diceret Patrem, ac tentantes. Vers. 19. Respondit meum. Quemadmodum simulatis: nam in veritate nostis, quemadmodum superius ostensum est. Aut hoc dixit, quia sinulabant se scire quod filius esset Joseph. Dicit ergo: Si me ita cognoscitis, ut fingitis, neque me nostis; non sum enim filius Joseph: neque Patrem meum; nam Joseph non est pater meus. Vers. 19. Si — utique cognovissetis. Nam anius sumus ambo naturæ. In decimo sexto etiam capite dixit ad Philippum: Qui vidit me, vidit et Patrem ", sive cognovit, intellexit. Nam visionem et cognitionem dicit non sensibilem, sed intelligibilem. Sed quia me non nosse vos simulatis, consequens etiam est ut et Patrem meum vos non nosse fingatis. Vers. 20. Hæc. gazophylucio. Hæc verba libcre dicta. Significavit autem locum, ostendens dicendi libertatem ipsius doctoris. Gazophylacium vero thesauri repositorium erat, de quo latius diximus quadragesimo primo juxta Marcum capile. Vers. 20. Docens in templo. Publice; nam in templo etiam erat gazophylacium. Vers. 20. Ει — eum. Cum ita libere loqueretur. Vers. 20. Quia ejus. Qua comprehendi et capi posset. Adhuc enim oportebat eum miracula operari ac docere, multosque ad fidem allrabere, sicut in præcedentibus diximus. Continue autem hoc dicit, ostendens quod frequenter id teutantes non potuerunt, et quod nunquam potentiores ad eum apprehendendum fuissent, nisi ipse voluisset. ** Joan. XIV, 9. Varia lectiones et notas. Μου ᾔδειτε ἂy, ceteris omissis A. Kal interponit A.

Vers. 21. Dixit vado. Transeo a terrena vita. Vers. 21. Et quæretis me. Etiam superius hoc dixit, et ibi declaratum est. Vers. 21. Et moriemini. Ego veni, ut vos liberarem ab omni peccato vestro: quia vero noluistis, jam abeo, et deinceps in omni peccato vestro moriemini, quod ab eo liberari nolueritis. Peccatum autem intellige etiam id quod adversus ipsum erat, quia interfecturi ipsum erant, in quo mortui sunt, nempe propter illud jugulati a Romanis, Vespasiano et Tito. Vers. 21. Qxo venire. liac frequenter dicit, animas illorum concutiens et exterrens. Vers. 93. Dicebant venire? Quod optabant, hoc etiam suspicabantur. Quid ergo Christus? Tollit hujusmodi suspicionem, ostendiuque quod peccatum sit se ipsum interimere. Vers. 23. Et - estis. Ex terra, non quod corpus corum terrenum esset, sed quia prudentia illorum esset terrena et prava. Nam et Paulus dicens: Non estis ex carne ", carnem appellat prudentiam carnalem. Vers. 23. Ego — sum. — De cœlo; non quod ipse de carlo venisset, sed quia prudentia ejus caelestis esset ac divina. Deinde sermonem suum explanat. Vers. 23. Vos hoc. Mundum hic dicit mundanama, pravam ac terrenam prudentiam. Quemadmodum enim spiritus dicitur, spiritualis sapientia. et caro, carnalis: ita et terra ac mundus, terrena ac mundana. Ait ergo: Ego non sicut vos sapio, ut me ipsum interficiam. Vers. 21. Dizi — restris. Adhuc eos exterret volens persuadere. Vers. 24. Si enim vestris. Si, non credideritis, quod ego sim, videlicet Christus Filius Dei, moriemini in peccatis vestris, detenti ab eis. Nam qui non crediderit, et per baptismum a sorde peccati non ablutus fuerit, omnino in illa morietur, et eum ea resurgens dabit pœnas. Vers. 24. Dixerunt dicebant ac tentantes. es? Subsannantes hoc Vers. 25. Ει — vobis. Defectivus est sermo juxta consuetum loquendi modum (β). Tale est autem, ac si diceret: Omnino superduum est etiam, quod vobis loquar; nam omni sermone indigni estis, utpote tentatores. Vers. 26. Nulla judicare. Multa de vobis in accusationem dicere possem, et judicare ad puniendum; sed nunc nolo, quia nec Pater meus vult. Prædixit enim, quod non miserit Deus Filium suum Fixer γείου ζωῆς. ὑπάγω. Μεταβαίνω ἀπὸ τῆς ἐπισ Καὶ ζητήσετε με. Καὶ ἀνωτέρω τοῦτο εἶπε, καὶ ἡρμηνεύθη ἐκεῖ. Καὶ ἀποθανεῖσθε. Ἦλθον ἐλευθερώσων ὑμᾶς ἀπὸ πάσης αμαρτίας ὑμῶν· ἐπεὶ δὲ οὐκ ἠθε λήσατε, ἀπέρχομαι, καὶ λοιπὸν ἐν πάσῃ ἁμαρτία ὑμῶν ἀποθανεῖσθε μή θελήσαντες ἀπαλλαγῆνει αὐτῆς. Αμαρτίαν δὲ νόησον. καὶ τὴν εἰς αὐτὸν, διότι ἔμελλον ἀνελεῖν αὐτὸν, ἐν ᾗ ἀπέθανον, ἤτοι δι' ἣν κατεσφάγησαν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων, Ουεσπασιανοῦ καὶ Τίτου. Οπου — ἐλθεῖν. Συνεχῶς ταῦτα λέγει, κατασείων αὐτῶν τὰς ψυχὰς καὶ ἐκφοβών. Ελεγον ἐλθεῖν. Ο έβούλοντο τοῦτο καὶ ὑπό λαβον. Τί οὖν ὁ Χριστός; 'Αναιρεῖ τὴν τοιαύτην ὑπό ληψιν, καὶ δείκνυσιν ὅτι ἁμαρτία ἐστὶ τὸ ἀνελεῖν ἑαυτόν. Καὶ ἐστέ. Έκ τῆς γῆς, οὐχ ὅτι τὸ σῶμα αὐτῶν ἐκ τῆς γῆς, ἀλλ' ὅτι τὸ φρόνημα αὐτῶν γήϊνον καὶ φαῦλον. Καὶ ὁ Παῦλος γὰρ, λέγων· Οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί· σάρκα τὸ σαρκικὸν φρόνημα λέγει. Εγώ εἰμί. — Εκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ὅτι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἧκεν, ἀλλ' ὅτι τὸ φρόνημα αὐτοῦ οὐράνιον καὶ θεῖον. Εἶτα σαφηνίζει τὸν λόγον. Ὑμεῖς τούτου. Κόσμον ἐνταῦθα λέγει τὸ κοσμικὸν καὶ φαῦλον καὶ γήϊνον φρόνημα. Ωσπερ γὰρ πνεῦμα λέγεται τὸ πνευματικὸν φρόνημα, καὶ σὰρξ τὸ σαρκικόν· οὕτω καὶ γῆ καὶ κόσμο; τὸ γήϊνον καὶ κοσμικόν. Φησὶν οὖν ὅτι Ἐγὼ οὐχ ὡς ὑμεῖς φρονῶ, ἵνα ἀποκτείνω ἐμαυτόν. Elxor πεῖσαι. ὑμῶν. Ὅτι ἐκφοβεῖ αὐτοῦ; βουλόμενος Κἂν — ὑμῶν. Ἐὰν μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ είμι, δηλαδὴ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀποθανεῖ σθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν, συνεχόμενοι αὐταῖς. Ο γὰρ μὴ πιστεύσας, καὶ διὰ βαπτίσματος ἀπολου σάμενος τὸν ῥύπον τῶν ἁμαρτιῶν, ἐν αὐτῷ πάντως ἀποθανεῖται, καὶ μετ᾿ αὐτοῦ ἀναστὰς δίκην δώσει. Ελεγον εἶ; Φαυλίζοντες τοῦτο ἔλεγον, καὶ πειράζοντες. Καὶ ὑμῖν. 'Ελλειπτικὸν τὸ ῥῆμα κατ' ἦθος. “Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Ολως ὅτι καὶ λαλῶ ὑμῖν περιττόν ἐστιν· ἀνάξιοι γάρ ἐστε παντός λόγου, ὡς πειραστεί. Πολλά – κρίνειν. Πολλὰ δύναμαι περί υμών λαλεῖν εἰς κατηγορίαν, καὶ κρίνειν εἰς τὸ κολάσαι ἀλλ' οὐ βούλομαι νῦν, διότι οὐδὲ ὁ Πατήρ μου βούλεσ ται. Προείρηκε γὰρ ὅτι οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς Rom. vIII, 9. Variæ lectiones et notæ. Ελευθερώσαι Α. Vide variantes lectiones codd. Euthymij in operis principio notatas. (h) Juxta - modum. Et moratus, seu, qui mores exprimit. Interpres ita ac si legerit κατὰ τὸ ἔθος.

Vers. 21. Dixit vado. Transeo a terrena vita. Vers. 21. Et quæretis me. Etiam superius hoc dixit, et ibi declaratum est. Vers. 21. Et moriemini. Ego veni, ut vos liberarem ab omni peccato vestro: quia vero noluistis, jam abeo, et deinceps in omni peccato vestro moriemini, quod ab eo liberari nolueritis. Peccatum autem intellige etiam id quod adversus ipsum erat, quia interfecturi ipsum erant, in quo mortui sunt, nempe propter illud jugulati a Romanis, Vespasiano et Tito. Vers. 21. Qxo venire. liac frequenter dicit, animas illorum concutiens et exterrens. Vers. 93. Dicebant venire? Quod optabant, hoc etiam suspicabantur. Quid ergo Christus? Tollit hujusmodi suspicionem, ostendiuque quod peccatum sit se ipsum interimere. Vers. 23. Et - estis. Ex terra, non quod corpus corum terrenum esset, sed quia prudentia illorum esset terrena et prava. Nam et Paulus dicens: Non estis ex carne ", carnem appellat prudentiam carnalem. Vers. 23. Ego — sum. — De cœlo; non quod ipse de carlo venisset, sed quia prudentia ejus caelestis esset ac divina. Deinde sermonem suum explanat. Vers. 23. Vos hoc. Mundum hic dicit mundanama, pravam ac terrenam prudentiam. Quemadmodum enim spiritus dicitur, spiritualis sapientia. et caro, carnalis: ita et terra ac mundus, terrena ac mundana. Ait ergo: Ego non sicut vos sapio, ut me ipsum interficiam. Vers. 21. Dizi — restris. Adhuc eos exterret volens persuadere. Vers. 24. Si enim vestris. Si, non credideritis, quod ego sim, videlicet Christus Filius Dei, moriemini in peccatis vestris, detenti ab eis. Nam qui non crediderit, et per baptismum a sorde peccati non ablutus fuerit, omnino in illa morietur, et eum ea resurgens dabit pœnas. Vers. 24. Dixerunt dicebant ac tentantes. es? Subsannantes hoc Vers. 25. Ει — vobis. Defectivus est sermo juxta consuetum loquendi modum (β). Tale est autem, ac si diceret: Omnino superduum est etiam, quod vobis loquar; nam omni sermone indigni estis, utpote tentatores. Vers. 26. Nulla judicare. Multa de vobis in accusationem dicere possem, et judicare ad puniendum; sed nunc nolo, quia nec Pater meus vult. Prædixit enim, quod non miserit Deus Filium suum Fixer γείου ζωῆς. ὑπάγω. Μεταβαίνω ἀπὸ τῆς ἐπισ Καὶ ζητήσετε με. Καὶ ἀνωτέρω τοῦτο εἶπε, καὶ ἡρμηνεύθη ἐκεῖ. Καὶ ἀποθανεῖσθε. Ἦλθον ἐλευθερώσων ὑμᾶς ἀπὸ πάσης αμαρτίας ὑμῶν· ἐπεὶ δὲ οὐκ ἠθε λήσατε, ἀπέρχομαι, καὶ λοιπὸν ἐν πάσῃ ἁμαρτία ὑμῶν ἀποθανεῖσθε μή θελήσαντες ἀπαλλαγῆνει αὐτῆς. Αμαρτίαν δὲ νόησον. καὶ τὴν εἰς αὐτὸν, διότι ἔμελλον ἀνελεῖν αὐτὸν, ἐν ᾗ ἀπέθανον, ἤτοι δι' ἣν κατεσφάγησαν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων, Ουεσπασιανοῦ καὶ Τίτου. Οπου — ἐλθεῖν. Συνεχῶς ταῦτα λέγει, κατασείων αὐτῶν τὰς ψυχὰς καὶ ἐκφοβών. Ελεγον ἐλθεῖν. Ο έβούλοντο τοῦτο καὶ ὑπό λαβον. Τί οὖν ὁ Χριστός; 'Αναιρεῖ τὴν τοιαύτην ὑπό ληψιν, καὶ δείκνυσιν ὅτι ἁμαρτία ἐστὶ τὸ ἀνελεῖν ἑαυτόν. Καὶ ἐστέ. Έκ τῆς γῆς, οὐχ ὅτι τὸ σῶμα αὐτῶν ἐκ τῆς γῆς, ἀλλ' ὅτι τὸ φρόνημα αὐτῶν γήϊνον καὶ φαῦλον. Καὶ ὁ Παῦλος γὰρ, λέγων· Οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί· σάρκα τὸ σαρκικὸν φρόνημα λέγει. Εγώ εἰμί. — Εκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ὅτι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἧκεν, ἀλλ' ὅτι τὸ φρόνημα αὐτοῦ οὐράνιον καὶ θεῖον. Εἶτα σαφηνίζει τὸν λόγον. Ὑμεῖς τούτου. Κόσμον ἐνταῦθα λέγει τὸ κοσμικὸν καὶ φαῦλον καὶ γήϊνον φρόνημα. Ωσπερ γὰρ πνεῦμα λέγεται τὸ πνευματικὸν φρόνημα, καὶ σὰρξ τὸ σαρκικόν· οὕτω καὶ γῆ καὶ κόσμο; τὸ γήϊνον καὶ κοσμικόν. Φησὶν οὖν ὅτι Ἐγὼ οὐχ ὡς ὑμεῖς φρονῶ, ἵνα ἀποκτείνω ἐμαυτόν. Elxor πεῖσαι. ὑμῶν. Ὅτι ἐκφοβεῖ αὐτοῦ; βουλόμενος Κἂν — ὑμῶν. Ἐὰν μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ είμι, δηλαδὴ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀποθανεῖ σθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν, συνεχόμενοι αὐταῖς. Ο γὰρ μὴ πιστεύσας, καὶ διὰ βαπτίσματος ἀπολου σάμενος τὸν ῥύπον τῶν ἁμαρτιῶν, ἐν αὐτῷ πάντως ἀποθανεῖται, καὶ μετ᾿ αὐτοῦ ἀναστὰς δίκην δώσει. Ελεγον εἶ; Φαυλίζοντες τοῦτο ἔλεγον, καὶ πειράζοντες. Καὶ ὑμῖν. 'Ελλειπτικὸν τὸ ῥῆμα κατ' ἦθος. “Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Ολως ὅτι καὶ λαλῶ ὑμῖν περιττόν ἐστιν· ἀνάξιοι γάρ ἐστε παντός λόγου, ὡς πειραστεί. Πολλά – κρίνειν. Πολλὰ δύναμαι περί υμών λαλεῖν εἰς κατηγορίαν, καὶ κρίνειν εἰς τὸ κολάσαι ἀλλ' οὐ βούλομαι νῦν, διότι οὐδὲ ὁ Πατήρ μου βούλεσ ται. Προείρηκε γὰρ ὅτι οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς Rom. vIII, 9. Variæ lectiones et notæ. Ελευθερώσαι Α. Vide variantes lectiones codd. Euthymij in operis principio notatas. (h) Juxta - modum. Et moratus, seu, qui mores exprimit. Interpres ita ac si legerit κατὰ τὸ ἔθος.

Vers. 21. Dixit vado. Transeo a terrena vita. Vers. 21. Et quæretis me. Etiam superius hoc dixit, et ibi declaratum est. Vers. 21. Et moriemini. Ego veni, ut vos liberarem ab omni peccato vestro: quia vero noluistis, jam abeo, et deinceps in omni peccato vestro moriemini, quod ab eo liberari nolueritis. Peccatum autem intellige etiam id quod adversus ipsum erat, quia interfecturi ipsum erant, in quo mortui sunt, nempe propter illud jugulati a Romanis, Vespasiano et Tito. Vers. 21. Qxo venire. liac frequenter dicit, animas illorum concutiens et exterrens. Vers. 93. Dicebant venire? Quod optabant, hoc etiam suspicabantur. Quid ergo Christus? Tollit hujusmodi suspicionem, ostendiuque quod peccatum sit se ipsum interimere. Vers. 23. Et - estis. Ex terra, non quod corpus corum terrenum esset, sed quia prudentia illorum esset terrena et prava. Nam et Paulus dicens: Non estis ex carne ", carnem appellat prudentiam carnalem. Vers. 23. Ego — sum. — De cœlo; non quod ipse de carlo venisset, sed quia prudentia ejus caelestis esset ac divina. Deinde sermonem suum explanat. Vers. 23. Vos hoc. Mundum hic dicit mundanama, pravam ac terrenam prudentiam. Quemadmodum enim spiritus dicitur, spiritualis sapientia. et caro, carnalis: ita et terra ac mundus, terrena ac mundana. Ait ergo: Ego non sicut vos sapio, ut me ipsum interficiam. Vers. 21. Dizi — restris. Adhuc eos exterret volens persuadere. Vers. 24. Si enim vestris. Si, non credideritis, quod ego sim, videlicet Christus Filius Dei, moriemini in peccatis vestris, detenti ab eis. Nam qui non crediderit, et per baptismum a sorde peccati non ablutus fuerit, omnino in illa morietur, et eum ea resurgens dabit pœnas. Vers. 24. Dixerunt dicebant ac tentantes. es? Subsannantes hoc Vers. 25. Ει — vobis. Defectivus est sermo juxta consuetum loquendi modum (β). Tale est autem, ac si diceret: Omnino superduum est etiam, quod vobis loquar; nam omni sermone indigni estis, utpote tentatores. Vers. 26. Nulla judicare. Multa de vobis in accusationem dicere possem, et judicare ad puniendum; sed nunc nolo, quia nec Pater meus vult. Prædixit enim, quod non miserit Deus Filium suum Fixer γείου ζωῆς. ὑπάγω. Μεταβαίνω ἀπὸ τῆς ἐπισ Καὶ ζητήσετε με. Καὶ ἀνωτέρω τοῦτο εἶπε, καὶ ἡρμηνεύθη ἐκεῖ. Καὶ ἀποθανεῖσθε. Ἦλθον ἐλευθερώσων ὑμᾶς ἀπὸ πάσης αμαρτίας ὑμῶν· ἐπεὶ δὲ οὐκ ἠθε λήσατε, ἀπέρχομαι, καὶ λοιπὸν ἐν πάσῃ ἁμαρτία ὑμῶν ἀποθανεῖσθε μή θελήσαντες ἀπαλλαγῆνει αὐτῆς. Αμαρτίαν δὲ νόησον. καὶ τὴν εἰς αὐτὸν, διότι ἔμελλον ἀνελεῖν αὐτὸν, ἐν ᾗ ἀπέθανον, ἤτοι δι' ἣν κατεσφάγησαν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων, Ουεσπασιανοῦ καὶ Τίτου. Οπου — ἐλθεῖν. Συνεχῶς ταῦτα λέγει, κατασείων αὐτῶν τὰς ψυχὰς καὶ ἐκφοβών. Ελεγον ἐλθεῖν. Ο έβούλοντο τοῦτο καὶ ὑπό λαβον. Τί οὖν ὁ Χριστός; 'Αναιρεῖ τὴν τοιαύτην ὑπό ληψιν, καὶ δείκνυσιν ὅτι ἁμαρτία ἐστὶ τὸ ἀνελεῖν ἑαυτόν. Καὶ ἐστέ. Έκ τῆς γῆς, οὐχ ὅτι τὸ σῶμα αὐτῶν ἐκ τῆς γῆς, ἀλλ' ὅτι τὸ φρόνημα αὐτῶν γήϊνον καὶ φαῦλον. Καὶ ὁ Παῦλος γὰρ, λέγων· Οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί· σάρκα τὸ σαρκικὸν φρόνημα λέγει. Εγώ εἰμί. — Εκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ὅτι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἧκεν, ἀλλ' ὅτι τὸ φρόνημα αὐτοῦ οὐράνιον καὶ θεῖον. Εἶτα σαφηνίζει τὸν λόγον. Ὑμεῖς τούτου. Κόσμον ἐνταῦθα λέγει τὸ κοσμικὸν καὶ φαῦλον καὶ γήϊνον φρόνημα. Ωσπερ γὰρ πνεῦμα λέγεται τὸ πνευματικὸν φρόνημα, καὶ σὰρξ τὸ σαρκικόν· οὕτω καὶ γῆ καὶ κόσμο; τὸ γήϊνον καὶ κοσμικόν. Φησὶν οὖν ὅτι Ἐγὼ οὐχ ὡς ὑμεῖς φρονῶ, ἵνα ἀποκτείνω ἐμαυτόν. Elxor πεῖσαι. ὑμῶν. Ὅτι ἐκφοβεῖ αὐτοῦ; βουλόμενος Κἂν — ὑμῶν. Ἐὰν μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ είμι, δηλαδὴ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀποθανεῖ σθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν, συνεχόμενοι αὐταῖς. Ο γὰρ μὴ πιστεύσας, καὶ διὰ βαπτίσματος ἀπολου σάμενος τὸν ῥύπον τῶν ἁμαρτιῶν, ἐν αὐτῷ πάντως ἀποθανεῖται, καὶ μετ᾿ αὐτοῦ ἀναστὰς δίκην δώσει. Ελεγον εἶ; Φαυλίζοντες τοῦτο ἔλεγον, καὶ πειράζοντες. Καὶ ὑμῖν. 'Ελλειπτικὸν τὸ ῥῆμα κατ' ἦθος. “Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Ολως ὅτι καὶ λαλῶ ὑμῖν περιττόν ἐστιν· ἀνάξιοι γάρ ἐστε παντός λόγου, ὡς πειραστεί. Πολλά – κρίνειν. Πολλὰ δύναμαι περί υμών λαλεῖν εἰς κατηγορίαν, καὶ κρίνειν εἰς τὸ κολάσαι ἀλλ' οὐ βούλομαι νῦν, διότι οὐδὲ ὁ Πατήρ μου βούλεσ ται. Προείρηκε γὰρ ὅτι οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς Rom. vIII, 9. Variæ lectiones et notæ. Ελευθερώσαι Α. Vide variantes lectiones codd. Euthymij in operis principio notatas. (h) Juxta - modum. Et moratus, seu, qui mores exprimit. Interpres ita ac si legerit κατὰ τὸ ἔθος.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. VIII. τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. 'AJ.I' — ¿OTI. Πέμψας με, μὴ κρῖναι νῦν, ἀλλὰ σῶσαι. Η ἀληθής ἐστιν, ονομάτας με φῶς τοῦ κόσμου. Ιδού γάρ, φησί, τέθεικα σε εἰς φῶς ἐθνῶν, ὡς ἀνωτέρω δεδήλωται. Καγώ κόσμον. Πκουτα παρ' αὐτοῦ τά τε ἄλλα, καὶ ὅτι εἰμὶ φῶς ἐθνῶν· καὶ εἶπον τά τε άλλα καὶ ὅτι ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Ο οὖν ἤκουσα, τοῦτο εἶπον. Οὐκ ἔλεγεν. Οὐκ ἔγνωσαν ὅτι περὶ τοῦ Πατρὸς αὐτοῖς ἔλεγε, τοῦ φύσει Πατρὸς αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς διαπορεῖν πρὸς ἀλλήλους, λέγοντας, τίς ἐστιν ὁ πέμψας αὐτόν; καίτοι πολλάκις αὐτοῖς διελέχθη περὶ ἐκείνου. Τοτοῦτον προσείχον τοῖ; λόγοις αύτ τοῦ, μᾶλλον δέ, τοσοῦτον ἦσαν φρενοβλαβείς. Εἰκότως οὖν εἶπεν αὐτοῖς· Τὴν ἀρχὴν, ὅτι καὶ καλῶ ὑμῖν. Εἶπεν – εἰμι. "Οταν κρεμάσητέ με ὡς ἄνθρωπον ἐπὶ σταυροῦ, τότε γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι, δηλονότι ἡ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεός. Ως Θεὸς γὰρ εἴρηκε τ 'Εγώ εἰμι. Γνώσεσθε δὲ τοῦτο ἀπό τε τῶν τη ν:καῦτα γενησομένων ἀναντιῤῥήτων σημείων, καὶ ἀπὸ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεώς μου, καὶ μὴν καὶ ἀπὸ τῆς ἔκτοτε καταληψομένης τὸ γένος τῶν Ἰου δαίων θεομηνίας. Μετὰ γὰρ τὸ σταυρωθῆναι αὐτὸν, καὶ γενέσθαι τὰ φοβερὰ ἐκεῖνα σημεία, γράφει Λουκας ὅτι καὶ πάντες οι συμπαραγενόμενοι ὄχλοι ἐπὶ τὴν θεωρίαν ταύτην, θεωροῦντες τὰ γενόμενα, τύπτοντες ἑαυτῶν τὰ στήθη ὑπέστρεφον. Ἔγνωσαν μὲν γὰρ ὅτι θεῖος άνθρωπος ὄντως ἦν, καὶ συμπάσχει αὐτῷ ἡ κτίσις, μὴ φέρουσα τὸ πάθος αὐτοῦ· μὴ τολμῶντες δὲ λαλεῖν διὰ τὸν φόβον τῶν ἀρχόν των, ἔτυπτον τα στήθη αὐτῶν, σημαίνοντες τὴν ἐντὸς ὀδύνην. Υπώπτευον γὰρ ὅτι κακὸν ἀνήκεστον τη γένος ἅπαν πείσεται δι' αὐτόν. Καὶ γὰρ καὶ ὁ ἐκατόνταρχος καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ τηροῦντες τὸν Ἰησοῦν, ὥς φησι Ματθαίος, ιδόντες τὰ γενόμενα ετοβήθησαν σφόδρα, λέγοντες. 'Αληθῶς Θεοῦ Υἱός ἦν οὗτος. mundus per cum **. Vers. 26. Sed - cst.. Qui misit me, non ut nung judicem, sed ut salvem. Αut vorax est, cum me lucem mundi nominavit. Rece, inquit, posui te in lucem gentium ", veluti superius significatum est. Vers. 26. Et ego mundo. Au livi ab eo etiam hoc inter alia, quod ego sim lux gentium; et inter alia etiam hoc dixi, quod ego sim lux mundi. Quod ergo audivi, hoc dixi. Vers. 27. Non dicebat. Non cognoverunt, quod de Patre eis dicebat, qui sibi natura Pater esset. Verisimile enim est, quod dubitantes inter se rogabant: Quis est, qui misit illum? Atqui frequenter eis de illo disseruerat. Vide, quomodo serinouibus ejus attendebant, imo potius, quomodo mente capti erant. Merito ergo dixit illis: in primis quod etiam loquar vobis”. Vers. 28. Dicit sim. Cum suspenderitis me quasi hominem in cruce, tunc cognoscetis, quod ego, sim, videlicet Filius Dei et Deus. Nam tanquam Deus dixit: Ego sim. Cognoscetis autem hoc a signis, quæ tunc fent, quibus contradici non poterit, et a resurrectione mea a mortuis; insu per etiam ab ira divina, quæ tunc genus comprehendet Judæorum. Siquidem postquam illum erucifixerunt et stupenda illa signa facta sunt, scribit Lucas ", quod omnes turbæ, quæ simul accesserant ad spectaculum istud, et videbant, quæ fiebant, percutientes pectora sua revertebantur. Cegnoscebant enim, quod vere divinus homo esset, et i!li compateretur creatura: cum autem loqui non auderent propter timorem principum, percutiebant pectora sua, significantes dolorem interiorem. Suspicabantur namque futurum esse, ut malum aliquod irremediabile propter illum omne genus Judæorum concuteret. Nam et centurio, et qui cum eo crant, servantes Jesum, ut ait Matthaeus, cum vidis sent quæ fiebant, vehementer territi sunt, dicentes: Vere Filius Dei erat iste ". Sed et ipsi principes Judæorum cognoverunt tunc quod Dei Filius erat et Deus, quanquam propriam conculcaverunt conscientiam, nimia invidia ac insania. Ait enim rursum Matthaeus: Ecce qui- ᾿Αλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄρχοντες τῶν Ἰουδαίων ἔγνωσαν τότε ὅτι Θεοῦ Υἱὸς ἦν, καὶ Θεὸς, εἰ καὶ πετα τίκασι τὴν συνείδησιν ἑαυτῶν δι᾽ ὑπερβολὴν φθόνου καὶ μανίας. Λέγει γὰρ πάλιν ὁ Ματθαῖος· ὅτι Ιδού τινες τῆς κουστωδίας ἐλθόντες εἰς τὴν dam de custodibus venerunt in civitatem et renuntiaπόλιν, ἀπήγγειλαν τοῖς ἀρχιερεύσιν ἅπαντα τὰ γενόμενα. Καὶ συναχθέντες μετὰ τῶν πρεσβυ τέρων, συμβούλιόν τε λαβόντες, ἀργύρια ἱκανὰ ἔδωκαν τοῖς στρατιώταις, λέγοντες· Εἴπατε, ὅτι οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ νυκτὸς ἐλθόντες, έκλεψαν αυτ τὸν ἡμῶν κοιμωμένων, καὶ τὰ ἑξῆς. verunt principibus sacerdotum universa quæ acciderant: et congregati cum senioribus accepto consilio, pecunias multus dederunt militibus dicentes: Dicite Discipuli ejus nocte venerunt, et furati sunt cum nobis dormientibus ", et cætera. σε Juan. 111, 17. 87 Isa. XLIX, 6. 8s Joan. vult, 25. * Luc. χXIII, 48. • Matth. xxv, 54. Γενομένων, Β. Varia lectiones el nola. Τον σεισμὸν xal iidem codices Euthymii omittunt etiam in contextu apud Matthæum. Choysostomus bune locum negligentissime tractal, Lucam potius, quam Matthæum interpretans. Vide PATROL. GR. CXXIX. σε Matth. tom VII, p. 826 E. Cæteri codices N. Testamenti cum scholiis, cujusmodi ad manus habuit. Euthymius, ista servant. Id intelligitur ex mea editione. Ergo Euthymii auctoritas valere hoc loco nequit.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. VIII. τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. 'AJ.I' — ¿OTI. Πέμψας με, μὴ κρῖναι νῦν, ἀλλὰ σῶσαι. Η ἀληθής ἐστιν, ονομάτας με φῶς τοῦ κόσμου. Ιδού γάρ, φησί, τέθεικα σε εἰς φῶς ἐθνῶν, ὡς ἀνωτέρω δεδήλωται. Καγώ κόσμον. Πκουτα παρ' αὐτοῦ τά τε ἄλλα, καὶ ὅτι εἰμὶ φῶς ἐθνῶν· καὶ εἶπον τά τε άλλα καὶ ὅτι ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Ο οὖν ἤκουσα, τοῦτο εἶπον. Οὐκ ἔλεγεν. Οὐκ ἔγνωσαν ὅτι περὶ τοῦ Πατρὸς αὐτοῖς ἔλεγε, τοῦ φύσει Πατρὸς αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς διαπορεῖν πρὸς ἀλλήλους, λέγοντας, τίς ἐστιν ὁ πέμψας αὐτόν; καίτοι πολλάκις αὐτοῖς διελέχθη περὶ ἐκείνου. Τοτοῦτον προσείχον τοῖ; λόγοις αύτ τοῦ, μᾶλλον δέ, τοσοῦτον ἦσαν φρενοβλαβείς. Εἰκότως οὖν εἶπεν αὐτοῖς· Τὴν ἀρχὴν, ὅτι καὶ καλῶ ὑμῖν. Εἶπεν – εἰμι. "Οταν κρεμάσητέ με ὡς ἄνθρωπον ἐπὶ σταυροῦ, τότε γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι, δηλονότι ἡ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεός. Ως Θεὸς γὰρ εἴρηκε τ 'Εγώ εἰμι. Γνώσεσθε δὲ τοῦτο ἀπό τε τῶν τη ν:καῦτα γενησομένων ἀναντιῤῥήτων σημείων, καὶ ἀπὸ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεώς μου, καὶ μὴν καὶ ἀπὸ τῆς ἔκτοτε καταληψομένης τὸ γένος τῶν Ἰου δαίων θεομηνίας. Μετὰ γὰρ τὸ σταυρωθῆναι αὐτὸν, καὶ γενέσθαι τὰ φοβερὰ ἐκεῖνα σημεία, γράφει Λουκας ὅτι καὶ πάντες οι συμπαραγενόμενοι ὄχλοι ἐπὶ τὴν θεωρίαν ταύτην, θεωροῦντες τὰ γενόμενα, τύπτοντες ἑαυτῶν τὰ στήθη ὑπέστρεφον. Ἔγνωσαν μὲν γὰρ ὅτι θεῖος άνθρωπος ὄντως ἦν, καὶ συμπάσχει αὐτῷ ἡ κτίσις, μὴ φέρουσα τὸ πάθος αὐτοῦ· μὴ τολμῶντες δὲ λαλεῖν διὰ τὸν φόβον τῶν ἀρχόν των, ἔτυπτον τα στήθη αὐτῶν, σημαίνοντες τὴν ἐντὸς ὀδύνην. Υπώπτευον γὰρ ὅτι κακὸν ἀνήκεστον τη γένος ἅπαν πείσεται δι' αὐτόν. Καὶ γὰρ καὶ ὁ ἐκατόνταρχος καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ τηροῦντες τὸν Ἰησοῦν, ὥς φησι Ματθαίος, ιδόντες τὰ γενόμενα ετοβήθησαν σφόδρα, λέγοντες. 'Αληθῶς Θεοῦ Υἱός ἦν οὗτος. mundus per cum **. Vers. 26. Sed - cst.. Qui misit me, non ut nung judicem, sed ut salvem. Αut vorax est, cum me lucem mundi nominavit. Rece, inquit, posui te in lucem gentium ", veluti superius significatum est. Vers. 26. Et ego mundo. Au livi ab eo etiam hoc inter alia, quod ego sim lux gentium; et inter alia etiam hoc dixi, quod ego sim lux mundi. Quod ergo audivi, hoc dixi. Vers. 27. Non dicebat. Non cognoverunt, quod de Patre eis dicebat, qui sibi natura Pater esset. Verisimile enim est, quod dubitantes inter se rogabant: Quis est, qui misit illum? Atqui frequenter eis de illo disseruerat. Vide, quomodo serinouibus ejus attendebant, imo potius, quomodo mente capti erant. Merito ergo dixit illis: in primis quod etiam loquar vobis”. Vers. 28. Dicit sim. Cum suspenderitis me quasi hominem in cruce, tunc cognoscetis, quod ego, sim, videlicet Filius Dei et Deus. Nam tanquam Deus dixit: Ego sim. Cognoscetis autem hoc a signis, quæ tunc fent, quibus contradici non poterit, et a resurrectione mea a mortuis; insu per etiam ab ira divina, quæ tunc genus comprehendet Judæorum. Siquidem postquam illum erucifixerunt et stupenda illa signa facta sunt, scribit Lucas ", quod omnes turbæ, quæ simul accesserant ad spectaculum istud, et videbant, quæ fiebant, percutientes pectora sua revertebantur. Cegnoscebant enim, quod vere divinus homo esset, et i!li compateretur creatura: cum autem loqui non auderent propter timorem principum, percutiebant pectora sua, significantes dolorem interiorem. Suspicabantur namque futurum esse, ut malum aliquod irremediabile propter illum omne genus Judæorum concuteret. Nam et centurio, et qui cum eo crant, servantes Jesum, ut ait Matthaeus, cum vidis sent quæ fiebant, vehementer territi sunt, dicentes: Vere Filius Dei erat iste ". Sed et ipsi principes Judæorum cognoverunt tunc quod Dei Filius erat et Deus, quanquam propriam conculcaverunt conscientiam, nimia invidia ac insania. Ait enim rursum Matthaeus: Ecce qui- ᾿Αλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄρχοντες τῶν Ἰουδαίων ἔγνωσαν τότε ὅτι Θεοῦ Υἱὸς ἦν, καὶ Θεὸς, εἰ καὶ πετα τίκασι τὴν συνείδησιν ἑαυτῶν δι᾽ ὑπερβολὴν φθόνου καὶ μανίας. Λέγει γὰρ πάλιν ὁ Ματθαῖος· ὅτι Ιδού τινες τῆς κουστωδίας ἐλθόντες εἰς τὴν dam de custodibus venerunt in civitatem et renuntiaπόλιν, ἀπήγγειλαν τοῖς ἀρχιερεύσιν ἅπαντα τὰ γενόμενα. Καὶ συναχθέντες μετὰ τῶν πρεσβυ τέρων, συμβούλιόν τε λαβόντες, ἀργύρια ἱκανὰ ἔδωκαν τοῖς στρατιώταις, λέγοντες· Εἴπατε, ὅτι οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ νυκτὸς ἐλθόντες, έκλεψαν αυτ τὸν ἡμῶν κοιμωμένων, καὶ τὰ ἑξῆς. verunt principibus sacerdotum universa quæ acciderant: et congregati cum senioribus accepto consilio, pecunias multus dederunt militibus dicentes: Dicite Discipuli ejus nocte venerunt, et furati sunt cum nobis dormientibus ", et cætera. σε Juan. 111, 17. 87 Isa. XLIX, 6. 8s Joan. vult, 25. * Luc. χXIII, 48. • Matth. xxv, 54. Γενομένων, Β. Varia lectiones el nola. Τον σεισμὸν xal iidem codices Euthymii omittunt etiam in contextu apud Matthæum. Choysostomus bune locum negligentissime tractal, Lucam potius, quam Matthæum interpretans. Vide PATROL. GR. CXXIX. σε Matth. tom VII, p. 826 E. Cæteri codices N. Testamenti cum scholiis, cujusmodi ad manus habuit. Euthymius, ista servant. Id intelligitur ex mea editione. Ergo Euthymii auctoritas valere hoc loco nequit.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. VIII. τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. 'AJ.I' — ¿OTI. Πέμψας με, μὴ κρῖναι νῦν, ἀλλὰ σῶσαι. Η ἀληθής ἐστιν, ονομάτας με φῶς τοῦ κόσμου. Ιδού γάρ, φησί, τέθεικα σε εἰς φῶς ἐθνῶν, ὡς ἀνωτέρω δεδήλωται. Καγώ κόσμον. Πκουτα παρ' αὐτοῦ τά τε ἄλλα, καὶ ὅτι εἰμὶ φῶς ἐθνῶν· καὶ εἶπον τά τε άλλα καὶ ὅτι ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Ο οὖν ἤκουσα, τοῦτο εἶπον. Οὐκ ἔλεγεν. Οὐκ ἔγνωσαν ὅτι περὶ τοῦ Πατρὸς αὐτοῖς ἔλεγε, τοῦ φύσει Πατρὸς αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς διαπορεῖν πρὸς ἀλλήλους, λέγοντας, τίς ἐστιν ὁ πέμψας αὐτόν; καίτοι πολλάκις αὐτοῖς διελέχθη περὶ ἐκείνου. Τοτοῦτον προσείχον τοῖ; λόγοις αύτ τοῦ, μᾶλλον δέ, τοσοῦτον ἦσαν φρενοβλαβείς. Εἰκότως οὖν εἶπεν αὐτοῖς· Τὴν ἀρχὴν, ὅτι καὶ καλῶ ὑμῖν. Εἶπεν – εἰμι. "Οταν κρεμάσητέ με ὡς ἄνθρωπον ἐπὶ σταυροῦ, τότε γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι, δηλονότι ἡ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεός. Ως Θεὸς γὰρ εἴρηκε τ 'Εγώ εἰμι. Γνώσεσθε δὲ τοῦτο ἀπό τε τῶν τη ν:καῦτα γενησομένων ἀναντιῤῥήτων σημείων, καὶ ἀπὸ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεώς μου, καὶ μὴν καὶ ἀπὸ τῆς ἔκτοτε καταληψομένης τὸ γένος τῶν Ἰου δαίων θεομηνίας. Μετὰ γὰρ τὸ σταυρωθῆναι αὐτὸν, καὶ γενέσθαι τὰ φοβερὰ ἐκεῖνα σημεία, γράφει Λουκας ὅτι καὶ πάντες οι συμπαραγενόμενοι ὄχλοι ἐπὶ τὴν θεωρίαν ταύτην, θεωροῦντες τὰ γενόμενα, τύπτοντες ἑαυτῶν τὰ στήθη ὑπέστρεφον. Ἔγνωσαν μὲν γὰρ ὅτι θεῖος άνθρωπος ὄντως ἦν, καὶ συμπάσχει αὐτῷ ἡ κτίσις, μὴ φέρουσα τὸ πάθος αὐτοῦ· μὴ τολμῶντες δὲ λαλεῖν διὰ τὸν φόβον τῶν ἀρχόν των, ἔτυπτον τα στήθη αὐτῶν, σημαίνοντες τὴν ἐντὸς ὀδύνην. Υπώπτευον γὰρ ὅτι κακὸν ἀνήκεστον τη γένος ἅπαν πείσεται δι' αὐτόν. Καὶ γὰρ καὶ ὁ ἐκατόνταρχος καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ τηροῦντες τὸν Ἰησοῦν, ὥς φησι Ματθαίος, ιδόντες τὰ γενόμενα ετοβήθησαν σφόδρα, λέγοντες. 'Αληθῶς Θεοῦ Υἱός ἦν οὗτος. mundus per cum **. Vers. 26. Sed - cst.. Qui misit me, non ut nung judicem, sed ut salvem. Αut vorax est, cum me lucem mundi nominavit. Rece, inquit, posui te in lucem gentium ", veluti superius significatum est. Vers. 26. Et ego mundo. Au livi ab eo etiam hoc inter alia, quod ego sim lux gentium; et inter alia etiam hoc dixi, quod ego sim lux mundi. Quod ergo audivi, hoc dixi. Vers. 27. Non dicebat. Non cognoverunt, quod de Patre eis dicebat, qui sibi natura Pater esset. Verisimile enim est, quod dubitantes inter se rogabant: Quis est, qui misit illum? Atqui frequenter eis de illo disseruerat. Vide, quomodo serinouibus ejus attendebant, imo potius, quomodo mente capti erant. Merito ergo dixit illis: in primis quod etiam loquar vobis”. Vers. 28. Dicit sim. Cum suspenderitis me quasi hominem in cruce, tunc cognoscetis, quod ego, sim, videlicet Filius Dei et Deus. Nam tanquam Deus dixit: Ego sim. Cognoscetis autem hoc a signis, quæ tunc fent, quibus contradici non poterit, et a resurrectione mea a mortuis; insu per etiam ab ira divina, quæ tunc genus comprehendet Judæorum. Siquidem postquam illum erucifixerunt et stupenda illa signa facta sunt, scribit Lucas ", quod omnes turbæ, quæ simul accesserant ad spectaculum istud, et videbant, quæ fiebant, percutientes pectora sua revertebantur. Cegnoscebant enim, quod vere divinus homo esset, et i!li compateretur creatura: cum autem loqui non auderent propter timorem principum, percutiebant pectora sua, significantes dolorem interiorem. Suspicabantur namque futurum esse, ut malum aliquod irremediabile propter illum omne genus Judæorum concuteret. Nam et centurio, et qui cum eo crant, servantes Jesum, ut ait Matthaeus, cum vidis sent quæ fiebant, vehementer territi sunt, dicentes: Vere Filius Dei erat iste ". Sed et ipsi principes Judæorum cognoverunt tunc quod Dei Filius erat et Deus, quanquam propriam conculcaverunt conscientiam, nimia invidia ac insania. Ait enim rursum Matthaeus: Ecce qui- ᾿Αλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄρχοντες τῶν Ἰουδαίων ἔγνωσαν τότε ὅτι Θεοῦ Υἱὸς ἦν, καὶ Θεὸς, εἰ καὶ πετα τίκασι τὴν συνείδησιν ἑαυτῶν δι᾽ ὑπερβολὴν φθόνου καὶ μανίας. Λέγει γὰρ πάλιν ὁ Ματθαῖος· ὅτι Ιδού τινες τῆς κουστωδίας ἐλθόντες εἰς τὴν dam de custodibus venerunt in civitatem et renuntiaπόλιν, ἀπήγγειλαν τοῖς ἀρχιερεύσιν ἅπαντα τὰ γενόμενα. Καὶ συναχθέντες μετὰ τῶν πρεσβυ τέρων, συμβούλιόν τε λαβόντες, ἀργύρια ἱκανὰ ἔδωκαν τοῖς στρατιώταις, λέγοντες· Εἴπατε, ὅτι οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ νυκτὸς ἐλθόντες, έκλεψαν αυτ τὸν ἡμῶν κοιμωμένων, καὶ τὰ ἑξῆς. verunt principibus sacerdotum universa quæ acciderant: et congregati cum senioribus accepto consilio, pecunias multus dederunt militibus dicentes: Dicite Discipuli ejus nocte venerunt, et furati sunt cum nobis dormientibus ", et cætera. σε Juan. 111, 17. 87 Isa. XLIX, 6. 8s Joan. vult, 25. * Luc. χXIII, 48. • Matth. xxv, 54. Γενομένων, Β. Varia lectiones el nola. Τον σεισμὸν xal iidem codices Euthymii omittunt etiam in contextu apud Matthæum. Choysostomus bune locum negligentissime tractal, Lucam potius, quam Matthæum interpretans. Vide PATROL. GR. CXXIX. σε Matth. tom VII, p. 826 E. Cæteri codices N. Testamenti cum scholiis, cujusmodi ad manus habuit. Euthymius, ista servant. Id intelligitur ex mea editione. Ergo Euthymii auctoritas valere hoc loco nequit.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. VIII. τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. 'AJ.I' — ¿OTI. Πέμψας με, μὴ κρῖναι νῦν, ἀλλὰ σῶσαι. Η ἀληθής ἐστιν, ονομάτας με φῶς τοῦ κόσμου. Ιδού γάρ, φησί, τέθεικα σε εἰς φῶς ἐθνῶν, ὡς ἀνωτέρω δεδήλωται. Καγώ κόσμον. Πκουτα παρ' αὐτοῦ τά τε ἄλλα, καὶ ὅτι εἰμὶ φῶς ἐθνῶν· καὶ εἶπον τά τε άλλα καὶ ὅτι ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Ο οὖν ἤκουσα, τοῦτο εἶπον. Οὐκ ἔλεγεν. Οὐκ ἔγνωσαν ὅτι περὶ τοῦ Πατρὸς αὐτοῖς ἔλεγε, τοῦ φύσει Πατρὸς αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς διαπορεῖν πρὸς ἀλλήλους, λέγοντας, τίς ἐστιν ὁ πέμψας αὐτόν; καίτοι πολλάκις αὐτοῖς διελέχθη περὶ ἐκείνου. Τοτοῦτον προσείχον τοῖ; λόγοις αύτ τοῦ, μᾶλλον δέ, τοσοῦτον ἦσαν φρενοβλαβείς. Εἰκότως οὖν εἶπεν αὐτοῖς· Τὴν ἀρχὴν, ὅτι καὶ καλῶ ὑμῖν. Εἶπεν – εἰμι. "Οταν κρεμάσητέ με ὡς ἄνθρωπον ἐπὶ σταυροῦ, τότε γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι, δηλονότι ἡ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεός. Ως Θεὸς γὰρ εἴρηκε τ 'Εγώ εἰμι. Γνώσεσθε δὲ τοῦτο ἀπό τε τῶν τη ν:καῦτα γενησομένων ἀναντιῤῥήτων σημείων, καὶ ἀπὸ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεώς μου, καὶ μὴν καὶ ἀπὸ τῆς ἔκτοτε καταληψομένης τὸ γένος τῶν Ἰου δαίων θεομηνίας. Μετὰ γὰρ τὸ σταυρωθῆναι αὐτὸν, καὶ γενέσθαι τὰ φοβερὰ ἐκεῖνα σημεία, γράφει Λουκας ὅτι καὶ πάντες οι συμπαραγενόμενοι ὄχλοι ἐπὶ τὴν θεωρίαν ταύτην, θεωροῦντες τὰ γενόμενα, τύπτοντες ἑαυτῶν τὰ στήθη ὑπέστρεφον. Ἔγνωσαν μὲν γὰρ ὅτι θεῖος άνθρωπος ὄντως ἦν, καὶ συμπάσχει αὐτῷ ἡ κτίσις, μὴ φέρουσα τὸ πάθος αὐτοῦ· μὴ τολμῶντες δὲ λαλεῖν διὰ τὸν φόβον τῶν ἀρχόν των, ἔτυπτον τα στήθη αὐτῶν, σημαίνοντες τὴν ἐντὸς ὀδύνην. Υπώπτευον γὰρ ὅτι κακὸν ἀνήκεστον τη γένος ἅπαν πείσεται δι' αὐτόν. Καὶ γὰρ καὶ ὁ ἐκατόνταρχος καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ τηροῦντες τὸν Ἰησοῦν, ὥς φησι Ματθαίος, ιδόντες τὰ γενόμενα ετοβήθησαν σφόδρα, λέγοντες. 'Αληθῶς Θεοῦ Υἱός ἦν οὗτος. mundus per cum **. Vers. 26. Sed - cst.. Qui misit me, non ut nung judicem, sed ut salvem. Αut vorax est, cum me lucem mundi nominavit. Rece, inquit, posui te in lucem gentium ", veluti superius significatum est. Vers. 26. Et ego mundo. Au livi ab eo etiam hoc inter alia, quod ego sim lux gentium; et inter alia etiam hoc dixi, quod ego sim lux mundi. Quod ergo audivi, hoc dixi. Vers. 27. Non dicebat. Non cognoverunt, quod de Patre eis dicebat, qui sibi natura Pater esset. Verisimile enim est, quod dubitantes inter se rogabant: Quis est, qui misit illum? Atqui frequenter eis de illo disseruerat. Vide, quomodo serinouibus ejus attendebant, imo potius, quomodo mente capti erant. Merito ergo dixit illis: in primis quod etiam loquar vobis”. Vers. 28. Dicit sim. Cum suspenderitis me quasi hominem in cruce, tunc cognoscetis, quod ego, sim, videlicet Filius Dei et Deus. Nam tanquam Deus dixit: Ego sim. Cognoscetis autem hoc a signis, quæ tunc fent, quibus contradici non poterit, et a resurrectione mea a mortuis; insu per etiam ab ira divina, quæ tunc genus comprehendet Judæorum. Siquidem postquam illum erucifixerunt et stupenda illa signa facta sunt, scribit Lucas ", quod omnes turbæ, quæ simul accesserant ad spectaculum istud, et videbant, quæ fiebant, percutientes pectora sua revertebantur. Cegnoscebant enim, quod vere divinus homo esset, et i!li compateretur creatura: cum autem loqui non auderent propter timorem principum, percutiebant pectora sua, significantes dolorem interiorem. Suspicabantur namque futurum esse, ut malum aliquod irremediabile propter illum omne genus Judæorum concuteret. Nam et centurio, et qui cum eo crant, servantes Jesum, ut ait Matthaeus, cum vidis sent quæ fiebant, vehementer territi sunt, dicentes: Vere Filius Dei erat iste ". Sed et ipsi principes Judæorum cognoverunt tunc quod Dei Filius erat et Deus, quanquam propriam conculcaverunt conscientiam, nimia invidia ac insania. Ait enim rursum Matthaeus: Ecce qui- ᾿Αλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄρχοντες τῶν Ἰουδαίων ἔγνωσαν τότε ὅτι Θεοῦ Υἱὸς ἦν, καὶ Θεὸς, εἰ καὶ πετα τίκασι τὴν συνείδησιν ἑαυτῶν δι᾽ ὑπερβολὴν φθόνου καὶ μανίας. Λέγει γὰρ πάλιν ὁ Ματθαῖος· ὅτι Ιδού τινες τῆς κουστωδίας ἐλθόντες εἰς τὴν dam de custodibus venerunt in civitatem et renuntiaπόλιν, ἀπήγγειλαν τοῖς ἀρχιερεύσιν ἅπαντα τὰ γενόμενα. Καὶ συναχθέντες μετὰ τῶν πρεσβυ τέρων, συμβούλιόν τε λαβόντες, ἀργύρια ἱκανὰ ἔδωκαν τοῖς στρατιώταις, λέγοντες· Εἴπατε, ὅτι οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ νυκτὸς ἐλθόντες, έκλεψαν αυτ τὸν ἡμῶν κοιμωμένων, καὶ τὰ ἑξῆς. verunt principibus sacerdotum universa quæ acciderant: et congregati cum senioribus accepto consilio, pecunias multus dederunt militibus dicentes: Dicite Discipuli ejus nocte venerunt, et furati sunt cum nobis dormientibus ", et cætera. σε Juan. 111, 17. 87 Isa. XLIX, 6. 8s Joan. vult, 25. * Luc. χXIII, 48. • Matth. xxv, 54. Γενομένων, Β. Varia lectiones el nola. Τον σεισμὸν xal iidem codices Euthymii omittunt etiam in contextu apud Matthæum. Choysostomus bune locum negligentissime tractal, Lucam potius, quam Matthæum interpretans. Vide PATROL. GR. CXXIX. σε Matth. tom VII, p. 826 E. Cæteri codices N. Testamenti cum scholiis, cujusmodi ad manus habuit. Euthymius, ista servant. Id intelligitur ex mea editione. Ergo Euthymii auctoritas valere hoc loco nequit.

EUTHYMII ZIGABRNI Piæterea, quoque Josephus, qui et ipse Judæus ▲ erat peritissimus, scribens calamitates Judæorum, quæ ab eo tempore cœperunt, ac Hierosolymorum captivitatem, fatetur propter Christum effusam esse adversus ens divinam iram: et occisa esse a Romanis tâm multa ipsorum millia. Quia enim, cum eos curate vellet, agnoscere eum noluerunt, ideo affecti supplicio, quis esset cognoverunt. Vers. 28. Et — lequor. Nam si illud tunc cognoveridis, omnino etiam hoc seietis, quod a meipso facio nihit, sed omnia quæ vult Pater: cum enim æqualis illi sim, hæc volo quæ ille vult, una siquidein est voluntas, sicut et una potentia: et quod ca quæ docuit me, hæc loquor; nam ille mens est, ego autem verbum. De operibus namque dixit etiam superius: Non pos-um ego fucere a me quidquam "; et lege etiam dicti illius interpretatio nein. De sermonibus vero iterum dixit: Men docsrina non est mea sed ejus qui misil me '; et de hoc etiam lege explanationem. Vers. 29. Ει· - est. Ne putaremus, quod major esset is qui misit, curat hujusmodi suspicionem dicens: Et qui misit me, mecum est, tanquain inseparabilis, misisse siquidem dispensationis est, esse auteni cum eo qui misit, cohærentiæ sive conglutinationis. Nam sancta Trinitas, que qualiter omnem implet locum, a seipsa non secernitur. Veis. 29. Non · semper. Si hoc, ut homo, ait, tantumdem est ac si dicat: Quod cum Deus ubique sit juxta illud: Nonne cœlum et terram ego impleo"? magis tamen in his esse dicitur. qui eo digni sunt. Si antem, ut Deus: propter sanctæ Trinitatis inseparab litatem lioc dicit, quae propriis quidem distinguitur personis, auitur autem diviniLatis ac substantiæ identitate. ld vero: Qua placita sunt ci. facio semper, aut tanquam illi obediens secundum humanitatem dicit, aut. tanquam illi æqualis secundum divinitatem ac voluntatem. Quod si ea qua placita sunt ei facio semper, gratum ¡Hi utique est accedentes etiam Sabbato curare. Ετι γε μὴν καὶ τὰς ἔκτοτε τῶν Ἰουδαίων συμφορὰς καὶ τὴν ἅλωσιν τῶν Ἱεροσολύμων. συγγράφων, ὁ λογιώτατος ἐν Ἰουδαίοις Ιώσηπος, ὁμολογεῖ, διά τὸν Χριστὸν χεθῆναι κατ' αὐτῶν τὴν τοιαύτην θεομηνίαν, καὶ κατασφαγήναι τὰς τοσαύτας αυτ τῶν μυριάδας ὑπὸ Ῥωμαίων. Ἐπεὶ γὰρ θεραπευόμενοι γνῶναι αὐτὸν οὐκ ἠθέλησαν, κολαζόμενοι ἔγνωσαν τις ἦν. Καλ λαλῶ. Εἰ γὰρ ἐκεῖνο γνώσεσθε τότε, πάντως καὶ ταῦτα, ὅτι ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ποιῶν οὐδὲν, ἀλλὰ πάντα, ἃ θέλει ὁ Πατήρ. Ισος γὰρ αὐτῷ ὢν & θέλει ταῦτα θέλω. Εν γὰρ ἡμῖν θέλημα, ὥσπερ καὶ μία δύναμι;· καὶ ὅτι ὁ ἐδίδαξέ με, ταῦτα λαλῶ· νοῦς μὲν γὰρ ἐκεῖνος, λόγος δὲ ἐγώ. Περὶ μὲν οὖν τῶν ἔργων εἶπε καὶ ὀπίσω ὅτι, Οὐ δύναμαι ἐγώ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν· καὶ ἀνάγνωθι πάλιν τὴν ἐξήγησιν ἐκείνου τοῦ ῥητοῦ· περὶ δὲ τῶν λόγων αὖθις εἴρηκεν, ὅτι 'Η ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν ἐμὴ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με· καὶ ἀνάγνωθι καὶ τὴν περὶ τούτου ερμηνείαν. Καὶ — ἐστιν. Ἵνα μὴ νομίσωμεν ὅτι μείζων ἐστὶν ὁ πέμψας, θεραπεύει τὴν τοιαύτην υποψίαν, λέγων· Καὶ ὁ πέμψας με μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν, ὡς ἀχώριστος. Το μὲν γὰρ πέμψαι τῆς οἰκονομίας ἐστὶ, τὸ δὲ μετά τοῦ πεμφθέντος εἶναι, τῆς ἀλληλουχίας. Η γὰρ ἁγία Τριάς, επίσης πάντα τόπον πληροῦσα, ἑαυτῆς οὐ διέστηκεν. Οὐκ πάντοτε. Εἰ μὲν ὡς ἄνθρωπος τοῦτό φησιν, ἔστιν εἰπεῖν ὅτι πανταχοῦ μέν ἐστιν ὁ Θεός, κατὰ τό· Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; μᾶλλον δὲ εἶναι λέγεται ἐν τοῖς ἀξίοις αύτ τοῦ· εἰ δὲ ὡς Θεός, διὰ τὸ ἀχώριστον τῆς ἁγίας Τριάδος, διῃρημένης μὲν ταῖς ἰδικαῖς ὑποστά σεσιν, ενωμένης δὲ τῇ ταυτότητι τῆς οὐσίας καὶ θεότητος. Τὰ ἀρεστὰ δὲ αὐτῷ ποιῶ πάντοτε, ἢ ὡς πειθό μενος αὐτῷ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ἢ ὡς ἴσος αὐτῷ, κατὰ τὴν θεότητα καὶ θέλησιν. Ει δὲ τὰ ἀρεστὴ αὐτῷ ποιῶ πάντοτε, ἀρεστὸν αὐτῷ ἄρα καὶ τὸ ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν τοὺς παρειμένους. Δέχου δὲ τὰ ταπεινὰ βήματα ως οικονομικά διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν Ἰουδαίων, ὡς καὶ προλαβόντης παρηγγείλαμεν· τὰ τοιαῦτα γὰρ μᾶλλον ἐφελ Intellige autem quæ depressa sint verba tanquam dispensatoria propter imbecillitatem Judorum, sicut in superioribus retulimus: nam bujusmodi magis vulgus attrahebant, sicut et afine exem- κοντο τοὺς πολλοὺς, καὶ τὸ παράδειγμα εγγύς plum. Vide enim, quod sequitur. Ορα γάρ. αὐτόν. Ὅτε εἰς τὸ ταπεινότερον κατήγαγε τὸν λόγον, τότε ἐπίστευσαν· οὐχ ὡς ἐχρῆν ἐὰ ἐπίστευσαν, ἀλλ' ἁπλῶς ἐπίστευσαν τοῖς ταπεινοτέ ροις λόγοις αὐτοῦ, μὴ παραδεξάμενοι τοὺς ὑψηλα. τέρους, ὅπερ εἰδὼς ὁ Χριστὸς πειράται διορθοῦν αὐτοὺς, τὸ ἑαυτοῦ πανταχού ποιῶν, εἰ καὶ αὐτοὶ Vers. 30. Hec Ταῦτα eum. Quando ad bumitiorem sese demittebat sermonem, tunc credebant; non tamen ut oportebat, credebant, sed vulgari modo eredebant humilioribus ejus sermonibus, non recipientes sublimiores. Quod sciens Christus, nititur illos corrigere, quod suum est ubique faciens, • Joan. v, 50. * Joan. VII, 16. δεχθῆναι Α. «Jerem. XXIII, Varia lectiones et nota. Euthymins videtur confundere cædem Joannis Baptistä et cædem Christi. Joseph Vide Antiq. lib. xum 5, 2, tom. Ι, pag. 883. Eamdem sententiam repetit Euthymius infra ad Joan. xi, vers. 47, 48. Tá omittit B.

EUTHYMII ZIGABRNI Piæterea, quoque Josephus, qui et ipse Judæus ▲ erat peritissimus, scribens calamitates Judæorum, quæ ab eo tempore cœperunt, ac Hierosolymorum captivitatem, fatetur propter Christum effusam esse adversus ens divinam iram: et occisa esse a Romanis tâm multa ipsorum millia. Quia enim, cum eos curate vellet, agnoscere eum noluerunt, ideo affecti supplicio, quis esset cognoverunt. Vers. 28. Et — lequor. Nam si illud tunc cognoveridis, omnino etiam hoc seietis, quod a meipso facio nihit, sed omnia quæ vult Pater: cum enim æqualis illi sim, hæc volo quæ ille vult, una siquidein est voluntas, sicut et una potentia: et quod ca quæ docuit me, hæc loquor; nam ille mens est, ego autem verbum. De operibus namque dixit etiam superius: Non pos-um ego fucere a me quidquam "; et lege etiam dicti illius interpretatio nein. De sermonibus vero iterum dixit: Men docsrina non est mea sed ejus qui misil me '; et de hoc etiam lege explanationem. Vers. 29. Ει· - est. Ne putaremus, quod major esset is qui misit, curat hujusmodi suspicionem dicens: Et qui misit me, mecum est, tanquain inseparabilis, misisse siquidem dispensationis est, esse auteni cum eo qui misit, cohærentiæ sive conglutinationis. Nam sancta Trinitas, que qualiter omnem implet locum, a seipsa non secernitur. Veis. 29. Non · semper. Si hoc, ut homo, ait, tantumdem est ac si dicat: Quod cum Deus ubique sit juxta illud: Nonne cœlum et terram ego impleo"? magis tamen in his esse dicitur. qui eo digni sunt. Si antem, ut Deus: propter sanctæ Trinitatis inseparab litatem lioc dicit, quae propriis quidem distinguitur personis, auitur autem diviniLatis ac substantiæ identitate. ld vero: Qua placita sunt ci. facio semper, aut tanquam illi obediens secundum humanitatem dicit, aut. tanquam illi æqualis secundum divinitatem ac voluntatem. Quod si ea qua placita sunt ei facio semper, gratum ¡Hi utique est accedentes etiam Sabbato curare. Ετι γε μὴν καὶ τὰς ἔκτοτε τῶν Ἰουδαίων συμφορὰς καὶ τὴν ἅλωσιν τῶν Ἱεροσολύμων. συγγράφων, ὁ λογιώτατος ἐν Ἰουδαίοις Ιώσηπος, ὁμολογεῖ, διά τὸν Χριστὸν χεθῆναι κατ' αὐτῶν τὴν τοιαύτην θεομηνίαν, καὶ κατασφαγήναι τὰς τοσαύτας αυτ τῶν μυριάδας ὑπὸ Ῥωμαίων. Ἐπεὶ γὰρ θεραπευόμενοι γνῶναι αὐτὸν οὐκ ἠθέλησαν, κολαζόμενοι ἔγνωσαν τις ἦν. Καλ λαλῶ. Εἰ γὰρ ἐκεῖνο γνώσεσθε τότε, πάντως καὶ ταῦτα, ὅτι ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ποιῶν οὐδὲν, ἀλλὰ πάντα, ἃ θέλει ὁ Πατήρ. Ισος γὰρ αὐτῷ ὢν & θέλει ταῦτα θέλω. Εν γὰρ ἡμῖν θέλημα, ὥσπερ καὶ μία δύναμι;· καὶ ὅτι ὁ ἐδίδαξέ με, ταῦτα λαλῶ· νοῦς μὲν γὰρ ἐκεῖνος, λόγος δὲ ἐγώ. Περὶ μὲν οὖν τῶν ἔργων εἶπε καὶ ὀπίσω ὅτι, Οὐ δύναμαι ἐγώ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν· καὶ ἀνάγνωθι πάλιν τὴν ἐξήγησιν ἐκείνου τοῦ ῥητοῦ· περὶ δὲ τῶν λόγων αὖθις εἴρηκεν, ὅτι 'Η ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν ἐμὴ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με· καὶ ἀνάγνωθι καὶ τὴν περὶ τούτου ερμηνείαν. Καὶ — ἐστιν. Ἵνα μὴ νομίσωμεν ὅτι μείζων ἐστὶν ὁ πέμψας, θεραπεύει τὴν τοιαύτην υποψίαν, λέγων· Καὶ ὁ πέμψας με μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν, ὡς ἀχώριστος. Το μὲν γὰρ πέμψαι τῆς οἰκονομίας ἐστὶ, τὸ δὲ μετά τοῦ πεμφθέντος εἶναι, τῆς ἀλληλουχίας. Η γὰρ ἁγία Τριάς, επίσης πάντα τόπον πληροῦσα, ἑαυτῆς οὐ διέστηκεν. Οὐκ πάντοτε. Εἰ μὲν ὡς ἄνθρωπος τοῦτό φησιν, ἔστιν εἰπεῖν ὅτι πανταχοῦ μέν ἐστιν ὁ Θεός, κατὰ τό· Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; μᾶλλον δὲ εἶναι λέγεται ἐν τοῖς ἀξίοις αύτ τοῦ· εἰ δὲ ὡς Θεός, διὰ τὸ ἀχώριστον τῆς ἁγίας Τριάδος, διῃρημένης μὲν ταῖς ἰδικαῖς ὑποστά σεσιν, ενωμένης δὲ τῇ ταυτότητι τῆς οὐσίας καὶ θεότητος. Τὰ ἀρεστὰ δὲ αὐτῷ ποιῶ πάντοτε, ἢ ὡς πειθό μενος αὐτῷ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ἢ ὡς ἴσος αὐτῷ, κατὰ τὴν θεότητα καὶ θέλησιν. Ει δὲ τὰ ἀρεστὴ αὐτῷ ποιῶ πάντοτε, ἀρεστὸν αὐτῷ ἄρα καὶ τὸ ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν τοὺς παρειμένους. Δέχου δὲ τὰ ταπεινὰ βήματα ως οικονομικά διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν Ἰουδαίων, ὡς καὶ προλαβόντης παρηγγείλαμεν· τὰ τοιαῦτα γὰρ μᾶλλον ἐφελ Intellige autem quæ depressa sint verba tanquam dispensatoria propter imbecillitatem Judorum, sicut in superioribus retulimus: nam bujusmodi magis vulgus attrahebant, sicut et afine exem- κοντο τοὺς πολλοὺς, καὶ τὸ παράδειγμα εγγύς plum. Vide enim, quod sequitur. Ορα γάρ. αὐτόν. Ὅτε εἰς τὸ ταπεινότερον κατήγαγε τὸν λόγον, τότε ἐπίστευσαν· οὐχ ὡς ἐχρῆν ἐὰ ἐπίστευσαν, ἀλλ' ἁπλῶς ἐπίστευσαν τοῖς ταπεινοτέ ροις λόγοις αὐτοῦ, μὴ παραδεξάμενοι τοὺς ὑψηλα. τέρους, ὅπερ εἰδὼς ὁ Χριστὸς πειράται διορθοῦν αὐτοὺς, τὸ ἑαυτοῦ πανταχού ποιῶν, εἰ καὶ αὐτοὶ Vers. 30. Hec Ταῦτα eum. Quando ad bumitiorem sese demittebat sermonem, tunc credebant; non tamen ut oportebat, credebant, sed vulgari modo eredebant humilioribus ejus sermonibus, non recipientes sublimiores. Quod sciens Christus, nititur illos corrigere, quod suum est ubique faciens, • Joan. v, 50. * Joan. VII, 16. δεχθῆναι Α. «Jerem. XXIII, Varia lectiones et nota. Euthymins videtur confundere cædem Joannis Baptistä et cædem Christi. Joseph Vide Antiq. lib. xum 5, 2, tom. Ι, pag. 883. Eamdem sententiam repetit Euthymius infra ad Joan. xi, vers. 47, 48. Tá omittit B.

EUTHYMII ZIGABRNI Piæterea, quoque Josephus, qui et ipse Judæus ▲ erat peritissimus, scribens calamitates Judæorum, quæ ab eo tempore cœperunt, ac Hierosolymorum captivitatem, fatetur propter Christum effusam esse adversus ens divinam iram: et occisa esse a Romanis tâm multa ipsorum millia. Quia enim, cum eos curate vellet, agnoscere eum noluerunt, ideo affecti supplicio, quis esset cognoverunt. Vers. 28. Et — lequor. Nam si illud tunc cognoveridis, omnino etiam hoc seietis, quod a meipso facio nihit, sed omnia quæ vult Pater: cum enim æqualis illi sim, hæc volo quæ ille vult, una siquidein est voluntas, sicut et una potentia: et quod ca quæ docuit me, hæc loquor; nam ille mens est, ego autem verbum. De operibus namque dixit etiam superius: Non pos-um ego fucere a me quidquam "; et lege etiam dicti illius interpretatio nein. De sermonibus vero iterum dixit: Men docsrina non est mea sed ejus qui misil me '; et de hoc etiam lege explanationem. Vers. 29. Ει· - est. Ne putaremus, quod major esset is qui misit, curat hujusmodi suspicionem dicens: Et qui misit me, mecum est, tanquain inseparabilis, misisse siquidem dispensationis est, esse auteni cum eo qui misit, cohærentiæ sive conglutinationis. Nam sancta Trinitas, que qualiter omnem implet locum, a seipsa non secernitur. Veis. 29. Non · semper. Si hoc, ut homo, ait, tantumdem est ac si dicat: Quod cum Deus ubique sit juxta illud: Nonne cœlum et terram ego impleo"? magis tamen in his esse dicitur. qui eo digni sunt. Si antem, ut Deus: propter sanctæ Trinitatis inseparab litatem lioc dicit, quae propriis quidem distinguitur personis, auitur autem diviniLatis ac substantiæ identitate. ld vero: Qua placita sunt ci. facio semper, aut tanquam illi obediens secundum humanitatem dicit, aut. tanquam illi æqualis secundum divinitatem ac voluntatem. Quod si ea qua placita sunt ei facio semper, gratum ¡Hi utique est accedentes etiam Sabbato curare. Ετι γε μὴν καὶ τὰς ἔκτοτε τῶν Ἰουδαίων συμφορὰς καὶ τὴν ἅλωσιν τῶν Ἱεροσολύμων. συγγράφων, ὁ λογιώτατος ἐν Ἰουδαίοις Ιώσηπος, ὁμολογεῖ, διά τὸν Χριστὸν χεθῆναι κατ' αὐτῶν τὴν τοιαύτην θεομηνίαν, καὶ κατασφαγήναι τὰς τοσαύτας αυτ τῶν μυριάδας ὑπὸ Ῥωμαίων. Ἐπεὶ γὰρ θεραπευόμενοι γνῶναι αὐτὸν οὐκ ἠθέλησαν, κολαζόμενοι ἔγνωσαν τις ἦν. Καλ λαλῶ. Εἰ γὰρ ἐκεῖνο γνώσεσθε τότε, πάντως καὶ ταῦτα, ὅτι ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ποιῶν οὐδὲν, ἀλλὰ πάντα, ἃ θέλει ὁ Πατήρ. Ισος γὰρ αὐτῷ ὢν & θέλει ταῦτα θέλω. Εν γὰρ ἡμῖν θέλημα, ὥσπερ καὶ μία δύναμι;· καὶ ὅτι ὁ ἐδίδαξέ με, ταῦτα λαλῶ· νοῦς μὲν γὰρ ἐκεῖνος, λόγος δὲ ἐγώ. Περὶ μὲν οὖν τῶν ἔργων εἶπε καὶ ὀπίσω ὅτι, Οὐ δύναμαι ἐγώ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν· καὶ ἀνάγνωθι πάλιν τὴν ἐξήγησιν ἐκείνου τοῦ ῥητοῦ· περὶ δὲ τῶν λόγων αὖθις εἴρηκεν, ὅτι 'Η ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν ἐμὴ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με· καὶ ἀνάγνωθι καὶ τὴν περὶ τούτου ερμηνείαν. Καὶ — ἐστιν. Ἵνα μὴ νομίσωμεν ὅτι μείζων ἐστὶν ὁ πέμψας, θεραπεύει τὴν τοιαύτην υποψίαν, λέγων· Καὶ ὁ πέμψας με μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν, ὡς ἀχώριστος. Το μὲν γὰρ πέμψαι τῆς οἰκονομίας ἐστὶ, τὸ δὲ μετά τοῦ πεμφθέντος εἶναι, τῆς ἀλληλουχίας. Η γὰρ ἁγία Τριάς, επίσης πάντα τόπον πληροῦσα, ἑαυτῆς οὐ διέστηκεν. Οὐκ πάντοτε. Εἰ μὲν ὡς ἄνθρωπος τοῦτό φησιν, ἔστιν εἰπεῖν ὅτι πανταχοῦ μέν ἐστιν ὁ Θεός, κατὰ τό· Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; μᾶλλον δὲ εἶναι λέγεται ἐν τοῖς ἀξίοις αύτ τοῦ· εἰ δὲ ὡς Θεός, διὰ τὸ ἀχώριστον τῆς ἁγίας Τριάδος, διῃρημένης μὲν ταῖς ἰδικαῖς ὑποστά σεσιν, ενωμένης δὲ τῇ ταυτότητι τῆς οὐσίας καὶ θεότητος. Τὰ ἀρεστὰ δὲ αὐτῷ ποιῶ πάντοτε, ἢ ὡς πειθό μενος αὐτῷ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ἢ ὡς ἴσος αὐτῷ, κατὰ τὴν θεότητα καὶ θέλησιν. Ει δὲ τὰ ἀρεστὴ αὐτῷ ποιῶ πάντοτε, ἀρεστὸν αὐτῷ ἄρα καὶ τὸ ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν τοὺς παρειμένους. Δέχου δὲ τὰ ταπεινὰ βήματα ως οικονομικά διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν Ἰουδαίων, ὡς καὶ προλαβόντης παρηγγείλαμεν· τὰ τοιαῦτα γὰρ μᾶλλον ἐφελ Intellige autem quæ depressa sint verba tanquam dispensatoria propter imbecillitatem Judorum, sicut in superioribus retulimus: nam bujusmodi magis vulgus attrahebant, sicut et afine exem- κοντο τοὺς πολλοὺς, καὶ τὸ παράδειγμα εγγύς plum. Vide enim, quod sequitur. Ορα γάρ. αὐτόν. Ὅτε εἰς τὸ ταπεινότερον κατήγαγε τὸν λόγον, τότε ἐπίστευσαν· οὐχ ὡς ἐχρῆν ἐὰ ἐπίστευσαν, ἀλλ' ἁπλῶς ἐπίστευσαν τοῖς ταπεινοτέ ροις λόγοις αὐτοῦ, μὴ παραδεξάμενοι τοὺς ὑψηλα. τέρους, ὅπερ εἰδὼς ὁ Χριστὸς πειράται διορθοῦν αὐτοὺς, τὸ ἑαυτοῦ πανταχού ποιῶν, εἰ καὶ αὐτοὶ Vers. 30. Hec Ταῦτα eum. Quando ad bumitiorem sese demittebat sermonem, tunc credebant; non tamen ut oportebat, credebant, sed vulgari modo eredebant humilioribus ejus sermonibus, non recipientes sublimiores. Quod sciens Christus, nititur illos corrigere, quod suum est ubique faciens, • Joan. v, 50. * Joan. VII, 16. δεχθῆναι Α. «Jerem. XXIII, Varia lectiones et nota. Euthymins videtur confundere cædem Joannis Baptistä et cædem Christi. Joseph Vide Antiq. lib. xum 5, 2, tom. Ι, pag. 883. Eamdem sententiam repetit Euthymius infra ad Joan. xi, vers. 47, 48. Tá omittit B.

EUTHYMII ZIGABRNI Piæterea, quoque Josephus, qui et ipse Judæus ▲ erat peritissimus, scribens calamitates Judæorum, quæ ab eo tempore cœperunt, ac Hierosolymorum captivitatem, fatetur propter Christum effusam esse adversus ens divinam iram: et occisa esse a Romanis tâm multa ipsorum millia. Quia enim, cum eos curate vellet, agnoscere eum noluerunt, ideo affecti supplicio, quis esset cognoverunt. Vers. 28. Et — lequor. Nam si illud tunc cognoveridis, omnino etiam hoc seietis, quod a meipso facio nihit, sed omnia quæ vult Pater: cum enim æqualis illi sim, hæc volo quæ ille vult, una siquidein est voluntas, sicut et una potentia: et quod ca quæ docuit me, hæc loquor; nam ille mens est, ego autem verbum. De operibus namque dixit etiam superius: Non pos-um ego fucere a me quidquam "; et lege etiam dicti illius interpretatio nein. De sermonibus vero iterum dixit: Men docsrina non est mea sed ejus qui misil me '; et de hoc etiam lege explanationem. Vers. 29. Ει· - est. Ne putaremus, quod major esset is qui misit, curat hujusmodi suspicionem dicens: Et qui misit me, mecum est, tanquain inseparabilis, misisse siquidem dispensationis est, esse auteni cum eo qui misit, cohærentiæ sive conglutinationis. Nam sancta Trinitas, que qualiter omnem implet locum, a seipsa non secernitur. Veis. 29. Non · semper. Si hoc, ut homo, ait, tantumdem est ac si dicat: Quod cum Deus ubique sit juxta illud: Nonne cœlum et terram ego impleo"? magis tamen in his esse dicitur. qui eo digni sunt. Si antem, ut Deus: propter sanctæ Trinitatis inseparab litatem lioc dicit, quae propriis quidem distinguitur personis, auitur autem diviniLatis ac substantiæ identitate. ld vero: Qua placita sunt ci. facio semper, aut tanquam illi obediens secundum humanitatem dicit, aut. tanquam illi æqualis secundum divinitatem ac voluntatem. Quod si ea qua placita sunt ei facio semper, gratum ¡Hi utique est accedentes etiam Sabbato curare. Ετι γε μὴν καὶ τὰς ἔκτοτε τῶν Ἰουδαίων συμφορὰς καὶ τὴν ἅλωσιν τῶν Ἱεροσολύμων. συγγράφων, ὁ λογιώτατος ἐν Ἰουδαίοις Ιώσηπος, ὁμολογεῖ, διά τὸν Χριστὸν χεθῆναι κατ' αὐτῶν τὴν τοιαύτην θεομηνίαν, καὶ κατασφαγήναι τὰς τοσαύτας αυτ τῶν μυριάδας ὑπὸ Ῥωμαίων. Ἐπεὶ γὰρ θεραπευόμενοι γνῶναι αὐτὸν οὐκ ἠθέλησαν, κολαζόμενοι ἔγνωσαν τις ἦν. Καλ λαλῶ. Εἰ γὰρ ἐκεῖνο γνώσεσθε τότε, πάντως καὶ ταῦτα, ὅτι ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ποιῶν οὐδὲν, ἀλλὰ πάντα, ἃ θέλει ὁ Πατήρ. Ισος γὰρ αὐτῷ ὢν & θέλει ταῦτα θέλω. Εν γὰρ ἡμῖν θέλημα, ὥσπερ καὶ μία δύναμι;· καὶ ὅτι ὁ ἐδίδαξέ με, ταῦτα λαλῶ· νοῦς μὲν γὰρ ἐκεῖνος, λόγος δὲ ἐγώ. Περὶ μὲν οὖν τῶν ἔργων εἶπε καὶ ὀπίσω ὅτι, Οὐ δύναμαι ἐγώ ποιεῖν ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐδέν· καὶ ἀνάγνωθι πάλιν τὴν ἐξήγησιν ἐκείνου τοῦ ῥητοῦ· περὶ δὲ τῶν λόγων αὖθις εἴρηκεν, ὅτι 'Η ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν ἐμὴ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με· καὶ ἀνάγνωθι καὶ τὴν περὶ τούτου ερμηνείαν. Καὶ — ἐστιν. Ἵνα μὴ νομίσωμεν ὅτι μείζων ἐστὶν ὁ πέμψας, θεραπεύει τὴν τοιαύτην υποψίαν, λέγων· Καὶ ὁ πέμψας με μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν, ὡς ἀχώριστος. Το μὲν γὰρ πέμψαι τῆς οἰκονομίας ἐστὶ, τὸ δὲ μετά τοῦ πεμφθέντος εἶναι, τῆς ἀλληλουχίας. Η γὰρ ἁγία Τριάς, επίσης πάντα τόπον πληροῦσα, ἑαυτῆς οὐ διέστηκεν. Οὐκ πάντοτε. Εἰ μὲν ὡς ἄνθρωπος τοῦτό φησιν, ἔστιν εἰπεῖν ὅτι πανταχοῦ μέν ἐστιν ὁ Θεός, κατὰ τό· Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; μᾶλλον δὲ εἶναι λέγεται ἐν τοῖς ἀξίοις αύτ τοῦ· εἰ δὲ ὡς Θεός, διὰ τὸ ἀχώριστον τῆς ἁγίας Τριάδος, διῃρημένης μὲν ταῖς ἰδικαῖς ὑποστά σεσιν, ενωμένης δὲ τῇ ταυτότητι τῆς οὐσίας καὶ θεότητος. Τὰ ἀρεστὰ δὲ αὐτῷ ποιῶ πάντοτε, ἢ ὡς πειθό μενος αὐτῷ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ἢ ὡς ἴσος αὐτῷ, κατὰ τὴν θεότητα καὶ θέλησιν. Ει δὲ τὰ ἀρεστὴ αὐτῷ ποιῶ πάντοτε, ἀρεστὸν αὐτῷ ἄρα καὶ τὸ ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν τοὺς παρειμένους. Δέχου δὲ τὰ ταπεινὰ βήματα ως οικονομικά διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν Ἰουδαίων, ὡς καὶ προλαβόντης παρηγγείλαμεν· τὰ τοιαῦτα γὰρ μᾶλλον ἐφελ Intellige autem quæ depressa sint verba tanquam dispensatoria propter imbecillitatem Judorum, sicut in superioribus retulimus: nam bujusmodi magis vulgus attrahebant, sicut et afine exem- κοντο τοὺς πολλοὺς, καὶ τὸ παράδειγμα εγγύς plum. Vide enim, quod sequitur. Ορα γάρ. αὐτόν. Ὅτε εἰς τὸ ταπεινότερον κατήγαγε τὸν λόγον, τότε ἐπίστευσαν· οὐχ ὡς ἐχρῆν ἐὰ ἐπίστευσαν, ἀλλ' ἁπλῶς ἐπίστευσαν τοῖς ταπεινοτέ ροις λόγοις αὐτοῦ, μὴ παραδεξάμενοι τοὺς ὑψηλα. τέρους, ὅπερ εἰδὼς ὁ Χριστὸς πειράται διορθοῦν αὐτοὺς, τὸ ἑαυτοῦ πανταχού ποιῶν, εἰ καὶ αὐτοὶ Vers. 30. Hec Ταῦτα eum. Quando ad bumitiorem sese demittebat sermonem, tunc credebant; non tamen ut oportebat, credebant, sed vulgari modo eredebant humilioribus ejus sermonibus, non recipientes sublimiores. Quod sciens Christus, nititur illos corrigere, quod suum est ubique faciens, • Joan. v, 50. * Joan. VII, 16. δεχθῆναι Α. «Jerem. XXIII, Varia lectiones et nota. Euthymins videtur confundere cædem Joannis Baptistä et cædem Christi. Joseph Vide Antiq. lib. xum 5, 2, tom. Ι, pag. 883. Eamdem sententiam repetit Euthymius infra ad Joan. xi, vers. 47, 48. Tá omittit B.

CAP. VIII. ταχέως ἀπεπήδησαν καὶ πρὸς ὕβρεις μᾶλλον ἐξ3 - licet ipsi citius ab eo recedebant, et ad injurias τράπησαν. magis deflectebant. Ελεγεν - Ιουδαίους. Πρὸς τοὺς πεπιστευκότας τότε, ώ; εἴρηται. Ἐὰν — ἐστέ. Ἐὰν ὑμεῖς ἐμμείνητε, ὡς τῶν ἄλ λων μὴ ἐμμεινάντων, περὶ ὧν εἶπεν ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι Πολλοὶ ἀπῆλθον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκ ἔτι μετ' αὐτοῦ περιεπάτουν. Ἐὰν ὑμεῖς ἐμμείνητε, φησί, τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ήγουν τῇ διδασκαλίᾳ μου ἐν διδάξω ὑμᾶς, τότε ἀληθῶς μα θηταί μού έστε. Οὔπω γάρ έστε. Καὶ γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν. Εμέ. Εγώ γάρ, φησὶν, εἰμὶ ἡ ἀλήθεια. Γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν παρ' ἐμοῦ. Τὰ γὰρ νομικὰ πάντα τύπος καὶ σκιὰ καὶ εἰκὼν τῆς ἀληθείας εἰσί. Καὶ — ὑμᾶς. Ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν. Απεκρίθησαν - γενήσεσθε; Αφέντες εἰπεῖν, Τί οὖν; ψεῦδος ὁ νόμος; ψευδής ἡ τῶν Ἰωυδαίων γνῶσι;; Τοῦτο μὲν οὐ λέγουσι· τῶν τοιούτων γὰρ οὐκ ἔμελεν αὐτοῖς· ἐπὶ τῇ ὕβρει δὲ τῆς σωματ τικῆς εὐγενείας ἀγανακτοῦσιν, ὑποπτεύσαντες ὡς δούλοις ἀνθρώπου τινὸς εἰπεῖν αὐτοῖς ὅτι 'Ελευθε ρώσει ὑμᾶς. Εἰκότως οὖν ὁ Ἰωάννης Ελεγε Μη δόξητε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς· Πατέρα ἔχομεν τίν Αβραάμ. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τῶν Ἰουδαίων αύτ χήματα Μὴ ἔχοντες γὰρ οικείαις αρεταῖς ἐσεμνύνεσθαι, τὴν τῶν προγόνων εὐγένειαν προςβάλλοντο. Τί οὖν ὁ Χριστός; Οὐκ ἤλεγξεν αὐτοὺς πολλάκις δουλεύσαντας Αιγυπτίοις καὶ Βαβυλωνίο ε και διαφόρως ἄλλοις ἔθνεσιν· ἀλλὰ ταύτην μὲν τὴν δουλείαν παρέδραμεν ὡς οὐδὲν βλάπτουσαν τὴν ψυχικὴν εὐγένειαν· περὶ δὲ τῆς ἁμαρτίας φησίν, ἥτις αὐτὴν βλάπτει καταδουλοῦσα, ἧς ἡ δουλεία χαλεπω. κάτη, ἀφ᾿ ἧς ἐλευθεροῦ οὐχ έτερος, ἀλλ' ἡ μόνος ὁ Χριστὸς καὶ ἡ διδασκαλία αὐτοῦ. Απεκρίθη - ἁμαρτίας. Δείκνυσιν ὅτι δουλείαν ἐνέφηνεν ἀνωτέρω τὴν ἐξ ἁμαρτίας, οὐ τὴν ἐκ δυναστείας ἀνθρώπου. Ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν, ὅτι Ὁ Μωϋσης ἡμᾶς ἐλευθερώσει ταύτης, δείκνυσι διὰ παραβολῆς ὅτι οὐκ ἔχει ἐκεῖνος ἐξουσίαν, δοῦλος ὢν, ἀλλ' αὐτὸς ὡ; Υἱός. ῾Ο δὲ δοῦλος αἰῶνα. Ο δοῦλο; οὐ κληρονομεῖ τὴν οἰκίαν τοῦ κυρίου αὐτοῦ· ὁ υἱδ; κληρονομεῖ αὐτ τήν. Λοιπὸν ἐκεῖνος οὐκ ἔχει ἐξουσίαν ἐλευθε ροῦν, δοῦλος ὧν ἐγὼ ἔχω ἐξουσίαν ἐλευθεροῦν, Υἱὸς ὢν καὶ μένων ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρός μου ἀεὶ καὶ κληρονομῶν τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ. Εἶπε γὰρ καὶ ἐπίσω ὅτι τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ· καὶ πάλιν· Καὶ ἐξουσίαν ἔδωκεν αὐτῷ καὶ κρίσιν ποιεῖν. Ἐὰν ἔσεσθε. Νῦν μὲν γὰρ οὐκ ἀληθῶς ἐλεύ θεροί έστε, δεδουλωμένοι τῇ ἁμαρτία· ὅτε δὲ ὁ Υἱός ss Juan. νι, 66. σε Joan. χιν, β. Vers. 51. Dixit Judeos. Adl eos, qui tunc, ut dictum est, crediderant. Vers. 31. Si eritis. Si vos permanseritis, sicut aiii non permanserunt, de quibus dixit evange - lista: Multi ex discipulis ejus abierunt retrorsum, et jam non cum eo ambulabant «Si vos, inquit, perseveraveritis in sermone meo, sive in doctrina mea, quam ego docebo vos, tunc vere discipuli mei critis; nondum enim estis. Vers. 32. Ει cognoscelis veritatem. floc est me: Ego enim, ail, sum veritas. Cognoscetis a me veritatem. Nam omnia legalia figura, umbra et imago sunt veritatis. vos. peccatis. Vers. 39. Ει Vers. 35. Responderunt. — efficiemini? Ouittenles dicere, Quid ergo? Falsa est lex? falsane est Judeorum scientia? Hoc quidem non dicunt; neque enim hæc illis cure fuerunt, sed de injuria corporalis generositatis indignantur, suspicantes, quod tanquam servis alicujus hominis dixerit ipsis, Liberabil ros. Merito ergo dicebat Joanues: Ne videamini dicere intra vos, Patrem habemus Abraham *. ilajuscemodi sane erant Judæorum gloriationes. Nam cum de propriis virtutibus gloriati non possent, progenitorum nobilitatem opponebant. Quid ergo Christus? Non convicit eos, quod sæpius servissent Ægyptiis et Babyloniis, aliisque diversis gentibus, sed hanc quidem pretermisit servituten, ut que nihil animæ generositati officiat; de peccato vero ait, quod illi nocet, servituti eam subjiciens, cujus est miserrima servitus, & qua uo alius liberabit, præter Christum ac doctrinam illius. Vers. 34. Respondit peccati. Osteudit, quod superius significaverit animæ servitutem ac pec - cati, non eam quæ vi humana contingebat. Ne aulem dicerent: Moses nos ab hac liberabit; per similitudinem ostendit, quod cum sit ille servus, talem non habeat potestatem, sed ipse utpote Filius. Vers. 55. Serous aulem _ æternum. Servus non accipit in hæreditatem domum domini sui, filius accipit in hæreditatem. Itaque non habet ille cotestatem liberandi, cumn sit servus: ego habeo potestatem, liberandi, cum sim Filius, et mancam in domo Paris mei in æternum, et hæreditate accipio potestatem ipsius. Nam et superius dixit, quod Judicium omne dedit Filio ". Ac rursuın: Et potestatem dedit ei etiam judicium faciendi “. Vers. 36. Si· eritis. Nunc enim non vere liberi estis, cum servi facti sitis pcccato: quando vero 68 Joan. v, 6 ibisl. 27. * Matth. 111, 9. Variæ lectiones et notæ. "Η interponendum videtur. Est enim hec alia interpretatio, diversa a priori. Ψεύδος Δ. Baptista nimirum. Σχήματα Δ. Moses scilicet, ut modo dixit.

CAP. VIII. ταχέως ἀπεπήδησαν καὶ πρὸς ὕβρεις μᾶλλον ἐξ3 - licet ipsi citius ab eo recedebant, et ad injurias τράπησαν. magis deflectebant. Ελεγεν - Ιουδαίους. Πρὸς τοὺς πεπιστευκότας τότε, ώ; εἴρηται. Ἐὰν — ἐστέ. Ἐὰν ὑμεῖς ἐμμείνητε, ὡς τῶν ἄλ λων μὴ ἐμμεινάντων, περὶ ὧν εἶπεν ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι Πολλοὶ ἀπῆλθον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκ ἔτι μετ' αὐτοῦ περιεπάτουν. Ἐὰν ὑμεῖς ἐμμείνητε, φησί, τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ήγουν τῇ διδασκαλίᾳ μου ἐν διδάξω ὑμᾶς, τότε ἀληθῶς μα θηταί μού έστε. Οὔπω γάρ έστε. Καὶ γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν. Εμέ. Εγώ γάρ, φησὶν, εἰμὶ ἡ ἀλήθεια. Γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν παρ' ἐμοῦ. Τὰ γὰρ νομικὰ πάντα τύπος καὶ σκιὰ καὶ εἰκὼν τῆς ἀληθείας εἰσί. Καὶ — ὑμᾶς. Ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν. Απεκρίθησαν - γενήσεσθε; Αφέντες εἰπεῖν, Τί οὖν; ψεῦδος ὁ νόμος; ψευδής ἡ τῶν Ἰωυδαίων γνῶσι;; Τοῦτο μὲν οὐ λέγουσι· τῶν τοιούτων γὰρ οὐκ ἔμελεν αὐτοῖς· ἐπὶ τῇ ὕβρει δὲ τῆς σωματ τικῆς εὐγενείας ἀγανακτοῦσιν, ὑποπτεύσαντες ὡς δούλοις ἀνθρώπου τινὸς εἰπεῖν αὐτοῖς ὅτι 'Ελευθε ρώσει ὑμᾶς. Εἰκότως οὖν ὁ Ἰωάννης Ελεγε Μη δόξητε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς· Πατέρα ἔχομεν τίν Αβραάμ. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τῶν Ἰουδαίων αύτ χήματα Μὴ ἔχοντες γὰρ οικείαις αρεταῖς ἐσεμνύνεσθαι, τὴν τῶν προγόνων εὐγένειαν προςβάλλοντο. Τί οὖν ὁ Χριστός; Οὐκ ἤλεγξεν αὐτοὺς πολλάκις δουλεύσαντας Αιγυπτίοις καὶ Βαβυλωνίο ε και διαφόρως ἄλλοις ἔθνεσιν· ἀλλὰ ταύτην μὲν τὴν δουλείαν παρέδραμεν ὡς οὐδὲν βλάπτουσαν τὴν ψυχικὴν εὐγένειαν· περὶ δὲ τῆς ἁμαρτίας φησίν, ἥτις αὐτὴν βλάπτει καταδουλοῦσα, ἧς ἡ δουλεία χαλεπω. κάτη, ἀφ᾿ ἧς ἐλευθεροῦ οὐχ έτερος, ἀλλ' ἡ μόνος ὁ Χριστὸς καὶ ἡ διδασκαλία αὐτοῦ. Απεκρίθη - ἁμαρτίας. Δείκνυσιν ὅτι δουλείαν ἐνέφηνεν ἀνωτέρω τὴν ἐξ ἁμαρτίας, οὐ τὴν ἐκ δυναστείας ἀνθρώπου. Ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν, ὅτι Ὁ Μωϋσης ἡμᾶς ἐλευθερώσει ταύτης, δείκνυσι διὰ παραβολῆς ὅτι οὐκ ἔχει ἐκεῖνος ἐξουσίαν, δοῦλος ὢν, ἀλλ' αὐτὸς ὡ; Υἱός. ῾Ο δὲ δοῦλος αἰῶνα. Ο δοῦλο; οὐ κληρονομεῖ τὴν οἰκίαν τοῦ κυρίου αὐτοῦ· ὁ υἱδ; κληρονομεῖ αὐτ τήν. Λοιπὸν ἐκεῖνος οὐκ ἔχει ἐξουσίαν ἐλευθε ροῦν, δοῦλος ὧν ἐγὼ ἔχω ἐξουσίαν ἐλευθεροῦν, Υἱὸς ὢν καὶ μένων ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρός μου ἀεὶ καὶ κληρονομῶν τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ. Εἶπε γὰρ καὶ ἐπίσω ὅτι τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ· καὶ πάλιν· Καὶ ἐξουσίαν ἔδωκεν αὐτῷ καὶ κρίσιν ποιεῖν. Ἐὰν ἔσεσθε. Νῦν μὲν γὰρ οὐκ ἀληθῶς ἐλεύ θεροί έστε, δεδουλωμένοι τῇ ἁμαρτία· ὅτε δὲ ὁ Υἱός ss Juan. νι, 66. σε Joan. χιν, β. Vers. 51. Dixit Judeos. Adl eos, qui tunc, ut dictum est, crediderant. Vers. 31. Si eritis. Si vos permanseritis, sicut aiii non permanserunt, de quibus dixit evange - lista: Multi ex discipulis ejus abierunt retrorsum, et jam non cum eo ambulabant «Si vos, inquit, perseveraveritis in sermone meo, sive in doctrina mea, quam ego docebo vos, tunc vere discipuli mei critis; nondum enim estis. Vers. 32. Ει cognoscelis veritatem. floc est me: Ego enim, ail, sum veritas. Cognoscetis a me veritatem. Nam omnia legalia figura, umbra et imago sunt veritatis. vos. peccatis. Vers. 39. Ει Vers. 35. Responderunt. — efficiemini? Ouittenles dicere, Quid ergo? Falsa est lex? falsane est Judeorum scientia? Hoc quidem non dicunt; neque enim hæc illis cure fuerunt, sed de injuria corporalis generositatis indignantur, suspicantes, quod tanquam servis alicujus hominis dixerit ipsis, Liberabil ros. Merito ergo dicebat Joanues: Ne videamini dicere intra vos, Patrem habemus Abraham *. ilajuscemodi sane erant Judæorum gloriationes. Nam cum de propriis virtutibus gloriati non possent, progenitorum nobilitatem opponebant. Quid ergo Christus? Non convicit eos, quod sæpius servissent Ægyptiis et Babyloniis, aliisque diversis gentibus, sed hanc quidem pretermisit servituten, ut que nihil animæ generositati officiat; de peccato vero ait, quod illi nocet, servituti eam subjiciens, cujus est miserrima servitus, & qua uo alius liberabit, præter Christum ac doctrinam illius. Vers. 34. Respondit peccati. Osteudit, quod superius significaverit animæ servitutem ac pec - cati, non eam quæ vi humana contingebat. Ne aulem dicerent: Moses nos ab hac liberabit; per similitudinem ostendit, quod cum sit ille servus, talem non habeat potestatem, sed ipse utpote Filius. Vers. 55. Serous aulem _ æternum. Servus non accipit in hæreditatem domum domini sui, filius accipit in hæreditatem. Itaque non habet ille cotestatem liberandi, cumn sit servus: ego habeo potestatem, liberandi, cum sim Filius, et mancam in domo Paris mei in æternum, et hæreditate accipio potestatem ipsius. Nam et superius dixit, quod Judicium omne dedit Filio ". Ac rursuın: Et potestatem dedit ei etiam judicium faciendi “. Vers. 36. Si· eritis. Nunc enim non vere liberi estis, cum servi facti sitis pcccato: quando vero 68 Joan. v, 6 ibisl. 27. * Matth. 111, 9. Variæ lectiones et notæ. "Η interponendum videtur. Est enim hec alia interpretatio, diversa a priori. Ψεύδος Δ. Baptista nimirum. Σχήματα Δ. Moses scilicet, ut modo dixit.

CAP. VIII. ταχέως ἀπεπήδησαν καὶ πρὸς ὕβρεις μᾶλλον ἐξ3 - licet ipsi citius ab eo recedebant, et ad injurias τράπησαν. magis deflectebant. Ελεγεν - Ιουδαίους. Πρὸς τοὺς πεπιστευκότας τότε, ώ; εἴρηται. Ἐὰν — ἐστέ. Ἐὰν ὑμεῖς ἐμμείνητε, ὡς τῶν ἄλ λων μὴ ἐμμεινάντων, περὶ ὧν εἶπεν ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι Πολλοὶ ἀπῆλθον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκ ἔτι μετ' αὐτοῦ περιεπάτουν. Ἐὰν ὑμεῖς ἐμμείνητε, φησί, τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ήγουν τῇ διδασκαλίᾳ μου ἐν διδάξω ὑμᾶς, τότε ἀληθῶς μα θηταί μού έστε. Οὔπω γάρ έστε. Καὶ γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν. Εμέ. Εγώ γάρ, φησὶν, εἰμὶ ἡ ἀλήθεια. Γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν παρ' ἐμοῦ. Τὰ γὰρ νομικὰ πάντα τύπος καὶ σκιὰ καὶ εἰκὼν τῆς ἀληθείας εἰσί. Καὶ — ὑμᾶς. Ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν. Απεκρίθησαν - γενήσεσθε; Αφέντες εἰπεῖν, Τί οὖν; ψεῦδος ὁ νόμος; ψευδής ἡ τῶν Ἰωυδαίων γνῶσι;; Τοῦτο μὲν οὐ λέγουσι· τῶν τοιούτων γὰρ οὐκ ἔμελεν αὐτοῖς· ἐπὶ τῇ ὕβρει δὲ τῆς σωματ τικῆς εὐγενείας ἀγανακτοῦσιν, ὑποπτεύσαντες ὡς δούλοις ἀνθρώπου τινὸς εἰπεῖν αὐτοῖς ὅτι 'Ελευθε ρώσει ὑμᾶς. Εἰκότως οὖν ὁ Ἰωάννης Ελεγε Μη δόξητε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς· Πατέρα ἔχομεν τίν Αβραάμ. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τῶν Ἰουδαίων αύτ χήματα Μὴ ἔχοντες γὰρ οικείαις αρεταῖς ἐσεμνύνεσθαι, τὴν τῶν προγόνων εὐγένειαν προςβάλλοντο. Τί οὖν ὁ Χριστός; Οὐκ ἤλεγξεν αὐτοὺς πολλάκις δουλεύσαντας Αιγυπτίοις καὶ Βαβυλωνίο ε και διαφόρως ἄλλοις ἔθνεσιν· ἀλλὰ ταύτην μὲν τὴν δουλείαν παρέδραμεν ὡς οὐδὲν βλάπτουσαν τὴν ψυχικὴν εὐγένειαν· περὶ δὲ τῆς ἁμαρτίας φησίν, ἥτις αὐτὴν βλάπτει καταδουλοῦσα, ἧς ἡ δουλεία χαλεπω. κάτη, ἀφ᾿ ἧς ἐλευθεροῦ οὐχ έτερος, ἀλλ' ἡ μόνος ὁ Χριστὸς καὶ ἡ διδασκαλία αὐτοῦ. Απεκρίθη - ἁμαρτίας. Δείκνυσιν ὅτι δουλείαν ἐνέφηνεν ἀνωτέρω τὴν ἐξ ἁμαρτίας, οὐ τὴν ἐκ δυναστείας ἀνθρώπου. Ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν, ὅτι Ὁ Μωϋσης ἡμᾶς ἐλευθερώσει ταύτης, δείκνυσι διὰ παραβολῆς ὅτι οὐκ ἔχει ἐκεῖνος ἐξουσίαν, δοῦλος ὢν, ἀλλ' αὐτὸς ὡ; Υἱός. ῾Ο δὲ δοῦλος αἰῶνα. Ο δοῦλο; οὐ κληρονομεῖ τὴν οἰκίαν τοῦ κυρίου αὐτοῦ· ὁ υἱδ; κληρονομεῖ αὐτ τήν. Λοιπὸν ἐκεῖνος οὐκ ἔχει ἐξουσίαν ἐλευθε ροῦν, δοῦλος ὧν ἐγὼ ἔχω ἐξουσίαν ἐλευθεροῦν, Υἱὸς ὢν καὶ μένων ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρός μου ἀεὶ καὶ κληρονομῶν τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ. Εἶπε γὰρ καὶ ἐπίσω ὅτι τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ· καὶ πάλιν· Καὶ ἐξουσίαν ἔδωκεν αὐτῷ καὶ κρίσιν ποιεῖν. Ἐὰν ἔσεσθε. Νῦν μὲν γὰρ οὐκ ἀληθῶς ἐλεύ θεροί έστε, δεδουλωμένοι τῇ ἁμαρτία· ὅτε δὲ ὁ Υἱός ss Juan. νι, 66. σε Joan. χιν, β. Vers. 51. Dixit Judeos. Adl eos, qui tunc, ut dictum est, crediderant. Vers. 31. Si eritis. Si vos permanseritis, sicut aiii non permanserunt, de quibus dixit evange - lista: Multi ex discipulis ejus abierunt retrorsum, et jam non cum eo ambulabant «Si vos, inquit, perseveraveritis in sermone meo, sive in doctrina mea, quam ego docebo vos, tunc vere discipuli mei critis; nondum enim estis. Vers. 32. Ει cognoscelis veritatem. floc est me: Ego enim, ail, sum veritas. Cognoscetis a me veritatem. Nam omnia legalia figura, umbra et imago sunt veritatis. vos. peccatis. Vers. 39. Ει Vers. 35. Responderunt. — efficiemini? Ouittenles dicere, Quid ergo? Falsa est lex? falsane est Judeorum scientia? Hoc quidem non dicunt; neque enim hæc illis cure fuerunt, sed de injuria corporalis generositatis indignantur, suspicantes, quod tanquam servis alicujus hominis dixerit ipsis, Liberabil ros. Merito ergo dicebat Joanues: Ne videamini dicere intra vos, Patrem habemus Abraham *. ilajuscemodi sane erant Judæorum gloriationes. Nam cum de propriis virtutibus gloriati non possent, progenitorum nobilitatem opponebant. Quid ergo Christus? Non convicit eos, quod sæpius servissent Ægyptiis et Babyloniis, aliisque diversis gentibus, sed hanc quidem pretermisit servituten, ut que nihil animæ generositati officiat; de peccato vero ait, quod illi nocet, servituti eam subjiciens, cujus est miserrima servitus, & qua uo alius liberabit, præter Christum ac doctrinam illius. Vers. 34. Respondit peccati. Osteudit, quod superius significaverit animæ servitutem ac pec - cati, non eam quæ vi humana contingebat. Ne aulem dicerent: Moses nos ab hac liberabit; per similitudinem ostendit, quod cum sit ille servus, talem non habeat potestatem, sed ipse utpote Filius. Vers. 55. Serous aulem _ æternum. Servus non accipit in hæreditatem domum domini sui, filius accipit in hæreditatem. Itaque non habet ille cotestatem liberandi, cumn sit servus: ego habeo potestatem, liberandi, cum sim Filius, et mancam in domo Paris mei in æternum, et hæreditate accipio potestatem ipsius. Nam et superius dixit, quod Judicium omne dedit Filio ". Ac rursuın: Et potestatem dedit ei etiam judicium faciendi “. Vers. 36. Si· eritis. Nunc enim non vere liberi estis, cum servi facti sitis pcccato: quando vero 68 Joan. v, 6 ibisl. 27. * Matth. 111, 9. Variæ lectiones et notæ. "Η interponendum videtur. Est enim hec alia interpretatio, diversa a priori. Ψεύδος Δ. Baptista nimirum. Σχήματα Δ. Moses scilicet, ut modo dixit.

CAP. VIII. ταχέως ἀπεπήδησαν καὶ πρὸς ὕβρεις μᾶλλον ἐξ3 - licet ipsi citius ab eo recedebant, et ad injurias τράπησαν. magis deflectebant. Ελεγεν - Ιουδαίους. Πρὸς τοὺς πεπιστευκότας τότε, ώ; εἴρηται. Ἐὰν — ἐστέ. Ἐὰν ὑμεῖς ἐμμείνητε, ὡς τῶν ἄλ λων μὴ ἐμμεινάντων, περὶ ὧν εἶπεν ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι Πολλοὶ ἀπῆλθον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκ ἔτι μετ' αὐτοῦ περιεπάτουν. Ἐὰν ὑμεῖς ἐμμείνητε, φησί, τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ήγουν τῇ διδασκαλίᾳ μου ἐν διδάξω ὑμᾶς, τότε ἀληθῶς μα θηταί μού έστε. Οὔπω γάρ έστε. Καὶ γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν. Εμέ. Εγώ γάρ, φησὶν, εἰμὶ ἡ ἀλήθεια. Γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν παρ' ἐμοῦ. Τὰ γὰρ νομικὰ πάντα τύπος καὶ σκιὰ καὶ εἰκὼν τῆς ἀληθείας εἰσί. Καὶ — ὑμᾶς. Ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν. Απεκρίθησαν - γενήσεσθε; Αφέντες εἰπεῖν, Τί οὖν; ψεῦδος ὁ νόμος; ψευδής ἡ τῶν Ἰωυδαίων γνῶσι;; Τοῦτο μὲν οὐ λέγουσι· τῶν τοιούτων γὰρ οὐκ ἔμελεν αὐτοῖς· ἐπὶ τῇ ὕβρει δὲ τῆς σωματ τικῆς εὐγενείας ἀγανακτοῦσιν, ὑποπτεύσαντες ὡς δούλοις ἀνθρώπου τινὸς εἰπεῖν αὐτοῖς ὅτι 'Ελευθε ρώσει ὑμᾶς. Εἰκότως οὖν ὁ Ἰωάννης Ελεγε Μη δόξητε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς· Πατέρα ἔχομεν τίν Αβραάμ. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τῶν Ἰουδαίων αύτ χήματα Μὴ ἔχοντες γὰρ οικείαις αρεταῖς ἐσεμνύνεσθαι, τὴν τῶν προγόνων εὐγένειαν προςβάλλοντο. Τί οὖν ὁ Χριστός; Οὐκ ἤλεγξεν αὐτοὺς πολλάκις δουλεύσαντας Αιγυπτίοις καὶ Βαβυλωνίο ε και διαφόρως ἄλλοις ἔθνεσιν· ἀλλὰ ταύτην μὲν τὴν δουλείαν παρέδραμεν ὡς οὐδὲν βλάπτουσαν τὴν ψυχικὴν εὐγένειαν· περὶ δὲ τῆς ἁμαρτίας φησίν, ἥτις αὐτὴν βλάπτει καταδουλοῦσα, ἧς ἡ δουλεία χαλεπω. κάτη, ἀφ᾿ ἧς ἐλευθεροῦ οὐχ έτερος, ἀλλ' ἡ μόνος ὁ Χριστὸς καὶ ἡ διδασκαλία αὐτοῦ. Απεκρίθη - ἁμαρτίας. Δείκνυσιν ὅτι δουλείαν ἐνέφηνεν ἀνωτέρω τὴν ἐξ ἁμαρτίας, οὐ τὴν ἐκ δυναστείας ἀνθρώπου. Ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν, ὅτι Ὁ Μωϋσης ἡμᾶς ἐλευθερώσει ταύτης, δείκνυσι διὰ παραβολῆς ὅτι οὐκ ἔχει ἐκεῖνος ἐξουσίαν, δοῦλος ὢν, ἀλλ' αὐτὸς ὡ; Υἱός. ῾Ο δὲ δοῦλος αἰῶνα. Ο δοῦλο; οὐ κληρονομεῖ τὴν οἰκίαν τοῦ κυρίου αὐτοῦ· ὁ υἱδ; κληρονομεῖ αὐτ τήν. Λοιπὸν ἐκεῖνος οὐκ ἔχει ἐξουσίαν ἐλευθε ροῦν, δοῦλος ὧν ἐγὼ ἔχω ἐξουσίαν ἐλευθεροῦν, Υἱὸς ὢν καὶ μένων ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρός μου ἀεὶ καὶ κληρονομῶν τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ. Εἶπε γὰρ καὶ ἐπίσω ὅτι τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ· καὶ πάλιν· Καὶ ἐξουσίαν ἔδωκεν αὐτῷ καὶ κρίσιν ποιεῖν. Ἐὰν ἔσεσθε. Νῦν μὲν γὰρ οὐκ ἀληθῶς ἐλεύ θεροί έστε, δεδουλωμένοι τῇ ἁμαρτία· ὅτε δὲ ὁ Υἱός ss Juan. νι, 66. σε Joan. χιν, β. Vers. 51. Dixit Judeos. Adl eos, qui tunc, ut dictum est, crediderant. Vers. 31. Si eritis. Si vos permanseritis, sicut aiii non permanserunt, de quibus dixit evange - lista: Multi ex discipulis ejus abierunt retrorsum, et jam non cum eo ambulabant «Si vos, inquit, perseveraveritis in sermone meo, sive in doctrina mea, quam ego docebo vos, tunc vere discipuli mei critis; nondum enim estis. Vers. 32. Ει cognoscelis veritatem. floc est me: Ego enim, ail, sum veritas. Cognoscetis a me veritatem. Nam omnia legalia figura, umbra et imago sunt veritatis. vos. peccatis. Vers. 39. Ει Vers. 35. Responderunt. — efficiemini? Ouittenles dicere, Quid ergo? Falsa est lex? falsane est Judeorum scientia? Hoc quidem non dicunt; neque enim hæc illis cure fuerunt, sed de injuria corporalis generositatis indignantur, suspicantes, quod tanquam servis alicujus hominis dixerit ipsis, Liberabil ros. Merito ergo dicebat Joanues: Ne videamini dicere intra vos, Patrem habemus Abraham *. ilajuscemodi sane erant Judæorum gloriationes. Nam cum de propriis virtutibus gloriati non possent, progenitorum nobilitatem opponebant. Quid ergo Christus? Non convicit eos, quod sæpius servissent Ægyptiis et Babyloniis, aliisque diversis gentibus, sed hanc quidem pretermisit servituten, ut que nihil animæ generositati officiat; de peccato vero ait, quod illi nocet, servituti eam subjiciens, cujus est miserrima servitus, & qua uo alius liberabit, præter Christum ac doctrinam illius. Vers. 34. Respondit peccati. Osteudit, quod superius significaverit animæ servitutem ac pec - cati, non eam quæ vi humana contingebat. Ne aulem dicerent: Moses nos ab hac liberabit; per similitudinem ostendit, quod cum sit ille servus, talem non habeat potestatem, sed ipse utpote Filius. Vers. 55. Serous aulem _ æternum. Servus non accipit in hæreditatem domum domini sui, filius accipit in hæreditatem. Itaque non habet ille cotestatem liberandi, cumn sit servus: ego habeo potestatem, liberandi, cum sim Filius, et mancam in domo Paris mei in æternum, et hæreditate accipio potestatem ipsius. Nam et superius dixit, quod Judicium omne dedit Filio ". Ac rursuın: Et potestatem dedit ei etiam judicium faciendi “. Vers. 36. Si· eritis. Nunc enim non vere liberi estis, cum servi facti sitis pcccato: quando vero 68 Joan. v, 6 ibisl. 27. * Matth. 111, 9. Variæ lectiones et notæ. "Η interponendum videtur. Est enim hec alia interpretatio, diversa a priori. Ψεύδος Δ. Baptista nimirum. Σχήματα Δ. Moses scilicet, ut modo dixit.

vos Filius liberaverit, nemo qui contradicat. Dens ὑμᾶς ἐλευθερώσει, τότε οὐδεὶς ὁ ἀντιλέγων. Θεὸς qui justificat, quis est qui condemnet "? corporalem siquidem libertatem dat etiam bono, spiritualem vero solus Filius, tanquam proprie Dominus: quia proprie etiam hæc est libertas. Deinde relictis c.rteris eorum peccatis, cogitationein, quam apud se tractabant, in medium adklucit; noverat enim jam eos resiliisse et blande dicit: Vers. 37. Novi interficere. Manifeste quidem non dixit: Non estis, adhuc eis parcens, veruin latenter hoc significavit. Nam quia me occidere quæritis, non estis. Ille siquidem neminem injuste peremit. Sicut enim libertas ab operibus, quæ liberum decent, ostenditur, ita et cognatio. Ponit autem et cædis causam. Vers. 37. Quiα vobis. Sermo meze doctrinae, cum sit sublimis, non habet locum in vobis, qui mentem habetis a pravitate coarctatam ac humi detractam.Ecce enim repulistis, quæ paulo ante exceperatis, hæc ferre non potentes. Ne autem dicant: teipso hæc loqueris, subjungit: Vers. 38. Ego - loquor. Quod cognovi apud Patrem meum, quod ab eo didici. Vers. 58. - facilis. llomicidium videlicet; nam patrem illorum significat nunc diabolumn. Quemadmodum enim a paternitate Abrahe repulit eos operum dissimilitudo, ita ad diaboli paternitatem asserit illos operum similitudo: siquidem et ille honiicida est. de quo manifestius dicet in sequentibus. Vers. 59. Responderunt· est. Non intelligentes, quem diceret patrem ipsorum, rursum ad Abraliæ cognationem confugiunt.' Christus itaque manifestius cos objurgal. Vers. 39. Ail - faceretis. Justitian. Vers. 40. Nunc interficere. Cogitationem illorum frequenter arguit, confundens eos, ut corrigan. tur. Vers. 40. Hominem — patre. Verba haec, Vidi, et Audivi, dispensatorie accipienda et intelligenda sual. Vers. 40. Hoc fecit. Ut quæreret occidere frominem, qui veritatem locutus fuisset ac innocentem. Vers. 41. Voς aliud est malum. vestri. Homicidium et sl quod Vers. 41. Dixerant Deum. Quia justa ratione ∙ostendit eos indignos esse paternitate Abrahæ, in qua plurimum gloriabantur, insipienter deinceps ad Dei paternitatem recurrunt: eo quod dicat Scriptura, Filius mens primogenitus Israel ". Et hoc autem honore justis éos dejicit argumentis. Sed quonain modo ipsi temere (i) Deum Patrem suum 10 Rom. vu, 34. * Exod. iv, 22. (50)) Τὸν κατ' αὐτοῦ φόνον. Η abest Α. (i) Temere, Licenter, audacter. ὁ δικαιῶν, τίς ὁ κατακρίνων; Τὴν μὲν γὰρ σωμα τικὴν ἐλευθερίαν καὶ ἄνθρωπος δίδωσι, τὴν δὲ ψυ χικήν μόνος ὁ Υἱὸς ὡς κυρίω; Κύριος· ἐπεὶ καὶ κυρίω; αὕτη ἐλευθερία. Γ'τα ἀφεὶς τὰς ἄλλας αὐτῶν ἁμαρτίας εἰς μέσον ἄγει την μελετωμένην ἔγνω γὰρ αὐτοὺς ἤδη ἀποπηδήσαντας, καὶ ὁμαλώς φησιν· οἶδα — ἀποκτεῖναι. Φανερῶς μὲν οὐκ εἶπεν, ὅτι Οὐκ ἐστὶ, φειδόμενος αὐτῶν ἔτι· λεληθότως δὲ τοῦτο δεδήλωκεν. Ἐπεὶ γὰρ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι, οὐκ ἐστέ. Οὐδένα γὰρ ἐκεῖνος ἀπέκτεινεν ἀδίκως. Ωςπερ γὰρ ἡ Ελευθερία ἀπὸ τῶν ἔργων δείκνυται τῶν πρεπόντων ἐλευθέρῳ, οὕτω καὶ ἡ συγγένεια. Τίθησι δὲ καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ φόνου. Οτι —ὑμῖν. Ο λόγος μου ὁ διδασκαλικός, ὑψηλὸς ῶν, οὐ χωρεῖ ἐν ὑμῖν τοῖς ἔχουσι νοῦν ἐστενωμένον ὑπὸ φαυλότητος καὶ χαμαὶ συρόμενον. Ἰδοὺ γὰρ ἀπώσασθε καὶ ὁ πρὸ μικροῦ παρεδέξασθε, στέγειν αὐτὰ μὴ δυνάμενοι. Ινα δὲ μὴ είπωσιν, ᾿Απὸ σεαυ τοῦ ταῦτα λαλεῖς, ἐπήγαγεν Εγώ — λαλώ. Ο ἔγνων παρὰ τῷ Πατρί μου, δ ἔμαθον ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ — ποιεῖτε. Τὸ ἀνθρωποκτονεῖν· πατέρα γὰρ αὐτῶν ἐμφαίνει νῦν τὸν διάβολον. Ωσπερ γάρ τῆς πατρότητος τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐκβάλλει αὐτοὺς ἡ τῶν ἔργων ἀνομοιότης· οὕτως ἄρα τῇ πατρότητα τοῦ διαβόλου εἰσποιεῖ αὐτοὺς ἡ τῶν ἔργων ὁμοιότης· κάτ κεῖνος γὰρ ἀνθρωποκτόνος, περὶ οὗ προϊὼν ἐρεῖ φανερώτερον. Απεκρίθησαν — ἐστι. Μη νοήσαντες είνα Έλεγε πατέρα αὐτῶν πάλιν ἐπὶ τὴν τοῦ Ἀβραὰμ τυγγένειαν καταφεύγουσι. Λοιπόν οὖν ὁ Χριστὸς φανε ρώτερον αὐτῶν καθάπτεται. Λέγει — ἐποιεῖτε ἄν. Τὴν δικαιοσύνην. Νῦν — ἀποκτεῖναι. Συνεχῶς ἐλέγχει την μελέτην αὐτῶν, ἐντρέπων αὐτοὺς ὅπως διορθωθῶσιν. Ανθρωπον πατρός. Τὸ ἑώρακα καὶ τὸ ήκουσα ὡς εἰκονομικὰ δεκτέον καὶ νοητέον. Τοῦτο· ἐποίησεν. Τὸ ζητεῖν ἀποκτεῖναι ἄνθρω που ἀλήθειαν λελαληκότα καὶ ἀθῶον. Ὑμεῖς πονηρόν Είπον ὑμῶν. Τὸ ἀνθρωποκτονεῖν καὶ εἴ τι Θεόν. Ἐπεὶ εὐλόγως ἀπέδειξεν αὐτοὺς ἀναξίους τῆς πατρότητος τοῦ 'Αβραάμ, ἐφ' ᾗ μέγα ἐκόμπαζον, λοιπὸν ἀνοήτως ἀνατρέχουσιν ἐπὶ τὴν πατρότητα τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ λέγειν την Γραφήν Υἱὸς πρωτότοκός μου Ισραήλ. Εκβάλλει δὲ καὶ ταύτης αὐτοὺς τῆς τιμῆς, εὐλόγος ὁμοίως ἀποδείξεσιν. Ἀλλὰ πῶς αὐτοὶ μὲν ἀδεῶς πατέρα ἑαυτῶν λέγουσι Varia lectiones et not. Της πατρότητος Λ. Μη νοήσαντες omittit Ε.

vos Filius liberaverit, nemo qui contradicat. Dens ὑμᾶς ἐλευθερώσει, τότε οὐδεὶς ὁ ἀντιλέγων. Θεὸς qui justificat, quis est qui condemnet "? corporalem siquidem libertatem dat etiam bono, spiritualem vero solus Filius, tanquam proprie Dominus: quia proprie etiam hæc est libertas. Deinde relictis c.rteris eorum peccatis, cogitationein, quam apud se tractabant, in medium adklucit; noverat enim jam eos resiliisse et blande dicit: Vers. 37. Novi interficere. Manifeste quidem non dixit: Non estis, adhuc eis parcens, veruin latenter hoc significavit. Nam quia me occidere quæritis, non estis. Ille siquidem neminem injuste peremit. Sicut enim libertas ab operibus, quæ liberum decent, ostenditur, ita et cognatio. Ponit autem et cædis causam. Vers. 37. Quiα vobis. Sermo meze doctrinae, cum sit sublimis, non habet locum in vobis, qui mentem habetis a pravitate coarctatam ac humi detractam.Ecce enim repulistis, quæ paulo ante exceperatis, hæc ferre non potentes. Ne autem dicant: teipso hæc loqueris, subjungit: Vers. 38. Ego - loquor. Quod cognovi apud Patrem meum, quod ab eo didici. Vers. 58. - facilis. llomicidium videlicet; nam patrem illorum significat nunc diabolumn. Quemadmodum enim a paternitate Abrahe repulit eos operum dissimilitudo, ita ad diaboli paternitatem asserit illos operum similitudo: siquidem et ille honiicida est. de quo manifestius dicet in sequentibus. Vers. 59. Responderunt· est. Non intelligentes, quem diceret patrem ipsorum, rursum ad Abraliæ cognationem confugiunt.' Christus itaque manifestius cos objurgal. Vers. 39. Ail - faceretis. Justitian. Vers. 40. Nunc interficere. Cogitationem illorum frequenter arguit, confundens eos, ut corrigan. tur. Vers. 40. Hominem — patre. Verba haec, Vidi, et Audivi, dispensatorie accipienda et intelligenda sual. Vers. 40. Hoc fecit. Ut quæreret occidere frominem, qui veritatem locutus fuisset ac innocentem. Vers. 41. Voς aliud est malum. vestri. Homicidium et sl quod Vers. 41. Dixerant Deum. Quia justa ratione ∙ostendit eos indignos esse paternitate Abrahæ, in qua plurimum gloriabantur, insipienter deinceps ad Dei paternitatem recurrunt: eo quod dicat Scriptura, Filius mens primogenitus Israel ". Et hoc autem honore justis éos dejicit argumentis. Sed quonain modo ipsi temere (i) Deum Patrem suum 10 Rom. vu, 34. * Exod. iv, 22. (50)) Τὸν κατ' αὐτοῦ φόνον. Η abest Α. (i) Temere, Licenter, audacter. ὁ δικαιῶν, τίς ὁ κατακρίνων; Τὴν μὲν γὰρ σωμα τικὴν ἐλευθερίαν καὶ ἄνθρωπος δίδωσι, τὴν δὲ ψυ χικήν μόνος ὁ Υἱὸς ὡς κυρίω; Κύριος· ἐπεὶ καὶ κυρίω; αὕτη ἐλευθερία. Γ'τα ἀφεὶς τὰς ἄλλας αὐτῶν ἁμαρτίας εἰς μέσον ἄγει την μελετωμένην ἔγνω γὰρ αὐτοὺς ἤδη ἀποπηδήσαντας, καὶ ὁμαλώς φησιν· οἶδα — ἀποκτεῖναι. Φανερῶς μὲν οὐκ εἶπεν, ὅτι Οὐκ ἐστὶ, φειδόμενος αὐτῶν ἔτι· λεληθότως δὲ τοῦτο δεδήλωκεν. Ἐπεὶ γὰρ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι, οὐκ ἐστέ. Οὐδένα γὰρ ἐκεῖνος ἀπέκτεινεν ἀδίκως. Ωςπερ γὰρ ἡ Ελευθερία ἀπὸ τῶν ἔργων δείκνυται τῶν πρεπόντων ἐλευθέρῳ, οὕτω καὶ ἡ συγγένεια. Τίθησι δὲ καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ φόνου. Οτι —ὑμῖν. Ο λόγος μου ὁ διδασκαλικός, ὑψηλὸς ῶν, οὐ χωρεῖ ἐν ὑμῖν τοῖς ἔχουσι νοῦν ἐστενωμένον ὑπὸ φαυλότητος καὶ χαμαὶ συρόμενον. Ἰδοὺ γὰρ ἀπώσασθε καὶ ὁ πρὸ μικροῦ παρεδέξασθε, στέγειν αὐτὰ μὴ δυνάμενοι. Ινα δὲ μὴ είπωσιν, ᾿Απὸ σεαυ τοῦ ταῦτα λαλεῖς, ἐπήγαγεν Εγώ — λαλώ. Ο ἔγνων παρὰ τῷ Πατρί μου, δ ἔμαθον ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ — ποιεῖτε. Τὸ ἀνθρωποκτονεῖν· πατέρα γὰρ αὐτῶν ἐμφαίνει νῦν τὸν διάβολον. Ωσπερ γάρ τῆς πατρότητος τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐκβάλλει αὐτοὺς ἡ τῶν ἔργων ἀνομοιότης· οὕτως ἄρα τῇ πατρότητα τοῦ διαβόλου εἰσποιεῖ αὐτοὺς ἡ τῶν ἔργων ὁμοιότης· κάτ κεῖνος γὰρ ἀνθρωποκτόνος, περὶ οὗ προϊὼν ἐρεῖ φανερώτερον. Απεκρίθησαν — ἐστι. Μη νοήσαντες είνα Έλεγε πατέρα αὐτῶν πάλιν ἐπὶ τὴν τοῦ Ἀβραὰμ τυγγένειαν καταφεύγουσι. Λοιπόν οὖν ὁ Χριστὸς φανε ρώτερον αὐτῶν καθάπτεται. Λέγει — ἐποιεῖτε ἄν. Τὴν δικαιοσύνην. Νῦν — ἀποκτεῖναι. Συνεχῶς ἐλέγχει την μελέτην αὐτῶν, ἐντρέπων αὐτοὺς ὅπως διορθωθῶσιν. Ανθρωπον πατρός. Τὸ ἑώρακα καὶ τὸ ήκουσα ὡς εἰκονομικὰ δεκτέον καὶ νοητέον. Τοῦτο· ἐποίησεν. Τὸ ζητεῖν ἀποκτεῖναι ἄνθρω που ἀλήθειαν λελαληκότα καὶ ἀθῶον. Ὑμεῖς πονηρόν Είπον ὑμῶν. Τὸ ἀνθρωποκτονεῖν καὶ εἴ τι Θεόν. Ἐπεὶ εὐλόγως ἀπέδειξεν αὐτοὺς ἀναξίους τῆς πατρότητος τοῦ 'Αβραάμ, ἐφ' ᾗ μέγα ἐκόμπαζον, λοιπὸν ἀνοήτως ἀνατρέχουσιν ἐπὶ τὴν πατρότητα τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ λέγειν την Γραφήν Υἱὸς πρωτότοκός μου Ισραήλ. Εκβάλλει δὲ καὶ ταύτης αὐτοὺς τῆς τιμῆς, εὐλόγος ὁμοίως ἀποδείξεσιν. Ἀλλὰ πῶς αὐτοὶ μὲν ἀδεῶς πατέρα ἑαυτῶν λέγουσι Varia lectiones et not. Της πατρότητος Λ. Μη νοήσαντες omittit Ε.

vos Filius liberaverit, nemo qui contradicat. Dens ὑμᾶς ἐλευθερώσει, τότε οὐδεὶς ὁ ἀντιλέγων. Θεὸς qui justificat, quis est qui condemnet "? corporalem siquidem libertatem dat etiam bono, spiritualem vero solus Filius, tanquam proprie Dominus: quia proprie etiam hæc est libertas. Deinde relictis c.rteris eorum peccatis, cogitationein, quam apud se tractabant, in medium adklucit; noverat enim jam eos resiliisse et blande dicit: Vers. 37. Novi interficere. Manifeste quidem non dixit: Non estis, adhuc eis parcens, veruin latenter hoc significavit. Nam quia me occidere quæritis, non estis. Ille siquidem neminem injuste peremit. Sicut enim libertas ab operibus, quæ liberum decent, ostenditur, ita et cognatio. Ponit autem et cædis causam. Vers. 37. Quiα vobis. Sermo meze doctrinae, cum sit sublimis, non habet locum in vobis, qui mentem habetis a pravitate coarctatam ac humi detractam.Ecce enim repulistis, quæ paulo ante exceperatis, hæc ferre non potentes. Ne autem dicant: teipso hæc loqueris, subjungit: Vers. 38. Ego - loquor. Quod cognovi apud Patrem meum, quod ab eo didici. Vers. 58. - facilis. llomicidium videlicet; nam patrem illorum significat nunc diabolumn. Quemadmodum enim a paternitate Abrahe repulit eos operum dissimilitudo, ita ad diaboli paternitatem asserit illos operum similitudo: siquidem et ille honiicida est. de quo manifestius dicet in sequentibus. Vers. 59. Responderunt· est. Non intelligentes, quem diceret patrem ipsorum, rursum ad Abraliæ cognationem confugiunt.' Christus itaque manifestius cos objurgal. Vers. 39. Ail - faceretis. Justitian. Vers. 40. Nunc interficere. Cogitationem illorum frequenter arguit, confundens eos, ut corrigan. tur. Vers. 40. Hominem — patre. Verba haec, Vidi, et Audivi, dispensatorie accipienda et intelligenda sual. Vers. 40. Hoc fecit. Ut quæreret occidere frominem, qui veritatem locutus fuisset ac innocentem. Vers. 41. Voς aliud est malum. vestri. Homicidium et sl quod Vers. 41. Dixerant Deum. Quia justa ratione ∙ostendit eos indignos esse paternitate Abrahæ, in qua plurimum gloriabantur, insipienter deinceps ad Dei paternitatem recurrunt: eo quod dicat Scriptura, Filius mens primogenitus Israel ". Et hoc autem honore justis éos dejicit argumentis. Sed quonain modo ipsi temere (i) Deum Patrem suum 10 Rom. vu, 34. * Exod. iv, 22. (50)) Τὸν κατ' αὐτοῦ φόνον. Η abest Α. (i) Temere, Licenter, audacter. ὁ δικαιῶν, τίς ὁ κατακρίνων; Τὴν μὲν γὰρ σωμα τικὴν ἐλευθερίαν καὶ ἄνθρωπος δίδωσι, τὴν δὲ ψυ χικήν μόνος ὁ Υἱὸς ὡς κυρίω; Κύριος· ἐπεὶ καὶ κυρίω; αὕτη ἐλευθερία. Γ'τα ἀφεὶς τὰς ἄλλας αὐτῶν ἁμαρτίας εἰς μέσον ἄγει την μελετωμένην ἔγνω γὰρ αὐτοὺς ἤδη ἀποπηδήσαντας, καὶ ὁμαλώς φησιν· οἶδα — ἀποκτεῖναι. Φανερῶς μὲν οὐκ εἶπεν, ὅτι Οὐκ ἐστὶ, φειδόμενος αὐτῶν ἔτι· λεληθότως δὲ τοῦτο δεδήλωκεν. Ἐπεὶ γὰρ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι, οὐκ ἐστέ. Οὐδένα γὰρ ἐκεῖνος ἀπέκτεινεν ἀδίκως. Ωςπερ γὰρ ἡ Ελευθερία ἀπὸ τῶν ἔργων δείκνυται τῶν πρεπόντων ἐλευθέρῳ, οὕτω καὶ ἡ συγγένεια. Τίθησι δὲ καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ φόνου. Οτι —ὑμῖν. Ο λόγος μου ὁ διδασκαλικός, ὑψηλὸς ῶν, οὐ χωρεῖ ἐν ὑμῖν τοῖς ἔχουσι νοῦν ἐστενωμένον ὑπὸ φαυλότητος καὶ χαμαὶ συρόμενον. Ἰδοὺ γὰρ ἀπώσασθε καὶ ὁ πρὸ μικροῦ παρεδέξασθε, στέγειν αὐτὰ μὴ δυνάμενοι. Ινα δὲ μὴ είπωσιν, ᾿Απὸ σεαυ τοῦ ταῦτα λαλεῖς, ἐπήγαγεν Εγώ — λαλώ. Ο ἔγνων παρὰ τῷ Πατρί μου, δ ἔμαθον ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ — ποιεῖτε. Τὸ ἀνθρωποκτονεῖν· πατέρα γὰρ αὐτῶν ἐμφαίνει νῦν τὸν διάβολον. Ωσπερ γάρ τῆς πατρότητος τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐκβάλλει αὐτοὺς ἡ τῶν ἔργων ἀνομοιότης· οὕτως ἄρα τῇ πατρότητα τοῦ διαβόλου εἰσποιεῖ αὐτοὺς ἡ τῶν ἔργων ὁμοιότης· κάτ κεῖνος γὰρ ἀνθρωποκτόνος, περὶ οὗ προϊὼν ἐρεῖ φανερώτερον. Απεκρίθησαν — ἐστι. Μη νοήσαντες είνα Έλεγε πατέρα αὐτῶν πάλιν ἐπὶ τὴν τοῦ Ἀβραὰμ τυγγένειαν καταφεύγουσι. Λοιπόν οὖν ὁ Χριστὸς φανε ρώτερον αὐτῶν καθάπτεται. Λέγει — ἐποιεῖτε ἄν. Τὴν δικαιοσύνην. Νῦν — ἀποκτεῖναι. Συνεχῶς ἐλέγχει την μελέτην αὐτῶν, ἐντρέπων αὐτοὺς ὅπως διορθωθῶσιν. Ανθρωπον πατρός. Τὸ ἑώρακα καὶ τὸ ήκουσα ὡς εἰκονομικὰ δεκτέον καὶ νοητέον. Τοῦτο· ἐποίησεν. Τὸ ζητεῖν ἀποκτεῖναι ἄνθρω που ἀλήθειαν λελαληκότα καὶ ἀθῶον. Ὑμεῖς πονηρόν Είπον ὑμῶν. Τὸ ἀνθρωποκτονεῖν καὶ εἴ τι Θεόν. Ἐπεὶ εὐλόγως ἀπέδειξεν αὐτοὺς ἀναξίους τῆς πατρότητος τοῦ 'Αβραάμ, ἐφ' ᾗ μέγα ἐκόμπαζον, λοιπὸν ἀνοήτως ἀνατρέχουσιν ἐπὶ τὴν πατρότητα τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ λέγειν την Γραφήν Υἱὸς πρωτότοκός μου Ισραήλ. Εκβάλλει δὲ καὶ ταύτης αὐτοὺς τῆς τιμῆς, εὐλόγος ὁμοίως ἀποδείξεσιν. Ἀλλὰ πῶς αὐτοὶ μὲν ἀδεῶς πατέρα ἑαυτῶν λέγουσι Varia lectiones et not. Της πατρότητος Λ. Μη νοήσαντες omittit Ε.

vos Filius liberaverit, nemo qui contradicat. Dens ὑμᾶς ἐλευθερώσει, τότε οὐδεὶς ὁ ἀντιλέγων. Θεὸς qui justificat, quis est qui condemnet "? corporalem siquidem libertatem dat etiam bono, spiritualem vero solus Filius, tanquam proprie Dominus: quia proprie etiam hæc est libertas. Deinde relictis c.rteris eorum peccatis, cogitationein, quam apud se tractabant, in medium adklucit; noverat enim jam eos resiliisse et blande dicit: Vers. 37. Novi interficere. Manifeste quidem non dixit: Non estis, adhuc eis parcens, veruin latenter hoc significavit. Nam quia me occidere quæritis, non estis. Ille siquidem neminem injuste peremit. Sicut enim libertas ab operibus, quæ liberum decent, ostenditur, ita et cognatio. Ponit autem et cædis causam. Vers. 37. Quiα vobis. Sermo meze doctrinae, cum sit sublimis, non habet locum in vobis, qui mentem habetis a pravitate coarctatam ac humi detractam.Ecce enim repulistis, quæ paulo ante exceperatis, hæc ferre non potentes. Ne autem dicant: teipso hæc loqueris, subjungit: Vers. 38. Ego - loquor. Quod cognovi apud Patrem meum, quod ab eo didici. Vers. 58. - facilis. llomicidium videlicet; nam patrem illorum significat nunc diabolumn. Quemadmodum enim a paternitate Abrahe repulit eos operum dissimilitudo, ita ad diaboli paternitatem asserit illos operum similitudo: siquidem et ille honiicida est. de quo manifestius dicet in sequentibus. Vers. 59. Responderunt· est. Non intelligentes, quem diceret patrem ipsorum, rursum ad Abraliæ cognationem confugiunt.' Christus itaque manifestius cos objurgal. Vers. 39. Ail - faceretis. Justitian. Vers. 40. Nunc interficere. Cogitationem illorum frequenter arguit, confundens eos, ut corrigan. tur. Vers. 40. Hominem — patre. Verba haec, Vidi, et Audivi, dispensatorie accipienda et intelligenda sual. Vers. 40. Hoc fecit. Ut quæreret occidere frominem, qui veritatem locutus fuisset ac innocentem. Vers. 41. Voς aliud est malum. vestri. Homicidium et sl quod Vers. 41. Dixerant Deum. Quia justa ratione ∙ostendit eos indignos esse paternitate Abrahæ, in qua plurimum gloriabantur, insipienter deinceps ad Dei paternitatem recurrunt: eo quod dicat Scriptura, Filius mens primogenitus Israel ". Et hoc autem honore justis éos dejicit argumentis. Sed quonain modo ipsi temere (i) Deum Patrem suum 10 Rom. vu, 34. * Exod. iv, 22. (50)) Τὸν κατ' αὐτοῦ φόνον. Η abest Α. (i) Temere, Licenter, audacter. ὁ δικαιῶν, τίς ὁ κατακρίνων; Τὴν μὲν γὰρ σωμα τικὴν ἐλευθερίαν καὶ ἄνθρωπος δίδωσι, τὴν δὲ ψυ χικήν μόνος ὁ Υἱὸς ὡς κυρίω; Κύριος· ἐπεὶ καὶ κυρίω; αὕτη ἐλευθερία. Γ'τα ἀφεὶς τὰς ἄλλας αὐτῶν ἁμαρτίας εἰς μέσον ἄγει την μελετωμένην ἔγνω γὰρ αὐτοὺς ἤδη ἀποπηδήσαντας, καὶ ὁμαλώς φησιν· οἶδα — ἀποκτεῖναι. Φανερῶς μὲν οὐκ εἶπεν, ὅτι Οὐκ ἐστὶ, φειδόμενος αὐτῶν ἔτι· λεληθότως δὲ τοῦτο δεδήλωκεν. Ἐπεὶ γὰρ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι, οὐκ ἐστέ. Οὐδένα γὰρ ἐκεῖνος ἀπέκτεινεν ἀδίκως. Ωςπερ γὰρ ἡ Ελευθερία ἀπὸ τῶν ἔργων δείκνυται τῶν πρεπόντων ἐλευθέρῳ, οὕτω καὶ ἡ συγγένεια. Τίθησι δὲ καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ φόνου. Οτι —ὑμῖν. Ο λόγος μου ὁ διδασκαλικός, ὑψηλὸς ῶν, οὐ χωρεῖ ἐν ὑμῖν τοῖς ἔχουσι νοῦν ἐστενωμένον ὑπὸ φαυλότητος καὶ χαμαὶ συρόμενον. Ἰδοὺ γὰρ ἀπώσασθε καὶ ὁ πρὸ μικροῦ παρεδέξασθε, στέγειν αὐτὰ μὴ δυνάμενοι. Ινα δὲ μὴ είπωσιν, ᾿Απὸ σεαυ τοῦ ταῦτα λαλεῖς, ἐπήγαγεν Εγώ — λαλώ. Ο ἔγνων παρὰ τῷ Πατρί μου, δ ἔμαθον ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ — ποιεῖτε. Τὸ ἀνθρωποκτονεῖν· πατέρα γὰρ αὐτῶν ἐμφαίνει νῦν τὸν διάβολον. Ωσπερ γάρ τῆς πατρότητος τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐκβάλλει αὐτοὺς ἡ τῶν ἔργων ἀνομοιότης· οὕτως ἄρα τῇ πατρότητα τοῦ διαβόλου εἰσποιεῖ αὐτοὺς ἡ τῶν ἔργων ὁμοιότης· κάτ κεῖνος γὰρ ἀνθρωποκτόνος, περὶ οὗ προϊὼν ἐρεῖ φανερώτερον. Απεκρίθησαν — ἐστι. Μη νοήσαντες είνα Έλεγε πατέρα αὐτῶν πάλιν ἐπὶ τὴν τοῦ Ἀβραὰμ τυγγένειαν καταφεύγουσι. Λοιπόν οὖν ὁ Χριστὸς φανε ρώτερον αὐτῶν καθάπτεται. Λέγει — ἐποιεῖτε ἄν. Τὴν δικαιοσύνην. Νῦν — ἀποκτεῖναι. Συνεχῶς ἐλέγχει την μελέτην αὐτῶν, ἐντρέπων αὐτοὺς ὅπως διορθωθῶσιν. Ανθρωπον πατρός. Τὸ ἑώρακα καὶ τὸ ήκουσα ὡς εἰκονομικὰ δεκτέον καὶ νοητέον. Τοῦτο· ἐποίησεν. Τὸ ζητεῖν ἀποκτεῖναι ἄνθρω που ἀλήθειαν λελαληκότα καὶ ἀθῶον. Ὑμεῖς πονηρόν Είπον ὑμῶν. Τὸ ἀνθρωποκτονεῖν καὶ εἴ τι Θεόν. Ἐπεὶ εὐλόγως ἀπέδειξεν αὐτοὺς ἀναξίους τῆς πατρότητος τοῦ 'Αβραάμ, ἐφ' ᾗ μέγα ἐκόμπαζον, λοιπὸν ἀνοήτως ἀνατρέχουσιν ἐπὶ τὴν πατρότητα τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ λέγειν την Γραφήν Υἱὸς πρωτότοκός μου Ισραήλ. Εκβάλλει δὲ καὶ ταύτης αὐτοὺς τῆς τιμῆς, εὐλόγος ὁμοίως ἀποδείξεσιν. Ἀλλὰ πῶς αὐτοὶ μὲν ἀδεῶς πατέρα ἑαυτῶν λέγουσι Varia lectiones et not. Της πατρότητος Λ. Μη νοήσαντες omittit Ε.

CAP. VIII. τὸν Θεὸν, τῷ δὲ Χριστῷ, Πατέρα ἴδιον λέγοντι τὸν appellant, cum Christo dicenti Patrem suum esse θεὸν ἐχαλέπαινον; Διότι ἐκεῖνος φύσει Πατέρα ἑαυτοῦ ἔλεγεν αὐτόν. Τὴ δὲ, Ἡμεῖς ἐκ πορνείας οὐ γεγενήμεθα νοεῖται μὲν διὰ τὰ ἐξ Ισμαήλ καταγόμενα Εθνη, ὃς ἐκ δουλικῆς συμπλοκῆς ἐγεν νήθη τῷ ᾿Αβραάμ, [ἐξ 'Αγαρ τῆς δούλης· ἄτε αὐτῶν ἐξ Ἰσαὰκ καταγομένων, ὃς ἐξ εὐγενοῦς γάμου ἐγεννήθη τῷ ᾽Αβραὰμ, ] ἐκ Σάββας της κυρία; τῆς ᾿Αγαρ. Λέγουσι δέ τινες ὅτι πρὸς ὕβριν αὐτοῦ τοῦτο εἶπον οἱ ἐναγεῖς, διὰ τὸ λέγεσθαι αὐτὸν μὴ εἶναι φύ σει υἱὸν τοῦ Ἰωσήφ. Οτε δὲ ἐξευτελίσαι τοῦτον θέσ λουσι, τότε αὐτὸν υἱὸν τοῦ Ἰωσὴφ ὀνομάζουσι, ποτέ μὲν τοῦτο, ποτὲ δὲ ἐκεῖνο φλυαροῦντες καὶ οὐδέποτε τῇ ἀληθείᾳ συντιθέμενοι. Καὶ μὴν πολλοὶ αὐτῶν ἐκ πορνείας ἐγεννήθησαν· πολλοὺς γὰρ παρανόμους γάμους Ἰουδαῖοι ἐποίουν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο σιγῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἐπειγόμενος. Εἶπεν — ἐξῆλθον. Ἐγεννήθην, ἢ ἀπεστάλην. Καὶ ἥκω. Πρὸς ὑμᾶς. Οὐδὲ ἐλήλυθα. Ἀπὸ ἰδίου θελήματος· οὐ γὰρ ἔχω ἴδιον θέλημα, ὡς πολλάκις είρηται. 'A.LX' λόγον. Διατί ἀπέστειλεν. Ὡς πατὴρ υἱὸν, ὡς νοῦς γινώσκετε; Διατί τα λεγόμενα παρ' ἐμοῦ οὐ νοεῖτε; Εἶτα προστίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μὴ νοεῖν αὐτοὺς αὐτά. Οτι – ἐμόν. Το, Οὐ δύνασθε, τὸ οὐ βούλεσθε σημαίνει νῦν, ὅτι οὐ βούλεσθε συνιέναι τὸν λόγον τὸν ἐμὸν, τὸν περὶ δογμάτων, διὰ φαυλότητα ψυχής χαμαι συρομένη, καὶ μηδὲν ὑψηλὸν φανταζομένης. Επει δὲ ἐτέλμησαν εἰπεῖν πατέρα ἑαυτῶν τὸν Θεὸν οἱ ἀνάξιοι καὶ τῆς τοῦ ᾽Αβραὰμ συγγενείας, παρρη σιάζεται καὶ ἐπάγει τούτοις, ὡς ἀνιάτοις, φανερω τέραν πληγὴν, ἀντιῤῥοπον τῆς ἀναισχυντίας αὐτ τῶν, καταστέλλων τὸ φύσημα καὶ τὸν κόμπον τῶν ἀλαζόνων. Ὑμεῖς ἐστέ. Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκείνου ἐστὶ τοῦ διαβόλου· ὑμῶν πατὴρ ἐκεῖνός ἐστιν ὁ διάβολος. Καὶ ποιεῖν. Τοῦ πατρὸς ὑμῶν ἐκείνου. Επιθυμίαι δὲ αὐτοῦ τὸ ἀνθρωποκτονεῖν καὶ τὸ ψεῦδο;, Deum indignarentur? Quia ille natura suum esse Patrem, dicebat. Quod autem dicunt: Nos e slupro nati non sumus, intelligitur propter gentes quæ ab Ismael descendebant, qui ex servili congressu Abrahæ, ex Agar videlicet ancilla natus erat, cum ipsi ab Isaac descenderent, qui ex legitimo Abrahæ matrimonio, ex Sarra domina ipsius Agar erat progenitus. Dicunt autem aliqui, quod ad inferendam ipsi injuriam hoc dixerint exsecrabiles illi, eo quod dicerent, non esse eum natura filiuin Joseph. Quando autem altennare eum volunt, tunc filium Joseph ipsum appellant, interdum quidem hoc, interdum vero illud nugantes, et nunquant veritati adhaerentes. Atqui multi eorum e stupro nati erant; multis namque illegitimis nuptiis Jud:vi copulabantur; verum silet ctiam hoc, properans ad id quod majus est. Vers. 42. Ail· • exivi. Nalus, vel missus sunι. Vers. 42. Ει veni. Ad vos. Vers. 42. Neque - veni. propria voluntate, cum propriam non habeam voluntatem, ut sæpius dictum est. Vers. 42. Sed misit. Ut pater filium, ut mensverbum. Vers. 43. Quare — agnoscitis? Quare ea quæ me dicuntur, non intelligitis? Deinde addit et cansam, cur ipsi non intelligerent illa. Vers. 45. Quία meum. Non potestis, significat nunc, Non vultis. Quia non vultis, inquit, intelligere serinonem meum, qui de sublimi doctrina est, propter animæ vestræ pravitatem quæ humi detracta est, et nihil sublime imaginatur. Quia vero dicere ausi fuerant, patrem suum esse Deum, cum Abrahæ cognatione indigni essent, libere loquitur, et in eos tanquam immedicabiles, manifestius infligit vulnus, quod ipsorum impudentiæ respondeat, inflationem ac elationem arrogantium reprimens. Vers. 44. Vos — estis. Vos ex patre illo estis, nempe diabolo; vester ille pater est, diabolus videlicet. Vers. 44. Ει· explere. Patris illias vestri; desideria autcm illius sunt homicidium et mendacium, εἴτουν ὁ σκολιὸς καὶ διεφθαρμένος βίος, ὡς ἐφε- sive obliqua et corrupta vita, veluti consequenter ξῆς ἐρεῖ. Ἐκεῖνος — ἀρχῆς. Τὸν πρῶτον ἄνθρωπον κτείνας, τὸν Ἀδάμ᾽ αὐτὸς γὰρ αὐτῷ τὸν θάνατον προεξένησεν· εἶτα καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν ᾿Αβελ ἀνελών. Αὐτὸς γὰρ καὶ αὐτῷ τὸν ἀδελφὸν Κάϊν ἐπανέστησε κινήσας τῷ φθόνῳ. Καὶ — ἔστηκεν. Οὐκ ἐμμένει, τουτέστιν, ἐν τῷ ὀρθῷ βίῳ οὐκ ἀναπαύεται, ἀλλὰ μισεῖ τὴν τοιαύτην πολιτείαν. Γεγενήμεθα Λ. Inclusa exciderunt Α. Ita Origenes tom. IV, p. 527 Παρ' ἐμοῦ, μυεὶ οὐ νοεῖτε, κ dicel. Vers. 44. Ille initio. Interfecto primo homine Adam: nam ipse mortem illi propinavit: deinde eliam occiso filio illius Abel, siquidem ipse fecit fratrem ejus Cain in eum insurgere, cum prius að invidiam illum movisset. Vers. 44. Ει -- stelit. Non permansit, hoc est, in recta via non quiescit, sed odit bujusmodi conversationem. Variæ lectiones et notæ. Πληγὴν ἀναντίῤῥητον A, male. Illud habet etiam Chrysost. t. Vill, p. 318 E. Επιθυμίας Α.

CAP. VIII. τὸν Θεὸν, τῷ δὲ Χριστῷ, Πατέρα ἴδιον λέγοντι τὸν appellant, cum Christo dicenti Patrem suum esse θεὸν ἐχαλέπαινον; Διότι ἐκεῖνος φύσει Πατέρα ἑαυτοῦ ἔλεγεν αὐτόν. Τὴ δὲ, Ἡμεῖς ἐκ πορνείας οὐ γεγενήμεθα νοεῖται μὲν διὰ τὰ ἐξ Ισμαήλ καταγόμενα Εθνη, ὃς ἐκ δουλικῆς συμπλοκῆς ἐγεν νήθη τῷ ᾿Αβραάμ, [ἐξ 'Αγαρ τῆς δούλης· ἄτε αὐτῶν ἐξ Ἰσαὰκ καταγομένων, ὃς ἐξ εὐγενοῦς γάμου ἐγεννήθη τῷ ᾽Αβραὰμ, ] ἐκ Σάββας της κυρία; τῆς ᾿Αγαρ. Λέγουσι δέ τινες ὅτι πρὸς ὕβριν αὐτοῦ τοῦτο εἶπον οἱ ἐναγεῖς, διὰ τὸ λέγεσθαι αὐτὸν μὴ εἶναι φύ σει υἱὸν τοῦ Ἰωσήφ. Οτε δὲ ἐξευτελίσαι τοῦτον θέσ λουσι, τότε αὐτὸν υἱὸν τοῦ Ἰωσὴφ ὀνομάζουσι, ποτέ μὲν τοῦτο, ποτὲ δὲ ἐκεῖνο φλυαροῦντες καὶ οὐδέποτε τῇ ἀληθείᾳ συντιθέμενοι. Καὶ μὴν πολλοὶ αὐτῶν ἐκ πορνείας ἐγεννήθησαν· πολλοὺς γὰρ παρανόμους γάμους Ἰουδαῖοι ἐποίουν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο σιγῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἐπειγόμενος. Εἶπεν — ἐξῆλθον. Ἐγεννήθην, ἢ ἀπεστάλην. Καὶ ἥκω. Πρὸς ὑμᾶς. Οὐδὲ ἐλήλυθα. Ἀπὸ ἰδίου θελήματος· οὐ γὰρ ἔχω ἴδιον θέλημα, ὡς πολλάκις είρηται. 'A.LX' λόγον. Διατί ἀπέστειλεν. Ὡς πατὴρ υἱὸν, ὡς νοῦς γινώσκετε; Διατί τα λεγόμενα παρ' ἐμοῦ οὐ νοεῖτε; Εἶτα προστίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μὴ νοεῖν αὐτοὺς αὐτά. Οτι – ἐμόν. Το, Οὐ δύνασθε, τὸ οὐ βούλεσθε σημαίνει νῦν, ὅτι οὐ βούλεσθε συνιέναι τὸν λόγον τὸν ἐμὸν, τὸν περὶ δογμάτων, διὰ φαυλότητα ψυχής χαμαι συρομένη, καὶ μηδὲν ὑψηλὸν φανταζομένης. Επει δὲ ἐτέλμησαν εἰπεῖν πατέρα ἑαυτῶν τὸν Θεὸν οἱ ἀνάξιοι καὶ τῆς τοῦ ᾽Αβραὰμ συγγενείας, παρρη σιάζεται καὶ ἐπάγει τούτοις, ὡς ἀνιάτοις, φανερω τέραν πληγὴν, ἀντιῤῥοπον τῆς ἀναισχυντίας αὐτ τῶν, καταστέλλων τὸ φύσημα καὶ τὸν κόμπον τῶν ἀλαζόνων. Ὑμεῖς ἐστέ. Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκείνου ἐστὶ τοῦ διαβόλου· ὑμῶν πατὴρ ἐκεῖνός ἐστιν ὁ διάβολος. Καὶ ποιεῖν. Τοῦ πατρὸς ὑμῶν ἐκείνου. Επιθυμίαι δὲ αὐτοῦ τὸ ἀνθρωποκτονεῖν καὶ τὸ ψεῦδο;, Deum indignarentur? Quia ille natura suum esse Patrem, dicebat. Quod autem dicunt: Nos e slupro nati non sumus, intelligitur propter gentes quæ ab Ismael descendebant, qui ex servili congressu Abrahæ, ex Agar videlicet ancilla natus erat, cum ipsi ab Isaac descenderent, qui ex legitimo Abrahæ matrimonio, ex Sarra domina ipsius Agar erat progenitus. Dicunt autem aliqui, quod ad inferendam ipsi injuriam hoc dixerint exsecrabiles illi, eo quod dicerent, non esse eum natura filiuin Joseph. Quando autem altennare eum volunt, tunc filium Joseph ipsum appellant, interdum quidem hoc, interdum vero illud nugantes, et nunquant veritati adhaerentes. Atqui multi eorum e stupro nati erant; multis namque illegitimis nuptiis Jud:vi copulabantur; verum silet ctiam hoc, properans ad id quod majus est. Vers. 42. Ail· • exivi. Nalus, vel missus sunι. Vers. 42. Ει veni. Ad vos. Vers. 42. Neque - veni. propria voluntate, cum propriam non habeam voluntatem, ut sæpius dictum est. Vers. 42. Sed misit. Ut pater filium, ut mensverbum. Vers. 43. Quare — agnoscitis? Quare ea quæ me dicuntur, non intelligitis? Deinde addit et cansam, cur ipsi non intelligerent illa. Vers. 45. Quία meum. Non potestis, significat nunc, Non vultis. Quia non vultis, inquit, intelligere serinonem meum, qui de sublimi doctrina est, propter animæ vestræ pravitatem quæ humi detracta est, et nihil sublime imaginatur. Quia vero dicere ausi fuerant, patrem suum esse Deum, cum Abrahæ cognatione indigni essent, libere loquitur, et in eos tanquam immedicabiles, manifestius infligit vulnus, quod ipsorum impudentiæ respondeat, inflationem ac elationem arrogantium reprimens. Vers. 44. Vos — estis. Vos ex patre illo estis, nempe diabolo; vester ille pater est, diabolus videlicet. Vers. 44. Ει· explere. Patris illias vestri; desideria autcm illius sunt homicidium et mendacium, εἴτουν ὁ σκολιὸς καὶ διεφθαρμένος βίος, ὡς ἐφε- sive obliqua et corrupta vita, veluti consequenter ξῆς ἐρεῖ. Ἐκεῖνος — ἀρχῆς. Τὸν πρῶτον ἄνθρωπον κτείνας, τὸν Ἀδάμ᾽ αὐτὸς γὰρ αὐτῷ τὸν θάνατον προεξένησεν· εἶτα καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν ᾿Αβελ ἀνελών. Αὐτὸς γὰρ καὶ αὐτῷ τὸν ἀδελφὸν Κάϊν ἐπανέστησε κινήσας τῷ φθόνῳ. Καὶ — ἔστηκεν. Οὐκ ἐμμένει, τουτέστιν, ἐν τῷ ὀρθῷ βίῳ οὐκ ἀναπαύεται, ἀλλὰ μισεῖ τὴν τοιαύτην πολιτείαν. Γεγενήμεθα Λ. Inclusa exciderunt Α. Ita Origenes tom. IV, p. 527 Παρ' ἐμοῦ, μυεὶ οὐ νοεῖτε, κ dicel. Vers. 44. Ille initio. Interfecto primo homine Adam: nam ipse mortem illi propinavit: deinde eliam occiso filio illius Abel, siquidem ipse fecit fratrem ejus Cain in eum insurgere, cum prius að invidiam illum movisset. Vers. 44. Ει -- stelit. Non permansit, hoc est, in recta via non quiescit, sed odit bujusmodi conversationem. Variæ lectiones et notæ. Πληγὴν ἀναντίῤῥητον A, male. Illud habet etiam Chrysost. t. Vill, p. 318 E. Επιθυμίας Α.

CAP. VIII. τὸν Θεὸν, τῷ δὲ Χριστῷ, Πατέρα ἴδιον λέγοντι τὸν appellant, cum Christo dicenti Patrem suum esse θεὸν ἐχαλέπαινον; Διότι ἐκεῖνος φύσει Πατέρα ἑαυτοῦ ἔλεγεν αὐτόν. Τὴ δὲ, Ἡμεῖς ἐκ πορνείας οὐ γεγενήμεθα νοεῖται μὲν διὰ τὰ ἐξ Ισμαήλ καταγόμενα Εθνη, ὃς ἐκ δουλικῆς συμπλοκῆς ἐγεν νήθη τῷ ᾿Αβραάμ, [ἐξ 'Αγαρ τῆς δούλης· ἄτε αὐτῶν ἐξ Ἰσαὰκ καταγομένων, ὃς ἐξ εὐγενοῦς γάμου ἐγεννήθη τῷ ᾽Αβραὰμ, ] ἐκ Σάββας της κυρία; τῆς ᾿Αγαρ. Λέγουσι δέ τινες ὅτι πρὸς ὕβριν αὐτοῦ τοῦτο εἶπον οἱ ἐναγεῖς, διὰ τὸ λέγεσθαι αὐτὸν μὴ εἶναι φύ σει υἱὸν τοῦ Ἰωσήφ. Οτε δὲ ἐξευτελίσαι τοῦτον θέσ λουσι, τότε αὐτὸν υἱὸν τοῦ Ἰωσὴφ ὀνομάζουσι, ποτέ μὲν τοῦτο, ποτὲ δὲ ἐκεῖνο φλυαροῦντες καὶ οὐδέποτε τῇ ἀληθείᾳ συντιθέμενοι. Καὶ μὴν πολλοὶ αὐτῶν ἐκ πορνείας ἐγεννήθησαν· πολλοὺς γὰρ παρανόμους γάμους Ἰουδαῖοι ἐποίουν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο σιγῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἐπειγόμενος. Εἶπεν — ἐξῆλθον. Ἐγεννήθην, ἢ ἀπεστάλην. Καὶ ἥκω. Πρὸς ὑμᾶς. Οὐδὲ ἐλήλυθα. Ἀπὸ ἰδίου θελήματος· οὐ γὰρ ἔχω ἴδιον θέλημα, ὡς πολλάκις είρηται. 'A.LX' λόγον. Διατί ἀπέστειλεν. Ὡς πατὴρ υἱὸν, ὡς νοῦς γινώσκετε; Διατί τα λεγόμενα παρ' ἐμοῦ οὐ νοεῖτε; Εἶτα προστίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μὴ νοεῖν αὐτοὺς αὐτά. Οτι – ἐμόν. Το, Οὐ δύνασθε, τὸ οὐ βούλεσθε σημαίνει νῦν, ὅτι οὐ βούλεσθε συνιέναι τὸν λόγον τὸν ἐμὸν, τὸν περὶ δογμάτων, διὰ φαυλότητα ψυχής χαμαι συρομένη, καὶ μηδὲν ὑψηλὸν φανταζομένης. Επει δὲ ἐτέλμησαν εἰπεῖν πατέρα ἑαυτῶν τὸν Θεὸν οἱ ἀνάξιοι καὶ τῆς τοῦ ᾽Αβραὰμ συγγενείας, παρρη σιάζεται καὶ ἐπάγει τούτοις, ὡς ἀνιάτοις, φανερω τέραν πληγὴν, ἀντιῤῥοπον τῆς ἀναισχυντίας αὐτ τῶν, καταστέλλων τὸ φύσημα καὶ τὸν κόμπον τῶν ἀλαζόνων. Ὑμεῖς ἐστέ. Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκείνου ἐστὶ τοῦ διαβόλου· ὑμῶν πατὴρ ἐκεῖνός ἐστιν ὁ διάβολος. Καὶ ποιεῖν. Τοῦ πατρὸς ὑμῶν ἐκείνου. Επιθυμίαι δὲ αὐτοῦ τὸ ἀνθρωποκτονεῖν καὶ τὸ ψεῦδο;, Deum indignarentur? Quia ille natura suum esse Patrem, dicebat. Quod autem dicunt: Nos e slupro nati non sumus, intelligitur propter gentes quæ ab Ismael descendebant, qui ex servili congressu Abrahæ, ex Agar videlicet ancilla natus erat, cum ipsi ab Isaac descenderent, qui ex legitimo Abrahæ matrimonio, ex Sarra domina ipsius Agar erat progenitus. Dicunt autem aliqui, quod ad inferendam ipsi injuriam hoc dixerint exsecrabiles illi, eo quod dicerent, non esse eum natura filiuin Joseph. Quando autem altennare eum volunt, tunc filium Joseph ipsum appellant, interdum quidem hoc, interdum vero illud nugantes, et nunquant veritati adhaerentes. Atqui multi eorum e stupro nati erant; multis namque illegitimis nuptiis Jud:vi copulabantur; verum silet ctiam hoc, properans ad id quod majus est. Vers. 42. Ail· • exivi. Nalus, vel missus sunι. Vers. 42. Ει veni. Ad vos. Vers. 42. Neque - veni. propria voluntate, cum propriam non habeam voluntatem, ut sæpius dictum est. Vers. 42. Sed misit. Ut pater filium, ut mensverbum. Vers. 43. Quare — agnoscitis? Quare ea quæ me dicuntur, non intelligitis? Deinde addit et cansam, cur ipsi non intelligerent illa. Vers. 45. Quία meum. Non potestis, significat nunc, Non vultis. Quia non vultis, inquit, intelligere serinonem meum, qui de sublimi doctrina est, propter animæ vestræ pravitatem quæ humi detracta est, et nihil sublime imaginatur. Quia vero dicere ausi fuerant, patrem suum esse Deum, cum Abrahæ cognatione indigni essent, libere loquitur, et in eos tanquam immedicabiles, manifestius infligit vulnus, quod ipsorum impudentiæ respondeat, inflationem ac elationem arrogantium reprimens. Vers. 44. Vos — estis. Vos ex patre illo estis, nempe diabolo; vester ille pater est, diabolus videlicet. Vers. 44. Ει· explere. Patris illias vestri; desideria autcm illius sunt homicidium et mendacium, εἴτουν ὁ σκολιὸς καὶ διεφθαρμένος βίος, ὡς ἐφε- sive obliqua et corrupta vita, veluti consequenter ξῆς ἐρεῖ. Ἐκεῖνος — ἀρχῆς. Τὸν πρῶτον ἄνθρωπον κτείνας, τὸν Ἀδάμ᾽ αὐτὸς γὰρ αὐτῷ τὸν θάνατον προεξένησεν· εἶτα καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν ᾿Αβελ ἀνελών. Αὐτὸς γὰρ καὶ αὐτῷ τὸν ἀδελφὸν Κάϊν ἐπανέστησε κινήσας τῷ φθόνῳ. Καὶ — ἔστηκεν. Οὐκ ἐμμένει, τουτέστιν, ἐν τῷ ὀρθῷ βίῳ οὐκ ἀναπαύεται, ἀλλὰ μισεῖ τὴν τοιαύτην πολιτείαν. Γεγενήμεθα Λ. Inclusa exciderunt Α. Ita Origenes tom. IV, p. 527 Παρ' ἐμοῦ, μυεὶ οὐ νοεῖτε, κ dicel. Vers. 44. Ille initio. Interfecto primo homine Adam: nam ipse mortem illi propinavit: deinde eliam occiso filio illius Abel, siquidem ipse fecit fratrem ejus Cain in eum insurgere, cum prius að invidiam illum movisset. Vers. 44. Ει -- stelit. Non permansit, hoc est, in recta via non quiescit, sed odit bujusmodi conversationem. Variæ lectiones et notæ. Πληγὴν ἀναντίῤῥητον A, male. Illud habet etiam Chrysost. t. Vill, p. 318 E. Επιθυμίας Α.

CAP. VIII. τὸν Θεὸν, τῷ δὲ Χριστῷ, Πατέρα ἴδιον λέγοντι τὸν appellant, cum Christo dicenti Patrem suum esse θεὸν ἐχαλέπαινον; Διότι ἐκεῖνος φύσει Πατέρα ἑαυτοῦ ἔλεγεν αὐτόν. Τὴ δὲ, Ἡμεῖς ἐκ πορνείας οὐ γεγενήμεθα νοεῖται μὲν διὰ τὰ ἐξ Ισμαήλ καταγόμενα Εθνη, ὃς ἐκ δουλικῆς συμπλοκῆς ἐγεν νήθη τῷ ᾿Αβραάμ, [ἐξ 'Αγαρ τῆς δούλης· ἄτε αὐτῶν ἐξ Ἰσαὰκ καταγομένων, ὃς ἐξ εὐγενοῦς γάμου ἐγεννήθη τῷ ᾽Αβραὰμ, ] ἐκ Σάββας της κυρία; τῆς ᾿Αγαρ. Λέγουσι δέ τινες ὅτι πρὸς ὕβριν αὐτοῦ τοῦτο εἶπον οἱ ἐναγεῖς, διὰ τὸ λέγεσθαι αὐτὸν μὴ εἶναι φύ σει υἱὸν τοῦ Ἰωσήφ. Οτε δὲ ἐξευτελίσαι τοῦτον θέσ λουσι, τότε αὐτὸν υἱὸν τοῦ Ἰωσὴφ ὀνομάζουσι, ποτέ μὲν τοῦτο, ποτὲ δὲ ἐκεῖνο φλυαροῦντες καὶ οὐδέποτε τῇ ἀληθείᾳ συντιθέμενοι. Καὶ μὴν πολλοὶ αὐτῶν ἐκ πορνείας ἐγεννήθησαν· πολλοὺς γὰρ παρανόμους γάμους Ἰουδαῖοι ἐποίουν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο σιγῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἐπειγόμενος. Εἶπεν — ἐξῆλθον. Ἐγεννήθην, ἢ ἀπεστάλην. Καὶ ἥκω. Πρὸς ὑμᾶς. Οὐδὲ ἐλήλυθα. Ἀπὸ ἰδίου θελήματος· οὐ γὰρ ἔχω ἴδιον θέλημα, ὡς πολλάκις είρηται. 'A.LX' λόγον. Διατί ἀπέστειλεν. Ὡς πατὴρ υἱὸν, ὡς νοῦς γινώσκετε; Διατί τα λεγόμενα παρ' ἐμοῦ οὐ νοεῖτε; Εἶτα προστίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μὴ νοεῖν αὐτοὺς αὐτά. Οτι – ἐμόν. Το, Οὐ δύνασθε, τὸ οὐ βούλεσθε σημαίνει νῦν, ὅτι οὐ βούλεσθε συνιέναι τὸν λόγον τὸν ἐμὸν, τὸν περὶ δογμάτων, διὰ φαυλότητα ψυχής χαμαι συρομένη, καὶ μηδὲν ὑψηλὸν φανταζομένης. Επει δὲ ἐτέλμησαν εἰπεῖν πατέρα ἑαυτῶν τὸν Θεὸν οἱ ἀνάξιοι καὶ τῆς τοῦ ᾽Αβραὰμ συγγενείας, παρρη σιάζεται καὶ ἐπάγει τούτοις, ὡς ἀνιάτοις, φανερω τέραν πληγὴν, ἀντιῤῥοπον τῆς ἀναισχυντίας αὐτ τῶν, καταστέλλων τὸ φύσημα καὶ τὸν κόμπον τῶν ἀλαζόνων. Ὑμεῖς ἐστέ. Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκείνου ἐστὶ τοῦ διαβόλου· ὑμῶν πατὴρ ἐκεῖνός ἐστιν ὁ διάβολος. Καὶ ποιεῖν. Τοῦ πατρὸς ὑμῶν ἐκείνου. Επιθυμίαι δὲ αὐτοῦ τὸ ἀνθρωποκτονεῖν καὶ τὸ ψεῦδο;, Deum indignarentur? Quia ille natura suum esse Patrem, dicebat. Quod autem dicunt: Nos e slupro nati non sumus, intelligitur propter gentes quæ ab Ismael descendebant, qui ex servili congressu Abrahæ, ex Agar videlicet ancilla natus erat, cum ipsi ab Isaac descenderent, qui ex legitimo Abrahæ matrimonio, ex Sarra domina ipsius Agar erat progenitus. Dicunt autem aliqui, quod ad inferendam ipsi injuriam hoc dixerint exsecrabiles illi, eo quod dicerent, non esse eum natura filiuin Joseph. Quando autem altennare eum volunt, tunc filium Joseph ipsum appellant, interdum quidem hoc, interdum vero illud nugantes, et nunquant veritati adhaerentes. Atqui multi eorum e stupro nati erant; multis namque illegitimis nuptiis Jud:vi copulabantur; verum silet ctiam hoc, properans ad id quod majus est. Vers. 42. Ail· • exivi. Nalus, vel missus sunι. Vers. 42. Ει veni. Ad vos. Vers. 42. Neque - veni. propria voluntate, cum propriam non habeam voluntatem, ut sæpius dictum est. Vers. 42. Sed misit. Ut pater filium, ut mensverbum. Vers. 43. Quare — agnoscitis? Quare ea quæ me dicuntur, non intelligitis? Deinde addit et cansam, cur ipsi non intelligerent illa. Vers. 45. Quία meum. Non potestis, significat nunc, Non vultis. Quia non vultis, inquit, intelligere serinonem meum, qui de sublimi doctrina est, propter animæ vestræ pravitatem quæ humi detracta est, et nihil sublime imaginatur. Quia vero dicere ausi fuerant, patrem suum esse Deum, cum Abrahæ cognatione indigni essent, libere loquitur, et in eos tanquam immedicabiles, manifestius infligit vulnus, quod ipsorum impudentiæ respondeat, inflationem ac elationem arrogantium reprimens. Vers. 44. Vos — estis. Vos ex patre illo estis, nempe diabolo; vester ille pater est, diabolus videlicet. Vers. 44. Ει· explere. Patris illias vestri; desideria autcm illius sunt homicidium et mendacium, εἴτουν ὁ σκολιὸς καὶ διεφθαρμένος βίος, ὡς ἐφε- sive obliqua et corrupta vita, veluti consequenter ξῆς ἐρεῖ. Ἐκεῖνος — ἀρχῆς. Τὸν πρῶτον ἄνθρωπον κτείνας, τὸν Ἀδάμ᾽ αὐτὸς γὰρ αὐτῷ τὸν θάνατον προεξένησεν· εἶτα καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν ᾿Αβελ ἀνελών. Αὐτὸς γὰρ καὶ αὐτῷ τὸν ἀδελφὸν Κάϊν ἐπανέστησε κινήσας τῷ φθόνῳ. Καὶ — ἔστηκεν. Οὐκ ἐμμένει, τουτέστιν, ἐν τῷ ὀρθῷ βίῳ οὐκ ἀναπαύεται, ἀλλὰ μισεῖ τὴν τοιαύτην πολιτείαν. Γεγενήμεθα Λ. Inclusa exciderunt Α. Ita Origenes tom. IV, p. 527 Παρ' ἐμοῦ, μυεὶ οὐ νοεῖτε, κ dicel. Vers. 44. Ille initio. Interfecto primo homine Adam: nam ipse mortem illi propinavit: deinde eliam occiso filio illius Abel, siquidem ipse fecit fratrem ejus Cain in eum insurgere, cum prius að invidiam illum movisset. Vers. 44. Ει -- stelit. Non permansit, hoc est, in recta via non quiescit, sed odit bujusmodi conversationem. Variæ lectiones et notæ. Πληγὴν ἀναντίῤῥητον A, male. Illud habet etiam Chrysost. t. Vill, p. 318 E. Επιθυμίας Α.

Vers. 44. Quia – co. Scd e diverso mendacium. ▲ Vers. 14. Cum loquitur. Propria loquitur. Nam proprium cjus est unendacium: siquidem ipse přimus adinvenit illud, et primus illo usus est, quando ad Evam mentitus est, dicens illi per serpentem: Non morte moricmini; et: Eritis sicut dii v. Vers. 44. Quia mendaz est. Ex eo tempore, et in posterum mentiens. Vers. 44. Et pater ipsius. Mendacii, ut qui pri- ·mus illud adinvenit, sient dictum est, Vers. 15. Ego - mihi. Nam si mendacium diserem, crederetis utique mihi, tanquam id dicenti, quod proprium est patris vestri; quia autem doceo veritatem, non creditis mihi, utpote aliênum ab eo docenti. Veritatem autem vocat cum alias doctrinas, tum quod Filius ipse sit Dei. Vers. 46. Quis peccato? Si ita non est, quod quia veritatem dico, non creditis mihi, dicite, Quis ves!rum arguit me de peccato, quod a me fat, ut propter illud videamini non credere? Vers. 16. Porro simihi? Si neque ideo, quia ve ritatem dico, non creditis mibi, neque quisquam vestrum arguit me de peccato, sane veritatem dico. S' antem veritatem dico, quare vos non creditis mihi? Postquam ita convicit eos de industria peccare, ulterius ratiocinatur. Vers. 47. Qui estis. Qui ex Deo est, verba Dei recipit, eisque paret; vos non recipitis, ex Deo gitur non estis: et ex consequenti mentimini dicentes patrem vos habere Deum, et ex Deo esse. Loquendo itaque de creatione, omnes ex Deo sunt; juxta, modum vero familiaritatis, soli illi qui verba frei audiunt, eisque obediunt, et a moribus, quod rationale est, ostendunt. Vers. 48. Responderunt - habes? Per interrogationem legendum est. Vocabant autem eum Samarilanum, utpote non exacte servantem legem, sicut illis videbatur, neque traditiones seniorum: tales siquidem erant Samaritani. Dæmonium vero habentem, tanquam Dei honorem in seipsum derivantem; nam tales sunt dæmones: sed hic tanquam is qui in veritate Deus erat, illi vero quasi seductores. Vers. 49. Respondit habeo. Deum non debenesto, sicut demones, nec ipsum honore suo deficio. Vers. 49. Sed honoro Patrem. Honoraus namque Patrem ostendo, vos non habere Deum patrem, neque ex Den esse. Siquidem ignominis est ejus, qui homines benevolentia persequitur, patrem esse homicidarun. Vers. 19. Ει me. Samaritanum ac dæmobiacum appellantes. Itaque Patrem honorans * Gen. m, 4,5. Inclusa absunt Α. Λέγοντος Δ. Ότι αὐτῷ. ᾿Αλλὰ τοὐναντίον ψεῦδος. Όταν Χαλεῖ. 130) Τὰ ἴδια λαλεῖ. Ιδιον γὰρ αὐτ τοῦ τὸ ψεῦδος. Αὐτὸς γὰρ πρῶτος ἐξεύρεν αὐτό, καὶ πρῶτος ] ἐχρήσατο αὐτῷ ψευσάμενος προς τὴν Εὔαν ὅτι ἔλεγεν αὐτῇ διὰ τοῦ ὄψεως, ὅτι οὐ θανάτῳ ἀποθανεῖσθε, καὶ, ὅτι Εσεσθε ὡς θεοί. "Οτι ψεύστης ἐστίν. Εκτοτε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ψευδόμενος. Καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ. Καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, ἤτοι τοῦ ψεύδους, αὐτός ἐστιν ὡς πρῶτος ἐξευρὼν αὐτὸ, καθώς είρηται. Εγώ - μοι. Εἰ μὲν ἔλεγον ψεῦδος, ἐπιστεύσατέ μοι ἂν ὡς τὸ ἴδιον τοῦ πατρὸς ὑμῶν λέγοντι· διότι δὲ τὴν ἀλήθειαν διδάσκω, οὐ πιστεύετέ μοι ὡς τὸ ἀλλότριον αὐτοῦ διδάσκοντι. ᾿Αλήθειαν δὲ καλεί τάς τε ἄλλας αὐτοῦ διδασκαλίας καὶ τὴν ὅτι Υιός ἐστι τοῦ Θεοῦ. Τις ἁμαρτίας; Εἰ μὴ, διότι τὴν ἀλήθειαν λέγω, ἀπιστεῖτέ μοι, εἴπατε, Τίς ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας, [ὑπ' ἐμοῦ γενομένης, ἵνα δέξητε δι' ἐκείνην ἀπιστεῖν; Εἰ δὲ — μοι; Εἰ οὔτε διότι τὴν ἀλήθειαν λέγω ἀπιστεῖτέ μοι, οὔτε τις ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περί ἁμαρτίας], ἄρα ἀλήθειαν λέγω· καὶ εἰ ἀλήθειαν λέγω, διατί ὑμεῖς οὐ πιστεύετέ γιοι; Οὕτως ἐλέγξας αὐτοὺς ἐθελοκάκους ότι συλλογίζεται '0 ἐστέ. Ο ὢν ἐκ τοῦ Θεοῦ τὰ βήματα τοῦ Θεοῦ δέχεται, καὶ πείθεται· ὑμεῖς οὐ δέχεσθε· οὐκ ἄρα ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστε. Καὶ λοιπὸν ψεύδεσθε λέγοντες πατέρα ἔχειν τὸν Θεὸν καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ εἶναι. Κατά μὲν οὖν τὸν λόγον τῆς δημιουργίας πάντες ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰσι· κατὰ δὲ τὸν τῆς οἰκειότητος μόνοι οἱ τὰ ῥήματα αὐτοῦ δεχόμενοι καὶ πειθόμενοι καὶ ἀπὸ τοῦ τρόπου τὸ γνήσιον δεικνύοντες. Απεκρίθησαν — ἔχεις; Κατ' ἐρώτησιν ἀναγνω στέον. Σαμαρείτην μὲν οὖν αὐτὸν ἔλεγον ὡς μή ἀκριβῶς τηρούντα τὸν νόμον, ὡς αὐτοῖς ἐδόκει, μηδὲ τὰς παραδόσεις τῶν πρεσβυτέρων· τοιοῦται γὰρ οἱ Σαμαρείται· δαιμόνιον δὲ ἔχοντα, ὡς τὴν τοῦ Θεοῦ τιμὴν εἰς ἑαυτὸν ἕλκοντα· τοιοῦτοι γὰρ οἱ δαίμονες. Αλλ' ὁ μὲν ὡς ἐν ἀληθείᾳ Θεὸς, οἱ δὲ ὡς ἀπατεῶνες. Απεκρίθη - Εχω. Οὐ γὰρ ἀτιμάζω τὸν Θεὸν, ὡς οἱ δαίμονες, οὐδὲ τῆς τιμῆς αὐτοῦ ἐκβάλλω αὐτόν. ᾿Αλλὰ τιμῶ τὸν Πατέρα. Τιμῶν γὰρ τὸν Πα τέρα ἀποφαίνω ὑμᾶς μὴ ἔχοντας πατέρα τὸν Θεὸν [μηδ' ἐκ τοῦ Θεοῦ ὄντας. Ατιμία γὰρ τοῦ φιλανθρώπου πατέρα εἶναι τῶν ἀνθρωποκτόνων. Καὶ — με. Σαμαρείτην και δαιμόνιον ἔχοντα ὀνομάσαντες, διότι τιμῶν τὸν Πατέρα ἀπέφηνα Varia lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Inclusa abeunt A.

Vers. 44. Quia – co. Scd e diverso mendacium. ▲ Vers. 14. Cum loquitur. Propria loquitur. Nam proprium cjus est unendacium: siquidem ipse přimus adinvenit illud, et primus illo usus est, quando ad Evam mentitus est, dicens illi per serpentem: Non morte moricmini; et: Eritis sicut dii v. Vers. 44. Quia mendaz est. Ex eo tempore, et in posterum mentiens. Vers. 44. Et pater ipsius. Mendacii, ut qui pri- ·mus illud adinvenit, sient dictum est, Vers. 15. Ego - mihi. Nam si mendacium diserem, crederetis utique mihi, tanquam id dicenti, quod proprium est patris vestri; quia autem doceo veritatem, non creditis mihi, utpote aliênum ab eo docenti. Veritatem autem vocat cum alias doctrinas, tum quod Filius ipse sit Dei. Vers. 46. Quis peccato? Si ita non est, quod quia veritatem dico, non creditis mihi, dicite, Quis ves!rum arguit me de peccato, quod a me fat, ut propter illud videamini non credere? Vers. 16. Porro simihi? Si neque ideo, quia ve ritatem dico, non creditis mibi, neque quisquam vestrum arguit me de peccato, sane veritatem dico. S' antem veritatem dico, quare vos non creditis mihi? Postquam ita convicit eos de industria peccare, ulterius ratiocinatur. Vers. 47. Qui estis. Qui ex Deo est, verba Dei recipit, eisque paret; vos non recipitis, ex Deo gitur non estis: et ex consequenti mentimini dicentes patrem vos habere Deum, et ex Deo esse. Loquendo itaque de creatione, omnes ex Deo sunt; juxta, modum vero familiaritatis, soli illi qui verba frei audiunt, eisque obediunt, et a moribus, quod rationale est, ostendunt. Vers. 48. Responderunt - habes? Per interrogationem legendum est. Vocabant autem eum Samarilanum, utpote non exacte servantem legem, sicut illis videbatur, neque traditiones seniorum: tales siquidem erant Samaritani. Dæmonium vero habentem, tanquam Dei honorem in seipsum derivantem; nam tales sunt dæmones: sed hic tanquam is qui in veritate Deus erat, illi vero quasi seductores. Vers. 49. Respondit habeo. Deum non debenesto, sicut demones, nec ipsum honore suo deficio. Vers. 49. Sed honoro Patrem. Honoraus namque Patrem ostendo, vos non habere Deum patrem, neque ex Den esse. Siquidem ignominis est ejus, qui homines benevolentia persequitur, patrem esse homicidarun. Vers. 19. Ει me. Samaritanum ac dæmobiacum appellantes. Itaque Patrem honorans * Gen. m, 4,5. Inclusa absunt Α. Λέγοντος Δ. Ότι αὐτῷ. ᾿Αλλὰ τοὐναντίον ψεῦδος. Όταν Χαλεῖ. 130) Τὰ ἴδια λαλεῖ. Ιδιον γὰρ αὐτ τοῦ τὸ ψεῦδος. Αὐτὸς γὰρ πρῶτος ἐξεύρεν αὐτό, καὶ πρῶτος ] ἐχρήσατο αὐτῷ ψευσάμενος προς τὴν Εὔαν ὅτι ἔλεγεν αὐτῇ διὰ τοῦ ὄψεως, ὅτι οὐ θανάτῳ ἀποθανεῖσθε, καὶ, ὅτι Εσεσθε ὡς θεοί. "Οτι ψεύστης ἐστίν. Εκτοτε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ψευδόμενος. Καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ. Καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, ἤτοι τοῦ ψεύδους, αὐτός ἐστιν ὡς πρῶτος ἐξευρὼν αὐτὸ, καθώς είρηται. Εγώ - μοι. Εἰ μὲν ἔλεγον ψεῦδος, ἐπιστεύσατέ μοι ἂν ὡς τὸ ἴδιον τοῦ πατρὸς ὑμῶν λέγοντι· διότι δὲ τὴν ἀλήθειαν διδάσκω, οὐ πιστεύετέ μοι ὡς τὸ ἀλλότριον αὐτοῦ διδάσκοντι. ᾿Αλήθειαν δὲ καλεί τάς τε ἄλλας αὐτοῦ διδασκαλίας καὶ τὴν ὅτι Υιός ἐστι τοῦ Θεοῦ. Τις ἁμαρτίας; Εἰ μὴ, διότι τὴν ἀλήθειαν λέγω, ἀπιστεῖτέ μοι, εἴπατε, Τίς ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας, [ὑπ' ἐμοῦ γενομένης, ἵνα δέξητε δι' ἐκείνην ἀπιστεῖν; Εἰ δὲ — μοι; Εἰ οὔτε διότι τὴν ἀλήθειαν λέγω ἀπιστεῖτέ μοι, οὔτε τις ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περί ἁμαρτίας], ἄρα ἀλήθειαν λέγω· καὶ εἰ ἀλήθειαν λέγω, διατί ὑμεῖς οὐ πιστεύετέ γιοι; Οὕτως ἐλέγξας αὐτοὺς ἐθελοκάκους ότι συλλογίζεται '0 ἐστέ. Ο ὢν ἐκ τοῦ Θεοῦ τὰ βήματα τοῦ Θεοῦ δέχεται, καὶ πείθεται· ὑμεῖς οὐ δέχεσθε· οὐκ ἄρα ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστε. Καὶ λοιπὸν ψεύδεσθε λέγοντες πατέρα ἔχειν τὸν Θεὸν καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ εἶναι. Κατά μὲν οὖν τὸν λόγον τῆς δημιουργίας πάντες ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰσι· κατὰ δὲ τὸν τῆς οἰκειότητος μόνοι οἱ τὰ ῥήματα αὐτοῦ δεχόμενοι καὶ πειθόμενοι καὶ ἀπὸ τοῦ τρόπου τὸ γνήσιον δεικνύοντες. Απεκρίθησαν — ἔχεις; Κατ' ἐρώτησιν ἀναγνω στέον. Σαμαρείτην μὲν οὖν αὐτὸν ἔλεγον ὡς μή ἀκριβῶς τηρούντα τὸν νόμον, ὡς αὐτοῖς ἐδόκει, μηδὲ τὰς παραδόσεις τῶν πρεσβυτέρων· τοιοῦται γὰρ οἱ Σαμαρείται· δαιμόνιον δὲ ἔχοντα, ὡς τὴν τοῦ Θεοῦ τιμὴν εἰς ἑαυτὸν ἕλκοντα· τοιοῦτοι γὰρ οἱ δαίμονες. Αλλ' ὁ μὲν ὡς ἐν ἀληθείᾳ Θεὸς, οἱ δὲ ὡς ἀπατεῶνες. Απεκρίθη - Εχω. Οὐ γὰρ ἀτιμάζω τὸν Θεὸν, ὡς οἱ δαίμονες, οὐδὲ τῆς τιμῆς αὐτοῦ ἐκβάλλω αὐτόν. ᾿Αλλὰ τιμῶ τὸν Πατέρα. Τιμῶν γὰρ τὸν Πα τέρα ἀποφαίνω ὑμᾶς μὴ ἔχοντας πατέρα τὸν Θεὸν [μηδ' ἐκ τοῦ Θεοῦ ὄντας. Ατιμία γὰρ τοῦ φιλανθρώπου πατέρα εἶναι τῶν ἀνθρωποκτόνων. Καὶ — με. Σαμαρείτην και δαιμόνιον ἔχοντα ὀνομάσαντες, διότι τιμῶν τὸν Πατέρα ἀπέφηνα Varia lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Inclusa abeunt A.

Vers. 44. Quia – co. Scd e diverso mendacium. ▲ Vers. 14. Cum loquitur. Propria loquitur. Nam proprium cjus est unendacium: siquidem ipse přimus adinvenit illud, et primus illo usus est, quando ad Evam mentitus est, dicens illi per serpentem: Non morte moricmini; et: Eritis sicut dii v. Vers. 44. Quia mendaz est. Ex eo tempore, et in posterum mentiens. Vers. 44. Et pater ipsius. Mendacii, ut qui pri- ·mus illud adinvenit, sient dictum est, Vers. 15. Ego - mihi. Nam si mendacium diserem, crederetis utique mihi, tanquam id dicenti, quod proprium est patris vestri; quia autem doceo veritatem, non creditis mihi, utpote aliênum ab eo docenti. Veritatem autem vocat cum alias doctrinas, tum quod Filius ipse sit Dei. Vers. 46. Quis peccato? Si ita non est, quod quia veritatem dico, non creditis mihi, dicite, Quis ves!rum arguit me de peccato, quod a me fat, ut propter illud videamini non credere? Vers. 16. Porro simihi? Si neque ideo, quia ve ritatem dico, non creditis mibi, neque quisquam vestrum arguit me de peccato, sane veritatem dico. S' antem veritatem dico, quare vos non creditis mihi? Postquam ita convicit eos de industria peccare, ulterius ratiocinatur. Vers. 47. Qui estis. Qui ex Deo est, verba Dei recipit, eisque paret; vos non recipitis, ex Deo gitur non estis: et ex consequenti mentimini dicentes patrem vos habere Deum, et ex Deo esse. Loquendo itaque de creatione, omnes ex Deo sunt; juxta, modum vero familiaritatis, soli illi qui verba frei audiunt, eisque obediunt, et a moribus, quod rationale est, ostendunt. Vers. 48. Responderunt - habes? Per interrogationem legendum est. Vocabant autem eum Samarilanum, utpote non exacte servantem legem, sicut illis videbatur, neque traditiones seniorum: tales siquidem erant Samaritani. Dæmonium vero habentem, tanquam Dei honorem in seipsum derivantem; nam tales sunt dæmones: sed hic tanquam is qui in veritate Deus erat, illi vero quasi seductores. Vers. 49. Respondit habeo. Deum non debenesto, sicut demones, nec ipsum honore suo deficio. Vers. 49. Sed honoro Patrem. Honoraus namque Patrem ostendo, vos non habere Deum patrem, neque ex Den esse. Siquidem ignominis est ejus, qui homines benevolentia persequitur, patrem esse homicidarun. Vers. 19. Ει me. Samaritanum ac dæmobiacum appellantes. Itaque Patrem honorans * Gen. m, 4,5. Inclusa absunt Α. Λέγοντος Δ. Ότι αὐτῷ. ᾿Αλλὰ τοὐναντίον ψεῦδος. Όταν Χαλεῖ. 130) Τὰ ἴδια λαλεῖ. Ιδιον γὰρ αὐτ τοῦ τὸ ψεῦδος. Αὐτὸς γὰρ πρῶτος ἐξεύρεν αὐτό, καὶ πρῶτος ] ἐχρήσατο αὐτῷ ψευσάμενος προς τὴν Εὔαν ὅτι ἔλεγεν αὐτῇ διὰ τοῦ ὄψεως, ὅτι οὐ θανάτῳ ἀποθανεῖσθε, καὶ, ὅτι Εσεσθε ὡς θεοί. "Οτι ψεύστης ἐστίν. Εκτοτε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ψευδόμενος. Καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ. Καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, ἤτοι τοῦ ψεύδους, αὐτός ἐστιν ὡς πρῶτος ἐξευρὼν αὐτὸ, καθώς είρηται. Εγώ - μοι. Εἰ μὲν ἔλεγον ψεῦδος, ἐπιστεύσατέ μοι ἂν ὡς τὸ ἴδιον τοῦ πατρὸς ὑμῶν λέγοντι· διότι δὲ τὴν ἀλήθειαν διδάσκω, οὐ πιστεύετέ μοι ὡς τὸ ἀλλότριον αὐτοῦ διδάσκοντι. ᾿Αλήθειαν δὲ καλεί τάς τε ἄλλας αὐτοῦ διδασκαλίας καὶ τὴν ὅτι Υιός ἐστι τοῦ Θεοῦ. Τις ἁμαρτίας; Εἰ μὴ, διότι τὴν ἀλήθειαν λέγω, ἀπιστεῖτέ μοι, εἴπατε, Τίς ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας, [ὑπ' ἐμοῦ γενομένης, ἵνα δέξητε δι' ἐκείνην ἀπιστεῖν; Εἰ δὲ — μοι; Εἰ οὔτε διότι τὴν ἀλήθειαν λέγω ἀπιστεῖτέ μοι, οὔτε τις ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περί ἁμαρτίας], ἄρα ἀλήθειαν λέγω· καὶ εἰ ἀλήθειαν λέγω, διατί ὑμεῖς οὐ πιστεύετέ γιοι; Οὕτως ἐλέγξας αὐτοὺς ἐθελοκάκους ότι συλλογίζεται '0 ἐστέ. Ο ὢν ἐκ τοῦ Θεοῦ τὰ βήματα τοῦ Θεοῦ δέχεται, καὶ πείθεται· ὑμεῖς οὐ δέχεσθε· οὐκ ἄρα ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστε. Καὶ λοιπὸν ψεύδεσθε λέγοντες πατέρα ἔχειν τὸν Θεὸν καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ εἶναι. Κατά μὲν οὖν τὸν λόγον τῆς δημιουργίας πάντες ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰσι· κατὰ δὲ τὸν τῆς οἰκειότητος μόνοι οἱ τὰ ῥήματα αὐτοῦ δεχόμενοι καὶ πειθόμενοι καὶ ἀπὸ τοῦ τρόπου τὸ γνήσιον δεικνύοντες. Απεκρίθησαν — ἔχεις; Κατ' ἐρώτησιν ἀναγνω στέον. Σαμαρείτην μὲν οὖν αὐτὸν ἔλεγον ὡς μή ἀκριβῶς τηρούντα τὸν νόμον, ὡς αὐτοῖς ἐδόκει, μηδὲ τὰς παραδόσεις τῶν πρεσβυτέρων· τοιοῦται γὰρ οἱ Σαμαρείται· δαιμόνιον δὲ ἔχοντα, ὡς τὴν τοῦ Θεοῦ τιμὴν εἰς ἑαυτὸν ἕλκοντα· τοιοῦτοι γὰρ οἱ δαίμονες. Αλλ' ὁ μὲν ὡς ἐν ἀληθείᾳ Θεὸς, οἱ δὲ ὡς ἀπατεῶνες. Απεκρίθη - Εχω. Οὐ γὰρ ἀτιμάζω τὸν Θεὸν, ὡς οἱ δαίμονες, οὐδὲ τῆς τιμῆς αὐτοῦ ἐκβάλλω αὐτόν. ᾿Αλλὰ τιμῶ τὸν Πατέρα. Τιμῶν γὰρ τὸν Πα τέρα ἀποφαίνω ὑμᾶς μὴ ἔχοντας πατέρα τὸν Θεὸν [μηδ' ἐκ τοῦ Θεοῦ ὄντας. Ατιμία γὰρ τοῦ φιλανθρώπου πατέρα εἶναι τῶν ἀνθρωποκτόνων. Καὶ — με. Σαμαρείτην και δαιμόνιον ἔχοντα ὀνομάσαντες, διότι τιμῶν τὸν Πατέρα ἀπέφηνα Varia lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Inclusa abeunt A.

Vers. 44. Quia – co. Scd e diverso mendacium. ▲ Vers. 14. Cum loquitur. Propria loquitur. Nam proprium cjus est unendacium: siquidem ipse přimus adinvenit illud, et primus illo usus est, quando ad Evam mentitus est, dicens illi per serpentem: Non morte moricmini; et: Eritis sicut dii v. Vers. 44. Quia mendaz est. Ex eo tempore, et in posterum mentiens. Vers. 44. Et pater ipsius. Mendacii, ut qui pri- ·mus illud adinvenit, sient dictum est, Vers. 15. Ego - mihi. Nam si mendacium diserem, crederetis utique mihi, tanquam id dicenti, quod proprium est patris vestri; quia autem doceo veritatem, non creditis mihi, utpote aliênum ab eo docenti. Veritatem autem vocat cum alias doctrinas, tum quod Filius ipse sit Dei. Vers. 46. Quis peccato? Si ita non est, quod quia veritatem dico, non creditis mihi, dicite, Quis ves!rum arguit me de peccato, quod a me fat, ut propter illud videamini non credere? Vers. 16. Porro simihi? Si neque ideo, quia ve ritatem dico, non creditis mibi, neque quisquam vestrum arguit me de peccato, sane veritatem dico. S' antem veritatem dico, quare vos non creditis mihi? Postquam ita convicit eos de industria peccare, ulterius ratiocinatur. Vers. 47. Qui estis. Qui ex Deo est, verba Dei recipit, eisque paret; vos non recipitis, ex Deo gitur non estis: et ex consequenti mentimini dicentes patrem vos habere Deum, et ex Deo esse. Loquendo itaque de creatione, omnes ex Deo sunt; juxta, modum vero familiaritatis, soli illi qui verba frei audiunt, eisque obediunt, et a moribus, quod rationale est, ostendunt. Vers. 48. Responderunt - habes? Per interrogationem legendum est. Vocabant autem eum Samarilanum, utpote non exacte servantem legem, sicut illis videbatur, neque traditiones seniorum: tales siquidem erant Samaritani. Dæmonium vero habentem, tanquam Dei honorem in seipsum derivantem; nam tales sunt dæmones: sed hic tanquam is qui in veritate Deus erat, illi vero quasi seductores. Vers. 49. Respondit habeo. Deum non debenesto, sicut demones, nec ipsum honore suo deficio. Vers. 49. Sed honoro Patrem. Honoraus namque Patrem ostendo, vos non habere Deum patrem, neque ex Den esse. Siquidem ignominis est ejus, qui homines benevolentia persequitur, patrem esse homicidarun. Vers. 19. Ει me. Samaritanum ac dæmobiacum appellantes. Itaque Patrem honorans * Gen. m, 4,5. Inclusa absunt Α. Λέγοντος Δ. Ότι αὐτῷ. ᾿Αλλὰ τοὐναντίον ψεῦδος. Όταν Χαλεῖ. 130) Τὰ ἴδια λαλεῖ. Ιδιον γὰρ αὐτ τοῦ τὸ ψεῦδος. Αὐτὸς γὰρ πρῶτος ἐξεύρεν αὐτό, καὶ πρῶτος ] ἐχρήσατο αὐτῷ ψευσάμενος προς τὴν Εὔαν ὅτι ἔλεγεν αὐτῇ διὰ τοῦ ὄψεως, ὅτι οὐ θανάτῳ ἀποθανεῖσθε, καὶ, ὅτι Εσεσθε ὡς θεοί. "Οτι ψεύστης ἐστίν. Εκτοτε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ψευδόμενος. Καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ. Καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, ἤτοι τοῦ ψεύδους, αὐτός ἐστιν ὡς πρῶτος ἐξευρὼν αὐτὸ, καθώς είρηται. Εγώ - μοι. Εἰ μὲν ἔλεγον ψεῦδος, ἐπιστεύσατέ μοι ἂν ὡς τὸ ἴδιον τοῦ πατρὸς ὑμῶν λέγοντι· διότι δὲ τὴν ἀλήθειαν διδάσκω, οὐ πιστεύετέ μοι ὡς τὸ ἀλλότριον αὐτοῦ διδάσκοντι. ᾿Αλήθειαν δὲ καλεί τάς τε ἄλλας αὐτοῦ διδασκαλίας καὶ τὴν ὅτι Υιός ἐστι τοῦ Θεοῦ. Τις ἁμαρτίας; Εἰ μὴ, διότι τὴν ἀλήθειαν λέγω, ἀπιστεῖτέ μοι, εἴπατε, Τίς ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας, [ὑπ' ἐμοῦ γενομένης, ἵνα δέξητε δι' ἐκείνην ἀπιστεῖν; Εἰ δὲ — μοι; Εἰ οὔτε διότι τὴν ἀλήθειαν λέγω ἀπιστεῖτέ μοι, οὔτε τις ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περί ἁμαρτίας], ἄρα ἀλήθειαν λέγω· καὶ εἰ ἀλήθειαν λέγω, διατί ὑμεῖς οὐ πιστεύετέ γιοι; Οὕτως ἐλέγξας αὐτοὺς ἐθελοκάκους ότι συλλογίζεται '0 ἐστέ. Ο ὢν ἐκ τοῦ Θεοῦ τὰ βήματα τοῦ Θεοῦ δέχεται, καὶ πείθεται· ὑμεῖς οὐ δέχεσθε· οὐκ ἄρα ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστε. Καὶ λοιπὸν ψεύδεσθε λέγοντες πατέρα ἔχειν τὸν Θεὸν καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ εἶναι. Κατά μὲν οὖν τὸν λόγον τῆς δημιουργίας πάντες ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰσι· κατὰ δὲ τὸν τῆς οἰκειότητος μόνοι οἱ τὰ ῥήματα αὐτοῦ δεχόμενοι καὶ πειθόμενοι καὶ ἀπὸ τοῦ τρόπου τὸ γνήσιον δεικνύοντες. Απεκρίθησαν — ἔχεις; Κατ' ἐρώτησιν ἀναγνω στέον. Σαμαρείτην μὲν οὖν αὐτὸν ἔλεγον ὡς μή ἀκριβῶς τηρούντα τὸν νόμον, ὡς αὐτοῖς ἐδόκει, μηδὲ τὰς παραδόσεις τῶν πρεσβυτέρων· τοιοῦται γὰρ οἱ Σαμαρείται· δαιμόνιον δὲ ἔχοντα, ὡς τὴν τοῦ Θεοῦ τιμὴν εἰς ἑαυτὸν ἕλκοντα· τοιοῦτοι γὰρ οἱ δαίμονες. Αλλ' ὁ μὲν ὡς ἐν ἀληθείᾳ Θεὸς, οἱ δὲ ὡς ἀπατεῶνες. Απεκρίθη - Εχω. Οὐ γὰρ ἀτιμάζω τὸν Θεὸν, ὡς οἱ δαίμονες, οὐδὲ τῆς τιμῆς αὐτοῦ ἐκβάλλω αὐτόν. ᾿Αλλὰ τιμῶ τὸν Πατέρα. Τιμῶν γὰρ τὸν Πα τέρα ἀποφαίνω ὑμᾶς μὴ ἔχοντας πατέρα τὸν Θεὸν [μηδ' ἐκ τοῦ Θεοῦ ὄντας. Ατιμία γὰρ τοῦ φιλανθρώπου πατέρα εἶναι τῶν ἀνθρωποκτόνων. Καὶ — με. Σαμαρείτην και δαιμόνιον ἔχοντα ὀνομάσαντες, διότι τιμῶν τὸν Πατέρα ἀπέφηνα Varia lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Inclusa abeunt A.

CAP. VIII: ὑμᾶς μὴ ἔχοντα; πατέρα τὸν Θεόν. ] 'Ατιμάσαντες o tenoli, νos Deum non habere patrem: vos auicu δὲ τὸν Υἱόν, ἡτιμάσατε τον Πατέρα. Προείρηται Filium ignominia aficientes, honore privastis cl γὰρ ὅτι ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα Patrem. Pradictum enim est, quod, qui non τὸν πέμψαντα αὐτόν. honorat Filium, non honorat Patrem, qui misit illum 98. Εγώ - μου. Τὴν ἐκδίκησιν τῆς ἀτιμίας μου. Εστιν κρίνων. Ο Πατὴρ δι᾿ ἂν ἡτιμάσατε με, καὶ πρὸς ἐν ἡ ἀτιμία τοῦ Υἱοῦ διαβαίνειν οἶδεν. Εἰ γὰρ καὶ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ, ἀλλ' οὐχ ὡς ἐκβαλὼν ἑαυτὸν τοῦ κρίνειν, ἀλλὰ διότι Λόο γος τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός. Ορα δὲ πῶς, ὅτε μὲν εἶπον πατέρα ἑαυτῶν τὸν Θεόν, ἐπαρρησιάσθη καὶ σφοδρῶς αὐτῶν καθήψατο • ὅτε δὲ αὐτὸν ἡτίμασαν, ἐπιεικῶς ἀπεκρίνατο καὶ πράως. Εντεῦθεν γὰρ ἐπαίδευσεν ἡμᾶς τὰ μὲν εἰς τὸν Θεὸν ἐκδικεῖν, τὰ δὲ εἰς ἡμᾶς παροράν. Καὶ αὐτ τὸς γὰρ παραδραμὼν τὴν εἰς ἑαυτὸν ύβριν ἐπὶ παραίνεσιν τρέπεται. Αμὴν – αιώνα. Ζήτησον ἐν τῷ ἐνάτῳ κεφαλαίῳ τ', 'Εάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ. Νοήσεις γὰρ ἐκεῖθεν περὶ ποίου θανάτου λέγει νῦν. Περὶ οὐ μὴ νοήσαντες ἐκεῖνοι πάλιν ἀτιμάζουσιν αὐτόν. Εἶπον -- ἔχεις. Νῦν μᾶλλον. Εἶπον δὲ τοῦτο, ὡς ἐκείνου δῆθεν ποιοῦντο; ἑαυτὸν μείζονα τοῦ Θεοῦ. Αβραάμ προφῆται. Οι τηρήσαντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Καὶ - ποιεῖς; Ακόλουθον μὲν ἦν εἰπεῖνο Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ Θεοῦ; 'Αλλ' οὐ λέγουσι τοῦτο, ἵνα μὴ συγκρίναντες αὐτὸν τῷ Θεῷ δόξωσι μάλλον τιμήν αὐτόν. Βούλονται δὲ αὐτὸν ἐλάττονα καὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἀποφῆναι. Καὶ οὐκ εἶπον τοῦ ᾽Αβραὰμ ἀλλὰ τοῦ πατρὸς ἡμῶν, κομπάζοντες πάλιν, καὶ τῇ συγγενείς τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐπισεμνυνόμενοι. Απεκρίθη - έστιν. Οὐδέν ἐστιν, ὡς ὑμεῖς ὑπου λαμβάνετε. Πρὸς τὴν ἐκείνων γὰρ ὑπόνοιαν τοῦτο εἶπεν, ἴσον λέγων τῷ, Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυ τοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς· ὅπερ κείται περὶ τὰ μέσα τοῦ ἑβδόμου κεφαλαίου· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ. Εστιν - 18. - Εάν εγώ μεγαλύνω, φησίν, με. Ἐὰν ἐμαυτὸν, δοκῶ ὑμῖν ψεύδεσθαι· "Εστιν ὁ μεταλίνων με, ὁ Πατήρ μου. Καὶ ἐν τῷ ῥηθέντι γὰρ κεφαλαίῳ ὁμοίως εἶπεν, ὅτι καὶ ὁ πέμψας με Παν τὴρ, αὐτὸς μεμαρτύρηκε περὶ ἐμοῦ. προθεραπεύει δὲ δ μέλλει ἐρεῖν, ἵνα μὴ δόξῃ κομπάζειν. το Juan. V. Αὐτῷ allit Α. Vers. 50. Egome.c. meam. Vindictam contumeliæ Vers. 50. Est - judicet. Paler, propter quel bonore me privastis, et ad quem Filij ignominia transire cernitur. Nam etsi omne judicium dedit Filio, non tamen, quod se honore privaverit, sel quod Verbum Patris sit Filius. Vide autem, quod quando patrem sibi dixerunt esse Deum, libere respondit et graviter cos objurgavit: quando vero contumelia eum allecerunt, modeste respondit ac mansuete. Hinc enim nos docuit, ut admissa in Deum vindicemus, in nos autem negligamus. Nam et ipse faciam in se injuriam prætermittens, ad prætermittens, ad admonitionem convertitur. * Joan. vi, 51. το ibid. 31. Vers. 51. Amen æternum. Quære In hoc nono capite, ubi dicitur: Si quis comederit ex hoc pane, vivet in æternum ", et illius lege enarrationem. Nam ex hoc intelliges, de qua nune morte loquatur; de qua cum illi non intellexissent, rursus eam contumelia afficiunt. Vers. 53 Dixerunt habeas. Nunc magis. Dixerunt autem hoc, quasi Deo se fecimet ipse majorem. Vers. 53. Abraham — propheta. Qui Del ser wonem servaverunt. Vers. 52. Et Vers. 53. facis? Consequens sane erat, ut dicerent: Num tu major es Deo? verum non hoc dicunt, ne Deo ipsum comparanses, viderentur. eum potius honorare. Volunt solen ipso etiam Abraham minorem illum ostendere. Nec dixerunt simpliciter Abraham, sed patre nostro Abraham, rursum gloriantes, et de cognatione Abraham sese jactantes. Vers. 54. Respondit est. Nihil est, siculi vos suspicamini; nam hoc ad illorum cogitationem locutus est, simile illi dicens: Si ego. testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum NOR αι verUIN qnod juxta uredium septimi capitis positum est, et ejus lege enarrationem. Vers. 54. Est me. Si ego, inquit, magnifico me ipsum, videor vobis mentiri: Est pater meus, qui magnificat me. Nam predicto quoque capite similiter dixit: Et qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me ". Primum autem viam præstruit bis que dicturus est, ue gloriari vidoτο ibid. 87. Varia lectiones et notæ. Mloc non exclusit vocabulum 'Αβραάμ, quod clerae in textu habet, sed urgeῖ τὸ τοῦ πατρὸς ἡμῶν. Accuratius dixisset, καὶ οὐχ ἁπλῶς εἶπον, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης.

CAP. VIII: ὑμᾶς μὴ ἔχοντα; πατέρα τὸν Θεόν. ] 'Ατιμάσαντες o tenoli, νos Deum non habere patrem: vos auicu δὲ τὸν Υἱόν, ἡτιμάσατε τον Πατέρα. Προείρηται Filium ignominia aficientes, honore privastis cl γὰρ ὅτι ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα Patrem. Pradictum enim est, quod, qui non τὸν πέμψαντα αὐτόν. honorat Filium, non honorat Patrem, qui misit illum 98. Εγώ - μου. Τὴν ἐκδίκησιν τῆς ἀτιμίας μου. Εστιν κρίνων. Ο Πατὴρ δι᾿ ἂν ἡτιμάσατε με, καὶ πρὸς ἐν ἡ ἀτιμία τοῦ Υἱοῦ διαβαίνειν οἶδεν. Εἰ γὰρ καὶ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ, ἀλλ' οὐχ ὡς ἐκβαλὼν ἑαυτὸν τοῦ κρίνειν, ἀλλὰ διότι Λόο γος τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός. Ορα δὲ πῶς, ὅτε μὲν εἶπον πατέρα ἑαυτῶν τὸν Θεόν, ἐπαρρησιάσθη καὶ σφοδρῶς αὐτῶν καθήψατο • ὅτε δὲ αὐτὸν ἡτίμασαν, ἐπιεικῶς ἀπεκρίνατο καὶ πράως. Εντεῦθεν γὰρ ἐπαίδευσεν ἡμᾶς τὰ μὲν εἰς τὸν Θεὸν ἐκδικεῖν, τὰ δὲ εἰς ἡμᾶς παροράν. Καὶ αὐτ τὸς γὰρ παραδραμὼν τὴν εἰς ἑαυτὸν ύβριν ἐπὶ παραίνεσιν τρέπεται. Αμὴν – αιώνα. Ζήτησον ἐν τῷ ἐνάτῳ κεφαλαίῳ τ', 'Εάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ. Νοήσεις γὰρ ἐκεῖθεν περὶ ποίου θανάτου λέγει νῦν. Περὶ οὐ μὴ νοήσαντες ἐκεῖνοι πάλιν ἀτιμάζουσιν αὐτόν. Εἶπον -- ἔχεις. Νῦν μᾶλλον. Εἶπον δὲ τοῦτο, ὡς ἐκείνου δῆθεν ποιοῦντο; ἑαυτὸν μείζονα τοῦ Θεοῦ. Αβραάμ προφῆται. Οι τηρήσαντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Καὶ - ποιεῖς; Ακόλουθον μὲν ἦν εἰπεῖνο Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ Θεοῦ; 'Αλλ' οὐ λέγουσι τοῦτο, ἵνα μὴ συγκρίναντες αὐτὸν τῷ Θεῷ δόξωσι μάλλον τιμήν αὐτόν. Βούλονται δὲ αὐτὸν ἐλάττονα καὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἀποφῆναι. Καὶ οὐκ εἶπον τοῦ ᾽Αβραὰμ ἀλλὰ τοῦ πατρὸς ἡμῶν, κομπάζοντες πάλιν, καὶ τῇ συγγενείς τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐπισεμνυνόμενοι. Απεκρίθη - έστιν. Οὐδέν ἐστιν, ὡς ὑμεῖς ὑπου λαμβάνετε. Πρὸς τὴν ἐκείνων γὰρ ὑπόνοιαν τοῦτο εἶπεν, ἴσον λέγων τῷ, Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυ τοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς· ὅπερ κείται περὶ τὰ μέσα τοῦ ἑβδόμου κεφαλαίου· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ. Εστιν - 18. - Εάν εγώ μεγαλύνω, φησίν, με. Ἐὰν ἐμαυτὸν, δοκῶ ὑμῖν ψεύδεσθαι· "Εστιν ὁ μεταλίνων με, ὁ Πατήρ μου. Καὶ ἐν τῷ ῥηθέντι γὰρ κεφαλαίῳ ὁμοίως εἶπεν, ὅτι καὶ ὁ πέμψας με Παν τὴρ, αὐτὸς μεμαρτύρηκε περὶ ἐμοῦ. προθεραπεύει δὲ δ μέλλει ἐρεῖν, ἵνα μὴ δόξῃ κομπάζειν. το Juan. V. Αὐτῷ allit Α. Vers. 50. Egome.c. meam. Vindictam contumeliæ Vers. 50. Est - judicet. Paler, propter quel bonore me privastis, et ad quem Filij ignominia transire cernitur. Nam etsi omne judicium dedit Filio, non tamen, quod se honore privaverit, sel quod Verbum Patris sit Filius. Vide autem, quod quando patrem sibi dixerunt esse Deum, libere respondit et graviter cos objurgavit: quando vero contumelia eum allecerunt, modeste respondit ac mansuete. Hinc enim nos docuit, ut admissa in Deum vindicemus, in nos autem negligamus. Nam et ipse faciam in se injuriam prætermittens, ad prætermittens, ad admonitionem convertitur. * Joan. vi, 51. το ibid. 31. Vers. 51. Amen æternum. Quære In hoc nono capite, ubi dicitur: Si quis comederit ex hoc pane, vivet in æternum ", et illius lege enarrationem. Nam ex hoc intelliges, de qua nune morte loquatur; de qua cum illi non intellexissent, rursus eam contumelia afficiunt. Vers. 53 Dixerunt habeas. Nunc magis. Dixerunt autem hoc, quasi Deo se fecimet ipse majorem. Vers. 53. Abraham — propheta. Qui Del ser wonem servaverunt. Vers. 52. Et Vers. 53. facis? Consequens sane erat, ut dicerent: Num tu major es Deo? verum non hoc dicunt, ne Deo ipsum comparanses, viderentur. eum potius honorare. Volunt solen ipso etiam Abraham minorem illum ostendere. Nec dixerunt simpliciter Abraham, sed patre nostro Abraham, rursum gloriantes, et de cognatione Abraham sese jactantes. Vers. 54. Respondit est. Nihil est, siculi vos suspicamini; nam hoc ad illorum cogitationem locutus est, simile illi dicens: Si ego. testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum NOR αι verUIN qnod juxta uredium septimi capitis positum est, et ejus lege enarrationem. Vers. 54. Est me. Si ego, inquit, magnifico me ipsum, videor vobis mentiri: Est pater meus, qui magnificat me. Nam predicto quoque capite similiter dixit: Et qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me ". Primum autem viam præstruit bis que dicturus est, ue gloriari vidoτο ibid. 87. Varia lectiones et notæ. Mloc non exclusit vocabulum 'Αβραάμ, quod clerae in textu habet, sed urgeῖ τὸ τοῦ πατρὸς ἡμῶν. Accuratius dixisset, καὶ οὐχ ἁπλῶς εἶπον, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης.

CAP. VIII: ὑμᾶς μὴ ἔχοντα; πατέρα τὸν Θεόν. ] 'Ατιμάσαντες o tenoli, νos Deum non habere patrem: vos auicu δὲ τὸν Υἱόν, ἡτιμάσατε τον Πατέρα. Προείρηται Filium ignominia aficientes, honore privastis cl γὰρ ὅτι ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα Patrem. Pradictum enim est, quod, qui non τὸν πέμψαντα αὐτόν. honorat Filium, non honorat Patrem, qui misit illum 98. Εγώ - μου. Τὴν ἐκδίκησιν τῆς ἀτιμίας μου. Εστιν κρίνων. Ο Πατὴρ δι᾿ ἂν ἡτιμάσατε με, καὶ πρὸς ἐν ἡ ἀτιμία τοῦ Υἱοῦ διαβαίνειν οἶδεν. Εἰ γὰρ καὶ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ, ἀλλ' οὐχ ὡς ἐκβαλὼν ἑαυτὸν τοῦ κρίνειν, ἀλλὰ διότι Λόο γος τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός. Ορα δὲ πῶς, ὅτε μὲν εἶπον πατέρα ἑαυτῶν τὸν Θεόν, ἐπαρρησιάσθη καὶ σφοδρῶς αὐτῶν καθήψατο • ὅτε δὲ αὐτὸν ἡτίμασαν, ἐπιεικῶς ἀπεκρίνατο καὶ πράως. Εντεῦθεν γὰρ ἐπαίδευσεν ἡμᾶς τὰ μὲν εἰς τὸν Θεὸν ἐκδικεῖν, τὰ δὲ εἰς ἡμᾶς παροράν. Καὶ αὐτ τὸς γὰρ παραδραμὼν τὴν εἰς ἑαυτὸν ύβριν ἐπὶ παραίνεσιν τρέπεται. Αμὴν – αιώνα. Ζήτησον ἐν τῷ ἐνάτῳ κεφαλαίῳ τ', 'Εάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ. Νοήσεις γὰρ ἐκεῖθεν περὶ ποίου θανάτου λέγει νῦν. Περὶ οὐ μὴ νοήσαντες ἐκεῖνοι πάλιν ἀτιμάζουσιν αὐτόν. Εἶπον -- ἔχεις. Νῦν μᾶλλον. Εἶπον δὲ τοῦτο, ὡς ἐκείνου δῆθεν ποιοῦντο; ἑαυτὸν μείζονα τοῦ Θεοῦ. Αβραάμ προφῆται. Οι τηρήσαντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Καὶ - ποιεῖς; Ακόλουθον μὲν ἦν εἰπεῖνο Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ Θεοῦ; 'Αλλ' οὐ λέγουσι τοῦτο, ἵνα μὴ συγκρίναντες αὐτὸν τῷ Θεῷ δόξωσι μάλλον τιμήν αὐτόν. Βούλονται δὲ αὐτὸν ἐλάττονα καὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ ἀποφῆναι. Καὶ οὐκ εἶπον τοῦ ᾽Αβραὰμ ἀλλὰ τοῦ πατρὸς ἡμῶν, κομπάζοντες πάλιν, καὶ τῇ συγγενείς τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐπισεμνυνόμενοι. Απεκρίθη - έστιν. Οὐδέν ἐστιν, ὡς ὑμεῖς ὑπου λαμβάνετε. Πρὸς τὴν ἐκείνων γὰρ ὑπόνοιαν τοῦτο εἶπεν, ἴσον λέγων τῷ, Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυ τοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθῆς· ὅπερ κείται περὶ τὰ μέσα τοῦ ἑβδόμου κεφαλαίου· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ. Εστιν - 18. - Εάν εγώ μεγαλύνω, φησίν, με. Ἐὰν ἐμαυτὸν, δοκῶ ὑμῖν ψεύδεσθαι· "Εστιν ὁ μεταλίνων με, ὁ Πατήρ μου. Καὶ ἐν τῷ ῥηθέντι γὰρ κεφαλαίῳ ὁμοίως εἶπεν, ὅτι καὶ ὁ πέμψας με Παν τὴρ, αὐτὸς μεμαρτύρηκε περὶ ἐμοῦ. προθεραπεύει δὲ δ μέλλει ἐρεῖν, ἵνα μὴ δόξῃ κομπάζειν. το Juan. V. Αὐτῷ allit Α. Vers. 50. Egome.c. meam. Vindictam contumeliæ Vers. 50. Est - judicet. Paler, propter quel bonore me privastis, et ad quem Filij ignominia transire cernitur. Nam etsi omne judicium dedit Filio, non tamen, quod se honore privaverit, sel quod Verbum Patris sit Filius. Vide autem, quod quando patrem sibi dixerunt esse Deum, libere respondit et graviter cos objurgavit: quando vero contumelia eum allecerunt, modeste respondit ac mansuete. Hinc enim nos docuit, ut admissa in Deum vindicemus, in nos autem negligamus. Nam et ipse faciam in se injuriam prætermittens, ad prætermittens, ad admonitionem convertitur. * Joan. vi, 51. το ibid. 31. Vers. 51. Amen æternum. Quære In hoc nono capite, ubi dicitur: Si quis comederit ex hoc pane, vivet in æternum ", et illius lege enarrationem. Nam ex hoc intelliges, de qua nune morte loquatur; de qua cum illi non intellexissent, rursus eam contumelia afficiunt. Vers. 53 Dixerunt habeas. Nunc magis. Dixerunt autem hoc, quasi Deo se fecimet ipse majorem. Vers. 53. Abraham — propheta. Qui Del ser wonem servaverunt. Vers. 52. Et Vers. 53. facis? Consequens sane erat, ut dicerent: Num tu major es Deo? verum non hoc dicunt, ne Deo ipsum comparanses, viderentur. eum potius honorare. Volunt solen ipso etiam Abraham minorem illum ostendere. Nec dixerunt simpliciter Abraham, sed patre nostro Abraham, rursum gloriantes, et de cognatione Abraham sese jactantes. Vers. 54. Respondit est. Nihil est, siculi vos suspicamini; nam hoc ad illorum cogitationem locutus est, simile illi dicens: Si ego. testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum NOR αι verUIN qnod juxta uredium septimi capitis positum est, et ejus lege enarrationem. Vers. 54. Est me. Si ego, inquit, magnifico me ipsum, videor vobis mentiri: Est pater meus, qui magnificat me. Nam predicto quoque capite similiter dixit: Et qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me ". Primum autem viam præstruit bis que dicturus est, ue gloriari vidoτο ibid. 87. Varia lectiones et notæ. Mloc non exclusit vocabulum 'Αβραάμ, quod clerae in textu habet, sed urgeῖ τὸ τοῦ πατρὸς ἡμῶν. Accuratius dixisset, καὶ οὐχ ἁπλῶς εἶπον, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης.

atur. Vult euim astruere, quod major sit, quam Βούλεται γὰρ κατασκευάσαι ότι μείζων ἐστὶ τοῦ Abraham; nam hoc in præsenti nou dixit, pro- Αβραάμ. Φανερῶς γὰρ νῦν οὐκ εἶπε τοῦτο διὰ τὴν pter ipsorum impudentiam. ἀναισχυντίαν αὐτῶν. Vers. 54. Quem Vers. 53. eain. Non cognovistis eum, utpote operibus illum negantes. Dicit enim et Apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant". Vel etiam eo quod non agnoscatis Filium ejus. Dictum est enim: Sime cognoscerelis, et patrem meum ntique cognoscerelis". Vel eo quod non servetis cjus sermonem; nam si cognosceretis euin, sermonem ejus servaretis. Vers. 55. Ego autem novi euas. Non solum, cum ex ipso sim, et ejusdem substantiæ, naturæ et scientiæ, sed etiam tanquain sermonem ejus servans. Nam et superius dixit: Est veraz, qui wisit me, quem vos non noslis: ego vero novi cum, quia ab eo sum”. Vers. 55. Et mendax. Vos enim mentimini dicentes Deum vestrum esse, cum non cegnoscatis eum, ut prædictum est. Notitiam autein et cognitionem dicit, nosse simpliciter, et cogno. scere quod sit Deus et Pater, non scire Dri naturam. Nam ipsa non solum cognosci nequit, verum etiam omuino inintelligibilis est et inaccessibilis, nec tantum hominibus, sed et cœlestibus virtutibus. Vers. 5. Sed - servo. Vides, quod Dei sermonem servare, signum sit quod quis Deum cognoscal. Timeamus igitur, quod Dei præcepla mon servainus, tanquam cum eis constituti, qui Deum ignorant. Deinde probat, quod major sit, quam Abraham. mem. Vers. 50. Abraham Exsullavit sive concupivit. Diem autem suum dicit diem passionis. Vers. 56. Ει vidit, et gavisus est. Garisus est propter salutem mundi. Precognovit nam • que mysterium crucifixionis Christi. Desideravit videre diem ipsius et vidit illum præfiguratum et adumbratum, in die quo filium suum Isaac obtulit in holocaustum. Didicit enim, quod sient ipse non pepercit sun dilecto propter Deum, ita neque Deus parciturus esset Filio suo dile eto propter hominem. Et quemadmodum ille portavit ligna holocausti sui, ita et ipse portaturus esset lignum mortis suæ. Verumtamen, sicut illu non passo suppositus est aries: ita et hoc ipamente impassibili, humanitas ejus occisa est. Quod si diem ejus videre desideravit, utique hoc eral, tanquam majoris. "Tit. I, 16. °0ν — αὐτόν. - Οὐκ ἐγνώκατε αὐτὸν, ὡς τοἶ; ἔργοις ἀρνούμενοι αὐτόν. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ ᾿Απόστο εις ὅτι Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. Η καὶ ὡς μὴ ἐγνωκότες τον Υιόν αυτ τοῦ. Προείρηκε γὰρ ὅτι Εἰ ἐμὲ ᾔδειτε, καὶ τὸν Πατέρα μου δειτε ἄν. Η ὡς μὴ τηροῦντες τὸν λόγον αὐτοῦ· εἰ γὰρ ᾔδειτε αὐτὸν, ἐτηρεῖτε ἂν τὴν λόγον αὐτοῦ. Εγὼ δὲ οἶδα αὐτόν. Ου μόνον ὡς ἐξ αὐτοῦ καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ φύσεως καὶ γνώσεως ων, ἀλλὰ καὶ ὡς τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶν. Καὶ ὀπίσω δὲ εἶπεν, ἔτι Εστὶν ἀληθὴς ὁ πέμψας με, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε, ἐγὼ δὲ οἶδα αὐτὸν, ὅτι παρ' αὐτοῦ εἰμι. Καὶ — ψεύστης. Ψεύδεσθε γὰρ ὑμεῖς λέγοντε; ὅτι Θεὸς ὑμῶν ἐστιν, οὐ γὰρ ἐγνώκατε αὐτὸν, ὡς προείρηται. Εἴδησιν δὲ καὶ γνῶσιν φησι τὸ εἰδέναι καὶ γινώσκειν ἁπλῶς ὅτι ἐστὶ Θεὸς καὶ Πατήρ, οὐ μὴν τὴν τῆς φύσεως τοῦ Θεοῦ. Αὕτη γὰρ οὐ μόνον ἄγνωστος, ἀλλὰ καὶ παντελῶς ἀνεννόητος καὶ ἀνεπιχείρητος, καὶ οὐ μόνον ἀνθρώ ποι, ἀλλὰ καὶ ταῖς οὐρανίαις δυνάμεσιν. 'A.2.2' τηρώ. Ορας ὅτι τὸ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ τηρεῖν σημεῖόν ἐστι τοῦ εἰδέναι αὐτόν. Φοβηθώμεν (τοίνυν οἱ τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ μὴ φυλάττοντες, ὡς ταττόμενοι μετὰ τῶν ἀγνοούντων τὸν Θεόν. Εἶτα κατασκευάζει καὶ ὅτι μείζων ἐστὶ τοῦ ᾿Αβραάμ. το Joan. 111, 19. το Juan. vu, 20. ᾿Αβραάμ - ἐμήν. - Ηγαλλιάσατο, ήγουν έπε θύμησεν. [ Ημέραν δὲ αὐτοῦ λέγει τὴν τοῦ σταυρού. Καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Έχάρη διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ κόσμου. Προγνούς γὰρ τὸ μυστήριον τῆς σταυ ρώσεω; τοῦ Χριστοῦ ἐπεθύμησεν ] ἰδεῖν τὴν ἡμέραν αὐτοῦ, καὶ εἶδεν αὐτὴν [προσκιαγραφηθείσαν καὶ] διατυπωθεῖσαν ἐν τῇ ἡμέρᾳ καθ' ἣν ἀνήνεγκε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν Ἰσαὰκ εἰς ὁλοκάρπωσιν. Έμαθε γάρ ὅτι, ὥσπερ αὐτὸς οὐκ ἐφείσατο τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ ἀγαπητοῦ διὰ τὸν Θεὸν, οὕτως οὐδὲ ὁ Θεὸς φείσετα: τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ ἀγαπητοῦ διὰ τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ὥσπερ οὗτος ἐβάστασε τὰ ξύλα τῆς ολοκαρπώσεις αὐτοῦ, οὕτω κἀκεῖνος βαστάσει τὸ ξύλον τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Πλὴν καθάπερ τούτου μείναντος ἀπαθοῦς ὁ κριὰς ἐτύθη, οὕτω κἀκείνου μένοντος ἀπαθοῦς τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ σφαγιασθήσεται. Εἰ δὲ ἐπεθύμησεν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν αὐτοῦ, ὡς μείζονος πάν τως. Varia lectiones et mule. γνῶσιν. In contextu, illo in loco codd. Euthymius habent vulgatum αληθινός. Seul Chrysost. refert ἀληθές. Τom. VIII, p. 294, 295, aliquoties. 'O interponit A. Τήν abest A. Refertur ad εἴδησιν καὶ Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A. Ibidem legitur, npočtaθυπωθεῖσαν.

atur. Vult euim astruere, quod major sit, quam Βούλεται γὰρ κατασκευάσαι ότι μείζων ἐστὶ τοῦ Abraham; nam hoc in præsenti nou dixit, pro- Αβραάμ. Φανερῶς γὰρ νῦν οὐκ εἶπε τοῦτο διὰ τὴν pter ipsorum impudentiam. ἀναισχυντίαν αὐτῶν. Vers. 54. Quem Vers. 53. eain. Non cognovistis eum, utpote operibus illum negantes. Dicit enim et Apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant". Vel etiam eo quod non agnoscatis Filium ejus. Dictum est enim: Sime cognoscerelis, et patrem meum ntique cognoscerelis". Vel eo quod non servetis cjus sermonem; nam si cognosceretis euin, sermonem ejus servaretis. Vers. 55. Ego autem novi euas. Non solum, cum ex ipso sim, et ejusdem substantiæ, naturæ et scientiæ, sed etiam tanquain sermonem ejus servans. Nam et superius dixit: Est veraz, qui wisit me, quem vos non noslis: ego vero novi cum, quia ab eo sum”. Vers. 55. Et mendax. Vos enim mentimini dicentes Deum vestrum esse, cum non cegnoscatis eum, ut prædictum est. Notitiam autein et cognitionem dicit, nosse simpliciter, et cogno. scere quod sit Deus et Pater, non scire Dri naturam. Nam ipsa non solum cognosci nequit, verum etiam omuino inintelligibilis est et inaccessibilis, nec tantum hominibus, sed et cœlestibus virtutibus. Vers. 5. Sed - servo. Vides, quod Dei sermonem servare, signum sit quod quis Deum cognoscal. Timeamus igitur, quod Dei præcepla mon servainus, tanquam cum eis constituti, qui Deum ignorant. Deinde probat, quod major sit, quam Abraham. mem. Vers. 50. Abraham Exsullavit sive concupivit. Diem autem suum dicit diem passionis. Vers. 56. Ει vidit, et gavisus est. Garisus est propter salutem mundi. Precognovit nam • que mysterium crucifixionis Christi. Desideravit videre diem ipsius et vidit illum præfiguratum et adumbratum, in die quo filium suum Isaac obtulit in holocaustum. Didicit enim, quod sient ipse non pepercit sun dilecto propter Deum, ita neque Deus parciturus esset Filio suo dile eto propter hominem. Et quemadmodum ille portavit ligna holocausti sui, ita et ipse portaturus esset lignum mortis suæ. Verumtamen, sicut illu non passo suppositus est aries: ita et hoc ipamente impassibili, humanitas ejus occisa est. Quod si diem ejus videre desideravit, utique hoc eral, tanquam majoris. "Tit. I, 16. °0ν — αὐτόν. - Οὐκ ἐγνώκατε αὐτὸν, ὡς τοἶ; ἔργοις ἀρνούμενοι αὐτόν. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ ᾿Απόστο εις ὅτι Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. Η καὶ ὡς μὴ ἐγνωκότες τον Υιόν αυτ τοῦ. Προείρηκε γὰρ ὅτι Εἰ ἐμὲ ᾔδειτε, καὶ τὸν Πατέρα μου δειτε ἄν. Η ὡς μὴ τηροῦντες τὸν λόγον αὐτοῦ· εἰ γὰρ ᾔδειτε αὐτὸν, ἐτηρεῖτε ἂν τὴν λόγον αὐτοῦ. Εγὼ δὲ οἶδα αὐτόν. Ου μόνον ὡς ἐξ αὐτοῦ καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ φύσεως καὶ γνώσεως ων, ἀλλὰ καὶ ὡς τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶν. Καὶ ὀπίσω δὲ εἶπεν, ἔτι Εστὶν ἀληθὴς ὁ πέμψας με, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε, ἐγὼ δὲ οἶδα αὐτὸν, ὅτι παρ' αὐτοῦ εἰμι. Καὶ — ψεύστης. Ψεύδεσθε γὰρ ὑμεῖς λέγοντε; ὅτι Θεὸς ὑμῶν ἐστιν, οὐ γὰρ ἐγνώκατε αὐτὸν, ὡς προείρηται. Εἴδησιν δὲ καὶ γνῶσιν φησι τὸ εἰδέναι καὶ γινώσκειν ἁπλῶς ὅτι ἐστὶ Θεὸς καὶ Πατήρ, οὐ μὴν τὴν τῆς φύσεως τοῦ Θεοῦ. Αὕτη γὰρ οὐ μόνον ἄγνωστος, ἀλλὰ καὶ παντελῶς ἀνεννόητος καὶ ἀνεπιχείρητος, καὶ οὐ μόνον ἀνθρώ ποι, ἀλλὰ καὶ ταῖς οὐρανίαις δυνάμεσιν. 'A.2.2' τηρώ. Ορας ὅτι τὸ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ τηρεῖν σημεῖόν ἐστι τοῦ εἰδέναι αὐτόν. Φοβηθώμεν (τοίνυν οἱ τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ μὴ φυλάττοντες, ὡς ταττόμενοι μετὰ τῶν ἀγνοούντων τὸν Θεόν. Εἶτα κατασκευάζει καὶ ὅτι μείζων ἐστὶ τοῦ ᾿Αβραάμ. το Joan. 111, 19. το Juan. vu, 20. ᾿Αβραάμ - ἐμήν. - Ηγαλλιάσατο, ήγουν έπε θύμησεν. [ Ημέραν δὲ αὐτοῦ λέγει τὴν τοῦ σταυρού. Καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Έχάρη διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ κόσμου. Προγνούς γὰρ τὸ μυστήριον τῆς σταυ ρώσεω; τοῦ Χριστοῦ ἐπεθύμησεν ] ἰδεῖν τὴν ἡμέραν αὐτοῦ, καὶ εἶδεν αὐτὴν [προσκιαγραφηθείσαν καὶ] διατυπωθεῖσαν ἐν τῇ ἡμέρᾳ καθ' ἣν ἀνήνεγκε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν Ἰσαὰκ εἰς ὁλοκάρπωσιν. Έμαθε γάρ ὅτι, ὥσπερ αὐτὸς οὐκ ἐφείσατο τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ ἀγαπητοῦ διὰ τὸν Θεὸν, οὕτως οὐδὲ ὁ Θεὸς φείσετα: τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ ἀγαπητοῦ διὰ τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ὥσπερ οὗτος ἐβάστασε τὰ ξύλα τῆς ολοκαρπώσεις αὐτοῦ, οὕτω κἀκεῖνος βαστάσει τὸ ξύλον τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Πλὴν καθάπερ τούτου μείναντος ἀπαθοῦς ὁ κριὰς ἐτύθη, οὕτω κἀκείνου μένοντος ἀπαθοῦς τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ σφαγιασθήσεται. Εἰ δὲ ἐπεθύμησεν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν αὐτοῦ, ὡς μείζονος πάν τως. Varia lectiones et mule. γνῶσιν. In contextu, illo in loco codd. Euthymius habent vulgatum αληθινός. Seul Chrysost. refert ἀληθές. Τom. VIII, p. 294, 295, aliquoties. 'O interponit A. Τήν abest A. Refertur ad εἴδησιν καὶ Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A. Ibidem legitur, npočtaθυπωθεῖσαν.

atur. Vult euim astruere, quod major sit, quam Βούλεται γὰρ κατασκευάσαι ότι μείζων ἐστὶ τοῦ Abraham; nam hoc in præsenti nou dixit, pro- Αβραάμ. Φανερῶς γὰρ νῦν οὐκ εἶπε τοῦτο διὰ τὴν pter ipsorum impudentiam. ἀναισχυντίαν αὐτῶν. Vers. 54. Quem Vers. 53. eain. Non cognovistis eum, utpote operibus illum negantes. Dicit enim et Apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant". Vel etiam eo quod non agnoscatis Filium ejus. Dictum est enim: Sime cognoscerelis, et patrem meum ntique cognoscerelis". Vel eo quod non servetis cjus sermonem; nam si cognosceretis euin, sermonem ejus servaretis. Vers. 55. Ego autem novi euas. Non solum, cum ex ipso sim, et ejusdem substantiæ, naturæ et scientiæ, sed etiam tanquain sermonem ejus servans. Nam et superius dixit: Est veraz, qui wisit me, quem vos non noslis: ego vero novi cum, quia ab eo sum”. Vers. 55. Et mendax. Vos enim mentimini dicentes Deum vestrum esse, cum non cegnoscatis eum, ut prædictum est. Notitiam autein et cognitionem dicit, nosse simpliciter, et cogno. scere quod sit Deus et Pater, non scire Dri naturam. Nam ipsa non solum cognosci nequit, verum etiam omuino inintelligibilis est et inaccessibilis, nec tantum hominibus, sed et cœlestibus virtutibus. Vers. 5. Sed - servo. Vides, quod Dei sermonem servare, signum sit quod quis Deum cognoscal. Timeamus igitur, quod Dei præcepla mon servainus, tanquam cum eis constituti, qui Deum ignorant. Deinde probat, quod major sit, quam Abraham. mem. Vers. 50. Abraham Exsullavit sive concupivit. Diem autem suum dicit diem passionis. Vers. 56. Ει vidit, et gavisus est. Garisus est propter salutem mundi. Precognovit nam • que mysterium crucifixionis Christi. Desideravit videre diem ipsius et vidit illum præfiguratum et adumbratum, in die quo filium suum Isaac obtulit in holocaustum. Didicit enim, quod sient ipse non pepercit sun dilecto propter Deum, ita neque Deus parciturus esset Filio suo dile eto propter hominem. Et quemadmodum ille portavit ligna holocausti sui, ita et ipse portaturus esset lignum mortis suæ. Verumtamen, sicut illu non passo suppositus est aries: ita et hoc ipamente impassibili, humanitas ejus occisa est. Quod si diem ejus videre desideravit, utique hoc eral, tanquam majoris. "Tit. I, 16. °0ν — αὐτόν. - Οὐκ ἐγνώκατε αὐτὸν, ὡς τοἶ; ἔργοις ἀρνούμενοι αὐτόν. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ ᾿Απόστο εις ὅτι Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. Η καὶ ὡς μὴ ἐγνωκότες τον Υιόν αυτ τοῦ. Προείρηκε γὰρ ὅτι Εἰ ἐμὲ ᾔδειτε, καὶ τὸν Πατέρα μου δειτε ἄν. Η ὡς μὴ τηροῦντες τὸν λόγον αὐτοῦ· εἰ γὰρ ᾔδειτε αὐτὸν, ἐτηρεῖτε ἂν τὴν λόγον αὐτοῦ. Εγὼ δὲ οἶδα αὐτόν. Ου μόνον ὡς ἐξ αὐτοῦ καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ φύσεως καὶ γνώσεως ων, ἀλλὰ καὶ ὡς τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶν. Καὶ ὀπίσω δὲ εἶπεν, ἔτι Εστὶν ἀληθὴς ὁ πέμψας με, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε, ἐγὼ δὲ οἶδα αὐτὸν, ὅτι παρ' αὐτοῦ εἰμι. Καὶ — ψεύστης. Ψεύδεσθε γὰρ ὑμεῖς λέγοντε; ὅτι Θεὸς ὑμῶν ἐστιν, οὐ γὰρ ἐγνώκατε αὐτὸν, ὡς προείρηται. Εἴδησιν δὲ καὶ γνῶσιν φησι τὸ εἰδέναι καὶ γινώσκειν ἁπλῶς ὅτι ἐστὶ Θεὸς καὶ Πατήρ, οὐ μὴν τὴν τῆς φύσεως τοῦ Θεοῦ. Αὕτη γὰρ οὐ μόνον ἄγνωστος, ἀλλὰ καὶ παντελῶς ἀνεννόητος καὶ ἀνεπιχείρητος, καὶ οὐ μόνον ἀνθρώ ποι, ἀλλὰ καὶ ταῖς οὐρανίαις δυνάμεσιν. 'A.2.2' τηρώ. Ορας ὅτι τὸ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ τηρεῖν σημεῖόν ἐστι τοῦ εἰδέναι αὐτόν. Φοβηθώμεν (τοίνυν οἱ τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ μὴ φυλάττοντες, ὡς ταττόμενοι μετὰ τῶν ἀγνοούντων τὸν Θεόν. Εἶτα κατασκευάζει καὶ ὅτι μείζων ἐστὶ τοῦ ᾿Αβραάμ. το Joan. 111, 19. το Juan. vu, 20. ᾿Αβραάμ - ἐμήν. - Ηγαλλιάσατο, ήγουν έπε θύμησεν. [ Ημέραν δὲ αὐτοῦ λέγει τὴν τοῦ σταυρού. Καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Έχάρη διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ κόσμου. Προγνούς γὰρ τὸ μυστήριον τῆς σταυ ρώσεω; τοῦ Χριστοῦ ἐπεθύμησεν ] ἰδεῖν τὴν ἡμέραν αὐτοῦ, καὶ εἶδεν αὐτὴν [προσκιαγραφηθείσαν καὶ] διατυπωθεῖσαν ἐν τῇ ἡμέρᾳ καθ' ἣν ἀνήνεγκε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν Ἰσαὰκ εἰς ὁλοκάρπωσιν. Έμαθε γάρ ὅτι, ὥσπερ αὐτὸς οὐκ ἐφείσατο τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ ἀγαπητοῦ διὰ τὸν Θεὸν, οὕτως οὐδὲ ὁ Θεὸς φείσετα: τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ ἀγαπητοῦ διὰ τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ὥσπερ οὗτος ἐβάστασε τὰ ξύλα τῆς ολοκαρπώσεις αὐτοῦ, οὕτω κἀκεῖνος βαστάσει τὸ ξύλον τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Πλὴν καθάπερ τούτου μείναντος ἀπαθοῦς ὁ κριὰς ἐτύθη, οὕτω κἀκείνου μένοντος ἀπαθοῦς τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ σφαγιασθήσεται. Εἰ δὲ ἐπεθύμησεν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν αὐτοῦ, ὡς μείζονος πάν τως. Varia lectiones et mule. γνῶσιν. In contextu, illo in loco codd. Euthymius habent vulgatum αληθινός. Seul Chrysost. refert ἀληθές. Τom. VIII, p. 294, 295, aliquoties. 'O interponit A. Τήν abest A. Refertur ad εἴδησιν καὶ Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A. Ibidem legitur, npočtaθυπωθεῖσαν.

Καὶ — ἑώρακας; λοντο γὰρ αὐτὸν ἐγγὺς εἶναι πεντήκοντα ἐτῶν διὰ τὴν πολυπειρίαν αὐτοῦ. Τινά δὲ τῶν ἀντιγράφων τεσσαράκοντα γράφουσιν, ὅπερ δοκεῖ ἀκριβέστερον. Εἶπεν --- είμι. Ως Θεός. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ἐγὼ ἤμην, ἀλλ' Ἐγώ εἰμι ὁ ἀεὶ ὤν. Τὸ μὲν οὖν γενέσθαι κτιστοῦ· τὸ δὲ Εἰμὶ ἀκτίστου [καὶ κτίστου ). Ηραν — αὐτόν. Οἱ ταχεῖς πρὸς φόνον. Ἡγρίαναν γὰρ δέξαντες ὑβρισθῆναι τὸν ᾿Αβραάμ· ἅμα δὲ καὶ γνόντες ὅτι ἀϊδιότητα Θεοῦ περιτίθησιν ἑαυτῷ. Ἰησοῦς δὲ ἐκρύβη. Αόρατος αὐτοῖς κατέστη τῇ ἐξουσίᾳ τῆς θεότητος. Καὶ ἱεροῦ. Ἕνα κατασταλῇ ὁ θυμὸς αὐτῶν. Διελθὼν — αὐτῶν. Μὴ ἰσχυόντων ἰδεῖν αὐτόν. Καὶ διατί οὐκ ἐξέλυσεν αὐτῶν τὴν δύναμιν καὶ φανερῶς ἀνεχώρησε; Διότι ούθ' οὕτως ἔμελλον πιστεύειν. Καὶ γὰρ ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Πάθους ὑπτίους αὐτοὺς ἔρριψε, καὶ τὰς ὄψεις αὐτῶν ἐσκότισε, καὶ οὐκ ἐπίστευσαν. Οὐδὲν γὰρ χεῖρον ψυχῆς ἀπεγνωκυίας. Κἂν γὰρ σημεία ἴδῃ, κἂν τέρατα, μένει τὴν αὐτὴν ἔχουσα πάλιν ἀναισχυντίαν. Καὶ παρῆγεν οὕτως. Ἐβάδιζεν οὕτως, μὴ φαι νόμενος αὐτοῖ;. ΚΕΦ. Γ'. Περὶ τοῦ ἐκ γενετής τυφλοῦ. Καὶ — γενετής. Βεβαιῶν ἃ εἶπε, καὶ πιστούς μενος ὅτι Θεός ἐστιν, εὐθὺς ἔρχεται ἐπὶ θαῦμα μέγιστον, καὶ μήπω μέχρι τότε γενόμενον. Τυφλοὶ μὲν γὰρ καὶ ἄλλοι ἀνέβλεψαν· τυφλὸς δὲ ἐκ γενετῆς οὐδεὶς ἄχρι τότε. Διὸ καὶ ἀναβλέψας ἔλεγεν Ἐκ τοῦ αἰῶνος οὐκ ἠκούσθη ότι ήνοιξε τις ὀφθαλμοὺς τυφλοῦ γεγεννημένου. Καὶ - γεννηθῇ; Ερωτῶσιν οὐχ ὡς τοῦτο πάν τως ἢ ἐκεῖνο ὑπολαμβάνοντες, καθάπερ οἱ ἀνόητοι Ἰουδαῖοι· τὸ μὲν γὰρ ἁμαρτεῖν πρὸ τοῦ γεννηθῆναι ἀδύνατον, τὸ δὲ ὑπὲρ τῶν γονέων κολάζεσθαι ἄδικον ἀλλ᾽ ἔστιν ὁ σκοπός τοῦ λόγου τοιοῦτος. Ὁ μὲν παρά λυτος διὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ ἠσθένει, καθὼς ἐκεῖ μεμαθήκαμεν· περὶ τούτου δὲ τί λέγεις; Τίς ἥμαρτεν, οὗτος ἢ εἰ γονεῖς αὐτοῦ; ἡμεῖς γὰρ οὔτε τοῦτο οὔτε ἐκεῖνο δυνάμεθα λέγειν, παντελῶς ἐξαπορούμενοι. 60 join. 1x, 32. CAP. IX. Vers. 57. Et - vidisti? Putabant enim eum ferme esse quinquagenarium, propter multam ejus peritiam et experientiam. Quædam aulem exemplaria habent, quadraginta, quod videtur esse verius. Vers. 58. Dicit snm. Tanquam Deus. Et non dixit, Ego eram; sed, Ego sum, qui semper sum. Fieri siquidem rei creatæ est; Sum vero, increatae el creal. Vers. 59. Tulerunt eum. Veloces adl celem. Exasperati sunt enim putantes injuria affectum esse Abraham: simul etiam, ubi cognovissent quod Dei æternitatem sibi vindicaret. Vers. 59. Jesus autem occullatus est. Per livinitatis potentiam invisibilis eis effectus. Vers. 59. Et-templo. Ut illorum sedaret furorem. Vers. 59. Pertransiens illorum. Cum illi cum videre non possent. Et quare non dissolvit illorum virtutem, et manifeste recessit? Quia nec sic credituri erant. Etenim tempore passionis supinos illos dejecit, eorumque aspectus obscuravit, et non crediderunt. Nam anima reproba nihil est pejus: licet enim signa videat ac prodigia, suam tamen semper retinet impudentiam. Vers. 59. Et ita præteribat. Ambulabat ita, non apparens illis. CAP. X. De cæco a nativitate. Cap. IX. Vers. 1. Ει nalivitate. Confirmando, quod dixerat, fidemque faciens, quod Deus esset statin venit ad miraculum maximum, ct usque ad id temporis nunquam factum. Siquidem el alii carci visum receperunt, verum qui a nativitate cæcus fuisset, nullus usque ad id tempus. Ideo etiam, qui visum () recepit, dicebat: sæculo nɔn est auditum, quod aperuerit quispiam oculos cæci nati”. Vers. 2. Ει nasceretur? 1:terrogabant, non quod hoc aut illud omnino suspicarentur, qucmadmodum insipientes Judæi; nam bune peccasse, antequam natus esset, impossibile erat porro pro parentibus puniri injustuin; sed finis sermonis talis est. Paralyticus quidem propter peccata sua ægrotabat, sicut ibi didicimus: de hoc autem, quid dicis? Quis peccavit, hic, an purentes ejus? nos enim neque hoc, neque illod dicere possumus, omnino conturbati consilioque destituti. Variæ lectiones et notæ. Scilicet Chrysostomi, qui audacter ita correxit. Vide tom. Vill, pag. 324. Chrysostomum sequitur unus ex codicibus Mosquensibus N. Test. g. qui est cum scholiis. Origenes, qui tom. XX, in Joannem hæc data opera interpretatur, hunc versum totum praetermisit. Πεντήκοντα servant Cyrill. t. IV, p. 585 C.; Theophylact. p. 690 E; Severus in Catena Corderii, p. 243; ct codices probatiores omnes. G: Qui cisum. Forte legit, διὰ καὶ ὁ ἀναβλέψας. luclusa absunt Α. Κτίστης, quomodo etiam Eustathius scribit, qui cum κτίτης comparat, pro substantivo accipio, non, ut interpres, pro adiec:ivo. Ita plerumque Chrysostomus oratorie laudat, Joan. xvii, 6, ἔπεσον χαμαί. Γεννητής. Δ' abest Α.

Καὶ — ἑώρακας; λοντο γὰρ αὐτὸν ἐγγὺς εἶναι πεντήκοντα ἐτῶν διὰ τὴν πολυπειρίαν αὐτοῦ. Τινά δὲ τῶν ἀντιγράφων τεσσαράκοντα γράφουσιν, ὅπερ δοκεῖ ἀκριβέστερον. Εἶπεν --- είμι. Ως Θεός. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ἐγὼ ἤμην, ἀλλ' Ἐγώ εἰμι ὁ ἀεὶ ὤν. Τὸ μὲν οὖν γενέσθαι κτιστοῦ· τὸ δὲ Εἰμὶ ἀκτίστου [καὶ κτίστου ). Ηραν — αὐτόν. Οἱ ταχεῖς πρὸς φόνον. Ἡγρίαναν γὰρ δέξαντες ὑβρισθῆναι τὸν ᾿Αβραάμ· ἅμα δὲ καὶ γνόντες ὅτι ἀϊδιότητα Θεοῦ περιτίθησιν ἑαυτῷ. Ἰησοῦς δὲ ἐκρύβη. Αόρατος αὐτοῖς κατέστη τῇ ἐξουσίᾳ τῆς θεότητος. Καὶ ἱεροῦ. Ἕνα κατασταλῇ ὁ θυμὸς αὐτῶν. Διελθὼν — αὐτῶν. Μὴ ἰσχυόντων ἰδεῖν αὐτόν. Καὶ διατί οὐκ ἐξέλυσεν αὐτῶν τὴν δύναμιν καὶ φανερῶς ἀνεχώρησε; Διότι ούθ' οὕτως ἔμελλον πιστεύειν. Καὶ γὰρ ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Πάθους ὑπτίους αὐτοὺς ἔρριψε, καὶ τὰς ὄψεις αὐτῶν ἐσκότισε, καὶ οὐκ ἐπίστευσαν. Οὐδὲν γὰρ χεῖρον ψυχῆς ἀπεγνωκυίας. Κἂν γὰρ σημεία ἴδῃ, κἂν τέρατα, μένει τὴν αὐτὴν ἔχουσα πάλιν ἀναισχυντίαν. Καὶ παρῆγεν οὕτως. Ἐβάδιζεν οὕτως, μὴ φαι νόμενος αὐτοῖ;. ΚΕΦ. Γ'. Περὶ τοῦ ἐκ γενετής τυφλοῦ. Καὶ — γενετής. Βεβαιῶν ἃ εἶπε, καὶ πιστούς μενος ὅτι Θεός ἐστιν, εὐθὺς ἔρχεται ἐπὶ θαῦμα μέγιστον, καὶ μήπω μέχρι τότε γενόμενον. Τυφλοὶ μὲν γὰρ καὶ ἄλλοι ἀνέβλεψαν· τυφλὸς δὲ ἐκ γενετῆς οὐδεὶς ἄχρι τότε. Διὸ καὶ ἀναβλέψας ἔλεγεν Ἐκ τοῦ αἰῶνος οὐκ ἠκούσθη ότι ήνοιξε τις ὀφθαλμοὺς τυφλοῦ γεγεννημένου. Καὶ - γεννηθῇ; Ερωτῶσιν οὐχ ὡς τοῦτο πάν τως ἢ ἐκεῖνο ὑπολαμβάνοντες, καθάπερ οἱ ἀνόητοι Ἰουδαῖοι· τὸ μὲν γὰρ ἁμαρτεῖν πρὸ τοῦ γεννηθῆναι ἀδύνατον, τὸ δὲ ὑπὲρ τῶν γονέων κολάζεσθαι ἄδικον ἀλλ᾽ ἔστιν ὁ σκοπός τοῦ λόγου τοιοῦτος. Ὁ μὲν παρά λυτος διὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ ἠσθένει, καθὼς ἐκεῖ μεμαθήκαμεν· περὶ τούτου δὲ τί λέγεις; Τίς ἥμαρτεν, οὗτος ἢ εἰ γονεῖς αὐτοῦ; ἡμεῖς γὰρ οὔτε τοῦτο οὔτε ἐκεῖνο δυνάμεθα λέγειν, παντελῶς ἐξαπορούμενοι. 60 join. 1x, 32. CAP. IX. Vers. 57. Et - vidisti? Putabant enim eum ferme esse quinquagenarium, propter multam ejus peritiam et experientiam. Quædam aulem exemplaria habent, quadraginta, quod videtur esse verius. Vers. 58. Dicit snm. Tanquam Deus. Et non dixit, Ego eram; sed, Ego sum, qui semper sum. Fieri siquidem rei creatæ est; Sum vero, increatae el creal. Vers. 59. Tulerunt eum. Veloces adl celem. Exasperati sunt enim putantes injuria affectum esse Abraham: simul etiam, ubi cognovissent quod Dei æternitatem sibi vindicaret. Vers. 59. Jesus autem occullatus est. Per livinitatis potentiam invisibilis eis effectus. Vers. 59. Et-templo. Ut illorum sedaret furorem. Vers. 59. Pertransiens illorum. Cum illi cum videre non possent. Et quare non dissolvit illorum virtutem, et manifeste recessit? Quia nec sic credituri erant. Etenim tempore passionis supinos illos dejecit, eorumque aspectus obscuravit, et non crediderunt. Nam anima reproba nihil est pejus: licet enim signa videat ac prodigia, suam tamen semper retinet impudentiam. Vers. 59. Et ita præteribat. Ambulabat ita, non apparens illis. CAP. X. De cæco a nativitate. Cap. IX. Vers. 1. Ει nalivitate. Confirmando, quod dixerat, fidemque faciens, quod Deus esset statin venit ad miraculum maximum, ct usque ad id temporis nunquam factum. Siquidem el alii carci visum receperunt, verum qui a nativitate cæcus fuisset, nullus usque ad id tempus. Ideo etiam, qui visum () recepit, dicebat: sæculo nɔn est auditum, quod aperuerit quispiam oculos cæci nati”. Vers. 2. Ει nasceretur? 1:terrogabant, non quod hoc aut illud omnino suspicarentur, qucmadmodum insipientes Judæi; nam bune peccasse, antequam natus esset, impossibile erat porro pro parentibus puniri injustuin; sed finis sermonis talis est. Paralyticus quidem propter peccata sua ægrotabat, sicut ibi didicimus: de hoc autem, quid dicis? Quis peccavit, hic, an purentes ejus? nos enim neque hoc, neque illod dicere possumus, omnino conturbati consilioque destituti. Variæ lectiones et notæ. Scilicet Chrysostomi, qui audacter ita correxit. Vide tom. Vill, pag. 324. Chrysostomum sequitur unus ex codicibus Mosquensibus N. Test. g. qui est cum scholiis. Origenes, qui tom. XX, in Joannem hæc data opera interpretatur, hunc versum totum praetermisit. Πεντήκοντα servant Cyrill. t. IV, p. 585 C.; Theophylact. p. 690 E; Severus in Catena Corderii, p. 243; ct codices probatiores omnes. G: Qui cisum. Forte legit, διὰ καὶ ὁ ἀναβλέψας. luclusa absunt Α. Κτίστης, quomodo etiam Eustathius scribit, qui cum κτίτης comparat, pro substantivo accipio, non, ut interpres, pro adiec:ivo. Ita plerumque Chrysostomus oratorie laudat, Joan. xvii, 6, ἔπεσον χαμαί. Γεννητής. Δ' abest Α.

Καὶ — ἑώρακας; λοντο γὰρ αὐτὸν ἐγγὺς εἶναι πεντήκοντα ἐτῶν διὰ τὴν πολυπειρίαν αὐτοῦ. Τινά δὲ τῶν ἀντιγράφων τεσσαράκοντα γράφουσιν, ὅπερ δοκεῖ ἀκριβέστερον. Εἶπεν --- είμι. Ως Θεός. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ἐγὼ ἤμην, ἀλλ' Ἐγώ εἰμι ὁ ἀεὶ ὤν. Τὸ μὲν οὖν γενέσθαι κτιστοῦ· τὸ δὲ Εἰμὶ ἀκτίστου [καὶ κτίστου ). Ηραν — αὐτόν. Οἱ ταχεῖς πρὸς φόνον. Ἡγρίαναν γὰρ δέξαντες ὑβρισθῆναι τὸν ᾿Αβραάμ· ἅμα δὲ καὶ γνόντες ὅτι ἀϊδιότητα Θεοῦ περιτίθησιν ἑαυτῷ. Ἰησοῦς δὲ ἐκρύβη. Αόρατος αὐτοῖς κατέστη τῇ ἐξουσίᾳ τῆς θεότητος. Καὶ ἱεροῦ. Ἕνα κατασταλῇ ὁ θυμὸς αὐτῶν. Διελθὼν — αὐτῶν. Μὴ ἰσχυόντων ἰδεῖν αὐτόν. Καὶ διατί οὐκ ἐξέλυσεν αὐτῶν τὴν δύναμιν καὶ φανερῶς ἀνεχώρησε; Διότι ούθ' οὕτως ἔμελλον πιστεύειν. Καὶ γὰρ ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Πάθους ὑπτίους αὐτοὺς ἔρριψε, καὶ τὰς ὄψεις αὐτῶν ἐσκότισε, καὶ οὐκ ἐπίστευσαν. Οὐδὲν γὰρ χεῖρον ψυχῆς ἀπεγνωκυίας. Κἂν γὰρ σημεία ἴδῃ, κἂν τέρατα, μένει τὴν αὐτὴν ἔχουσα πάλιν ἀναισχυντίαν. Καὶ παρῆγεν οὕτως. Ἐβάδιζεν οὕτως, μὴ φαι νόμενος αὐτοῖ;. ΚΕΦ. Γ'. Περὶ τοῦ ἐκ γενετής τυφλοῦ. Καὶ — γενετής. Βεβαιῶν ἃ εἶπε, καὶ πιστούς μενος ὅτι Θεός ἐστιν, εὐθὺς ἔρχεται ἐπὶ θαῦμα μέγιστον, καὶ μήπω μέχρι τότε γενόμενον. Τυφλοὶ μὲν γὰρ καὶ ἄλλοι ἀνέβλεψαν· τυφλὸς δὲ ἐκ γενετῆς οὐδεὶς ἄχρι τότε. Διὸ καὶ ἀναβλέψας ἔλεγεν Ἐκ τοῦ αἰῶνος οὐκ ἠκούσθη ότι ήνοιξε τις ὀφθαλμοὺς τυφλοῦ γεγεννημένου. Καὶ - γεννηθῇ; Ερωτῶσιν οὐχ ὡς τοῦτο πάν τως ἢ ἐκεῖνο ὑπολαμβάνοντες, καθάπερ οἱ ἀνόητοι Ἰουδαῖοι· τὸ μὲν γὰρ ἁμαρτεῖν πρὸ τοῦ γεννηθῆναι ἀδύνατον, τὸ δὲ ὑπὲρ τῶν γονέων κολάζεσθαι ἄδικον ἀλλ᾽ ἔστιν ὁ σκοπός τοῦ λόγου τοιοῦτος. Ὁ μὲν παρά λυτος διὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ ἠσθένει, καθὼς ἐκεῖ μεμαθήκαμεν· περὶ τούτου δὲ τί λέγεις; Τίς ἥμαρτεν, οὗτος ἢ εἰ γονεῖς αὐτοῦ; ἡμεῖς γὰρ οὔτε τοῦτο οὔτε ἐκεῖνο δυνάμεθα λέγειν, παντελῶς ἐξαπορούμενοι. 60 join. 1x, 32. CAP. IX. Vers. 57. Et - vidisti? Putabant enim eum ferme esse quinquagenarium, propter multam ejus peritiam et experientiam. Quædam aulem exemplaria habent, quadraginta, quod videtur esse verius. Vers. 58. Dicit snm. Tanquam Deus. Et non dixit, Ego eram; sed, Ego sum, qui semper sum. Fieri siquidem rei creatæ est; Sum vero, increatae el creal. Vers. 59. Tulerunt eum. Veloces adl celem. Exasperati sunt enim putantes injuria affectum esse Abraham: simul etiam, ubi cognovissent quod Dei æternitatem sibi vindicaret. Vers. 59. Jesus autem occullatus est. Per livinitatis potentiam invisibilis eis effectus. Vers. 59. Et-templo. Ut illorum sedaret furorem. Vers. 59. Pertransiens illorum. Cum illi cum videre non possent. Et quare non dissolvit illorum virtutem, et manifeste recessit? Quia nec sic credituri erant. Etenim tempore passionis supinos illos dejecit, eorumque aspectus obscuravit, et non crediderunt. Nam anima reproba nihil est pejus: licet enim signa videat ac prodigia, suam tamen semper retinet impudentiam. Vers. 59. Et ita præteribat. Ambulabat ita, non apparens illis. CAP. X. De cæco a nativitate. Cap. IX. Vers. 1. Ει nalivitate. Confirmando, quod dixerat, fidemque faciens, quod Deus esset statin venit ad miraculum maximum, ct usque ad id temporis nunquam factum. Siquidem el alii carci visum receperunt, verum qui a nativitate cæcus fuisset, nullus usque ad id tempus. Ideo etiam, qui visum () recepit, dicebat: sæculo nɔn est auditum, quod aperuerit quispiam oculos cæci nati”. Vers. 2. Ει nasceretur? 1:terrogabant, non quod hoc aut illud omnino suspicarentur, qucmadmodum insipientes Judæi; nam bune peccasse, antequam natus esset, impossibile erat porro pro parentibus puniri injustuin; sed finis sermonis talis est. Paralyticus quidem propter peccata sua ægrotabat, sicut ibi didicimus: de hoc autem, quid dicis? Quis peccavit, hic, an purentes ejus? nos enim neque hoc, neque illod dicere possumus, omnino conturbati consilioque destituti. Variæ lectiones et notæ. Scilicet Chrysostomi, qui audacter ita correxit. Vide tom. Vill, pag. 324. Chrysostomum sequitur unus ex codicibus Mosquensibus N. Test. g. qui est cum scholiis. Origenes, qui tom. XX, in Joannem hæc data opera interpretatur, hunc versum totum praetermisit. Πεντήκοντα servant Cyrill. t. IV, p. 585 C.; Theophylact. p. 690 E; Severus in Catena Corderii, p. 243; ct codices probatiores omnes. G: Qui cisum. Forte legit, διὰ καὶ ὁ ἀναβλέψας. luclusa absunt Α. Κτίστης, quomodo etiam Eustathius scribit, qui cum κτίτης comparat, pro substantivo accipio, non, ut interpres, pro adiec:ivo. Ita plerumque Chrysostomus oratorie laudat, Joan. xvii, 6, ἔπεσον χαμαί. Γεννητής. Δ' abest Α.

Vers. 5. Respondit; — ejus. Nun omnino a peccatis hos dicit esse immunes, sed quantum að id, ut cacus feret, et illos et hunc sine peccato ezse asserit. Ilinc itaque discimus, quod pro parentibus qui peccaverunt non puniuntur flii. Quanquam enim in libro Exodi de Deo scriptum est: Roddens peccata patrum in filios, in tertium el quartam generationem *, tamen propter solos illos dictum est, qui ab Israelitis progeniti, essent idolis immolaturi. Nain quia imitati fuerunt impietatem parentum suorum, qui in Ægypto idololatre fuerant, merito supplicium illorum reddidit eis: si, quidem quoram æqualia fuere delicia, horum æqualia quoque sunt supplicia. Postmodum vero legem statuens, ait per Musen: Non morientur filii pro patribus, neque patres pro filiis ". Ει rursus per Ezechiel dicit: Quæ vobis est parabola hæc in terra Israel, ut dicatis, Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt? Vivo ego, dicit Dominus, si erit deinceps parabola hæc, sed eorum qui comederini uvam denies obstupescent **. Vers. 3. Sed· ipso. Opera Dei vocat formationem oculorum cæci de pulvere. Quia enim in confesso erat opus fuisse Dei formationem corporis Adam de pulvere: hic etiam oculos cæci, pulcherrimam corporis partem, format de pulvere: ut hinc indubie Deus appareat, utpote æque potens, ut Deus: nam qui pulcherrimam partem ita formavit, posset et totum formasse. Aut opera Dei dicit occultam divinitatis, sux potentiam, quæ tunc magis apparuit. Quid er go? nisi hic damno affectus fuisset, non poLorant aliter manifestari Dei opera? Poterant quidem, sed neque hic damno affectus est, imo potius beneficium accepit: per cæcitatein ocuJorum corporis aptos habens animæ oculos. Nam quæ illorum est utilitas, si hi claus! sint? Licitum itaque fuit Creatori cœcum hunc creare, non puniendo, sed dispensatorio modo, ut opera Dei manifestarentur, et hic ex eo apertos laberet animæ oculos. Quidam vero dictionem ut, non caulem esse dicunt, sed ejus quod futurum erat significativam, puta quod opera Dei manifestanda erant in ipso. Et simile esse aiunt, quod dicitur: In judiciun ego in mundum veni, ut qui non vident videant, et qui vident cæci fiunt"; aiunt enim significare; quod qui non vident videbunt, et qui vident escæ· οι Exod. 35, ** Deut. xxɩv,16. 'Απεκρίθη – αὐτοῦ. Οὐ παντελῶς ἀναμαρτήτους αὐτούς φησιν, ἀλλ' ὅσον εἰ; τὸ τυφλωθῆναι τουτον, αναμαρτήτους κἀκείνους καὶ τοῦτον. Εντεῦθεν λοιπὸν μανθάνομεν ότι πατέρων ἁμαρτανόντων οὐ κολάζονται παῖδες. Εἰ γὰρ καὶ ἐν τῇ Ἐξόδῳ περὶ τοῦ Θεοῦ γέγραπται ὅτι ᾿Αποδι δοὺς ἁμαρτίας κατέρων ἐπὶ τέκνα ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρτην γενεάν· ἀλλὰ δι' ἐκείνους μόνους είρηται τοὺς μέλλοντας ἐκ τῶν Ἰσραηλιτῶν εἰδωλολατρήσει. Ἐπεὶ γὰρ ἐζήλωσαν τὴν ἀσέβειαν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ εἰδωλολατρησάντων γονέων αὐτῶν, ἀπέδωκεν αύτοῖς τὴν τιμωρίαν ἐκείνων εἰκότως. Εν γὰρ ίσαι αἱ ἁμαρτίαι τούτοις ίσαι πάντως καὶ αἱ κολά σεις. Ὕστερον γὰρ νομοθετῶν διὰ Μωϋσέως, φησίν· Οὐκ ἀποθανοῦνται παῖδες ὑπὲρ πατέρων, οὐδὲ πατέρες ὑπὲρ παίδων· καὶ διὰ Ἰεζεκιήλ πάλιν λέγει· Τί ὑμῖν ἡ παραβολή αὕτη, λεγόν των. Οι πατέρες ἔφαγον όμφακα, καὶ οἱ ὀδύντες τῶν τέκνων ὠμοδίασαν; Ζω εγώ, λέγει Κύριος, εἰ ἔσται ἡ παραβολὴ αὐτὴ ἀλλὰ τῶν φαγόντων τὸν ἔμφακα ὁμοδιάσουσιν οἱ ὀδόντες, ΑΠ αὐτῷ. Έργα τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀπὸ χούς πλάσιν τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ τυφλοῦ. Ἐπεὶ γὰρ ὁμολογούμενον ἔργον Θεοῦ ἦν ἢ ἀπὸ χοὺς πλάσις τοῦ σώματος τοῦ Ἀδάμ, ἀπὸ χοὺς καὶ αὐτὸς πλάττει τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ τυφλοῦ, τὸ κάλλιστον μέρος τοῦ σώματος, ἵνα ἐντεῦθεν φανείη Θεὸς ἀναμφιβό λως, οἷα τὰ ἴσα τῷ Θεῷ δυνάμενος. Ο γὰρ τὸ κάλλιστον μέρος οὕτω πλάσας, δυνατὸς καὶ τὸ ὅλον πλάσαι. Η ἔργα τοῦ Θεοῦ φησι τὴν κεκρυμμένην δύναμιν τῆς θεότητος αὐτοῦ, ἥτις τότε· μᾶλλον ἐφάνη. Τι οὖν; εἰ μὴ ἐκολάσθη οὗτος, οὐκ ἐνῆν ἑτέρως φανε ρωθῆναι τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ; Ἐνῶν μὲν ἀλλ' οὐδὲ οὗτος ἐκολάσθη, μᾶλλον μὲν οὖν εὐηργετήθη διὰ τῆς πηρώσεως τῶν τοῦ σώματος ὀφθαλμῶν, ἀναβλέψας τοὺς τῆς ψυχῆς. Τί γὰρ ὄφελος εκείνων, όταν οὗτοι μὴ βλέπωσιν; Ἐξῆν οὖν τῷ Κτίστη τυφλὸν αὐτὸν πτίσαι, οὐ χολαστικῶς, ἀλλ' οικονομι κῶς, ἵνα τε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ φανερωθῇ· καὶ αὐτὸς ἐντεῦθεν ἀναβλέψῃ τὴν ψυχήν. Τινὲς δὲ τὸ ἴνα οὐκ αἰτιολογικὸν λέγουσιν ἐν ταῦθα, ἀλλὰ δηλωτικὸν τοῦ μέλλοντος ὅτι φανερων θήσονται τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτῷ. Τοιοῦτον δὲ εἶναι καὶ τό· Εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες βλέπωσι, καὶ οἱ βλέποντες (τυφλοί γένωνται. Σημαίνειν γὰρ ὅτι οἱ μὴ βλέποντες βλέψουσι, καὶ οἱ βλέ Ezech. XVIII, 2-4. * Joan. 1x, 39. Varim lectiones et nota. Credo addendum esse λέγει, aut ἀποφαίνει, aut tale quid. Μανθάνωμεν 4. Τούτων Α. Ita etiam laudat Chrysost. tom. VIII, p 327 B. Φανή Α. Ενὴν μέν absunt 4. Τοῦτον δὲ Β. Inclusa exciderunt A.

Vers. 5. Respondit; — ejus. Nun omnino a peccatis hos dicit esse immunes, sed quantum að id, ut cacus feret, et illos et hunc sine peccato ezse asserit. Ilinc itaque discimus, quod pro parentibus qui peccaverunt non puniuntur flii. Quanquam enim in libro Exodi de Deo scriptum est: Roddens peccata patrum in filios, in tertium el quartam generationem *, tamen propter solos illos dictum est, qui ab Israelitis progeniti, essent idolis immolaturi. Nain quia imitati fuerunt impietatem parentum suorum, qui in Ægypto idololatre fuerant, merito supplicium illorum reddidit eis: si, quidem quoram æqualia fuere delicia, horum æqualia quoque sunt supplicia. Postmodum vero legem statuens, ait per Musen: Non morientur filii pro patribus, neque patres pro filiis ". Ει rursus per Ezechiel dicit: Quæ vobis est parabola hæc in terra Israel, ut dicatis, Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt? Vivo ego, dicit Dominus, si erit deinceps parabola hæc, sed eorum qui comederini uvam denies obstupescent **. Vers. 3. Sed· ipso. Opera Dei vocat formationem oculorum cæci de pulvere. Quia enim in confesso erat opus fuisse Dei formationem corporis Adam de pulvere: hic etiam oculos cæci, pulcherrimam corporis partem, format de pulvere: ut hinc indubie Deus appareat, utpote æque potens, ut Deus: nam qui pulcherrimam partem ita formavit, posset et totum formasse. Aut opera Dei dicit occultam divinitatis, sux potentiam, quæ tunc magis apparuit. Quid er go? nisi hic damno affectus fuisset, non poLorant aliter manifestari Dei opera? Poterant quidem, sed neque hic damno affectus est, imo potius beneficium accepit: per cæcitatein ocuJorum corporis aptos habens animæ oculos. Nam quæ illorum est utilitas, si hi claus! sint? Licitum itaque fuit Creatori cœcum hunc creare, non puniendo, sed dispensatorio modo, ut opera Dei manifestarentur, et hic ex eo apertos laberet animæ oculos. Quidam vero dictionem ut, non caulem esse dicunt, sed ejus quod futurum erat significativam, puta quod opera Dei manifestanda erant in ipso. Et simile esse aiunt, quod dicitur: In judiciun ego in mundum veni, ut qui non vident videant, et qui vident cæci fiunt"; aiunt enim significare; quod qui non vident videbunt, et qui vident escæ· οι Exod. 35, ** Deut. xxɩv,16. 'Απεκρίθη – αὐτοῦ. Οὐ παντελῶς ἀναμαρτήτους αὐτούς φησιν, ἀλλ' ὅσον εἰ; τὸ τυφλωθῆναι τουτον, αναμαρτήτους κἀκείνους καὶ τοῦτον. Εντεῦθεν λοιπὸν μανθάνομεν ότι πατέρων ἁμαρτανόντων οὐ κολάζονται παῖδες. Εἰ γὰρ καὶ ἐν τῇ Ἐξόδῳ περὶ τοῦ Θεοῦ γέγραπται ὅτι ᾿Αποδι δοὺς ἁμαρτίας κατέρων ἐπὶ τέκνα ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρτην γενεάν· ἀλλὰ δι' ἐκείνους μόνους είρηται τοὺς μέλλοντας ἐκ τῶν Ἰσραηλιτῶν εἰδωλολατρήσει. Ἐπεὶ γὰρ ἐζήλωσαν τὴν ἀσέβειαν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ εἰδωλολατρησάντων γονέων αὐτῶν, ἀπέδωκεν αύτοῖς τὴν τιμωρίαν ἐκείνων εἰκότως. Εν γὰρ ίσαι αἱ ἁμαρτίαι τούτοις ίσαι πάντως καὶ αἱ κολά σεις. Ὕστερον γὰρ νομοθετῶν διὰ Μωϋσέως, φησίν· Οὐκ ἀποθανοῦνται παῖδες ὑπὲρ πατέρων, οὐδὲ πατέρες ὑπὲρ παίδων· καὶ διὰ Ἰεζεκιήλ πάλιν λέγει· Τί ὑμῖν ἡ παραβολή αὕτη, λεγόν των. Οι πατέρες ἔφαγον όμφακα, καὶ οἱ ὀδύντες τῶν τέκνων ὠμοδίασαν; Ζω εγώ, λέγει Κύριος, εἰ ἔσται ἡ παραβολὴ αὐτὴ ἀλλὰ τῶν φαγόντων τὸν ἔμφακα ὁμοδιάσουσιν οἱ ὀδόντες, ΑΠ αὐτῷ. Έργα τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀπὸ χούς πλάσιν τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ τυφλοῦ. Ἐπεὶ γὰρ ὁμολογούμενον ἔργον Θεοῦ ἦν ἢ ἀπὸ χοὺς πλάσις τοῦ σώματος τοῦ Ἀδάμ, ἀπὸ χοὺς καὶ αὐτὸς πλάττει τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ τυφλοῦ, τὸ κάλλιστον μέρος τοῦ σώματος, ἵνα ἐντεῦθεν φανείη Θεὸς ἀναμφιβό λως, οἷα τὰ ἴσα τῷ Θεῷ δυνάμενος. Ο γὰρ τὸ κάλλιστον μέρος οὕτω πλάσας, δυνατὸς καὶ τὸ ὅλον πλάσαι. Η ἔργα τοῦ Θεοῦ φησι τὴν κεκρυμμένην δύναμιν τῆς θεότητος αὐτοῦ, ἥτις τότε· μᾶλλον ἐφάνη. Τι οὖν; εἰ μὴ ἐκολάσθη οὗτος, οὐκ ἐνῆν ἑτέρως φανε ρωθῆναι τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ; Ἐνῶν μὲν ἀλλ' οὐδὲ οὗτος ἐκολάσθη, μᾶλλον μὲν οὖν εὐηργετήθη διὰ τῆς πηρώσεως τῶν τοῦ σώματος ὀφθαλμῶν, ἀναβλέψας τοὺς τῆς ψυχῆς. Τί γὰρ ὄφελος εκείνων, όταν οὗτοι μὴ βλέπωσιν; Ἐξῆν οὖν τῷ Κτίστη τυφλὸν αὐτὸν πτίσαι, οὐ χολαστικῶς, ἀλλ' οικονομι κῶς, ἵνα τε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ φανερωθῇ· καὶ αὐτὸς ἐντεῦθεν ἀναβλέψῃ τὴν ψυχήν. Τινὲς δὲ τὸ ἴνα οὐκ αἰτιολογικὸν λέγουσιν ἐν ταῦθα, ἀλλὰ δηλωτικὸν τοῦ μέλλοντος ὅτι φανερων θήσονται τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτῷ. Τοιοῦτον δὲ εἶναι καὶ τό· Εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες βλέπωσι, καὶ οἱ βλέποντες (τυφλοί γένωνται. Σημαίνειν γὰρ ὅτι οἱ μὴ βλέποντες βλέψουσι, καὶ οἱ βλέ Ezech. XVIII, 2-4. * Joan. 1x, 39. Varim lectiones et nota. Credo addendum esse λέγει, aut ἀποφαίνει, aut tale quid. Μανθάνωμεν 4. Τούτων Α. Ita etiam laudat Chrysost. tom. VIII, p 327 B. Φανή Α. Ενὴν μέν absunt 4. Τοῦτον δὲ Β. Inclusa exciderunt A.

Vers. 5. Respondit; — ejus. Nun omnino a peccatis hos dicit esse immunes, sed quantum að id, ut cacus feret, et illos et hunc sine peccato ezse asserit. Ilinc itaque discimus, quod pro parentibus qui peccaverunt non puniuntur flii. Quanquam enim in libro Exodi de Deo scriptum est: Roddens peccata patrum in filios, in tertium el quartam generationem *, tamen propter solos illos dictum est, qui ab Israelitis progeniti, essent idolis immolaturi. Nain quia imitati fuerunt impietatem parentum suorum, qui in Ægypto idololatre fuerant, merito supplicium illorum reddidit eis: si, quidem quoram æqualia fuere delicia, horum æqualia quoque sunt supplicia. Postmodum vero legem statuens, ait per Musen: Non morientur filii pro patribus, neque patres pro filiis ". Ει rursus per Ezechiel dicit: Quæ vobis est parabola hæc in terra Israel, ut dicatis, Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt? Vivo ego, dicit Dominus, si erit deinceps parabola hæc, sed eorum qui comederini uvam denies obstupescent **. Vers. 3. Sed· ipso. Opera Dei vocat formationem oculorum cæci de pulvere. Quia enim in confesso erat opus fuisse Dei formationem corporis Adam de pulvere: hic etiam oculos cæci, pulcherrimam corporis partem, format de pulvere: ut hinc indubie Deus appareat, utpote æque potens, ut Deus: nam qui pulcherrimam partem ita formavit, posset et totum formasse. Aut opera Dei dicit occultam divinitatis, sux potentiam, quæ tunc magis apparuit. Quid er go? nisi hic damno affectus fuisset, non poLorant aliter manifestari Dei opera? Poterant quidem, sed neque hic damno affectus est, imo potius beneficium accepit: per cæcitatein ocuJorum corporis aptos habens animæ oculos. Nam quæ illorum est utilitas, si hi claus! sint? Licitum itaque fuit Creatori cœcum hunc creare, non puniendo, sed dispensatorio modo, ut opera Dei manifestarentur, et hic ex eo apertos laberet animæ oculos. Quidam vero dictionem ut, non caulem esse dicunt, sed ejus quod futurum erat significativam, puta quod opera Dei manifestanda erant in ipso. Et simile esse aiunt, quod dicitur: In judiciun ego in mundum veni, ut qui non vident videant, et qui vident cæci fiunt"; aiunt enim significare; quod qui non vident videbunt, et qui vident escæ· οι Exod. 35, ** Deut. xxɩv,16. 'Απεκρίθη – αὐτοῦ. Οὐ παντελῶς ἀναμαρτήτους αὐτούς φησιν, ἀλλ' ὅσον εἰ; τὸ τυφλωθῆναι τουτον, αναμαρτήτους κἀκείνους καὶ τοῦτον. Εντεῦθεν λοιπὸν μανθάνομεν ότι πατέρων ἁμαρτανόντων οὐ κολάζονται παῖδες. Εἰ γὰρ καὶ ἐν τῇ Ἐξόδῳ περὶ τοῦ Θεοῦ γέγραπται ὅτι ᾿Αποδι δοὺς ἁμαρτίας κατέρων ἐπὶ τέκνα ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρτην γενεάν· ἀλλὰ δι' ἐκείνους μόνους είρηται τοὺς μέλλοντας ἐκ τῶν Ἰσραηλιτῶν εἰδωλολατρήσει. Ἐπεὶ γὰρ ἐζήλωσαν τὴν ἀσέβειαν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ εἰδωλολατρησάντων γονέων αὐτῶν, ἀπέδωκεν αύτοῖς τὴν τιμωρίαν ἐκείνων εἰκότως. Εν γὰρ ίσαι αἱ ἁμαρτίαι τούτοις ίσαι πάντως καὶ αἱ κολά σεις. Ὕστερον γὰρ νομοθετῶν διὰ Μωϋσέως, φησίν· Οὐκ ἀποθανοῦνται παῖδες ὑπὲρ πατέρων, οὐδὲ πατέρες ὑπὲρ παίδων· καὶ διὰ Ἰεζεκιήλ πάλιν λέγει· Τί ὑμῖν ἡ παραβολή αὕτη, λεγόν των. Οι πατέρες ἔφαγον όμφακα, καὶ οἱ ὀδύντες τῶν τέκνων ὠμοδίασαν; Ζω εγώ, λέγει Κύριος, εἰ ἔσται ἡ παραβολὴ αὐτὴ ἀλλὰ τῶν φαγόντων τὸν ἔμφακα ὁμοδιάσουσιν οἱ ὀδόντες, ΑΠ αὐτῷ. Έργα τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀπὸ χούς πλάσιν τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ τυφλοῦ. Ἐπεὶ γὰρ ὁμολογούμενον ἔργον Θεοῦ ἦν ἢ ἀπὸ χοὺς πλάσις τοῦ σώματος τοῦ Ἀδάμ, ἀπὸ χοὺς καὶ αὐτὸς πλάττει τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ τυφλοῦ, τὸ κάλλιστον μέρος τοῦ σώματος, ἵνα ἐντεῦθεν φανείη Θεὸς ἀναμφιβό λως, οἷα τὰ ἴσα τῷ Θεῷ δυνάμενος. Ο γὰρ τὸ κάλλιστον μέρος οὕτω πλάσας, δυνατὸς καὶ τὸ ὅλον πλάσαι. Η ἔργα τοῦ Θεοῦ φησι τὴν κεκρυμμένην δύναμιν τῆς θεότητος αὐτοῦ, ἥτις τότε· μᾶλλον ἐφάνη. Τι οὖν; εἰ μὴ ἐκολάσθη οὗτος, οὐκ ἐνῆν ἑτέρως φανε ρωθῆναι τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ; Ἐνῶν μὲν ἀλλ' οὐδὲ οὗτος ἐκολάσθη, μᾶλλον μὲν οὖν εὐηργετήθη διὰ τῆς πηρώσεως τῶν τοῦ σώματος ὀφθαλμῶν, ἀναβλέψας τοὺς τῆς ψυχῆς. Τί γὰρ ὄφελος εκείνων, όταν οὗτοι μὴ βλέπωσιν; Ἐξῆν οὖν τῷ Κτίστη τυφλὸν αὐτὸν πτίσαι, οὐ χολαστικῶς, ἀλλ' οικονομι κῶς, ἵνα τε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ φανερωθῇ· καὶ αὐτὸς ἐντεῦθεν ἀναβλέψῃ τὴν ψυχήν. Τινὲς δὲ τὸ ἴνα οὐκ αἰτιολογικὸν λέγουσιν ἐν ταῦθα, ἀλλὰ δηλωτικὸν τοῦ μέλλοντος ὅτι φανερων θήσονται τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτῷ. Τοιοῦτον δὲ εἶναι καὶ τό· Εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες βλέπωσι, καὶ οἱ βλέποντες (τυφλοί γένωνται. Σημαίνειν γὰρ ὅτι οἱ μὴ βλέποντες βλέψουσι, καὶ οἱ βλέ Ezech. XVIII, 2-4. * Joan. 1x, 39. Varim lectiones et nota. Credo addendum esse λέγει, aut ἀποφαίνει, aut tale quid. Μανθάνωμεν 4. Τούτων Α. Ita etiam laudat Chrysost. tom. VIII, p 327 B. Φανή Α. Ενὴν μέν absunt 4. Τοῦτον δὲ Β. Inclusa exciderunt A.

Vers. 5. Respondit; — ejus. Nun omnino a peccatis hos dicit esse immunes, sed quantum að id, ut cacus feret, et illos et hunc sine peccato ezse asserit. Ilinc itaque discimus, quod pro parentibus qui peccaverunt non puniuntur flii. Quanquam enim in libro Exodi de Deo scriptum est: Roddens peccata patrum in filios, in tertium el quartam generationem *, tamen propter solos illos dictum est, qui ab Israelitis progeniti, essent idolis immolaturi. Nain quia imitati fuerunt impietatem parentum suorum, qui in Ægypto idololatre fuerant, merito supplicium illorum reddidit eis: si, quidem quoram æqualia fuere delicia, horum æqualia quoque sunt supplicia. Postmodum vero legem statuens, ait per Musen: Non morientur filii pro patribus, neque patres pro filiis ". Ει rursus per Ezechiel dicit: Quæ vobis est parabola hæc in terra Israel, ut dicatis, Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt? Vivo ego, dicit Dominus, si erit deinceps parabola hæc, sed eorum qui comederini uvam denies obstupescent **. Vers. 3. Sed· ipso. Opera Dei vocat formationem oculorum cæci de pulvere. Quia enim in confesso erat opus fuisse Dei formationem corporis Adam de pulvere: hic etiam oculos cæci, pulcherrimam corporis partem, format de pulvere: ut hinc indubie Deus appareat, utpote æque potens, ut Deus: nam qui pulcherrimam partem ita formavit, posset et totum formasse. Aut opera Dei dicit occultam divinitatis, sux potentiam, quæ tunc magis apparuit. Quid er go? nisi hic damno affectus fuisset, non poLorant aliter manifestari Dei opera? Poterant quidem, sed neque hic damno affectus est, imo potius beneficium accepit: per cæcitatein ocuJorum corporis aptos habens animæ oculos. Nam quæ illorum est utilitas, si hi claus! sint? Licitum itaque fuit Creatori cœcum hunc creare, non puniendo, sed dispensatorio modo, ut opera Dei manifestarentur, et hic ex eo apertos laberet animæ oculos. Quidam vero dictionem ut, non caulem esse dicunt, sed ejus quod futurum erat significativam, puta quod opera Dei manifestanda erant in ipso. Et simile esse aiunt, quod dicitur: In judiciun ego in mundum veni, ut qui non vident videant, et qui vident cæci fiunt"; aiunt enim significare; quod qui non vident videbunt, et qui vident escæ· οι Exod. 35, ** Deut. xxɩv,16. 'Απεκρίθη – αὐτοῦ. Οὐ παντελῶς ἀναμαρτήτους αὐτούς φησιν, ἀλλ' ὅσον εἰ; τὸ τυφλωθῆναι τουτον, αναμαρτήτους κἀκείνους καὶ τοῦτον. Εντεῦθεν λοιπὸν μανθάνομεν ότι πατέρων ἁμαρτανόντων οὐ κολάζονται παῖδες. Εἰ γὰρ καὶ ἐν τῇ Ἐξόδῳ περὶ τοῦ Θεοῦ γέγραπται ὅτι ᾿Αποδι δοὺς ἁμαρτίας κατέρων ἐπὶ τέκνα ἐπὶ τρίτην καὶ τετάρτην γενεάν· ἀλλὰ δι' ἐκείνους μόνους είρηται τοὺς μέλλοντας ἐκ τῶν Ἰσραηλιτῶν εἰδωλολατρήσει. Ἐπεὶ γὰρ ἐζήλωσαν τὴν ἀσέβειαν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ εἰδωλολατρησάντων γονέων αὐτῶν, ἀπέδωκεν αύτοῖς τὴν τιμωρίαν ἐκείνων εἰκότως. Εν γὰρ ίσαι αἱ ἁμαρτίαι τούτοις ίσαι πάντως καὶ αἱ κολά σεις. Ὕστερον γὰρ νομοθετῶν διὰ Μωϋσέως, φησίν· Οὐκ ἀποθανοῦνται παῖδες ὑπὲρ πατέρων, οὐδὲ πατέρες ὑπὲρ παίδων· καὶ διὰ Ἰεζεκιήλ πάλιν λέγει· Τί ὑμῖν ἡ παραβολή αὕτη, λεγόν των. Οι πατέρες ἔφαγον όμφακα, καὶ οἱ ὀδύντες τῶν τέκνων ὠμοδίασαν; Ζω εγώ, λέγει Κύριος, εἰ ἔσται ἡ παραβολὴ αὐτὴ ἀλλὰ τῶν φαγόντων τὸν ἔμφακα ὁμοδιάσουσιν οἱ ὀδόντες, ΑΠ αὐτῷ. Έργα τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀπὸ χούς πλάσιν τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ τυφλοῦ. Ἐπεὶ γὰρ ὁμολογούμενον ἔργον Θεοῦ ἦν ἢ ἀπὸ χοὺς πλάσις τοῦ σώματος τοῦ Ἀδάμ, ἀπὸ χοὺς καὶ αὐτὸς πλάττει τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ τυφλοῦ, τὸ κάλλιστον μέρος τοῦ σώματος, ἵνα ἐντεῦθεν φανείη Θεὸς ἀναμφιβό λως, οἷα τὰ ἴσα τῷ Θεῷ δυνάμενος. Ο γὰρ τὸ κάλλιστον μέρος οὕτω πλάσας, δυνατὸς καὶ τὸ ὅλον πλάσαι. Η ἔργα τοῦ Θεοῦ φησι τὴν κεκρυμμένην δύναμιν τῆς θεότητος αὐτοῦ, ἥτις τότε· μᾶλλον ἐφάνη. Τι οὖν; εἰ μὴ ἐκολάσθη οὗτος, οὐκ ἐνῆν ἑτέρως φανε ρωθῆναι τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ; Ἐνῶν μὲν ἀλλ' οὐδὲ οὗτος ἐκολάσθη, μᾶλλον μὲν οὖν εὐηργετήθη διὰ τῆς πηρώσεως τῶν τοῦ σώματος ὀφθαλμῶν, ἀναβλέψας τοὺς τῆς ψυχῆς. Τί γὰρ ὄφελος εκείνων, όταν οὗτοι μὴ βλέπωσιν; Ἐξῆν οὖν τῷ Κτίστη τυφλὸν αὐτὸν πτίσαι, οὐ χολαστικῶς, ἀλλ' οικονομι κῶς, ἵνα τε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ φανερωθῇ· καὶ αὐτὸς ἐντεῦθεν ἀναβλέψῃ τὴν ψυχήν. Τινὲς δὲ τὸ ἴνα οὐκ αἰτιολογικὸν λέγουσιν ἐν ταῦθα, ἀλλὰ δηλωτικὸν τοῦ μέλλοντος ὅτι φανερων θήσονται τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτῷ. Τοιοῦτον δὲ εἶναι καὶ τό· Εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες βλέπωσι, καὶ οἱ βλέποντες (τυφλοί γένωνται. Σημαίνειν γὰρ ὅτι οἱ μὴ βλέποντες βλέψουσι, καὶ οἱ βλέ Ezech. XVIII, 2-4. * Joan. 1x, 39. Varim lectiones et nota. Credo addendum esse λέγει, aut ἀποφαίνει, aut tale quid. Μανθάνωμεν 4. Τούτων Α. Ita etiam laudat Chrysost. tom. VIII, p 327 B. Φανή Α. Ενὴν μέν absunt 4. Τοῦτον δὲ Β. Inclusa exciderunt A.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. IX. ποντες ] τυφλωθήσονται· οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἦλθεν, cabuntur, siquidem non propterea venit, ut qui Για οἱ βλέποντες τυφλοί γένωνται. Καὶ ὁ Παῦλος δέ φησιν· Νόμος παρεισῆλθεν, ἵνα πλεονάσῃ τὸ παράπτωμα. [ Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο παρεισῆλθεν, ἀλλ' ὅτι μέλλει πλεονάσαι τὸ παράπτωμα,] καὶ πολλὰ τοιαῦτα, βίωμα γὰρ καὶ τοῦτο τῆς Γραφῆς. Εμέ — με. Εμὲ δεῖ ἐργάζεσθαι τὰ ἔργα τὰ δεικνύοντά με Υἱὸν τοῦ Πατρὸς, καὶ ἴσον τῷ Θεῷ. Ἐμὲ χρὴ φανεροῦν ἐμαυτὸν, ὡς φιλάνθρωπον, ἵνα, διὰ τῶν τοιούτων έργων χειραγωγούμενοι πρὸς τὴν εἰς ἐμὲ πίστιν οἱ ἄνθρωποι, μὴ ἀπόλωνται. Ἐμοῦ γὰρ ἐνανθρωπήσαντος ἀδύνατον σωθῆναι τινα ἐτέρως, εἰ μὴ διὰ τῆς εἰς ἐμὲ πίστεως. Εως ἡμέρα ἐστίν. Ἕως ὁ παρών αἰών ἐστιν, ἕως ὁ βίο; οὗτος συνέστηκεν, έως ἔξεστι τοῖς ἀνθρώ ποις ἐργάζεσθαι. vident cæci flant. Præterea et Paulus dicit: Lex subintroivit, ut abundarel¦ delictum "; neque enim propter hoc subintroivit, sed ait quod subsecutum est, ut abundaret delictum, et multa hujusmodi. Siquidem et hoc Scriptura idionis est,loquendique proprietas. Vers. 4. Me - me. Me oportet operari opera, que me Patris esse Filium ostendant et æqualeın Den; me oportet manifestare meipsum, quod hominum sim amator, ut homines per hujusmodi opera ad fidem, quæ in me est, attracti, non pereant. Quandoquidem enim carnem assumpsi, impossibile est eos aliter salvos fieri, nisi per fidem, quia in me credent. Vers. 4. Donec dies est. Donec præsens durat saeculum, donec vita hæc consistit, donec bominibus operari conceditur. Έρχεται — Vers. 4. Venit ἐργάζεσθαι. Έρχεται ο μέλλων Venit futurum retribuoperari. αἰών, ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐργάζεσθαι τὸ πιστεύειν εἰς tionis seculum. Quod autem operationem dicat ἐμέ. Εργασίας γὰρ ὁ παρών καιρός· ὁ δὲ μέλλων hic, qua in ipsum crederetur, ex eo manifestum ἀνταποδόσεως. Ὅτι δὲ εργασίαν ἐνταῦθα τὴν τοῦ est quod superius dixerit: Hoc est opns Dei, ut creπιστεύειν λέγει, δῆλον ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν ὀπίσω, ὅτι datis in eum quem ille misit **. Τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἵνα πιστεύσητε εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος. Ο μὲν οὖν Χριστό; ἡμέραν μὲν ἐκάλεσε τὸν παρ έντα αἰῶνα διὰ τὸ ἐνεργόν· νύκτα δὲ τὸν μέλλοντα διὰ τὸ ἀεργόν· ὁ δὲ Παῦλος τούναντίον νύκτα μὲν τὸν παρόντα αἰῶνα διὰ τὴν πλάνην καὶ τὴν ἄγνοιαν καὶ τὸ σκότος τῶν παθῶν, ἡμέραν δὲ τὸν μέλλοντα διὰ τὸ μηδὲν ἔχειν τούτων· φησὶ γάρ· Ἡ νύξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ήγγικεν. Οταν – κόσμου. Καὶ χρὴ τοὺς ἐσκοτισμένους φωτίζεσθαι διὰ πίστεως, πρὸ τοῦ μεταβῆναί με ἀπὸ τοῦ κόσμου. Καὶ ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτι; δὲ κεφαλαίω πλατύτερον περὶ τούτου λέγει. Τί οὖν; ἐν τῷ οὐρανῷ ὧν οὐκ ἔστι φῶς τοῦ κόσμου; Εστιν· ἀλλὰ νῦν περὶ τῆς ἐν τῇ γῇ διατριβῆς αὐτοῦ φησιν, ἅμα μὲν προτρεπόμενος εἰς πίστιν, ἅμα δὲ τὸν ὅσον ούπω θάνατον αὐτοῦ παραδηλῶν. Ταῦτα εἰπὼν — τυφλού. Διατί μὴ χοῦν μόνον λαβὼν ἐπέχρισε; Διότι ὁ νοῦς ἄνευ ὑγροῦ τινος οὐκ ἐπιχρίεται. Καὶ διατί οὐχ ὕδατι, ἀλλὰ πτύσματι πηλὸν ἐποίησεν; Ἵνα τῷ πτύσματι ἐπιγραφή το θαύμα. Καὶ — Σιλωάμ. Νίψασθαι μὲν κελεύει, δεικνύς ὅτι οὐ χρείαν εἶχε τοῦ χούς· ἀλλ᾽ ἐχρήσατο τούτῳ πρὸς τὸ διδάξαι μόνον, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ κατ' ἀρχὰς ἐκ χοὺς πλάσας τὸ σῶμα τοῦ 'Αδάμ. Αποστέλλει δὲ αὐτὸν εἰς τὴν κολυμβήθραν τοῦ Σιλωάμ πόρρω ούσαν, ἵνα φανῇ ἡ πίστις καὶ εὐπείθεια τοῦ τυφλοῦ. Οὐδὲ γὰρ ὑποψία τις ἦν, ὅτι ἡ κολυμβήθρα θερα & Rom. 1, 20. * Joan. VI, Inclusa exciderunt A. του πέμψαντός με addit Α. Τὸ ἔργον Α. er Rom. Iull, Christus namque præsens sæculum vocavit diem, eo quod operationi aptum est: futurum vero noctem, quia in eo non flent opera. Paulus autem e diverso noctem dixit præsens sæculum propter errorem et ignorantiam ac tenebras perturbationum animi; diem vero, falirum, eo quod nihil horum habebit. Ait enim: Nos precessit, dies au tem oppropinquavit **. Vers. 5. Quandis mandi. Εt eos, qui obtenebrati sunt, oportet illuminari per fidem, priusquam a mundo transeam. Decimo quinto autem capite latius de boc loquitur. Quid ergo, cum in caelo est, non est lux mundi? Est utique, sed nunc de conver◄ salione sua in terra dicit, simu: et ad fidem adbortans, et propinquam esse mortem suam significans, Vers. 6. His dictis - cæci. Quare solum pulverem sumptum non illevit? Quia solus pulvis sine aliquo humore non linitur. Et quam ob caufam spuito el non aqua lutum fecit? Utsputo adscriberetur miraculum. Vers. 7. Et Siloe. Lavari jubet, ostendens quod nulla sit pulveris necessitas: sed eo usus est solum, ut ostendat se esse, qui ab initio corpus Adam de pulvere formavit. Mittit autem eum ad piscinam Siloe, quæ longe distabat, ut appareret fides ac prompta cæci obedientia; neque enim ulla crat apparentia, quod piscina illum esset curatura. Variæ lectiones et notæ. Διὰ τὴν ἀνταπόδοσιν. Ο δε Α. Th abest A. Επιτραφή Β.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. IX. ποντες ] τυφλωθήσονται· οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἦλθεν, cabuntur, siquidem non propterea venit, ut qui Για οἱ βλέποντες τυφλοί γένωνται. Καὶ ὁ Παῦλος δέ φησιν· Νόμος παρεισῆλθεν, ἵνα πλεονάσῃ τὸ παράπτωμα. [ Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο παρεισῆλθεν, ἀλλ' ὅτι μέλλει πλεονάσαι τὸ παράπτωμα,] καὶ πολλὰ τοιαῦτα, βίωμα γὰρ καὶ τοῦτο τῆς Γραφῆς. Εμέ — με. Εμὲ δεῖ ἐργάζεσθαι τὰ ἔργα τὰ δεικνύοντά με Υἱὸν τοῦ Πατρὸς, καὶ ἴσον τῷ Θεῷ. Ἐμὲ χρὴ φανεροῦν ἐμαυτὸν, ὡς φιλάνθρωπον, ἵνα, διὰ τῶν τοιούτων έργων χειραγωγούμενοι πρὸς τὴν εἰς ἐμὲ πίστιν οἱ ἄνθρωποι, μὴ ἀπόλωνται. Ἐμοῦ γὰρ ἐνανθρωπήσαντος ἀδύνατον σωθῆναι τινα ἐτέρως, εἰ μὴ διὰ τῆς εἰς ἐμὲ πίστεως. Εως ἡμέρα ἐστίν. Ἕως ὁ παρών αἰών ἐστιν, ἕως ὁ βίο; οὗτος συνέστηκεν, έως ἔξεστι τοῖς ἀνθρώ ποις ἐργάζεσθαι. vident cæci flant. Præterea et Paulus dicit: Lex subintroivit, ut abundarel¦ delictum "; neque enim propter hoc subintroivit, sed ait quod subsecutum est, ut abundaret delictum, et multa hujusmodi. Siquidem et hoc Scriptura idionis est,loquendique proprietas. Vers. 4. Me - me. Me oportet operari opera, que me Patris esse Filium ostendant et æqualeın Den; me oportet manifestare meipsum, quod hominum sim amator, ut homines per hujusmodi opera ad fidem, quæ in me est, attracti, non pereant. Quandoquidem enim carnem assumpsi, impossibile est eos aliter salvos fieri, nisi per fidem, quia in me credent. Vers. 4. Donec dies est. Donec præsens durat saeculum, donec vita hæc consistit, donec bominibus operari conceditur. Έρχεται — Vers. 4. Venit ἐργάζεσθαι. Έρχεται ο μέλλων Venit futurum retribuoperari. αἰών, ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐργάζεσθαι τὸ πιστεύειν εἰς tionis seculum. Quod autem operationem dicat ἐμέ. Εργασίας γὰρ ὁ παρών καιρός· ὁ δὲ μέλλων hic, qua in ipsum crederetur, ex eo manifestum ἀνταποδόσεως. Ὅτι δὲ εργασίαν ἐνταῦθα τὴν τοῦ est quod superius dixerit: Hoc est opns Dei, ut creπιστεύειν λέγει, δῆλον ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν ὀπίσω, ὅτι datis in eum quem ille misit **. Τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἵνα πιστεύσητε εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος. Ο μὲν οὖν Χριστό; ἡμέραν μὲν ἐκάλεσε τὸν παρ έντα αἰῶνα διὰ τὸ ἐνεργόν· νύκτα δὲ τὸν μέλλοντα διὰ τὸ ἀεργόν· ὁ δὲ Παῦλος τούναντίον νύκτα μὲν τὸν παρόντα αἰῶνα διὰ τὴν πλάνην καὶ τὴν ἄγνοιαν καὶ τὸ σκότος τῶν παθῶν, ἡμέραν δὲ τὸν μέλλοντα διὰ τὸ μηδὲν ἔχειν τούτων· φησὶ γάρ· Ἡ νύξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ήγγικεν. Οταν – κόσμου. Καὶ χρὴ τοὺς ἐσκοτισμένους φωτίζεσθαι διὰ πίστεως, πρὸ τοῦ μεταβῆναί με ἀπὸ τοῦ κόσμου. Καὶ ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτι; δὲ κεφαλαίω πλατύτερον περὶ τούτου λέγει. Τί οὖν; ἐν τῷ οὐρανῷ ὧν οὐκ ἔστι φῶς τοῦ κόσμου; Εστιν· ἀλλὰ νῦν περὶ τῆς ἐν τῇ γῇ διατριβῆς αὐτοῦ φησιν, ἅμα μὲν προτρεπόμενος εἰς πίστιν, ἅμα δὲ τὸν ὅσον ούπω θάνατον αὐτοῦ παραδηλῶν. Ταῦτα εἰπὼν — τυφλού. Διατί μὴ χοῦν μόνον λαβὼν ἐπέχρισε; Διότι ὁ νοῦς ἄνευ ὑγροῦ τινος οὐκ ἐπιχρίεται. Καὶ διατί οὐχ ὕδατι, ἀλλὰ πτύσματι πηλὸν ἐποίησεν; Ἵνα τῷ πτύσματι ἐπιγραφή το θαύμα. Καὶ — Σιλωάμ. Νίψασθαι μὲν κελεύει, δεικνύς ὅτι οὐ χρείαν εἶχε τοῦ χούς· ἀλλ᾽ ἐχρήσατο τούτῳ πρὸς τὸ διδάξαι μόνον, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ κατ' ἀρχὰς ἐκ χοὺς πλάσας τὸ σῶμα τοῦ 'Αδάμ. Αποστέλλει δὲ αὐτὸν εἰς τὴν κολυμβήθραν τοῦ Σιλωάμ πόρρω ούσαν, ἵνα φανῇ ἡ πίστις καὶ εὐπείθεια τοῦ τυφλοῦ. Οὐδὲ γὰρ ὑποψία τις ἦν, ὅτι ἡ κολυμβήθρα θερα & Rom. 1, 20. * Joan. VI, Inclusa exciderunt A. του πέμψαντός με addit Α. Τὸ ἔργον Α. er Rom. Iull, Christus namque præsens sæculum vocavit diem, eo quod operationi aptum est: futurum vero noctem, quia in eo non flent opera. Paulus autem e diverso noctem dixit præsens sæculum propter errorem et ignorantiam ac tenebras perturbationum animi; diem vero, falirum, eo quod nihil horum habebit. Ait enim: Nos precessit, dies au tem oppropinquavit **. Vers. 5. Quandis mandi. Εt eos, qui obtenebrati sunt, oportet illuminari per fidem, priusquam a mundo transeam. Decimo quinto autem capite latius de boc loquitur. Quid ergo, cum in caelo est, non est lux mundi? Est utique, sed nunc de conver◄ salione sua in terra dicit, simu: et ad fidem adbortans, et propinquam esse mortem suam significans, Vers. 6. His dictis - cæci. Quare solum pulverem sumptum non illevit? Quia solus pulvis sine aliquo humore non linitur. Et quam ob caufam spuito el non aqua lutum fecit? Utsputo adscriberetur miraculum. Vers. 7. Et Siloe. Lavari jubet, ostendens quod nulla sit pulveris necessitas: sed eo usus est solum, ut ostendat se esse, qui ab initio corpus Adam de pulvere formavit. Mittit autem eum ad piscinam Siloe, quæ longe distabat, ut appareret fides ac prompta cæci obedientia; neque enim ulla crat apparentia, quod piscina illum esset curatura. Variæ lectiones et notæ. Διὰ τὴν ἀνταπόδοσιν. Ο δε Α. Th abest A. Επιτραφή Β.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. IX. ποντες ] τυφλωθήσονται· οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἦλθεν, cabuntur, siquidem non propterea venit, ut qui Για οἱ βλέποντες τυφλοί γένωνται. Καὶ ὁ Παῦλος δέ φησιν· Νόμος παρεισῆλθεν, ἵνα πλεονάσῃ τὸ παράπτωμα. [ Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο παρεισῆλθεν, ἀλλ' ὅτι μέλλει πλεονάσαι τὸ παράπτωμα,] καὶ πολλὰ τοιαῦτα, βίωμα γὰρ καὶ τοῦτο τῆς Γραφῆς. Εμέ — με. Εμὲ δεῖ ἐργάζεσθαι τὰ ἔργα τὰ δεικνύοντά με Υἱὸν τοῦ Πατρὸς, καὶ ἴσον τῷ Θεῷ. Ἐμὲ χρὴ φανεροῦν ἐμαυτὸν, ὡς φιλάνθρωπον, ἵνα, διὰ τῶν τοιούτων έργων χειραγωγούμενοι πρὸς τὴν εἰς ἐμὲ πίστιν οἱ ἄνθρωποι, μὴ ἀπόλωνται. Ἐμοῦ γὰρ ἐνανθρωπήσαντος ἀδύνατον σωθῆναι τινα ἐτέρως, εἰ μὴ διὰ τῆς εἰς ἐμὲ πίστεως. Εως ἡμέρα ἐστίν. Ἕως ὁ παρών αἰών ἐστιν, ἕως ὁ βίο; οὗτος συνέστηκεν, έως ἔξεστι τοῖς ἀνθρώ ποις ἐργάζεσθαι. vident cæci flant. Præterea et Paulus dicit: Lex subintroivit, ut abundarel¦ delictum "; neque enim propter hoc subintroivit, sed ait quod subsecutum est, ut abundaret delictum, et multa hujusmodi. Siquidem et hoc Scriptura idionis est,loquendique proprietas. Vers. 4. Me - me. Me oportet operari opera, que me Patris esse Filium ostendant et æqualeın Den; me oportet manifestare meipsum, quod hominum sim amator, ut homines per hujusmodi opera ad fidem, quæ in me est, attracti, non pereant. Quandoquidem enim carnem assumpsi, impossibile est eos aliter salvos fieri, nisi per fidem, quia in me credent. Vers. 4. Donec dies est. Donec præsens durat saeculum, donec vita hæc consistit, donec bominibus operari conceditur. Έρχεται — Vers. 4. Venit ἐργάζεσθαι. Έρχεται ο μέλλων Venit futurum retribuoperari. αἰών, ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐργάζεσθαι τὸ πιστεύειν εἰς tionis seculum. Quod autem operationem dicat ἐμέ. Εργασίας γὰρ ὁ παρών καιρός· ὁ δὲ μέλλων hic, qua in ipsum crederetur, ex eo manifestum ἀνταποδόσεως. Ὅτι δὲ εργασίαν ἐνταῦθα τὴν τοῦ est quod superius dixerit: Hoc est opns Dei, ut creπιστεύειν λέγει, δῆλον ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν ὀπίσω, ὅτι datis in eum quem ille misit **. Τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἵνα πιστεύσητε εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος. Ο μὲν οὖν Χριστό; ἡμέραν μὲν ἐκάλεσε τὸν παρ έντα αἰῶνα διὰ τὸ ἐνεργόν· νύκτα δὲ τὸν μέλλοντα διὰ τὸ ἀεργόν· ὁ δὲ Παῦλος τούναντίον νύκτα μὲν τὸν παρόντα αἰῶνα διὰ τὴν πλάνην καὶ τὴν ἄγνοιαν καὶ τὸ σκότος τῶν παθῶν, ἡμέραν δὲ τὸν μέλλοντα διὰ τὸ μηδὲν ἔχειν τούτων· φησὶ γάρ· Ἡ νύξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ήγγικεν. Οταν – κόσμου. Καὶ χρὴ τοὺς ἐσκοτισμένους φωτίζεσθαι διὰ πίστεως, πρὸ τοῦ μεταβῆναί με ἀπὸ τοῦ κόσμου. Καὶ ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτι; δὲ κεφαλαίω πλατύτερον περὶ τούτου λέγει. Τί οὖν; ἐν τῷ οὐρανῷ ὧν οὐκ ἔστι φῶς τοῦ κόσμου; Εστιν· ἀλλὰ νῦν περὶ τῆς ἐν τῇ γῇ διατριβῆς αὐτοῦ φησιν, ἅμα μὲν προτρεπόμενος εἰς πίστιν, ἅμα δὲ τὸν ὅσον ούπω θάνατον αὐτοῦ παραδηλῶν. Ταῦτα εἰπὼν — τυφλού. Διατί μὴ χοῦν μόνον λαβὼν ἐπέχρισε; Διότι ὁ νοῦς ἄνευ ὑγροῦ τινος οὐκ ἐπιχρίεται. Καὶ διατί οὐχ ὕδατι, ἀλλὰ πτύσματι πηλὸν ἐποίησεν; Ἵνα τῷ πτύσματι ἐπιγραφή το θαύμα. Καὶ — Σιλωάμ. Νίψασθαι μὲν κελεύει, δεικνύς ὅτι οὐ χρείαν εἶχε τοῦ χούς· ἀλλ᾽ ἐχρήσατο τούτῳ πρὸς τὸ διδάξαι μόνον, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ κατ' ἀρχὰς ἐκ χοὺς πλάσας τὸ σῶμα τοῦ 'Αδάμ. Αποστέλλει δὲ αὐτὸν εἰς τὴν κολυμβήθραν τοῦ Σιλωάμ πόρρω ούσαν, ἵνα φανῇ ἡ πίστις καὶ εὐπείθεια τοῦ τυφλοῦ. Οὐδὲ γὰρ ὑποψία τις ἦν, ὅτι ἡ κολυμβήθρα θερα & Rom. 1, 20. * Joan. VI, Inclusa exciderunt A. του πέμψαντός με addit Α. Τὸ ἔργον Α. er Rom. Iull, Christus namque præsens sæculum vocavit diem, eo quod operationi aptum est: futurum vero noctem, quia in eo non flent opera. Paulus autem e diverso noctem dixit præsens sæculum propter errorem et ignorantiam ac tenebras perturbationum animi; diem vero, falirum, eo quod nihil horum habebit. Ait enim: Nos precessit, dies au tem oppropinquavit **. Vers. 5. Quandis mandi. Εt eos, qui obtenebrati sunt, oportet illuminari per fidem, priusquam a mundo transeam. Decimo quinto autem capite latius de boc loquitur. Quid ergo, cum in caelo est, non est lux mundi? Est utique, sed nunc de conver◄ salione sua in terra dicit, simu: et ad fidem adbortans, et propinquam esse mortem suam significans, Vers. 6. His dictis - cæci. Quare solum pulverem sumptum non illevit? Quia solus pulvis sine aliquo humore non linitur. Et quam ob caufam spuito el non aqua lutum fecit? Utsputo adscriberetur miraculum. Vers. 7. Et Siloe. Lavari jubet, ostendens quod nulla sit pulveris necessitas: sed eo usus est solum, ut ostendat se esse, qui ab initio corpus Adam de pulvere formavit. Mittit autem eum ad piscinam Siloe, quæ longe distabat, ut appareret fides ac prompta cæci obedientia; neque enim ulla crat apparentia, quod piscina illum esset curatura. Variæ lectiones et notæ. Διὰ τὴν ἀνταπόδοσιν. Ο δε Α. Th abest A. Επιτραφή Β.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. IX. ποντες ] τυφλωθήσονται· οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἦλθεν, cabuntur, siquidem non propterea venit, ut qui Για οἱ βλέποντες τυφλοί γένωνται. Καὶ ὁ Παῦλος δέ φησιν· Νόμος παρεισῆλθεν, ἵνα πλεονάσῃ τὸ παράπτωμα. [ Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο παρεισῆλθεν, ἀλλ' ὅτι μέλλει πλεονάσαι τὸ παράπτωμα,] καὶ πολλὰ τοιαῦτα, βίωμα γὰρ καὶ τοῦτο τῆς Γραφῆς. Εμέ — με. Εμὲ δεῖ ἐργάζεσθαι τὰ ἔργα τὰ δεικνύοντά με Υἱὸν τοῦ Πατρὸς, καὶ ἴσον τῷ Θεῷ. Ἐμὲ χρὴ φανεροῦν ἐμαυτὸν, ὡς φιλάνθρωπον, ἵνα, διὰ τῶν τοιούτων έργων χειραγωγούμενοι πρὸς τὴν εἰς ἐμὲ πίστιν οἱ ἄνθρωποι, μὴ ἀπόλωνται. Ἐμοῦ γὰρ ἐνανθρωπήσαντος ἀδύνατον σωθῆναι τινα ἐτέρως, εἰ μὴ διὰ τῆς εἰς ἐμὲ πίστεως. Εως ἡμέρα ἐστίν. Ἕως ὁ παρών αἰών ἐστιν, ἕως ὁ βίο; οὗτος συνέστηκεν, έως ἔξεστι τοῖς ἀνθρώ ποις ἐργάζεσθαι. vident cæci flant. Præterea et Paulus dicit: Lex subintroivit, ut abundarel¦ delictum "; neque enim propter hoc subintroivit, sed ait quod subsecutum est, ut abundaret delictum, et multa hujusmodi. Siquidem et hoc Scriptura idionis est,loquendique proprietas. Vers. 4. Me - me. Me oportet operari opera, que me Patris esse Filium ostendant et æqualeın Den; me oportet manifestare meipsum, quod hominum sim amator, ut homines per hujusmodi opera ad fidem, quæ in me est, attracti, non pereant. Quandoquidem enim carnem assumpsi, impossibile est eos aliter salvos fieri, nisi per fidem, quia in me credent. Vers. 4. Donec dies est. Donec præsens durat saeculum, donec vita hæc consistit, donec bominibus operari conceditur. Έρχεται — Vers. 4. Venit ἐργάζεσθαι. Έρχεται ο μέλλων Venit futurum retribuoperari. αἰών, ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐργάζεσθαι τὸ πιστεύειν εἰς tionis seculum. Quod autem operationem dicat ἐμέ. Εργασίας γὰρ ὁ παρών καιρός· ὁ δὲ μέλλων hic, qua in ipsum crederetur, ex eo manifestum ἀνταποδόσεως. Ὅτι δὲ εργασίαν ἐνταῦθα τὴν τοῦ est quod superius dixerit: Hoc est opns Dei, ut creπιστεύειν λέγει, δῆλον ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν ὀπίσω, ὅτι datis in eum quem ille misit **. Τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἵνα πιστεύσητε εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος. Ο μὲν οὖν Χριστό; ἡμέραν μὲν ἐκάλεσε τὸν παρ έντα αἰῶνα διὰ τὸ ἐνεργόν· νύκτα δὲ τὸν μέλλοντα διὰ τὸ ἀεργόν· ὁ δὲ Παῦλος τούναντίον νύκτα μὲν τὸν παρόντα αἰῶνα διὰ τὴν πλάνην καὶ τὴν ἄγνοιαν καὶ τὸ σκότος τῶν παθῶν, ἡμέραν δὲ τὸν μέλλοντα διὰ τὸ μηδὲν ἔχειν τούτων· φησὶ γάρ· Ἡ νύξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ήγγικεν. Οταν – κόσμου. Καὶ χρὴ τοὺς ἐσκοτισμένους φωτίζεσθαι διὰ πίστεως, πρὸ τοῦ μεταβῆναί με ἀπὸ τοῦ κόσμου. Καὶ ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτι; δὲ κεφαλαίω πλατύτερον περὶ τούτου λέγει. Τί οὖν; ἐν τῷ οὐρανῷ ὧν οὐκ ἔστι φῶς τοῦ κόσμου; Εστιν· ἀλλὰ νῦν περὶ τῆς ἐν τῇ γῇ διατριβῆς αὐτοῦ φησιν, ἅμα μὲν προτρεπόμενος εἰς πίστιν, ἅμα δὲ τὸν ὅσον ούπω θάνατον αὐτοῦ παραδηλῶν. Ταῦτα εἰπὼν — τυφλού. Διατί μὴ χοῦν μόνον λαβὼν ἐπέχρισε; Διότι ὁ νοῦς ἄνευ ὑγροῦ τινος οὐκ ἐπιχρίεται. Καὶ διατί οὐχ ὕδατι, ἀλλὰ πτύσματι πηλὸν ἐποίησεν; Ἵνα τῷ πτύσματι ἐπιγραφή το θαύμα. Καὶ — Σιλωάμ. Νίψασθαι μὲν κελεύει, δεικνύς ὅτι οὐ χρείαν εἶχε τοῦ χούς· ἀλλ᾽ ἐχρήσατο τούτῳ πρὸς τὸ διδάξαι μόνον, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ κατ' ἀρχὰς ἐκ χοὺς πλάσας τὸ σῶμα τοῦ 'Αδάμ. Αποστέλλει δὲ αὐτὸν εἰς τὴν κολυμβήθραν τοῦ Σιλωάμ πόρρω ούσαν, ἵνα φανῇ ἡ πίστις καὶ εὐπείθεια τοῦ τυφλοῦ. Οὐδὲ γὰρ ὑποψία τις ἦν, ὅτι ἡ κολυμβήθρα θερα & Rom. 1, 20. * Joan. VI, Inclusa exciderunt A. του πέμψαντός με addit Α. Τὸ ἔργον Α. er Rom. Iull, Christus namque præsens sæculum vocavit diem, eo quod operationi aptum est: futurum vero noctem, quia in eo non flent opera. Paulus autem e diverso noctem dixit præsens sæculum propter errorem et ignorantiam ac tenebras perturbationum animi; diem vero, falirum, eo quod nihil horum habebit. Ait enim: Nos precessit, dies au tem oppropinquavit **. Vers. 5. Quandis mandi. Εt eos, qui obtenebrati sunt, oportet illuminari per fidem, priusquam a mundo transeam. Decimo quinto autem capite latius de boc loquitur. Quid ergo, cum in caelo est, non est lux mundi? Est utique, sed nunc de conver◄ salione sua in terra dicit, simu: et ad fidem adbortans, et propinquam esse mortem suam significans, Vers. 6. His dictis - cæci. Quare solum pulverem sumptum non illevit? Quia solus pulvis sine aliquo humore non linitur. Et quam ob caufam spuito el non aqua lutum fecit? Utsputo adscriberetur miraculum. Vers. 7. Et Siloe. Lavari jubet, ostendens quod nulla sit pulveris necessitas: sed eo usus est solum, ut ostendat se esse, qui ab initio corpus Adam de pulvere formavit. Mittit autem eum ad piscinam Siloe, quæ longe distabat, ut appareret fides ac prompta cæci obedientia; neque enim ulla crat apparentia, quod piscina illum esset curatura. Variæ lectiones et notæ. Διὰ τὴν ἀνταπόδοσιν. Ο δε Α. Th abest A. Επιτραφή Β.

πεύσει αὐτόν. Πολλῶν γὰρ καθεκάστην ἐκεῖ καὶ νιπτομένων και λουομένων, οὐδεὶς ευρέ ποτε να σου τινός απαλλαγήν. Vers. 7. Quod· missus. Quod vocabulum Siloe videlicet, quod est Hebraicum, interpretatione sonal missus: ideo, ut opinor, quod tunc czcus illo fuerit missus; præsignabat nanque piscina appellatio id quod futurum erat. Vers. 7. Abiit – videns. Abiit nibil hæsitans, sed confestim obediens. Atqui verisimiliter dicere poterat: Quid hoc sibi vult? non potuit me curare? num fortassis illudit ine, frustraque mittit? „nam frequenter ibi lotus, nihil accepi utilitatis. Item el aliter: Si futurum est, ut lutum nie sanet, quid opus est, ut in dicta piscina laver? si vero illa me curatura est, quæ fuit luti necessitas? Sed nihil hujusmodi aut dixit, aut cogitavit: sed simpliciter credens, quod ca quæ ad salutem suam convenirent, et fecisset et jussisset, obedivit et abiit, et per talem fidem non est sua spe frustratus. Vers. 8. Vicini ilaque Vers. 11. visum recepi. Quid ais? Homo talia facere potest? nondum enim cognoscebat eum etiam esse Deum. Non dixit autemn: Exspuit in terraai, nam tunc non viderat; seul, Lutum fecit et inunxit oculos meos; hoc namque senserat ac sensu tactus cognoverat. Sed unde didicit, quod Jesus diceretur? Interrogavit procul dubio eos qui tunc præsentes erant. Verisimile enim est, quod etiam prius de miraculis illius audierit; ideo etiam incunctanter illi paruit, ut dictum est. Vers. 12. Dixerunt ille? Nam requirebant illum, qui insaniam ipsorum aufugerat: et quasi (u) solum id audissent, investigant eum. Vers. 12. Ail, Nescio. Nam cum inunxisset, et ad piscinam abire jussisset, continuo discesserat fugiens plausum de miraculo. Vers. 13. Adducunt Vers. 14. oculos. Cum ¡llum non invenirent, hunc adducunt ut¡demonstrent quod Sabbatum solverit. Vers. 15. Rursum video. Non interrogaverunt, Qu:modo visum recepisti, sed Quomodo aperuit oculos tuos? dantes occasionem calumniandi eum de opere prohibito scilicet in Sabbato: ipse vero quasi ad eos loquens, qui jam audiverant, sermonem abbreviat. Vers. 16. Dicebant observat. Non est a lieo, missus videlicet, vel, Non est ex Deo. Vers. 16. Alii cos. Nam qui ex Deo non est, ex diabolo est, et omnino peccator est. Dissensio Τενός Α. Ποτέ Α. Ο — ἀπεσταλμένος. "Οπερ όνομα, το Σιλωάμ δηλονότι, Εβραϊκὸν ὄν, ἑρμηνεύεται ἀπεσταλμένος. Οἶμαι διὰ τὸν ἀπεσταλμένον ἐκεῖ τότε τυφλόν. Προε δήλου γὰρ ἡ τῆς κολυμβήθρας κλῆσις τὸ μέλλον. Απῆλθεν – βλέπων. Απῆλθε με διακριθεὶς ὅλως ἀλλ᾽ εὐθέως ὑπακούσας, καίτοι εἰκὸς ἦν εἰπεῖν, Τί τοῦτο βούλεται, οὐκ ἠδύνατο αὐτὸς θεραπεῦσαι; μήποτε πλανα με καὶ μάτην πέμπει· πολλάκις γὰρ ἐκεῖ νιψάμενος οὐδὲν ἀπωνάμην. Καὶ ἑτέρως δὲ, Εἰ ὁ πηλός θεραπεύσει, τίς ἡ χρεία τοῦ νίψασθαι εἰς τὴν εἰρημένην κολυμβήθραν; Εἰ δὲ ἐκείνη θερα πεύσει, τίς ἡ χρεία τοῦ πηλοῦ; Αλλ' οὐδὲν τοιοῦτον ἢ εἶπεν ἢ ἐλογίσατο· ἁπλῶς δὲ πιστεύσας, ὅτι τὰ πρὸς ἴασιν αὐτοῦ καὶ πεποίηκε καὶ προσέταξεν, ἐπείσθη καὶ ἀπῆλθε, καὶ τῆς τοιαύτης πίστεως οὐ διήμαρτεν. Οἱ οὖν γείτονες ἀνέβλεψα. Τί λέγεις; "Ανθρωπος τοιαῦτα δύναται; Ούπω γὰρ ἐγίνωσκεν αύτ τὸν καὶ Θεόν. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Επτυσε χαμαί, οὐχ Δώρα γὰρ τότε, ἀλλ᾽, ὅτι Πηλὸν ἐποίησε, καὶ ἐπέ. χρισέ μου τοὺς ὀφθαλμούς. Ήσθετο γὰρ καὶ ἔγνω τοῦτο ἐκ τῆς ἀφῆς. ᾿Αλλὰ πόθεν ἔμαθεν ὅτι Ἰησοῦς λέγεται; Ηρώτησε τότε πάντως τους παρόντας. Εἰκὸς γὰρ καὶ πρότερον ἀκούειν περὶ τῶν θαυμάτων αὐτοῦ. Διδ καὶ ἀπεριέργως ὑπήκουσεν αὐτοῦ, καθὼς εἴρηται Εἶπον - ἐκεῖνος; Ἐζήτουν γὰρ αὐτόν, διαρυ αγόντα τὴν μανίαν αὐτῶν, καὶ ὡς μόνον ήκουσαν, Ιχνηλατοῦσιν αὐτόν. Λέγει· Οὐκ οἶδα. Επιχρίσας γὰρ καὶ ἐντειλά μενος ἀπελθεῖν εἰς τὴν κολυμβήθραν, ἀνεχώρησεν αὐτίκα φεύγων τὸν ἀπὸ τοῦ θαύματος κράτον. Αγουσιν — ὀφθαλμούς. Μὴ εὑρόντες ἐκεῖνον, ἄγουσι τοῦτον εἰς ἀπόδειξιν τῆς λύσεως τοῦ Σαβ βάτου. Πάλιν βλέπω. Οὐκ ἠρώτησαν, Πῶς ἀνέβλε μας, ἀλλὰ, Πῶς ἀνέφξέ σου τοὺς ὀφθαλμούς; διδόντες ἀφορμὴν τοῦ διαβαλεῖν αὐτὸν ἐπὶ ἐργασία κεκωλυμένῃ δῆθεν ἐν τῷ Σαββάτῳ. Ὁ δὲ, ὡς πρὸς ἀκηκοότας ἤδη τὰ κατ' αὐτὸν λέγων, ἐπιτέμνει τὸν λόγον. Ελεγον τηρεῖ. Οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ, ἀπι Ο σταλμένος δηλονότι, ἢ οὐκ ἔστιν ἐκ Θεοῦ. Αλλοι αὐτοῖς. Ὁ γὰρ μὴ ὧν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐχ τοῦ διαβόλου ἐστὶ, καὶ πάντως ἁμαρτωλό; ἐστι. Variæ lectiones et notæ. Chrysostomus, ut solet, versum 15 et 20 confudit. Vide tom. VIII, p. 334.A. Hunc ergo sequitur Euthymius et Theophylactus, etiam in interpretatione p. 697 C. Similis confusio est fra xvi, 7, 8, et in locis centum aliis. Sed altero loco (n) Et quasi, etc. Et ut modo audiverant. codices etiam fingit et confuse eos laudat. Multo ties, cum interpretes, Origenes, Chrysostomus et alii dicunt, Evangelista aut apostolus non hoc, sed illud dixit: non illud, sed hoc probandum est. Id etiam hoc loco fecerunt Euthymius et Theophylactus. Uterque cuim in contextu Vulgatam serval lectionem.

πεύσει αὐτόν. Πολλῶν γὰρ καθεκάστην ἐκεῖ καὶ νιπτομένων και λουομένων, οὐδεὶς ευρέ ποτε να σου τινός απαλλαγήν. Vers. 7. Quod· missus. Quod vocabulum Siloe videlicet, quod est Hebraicum, interpretatione sonal missus: ideo, ut opinor, quod tunc czcus illo fuerit missus; præsignabat nanque piscina appellatio id quod futurum erat. Vers. 7. Abiit – videns. Abiit nibil hæsitans, sed confestim obediens. Atqui verisimiliter dicere poterat: Quid hoc sibi vult? non potuit me curare? num fortassis illudit ine, frustraque mittit? „nam frequenter ibi lotus, nihil accepi utilitatis. Item el aliter: Si futurum est, ut lutum nie sanet, quid opus est, ut in dicta piscina laver? si vero illa me curatura est, quæ fuit luti necessitas? Sed nihil hujusmodi aut dixit, aut cogitavit: sed simpliciter credens, quod ca quæ ad salutem suam convenirent, et fecisset et jussisset, obedivit et abiit, et per talem fidem non est sua spe frustratus. Vers. 8. Vicini ilaque Vers. 11. visum recepi. Quid ais? Homo talia facere potest? nondum enim cognoscebat eum etiam esse Deum. Non dixit autemn: Exspuit in terraai, nam tunc non viderat; seul, Lutum fecit et inunxit oculos meos; hoc namque senserat ac sensu tactus cognoverat. Sed unde didicit, quod Jesus diceretur? Interrogavit procul dubio eos qui tunc præsentes erant. Verisimile enim est, quod etiam prius de miraculis illius audierit; ideo etiam incunctanter illi paruit, ut dictum est. Vers. 12. Dixerunt ille? Nam requirebant illum, qui insaniam ipsorum aufugerat: et quasi (u) solum id audissent, investigant eum. Vers. 12. Ail, Nescio. Nam cum inunxisset, et ad piscinam abire jussisset, continuo discesserat fugiens plausum de miraculo. Vers. 13. Adducunt Vers. 14. oculos. Cum ¡llum non invenirent, hunc adducunt ut¡demonstrent quod Sabbatum solverit. Vers. 15. Rursum video. Non interrogaverunt, Qu:modo visum recepisti, sed Quomodo aperuit oculos tuos? dantes occasionem calumniandi eum de opere prohibito scilicet in Sabbato: ipse vero quasi ad eos loquens, qui jam audiverant, sermonem abbreviat. Vers. 16. Dicebant observat. Non est a lieo, missus videlicet, vel, Non est ex Deo. Vers. 16. Alii cos. Nam qui ex Deo non est, ex diabolo est, et omnino peccator est. Dissensio Τενός Α. Ποτέ Α. Ο — ἀπεσταλμένος. "Οπερ όνομα, το Σιλωάμ δηλονότι, Εβραϊκὸν ὄν, ἑρμηνεύεται ἀπεσταλμένος. Οἶμαι διὰ τὸν ἀπεσταλμένον ἐκεῖ τότε τυφλόν. Προε δήλου γὰρ ἡ τῆς κολυμβήθρας κλῆσις τὸ μέλλον. Απῆλθεν – βλέπων. Απῆλθε με διακριθεὶς ὅλως ἀλλ᾽ εὐθέως ὑπακούσας, καίτοι εἰκὸς ἦν εἰπεῖν, Τί τοῦτο βούλεται, οὐκ ἠδύνατο αὐτὸς θεραπεῦσαι; μήποτε πλανα με καὶ μάτην πέμπει· πολλάκις γὰρ ἐκεῖ νιψάμενος οὐδὲν ἀπωνάμην. Καὶ ἑτέρως δὲ, Εἰ ὁ πηλός θεραπεύσει, τίς ἡ χρεία τοῦ νίψασθαι εἰς τὴν εἰρημένην κολυμβήθραν; Εἰ δὲ ἐκείνη θερα πεύσει, τίς ἡ χρεία τοῦ πηλοῦ; Αλλ' οὐδὲν τοιοῦτον ἢ εἶπεν ἢ ἐλογίσατο· ἁπλῶς δὲ πιστεύσας, ὅτι τὰ πρὸς ἴασιν αὐτοῦ καὶ πεποίηκε καὶ προσέταξεν, ἐπείσθη καὶ ἀπῆλθε, καὶ τῆς τοιαύτης πίστεως οὐ διήμαρτεν. Οἱ οὖν γείτονες ἀνέβλεψα. Τί λέγεις; "Ανθρωπος τοιαῦτα δύναται; Ούπω γὰρ ἐγίνωσκεν αύτ τὸν καὶ Θεόν. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Επτυσε χαμαί, οὐχ Δώρα γὰρ τότε, ἀλλ᾽, ὅτι Πηλὸν ἐποίησε, καὶ ἐπέ. χρισέ μου τοὺς ὀφθαλμούς. Ήσθετο γὰρ καὶ ἔγνω τοῦτο ἐκ τῆς ἀφῆς. ᾿Αλλὰ πόθεν ἔμαθεν ὅτι Ἰησοῦς λέγεται; Ηρώτησε τότε πάντως τους παρόντας. Εἰκὸς γὰρ καὶ πρότερον ἀκούειν περὶ τῶν θαυμάτων αὐτοῦ. Διδ καὶ ἀπεριέργως ὑπήκουσεν αὐτοῦ, καθὼς εἴρηται Εἶπον - ἐκεῖνος; Ἐζήτουν γὰρ αὐτόν, διαρυ αγόντα τὴν μανίαν αὐτῶν, καὶ ὡς μόνον ήκουσαν, Ιχνηλατοῦσιν αὐτόν. Λέγει· Οὐκ οἶδα. Επιχρίσας γὰρ καὶ ἐντειλά μενος ἀπελθεῖν εἰς τὴν κολυμβήθραν, ἀνεχώρησεν αὐτίκα φεύγων τὸν ἀπὸ τοῦ θαύματος κράτον. Αγουσιν — ὀφθαλμούς. Μὴ εὑρόντες ἐκεῖνον, ἄγουσι τοῦτον εἰς ἀπόδειξιν τῆς λύσεως τοῦ Σαβ βάτου. Πάλιν βλέπω. Οὐκ ἠρώτησαν, Πῶς ἀνέβλε μας, ἀλλὰ, Πῶς ἀνέφξέ σου τοὺς ὀφθαλμούς; διδόντες ἀφορμὴν τοῦ διαβαλεῖν αὐτὸν ἐπὶ ἐργασία κεκωλυμένῃ δῆθεν ἐν τῷ Σαββάτῳ. Ὁ δὲ, ὡς πρὸς ἀκηκοότας ἤδη τὰ κατ' αὐτὸν λέγων, ἐπιτέμνει τὸν λόγον. Ελεγον τηρεῖ. Οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ, ἀπι Ο σταλμένος δηλονότι, ἢ οὐκ ἔστιν ἐκ Θεοῦ. Αλλοι αὐτοῖς. Ὁ γὰρ μὴ ὧν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐχ τοῦ διαβόλου ἐστὶ, καὶ πάντως ἁμαρτωλό; ἐστι. Variæ lectiones et notæ. Chrysostomus, ut solet, versum 15 et 20 confudit. Vide tom. VIII, p. 334.A. Hunc ergo sequitur Euthymius et Theophylactus, etiam in interpretatione p. 697 C. Similis confusio est fra xvi, 7, 8, et in locis centum aliis. Sed altero loco (n) Et quasi, etc. Et ut modo audiverant. codices etiam fingit et confuse eos laudat. Multo ties, cum interpretes, Origenes, Chrysostomus et alii dicunt, Evangelista aut apostolus non hoc, sed illud dixit: non illud, sed hoc probandum est. Id etiam hoc loco fecerunt Euthymius et Theophylactus. Uterque cuim in contextu Vulgatam serval lectionem.

πεύσει αὐτόν. Πολλῶν γὰρ καθεκάστην ἐκεῖ καὶ νιπτομένων και λουομένων, οὐδεὶς ευρέ ποτε να σου τινός απαλλαγήν. Vers. 7. Quod· missus. Quod vocabulum Siloe videlicet, quod est Hebraicum, interpretatione sonal missus: ideo, ut opinor, quod tunc czcus illo fuerit missus; præsignabat nanque piscina appellatio id quod futurum erat. Vers. 7. Abiit – videns. Abiit nibil hæsitans, sed confestim obediens. Atqui verisimiliter dicere poterat: Quid hoc sibi vult? non potuit me curare? num fortassis illudit ine, frustraque mittit? „nam frequenter ibi lotus, nihil accepi utilitatis. Item el aliter: Si futurum est, ut lutum nie sanet, quid opus est, ut in dicta piscina laver? si vero illa me curatura est, quæ fuit luti necessitas? Sed nihil hujusmodi aut dixit, aut cogitavit: sed simpliciter credens, quod ca quæ ad salutem suam convenirent, et fecisset et jussisset, obedivit et abiit, et per talem fidem non est sua spe frustratus. Vers. 8. Vicini ilaque Vers. 11. visum recepi. Quid ais? Homo talia facere potest? nondum enim cognoscebat eum etiam esse Deum. Non dixit autemn: Exspuit in terraai, nam tunc non viderat; seul, Lutum fecit et inunxit oculos meos; hoc namque senserat ac sensu tactus cognoverat. Sed unde didicit, quod Jesus diceretur? Interrogavit procul dubio eos qui tunc præsentes erant. Verisimile enim est, quod etiam prius de miraculis illius audierit; ideo etiam incunctanter illi paruit, ut dictum est. Vers. 12. Dixerunt ille? Nam requirebant illum, qui insaniam ipsorum aufugerat: et quasi (u) solum id audissent, investigant eum. Vers. 12. Ail, Nescio. Nam cum inunxisset, et ad piscinam abire jussisset, continuo discesserat fugiens plausum de miraculo. Vers. 13. Adducunt Vers. 14. oculos. Cum ¡llum non invenirent, hunc adducunt ut¡demonstrent quod Sabbatum solverit. Vers. 15. Rursum video. Non interrogaverunt, Qu:modo visum recepisti, sed Quomodo aperuit oculos tuos? dantes occasionem calumniandi eum de opere prohibito scilicet in Sabbato: ipse vero quasi ad eos loquens, qui jam audiverant, sermonem abbreviat. Vers. 16. Dicebant observat. Non est a lieo, missus videlicet, vel, Non est ex Deo. Vers. 16. Alii cos. Nam qui ex Deo non est, ex diabolo est, et omnino peccator est. Dissensio Τενός Α. Ποτέ Α. Ο — ἀπεσταλμένος. "Οπερ όνομα, το Σιλωάμ δηλονότι, Εβραϊκὸν ὄν, ἑρμηνεύεται ἀπεσταλμένος. Οἶμαι διὰ τὸν ἀπεσταλμένον ἐκεῖ τότε τυφλόν. Προε δήλου γὰρ ἡ τῆς κολυμβήθρας κλῆσις τὸ μέλλον. Απῆλθεν – βλέπων. Απῆλθε με διακριθεὶς ὅλως ἀλλ᾽ εὐθέως ὑπακούσας, καίτοι εἰκὸς ἦν εἰπεῖν, Τί τοῦτο βούλεται, οὐκ ἠδύνατο αὐτὸς θεραπεῦσαι; μήποτε πλανα με καὶ μάτην πέμπει· πολλάκις γὰρ ἐκεῖ νιψάμενος οὐδὲν ἀπωνάμην. Καὶ ἑτέρως δὲ, Εἰ ὁ πηλός θεραπεύσει, τίς ἡ χρεία τοῦ νίψασθαι εἰς τὴν εἰρημένην κολυμβήθραν; Εἰ δὲ ἐκείνη θερα πεύσει, τίς ἡ χρεία τοῦ πηλοῦ; Αλλ' οὐδὲν τοιοῦτον ἢ εἶπεν ἢ ἐλογίσατο· ἁπλῶς δὲ πιστεύσας, ὅτι τὰ πρὸς ἴασιν αὐτοῦ καὶ πεποίηκε καὶ προσέταξεν, ἐπείσθη καὶ ἀπῆλθε, καὶ τῆς τοιαύτης πίστεως οὐ διήμαρτεν. Οἱ οὖν γείτονες ἀνέβλεψα. Τί λέγεις; "Ανθρωπος τοιαῦτα δύναται; Ούπω γὰρ ἐγίνωσκεν αύτ τὸν καὶ Θεόν. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Επτυσε χαμαί, οὐχ Δώρα γὰρ τότε, ἀλλ᾽, ὅτι Πηλὸν ἐποίησε, καὶ ἐπέ. χρισέ μου τοὺς ὀφθαλμούς. Ήσθετο γὰρ καὶ ἔγνω τοῦτο ἐκ τῆς ἀφῆς. ᾿Αλλὰ πόθεν ἔμαθεν ὅτι Ἰησοῦς λέγεται; Ηρώτησε τότε πάντως τους παρόντας. Εἰκὸς γὰρ καὶ πρότερον ἀκούειν περὶ τῶν θαυμάτων αὐτοῦ. Διδ καὶ ἀπεριέργως ὑπήκουσεν αὐτοῦ, καθὼς εἴρηται Εἶπον - ἐκεῖνος; Ἐζήτουν γὰρ αὐτόν, διαρυ αγόντα τὴν μανίαν αὐτῶν, καὶ ὡς μόνον ήκουσαν, Ιχνηλατοῦσιν αὐτόν. Λέγει· Οὐκ οἶδα. Επιχρίσας γὰρ καὶ ἐντειλά μενος ἀπελθεῖν εἰς τὴν κολυμβήθραν, ἀνεχώρησεν αὐτίκα φεύγων τὸν ἀπὸ τοῦ θαύματος κράτον. Αγουσιν — ὀφθαλμούς. Μὴ εὑρόντες ἐκεῖνον, ἄγουσι τοῦτον εἰς ἀπόδειξιν τῆς λύσεως τοῦ Σαβ βάτου. Πάλιν βλέπω. Οὐκ ἠρώτησαν, Πῶς ἀνέβλε μας, ἀλλὰ, Πῶς ἀνέφξέ σου τοὺς ὀφθαλμούς; διδόντες ἀφορμὴν τοῦ διαβαλεῖν αὐτὸν ἐπὶ ἐργασία κεκωλυμένῃ δῆθεν ἐν τῷ Σαββάτῳ. Ὁ δὲ, ὡς πρὸς ἀκηκοότας ἤδη τὰ κατ' αὐτὸν λέγων, ἐπιτέμνει τὸν λόγον. Ελεγον τηρεῖ. Οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ, ἀπι Ο σταλμένος δηλονότι, ἢ οὐκ ἔστιν ἐκ Θεοῦ. Αλλοι αὐτοῖς. Ὁ γὰρ μὴ ὧν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐχ τοῦ διαβόλου ἐστὶ, καὶ πάντως ἁμαρτωλό; ἐστι. Variæ lectiones et notæ. Chrysostomus, ut solet, versum 15 et 20 confudit. Vide tom. VIII, p. 334.A. Hunc ergo sequitur Euthymius et Theophylactus, etiam in interpretatione p. 697 C. Similis confusio est fra xvi, 7, 8, et in locis centum aliis. Sed altero loco (n) Et quasi, etc. Et ut modo audiverant. codices etiam fingit et confuse eos laudat. Multo ties, cum interpretes, Origenes, Chrysostomus et alii dicunt, Evangelista aut apostolus non hoc, sed illud dixit: non illud, sed hoc probandum est. Id etiam hoc loco fecerunt Euthymius et Theophylactus. Uterque cuim in contextu Vulgatam serval lectionem.

CAP. IX. Σχίσμα μὲν οὖν καὶ τότε καὶ πρότερον ἐγένετο· Οὐκ itaque et tunc et prius facta est; siquidem, Nan ἦλθον γάρ, φησί, βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν, ἀλλὰ μάχαιραν· ἀλλ' οὐκ ἐπέμεινεν ΙνώΘησαν γὰρ αὖθις, ἐπικειμένων τῶν ἀρχόντων. Λέγουσι - ὀφθαλμούς; Λέγουσι τοῦτο οὐχ οἱ εἰπόντες, ὅτι οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ, ἀλλ᾽ οἱ σχι σθέντες ἀπ' αὐτῶν. Ἵνα γὰρ μὴ δόξωσι συνηγορείν αὐτῷ, τὸν λαβόντα πεῖραν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ ποιοῦνται κριτὴν τῆς ἀμφιβολίας. '0 ἐστί. Προφήτας εκάλουν τοὺς θείους ἄνδρας. "Αντικρυς οὖν φησιν ὅτι παρὰ Θεοῦ ἐστι, καὶ οὐκ ἐφοβήθη τὸν θυμὸν τῶν λεγόντων ὅτι οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ. Στερβός γὰρ ἦν καὶ φιλαλήθης καὶ εὐν γνώμων. Οὐκ ἀνέβλεψεν. Οἱ εἰπόντες, ὅτι οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ. Ἀλλ᾽, ὦ ἀνόητοι! εἰ οὐχὶ τυφλὸς ὢν ἀνέβλεψε, πῶς διαβάλλετε τὸν Χριστὸν ὡς ἐν Σαββάτῳ ἰασάμενον αὐτόν; Εως ἐγεννήθη; Ορα πονηρίαν. Αυστηρώς ἐρωτῶσι, προσδοκῶντες ἐκφοβεῖν αὐτοὺς, ἵνα, τού των αρνησαμένων, ἐπισκιασθῇ τὸ θαῦμα. Καί φασιν· Ον ὑμεῖς λέγετε, ὅτι τυφλὸς ἐγεννήθη, ψευδόμενοι δηλαδὴ καὶ κακουργοῦντες, καὶ τῷ Ἰησοῦ δόξαν περιποιούμενοι. Πώς - βλέπει; Εἰ τυφλὸς ἐγεννήθη. Απεκρίθησαν οὐκ οἴδαμεν. Τρία έρωτη θέντες, εἰ οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς αὐτῶν, εἰ τυφλὸς ἐγεννήθη, καὶ πῶς ἄρτι βλέπει· τὰ μὲν δύο ὁμολογοῦσι· πῶς δὲ ἄρτι βλέπει ἀγνοεῖν λέγουσι, φοβούμενοι τοὺς Ἰουδαίους, ὡς ἑξῆς δηλωθήσεται. Αὐτὸς — λαλήσει. Έξω κινδύνου καθιστώντας ἑαυτοὺς, ἐπὶ τὸν τεθεραπευμένον παραπέμπουσι τὴν ἐρώτησιν, ὡς ἀξιοπιστότερον αὐτῶν ἐν τῷ τοιούτῳ ζητήματι. Ταῦτα — ἀποσυνάγωγος γένηται. Συνετέθειντο, ήτοι συνεφώνησαν. Αποσυνάγωγος δὲ ὁ ἐκβεβλημένος τῆς συναγωγής. Δια ἐρωτήσατε. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει διασύρων αὐτοὺς ὡς δειλούς καὶ διὰ τὸ μὴ ἀπο συναγώγους γενέσθαι προσποιουμένους μὲν ἀγνοεῖν, τῷ υἱῷ δὲ τὸν ἀγῶνα ὅλον ἐπιφορτίζοντας. Ἐφώνησαν – Θεῷ. Δόξασον τὸν Θεὸν, ὡς παρ' αὐτοῦ Ιαθεὶς, καὶ μὴ παρὰ τοῦ Ἰησοῦ, Ημεῖς — ἐστιν. Απόντος τοῦτο λέγετε, μιαροί. Παρόντος γὰρ, καὶ ἐρωτήσαντος ὑμᾶς ἔναγχος, Τίς ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας· οὐκ ἠδυνήθητε ** Matth. x, 54. veni, inquit, ut multam pacem in terram, sed glas dium'⚫ Sed non perseveravit. Kursum en m uniti sunt instantibus Pharistis Vers. 17. Aiunt oculus? floc aiunt non illi, qui dixerant, Non est a Deo, sed qui ab his divisi erant; ne enim illi patrocinari viderentur, eum qui virtutis ejus experimentum sumpserat, constituunt ambiguitatis judicem. Vers. 17. At est. Prophetas vocabant divinos viros. Aperte ergo dicit quod a Deo esset, nec iram timuit dicentium quod non esset a Deo. Firmus enim erat, et veritatis amator ac æquus (m) homo. Vers.18. Non risum recepissel. Qui dixerant, Non est a Deo. Sed o insensati, si non ita est. quod cum cæcus esset visum recepit, quomodo Christum calumniamini, quod illum Sabbato sanaverit? Vers. 18. Donec Vers. 19. natus est? Vide malitiam. Rigide interrogant, putantes illos exterrere, ut dum hi negassent, tenebris offunderetur miraculum et aiunt: De quo vos dicitis, quod cæcus natus est? mentientes videlicet et dolose.simu'artes, ut ipsi Jesu gloriam quæratis. Vers. 19. Quomodo videt? Si exeus natus est. Vers. 20. Responderunt Vers. 21. nescimus. Cum de tribus interrogati fuissent: utrum hic esset filius eorum, utrum cæcus natus esset, et quomodo nunc videret; de duobus confitentur. Quomodo autem nunc videat, ignorare se dicunt, timentes Juda:os, sicut in progressu manifestatur. Vers. 21. Ipse - loquetur. Sese extra periculum constituentes, ad cum qui curatus erat interrogationem remittunt, ut qui in ejusmodi quæstione fide dignior eis esset. Vers. 22. Hæc extra synagogam ejiceretur. Conspiraverant, pactum fecerant. Vers. 43. Propter interrogate. Rursus idem dicit, perstringens illos tanquam timidos, et qui ignorare se simulaverant, ne extra synagogan, sive congregationein ejicerentur: filio autem totius cer- ▷ taminis onus imposuerant. Deo. Glorifica Deum, Vers. 24. Vocaverunt atpote ab eo sanatus, et non a Jesu. est. Absente illo hoc dicitis, Vers. 24. Nos scelesti; nam cum ille praesens esset, et vos paulo ante interrogaret, Quis ex vobis arguit me de pecca- Varia lectiones et not. Τοὺς γονεῖς τοῦ ποτὲ τυφλού. Το σχίσμα. Intellige, ὁ εὐαγγελιστής. Phariseis. Videtur ergo Φαρισαίων legisse. (m) Aquus. Gratus.

CAP. IX. Σχίσμα μὲν οὖν καὶ τότε καὶ πρότερον ἐγένετο· Οὐκ itaque et tunc et prius facta est; siquidem, Nan ἦλθον γάρ, φησί, βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν, ἀλλὰ μάχαιραν· ἀλλ' οὐκ ἐπέμεινεν ΙνώΘησαν γὰρ αὖθις, ἐπικειμένων τῶν ἀρχόντων. Λέγουσι - ὀφθαλμούς; Λέγουσι τοῦτο οὐχ οἱ εἰπόντες, ὅτι οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ, ἀλλ᾽ οἱ σχι σθέντες ἀπ' αὐτῶν. Ἵνα γὰρ μὴ δόξωσι συνηγορείν αὐτῷ, τὸν λαβόντα πεῖραν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ ποιοῦνται κριτὴν τῆς ἀμφιβολίας. '0 ἐστί. Προφήτας εκάλουν τοὺς θείους ἄνδρας. "Αντικρυς οὖν φησιν ὅτι παρὰ Θεοῦ ἐστι, καὶ οὐκ ἐφοβήθη τὸν θυμὸν τῶν λεγόντων ὅτι οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ. Στερβός γὰρ ἦν καὶ φιλαλήθης καὶ εὐν γνώμων. Οὐκ ἀνέβλεψεν. Οἱ εἰπόντες, ὅτι οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ. Ἀλλ᾽, ὦ ἀνόητοι! εἰ οὐχὶ τυφλὸς ὢν ἀνέβλεψε, πῶς διαβάλλετε τὸν Χριστὸν ὡς ἐν Σαββάτῳ ἰασάμενον αὐτόν; Εως ἐγεννήθη; Ορα πονηρίαν. Αυστηρώς ἐρωτῶσι, προσδοκῶντες ἐκφοβεῖν αὐτοὺς, ἵνα, τού των αρνησαμένων, ἐπισκιασθῇ τὸ θαῦμα. Καί φασιν· Ον ὑμεῖς λέγετε, ὅτι τυφλὸς ἐγεννήθη, ψευδόμενοι δηλαδὴ καὶ κακουργοῦντες, καὶ τῷ Ἰησοῦ δόξαν περιποιούμενοι. Πώς - βλέπει; Εἰ τυφλὸς ἐγεννήθη. Απεκρίθησαν οὐκ οἴδαμεν. Τρία έρωτη θέντες, εἰ οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς αὐτῶν, εἰ τυφλὸς ἐγεννήθη, καὶ πῶς ἄρτι βλέπει· τὰ μὲν δύο ὁμολογοῦσι· πῶς δὲ ἄρτι βλέπει ἀγνοεῖν λέγουσι, φοβούμενοι τοὺς Ἰουδαίους, ὡς ἑξῆς δηλωθήσεται. Αὐτὸς — λαλήσει. Έξω κινδύνου καθιστώντας ἑαυτοὺς, ἐπὶ τὸν τεθεραπευμένον παραπέμπουσι τὴν ἐρώτησιν, ὡς ἀξιοπιστότερον αὐτῶν ἐν τῷ τοιούτῳ ζητήματι. Ταῦτα — ἀποσυνάγωγος γένηται. Συνετέθειντο, ήτοι συνεφώνησαν. Αποσυνάγωγος δὲ ὁ ἐκβεβλημένος τῆς συναγωγής. Δια ἐρωτήσατε. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει διασύρων αὐτοὺς ὡς δειλούς καὶ διὰ τὸ μὴ ἀπο συναγώγους γενέσθαι προσποιουμένους μὲν ἀγνοεῖν, τῷ υἱῷ δὲ τὸν ἀγῶνα ὅλον ἐπιφορτίζοντας. Ἐφώνησαν – Θεῷ. Δόξασον τὸν Θεὸν, ὡς παρ' αὐτοῦ Ιαθεὶς, καὶ μὴ παρὰ τοῦ Ἰησοῦ, Ημεῖς — ἐστιν. Απόντος τοῦτο λέγετε, μιαροί. Παρόντος γὰρ, καὶ ἐρωτήσαντος ὑμᾶς ἔναγχος, Τίς ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας· οὐκ ἠδυνήθητε ** Matth. x, 54. veni, inquit, ut multam pacem in terram, sed glas dium'⚫ Sed non perseveravit. Kursum en m uniti sunt instantibus Pharistis Vers. 17. Aiunt oculus? floc aiunt non illi, qui dixerant, Non est a Deo, sed qui ab his divisi erant; ne enim illi patrocinari viderentur, eum qui virtutis ejus experimentum sumpserat, constituunt ambiguitatis judicem. Vers. 17. At est. Prophetas vocabant divinos viros. Aperte ergo dicit quod a Deo esset, nec iram timuit dicentium quod non esset a Deo. Firmus enim erat, et veritatis amator ac æquus (m) homo. Vers.18. Non risum recepissel. Qui dixerant, Non est a Deo. Sed o insensati, si non ita est. quod cum cæcus esset visum recepit, quomodo Christum calumniamini, quod illum Sabbato sanaverit? Vers. 18. Donec Vers. 19. natus est? Vide malitiam. Rigide interrogant, putantes illos exterrere, ut dum hi negassent, tenebris offunderetur miraculum et aiunt: De quo vos dicitis, quod cæcus natus est? mentientes videlicet et dolose.simu'artes, ut ipsi Jesu gloriam quæratis. Vers. 19. Quomodo videt? Si exeus natus est. Vers. 20. Responderunt Vers. 21. nescimus. Cum de tribus interrogati fuissent: utrum hic esset filius eorum, utrum cæcus natus esset, et quomodo nunc videret; de duobus confitentur. Quomodo autem nunc videat, ignorare se dicunt, timentes Juda:os, sicut in progressu manifestatur. Vers. 21. Ipse - loquetur. Sese extra periculum constituentes, ad cum qui curatus erat interrogationem remittunt, ut qui in ejusmodi quæstione fide dignior eis esset. Vers. 22. Hæc extra synagogam ejiceretur. Conspiraverant, pactum fecerant. Vers. 43. Propter interrogate. Rursus idem dicit, perstringens illos tanquam timidos, et qui ignorare se simulaverant, ne extra synagogan, sive congregationein ejicerentur: filio autem totius cer- ▷ taminis onus imposuerant. Deo. Glorifica Deum, Vers. 24. Vocaverunt atpote ab eo sanatus, et non a Jesu. est. Absente illo hoc dicitis, Vers. 24. Nos scelesti; nam cum ille praesens esset, et vos paulo ante interrogaret, Quis ex vobis arguit me de pecca- Varia lectiones et not. Τοὺς γονεῖς τοῦ ποτὲ τυφλού. Το σχίσμα. Intellige, ὁ εὐαγγελιστής. Phariseis. Videtur ergo Φαρισαίων legisse. (m) Aquus. Gratus.

CAP. IX. Σχίσμα μὲν οὖν καὶ τότε καὶ πρότερον ἐγένετο· Οὐκ itaque et tunc et prius facta est; siquidem, Nan ἦλθον γάρ, φησί, βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν, ἀλλὰ μάχαιραν· ἀλλ' οὐκ ἐπέμεινεν ΙνώΘησαν γὰρ αὖθις, ἐπικειμένων τῶν ἀρχόντων. Λέγουσι - ὀφθαλμούς; Λέγουσι τοῦτο οὐχ οἱ εἰπόντες, ὅτι οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ, ἀλλ᾽ οἱ σχι σθέντες ἀπ' αὐτῶν. Ἵνα γὰρ μὴ δόξωσι συνηγορείν αὐτῷ, τὸν λαβόντα πεῖραν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ ποιοῦνται κριτὴν τῆς ἀμφιβολίας. '0 ἐστί. Προφήτας εκάλουν τοὺς θείους ἄνδρας. "Αντικρυς οὖν φησιν ὅτι παρὰ Θεοῦ ἐστι, καὶ οὐκ ἐφοβήθη τὸν θυμὸν τῶν λεγόντων ὅτι οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ. Στερβός γὰρ ἦν καὶ φιλαλήθης καὶ εὐν γνώμων. Οὐκ ἀνέβλεψεν. Οἱ εἰπόντες, ὅτι οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ. Ἀλλ᾽, ὦ ἀνόητοι! εἰ οὐχὶ τυφλὸς ὢν ἀνέβλεψε, πῶς διαβάλλετε τὸν Χριστὸν ὡς ἐν Σαββάτῳ ἰασάμενον αὐτόν; Εως ἐγεννήθη; Ορα πονηρίαν. Αυστηρώς ἐρωτῶσι, προσδοκῶντες ἐκφοβεῖν αὐτοὺς, ἵνα, τού των αρνησαμένων, ἐπισκιασθῇ τὸ θαῦμα. Καί φασιν· Ον ὑμεῖς λέγετε, ὅτι τυφλὸς ἐγεννήθη, ψευδόμενοι δηλαδὴ καὶ κακουργοῦντες, καὶ τῷ Ἰησοῦ δόξαν περιποιούμενοι. Πώς - βλέπει; Εἰ τυφλὸς ἐγεννήθη. Απεκρίθησαν οὐκ οἴδαμεν. Τρία έρωτη θέντες, εἰ οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς αὐτῶν, εἰ τυφλὸς ἐγεννήθη, καὶ πῶς ἄρτι βλέπει· τὰ μὲν δύο ὁμολογοῦσι· πῶς δὲ ἄρτι βλέπει ἀγνοεῖν λέγουσι, φοβούμενοι τοὺς Ἰουδαίους, ὡς ἑξῆς δηλωθήσεται. Αὐτὸς — λαλήσει. Έξω κινδύνου καθιστώντας ἑαυτοὺς, ἐπὶ τὸν τεθεραπευμένον παραπέμπουσι τὴν ἐρώτησιν, ὡς ἀξιοπιστότερον αὐτῶν ἐν τῷ τοιούτῳ ζητήματι. Ταῦτα — ἀποσυνάγωγος γένηται. Συνετέθειντο, ήτοι συνεφώνησαν. Αποσυνάγωγος δὲ ὁ ἐκβεβλημένος τῆς συναγωγής. Δια ἐρωτήσατε. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει διασύρων αὐτοὺς ὡς δειλούς καὶ διὰ τὸ μὴ ἀπο συναγώγους γενέσθαι προσποιουμένους μὲν ἀγνοεῖν, τῷ υἱῷ δὲ τὸν ἀγῶνα ὅλον ἐπιφορτίζοντας. Ἐφώνησαν – Θεῷ. Δόξασον τὸν Θεὸν, ὡς παρ' αὐτοῦ Ιαθεὶς, καὶ μὴ παρὰ τοῦ Ἰησοῦ, Ημεῖς — ἐστιν. Απόντος τοῦτο λέγετε, μιαροί. Παρόντος γὰρ, καὶ ἐρωτήσαντος ὑμᾶς ἔναγχος, Τίς ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας· οὐκ ἠδυνήθητε ** Matth. x, 54. veni, inquit, ut multam pacem in terram, sed glas dium'⚫ Sed non perseveravit. Kursum en m uniti sunt instantibus Pharistis Vers. 17. Aiunt oculus? floc aiunt non illi, qui dixerant, Non est a Deo, sed qui ab his divisi erant; ne enim illi patrocinari viderentur, eum qui virtutis ejus experimentum sumpserat, constituunt ambiguitatis judicem. Vers. 17. At est. Prophetas vocabant divinos viros. Aperte ergo dicit quod a Deo esset, nec iram timuit dicentium quod non esset a Deo. Firmus enim erat, et veritatis amator ac æquus (m) homo. Vers.18. Non risum recepissel. Qui dixerant, Non est a Deo. Sed o insensati, si non ita est. quod cum cæcus esset visum recepit, quomodo Christum calumniamini, quod illum Sabbato sanaverit? Vers. 18. Donec Vers. 19. natus est? Vide malitiam. Rigide interrogant, putantes illos exterrere, ut dum hi negassent, tenebris offunderetur miraculum et aiunt: De quo vos dicitis, quod cæcus natus est? mentientes videlicet et dolose.simu'artes, ut ipsi Jesu gloriam quæratis. Vers. 19. Quomodo videt? Si exeus natus est. Vers. 20. Responderunt Vers. 21. nescimus. Cum de tribus interrogati fuissent: utrum hic esset filius eorum, utrum cæcus natus esset, et quomodo nunc videret; de duobus confitentur. Quomodo autem nunc videat, ignorare se dicunt, timentes Juda:os, sicut in progressu manifestatur. Vers. 21. Ipse - loquetur. Sese extra periculum constituentes, ad cum qui curatus erat interrogationem remittunt, ut qui in ejusmodi quæstione fide dignior eis esset. Vers. 22. Hæc extra synagogam ejiceretur. Conspiraverant, pactum fecerant. Vers. 43. Propter interrogate. Rursus idem dicit, perstringens illos tanquam timidos, et qui ignorare se simulaverant, ne extra synagogan, sive congregationein ejicerentur: filio autem totius cer- ▷ taminis onus imposuerant. Deo. Glorifica Deum, Vers. 24. Vocaverunt atpote ab eo sanatus, et non a Jesu. est. Absente illo hoc dicitis, Vers. 24. Nos scelesti; nam cum ille praesens esset, et vos paulo ante interrogaret, Quis ex vobis arguit me de pecca- Varia lectiones et not. Τοὺς γονεῖς τοῦ ποτὲ τυφλού. Το σχίσμα. Intellige, ὁ εὐαγγελιστής. Phariseis. Videtur ergo Φαρισαίων legisse. (m) Aquus. Gratus.

to? ue mutire quidem potuistis, or a veritate obtu- 1 οὐδὲ γρύξαι μόνον, ἐμφραγέντων ὑμῖν τῶν rata babentes. Vers. 23. Respondit video. Non dixit dubitando, An peccator sil nescio, sed nugas hujusmodi more dub.tantis repellens. Nam in progressu manifestius hoc ostendit, dicens: Scimus quod pecca - tores Deus non-audiat **. Vers. 26. Diserunt-oculos? Cum ab omni parte repulsi essent, nec quidquam eorum, quæ voluerant, effecissent: rursum ad primum quaesitum revertuntur: ideo etiam is qui curatus fuerat ενώ guens illos, non jam timide, sed liberius loquendo respondet. Vers. 27. Respondit - audistis. Nec credidistis Vers. 27. Quid audire. Quam ob causam rursus audire quæritis? Vers. 97. Nam – fieri. Dicens, Num et vos, o8tendit, quod ipse paulo ante factus esset, et conf. denter id fatebatur, non metuens illorum insaniam; adeo fortis est veritas, ut eos libertate repleat, qui ipsam elegerint: mendacium vero adeo imbecille ut eos quoque, qui fortes sunt, reddat timidos. Vers. 23. Conviciali - discipuli. - Neque Mosis; :am si Mosis essetis, utique et Christi essetis. Si crederetis, inquit, Mosi, crederetis utique miki ". Vers. 29. Noe-sit. Unde missus sit. Atqui variis in locis docuit vos, qui sint ferenter de se testituonium: puta Josnnes, opera quæ facit et Pater, qui et Deus. At certe de Mose auditis, non autem videtis: hujus vero opera non auditis solum, verum etiam videtis, et nostis, quod oculi sint auribus fide digniores. Vers. 50. Respondit oculos. Quod cum vobis ignotus sit, et inglorius, meos aperuis oculos, Laleque edidit miraculum. Nam si de insignibus esset et gloriosis, nequaquam tantum esset infraculum. Itaque inagnus quispiam est, quanquam vos nesciatis unde sit. στομάτων ὑπὸ τῆς ἀληθείας. Απεκρίθη — βλέπω. Το, Ει αμαρτωλός ἐστιν, οὐκ εἶδα, οὐ διστάζων εἶπεν ἀλλ' ἐν σχήματι διστά ζοντος, παραπεμπόμενος τὸν τοιοῦτον φλήναφον. Προϊὼν γὰρ φανερώτερον ἀποφαίνεται λέγων· οίδα μεν δὲ ὅτι ἁμαρτωλῶν ὁ Θεὸς οὐκ ἀκούει. Εἶπον -- ὀφθαλμούς; Πανταχόθεν ἀποκρουσθέν τες, καὶ μηδὲν ὧν ἐβούλοντο, δυνηθέντες ἀνύσαι, πάλιν ἐπὶ τὸ πρότερον ἐρώτημα στρέφονται. Διὸ καὶ καταγνοὺς αὐτῶν ὁ τεθεραπευμένος, οὐκ ἔτι μεθ' ύποστολῆς, ἀλλὰ παρξησιαστικώτερον ἀποκρίνεται. 'Απεκρίθη — ἠκούσατε. Οὐκ ἐπιστεύσατε. Ti Β΄ ἀκούειν; ἀκούειν; Τίνος ένεκεν πάλιν ζητείτε ΜΑ γενέσθαι; Εἰπὼν ὅτι Μὴ καὶ ὑμεῖς, ἔδειξεν ὅτι αὐτὸς τέως ἐστὶ, καὶ θαρραλέως ώμο λόγησε μὴ δειλιάσας τὴν μανίαν αὐτῶν. Οὕτως ἰσχυρὸν ἡ ἀλήθεια, παρρησίας εμπιπλῶσα του; ελομένους αὐτὴν, καὶ εἰ τῶν ἀπεῤῥιμμένων εἶεν· τὸ δὲ ψεῦδος τούναντίον ἀσθενὲς, δειλοὺς ἀπεργαζό μενον καὶ τοὺς ἰσχυρούς. Ελοιδόρησαν-μαθηταί. Οὐδὲ τοῦ Μωϋσέως. Et γὰρ τοῦ Μωυσέως ἦτε, καὶ τοῦ Χριστοῦ ἂν ἦτε. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε, φησί, Μωυσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Ημεῖς — ἐστί. Πόθεν ἀπεστάλη. Καὶ μὴν διαφόρως ἐδίδαξεν ὑμᾶς, τίνες μαρτυροῦσι περὶ αὐτοῦ, ὅτι ὁ Ἰωάννης, ὅτι τὰ ἔργα & ποιεῖ, ὅτι ὁ Πατήρ καὶ Θεός· ἀλλὰ περὶ Μωυσέως μὲν ἀκούετε, οὐ μὴν βλέπετε· τὰ ἔργα δὲ τούτου οὐ μόνον ἀκούετε, ἀλλὰ καὶ βλέπετε, καὶ οἴδατε, ὅτι ὀφθαλμοὶ ἔτων πιστότεροι. Απεκρίθη - ὀφθαλμούς. Οτι ὑμῖν ἄσημος καὶ ἄδοξος ῶν, ἀνέγξέ μου τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ πεποίηκε τηλικούτον θαῦμα. Εἰ γὰρ ἦν τῶν ἐπισή μων καὶ ἐνδόξων, οὐκ ἂν τοσοῦτον ἦν θαυμαστόν. Ὥστε μέγας τίς ἐστιν, εἰ καὶ ὑμεῖς οὐκ οἴδατε πόθεν ἐστίν. Οίδαμεν ἀκούει. Βλέπε σύνεσιν, πῶς θαν μασίως συλλογίζεται, καὶ αὔξει τὸν λόγον. Εφα είσθη γὰρ ὄντως οὐ τοὺς ἔξω μόνον ὀφθαλμούς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔνδον. Ἐπεὶ γὰρ προλαβόντες εἶπον· Vers. 51. Scimus andit. Vide contexturam (*) et quomodo mirabiliter argumentetur ac sermor:em augeat. Vere enim non exterioribus tantum oculis illuminatus est, sed et interioribus. Nam quia in præcedentibus dixerant: Nos scimus, quod hic homo p 'Ημεῖς οἴδαμεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἁμαρτωλός reccalor estº; tunc quidenı more dubitantis serinonem repulit, nunc vero tanquam libertate plenus, ostendit hunc non esse peccatorem, sed putius Dei cultorein ac Dei voluntatem adimplentem. Siquidem adhuc eum hominem esse suspicabatur, ut diximus. Peccatores autem Deus non audit, in bujnsmodi videlicet miraculis. ἐστι· τότε μὲν ἐν σχήματι διστάζοντος παρεκρούσατο τὸν λόγον· νῦν δὲ παῤῥησίας ὢν μεστὸς ἀπο δεικνύει τοῦτον μὴ ὄντα ἁμαρτωλόν, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον θεοσεβή, καὶ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ποιοῦντα "Ετι γὰρ ἄνθρωπον τοῦτον ὑπελάμβανεν, ὡς εἰρή καμεν. 'Αμαρτωλῶν δὲ ὁ Θεὸς οὐκ ἀκούει, ἐπὶ τοιούτοις θαύμασι δηλονότι. Vers. 52. - Vers. 33. quidquam. Quidquam » Joan. v, 46. en Juan. vili, 46. ** Joan. 1×, 31. Υμών Α. Εκ — οὐδέν. Οὐδὲν τοιοῦτον. Τυφλοῦ μὲν γάρ » Joan. ix, 24. Varia lectiones et nols. (π) Comexturam. Prudentiam. Forte interpres invenit σύνθεσιν aut aliud quid simile.

to? ue mutire quidem potuistis, or a veritate obtu- 1 οὐδὲ γρύξαι μόνον, ἐμφραγέντων ὑμῖν τῶν rata babentes. Vers. 23. Respondit video. Non dixit dubitando, An peccator sil nescio, sed nugas hujusmodi more dub.tantis repellens. Nam in progressu manifestius hoc ostendit, dicens: Scimus quod pecca - tores Deus non-audiat **. Vers. 26. Diserunt-oculos? Cum ab omni parte repulsi essent, nec quidquam eorum, quæ voluerant, effecissent: rursum ad primum quaesitum revertuntur: ideo etiam is qui curatus fuerat ενώ guens illos, non jam timide, sed liberius loquendo respondet. Vers. 27. Respondit - audistis. Nec credidistis Vers. 27. Quid audire. Quam ob causam rursus audire quæritis? Vers. 97. Nam – fieri. Dicens, Num et vos, o8tendit, quod ipse paulo ante factus esset, et conf. denter id fatebatur, non metuens illorum insaniam; adeo fortis est veritas, ut eos libertate repleat, qui ipsam elegerint: mendacium vero adeo imbecille ut eos quoque, qui fortes sunt, reddat timidos. Vers. 23. Conviciali - discipuli. - Neque Mosis; :am si Mosis essetis, utique et Christi essetis. Si crederetis, inquit, Mosi, crederetis utique miki ". Vers. 29. Noe-sit. Unde missus sit. Atqui variis in locis docuit vos, qui sint ferenter de se testituonium: puta Josnnes, opera quæ facit et Pater, qui et Deus. At certe de Mose auditis, non autem videtis: hujus vero opera non auditis solum, verum etiam videtis, et nostis, quod oculi sint auribus fide digniores. Vers. 50. Respondit oculos. Quod cum vobis ignotus sit, et inglorius, meos aperuis oculos, Laleque edidit miraculum. Nam si de insignibus esset et gloriosis, nequaquam tantum esset infraculum. Itaque inagnus quispiam est, quanquam vos nesciatis unde sit. στομάτων ὑπὸ τῆς ἀληθείας. Απεκρίθη — βλέπω. Το, Ει αμαρτωλός ἐστιν, οὐκ εἶδα, οὐ διστάζων εἶπεν ἀλλ' ἐν σχήματι διστά ζοντος, παραπεμπόμενος τὸν τοιοῦτον φλήναφον. Προϊὼν γὰρ φανερώτερον ἀποφαίνεται λέγων· οίδα μεν δὲ ὅτι ἁμαρτωλῶν ὁ Θεὸς οὐκ ἀκούει. Εἶπον -- ὀφθαλμούς; Πανταχόθεν ἀποκρουσθέν τες, καὶ μηδὲν ὧν ἐβούλοντο, δυνηθέντες ἀνύσαι, πάλιν ἐπὶ τὸ πρότερον ἐρώτημα στρέφονται. Διὸ καὶ καταγνοὺς αὐτῶν ὁ τεθεραπευμένος, οὐκ ἔτι μεθ' ύποστολῆς, ἀλλὰ παρξησιαστικώτερον ἀποκρίνεται. 'Απεκρίθη — ἠκούσατε. Οὐκ ἐπιστεύσατε. Ti Β΄ ἀκούειν; ἀκούειν; Τίνος ένεκεν πάλιν ζητείτε ΜΑ γενέσθαι; Εἰπὼν ὅτι Μὴ καὶ ὑμεῖς, ἔδειξεν ὅτι αὐτὸς τέως ἐστὶ, καὶ θαρραλέως ώμο λόγησε μὴ δειλιάσας τὴν μανίαν αὐτῶν. Οὕτως ἰσχυρὸν ἡ ἀλήθεια, παρρησίας εμπιπλῶσα του; ελομένους αὐτὴν, καὶ εἰ τῶν ἀπεῤῥιμμένων εἶεν· τὸ δὲ ψεῦδος τούναντίον ἀσθενὲς, δειλοὺς ἀπεργαζό μενον καὶ τοὺς ἰσχυρούς. Ελοιδόρησαν-μαθηταί. Οὐδὲ τοῦ Μωϋσέως. Et γὰρ τοῦ Μωυσέως ἦτε, καὶ τοῦ Χριστοῦ ἂν ἦτε. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε, φησί, Μωυσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Ημεῖς — ἐστί. Πόθεν ἀπεστάλη. Καὶ μὴν διαφόρως ἐδίδαξεν ὑμᾶς, τίνες μαρτυροῦσι περὶ αὐτοῦ, ὅτι ὁ Ἰωάννης, ὅτι τὰ ἔργα & ποιεῖ, ὅτι ὁ Πατήρ καὶ Θεός· ἀλλὰ περὶ Μωυσέως μὲν ἀκούετε, οὐ μὴν βλέπετε· τὰ ἔργα δὲ τούτου οὐ μόνον ἀκούετε, ἀλλὰ καὶ βλέπετε, καὶ οἴδατε, ὅτι ὀφθαλμοὶ ἔτων πιστότεροι. Απεκρίθη - ὀφθαλμούς. Οτι ὑμῖν ἄσημος καὶ ἄδοξος ῶν, ἀνέγξέ μου τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ πεποίηκε τηλικούτον θαῦμα. Εἰ γὰρ ἦν τῶν ἐπισή μων καὶ ἐνδόξων, οὐκ ἂν τοσοῦτον ἦν θαυμαστόν. Ὥστε μέγας τίς ἐστιν, εἰ καὶ ὑμεῖς οὐκ οἴδατε πόθεν ἐστίν. Οίδαμεν ἀκούει. Βλέπε σύνεσιν, πῶς θαν μασίως συλλογίζεται, καὶ αὔξει τὸν λόγον. Εφα είσθη γὰρ ὄντως οὐ τοὺς ἔξω μόνον ὀφθαλμούς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔνδον. Ἐπεὶ γὰρ προλαβόντες εἶπον· Vers. 51. Scimus andit. Vide contexturam (*) et quomodo mirabiliter argumentetur ac sermor:em augeat. Vere enim non exterioribus tantum oculis illuminatus est, sed et interioribus. Nam quia in præcedentibus dixerant: Nos scimus, quod hic homo p 'Ημεῖς οἴδαμεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἁμαρτωλός reccalor estº; tunc quidenı more dubitantis serinonem repulit, nunc vero tanquam libertate plenus, ostendit hunc non esse peccatorem, sed putius Dei cultorein ac Dei voluntatem adimplentem. Siquidem adhuc eum hominem esse suspicabatur, ut diximus. Peccatores autem Deus non audit, in bujnsmodi videlicet miraculis. ἐστι· τότε μὲν ἐν σχήματι διστάζοντος παρεκρούσατο τὸν λόγον· νῦν δὲ παῤῥησίας ὢν μεστὸς ἀπο δεικνύει τοῦτον μὴ ὄντα ἁμαρτωλόν, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον θεοσεβή, καὶ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ποιοῦντα "Ετι γὰρ ἄνθρωπον τοῦτον ὑπελάμβανεν, ὡς εἰρή καμεν. 'Αμαρτωλῶν δὲ ὁ Θεὸς οὐκ ἀκούει, ἐπὶ τοιούτοις θαύμασι δηλονότι. Vers. 52. - Vers. 33. quidquam. Quidquam » Joan. v, 46. en Juan. vili, 46. ** Joan. 1×, 31. Υμών Α. Εκ — οὐδέν. Οὐδὲν τοιοῦτον. Τυφλοῦ μὲν γάρ » Joan. ix, 24. Varia lectiones et nols. (π) Comexturam. Prudentiam. Forte interpres invenit σύνθεσιν aut aliud quid simile.

to? ue mutire quidem potuistis, or a veritate obtu- 1 οὐδὲ γρύξαι μόνον, ἐμφραγέντων ὑμῖν τῶν rata babentes. Vers. 23. Respondit video. Non dixit dubitando, An peccator sil nescio, sed nugas hujusmodi more dub.tantis repellens. Nam in progressu manifestius hoc ostendit, dicens: Scimus quod pecca - tores Deus non-audiat **. Vers. 26. Diserunt-oculos? Cum ab omni parte repulsi essent, nec quidquam eorum, quæ voluerant, effecissent: rursum ad primum quaesitum revertuntur: ideo etiam is qui curatus fuerat ενώ guens illos, non jam timide, sed liberius loquendo respondet. Vers. 27. Respondit - audistis. Nec credidistis Vers. 27. Quid audire. Quam ob causam rursus audire quæritis? Vers. 97. Nam – fieri. Dicens, Num et vos, o8tendit, quod ipse paulo ante factus esset, et conf. denter id fatebatur, non metuens illorum insaniam; adeo fortis est veritas, ut eos libertate repleat, qui ipsam elegerint: mendacium vero adeo imbecille ut eos quoque, qui fortes sunt, reddat timidos. Vers. 23. Conviciali - discipuli. - Neque Mosis; :am si Mosis essetis, utique et Christi essetis. Si crederetis, inquit, Mosi, crederetis utique miki ". Vers. 29. Noe-sit. Unde missus sit. Atqui variis in locis docuit vos, qui sint ferenter de se testituonium: puta Josnnes, opera quæ facit et Pater, qui et Deus. At certe de Mose auditis, non autem videtis: hujus vero opera non auditis solum, verum etiam videtis, et nostis, quod oculi sint auribus fide digniores. Vers. 50. Respondit oculos. Quod cum vobis ignotus sit, et inglorius, meos aperuis oculos, Laleque edidit miraculum. Nam si de insignibus esset et gloriosis, nequaquam tantum esset infraculum. Itaque inagnus quispiam est, quanquam vos nesciatis unde sit. στομάτων ὑπὸ τῆς ἀληθείας. Απεκρίθη — βλέπω. Το, Ει αμαρτωλός ἐστιν, οὐκ εἶδα, οὐ διστάζων εἶπεν ἀλλ' ἐν σχήματι διστά ζοντος, παραπεμπόμενος τὸν τοιοῦτον φλήναφον. Προϊὼν γὰρ φανερώτερον ἀποφαίνεται λέγων· οίδα μεν δὲ ὅτι ἁμαρτωλῶν ὁ Θεὸς οὐκ ἀκούει. Εἶπον -- ὀφθαλμούς; Πανταχόθεν ἀποκρουσθέν τες, καὶ μηδὲν ὧν ἐβούλοντο, δυνηθέντες ἀνύσαι, πάλιν ἐπὶ τὸ πρότερον ἐρώτημα στρέφονται. Διὸ καὶ καταγνοὺς αὐτῶν ὁ τεθεραπευμένος, οὐκ ἔτι μεθ' ύποστολῆς, ἀλλὰ παρξησιαστικώτερον ἀποκρίνεται. 'Απεκρίθη — ἠκούσατε. Οὐκ ἐπιστεύσατε. Ti Β΄ ἀκούειν; ἀκούειν; Τίνος ένεκεν πάλιν ζητείτε ΜΑ γενέσθαι; Εἰπὼν ὅτι Μὴ καὶ ὑμεῖς, ἔδειξεν ὅτι αὐτὸς τέως ἐστὶ, καὶ θαρραλέως ώμο λόγησε μὴ δειλιάσας τὴν μανίαν αὐτῶν. Οὕτως ἰσχυρὸν ἡ ἀλήθεια, παρρησίας εμπιπλῶσα του; ελομένους αὐτὴν, καὶ εἰ τῶν ἀπεῤῥιμμένων εἶεν· τὸ δὲ ψεῦδος τούναντίον ἀσθενὲς, δειλοὺς ἀπεργαζό μενον καὶ τοὺς ἰσχυρούς. Ελοιδόρησαν-μαθηταί. Οὐδὲ τοῦ Μωϋσέως. Et γὰρ τοῦ Μωυσέως ἦτε, καὶ τοῦ Χριστοῦ ἂν ἦτε. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε, φησί, Μωυσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Ημεῖς — ἐστί. Πόθεν ἀπεστάλη. Καὶ μὴν διαφόρως ἐδίδαξεν ὑμᾶς, τίνες μαρτυροῦσι περὶ αὐτοῦ, ὅτι ὁ Ἰωάννης, ὅτι τὰ ἔργα & ποιεῖ, ὅτι ὁ Πατήρ καὶ Θεός· ἀλλὰ περὶ Μωυσέως μὲν ἀκούετε, οὐ μὴν βλέπετε· τὰ ἔργα δὲ τούτου οὐ μόνον ἀκούετε, ἀλλὰ καὶ βλέπετε, καὶ οἴδατε, ὅτι ὀφθαλμοὶ ἔτων πιστότεροι. Απεκρίθη - ὀφθαλμούς. Οτι ὑμῖν ἄσημος καὶ ἄδοξος ῶν, ἀνέγξέ μου τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ πεποίηκε τηλικούτον θαῦμα. Εἰ γὰρ ἦν τῶν ἐπισή μων καὶ ἐνδόξων, οὐκ ἂν τοσοῦτον ἦν θαυμαστόν. Ὥστε μέγας τίς ἐστιν, εἰ καὶ ὑμεῖς οὐκ οἴδατε πόθεν ἐστίν. Οίδαμεν ἀκούει. Βλέπε σύνεσιν, πῶς θαν μασίως συλλογίζεται, καὶ αὔξει τὸν λόγον. Εφα είσθη γὰρ ὄντως οὐ τοὺς ἔξω μόνον ὀφθαλμούς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔνδον. Ἐπεὶ γὰρ προλαβόντες εἶπον· Vers. 51. Scimus andit. Vide contexturam (*) et quomodo mirabiliter argumentetur ac sermor:em augeat. Vere enim non exterioribus tantum oculis illuminatus est, sed et interioribus. Nam quia in præcedentibus dixerant: Nos scimus, quod hic homo p 'Ημεῖς οἴδαμεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἁμαρτωλός reccalor estº; tunc quidenı more dubitantis serinonem repulit, nunc vero tanquam libertate plenus, ostendit hunc non esse peccatorem, sed putius Dei cultorein ac Dei voluntatem adimplentem. Siquidem adhuc eum hominem esse suspicabatur, ut diximus. Peccatores autem Deus non audit, in bujnsmodi videlicet miraculis. ἐστι· τότε μὲν ἐν σχήματι διστάζοντος παρεκρούσατο τὸν λόγον· νῦν δὲ παῤῥησίας ὢν μεστὸς ἀπο δεικνύει τοῦτον μὴ ὄντα ἁμαρτωλόν, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον θεοσεβή, καὶ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ποιοῦντα "Ετι γὰρ ἄνθρωπον τοῦτον ὑπελάμβανεν, ὡς εἰρή καμεν. 'Αμαρτωλῶν δὲ ὁ Θεὸς οὐκ ἀκούει, ἐπὶ τοιούτοις θαύμασι δηλονότι. Vers. 52. - Vers. 33. quidquam. Quidquam » Joan. v, 46. en Juan. vili, 46. ** Joan. 1×, 31. Υμών Α. Εκ — οὐδέν. Οὐδὲν τοιοῦτον. Τυφλοῦ μὲν γάρ » Joan. ix, 24. Varia lectiones et nols. (π) Comexturam. Prudentiam. Forte interpres invenit σύνθεσιν aut aliud quid simile.

to? ue mutire quidem potuistis, or a veritate obtu- 1 οὐδὲ γρύξαι μόνον, ἐμφραγέντων ὑμῖν τῶν rata babentes. Vers. 23. Respondit video. Non dixit dubitando, An peccator sil nescio, sed nugas hujusmodi more dub.tantis repellens. Nam in progressu manifestius hoc ostendit, dicens: Scimus quod pecca - tores Deus non-audiat **. Vers. 26. Diserunt-oculos? Cum ab omni parte repulsi essent, nec quidquam eorum, quæ voluerant, effecissent: rursum ad primum quaesitum revertuntur: ideo etiam is qui curatus fuerat ενώ guens illos, non jam timide, sed liberius loquendo respondet. Vers. 27. Respondit - audistis. Nec credidistis Vers. 27. Quid audire. Quam ob causam rursus audire quæritis? Vers. 97. Nam – fieri. Dicens, Num et vos, o8tendit, quod ipse paulo ante factus esset, et conf. denter id fatebatur, non metuens illorum insaniam; adeo fortis est veritas, ut eos libertate repleat, qui ipsam elegerint: mendacium vero adeo imbecille ut eos quoque, qui fortes sunt, reddat timidos. Vers. 23. Conviciali - discipuli. - Neque Mosis; :am si Mosis essetis, utique et Christi essetis. Si crederetis, inquit, Mosi, crederetis utique miki ". Vers. 29. Noe-sit. Unde missus sit. Atqui variis in locis docuit vos, qui sint ferenter de se testituonium: puta Josnnes, opera quæ facit et Pater, qui et Deus. At certe de Mose auditis, non autem videtis: hujus vero opera non auditis solum, verum etiam videtis, et nostis, quod oculi sint auribus fide digniores. Vers. 50. Respondit oculos. Quod cum vobis ignotus sit, et inglorius, meos aperuis oculos, Laleque edidit miraculum. Nam si de insignibus esset et gloriosis, nequaquam tantum esset infraculum. Itaque inagnus quispiam est, quanquam vos nesciatis unde sit. στομάτων ὑπὸ τῆς ἀληθείας. Απεκρίθη — βλέπω. Το, Ει αμαρτωλός ἐστιν, οὐκ εἶδα, οὐ διστάζων εἶπεν ἀλλ' ἐν σχήματι διστά ζοντος, παραπεμπόμενος τὸν τοιοῦτον φλήναφον. Προϊὼν γὰρ φανερώτερον ἀποφαίνεται λέγων· οίδα μεν δὲ ὅτι ἁμαρτωλῶν ὁ Θεὸς οὐκ ἀκούει. Εἶπον -- ὀφθαλμούς; Πανταχόθεν ἀποκρουσθέν τες, καὶ μηδὲν ὧν ἐβούλοντο, δυνηθέντες ἀνύσαι, πάλιν ἐπὶ τὸ πρότερον ἐρώτημα στρέφονται. Διὸ καὶ καταγνοὺς αὐτῶν ὁ τεθεραπευμένος, οὐκ ἔτι μεθ' ύποστολῆς, ἀλλὰ παρξησιαστικώτερον ἀποκρίνεται. 'Απεκρίθη — ἠκούσατε. Οὐκ ἐπιστεύσατε. Ti Β΄ ἀκούειν; ἀκούειν; Τίνος ένεκεν πάλιν ζητείτε ΜΑ γενέσθαι; Εἰπὼν ὅτι Μὴ καὶ ὑμεῖς, ἔδειξεν ὅτι αὐτὸς τέως ἐστὶ, καὶ θαρραλέως ώμο λόγησε μὴ δειλιάσας τὴν μανίαν αὐτῶν. Οὕτως ἰσχυρὸν ἡ ἀλήθεια, παρρησίας εμπιπλῶσα του; ελομένους αὐτὴν, καὶ εἰ τῶν ἀπεῤῥιμμένων εἶεν· τὸ δὲ ψεῦδος τούναντίον ἀσθενὲς, δειλοὺς ἀπεργαζό μενον καὶ τοὺς ἰσχυρούς. Ελοιδόρησαν-μαθηταί. Οὐδὲ τοῦ Μωϋσέως. Et γὰρ τοῦ Μωυσέως ἦτε, καὶ τοῦ Χριστοῦ ἂν ἦτε. Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε, φησί, Μωυσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. Ημεῖς — ἐστί. Πόθεν ἀπεστάλη. Καὶ μὴν διαφόρως ἐδίδαξεν ὑμᾶς, τίνες μαρτυροῦσι περὶ αὐτοῦ, ὅτι ὁ Ἰωάννης, ὅτι τὰ ἔργα & ποιεῖ, ὅτι ὁ Πατήρ καὶ Θεός· ἀλλὰ περὶ Μωυσέως μὲν ἀκούετε, οὐ μὴν βλέπετε· τὰ ἔργα δὲ τούτου οὐ μόνον ἀκούετε, ἀλλὰ καὶ βλέπετε, καὶ οἴδατε, ὅτι ὀφθαλμοὶ ἔτων πιστότεροι. Απεκρίθη - ὀφθαλμούς. Οτι ὑμῖν ἄσημος καὶ ἄδοξος ῶν, ἀνέγξέ μου τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ πεποίηκε τηλικούτον θαῦμα. Εἰ γὰρ ἦν τῶν ἐπισή μων καὶ ἐνδόξων, οὐκ ἂν τοσοῦτον ἦν θαυμαστόν. Ὥστε μέγας τίς ἐστιν, εἰ καὶ ὑμεῖς οὐκ οἴδατε πόθεν ἐστίν. Οίδαμεν ἀκούει. Βλέπε σύνεσιν, πῶς θαν μασίως συλλογίζεται, καὶ αὔξει τὸν λόγον. Εφα είσθη γὰρ ὄντως οὐ τοὺς ἔξω μόνον ὀφθαλμούς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔνδον. Ἐπεὶ γὰρ προλαβόντες εἶπον· Vers. 51. Scimus andit. Vide contexturam (*) et quomodo mirabiliter argumentetur ac sermor:em augeat. Vere enim non exterioribus tantum oculis illuminatus est, sed et interioribus. Nam quia in præcedentibus dixerant: Nos scimus, quod hic homo p 'Ημεῖς οἴδαμεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἁμαρτωλός reccalor estº; tunc quidenı more dubitantis serinonem repulit, nunc vero tanquam libertate plenus, ostendit hunc non esse peccatorem, sed putius Dei cultorein ac Dei voluntatem adimplentem. Siquidem adhuc eum hominem esse suspicabatur, ut diximus. Peccatores autem Deus non audit, in bujnsmodi videlicet miraculis. ἐστι· τότε μὲν ἐν σχήματι διστάζοντος παρεκρούσατο τὸν λόγον· νῦν δὲ παῤῥησίας ὢν μεστὸς ἀπο δεικνύει τοῦτον μὴ ὄντα ἁμαρτωλόν, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον θεοσεβή, καὶ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ποιοῦντα "Ετι γὰρ ἄνθρωπον τοῦτον ὑπελάμβανεν, ὡς εἰρή καμεν. 'Αμαρτωλῶν δὲ ὁ Θεὸς οὐκ ἀκούει, ἐπὶ τοιούτοις θαύμασι δηλονότι. Vers. 52. - Vers. 33. quidquam. Quidquam » Joan. v, 46. en Juan. vili, 46. ** Joan. 1×, 31. Υμών Α. Εκ — οὐδέν. Οὐδὲν τοιοῦτον. Τυφλοῦ μὲν γάρ » Joan. ix, 24. Varia lectiones et nols. (π) Comexturam. Prudentiam. Forte interpres invenit σύνθεσιν aut aliud quid simile.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. IX. ἤνοιξαν καὶ ἄλλοι ὀφθαλμούς· τυφλοῦ δὲ ἐκ γε· εimile. Caci namque oculos alii etiam aperuerunt, νετῆς οὐδείς. Λοιπὸν τοίνυν τὸ ὑπερβάλλον τοῦ θαύματος θεῖόν τινα δεικνύει τὸν ἐργάτην αὐτοῦ. Ο γὰρ μείζον πάντων τῶν ἀνθρωπίνων θαυμάτων ποιῶν μείζων ἄρα πάντων ἀνθρώπων ἐστίν. Απεκρίθησαν nos? Non tulerunt manifestams redargutionem ac præclaram victoriam: conversa autem malitia in suum ipsorum caput, indignati sunt illi dicentes: Peccator omnino natu cæci vero a nativitate nullus. Magnitude itaque miraculi divinum quempiam esse ejus effectorem ostendit. Nam qui majus aliquod edit miraculum, quam sint universa humana miracula, utique major est cunctis hominibus. Vers. 54. Responderunt ἡμᾶς; Οὐκ ἤνεγκαν τὸν λαμπρὸν ἔλεγχον καὶ τὴν περιφανή νίκην· περι· τραπείσης δὲ τῆς πονηρίας κατὰ τῆς ἑαυτῶν κεν φαλῆς, ὀργισθέντες ὕβριζον αὐτὸν, λέγοντες Αμαρτωλὸς σὺ ἐγεννήθης όλως, ήγουν την άρα, sive ab initio, a primo statim aetate. Insipienter ἀρ es, χήν, ἐκ πρώτης ηλικίας. Υπελάμβανον γὰρ αὐτὸν ἀνοήτως δι' ἁμαρτίας τινάς τυφλὸν γεννηθῆναι εἰς ἀπόδειξιν τοῦ εἶναι αὐτὸν ἁμαρτωλόν. Καίτοι καὶ ἁμαρτωλὸς ἐὰν ἦν, τοὺς λόγους ἔδει τούτου δοκι μάσαι, εἰ ἀληθεῖς εἰσι· τί γὰρ ἄτοπον εἶπεν; Καὶ — ἔξω. Αποσυνάγωγον ἐποίησαν τὸν κήρυκα τῆς ἀληθείας, ὡς μαθητὴν δῆθεν τοῦ Χριστοῦ. Μὴ δυνηθέντες γὰρ ἐπηρεάσαι τῷ θαύματι, τοὐναντίον δὲ μᾶλλον περιβόητον αὐτὸ διὰ τῆς που λυπραγμοσύνης ποιήσαντες, κενοῦσι τὸν θυμὸν κατὰ τοῦ θεραπευθέντος. Ηκουσεν — Θεοῦ; Έρχεται μείζον εὐεργετήσων τὸν ἐκβληθέντα δι' αὐτὸν, καὶ δίδωσι τὸ κεφάλαιον τῶν ἀγαθῶν, γνωρίζων ἑαυτὸν αὐτῷ, καὶ μαθητὴν ἀληθῆ ποιῶν· τὸ δὲ σὺ δι᾽ ἐκείνους εἶ πεν ἀπιστοῦντας. Απεκρίθη — αὐτόν; 'Αναπτερώθη τῷ λόγῳ, ὡς ἕτοιμος εἰς τὸ πιστεῦσαι, καὶ ζητεῖ μαθεῖν εἰς ἐστιν· οὐ γὰρ ἐπίστατο τίς ἐστιν. Εἶπε — ἐστίν. Εώρακας αὐτὸν, οὐ πρότερον, ἀλλὰ νῦν. Καὶ οὐκ εἶπεν, Εγώ εἰμι ὁ ἀνοίξας τους ὀφθαλμούς σου. Βούλεται γὰρ δεῖξαι τὸ ἀπερίεργον τῆς πίστεως αὐτοῦ πρὸς ὠφέλειαν τῶν τηνικαῦτα παρόντων, καὶ ἐντροπὴν τῶν καὶ πολλὰ διδαχθέν των, καὶ πολλὰ σημεῖα θεασαμένων, καὶ μὴ πιο στευσάντων ἔτι. Μόνον γὰρ ἀκούσας ότι ο λαλών μετὰ σοῦ ἐκεῖνος ἐστιν, εὐθὺς ἐπίστευσεν. Ηψατο γὰρ ὁ λόγος αὐτίκα τῆς αὐτοῦ ψυχῆς, εὑρὼν αὐτὴν ἀγαθὴν, καὶ κατέλαμψεν αὐτὴν εἰς ἐπίγνω σιν καὶ πίστιν. Ορα γάρ. Ο δὲ — αὐτῷ. Προσεκύνησε, βεβαιῶν ὅτι ἐπίσ στευσε. Καὶ -- γένωνται. Καὶ μὴν ὀπίσω εἴρηκεν· ὅτι Οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον. Ἀλλὰ κρίμα νῦν τὸ κατάκριμα λέγει, ὅτι Εἰς κατάκριμα ἐγὼ ἔνην. θρώπησά τινων. Εφερμηνεύων γὰρ τὸν λόγον, * Joan. 111, 17. Οφθαλμούς omittit B. Γεννητής Α. Υβρίζουσιν. @ namque opinabantur, propter peccata aliqua esse natum cæcum, ut ostenderent eum esse peccatorem. Αιqui etiamsi peccator erat, sermones ejus probare oportuit, si veri essent: quid enim absurdi dixerat? Vers. 54. Ει - foras. ab ecclesia et concione repulerant præconem veritatis, tanquam Christi discipulum. Cum enim miraculum calumniari non potuissent, imo potius e diverso celebre illud vchementi ac curiosa investigatione reddidissent, suum effundunt furorem adversus eum qui cura¡us fuerat. Vers. 35. Audivit - Dei? Venit ut majus conferret benefcium illi, qui propter se fucrat ejectus, quodque bonoruin caput est tribuit, sese illi præbens cognoscenduin, ac verum efficiens discipulumṁ. Quod autem sit: Tu, propter illus dixit, qui non credelmant. Vers. 56. Respondit eum? Spe bona (o) ad sermonem erectus est, tanquam paratus ad credendum et discere quærit, quisnanı sit; neque enim sciebat, quis esset. Vers. 37. Digit - est. Vidisti cum: non prius, sed nunc. Non dixit, Ego sum, qui aperui oculine tuos. Vult enim simplicitatem ac præparationem (p) fdei illius ostendere, ad eorum qui presen tes erant utilitatem, ac coufusionen, eorum, qui cum multa edocti essent, multaque signa conspexissent, non tamen adhuc credebant. Nam hoc solo audito: Et qui loquitur tecum ipse est, statim credidit; sermo namque animam illius repente teligit, cumque bonam illam invenisset, ad cognitionem ac fidem eam illuminavit. Vide enim. Vers. 38. At ille· credere. - eum. Adoravit, confirmans se Vers. 50. Et - fant. Atqui superius dixit: Now misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed judicium vocat bir condemnationem. Ad condemnationem, inquit, quorumdam ego incarna sum: nam interpretans sermonem addit: Us AUS Varia lectiones et notæ. (ο) Spe bona, etc. Elevatus est sermone hoc, tanquam. Simplicitatem, etc. Hic abesse poterat, Κινοῦσι Α. Τούς videtur addendum. ac praparationem. Nam τὸ ἀπερίεργον τῆς πίστεως est ejus qui simpliciter credit, qui sine omni ha sitatione, dubitatione et nimia curiositate credit.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. IX. ἤνοιξαν καὶ ἄλλοι ὀφθαλμούς· τυφλοῦ δὲ ἐκ γε· εimile. Caci namque oculos alii etiam aperuerunt, νετῆς οὐδείς. Λοιπὸν τοίνυν τὸ ὑπερβάλλον τοῦ θαύματος θεῖόν τινα δεικνύει τὸν ἐργάτην αὐτοῦ. Ο γὰρ μείζον πάντων τῶν ἀνθρωπίνων θαυμάτων ποιῶν μείζων ἄρα πάντων ἀνθρώπων ἐστίν. Απεκρίθησαν nos? Non tulerunt manifestams redargutionem ac præclaram victoriam: conversa autem malitia in suum ipsorum caput, indignati sunt illi dicentes: Peccator omnino natu cæci vero a nativitate nullus. Magnitude itaque miraculi divinum quempiam esse ejus effectorem ostendit. Nam qui majus aliquod edit miraculum, quam sint universa humana miracula, utique major est cunctis hominibus. Vers. 54. Responderunt ἡμᾶς; Οὐκ ἤνεγκαν τὸν λαμπρὸν ἔλεγχον καὶ τὴν περιφανή νίκην· περι· τραπείσης δὲ τῆς πονηρίας κατὰ τῆς ἑαυτῶν κεν φαλῆς, ὀργισθέντες ὕβριζον αὐτὸν, λέγοντες Αμαρτωλὸς σὺ ἐγεννήθης όλως, ήγουν την άρα, sive ab initio, a primo statim aetate. Insipienter ἀρ es, χήν, ἐκ πρώτης ηλικίας. Υπελάμβανον γὰρ αὐτὸν ἀνοήτως δι' ἁμαρτίας τινάς τυφλὸν γεννηθῆναι εἰς ἀπόδειξιν τοῦ εἶναι αὐτὸν ἁμαρτωλόν. Καίτοι καὶ ἁμαρτωλὸς ἐὰν ἦν, τοὺς λόγους ἔδει τούτου δοκι μάσαι, εἰ ἀληθεῖς εἰσι· τί γὰρ ἄτοπον εἶπεν; Καὶ — ἔξω. Αποσυνάγωγον ἐποίησαν τὸν κήρυκα τῆς ἀληθείας, ὡς μαθητὴν δῆθεν τοῦ Χριστοῦ. Μὴ δυνηθέντες γὰρ ἐπηρεάσαι τῷ θαύματι, τοὐναντίον δὲ μᾶλλον περιβόητον αὐτὸ διὰ τῆς που λυπραγμοσύνης ποιήσαντες, κενοῦσι τὸν θυμὸν κατὰ τοῦ θεραπευθέντος. Ηκουσεν — Θεοῦ; Έρχεται μείζον εὐεργετήσων τὸν ἐκβληθέντα δι' αὐτὸν, καὶ δίδωσι τὸ κεφάλαιον τῶν ἀγαθῶν, γνωρίζων ἑαυτὸν αὐτῷ, καὶ μαθητὴν ἀληθῆ ποιῶν· τὸ δὲ σὺ δι᾽ ἐκείνους εἶ πεν ἀπιστοῦντας. Απεκρίθη — αὐτόν; 'Αναπτερώθη τῷ λόγῳ, ὡς ἕτοιμος εἰς τὸ πιστεῦσαι, καὶ ζητεῖ μαθεῖν εἰς ἐστιν· οὐ γὰρ ἐπίστατο τίς ἐστιν. Εἶπε — ἐστίν. Εώρακας αὐτὸν, οὐ πρότερον, ἀλλὰ νῦν. Καὶ οὐκ εἶπεν, Εγώ εἰμι ὁ ἀνοίξας τους ὀφθαλμούς σου. Βούλεται γὰρ δεῖξαι τὸ ἀπερίεργον τῆς πίστεως αὐτοῦ πρὸς ὠφέλειαν τῶν τηνικαῦτα παρόντων, καὶ ἐντροπὴν τῶν καὶ πολλὰ διδαχθέν των, καὶ πολλὰ σημεῖα θεασαμένων, καὶ μὴ πιο στευσάντων ἔτι. Μόνον γὰρ ἀκούσας ότι ο λαλών μετὰ σοῦ ἐκεῖνος ἐστιν, εὐθὺς ἐπίστευσεν. Ηψατο γὰρ ὁ λόγος αὐτίκα τῆς αὐτοῦ ψυχῆς, εὑρὼν αὐτὴν ἀγαθὴν, καὶ κατέλαμψεν αὐτὴν εἰς ἐπίγνω σιν καὶ πίστιν. Ορα γάρ. Ο δὲ — αὐτῷ. Προσεκύνησε, βεβαιῶν ὅτι ἐπίσ στευσε. Καὶ -- γένωνται. Καὶ μὴν ὀπίσω εἴρηκεν· ὅτι Οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον. Ἀλλὰ κρίμα νῦν τὸ κατάκριμα λέγει, ὅτι Εἰς κατάκριμα ἐγὼ ἔνην. θρώπησά τινων. Εφερμηνεύων γὰρ τὸν λόγον, * Joan. 111, 17. Οφθαλμούς omittit B. Γεννητής Α. Υβρίζουσιν. @ namque opinabantur, propter peccata aliqua esse natum cæcum, ut ostenderent eum esse peccatorem. Αιqui etiamsi peccator erat, sermones ejus probare oportuit, si veri essent: quid enim absurdi dixerat? Vers. 54. Ει - foras. ab ecclesia et concione repulerant præconem veritatis, tanquam Christi discipulum. Cum enim miraculum calumniari non potuissent, imo potius e diverso celebre illud vchementi ac curiosa investigatione reddidissent, suum effundunt furorem adversus eum qui cura¡us fuerat. Vers. 35. Audivit - Dei? Venit ut majus conferret benefcium illi, qui propter se fucrat ejectus, quodque bonoruin caput est tribuit, sese illi præbens cognoscenduin, ac verum efficiens discipulumṁ. Quod autem sit: Tu, propter illus dixit, qui non credelmant. Vers. 56. Respondit eum? Spe bona (o) ad sermonem erectus est, tanquam paratus ad credendum et discere quærit, quisnanı sit; neque enim sciebat, quis esset. Vers. 37. Digit - est. Vidisti cum: non prius, sed nunc. Non dixit, Ego sum, qui aperui oculine tuos. Vult enim simplicitatem ac præparationem (p) fdei illius ostendere, ad eorum qui presen tes erant utilitatem, ac coufusionen, eorum, qui cum multa edocti essent, multaque signa conspexissent, non tamen adhuc credebant. Nam hoc solo audito: Et qui loquitur tecum ipse est, statim credidit; sermo namque animam illius repente teligit, cumque bonam illam invenisset, ad cognitionem ac fidem eam illuminavit. Vide enim. Vers. 38. At ille· credere. - eum. Adoravit, confirmans se Vers. 50. Et - fant. Atqui superius dixit: Now misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed judicium vocat bir condemnationem. Ad condemnationem, inquit, quorumdam ego incarna sum: nam interpretans sermonem addit: Us AUS Varia lectiones et notæ. (ο) Spe bona, etc. Elevatus est sermone hoc, tanquam. Simplicitatem, etc. Hic abesse poterat, Κινοῦσι Α. Τούς videtur addendum. ac praparationem. Nam τὸ ἀπερίεργον τῆς πίστεως est ejus qui simpliciter credit, qui sine omni ha sitatione, dubitatione et nimia curiositate credit.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. IX. ἤνοιξαν καὶ ἄλλοι ὀφθαλμούς· τυφλοῦ δὲ ἐκ γε· εimile. Caci namque oculos alii etiam aperuerunt, νετῆς οὐδείς. Λοιπὸν τοίνυν τὸ ὑπερβάλλον τοῦ θαύματος θεῖόν τινα δεικνύει τὸν ἐργάτην αὐτοῦ. Ο γὰρ μείζον πάντων τῶν ἀνθρωπίνων θαυμάτων ποιῶν μείζων ἄρα πάντων ἀνθρώπων ἐστίν. Απεκρίθησαν nos? Non tulerunt manifestams redargutionem ac præclaram victoriam: conversa autem malitia in suum ipsorum caput, indignati sunt illi dicentes: Peccator omnino natu cæci vero a nativitate nullus. Magnitude itaque miraculi divinum quempiam esse ejus effectorem ostendit. Nam qui majus aliquod edit miraculum, quam sint universa humana miracula, utique major est cunctis hominibus. Vers. 54. Responderunt ἡμᾶς; Οὐκ ἤνεγκαν τὸν λαμπρὸν ἔλεγχον καὶ τὴν περιφανή νίκην· περι· τραπείσης δὲ τῆς πονηρίας κατὰ τῆς ἑαυτῶν κεν φαλῆς, ὀργισθέντες ὕβριζον αὐτὸν, λέγοντες Αμαρτωλὸς σὺ ἐγεννήθης όλως, ήγουν την άρα, sive ab initio, a primo statim aetate. Insipienter ἀρ es, χήν, ἐκ πρώτης ηλικίας. Υπελάμβανον γὰρ αὐτὸν ἀνοήτως δι' ἁμαρτίας τινάς τυφλὸν γεννηθῆναι εἰς ἀπόδειξιν τοῦ εἶναι αὐτὸν ἁμαρτωλόν. Καίτοι καὶ ἁμαρτωλὸς ἐὰν ἦν, τοὺς λόγους ἔδει τούτου δοκι μάσαι, εἰ ἀληθεῖς εἰσι· τί γὰρ ἄτοπον εἶπεν; Καὶ — ἔξω. Αποσυνάγωγον ἐποίησαν τὸν κήρυκα τῆς ἀληθείας, ὡς μαθητὴν δῆθεν τοῦ Χριστοῦ. Μὴ δυνηθέντες γὰρ ἐπηρεάσαι τῷ θαύματι, τοὐναντίον δὲ μᾶλλον περιβόητον αὐτὸ διὰ τῆς που λυπραγμοσύνης ποιήσαντες, κενοῦσι τὸν θυμὸν κατὰ τοῦ θεραπευθέντος. Ηκουσεν — Θεοῦ; Έρχεται μείζον εὐεργετήσων τὸν ἐκβληθέντα δι' αὐτὸν, καὶ δίδωσι τὸ κεφάλαιον τῶν ἀγαθῶν, γνωρίζων ἑαυτὸν αὐτῷ, καὶ μαθητὴν ἀληθῆ ποιῶν· τὸ δὲ σὺ δι᾽ ἐκείνους εἶ πεν ἀπιστοῦντας. Απεκρίθη — αὐτόν; 'Αναπτερώθη τῷ λόγῳ, ὡς ἕτοιμος εἰς τὸ πιστεῦσαι, καὶ ζητεῖ μαθεῖν εἰς ἐστιν· οὐ γὰρ ἐπίστατο τίς ἐστιν. Εἶπε — ἐστίν. Εώρακας αὐτὸν, οὐ πρότερον, ἀλλὰ νῦν. Καὶ οὐκ εἶπεν, Εγώ εἰμι ὁ ἀνοίξας τους ὀφθαλμούς σου. Βούλεται γὰρ δεῖξαι τὸ ἀπερίεργον τῆς πίστεως αὐτοῦ πρὸς ὠφέλειαν τῶν τηνικαῦτα παρόντων, καὶ ἐντροπὴν τῶν καὶ πολλὰ διδαχθέν των, καὶ πολλὰ σημεῖα θεασαμένων, καὶ μὴ πιο στευσάντων ἔτι. Μόνον γὰρ ἀκούσας ότι ο λαλών μετὰ σοῦ ἐκεῖνος ἐστιν, εὐθὺς ἐπίστευσεν. Ηψατο γὰρ ὁ λόγος αὐτίκα τῆς αὐτοῦ ψυχῆς, εὑρὼν αὐτὴν ἀγαθὴν, καὶ κατέλαμψεν αὐτὴν εἰς ἐπίγνω σιν καὶ πίστιν. Ορα γάρ. Ο δὲ — αὐτῷ. Προσεκύνησε, βεβαιῶν ὅτι ἐπίσ στευσε. Καὶ -- γένωνται. Καὶ μὴν ὀπίσω εἴρηκεν· ὅτι Οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον. Ἀλλὰ κρίμα νῦν τὸ κατάκριμα λέγει, ὅτι Εἰς κατάκριμα ἐγὼ ἔνην. θρώπησά τινων. Εφερμηνεύων γὰρ τὸν λόγον, * Joan. 111, 17. Οφθαλμούς omittit B. Γεννητής Α. Υβρίζουσιν. @ namque opinabantur, propter peccata aliqua esse natum cæcum, ut ostenderent eum esse peccatorem. Αιqui etiamsi peccator erat, sermones ejus probare oportuit, si veri essent: quid enim absurdi dixerat? Vers. 54. Ει - foras. ab ecclesia et concione repulerant præconem veritatis, tanquam Christi discipulum. Cum enim miraculum calumniari non potuissent, imo potius e diverso celebre illud vchementi ac curiosa investigatione reddidissent, suum effundunt furorem adversus eum qui cura¡us fuerat. Vers. 35. Audivit - Dei? Venit ut majus conferret benefcium illi, qui propter se fucrat ejectus, quodque bonoruin caput est tribuit, sese illi præbens cognoscenduin, ac verum efficiens discipulumṁ. Quod autem sit: Tu, propter illus dixit, qui non credelmant. Vers. 56. Respondit eum? Spe bona (o) ad sermonem erectus est, tanquam paratus ad credendum et discere quærit, quisnanı sit; neque enim sciebat, quis esset. Vers. 37. Digit - est. Vidisti cum: non prius, sed nunc. Non dixit, Ego sum, qui aperui oculine tuos. Vult enim simplicitatem ac præparationem (p) fdei illius ostendere, ad eorum qui presen tes erant utilitatem, ac coufusionen, eorum, qui cum multa edocti essent, multaque signa conspexissent, non tamen adhuc credebant. Nam hoc solo audito: Et qui loquitur tecum ipse est, statim credidit; sermo namque animam illius repente teligit, cumque bonam illam invenisset, ad cognitionem ac fidem eam illuminavit. Vide enim. Vers. 38. At ille· credere. - eum. Adoravit, confirmans se Vers. 50. Et - fant. Atqui superius dixit: Now misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed judicium vocat bir condemnationem. Ad condemnationem, inquit, quorumdam ego incarna sum: nam interpretans sermonem addit: Us AUS Varia lectiones et notæ. (ο) Spe bona, etc. Elevatus est sermone hoc, tanquam. Simplicitatem, etc. Hic abesse poterat, Κινοῦσι Α. Τούς videtur addendum. ac praparationem. Nam τὸ ἀπερίεργον τῆς πίστεως est ejus qui simpliciter credit, qui sine omni ha sitatione, dubitatione et nimia curiositate credit.

qui non vident, hoc est, qui judicantur cæci mente φησίν, Ἵνα οἱ μὴ βλέποντες, ήγουν οἱ δικτ propter Scripturarum ignorantiam, hi videant lumen veritatis apertis animæ eorum oculis, ab ea quæ in me est fide. Qui autem perspicaces videntur propter Scripturarum notitiam, hi potius non videant, clausis eorum interioribus oculis ab infidelilate. Dictionem vero ut, neque hic oportet intelligere causaliter; non enim propter hoc venit, ut qui vident cri fiant, quemadmodum etiam de ut, in præcedens tibus signifcavimus, sed quod futuri sit significa tiva; futurum, inquit,est, ut qui non vident videant, et qui vident cæci fiant. Aut, In judicium ego in mundum veni, hoc est, ad discernendum, ad separationen horum ab illis, ut appareat (g) in his quidem prospectus libere voluntatis, quæ a bonitate procedit; in aliis vero mentis excæcatio, quæ a malitia egreditur, Vers. 40. Et co. Qui quondam fuerant cum eo, postmodum antem separati erant, aut qui tunc erant. Nam quidam Pharisæi sequebantur, ut viderent ct audirent, quid faceret ac loqueretur. Vers. 40. Et· summe? Nam sicut alibi dicebant, Nemini servivimus unquam, et: stupro nati non sumus ";ita et nunc ad sensibilia t:ntum inuiabant et de corporali solum cæcitate illos pudebat; ideo do hac interrogant, cognoscentes, quod propter eus diclus esset sernio. Vers. 41. Ail peccatum. De infidelitate videlicet: nam respondere possetis: Non vidimus si- (ηλ. Vers. 41. Nunc - videmus. Vos hoc dicitis; ego autem non. Si enim videritis, crederetis sane miraculis quæ ego coram vobis operor. Sed quantum ad apparentiam, videtis; quantum vero ad veritatem, non videlis, mente excæcati. Juxta proverbium namque mens videt, et mens audit, cætera autem omnia cæca sunt et surda, Vers. 41. Peccatum ergo vestrum manet. Manet absque venia; quia dicentes vos videre nec videntes, voluntarie excæcamini ab invidia et malitia. Ostendit ergo, quod corporalis visus, de quo gloriantur, hos condemnat. Simul quoque eum, qui antea cæcus fuerat, hinc consolatur, ac firmiorem in fide reddit. Ne autem dicant: Non idcirco tibi non credimus quod non videamus, sed quia tu populum seducis, ostendit per parabolam, quod non seductor sit, sed pastor. Et primum quidem signa ponit seductoris ac corruptoris: deinde consequenter pastoris et Salvatoris, ut ex his cognoscatur utrum seductor sit, as pastor. » Joan, viii, 33. 3) Τοῦτον abest Α. τες τυφλοὶ τὸν νοῦν τῇ ἀγνοίᾳ τῶν Γραφών, ού. το βλέπωσι τὸ φῶς τῆς ἀληθείας, διανοιγέντων απο τοῖς τῶν ψυχικῶν ὀφθαλμῶν ὑπὸ τῆς εἰς ἐμὲ τίτ στεως· αὐτοὶ δὲ οἱ δοκοῦντας ὀξυδερκείς τῇ γνώσει τῶν Γραφών, οὗτοι μᾶλλον μὴ βλέπωσι, μυσάντων αὐτοῖ; τῶν ἔνδον ὀφθαλμῶν ὑπὸ ἀπιστίας Κανταῦθα δὲ τὸ ἵνα οὐ χρὴ νοεῖν αἰτιολογικών Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἦλθεν, ἵνα οἱ βλέποντες τυφλοί γένωνται, ἀλλὰ δηλωτικὸν τοῦ μέλλοντος, ὅτι μέλο λουσιν οἱ μὴ βλέποντες βλέπειν, καὶ οἱ βλέποντες τυφλοῦσθαι, ὡς καὶ προλαβόντες περὶ τοῦ ἵνα περι εσημειωσάμεθα. Η, Εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἀντὶ τοῦ, εἰς διάκρισιν καὶ διαχωρισμέν τούτων τε κακείνων, ἵνα φανῇ τῶν μὲν ἡ ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως ἀνάβλεψις, τῶν δὲ ἡ ἐκ πονηράς γνώμης αποτύφλωσι;. Καὶ — αὐτοῦ. Οι ποτε ὄντες μετ' αὐτοῦ, ὥστε μον δὲ ἀποστάντες, ἢ οἱ ὄντες τηνικαῦτα. Τινές γὰρ Φαρισαίοι παρείποντο βλέποντες καὶ ἀκούοντες τί ποιεῖ καὶ λαλεῖ. Καὶ -- ἐσμεν; Ωσπερ ἀλλαχοῦ ἔλεγον· Οὐδενὶ δεδουλεύκαμεν πώποτε· και, Εκ πορνείας οὐ γεγεννήμεθα· οὕτω καὶ νῦν πρὸς τὰ αἰσθητὰ κεχήνασι μόνον, καὶ τὴν σωματικήν τύφλωσιν ἐποι σχύνονται. Διὸ περὶ ταύτης ἐρωτῶσι γνόντες ὅτι καὶ δι' αὐτοὺς εἴρηται ὁ λόγος. Εἶπεν — ἁμαρτίαν.—Οὐκ ἂν εἴχετε αμαρτίαν, ἐπὶ τῇ ἀπιστία δηλονότι· καὶ γὰρ ἡδύνασθε ἀπολε γεῖσθαι ὅτι οὐχ έωράκαμεν τὰ σημεία. Νῦν - βλέπομεν. Ὑμεῖς τοῦτο λέγετε, ἐγὼ δὲ οῦ. Εἰ γὰρ ἐβλέπετε, ἐπιστεύετε ἂν οἷς ἐργάζομαι θαύμασιν ἐνώπιον ὑμῶν. ᾿Αλλὰ τῷ δοκεῖν μὲν βλέπετε, τῇ δὲ ἀληθείᾳ οὐ βλέπετε τετυφλωμένοι τὸν νοῦν. Κατὰ γὰρ τὴν παροιμίαν να ς ὁρᾷ καὶ νοῦς ἀκούει· τὰ δ' ἄλλα πάντα τυφλὰ καὶ χωρά. Ἡ οὖν ἁμαρτία ὑμῶν γενει. Μένει ἀσύγγνωστο, διότι, λέγοντες βλέπειν, οὐ βλέπετε, ἐθελον. - φλώττοντες ὑπὸ φθόνου καὶ πονηρίας. Έδειξε τοί νυν ὅτι ἡ σωματική δρασις, ἐφ' ᾗ μεγαλαυχούσιν, αὐτὴ τούτους καταδικάζει. Αμα δὲ καὶ τὸν πρὶν τυφλὸν ἐντεῦθεν παρεμυθήσατο, καὶ βεβαιότερον Ο εἰς τὴν πίστιν ἀπειργάσατο. Ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν ὅτι οὐχ ὡς οὐ βλέποντες ἀπιστοῦμεν, ἀλλ' ὡς πλανῶντός σου τὸν λαὸν, ἀποδεικνύει διὰ παραβολῆς ὅτι οὐκ ἔστι πλάνος ἀλλὰ ποιμήν. Καὶ πρῶτον μὲν τίθησι τὰ γνωρίσματα τοῦ πλάνου καὶ λυμεώνος, εἶτα καθεξῆς τὰ τοῦ ποι· μένος και Σωτήρος, ἵνα ἀπ' αὐτῶν γνωσθῇ, εἴτε πλάνος ἐστὶν εἴτε ποιμήν. Varia lectiones et notæ. (*) De hoc proverbio vide Fischerum ad Platon. Phaedon. p. 269. (α) Οι appareat, etc. Ui appareat, aliorum quidem ex propensa ad bonum voluntate restitutus visus, aliorum autem ex mentis pravitate cæcitas,

qui non vident, hoc est, qui judicantur cæci mente φησίν, Ἵνα οἱ μὴ βλέποντες, ήγουν οἱ δικτ propter Scripturarum ignorantiam, hi videant lumen veritatis apertis animæ eorum oculis, ab ea quæ in me est fide. Qui autem perspicaces videntur propter Scripturarum notitiam, hi potius non videant, clausis eorum interioribus oculis ab infidelilate. Dictionem vero ut, neque hic oportet intelligere causaliter; non enim propter hoc venit, ut qui vident cri fiant, quemadmodum etiam de ut, in præcedens tibus signifcavimus, sed quod futuri sit significa tiva; futurum, inquit,est, ut qui non vident videant, et qui vident cæci fiant. Aut, In judicium ego in mundum veni, hoc est, ad discernendum, ad separationen horum ab illis, ut appareat (g) in his quidem prospectus libere voluntatis, quæ a bonitate procedit; in aliis vero mentis excæcatio, quæ a malitia egreditur, Vers. 40. Et co. Qui quondam fuerant cum eo, postmodum antem separati erant, aut qui tunc erant. Nam quidam Pharisæi sequebantur, ut viderent ct audirent, quid faceret ac loqueretur. Vers. 40. Et· summe? Nam sicut alibi dicebant, Nemini servivimus unquam, et: stupro nati non sumus ";ita et nunc ad sensibilia t:ntum inuiabant et de corporali solum cæcitate illos pudebat; ideo do hac interrogant, cognoscentes, quod propter eus diclus esset sernio. Vers. 41. Ail peccatum. De infidelitate videlicet: nam respondere possetis: Non vidimus si- (ηλ. Vers. 41. Nunc - videmus. Vos hoc dicitis; ego autem non. Si enim videritis, crederetis sane miraculis quæ ego coram vobis operor. Sed quantum ad apparentiam, videtis; quantum vero ad veritatem, non videlis, mente excæcati. Juxta proverbium namque mens videt, et mens audit, cætera autem omnia cæca sunt et surda, Vers. 41. Peccatum ergo vestrum manet. Manet absque venia; quia dicentes vos videre nec videntes, voluntarie excæcamini ab invidia et malitia. Ostendit ergo, quod corporalis visus, de quo gloriantur, hos condemnat. Simul quoque eum, qui antea cæcus fuerat, hinc consolatur, ac firmiorem in fide reddit. Ne autem dicant: Non idcirco tibi non credimus quod non videamus, sed quia tu populum seducis, ostendit per parabolam, quod non seductor sit, sed pastor. Et primum quidem signa ponit seductoris ac corruptoris: deinde consequenter pastoris et Salvatoris, ut ex his cognoscatur utrum seductor sit, as pastor. » Joan, viii, 33. 3) Τοῦτον abest Α. τες τυφλοὶ τὸν νοῦν τῇ ἀγνοίᾳ τῶν Γραφών, ού. το βλέπωσι τὸ φῶς τῆς ἀληθείας, διανοιγέντων απο τοῖς τῶν ψυχικῶν ὀφθαλμῶν ὑπὸ τῆς εἰς ἐμὲ τίτ στεως· αὐτοὶ δὲ οἱ δοκοῦντας ὀξυδερκείς τῇ γνώσει τῶν Γραφών, οὗτοι μᾶλλον μὴ βλέπωσι, μυσάντων αὐτοῖ; τῶν ἔνδον ὀφθαλμῶν ὑπὸ ἀπιστίας Κανταῦθα δὲ τὸ ἵνα οὐ χρὴ νοεῖν αἰτιολογικών Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἦλθεν, ἵνα οἱ βλέποντες τυφλοί γένωνται, ἀλλὰ δηλωτικὸν τοῦ μέλλοντος, ὅτι μέλο λουσιν οἱ μὴ βλέποντες βλέπειν, καὶ οἱ βλέποντες τυφλοῦσθαι, ὡς καὶ προλαβόντες περὶ τοῦ ἵνα περι εσημειωσάμεθα. Η, Εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἀντὶ τοῦ, εἰς διάκρισιν καὶ διαχωρισμέν τούτων τε κακείνων, ἵνα φανῇ τῶν μὲν ἡ ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως ἀνάβλεψις, τῶν δὲ ἡ ἐκ πονηράς γνώμης αποτύφλωσι;. Καὶ — αὐτοῦ. Οι ποτε ὄντες μετ' αὐτοῦ, ὥστε μον δὲ ἀποστάντες, ἢ οἱ ὄντες τηνικαῦτα. Τινές γὰρ Φαρισαίοι παρείποντο βλέποντες καὶ ἀκούοντες τί ποιεῖ καὶ λαλεῖ. Καὶ -- ἐσμεν; Ωσπερ ἀλλαχοῦ ἔλεγον· Οὐδενὶ δεδουλεύκαμεν πώποτε· και, Εκ πορνείας οὐ γεγεννήμεθα· οὕτω καὶ νῦν πρὸς τὰ αἰσθητὰ κεχήνασι μόνον, καὶ τὴν σωματικήν τύφλωσιν ἐποι σχύνονται. Διὸ περὶ ταύτης ἐρωτῶσι γνόντες ὅτι καὶ δι' αὐτοὺς εἴρηται ὁ λόγος. Εἶπεν — ἁμαρτίαν.—Οὐκ ἂν εἴχετε αμαρτίαν, ἐπὶ τῇ ἀπιστία δηλονότι· καὶ γὰρ ἡδύνασθε ἀπολε γεῖσθαι ὅτι οὐχ έωράκαμεν τὰ σημεία. Νῦν - βλέπομεν. Ὑμεῖς τοῦτο λέγετε, ἐγὼ δὲ οῦ. Εἰ γὰρ ἐβλέπετε, ἐπιστεύετε ἂν οἷς ἐργάζομαι θαύμασιν ἐνώπιον ὑμῶν. ᾿Αλλὰ τῷ δοκεῖν μὲν βλέπετε, τῇ δὲ ἀληθείᾳ οὐ βλέπετε τετυφλωμένοι τὸν νοῦν. Κατὰ γὰρ τὴν παροιμίαν να ς ὁρᾷ καὶ νοῦς ἀκούει· τὰ δ' ἄλλα πάντα τυφλὰ καὶ χωρά. Ἡ οὖν ἁμαρτία ὑμῶν γενει. Μένει ἀσύγγνωστο, διότι, λέγοντες βλέπειν, οὐ βλέπετε, ἐθελον. - φλώττοντες ὑπὸ φθόνου καὶ πονηρίας. Έδειξε τοί νυν ὅτι ἡ σωματική δρασις, ἐφ' ᾗ μεγαλαυχούσιν, αὐτὴ τούτους καταδικάζει. Αμα δὲ καὶ τὸν πρὶν τυφλὸν ἐντεῦθεν παρεμυθήσατο, καὶ βεβαιότερον Ο εἰς τὴν πίστιν ἀπειργάσατο. Ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν ὅτι οὐχ ὡς οὐ βλέποντες ἀπιστοῦμεν, ἀλλ' ὡς πλανῶντός σου τὸν λαὸν, ἀποδεικνύει διὰ παραβολῆς ὅτι οὐκ ἔστι πλάνος ἀλλὰ ποιμήν. Καὶ πρῶτον μὲν τίθησι τὰ γνωρίσματα τοῦ πλάνου καὶ λυμεώνος, εἶτα καθεξῆς τὰ τοῦ ποι· μένος και Σωτήρος, ἵνα ἀπ' αὐτῶν γνωσθῇ, εἴτε πλάνος ἐστὶν εἴτε ποιμήν. Varia lectiones et notæ. (*) De hoc proverbio vide Fischerum ad Platon. Phaedon. p. 269. (α) Οι appareat, etc. Ui appareat, aliorum quidem ex propensa ad bonum voluntate restitutus visus, aliorum autem ex mentis pravitate cæcitas,

qui non vident, hoc est, qui judicantur cæci mente φησίν, Ἵνα οἱ μὴ βλέποντες, ήγουν οἱ δικτ propter Scripturarum ignorantiam, hi videant lumen veritatis apertis animæ eorum oculis, ab ea quæ in me est fide. Qui autem perspicaces videntur propter Scripturarum notitiam, hi potius non videant, clausis eorum interioribus oculis ab infidelilate. Dictionem vero ut, neque hic oportet intelligere causaliter; non enim propter hoc venit, ut qui vident cri fiant, quemadmodum etiam de ut, in præcedens tibus signifcavimus, sed quod futuri sit significa tiva; futurum, inquit,est, ut qui non vident videant, et qui vident cæci fiant. Aut, In judicium ego in mundum veni, hoc est, ad discernendum, ad separationen horum ab illis, ut appareat (g) in his quidem prospectus libere voluntatis, quæ a bonitate procedit; in aliis vero mentis excæcatio, quæ a malitia egreditur, Vers. 40. Et co. Qui quondam fuerant cum eo, postmodum antem separati erant, aut qui tunc erant. Nam quidam Pharisæi sequebantur, ut viderent ct audirent, quid faceret ac loqueretur. Vers. 40. Et· summe? Nam sicut alibi dicebant, Nemini servivimus unquam, et: stupro nati non sumus ";ita et nunc ad sensibilia t:ntum inuiabant et de corporali solum cæcitate illos pudebat; ideo do hac interrogant, cognoscentes, quod propter eus diclus esset sernio. Vers. 41. Ail peccatum. De infidelitate videlicet: nam respondere possetis: Non vidimus si- (ηλ. Vers. 41. Nunc - videmus. Vos hoc dicitis; ego autem non. Si enim videritis, crederetis sane miraculis quæ ego coram vobis operor. Sed quantum ad apparentiam, videtis; quantum vero ad veritatem, non videlis, mente excæcati. Juxta proverbium namque mens videt, et mens audit, cætera autem omnia cæca sunt et surda, Vers. 41. Peccatum ergo vestrum manet. Manet absque venia; quia dicentes vos videre nec videntes, voluntarie excæcamini ab invidia et malitia. Ostendit ergo, quod corporalis visus, de quo gloriantur, hos condemnat. Simul quoque eum, qui antea cæcus fuerat, hinc consolatur, ac firmiorem in fide reddit. Ne autem dicant: Non idcirco tibi non credimus quod non videamus, sed quia tu populum seducis, ostendit per parabolam, quod non seductor sit, sed pastor. Et primum quidem signa ponit seductoris ac corruptoris: deinde consequenter pastoris et Salvatoris, ut ex his cognoscatur utrum seductor sit, as pastor. » Joan, viii, 33. 3) Τοῦτον abest Α. τες τυφλοὶ τὸν νοῦν τῇ ἀγνοίᾳ τῶν Γραφών, ού. το βλέπωσι τὸ φῶς τῆς ἀληθείας, διανοιγέντων απο τοῖς τῶν ψυχικῶν ὀφθαλμῶν ὑπὸ τῆς εἰς ἐμὲ τίτ στεως· αὐτοὶ δὲ οἱ δοκοῦντας ὀξυδερκείς τῇ γνώσει τῶν Γραφών, οὗτοι μᾶλλον μὴ βλέπωσι, μυσάντων αὐτοῖ; τῶν ἔνδον ὀφθαλμῶν ὑπὸ ἀπιστίας Κανταῦθα δὲ τὸ ἵνα οὐ χρὴ νοεῖν αἰτιολογικών Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἦλθεν, ἵνα οἱ βλέποντες τυφλοί γένωνται, ἀλλὰ δηλωτικὸν τοῦ μέλλοντος, ὅτι μέλο λουσιν οἱ μὴ βλέποντες βλέπειν, καὶ οἱ βλέποντες τυφλοῦσθαι, ὡς καὶ προλαβόντες περὶ τοῦ ἵνα περι εσημειωσάμεθα. Η, Εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἀντὶ τοῦ, εἰς διάκρισιν καὶ διαχωρισμέν τούτων τε κακείνων, ἵνα φανῇ τῶν μὲν ἡ ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως ἀνάβλεψις, τῶν δὲ ἡ ἐκ πονηράς γνώμης αποτύφλωσι;. Καὶ — αὐτοῦ. Οι ποτε ὄντες μετ' αὐτοῦ, ὥστε μον δὲ ἀποστάντες, ἢ οἱ ὄντες τηνικαῦτα. Τινές γὰρ Φαρισαίοι παρείποντο βλέποντες καὶ ἀκούοντες τί ποιεῖ καὶ λαλεῖ. Καὶ -- ἐσμεν; Ωσπερ ἀλλαχοῦ ἔλεγον· Οὐδενὶ δεδουλεύκαμεν πώποτε· και, Εκ πορνείας οὐ γεγεννήμεθα· οὕτω καὶ νῦν πρὸς τὰ αἰσθητὰ κεχήνασι μόνον, καὶ τὴν σωματικήν τύφλωσιν ἐποι σχύνονται. Διὸ περὶ ταύτης ἐρωτῶσι γνόντες ὅτι καὶ δι' αὐτοὺς εἴρηται ὁ λόγος. Εἶπεν — ἁμαρτίαν.—Οὐκ ἂν εἴχετε αμαρτίαν, ἐπὶ τῇ ἀπιστία δηλονότι· καὶ γὰρ ἡδύνασθε ἀπολε γεῖσθαι ὅτι οὐχ έωράκαμεν τὰ σημεία. Νῦν - βλέπομεν. Ὑμεῖς τοῦτο λέγετε, ἐγὼ δὲ οῦ. Εἰ γὰρ ἐβλέπετε, ἐπιστεύετε ἂν οἷς ἐργάζομαι θαύμασιν ἐνώπιον ὑμῶν. ᾿Αλλὰ τῷ δοκεῖν μὲν βλέπετε, τῇ δὲ ἀληθείᾳ οὐ βλέπετε τετυφλωμένοι τὸν νοῦν. Κατὰ γὰρ τὴν παροιμίαν να ς ὁρᾷ καὶ νοῦς ἀκούει· τὰ δ' ἄλλα πάντα τυφλὰ καὶ χωρά. Ἡ οὖν ἁμαρτία ὑμῶν γενει. Μένει ἀσύγγνωστο, διότι, λέγοντες βλέπειν, οὐ βλέπετε, ἐθελον. - φλώττοντες ὑπὸ φθόνου καὶ πονηρίας. Έδειξε τοί νυν ὅτι ἡ σωματική δρασις, ἐφ' ᾗ μεγαλαυχούσιν, αὐτὴ τούτους καταδικάζει. Αμα δὲ καὶ τὸν πρὶν τυφλὸν ἐντεῦθεν παρεμυθήσατο, καὶ βεβαιότερον Ο εἰς τὴν πίστιν ἀπειργάσατο. Ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν ὅτι οὐχ ὡς οὐ βλέποντες ἀπιστοῦμεν, ἀλλ' ὡς πλανῶντός σου τὸν λαὸν, ἀποδεικνύει διὰ παραβολῆς ὅτι οὐκ ἔστι πλάνος ἀλλὰ ποιμήν. Καὶ πρῶτον μὲν τίθησι τὰ γνωρίσματα τοῦ πλάνου καὶ λυμεώνος, εἶτα καθεξῆς τὰ τοῦ ποι· μένος και Σωτήρος, ἵνα ἀπ' αὐτῶν γνωσθῇ, εἴτε πλάνος ἐστὶν εἴτε ποιμήν. Varia lectiones et notæ. (*) De hoc proverbio vide Fischerum ad Platon. Phaedon. p. 269. (α) Οι appareat, etc. Ui appareat, aliorum quidem ex propensa ad bonum voluntate restitutus visus, aliorum autem ex mentis pravitate cæcitas,

qui non vident, hoc est, qui judicantur cæci mente φησίν, Ἵνα οἱ μὴ βλέποντες, ήγουν οἱ δικτ propter Scripturarum ignorantiam, hi videant lumen veritatis apertis animæ eorum oculis, ab ea quæ in me est fide. Qui autem perspicaces videntur propter Scripturarum notitiam, hi potius non videant, clausis eorum interioribus oculis ab infidelilate. Dictionem vero ut, neque hic oportet intelligere causaliter; non enim propter hoc venit, ut qui vident cri fiant, quemadmodum etiam de ut, in præcedens tibus signifcavimus, sed quod futuri sit significa tiva; futurum, inquit,est, ut qui non vident videant, et qui vident cæci fiant. Aut, In judicium ego in mundum veni, hoc est, ad discernendum, ad separationen horum ab illis, ut appareat (g) in his quidem prospectus libere voluntatis, quæ a bonitate procedit; in aliis vero mentis excæcatio, quæ a malitia egreditur, Vers. 40. Et co. Qui quondam fuerant cum eo, postmodum antem separati erant, aut qui tunc erant. Nam quidam Pharisæi sequebantur, ut viderent ct audirent, quid faceret ac loqueretur. Vers. 40. Et· summe? Nam sicut alibi dicebant, Nemini servivimus unquam, et: stupro nati non sumus ";ita et nunc ad sensibilia t:ntum inuiabant et de corporali solum cæcitate illos pudebat; ideo do hac interrogant, cognoscentes, quod propter eus diclus esset sernio. Vers. 41. Ail peccatum. De infidelitate videlicet: nam respondere possetis: Non vidimus si- (ηλ. Vers. 41. Nunc - videmus. Vos hoc dicitis; ego autem non. Si enim videritis, crederetis sane miraculis quæ ego coram vobis operor. Sed quantum ad apparentiam, videtis; quantum vero ad veritatem, non videlis, mente excæcati. Juxta proverbium namque mens videt, et mens audit, cætera autem omnia cæca sunt et surda, Vers. 41. Peccatum ergo vestrum manet. Manet absque venia; quia dicentes vos videre nec videntes, voluntarie excæcamini ab invidia et malitia. Ostendit ergo, quod corporalis visus, de quo gloriantur, hos condemnat. Simul quoque eum, qui antea cæcus fuerat, hinc consolatur, ac firmiorem in fide reddit. Ne autem dicant: Non idcirco tibi non credimus quod non videamus, sed quia tu populum seducis, ostendit per parabolam, quod non seductor sit, sed pastor. Et primum quidem signa ponit seductoris ac corruptoris: deinde consequenter pastoris et Salvatoris, ut ex his cognoscatur utrum seductor sit, as pastor. » Joan, viii, 33. 3) Τοῦτον abest Α. τες τυφλοὶ τὸν νοῦν τῇ ἀγνοίᾳ τῶν Γραφών, ού. το βλέπωσι τὸ φῶς τῆς ἀληθείας, διανοιγέντων απο τοῖς τῶν ψυχικῶν ὀφθαλμῶν ὑπὸ τῆς εἰς ἐμὲ τίτ στεως· αὐτοὶ δὲ οἱ δοκοῦντας ὀξυδερκείς τῇ γνώσει τῶν Γραφών, οὗτοι μᾶλλον μὴ βλέπωσι, μυσάντων αὐτοῖ; τῶν ἔνδον ὀφθαλμῶν ὑπὸ ἀπιστίας Κανταῦθα δὲ τὸ ἵνα οὐ χρὴ νοεῖν αἰτιολογικών Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἦλθεν, ἵνα οἱ βλέποντες τυφλοί γένωνται, ἀλλὰ δηλωτικὸν τοῦ μέλλοντος, ὅτι μέλο λουσιν οἱ μὴ βλέποντες βλέπειν, καὶ οἱ βλέποντες τυφλοῦσθαι, ὡς καὶ προλαβόντες περὶ τοῦ ἵνα περι εσημειωσάμεθα. Η, Εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἀντὶ τοῦ, εἰς διάκρισιν καὶ διαχωρισμέν τούτων τε κακείνων, ἵνα φανῇ τῶν μὲν ἡ ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως ἀνάβλεψις, τῶν δὲ ἡ ἐκ πονηράς γνώμης αποτύφλωσι;. Καὶ — αὐτοῦ. Οι ποτε ὄντες μετ' αὐτοῦ, ὥστε μον δὲ ἀποστάντες, ἢ οἱ ὄντες τηνικαῦτα. Τινές γὰρ Φαρισαίοι παρείποντο βλέποντες καὶ ἀκούοντες τί ποιεῖ καὶ λαλεῖ. Καὶ -- ἐσμεν; Ωσπερ ἀλλαχοῦ ἔλεγον· Οὐδενὶ δεδουλεύκαμεν πώποτε· και, Εκ πορνείας οὐ γεγεννήμεθα· οὕτω καὶ νῦν πρὸς τὰ αἰσθητὰ κεχήνασι μόνον, καὶ τὴν σωματικήν τύφλωσιν ἐποι σχύνονται. Διὸ περὶ ταύτης ἐρωτῶσι γνόντες ὅτι καὶ δι' αὐτοὺς εἴρηται ὁ λόγος. Εἶπεν — ἁμαρτίαν.—Οὐκ ἂν εἴχετε αμαρτίαν, ἐπὶ τῇ ἀπιστία δηλονότι· καὶ γὰρ ἡδύνασθε ἀπολε γεῖσθαι ὅτι οὐχ έωράκαμεν τὰ σημεία. Νῦν - βλέπομεν. Ὑμεῖς τοῦτο λέγετε, ἐγὼ δὲ οῦ. Εἰ γὰρ ἐβλέπετε, ἐπιστεύετε ἂν οἷς ἐργάζομαι θαύμασιν ἐνώπιον ὑμῶν. ᾿Αλλὰ τῷ δοκεῖν μὲν βλέπετε, τῇ δὲ ἀληθείᾳ οὐ βλέπετε τετυφλωμένοι τὸν νοῦν. Κατὰ γὰρ τὴν παροιμίαν να ς ὁρᾷ καὶ νοῦς ἀκούει· τὰ δ' ἄλλα πάντα τυφλὰ καὶ χωρά. Ἡ οὖν ἁμαρτία ὑμῶν γενει. Μένει ἀσύγγνωστο, διότι, λέγοντες βλέπειν, οὐ βλέπετε, ἐθελον. - φλώττοντες ὑπὸ φθόνου καὶ πονηρίας. Έδειξε τοί νυν ὅτι ἡ σωματική δρασις, ἐφ' ᾗ μεγαλαυχούσιν, αὐτὴ τούτους καταδικάζει. Αμα δὲ καὶ τὸν πρὶν τυφλὸν ἐντεῦθεν παρεμυθήσατο, καὶ βεβαιότερον Ο εἰς τὴν πίστιν ἀπειργάσατο. Ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν ὅτι οὐχ ὡς οὐ βλέποντες ἀπιστοῦμεν, ἀλλ' ὡς πλανῶντός σου τὸν λαὸν, ἀποδεικνύει διὰ παραβολῆς ὅτι οὐκ ἔστι πλάνος ἀλλὰ ποιμήν. Καὶ πρῶτον μὲν τίθησι τὰ γνωρίσματα τοῦ πλάνου καὶ λυμεώνος, εἶτα καθεξῆς τὰ τοῦ ποι· μένος και Σωτήρος, ἵνα ἀπ' αὐτῶν γνωσθῇ, εἴτε πλάνος ἐστὶν εἴτε ποιμήν. Varia lectiones et notæ. (*) De hoc proverbio vide Fischerum ad Platon. Phaedon. p. 269. (α) Οι appareat, etc. Ui appareat, aliorum quidem ex propensa ad bonum voluntate restitutus visus, aliorum autem ex mentis pravitate cæcitas,

Αμήν – ληστής. Αναγωγικώς θύραν μὲν νοοῦμεν ἐνταῦθα τους νόμους, ήτοι τας Γραφάς, διὰ τὸ εἰσάγειν εἰς θεογνωσίαν, καὶ ἀποκλείειν πά σαν κατὰ τῆς εὐσεβείας πάροδον τοῖς αἱρετικοῖς καὶ τοῖς Ἕλλησι, καὶ φυλάττειν τὸν λαὸν ἀνεπιβού λεντον τοῖς δαίμοσιν· αὐτὴν δὲ τὴν ἐπιμέλειαν καὶ πρόνοιαν τῶν προβάτων· πρόβατα δὲ τοὺς Ἱτραηλίτας, τὸν τοῦ Θεοῦ λαόν. Ἡμεῖς δέ, φησί, λαὸς αὐτοῦ, καὶ πρόβατα νομῆς αὐτοῦ. Ὁ τοίνυν μὴ διὰ τῶν Γραφῶν εἰς τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ εἰσερχόμενο;, ὡς μὴ χρώμενος αὐταῖς, μηδὲ κατ' αὐτές πολιτευόμενος, ἀλλὰ ἀναβαίνων ἀλλαχόθεν, ὡς ὑπερπηδῶν μὲν τὴν θύραν, τέμνων δὲ ἑτέραν εἴσοδον, ἐκεῖνος οὐ ποιμὴν, ἀλλὰ κλέπτης ἐστι καὶ λῃστή;" κλέπτης μὲν ὡς βουλόμενος τὰ μὴ προς έχοντα εἰς ἑαυτὸν ἐπισπάσασθαι· λῃστὴς δὲ ὡς λυμεών. COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. X. Τοιοῦτοι είτε πρὸ αὐτοῦ μὲν Ἰούδας καὶ Θευδής, μετ' αὐτὸν δὲ οἱ ψευδόχριστο: καὶ ὁ ᾿Αντί. χριστος καὶ εἴ τινες ἕτεροι πλάνοι. Παράπτεται ((;) δὲ καὶ τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, τῶν δια δασκόντων διδασκαλίας, εντάλματα ανθρώπων, καὶ τὸν νόμον παραβαινόντων. Εἶδες πῶς ὑπέγραψε τὸν κλέπτην καὶ λῃστὴν καὶ πλάνον; Σκόπει καὶ τοῦ ποιμένος τὰ γνωρίσματα. Ὁ - προβάτων. Ωσπερ καὶ αὐτὸς, οἷα χρώμε. νος ταῖς Γραφαῖς, καὶ κατ᾿ αὐτὰς πολιτευόμενος. Βὶ γὰρ καὶ ἐν Σαββάτῳ εἰργάζετο, ἀλλὰ θεῖα ἔργα ὁ γὰρ νόμος τὰ ἀνθρώπινα εκώλυσεν, ἤτοι τὰ βιω τικά. Τούτῳ ὁ θυρωρὶς ἀνοίγει. θυρωρός κατά έναγωγὴν ὁ Μωϋσῆς, ὡς αὐτὸς ἐμπιστευθείς τοὺς νόμους τοῦ Θεοῦ. Τῷ τοιούτῳ οὖν ὁ Μωϋσῆς ἀνοί γει ὡς ποιμένι, καὶ εἰσδέχεται αὐτὸν εἰς τὴν ἐπι μέλειαν τῶν προβάτων ὡς γνωρίζων αὐτόν. Καὶ γὰρ ἔγραψεν ὅτι Αὐτοῦ ἀκούετε. Καὶ · ἀκούει. Υπακούουσι, πείθονται καὶ ἀκολουθοῦσιν· ἐπιγινώσκουσι γὰρ αὐτήν. Τα πρόβατα δὲ εἶπεν, ἤτοι τὰ ἀληθῶς πρόβατα, τὰ ἄξια ποιμαί. νεσθαι. Ωσπερ γὰρ ὁ εἰσερχόμενος διὰ τῆς Οὐρας, οὗτος ποιμήν ἐστι· οὕτω καὶ οἱ τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούοντες, ὡς εἴρηται, οὗτοι πρόβατά εἰσιν· οἱ δὲ μὴ οὕτως ἔχοντες τῆς τῶν προβάτων τάξεως ἀπερφάγησαν. Kal κατ' όνομα. Καί τοῦτο γὰρ γνώρισμα ποιμένος, τὴν εἰς ἕκαστον πρόβατον ἄκραν φρον τίδα δηλοῦν. Οὐ γὰρ ἂν αὐτὰ καλέσοι κατ' όνομα, μὴ γνωρίζων ἕκαστον ἀκριβῶς, ἐκ τῆς εἰς ἕκαστον ἄκρας φροντίδος. es Psal, sciv, ** Matth. xv, I. Cap. X. Vers. 1. Amen latru. Anagogice hic per ostium intelligimus leges, sive S. ripturas, co quod ad Dei cognitionem inducant, et transitum onnem, qui adversus divinum cultum est, læreticis ac gentibus excludant, populumque a dæmonum insidiis custodiant; caulas vero, curam ac provi dentiam ovium; oves autem Israelitas, populum Dei. Nos autem, inquit, populus ejus et oves pascuæ ejus”. Qui ergo nou per Scripturas ad curaui populi Dei. ingreditur, utpote non utens eis, nec juxta illas gubernans, sed ascendens aliunde, quasi ostium transiliens, aut per alium irrumpens introitum, ille non pastor, sed fur est et latro: fur quidem, tanquam volens ea ad se derivare, quæ non sma sunt: latro auteni, tanquam devastans. Hujusmodi fuerunt ante eum Judas et Theudas; post emin vero pseudochristi et Antichristus, et si qui sunt alii seductores. Attingit quoque Scribas aq Phariseos, qui docebant doctrinas, pracepta homiNum", legem autem transgrediebantur. Vidisti quomiodo furem, latronem ac seductorem descripserit? considera etiam pastoris insignia, auibus dignosci possit. Vers. 2. Qui ovium. Qualis ipse crat, utpote Scripturis utens, et secundum eas gubernans: quanquam enim etiam in Sabbato operaretur, ea tamen divina crant opera, cum lex prohiberet humana, sive temporalia ac sæcularia. Vers. 3. Huic ostiarius aperit. Ostiarius juxta anagogen Moses erat, ut cui concreditæ sunt divinæ leges. Tali ergo Moses aperit, et ad ovium curam admittit, utpote cognoscens cum. Scripsit " enim, ut cum audirent (*). Vers. 5. Ει – audiunt. Obediunt, parent, ac sequuntur: agnoscunt enim illam. Oves auten dixit, eos videlicet, qui vere oves sunt, digni ut pascantur. Nam sicut qui per ostium intrat, big paster est, ita et qui vocem ejus audiunt, ut di· ctum est, hi oves sunt; qui vero non ita se habent, al ovium ordine avulsi sunt. Vers. 5. Ει nominatim. Etia: hoc pastoris siguum est, cujusque (s) ovis diligentcm ostendere curam: neque enim illas vocat nominatim,qui singulas diligenter non agnoscit, ob summam de ungquaque curam. • Deut. xvi, 18. Variæ lectiones et notæ. llic scnina sparguntur corruptionis versu 8. Quoniam enim Patres hoc explicabant de impostoribus, qui ante Christum venerant, ideo versu & incalcaruul, πρὸ ἐμοῦ. (r) Ut eum, etc. Eum audite. Καθάπτεται plerumque dicere solet. Sedl αο: quoque ferri potest παράψασθαι est apud Galenum in Glossis p. 88, edit. Steph. Hentenius videtur legisse, οἷος. (ε) Cujusque, etc. Singularem in singulas ores ostendens curam. PATROL. GR. CXXIX.

Αμήν – ληστής. Αναγωγικώς θύραν μὲν νοοῦμεν ἐνταῦθα τους νόμους, ήτοι τας Γραφάς, διὰ τὸ εἰσάγειν εἰς θεογνωσίαν, καὶ ἀποκλείειν πά σαν κατὰ τῆς εὐσεβείας πάροδον τοῖς αἱρετικοῖς καὶ τοῖς Ἕλλησι, καὶ φυλάττειν τὸν λαὸν ἀνεπιβού λεντον τοῖς δαίμοσιν· αὐτὴν δὲ τὴν ἐπιμέλειαν καὶ πρόνοιαν τῶν προβάτων· πρόβατα δὲ τοὺς Ἱτραηλίτας, τὸν τοῦ Θεοῦ λαόν. Ἡμεῖς δέ, φησί, λαὸς αὐτοῦ, καὶ πρόβατα νομῆς αὐτοῦ. Ὁ τοίνυν μὴ διὰ τῶν Γραφῶν εἰς τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ εἰσερχόμενο;, ὡς μὴ χρώμενος αὐταῖς, μηδὲ κατ' αὐτές πολιτευόμενος, ἀλλὰ ἀναβαίνων ἀλλαχόθεν, ὡς ὑπερπηδῶν μὲν τὴν θύραν, τέμνων δὲ ἑτέραν εἴσοδον, ἐκεῖνος οὐ ποιμὴν, ἀλλὰ κλέπτης ἐστι καὶ λῃστή;" κλέπτης μὲν ὡς βουλόμενος τὰ μὴ προς έχοντα εἰς ἑαυτὸν ἐπισπάσασθαι· λῃστὴς δὲ ὡς λυμεών. COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. X. Τοιοῦτοι είτε πρὸ αὐτοῦ μὲν Ἰούδας καὶ Θευδής, μετ' αὐτὸν δὲ οἱ ψευδόχριστο: καὶ ὁ ᾿Αντί. χριστος καὶ εἴ τινες ἕτεροι πλάνοι. Παράπτεται ((;) δὲ καὶ τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, τῶν δια δασκόντων διδασκαλίας, εντάλματα ανθρώπων, καὶ τὸν νόμον παραβαινόντων. Εἶδες πῶς ὑπέγραψε τὸν κλέπτην καὶ λῃστὴν καὶ πλάνον; Σκόπει καὶ τοῦ ποιμένος τὰ γνωρίσματα. Ὁ - προβάτων. Ωσπερ καὶ αὐτὸς, οἷα χρώμε. νος ταῖς Γραφαῖς, καὶ κατ᾿ αὐτὰς πολιτευόμενος. Βὶ γὰρ καὶ ἐν Σαββάτῳ εἰργάζετο, ἀλλὰ θεῖα ἔργα ὁ γὰρ νόμος τὰ ἀνθρώπινα εκώλυσεν, ἤτοι τὰ βιω τικά. Τούτῳ ὁ θυρωρὶς ἀνοίγει. θυρωρός κατά έναγωγὴν ὁ Μωϋσῆς, ὡς αὐτὸς ἐμπιστευθείς τοὺς νόμους τοῦ Θεοῦ. Τῷ τοιούτῳ οὖν ὁ Μωϋσῆς ἀνοί γει ὡς ποιμένι, καὶ εἰσδέχεται αὐτὸν εἰς τὴν ἐπι μέλειαν τῶν προβάτων ὡς γνωρίζων αὐτόν. Καὶ γὰρ ἔγραψεν ὅτι Αὐτοῦ ἀκούετε. Καὶ · ἀκούει. Υπακούουσι, πείθονται καὶ ἀκολουθοῦσιν· ἐπιγινώσκουσι γὰρ αὐτήν. Τα πρόβατα δὲ εἶπεν, ἤτοι τὰ ἀληθῶς πρόβατα, τὰ ἄξια ποιμαί. νεσθαι. Ωσπερ γὰρ ὁ εἰσερχόμενος διὰ τῆς Οὐρας, οὗτος ποιμήν ἐστι· οὕτω καὶ οἱ τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούοντες, ὡς εἴρηται, οὗτοι πρόβατά εἰσιν· οἱ δὲ μὴ οὕτως ἔχοντες τῆς τῶν προβάτων τάξεως ἀπερφάγησαν. Kal κατ' όνομα. Καί τοῦτο γὰρ γνώρισμα ποιμένος, τὴν εἰς ἕκαστον πρόβατον ἄκραν φρον τίδα δηλοῦν. Οὐ γὰρ ἂν αὐτὰ καλέσοι κατ' όνομα, μὴ γνωρίζων ἕκαστον ἀκριβῶς, ἐκ τῆς εἰς ἕκαστον ἄκρας φροντίδος. es Psal, sciv, ** Matth. xv, I. Cap. X. Vers. 1. Amen latru. Anagogice hic per ostium intelligimus leges, sive S. ripturas, co quod ad Dei cognitionem inducant, et transitum onnem, qui adversus divinum cultum est, læreticis ac gentibus excludant, populumque a dæmonum insidiis custodiant; caulas vero, curam ac provi dentiam ovium; oves autem Israelitas, populum Dei. Nos autem, inquit, populus ejus et oves pascuæ ejus”. Qui ergo nou per Scripturas ad curaui populi Dei. ingreditur, utpote non utens eis, nec juxta illas gubernans, sed ascendens aliunde, quasi ostium transiliens, aut per alium irrumpens introitum, ille non pastor, sed fur est et latro: fur quidem, tanquam volens ea ad se derivare, quæ non sma sunt: latro auteni, tanquam devastans. Hujusmodi fuerunt ante eum Judas et Theudas; post emin vero pseudochristi et Antichristus, et si qui sunt alii seductores. Attingit quoque Scribas aq Phariseos, qui docebant doctrinas, pracepta homiNum", legem autem transgrediebantur. Vidisti quomiodo furem, latronem ac seductorem descripserit? considera etiam pastoris insignia, auibus dignosci possit. Vers. 2. Qui ovium. Qualis ipse crat, utpote Scripturis utens, et secundum eas gubernans: quanquam enim etiam in Sabbato operaretur, ea tamen divina crant opera, cum lex prohiberet humana, sive temporalia ac sæcularia. Vers. 3. Huic ostiarius aperit. Ostiarius juxta anagogen Moses erat, ut cui concreditæ sunt divinæ leges. Tali ergo Moses aperit, et ad ovium curam admittit, utpote cognoscens cum. Scripsit " enim, ut cum audirent (*). Vers. 5. Ει – audiunt. Obediunt, parent, ac sequuntur: agnoscunt enim illam. Oves auten dixit, eos videlicet, qui vere oves sunt, digni ut pascantur. Nam sicut qui per ostium intrat, big paster est, ita et qui vocem ejus audiunt, ut di· ctum est, hi oves sunt; qui vero non ita se habent, al ovium ordine avulsi sunt. Vers. 5. Ει nominatim. Etia: hoc pastoris siguum est, cujusque (s) ovis diligentcm ostendere curam: neque enim illas vocat nominatim,qui singulas diligenter non agnoscit, ob summam de ungquaque curam. • Deut. xvi, 18. Variæ lectiones et notæ. llic scnina sparguntur corruptionis versu 8. Quoniam enim Patres hoc explicabant de impostoribus, qui ante Christum venerant, ideo versu & incalcaruul, πρὸ ἐμοῦ. (r) Ut eum, etc. Eum audite. Καθάπτεται plerumque dicere solet. Sedl αο: quoque ferri potest παράψασθαι est apud Galenum in Glossis p. 88, edit. Steph. Hentenius videtur legisse, οἷος. (ε) Cujusque, etc. Singularem in singulas ores ostendens curam. PATROL. GR. CXXIX.

Αμήν – ληστής. Αναγωγικώς θύραν μὲν νοοῦμεν ἐνταῦθα τους νόμους, ήτοι τας Γραφάς, διὰ τὸ εἰσάγειν εἰς θεογνωσίαν, καὶ ἀποκλείειν πά σαν κατὰ τῆς εὐσεβείας πάροδον τοῖς αἱρετικοῖς καὶ τοῖς Ἕλλησι, καὶ φυλάττειν τὸν λαὸν ἀνεπιβού λεντον τοῖς δαίμοσιν· αὐτὴν δὲ τὴν ἐπιμέλειαν καὶ πρόνοιαν τῶν προβάτων· πρόβατα δὲ τοὺς Ἱτραηλίτας, τὸν τοῦ Θεοῦ λαόν. Ἡμεῖς δέ, φησί, λαὸς αὐτοῦ, καὶ πρόβατα νομῆς αὐτοῦ. Ὁ τοίνυν μὴ διὰ τῶν Γραφῶν εἰς τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ εἰσερχόμενο;, ὡς μὴ χρώμενος αὐταῖς, μηδὲ κατ' αὐτές πολιτευόμενος, ἀλλὰ ἀναβαίνων ἀλλαχόθεν, ὡς ὑπερπηδῶν μὲν τὴν θύραν, τέμνων δὲ ἑτέραν εἴσοδον, ἐκεῖνος οὐ ποιμὴν, ἀλλὰ κλέπτης ἐστι καὶ λῃστή;" κλέπτης μὲν ὡς βουλόμενος τὰ μὴ προς έχοντα εἰς ἑαυτὸν ἐπισπάσασθαι· λῃστὴς δὲ ὡς λυμεών. COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. X. Τοιοῦτοι είτε πρὸ αὐτοῦ μὲν Ἰούδας καὶ Θευδής, μετ' αὐτὸν δὲ οἱ ψευδόχριστο: καὶ ὁ ᾿Αντί. χριστος καὶ εἴ τινες ἕτεροι πλάνοι. Παράπτεται ((;) δὲ καὶ τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, τῶν δια δασκόντων διδασκαλίας, εντάλματα ανθρώπων, καὶ τὸν νόμον παραβαινόντων. Εἶδες πῶς ὑπέγραψε τὸν κλέπτην καὶ λῃστὴν καὶ πλάνον; Σκόπει καὶ τοῦ ποιμένος τὰ γνωρίσματα. Ὁ - προβάτων. Ωσπερ καὶ αὐτὸς, οἷα χρώμε. νος ταῖς Γραφαῖς, καὶ κατ᾿ αὐτὰς πολιτευόμενος. Βὶ γὰρ καὶ ἐν Σαββάτῳ εἰργάζετο, ἀλλὰ θεῖα ἔργα ὁ γὰρ νόμος τὰ ἀνθρώπινα εκώλυσεν, ἤτοι τὰ βιω τικά. Τούτῳ ὁ θυρωρὶς ἀνοίγει. θυρωρός κατά έναγωγὴν ὁ Μωϋσῆς, ὡς αὐτὸς ἐμπιστευθείς τοὺς νόμους τοῦ Θεοῦ. Τῷ τοιούτῳ οὖν ὁ Μωϋσῆς ἀνοί γει ὡς ποιμένι, καὶ εἰσδέχεται αὐτὸν εἰς τὴν ἐπι μέλειαν τῶν προβάτων ὡς γνωρίζων αὐτόν. Καὶ γὰρ ἔγραψεν ὅτι Αὐτοῦ ἀκούετε. Καὶ · ἀκούει. Υπακούουσι, πείθονται καὶ ἀκολουθοῦσιν· ἐπιγινώσκουσι γὰρ αὐτήν. Τα πρόβατα δὲ εἶπεν, ἤτοι τὰ ἀληθῶς πρόβατα, τὰ ἄξια ποιμαί. νεσθαι. Ωσπερ γὰρ ὁ εἰσερχόμενος διὰ τῆς Οὐρας, οὗτος ποιμήν ἐστι· οὕτω καὶ οἱ τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούοντες, ὡς εἴρηται, οὗτοι πρόβατά εἰσιν· οἱ δὲ μὴ οὕτως ἔχοντες τῆς τῶν προβάτων τάξεως ἀπερφάγησαν. Kal κατ' όνομα. Καί τοῦτο γὰρ γνώρισμα ποιμένος, τὴν εἰς ἕκαστον πρόβατον ἄκραν φρον τίδα δηλοῦν. Οὐ γὰρ ἂν αὐτὰ καλέσοι κατ' όνομα, μὴ γνωρίζων ἕκαστον ἀκριβῶς, ἐκ τῆς εἰς ἕκαστον ἄκρας φροντίδος. es Psal, sciv, ** Matth. xv, I. Cap. X. Vers. 1. Amen latru. Anagogice hic per ostium intelligimus leges, sive S. ripturas, co quod ad Dei cognitionem inducant, et transitum onnem, qui adversus divinum cultum est, læreticis ac gentibus excludant, populumque a dæmonum insidiis custodiant; caulas vero, curam ac provi dentiam ovium; oves autem Israelitas, populum Dei. Nos autem, inquit, populus ejus et oves pascuæ ejus”. Qui ergo nou per Scripturas ad curaui populi Dei. ingreditur, utpote non utens eis, nec juxta illas gubernans, sed ascendens aliunde, quasi ostium transiliens, aut per alium irrumpens introitum, ille non pastor, sed fur est et latro: fur quidem, tanquam volens ea ad se derivare, quæ non sma sunt: latro auteni, tanquam devastans. Hujusmodi fuerunt ante eum Judas et Theudas; post emin vero pseudochristi et Antichristus, et si qui sunt alii seductores. Attingit quoque Scribas aq Phariseos, qui docebant doctrinas, pracepta homiNum", legem autem transgrediebantur. Vidisti quomiodo furem, latronem ac seductorem descripserit? considera etiam pastoris insignia, auibus dignosci possit. Vers. 2. Qui ovium. Qualis ipse crat, utpote Scripturis utens, et secundum eas gubernans: quanquam enim etiam in Sabbato operaretur, ea tamen divina crant opera, cum lex prohiberet humana, sive temporalia ac sæcularia. Vers. 3. Huic ostiarius aperit. Ostiarius juxta anagogen Moses erat, ut cui concreditæ sunt divinæ leges. Tali ergo Moses aperit, et ad ovium curam admittit, utpote cognoscens cum. Scripsit " enim, ut cum audirent (*). Vers. 5. Ει – audiunt. Obediunt, parent, ac sequuntur: agnoscunt enim illam. Oves auten dixit, eos videlicet, qui vere oves sunt, digni ut pascantur. Nam sicut qui per ostium intrat, big paster est, ita et qui vocem ejus audiunt, ut di· ctum est, hi oves sunt; qui vero non ita se habent, al ovium ordine avulsi sunt. Vers. 5. Ει nominatim. Etia: hoc pastoris siguum est, cujusque (s) ovis diligentcm ostendere curam: neque enim illas vocat nominatim,qui singulas diligenter non agnoscit, ob summam de ungquaque curam. • Deut. xvi, 18. Variæ lectiones et notæ. llic scnina sparguntur corruptionis versu 8. Quoniam enim Patres hoc explicabant de impostoribus, qui ante Christum venerant, ideo versu & incalcaruul, πρὸ ἐμοῦ. (r) Ut eum, etc. Eum audite. Καθάπτεται plerumque dicere solet. Sedl αο: quoque ferri potest παράψασθαι est apud Galenum in Glossis p. 88, edit. Steph. Hentenius videtur legisse, οἷος. (ε) Cujusque, etc. Singularem in singulas ores ostendens curam. PATROL. GR. CXXIX.

Αμήν – ληστής. Αναγωγικώς θύραν μὲν νοοῦμεν ἐνταῦθα τους νόμους, ήτοι τας Γραφάς, διὰ τὸ εἰσάγειν εἰς θεογνωσίαν, καὶ ἀποκλείειν πά σαν κατὰ τῆς εὐσεβείας πάροδον τοῖς αἱρετικοῖς καὶ τοῖς Ἕλλησι, καὶ φυλάττειν τὸν λαὸν ἀνεπιβού λεντον τοῖς δαίμοσιν· αὐτὴν δὲ τὴν ἐπιμέλειαν καὶ πρόνοιαν τῶν προβάτων· πρόβατα δὲ τοὺς Ἱτραηλίτας, τὸν τοῦ Θεοῦ λαόν. Ἡμεῖς δέ, φησί, λαὸς αὐτοῦ, καὶ πρόβατα νομῆς αὐτοῦ. Ὁ τοίνυν μὴ διὰ τῶν Γραφῶν εἰς τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ εἰσερχόμενο;, ὡς μὴ χρώμενος αὐταῖς, μηδὲ κατ' αὐτές πολιτευόμενος, ἀλλὰ ἀναβαίνων ἀλλαχόθεν, ὡς ὑπερπηδῶν μὲν τὴν θύραν, τέμνων δὲ ἑτέραν εἴσοδον, ἐκεῖνος οὐ ποιμὴν, ἀλλὰ κλέπτης ἐστι καὶ λῃστή;" κλέπτης μὲν ὡς βουλόμενος τὰ μὴ προς έχοντα εἰς ἑαυτὸν ἐπισπάσασθαι· λῃστὴς δὲ ὡς λυμεών. COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. X. Τοιοῦτοι είτε πρὸ αὐτοῦ μὲν Ἰούδας καὶ Θευδής, μετ' αὐτὸν δὲ οἱ ψευδόχριστο: καὶ ὁ ᾿Αντί. χριστος καὶ εἴ τινες ἕτεροι πλάνοι. Παράπτεται ((;) δὲ καὶ τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, τῶν δια δασκόντων διδασκαλίας, εντάλματα ανθρώπων, καὶ τὸν νόμον παραβαινόντων. Εἶδες πῶς ὑπέγραψε τὸν κλέπτην καὶ λῃστὴν καὶ πλάνον; Σκόπει καὶ τοῦ ποιμένος τὰ γνωρίσματα. Ὁ - προβάτων. Ωσπερ καὶ αὐτὸς, οἷα χρώμε. νος ταῖς Γραφαῖς, καὶ κατ᾿ αὐτὰς πολιτευόμενος. Βὶ γὰρ καὶ ἐν Σαββάτῳ εἰργάζετο, ἀλλὰ θεῖα ἔργα ὁ γὰρ νόμος τὰ ἀνθρώπινα εκώλυσεν, ἤτοι τὰ βιω τικά. Τούτῳ ὁ θυρωρὶς ἀνοίγει. θυρωρός κατά έναγωγὴν ὁ Μωϋσῆς, ὡς αὐτὸς ἐμπιστευθείς τοὺς νόμους τοῦ Θεοῦ. Τῷ τοιούτῳ οὖν ὁ Μωϋσῆς ἀνοί γει ὡς ποιμένι, καὶ εἰσδέχεται αὐτὸν εἰς τὴν ἐπι μέλειαν τῶν προβάτων ὡς γνωρίζων αὐτόν. Καὶ γὰρ ἔγραψεν ὅτι Αὐτοῦ ἀκούετε. Καὶ · ἀκούει. Υπακούουσι, πείθονται καὶ ἀκολουθοῦσιν· ἐπιγινώσκουσι γὰρ αὐτήν. Τα πρόβατα δὲ εἶπεν, ἤτοι τὰ ἀληθῶς πρόβατα, τὰ ἄξια ποιμαί. νεσθαι. Ωσπερ γὰρ ὁ εἰσερχόμενος διὰ τῆς Οὐρας, οὗτος ποιμήν ἐστι· οὕτω καὶ οἱ τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούοντες, ὡς εἴρηται, οὗτοι πρόβατά εἰσιν· οἱ δὲ μὴ οὕτως ἔχοντες τῆς τῶν προβάτων τάξεως ἀπερφάγησαν. Kal κατ' όνομα. Καί τοῦτο γὰρ γνώρισμα ποιμένος, τὴν εἰς ἕκαστον πρόβατον ἄκραν φρον τίδα δηλοῦν. Οὐ γὰρ ἂν αὐτὰ καλέσοι κατ' όνομα, μὴ γνωρίζων ἕκαστον ἀκριβῶς, ἐκ τῆς εἰς ἕκαστον ἄκρας φροντίδος. es Psal, sciv, ** Matth. xv, I. Cap. X. Vers. 1. Amen latru. Anagogice hic per ostium intelligimus leges, sive S. ripturas, co quod ad Dei cognitionem inducant, et transitum onnem, qui adversus divinum cultum est, læreticis ac gentibus excludant, populumque a dæmonum insidiis custodiant; caulas vero, curam ac provi dentiam ovium; oves autem Israelitas, populum Dei. Nos autem, inquit, populus ejus et oves pascuæ ejus”. Qui ergo nou per Scripturas ad curaui populi Dei. ingreditur, utpote non utens eis, nec juxta illas gubernans, sed ascendens aliunde, quasi ostium transiliens, aut per alium irrumpens introitum, ille non pastor, sed fur est et latro: fur quidem, tanquam volens ea ad se derivare, quæ non sma sunt: latro auteni, tanquam devastans. Hujusmodi fuerunt ante eum Judas et Theudas; post emin vero pseudochristi et Antichristus, et si qui sunt alii seductores. Attingit quoque Scribas aq Phariseos, qui docebant doctrinas, pracepta homiNum", legem autem transgrediebantur. Vidisti quomiodo furem, latronem ac seductorem descripserit? considera etiam pastoris insignia, auibus dignosci possit. Vers. 2. Qui ovium. Qualis ipse crat, utpote Scripturis utens, et secundum eas gubernans: quanquam enim etiam in Sabbato operaretur, ea tamen divina crant opera, cum lex prohiberet humana, sive temporalia ac sæcularia. Vers. 3. Huic ostiarius aperit. Ostiarius juxta anagogen Moses erat, ut cui concreditæ sunt divinæ leges. Tali ergo Moses aperit, et ad ovium curam admittit, utpote cognoscens cum. Scripsit " enim, ut cum audirent (*). Vers. 5. Ει – audiunt. Obediunt, parent, ac sequuntur: agnoscunt enim illam. Oves auten dixit, eos videlicet, qui vere oves sunt, digni ut pascantur. Nam sicut qui per ostium intrat, big paster est, ita et qui vocem ejus audiunt, ut di· ctum est, hi oves sunt; qui vero non ita se habent, al ovium ordine avulsi sunt. Vers. 5. Ει nominatim. Etia: hoc pastoris siguum est, cujusque (s) ovis diligentcm ostendere curam: neque enim illas vocat nominatim,qui singulas diligenter non agnoscit, ob summam de ungquaque curam. • Deut. xvi, 18. Variæ lectiones et notæ. llic scnina sparguntur corruptionis versu 8. Quoniam enim Patres hoc explicabant de impostoribus, qui ante Christum venerant, ideo versu & incalcaruul, πρὸ ἐμοῦ. (r) Ut eum, etc. Eum audite. Καθάπτεται plerumque dicere solet. Sedl αο: quoque ferri potest παράψασθαι est apud Galenum in Glossis p. 88, edit. Steph. Hentenius videtur legisse, οἷος. (ε) Cujusque, etc. Singularem in singulas ores ostendens curam. PATROL. GR. CXXIX.

Καὶ ἐξάγει αυτά. Ἐπὶ νομήν· νομὴ δὲ τῶν λογικών προβάτων ή διδασκαλία τῶν θείων λόγων, τρέφουσα καὶ πιαίνουσα τὴν ψυχήν. EUTIIYMII ZIGABENI Vers. 5. Et educit cas. Ad pascuta: mascula autcm rationalium ovium, doctrina est diviuorum sermonum, quæ animam nutrit ac pascit. modu Vers. 4. Ει - vadit. Reclo cas trainile deducens, et pro eis pugnans. Auui pastores conirario nodν faciunt, sequentes oves quarum habent curam. Verum pascendi·ars hujus pastoris maxime admiranda est: nam et oves sunt rationales. Siquidem eliam, quando discipulos emittebat, dicebat: Ecce ego mitto vos, lanquam oves in medio luporum”; pastores vero extra lupos mittunt oves. Vadit autem ante eas, et tanquauiis qui primus conversationis viam calcavit, et sicut qui ea fecit, que locel. Vers. 4. Ει sequuntur. Per vestigia cum s- Kui πορεύεται. Οδηγῶν αὐτὰ εἰς εὐθεῖαν, καὶ προασπίζων αὐτῶν. Καὶ μὴν οἱ το μένες τούναν τίον ποιοῦσιν, όπισθεν τῶν προβάτων ἀκολουθοῦν. τῆς· ἀλλ' ἡ ποιμαντικὴ τοῦ ποιμένος τούτου παραδοξοτάτη· διότι καὶ τὰ πρόβατα λογικά. Καὶ γὰρ καὶ ὅτε τοὺς μαθητάς ἀπέστελλεν Ελεγεν· Ιδού ἀποστέλλω ὑμᾶς, ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων οἱ δὲ ποιμένες ἔξω λύκων ἀποστέλλουσι τὰ πρόβατα. Πορεύεται δὲ ἔμπροσθεν αὐτῶν, καὶ ὡς πρώτος τεμὼν τὴν ὁδὸν τῆς πολιτείας, καὶ ποιήσα; & διδάσκει. Καὶ — ἀκολουθεῖ. Κατ᾽ ἴχνος αὐτῷ ἔπεται, βαδί quuntur, cadem incedentes via, ipsiusque legibus Βίζοντα τὴν αὐτὴν ὁδὸν καὶ τοῖς νόμοις αὐτοῦ πει· parentes. Vers. 5. Alienum Vers. 4. Quia ejus. Quæ est ex Scripturis, quibus assuetae sunt, ex cognitis vocibus. vocem. Alieni snnt, qui non intrant per ostium. Non noverunt autem vocem illorum oves, ut quæ non sit a Scripturis, quibus assueta sunt, ut dictum est, sed a ventre ipsoruill. Vers. G. Hoc - Jesus. Hanc parabolan. Vers. 6. 1111 — ipsis. Obscure enim loquebatur, attentiores cos reddens. Deinde alio modo seipsum et jauuam vocal et pastorem. Vers. 7. Dirit· ovium. Per quod ingrediuntur oves ad supernam mansionein. Neque enim quisquant aliter ingreditur, nisi per ipsum, et per cw quæ in ipsura est, ac per ejus doctrinam. Vers. 8. Omnes -- latrones. Quotquot a seipsis veneruut, quotquot venerunt, non per prædictum ostium, ut Judas et Theudas, et si quis alius hujusmodi: prophetæ namque non a seipsis veuerunt, sed a Deo missi sunt: nec aliunde, sed per ostium intraverunt. Scire enim oportet, quod frequenter Scriptura, universalem repræsentans formam, particularem insinuat intelligentiam. Nam quod uunc dicit, Omnes, non simpliciter significat omnes qui ipsum præcesserunt. Simile etiam est, quod ait David: Omucs declinaverunt, simul inutiles facti sunt ": tales siquidem non erant, qui etiam tunc Deum colebant; et illud Salomonis: Omnia sunt vanitas': neque quim talis est virtus. Est autem ubi Omnís idem significat, quod Nullus, ut in dicto illo Salvatoris: Et nisi breviati fuissent dies illi, non feret salva omnis caro ', id est, nulla caro. In illo quoque Davidico versu: Et non dominetur mihi omnis injustitia hoc est, nulla. Nulla quoque sunt similis. Vers. 3. Sed os Matth. ores. Qui vere erant ores. Ει θέμενα. "Ότι αὐτοῦ. Οἷς ν ἐκ τῶν συνήθων Γραφών, ἐκ τῶν χρωρίμων φωνών. Αλλοτρίφ – φωνήν. 'Αλλότριοι μὲν οἱ μὴ εἰς ερχόμενοι διὰ τῆς θύρας· οὐκ οἶδασι δὲ αὐτῶν τὴν φωνὴν τὰ πρόβατα, ὡ; μὴ ἀπὸ τῶν συνήθων Γραφῶν, ὡς εἴρηται, οὖσαν, ἀλλ' ἀπὸ κοιλίας αὐτῶν. Ταύτην — Ιησούς. Την παραβολήν. Ἐκεῖνοι — αὐτοῖς. Ασαφῶς γὰρ ἐλάλει, προσ εκτικωτέρους ποιῶν αὐτούς. Εἶτα τρόπον ἕτερον ἑαυτὸν ὀνομάζει καὶ θύραν καὶ ποιμένα. Εἶπεν - προβάτων. Δι' ἧς εἰσέρχονται τὰ πρόσ βατα εἰς τὴν ἄνω μάνδραν. Ετέρω; γὰρ οὐκ εἰσ έρχεται τις, εἰ μὴ δι' αὐτοῦ καὶ τῆς εἰς αὐτὸν διο στεως καὶ τῆς αὐτοῦ διδασκαλία;. Πάντες λησταί. Όσοι ἦλθον ἀφ' ἑαυτῶν, ὅσοι ἦλθον μὴ διὰ τῆς προειρημένης θύρας, ὡς Ἰούδας καὶ Θευδᾶς καὶ εἴτις τοιοῦτος. Οἱ προφῆται γὰρ οὐκ ἦλθον ἀφ' ἑαυτῶν, ἀλλ᾽ ἀπεστάλησαν ἐκ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐκ εἰσῆλθον ἀλλαχόθεν, ἀλλὰ διὰ τῆς θύρας. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι πολλάκις ἡ Γραφὴ καθολι κὸν τύπον σχηματίζουσα μερικὴν ἔννοιαν ἐνδείκνυ ται. Τὸ γὰρ Πάντες νῦν οὐ πάντας ἁπλῶς δηλοί τοὺς πρὸ αὐτοῦ. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ Δαυϊτικόν Πάντες εξέκλιναν, ἅμα ἡχρειώθησαν· οὐ γὰρ καὶ οἱ τηνικαῦτα θεοφιλεῖς· καὶ τὸ Σολομώντειον Πάντα ματαιότης· οὐ γὰρ και ή αρετή. Έστι δὲ ὅτι τὸ Πᾶς τὸ Οὐδείς σημαίνει, ὡς τὸ τοῦ Σωτῆρος· Καὶ εἰ μὴ ἐκολοβώθησαν αι ημέ ραι ἐκεῖναι, οὐκ ἂν ἐσώθη πᾶσα σὰρξ, ήγουν οὐ· δεμία σάρξ· καὶ τὸ Δαυϊτικόν· Καὶ μὴ κατακυριευ· σάτω μου πᾶσα ἀνομία, τουτέστι, μηδεμία. Καὶ πολλὰ τοιαῦτα. x, 16.» Psal. x, 3. 1 Eccle. 1, 2. Απέστειλεν Αλλ' – πρόβατα. Τὰ ἀληθῶ; πρόβατα. Κάντε • Matth. ΣΑΙ, 22. * Psal. cvin, 155. Varia lectiones et notæ. Kal abest A. J

Καὶ ἐξάγει αυτά. Ἐπὶ νομήν· νομὴ δὲ τῶν λογικών προβάτων ή διδασκαλία τῶν θείων λόγων, τρέφουσα καὶ πιαίνουσα τὴν ψυχήν. EUTIIYMII ZIGABENI Vers. 5. Et educit cas. Ad pascuta: mascula autcm rationalium ovium, doctrina est diviuorum sermonum, quæ animam nutrit ac pascit. modu Vers. 4. Ει - vadit. Reclo cas trainile deducens, et pro eis pugnans. Auui pastores conirario nodν faciunt, sequentes oves quarum habent curam. Verum pascendi·ars hujus pastoris maxime admiranda est: nam et oves sunt rationales. Siquidem eliam, quando discipulos emittebat, dicebat: Ecce ego mitto vos, lanquam oves in medio luporum”; pastores vero extra lupos mittunt oves. Vadit autem ante eas, et tanquauiis qui primus conversationis viam calcavit, et sicut qui ea fecit, que locel. Vers. 4. Ει sequuntur. Per vestigia cum s- Kui πορεύεται. Οδηγῶν αὐτὰ εἰς εὐθεῖαν, καὶ προασπίζων αὐτῶν. Καὶ μὴν οἱ το μένες τούναν τίον ποιοῦσιν, όπισθεν τῶν προβάτων ἀκολουθοῦν. τῆς· ἀλλ' ἡ ποιμαντικὴ τοῦ ποιμένος τούτου παραδοξοτάτη· διότι καὶ τὰ πρόβατα λογικά. Καὶ γὰρ καὶ ὅτε τοὺς μαθητάς ἀπέστελλεν Ελεγεν· Ιδού ἀποστέλλω ὑμᾶς, ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων οἱ δὲ ποιμένες ἔξω λύκων ἀποστέλλουσι τὰ πρόβατα. Πορεύεται δὲ ἔμπροσθεν αὐτῶν, καὶ ὡς πρώτος τεμὼν τὴν ὁδὸν τῆς πολιτείας, καὶ ποιήσα; & διδάσκει. Καὶ — ἀκολουθεῖ. Κατ᾽ ἴχνος αὐτῷ ἔπεται, βαδί quuntur, cadem incedentes via, ipsiusque legibus Βίζοντα τὴν αὐτὴν ὁδὸν καὶ τοῖς νόμοις αὐτοῦ πει· parentes. Vers. 5. Alienum Vers. 4. Quia ejus. Quæ est ex Scripturis, quibus assuetae sunt, ex cognitis vocibus. vocem. Alieni snnt, qui non intrant per ostium. Non noverunt autem vocem illorum oves, ut quæ non sit a Scripturis, quibus assueta sunt, ut dictum est, sed a ventre ipsoruill. Vers. G. Hoc - Jesus. Hanc parabolan. Vers. 6. 1111 — ipsis. Obscure enim loquebatur, attentiores cos reddens. Deinde alio modo seipsum et jauuam vocal et pastorem. Vers. 7. Dirit· ovium. Per quod ingrediuntur oves ad supernam mansionein. Neque enim quisquant aliter ingreditur, nisi per ipsum, et per cw quæ in ipsura est, ac per ejus doctrinam. Vers. 8. Omnes -- latrones. Quotquot a seipsis veneruut, quotquot venerunt, non per prædictum ostium, ut Judas et Theudas, et si quis alius hujusmodi: prophetæ namque non a seipsis veuerunt, sed a Deo missi sunt: nec aliunde, sed per ostium intraverunt. Scire enim oportet, quod frequenter Scriptura, universalem repræsentans formam, particularem insinuat intelligentiam. Nam quod uunc dicit, Omnes, non simpliciter significat omnes qui ipsum præcesserunt. Simile etiam est, quod ait David: Omucs declinaverunt, simul inutiles facti sunt ": tales siquidem non erant, qui etiam tunc Deum colebant; et illud Salomonis: Omnia sunt vanitas': neque quim talis est virtus. Est autem ubi Omnís idem significat, quod Nullus, ut in dicto illo Salvatoris: Et nisi breviati fuissent dies illi, non feret salva omnis caro ', id est, nulla caro. In illo quoque Davidico versu: Et non dominetur mihi omnis injustitia hoc est, nulla. Nulla quoque sunt similis. Vers. 3. Sed os Matth. ores. Qui vere erant ores. Ει θέμενα. "Ότι αὐτοῦ. Οἷς ν ἐκ τῶν συνήθων Γραφών, ἐκ τῶν χρωρίμων φωνών. Αλλοτρίφ – φωνήν. 'Αλλότριοι μὲν οἱ μὴ εἰς ερχόμενοι διὰ τῆς θύρας· οὐκ οἶδασι δὲ αὐτῶν τὴν φωνὴν τὰ πρόβατα, ὡ; μὴ ἀπὸ τῶν συνήθων Γραφῶν, ὡς εἴρηται, οὖσαν, ἀλλ' ἀπὸ κοιλίας αὐτῶν. Ταύτην — Ιησούς. Την παραβολήν. Ἐκεῖνοι — αὐτοῖς. Ασαφῶς γὰρ ἐλάλει, προσ εκτικωτέρους ποιῶν αὐτούς. Εἶτα τρόπον ἕτερον ἑαυτὸν ὀνομάζει καὶ θύραν καὶ ποιμένα. Εἶπεν - προβάτων. Δι' ἧς εἰσέρχονται τὰ πρόσ βατα εἰς τὴν ἄνω μάνδραν. Ετέρω; γὰρ οὐκ εἰσ έρχεται τις, εἰ μὴ δι' αὐτοῦ καὶ τῆς εἰς αὐτὸν διο στεως καὶ τῆς αὐτοῦ διδασκαλία;. Πάντες λησταί. Όσοι ἦλθον ἀφ' ἑαυτῶν, ὅσοι ἦλθον μὴ διὰ τῆς προειρημένης θύρας, ὡς Ἰούδας καὶ Θευδᾶς καὶ εἴτις τοιοῦτος. Οἱ προφῆται γὰρ οὐκ ἦλθον ἀφ' ἑαυτῶν, ἀλλ᾽ ἀπεστάλησαν ἐκ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐκ εἰσῆλθον ἀλλαχόθεν, ἀλλὰ διὰ τῆς θύρας. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι πολλάκις ἡ Γραφὴ καθολι κὸν τύπον σχηματίζουσα μερικὴν ἔννοιαν ἐνδείκνυ ται. Τὸ γὰρ Πάντες νῦν οὐ πάντας ἁπλῶς δηλοί τοὺς πρὸ αὐτοῦ. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ Δαυϊτικόν Πάντες εξέκλιναν, ἅμα ἡχρειώθησαν· οὐ γὰρ καὶ οἱ τηνικαῦτα θεοφιλεῖς· καὶ τὸ Σολομώντειον Πάντα ματαιότης· οὐ γὰρ και ή αρετή. Έστι δὲ ὅτι τὸ Πᾶς τὸ Οὐδείς σημαίνει, ὡς τὸ τοῦ Σωτῆρος· Καὶ εἰ μὴ ἐκολοβώθησαν αι ημέ ραι ἐκεῖναι, οὐκ ἂν ἐσώθη πᾶσα σὰρξ, ήγουν οὐ· δεμία σάρξ· καὶ τὸ Δαυϊτικόν· Καὶ μὴ κατακυριευ· σάτω μου πᾶσα ἀνομία, τουτέστι, μηδεμία. Καὶ πολλὰ τοιαῦτα. x, 16.» Psal. x, 3. 1 Eccle. 1, 2. Απέστειλεν Αλλ' – πρόβατα. Τὰ ἀληθῶ; πρόβατα. Κάντε • Matth. ΣΑΙ, 22. * Psal. cvin, 155. Varia lectiones et notæ. Kal abest A. J

Καὶ ἐξάγει αυτά. Ἐπὶ νομήν· νομὴ δὲ τῶν λογικών προβάτων ή διδασκαλία τῶν θείων λόγων, τρέφουσα καὶ πιαίνουσα τὴν ψυχήν. EUTIIYMII ZIGABENI Vers. 5. Et educit cas. Ad pascuta: mascula autcm rationalium ovium, doctrina est diviuorum sermonum, quæ animam nutrit ac pascit. modu Vers. 4. Ει - vadit. Reclo cas trainile deducens, et pro eis pugnans. Auui pastores conirario nodν faciunt, sequentes oves quarum habent curam. Verum pascendi·ars hujus pastoris maxime admiranda est: nam et oves sunt rationales. Siquidem eliam, quando discipulos emittebat, dicebat: Ecce ego mitto vos, lanquam oves in medio luporum”; pastores vero extra lupos mittunt oves. Vadit autem ante eas, et tanquauiis qui primus conversationis viam calcavit, et sicut qui ea fecit, que locel. Vers. 4. Ει sequuntur. Per vestigia cum s- Kui πορεύεται. Οδηγῶν αὐτὰ εἰς εὐθεῖαν, καὶ προασπίζων αὐτῶν. Καὶ μὴν οἱ το μένες τούναν τίον ποιοῦσιν, όπισθεν τῶν προβάτων ἀκολουθοῦν. τῆς· ἀλλ' ἡ ποιμαντικὴ τοῦ ποιμένος τούτου παραδοξοτάτη· διότι καὶ τὰ πρόβατα λογικά. Καὶ γὰρ καὶ ὅτε τοὺς μαθητάς ἀπέστελλεν Ελεγεν· Ιδού ἀποστέλλω ὑμᾶς, ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων οἱ δὲ ποιμένες ἔξω λύκων ἀποστέλλουσι τὰ πρόβατα. Πορεύεται δὲ ἔμπροσθεν αὐτῶν, καὶ ὡς πρώτος τεμὼν τὴν ὁδὸν τῆς πολιτείας, καὶ ποιήσα; & διδάσκει. Καὶ — ἀκολουθεῖ. Κατ᾽ ἴχνος αὐτῷ ἔπεται, βαδί quuntur, cadem incedentes via, ipsiusque legibus Βίζοντα τὴν αὐτὴν ὁδὸν καὶ τοῖς νόμοις αὐτοῦ πει· parentes. Vers. 5. Alienum Vers. 4. Quia ejus. Quæ est ex Scripturis, quibus assuetae sunt, ex cognitis vocibus. vocem. Alieni snnt, qui non intrant per ostium. Non noverunt autem vocem illorum oves, ut quæ non sit a Scripturis, quibus assueta sunt, ut dictum est, sed a ventre ipsoruill. Vers. G. Hoc - Jesus. Hanc parabolan. Vers. 6. 1111 — ipsis. Obscure enim loquebatur, attentiores cos reddens. Deinde alio modo seipsum et jauuam vocal et pastorem. Vers. 7. Dirit· ovium. Per quod ingrediuntur oves ad supernam mansionein. Neque enim quisquant aliter ingreditur, nisi per ipsum, et per cw quæ in ipsura est, ac per ejus doctrinam. Vers. 8. Omnes -- latrones. Quotquot a seipsis veneruut, quotquot venerunt, non per prædictum ostium, ut Judas et Theudas, et si quis alius hujusmodi: prophetæ namque non a seipsis veuerunt, sed a Deo missi sunt: nec aliunde, sed per ostium intraverunt. Scire enim oportet, quod frequenter Scriptura, universalem repræsentans formam, particularem insinuat intelligentiam. Nam quod uunc dicit, Omnes, non simpliciter significat omnes qui ipsum præcesserunt. Simile etiam est, quod ait David: Omucs declinaverunt, simul inutiles facti sunt ": tales siquidem non erant, qui etiam tunc Deum colebant; et illud Salomonis: Omnia sunt vanitas': neque quim talis est virtus. Est autem ubi Omnís idem significat, quod Nullus, ut in dicto illo Salvatoris: Et nisi breviati fuissent dies illi, non feret salva omnis caro ', id est, nulla caro. In illo quoque Davidico versu: Et non dominetur mihi omnis injustitia hoc est, nulla. Nulla quoque sunt similis. Vers. 3. Sed os Matth. ores. Qui vere erant ores. Ει θέμενα. "Ότι αὐτοῦ. Οἷς ν ἐκ τῶν συνήθων Γραφών, ἐκ τῶν χρωρίμων φωνών. Αλλοτρίφ – φωνήν. 'Αλλότριοι μὲν οἱ μὴ εἰς ερχόμενοι διὰ τῆς θύρας· οὐκ οἶδασι δὲ αὐτῶν τὴν φωνὴν τὰ πρόβατα, ὡ; μὴ ἀπὸ τῶν συνήθων Γραφῶν, ὡς εἴρηται, οὖσαν, ἀλλ' ἀπὸ κοιλίας αὐτῶν. Ταύτην — Ιησούς. Την παραβολήν. Ἐκεῖνοι — αὐτοῖς. Ασαφῶς γὰρ ἐλάλει, προσ εκτικωτέρους ποιῶν αὐτούς. Εἶτα τρόπον ἕτερον ἑαυτὸν ὀνομάζει καὶ θύραν καὶ ποιμένα. Εἶπεν - προβάτων. Δι' ἧς εἰσέρχονται τὰ πρόσ βατα εἰς τὴν ἄνω μάνδραν. Ετέρω; γὰρ οὐκ εἰσ έρχεται τις, εἰ μὴ δι' αὐτοῦ καὶ τῆς εἰς αὐτὸν διο στεως καὶ τῆς αὐτοῦ διδασκαλία;. Πάντες λησταί. Όσοι ἦλθον ἀφ' ἑαυτῶν, ὅσοι ἦλθον μὴ διὰ τῆς προειρημένης θύρας, ὡς Ἰούδας καὶ Θευδᾶς καὶ εἴτις τοιοῦτος. Οἱ προφῆται γὰρ οὐκ ἦλθον ἀφ' ἑαυτῶν, ἀλλ᾽ ἀπεστάλησαν ἐκ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐκ εἰσῆλθον ἀλλαχόθεν, ἀλλὰ διὰ τῆς θύρας. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι πολλάκις ἡ Γραφὴ καθολι κὸν τύπον σχηματίζουσα μερικὴν ἔννοιαν ἐνδείκνυ ται. Τὸ γὰρ Πάντες νῦν οὐ πάντας ἁπλῶς δηλοί τοὺς πρὸ αὐτοῦ. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ Δαυϊτικόν Πάντες εξέκλιναν, ἅμα ἡχρειώθησαν· οὐ γὰρ καὶ οἱ τηνικαῦτα θεοφιλεῖς· καὶ τὸ Σολομώντειον Πάντα ματαιότης· οὐ γὰρ και ή αρετή. Έστι δὲ ὅτι τὸ Πᾶς τὸ Οὐδείς σημαίνει, ὡς τὸ τοῦ Σωτῆρος· Καὶ εἰ μὴ ἐκολοβώθησαν αι ημέ ραι ἐκεῖναι, οὐκ ἂν ἐσώθη πᾶσα σὰρξ, ήγουν οὐ· δεμία σάρξ· καὶ τὸ Δαυϊτικόν· Καὶ μὴ κατακυριευ· σάτω μου πᾶσα ἀνομία, τουτέστι, μηδεμία. Καὶ πολλὰ τοιαῦτα. x, 16.» Psal. x, 3. 1 Eccle. 1, 2. Απέστειλεν Αλλ' – πρόβατα. Τὰ ἀληθῶ; πρόβατα. Κάντε • Matth. ΣΑΙ, 22. * Psal. cvin, 155. Varia lectiones et notæ. Kal abest A. J

COMMENT. IN JOANNEM.· CAP. Χ. δεν οὖν δῆλον ὅτι οὐ συμπεριέλαβε καὶ τοὺς προ- binc manifestum est, quod non comprehenderat φήτας· τούτων γὰρ ἤκουσαν. 'Εγώ εἰμι ἡ θύρα. Τῷ διπλασιασμῷ τοῦ ῥητοῦ βεβαιοί τον λόγον. Δι' σωθήσεται. Διὰ τῶν ἐμῶν ἐντολῶν ἐάν τις ἐδεύτῃ, σωθήσεται, ἀνερχόμενος εἰς τὴν ἄνω μάνδραν. Kul - ἐξελεύσεται. Εἰς πάντα τόπον τῆς οἰκου μένης, ὅπερ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων γέγονε. Καὶ νομήν εύρήσει. Οὐ ψυχικήν μόνον, ἀλλὰ καὶ σωματικήν πάντα γὰρ τὰ τῶν πιστευόντων αὐτοῖς προέκειτο Ο κλέπτης - απολέσῃ. Οὐκ ἔρχεται διά σω τηρίαν τῶν προβάτων, εἰ μὴ διὰ τὸ κλέψαι καὶ θύ σαι καὶ απολέσαι. Καὶ γὰρ καὶ οἱ κλαπέντες ὑπὸ ψευδή καὶ Ιούδα ἐσφάγησαν, καὶ ἀπώλοντο παρα τίχα. [ Ο διάβολος κλέπτει μεν, ὅτε λαμβάνει την ψυχὴν καὶ μεθιστῇ πρὸς ἑαυτὸν καὶ πρὸς τὰ ἑαυτοῦ θελήματα· θύει δὲ, ὅτε σφάζει την προαίρεσιν αὐτ τῆς, καὶ νεκροί πρὸς τὴν ἐνάρετον ζωήν· ἀπόλλυσι δὲ, ὅτε καὶ τὴν κατὰ Θεὸν μνήμην αὐτῆς ἀφανίζει, ὥστε μὴ δύνασθαι μνημονεύειν τῆ; μελλούση; κρίσεω;.] Εγώ - ἔχωσι, - Ζωὴν ἐνταῦθα μὲν τὴν κατά Θεόν, ἧς περισσότερον ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐκεῖ δὲ τὴν μακαρίαν, ἧς περισσότερον " έφθαλ μὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὺς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἢ καὶ ἡ τελεία ἐπίγνωσις τῆς ἁγίας Τριάδος. Εγώ - καλός. Ο αληθής. 'Ανω μὲν οὖν θύραν ἑαυτὸν ὠνόμασε διὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν αἰτίαν, ἐνταῦθα δὲ ποιμένα ὡς τὰ τοῦ ποιμένο; ποιοῦντα, Ο παρατρέχοντε; οἱ ποιμένες τῶν Ἰουδαίων ὀνειδίζονται διὰ τοῦ προφήτου Ἰεζεκιήλ, περὶ ὧν ἐροῦ μεν οὐκ εἰς μακράν· ἔτι δὲ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκεῖθεν μάνδραν συνάγοντα, λόγοις ποιμαντικῆς ἐπιστήμης. Εν ἄλλοις δὲ και Πρόβατον καλεῖται καὶ Ἀμ νὰς καὶ Σφάγων και Αρχιερεύς, καὶ μυρία ἕτερα πρὸς τὰς πολυτρόπους οικονομίας αὐτοῦ. Ο ποιμήν - προβάτων. Πάλιν λέγει τα χαρα κτηριστικά τοῦ τε ποιμένος καὶ τοῦ μισθωτού. etiam prophetas; nam hos audierunt. Vers. 9. Ego sum ostium. Verbi repetitione ser monem confirmat. Vers. 9. Per saloubitur. Per mea præcepta, si quis ambulaverit, salvabitur așceudens in supernam mansionem. Vers. 9. Ει egredietur. Ad omnem mundi locum; quod de apostolis factum est. Vers. 9. Et pusiua inveniet. Non spiritualia solum, sed et temporalia; nam omnia quæ sunt cred ntium, cis dala sunt. Vers 10. Fur perdat. Non venit propter salutem ovium, sed tantum ad furandum, mactandum, ac perdendum. Nam et ii qui furto ablati sunt a Tlcuda et Juda, jugulati sunt et coitinuo perierunt. Diabolus furatur quidem, cum prebendis animum et transfert ad se et ad voluntateın suam, Maclat auunt, quando interfcit studiumn ejus et mortificat respectu vitæ, quæ est secundum virtu - tem; perdit vero, quando memoriam Dei tollit, ne recordari possit judicii futuri. V. rs. 10. I go -- habeant. Vitam; hic qui::cm cam quæ secundum Deum est, cujus superabundantia est regnum cœlorum; ibi vero beatai, cujus super abundantia sunt, quæ oculus non vidit, el aur.s non andivit, et in cor hominis non ascenderunt ^, aut etiam perfecta sanctæ Trinitatis cognitio. Vers. 11. Ego bonus. Verus. Superius namque ostium appellevit seipsum, propter causam ibi dictam; hic autem Pastorem, tanquam ea quæ pastoris sunt præstantem, quapretermittentes pastores Julorum reprehenduntur per prophetam Egochiel: de quibus paulo post dicemus. Præterea etiam L:::quam serm: nibus artis pascendi, ad supernam congregans wans:onem. In aliis quoque locis Ovis vocatur, et Agnus, ac Victima et Pontifes, aliisque mille nominibus, juxta varios dispensandi modos. Verg. 11. Pastor ovibus Rursum ea ponit quæ tum pastorem, tum mercenarium designent, Vers. 12. Mercenarius oves. Interpretatur ῾Ο μισθωτός – πρόβατα. Ερμήνευσε τί, ἐστιν μισθωτός, ὅτι οὗ οὐκ εἰσὶ τὰ πρόβατα ίδια. Λύκος quis dicatur mercenarius, is videlicet, cujus hou δὲ ἀναγωγικῶ, ὁ λυμεὼν καὶ κακόδοξος καὶ ὁ διά βολος ὅστις καὶ λέων λέγεται καὶ δράκων καὶ ὄφις καὶ σκορπίος καὶ ἀστὶς καὶ βασιλίσκος καὶ πολλὰ Έτερα πως τάς κακομηχανίας αὐτοῦ sunt oves propriæ. Lupus vero anagogice is est, qui perdit, et qui de malo gloriatur ac diabolus, qui etiam leo dicitur, draco, serpens, scorpius, aspis ac basiliscus, multisque aliis nominibus, juxta illius varias malitiae versutias. Ο δὲ μισθωτές Vers. 15. Mercenarius rio - cura. προβάτων. Πανταχοῦ γὰρ Na: ubi την ιδίαν σωτηρίαν ζητεί, τῶν ἄλλων ἀμελῶν· ὁ que propriam quærit salutem, aliorum negligens; • 1 Cor. 11, 9. Varias lectiones et notas. Πρόκειτα: Β. iis Hemicuius. (fi) tree in margine habet cales mterque. Caret Προς της ποικίλας μηχανάς αὐτοῦ Δ. Et qui de malo gloriatur. Kατέλεξας h. 1. opponitur τῷ ὀρθοδόξω. Est ergo læreticus,

COMMENT. IN JOANNEM.· CAP. Χ. δεν οὖν δῆλον ὅτι οὐ συμπεριέλαβε καὶ τοὺς προ- binc manifestum est, quod non comprehenderat φήτας· τούτων γὰρ ἤκουσαν. 'Εγώ εἰμι ἡ θύρα. Τῷ διπλασιασμῷ τοῦ ῥητοῦ βεβαιοί τον λόγον. Δι' σωθήσεται. Διὰ τῶν ἐμῶν ἐντολῶν ἐάν τις ἐδεύτῃ, σωθήσεται, ἀνερχόμενος εἰς τὴν ἄνω μάνδραν. Kul - ἐξελεύσεται. Εἰς πάντα τόπον τῆς οἰκου μένης, ὅπερ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων γέγονε. Καὶ νομήν εύρήσει. Οὐ ψυχικήν μόνον, ἀλλὰ καὶ σωματικήν πάντα γὰρ τὰ τῶν πιστευόντων αὐτοῖς προέκειτο Ο κλέπτης - απολέσῃ. Οὐκ ἔρχεται διά σω τηρίαν τῶν προβάτων, εἰ μὴ διὰ τὸ κλέψαι καὶ θύ σαι καὶ απολέσαι. Καὶ γὰρ καὶ οἱ κλαπέντες ὑπὸ ψευδή καὶ Ιούδα ἐσφάγησαν, καὶ ἀπώλοντο παρα τίχα. [ Ο διάβολος κλέπτει μεν, ὅτε λαμβάνει την ψυχὴν καὶ μεθιστῇ πρὸς ἑαυτὸν καὶ πρὸς τὰ ἑαυτοῦ θελήματα· θύει δὲ, ὅτε σφάζει την προαίρεσιν αὐτ τῆς, καὶ νεκροί πρὸς τὴν ἐνάρετον ζωήν· ἀπόλλυσι δὲ, ὅτε καὶ τὴν κατὰ Θεὸν μνήμην αὐτῆς ἀφανίζει, ὥστε μὴ δύνασθαι μνημονεύειν τῆ; μελλούση; κρίσεω;.] Εγώ - ἔχωσι, - Ζωὴν ἐνταῦθα μὲν τὴν κατά Θεόν, ἧς περισσότερον ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐκεῖ δὲ τὴν μακαρίαν, ἧς περισσότερον " έφθαλ μὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὺς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἢ καὶ ἡ τελεία ἐπίγνωσις τῆς ἁγίας Τριάδος. Εγώ - καλός. Ο αληθής. 'Ανω μὲν οὖν θύραν ἑαυτὸν ὠνόμασε διὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν αἰτίαν, ἐνταῦθα δὲ ποιμένα ὡς τὰ τοῦ ποιμένο; ποιοῦντα, Ο παρατρέχοντε; οἱ ποιμένες τῶν Ἰουδαίων ὀνειδίζονται διὰ τοῦ προφήτου Ἰεζεκιήλ, περὶ ὧν ἐροῦ μεν οὐκ εἰς μακράν· ἔτι δὲ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκεῖθεν μάνδραν συνάγοντα, λόγοις ποιμαντικῆς ἐπιστήμης. Εν ἄλλοις δὲ και Πρόβατον καλεῖται καὶ Ἀμ νὰς καὶ Σφάγων και Αρχιερεύς, καὶ μυρία ἕτερα πρὸς τὰς πολυτρόπους οικονομίας αὐτοῦ. Ο ποιμήν - προβάτων. Πάλιν λέγει τα χαρα κτηριστικά τοῦ τε ποιμένος καὶ τοῦ μισθωτού. etiam prophetas; nam hos audierunt. Vers. 9. Ego sum ostium. Verbi repetitione ser monem confirmat. Vers. 9. Per saloubitur. Per mea præcepta, si quis ambulaverit, salvabitur așceudens in supernam mansionem. Vers. 9. Ει egredietur. Ad omnem mundi locum; quod de apostolis factum est. Vers. 9. Et pusiua inveniet. Non spiritualia solum, sed et temporalia; nam omnia quæ sunt cred ntium, cis dala sunt. Vers 10. Fur perdat. Non venit propter salutem ovium, sed tantum ad furandum, mactandum, ac perdendum. Nam et ii qui furto ablati sunt a Tlcuda et Juda, jugulati sunt et coitinuo perierunt. Diabolus furatur quidem, cum prebendis animum et transfert ad se et ad voluntateın suam, Maclat auunt, quando interfcit studiumn ejus et mortificat respectu vitæ, quæ est secundum virtu - tem; perdit vero, quando memoriam Dei tollit, ne recordari possit judicii futuri. V. rs. 10. I go -- habeant. Vitam; hic qui::cm cam quæ secundum Deum est, cujus superabundantia est regnum cœlorum; ibi vero beatai, cujus super abundantia sunt, quæ oculus non vidit, el aur.s non andivit, et in cor hominis non ascenderunt ^, aut etiam perfecta sanctæ Trinitatis cognitio. Vers. 11. Ego bonus. Verus. Superius namque ostium appellevit seipsum, propter causam ibi dictam; hic autem Pastorem, tanquam ea quæ pastoris sunt præstantem, quapretermittentes pastores Julorum reprehenduntur per prophetam Egochiel: de quibus paulo post dicemus. Præterea etiam L:::quam serm: nibus artis pascendi, ad supernam congregans wans:onem. In aliis quoque locis Ovis vocatur, et Agnus, ac Victima et Pontifes, aliisque mille nominibus, juxta varios dispensandi modos. Verg. 11. Pastor ovibus Rursum ea ponit quæ tum pastorem, tum mercenarium designent, Vers. 12. Mercenarius oves. Interpretatur ῾Ο μισθωτός – πρόβατα. Ερμήνευσε τί, ἐστιν μισθωτός, ὅτι οὗ οὐκ εἰσὶ τὰ πρόβατα ίδια. Λύκος quis dicatur mercenarius, is videlicet, cujus hou δὲ ἀναγωγικῶ, ὁ λυμεὼν καὶ κακόδοξος καὶ ὁ διά βολος ὅστις καὶ λέων λέγεται καὶ δράκων καὶ ὄφις καὶ σκορπίος καὶ ἀστὶς καὶ βασιλίσκος καὶ πολλὰ Έτερα πως τάς κακομηχανίας αὐτοῦ sunt oves propriæ. Lupus vero anagogice is est, qui perdit, et qui de malo gloriatur ac diabolus, qui etiam leo dicitur, draco, serpens, scorpius, aspis ac basiliscus, multisque aliis nominibus, juxta illius varias malitiae versutias. Ο δὲ μισθωτές Vers. 15. Mercenarius rio - cura. προβάτων. Πανταχοῦ γὰρ Na: ubi την ιδίαν σωτηρίαν ζητεί, τῶν ἄλλων ἀμελῶν· ὁ que propriam quærit salutem, aliorum negligens; • 1 Cor. 11, 9. Varias lectiones et notas. Πρόκειτα: Β. iis Hemicuius. (fi) tree in margine habet cales mterque. Caret Προς της ποικίλας μηχανάς αὐτοῦ Δ. Et qui de malo gloriatur. Kατέλεξας h. 1. opponitur τῷ ὀρθοδόξω. Est ergo læreticus,

COMMENT. IN JOANNEM.· CAP. Χ. δεν οὖν δῆλον ὅτι οὐ συμπεριέλαβε καὶ τοὺς προ- binc manifestum est, quod non comprehenderat φήτας· τούτων γὰρ ἤκουσαν. 'Εγώ εἰμι ἡ θύρα. Τῷ διπλασιασμῷ τοῦ ῥητοῦ βεβαιοί τον λόγον. Δι' σωθήσεται. Διὰ τῶν ἐμῶν ἐντολῶν ἐάν τις ἐδεύτῃ, σωθήσεται, ἀνερχόμενος εἰς τὴν ἄνω μάνδραν. Kul - ἐξελεύσεται. Εἰς πάντα τόπον τῆς οἰκου μένης, ὅπερ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων γέγονε. Καὶ νομήν εύρήσει. Οὐ ψυχικήν μόνον, ἀλλὰ καὶ σωματικήν πάντα γὰρ τὰ τῶν πιστευόντων αὐτοῖς προέκειτο Ο κλέπτης - απολέσῃ. Οὐκ ἔρχεται διά σω τηρίαν τῶν προβάτων, εἰ μὴ διὰ τὸ κλέψαι καὶ θύ σαι καὶ απολέσαι. Καὶ γὰρ καὶ οἱ κλαπέντες ὑπὸ ψευδή καὶ Ιούδα ἐσφάγησαν, καὶ ἀπώλοντο παρα τίχα. [ Ο διάβολος κλέπτει μεν, ὅτε λαμβάνει την ψυχὴν καὶ μεθιστῇ πρὸς ἑαυτὸν καὶ πρὸς τὰ ἑαυτοῦ θελήματα· θύει δὲ, ὅτε σφάζει την προαίρεσιν αὐτ τῆς, καὶ νεκροί πρὸς τὴν ἐνάρετον ζωήν· ἀπόλλυσι δὲ, ὅτε καὶ τὴν κατὰ Θεὸν μνήμην αὐτῆς ἀφανίζει, ὥστε μὴ δύνασθαι μνημονεύειν τῆ; μελλούση; κρίσεω;.] Εγώ - ἔχωσι, - Ζωὴν ἐνταῦθα μὲν τὴν κατά Θεόν, ἧς περισσότερον ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐκεῖ δὲ τὴν μακαρίαν, ἧς περισσότερον " έφθαλ μὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὺς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἢ καὶ ἡ τελεία ἐπίγνωσις τῆς ἁγίας Τριάδος. Εγώ - καλός. Ο αληθής. 'Ανω μὲν οὖν θύραν ἑαυτὸν ὠνόμασε διὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν αἰτίαν, ἐνταῦθα δὲ ποιμένα ὡς τὰ τοῦ ποιμένο; ποιοῦντα, Ο παρατρέχοντε; οἱ ποιμένες τῶν Ἰουδαίων ὀνειδίζονται διὰ τοῦ προφήτου Ἰεζεκιήλ, περὶ ὧν ἐροῦ μεν οὐκ εἰς μακράν· ἔτι δὲ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκεῖθεν μάνδραν συνάγοντα, λόγοις ποιμαντικῆς ἐπιστήμης. Εν ἄλλοις δὲ και Πρόβατον καλεῖται καὶ Ἀμ νὰς καὶ Σφάγων και Αρχιερεύς, καὶ μυρία ἕτερα πρὸς τὰς πολυτρόπους οικονομίας αὐτοῦ. Ο ποιμήν - προβάτων. Πάλιν λέγει τα χαρα κτηριστικά τοῦ τε ποιμένος καὶ τοῦ μισθωτού. etiam prophetas; nam hos audierunt. Vers. 9. Ego sum ostium. Verbi repetitione ser monem confirmat. Vers. 9. Per saloubitur. Per mea præcepta, si quis ambulaverit, salvabitur așceudens in supernam mansionem. Vers. 9. Ει egredietur. Ad omnem mundi locum; quod de apostolis factum est. Vers. 9. Et pusiua inveniet. Non spiritualia solum, sed et temporalia; nam omnia quæ sunt cred ntium, cis dala sunt. Vers 10. Fur perdat. Non venit propter salutem ovium, sed tantum ad furandum, mactandum, ac perdendum. Nam et ii qui furto ablati sunt a Tlcuda et Juda, jugulati sunt et coitinuo perierunt. Diabolus furatur quidem, cum prebendis animum et transfert ad se et ad voluntateın suam, Maclat auunt, quando interfcit studiumn ejus et mortificat respectu vitæ, quæ est secundum virtu - tem; perdit vero, quando memoriam Dei tollit, ne recordari possit judicii futuri. V. rs. 10. I go -- habeant. Vitam; hic qui::cm cam quæ secundum Deum est, cujus superabundantia est regnum cœlorum; ibi vero beatai, cujus super abundantia sunt, quæ oculus non vidit, el aur.s non andivit, et in cor hominis non ascenderunt ^, aut etiam perfecta sanctæ Trinitatis cognitio. Vers. 11. Ego bonus. Verus. Superius namque ostium appellevit seipsum, propter causam ibi dictam; hic autem Pastorem, tanquam ea quæ pastoris sunt præstantem, quapretermittentes pastores Julorum reprehenduntur per prophetam Egochiel: de quibus paulo post dicemus. Præterea etiam L:::quam serm: nibus artis pascendi, ad supernam congregans wans:onem. In aliis quoque locis Ovis vocatur, et Agnus, ac Victima et Pontifes, aliisque mille nominibus, juxta varios dispensandi modos. Verg. 11. Pastor ovibus Rursum ea ponit quæ tum pastorem, tum mercenarium designent, Vers. 12. Mercenarius oves. Interpretatur ῾Ο μισθωτός – πρόβατα. Ερμήνευσε τί, ἐστιν μισθωτός, ὅτι οὗ οὐκ εἰσὶ τὰ πρόβατα ίδια. Λύκος quis dicatur mercenarius, is videlicet, cujus hou δὲ ἀναγωγικῶ, ὁ λυμεὼν καὶ κακόδοξος καὶ ὁ διά βολος ὅστις καὶ λέων λέγεται καὶ δράκων καὶ ὄφις καὶ σκορπίος καὶ ἀστὶς καὶ βασιλίσκος καὶ πολλὰ Έτερα πως τάς κακομηχανίας αὐτοῦ sunt oves propriæ. Lupus vero anagogice is est, qui perdit, et qui de malo gloriatur ac diabolus, qui etiam leo dicitur, draco, serpens, scorpius, aspis ac basiliscus, multisque aliis nominibus, juxta illius varias malitiae versutias. Ο δὲ μισθωτές Vers. 15. Mercenarius rio - cura. προβάτων. Πανταχοῦ γὰρ Na: ubi την ιδίαν σωτηρίαν ζητεί, τῶν ἄλλων ἀμελῶν· ὁ que propriam quærit salutem, aliorum negligens; • 1 Cor. 11, 9. Varias lectiones et notas. Πρόκειτα: Β. iis Hemicuius. (fi) tree in margine habet cales mterque. Caret Προς της ποικίλας μηχανάς αὐτοῦ Δ. Et qui de malo gloriatur. Kατέλεξας h. 1. opponitur τῷ ὀρθοδόξω. Est ergo læreticus,

COMMENT. IN JOANNEM.· CAP. Χ. δεν οὖν δῆλον ὅτι οὐ συμπεριέλαβε καὶ τοὺς προ- binc manifestum est, quod non comprehenderat φήτας· τούτων γὰρ ἤκουσαν. 'Εγώ εἰμι ἡ θύρα. Τῷ διπλασιασμῷ τοῦ ῥητοῦ βεβαιοί τον λόγον. Δι' σωθήσεται. Διὰ τῶν ἐμῶν ἐντολῶν ἐάν τις ἐδεύτῃ, σωθήσεται, ἀνερχόμενος εἰς τὴν ἄνω μάνδραν. Kul - ἐξελεύσεται. Εἰς πάντα τόπον τῆς οἰκου μένης, ὅπερ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων γέγονε. Καὶ νομήν εύρήσει. Οὐ ψυχικήν μόνον, ἀλλὰ καὶ σωματικήν πάντα γὰρ τὰ τῶν πιστευόντων αὐτοῖς προέκειτο Ο κλέπτης - απολέσῃ. Οὐκ ἔρχεται διά σω τηρίαν τῶν προβάτων, εἰ μὴ διὰ τὸ κλέψαι καὶ θύ σαι καὶ απολέσαι. Καὶ γὰρ καὶ οἱ κλαπέντες ὑπὸ ψευδή καὶ Ιούδα ἐσφάγησαν, καὶ ἀπώλοντο παρα τίχα. [ Ο διάβολος κλέπτει μεν, ὅτε λαμβάνει την ψυχὴν καὶ μεθιστῇ πρὸς ἑαυτὸν καὶ πρὸς τὰ ἑαυτοῦ θελήματα· θύει δὲ, ὅτε σφάζει την προαίρεσιν αὐτ τῆς, καὶ νεκροί πρὸς τὴν ἐνάρετον ζωήν· ἀπόλλυσι δὲ, ὅτε καὶ τὴν κατὰ Θεὸν μνήμην αὐτῆς ἀφανίζει, ὥστε μὴ δύνασθαι μνημονεύειν τῆ; μελλούση; κρίσεω;.] Εγώ - ἔχωσι, - Ζωὴν ἐνταῦθα μὲν τὴν κατά Θεόν, ἧς περισσότερον ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐκεῖ δὲ τὴν μακαρίαν, ἧς περισσότερον " έφθαλ μὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὺς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἢ καὶ ἡ τελεία ἐπίγνωσις τῆς ἁγίας Τριάδος. Εγώ - καλός. Ο αληθής. 'Ανω μὲν οὖν θύραν ἑαυτὸν ὠνόμασε διὰ τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν αἰτίαν, ἐνταῦθα δὲ ποιμένα ὡς τὰ τοῦ ποιμένο; ποιοῦντα, Ο παρατρέχοντε; οἱ ποιμένες τῶν Ἰουδαίων ὀνειδίζονται διὰ τοῦ προφήτου Ἰεζεκιήλ, περὶ ὧν ἐροῦ μεν οὐκ εἰς μακράν· ἔτι δὲ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκεῖθεν μάνδραν συνάγοντα, λόγοις ποιμαντικῆς ἐπιστήμης. Εν ἄλλοις δὲ και Πρόβατον καλεῖται καὶ Ἀμ νὰς καὶ Σφάγων και Αρχιερεύς, καὶ μυρία ἕτερα πρὸς τὰς πολυτρόπους οικονομίας αὐτοῦ. Ο ποιμήν - προβάτων. Πάλιν λέγει τα χαρα κτηριστικά τοῦ τε ποιμένος καὶ τοῦ μισθωτού. etiam prophetas; nam hos audierunt. Vers. 9. Ego sum ostium. Verbi repetitione ser monem confirmat. Vers. 9. Per saloubitur. Per mea præcepta, si quis ambulaverit, salvabitur așceudens in supernam mansionem. Vers. 9. Ει egredietur. Ad omnem mundi locum; quod de apostolis factum est. Vers. 9. Et pusiua inveniet. Non spiritualia solum, sed et temporalia; nam omnia quæ sunt cred ntium, cis dala sunt. Vers 10. Fur perdat. Non venit propter salutem ovium, sed tantum ad furandum, mactandum, ac perdendum. Nam et ii qui furto ablati sunt a Tlcuda et Juda, jugulati sunt et coitinuo perierunt. Diabolus furatur quidem, cum prebendis animum et transfert ad se et ad voluntateın suam, Maclat auunt, quando interfcit studiumn ejus et mortificat respectu vitæ, quæ est secundum virtu - tem; perdit vero, quando memoriam Dei tollit, ne recordari possit judicii futuri. V. rs. 10. I go -- habeant. Vitam; hic qui::cm cam quæ secundum Deum est, cujus superabundantia est regnum cœlorum; ibi vero beatai, cujus super abundantia sunt, quæ oculus non vidit, el aur.s non andivit, et in cor hominis non ascenderunt ^, aut etiam perfecta sanctæ Trinitatis cognitio. Vers. 11. Ego bonus. Verus. Superius namque ostium appellevit seipsum, propter causam ibi dictam; hic autem Pastorem, tanquam ea quæ pastoris sunt præstantem, quapretermittentes pastores Julorum reprehenduntur per prophetam Egochiel: de quibus paulo post dicemus. Præterea etiam L:::quam serm: nibus artis pascendi, ad supernam congregans wans:onem. In aliis quoque locis Ovis vocatur, et Agnus, ac Victima et Pontifes, aliisque mille nominibus, juxta varios dispensandi modos. Verg. 11. Pastor ovibus Rursum ea ponit quæ tum pastorem, tum mercenarium designent, Vers. 12. Mercenarius oves. Interpretatur ῾Ο μισθωτός – πρόβατα. Ερμήνευσε τί, ἐστιν μισθωτός, ὅτι οὗ οὐκ εἰσὶ τὰ πρόβατα ίδια. Λύκος quis dicatur mercenarius, is videlicet, cujus hou δὲ ἀναγωγικῶ, ὁ λυμεὼν καὶ κακόδοξος καὶ ὁ διά βολος ὅστις καὶ λέων λέγεται καὶ δράκων καὶ ὄφις καὶ σκορπίος καὶ ἀστὶς καὶ βασιλίσκος καὶ πολλὰ Έτερα πως τάς κακομηχανίας αὐτοῦ sunt oves propriæ. Lupus vero anagogice is est, qui perdit, et qui de malo gloriatur ac diabolus, qui etiam leo dicitur, draco, serpens, scorpius, aspis ac basiliscus, multisque aliis nominibus, juxta illius varias malitiae versutias. Ο δὲ μισθωτές Vers. 15. Mercenarius rio - cura. προβάτων. Πανταχοῦ γὰρ Na: ubi την ιδίαν σωτηρίαν ζητεί, τῶν ἄλλων ἀμελῶν· ὁ que propriam quærit salutem, aliorum negligens; • 1 Cor. 11, 9. Varias lectiones et notas. Πρόκειτα: Β. iis Hemicuius. (fi) tree in margine habet cales mterque. Caret Προς της ποικίλας μηχανάς αὐτοῦ Δ. Et qui de malo gloriatur. Kατέλεξας h. 1. opponitur τῷ ὀρθοδόξω. Est ergo læreticus,

qai autem vere pastor est, contrarium facit: pro- ἀληθὴς ποιμὴν τοὐναντίον ποιεῖ, τῆς ἑαυτοῦ ἀμελῶν priam negligens, ovium quærit salutem. Duos itaque posait corruptores seu raslatores: eum videlicet, qui venit ut furctur, et inactet, ac perdat; altcram vero, qui video lupum venientem et descrit oves ac fugit: per primum quidem Theudam ac Judam insinuans; per secundum autem Judæorum magistros, corum curam non habentes, qui sibi coucrediti erant, im gregem potius prodentes. Quod etiam illis exprobratur,ut dictum est, per propbeam Ezechiel dicentem: O pastores Israel, num pastores seipsos pascunι? nonne oves ipsας pascunt pastores"? Deinde opera quoque pastoris recenset, quæ fretermittebant: quia neque errantem orem redurebant, neque perditam requirebant, neque contri- 13 tain alliga!ant (u), ncque debilem curabant: quia zcipsos, non oves pascebant. De utrisque ergo quæ dixit, seipsum in exemplum constituit. De primis quidem in eo, quod se ail venisse, ut vitam habeant, et abundantius habeant; de secundis vero in eo quod animam suam ponat pro ovibus. Siquidem ex hoc quod animam suam pouat pro ovibus, confruat etiam, quod venerit, st ritum habeant, et abundantius habeant. Vicit cuim et Paulus: Si cum iniunici essemus, r:conciliati sumus Deo per n.ortem Filii ejus, mullo magis reconciliati salvi erimus; et rursum: Qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis tradidit illum, quomodo non cu³n illo 0:unia nobis donabit '? Vers. 14. Ego· bɔnns. Et quomodo non dixerunt illi, quod et prius: Tu de teipso testimonium verhibes*? Quia tunc responsionem acceperant, quæ ipsorum ora etiam deinceps obturaret. Vers. 14. meas. Per præscientiam, tanquam Deus. Ait enim Moscs: Nuit Dominus, qui sint ejus'; et Paulus: Non repulit Dominus popuhum suum, quem prascivic 1. Vers. 14. ΕΙ mcis. Per cognitionemn, tanquam ab intelligentibus. Nam eum cognoverunt a testimonio Joannis, ab operibus ipsius, et a testimonio Patris, de quibus septimo capite prædictum Ezerh. xxxiv, 2. • Ron. v, 10. * Rom. vi, 52. ** Rom. x1, 2. τὴν τῶν προβάτων ζητεῖ. Δύο οὖν ἔθηκε λυμεώνας, τὸν ἐρχόμενον ἵνα κλέψῃ καὶ θύσῃ καὶ ἀπολέσῃ, καὶ τὸν θεωροῦντα τὸν λύκον ἐρχόμενον καὶ ἀφιέντα τὰ πρόβατα καὶ φεύγοντα· διὰ μὲν τοῦ πρώτου τὸν Θευδᾶν καὶ ᾿Ιούδαν αἰνιττόμενος, διὰ δὲ τοῦ δευτέ μου τοὺς Ἰουδαίων διδασκάλους ἀφροντιστούντας τῶν ἐμπεπιστευμένων, καὶ προδιδόντας τὸ ποίμνιον, ὅπερ καὶ διὰ τοῦ προφήτου Ἰεζεκιήλ, ώς είρηται, ὀνειδίζονται λέγοντος· 'Ο οἱ ποιμένες Ισραήλ, μή βόσκουσιν ἑαυτοὺς οἱ ποιμένες; οὐχὶ τὰ πριν τη βόσκουσιν οἱ ποιμένες; Εἶτα καταλέγει καὶ τὰ ἔργα τοῦ ποιμένος, & πει ρέτρεχον, ὅτι οὔτε τὸ πεπλανημένον ἐπέστρεφα, οὔτε τὸ ἀπολωλὸς ἐξεζήτουν, οὔτε τὸ συντετριμμένον ἐδέσμουν, οὔτε τὸ ἀῤῥωστοῦν ἐθεράπευον, ἐπειδὴ ἑαυτοὺς, καὶ οὐ τὰ πρόβατα βοσκον. Ἐν οἷς οὖν εἶπεν ἀμφοτέρων διέστησεν ἑαυτόν· τῶν πρώτων μὲν ἐν τῷ ἐλθεῖν, ἵνα ζωήν ἔχωσι καὶ περισσὺν ἔχωσι· τῶν δευτέρων δὲ ἐν τῷ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θεῖναι ὑπὲρ τῶν προβάτων. Ἀπὸ γοῦν τοῦ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θεῖναι ὑπὲρ τῶν προβάτων ἐβεβαίωσε καὶ τὸ ἐλθεῖν, ίνα ζωήν ἔχωσι, καὶ περισσὸν ἔχωσι. Φησὶ δὲ καὶ Παῦλῆς· Εἰ ἐχθροὶ ὄντες κατηλ. λάγημεν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, πολλῷ μᾶλλον καταλλαγέντες σωθησόμεθα. Κα: πάλιν Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, πῶς οὐχὶ σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαριεῖται; Εγώ — καλός. Καὶ πῶς οὐκ εἶπον αὐτῷ ὁ καὶ πρότερον, ὅτι Σὺ περὶ σεαυτοῦ μαρτυρεῖς; Διότι τότε τὴν ἀπόκρισιν ἔλαβον ἐπιστομίζουσαν αὐτούς. καὶ εἰς τὸ ἐξῆς. Καὶ — ἐμά. Κατά πρόγνωσιν, ὡς Θεός. Φησὶ γὰρ Μωϋσῆς· Εγνω Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ· καὶ ὁ Παῦλος· Οὐκ ἀπώσατο ὁ Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ, ὃν προέγνω. Καὶ — ἐμῶν. Κατ' ἐπίγνωσιν, ὡς συνετῶν. Ἐπέ γνωσαν γὰρ αὐτὸν ἀπό τε τῆς μαρτυρίας Ιωάννω καὶ τῶν ἔργων αὐτοῦ καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς μαρτιο ρία;, περὶ ὧν ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ προείρηται. * Joan. vii, 13. Num. xvi, 3; II Tim. 11, Variæ lectiones et notæ. Redde: His sermonibus ergo ab utrisque se multa Chrysostomus cum Origene, multa Cyrillus separavit. Nescio, quid loco διέστησε legerit interpres. Forte παρέστησε. Sed nec huc constructio admittit. Αιώνιον, addit A. Ex Chrysost. tom. VIII, p. 352, C, non ca codd. N. Test. haec laudavit. Hic enim nos interpictum Græcorum, ut non solum superiorum interpretum explicationes, sed loca Litterarum sacrarum etiain ita, at superiores, repetant. Ergo multa sımilia habet Origenes cum Clemente Alexandrino, cum Origene et Chrysostomo. Id etiam manifestum fit ex codicibus N. Testamenti, qui catenas, commentarios, et scholia habent. In hujusmodi locis standum est critico prudenti et sedulo codi ibus N. Tesianenti. Qui enim Patres propter opinion suas dogmaticas contra codices N. Test probant, ii sine ullo dubio et fidem criticam et fidem Christianam prodiderunt. Perfidum vero etia:n et absurdum est, uni ejusmodi testimonio plurium vim tribuere. Contritam alligabant. Lasam curabant. Nam συντρίβειν est premere; &35μεῖ» vero cst ligare membra pressa.

qai autem vere pastor est, contrarium facit: pro- ἀληθὴς ποιμὴν τοὐναντίον ποιεῖ, τῆς ἑαυτοῦ ἀμελῶν priam negligens, ovium quærit salutem. Duos itaque posait corruptores seu raslatores: eum videlicet, qui venit ut furctur, et inactet, ac perdat; altcram vero, qui video lupum venientem et descrit oves ac fugit: per primum quidem Theudam ac Judam insinuans; per secundum autem Judæorum magistros, corum curam non habentes, qui sibi coucrediti erant, im gregem potius prodentes. Quod etiam illis exprobratur,ut dictum est, per propbeam Ezechiel dicentem: O pastores Israel, num pastores seipsos pascunι? nonne oves ipsας pascunt pastores"? Deinde opera quoque pastoris recenset, quæ fretermittebant: quia neque errantem orem redurebant, neque perditam requirebant, neque contri- 13 tain alliga!ant (u), ncque debilem curabant: quia zcipsos, non oves pascebant. De utrisque ergo quæ dixit, seipsum in exemplum constituit. De primis quidem in eo, quod se ail venisse, ut vitam habeant, et abundantius habeant; de secundis vero in eo quod animam suam ponat pro ovibus. Siquidem ex hoc quod animam suam pouat pro ovibus, confruat etiam, quod venerit, st ritum habeant, et abundantius habeant. Vicit cuim et Paulus: Si cum iniunici essemus, r:conciliati sumus Deo per n.ortem Filii ejus, mullo magis reconciliati salvi erimus; et rursum: Qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis tradidit illum, quomodo non cu³n illo 0:unia nobis donabit '? Vers. 14. Ego· bɔnns. Et quomodo non dixerunt illi, quod et prius: Tu de teipso testimonium verhibes*? Quia tunc responsionem acceperant, quæ ipsorum ora etiam deinceps obturaret. Vers. 14. meas. Per præscientiam, tanquam Deus. Ait enim Moscs: Nuit Dominus, qui sint ejus'; et Paulus: Non repulit Dominus popuhum suum, quem prascivic 1. Vers. 14. ΕΙ mcis. Per cognitionemn, tanquam ab intelligentibus. Nam eum cognoverunt a testimonio Joannis, ab operibus ipsius, et a testimonio Patris, de quibus septimo capite prædictum Ezerh. xxxiv, 2. • Ron. v, 10. * Rom. vi, 52. ** Rom. x1, 2. τὴν τῶν προβάτων ζητεῖ. Δύο οὖν ἔθηκε λυμεώνας, τὸν ἐρχόμενον ἵνα κλέψῃ καὶ θύσῃ καὶ ἀπολέσῃ, καὶ τὸν θεωροῦντα τὸν λύκον ἐρχόμενον καὶ ἀφιέντα τὰ πρόβατα καὶ φεύγοντα· διὰ μὲν τοῦ πρώτου τὸν Θευδᾶν καὶ ᾿Ιούδαν αἰνιττόμενος, διὰ δὲ τοῦ δευτέ μου τοὺς Ἰουδαίων διδασκάλους ἀφροντιστούντας τῶν ἐμπεπιστευμένων, καὶ προδιδόντας τὸ ποίμνιον, ὅπερ καὶ διὰ τοῦ προφήτου Ἰεζεκιήλ, ώς είρηται, ὀνειδίζονται λέγοντος· 'Ο οἱ ποιμένες Ισραήλ, μή βόσκουσιν ἑαυτοὺς οἱ ποιμένες; οὐχὶ τὰ πριν τη βόσκουσιν οἱ ποιμένες; Εἶτα καταλέγει καὶ τὰ ἔργα τοῦ ποιμένος, & πει ρέτρεχον, ὅτι οὔτε τὸ πεπλανημένον ἐπέστρεφα, οὔτε τὸ ἀπολωλὸς ἐξεζήτουν, οὔτε τὸ συντετριμμένον ἐδέσμουν, οὔτε τὸ ἀῤῥωστοῦν ἐθεράπευον, ἐπειδὴ ἑαυτοὺς, καὶ οὐ τὰ πρόβατα βοσκον. Ἐν οἷς οὖν εἶπεν ἀμφοτέρων διέστησεν ἑαυτόν· τῶν πρώτων μὲν ἐν τῷ ἐλθεῖν, ἵνα ζωήν ἔχωσι καὶ περισσὺν ἔχωσι· τῶν δευτέρων δὲ ἐν τῷ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θεῖναι ὑπὲρ τῶν προβάτων. Ἀπὸ γοῦν τοῦ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θεῖναι ὑπὲρ τῶν προβάτων ἐβεβαίωσε καὶ τὸ ἐλθεῖν, ίνα ζωήν ἔχωσι, καὶ περισσὸν ἔχωσι. Φησὶ δὲ καὶ Παῦλῆς· Εἰ ἐχθροὶ ὄντες κατηλ. λάγημεν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, πολλῷ μᾶλλον καταλλαγέντες σωθησόμεθα. Κα: πάλιν Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, πῶς οὐχὶ σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαριεῖται; Εγώ — καλός. Καὶ πῶς οὐκ εἶπον αὐτῷ ὁ καὶ πρότερον, ὅτι Σὺ περὶ σεαυτοῦ μαρτυρεῖς; Διότι τότε τὴν ἀπόκρισιν ἔλαβον ἐπιστομίζουσαν αὐτούς. καὶ εἰς τὸ ἐξῆς. Καὶ — ἐμά. Κατά πρόγνωσιν, ὡς Θεός. Φησὶ γὰρ Μωϋσῆς· Εγνω Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ· καὶ ὁ Παῦλος· Οὐκ ἀπώσατο ὁ Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ, ὃν προέγνω. Καὶ — ἐμῶν. Κατ' ἐπίγνωσιν, ὡς συνετῶν. Ἐπέ γνωσαν γὰρ αὐτὸν ἀπό τε τῆς μαρτυρίας Ιωάννω καὶ τῶν ἔργων αὐτοῦ καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς μαρτιο ρία;, περὶ ὧν ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ προείρηται. * Joan. vii, 13. Num. xvi, 3; II Tim. 11, Variæ lectiones et notæ. Redde: His sermonibus ergo ab utrisque se multa Chrysostomus cum Origene, multa Cyrillus separavit. Nescio, quid loco διέστησε legerit interpres. Forte παρέστησε. Sed nec huc constructio admittit. Αιώνιον, addit A. Ex Chrysost. tom. VIII, p. 352, C, non ca codd. N. Test. haec laudavit. Hic enim nos interpictum Græcorum, ut non solum superiorum interpretum explicationes, sed loca Litterarum sacrarum etiain ita, at superiores, repetant. Ergo multa sımilia habet Origenes cum Clemente Alexandrino, cum Origene et Chrysostomo. Id etiam manifestum fit ex codicibus N. Testamenti, qui catenas, commentarios, et scholia habent. In hujusmodi locis standum est critico prudenti et sedulo codi ibus N. Tesianenti. Qui enim Patres propter opinion suas dogmaticas contra codices N. Test probant, ii sine ullo dubio et fidem criticam et fidem Christianam prodiderunt. Perfidum vero etia:n et absurdum est, uni ejusmodi testimonio plurium vim tribuere. Contritam alligabant. Lasam curabant. Nam συντρίβειν est premere; &35μεῖ» vero cst ligare membra pressa.

qai autem vere pastor est, contrarium facit: pro- ἀληθὴς ποιμὴν τοὐναντίον ποιεῖ, τῆς ἑαυτοῦ ἀμελῶν priam negligens, ovium quærit salutem. Duos itaque posait corruptores seu raslatores: eum videlicet, qui venit ut furctur, et inactet, ac perdat; altcram vero, qui video lupum venientem et descrit oves ac fugit: per primum quidem Theudam ac Judam insinuans; per secundum autem Judæorum magistros, corum curam non habentes, qui sibi coucrediti erant, im gregem potius prodentes. Quod etiam illis exprobratur,ut dictum est, per propbeam Ezechiel dicentem: O pastores Israel, num pastores seipsos pascunι? nonne oves ipsας pascunt pastores"? Deinde opera quoque pastoris recenset, quæ fretermittebant: quia neque errantem orem redurebant, neque perditam requirebant, neque contri- 13 tain alliga!ant (u), ncque debilem curabant: quia zcipsos, non oves pascebant. De utrisque ergo quæ dixit, seipsum in exemplum constituit. De primis quidem in eo, quod se ail venisse, ut vitam habeant, et abundantius habeant; de secundis vero in eo quod animam suam ponat pro ovibus. Siquidem ex hoc quod animam suam pouat pro ovibus, confruat etiam, quod venerit, st ritum habeant, et abundantius habeant. Vicit cuim et Paulus: Si cum iniunici essemus, r:conciliati sumus Deo per n.ortem Filii ejus, mullo magis reconciliati salvi erimus; et rursum: Qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis tradidit illum, quomodo non cu³n illo 0:unia nobis donabit '? Vers. 14. Ego· bɔnns. Et quomodo non dixerunt illi, quod et prius: Tu de teipso testimonium verhibes*? Quia tunc responsionem acceperant, quæ ipsorum ora etiam deinceps obturaret. Vers. 14. meas. Per præscientiam, tanquam Deus. Ait enim Moscs: Nuit Dominus, qui sint ejus'; et Paulus: Non repulit Dominus popuhum suum, quem prascivic 1. Vers. 14. ΕΙ mcis. Per cognitionemn, tanquam ab intelligentibus. Nam eum cognoverunt a testimonio Joannis, ab operibus ipsius, et a testimonio Patris, de quibus septimo capite prædictum Ezerh. xxxiv, 2. • Ron. v, 10. * Rom. vi, 52. ** Rom. x1, 2. τὴν τῶν προβάτων ζητεῖ. Δύο οὖν ἔθηκε λυμεώνας, τὸν ἐρχόμενον ἵνα κλέψῃ καὶ θύσῃ καὶ ἀπολέσῃ, καὶ τὸν θεωροῦντα τὸν λύκον ἐρχόμενον καὶ ἀφιέντα τὰ πρόβατα καὶ φεύγοντα· διὰ μὲν τοῦ πρώτου τὸν Θευδᾶν καὶ ᾿Ιούδαν αἰνιττόμενος, διὰ δὲ τοῦ δευτέ μου τοὺς Ἰουδαίων διδασκάλους ἀφροντιστούντας τῶν ἐμπεπιστευμένων, καὶ προδιδόντας τὸ ποίμνιον, ὅπερ καὶ διὰ τοῦ προφήτου Ἰεζεκιήλ, ώς είρηται, ὀνειδίζονται λέγοντος· 'Ο οἱ ποιμένες Ισραήλ, μή βόσκουσιν ἑαυτοὺς οἱ ποιμένες; οὐχὶ τὰ πριν τη βόσκουσιν οἱ ποιμένες; Εἶτα καταλέγει καὶ τὰ ἔργα τοῦ ποιμένος, & πει ρέτρεχον, ὅτι οὔτε τὸ πεπλανημένον ἐπέστρεφα, οὔτε τὸ ἀπολωλὸς ἐξεζήτουν, οὔτε τὸ συντετριμμένον ἐδέσμουν, οὔτε τὸ ἀῤῥωστοῦν ἐθεράπευον, ἐπειδὴ ἑαυτοὺς, καὶ οὐ τὰ πρόβατα βοσκον. Ἐν οἷς οὖν εἶπεν ἀμφοτέρων διέστησεν ἑαυτόν· τῶν πρώτων μὲν ἐν τῷ ἐλθεῖν, ἵνα ζωήν ἔχωσι καὶ περισσὺν ἔχωσι· τῶν δευτέρων δὲ ἐν τῷ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θεῖναι ὑπὲρ τῶν προβάτων. Ἀπὸ γοῦν τοῦ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θεῖναι ὑπὲρ τῶν προβάτων ἐβεβαίωσε καὶ τὸ ἐλθεῖν, ίνα ζωήν ἔχωσι, καὶ περισσὸν ἔχωσι. Φησὶ δὲ καὶ Παῦλῆς· Εἰ ἐχθροὶ ὄντες κατηλ. λάγημεν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, πολλῷ μᾶλλον καταλλαγέντες σωθησόμεθα. Κα: πάλιν Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, πῶς οὐχὶ σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαριεῖται; Εγώ — καλός. Καὶ πῶς οὐκ εἶπον αὐτῷ ὁ καὶ πρότερον, ὅτι Σὺ περὶ σεαυτοῦ μαρτυρεῖς; Διότι τότε τὴν ἀπόκρισιν ἔλαβον ἐπιστομίζουσαν αὐτούς. καὶ εἰς τὸ ἐξῆς. Καὶ — ἐμά. Κατά πρόγνωσιν, ὡς Θεός. Φησὶ γὰρ Μωϋσῆς· Εγνω Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ· καὶ ὁ Παῦλος· Οὐκ ἀπώσατο ὁ Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ, ὃν προέγνω. Καὶ — ἐμῶν. Κατ' ἐπίγνωσιν, ὡς συνετῶν. Ἐπέ γνωσαν γὰρ αὐτὸν ἀπό τε τῆς μαρτυρίας Ιωάννω καὶ τῶν ἔργων αὐτοῦ καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς μαρτιο ρία;, περὶ ὧν ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ προείρηται. * Joan. vii, 13. Num. xvi, 3; II Tim. 11, Variæ lectiones et notæ. Redde: His sermonibus ergo ab utrisque se multa Chrysostomus cum Origene, multa Cyrillus separavit. Nescio, quid loco διέστησε legerit interpres. Forte παρέστησε. Sed nec huc constructio admittit. Αιώνιον, addit A. Ex Chrysost. tom. VIII, p. 352, C, non ca codd. N. Test. haec laudavit. Hic enim nos interpictum Græcorum, ut non solum superiorum interpretum explicationes, sed loca Litterarum sacrarum etiain ita, at superiores, repetant. Ergo multa sımilia habet Origenes cum Clemente Alexandrino, cum Origene et Chrysostomo. Id etiam manifestum fit ex codicibus N. Testamenti, qui catenas, commentarios, et scholia habent. In hujusmodi locis standum est critico prudenti et sedulo codi ibus N. Tesianenti. Qui enim Patres propter opinion suas dogmaticas contra codices N. Test probant, ii sine ullo dubio et fidem criticam et fidem Christianam prodiderunt. Perfidum vero etia:n et absurdum est, uni ejusmodi testimonio plurium vim tribuere. Contritam alligabant. Lasam curabant. Nam συντρίβειν est premere; &35μεῖ» vero cst ligare membra pressa.

CAP. a. Δεικνύων δὲ τὴν ἑαυτοῦ γνῶσιν διαφορωτέραν πολ- est. Ostendens autem cognitionem suam ab illo λῷ τῆς ἐκείνων, ἴσωσεν αὐτὴν τῇ τοῦ Πατρὸς λέγων· ruin cognitione longe differentem, suam æquavit Καθώς - Πατέρα. Γνῶσιν λέγει τὴν κατὰ φύσιν, περὶ ἦ; καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον εἶπεν· Οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ· οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ Υἱός. Καὶ προβάτων. Τὴν ψυχήν μου τίθημι, ἀφίημι, ἀποθνήσκω ὑπὲρ τῶν προβάτων ὡς ὄντων ἰδίων μου· ὁ δὲ πλάνος οὐκ ἂν ἔλοιτο ἀποθανεῖν ὑπὲρ τῶν πλανωμένων παρ' αὐτοῦ. Καὶ — ταύτης. Τῆς τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου. Λέγει δὲ περὶ τῶν ἐξ ἐθνῶν. Κακεῖνά με δεῖ ἀγαγεῖν. Συναγαγεῖν ὑπὸ τὴν ἐμὴν ποιμαντικήν. Kul σονται. Καὶ ἀκούσουσιν. Υπακούσουσι, πεισθήcognitioni Patris dicens: Vers. 15. Sicut Patrem. Cognitionem dicit cam, quæ secundum naturam est, de qua etiam vicesimo juxta Mattheum capite dixit: Nemo cognoscit Filium nisi Pater, neque Patrem quisquam cognoscit, nisi Filius "1 Animam meam pono, Vers. 15. Ει ovibus. relinquo, morior pro ovibus, utpote pro mais: scductor vero nequaquam mori eligit pro his, qui a se seducuntur. Vers. 16. Ει autem de gentibus. hoc. Ovili Mosaicæ legis: dicit Vers. 16. Illas quoque oportet me adducere. Congregare sub meam pascend! doctrinant, Vers. 16. Ει. audient. Obedient, parebunt. grex. Ex Judaeis et gentibus Vers. 16. Et ποίμνη. Εκ τε τῶν Ἰουδαίων καὶ τῶν ἐθνῶν συναφθεῖσα. congregatus. Εἰς ποιμήν. Τούτων τε κακείνων ὁ Χριστός. Διὰ τοῦτο μου. "Οτι ἀποθνήσκω ὑπὲρ τῶν προβάτων τῶν ἐμῶν, εἴτουν τῶν αὐτοῦ· ὅτι εἰμὶ φιλάνθρωπος ὡς αὐτός. Οικονομικὸς μὲν οὖν ὁ λόγος· ἐμφαίνει δὲ ὅμως τὸ ἴσον ἀμφοῖν. Τί οὖν; πρότερον οὐκ ἠγαπᾶτο; Πάνυ μὲν οὖν, ἐπεὶ καὶ Υἱὸς, καὶ ἀγαπητός, καὶ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός. Περὶ αὐτοῦ γὰρ εἶπεν ὁ Πατήρ· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητές, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὡς γνώριμον παρῆκε διαφόρως γὰρ περὶ τούτου ἐδίδαξεν ἐν ἄλλοις τε καὶ ἐν οἷς ἔλεγεν, ὅτι 'Ο Πατὴρ φιλεῖ τὸν Υἱόν· περὶ δὲ τῆς διὰ τὸν ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων θάνατον ἀγάπης φησὶ νῦν. Ινα πάλιν λάβω αυτήν. Κάνταῦθα τὸ ἵνα οὐκ ἔστιν αἰτιολογικόν, ἀλλὰ δηλωτικὸν τοῦ πάντως ἐσομένου. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο τίθησιν ἵνα πάλιν λάβη αὐτήν· ἀλλὰ τίθησι μὲν ὑπὲρ τοῦ κόσμου, λαμβάνει δὲ αὐτὴν ὑπὲρ τοῦ φανῆναι ὅτι Θεός. ἐστιν. Οὐδεὶς — ἐμοῦ. "Ακοντος, ήγουν οὐδείς με θανατ τοῦ μὴ βουλόμενον. 'A.2.1' ἐμοῦ. Εκουσίως, ὡς φιλάνθρωπος. να στρίβει δὲ τῷ λόγῳ, δηλῶν τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον αὐτοῦ καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν. Vers. 16. Unus pastor. Horum et illorum Chrislus. Vers. 17. Propterea meam. Quia morior pro ovibus meis, quæ etiam ipsius sunt, quia hominnı amator sum, sicut et ipse. Dispensatorius itaque sermo est, qui nihilominus amborum demonstrat aequalitatem. Quid ergo? prius non diligebatur? Utique omnino, quia Filius et dilectus, faciensquc Patris voluntatem. in Nan de eo dixit Pater: llic est Filius meus dilectus, quo mihi complacitum est ''; sed hoc tanquam notuin prætermisit, nam varils in locis de hoc docuit, tum alibi tum etiam ubi dixit: Pater diligit Filium”. Nunc vero de ea dilectionis cansa loquitur, quod pro hominibus moriatur. Vers. 17. Ut iterum sumam eam. In hoc quoque loco Ut non est causalis, sed declarativa ejus quod omnino futurum est. Neque enim propter hoc ponit, ut iterum sumat illam, sed ponit quidem pro mundo; suuit autem, ut se Deum inanifestel. Vers. 18. Nemo — me. Invito, hoc est, nemo me morti tradit nolentem. Vers. 18. Sed – meipso. Uliroaeus, tanquam huminum sinator. Sermoni autem immoratur, signficans mortem suam, que per crucem futura est,. ct resurrectionem ex mortuis. Εξουσίαν Vers. 18. Potestatem αὐτήν. Εξουσίαν ἔχω ὡς Θεός meam. Potestatem ha - παντεξούσιος καὶ παντοδύναμος. Λοιπόν οὖν μάταιος beo tanquam Deus omnipotens, oinnemque bahens ο πόνος τοῖς ἐπιβουλεύουσιν, ἐμοῦ μὴ θέλοντος, virtutem. Vane igitur ac frustra laborant insidiatoεἰ καὶ ὕστερον οἱ ἀσύνετοι ονειδίζοντες ἔλεγον· res, mie nolente: quanquam postmodum dementes *Αλλους ἔσωσεν, ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι. exprobrando dicebant: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. Ταύτην μου. Τὸ θεῖναι τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ τῶν προβάτων, τὸ ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ κόσμου. Δια τοῦτο γὰρ ἀνεῖλον αὐτὸν, διότι ἐδίδασκε τοὺς ἀνθρ τους, καὶ ἐξῆγεν αὐτοὺς ἀπὸ σκέτους εἰς φῶς, ἀπὸ ἁμαρτία; εἰς ἀρετὴν, ἀπὸ θανάτου εἰς ζωήν. ** Matth. 1, • Matth. xt, 27. cs J.au. v, Vers. 19. Hoc - miro. Ut ponam animam pro ovibus, ut moriar pro mundo. Nam propterea i'lum occiderunt, quod homines docebat, et illos e tenebris educebat ad lucem, a peccato ad virtutem, a morte al vitam. *: Matth. xxv, 62.

CAP. a. Δεικνύων δὲ τὴν ἑαυτοῦ γνῶσιν διαφορωτέραν πολ- est. Ostendens autem cognitionem suam ab illo λῷ τῆς ἐκείνων, ἴσωσεν αὐτὴν τῇ τοῦ Πατρὸς λέγων· ruin cognitione longe differentem, suam æquavit Καθώς - Πατέρα. Γνῶσιν λέγει τὴν κατὰ φύσιν, περὶ ἦ; καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον εἶπεν· Οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ· οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ Υἱός. Καὶ προβάτων. Τὴν ψυχήν μου τίθημι, ἀφίημι, ἀποθνήσκω ὑπὲρ τῶν προβάτων ὡς ὄντων ἰδίων μου· ὁ δὲ πλάνος οὐκ ἂν ἔλοιτο ἀποθανεῖν ὑπὲρ τῶν πλανωμένων παρ' αὐτοῦ. Καὶ — ταύτης. Τῆς τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου. Λέγει δὲ περὶ τῶν ἐξ ἐθνῶν. Κακεῖνά με δεῖ ἀγαγεῖν. Συναγαγεῖν ὑπὸ τὴν ἐμὴν ποιμαντικήν. Kul σονται. Καὶ ἀκούσουσιν. Υπακούσουσι, πεισθήcognitioni Patris dicens: Vers. 15. Sicut Patrem. Cognitionem dicit cam, quæ secundum naturam est, de qua etiam vicesimo juxta Mattheum capite dixit: Nemo cognoscit Filium nisi Pater, neque Patrem quisquam cognoscit, nisi Filius "1 Animam meam pono, Vers. 15. Ει ovibus. relinquo, morior pro ovibus, utpote pro mais: scductor vero nequaquam mori eligit pro his, qui a se seducuntur. Vers. 16. Ει autem de gentibus. hoc. Ovili Mosaicæ legis: dicit Vers. 16. Illas quoque oportet me adducere. Congregare sub meam pascend! doctrinant, Vers. 16. Ει. audient. Obedient, parebunt. grex. Ex Judaeis et gentibus Vers. 16. Et ποίμνη. Εκ τε τῶν Ἰουδαίων καὶ τῶν ἐθνῶν συναφθεῖσα. congregatus. Εἰς ποιμήν. Τούτων τε κακείνων ὁ Χριστός. Διὰ τοῦτο μου. "Οτι ἀποθνήσκω ὑπὲρ τῶν προβάτων τῶν ἐμῶν, εἴτουν τῶν αὐτοῦ· ὅτι εἰμὶ φιλάνθρωπος ὡς αὐτός. Οικονομικὸς μὲν οὖν ὁ λόγος· ἐμφαίνει δὲ ὅμως τὸ ἴσον ἀμφοῖν. Τί οὖν; πρότερον οὐκ ἠγαπᾶτο; Πάνυ μὲν οὖν, ἐπεὶ καὶ Υἱὸς, καὶ ἀγαπητός, καὶ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός. Περὶ αὐτοῦ γὰρ εἶπεν ὁ Πατήρ· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητές, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὡς γνώριμον παρῆκε διαφόρως γὰρ περὶ τούτου ἐδίδαξεν ἐν ἄλλοις τε καὶ ἐν οἷς ἔλεγεν, ὅτι 'Ο Πατὴρ φιλεῖ τὸν Υἱόν· περὶ δὲ τῆς διὰ τὸν ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων θάνατον ἀγάπης φησὶ νῦν. Ινα πάλιν λάβω αυτήν. Κάνταῦθα τὸ ἵνα οὐκ ἔστιν αἰτιολογικόν, ἀλλὰ δηλωτικὸν τοῦ πάντως ἐσομένου. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο τίθησιν ἵνα πάλιν λάβη αὐτήν· ἀλλὰ τίθησι μὲν ὑπὲρ τοῦ κόσμου, λαμβάνει δὲ αὐτὴν ὑπὲρ τοῦ φανῆναι ὅτι Θεός. ἐστιν. Οὐδεὶς — ἐμοῦ. "Ακοντος, ήγουν οὐδείς με θανατ τοῦ μὴ βουλόμενον. 'A.2.1' ἐμοῦ. Εκουσίως, ὡς φιλάνθρωπος. να στρίβει δὲ τῷ λόγῳ, δηλῶν τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον αὐτοῦ καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν. Vers. 16. Unus pastor. Horum et illorum Chrislus. Vers. 17. Propterea meam. Quia morior pro ovibus meis, quæ etiam ipsius sunt, quia hominnı amator sum, sicut et ipse. Dispensatorius itaque sermo est, qui nihilominus amborum demonstrat aequalitatem. Quid ergo? prius non diligebatur? Utique omnino, quia Filius et dilectus, faciensquc Patris voluntatem. in Nan de eo dixit Pater: llic est Filius meus dilectus, quo mihi complacitum est ''; sed hoc tanquam notuin prætermisit, nam varils in locis de hoc docuit, tum alibi tum etiam ubi dixit: Pater diligit Filium”. Nunc vero de ea dilectionis cansa loquitur, quod pro hominibus moriatur. Vers. 17. Ut iterum sumam eam. In hoc quoque loco Ut non est causalis, sed declarativa ejus quod omnino futurum est. Neque enim propter hoc ponit, ut iterum sumat illam, sed ponit quidem pro mundo; suuit autem, ut se Deum inanifestel. Vers. 18. Nemo — me. Invito, hoc est, nemo me morti tradit nolentem. Vers. 18. Sed – meipso. Uliroaeus, tanquam huminum sinator. Sermoni autem immoratur, signficans mortem suam, que per crucem futura est,. ct resurrectionem ex mortuis. Εξουσίαν Vers. 18. Potestatem αὐτήν. Εξουσίαν ἔχω ὡς Θεός meam. Potestatem ha - παντεξούσιος καὶ παντοδύναμος. Λοιπόν οὖν μάταιος beo tanquam Deus omnipotens, oinnemque bahens ο πόνος τοῖς ἐπιβουλεύουσιν, ἐμοῦ μὴ θέλοντος, virtutem. Vane igitur ac frustra laborant insidiatoεἰ καὶ ὕστερον οἱ ἀσύνετοι ονειδίζοντες ἔλεγον· res, mie nolente: quanquam postmodum dementes *Αλλους ἔσωσεν, ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι. exprobrando dicebant: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. Ταύτην μου. Τὸ θεῖναι τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ τῶν προβάτων, τὸ ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ κόσμου. Δια τοῦτο γὰρ ἀνεῖλον αὐτὸν, διότι ἐδίδασκε τοὺς ἀνθρ τους, καὶ ἐξῆγεν αὐτοὺς ἀπὸ σκέτους εἰς φῶς, ἀπὸ ἁμαρτία; εἰς ἀρετὴν, ἀπὸ θανάτου εἰς ζωήν. ** Matth. 1, • Matth. xt, 27. cs J.au. v, Vers. 19. Hoc - miro. Ut ponam animam pro ovibus, ut moriar pro mundo. Nam propterea i'lum occiderunt, quod homines docebat, et illos e tenebris educebat ad lucem, a peccato ad virtutem, a morte al vitam. *: Matth. xxv, 62.

CAP. a. Δεικνύων δὲ τὴν ἑαυτοῦ γνῶσιν διαφορωτέραν πολ- est. Ostendens autem cognitionem suam ab illo λῷ τῆς ἐκείνων, ἴσωσεν αὐτὴν τῇ τοῦ Πατρὸς λέγων· ruin cognitione longe differentem, suam æquavit Καθώς - Πατέρα. Γνῶσιν λέγει τὴν κατὰ φύσιν, περὶ ἦ; καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον εἶπεν· Οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ· οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ Υἱός. Καὶ προβάτων. Τὴν ψυχήν μου τίθημι, ἀφίημι, ἀποθνήσκω ὑπὲρ τῶν προβάτων ὡς ὄντων ἰδίων μου· ὁ δὲ πλάνος οὐκ ἂν ἔλοιτο ἀποθανεῖν ὑπὲρ τῶν πλανωμένων παρ' αὐτοῦ. Καὶ — ταύτης. Τῆς τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου. Λέγει δὲ περὶ τῶν ἐξ ἐθνῶν. Κακεῖνά με δεῖ ἀγαγεῖν. Συναγαγεῖν ὑπὸ τὴν ἐμὴν ποιμαντικήν. Kul σονται. Καὶ ἀκούσουσιν. Υπακούσουσι, πεισθήcognitioni Patris dicens: Vers. 15. Sicut Patrem. Cognitionem dicit cam, quæ secundum naturam est, de qua etiam vicesimo juxta Mattheum capite dixit: Nemo cognoscit Filium nisi Pater, neque Patrem quisquam cognoscit, nisi Filius "1 Animam meam pono, Vers. 15. Ει ovibus. relinquo, morior pro ovibus, utpote pro mais: scductor vero nequaquam mori eligit pro his, qui a se seducuntur. Vers. 16. Ει autem de gentibus. hoc. Ovili Mosaicæ legis: dicit Vers. 16. Illas quoque oportet me adducere. Congregare sub meam pascend! doctrinant, Vers. 16. Ει. audient. Obedient, parebunt. grex. Ex Judaeis et gentibus Vers. 16. Et ποίμνη. Εκ τε τῶν Ἰουδαίων καὶ τῶν ἐθνῶν συναφθεῖσα. congregatus. Εἰς ποιμήν. Τούτων τε κακείνων ὁ Χριστός. Διὰ τοῦτο μου. "Οτι ἀποθνήσκω ὑπὲρ τῶν προβάτων τῶν ἐμῶν, εἴτουν τῶν αὐτοῦ· ὅτι εἰμὶ φιλάνθρωπος ὡς αὐτός. Οικονομικὸς μὲν οὖν ὁ λόγος· ἐμφαίνει δὲ ὅμως τὸ ἴσον ἀμφοῖν. Τί οὖν; πρότερον οὐκ ἠγαπᾶτο; Πάνυ μὲν οὖν, ἐπεὶ καὶ Υἱὸς, καὶ ἀγαπητός, καὶ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός. Περὶ αὐτοῦ γὰρ εἶπεν ὁ Πατήρ· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητές, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὡς γνώριμον παρῆκε διαφόρως γὰρ περὶ τούτου ἐδίδαξεν ἐν ἄλλοις τε καὶ ἐν οἷς ἔλεγεν, ὅτι 'Ο Πατὴρ φιλεῖ τὸν Υἱόν· περὶ δὲ τῆς διὰ τὸν ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων θάνατον ἀγάπης φησὶ νῦν. Ινα πάλιν λάβω αυτήν. Κάνταῦθα τὸ ἵνα οὐκ ἔστιν αἰτιολογικόν, ἀλλὰ δηλωτικὸν τοῦ πάντως ἐσομένου. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο τίθησιν ἵνα πάλιν λάβη αὐτήν· ἀλλὰ τίθησι μὲν ὑπὲρ τοῦ κόσμου, λαμβάνει δὲ αὐτὴν ὑπὲρ τοῦ φανῆναι ὅτι Θεός. ἐστιν. Οὐδεὶς — ἐμοῦ. "Ακοντος, ήγουν οὐδείς με θανατ τοῦ μὴ βουλόμενον. 'A.2.1' ἐμοῦ. Εκουσίως, ὡς φιλάνθρωπος. να στρίβει δὲ τῷ λόγῳ, δηλῶν τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον αὐτοῦ καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν. Vers. 16. Unus pastor. Horum et illorum Chrislus. Vers. 17. Propterea meam. Quia morior pro ovibus meis, quæ etiam ipsius sunt, quia hominnı amator sum, sicut et ipse. Dispensatorius itaque sermo est, qui nihilominus amborum demonstrat aequalitatem. Quid ergo? prius non diligebatur? Utique omnino, quia Filius et dilectus, faciensquc Patris voluntatem. in Nan de eo dixit Pater: llic est Filius meus dilectus, quo mihi complacitum est ''; sed hoc tanquam notuin prætermisit, nam varils in locis de hoc docuit, tum alibi tum etiam ubi dixit: Pater diligit Filium”. Nunc vero de ea dilectionis cansa loquitur, quod pro hominibus moriatur. Vers. 17. Ut iterum sumam eam. In hoc quoque loco Ut non est causalis, sed declarativa ejus quod omnino futurum est. Neque enim propter hoc ponit, ut iterum sumat illam, sed ponit quidem pro mundo; suuit autem, ut se Deum inanifestel. Vers. 18. Nemo — me. Invito, hoc est, nemo me morti tradit nolentem. Vers. 18. Sed – meipso. Uliroaeus, tanquam huminum sinator. Sermoni autem immoratur, signficans mortem suam, que per crucem futura est,. ct resurrectionem ex mortuis. Εξουσίαν Vers. 18. Potestatem αὐτήν. Εξουσίαν ἔχω ὡς Θεός meam. Potestatem ha - παντεξούσιος καὶ παντοδύναμος. Λοιπόν οὖν μάταιος beo tanquam Deus omnipotens, oinnemque bahens ο πόνος τοῖς ἐπιβουλεύουσιν, ἐμοῦ μὴ θέλοντος, virtutem. Vane igitur ac frustra laborant insidiatoεἰ καὶ ὕστερον οἱ ἀσύνετοι ονειδίζοντες ἔλεγον· res, mie nolente: quanquam postmodum dementes *Αλλους ἔσωσεν, ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι. exprobrando dicebant: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. Ταύτην μου. Τὸ θεῖναι τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ τῶν προβάτων, τὸ ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ κόσμου. Δια τοῦτο γὰρ ἀνεῖλον αὐτὸν, διότι ἐδίδασκε τοὺς ἀνθρ τους, καὶ ἐξῆγεν αὐτοὺς ἀπὸ σκέτους εἰς φῶς, ἀπὸ ἁμαρτία; εἰς ἀρετὴν, ἀπὸ θανάτου εἰς ζωήν. ** Matth. 1, • Matth. xt, 27. cs J.au. v, Vers. 19. Hoc - miro. Ut ponam animam pro ovibus, ut moriar pro mundo. Nam propterea i'lum occiderunt, quod homines docebat, et illos e tenebris educebat ad lucem, a peccato ad virtutem, a morte al vitam. *: Matth. xxv, 62.

CAP. a. Δεικνύων δὲ τὴν ἑαυτοῦ γνῶσιν διαφορωτέραν πολ- est. Ostendens autem cognitionem suam ab illo λῷ τῆς ἐκείνων, ἴσωσεν αὐτὴν τῇ τοῦ Πατρὸς λέγων· ruin cognitione longe differentem, suam æquavit Καθώς - Πατέρα. Γνῶσιν λέγει τὴν κατὰ φύσιν, περὶ ἦ; καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον εἶπεν· Οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ· οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ Υἱός. Καὶ προβάτων. Τὴν ψυχήν μου τίθημι, ἀφίημι, ἀποθνήσκω ὑπὲρ τῶν προβάτων ὡς ὄντων ἰδίων μου· ὁ δὲ πλάνος οὐκ ἂν ἔλοιτο ἀποθανεῖν ὑπὲρ τῶν πλανωμένων παρ' αὐτοῦ. Καὶ — ταύτης. Τῆς τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου. Λέγει δὲ περὶ τῶν ἐξ ἐθνῶν. Κακεῖνά με δεῖ ἀγαγεῖν. Συναγαγεῖν ὑπὸ τὴν ἐμὴν ποιμαντικήν. Kul σονται. Καὶ ἀκούσουσιν. Υπακούσουσι, πεισθήcognitioni Patris dicens: Vers. 15. Sicut Patrem. Cognitionem dicit cam, quæ secundum naturam est, de qua etiam vicesimo juxta Mattheum capite dixit: Nemo cognoscit Filium nisi Pater, neque Patrem quisquam cognoscit, nisi Filius "1 Animam meam pono, Vers. 15. Ει ovibus. relinquo, morior pro ovibus, utpote pro mais: scductor vero nequaquam mori eligit pro his, qui a se seducuntur. Vers. 16. Ει autem de gentibus. hoc. Ovili Mosaicæ legis: dicit Vers. 16. Illas quoque oportet me adducere. Congregare sub meam pascend! doctrinant, Vers. 16. Ει. audient. Obedient, parebunt. grex. Ex Judaeis et gentibus Vers. 16. Et ποίμνη. Εκ τε τῶν Ἰουδαίων καὶ τῶν ἐθνῶν συναφθεῖσα. congregatus. Εἰς ποιμήν. Τούτων τε κακείνων ὁ Χριστός. Διὰ τοῦτο μου. "Οτι ἀποθνήσκω ὑπὲρ τῶν προβάτων τῶν ἐμῶν, εἴτουν τῶν αὐτοῦ· ὅτι εἰμὶ φιλάνθρωπος ὡς αὐτός. Οικονομικὸς μὲν οὖν ὁ λόγος· ἐμφαίνει δὲ ὅμως τὸ ἴσον ἀμφοῖν. Τί οὖν; πρότερον οὐκ ἠγαπᾶτο; Πάνυ μὲν οὖν, ἐπεὶ καὶ Υἱὸς, καὶ ἀγαπητός, καὶ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός. Περὶ αὐτοῦ γὰρ εἶπεν ὁ Πατήρ· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητές, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὡς γνώριμον παρῆκε διαφόρως γὰρ περὶ τούτου ἐδίδαξεν ἐν ἄλλοις τε καὶ ἐν οἷς ἔλεγεν, ὅτι 'Ο Πατὴρ φιλεῖ τὸν Υἱόν· περὶ δὲ τῆς διὰ τὸν ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων θάνατον ἀγάπης φησὶ νῦν. Ινα πάλιν λάβω αυτήν. Κάνταῦθα τὸ ἵνα οὐκ ἔστιν αἰτιολογικόν, ἀλλὰ δηλωτικὸν τοῦ πάντως ἐσομένου. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο τίθησιν ἵνα πάλιν λάβη αὐτήν· ἀλλὰ τίθησι μὲν ὑπὲρ τοῦ κόσμου, λαμβάνει δὲ αὐτὴν ὑπὲρ τοῦ φανῆναι ὅτι Θεός. ἐστιν. Οὐδεὶς — ἐμοῦ. "Ακοντος, ήγουν οὐδείς με θανατ τοῦ μὴ βουλόμενον. 'A.2.1' ἐμοῦ. Εκουσίως, ὡς φιλάνθρωπος. να στρίβει δὲ τῷ λόγῳ, δηλῶν τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον αὐτοῦ καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν. Vers. 16. Unus pastor. Horum et illorum Chrislus. Vers. 17. Propterea meam. Quia morior pro ovibus meis, quæ etiam ipsius sunt, quia hominnı amator sum, sicut et ipse. Dispensatorius itaque sermo est, qui nihilominus amborum demonstrat aequalitatem. Quid ergo? prius non diligebatur? Utique omnino, quia Filius et dilectus, faciensquc Patris voluntatem. in Nan de eo dixit Pater: llic est Filius meus dilectus, quo mihi complacitum est ''; sed hoc tanquam notuin prætermisit, nam varils in locis de hoc docuit, tum alibi tum etiam ubi dixit: Pater diligit Filium”. Nunc vero de ea dilectionis cansa loquitur, quod pro hominibus moriatur. Vers. 17. Ut iterum sumam eam. In hoc quoque loco Ut non est causalis, sed declarativa ejus quod omnino futurum est. Neque enim propter hoc ponit, ut iterum sumat illam, sed ponit quidem pro mundo; suuit autem, ut se Deum inanifestel. Vers. 18. Nemo — me. Invito, hoc est, nemo me morti tradit nolentem. Vers. 18. Sed – meipso. Uliroaeus, tanquam huminum sinator. Sermoni autem immoratur, signficans mortem suam, que per crucem futura est,. ct resurrectionem ex mortuis. Εξουσίαν Vers. 18. Potestatem αὐτήν. Εξουσίαν ἔχω ὡς Θεός meam. Potestatem ha - παντεξούσιος καὶ παντοδύναμος. Λοιπόν οὖν μάταιος beo tanquam Deus omnipotens, oinnemque bahens ο πόνος τοῖς ἐπιβουλεύουσιν, ἐμοῦ μὴ θέλοντος, virtutem. Vane igitur ac frustra laborant insidiatoεἰ καὶ ὕστερον οἱ ἀσύνετοι ονειδίζοντες ἔλεγον· res, mie nolente: quanquam postmodum dementes *Αλλους ἔσωσεν, ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι. exprobrando dicebant: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. Ταύτην μου. Τὸ θεῖναι τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ τῶν προβάτων, τὸ ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ κόσμου. Δια τοῦτο γὰρ ἀνεῖλον αὐτὸν, διότι ἐδίδασκε τοὺς ἀνθρ τους, καὶ ἐξῆγεν αὐτοὺς ἀπὸ σκέτους εἰς φῶς, ἀπὸ ἁμαρτία; εἰς ἀρετὴν, ἀπὸ θανάτου εἰς ζωήν. ** Matth. 1, • Matth. xt, 27. cs J.au. v, Vers. 19. Hoc - miro. Ut ponam animam pro ovibus, ut moriar pro mundo. Nam propterea i'lum occiderunt, quod homines docebat, et illos e tenebris educebat ad lucem, a peccato ad virtutem, a morte al vitam. *: Matth. xxv, 62.

Cum ergo superius dixisset: Propterea diligit me Pater, quia pono animam meam", voluntatem, quam ad mortem habcial significavit; hic vero dicens: Hoc præceptum acccpi a Patre meo, ostendit Patris condensationem(r), ut ipse moreretur. Si autem præcepto opus fuit, quomodo dicebat: Eyo pono illam a meipso? et, Potestatem habeo ponendi eam"? el ante ista, Eyo sum pastor bonus"? nam talis præcepto non indiget. Nihil ergo aliud ostendit Patris praeceptum, quam solat conformitalcm (π) al Patreni ujusmodi siquidem dispensatoria sunt propter auditorum imbecillitate, veluti frequenter dis mus. Vers. 19. Dissensio Vers. 20. auditis? Damoniacum ac insanum cum dicebant, quasi majora homine loquentem, cum bine potius cognoscero oportuisset, quod Deus esset. Vers. 21. Alii aperire? ll:ec arguchaut non esse demoniaci, a supernaturali miraculorum operatione. Christus vero non coarguit eos qui sibi contumeliam inferebant; ram superius abunde illis respondit, quando dixerunt: Nonne bene dicimus nos, quod Samaritanus es tu, et damonium habes 187 Præterea contumeliosos hujusmodi sermones non ex direcio in illum efundebant, sed inter se tali modo nugabantur. Tacens itaque docuit nos, nc ad injurias convertamur, quæ non directe in nos elundentur: non solum enim motus non est ad hujusmodi sermones, sed neque malorum adversus eos meminit, sicut ex sequentibus manifestum est. Alio item modo; Taruit videns illos qui ab his dissidebant pro se respondentes: et quia bi ne sermone quidem erant igni, qui tanto viso miraeuio ita calamıniabantur. Vers. 22. Facta sunt Hierosolymis. Dedicatoria templi; siquidem quotannis solemniter diem illum colebant, quo iterum sub Zorobabel difcatura, post reditum ex captivitate perfectum est. Ανωτέρω μὲν οὖν εἰπών· Διὰ τοῦτο ὁ Πετρ μὲ ἀγαπᾷ, ὅτι ἐγὼ τίθημι τὴν ψυχήν μεν, τὸ ἑκούσιον τοῦ θανάτου διδήλωκεν· ἐνταῦθα δὲ εἰ ρηχώς, ότι Ταύτην τὴν ἐντολὴν ἔλαβον παρὰ τοῦ Πατρός μου, ει κατά γνώμην τοῦ Πατρὸς ἀπεβν- - σκειν ἐσήμανεν. Εἰ γὰρ ἐντολῆς ἐδεῖτο, πῶς ἔλεγεν ὅτι Εγώ τίθημι αὐτὴν ἀπ' ἐμαυτοῦ· καὶ ἔτι Εξουσίαν ἔχω θεἶναι αὐτήν· καὶ πρὸ τούτων, ὅτι Εγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός; ὁ τοιοῦτος γὰρ! - τελῆς οὐ δεῖται. Οὐδὲν οὖν ἕτερον ἡ ἐντολὴ τοῦ 112τρός δείκνυσιν ἢ μόνον τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἐμόν ιαν. Οἰκονομικὰ δὲ τὰ τοιαῦτα δὲν τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Σχίσμα — ἀκούετε. Δαιμονῶντα και μαινόμενον αὐτὸν ἔλεγον, ὡς μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρωπον φλεγ μενον, δέον ἐντεῦθεν μάλλον γνῶναι ότι Θεός ἐστιν. Άλλοι — ἀνοίγειν; Συνελογίσαντο ταῦτα μὴ εἶναι δαιμονιζομένου ἀπὸ τῆς ὑπερφυούς θαυματουργίας. Ὁ δὲ Χριστὸς νῦν οὐκ ἐλέγχει τοὺς ὑβρίζοντας αὐτ τόν' προλαβὼν γὰρ ἱκανῶς ἀπελογήσατο πρὸς αὐτοὺς, ὅτι εἶπον· Οὐ καλώς ελέγομεν ἡμεῖς, ὅτι Σαμα ρείτης εί σύ, καὶ δαιμόνιον ἔχεις; Αλλως τε καὶ οὐκ ἐξ ὀρθοῦ πρὸς αὐτὸν ἐκένωσαν τοὺς τοιούτους ὑβριστικούς λόγους, ἀλλὰ καθ' εαυτοὺς ἐφλυάρουν οὕτω. Διὸ καὶ σιγήσας επαίδευσεν ἡμᾶς μὴ ἐπιστρέφεσθαι τῶν μὴ ἐξ ὀρθοῦ πρὸς ἡμᾶς χεομένων έρεων· οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐπεστράφη τῶν τοιούτων λόγων, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐμνησικάκησεν αὐτοῖς, ὡς ἀπὸ τῶν ἐφεξῆ; δῆλον. Καὶ καθ᾿ ἕτερον δὲ τρόπον ἐσίγησεν, ὁρῶν τοὺς σχισθέντας ἀπ' αὐτῶν ὑπεραπολογουμένους αὐτοῦ, καὶ ὅτι οὐδὲ λόγου ἦταν ἐκεῖνοι ἄξιοι, μετά τηλικού τον θαῦμα οὕτως ὑβρίζοντες. Εγένετο -- Ἱεροσολύμοις. Τα τοῦ ναοῦ. Τώρ ταζον γὰρ λαμπρῶς ἀνὰ πᾶν ἔτος τὴν ἡμέραν καθ' ἦν τὸ δεύτερον ὑπὸ Ζοροβάβελ οἰκοδομηθείς ἀπό τίσθη μετὰ τὴν ἐκ τῆς αἰχμαλωσία; ἐπάνοδον. Vers. 22. Et kiems erat. Non solum ob acris intemperiem, sed etiam ob infidelitatem. Tempus autem innuit propter dedicationem prime ardificationis templi; nam illa circiter alumnum p γὰρ κατὰ τὸ μετόπωρον ἑωρτάζοντο. celebrabatur. Καὶ χειμὼν ἦν. Οὐ μόνον ἐξ ἀέρος, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀπιστίας. Παρεσημειώσατο δὲ τὸν καιρὸν διὰ τὰ ἐγκαίνια τῆς πρώτης οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ· ἐκεῖνα Τρις. 93. Ει Solomonis. Nam et ipse festo aderat. Vers. 24. Circumdederunt Judæi. Sperantes, ab ejus sermonibus aliquam se accepturos comprehendendi occasionem, siquidem, cum de oprillua nihil eum possent arguere, a verbis præ15 Joan. x, 17. 16 ibid. 17, 18, v ibid. 11. Kal αυτής. Σολομώνος. Παρὴν γὰρ τῇ ἑορτῇ καὶ Εκύκλωσαν Ιουδαίοι. Προσδοκῶντες ἀπό τῶν λόγων αὐτοῦ δράξασθαί τινος ἀφορμῆς εἰς ἐπίσ θεσιν. Τοῖς ἔργοις γὰρ αὐτοῦ μηδὲν ἐγκαλεῖν δυν μενο: ἐπεθύμουν ἀπὸ τῶν ῥημάτων εὑρεῖν τινα π 18 Joan. viii, 48. Varkte lectiones et nota. tra Penis condemnationem. Vilour κατάραν legisse, locu κατά γνώμην. Καde, Patris tuli tatem, Salam conformitatem. Saltem addendum volanguting uno verbo, consensum,

Cum ergo superius dixisset: Propterea diligit me Pater, quia pono animam meam", voluntatem, quam ad mortem habcial significavit; hic vero dicens: Hoc præceptum acccpi a Patre meo, ostendit Patris condensationem(r), ut ipse moreretur. Si autem præcepto opus fuit, quomodo dicebat: Eyo pono illam a meipso? et, Potestatem habeo ponendi eam"? el ante ista, Eyo sum pastor bonus"? nam talis præcepto non indiget. Nihil ergo aliud ostendit Patris praeceptum, quam solat conformitalcm (π) al Patreni ujusmodi siquidem dispensatoria sunt propter auditorum imbecillitate, veluti frequenter dis mus. Vers. 19. Dissensio Vers. 20. auditis? Damoniacum ac insanum cum dicebant, quasi majora homine loquentem, cum bine potius cognoscero oportuisset, quod Deus esset. Vers. 21. Alii aperire? ll:ec arguchaut non esse demoniaci, a supernaturali miraculorum operatione. Christus vero non coarguit eos qui sibi contumeliam inferebant; ram superius abunde illis respondit, quando dixerunt: Nonne bene dicimus nos, quod Samaritanus es tu, et damonium habes 187 Præterea contumeliosos hujusmodi sermones non ex direcio in illum efundebant, sed inter se tali modo nugabantur. Tacens itaque docuit nos, nc ad injurias convertamur, quæ non directe in nos elundentur: non solum enim motus non est ad hujusmodi sermones, sed neque malorum adversus eos meminit, sicut ex sequentibus manifestum est. Alio item modo; Taruit videns illos qui ab his dissidebant pro se respondentes: et quia bi ne sermone quidem erant igni, qui tanto viso miraeuio ita calamıniabantur. Vers. 22. Facta sunt Hierosolymis. Dedicatoria templi; siquidem quotannis solemniter diem illum colebant, quo iterum sub Zorobabel difcatura, post reditum ex captivitate perfectum est. Ανωτέρω μὲν οὖν εἰπών· Διὰ τοῦτο ὁ Πετρ μὲ ἀγαπᾷ, ὅτι ἐγὼ τίθημι τὴν ψυχήν μεν, τὸ ἑκούσιον τοῦ θανάτου διδήλωκεν· ἐνταῦθα δὲ εἰ ρηχώς, ότι Ταύτην τὴν ἐντολὴν ἔλαβον παρὰ τοῦ Πατρός μου, ει κατά γνώμην τοῦ Πατρὸς ἀπεβν- - σκειν ἐσήμανεν. Εἰ γὰρ ἐντολῆς ἐδεῖτο, πῶς ἔλεγεν ὅτι Εγώ τίθημι αὐτὴν ἀπ' ἐμαυτοῦ· καὶ ἔτι Εξουσίαν ἔχω θεἶναι αὐτήν· καὶ πρὸ τούτων, ὅτι Εγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός; ὁ τοιοῦτος γὰρ! - τελῆς οὐ δεῖται. Οὐδὲν οὖν ἕτερον ἡ ἐντολὴ τοῦ 112τρός δείκνυσιν ἢ μόνον τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἐμόν ιαν. Οἰκονομικὰ δὲ τὰ τοιαῦτα δὲν τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Σχίσμα — ἀκούετε. Δαιμονῶντα και μαινόμενον αὐτὸν ἔλεγον, ὡς μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρωπον φλεγ μενον, δέον ἐντεῦθεν μάλλον γνῶναι ότι Θεός ἐστιν. Άλλοι — ἀνοίγειν; Συνελογίσαντο ταῦτα μὴ εἶναι δαιμονιζομένου ἀπὸ τῆς ὑπερφυούς θαυματουργίας. Ὁ δὲ Χριστὸς νῦν οὐκ ἐλέγχει τοὺς ὑβρίζοντας αὐτ τόν' προλαβὼν γὰρ ἱκανῶς ἀπελογήσατο πρὸς αὐτοὺς, ὅτι εἶπον· Οὐ καλώς ελέγομεν ἡμεῖς, ὅτι Σαμα ρείτης εί σύ, καὶ δαιμόνιον ἔχεις; Αλλως τε καὶ οὐκ ἐξ ὀρθοῦ πρὸς αὐτὸν ἐκένωσαν τοὺς τοιούτους ὑβριστικούς λόγους, ἀλλὰ καθ' εαυτοὺς ἐφλυάρουν οὕτω. Διὸ καὶ σιγήσας επαίδευσεν ἡμᾶς μὴ ἐπιστρέφεσθαι τῶν μὴ ἐξ ὀρθοῦ πρὸς ἡμᾶς χεομένων έρεων· οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐπεστράφη τῶν τοιούτων λόγων, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐμνησικάκησεν αὐτοῖς, ὡς ἀπὸ τῶν ἐφεξῆ; δῆλον. Καὶ καθ᾿ ἕτερον δὲ τρόπον ἐσίγησεν, ὁρῶν τοὺς σχισθέντας ἀπ' αὐτῶν ὑπεραπολογουμένους αὐτοῦ, καὶ ὅτι οὐδὲ λόγου ἦταν ἐκεῖνοι ἄξιοι, μετά τηλικού τον θαῦμα οὕτως ὑβρίζοντες. Εγένετο -- Ἱεροσολύμοις. Τα τοῦ ναοῦ. Τώρ ταζον γὰρ λαμπρῶς ἀνὰ πᾶν ἔτος τὴν ἡμέραν καθ' ἦν τὸ δεύτερον ὑπὸ Ζοροβάβελ οἰκοδομηθείς ἀπό τίσθη μετὰ τὴν ἐκ τῆς αἰχμαλωσία; ἐπάνοδον. Vers. 22. Et kiems erat. Non solum ob acris intemperiem, sed etiam ob infidelitatem. Tempus autem innuit propter dedicationem prime ardificationis templi; nam illa circiter alumnum p γὰρ κατὰ τὸ μετόπωρον ἑωρτάζοντο. celebrabatur. Καὶ χειμὼν ἦν. Οὐ μόνον ἐξ ἀέρος, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀπιστίας. Παρεσημειώσατο δὲ τὸν καιρὸν διὰ τὰ ἐγκαίνια τῆς πρώτης οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ· ἐκεῖνα Τρις. 93. Ει Solomonis. Nam et ipse festo aderat. Vers. 24. Circumdederunt Judæi. Sperantes, ab ejus sermonibus aliquam se accepturos comprehendendi occasionem, siquidem, cum de oprillua nihil eum possent arguere, a verbis præ15 Joan. x, 17. 16 ibid. 17, 18, v ibid. 11. Kal αυτής. Σολομώνος. Παρὴν γὰρ τῇ ἑορτῇ καὶ Εκύκλωσαν Ιουδαίοι. Προσδοκῶντες ἀπό τῶν λόγων αὐτοῦ δράξασθαί τινος ἀφορμῆς εἰς ἐπίσ θεσιν. Τοῖς ἔργοις γὰρ αὐτοῦ μηδὲν ἐγκαλεῖν δυν μενο: ἐπεθύμουν ἀπὸ τῶν ῥημάτων εὑρεῖν τινα π 18 Joan. viii, 48. Varkte lectiones et nota. tra Penis condemnationem. Vilour κατάραν legisse, locu κατά γνώμην. Καde, Patris tuli tatem, Salam conformitatem. Saltem addendum volanguting uno verbo, consensum,

Cum ergo superius dixisset: Propterea diligit me Pater, quia pono animam meam", voluntatem, quam ad mortem habcial significavit; hic vero dicens: Hoc præceptum acccpi a Patre meo, ostendit Patris condensationem(r), ut ipse moreretur. Si autem præcepto opus fuit, quomodo dicebat: Eyo pono illam a meipso? et, Potestatem habeo ponendi eam"? el ante ista, Eyo sum pastor bonus"? nam talis præcepto non indiget. Nihil ergo aliud ostendit Patris praeceptum, quam solat conformitalcm (π) al Patreni ujusmodi siquidem dispensatoria sunt propter auditorum imbecillitate, veluti frequenter dis mus. Vers. 19. Dissensio Vers. 20. auditis? Damoniacum ac insanum cum dicebant, quasi majora homine loquentem, cum bine potius cognoscero oportuisset, quod Deus esset. Vers. 21. Alii aperire? ll:ec arguchaut non esse demoniaci, a supernaturali miraculorum operatione. Christus vero non coarguit eos qui sibi contumeliam inferebant; ram superius abunde illis respondit, quando dixerunt: Nonne bene dicimus nos, quod Samaritanus es tu, et damonium habes 187 Præterea contumeliosos hujusmodi sermones non ex direcio in illum efundebant, sed inter se tali modo nugabantur. Tacens itaque docuit nos, nc ad injurias convertamur, quæ non directe in nos elundentur: non solum enim motus non est ad hujusmodi sermones, sed neque malorum adversus eos meminit, sicut ex sequentibus manifestum est. Alio item modo; Taruit videns illos qui ab his dissidebant pro se respondentes: et quia bi ne sermone quidem erant igni, qui tanto viso miraeuio ita calamıniabantur. Vers. 22. Facta sunt Hierosolymis. Dedicatoria templi; siquidem quotannis solemniter diem illum colebant, quo iterum sub Zorobabel difcatura, post reditum ex captivitate perfectum est. Ανωτέρω μὲν οὖν εἰπών· Διὰ τοῦτο ὁ Πετρ μὲ ἀγαπᾷ, ὅτι ἐγὼ τίθημι τὴν ψυχήν μεν, τὸ ἑκούσιον τοῦ θανάτου διδήλωκεν· ἐνταῦθα δὲ εἰ ρηχώς, ότι Ταύτην τὴν ἐντολὴν ἔλαβον παρὰ τοῦ Πατρός μου, ει κατά γνώμην τοῦ Πατρὸς ἀπεβν- - σκειν ἐσήμανεν. Εἰ γὰρ ἐντολῆς ἐδεῖτο, πῶς ἔλεγεν ὅτι Εγώ τίθημι αὐτὴν ἀπ' ἐμαυτοῦ· καὶ ἔτι Εξουσίαν ἔχω θεἶναι αὐτήν· καὶ πρὸ τούτων, ὅτι Εγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός; ὁ τοιοῦτος γὰρ! - τελῆς οὐ δεῖται. Οὐδὲν οὖν ἕτερον ἡ ἐντολὴ τοῦ 112τρός δείκνυσιν ἢ μόνον τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἐμόν ιαν. Οἰκονομικὰ δὲ τὰ τοιαῦτα δὲν τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Σχίσμα — ἀκούετε. Δαιμονῶντα και μαινόμενον αὐτὸν ἔλεγον, ὡς μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρωπον φλεγ μενον, δέον ἐντεῦθεν μάλλον γνῶναι ότι Θεός ἐστιν. Άλλοι — ἀνοίγειν; Συνελογίσαντο ταῦτα μὴ εἶναι δαιμονιζομένου ἀπὸ τῆς ὑπερφυούς θαυματουργίας. Ὁ δὲ Χριστὸς νῦν οὐκ ἐλέγχει τοὺς ὑβρίζοντας αὐτ τόν' προλαβὼν γὰρ ἱκανῶς ἀπελογήσατο πρὸς αὐτοὺς, ὅτι εἶπον· Οὐ καλώς ελέγομεν ἡμεῖς, ὅτι Σαμα ρείτης εί σύ, καὶ δαιμόνιον ἔχεις; Αλλως τε καὶ οὐκ ἐξ ὀρθοῦ πρὸς αὐτὸν ἐκένωσαν τοὺς τοιούτους ὑβριστικούς λόγους, ἀλλὰ καθ' εαυτοὺς ἐφλυάρουν οὕτω. Διὸ καὶ σιγήσας επαίδευσεν ἡμᾶς μὴ ἐπιστρέφεσθαι τῶν μὴ ἐξ ὀρθοῦ πρὸς ἡμᾶς χεομένων έρεων· οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐπεστράφη τῶν τοιούτων λόγων, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐμνησικάκησεν αὐτοῖς, ὡς ἀπὸ τῶν ἐφεξῆ; δῆλον. Καὶ καθ᾿ ἕτερον δὲ τρόπον ἐσίγησεν, ὁρῶν τοὺς σχισθέντας ἀπ' αὐτῶν ὑπεραπολογουμένους αὐτοῦ, καὶ ὅτι οὐδὲ λόγου ἦταν ἐκεῖνοι ἄξιοι, μετά τηλικού τον θαῦμα οὕτως ὑβρίζοντες. Εγένετο -- Ἱεροσολύμοις. Τα τοῦ ναοῦ. Τώρ ταζον γὰρ λαμπρῶς ἀνὰ πᾶν ἔτος τὴν ἡμέραν καθ' ἦν τὸ δεύτερον ὑπὸ Ζοροβάβελ οἰκοδομηθείς ἀπό τίσθη μετὰ τὴν ἐκ τῆς αἰχμαλωσία; ἐπάνοδον. Vers. 22. Et kiems erat. Non solum ob acris intemperiem, sed etiam ob infidelitatem. Tempus autem innuit propter dedicationem prime ardificationis templi; nam illa circiter alumnum p γὰρ κατὰ τὸ μετόπωρον ἑωρτάζοντο. celebrabatur. Καὶ χειμὼν ἦν. Οὐ μόνον ἐξ ἀέρος, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀπιστίας. Παρεσημειώσατο δὲ τὸν καιρὸν διὰ τὰ ἐγκαίνια τῆς πρώτης οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ· ἐκεῖνα Τρις. 93. Ει Solomonis. Nam et ipse festo aderat. Vers. 24. Circumdederunt Judæi. Sperantes, ab ejus sermonibus aliquam se accepturos comprehendendi occasionem, siquidem, cum de oprillua nihil eum possent arguere, a verbis præ15 Joan. x, 17. 16 ibid. 17, 18, v ibid. 11. Kal αυτής. Σολομώνος. Παρὴν γὰρ τῇ ἑορτῇ καὶ Εκύκλωσαν Ιουδαίοι. Προσδοκῶντες ἀπό τῶν λόγων αὐτοῦ δράξασθαί τινος ἀφορμῆς εἰς ἐπίσ θεσιν. Τοῖς ἔργοις γὰρ αὐτοῦ μηδὲν ἐγκαλεῖν δυν μενο: ἐπεθύμουν ἀπὸ τῶν ῥημάτων εὑρεῖν τινα π 18 Joan. viii, 48. Varkte lectiones et nota. tra Penis condemnationem. Vilour κατάραν legisse, locu κατά γνώμην. Καde, Patris tuli tatem, Salam conformitatem. Saltem addendum volanguting uno verbo, consensum,

Cum ergo superius dixisset: Propterea diligit me Pater, quia pono animam meam", voluntatem, quam ad mortem habcial significavit; hic vero dicens: Hoc præceptum acccpi a Patre meo, ostendit Patris condensationem(r), ut ipse moreretur. Si autem præcepto opus fuit, quomodo dicebat: Eyo pono illam a meipso? et, Potestatem habeo ponendi eam"? el ante ista, Eyo sum pastor bonus"? nam talis præcepto non indiget. Nihil ergo aliud ostendit Patris praeceptum, quam solat conformitalcm (π) al Patreni ujusmodi siquidem dispensatoria sunt propter auditorum imbecillitate, veluti frequenter dis mus. Vers. 19. Dissensio Vers. 20. auditis? Damoniacum ac insanum cum dicebant, quasi majora homine loquentem, cum bine potius cognoscero oportuisset, quod Deus esset. Vers. 21. Alii aperire? ll:ec arguchaut non esse demoniaci, a supernaturali miraculorum operatione. Christus vero non coarguit eos qui sibi contumeliam inferebant; ram superius abunde illis respondit, quando dixerunt: Nonne bene dicimus nos, quod Samaritanus es tu, et damonium habes 187 Præterea contumeliosos hujusmodi sermones non ex direcio in illum efundebant, sed inter se tali modo nugabantur. Tacens itaque docuit nos, nc ad injurias convertamur, quæ non directe in nos elundentur: non solum enim motus non est ad hujusmodi sermones, sed neque malorum adversus eos meminit, sicut ex sequentibus manifestum est. Alio item modo; Taruit videns illos qui ab his dissidebant pro se respondentes: et quia bi ne sermone quidem erant igni, qui tanto viso miraeuio ita calamıniabantur. Vers. 22. Facta sunt Hierosolymis. Dedicatoria templi; siquidem quotannis solemniter diem illum colebant, quo iterum sub Zorobabel difcatura, post reditum ex captivitate perfectum est. Ανωτέρω μὲν οὖν εἰπών· Διὰ τοῦτο ὁ Πετρ μὲ ἀγαπᾷ, ὅτι ἐγὼ τίθημι τὴν ψυχήν μεν, τὸ ἑκούσιον τοῦ θανάτου διδήλωκεν· ἐνταῦθα δὲ εἰ ρηχώς, ότι Ταύτην τὴν ἐντολὴν ἔλαβον παρὰ τοῦ Πατρός μου, ει κατά γνώμην τοῦ Πατρὸς ἀπεβν- - σκειν ἐσήμανεν. Εἰ γὰρ ἐντολῆς ἐδεῖτο, πῶς ἔλεγεν ὅτι Εγώ τίθημι αὐτὴν ἀπ' ἐμαυτοῦ· καὶ ἔτι Εξουσίαν ἔχω θεἶναι αὐτήν· καὶ πρὸ τούτων, ὅτι Εγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός; ὁ τοιοῦτος γὰρ! - τελῆς οὐ δεῖται. Οὐδὲν οὖν ἕτερον ἡ ἐντολὴ τοῦ 112τρός δείκνυσιν ἢ μόνον τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἐμόν ιαν. Οἰκονομικὰ δὲ τὰ τοιαῦτα δὲν τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Σχίσμα — ἀκούετε. Δαιμονῶντα και μαινόμενον αὐτὸν ἔλεγον, ὡς μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρωπον φλεγ μενον, δέον ἐντεῦθεν μάλλον γνῶναι ότι Θεός ἐστιν. Άλλοι — ἀνοίγειν; Συνελογίσαντο ταῦτα μὴ εἶναι δαιμονιζομένου ἀπὸ τῆς ὑπερφυούς θαυματουργίας. Ὁ δὲ Χριστὸς νῦν οὐκ ἐλέγχει τοὺς ὑβρίζοντας αὐτ τόν' προλαβὼν γὰρ ἱκανῶς ἀπελογήσατο πρὸς αὐτοὺς, ὅτι εἶπον· Οὐ καλώς ελέγομεν ἡμεῖς, ὅτι Σαμα ρείτης εί σύ, καὶ δαιμόνιον ἔχεις; Αλλως τε καὶ οὐκ ἐξ ὀρθοῦ πρὸς αὐτὸν ἐκένωσαν τοὺς τοιούτους ὑβριστικούς λόγους, ἀλλὰ καθ' εαυτοὺς ἐφλυάρουν οὕτω. Διὸ καὶ σιγήσας επαίδευσεν ἡμᾶς μὴ ἐπιστρέφεσθαι τῶν μὴ ἐξ ὀρθοῦ πρὸς ἡμᾶς χεομένων έρεων· οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐπεστράφη τῶν τοιούτων λόγων, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐμνησικάκησεν αὐτοῖς, ὡς ἀπὸ τῶν ἐφεξῆ; δῆλον. Καὶ καθ᾿ ἕτερον δὲ τρόπον ἐσίγησεν, ὁρῶν τοὺς σχισθέντας ἀπ' αὐτῶν ὑπεραπολογουμένους αὐτοῦ, καὶ ὅτι οὐδὲ λόγου ἦταν ἐκεῖνοι ἄξιοι, μετά τηλικού τον θαῦμα οὕτως ὑβρίζοντες. Εγένετο -- Ἱεροσολύμοις. Τα τοῦ ναοῦ. Τώρ ταζον γὰρ λαμπρῶς ἀνὰ πᾶν ἔτος τὴν ἡμέραν καθ' ἦν τὸ δεύτερον ὑπὸ Ζοροβάβελ οἰκοδομηθείς ἀπό τίσθη μετὰ τὴν ἐκ τῆς αἰχμαλωσία; ἐπάνοδον. Vers. 22. Et kiems erat. Non solum ob acris intemperiem, sed etiam ob infidelitatem. Tempus autem innuit propter dedicationem prime ardificationis templi; nam illa circiter alumnum p γὰρ κατὰ τὸ μετόπωρον ἑωρτάζοντο. celebrabatur. Καὶ χειμὼν ἦν. Οὐ μόνον ἐξ ἀέρος, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀπιστίας. Παρεσημειώσατο δὲ τὸν καιρὸν διὰ τὰ ἐγκαίνια τῆς πρώτης οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ· ἐκεῖνα Τρις. 93. Ει Solomonis. Nam et ipse festo aderat. Vers. 24. Circumdederunt Judæi. Sperantes, ab ejus sermonibus aliquam se accepturos comprehendendi occasionem, siquidem, cum de oprillua nihil eum possent arguere, a verbis præ15 Joan. x, 17. 16 ibid. 17, 18, v ibid. 11. Kal αυτής. Σολομώνος. Παρὴν γὰρ τῇ ἑορτῇ καὶ Εκύκλωσαν Ιουδαίοι. Προσδοκῶντες ἀπό τῶν λόγων αὐτοῦ δράξασθαί τινος ἀφορμῆς εἰς ἐπίσ θεσιν. Τοῖς ἔργοις γὰρ αὐτοῦ μηδὲν ἐγκαλεῖν δυν μενο: ἐπεθύμουν ἀπὸ τῶν ῥημάτων εὑρεῖν τινα π 18 Joan. viii, 48. Varkte lectiones et nota. tra Penis condemnationem. Vilour κατάραν legisse, locu κατά γνώμην. Καde, Patris tuli tatem, Salam conformitatem. Saltem addendum volanguting uno verbo, consensum,

CΑΡ. Χ. φασιν· οὔτε γὰρ αὐτοὶ τῆς κακίας ἔληγον, οὔτ' L xtum ali putem invenire cupiebant: neque enim αὐτὸς τῆς ἀνεξικακίας. ipsi a malitia cessabant, neque ipse a clementia quiescebat. Καὶ ἔλεγον αὐτῷ. Υπούλως καὶ ὁλερῶς. Έως αἰ εἰς; Δωρεῖς, ἀναρτᾷς, μεταξύ πίστεως καὶ ἀπιστίας. Εἰ - παρρησίᾳ. Φανερῶν, ἀπαρακαλύπτως. Καί τιι σαφῶς ἐγίνωσκον ὅτι τοῦτο λέγει. Διό και προλαβόντες συνεφώνησαν, Ινω, ἐὰν τις αὐτὸν ὅμο ολογήσῃ Χριστόν, ἀποσυνάγωγος γένηται. ᾿Αλλὰ νῦν σκαιᾷ γνώμῃ τοῦτο ἐρωτῶσι, βουλόμενοι προσε ρωτῆται πόθεν τοῦτο λέγει, ἵνα, προβαινούση; οὕτω τῆς συζητήσεως, φθέγξηταί τι μέγα πάλιν περὶ ἑαυτοῦ, καὶ λάβωσιν ἀφορμὴν, ὡς εἴρητα: αὐτὸς δὲ, γινώσκων τὴν τοιαύτην μηχανήν, οὐδὲ νῦν ἐλέγχει τούτους πειράζοντας, παιδεύων μὴ πάντα τοὺς ἐπιβουλεύοντας ἐλέγχειν, ἀλλὰ μακροθύμως φέρειν τὰ πολλά. Καὶ οὐκ εἶπε· Πῶς ὡς αξιόπιστον έρωτᾶτε, οὗ τὴν μαρτυρίαν ἀπεδοκιμάσατε λέγοντες· Σὺ περί σεαυτοῦ μαρτυρεῖς· ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθής· ὃν ἐκαλέσατε παράνομον καὶ ἀντίθεον καὶ πλάνον καὶ ἁμαρτωλὸν, καὶ Σαμαρείτην, και δαιμονῶντα καὶ μαινόμενον, καὶ πολλὰ τοιαῦτα, ἂν ισο θάζετε καὶ διώκετε καὶ ἀνελεῖν ἐπείγεσθε; 'Αλλ' αὐτὸν τοιοῦτον εἶπεν, οὐδ᾽ ἐμνησικάκησε, διδάσκων ἀμνηστίαν τῶν φθασάντων καταψηφίζεσθαι προσ- c κατα δὲ πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἀποκρίνεται. Συ δέ μοι σκέπει το διεστραμμένον καὶ φιλόνεικον τῶν Ἰουδαίων. Οταν μὲν γὰρ δημηγορῇ καὶ διὰ λόγων διδάσκῃ, λέγουσι· Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν; ὅταν δὲ θαυματουργῇ καὶ διὰ τῶν ἔργων παρέχῃ τὰς ἀπολείξεις, λέγουσιν· Εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός, εἰπὸ ἡμῖν παῤῥησίᾳ. Τῶν λόγων διδασκόντων, ἔργα ζητοῦσι· τῶν ἔργων βοώντων, λόγους αιτοῦσι, πρὸς τὸ ἐναν τίον δεὶ κακοήθως μεθιστάμενοι. Έπεὶ οὖν ἀνοίας ἦν, τῶν ἔργων ἀνακηρυττόντων αὐτὸν, ζητεῖν τὴν ἀπὸ τῶν λόγων μαρτυρίαν· δρα πῶς ἀποκρίνεται, ὁμοῦ μὲν ἐμφαίνων ὅτι οὐχ ἵνεκα τοῦ μαθεῖν ἐρωτῶσιν οὐ γὰρ πιστεύουσιν· ὁμοῦ δὲ δηλῶν ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ μείζον τῶν λόγων κεκράγασιν. Απεκρίθη πιστεύετε. Εἶπον ὑμῖν περὶ οὗ ἐρωτᾶτε, οὐ μόνον διὰ λόγων, ἀλλὰ καὶ δι' ἔργων, Vers. 24. Ει dixerunt ci. Frau:iulenter el dolu.c. Vers. 21. Quousque surpendis? Suspensam ac dubiam tenes inter fidem et infidelitatem. Vers. 24. Si - libere. Manifeste, verbis uon obtectis. Atqui plane sciebant, quod hoc dixisset; ideo etiam in superioribus decretum fecerant, l't si quis confiteretur eum esse Christum, extra synagoyam ejiceretur ", sed nunc sinistra mente loc interrogant, audire volentes (y), quomodo loc diceret, ut, disputatione ita procedente, magni quippiam rursum de scipso loqueretur, et occasionem, ut dictum est, illum comprehendendi acciperent. Ipse vero, hujusmodi cognita vafritie, neque nine hos tentantes arguit: docens, non ad on nia co:rguendos esse tentatores, sed multa patienter esse feremla. Neque dixit: Quomodo me tanquam fide dignum interrogatis, cujus testimonium repulistis dicentes: Tu de teipso testimonium perhibes, testimonium tuum non est verum”; quem legis transgressore: appell:stis, Deo contrarium ac seductorem, peccalorem, Samaritanum, damoniacu: ac insanum, talibusque multis nominibus, quem lapidibus appetitis et persequimini, ac occidere festinatis? Verum nihil dixit hujusmoli, nec malorum meminit, docens injuriarum oblivionem erga eos qui condemnare properarent sed mansuetissime;d interrogationem respondet. Tu vero mibi considera perversamı ac contentiozam Judæorum mentem. Siquidem quando con - cionatur ac sermonibus docet, dicunt: Quod signum ostendis nobis "? quando vero miraculum operatur, ac demonstrationes operibus exhibet, dicunt: Si tu es Christus, die nobis libere. Cum sermones docent, opera requirunt; operibus clamantibus, sermones petunt, add contrarium semper maligne transnulati. Quia ergo dementia cral, operibus eum prædicantibus, a sermonibus quarere testimonium, vide quo pacto respondeat, simal quidem manifestaus quod no causa interrogarent, simul ctiam significans, opera sua amplius ac vehementius clamare quam verba. discen.li Vers. 25. Respondit creditis. Dixi vobis de quo interrogatis, non verbis solum, verum etiam 19 Joan. ix, 22. 30 Joan. vult, 13. st Joan. 1, 18. Μετά πίστεως Β. Varia lectiones et notæ. (y) Audire volentes. Volentes interrogare etiam. Oblivionem erga eos, qui condemnare properarent. Oblivionem decernere contra ea que aute gesta sunt. Ta φθάσαντα, sunt injurie, quem auteὩς abest A. Ibidem mox ού, pro 25. cesserant; καταψηφίζεσθαι vero non est condem. nare, sed simpliciter decernere. Dicitur hoe de iis qui magno animo acceptas injurias negligunt et contemnunt. Oppositum est, ulcisci.

CΑΡ. Χ. φασιν· οὔτε γὰρ αὐτοὶ τῆς κακίας ἔληγον, οὔτ' L xtum ali putem invenire cupiebant: neque enim αὐτὸς τῆς ἀνεξικακίας. ipsi a malitia cessabant, neque ipse a clementia quiescebat. Καὶ ἔλεγον αὐτῷ. Υπούλως καὶ ὁλερῶς. Έως αἰ εἰς; Δωρεῖς, ἀναρτᾷς, μεταξύ πίστεως καὶ ἀπιστίας. Εἰ - παρρησίᾳ. Φανερῶν, ἀπαρακαλύπτως. Καί τιι σαφῶς ἐγίνωσκον ὅτι τοῦτο λέγει. Διό και προλαβόντες συνεφώνησαν, Ινω, ἐὰν τις αὐτὸν ὅμο ολογήσῃ Χριστόν, ἀποσυνάγωγος γένηται. ᾿Αλλὰ νῦν σκαιᾷ γνώμῃ τοῦτο ἐρωτῶσι, βουλόμενοι προσε ρωτῆται πόθεν τοῦτο λέγει, ἵνα, προβαινούση; οὕτω τῆς συζητήσεως, φθέγξηταί τι μέγα πάλιν περὶ ἑαυτοῦ, καὶ λάβωσιν ἀφορμὴν, ὡς εἴρητα: αὐτὸς δὲ, γινώσκων τὴν τοιαύτην μηχανήν, οὐδὲ νῦν ἐλέγχει τούτους πειράζοντας, παιδεύων μὴ πάντα τοὺς ἐπιβουλεύοντας ἐλέγχειν, ἀλλὰ μακροθύμως φέρειν τὰ πολλά. Καὶ οὐκ εἶπε· Πῶς ὡς αξιόπιστον έρωτᾶτε, οὗ τὴν μαρτυρίαν ἀπεδοκιμάσατε λέγοντες· Σὺ περί σεαυτοῦ μαρτυρεῖς· ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθής· ὃν ἐκαλέσατε παράνομον καὶ ἀντίθεον καὶ πλάνον καὶ ἁμαρτωλὸν, καὶ Σαμαρείτην, και δαιμονῶντα καὶ μαινόμενον, καὶ πολλὰ τοιαῦτα, ἂν ισο θάζετε καὶ διώκετε καὶ ἀνελεῖν ἐπείγεσθε; 'Αλλ' αὐτὸν τοιοῦτον εἶπεν, οὐδ᾽ ἐμνησικάκησε, διδάσκων ἀμνηστίαν τῶν φθασάντων καταψηφίζεσθαι προσ- c κατα δὲ πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἀποκρίνεται. Συ δέ μοι σκέπει το διεστραμμένον καὶ φιλόνεικον τῶν Ἰουδαίων. Οταν μὲν γὰρ δημηγορῇ καὶ διὰ λόγων διδάσκῃ, λέγουσι· Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν; ὅταν δὲ θαυματουργῇ καὶ διὰ τῶν ἔργων παρέχῃ τὰς ἀπολείξεις, λέγουσιν· Εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός, εἰπὸ ἡμῖν παῤῥησίᾳ. Τῶν λόγων διδασκόντων, ἔργα ζητοῦσι· τῶν ἔργων βοώντων, λόγους αιτοῦσι, πρὸς τὸ ἐναν τίον δεὶ κακοήθως μεθιστάμενοι. Έπεὶ οὖν ἀνοίας ἦν, τῶν ἔργων ἀνακηρυττόντων αὐτὸν, ζητεῖν τὴν ἀπὸ τῶν λόγων μαρτυρίαν· δρα πῶς ἀποκρίνεται, ὁμοῦ μὲν ἐμφαίνων ὅτι οὐχ ἵνεκα τοῦ μαθεῖν ἐρωτῶσιν οὐ γὰρ πιστεύουσιν· ὁμοῦ δὲ δηλῶν ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ μείζον τῶν λόγων κεκράγασιν. Απεκρίθη πιστεύετε. Εἶπον ὑμῖν περὶ οὗ ἐρωτᾶτε, οὐ μόνον διὰ λόγων, ἀλλὰ καὶ δι' ἔργων, Vers. 24. Ει dixerunt ci. Frau:iulenter el dolu.c. Vers. 21. Quousque surpendis? Suspensam ac dubiam tenes inter fidem et infidelitatem. Vers. 24. Si - libere. Manifeste, verbis uon obtectis. Atqui plane sciebant, quod hoc dixisset; ideo etiam in superioribus decretum fecerant, l't si quis confiteretur eum esse Christum, extra synagoyam ejiceretur ", sed nunc sinistra mente loc interrogant, audire volentes (y), quomodo loc diceret, ut, disputatione ita procedente, magni quippiam rursum de scipso loqueretur, et occasionem, ut dictum est, illum comprehendendi acciperent. Ipse vero, hujusmodi cognita vafritie, neque nine hos tentantes arguit: docens, non ad on nia co:rguendos esse tentatores, sed multa patienter esse feremla. Neque dixit: Quomodo me tanquam fide dignum interrogatis, cujus testimonium repulistis dicentes: Tu de teipso testimonium perhibes, testimonium tuum non est verum”; quem legis transgressore: appell:stis, Deo contrarium ac seductorem, peccalorem, Samaritanum, damoniacu: ac insanum, talibusque multis nominibus, quem lapidibus appetitis et persequimini, ac occidere festinatis? Verum nihil dixit hujusmoli, nec malorum meminit, docens injuriarum oblivionem erga eos qui condemnare properarent sed mansuetissime;d interrogationem respondet. Tu vero mibi considera perversamı ac contentiozam Judæorum mentem. Siquidem quando con - cionatur ac sermonibus docet, dicunt: Quod signum ostendis nobis "? quando vero miraculum operatur, ac demonstrationes operibus exhibet, dicunt: Si tu es Christus, die nobis libere. Cum sermones docent, opera requirunt; operibus clamantibus, sermones petunt, add contrarium semper maligne transnulati. Quia ergo dementia cral, operibus eum prædicantibus, a sermonibus quarere testimonium, vide quo pacto respondeat, simal quidem manifestaus quod no causa interrogarent, simul ctiam significans, opera sua amplius ac vehementius clamare quam verba. discen.li Vers. 25. Respondit creditis. Dixi vobis de quo interrogatis, non verbis solum, verum etiam 19 Joan. ix, 22. 30 Joan. vult, 13. st Joan. 1, 18. Μετά πίστεως Β. Varia lectiones et notæ. (y) Audire volentes. Volentes interrogare etiam. Oblivionem erga eos, qui condemnare properarent. Oblivionem decernere contra ea que aute gesta sunt. Ta φθάσαντα, sunt injurie, quem auteὩς abest A. Ibidem mox ού, pro 25. cesserant; καταψηφίζεσθαι vero non est condem. nare, sed simpliciter decernere. Dicitur hoe de iis qui magno animo acceptas injurias negligunt et contemnunt. Oppositum est, ulcisci.

CΑΡ. Χ. φασιν· οὔτε γὰρ αὐτοὶ τῆς κακίας ἔληγον, οὔτ' L xtum ali putem invenire cupiebant: neque enim αὐτὸς τῆς ἀνεξικακίας. ipsi a malitia cessabant, neque ipse a clementia quiescebat. Καὶ ἔλεγον αὐτῷ. Υπούλως καὶ ὁλερῶς. Έως αἰ εἰς; Δωρεῖς, ἀναρτᾷς, μεταξύ πίστεως καὶ ἀπιστίας. Εἰ - παρρησίᾳ. Φανερῶν, ἀπαρακαλύπτως. Καί τιι σαφῶς ἐγίνωσκον ὅτι τοῦτο λέγει. Διό και προλαβόντες συνεφώνησαν, Ινω, ἐὰν τις αὐτὸν ὅμο ολογήσῃ Χριστόν, ἀποσυνάγωγος γένηται. ᾿Αλλὰ νῦν σκαιᾷ γνώμῃ τοῦτο ἐρωτῶσι, βουλόμενοι προσε ρωτῆται πόθεν τοῦτο λέγει, ἵνα, προβαινούση; οὕτω τῆς συζητήσεως, φθέγξηταί τι μέγα πάλιν περὶ ἑαυτοῦ, καὶ λάβωσιν ἀφορμὴν, ὡς εἴρητα: αὐτὸς δὲ, γινώσκων τὴν τοιαύτην μηχανήν, οὐδὲ νῦν ἐλέγχει τούτους πειράζοντας, παιδεύων μὴ πάντα τοὺς ἐπιβουλεύοντας ἐλέγχειν, ἀλλὰ μακροθύμως φέρειν τὰ πολλά. Καὶ οὐκ εἶπε· Πῶς ὡς αξιόπιστον έρωτᾶτε, οὗ τὴν μαρτυρίαν ἀπεδοκιμάσατε λέγοντες· Σὺ περί σεαυτοῦ μαρτυρεῖς· ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθής· ὃν ἐκαλέσατε παράνομον καὶ ἀντίθεον καὶ πλάνον καὶ ἁμαρτωλὸν, καὶ Σαμαρείτην, και δαιμονῶντα καὶ μαινόμενον, καὶ πολλὰ τοιαῦτα, ἂν ισο θάζετε καὶ διώκετε καὶ ἀνελεῖν ἐπείγεσθε; 'Αλλ' αὐτὸν τοιοῦτον εἶπεν, οὐδ᾽ ἐμνησικάκησε, διδάσκων ἀμνηστίαν τῶν φθασάντων καταψηφίζεσθαι προσ- c κατα δὲ πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἀποκρίνεται. Συ δέ μοι σκέπει το διεστραμμένον καὶ φιλόνεικον τῶν Ἰουδαίων. Οταν μὲν γὰρ δημηγορῇ καὶ διὰ λόγων διδάσκῃ, λέγουσι· Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν; ὅταν δὲ θαυματουργῇ καὶ διὰ τῶν ἔργων παρέχῃ τὰς ἀπολείξεις, λέγουσιν· Εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός, εἰπὸ ἡμῖν παῤῥησίᾳ. Τῶν λόγων διδασκόντων, ἔργα ζητοῦσι· τῶν ἔργων βοώντων, λόγους αιτοῦσι, πρὸς τὸ ἐναν τίον δεὶ κακοήθως μεθιστάμενοι. Έπεὶ οὖν ἀνοίας ἦν, τῶν ἔργων ἀνακηρυττόντων αὐτὸν, ζητεῖν τὴν ἀπὸ τῶν λόγων μαρτυρίαν· δρα πῶς ἀποκρίνεται, ὁμοῦ μὲν ἐμφαίνων ὅτι οὐχ ἵνεκα τοῦ μαθεῖν ἐρωτῶσιν οὐ γὰρ πιστεύουσιν· ὁμοῦ δὲ δηλῶν ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ μείζον τῶν λόγων κεκράγασιν. Απεκρίθη πιστεύετε. Εἶπον ὑμῖν περὶ οὗ ἐρωτᾶτε, οὐ μόνον διὰ λόγων, ἀλλὰ καὶ δι' ἔργων, Vers. 24. Ει dixerunt ci. Frau:iulenter el dolu.c. Vers. 21. Quousque surpendis? Suspensam ac dubiam tenes inter fidem et infidelitatem. Vers. 24. Si - libere. Manifeste, verbis uon obtectis. Atqui plane sciebant, quod hoc dixisset; ideo etiam in superioribus decretum fecerant, l't si quis confiteretur eum esse Christum, extra synagoyam ejiceretur ", sed nunc sinistra mente loc interrogant, audire volentes (y), quomodo loc diceret, ut, disputatione ita procedente, magni quippiam rursum de scipso loqueretur, et occasionem, ut dictum est, illum comprehendendi acciperent. Ipse vero, hujusmodi cognita vafritie, neque nine hos tentantes arguit: docens, non ad on nia co:rguendos esse tentatores, sed multa patienter esse feremla. Neque dixit: Quomodo me tanquam fide dignum interrogatis, cujus testimonium repulistis dicentes: Tu de teipso testimonium perhibes, testimonium tuum non est verum”; quem legis transgressore: appell:stis, Deo contrarium ac seductorem, peccalorem, Samaritanum, damoniacu: ac insanum, talibusque multis nominibus, quem lapidibus appetitis et persequimini, ac occidere festinatis? Verum nihil dixit hujusmoli, nec malorum meminit, docens injuriarum oblivionem erga eos qui condemnare properarent sed mansuetissime;d interrogationem respondet. Tu vero mibi considera perversamı ac contentiozam Judæorum mentem. Siquidem quando con - cionatur ac sermonibus docet, dicunt: Quod signum ostendis nobis "? quando vero miraculum operatur, ac demonstrationes operibus exhibet, dicunt: Si tu es Christus, die nobis libere. Cum sermones docent, opera requirunt; operibus clamantibus, sermones petunt, add contrarium semper maligne transnulati. Quia ergo dementia cral, operibus eum prædicantibus, a sermonibus quarere testimonium, vide quo pacto respondeat, simal quidem manifestaus quod no causa interrogarent, simul ctiam significans, opera sua amplius ac vehementius clamare quam verba. discen.li Vers. 25. Respondit creditis. Dixi vobis de quo interrogatis, non verbis solum, verum etiam 19 Joan. ix, 22. 30 Joan. vult, 13. st Joan. 1, 18. Μετά πίστεως Β. Varia lectiones et notæ. (y) Audire volentes. Volentes interrogare etiam. Oblivionem erga eos, qui condemnare properarent. Oblivionem decernere contra ea que aute gesta sunt. Ta φθάσαντα, sunt injurie, quem auteὩς abest A. Ibidem mox ού, pro 25. cesserant; καταψηφίζεσθαι vero non est condem. nare, sed simpliciter decernere. Dicitur hoe de iis qui magno animo acceptas injurias negligunt et contemnunt. Oppositum est, ulcisci.

Daeribus: sed non creditis: vane ergo et curiose ἀλλ᾽ οὐ πιστεύετε. Μάτην οὖν ἐρωτᾶτε καὶ πε Interrogatis. Vers. 25.Opera. Vers. 26. de me. Testificantur quod ego sim. Rurs'is autem addit: Nomiue Patris mei, ne Deo contrarius videatur.. Nomen vero hoc in loco quidam dixerunt divinitatem; quidam autem, fortitudinem; alii vero, potentiam. Nominatur enim et Deus, et Fortis et Potens, aliisque modis similibus. Si quid autem Patris est, idem est et Filii. Quia ergo a solo verbo se credituros esse simulabant, leniter ostendit quod dolose agerent, ac si diceret: Si operibus · non creditis, quomodo verbis credetis? Vers. 20. Quiu. non meis. Egw siqui.lem universa, que boni pastoris sunt, præstiti: vos autem a cognatione ovium mearuin vos ipsus seps. rastis. Vers. 26. Sicul dictum est. Vers. 28. Ει ego Vers. 27. e. De his superius æternum. Et de hac vita frequenter dictum est et data interpretatio. Vers. 28. Nec mea. Quisquam ex his, qui illis insidiantur. Manum vero dicit virtutem ac polestatem suam. Hoc autem dixit, quia statuerant Judaei, ut si quis confiteretur cum esse Christum, ezira synagogam ejiceretur; confirmat enim, quod frustra laborent. †† Rapere quidem ex invicta dextra eum qui non vult, nemo hostis potest; potest tamen deceptum, et eum qui se ipsum prodit in errorem ducere. Hoc autem, non per invictam dextram, sed per volutariam levitatem ejus qui recedit. Vers. 29. Pater — est. Major omnibus insidiatoribus, ut dicium est. Rursus ergo, quod ait, Dedit mihi, dispensatorium est. Vers. 29. Ει mei. Ne autem, tanquam impotens, videatur auxilium a Patre poscere, subintulit: ριέργως. Τὰ ἔργα πιστεύετε Μαρτυρεῖ ὅτι ἐγώ εἰμι. Πάλιν δὲ τὸν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, ἵνα μὴ δόξῃ ἀντίθεος Ονομα δὲ νῦν τινὲς μὲν τὴν θεότητα εἶπον, τινές δὲ τὴν ἰσχύν, ἄλλοι δὲ τὴν ἐξουσίαν. Ονομάζεται γὰρ καὶ Θεὸς καὶ Ἰσχυρὸς καὶ Εξουσιαστὴς καὶ τὰ τοιαῦτα. Εἴ τι δὲ τοῦ Πατρός, τοῦτό και του Υἱοῦ. Ἐπεὶ οὖν προσεποιοῦντο πεισθῆναι ἀπὸ ψιλού βήματος, δείκνυσιν ὁμαλῶς ὅτι κακουργοῦσιν, ὡσανε λέγων· Εἰ τοῖς ἔργοις οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς λόγοις πιστεύσετε; Οὐ γὰρ - ἐμῶν. Ἐγὼ μὲν γὰρ ὡς ποιμὴν καλός πάντα τὰ τοῦ καλοῦ ποιμένος ἐνεδειξάμην· ὑμεῖς δὲ ἀπεῤῥήξατε ἑαυτοὺς τῆς τῶν προβάτων συγκ γενείας. Καθώς - μοι. Είρηται περὶ τούτων ανωτέρω. Karw αἰῶνα. Καὶ περὶ τῆς ζωῆς ταύτης πολύ λάκις είρηται καὶ ἡρμήνευται. Καὶ οὐχ μου. Τις τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτοῖς. Χεῖρα δὲ λέγει τὴν δύναμιν καὶ ἐξουσίαν αὐτοῦ· τοῦτο δὲ εἶπε, διότι συνεφώνησαν Ἰουδαῖοι, ἵνα, ἐάν τις αὐτὸν ὁμολογήσῃ Χριστὸν, ἀποσυνά γωγος γένηται· βεβαιοί γὰρ ὅτι εἰς κενὸν σπου δάζουσιν. ['Αρπάσαι μὲν ἐκ τῆς ἀηττήτου δεξιᾶς τὸν μὴ βουλόμενον οὐδεὶς ἐχθρὸς δύναται· ἀποπλανῆσαι δὲ τὸν ἀπατώμενον καὶ προδιδόντα ἑαυτὸν δύναται· καὶ τοῦτο οὐ παρὰ τὴν ἄμαχον δεξιάν, ἀλλὰ παρά τὴν αὐτεξούσιον εὐχέρειαν τοῦ ἑκουσίως ἀποφοι τήσαντος.] ῾Ο Πατήρ — ἐστί. Μείζων πάντων τῶν ἐπιβου λευόντων, ὡς εἴρηται. Πάλιν οὖν τὸ δέδωκέ μοι, οικονομικόν. Καὶ — μου. "Ινα δὲ μὴ δόξῃ ὡς ἀσθενής βοηθεί σθαι παρὰ τοῦ Πατρός, επήγαγε,· Εγώ ἐσμέν. Εν κατὰ τὴν δύναμιν, ήγουν ταυτοδύναμοι· εἰ δὲ ἐν κατὰ τὴν δύναμιν, ἂν ἄρα καὶ κατὰ τὴν θεότητα καὶ οὐσίαν καὶ φύσιν. Διὰ μὲν οὖν (20%) τοῦ εἰπεῖν· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ, τὴν δυάδα ἐδήλωσε τῶν προσώπων, τὸ διάφορον τῶν ὑποστά. Vers. 50. Ego-sumus. Unum potentia, sive ejusdem potentiæ: quod si unum potentia, unum sane et divinitate et essentia, et natura. Dicens itaqne: Ego et Pater, dualitatem significavit personarum, diversitatem hypostaseon; subdens autem, Unum sumus, divinitatis unitatem, identitatem essentia, nature σεων • διὰ δὲ τοῦ, Εν ἐσμεν, τὴν μονάδα τῆς θεό et potentia. τητος, τὸ ταυτὸν τῆς οὐσίας καὶ φύσεως καὶ δυο νάμεως. Vers: 31. Sustulerunt Dei se dicebat; nam SUINNS. cum. Quia natura Filium hoc significat, Unum Vide ergo, quomodo convicti sint, quod non discendi causa interrogarent, sed occasionis alicujus arripiendæ, qua cum comprchenderent, ut diximus. es Joan. 18, Εβάστασαν – αὐτόν. Διότι Υἱὸν τοῦ Θεοῦ φύσ σει εἶπεν ἑαυτόν· τοῦτο γὰρ ἐμφαίνει τὸ Εν ἐσμεν. Ορα δὲ πῶς ἡλέγχθησαν, οὐχ ὑπὲρ τοῦ μαθεῖν ἐρωτῶντες, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ δράξασθαί τινος ἀφορμῆς εἰς ἐπίθεσιν, ὡς προέφημεν. Varia lectiones´el notæ. Hentenius omisit: 'Αλλ' ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. fl:ec in margine habent codd. A, B. Heute hius non habet. Ὑπό τοῦ Α. (20°) 05y ab est A.

Daeribus: sed non creditis: vane ergo et curiose ἀλλ᾽ οὐ πιστεύετε. Μάτην οὖν ἐρωτᾶτε καὶ πε Interrogatis. Vers. 25.Opera. Vers. 26. de me. Testificantur quod ego sim. Rurs'is autem addit: Nomiue Patris mei, ne Deo contrarius videatur.. Nomen vero hoc in loco quidam dixerunt divinitatem; quidam autem, fortitudinem; alii vero, potentiam. Nominatur enim et Deus, et Fortis et Potens, aliisque modis similibus. Si quid autem Patris est, idem est et Filii. Quia ergo a solo verbo se credituros esse simulabant, leniter ostendit quod dolose agerent, ac si diceret: Si operibus · non creditis, quomodo verbis credetis? Vers. 20. Quiu. non meis. Egw siqui.lem universa, que boni pastoris sunt, præstiti: vos autem a cognatione ovium mearuin vos ipsus seps. rastis. Vers. 26. Sicul dictum est. Vers. 28. Ει ego Vers. 27. e. De his superius æternum. Et de hac vita frequenter dictum est et data interpretatio. Vers. 28. Nec mea. Quisquam ex his, qui illis insidiantur. Manum vero dicit virtutem ac polestatem suam. Hoc autem dixit, quia statuerant Judaei, ut si quis confiteretur cum esse Christum, ezira synagogam ejiceretur; confirmat enim, quod frustra laborent. †† Rapere quidem ex invicta dextra eum qui non vult, nemo hostis potest; potest tamen deceptum, et eum qui se ipsum prodit in errorem ducere. Hoc autem, non per invictam dextram, sed per volutariam levitatem ejus qui recedit. Vers. 29. Pater — est. Major omnibus insidiatoribus, ut dicium est. Rursus ergo, quod ait, Dedit mihi, dispensatorium est. Vers. 29. Ει mei. Ne autem, tanquam impotens, videatur auxilium a Patre poscere, subintulit: ριέργως. Τὰ ἔργα πιστεύετε Μαρτυρεῖ ὅτι ἐγώ εἰμι. Πάλιν δὲ τὸν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, ἵνα μὴ δόξῃ ἀντίθεος Ονομα δὲ νῦν τινὲς μὲν τὴν θεότητα εἶπον, τινές δὲ τὴν ἰσχύν, ἄλλοι δὲ τὴν ἐξουσίαν. Ονομάζεται γὰρ καὶ Θεὸς καὶ Ἰσχυρὸς καὶ Εξουσιαστὴς καὶ τὰ τοιαῦτα. Εἴ τι δὲ τοῦ Πατρός, τοῦτό και του Υἱοῦ. Ἐπεὶ οὖν προσεποιοῦντο πεισθῆναι ἀπὸ ψιλού βήματος, δείκνυσιν ὁμαλῶς ὅτι κακουργοῦσιν, ὡσανε λέγων· Εἰ τοῖς ἔργοις οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς λόγοις πιστεύσετε; Οὐ γὰρ - ἐμῶν. Ἐγὼ μὲν γὰρ ὡς ποιμὴν καλός πάντα τὰ τοῦ καλοῦ ποιμένος ἐνεδειξάμην· ὑμεῖς δὲ ἀπεῤῥήξατε ἑαυτοὺς τῆς τῶν προβάτων συγκ γενείας. Καθώς - μοι. Είρηται περὶ τούτων ανωτέρω. Karw αἰῶνα. Καὶ περὶ τῆς ζωῆς ταύτης πολύ λάκις είρηται καὶ ἡρμήνευται. Καὶ οὐχ μου. Τις τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτοῖς. Χεῖρα δὲ λέγει τὴν δύναμιν καὶ ἐξουσίαν αὐτοῦ· τοῦτο δὲ εἶπε, διότι συνεφώνησαν Ἰουδαῖοι, ἵνα, ἐάν τις αὐτὸν ὁμολογήσῃ Χριστὸν, ἀποσυνά γωγος γένηται· βεβαιοί γὰρ ὅτι εἰς κενὸν σπου δάζουσιν. ['Αρπάσαι μὲν ἐκ τῆς ἀηττήτου δεξιᾶς τὸν μὴ βουλόμενον οὐδεὶς ἐχθρὸς δύναται· ἀποπλανῆσαι δὲ τὸν ἀπατώμενον καὶ προδιδόντα ἑαυτὸν δύναται· καὶ τοῦτο οὐ παρὰ τὴν ἄμαχον δεξιάν, ἀλλὰ παρά τὴν αὐτεξούσιον εὐχέρειαν τοῦ ἑκουσίως ἀποφοι τήσαντος.] ῾Ο Πατήρ — ἐστί. Μείζων πάντων τῶν ἐπιβου λευόντων, ὡς εἴρηται. Πάλιν οὖν τὸ δέδωκέ μοι, οικονομικόν. Καὶ — μου. "Ινα δὲ μὴ δόξῃ ὡς ἀσθενής βοηθεί σθαι παρὰ τοῦ Πατρός, επήγαγε,· Εγώ ἐσμέν. Εν κατὰ τὴν δύναμιν, ήγουν ταυτοδύναμοι· εἰ δὲ ἐν κατὰ τὴν δύναμιν, ἂν ἄρα καὶ κατὰ τὴν θεότητα καὶ οὐσίαν καὶ φύσιν. Διὰ μὲν οὖν (20%) τοῦ εἰπεῖν· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ, τὴν δυάδα ἐδήλωσε τῶν προσώπων, τὸ διάφορον τῶν ὑποστά. Vers. 50. Ego-sumus. Unum potentia, sive ejusdem potentiæ: quod si unum potentia, unum sane et divinitate et essentia, et natura. Dicens itaqne: Ego et Pater, dualitatem significavit personarum, diversitatem hypostaseon; subdens autem, Unum sumus, divinitatis unitatem, identitatem essentia, nature σεων • διὰ δὲ τοῦ, Εν ἐσμεν, τὴν μονάδα τῆς θεό et potentia. τητος, τὸ ταυτὸν τῆς οὐσίας καὶ φύσεως καὶ δυο νάμεως. Vers: 31. Sustulerunt Dei se dicebat; nam SUINNS. cum. Quia natura Filium hoc significat, Unum Vide ergo, quomodo convicti sint, quod non discendi causa interrogarent, sed occasionis alicujus arripiendæ, qua cum comprchenderent, ut diximus. es Joan. 18, Εβάστασαν – αὐτόν. Διότι Υἱὸν τοῦ Θεοῦ φύσ σει εἶπεν ἑαυτόν· τοῦτο γὰρ ἐμφαίνει τὸ Εν ἐσμεν. Ορα δὲ πῶς ἡλέγχθησαν, οὐχ ὑπὲρ τοῦ μαθεῖν ἐρωτῶντες, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ δράξασθαί τινος ἀφορμῆς εἰς ἐπίθεσιν, ὡς προέφημεν. Varia lectiones´el notæ. Hentenius omisit: 'Αλλ' ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. fl:ec in margine habent codd. A, B. Heute hius non habet. Ὑπό τοῦ Α. (20°) 05y ab est A.

Daeribus: sed non creditis: vane ergo et curiose ἀλλ᾽ οὐ πιστεύετε. Μάτην οὖν ἐρωτᾶτε καὶ πε Interrogatis. Vers. 25.Opera. Vers. 26. de me. Testificantur quod ego sim. Rurs'is autem addit: Nomiue Patris mei, ne Deo contrarius videatur.. Nomen vero hoc in loco quidam dixerunt divinitatem; quidam autem, fortitudinem; alii vero, potentiam. Nominatur enim et Deus, et Fortis et Potens, aliisque modis similibus. Si quid autem Patris est, idem est et Filii. Quia ergo a solo verbo se credituros esse simulabant, leniter ostendit quod dolose agerent, ac si diceret: Si operibus · non creditis, quomodo verbis credetis? Vers. 20. Quiu. non meis. Egw siqui.lem universa, que boni pastoris sunt, præstiti: vos autem a cognatione ovium mearuin vos ipsus seps. rastis. Vers. 26. Sicul dictum est. Vers. 28. Ει ego Vers. 27. e. De his superius æternum. Et de hac vita frequenter dictum est et data interpretatio. Vers. 28. Nec mea. Quisquam ex his, qui illis insidiantur. Manum vero dicit virtutem ac polestatem suam. Hoc autem dixit, quia statuerant Judaei, ut si quis confiteretur cum esse Christum, ezira synagogam ejiceretur; confirmat enim, quod frustra laborent. †† Rapere quidem ex invicta dextra eum qui non vult, nemo hostis potest; potest tamen deceptum, et eum qui se ipsum prodit in errorem ducere. Hoc autem, non per invictam dextram, sed per volutariam levitatem ejus qui recedit. Vers. 29. Pater — est. Major omnibus insidiatoribus, ut dicium est. Rursus ergo, quod ait, Dedit mihi, dispensatorium est. Vers. 29. Ει mei. Ne autem, tanquam impotens, videatur auxilium a Patre poscere, subintulit: ριέργως. Τὰ ἔργα πιστεύετε Μαρτυρεῖ ὅτι ἐγώ εἰμι. Πάλιν δὲ τὸν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, ἵνα μὴ δόξῃ ἀντίθεος Ονομα δὲ νῦν τινὲς μὲν τὴν θεότητα εἶπον, τινές δὲ τὴν ἰσχύν, ἄλλοι δὲ τὴν ἐξουσίαν. Ονομάζεται γὰρ καὶ Θεὸς καὶ Ἰσχυρὸς καὶ Εξουσιαστὴς καὶ τὰ τοιαῦτα. Εἴ τι δὲ τοῦ Πατρός, τοῦτό και του Υἱοῦ. Ἐπεὶ οὖν προσεποιοῦντο πεισθῆναι ἀπὸ ψιλού βήματος, δείκνυσιν ὁμαλῶς ὅτι κακουργοῦσιν, ὡσανε λέγων· Εἰ τοῖς ἔργοις οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς λόγοις πιστεύσετε; Οὐ γὰρ - ἐμῶν. Ἐγὼ μὲν γὰρ ὡς ποιμὴν καλός πάντα τὰ τοῦ καλοῦ ποιμένος ἐνεδειξάμην· ὑμεῖς δὲ ἀπεῤῥήξατε ἑαυτοὺς τῆς τῶν προβάτων συγκ γενείας. Καθώς - μοι. Είρηται περὶ τούτων ανωτέρω. Karw αἰῶνα. Καὶ περὶ τῆς ζωῆς ταύτης πολύ λάκις είρηται καὶ ἡρμήνευται. Καὶ οὐχ μου. Τις τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτοῖς. Χεῖρα δὲ λέγει τὴν δύναμιν καὶ ἐξουσίαν αὐτοῦ· τοῦτο δὲ εἶπε, διότι συνεφώνησαν Ἰουδαῖοι, ἵνα, ἐάν τις αὐτὸν ὁμολογήσῃ Χριστὸν, ἀποσυνά γωγος γένηται· βεβαιοί γὰρ ὅτι εἰς κενὸν σπου δάζουσιν. ['Αρπάσαι μὲν ἐκ τῆς ἀηττήτου δεξιᾶς τὸν μὴ βουλόμενον οὐδεὶς ἐχθρὸς δύναται· ἀποπλανῆσαι δὲ τὸν ἀπατώμενον καὶ προδιδόντα ἑαυτὸν δύναται· καὶ τοῦτο οὐ παρὰ τὴν ἄμαχον δεξιάν, ἀλλὰ παρά τὴν αὐτεξούσιον εὐχέρειαν τοῦ ἑκουσίως ἀποφοι τήσαντος.] ῾Ο Πατήρ — ἐστί. Μείζων πάντων τῶν ἐπιβου λευόντων, ὡς εἴρηται. Πάλιν οὖν τὸ δέδωκέ μοι, οικονομικόν. Καὶ — μου. "Ινα δὲ μὴ δόξῃ ὡς ἀσθενής βοηθεί σθαι παρὰ τοῦ Πατρός, επήγαγε,· Εγώ ἐσμέν. Εν κατὰ τὴν δύναμιν, ήγουν ταυτοδύναμοι· εἰ δὲ ἐν κατὰ τὴν δύναμιν, ἂν ἄρα καὶ κατὰ τὴν θεότητα καὶ οὐσίαν καὶ φύσιν. Διὰ μὲν οὖν (20%) τοῦ εἰπεῖν· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ, τὴν δυάδα ἐδήλωσε τῶν προσώπων, τὸ διάφορον τῶν ὑποστά. Vers. 50. Ego-sumus. Unum potentia, sive ejusdem potentiæ: quod si unum potentia, unum sane et divinitate et essentia, et natura. Dicens itaqne: Ego et Pater, dualitatem significavit personarum, diversitatem hypostaseon; subdens autem, Unum sumus, divinitatis unitatem, identitatem essentia, nature σεων • διὰ δὲ τοῦ, Εν ἐσμεν, τὴν μονάδα τῆς θεό et potentia. τητος, τὸ ταυτὸν τῆς οὐσίας καὶ φύσεως καὶ δυο νάμεως. Vers: 31. Sustulerunt Dei se dicebat; nam SUINNS. cum. Quia natura Filium hoc significat, Unum Vide ergo, quomodo convicti sint, quod non discendi causa interrogarent, sed occasionis alicujus arripiendæ, qua cum comprchenderent, ut diximus. es Joan. 18, Εβάστασαν – αὐτόν. Διότι Υἱὸν τοῦ Θεοῦ φύσ σει εἶπεν ἑαυτόν· τοῦτο γὰρ ἐμφαίνει τὸ Εν ἐσμεν. Ορα δὲ πῶς ἡλέγχθησαν, οὐχ ὑπὲρ τοῦ μαθεῖν ἐρωτῶντες, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ δράξασθαί τινος ἀφορμῆς εἰς ἐπίθεσιν, ὡς προέφημεν. Varia lectiones´el notæ. Hentenius omisit: 'Αλλ' ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. fl:ec in margine habent codd. A, B. Heute hius non habet. Ὑπό τοῦ Α. (20°) 05y ab est A.

CAP. X. 13°8 Et quare dedit eis occasionem? Qu'a volebat eos a seipsis convinci, quod tentarent, malumque machinarentur. Præterea non oportuit omnia dispensatorie loqui, sed etiam denudare in parte veCOMMENT. IN JOANNEM. Καὶ διατί δέδωκεν αὐτοῖς ἀφορμὴν; Διότι ἐβούλετο νῦν αὐτοὺς ὑφ' ἑαυτῶν ἐλεγχθῆναι πειράζοντας καὶ κακουργοῦντας. Αλλως τε δὲ οὐκ ἔδει πάντα είν κονομικῶς λέγειν, ἀλλὰ καὶ γυμνοῦν ἐν μέρει την ἀλήθειαν. Απεκρίθη Πατρί. Δια μου. Δεικνύοντά με ἴσον τῷ με; Διὰ ποῖον ἔργον, μὴ δεικνύον με ἶσον τῷ Πατρί; Τὰ ἔργα οὖν τόν με τῷ Πατρὶ κηρύττουσι, κἂν ἐγὼ σιωπήσω Απεκρίθησαν Θεόν. Διὰ καλὸν ἔργον οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ διὰ βλασφημίαν. Τέως οὖν ὡμολό τησαν καλὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· εἰ δὲ καλὰ τὰ ἔργα αὐτ τοῦ, αὐτὰ ταῦτα μαρτυροῦσιν ὅτι οὐ βλασφημεί, λέγων ἑαυτὸν Θεόν· ἔργα γάρ εἰσι Θεοῦ, καὶ οὐκ ἀνα (ρώπου ψιλοῦ. Απεκρίθη ἐστέ; Νόμον ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν φησιν· ἐν ἐκείνῃ γὰρ τοῦτο γέγραπται· ἐπεὶ καὶ αὕτη νόμος, διά τε τὰ ἐν αὐτῇ θεόπνευστα λόγια, καὶ διὰ τὸ παιδαγωγεῖν καὶ ῥυθ μίζειν τοὺς ἀνθρώπους. Εἰ — είμι; λυθῆναι, ἀντὶ τοῦ, πεσεῖν, ἀθετηθ και. 'Ηγίασι δὲ ἀντὶ τοῦ, ἀφώρισεν, ἐξελέξατο. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Εἰ ἐκείνους εἶπε θεούς ὁ Θεὸς, ἀνθρώπους όντας, ἐμὲ ὑμεῖς λέγετε ὅτι Βλασφημεῖς, διότι εἶπον· Υἱὸς τοῦ Θεοῦ είμι, ἐμὲ ἐν ὁ Πατήρ αφώρισεν, ἐξελέξατο καὶ ἀπέ στειλεν εἰς τὸν κόσμον; Συγκαταβατικῶς δὲ ταῦτά φησι. Πρῶτον γὰρ καλα καὶ καθυφίησι τῷ λόγῳ, καὶ ταπεινότερα φθέγγεται, παραμυθούμενος τὸν θυμὸν αὐτῶν· ἔπειτα ἐπάγει τὰ ὑψηλότερα. Εἰ - πιστεύσατε. ᾿Απὸ τῆς τῶν ἔργων ἰσότητος καὶ ταυτότητος τὴν πρὸς τὸν Πατέρα Ισότητα καὶ ταυτότητα δεικνύει. Ἵνα – αὐτῷ. "Οτι ἐν ἐμοὶ θεωρεῖται ὁ Πατήρ. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἐγὼ ἢ ὅπερ ὁ Πατήρ, μένων Υἱός· καὶ οὐδὲν ἄλλο ὁ Πατήρ ἡ ὅπερ ἐγώ, μένων Πατήρ. (οὖν τὸν Υἱὸν γνοὺς τὸν Πατέρα ἔγνω· καὶ ὁ τὸν Πατέρα μαθὼν τὸν Υἱὸν ἔμαθε. ritatem. Vers. 32. Respondit æqualemi ostendunt. Vers. 52. Propter meo. Quæ me Patri me. Propter quod opus, quod me non ostendat Palri esse aqualem? Oper.t ergo me Patri æqualem esse prædicant, etsi ego lacuero. Vers, 35. Responderunt Deum. Interim ergo bona esse cjus opera fatebantur: quod si bona sunt ejus opera, hæc eadem testantur, quod non blasphemer, dicens sese Deum esse; sunt enim Dei opera, et non puri hominis. Vers. 31. Respondit — estis? Hoc in loco l gema appellat librum Psalmorum; nam id in illo scriptum est. Les autem dicitur liber iste, quia ea quæ in eo habentur oracula, sunt a Deo allata, et quia bomines instruunt et corrigunt. Vers. 55. Si - Vers. 36. sum? Solvi, hoc est excidere, rejici. Sanctificavit autem, hoc est, separavit, elegit. Quod autem dicit idem est, ac si diceret: Si Deus illos dixit deos, cum homines cssent, de me dicitis: Blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum? de me, inquam, quem Pater separavit, elegit ac misit in mundum? Humilins autem ista loquitur. Primum namque deprimit et concedere videtur sermonem, ac bumiliora loquitur, quo furorem illorum consoletur ac mitiget deinde subdit etiam sublimiora. Vers. 57. Si - Vers. 58. credite. Ab operum æqualitate æqualitatem ac identitatein cum Patre ostendit. eo. Vers. 38. UI In me Pater conspicitur; nihil enim aliud sum ego, quam quod Pater est, permanens tamen Filius: et nihil aliud Pater est. quam quod Filius, permanens tamen Pater. Qui ergo Filiumı novit, et Patrem novit; et qui Patreni cognovit, Filium cognovit. Vel aliter: Filiùs est in Patre, tanquam imaginis pulchritudo in archetypo; Pater vero in Filio, Καὶ ἑτέρως δέ· Ὁ μὲν Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, ὡς τὸ τῆς εἰκόνος κάλλος [ἐν τῷ ἀρχετύπῳ· ὁ δὲ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ, ὡς τὸ τοῦ πρωτοτύπου κάλλος έν] tanquam exemplaris pulchritudo in imagine; iuaτῇ εἰκόνι. Εἰκόνα δὲ τοῦ Πατρὸς τὸν δεν λέγομεν οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ἀπαράλλακτον. Εϋήτουν — ἐκεῖ. "Οταν μεν μέγα τι σημείον ποιήσῃ, φεύγει διὰ τὴν κρότον καὶ τὴν εὐφημίαν τοῦ ὄχλου· ὅταν δὲ μέγα τι περὶ ἑαυτοῦ φθέγξηται, ἀναχωρεῖ διὰ τὸν θυμὸν τῶν φθονερῶν, ἐνδιδοὺς αὐτῷ λωφῆσαι καὶ λῆξαι τῇ ἀπουσίᾳ αὐτοῦ. ᾿Απῆλθε δὲ εἰς τὸν τόπον ὅπου ὁ Ἰωάννης τὸ πρότερον ἐδάπαιζεν, ἵνα ἀναμνησθῶσιν οἱ παρόντες τοῦ γεγονότος ἔτι ἐβαπτίσθη σημείον, καὶ τῆς Ἰωάννου μαρτυΕγώ σιγήσω Α. ginem autem Patris dicimus Filium, non qualemcunque, sed per omnia similem. Vers. 39. Quarebant Vers. 40. ibi. Ubi miagnum aliquod signum fecisset, fugiebat propter populi plausum ac laudem. Ubi etiam magnum quippiam de seipso locutus esset, secedebat propter rabiem invidorum: illi concedens, ut per suam absentiam cessaret ac quiesceret. Abiit autem in locum ubi Joannes baptizabat, ut præsentium memoriæ suggereretur signum quod faVariæ ectioncs et notæ. luclusa cxciderunt Α.

CAP. X. 13°8 Et quare dedit eis occasionem? Qu'a volebat eos a seipsis convinci, quod tentarent, malumque machinarentur. Præterea non oportuit omnia dispensatorie loqui, sed etiam denudare in parte veCOMMENT. IN JOANNEM. Καὶ διατί δέδωκεν αὐτοῖς ἀφορμὴν; Διότι ἐβούλετο νῦν αὐτοὺς ὑφ' ἑαυτῶν ἐλεγχθῆναι πειράζοντας καὶ κακουργοῦντας. Αλλως τε δὲ οὐκ ἔδει πάντα είν κονομικῶς λέγειν, ἀλλὰ καὶ γυμνοῦν ἐν μέρει την ἀλήθειαν. Απεκρίθη Πατρί. Δια μου. Δεικνύοντά με ἴσον τῷ με; Διὰ ποῖον ἔργον, μὴ δεικνύον με ἶσον τῷ Πατρί; Τὰ ἔργα οὖν τόν με τῷ Πατρὶ κηρύττουσι, κἂν ἐγὼ σιωπήσω Απεκρίθησαν Θεόν. Διὰ καλὸν ἔργον οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ διὰ βλασφημίαν. Τέως οὖν ὡμολό τησαν καλὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· εἰ δὲ καλὰ τὰ ἔργα αὐτ τοῦ, αὐτὰ ταῦτα μαρτυροῦσιν ὅτι οὐ βλασφημεί, λέγων ἑαυτὸν Θεόν· ἔργα γάρ εἰσι Θεοῦ, καὶ οὐκ ἀνα (ρώπου ψιλοῦ. Απεκρίθη ἐστέ; Νόμον ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν φησιν· ἐν ἐκείνῃ γὰρ τοῦτο γέγραπται· ἐπεὶ καὶ αὕτη νόμος, διά τε τὰ ἐν αὐτῇ θεόπνευστα λόγια, καὶ διὰ τὸ παιδαγωγεῖν καὶ ῥυθ μίζειν τοὺς ἀνθρώπους. Εἰ — είμι; λυθῆναι, ἀντὶ τοῦ, πεσεῖν, ἀθετηθ και. 'Ηγίασι δὲ ἀντὶ τοῦ, ἀφώρισεν, ἐξελέξατο. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Εἰ ἐκείνους εἶπε θεούς ὁ Θεὸς, ἀνθρώπους όντας, ἐμὲ ὑμεῖς λέγετε ὅτι Βλασφημεῖς, διότι εἶπον· Υἱὸς τοῦ Θεοῦ είμι, ἐμὲ ἐν ὁ Πατήρ αφώρισεν, ἐξελέξατο καὶ ἀπέ στειλεν εἰς τὸν κόσμον; Συγκαταβατικῶς δὲ ταῦτά φησι. Πρῶτον γὰρ καλα καὶ καθυφίησι τῷ λόγῳ, καὶ ταπεινότερα φθέγγεται, παραμυθούμενος τὸν θυμὸν αὐτῶν· ἔπειτα ἐπάγει τὰ ὑψηλότερα. Εἰ - πιστεύσατε. ᾿Απὸ τῆς τῶν ἔργων ἰσότητος καὶ ταυτότητος τὴν πρὸς τὸν Πατέρα Ισότητα καὶ ταυτότητα δεικνύει. Ἵνα – αὐτῷ. "Οτι ἐν ἐμοὶ θεωρεῖται ὁ Πατήρ. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἐγὼ ἢ ὅπερ ὁ Πατήρ, μένων Υἱός· καὶ οὐδὲν ἄλλο ὁ Πατήρ ἡ ὅπερ ἐγώ, μένων Πατήρ. (οὖν τὸν Υἱὸν γνοὺς τὸν Πατέρα ἔγνω· καὶ ὁ τὸν Πατέρα μαθὼν τὸν Υἱὸν ἔμαθε. ritatem. Vers. 32. Respondit æqualemi ostendunt. Vers. 52. Propter meo. Quæ me Patri me. Propter quod opus, quod me non ostendat Palri esse aqualem? Oper.t ergo me Patri æqualem esse prædicant, etsi ego lacuero. Vers, 35. Responderunt Deum. Interim ergo bona esse cjus opera fatebantur: quod si bona sunt ejus opera, hæc eadem testantur, quod non blasphemer, dicens sese Deum esse; sunt enim Dei opera, et non puri hominis. Vers. 31. Respondit — estis? Hoc in loco l gema appellat librum Psalmorum; nam id in illo scriptum est. Les autem dicitur liber iste, quia ea quæ in eo habentur oracula, sunt a Deo allata, et quia bomines instruunt et corrigunt. Vers. 55. Si - Vers. 36. sum? Solvi, hoc est excidere, rejici. Sanctificavit autem, hoc est, separavit, elegit. Quod autem dicit idem est, ac si diceret: Si Deus illos dixit deos, cum homines cssent, de me dicitis: Blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum? de me, inquam, quem Pater separavit, elegit ac misit in mundum? Humilins autem ista loquitur. Primum namque deprimit et concedere videtur sermonem, ac bumiliora loquitur, quo furorem illorum consoletur ac mitiget deinde subdit etiam sublimiora. Vers. 57. Si - Vers. 58. credite. Ab operum æqualitate æqualitatem ac identitatein cum Patre ostendit. eo. Vers. 38. UI In me Pater conspicitur; nihil enim aliud sum ego, quam quod Pater est, permanens tamen Filius: et nihil aliud Pater est. quam quod Filius, permanens tamen Pater. Qui ergo Filiumı novit, et Patrem novit; et qui Patreni cognovit, Filium cognovit. Vel aliter: Filiùs est in Patre, tanquam imaginis pulchritudo in archetypo; Pater vero in Filio, Καὶ ἑτέρως δέ· Ὁ μὲν Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, ὡς τὸ τῆς εἰκόνος κάλλος [ἐν τῷ ἀρχετύπῳ· ὁ δὲ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ, ὡς τὸ τοῦ πρωτοτύπου κάλλος έν] tanquam exemplaris pulchritudo in imagine; iuaτῇ εἰκόνι. Εἰκόνα δὲ τοῦ Πατρὸς τὸν δεν λέγομεν οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ἀπαράλλακτον. Εϋήτουν — ἐκεῖ. "Οταν μεν μέγα τι σημείον ποιήσῃ, φεύγει διὰ τὴν κρότον καὶ τὴν εὐφημίαν τοῦ ὄχλου· ὅταν δὲ μέγα τι περὶ ἑαυτοῦ φθέγξηται, ἀναχωρεῖ διὰ τὸν θυμὸν τῶν φθονερῶν, ἐνδιδοὺς αὐτῷ λωφῆσαι καὶ λῆξαι τῇ ἀπουσίᾳ αὐτοῦ. ᾿Απῆλθε δὲ εἰς τὸν τόπον ὅπου ὁ Ἰωάννης τὸ πρότερον ἐδάπαιζεν, ἵνα ἀναμνησθῶσιν οἱ παρόντες τοῦ γεγονότος ἔτι ἐβαπτίσθη σημείον, καὶ τῆς Ἰωάννου μαρτυΕγώ σιγήσω Α. ginem autem Patris dicimus Filium, non qualemcunque, sed per omnia similem. Vers. 39. Quarebant Vers. 40. ibi. Ubi miagnum aliquod signum fecisset, fugiebat propter populi plausum ac laudem. Ubi etiam magnum quippiam de seipso locutus esset, secedebat propter rabiem invidorum: illi concedens, ut per suam absentiam cessaret ac quiesceret. Abiit autem in locum ubi Joannes baptizabat, ut præsentium memoriæ suggereretur signum quod faVariæ ectioncs et notæ. luclusa cxciderunt Α.

CAP. X. 13°8 Et quare dedit eis occasionem? Qu'a volebat eos a seipsis convinci, quod tentarent, malumque machinarentur. Præterea non oportuit omnia dispensatorie loqui, sed etiam denudare in parte veCOMMENT. IN JOANNEM. Καὶ διατί δέδωκεν αὐτοῖς ἀφορμὴν; Διότι ἐβούλετο νῦν αὐτοὺς ὑφ' ἑαυτῶν ἐλεγχθῆναι πειράζοντας καὶ κακουργοῦντας. Αλλως τε δὲ οὐκ ἔδει πάντα είν κονομικῶς λέγειν, ἀλλὰ καὶ γυμνοῦν ἐν μέρει την ἀλήθειαν. Απεκρίθη Πατρί. Δια μου. Δεικνύοντά με ἴσον τῷ με; Διὰ ποῖον ἔργον, μὴ δεικνύον με ἶσον τῷ Πατρί; Τὰ ἔργα οὖν τόν με τῷ Πατρὶ κηρύττουσι, κἂν ἐγὼ σιωπήσω Απεκρίθησαν Θεόν. Διὰ καλὸν ἔργον οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ διὰ βλασφημίαν. Τέως οὖν ὡμολό τησαν καλὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· εἰ δὲ καλὰ τὰ ἔργα αὐτ τοῦ, αὐτὰ ταῦτα μαρτυροῦσιν ὅτι οὐ βλασφημεί, λέγων ἑαυτὸν Θεόν· ἔργα γάρ εἰσι Θεοῦ, καὶ οὐκ ἀνα (ρώπου ψιλοῦ. Απεκρίθη ἐστέ; Νόμον ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν φησιν· ἐν ἐκείνῃ γὰρ τοῦτο γέγραπται· ἐπεὶ καὶ αὕτη νόμος, διά τε τὰ ἐν αὐτῇ θεόπνευστα λόγια, καὶ διὰ τὸ παιδαγωγεῖν καὶ ῥυθ μίζειν τοὺς ἀνθρώπους. Εἰ — είμι; λυθῆναι, ἀντὶ τοῦ, πεσεῖν, ἀθετηθ και. 'Ηγίασι δὲ ἀντὶ τοῦ, ἀφώρισεν, ἐξελέξατο. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Εἰ ἐκείνους εἶπε θεούς ὁ Θεὸς, ἀνθρώπους όντας, ἐμὲ ὑμεῖς λέγετε ὅτι Βλασφημεῖς, διότι εἶπον· Υἱὸς τοῦ Θεοῦ είμι, ἐμὲ ἐν ὁ Πατήρ αφώρισεν, ἐξελέξατο καὶ ἀπέ στειλεν εἰς τὸν κόσμον; Συγκαταβατικῶς δὲ ταῦτά φησι. Πρῶτον γὰρ καλα καὶ καθυφίησι τῷ λόγῳ, καὶ ταπεινότερα φθέγγεται, παραμυθούμενος τὸν θυμὸν αὐτῶν· ἔπειτα ἐπάγει τὰ ὑψηλότερα. Εἰ - πιστεύσατε. ᾿Απὸ τῆς τῶν ἔργων ἰσότητος καὶ ταυτότητος τὴν πρὸς τὸν Πατέρα Ισότητα καὶ ταυτότητα δεικνύει. Ἵνα – αὐτῷ. "Οτι ἐν ἐμοὶ θεωρεῖται ὁ Πατήρ. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἐγὼ ἢ ὅπερ ὁ Πατήρ, μένων Υἱός· καὶ οὐδὲν ἄλλο ὁ Πατήρ ἡ ὅπερ ἐγώ, μένων Πατήρ. (οὖν τὸν Υἱὸν γνοὺς τὸν Πατέρα ἔγνω· καὶ ὁ τὸν Πατέρα μαθὼν τὸν Υἱὸν ἔμαθε. ritatem. Vers. 32. Respondit æqualemi ostendunt. Vers. 52. Propter meo. Quæ me Patri me. Propter quod opus, quod me non ostendat Palri esse aqualem? Oper.t ergo me Patri æqualem esse prædicant, etsi ego lacuero. Vers, 35. Responderunt Deum. Interim ergo bona esse cjus opera fatebantur: quod si bona sunt ejus opera, hæc eadem testantur, quod non blasphemer, dicens sese Deum esse; sunt enim Dei opera, et non puri hominis. Vers. 31. Respondit — estis? Hoc in loco l gema appellat librum Psalmorum; nam id in illo scriptum est. Les autem dicitur liber iste, quia ea quæ in eo habentur oracula, sunt a Deo allata, et quia bomines instruunt et corrigunt. Vers. 55. Si - Vers. 36. sum? Solvi, hoc est excidere, rejici. Sanctificavit autem, hoc est, separavit, elegit. Quod autem dicit idem est, ac si diceret: Si Deus illos dixit deos, cum homines cssent, de me dicitis: Blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum? de me, inquam, quem Pater separavit, elegit ac misit in mundum? Humilins autem ista loquitur. Primum namque deprimit et concedere videtur sermonem, ac bumiliora loquitur, quo furorem illorum consoletur ac mitiget deinde subdit etiam sublimiora. Vers. 57. Si - Vers. 58. credite. Ab operum æqualitate æqualitatem ac identitatein cum Patre ostendit. eo. Vers. 38. UI In me Pater conspicitur; nihil enim aliud sum ego, quam quod Pater est, permanens tamen Filius: et nihil aliud Pater est. quam quod Filius, permanens tamen Pater. Qui ergo Filiumı novit, et Patrem novit; et qui Patreni cognovit, Filium cognovit. Vel aliter: Filiùs est in Patre, tanquam imaginis pulchritudo in archetypo; Pater vero in Filio, Καὶ ἑτέρως δέ· Ὁ μὲν Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, ὡς τὸ τῆς εἰκόνος κάλλος [ἐν τῷ ἀρχετύπῳ· ὁ δὲ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ, ὡς τὸ τοῦ πρωτοτύπου κάλλος έν] tanquam exemplaris pulchritudo in imagine; iuaτῇ εἰκόνι. Εἰκόνα δὲ τοῦ Πατρὸς τὸν δεν λέγομεν οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ἀπαράλλακτον. Εϋήτουν — ἐκεῖ. "Οταν μεν μέγα τι σημείον ποιήσῃ, φεύγει διὰ τὴν κρότον καὶ τὴν εὐφημίαν τοῦ ὄχλου· ὅταν δὲ μέγα τι περὶ ἑαυτοῦ φθέγξηται, ἀναχωρεῖ διὰ τὸν θυμὸν τῶν φθονερῶν, ἐνδιδοὺς αὐτῷ λωφῆσαι καὶ λῆξαι τῇ ἀπουσίᾳ αὐτοῦ. ᾿Απῆλθε δὲ εἰς τὸν τόπον ὅπου ὁ Ἰωάννης τὸ πρότερον ἐδάπαιζεν, ἵνα ἀναμνησθῶσιν οἱ παρόντες τοῦ γεγονότος ἔτι ἐβαπτίσθη σημείον, καὶ τῆς Ἰωάννου μαρτυΕγώ σιγήσω Α. ginem autem Patris dicimus Filium, non qualemcunque, sed per omnia similem. Vers. 39. Quarebant Vers. 40. ibi. Ubi miagnum aliquod signum fecisset, fugiebat propter populi plausum ac laudem. Ubi etiam magnum quippiam de seipso locutus esset, secedebat propter rabiem invidorum: illi concedens, ut per suam absentiam cessaret ac quiesceret. Abiit autem in locum ubi Joannes baptizabat, ut præsentium memoriæ suggereretur signum quod faVariæ ectioncs et notæ. luclusa cxciderunt Α.

CAP. X. 13°8 Et quare dedit eis occasionem? Qu'a volebat eos a seipsis convinci, quod tentarent, malumque machinarentur. Præterea non oportuit omnia dispensatorie loqui, sed etiam denudare in parte veCOMMENT. IN JOANNEM. Καὶ διατί δέδωκεν αὐτοῖς ἀφορμὴν; Διότι ἐβούλετο νῦν αὐτοὺς ὑφ' ἑαυτῶν ἐλεγχθῆναι πειράζοντας καὶ κακουργοῦντας. Αλλως τε δὲ οὐκ ἔδει πάντα είν κονομικῶς λέγειν, ἀλλὰ καὶ γυμνοῦν ἐν μέρει την ἀλήθειαν. Απεκρίθη Πατρί. Δια μου. Δεικνύοντά με ἴσον τῷ με; Διὰ ποῖον ἔργον, μὴ δεικνύον με ἶσον τῷ Πατρί; Τὰ ἔργα οὖν τόν με τῷ Πατρὶ κηρύττουσι, κἂν ἐγὼ σιωπήσω Απεκρίθησαν Θεόν. Διὰ καλὸν ἔργον οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ διὰ βλασφημίαν. Τέως οὖν ὡμολό τησαν καλὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· εἰ δὲ καλὰ τὰ ἔργα αὐτ τοῦ, αὐτὰ ταῦτα μαρτυροῦσιν ὅτι οὐ βλασφημεί, λέγων ἑαυτὸν Θεόν· ἔργα γάρ εἰσι Θεοῦ, καὶ οὐκ ἀνα (ρώπου ψιλοῦ. Απεκρίθη ἐστέ; Νόμον ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν φησιν· ἐν ἐκείνῃ γὰρ τοῦτο γέγραπται· ἐπεὶ καὶ αὕτη νόμος, διά τε τὰ ἐν αὐτῇ θεόπνευστα λόγια, καὶ διὰ τὸ παιδαγωγεῖν καὶ ῥυθ μίζειν τοὺς ἀνθρώπους. Εἰ — είμι; λυθῆναι, ἀντὶ τοῦ, πεσεῖν, ἀθετηθ και. 'Ηγίασι δὲ ἀντὶ τοῦ, ἀφώρισεν, ἐξελέξατο. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Εἰ ἐκείνους εἶπε θεούς ὁ Θεὸς, ἀνθρώπους όντας, ἐμὲ ὑμεῖς λέγετε ὅτι Βλασφημεῖς, διότι εἶπον· Υἱὸς τοῦ Θεοῦ είμι, ἐμὲ ἐν ὁ Πατήρ αφώρισεν, ἐξελέξατο καὶ ἀπέ στειλεν εἰς τὸν κόσμον; Συγκαταβατικῶς δὲ ταῦτά φησι. Πρῶτον γὰρ καλα καὶ καθυφίησι τῷ λόγῳ, καὶ ταπεινότερα φθέγγεται, παραμυθούμενος τὸν θυμὸν αὐτῶν· ἔπειτα ἐπάγει τὰ ὑψηλότερα. Εἰ - πιστεύσατε. ᾿Απὸ τῆς τῶν ἔργων ἰσότητος καὶ ταυτότητος τὴν πρὸς τὸν Πατέρα Ισότητα καὶ ταυτότητα δεικνύει. Ἵνα – αὐτῷ. "Οτι ἐν ἐμοὶ θεωρεῖται ὁ Πατήρ. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἐγὼ ἢ ὅπερ ὁ Πατήρ, μένων Υἱός· καὶ οὐδὲν ἄλλο ὁ Πατήρ ἡ ὅπερ ἐγώ, μένων Πατήρ. (οὖν τὸν Υἱὸν γνοὺς τὸν Πατέρα ἔγνω· καὶ ὁ τὸν Πατέρα μαθὼν τὸν Υἱὸν ἔμαθε. ritatem. Vers. 32. Respondit æqualemi ostendunt. Vers. 52. Propter meo. Quæ me Patri me. Propter quod opus, quod me non ostendat Palri esse aqualem? Oper.t ergo me Patri æqualem esse prædicant, etsi ego lacuero. Vers, 35. Responderunt Deum. Interim ergo bona esse cjus opera fatebantur: quod si bona sunt ejus opera, hæc eadem testantur, quod non blasphemer, dicens sese Deum esse; sunt enim Dei opera, et non puri hominis. Vers. 31. Respondit — estis? Hoc in loco l gema appellat librum Psalmorum; nam id in illo scriptum est. Les autem dicitur liber iste, quia ea quæ in eo habentur oracula, sunt a Deo allata, et quia bomines instruunt et corrigunt. Vers. 55. Si - Vers. 36. sum? Solvi, hoc est excidere, rejici. Sanctificavit autem, hoc est, separavit, elegit. Quod autem dicit idem est, ac si diceret: Si Deus illos dixit deos, cum homines cssent, de me dicitis: Blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum? de me, inquam, quem Pater separavit, elegit ac misit in mundum? Humilins autem ista loquitur. Primum namque deprimit et concedere videtur sermonem, ac bumiliora loquitur, quo furorem illorum consoletur ac mitiget deinde subdit etiam sublimiora. Vers. 57. Si - Vers. 58. credite. Ab operum æqualitate æqualitatem ac identitatein cum Patre ostendit. eo. Vers. 38. UI In me Pater conspicitur; nihil enim aliud sum ego, quam quod Pater est, permanens tamen Filius: et nihil aliud Pater est. quam quod Filius, permanens tamen Pater. Qui ergo Filiumı novit, et Patrem novit; et qui Patreni cognovit, Filium cognovit. Vel aliter: Filiùs est in Patre, tanquam imaginis pulchritudo in archetypo; Pater vero in Filio, Καὶ ἑτέρως δέ· Ὁ μὲν Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, ὡς τὸ τῆς εἰκόνος κάλλος [ἐν τῷ ἀρχετύπῳ· ὁ δὲ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ, ὡς τὸ τοῦ πρωτοτύπου κάλλος έν] tanquam exemplaris pulchritudo in imagine; iuaτῇ εἰκόνι. Εἰκόνα δὲ τοῦ Πατρὸς τὸν δεν λέγομεν οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ἀπαράλλακτον. Εϋήτουν — ἐκεῖ. "Οταν μεν μέγα τι σημείον ποιήσῃ, φεύγει διὰ τὴν κρότον καὶ τὴν εὐφημίαν τοῦ ὄχλου· ὅταν δὲ μέγα τι περὶ ἑαυτοῦ φθέγξηται, ἀναχωρεῖ διὰ τὸν θυμὸν τῶν φθονερῶν, ἐνδιδοὺς αὐτῷ λωφῆσαι καὶ λῆξαι τῇ ἀπουσίᾳ αὐτοῦ. ᾿Απῆλθε δὲ εἰς τὸν τόπον ὅπου ὁ Ἰωάννης τὸ πρότερον ἐδάπαιζεν, ἵνα ἀναμνησθῶσιν οἱ παρόντες τοῦ γεγονότος ἔτι ἐβαπτίσθη σημείον, καὶ τῆς Ἰωάννου μαρτυΕγώ σιγήσω Α. ginem autem Patris dicimus Filium, non qualemcunque, sed per omnia similem. Vers. 39. Quarebant Vers. 40. ibi. Ubi miagnum aliquod signum fecisset, fugiebat propter populi plausum ac laudem. Ubi etiam magnum quippiam de seipso locutus esset, secedebat propter rabiem invidorum: illi concedens, ut per suam absentiam cessaret ac quiesceret. Abiit autem in locum ubi Joannes baptizabat, ut præsentium memoriæ suggereretur signum quod faVariæ ectioncs et notæ. luclusa cxciderunt Α.

ctum fuerat cum baptizaretur, ac Joannis testi- ρίας, ἣν ἐμαρτύρησε περὶ αὐτοῦ, καὶ πιστεύσωσιν· monium, quo de eo testificatus fuerat, et ita ε δὴ καὶ γέγονεν. "Ορα γάρ. crederent; quod sane etiam factum est. Vide enim. Vers. 41. Ει — erant. Considera quomodo inter so argumentabantur. Joannes quidem signum fecit wullum, hic autem multa; major ergo bic est illo. Deinde aliud quoque sumunt excellentiæ signum; quia etiam, quæcunque de hoc dixit Joannes vera crant, rebus ipsis jam demonstrata. Dixerat autem: Qui post me venturus est, fortior me est ", aliaque mnita et magna. Alibi etiam: Et ego vidi et testimonium perhibui, quod hic sit Filius Dei”. Aliter præterea declaratur simpliciter hic sermo. Joannes quidem signum fecit nullum; attamen omnia quæcunque de hoc dixit, vera erant, et ideo testimonium ejus fide dignum est. Vers. 42. ΕΙ eum. Vidisti quantum eis profuerit locus, et a perversis hominibus separari? nam frequenter ob hoc educit ipsos et ab illorum conversatione abducit, quod etiam in Veteri Testamento fecisse apparet, cum longe ab Ægyptiis in deserto Hebræos informavit ae correxit. CAP. XI. De Lazaro. kujus. Deinde Cap. XI. Vers. 1. Agrolabat etiam signum addit, quo Maria cognoscatur. Vers. 2. Erat — œyrotuvat. Hujusmodi opus notam ac celebrem effecerat. Vers. 3. Miserunt eum. Non abierunt, sed miserunt, utpote fiduciam habentes: nam multa illis erat cuni co familiaritas. Præterea tanquam mulieres debiles, et veluti luctu delent. Siquidem, quod non despicientes miserint, postmodum signifcaverunt, quando venienti multa cum festinatione occurrerunt. Vers. 3. Dicentes agrolet. Hoc dixerant, cupientes eum ad misericordiam attrabere. Nam adhuc tanquam hominem audiebant, magnum quidem, non tamen ctiam Deum. Vers. 4. Ut audivit mortem. Non dirigitur ad eam qua proprie mors est, sed ad somnum aliquem: nam quæ proprie mors dicitur, usque ad communem omnium durat resurrectionem: hæc vero et mors dici potest, et non mors; illud quidem, propter divisionem animæ et corporis, hoc autem, propter mox futuram resuscitationem. Vers. 4. Sed pro gloria Dei. Patris, es Matth. 11, 11. 14 Joan. 1, 34, Καὶ — ἦν. Σκόπει πῶς πρὸς ἑαυτοὺς συλλογ ζονται • Ιωάννης μὲν σημείων ἐποίησεν οὐδὲν. οὗτος δὲ πολλά μείζων ἄρα οὗτος ἐκείνου. Είνα λαμβάνουσι καὶ ἕτερον σημεῖον τῆς ὑπεροχῆς· ὅτι καὶ πάντα ὅσα εἶπεν Ἰωάννης περί αὐτοῦ, ἀληθῆ ἦν, ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων· φανέντα· εἶπε δὲ, ὅτι Ο ὀπίσω μου ερχόμενος ισχυρότερες μού ἐστι, καὶ ἄλλα πολλὰ καὶ μεγάλα, καὶ ότι Καγώ θώρακα και μεμαρτύρηκα ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ἑρμηνεύεται δὲ καὶ ἑτέρως ἁπλούστερον ὁ λόγος· ὅτι Ιωάννης μὲν σημεῖον ἐποίησεν οὐδὲν, πάντα δὲ ὅμως ὅσα εἶπε περὶ αὐτοῦ ἀληθῆ ἦν, καὶ διὰ τοῦτο ἀξιόπιστος ή μαρτυρία αὐτοῦ. Καὶ αὐτόν. Εἶδες πόσον αὐτοὺς ὤνησεν ὁ τόπος, καὶ ἡ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων ἀπαλλαγή; διὰ τοῦτο γὰρ πολλάκις αὐτοὺς ἐξάγει καὶ ἀπάγει τῆς ἐκείνων συνουσία;, ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῆς Παλαιᾶς φαίνεται ποιήσας, πόρρω τῶν Αἰγυπτίων ἐπι τῆς ἐρήμου του; Εδραίους διαπλάτων καὶ βυθ μίζων. ΚΕΦ. ΙΑ'. Περὶ τοῦ Λαζάρου. Εν — αὐτῆς. Εἶτα προστίθησι καὶ γνώρισμα τῆς Μαρίας. Εν — ἠσθένει. Γνώριμον καὶ διαβόητον αὐτὴν Ο τὸ τοιοῦτον ἔργον ἐποίησεν Απέστειλαν αὐτόν. Οὐκ ἀπῆλθον, ἀλλ' ἀπέστειλαν, ὡς θαῤῥοῦσαι· πολλὴν γὰρ εἶχον πρὸς αὐτὸν οἰκείωσιν. Αλλως τε δὲ καὶ ὡς γυναίκε; ἀσθενεῖς, καὶ ὡς κατεχόμεναι τῷ πένθει. Ὅτι γὰρ οὐ καταφρονοῦσαι ἀπέστειλαν, ἐδήλωσαν ὕστερον, υπαντήσασας αυτῷ μετά πολλῆς τῆς σπουδῆς. λέγουσαι· ἀσθενεῖ. Τοῦτο εἶπον, ἐπισπάσα σθαι αὐτὸν εἰς οίκτον βουλόμεναι. Ετι γὰρ ὡς ἀν θρώπῳ προσείχον, μεγάλῳ μὲν, πλὴν οὐχὶ καὶ Θεῷ. Ακούσας θάνατον. Οὐ γίνεται πρὸς θάνατ κυρίως, ἀλλὰ πρὸς ὕπνον τινά· θάνατος γὰρ κυρίως ὁ μέχρι τῆς κοινῆς ἀναστάσεως· οὗτος δὲ καὶ θάνατος, καὶ οὐ θάνατο; τὸ μὲν διὰ τὴν διάζευξιν τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, τὸ δὲ διὰ τὴν ὅσον οὕτω ἀνάστασιν. Αλλ' ὑπὲρ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Τοῦ Liaτρός Varia lectiones et notæ. Leve quidem cat, sed ex levioribus discitur crisis N. Testamenti in gravioribus. Unde hic aúτοῦ, loco τούτου, ex Chrysostom. tom. Vill, pag. 504 Ε. Ita codex et llinien.: sed codex con- (an) Alibi etiem: Et. Interpres videtur legisse καὶ ἀλλαχού. jungit textum ab ἀλλ' ὑπὲρ τῆς... δι' αὐτῆς. Omittis ergo interpretationem; Τοῦ Πατρός, ac continua proximum scholiuin subjicit: Δόξα γὰρ τοῦ Πατρός κ. τ. λ. Dirigitur. Fit, spectat. Εὐθύνεται nullo mo do legere possum.

ctum fuerat cum baptizaretur, ac Joannis testi- ρίας, ἣν ἐμαρτύρησε περὶ αὐτοῦ, καὶ πιστεύσωσιν· monium, quo de eo testificatus fuerat, et ita ε δὴ καὶ γέγονεν. "Ορα γάρ. crederent; quod sane etiam factum est. Vide enim. Vers. 41. Ει — erant. Considera quomodo inter so argumentabantur. Joannes quidem signum fecit wullum, hic autem multa; major ergo bic est illo. Deinde aliud quoque sumunt excellentiæ signum; quia etiam, quæcunque de hoc dixit Joannes vera crant, rebus ipsis jam demonstrata. Dixerat autem: Qui post me venturus est, fortior me est ", aliaque mnita et magna. Alibi etiam: Et ego vidi et testimonium perhibui, quod hic sit Filius Dei”. Aliter præterea declaratur simpliciter hic sermo. Joannes quidem signum fecit nullum; attamen omnia quæcunque de hoc dixit, vera erant, et ideo testimonium ejus fide dignum est. Vers. 42. ΕΙ eum. Vidisti quantum eis profuerit locus, et a perversis hominibus separari? nam frequenter ob hoc educit ipsos et ab illorum conversatione abducit, quod etiam in Veteri Testamento fecisse apparet, cum longe ab Ægyptiis in deserto Hebræos informavit ae correxit. CAP. XI. De Lazaro. kujus. Deinde Cap. XI. Vers. 1. Agrolabat etiam signum addit, quo Maria cognoscatur. Vers. 2. Erat — œyrotuvat. Hujusmodi opus notam ac celebrem effecerat. Vers. 3. Miserunt eum. Non abierunt, sed miserunt, utpote fiduciam habentes: nam multa illis erat cuni co familiaritas. Præterea tanquam mulieres debiles, et veluti luctu delent. Siquidem, quod non despicientes miserint, postmodum signifcaverunt, quando venienti multa cum festinatione occurrerunt. Vers. 3. Dicentes agrolet. Hoc dixerant, cupientes eum ad misericordiam attrabere. Nam adhuc tanquam hominem audiebant, magnum quidem, non tamen ctiam Deum. Vers. 4. Ut audivit mortem. Non dirigitur ad eam qua proprie mors est, sed ad somnum aliquem: nam quæ proprie mors dicitur, usque ad communem omnium durat resurrectionem: hæc vero et mors dici potest, et non mors; illud quidem, propter divisionem animæ et corporis, hoc autem, propter mox futuram resuscitationem. Vers. 4. Sed pro gloria Dei. Patris, es Matth. 11, 11. 14 Joan. 1, 34, Καὶ — ἦν. Σκόπει πῶς πρὸς ἑαυτοὺς συλλογ ζονται • Ιωάννης μὲν σημείων ἐποίησεν οὐδὲν. οὗτος δὲ πολλά μείζων ἄρα οὗτος ἐκείνου. Είνα λαμβάνουσι καὶ ἕτερον σημεῖον τῆς ὑπεροχῆς· ὅτι καὶ πάντα ὅσα εἶπεν Ἰωάννης περί αὐτοῦ, ἀληθῆ ἦν, ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων· φανέντα· εἶπε δὲ, ὅτι Ο ὀπίσω μου ερχόμενος ισχυρότερες μού ἐστι, καὶ ἄλλα πολλὰ καὶ μεγάλα, καὶ ότι Καγώ θώρακα και μεμαρτύρηκα ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ἑρμηνεύεται δὲ καὶ ἑτέρως ἁπλούστερον ὁ λόγος· ὅτι Ιωάννης μὲν σημεῖον ἐποίησεν οὐδὲν, πάντα δὲ ὅμως ὅσα εἶπε περὶ αὐτοῦ ἀληθῆ ἦν, καὶ διὰ τοῦτο ἀξιόπιστος ή μαρτυρία αὐτοῦ. Καὶ αὐτόν. Εἶδες πόσον αὐτοὺς ὤνησεν ὁ τόπος, καὶ ἡ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων ἀπαλλαγή; διὰ τοῦτο γὰρ πολλάκις αὐτοὺς ἐξάγει καὶ ἀπάγει τῆς ἐκείνων συνουσία;, ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῆς Παλαιᾶς φαίνεται ποιήσας, πόρρω τῶν Αἰγυπτίων ἐπι τῆς ἐρήμου του; Εδραίους διαπλάτων καὶ βυθ μίζων. ΚΕΦ. ΙΑ'. Περὶ τοῦ Λαζάρου. Εν — αὐτῆς. Εἶτα προστίθησι καὶ γνώρισμα τῆς Μαρίας. Εν — ἠσθένει. Γνώριμον καὶ διαβόητον αὐτὴν Ο τὸ τοιοῦτον ἔργον ἐποίησεν Απέστειλαν αὐτόν. Οὐκ ἀπῆλθον, ἀλλ' ἀπέστειλαν, ὡς θαῤῥοῦσαι· πολλὴν γὰρ εἶχον πρὸς αὐτὸν οἰκείωσιν. Αλλως τε δὲ καὶ ὡς γυναίκε; ἀσθενεῖς, καὶ ὡς κατεχόμεναι τῷ πένθει. Ὅτι γὰρ οὐ καταφρονοῦσαι ἀπέστειλαν, ἐδήλωσαν ὕστερον, υπαντήσασας αυτῷ μετά πολλῆς τῆς σπουδῆς. λέγουσαι· ἀσθενεῖ. Τοῦτο εἶπον, ἐπισπάσα σθαι αὐτὸν εἰς οίκτον βουλόμεναι. Ετι γὰρ ὡς ἀν θρώπῳ προσείχον, μεγάλῳ μὲν, πλὴν οὐχὶ καὶ Θεῷ. Ακούσας θάνατον. Οὐ γίνεται πρὸς θάνατ κυρίως, ἀλλὰ πρὸς ὕπνον τινά· θάνατος γὰρ κυρίως ὁ μέχρι τῆς κοινῆς ἀναστάσεως· οὗτος δὲ καὶ θάνατος, καὶ οὐ θάνατο; τὸ μὲν διὰ τὴν διάζευξιν τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, τὸ δὲ διὰ τὴν ὅσον οὕτω ἀνάστασιν. Αλλ' ὑπὲρ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Τοῦ Liaτρός Varia lectiones et notæ. Leve quidem cat, sed ex levioribus discitur crisis N. Testamenti in gravioribus. Unde hic aúτοῦ, loco τούτου, ex Chrysostom. tom. Vill, pag. 504 Ε. Ita codex et llinien.: sed codex con- (an) Alibi etiem: Et. Interpres videtur legisse καὶ ἀλλαχού. jungit textum ab ἀλλ' ὑπὲρ τῆς... δι' αὐτῆς. Omittis ergo interpretationem; Τοῦ Πατρός, ac continua proximum scholiuin subjicit: Δόξα γὰρ τοῦ Πατρός κ. τ. λ. Dirigitur. Fit, spectat. Εὐθύνεται nullo mo do legere possum.

ctum fuerat cum baptizaretur, ac Joannis testi- ρίας, ἣν ἐμαρτύρησε περὶ αὐτοῦ, καὶ πιστεύσωσιν· monium, quo de eo testificatus fuerat, et ita ε δὴ καὶ γέγονεν. "Ορα γάρ. crederent; quod sane etiam factum est. Vide enim. Vers. 41. Ει — erant. Considera quomodo inter so argumentabantur. Joannes quidem signum fecit wullum, hic autem multa; major ergo bic est illo. Deinde aliud quoque sumunt excellentiæ signum; quia etiam, quæcunque de hoc dixit Joannes vera crant, rebus ipsis jam demonstrata. Dixerat autem: Qui post me venturus est, fortior me est ", aliaque mnita et magna. Alibi etiam: Et ego vidi et testimonium perhibui, quod hic sit Filius Dei”. Aliter præterea declaratur simpliciter hic sermo. Joannes quidem signum fecit nullum; attamen omnia quæcunque de hoc dixit, vera erant, et ideo testimonium ejus fide dignum est. Vers. 42. ΕΙ eum. Vidisti quantum eis profuerit locus, et a perversis hominibus separari? nam frequenter ob hoc educit ipsos et ab illorum conversatione abducit, quod etiam in Veteri Testamento fecisse apparet, cum longe ab Ægyptiis in deserto Hebræos informavit ae correxit. CAP. XI. De Lazaro. kujus. Deinde Cap. XI. Vers. 1. Agrolabat etiam signum addit, quo Maria cognoscatur. Vers. 2. Erat — œyrotuvat. Hujusmodi opus notam ac celebrem effecerat. Vers. 3. Miserunt eum. Non abierunt, sed miserunt, utpote fiduciam habentes: nam multa illis erat cuni co familiaritas. Præterea tanquam mulieres debiles, et veluti luctu delent. Siquidem, quod non despicientes miserint, postmodum signifcaverunt, quando venienti multa cum festinatione occurrerunt. Vers. 3. Dicentes agrolet. Hoc dixerant, cupientes eum ad misericordiam attrabere. Nam adhuc tanquam hominem audiebant, magnum quidem, non tamen ctiam Deum. Vers. 4. Ut audivit mortem. Non dirigitur ad eam qua proprie mors est, sed ad somnum aliquem: nam quæ proprie mors dicitur, usque ad communem omnium durat resurrectionem: hæc vero et mors dici potest, et non mors; illud quidem, propter divisionem animæ et corporis, hoc autem, propter mox futuram resuscitationem. Vers. 4. Sed pro gloria Dei. Patris, es Matth. 11, 11. 14 Joan. 1, 34, Καὶ — ἦν. Σκόπει πῶς πρὸς ἑαυτοὺς συλλογ ζονται • Ιωάννης μὲν σημείων ἐποίησεν οὐδὲν. οὗτος δὲ πολλά μείζων ἄρα οὗτος ἐκείνου. Είνα λαμβάνουσι καὶ ἕτερον σημεῖον τῆς ὑπεροχῆς· ὅτι καὶ πάντα ὅσα εἶπεν Ἰωάννης περί αὐτοῦ, ἀληθῆ ἦν, ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων· φανέντα· εἶπε δὲ, ὅτι Ο ὀπίσω μου ερχόμενος ισχυρότερες μού ἐστι, καὶ ἄλλα πολλὰ καὶ μεγάλα, καὶ ότι Καγώ θώρακα και μεμαρτύρηκα ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ἑρμηνεύεται δὲ καὶ ἑτέρως ἁπλούστερον ὁ λόγος· ὅτι Ιωάννης μὲν σημεῖον ἐποίησεν οὐδὲν, πάντα δὲ ὅμως ὅσα εἶπε περὶ αὐτοῦ ἀληθῆ ἦν, καὶ διὰ τοῦτο ἀξιόπιστος ή μαρτυρία αὐτοῦ. Καὶ αὐτόν. Εἶδες πόσον αὐτοὺς ὤνησεν ὁ τόπος, καὶ ἡ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων ἀπαλλαγή; διὰ τοῦτο γὰρ πολλάκις αὐτοὺς ἐξάγει καὶ ἀπάγει τῆς ἐκείνων συνουσία;, ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῆς Παλαιᾶς φαίνεται ποιήσας, πόρρω τῶν Αἰγυπτίων ἐπι τῆς ἐρήμου του; Εδραίους διαπλάτων καὶ βυθ μίζων. ΚΕΦ. ΙΑ'. Περὶ τοῦ Λαζάρου. Εν — αὐτῆς. Εἶτα προστίθησι καὶ γνώρισμα τῆς Μαρίας. Εν — ἠσθένει. Γνώριμον καὶ διαβόητον αὐτὴν Ο τὸ τοιοῦτον ἔργον ἐποίησεν Απέστειλαν αὐτόν. Οὐκ ἀπῆλθον, ἀλλ' ἀπέστειλαν, ὡς θαῤῥοῦσαι· πολλὴν γὰρ εἶχον πρὸς αὐτὸν οἰκείωσιν. Αλλως τε δὲ καὶ ὡς γυναίκε; ἀσθενεῖς, καὶ ὡς κατεχόμεναι τῷ πένθει. Ὅτι γὰρ οὐ καταφρονοῦσαι ἀπέστειλαν, ἐδήλωσαν ὕστερον, υπαντήσασας αυτῷ μετά πολλῆς τῆς σπουδῆς. λέγουσαι· ἀσθενεῖ. Τοῦτο εἶπον, ἐπισπάσα σθαι αὐτὸν εἰς οίκτον βουλόμεναι. Ετι γὰρ ὡς ἀν θρώπῳ προσείχον, μεγάλῳ μὲν, πλὴν οὐχὶ καὶ Θεῷ. Ακούσας θάνατον. Οὐ γίνεται πρὸς θάνατ κυρίως, ἀλλὰ πρὸς ὕπνον τινά· θάνατος γὰρ κυρίως ὁ μέχρι τῆς κοινῆς ἀναστάσεως· οὗτος δὲ καὶ θάνατος, καὶ οὐ θάνατο; τὸ μὲν διὰ τὴν διάζευξιν τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, τὸ δὲ διὰ τὴν ὅσον οὕτω ἀνάστασιν. Αλλ' ὑπὲρ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Τοῦ Liaτρός Varia lectiones et notæ. Leve quidem cat, sed ex levioribus discitur crisis N. Testamenti in gravioribus. Unde hic aúτοῦ, loco τούτου, ex Chrysostom. tom. Vill, pag. 504 Ε. Ita codex et llinien.: sed codex con- (an) Alibi etiem: Et. Interpres videtur legisse καὶ ἀλλαχού. jungit textum ab ἀλλ' ὑπὲρ τῆς... δι' αὐτῆς. Omittis ergo interpretationem; Τοῦ Πατρός, ac continua proximum scholiuin subjicit: Δόξα γὰρ τοῦ Πατρός κ. τ. λ. Dirigitur. Fit, spectat. Εὐθύνεται nullo mo do legere possum.

Για – αὐτῆς. Δόξη γὰς τοῦ Πατρὸς ἡ δόξα τοῦ Υἱοῦ. Κανταῦθα δὲ τὸ ὑπὲρ καὶ τὸ ἵνα οὐκ αίτιολογικά, ἀλλὰ δηλωτικά τοῦ ἐκθησομένου, ὅτι μέλλει δοξασθῆναι ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς δι' αὐτῆς. Τινές δε δόξαν τὸν σταυρὸν νοῦντες, ερμη νεύουσιν ὅτι ὑπὲρ τῆς σταυρώσεως τοῦ Θεοῦ, ἵνα σταυρωθῇ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ δι' αὐτῆς. Εμελλον γὰρ εὶ Ἰουδαῖοι, τὴν ἀνάστασιν τοῦ Λαζάρου μαθόντες, τῇ ὑπερβολὴ τοῦ τοιούτου θαύματος ἐξαφθῆναι προς ἀκάθεκτον μανίαν. καὶ διαναστῆναι σπουδαίως εἰς τὸ ἀποκτεῖναι αὐτόν. γάτα Λάζαρον. Οὐ μόνον διὰ τὴν πίστιν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἄλλας τούτων ἀρετάς. Ως — ἡμέρας. Τὴν μὲν προβληθεῖσαν ἀπόκρισιν Έπεμψε παρηγορῶν αὐτάς· αὐτὸς δὲ ἔμεινεν ἔτι, περιμένων ἵνα ἀποπνεύσῃ καὶ τατῇ, ὥστε μηδένα δύνασθαι λέγειν ὅτι οὐκ ἀποθανόντα αὐτὴν ἀνέστησεν, ἀλλὰ καρωθέντα, ἢ ἐκλυθέντα, ἢ κάτοχον γενόμενον. Έπειτα πάλιν. Προλέγει τοῦτο ένα τε ἐλέγξη τὴν ἐξ ἀπιστία; δειλίαν αὐτῶν, καὶ ἔντ προμαθόντες μὴ ταραχθώσιν ἀθρέον τότε τῷ ἀπροσδοκήτῳ του προστάγματος. Ἐν τῇ Ἰουδαία γὰρ ἦν ἡ Βι ɓaviz. Λέγουσιν ἐκεῖ; Νῦν ἀντὶ τοῦ πρὸς μικροῦ. Εδειλίων μὲν γὰρ καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ, τὸ δὲ πλέον ὑπὲρ ἑαυτῶν. Απεκρίθη αὐτῷ. Διὰ παραδείγματος παραβαρύνει αὐτούς ἔτι, ὥσπερ ἐάν τις περιπατῇ τῇ ἡμέρᾳ, ήγουν ἐν ἑκάστῃ τῶν δώδεκα ὡρῶν τῆς ἡμέρας, οὐ προσκόπτει, καὶ τὰ ἑξῆς· οὕτω καὶ ἐάν τις περιπατῇ ἐν τῷ φωτὶ τῆς ἀρετῆς, οὐ προσκόπτει εἰς κίνδυνον, ὅτι τὸ φῶς τῆς ἀρετῆς βλέπει καὶ ὁδηγεῖται. Εάν τέ τις περιπατῇ ἐν τῷ σκότει τῆς κακίας, προσκόπτει, ὅτι τὸ φῶς οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ. Λοιπὸν οὖν ὑμεῖς ἐν τῷ φωτὶ περιπατοῦντες, οὐ προσκόψετε. Καὶ μὴν καὶ αὐτοὶ προσέκοψαν, εἴτουν ἐκινδύνευσαν, ἀλλ' οὐ τότε. Συλλαμβανόμενος γὰρ εἶπεν· Εἰ ἐμὲ ζητεῖτε, άφετε τούτους ὑπάγειν περὶ ἐκείνου γὰρ τοῦ καιροῦ νῦν ὁ λόγος. Νοεῖται δὲ καὶ ἑτέρως, ὅτι 'Εάν τις περιπατῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ, οὐ προσκόπτει, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ, Εάν τις περιπατῇ ἐν ἐμοί, εἴτουν μετ' ἐμοῦ, οὐ προσκύπτει, ὅτι ἡ δύναμίς μου ὁδηγεῖ αὐτόν. zum, lux sum mundi: non offendit ad ullum cucit illam, Ταῦτα - λέγει. Ἐκεῖνος μὲν εἶπεν, ὅτι Ο φίλος ἡμῶν, ἐμφαίνων ἀναγκαίαν τὴν εἰς αὐτὸν ἄφιξιν. CAP. ΧΙ. Vers. 4. Ut — eum. Nam gloria Patris, gloria Filii est. Item et hic dietiones pio et ui, non causales sunt, sed signiücativæ ejus quod eventurum erat. Nam Pater et Filins glorificandi erant per cum. Quidam vero per gloriam intelligunt crucem, hoc est, pro crucifixione Dei, ut crucifigatur Filius Dei per eum. Coguila namque a Judicis lazari resuscitatione, hujusmodi magnitudine miraculi ad insanabilem exarserunt insaniam: et festini exsurrexerunt ut illum occiderent. Vers. 5. Diligcbet Lazarum. Non tantum propter lidem earuin, verum etiam propter alias ipsarum virtutes. Vers. 6. Ui diebus. Prædictam misit responsionem, quia eas consolaretur: ipse vero adhuc permansit exspectans donec animam cxlalaret ac sepeliretur, ut nemo dicere posset quod ipsum nondum, mortuum excitasset, sed ebrium aut viribus defectum, seu numine amatum. Vers. 7. Dcinde iterum. Prædicit hoc, quu arguat illorum timiditatem ab infidelitate emanan - tem, et ut hoc præcognito non turbarentur subito re insperată. Erat autem Bethania in Judæa. Vera. 8. Dicit illuc? Nanc, id est, paulo ante. Nam et pro illo metuebant, et magis pro seipsis. Vers. 9. Respoulit - Vers. 10. eo. Exemplo cus exhortatur quod, quemadmodum si quis ambulaverit in die, videlicet in unaquavis duodecim dici borarum, non offendit, el cetera: ita etiam, si quis in luce virtutis ambulat, non offendit, incidens in aliquod periculum, quia lucem virtutis videl, et via ducem habet. Si quis autem ambulaverit in tenebris malitiæ, offendit, quia lux non est in co. Vos itaque in luce ambulantes non offendetis. Atqui etiam ipsi efenderunt, seu periculum passi s!!ut, sed non tunc. Dam enim comprehenderetur dixit: Si me queritis, sinite hus abire 38: nam de illo ten pore nuuc sermo est. Intelligitur antein et alio modo. Si quis ambulaverit in die, non offendit, et catera, loc est, Si quis ambulaverit in me aut mecum, qui sum lux et dies: nam quandiu, inquit, in mundo periculum, potentia siquidem ac virtus mea de- Vers. 11. Π@c Vers. 43. diceret. Ipse dicela!, Amicus noster, ostenlens necesariam csse αὐτοὶ δὲ εἶπον ὅτι Σωθήσεται, ήγουν ὑγιανοί, ad cum profectionem. Illi vero dicebant: Sul- ** Joan, xviu, 7, 8. Varia lectiones el notæ. Origenis ad hunc locum interpretatio intercidit. Chrysostomus multoties δόξαν de crue expleat. Sed ad huc locum, tum VΙΙΙ, p. 569, nis il reperio. Nee Cyrillus tale quid habet_t: m. ¡Y, p. 677 A, qui ili, ὑπὲρ τῆς δόξης του Θεού, de Fil: explicat. Dissentit ergo ab Euthymio. Obter adio ex Cyrill. I. 1. p. 676, F, ail: Αὕτη ἡ ἀσθένεια, κ. τ. *. Λέγει μέντοι ταῦτα ὁ Κύριος, οὐχ ἵνα ἀπελθόντες ει ἄνθρωποι απαγγείλωσι ταῖς ἀδελφοῖς τοῦ Λαζάρου, ἀλλ' ὡς θεὸς πολέων τὸ ἑπόμενον, ὅτι προς εξαν Θεοῦ ἑώρα τὸ τοῦ πράγματος ἀποτέλεσμα, κ. τ. λ.

Για – αὐτῆς. Δόξη γὰς τοῦ Πατρὸς ἡ δόξα τοῦ Υἱοῦ. Κανταῦθα δὲ τὸ ὑπὲρ καὶ τὸ ἵνα οὐκ αίτιολογικά, ἀλλὰ δηλωτικά τοῦ ἐκθησομένου, ὅτι μέλλει δοξασθῆναι ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς δι' αὐτῆς. Τινές δε δόξαν τὸν σταυρὸν νοῦντες, ερμη νεύουσιν ὅτι ὑπὲρ τῆς σταυρώσεως τοῦ Θεοῦ, ἵνα σταυρωθῇ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ δι' αὐτῆς. Εμελλον γὰρ εὶ Ἰουδαῖοι, τὴν ἀνάστασιν τοῦ Λαζάρου μαθόντες, τῇ ὑπερβολὴ τοῦ τοιούτου θαύματος ἐξαφθῆναι προς ἀκάθεκτον μανίαν. καὶ διαναστῆναι σπουδαίως εἰς τὸ ἀποκτεῖναι αὐτόν. γάτα Λάζαρον. Οὐ μόνον διὰ τὴν πίστιν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἄλλας τούτων ἀρετάς. Ως — ἡμέρας. Τὴν μὲν προβληθεῖσαν ἀπόκρισιν Έπεμψε παρηγορῶν αὐτάς· αὐτὸς δὲ ἔμεινεν ἔτι, περιμένων ἵνα ἀποπνεύσῃ καὶ τατῇ, ὥστε μηδένα δύνασθαι λέγειν ὅτι οὐκ ἀποθανόντα αὐτὴν ἀνέστησεν, ἀλλὰ καρωθέντα, ἢ ἐκλυθέντα, ἢ κάτοχον γενόμενον. Έπειτα πάλιν. Προλέγει τοῦτο ένα τε ἐλέγξη τὴν ἐξ ἀπιστία; δειλίαν αὐτῶν, καὶ ἔντ προμαθόντες μὴ ταραχθώσιν ἀθρέον τότε τῷ ἀπροσδοκήτῳ του προστάγματος. Ἐν τῇ Ἰουδαία γὰρ ἦν ἡ Βι ɓaviz. Λέγουσιν ἐκεῖ; Νῦν ἀντὶ τοῦ πρὸς μικροῦ. Εδειλίων μὲν γὰρ καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ, τὸ δὲ πλέον ὑπὲρ ἑαυτῶν. Απεκρίθη αὐτῷ. Διὰ παραδείγματος παραβαρύνει αὐτούς ἔτι, ὥσπερ ἐάν τις περιπατῇ τῇ ἡμέρᾳ, ήγουν ἐν ἑκάστῃ τῶν δώδεκα ὡρῶν τῆς ἡμέρας, οὐ προσκόπτει, καὶ τὰ ἑξῆς· οὕτω καὶ ἐάν τις περιπατῇ ἐν τῷ φωτὶ τῆς ἀρετῆς, οὐ προσκόπτει εἰς κίνδυνον, ὅτι τὸ φῶς τῆς ἀρετῆς βλέπει καὶ ὁδηγεῖται. Εάν τέ τις περιπατῇ ἐν τῷ σκότει τῆς κακίας, προσκόπτει, ὅτι τὸ φῶς οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ. Λοιπὸν οὖν ὑμεῖς ἐν τῷ φωτὶ περιπατοῦντες, οὐ προσκόψετε. Καὶ μὴν καὶ αὐτοὶ προσέκοψαν, εἴτουν ἐκινδύνευσαν, ἀλλ' οὐ τότε. Συλλαμβανόμενος γὰρ εἶπεν· Εἰ ἐμὲ ζητεῖτε, άφετε τούτους ὑπάγειν περὶ ἐκείνου γὰρ τοῦ καιροῦ νῦν ὁ λόγος. Νοεῖται δὲ καὶ ἑτέρως, ὅτι 'Εάν τις περιπατῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ, οὐ προσκόπτει, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ, Εάν τις περιπατῇ ἐν ἐμοί, εἴτουν μετ' ἐμοῦ, οὐ προσκύπτει, ὅτι ἡ δύναμίς μου ὁδηγεῖ αὐτόν. zum, lux sum mundi: non offendit ad ullum cucit illam, Ταῦτα - λέγει. Ἐκεῖνος μὲν εἶπεν, ὅτι Ο φίλος ἡμῶν, ἐμφαίνων ἀναγκαίαν τὴν εἰς αὐτὸν ἄφιξιν. CAP. ΧΙ. Vers. 4. Ut — eum. Nam gloria Patris, gloria Filii est. Item et hic dietiones pio et ui, non causales sunt, sed signiücativæ ejus quod eventurum erat. Nam Pater et Filins glorificandi erant per cum. Quidam vero per gloriam intelligunt crucem, hoc est, pro crucifixione Dei, ut crucifigatur Filius Dei per eum. Coguila namque a Judicis lazari resuscitatione, hujusmodi magnitudine miraculi ad insanabilem exarserunt insaniam: et festini exsurrexerunt ut illum occiderent. Vers. 5. Diligcbet Lazarum. Non tantum propter lidem earuin, verum etiam propter alias ipsarum virtutes. Vers. 6. Ui diebus. Prædictam misit responsionem, quia eas consolaretur: ipse vero adhuc permansit exspectans donec animam cxlalaret ac sepeliretur, ut nemo dicere posset quod ipsum nondum, mortuum excitasset, sed ebrium aut viribus defectum, seu numine amatum. Vers. 7. Dcinde iterum. Prædicit hoc, quu arguat illorum timiditatem ab infidelitate emanan - tem, et ut hoc præcognito non turbarentur subito re insperată. Erat autem Bethania in Judæa. Vera. 8. Dicit illuc? Nanc, id est, paulo ante. Nam et pro illo metuebant, et magis pro seipsis. Vers. 9. Respoulit - Vers. 10. eo. Exemplo cus exhortatur quod, quemadmodum si quis ambulaverit in die, videlicet in unaquavis duodecim dici borarum, non offendit, el cetera: ita etiam, si quis in luce virtutis ambulat, non offendit, incidens in aliquod periculum, quia lucem virtutis videl, et via ducem habet. Si quis autem ambulaverit in tenebris malitiæ, offendit, quia lux non est in co. Vos itaque in luce ambulantes non offendetis. Atqui etiam ipsi efenderunt, seu periculum passi s!!ut, sed non tunc. Dam enim comprehenderetur dixit: Si me queritis, sinite hus abire 38: nam de illo ten pore nuuc sermo est. Intelligitur antein et alio modo. Si quis ambulaverit in die, non offendit, et catera, loc est, Si quis ambulaverit in me aut mecum, qui sum lux et dies: nam quandiu, inquit, in mundo periculum, potentia siquidem ac virtus mea de- Vers. 11. Π@c Vers. 43. diceret. Ipse dicela!, Amicus noster, ostenlens necesariam csse αὐτοὶ δὲ εἶπον ὅτι Σωθήσεται, ήγουν ὑγιανοί, ad cum profectionem. Illi vero dicebant: Sul- ** Joan, xviu, 7, 8. Varia lectiones el notæ. Origenis ad hunc locum interpretatio intercidit. Chrysostomus multoties δόξαν de crue expleat. Sed ad huc locum, tum VΙΙΙ, p. 569, nis il reperio. Nee Cyrillus tale quid habet_t: m. ¡Y, p. 677 A, qui ili, ὑπὲρ τῆς δόξης του Θεού, de Fil: explicat. Dissentit ergo ab Euthymio. Obter adio ex Cyrill. I. 1. p. 676, F, ail: Αὕτη ἡ ἀσθένεια, κ. τ. *. Λέγει μέντοι ταῦτα ὁ Κύριος, οὐχ ἵνα ἀπελθόντες ει ἄνθρωποι απαγγείλωσι ταῖς ἀδελφοῖς τοῦ Λαζάρου, ἀλλ' ὡς θεὸς πολέων τὸ ἑπόμενον, ὅτι προς εξαν Θεοῦ ἑώρα τὸ τοῦ πράγματος ἀποτέλεσμα, κ. τ. λ.

Για – αὐτῆς. Δόξη γὰς τοῦ Πατρὸς ἡ δόξα τοῦ Υἱοῦ. Κανταῦθα δὲ τὸ ὑπὲρ καὶ τὸ ἵνα οὐκ αίτιολογικά, ἀλλὰ δηλωτικά τοῦ ἐκθησομένου, ὅτι μέλλει δοξασθῆναι ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς δι' αὐτῆς. Τινές δε δόξαν τὸν σταυρὸν νοῦντες, ερμη νεύουσιν ὅτι ὑπὲρ τῆς σταυρώσεως τοῦ Θεοῦ, ἵνα σταυρωθῇ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ δι' αὐτῆς. Εμελλον γὰρ εὶ Ἰουδαῖοι, τὴν ἀνάστασιν τοῦ Λαζάρου μαθόντες, τῇ ὑπερβολὴ τοῦ τοιούτου θαύματος ἐξαφθῆναι προς ἀκάθεκτον μανίαν. καὶ διαναστῆναι σπουδαίως εἰς τὸ ἀποκτεῖναι αὐτόν. γάτα Λάζαρον. Οὐ μόνον διὰ τὴν πίστιν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἄλλας τούτων ἀρετάς. Ως — ἡμέρας. Τὴν μὲν προβληθεῖσαν ἀπόκρισιν Έπεμψε παρηγορῶν αὐτάς· αὐτὸς δὲ ἔμεινεν ἔτι, περιμένων ἵνα ἀποπνεύσῃ καὶ τατῇ, ὥστε μηδένα δύνασθαι λέγειν ὅτι οὐκ ἀποθανόντα αὐτὴν ἀνέστησεν, ἀλλὰ καρωθέντα, ἢ ἐκλυθέντα, ἢ κάτοχον γενόμενον. Έπειτα πάλιν. Προλέγει τοῦτο ένα τε ἐλέγξη τὴν ἐξ ἀπιστία; δειλίαν αὐτῶν, καὶ ἔντ προμαθόντες μὴ ταραχθώσιν ἀθρέον τότε τῷ ἀπροσδοκήτῳ του προστάγματος. Ἐν τῇ Ἰουδαία γὰρ ἦν ἡ Βι ɓaviz. Λέγουσιν ἐκεῖ; Νῦν ἀντὶ τοῦ πρὸς μικροῦ. Εδειλίων μὲν γὰρ καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ, τὸ δὲ πλέον ὑπὲρ ἑαυτῶν. Απεκρίθη αὐτῷ. Διὰ παραδείγματος παραβαρύνει αὐτούς ἔτι, ὥσπερ ἐάν τις περιπατῇ τῇ ἡμέρᾳ, ήγουν ἐν ἑκάστῃ τῶν δώδεκα ὡρῶν τῆς ἡμέρας, οὐ προσκόπτει, καὶ τὰ ἑξῆς· οὕτω καὶ ἐάν τις περιπατῇ ἐν τῷ φωτὶ τῆς ἀρετῆς, οὐ προσκόπτει εἰς κίνδυνον, ὅτι τὸ φῶς τῆς ἀρετῆς βλέπει καὶ ὁδηγεῖται. Εάν τέ τις περιπατῇ ἐν τῷ σκότει τῆς κακίας, προσκόπτει, ὅτι τὸ φῶς οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ. Λοιπὸν οὖν ὑμεῖς ἐν τῷ φωτὶ περιπατοῦντες, οὐ προσκόψετε. Καὶ μὴν καὶ αὐτοὶ προσέκοψαν, εἴτουν ἐκινδύνευσαν, ἀλλ' οὐ τότε. Συλλαμβανόμενος γὰρ εἶπεν· Εἰ ἐμὲ ζητεῖτε, άφετε τούτους ὑπάγειν περὶ ἐκείνου γὰρ τοῦ καιροῦ νῦν ὁ λόγος. Νοεῖται δὲ καὶ ἑτέρως, ὅτι 'Εάν τις περιπατῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ, οὐ προσκόπτει, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ, Εάν τις περιπατῇ ἐν ἐμοί, εἴτουν μετ' ἐμοῦ, οὐ προσκύπτει, ὅτι ἡ δύναμίς μου ὁδηγεῖ αὐτόν. zum, lux sum mundi: non offendit ad ullum cucit illam, Ταῦτα - λέγει. Ἐκεῖνος μὲν εἶπεν, ὅτι Ο φίλος ἡμῶν, ἐμφαίνων ἀναγκαίαν τὴν εἰς αὐτὸν ἄφιξιν. CAP. ΧΙ. Vers. 4. Ut — eum. Nam gloria Patris, gloria Filii est. Item et hic dietiones pio et ui, non causales sunt, sed signiücativæ ejus quod eventurum erat. Nam Pater et Filins glorificandi erant per cum. Quidam vero per gloriam intelligunt crucem, hoc est, pro crucifixione Dei, ut crucifigatur Filius Dei per eum. Coguila namque a Judicis lazari resuscitatione, hujusmodi magnitudine miraculi ad insanabilem exarserunt insaniam: et festini exsurrexerunt ut illum occiderent. Vers. 5. Diligcbet Lazarum. Non tantum propter lidem earuin, verum etiam propter alias ipsarum virtutes. Vers. 6. Ui diebus. Prædictam misit responsionem, quia eas consolaretur: ipse vero adhuc permansit exspectans donec animam cxlalaret ac sepeliretur, ut nemo dicere posset quod ipsum nondum, mortuum excitasset, sed ebrium aut viribus defectum, seu numine amatum. Vers. 7. Dcinde iterum. Prædicit hoc, quu arguat illorum timiditatem ab infidelitate emanan - tem, et ut hoc præcognito non turbarentur subito re insperată. Erat autem Bethania in Judæa. Vera. 8. Dicit illuc? Nanc, id est, paulo ante. Nam et pro illo metuebant, et magis pro seipsis. Vers. 9. Respoulit - Vers. 10. eo. Exemplo cus exhortatur quod, quemadmodum si quis ambulaverit in die, videlicet in unaquavis duodecim dici borarum, non offendit, el cetera: ita etiam, si quis in luce virtutis ambulat, non offendit, incidens in aliquod periculum, quia lucem virtutis videl, et via ducem habet. Si quis autem ambulaverit in tenebris malitiæ, offendit, quia lux non est in co. Vos itaque in luce ambulantes non offendetis. Atqui etiam ipsi efenderunt, seu periculum passi s!!ut, sed non tunc. Dam enim comprehenderetur dixit: Si me queritis, sinite hus abire 38: nam de illo ten pore nuuc sermo est. Intelligitur antein et alio modo. Si quis ambulaverit in die, non offendit, et catera, loc est, Si quis ambulaverit in me aut mecum, qui sum lux et dies: nam quandiu, inquit, in mundo periculum, potentia siquidem ac virtus mea de- Vers. 11. Π@c Vers. 43. diceret. Ipse dicela!, Amicus noster, ostenlens necesariam csse αὐτοὶ δὲ εἶπον ὅτι Σωθήσεται, ήγουν ὑγιανοί, ad cum profectionem. Illi vero dicebant: Sul- ** Joan, xviu, 7, 8. Varia lectiones el notæ. Origenis ad hunc locum interpretatio intercidit. Chrysostomus multoties δόξαν de crue expleat. Sed ad huc locum, tum VΙΙΙ, p. 569, nis il reperio. Nee Cyrillus tale quid habet_t: m. ¡Y, p. 677 A, qui ili, ὑπὲρ τῆς δόξης του Θεού, de Fil: explicat. Dissentit ergo ab Euthymio. Obter adio ex Cyrill. I. 1. p. 676, F, ail: Αὕτη ἡ ἀσθένεια, κ. τ. *. Λέγει μέντοι ταῦτα ὁ Κύριος, οὐχ ἵνα ἀπελθόντες ει ἄνθρωποι απαγγείλωσι ταῖς ἀδελφοῖς τοῦ Λαζάρου, ἀλλ' ὡς θεὸς πολέων τὸ ἑπόμενον, ὅτι προς εξαν Θεοῦ ἑώρα τὸ τοῦ πράγματος ἀποτέλεσμα, κ. τ. λ.

Για – αὐτῆς. Δόξη γὰς τοῦ Πατρὸς ἡ δόξα τοῦ Υἱοῦ. Κανταῦθα δὲ τὸ ὑπὲρ καὶ τὸ ἵνα οὐκ αίτιολογικά, ἀλλὰ δηλωτικά τοῦ ἐκθησομένου, ὅτι μέλλει δοξασθῆναι ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς δι' αὐτῆς. Τινές δε δόξαν τὸν σταυρὸν νοῦντες, ερμη νεύουσιν ὅτι ὑπὲρ τῆς σταυρώσεως τοῦ Θεοῦ, ἵνα σταυρωθῇ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ δι' αὐτῆς. Εμελλον γὰρ εὶ Ἰουδαῖοι, τὴν ἀνάστασιν τοῦ Λαζάρου μαθόντες, τῇ ὑπερβολὴ τοῦ τοιούτου θαύματος ἐξαφθῆναι προς ἀκάθεκτον μανίαν. καὶ διαναστῆναι σπουδαίως εἰς τὸ ἀποκτεῖναι αὐτόν. γάτα Λάζαρον. Οὐ μόνον διὰ τὴν πίστιν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἄλλας τούτων ἀρετάς. Ως — ἡμέρας. Τὴν μὲν προβληθεῖσαν ἀπόκρισιν Έπεμψε παρηγορῶν αὐτάς· αὐτὸς δὲ ἔμεινεν ἔτι, περιμένων ἵνα ἀποπνεύσῃ καὶ τατῇ, ὥστε μηδένα δύνασθαι λέγειν ὅτι οὐκ ἀποθανόντα αὐτὴν ἀνέστησεν, ἀλλὰ καρωθέντα, ἢ ἐκλυθέντα, ἢ κάτοχον γενόμενον. Έπειτα πάλιν. Προλέγει τοῦτο ένα τε ἐλέγξη τὴν ἐξ ἀπιστία; δειλίαν αὐτῶν, καὶ ἔντ προμαθόντες μὴ ταραχθώσιν ἀθρέον τότε τῷ ἀπροσδοκήτῳ του προστάγματος. Ἐν τῇ Ἰουδαία γὰρ ἦν ἡ Βι ɓaviz. Λέγουσιν ἐκεῖ; Νῦν ἀντὶ τοῦ πρὸς μικροῦ. Εδειλίων μὲν γὰρ καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ, τὸ δὲ πλέον ὑπὲρ ἑαυτῶν. Απεκρίθη αὐτῷ. Διὰ παραδείγματος παραβαρύνει αὐτούς ἔτι, ὥσπερ ἐάν τις περιπατῇ τῇ ἡμέρᾳ, ήγουν ἐν ἑκάστῃ τῶν δώδεκα ὡρῶν τῆς ἡμέρας, οὐ προσκόπτει, καὶ τὰ ἑξῆς· οὕτω καὶ ἐάν τις περιπατῇ ἐν τῷ φωτὶ τῆς ἀρετῆς, οὐ προσκόπτει εἰς κίνδυνον, ὅτι τὸ φῶς τῆς ἀρετῆς βλέπει καὶ ὁδηγεῖται. Εάν τέ τις περιπατῇ ἐν τῷ σκότει τῆς κακίας, προσκόπτει, ὅτι τὸ φῶς οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ. Λοιπὸν οὖν ὑμεῖς ἐν τῷ φωτὶ περιπατοῦντες, οὐ προσκόψετε. Καὶ μὴν καὶ αὐτοὶ προσέκοψαν, εἴτουν ἐκινδύνευσαν, ἀλλ' οὐ τότε. Συλλαμβανόμενος γὰρ εἶπεν· Εἰ ἐμὲ ζητεῖτε, άφετε τούτους ὑπάγειν περὶ ἐκείνου γὰρ τοῦ καιροῦ νῦν ὁ λόγος. Νοεῖται δὲ καὶ ἑτέρως, ὅτι 'Εάν τις περιπατῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ, οὐ προσκόπτει, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ, Εάν τις περιπατῇ ἐν ἐμοί, εἴτουν μετ' ἐμοῦ, οὐ προσκύπτει, ὅτι ἡ δύναμίς μου ὁδηγεῖ αὐτόν. zum, lux sum mundi: non offendit ad ullum cucit illam, Ταῦτα - λέγει. Ἐκεῖνος μὲν εἶπεν, ὅτι Ο φίλος ἡμῶν, ἐμφαίνων ἀναγκαίαν τὴν εἰς αὐτὸν ἄφιξιν. CAP. ΧΙ. Vers. 4. Ut — eum. Nam gloria Patris, gloria Filii est. Item et hic dietiones pio et ui, non causales sunt, sed signiücativæ ejus quod eventurum erat. Nam Pater et Filins glorificandi erant per cum. Quidam vero per gloriam intelligunt crucem, hoc est, pro crucifixione Dei, ut crucifigatur Filius Dei per eum. Coguila namque a Judicis lazari resuscitatione, hujusmodi magnitudine miraculi ad insanabilem exarserunt insaniam: et festini exsurrexerunt ut illum occiderent. Vers. 5. Diligcbet Lazarum. Non tantum propter lidem earuin, verum etiam propter alias ipsarum virtutes. Vers. 6. Ui diebus. Prædictam misit responsionem, quia eas consolaretur: ipse vero adhuc permansit exspectans donec animam cxlalaret ac sepeliretur, ut nemo dicere posset quod ipsum nondum, mortuum excitasset, sed ebrium aut viribus defectum, seu numine amatum. Vers. 7. Dcinde iterum. Prædicit hoc, quu arguat illorum timiditatem ab infidelitate emanan - tem, et ut hoc præcognito non turbarentur subito re insperată. Erat autem Bethania in Judæa. Vera. 8. Dicit illuc? Nanc, id est, paulo ante. Nam et pro illo metuebant, et magis pro seipsis. Vers. 9. Respoulit - Vers. 10. eo. Exemplo cus exhortatur quod, quemadmodum si quis ambulaverit in die, videlicet in unaquavis duodecim dici borarum, non offendit, el cetera: ita etiam, si quis in luce virtutis ambulat, non offendit, incidens in aliquod periculum, quia lucem virtutis videl, et via ducem habet. Si quis autem ambulaverit in tenebris malitiæ, offendit, quia lux non est in co. Vos itaque in luce ambulantes non offendetis. Atqui etiam ipsi efenderunt, seu periculum passi s!!ut, sed non tunc. Dam enim comprehenderetur dixit: Si me queritis, sinite hus abire 38: nam de illo ten pore nuuc sermo est. Intelligitur antein et alio modo. Si quis ambulaverit in die, non offendit, et catera, loc est, Si quis ambulaverit in me aut mecum, qui sum lux et dies: nam quandiu, inquit, in mundo periculum, potentia siquidem ac virtus mea de- Vers. 11. Π@c Vers. 43. diceret. Ipse dicela!, Amicus noster, ostenlens necesariam csse αὐτοὶ δὲ εἶπον ὅτι Σωθήσεται, ήγουν ὑγιανοί, ad cum profectionem. Illi vero dicebant: Sul- ** Joan, xviu, 7, 8. Varia lectiones el notæ. Origenis ad hunc locum interpretatio intercidit. Chrysostomus multoties δόξαν de crue expleat. Sed ad huc locum, tum VΙΙΙ, p. 569, nis il reperio. Nee Cyrillus tale quid habet_t: m. ¡Y, p. 677 A, qui ili, ὑπὲρ τῆς δόξης του Θεού, de Fil: explicat. Dissentit ergo ab Euthymio. Obter adio ex Cyrill. I. 1. p. 676, F, ail: Αὕτη ἡ ἀσθένεια, κ. τ. *. Λέγει μέντοι ταῦτα ὁ Κύριος, οὐχ ἵνα ἀπελθόντες ει ἄνθρωποι απαγγείλωσι ταῖς ἀδελφοῖς τοῦ Λαζάρου, ἀλλ' ὡς θεὸς πολέων τὸ ἑπόμενον, ὅτι προς εξαν Θεοῦ ἑώρα τὸ τοῦ πράγματος ἀποτέλεσμα, κ. τ. λ.

EUTNYMI ZIGABENI της erit, sive sanabitur, volentes ejus cousi- βουλόμενος ἐγκόψαι τὴν ὁρμὴν αὐτοῦ· οὕτω γὰρ lio obstare: nondum enim metum abjecerant. ἀπεβάλοντο τὸν φόβον. Quod autem dicit: Ut a somno excitem eum, facilitatem resurrectionis ostendit. Hinc itaque illos intelligere oportuit, quod de morte et resrrectione ejus diceret. Quomodo enim prolecturus erat stadia quindecim, ut eum a Boinno excitaret? sed opinabantur, ænigma aliquod esse, qualia mul:a dicebat. Vers. 14. Tunc - manifeste. Η Aperte. Vers. 14. Lazarus Vers. 15. ibi. Gauden, quod non fuerim ibi; gaudeo autem propter νος, ut plenius credatis, cum videritis euin resurgentem. Nam si ibi fuissem, vel non fuisset mortuus, vel non tantum apparuisset miaculum, vel suspicioni fuisset subjectum, redisinins. verum eram Vers. 15. Sed eam. Ne malevoli erga amicos videamur. flee autem, Non ibi, el, Eamus, ac similia, tanquam homo dicit. Vers. 16. Dixit co. Apparel quidem nu- {ne sermo audacit. potius est tin ¿ditatis ac infidelitatis; diffidebat namque quod Hon offenderent, ut prædixerat, et propterea opinabatur omnes simul cum præceptore occidendos esse. Non tamen increpavit eum ChriBlue, tolerans adhuc ejus imbecillitatem. Didymus vero quasi geminus dicebatur, quod simul cum fratre natus e set. Vers. 17. Cum igitur venisset sepultum. Ipse quidem mortuus fuerat, postquam sorores ad Christum miserant, eodem sane die: hic vero mansit in loco ubi erat duobus diebus, illo videlicet ac sequenti; tertio autem dixit discipulis, Lazarus amicus noster dormit, et cætera; in quarto abiit, cun exspectasset, donec aleret, ut magis manifestaretur suae magnitudo potentic. Sorores autem non amplius ad eum miserant, de fratris vita jam desperantes Vers. 18. Erat Vers. 19. suo. Grace quidem dicitur, Πρὸς τὰς περὶ Μάρθαν καὶ Μα play: est autem Græcanici sermonis idioma, idem significans, quod ad Martham et Mariamı. Verum, quo pacto consolabantur illas, cum indubie amarent Jesum? Aut propter nobilitatem illarum, aut propter alias virtutes, aut propter calamitatis magnitudinemi. Præterea non erant hi ex eis qui omnino mali erant, quod ex co manifestum est, quia multi crediderunt in eum. Vers. 20. Martha ergo - sedebat. Ipsa sola, ut hoc audivit. Non communicavit autem sorori, ne illa quoque exeunte, tumultumn coucitarent, qui ad consulandum venerit. luclusa absunt Α. Τὸ δὲ, Ινα ἐξυπνίσω αὐτὸν, τὴ βάδιον τῆς ἀντ στάσεως ὑποφαίνει. Εδει δὲ αὐτοὺς ἐντεῦθεν γα συνιέναι ότι περὶ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἀναστάσεω; αὐτοῦ φησι. [Πῶ; γὰρ ἂν ἔμελλε πορεύεσθαι στάδια πεντεκαίδεκα, ὥστε ἐξυπνίσει αὐτόν; Αλα ἐνόμισαν αίνιγμά τι εἶναι, οἷα πολλά έλεγε.] Τότε – παρρησία. Φανερώς Λάζαρος - ἐκεῖ. Καὶ χαίρω ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ. Χαίρω δὲ δι' ὑμᾶς, ἵνα πιστεύσητε πλέον. ὅταν ἴδητε αὐτὸν ἀνιστάμενον. Εἰ γὰρ ἦν ἐκεῖ, ἢ οὐκ ἂν ἀπέθανεν, ἢ οὐκ ἂν τηλικοῦτον ἐφάνη τὸ θαῦμα, ή καὶ ὑπωπτεύθη ἄν, ὡς προειρήκαμεν. Αλλ' – αὐτόν. Ἵνα μὴ δόξωμεν ἀφιλόστοργο. Τὸ δὲ οὐκ ἤμην, καὶ τὸ Αγωμεν, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἄνθρωπος λέγει. Εἶπεν αὐτοῦ. Δοκεῖ μὲν εὐτολμίας ὁ λόγος, ἔστι δὲ μᾶλλον δειλίας καὶ ἀπιστίας. Η πίστει γὰρ ὅτι οὐ προσκόψουσιν, ὡς προείπε, καὶ διὰ τούτο προσεδικα συναναιρεθῆναι πάντας τῷ διδασκάλῳ· οὐκ ἐπετίμησε δὲ αὐτῷ ὁ Χριστὸς, διαβαστάζων ἔτι τὴν ἀσθένειαν αὐτοῦ. Δίδυμος δὲ ἐλέγετο διὰ τὸ συνάμα ἀδελφῷ γεννηθῆναι. Ἐλθὼν οὖν · ἐν τῷ μνημείῳ. Αὐτὸς μὲν ἀπέ θανε, μεθὰ ἀπέστειλαν αἱ ἀδελφοὶ πρὸς τὸν Χρι στόν, κατ' αὐτὴν ἄρα τὴν ἡμέραν· οὗτος δὲ ἔμεινεν ἐν ᾧ ἦν τόπῳ δύο ἡμέρας, αὐτήν τε καὶ ἑτέραν· κατὰ δὲ τὴν τρίτην εἶπε τοῖς μαθηταίς ὅτι Λάζαρος ο φίλος ἡμῶν κεκοίμηται, καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν δὲ τῇ τετάρτῃ ἀπῆλθε, περιμείνας ἵνα ο έσῃ ὥστε πλέον φανῆναι τὸ μεγαλεῖον τῆς αὐτοῦ δυνάμεως. Αὐταὶ δὲ οὐκέτι ἀπέστειλαν πρὸς αὐτὸν, ἀπογνοῦσαι λοιπὸν τὴν ζωὴν τοῦ ἀδελφοῦ. Ην αὐτῶν. Πρὸς τὰς περὶ Μάρθαν καὶ Μαρίαν, τουτέστι πρὸς Μάρθαν καὶ Μαρίαν. Κα! τοῦτο γὰρ ἰδίωμα λόγου. ᾿Αλλὰ πῶς αὐτὰς παρε μυθοῦντο, φίλας οὖσας τοῦ Ἰησοῦ; Πάντως ἢ διὰ τὴν εὐγένειαν αὐτῶν, ἢ διὰ τὰς ἄλλας ἀρετὰς, ἢ διὰ τὸ μέγεθος τῆς συμφοράς. Άλλως τε, οὐδ᾽ ἦσαν οὗτοι τῶν πάντη πονηρῶν· καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τοῦ πιστεῦσαι πολλοὺς αὐτῶν, Η οὖν Μάρθα· ἐκαθέζετο. Αὐτὴ μόνη τοῦτο ἀκούσασα, οὐκ ἐκοινώσατο καὶ πρὸς τὴν ἀδελφήν, ἵνα μὴ, κἀκείνης ἐξελθούσης, θορυβηθώσιν οἱ παραμυθούμενοι. Varia lectiones et notæ. Hoc præetermisso ocabulo, textum conjun· sit ller.tonius. Αυτός μου ούτος, Α.

EUTNYMI ZIGABENI της erit, sive sanabitur, volentes ejus cousi- βουλόμενος ἐγκόψαι τὴν ὁρμὴν αὐτοῦ· οὕτω γὰρ lio obstare: nondum enim metum abjecerant. ἀπεβάλοντο τὸν φόβον. Quod autem dicit: Ut a somno excitem eum, facilitatem resurrectionis ostendit. Hinc itaque illos intelligere oportuit, quod de morte et resrrectione ejus diceret. Quomodo enim prolecturus erat stadia quindecim, ut eum a Boinno excitaret? sed opinabantur, ænigma aliquod esse, qualia mul:a dicebat. Vers. 14. Tunc - manifeste. Η Aperte. Vers. 14. Lazarus Vers. 15. ibi. Gauden, quod non fuerim ibi; gaudeo autem propter νος, ut plenius credatis, cum videritis euin resurgentem. Nam si ibi fuissem, vel non fuisset mortuus, vel non tantum apparuisset miaculum, vel suspicioni fuisset subjectum, redisinins. verum eram Vers. 15. Sed eam. Ne malevoli erga amicos videamur. flee autem, Non ibi, el, Eamus, ac similia, tanquam homo dicit. Vers. 16. Dixit co. Apparel quidem nu- {ne sermo audacit. potius est tin ¿ditatis ac infidelitatis; diffidebat namque quod Hon offenderent, ut prædixerat, et propterea opinabatur omnes simul cum præceptore occidendos esse. Non tamen increpavit eum ChriBlue, tolerans adhuc ejus imbecillitatem. Didymus vero quasi geminus dicebatur, quod simul cum fratre natus e set. Vers. 17. Cum igitur venisset sepultum. Ipse quidem mortuus fuerat, postquam sorores ad Christum miserant, eodem sane die: hic vero mansit in loco ubi erat duobus diebus, illo videlicet ac sequenti; tertio autem dixit discipulis, Lazarus amicus noster dormit, et cætera; in quarto abiit, cun exspectasset, donec aleret, ut magis manifestaretur suae magnitudo potentic. Sorores autem non amplius ad eum miserant, de fratris vita jam desperantes Vers. 18. Erat Vers. 19. suo. Grace quidem dicitur, Πρὸς τὰς περὶ Μάρθαν καὶ Μα play: est autem Græcanici sermonis idioma, idem significans, quod ad Martham et Mariamı. Verum, quo pacto consolabantur illas, cum indubie amarent Jesum? Aut propter nobilitatem illarum, aut propter alias virtutes, aut propter calamitatis magnitudinemi. Præterea non erant hi ex eis qui omnino mali erant, quod ex co manifestum est, quia multi crediderunt in eum. Vers. 20. Martha ergo - sedebat. Ipsa sola, ut hoc audivit. Non communicavit autem sorori, ne illa quoque exeunte, tumultumn coucitarent, qui ad consulandum venerit. luclusa absunt Α. Τὸ δὲ, Ινα ἐξυπνίσω αὐτὸν, τὴ βάδιον τῆς ἀντ στάσεως ὑποφαίνει. Εδει δὲ αὐτοὺς ἐντεῦθεν γα συνιέναι ότι περὶ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἀναστάσεω; αὐτοῦ φησι. [Πῶ; γὰρ ἂν ἔμελλε πορεύεσθαι στάδια πεντεκαίδεκα, ὥστε ἐξυπνίσει αὐτόν; Αλα ἐνόμισαν αίνιγμά τι εἶναι, οἷα πολλά έλεγε.] Τότε – παρρησία. Φανερώς Λάζαρος - ἐκεῖ. Καὶ χαίρω ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ. Χαίρω δὲ δι' ὑμᾶς, ἵνα πιστεύσητε πλέον. ὅταν ἴδητε αὐτὸν ἀνιστάμενον. Εἰ γὰρ ἦν ἐκεῖ, ἢ οὐκ ἂν ἀπέθανεν, ἢ οὐκ ἂν τηλικοῦτον ἐφάνη τὸ θαῦμα, ή καὶ ὑπωπτεύθη ἄν, ὡς προειρήκαμεν. Αλλ' – αὐτόν. Ἵνα μὴ δόξωμεν ἀφιλόστοργο. Τὸ δὲ οὐκ ἤμην, καὶ τὸ Αγωμεν, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἄνθρωπος λέγει. Εἶπεν αὐτοῦ. Δοκεῖ μὲν εὐτολμίας ὁ λόγος, ἔστι δὲ μᾶλλον δειλίας καὶ ἀπιστίας. Η πίστει γὰρ ὅτι οὐ προσκόψουσιν, ὡς προείπε, καὶ διὰ τούτο προσεδικα συναναιρεθῆναι πάντας τῷ διδασκάλῳ· οὐκ ἐπετίμησε δὲ αὐτῷ ὁ Χριστὸς, διαβαστάζων ἔτι τὴν ἀσθένειαν αὐτοῦ. Δίδυμος δὲ ἐλέγετο διὰ τὸ συνάμα ἀδελφῷ γεννηθῆναι. Ἐλθὼν οὖν · ἐν τῷ μνημείῳ. Αὐτὸς μὲν ἀπέ θανε, μεθὰ ἀπέστειλαν αἱ ἀδελφοὶ πρὸς τὸν Χρι στόν, κατ' αὐτὴν ἄρα τὴν ἡμέραν· οὗτος δὲ ἔμεινεν ἐν ᾧ ἦν τόπῳ δύο ἡμέρας, αὐτήν τε καὶ ἑτέραν· κατὰ δὲ τὴν τρίτην εἶπε τοῖς μαθηταίς ὅτι Λάζαρος ο φίλος ἡμῶν κεκοίμηται, καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν δὲ τῇ τετάρτῃ ἀπῆλθε, περιμείνας ἵνα ο έσῃ ὥστε πλέον φανῆναι τὸ μεγαλεῖον τῆς αὐτοῦ δυνάμεως. Αὐταὶ δὲ οὐκέτι ἀπέστειλαν πρὸς αὐτὸν, ἀπογνοῦσαι λοιπὸν τὴν ζωὴν τοῦ ἀδελφοῦ. Ην αὐτῶν. Πρὸς τὰς περὶ Μάρθαν καὶ Μαρίαν, τουτέστι πρὸς Μάρθαν καὶ Μαρίαν. Κα! τοῦτο γὰρ ἰδίωμα λόγου. ᾿Αλλὰ πῶς αὐτὰς παρε μυθοῦντο, φίλας οὖσας τοῦ Ἰησοῦ; Πάντως ἢ διὰ τὴν εὐγένειαν αὐτῶν, ἢ διὰ τὰς ἄλλας ἀρετὰς, ἢ διὰ τὸ μέγεθος τῆς συμφοράς. Άλλως τε, οὐδ᾽ ἦσαν οὗτοι τῶν πάντη πονηρῶν· καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τοῦ πιστεῦσαι πολλοὺς αὐτῶν, Η οὖν Μάρθα· ἐκαθέζετο. Αὐτὴ μόνη τοῦτο ἀκούσασα, οὐκ ἐκοινώσατο καὶ πρὸς τὴν ἀδελφήν, ἵνα μὴ, κἀκείνης ἐξελθούσης, θορυβηθώσιν οἱ παραμυθούμενοι. Varia lectiones et notæ. Hoc præetermisso ocabulo, textum conjun· sit ller.tonius. Αυτός μου ούτος, Α.

EUTNYMI ZIGABENI της erit, sive sanabitur, volentes ejus cousi- βουλόμενος ἐγκόψαι τὴν ὁρμὴν αὐτοῦ· οὕτω γὰρ lio obstare: nondum enim metum abjecerant. ἀπεβάλοντο τὸν φόβον. Quod autem dicit: Ut a somno excitem eum, facilitatem resurrectionis ostendit. Hinc itaque illos intelligere oportuit, quod de morte et resrrectione ejus diceret. Quomodo enim prolecturus erat stadia quindecim, ut eum a Boinno excitaret? sed opinabantur, ænigma aliquod esse, qualia mul:a dicebat. Vers. 14. Tunc - manifeste. Η Aperte. Vers. 14. Lazarus Vers. 15. ibi. Gauden, quod non fuerim ibi; gaudeo autem propter νος, ut plenius credatis, cum videritis euin resurgentem. Nam si ibi fuissem, vel non fuisset mortuus, vel non tantum apparuisset miaculum, vel suspicioni fuisset subjectum, redisinins. verum eram Vers. 15. Sed eam. Ne malevoli erga amicos videamur. flee autem, Non ibi, el, Eamus, ac similia, tanquam homo dicit. Vers. 16. Dixit co. Apparel quidem nu- {ne sermo audacit. potius est tin ¿ditatis ac infidelitatis; diffidebat namque quod Hon offenderent, ut prædixerat, et propterea opinabatur omnes simul cum præceptore occidendos esse. Non tamen increpavit eum ChriBlue, tolerans adhuc ejus imbecillitatem. Didymus vero quasi geminus dicebatur, quod simul cum fratre natus e set. Vers. 17. Cum igitur venisset sepultum. Ipse quidem mortuus fuerat, postquam sorores ad Christum miserant, eodem sane die: hic vero mansit in loco ubi erat duobus diebus, illo videlicet ac sequenti; tertio autem dixit discipulis, Lazarus amicus noster dormit, et cætera; in quarto abiit, cun exspectasset, donec aleret, ut magis manifestaretur suae magnitudo potentic. Sorores autem non amplius ad eum miserant, de fratris vita jam desperantes Vers. 18. Erat Vers. 19. suo. Grace quidem dicitur, Πρὸς τὰς περὶ Μάρθαν καὶ Μα play: est autem Græcanici sermonis idioma, idem significans, quod ad Martham et Mariamı. Verum, quo pacto consolabantur illas, cum indubie amarent Jesum? Aut propter nobilitatem illarum, aut propter alias virtutes, aut propter calamitatis magnitudinemi. Præterea non erant hi ex eis qui omnino mali erant, quod ex co manifestum est, quia multi crediderunt in eum. Vers. 20. Martha ergo - sedebat. Ipsa sola, ut hoc audivit. Non communicavit autem sorori, ne illa quoque exeunte, tumultumn coucitarent, qui ad consulandum venerit. luclusa absunt Α. Τὸ δὲ, Ινα ἐξυπνίσω αὐτὸν, τὴ βάδιον τῆς ἀντ στάσεως ὑποφαίνει. Εδει δὲ αὐτοὺς ἐντεῦθεν γα συνιέναι ότι περὶ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἀναστάσεω; αὐτοῦ φησι. [Πῶ; γὰρ ἂν ἔμελλε πορεύεσθαι στάδια πεντεκαίδεκα, ὥστε ἐξυπνίσει αὐτόν; Αλα ἐνόμισαν αίνιγμά τι εἶναι, οἷα πολλά έλεγε.] Τότε – παρρησία. Φανερώς Λάζαρος - ἐκεῖ. Καὶ χαίρω ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ. Χαίρω δὲ δι' ὑμᾶς, ἵνα πιστεύσητε πλέον. ὅταν ἴδητε αὐτὸν ἀνιστάμενον. Εἰ γὰρ ἦν ἐκεῖ, ἢ οὐκ ἂν ἀπέθανεν, ἢ οὐκ ἂν τηλικοῦτον ἐφάνη τὸ θαῦμα, ή καὶ ὑπωπτεύθη ἄν, ὡς προειρήκαμεν. Αλλ' – αὐτόν. Ἵνα μὴ δόξωμεν ἀφιλόστοργο. Τὸ δὲ οὐκ ἤμην, καὶ τὸ Αγωμεν, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἄνθρωπος λέγει. Εἶπεν αὐτοῦ. Δοκεῖ μὲν εὐτολμίας ὁ λόγος, ἔστι δὲ μᾶλλον δειλίας καὶ ἀπιστίας. Η πίστει γὰρ ὅτι οὐ προσκόψουσιν, ὡς προείπε, καὶ διὰ τούτο προσεδικα συναναιρεθῆναι πάντας τῷ διδασκάλῳ· οὐκ ἐπετίμησε δὲ αὐτῷ ὁ Χριστὸς, διαβαστάζων ἔτι τὴν ἀσθένειαν αὐτοῦ. Δίδυμος δὲ ἐλέγετο διὰ τὸ συνάμα ἀδελφῷ γεννηθῆναι. Ἐλθὼν οὖν · ἐν τῷ μνημείῳ. Αὐτὸς μὲν ἀπέ θανε, μεθὰ ἀπέστειλαν αἱ ἀδελφοὶ πρὸς τὸν Χρι στόν, κατ' αὐτὴν ἄρα τὴν ἡμέραν· οὗτος δὲ ἔμεινεν ἐν ᾧ ἦν τόπῳ δύο ἡμέρας, αὐτήν τε καὶ ἑτέραν· κατὰ δὲ τὴν τρίτην εἶπε τοῖς μαθηταίς ὅτι Λάζαρος ο φίλος ἡμῶν κεκοίμηται, καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν δὲ τῇ τετάρτῃ ἀπῆλθε, περιμείνας ἵνα ο έσῃ ὥστε πλέον φανῆναι τὸ μεγαλεῖον τῆς αὐτοῦ δυνάμεως. Αὐταὶ δὲ οὐκέτι ἀπέστειλαν πρὸς αὐτὸν, ἀπογνοῦσαι λοιπὸν τὴν ζωὴν τοῦ ἀδελφοῦ. Ην αὐτῶν. Πρὸς τὰς περὶ Μάρθαν καὶ Μαρίαν, τουτέστι πρὸς Μάρθαν καὶ Μαρίαν. Κα! τοῦτο γὰρ ἰδίωμα λόγου. ᾿Αλλὰ πῶς αὐτὰς παρε μυθοῦντο, φίλας οὖσας τοῦ Ἰησοῦ; Πάντως ἢ διὰ τὴν εὐγένειαν αὐτῶν, ἢ διὰ τὰς ἄλλας ἀρετὰς, ἢ διὰ τὸ μέγεθος τῆς συμφοράς. Άλλως τε, οὐδ᾽ ἦσαν οὗτοι τῶν πάντη πονηρῶν· καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τοῦ πιστεῦσαι πολλοὺς αὐτῶν, Η οὖν Μάρθα· ἐκαθέζετο. Αὐτὴ μόνη τοῦτο ἀκούσασα, οὐκ ἐκοινώσατο καὶ πρὸς τὴν ἀδελφήν, ἵνα μὴ, κἀκείνης ἐξελθούσης, θορυβηθώσιν οἱ παραμυθούμενοι. Varia lectiones et notæ. Hoc præetermisso ocabulo, textum conjun· sit ller.tonius. Αυτός μου ούτος, Α.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XI. Εἶπεν-Θεός. Εἰ ἧς ὧδε, ὁ ἀδελφός μου οὐκ ἂν ἐτεθνήκει. Πτήσω γὰρ ἂν τὸν Θεὸν ὑπὲρ τοῦ μὴ ἀποθανεῖν αὐτὸν, καὶ εἰσηκούσθης ἂν ὡς θεοφιλής. Ούπω γὰρ ἐγίνωσκεν ὅτι εἰ καὶ ὡς ἄνθρωπος ἀπῆν, ἀλλ' ὡς Θεός παρήν. Λέγει ἡμέρᾳ. Ὥστε καὶ τὸ Οἶδα ὅτι ένα ἂν αἰτήσῃ τὸν Θεὸν, δώσει σοι ὁ Θεὸς, οὐ περὶ τοῦ ἀναστῆναι αὐτὸν εἶπεν, ἀλλὰ περὶ τοῦ μὴ ἀποῤῥιφῆναι αὐτὸν τοῦ Θεοῦ. Οὔπω γὰρ εἶχε περὶ τοῦ Χριστοῦ τὴν προσήκουσαν ὑπόληψιν· καὶ γὰρ οὐδ' οἱ μαθηταί,καίτοι τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα καὶ ἀκούσαντες καὶ ἰδόντες. Εἶπεν – ζωή. Η δύναμις τῆς ἀναστάσεως καὶ ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς, ὁ ἀνιστῶν καὶ ὁ ζωῶν, ὡς Θεό;. Πρῶτον μὲν οὖν μετρίως εἶπεν, Αναστήσεται ὁ ἀδελφός σου· ἐκείνης δὲ μὴ συνιείσης αποκαλύ πτει λοιπὸν τὴν κεκρυμμένην ἐξουσίαν αὐτοῦ, καὶ ἀνάγει τὸν νοῦν αὐτῆς. '0 - αἰῶνα. Κἂν ἀποθάνῃ ἤδη τὸν ἐνταῦθα θάνατον, ζήσεται τὴν ἐκεῖ ζωὴν τὴν μακαρίαν. Καὶ ὁ ζῶν ἔτι τὴν ἐνταῦθα ζωὴν οὐ μὴ ἀποθάνῃ τ' ἐκεῖ θάνατον, τὸν ἄθλιον. Ταῦτα εἰπὼν ἔδειξεν ὅτι ἐκεῖνα εἰσιν ἀληθὴς ζωὴ καὶ ἀληθὴς θάνατης, ὡς ἀναλλοίωτα καὶ ἀδιάδοχα, κακείνων τα ιστα φροντιστέον. Πιστεύεις τοῦτο; Τὸ ἐμὲ εἶναι τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν ζωὴν, καὶ τὰ ἑξῆς. Λέγει ἐρχόμενος. Ὅτι μὲν μεγάλα περὶ ἑ στοῦ εἶπεν, ἔγνω· πῶς δὲ ταῦτα εἶπεν, Αγνόησε. Διὰ τοῦτο ἔτερον ερωτηθεῖσα, ἕτερον ἀποκρίνεται. Αλλά πόθεν ἐγίνωσκεν ὁ ἀπεκρίθη; Από τῶν πιστευόντων εἰς αὐτόν. Καὶ γὰρ καὶ ὅπερ άνωτέρων εἶπε, τὸν οἶδα ὅτι ἀναστήσεται ἐν τῇ ἀναστάσει ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ, ὑπ' αὐτοῦ τε τοῦ Χριστοῦ διδάσκοντος ἔμαθε, καὶ ἀπὸ τῶν μαθητο, αὐτοῦ. Πολλάκις γὰρ παρ' αὐταῖς μετ᾿ αὐτῶν ἐξενοδοχεῖτο. Καὶ – φωνεῖ σε. Προσδοκήσασά τι ἀγαθὸν ἀπὸ τῶν λόγων αὐτοῦ, τρέχει καὶ καλεῖ τὴν ἀδελφὴν λάθρα, ἵνα μὴ οἱ παρόντες Ἰουδαῖοι τοῦτο γνῶσι, καὶ ἴσως καταμηνύσωσιν αὐτὸν τοῖς ἐπιβουλεύουσιν. Εἶπε δὲ, ὅτι φωνεῖ σε, ἵνα θᾶττον ἀπαντήσῃ. Εκείνη αὐτόν. Ὑπὸ πολλῆς μάλα της προς αὐτὸν τιμῆς. Ούπω Μάρθα. Ην ἔτι ἐκεῖ διδάσκων τους σὺν αὐτῷ, καὶ προφάσει του διδάσκειν περιμένω ν αὐτάς, ἵνα μὴ δόξῃ ἐπιτηδέν ὡς φιλόδοξος το θαύματι. "Η τοῦτο εἶπεν· ὁ εὐαγγελιστὴς ἐμφαίνων ὅτι καὶ ἡ καλέσισα, καὶ ἡ κληθείσα τοσοῦτον ἀξίως έδραμον, ὡς προφθάσαι αὐτὸν ἐκεῖ. 129) Υπέρ ales A. Vers. 21. Digit frater meus non fuisset mortuus; petivisses naque a Deo, ne ipse moreretur, et indubie audiins fuisses, utpote Dei amicus. Nondum enim crgnoscebat, quod, licet ut hono aberal, tamen ut Deus præsens erat. Vers. 22. Deus. Si fuisses hic, Vers. 23. Air Vers. 24. die. Quod ergo diserat: Scio quod quæcunque poposceris a Deo, dabil tibi Deus, non dixit, quod eum resuscitaturus esset, sed ne a Deo abjiceretur: siquilem nondum convenientem de Christo habebat opinionem, sicut nec discipuli, qui tamen tot ac tanta et audierant et videraul. Vers. 25. Dixit — vila. Virtus resurrectionis ct fons vitæ, qui exsuscito vitamque tribuo, tanquam Deus. Primum itaque nodeste locutus est di cens: Resurget frater tuus; at, illa non intelligente, detegit jam occultam suam potestatem, et attollit mentem ejus, Vers. 25. Qui - Vers. 26. æternum. Etiamsi munc moriatur præsenti morte, vivet vita, qua in futurum vivitur, hoc est, beata. Et qui adbuc vivit præsenti vits, nequaquam morietur futura norte, hoc est, misera. Haec dicens ostendit il lam esse veram vitam, veramque mortem, utpote invariabiles, et omni inter se successione carentea, et de illis maxime curandum esse. Vers. 26. Credis hoc? Mc esso tionem ac vitam, et cætera. venturus resurrec crat. Quod magna fers. 27. Ail de seipso dixerit, cognovit; quoniodo autem ca dixerit, ignoravit, et propterea unum interrogata, aliud respondet. Sed unde id sciebat, quod respondit? Ab his qui in cum credebant. Nam et quod superius dixerat: Scio quod resurgel in resurrectione in novissimo die, ab ipso Christo didicerat, et a discipulis ipsius. Nam frequenter cum illis apud eas hospitabatur, Vers. 28. Et vocat le. Exspectans magnam aliquod bonum a sermonibus ejus, currit et vocal clanculum sororem, ne qui præsentes erant Judæi cognoscerent, ac insidiatoribus fortassis eum prodle.cnt. Dixit autem, Vocat te, ut illa cit.us occur1) rerct. €10000 Prææ vehementi, quo Vers. 29. Illa eum persequebatur, honore. Vers. 30. Nondum Murtha. Erat adhuc ibi, docens eos qui secum erant, et docendi prætextu exspectabat illas, ne accedere videretur, tanquam gloriam a miraculo captans. Ant hoc dixit evangelista, ostendens, quod et quæ vocavit, et quæ vocata est, adeo velociter cucurrerunt, ut eum illuc prevenerint. Variæ lectiones et notm. Αναστῆσαι videaur legisse fleutenius. Kal abest Α. Thy abest A, Ὅτι κακείνα Λ. Αὐτοῦ Α. 'A=' A.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XI. Εἶπεν-Θεός. Εἰ ἧς ὧδε, ὁ ἀδελφός μου οὐκ ἂν ἐτεθνήκει. Πτήσω γὰρ ἂν τὸν Θεὸν ὑπὲρ τοῦ μὴ ἀποθανεῖν αὐτὸν, καὶ εἰσηκούσθης ἂν ὡς θεοφιλής. Ούπω γὰρ ἐγίνωσκεν ὅτι εἰ καὶ ὡς ἄνθρωπος ἀπῆν, ἀλλ' ὡς Θεός παρήν. Λέγει ἡμέρᾳ. Ὥστε καὶ τὸ Οἶδα ὅτι ένα ἂν αἰτήσῃ τὸν Θεὸν, δώσει σοι ὁ Θεὸς, οὐ περὶ τοῦ ἀναστῆναι αὐτὸν εἶπεν, ἀλλὰ περὶ τοῦ μὴ ἀποῤῥιφῆναι αὐτὸν τοῦ Θεοῦ. Οὔπω γὰρ εἶχε περὶ τοῦ Χριστοῦ τὴν προσήκουσαν ὑπόληψιν· καὶ γὰρ οὐδ' οἱ μαθηταί,καίτοι τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα καὶ ἀκούσαντες καὶ ἰδόντες. Εἶπεν – ζωή. Η δύναμις τῆς ἀναστάσεως καὶ ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς, ὁ ἀνιστῶν καὶ ὁ ζωῶν, ὡς Θεό;. Πρῶτον μὲν οὖν μετρίως εἶπεν, Αναστήσεται ὁ ἀδελφός σου· ἐκείνης δὲ μὴ συνιείσης αποκαλύ πτει λοιπὸν τὴν κεκρυμμένην ἐξουσίαν αὐτοῦ, καὶ ἀνάγει τὸν νοῦν αὐτῆς. '0 - αἰῶνα. Κἂν ἀποθάνῃ ἤδη τὸν ἐνταῦθα θάνατον, ζήσεται τὴν ἐκεῖ ζωὴν τὴν μακαρίαν. Καὶ ὁ ζῶν ἔτι τὴν ἐνταῦθα ζωὴν οὐ μὴ ἀποθάνῃ τ' ἐκεῖ θάνατον, τὸν ἄθλιον. Ταῦτα εἰπὼν ἔδειξεν ὅτι ἐκεῖνα εἰσιν ἀληθὴς ζωὴ καὶ ἀληθὴς θάνατης, ὡς ἀναλλοίωτα καὶ ἀδιάδοχα, κακείνων τα ιστα φροντιστέον. Πιστεύεις τοῦτο; Τὸ ἐμὲ εἶναι τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν ζωὴν, καὶ τὰ ἑξῆς. Λέγει ἐρχόμενος. Ὅτι μὲν μεγάλα περὶ ἑ στοῦ εἶπεν, ἔγνω· πῶς δὲ ταῦτα εἶπεν, Αγνόησε. Διὰ τοῦτο ἔτερον ερωτηθεῖσα, ἕτερον ἀποκρίνεται. Αλλά πόθεν ἐγίνωσκεν ὁ ἀπεκρίθη; Από τῶν πιστευόντων εἰς αὐτόν. Καὶ γὰρ καὶ ὅπερ άνωτέρων εἶπε, τὸν οἶδα ὅτι ἀναστήσεται ἐν τῇ ἀναστάσει ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ, ὑπ' αὐτοῦ τε τοῦ Χριστοῦ διδάσκοντος ἔμαθε, καὶ ἀπὸ τῶν μαθητο, αὐτοῦ. Πολλάκις γὰρ παρ' αὐταῖς μετ᾿ αὐτῶν ἐξενοδοχεῖτο. Καὶ – φωνεῖ σε. Προσδοκήσασά τι ἀγαθὸν ἀπὸ τῶν λόγων αὐτοῦ, τρέχει καὶ καλεῖ τὴν ἀδελφὴν λάθρα, ἵνα μὴ οἱ παρόντες Ἰουδαῖοι τοῦτο γνῶσι, καὶ ἴσως καταμηνύσωσιν αὐτὸν τοῖς ἐπιβουλεύουσιν. Εἶπε δὲ, ὅτι φωνεῖ σε, ἵνα θᾶττον ἀπαντήσῃ. Εκείνη αὐτόν. Ὑπὸ πολλῆς μάλα της προς αὐτὸν τιμῆς. Ούπω Μάρθα. Ην ἔτι ἐκεῖ διδάσκων τους σὺν αὐτῷ, καὶ προφάσει του διδάσκειν περιμένω ν αὐτάς, ἵνα μὴ δόξῃ ἐπιτηδέν ὡς φιλόδοξος το θαύματι. "Η τοῦτο εἶπεν· ὁ εὐαγγελιστὴς ἐμφαίνων ὅτι καὶ ἡ καλέσισα, καὶ ἡ κληθείσα τοσοῦτον ἀξίως έδραμον, ὡς προφθάσαι αὐτὸν ἐκεῖ. 129) Υπέρ ales A. Vers. 21. Digit frater meus non fuisset mortuus; petivisses naque a Deo, ne ipse moreretur, et indubie audiins fuisses, utpote Dei amicus. Nondum enim crgnoscebat, quod, licet ut hono aberal, tamen ut Deus præsens erat. Vers. 22. Deus. Si fuisses hic, Vers. 23. Air Vers. 24. die. Quod ergo diserat: Scio quod quæcunque poposceris a Deo, dabil tibi Deus, non dixit, quod eum resuscitaturus esset, sed ne a Deo abjiceretur: siquilem nondum convenientem de Christo habebat opinionem, sicut nec discipuli, qui tamen tot ac tanta et audierant et videraul. Vers. 25. Dixit — vila. Virtus resurrectionis ct fons vitæ, qui exsuscito vitamque tribuo, tanquam Deus. Primum itaque nodeste locutus est di cens: Resurget frater tuus; at, illa non intelligente, detegit jam occultam suam potestatem, et attollit mentem ejus, Vers. 25. Qui - Vers. 26. æternum. Etiamsi munc moriatur præsenti morte, vivet vita, qua in futurum vivitur, hoc est, beata. Et qui adbuc vivit præsenti vits, nequaquam morietur futura norte, hoc est, misera. Haec dicens ostendit il lam esse veram vitam, veramque mortem, utpote invariabiles, et omni inter se successione carentea, et de illis maxime curandum esse. Vers. 26. Credis hoc? Mc esso tionem ac vitam, et cætera. venturus resurrec crat. Quod magna fers. 27. Ail de seipso dixerit, cognovit; quoniodo autem ca dixerit, ignoravit, et propterea unum interrogata, aliud respondet. Sed unde id sciebat, quod respondit? Ab his qui in cum credebant. Nam et quod superius dixerat: Scio quod resurgel in resurrectione in novissimo die, ab ipso Christo didicerat, et a discipulis ipsius. Nam frequenter cum illis apud eas hospitabatur, Vers. 28. Et vocat le. Exspectans magnam aliquod bonum a sermonibus ejus, currit et vocal clanculum sororem, ne qui præsentes erant Judæi cognoscerent, ac insidiatoribus fortassis eum prodle.cnt. Dixit autem, Vocat te, ut illa cit.us occur1) rerct. €10000 Prææ vehementi, quo Vers. 29. Illa eum persequebatur, honore. Vers. 30. Nondum Murtha. Erat adhuc ibi, docens eos qui secum erant, et docendi prætextu exspectabat illas, ne accedere videretur, tanquam gloriam a miraculo captans. Ant hoc dixit evangelista, ostendens, quod et quæ vocavit, et quæ vocata est, adeo velociter cucurrerunt, ut eum illuc prevenerint. Variæ lectiones et notm. Αναστῆσαι videaur legisse fleutenius. Kal abest Α. Thy abest A, Ὅτι κακείνα Λ. Αὐτοῦ Α. 'A=' A.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XI. Εἶπεν-Θεός. Εἰ ἧς ὧδε, ὁ ἀδελφός μου οὐκ ἂν ἐτεθνήκει. Πτήσω γὰρ ἂν τὸν Θεὸν ὑπὲρ τοῦ μὴ ἀποθανεῖν αὐτὸν, καὶ εἰσηκούσθης ἂν ὡς θεοφιλής. Ούπω γὰρ ἐγίνωσκεν ὅτι εἰ καὶ ὡς ἄνθρωπος ἀπῆν, ἀλλ' ὡς Θεός παρήν. Λέγει ἡμέρᾳ. Ὥστε καὶ τὸ Οἶδα ὅτι ένα ἂν αἰτήσῃ τὸν Θεὸν, δώσει σοι ὁ Θεὸς, οὐ περὶ τοῦ ἀναστῆναι αὐτὸν εἶπεν, ἀλλὰ περὶ τοῦ μὴ ἀποῤῥιφῆναι αὐτὸν τοῦ Θεοῦ. Οὔπω γὰρ εἶχε περὶ τοῦ Χριστοῦ τὴν προσήκουσαν ὑπόληψιν· καὶ γὰρ οὐδ' οἱ μαθηταί,καίτοι τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα καὶ ἀκούσαντες καὶ ἰδόντες. Εἶπεν – ζωή. Η δύναμις τῆς ἀναστάσεως καὶ ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς, ὁ ἀνιστῶν καὶ ὁ ζωῶν, ὡς Θεό;. Πρῶτον μὲν οὖν μετρίως εἶπεν, Αναστήσεται ὁ ἀδελφός σου· ἐκείνης δὲ μὴ συνιείσης αποκαλύ πτει λοιπὸν τὴν κεκρυμμένην ἐξουσίαν αὐτοῦ, καὶ ἀνάγει τὸν νοῦν αὐτῆς. '0 - αἰῶνα. Κἂν ἀποθάνῃ ἤδη τὸν ἐνταῦθα θάνατον, ζήσεται τὴν ἐκεῖ ζωὴν τὴν μακαρίαν. Καὶ ὁ ζῶν ἔτι τὴν ἐνταῦθα ζωὴν οὐ μὴ ἀποθάνῃ τ' ἐκεῖ θάνατον, τὸν ἄθλιον. Ταῦτα εἰπὼν ἔδειξεν ὅτι ἐκεῖνα εἰσιν ἀληθὴς ζωὴ καὶ ἀληθὴς θάνατης, ὡς ἀναλλοίωτα καὶ ἀδιάδοχα, κακείνων τα ιστα φροντιστέον. Πιστεύεις τοῦτο; Τὸ ἐμὲ εἶναι τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν ζωὴν, καὶ τὰ ἑξῆς. Λέγει ἐρχόμενος. Ὅτι μὲν μεγάλα περὶ ἑ στοῦ εἶπεν, ἔγνω· πῶς δὲ ταῦτα εἶπεν, Αγνόησε. Διὰ τοῦτο ἔτερον ερωτηθεῖσα, ἕτερον ἀποκρίνεται. Αλλά πόθεν ἐγίνωσκεν ὁ ἀπεκρίθη; Από τῶν πιστευόντων εἰς αὐτόν. Καὶ γὰρ καὶ ὅπερ άνωτέρων εἶπε, τὸν οἶδα ὅτι ἀναστήσεται ἐν τῇ ἀναστάσει ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ, ὑπ' αὐτοῦ τε τοῦ Χριστοῦ διδάσκοντος ἔμαθε, καὶ ἀπὸ τῶν μαθητο, αὐτοῦ. Πολλάκις γὰρ παρ' αὐταῖς μετ᾿ αὐτῶν ἐξενοδοχεῖτο. Καὶ – φωνεῖ σε. Προσδοκήσασά τι ἀγαθὸν ἀπὸ τῶν λόγων αὐτοῦ, τρέχει καὶ καλεῖ τὴν ἀδελφὴν λάθρα, ἵνα μὴ οἱ παρόντες Ἰουδαῖοι τοῦτο γνῶσι, καὶ ἴσως καταμηνύσωσιν αὐτὸν τοῖς ἐπιβουλεύουσιν. Εἶπε δὲ, ὅτι φωνεῖ σε, ἵνα θᾶττον ἀπαντήσῃ. Εκείνη αὐτόν. Ὑπὸ πολλῆς μάλα της προς αὐτὸν τιμῆς. Ούπω Μάρθα. Ην ἔτι ἐκεῖ διδάσκων τους σὺν αὐτῷ, καὶ προφάσει του διδάσκειν περιμένω ν αὐτάς, ἵνα μὴ δόξῃ ἐπιτηδέν ὡς φιλόδοξος το θαύματι. "Η τοῦτο εἶπεν· ὁ εὐαγγελιστὴς ἐμφαίνων ὅτι καὶ ἡ καλέσισα, καὶ ἡ κληθείσα τοσοῦτον ἀξίως έδραμον, ὡς προφθάσαι αὐτὸν ἐκεῖ. 129) Υπέρ ales A. Vers. 21. Digit frater meus non fuisset mortuus; petivisses naque a Deo, ne ipse moreretur, et indubie audiins fuisses, utpote Dei amicus. Nondum enim crgnoscebat, quod, licet ut hono aberal, tamen ut Deus præsens erat. Vers. 22. Deus. Si fuisses hic, Vers. 23. Air Vers. 24. die. Quod ergo diserat: Scio quod quæcunque poposceris a Deo, dabil tibi Deus, non dixit, quod eum resuscitaturus esset, sed ne a Deo abjiceretur: siquilem nondum convenientem de Christo habebat opinionem, sicut nec discipuli, qui tamen tot ac tanta et audierant et videraul. Vers. 25. Dixit — vila. Virtus resurrectionis ct fons vitæ, qui exsuscito vitamque tribuo, tanquam Deus. Primum itaque nodeste locutus est di cens: Resurget frater tuus; at, illa non intelligente, detegit jam occultam suam potestatem, et attollit mentem ejus, Vers. 25. Qui - Vers. 26. æternum. Etiamsi munc moriatur præsenti morte, vivet vita, qua in futurum vivitur, hoc est, beata. Et qui adbuc vivit præsenti vits, nequaquam morietur futura norte, hoc est, misera. Haec dicens ostendit il lam esse veram vitam, veramque mortem, utpote invariabiles, et omni inter se successione carentea, et de illis maxime curandum esse. Vers. 26. Credis hoc? Mc esso tionem ac vitam, et cætera. venturus resurrec crat. Quod magna fers. 27. Ail de seipso dixerit, cognovit; quoniodo autem ca dixerit, ignoravit, et propterea unum interrogata, aliud respondet. Sed unde id sciebat, quod respondit? Ab his qui in cum credebant. Nam et quod superius dixerat: Scio quod resurgel in resurrectione in novissimo die, ab ipso Christo didicerat, et a discipulis ipsius. Nam frequenter cum illis apud eas hospitabatur, Vers. 28. Et vocat le. Exspectans magnam aliquod bonum a sermonibus ejus, currit et vocal clanculum sororem, ne qui præsentes erant Judæi cognoscerent, ac insidiatoribus fortassis eum prodle.cnt. Dixit autem, Vocat te, ut illa cit.us occur1) rerct. €10000 Prææ vehementi, quo Vers. 29. Illa eum persequebatur, honore. Vers. 30. Nondum Murtha. Erat adhuc ibi, docens eos qui secum erant, et docendi prætextu exspectabat illas, ne accedere videretur, tanquam gloriam a miraculo captans. Ant hoc dixit evangelista, ostendens, quod et quæ vocavit, et quæ vocata est, adeo velociter cucurrerunt, ut eum illuc prevenerint. Variæ lectiones et notm. Αναστῆσαι videaur legisse fleutenius. Kal abest Α. Thy abest A, Ὅτι κακείνα Λ. Αὐτοῦ Α. 'A=' A.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XI. Εἶπεν-Θεός. Εἰ ἧς ὧδε, ὁ ἀδελφός μου οὐκ ἂν ἐτεθνήκει. Πτήσω γὰρ ἂν τὸν Θεὸν ὑπὲρ τοῦ μὴ ἀποθανεῖν αὐτὸν, καὶ εἰσηκούσθης ἂν ὡς θεοφιλής. Ούπω γὰρ ἐγίνωσκεν ὅτι εἰ καὶ ὡς ἄνθρωπος ἀπῆν, ἀλλ' ὡς Θεός παρήν. Λέγει ἡμέρᾳ. Ὥστε καὶ τὸ Οἶδα ὅτι ένα ἂν αἰτήσῃ τὸν Θεὸν, δώσει σοι ὁ Θεὸς, οὐ περὶ τοῦ ἀναστῆναι αὐτὸν εἶπεν, ἀλλὰ περὶ τοῦ μὴ ἀποῤῥιφῆναι αὐτὸν τοῦ Θεοῦ. Οὔπω γὰρ εἶχε περὶ τοῦ Χριστοῦ τὴν προσήκουσαν ὑπόληψιν· καὶ γὰρ οὐδ' οἱ μαθηταί,καίτοι τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα καὶ ἀκούσαντες καὶ ἰδόντες. Εἶπεν – ζωή. Η δύναμις τῆς ἀναστάσεως καὶ ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς, ὁ ἀνιστῶν καὶ ὁ ζωῶν, ὡς Θεό;. Πρῶτον μὲν οὖν μετρίως εἶπεν, Αναστήσεται ὁ ἀδελφός σου· ἐκείνης δὲ μὴ συνιείσης αποκαλύ πτει λοιπὸν τὴν κεκρυμμένην ἐξουσίαν αὐτοῦ, καὶ ἀνάγει τὸν νοῦν αὐτῆς. '0 - αἰῶνα. Κἂν ἀποθάνῃ ἤδη τὸν ἐνταῦθα θάνατον, ζήσεται τὴν ἐκεῖ ζωὴν τὴν μακαρίαν. Καὶ ὁ ζῶν ἔτι τὴν ἐνταῦθα ζωὴν οὐ μὴ ἀποθάνῃ τ' ἐκεῖ θάνατον, τὸν ἄθλιον. Ταῦτα εἰπὼν ἔδειξεν ὅτι ἐκεῖνα εἰσιν ἀληθὴς ζωὴ καὶ ἀληθὴς θάνατης, ὡς ἀναλλοίωτα καὶ ἀδιάδοχα, κακείνων τα ιστα φροντιστέον. Πιστεύεις τοῦτο; Τὸ ἐμὲ εἶναι τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν ζωὴν, καὶ τὰ ἑξῆς. Λέγει ἐρχόμενος. Ὅτι μὲν μεγάλα περὶ ἑ στοῦ εἶπεν, ἔγνω· πῶς δὲ ταῦτα εἶπεν, Αγνόησε. Διὰ τοῦτο ἔτερον ερωτηθεῖσα, ἕτερον ἀποκρίνεται. Αλλά πόθεν ἐγίνωσκεν ὁ ἀπεκρίθη; Από τῶν πιστευόντων εἰς αὐτόν. Καὶ γὰρ καὶ ὅπερ άνωτέρων εἶπε, τὸν οἶδα ὅτι ἀναστήσεται ἐν τῇ ἀναστάσει ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ, ὑπ' αὐτοῦ τε τοῦ Χριστοῦ διδάσκοντος ἔμαθε, καὶ ἀπὸ τῶν μαθητο, αὐτοῦ. Πολλάκις γὰρ παρ' αὐταῖς μετ᾿ αὐτῶν ἐξενοδοχεῖτο. Καὶ – φωνεῖ σε. Προσδοκήσασά τι ἀγαθὸν ἀπὸ τῶν λόγων αὐτοῦ, τρέχει καὶ καλεῖ τὴν ἀδελφὴν λάθρα, ἵνα μὴ οἱ παρόντες Ἰουδαῖοι τοῦτο γνῶσι, καὶ ἴσως καταμηνύσωσιν αὐτὸν τοῖς ἐπιβουλεύουσιν. Εἶπε δὲ, ὅτι φωνεῖ σε, ἵνα θᾶττον ἀπαντήσῃ. Εκείνη αὐτόν. Ὑπὸ πολλῆς μάλα της προς αὐτὸν τιμῆς. Ούπω Μάρθα. Ην ἔτι ἐκεῖ διδάσκων τους σὺν αὐτῷ, καὶ προφάσει του διδάσκειν περιμένω ν αὐτάς, ἵνα μὴ δόξῃ ἐπιτηδέν ὡς φιλόδοξος το θαύματι. "Η τοῦτο εἶπεν· ὁ εὐαγγελιστὴς ἐμφαίνων ὅτι καὶ ἡ καλέσισα, καὶ ἡ κληθείσα τοσοῦτον ἀξίως έδραμον, ὡς προφθάσαι αὐτὸν ἐκεῖ. 129) Υπέρ ales A. Vers. 21. Digit frater meus non fuisset mortuus; petivisses naque a Deo, ne ipse moreretur, et indubie audiins fuisses, utpote Dei amicus. Nondum enim crgnoscebat, quod, licet ut hono aberal, tamen ut Deus præsens erat. Vers. 22. Deus. Si fuisses hic, Vers. 23. Air Vers. 24. die. Quod ergo diserat: Scio quod quæcunque poposceris a Deo, dabil tibi Deus, non dixit, quod eum resuscitaturus esset, sed ne a Deo abjiceretur: siquilem nondum convenientem de Christo habebat opinionem, sicut nec discipuli, qui tamen tot ac tanta et audierant et videraul. Vers. 25. Dixit — vila. Virtus resurrectionis ct fons vitæ, qui exsuscito vitamque tribuo, tanquam Deus. Primum itaque nodeste locutus est di cens: Resurget frater tuus; at, illa non intelligente, detegit jam occultam suam potestatem, et attollit mentem ejus, Vers. 25. Qui - Vers. 26. æternum. Etiamsi munc moriatur præsenti morte, vivet vita, qua in futurum vivitur, hoc est, beata. Et qui adbuc vivit præsenti vits, nequaquam morietur futura norte, hoc est, misera. Haec dicens ostendit il lam esse veram vitam, veramque mortem, utpote invariabiles, et omni inter se successione carentea, et de illis maxime curandum esse. Vers. 26. Credis hoc? Mc esso tionem ac vitam, et cætera. venturus resurrec crat. Quod magna fers. 27. Ail de seipso dixerit, cognovit; quoniodo autem ca dixerit, ignoravit, et propterea unum interrogata, aliud respondet. Sed unde id sciebat, quod respondit? Ab his qui in cum credebant. Nam et quod superius dixerat: Scio quod resurgel in resurrectione in novissimo die, ab ipso Christo didicerat, et a discipulis ipsius. Nam frequenter cum illis apud eas hospitabatur, Vers. 28. Et vocat le. Exspectans magnam aliquod bonum a sermonibus ejus, currit et vocal clanculum sororem, ne qui præsentes erant Judæi cognoscerent, ac insidiatoribus fortassis eum prodle.cnt. Dixit autem, Vocat te, ut illa cit.us occur1) rerct. €10000 Prææ vehementi, quo Vers. 29. Illa eum persequebatur, honore. Vers. 30. Nondum Murtha. Erat adhuc ibi, docens eos qui secum erant, et docendi prætextu exspectabat illas, ne accedere videretur, tanquam gloriam a miraculo captans. Ant hoc dixit evangelista, ostendens, quod et quæ vocavit, et quæ vocata est, adeo velociter cucurrerunt, ut eum illuc prevenerint. Variæ lectiones et notm. Αναστῆσαι videaur legisse fleutenius. Kal abest Α. Thy abest A, Ὅτι κακείνα Λ. Αὐτοῦ Α. 'A=' A.

Vers. 31. Judæi ergo — ibi. Socuti sunt eam, veriti, ne quid fortassis contra seipsam perpetrarul. autom testes miraculi, etiam non Facti sunt aicili (cc). Vers. 32. Igitur Marin - fra:er. Quanquam sorore ferventior erat erga Chris honorem, siquidem ipsa procidit ad pedes ejus: eadem tamen die cit, eamdem de illo habens opinionem. Οι οὖν Ἰουδαῖοι ἐκεῖ. Ηκολούθησαν μετ καθέξοντε; εἴ που τι μέλλοι καθ' ἑαυτῆς διατρέ ξασθαι. Γεγόνασι δὲ μάρτυρες τοῦ θαύματος ἀπα ράγραπτοι. Η οὖν Μαρία — ἀδελφές. Εἰ καὶ θερμοτέρα εν τῆς ἀδελφῆς πρὸς τὴν εἰς αὐτὸν τιμήν· καὶ γὰρ αὐτὴ έπεσεν εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ· ἀλλά γε τί αὐτὰ λέγει, τὴν αὐτὴν καὶ αὐτὴ περὶ αὐτοῦ ὑπόληψ ἔχουσα. Vers. 55. Jerus spiritu, et turbavit seipsum. Ιησούς - πνεύματι. Οὐκ εἶπε στις αὐτὴν Non ea dixit ad illam, quæ sorori dixerat: tum & καὶ πρὸς τὴν ἀδελφὴν διὰ τοὺς συνελθόντας· ἀμε propter eos qui simul ndvenerant, tum etiam quod δὲ καὶ ἐγίνωσκεν ὅτι μαθήσεται ταῦτα παρ' ἐκείνη sciret futurum esse ut per otium eadem ab illa di- κατά σχολήν • κινηθείσης δὲ ἤδη τῆς ἐν αὐτῷ ἀνsceret. Jain autem commota in ipso humana natura θρωπίνης φύσεως εἰς συμπάθειαν· τὸ γὰρ ὁριν ad compassionen (solent namque qui humani sunt, ἑτέρους δακρύοντας ερεθίζειν ο δε προς οίκτον το 5 οἷος alios videndo lacrymantes, excitari ad misericor. Η φιλανθρώπους. diam). Infremuit spirits, hoc est, affectum.cobibnit, įpsum reprimems; torve ac austere pra: turbatione intuitus est, ne cum lacrymis interrogar:t. Nam spiritus dicitur hic turbationis affectus. Con autem infremuisset, turbavit seipsum sive concussit: contingit enim, ut concutiantur superiores corporis partes eorum qui ita infremunt. Quidam vero spiritum intelligentes divinitatem ejus, in:erpretantur, quod acriter humanæ naturæ comminatus est per divinitatem: et concussit comminatione perterritam. Vers. 34.Et-Vers. 35. Jesus. Tanquam homo et interrogat et lacrymatur, aliaque facit, quæcumque esse hominem ipsum confirmant: Lanquám Deus vero quatriduanum ac olidam jam mortuuni suscitat, cæteraque operatur, quæcunque testantur cum esse Deum. Vult enim utramque sui naturam agnosci, et ideo nunc quidem humano more, aunɑ vero divino, varia demonstrat. Vers. 56. Dicebant crymantem. cum. Videntes eum laVers. 57. Quidam moreretur. Impotentiam el exprobrant, et ironice dicunt: Qui cæci oculos aperuit, eo quod istud non fecerit, nec illud fecisse arbitrantes. Ignorant siquidem id, quod facturus est, illo majus esse: nam majus est mortem, quæ jam advenerit ac douninata sit, repellere, quau accelentem prohibere. Vers. 38. Jesus monumentum. Larrymatus quidem est, sinens naturamı, quæ sua suiit, ostendere: modicam lacrymandi super mortno mensuram tradens nobis. Deinde rursum infremit, ac fectum cohibet, vetans ne ultra modum progrediatur. Vers. 59. Erat Porto αύτη. 'Ενεβριμήσατο τῷ πνεύματι, τουτέστιν ἐπετίμησε τῷ πάθει, ἀναχαιτίζων αὐτό δριμύ τι καὶ αὐστηρὸν ἐνέβλεψε τῇ συγχύσει, ἵνα μὴ μετά δακρύων ποιήση καὶ τὴν ἐρώτησιν. Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα νοεῖται τὸ πάθος τῆς συγ χύσεως. Ἐμβριμησάμενος δὲ ἑτάραξεν ἑαυτόν, ήγουν διέσεισε συμβαίνει γὰρ τινάσσεσθαι τὰ ἀνωτέρω μέρη τῶν οὕτως ἐμβριμωμένων. Τινὲς δὲ πνεῦμα την θεότητα αὐτοῦ ναοῦντες ἑρμηνεύουσιν ὅτι ἐνεβριμήσατο τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ἐν τῇ θεότητι, καὶ ἐκλόνησεν αὐτὴν φοβηθεῖσαν τὴν ὁ βρίμησιν. Καὶ - Ἰησοῦς. Ὡς ἄνθρωπος μὲν καὶ ἐρωτᾷ καὶ δακρύει καὶ τἆλλα ποιεῖ ὅσα βεβαιοῦσιν ότι άνθρω πός ἐστιν· ὡς δὲ Θεὸς ἀνιστᾷ τὸν τεταρταίον καὶ όδωλότα νεκρὸν, καὶ τὰ λοιπὰ ἐνεργεί στα μαρτυρού σιν ὅτι Θεός ἐστιν. Βούλεται γὰρ ἀμφοτέρας αὐτοῦ τὰς φύσεις διαγινώσκεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο τὸ μὲν ἀνθρωποπρεπῶς, τὰ δὲ θεοπρεπῶς ἐπιδείκνυται. Ελεγον – αὐτόν. Ιδόντες αὐτὸν δακρύζαντα. Τινές ἀποθάνῃ. Αδυναμίαν ονειδίζουσιν αὐτῷ, καὶ εἰρωνευόμενοι λέγουσιν· Ὁ ἀνοίξας τοὺς ὀφθαλ μοὺς τοῦ τυφλοῦ· ἀπὸ τοῦ μὴ ποιῆσαι τοῦτο, κάτ κεῖνο ψευδὲς οιόμενοι. Αγνοούντι δὲ ὅτι ὁ μέλλει ποιῆσαι μεῖζόν ἐστι. Τοῦ γὰρ κωλῦσαι ἐπιόντα τὸν θάνατον μείζων τὸ παραγενόμενον ἤδη καὶ κυριεύ σαντα ἀπελάσαι αὐτόν. Ιησούς — μνημείον. Εδάκρυσε μὲν ἀφεὶς τὴν φύσιν ἐνδείξασθαι τὰ ἑαυτῆς, ὀλίγον δὲ μέτρα των ἐπὶ νεκροῖς δακρύων παραδιδοὺς ἡμῖν. Είτα πάλιν ἱμβριμᾶται τῷ πάθει, κωλύων εκπεσεῖν εἰς ἀμετρίαν. "Ir lapidem. Quare no:1 suscita- · λίθον. Διατί οὐκ ἀνέστησεν αὐτὸν ἐπιχει Varim lectiones et note. 157) Καὶ ἑτάραξεν ἑαυτόν, quod mei omittunt, interpres expressit. Vocabulum ἐκλόνησεν, in Ane scholii, videtur etiam tueri uæer. (cc) Etiam non asciti. Minime fallaces, miuine suspecti.

Vers. 31. Judæi ergo — ibi. Socuti sunt eam, veriti, ne quid fortassis contra seipsam perpetrarul. autom testes miraculi, etiam non Facti sunt aicili (cc). Vers. 32. Igitur Marin - fra:er. Quanquam sorore ferventior erat erga Chris honorem, siquidem ipsa procidit ad pedes ejus: eadem tamen die cit, eamdem de illo habens opinionem. Οι οὖν Ἰουδαῖοι ἐκεῖ. Ηκολούθησαν μετ καθέξοντε; εἴ που τι μέλλοι καθ' ἑαυτῆς διατρέ ξασθαι. Γεγόνασι δὲ μάρτυρες τοῦ θαύματος ἀπα ράγραπτοι. Η οὖν Μαρία — ἀδελφές. Εἰ καὶ θερμοτέρα εν τῆς ἀδελφῆς πρὸς τὴν εἰς αὐτὸν τιμήν· καὶ γὰρ αὐτὴ έπεσεν εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ· ἀλλά γε τί αὐτὰ λέγει, τὴν αὐτὴν καὶ αὐτὴ περὶ αὐτοῦ ὑπόληψ ἔχουσα. Vers. 55. Jerus spiritu, et turbavit seipsum. Ιησούς - πνεύματι. Οὐκ εἶπε στις αὐτὴν Non ea dixit ad illam, quæ sorori dixerat: tum & καὶ πρὸς τὴν ἀδελφὴν διὰ τοὺς συνελθόντας· ἀμε propter eos qui simul ndvenerant, tum etiam quod δὲ καὶ ἐγίνωσκεν ὅτι μαθήσεται ταῦτα παρ' ἐκείνη sciret futurum esse ut per otium eadem ab illa di- κατά σχολήν • κινηθείσης δὲ ἤδη τῆς ἐν αὐτῷ ἀνsceret. Jain autem commota in ipso humana natura θρωπίνης φύσεως εἰς συμπάθειαν· τὸ γὰρ ὁριν ad compassionen (solent namque qui humani sunt, ἑτέρους δακρύοντας ερεθίζειν ο δε προς οίκτον το 5 οἷος alios videndo lacrymantes, excitari ad misericor. Η φιλανθρώπους. diam). Infremuit spirits, hoc est, affectum.cobibnit, įpsum reprimems; torve ac austere pra: turbatione intuitus est, ne cum lacrymis interrogar:t. Nam spiritus dicitur hic turbationis affectus. Con autem infremuisset, turbavit seipsum sive concussit: contingit enim, ut concutiantur superiores corporis partes eorum qui ita infremunt. Quidam vero spiritum intelligentes divinitatem ejus, in:erpretantur, quod acriter humanæ naturæ comminatus est per divinitatem: et concussit comminatione perterritam. Vers. 34.Et-Vers. 35. Jesus. Tanquam homo et interrogat et lacrymatur, aliaque facit, quæcumque esse hominem ipsum confirmant: Lanquám Deus vero quatriduanum ac olidam jam mortuuni suscitat, cæteraque operatur, quæcunque testantur cum esse Deum. Vult enim utramque sui naturam agnosci, et ideo nunc quidem humano more, aunɑ vero divino, varia demonstrat. Vers. 56. Dicebant crymantem. cum. Videntes eum laVers. 57. Quidam moreretur. Impotentiam el exprobrant, et ironice dicunt: Qui cæci oculos aperuit, eo quod istud non fecerit, nec illud fecisse arbitrantes. Ignorant siquidem id, quod facturus est, illo majus esse: nam majus est mortem, quæ jam advenerit ac douninata sit, repellere, quau accelentem prohibere. Vers. 38. Jesus monumentum. Larrymatus quidem est, sinens naturamı, quæ sua suiit, ostendere: modicam lacrymandi super mortno mensuram tradens nobis. Deinde rursum infremit, ac fectum cohibet, vetans ne ultra modum progrediatur. Vers. 59. Erat Porto αύτη. 'Ενεβριμήσατο τῷ πνεύματι, τουτέστιν ἐπετίμησε τῷ πάθει, ἀναχαιτίζων αὐτό δριμύ τι καὶ αὐστηρὸν ἐνέβλεψε τῇ συγχύσει, ἵνα μὴ μετά δακρύων ποιήση καὶ τὴν ἐρώτησιν. Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα νοεῖται τὸ πάθος τῆς συγ χύσεως. Ἐμβριμησάμενος δὲ ἑτάραξεν ἑαυτόν, ήγουν διέσεισε συμβαίνει γὰρ τινάσσεσθαι τὰ ἀνωτέρω μέρη τῶν οὕτως ἐμβριμωμένων. Τινὲς δὲ πνεῦμα την θεότητα αὐτοῦ ναοῦντες ἑρμηνεύουσιν ὅτι ἐνεβριμήσατο τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ἐν τῇ θεότητι, καὶ ἐκλόνησεν αὐτὴν φοβηθεῖσαν τὴν ὁ βρίμησιν. Καὶ - Ἰησοῦς. Ὡς ἄνθρωπος μὲν καὶ ἐρωτᾷ καὶ δακρύει καὶ τἆλλα ποιεῖ ὅσα βεβαιοῦσιν ότι άνθρω πός ἐστιν· ὡς δὲ Θεὸς ἀνιστᾷ τὸν τεταρταίον καὶ όδωλότα νεκρὸν, καὶ τὰ λοιπὰ ἐνεργεί στα μαρτυρού σιν ὅτι Θεός ἐστιν. Βούλεται γὰρ ἀμφοτέρας αὐτοῦ τὰς φύσεις διαγινώσκεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο τὸ μὲν ἀνθρωποπρεπῶς, τὰ δὲ θεοπρεπῶς ἐπιδείκνυται. Ελεγον – αὐτόν. Ιδόντες αὐτὸν δακρύζαντα. Τινές ἀποθάνῃ. Αδυναμίαν ονειδίζουσιν αὐτῷ, καὶ εἰρωνευόμενοι λέγουσιν· Ὁ ἀνοίξας τοὺς ὀφθαλ μοὺς τοῦ τυφλοῦ· ἀπὸ τοῦ μὴ ποιῆσαι τοῦτο, κάτ κεῖνο ψευδὲς οιόμενοι. Αγνοούντι δὲ ὅτι ὁ μέλλει ποιῆσαι μεῖζόν ἐστι. Τοῦ γὰρ κωλῦσαι ἐπιόντα τὸν θάνατον μείζων τὸ παραγενόμενον ἤδη καὶ κυριεύ σαντα ἀπελάσαι αὐτόν. Ιησούς — μνημείον. Εδάκρυσε μὲν ἀφεὶς τὴν φύσιν ἐνδείξασθαι τὰ ἑαυτῆς, ὀλίγον δὲ μέτρα των ἐπὶ νεκροῖς δακρύων παραδιδοὺς ἡμῖν. Είτα πάλιν ἱμβριμᾶται τῷ πάθει, κωλύων εκπεσεῖν εἰς ἀμετρίαν. "Ir lapidem. Quare no:1 suscita- · λίθον. Διατί οὐκ ἀνέστησεν αὐτὸν ἐπιχει Varim lectiones et note. 157) Καὶ ἑτάραξεν ἑαυτόν, quod mei omittunt, interpres expressit. Vocabulum ἐκλόνησεν, in Ane scholii, videtur etiam tueri uæer. (cc) Etiam non asciti. Minime fallaces, miuine suspecti.

Vers. 31. Judæi ergo — ibi. Socuti sunt eam, veriti, ne quid fortassis contra seipsam perpetrarul. autom testes miraculi, etiam non Facti sunt aicili (cc). Vers. 32. Igitur Marin - fra:er. Quanquam sorore ferventior erat erga Chris honorem, siquidem ipsa procidit ad pedes ejus: eadem tamen die cit, eamdem de illo habens opinionem. Οι οὖν Ἰουδαῖοι ἐκεῖ. Ηκολούθησαν μετ καθέξοντε; εἴ που τι μέλλοι καθ' ἑαυτῆς διατρέ ξασθαι. Γεγόνασι δὲ μάρτυρες τοῦ θαύματος ἀπα ράγραπτοι. Η οὖν Μαρία — ἀδελφές. Εἰ καὶ θερμοτέρα εν τῆς ἀδελφῆς πρὸς τὴν εἰς αὐτὸν τιμήν· καὶ γὰρ αὐτὴ έπεσεν εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ· ἀλλά γε τί αὐτὰ λέγει, τὴν αὐτὴν καὶ αὐτὴ περὶ αὐτοῦ ὑπόληψ ἔχουσα. Vers. 55. Jerus spiritu, et turbavit seipsum. Ιησούς - πνεύματι. Οὐκ εἶπε στις αὐτὴν Non ea dixit ad illam, quæ sorori dixerat: tum & καὶ πρὸς τὴν ἀδελφὴν διὰ τοὺς συνελθόντας· ἀμε propter eos qui simul ndvenerant, tum etiam quod δὲ καὶ ἐγίνωσκεν ὅτι μαθήσεται ταῦτα παρ' ἐκείνη sciret futurum esse ut per otium eadem ab illa di- κατά σχολήν • κινηθείσης δὲ ἤδη τῆς ἐν αὐτῷ ἀνsceret. Jain autem commota in ipso humana natura θρωπίνης φύσεως εἰς συμπάθειαν· τὸ γὰρ ὁριν ad compassionen (solent namque qui humani sunt, ἑτέρους δακρύοντας ερεθίζειν ο δε προς οίκτον το 5 οἷος alios videndo lacrymantes, excitari ad misericor. Η φιλανθρώπους. diam). Infremuit spirits, hoc est, affectum.cobibnit, įpsum reprimems; torve ac austere pra: turbatione intuitus est, ne cum lacrymis interrogar:t. Nam spiritus dicitur hic turbationis affectus. Con autem infremuisset, turbavit seipsum sive concussit: contingit enim, ut concutiantur superiores corporis partes eorum qui ita infremunt. Quidam vero spiritum intelligentes divinitatem ejus, in:erpretantur, quod acriter humanæ naturæ comminatus est per divinitatem: et concussit comminatione perterritam. Vers. 34.Et-Vers. 35. Jesus. Tanquam homo et interrogat et lacrymatur, aliaque facit, quæcumque esse hominem ipsum confirmant: Lanquám Deus vero quatriduanum ac olidam jam mortuuni suscitat, cæteraque operatur, quæcunque testantur cum esse Deum. Vult enim utramque sui naturam agnosci, et ideo nunc quidem humano more, aunɑ vero divino, varia demonstrat. Vers. 56. Dicebant crymantem. cum. Videntes eum laVers. 57. Quidam moreretur. Impotentiam el exprobrant, et ironice dicunt: Qui cæci oculos aperuit, eo quod istud non fecerit, nec illud fecisse arbitrantes. Ignorant siquidem id, quod facturus est, illo majus esse: nam majus est mortem, quæ jam advenerit ac douninata sit, repellere, quau accelentem prohibere. Vers. 38. Jesus monumentum. Larrymatus quidem est, sinens naturamı, quæ sua suiit, ostendere: modicam lacrymandi super mortno mensuram tradens nobis. Deinde rursum infremit, ac fectum cohibet, vetans ne ultra modum progrediatur. Vers. 59. Erat Porto αύτη. 'Ενεβριμήσατο τῷ πνεύματι, τουτέστιν ἐπετίμησε τῷ πάθει, ἀναχαιτίζων αὐτό δριμύ τι καὶ αὐστηρὸν ἐνέβλεψε τῇ συγχύσει, ἵνα μὴ μετά δακρύων ποιήση καὶ τὴν ἐρώτησιν. Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα νοεῖται τὸ πάθος τῆς συγ χύσεως. Ἐμβριμησάμενος δὲ ἑτάραξεν ἑαυτόν, ήγουν διέσεισε συμβαίνει γὰρ τινάσσεσθαι τὰ ἀνωτέρω μέρη τῶν οὕτως ἐμβριμωμένων. Τινὲς δὲ πνεῦμα την θεότητα αὐτοῦ ναοῦντες ἑρμηνεύουσιν ὅτι ἐνεβριμήσατο τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ἐν τῇ θεότητι, καὶ ἐκλόνησεν αὐτὴν φοβηθεῖσαν τὴν ὁ βρίμησιν. Καὶ - Ἰησοῦς. Ὡς ἄνθρωπος μὲν καὶ ἐρωτᾷ καὶ δακρύει καὶ τἆλλα ποιεῖ ὅσα βεβαιοῦσιν ότι άνθρω πός ἐστιν· ὡς δὲ Θεὸς ἀνιστᾷ τὸν τεταρταίον καὶ όδωλότα νεκρὸν, καὶ τὰ λοιπὰ ἐνεργεί στα μαρτυρού σιν ὅτι Θεός ἐστιν. Βούλεται γὰρ ἀμφοτέρας αὐτοῦ τὰς φύσεις διαγινώσκεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο τὸ μὲν ἀνθρωποπρεπῶς, τὰ δὲ θεοπρεπῶς ἐπιδείκνυται. Ελεγον – αὐτόν. Ιδόντες αὐτὸν δακρύζαντα. Τινές ἀποθάνῃ. Αδυναμίαν ονειδίζουσιν αὐτῷ, καὶ εἰρωνευόμενοι λέγουσιν· Ὁ ἀνοίξας τοὺς ὀφθαλ μοὺς τοῦ τυφλοῦ· ἀπὸ τοῦ μὴ ποιῆσαι τοῦτο, κάτ κεῖνο ψευδὲς οιόμενοι. Αγνοούντι δὲ ὅτι ὁ μέλλει ποιῆσαι μεῖζόν ἐστι. Τοῦ γὰρ κωλῦσαι ἐπιόντα τὸν θάνατον μείζων τὸ παραγενόμενον ἤδη καὶ κυριεύ σαντα ἀπελάσαι αὐτόν. Ιησούς — μνημείον. Εδάκρυσε μὲν ἀφεὶς τὴν φύσιν ἐνδείξασθαι τὰ ἑαυτῆς, ὀλίγον δὲ μέτρα των ἐπὶ νεκροῖς δακρύων παραδιδοὺς ἡμῖν. Είτα πάλιν ἱμβριμᾶται τῷ πάθει, κωλύων εκπεσεῖν εἰς ἀμετρίαν. "Ir lapidem. Quare no:1 suscita- · λίθον. Διατί οὐκ ἀνέστησεν αὐτὸν ἐπιχει Varim lectiones et note. 157) Καὶ ἑτάραξεν ἑαυτόν, quod mei omittunt, interpres expressit. Vocabulum ἐκλόνησεν, in Ane scholii, videtur etiam tueri uæer. (cc) Etiam non asciti. Minime fallaces, miuine suspecti.

Vers. 31. Judæi ergo — ibi. Socuti sunt eam, veriti, ne quid fortassis contra seipsam perpetrarul. autom testes miraculi, etiam non Facti sunt aicili (cc). Vers. 32. Igitur Marin - fra:er. Quanquam sorore ferventior erat erga Chris honorem, siquidem ipsa procidit ad pedes ejus: eadem tamen die cit, eamdem de illo habens opinionem. Οι οὖν Ἰουδαῖοι ἐκεῖ. Ηκολούθησαν μετ καθέξοντε; εἴ που τι μέλλοι καθ' ἑαυτῆς διατρέ ξασθαι. Γεγόνασι δὲ μάρτυρες τοῦ θαύματος ἀπα ράγραπτοι. Η οὖν Μαρία — ἀδελφές. Εἰ καὶ θερμοτέρα εν τῆς ἀδελφῆς πρὸς τὴν εἰς αὐτὸν τιμήν· καὶ γὰρ αὐτὴ έπεσεν εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ· ἀλλά γε τί αὐτὰ λέγει, τὴν αὐτὴν καὶ αὐτὴ περὶ αὐτοῦ ὑπόληψ ἔχουσα. Vers. 55. Jerus spiritu, et turbavit seipsum. Ιησούς - πνεύματι. Οὐκ εἶπε στις αὐτὴν Non ea dixit ad illam, quæ sorori dixerat: tum & καὶ πρὸς τὴν ἀδελφὴν διὰ τοὺς συνελθόντας· ἀμε propter eos qui simul ndvenerant, tum etiam quod δὲ καὶ ἐγίνωσκεν ὅτι μαθήσεται ταῦτα παρ' ἐκείνη sciret futurum esse ut per otium eadem ab illa di- κατά σχολήν • κινηθείσης δὲ ἤδη τῆς ἐν αὐτῷ ἀνsceret. Jain autem commota in ipso humana natura θρωπίνης φύσεως εἰς συμπάθειαν· τὸ γὰρ ὁριν ad compassionen (solent namque qui humani sunt, ἑτέρους δακρύοντας ερεθίζειν ο δε προς οίκτον το 5 οἷος alios videndo lacrymantes, excitari ad misericor. Η φιλανθρώπους. diam). Infremuit spirits, hoc est, affectum.cobibnit, įpsum reprimems; torve ac austere pra: turbatione intuitus est, ne cum lacrymis interrogar:t. Nam spiritus dicitur hic turbationis affectus. Con autem infremuisset, turbavit seipsum sive concussit: contingit enim, ut concutiantur superiores corporis partes eorum qui ita infremunt. Quidam vero spiritum intelligentes divinitatem ejus, in:erpretantur, quod acriter humanæ naturæ comminatus est per divinitatem: et concussit comminatione perterritam. Vers. 34.Et-Vers. 35. Jesus. Tanquam homo et interrogat et lacrymatur, aliaque facit, quæcumque esse hominem ipsum confirmant: Lanquám Deus vero quatriduanum ac olidam jam mortuuni suscitat, cæteraque operatur, quæcunque testantur cum esse Deum. Vult enim utramque sui naturam agnosci, et ideo nunc quidem humano more, aunɑ vero divino, varia demonstrat. Vers. 56. Dicebant crymantem. cum. Videntes eum laVers. 57. Quidam moreretur. Impotentiam el exprobrant, et ironice dicunt: Qui cæci oculos aperuit, eo quod istud non fecerit, nec illud fecisse arbitrantes. Ignorant siquidem id, quod facturus est, illo majus esse: nam majus est mortem, quæ jam advenerit ac douninata sit, repellere, quau accelentem prohibere. Vers. 38. Jesus monumentum. Larrymatus quidem est, sinens naturamı, quæ sua suiit, ostendere: modicam lacrymandi super mortno mensuram tradens nobis. Deinde rursum infremit, ac fectum cohibet, vetans ne ultra modum progrediatur. Vers. 59. Erat Porto αύτη. 'Ενεβριμήσατο τῷ πνεύματι, τουτέστιν ἐπετίμησε τῷ πάθει, ἀναχαιτίζων αὐτό δριμύ τι καὶ αὐστηρὸν ἐνέβλεψε τῇ συγχύσει, ἵνα μὴ μετά δακρύων ποιήση καὶ τὴν ἐρώτησιν. Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα νοεῖται τὸ πάθος τῆς συγ χύσεως. Ἐμβριμησάμενος δὲ ἑτάραξεν ἑαυτόν, ήγουν διέσεισε συμβαίνει γὰρ τινάσσεσθαι τὰ ἀνωτέρω μέρη τῶν οὕτως ἐμβριμωμένων. Τινὲς δὲ πνεῦμα την θεότητα αὐτοῦ ναοῦντες ἑρμηνεύουσιν ὅτι ἐνεβριμήσατο τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ἐν τῇ θεότητι, καὶ ἐκλόνησεν αὐτὴν φοβηθεῖσαν τὴν ὁ βρίμησιν. Καὶ - Ἰησοῦς. Ὡς ἄνθρωπος μὲν καὶ ἐρωτᾷ καὶ δακρύει καὶ τἆλλα ποιεῖ ὅσα βεβαιοῦσιν ότι άνθρω πός ἐστιν· ὡς δὲ Θεὸς ἀνιστᾷ τὸν τεταρταίον καὶ όδωλότα νεκρὸν, καὶ τὰ λοιπὰ ἐνεργεί στα μαρτυρού σιν ὅτι Θεός ἐστιν. Βούλεται γὰρ ἀμφοτέρας αὐτοῦ τὰς φύσεις διαγινώσκεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο τὸ μὲν ἀνθρωποπρεπῶς, τὰ δὲ θεοπρεπῶς ἐπιδείκνυται. Ελεγον – αὐτόν. Ιδόντες αὐτὸν δακρύζαντα. Τινές ἀποθάνῃ. Αδυναμίαν ονειδίζουσιν αὐτῷ, καὶ εἰρωνευόμενοι λέγουσιν· Ὁ ἀνοίξας τοὺς ὀφθαλ μοὺς τοῦ τυφλοῦ· ἀπὸ τοῦ μὴ ποιῆσαι τοῦτο, κάτ κεῖνο ψευδὲς οιόμενοι. Αγνοούντι δὲ ὅτι ὁ μέλλει ποιῆσαι μεῖζόν ἐστι. Τοῦ γὰρ κωλῦσαι ἐπιόντα τὸν θάνατον μείζων τὸ παραγενόμενον ἤδη καὶ κυριεύ σαντα ἀπελάσαι αὐτόν. Ιησούς — μνημείον. Εδάκρυσε μὲν ἀφεὶς τὴν φύσιν ἐνδείξασθαι τὰ ἑαυτῆς, ὀλίγον δὲ μέτρα των ἐπὶ νεκροῖς δακρύων παραδιδοὺς ἡμῖν. Είτα πάλιν ἱμβριμᾶται τῷ πάθει, κωλύων εκπεσεῖν εἰς ἀμετρίαν. "Ir lapidem. Quare no:1 suscita- · λίθον. Διατί οὐκ ἀνέστησεν αὐτὸν ἐπιχει Varim lectiones et note. 157) Καὶ ἑτάραξεν ἑαυτόν, quod mei omittunt, interpres expressit. Vocabulum ἐκλόνησεν, in Ane scholii, videtur etiam tueri uæer. (cc) Etiam non asciti. Minime fallaces, miuine suspecti.

μένου του λίθου, Ινα οἱ τὸν λίθον ἄραντες καὶ vit cum im πρώτοι τῆς ὀσμῆς ἀσφρανθέντες αὐτοὶ μαρτυρήσωσι μάλιστα τῷ θαύματι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ οὐκ ἀπὼν ἀνέστησεν αὐτὸν, καὶ μετὰ πολλῶν ἦλθεν εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ δεδεμένων χειρίας; καὶ σουδαρίῳ ἤγειρεν αὐτὸν, καὶ προσέταξε λῦσαι αὐτὸν, πρὸς αναντίρρητον ἀπόδειξιν τοῦ θαύματος, ἵνα διὰ πάν των τούτων ἡ ἀλήθεια μαρτυρηθῇ, καὶ μὴ πάλιν ὡς ἐπὶ τοῦ τυφλοῦ γένηταί τις αμφιβολία. ἀδύνατον Λέγει — ἐστιν. "Η η όζει, καὶ λοιπόν, ἀναστῆναι αὐτὸν διεφθορότα. Προείρηται γὰρ ὅτι οὔπω περὶ αὐτοῦ τὴν προσήκουσαν ὑπόληψιν εἶχεν, οὐδὲ ἃ εἶπεν αὐτῇ, νενόηκε. Λέγει Θεοῦ; Εἰκὸς γὰρ καὶ τοῦτο εἰπεῖν αὐτῇ· ἢ τοῦτο νοῆσαι ἐδίδουν ἃ εἶπεν αὐτῇ. Πραν - κείμενος. Πριν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ τύπου ὅπου ἦν κείμενος. Ο δὲ Ἰησοῦς - μου. Ορα Ανω, καὶ Εὐα χαριστεῖ, ἵνα πιστευθῇ ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπεστάλη. Αὐτὸς γὰρ προϊὼν διδάσκει ταύτην εἶναι τὴν αἰτίαν. Ελεγον γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπὸ Θεοῦ. ᾿Αλλὰ πῶς εἶπεν, "Οτι ήκουσάς μου; οὐ γὰρ ηύξατο. Οὐκ ηύξατο μὲν ἐμφαίνων ὅτι οὐ δεῖται εὔξασία:· εἶπε δὲ, Οτι ήκουσάς μου, ὑποδηλῶν τὸ ταυτὸν τοῦ θελήματος. Εὐχαριστῶ σοι, ὅτι ἠθέλησας δ θέλω. Ἐγὼ - ἀκούεις. Πάντοτε θέλεις & θέλω. Τὸ αὐτὸ γὰρ ἀμφοτέροις θέλημα, ἡ αὐτὴ γνώμη. Είτα προς •ίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης εὐχαριστίας, καὶ τῶν ταπεινῶν ῥημάτων. Αλλά — εἶπον. Το, Εὐχαριστῶ σοι δτι ήκουσας γιου, διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν περιεστώτων. Ινα – απέστειλας. Τοῦτο γὰρ ἦν ἀναγκαιότα τον. Ο γὰρ πιστεύσας ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπέστειλε, πιστεύσει πάντως καὶ τοῖς λόγοις αὐτοῦ, τοῖς τε ἄλο λοις καὶ τοῖς περὶ τοῦ εἶναι αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. 'Ο δὲ μὴ πιστεύσας ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπέστειλεν, οὐδὲ τοὺς λόγους αὐτοῦ παραδέξεται. Καὶ — έξω. — φωνῇ μεγάλη έκραύγασεν, ἐν δεικνύμενος ότι καλεῖ τὴν ψυχὴν οὐ παροῦσαν, ἀλλ᾽ ἐποῦσαν πόρρω, καὶ ἵνα πάντες οἱ παρόντες ἀκούσως: τὸ ἐξουσιαστικὴν τοῦτο κέλευσμα, καὶ ὅταν ἴδωσιν εἰς ἔργον ἐκειν, ὑψηλόν τι καὶ θεοπρεπές περὶ αὐτοῦ ἐννοήσωσιν. Οὐκ εἶπε δὲ, ᾿Ανάστηθι, ἀλλὰ, Δεύρο έξω, ὡς ζων τι τῷ τεθνηκότι διαλεγόμενος. Παρὰ γὰρ τῷ Θεῷ καὶ οἱ νεκροὶ ζῶσι. Τοῦτο οὖν ἐστιν ὁ ἔλεγεν· ὅτι Ερχεται ὥρι, καὶ νῦν ἔστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκού σονται τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκού· σαντες ζήσονται. Ορα γάρ. ze Joan v. 2. of auest A. 159) Κτρίνες Β. (.0) 18:59 B. Forte Ο CAP. XI. osito lapide? Ut qui lapiden sustulissent, el primi gravem sensissent odorem, potissimum miraculo testimonium exhiberent: siquidem etiam propter hoc non resuscitavit cum absens, sed cum multis venit ad monumentum, et revinetum fasciis sepulcralibus ac sudario excitavit, jussitque, ut solverent cum, ad infallibilem miraculi demonstrationem, ut ab his omnibus veritas testimonium accipe.el: el ne rursum, quemadmodum de cæco, ulla remanere posset ambignitas. Vers. 39. Dicit est.—dam olet, et ideo in possibile est eum resuscitare jam corruptum. Nam prædictum est, quod nondum de eo convenientem habebat opinionem, nec ca quæ sibi ille dixerat, intellexit. Vers. 40. Ail Dei? Verisimile est enim, hoc cliam cum dixisse illi; ant hoc sibi volebant, qua illi dixerat. mortens. Sustulerant Vers. 41. Sus:ulerunt cum a loco in quo jacebat. Vers. 41. Jesus axlent me. Vide dictiones Sursum, et Gratias ago: at a Deo missus esse credatur. Ipse siquidem in progressi docet hanc esse causam. Dicebant enim Judæi: Non est hie a Deo. Sed quomodo dixit: Quia andisti me, cum precatus non sit? Non est precatus, ostendens quod precatione opus illi non esset. Dixit autem: Quia audisti me, insinuaus voluntatis identitatcm. tibi ago, quia voluisti quod ego volo. Cratias Vers. 42. Ego - audis. Seniper vis quæ volo; nam calem utrique voluntas est ac meas C.- dem. Deinde addit et causam hujusmodi gratiarum actions humiliumque verborum. Vers. 41. Sed diri. Disi, Gratius tibi ago, quia andėsti me, propter imbecillitatem circumstantium, Vers. 42. Οι miseris. Nam hoc maxime nece: sarium erat. Qui enim credit quod Deus cum miserit, cjus etiam credet sermonibus, cum aliis, tum his quibus se Dei esse Filium ostendit; qui autem non credit quod Deus cum miserit, is nequo ejus sermones suscipiet. Vers. 45. Et — fores. Voce magna clamavit, ostenuens, quod antiam vocet non præsentem, sed procul absentem: utque omnes qui præsentes erant, audirent hanc auctoritativæ potestatis jussio– nem: et cum in opus deductam viderent, su. limiter de co, tanquam de Deo, sentirent. Non dixit autem, Resur,e, sed, Veni föras, cum co. qui mortuus Inerat, Lanquam cum vivente collognens. Siquidem apud Deum etiam mortai vivunt. Hoc ergo est, quod dicebat: Venit tempus, et nunc est, quando mortni andient vocem Filii Dei, et qui audierint, vivent*. Vide enim, quid sequatur. Varim lectiones et no!!. Hentenius legit, ὥρα οι εὐχαριστῶν. Οι παρόντες desunt Α.

μένου του λίθου, Ινα οἱ τὸν λίθον ἄραντες καὶ vit cum im πρώτοι τῆς ὀσμῆς ἀσφρανθέντες αὐτοὶ μαρτυρήσωσι μάλιστα τῷ θαύματι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ οὐκ ἀπὼν ἀνέστησεν αὐτὸν, καὶ μετὰ πολλῶν ἦλθεν εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ δεδεμένων χειρίας; καὶ σουδαρίῳ ἤγειρεν αὐτὸν, καὶ προσέταξε λῦσαι αὐτὸν, πρὸς αναντίρρητον ἀπόδειξιν τοῦ θαύματος, ἵνα διὰ πάν των τούτων ἡ ἀλήθεια μαρτυρηθῇ, καὶ μὴ πάλιν ὡς ἐπὶ τοῦ τυφλοῦ γένηταί τις αμφιβολία. ἀδύνατον Λέγει — ἐστιν. "Η η όζει, καὶ λοιπόν, ἀναστῆναι αὐτὸν διεφθορότα. Προείρηται γὰρ ὅτι οὔπω περὶ αὐτοῦ τὴν προσήκουσαν ὑπόληψιν εἶχεν, οὐδὲ ἃ εἶπεν αὐτῇ, νενόηκε. Λέγει Θεοῦ; Εἰκὸς γὰρ καὶ τοῦτο εἰπεῖν αὐτῇ· ἢ τοῦτο νοῆσαι ἐδίδουν ἃ εἶπεν αὐτῇ. Πραν - κείμενος. Πριν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ τύπου ὅπου ἦν κείμενος. Ο δὲ Ἰησοῦς - μου. Ορα Ανω, καὶ Εὐα χαριστεῖ, ἵνα πιστευθῇ ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπεστάλη. Αὐτὸς γὰρ προϊὼν διδάσκει ταύτην εἶναι τὴν αἰτίαν. Ελεγον γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπὸ Θεοῦ. ᾿Αλλὰ πῶς εἶπεν, "Οτι ήκουσάς μου; οὐ γὰρ ηύξατο. Οὐκ ηύξατο μὲν ἐμφαίνων ὅτι οὐ δεῖται εὔξασία:· εἶπε δὲ, Οτι ήκουσάς μου, ὑποδηλῶν τὸ ταυτὸν τοῦ θελήματος. Εὐχαριστῶ σοι, ὅτι ἠθέλησας δ θέλω. Ἐγὼ - ἀκούεις. Πάντοτε θέλεις & θέλω. Τὸ αὐτὸ γὰρ ἀμφοτέροις θέλημα, ἡ αὐτὴ γνώμη. Είτα προς •ίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης εὐχαριστίας, καὶ τῶν ταπεινῶν ῥημάτων. Αλλά — εἶπον. Το, Εὐχαριστῶ σοι δτι ήκουσας γιου, διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν περιεστώτων. Ινα – απέστειλας. Τοῦτο γὰρ ἦν ἀναγκαιότα τον. Ο γὰρ πιστεύσας ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπέστειλε, πιστεύσει πάντως καὶ τοῖς λόγοις αὐτοῦ, τοῖς τε ἄλο λοις καὶ τοῖς περὶ τοῦ εἶναι αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. 'Ο δὲ μὴ πιστεύσας ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπέστειλεν, οὐδὲ τοὺς λόγους αὐτοῦ παραδέξεται. Καὶ — έξω. — φωνῇ μεγάλη έκραύγασεν, ἐν δεικνύμενος ότι καλεῖ τὴν ψυχὴν οὐ παροῦσαν, ἀλλ᾽ ἐποῦσαν πόρρω, καὶ ἵνα πάντες οἱ παρόντες ἀκούσως: τὸ ἐξουσιαστικὴν τοῦτο κέλευσμα, καὶ ὅταν ἴδωσιν εἰς ἔργον ἐκειν, ὑψηλόν τι καὶ θεοπρεπές περὶ αὐτοῦ ἐννοήσωσιν. Οὐκ εἶπε δὲ, ᾿Ανάστηθι, ἀλλὰ, Δεύρο έξω, ὡς ζων τι τῷ τεθνηκότι διαλεγόμενος. Παρὰ γὰρ τῷ Θεῷ καὶ οἱ νεκροὶ ζῶσι. Τοῦτο οὖν ἐστιν ὁ ἔλεγεν· ὅτι Ερχεται ὥρι, καὶ νῦν ἔστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκού σονται τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκού· σαντες ζήσονται. Ορα γάρ. ze Joan v. 2. of auest A. 159) Κτρίνες Β. (.0) 18:59 B. Forte Ο CAP. XI. osito lapide? Ut qui lapiden sustulissent, el primi gravem sensissent odorem, potissimum miraculo testimonium exhiberent: siquidem etiam propter hoc non resuscitavit cum absens, sed cum multis venit ad monumentum, et revinetum fasciis sepulcralibus ac sudario excitavit, jussitque, ut solverent cum, ad infallibilem miraculi demonstrationem, ut ab his omnibus veritas testimonium accipe.el: el ne rursum, quemadmodum de cæco, ulla remanere posset ambignitas. Vers. 39. Dicit est.—dam olet, et ideo in possibile est eum resuscitare jam corruptum. Nam prædictum est, quod nondum de eo convenientem habebat opinionem, nec ca quæ sibi ille dixerat, intellexit. Vers. 40. Ail Dei? Verisimile est enim, hoc cliam cum dixisse illi; ant hoc sibi volebant, qua illi dixerat. mortens. Sustulerant Vers. 41. Sus:ulerunt cum a loco in quo jacebat. Vers. 41. Jesus axlent me. Vide dictiones Sursum, et Gratias ago: at a Deo missus esse credatur. Ipse siquidem in progressi docet hanc esse causam. Dicebant enim Judæi: Non est hie a Deo. Sed quomodo dixit: Quia andisti me, cum precatus non sit? Non est precatus, ostendens quod precatione opus illi non esset. Dixit autem: Quia audisti me, insinuaus voluntatis identitatcm. tibi ago, quia voluisti quod ego volo. Cratias Vers. 42. Ego - audis. Seniper vis quæ volo; nam calem utrique voluntas est ac meas C.- dem. Deinde addit et causam hujusmodi gratiarum actions humiliumque verborum. Vers. 41. Sed diri. Disi, Gratius tibi ago, quia andėsti me, propter imbecillitatem circumstantium, Vers. 42. Οι miseris. Nam hoc maxime nece: sarium erat. Qui enim credit quod Deus cum miserit, cjus etiam credet sermonibus, cum aliis, tum his quibus se Dei esse Filium ostendit; qui autem non credit quod Deus cum miserit, is nequo ejus sermones suscipiet. Vers. 45. Et — fores. Voce magna clamavit, ostenuens, quod antiam vocet non præsentem, sed procul absentem: utque omnes qui præsentes erant, audirent hanc auctoritativæ potestatis jussio– nem: et cum in opus deductam viderent, su. limiter de co, tanquam de Deo, sentirent. Non dixit autem, Resur,e, sed, Veni föras, cum co. qui mortuus Inerat, Lanquam cum vivente collognens. Siquidem apud Deum etiam mortai vivunt. Hoc ergo est, quod dicebat: Venit tempus, et nunc est, quando mortni andient vocem Filii Dei, et qui audierint, vivent*. Vide enim, quid sequatur. Varim lectiones et no!!. Hentenius legit, ὥρα οι εὐχαριστῶν. Οι παρόντες desunt Α.

μένου του λίθου, Ινα οἱ τὸν λίθον ἄραντες καὶ vit cum im πρώτοι τῆς ὀσμῆς ἀσφρανθέντες αὐτοὶ μαρτυρήσωσι μάλιστα τῷ θαύματι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ οὐκ ἀπὼν ἀνέστησεν αὐτὸν, καὶ μετὰ πολλῶν ἦλθεν εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ δεδεμένων χειρίας; καὶ σουδαρίῳ ἤγειρεν αὐτὸν, καὶ προσέταξε λῦσαι αὐτὸν, πρὸς αναντίρρητον ἀπόδειξιν τοῦ θαύματος, ἵνα διὰ πάν των τούτων ἡ ἀλήθεια μαρτυρηθῇ, καὶ μὴ πάλιν ὡς ἐπὶ τοῦ τυφλοῦ γένηταί τις αμφιβολία. ἀδύνατον Λέγει — ἐστιν. "Η η όζει, καὶ λοιπόν, ἀναστῆναι αὐτὸν διεφθορότα. Προείρηται γὰρ ὅτι οὔπω περὶ αὐτοῦ τὴν προσήκουσαν ὑπόληψιν εἶχεν, οὐδὲ ἃ εἶπεν αὐτῇ, νενόηκε. Λέγει Θεοῦ; Εἰκὸς γὰρ καὶ τοῦτο εἰπεῖν αὐτῇ· ἢ τοῦτο νοῆσαι ἐδίδουν ἃ εἶπεν αὐτῇ. Πραν - κείμενος. Πριν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ τύπου ὅπου ἦν κείμενος. Ο δὲ Ἰησοῦς - μου. Ορα Ανω, καὶ Εὐα χαριστεῖ, ἵνα πιστευθῇ ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπεστάλη. Αὐτὸς γὰρ προϊὼν διδάσκει ταύτην εἶναι τὴν αἰτίαν. Ελεγον γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπὸ Θεοῦ. ᾿Αλλὰ πῶς εἶπεν, "Οτι ήκουσάς μου; οὐ γὰρ ηύξατο. Οὐκ ηύξατο μὲν ἐμφαίνων ὅτι οὐ δεῖται εὔξασία:· εἶπε δὲ, Οτι ήκουσάς μου, ὑποδηλῶν τὸ ταυτὸν τοῦ θελήματος. Εὐχαριστῶ σοι, ὅτι ἠθέλησας δ θέλω. Ἐγὼ - ἀκούεις. Πάντοτε θέλεις & θέλω. Τὸ αὐτὸ γὰρ ἀμφοτέροις θέλημα, ἡ αὐτὴ γνώμη. Είτα προς •ίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης εὐχαριστίας, καὶ τῶν ταπεινῶν ῥημάτων. Αλλά — εἶπον. Το, Εὐχαριστῶ σοι δτι ήκουσας γιου, διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν περιεστώτων. Ινα – απέστειλας. Τοῦτο γὰρ ἦν ἀναγκαιότα τον. Ο γὰρ πιστεύσας ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπέστειλε, πιστεύσει πάντως καὶ τοῖς λόγοις αὐτοῦ, τοῖς τε ἄλο λοις καὶ τοῖς περὶ τοῦ εἶναι αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. 'Ο δὲ μὴ πιστεύσας ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπέστειλεν, οὐδὲ τοὺς λόγους αὐτοῦ παραδέξεται. Καὶ — έξω. — φωνῇ μεγάλη έκραύγασεν, ἐν δεικνύμενος ότι καλεῖ τὴν ψυχὴν οὐ παροῦσαν, ἀλλ᾽ ἐποῦσαν πόρρω, καὶ ἵνα πάντες οἱ παρόντες ἀκούσως: τὸ ἐξουσιαστικὴν τοῦτο κέλευσμα, καὶ ὅταν ἴδωσιν εἰς ἔργον ἐκειν, ὑψηλόν τι καὶ θεοπρεπές περὶ αὐτοῦ ἐννοήσωσιν. Οὐκ εἶπε δὲ, ᾿Ανάστηθι, ἀλλὰ, Δεύρο έξω, ὡς ζων τι τῷ τεθνηκότι διαλεγόμενος. Παρὰ γὰρ τῷ Θεῷ καὶ οἱ νεκροὶ ζῶσι. Τοῦτο οὖν ἐστιν ὁ ἔλεγεν· ὅτι Ερχεται ὥρι, καὶ νῦν ἔστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκού σονται τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκού· σαντες ζήσονται. Ορα γάρ. ze Joan v. 2. of auest A. 159) Κτρίνες Β. (.0) 18:59 B. Forte Ο CAP. XI. osito lapide? Ut qui lapiden sustulissent, el primi gravem sensissent odorem, potissimum miraculo testimonium exhiberent: siquidem etiam propter hoc non resuscitavit cum absens, sed cum multis venit ad monumentum, et revinetum fasciis sepulcralibus ac sudario excitavit, jussitque, ut solverent cum, ad infallibilem miraculi demonstrationem, ut ab his omnibus veritas testimonium accipe.el: el ne rursum, quemadmodum de cæco, ulla remanere posset ambignitas. Vers. 39. Dicit est.—dam olet, et ideo in possibile est eum resuscitare jam corruptum. Nam prædictum est, quod nondum de eo convenientem habebat opinionem, nec ca quæ sibi ille dixerat, intellexit. Vers. 40. Ail Dei? Verisimile est enim, hoc cliam cum dixisse illi; ant hoc sibi volebant, qua illi dixerat. mortens. Sustulerant Vers. 41. Sus:ulerunt cum a loco in quo jacebat. Vers. 41. Jesus axlent me. Vide dictiones Sursum, et Gratias ago: at a Deo missus esse credatur. Ipse siquidem in progressi docet hanc esse causam. Dicebant enim Judæi: Non est hie a Deo. Sed quomodo dixit: Quia andisti me, cum precatus non sit? Non est precatus, ostendens quod precatione opus illi non esset. Dixit autem: Quia audisti me, insinuaus voluntatis identitatcm. tibi ago, quia voluisti quod ego volo. Cratias Vers. 42. Ego - audis. Seniper vis quæ volo; nam calem utrique voluntas est ac meas C.- dem. Deinde addit et causam hujusmodi gratiarum actions humiliumque verborum. Vers. 41. Sed diri. Disi, Gratius tibi ago, quia andėsti me, propter imbecillitatem circumstantium, Vers. 42. Οι miseris. Nam hoc maxime nece: sarium erat. Qui enim credit quod Deus cum miserit, cjus etiam credet sermonibus, cum aliis, tum his quibus se Dei esse Filium ostendit; qui autem non credit quod Deus cum miserit, is nequo ejus sermones suscipiet. Vers. 45. Et — fores. Voce magna clamavit, ostenuens, quod antiam vocet non præsentem, sed procul absentem: utque omnes qui præsentes erant, audirent hanc auctoritativæ potestatis jussio– nem: et cum in opus deductam viderent, su. limiter de co, tanquam de Deo, sentirent. Non dixit autem, Resur,e, sed, Veni föras, cum co. qui mortuus Inerat, Lanquam cum vivente collognens. Siquidem apud Deum etiam mortai vivunt. Hoc ergo est, quod dicebat: Venit tempus, et nunc est, quando mortni andient vocem Filii Dei, et qui audierint, vivent*. Vide enim, quid sequatur. Varim lectiones et no!!. Hentenius legit, ὥρα οι εὐχαριστῶν. Οι παρόντες desunt Α.

μένου του λίθου, Ινα οἱ τὸν λίθον ἄραντες καὶ vit cum im πρώτοι τῆς ὀσμῆς ἀσφρανθέντες αὐτοὶ μαρτυρήσωσι μάλιστα τῷ θαύματι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ οὐκ ἀπὼν ἀνέστησεν αὐτὸν, καὶ μετὰ πολλῶν ἦλθεν εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ δεδεμένων χειρίας; καὶ σουδαρίῳ ἤγειρεν αὐτὸν, καὶ προσέταξε λῦσαι αὐτὸν, πρὸς αναντίρρητον ἀπόδειξιν τοῦ θαύματος, ἵνα διὰ πάν των τούτων ἡ ἀλήθεια μαρτυρηθῇ, καὶ μὴ πάλιν ὡς ἐπὶ τοῦ τυφλοῦ γένηταί τις αμφιβολία. ἀδύνατον Λέγει — ἐστιν. "Η η όζει, καὶ λοιπόν, ἀναστῆναι αὐτὸν διεφθορότα. Προείρηται γὰρ ὅτι οὔπω περὶ αὐτοῦ τὴν προσήκουσαν ὑπόληψιν εἶχεν, οὐδὲ ἃ εἶπεν αὐτῇ, νενόηκε. Λέγει Θεοῦ; Εἰκὸς γὰρ καὶ τοῦτο εἰπεῖν αὐτῇ· ἢ τοῦτο νοῆσαι ἐδίδουν ἃ εἶπεν αὐτῇ. Πραν - κείμενος. Πριν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ τύπου ὅπου ἦν κείμενος. Ο δὲ Ἰησοῦς - μου. Ορα Ανω, καὶ Εὐα χαριστεῖ, ἵνα πιστευθῇ ὅτι παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπεστάλη. Αὐτὸς γὰρ προϊὼν διδάσκει ταύτην εἶναι τὴν αἰτίαν. Ελεγον γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπὸ Θεοῦ. ᾿Αλλὰ πῶς εἶπεν, "Οτι ήκουσάς μου; οὐ γὰρ ηύξατο. Οὐκ ηύξατο μὲν ἐμφαίνων ὅτι οὐ δεῖται εὔξασία:· εἶπε δὲ, Οτι ήκουσάς μου, ὑποδηλῶν τὸ ταυτὸν τοῦ θελήματος. Εὐχαριστῶ σοι, ὅτι ἠθέλησας δ θέλω. Ἐγὼ - ἀκούεις. Πάντοτε θέλεις & θέλω. Τὸ αὐτὸ γὰρ ἀμφοτέροις θέλημα, ἡ αὐτὴ γνώμη. Είτα προς •ίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης εὐχαριστίας, καὶ τῶν ταπεινῶν ῥημάτων. Αλλά — εἶπον. Το, Εὐχαριστῶ σοι δτι ήκουσας γιου, διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν περιεστώτων. Ινα – απέστειλας. Τοῦτο γὰρ ἦν ἀναγκαιότα τον. Ο γὰρ πιστεύσας ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπέστειλε, πιστεύσει πάντως καὶ τοῖς λόγοις αὐτοῦ, τοῖς τε ἄλο λοις καὶ τοῖς περὶ τοῦ εἶναι αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. 'Ο δὲ μὴ πιστεύσας ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀπέστειλεν, οὐδὲ τοὺς λόγους αὐτοῦ παραδέξεται. Καὶ — έξω. — φωνῇ μεγάλη έκραύγασεν, ἐν δεικνύμενος ότι καλεῖ τὴν ψυχὴν οὐ παροῦσαν, ἀλλ᾽ ἐποῦσαν πόρρω, καὶ ἵνα πάντες οἱ παρόντες ἀκούσως: τὸ ἐξουσιαστικὴν τοῦτο κέλευσμα, καὶ ὅταν ἴδωσιν εἰς ἔργον ἐκειν, ὑψηλόν τι καὶ θεοπρεπές περὶ αὐτοῦ ἐννοήσωσιν. Οὐκ εἶπε δὲ, ᾿Ανάστηθι, ἀλλὰ, Δεύρο έξω, ὡς ζων τι τῷ τεθνηκότι διαλεγόμενος. Παρὰ γὰρ τῷ Θεῷ καὶ οἱ νεκροὶ ζῶσι. Τοῦτο οὖν ἐστιν ὁ ἔλεγεν· ὅτι Ερχεται ὥρι, καὶ νῦν ἔστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκού σονται τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκού· σαντες ζήσονται. Ορα γάρ. ze Joan v. 2. of auest A. 159) Κτρίνες Β. (.0) 18:59 B. Forte Ο CAP. XI. osito lapide? Ut qui lapiden sustulissent, el primi gravem sensissent odorem, potissimum miraculo testimonium exhiberent: siquidem etiam propter hoc non resuscitavit cum absens, sed cum multis venit ad monumentum, et revinetum fasciis sepulcralibus ac sudario excitavit, jussitque, ut solverent cum, ad infallibilem miraculi demonstrationem, ut ab his omnibus veritas testimonium accipe.el: el ne rursum, quemadmodum de cæco, ulla remanere posset ambignitas. Vers. 39. Dicit est.—dam olet, et ideo in possibile est eum resuscitare jam corruptum. Nam prædictum est, quod nondum de eo convenientem habebat opinionem, nec ca quæ sibi ille dixerat, intellexit. Vers. 40. Ail Dei? Verisimile est enim, hoc cliam cum dixisse illi; ant hoc sibi volebant, qua illi dixerat. mortens. Sustulerant Vers. 41. Sus:ulerunt cum a loco in quo jacebat. Vers. 41. Jesus axlent me. Vide dictiones Sursum, et Gratias ago: at a Deo missus esse credatur. Ipse siquidem in progressi docet hanc esse causam. Dicebant enim Judæi: Non est hie a Deo. Sed quomodo dixit: Quia andisti me, cum precatus non sit? Non est precatus, ostendens quod precatione opus illi non esset. Dixit autem: Quia audisti me, insinuaus voluntatis identitatcm. tibi ago, quia voluisti quod ego volo. Cratias Vers. 42. Ego - audis. Seniper vis quæ volo; nam calem utrique voluntas est ac meas C.- dem. Deinde addit et causam hujusmodi gratiarum actions humiliumque verborum. Vers. 41. Sed diri. Disi, Gratius tibi ago, quia andėsti me, propter imbecillitatem circumstantium, Vers. 42. Οι miseris. Nam hoc maxime nece: sarium erat. Qui enim credit quod Deus cum miserit, cjus etiam credet sermonibus, cum aliis, tum his quibus se Dei esse Filium ostendit; qui autem non credit quod Deus cum miserit, is nequo ejus sermones suscipiet. Vers. 45. Et — fores. Voce magna clamavit, ostenuens, quod antiam vocet non præsentem, sed procul absentem: utque omnes qui præsentes erant, audirent hanc auctoritativæ potestatis jussio– nem: et cum in opus deductam viderent, su. limiter de co, tanquam de Deo, sentirent. Non dixit autem, Resur,e, sed, Veni föras, cum co. qui mortuus Inerat, Lanquam cum vivente collognens. Siquidem apud Deum etiam mortai vivunt. Hoc ergo est, quod dicebat: Venit tempus, et nunc est, quando mortni andient vocem Filii Dei, et qui audierint, vivent*. Vide enim, quid sequatur. Varim lectiones et no!!. Hentenius legit, ὥρα οι εὐχαριστῶν. Οι παρόντες desunt Α.

Ters. 46. Ει - fasciis sepulcrallbus. Vinculis quibas mortui obvinciri solent. Ο maximum ac duplum miraculum! Non solum, qui jam olebat, resurrexit, sed eliam, qui obvinctus erat, exivit e monumento. Itaque gratiarum actio, dispensationis erat, jussio ac opus, auctoritatis: illa propter præsentinm imbecillitatem facta est, hæc autem propter ejns potentiam et virtutem nec.dit. Propterea iu præcodentibus dicebat: Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi; si autem facio, etsi mihi non vallis credere, operibus credite s". Vers. 44. Et—eral obvincta. Parva fasciola, qua ad hoc usque tempus utuntur llebræi ad tegmen capitis. Vers. 44. Ait - abire. Vos eum sulvite, ut et lactus ferat testimonium, quod non phantasma, sed ipse vere sit. Et sinite abire, ne cum eo ambulans laudis ac plausus causa fiat, utque per otiuin perfectius scrutentur eum qui voluerint. Utinam autem et, mens mea in affectionum monumento sepulta, earumque fasciis alligata, ao insensibilitatis lapidem superpositum habens, et jamm olida gravi peccatorum odore, Verbi sermone resurgeret! Vers. 45. Multi. Vers. 46. Jesus. Nou tanquam admirantes, sed quasi de præstigiatore calumnianses; hi autem sunt, qui dicebant: Non potuit kíc, qui cæci oculos aperuit, facere,ne hic moreretur? Vers. 47. Congregaverunt. - Vers. 48. gentem. Tollent, sive, perdent. Speciosum autem prætextum imponere volentes insidiis quas adversus Salvatorem struebant, ac populum contra eum movere molientes, limorem causabantur Romanorum, quia, si omnes crediderint in cuun, existimabitur, tyraunidem meditari: venientque Βοmani, ac perdent u«iversos, tanquam tyrannidis ac defectionis participes. Atqui ipse defectionem non docuit, quin potius censum Caesari exsolvi permisit: cumque populi regem vellent eum constituere, aufugit, et frugaliter oberrabal, ac vitam probissimam omnibus proponebat: que magis est tyrannidis interitus. Αι ipsi, quanquam non exspectabant, nee Linebant, sed præ invidia perditionem Romanorum in praetextuin assumebant: ea tamen passi sunt, quæ causabantur, non quia Christo obsecuti sunt, sed quia ei non paruerunt. Nam propter illum traditi sunt, ut etiam testatur Josephus. Et ipsi quidem prætextum sumpserunt occidendi illum, ne a Romanis internecion.traderentur: quia vero occiderunt, internecioni traditi sunt, et quae lecerunt, ut elugerent, ea quia fecerunt, non efugerunt. Vers. 49. Unus — Caiaphas. Appellatus, ni mirum. sr Juan. S, (43: Περιεργάσωνται Α. Lucius absunt Α. t p Καὶ — κειρίαις. Δεσμοῖς νεκροστολικοίς. Ο με γίστου καὶ διπλοῦ θαύματος! Οὐ μόνον σεσηπὼς ἐν ἀνέστη, ἀλλὰ καὶ δεδεμένος ὢν ἐξῆλθε τοῦ μνημείου. Ἡ μὲν οὖν εὐχαριστία τῆς οἰκονομίας, τὸ δὲ κέν λευσμα καὶ τὸ ἔργον τῆς ἐξουσίας· ἐκείνη διὰ τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν, ταῦτα δὲ διὰ τὴν τούτου δύναμιν. Διὰ ταῦτα προλαβὼν ἔλεγεν· Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιώ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις πιστεύσατε. Καὶ — περιεδέδετο. Φακιολ.ψ μικρῷ οἰῳ χρόνο και μέχρι καὶ νῦν Ἑβραῖοι καλύμματι κεφαλή;. Λέγει — ὑπάγειν. Ὑμεῖς αὐτὸν λύσατε, ἵνα καὶ ἡ ἀφὴ μαρτυρήσῃ ὅτι οὐ φάσμα, ἀλλ' ἐκεῖνο; ὄντως ἐστὶν, καὶ Αφετε ὑπάγειν, ἵνα μὴ μετ' αὐτοῦ περι πατῶν εὐφημίας αὐτῷ καὶ κρότου γίνηται αίτιος, καὶ ἵνα κατὰ σχολὴν τελεώτερον αὐτὸν περιερ γάζωνται οι βουλόμενοι. Εἴη δὲ καὶ τὸν ἐμὸν νοῦν, ἐντεθαμμένον μνημεία τῶν παθῶν, καὶ διδεμένον χειρίαις αὐτῶν, καὶ λίθον αναισθησίας ἐπιχείμενον ἔχοντα, καὶ δζ ντα δυσωδία τῶν ἁμαρτιῶν τῷ λόγῳ τοῦ Λόγου ἐξαναστῆναι. Поллог Ἰησοῦς. Οὐχ ὡς θαυμάζοντες, ἀλλὰ διαβάλλοντες ὡς γόητα. Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ εἰπόντες· Οὐκ ἠδύνατο οὗτος, ὁ ἀνοίξας τοὺς ὀφθαλμούς τοῦ τυφλοῦ; καὶ τὰ ἑξῆς. Συνήγαγον - ἔθνος, Αροῦσιν, ἔγων ἀπολέ σουσιν. Εὐπρόσωπον δὲ ἀφορμὴν ἐπιθεῖναι τῇ κατά τοῦ Σωτῆρος ἐπιβουλῇ θέλοντες, καὶ τὸν λαὸν κινή σαι κατ' αὐτοῦ μηχανώμενοι προφασίζονται τον φόβον τῶν Ῥωμαίων, ὅτι ἐὰν πάντε; τι τεύσωσιν εἰ; αὐτὸν, ὑποπτευθήσεται τυραννίδα μελετῶν, καὶ ἐλεύ σονται οἱ 'Ρωμαῖοι, καὶ ἀπολέσουσι πάντες ώ; και νωνούς τῆς τυραννίδος καὶ ἀποστασίας. Καὶ μὴν αὐτὸς μὲν ἀποστασίαν οὐκ ἐδίδαξεν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐπέτρεψε κήνσον ἀποδοῦναι Καίσας, και βουλομένων τῶν ὄχλων ποιῆσαι αὐτὸν βασικές, ἔφυγε, καὶ εὐτελῶς περιήρχετο, καὶ βίον ἄριστον ὑπετίθετο, ἅπερ ἀναίρεσί, έστι μάλλον τυραννιίο;. [Αὐτο: δὲ, εἰ καὶ μὴ προσδοκώντες, ἀλλ' ἐκ ηθέ vou προεφασίσαντο τὴν Ῥωμαίων ἀπώλειαν, όμως νου πεπόνθασιν & προεφασίσαντο· οὐ διότι ἐπείθοντο το Χριστῷ, ἀλλὰ διότι οὐκ ἐπείθοντο. Δι' ἐκεῖνον γὰρ προεδόθησαν, ὡς καὶ Ἰώσηπος μαρτυρεῖ. Καὶ αὐτοὶ μὲν προςφασίζοντο ἀνελεῖν αὐτὸν, ἵνα μὴ ἐξ λοθρευθώσιν ὑπὸ Ῥωμαίων· ἐπεὶ δὲ ἀνείκον, ἐξωλοθρεύθησαν· καὶ ἅπερ, ὡς διαφευξόμενοι έπρα ξαν, ταῦτα, ἐπειδὴ ἔπραξαν, οὐ διέφυγον.] Εἰς Κατάρας. Ονομαζόμενος, δηλονότι Varim lectiones et nota. Vide supra ad cap. Vill, vers. 28. Omnissis his duolus vocabulis, textum cunjunxit lentenius. Eorum loco autem in conleitu post Caiaphas, addidit nomine.

Ters. 46. Ει - fasciis sepulcrallbus. Vinculis quibas mortui obvinciri solent. Ο maximum ac duplum miraculum! Non solum, qui jam olebat, resurrexit, sed eliam, qui obvinctus erat, exivit e monumento. Itaque gratiarum actio, dispensationis erat, jussio ac opus, auctoritatis: illa propter præsentinm imbecillitatem facta est, hæc autem propter ejns potentiam et virtutem nec.dit. Propterea iu præcodentibus dicebat: Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi; si autem facio, etsi mihi non vallis credere, operibus credite s". Vers. 44. Et—eral obvincta. Parva fasciola, qua ad hoc usque tempus utuntur llebræi ad tegmen capitis. Vers. 44. Ait - abire. Vos eum sulvite, ut et lactus ferat testimonium, quod non phantasma, sed ipse vere sit. Et sinite abire, ne cum eo ambulans laudis ac plausus causa fiat, utque per otiuin perfectius scrutentur eum qui voluerint. Utinam autem et, mens mea in affectionum monumento sepulta, earumque fasciis alligata, ao insensibilitatis lapidem superpositum habens, et jamm olida gravi peccatorum odore, Verbi sermone resurgeret! Vers. 45. Multi. Vers. 46. Jesus. Nou tanquam admirantes, sed quasi de præstigiatore calumnianses; hi autem sunt, qui dicebant: Non potuit kíc, qui cæci oculos aperuit, facere,ne hic moreretur? Vers. 47. Congregaverunt. - Vers. 48. gentem. Tollent, sive, perdent. Speciosum autem prætextum imponere volentes insidiis quas adversus Salvatorem struebant, ac populum contra eum movere molientes, limorem causabantur Romanorum, quia, si omnes crediderint in cuun, existimabitur, tyraunidem meditari: venientque Βοmani, ac perdent u«iversos, tanquam tyrannidis ac defectionis participes. Atqui ipse defectionem non docuit, quin potius censum Caesari exsolvi permisit: cumque populi regem vellent eum constituere, aufugit, et frugaliter oberrabal, ac vitam probissimam omnibus proponebat: que magis est tyrannidis interitus. Αι ipsi, quanquam non exspectabant, nee Linebant, sed præ invidia perditionem Romanorum in praetextuin assumebant: ea tamen passi sunt, quæ causabantur, non quia Christo obsecuti sunt, sed quia ei non paruerunt. Nam propter illum traditi sunt, ut etiam testatur Josephus. Et ipsi quidem prætextum sumpserunt occidendi illum, ne a Romanis internecion.traderentur: quia vero occiderunt, internecioni traditi sunt, et quae lecerunt, ut elugerent, ea quia fecerunt, non efugerunt. Vers. 49. Unus — Caiaphas. Appellatus, ni mirum. sr Juan. S, (43: Περιεργάσωνται Α. Lucius absunt Α. t p Καὶ — κειρίαις. Δεσμοῖς νεκροστολικοίς. Ο με γίστου καὶ διπλοῦ θαύματος! Οὐ μόνον σεσηπὼς ἐν ἀνέστη, ἀλλὰ καὶ δεδεμένος ὢν ἐξῆλθε τοῦ μνημείου. Ἡ μὲν οὖν εὐχαριστία τῆς οἰκονομίας, τὸ δὲ κέν λευσμα καὶ τὸ ἔργον τῆς ἐξουσίας· ἐκείνη διὰ τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν, ταῦτα δὲ διὰ τὴν τούτου δύναμιν. Διὰ ταῦτα προλαβὼν ἔλεγεν· Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιώ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις πιστεύσατε. Καὶ — περιεδέδετο. Φακιολ.ψ μικρῷ οἰῳ χρόνο και μέχρι καὶ νῦν Ἑβραῖοι καλύμματι κεφαλή;. Λέγει — ὑπάγειν. Ὑμεῖς αὐτὸν λύσατε, ἵνα καὶ ἡ ἀφὴ μαρτυρήσῃ ὅτι οὐ φάσμα, ἀλλ' ἐκεῖνο; ὄντως ἐστὶν, καὶ Αφετε ὑπάγειν, ἵνα μὴ μετ' αὐτοῦ περι πατῶν εὐφημίας αὐτῷ καὶ κρότου γίνηται αίτιος, καὶ ἵνα κατὰ σχολὴν τελεώτερον αὐτὸν περιερ γάζωνται οι βουλόμενοι. Εἴη δὲ καὶ τὸν ἐμὸν νοῦν, ἐντεθαμμένον μνημεία τῶν παθῶν, καὶ διδεμένον χειρίαις αὐτῶν, καὶ λίθον αναισθησίας ἐπιχείμενον ἔχοντα, καὶ δζ ντα δυσωδία τῶν ἁμαρτιῶν τῷ λόγῳ τοῦ Λόγου ἐξαναστῆναι. Поллог Ἰησοῦς. Οὐχ ὡς θαυμάζοντες, ἀλλὰ διαβάλλοντες ὡς γόητα. Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ εἰπόντες· Οὐκ ἠδύνατο οὗτος, ὁ ἀνοίξας τοὺς ὀφθαλμούς τοῦ τυφλοῦ; καὶ τὰ ἑξῆς. Συνήγαγον - ἔθνος, Αροῦσιν, ἔγων ἀπολέ σουσιν. Εὐπρόσωπον δὲ ἀφορμὴν ἐπιθεῖναι τῇ κατά τοῦ Σωτῆρος ἐπιβουλῇ θέλοντες, καὶ τὸν λαὸν κινή σαι κατ' αὐτοῦ μηχανώμενοι προφασίζονται τον φόβον τῶν Ῥωμαίων, ὅτι ἐὰν πάντε; τι τεύσωσιν εἰ; αὐτὸν, ὑποπτευθήσεται τυραννίδα μελετῶν, καὶ ἐλεύ σονται οἱ 'Ρωμαῖοι, καὶ ἀπολέσουσι πάντες ώ; και νωνούς τῆς τυραννίδος καὶ ἀποστασίας. Καὶ μὴν αὐτὸς μὲν ἀποστασίαν οὐκ ἐδίδαξεν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐπέτρεψε κήνσον ἀποδοῦναι Καίσας, και βουλομένων τῶν ὄχλων ποιῆσαι αὐτὸν βασικές, ἔφυγε, καὶ εὐτελῶς περιήρχετο, καὶ βίον ἄριστον ὑπετίθετο, ἅπερ ἀναίρεσί, έστι μάλλον τυραννιίο;. [Αὐτο: δὲ, εἰ καὶ μὴ προσδοκώντες, ἀλλ' ἐκ ηθέ vou προεφασίσαντο τὴν Ῥωμαίων ἀπώλειαν, όμως νου πεπόνθασιν & προεφασίσαντο· οὐ διότι ἐπείθοντο το Χριστῷ, ἀλλὰ διότι οὐκ ἐπείθοντο. Δι' ἐκεῖνον γὰρ προεδόθησαν, ὡς καὶ Ἰώσηπος μαρτυρεῖ. Καὶ αὐτοὶ μὲν προςφασίζοντο ἀνελεῖν αὐτὸν, ἵνα μὴ ἐξ λοθρευθώσιν ὑπὸ Ῥωμαίων· ἐπεὶ δὲ ἀνείκον, ἐξωλοθρεύθησαν· καὶ ἅπερ, ὡς διαφευξόμενοι έπρα ξαν, ταῦτα, ἐπειδὴ ἔπραξαν, οὐ διέφυγον.] Εἰς Κατάρας. Ονομαζόμενος, δηλονότι Varim lectiones et nota. Vide supra ad cap. Vill, vers. 28. Omnissis his duolus vocabulis, textum cunjunxit lentenius. Eorum loco autem in conleitu post Caiaphas, addidit nomine.

Ters. 46. Ει - fasciis sepulcrallbus. Vinculis quibas mortui obvinciri solent. Ο maximum ac duplum miraculum! Non solum, qui jam olebat, resurrexit, sed eliam, qui obvinctus erat, exivit e monumento. Itaque gratiarum actio, dispensationis erat, jussio ac opus, auctoritatis: illa propter præsentinm imbecillitatem facta est, hæc autem propter ejns potentiam et virtutem nec.dit. Propterea iu præcodentibus dicebat: Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi; si autem facio, etsi mihi non vallis credere, operibus credite s". Vers. 44. Et—eral obvincta. Parva fasciola, qua ad hoc usque tempus utuntur llebræi ad tegmen capitis. Vers. 44. Ait - abire. Vos eum sulvite, ut et lactus ferat testimonium, quod non phantasma, sed ipse vere sit. Et sinite abire, ne cum eo ambulans laudis ac plausus causa fiat, utque per otiuin perfectius scrutentur eum qui voluerint. Utinam autem et, mens mea in affectionum monumento sepulta, earumque fasciis alligata, ao insensibilitatis lapidem superpositum habens, et jamm olida gravi peccatorum odore, Verbi sermone resurgeret! Vers. 45. Multi. Vers. 46. Jesus. Nou tanquam admirantes, sed quasi de præstigiatore calumnianses; hi autem sunt, qui dicebant: Non potuit kíc, qui cæci oculos aperuit, facere,ne hic moreretur? Vers. 47. Congregaverunt. - Vers. 48. gentem. Tollent, sive, perdent. Speciosum autem prætextum imponere volentes insidiis quas adversus Salvatorem struebant, ac populum contra eum movere molientes, limorem causabantur Romanorum, quia, si omnes crediderint in cuun, existimabitur, tyraunidem meditari: venientque Βοmani, ac perdent u«iversos, tanquam tyrannidis ac defectionis participes. Atqui ipse defectionem non docuit, quin potius censum Caesari exsolvi permisit: cumque populi regem vellent eum constituere, aufugit, et frugaliter oberrabal, ac vitam probissimam omnibus proponebat: que magis est tyrannidis interitus. Αι ipsi, quanquam non exspectabant, nee Linebant, sed præ invidia perditionem Romanorum in praetextuin assumebant: ea tamen passi sunt, quæ causabantur, non quia Christo obsecuti sunt, sed quia ei non paruerunt. Nam propter illum traditi sunt, ut etiam testatur Josephus. Et ipsi quidem prætextum sumpserunt occidendi illum, ne a Romanis internecion.traderentur: quia vero occiderunt, internecioni traditi sunt, et quae lecerunt, ut elugerent, ea quia fecerunt, non efugerunt. Vers. 49. Unus — Caiaphas. Appellatus, ni mirum. sr Juan. S, (43: Περιεργάσωνται Α. Lucius absunt Α. t p Καὶ — κειρίαις. Δεσμοῖς νεκροστολικοίς. Ο με γίστου καὶ διπλοῦ θαύματος! Οὐ μόνον σεσηπὼς ἐν ἀνέστη, ἀλλὰ καὶ δεδεμένος ὢν ἐξῆλθε τοῦ μνημείου. Ἡ μὲν οὖν εὐχαριστία τῆς οἰκονομίας, τὸ δὲ κέν λευσμα καὶ τὸ ἔργον τῆς ἐξουσίας· ἐκείνη διὰ τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν, ταῦτα δὲ διὰ τὴν τούτου δύναμιν. Διὰ ταῦτα προλαβὼν ἔλεγεν· Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιώ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις πιστεύσατε. Καὶ — περιεδέδετο. Φακιολ.ψ μικρῷ οἰῳ χρόνο και μέχρι καὶ νῦν Ἑβραῖοι καλύμματι κεφαλή;. Λέγει — ὑπάγειν. Ὑμεῖς αὐτὸν λύσατε, ἵνα καὶ ἡ ἀφὴ μαρτυρήσῃ ὅτι οὐ φάσμα, ἀλλ' ἐκεῖνο; ὄντως ἐστὶν, καὶ Αφετε ὑπάγειν, ἵνα μὴ μετ' αὐτοῦ περι πατῶν εὐφημίας αὐτῷ καὶ κρότου γίνηται αίτιος, καὶ ἵνα κατὰ σχολὴν τελεώτερον αὐτὸν περιερ γάζωνται οι βουλόμενοι. Εἴη δὲ καὶ τὸν ἐμὸν νοῦν, ἐντεθαμμένον μνημεία τῶν παθῶν, καὶ διδεμένον χειρίαις αὐτῶν, καὶ λίθον αναισθησίας ἐπιχείμενον ἔχοντα, καὶ δζ ντα δυσωδία τῶν ἁμαρτιῶν τῷ λόγῳ τοῦ Λόγου ἐξαναστῆναι. Поллог Ἰησοῦς. Οὐχ ὡς θαυμάζοντες, ἀλλὰ διαβάλλοντες ὡς γόητα. Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ εἰπόντες· Οὐκ ἠδύνατο οὗτος, ὁ ἀνοίξας τοὺς ὀφθαλμούς τοῦ τυφλοῦ; καὶ τὰ ἑξῆς. Συνήγαγον - ἔθνος, Αροῦσιν, ἔγων ἀπολέ σουσιν. Εὐπρόσωπον δὲ ἀφορμὴν ἐπιθεῖναι τῇ κατά τοῦ Σωτῆρος ἐπιβουλῇ θέλοντες, καὶ τὸν λαὸν κινή σαι κατ' αὐτοῦ μηχανώμενοι προφασίζονται τον φόβον τῶν Ῥωμαίων, ὅτι ἐὰν πάντε; τι τεύσωσιν εἰ; αὐτὸν, ὑποπτευθήσεται τυραννίδα μελετῶν, καὶ ἐλεύ σονται οἱ 'Ρωμαῖοι, καὶ ἀπολέσουσι πάντες ώ; και νωνούς τῆς τυραννίδος καὶ ἀποστασίας. Καὶ μὴν αὐτὸς μὲν ἀποστασίαν οὐκ ἐδίδαξεν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐπέτρεψε κήνσον ἀποδοῦναι Καίσας, και βουλομένων τῶν ὄχλων ποιῆσαι αὐτὸν βασικές, ἔφυγε, καὶ εὐτελῶς περιήρχετο, καὶ βίον ἄριστον ὑπετίθετο, ἅπερ ἀναίρεσί, έστι μάλλον τυραννιίο;. [Αὐτο: δὲ, εἰ καὶ μὴ προσδοκώντες, ἀλλ' ἐκ ηθέ vou προεφασίσαντο τὴν Ῥωμαίων ἀπώλειαν, όμως νου πεπόνθασιν & προεφασίσαντο· οὐ διότι ἐπείθοντο το Χριστῷ, ἀλλὰ διότι οὐκ ἐπείθοντο. Δι' ἐκεῖνον γὰρ προεδόθησαν, ὡς καὶ Ἰώσηπος μαρτυρεῖ. Καὶ αὐτοὶ μὲν προςφασίζοντο ἀνελεῖν αὐτὸν, ἵνα μὴ ἐξ λοθρευθώσιν ὑπὸ Ῥωμαίων· ἐπεὶ δὲ ἀνείκον, ἐξωλοθρεύθησαν· καὶ ἅπερ, ὡς διαφευξόμενοι έπρα ξαν, ταῦτα, ἐπειδὴ ἔπραξαν, οὐ διέφυγον.] Εἰς Κατάρας. Ονομαζόμενος, δηλονότι Varim lectiones et nota. Vide supra ad cap. Vill, vers. 28. Omnissis his duolus vocabulis, textum cunjunxit lentenius. Eorum loco autem in conleitu post Caiaphas, addidit nomine.

Ters. 46. Ει - fasciis sepulcrallbus. Vinculis quibas mortui obvinciri solent. Ο maximum ac duplum miraculum! Non solum, qui jam olebat, resurrexit, sed eliam, qui obvinctus erat, exivit e monumento. Itaque gratiarum actio, dispensationis erat, jussio ac opus, auctoritatis: illa propter præsentinm imbecillitatem facta est, hæc autem propter ejns potentiam et virtutem nec.dit. Propterea iu præcodentibus dicebat: Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi; si autem facio, etsi mihi non vallis credere, operibus credite s". Vers. 44. Et—eral obvincta. Parva fasciola, qua ad hoc usque tempus utuntur llebræi ad tegmen capitis. Vers. 44. Ait - abire. Vos eum sulvite, ut et lactus ferat testimonium, quod non phantasma, sed ipse vere sit. Et sinite abire, ne cum eo ambulans laudis ac plausus causa fiat, utque per otiuin perfectius scrutentur eum qui voluerint. Utinam autem et, mens mea in affectionum monumento sepulta, earumque fasciis alligata, ao insensibilitatis lapidem superpositum habens, et jamm olida gravi peccatorum odore, Verbi sermone resurgeret! Vers. 45. Multi. Vers. 46. Jesus. Nou tanquam admirantes, sed quasi de præstigiatore calumnianses; hi autem sunt, qui dicebant: Non potuit kíc, qui cæci oculos aperuit, facere,ne hic moreretur? Vers. 47. Congregaverunt. - Vers. 48. gentem. Tollent, sive, perdent. Speciosum autem prætextum imponere volentes insidiis quas adversus Salvatorem struebant, ac populum contra eum movere molientes, limorem causabantur Romanorum, quia, si omnes crediderint in cuun, existimabitur, tyraunidem meditari: venientque Βοmani, ac perdent u«iversos, tanquam tyrannidis ac defectionis participes. Atqui ipse defectionem non docuit, quin potius censum Caesari exsolvi permisit: cumque populi regem vellent eum constituere, aufugit, et frugaliter oberrabal, ac vitam probissimam omnibus proponebat: que magis est tyrannidis interitus. Αι ipsi, quanquam non exspectabant, nee Linebant, sed præ invidia perditionem Romanorum in praetextuin assumebant: ea tamen passi sunt, quæ causabantur, non quia Christo obsecuti sunt, sed quia ei non paruerunt. Nam propter illum traditi sunt, ut etiam testatur Josephus. Et ipsi quidem prætextum sumpserunt occidendi illum, ne a Romanis internecion.traderentur: quia vero occiderunt, internecioni traditi sunt, et quae lecerunt, ut elugerent, ea quia fecerunt, non efugerunt. Vers. 49. Unus — Caiaphas. Appellatus, ni mirum. sr Juan. S, (43: Περιεργάσωνται Α. Lucius absunt Α. t p Καὶ — κειρίαις. Δεσμοῖς νεκροστολικοίς. Ο με γίστου καὶ διπλοῦ θαύματος! Οὐ μόνον σεσηπὼς ἐν ἀνέστη, ἀλλὰ καὶ δεδεμένος ὢν ἐξῆλθε τοῦ μνημείου. Ἡ μὲν οὖν εὐχαριστία τῆς οἰκονομίας, τὸ δὲ κέν λευσμα καὶ τὸ ἔργον τῆς ἐξουσίας· ἐκείνη διὰ τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν, ταῦτα δὲ διὰ τὴν τούτου δύναμιν. Διὰ ταῦτα προλαβὼν ἔλεγεν· Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιώ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις πιστεύσατε. Καὶ — περιεδέδετο. Φακιολ.ψ μικρῷ οἰῳ χρόνο και μέχρι καὶ νῦν Ἑβραῖοι καλύμματι κεφαλή;. Λέγει — ὑπάγειν. Ὑμεῖς αὐτὸν λύσατε, ἵνα καὶ ἡ ἀφὴ μαρτυρήσῃ ὅτι οὐ φάσμα, ἀλλ' ἐκεῖνο; ὄντως ἐστὶν, καὶ Αφετε ὑπάγειν, ἵνα μὴ μετ' αὐτοῦ περι πατῶν εὐφημίας αὐτῷ καὶ κρότου γίνηται αίτιος, καὶ ἵνα κατὰ σχολὴν τελεώτερον αὐτὸν περιερ γάζωνται οι βουλόμενοι. Εἴη δὲ καὶ τὸν ἐμὸν νοῦν, ἐντεθαμμένον μνημεία τῶν παθῶν, καὶ διδεμένον χειρίαις αὐτῶν, καὶ λίθον αναισθησίας ἐπιχείμενον ἔχοντα, καὶ δζ ντα δυσωδία τῶν ἁμαρτιῶν τῷ λόγῳ τοῦ Λόγου ἐξαναστῆναι. Поллог Ἰησοῦς. Οὐχ ὡς θαυμάζοντες, ἀλλὰ διαβάλλοντες ὡς γόητα. Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ εἰπόντες· Οὐκ ἠδύνατο οὗτος, ὁ ἀνοίξας τοὺς ὀφθαλμούς τοῦ τυφλοῦ; καὶ τὰ ἑξῆς. Συνήγαγον - ἔθνος, Αροῦσιν, ἔγων ἀπολέ σουσιν. Εὐπρόσωπον δὲ ἀφορμὴν ἐπιθεῖναι τῇ κατά τοῦ Σωτῆρος ἐπιβουλῇ θέλοντες, καὶ τὸν λαὸν κινή σαι κατ' αὐτοῦ μηχανώμενοι προφασίζονται τον φόβον τῶν Ῥωμαίων, ὅτι ἐὰν πάντε; τι τεύσωσιν εἰ; αὐτὸν, ὑποπτευθήσεται τυραννίδα μελετῶν, καὶ ἐλεύ σονται οἱ 'Ρωμαῖοι, καὶ ἀπολέσουσι πάντες ώ; και νωνούς τῆς τυραννίδος καὶ ἀποστασίας. Καὶ μὴν αὐτὸς μὲν ἀποστασίαν οὐκ ἐδίδαξεν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐπέτρεψε κήνσον ἀποδοῦναι Καίσας, και βουλομένων τῶν ὄχλων ποιῆσαι αὐτὸν βασικές, ἔφυγε, καὶ εὐτελῶς περιήρχετο, καὶ βίον ἄριστον ὑπετίθετο, ἅπερ ἀναίρεσί, έστι μάλλον τυραννιίο;. [Αὐτο: δὲ, εἰ καὶ μὴ προσδοκώντες, ἀλλ' ἐκ ηθέ vou προεφασίσαντο τὴν Ῥωμαίων ἀπώλειαν, όμως νου πεπόνθασιν & προεφασίσαντο· οὐ διότι ἐπείθοντο το Χριστῷ, ἀλλὰ διότι οὐκ ἐπείθοντο. Δι' ἐκεῖνον γὰρ προεδόθησαν, ὡς καὶ Ἰώσηπος μαρτυρεῖ. Καὶ αὐτοὶ μὲν προςφασίζοντο ἀνελεῖν αὐτὸν, ἵνα μὴ ἐξ λοθρευθώσιν ὑπὸ Ῥωμαίων· ἐπεὶ δὲ ἀνείκον, ἐξωλοθρεύθησαν· καὶ ἅπερ, ὡς διαφευξόμενοι έπρα ξαν, ταῦτα, ἐπειδὴ ἔπραξαν, οὐ διέφυγον.] Εἰς Κατάρας. Ονομαζόμενος, δηλονότι Varim lectiones et nota. Vide supra ad cap. Vill, vers. 28. Omnissis his duolus vocabulis, textum cunjunxit lentenius. Eorum loco autem in conleitu post Caiaphas, addidit nomine.

COMMENT. IN JOANNEM.-- CAP. XI. Αρχιερεὺς ὢν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνον. Έξοχεςλάντων γὰρ εἰς παρανομίας, ὁ δυνάμενος ἐνιαυσιαίαν ὠνεῖτο τὴν ἀρχιερωσύνην ἀπὸ τῶν Ῥωμαίων, καὶ αὐτὸς μὲν ἦρχεν ἐν τῷ ἐνιαυτῷ αὐτοῦ, οἱ πρὸ αὐτοῦ δὲ συνήδρευον καὶ συνεβούλευον αὐτῷ, καλού μενοι καὶ αὐτοὶ ἀρχιερεῖς, ὡς καὶ αὐτοὶ ἀρχιερατεύσαντες. [Περὶ ὧν καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ δεδηλώκαμεν.] Εἶπεν -- οὐδέν. Οὐδὲν συμφέρον, οὐδὲν χρήσιμον, οὕτω ῥᾳθύμως διακείμενοι. Οὐδὲ — εἶπε. Ταῦτο, ποῖον; Τὸ "Ινα εἷς ἂνθρωπος ἀποθάνῃ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Αλλ' ἔθνους. Οὐχ ὡς ἄξιος προεφήτευσεν ἀλλ' ὡς ἀρχιερεὺς ὢν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου· οὐ δι' οἰκείαν ἀρετὴν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀρχιερατικὸν ἀξίωμα. Ετι γὰρ ἡ θεία χάρις παρέμενε τῷ ναῷ, ἥτις τῷ στόματι αὐτοῦ χρησαμένη, τῆς καρδίας οὐχ ἥψατο. Προεφήτευσε δὲ ὅτι ἔμελλεν ὁ Ἰησοῦς ἀποθνή σκειν ὑπὲρ τοῦ ἔθνους τῶν Ἰουδαίων. Ὑπὲρ αὐτῶν γὰρ ἀπέθανε σπουδάζων σῶσαι αὐτούς· ἔλεγε γάρ Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολω λότα οίκου Ισραήλ. (Καὶ πάλιν ἔλεγε· Καὶ τὴν ψυχὴν μου τίθημι ὑπὲρ τῶν προβάτων. Ἵνα δὲ μὴ δόξῃ ὑπὲρ αὐτῶν μόνων ἀποθανεῖν, προστί θησι] Καὶ — ἔν. Ωσπερ γὰρ ἐνηνθρώπησεν οὐχ ὑπὲρ τῶν Ἰουδαίων μόνων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἐθνῶν· οὕτως ἄρα καὶ ἀπέθανεν οὐχ ὑπὲρ ἐκείνων μένων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τούτων. "Α γὰρ ἐδίδασκε καὶ ἐποίει, καὶ ὑπὲρ τούτων ἦσαν, ἵνα προηγουμένως ἐκεῖνοι μαθόντες ὡς καὶ πρῶτοι πάλαι τὸν Θεὸν ἐπιγνόντες, ἔπειτα καὶ τούτους διδάξωσι. Τέκνα μὲν οὖν τοῦ Θεοῦ τὰ ἔθνη ὠνόμασεν, ὡς μέλλοντα γενέσθαι. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Χριστὸς πρόβατα αὐτοῦ ταῦτα προσ ηγόρευσεν ἀπὸ τοῦ μέλλοντος. Διεσκορπισμένα δὲ τοῖς διαφόροις περὶ Θεοῦ δόγμασι, παρὰ τὸ μὴ ἔχειν ποιμένα καλόν· συναγάγῃ δὲ εἰς ἐν ποίμνιον, εἰς μίαν πίστιν. Οἱ δὲ λοιποὶ οὐχ ὡς προφητείαν, αλλ' ὡς συμβουλὴν τὸν λόγον δεξάμενοι κυροῦσιν αὐτόν. Απ' — αὐτόν. Καὶ μὴν καὶ πρότερον ἐζήτουν αὐτ τὸν ἀποκτεῖναι, ὡς προείρηται· ἀλλὰ νῶν μετὰ συμΓουλής και σκέψεως εκύρωσαν τὴν γνώμην· νῦν μετὰ πάσης προθυμίας καὶ σπουδῆς ἐπεχείρησαν. Ἰησοῦς — αὐτοῦ. Οὐκέτι φανερώς περιεπάτει, ἀλλὰ ἀπῆλθεν εἰς τὴν χώραν τὴν ἐγγὺς τῆς ἐρήμου, ήγουν εἰς πόλιν Ἐφραὶμ δνομαζομένην ἀπὸ τοῦ φυλάρχου Εφραίμ. Ανθρωπίνως γὰρ σώζει ἐαυss Matth. xv, 24. so ibid. Συμβουλευταί ἦσαν. Inclusa absunt A. PATROL. GR. CXXIX; *• Juan. X, Vers. 49. Cum esset Pontifex anni illius. Cum in legis transgressionem impegissent (dd), is qui poLens erat,a Romanis pontificatum in annum emebat: et ipse quidem principatum suo anno obtinebat: qui vero aute eum tenuerant, assidebant illi, simulque cum eo consultabant, dicti et ipsi pontiaces, quod etiam ipsi principatum tenuissent, de quibus etiam in Evangelio juxta Matthæum significavimus 30. Vers. 49. Dixit quidquam. Quod utile sit, quod espediat, adeo segniter affecti. Vers. 50. Nec· Vers. 51. dixit. Hoc, quidnam? Ut unus homo moriatur pro populo. Vers. 51. Sed — natione. Non quod dignus esset, vaticinatus est, sed quod pontifex esset anni illius; non propter propriam virtutem, sed propter pontificalem dignitatem. Adhuc enim divina gratia in templo permanebat, quæ ore illius utens, cor non tetigit. Prophetavit autem quod futurum esset, ut Jesus moreretur pro natione Judæorum. Pro ipsis namque mortuus est, ut eos salvos faceret; dicebat enim: Non sum missus, nisi ad oves perditas domus Israel s. Et rursum: Et animam meam pono στο ovibus *. Ne autem pro ipsis solis mori putetur, addit Evangelista: Vers. 52. Nec unum. Sicut enim non pro solis Judæis incarnatus est, verum etiam pro cæteris: ita sane et mortuus est non pro solis illis, sed et pro his. Nam, quæ docebat et faciebat, etiam pro his erant, ut cum illi in primis didicissent, veluti qui etiam primi Deum cognoverant, postmodum et alios docerent. Filios itaque Dei, gentes nominavit, ut qui filii erant futuri. Et bas siquidem Christus oves suas, ab eo quod futurum erat, appellavit. Dispersas autem ob varia de Deo doginata, eo quod bonum non haberent pasLorem. Congregaret in unum gregem, in unam fi. dem. Cæteri vero non quasi. vaticinium, sed quasi consilium suscipientes, suffragiis illud comprobant. Vers. 53. Ab-cum. Atqui etiam prius illum occidere tentabant, ut prædictumn est, sed nunc cum consilio et deliberatione sententiam decreverunt; nunc cum omni auimi promotitudine et študio annisi sunt. Vers. 54. Jesus suis. Jam non manifeste ambulabat, sed abiit in regionem, quæ deserto vicina eral, videlicet in civitatem que dicebatur Ephraim a principe tribus Ephrain. Nain humano Varie lectiones et nota. Inclusa absunt A. Λεγομένην Λ. (dd) Cum in legis transgressionem impegissent. Cum ad legis transgressiones declinassent.

COMMENT. IN JOANNEM.-- CAP. XI. Αρχιερεὺς ὢν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνον. Έξοχεςλάντων γὰρ εἰς παρανομίας, ὁ δυνάμενος ἐνιαυσιαίαν ὠνεῖτο τὴν ἀρχιερωσύνην ἀπὸ τῶν Ῥωμαίων, καὶ αὐτὸς μὲν ἦρχεν ἐν τῷ ἐνιαυτῷ αὐτοῦ, οἱ πρὸ αὐτοῦ δὲ συνήδρευον καὶ συνεβούλευον αὐτῷ, καλού μενοι καὶ αὐτοὶ ἀρχιερεῖς, ὡς καὶ αὐτοὶ ἀρχιερατεύσαντες. [Περὶ ὧν καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ δεδηλώκαμεν.] Εἶπεν -- οὐδέν. Οὐδὲν συμφέρον, οὐδὲν χρήσιμον, οὕτω ῥᾳθύμως διακείμενοι. Οὐδὲ — εἶπε. Ταῦτο, ποῖον; Τὸ "Ινα εἷς ἂνθρωπος ἀποθάνῃ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Αλλ' ἔθνους. Οὐχ ὡς ἄξιος προεφήτευσεν ἀλλ' ὡς ἀρχιερεὺς ὢν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου· οὐ δι' οἰκείαν ἀρετὴν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀρχιερατικὸν ἀξίωμα. Ετι γὰρ ἡ θεία χάρις παρέμενε τῷ ναῷ, ἥτις τῷ στόματι αὐτοῦ χρησαμένη, τῆς καρδίας οὐχ ἥψατο. Προεφήτευσε δὲ ὅτι ἔμελλεν ὁ Ἰησοῦς ἀποθνή σκειν ὑπὲρ τοῦ ἔθνους τῶν Ἰουδαίων. Ὑπὲρ αὐτῶν γὰρ ἀπέθανε σπουδάζων σῶσαι αὐτούς· ἔλεγε γάρ Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολω λότα οίκου Ισραήλ. (Καὶ πάλιν ἔλεγε· Καὶ τὴν ψυχὴν μου τίθημι ὑπὲρ τῶν προβάτων. Ἵνα δὲ μὴ δόξῃ ὑπὲρ αὐτῶν μόνων ἀποθανεῖν, προστί θησι] Καὶ — ἔν. Ωσπερ γὰρ ἐνηνθρώπησεν οὐχ ὑπὲρ τῶν Ἰουδαίων μόνων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἐθνῶν· οὕτως ἄρα καὶ ἀπέθανεν οὐχ ὑπὲρ ἐκείνων μένων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τούτων. "Α γὰρ ἐδίδασκε καὶ ἐποίει, καὶ ὑπὲρ τούτων ἦσαν, ἵνα προηγουμένως ἐκεῖνοι μαθόντες ὡς καὶ πρῶτοι πάλαι τὸν Θεὸν ἐπιγνόντες, ἔπειτα καὶ τούτους διδάξωσι. Τέκνα μὲν οὖν τοῦ Θεοῦ τὰ ἔθνη ὠνόμασεν, ὡς μέλλοντα γενέσθαι. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Χριστὸς πρόβατα αὐτοῦ ταῦτα προσ ηγόρευσεν ἀπὸ τοῦ μέλλοντος. Διεσκορπισμένα δὲ τοῖς διαφόροις περὶ Θεοῦ δόγμασι, παρὰ τὸ μὴ ἔχειν ποιμένα καλόν· συναγάγῃ δὲ εἰς ἐν ποίμνιον, εἰς μίαν πίστιν. Οἱ δὲ λοιποὶ οὐχ ὡς προφητείαν, αλλ' ὡς συμβουλὴν τὸν λόγον δεξάμενοι κυροῦσιν αὐτόν. Απ' — αὐτόν. Καὶ μὴν καὶ πρότερον ἐζήτουν αὐτ τὸν ἀποκτεῖναι, ὡς προείρηται· ἀλλὰ νῶν μετὰ συμΓουλής και σκέψεως εκύρωσαν τὴν γνώμην· νῦν μετὰ πάσης προθυμίας καὶ σπουδῆς ἐπεχείρησαν. Ἰησοῦς — αὐτοῦ. Οὐκέτι φανερώς περιεπάτει, ἀλλὰ ἀπῆλθεν εἰς τὴν χώραν τὴν ἐγγὺς τῆς ἐρήμου, ήγουν εἰς πόλιν Ἐφραὶμ δνομαζομένην ἀπὸ τοῦ φυλάρχου Εφραίμ. Ανθρωπίνως γὰρ σώζει ἐαυss Matth. xv, 24. so ibid. Συμβουλευταί ἦσαν. Inclusa absunt A. PATROL. GR. CXXIX; *• Juan. X, Vers. 49. Cum esset Pontifex anni illius. Cum in legis transgressionem impegissent (dd), is qui poLens erat,a Romanis pontificatum in annum emebat: et ipse quidem principatum suo anno obtinebat: qui vero aute eum tenuerant, assidebant illi, simulque cum eo consultabant, dicti et ipsi pontiaces, quod etiam ipsi principatum tenuissent, de quibus etiam in Evangelio juxta Matthæum significavimus 30. Vers. 49. Dixit quidquam. Quod utile sit, quod espediat, adeo segniter affecti. Vers. 50. Nec· Vers. 51. dixit. Hoc, quidnam? Ut unus homo moriatur pro populo. Vers. 51. Sed — natione. Non quod dignus esset, vaticinatus est, sed quod pontifex esset anni illius; non propter propriam virtutem, sed propter pontificalem dignitatem. Adhuc enim divina gratia in templo permanebat, quæ ore illius utens, cor non tetigit. Prophetavit autem quod futurum esset, ut Jesus moreretur pro natione Judæorum. Pro ipsis namque mortuus est, ut eos salvos faceret; dicebat enim: Non sum missus, nisi ad oves perditas domus Israel s. Et rursum: Et animam meam pono στο ovibus *. Ne autem pro ipsis solis mori putetur, addit Evangelista: Vers. 52. Nec unum. Sicut enim non pro solis Judæis incarnatus est, verum etiam pro cæteris: ita sane et mortuus est non pro solis illis, sed et pro his. Nam, quæ docebat et faciebat, etiam pro his erant, ut cum illi in primis didicissent, veluti qui etiam primi Deum cognoverant, postmodum et alios docerent. Filios itaque Dei, gentes nominavit, ut qui filii erant futuri. Et bas siquidem Christus oves suas, ab eo quod futurum erat, appellavit. Dispersas autem ob varia de Deo doginata, eo quod bonum non haberent pasLorem. Congregaret in unum gregem, in unam fi. dem. Cæteri vero non quasi. vaticinium, sed quasi consilium suscipientes, suffragiis illud comprobant. Vers. 53. Ab-cum. Atqui etiam prius illum occidere tentabant, ut prædictumn est, sed nunc cum consilio et deliberatione sententiam decreverunt; nunc cum omni auimi promotitudine et študio annisi sunt. Vers. 54. Jesus suis. Jam non manifeste ambulabat, sed abiit in regionem, quæ deserto vicina eral, videlicet in civitatem que dicebatur Ephraim a principe tribus Ephrain. Nain humano Varie lectiones et nota. Inclusa absunt A. Λεγομένην Λ. (dd) Cum in legis transgressionem impegissent. Cum ad legis transgressiones declinassent.

COMMENT. IN JOANNEM.-- CAP. XI. Αρχιερεὺς ὢν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνον. Έξοχεςλάντων γὰρ εἰς παρανομίας, ὁ δυνάμενος ἐνιαυσιαίαν ὠνεῖτο τὴν ἀρχιερωσύνην ἀπὸ τῶν Ῥωμαίων, καὶ αὐτὸς μὲν ἦρχεν ἐν τῷ ἐνιαυτῷ αὐτοῦ, οἱ πρὸ αὐτοῦ δὲ συνήδρευον καὶ συνεβούλευον αὐτῷ, καλού μενοι καὶ αὐτοὶ ἀρχιερεῖς, ὡς καὶ αὐτοὶ ἀρχιερατεύσαντες. [Περὶ ὧν καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ δεδηλώκαμεν.] Εἶπεν -- οὐδέν. Οὐδὲν συμφέρον, οὐδὲν χρήσιμον, οὕτω ῥᾳθύμως διακείμενοι. Οὐδὲ — εἶπε. Ταῦτο, ποῖον; Τὸ "Ινα εἷς ἂνθρωπος ἀποθάνῃ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Αλλ' ἔθνους. Οὐχ ὡς ἄξιος προεφήτευσεν ἀλλ' ὡς ἀρχιερεὺς ὢν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου· οὐ δι' οἰκείαν ἀρετὴν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀρχιερατικὸν ἀξίωμα. Ετι γὰρ ἡ θεία χάρις παρέμενε τῷ ναῷ, ἥτις τῷ στόματι αὐτοῦ χρησαμένη, τῆς καρδίας οὐχ ἥψατο. Προεφήτευσε δὲ ὅτι ἔμελλεν ὁ Ἰησοῦς ἀποθνή σκειν ὑπὲρ τοῦ ἔθνους τῶν Ἰουδαίων. Ὑπὲρ αὐτῶν γὰρ ἀπέθανε σπουδάζων σῶσαι αὐτούς· ἔλεγε γάρ Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολω λότα οίκου Ισραήλ. (Καὶ πάλιν ἔλεγε· Καὶ τὴν ψυχὴν μου τίθημι ὑπὲρ τῶν προβάτων. Ἵνα δὲ μὴ δόξῃ ὑπὲρ αὐτῶν μόνων ἀποθανεῖν, προστί θησι] Καὶ — ἔν. Ωσπερ γὰρ ἐνηνθρώπησεν οὐχ ὑπὲρ τῶν Ἰουδαίων μόνων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἐθνῶν· οὕτως ἄρα καὶ ἀπέθανεν οὐχ ὑπὲρ ἐκείνων μένων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τούτων. "Α γὰρ ἐδίδασκε καὶ ἐποίει, καὶ ὑπὲρ τούτων ἦσαν, ἵνα προηγουμένως ἐκεῖνοι μαθόντες ὡς καὶ πρῶτοι πάλαι τὸν Θεὸν ἐπιγνόντες, ἔπειτα καὶ τούτους διδάξωσι. Τέκνα μὲν οὖν τοῦ Θεοῦ τὰ ἔθνη ὠνόμασεν, ὡς μέλλοντα γενέσθαι. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Χριστὸς πρόβατα αὐτοῦ ταῦτα προσ ηγόρευσεν ἀπὸ τοῦ μέλλοντος. Διεσκορπισμένα δὲ τοῖς διαφόροις περὶ Θεοῦ δόγμασι, παρὰ τὸ μὴ ἔχειν ποιμένα καλόν· συναγάγῃ δὲ εἰς ἐν ποίμνιον, εἰς μίαν πίστιν. Οἱ δὲ λοιποὶ οὐχ ὡς προφητείαν, αλλ' ὡς συμβουλὴν τὸν λόγον δεξάμενοι κυροῦσιν αὐτόν. Απ' — αὐτόν. Καὶ μὴν καὶ πρότερον ἐζήτουν αὐτ τὸν ἀποκτεῖναι, ὡς προείρηται· ἀλλὰ νῶν μετὰ συμΓουλής και σκέψεως εκύρωσαν τὴν γνώμην· νῦν μετὰ πάσης προθυμίας καὶ σπουδῆς ἐπεχείρησαν. Ἰησοῦς — αὐτοῦ. Οὐκέτι φανερώς περιεπάτει, ἀλλὰ ἀπῆλθεν εἰς τὴν χώραν τὴν ἐγγὺς τῆς ἐρήμου, ήγουν εἰς πόλιν Ἐφραὶμ δνομαζομένην ἀπὸ τοῦ φυλάρχου Εφραίμ. Ανθρωπίνως γὰρ σώζει ἐαυss Matth. xv, 24. so ibid. Συμβουλευταί ἦσαν. Inclusa absunt A. PATROL. GR. CXXIX; *• Juan. X, Vers. 49. Cum esset Pontifex anni illius. Cum in legis transgressionem impegissent (dd), is qui poLens erat,a Romanis pontificatum in annum emebat: et ipse quidem principatum suo anno obtinebat: qui vero aute eum tenuerant, assidebant illi, simulque cum eo consultabant, dicti et ipsi pontiaces, quod etiam ipsi principatum tenuissent, de quibus etiam in Evangelio juxta Matthæum significavimus 30. Vers. 49. Dixit quidquam. Quod utile sit, quod espediat, adeo segniter affecti. Vers. 50. Nec· Vers. 51. dixit. Hoc, quidnam? Ut unus homo moriatur pro populo. Vers. 51. Sed — natione. Non quod dignus esset, vaticinatus est, sed quod pontifex esset anni illius; non propter propriam virtutem, sed propter pontificalem dignitatem. Adhuc enim divina gratia in templo permanebat, quæ ore illius utens, cor non tetigit. Prophetavit autem quod futurum esset, ut Jesus moreretur pro natione Judæorum. Pro ipsis namque mortuus est, ut eos salvos faceret; dicebat enim: Non sum missus, nisi ad oves perditas domus Israel s. Et rursum: Et animam meam pono στο ovibus *. Ne autem pro ipsis solis mori putetur, addit Evangelista: Vers. 52. Nec unum. Sicut enim non pro solis Judæis incarnatus est, verum etiam pro cæteris: ita sane et mortuus est non pro solis illis, sed et pro his. Nam, quæ docebat et faciebat, etiam pro his erant, ut cum illi in primis didicissent, veluti qui etiam primi Deum cognoverant, postmodum et alios docerent. Filios itaque Dei, gentes nominavit, ut qui filii erant futuri. Et bas siquidem Christus oves suas, ab eo quod futurum erat, appellavit. Dispersas autem ob varia de Deo doginata, eo quod bonum non haberent pasLorem. Congregaret in unum gregem, in unam fi. dem. Cæteri vero non quasi. vaticinium, sed quasi consilium suscipientes, suffragiis illud comprobant. Vers. 53. Ab-cum. Atqui etiam prius illum occidere tentabant, ut prædictumn est, sed nunc cum consilio et deliberatione sententiam decreverunt; nunc cum omni auimi promotitudine et študio annisi sunt. Vers. 54. Jesus suis. Jam non manifeste ambulabat, sed abiit in regionem, quæ deserto vicina eral, videlicet in civitatem que dicebatur Ephraim a principe tribus Ephrain. Nain humano Varie lectiones et nota. Inclusa absunt A. Λεγομένην Λ. (dd) Cum in legis transgressionem impegissent. Cum ad legis transgressiones declinassent.

COMMENT. IN JOANNEM.-- CAP. XI. Αρχιερεὺς ὢν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνον. Έξοχεςλάντων γὰρ εἰς παρανομίας, ὁ δυνάμενος ἐνιαυσιαίαν ὠνεῖτο τὴν ἀρχιερωσύνην ἀπὸ τῶν Ῥωμαίων, καὶ αὐτὸς μὲν ἦρχεν ἐν τῷ ἐνιαυτῷ αὐτοῦ, οἱ πρὸ αὐτοῦ δὲ συνήδρευον καὶ συνεβούλευον αὐτῷ, καλού μενοι καὶ αὐτοὶ ἀρχιερεῖς, ὡς καὶ αὐτοὶ ἀρχιερατεύσαντες. [Περὶ ὧν καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ δεδηλώκαμεν.] Εἶπεν -- οὐδέν. Οὐδὲν συμφέρον, οὐδὲν χρήσιμον, οὕτω ῥᾳθύμως διακείμενοι. Οὐδὲ — εἶπε. Ταῦτο, ποῖον; Τὸ "Ινα εἷς ἂνθρωπος ἀποθάνῃ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Αλλ' ἔθνους. Οὐχ ὡς ἄξιος προεφήτευσεν ἀλλ' ὡς ἀρχιερεὺς ὢν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου· οὐ δι' οἰκείαν ἀρετὴν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀρχιερατικὸν ἀξίωμα. Ετι γὰρ ἡ θεία χάρις παρέμενε τῷ ναῷ, ἥτις τῷ στόματι αὐτοῦ χρησαμένη, τῆς καρδίας οὐχ ἥψατο. Προεφήτευσε δὲ ὅτι ἔμελλεν ὁ Ἰησοῦς ἀποθνή σκειν ὑπὲρ τοῦ ἔθνους τῶν Ἰουδαίων. Ὑπὲρ αὐτῶν γὰρ ἀπέθανε σπουδάζων σῶσαι αὐτούς· ἔλεγε γάρ Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολω λότα οίκου Ισραήλ. (Καὶ πάλιν ἔλεγε· Καὶ τὴν ψυχὴν μου τίθημι ὑπὲρ τῶν προβάτων. Ἵνα δὲ μὴ δόξῃ ὑπὲρ αὐτῶν μόνων ἀποθανεῖν, προστί θησι] Καὶ — ἔν. Ωσπερ γὰρ ἐνηνθρώπησεν οὐχ ὑπὲρ τῶν Ἰουδαίων μόνων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἐθνῶν· οὕτως ἄρα καὶ ἀπέθανεν οὐχ ὑπὲρ ἐκείνων μένων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τούτων. "Α γὰρ ἐδίδασκε καὶ ἐποίει, καὶ ὑπὲρ τούτων ἦσαν, ἵνα προηγουμένως ἐκεῖνοι μαθόντες ὡς καὶ πρῶτοι πάλαι τὸν Θεὸν ἐπιγνόντες, ἔπειτα καὶ τούτους διδάξωσι. Τέκνα μὲν οὖν τοῦ Θεοῦ τὰ ἔθνη ὠνόμασεν, ὡς μέλλοντα γενέσθαι. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Χριστὸς πρόβατα αὐτοῦ ταῦτα προσ ηγόρευσεν ἀπὸ τοῦ μέλλοντος. Διεσκορπισμένα δὲ τοῖς διαφόροις περὶ Θεοῦ δόγμασι, παρὰ τὸ μὴ ἔχειν ποιμένα καλόν· συναγάγῃ δὲ εἰς ἐν ποίμνιον, εἰς μίαν πίστιν. Οἱ δὲ λοιποὶ οὐχ ὡς προφητείαν, αλλ' ὡς συμβουλὴν τὸν λόγον δεξάμενοι κυροῦσιν αὐτόν. Απ' — αὐτόν. Καὶ μὴν καὶ πρότερον ἐζήτουν αὐτ τὸν ἀποκτεῖναι, ὡς προείρηται· ἀλλὰ νῶν μετὰ συμΓουλής και σκέψεως εκύρωσαν τὴν γνώμην· νῦν μετὰ πάσης προθυμίας καὶ σπουδῆς ἐπεχείρησαν. Ἰησοῦς — αὐτοῦ. Οὐκέτι φανερώς περιεπάτει, ἀλλὰ ἀπῆλθεν εἰς τὴν χώραν τὴν ἐγγὺς τῆς ἐρήμου, ήγουν εἰς πόλιν Ἐφραὶμ δνομαζομένην ἀπὸ τοῦ φυλάρχου Εφραίμ. Ανθρωπίνως γὰρ σώζει ἐαυss Matth. xv, 24. so ibid. Συμβουλευταί ἦσαν. Inclusa absunt A. PATROL. GR. CXXIX; *• Juan. X, Vers. 49. Cum esset Pontifex anni illius. Cum in legis transgressionem impegissent (dd), is qui poLens erat,a Romanis pontificatum in annum emebat: et ipse quidem principatum suo anno obtinebat: qui vero aute eum tenuerant, assidebant illi, simulque cum eo consultabant, dicti et ipsi pontiaces, quod etiam ipsi principatum tenuissent, de quibus etiam in Evangelio juxta Matthæum significavimus 30. Vers. 49. Dixit quidquam. Quod utile sit, quod espediat, adeo segniter affecti. Vers. 50. Nec· Vers. 51. dixit. Hoc, quidnam? Ut unus homo moriatur pro populo. Vers. 51. Sed — natione. Non quod dignus esset, vaticinatus est, sed quod pontifex esset anni illius; non propter propriam virtutem, sed propter pontificalem dignitatem. Adhuc enim divina gratia in templo permanebat, quæ ore illius utens, cor non tetigit. Prophetavit autem quod futurum esset, ut Jesus moreretur pro natione Judæorum. Pro ipsis namque mortuus est, ut eos salvos faceret; dicebat enim: Non sum missus, nisi ad oves perditas domus Israel s. Et rursum: Et animam meam pono στο ovibus *. Ne autem pro ipsis solis mori putetur, addit Evangelista: Vers. 52. Nec unum. Sicut enim non pro solis Judæis incarnatus est, verum etiam pro cæteris: ita sane et mortuus est non pro solis illis, sed et pro his. Nam, quæ docebat et faciebat, etiam pro his erant, ut cum illi in primis didicissent, veluti qui etiam primi Deum cognoverant, postmodum et alios docerent. Filios itaque Dei, gentes nominavit, ut qui filii erant futuri. Et bas siquidem Christus oves suas, ab eo quod futurum erat, appellavit. Dispersas autem ob varia de Deo doginata, eo quod bonum non haberent pasLorem. Congregaret in unum gregem, in unam fi. dem. Cæteri vero non quasi. vaticinium, sed quasi consilium suscipientes, suffragiis illud comprobant. Vers. 53. Ab-cum. Atqui etiam prius illum occidere tentabant, ut prædictumn est, sed nunc cum consilio et deliberatione sententiam decreverunt; nunc cum omni auimi promotitudine et študio annisi sunt. Vers. 54. Jesus suis. Jam non manifeste ambulabat, sed abiit in regionem, quæ deserto vicina eral, videlicet in civitatem que dicebatur Ephraim a principe tribus Ephrain. Nain humano Varie lectiones et nota. Inclusa absunt A. Λεγομένην Λ. (dd) Cum in legis transgressionem impegissent. Cum ad legis transgressiones declinassent.

more scipsum servabat, dum adhuc tempus ex- τὸν ἀναμένων ὅτι τὸν καιρόν. Πῶς οὖν οἴε: Παραδεί spectaret. Quomodo ergo putas, turbabentur discipuli videntes illam bumano more sese servantem? Vers. 55. Instabat - Pascha. De regione Hierosolymorum. Vers. 55. Ut purificarent se. Secundum legem. Vers. 56. Quarebant - festum? Pulchra purifcatio cum insidiis et ad homicidium promptitudine. Festum itaque commutaverunt in illius venationem. σθαι τοὺς μαθητὲς ὁρῶντας αὐτὸν ἀνθρωπίνως τω ζόμενον; ἂν δὲ ἐγγὺς – τοῦ Πάσχα. Ἐκ τῆς χώρας τῶν Ἱεροσολύμων. "Ινα αγνίσωσιν εαυτούς. Κατὰ τὸν νόμον. Εζήτουν – ἑορτήν; Καλός αγνισμός μετά ἐπιβουλῆς καὶ προαιρέσεως μιαιφόνου. Τὴν ἑορτὴν οὖν ἐποιοῦντο θήρατρον αὐτοῦ. · αὐτόν. Θαυμαστὴ τῶν ἀρχιερέων ἡ ἐντολή, προδοσία ἐπὶ θανάτῳ. Ὁ τῶν ἀνοσίων! οἷοις μὲν προοιμίοις τιμῶσι τὴν ἑορτήν! οἴαις δὲ ψυχαῖς, φόνου πνεούσαις, ἑορτάζειν μέλλουσιν! Vers. 57. Dederant - Δεδώκεισαν - eum. Admirandum pontidcam præceptum, proditio ad mortem. Ο scelestos, quibus primordiis festum honorant! quibus animis cædem spirantibus celebraturi sunt | Cap. XII. Vers. 1. Jesus ergo. Vers. 2. co. Ipse quidem eo venit, paulatim Hierosolymam appropinquans, cum jam suæ passionis tempus instaret; simul autem ut discipuli Lazarum, qui a mortuis surrexerat, epulantem inspicerent. Sorores vero cœnam ei paraverunt, tanquam magistro et benefactori summo ac plus quam homini. CAP. XII. De ea quæ unxit Dominum unguento. Vers. 5. Maria ergo - pretiosa. Pisticz, hoc est, puræ, et ad puritatem ac munditiem ordiuatæ: aut e.iam appellatio quædam est hæc unguenti. Vers. 3. Unxit pedes Jesus. Tanquam Domini sui, tauquam Dei. Vers. 3. Ει ejua. Ostendens magnitudinem, qua eum prosequebatur, reverentiæ ac fidei. Lege quoque sexagesimum secundum caput Evangelli secundum Matthaeum, quod etiam ad praesentia conducit. Vers. 3. Domus autem unguenti. Nahu et mun dus suavi Christi Jesu odore impleudus erat, CAP. XIII. De verbis Juda. Vers. 4. Dicit Vers.6. portabat. De hoc manifeste dictum est prædicto capite, ubi habetur: Amen dico vobis, ubicunque pradicatum fuerit hoc Evangelium, in toto mundo, dicetur et quod hac fecit ¡n memoriam ejus: et eorum totam quære interpretationem. Non autem arguit Christus Judæ propositam, magna clementia niteus eum convertere. Verum, quomodo sciens ipsumn furem, permisit omnine servare marsupium? Propter illius imbecillitatem, uι inde suam fovens avaritian, ob eam non incideret in præceptoris proditionem. Vers. 7. Ait istud. In diem sepulture meæ servavi unguentum, sive in tempus sepulturæ meæ, tanquam vaticinata propinquam esse mor. tem meam. Hoc autem planius scripsit Marcus, quod et de alia muliere dictum est. Ail cnim. at Matth. xxvi, 13. Και addit Α. Ante ïvæ addit xa! A. Ο οὖν Ἰησοῦς — αὐτῷ. Αὐτὸς μὲν ἦλθεν ἐκεῖ, πλησιάζων κατὰ μικρὸν τοῖς Ἱεροσολύμοις, ἐγγίζοντος ἤδη τοῦ καιροῦ τοῦ πάθους αὐτοῦ· ἅμα δὲ ἵνα οἱ μαθηταὶ θεάσωνται τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναστάντα Λάζαρον ἐσθίοντα. Αἱ ἀδελφοὶ δὲ ἐποίη σαν αὐτῷ δείπνον, ὡς διδασκάλῳ καὶ εὐερ͵ ἐτῇ καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον. ΚΕΦ. ΙΒ'. Περὶ τῆς ἀλειψάσης τον Κύριον μύρφο Η οὖν Μαρία – πολυτίμου. Πιστικής, ήτοι ἀκράτου καὶ καταπεπιστευμένης εἰς καθαρότητα· 4 καὶ προσηγορία τις ἦν τοῦτο μύρου. Ηλειψε τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ. Ως Δεσπότου αὐτῆς, ὡς Θεοῦ. Καὶ — αὐτοῦ. Ἐνδεικνυμένη τὸ μέγεθος τῆς εἰς αὐτὸν τιμῆς καὶ πίστεω. [Ανάγνωθι δὲ καὶ τὸ ἑξηκοστὸν δεύτερον κεφάλαιον τοῦ κατὰ Ματθαῖον, χρησιμεύον εἰς τὰ παρόντα.] Ἡ δὲ οἰκία — μύρου. Εμελλε γὰρ καὶ ὁ κόσμος πληρωθῆναι τῆς εὐωδίας τοῦ Ἰησοῦ. ΚΕΦ. ΙΓ'. Περί ων εἶπεν Ιούδας. Λέγει - εβάσταζεν. Είρηται περὶ τούτου σαφῶς ἐν τῷ δηλωθέντι κεφαλαίῳ, ἔνθα κεῖται τό· ᾿Αμήν λέγω ὑμῖν, ὅπου ἐὰν κηρυχθῇ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο, ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, λαληθήσεται καὶ ὁ ἐποίησεν αὕτη εἰς μνημόσυνον αὐτῆς· καὶ ζή τησον τὴν ὅλην ἐξήγησιν αὐτοῦ. [Οὐκ ἤλεγξε δὲ τὸν σκοπὸν τοῦ Ἰούδα ὁ Χρι στὸς, τῇ πολλῇ μακροθυμίᾳ βουλόμενος ἐπιστρέψει αὐτόν. ᾿Αλλὰ πῶς, κλέπτοντα αὐτὸν εἰδώς, βαλαν τιοφύλακα εἶναι αὐτὸν εἴασε; Πάντως διὰ τὴν ἀσθέν γειαν ἐκείνου, ἵνα τὴν φιλαργυρίαν ἐκεῖθεν παραμυθούμενος, μὴ δι' αὐτὴν ἐμπέσῃ εἰς προδοσίαν τοῦ διδασκάλου.] Εἶπεν — αὐτό. Εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ ἐνταφιασμού μου ἐφύλαξε τὸ μύρον, ήγουν εἰς τὸν καιρὸν τοῦ ἐν ταφιασμού μου, ώσανεί προφητεύουσα τὸν πλησιά ζοντά μου θάνατον. Τοῦτο δὲ φανερώτερον ὁ Μάρ καὶ ἔγραψεν, ῥηθὲν καὶ περὶ τῆς ἄλλης γυναικός. Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A,

more scipsum servabat, dum adhuc tempus ex- τὸν ἀναμένων ὅτι τὸν καιρόν. Πῶς οὖν οἴε: Παραδεί spectaret. Quomodo ergo putas, turbabentur discipuli videntes illam bumano more sese servantem? Vers. 55. Instabat - Pascha. De regione Hierosolymorum. Vers. 55. Ut purificarent se. Secundum legem. Vers. 56. Quarebant - festum? Pulchra purifcatio cum insidiis et ad homicidium promptitudine. Festum itaque commutaverunt in illius venationem. σθαι τοὺς μαθητὲς ὁρῶντας αὐτὸν ἀνθρωπίνως τω ζόμενον; ἂν δὲ ἐγγὺς – τοῦ Πάσχα. Ἐκ τῆς χώρας τῶν Ἱεροσολύμων. "Ινα αγνίσωσιν εαυτούς. Κατὰ τὸν νόμον. Εζήτουν – ἑορτήν; Καλός αγνισμός μετά ἐπιβουλῆς καὶ προαιρέσεως μιαιφόνου. Τὴν ἑορτὴν οὖν ἐποιοῦντο θήρατρον αὐτοῦ. · αὐτόν. Θαυμαστὴ τῶν ἀρχιερέων ἡ ἐντολή, προδοσία ἐπὶ θανάτῳ. Ὁ τῶν ἀνοσίων! οἷοις μὲν προοιμίοις τιμῶσι τὴν ἑορτήν! οἴαις δὲ ψυχαῖς, φόνου πνεούσαις, ἑορτάζειν μέλλουσιν! Vers. 57. Dederant - Δεδώκεισαν - eum. Admirandum pontidcam præceptum, proditio ad mortem. Ο scelestos, quibus primordiis festum honorant! quibus animis cædem spirantibus celebraturi sunt | Cap. XII. Vers. 1. Jesus ergo. Vers. 2. co. Ipse quidem eo venit, paulatim Hierosolymam appropinquans, cum jam suæ passionis tempus instaret; simul autem ut discipuli Lazarum, qui a mortuis surrexerat, epulantem inspicerent. Sorores vero cœnam ei paraverunt, tanquam magistro et benefactori summo ac plus quam homini. CAP. XII. De ea quæ unxit Dominum unguento. Vers. 5. Maria ergo - pretiosa. Pisticz, hoc est, puræ, et ad puritatem ac munditiem ordiuatæ: aut e.iam appellatio quædam est hæc unguenti. Vers. 3. Unxit pedes Jesus. Tanquam Domini sui, tauquam Dei. Vers. 3. Ει ejua. Ostendens magnitudinem, qua eum prosequebatur, reverentiæ ac fidei. Lege quoque sexagesimum secundum caput Evangelli secundum Matthaeum, quod etiam ad praesentia conducit. Vers. 3. Domus autem unguenti. Nahu et mun dus suavi Christi Jesu odore impleudus erat, CAP. XIII. De verbis Juda. Vers. 4. Dicit Vers.6. portabat. De hoc manifeste dictum est prædicto capite, ubi habetur: Amen dico vobis, ubicunque pradicatum fuerit hoc Evangelium, in toto mundo, dicetur et quod hac fecit ¡n memoriam ejus: et eorum totam quære interpretationem. Non autem arguit Christus Judæ propositam, magna clementia niteus eum convertere. Verum, quomodo sciens ipsumn furem, permisit omnine servare marsupium? Propter illius imbecillitatem, uι inde suam fovens avaritian, ob eam non incideret in præceptoris proditionem. Vers. 7. Ait istud. In diem sepulture meæ servavi unguentum, sive in tempus sepulturæ meæ, tanquam vaticinata propinquam esse mor. tem meam. Hoc autem planius scripsit Marcus, quod et de alia muliere dictum est. Ail cnim. at Matth. xxvi, 13. Και addit Α. Ante ïvæ addit xa! A. Ο οὖν Ἰησοῦς — αὐτῷ. Αὐτὸς μὲν ἦλθεν ἐκεῖ, πλησιάζων κατὰ μικρὸν τοῖς Ἱεροσολύμοις, ἐγγίζοντος ἤδη τοῦ καιροῦ τοῦ πάθους αὐτοῦ· ἅμα δὲ ἵνα οἱ μαθηταὶ θεάσωνται τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναστάντα Λάζαρον ἐσθίοντα. Αἱ ἀδελφοὶ δὲ ἐποίη σαν αὐτῷ δείπνον, ὡς διδασκάλῳ καὶ εὐερ͵ ἐτῇ καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον. ΚΕΦ. ΙΒ'. Περὶ τῆς ἀλειψάσης τον Κύριον μύρφο Η οὖν Μαρία – πολυτίμου. Πιστικής, ήτοι ἀκράτου καὶ καταπεπιστευμένης εἰς καθαρότητα· 4 καὶ προσηγορία τις ἦν τοῦτο μύρου. Ηλειψε τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ. Ως Δεσπότου αὐτῆς, ὡς Θεοῦ. Καὶ — αὐτοῦ. Ἐνδεικνυμένη τὸ μέγεθος τῆς εἰς αὐτὸν τιμῆς καὶ πίστεω. [Ανάγνωθι δὲ καὶ τὸ ἑξηκοστὸν δεύτερον κεφάλαιον τοῦ κατὰ Ματθαῖον, χρησιμεύον εἰς τὰ παρόντα.] Ἡ δὲ οἰκία — μύρου. Εμελλε γὰρ καὶ ὁ κόσμος πληρωθῆναι τῆς εὐωδίας τοῦ Ἰησοῦ. ΚΕΦ. ΙΓ'. Περί ων εἶπεν Ιούδας. Λέγει - εβάσταζεν. Είρηται περὶ τούτου σαφῶς ἐν τῷ δηλωθέντι κεφαλαίῳ, ἔνθα κεῖται τό· ᾿Αμήν λέγω ὑμῖν, ὅπου ἐὰν κηρυχθῇ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο, ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, λαληθήσεται καὶ ὁ ἐποίησεν αὕτη εἰς μνημόσυνον αὐτῆς· καὶ ζή τησον τὴν ὅλην ἐξήγησιν αὐτοῦ. [Οὐκ ἤλεγξε δὲ τὸν σκοπὸν τοῦ Ἰούδα ὁ Χρι στὸς, τῇ πολλῇ μακροθυμίᾳ βουλόμενος ἐπιστρέψει αὐτόν. ᾿Αλλὰ πῶς, κλέπτοντα αὐτὸν εἰδώς, βαλαν τιοφύλακα εἶναι αὐτὸν εἴασε; Πάντως διὰ τὴν ἀσθέν γειαν ἐκείνου, ἵνα τὴν φιλαργυρίαν ἐκεῖθεν παραμυθούμενος, μὴ δι' αὐτὴν ἐμπέσῃ εἰς προδοσίαν τοῦ διδασκάλου.] Εἶπεν — αὐτό. Εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ ἐνταφιασμού μου ἐφύλαξε τὸ μύρον, ήγουν εἰς τὸν καιρὸν τοῦ ἐν ταφιασμού μου, ώσανεί προφητεύουσα τὸν πλησιά ζοντά μου θάνατον. Τοῦτο δὲ φανερώτερον ὁ Μάρ καὶ ἔγραψεν, ῥηθὲν καὶ περὶ τῆς ἄλλης γυναικός. Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A,

more scipsum servabat, dum adhuc tempus ex- τὸν ἀναμένων ὅτι τὸν καιρόν. Πῶς οὖν οἴε: Παραδεί spectaret. Quomodo ergo putas, turbabentur discipuli videntes illam bumano more sese servantem? Vers. 55. Instabat - Pascha. De regione Hierosolymorum. Vers. 55. Ut purificarent se. Secundum legem. Vers. 56. Quarebant - festum? Pulchra purifcatio cum insidiis et ad homicidium promptitudine. Festum itaque commutaverunt in illius venationem. σθαι τοὺς μαθητὲς ὁρῶντας αὐτὸν ἀνθρωπίνως τω ζόμενον; ἂν δὲ ἐγγὺς – τοῦ Πάσχα. Ἐκ τῆς χώρας τῶν Ἱεροσολύμων. "Ινα αγνίσωσιν εαυτούς. Κατὰ τὸν νόμον. Εζήτουν – ἑορτήν; Καλός αγνισμός μετά ἐπιβουλῆς καὶ προαιρέσεως μιαιφόνου. Τὴν ἑορτὴν οὖν ἐποιοῦντο θήρατρον αὐτοῦ. · αὐτόν. Θαυμαστὴ τῶν ἀρχιερέων ἡ ἐντολή, προδοσία ἐπὶ θανάτῳ. Ὁ τῶν ἀνοσίων! οἷοις μὲν προοιμίοις τιμῶσι τὴν ἑορτήν! οἴαις δὲ ψυχαῖς, φόνου πνεούσαις, ἑορτάζειν μέλλουσιν! Vers. 57. Dederant - Δεδώκεισαν - eum. Admirandum pontidcam præceptum, proditio ad mortem. Ο scelestos, quibus primordiis festum honorant! quibus animis cædem spirantibus celebraturi sunt | Cap. XII. Vers. 1. Jesus ergo. Vers. 2. co. Ipse quidem eo venit, paulatim Hierosolymam appropinquans, cum jam suæ passionis tempus instaret; simul autem ut discipuli Lazarum, qui a mortuis surrexerat, epulantem inspicerent. Sorores vero cœnam ei paraverunt, tanquam magistro et benefactori summo ac plus quam homini. CAP. XII. De ea quæ unxit Dominum unguento. Vers. 5. Maria ergo - pretiosa. Pisticz, hoc est, puræ, et ad puritatem ac munditiem ordiuatæ: aut e.iam appellatio quædam est hæc unguenti. Vers. 3. Unxit pedes Jesus. Tanquam Domini sui, tauquam Dei. Vers. 3. Ει ejua. Ostendens magnitudinem, qua eum prosequebatur, reverentiæ ac fidei. Lege quoque sexagesimum secundum caput Evangelli secundum Matthaeum, quod etiam ad praesentia conducit. Vers. 3. Domus autem unguenti. Nahu et mun dus suavi Christi Jesu odore impleudus erat, CAP. XIII. De verbis Juda. Vers. 4. Dicit Vers.6. portabat. De hoc manifeste dictum est prædicto capite, ubi habetur: Amen dico vobis, ubicunque pradicatum fuerit hoc Evangelium, in toto mundo, dicetur et quod hac fecit ¡n memoriam ejus: et eorum totam quære interpretationem. Non autem arguit Christus Judæ propositam, magna clementia niteus eum convertere. Verum, quomodo sciens ipsumn furem, permisit omnine servare marsupium? Propter illius imbecillitatem, uι inde suam fovens avaritian, ob eam non incideret in præceptoris proditionem. Vers. 7. Ait istud. In diem sepulture meæ servavi unguentum, sive in tempus sepulturæ meæ, tanquam vaticinata propinquam esse mor. tem meam. Hoc autem planius scripsit Marcus, quod et de alia muliere dictum est. Ail cnim. at Matth. xxvi, 13. Και addit Α. Ante ïvæ addit xa! A. Ο οὖν Ἰησοῦς — αὐτῷ. Αὐτὸς μὲν ἦλθεν ἐκεῖ, πλησιάζων κατὰ μικρὸν τοῖς Ἱεροσολύμοις, ἐγγίζοντος ἤδη τοῦ καιροῦ τοῦ πάθους αὐτοῦ· ἅμα δὲ ἵνα οἱ μαθηταὶ θεάσωνται τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναστάντα Λάζαρον ἐσθίοντα. Αἱ ἀδελφοὶ δὲ ἐποίη σαν αὐτῷ δείπνον, ὡς διδασκάλῳ καὶ εὐερ͵ ἐτῇ καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον. ΚΕΦ. ΙΒ'. Περὶ τῆς ἀλειψάσης τον Κύριον μύρφο Η οὖν Μαρία – πολυτίμου. Πιστικής, ήτοι ἀκράτου καὶ καταπεπιστευμένης εἰς καθαρότητα· 4 καὶ προσηγορία τις ἦν τοῦτο μύρου. Ηλειψε τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ. Ως Δεσπότου αὐτῆς, ὡς Θεοῦ. Καὶ — αὐτοῦ. Ἐνδεικνυμένη τὸ μέγεθος τῆς εἰς αὐτὸν τιμῆς καὶ πίστεω. [Ανάγνωθι δὲ καὶ τὸ ἑξηκοστὸν δεύτερον κεφάλαιον τοῦ κατὰ Ματθαῖον, χρησιμεύον εἰς τὰ παρόντα.] Ἡ δὲ οἰκία — μύρου. Εμελλε γὰρ καὶ ὁ κόσμος πληρωθῆναι τῆς εὐωδίας τοῦ Ἰησοῦ. ΚΕΦ. ΙΓ'. Περί ων εἶπεν Ιούδας. Λέγει - εβάσταζεν. Είρηται περὶ τούτου σαφῶς ἐν τῷ δηλωθέντι κεφαλαίῳ, ἔνθα κεῖται τό· ᾿Αμήν λέγω ὑμῖν, ὅπου ἐὰν κηρυχθῇ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο, ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, λαληθήσεται καὶ ὁ ἐποίησεν αὕτη εἰς μνημόσυνον αὐτῆς· καὶ ζή τησον τὴν ὅλην ἐξήγησιν αὐτοῦ. [Οὐκ ἤλεγξε δὲ τὸν σκοπὸν τοῦ Ἰούδα ὁ Χρι στὸς, τῇ πολλῇ μακροθυμίᾳ βουλόμενος ἐπιστρέψει αὐτόν. ᾿Αλλὰ πῶς, κλέπτοντα αὐτὸν εἰδώς, βαλαν τιοφύλακα εἶναι αὐτὸν εἴασε; Πάντως διὰ τὴν ἀσθέν γειαν ἐκείνου, ἵνα τὴν φιλαργυρίαν ἐκεῖθεν παραμυθούμενος, μὴ δι' αὐτὴν ἐμπέσῃ εἰς προδοσίαν τοῦ διδασκάλου.] Εἶπεν — αὐτό. Εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ ἐνταφιασμού μου ἐφύλαξε τὸ μύρον, ήγουν εἰς τὸν καιρὸν τοῦ ἐν ταφιασμού μου, ώσανεί προφητεύουσα τὸν πλησιά ζοντά μου θάνατον. Τοῦτο δὲ φανερώτερον ὁ Μάρ καὶ ἔγραψεν, ῥηθὲν καὶ περὶ τῆς ἄλλης γυναικός. Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A,

CΑΡ. ΧΗ. Εἴρηκε γὰρ ὅτι προέλαβε μυρίσει μου τὸ σῶμα Prevenit, ut ungerel corpus meum in sepulturam εἰς τὸν ἐντασιασμόν. "Εθος γὰρ ἦν μύροις ἐντα Moris siquidem erat cum unguentis sepelire corpoφιάζειν τὰ σώματα πρὸς τὸ διαρκεῖν. Τοὺς πτωχοὺς -- Έχετε [Παρὰ δὲ τῷ Μάρκιν εἴρηκε· Πάντοτε τοὺς πτωχοὺς ἔχετε μεθ ἑαυτῶν, καὶ ὅταν θέλητε, δύνασθε αὐτοὺς οὖ ποιῆσαι.] Εἰπὼν δὲ ὅτι Ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε, ὑπόμνησιν αὐτοῖς ἐνέβαλε τῆς μετ' ὀλίγον σφαγές αὐτοῦ. Εγνω – Ἰησοῦν. Τὸν μὲν Χριστὸν ἐζήτουν ἀποκτεῖναι, προφασιζόμενοι ὅτι λύει τὸ Σάββατον, καὶ ὅτι ἴσον ἑαυτὸν ποιεῖ τῷ Θεῷ, καὶ ὅτι πολλοὶ πιστεύουσιν εἰς αὐτόν· τὸν δὲ Λάζαρον διατί; διότι ἀνέζησε; καὶ ποῖον ἔγκλημα τὸ ἀναζῆσαι; Φθόνος οὖν τὸ πᾶν. Ἐφθόνουν γὰρ οὐ μόνον τῷ εὐεργετοῦντι, ἀλλὰ καὶ τοῖς εὐεργετουμένοις. Διὸ καὶ τὸν τυφλὸν ἐξέβαλον ἔξω, καὶ τὸν Λάζαρον ἀνελεῖν βου λεύονται· οὕτως ἦσαν οὐ φθονεροὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ ταχεῖς εἰς φόνους. Διὸ καὶ ὁ προφήτης περὶ αὐτῶν ἔλεγεν· Αἱ χεῖρες αὐτῶν αἵματος πλήρεις. Εδακνε δὲ αὐτοὺς καὶ τὸν τῆς ἑορτῆς ἐγγιζούσης, πολύν ὄχλον ἀφεῖναι ταύτην καὶ τρέχειν πρὸς αὐτόν. Τῇ ἐπαύριον αὐτῷ. ἵνα μὴ δι' αὐτὸν ἀνέλωσε τὸν Λάζαρον, ἔρχεται πρὸς τὰ Ἱεροσόλυμα· ἅμα δὲ ἵνα καὶ ὁ ὄχλος μετὰ τῶν βαΐων ὑπαντήσῃ αὐτῷ, καὶ καταπλαγῶσιν οἱ ἐπιβουλεύοντες, καὶ δυνηθῶσι συνιέναι. Ελαβον δὲ τὰ βάτα σύμβολον νίκης, τού τοῖς αὐτὸν ὡς νικητὴν τοῦ θανάτου γεραίροντες. Kal Ισραήλ. Τοῦτο μάλιστα τοὺς Ἰουδαίους ε ἀπέπνιγε, τὸ πεισθῆναι τὸν ὄχλον ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἔρχεται. Ζήτησον δὲ ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ πέμπτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τό· Οἱ δὲ ὄχλοι οι προάγοντες καὶ οἱ ἀκολουθοῦντες ἔκραζον λέγον· τες Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἑρο μηνείαν αὐτοῦ τε καὶ τῶν ἐφεξῆς δύο ῥητῶν, ἄρι στα εκτεθειμένην. ΚΕΦ. ΙΔ'. Περὶ τοῦ ὄνου. Εὑρὼν — αὐτό. Ζήτησιν ἐν ἐκείνῳ πάλιν τὴν ἐξήγησιν τῆς ἀρχῆς τοῦ κεφαλαίου, καὶ ἀνάγνωθι πᾶσαν ἀναγκαιοτάτην ούσαν. Εὗρε δὲ τὸ ὀνάριον ἀχθὲν ὑπὸ τῶν ἀποσταλέντων μαθητῶν, ὡς οἱ ἄλλοι ἱστόρησαν εὐαγγελισταί. Ἐκεῖνοι γὰρ πάντα μὲν τὰ κατὰ τὸν εἰρημένον Λάζαρον καὶ τὰ ἐφεξῆ; ἄχρι τῆς ὄνου καὶ τοῦ πώλου παρέδραμον, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλά θαύματα καὶ διδάγματα, εἴτε ἐπιλαθόμενοι ἁπλῶς εἴτε καὶ κατά τινα θειοτέραν οἰκονομίαν, ὡς ἂν ἔχει καὶ οὗτος μετ᾿ αὐτοὺς γράφειν ἰδικῶς εἰς βεβαίωσιν τοῦ Εὐαγ γελίου. [Υπερβάντες δὲ ταῦτά φασι, Ματθαῖος μὲν 3ª Marc. xiv, 8. ss ibid. 7. " Isa. 1, 15. ra, ut conservarentur. Vers. 8. Paupercs habetis. Apud Marcum vero dixit: Semper pauperes habetis vobiscum et cum volueritis, potcstis illis benefacere”. Dicendo auten: Me non sen:per habetis, suggessit illis de crde sua, quæ paulo post futura erat. Vers. 9. Cognovit Vers. 11. Jcsum. Christun occidere quærebant sumpto prætextu, quod solvcret Sabbatum et se Deo æqualem faceret, quodque multi in eum crederent. Lazarum vero quare? an quia revixerat? quod ergo crimen est revixisse? Itaque tota res est invidia. Nam invidebant non bencfactori tantum, verum etiam beneficio affectis. Ideo quoque cæcum foras ejecerant, et Lazarum interlicere volebant: adeo erant non invidi tantum, sed et veloces ad cædem. Propterea de cis quoque dicebat propheta: Hunus eorum sanguine plenæ sunt ". Mordebat etiam illos, quod, instante festo, plurima turba illud relinqueret et ad eum curreret. Vers. 12. Postero Vers. 13. ei. Ne propter 60 Lazarum occiderent, Hierosolyma venit: simul autem, ut populus cum ramis sibi occurreret, ct consternarentur insidiatores, possentque ad mentem sanamn redire. Acceperunt autem ramos, in signum victoriæ, his cum tanquam inortis victorem vencrantes. Vers. 15. Ει Israel. Hoc maxime Judæos præfocabat, persuasam esse turbam, quod a D. o veniret. Quære autem quadragesimo quinto juxta Matthæum capite, ubi dicitur: Turbæ vero, quæ præibani et quæ sequebantur, clamabant dicentes: Hosanna filio David ", et ejus lege interpretationem, ac sequentium duorum dictorum, pulchre admodum propositam. CAP. XIV. De asello. Vers. 14. Naclus illum, Rursum in illo quære expositionem principii capitis, totamque perlege, cum sit plurimum necessaria. Nactus est autem asellum, ab his, quos miserat, discipulis adductum, quemadmodum caeteri scripserunt evangelistä. Illi vero omnia, quæ de Lazaro erant, quæque sequuntur usque ad asinam et pullu̸:0 prætermiserunt, quemadmodum et alia multa, tum miracula, tum dogmata: sive omnino obliti, sive potius diviniori aliqua dispensatione, ut haberet et hic post ipsos, quæ propria scriberet in Evangelii confirmationem llis ergo relictis, dicunt, Matthaus quidem, quod y. ** Matth. xxi, Varia lectiones el notæ. Nemo opinetur, Hentenium legisse έξετε. Sed habebitis dedit, sententiam secutus. De confu. sione temporum supra disputavit in Prefatione. Vase præiat. ad Evang. Matth. pag. 118. Inclusa absunt A. 57 Inclusa absunt Α. Υπερβάντες, intellige οἱ λοιποὶ εὐαγγελισταί, deinde φας: Mathaioς μεν Μάρκος δέο

CΑΡ. ΧΗ. Εἴρηκε γὰρ ὅτι προέλαβε μυρίσει μου τὸ σῶμα Prevenit, ut ungerel corpus meum in sepulturam εἰς τὸν ἐντασιασμόν. "Εθος γὰρ ἦν μύροις ἐντα Moris siquidem erat cum unguentis sepelire corpoφιάζειν τὰ σώματα πρὸς τὸ διαρκεῖν. Τοὺς πτωχοὺς -- Έχετε [Παρὰ δὲ τῷ Μάρκιν εἴρηκε· Πάντοτε τοὺς πτωχοὺς ἔχετε μεθ ἑαυτῶν, καὶ ὅταν θέλητε, δύνασθε αὐτοὺς οὖ ποιῆσαι.] Εἰπὼν δὲ ὅτι Ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε, ὑπόμνησιν αὐτοῖς ἐνέβαλε τῆς μετ' ὀλίγον σφαγές αὐτοῦ. Εγνω – Ἰησοῦν. Τὸν μὲν Χριστὸν ἐζήτουν ἀποκτεῖναι, προφασιζόμενοι ὅτι λύει τὸ Σάββατον, καὶ ὅτι ἴσον ἑαυτὸν ποιεῖ τῷ Θεῷ, καὶ ὅτι πολλοὶ πιστεύουσιν εἰς αὐτόν· τὸν δὲ Λάζαρον διατί; διότι ἀνέζησε; καὶ ποῖον ἔγκλημα τὸ ἀναζῆσαι; Φθόνος οὖν τὸ πᾶν. Ἐφθόνουν γὰρ οὐ μόνον τῷ εὐεργετοῦντι, ἀλλὰ καὶ τοῖς εὐεργετουμένοις. Διὸ καὶ τὸν τυφλὸν ἐξέβαλον ἔξω, καὶ τὸν Λάζαρον ἀνελεῖν βου λεύονται· οὕτως ἦσαν οὐ φθονεροὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ ταχεῖς εἰς φόνους. Διὸ καὶ ὁ προφήτης περὶ αὐτῶν ἔλεγεν· Αἱ χεῖρες αὐτῶν αἵματος πλήρεις. Εδακνε δὲ αὐτοὺς καὶ τὸν τῆς ἑορτῆς ἐγγιζούσης, πολύν ὄχλον ἀφεῖναι ταύτην καὶ τρέχειν πρὸς αὐτόν. Τῇ ἐπαύριον αὐτῷ. ἵνα μὴ δι' αὐτὸν ἀνέλωσε τὸν Λάζαρον, ἔρχεται πρὸς τὰ Ἱεροσόλυμα· ἅμα δὲ ἵνα καὶ ὁ ὄχλος μετὰ τῶν βαΐων ὑπαντήσῃ αὐτῷ, καὶ καταπλαγῶσιν οἱ ἐπιβουλεύοντες, καὶ δυνηθῶσι συνιέναι. Ελαβον δὲ τὰ βάτα σύμβολον νίκης, τού τοῖς αὐτὸν ὡς νικητὴν τοῦ θανάτου γεραίροντες. Kal Ισραήλ. Τοῦτο μάλιστα τοὺς Ἰουδαίους ε ἀπέπνιγε, τὸ πεισθῆναι τὸν ὄχλον ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἔρχεται. Ζήτησον δὲ ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ πέμπτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τό· Οἱ δὲ ὄχλοι οι προάγοντες καὶ οἱ ἀκολουθοῦντες ἔκραζον λέγον· τες Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἑρο μηνείαν αὐτοῦ τε καὶ τῶν ἐφεξῆς δύο ῥητῶν, ἄρι στα εκτεθειμένην. ΚΕΦ. ΙΔ'. Περὶ τοῦ ὄνου. Εὑρὼν — αὐτό. Ζήτησιν ἐν ἐκείνῳ πάλιν τὴν ἐξήγησιν τῆς ἀρχῆς τοῦ κεφαλαίου, καὶ ἀνάγνωθι πᾶσαν ἀναγκαιοτάτην ούσαν. Εὗρε δὲ τὸ ὀνάριον ἀχθὲν ὑπὸ τῶν ἀποσταλέντων μαθητῶν, ὡς οἱ ἄλλοι ἱστόρησαν εὐαγγελισταί. Ἐκεῖνοι γὰρ πάντα μὲν τὰ κατὰ τὸν εἰρημένον Λάζαρον καὶ τὰ ἐφεξῆ; ἄχρι τῆς ὄνου καὶ τοῦ πώλου παρέδραμον, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλά θαύματα καὶ διδάγματα, εἴτε ἐπιλαθόμενοι ἁπλῶς εἴτε καὶ κατά τινα θειοτέραν οἰκονομίαν, ὡς ἂν ἔχει καὶ οὗτος μετ᾿ αὐτοὺς γράφειν ἰδικῶς εἰς βεβαίωσιν τοῦ Εὐαγ γελίου. [Υπερβάντες δὲ ταῦτά φασι, Ματθαῖος μὲν 3ª Marc. xiv, 8. ss ibid. 7. " Isa. 1, 15. ra, ut conservarentur. Vers. 8. Paupercs habetis. Apud Marcum vero dixit: Semper pauperes habetis vobiscum et cum volueritis, potcstis illis benefacere”. Dicendo auten: Me non sen:per habetis, suggessit illis de crde sua, quæ paulo post futura erat. Vers. 9. Cognovit Vers. 11. Jcsum. Christun occidere quærebant sumpto prætextu, quod solvcret Sabbatum et se Deo æqualem faceret, quodque multi in eum crederent. Lazarum vero quare? an quia revixerat? quod ergo crimen est revixisse? Itaque tota res est invidia. Nam invidebant non bencfactori tantum, verum etiam beneficio affectis. Ideo quoque cæcum foras ejecerant, et Lazarum interlicere volebant: adeo erant non invidi tantum, sed et veloces ad cædem. Propterea de cis quoque dicebat propheta: Hunus eorum sanguine plenæ sunt ". Mordebat etiam illos, quod, instante festo, plurima turba illud relinqueret et ad eum curreret. Vers. 12. Postero Vers. 13. ei. Ne propter 60 Lazarum occiderent, Hierosolyma venit: simul autem, ut populus cum ramis sibi occurreret, ct consternarentur insidiatores, possentque ad mentem sanamn redire. Acceperunt autem ramos, in signum victoriæ, his cum tanquam inortis victorem vencrantes. Vers. 15. Ει Israel. Hoc maxime Judæos præfocabat, persuasam esse turbam, quod a D. o veniret. Quære autem quadragesimo quinto juxta Matthæum capite, ubi dicitur: Turbæ vero, quæ præibani et quæ sequebantur, clamabant dicentes: Hosanna filio David ", et ejus lege interpretationem, ac sequentium duorum dictorum, pulchre admodum propositam. CAP. XIV. De asello. Vers. 14. Naclus illum, Rursum in illo quære expositionem principii capitis, totamque perlege, cum sit plurimum necessaria. Nactus est autem asellum, ab his, quos miserat, discipulis adductum, quemadmodum caeteri scripserunt evangelistä. Illi vero omnia, quæ de Lazaro erant, quæque sequuntur usque ad asinam et pullu̸:0 prætermiserunt, quemadmodum et alia multa, tum miracula, tum dogmata: sive omnino obliti, sive potius diviniori aliqua dispensatione, ut haberet et hic post ipsos, quæ propria scriberet in Evangelii confirmationem llis ergo relictis, dicunt, Matthaus quidem, quod y. ** Matth. xxi, Varia lectiones el notæ. Nemo opinetur, Hentenium legisse έξετε. Sed habebitis dedit, sententiam secutus. De confu. sione temporum supra disputavit in Prefatione. Vase præiat. ad Evang. Matth. pag. 118. Inclusa absunt A. 57 Inclusa absunt Α. Υπερβάντες, intellige οἱ λοιποὶ εὐαγγελισταί, deinde φας: Mathaioς μεν Μάρκος δέο

CΑΡ. ΧΗ. Εἴρηκε γὰρ ὅτι προέλαβε μυρίσει μου τὸ σῶμα Prevenit, ut ungerel corpus meum in sepulturam εἰς τὸν ἐντασιασμόν. "Εθος γὰρ ἦν μύροις ἐντα Moris siquidem erat cum unguentis sepelire corpoφιάζειν τὰ σώματα πρὸς τὸ διαρκεῖν. Τοὺς πτωχοὺς -- Έχετε [Παρὰ δὲ τῷ Μάρκιν εἴρηκε· Πάντοτε τοὺς πτωχοὺς ἔχετε μεθ ἑαυτῶν, καὶ ὅταν θέλητε, δύνασθε αὐτοὺς οὖ ποιῆσαι.] Εἰπὼν δὲ ὅτι Ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε, ὑπόμνησιν αὐτοῖς ἐνέβαλε τῆς μετ' ὀλίγον σφαγές αὐτοῦ. Εγνω – Ἰησοῦν. Τὸν μὲν Χριστὸν ἐζήτουν ἀποκτεῖναι, προφασιζόμενοι ὅτι λύει τὸ Σάββατον, καὶ ὅτι ἴσον ἑαυτὸν ποιεῖ τῷ Θεῷ, καὶ ὅτι πολλοὶ πιστεύουσιν εἰς αὐτόν· τὸν δὲ Λάζαρον διατί; διότι ἀνέζησε; καὶ ποῖον ἔγκλημα τὸ ἀναζῆσαι; Φθόνος οὖν τὸ πᾶν. Ἐφθόνουν γὰρ οὐ μόνον τῷ εὐεργετοῦντι, ἀλλὰ καὶ τοῖς εὐεργετουμένοις. Διὸ καὶ τὸν τυφλὸν ἐξέβαλον ἔξω, καὶ τὸν Λάζαρον ἀνελεῖν βου λεύονται· οὕτως ἦσαν οὐ φθονεροὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ ταχεῖς εἰς φόνους. Διὸ καὶ ὁ προφήτης περὶ αὐτῶν ἔλεγεν· Αἱ χεῖρες αὐτῶν αἵματος πλήρεις. Εδακνε δὲ αὐτοὺς καὶ τὸν τῆς ἑορτῆς ἐγγιζούσης, πολύν ὄχλον ἀφεῖναι ταύτην καὶ τρέχειν πρὸς αὐτόν. Τῇ ἐπαύριον αὐτῷ. ἵνα μὴ δι' αὐτὸν ἀνέλωσε τὸν Λάζαρον, ἔρχεται πρὸς τὰ Ἱεροσόλυμα· ἅμα δὲ ἵνα καὶ ὁ ὄχλος μετὰ τῶν βαΐων ὑπαντήσῃ αὐτῷ, καὶ καταπλαγῶσιν οἱ ἐπιβουλεύοντες, καὶ δυνηθῶσι συνιέναι. Ελαβον δὲ τὰ βάτα σύμβολον νίκης, τού τοῖς αὐτὸν ὡς νικητὴν τοῦ θανάτου γεραίροντες. Kal Ισραήλ. Τοῦτο μάλιστα τοὺς Ἰουδαίους ε ἀπέπνιγε, τὸ πεισθῆναι τὸν ὄχλον ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἔρχεται. Ζήτησον δὲ ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ πέμπτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τό· Οἱ δὲ ὄχλοι οι προάγοντες καὶ οἱ ἀκολουθοῦντες ἔκραζον λέγον· τες Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἑρο μηνείαν αὐτοῦ τε καὶ τῶν ἐφεξῆς δύο ῥητῶν, ἄρι στα εκτεθειμένην. ΚΕΦ. ΙΔ'. Περὶ τοῦ ὄνου. Εὑρὼν — αὐτό. Ζήτησιν ἐν ἐκείνῳ πάλιν τὴν ἐξήγησιν τῆς ἀρχῆς τοῦ κεφαλαίου, καὶ ἀνάγνωθι πᾶσαν ἀναγκαιοτάτην ούσαν. Εὗρε δὲ τὸ ὀνάριον ἀχθὲν ὑπὸ τῶν ἀποσταλέντων μαθητῶν, ὡς οἱ ἄλλοι ἱστόρησαν εὐαγγελισταί. Ἐκεῖνοι γὰρ πάντα μὲν τὰ κατὰ τὸν εἰρημένον Λάζαρον καὶ τὰ ἐφεξῆ; ἄχρι τῆς ὄνου καὶ τοῦ πώλου παρέδραμον, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλά θαύματα καὶ διδάγματα, εἴτε ἐπιλαθόμενοι ἁπλῶς εἴτε καὶ κατά τινα θειοτέραν οἰκονομίαν, ὡς ἂν ἔχει καὶ οὗτος μετ᾿ αὐτοὺς γράφειν ἰδικῶς εἰς βεβαίωσιν τοῦ Εὐαγ γελίου. [Υπερβάντες δὲ ταῦτά φασι, Ματθαῖος μὲν 3ª Marc. xiv, 8. ss ibid. 7. " Isa. 1, 15. ra, ut conservarentur. Vers. 8. Paupercs habetis. Apud Marcum vero dixit: Semper pauperes habetis vobiscum et cum volueritis, potcstis illis benefacere”. Dicendo auten: Me non sen:per habetis, suggessit illis de crde sua, quæ paulo post futura erat. Vers. 9. Cognovit Vers. 11. Jcsum. Christun occidere quærebant sumpto prætextu, quod solvcret Sabbatum et se Deo æqualem faceret, quodque multi in eum crederent. Lazarum vero quare? an quia revixerat? quod ergo crimen est revixisse? Itaque tota res est invidia. Nam invidebant non bencfactori tantum, verum etiam beneficio affectis. Ideo quoque cæcum foras ejecerant, et Lazarum interlicere volebant: adeo erant non invidi tantum, sed et veloces ad cædem. Propterea de cis quoque dicebat propheta: Hunus eorum sanguine plenæ sunt ". Mordebat etiam illos, quod, instante festo, plurima turba illud relinqueret et ad eum curreret. Vers. 12. Postero Vers. 13. ei. Ne propter 60 Lazarum occiderent, Hierosolyma venit: simul autem, ut populus cum ramis sibi occurreret, ct consternarentur insidiatores, possentque ad mentem sanamn redire. Acceperunt autem ramos, in signum victoriæ, his cum tanquam inortis victorem vencrantes. Vers. 15. Ει Israel. Hoc maxime Judæos præfocabat, persuasam esse turbam, quod a D. o veniret. Quære autem quadragesimo quinto juxta Matthæum capite, ubi dicitur: Turbæ vero, quæ præibani et quæ sequebantur, clamabant dicentes: Hosanna filio David ", et ejus lege interpretationem, ac sequentium duorum dictorum, pulchre admodum propositam. CAP. XIV. De asello. Vers. 14. Naclus illum, Rursum in illo quære expositionem principii capitis, totamque perlege, cum sit plurimum necessaria. Nactus est autem asellum, ab his, quos miserat, discipulis adductum, quemadmodum caeteri scripserunt evangelistä. Illi vero omnia, quæ de Lazaro erant, quæque sequuntur usque ad asinam et pullu̸:0 prætermiserunt, quemadmodum et alia multa, tum miracula, tum dogmata: sive omnino obliti, sive potius diviniori aliqua dispensatione, ut haberet et hic post ipsos, quæ propria scriberet in Evangelii confirmationem llis ergo relictis, dicunt, Matthaus quidem, quod y. ** Matth. xxi, Varia lectiones el notæ. Nemo opinetur, Hentenium legisse έξετε. Sed habebitis dedit, sententiam secutus. De confu. sione temporum supra disputavit in Prefatione. Vase præiat. ad Evang. Matth. pag. 118. Inclusa absunt A. 57 Inclusa absunt Α. Υπερβάντες, intellige οἱ λοιποὶ εὐαγγελισταί, deinde φας: Mathaioς μεν Μάρκος δέο

CΑΡ. ΧΗ. Εἴρηκε γὰρ ὅτι προέλαβε μυρίσει μου τὸ σῶμα Prevenit, ut ungerel corpus meum in sepulturam εἰς τὸν ἐντασιασμόν. "Εθος γὰρ ἦν μύροις ἐντα Moris siquidem erat cum unguentis sepelire corpoφιάζειν τὰ σώματα πρὸς τὸ διαρκεῖν. Τοὺς πτωχοὺς -- Έχετε [Παρὰ δὲ τῷ Μάρκιν εἴρηκε· Πάντοτε τοὺς πτωχοὺς ἔχετε μεθ ἑαυτῶν, καὶ ὅταν θέλητε, δύνασθε αὐτοὺς οὖ ποιῆσαι.] Εἰπὼν δὲ ὅτι Ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε, ὑπόμνησιν αὐτοῖς ἐνέβαλε τῆς μετ' ὀλίγον σφαγές αὐτοῦ. Εγνω – Ἰησοῦν. Τὸν μὲν Χριστὸν ἐζήτουν ἀποκτεῖναι, προφασιζόμενοι ὅτι λύει τὸ Σάββατον, καὶ ὅτι ἴσον ἑαυτὸν ποιεῖ τῷ Θεῷ, καὶ ὅτι πολλοὶ πιστεύουσιν εἰς αὐτόν· τὸν δὲ Λάζαρον διατί; διότι ἀνέζησε; καὶ ποῖον ἔγκλημα τὸ ἀναζῆσαι; Φθόνος οὖν τὸ πᾶν. Ἐφθόνουν γὰρ οὐ μόνον τῷ εὐεργετοῦντι, ἀλλὰ καὶ τοῖς εὐεργετουμένοις. Διὸ καὶ τὸν τυφλὸν ἐξέβαλον ἔξω, καὶ τὸν Λάζαρον ἀνελεῖν βου λεύονται· οὕτως ἦσαν οὐ φθονεροὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ ταχεῖς εἰς φόνους. Διὸ καὶ ὁ προφήτης περὶ αὐτῶν ἔλεγεν· Αἱ χεῖρες αὐτῶν αἵματος πλήρεις. Εδακνε δὲ αὐτοὺς καὶ τὸν τῆς ἑορτῆς ἐγγιζούσης, πολύν ὄχλον ἀφεῖναι ταύτην καὶ τρέχειν πρὸς αὐτόν. Τῇ ἐπαύριον αὐτῷ. ἵνα μὴ δι' αὐτὸν ἀνέλωσε τὸν Λάζαρον, ἔρχεται πρὸς τὰ Ἱεροσόλυμα· ἅμα δὲ ἵνα καὶ ὁ ὄχλος μετὰ τῶν βαΐων ὑπαντήσῃ αὐτῷ, καὶ καταπλαγῶσιν οἱ ἐπιβουλεύοντες, καὶ δυνηθῶσι συνιέναι. Ελαβον δὲ τὰ βάτα σύμβολον νίκης, τού τοῖς αὐτὸν ὡς νικητὴν τοῦ θανάτου γεραίροντες. Kal Ισραήλ. Τοῦτο μάλιστα τοὺς Ἰουδαίους ε ἀπέπνιγε, τὸ πεισθῆναι τὸν ὄχλον ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἔρχεται. Ζήτησον δὲ ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ πέμπτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τό· Οἱ δὲ ὄχλοι οι προάγοντες καὶ οἱ ἀκολουθοῦντες ἔκραζον λέγον· τες Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἑρο μηνείαν αὐτοῦ τε καὶ τῶν ἐφεξῆς δύο ῥητῶν, ἄρι στα εκτεθειμένην. ΚΕΦ. ΙΔ'. Περὶ τοῦ ὄνου. Εὑρὼν — αὐτό. Ζήτησιν ἐν ἐκείνῳ πάλιν τὴν ἐξήγησιν τῆς ἀρχῆς τοῦ κεφαλαίου, καὶ ἀνάγνωθι πᾶσαν ἀναγκαιοτάτην ούσαν. Εὗρε δὲ τὸ ὀνάριον ἀχθὲν ὑπὸ τῶν ἀποσταλέντων μαθητῶν, ὡς οἱ ἄλλοι ἱστόρησαν εὐαγγελισταί. Ἐκεῖνοι γὰρ πάντα μὲν τὰ κατὰ τὸν εἰρημένον Λάζαρον καὶ τὰ ἐφεξῆ; ἄχρι τῆς ὄνου καὶ τοῦ πώλου παρέδραμον, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλά θαύματα καὶ διδάγματα, εἴτε ἐπιλαθόμενοι ἁπλῶς εἴτε καὶ κατά τινα θειοτέραν οἰκονομίαν, ὡς ἂν ἔχει καὶ οὗτος μετ᾿ αὐτοὺς γράφειν ἰδικῶς εἰς βεβαίωσιν τοῦ Εὐαγ γελίου. [Υπερβάντες δὲ ταῦτά φασι, Ματθαῖος μὲν 3ª Marc. xiv, 8. ss ibid. 7. " Isa. 1, 15. ra, ut conservarentur. Vers. 8. Paupercs habetis. Apud Marcum vero dixit: Semper pauperes habetis vobiscum et cum volueritis, potcstis illis benefacere”. Dicendo auten: Me non sen:per habetis, suggessit illis de crde sua, quæ paulo post futura erat. Vers. 9. Cognovit Vers. 11. Jcsum. Christun occidere quærebant sumpto prætextu, quod solvcret Sabbatum et se Deo æqualem faceret, quodque multi in eum crederent. Lazarum vero quare? an quia revixerat? quod ergo crimen est revixisse? Itaque tota res est invidia. Nam invidebant non bencfactori tantum, verum etiam beneficio affectis. Ideo quoque cæcum foras ejecerant, et Lazarum interlicere volebant: adeo erant non invidi tantum, sed et veloces ad cædem. Propterea de cis quoque dicebat propheta: Hunus eorum sanguine plenæ sunt ". Mordebat etiam illos, quod, instante festo, plurima turba illud relinqueret et ad eum curreret. Vers. 12. Postero Vers. 13. ei. Ne propter 60 Lazarum occiderent, Hierosolyma venit: simul autem, ut populus cum ramis sibi occurreret, ct consternarentur insidiatores, possentque ad mentem sanamn redire. Acceperunt autem ramos, in signum victoriæ, his cum tanquam inortis victorem vencrantes. Vers. 15. Ει Israel. Hoc maxime Judæos præfocabat, persuasam esse turbam, quod a D. o veniret. Quære autem quadragesimo quinto juxta Matthæum capite, ubi dicitur: Turbæ vero, quæ præibani et quæ sequebantur, clamabant dicentes: Hosanna filio David ", et ejus lege interpretationem, ac sequentium duorum dictorum, pulchre admodum propositam. CAP. XIV. De asello. Vers. 14. Naclus illum, Rursum in illo quære expositionem principii capitis, totamque perlege, cum sit plurimum necessaria. Nactus est autem asellum, ab his, quos miserat, discipulis adductum, quemadmodum caeteri scripserunt evangelistä. Illi vero omnia, quæ de Lazaro erant, quæque sequuntur usque ad asinam et pullu̸:0 prætermiserunt, quemadmodum et alia multa, tum miracula, tum dogmata: sive omnino obliti, sive potius diviniori aliqua dispensatione, ut haberet et hic post ipsos, quæ propria scriberet in Evangelii confirmationem llis ergo relictis, dicunt, Matthaus quidem, quod y. ** Matth. xxi, Varia lectiones el notæ. Nemo opinetur, Hentenium legisse έξετε. Sed habebitis dedit, sententiam secutus. De confu. sione temporum supra disputavit in Prefatione. Vase præiat. ad Evang. Matth. pag. 118. Inclusa absunt A. 57 Inclusa absunt Α. Υπερβάντες, intellige οἱ λοιποὶ εὐαγγελισταί, deinde φας: Mathaioς μεν Μάρκος δέο

Ubi appropinquassent Hierosolymis, venissentque Beth ὅτι "Οτε ήγγισαν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ phage ad montem Olivarum, tunc Jesus misis duos discipulos”, et cætera. Marcus vero: Dum appropinquant Hierosolymis ad Bethphage et Bechaniam, juxta montem Olivarum, mittit duos e discipulis suis ". Similiter autem et Lucas *. ἦλθον εἰς Βηθφυγὴ πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ελαιών, τότε ὁ Ἰησοῦς ἀπέστειλε δύο μαθητές, καὶ τὰ ἑξῆς· Μάρκος δὲ ὅτι Οτε ήγγισεν (60)είς Ιεροσόλυμα, εἰς Βηθφαγή και Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, ἀποστέλλει δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ· ὁμοίως δὲ καὶ Λουκάς. Φαίνεται οὖν ὅτι, ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ 11. ζάρου, καὶ ἔτι ἐν Βηθανίᾳ ὢν ἀπέστειλε τοὺς μα θητάς, καὶ ἤγαγον τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον. Διὰ οἱ μὲν ἄλλοι εὐαγγελισταί, ὡς ἁπλῶς ὁδεύοντος ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα τοῦ Χριστοῦ, διηγοῦνται, μὴ διακό ψαντες τὸν λόγον τῆς ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα πορείας τῇ μνήμῃ τῇ κατὰ τὸν Λάζαρον· ὁ δὲ Ἰωάννης τὰ παρασεσιωπημένα μὲν πλατύτερον ἱστορεῖ· τὰ Apparet ergo quod egressus a domo Lazari, cum adhuc Bethanim esset, misit discipulos, duxeruntque asinam et pullum. Ideo cæteri quidem evangeliste, tanquam simpliciter procedente versus Hierosolyma Christo, narrant: non interrumpentes sermonem itineris versus Hierosolyma, per eam, quæ de Lazaro esset, mentionem. Joannes vero, quæ silentio præterita èrant, latius scripsit; de pullo autem ac sequenti iuinére compendiosius κατὰ τὸν πῶλον δὲ καὶ τὴν ἑξῆς ὁδὸν ἐπιτομώτερον quod jam conscripta essent. ὡς προϊστορημένα. Hoc autem etiam considerare oportet, quod hi, qui palmarum ramos gestabant, exierunt obviam, qui vero ramorum multitudinem ab arboribus cædebant ac steruebant in via, postquam occurrissent, cædebant, de quibus Matthæus et Marcus dixerunt. Vers. 16. Sicut Vers. 15. asing. Noli timere, nam mansuetus est, et non sicut multi, qui tibs dominati sunt, minax, et injustus, ac tyrannus. Quære autem, ubi prædicto capite dicitur: Hoc autem totum factum est, ut compleretur, quod dictum est per prophetam " et Galera: ibi siquidem interpretationem invenies. Quod si Joannes nomen Mansuetus on isit, ne admireris: frequenter enim dictiones aliquas VetA ris Testamenti relinquunt, aut quasi memoriæ non occurrentes, aut quasi per ea quæ sequuntur declaratas. Nam cum super pullum sedeat asinæ, mansuetus utique est ac modestus. Sed et sedens ac ascendens idem significant, cum per eamdema dictionem Hebraicam siguifcentur. Rursumque pullus asinæ asinus est, et pullus filius subjugalis. Vers. 16. Hec - primo. Hæc, puta talia prophetica dicta, non cognoverunt ante crucem, quod de eo prædicta fuissent. Καὶ τοῦτο δὲ χρὴ ἐπιτηρῆσαι, ὅτι τὰ μὲν βάλα τῶν φοινίκων βαστάζοντες ἐξῆλθον εἰς ὑπάντησιν. Οὓς δὲ ἔκοπτον κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ ἐστρών νυον ἐν τῇ ὁδῷ, μετὰ τὸ ὑπαντῆσαι έκοπτον, περί ὧν Ματθαῖος καὶ Μάρκος εἶπον.] Καθώς – όνου. Μή φοβοῦ, πραῖς γὰρ ἐστι, καὶ οὐχ ὡς οἱ πολλοὶ τῶν βασιλευσάντων σου, ἀπηνὴ; καὶ ἄδικος καὶ τύραννος. Ζήτησαν δὲ ἐν τῷ δηλω θέντι κεφαλαίῳ τό· Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦ προφήτου, καὶ τὰ ἐξῆ;" ἐκεῖ γὰρ εὑρήσεις τὴν ἑρμηνείαν. Εἰ δὲ ἀφῆκεν ὁ Ἰωάννης τὸ Πραΰς, μὴ θαυμάσῃς πολλάκις γὰρ λέξει; τινὰς τῶν παλαιών παραλιμ κάνουσιν, ἢ ὡς μὴ ἐπὶ μνήμην τούτας ἢ ὡς ἐμφαιο νομένας τοῖς ἑξῆς. Ἐπεὶ γὰρ κάθηται ἐπὶ πῶλον δνου, πάντως πραῦς ἐστι καὶ ἐπιεικής. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ Καθήμενος καὶ τὸ Επιβεβηκὼς τὸ αὐτὸ δηλοῦσι, σημαινούσης ἀμφότερα τῆς Εβραϊκῆς λέξεως· καὶ αὖθις ὁ πῶλος τῆς ὄνου ὄνος ἐστί, καὶ πῶλος υἱὸς υποζυγίου. Ταῦτα – πρῶτον. Ταῦτα, ἤτοι τὰ τοιαῦτα προφητικά ρητὰ οὐκ ἔγνωσαν πρὸ τοῦ σταυροῦ ὅτι περὶ αὐτοῦ ἦταν. Αλλ' αὐτῷ. "Οτε εδοξάσθη διὰ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως, τότε διὰ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματο, εμνήσθησαν ὅτι ταῦτα τὰ προφή Vers. 16. Sed — ei. Postquam glorificatus est per crucem et resurrectionem, tunc per Spiritus sancti descensionem recordati sunt, quod hæc prophetica omnia propter eum scripla essent sive de eo, et τικὰ πάντα δι' αὐτὸν ἦσαν γεγραμμένα, έτοι quod hæc omnia quæ scripta sunt, fecerant ei Judzi. morVers. 17. Testimonium igitur perhibebat tuis. Testimonium perhibebat de siguo, quod circa Lazarum ediderat. Vers. 18. Propterea signum. Turba quidem so Matth. ΧΧΙ, περὶ αὐτοῦ, καὶ ὅτι ταῦτα πάντα τὰ γεγραμμένα ἐποίησαν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι. Εμαρτύρει οὖν – νεκρῶν. Ἐμαρτύρει περὶ τοῦ κατὰ τὸν Λάζαρον σημείου. 1. 17 Marc. xı, 1. * Luc. xis, 29. Ita correxi, loco ότι τε. Βηθσφαγή legebatur. Διὰ τοῦτο · σημεῖον. Ο ὄχλος μὲν τῶν την * Matth. XXI, Varia lectiones et notæ. Apud Marcum est, ἐγγίζουσιν. Nec aliter ibi in contextu habent codd. Euthymii. Est ergo hic corruptio per negligentiam, ex loco parallelo Matthai. Et Hentenius quidem ήγγισαν, ut habet Halthæus videtur legisse. Il explicat τὸ ἐπ' αὐτῷ.

Ubi appropinquassent Hierosolymis, venissentque Beth ὅτι "Οτε ήγγισαν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ phage ad montem Olivarum, tunc Jesus misis duos discipulos”, et cætera. Marcus vero: Dum appropinquant Hierosolymis ad Bethphage et Bechaniam, juxta montem Olivarum, mittit duos e discipulis suis ". Similiter autem et Lucas *. ἦλθον εἰς Βηθφυγὴ πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ελαιών, τότε ὁ Ἰησοῦς ἀπέστειλε δύο μαθητές, καὶ τὰ ἑξῆς· Μάρκος δὲ ὅτι Οτε ήγγισεν (60)είς Ιεροσόλυμα, εἰς Βηθφαγή και Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, ἀποστέλλει δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ· ὁμοίως δὲ καὶ Λουκάς. Φαίνεται οὖν ὅτι, ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ 11. ζάρου, καὶ ἔτι ἐν Βηθανίᾳ ὢν ἀπέστειλε τοὺς μα θητάς, καὶ ἤγαγον τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον. Διὰ οἱ μὲν ἄλλοι εὐαγγελισταί, ὡς ἁπλῶς ὁδεύοντος ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα τοῦ Χριστοῦ, διηγοῦνται, μὴ διακό ψαντες τὸν λόγον τῆς ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα πορείας τῇ μνήμῃ τῇ κατὰ τὸν Λάζαρον· ὁ δὲ Ἰωάννης τὰ παρασεσιωπημένα μὲν πλατύτερον ἱστορεῖ· τὰ Apparet ergo quod egressus a domo Lazari, cum adhuc Bethanim esset, misit discipulos, duxeruntque asinam et pullum. Ideo cæteri quidem evangeliste, tanquam simpliciter procedente versus Hierosolyma Christo, narrant: non interrumpentes sermonem itineris versus Hierosolyma, per eam, quæ de Lazaro esset, mentionem. Joannes vero, quæ silentio præterita èrant, latius scripsit; de pullo autem ac sequenti iuinére compendiosius κατὰ τὸν πῶλον δὲ καὶ τὴν ἑξῆς ὁδὸν ἐπιτομώτερον quod jam conscripta essent. ὡς προϊστορημένα. Hoc autem etiam considerare oportet, quod hi, qui palmarum ramos gestabant, exierunt obviam, qui vero ramorum multitudinem ab arboribus cædebant ac steruebant in via, postquam occurrissent, cædebant, de quibus Matthæus et Marcus dixerunt. Vers. 16. Sicut Vers. 15. asing. Noli timere, nam mansuetus est, et non sicut multi, qui tibs dominati sunt, minax, et injustus, ac tyrannus. Quære autem, ubi prædicto capite dicitur: Hoc autem totum factum est, ut compleretur, quod dictum est per prophetam " et Galera: ibi siquidem interpretationem invenies. Quod si Joannes nomen Mansuetus on isit, ne admireris: frequenter enim dictiones aliquas VetA ris Testamenti relinquunt, aut quasi memoriæ non occurrentes, aut quasi per ea quæ sequuntur declaratas. Nam cum super pullum sedeat asinæ, mansuetus utique est ac modestus. Sed et sedens ac ascendens idem significant, cum per eamdema dictionem Hebraicam siguifcentur. Rursumque pullus asinæ asinus est, et pullus filius subjugalis. Vers. 16. Hec - primo. Hæc, puta talia prophetica dicta, non cognoverunt ante crucem, quod de eo prædicta fuissent. Καὶ τοῦτο δὲ χρὴ ἐπιτηρῆσαι, ὅτι τὰ μὲν βάλα τῶν φοινίκων βαστάζοντες ἐξῆλθον εἰς ὑπάντησιν. Οὓς δὲ ἔκοπτον κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ ἐστρών νυον ἐν τῇ ὁδῷ, μετὰ τὸ ὑπαντῆσαι έκοπτον, περί ὧν Ματθαῖος καὶ Μάρκος εἶπον.] Καθώς – όνου. Μή φοβοῦ, πραῖς γὰρ ἐστι, καὶ οὐχ ὡς οἱ πολλοὶ τῶν βασιλευσάντων σου, ἀπηνὴ; καὶ ἄδικος καὶ τύραννος. Ζήτησαν δὲ ἐν τῷ δηλω θέντι κεφαλαίῳ τό· Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦ προφήτου, καὶ τὰ ἐξῆ;" ἐκεῖ γὰρ εὑρήσεις τὴν ἑρμηνείαν. Εἰ δὲ ἀφῆκεν ὁ Ἰωάννης τὸ Πραΰς, μὴ θαυμάσῃς πολλάκις γὰρ λέξει; τινὰς τῶν παλαιών παραλιμ κάνουσιν, ἢ ὡς μὴ ἐπὶ μνήμην τούτας ἢ ὡς ἐμφαιο νομένας τοῖς ἑξῆς. Ἐπεὶ γὰρ κάθηται ἐπὶ πῶλον δνου, πάντως πραῦς ἐστι καὶ ἐπιεικής. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ Καθήμενος καὶ τὸ Επιβεβηκὼς τὸ αὐτὸ δηλοῦσι, σημαινούσης ἀμφότερα τῆς Εβραϊκῆς λέξεως· καὶ αὖθις ὁ πῶλος τῆς ὄνου ὄνος ἐστί, καὶ πῶλος υἱὸς υποζυγίου. Ταῦτα – πρῶτον. Ταῦτα, ἤτοι τὰ τοιαῦτα προφητικά ρητὰ οὐκ ἔγνωσαν πρὸ τοῦ σταυροῦ ὅτι περὶ αὐτοῦ ἦταν. Αλλ' αὐτῷ. "Οτε εδοξάσθη διὰ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως, τότε διὰ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματο, εμνήσθησαν ὅτι ταῦτα τὰ προφή Vers. 16. Sed — ei. Postquam glorificatus est per crucem et resurrectionem, tunc per Spiritus sancti descensionem recordati sunt, quod hæc prophetica omnia propter eum scripla essent sive de eo, et τικὰ πάντα δι' αὐτὸν ἦσαν γεγραμμένα, έτοι quod hæc omnia quæ scripta sunt, fecerant ei Judzi. morVers. 17. Testimonium igitur perhibebat tuis. Testimonium perhibebat de siguo, quod circa Lazarum ediderat. Vers. 18. Propterea signum. Turba quidem so Matth. ΧΧΙ, περὶ αὐτοῦ, καὶ ὅτι ταῦτα πάντα τὰ γεγραμμένα ἐποίησαν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι. Εμαρτύρει οὖν – νεκρῶν. Ἐμαρτύρει περὶ τοῦ κατὰ τὸν Λάζαρον σημείου. 1. 17 Marc. xı, 1. * Luc. xis, 29. Ita correxi, loco ότι τε. Βηθσφαγή legebatur. Διὰ τοῦτο · σημεῖον. Ο ὄχλος μὲν τῶν την * Matth. XXI, Varia lectiones et notæ. Apud Marcum est, ἐγγίζουσιν. Nec aliter ibi in contextu habent codd. Euthymii. Est ergo hic corruptio per negligentiam, ex loco parallelo Matthai. Et Hentenius quidem ήγγισαν, ut habet Halthæus videtur legisse. Il explicat τὸ ἐπ' αὐτῷ.

Ubi appropinquassent Hierosolymis, venissentque Beth ὅτι "Οτε ήγγισαν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ phage ad montem Olivarum, tunc Jesus misis duos discipulos”, et cætera. Marcus vero: Dum appropinquant Hierosolymis ad Bethphage et Bechaniam, juxta montem Olivarum, mittit duos e discipulis suis ". Similiter autem et Lucas *. ἦλθον εἰς Βηθφυγὴ πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ελαιών, τότε ὁ Ἰησοῦς ἀπέστειλε δύο μαθητές, καὶ τὰ ἑξῆς· Μάρκος δὲ ὅτι Οτε ήγγισεν (60)είς Ιεροσόλυμα, εἰς Βηθφαγή και Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, ἀποστέλλει δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ· ὁμοίως δὲ καὶ Λουκάς. Φαίνεται οὖν ὅτι, ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ 11. ζάρου, καὶ ἔτι ἐν Βηθανίᾳ ὢν ἀπέστειλε τοὺς μα θητάς, καὶ ἤγαγον τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον. Διὰ οἱ μὲν ἄλλοι εὐαγγελισταί, ὡς ἁπλῶς ὁδεύοντος ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα τοῦ Χριστοῦ, διηγοῦνται, μὴ διακό ψαντες τὸν λόγον τῆς ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα πορείας τῇ μνήμῃ τῇ κατὰ τὸν Λάζαρον· ὁ δὲ Ἰωάννης τὰ παρασεσιωπημένα μὲν πλατύτερον ἱστορεῖ· τὰ Apparet ergo quod egressus a domo Lazari, cum adhuc Bethanim esset, misit discipulos, duxeruntque asinam et pullum. Ideo cæteri quidem evangeliste, tanquam simpliciter procedente versus Hierosolyma Christo, narrant: non interrumpentes sermonem itineris versus Hierosolyma, per eam, quæ de Lazaro esset, mentionem. Joannes vero, quæ silentio præterita èrant, latius scripsit; de pullo autem ac sequenti iuinére compendiosius κατὰ τὸν πῶλον δὲ καὶ τὴν ἑξῆς ὁδὸν ἐπιτομώτερον quod jam conscripta essent. ὡς προϊστορημένα. Hoc autem etiam considerare oportet, quod hi, qui palmarum ramos gestabant, exierunt obviam, qui vero ramorum multitudinem ab arboribus cædebant ac steruebant in via, postquam occurrissent, cædebant, de quibus Matthæus et Marcus dixerunt. Vers. 16. Sicut Vers. 15. asing. Noli timere, nam mansuetus est, et non sicut multi, qui tibs dominati sunt, minax, et injustus, ac tyrannus. Quære autem, ubi prædicto capite dicitur: Hoc autem totum factum est, ut compleretur, quod dictum est per prophetam " et Galera: ibi siquidem interpretationem invenies. Quod si Joannes nomen Mansuetus on isit, ne admireris: frequenter enim dictiones aliquas VetA ris Testamenti relinquunt, aut quasi memoriæ non occurrentes, aut quasi per ea quæ sequuntur declaratas. Nam cum super pullum sedeat asinæ, mansuetus utique est ac modestus. Sed et sedens ac ascendens idem significant, cum per eamdema dictionem Hebraicam siguifcentur. Rursumque pullus asinæ asinus est, et pullus filius subjugalis. Vers. 16. Hec - primo. Hæc, puta talia prophetica dicta, non cognoverunt ante crucem, quod de eo prædicta fuissent. Καὶ τοῦτο δὲ χρὴ ἐπιτηρῆσαι, ὅτι τὰ μὲν βάλα τῶν φοινίκων βαστάζοντες ἐξῆλθον εἰς ὑπάντησιν. Οὓς δὲ ἔκοπτον κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ ἐστρών νυον ἐν τῇ ὁδῷ, μετὰ τὸ ὑπαντῆσαι έκοπτον, περί ὧν Ματθαῖος καὶ Μάρκος εἶπον.] Καθώς – όνου. Μή φοβοῦ, πραῖς γὰρ ἐστι, καὶ οὐχ ὡς οἱ πολλοὶ τῶν βασιλευσάντων σου, ἀπηνὴ; καὶ ἄδικος καὶ τύραννος. Ζήτησαν δὲ ἐν τῷ δηλω θέντι κεφαλαίῳ τό· Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦ προφήτου, καὶ τὰ ἐξῆ;" ἐκεῖ γὰρ εὑρήσεις τὴν ἑρμηνείαν. Εἰ δὲ ἀφῆκεν ὁ Ἰωάννης τὸ Πραΰς, μὴ θαυμάσῃς πολλάκις γὰρ λέξει; τινὰς τῶν παλαιών παραλιμ κάνουσιν, ἢ ὡς μὴ ἐπὶ μνήμην τούτας ἢ ὡς ἐμφαιο νομένας τοῖς ἑξῆς. Ἐπεὶ γὰρ κάθηται ἐπὶ πῶλον δνου, πάντως πραῦς ἐστι καὶ ἐπιεικής. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ Καθήμενος καὶ τὸ Επιβεβηκὼς τὸ αὐτὸ δηλοῦσι, σημαινούσης ἀμφότερα τῆς Εβραϊκῆς λέξεως· καὶ αὖθις ὁ πῶλος τῆς ὄνου ὄνος ἐστί, καὶ πῶλος υἱὸς υποζυγίου. Ταῦτα – πρῶτον. Ταῦτα, ἤτοι τὰ τοιαῦτα προφητικά ρητὰ οὐκ ἔγνωσαν πρὸ τοῦ σταυροῦ ὅτι περὶ αὐτοῦ ἦταν. Αλλ' αὐτῷ. "Οτε εδοξάσθη διὰ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως, τότε διὰ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματο, εμνήσθησαν ὅτι ταῦτα τὰ προφή Vers. 16. Sed — ei. Postquam glorificatus est per crucem et resurrectionem, tunc per Spiritus sancti descensionem recordati sunt, quod hæc prophetica omnia propter eum scripla essent sive de eo, et τικὰ πάντα δι' αὐτὸν ἦσαν γεγραμμένα, έτοι quod hæc omnia quæ scripta sunt, fecerant ei Judzi. morVers. 17. Testimonium igitur perhibebat tuis. Testimonium perhibebat de siguo, quod circa Lazarum ediderat. Vers. 18. Propterea signum. Turba quidem so Matth. ΧΧΙ, περὶ αὐτοῦ, καὶ ὅτι ταῦτα πάντα τὰ γεγραμμένα ἐποίησαν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι. Εμαρτύρει οὖν – νεκρῶν. Ἐμαρτύρει περὶ τοῦ κατὰ τὸν Λάζαρον σημείου. 1. 17 Marc. xı, 1. * Luc. xis, 29. Ita correxi, loco ότι τε. Βηθσφαγή legebatur. Διὰ τοῦτο · σημεῖον. Ο ὄχλος μὲν τῶν την * Matth. XXI, Varia lectiones et notæ. Apud Marcum est, ἐγγίζουσιν. Nec aliter ibi in contextu habent codd. Euthymii. Est ergo hic corruptio per negligentiam, ex loco parallelo Matthai. Et Hentenius quidem ήγγισαν, ut habet Halthæus videtur legisse. Il explicat τὸ ἐπ' αὐτῷ.

Ubi appropinquassent Hierosolymis, venissentque Beth ὅτι "Οτε ήγγισαν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ phage ad montem Olivarum, tunc Jesus misis duos discipulos”, et cætera. Marcus vero: Dum appropinquant Hierosolymis ad Bethphage et Bechaniam, juxta montem Olivarum, mittit duos e discipulis suis ". Similiter autem et Lucas *. ἦλθον εἰς Βηθφυγὴ πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ελαιών, τότε ὁ Ἰησοῦς ἀπέστειλε δύο μαθητές, καὶ τὰ ἑξῆς· Μάρκος δὲ ὅτι Οτε ήγγισεν (60)είς Ιεροσόλυμα, εἰς Βηθφαγή και Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, ἀποστέλλει δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ· ὁμοίως δὲ καὶ Λουκάς. Φαίνεται οὖν ὅτι, ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ 11. ζάρου, καὶ ἔτι ἐν Βηθανίᾳ ὢν ἀπέστειλε τοὺς μα θητάς, καὶ ἤγαγον τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον. Διὰ οἱ μὲν ἄλλοι εὐαγγελισταί, ὡς ἁπλῶς ὁδεύοντος ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα τοῦ Χριστοῦ, διηγοῦνται, μὴ διακό ψαντες τὸν λόγον τῆς ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα πορείας τῇ μνήμῃ τῇ κατὰ τὸν Λάζαρον· ὁ δὲ Ἰωάννης τὰ παρασεσιωπημένα μὲν πλατύτερον ἱστορεῖ· τὰ Apparet ergo quod egressus a domo Lazari, cum adhuc Bethanim esset, misit discipulos, duxeruntque asinam et pullum. Ideo cæteri quidem evangeliste, tanquam simpliciter procedente versus Hierosolyma Christo, narrant: non interrumpentes sermonem itineris versus Hierosolyma, per eam, quæ de Lazaro esset, mentionem. Joannes vero, quæ silentio præterita èrant, latius scripsit; de pullo autem ac sequenti iuinére compendiosius κατὰ τὸν πῶλον δὲ καὶ τὴν ἑξῆς ὁδὸν ἐπιτομώτερον quod jam conscripta essent. ὡς προϊστορημένα. Hoc autem etiam considerare oportet, quod hi, qui palmarum ramos gestabant, exierunt obviam, qui vero ramorum multitudinem ab arboribus cædebant ac steruebant in via, postquam occurrissent, cædebant, de quibus Matthæus et Marcus dixerunt. Vers. 16. Sicut Vers. 15. asing. Noli timere, nam mansuetus est, et non sicut multi, qui tibs dominati sunt, minax, et injustus, ac tyrannus. Quære autem, ubi prædicto capite dicitur: Hoc autem totum factum est, ut compleretur, quod dictum est per prophetam " et Galera: ibi siquidem interpretationem invenies. Quod si Joannes nomen Mansuetus on isit, ne admireris: frequenter enim dictiones aliquas VetA ris Testamenti relinquunt, aut quasi memoriæ non occurrentes, aut quasi per ea quæ sequuntur declaratas. Nam cum super pullum sedeat asinæ, mansuetus utique est ac modestus. Sed et sedens ac ascendens idem significant, cum per eamdema dictionem Hebraicam siguifcentur. Rursumque pullus asinæ asinus est, et pullus filius subjugalis. Vers. 16. Hec - primo. Hæc, puta talia prophetica dicta, non cognoverunt ante crucem, quod de eo prædicta fuissent. Καὶ τοῦτο δὲ χρὴ ἐπιτηρῆσαι, ὅτι τὰ μὲν βάλα τῶν φοινίκων βαστάζοντες ἐξῆλθον εἰς ὑπάντησιν. Οὓς δὲ ἔκοπτον κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ ἐστρών νυον ἐν τῇ ὁδῷ, μετὰ τὸ ὑπαντῆσαι έκοπτον, περί ὧν Ματθαῖος καὶ Μάρκος εἶπον.] Καθώς – όνου. Μή φοβοῦ, πραῖς γὰρ ἐστι, καὶ οὐχ ὡς οἱ πολλοὶ τῶν βασιλευσάντων σου, ἀπηνὴ; καὶ ἄδικος καὶ τύραννος. Ζήτησαν δὲ ἐν τῷ δηλω θέντι κεφαλαίῳ τό· Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦ προφήτου, καὶ τὰ ἐξῆ;" ἐκεῖ γὰρ εὑρήσεις τὴν ἑρμηνείαν. Εἰ δὲ ἀφῆκεν ὁ Ἰωάννης τὸ Πραΰς, μὴ θαυμάσῃς πολλάκις γὰρ λέξει; τινὰς τῶν παλαιών παραλιμ κάνουσιν, ἢ ὡς μὴ ἐπὶ μνήμην τούτας ἢ ὡς ἐμφαιο νομένας τοῖς ἑξῆς. Ἐπεὶ γὰρ κάθηται ἐπὶ πῶλον δνου, πάντως πραῦς ἐστι καὶ ἐπιεικής. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ Καθήμενος καὶ τὸ Επιβεβηκὼς τὸ αὐτὸ δηλοῦσι, σημαινούσης ἀμφότερα τῆς Εβραϊκῆς λέξεως· καὶ αὖθις ὁ πῶλος τῆς ὄνου ὄνος ἐστί, καὶ πῶλος υἱὸς υποζυγίου. Ταῦτα – πρῶτον. Ταῦτα, ἤτοι τὰ τοιαῦτα προφητικά ρητὰ οὐκ ἔγνωσαν πρὸ τοῦ σταυροῦ ὅτι περὶ αὐτοῦ ἦταν. Αλλ' αὐτῷ. "Οτε εδοξάσθη διὰ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως, τότε διὰ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματο, εμνήσθησαν ὅτι ταῦτα τὰ προφή Vers. 16. Sed — ei. Postquam glorificatus est per crucem et resurrectionem, tunc per Spiritus sancti descensionem recordati sunt, quod hæc prophetica omnia propter eum scripla essent sive de eo, et τικὰ πάντα δι' αὐτὸν ἦσαν γεγραμμένα, έτοι quod hæc omnia quæ scripta sunt, fecerant ei Judzi. morVers. 17. Testimonium igitur perhibebat tuis. Testimonium perhibebat de siguo, quod circa Lazarum ediderat. Vers. 18. Propterea signum. Turba quidem so Matth. ΧΧΙ, περὶ αὐτοῦ, καὶ ὅτι ταῦτα πάντα τὰ γεγραμμένα ἐποίησαν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι. Εμαρτύρει οὖν – νεκρῶν. Ἐμαρτύρει περὶ τοῦ κατὰ τὸν Λάζαρον σημείου. 1. 17 Marc. xı, 1. * Luc. xis, 29. Ita correxi, loco ότι τε. Βηθσφαγή legebatur. Διὰ τοῦτο · σημεῖον. Ο ὄχλος μὲν τῶν την * Matth. XXI, Varia lectiones et notæ. Apud Marcum est, ἐγγίζουσιν. Nec aliter ibi in contextu habent codd. Euthymii. Est ergo hic corruptio per negligentiam, ex loco parallelo Matthai. Et Hentenius quidem ήγγισαν, ut habet Halthæus videtur legisse. Il explicat τὸ ἐπ' αὐτῷ.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XII. καῦτα πιστευσάντων εμαρτύρε:· ὁ ὄχλος δὲ τῶν corum: qui tunc crediderant, testimonium perhibeἀκουσάντων ὑπήντησεν αὐτῷ μετ' αὐτῶν. bat; turha vero corum qui audierant, obviam ei cum illis processit. Οι οὖν Φαρισαίος - ἀπῆλθε. Κόσμον τὰ πλήθη λέγουσιν· Οπίσω δὲ αὐτοῦ ἀπῆλθεν, ἀντὶ τοῦ Ακολουθεῖ αὐτῷ. Εἰ μὲν οὖν Φαρισαίους ἐνταῦθα νοήσεις τοὺς ἐπιβουλεύοντας, μέμφονται ἑαυτοῖς ὡς οὐκ ἀνύουσιν οὐδὲν διὰ ῥᾳθυμίαν· εἰ δὲ μᾶλλον τοὺς πιστεύσαντας μὲν κρύπτοντας δὲ τὴν πίστιν διὰ τὸν φόβον τῶν ἄλλων· μέμφονται καθ' ἑαυτοὺς τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ὡς μάτην σπουδάζουσι καὶ οὐκ ἀνύουσιν οὐδέν. ΚΕΦ. Η. Περὶ τῶν προσελθόντων Ελλήνων. Vers. 19. Pharisei ergo abiit. Nundum dicunt multitudinem. Post eum abiit, hoc est, sequitur eum. Si igitur per Pharisæos intelligas insidiatores sibi ipsis indignantur, quod præ segnitio nihil proficiant; si vero eos, qui crediderant, sed fidem propter aliorum timorem occultabant, indignantur apud se insidiatoribus, quod frustra laborarent, nihilque profcerent. CAP. XV. De Gracis qui accesserunt. festo. Multi siquidem Græci cultum amantes Judæorum, et cupientes fleri proselyti ascendebant et adorabant in festo. Ησαν Vers. 20. Erant ἑορτῇ. Πολλοὶ γὰρ Ελληνες ἀσπαζόμενοι τὴν θρησκείαν τῶν Ἰουδαίων, καὶ θέλοντες γενέσθαι προσήλυτοι ἀνέβαινον καὶ προσ εκύνουν ἐν τῇ ἑορτῇ. Οὗτοι – ἰδεῖν. Ακούσαντες τὴν περὶ αὐτοῦ φήμην θέλουσιν αὐτὸν ἰδεῖν. Ερχεται -- Ανδρέα. Περὶ τῶν Ἑλλήνων τούτων, ὡς πρώτων. δ Kal adlır ἀνθρώπου. Ἐπεὶ τότε ἔμελλεν ἀποθανεῖν ὅτε οἱ μὲν Ἰουδαῖοι κυρώσουσι τὸν αὐτοῦ θάνατον, τὰ δὲ ἔθνη ἄρξονται προσέρχεσθαι αὐτῷ· γέγονε δὲ ἤδη καὶ τοῦτο κἀκεῖνο· ἐξ ἐθνῶν γὰρ οἱ βηθέντες Έλληνες. Φησίν· Ελήλυθε, ὁ καιρὸς, ἵνα ἀποθάνω. Μετὰ γὰρ τὸν θάνατον καὶ τὴν ἀνάστασιν Εμελλε δοξασθῆναι ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, κηρυχθέντος τοῦ Εὐαγγελίου ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. Καὶ ὅτε ἔδοξαν οἱ Ἰουδαῖοι σβέσαι τὴν δόξαν αὐτοῦ, τότε μάλλον ἔλαμψεν εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. [ Επελ οὖν Ἰουδαῖοι μὲν μετά διασκέψεως ἐκύρωσαν τὸν αὐτοῦ θάνατον, τὰ ἔθνη δὲ ἐζήτησαν αὐτὸν, ἀνάξιον ἦν τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνης παραμένειν ἔτι τοῖς ἀνιάτοις καὶ περιορἂν τοὺς ἑτοίμους εἰς θεραπείαν. Καὶ διατί μὴ μετέβη τότε ἐπὶ τὰ Εθνη; Διὰ τὸ περιελεῖν πᾶσαν ἀπολογίαν άγνωμοσύνης τῶν Ἰουδαίων· οὐ μόνον γὰρ αὐτὸς οὐ μετέβη, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς μαθητὰς ἀφῆκεν εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελ θεῖν, καὶ μυρία πάσχων ὑπὸ τῶν ἀχαρίστων οὐκ ἀνῆκε διδάσκων, θεραπεύων, καὶ πάντα τρόπον εὐεργετῶν, ἕως ἀνεῖλον αὐτόν.] Αμὴν — φέρει. Παραμυθούμενος τοὺς μαθητάς διὰ παραδείγματος ἀποδείκνυσιν ὅτι συμφέρον καὶ ἀναγκαῖον ἀποθανεῖν αὐτόν. Τρόπον γὰρ σίτου δ θάνατος αὐτοῦ πολλοὺς καρποφορήσει, καὶ γενι μώτατος ἔσται καὶ κερδαλέος. Διὰ τὴν προῤῥηθεῖσαν γὰρ αἰτίαν μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ ἔμελλον οἱ μαΟητα) αὐτοῦ ἀποσταλῆναι εἰς τὸ μαθητεῦσαι Πσπάζοντο Α. · videre. Cum de ejus fama audisVers. 21. Hi sent, capiunt eum videre. Vers. 22. Venit Andrea. De Græcis istis tanquam majori. Vers. 22. Rursumque Vers. 93. hominis. Quis tunc futurum erat, ut nioreretur, cam Judæi de ejus morte sententiam tulissent, gentes vero ad eum accedere cœpissent. Nunc autem et hoc et illud factum est; nam et dicti Græci e gentibus erant Ait: Venit tempus, ut moriar, siquidem post mortem ac resurrectionem glorificandus erat in omnibus gentibus, prædicato Evangelio in universo mundo. Cumque exstinxisse sibi visi sunt Judæi ejus gloriam, tunc in universo orbe magis resplenduit. Quia ergo Judæi cum deliberatione sententiam de ejus morte tulerant, indignum erat Del justitia, ut diutius apud lacurabiles permaneret, eosque, qui ad sanationem parati erant, despiceret. Et quare tunc ad gentes non transivit? Ut omnem (ee) Judzorum de perfidia responsionem circumcluderet: non solum enim ipse non transivit, sed nec discipulos in viam gentium abire permisit, passusque ab ingratis innunera, non reliquit illos, docens, sanans ac modis omnibus beneficia præstans, donec illum occiderunt. Vers. 24. Amen - affert. Discipulos consolatur, ostendens per exemplum, quod utile sit ac necessa rium ut ipse moriatur; nam in modum tritici mors ejus multos afferet fructus, eritque fertilis ac utilis. Propter prædictam enim causam post mortem suam discipulos suos nuissurus erat in omnes gentes, ut jam mors ejus vita csset gentium. MorVaria lectiones et notæ. Πρώτῳ corrigendum, refertur enim ad ἀνδρέα. Atque ita Mentenius. Μάλλον abest A. Incluisa absunt Α. Αυτούς omisso πολλούς Β. 67 Αὐτοῦ abest A. (ec) Ut omnem, etc. Ut omnem ingratorum Judæorum excusationem tolleret.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XII. καῦτα πιστευσάντων εμαρτύρε:· ὁ ὄχλος δὲ τῶν corum: qui tunc crediderant, testimonium perhibeἀκουσάντων ὑπήντησεν αὐτῷ μετ' αὐτῶν. bat; turha vero corum qui audierant, obviam ei cum illis processit. Οι οὖν Φαρισαίος - ἀπῆλθε. Κόσμον τὰ πλήθη λέγουσιν· Οπίσω δὲ αὐτοῦ ἀπῆλθεν, ἀντὶ τοῦ Ακολουθεῖ αὐτῷ. Εἰ μὲν οὖν Φαρισαίους ἐνταῦθα νοήσεις τοὺς ἐπιβουλεύοντας, μέμφονται ἑαυτοῖς ὡς οὐκ ἀνύουσιν οὐδὲν διὰ ῥᾳθυμίαν· εἰ δὲ μᾶλλον τοὺς πιστεύσαντας μὲν κρύπτοντας δὲ τὴν πίστιν διὰ τὸν φόβον τῶν ἄλλων· μέμφονται καθ' ἑαυτοὺς τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ὡς μάτην σπουδάζουσι καὶ οὐκ ἀνύουσιν οὐδέν. ΚΕΦ. Η. Περὶ τῶν προσελθόντων Ελλήνων. Vers. 19. Pharisei ergo abiit. Nundum dicunt multitudinem. Post eum abiit, hoc est, sequitur eum. Si igitur per Pharisæos intelligas insidiatores sibi ipsis indignantur, quod præ segnitio nihil proficiant; si vero eos, qui crediderant, sed fidem propter aliorum timorem occultabant, indignantur apud se insidiatoribus, quod frustra laborarent, nihilque profcerent. CAP. XV. De Gracis qui accesserunt. festo. Multi siquidem Græci cultum amantes Judæorum, et cupientes fleri proselyti ascendebant et adorabant in festo. Ησαν Vers. 20. Erant ἑορτῇ. Πολλοὶ γὰρ Ελληνες ἀσπαζόμενοι τὴν θρησκείαν τῶν Ἰουδαίων, καὶ θέλοντες γενέσθαι προσήλυτοι ἀνέβαινον καὶ προσ εκύνουν ἐν τῇ ἑορτῇ. Οὗτοι – ἰδεῖν. Ακούσαντες τὴν περὶ αὐτοῦ φήμην θέλουσιν αὐτὸν ἰδεῖν. Ερχεται -- Ανδρέα. Περὶ τῶν Ἑλλήνων τούτων, ὡς πρώτων. δ Kal adlır ἀνθρώπου. Ἐπεὶ τότε ἔμελλεν ἀποθανεῖν ὅτε οἱ μὲν Ἰουδαῖοι κυρώσουσι τὸν αὐτοῦ θάνατον, τὰ δὲ ἔθνη ἄρξονται προσέρχεσθαι αὐτῷ· γέγονε δὲ ἤδη καὶ τοῦτο κἀκεῖνο· ἐξ ἐθνῶν γὰρ οἱ βηθέντες Έλληνες. Φησίν· Ελήλυθε, ὁ καιρὸς, ἵνα ἀποθάνω. Μετὰ γὰρ τὸν θάνατον καὶ τὴν ἀνάστασιν Εμελλε δοξασθῆναι ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, κηρυχθέντος τοῦ Εὐαγγελίου ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. Καὶ ὅτε ἔδοξαν οἱ Ἰουδαῖοι σβέσαι τὴν δόξαν αὐτοῦ, τότε μάλλον ἔλαμψεν εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. [ Επελ οὖν Ἰουδαῖοι μὲν μετά διασκέψεως ἐκύρωσαν τὸν αὐτοῦ θάνατον, τὰ ἔθνη δὲ ἐζήτησαν αὐτὸν, ἀνάξιον ἦν τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνης παραμένειν ἔτι τοῖς ἀνιάτοις καὶ περιορἂν τοὺς ἑτοίμους εἰς θεραπείαν. Καὶ διατί μὴ μετέβη τότε ἐπὶ τὰ Εθνη; Διὰ τὸ περιελεῖν πᾶσαν ἀπολογίαν άγνωμοσύνης τῶν Ἰουδαίων· οὐ μόνον γὰρ αὐτὸς οὐ μετέβη, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς μαθητὰς ἀφῆκεν εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελ θεῖν, καὶ μυρία πάσχων ὑπὸ τῶν ἀχαρίστων οὐκ ἀνῆκε διδάσκων, θεραπεύων, καὶ πάντα τρόπον εὐεργετῶν, ἕως ἀνεῖλον αὐτόν.] Αμὴν — φέρει. Παραμυθούμενος τοὺς μαθητάς διὰ παραδείγματος ἀποδείκνυσιν ὅτι συμφέρον καὶ ἀναγκαῖον ἀποθανεῖν αὐτόν. Τρόπον γὰρ σίτου δ θάνατος αὐτοῦ πολλοὺς καρποφορήσει, καὶ γενι μώτατος ἔσται καὶ κερδαλέος. Διὰ τὴν προῤῥηθεῖσαν γὰρ αἰτίαν μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ ἔμελλον οἱ μαΟητα) αὐτοῦ ἀποσταλῆναι εἰς τὸ μαθητεῦσαι Πσπάζοντο Α. · videre. Cum de ejus fama audisVers. 21. Hi sent, capiunt eum videre. Vers. 22. Venit Andrea. De Græcis istis tanquam majori. Vers. 22. Rursumque Vers. 93. hominis. Quis tunc futurum erat, ut nioreretur, cam Judæi de ejus morte sententiam tulissent, gentes vero ad eum accedere cœpissent. Nunc autem et hoc et illud factum est; nam et dicti Græci e gentibus erant Ait: Venit tempus, ut moriar, siquidem post mortem ac resurrectionem glorificandus erat in omnibus gentibus, prædicato Evangelio in universo mundo. Cumque exstinxisse sibi visi sunt Judæi ejus gloriam, tunc in universo orbe magis resplenduit. Quia ergo Judæi cum deliberatione sententiam de ejus morte tulerant, indignum erat Del justitia, ut diutius apud lacurabiles permaneret, eosque, qui ad sanationem parati erant, despiceret. Et quare tunc ad gentes non transivit? Ut omnem (ee) Judzorum de perfidia responsionem circumcluderet: non solum enim ipse non transivit, sed nec discipulos in viam gentium abire permisit, passusque ab ingratis innunera, non reliquit illos, docens, sanans ac modis omnibus beneficia præstans, donec illum occiderunt. Vers. 24. Amen - affert. Discipulos consolatur, ostendens per exemplum, quod utile sit ac necessa rium ut ipse moriatur; nam in modum tritici mors ejus multos afferet fructus, eritque fertilis ac utilis. Propter prædictam enim causam post mortem suam discipulos suos nuissurus erat in omnes gentes, ut jam mors ejus vita csset gentium. MorVaria lectiones et notæ. Πρώτῳ corrigendum, refertur enim ad ἀνδρέα. Atque ita Mentenius. Μάλλον abest A. Incluisa absunt Α. Αυτούς omisso πολλούς Β. 67 Αὐτοῦ abest A. (ec) Ut omnem, etc. Ut omnem ingratorum Judæorum excusationem tolleret.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XII. καῦτα πιστευσάντων εμαρτύρε:· ὁ ὄχλος δὲ τῶν corum: qui tunc crediderant, testimonium perhibeἀκουσάντων ὑπήντησεν αὐτῷ μετ' αὐτῶν. bat; turha vero corum qui audierant, obviam ei cum illis processit. Οι οὖν Φαρισαίος - ἀπῆλθε. Κόσμον τὰ πλήθη λέγουσιν· Οπίσω δὲ αὐτοῦ ἀπῆλθεν, ἀντὶ τοῦ Ακολουθεῖ αὐτῷ. Εἰ μὲν οὖν Φαρισαίους ἐνταῦθα νοήσεις τοὺς ἐπιβουλεύοντας, μέμφονται ἑαυτοῖς ὡς οὐκ ἀνύουσιν οὐδὲν διὰ ῥᾳθυμίαν· εἰ δὲ μᾶλλον τοὺς πιστεύσαντας μὲν κρύπτοντας δὲ τὴν πίστιν διὰ τὸν φόβον τῶν ἄλλων· μέμφονται καθ' ἑαυτοὺς τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ὡς μάτην σπουδάζουσι καὶ οὐκ ἀνύουσιν οὐδέν. ΚΕΦ. Η. Περὶ τῶν προσελθόντων Ελλήνων. Vers. 19. Pharisei ergo abiit. Nundum dicunt multitudinem. Post eum abiit, hoc est, sequitur eum. Si igitur per Pharisæos intelligas insidiatores sibi ipsis indignantur, quod præ segnitio nihil proficiant; si vero eos, qui crediderant, sed fidem propter aliorum timorem occultabant, indignantur apud se insidiatoribus, quod frustra laborarent, nihilque profcerent. CAP. XV. De Gracis qui accesserunt. festo. Multi siquidem Græci cultum amantes Judæorum, et cupientes fleri proselyti ascendebant et adorabant in festo. Ησαν Vers. 20. Erant ἑορτῇ. Πολλοὶ γὰρ Ελληνες ἀσπαζόμενοι τὴν θρησκείαν τῶν Ἰουδαίων, καὶ θέλοντες γενέσθαι προσήλυτοι ἀνέβαινον καὶ προσ εκύνουν ἐν τῇ ἑορτῇ. Οὗτοι – ἰδεῖν. Ακούσαντες τὴν περὶ αὐτοῦ φήμην θέλουσιν αὐτὸν ἰδεῖν. Ερχεται -- Ανδρέα. Περὶ τῶν Ἑλλήνων τούτων, ὡς πρώτων. δ Kal adlır ἀνθρώπου. Ἐπεὶ τότε ἔμελλεν ἀποθανεῖν ὅτε οἱ μὲν Ἰουδαῖοι κυρώσουσι τὸν αὐτοῦ θάνατον, τὰ δὲ ἔθνη ἄρξονται προσέρχεσθαι αὐτῷ· γέγονε δὲ ἤδη καὶ τοῦτο κἀκεῖνο· ἐξ ἐθνῶν γὰρ οἱ βηθέντες Έλληνες. Φησίν· Ελήλυθε, ὁ καιρὸς, ἵνα ἀποθάνω. Μετὰ γὰρ τὸν θάνατον καὶ τὴν ἀνάστασιν Εμελλε δοξασθῆναι ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, κηρυχθέντος τοῦ Εὐαγγελίου ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. Καὶ ὅτε ἔδοξαν οἱ Ἰουδαῖοι σβέσαι τὴν δόξαν αὐτοῦ, τότε μάλλον ἔλαμψεν εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. [ Επελ οὖν Ἰουδαῖοι μὲν μετά διασκέψεως ἐκύρωσαν τὸν αὐτοῦ θάνατον, τὰ ἔθνη δὲ ἐζήτησαν αὐτὸν, ἀνάξιον ἦν τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνης παραμένειν ἔτι τοῖς ἀνιάτοις καὶ περιορἂν τοὺς ἑτοίμους εἰς θεραπείαν. Καὶ διατί μὴ μετέβη τότε ἐπὶ τὰ Εθνη; Διὰ τὸ περιελεῖν πᾶσαν ἀπολογίαν άγνωμοσύνης τῶν Ἰουδαίων· οὐ μόνον γὰρ αὐτὸς οὐ μετέβη, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς μαθητὰς ἀφῆκεν εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελ θεῖν, καὶ μυρία πάσχων ὑπὸ τῶν ἀχαρίστων οὐκ ἀνῆκε διδάσκων, θεραπεύων, καὶ πάντα τρόπον εὐεργετῶν, ἕως ἀνεῖλον αὐτόν.] Αμὴν — φέρει. Παραμυθούμενος τοὺς μαθητάς διὰ παραδείγματος ἀποδείκνυσιν ὅτι συμφέρον καὶ ἀναγκαῖον ἀποθανεῖν αὐτόν. Τρόπον γὰρ σίτου δ θάνατος αὐτοῦ πολλοὺς καρποφορήσει, καὶ γενι μώτατος ἔσται καὶ κερδαλέος. Διὰ τὴν προῤῥηθεῖσαν γὰρ αἰτίαν μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ ἔμελλον οἱ μαΟητα) αὐτοῦ ἀποσταλῆναι εἰς τὸ μαθητεῦσαι Πσπάζοντο Α. · videre. Cum de ejus fama audisVers. 21. Hi sent, capiunt eum videre. Vers. 22. Venit Andrea. De Græcis istis tanquam majori. Vers. 22. Rursumque Vers. 93. hominis. Quis tunc futurum erat, ut nioreretur, cam Judæi de ejus morte sententiam tulissent, gentes vero ad eum accedere cœpissent. Nunc autem et hoc et illud factum est; nam et dicti Græci e gentibus erant Ait: Venit tempus, ut moriar, siquidem post mortem ac resurrectionem glorificandus erat in omnibus gentibus, prædicato Evangelio in universo mundo. Cumque exstinxisse sibi visi sunt Judæi ejus gloriam, tunc in universo orbe magis resplenduit. Quia ergo Judæi cum deliberatione sententiam de ejus morte tulerant, indignum erat Del justitia, ut diutius apud lacurabiles permaneret, eosque, qui ad sanationem parati erant, despiceret. Et quare tunc ad gentes non transivit? Ut omnem (ee) Judzorum de perfidia responsionem circumcluderet: non solum enim ipse non transivit, sed nec discipulos in viam gentium abire permisit, passusque ab ingratis innunera, non reliquit illos, docens, sanans ac modis omnibus beneficia præstans, donec illum occiderunt. Vers. 24. Amen - affert. Discipulos consolatur, ostendens per exemplum, quod utile sit ac necessa rium ut ipse moriatur; nam in modum tritici mors ejus multos afferet fructus, eritque fertilis ac utilis. Propter prædictam enim causam post mortem suam discipulos suos nuissurus erat in omnes gentes, ut jam mors ejus vita csset gentium. MorVaria lectiones et notæ. Πρώτῳ corrigendum, refertur enim ad ἀνδρέα. Atque ita Mentenius. Μάλλον abest A. Incluisa absunt Α. Αυτούς omisso πολλούς Β. 67 Αὐτοῦ abest A. (ec) Ut omnem, etc. Ut omnem ingratorum Judæorum excusationem tolleret.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XII. καῦτα πιστευσάντων εμαρτύρε:· ὁ ὄχλος δὲ τῶν corum: qui tunc crediderant, testimonium perhibeἀκουσάντων ὑπήντησεν αὐτῷ μετ' αὐτῶν. bat; turha vero corum qui audierant, obviam ei cum illis processit. Οι οὖν Φαρισαίος - ἀπῆλθε. Κόσμον τὰ πλήθη λέγουσιν· Οπίσω δὲ αὐτοῦ ἀπῆλθεν, ἀντὶ τοῦ Ακολουθεῖ αὐτῷ. Εἰ μὲν οὖν Φαρισαίους ἐνταῦθα νοήσεις τοὺς ἐπιβουλεύοντας, μέμφονται ἑαυτοῖς ὡς οὐκ ἀνύουσιν οὐδὲν διὰ ῥᾳθυμίαν· εἰ δὲ μᾶλλον τοὺς πιστεύσαντας μὲν κρύπτοντας δὲ τὴν πίστιν διὰ τὸν φόβον τῶν ἄλλων· μέμφονται καθ' ἑαυτοὺς τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ὡς μάτην σπουδάζουσι καὶ οὐκ ἀνύουσιν οὐδέν. ΚΕΦ. Η. Περὶ τῶν προσελθόντων Ελλήνων. Vers. 19. Pharisei ergo abiit. Nundum dicunt multitudinem. Post eum abiit, hoc est, sequitur eum. Si igitur per Pharisæos intelligas insidiatores sibi ipsis indignantur, quod præ segnitio nihil proficiant; si vero eos, qui crediderant, sed fidem propter aliorum timorem occultabant, indignantur apud se insidiatoribus, quod frustra laborarent, nihilque profcerent. CAP. XV. De Gracis qui accesserunt. festo. Multi siquidem Græci cultum amantes Judæorum, et cupientes fleri proselyti ascendebant et adorabant in festo. Ησαν Vers. 20. Erant ἑορτῇ. Πολλοὶ γὰρ Ελληνες ἀσπαζόμενοι τὴν θρησκείαν τῶν Ἰουδαίων, καὶ θέλοντες γενέσθαι προσήλυτοι ἀνέβαινον καὶ προσ εκύνουν ἐν τῇ ἑορτῇ. Οὗτοι – ἰδεῖν. Ακούσαντες τὴν περὶ αὐτοῦ φήμην θέλουσιν αὐτὸν ἰδεῖν. Ερχεται -- Ανδρέα. Περὶ τῶν Ἑλλήνων τούτων, ὡς πρώτων. δ Kal adlır ἀνθρώπου. Ἐπεὶ τότε ἔμελλεν ἀποθανεῖν ὅτε οἱ μὲν Ἰουδαῖοι κυρώσουσι τὸν αὐτοῦ θάνατον, τὰ δὲ ἔθνη ἄρξονται προσέρχεσθαι αὐτῷ· γέγονε δὲ ἤδη καὶ τοῦτο κἀκεῖνο· ἐξ ἐθνῶν γὰρ οἱ βηθέντες Έλληνες. Φησίν· Ελήλυθε, ὁ καιρὸς, ἵνα ἀποθάνω. Μετὰ γὰρ τὸν θάνατον καὶ τὴν ἀνάστασιν Εμελλε δοξασθῆναι ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, κηρυχθέντος τοῦ Εὐαγγελίου ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. Καὶ ὅτε ἔδοξαν οἱ Ἰουδαῖοι σβέσαι τὴν δόξαν αὐτοῦ, τότε μάλλον ἔλαμψεν εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. [ Επελ οὖν Ἰουδαῖοι μὲν μετά διασκέψεως ἐκύρωσαν τὸν αὐτοῦ θάνατον, τὰ ἔθνη δὲ ἐζήτησαν αὐτὸν, ἀνάξιον ἦν τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνης παραμένειν ἔτι τοῖς ἀνιάτοις καὶ περιορἂν τοὺς ἑτοίμους εἰς θεραπείαν. Καὶ διατί μὴ μετέβη τότε ἐπὶ τὰ Εθνη; Διὰ τὸ περιελεῖν πᾶσαν ἀπολογίαν άγνωμοσύνης τῶν Ἰουδαίων· οὐ μόνον γὰρ αὐτὸς οὐ μετέβη, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς μαθητὰς ἀφῆκεν εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελ θεῖν, καὶ μυρία πάσχων ὑπὸ τῶν ἀχαρίστων οὐκ ἀνῆκε διδάσκων, θεραπεύων, καὶ πάντα τρόπον εὐεργετῶν, ἕως ἀνεῖλον αὐτόν.] Αμὴν — φέρει. Παραμυθούμενος τοὺς μαθητάς διὰ παραδείγματος ἀποδείκνυσιν ὅτι συμφέρον καὶ ἀναγκαῖον ἀποθανεῖν αὐτόν. Τρόπον γὰρ σίτου δ θάνατος αὐτοῦ πολλοὺς καρποφορήσει, καὶ γενι μώτατος ἔσται καὶ κερδαλέος. Διὰ τὴν προῤῥηθεῖσαν γὰρ αἰτίαν μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ ἔμελλον οἱ μαΟητα) αὐτοῦ ἀποσταλῆναι εἰς τὸ μαθητεῦσαι Πσπάζοντο Α. · videre. Cum de ejus fama audisVers. 21. Hi sent, capiunt eum videre. Vers. 22. Venit Andrea. De Græcis istis tanquam majori. Vers. 22. Rursumque Vers. 93. hominis. Quis tunc futurum erat, ut nioreretur, cam Judæi de ejus morte sententiam tulissent, gentes vero ad eum accedere cœpissent. Nunc autem et hoc et illud factum est; nam et dicti Græci e gentibus erant Ait: Venit tempus, ut moriar, siquidem post mortem ac resurrectionem glorificandus erat in omnibus gentibus, prædicato Evangelio in universo mundo. Cumque exstinxisse sibi visi sunt Judæi ejus gloriam, tunc in universo orbe magis resplenduit. Quia ergo Judæi cum deliberatione sententiam de ejus morte tulerant, indignum erat Del justitia, ut diutius apud lacurabiles permaneret, eosque, qui ad sanationem parati erant, despiceret. Et quare tunc ad gentes non transivit? Ut omnem (ee) Judzorum de perfidia responsionem circumcluderet: non solum enim ipse non transivit, sed nec discipulos in viam gentium abire permisit, passusque ab ingratis innunera, non reliquit illos, docens, sanans ac modis omnibus beneficia præstans, donec illum occiderunt. Vers. 24. Amen - affert. Discipulos consolatur, ostendens per exemplum, quod utile sit ac necessa rium ut ipse moriatur; nam in modum tritici mors ejus multos afferet fructus, eritque fertilis ac utilis. Propter prædictam enim causam post mortem suam discipulos suos nuissurus erat in omnes gentes, ut jam mors ejus vita csset gentium. MorVaria lectiones et notæ. Πρώτῳ corrigendum, refertur enim ad ἀνδρέα. Atque ita Mentenius. Μάλλον abest A. Incluisa absunt Α. Αυτούς omisso πολλούς Β. 67 Αὐτοῦ abest A. (ec) Ut omnem, etc. Ut omnem ingratorum Judæorum excusationem tolleret.

tem autem tritici intellige mihi corruptionem ipsius. πάντα τὰ ἔθνη, καὶ λοιπὸν ὁ θάνατος αὐτοῦ ζωὴ Deinde illos quoque accendit, ut mortem despiciant, τῶν ἐθνῶν. Θάνατον δὲ σίτου νει μοι τὴν φθοράν nec in propositis periculis retinendae vitæ cupidi αὐτοῦ. Εἶτα παραθήγει καὶ αὐτοὺς ἐπὶ τὸ καταφρο sint, supra fidem, quæ in ipsuni est. νεῖν τοῦ θανάτου, καὶ μὴ φιλοψυχεῖν ἐν τοῖς προκει μένοις κινδύνοις ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως. Vers. 25. Qui cam. Qui tempore martyrii vitæ retinendæ cupidus est, obsequens animæ sure plus quam oporteat,amans eam male concupiscentem: Ne gradiaris, ait, in concupiscentiis animæ tnæ”. Qui amat cam supra Deum, perdet eam in futuro seculo, hoc est in supplicium conjiciet, ut qui fidem prodiderit. Vers.25. El cam. Qui contrarium facit, hoc est, qui retinendæ vitæ non nimis cupidus est, et cætera. Similia quoque dixit juxta finem decimi noni juxta Matthæum capitis, et aliis in locis. Vers. 26. Si - sequatur. Me sequatur, per imitationen, hoc est, si quis meus voluerit esse discipulus, me imitetur. Quemadınodum enim necesse est ministrum sequi dominum, ita quoque discipulum oportet sequi præceptorem. Vers. 26. Ει erit. Aut idem rursum protestans dicit, aut, postquam de præsenti malorum tolerantia dixit, de futura etiam addidit fruitione: Qui me sequitur in cœlum conscendet. Ters. 20. Ει l'ater. Glorificabit cum, tanquam ministrum legitimi Filii sui. Hoc autem dixit, quonian: adhuc Patrem esse majorem eo putabant. Ne quis autem dicat, quod facile de morte philosophatur, ut qui extra humanam sit imbecillitatem, ostendit, quod et ipse, tanquam homo, indutus est naturæ infirmitate, ideo primo naturæ concedit, ut quod suum est patiatur, deinde seipsum ad tolerantiam confortat, propter id quod necessarium est ac utile. Vide enim quid dicat: Vers. 27, Nunc turbata est. Humano modo commota angore trepidat propter instantem mortem. Vers. 27. Et quid dicam? Hæret præ timore. Vers. 97. Pater - hac. Libera me ex hoc terribili ac funesto tempore. Postquam haec, ut homo,dixit, humana formidine circumdatus, seipsum refocillat ac confortat dicens: Vers. 27. Sed hanc. Propterea servatus sum in hoc tempus, ut nunc morerer; jam itaque viri liter ferre oportet. Relicta ergo nobis naturalis limoris mensura ac fortitudinis monumento, rursus ait: Vers. 98. Paler nomen. Quod apud cœlestes virtutes glorificatum est, glorifica etiam illud coram hominibus terram incolentibus, per ea, quæ in morte mea futura sunt signa; glorifica illud per gloriam nominis mei, signidem mea gloria tua est. 4º Eccli. xvm, 30 ((8) Μαρτυρίας Β. 0 – αὐτήν. Ο φιλοψυχῶν ἐν καιρῷ μαρ τυρίου, ὁ χαριζόμενος τῇ ψυχῇ παρὰ τὸ δέον, ὁ φιλῶν αὐτὴν ἐπιθυμοῦσαν κακῶς· Μὴ πορεύου γάρ, φησίν, ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῆς ψυχῆς σου· ὁ φιλῶν αὐτὴν παρὰ τὸν Θεὸν ἀπολέσει αὐτὴν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, [τουτέστιν εἰς κόλασιν ἐμβαλεῖ, ὡς προδεδωκυίαν τὴν πίστιν.] Καὶ — αὐτήν. Ο τοὐναντίον ποιῶν, ἤγουν ὁ μὴ φιλοψυχῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἴρηκε δὲ τοιαῦτα καὶ πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἐννεακαιδεκάτου κεφαλαίου τοῦ κατά Ματθαῖον [καὶ ἐν ἄλλοις.] Ἐὰν ἀκολουθείτω. Ἐμοὶ ἀκολουθείτω διὰ μιμήσεως, τουτέστιν ἐὰν ἐμοὶ μαθητεύηταί τις, ἐμὲ μιμείσθω. Ωσπερ γὰρ ἀναγκαῖον τὸν ὑπηρέτην ἔπεσθαι τῷ κυρίῳ, οὕτω καὶ τὸν μαθητήν τῷ δι δασκάλῳ. Kal ἔσται. Η πάλιν τὸ αὐτὸ λέγει διαμαρτυ ρόμενος, ἢ περὶ τῆς ἐνεστώσης κακοπαθείας εἰπὼν, προσέθηκε καὶ περὶ τῆς μελλούσης ἀπολαύσεως ἔτι Ὁ ἐμοὶ ἀκολουθῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβήσεται. Και Πατήρ. Δοξάσει αὐτὸν. ὡς ὑπηρέτην του γνησίου Υἱοῦ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ εἶπε, διότι ἔτι τὸν Πατέρα μείζονα αὐτοῦ ἐνόμιζον. Ἵνα δὲ μὴ εἴπῃ τις ὅτι ἐκτὸς τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας ῶν εὐκόλως περὶ θανάτου φιλοσοφεί, δείκνυσιν ὅτι καὶ αὐτὸς ὡς ἄνθρωπος περίκειται τὴν ἀσθό γιαν τῆς φύσεως. Διὸ πρῶτον μὲν συγχωρεῖ τῇ φύσει πάσχειν τὸ ἴδιον, εἶτα παραθαρρύνει ἑαυτὸν εἰς τὸ ὑπομεῖναι διὰ τὸ ἀναγκαῖον καὶ χρήσιμον. Ορα γὰρ τί φησι; Νῦν — τετάρακται. ᾿Ανθρωπίνως τεθορύβηται ἀγωνιῶσα διὰ τὸν ἐγγίζοντα θάνατον. Καὶ τί εἴπω; Απορούμενος ὑπὸ τῆς ἀγωνίας. Πάτερ – ταύτης. 'Ρῦσαί με ἐκ τοῦ καιροῦ τού του, τοῦ φοβεροῦ, τοῦ θανατηφόρου. Ταῦτα εἰπὼν ὡς ἄνθρωπος καὶ ὡς ἀνθρωπίνην δειλίαν περιβεβλημέν νος, ἀνακτᾶται ἑαυτὸν καὶ ἐπιῤῥωννύει λέγων· Αλλά ταύτην. Διὰ τοῦτο ἐτηρήθην ἕως τοῦ νῦν καιροῦ διὰ τὸ ἀποθανεῖν ἐν τούτῳ, καὶ λοιπὸν χρή φέρειν γενναίως. Απολιπών οὖν ἡμῖν μέτρον φυσικής δειλίας, καὶ ὑπογραμμὸν ἀνδρίας, πάλιν λέγει· Πάτερ όνομα. Δεδοξασμένον ἂν παρὰ ταῖς οὐρανίαις δυνάμεσι, δόξασον αὐτὸ καὶ παρὰ τοῖς ἐπὶ γῆς ἀνθρώποις διὰ τῶν μελλόντων ἐπὶ τῷ θανάτῳ μου γενέσθαι σημείων. Δόξασον αὐτὸ διὰ τῆς τοῦ ἐμοῦ ὀνόματος δόξης· ἡ γὰρ μὴ δόξα σή. Varia lectiones et lot. Ita Chrysost, hune locum laudat. t. VIII, p. Inclusa absunt A. luclusa absunt s.

tem autem tritici intellige mihi corruptionem ipsius. πάντα τὰ ἔθνη, καὶ λοιπὸν ὁ θάνατος αὐτοῦ ζωὴ Deinde illos quoque accendit, ut mortem despiciant, τῶν ἐθνῶν. Θάνατον δὲ σίτου νει μοι τὴν φθοράν nec in propositis periculis retinendae vitæ cupidi αὐτοῦ. Εἶτα παραθήγει καὶ αὐτοὺς ἐπὶ τὸ καταφρο sint, supra fidem, quæ in ipsuni est. νεῖν τοῦ θανάτου, καὶ μὴ φιλοψυχεῖν ἐν τοῖς προκει μένοις κινδύνοις ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως. Vers. 25. Qui cam. Qui tempore martyrii vitæ retinendæ cupidus est, obsequens animæ sure plus quam oporteat,amans eam male concupiscentem: Ne gradiaris, ait, in concupiscentiis animæ tnæ”. Qui amat cam supra Deum, perdet eam in futuro seculo, hoc est in supplicium conjiciet, ut qui fidem prodiderit. Vers.25. El cam. Qui contrarium facit, hoc est, qui retinendæ vitæ non nimis cupidus est, et cætera. Similia quoque dixit juxta finem decimi noni juxta Matthæum capitis, et aliis in locis. Vers. 26. Si - sequatur. Me sequatur, per imitationen, hoc est, si quis meus voluerit esse discipulus, me imitetur. Quemadınodum enim necesse est ministrum sequi dominum, ita quoque discipulum oportet sequi præceptorem. Vers. 26. Ει erit. Aut idem rursum protestans dicit, aut, postquam de præsenti malorum tolerantia dixit, de futura etiam addidit fruitione: Qui me sequitur in cœlum conscendet. Ters. 20. Ει l'ater. Glorificabit cum, tanquam ministrum legitimi Filii sui. Hoc autem dixit, quonian: adhuc Patrem esse majorem eo putabant. Ne quis autem dicat, quod facile de morte philosophatur, ut qui extra humanam sit imbecillitatem, ostendit, quod et ipse, tanquam homo, indutus est naturæ infirmitate, ideo primo naturæ concedit, ut quod suum est patiatur, deinde seipsum ad tolerantiam confortat, propter id quod necessarium est ac utile. Vide enim quid dicat: Vers. 27, Nunc turbata est. Humano modo commota angore trepidat propter instantem mortem. Vers. 27. Et quid dicam? Hæret præ timore. Vers. 97. Pater - hac. Libera me ex hoc terribili ac funesto tempore. Postquam haec, ut homo,dixit, humana formidine circumdatus, seipsum refocillat ac confortat dicens: Vers. 27. Sed hanc. Propterea servatus sum in hoc tempus, ut nunc morerer; jam itaque viri liter ferre oportet. Relicta ergo nobis naturalis limoris mensura ac fortitudinis monumento, rursus ait: Vers. 98. Paler nomen. Quod apud cœlestes virtutes glorificatum est, glorifica etiam illud coram hominibus terram incolentibus, per ea, quæ in morte mea futura sunt signa; glorifica illud per gloriam nominis mei, signidem mea gloria tua est. 4º Eccli. xvm, 30 ((8) Μαρτυρίας Β. 0 – αὐτήν. Ο φιλοψυχῶν ἐν καιρῷ μαρ τυρίου, ὁ χαριζόμενος τῇ ψυχῇ παρὰ τὸ δέον, ὁ φιλῶν αὐτὴν ἐπιθυμοῦσαν κακῶς· Μὴ πορεύου γάρ, φησίν, ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῆς ψυχῆς σου· ὁ φιλῶν αὐτὴν παρὰ τὸν Θεὸν ἀπολέσει αὐτὴν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, [τουτέστιν εἰς κόλασιν ἐμβαλεῖ, ὡς προδεδωκυίαν τὴν πίστιν.] Καὶ — αὐτήν. Ο τοὐναντίον ποιῶν, ἤγουν ὁ μὴ φιλοψυχῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἴρηκε δὲ τοιαῦτα καὶ πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἐννεακαιδεκάτου κεφαλαίου τοῦ κατά Ματθαῖον [καὶ ἐν ἄλλοις.] Ἐὰν ἀκολουθείτω. Ἐμοὶ ἀκολουθείτω διὰ μιμήσεως, τουτέστιν ἐὰν ἐμοὶ μαθητεύηταί τις, ἐμὲ μιμείσθω. Ωσπερ γὰρ ἀναγκαῖον τὸν ὑπηρέτην ἔπεσθαι τῷ κυρίῳ, οὕτω καὶ τὸν μαθητήν τῷ δι δασκάλῳ. Kal ἔσται. Η πάλιν τὸ αὐτὸ λέγει διαμαρτυ ρόμενος, ἢ περὶ τῆς ἐνεστώσης κακοπαθείας εἰπὼν, προσέθηκε καὶ περὶ τῆς μελλούσης ἀπολαύσεως ἔτι Ὁ ἐμοὶ ἀκολουθῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβήσεται. Και Πατήρ. Δοξάσει αὐτὸν. ὡς ὑπηρέτην του γνησίου Υἱοῦ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ εἶπε, διότι ἔτι τὸν Πατέρα μείζονα αὐτοῦ ἐνόμιζον. Ἵνα δὲ μὴ εἴπῃ τις ὅτι ἐκτὸς τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας ῶν εὐκόλως περὶ θανάτου φιλοσοφεί, δείκνυσιν ὅτι καὶ αὐτὸς ὡς ἄνθρωπος περίκειται τὴν ἀσθό γιαν τῆς φύσεως. Διὸ πρῶτον μὲν συγχωρεῖ τῇ φύσει πάσχειν τὸ ἴδιον, εἶτα παραθαρρύνει ἑαυτὸν εἰς τὸ ὑπομεῖναι διὰ τὸ ἀναγκαῖον καὶ χρήσιμον. Ορα γὰρ τί φησι; Νῦν — τετάρακται. ᾿Ανθρωπίνως τεθορύβηται ἀγωνιῶσα διὰ τὸν ἐγγίζοντα θάνατον. Καὶ τί εἴπω; Απορούμενος ὑπὸ τῆς ἀγωνίας. Πάτερ – ταύτης. 'Ρῦσαί με ἐκ τοῦ καιροῦ τού του, τοῦ φοβεροῦ, τοῦ θανατηφόρου. Ταῦτα εἰπὼν ὡς ἄνθρωπος καὶ ὡς ἀνθρωπίνην δειλίαν περιβεβλημέν νος, ἀνακτᾶται ἑαυτὸν καὶ ἐπιῤῥωννύει λέγων· Αλλά ταύτην. Διὰ τοῦτο ἐτηρήθην ἕως τοῦ νῦν καιροῦ διὰ τὸ ἀποθανεῖν ἐν τούτῳ, καὶ λοιπὸν χρή φέρειν γενναίως. Απολιπών οὖν ἡμῖν μέτρον φυσικής δειλίας, καὶ ὑπογραμμὸν ἀνδρίας, πάλιν λέγει· Πάτερ όνομα. Δεδοξασμένον ἂν παρὰ ταῖς οὐρανίαις δυνάμεσι, δόξασον αὐτὸ καὶ παρὰ τοῖς ἐπὶ γῆς ἀνθρώποις διὰ τῶν μελλόντων ἐπὶ τῷ θανάτῳ μου γενέσθαι σημείων. Δόξασον αὐτὸ διὰ τῆς τοῦ ἐμοῦ ὀνόματος δόξης· ἡ γὰρ μὴ δόξα σή. Varia lectiones et lot. Ita Chrysost, hune locum laudat. t. VIII, p. Inclusa absunt A. luclusa absunt s.

tem autem tritici intellige mihi corruptionem ipsius. πάντα τὰ ἔθνη, καὶ λοιπὸν ὁ θάνατος αὐτοῦ ζωὴ Deinde illos quoque accendit, ut mortem despiciant, τῶν ἐθνῶν. Θάνατον δὲ σίτου νει μοι τὴν φθοράν nec in propositis periculis retinendae vitæ cupidi αὐτοῦ. Εἶτα παραθήγει καὶ αὐτοὺς ἐπὶ τὸ καταφρο sint, supra fidem, quæ in ipsuni est. νεῖν τοῦ θανάτου, καὶ μὴ φιλοψυχεῖν ἐν τοῖς προκει μένοις κινδύνοις ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως. Vers. 25. Qui cam. Qui tempore martyrii vitæ retinendæ cupidus est, obsequens animæ sure plus quam oporteat,amans eam male concupiscentem: Ne gradiaris, ait, in concupiscentiis animæ tnæ”. Qui amat cam supra Deum, perdet eam in futuro seculo, hoc est in supplicium conjiciet, ut qui fidem prodiderit. Vers.25. El cam. Qui contrarium facit, hoc est, qui retinendæ vitæ non nimis cupidus est, et cætera. Similia quoque dixit juxta finem decimi noni juxta Matthæum capitis, et aliis in locis. Vers. 26. Si - sequatur. Me sequatur, per imitationen, hoc est, si quis meus voluerit esse discipulus, me imitetur. Quemadınodum enim necesse est ministrum sequi dominum, ita quoque discipulum oportet sequi præceptorem. Vers. 26. Ει erit. Aut idem rursum protestans dicit, aut, postquam de præsenti malorum tolerantia dixit, de futura etiam addidit fruitione: Qui me sequitur in cœlum conscendet. Ters. 20. Ει l'ater. Glorificabit cum, tanquam ministrum legitimi Filii sui. Hoc autem dixit, quonian: adhuc Patrem esse majorem eo putabant. Ne quis autem dicat, quod facile de morte philosophatur, ut qui extra humanam sit imbecillitatem, ostendit, quod et ipse, tanquam homo, indutus est naturæ infirmitate, ideo primo naturæ concedit, ut quod suum est patiatur, deinde seipsum ad tolerantiam confortat, propter id quod necessarium est ac utile. Vide enim quid dicat: Vers. 27, Nunc turbata est. Humano modo commota angore trepidat propter instantem mortem. Vers. 27. Et quid dicam? Hæret præ timore. Vers. 97. Pater - hac. Libera me ex hoc terribili ac funesto tempore. Postquam haec, ut homo,dixit, humana formidine circumdatus, seipsum refocillat ac confortat dicens: Vers. 27. Sed hanc. Propterea servatus sum in hoc tempus, ut nunc morerer; jam itaque viri liter ferre oportet. Relicta ergo nobis naturalis limoris mensura ac fortitudinis monumento, rursus ait: Vers. 98. Paler nomen. Quod apud cœlestes virtutes glorificatum est, glorifica etiam illud coram hominibus terram incolentibus, per ea, quæ in morte mea futura sunt signa; glorifica illud per gloriam nominis mei, signidem mea gloria tua est. 4º Eccli. xvm, 30 ((8) Μαρτυρίας Β. 0 – αὐτήν. Ο φιλοψυχῶν ἐν καιρῷ μαρ τυρίου, ὁ χαριζόμενος τῇ ψυχῇ παρὰ τὸ δέον, ὁ φιλῶν αὐτὴν ἐπιθυμοῦσαν κακῶς· Μὴ πορεύου γάρ, φησίν, ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῆς ψυχῆς σου· ὁ φιλῶν αὐτὴν παρὰ τὸν Θεὸν ἀπολέσει αὐτὴν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, [τουτέστιν εἰς κόλασιν ἐμβαλεῖ, ὡς προδεδωκυίαν τὴν πίστιν.] Καὶ — αὐτήν. Ο τοὐναντίον ποιῶν, ἤγουν ὁ μὴ φιλοψυχῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἴρηκε δὲ τοιαῦτα καὶ πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἐννεακαιδεκάτου κεφαλαίου τοῦ κατά Ματθαῖον [καὶ ἐν ἄλλοις.] Ἐὰν ἀκολουθείτω. Ἐμοὶ ἀκολουθείτω διὰ μιμήσεως, τουτέστιν ἐὰν ἐμοὶ μαθητεύηταί τις, ἐμὲ μιμείσθω. Ωσπερ γὰρ ἀναγκαῖον τὸν ὑπηρέτην ἔπεσθαι τῷ κυρίῳ, οὕτω καὶ τὸν μαθητήν τῷ δι δασκάλῳ. Kal ἔσται. Η πάλιν τὸ αὐτὸ λέγει διαμαρτυ ρόμενος, ἢ περὶ τῆς ἐνεστώσης κακοπαθείας εἰπὼν, προσέθηκε καὶ περὶ τῆς μελλούσης ἀπολαύσεως ἔτι Ὁ ἐμοὶ ἀκολουθῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβήσεται. Και Πατήρ. Δοξάσει αὐτὸν. ὡς ὑπηρέτην του γνησίου Υἱοῦ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ εἶπε, διότι ἔτι τὸν Πατέρα μείζονα αὐτοῦ ἐνόμιζον. Ἵνα δὲ μὴ εἴπῃ τις ὅτι ἐκτὸς τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας ῶν εὐκόλως περὶ θανάτου φιλοσοφεί, δείκνυσιν ὅτι καὶ αὐτὸς ὡς ἄνθρωπος περίκειται τὴν ἀσθό γιαν τῆς φύσεως. Διὸ πρῶτον μὲν συγχωρεῖ τῇ φύσει πάσχειν τὸ ἴδιον, εἶτα παραθαρρύνει ἑαυτὸν εἰς τὸ ὑπομεῖναι διὰ τὸ ἀναγκαῖον καὶ χρήσιμον. Ορα γὰρ τί φησι; Νῦν — τετάρακται. ᾿Ανθρωπίνως τεθορύβηται ἀγωνιῶσα διὰ τὸν ἐγγίζοντα θάνατον. Καὶ τί εἴπω; Απορούμενος ὑπὸ τῆς ἀγωνίας. Πάτερ – ταύτης. 'Ρῦσαί με ἐκ τοῦ καιροῦ τού του, τοῦ φοβεροῦ, τοῦ θανατηφόρου. Ταῦτα εἰπὼν ὡς ἄνθρωπος καὶ ὡς ἀνθρωπίνην δειλίαν περιβεβλημέν νος, ἀνακτᾶται ἑαυτὸν καὶ ἐπιῤῥωννύει λέγων· Αλλά ταύτην. Διὰ τοῦτο ἐτηρήθην ἕως τοῦ νῦν καιροῦ διὰ τὸ ἀποθανεῖν ἐν τούτῳ, καὶ λοιπὸν χρή φέρειν γενναίως. Απολιπών οὖν ἡμῖν μέτρον φυσικής δειλίας, καὶ ὑπογραμμὸν ἀνδρίας, πάλιν λέγει· Πάτερ όνομα. Δεδοξασμένον ἂν παρὰ ταῖς οὐρανίαις δυνάμεσι, δόξασον αὐτὸ καὶ παρὰ τοῖς ἐπὶ γῆς ἀνθρώποις διὰ τῶν μελλόντων ἐπὶ τῷ θανάτῳ μου γενέσθαι σημείων. Δόξασον αὐτὸ διὰ τῆς τοῦ ἐμοῦ ὀνόματος δόξης· ἡ γὰρ μὴ δόξα σή. Varia lectiones et lot. Ita Chrysost, hune locum laudat. t. VIII, p. Inclusa absunt A. luclusa absunt s.

tem autem tritici intellige mihi corruptionem ipsius. πάντα τὰ ἔθνη, καὶ λοιπὸν ὁ θάνατος αὐτοῦ ζωὴ Deinde illos quoque accendit, ut mortem despiciant, τῶν ἐθνῶν. Θάνατον δὲ σίτου νει μοι τὴν φθοράν nec in propositis periculis retinendae vitæ cupidi αὐτοῦ. Εἶτα παραθήγει καὶ αὐτοὺς ἐπὶ τὸ καταφρο sint, supra fidem, quæ in ipsuni est. νεῖν τοῦ θανάτου, καὶ μὴ φιλοψυχεῖν ἐν τοῖς προκει μένοις κινδύνοις ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως. Vers. 25. Qui cam. Qui tempore martyrii vitæ retinendæ cupidus est, obsequens animæ sure plus quam oporteat,amans eam male concupiscentem: Ne gradiaris, ait, in concupiscentiis animæ tnæ”. Qui amat cam supra Deum, perdet eam in futuro seculo, hoc est in supplicium conjiciet, ut qui fidem prodiderit. Vers.25. El cam. Qui contrarium facit, hoc est, qui retinendæ vitæ non nimis cupidus est, et cætera. Similia quoque dixit juxta finem decimi noni juxta Matthæum capitis, et aliis in locis. Vers. 26. Si - sequatur. Me sequatur, per imitationen, hoc est, si quis meus voluerit esse discipulus, me imitetur. Quemadınodum enim necesse est ministrum sequi dominum, ita quoque discipulum oportet sequi præceptorem. Vers. 26. Ει erit. Aut idem rursum protestans dicit, aut, postquam de præsenti malorum tolerantia dixit, de futura etiam addidit fruitione: Qui me sequitur in cœlum conscendet. Ters. 20. Ει l'ater. Glorificabit cum, tanquam ministrum legitimi Filii sui. Hoc autem dixit, quonian: adhuc Patrem esse majorem eo putabant. Ne quis autem dicat, quod facile de morte philosophatur, ut qui extra humanam sit imbecillitatem, ostendit, quod et ipse, tanquam homo, indutus est naturæ infirmitate, ideo primo naturæ concedit, ut quod suum est patiatur, deinde seipsum ad tolerantiam confortat, propter id quod necessarium est ac utile. Vide enim quid dicat: Vers. 27, Nunc turbata est. Humano modo commota angore trepidat propter instantem mortem. Vers. 27. Et quid dicam? Hæret præ timore. Vers. 97. Pater - hac. Libera me ex hoc terribili ac funesto tempore. Postquam haec, ut homo,dixit, humana formidine circumdatus, seipsum refocillat ac confortat dicens: Vers. 27. Sed hanc. Propterea servatus sum in hoc tempus, ut nunc morerer; jam itaque viri liter ferre oportet. Relicta ergo nobis naturalis limoris mensura ac fortitudinis monumento, rursus ait: Vers. 98. Paler nomen. Quod apud cœlestes virtutes glorificatum est, glorifica etiam illud coram hominibus terram incolentibus, per ea, quæ in morte mea futura sunt signa; glorifica illud per gloriam nominis mei, signidem mea gloria tua est. 4º Eccli. xvm, 30 ((8) Μαρτυρίας Β. 0 – αὐτήν. Ο φιλοψυχῶν ἐν καιρῷ μαρ τυρίου, ὁ χαριζόμενος τῇ ψυχῇ παρὰ τὸ δέον, ὁ φιλῶν αὐτὴν ἐπιθυμοῦσαν κακῶς· Μὴ πορεύου γάρ, φησίν, ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῆς ψυχῆς σου· ὁ φιλῶν αὐτὴν παρὰ τὸν Θεὸν ἀπολέσει αὐτὴν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, [τουτέστιν εἰς κόλασιν ἐμβαλεῖ, ὡς προδεδωκυίαν τὴν πίστιν.] Καὶ — αὐτήν. Ο τοὐναντίον ποιῶν, ἤγουν ὁ μὴ φιλοψυχῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἴρηκε δὲ τοιαῦτα καὶ πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἐννεακαιδεκάτου κεφαλαίου τοῦ κατά Ματθαῖον [καὶ ἐν ἄλλοις.] Ἐὰν ἀκολουθείτω. Ἐμοὶ ἀκολουθείτω διὰ μιμήσεως, τουτέστιν ἐὰν ἐμοὶ μαθητεύηταί τις, ἐμὲ μιμείσθω. Ωσπερ γὰρ ἀναγκαῖον τὸν ὑπηρέτην ἔπεσθαι τῷ κυρίῳ, οὕτω καὶ τὸν μαθητήν τῷ δι δασκάλῳ. Kal ἔσται. Η πάλιν τὸ αὐτὸ λέγει διαμαρτυ ρόμενος, ἢ περὶ τῆς ἐνεστώσης κακοπαθείας εἰπὼν, προσέθηκε καὶ περὶ τῆς μελλούσης ἀπολαύσεως ἔτι Ὁ ἐμοὶ ἀκολουθῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβήσεται. Και Πατήρ. Δοξάσει αὐτὸν. ὡς ὑπηρέτην του γνησίου Υἱοῦ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ εἶπε, διότι ἔτι τὸν Πατέρα μείζονα αὐτοῦ ἐνόμιζον. Ἵνα δὲ μὴ εἴπῃ τις ὅτι ἐκτὸς τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας ῶν εὐκόλως περὶ θανάτου φιλοσοφεί, δείκνυσιν ὅτι καὶ αὐτὸς ὡς ἄνθρωπος περίκειται τὴν ἀσθό γιαν τῆς φύσεως. Διὸ πρῶτον μὲν συγχωρεῖ τῇ φύσει πάσχειν τὸ ἴδιον, εἶτα παραθαρρύνει ἑαυτὸν εἰς τὸ ὑπομεῖναι διὰ τὸ ἀναγκαῖον καὶ χρήσιμον. Ορα γὰρ τί φησι; Νῦν — τετάρακται. ᾿Ανθρωπίνως τεθορύβηται ἀγωνιῶσα διὰ τὸν ἐγγίζοντα θάνατον. Καὶ τί εἴπω; Απορούμενος ὑπὸ τῆς ἀγωνίας. Πάτερ – ταύτης. 'Ρῦσαί με ἐκ τοῦ καιροῦ τού του, τοῦ φοβεροῦ, τοῦ θανατηφόρου. Ταῦτα εἰπὼν ὡς ἄνθρωπος καὶ ὡς ἀνθρωπίνην δειλίαν περιβεβλημέν νος, ἀνακτᾶται ἑαυτὸν καὶ ἐπιῤῥωννύει λέγων· Αλλά ταύτην. Διὰ τοῦτο ἐτηρήθην ἕως τοῦ νῦν καιροῦ διὰ τὸ ἀποθανεῖν ἐν τούτῳ, καὶ λοιπὸν χρή φέρειν γενναίως. Απολιπών οὖν ἡμῖν μέτρον φυσικής δειλίας, καὶ ὑπογραμμὸν ἀνδρίας, πάλιν λέγει· Πάτερ όνομα. Δεδοξασμένον ἂν παρὰ ταῖς οὐρανίαις δυνάμεσι, δόξασον αὐτὸ καὶ παρὰ τοῖς ἐπὶ γῆς ἀνθρώποις διὰ τῶν μελλόντων ἐπὶ τῷ θανάτῳ μου γενέσθαι σημείων. Δόξασον αὐτὸ διὰ τῆς τοῦ ἐμοῦ ὀνόματος δόξης· ἡ γὰρ μὴ δόξα σή. Varia lectiones et lot. Ita Chrysost, hune locum laudat. t. VIII, p. Inclusa absunt A. luclusa absunt s.

CAP. XII. * 11.108 δοξάσω. Ἐδέξασα ἐν τοῖς προγεγενημένοις σημείοις, καὶ πάλιν δοξάσω ἐν τοῖς ἐπὶ τῷ θανάτῳ σου γενησομένοις. Ο οὖν ὄχλος – γεγονέναι. Οὐ συνεὶς τῆς φων νας, ἀλλὰ τὸν ἦχον αὐτῆς μόνον κατασχών. Α.Κοι λελάληκε. Συνιέντες αὐτῆς. Απεκρίθη — ὑμᾶς. - Οὐ δι' ἐμέ, ἵνα μάθω 3 οὐκ οἶδα· πάντα γάρ οἶδα τὰ τοῦ Πατρός· ἀλλὰ δι' ὑμῖς, ἵνα μάθητε, περὶ οὗ ἀμφιβάλλετε, ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰμι. Πῶς γὰρ ἂν ἦλθε φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπ' ἐμὲ, εἰ μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰμι; Πῶς δ' ἂν ὁ Θεὸς τὸ ὄνομα αὐτοῦ καὶ ἐδόξασε καὶ πάλιν δοξάσει δι' ἐμοῦ; Νῦν — τούτου. Νῦν ἤδη ἐκδίκησις τῶν τοῦ κόσμου τούτου ἀνθρώπων διὰ τῆς ἐμῆς ἐκδικήσεως. Τοῖς μὲν γὰρ ἄλλοις ἅπασιν ἀνθρώποις δ θάνατος ἐπιτίμιον ἁμαρτίας ἐστί· Πάντες γὰρ ἡμαρτον, φησὶ, καὶ διὰ τῆς ἁμαρτίας εἰσῆλθεν ὁ θάνατος ἐμοὶ δὲ οὐδαμῶς, διότι οὐδαμῶς ἡμαρτον. Ἐπεὶ οὖν καμοὶ τὸν θάνατον ὁ διάβολος επάγει, αναμαρτήτως μεμενηκότι, νῦν ἐν τῷ ἐνεστῶτι καιρῷ δίκην δίδωσι τῆς ἐμῆς ἀδικίας, την καθαίρεσιν τῆς τυραννίδος. Αύτη δὲ ἡ δίκη, εἴτουν ἡ κόλασις, τοῦ κόσμου τούτου ἐκδίκησίς ἐστι. Λοιπὸν νῦν ἡ ἐκδίκησις τῆς εἰς ἐμὲ ἐπηρείας ἐκδίκησίς ἐστι τῆς εἰς τοὺς γενάρχας καὶ ὅλον τὸ γένος ἐπηρείας. Νῦν — ἔξω. Έξω τῆς τοιαύτης ἀρχῆς, ἣν δι' ἀπάτης ἐκτήσατο. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς διὰ τοῦ ξύλου τῆς βρώσεως πάλαι τὸν παλαιὸν ᾿Αδὰμ ἐξέβαλε τῆς βασιλείας τοῦ κόσμου· [αὐτὸν διὰ τοῦ ξύλου τῆς σταυρώσεως νῦν ὁ νέος 'Αδὰμ ἐκβάλλει τῆς βασιλείας τοῦ κόσμου], τὴν τοῦ προπάτορος παν ρακοὴν διὰ τῆς ἑαυτοῦ ὑπακοῆς Ιασάμενος. Κἀγὼ — ἐμαυτόν. Ἐὰν ἀναχθῶ ἐπὶ τὸν σταυρὸν, πάντας πανταχόθεν τοὺς δεκτικούς τῆς πίστεως Ελκύσω πρὸς ἐμαυτὸν δι' αὐτῆς. Καὶ οὕτως, ύψω θεὶς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, πρώτον είλκυσε τὸν λῃστὴν, καὶ τὸν ἑκατόνταρχον, καὶ τοὺς μετ᾿ αὐτοῦ τηρούν τις αὐτὸν, ἐντεῦθεν ἀρξάμενος ἑλκύειν. Ελκύσω δὲ, φησί, κατεχομένους ὑπὸ τοῦ τυράννου, ἅτε πρῶτον ἐκεῖνον καταβαλών. Vers. 28. Venit glorificabo. Glorificavi in his quæ. facta sunt signis: et rursus glorificabo in his quæ in niorta tua fient. Vers. 29. Turba ergo — esse facium. Qui vocem non intellexerant, sed sonum duntaxat ejus perccperant. Vers. 29. Ali xerant. locutus est. Qui vocem intelleVers. 30. Respondit vos. Non propter me, u! discam quod non scio. Nam omnia quæ Patris sunt novi, sed propter vos, ut id discatis de quo dubitatis, puta quod a Deo sim; quomodo enim super me vox de cœlo descendisset nisi a Deo esscm? quomcdo præterea Deus nomen suum et glorificasset et rursus glorificaturus esset per me? Vers. 31. Νauc hujus. Jam nunc hominura hujus mundi uttio ft per meau punitionem. Al is siquidem omnibus hominibus murs, peccati pen est. Nam omnes, inquit, peccaverunt, et per peccatum mors introivit; mihi vero nequaquam, quia nunquam peccavi. Cum ergo diabolus etiam mihi. qui peccati expers semper permansi, mortem iutu lit; nunc præsenti tempore irrogate mihi injuria· penas luit, quippe tyrannidis subversionem; mam multa ipsa, sive punitio, mundi hujus est ultio; praesens itaque repensio contumeliæ, quam mihi intulit, ultio est, et violentiæ adversus primos generis propagatores totumque genus irrogatæ. Vers. 31. Nunc foras. Extra liujusmodi pricipatum, quem fraude acquisivit. Nam quia olim veterem Adam per ligni cibum e regno mundi ejecit: novus nunc Adam ipsum per crucis lignam e mundi regno ejecit, progenitoris inobedientiam sua curans obedientia, Vers. 32. Et — ego meipsum. Si adactus fuero) in crucem, omnes undique, qui fidem susceperint, per eam traham ad meipsum. Et vere in cruce exalta - tus, latronem primum attraxit, et centurionem, eosque qui se cum illo servabant, hinc cœpit attrahere. Traham, inquit, tanquam a tyranno detentos, ipso primum tyranno dejecto. Ταύτην δὲ τὴν ἕλξιν ἁρπαγὴν ἐκάλεσεν ἀλλαχοῦ Hanc autem attractionem alibi raptum vocavit diλέγων· Πῶς δύναται τις εἰσελθεῖν εἰς τὴν οἰκίαν ceus: Quomodo potest quis ingredi in domum fortis τοῦ ἰσχυροῦ, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι, ἐὰν μιὰ πρῶτον δήσῃ τὸν ἰσχυρὸν, καὶ τότε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ διαρπάσῃ; Οπίσω μὲν οὖν εἶπεν ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν· ἐνταῦθα δὲ λέγει, ὅτ' * Rom. 111, 23· v 12. * Matth. x11, 20. ac vasa ejus diripere, nisi primum alligaverit fortem, et tunc domum ejus diripiet? Auqui superius dixit, Nemo potest venire ad me, nisi Puter, qui misit me, traxerit eum; hic autem ait: Omnes traham ad meipsum*³, non contraria significans, sed quæ Patris sunt 1ª Joan. vi, 43. Varim lectiones et notre. Malim οὖν pro νῦν, quae duo alibi etamin his codicibus confusa esse äuimadverti. Durum hoc. Ac fortasse aliquis malierit, διὰ τῆς τοῦ ξύλου βρώσεως. Sed mox huc refertur, διὰ τοῦ ξύλου τῆς σταυρώσεως. Membrorum ergo tcqualitate excusatur. luclusa exciderant es cold. 13.

CAP. XII. * 11.108 δοξάσω. Ἐδέξασα ἐν τοῖς προγεγενημένοις σημείοις, καὶ πάλιν δοξάσω ἐν τοῖς ἐπὶ τῷ θανάτῳ σου γενησομένοις. Ο οὖν ὄχλος – γεγονέναι. Οὐ συνεὶς τῆς φων νας, ἀλλὰ τὸν ἦχον αὐτῆς μόνον κατασχών. Α.Κοι λελάληκε. Συνιέντες αὐτῆς. Απεκρίθη — ὑμᾶς. - Οὐ δι' ἐμέ, ἵνα μάθω 3 οὐκ οἶδα· πάντα γάρ οἶδα τὰ τοῦ Πατρός· ἀλλὰ δι' ὑμῖς, ἵνα μάθητε, περὶ οὗ ἀμφιβάλλετε, ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰμι. Πῶς γὰρ ἂν ἦλθε φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπ' ἐμὲ, εἰ μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰμι; Πῶς δ' ἂν ὁ Θεὸς τὸ ὄνομα αὐτοῦ καὶ ἐδόξασε καὶ πάλιν δοξάσει δι' ἐμοῦ; Νῦν — τούτου. Νῦν ἤδη ἐκδίκησις τῶν τοῦ κόσμου τούτου ἀνθρώπων διὰ τῆς ἐμῆς ἐκδικήσεως. Τοῖς μὲν γὰρ ἄλλοις ἅπασιν ἀνθρώποις δ θάνατος ἐπιτίμιον ἁμαρτίας ἐστί· Πάντες γὰρ ἡμαρτον, φησὶ, καὶ διὰ τῆς ἁμαρτίας εἰσῆλθεν ὁ θάνατος ἐμοὶ δὲ οὐδαμῶς, διότι οὐδαμῶς ἡμαρτον. Ἐπεὶ οὖν καμοὶ τὸν θάνατον ὁ διάβολος επάγει, αναμαρτήτως μεμενηκότι, νῦν ἐν τῷ ἐνεστῶτι καιρῷ δίκην δίδωσι τῆς ἐμῆς ἀδικίας, την καθαίρεσιν τῆς τυραννίδος. Αύτη δὲ ἡ δίκη, εἴτουν ἡ κόλασις, τοῦ κόσμου τούτου ἐκδίκησίς ἐστι. Λοιπὸν νῦν ἡ ἐκδίκησις τῆς εἰς ἐμὲ ἐπηρείας ἐκδίκησίς ἐστι τῆς εἰς τοὺς γενάρχας καὶ ὅλον τὸ γένος ἐπηρείας. Νῦν — ἔξω. Έξω τῆς τοιαύτης ἀρχῆς, ἣν δι' ἀπάτης ἐκτήσατο. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς διὰ τοῦ ξύλου τῆς βρώσεως πάλαι τὸν παλαιὸν ᾿Αδὰμ ἐξέβαλε τῆς βασιλείας τοῦ κόσμου· [αὐτὸν διὰ τοῦ ξύλου τῆς σταυρώσεως νῦν ὁ νέος 'Αδὰμ ἐκβάλλει τῆς βασιλείας τοῦ κόσμου], τὴν τοῦ προπάτορος παν ρακοὴν διὰ τῆς ἑαυτοῦ ὑπακοῆς Ιασάμενος. Κἀγὼ — ἐμαυτόν. Ἐὰν ἀναχθῶ ἐπὶ τὸν σταυρὸν, πάντας πανταχόθεν τοὺς δεκτικούς τῆς πίστεως Ελκύσω πρὸς ἐμαυτὸν δι' αὐτῆς. Καὶ οὕτως, ύψω θεὶς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, πρώτον είλκυσε τὸν λῃστὴν, καὶ τὸν ἑκατόνταρχον, καὶ τοὺς μετ᾿ αὐτοῦ τηρούν τις αὐτὸν, ἐντεῦθεν ἀρξάμενος ἑλκύειν. Ελκύσω δὲ, φησί, κατεχομένους ὑπὸ τοῦ τυράννου, ἅτε πρῶτον ἐκεῖνον καταβαλών. Vers. 28. Venit glorificabo. Glorificavi in his quæ. facta sunt signis: et rursus glorificabo in his quæ in niorta tua fient. Vers. 29. Turba ergo — esse facium. Qui vocem non intellexerant, sed sonum duntaxat ejus perccperant. Vers. 29. Ali xerant. locutus est. Qui vocem intelleVers. 30. Respondit vos. Non propter me, u! discam quod non scio. Nam omnia quæ Patris sunt novi, sed propter vos, ut id discatis de quo dubitatis, puta quod a Deo sim; quomodo enim super me vox de cœlo descendisset nisi a Deo esscm? quomcdo præterea Deus nomen suum et glorificasset et rursus glorificaturus esset per me? Vers. 31. Νauc hujus. Jam nunc hominura hujus mundi uttio ft per meau punitionem. Al is siquidem omnibus hominibus murs, peccati pen est. Nam omnes, inquit, peccaverunt, et per peccatum mors introivit; mihi vero nequaquam, quia nunquam peccavi. Cum ergo diabolus etiam mihi. qui peccati expers semper permansi, mortem iutu lit; nunc præsenti tempore irrogate mihi injuria· penas luit, quippe tyrannidis subversionem; mam multa ipsa, sive punitio, mundi hujus est ultio; praesens itaque repensio contumeliæ, quam mihi intulit, ultio est, et violentiæ adversus primos generis propagatores totumque genus irrogatæ. Vers. 31. Nunc foras. Extra liujusmodi pricipatum, quem fraude acquisivit. Nam quia olim veterem Adam per ligni cibum e regno mundi ejecit: novus nunc Adam ipsum per crucis lignam e mundi regno ejecit, progenitoris inobedientiam sua curans obedientia, Vers. 32. Et — ego meipsum. Si adactus fuero) in crucem, omnes undique, qui fidem susceperint, per eam traham ad meipsum. Et vere in cruce exalta - tus, latronem primum attraxit, et centurionem, eosque qui se cum illo servabant, hinc cœpit attrahere. Traham, inquit, tanquam a tyranno detentos, ipso primum tyranno dejecto. Ταύτην δὲ τὴν ἕλξιν ἁρπαγὴν ἐκάλεσεν ἀλλαχοῦ Hanc autem attractionem alibi raptum vocavit diλέγων· Πῶς δύναται τις εἰσελθεῖν εἰς τὴν οἰκίαν ceus: Quomodo potest quis ingredi in domum fortis τοῦ ἰσχυροῦ, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι, ἐὰν μιὰ πρῶτον δήσῃ τὸν ἰσχυρὸν, καὶ τότε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ διαρπάσῃ; Οπίσω μὲν οὖν εἶπεν ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν· ἐνταῦθα δὲ λέγει, ὅτ' * Rom. 111, 23· v 12. * Matth. x11, 20. ac vasa ejus diripere, nisi primum alligaverit fortem, et tunc domum ejus diripiet? Auqui superius dixit, Nemo potest venire ad me, nisi Puter, qui misit me, traxerit eum; hic autem ait: Omnes traham ad meipsum*³, non contraria significans, sed quæ Patris sunt 1ª Joan. vi, 43. Varim lectiones et notre. Malim οὖν pro νῦν, quae duo alibi etamin his codicibus confusa esse äuimadverti. Durum hoc. Ac fortasse aliquis malierit, διὰ τῆς τοῦ ξύλου βρώσεως. Sed mox huc refertur, διὰ τοῦ ξύλου τῆς σταυρώσεως. Membrorum ergo tcqualitate excusatur. luclusa exciderant es cold. 13.

CAP. XII. * 11.108 δοξάσω. Ἐδέξασα ἐν τοῖς προγεγενημένοις σημείοις, καὶ πάλιν δοξάσω ἐν τοῖς ἐπὶ τῷ θανάτῳ σου γενησομένοις. Ο οὖν ὄχλος – γεγονέναι. Οὐ συνεὶς τῆς φων νας, ἀλλὰ τὸν ἦχον αὐτῆς μόνον κατασχών. Α.Κοι λελάληκε. Συνιέντες αὐτῆς. Απεκρίθη — ὑμᾶς. - Οὐ δι' ἐμέ, ἵνα μάθω 3 οὐκ οἶδα· πάντα γάρ οἶδα τὰ τοῦ Πατρός· ἀλλὰ δι' ὑμῖς, ἵνα μάθητε, περὶ οὗ ἀμφιβάλλετε, ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰμι. Πῶς γὰρ ἂν ἦλθε φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπ' ἐμὲ, εἰ μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰμι; Πῶς δ' ἂν ὁ Θεὸς τὸ ὄνομα αὐτοῦ καὶ ἐδόξασε καὶ πάλιν δοξάσει δι' ἐμοῦ; Νῦν — τούτου. Νῦν ἤδη ἐκδίκησις τῶν τοῦ κόσμου τούτου ἀνθρώπων διὰ τῆς ἐμῆς ἐκδικήσεως. Τοῖς μὲν γὰρ ἄλλοις ἅπασιν ἀνθρώποις δ θάνατος ἐπιτίμιον ἁμαρτίας ἐστί· Πάντες γὰρ ἡμαρτον, φησὶ, καὶ διὰ τῆς ἁμαρτίας εἰσῆλθεν ὁ θάνατος ἐμοὶ δὲ οὐδαμῶς, διότι οὐδαμῶς ἡμαρτον. Ἐπεὶ οὖν καμοὶ τὸν θάνατον ὁ διάβολος επάγει, αναμαρτήτως μεμενηκότι, νῦν ἐν τῷ ἐνεστῶτι καιρῷ δίκην δίδωσι τῆς ἐμῆς ἀδικίας, την καθαίρεσιν τῆς τυραννίδος. Αύτη δὲ ἡ δίκη, εἴτουν ἡ κόλασις, τοῦ κόσμου τούτου ἐκδίκησίς ἐστι. Λοιπὸν νῦν ἡ ἐκδίκησις τῆς εἰς ἐμὲ ἐπηρείας ἐκδίκησίς ἐστι τῆς εἰς τοὺς γενάρχας καὶ ὅλον τὸ γένος ἐπηρείας. Νῦν — ἔξω. Έξω τῆς τοιαύτης ἀρχῆς, ἣν δι' ἀπάτης ἐκτήσατο. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς διὰ τοῦ ξύλου τῆς βρώσεως πάλαι τὸν παλαιὸν ᾿Αδὰμ ἐξέβαλε τῆς βασιλείας τοῦ κόσμου· [αὐτὸν διὰ τοῦ ξύλου τῆς σταυρώσεως νῦν ὁ νέος 'Αδὰμ ἐκβάλλει τῆς βασιλείας τοῦ κόσμου], τὴν τοῦ προπάτορος παν ρακοὴν διὰ τῆς ἑαυτοῦ ὑπακοῆς Ιασάμενος. Κἀγὼ — ἐμαυτόν. Ἐὰν ἀναχθῶ ἐπὶ τὸν σταυρὸν, πάντας πανταχόθεν τοὺς δεκτικούς τῆς πίστεως Ελκύσω πρὸς ἐμαυτὸν δι' αὐτῆς. Καὶ οὕτως, ύψω θεὶς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, πρώτον είλκυσε τὸν λῃστὴν, καὶ τὸν ἑκατόνταρχον, καὶ τοὺς μετ᾿ αὐτοῦ τηρούν τις αὐτὸν, ἐντεῦθεν ἀρξάμενος ἑλκύειν. Ελκύσω δὲ, φησί, κατεχομένους ὑπὸ τοῦ τυράννου, ἅτε πρῶτον ἐκεῖνον καταβαλών. Vers. 28. Venit glorificabo. Glorificavi in his quæ. facta sunt signis: et rursus glorificabo in his quæ in niorta tua fient. Vers. 29. Turba ergo — esse facium. Qui vocem non intellexerant, sed sonum duntaxat ejus perccperant. Vers. 29. Ali xerant. locutus est. Qui vocem intelleVers. 30. Respondit vos. Non propter me, u! discam quod non scio. Nam omnia quæ Patris sunt novi, sed propter vos, ut id discatis de quo dubitatis, puta quod a Deo sim; quomodo enim super me vox de cœlo descendisset nisi a Deo esscm? quomcdo præterea Deus nomen suum et glorificasset et rursus glorificaturus esset per me? Vers. 31. Νauc hujus. Jam nunc hominura hujus mundi uttio ft per meau punitionem. Al is siquidem omnibus hominibus murs, peccati pen est. Nam omnes, inquit, peccaverunt, et per peccatum mors introivit; mihi vero nequaquam, quia nunquam peccavi. Cum ergo diabolus etiam mihi. qui peccati expers semper permansi, mortem iutu lit; nunc præsenti tempore irrogate mihi injuria· penas luit, quippe tyrannidis subversionem; mam multa ipsa, sive punitio, mundi hujus est ultio; praesens itaque repensio contumeliæ, quam mihi intulit, ultio est, et violentiæ adversus primos generis propagatores totumque genus irrogatæ. Vers. 31. Nunc foras. Extra liujusmodi pricipatum, quem fraude acquisivit. Nam quia olim veterem Adam per ligni cibum e regno mundi ejecit: novus nunc Adam ipsum per crucis lignam e mundi regno ejecit, progenitoris inobedientiam sua curans obedientia, Vers. 32. Et — ego meipsum. Si adactus fuero) in crucem, omnes undique, qui fidem susceperint, per eam traham ad meipsum. Et vere in cruce exalta - tus, latronem primum attraxit, et centurionem, eosque qui se cum illo servabant, hinc cœpit attrahere. Traham, inquit, tanquam a tyranno detentos, ipso primum tyranno dejecto. Ταύτην δὲ τὴν ἕλξιν ἁρπαγὴν ἐκάλεσεν ἀλλαχοῦ Hanc autem attractionem alibi raptum vocavit diλέγων· Πῶς δύναται τις εἰσελθεῖν εἰς τὴν οἰκίαν ceus: Quomodo potest quis ingredi in domum fortis τοῦ ἰσχυροῦ, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι, ἐὰν μιὰ πρῶτον δήσῃ τὸν ἰσχυρὸν, καὶ τότε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ διαρπάσῃ; Οπίσω μὲν οὖν εἶπεν ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν· ἐνταῦθα δὲ λέγει, ὅτ' * Rom. 111, 23· v 12. * Matth. x11, 20. ac vasa ejus diripere, nisi primum alligaverit fortem, et tunc domum ejus diripiet? Auqui superius dixit, Nemo potest venire ad me, nisi Puter, qui misit me, traxerit eum; hic autem ait: Omnes traham ad meipsum*³, non contraria significans, sed quæ Patris sunt 1ª Joan. vi, 43. Varim lectiones et notre. Malim οὖν pro νῦν, quae duo alibi etamin his codicibus confusa esse äuimadverti. Durum hoc. Ac fortasse aliquis malierit, διὰ τῆς τοῦ ξύλου βρώσεως. Sed mox huc refertur, διὰ τοῦ ξύλου τῆς σταυρώσεως. Membrorum ergo tcqualitate excusatur. luclusa exciderant es cold. 13.

CAP. XII. * 11.108 δοξάσω. Ἐδέξασα ἐν τοῖς προγεγενημένοις σημείοις, καὶ πάλιν δοξάσω ἐν τοῖς ἐπὶ τῷ θανάτῳ σου γενησομένοις. Ο οὖν ὄχλος – γεγονέναι. Οὐ συνεὶς τῆς φων νας, ἀλλὰ τὸν ἦχον αὐτῆς μόνον κατασχών. Α.Κοι λελάληκε. Συνιέντες αὐτῆς. Απεκρίθη — ὑμᾶς. - Οὐ δι' ἐμέ, ἵνα μάθω 3 οὐκ οἶδα· πάντα γάρ οἶδα τὰ τοῦ Πατρός· ἀλλὰ δι' ὑμῖς, ἵνα μάθητε, περὶ οὗ ἀμφιβάλλετε, ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰμι. Πῶς γὰρ ἂν ἦλθε φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπ' ἐμὲ, εἰ μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰμι; Πῶς δ' ἂν ὁ Θεὸς τὸ ὄνομα αὐτοῦ καὶ ἐδόξασε καὶ πάλιν δοξάσει δι' ἐμοῦ; Νῦν — τούτου. Νῦν ἤδη ἐκδίκησις τῶν τοῦ κόσμου τούτου ἀνθρώπων διὰ τῆς ἐμῆς ἐκδικήσεως. Τοῖς μὲν γὰρ ἄλλοις ἅπασιν ἀνθρώποις δ θάνατος ἐπιτίμιον ἁμαρτίας ἐστί· Πάντες γὰρ ἡμαρτον, φησὶ, καὶ διὰ τῆς ἁμαρτίας εἰσῆλθεν ὁ θάνατος ἐμοὶ δὲ οὐδαμῶς, διότι οὐδαμῶς ἡμαρτον. Ἐπεὶ οὖν καμοὶ τὸν θάνατον ὁ διάβολος επάγει, αναμαρτήτως μεμενηκότι, νῦν ἐν τῷ ἐνεστῶτι καιρῷ δίκην δίδωσι τῆς ἐμῆς ἀδικίας, την καθαίρεσιν τῆς τυραννίδος. Αύτη δὲ ἡ δίκη, εἴτουν ἡ κόλασις, τοῦ κόσμου τούτου ἐκδίκησίς ἐστι. Λοιπὸν νῦν ἡ ἐκδίκησις τῆς εἰς ἐμὲ ἐπηρείας ἐκδίκησίς ἐστι τῆς εἰς τοὺς γενάρχας καὶ ὅλον τὸ γένος ἐπηρείας. Νῦν — ἔξω. Έξω τῆς τοιαύτης ἀρχῆς, ἣν δι' ἀπάτης ἐκτήσατο. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς διὰ τοῦ ξύλου τῆς βρώσεως πάλαι τὸν παλαιὸν ᾿Αδὰμ ἐξέβαλε τῆς βασιλείας τοῦ κόσμου· [αὐτὸν διὰ τοῦ ξύλου τῆς σταυρώσεως νῦν ὁ νέος 'Αδὰμ ἐκβάλλει τῆς βασιλείας τοῦ κόσμου], τὴν τοῦ προπάτορος παν ρακοὴν διὰ τῆς ἑαυτοῦ ὑπακοῆς Ιασάμενος. Κἀγὼ — ἐμαυτόν. Ἐὰν ἀναχθῶ ἐπὶ τὸν σταυρὸν, πάντας πανταχόθεν τοὺς δεκτικούς τῆς πίστεως Ελκύσω πρὸς ἐμαυτὸν δι' αὐτῆς. Καὶ οὕτως, ύψω θεὶς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, πρώτον είλκυσε τὸν λῃστὴν, καὶ τὸν ἑκατόνταρχον, καὶ τοὺς μετ᾿ αὐτοῦ τηρούν τις αὐτὸν, ἐντεῦθεν ἀρξάμενος ἑλκύειν. Ελκύσω δὲ, φησί, κατεχομένους ὑπὸ τοῦ τυράννου, ἅτε πρῶτον ἐκεῖνον καταβαλών. Vers. 28. Venit glorificabo. Glorificavi in his quæ. facta sunt signis: et rursus glorificabo in his quæ in niorta tua fient. Vers. 29. Turba ergo — esse facium. Qui vocem non intellexerant, sed sonum duntaxat ejus perccperant. Vers. 29. Ali xerant. locutus est. Qui vocem intelleVers. 30. Respondit vos. Non propter me, u! discam quod non scio. Nam omnia quæ Patris sunt novi, sed propter vos, ut id discatis de quo dubitatis, puta quod a Deo sim; quomodo enim super me vox de cœlo descendisset nisi a Deo esscm? quomcdo præterea Deus nomen suum et glorificasset et rursus glorificaturus esset per me? Vers. 31. Νauc hujus. Jam nunc hominura hujus mundi uttio ft per meau punitionem. Al is siquidem omnibus hominibus murs, peccati pen est. Nam omnes, inquit, peccaverunt, et per peccatum mors introivit; mihi vero nequaquam, quia nunquam peccavi. Cum ergo diabolus etiam mihi. qui peccati expers semper permansi, mortem iutu lit; nunc præsenti tempore irrogate mihi injuria· penas luit, quippe tyrannidis subversionem; mam multa ipsa, sive punitio, mundi hujus est ultio; praesens itaque repensio contumeliæ, quam mihi intulit, ultio est, et violentiæ adversus primos generis propagatores totumque genus irrogatæ. Vers. 31. Nunc foras. Extra liujusmodi pricipatum, quem fraude acquisivit. Nam quia olim veterem Adam per ligni cibum e regno mundi ejecit: novus nunc Adam ipsum per crucis lignam e mundi regno ejecit, progenitoris inobedientiam sua curans obedientia, Vers. 32. Et — ego meipsum. Si adactus fuero) in crucem, omnes undique, qui fidem susceperint, per eam traham ad meipsum. Et vere in cruce exalta - tus, latronem primum attraxit, et centurionem, eosque qui se cum illo servabant, hinc cœpit attrahere. Traham, inquit, tanquam a tyranno detentos, ipso primum tyranno dejecto. Ταύτην δὲ τὴν ἕλξιν ἁρπαγὴν ἐκάλεσεν ἀλλαχοῦ Hanc autem attractionem alibi raptum vocavit diλέγων· Πῶς δύναται τις εἰσελθεῖν εἰς τὴν οἰκίαν ceus: Quomodo potest quis ingredi in domum fortis τοῦ ἰσχυροῦ, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι, ἐὰν μιὰ πρῶτον δήσῃ τὸν ἰσχυρὸν, καὶ τότε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ διαρπάσῃ; Οπίσω μὲν οὖν εἶπεν ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν· ἐνταῦθα δὲ λέγει, ὅτ' * Rom. 111, 23· v 12. * Matth. x11, 20. ac vasa ejus diripere, nisi primum alligaverit fortem, et tunc domum ejus diripiet? Auqui superius dixit, Nemo potest venire ad me, nisi Puter, qui misit me, traxerit eum; hic autem ait: Omnes traham ad meipsum*³, non contraria significans, sed quæ Patris sunt 1ª Joan. vi, 43. Varim lectiones et notre. Malim οὖν pro νῦν, quae duo alibi etamin his codicibus confusa esse äuimadverti. Durum hoc. Ac fortasse aliquis malierit, διὰ τῆς τοῦ ξύλου βρώσεως. Sed mox huc refertur, διὰ τοῦ ξύλου τῆς σταυρώσεως. Membrorum ergo tcqualitate excusatur. luclusa exciderant es cold. 13.

sibi concilians ac communia omnia ostendens, et! Πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτέν· οὐκ ἐναντιολο æqualitatem per talia demonstrans. Vers. 53. Hoc — esset moriturus. lloc, quidnam? Si exaltatus fuero, siquidem exaltationem in cruce Innuebat. Vers. 34. Respondit — hominis? Etiam hic legem, simpliciter divinam appellant Scripturam. Nam, frequentibus ejus in locis immortalitas divinitatis Christi significatur: quemadmodum etiam mortalitas humanitatis ejus, et maxime in Psalmis Davidicis. Et vide dolosum eorum conatum. Cum enim superius de morte disputantem audissent ac dicen - tem: Oportet exaltari Filium hominis“(quanquam hoc evangelists non addiderit: siquidem variis in locis hoc eis locntus est); cum eliam nunc addiderit, Si exaltatus fuero, intellexerunt, quod exaltationem diceret mortem, licet non de ca quæ per crucem feret, conciperent: et hinc sperabant convinci posse ipsum non esse Christum, tanquam dicentes: Nos audivimus ex Scriptura, quod Chritus non moriatur: et quomodo tu dicis, quod ipsum mori oporteat? Deinde, ne hoc de eo dicere videantur, siunt: Vers. 54. Quis hominis? Etenim si Christus est, non moritur; quod si moritur, non est Christus. Atqui, o dementes! debilis est ratio vestra: nam et,hoc et illud verum est: immortalis quidem est divinitate, mortalis autem humanitate. Sed Christus nunc non docuit, quomodo immortalis esset, sed quomodo mortalis; sciens, eos non suscepturos de sua immortalitate sermonem. Considera namque, quod, cum eliam vocem, quæ de cœlo venerat, audissent ac dixissent: Angelus ei locutus est, adhuc tainen malignatur. Ideo simpliciter eos admonet. Vers. 55. Dicit comprehendant. Lucem dicit seipsum. Nam et in præcedentibus dicebat: Eyo sum lux mundi, qui sequitur me non ambulat in tenebris **. Modicum autem tempus id dicit, quod ad mortem usque deerat. Præ humanitate ergo ac benignitate protestatur et admonet illos, ut in luce ambulent, hoc est sequantur eum cum lumine præeuntem viamque conimonstrantem, et ejus credant sermonibus. Per tenebras vero errorem intelligo, quo eos seduxerunt illorum pontifices, postquam Christum interfecerunt, affirmantes quod seductor fuisset. Intelliguntur quoque simpliciter Tenebræ, error Judæorum, qui corporalem cultum servantes, arγῶν, ἀλλὰ τὰ τοῦ Πατρὸς οἰκειούμενος, καὶ κοινέ πάντα δεικνύων, καὶ τὸ ἴσον διὰ τῶν τοιούτων παρ ιστών. Τοῦτο — ἀποθνήσκειν. Τοῦτο, ποῖον; τό. Οταν ὑψωθῶ· ὑπιδήλου γὰρ τὴν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ὕψωσιν. Απεκρίθη ἀνθρώπου; Κάνταῦθε νόμον λέγουσιν ἁπλῶς τὴν θείαν Γραφήν. Πολλαχοῦ γὰρ αὐτῆς τὸ ἀθάνατον τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ σημαί νεται, ὥσπερ καὶ τὸ θνητὸν τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, καὶ μᾶλλον ἐν τοῖς Δανίτικος Ψαλμα. Ορα δὲ κακουργίαν. 'Ακούσαντες γὰρ ἀνωτέρω περὶ τοῦ θανάτου φιλοσοφήσαντος, καὶ προσθέντος ὅτι δεῖ ὑψωθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που· εἰ καὶ μὴ προσέθηκε τοῦτο ὁ εὐαγγελιστής· καὶ γὰρ διαφόρως ἔλεγε τοῦτο πρὸς αὐτούς· ἐπεὶ καὶ νῦν εἶπεν ὅτι Οταν ὑψωθώ, συνῆκαν ότι ύψωσιν τὸν θάνατον λέγει, εἰ καὶ μὴ τὴν ἐπὶ σταυρού ἐνόησαν, καὶ προσεδόκησαν ἐντεῦθεν ἐλέγξαι αὐτὸν μὴ ὄντα Χριστόν, ὡσανεὶ λέγοντες· Ηκούσαμεν ἐκ τῆς Γραφῆς ὅτι ὁ Χριστὸς οὐκ ἀποθνήσκει, καὶ πῶς σὺ λέγεις ὅτι ἀποθανεῖν χρὴ αὐτόν; Εἶτα, ἵνα μὴ δόξωσι περὶ αὐτοῦ τοῦτο λέγειν, φασί· Τις — ἀνθρώπου; Εἰ μὲν γὰρ ἐστιν ὁ Χριστός, οὐκ ἀποθνήσκει· εἰ δὲ ἀποθνήσκει, οὐκ ἔστιν ὁ Χριστός. Καὶ μὴν, ὦ ἀνόητοι! σαθρὸς ὁ λόγος ὑμῶν· ἔστι γὰρ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο, ἀθάνατος μὲν τῇ άθεότητι, θνητὸς δὲ τῇ ἀνθρωπότητι. Αλλ' ὁ Χριστὸς οὐκ ἐδίδαξε νῦν πῶς μὲν ἐστιν ἀθάνατος, πῶς δὲ θνητός, εἰδὼς αὐτοὺς οὐ παραδεξομένους τὸν περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ λόγον. Σκόπει γὰρ ὅτι καὶ τὴν ἐλθοῦσαν φωνὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐνωτισθέντες, καὶ εἰπόντες ότι Άγγελος αὐτῷ λελάληκεν, ἔτι πονηρεύονται. Διὸ παραινεί αὐτοῖς ἁπλῶς. Εἶπεν -- καταλάβῃ. Φῶς ἑαυτὸν λέγει. Καὶ γὰρ καὶ προλαβὼν ἔλεγον· 'Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κατ σμου, ὁ ἀκολουθῶν ἐμοὶ οὐ μὴ περιπατήσῃ ἐν τῇ σκοτίᾳ. Μικρὸν δὲ χρόνον φησὶ τὸν ἄχρι τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Ὑπὸ φιλανθρωπίας τοίνυν διαμαρ τύρεται, καὶ κατεπείγει αὐτοὺς εἰς τὸ περιπατείν ἐν τῷ φωτὶ, ἤγουν ἀκολουθεῖν αὐτῷ φωταγωγούντι καὶ ἰδηγοῦντι, καὶ πιστεύειν τοῖς λόγοις αὐτοῦ. Σκοτίαν δὲ νοῦ τὴν πλάνην, ἣν ἐπλάνησαν αὐτοὺς οἱ ἄρχοντες αὐτῶν μετὰ τὸ ἀνελεῖν τὸν Χριστὸν, πλη ροφορήσαντες ὅτι πλάνος ἦν. Νοεῖται δὲ σκοτία καὶ ἡ ἁπλῶς πλάνη τῶν Ἰουδαίων· τὴν γὰρ σωματικήν λατρείαν φυλάσ * Joan. 111, 8, xiv, 28. 40 Joan. VII, Γάρ pro δέ Α. Δεν μιο χρή Α. Variæ lectiones et notæ. Τῷ λόγῳ 4. Digilized by Google

sibi concilians ac communia omnia ostendens, et! Πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτέν· οὐκ ἐναντιολο æqualitatem per talia demonstrans. Vers. 53. Hoc — esset moriturus. lloc, quidnam? Si exaltatus fuero, siquidem exaltationem in cruce Innuebat. Vers. 34. Respondit — hominis? Etiam hic legem, simpliciter divinam appellant Scripturam. Nam, frequentibus ejus in locis immortalitas divinitatis Christi significatur: quemadmodum etiam mortalitas humanitatis ejus, et maxime in Psalmis Davidicis. Et vide dolosum eorum conatum. Cum enim superius de morte disputantem audissent ac dicen - tem: Oportet exaltari Filium hominis“(quanquam hoc evangelists non addiderit: siquidem variis in locis hoc eis locntus est); cum eliam nunc addiderit, Si exaltatus fuero, intellexerunt, quod exaltationem diceret mortem, licet non de ca quæ per crucem feret, conciperent: et hinc sperabant convinci posse ipsum non esse Christum, tanquam dicentes: Nos audivimus ex Scriptura, quod Chritus non moriatur: et quomodo tu dicis, quod ipsum mori oporteat? Deinde, ne hoc de eo dicere videantur, siunt: Vers. 54. Quis hominis? Etenim si Christus est, non moritur; quod si moritur, non est Christus. Atqui, o dementes! debilis est ratio vestra: nam et,hoc et illud verum est: immortalis quidem est divinitate, mortalis autem humanitate. Sed Christus nunc non docuit, quomodo immortalis esset, sed quomodo mortalis; sciens, eos non suscepturos de sua immortalitate sermonem. Considera namque, quod, cum eliam vocem, quæ de cœlo venerat, audissent ac dixissent: Angelus ei locutus est, adhuc tainen malignatur. Ideo simpliciter eos admonet. Vers. 55. Dicit comprehendant. Lucem dicit seipsum. Nam et in præcedentibus dicebat: Eyo sum lux mundi, qui sequitur me non ambulat in tenebris **. Modicum autem tempus id dicit, quod ad mortem usque deerat. Præ humanitate ergo ac benignitate protestatur et admonet illos, ut in luce ambulent, hoc est sequantur eum cum lumine præeuntem viamque conimonstrantem, et ejus credant sermonibus. Per tenebras vero errorem intelligo, quo eos seduxerunt illorum pontifices, postquam Christum interfecerunt, affirmantes quod seductor fuisset. Intelliguntur quoque simpliciter Tenebræ, error Judæorum, qui corporalem cultum servantes, arγῶν, ἀλλὰ τὰ τοῦ Πατρὸς οἰκειούμενος, καὶ κοινέ πάντα δεικνύων, καὶ τὸ ἴσον διὰ τῶν τοιούτων παρ ιστών. Τοῦτο — ἀποθνήσκειν. Τοῦτο, ποῖον; τό. Οταν ὑψωθῶ· ὑπιδήλου γὰρ τὴν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ὕψωσιν. Απεκρίθη ἀνθρώπου; Κάνταῦθε νόμον λέγουσιν ἁπλῶς τὴν θείαν Γραφήν. Πολλαχοῦ γὰρ αὐτῆς τὸ ἀθάνατον τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ σημαί νεται, ὥσπερ καὶ τὸ θνητὸν τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, καὶ μᾶλλον ἐν τοῖς Δανίτικος Ψαλμα. Ορα δὲ κακουργίαν. 'Ακούσαντες γὰρ ἀνωτέρω περὶ τοῦ θανάτου φιλοσοφήσαντος, καὶ προσθέντος ὅτι δεῖ ὑψωθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που· εἰ καὶ μὴ προσέθηκε τοῦτο ὁ εὐαγγελιστής· καὶ γὰρ διαφόρως ἔλεγε τοῦτο πρὸς αὐτούς· ἐπεὶ καὶ νῦν εἶπεν ὅτι Οταν ὑψωθώ, συνῆκαν ότι ύψωσιν τὸν θάνατον λέγει, εἰ καὶ μὴ τὴν ἐπὶ σταυρού ἐνόησαν, καὶ προσεδόκησαν ἐντεῦθεν ἐλέγξαι αὐτὸν μὴ ὄντα Χριστόν, ὡσανεὶ λέγοντες· Ηκούσαμεν ἐκ τῆς Γραφῆς ὅτι ὁ Χριστὸς οὐκ ἀποθνήσκει, καὶ πῶς σὺ λέγεις ὅτι ἀποθανεῖν χρὴ αὐτόν; Εἶτα, ἵνα μὴ δόξωσι περὶ αὐτοῦ τοῦτο λέγειν, φασί· Τις — ἀνθρώπου; Εἰ μὲν γὰρ ἐστιν ὁ Χριστός, οὐκ ἀποθνήσκει· εἰ δὲ ἀποθνήσκει, οὐκ ἔστιν ὁ Χριστός. Καὶ μὴν, ὦ ἀνόητοι! σαθρὸς ὁ λόγος ὑμῶν· ἔστι γὰρ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο, ἀθάνατος μὲν τῇ άθεότητι, θνητὸς δὲ τῇ ἀνθρωπότητι. Αλλ' ὁ Χριστὸς οὐκ ἐδίδαξε νῦν πῶς μὲν ἐστιν ἀθάνατος, πῶς δὲ θνητός, εἰδὼς αὐτοὺς οὐ παραδεξομένους τὸν περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ λόγον. Σκόπει γὰρ ὅτι καὶ τὴν ἐλθοῦσαν φωνὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐνωτισθέντες, καὶ εἰπόντες ότι Άγγελος αὐτῷ λελάληκεν, ἔτι πονηρεύονται. Διὸ παραινεί αὐτοῖς ἁπλῶς. Εἶπεν -- καταλάβῃ. Φῶς ἑαυτὸν λέγει. Καὶ γὰρ καὶ προλαβὼν ἔλεγον· 'Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κατ σμου, ὁ ἀκολουθῶν ἐμοὶ οὐ μὴ περιπατήσῃ ἐν τῇ σκοτίᾳ. Μικρὸν δὲ χρόνον φησὶ τὸν ἄχρι τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Ὑπὸ φιλανθρωπίας τοίνυν διαμαρ τύρεται, καὶ κατεπείγει αὐτοὺς εἰς τὸ περιπατείν ἐν τῷ φωτὶ, ἤγουν ἀκολουθεῖν αὐτῷ φωταγωγούντι καὶ ἰδηγοῦντι, καὶ πιστεύειν τοῖς λόγοις αὐτοῦ. Σκοτίαν δὲ νοῦ τὴν πλάνην, ἣν ἐπλάνησαν αὐτοὺς οἱ ἄρχοντες αὐτῶν μετὰ τὸ ἀνελεῖν τὸν Χριστὸν, πλη ροφορήσαντες ὅτι πλάνος ἦν. Νοεῖται δὲ σκοτία καὶ ἡ ἁπλῶς πλάνη τῶν Ἰουδαίων· τὴν γὰρ σωματικήν λατρείαν φυλάσ * Joan. 111, 8, xiv, 28. 40 Joan. VII, Γάρ pro δέ Α. Δεν μιο χρή Α. Variæ lectiones et notæ. Τῷ λόγῳ 4. Digilized by Google

sibi concilians ac communia omnia ostendens, et! Πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτέν· οὐκ ἐναντιολο æqualitatem per talia demonstrans. Vers. 53. Hoc — esset moriturus. lloc, quidnam? Si exaltatus fuero, siquidem exaltationem in cruce Innuebat. Vers. 34. Respondit — hominis? Etiam hic legem, simpliciter divinam appellant Scripturam. Nam, frequentibus ejus in locis immortalitas divinitatis Christi significatur: quemadmodum etiam mortalitas humanitatis ejus, et maxime in Psalmis Davidicis. Et vide dolosum eorum conatum. Cum enim superius de morte disputantem audissent ac dicen - tem: Oportet exaltari Filium hominis“(quanquam hoc evangelists non addiderit: siquidem variis in locis hoc eis locntus est); cum eliam nunc addiderit, Si exaltatus fuero, intellexerunt, quod exaltationem diceret mortem, licet non de ca quæ per crucem feret, conciperent: et hinc sperabant convinci posse ipsum non esse Christum, tanquam dicentes: Nos audivimus ex Scriptura, quod Chritus non moriatur: et quomodo tu dicis, quod ipsum mori oporteat? Deinde, ne hoc de eo dicere videantur, siunt: Vers. 54. Quis hominis? Etenim si Christus est, non moritur; quod si moritur, non est Christus. Atqui, o dementes! debilis est ratio vestra: nam et,hoc et illud verum est: immortalis quidem est divinitate, mortalis autem humanitate. Sed Christus nunc non docuit, quomodo immortalis esset, sed quomodo mortalis; sciens, eos non suscepturos de sua immortalitate sermonem. Considera namque, quod, cum eliam vocem, quæ de cœlo venerat, audissent ac dixissent: Angelus ei locutus est, adhuc tainen malignatur. Ideo simpliciter eos admonet. Vers. 55. Dicit comprehendant. Lucem dicit seipsum. Nam et in præcedentibus dicebat: Eyo sum lux mundi, qui sequitur me non ambulat in tenebris **. Modicum autem tempus id dicit, quod ad mortem usque deerat. Præ humanitate ergo ac benignitate protestatur et admonet illos, ut in luce ambulent, hoc est sequantur eum cum lumine præeuntem viamque conimonstrantem, et ejus credant sermonibus. Per tenebras vero errorem intelligo, quo eos seduxerunt illorum pontifices, postquam Christum interfecerunt, affirmantes quod seductor fuisset. Intelliguntur quoque simpliciter Tenebræ, error Judæorum, qui corporalem cultum servantes, arγῶν, ἀλλὰ τὰ τοῦ Πατρὸς οἰκειούμενος, καὶ κοινέ πάντα δεικνύων, καὶ τὸ ἴσον διὰ τῶν τοιούτων παρ ιστών. Τοῦτο — ἀποθνήσκειν. Τοῦτο, ποῖον; τό. Οταν ὑψωθῶ· ὑπιδήλου γὰρ τὴν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ὕψωσιν. Απεκρίθη ἀνθρώπου; Κάνταῦθε νόμον λέγουσιν ἁπλῶς τὴν θείαν Γραφήν. Πολλαχοῦ γὰρ αὐτῆς τὸ ἀθάνατον τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ σημαί νεται, ὥσπερ καὶ τὸ θνητὸν τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, καὶ μᾶλλον ἐν τοῖς Δανίτικος Ψαλμα. Ορα δὲ κακουργίαν. 'Ακούσαντες γὰρ ἀνωτέρω περὶ τοῦ θανάτου φιλοσοφήσαντος, καὶ προσθέντος ὅτι δεῖ ὑψωθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που· εἰ καὶ μὴ προσέθηκε τοῦτο ὁ εὐαγγελιστής· καὶ γὰρ διαφόρως ἔλεγε τοῦτο πρὸς αὐτούς· ἐπεὶ καὶ νῦν εἶπεν ὅτι Οταν ὑψωθώ, συνῆκαν ότι ύψωσιν τὸν θάνατον λέγει, εἰ καὶ μὴ τὴν ἐπὶ σταυρού ἐνόησαν, καὶ προσεδόκησαν ἐντεῦθεν ἐλέγξαι αὐτὸν μὴ ὄντα Χριστόν, ὡσανεὶ λέγοντες· Ηκούσαμεν ἐκ τῆς Γραφῆς ὅτι ὁ Χριστὸς οὐκ ἀποθνήσκει, καὶ πῶς σὺ λέγεις ὅτι ἀποθανεῖν χρὴ αὐτόν; Εἶτα, ἵνα μὴ δόξωσι περὶ αὐτοῦ τοῦτο λέγειν, φασί· Τις — ἀνθρώπου; Εἰ μὲν γὰρ ἐστιν ὁ Χριστός, οὐκ ἀποθνήσκει· εἰ δὲ ἀποθνήσκει, οὐκ ἔστιν ὁ Χριστός. Καὶ μὴν, ὦ ἀνόητοι! σαθρὸς ὁ λόγος ὑμῶν· ἔστι γὰρ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο, ἀθάνατος μὲν τῇ άθεότητι, θνητὸς δὲ τῇ ἀνθρωπότητι. Αλλ' ὁ Χριστὸς οὐκ ἐδίδαξε νῦν πῶς μὲν ἐστιν ἀθάνατος, πῶς δὲ θνητός, εἰδὼς αὐτοὺς οὐ παραδεξομένους τὸν περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ λόγον. Σκόπει γὰρ ὅτι καὶ τὴν ἐλθοῦσαν φωνὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐνωτισθέντες, καὶ εἰπόντες ότι Άγγελος αὐτῷ λελάληκεν, ἔτι πονηρεύονται. Διὸ παραινεί αὐτοῖς ἁπλῶς. Εἶπεν -- καταλάβῃ. Φῶς ἑαυτὸν λέγει. Καὶ γὰρ καὶ προλαβὼν ἔλεγον· 'Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κατ σμου, ὁ ἀκολουθῶν ἐμοὶ οὐ μὴ περιπατήσῃ ἐν τῇ σκοτίᾳ. Μικρὸν δὲ χρόνον φησὶ τὸν ἄχρι τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Ὑπὸ φιλανθρωπίας τοίνυν διαμαρ τύρεται, καὶ κατεπείγει αὐτοὺς εἰς τὸ περιπατείν ἐν τῷ φωτὶ, ἤγουν ἀκολουθεῖν αὐτῷ φωταγωγούντι καὶ ἰδηγοῦντι, καὶ πιστεύειν τοῖς λόγοις αὐτοῦ. Σκοτίαν δὲ νοῦ τὴν πλάνην, ἣν ἐπλάνησαν αὐτοὺς οἱ ἄρχοντες αὐτῶν μετὰ τὸ ἀνελεῖν τὸν Χριστὸν, πλη ροφορήσαντες ὅτι πλάνος ἦν. Νοεῖται δὲ σκοτία καὶ ἡ ἁπλῶς πλάνη τῶν Ἰουδαίων· τὴν γὰρ σωματικήν λατρείαν φυλάσ * Joan. 111, 8, xiv, 28. 40 Joan. VII, Γάρ pro δέ Α. Δεν μιο χρή Α. Variæ lectiones et notæ. Τῷ λόγῳ 4. Digilized by Google

sibi concilians ac communia omnia ostendens, et! Πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτέν· οὐκ ἐναντιολο æqualitatem per talia demonstrans. Vers. 53. Hoc — esset moriturus. lloc, quidnam? Si exaltatus fuero, siquidem exaltationem in cruce Innuebat. Vers. 34. Respondit — hominis? Etiam hic legem, simpliciter divinam appellant Scripturam. Nam, frequentibus ejus in locis immortalitas divinitatis Christi significatur: quemadmodum etiam mortalitas humanitatis ejus, et maxime in Psalmis Davidicis. Et vide dolosum eorum conatum. Cum enim superius de morte disputantem audissent ac dicen - tem: Oportet exaltari Filium hominis“(quanquam hoc evangelists non addiderit: siquidem variis in locis hoc eis locntus est); cum eliam nunc addiderit, Si exaltatus fuero, intellexerunt, quod exaltationem diceret mortem, licet non de ca quæ per crucem feret, conciperent: et hinc sperabant convinci posse ipsum non esse Christum, tanquam dicentes: Nos audivimus ex Scriptura, quod Chritus non moriatur: et quomodo tu dicis, quod ipsum mori oporteat? Deinde, ne hoc de eo dicere videantur, siunt: Vers. 54. Quis hominis? Etenim si Christus est, non moritur; quod si moritur, non est Christus. Atqui, o dementes! debilis est ratio vestra: nam et,hoc et illud verum est: immortalis quidem est divinitate, mortalis autem humanitate. Sed Christus nunc non docuit, quomodo immortalis esset, sed quomodo mortalis; sciens, eos non suscepturos de sua immortalitate sermonem. Considera namque, quod, cum eliam vocem, quæ de cœlo venerat, audissent ac dixissent: Angelus ei locutus est, adhuc tainen malignatur. Ideo simpliciter eos admonet. Vers. 55. Dicit comprehendant. Lucem dicit seipsum. Nam et in præcedentibus dicebat: Eyo sum lux mundi, qui sequitur me non ambulat in tenebris **. Modicum autem tempus id dicit, quod ad mortem usque deerat. Præ humanitate ergo ac benignitate protestatur et admonet illos, ut in luce ambulent, hoc est sequantur eum cum lumine præeuntem viamque conimonstrantem, et ejus credant sermonibus. Per tenebras vero errorem intelligo, quo eos seduxerunt illorum pontifices, postquam Christum interfecerunt, affirmantes quod seductor fuisset. Intelliguntur quoque simpliciter Tenebræ, error Judæorum, qui corporalem cultum servantes, arγῶν, ἀλλὰ τὰ τοῦ Πατρὸς οἰκειούμενος, καὶ κοινέ πάντα δεικνύων, καὶ τὸ ἴσον διὰ τῶν τοιούτων παρ ιστών. Τοῦτο — ἀποθνήσκειν. Τοῦτο, ποῖον; τό. Οταν ὑψωθῶ· ὑπιδήλου γὰρ τὴν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ὕψωσιν. Απεκρίθη ἀνθρώπου; Κάνταῦθε νόμον λέγουσιν ἁπλῶς τὴν θείαν Γραφήν. Πολλαχοῦ γὰρ αὐτῆς τὸ ἀθάνατον τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ σημαί νεται, ὥσπερ καὶ τὸ θνητὸν τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, καὶ μᾶλλον ἐν τοῖς Δανίτικος Ψαλμα. Ορα δὲ κακουργίαν. 'Ακούσαντες γὰρ ἀνωτέρω περὶ τοῦ θανάτου φιλοσοφήσαντος, καὶ προσθέντος ὅτι δεῖ ὑψωθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που· εἰ καὶ μὴ προσέθηκε τοῦτο ὁ εὐαγγελιστής· καὶ γὰρ διαφόρως ἔλεγε τοῦτο πρὸς αὐτούς· ἐπεὶ καὶ νῦν εἶπεν ὅτι Οταν ὑψωθώ, συνῆκαν ότι ύψωσιν τὸν θάνατον λέγει, εἰ καὶ μὴ τὴν ἐπὶ σταυρού ἐνόησαν, καὶ προσεδόκησαν ἐντεῦθεν ἐλέγξαι αὐτὸν μὴ ὄντα Χριστόν, ὡσανεὶ λέγοντες· Ηκούσαμεν ἐκ τῆς Γραφῆς ὅτι ὁ Χριστὸς οὐκ ἀποθνήσκει, καὶ πῶς σὺ λέγεις ὅτι ἀποθανεῖν χρὴ αὐτόν; Εἶτα, ἵνα μὴ δόξωσι περὶ αὐτοῦ τοῦτο λέγειν, φασί· Τις — ἀνθρώπου; Εἰ μὲν γὰρ ἐστιν ὁ Χριστός, οὐκ ἀποθνήσκει· εἰ δὲ ἀποθνήσκει, οὐκ ἔστιν ὁ Χριστός. Καὶ μὴν, ὦ ἀνόητοι! σαθρὸς ὁ λόγος ὑμῶν· ἔστι γὰρ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο, ἀθάνατος μὲν τῇ άθεότητι, θνητὸς δὲ τῇ ἀνθρωπότητι. Αλλ' ὁ Χριστὸς οὐκ ἐδίδαξε νῦν πῶς μὲν ἐστιν ἀθάνατος, πῶς δὲ θνητός, εἰδὼς αὐτοὺς οὐ παραδεξομένους τὸν περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ λόγον. Σκόπει γὰρ ὅτι καὶ τὴν ἐλθοῦσαν φωνὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐνωτισθέντες, καὶ εἰπόντες ότι Άγγελος αὐτῷ λελάληκεν, ἔτι πονηρεύονται. Διὸ παραινεί αὐτοῖς ἁπλῶς. Εἶπεν -- καταλάβῃ. Φῶς ἑαυτὸν λέγει. Καὶ γὰρ καὶ προλαβὼν ἔλεγον· 'Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κατ σμου, ὁ ἀκολουθῶν ἐμοὶ οὐ μὴ περιπατήσῃ ἐν τῇ σκοτίᾳ. Μικρὸν δὲ χρόνον φησὶ τὸν ἄχρι τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Ὑπὸ φιλανθρωπίας τοίνυν διαμαρ τύρεται, καὶ κατεπείγει αὐτοὺς εἰς τὸ περιπατείν ἐν τῷ φωτὶ, ἤγουν ἀκολουθεῖν αὐτῷ φωταγωγούντι καὶ ἰδηγοῦντι, καὶ πιστεύειν τοῖς λόγοις αὐτοῦ. Σκοτίαν δὲ νοῦ τὴν πλάνην, ἣν ἐπλάνησαν αὐτοὺς οἱ ἄρχοντες αὐτῶν μετὰ τὸ ἀνελεῖν τὸν Χριστὸν, πλη ροφορήσαντες ὅτι πλάνος ἦν. Νοεῖται δὲ σκοτία καὶ ἡ ἁπλῶς πλάνη τῶν Ἰουδαίων· τὴν γὰρ σωματικήν λατρείαν φυλάσ * Joan. 111, 8, xiv, 28. 40 Joan. VII, Γάρ pro δέ Α. Δεν μιο χρή Α. Variæ lectiones et notæ. Τῷ λόγῳ 4. Digilized by Google

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XII. σοντες δοκοῦσιν εὐαρεστεῖν τῷ Θεῷ, καὶ σώζεσθαι. bitrabantur se Deo placere ac salvos feri. Atqui Καὶ μὴν αὕτη ἡ σκοτία και τότε εἶχεν αὐτούς· hæ tenebræ jam illos habebant; sed ait: Non vos ἀλλὰ τὸ καταλάβῃ ἀντὶ τοῦ κατακυριεύσῃ μέχρι comprehendant, id est, ne usque ad finem domiτέλους. nentur vobis. Kai ζετα:. ὑπάγει. Πλανᾶται, προσκόπτει, κρημνίΕως - φῶς. Ἐσαφήνισε τὸν λόγον. "Ira γένησθε. Καὶ ἐν προοιμίοις τοῦ Εὐαγγε λίου εἶπεν οὗτος ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι Οσοι ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν νοοῦμεν ὅτι τέκνα τοῦ Πατρὸς γίνονται, ἐνταῦθα δὲ ὅτι υἱοὶ τοῦ Υἱοῦ, ἵνα μάθῃς ὅτι μία ενέργεια Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, καὶ κοινὰ πάντα ἀμφοῖν. Ταῦτα αὐτῶν. Ἔγνω γὰρ τὸν θυμὸν αὐτῶν ταρασσόμενον καὶ ἀγριαινόμενον, καὶ ἐκρύβη ἵνα μὴ ἐπὶ πλέον ἀναφλεγῇ, κατασταλῇ δὲ μᾶλλον τῇ ὑποχωρήσει αὐτοῦ. Τοσαῦτα αὐτόν. Τοσαῦτα, ὅσα ἐκεῖνος μὲν ἐποίησεν, οὗτος δὲ παρέλιπε διὰ τὸ πλῆθος αὐτῶν. "Ira πληρωθῇ. Κάνταῦθα τὸ Ινα οὐκ ἔστιν αἰτιολογία;, ἀλλ' ἐκβάσεως, ἤτοι πληρώσεως τοῦ μέλλοντος, ὅτι ἔμελλε πληρωθῆναι. Καὶ πανταχοῦ τὸ ῾να ὁ λόγος τοῦ προφήτου πληρωθῇ, καὶ τὸ Ἵνα ἡ προφητεία πληρωθῇ, καὶ τὸ, Ὅπως καὶ τὰ τοιαῦτα τοιαύτην ἔχουσι την σημασίαν, εἰ καὶ μὴ ἐν τοῖς ἄλλοις εὐαγγελισταῖς τοῦτο δεδηλώκαμεν. Οὐ γὰρ διότι εἶπον οἱ προφῆται, διὰ τοῦτο γεγόνασιν & εἶπον· ἀλλὰ διότι ἔμελλον γενέσθαι, διὰ ς τοῦτο εἶπον οἱ προφῆται. Ιδίωμα γάρ ἐστι τοῦτο τῆς Γραφῆς, ὡς προδεδήλωται, δηλοῦν τὸ ἀψευδὲς τῆς προφητείας καὶ τὸ πάντων πληρού μενον. Ον ἡμῶν. Περὶ τῶν μὴ πιστευσάντων τοῦτο εἴρηκεν ὁ προφήτης, τούτων τε καὶ τῶν τοιούτων· ἀκοὴν λέγων τὴν περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητείαν, ἣν ἀκούσαντες οἱ προφῆται τοῖς ὠσὶ τῶν ψυχῶν αὐτῶν ὑπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ένηχηθεῖσαν, προεφήτευ σαν. Λέγει δὲ ὅτι οὐδεὶς τῶν τοιούτων ἐπίστευσεν αὐτῇ. Καὶ — ἀπεκαλύφθη. Βραχίων τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ὡς δύναμις αὐτοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος· Χρι στὸς Θεοῦ δύναμις. Οὐδενὶ τούτων εγνωρίσθη οὐ παρὰ τὴν ἑαυτοῦ κρυφιότητα, ἀλλὰ παρὰ τὴν αὐτῶν τύφλωσιν. Αὐτὸς μὲν γὰρ δίκην ἡλίου τὸ φῶς τῆς οἰκείας θεότητος ἐδείκνυε καὶ διὰ λόγων καὶ δι᾿ ἔργων· αὐτοὶ δὲ σαθρωθεῖσαν τῇ πονηρία την δρα σιν ἔχοντες οὐκ Ανατράνιζον. Διὰ τοῦτο Ησαΐας. Κανταῦθα τὴ Διὰ τοῦτο *** Joan 1, 12. 46 1 Cor. 1, 26. Vers. 35. Ει pitatur. - vadat. Errat, offendit, præciVers. 50. Donec -- lucem. Sermonem explanavit. Vers. 36. Ut sitis. In primordiis quoque Evangelii dixit hic evangelista: Quotquot autem recepernnt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri creden tībus in nomen ejus ***. Sed ibi quidem intelligimus, quod filii fiant Patris: hic autem, quod filii ipsius Filii: ut discas, quod una sit Patris et Filii operatio, et amborum omnia esse conımunia. Vers. 36. Hæc eis. Sciebat namque, iram illorum turbatain esse ac irritatam: ideo abscondil se ne amplius inflammaretur, sed magis ejus secessione sedaretur. cum.- Vers. 57. Tam multa - · Tam multa; quot autem illud ediderit, prætermisit hic propter eorum multitudinem. Vers. 38. Ut - compleretur. Etiam hic dictio Ut, non est causalis sed eventum dicit, sive ejus quod futurum est, completionem.Εt ubicunque dicetur: Ut sermo prophetæ compleretur, ut prophetia compleretur: dictio Ui, et Græcæ dictiones ἵνα, όπως ac similes, dictam eamdem habent significationem, quanquam in aliis evangelistis hoc non manifestavimus. Neque enimn, quia dixerunt prophete, ideo facta suut quæ dixerant, sed quia futurum erat ut fierent, propterea prædixerunt prophetæ. Nam Scripture idioma est, ut praediximus, quo significat infallibilitatem prophetiæ et omnimodam ejus completionem. Vers. 38. Quein nostro. De his qui(A)non crediderunt, boc dixit propheta; auditum dicens horum ac similium, prophetiam de Christo, quam prophetæ cum audissent, auribus animarum suarum divino Spiritu immnissain, prophetaverunt. Dicit ergo, quod nullus talium illi crediderunt. Vers. 58. Ει revelatum est? Brachium Patris est Filius, utpote potentia ac robur ejus. Ait enim Paulus: Christus Dei potentia". Nihil horum) cognitum est, non propter sui absconsionem, sed propter illorum cæcitatem.Ipse siquidem in modum solis, lucem suæ divinitatis osten.lebat, et per sermo - nes, et per opera. Illi vero malitia depravatum habentes aspectum non illustrabantur. Vers. 39. Propterea Varia lectiones et nota. Monuit quidem in superioribus etiam, nec tamen ita aperie. Igitur mox dicit, προδεδήλωται. A¿, pro yáp, A. (A) De his qui, etc. De incredulis hoc dixit propheta, tam de his quam de aliis his æqualibus. Interpres τούτων τε καὶ τῶν τοιούτων inculcavit post Isaias. Etiam hic, ProΤρανῶς ἐγίνωσκον. De τρανοῦν hoc sensu, vide Huet. ad Orig. t. III, p. 564, nota a. λέγων. Tollenda ergo sunt horum et similium post dicens.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XII. σοντες δοκοῦσιν εὐαρεστεῖν τῷ Θεῷ, καὶ σώζεσθαι. bitrabantur se Deo placere ac salvos feri. Atqui Καὶ μὴν αὕτη ἡ σκοτία και τότε εἶχεν αὐτούς· hæ tenebræ jam illos habebant; sed ait: Non vos ἀλλὰ τὸ καταλάβῃ ἀντὶ τοῦ κατακυριεύσῃ μέχρι comprehendant, id est, ne usque ad finem domiτέλους. nentur vobis. Kai ζετα:. ὑπάγει. Πλανᾶται, προσκόπτει, κρημνίΕως - φῶς. Ἐσαφήνισε τὸν λόγον. "Ira γένησθε. Καὶ ἐν προοιμίοις τοῦ Εὐαγγε λίου εἶπεν οὗτος ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι Οσοι ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν νοοῦμεν ὅτι τέκνα τοῦ Πατρὸς γίνονται, ἐνταῦθα δὲ ὅτι υἱοὶ τοῦ Υἱοῦ, ἵνα μάθῃς ὅτι μία ενέργεια Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, καὶ κοινὰ πάντα ἀμφοῖν. Ταῦτα αὐτῶν. Ἔγνω γὰρ τὸν θυμὸν αὐτῶν ταρασσόμενον καὶ ἀγριαινόμενον, καὶ ἐκρύβη ἵνα μὴ ἐπὶ πλέον ἀναφλεγῇ, κατασταλῇ δὲ μᾶλλον τῇ ὑποχωρήσει αὐτοῦ. Τοσαῦτα αὐτόν. Τοσαῦτα, ὅσα ἐκεῖνος μὲν ἐποίησεν, οὗτος δὲ παρέλιπε διὰ τὸ πλῆθος αὐτῶν. "Ira πληρωθῇ. Κάνταῦθα τὸ Ινα οὐκ ἔστιν αἰτιολογία;, ἀλλ' ἐκβάσεως, ἤτοι πληρώσεως τοῦ μέλλοντος, ὅτι ἔμελλε πληρωθῆναι. Καὶ πανταχοῦ τὸ ῾να ὁ λόγος τοῦ προφήτου πληρωθῇ, καὶ τὸ Ἵνα ἡ προφητεία πληρωθῇ, καὶ τὸ, Ὅπως καὶ τὰ τοιαῦτα τοιαύτην ἔχουσι την σημασίαν, εἰ καὶ μὴ ἐν τοῖς ἄλλοις εὐαγγελισταῖς τοῦτο δεδηλώκαμεν. Οὐ γὰρ διότι εἶπον οἱ προφῆται, διὰ τοῦτο γεγόνασιν & εἶπον· ἀλλὰ διότι ἔμελλον γενέσθαι, διὰ ς τοῦτο εἶπον οἱ προφῆται. Ιδίωμα γάρ ἐστι τοῦτο τῆς Γραφῆς, ὡς προδεδήλωται, δηλοῦν τὸ ἀψευδὲς τῆς προφητείας καὶ τὸ πάντων πληρού μενον. Ον ἡμῶν. Περὶ τῶν μὴ πιστευσάντων τοῦτο εἴρηκεν ὁ προφήτης, τούτων τε καὶ τῶν τοιούτων· ἀκοὴν λέγων τὴν περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητείαν, ἣν ἀκούσαντες οἱ προφῆται τοῖς ὠσὶ τῶν ψυχῶν αὐτῶν ὑπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ένηχηθεῖσαν, προεφήτευ σαν. Λέγει δὲ ὅτι οὐδεὶς τῶν τοιούτων ἐπίστευσεν αὐτῇ. Καὶ — ἀπεκαλύφθη. Βραχίων τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ὡς δύναμις αὐτοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος· Χρι στὸς Θεοῦ δύναμις. Οὐδενὶ τούτων εγνωρίσθη οὐ παρὰ τὴν ἑαυτοῦ κρυφιότητα, ἀλλὰ παρὰ τὴν αὐτῶν τύφλωσιν. Αὐτὸς μὲν γὰρ δίκην ἡλίου τὸ φῶς τῆς οἰκείας θεότητος ἐδείκνυε καὶ διὰ λόγων καὶ δι᾿ ἔργων· αὐτοὶ δὲ σαθρωθεῖσαν τῇ πονηρία την δρα σιν ἔχοντες οὐκ Ανατράνιζον. Διὰ τοῦτο Ησαΐας. Κανταῦθα τὴ Διὰ τοῦτο *** Joan 1, 12. 46 1 Cor. 1, 26. Vers. 35. Ει pitatur. - vadat. Errat, offendit, præciVers. 50. Donec -- lucem. Sermonem explanavit. Vers. 36. Ut sitis. In primordiis quoque Evangelii dixit hic evangelista: Quotquot autem recepernnt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri creden tībus in nomen ejus ***. Sed ibi quidem intelligimus, quod filii fiant Patris: hic autem, quod filii ipsius Filii: ut discas, quod una sit Patris et Filii operatio, et amborum omnia esse conımunia. Vers. 36. Hæc eis. Sciebat namque, iram illorum turbatain esse ac irritatam: ideo abscondil se ne amplius inflammaretur, sed magis ejus secessione sedaretur. cum.- Vers. 57. Tam multa - · Tam multa; quot autem illud ediderit, prætermisit hic propter eorum multitudinem. Vers. 38. Ut - compleretur. Etiam hic dictio Ut, non est causalis sed eventum dicit, sive ejus quod futurum est, completionem.Εt ubicunque dicetur: Ut sermo prophetæ compleretur, ut prophetia compleretur: dictio Ui, et Græcæ dictiones ἵνα, όπως ac similes, dictam eamdem habent significationem, quanquam in aliis evangelistis hoc non manifestavimus. Neque enimn, quia dixerunt prophete, ideo facta suut quæ dixerant, sed quia futurum erat ut fierent, propterea prædixerunt prophetæ. Nam Scripture idioma est, ut praediximus, quo significat infallibilitatem prophetiæ et omnimodam ejus completionem. Vers. 38. Quein nostro. De his qui(A)non crediderunt, boc dixit propheta; auditum dicens horum ac similium, prophetiam de Christo, quam prophetæ cum audissent, auribus animarum suarum divino Spiritu immnissain, prophetaverunt. Dicit ergo, quod nullus talium illi crediderunt. Vers. 58. Ει revelatum est? Brachium Patris est Filius, utpote potentia ac robur ejus. Ait enim Paulus: Christus Dei potentia". Nihil horum) cognitum est, non propter sui absconsionem, sed propter illorum cæcitatem.Ipse siquidem in modum solis, lucem suæ divinitatis osten.lebat, et per sermo - nes, et per opera. Illi vero malitia depravatum habentes aspectum non illustrabantur. Vers. 39. Propterea Varia lectiones et nota. Monuit quidem in superioribus etiam, nec tamen ita aperie. Igitur mox dicit, προδεδήλωται. A¿, pro yáp, A. (A) De his qui, etc. De incredulis hoc dixit propheta, tam de his quam de aliis his æqualibus. Interpres τούτων τε καὶ τῶν τοιούτων inculcavit post Isaias. Etiam hic, ProΤρανῶς ἐγίνωσκον. De τρανοῦν hoc sensu, vide Huet. ad Orig. t. III, p. 564, nota a. λέγων. Tollenda ergo sunt horum et similium post dicens.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XII. σοντες δοκοῦσιν εὐαρεστεῖν τῷ Θεῷ, καὶ σώζεσθαι. bitrabantur se Deo placere ac salvos feri. Atqui Καὶ μὴν αὕτη ἡ σκοτία και τότε εἶχεν αὐτούς· hæ tenebræ jam illos habebant; sed ait: Non vos ἀλλὰ τὸ καταλάβῃ ἀντὶ τοῦ κατακυριεύσῃ μέχρι comprehendant, id est, ne usque ad finem domiτέλους. nentur vobis. Kai ζετα:. ὑπάγει. Πλανᾶται, προσκόπτει, κρημνίΕως - φῶς. Ἐσαφήνισε τὸν λόγον. "Ira γένησθε. Καὶ ἐν προοιμίοις τοῦ Εὐαγγε λίου εἶπεν οὗτος ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι Οσοι ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν νοοῦμεν ὅτι τέκνα τοῦ Πατρὸς γίνονται, ἐνταῦθα δὲ ὅτι υἱοὶ τοῦ Υἱοῦ, ἵνα μάθῃς ὅτι μία ενέργεια Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, καὶ κοινὰ πάντα ἀμφοῖν. Ταῦτα αὐτῶν. Ἔγνω γὰρ τὸν θυμὸν αὐτῶν ταρασσόμενον καὶ ἀγριαινόμενον, καὶ ἐκρύβη ἵνα μὴ ἐπὶ πλέον ἀναφλεγῇ, κατασταλῇ δὲ μᾶλλον τῇ ὑποχωρήσει αὐτοῦ. Τοσαῦτα αὐτόν. Τοσαῦτα, ὅσα ἐκεῖνος μὲν ἐποίησεν, οὗτος δὲ παρέλιπε διὰ τὸ πλῆθος αὐτῶν. "Ira πληρωθῇ. Κάνταῦθα τὸ Ινα οὐκ ἔστιν αἰτιολογία;, ἀλλ' ἐκβάσεως, ἤτοι πληρώσεως τοῦ μέλλοντος, ὅτι ἔμελλε πληρωθῆναι. Καὶ πανταχοῦ τὸ ῾να ὁ λόγος τοῦ προφήτου πληρωθῇ, καὶ τὸ Ἵνα ἡ προφητεία πληρωθῇ, καὶ τὸ, Ὅπως καὶ τὰ τοιαῦτα τοιαύτην ἔχουσι την σημασίαν, εἰ καὶ μὴ ἐν τοῖς ἄλλοις εὐαγγελισταῖς τοῦτο δεδηλώκαμεν. Οὐ γὰρ διότι εἶπον οἱ προφῆται, διὰ τοῦτο γεγόνασιν & εἶπον· ἀλλὰ διότι ἔμελλον γενέσθαι, διὰ ς τοῦτο εἶπον οἱ προφῆται. Ιδίωμα γάρ ἐστι τοῦτο τῆς Γραφῆς, ὡς προδεδήλωται, δηλοῦν τὸ ἀψευδὲς τῆς προφητείας καὶ τὸ πάντων πληρού μενον. Ον ἡμῶν. Περὶ τῶν μὴ πιστευσάντων τοῦτο εἴρηκεν ὁ προφήτης, τούτων τε καὶ τῶν τοιούτων· ἀκοὴν λέγων τὴν περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητείαν, ἣν ἀκούσαντες οἱ προφῆται τοῖς ὠσὶ τῶν ψυχῶν αὐτῶν ὑπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ένηχηθεῖσαν, προεφήτευ σαν. Λέγει δὲ ὅτι οὐδεὶς τῶν τοιούτων ἐπίστευσεν αὐτῇ. Καὶ — ἀπεκαλύφθη. Βραχίων τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ὡς δύναμις αὐτοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος· Χρι στὸς Θεοῦ δύναμις. Οὐδενὶ τούτων εγνωρίσθη οὐ παρὰ τὴν ἑαυτοῦ κρυφιότητα, ἀλλὰ παρὰ τὴν αὐτῶν τύφλωσιν. Αὐτὸς μὲν γὰρ δίκην ἡλίου τὸ φῶς τῆς οἰκείας θεότητος ἐδείκνυε καὶ διὰ λόγων καὶ δι᾿ ἔργων· αὐτοὶ δὲ σαθρωθεῖσαν τῇ πονηρία την δρα σιν ἔχοντες οὐκ Ανατράνιζον. Διὰ τοῦτο Ησαΐας. Κανταῦθα τὴ Διὰ τοῦτο *** Joan 1, 12. 46 1 Cor. 1, 26. Vers. 35. Ει pitatur. - vadat. Errat, offendit, præciVers. 50. Donec -- lucem. Sermonem explanavit. Vers. 36. Ut sitis. In primordiis quoque Evangelii dixit hic evangelista: Quotquot autem recepernnt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri creden tībus in nomen ejus ***. Sed ibi quidem intelligimus, quod filii fiant Patris: hic autem, quod filii ipsius Filii: ut discas, quod una sit Patris et Filii operatio, et amborum omnia esse conımunia. Vers. 36. Hæc eis. Sciebat namque, iram illorum turbatain esse ac irritatam: ideo abscondil se ne amplius inflammaretur, sed magis ejus secessione sedaretur. cum.- Vers. 57. Tam multa - · Tam multa; quot autem illud ediderit, prætermisit hic propter eorum multitudinem. Vers. 38. Ut - compleretur. Etiam hic dictio Ut, non est causalis sed eventum dicit, sive ejus quod futurum est, completionem.Εt ubicunque dicetur: Ut sermo prophetæ compleretur, ut prophetia compleretur: dictio Ui, et Græcæ dictiones ἵνα, όπως ac similes, dictam eamdem habent significationem, quanquam in aliis evangelistis hoc non manifestavimus. Neque enimn, quia dixerunt prophete, ideo facta suut quæ dixerant, sed quia futurum erat ut fierent, propterea prædixerunt prophetæ. Nam Scripture idioma est, ut praediximus, quo significat infallibilitatem prophetiæ et omnimodam ejus completionem. Vers. 38. Quein nostro. De his qui(A)non crediderunt, boc dixit propheta; auditum dicens horum ac similium, prophetiam de Christo, quam prophetæ cum audissent, auribus animarum suarum divino Spiritu immnissain, prophetaverunt. Dicit ergo, quod nullus talium illi crediderunt. Vers. 58. Ει revelatum est? Brachium Patris est Filius, utpote potentia ac robur ejus. Ait enim Paulus: Christus Dei potentia". Nihil horum) cognitum est, non propter sui absconsionem, sed propter illorum cæcitatem.Ipse siquidem in modum solis, lucem suæ divinitatis osten.lebat, et per sermo - nes, et per opera. Illi vero malitia depravatum habentes aspectum non illustrabantur. Vers. 39. Propterea Varia lectiones et nota. Monuit quidem in superioribus etiam, nec tamen ita aperie. Igitur mox dicit, προδεδήλωται. A¿, pro yáp, A. (A) De his qui, etc. De incredulis hoc dixit propheta, tam de his quam de aliis his æqualibus. Interpres τούτων τε καὶ τῶν τοιούτων inculcavit post Isaias. Etiam hic, ProΤρανῶς ἐγίνωσκον. De τρανοῦν hoc sensu, vide Huet. ad Orig. t. III, p. 564, nota a. λέγων. Tollenda ergo sunt horum et similium post dicens.

terca, non causale est, sed futuri declarativum οὐκ ἔστιν αἰτιολογίας, ἀλλὰ μέλλοντος, ὅτι ἔμελλον quia futurum erat, ut credere non possent, sive non vellent: nam si voluissent, utique credidissent. Non posse, siquidem etiam signilleaf: non velle sicut in precedentibus docuimus. Aut, non poterant credere, prohibiti a malitia et cæcitate sua. Quid ergo iterum dixit Isaias? Vers. 40. Excecavil cor. Et hoc Scripturæ idioma est, Dei perinissionem, quasi opus ejus appellare. Siquidem Excæcavit, et Induravit, significant, excæcari ac indurari permisit, tanquam incurabiles: neminem enim vi attrahit,propter liberum cujusque arbitrium. Simile etiam est, quod dicitur:. Indurans indurabo cor Pharaonis"; et: Declinare fecisti semitas nostras a via tua; et: Errare fecisti nos, Domine, a via tua *; frequentiaque sunt hujus40. modi in Veteri Testamento idiomata. Tale quoque est, quod apud Paulum dicitur: Tradidit illos Deus in reprobum sensum", el: Tradidit illos in affectiones ignominia". Nam Deus non solum nemini hoc facit, sed nec relinquit, nisi eum relinquamus. Ait nanique: Peccata vestra divisionem ficiunt inter me et vog". Rursumque dicit: Ignorasti vos, legem Dei tui, ignorabo et ego te". Et David: Ecce, qui elongant se a te, peribunt”. Ad hæc Salvator ipse i: Evangeliis ad Jerusalem: Quoties volui congregare ia filios luos, et calera et noluistics. Vers. 40. Ut-cos. Rursum Ui, non est cause red - divum, sed futuri demonstrativum(gg), quia futurum eral, ut oculis non viderent, et corde non intelligerent, neque converterentur, nec sanarentur. Qculos autem dicit intellectuales: nam oculis non videre, declaratur per id quod subditur: Corde non intelligere. llæc tamen verba alio modo declarata sunt in Evangelio juxta Matthæum, alio dicta tempore. οὐ δύνασθαι πιστεύειν, εἴτουν' οὐ βούλεσθαι. Εἰ γὰρ ἐβούλοντο, ἐπίστευον ἄν. Τὸ γὰρ μὴ δύνασθαι σημείο νει καὶ τὸ μὴ βούλεσθαι, ὡς καὶ προλαβόντες ἐδιδάξαμεν. Η οὐκ ἠδύναντο, κωλυόμενοι ὑπὸ τῆς κακίας καὶ πωρώσεως αὐτῶν. Τί οὖν πάλιν εἶπεν Ησαΐας; Τετύφλωκεν – καρδίαν. Ιδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Γραφῆς, τὸ τὴν παραχώρησιν τοῦ Θεοῦ ὡς πράξιν αὐτοῦ λέγειν. Τὸ γὰρ· Τετύφλωκε, καὶ τὸ πεπώρωκεν, ἀντὶ τοῦ Παρεχώρησε τυφλωθῆναι καὶ πωρωθῆναι ὡς ἀνιάτων· οὐδένα γὰρ ἀνθέλκει διά τὸ αὐτεξούσιον ἑκάστου. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τή Σκληρύνων σκληρυνῶ τὴν καρδίαν Φαραώ· καὶ τό. Εξέκλινας τὰς τρίβους ἡμῶν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου· καὶ τὸν Ἐπλάνησας ἡμᾶς, Κύριε ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου· συνεχῆ δὲ τὰ τοιαῦτα ἰδιώματα τα ρὰ τῇ Παλαιᾷ Γραφή. Τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ παρὰ Παύλῳ· Παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς ἀδόκιμον νοῦν καί· Παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς πάθη ατιμίας. Ο γὰρ Θεὸς οὐ μόνον οὐδέν τι τοιοῦτον πράττει· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐγκαταλιμπάνει, ἐὰν μὴ ἐγκαταλίπωμεν αὐτόν. Λέγει γάρ οὐχὶ αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν διϊστῶσιν ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ὑμῶν. Καὶ πάλιν φησίν· 'Επελάθου νόμου Θεοῦ σου, ἐπιλήσομαί σου καγώ· καὶ ὁ Δαυΐδ· Ἰδοὺ οἱ μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦνται· καὶ αὖθις ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖ; Εὐαγγελίοις πρὸς τὴν Ἱερου σαλήμ. Ποσάκις ἠθέλησα επισυναγαγεῖν τὰ τέ (κνα σου, καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ οὐκ ἠθελήσατε. Ινα — αὐτούς. Πάλιν τὸ ῾να οὐκ ἔστιν αίτιολογίας, ἀλλὰ μέλλοντος, ὅτι ἔμελλον μὴ ἰδεῖν τοῖς ὀφθαλμοῖς, μηδὲ νοῆσαι τῇ καρδίᾳ, μηδ' ἐπιστρα φῆναι καὶ καθῆναι. Οφθαλμοὺς δὲ λέγει τοὺς νοη τούς· τοῦ γὰρ μὴ ἰδεῖν τοῖς ὀφθαλμοῖς έφερμηνευ τικὸν τὸ Μηδὲ νοῆσαι τῇ καρδίᾳ. Vers. 41. Maceo. Hæc pula, de cæcitate ac induratione, et cætera. Gloriam autem ejus dicit gloriosam illam visionem, quando vidit Dominum sedentem super solium excelsum”, et ea quæ circa ipsum erant, terribilia ac magnifica erant. Tunc enim Filium vidit: et hac postmodum dixit ac locutus est de eo, cum tunc hæc ab eo audisset.Nam de Christo crant, quod excæcandi et indurandi erant, non visuri, nec intellecturi, quod Deus esset, neqne convertendi ab errore, ut sanarentur vulnera animarum ipsorum. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητά τρόπον ἕτερον ἡρμηνεύθησαν ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον, καθ᾿ ἕτερον βηθέντα καιρόν. Ταῦτα αὐτοῦ. Ταῦτα, τὰ περὶ τῆς τυφλώ σεως καὶ πωρώσεως, καὶ τὰ ἑξῆς. Δόξαν δὲ αὐτοῦ φησὶ τὴν ἔνδοξον ὀπτασίαν ἐκείνην, ὅτε εἶδε τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ, καὶ τἆλλα τὰ περὶ αὐτοῦ φοβερὰ καὶ ἐξαίσια. Τὸν Υἱόν γὰρ εἶδε τότε, καὶ ταῦτα εἶπεν ὕστερον καὶ ἐλάλησε περὶ αὐτοῦ, ἀκούσας αὐτὰ τότε παρ' αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ γὰρ ἦσαν, ὅτι ἔμελλον τυφλωθῆναι καὶ πωρωθῆναι, καὶ μὴ ἰδεῖν, μηδὲ συνιέναι ότι θεός ἐστι, μηδ' ἐπιστραφῆναι ἀπὸ τῆς πλάνης, καὶ ἰαθής ναι τὰ τραύματα τῆς ψυχῆς αὐτῶν. or Exod. 18, 6s (see iv. 6. **Psal. xlımı, 19. • Isa, LXIII, 17.. " Psal. Lxxit, 27. se Matth. xxii. 37. Rom. 1. 28. st ibid. 26. ** Isa. LIS, Variæ lectiones et notre. 84 Isa. vi, 1. ponit vocabulumn Κύριε, paulo post, ante Où µovov absunt A. συνεχή. (g) Demonstrativum. Hoc «le suo addidit, ac si repererit αποδεικτικών.

terca, non causale est, sed futuri declarativum οὐκ ἔστιν αἰτιολογίας, ἀλλὰ μέλλοντος, ὅτι ἔμελλον quia futurum erat, ut credere non possent, sive non vellent: nam si voluissent, utique credidissent. Non posse, siquidem etiam signilleaf: non velle sicut in precedentibus docuimus. Aut, non poterant credere, prohibiti a malitia et cæcitate sua. Quid ergo iterum dixit Isaias? Vers. 40. Excecavil cor. Et hoc Scripturæ idioma est, Dei perinissionem, quasi opus ejus appellare. Siquidem Excæcavit, et Induravit, significant, excæcari ac indurari permisit, tanquam incurabiles: neminem enim vi attrahit,propter liberum cujusque arbitrium. Simile etiam est, quod dicitur:. Indurans indurabo cor Pharaonis"; et: Declinare fecisti semitas nostras a via tua; et: Errare fecisti nos, Domine, a via tua *; frequentiaque sunt hujus40. modi in Veteri Testamento idiomata. Tale quoque est, quod apud Paulum dicitur: Tradidit illos Deus in reprobum sensum", el: Tradidit illos in affectiones ignominia". Nam Deus non solum nemini hoc facit, sed nec relinquit, nisi eum relinquamus. Ait nanique: Peccata vestra divisionem ficiunt inter me et vog". Rursumque dicit: Ignorasti vos, legem Dei tui, ignorabo et ego te". Et David: Ecce, qui elongant se a te, peribunt”. Ad hæc Salvator ipse i: Evangeliis ad Jerusalem: Quoties volui congregare ia filios luos, et calera et noluistics. Vers. 40. Ut-cos. Rursum Ui, non est cause red - divum, sed futuri demonstrativum(gg), quia futurum eral, ut oculis non viderent, et corde non intelligerent, neque converterentur, nec sanarentur. Qculos autem dicit intellectuales: nam oculis non videre, declaratur per id quod subditur: Corde non intelligere. llæc tamen verba alio modo declarata sunt in Evangelio juxta Matthæum, alio dicta tempore. οὐ δύνασθαι πιστεύειν, εἴτουν' οὐ βούλεσθαι. Εἰ γὰρ ἐβούλοντο, ἐπίστευον ἄν. Τὸ γὰρ μὴ δύνασθαι σημείο νει καὶ τὸ μὴ βούλεσθαι, ὡς καὶ προλαβόντες ἐδιδάξαμεν. Η οὐκ ἠδύναντο, κωλυόμενοι ὑπὸ τῆς κακίας καὶ πωρώσεως αὐτῶν. Τί οὖν πάλιν εἶπεν Ησαΐας; Τετύφλωκεν – καρδίαν. Ιδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Γραφῆς, τὸ τὴν παραχώρησιν τοῦ Θεοῦ ὡς πράξιν αὐτοῦ λέγειν. Τὸ γὰρ· Τετύφλωκε, καὶ τὸ πεπώρωκεν, ἀντὶ τοῦ Παρεχώρησε τυφλωθῆναι καὶ πωρωθῆναι ὡς ἀνιάτων· οὐδένα γὰρ ἀνθέλκει διά τὸ αὐτεξούσιον ἑκάστου. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τή Σκληρύνων σκληρυνῶ τὴν καρδίαν Φαραώ· καὶ τό. Εξέκλινας τὰς τρίβους ἡμῶν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου· καὶ τὸν Ἐπλάνησας ἡμᾶς, Κύριε ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου· συνεχῆ δὲ τὰ τοιαῦτα ἰδιώματα τα ρὰ τῇ Παλαιᾷ Γραφή. Τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ παρὰ Παύλῳ· Παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς ἀδόκιμον νοῦν καί· Παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς πάθη ατιμίας. Ο γὰρ Θεὸς οὐ μόνον οὐδέν τι τοιοῦτον πράττει· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐγκαταλιμπάνει, ἐὰν μὴ ἐγκαταλίπωμεν αὐτόν. Λέγει γάρ οὐχὶ αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν διϊστῶσιν ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ὑμῶν. Καὶ πάλιν φησίν· 'Επελάθου νόμου Θεοῦ σου, ἐπιλήσομαί σου καγώ· καὶ ὁ Δαυΐδ· Ἰδοὺ οἱ μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦνται· καὶ αὖθις ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖ; Εὐαγγελίοις πρὸς τὴν Ἱερου σαλήμ. Ποσάκις ἠθέλησα επισυναγαγεῖν τὰ τέ (κνα σου, καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ οὐκ ἠθελήσατε. Ινα — αὐτούς. Πάλιν τὸ ῾να οὐκ ἔστιν αίτιολογίας, ἀλλὰ μέλλοντος, ὅτι ἔμελλον μὴ ἰδεῖν τοῖς ὀφθαλμοῖς, μηδὲ νοῆσαι τῇ καρδίᾳ, μηδ' ἐπιστρα φῆναι καὶ καθῆναι. Οφθαλμοὺς δὲ λέγει τοὺς νοη τούς· τοῦ γὰρ μὴ ἰδεῖν τοῖς ὀφθαλμοῖς έφερμηνευ τικὸν τὸ Μηδὲ νοῆσαι τῇ καρδίᾳ. Vers. 41. Maceo. Hæc pula, de cæcitate ac induratione, et cætera. Gloriam autem ejus dicit gloriosam illam visionem, quando vidit Dominum sedentem super solium excelsum”, et ea quæ circa ipsum erant, terribilia ac magnifica erant. Tunc enim Filium vidit: et hac postmodum dixit ac locutus est de eo, cum tunc hæc ab eo audisset.Nam de Christo crant, quod excæcandi et indurandi erant, non visuri, nec intellecturi, quod Deus esset, neqne convertendi ab errore, ut sanarentur vulnera animarum ipsorum. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητά τρόπον ἕτερον ἡρμηνεύθησαν ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον, καθ᾿ ἕτερον βηθέντα καιρόν. Ταῦτα αὐτοῦ. Ταῦτα, τὰ περὶ τῆς τυφλώ σεως καὶ πωρώσεως, καὶ τὰ ἑξῆς. Δόξαν δὲ αὐτοῦ φησὶ τὴν ἔνδοξον ὀπτασίαν ἐκείνην, ὅτε εἶδε τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ, καὶ τἆλλα τὰ περὶ αὐτοῦ φοβερὰ καὶ ἐξαίσια. Τὸν Υἱόν γὰρ εἶδε τότε, καὶ ταῦτα εἶπεν ὕστερον καὶ ἐλάλησε περὶ αὐτοῦ, ἀκούσας αὐτὰ τότε παρ' αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ γὰρ ἦσαν, ὅτι ἔμελλον τυφλωθῆναι καὶ πωρωθῆναι, καὶ μὴ ἰδεῖν, μηδὲ συνιέναι ότι θεός ἐστι, μηδ' ἐπιστραφῆναι ἀπὸ τῆς πλάνης, καὶ ἰαθής ναι τὰ τραύματα τῆς ψυχῆς αὐτῶν. or Exod. 18, 6s (see iv. 6. **Psal. xlımı, 19. • Isa, LXIII, 17.. " Psal. Lxxit, 27. se Matth. xxii. 37. Rom. 1. 28. st ibid. 26. ** Isa. LIS, Variæ lectiones et notre. 84 Isa. vi, 1. ponit vocabulumn Κύριε, paulo post, ante Où µovov absunt A. συνεχή. (g) Demonstrativum. Hoc «le suo addidit, ac si repererit αποδεικτικών.

terca, non causale est, sed futuri declarativum οὐκ ἔστιν αἰτιολογίας, ἀλλὰ μέλλοντος, ὅτι ἔμελλον quia futurum erat, ut credere non possent, sive non vellent: nam si voluissent, utique credidissent. Non posse, siquidem etiam signilleaf: non velle sicut in precedentibus docuimus. Aut, non poterant credere, prohibiti a malitia et cæcitate sua. Quid ergo iterum dixit Isaias? Vers. 40. Excecavil cor. Et hoc Scripturæ idioma est, Dei perinissionem, quasi opus ejus appellare. Siquidem Excæcavit, et Induravit, significant, excæcari ac indurari permisit, tanquam incurabiles: neminem enim vi attrahit,propter liberum cujusque arbitrium. Simile etiam est, quod dicitur:. Indurans indurabo cor Pharaonis"; et: Declinare fecisti semitas nostras a via tua; et: Errare fecisti nos, Domine, a via tua *; frequentiaque sunt hujus40. modi in Veteri Testamento idiomata. Tale quoque est, quod apud Paulum dicitur: Tradidit illos Deus in reprobum sensum", el: Tradidit illos in affectiones ignominia". Nam Deus non solum nemini hoc facit, sed nec relinquit, nisi eum relinquamus. Ait nanique: Peccata vestra divisionem ficiunt inter me et vog". Rursumque dicit: Ignorasti vos, legem Dei tui, ignorabo et ego te". Et David: Ecce, qui elongant se a te, peribunt”. Ad hæc Salvator ipse i: Evangeliis ad Jerusalem: Quoties volui congregare ia filios luos, et calera et noluistics. Vers. 40. Ut-cos. Rursum Ui, non est cause red - divum, sed futuri demonstrativum(gg), quia futurum eral, ut oculis non viderent, et corde non intelligerent, neque converterentur, nec sanarentur. Qculos autem dicit intellectuales: nam oculis non videre, declaratur per id quod subditur: Corde non intelligere. llæc tamen verba alio modo declarata sunt in Evangelio juxta Matthæum, alio dicta tempore. οὐ δύνασθαι πιστεύειν, εἴτουν' οὐ βούλεσθαι. Εἰ γὰρ ἐβούλοντο, ἐπίστευον ἄν. Τὸ γὰρ μὴ δύνασθαι σημείο νει καὶ τὸ μὴ βούλεσθαι, ὡς καὶ προλαβόντες ἐδιδάξαμεν. Η οὐκ ἠδύναντο, κωλυόμενοι ὑπὸ τῆς κακίας καὶ πωρώσεως αὐτῶν. Τί οὖν πάλιν εἶπεν Ησαΐας; Τετύφλωκεν – καρδίαν. Ιδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Γραφῆς, τὸ τὴν παραχώρησιν τοῦ Θεοῦ ὡς πράξιν αὐτοῦ λέγειν. Τὸ γὰρ· Τετύφλωκε, καὶ τὸ πεπώρωκεν, ἀντὶ τοῦ Παρεχώρησε τυφλωθῆναι καὶ πωρωθῆναι ὡς ἀνιάτων· οὐδένα γὰρ ἀνθέλκει διά τὸ αὐτεξούσιον ἑκάστου. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τή Σκληρύνων σκληρυνῶ τὴν καρδίαν Φαραώ· καὶ τό. Εξέκλινας τὰς τρίβους ἡμῶν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου· καὶ τὸν Ἐπλάνησας ἡμᾶς, Κύριε ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου· συνεχῆ δὲ τὰ τοιαῦτα ἰδιώματα τα ρὰ τῇ Παλαιᾷ Γραφή. Τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ παρὰ Παύλῳ· Παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς ἀδόκιμον νοῦν καί· Παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς πάθη ατιμίας. Ο γὰρ Θεὸς οὐ μόνον οὐδέν τι τοιοῦτον πράττει· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐγκαταλιμπάνει, ἐὰν μὴ ἐγκαταλίπωμεν αὐτόν. Λέγει γάρ οὐχὶ αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν διϊστῶσιν ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ὑμῶν. Καὶ πάλιν φησίν· 'Επελάθου νόμου Θεοῦ σου, ἐπιλήσομαί σου καγώ· καὶ ὁ Δαυΐδ· Ἰδοὺ οἱ μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦνται· καὶ αὖθις ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖ; Εὐαγγελίοις πρὸς τὴν Ἱερου σαλήμ. Ποσάκις ἠθέλησα επισυναγαγεῖν τὰ τέ (κνα σου, καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ οὐκ ἠθελήσατε. Ινα — αὐτούς. Πάλιν τὸ ῾να οὐκ ἔστιν αίτιολογίας, ἀλλὰ μέλλοντος, ὅτι ἔμελλον μὴ ἰδεῖν τοῖς ὀφθαλμοῖς, μηδὲ νοῆσαι τῇ καρδίᾳ, μηδ' ἐπιστρα φῆναι καὶ καθῆναι. Οφθαλμοὺς δὲ λέγει τοὺς νοη τούς· τοῦ γὰρ μὴ ἰδεῖν τοῖς ὀφθαλμοῖς έφερμηνευ τικὸν τὸ Μηδὲ νοῆσαι τῇ καρδίᾳ. Vers. 41. Maceo. Hæc pula, de cæcitate ac induratione, et cætera. Gloriam autem ejus dicit gloriosam illam visionem, quando vidit Dominum sedentem super solium excelsum”, et ea quæ circa ipsum erant, terribilia ac magnifica erant. Tunc enim Filium vidit: et hac postmodum dixit ac locutus est de eo, cum tunc hæc ab eo audisset.Nam de Christo crant, quod excæcandi et indurandi erant, non visuri, nec intellecturi, quod Deus esset, neqne convertendi ab errore, ut sanarentur vulnera animarum ipsorum. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητά τρόπον ἕτερον ἡρμηνεύθησαν ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον, καθ᾿ ἕτερον βηθέντα καιρόν. Ταῦτα αὐτοῦ. Ταῦτα, τὰ περὶ τῆς τυφλώ σεως καὶ πωρώσεως, καὶ τὰ ἑξῆς. Δόξαν δὲ αὐτοῦ φησὶ τὴν ἔνδοξον ὀπτασίαν ἐκείνην, ὅτε εἶδε τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ, καὶ τἆλλα τὰ περὶ αὐτοῦ φοβερὰ καὶ ἐξαίσια. Τὸν Υἱόν γὰρ εἶδε τότε, καὶ ταῦτα εἶπεν ὕστερον καὶ ἐλάλησε περὶ αὐτοῦ, ἀκούσας αὐτὰ τότε παρ' αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ γὰρ ἦσαν, ὅτι ἔμελλον τυφλωθῆναι καὶ πωρωθῆναι, καὶ μὴ ἰδεῖν, μηδὲ συνιέναι ότι θεός ἐστι, μηδ' ἐπιστραφῆναι ἀπὸ τῆς πλάνης, καὶ ἰαθής ναι τὰ τραύματα τῆς ψυχῆς αὐτῶν. or Exod. 18, 6s (see iv. 6. **Psal. xlımı, 19. • Isa, LXIII, 17.. " Psal. Lxxit, 27. se Matth. xxii. 37. Rom. 1. 28. st ibid. 26. ** Isa. LIS, Variæ lectiones et notre. 84 Isa. vi, 1. ponit vocabulumn Κύριε, paulo post, ante Où µovov absunt A. συνεχή. (g) Demonstrativum. Hoc «le suo addidit, ac si repererit αποδεικτικών.

terca, non causale est, sed futuri declarativum οὐκ ἔστιν αἰτιολογίας, ἀλλὰ μέλλοντος, ὅτι ἔμελλον quia futurum erat, ut credere non possent, sive non vellent: nam si voluissent, utique credidissent. Non posse, siquidem etiam signilleaf: non velle sicut in precedentibus docuimus. Aut, non poterant credere, prohibiti a malitia et cæcitate sua. Quid ergo iterum dixit Isaias? Vers. 40. Excecavil cor. Et hoc Scripturæ idioma est, Dei perinissionem, quasi opus ejus appellare. Siquidem Excæcavit, et Induravit, significant, excæcari ac indurari permisit, tanquam incurabiles: neminem enim vi attrahit,propter liberum cujusque arbitrium. Simile etiam est, quod dicitur:. Indurans indurabo cor Pharaonis"; et: Declinare fecisti semitas nostras a via tua; et: Errare fecisti nos, Domine, a via tua *; frequentiaque sunt hujus40. modi in Veteri Testamento idiomata. Tale quoque est, quod apud Paulum dicitur: Tradidit illos Deus in reprobum sensum", el: Tradidit illos in affectiones ignominia". Nam Deus non solum nemini hoc facit, sed nec relinquit, nisi eum relinquamus. Ait nanique: Peccata vestra divisionem ficiunt inter me et vog". Rursumque dicit: Ignorasti vos, legem Dei tui, ignorabo et ego te". Et David: Ecce, qui elongant se a te, peribunt”. Ad hæc Salvator ipse i: Evangeliis ad Jerusalem: Quoties volui congregare ia filios luos, et calera et noluistics. Vers. 40. Ut-cos. Rursum Ui, non est cause red - divum, sed futuri demonstrativum(gg), quia futurum eral, ut oculis non viderent, et corde non intelligerent, neque converterentur, nec sanarentur. Qculos autem dicit intellectuales: nam oculis non videre, declaratur per id quod subditur: Corde non intelligere. llæc tamen verba alio modo declarata sunt in Evangelio juxta Matthæum, alio dicta tempore. οὐ δύνασθαι πιστεύειν, εἴτουν' οὐ βούλεσθαι. Εἰ γὰρ ἐβούλοντο, ἐπίστευον ἄν. Τὸ γὰρ μὴ δύνασθαι σημείο νει καὶ τὸ μὴ βούλεσθαι, ὡς καὶ προλαβόντες ἐδιδάξαμεν. Η οὐκ ἠδύναντο, κωλυόμενοι ὑπὸ τῆς κακίας καὶ πωρώσεως αὐτῶν. Τί οὖν πάλιν εἶπεν Ησαΐας; Τετύφλωκεν – καρδίαν. Ιδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Γραφῆς, τὸ τὴν παραχώρησιν τοῦ Θεοῦ ὡς πράξιν αὐτοῦ λέγειν. Τὸ γὰρ· Τετύφλωκε, καὶ τὸ πεπώρωκεν, ἀντὶ τοῦ Παρεχώρησε τυφλωθῆναι καὶ πωρωθῆναι ὡς ἀνιάτων· οὐδένα γὰρ ἀνθέλκει διά τὸ αὐτεξούσιον ἑκάστου. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τή Σκληρύνων σκληρυνῶ τὴν καρδίαν Φαραώ· καὶ τό. Εξέκλινας τὰς τρίβους ἡμῶν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου· καὶ τὸν Ἐπλάνησας ἡμᾶς, Κύριε ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου· συνεχῆ δὲ τὰ τοιαῦτα ἰδιώματα τα ρὰ τῇ Παλαιᾷ Γραφή. Τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ παρὰ Παύλῳ· Παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς ἀδόκιμον νοῦν καί· Παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς πάθη ατιμίας. Ο γὰρ Θεὸς οὐ μόνον οὐδέν τι τοιοῦτον πράττει· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐγκαταλιμπάνει, ἐὰν μὴ ἐγκαταλίπωμεν αὐτόν. Λέγει γάρ οὐχὶ αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν διϊστῶσιν ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ὑμῶν. Καὶ πάλιν φησίν· 'Επελάθου νόμου Θεοῦ σου, ἐπιλήσομαί σου καγώ· καὶ ὁ Δαυΐδ· Ἰδοὺ οἱ μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦνται· καὶ αὖθις ὁ Σωτὴρ ἐν τοῖ; Εὐαγγελίοις πρὸς τὴν Ἱερου σαλήμ. Ποσάκις ἠθέλησα επισυναγαγεῖν τὰ τέ (κνα σου, καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ οὐκ ἠθελήσατε. Ινα — αὐτούς. Πάλιν τὸ ῾να οὐκ ἔστιν αίτιολογίας, ἀλλὰ μέλλοντος, ὅτι ἔμελλον μὴ ἰδεῖν τοῖς ὀφθαλμοῖς, μηδὲ νοῆσαι τῇ καρδίᾳ, μηδ' ἐπιστρα φῆναι καὶ καθῆναι. Οφθαλμοὺς δὲ λέγει τοὺς νοη τούς· τοῦ γὰρ μὴ ἰδεῖν τοῖς ὀφθαλμοῖς έφερμηνευ τικὸν τὸ Μηδὲ νοῆσαι τῇ καρδίᾳ. Vers. 41. Maceo. Hæc pula, de cæcitate ac induratione, et cætera. Gloriam autem ejus dicit gloriosam illam visionem, quando vidit Dominum sedentem super solium excelsum”, et ea quæ circa ipsum erant, terribilia ac magnifica erant. Tunc enim Filium vidit: et hac postmodum dixit ac locutus est de eo, cum tunc hæc ab eo audisset.Nam de Christo crant, quod excæcandi et indurandi erant, non visuri, nec intellecturi, quod Deus esset, neqne convertendi ab errore, ut sanarentur vulnera animarum ipsorum. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητά τρόπον ἕτερον ἡρμηνεύθησαν ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον, καθ᾿ ἕτερον βηθέντα καιρόν. Ταῦτα αὐτοῦ. Ταῦτα, τὰ περὶ τῆς τυφλώ σεως καὶ πωρώσεως, καὶ τὰ ἑξῆς. Δόξαν δὲ αὐτοῦ φησὶ τὴν ἔνδοξον ὀπτασίαν ἐκείνην, ὅτε εἶδε τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ, καὶ τἆλλα τὰ περὶ αὐτοῦ φοβερὰ καὶ ἐξαίσια. Τὸν Υἱόν γὰρ εἶδε τότε, καὶ ταῦτα εἶπεν ὕστερον καὶ ἐλάλησε περὶ αὐτοῦ, ἀκούσας αὐτὰ τότε παρ' αὐτοῦ. Περὶ τοῦ Χριστοῦ γὰρ ἦσαν, ὅτι ἔμελλον τυφλωθῆναι καὶ πωρωθῆναι, καὶ μὴ ἰδεῖν, μηδὲ συνιέναι ότι θεός ἐστι, μηδ' ἐπιστραφῆναι ἀπὸ τῆς πλάνης, καὶ ἰαθής ναι τὰ τραύματα τῆς ψυχῆς αὐτῶν. or Exod. 18, 6s (see iv. 6. **Psal. xlımı, 19. • Isa, LXIII, 17.. " Psal. Lxxit, 27. se Matth. xxii. 37. Rom. 1. 28. st ibid. 26. ** Isa. LIS, Variæ lectiones et notre. 84 Isa. vi, 1. ponit vocabulumn Κύριε, paulo post, ante Où µovov absunt A. συνεχή. (g) Demonstrativum. Hoc «le suo addidit, ac si repererit αποδεικτικών.

Vers. 43. Dei. Siquidem princeps non erant, sed servi gloriæ humanæ Propterca eliam Dominus illis dicebat: Quomodo pole slis vos credere,cum gloriam a vobis mutuo sumatis, el gloriam quæ a solo Deo est non quæratis ³? COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XII. Ομως – Θεοῦ. Οὐκ ἄρα ἄρχοντες ἦσαν, ἀλλὰ Vers. 42. Verumtamen δοῦλοι δόξης ἀνθρωπίνης. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἔλεγεν αὐτοῖς· Πῶς δύνασθε ὑμεῖς πιστεῦσαι, δύο ξαν παρὰ ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνον Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; Ἰησοῦς — με. Ενδόντος τοῖς Ἰουδαίοις τοῦ θυμοῦ, πάλιν ἀνεφάνη καὶ διδάσκει. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ πιστεύει εἰς τὸν πέμψαντά με· οὐ μόνον διότι μία φύσις καὶ θεότης ἀμφοῖν, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ εἰς τὸν ἀπεσταλμέ νον τιμὴ εἰς τὸν ἀποστείλαντα διαβαίνει. Τὸ δὲ οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ δοκεῖ μὲν ἀρνήσεω;, ἔστι δὲ μάλλον προτροπῆς εἰς τὸ πιστεύειν. Τοιοῦτον δὲ ἐστι καὶ τό· Ο ἐμὲ δεχόμενος οὐκ ἐμὲ δέχεται, ἀλλὰ τὸν ἀποστείλαντά με. Ιδιωματικὰ γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ἕτερόν ἐστι τὸ πιστεύειν αὐτῷ, καὶ ἑτερόν ἐστι τὸ πιστεύειν εἰς αὐτόν· τὸ μὲν γάρ ἐστι τὸ πιστεύειν τοῖς λόγοις αὐτοῦ, ὁ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων λέγεται· τὸ δὲ ἐστι πιστεύειν εἰς τὴν θεότητα αὐτοῦ, ὅπερ ἐπὶ Θεοῦ μόνου λέ γεται. Kal με. θεωρίαν τὴν διὰ τοῦ νοῦ λέγει· ὅτι Ο γνοὺς τὴν ἐμὴν θεότητα ἔγνω τὴν τοῦ Πατρός μου. Μία γὰρ καὶ ἡ αὐτὴ θεότης ἐν ἡμῖν. Καὶ ἐγὼ εἰκὼν εἰμι τοῦ Πατρὸς ἀπαράλλακτος. Θεωρεῖ δέ τις τὴν τοῦ Χριστοῦ θεότητα οὐκ ἀπὸ τῆς φύσεως αὐτῆς· ἀθεώρητος γὰρ ἡ θεία φύσις, Vers. 44. Jesus me. Mitigata Judzorum ira app ruit iterum et docet. Quod autem dicit, tantumdem est, ac si dicat: Qui credit in me, credit in eum, qui me misit: non solum quia una est natura et divinitas amborum, verum etiam, quia honorei qui missus est,exhibitus, redundat in cum qui misit. Εt quod ait, Non credit in me, videtur quidem negationis, sed magis est exhortationis ad credendum. Simile © quoque est et illud: Qui susceperit me, non me susci· pit, sed eum qui misit me". Nam et hæc idiomatis sunt aliaque hujusmodi. Scire autem oportet, quod aliud est credere ei, quam credere in eum; illud siquidem est, credere sermonibus ejus, quod de cæteris etiam hominibus dicitur; hoc autem est, credere in divinitatem ejus, quod de solo Deo dicitur. Vers. 45. Ει me. Visionen cam dicit, quæ mentis est, ac si dicat: Qui meam cognovit divitatem eam quoque cognovit, que Patris est; nam una et eadem est in nobis divinitas: et ego Patris imago sum, per omnia illi similis. Videt autem quispiam Christi divinitatem, non ex natura sua; divina siquidem natura invisibilis καὶ παντελῶς ἀνεννόητος κατὰ τόν Θεὸν οὐδεὶς est, ac penitus intelligibilis, juxta illud: Deum ne o ἑώρακε πώποτε· ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν θεοπρεπῶν ἔργων καὶ λόγων αὐτοῦ. Εγώ — ἐλήλυθα. Φως νητὸν λύων τὸ νοητών σκότος, καὶ διὰ τῶν θεοπρεπῶν ἔργων καὶ λόγων παραδεικνύων τὰς ἀκτίνας τῆς θεότητος τοῖς ὑγιέσιν ὀφθαλμοῖς. Ινα — μείνῃ. Τῇ τῆς πλάνης, τῇ τῆς ἁμαρτίας. Διαφόρως δὲ τὰ αὐτὰ λέγει διαμαρτυρόμενος, καὶ τῇ συνεχείᾳ μαλάξαι τὸ σκληρὸν τῆς καρδίας αὐτῶν βουλόμενο;, καὶ πᾶν εἰσφέρων τὸ ἑαυτοῦ· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἔκραξε. Kal Οὐ αὐτόν. Ἐν τῷ νῦν αἰῶνι. κόσμον. Εἶπε καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ ὅτι οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ' ίνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. Καὶ ἀνάγνωθι πάλιν ἐκεῖ τὴν ἐξήγησιν εὖ ἔχουσαν. Ο· αὐτόν. Ὁ ἀπειθῶν ἐμοὶ καὶ μὴ δεχόμενος τα βήματά μου ἔχει τὸν κατακρίνοντα, τὸν ἐλέγχοντα αὐτόν. Τίς δέ ἐστιν οὗτος, ἄκουσον. Ο λόγος — ἡμέρᾳ. Τίς δὲ ὁ λόγος οὗτος, ενωτι σθητι. 17 Joan. v, M. ** Marc. 1x, 37. vidit unquam", sed ex operibus divinis ejusque scrmonibus. Vers. 46. Ego — veni. Lux intellectualis solvens tenebras intellectus, per divina opera ac verba, divinitatis radios sanis ostendens oculis. Vers. 46. Ut maneat. Qua sunt in errore ju'ccati. Frequenter etiam eadem contestando dicit, assiduitate volens durum illorum cor emollire, et quidquid ad se attinet, in medium adducens: propterea siquidem etiam clamabat. Vers. 47. Et· eum. In præsenti sæculo. Vers. 47. Neque - • mundum. Dixit etiam tertio capite: Non misit Deus Filium suum in mundum, condemnes mundum, sed ut salvetur mundus per cum: et ibi quoque lege enarrationem quae optima est. Vers. 48. Qui – ipsum. Qui mihi non paret, nec suspicit verba mea, habet qui se convincat ac condemnet; quis sit autem is, audito. Vers. 18. Sermo mo, aðverte. ss Joan. 1, 18. 60 Joan. 111, 17. Varia lectiones et notæ. die. Quis autem sit hic serGenitivum habet Hentenius. Sed dativum videtur Euthymius elegisse, ne plures genitivi con - currerent. Καὶ ταῦτα Α. Τεν κρίνοντα λ.

Vers. 43. Dei. Siquidem princeps non erant, sed servi gloriæ humanæ Propterca eliam Dominus illis dicebat: Quomodo pole slis vos credere,cum gloriam a vobis mutuo sumatis, el gloriam quæ a solo Deo est non quæratis ³? COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XII. Ομως – Θεοῦ. Οὐκ ἄρα ἄρχοντες ἦσαν, ἀλλὰ Vers. 42. Verumtamen δοῦλοι δόξης ἀνθρωπίνης. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἔλεγεν αὐτοῖς· Πῶς δύνασθε ὑμεῖς πιστεῦσαι, δύο ξαν παρὰ ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνον Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; Ἰησοῦς — με. Ενδόντος τοῖς Ἰουδαίοις τοῦ θυμοῦ, πάλιν ἀνεφάνη καὶ διδάσκει. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ πιστεύει εἰς τὸν πέμψαντά με· οὐ μόνον διότι μία φύσις καὶ θεότης ἀμφοῖν, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ εἰς τὸν ἀπεσταλμέ νον τιμὴ εἰς τὸν ἀποστείλαντα διαβαίνει. Τὸ δὲ οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ δοκεῖ μὲν ἀρνήσεω;, ἔστι δὲ μάλλον προτροπῆς εἰς τὸ πιστεύειν. Τοιοῦτον δὲ ἐστι καὶ τό· Ο ἐμὲ δεχόμενος οὐκ ἐμὲ δέχεται, ἀλλὰ τὸν ἀποστείλαντά με. Ιδιωματικὰ γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ἕτερόν ἐστι τὸ πιστεύειν αὐτῷ, καὶ ἑτερόν ἐστι τὸ πιστεύειν εἰς αὐτόν· τὸ μὲν γάρ ἐστι τὸ πιστεύειν τοῖς λόγοις αὐτοῦ, ὁ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων λέγεται· τὸ δὲ ἐστι πιστεύειν εἰς τὴν θεότητα αὐτοῦ, ὅπερ ἐπὶ Θεοῦ μόνου λέ γεται. Kal με. θεωρίαν τὴν διὰ τοῦ νοῦ λέγει· ὅτι Ο γνοὺς τὴν ἐμὴν θεότητα ἔγνω τὴν τοῦ Πατρός μου. Μία γὰρ καὶ ἡ αὐτὴ θεότης ἐν ἡμῖν. Καὶ ἐγὼ εἰκὼν εἰμι τοῦ Πατρὸς ἀπαράλλακτος. Θεωρεῖ δέ τις τὴν τοῦ Χριστοῦ θεότητα οὐκ ἀπὸ τῆς φύσεως αὐτῆς· ἀθεώρητος γὰρ ἡ θεία φύσις, Vers. 44. Jesus me. Mitigata Judzorum ira app ruit iterum et docet. Quod autem dicit, tantumdem est, ac si dicat: Qui credit in me, credit in eum, qui me misit: non solum quia una est natura et divinitas amborum, verum etiam, quia honorei qui missus est,exhibitus, redundat in cum qui misit. Εt quod ait, Non credit in me, videtur quidem negationis, sed magis est exhortationis ad credendum. Simile © quoque est et illud: Qui susceperit me, non me susci· pit, sed eum qui misit me". Nam et hæc idiomatis sunt aliaque hujusmodi. Scire autem oportet, quod aliud est credere ei, quam credere in eum; illud siquidem est, credere sermonibus ejus, quod de cæteris etiam hominibus dicitur; hoc autem est, credere in divinitatem ejus, quod de solo Deo dicitur. Vers. 45. Ει me. Visionen cam dicit, quæ mentis est, ac si dicat: Qui meam cognovit divitatem eam quoque cognovit, que Patris est; nam una et eadem est in nobis divinitas: et ego Patris imago sum, per omnia illi similis. Videt autem quispiam Christi divinitatem, non ex natura sua; divina siquidem natura invisibilis καὶ παντελῶς ἀνεννόητος κατὰ τόν Θεὸν οὐδεὶς est, ac penitus intelligibilis, juxta illud: Deum ne o ἑώρακε πώποτε· ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν θεοπρεπῶν ἔργων καὶ λόγων αὐτοῦ. Εγώ — ἐλήλυθα. Φως νητὸν λύων τὸ νοητών σκότος, καὶ διὰ τῶν θεοπρεπῶν ἔργων καὶ λόγων παραδεικνύων τὰς ἀκτίνας τῆς θεότητος τοῖς ὑγιέσιν ὀφθαλμοῖς. Ινα — μείνῃ. Τῇ τῆς πλάνης, τῇ τῆς ἁμαρτίας. Διαφόρως δὲ τὰ αὐτὰ λέγει διαμαρτυρόμενος, καὶ τῇ συνεχείᾳ μαλάξαι τὸ σκληρὸν τῆς καρδίας αὐτῶν βουλόμενο;, καὶ πᾶν εἰσφέρων τὸ ἑαυτοῦ· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἔκραξε. Kal Οὐ αὐτόν. Ἐν τῷ νῦν αἰῶνι. κόσμον. Εἶπε καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ ὅτι οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ' ίνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. Καὶ ἀνάγνωθι πάλιν ἐκεῖ τὴν ἐξήγησιν εὖ ἔχουσαν. Ο· αὐτόν. Ὁ ἀπειθῶν ἐμοὶ καὶ μὴ δεχόμενος τα βήματά μου ἔχει τὸν κατακρίνοντα, τὸν ἐλέγχοντα αὐτόν. Τίς δέ ἐστιν οὗτος, ἄκουσον. Ο λόγος — ἡμέρᾳ. Τίς δὲ ὁ λόγος οὗτος, ενωτι σθητι. 17 Joan. v, M. ** Marc. 1x, 37. vidit unquam", sed ex operibus divinis ejusque scrmonibus. Vers. 46. Ego — veni. Lux intellectualis solvens tenebras intellectus, per divina opera ac verba, divinitatis radios sanis ostendens oculis. Vers. 46. Ut maneat. Qua sunt in errore ju'ccati. Frequenter etiam eadem contestando dicit, assiduitate volens durum illorum cor emollire, et quidquid ad se attinet, in medium adducens: propterea siquidem etiam clamabat. Vers. 47. Et· eum. In præsenti sæculo. Vers. 47. Neque - • mundum. Dixit etiam tertio capite: Non misit Deus Filium suum in mundum, condemnes mundum, sed ut salvetur mundus per cum: et ibi quoque lege enarrationem quae optima est. Vers. 48. Qui – ipsum. Qui mihi non paret, nec suspicit verba mea, habet qui se convincat ac condemnet; quis sit autem is, audito. Vers. 18. Sermo mo, aðverte. ss Joan. 1, 18. 60 Joan. 111, 17. Varia lectiones et notæ. die. Quis autem sit hic serGenitivum habet Hentenius. Sed dativum videtur Euthymius elegisse, ne plures genitivi con - currerent. Καὶ ταῦτα Α. Τεν κρίνοντα λ.

Vers. 43. Dei. Siquidem princeps non erant, sed servi gloriæ humanæ Propterca eliam Dominus illis dicebat: Quomodo pole slis vos credere,cum gloriam a vobis mutuo sumatis, el gloriam quæ a solo Deo est non quæratis ³? COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XII. Ομως – Θεοῦ. Οὐκ ἄρα ἄρχοντες ἦσαν, ἀλλὰ Vers. 42. Verumtamen δοῦλοι δόξης ἀνθρωπίνης. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἔλεγεν αὐτοῖς· Πῶς δύνασθε ὑμεῖς πιστεῦσαι, δύο ξαν παρὰ ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνον Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; Ἰησοῦς — με. Ενδόντος τοῖς Ἰουδαίοις τοῦ θυμοῦ, πάλιν ἀνεφάνη καὶ διδάσκει. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ πιστεύει εἰς τὸν πέμψαντά με· οὐ μόνον διότι μία φύσις καὶ θεότης ἀμφοῖν, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ εἰς τὸν ἀπεσταλμέ νον τιμὴ εἰς τὸν ἀποστείλαντα διαβαίνει. Τὸ δὲ οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ δοκεῖ μὲν ἀρνήσεω;, ἔστι δὲ μάλλον προτροπῆς εἰς τὸ πιστεύειν. Τοιοῦτον δὲ ἐστι καὶ τό· Ο ἐμὲ δεχόμενος οὐκ ἐμὲ δέχεται, ἀλλὰ τὸν ἀποστείλαντά με. Ιδιωματικὰ γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ἕτερόν ἐστι τὸ πιστεύειν αὐτῷ, καὶ ἑτερόν ἐστι τὸ πιστεύειν εἰς αὐτόν· τὸ μὲν γάρ ἐστι τὸ πιστεύειν τοῖς λόγοις αὐτοῦ, ὁ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων λέγεται· τὸ δὲ ἐστι πιστεύειν εἰς τὴν θεότητα αὐτοῦ, ὅπερ ἐπὶ Θεοῦ μόνου λέ γεται. Kal με. θεωρίαν τὴν διὰ τοῦ νοῦ λέγει· ὅτι Ο γνοὺς τὴν ἐμὴν θεότητα ἔγνω τὴν τοῦ Πατρός μου. Μία γὰρ καὶ ἡ αὐτὴ θεότης ἐν ἡμῖν. Καὶ ἐγὼ εἰκὼν εἰμι τοῦ Πατρὸς ἀπαράλλακτος. Θεωρεῖ δέ τις τὴν τοῦ Χριστοῦ θεότητα οὐκ ἀπὸ τῆς φύσεως αὐτῆς· ἀθεώρητος γὰρ ἡ θεία φύσις, Vers. 44. Jesus me. Mitigata Judzorum ira app ruit iterum et docet. Quod autem dicit, tantumdem est, ac si dicat: Qui credit in me, credit in eum, qui me misit: non solum quia una est natura et divinitas amborum, verum etiam, quia honorei qui missus est,exhibitus, redundat in cum qui misit. Εt quod ait, Non credit in me, videtur quidem negationis, sed magis est exhortationis ad credendum. Simile © quoque est et illud: Qui susceperit me, non me susci· pit, sed eum qui misit me". Nam et hæc idiomatis sunt aliaque hujusmodi. Scire autem oportet, quod aliud est credere ei, quam credere in eum; illud siquidem est, credere sermonibus ejus, quod de cæteris etiam hominibus dicitur; hoc autem est, credere in divinitatem ejus, quod de solo Deo dicitur. Vers. 45. Ει me. Visionen cam dicit, quæ mentis est, ac si dicat: Qui meam cognovit divitatem eam quoque cognovit, que Patris est; nam una et eadem est in nobis divinitas: et ego Patris imago sum, per omnia illi similis. Videt autem quispiam Christi divinitatem, non ex natura sua; divina siquidem natura invisibilis καὶ παντελῶς ἀνεννόητος κατὰ τόν Θεὸν οὐδεὶς est, ac penitus intelligibilis, juxta illud: Deum ne o ἑώρακε πώποτε· ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν θεοπρεπῶν ἔργων καὶ λόγων αὐτοῦ. Εγώ — ἐλήλυθα. Φως νητὸν λύων τὸ νοητών σκότος, καὶ διὰ τῶν θεοπρεπῶν ἔργων καὶ λόγων παραδεικνύων τὰς ἀκτίνας τῆς θεότητος τοῖς ὑγιέσιν ὀφθαλμοῖς. Ινα — μείνῃ. Τῇ τῆς πλάνης, τῇ τῆς ἁμαρτίας. Διαφόρως δὲ τὰ αὐτὰ λέγει διαμαρτυρόμενος, καὶ τῇ συνεχείᾳ μαλάξαι τὸ σκληρὸν τῆς καρδίας αὐτῶν βουλόμενο;, καὶ πᾶν εἰσφέρων τὸ ἑαυτοῦ· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἔκραξε. Kal Οὐ αὐτόν. Ἐν τῷ νῦν αἰῶνι. κόσμον. Εἶπε καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ ὅτι οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ' ίνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. Καὶ ἀνάγνωθι πάλιν ἐκεῖ τὴν ἐξήγησιν εὖ ἔχουσαν. Ο· αὐτόν. Ὁ ἀπειθῶν ἐμοὶ καὶ μὴ δεχόμενος τα βήματά μου ἔχει τὸν κατακρίνοντα, τὸν ἐλέγχοντα αὐτόν. Τίς δέ ἐστιν οὗτος, ἄκουσον. Ο λόγος — ἡμέρᾳ. Τίς δὲ ὁ λόγος οὗτος, ενωτι σθητι. 17 Joan. v, M. ** Marc. 1x, 37. vidit unquam", sed ex operibus divinis ejusque scrmonibus. Vers. 46. Ego — veni. Lux intellectualis solvens tenebras intellectus, per divina opera ac verba, divinitatis radios sanis ostendens oculis. Vers. 46. Ut maneat. Qua sunt in errore ju'ccati. Frequenter etiam eadem contestando dicit, assiduitate volens durum illorum cor emollire, et quidquid ad se attinet, in medium adducens: propterea siquidem etiam clamabat. Vers. 47. Et· eum. In præsenti sæculo. Vers. 47. Neque - • mundum. Dixit etiam tertio capite: Non misit Deus Filium suum in mundum, condemnes mundum, sed ut salvetur mundus per cum: et ibi quoque lege enarrationem quae optima est. Vers. 48. Qui – ipsum. Qui mihi non paret, nec suspicit verba mea, habet qui se convincat ac condemnet; quis sit autem is, audito. Vers. 18. Sermo mo, aðverte. ss Joan. 1, 18. 60 Joan. 111, 17. Varia lectiones et notæ. die. Quis autem sit hic serGenitivum habet Hentenius. Sed dativum videtur Euthymius elegisse, ne plures genitivi con - currerent. Καὶ ταῦτα Α. Τεν κρίνοντα λ.

Vers. 43. Dei. Siquidem princeps non erant, sed servi gloriæ humanæ Propterca eliam Dominus illis dicebat: Quomodo pole slis vos credere,cum gloriam a vobis mutuo sumatis, el gloriam quæ a solo Deo est non quæratis ³? COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XII. Ομως – Θεοῦ. Οὐκ ἄρα ἄρχοντες ἦσαν, ἀλλὰ Vers. 42. Verumtamen δοῦλοι δόξης ἀνθρωπίνης. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἔλεγεν αὐτοῖς· Πῶς δύνασθε ὑμεῖς πιστεῦσαι, δύο ξαν παρὰ ἀλλήλων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνον Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; Ἰησοῦς — με. Ενδόντος τοῖς Ἰουδαίοις τοῦ θυμοῦ, πάλιν ἀνεφάνη καὶ διδάσκει. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ πιστεύει εἰς τὸν πέμψαντά με· οὐ μόνον διότι μία φύσις καὶ θεότης ἀμφοῖν, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ εἰς τὸν ἀπεσταλμέ νον τιμὴ εἰς τὸν ἀποστείλαντα διαβαίνει. Τὸ δὲ οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ δοκεῖ μὲν ἀρνήσεω;, ἔστι δὲ μάλλον προτροπῆς εἰς τὸ πιστεύειν. Τοιοῦτον δὲ ἐστι καὶ τό· Ο ἐμὲ δεχόμενος οὐκ ἐμὲ δέχεται, ἀλλὰ τὸν ἀποστείλαντά με. Ιδιωματικὰ γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ἕτερόν ἐστι τὸ πιστεύειν αὐτῷ, καὶ ἑτερόν ἐστι τὸ πιστεύειν εἰς αὐτόν· τὸ μὲν γάρ ἐστι τὸ πιστεύειν τοῖς λόγοις αὐτοῦ, ὁ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων λέγεται· τὸ δὲ ἐστι πιστεύειν εἰς τὴν θεότητα αὐτοῦ, ὅπερ ἐπὶ Θεοῦ μόνου λέ γεται. Kal με. θεωρίαν τὴν διὰ τοῦ νοῦ λέγει· ὅτι Ο γνοὺς τὴν ἐμὴν θεότητα ἔγνω τὴν τοῦ Πατρός μου. Μία γὰρ καὶ ἡ αὐτὴ θεότης ἐν ἡμῖν. Καὶ ἐγὼ εἰκὼν εἰμι τοῦ Πατρὸς ἀπαράλλακτος. Θεωρεῖ δέ τις τὴν τοῦ Χριστοῦ θεότητα οὐκ ἀπὸ τῆς φύσεως αὐτῆς· ἀθεώρητος γὰρ ἡ θεία φύσις, Vers. 44. Jesus me. Mitigata Judzorum ira app ruit iterum et docet. Quod autem dicit, tantumdem est, ac si dicat: Qui credit in me, credit in eum, qui me misit: non solum quia una est natura et divinitas amborum, verum etiam, quia honorei qui missus est,exhibitus, redundat in cum qui misit. Εt quod ait, Non credit in me, videtur quidem negationis, sed magis est exhortationis ad credendum. Simile © quoque est et illud: Qui susceperit me, non me susci· pit, sed eum qui misit me". Nam et hæc idiomatis sunt aliaque hujusmodi. Scire autem oportet, quod aliud est credere ei, quam credere in eum; illud siquidem est, credere sermonibus ejus, quod de cæteris etiam hominibus dicitur; hoc autem est, credere in divinitatem ejus, quod de solo Deo dicitur. Vers. 45. Ει me. Visionen cam dicit, quæ mentis est, ac si dicat: Qui meam cognovit divitatem eam quoque cognovit, que Patris est; nam una et eadem est in nobis divinitas: et ego Patris imago sum, per omnia illi similis. Videt autem quispiam Christi divinitatem, non ex natura sua; divina siquidem natura invisibilis καὶ παντελῶς ἀνεννόητος κατὰ τόν Θεὸν οὐδεὶς est, ac penitus intelligibilis, juxta illud: Deum ne o ἑώρακε πώποτε· ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν θεοπρεπῶν ἔργων καὶ λόγων αὐτοῦ. Εγώ — ἐλήλυθα. Φως νητὸν λύων τὸ νοητών σκότος, καὶ διὰ τῶν θεοπρεπῶν ἔργων καὶ λόγων παραδεικνύων τὰς ἀκτίνας τῆς θεότητος τοῖς ὑγιέσιν ὀφθαλμοῖς. Ινα — μείνῃ. Τῇ τῆς πλάνης, τῇ τῆς ἁμαρτίας. Διαφόρως δὲ τὰ αὐτὰ λέγει διαμαρτυρόμενος, καὶ τῇ συνεχείᾳ μαλάξαι τὸ σκληρὸν τῆς καρδίας αὐτῶν βουλόμενο;, καὶ πᾶν εἰσφέρων τὸ ἑαυτοῦ· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἔκραξε. Kal Οὐ αὐτόν. Ἐν τῷ νῦν αἰῶνι. κόσμον. Εἶπε καὶ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ ὅτι οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ εἰς τὸν κόσμον, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ' ίνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. Καὶ ἀνάγνωθι πάλιν ἐκεῖ τὴν ἐξήγησιν εὖ ἔχουσαν. Ο· αὐτόν. Ὁ ἀπειθῶν ἐμοὶ καὶ μὴ δεχόμενος τα βήματά μου ἔχει τὸν κατακρίνοντα, τὸν ἐλέγχοντα αὐτόν. Τίς δέ ἐστιν οὗτος, ἄκουσον. Ο λόγος — ἡμέρᾳ. Τίς δὲ ὁ λόγος οὗτος, ενωτι σθητι. 17 Joan. v, M. ** Marc. 1x, 37. vidit unquam", sed ex operibus divinis ejusque scrmonibus. Vers. 46. Ego — veni. Lux intellectualis solvens tenebras intellectus, per divina opera ac verba, divinitatis radios sanis ostendens oculis. Vers. 46. Ut maneat. Qua sunt in errore ju'ccati. Frequenter etiam eadem contestando dicit, assiduitate volens durum illorum cor emollire, et quidquid ad se attinet, in medium adducens: propterea siquidem etiam clamabat. Vers. 47. Et· eum. In præsenti sæculo. Vers. 47. Neque - • mundum. Dixit etiam tertio capite: Non misit Deus Filium suum in mundum, condemnes mundum, sed ut salvetur mundus per cum: et ibi quoque lege enarrationem quae optima est. Vers. 48. Qui – ipsum. Qui mihi non paret, nec suspicit verba mea, habet qui se convincat ac condemnet; quis sit autem is, audito. Vers. 18. Sermo mo, aðverte. ss Joan. 1, 18. 60 Joan. 111, 17. Varia lectiones et notæ. die. Quis autem sit hic serGenitivum habet Hentenius. Sed dativum videtur Euthymius elegisse, ne plures genitivi con - currerent. Καὶ ταῦτα Α. Τεν κρίνοντα λ.

Vers. 19. Quia Οτι loquar. Quia dicebant non λαλήσω. Επε! ἔλεγον ὅτι οὐκ ἔστιν ἐκ esse eum a Deo, et propterea non obediebant ei, τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐπείθοντο αὐτῷ, φησίν ait: In novissimo die sermo, quein locutus sum ὅτι Ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ ὁ λόγος ὃν ἐλάλησα λέγων ότι diceus, quod ex meipso non sum locutus, sed ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, Pater. qui nisit n:e, ipse mibi præceptum delit, quid αὐτός μοι ἐνετείλατο τί είπω καὶ τί λαλήσω, ἐκεῖνος dicam et quid loquar, ille condemnabit eum, loco acκρινεῖ αὐτὸν, ἐν τάξει κατηγόρου Ιστάμενος καὶ cusatoris constitutus, convincens, omnemque smpu- διελέγχων, καὶ πᾶσαν ἀπολογίαν περιαιρῶν, ὃν taus occasionem, quem operibus confirmavi, ex omni ἐβεβαίουν τοῖς ἔργοι;, πανταχόθεν δεικνύων ὅτι οὐκ parte ostendens, quod Deo non sim contrarius. εἰμὶ ἀντίθεος. Vers. 50. ΕΙ est. Utpote vitam concilians æternam, tanquam ad vitam adducens æternanı. Sunt ergo iueacusabiles, qui ea non suspiciunt, quæ mihi præcepta sunt, ut loquar, videlicet verha mes, doctrinam meam: et sibi ipsis sunt Inimici, utpote vitam non suscipientes æternam. Ilæc vero: Quid dicam et quid loquar, idem significant. Mulia autem sunt hujusmodi apud sacram Scripturam. Vers. 56. Qure - loquor. Et per prædictam et per præsentem sententiam, rursum inducit eos ad fidem, parcens adhuc illis præ immensa benignitate. De hujusmodi autem humilitate verborum dispensatorie dictorum, variis in locis diximus. Illa namque: meipso non veni"; et: Ex meipso Non sum loculus "; et: Ipse mihi praceplum dedit, quid dicam et quid loquare, ac similia, manifeslius quidem confirmant, quod Deo non sit contrarius: secrctius vero innuunt quod Patri sit æqualis. CAP. XIII. Vers. 1. Ante - Patrem. Nain post- quam mortuus est ac resurrexit, a terra in cœlum migravit. Kal · ἐστιν. Ὡς ζωὴν αἰώνιον προξενούσα, ὡς εἰς ζωὴν αἰώνιον ἄγουσα. Αναπολόγητοι οὖν οἱ μὴ δεχόμενοι τὰ ἐνταλθέντα μος λαληθῆναι, ἤτοι τὰ βήματά μου, τὴν διδασκαλίαν μου· καὶ ἐπίβουλεί εἰσιν ἑαυτῶν ὡς μὴ δεχόμενοι τὴν αἰώνιον ζωήν. Τὸ δέ· Τί είπω καὶ τί λαλήσω τὸ αὐτὸ δηλούσι Πολλὰ δὲ τοιαῦτα παρὰ τῇ Γραφή. — λαλώ. Καὶ διὰ τοῦ προβληθέντος, καὶ διὰ τοῦ παρόντος ῥητοῦ, πάλιν ἐνάγει τούτους εἰς είν στιν, ὅτι φειδόμενος αὐτῶν ὑπὸ τῆς ἀπείρου φιλαν θρωπίας. Περὶ μέντοι τῆς ταπεινότητος τῶν τοι ούτων οικονομικών ρημάτων διαφόρως ειρήκαμεν. Τὸ γὰρ 'Απ' ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλήλυθα, καὶ 'Εξ ἐμαυ τοῦ οὐκ ἐλάλησα, καὶ Αὐτός μοι ἐντολὴν ἔδωκε, τί είπω καὶ τί λαλήσω, καὶ τὰ τοιαῦτα, φανερώ τερον μὲν τὸ μὴ εἶναι αὐτὸν ἀντίθεον βεβαιοῦσι, κρυφιώτερον δὲ τὸ εἶναι αὐτὸν ἴσον τῷ Πατρὶ ὑπο φαίνουσι. Πρό Πατέρα. 'Αποθανων γὰρ καὶ ἀναστὰς, μετέβη ἀπὸ τῆς γῆς εἰς τὸν οὐρανόν. Αγαπήσας — αὐτούς. Ιδίους λέγει τοὺς μαθητ τὰς, ὡς οἰκείους διὰ τὴν εὐπείθειαν. Ιδιος δὲ αὐτοῦ προσηγορεύθησαν καὶ οἱ πάντες Ἰουδαῖος ὡς συγ γενεῖς· καὶ οἱ σύμπαντες ἄνθρωποι ως δημιουργή ματα αὐτοῦ. Τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ δὲ εἶπε, διότι καὶ οι τετελευτηκότες ἐν ἀρετῇ ίδιοι αὐτοῦ ἦσαν, Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, καὶ οἱ κατ' ἐκεί τους δίκαιοι. Αγαπήσας οὖν, φησί, τοὺς μαθητάς ἄχρι τοῦ τότε καιροῦ, τότε μάλλον ἠγάπησεν αὐ τούς· τὸ γὰρ Εἰς τέλος τὸ σφόδρα δηλοί. Ἐπεὶ γὰρ έμελλεν ἤδη ἀποθανεῖν καὶ ἀπολιπεῖν αὐτοὺς, ἐπι τείνει τὴν ἀγάπην εἰς ἐμπόρευμα μνήμης αὐτοῦ Vers. 1. Cum dilexisset cos. Suos, vocat discipulos, utpote domesticos propter obedientiam. Sui autem appellati quoque sunt omnes Judæi, tanquam cognati: imo etiam omnes simul homines, tanquam creaturæ ipsius. Addidit autem, Qui erant in mundo. Namı qui jam in virtute mortui erant, eļus etiam proprii dicebantur, Abraham videlicet Isaac et Jacob, quique tempore illorum justi erant. Cum dilexisset ergo discipulos ad id usque tcmporis, tunc magis dilexit eos. Nam, in finem, idem significat quod vehementer. Quia enim jam moriturus erat, eosque relicturus, dilectionem intendit all accensionem vehementioris memoriæ ipsius. σφοδροτέρας. Σημεῖον δὲ τῆς ἐπιτάσεως τὸ νίψα. Signuïn vero intentionis fuit, lotio pedum illorum: nam qui aliquem ferventer amat, ne extremum quidem ejus ministerium devitat. Vers. 2. Et cœna facta. In diversorio, in instrato cœnaculo: quia facta vespera, sicut dixit Matthæus accubuit cum duodecim “. Quære ergo hanc sententiam sexagesiino tertio ejus capite, ac lege omnem, quae ibi dala es!, expositionem. Vers. 2. Cum diabolus — traderet. Cum jam lunc cogitationem immisisset, quando unguentum effudit super caput Jesu mulier, de qua scripsit Malthaus. Quare ergo juxta Ginein sexagesimi secundi •¹ Joan. vit, 28. τοὺς πόδας αὐτῶν. Ο γὰρ ἀγαπῶν τινα θερμώς οὐδὲ τὴν ἐσχάτην υπηρεσίαν αὐτοῦ παραιτείται. Καὶ δείπνου γενομένου. Ἐν τῷ καταλύματι, ὅπου τὸ ἑστρωμένον ἀνεγεων, ότι οψίας γενομένης, ὡς εἶπε Ματθαῖος, ἀνέκειτο μετὰ τῶν δώδεκα. Ζήτησον οὖν τουτὶ τὸ ῥητὸν ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ αὐτοῦ, καὶ ἀνάγνωθι πᾶσαν τὴν ἐκεῖ ρη θεῖσαν ἐξήγησιν. Τοῦ διαβόλου – παραδῷ. Ηδη βεβληκότος το γισμὸν τότε, ὅτι τὸ μύρον κατέχειν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ Χριστοῦ ἡ γυνή, περὶ ἧς Ματθαίος ἱστόρησε. Ζήτησον οὖν πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἐξηκοστοῦ δευτέρου » Joan. XIV, 10. 63 Joan: II, 49. ** Matth. xxvi, 20.

Vers. 19. Quia Οτι loquar. Quia dicebant non λαλήσω. Επε! ἔλεγον ὅτι οὐκ ἔστιν ἐκ esse eum a Deo, et propterea non obediebant ei, τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐπείθοντο αὐτῷ, φησίν ait: In novissimo die sermo, quein locutus sum ὅτι Ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ ὁ λόγος ὃν ἐλάλησα λέγων ότι diceus, quod ex meipso non sum locutus, sed ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, Pater. qui nisit n:e, ipse mibi præceptum delit, quid αὐτός μοι ἐνετείλατο τί είπω καὶ τί λαλήσω, ἐκεῖνος dicam et quid loquar, ille condemnabit eum, loco acκρινεῖ αὐτὸν, ἐν τάξει κατηγόρου Ιστάμενος καὶ cusatoris constitutus, convincens, omnemque smpu- διελέγχων, καὶ πᾶσαν ἀπολογίαν περιαιρῶν, ὃν taus occasionem, quem operibus confirmavi, ex omni ἐβεβαίουν τοῖς ἔργοι;, πανταχόθεν δεικνύων ὅτι οὐκ parte ostendens, quod Deo non sim contrarius. εἰμὶ ἀντίθεος. Vers. 50. ΕΙ est. Utpote vitam concilians æternam, tanquam ad vitam adducens æternanı. Sunt ergo iueacusabiles, qui ea non suspiciunt, quæ mihi præcepta sunt, ut loquar, videlicet verha mes, doctrinam meam: et sibi ipsis sunt Inimici, utpote vitam non suscipientes æternam. Ilæc vero: Quid dicam et quid loquar, idem significant. Mulia autem sunt hujusmodi apud sacram Scripturam. Vers. 56. Qure - loquor. Et per prædictam et per præsentem sententiam, rursum inducit eos ad fidem, parcens adhuc illis præ immensa benignitate. De hujusmodi autem humilitate verborum dispensatorie dictorum, variis in locis diximus. Illa namque: meipso non veni"; et: Ex meipso Non sum loculus "; et: Ipse mihi praceplum dedit, quid dicam et quid loquare, ac similia, manifeslius quidem confirmant, quod Deo non sit contrarius: secrctius vero innuunt quod Patri sit æqualis. CAP. XIII. Vers. 1. Ante - Patrem. Nain post- quam mortuus est ac resurrexit, a terra in cœlum migravit. Kal · ἐστιν. Ὡς ζωὴν αἰώνιον προξενούσα, ὡς εἰς ζωὴν αἰώνιον ἄγουσα. Αναπολόγητοι οὖν οἱ μὴ δεχόμενοι τὰ ἐνταλθέντα μος λαληθῆναι, ἤτοι τὰ βήματά μου, τὴν διδασκαλίαν μου· καὶ ἐπίβουλεί εἰσιν ἑαυτῶν ὡς μὴ δεχόμενοι τὴν αἰώνιον ζωήν. Τὸ δέ· Τί είπω καὶ τί λαλήσω τὸ αὐτὸ δηλούσι Πολλὰ δὲ τοιαῦτα παρὰ τῇ Γραφή. — λαλώ. Καὶ διὰ τοῦ προβληθέντος, καὶ διὰ τοῦ παρόντος ῥητοῦ, πάλιν ἐνάγει τούτους εἰς είν στιν, ὅτι φειδόμενος αὐτῶν ὑπὸ τῆς ἀπείρου φιλαν θρωπίας. Περὶ μέντοι τῆς ταπεινότητος τῶν τοι ούτων οικονομικών ρημάτων διαφόρως ειρήκαμεν. Τὸ γὰρ 'Απ' ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλήλυθα, καὶ 'Εξ ἐμαυ τοῦ οὐκ ἐλάλησα, καὶ Αὐτός μοι ἐντολὴν ἔδωκε, τί είπω καὶ τί λαλήσω, καὶ τὰ τοιαῦτα, φανερώ τερον μὲν τὸ μὴ εἶναι αὐτὸν ἀντίθεον βεβαιοῦσι, κρυφιώτερον δὲ τὸ εἶναι αὐτὸν ἴσον τῷ Πατρὶ ὑπο φαίνουσι. Πρό Πατέρα. 'Αποθανων γὰρ καὶ ἀναστὰς, μετέβη ἀπὸ τῆς γῆς εἰς τὸν οὐρανόν. Αγαπήσας — αὐτούς. Ιδίους λέγει τοὺς μαθητ τὰς, ὡς οἰκείους διὰ τὴν εὐπείθειαν. Ιδιος δὲ αὐτοῦ προσηγορεύθησαν καὶ οἱ πάντες Ἰουδαῖος ὡς συγ γενεῖς· καὶ οἱ σύμπαντες ἄνθρωποι ως δημιουργή ματα αὐτοῦ. Τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ δὲ εἶπε, διότι καὶ οι τετελευτηκότες ἐν ἀρετῇ ίδιοι αὐτοῦ ἦσαν, Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, καὶ οἱ κατ' ἐκεί τους δίκαιοι. Αγαπήσας οὖν, φησί, τοὺς μαθητάς ἄχρι τοῦ τότε καιροῦ, τότε μάλλον ἠγάπησεν αὐ τούς· τὸ γὰρ Εἰς τέλος τὸ σφόδρα δηλοί. Ἐπεὶ γὰρ έμελλεν ἤδη ἀποθανεῖν καὶ ἀπολιπεῖν αὐτοὺς, ἐπι τείνει τὴν ἀγάπην εἰς ἐμπόρευμα μνήμης αὐτοῦ Vers. 1. Cum dilexisset cos. Suos, vocat discipulos, utpote domesticos propter obedientiam. Sui autem appellati quoque sunt omnes Judæi, tanquam cognati: imo etiam omnes simul homines, tanquam creaturæ ipsius. Addidit autem, Qui erant in mundo. Namı qui jam in virtute mortui erant, eļus etiam proprii dicebantur, Abraham videlicet Isaac et Jacob, quique tempore illorum justi erant. Cum dilexisset ergo discipulos ad id usque tcmporis, tunc magis dilexit eos. Nam, in finem, idem significat quod vehementer. Quia enim jam moriturus erat, eosque relicturus, dilectionem intendit all accensionem vehementioris memoriæ ipsius. σφοδροτέρας. Σημεῖον δὲ τῆς ἐπιτάσεως τὸ νίψα. Signuïn vero intentionis fuit, lotio pedum illorum: nam qui aliquem ferventer amat, ne extremum quidem ejus ministerium devitat. Vers. 2. Et cœna facta. In diversorio, in instrato cœnaculo: quia facta vespera, sicut dixit Matthæus accubuit cum duodecim “. Quære ergo hanc sententiam sexagesiino tertio ejus capite, ac lege omnem, quae ibi dala es!, expositionem. Vers. 2. Cum diabolus — traderet. Cum jam lunc cogitationem immisisset, quando unguentum effudit super caput Jesu mulier, de qua scripsit Malthaus. Quare ergo juxta Ginein sexagesimi secundi •¹ Joan. vit, 28. τοὺς πόδας αὐτῶν. Ο γὰρ ἀγαπῶν τινα θερμώς οὐδὲ τὴν ἐσχάτην υπηρεσίαν αὐτοῦ παραιτείται. Καὶ δείπνου γενομένου. Ἐν τῷ καταλύματι, ὅπου τὸ ἑστρωμένον ἀνεγεων, ότι οψίας γενομένης, ὡς εἶπε Ματθαῖος, ἀνέκειτο μετὰ τῶν δώδεκα. Ζήτησον οὖν τουτὶ τὸ ῥητὸν ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ αὐτοῦ, καὶ ἀνάγνωθι πᾶσαν τὴν ἐκεῖ ρη θεῖσαν ἐξήγησιν. Τοῦ διαβόλου – παραδῷ. Ηδη βεβληκότος το γισμὸν τότε, ὅτι τὸ μύρον κατέχειν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ Χριστοῦ ἡ γυνή, περὶ ἧς Ματθαίος ἱστόρησε. Ζήτησον οὖν πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἐξηκοστοῦ δευτέρου » Joan. XIV, 10. 63 Joan: II, 49. ** Matth. xxvi, 20.

Vers. 19. Quia Οτι loquar. Quia dicebant non λαλήσω. Επε! ἔλεγον ὅτι οὐκ ἔστιν ἐκ esse eum a Deo, et propterea non obediebant ei, τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐπείθοντο αὐτῷ, φησίν ait: In novissimo die sermo, quein locutus sum ὅτι Ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ ὁ λόγος ὃν ἐλάλησα λέγων ότι diceus, quod ex meipso non sum locutus, sed ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, Pater. qui nisit n:e, ipse mibi præceptum delit, quid αὐτός μοι ἐνετείλατο τί είπω καὶ τί λαλήσω, ἐκεῖνος dicam et quid loquar, ille condemnabit eum, loco acκρινεῖ αὐτὸν, ἐν τάξει κατηγόρου Ιστάμενος καὶ cusatoris constitutus, convincens, omnemque smpu- διελέγχων, καὶ πᾶσαν ἀπολογίαν περιαιρῶν, ὃν taus occasionem, quem operibus confirmavi, ex omni ἐβεβαίουν τοῖς ἔργοι;, πανταχόθεν δεικνύων ὅτι οὐκ parte ostendens, quod Deo non sim contrarius. εἰμὶ ἀντίθεος. Vers. 50. ΕΙ est. Utpote vitam concilians æternam, tanquam ad vitam adducens æternanı. Sunt ergo iueacusabiles, qui ea non suspiciunt, quæ mihi præcepta sunt, ut loquar, videlicet verha mes, doctrinam meam: et sibi ipsis sunt Inimici, utpote vitam non suscipientes æternam. Ilæc vero: Quid dicam et quid loquar, idem significant. Mulia autem sunt hujusmodi apud sacram Scripturam. Vers. 56. Qure - loquor. Et per prædictam et per præsentem sententiam, rursum inducit eos ad fidem, parcens adhuc illis præ immensa benignitate. De hujusmodi autem humilitate verborum dispensatorie dictorum, variis in locis diximus. Illa namque: meipso non veni"; et: Ex meipso Non sum loculus "; et: Ipse mihi praceplum dedit, quid dicam et quid loquare, ac similia, manifeslius quidem confirmant, quod Deo non sit contrarius: secrctius vero innuunt quod Patri sit æqualis. CAP. XIII. Vers. 1. Ante - Patrem. Nain post- quam mortuus est ac resurrexit, a terra in cœlum migravit. Kal · ἐστιν. Ὡς ζωὴν αἰώνιον προξενούσα, ὡς εἰς ζωὴν αἰώνιον ἄγουσα. Αναπολόγητοι οὖν οἱ μὴ δεχόμενοι τὰ ἐνταλθέντα μος λαληθῆναι, ἤτοι τὰ βήματά μου, τὴν διδασκαλίαν μου· καὶ ἐπίβουλεί εἰσιν ἑαυτῶν ὡς μὴ δεχόμενοι τὴν αἰώνιον ζωήν. Τὸ δέ· Τί είπω καὶ τί λαλήσω τὸ αὐτὸ δηλούσι Πολλὰ δὲ τοιαῦτα παρὰ τῇ Γραφή. — λαλώ. Καὶ διὰ τοῦ προβληθέντος, καὶ διὰ τοῦ παρόντος ῥητοῦ, πάλιν ἐνάγει τούτους εἰς είν στιν, ὅτι φειδόμενος αὐτῶν ὑπὸ τῆς ἀπείρου φιλαν θρωπίας. Περὶ μέντοι τῆς ταπεινότητος τῶν τοι ούτων οικονομικών ρημάτων διαφόρως ειρήκαμεν. Τὸ γὰρ 'Απ' ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλήλυθα, καὶ 'Εξ ἐμαυ τοῦ οὐκ ἐλάλησα, καὶ Αὐτός μοι ἐντολὴν ἔδωκε, τί είπω καὶ τί λαλήσω, καὶ τὰ τοιαῦτα, φανερώ τερον μὲν τὸ μὴ εἶναι αὐτὸν ἀντίθεον βεβαιοῦσι, κρυφιώτερον δὲ τὸ εἶναι αὐτὸν ἴσον τῷ Πατρὶ ὑπο φαίνουσι. Πρό Πατέρα. 'Αποθανων γὰρ καὶ ἀναστὰς, μετέβη ἀπὸ τῆς γῆς εἰς τὸν οὐρανόν. Αγαπήσας — αὐτούς. Ιδίους λέγει τοὺς μαθητ τὰς, ὡς οἰκείους διὰ τὴν εὐπείθειαν. Ιδιος δὲ αὐτοῦ προσηγορεύθησαν καὶ οἱ πάντες Ἰουδαῖος ὡς συγ γενεῖς· καὶ οἱ σύμπαντες ἄνθρωποι ως δημιουργή ματα αὐτοῦ. Τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ δὲ εἶπε, διότι καὶ οι τετελευτηκότες ἐν ἀρετῇ ίδιοι αὐτοῦ ἦσαν, Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, καὶ οἱ κατ' ἐκεί τους δίκαιοι. Αγαπήσας οὖν, φησί, τοὺς μαθητάς ἄχρι τοῦ τότε καιροῦ, τότε μάλλον ἠγάπησεν αὐ τούς· τὸ γὰρ Εἰς τέλος τὸ σφόδρα δηλοί. Ἐπεὶ γὰρ έμελλεν ἤδη ἀποθανεῖν καὶ ἀπολιπεῖν αὐτοὺς, ἐπι τείνει τὴν ἀγάπην εἰς ἐμπόρευμα μνήμης αὐτοῦ Vers. 1. Cum dilexisset cos. Suos, vocat discipulos, utpote domesticos propter obedientiam. Sui autem appellati quoque sunt omnes Judæi, tanquam cognati: imo etiam omnes simul homines, tanquam creaturæ ipsius. Addidit autem, Qui erant in mundo. Namı qui jam in virtute mortui erant, eļus etiam proprii dicebantur, Abraham videlicet Isaac et Jacob, quique tempore illorum justi erant. Cum dilexisset ergo discipulos ad id usque tcmporis, tunc magis dilexit eos. Nam, in finem, idem significat quod vehementer. Quia enim jam moriturus erat, eosque relicturus, dilectionem intendit all accensionem vehementioris memoriæ ipsius. σφοδροτέρας. Σημεῖον δὲ τῆς ἐπιτάσεως τὸ νίψα. Signuïn vero intentionis fuit, lotio pedum illorum: nam qui aliquem ferventer amat, ne extremum quidem ejus ministerium devitat. Vers. 2. Et cœna facta. In diversorio, in instrato cœnaculo: quia facta vespera, sicut dixit Matthæus accubuit cum duodecim “. Quære ergo hanc sententiam sexagesiino tertio ejus capite, ac lege omnem, quae ibi dala es!, expositionem. Vers. 2. Cum diabolus — traderet. Cum jam lunc cogitationem immisisset, quando unguentum effudit super caput Jesu mulier, de qua scripsit Malthaus. Quare ergo juxta Ginein sexagesimi secundi •¹ Joan. vit, 28. τοὺς πόδας αὐτῶν. Ο γὰρ ἀγαπῶν τινα θερμώς οὐδὲ τὴν ἐσχάτην υπηρεσίαν αὐτοῦ παραιτείται. Καὶ δείπνου γενομένου. Ἐν τῷ καταλύματι, ὅπου τὸ ἑστρωμένον ἀνεγεων, ότι οψίας γενομένης, ὡς εἶπε Ματθαῖος, ἀνέκειτο μετὰ τῶν δώδεκα. Ζήτησον οὖν τουτὶ τὸ ῥητὸν ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ αὐτοῦ, καὶ ἀνάγνωθι πᾶσαν τὴν ἐκεῖ ρη θεῖσαν ἐξήγησιν. Τοῦ διαβόλου – παραδῷ. Ηδη βεβληκότος το γισμὸν τότε, ὅτι τὸ μύρον κατέχειν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ Χριστοῦ ἡ γυνή, περὶ ἧς Ματθαίος ἱστόρησε. Ζήτησον οὖν πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἐξηκοστοῦ δευτέρου » Joan. XIV, 10. 63 Joan: II, 49. ** Matth. xxvi, 20.

Vers. 19. Quia Οτι loquar. Quia dicebant non λαλήσω. Επε! ἔλεγον ὅτι οὐκ ἔστιν ἐκ esse eum a Deo, et propterea non obediebant ei, τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐπείθοντο αὐτῷ, φησίν ait: In novissimo die sermo, quein locutus sum ὅτι Ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ ὁ λόγος ὃν ἐλάλησα λέγων ότι diceus, quod ex meipso non sum locutus, sed ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, Pater. qui nisit n:e, ipse mibi præceptum delit, quid αὐτός μοι ἐνετείλατο τί είπω καὶ τί λαλήσω, ἐκεῖνος dicam et quid loquar, ille condemnabit eum, loco acκρινεῖ αὐτὸν, ἐν τάξει κατηγόρου Ιστάμενος καὶ cusatoris constitutus, convincens, omnemque smpu- διελέγχων, καὶ πᾶσαν ἀπολογίαν περιαιρῶν, ὃν taus occasionem, quem operibus confirmavi, ex omni ἐβεβαίουν τοῖς ἔργοι;, πανταχόθεν δεικνύων ὅτι οὐκ parte ostendens, quod Deo non sim contrarius. εἰμὶ ἀντίθεος. Vers. 50. ΕΙ est. Utpote vitam concilians æternam, tanquam ad vitam adducens æternanı. Sunt ergo iueacusabiles, qui ea non suspiciunt, quæ mihi præcepta sunt, ut loquar, videlicet verha mes, doctrinam meam: et sibi ipsis sunt Inimici, utpote vitam non suscipientes æternam. Ilæc vero: Quid dicam et quid loquar, idem significant. Mulia autem sunt hujusmodi apud sacram Scripturam. Vers. 56. Qure - loquor. Et per prædictam et per præsentem sententiam, rursum inducit eos ad fidem, parcens adhuc illis præ immensa benignitate. De hujusmodi autem humilitate verborum dispensatorie dictorum, variis in locis diximus. Illa namque: meipso non veni"; et: Ex meipso Non sum loculus "; et: Ipse mihi praceplum dedit, quid dicam et quid loquare, ac similia, manifeslius quidem confirmant, quod Deo non sit contrarius: secrctius vero innuunt quod Patri sit æqualis. CAP. XIII. Vers. 1. Ante - Patrem. Nain post- quam mortuus est ac resurrexit, a terra in cœlum migravit. Kal · ἐστιν. Ὡς ζωὴν αἰώνιον προξενούσα, ὡς εἰς ζωὴν αἰώνιον ἄγουσα. Αναπολόγητοι οὖν οἱ μὴ δεχόμενοι τὰ ἐνταλθέντα μος λαληθῆναι, ἤτοι τὰ βήματά μου, τὴν διδασκαλίαν μου· καὶ ἐπίβουλεί εἰσιν ἑαυτῶν ὡς μὴ δεχόμενοι τὴν αἰώνιον ζωήν. Τὸ δέ· Τί είπω καὶ τί λαλήσω τὸ αὐτὸ δηλούσι Πολλὰ δὲ τοιαῦτα παρὰ τῇ Γραφή. — λαλώ. Καὶ διὰ τοῦ προβληθέντος, καὶ διὰ τοῦ παρόντος ῥητοῦ, πάλιν ἐνάγει τούτους εἰς είν στιν, ὅτι φειδόμενος αὐτῶν ὑπὸ τῆς ἀπείρου φιλαν θρωπίας. Περὶ μέντοι τῆς ταπεινότητος τῶν τοι ούτων οικονομικών ρημάτων διαφόρως ειρήκαμεν. Τὸ γὰρ 'Απ' ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλήλυθα, καὶ 'Εξ ἐμαυ τοῦ οὐκ ἐλάλησα, καὶ Αὐτός μοι ἐντολὴν ἔδωκε, τί είπω καὶ τί λαλήσω, καὶ τὰ τοιαῦτα, φανερώ τερον μὲν τὸ μὴ εἶναι αὐτὸν ἀντίθεον βεβαιοῦσι, κρυφιώτερον δὲ τὸ εἶναι αὐτὸν ἴσον τῷ Πατρὶ ὑπο φαίνουσι. Πρό Πατέρα. 'Αποθανων γὰρ καὶ ἀναστὰς, μετέβη ἀπὸ τῆς γῆς εἰς τὸν οὐρανόν. Αγαπήσας — αὐτούς. Ιδίους λέγει τοὺς μαθητ τὰς, ὡς οἰκείους διὰ τὴν εὐπείθειαν. Ιδιος δὲ αὐτοῦ προσηγορεύθησαν καὶ οἱ πάντες Ἰουδαῖος ὡς συγ γενεῖς· καὶ οἱ σύμπαντες ἄνθρωποι ως δημιουργή ματα αὐτοῦ. Τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ δὲ εἶπε, διότι καὶ οι τετελευτηκότες ἐν ἀρετῇ ίδιοι αὐτοῦ ἦσαν, Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, καὶ οἱ κατ' ἐκεί τους δίκαιοι. Αγαπήσας οὖν, φησί, τοὺς μαθητάς ἄχρι τοῦ τότε καιροῦ, τότε μάλλον ἠγάπησεν αὐ τούς· τὸ γὰρ Εἰς τέλος τὸ σφόδρα δηλοί. Ἐπεὶ γὰρ έμελλεν ἤδη ἀποθανεῖν καὶ ἀπολιπεῖν αὐτοὺς, ἐπι τείνει τὴν ἀγάπην εἰς ἐμπόρευμα μνήμης αὐτοῦ Vers. 1. Cum dilexisset cos. Suos, vocat discipulos, utpote domesticos propter obedientiam. Sui autem appellati quoque sunt omnes Judæi, tanquam cognati: imo etiam omnes simul homines, tanquam creaturæ ipsius. Addidit autem, Qui erant in mundo. Namı qui jam in virtute mortui erant, eļus etiam proprii dicebantur, Abraham videlicet Isaac et Jacob, quique tempore illorum justi erant. Cum dilexisset ergo discipulos ad id usque tcmporis, tunc magis dilexit eos. Nam, in finem, idem significat quod vehementer. Quia enim jam moriturus erat, eosque relicturus, dilectionem intendit all accensionem vehementioris memoriæ ipsius. σφοδροτέρας. Σημεῖον δὲ τῆς ἐπιτάσεως τὸ νίψα. Signuïn vero intentionis fuit, lotio pedum illorum: nam qui aliquem ferventer amat, ne extremum quidem ejus ministerium devitat. Vers. 2. Et cœna facta. In diversorio, in instrato cœnaculo: quia facta vespera, sicut dixit Matthæus accubuit cum duodecim “. Quære ergo hanc sententiam sexagesiino tertio ejus capite, ac lege omnem, quae ibi dala es!, expositionem. Vers. 2. Cum diabolus — traderet. Cum jam lunc cogitationem immisisset, quando unguentum effudit super caput Jesu mulier, de qua scripsit Malthaus. Quare ergo juxta Ginein sexagesimi secundi •¹ Joan. vit, 28. τοὺς πόδας αὐτῶν. Ο γὰρ ἀγαπῶν τινα θερμώς οὐδὲ τὴν ἐσχάτην υπηρεσίαν αὐτοῦ παραιτείται. Καὶ δείπνου γενομένου. Ἐν τῷ καταλύματι, ὅπου τὸ ἑστρωμένον ἀνεγεων, ότι οψίας γενομένης, ὡς εἶπε Ματθαῖος, ἀνέκειτο μετὰ τῶν δώδεκα. Ζήτησον οὖν τουτὶ τὸ ῥητὸν ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ αὐτοῦ, καὶ ἀνάγνωθι πᾶσαν τὴν ἐκεῖ ρη θεῖσαν ἐξήγησιν. Τοῦ διαβόλου – παραδῷ. Ηδη βεβληκότος το γισμὸν τότε, ὅτι τὸ μύρον κατέχειν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ Χριστοῦ ἡ γυνή, περὶ ἧς Ματθαίος ἱστόρησε. Ζήτησον οὖν πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἐξηκοστοῦ δευτέρου » Joan. XIV, 10. 63 Joan: II, 49. ** Matth. xxvi, 20.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XIII. κεφαλαίου αὐτοῦ τό· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, capitis ipsius, ubi dicitur: Amen dico vobis, ubicumὅπου ἐὰν κηρυχθῇ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ que prædicatum fuerit hoc Evangelium in universo τῷ κόσμῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ τέλος τῆς mundo “, et cætera, et lege finem datæ ibi exposiἐκεῖ βηθείσης ἐξηγήσεως. tionis. Τοῦτο δὲ παρενέβαλεν ὁ εὐαγγελιστής, εκπλητα τόμενος τὴν ὑπερβάλλουσαν τοῦ Σωτῆρος ἀνεξικα κίαν, ὅτι καὶ τούτου τοὺς πόδας ένιψε, μελετώντος ἤδη προδοῦναι αὐτόν. ΚΕΦ. 1Ϛ'. Περὶ τοῦ νιπτηρος Ειδώς - χεῖρας. Ως Υἱῷ γνησίῳ καὶ μονογενεῖ. Ανθρωποπρεπῶς δὲ εἶπεν ὅτι πάντα δέδωκεν αὐτῷ ὁ Πατὴρ εἰς τὰς χεῖρας, μιμούμενος τὸν Χριστὸν τοιοῦτα λέγοντα περὶ ἑαυτοῦ πολλάκις κατ' οίκο νομίαν, ὡς διαφόρως εἰρήκαμεν. "Ωσπερ δὲ ὁ Πατήρ παραδίδωσι τῷ Υἱῷ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς τῷ Πατρί. Φησὶ γὰρ Παῦλος· Όταν παραδῷ τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Καλ ὑπάγει. Ὡς Υἱὸς Θεοῦ καὶ Θεός. Φησὶν οὖν ὅτι εἰδὼς ἑαυτὸν παντοκράτορα, καὶ Υἱὸν Θεοῦ, καὶ τοσαύτης μὲν ἐξουσίας, τηλικαύτης δὲ ἀξίας, ὅμως εἰς ἄχραν συγκατέβη ταπείνωσιν· ἅμα μὲν τὴν εἰς τοὺς μαθητὲς ἀγάπην ενδεικνύμενος, ἅμα δὲ παιδεύων αὐτούς ταπεινοφρονεῖν. Εγείρεται — Ιμάτια. Οὐ πάντα, ἀλλὰ τὸ ἔξωθεν περιβόλαιον, ἢ καὶ τὸ μετ' ἐκεῖνο, πρὸς τὸ εὐσταλὴς εἶναι. Hoc autem interposuit evangelista cum stupore admirans excellentem Christi clementiam, quia hujus etiam pedes lavit, qui in proximo erat eum traditurus. CAP. XVI. De lotione pedum. Vers. 3. Sciens manus. Tanquam F.lio legitimo et unigenito. Humano autem more dixit: Oinnia dedit ipsi Pater in manus, Christum ipsum imitans, qui frequenter hujusmodi de se dispensatorie solet dicere, sicut variis in locis diximus. Sicut autem Pater tradit Filio, sic et Filius Patri. Ait enim Paulus: Cum tradiderit regnum Deo et Patri“. Vers. 5. Εt - iret. Tanquam Filius Dei ac Deus. Ait ergo Sciens seipsum omnipotentem ac Dei Filium: licet tantae esset (hh) potestatis, talisque dignitatis, ad extremam tamen descendit humilitatem, tum dilectionen erga discipulos ostendens, tum eos animi modestiam edocens. Vers. 4. Surgit exteriorem amictum, aut etiam indumentum, quod vesti illi exteriori adhærebat, quo succinctior esset ad id quod facere parabat. vestimenta. Non omnia, sed se. Linteo sese Καὶ λαβὼν τὸν πρὸς τὸ ἐκμάσσειν δι' αὐτοῦ τοὺς πόδας τῶν νιπτομένων. Vers. 4. Cumque accepisset ἑαυτόν. Τῷ λεντίῳ διέζωσεν έαυ præciuxit ad extergendos lavandorum pedes. Εἶτα νιπτήρα. Αὐτὸς καὶ τὸ ὕδωρ κομίσας, καὶ πάντα μετὰ πάσης προθυμίας αυτουργήσας, ἵνα καὶ ἡμεῖς διακονοῦντες πάντα μετά πάσης προθυ· μίας αυτουργῶμεν, εἰς ἐκεῖνον ἀποβλέποντες, καὶ μὴ ἐπαιρώμεθα· τί γὰρ ἡμεῖς πρὸς τὸν Θεόν; Τὸ μέντοι λέντιον, καὶ τὸν νιπτῆρα, καὶ τὴν ὑδρίαν, ἀπὸ τοῦ οἰκοδεσπότου πάντως έλαβεν εἰς τὴν τότε χρήσιν. Καὶ — Πέτρον. Ἐπεὶ ἤρξατο νίπτειν, εἶτα ἦλθε πρὸς τὸν Πέτρον, φαίνεται ὅτι πρῶτον ἔνιψε τοὺς πόδας τοῦ Ἰσκαριώτου, ἅμα μὲν εὐεργετών ἄχρι θανάτου καὶ τιμῶν τὸν προδότην αὐτοῦ, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὁμοίως ποιῶμεν, ἅμα δὲ καὶ βουλόμενος αὐτὸν κατανυγῆναι, τοιαῦτα κατὰ τοῦ τοιούτου κηδεμόνος διανοούμενον. Καὶ πόδας; Σὺ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ; Εκπλαγείς γὰρ εἶπε τοῦτο, καὶ σφόδρα εὐλαβηθείς. Απεκρίθη ἄρτι. ῾Ο ἐγὼ διδάσκω διὰ τούτου τοῦ πράγματος. ** Matth. xxvi, 13. ** I Cor. xv, 24. Vers. 5. Deinde – pelvim. Ipse etiam aquam ferebat, et universa cum omni promptitudine propriis manibus faciebat ut et nos ministrantes, cuncta cum vinni promptitudine per nosipsos faciamus, in illum respicientes: neque extollamur: quid enim sumus uos, si ad Deuni conferamur? Linteum itaque, pelvim ac bydriam a patrefamilias procul dubio in eum tunc usum accepit. Vers. 5. Et - Vers. 6. Petrum. Quia lavare capit ac postmodum venit ad Petrum, apparet, quod primum laverit pedes Iscariole, simul quidem beneficio afficiens ac honorans proditorem suum usque ad mortem, ut et nos similiter faciamus. Simul etiam compungi volens illum, qui talia adversus talem gubernatorem cogitaret. Vers. 6. Ει - pedes? Tu qui Filius Dei es? In stuporem versus hoe dixit, ac vehementer cum reverentia veritus. Vers. 7. Respondit modo. Quod ego hac re doceo. Variæ lectiones et notæ. Εὐσταλέ; Α. Αυτουργίας Λ. Est hæc Chrysostomi opinio, tom. VIII, p. 415 Α. (ht!) Lacelessel. In Graco tantum cst, ac!ante potestatis.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XIII. κεφαλαίου αὐτοῦ τό· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, capitis ipsius, ubi dicitur: Amen dico vobis, ubicumὅπου ἐὰν κηρυχθῇ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ que prædicatum fuerit hoc Evangelium in universo τῷ κόσμῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ τέλος τῆς mundo “, et cætera, et lege finem datæ ibi exposiἐκεῖ βηθείσης ἐξηγήσεως. tionis. Τοῦτο δὲ παρενέβαλεν ὁ εὐαγγελιστής, εκπλητα τόμενος τὴν ὑπερβάλλουσαν τοῦ Σωτῆρος ἀνεξικα κίαν, ὅτι καὶ τούτου τοὺς πόδας ένιψε, μελετώντος ἤδη προδοῦναι αὐτόν. ΚΕΦ. 1Ϛ'. Περὶ τοῦ νιπτηρος Ειδώς - χεῖρας. Ως Υἱῷ γνησίῳ καὶ μονογενεῖ. Ανθρωποπρεπῶς δὲ εἶπεν ὅτι πάντα δέδωκεν αὐτῷ ὁ Πατὴρ εἰς τὰς χεῖρας, μιμούμενος τὸν Χριστὸν τοιοῦτα λέγοντα περὶ ἑαυτοῦ πολλάκις κατ' οίκο νομίαν, ὡς διαφόρως εἰρήκαμεν. "Ωσπερ δὲ ὁ Πατήρ παραδίδωσι τῷ Υἱῷ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς τῷ Πατρί. Φησὶ γὰρ Παῦλος· Όταν παραδῷ τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Καλ ὑπάγει. Ὡς Υἱὸς Θεοῦ καὶ Θεός. Φησὶν οὖν ὅτι εἰδὼς ἑαυτὸν παντοκράτορα, καὶ Υἱὸν Θεοῦ, καὶ τοσαύτης μὲν ἐξουσίας, τηλικαύτης δὲ ἀξίας, ὅμως εἰς ἄχραν συγκατέβη ταπείνωσιν· ἅμα μὲν τὴν εἰς τοὺς μαθητὲς ἀγάπην ενδεικνύμενος, ἅμα δὲ παιδεύων αὐτούς ταπεινοφρονεῖν. Εγείρεται — Ιμάτια. Οὐ πάντα, ἀλλὰ τὸ ἔξωθεν περιβόλαιον, ἢ καὶ τὸ μετ' ἐκεῖνο, πρὸς τὸ εὐσταλὴς εἶναι. Hoc autem interposuit evangelista cum stupore admirans excellentem Christi clementiam, quia hujus etiam pedes lavit, qui in proximo erat eum traditurus. CAP. XVI. De lotione pedum. Vers. 3. Sciens manus. Tanquam F.lio legitimo et unigenito. Humano autem more dixit: Oinnia dedit ipsi Pater in manus, Christum ipsum imitans, qui frequenter hujusmodi de se dispensatorie solet dicere, sicut variis in locis diximus. Sicut autem Pater tradit Filio, sic et Filius Patri. Ait enim Paulus: Cum tradiderit regnum Deo et Patri“. Vers. 5. Εt - iret. Tanquam Filius Dei ac Deus. Ait ergo Sciens seipsum omnipotentem ac Dei Filium: licet tantae esset (hh) potestatis, talisque dignitatis, ad extremam tamen descendit humilitatem, tum dilectionen erga discipulos ostendens, tum eos animi modestiam edocens. Vers. 4. Surgit exteriorem amictum, aut etiam indumentum, quod vesti illi exteriori adhærebat, quo succinctior esset ad id quod facere parabat. vestimenta. Non omnia, sed se. Linteo sese Καὶ λαβὼν τὸν πρὸς τὸ ἐκμάσσειν δι' αὐτοῦ τοὺς πόδας τῶν νιπτομένων. Vers. 4. Cumque accepisset ἑαυτόν. Τῷ λεντίῳ διέζωσεν έαυ præciuxit ad extergendos lavandorum pedes. Εἶτα νιπτήρα. Αὐτὸς καὶ τὸ ὕδωρ κομίσας, καὶ πάντα μετὰ πάσης προθυμίας αυτουργήσας, ἵνα καὶ ἡμεῖς διακονοῦντες πάντα μετά πάσης προθυ· μίας αυτουργῶμεν, εἰς ἐκεῖνον ἀποβλέποντες, καὶ μὴ ἐπαιρώμεθα· τί γὰρ ἡμεῖς πρὸς τὸν Θεόν; Τὸ μέντοι λέντιον, καὶ τὸν νιπτῆρα, καὶ τὴν ὑδρίαν, ἀπὸ τοῦ οἰκοδεσπότου πάντως έλαβεν εἰς τὴν τότε χρήσιν. Καὶ — Πέτρον. Ἐπεὶ ἤρξατο νίπτειν, εἶτα ἦλθε πρὸς τὸν Πέτρον, φαίνεται ὅτι πρῶτον ἔνιψε τοὺς πόδας τοῦ Ἰσκαριώτου, ἅμα μὲν εὐεργετών ἄχρι θανάτου καὶ τιμῶν τὸν προδότην αὐτοῦ, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὁμοίως ποιῶμεν, ἅμα δὲ καὶ βουλόμενος αὐτὸν κατανυγῆναι, τοιαῦτα κατὰ τοῦ τοιούτου κηδεμόνος διανοούμενον. Καὶ πόδας; Σὺ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ; Εκπλαγείς γὰρ εἶπε τοῦτο, καὶ σφόδρα εὐλαβηθείς. Απεκρίθη ἄρτι. ῾Ο ἐγὼ διδάσκω διὰ τούτου τοῦ πράγματος. ** Matth. xxvi, 13. ** I Cor. xv, 24. Vers. 5. Deinde – pelvim. Ipse etiam aquam ferebat, et universa cum omni promptitudine propriis manibus faciebat ut et nos ministrantes, cuncta cum vinni promptitudine per nosipsos faciamus, in illum respicientes: neque extollamur: quid enim sumus uos, si ad Deuni conferamur? Linteum itaque, pelvim ac bydriam a patrefamilias procul dubio in eum tunc usum accepit. Vers. 5. Et - Vers. 6. Petrum. Quia lavare capit ac postmodum venit ad Petrum, apparet, quod primum laverit pedes Iscariole, simul quidem beneficio afficiens ac honorans proditorem suum usque ad mortem, ut et nos similiter faciamus. Simul etiam compungi volens illum, qui talia adversus talem gubernatorem cogitaret. Vers. 6. Ει - pedes? Tu qui Filius Dei es? In stuporem versus hoe dixit, ac vehementer cum reverentia veritus. Vers. 7. Respondit modo. Quod ego hac re doceo. Variæ lectiones et notæ. Εὐσταλέ; Α. Αυτουργίας Λ. Est hæc Chrysostomi opinio, tom. VIII, p. 415 Α. (ht!) Lacelessel. In Graco tantum cst, ac!ante potestatis.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XIII. κεφαλαίου αὐτοῦ τό· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, capitis ipsius, ubi dicitur: Amen dico vobis, ubicumὅπου ἐὰν κηρυχθῇ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ que prædicatum fuerit hoc Evangelium in universo τῷ κόσμῳ, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ τέλος τῆς mundo “, et cætera, et lege finem datæ ibi exposiἐκεῖ βηθείσης ἐξηγήσεως. tionis. Τοῦτο δὲ παρενέβαλεν ὁ εὐαγγελιστής, εκπλητα τόμενος τὴν ὑπερβάλλουσαν τοῦ Σωτῆρος ἀνεξικα κίαν, ὅτι καὶ τούτου τοὺς πόδας ένιψε, μελετώντος ἤδη προδοῦναι αὐτόν. ΚΕΦ. 1Ϛ'. Περὶ τοῦ νιπτηρος Ειδώς - χεῖρας. Ως Υἱῷ γνησίῳ καὶ μονογενεῖ. Ανθρωποπρεπῶς δὲ εἶπεν ὅτι πάντα δέδωκεν αὐτῷ ὁ Πατὴρ εἰς τὰς χεῖρας, μιμούμενος τὸν Χριστὸν τοιοῦτα λέγοντα περὶ ἑαυτοῦ πολλάκις κατ' οίκο νομίαν, ὡς διαφόρως εἰρήκαμεν. "Ωσπερ δὲ ὁ Πατήρ παραδίδωσι τῷ Υἱῷ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς τῷ Πατρί. Φησὶ γὰρ Παῦλος· Όταν παραδῷ τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Καλ ὑπάγει. Ὡς Υἱὸς Θεοῦ καὶ Θεός. Φησὶν οὖν ὅτι εἰδὼς ἑαυτὸν παντοκράτορα, καὶ Υἱὸν Θεοῦ, καὶ τοσαύτης μὲν ἐξουσίας, τηλικαύτης δὲ ἀξίας, ὅμως εἰς ἄχραν συγκατέβη ταπείνωσιν· ἅμα μὲν τὴν εἰς τοὺς μαθητὲς ἀγάπην ενδεικνύμενος, ἅμα δὲ παιδεύων αὐτούς ταπεινοφρονεῖν. Εγείρεται — Ιμάτια. Οὐ πάντα, ἀλλὰ τὸ ἔξωθεν περιβόλαιον, ἢ καὶ τὸ μετ' ἐκεῖνο, πρὸς τὸ εὐσταλὴς εἶναι. Hoc autem interposuit evangelista cum stupore admirans excellentem Christi clementiam, quia hujus etiam pedes lavit, qui in proximo erat eum traditurus. CAP. XVI. De lotione pedum. Vers. 3. Sciens manus. Tanquam F.lio legitimo et unigenito. Humano autem more dixit: Oinnia dedit ipsi Pater in manus, Christum ipsum imitans, qui frequenter hujusmodi de se dispensatorie solet dicere, sicut variis in locis diximus. Sicut autem Pater tradit Filio, sic et Filius Patri. Ait enim Paulus: Cum tradiderit regnum Deo et Patri“. Vers. 5. Εt - iret. Tanquam Filius Dei ac Deus. Ait ergo Sciens seipsum omnipotentem ac Dei Filium: licet tantae esset (hh) potestatis, talisque dignitatis, ad extremam tamen descendit humilitatem, tum dilectionen erga discipulos ostendens, tum eos animi modestiam edocens. Vers. 4. Surgit exteriorem amictum, aut etiam indumentum, quod vesti illi exteriori adhærebat, quo succinctior esset ad id quod facere parabat. vestimenta. Non omnia, sed se. Linteo sese Καὶ λαβὼν τὸν πρὸς τὸ ἐκμάσσειν δι' αὐτοῦ τοὺς πόδας τῶν νιπτομένων. Vers. 4. Cumque accepisset ἑαυτόν. Τῷ λεντίῳ διέζωσεν έαυ præciuxit ad extergendos lavandorum pedes. Εἶτα νιπτήρα. Αὐτὸς καὶ τὸ ὕδωρ κομίσας, καὶ πάντα μετὰ πάσης προθυμίας αυτουργήσας, ἵνα καὶ ἡμεῖς διακονοῦντες πάντα μετά πάσης προθυ· μίας αυτουργῶμεν, εἰς ἐκεῖνον ἀποβλέποντες, καὶ μὴ ἐπαιρώμεθα· τί γὰρ ἡμεῖς πρὸς τὸν Θεόν; Τὸ μέντοι λέντιον, καὶ τὸν νιπτῆρα, καὶ τὴν ὑδρίαν, ἀπὸ τοῦ οἰκοδεσπότου πάντως έλαβεν εἰς τὴν τότε χρήσιν. Καὶ — Πέτρον. Ἐπεὶ ἤρξατο νίπτειν, εἶτα ἦλθε πρὸς τὸν Πέτρον, φαίνεται ὅτι πρῶτον ἔνιψε τοὺς πόδας τοῦ Ἰσκαριώτου, ἅμα μὲν εὐεργετών ἄχρι θανάτου καὶ τιμῶν τὸν προδότην αὐτοῦ, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὁμοίως ποιῶμεν, ἅμα δὲ καὶ βουλόμενος αὐτὸν κατανυγῆναι, τοιαῦτα κατὰ τοῦ τοιούτου κηδεμόνος διανοούμενον. Καὶ πόδας; Σὺ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ; Εκπλαγείς γὰρ εἶπε τοῦτο, καὶ σφόδρα εὐλαβηθείς. Απεκρίθη ἄρτι. ῾Ο ἐγὼ διδάσκω διὰ τούτου τοῦ πράγματος. ** Matth. xxvi, 13. ** I Cor. xv, 24. Vers. 5. Deinde – pelvim. Ipse etiam aquam ferebat, et universa cum omni promptitudine propriis manibus faciebat ut et nos ministrantes, cuncta cum vinni promptitudine per nosipsos faciamus, in illum respicientes: neque extollamur: quid enim sumus uos, si ad Deuni conferamur? Linteum itaque, pelvim ac bydriam a patrefamilias procul dubio in eum tunc usum accepit. Vers. 5. Et - Vers. 6. Petrum. Quia lavare capit ac postmodum venit ad Petrum, apparet, quod primum laverit pedes Iscariole, simul quidem beneficio afficiens ac honorans proditorem suum usque ad mortem, ut et nos similiter faciamus. Simul etiam compungi volens illum, qui talia adversus talem gubernatorem cogitaret. Vers. 6. Ει - pedes? Tu qui Filius Dei es? In stuporem versus hoe dixit, ac vehementer cum reverentia veritus. Vers. 7. Respondit modo. Quod ego hac re doceo. Variæ lectiones et notæ. Εὐσταλέ; Α. Αυτουργίας Λ. Est hæc Chrysostomi opinio, tom. VIII, p. 415 Α. (ht!) Lacelessel. In Graco tantum cst, ac!ante potestatis.

Vers. 6. Scies auiem postea. Quando hoc manifestavero. Nam paulo post de hoc dicturus est: Si ego lavi vestros pedes Dominus et Magister, et ros debetis invicem alii aliorum lavare pedes". Vel scies postea, cum me videris in cœlum assumptum, cuin venerit super vos Paracletus: tunc enim scies, qualis quale fecerim opus et quare. Vers S. Ait alernum. Hoc est, nunquam; asseverabat enim honorans illum ac venerans. Vers. 8. Respondit Vers. 9. caput. Non dixit, quatu ob causam hoc faceret, sciens illi non posse co modo persuaderi, seul potius magis repugnaturum; sed cum præ nimio amore repugnaret, ex hoc illi persuadet: comminatus namque excisionem, protinus eum inclinavit, fecitque, ut ille amplius petat, quam prius ab eo petebatur: et tantum se olerat ad id ministerium perferendum, quantum prius ad repugnandum, imo etiam amplius. Non tantum, inquit, pedes, sed et manus et caput: jta nimia dilectione et vrimum obsistebat, et postmodum concedebat. Vers. 10. Dicit· estís. Ne opinarentur lotionem lanc, purificationem quamdam esse, quale et beptisma, hujusmodi opinionem exemplariter solvit dicens: Qui lotus est, non indiget lavari, nisi solos pedes, quibus calcando lavacrum egreditur, sed est mundus totus, utpote jam lotus. Et vos mundi estis, nempe mundati jam per doctrinam, quam vos docui, et abjécta omni pravitate ac malitia. Nam et Chrysostomus interpretans illud, Et vos mundi estis, ait etiam adjectum esse, Propter serinonem quem locutus sum vobis. Itaque doctrina non opus est vobis, ut mundemini ab bis quibus jam enundati estis, nisi ut solis pedibus lavemini, propter causam, quam nunc non scitis, scietis autem postea. Vers. 10. Sed non omnes. Non omnes mundi estis. Vers. 11. Sciebat astis. Noverat eum, qui præcipitatus et contaminatus erat. Vers. 12. Cum· vobis? Ignorantes interrogat, quo attentiores reddat: nam postquam factum est, vult nunc docere quod ignorabant. Vers. 13, Vος - elenim. Sum ista, tanquam Deus. Nam cum discipulis loquens sese delegit. Dicens itaque: Vos dicitis; vos me ita appellatis: sermonem invidia carere fecit. Addens autem Sum, hujusmodi confirmavit appellationes, nec ad gratiam, sed propter veritatem dictas demonstravit. Jam ergo hinc ratiocinemini. * Joan. xi, 14. Η πρὶν παραιτείσθαι Α. Γνώσῃ δὲ μετὰ ταῦτα. Ὅτε φανερώσω αυτό. Οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ ἐρεῖ περὶ τούτου ὅτι εἰ ἐγὼ ἔνιψα ὑμῶν τοὺς πόδας, ὁ Κύριος καὶ ὁ διδάικ· λος, καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τους πίδας, καὶ τὰ ἑξῆς ἢ γνώση μετὰ ταῦτα, ὅταν με Βῃς ἀναλαμβανόμενον εἰς τὸν οὐρανὸν, στην Ελθη ὁ Παράκλητος ἐφ' ὑμᾶς· τότε γὰρ γνώσῃ ἡλίκος ὢν ἡλίκον ἔργον ἐποίησα καὶ διατί. Λέγει — αιώνα. - Εἰς τὸν αἰῶνα,ἀντὶ τοῦ Πυτέ· διισχυρίζεται γὰρ τιμῶν αὐτὸν καὶ λίαν αἰδούμενο Απεκρίθη -- κεφαλήν. Οὐκ εἶπε μὲν τίνος ένεκεν τοῦτο ποιεῖ, γινώσκων αὐτὸν μὴ πε:σθησόμενον ἀπὸ τούτου, μᾶλλον μὲν οὖν ἐπὶ πλέον ἐνστησά μενον· ἐπεὶ δὲ ἀπὸ πολλῆς ἀγάπης διισχυρίζετο, ἀπὸ ταύτης αὐτὸν πείθει. Απειλήσας γὰρ ἔκπτωσιν αὐτῆς, αὐτίκα τοῦ τὴν ὑποκλίνει, καὶ ποιεῖ μᾶλλο αἰτεῖν 8 πρὶν παρητείτο, καὶ τοσαύτην ἱκεσίαν εἰσφέρειν ὅσην πρότερον εἰσέφερεν ἔνστασιν, μάλλον δὲ καὶ πλείονα. Μὴ τοὺς πόδας γάρ, φησί, μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς χεῖρας καὶ τὴν κεφαλήν. Οὕτω δ: ὑπερβολὴν ἀγάπης καὶ πρῶτον ἐνέστη, καὶ ὕστερον ἐνέδωκε. Λέγει — έστε. Ἵνα μὴ ὑπολάβωσιν ὅτι ἡ νίψις αὕτη καθάρσιόν τι ἐστιν, οἷον καὶ τὸ βάπτισμα, λύει τὴν τοιαύτην υποψίαν παραδειγματικῶς, ὅτι Ο λελουμένος οὐ χρήζει λούσασθαι, εἰ μὴ τοὺς πόδας νίψασθαι μόνους, διότι τούτοις περιπατῶν ἔξεισι τοῦ λουτροῦ· ἀλλ᾽ ἔστι καθαρὸς ὅλος, ὡς ἤδη λελουμένος· Καὶ ὑμεῖς καθαροί έστε, ὡς ἤδη καθαρισθέντες ὑπὸ τῆς διδασκαλίας ἣν ἐδίδαξε ὑμᾶς, καὶ ρίψαντες πᾶσαν κακίαν καὶ πονηρίαν. Ερμηνεύων γὰρ ὁ Χρυσόστομος τό· Καὶ ὑμεῖς καθαροί ἐστε· προσκείσθαι λέγει καὶ τόν Δια τὸν λόγον ἐν λελάληκα ὑμῖν, εἴτουν τὴν διδασκαλίαν. Οὐ χρήζετε οὖν καθαρισθῆναι ὧν ἐκαθαρί σθητε, εἰ μὴ τοὺς πόδας νίψασθαι μόνους, διὰ πράγμα δ᾽ οὐκ οἴδατε ἄρτι, γνώσεσθε δὲ μετὰ ταῦτα. 'Αλλ' οὐχὶ πάντες. Οι πάντες καθαροί έστε. Ηδει - έστε. Ηδει αὐτὸν ἐκτραχηλισθέντα καὶ ῥυπωθέντα. Οτε — ὑμῖν; Ἐρωτᾷ ἀγνοοῦντας, ἵνα διεγείρῃ εἰς προσοχήν. Μετὰ γὰρ τὸ ποιῆσαι, λοιπὸν βούλεται διδάξαι τὸ ἀγνοούμενον. Ὑμεῖς — γάρ. Εἰμὶ ταῦτα, ὡς Θεός. Πρὸς τοὺς μαθητάς γάρ διαλεγόμενος εκκαλύπτει ἑαυτόν. Εἰπὼν μὲν οὖν ὅτι Υμεῖς φωνεῖτέ με, ὑμεῖς και λεῖτέ με· οὕτως, ἀνεπαχθῆ τὸν λόγον ἐποίησε· προσ θεὶς δὲ ὅτι Εἰμὶ, ἐβεβαίωσέ τε τὰς τοιαύτας προση γορίας, καὶ μὴ πρὸς χάριν, ἀλλὰ πρὸς ἀλήθεια» λεγομένας ἀπέδειξε. Λοιπὸν τοίνυν ἐντεῦθεν συλλογές ζεται, Variæ lectiones et notæ. Chrysost. tom. VIII, p. 416 B. non dicit, hæc προσκείσθαι, sed ea explicationis causa infert ex Joan. xv, 3. Dum ergo addit, videtur dicere, id προσκεῖσθαι. Αut ex vocabulo επήγαγεν id colle git Euthymius, quo tamen haud adeo diligenter utitur,ut ex multis exemplis constal.

Vers. 6. Scies auiem postea. Quando hoc manifestavero. Nam paulo post de hoc dicturus est: Si ego lavi vestros pedes Dominus et Magister, et ros debetis invicem alii aliorum lavare pedes". Vel scies postea, cum me videris in cœlum assumptum, cuin venerit super vos Paracletus: tunc enim scies, qualis quale fecerim opus et quare. Vers S. Ait alernum. Hoc est, nunquam; asseverabat enim honorans illum ac venerans. Vers. 8. Respondit Vers. 9. caput. Non dixit, quatu ob causam hoc faceret, sciens illi non posse co modo persuaderi, seul potius magis repugnaturum; sed cum præ nimio amore repugnaret, ex hoc illi persuadet: comminatus namque excisionem, protinus eum inclinavit, fecitque, ut ille amplius petat, quam prius ab eo petebatur: et tantum se olerat ad id ministerium perferendum, quantum prius ad repugnandum, imo etiam amplius. Non tantum, inquit, pedes, sed et manus et caput: jta nimia dilectione et vrimum obsistebat, et postmodum concedebat. Vers. 10. Dicit· estís. Ne opinarentur lotionem lanc, purificationem quamdam esse, quale et beptisma, hujusmodi opinionem exemplariter solvit dicens: Qui lotus est, non indiget lavari, nisi solos pedes, quibus calcando lavacrum egreditur, sed est mundus totus, utpote jam lotus. Et vos mundi estis, nempe mundati jam per doctrinam, quam vos docui, et abjécta omni pravitate ac malitia. Nam et Chrysostomus interpretans illud, Et vos mundi estis, ait etiam adjectum esse, Propter serinonem quem locutus sum vobis. Itaque doctrina non opus est vobis, ut mundemini ab bis quibus jam enundati estis, nisi ut solis pedibus lavemini, propter causam, quam nunc non scitis, scietis autem postea. Vers. 10. Sed non omnes. Non omnes mundi estis. Vers. 11. Sciebat astis. Noverat eum, qui præcipitatus et contaminatus erat. Vers. 12. Cum· vobis? Ignorantes interrogat, quo attentiores reddat: nam postquam factum est, vult nunc docere quod ignorabant. Vers. 13, Vος - elenim. Sum ista, tanquam Deus. Nam cum discipulis loquens sese delegit. Dicens itaque: Vos dicitis; vos me ita appellatis: sermonem invidia carere fecit. Addens autem Sum, hujusmodi confirmavit appellationes, nec ad gratiam, sed propter veritatem dictas demonstravit. Jam ergo hinc ratiocinemini. * Joan. xi, 14. Η πρὶν παραιτείσθαι Α. Γνώσῃ δὲ μετὰ ταῦτα. Ὅτε φανερώσω αυτό. Οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ ἐρεῖ περὶ τούτου ὅτι εἰ ἐγὼ ἔνιψα ὑμῶν τοὺς πόδας, ὁ Κύριος καὶ ὁ διδάικ· λος, καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τους πίδας, καὶ τὰ ἑξῆς ἢ γνώση μετὰ ταῦτα, ὅταν με Βῃς ἀναλαμβανόμενον εἰς τὸν οὐρανὸν, στην Ελθη ὁ Παράκλητος ἐφ' ὑμᾶς· τότε γὰρ γνώσῃ ἡλίκος ὢν ἡλίκον ἔργον ἐποίησα καὶ διατί. Λέγει — αιώνα. - Εἰς τὸν αἰῶνα,ἀντὶ τοῦ Πυτέ· διισχυρίζεται γὰρ τιμῶν αὐτὸν καὶ λίαν αἰδούμενο Απεκρίθη -- κεφαλήν. Οὐκ εἶπε μὲν τίνος ένεκεν τοῦτο ποιεῖ, γινώσκων αὐτὸν μὴ πε:σθησόμενον ἀπὸ τούτου, μᾶλλον μὲν οὖν ἐπὶ πλέον ἐνστησά μενον· ἐπεὶ δὲ ἀπὸ πολλῆς ἀγάπης διισχυρίζετο, ἀπὸ ταύτης αὐτὸν πείθει. Απειλήσας γὰρ ἔκπτωσιν αὐτῆς, αὐτίκα τοῦ τὴν ὑποκλίνει, καὶ ποιεῖ μᾶλλο αἰτεῖν 8 πρὶν παρητείτο, καὶ τοσαύτην ἱκεσίαν εἰσφέρειν ὅσην πρότερον εἰσέφερεν ἔνστασιν, μάλλον δὲ καὶ πλείονα. Μὴ τοὺς πόδας γάρ, φησί, μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς χεῖρας καὶ τὴν κεφαλήν. Οὕτω δ: ὑπερβολὴν ἀγάπης καὶ πρῶτον ἐνέστη, καὶ ὕστερον ἐνέδωκε. Λέγει — έστε. Ἵνα μὴ ὑπολάβωσιν ὅτι ἡ νίψις αὕτη καθάρσιόν τι ἐστιν, οἷον καὶ τὸ βάπτισμα, λύει τὴν τοιαύτην υποψίαν παραδειγματικῶς, ὅτι Ο λελουμένος οὐ χρήζει λούσασθαι, εἰ μὴ τοὺς πόδας νίψασθαι μόνους, διότι τούτοις περιπατῶν ἔξεισι τοῦ λουτροῦ· ἀλλ᾽ ἔστι καθαρὸς ὅλος, ὡς ἤδη λελουμένος· Καὶ ὑμεῖς καθαροί έστε, ὡς ἤδη καθαρισθέντες ὑπὸ τῆς διδασκαλίας ἣν ἐδίδαξε ὑμᾶς, καὶ ρίψαντες πᾶσαν κακίαν καὶ πονηρίαν. Ερμηνεύων γὰρ ὁ Χρυσόστομος τό· Καὶ ὑμεῖς καθαροί ἐστε· προσκείσθαι λέγει καὶ τόν Δια τὸν λόγον ἐν λελάληκα ὑμῖν, εἴτουν τὴν διδασκαλίαν. Οὐ χρήζετε οὖν καθαρισθῆναι ὧν ἐκαθαρί σθητε, εἰ μὴ τοὺς πόδας νίψασθαι μόνους, διὰ πράγμα δ᾽ οὐκ οἴδατε ἄρτι, γνώσεσθε δὲ μετὰ ταῦτα. 'Αλλ' οὐχὶ πάντες. Οι πάντες καθαροί έστε. Ηδει - έστε. Ηδει αὐτὸν ἐκτραχηλισθέντα καὶ ῥυπωθέντα. Οτε — ὑμῖν; Ἐρωτᾷ ἀγνοοῦντας, ἵνα διεγείρῃ εἰς προσοχήν. Μετὰ γὰρ τὸ ποιῆσαι, λοιπὸν βούλεται διδάξαι τὸ ἀγνοούμενον. Ὑμεῖς — γάρ. Εἰμὶ ταῦτα, ὡς Θεός. Πρὸς τοὺς μαθητάς γάρ διαλεγόμενος εκκαλύπτει ἑαυτόν. Εἰπὼν μὲν οὖν ὅτι Υμεῖς φωνεῖτέ με, ὑμεῖς και λεῖτέ με· οὕτως, ἀνεπαχθῆ τὸν λόγον ἐποίησε· προσ θεὶς δὲ ὅτι Εἰμὶ, ἐβεβαίωσέ τε τὰς τοιαύτας προση γορίας, καὶ μὴ πρὸς χάριν, ἀλλὰ πρὸς ἀλήθεια» λεγομένας ἀπέδειξε. Λοιπὸν τοίνυν ἐντεῦθεν συλλογές ζεται, Variæ lectiones et notæ. Chrysost. tom. VIII, p. 416 B. non dicit, hæc προσκείσθαι, sed ea explicationis causa infert ex Joan. xv, 3. Dum ergo addit, videtur dicere, id προσκεῖσθαι. Αut ex vocabulo επήγαγεν id colle git Euthymius, quo tamen haud adeo diligenter utitur,ut ex multis exemplis constal.

Vers. 6. Scies auiem postea. Quando hoc manifestavero. Nam paulo post de hoc dicturus est: Si ego lavi vestros pedes Dominus et Magister, et ros debetis invicem alii aliorum lavare pedes". Vel scies postea, cum me videris in cœlum assumptum, cuin venerit super vos Paracletus: tunc enim scies, qualis quale fecerim opus et quare. Vers S. Ait alernum. Hoc est, nunquam; asseverabat enim honorans illum ac venerans. Vers. 8. Respondit Vers. 9. caput. Non dixit, quatu ob causam hoc faceret, sciens illi non posse co modo persuaderi, seul potius magis repugnaturum; sed cum præ nimio amore repugnaret, ex hoc illi persuadet: comminatus namque excisionem, protinus eum inclinavit, fecitque, ut ille amplius petat, quam prius ab eo petebatur: et tantum se olerat ad id ministerium perferendum, quantum prius ad repugnandum, imo etiam amplius. Non tantum, inquit, pedes, sed et manus et caput: jta nimia dilectione et vrimum obsistebat, et postmodum concedebat. Vers. 10. Dicit· estís. Ne opinarentur lotionem lanc, purificationem quamdam esse, quale et beptisma, hujusmodi opinionem exemplariter solvit dicens: Qui lotus est, non indiget lavari, nisi solos pedes, quibus calcando lavacrum egreditur, sed est mundus totus, utpote jam lotus. Et vos mundi estis, nempe mundati jam per doctrinam, quam vos docui, et abjécta omni pravitate ac malitia. Nam et Chrysostomus interpretans illud, Et vos mundi estis, ait etiam adjectum esse, Propter serinonem quem locutus sum vobis. Itaque doctrina non opus est vobis, ut mundemini ab bis quibus jam enundati estis, nisi ut solis pedibus lavemini, propter causam, quam nunc non scitis, scietis autem postea. Vers. 10. Sed non omnes. Non omnes mundi estis. Vers. 11. Sciebat astis. Noverat eum, qui præcipitatus et contaminatus erat. Vers. 12. Cum· vobis? Ignorantes interrogat, quo attentiores reddat: nam postquam factum est, vult nunc docere quod ignorabant. Vers. 13, Vος - elenim. Sum ista, tanquam Deus. Nam cum discipulis loquens sese delegit. Dicens itaque: Vos dicitis; vos me ita appellatis: sermonem invidia carere fecit. Addens autem Sum, hujusmodi confirmavit appellationes, nec ad gratiam, sed propter veritatem dictas demonstravit. Jam ergo hinc ratiocinemini. * Joan. xi, 14. Η πρὶν παραιτείσθαι Α. Γνώσῃ δὲ μετὰ ταῦτα. Ὅτε φανερώσω αυτό. Οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ ἐρεῖ περὶ τούτου ὅτι εἰ ἐγὼ ἔνιψα ὑμῶν τοὺς πόδας, ὁ Κύριος καὶ ὁ διδάικ· λος, καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τους πίδας, καὶ τὰ ἑξῆς ἢ γνώση μετὰ ταῦτα, ὅταν με Βῃς ἀναλαμβανόμενον εἰς τὸν οὐρανὸν, στην Ελθη ὁ Παράκλητος ἐφ' ὑμᾶς· τότε γὰρ γνώσῃ ἡλίκος ὢν ἡλίκον ἔργον ἐποίησα καὶ διατί. Λέγει — αιώνα. - Εἰς τὸν αἰῶνα,ἀντὶ τοῦ Πυτέ· διισχυρίζεται γὰρ τιμῶν αὐτὸν καὶ λίαν αἰδούμενο Απεκρίθη -- κεφαλήν. Οὐκ εἶπε μὲν τίνος ένεκεν τοῦτο ποιεῖ, γινώσκων αὐτὸν μὴ πε:σθησόμενον ἀπὸ τούτου, μᾶλλον μὲν οὖν ἐπὶ πλέον ἐνστησά μενον· ἐπεὶ δὲ ἀπὸ πολλῆς ἀγάπης διισχυρίζετο, ἀπὸ ταύτης αὐτὸν πείθει. Απειλήσας γὰρ ἔκπτωσιν αὐτῆς, αὐτίκα τοῦ τὴν ὑποκλίνει, καὶ ποιεῖ μᾶλλο αἰτεῖν 8 πρὶν παρητείτο, καὶ τοσαύτην ἱκεσίαν εἰσφέρειν ὅσην πρότερον εἰσέφερεν ἔνστασιν, μάλλον δὲ καὶ πλείονα. Μὴ τοὺς πόδας γάρ, φησί, μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς χεῖρας καὶ τὴν κεφαλήν. Οὕτω δ: ὑπερβολὴν ἀγάπης καὶ πρῶτον ἐνέστη, καὶ ὕστερον ἐνέδωκε. Λέγει — έστε. Ἵνα μὴ ὑπολάβωσιν ὅτι ἡ νίψις αὕτη καθάρσιόν τι ἐστιν, οἷον καὶ τὸ βάπτισμα, λύει τὴν τοιαύτην υποψίαν παραδειγματικῶς, ὅτι Ο λελουμένος οὐ χρήζει λούσασθαι, εἰ μὴ τοὺς πόδας νίψασθαι μόνους, διότι τούτοις περιπατῶν ἔξεισι τοῦ λουτροῦ· ἀλλ᾽ ἔστι καθαρὸς ὅλος, ὡς ἤδη λελουμένος· Καὶ ὑμεῖς καθαροί έστε, ὡς ἤδη καθαρισθέντες ὑπὸ τῆς διδασκαλίας ἣν ἐδίδαξε ὑμᾶς, καὶ ρίψαντες πᾶσαν κακίαν καὶ πονηρίαν. Ερμηνεύων γὰρ ὁ Χρυσόστομος τό· Καὶ ὑμεῖς καθαροί ἐστε· προσκείσθαι λέγει καὶ τόν Δια τὸν λόγον ἐν λελάληκα ὑμῖν, εἴτουν τὴν διδασκαλίαν. Οὐ χρήζετε οὖν καθαρισθῆναι ὧν ἐκαθαρί σθητε, εἰ μὴ τοὺς πόδας νίψασθαι μόνους, διὰ πράγμα δ᾽ οὐκ οἴδατε ἄρτι, γνώσεσθε δὲ μετὰ ταῦτα. 'Αλλ' οὐχὶ πάντες. Οι πάντες καθαροί έστε. Ηδει - έστε. Ηδει αὐτὸν ἐκτραχηλισθέντα καὶ ῥυπωθέντα. Οτε — ὑμῖν; Ἐρωτᾷ ἀγνοοῦντας, ἵνα διεγείρῃ εἰς προσοχήν. Μετὰ γὰρ τὸ ποιῆσαι, λοιπὸν βούλεται διδάξαι τὸ ἀγνοούμενον. Ὑμεῖς — γάρ. Εἰμὶ ταῦτα, ὡς Θεός. Πρὸς τοὺς μαθητάς γάρ διαλεγόμενος εκκαλύπτει ἑαυτόν. Εἰπὼν μὲν οὖν ὅτι Υμεῖς φωνεῖτέ με, ὑμεῖς και λεῖτέ με· οὕτως, ἀνεπαχθῆ τὸν λόγον ἐποίησε· προσ θεὶς δὲ ὅτι Εἰμὶ, ἐβεβαίωσέ τε τὰς τοιαύτας προση γορίας, καὶ μὴ πρὸς χάριν, ἀλλὰ πρὸς ἀλήθεια» λεγομένας ἀπέδειξε. Λοιπὸν τοίνυν ἐντεῦθεν συλλογές ζεται, Variæ lectiones et notæ. Chrysost. tom. VIII, p. 416 B. non dicit, hæc προσκείσθαι, sed ea explicationis causa infert ex Joan. xv, 3. Dum ergo addit, videtur dicere, id προσκεῖσθαι. Αut ex vocabulo επήγαγεν id colle git Euthymius, quo tamen haud adeo diligenter utitur,ut ex multis exemplis constal.

Vers. 6. Scies auiem postea. Quando hoc manifestavero. Nam paulo post de hoc dicturus est: Si ego lavi vestros pedes Dominus et Magister, et ros debetis invicem alii aliorum lavare pedes". Vel scies postea, cum me videris in cœlum assumptum, cuin venerit super vos Paracletus: tunc enim scies, qualis quale fecerim opus et quare. Vers S. Ait alernum. Hoc est, nunquam; asseverabat enim honorans illum ac venerans. Vers. 8. Respondit Vers. 9. caput. Non dixit, quatu ob causam hoc faceret, sciens illi non posse co modo persuaderi, seul potius magis repugnaturum; sed cum præ nimio amore repugnaret, ex hoc illi persuadet: comminatus namque excisionem, protinus eum inclinavit, fecitque, ut ille amplius petat, quam prius ab eo petebatur: et tantum se olerat ad id ministerium perferendum, quantum prius ad repugnandum, imo etiam amplius. Non tantum, inquit, pedes, sed et manus et caput: jta nimia dilectione et vrimum obsistebat, et postmodum concedebat. Vers. 10. Dicit· estís. Ne opinarentur lotionem lanc, purificationem quamdam esse, quale et beptisma, hujusmodi opinionem exemplariter solvit dicens: Qui lotus est, non indiget lavari, nisi solos pedes, quibus calcando lavacrum egreditur, sed est mundus totus, utpote jam lotus. Et vos mundi estis, nempe mundati jam per doctrinam, quam vos docui, et abjécta omni pravitate ac malitia. Nam et Chrysostomus interpretans illud, Et vos mundi estis, ait etiam adjectum esse, Propter serinonem quem locutus sum vobis. Itaque doctrina non opus est vobis, ut mundemini ab bis quibus jam enundati estis, nisi ut solis pedibus lavemini, propter causam, quam nunc non scitis, scietis autem postea. Vers. 10. Sed non omnes. Non omnes mundi estis. Vers. 11. Sciebat astis. Noverat eum, qui præcipitatus et contaminatus erat. Vers. 12. Cum· vobis? Ignorantes interrogat, quo attentiores reddat: nam postquam factum est, vult nunc docere quod ignorabant. Vers. 13, Vος - elenim. Sum ista, tanquam Deus. Nam cum discipulis loquens sese delegit. Dicens itaque: Vos dicitis; vos me ita appellatis: sermonem invidia carere fecit. Addens autem Sum, hujusmodi confirmavit appellationes, nec ad gratiam, sed propter veritatem dictas demonstravit. Jam ergo hinc ratiocinemini. * Joan. xi, 14. Η πρὶν παραιτείσθαι Α. Γνώσῃ δὲ μετὰ ταῦτα. Ὅτε φανερώσω αυτό. Οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ ἐρεῖ περὶ τούτου ὅτι εἰ ἐγὼ ἔνιψα ὑμῶν τοὺς πόδας, ὁ Κύριος καὶ ὁ διδάικ· λος, καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τους πίδας, καὶ τὰ ἑξῆς ἢ γνώση μετὰ ταῦτα, ὅταν με Βῃς ἀναλαμβανόμενον εἰς τὸν οὐρανὸν, στην Ελθη ὁ Παράκλητος ἐφ' ὑμᾶς· τότε γὰρ γνώσῃ ἡλίκος ὢν ἡλίκον ἔργον ἐποίησα καὶ διατί. Λέγει — αιώνα. - Εἰς τὸν αἰῶνα,ἀντὶ τοῦ Πυτέ· διισχυρίζεται γὰρ τιμῶν αὐτὸν καὶ λίαν αἰδούμενο Απεκρίθη -- κεφαλήν. Οὐκ εἶπε μὲν τίνος ένεκεν τοῦτο ποιεῖ, γινώσκων αὐτὸν μὴ πε:σθησόμενον ἀπὸ τούτου, μᾶλλον μὲν οὖν ἐπὶ πλέον ἐνστησά μενον· ἐπεὶ δὲ ἀπὸ πολλῆς ἀγάπης διισχυρίζετο, ἀπὸ ταύτης αὐτὸν πείθει. Απειλήσας γὰρ ἔκπτωσιν αὐτῆς, αὐτίκα τοῦ τὴν ὑποκλίνει, καὶ ποιεῖ μᾶλλο αἰτεῖν 8 πρὶν παρητείτο, καὶ τοσαύτην ἱκεσίαν εἰσφέρειν ὅσην πρότερον εἰσέφερεν ἔνστασιν, μάλλον δὲ καὶ πλείονα. Μὴ τοὺς πόδας γάρ, φησί, μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς χεῖρας καὶ τὴν κεφαλήν. Οὕτω δ: ὑπερβολὴν ἀγάπης καὶ πρῶτον ἐνέστη, καὶ ὕστερον ἐνέδωκε. Λέγει — έστε. Ἵνα μὴ ὑπολάβωσιν ὅτι ἡ νίψις αὕτη καθάρσιόν τι ἐστιν, οἷον καὶ τὸ βάπτισμα, λύει τὴν τοιαύτην υποψίαν παραδειγματικῶς, ὅτι Ο λελουμένος οὐ χρήζει λούσασθαι, εἰ μὴ τοὺς πόδας νίψασθαι μόνους, διότι τούτοις περιπατῶν ἔξεισι τοῦ λουτροῦ· ἀλλ᾽ ἔστι καθαρὸς ὅλος, ὡς ἤδη λελουμένος· Καὶ ὑμεῖς καθαροί έστε, ὡς ἤδη καθαρισθέντες ὑπὸ τῆς διδασκαλίας ἣν ἐδίδαξε ὑμᾶς, καὶ ρίψαντες πᾶσαν κακίαν καὶ πονηρίαν. Ερμηνεύων γὰρ ὁ Χρυσόστομος τό· Καὶ ὑμεῖς καθαροί ἐστε· προσκείσθαι λέγει καὶ τόν Δια τὸν λόγον ἐν λελάληκα ὑμῖν, εἴτουν τὴν διδασκαλίαν. Οὐ χρήζετε οὖν καθαρισθῆναι ὧν ἐκαθαρί σθητε, εἰ μὴ τοὺς πόδας νίψασθαι μόνους, διὰ πράγμα δ᾽ οὐκ οἴδατε ἄρτι, γνώσεσθε δὲ μετὰ ταῦτα. 'Αλλ' οὐχὶ πάντες. Οι πάντες καθαροί έστε. Ηδει - έστε. Ηδει αὐτὸν ἐκτραχηλισθέντα καὶ ῥυπωθέντα. Οτε — ὑμῖν; Ἐρωτᾷ ἀγνοοῦντας, ἵνα διεγείρῃ εἰς προσοχήν. Μετὰ γὰρ τὸ ποιῆσαι, λοιπὸν βούλεται διδάξαι τὸ ἀγνοούμενον. Ὑμεῖς — γάρ. Εἰμὶ ταῦτα, ὡς Θεός. Πρὸς τοὺς μαθητάς γάρ διαλεγόμενος εκκαλύπτει ἑαυτόν. Εἰπὼν μὲν οὖν ὅτι Υμεῖς φωνεῖτέ με, ὑμεῖς και λεῖτέ με· οὕτως, ἀνεπαχθῆ τὸν λόγον ἐποίησε· προσ θεὶς δὲ ὅτι Εἰμὶ, ἐβεβαίωσέ τε τὰς τοιαύτας προση γορίας, καὶ μὴ πρὸς χάριν, ἀλλὰ πρὸς ἀλήθεια» λεγομένας ἀπέδειξε. Λοιπὸν τοίνυν ἐντεῦθεν συλλογές ζεται, Variæ lectiones et notæ. Chrysost. tom. VIII, p. 416 B. non dicit, hæc προσκείσθαι, sed ea explicationis causa infert ex Joan. xv, 3. Dum ergo addit, videtur dicere, id προσκεῖσθαι. Αut ex vocabulo επήγαγεν id colle git Euthymius, quo tamen haud adeo diligenter utitur,ut ex multis exemplis constal.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XIII. Εἰ-πόδας. Οὐκ εἶπεν ὅτι Ἐὰν ἐγὼ ὁ φύσει Κύριος ἔνιψα ὑμῶν τῶν φύσει δούλων τους πόδας, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖ; οἱ ὁμόδουλοι ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τους πόδας οὐδ' ὅτι Ἐὰν ἐγὼ ἔνιψα τοὺς τοῦ προδότου, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖς τοὺς τῶν ἐπιβούλων· ἀλλὰ διὰ τῶν ἔργων ταῦτα δηλώσας, ἀφῆκε τὴν διάκρισιν αὐτῶν τῇ συνειδήσει τῶν ἀκροωμένων. Υπόδειγμα - ὑμῖν. Υπόδειγμα τῆς ἐν ἀγάπη ταπεινώσεως έδωκα ὑμῖν διὰ τῆς τοιαύτης πρά ξέως. Ίνα – ποιήτε. Ἐξ ἀγάπης ταπεινούμενοι, καὶ διακονοῦντες τοῖς ὑποβεβηκόσι. Καίτοι γε αὐτὸς μὲν ἣν ὑπὲρ ἔννοιαν καὶ λόγον· ἡμεῖς δέ ἐσμεν γῆ καὶ σποδός, καὶ τέφρα, καὶ κόνις, καὶ εἴ τι τούτων δύο τελέστερον. Ὅταν δὲ οὐ μόνον οὐ ταπεινούμεθα προς τοὺς ἐλάττονας, ἀλλ' οὐδὲ πρὸς τοὺς μείζονας· καὶ οὐ μήνιν οὐ νίπτομεν τους πόδας τῶν δούλων, ἀλλ' οὐδὲ τῶν φίλων, οἱ καὶ τοὺς τῶν ἐπιβούλων νίπτειν ὀφείλοντες· ποίας οὐκ ἂν εἴημεν ἄξιοι καταδίκης, οὐ μόνον οὐ μιμούμενοι τὸ δοθὲν ὑπόδειγμα, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐναντίας ἱστάμενοι, καὶ κατὰ διάμετρον ἐπαιρόμενοι, καὶ τὴν ὀφειλὴν οὐκ ἀποδιδόντες. Καὶ ὑμεῖς γάρ, φησίν, ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τους πόδας. Αμὴν — αὐτόν. Λοιπόν οὖν, εἰ ἐγὼ ὁ ἀσυγκρί τως μείζων οὕτως ἐταπεινώθην, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖς. Καὶ τοῦτο δὲ τῆς ἀφάτου ταπεινώσεως αὐτοῦ, τὸ δοῦναι ἑαυτὸν παράδειγμα, τὸν Πλάστην τοῖς πλάσμασι, καὶ τρόπον τινά συγκρίνεσθαι τὸν ἀσύγκριτον. Εἶπε δὲ τὸ νόημα τοῦτο καὶ ἐν τῷ ἐννεακαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον· καὶ ζήτησον ἐκεῖ τό· Οὐκ ἔστι μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον 91) αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. [(92) Οὐκ ἔστι δοῦλος. Εω; ἂν ὁ μὲν ἐστι δοῦλος τούτου, ὁ δὲ ἀπόστολος ἐκείνου. Ελάττωσις γὰρ καὶ τὸ δουλεύειν, καὶ τὸ ἀποστέλλεσθαι. ] Εἰ — αὐτά. Εἰ ταῦτα οἴδατε, τὰ ῥηθέντα· οἴδατε δὲ αὐτὰ, παρ' ἐμοῦ μαθόντες· Μακάριοι ἐστε, ἐὰν ..οιῆτε αὐτά. Οὐκ ἀρκεῖ γὰρ εἰδέναι μόνον, ἀλλὰ χρὴ καὶ ποιεῖν. Ού λέγω. Τό· 'Εάν ποιήτε αὐτά. Περὶ τοῦ Ἰούδα γὰρ τοῦτο ἔλεγεν, ὃς οὐ μόνον οὐκ ἔμελλε ποιήσειν αὐτὰ, ἀλλ' οὐδ᾽ ἄλλο τι τῶν ἐντεταλμένων, ἤδη τὴν προδοσίαν μελετών. Εγώ — ἐξελεξάμην. Οἶδα, ὡς Θεός, τίνες μὲν τῶν παρ' ἐμοῦ ἐκλεγέντων ποιήσουσιν αὐτὰ, τίς δὲ οὐ ποιήσει. Καὶ ἀνωτέρω δὲ εἰπὼν ὅτι καὶ ὑμεῖς καθαροί έστε, ἀλλ' οὐχὶ πάντες· καὶ ἐν διαφόροις δὲ καιροῖς πολλὰ τοιαῦτα φθεγξάμενος, νύττοντα μόνον τὸ τοῦ προδότου συνειδὸς, καὶ ἅμα μὲν διδάσκοντα ὅτι οὐ λανθάνει ἐπιβουλεύων, ἅμα δὲ καὶ εἰς μεταμέλειαν καὶ διόρθωσιν ἐκκαλούμενα, οὐκ ἔπεισε. ** Matth. x, 24. “Joan. xılı, 10. Αὐτοῦ abest Α. Vers. 14.Si-pedes. Non dixit, Si ego, qui natura Dominus sum, lavi vestros pedes, qui natura servi cstis, multo magis vos invicem conservi, debetis alii aliorum lavare pedes. Neque dixit: Si ego proditoris lavi pedes, multo magis vos insidiatorum: sed hæc per opera significans, horum disputationem reliquit auditorum conscientiæ. Vers. 15. Exemplum vobis. Exemplum dejectionis in dilectione, hoc opere tradidi vobis. Vers 15. Οι - faciatis. Ex dilectione dejecti, ac subditis ministrantes. At vero ipse quidem erat major, quam intelligi ac dici posset: nos autem sumus tèrra et cinis, pulvis et cœnum, aut si quid his vilius est. Quando vero non tantum ad minores non dejicimus nos, sed neque ad majores nec solum pedes servorum non lavamus, sed neque amicorum, cum etiam insidiatorum lavare debeamus: qua, obsecro, condemnatione digni non erinus? qui non solum Christi non imitainur exemplum, verurn cliam e contrario erigimur, et ex diametro extollimur, nec quod debitum est exsolvimus. Εt vos, inquit, debetis invicem alii aliorum lavure pedes. Vers. 16. Amen illum. ltaque si ego, qui iucomparabiliter major sum, meipsum adeo dejeci, multa magis vos. Εt hoc autem ineffabilis humilitatis ipsius est, quod sese dederit exemplum Creatoremn videlicet creaturis: et quodammodo se comparaverit, qui incomparabilis est. Dixit autem et hanc sententiam decimo nono capite juxta Matthæum: ibi ergo quære quod dicitur: Non est discipulus supra magistrum suum, et cætera ". + Non est servus. Quandiu ille quidem est survus hujus, hic apostolus ejus. Inferioris enim cst conditionis, et servire, et nuntium mitti. Vers. 17. Si — ea. Si hæc novistis, quæ dicta sunt, novistis autem ea, cum a me didiceritis: Beatis eritis si feceretis ea, neque enim nosse sufficit, sed et facere oportet. Vers. 18. Non dico. Puta, Si feceritis ea. Nam de Juda hoc dicebat, qui nou solum ea facturus non erat, sed nec aliud quidquam eorum quæ præcepta erant, de proditione jam curam·Labens. Vers. 18. Ego eleycrim. Novi, tanquam Deus, quinam ex electis meis facturi sunt ea, ct, et quis sit qui non faciet. Superius quoque dixit: Εt vos mundi estis, sed non omnes; variisque temporibus multa hujusmodi locutus est, quæ solius proditoris pun gerent conscientiam, simulque docerent, quod eum non lateret proditor, et illum ad pœnitentiam ac correctionem evocarent: verum non persuase. runt. Varia lectiones et notæ. Ilæc uterque in margine habet. Caret iis ilentenius.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XIII. Εἰ-πόδας. Οὐκ εἶπεν ὅτι Ἐὰν ἐγὼ ὁ φύσει Κύριος ἔνιψα ὑμῶν τῶν φύσει δούλων τους πόδας, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖ; οἱ ὁμόδουλοι ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τους πόδας οὐδ' ὅτι Ἐὰν ἐγὼ ἔνιψα τοὺς τοῦ προδότου, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖς τοὺς τῶν ἐπιβούλων· ἀλλὰ διὰ τῶν ἔργων ταῦτα δηλώσας, ἀφῆκε τὴν διάκρισιν αὐτῶν τῇ συνειδήσει τῶν ἀκροωμένων. Υπόδειγμα - ὑμῖν. Υπόδειγμα τῆς ἐν ἀγάπη ταπεινώσεως έδωκα ὑμῖν διὰ τῆς τοιαύτης πρά ξέως. Ίνα – ποιήτε. Ἐξ ἀγάπης ταπεινούμενοι, καὶ διακονοῦντες τοῖς ὑποβεβηκόσι. Καίτοι γε αὐτὸς μὲν ἣν ὑπὲρ ἔννοιαν καὶ λόγον· ἡμεῖς δέ ἐσμεν γῆ καὶ σποδός, καὶ τέφρα, καὶ κόνις, καὶ εἴ τι τούτων δύο τελέστερον. Ὅταν δὲ οὐ μόνον οὐ ταπεινούμεθα προς τοὺς ἐλάττονας, ἀλλ' οὐδὲ πρὸς τοὺς μείζονας· καὶ οὐ μήνιν οὐ νίπτομεν τους πόδας τῶν δούλων, ἀλλ' οὐδὲ τῶν φίλων, οἱ καὶ τοὺς τῶν ἐπιβούλων νίπτειν ὀφείλοντες· ποίας οὐκ ἂν εἴημεν ἄξιοι καταδίκης, οὐ μόνον οὐ μιμούμενοι τὸ δοθὲν ὑπόδειγμα, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐναντίας ἱστάμενοι, καὶ κατὰ διάμετρον ἐπαιρόμενοι, καὶ τὴν ὀφειλὴν οὐκ ἀποδιδόντες. Καὶ ὑμεῖς γάρ, φησίν, ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τους πόδας. Αμὴν — αὐτόν. Λοιπόν οὖν, εἰ ἐγὼ ὁ ἀσυγκρί τως μείζων οὕτως ἐταπεινώθην, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖς. Καὶ τοῦτο δὲ τῆς ἀφάτου ταπεινώσεως αὐτοῦ, τὸ δοῦναι ἑαυτὸν παράδειγμα, τὸν Πλάστην τοῖς πλάσμασι, καὶ τρόπον τινά συγκρίνεσθαι τὸν ἀσύγκριτον. Εἶπε δὲ τὸ νόημα τοῦτο καὶ ἐν τῷ ἐννεακαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον· καὶ ζήτησον ἐκεῖ τό· Οὐκ ἔστι μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον 91) αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. [(92) Οὐκ ἔστι δοῦλος. Εω; ἂν ὁ μὲν ἐστι δοῦλος τούτου, ὁ δὲ ἀπόστολος ἐκείνου. Ελάττωσις γὰρ καὶ τὸ δουλεύειν, καὶ τὸ ἀποστέλλεσθαι. ] Εἰ — αὐτά. Εἰ ταῦτα οἴδατε, τὰ ῥηθέντα· οἴδατε δὲ αὐτὰ, παρ' ἐμοῦ μαθόντες· Μακάριοι ἐστε, ἐὰν ..οιῆτε αὐτά. Οὐκ ἀρκεῖ γὰρ εἰδέναι μόνον, ἀλλὰ χρὴ καὶ ποιεῖν. Ού λέγω. Τό· 'Εάν ποιήτε αὐτά. Περὶ τοῦ Ἰούδα γὰρ τοῦτο ἔλεγεν, ὃς οὐ μόνον οὐκ ἔμελλε ποιήσειν αὐτὰ, ἀλλ' οὐδ᾽ ἄλλο τι τῶν ἐντεταλμένων, ἤδη τὴν προδοσίαν μελετών. Εγώ — ἐξελεξάμην. Οἶδα, ὡς Θεός, τίνες μὲν τῶν παρ' ἐμοῦ ἐκλεγέντων ποιήσουσιν αὐτὰ, τίς δὲ οὐ ποιήσει. Καὶ ἀνωτέρω δὲ εἰπὼν ὅτι καὶ ὑμεῖς καθαροί έστε, ἀλλ' οὐχὶ πάντες· καὶ ἐν διαφόροις δὲ καιροῖς πολλὰ τοιαῦτα φθεγξάμενος, νύττοντα μόνον τὸ τοῦ προδότου συνειδὸς, καὶ ἅμα μὲν διδάσκοντα ὅτι οὐ λανθάνει ἐπιβουλεύων, ἅμα δὲ καὶ εἰς μεταμέλειαν καὶ διόρθωσιν ἐκκαλούμενα, οὐκ ἔπεισε. ** Matth. x, 24. “Joan. xılı, 10. Αὐτοῦ abest Α. Vers. 14.Si-pedes. Non dixit, Si ego, qui natura Dominus sum, lavi vestros pedes, qui natura servi cstis, multo magis vos invicem conservi, debetis alii aliorum lavare pedes. Neque dixit: Si ego proditoris lavi pedes, multo magis vos insidiatorum: sed hæc per opera significans, horum disputationem reliquit auditorum conscientiæ. Vers. 15. Exemplum vobis. Exemplum dejectionis in dilectione, hoc opere tradidi vobis. Vers 15. Οι - faciatis. Ex dilectione dejecti, ac subditis ministrantes. At vero ipse quidem erat major, quam intelligi ac dici posset: nos autem sumus tèrra et cinis, pulvis et cœnum, aut si quid his vilius est. Quando vero non tantum ad minores non dejicimus nos, sed neque ad majores nec solum pedes servorum non lavamus, sed neque amicorum, cum etiam insidiatorum lavare debeamus: qua, obsecro, condemnatione digni non erinus? qui non solum Christi non imitainur exemplum, verurn cliam e contrario erigimur, et ex diametro extollimur, nec quod debitum est exsolvimus. Εt vos, inquit, debetis invicem alii aliorum lavure pedes. Vers. 16. Amen illum. ltaque si ego, qui iucomparabiliter major sum, meipsum adeo dejeci, multa magis vos. Εt hoc autem ineffabilis humilitatis ipsius est, quod sese dederit exemplum Creatoremn videlicet creaturis: et quodammodo se comparaverit, qui incomparabilis est. Dixit autem et hanc sententiam decimo nono capite juxta Matthæum: ibi ergo quære quod dicitur: Non est discipulus supra magistrum suum, et cætera ". + Non est servus. Quandiu ille quidem est survus hujus, hic apostolus ejus. Inferioris enim cst conditionis, et servire, et nuntium mitti. Vers. 17. Si — ea. Si hæc novistis, quæ dicta sunt, novistis autem ea, cum a me didiceritis: Beatis eritis si feceretis ea, neque enim nosse sufficit, sed et facere oportet. Vers. 18. Non dico. Puta, Si feceritis ea. Nam de Juda hoc dicebat, qui nou solum ea facturus non erat, sed nec aliud quidquam eorum quæ præcepta erant, de proditione jam curam·Labens. Vers. 18. Ego eleycrim. Novi, tanquam Deus, quinam ex electis meis facturi sunt ea, ct, et quis sit qui non faciet. Superius quoque dixit: Εt vos mundi estis, sed non omnes; variisque temporibus multa hujusmodi locutus est, quæ solius proditoris pun gerent conscientiam, simulque docerent, quod eum non lateret proditor, et illum ad pœnitentiam ac correctionem evocarent: verum non persuase. runt. Varia lectiones et notæ. Ilæc uterque in margine habet. Caret iis ilentenius.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XIII. Εἰ-πόδας. Οὐκ εἶπεν ὅτι Ἐὰν ἐγὼ ὁ φύσει Κύριος ἔνιψα ὑμῶν τῶν φύσει δούλων τους πόδας, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖ; οἱ ὁμόδουλοι ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τους πόδας οὐδ' ὅτι Ἐὰν ἐγὼ ἔνιψα τοὺς τοῦ προδότου, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖς τοὺς τῶν ἐπιβούλων· ἀλλὰ διὰ τῶν ἔργων ταῦτα δηλώσας, ἀφῆκε τὴν διάκρισιν αὐτῶν τῇ συνειδήσει τῶν ἀκροωμένων. Υπόδειγμα - ὑμῖν. Υπόδειγμα τῆς ἐν ἀγάπη ταπεινώσεως έδωκα ὑμῖν διὰ τῆς τοιαύτης πρά ξέως. Ίνα – ποιήτε. Ἐξ ἀγάπης ταπεινούμενοι, καὶ διακονοῦντες τοῖς ὑποβεβηκόσι. Καίτοι γε αὐτὸς μὲν ἣν ὑπὲρ ἔννοιαν καὶ λόγον· ἡμεῖς δέ ἐσμεν γῆ καὶ σποδός, καὶ τέφρα, καὶ κόνις, καὶ εἴ τι τούτων δύο τελέστερον. Ὅταν δὲ οὐ μόνον οὐ ταπεινούμεθα προς τοὺς ἐλάττονας, ἀλλ' οὐδὲ πρὸς τοὺς μείζονας· καὶ οὐ μήνιν οὐ νίπτομεν τους πόδας τῶν δούλων, ἀλλ' οὐδὲ τῶν φίλων, οἱ καὶ τοὺς τῶν ἐπιβούλων νίπτειν ὀφείλοντες· ποίας οὐκ ἂν εἴημεν ἄξιοι καταδίκης, οὐ μόνον οὐ μιμούμενοι τὸ δοθὲν ὑπόδειγμα, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐναντίας ἱστάμενοι, καὶ κατὰ διάμετρον ἐπαιρόμενοι, καὶ τὴν ὀφειλὴν οὐκ ἀποδιδόντες. Καὶ ὑμεῖς γάρ, φησίν, ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τους πόδας. Αμὴν — αὐτόν. Λοιπόν οὖν, εἰ ἐγὼ ὁ ἀσυγκρί τως μείζων οὕτως ἐταπεινώθην, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖς. Καὶ τοῦτο δὲ τῆς ἀφάτου ταπεινώσεως αὐτοῦ, τὸ δοῦναι ἑαυτὸν παράδειγμα, τὸν Πλάστην τοῖς πλάσμασι, καὶ τρόπον τινά συγκρίνεσθαι τὸν ἀσύγκριτον. Εἶπε δὲ τὸ νόημα τοῦτο καὶ ἐν τῷ ἐννεακαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον· καὶ ζήτησον ἐκεῖ τό· Οὐκ ἔστι μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον 91) αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. [(92) Οὐκ ἔστι δοῦλος. Εω; ἂν ὁ μὲν ἐστι δοῦλος τούτου, ὁ δὲ ἀπόστολος ἐκείνου. Ελάττωσις γὰρ καὶ τὸ δουλεύειν, καὶ τὸ ἀποστέλλεσθαι. ] Εἰ — αὐτά. Εἰ ταῦτα οἴδατε, τὰ ῥηθέντα· οἴδατε δὲ αὐτὰ, παρ' ἐμοῦ μαθόντες· Μακάριοι ἐστε, ἐὰν ..οιῆτε αὐτά. Οὐκ ἀρκεῖ γὰρ εἰδέναι μόνον, ἀλλὰ χρὴ καὶ ποιεῖν. Ού λέγω. Τό· 'Εάν ποιήτε αὐτά. Περὶ τοῦ Ἰούδα γὰρ τοῦτο ἔλεγεν, ὃς οὐ μόνον οὐκ ἔμελλε ποιήσειν αὐτὰ, ἀλλ' οὐδ᾽ ἄλλο τι τῶν ἐντεταλμένων, ἤδη τὴν προδοσίαν μελετών. Εγώ — ἐξελεξάμην. Οἶδα, ὡς Θεός, τίνες μὲν τῶν παρ' ἐμοῦ ἐκλεγέντων ποιήσουσιν αὐτὰ, τίς δὲ οὐ ποιήσει. Καὶ ἀνωτέρω δὲ εἰπὼν ὅτι καὶ ὑμεῖς καθαροί έστε, ἀλλ' οὐχὶ πάντες· καὶ ἐν διαφόροις δὲ καιροῖς πολλὰ τοιαῦτα φθεγξάμενος, νύττοντα μόνον τὸ τοῦ προδότου συνειδὸς, καὶ ἅμα μὲν διδάσκοντα ὅτι οὐ λανθάνει ἐπιβουλεύων, ἅμα δὲ καὶ εἰς μεταμέλειαν καὶ διόρθωσιν ἐκκαλούμενα, οὐκ ἔπεισε. ** Matth. x, 24. “Joan. xılı, 10. Αὐτοῦ abest Α. Vers. 14.Si-pedes. Non dixit, Si ego, qui natura Dominus sum, lavi vestros pedes, qui natura servi cstis, multo magis vos invicem conservi, debetis alii aliorum lavare pedes. Neque dixit: Si ego proditoris lavi pedes, multo magis vos insidiatorum: sed hæc per opera significans, horum disputationem reliquit auditorum conscientiæ. Vers. 15. Exemplum vobis. Exemplum dejectionis in dilectione, hoc opere tradidi vobis. Vers 15. Οι - faciatis. Ex dilectione dejecti, ac subditis ministrantes. At vero ipse quidem erat major, quam intelligi ac dici posset: nos autem sumus tèrra et cinis, pulvis et cœnum, aut si quid his vilius est. Quando vero non tantum ad minores non dejicimus nos, sed neque ad majores nec solum pedes servorum non lavamus, sed neque amicorum, cum etiam insidiatorum lavare debeamus: qua, obsecro, condemnatione digni non erinus? qui non solum Christi non imitainur exemplum, verurn cliam e contrario erigimur, et ex diametro extollimur, nec quod debitum est exsolvimus. Εt vos, inquit, debetis invicem alii aliorum lavure pedes. Vers. 16. Amen illum. ltaque si ego, qui iucomparabiliter major sum, meipsum adeo dejeci, multa magis vos. Εt hoc autem ineffabilis humilitatis ipsius est, quod sese dederit exemplum Creatoremn videlicet creaturis: et quodammodo se comparaverit, qui incomparabilis est. Dixit autem et hanc sententiam decimo nono capite juxta Matthæum: ibi ergo quære quod dicitur: Non est discipulus supra magistrum suum, et cætera ". + Non est servus. Quandiu ille quidem est survus hujus, hic apostolus ejus. Inferioris enim cst conditionis, et servire, et nuntium mitti. Vers. 17. Si — ea. Si hæc novistis, quæ dicta sunt, novistis autem ea, cum a me didiceritis: Beatis eritis si feceretis ea, neque enim nosse sufficit, sed et facere oportet. Vers. 18. Non dico. Puta, Si feceritis ea. Nam de Juda hoc dicebat, qui nou solum ea facturus non erat, sed nec aliud quidquam eorum quæ præcepta erant, de proditione jam curam·Labens. Vers. 18. Ego eleycrim. Novi, tanquam Deus, quinam ex electis meis facturi sunt ea, ct, et quis sit qui non faciet. Superius quoque dixit: Εt vos mundi estis, sed non omnes; variisque temporibus multa hujusmodi locutus est, quæ solius proditoris pun gerent conscientiam, simulque docerent, quod eum non lateret proditor, et illum ad pœnitentiam ac correctionem evocarent: verum non persuase. runt. Varia lectiones et notæ. Ilæc uterque in margine habet. Caret iis ilentenius.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XIII. Εἰ-πόδας. Οὐκ εἶπεν ὅτι Ἐὰν ἐγὼ ὁ φύσει Κύριος ἔνιψα ὑμῶν τῶν φύσει δούλων τους πόδας, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖ; οἱ ὁμόδουλοι ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τους πόδας οὐδ' ὅτι Ἐὰν ἐγὼ ἔνιψα τοὺς τοῦ προδότου, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖς τοὺς τῶν ἐπιβούλων· ἀλλὰ διὰ τῶν ἔργων ταῦτα δηλώσας, ἀφῆκε τὴν διάκρισιν αὐτῶν τῇ συνειδήσει τῶν ἀκροωμένων. Υπόδειγμα - ὑμῖν. Υπόδειγμα τῆς ἐν ἀγάπη ταπεινώσεως έδωκα ὑμῖν διὰ τῆς τοιαύτης πρά ξέως. Ίνα – ποιήτε. Ἐξ ἀγάπης ταπεινούμενοι, καὶ διακονοῦντες τοῖς ὑποβεβηκόσι. Καίτοι γε αὐτὸς μὲν ἣν ὑπὲρ ἔννοιαν καὶ λόγον· ἡμεῖς δέ ἐσμεν γῆ καὶ σποδός, καὶ τέφρα, καὶ κόνις, καὶ εἴ τι τούτων δύο τελέστερον. Ὅταν δὲ οὐ μόνον οὐ ταπεινούμεθα προς τοὺς ἐλάττονας, ἀλλ' οὐδὲ πρὸς τοὺς μείζονας· καὶ οὐ μήνιν οὐ νίπτομεν τους πόδας τῶν δούλων, ἀλλ' οὐδὲ τῶν φίλων, οἱ καὶ τοὺς τῶν ἐπιβούλων νίπτειν ὀφείλοντες· ποίας οὐκ ἂν εἴημεν ἄξιοι καταδίκης, οὐ μόνον οὐ μιμούμενοι τὸ δοθὲν ὑπόδειγμα, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐναντίας ἱστάμενοι, καὶ κατὰ διάμετρον ἐπαιρόμενοι, καὶ τὴν ὀφειλὴν οὐκ ἀποδιδόντες. Καὶ ὑμεῖς γάρ, φησίν, ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τους πόδας. Αμὴν — αὐτόν. Λοιπόν οὖν, εἰ ἐγὼ ὁ ἀσυγκρί τως μείζων οὕτως ἐταπεινώθην, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖς. Καὶ τοῦτο δὲ τῆς ἀφάτου ταπεινώσεως αὐτοῦ, τὸ δοῦναι ἑαυτὸν παράδειγμα, τὸν Πλάστην τοῖς πλάσμασι, καὶ τρόπον τινά συγκρίνεσθαι τὸν ἀσύγκριτον. Εἶπε δὲ τὸ νόημα τοῦτο καὶ ἐν τῷ ἐννεακαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον· καὶ ζήτησον ἐκεῖ τό· Οὐκ ἔστι μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον 91) αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. [(92) Οὐκ ἔστι δοῦλος. Εω; ἂν ὁ μὲν ἐστι δοῦλος τούτου, ὁ δὲ ἀπόστολος ἐκείνου. Ελάττωσις γὰρ καὶ τὸ δουλεύειν, καὶ τὸ ἀποστέλλεσθαι. ] Εἰ — αὐτά. Εἰ ταῦτα οἴδατε, τὰ ῥηθέντα· οἴδατε δὲ αὐτὰ, παρ' ἐμοῦ μαθόντες· Μακάριοι ἐστε, ἐὰν ..οιῆτε αὐτά. Οὐκ ἀρκεῖ γὰρ εἰδέναι μόνον, ἀλλὰ χρὴ καὶ ποιεῖν. Ού λέγω. Τό· 'Εάν ποιήτε αὐτά. Περὶ τοῦ Ἰούδα γὰρ τοῦτο ἔλεγεν, ὃς οὐ μόνον οὐκ ἔμελλε ποιήσειν αὐτὰ, ἀλλ' οὐδ᾽ ἄλλο τι τῶν ἐντεταλμένων, ἤδη τὴν προδοσίαν μελετών. Εγώ — ἐξελεξάμην. Οἶδα, ὡς Θεός, τίνες μὲν τῶν παρ' ἐμοῦ ἐκλεγέντων ποιήσουσιν αὐτὰ, τίς δὲ οὐ ποιήσει. Καὶ ἀνωτέρω δὲ εἰπὼν ὅτι καὶ ὑμεῖς καθαροί έστε, ἀλλ' οὐχὶ πάντες· καὶ ἐν διαφόροις δὲ καιροῖς πολλὰ τοιαῦτα φθεγξάμενος, νύττοντα μόνον τὸ τοῦ προδότου συνειδὸς, καὶ ἅμα μὲν διδάσκοντα ὅτι οὐ λανθάνει ἐπιβουλεύων, ἅμα δὲ καὶ εἰς μεταμέλειαν καὶ διόρθωσιν ἐκκαλούμενα, οὐκ ἔπεισε. ** Matth. x, 24. “Joan. xılı, 10. Αὐτοῦ abest Α. Vers. 14.Si-pedes. Non dixit, Si ego, qui natura Dominus sum, lavi vestros pedes, qui natura servi cstis, multo magis vos invicem conservi, debetis alii aliorum lavare pedes. Neque dixit: Si ego proditoris lavi pedes, multo magis vos insidiatorum: sed hæc per opera significans, horum disputationem reliquit auditorum conscientiæ. Vers. 15. Exemplum vobis. Exemplum dejectionis in dilectione, hoc opere tradidi vobis. Vers 15. Οι - faciatis. Ex dilectione dejecti, ac subditis ministrantes. At vero ipse quidem erat major, quam intelligi ac dici posset: nos autem sumus tèrra et cinis, pulvis et cœnum, aut si quid his vilius est. Quando vero non tantum ad minores non dejicimus nos, sed neque ad majores nec solum pedes servorum non lavamus, sed neque amicorum, cum etiam insidiatorum lavare debeamus: qua, obsecro, condemnatione digni non erinus? qui non solum Christi non imitainur exemplum, verurn cliam e contrario erigimur, et ex diametro extollimur, nec quod debitum est exsolvimus. Εt vos, inquit, debetis invicem alii aliorum lavure pedes. Vers. 16. Amen illum. ltaque si ego, qui iucomparabiliter major sum, meipsum adeo dejeci, multa magis vos. Εt hoc autem ineffabilis humilitatis ipsius est, quod sese dederit exemplum Creatoremn videlicet creaturis: et quodammodo se comparaverit, qui incomparabilis est. Dixit autem et hanc sententiam decimo nono capite juxta Matthæum: ibi ergo quære quod dicitur: Non est discipulus supra magistrum suum, et cætera ". + Non est servus. Quandiu ille quidem est survus hujus, hic apostolus ejus. Inferioris enim cst conditionis, et servire, et nuntium mitti. Vers. 17. Si — ea. Si hæc novistis, quæ dicta sunt, novistis autem ea, cum a me didiceritis: Beatis eritis si feceretis ea, neque enim nosse sufficit, sed et facere oportet. Vers. 18. Non dico. Puta, Si feceritis ea. Nam de Juda hoc dicebat, qui nou solum ea facturus non erat, sed nec aliud quidquam eorum quæ præcepta erant, de proditione jam curam·Labens. Vers. 18. Ego eleycrim. Novi, tanquam Deus, quinam ex electis meis facturi sunt ea, ct, et quis sit qui non faciet. Superius quoque dixit: Εt vos mundi estis, sed non omnes; variisque temporibus multa hujusmodi locutus est, quæ solius proditoris pun gerent conscientiam, simulque docerent, quod eum non lateret proditor, et illum ad pœnitentiam ac correctionem evocarent: verum non persuase. runt. Varia lectiones et notæ. Ilæc uterque in margine habet. Caret iis ilentenius.

Διατί δὲ ἐξελέξατο καὶ τὸν προδότην, ειρήκαμεν ἐν τῷ ὀγδόῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Μάρκον· καὶ ζήτησον ἐκεῖ τό· Καὶ ἀναβαίνει εἰς τὸ ὄρος, καὶ προσκαλεῖται οὓς ἤθελεν αὐτὸς, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἀνά· γνωθι τὴν ὅλην ἐξήγησιν τῶν τοιούτων ῥητῶν. EUTHYMII ZIGABENŲ Cur autem etiam proditorem elegerit, diximus octavo juxta Marcum capite, et ibi quære quod dicitur: Et ascendit in montem, et rocavit quos ipse voluit”, et catera, totamque illorum verborum lege enarrationem. Αλλ' αὐτοῦ. Κανταῦθα τὸ Ἵνα δηλωτικών ἐστι τοῦ μέλλοντος· οἷον, ᾿Αλλὰ διὰ τὸν προδότην τοῦτο λέγω. Μέλλει γὰρ ἡ Γραφὴ πληρωθῆναι ή Δαυϊτική, ή λέγουσα· 'Ο ἐσθίων ἄρτους μου έμε ἡ ῾Ο γάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνισμόν. V. rn. 18. Sed — suum. Etiam in hoc loco dictio ut, mani,estativa est ejus quod futurum erat. Hoc quoque sicut et alia propter proditorem dicit. Nam futurum erat, ut compleretur Scriptura Davilica, quæ ait: Qui comedil panes meos ampliavit adversum me supplantationem”. Septuaginta ergo ex Hebraico sensu hanc ita Οἱ μὲν οὖν Εβδομήκοντα οὕτως ἀπὸ τοῦ Ἑβραί Interpretati sunt: Christus vero eamdem nunc ex κοῦ τὸ ῥητὸν ἡρμήνευσαν· ὁ δὲ Χριστός, ἀπὸ τοῦ eodem interpretatus, aliis dictionibus eamdem vim αὐτοῦ τὸ αὐτὸ νῦν μεθερμηνεύων, τὰ αὐτὰ καὶ αὐτὸς obtinentibus eadem et ipse dicit. Siquidem idem λέγει δι' ἑτέρων Ισοδυνάμων λέξεων. Ἴσον γὰρ τὸ sibi volunt, Qui edit, cum evangelista, Christi ὁ ἐσθίων καὶ τὸ ὁ τρώγων, καὶ τὸ ἐμεγάλυνε καὶ τὸ verba referens, babeat Ο τρώγων; el, Qui comedit cum Septuaginta dicant ὁ ἐσθίων: et Ampliavi, qua. Ait ergo de Juda, Qui apud me pascitur, qui de eadem mensa mecum communicat, neque ob hai ipsum me reveretur, Ampliavit ac sustulit, hoc est, Confirmavit sive movit adversum me calcaneuṁ el supplantationem, sive dolum ac insidias, eo quod cum inimicis sit locutus. Solent namque, qui currentes dejicere nituntur, calcaneo insidiari. Ideo calcaneus ac supplantatio dolum ac insidias denotat. Vers. 19. Nunc — xum. Ut cum fuerit completa hujusmodi Scriptura, credatis, quod ego sum, de quo illa vaticinabatur. Vers. 20. Amen me. Juxta finem quoque decimi noni capitis Evangelii secundum Matthæum disit: Qui recipit vos, me rccipit: et qui me recipit, recipit eum, qui me misit ". Nunc autem etiam idem dicit, volens sniplius illos consolari, quod futuruin esset ut paulo post percurrerent orbem. Vers. 21. Hac – spiritu. Spiritum dicit affectuIN moeroris ac turbationis, quo movebatur ob proditoris perditionem; nam præ nimia compassione turbabatur. Vehementer enim super eo dolebat. De Lazaro etiam dictam illud declarantes, Infremuit spiritu”, spiritum diximus turbationis affectum. Vers. 21. Et me. Testificatus est, sive protestatus de proditione. Vers. 22. Aspiciebant — diceret. Siquidem miserum nondum publicare volebat, exspectans adhuc ejus conversionem. Vers. 93. Recumbebat autem Jesus. Ipse erat qui hæc scribebat, velut significavit idem in fine Evangelii. Hunc autem diligebat Jesus, plus vide7º Marc. 111, 13. ἐπῆρε· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ ὁμοίως ἔχουσι. sicut Sustulit, eodemque modo se habent et reliΦησὶ δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα ότι ῾Ο τρεφόμενος παρ' ἐμοὶ, ὁ κοινωνῶν μοι τραπέζης, οὐδ᾽ αὐτὸ τοῦτο αἱ· δεσθεὶς ἐμεγάλυνε καὶ ἐπῆρεν, ήγουν ἐκραταίωσε καὶ ἐκίνησε κατ' ἐμοῦ πτέρναν καὶ πτερνισμόν, εἴτουν ἐπιβουλὴν καὶ δόλον, διὰ τὸ συλλαλῆσαι τους ἐχθροῖς. Ειώθασι γὰρ οἱ τοὺς τρέχοντας υποσκελί. ζειν πειρώμενοι διὰ τῆς πτέρνης ἐπιβουλεύειν. Διὸ πτέρνα καὶ πτερνισμὸς ἡ ἐπιβουλὴ καὶ ὁ δόλος. Απάμει – ειμαι. Ίνα, όταν πληρωθῇ ἡ τοιαύτη Γραφή, πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι περὶ οὗ ἐκείνη προεφήτευσεν. Αμὴν – με. Καὶ πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἐννεακαιδεκάτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον εἶπεν· Ο δε χόμενος ὑμᾶς ἐμὲ δέχεται· καὶ ὁ ἐμὲ δεχόμενος δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με. Καὶ νῦν δὲ τὸ αὐτὸ λέγει, παρηγορῶν αὐτοὺς ἐπὶ πλέον, μέλλοντας ὅσον οὔπω διατρέχειν τὴν οἰκουμένην. Ταῦτα – πνεύματι. Πνεῦμα νόει τὸ πάθος τῆς λύπης καὶ συγχύσεως, τῆς ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ προδότου. Υπὸ γὰρ τῆς ἄγαν συμπαθείας έταράχθη, ὑπεραλγήσας αὐτοῦ. Καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου δὲ τὸ 'Εγ εβριμήσατο τῷ πνεύματι, ερμηνεύοντες πνεῦμα τὸ πάθος τῆς συγχύσεως ειρήκαμεν. Καὶ – με. Έμαρτύρησεν, ήγουν διεμαρτύματα περὶ τῆς προδοσία;. Εβλεπον λέγει. Ούπω γὰρ ἤθελε δημοσιεύ σαι τὸν ἄθλιον, ἀναμένων ἔτι τὴν ἐπιστροφὴν αὐτοῦ. *Ην δὲ ἀνακείμενος - Ἰησοῦς. Αὐτὸς ἦν ὁ ταῦτα γράφων, ὡς αὐτὸς ἐπὶ τέλους τοῦ Εὐαγγελίου δεδ λωκε. Τοῦτον δὲ ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς, πλέον δηλονότι, ὡς 78 Joan. xi. 33. * Psal. st, 10. *s Matth. x, 40. Variæ lectiones et notæ. Redde: veluti. Sed hoc propter proditorem Του Β. dico.

Διατί δὲ ἐξελέξατο καὶ τὸν προδότην, ειρήκαμεν ἐν τῷ ὀγδόῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Μάρκον· καὶ ζήτησον ἐκεῖ τό· Καὶ ἀναβαίνει εἰς τὸ ὄρος, καὶ προσκαλεῖται οὓς ἤθελεν αὐτὸς, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἀνά· γνωθι τὴν ὅλην ἐξήγησιν τῶν τοιούτων ῥητῶν. EUTHYMII ZIGABENŲ Cur autem etiam proditorem elegerit, diximus octavo juxta Marcum capite, et ibi quære quod dicitur: Et ascendit in montem, et rocavit quos ipse voluit”, et catera, totamque illorum verborum lege enarrationem. Αλλ' αὐτοῦ. Κανταῦθα τὸ Ἵνα δηλωτικών ἐστι τοῦ μέλλοντος· οἷον, ᾿Αλλὰ διὰ τὸν προδότην τοῦτο λέγω. Μέλλει γὰρ ἡ Γραφὴ πληρωθῆναι ή Δαυϊτική, ή λέγουσα· 'Ο ἐσθίων ἄρτους μου έμε ἡ ῾Ο γάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνισμόν. V. rn. 18. Sed — suum. Etiam in hoc loco dictio ut, mani,estativa est ejus quod futurum erat. Hoc quoque sicut et alia propter proditorem dicit. Nam futurum erat, ut compleretur Scriptura Davilica, quæ ait: Qui comedil panes meos ampliavit adversum me supplantationem”. Septuaginta ergo ex Hebraico sensu hanc ita Οἱ μὲν οὖν Εβδομήκοντα οὕτως ἀπὸ τοῦ Ἑβραί Interpretati sunt: Christus vero eamdem nunc ex κοῦ τὸ ῥητὸν ἡρμήνευσαν· ὁ δὲ Χριστός, ἀπὸ τοῦ eodem interpretatus, aliis dictionibus eamdem vim αὐτοῦ τὸ αὐτὸ νῦν μεθερμηνεύων, τὰ αὐτὰ καὶ αὐτὸς obtinentibus eadem et ipse dicit. Siquidem idem λέγει δι' ἑτέρων Ισοδυνάμων λέξεων. Ἴσον γὰρ τὸ sibi volunt, Qui edit, cum evangelista, Christi ὁ ἐσθίων καὶ τὸ ὁ τρώγων, καὶ τὸ ἐμεγάλυνε καὶ τὸ verba referens, babeat Ο τρώγων; el, Qui comedit cum Septuaginta dicant ὁ ἐσθίων: et Ampliavi, qua. Ait ergo de Juda, Qui apud me pascitur, qui de eadem mensa mecum communicat, neque ob hai ipsum me reveretur, Ampliavit ac sustulit, hoc est, Confirmavit sive movit adversum me calcaneuṁ el supplantationem, sive dolum ac insidias, eo quod cum inimicis sit locutus. Solent namque, qui currentes dejicere nituntur, calcaneo insidiari. Ideo calcaneus ac supplantatio dolum ac insidias denotat. Vers. 19. Nunc — xum. Ut cum fuerit completa hujusmodi Scriptura, credatis, quod ego sum, de quo illa vaticinabatur. Vers. 20. Amen me. Juxta finem quoque decimi noni capitis Evangelii secundum Matthæum disit: Qui recipit vos, me rccipit: et qui me recipit, recipit eum, qui me misit ". Nunc autem etiam idem dicit, volens sniplius illos consolari, quod futuruin esset ut paulo post percurrerent orbem. Vers. 21. Hac – spiritu. Spiritum dicit affectuIN moeroris ac turbationis, quo movebatur ob proditoris perditionem; nam præ nimia compassione turbabatur. Vehementer enim super eo dolebat. De Lazaro etiam dictam illud declarantes, Infremuit spiritu”, spiritum diximus turbationis affectum. Vers. 21. Et me. Testificatus est, sive protestatus de proditione. Vers. 22. Aspiciebant — diceret. Siquidem miserum nondum publicare volebat, exspectans adhuc ejus conversionem. Vers. 93. Recumbebat autem Jesus. Ipse erat qui hæc scribebat, velut significavit idem in fine Evangelii. Hunc autem diligebat Jesus, plus vide7º Marc. 111, 13. ἐπῆρε· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ ὁμοίως ἔχουσι. sicut Sustulit, eodemque modo se habent et reliΦησὶ δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα ότι ῾Ο τρεφόμενος παρ' ἐμοὶ, ὁ κοινωνῶν μοι τραπέζης, οὐδ᾽ αὐτὸ τοῦτο αἱ· δεσθεὶς ἐμεγάλυνε καὶ ἐπῆρεν, ήγουν ἐκραταίωσε καὶ ἐκίνησε κατ' ἐμοῦ πτέρναν καὶ πτερνισμόν, εἴτουν ἐπιβουλὴν καὶ δόλον, διὰ τὸ συλλαλῆσαι τους ἐχθροῖς. Ειώθασι γὰρ οἱ τοὺς τρέχοντας υποσκελί. ζειν πειρώμενοι διὰ τῆς πτέρνης ἐπιβουλεύειν. Διὸ πτέρνα καὶ πτερνισμὸς ἡ ἐπιβουλὴ καὶ ὁ δόλος. Απάμει – ειμαι. Ίνα, όταν πληρωθῇ ἡ τοιαύτη Γραφή, πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι περὶ οὗ ἐκείνη προεφήτευσεν. Αμὴν – με. Καὶ πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἐννεακαιδεκάτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον εἶπεν· Ο δε χόμενος ὑμᾶς ἐμὲ δέχεται· καὶ ὁ ἐμὲ δεχόμενος δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με. Καὶ νῦν δὲ τὸ αὐτὸ λέγει, παρηγορῶν αὐτοὺς ἐπὶ πλέον, μέλλοντας ὅσον οὔπω διατρέχειν τὴν οἰκουμένην. Ταῦτα – πνεύματι. Πνεῦμα νόει τὸ πάθος τῆς λύπης καὶ συγχύσεως, τῆς ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ προδότου. Υπὸ γὰρ τῆς ἄγαν συμπαθείας έταράχθη, ὑπεραλγήσας αὐτοῦ. Καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου δὲ τὸ 'Εγ εβριμήσατο τῷ πνεύματι, ερμηνεύοντες πνεῦμα τὸ πάθος τῆς συγχύσεως ειρήκαμεν. Καὶ – με. Έμαρτύρησεν, ήγουν διεμαρτύματα περὶ τῆς προδοσία;. Εβλεπον λέγει. Ούπω γὰρ ἤθελε δημοσιεύ σαι τὸν ἄθλιον, ἀναμένων ἔτι τὴν ἐπιστροφὴν αὐτοῦ. *Ην δὲ ἀνακείμενος - Ἰησοῦς. Αὐτὸς ἦν ὁ ταῦτα γράφων, ὡς αὐτὸς ἐπὶ τέλους τοῦ Εὐαγγελίου δεδ λωκε. Τοῦτον δὲ ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς, πλέον δηλονότι, ὡς 78 Joan. xi. 33. * Psal. st, 10. *s Matth. x, 40. Variæ lectiones et notæ. Redde: veluti. Sed hoc propter proditorem Του Β. dico.

Διατί δὲ ἐξελέξατο καὶ τὸν προδότην, ειρήκαμεν ἐν τῷ ὀγδόῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Μάρκον· καὶ ζήτησον ἐκεῖ τό· Καὶ ἀναβαίνει εἰς τὸ ὄρος, καὶ προσκαλεῖται οὓς ἤθελεν αὐτὸς, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἀνά· γνωθι τὴν ὅλην ἐξήγησιν τῶν τοιούτων ῥητῶν. EUTHYMII ZIGABENŲ Cur autem etiam proditorem elegerit, diximus octavo juxta Marcum capite, et ibi quære quod dicitur: Et ascendit in montem, et rocavit quos ipse voluit”, et catera, totamque illorum verborum lege enarrationem. Αλλ' αὐτοῦ. Κανταῦθα τὸ Ἵνα δηλωτικών ἐστι τοῦ μέλλοντος· οἷον, ᾿Αλλὰ διὰ τὸν προδότην τοῦτο λέγω. Μέλλει γὰρ ἡ Γραφὴ πληρωθῆναι ή Δαυϊτική, ή λέγουσα· 'Ο ἐσθίων ἄρτους μου έμε ἡ ῾Ο γάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνισμόν. V. rn. 18. Sed — suum. Etiam in hoc loco dictio ut, mani,estativa est ejus quod futurum erat. Hoc quoque sicut et alia propter proditorem dicit. Nam futurum erat, ut compleretur Scriptura Davilica, quæ ait: Qui comedil panes meos ampliavit adversum me supplantationem”. Septuaginta ergo ex Hebraico sensu hanc ita Οἱ μὲν οὖν Εβδομήκοντα οὕτως ἀπὸ τοῦ Ἑβραί Interpretati sunt: Christus vero eamdem nunc ex κοῦ τὸ ῥητὸν ἡρμήνευσαν· ὁ δὲ Χριστός, ἀπὸ τοῦ eodem interpretatus, aliis dictionibus eamdem vim αὐτοῦ τὸ αὐτὸ νῦν μεθερμηνεύων, τὰ αὐτὰ καὶ αὐτὸς obtinentibus eadem et ipse dicit. Siquidem idem λέγει δι' ἑτέρων Ισοδυνάμων λέξεων. Ἴσον γὰρ τὸ sibi volunt, Qui edit, cum evangelista, Christi ὁ ἐσθίων καὶ τὸ ὁ τρώγων, καὶ τὸ ἐμεγάλυνε καὶ τὸ verba referens, babeat Ο τρώγων; el, Qui comedit cum Septuaginta dicant ὁ ἐσθίων: et Ampliavi, qua. Ait ergo de Juda, Qui apud me pascitur, qui de eadem mensa mecum communicat, neque ob hai ipsum me reveretur, Ampliavit ac sustulit, hoc est, Confirmavit sive movit adversum me calcaneuṁ el supplantationem, sive dolum ac insidias, eo quod cum inimicis sit locutus. Solent namque, qui currentes dejicere nituntur, calcaneo insidiari. Ideo calcaneus ac supplantatio dolum ac insidias denotat. Vers. 19. Nunc — xum. Ut cum fuerit completa hujusmodi Scriptura, credatis, quod ego sum, de quo illa vaticinabatur. Vers. 20. Amen me. Juxta finem quoque decimi noni capitis Evangelii secundum Matthæum disit: Qui recipit vos, me rccipit: et qui me recipit, recipit eum, qui me misit ". Nunc autem etiam idem dicit, volens sniplius illos consolari, quod futuruin esset ut paulo post percurrerent orbem. Vers. 21. Hac – spiritu. Spiritum dicit affectuIN moeroris ac turbationis, quo movebatur ob proditoris perditionem; nam præ nimia compassione turbabatur. Vehementer enim super eo dolebat. De Lazaro etiam dictam illud declarantes, Infremuit spiritu”, spiritum diximus turbationis affectum. Vers. 21. Et me. Testificatus est, sive protestatus de proditione. Vers. 22. Aspiciebant — diceret. Siquidem miserum nondum publicare volebat, exspectans adhuc ejus conversionem. Vers. 93. Recumbebat autem Jesus. Ipse erat qui hæc scribebat, velut significavit idem in fine Evangelii. Hunc autem diligebat Jesus, plus vide7º Marc. 111, 13. ἐπῆρε· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ ὁμοίως ἔχουσι. sicut Sustulit, eodemque modo se habent et reliΦησὶ δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα ότι ῾Ο τρεφόμενος παρ' ἐμοὶ, ὁ κοινωνῶν μοι τραπέζης, οὐδ᾽ αὐτὸ τοῦτο αἱ· δεσθεὶς ἐμεγάλυνε καὶ ἐπῆρεν, ήγουν ἐκραταίωσε καὶ ἐκίνησε κατ' ἐμοῦ πτέρναν καὶ πτερνισμόν, εἴτουν ἐπιβουλὴν καὶ δόλον, διὰ τὸ συλλαλῆσαι τους ἐχθροῖς. Ειώθασι γὰρ οἱ τοὺς τρέχοντας υποσκελί. ζειν πειρώμενοι διὰ τῆς πτέρνης ἐπιβουλεύειν. Διὸ πτέρνα καὶ πτερνισμὸς ἡ ἐπιβουλὴ καὶ ὁ δόλος. Απάμει – ειμαι. Ίνα, όταν πληρωθῇ ἡ τοιαύτη Γραφή, πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι περὶ οὗ ἐκείνη προεφήτευσεν. Αμὴν – με. Καὶ πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἐννεακαιδεκάτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον εἶπεν· Ο δε χόμενος ὑμᾶς ἐμὲ δέχεται· καὶ ὁ ἐμὲ δεχόμενος δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με. Καὶ νῦν δὲ τὸ αὐτὸ λέγει, παρηγορῶν αὐτοὺς ἐπὶ πλέον, μέλλοντας ὅσον οὔπω διατρέχειν τὴν οἰκουμένην. Ταῦτα – πνεύματι. Πνεῦμα νόει τὸ πάθος τῆς λύπης καὶ συγχύσεως, τῆς ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ προδότου. Υπὸ γὰρ τῆς ἄγαν συμπαθείας έταράχθη, ὑπεραλγήσας αὐτοῦ. Καὶ ἐπὶ τοῦ Λαζάρου δὲ τὸ 'Εγ εβριμήσατο τῷ πνεύματι, ερμηνεύοντες πνεῦμα τὸ πάθος τῆς συγχύσεως ειρήκαμεν. Καὶ – με. Έμαρτύρησεν, ήγουν διεμαρτύματα περὶ τῆς προδοσία;. Εβλεπον λέγει. Ούπω γὰρ ἤθελε δημοσιεύ σαι τὸν ἄθλιον, ἀναμένων ἔτι τὴν ἐπιστροφὴν αὐτοῦ. *Ην δὲ ἀνακείμενος - Ἰησοῦς. Αὐτὸς ἦν ὁ ταῦτα γράφων, ὡς αὐτὸς ἐπὶ τέλους τοῦ Εὐαγγελίου δεδ λωκε. Τοῦτον δὲ ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς, πλέον δηλονότι, ὡς 78 Joan. xi. 33. * Psal. st, 10. *s Matth. x, 40. Variæ lectiones et notæ. Redde: veluti. Sed hoc propter proditorem Του Β. dico.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XIII. ἄξιον ἀγαπᾶσθαι πλέον διὰ πλεονεξίαν ἀρετῆς με- licet cateris, ut qui plus diligi dignus erat, ob virγάλης ἦν αὐτὸς ἀπέκρυψε διὰ μετριοφροσύνην. Λέγεται δὲ καὶ τοσοῦτον ἐκ νεότητος ἐπιμελήτα σθαι καθαρότητος, ὡς μὴ ἐᾶσαί ποτε μηδὲ λογισμόν αἰσχρὸν ἀναβῆναι εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ· λογισμὸν δὲ αἰσχρὸν οὐ τὴν φυσικήν κίνησιν οἰητέον, ἀλλὰ τὴν προαιρετικὴν φαντασίαν. Διὰ καὶ παρθένος ὕστε ρον ἐπωνομάσθη. Τοῦτο δὲ προτέρημα καὶ τῇ Θεοτόκῳ προσήν. Λέγει δὲ ὁ Χρυσόστομος ὅτι ἠγάπα αὐτὸν πλέον καὶ δι᾿ ὑπερβάλλουσαν ταπεινοφροσύνην καὶ πραότητα, ἅπερ ἐκτήσατο μετὰ τὸ ἐπιτιμηθῆναι διὰ τὴν προεδρίαν. Ταῦτα γὰρ καὶ τὸν Μωϋσῆν ὕψωσαν. Σκόπει δὲ καὶ τοῦτο ὅτι καὶ τοῖς πάθεσι τοῦ διδασκάλου μόνος τῶν μαθητῶν παρέμεινεν ἄχρις ἂν ἐξέπνευσε. Διὰ ταῦτα οὖν καὶ ἀγαπᾶτο πλέον, καὶ ἀνέκειτο κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ, ὡς παῖς ἐν κόλπῳ πατρός, ἀναλόγως ἐγγίζων αὐτῷ διὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς ἐγγύτητα. Εἰκὸς γὰρ αὐτὸν γνόντα ἤδη τὸν θάνατον τοῦ διδασκάλου σφόδρα σκυθρωπάζειν, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ τὸν νιπτήρα προσκληθῆναι καὶ ἀναπεσεῖν ἐκεῖ χάριν παρηγορίας. Έγραψε μὲν οὖν ταῦτα, οὐ φιλοτιμούμενος· καὶ γὰρ φεύγων τὸν κόμπον, τὸ ἑαυτοῦ παρεσιώπησεν όνομα. Αλλ' ἐπειδὴ παρέδραμον οἱ ἄλλοι εὐαγγελισταὶ τὰ περὶ τοῦ ἐμβαφέντος ψωμίου καὶ δοθέντος τῷ Ἰού δα, μέλλων διηγήσασθαι τοῦτο, ἀναγκαίω; ἐνέπεσε καὶ εἰς τὴν τούτων ἀπαγγελίαν. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς, Επιτραπεὶς παρὰ τοῦ Πέτρου, ἠρώτησε κρυφίως τίς ἐστιν ὁ παραδιδοὺς αὐτόν· ἀναγκαῖον ἦν εἰπεῖν ποῦ ἀνακείμενος ἡδύνατο ερωταν κρυφίως, καὶ πῶς εθάρρει ἐκεῖ τε ἀνακεῖσθαι καὶ ἐρωτήν μυστικῶς. Η τὸ μὲν ἀνακεῖσθαι ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ φησι, δηλῶν τὴν ὑπεράπειρον ταπείνωσιν τοῦ τὴν δόξαν ὑπεριπείρου· τὸ δὲ ἀγαπᾶσθαι λέγει, δεικνύων εαυτόν τε εὐχάριστον κἀκεῖνον φιλανθρωπότατον. Καὶ ὅτι μὲν ἡγαπᾶτο ὁμολογεῖ· διατί δὲ ἀγαπᾶτο οὐ προστίθησιν, εὐχαριστῶν μὲν ἅμα και μετριο φρονών. Νεύει - λέγει. Αὐτὸς μὲν οὐκ ἐθάρρησεν έρω τῆσαι διὰ τὴν αἰτίαν ἦν εἰρήκαμεν ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τετάρτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον· τῷ Ἰωάννη δὲ τοῦτο ἐπέτρεψεν, ως ηγαπημένῳ μάλιστα τῷ δι δασκάλῳ, καὶ ἀνακειμένῳ τηνικαῦτα ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ. Επιπεσὼν δὲ ἐκεῖνος οὕτως - ἐστιν; Οὕτως, ὡς ἀνέκειτο, τουτέστι μὴ ἀναστάς, ἀλλὰ μόνον μετ ταστραφείς. Ο μὲν οὖν 'Ιωάννης ἐξ ἁπλότητος καὶ ἀγάπης· ἐπέπεσεν. Οὕτω γὰρ φύσει Θεὸν αὐτὸν ἐγίν νωσκεν· αὐτὸς δὲ ἠνέσχετο και τούτῳ ψυχαγωγών αὐτόν. Tom. VIII, p. 194 A. tutis magnæ prærogativam, quam ipse modestiæ causa occultavit. Dicitur autem tantam a puero curanı habuisse puritatis, ut ne turpem quidem cogitationem unquam in cor suum ascendere permiserit: turpis agtem cogitatio, non de motu naturali accipienda est, sed de phantasia voluntaria; ideo etiam vi. go postmodum cognominatus est. Hoc vero privilegiunı· Dei quoque Genitrici datum erat. Dicit autem Chrysostomus, quod etiam amplius eum diligebat, propter excellentem animi humilitatem ac mansuetudinem, quas adeptus erat postquam de præeminentia correptus fuerat. Siquidem hæ virtutes etiam Mosen exaltaverunt. Considera vero et hoc, quomodo solus e discipulis in magistri aßictionibus permauserit, donec spiritum exhalasset: ob hæc ergo etiam amplius eum diligebat, ac tempore illo in sinu ejus recumbebat tanquam filius in sinu patris; appropinquans sim militer ei propter virtutis propinquitatem. Siquidem verisimile est, quod, præcognita jam magistri morte, mœstus admodum erat, et propterea post pedum lotionem ascitus fuerat, ibique recubuerat: consolationis ergo gratia (ii) hac scripsit, non gloriatio nis: nam fugiens jactantiam, sui ipsius nomen conticuit. Verum cum cæteri evangelistæ prætermisissent quæ de intinctione et offula Judæ data contigerant: narraturus hoc, incidit necessario in borum enarrationem. Nam, quia hortatu Petri clam interrogaverat quisnam esset qui eum traderet, necesse erat dicere, quomodo recumberet, us clam caleris posset interrogare, et quo paeto ausus est ibi recumbere ac secreto interrogare. Aut recubuisse se dicit in sinu ejus, immensam illius manifestans bumilitatem, qui immensæ erat glorie se vero diligi ait, significans et se gratum et illum bumanum. Confitetur ergo, quod diligebatur; causam vero cur diligeretur non addit, simul et gratus et modestus. Vers. 24. Innuit diceret. Ipse quidem ausus non est interrogare, propter causam quam sexagesimo quarto juxta Matthaeum capite diximus, Joanni vero hoc commisit tanquam præceptore maxime dilecto, qui tunc in sinu ejus recumbebal. Vers. 25. Cum ergo ille recumberet ila est Ita, sicuti recumbebat, hoc est, non elevatus, sed Lantum conversus. Joannes itaque ex simplicitate ac dilectione recumbebat; nondum enim natura Deum esse cognoscebat; ipse vero permittebat, etiam in hoc animum illius oblectans. Varia lectiones et notæ. Χάριν παρηγορίας, male, ut videtur, interpres retulit ad sequentis έγραψε ταῦτα. PATROL. GR. CXXIX.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XIII. ἄξιον ἀγαπᾶσθαι πλέον διὰ πλεονεξίαν ἀρετῆς με- licet cateris, ut qui plus diligi dignus erat, ob virγάλης ἦν αὐτὸς ἀπέκρυψε διὰ μετριοφροσύνην. Λέγεται δὲ καὶ τοσοῦτον ἐκ νεότητος ἐπιμελήτα σθαι καθαρότητος, ὡς μὴ ἐᾶσαί ποτε μηδὲ λογισμόν αἰσχρὸν ἀναβῆναι εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ· λογισμὸν δὲ αἰσχρὸν οὐ τὴν φυσικήν κίνησιν οἰητέον, ἀλλὰ τὴν προαιρετικὴν φαντασίαν. Διὰ καὶ παρθένος ὕστε ρον ἐπωνομάσθη. Τοῦτο δὲ προτέρημα καὶ τῇ Θεοτόκῳ προσήν. Λέγει δὲ ὁ Χρυσόστομος ὅτι ἠγάπα αὐτὸν πλέον καὶ δι᾿ ὑπερβάλλουσαν ταπεινοφροσύνην καὶ πραότητα, ἅπερ ἐκτήσατο μετὰ τὸ ἐπιτιμηθῆναι διὰ τὴν προεδρίαν. Ταῦτα γὰρ καὶ τὸν Μωϋσῆν ὕψωσαν. Σκόπει δὲ καὶ τοῦτο ὅτι καὶ τοῖς πάθεσι τοῦ διδασκάλου μόνος τῶν μαθητῶν παρέμεινεν ἄχρις ἂν ἐξέπνευσε. Διὰ ταῦτα οὖν καὶ ἀγαπᾶτο πλέον, καὶ ἀνέκειτο κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ, ὡς παῖς ἐν κόλπῳ πατρός, ἀναλόγως ἐγγίζων αὐτῷ διὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς ἐγγύτητα. Εἰκὸς γὰρ αὐτὸν γνόντα ἤδη τὸν θάνατον τοῦ διδασκάλου σφόδρα σκυθρωπάζειν, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ τὸν νιπτήρα προσκληθῆναι καὶ ἀναπεσεῖν ἐκεῖ χάριν παρηγορίας. Έγραψε μὲν οὖν ταῦτα, οὐ φιλοτιμούμενος· καὶ γὰρ φεύγων τὸν κόμπον, τὸ ἑαυτοῦ παρεσιώπησεν όνομα. Αλλ' ἐπειδὴ παρέδραμον οἱ ἄλλοι εὐαγγελισταὶ τὰ περὶ τοῦ ἐμβαφέντος ψωμίου καὶ δοθέντος τῷ Ἰού δα, μέλλων διηγήσασθαι τοῦτο, ἀναγκαίω; ἐνέπεσε καὶ εἰς τὴν τούτων ἀπαγγελίαν. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς, Επιτραπεὶς παρὰ τοῦ Πέτρου, ἠρώτησε κρυφίως τίς ἐστιν ὁ παραδιδοὺς αὐτόν· ἀναγκαῖον ἦν εἰπεῖν ποῦ ἀνακείμενος ἡδύνατο ερωταν κρυφίως, καὶ πῶς εθάρρει ἐκεῖ τε ἀνακεῖσθαι καὶ ἐρωτήν μυστικῶς. Η τὸ μὲν ἀνακεῖσθαι ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ φησι, δηλῶν τὴν ὑπεράπειρον ταπείνωσιν τοῦ τὴν δόξαν ὑπεριπείρου· τὸ δὲ ἀγαπᾶσθαι λέγει, δεικνύων εαυτόν τε εὐχάριστον κἀκεῖνον φιλανθρωπότατον. Καὶ ὅτι μὲν ἡγαπᾶτο ὁμολογεῖ· διατί δὲ ἀγαπᾶτο οὐ προστίθησιν, εὐχαριστῶν μὲν ἅμα και μετριο φρονών. Νεύει - λέγει. Αὐτὸς μὲν οὐκ ἐθάρρησεν έρω τῆσαι διὰ τὴν αἰτίαν ἦν εἰρήκαμεν ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τετάρτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον· τῷ Ἰωάννη δὲ τοῦτο ἐπέτρεψεν, ως ηγαπημένῳ μάλιστα τῷ δι δασκάλῳ, καὶ ἀνακειμένῳ τηνικαῦτα ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ. Επιπεσὼν δὲ ἐκεῖνος οὕτως - ἐστιν; Οὕτως, ὡς ἀνέκειτο, τουτέστι μὴ ἀναστάς, ἀλλὰ μόνον μετ ταστραφείς. Ο μὲν οὖν 'Ιωάννης ἐξ ἁπλότητος καὶ ἀγάπης· ἐπέπεσεν. Οὕτω γὰρ φύσει Θεὸν αὐτὸν ἐγίν νωσκεν· αὐτὸς δὲ ἠνέσχετο και τούτῳ ψυχαγωγών αὐτόν. Tom. VIII, p. 194 A. tutis magnæ prærogativam, quam ipse modestiæ causa occultavit. Dicitur autem tantam a puero curanı habuisse puritatis, ut ne turpem quidem cogitationem unquam in cor suum ascendere permiserit: turpis agtem cogitatio, non de motu naturali accipienda est, sed de phantasia voluntaria; ideo etiam vi. go postmodum cognominatus est. Hoc vero privilegiunı· Dei quoque Genitrici datum erat. Dicit autem Chrysostomus, quod etiam amplius eum diligebat, propter excellentem animi humilitatem ac mansuetudinem, quas adeptus erat postquam de præeminentia correptus fuerat. Siquidem hæ virtutes etiam Mosen exaltaverunt. Considera vero et hoc, quomodo solus e discipulis in magistri aßictionibus permauserit, donec spiritum exhalasset: ob hæc ergo etiam amplius eum diligebat, ac tempore illo in sinu ejus recumbebat tanquam filius in sinu patris; appropinquans sim militer ei propter virtutis propinquitatem. Siquidem verisimile est, quod, præcognita jam magistri morte, mœstus admodum erat, et propterea post pedum lotionem ascitus fuerat, ibique recubuerat: consolationis ergo gratia (ii) hac scripsit, non gloriatio nis: nam fugiens jactantiam, sui ipsius nomen conticuit. Verum cum cæteri evangelistæ prætermisissent quæ de intinctione et offula Judæ data contigerant: narraturus hoc, incidit necessario in borum enarrationem. Nam, quia hortatu Petri clam interrogaverat quisnam esset qui eum traderet, necesse erat dicere, quomodo recumberet, us clam caleris posset interrogare, et quo paeto ausus est ibi recumbere ac secreto interrogare. Aut recubuisse se dicit in sinu ejus, immensam illius manifestans bumilitatem, qui immensæ erat glorie se vero diligi ait, significans et se gratum et illum bumanum. Confitetur ergo, quod diligebatur; causam vero cur diligeretur non addit, simul et gratus et modestus. Vers. 24. Innuit diceret. Ipse quidem ausus non est interrogare, propter causam quam sexagesimo quarto juxta Matthaeum capite diximus, Joanni vero hoc commisit tanquam præceptore maxime dilecto, qui tunc in sinu ejus recumbebal. Vers. 25. Cum ergo ille recumberet ila est Ita, sicuti recumbebat, hoc est, non elevatus, sed Lantum conversus. Joannes itaque ex simplicitate ac dilectione recumbebat; nondum enim natura Deum esse cognoscebat; ipse vero permittebat, etiam in hoc animum illius oblectans. Varia lectiones et notæ. Χάριν παρηγορίας, male, ut videtur, interpres retulit ad sequentis έγραψε ταῦτα. PATROL. GR. CXXIX.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XIII. ἄξιον ἀγαπᾶσθαι πλέον διὰ πλεονεξίαν ἀρετῆς με- licet cateris, ut qui plus diligi dignus erat, ob virγάλης ἦν αὐτὸς ἀπέκρυψε διὰ μετριοφροσύνην. Λέγεται δὲ καὶ τοσοῦτον ἐκ νεότητος ἐπιμελήτα σθαι καθαρότητος, ὡς μὴ ἐᾶσαί ποτε μηδὲ λογισμόν αἰσχρὸν ἀναβῆναι εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ· λογισμὸν δὲ αἰσχρὸν οὐ τὴν φυσικήν κίνησιν οἰητέον, ἀλλὰ τὴν προαιρετικὴν φαντασίαν. Διὰ καὶ παρθένος ὕστε ρον ἐπωνομάσθη. Τοῦτο δὲ προτέρημα καὶ τῇ Θεοτόκῳ προσήν. Λέγει δὲ ὁ Χρυσόστομος ὅτι ἠγάπα αὐτὸν πλέον καὶ δι᾿ ὑπερβάλλουσαν ταπεινοφροσύνην καὶ πραότητα, ἅπερ ἐκτήσατο μετὰ τὸ ἐπιτιμηθῆναι διὰ τὴν προεδρίαν. Ταῦτα γὰρ καὶ τὸν Μωϋσῆν ὕψωσαν. Σκόπει δὲ καὶ τοῦτο ὅτι καὶ τοῖς πάθεσι τοῦ διδασκάλου μόνος τῶν μαθητῶν παρέμεινεν ἄχρις ἂν ἐξέπνευσε. Διὰ ταῦτα οὖν καὶ ἀγαπᾶτο πλέον, καὶ ἀνέκειτο κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ, ὡς παῖς ἐν κόλπῳ πατρός, ἀναλόγως ἐγγίζων αὐτῷ διὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς ἐγγύτητα. Εἰκὸς γὰρ αὐτὸν γνόντα ἤδη τὸν θάνατον τοῦ διδασκάλου σφόδρα σκυθρωπάζειν, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ τὸν νιπτήρα προσκληθῆναι καὶ ἀναπεσεῖν ἐκεῖ χάριν παρηγορίας. Έγραψε μὲν οὖν ταῦτα, οὐ φιλοτιμούμενος· καὶ γὰρ φεύγων τὸν κόμπον, τὸ ἑαυτοῦ παρεσιώπησεν όνομα. Αλλ' ἐπειδὴ παρέδραμον οἱ ἄλλοι εὐαγγελισταὶ τὰ περὶ τοῦ ἐμβαφέντος ψωμίου καὶ δοθέντος τῷ Ἰού δα, μέλλων διηγήσασθαι τοῦτο, ἀναγκαίω; ἐνέπεσε καὶ εἰς τὴν τούτων ἀπαγγελίαν. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς, Επιτραπεὶς παρὰ τοῦ Πέτρου, ἠρώτησε κρυφίως τίς ἐστιν ὁ παραδιδοὺς αὐτόν· ἀναγκαῖον ἦν εἰπεῖν ποῦ ἀνακείμενος ἡδύνατο ερωταν κρυφίως, καὶ πῶς εθάρρει ἐκεῖ τε ἀνακεῖσθαι καὶ ἐρωτήν μυστικῶς. Η τὸ μὲν ἀνακεῖσθαι ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ φησι, δηλῶν τὴν ὑπεράπειρον ταπείνωσιν τοῦ τὴν δόξαν ὑπεριπείρου· τὸ δὲ ἀγαπᾶσθαι λέγει, δεικνύων εαυτόν τε εὐχάριστον κἀκεῖνον φιλανθρωπότατον. Καὶ ὅτι μὲν ἡγαπᾶτο ὁμολογεῖ· διατί δὲ ἀγαπᾶτο οὐ προστίθησιν, εὐχαριστῶν μὲν ἅμα και μετριο φρονών. Νεύει - λέγει. Αὐτὸς μὲν οὐκ ἐθάρρησεν έρω τῆσαι διὰ τὴν αἰτίαν ἦν εἰρήκαμεν ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τετάρτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον· τῷ Ἰωάννη δὲ τοῦτο ἐπέτρεψεν, ως ηγαπημένῳ μάλιστα τῷ δι δασκάλῳ, καὶ ἀνακειμένῳ τηνικαῦτα ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ. Επιπεσὼν δὲ ἐκεῖνος οὕτως - ἐστιν; Οὕτως, ὡς ἀνέκειτο, τουτέστι μὴ ἀναστάς, ἀλλὰ μόνον μετ ταστραφείς. Ο μὲν οὖν 'Ιωάννης ἐξ ἁπλότητος καὶ ἀγάπης· ἐπέπεσεν. Οὕτω γὰρ φύσει Θεὸν αὐτὸν ἐγίν νωσκεν· αὐτὸς δὲ ἠνέσχετο και τούτῳ ψυχαγωγών αὐτόν. Tom. VIII, p. 194 A. tutis magnæ prærogativam, quam ipse modestiæ causa occultavit. Dicitur autem tantam a puero curanı habuisse puritatis, ut ne turpem quidem cogitationem unquam in cor suum ascendere permiserit: turpis agtem cogitatio, non de motu naturali accipienda est, sed de phantasia voluntaria; ideo etiam vi. go postmodum cognominatus est. Hoc vero privilegiunı· Dei quoque Genitrici datum erat. Dicit autem Chrysostomus, quod etiam amplius eum diligebat, propter excellentem animi humilitatem ac mansuetudinem, quas adeptus erat postquam de præeminentia correptus fuerat. Siquidem hæ virtutes etiam Mosen exaltaverunt. Considera vero et hoc, quomodo solus e discipulis in magistri aßictionibus permauserit, donec spiritum exhalasset: ob hæc ergo etiam amplius eum diligebat, ac tempore illo in sinu ejus recumbebat tanquam filius in sinu patris; appropinquans sim militer ei propter virtutis propinquitatem. Siquidem verisimile est, quod, præcognita jam magistri morte, mœstus admodum erat, et propterea post pedum lotionem ascitus fuerat, ibique recubuerat: consolationis ergo gratia (ii) hac scripsit, non gloriatio nis: nam fugiens jactantiam, sui ipsius nomen conticuit. Verum cum cæteri evangelistæ prætermisissent quæ de intinctione et offula Judæ data contigerant: narraturus hoc, incidit necessario in borum enarrationem. Nam, quia hortatu Petri clam interrogaverat quisnam esset qui eum traderet, necesse erat dicere, quomodo recumberet, us clam caleris posset interrogare, et quo paeto ausus est ibi recumbere ac secreto interrogare. Aut recubuisse se dicit in sinu ejus, immensam illius manifestans bumilitatem, qui immensæ erat glorie se vero diligi ait, significans et se gratum et illum bumanum. Confitetur ergo, quod diligebatur; causam vero cur diligeretur non addit, simul et gratus et modestus. Vers. 24. Innuit diceret. Ipse quidem ausus non est interrogare, propter causam quam sexagesimo quarto juxta Matthaeum capite diximus, Joanni vero hoc commisit tanquam præceptore maxime dilecto, qui tunc in sinu ejus recumbebal. Vers. 25. Cum ergo ille recumberet ila est Ita, sicuti recumbebat, hoc est, non elevatus, sed Lantum conversus. Joannes itaque ex simplicitate ac dilectione recumbebat; nondum enim natura Deum esse cognoscebat; ipse vero permittebat, etiam in hoc animum illius oblectans. Varia lectiones et notæ. Χάριν παρηγορίας, male, ut videtur, interpres retulit ad sequentis έγραψε ταῦτα. PATROL. GR. CXXIX.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XIII. ἄξιον ἀγαπᾶσθαι πλέον διὰ πλεονεξίαν ἀρετῆς με- licet cateris, ut qui plus diligi dignus erat, ob virγάλης ἦν αὐτὸς ἀπέκρυψε διὰ μετριοφροσύνην. Λέγεται δὲ καὶ τοσοῦτον ἐκ νεότητος ἐπιμελήτα σθαι καθαρότητος, ὡς μὴ ἐᾶσαί ποτε μηδὲ λογισμόν αἰσχρὸν ἀναβῆναι εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ· λογισμὸν δὲ αἰσχρὸν οὐ τὴν φυσικήν κίνησιν οἰητέον, ἀλλὰ τὴν προαιρετικὴν φαντασίαν. Διὰ καὶ παρθένος ὕστε ρον ἐπωνομάσθη. Τοῦτο δὲ προτέρημα καὶ τῇ Θεοτόκῳ προσήν. Λέγει δὲ ὁ Χρυσόστομος ὅτι ἠγάπα αὐτὸν πλέον καὶ δι᾿ ὑπερβάλλουσαν ταπεινοφροσύνην καὶ πραότητα, ἅπερ ἐκτήσατο μετὰ τὸ ἐπιτιμηθῆναι διὰ τὴν προεδρίαν. Ταῦτα γὰρ καὶ τὸν Μωϋσῆν ὕψωσαν. Σκόπει δὲ καὶ τοῦτο ὅτι καὶ τοῖς πάθεσι τοῦ διδασκάλου μόνος τῶν μαθητῶν παρέμεινεν ἄχρις ἂν ἐξέπνευσε. Διὰ ταῦτα οὖν καὶ ἀγαπᾶτο πλέον, καὶ ἀνέκειτο κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ, ὡς παῖς ἐν κόλπῳ πατρός, ἀναλόγως ἐγγίζων αὐτῷ διὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς ἐγγύτητα. Εἰκὸς γὰρ αὐτὸν γνόντα ἤδη τὸν θάνατον τοῦ διδασκάλου σφόδρα σκυθρωπάζειν, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ τὸν νιπτήρα προσκληθῆναι καὶ ἀναπεσεῖν ἐκεῖ χάριν παρηγορίας. Έγραψε μὲν οὖν ταῦτα, οὐ φιλοτιμούμενος· καὶ γὰρ φεύγων τὸν κόμπον, τὸ ἑαυτοῦ παρεσιώπησεν όνομα. Αλλ' ἐπειδὴ παρέδραμον οἱ ἄλλοι εὐαγγελισταὶ τὰ περὶ τοῦ ἐμβαφέντος ψωμίου καὶ δοθέντος τῷ Ἰού δα, μέλλων διηγήσασθαι τοῦτο, ἀναγκαίω; ἐνέπεσε καὶ εἰς τὴν τούτων ἀπαγγελίαν. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς, Επιτραπεὶς παρὰ τοῦ Πέτρου, ἠρώτησε κρυφίως τίς ἐστιν ὁ παραδιδοὺς αὐτόν· ἀναγκαῖον ἦν εἰπεῖν ποῦ ἀνακείμενος ἡδύνατο ερωταν κρυφίως, καὶ πῶς εθάρρει ἐκεῖ τε ἀνακεῖσθαι καὶ ἐρωτήν μυστικῶς. Η τὸ μὲν ἀνακεῖσθαι ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ φησι, δηλῶν τὴν ὑπεράπειρον ταπείνωσιν τοῦ τὴν δόξαν ὑπεριπείρου· τὸ δὲ ἀγαπᾶσθαι λέγει, δεικνύων εαυτόν τε εὐχάριστον κἀκεῖνον φιλανθρωπότατον. Καὶ ὅτι μὲν ἡγαπᾶτο ὁμολογεῖ· διατί δὲ ἀγαπᾶτο οὐ προστίθησιν, εὐχαριστῶν μὲν ἅμα και μετριο φρονών. Νεύει - λέγει. Αὐτὸς μὲν οὐκ ἐθάρρησεν έρω τῆσαι διὰ τὴν αἰτίαν ἦν εἰρήκαμεν ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τετάρτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον· τῷ Ἰωάννη δὲ τοῦτο ἐπέτρεψεν, ως ηγαπημένῳ μάλιστα τῷ δι δασκάλῳ, καὶ ἀνακειμένῳ τηνικαῦτα ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ. Επιπεσὼν δὲ ἐκεῖνος οὕτως - ἐστιν; Οὕτως, ὡς ἀνέκειτο, τουτέστι μὴ ἀναστάς, ἀλλὰ μόνον μετ ταστραφείς. Ο μὲν οὖν 'Ιωάννης ἐξ ἁπλότητος καὶ ἀγάπης· ἐπέπεσεν. Οὕτω γὰρ φύσει Θεὸν αὐτὸν ἐγίν νωσκεν· αὐτὸς δὲ ἠνέσχετο και τούτῳ ψυχαγωγών αὐτόν. Tom. VIII, p. 194 A. tutis magnæ prærogativam, quam ipse modestiæ causa occultavit. Dicitur autem tantam a puero curanı habuisse puritatis, ut ne turpem quidem cogitationem unquam in cor suum ascendere permiserit: turpis agtem cogitatio, non de motu naturali accipienda est, sed de phantasia voluntaria; ideo etiam vi. go postmodum cognominatus est. Hoc vero privilegiunı· Dei quoque Genitrici datum erat. Dicit autem Chrysostomus, quod etiam amplius eum diligebat, propter excellentem animi humilitatem ac mansuetudinem, quas adeptus erat postquam de præeminentia correptus fuerat. Siquidem hæ virtutes etiam Mosen exaltaverunt. Considera vero et hoc, quomodo solus e discipulis in magistri aßictionibus permauserit, donec spiritum exhalasset: ob hæc ergo etiam amplius eum diligebat, ac tempore illo in sinu ejus recumbebat tanquam filius in sinu patris; appropinquans sim militer ei propter virtutis propinquitatem. Siquidem verisimile est, quod, præcognita jam magistri morte, mœstus admodum erat, et propterea post pedum lotionem ascitus fuerat, ibique recubuerat: consolationis ergo gratia (ii) hac scripsit, non gloriatio nis: nam fugiens jactantiam, sui ipsius nomen conticuit. Verum cum cæteri evangelistæ prætermisissent quæ de intinctione et offula Judæ data contigerant: narraturus hoc, incidit necessario in borum enarrationem. Nam, quia hortatu Petri clam interrogaverat quisnam esset qui eum traderet, necesse erat dicere, quomodo recumberet, us clam caleris posset interrogare, et quo paeto ausus est ibi recumbere ac secreto interrogare. Aut recubuisse se dicit in sinu ejus, immensam illius manifestans bumilitatem, qui immensæ erat glorie se vero diligi ait, significans et se gratum et illum bumanum. Confitetur ergo, quod diligebatur; causam vero cur diligeretur non addit, simul et gratus et modestus. Vers. 24. Innuit diceret. Ipse quidem ausus non est interrogare, propter causam quam sexagesimo quarto juxta Matthaeum capite diximus, Joanni vero hoc commisit tanquam præceptore maxime dilecto, qui tunc in sinu ejus recumbebal. Vers. 25. Cum ergo ille recumberet ila est Ita, sicuti recumbebat, hoc est, non elevatus, sed Lantum conversus. Joannes itaque ex simplicitate ac dilectione recumbebat; nondum enim natura Deum esse cognoscebat; ipse vero permittebat, etiam in hoc animum illius oblectans. Varia lectiones et notæ. Χάριν παρηγορίας, male, ut videtur, interpres retulit ad sequentis έγραψε ταῦτα. PATROL. GR. CXXIX.

Vers. 26. Respondet - Iscariola. Quare predicto juxta Matthæum capite, ubi dicitur: Dico autem vobis, quod non bibam ex hoc fructu vitis usque in diem illum” et cætera, et lege totam enarrationem: nam in ea de his et iis quæ sequuntur, ad verbum dictumn est. Vers. 27. Ει — Salanas. In Gne illius enarrationis de hoc plane invenies. Ingressus est autem in illum, non quod ut demoniacum agitaret, sed quod dominaretur ac serviluti eum subjiceret, veluti septuagesimo sexto capite Evangelii secundum Lucam diximus. Vel etiam per cogitationes in illum ingres sus est. Vers. 27. Ail Vers. 29. Daret. In ea enarratione etiam hæc omnia pulchre declarata sunt. exivit. Similiter et hoc. Vers. 50. Accepta · Vers. 30. Erat Vers. 31. Exivit. Significavit tempus evangelista, ostendens, quod neque nox eum retinuit. Vers. 51. Ait - hominis, Superius dixit capite decimo quinto: Venit tempus ut glorifcetur Filius hominis 1. Hic autem: Nunc glorificatus est Filius hominis. Ex hoc, inquit, tempore glorificatus est amictionibus pro mundo toleratis: nam gloria sunt domino afictiones, quas pro servis tolerat. Tanquam factum autem dicit id quod, futurum est: quia paulo post comprehendendus et passurus erat. Quod si domino gloria sunt amictiones tolerate pro servis, multo magis servis gloria sunt, quæ pro domino sustinent. Vers. 51. ΕΙ eum. Pater glorificatus est per Filium, per conversationem, qua tanquam homo pro salute hominum conversatus est. Nam sicut Filio gloria est habere talem Patrem, ita sane et Patri gloria est habere talem Filium. Præterea quoque homines videntes admiranda quæ faciebat, glorificabant Deum, quemadmodnm dicunt evangelistæð. Ἀποκρίνεται -- Ισκαριώτη. Ζήτησον ἐν τῷ δηλωθέντι κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τή λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι οὐ μὴ πίω ἀπάρτι ἐκ τούτου τοῦ γεννή ματος τῆς ἀμπέλου, ἕως τῆς ἡμέρας εκείνης, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ὅλην ἐξήγησιν· ἐν αὐτῇ γὰρ περὶ τούτων τε καὶ τῶν ἐφεξῆς ἐῤῥήθη κατά λόγον. Καὶ — Σατανᾶς. Ἐν τῷ τέλει τῆς ἐξηγήσεως ἐκείνη; εὑρήσεις περὶ τούτου σαφῶς. Εἰσῆλθε δὲ εἰς ἐκεῖνον, οὐχ ὥστε δαιμονἂν αὐτὸν, ἀλλ' ὥστε κατακυριεύειν καὶ δουλαγωγεῖν αὐτὸν, ὡς καὶ ἐν τῷ ἑβδομηκοστῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν εἰ ρήκαμεν. Η καὶ διὰ τῶν λογισμῶν εἰσῆλθεν εἰς ἐκεῖνον Λέγει — δῷ. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐξηγήσει καὶ ταῦτα πάντα διηρμηνεύθησαν άριστα. Λαβὼν ἐξῆλθεν. Ομοίως καὶ τοῦτο. Εν - ἐξῆλθεν. Ἐπεσημήνατο τὸν καιρὸν ὁ εὐαγ γελιστής, δεικνύων ὅτι οὐδὲ ἡ νύξ ἐπέσχεν αὐτόν. Λέγει — ἀνθρώπου. Ανωτέρω μὲν εἶπεν ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ· Ἑλήλυθεν ἡ ὥρα, ἵνα δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· ἐνταῦθα δέ· Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. ᾿Απὸ τοῦ νῦν ἐδο ξάσθη φησί, τοῖς ὑπὲρ τοῦ κόσμου πάθεσι. Δόξε γὰρ τῷ δεσπότῃ, τὰ ὑπὲρ τῶν δούλων πάθη. Ὡς για γονὸς δὲ λέγει τὸ γενησόμενον, διὰ τὸ ὅσον οὔπω μέλλειν συλληφθῆναι καὶ πάσχειν. Εἰ δὲ τῷ δεσπότη δόξα τὰ ὑπὲρ τῶν δούλων πάθη, πολλῷ μᾶλλον τοῖ; δούλοι; δόξα τὰ ὑπὲρ τοῦ δεσπότου. Καὶ — αὐτῷ. Ο Πατήρ εδοξάσθη ἐν τῷ Υἱῷ διὰ τῆς πολιτείας ἣν ὡς ἄνθρωπος ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων ἐπολιτεύσατο. Ωσπερ γὰρ τῷ Υἱῷ δόξε τὸ ἔχειν τοιοῦτον Πατέρα, οὕτως ἄρα καὶ τῷ Πατρί δόξα τὸ ἔχειν τοιοῦτον Υιόν. "Αλλως τε, καὶ οἱ ἄν. θρωποι βλέποντες & ἑτερατούργει καὶ ἐδίδασκεν, ἐδέξαζον τὸν Θεὸν, ὡς οἱ εὐαγγελισταί φασι. Εἰ - ἑαυτῷ. Δοξάσει τὸν Υἱὸν δι' ἑαυτοῦ, τερα τουργῶν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ τὰ φοβερὰ καὶ ἐξαίσια σημεία, καὶ δεικνύων ἐντεῦθεν ὅτι γνήσιος Υιός αὐτοῦ ἐστι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ προλαβὼν εἶπεν· *Οιαν υψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τότε γνώ σεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι· ἔνθα πλατύτερον ὁμοῦ καὶ σαVers. 52. Quod si — seipsum. Glorificabit Filium per seipsum, edens prodigia tempore passionis, tremenda ac stupenda signa: etiam hinc ostendens, quod legitimus esset ejus Filius. Nam et propterea in superioribus dixit: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quod ego sim 1, ubi latiorem ac manifestiorem dedimus enarratio- η φέστερον ἐξηγησάμεθα. nem. Vers. 32. Ει eum. Continuo in ipsa cruce. Hoc autem dixit, ne de gloria illa opinarentur, quam habebit in secundo suo adventu, de qua frequenter ous docuit. Ilæc vero dicens, monet siertentes eorum cogitationes, et suadet, non solum ae moleste ferant, sed et gaudeant propter gloriam ejus, quæ paulo post futura est. ne ” Matth. XVI, 9. το Joan. sit, 23. Τοῦ κατὰ Ματθαῖον omittit A. Kal αὐτόν. Εὐθύς, ἐν αὐτῷ τῷ σταυρῷ. Τοῦτο δὲ εἶπεν ἵνα μὴ ὑπολάβωσιν ὅτι περὶ τῆς δόξης ἐκείνης λέγει, τῆς ἐν τῇ δευτέρα παρουσίᾳ αὐτοῦ, περὶ ἧς διαφόρως ἐδίδαξεν αὐτούς. Ταῦτα δὲ λέγων ἀνίστησι κατεπεπτωκότας τοὺς λογισμοὺς αὐτῶν, καὶ πείθει μὴ μόνον μή δυσφορεῖν, ἀλλὰ μᾶλλον χαίρειν διὰ τὴν μετά βραχύ δόξαν αὐτοῦ. * Joan. viii, 23. Variæ lectiones et notæ. Εδοξάσθην Β. : El; aúTÓV. Digilized by Google

Vers. 26. Respondet - Iscariola. Quare predicto juxta Matthæum capite, ubi dicitur: Dico autem vobis, quod non bibam ex hoc fructu vitis usque in diem illum” et cætera, et lege totam enarrationem: nam in ea de his et iis quæ sequuntur, ad verbum dictumn est. Vers. 27. Ει — Salanas. In Gne illius enarrationis de hoc plane invenies. Ingressus est autem in illum, non quod ut demoniacum agitaret, sed quod dominaretur ac serviluti eum subjiceret, veluti septuagesimo sexto capite Evangelii secundum Lucam diximus. Vel etiam per cogitationes in illum ingres sus est. Vers. 27. Ail Vers. 29. Daret. In ea enarratione etiam hæc omnia pulchre declarata sunt. exivit. Similiter et hoc. Vers. 50. Accepta · Vers. 30. Erat Vers. 31. Exivit. Significavit tempus evangelista, ostendens, quod neque nox eum retinuit. Vers. 51. Ait - hominis, Superius dixit capite decimo quinto: Venit tempus ut glorifcetur Filius hominis 1. Hic autem: Nunc glorificatus est Filius hominis. Ex hoc, inquit, tempore glorificatus est amictionibus pro mundo toleratis: nam gloria sunt domino afictiones, quas pro servis tolerat. Tanquam factum autem dicit id quod, futurum est: quia paulo post comprehendendus et passurus erat. Quod si domino gloria sunt amictiones tolerate pro servis, multo magis servis gloria sunt, quæ pro domino sustinent. Vers. 51. ΕΙ eum. Pater glorificatus est per Filium, per conversationem, qua tanquam homo pro salute hominum conversatus est. Nam sicut Filio gloria est habere talem Patrem, ita sane et Patri gloria est habere talem Filium. Præterea quoque homines videntes admiranda quæ faciebat, glorificabant Deum, quemadmodnm dicunt evangelistæð. Ἀποκρίνεται -- Ισκαριώτη. Ζήτησον ἐν τῷ δηλωθέντι κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τή λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι οὐ μὴ πίω ἀπάρτι ἐκ τούτου τοῦ γεννή ματος τῆς ἀμπέλου, ἕως τῆς ἡμέρας εκείνης, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ὅλην ἐξήγησιν· ἐν αὐτῇ γὰρ περὶ τούτων τε καὶ τῶν ἐφεξῆς ἐῤῥήθη κατά λόγον. Καὶ — Σατανᾶς. Ἐν τῷ τέλει τῆς ἐξηγήσεως ἐκείνη; εὑρήσεις περὶ τούτου σαφῶς. Εἰσῆλθε δὲ εἰς ἐκεῖνον, οὐχ ὥστε δαιμονἂν αὐτὸν, ἀλλ' ὥστε κατακυριεύειν καὶ δουλαγωγεῖν αὐτὸν, ὡς καὶ ἐν τῷ ἑβδομηκοστῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν εἰ ρήκαμεν. Η καὶ διὰ τῶν λογισμῶν εἰσῆλθεν εἰς ἐκεῖνον Λέγει — δῷ. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐξηγήσει καὶ ταῦτα πάντα διηρμηνεύθησαν άριστα. Λαβὼν ἐξῆλθεν. Ομοίως καὶ τοῦτο. Εν - ἐξῆλθεν. Ἐπεσημήνατο τὸν καιρὸν ὁ εὐαγ γελιστής, δεικνύων ὅτι οὐδὲ ἡ νύξ ἐπέσχεν αὐτόν. Λέγει — ἀνθρώπου. Ανωτέρω μὲν εἶπεν ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ· Ἑλήλυθεν ἡ ὥρα, ἵνα δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· ἐνταῦθα δέ· Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. ᾿Απὸ τοῦ νῦν ἐδο ξάσθη φησί, τοῖς ὑπὲρ τοῦ κόσμου πάθεσι. Δόξε γὰρ τῷ δεσπότῃ, τὰ ὑπὲρ τῶν δούλων πάθη. Ὡς για γονὸς δὲ λέγει τὸ γενησόμενον, διὰ τὸ ὅσον οὔπω μέλλειν συλληφθῆναι καὶ πάσχειν. Εἰ δὲ τῷ δεσπότη δόξα τὰ ὑπὲρ τῶν δούλων πάθη, πολλῷ μᾶλλον τοῖ; δούλοι; δόξα τὰ ὑπὲρ τοῦ δεσπότου. Καὶ — αὐτῷ. Ο Πατήρ εδοξάσθη ἐν τῷ Υἱῷ διὰ τῆς πολιτείας ἣν ὡς ἄνθρωπος ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων ἐπολιτεύσατο. Ωσπερ γὰρ τῷ Υἱῷ δόξε τὸ ἔχειν τοιοῦτον Πατέρα, οὕτως ἄρα καὶ τῷ Πατρί δόξα τὸ ἔχειν τοιοῦτον Υιόν. "Αλλως τε, καὶ οἱ ἄν. θρωποι βλέποντες & ἑτερατούργει καὶ ἐδίδασκεν, ἐδέξαζον τὸν Θεὸν, ὡς οἱ εὐαγγελισταί φασι. Εἰ - ἑαυτῷ. Δοξάσει τὸν Υἱὸν δι' ἑαυτοῦ, τερα τουργῶν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ τὰ φοβερὰ καὶ ἐξαίσια σημεία, καὶ δεικνύων ἐντεῦθεν ὅτι γνήσιος Υιός αὐτοῦ ἐστι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ προλαβὼν εἶπεν· *Οιαν υψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τότε γνώ σεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι· ἔνθα πλατύτερον ὁμοῦ καὶ σαVers. 52. Quod si — seipsum. Glorificabit Filium per seipsum, edens prodigia tempore passionis, tremenda ac stupenda signa: etiam hinc ostendens, quod legitimus esset ejus Filius. Nam et propterea in superioribus dixit: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quod ego sim 1, ubi latiorem ac manifestiorem dedimus enarratio- η φέστερον ἐξηγησάμεθα. nem. Vers. 32. Ει eum. Continuo in ipsa cruce. Hoc autem dixit, ne de gloria illa opinarentur, quam habebit in secundo suo adventu, de qua frequenter ous docuit. Ilæc vero dicens, monet siertentes eorum cogitationes, et suadet, non solum ae moleste ferant, sed et gaudeant propter gloriam ejus, quæ paulo post futura est. ne ” Matth. XVI, 9. το Joan. sit, 23. Τοῦ κατὰ Ματθαῖον omittit A. Kal αὐτόν. Εὐθύς, ἐν αὐτῷ τῷ σταυρῷ. Τοῦτο δὲ εἶπεν ἵνα μὴ ὑπολάβωσιν ὅτι περὶ τῆς δόξης ἐκείνης λέγει, τῆς ἐν τῇ δευτέρα παρουσίᾳ αὐτοῦ, περὶ ἧς διαφόρως ἐδίδαξεν αὐτούς. Ταῦτα δὲ λέγων ἀνίστησι κατεπεπτωκότας τοὺς λογισμοὺς αὐτῶν, καὶ πείθει μὴ μόνον μή δυσφορεῖν, ἀλλὰ μᾶλλον χαίρειν διὰ τὴν μετά βραχύ δόξαν αὐτοῦ. * Joan. viii, 23. Variæ lectiones et notæ. Εδοξάσθην Β. : El; aúTÓV. Digilized by Google

Vers. 26. Respondet - Iscariola. Quare predicto juxta Matthæum capite, ubi dicitur: Dico autem vobis, quod non bibam ex hoc fructu vitis usque in diem illum” et cætera, et lege totam enarrationem: nam in ea de his et iis quæ sequuntur, ad verbum dictumn est. Vers. 27. Ει — Salanas. In Gne illius enarrationis de hoc plane invenies. Ingressus est autem in illum, non quod ut demoniacum agitaret, sed quod dominaretur ac serviluti eum subjiceret, veluti septuagesimo sexto capite Evangelii secundum Lucam diximus. Vel etiam per cogitationes in illum ingres sus est. Vers. 27. Ail Vers. 29. Daret. In ea enarratione etiam hæc omnia pulchre declarata sunt. exivit. Similiter et hoc. Vers. 50. Accepta · Vers. 30. Erat Vers. 31. Exivit. Significavit tempus evangelista, ostendens, quod neque nox eum retinuit. Vers. 51. Ait - hominis, Superius dixit capite decimo quinto: Venit tempus ut glorifcetur Filius hominis 1. Hic autem: Nunc glorificatus est Filius hominis. Ex hoc, inquit, tempore glorificatus est amictionibus pro mundo toleratis: nam gloria sunt domino afictiones, quas pro servis tolerat. Tanquam factum autem dicit id quod, futurum est: quia paulo post comprehendendus et passurus erat. Quod si domino gloria sunt amictiones tolerate pro servis, multo magis servis gloria sunt, quæ pro domino sustinent. Vers. 51. ΕΙ eum. Pater glorificatus est per Filium, per conversationem, qua tanquam homo pro salute hominum conversatus est. Nam sicut Filio gloria est habere talem Patrem, ita sane et Patri gloria est habere talem Filium. Præterea quoque homines videntes admiranda quæ faciebat, glorificabant Deum, quemadmodnm dicunt evangelistæð. Ἀποκρίνεται -- Ισκαριώτη. Ζήτησον ἐν τῷ δηλωθέντι κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τή λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι οὐ μὴ πίω ἀπάρτι ἐκ τούτου τοῦ γεννή ματος τῆς ἀμπέλου, ἕως τῆς ἡμέρας εκείνης, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ὅλην ἐξήγησιν· ἐν αὐτῇ γὰρ περὶ τούτων τε καὶ τῶν ἐφεξῆς ἐῤῥήθη κατά λόγον. Καὶ — Σατανᾶς. Ἐν τῷ τέλει τῆς ἐξηγήσεως ἐκείνη; εὑρήσεις περὶ τούτου σαφῶς. Εἰσῆλθε δὲ εἰς ἐκεῖνον, οὐχ ὥστε δαιμονἂν αὐτὸν, ἀλλ' ὥστε κατακυριεύειν καὶ δουλαγωγεῖν αὐτὸν, ὡς καὶ ἐν τῷ ἑβδομηκοστῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν εἰ ρήκαμεν. Η καὶ διὰ τῶν λογισμῶν εἰσῆλθεν εἰς ἐκεῖνον Λέγει — δῷ. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐξηγήσει καὶ ταῦτα πάντα διηρμηνεύθησαν άριστα. Λαβὼν ἐξῆλθεν. Ομοίως καὶ τοῦτο. Εν - ἐξῆλθεν. Ἐπεσημήνατο τὸν καιρὸν ὁ εὐαγ γελιστής, δεικνύων ὅτι οὐδὲ ἡ νύξ ἐπέσχεν αὐτόν. Λέγει — ἀνθρώπου. Ανωτέρω μὲν εἶπεν ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ· Ἑλήλυθεν ἡ ὥρα, ἵνα δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· ἐνταῦθα δέ· Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. ᾿Απὸ τοῦ νῦν ἐδο ξάσθη φησί, τοῖς ὑπὲρ τοῦ κόσμου πάθεσι. Δόξε γὰρ τῷ δεσπότῃ, τὰ ὑπὲρ τῶν δούλων πάθη. Ὡς για γονὸς δὲ λέγει τὸ γενησόμενον, διὰ τὸ ὅσον οὔπω μέλλειν συλληφθῆναι καὶ πάσχειν. Εἰ δὲ τῷ δεσπότη δόξα τὰ ὑπὲρ τῶν δούλων πάθη, πολλῷ μᾶλλον τοῖ; δούλοι; δόξα τὰ ὑπὲρ τοῦ δεσπότου. Καὶ — αὐτῷ. Ο Πατήρ εδοξάσθη ἐν τῷ Υἱῷ διὰ τῆς πολιτείας ἣν ὡς ἄνθρωπος ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων ἐπολιτεύσατο. Ωσπερ γὰρ τῷ Υἱῷ δόξε τὸ ἔχειν τοιοῦτον Πατέρα, οὕτως ἄρα καὶ τῷ Πατρί δόξα τὸ ἔχειν τοιοῦτον Υιόν. "Αλλως τε, καὶ οἱ ἄν. θρωποι βλέποντες & ἑτερατούργει καὶ ἐδίδασκεν, ἐδέξαζον τὸν Θεὸν, ὡς οἱ εὐαγγελισταί φασι. Εἰ - ἑαυτῷ. Δοξάσει τὸν Υἱὸν δι' ἑαυτοῦ, τερα τουργῶν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ τὰ φοβερὰ καὶ ἐξαίσια σημεία, καὶ δεικνύων ἐντεῦθεν ὅτι γνήσιος Υιός αὐτοῦ ἐστι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ προλαβὼν εἶπεν· *Οιαν υψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τότε γνώ σεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι· ἔνθα πλατύτερον ὁμοῦ καὶ σαVers. 52. Quod si — seipsum. Glorificabit Filium per seipsum, edens prodigia tempore passionis, tremenda ac stupenda signa: etiam hinc ostendens, quod legitimus esset ejus Filius. Nam et propterea in superioribus dixit: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quod ego sim 1, ubi latiorem ac manifestiorem dedimus enarratio- η φέστερον ἐξηγησάμεθα. nem. Vers. 32. Ει eum. Continuo in ipsa cruce. Hoc autem dixit, ne de gloria illa opinarentur, quam habebit in secundo suo adventu, de qua frequenter ous docuit. Ilæc vero dicens, monet siertentes eorum cogitationes, et suadet, non solum ae moleste ferant, sed et gaudeant propter gloriam ejus, quæ paulo post futura est. ne ” Matth. XVI, 9. το Joan. sit, 23. Τοῦ κατὰ Ματθαῖον omittit A. Kal αὐτόν. Εὐθύς, ἐν αὐτῷ τῷ σταυρῷ. Τοῦτο δὲ εἶπεν ἵνα μὴ ὑπολάβωσιν ὅτι περὶ τῆς δόξης ἐκείνης λέγει, τῆς ἐν τῇ δευτέρα παρουσίᾳ αὐτοῦ, περὶ ἧς διαφόρως ἐδίδαξεν αὐτούς. Ταῦτα δὲ λέγων ἀνίστησι κατεπεπτωκότας τοὺς λογισμοὺς αὐτῶν, καὶ πείθει μὴ μόνον μή δυσφορεῖν, ἀλλὰ μᾶλλον χαίρειν διὰ τὴν μετά βραχύ δόξαν αὐτοῦ. * Joan. viii, 23. Variæ lectiones et notæ. Εδοξάσθην Β. : El; aúTÓV. Digilized by Google

Vers. 26. Respondet - Iscariola. Quare predicto juxta Matthæum capite, ubi dicitur: Dico autem vobis, quod non bibam ex hoc fructu vitis usque in diem illum” et cætera, et lege totam enarrationem: nam in ea de his et iis quæ sequuntur, ad verbum dictumn est. Vers. 27. Ει — Salanas. In Gne illius enarrationis de hoc plane invenies. Ingressus est autem in illum, non quod ut demoniacum agitaret, sed quod dominaretur ac serviluti eum subjiceret, veluti septuagesimo sexto capite Evangelii secundum Lucam diximus. Vel etiam per cogitationes in illum ingres sus est. Vers. 27. Ail Vers. 29. Daret. In ea enarratione etiam hæc omnia pulchre declarata sunt. exivit. Similiter et hoc. Vers. 50. Accepta · Vers. 30. Erat Vers. 31. Exivit. Significavit tempus evangelista, ostendens, quod neque nox eum retinuit. Vers. 51. Ait - hominis, Superius dixit capite decimo quinto: Venit tempus ut glorifcetur Filius hominis 1. Hic autem: Nunc glorificatus est Filius hominis. Ex hoc, inquit, tempore glorificatus est amictionibus pro mundo toleratis: nam gloria sunt domino afictiones, quas pro servis tolerat. Tanquam factum autem dicit id quod, futurum est: quia paulo post comprehendendus et passurus erat. Quod si domino gloria sunt amictiones tolerate pro servis, multo magis servis gloria sunt, quæ pro domino sustinent. Vers. 51. ΕΙ eum. Pater glorificatus est per Filium, per conversationem, qua tanquam homo pro salute hominum conversatus est. Nam sicut Filio gloria est habere talem Patrem, ita sane et Patri gloria est habere talem Filium. Præterea quoque homines videntes admiranda quæ faciebat, glorificabant Deum, quemadmodnm dicunt evangelistæð. Ἀποκρίνεται -- Ισκαριώτη. Ζήτησον ἐν τῷ δηλωθέντι κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τή λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι οὐ μὴ πίω ἀπάρτι ἐκ τούτου τοῦ γεννή ματος τῆς ἀμπέλου, ἕως τῆς ἡμέρας εκείνης, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ὅλην ἐξήγησιν· ἐν αὐτῇ γὰρ περὶ τούτων τε καὶ τῶν ἐφεξῆς ἐῤῥήθη κατά λόγον. Καὶ — Σατανᾶς. Ἐν τῷ τέλει τῆς ἐξηγήσεως ἐκείνη; εὑρήσεις περὶ τούτου σαφῶς. Εἰσῆλθε δὲ εἰς ἐκεῖνον, οὐχ ὥστε δαιμονἂν αὐτὸν, ἀλλ' ὥστε κατακυριεύειν καὶ δουλαγωγεῖν αὐτὸν, ὡς καὶ ἐν τῷ ἑβδομηκοστῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν εἰ ρήκαμεν. Η καὶ διὰ τῶν λογισμῶν εἰσῆλθεν εἰς ἐκεῖνον Λέγει — δῷ. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐξηγήσει καὶ ταῦτα πάντα διηρμηνεύθησαν άριστα. Λαβὼν ἐξῆλθεν. Ομοίως καὶ τοῦτο. Εν - ἐξῆλθεν. Ἐπεσημήνατο τὸν καιρὸν ὁ εὐαγ γελιστής, δεικνύων ὅτι οὐδὲ ἡ νύξ ἐπέσχεν αὐτόν. Λέγει — ἀνθρώπου. Ανωτέρω μὲν εἶπεν ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ· Ἑλήλυθεν ἡ ὥρα, ἵνα δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· ἐνταῦθα δέ· Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. ᾿Απὸ τοῦ νῦν ἐδο ξάσθη φησί, τοῖς ὑπὲρ τοῦ κόσμου πάθεσι. Δόξε γὰρ τῷ δεσπότῃ, τὰ ὑπὲρ τῶν δούλων πάθη. Ὡς για γονὸς δὲ λέγει τὸ γενησόμενον, διὰ τὸ ὅσον οὔπω μέλλειν συλληφθῆναι καὶ πάσχειν. Εἰ δὲ τῷ δεσπότη δόξα τὰ ὑπὲρ τῶν δούλων πάθη, πολλῷ μᾶλλον τοῖ; δούλοι; δόξα τὰ ὑπὲρ τοῦ δεσπότου. Καὶ — αὐτῷ. Ο Πατήρ εδοξάσθη ἐν τῷ Υἱῷ διὰ τῆς πολιτείας ἣν ὡς ἄνθρωπος ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων ἐπολιτεύσατο. Ωσπερ γὰρ τῷ Υἱῷ δόξε τὸ ἔχειν τοιοῦτον Πατέρα, οὕτως ἄρα καὶ τῷ Πατρί δόξα τὸ ἔχειν τοιοῦτον Υιόν. "Αλλως τε, καὶ οἱ ἄν. θρωποι βλέποντες & ἑτερατούργει καὶ ἐδίδασκεν, ἐδέξαζον τὸν Θεὸν, ὡς οἱ εὐαγγελισταί φασι. Εἰ - ἑαυτῷ. Δοξάσει τὸν Υἱὸν δι' ἑαυτοῦ, τερα τουργῶν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ τὰ φοβερὰ καὶ ἐξαίσια σημεία, καὶ δεικνύων ἐντεῦθεν ὅτι γνήσιος Υιός αὐτοῦ ἐστι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ προλαβὼν εἶπεν· *Οιαν υψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τότε γνώ σεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι· ἔνθα πλατύτερον ὁμοῦ καὶ σαVers. 52. Quod si — seipsum. Glorificabit Filium per seipsum, edens prodigia tempore passionis, tremenda ac stupenda signa: etiam hinc ostendens, quod legitimus esset ejus Filius. Nam et propterea in superioribus dixit: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quod ego sim 1, ubi latiorem ac manifestiorem dedimus enarratio- η φέστερον ἐξηγησάμεθα. nem. Vers. 32. Ει eum. Continuo in ipsa cruce. Hoc autem dixit, ne de gloria illa opinarentur, quam habebit in secundo suo adventu, de qua frequenter ous docuit. Ilæc vero dicens, monet siertentes eorum cogitationes, et suadet, non solum ae moleste ferant, sed et gaudeant propter gloriam ejus, quæ paulo post futura est. ne ” Matth. XVI, 9. το Joan. sit, 23. Τοῦ κατὰ Ματθαῖον omittit A. Kal αὐτόν. Εὐθύς, ἐν αὐτῷ τῷ σταυρῷ. Τοῦτο δὲ εἶπεν ἵνα μὴ ὑπολάβωσιν ὅτι περὶ τῆς δόξης ἐκείνης λέγει, τῆς ἐν τῇ δευτέρα παρουσίᾳ αὐτοῦ, περὶ ἧς διαφόρως ἐδίδαξεν αὐτούς. Ταῦτα δὲ λέγων ἀνίστησι κατεπεπτωκότας τοὺς λογισμοὺς αὐτῶν, καὶ πείθει μὴ μόνον μή δυσφορεῖν, ἀλλὰ μᾶλλον χαίρειν διὰ τὴν μετά βραχύ δόξαν αὐτοῦ. * Joan. viii, 23. Variæ lectiones et notæ. Εδοξάσθην Β. : El; aúTÓV. Digilized by Google

Texria COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XIII. Vers. 33. Filioli sum. Futura ¡terum illis prædicit, ut postea recordati cognoscant, quod omnia manifeste sciens prædixerit: et ne repente supervenientia turbent illos non exspectantes. Filiolos vero vocavit eos, non solum tanquam creator eorum, verum etiam tanquam magister ipsorum. Dicens autem: Filioli, adhuc modico lempore vobiscum sum, vehementius suspendit desiderium εἰμι. Πάλιν προλέγει αὐτοῖς τὰ μέλη λοντα, ἵνα τε μετὰ ταῦτα ὑπομιμνησκόμενοι γινώσχοιεν ὅτι προεἶπε πάντα σαφῶς εἰδὼς, καὶ ἵνα μὴ ἁθρόον ἐπελθόντα διαταράξωσιν αὐτοὺς οὐ προσδοκῶντας. Τεκνία δὲ ἐκάλεσε τούτους οὐ μόνον ὡς ποιητὴς αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς διδάσκαλος. Εἰπὼν δὲ, Τεκνία, ότι μικρόν χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, σφοδρότερον αὐτοῖς ἐξάπτει τὸν πόθον. Ζητήσετέ με. Μετὰ τὸ ἀποθανεῖν με. Τοῖς μὲν Ιουδαίοις εἰπών· Ζητήσετε με προσέθηκεν ὅτι καὶ οὐχ εὑρήσετε· ἐπὶ δὲ τῶν μαθητῶν οὐ προσέθηκε τοῦτο, διότι ἔμελλον εὑρεῖν αὐτὸν οὗτοι μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Καὶ ἐκείνοις μὲν, παραμυθούμενος τὴν μανίαν, εἶπεν ότι ζητήσετέ με, τούτοις δὲ πόθον ἐμβάλλων πλείονα. Kal ἄρτι. 'Αλλ' ἐκείνοις μὲν εἶπε τοῦτο ὡς ἀναξίοις τοῦ τόπου ἐκείνου, τούτοις δὲ ὡς οὔπω ἀποθανουμένοις. Εντολὴν — ἀλλήλους. Καὶ μὴν παλαιὰ ἐντολὴ ἦν· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτόν ἀλλ' ἡ νῦν διδομένη μείζων ἐκείνης· ἐπάγει γάρο Καθὼς — ἀλλήλους. Τοῦτο ἡ καινότης. Ἐκείνη μὲν γὰρ ἐκέλευεν ἀγαπᾶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν, αὕτη δὲ καὶ ὑπὲρ ἑαυτόν. Ο γὰρ Χριστὸς οὕτως ἠγάπησεν ἡμᾶς, ὡς μηδὲ ἑαυτοῦ φείσασθαι, ἀλλ' ἀποθανεῖν ὑπὲρ ἡμῶν. Τινὲς δὲ ἑτέρως ἑρμηνεύουσιν ὅτι, ἐπειδὴ πα λαιὰ ἐντολὴ ἦν· ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· καὶ νῦν δίδω σιν ἀγαπᾷν πάντας, ήγουν καὶ τοὺς ἐχθρούς. Καὶ αὐτὸς γὰρ ἠγάπησε τοὺς μαθητὰς πάντας, ὡς μηδὲ τὸν Ἰουδαν μισῆσαι ἐπιβουλεύοντα αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ μάλλον ταραχθῆναι τῷ πνεύματι, τουτέστι τῷ πά θες τῆς λύπης καὶ συγχύσεως τῆς ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ αὐτοῦ. 'Er ἀλλήλοις. Καθὼς καὶ ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς· ἐπεὶ καὶ μαθητὴς ἀληθῆς ὁ μιμούμενο; τὸν διδάσκαλον. Τοῦτο σαφής χαρακτήρ τοῦ Χριστιανοῦ, τοῦτο φανερὸν γνώρισμα· ἡ ἀληθῆς γὰρ ἀγάπη πάσης ἐστὶν ἀρετῆς κεφάλαιον. eorum. Vers. 33. Quarelis me. Postquam mortuus fuero. Judais vero cum dixisset: Quarelis me, addidit: Et non invenietis "; discipulis autem hoc non addidit: nam bi inventuri eum erant post resurre ctionem. Et illis quidem insaniam mitigans, dixit: Quæretis me his autem ardentius immittens desiderium. Τί οὖν; οὐ πολλῷ μᾶλλον τὰ θαύματα δεικνύουσι τὸν τοῦ Χριστοῦ μαθητήν; Οὐδαμῶς· εἴρηκε γὰρ πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἔκτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον ἔτι Πολλοὶ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσα μεν; καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια ἐξεβάλομεν; καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν; καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς ὅτι οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν τα σαν ἐξήγησιν. Καὶ μὴν τὰ θαύματα μάλιστα τὴν οἰκουμένην Απηγάγετο· ἀλλὰ διότι προϋπἦν τοῖς θαυματουρ γοῦσιν ἡ ἀγάπη. Vers. 53. Ει nunc. Sed illis quidem tanquam indignis hoc dixit; his vero tanquam nondum morituris. Vers. 54. Præceptum invicem. Atqui vetus erat praeceptum: Diliges proximum tuum, sicut teipsum; verum, quod nunc datur, majus illo est; subdit enin. Vers. 54. Sical invicem. Hæc est novitas. Illud siquidem præcipiebat proximcum deligere, unquam seipsum; hoc autem, etiam plus quam seipsum. Nam ita dilexit nos Christus, ut nec sibi ipsi parceret, sed pro nobis moreretur. Quidam vero aliter interpretantur. Quod scilicet vetus præceptum erat: Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum”, nunc autem tradit omnes esse diligendos, videlicet etiam inimicos; siquidem ipse omnes dilexit discipulos, ut nequc Judam sibi parantem insidias odio haberet, sed potius turbaretur spiritu, hoc est, affectu mœroris ac tristitiæ, propter illius perditionem. Vers. 35. In mutuam. Sicut et ego erga vos: quia verus discipulus præceptorem imitatur. Hic manifestus est Christiani character, hoc plane insigne: nam vera dilectio omnium caput est virtulum. Quid ergo, an non multo magis demonstrant miracula Christi discipulum? Nequaquam. Dixit enim juxta finem quinti capitis Evangelii secundum Matthæum: Multi dicent mihi in illo die: Domine, Domine, nonne per nomen tuum prophctavi mus, et per nomen tuum dæmonia ejecimus, el per nomen tuum virtutes multas fecimus? et tunc confitebor illis: Nunquam novi vos ": et lege totam quæ ibi posita est, enarrationem. Atqui miracula maxime orbem allexerunt. Verum id erat, quia dilectio eos qui cdebant miracula, pracedebat. 17 Joan. vii, 34. 18 Matth. v, 43.” Matth. vii, 22, 25. Varia lectiones et not. Καινήν, pro καὶ νῦν. A. Forte καινὴν νῦν.

Texria COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XIII. Vers. 33. Filioli sum. Futura ¡terum illis prædicit, ut postea recordati cognoscant, quod omnia manifeste sciens prædixerit: et ne repente supervenientia turbent illos non exspectantes. Filiolos vero vocavit eos, non solum tanquam creator eorum, verum etiam tanquam magister ipsorum. Dicens autem: Filioli, adhuc modico lempore vobiscum sum, vehementius suspendit desiderium εἰμι. Πάλιν προλέγει αὐτοῖς τὰ μέλη λοντα, ἵνα τε μετὰ ταῦτα ὑπομιμνησκόμενοι γινώσχοιεν ὅτι προεἶπε πάντα σαφῶς εἰδὼς, καὶ ἵνα μὴ ἁθρόον ἐπελθόντα διαταράξωσιν αὐτοὺς οὐ προσδοκῶντας. Τεκνία δὲ ἐκάλεσε τούτους οὐ μόνον ὡς ποιητὴς αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς διδάσκαλος. Εἰπὼν δὲ, Τεκνία, ότι μικρόν χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, σφοδρότερον αὐτοῖς ἐξάπτει τὸν πόθον. Ζητήσετέ με. Μετὰ τὸ ἀποθανεῖν με. Τοῖς μὲν Ιουδαίοις εἰπών· Ζητήσετε με προσέθηκεν ὅτι καὶ οὐχ εὑρήσετε· ἐπὶ δὲ τῶν μαθητῶν οὐ προσέθηκε τοῦτο, διότι ἔμελλον εὑρεῖν αὐτὸν οὗτοι μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Καὶ ἐκείνοις μὲν, παραμυθούμενος τὴν μανίαν, εἶπεν ότι ζητήσετέ με, τούτοις δὲ πόθον ἐμβάλλων πλείονα. Kal ἄρτι. 'Αλλ' ἐκείνοις μὲν εἶπε τοῦτο ὡς ἀναξίοις τοῦ τόπου ἐκείνου, τούτοις δὲ ὡς οὔπω ἀποθανουμένοις. Εντολὴν — ἀλλήλους. Καὶ μὴν παλαιὰ ἐντολὴ ἦν· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτόν ἀλλ' ἡ νῦν διδομένη μείζων ἐκείνης· ἐπάγει γάρο Καθὼς — ἀλλήλους. Τοῦτο ἡ καινότης. Ἐκείνη μὲν γὰρ ἐκέλευεν ἀγαπᾶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν, αὕτη δὲ καὶ ὑπὲρ ἑαυτόν. Ο γὰρ Χριστὸς οὕτως ἠγάπησεν ἡμᾶς, ὡς μηδὲ ἑαυτοῦ φείσασθαι, ἀλλ' ἀποθανεῖν ὑπὲρ ἡμῶν. Τινὲς δὲ ἑτέρως ἑρμηνεύουσιν ὅτι, ἐπειδὴ πα λαιὰ ἐντολὴ ἦν· ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· καὶ νῦν δίδω σιν ἀγαπᾷν πάντας, ήγουν καὶ τοὺς ἐχθρούς. Καὶ αὐτὸς γὰρ ἠγάπησε τοὺς μαθητὰς πάντας, ὡς μηδὲ τὸν Ἰουδαν μισῆσαι ἐπιβουλεύοντα αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ μάλλον ταραχθῆναι τῷ πνεύματι, τουτέστι τῷ πά θες τῆς λύπης καὶ συγχύσεως τῆς ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ αὐτοῦ. 'Er ἀλλήλοις. Καθὼς καὶ ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς· ἐπεὶ καὶ μαθητὴς ἀληθῆς ὁ μιμούμενο; τὸν διδάσκαλον. Τοῦτο σαφής χαρακτήρ τοῦ Χριστιανοῦ, τοῦτο φανερὸν γνώρισμα· ἡ ἀληθῆς γὰρ ἀγάπη πάσης ἐστὶν ἀρετῆς κεφάλαιον. eorum. Vers. 33. Quarelis me. Postquam mortuus fuero. Judais vero cum dixisset: Quarelis me, addidit: Et non invenietis "; discipulis autem hoc non addidit: nam bi inventuri eum erant post resurre ctionem. Et illis quidem insaniam mitigans, dixit: Quæretis me his autem ardentius immittens desiderium. Τί οὖν; οὐ πολλῷ μᾶλλον τὰ θαύματα δεικνύουσι τὸν τοῦ Χριστοῦ μαθητήν; Οὐδαμῶς· εἴρηκε γὰρ πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἔκτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον ἔτι Πολλοὶ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσα μεν; καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια ἐξεβάλομεν; καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν; καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς ὅτι οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν τα σαν ἐξήγησιν. Καὶ μὴν τὰ θαύματα μάλιστα τὴν οἰκουμένην Απηγάγετο· ἀλλὰ διότι προϋπἦν τοῖς θαυματουρ γοῦσιν ἡ ἀγάπη. Vers. 53. Ει nunc. Sed illis quidem tanquam indignis hoc dixit; his vero tanquam nondum morituris. Vers. 54. Præceptum invicem. Atqui vetus erat praeceptum: Diliges proximum tuum, sicut teipsum; verum, quod nunc datur, majus illo est; subdit enin. Vers. 54. Sical invicem. Hæc est novitas. Illud siquidem præcipiebat proximcum deligere, unquam seipsum; hoc autem, etiam plus quam seipsum. Nam ita dilexit nos Christus, ut nec sibi ipsi parceret, sed pro nobis moreretur. Quidam vero aliter interpretantur. Quod scilicet vetus præceptum erat: Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum”, nunc autem tradit omnes esse diligendos, videlicet etiam inimicos; siquidem ipse omnes dilexit discipulos, ut nequc Judam sibi parantem insidias odio haberet, sed potius turbaretur spiritu, hoc est, affectu mœroris ac tristitiæ, propter illius perditionem. Vers. 35. In mutuam. Sicut et ego erga vos: quia verus discipulus præceptorem imitatur. Hic manifestus est Christiani character, hoc plane insigne: nam vera dilectio omnium caput est virtulum. Quid ergo, an non multo magis demonstrant miracula Christi discipulum? Nequaquam. Dixit enim juxta finem quinti capitis Evangelii secundum Matthæum: Multi dicent mihi in illo die: Domine, Domine, nonne per nomen tuum prophctavi mus, et per nomen tuum dæmonia ejecimus, el per nomen tuum virtutes multas fecimus? et tunc confitebor illis: Nunquam novi vos ": et lege totam quæ ibi posita est, enarrationem. Atqui miracula maxime orbem allexerunt. Verum id erat, quia dilectio eos qui cdebant miracula, pracedebat. 17 Joan. vii, 34. 18 Matth. v, 43.” Matth. vii, 22, 25. Varia lectiones et not. Καινήν, pro καὶ νῦν. A. Forte καινὴν νῦν.

Texria COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XIII. Vers. 33. Filioli sum. Futura ¡terum illis prædicit, ut postea recordati cognoscant, quod omnia manifeste sciens prædixerit: et ne repente supervenientia turbent illos non exspectantes. Filiolos vero vocavit eos, non solum tanquam creator eorum, verum etiam tanquam magister ipsorum. Dicens autem: Filioli, adhuc modico lempore vobiscum sum, vehementius suspendit desiderium εἰμι. Πάλιν προλέγει αὐτοῖς τὰ μέλη λοντα, ἵνα τε μετὰ ταῦτα ὑπομιμνησκόμενοι γινώσχοιεν ὅτι προεἶπε πάντα σαφῶς εἰδὼς, καὶ ἵνα μὴ ἁθρόον ἐπελθόντα διαταράξωσιν αὐτοὺς οὐ προσδοκῶντας. Τεκνία δὲ ἐκάλεσε τούτους οὐ μόνον ὡς ποιητὴς αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς διδάσκαλος. Εἰπὼν δὲ, Τεκνία, ότι μικρόν χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, σφοδρότερον αὐτοῖς ἐξάπτει τὸν πόθον. Ζητήσετέ με. Μετὰ τὸ ἀποθανεῖν με. Τοῖς μὲν Ιουδαίοις εἰπών· Ζητήσετε με προσέθηκεν ὅτι καὶ οὐχ εὑρήσετε· ἐπὶ δὲ τῶν μαθητῶν οὐ προσέθηκε τοῦτο, διότι ἔμελλον εὑρεῖν αὐτὸν οὗτοι μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Καὶ ἐκείνοις μὲν, παραμυθούμενος τὴν μανίαν, εἶπεν ότι ζητήσετέ με, τούτοις δὲ πόθον ἐμβάλλων πλείονα. Kal ἄρτι. 'Αλλ' ἐκείνοις μὲν εἶπε τοῦτο ὡς ἀναξίοις τοῦ τόπου ἐκείνου, τούτοις δὲ ὡς οὔπω ἀποθανουμένοις. Εντολὴν — ἀλλήλους. Καὶ μὴν παλαιὰ ἐντολὴ ἦν· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτόν ἀλλ' ἡ νῦν διδομένη μείζων ἐκείνης· ἐπάγει γάρο Καθὼς — ἀλλήλους. Τοῦτο ἡ καινότης. Ἐκείνη μὲν γὰρ ἐκέλευεν ἀγαπᾶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν, αὕτη δὲ καὶ ὑπὲρ ἑαυτόν. Ο γὰρ Χριστὸς οὕτως ἠγάπησεν ἡμᾶς, ὡς μηδὲ ἑαυτοῦ φείσασθαι, ἀλλ' ἀποθανεῖν ὑπὲρ ἡμῶν. Τινὲς δὲ ἑτέρως ἑρμηνεύουσιν ὅτι, ἐπειδὴ πα λαιὰ ἐντολὴ ἦν· ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· καὶ νῦν δίδω σιν ἀγαπᾷν πάντας, ήγουν καὶ τοὺς ἐχθρούς. Καὶ αὐτὸς γὰρ ἠγάπησε τοὺς μαθητὰς πάντας, ὡς μηδὲ τὸν Ἰουδαν μισῆσαι ἐπιβουλεύοντα αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ μάλλον ταραχθῆναι τῷ πνεύματι, τουτέστι τῷ πά θες τῆς λύπης καὶ συγχύσεως τῆς ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ αὐτοῦ. 'Er ἀλλήλοις. Καθὼς καὶ ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς· ἐπεὶ καὶ μαθητὴς ἀληθῆς ὁ μιμούμενο; τὸν διδάσκαλον. Τοῦτο σαφής χαρακτήρ τοῦ Χριστιανοῦ, τοῦτο φανερὸν γνώρισμα· ἡ ἀληθῆς γὰρ ἀγάπη πάσης ἐστὶν ἀρετῆς κεφάλαιον. eorum. Vers. 33. Quarelis me. Postquam mortuus fuero. Judais vero cum dixisset: Quarelis me, addidit: Et non invenietis "; discipulis autem hoc non addidit: nam bi inventuri eum erant post resurre ctionem. Et illis quidem insaniam mitigans, dixit: Quæretis me his autem ardentius immittens desiderium. Τί οὖν; οὐ πολλῷ μᾶλλον τὰ θαύματα δεικνύουσι τὸν τοῦ Χριστοῦ μαθητήν; Οὐδαμῶς· εἴρηκε γὰρ πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἔκτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον ἔτι Πολλοὶ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσα μεν; καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια ἐξεβάλομεν; καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν; καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς ὅτι οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν τα σαν ἐξήγησιν. Καὶ μὴν τὰ θαύματα μάλιστα τὴν οἰκουμένην Απηγάγετο· ἀλλὰ διότι προϋπἦν τοῖς θαυματουρ γοῦσιν ἡ ἀγάπη. Vers. 53. Ει nunc. Sed illis quidem tanquam indignis hoc dixit; his vero tanquam nondum morituris. Vers. 54. Præceptum invicem. Atqui vetus erat praeceptum: Diliges proximum tuum, sicut teipsum; verum, quod nunc datur, majus illo est; subdit enin. Vers. 54. Sical invicem. Hæc est novitas. Illud siquidem præcipiebat proximcum deligere, unquam seipsum; hoc autem, etiam plus quam seipsum. Nam ita dilexit nos Christus, ut nec sibi ipsi parceret, sed pro nobis moreretur. Quidam vero aliter interpretantur. Quod scilicet vetus præceptum erat: Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum”, nunc autem tradit omnes esse diligendos, videlicet etiam inimicos; siquidem ipse omnes dilexit discipulos, ut nequc Judam sibi parantem insidias odio haberet, sed potius turbaretur spiritu, hoc est, affectu mœroris ac tristitiæ, propter illius perditionem. Vers. 35. In mutuam. Sicut et ego erga vos: quia verus discipulus præceptorem imitatur. Hic manifestus est Christiani character, hoc plane insigne: nam vera dilectio omnium caput est virtulum. Quid ergo, an non multo magis demonstrant miracula Christi discipulum? Nequaquam. Dixit enim juxta finem quinti capitis Evangelii secundum Matthæum: Multi dicent mihi in illo die: Domine, Domine, nonne per nomen tuum prophctavi mus, et per nomen tuum dæmonia ejecimus, el per nomen tuum virtutes multas fecimus? et tunc confitebor illis: Nunquam novi vos ": et lege totam quæ ibi posita est, enarrationem. Atqui miracula maxime orbem allexerunt. Verum id erat, quia dilectio eos qui cdebant miracula, pracedebat. 17 Joan. vii, 34. 18 Matth. v, 43.” Matth. vii, 22, 25. Varia lectiones et not. Καινήν, pro καὶ νῦν. A. Forte καινὴν νῦν.

Texria COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XIII. Vers. 33. Filioli sum. Futura ¡terum illis prædicit, ut postea recordati cognoscant, quod omnia manifeste sciens prædixerit: et ne repente supervenientia turbent illos non exspectantes. Filiolos vero vocavit eos, non solum tanquam creator eorum, verum etiam tanquam magister ipsorum. Dicens autem: Filioli, adhuc modico lempore vobiscum sum, vehementius suspendit desiderium εἰμι. Πάλιν προλέγει αὐτοῖς τὰ μέλη λοντα, ἵνα τε μετὰ ταῦτα ὑπομιμνησκόμενοι γινώσχοιεν ὅτι προεἶπε πάντα σαφῶς εἰδὼς, καὶ ἵνα μὴ ἁθρόον ἐπελθόντα διαταράξωσιν αὐτοὺς οὐ προσδοκῶντας. Τεκνία δὲ ἐκάλεσε τούτους οὐ μόνον ὡς ποιητὴς αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς διδάσκαλος. Εἰπὼν δὲ, Τεκνία, ότι μικρόν χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, σφοδρότερον αὐτοῖς ἐξάπτει τὸν πόθον. Ζητήσετέ με. Μετὰ τὸ ἀποθανεῖν με. Τοῖς μὲν Ιουδαίοις εἰπών· Ζητήσετε με προσέθηκεν ὅτι καὶ οὐχ εὑρήσετε· ἐπὶ δὲ τῶν μαθητῶν οὐ προσέθηκε τοῦτο, διότι ἔμελλον εὑρεῖν αὐτὸν οὗτοι μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Καὶ ἐκείνοις μὲν, παραμυθούμενος τὴν μανίαν, εἶπεν ότι ζητήσετέ με, τούτοις δὲ πόθον ἐμβάλλων πλείονα. Kal ἄρτι. 'Αλλ' ἐκείνοις μὲν εἶπε τοῦτο ὡς ἀναξίοις τοῦ τόπου ἐκείνου, τούτοις δὲ ὡς οὔπω ἀποθανουμένοις. Εντολὴν — ἀλλήλους. Καὶ μὴν παλαιὰ ἐντολὴ ἦν· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτόν ἀλλ' ἡ νῦν διδομένη μείζων ἐκείνης· ἐπάγει γάρο Καθὼς — ἀλλήλους. Τοῦτο ἡ καινότης. Ἐκείνη μὲν γὰρ ἐκέλευεν ἀγαπᾶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν, αὕτη δὲ καὶ ὑπὲρ ἑαυτόν. Ο γὰρ Χριστὸς οὕτως ἠγάπησεν ἡμᾶς, ὡς μηδὲ ἑαυτοῦ φείσασθαι, ἀλλ' ἀποθανεῖν ὑπὲρ ἡμῶν. Τινὲς δὲ ἑτέρως ἑρμηνεύουσιν ὅτι, ἐπειδὴ πα λαιὰ ἐντολὴ ἦν· ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· καὶ νῦν δίδω σιν ἀγαπᾷν πάντας, ήγουν καὶ τοὺς ἐχθρούς. Καὶ αὐτὸς γὰρ ἠγάπησε τοὺς μαθητὰς πάντας, ὡς μηδὲ τὸν Ἰουδαν μισῆσαι ἐπιβουλεύοντα αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ μάλλον ταραχθῆναι τῷ πνεύματι, τουτέστι τῷ πά θες τῆς λύπης καὶ συγχύσεως τῆς ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ αὐτοῦ. 'Er ἀλλήλοις. Καθὼς καὶ ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς· ἐπεὶ καὶ μαθητὴς ἀληθῆς ὁ μιμούμενο; τὸν διδάσκαλον. Τοῦτο σαφής χαρακτήρ τοῦ Χριστιανοῦ, τοῦτο φανερὸν γνώρισμα· ἡ ἀληθῆς γὰρ ἀγάπη πάσης ἐστὶν ἀρετῆς κεφάλαιον. eorum. Vers. 33. Quarelis me. Postquam mortuus fuero. Judais vero cum dixisset: Quarelis me, addidit: Et non invenietis "; discipulis autem hoc non addidit: nam bi inventuri eum erant post resurre ctionem. Et illis quidem insaniam mitigans, dixit: Quæretis me his autem ardentius immittens desiderium. Τί οὖν; οὐ πολλῷ μᾶλλον τὰ θαύματα δεικνύουσι τὸν τοῦ Χριστοῦ μαθητήν; Οὐδαμῶς· εἴρηκε γὰρ πρὸς τῷ τέλει τοῦ ἔκτου κεφαλαίου τοῦ κατὰ Ματθαῖον ἔτι Πολλοὶ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσα μεν; καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια ἐξεβάλομεν; καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν; καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς ὅτι οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν τα σαν ἐξήγησιν. Καὶ μὴν τὰ θαύματα μάλιστα τὴν οἰκουμένην Απηγάγετο· ἀλλὰ διότι προϋπἦν τοῖς θαυματουρ γοῦσιν ἡ ἀγάπη. Vers. 53. Ει nunc. Sed illis quidem tanquam indignis hoc dixit; his vero tanquam nondum morituris. Vers. 54. Præceptum invicem. Atqui vetus erat praeceptum: Diliges proximum tuum, sicut teipsum; verum, quod nunc datur, majus illo est; subdit enin. Vers. 54. Sical invicem. Hæc est novitas. Illud siquidem præcipiebat proximcum deligere, unquam seipsum; hoc autem, etiam plus quam seipsum. Nam ita dilexit nos Christus, ut nec sibi ipsi parceret, sed pro nobis moreretur. Quidam vero aliter interpretantur. Quod scilicet vetus præceptum erat: Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum”, nunc autem tradit omnes esse diligendos, videlicet etiam inimicos; siquidem ipse omnes dilexit discipulos, ut nequc Judam sibi parantem insidias odio haberet, sed potius turbaretur spiritu, hoc est, affectu mœroris ac tristitiæ, propter illius perditionem. Vers. 35. In mutuam. Sicut et ego erga vos: quia verus discipulus præceptorem imitatur. Hic manifestus est Christiani character, hoc plane insigne: nam vera dilectio omnium caput est virtulum. Quid ergo, an non multo magis demonstrant miracula Christi discipulum? Nequaquam. Dixit enim juxta finem quinti capitis Evangelii secundum Matthæum: Multi dicent mihi in illo die: Domine, Domine, nonne per nomen tuum prophctavi mus, et per nomen tuum dæmonia ejecimus, el per nomen tuum virtutes multas fecimus? et tunc confitebor illis: Nunquam novi vos ": et lege totam quæ ibi posita est, enarrationem. Atqui miracula maxime orbem allexerunt. Verum id erat, quia dilectio eos qui cdebant miracula, pracedebat. 17 Joan. vii, 34. 18 Matth. v, 43.” Matth. vii, 22, 25. Varia lectiones et not. Καινήν, pro καὶ νῦν. A. Forte καινὴν νῦν.

Vers. 56. Dixit — me. Petrus quidem interroga- vit, nou tantum scire volens, quantum sequi cupiens. Christus autem cognitam habens ejus mentem, ad eum respondit; non dixit enim, quosbiret, sed: Non potes me nunc sequi; insinuabat autem de morte. Vers. 37. Dicit ponam. Quid agis, o Petre? Cum ille dicat: Non potes, tu dicis: Quare non possum? Proinde experientia te docebit, ne contradicas.. Vers. 58. Respondit ter. Quære sexagesimo quarto juxta Matthaeum capite, ubi dicitur: Respondens autem Petrus dixit illi: Et si omnes offendantur per 16, την έκπτωση πεπguam ofen dar”, et loge ibi dictam enarrationem, præterea el eas, quæ sequuntur usque ad eum locum ubi habetur: Similiter autem et omnes discipuli dixerunt $1. Quod si variationem aliquam ferunt verba, nihil mirum. Hæc siquidem dicta sunt priusquam exirent in montem Olivarum, illa vero postquam illuc exiverant: nam cum bis obstitissset Petrus, bis de negatione protestatus est illi Christus; et de prima quidem repugnatione ac protestatione scripserunt Matthaus et Marcus "; de secunda vero Lucas et Joannes. Cap. XIV. Vers. 1. Ne- cor. Cum dixisset Dominus ad Petrum: Postmodum me sequeris *; et: Ter me negabis ", propter utrumque turbati sunt, timentes ne quando ipsi ab eo amputarentur vel exciderent, solo Petro sequente, aut ne quando ipsi quoque cum negarent, quemadmodum et eorum præfectus. Reprimens ergo illorum anxietatem, primum quidem timorem negationis consolatur, deinde etiam de timore an.putationis sive excisionis. Vers. 1. Credite — credite. Credite firmiter in Deum Patrem et in me, ac fides, quæ in nos erit, servabit vos insuperabiles. Ο Λέγει – μοι. Ὁ μὲν Πέτρος ἠρώτησεν, οὐχ οὕτω βουλόμενος μαθεῖν, ὡς ἐπιθυμῶν ἀκολουθῆσαι, Ὁ δὲ Χριστὸς, τὴν διάνοιαν αὐτοῦ γνούς, πρὸς αὐτ τὴν ἀπεκρίθη. Οὐκ εἶπε γὰρ τοῦ ὑπάγει, ἀλλ' ὅτι οὐ δύνασαί μοι νῦν ἀκολουθήσαι. Υπεδήλου δὲ περὶ τῆς σφαγής. Λέγει θήσω. Τί ποιεῖς, ὦ Πέτρε! ἐκείνου είν πόντος, ὅτι οὐ δύνασαι, σὺ λέγεις ὅτι Διατί οὐ δύναμαι; Οὐκοῦν ἡ πεῖρα διδάξει σε μὴ ἀντιλέγειν. Απεκρίθη – τρίς. Ζήτησον ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τετάρτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τόν Απο κριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· Εἰ πάντες σκανδαλισθήσονται ἐν σοί, ἐγὼ δὲ οὐδέποτε σκανδαλισθήσομαι· καὶ ἀνάγνωθι καὶ τὴν ἐκεῖ βηθεῖσαν εξήγησιν· ἔτι δὲ καὶ τὰς τῶν ἐφεξῆς ῥητῶν ἄχρι τοῦ Ὄμοίως δὲ καὶ πάντες οι μαθητ ταὶ εἶπον. Εἰ δὲ καὶ παραλλαγήν τινα φέρουσι τὰ ῥητά, καινὸν οὐδέν. Ταῦτα μὲν γὰρ ἐβοήθησαν πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν· ἐκεῖνα δὲ μετὰ τὸ ἐξελθεῖν ἐκεῖ. Δὶς γὰρ ἐνστάντι τῷ Πέτρῳ δῖς περὶ τῆς ἀρνήσεως διεμαρτύρατο ὁ Χριστός. Καὶ περὶ μὲν τῆς ἐνστάσεως καὶ διαμαρτυρίας Ματθαῖος καὶ Μάρκος έγραψαν, περὶ δὲ τῆς δευτέ ρας Λουκᾶς καὶ Ἰωάννης. Μη – καρδία. Εἰπόντος τοῦ Κυρίου πρὸς τὸν Πέτρον ἔτι Υστερον ἀκολουθήσεις μοι· καὶ ὅτι Απαρνήση με τρίς· ἐταράχθησαν δι' ἀμφότερα, δεδοικότε; μήποτε αὐτοὶ ἀπεκόπησαν αὐτοῦ, μόνου τοῦ Πέτρου ἀκολουθήσοντος, καὶ μήποτε καὶ αὐτοὶ τοῦτον ἀπαρνήσωνται, ὡς ὁ κορυφαίος. Καταστέλλων οὖν τὴν ἐντεῦθεν αγωνίαν αὐτῶν, πρῶτα μὲν περὶ τοῦ φόβου τῆς ἀπαρνήσεως παραμυθεῖται, εἶτα καὶ περὶ τοῦ φόβου τῆς ἀποκοπῆς. Πιστεύετε πιστεύετε. Πιστεύετε βεβαίως εἰς τὸν Πατέρα καὶ εἰς ἐμέ· καὶ λοιπὸν ἡ εἰς ἡμᾶς πίν στις συντηρήσει ὑμᾶς ἀηττήτους. Vers. 2. In Εγ · sunt. Quæ sufficiant ad susciεἰσιν. Ικαναὶ δέξασθαι καὶ ὑμᾶς, συνε piendum vos, ut semper sitis nobiscum. εσομένους ἡμῖν ἀεί. Εἰ δὲ μὴ — ὑμῖν. Εἰ δὲ μὴ ἦσαν ἐκεῖ πολλαὶ μου ναι, καὶ δαψίλεια καταγωγίων, εἶπον ἂν ὑμῖν ὅτι πορεύομαι έτοιμάσαι τόπον μονῆς ὑμῖν τοῖς ἐμοῖ;, Vers. 2. Quod si secus • vobis. Quod si non essent muitæ mansiones ac splendidum habitaculum, dixissem vobis, quod vado ad paran. dum mansionis locum vobis, qui mei estis et καὶ πρὸ πάντων τούτου πάντως ἂν ἐφρόντισα, ἵνα omnibus digniores: hoc omnino sane mihi curie est, ut ubi sum ego et vos sitis. Prædisil enim eis dicens: Ubi sum ego, illic et minister micus erit. Vers. 5. ΕΙ siris. Hoc eliam dixissem vobis: Quod et abiero, ut præparem vobis loΗ ", et calera: itaque nec sic oportuit * Matth. xv1,33. se Joan. x1, 20. Κα! abest A. Αὐτόν Α. ὅπου εἰμὶ ἐγὼ καὶ ὑμεῖς ἦτε. Προείρηκε γὰρ αὐ τοῖς ὅτι Οπού εἰμὶ ἐγώ, ἐκεῖ καὶ ὁ διάκο νος ὁ ἐμὸς ἔσται. Καὶ — ἦτε. Καὶ εἶπον ἂν ὑμῖν καὶ τοῦτο, ὅτι Ἐὰν πορευθῶ ετοιμάσαι ὑμῖν τόπον μονῆς, πάλιν έρχομαι καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς • Ibid. 55. * Marc. xiv, 29. 88 Luc. ssi, 33. Varia lectiones et notæ. Ab_ ἐκεῖ ad έσται, in marg. a man, recent. in d. B. Nam a manu prima erat: Καὶ ὑμεῖς ἦτέ, Η Joan. 1111, 56. es Juid. quod per errorem ex superioribus crat repetitum. Quod nos dedimus, habet cod. in contextu et Hentenius.

Vers. 56. Dixit — me. Petrus quidem interroga- vit, nou tantum scire volens, quantum sequi cupiens. Christus autem cognitam habens ejus mentem, ad eum respondit; non dixit enim, quosbiret, sed: Non potes me nunc sequi; insinuabat autem de morte. Vers. 37. Dicit ponam. Quid agis, o Petre? Cum ille dicat: Non potes, tu dicis: Quare non possum? Proinde experientia te docebit, ne contradicas.. Vers. 58. Respondit ter. Quære sexagesimo quarto juxta Matthaeum capite, ubi dicitur: Respondens autem Petrus dixit illi: Et si omnes offendantur per 16, την έκπτωση πεπguam ofen dar”, et loge ibi dictam enarrationem, præterea el eas, quæ sequuntur usque ad eum locum ubi habetur: Similiter autem et omnes discipuli dixerunt $1. Quod si variationem aliquam ferunt verba, nihil mirum. Hæc siquidem dicta sunt priusquam exirent in montem Olivarum, illa vero postquam illuc exiverant: nam cum bis obstitissset Petrus, bis de negatione protestatus est illi Christus; et de prima quidem repugnatione ac protestatione scripserunt Matthaus et Marcus "; de secunda vero Lucas et Joannes. Cap. XIV. Vers. 1. Ne- cor. Cum dixisset Dominus ad Petrum: Postmodum me sequeris *; et: Ter me negabis ", propter utrumque turbati sunt, timentes ne quando ipsi ab eo amputarentur vel exciderent, solo Petro sequente, aut ne quando ipsi quoque cum negarent, quemadmodum et eorum præfectus. Reprimens ergo illorum anxietatem, primum quidem timorem negationis consolatur, deinde etiam de timore an.putationis sive excisionis. Vers. 1. Credite — credite. Credite firmiter in Deum Patrem et in me, ac fides, quæ in nos erit, servabit vos insuperabiles. Ο Λέγει – μοι. Ὁ μὲν Πέτρος ἠρώτησεν, οὐχ οὕτω βουλόμενος μαθεῖν, ὡς ἐπιθυμῶν ἀκολουθῆσαι, Ὁ δὲ Χριστὸς, τὴν διάνοιαν αὐτοῦ γνούς, πρὸς αὐτ τὴν ἀπεκρίθη. Οὐκ εἶπε γὰρ τοῦ ὑπάγει, ἀλλ' ὅτι οὐ δύνασαί μοι νῦν ἀκολουθήσαι. Υπεδήλου δὲ περὶ τῆς σφαγής. Λέγει θήσω. Τί ποιεῖς, ὦ Πέτρε! ἐκείνου είν πόντος, ὅτι οὐ δύνασαι, σὺ λέγεις ὅτι Διατί οὐ δύναμαι; Οὐκοῦν ἡ πεῖρα διδάξει σε μὴ ἀντιλέγειν. Απεκρίθη – τρίς. Ζήτησον ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τετάρτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τόν Απο κριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· Εἰ πάντες σκανδαλισθήσονται ἐν σοί, ἐγὼ δὲ οὐδέποτε σκανδαλισθήσομαι· καὶ ἀνάγνωθι καὶ τὴν ἐκεῖ βηθεῖσαν εξήγησιν· ἔτι δὲ καὶ τὰς τῶν ἐφεξῆς ῥητῶν ἄχρι τοῦ Ὄμοίως δὲ καὶ πάντες οι μαθητ ταὶ εἶπον. Εἰ δὲ καὶ παραλλαγήν τινα φέρουσι τὰ ῥητά, καινὸν οὐδέν. Ταῦτα μὲν γὰρ ἐβοήθησαν πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν· ἐκεῖνα δὲ μετὰ τὸ ἐξελθεῖν ἐκεῖ. Δὶς γὰρ ἐνστάντι τῷ Πέτρῳ δῖς περὶ τῆς ἀρνήσεως διεμαρτύρατο ὁ Χριστός. Καὶ περὶ μὲν τῆς ἐνστάσεως καὶ διαμαρτυρίας Ματθαῖος καὶ Μάρκος έγραψαν, περὶ δὲ τῆς δευτέ ρας Λουκᾶς καὶ Ἰωάννης. Μη – καρδία. Εἰπόντος τοῦ Κυρίου πρὸς τὸν Πέτρον ἔτι Υστερον ἀκολουθήσεις μοι· καὶ ὅτι Απαρνήση με τρίς· ἐταράχθησαν δι' ἀμφότερα, δεδοικότε; μήποτε αὐτοὶ ἀπεκόπησαν αὐτοῦ, μόνου τοῦ Πέτρου ἀκολουθήσοντος, καὶ μήποτε καὶ αὐτοὶ τοῦτον ἀπαρνήσωνται, ὡς ὁ κορυφαίος. Καταστέλλων οὖν τὴν ἐντεῦθεν αγωνίαν αὐτῶν, πρῶτα μὲν περὶ τοῦ φόβου τῆς ἀπαρνήσεως παραμυθεῖται, εἶτα καὶ περὶ τοῦ φόβου τῆς ἀποκοπῆς. Πιστεύετε πιστεύετε. Πιστεύετε βεβαίως εἰς τὸν Πατέρα καὶ εἰς ἐμέ· καὶ λοιπὸν ἡ εἰς ἡμᾶς πίν στις συντηρήσει ὑμᾶς ἀηττήτους. Vers. 2. In Εγ · sunt. Quæ sufficiant ad susciεἰσιν. Ικαναὶ δέξασθαι καὶ ὑμᾶς, συνε piendum vos, ut semper sitis nobiscum. εσομένους ἡμῖν ἀεί. Εἰ δὲ μὴ — ὑμῖν. Εἰ δὲ μὴ ἦσαν ἐκεῖ πολλαὶ μου ναι, καὶ δαψίλεια καταγωγίων, εἶπον ἂν ὑμῖν ὅτι πορεύομαι έτοιμάσαι τόπον μονῆς ὑμῖν τοῖς ἐμοῖ;, Vers. 2. Quod si secus • vobis. Quod si non essent muitæ mansiones ac splendidum habitaculum, dixissem vobis, quod vado ad paran. dum mansionis locum vobis, qui mei estis et καὶ πρὸ πάντων τούτου πάντως ἂν ἐφρόντισα, ἵνα omnibus digniores: hoc omnino sane mihi curie est, ut ubi sum ego et vos sitis. Prædisil enim eis dicens: Ubi sum ego, illic et minister micus erit. Vers. 5. ΕΙ siris. Hoc eliam dixissem vobis: Quod et abiero, ut præparem vobis loΗ ", et calera: itaque nec sic oportuit * Matth. xv1,33. se Joan. x1, 20. Κα! abest A. Αὐτόν Α. ὅπου εἰμὶ ἐγὼ καὶ ὑμεῖς ἦτε. Προείρηκε γὰρ αὐ τοῖς ὅτι Οπού εἰμὶ ἐγώ, ἐκεῖ καὶ ὁ διάκο νος ὁ ἐμὸς ἔσται. Καὶ — ἦτε. Καὶ εἶπον ἂν ὑμῖν καὶ τοῦτο, ὅτι Ἐὰν πορευθῶ ετοιμάσαι ὑμῖν τόπον μονῆς, πάλιν έρχομαι καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς • Ibid. 55. * Marc. xiv, 29. 88 Luc. ssi, 33. Varia lectiones et notæ. Ab_ ἐκεῖ ad έσται, in marg. a man, recent. in d. B. Nam a manu prima erat: Καὶ ὑμεῖς ἦτέ, Η Joan. 1111, 56. es Juid. quod per errorem ex superioribus crat repetitum. Quod nos dedimus, habet cod. in contextu et Hentenius.

Vers. 56. Dixit — me. Petrus quidem interroga- vit, nou tantum scire volens, quantum sequi cupiens. Christus autem cognitam habens ejus mentem, ad eum respondit; non dixit enim, quosbiret, sed: Non potes me nunc sequi; insinuabat autem de morte. Vers. 37. Dicit ponam. Quid agis, o Petre? Cum ille dicat: Non potes, tu dicis: Quare non possum? Proinde experientia te docebit, ne contradicas.. Vers. 58. Respondit ter. Quære sexagesimo quarto juxta Matthaeum capite, ubi dicitur: Respondens autem Petrus dixit illi: Et si omnes offendantur per 16, την έκπτωση πεπguam ofen dar”, et loge ibi dictam enarrationem, præterea el eas, quæ sequuntur usque ad eum locum ubi habetur: Similiter autem et omnes discipuli dixerunt $1. Quod si variationem aliquam ferunt verba, nihil mirum. Hæc siquidem dicta sunt priusquam exirent in montem Olivarum, illa vero postquam illuc exiverant: nam cum bis obstitissset Petrus, bis de negatione protestatus est illi Christus; et de prima quidem repugnatione ac protestatione scripserunt Matthaus et Marcus "; de secunda vero Lucas et Joannes. Cap. XIV. Vers. 1. Ne- cor. Cum dixisset Dominus ad Petrum: Postmodum me sequeris *; et: Ter me negabis ", propter utrumque turbati sunt, timentes ne quando ipsi ab eo amputarentur vel exciderent, solo Petro sequente, aut ne quando ipsi quoque cum negarent, quemadmodum et eorum præfectus. Reprimens ergo illorum anxietatem, primum quidem timorem negationis consolatur, deinde etiam de timore an.putationis sive excisionis. Vers. 1. Credite — credite. Credite firmiter in Deum Patrem et in me, ac fides, quæ in nos erit, servabit vos insuperabiles. Ο Λέγει – μοι. Ὁ μὲν Πέτρος ἠρώτησεν, οὐχ οὕτω βουλόμενος μαθεῖν, ὡς ἐπιθυμῶν ἀκολουθῆσαι, Ὁ δὲ Χριστὸς, τὴν διάνοιαν αὐτοῦ γνούς, πρὸς αὐτ τὴν ἀπεκρίθη. Οὐκ εἶπε γὰρ τοῦ ὑπάγει, ἀλλ' ὅτι οὐ δύνασαί μοι νῦν ἀκολουθήσαι. Υπεδήλου δὲ περὶ τῆς σφαγής. Λέγει θήσω. Τί ποιεῖς, ὦ Πέτρε! ἐκείνου είν πόντος, ὅτι οὐ δύνασαι, σὺ λέγεις ὅτι Διατί οὐ δύναμαι; Οὐκοῦν ἡ πεῖρα διδάξει σε μὴ ἀντιλέγειν. Απεκρίθη – τρίς. Ζήτησον ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τετάρτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τόν Απο κριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· Εἰ πάντες σκανδαλισθήσονται ἐν σοί, ἐγὼ δὲ οὐδέποτε σκανδαλισθήσομαι· καὶ ἀνάγνωθι καὶ τὴν ἐκεῖ βηθεῖσαν εξήγησιν· ἔτι δὲ καὶ τὰς τῶν ἐφεξῆς ῥητῶν ἄχρι τοῦ Ὄμοίως δὲ καὶ πάντες οι μαθητ ταὶ εἶπον. Εἰ δὲ καὶ παραλλαγήν τινα φέρουσι τὰ ῥητά, καινὸν οὐδέν. Ταῦτα μὲν γὰρ ἐβοήθησαν πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν· ἐκεῖνα δὲ μετὰ τὸ ἐξελθεῖν ἐκεῖ. Δὶς γὰρ ἐνστάντι τῷ Πέτρῳ δῖς περὶ τῆς ἀρνήσεως διεμαρτύρατο ὁ Χριστός. Καὶ περὶ μὲν τῆς ἐνστάσεως καὶ διαμαρτυρίας Ματθαῖος καὶ Μάρκος έγραψαν, περὶ δὲ τῆς δευτέ ρας Λουκᾶς καὶ Ἰωάννης. Μη – καρδία. Εἰπόντος τοῦ Κυρίου πρὸς τὸν Πέτρον ἔτι Υστερον ἀκολουθήσεις μοι· καὶ ὅτι Απαρνήση με τρίς· ἐταράχθησαν δι' ἀμφότερα, δεδοικότε; μήποτε αὐτοὶ ἀπεκόπησαν αὐτοῦ, μόνου τοῦ Πέτρου ἀκολουθήσοντος, καὶ μήποτε καὶ αὐτοὶ τοῦτον ἀπαρνήσωνται, ὡς ὁ κορυφαίος. Καταστέλλων οὖν τὴν ἐντεῦθεν αγωνίαν αὐτῶν, πρῶτα μὲν περὶ τοῦ φόβου τῆς ἀπαρνήσεως παραμυθεῖται, εἶτα καὶ περὶ τοῦ φόβου τῆς ἀποκοπῆς. Πιστεύετε πιστεύετε. Πιστεύετε βεβαίως εἰς τὸν Πατέρα καὶ εἰς ἐμέ· καὶ λοιπὸν ἡ εἰς ἡμᾶς πίν στις συντηρήσει ὑμᾶς ἀηττήτους. Vers. 2. In Εγ · sunt. Quæ sufficiant ad susciεἰσιν. Ικαναὶ δέξασθαι καὶ ὑμᾶς, συνε piendum vos, ut semper sitis nobiscum. εσομένους ἡμῖν ἀεί. Εἰ δὲ μὴ — ὑμῖν. Εἰ δὲ μὴ ἦσαν ἐκεῖ πολλαὶ μου ναι, καὶ δαψίλεια καταγωγίων, εἶπον ἂν ὑμῖν ὅτι πορεύομαι έτοιμάσαι τόπον μονῆς ὑμῖν τοῖς ἐμοῖ;, Vers. 2. Quod si secus • vobis. Quod si non essent muitæ mansiones ac splendidum habitaculum, dixissem vobis, quod vado ad paran. dum mansionis locum vobis, qui mei estis et καὶ πρὸ πάντων τούτου πάντως ἂν ἐφρόντισα, ἵνα omnibus digniores: hoc omnino sane mihi curie est, ut ubi sum ego et vos sitis. Prædisil enim eis dicens: Ubi sum ego, illic et minister micus erit. Vers. 5. ΕΙ siris. Hoc eliam dixissem vobis: Quod et abiero, ut præparem vobis loΗ ", et calera: itaque nec sic oportuit * Matth. xv1,33. se Joan. x1, 20. Κα! abest A. Αὐτόν Α. ὅπου εἰμὶ ἐγὼ καὶ ὑμεῖς ἦτε. Προείρηκε γὰρ αὐ τοῖς ὅτι Οπού εἰμὶ ἐγώ, ἐκεῖ καὶ ὁ διάκο νος ὁ ἐμὸς ἔσται. Καὶ — ἦτε. Καὶ εἶπον ἂν ὑμῖν καὶ τοῦτο, ὅτι Ἐὰν πορευθῶ ετοιμάσαι ὑμῖν τόπον μονῆς, πάλιν έρχομαι καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς • Ibid. 55. * Marc. xiv, 29. 88 Luc. ssi, 33. Varia lectiones et notæ. Ab_ ἐκεῖ ad έσται, in marg. a man, recent. in d. B. Nam a manu prima erat: Καὶ ὑμεῖς ἦτέ, Η Joan. 1111, 56. es Juid. quod per errorem ex superioribus crat repetitum. Quod nos dedimus, habet cod. in contextu et Hentenius.

Vers. 56. Dixit — me. Petrus quidem interroga- vit, nou tantum scire volens, quantum sequi cupiens. Christus autem cognitam habens ejus mentem, ad eum respondit; non dixit enim, quosbiret, sed: Non potes me nunc sequi; insinuabat autem de morte. Vers. 37. Dicit ponam. Quid agis, o Petre? Cum ille dicat: Non potes, tu dicis: Quare non possum? Proinde experientia te docebit, ne contradicas.. Vers. 58. Respondit ter. Quære sexagesimo quarto juxta Matthaeum capite, ubi dicitur: Respondens autem Petrus dixit illi: Et si omnes offendantur per 16, την έκπτωση πεπguam ofen dar”, et loge ibi dictam enarrationem, præterea el eas, quæ sequuntur usque ad eum locum ubi habetur: Similiter autem et omnes discipuli dixerunt $1. Quod si variationem aliquam ferunt verba, nihil mirum. Hæc siquidem dicta sunt priusquam exirent in montem Olivarum, illa vero postquam illuc exiverant: nam cum bis obstitissset Petrus, bis de negatione protestatus est illi Christus; et de prima quidem repugnatione ac protestatione scripserunt Matthaus et Marcus "; de secunda vero Lucas et Joannes. Cap. XIV. Vers. 1. Ne- cor. Cum dixisset Dominus ad Petrum: Postmodum me sequeris *; et: Ter me negabis ", propter utrumque turbati sunt, timentes ne quando ipsi ab eo amputarentur vel exciderent, solo Petro sequente, aut ne quando ipsi quoque cum negarent, quemadmodum et eorum præfectus. Reprimens ergo illorum anxietatem, primum quidem timorem negationis consolatur, deinde etiam de timore an.putationis sive excisionis. Vers. 1. Credite — credite. Credite firmiter in Deum Patrem et in me, ac fides, quæ in nos erit, servabit vos insuperabiles. Ο Λέγει – μοι. Ὁ μὲν Πέτρος ἠρώτησεν, οὐχ οὕτω βουλόμενος μαθεῖν, ὡς ἐπιθυμῶν ἀκολουθῆσαι, Ὁ δὲ Χριστὸς, τὴν διάνοιαν αὐτοῦ γνούς, πρὸς αὐτ τὴν ἀπεκρίθη. Οὐκ εἶπε γὰρ τοῦ ὑπάγει, ἀλλ' ὅτι οὐ δύνασαί μοι νῦν ἀκολουθήσαι. Υπεδήλου δὲ περὶ τῆς σφαγής. Λέγει θήσω. Τί ποιεῖς, ὦ Πέτρε! ἐκείνου είν πόντος, ὅτι οὐ δύνασαι, σὺ λέγεις ὅτι Διατί οὐ δύναμαι; Οὐκοῦν ἡ πεῖρα διδάξει σε μὴ ἀντιλέγειν. Απεκρίθη – τρίς. Ζήτησον ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τετάρτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τόν Απο κριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· Εἰ πάντες σκανδαλισθήσονται ἐν σοί, ἐγὼ δὲ οὐδέποτε σκανδαλισθήσομαι· καὶ ἀνάγνωθι καὶ τὴν ἐκεῖ βηθεῖσαν εξήγησιν· ἔτι δὲ καὶ τὰς τῶν ἐφεξῆς ῥητῶν ἄχρι τοῦ Ὄμοίως δὲ καὶ πάντες οι μαθητ ταὶ εἶπον. Εἰ δὲ καὶ παραλλαγήν τινα φέρουσι τὰ ῥητά, καινὸν οὐδέν. Ταῦτα μὲν γὰρ ἐβοήθησαν πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν· ἐκεῖνα δὲ μετὰ τὸ ἐξελθεῖν ἐκεῖ. Δὶς γὰρ ἐνστάντι τῷ Πέτρῳ δῖς περὶ τῆς ἀρνήσεως διεμαρτύρατο ὁ Χριστός. Καὶ περὶ μὲν τῆς ἐνστάσεως καὶ διαμαρτυρίας Ματθαῖος καὶ Μάρκος έγραψαν, περὶ δὲ τῆς δευτέ ρας Λουκᾶς καὶ Ἰωάννης. Μη – καρδία. Εἰπόντος τοῦ Κυρίου πρὸς τὸν Πέτρον ἔτι Υστερον ἀκολουθήσεις μοι· καὶ ὅτι Απαρνήση με τρίς· ἐταράχθησαν δι' ἀμφότερα, δεδοικότε; μήποτε αὐτοὶ ἀπεκόπησαν αὐτοῦ, μόνου τοῦ Πέτρου ἀκολουθήσοντος, καὶ μήποτε καὶ αὐτοὶ τοῦτον ἀπαρνήσωνται, ὡς ὁ κορυφαίος. Καταστέλλων οὖν τὴν ἐντεῦθεν αγωνίαν αὐτῶν, πρῶτα μὲν περὶ τοῦ φόβου τῆς ἀπαρνήσεως παραμυθεῖται, εἶτα καὶ περὶ τοῦ φόβου τῆς ἀποκοπῆς. Πιστεύετε πιστεύετε. Πιστεύετε βεβαίως εἰς τὸν Πατέρα καὶ εἰς ἐμέ· καὶ λοιπὸν ἡ εἰς ἡμᾶς πίν στις συντηρήσει ὑμᾶς ἀηττήτους. Vers. 2. In Εγ · sunt. Quæ sufficiant ad susciεἰσιν. Ικαναὶ δέξασθαι καὶ ὑμᾶς, συνε piendum vos, ut semper sitis nobiscum. εσομένους ἡμῖν ἀεί. Εἰ δὲ μὴ — ὑμῖν. Εἰ δὲ μὴ ἦσαν ἐκεῖ πολλαὶ μου ναι, καὶ δαψίλεια καταγωγίων, εἶπον ἂν ὑμῖν ὅτι πορεύομαι έτοιμάσαι τόπον μονῆς ὑμῖν τοῖς ἐμοῖ;, Vers. 2. Quod si secus • vobis. Quod si non essent muitæ mansiones ac splendidum habitaculum, dixissem vobis, quod vado ad paran. dum mansionis locum vobis, qui mei estis et καὶ πρὸ πάντων τούτου πάντως ἂν ἐφρόντισα, ἵνα omnibus digniores: hoc omnino sane mihi curie est, ut ubi sum ego et vos sitis. Prædisil enim eis dicens: Ubi sum ego, illic et minister micus erit. Vers. 5. ΕΙ siris. Hoc eliam dixissem vobis: Quod et abiero, ut præparem vobis loΗ ", et calera: itaque nec sic oportuit * Matth. xv1,33. se Joan. x1, 20. Κα! abest A. Αὐτόν Α. ὅπου εἰμὶ ἐγὼ καὶ ὑμεῖς ἦτε. Προείρηκε γὰρ αὐ τοῖς ὅτι Οπού εἰμὶ ἐγώ, ἐκεῖ καὶ ὁ διάκο νος ὁ ἐμὸς ἔσται. Καὶ — ἦτε. Καὶ εἶπον ἂν ὑμῖν καὶ τοῦτο, ὅτι Ἐὰν πορευθῶ ετοιμάσαι ὑμῖν τόπον μονῆς, πάλιν έρχομαι καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς • Ibid. 55. * Marc. xiv, 29. 88 Luc. ssi, 33. Varia lectiones et notæ. Ab_ ἐκεῖ ad έσται, in marg. a man, recent. in d. B. Nam a manu prima erat: Καὶ ὑμεῖς ἦτέ, Η Joan. 1111, 56. es Juid. quod per errorem ex superioribus crat repetitum. Quod nos dedimus, habet cod. in contextu et Hentenius.

CAP. XIV. ἐμαυτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὥστε οὐδὲ οὕτως ἔδει ἀθυ- nimo dejectos esse; quia vero jam olim pr μεῖν. Ἐπεὶ δὲ πάλαι παρεσκεύασται τὸ πλῆθος τῶν μονῶν, καὶ ἀποκεκλήρωνται τας αξίοις, χρὴ θαρῥεῖν, καὶ μὴ ἀπογινώσκειν. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὅτι καὶ ἐὰν πορευθῶ ἑτοιμάσαι ὑμῖν τόπον, ήγουν εγκαινίσαι ὑμῖν ἄνο δον πρὸς τὸν οὐρανὸν, ἣν οὐδεὶς οὐδέπω τῶν ἀνθρώπων ἀνῆλθε, πάλιν ἔρχομαι κατὰ τὴν δευτέραν μου παρουσίαν, καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς ἐμαυτὸν ἀναστάντας ἐκ νεκρῶν, συμβασιλεύσοντάς μοι αἱα νίω;. Εἰ γὰρ καὶ ἀποθανόντες πρὸς αὐτὸν ἀνῆλθον, ἀλλ' οὐ μετὰ τῶν σωμάτων, καὶ εἰ σύνεισιν αὐτῷ, ἀλλ᾽ οὐ συμβασιλεύοντες. Ἐπεὶ δὲ εἰδὼς τὰ κινήματα τῶν καρδιῶν αὐτῶν, ἔγνω ἐπιθυμοῦντας μα θεῖν ποῦ ὑπάγει, καὶ τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν ὅπου ὑπάγει, φησί· Καὶ — οίδατε; ἐξ ὧν διαφόρως εἶπον ὑμῖν, οι δατε καὶ ἀμφότερα, εἰ ἀναμνησθῆτε. Ὑπῆγε μὲν οὖν πρὸς τὸν Πατέρα ἀφ' οὗ καὶ ἐξῆλθεν. Οδός δέ ἐστιν αὐτὸς, δι' οὗ ἐρχόμεθα πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς προϊὼν ἐρεῖ. Λέγει – εἰδέναι; Πετο γὰρ αἰσθητὸν εἶναί τινα τόπον ὅπου ὑπάγει, καὶ ὁδὸν ὁμοίως τοιαύτην. Λέγει ζωή. Οδός μὲν ὅτι δι' ἐμοῦ ἔρχεσθε· ἀλήθεια δὲ, ὅτι ἀληθεύω, καὶ πάντως ἔσται ταῦτα· ζωὴ δὲ, ὅτι καὶ τοῦ θανάτου κυριεύω. Εἰ οὖν ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, ὁδηγήσω ὑμᾶς· εἰ δὲ καὶ ἀλήθεια, οὐ ψεύδομαι· εἰ δὲ καὶ ζωή, οὐδὲ ὁ θάνατος διαστήσει ὑμᾶς ἐμοῦ. Οὐδεὶς — ἐμοῦ. Ἐν τῷ ἐνάτῳ δὲ κεφαλαίῳ εἶν πεν· Οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν· ὁ μὲν γὰρ ελκύει, ὁ δὲ ὁδηγεῖ· καὶ ἀμφότεροι συνεργοῦσιν εἰς τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων. Ε' - εγνώκειτε ἄν. Ανωτέρω μὲν εἰπὼν ὅτι ΕΙ Καὶ ὅπου ὑπάγω οἴδατε, καὶ τὴν ὀδὲν οἴδατε· ἐδήλωσεν ὅτι καὶ τὸν Πατέρα οἴδασι καὶ αὐτόν· ἐνα ταῦθα δὲ ἐπαγαγών, ότι Εἰ ἐγνώκειτέ με, καὶ τὸν Πατέρα μου εγνώκειτε ἄν, ἐνέφηνεν ὅτι καὶ αὐτὸν ἀγνοοῦσι καὶ τὸν Πατέρα. Καὶ πολλαχοῦ δὲ τοῦτο ποιεῖ. Ἐπεὶ γὰρ ἐγίνωσκον μὲν καὶ ἀμφοτέρους, οὐχ ὡς προσῆκον δέ· ὕστερον γὰρ ἐπιφοιτῇσαν τὸ πανάγιον Πνεῦμα κατεσκεύασεν αὐτοῖς τελείαν τὴν γνῶσιν· ποτὲ μὲν ὅτι γινώσκουσι λέγει, διότι ὁπωσδήποτε γινώσκουσι· ποτὲ δὲ ὅτι οὐ γινώσκουσι, διότι ὡς ἐχρῆν οὐ γινώσκουσι. Νῦν δέ φησιν· Εἰ ἐγνώκειτέ με, ὡς χρὴ, τίς εἰμι τὴ νοούμενον, καὶ τὸν Πατέρα μου εγνώκειτε ἄν· ἐπεὶ γὰρ ἶπος ἐμοὶ καὶ ἀπαράλλαχτός ἐστιν, ὁ νενοηκὼς ἐμὲ νενόηκε τὸν Πατέρα. Καὶ — αὐτόν. Ἐπεὶ ἐμὲ γινώσκετε, εἰ καὶ μὴ εις χρή, λοιπὸν γινώσκετε καὶ αὐτὸν ὡσαύτως. parata est multitudine mansionum, ac dignis sorle distribute sunt, dduciamn habere oportet,et non desperare. Potest et aliter dici: Quod etiamsi abiero ut preparem vobis locum, videlicet, ut innovem νobis ascensum in coelum, quo nullus unquam hominum ascendit," rursum veniam secundo adventu, et assumam vos ad meipsum, resuscitalos ex mortuis, ut conregnetis mihi in æternum. Quanquam enim mortui ante eum ascenderunt, sed non cum corporibus; et si simul cumn co sunt, at non simal regnant. Quia vero sciens motus cordium ipsorum, cognovit cupere illos scire quo iret, et viam quæ eo duceret quo iret, Bait: Vers. 4. Et scitis. Ex his, quæ frequenter dixi vobis, et huc et illud nostis, si recordamini. Ad Patrem namque ibat a quo etiam exiverat: via autem ipse est, per quem imus ad Patrem, veluti in sequentibus dicturus est. Vers. 5. Dicit scire? Putabat namque sensibilem aliquem locum esse, quo iret, et eodem modo viam esse similem. Vers. 6: Ait - vita. Via quidem, quia per me gradimini; veritas antem, quia vera loquor, et ea infallibiliter erunt; vita vero, quia morti quoque dominor. Si ergo ego via sum, ducam utique vos; si etiam veritas, nou mentior; quod si et vita, neque mors vos a me separabit. Vers. 6. Nemo - me. Nobo vero capite dixit: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum 87: ille siquidem trahit, hic autem ducit et ambo cooperantur ad hominum salutem. Vers. 7. Si ulique cognovissetis. Superius quidem dicens: Et quo ego vado scitis, el viam scitia *, significavit, quod et Patrem et se co· gnoscerent. Hic autem adjiciens: Si cogncvissetis me, et Patrem meum utique cognovissetis, of tendit, quod et se et Patrem ignorarent. ld autem multis in locis facit: nam quia utrumque cognoscebant, at non, ut conveniebat (pastmodum enim descendens Spiritus sanctus, perfcctam eis præbuit cognitionem), interdum quidem dicit, quod cognoscunt, quia utcunque cognoscunt: quandoque vero, quod non cognoscunt, quia non, ut oportet, cognoscunt. Nunc vero ait: Si cognovissetis me, ut oportet, quis sim, quantum ad intellectum, et Patrem meum utique cognovissetis; nam cum mihi sit æqualis, et a nie inseparabilis, qui me cognovit, et Patrem cognovit. Vers. 7. Et eum. Cum me cognoscalis, quanquam non ut oportet, consequens est ut et ipsum similiter cognoscatis. *7 Joan. v1, 44. 88 Joan. XIV, Variæ lectiones et no'æ. "Out abest B.· Kat videtur excidisse.

CAP. XIV. ἐμαυτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὥστε οὐδὲ οὕτως ἔδει ἀθυ- nimo dejectos esse; quia vero jam olim pr μεῖν. Ἐπεὶ δὲ πάλαι παρεσκεύασται τὸ πλῆθος τῶν μονῶν, καὶ ἀποκεκλήρωνται τας αξίοις, χρὴ θαρῥεῖν, καὶ μὴ ἀπογινώσκειν. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὅτι καὶ ἐὰν πορευθῶ ἑτοιμάσαι ὑμῖν τόπον, ήγουν εγκαινίσαι ὑμῖν ἄνο δον πρὸς τὸν οὐρανὸν, ἣν οὐδεὶς οὐδέπω τῶν ἀνθρώπων ἀνῆλθε, πάλιν ἔρχομαι κατὰ τὴν δευτέραν μου παρουσίαν, καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς ἐμαυτὸν ἀναστάντας ἐκ νεκρῶν, συμβασιλεύσοντάς μοι αἱα νίω;. Εἰ γὰρ καὶ ἀποθανόντες πρὸς αὐτὸν ἀνῆλθον, ἀλλ' οὐ μετὰ τῶν σωμάτων, καὶ εἰ σύνεισιν αὐτῷ, ἀλλ᾽ οὐ συμβασιλεύοντες. Ἐπεὶ δὲ εἰδὼς τὰ κινήματα τῶν καρδιῶν αὐτῶν, ἔγνω ἐπιθυμοῦντας μα θεῖν ποῦ ὑπάγει, καὶ τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν ὅπου ὑπάγει, φησί· Καὶ — οίδατε; ἐξ ὧν διαφόρως εἶπον ὑμῖν, οι δατε καὶ ἀμφότερα, εἰ ἀναμνησθῆτε. Ὑπῆγε μὲν οὖν πρὸς τὸν Πατέρα ἀφ' οὗ καὶ ἐξῆλθεν. Οδός δέ ἐστιν αὐτὸς, δι' οὗ ἐρχόμεθα πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς προϊὼν ἐρεῖ. Λέγει – εἰδέναι; Πετο γὰρ αἰσθητὸν εἶναί τινα τόπον ὅπου ὑπάγει, καὶ ὁδὸν ὁμοίως τοιαύτην. Λέγει ζωή. Οδός μὲν ὅτι δι' ἐμοῦ ἔρχεσθε· ἀλήθεια δὲ, ὅτι ἀληθεύω, καὶ πάντως ἔσται ταῦτα· ζωὴ δὲ, ὅτι καὶ τοῦ θανάτου κυριεύω. Εἰ οὖν ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, ὁδηγήσω ὑμᾶς· εἰ δὲ καὶ ἀλήθεια, οὐ ψεύδομαι· εἰ δὲ καὶ ζωή, οὐδὲ ὁ θάνατος διαστήσει ὑμᾶς ἐμοῦ. Οὐδεὶς — ἐμοῦ. Ἐν τῷ ἐνάτῳ δὲ κεφαλαίῳ εἶν πεν· Οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν· ὁ μὲν γὰρ ελκύει, ὁ δὲ ὁδηγεῖ· καὶ ἀμφότεροι συνεργοῦσιν εἰς τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων. Ε' - εγνώκειτε ἄν. Ανωτέρω μὲν εἰπὼν ὅτι ΕΙ Καὶ ὅπου ὑπάγω οἴδατε, καὶ τὴν ὀδὲν οἴδατε· ἐδήλωσεν ὅτι καὶ τὸν Πατέρα οἴδασι καὶ αὐτόν· ἐνα ταῦθα δὲ ἐπαγαγών, ότι Εἰ ἐγνώκειτέ με, καὶ τὸν Πατέρα μου εγνώκειτε ἄν, ἐνέφηνεν ὅτι καὶ αὐτὸν ἀγνοοῦσι καὶ τὸν Πατέρα. Καὶ πολλαχοῦ δὲ τοῦτο ποιεῖ. Ἐπεὶ γὰρ ἐγίνωσκον μὲν καὶ ἀμφοτέρους, οὐχ ὡς προσῆκον δέ· ὕστερον γὰρ ἐπιφοιτῇσαν τὸ πανάγιον Πνεῦμα κατεσκεύασεν αὐτοῖς τελείαν τὴν γνῶσιν· ποτὲ μὲν ὅτι γινώσκουσι λέγει, διότι ὁπωσδήποτε γινώσκουσι· ποτὲ δὲ ὅτι οὐ γινώσκουσι, διότι ὡς ἐχρῆν οὐ γινώσκουσι. Νῦν δέ φησιν· Εἰ ἐγνώκειτέ με, ὡς χρὴ, τίς εἰμι τὴ νοούμενον, καὶ τὸν Πατέρα μου εγνώκειτε ἄν· ἐπεὶ γὰρ ἶπος ἐμοὶ καὶ ἀπαράλλαχτός ἐστιν, ὁ νενοηκὼς ἐμὲ νενόηκε τὸν Πατέρα. Καὶ — αὐτόν. Ἐπεὶ ἐμὲ γινώσκετε, εἰ καὶ μὴ εις χρή, λοιπὸν γινώσκετε καὶ αὐτὸν ὡσαύτως. parata est multitudine mansionum, ac dignis sorle distribute sunt, dduciamn habere oportet,et non desperare. Potest et aliter dici: Quod etiamsi abiero ut preparem vobis locum, videlicet, ut innovem νobis ascensum in coelum, quo nullus unquam hominum ascendit," rursum veniam secundo adventu, et assumam vos ad meipsum, resuscitalos ex mortuis, ut conregnetis mihi in æternum. Quanquam enim mortui ante eum ascenderunt, sed non cum corporibus; et si simul cumn co sunt, at non simal regnant. Quia vero sciens motus cordium ipsorum, cognovit cupere illos scire quo iret, et viam quæ eo duceret quo iret, Bait: Vers. 4. Et scitis. Ex his, quæ frequenter dixi vobis, et huc et illud nostis, si recordamini. Ad Patrem namque ibat a quo etiam exiverat: via autem ipse est, per quem imus ad Patrem, veluti in sequentibus dicturus est. Vers. 5. Dicit scire? Putabat namque sensibilem aliquem locum esse, quo iret, et eodem modo viam esse similem. Vers. 6: Ait - vita. Via quidem, quia per me gradimini; veritas antem, quia vera loquor, et ea infallibiliter erunt; vita vero, quia morti quoque dominor. Si ergo ego via sum, ducam utique vos; si etiam veritas, nou mentior; quod si et vita, neque mors vos a me separabit. Vers. 6. Nemo - me. Nobo vero capite dixit: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum 87: ille siquidem trahit, hic autem ducit et ambo cooperantur ad hominum salutem. Vers. 7. Si ulique cognovissetis. Superius quidem dicens: Et quo ego vado scitis, el viam scitia *, significavit, quod et Patrem et se co· gnoscerent. Hic autem adjiciens: Si cogncvissetis me, et Patrem meum utique cognovissetis, of tendit, quod et se et Patrem ignorarent. ld autem multis in locis facit: nam quia utrumque cognoscebant, at non, ut conveniebat (pastmodum enim descendens Spiritus sanctus, perfcctam eis præbuit cognitionem), interdum quidem dicit, quod cognoscunt, quia utcunque cognoscunt: quandoque vero, quod non cognoscunt, quia non, ut oportet, cognoscunt. Nunc vero ait: Si cognovissetis me, ut oportet, quis sim, quantum ad intellectum, et Patrem meum utique cognovissetis; nam cum mihi sit æqualis, et a nie inseparabilis, qui me cognovit, et Patrem cognovit. Vers. 7. Et eum. Cum me cognoscalis, quanquam non ut oportet, consequens est ut et ipsum similiter cognoscatis. *7 Joan. v1, 44. 88 Joan. XIV, Variæ lectiones et no'æ. "Out abest B.· Kat videtur excidisse.

CAP. XIV. ἐμαυτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὥστε οὐδὲ οὕτως ἔδει ἀθυ- nimo dejectos esse; quia vero jam olim pr μεῖν. Ἐπεὶ δὲ πάλαι παρεσκεύασται τὸ πλῆθος τῶν μονῶν, καὶ ἀποκεκλήρωνται τας αξίοις, χρὴ θαρῥεῖν, καὶ μὴ ἀπογινώσκειν. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὅτι καὶ ἐὰν πορευθῶ ἑτοιμάσαι ὑμῖν τόπον, ήγουν εγκαινίσαι ὑμῖν ἄνο δον πρὸς τὸν οὐρανὸν, ἣν οὐδεὶς οὐδέπω τῶν ἀνθρώπων ἀνῆλθε, πάλιν ἔρχομαι κατὰ τὴν δευτέραν μου παρουσίαν, καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς ἐμαυτὸν ἀναστάντας ἐκ νεκρῶν, συμβασιλεύσοντάς μοι αἱα νίω;. Εἰ γὰρ καὶ ἀποθανόντες πρὸς αὐτὸν ἀνῆλθον, ἀλλ' οὐ μετὰ τῶν σωμάτων, καὶ εἰ σύνεισιν αὐτῷ, ἀλλ᾽ οὐ συμβασιλεύοντες. Ἐπεὶ δὲ εἰδὼς τὰ κινήματα τῶν καρδιῶν αὐτῶν, ἔγνω ἐπιθυμοῦντας μα θεῖν ποῦ ὑπάγει, καὶ τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν ὅπου ὑπάγει, φησί· Καὶ — οίδατε; ἐξ ὧν διαφόρως εἶπον ὑμῖν, οι δατε καὶ ἀμφότερα, εἰ ἀναμνησθῆτε. Ὑπῆγε μὲν οὖν πρὸς τὸν Πατέρα ἀφ' οὗ καὶ ἐξῆλθεν. Οδός δέ ἐστιν αὐτὸς, δι' οὗ ἐρχόμεθα πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς προϊὼν ἐρεῖ. Λέγει – εἰδέναι; Πετο γὰρ αἰσθητὸν εἶναί τινα τόπον ὅπου ὑπάγει, καὶ ὁδὸν ὁμοίως τοιαύτην. Λέγει ζωή. Οδός μὲν ὅτι δι' ἐμοῦ ἔρχεσθε· ἀλήθεια δὲ, ὅτι ἀληθεύω, καὶ πάντως ἔσται ταῦτα· ζωὴ δὲ, ὅτι καὶ τοῦ θανάτου κυριεύω. Εἰ οὖν ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, ὁδηγήσω ὑμᾶς· εἰ δὲ καὶ ἀλήθεια, οὐ ψεύδομαι· εἰ δὲ καὶ ζωή, οὐδὲ ὁ θάνατος διαστήσει ὑμᾶς ἐμοῦ. Οὐδεὶς — ἐμοῦ. Ἐν τῷ ἐνάτῳ δὲ κεφαλαίῳ εἶν πεν· Οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν· ὁ μὲν γὰρ ελκύει, ὁ δὲ ὁδηγεῖ· καὶ ἀμφότεροι συνεργοῦσιν εἰς τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων. Ε' - εγνώκειτε ἄν. Ανωτέρω μὲν εἰπὼν ὅτι ΕΙ Καὶ ὅπου ὑπάγω οἴδατε, καὶ τὴν ὀδὲν οἴδατε· ἐδήλωσεν ὅτι καὶ τὸν Πατέρα οἴδασι καὶ αὐτόν· ἐνα ταῦθα δὲ ἐπαγαγών, ότι Εἰ ἐγνώκειτέ με, καὶ τὸν Πατέρα μου εγνώκειτε ἄν, ἐνέφηνεν ὅτι καὶ αὐτὸν ἀγνοοῦσι καὶ τὸν Πατέρα. Καὶ πολλαχοῦ δὲ τοῦτο ποιεῖ. Ἐπεὶ γὰρ ἐγίνωσκον μὲν καὶ ἀμφοτέρους, οὐχ ὡς προσῆκον δέ· ὕστερον γὰρ ἐπιφοιτῇσαν τὸ πανάγιον Πνεῦμα κατεσκεύασεν αὐτοῖς τελείαν τὴν γνῶσιν· ποτὲ μὲν ὅτι γινώσκουσι λέγει, διότι ὁπωσδήποτε γινώσκουσι· ποτὲ δὲ ὅτι οὐ γινώσκουσι, διότι ὡς ἐχρῆν οὐ γινώσκουσι. Νῦν δέ φησιν· Εἰ ἐγνώκειτέ με, ὡς χρὴ, τίς εἰμι τὴ νοούμενον, καὶ τὸν Πατέρα μου εγνώκειτε ἄν· ἐπεὶ γὰρ ἶπος ἐμοὶ καὶ ἀπαράλλαχτός ἐστιν, ὁ νενοηκὼς ἐμὲ νενόηκε τὸν Πατέρα. Καὶ — αὐτόν. Ἐπεὶ ἐμὲ γινώσκετε, εἰ καὶ μὴ εις χρή, λοιπὸν γινώσκετε καὶ αὐτὸν ὡσαύτως. parata est multitudine mansionum, ac dignis sorle distribute sunt, dduciamn habere oportet,et non desperare. Potest et aliter dici: Quod etiamsi abiero ut preparem vobis locum, videlicet, ut innovem νobis ascensum in coelum, quo nullus unquam hominum ascendit," rursum veniam secundo adventu, et assumam vos ad meipsum, resuscitalos ex mortuis, ut conregnetis mihi in æternum. Quanquam enim mortui ante eum ascenderunt, sed non cum corporibus; et si simul cumn co sunt, at non simal regnant. Quia vero sciens motus cordium ipsorum, cognovit cupere illos scire quo iret, et viam quæ eo duceret quo iret, Bait: Vers. 4. Et scitis. Ex his, quæ frequenter dixi vobis, et huc et illud nostis, si recordamini. Ad Patrem namque ibat a quo etiam exiverat: via autem ipse est, per quem imus ad Patrem, veluti in sequentibus dicturus est. Vers. 5. Dicit scire? Putabat namque sensibilem aliquem locum esse, quo iret, et eodem modo viam esse similem. Vers. 6: Ait - vita. Via quidem, quia per me gradimini; veritas antem, quia vera loquor, et ea infallibiliter erunt; vita vero, quia morti quoque dominor. Si ergo ego via sum, ducam utique vos; si etiam veritas, nou mentior; quod si et vita, neque mors vos a me separabit. Vers. 6. Nemo - me. Nobo vero capite dixit: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum 87: ille siquidem trahit, hic autem ducit et ambo cooperantur ad hominum salutem. Vers. 7. Si ulique cognovissetis. Superius quidem dicens: Et quo ego vado scitis, el viam scitia *, significavit, quod et Patrem et se co· gnoscerent. Hic autem adjiciens: Si cogncvissetis me, et Patrem meum utique cognovissetis, of tendit, quod et se et Patrem ignorarent. ld autem multis in locis facit: nam quia utrumque cognoscebant, at non, ut conveniebat (pastmodum enim descendens Spiritus sanctus, perfcctam eis præbuit cognitionem), interdum quidem dicit, quod cognoscunt, quia utcunque cognoscunt: quandoque vero, quod non cognoscunt, quia non, ut oportet, cognoscunt. Nunc vero ait: Si cognovissetis me, ut oportet, quis sim, quantum ad intellectum, et Patrem meum utique cognovissetis; nam cum mihi sit æqualis, et a nie inseparabilis, qui me cognovit, et Patrem cognovit. Vers. 7. Et eum. Cum me cognoscalis, quanquam non ut oportet, consequens est ut et ipsum similiter cognoscatis. *7 Joan. v1, 44. 88 Joan. XIV, Variæ lectiones et no'æ. "Out abest B.· Kat videtur excidisse.

CAP. XIV. ἐμαυτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὥστε οὐδὲ οὕτως ἔδει ἀθυ- nimo dejectos esse; quia vero jam olim pr μεῖν. Ἐπεὶ δὲ πάλαι παρεσκεύασται τὸ πλῆθος τῶν μονῶν, καὶ ἀποκεκλήρωνται τας αξίοις, χρὴ θαρῥεῖν, καὶ μὴ ἀπογινώσκειν. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὅτι καὶ ἐὰν πορευθῶ ἑτοιμάσαι ὑμῖν τόπον, ήγουν εγκαινίσαι ὑμῖν ἄνο δον πρὸς τὸν οὐρανὸν, ἣν οὐδεὶς οὐδέπω τῶν ἀνθρώπων ἀνῆλθε, πάλιν ἔρχομαι κατὰ τὴν δευτέραν μου παρουσίαν, καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς ἐμαυτὸν ἀναστάντας ἐκ νεκρῶν, συμβασιλεύσοντάς μοι αἱα νίω;. Εἰ γὰρ καὶ ἀποθανόντες πρὸς αὐτὸν ἀνῆλθον, ἀλλ' οὐ μετὰ τῶν σωμάτων, καὶ εἰ σύνεισιν αὐτῷ, ἀλλ᾽ οὐ συμβασιλεύοντες. Ἐπεὶ δὲ εἰδὼς τὰ κινήματα τῶν καρδιῶν αὐτῶν, ἔγνω ἐπιθυμοῦντας μα θεῖν ποῦ ὑπάγει, καὶ τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν ὅπου ὑπάγει, φησί· Καὶ — οίδατε; ἐξ ὧν διαφόρως εἶπον ὑμῖν, οι δατε καὶ ἀμφότερα, εἰ ἀναμνησθῆτε. Ὑπῆγε μὲν οὖν πρὸς τὸν Πατέρα ἀφ' οὗ καὶ ἐξῆλθεν. Οδός δέ ἐστιν αὐτὸς, δι' οὗ ἐρχόμεθα πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς προϊὼν ἐρεῖ. Λέγει – εἰδέναι; Πετο γὰρ αἰσθητὸν εἶναί τινα τόπον ὅπου ὑπάγει, καὶ ὁδὸν ὁμοίως τοιαύτην. Λέγει ζωή. Οδός μὲν ὅτι δι' ἐμοῦ ἔρχεσθε· ἀλήθεια δὲ, ὅτι ἀληθεύω, καὶ πάντως ἔσται ταῦτα· ζωὴ δὲ, ὅτι καὶ τοῦ θανάτου κυριεύω. Εἰ οὖν ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, ὁδηγήσω ὑμᾶς· εἰ δὲ καὶ ἀλήθεια, οὐ ψεύδομαι· εἰ δὲ καὶ ζωή, οὐδὲ ὁ θάνατος διαστήσει ὑμᾶς ἐμοῦ. Οὐδεὶς — ἐμοῦ. Ἐν τῷ ἐνάτῳ δὲ κεφαλαίῳ εἶν πεν· Οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν· ὁ μὲν γὰρ ελκύει, ὁ δὲ ὁδηγεῖ· καὶ ἀμφότεροι συνεργοῦσιν εἰς τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων. Ε' - εγνώκειτε ἄν. Ανωτέρω μὲν εἰπὼν ὅτι ΕΙ Καὶ ὅπου ὑπάγω οἴδατε, καὶ τὴν ὀδὲν οἴδατε· ἐδήλωσεν ὅτι καὶ τὸν Πατέρα οἴδασι καὶ αὐτόν· ἐνα ταῦθα δὲ ἐπαγαγών, ότι Εἰ ἐγνώκειτέ με, καὶ τὸν Πατέρα μου εγνώκειτε ἄν, ἐνέφηνεν ὅτι καὶ αὐτὸν ἀγνοοῦσι καὶ τὸν Πατέρα. Καὶ πολλαχοῦ δὲ τοῦτο ποιεῖ. Ἐπεὶ γὰρ ἐγίνωσκον μὲν καὶ ἀμφοτέρους, οὐχ ὡς προσῆκον δέ· ὕστερον γὰρ ἐπιφοιτῇσαν τὸ πανάγιον Πνεῦμα κατεσκεύασεν αὐτοῖς τελείαν τὴν γνῶσιν· ποτὲ μὲν ὅτι γινώσκουσι λέγει, διότι ὁπωσδήποτε γινώσκουσι· ποτὲ δὲ ὅτι οὐ γινώσκουσι, διότι ὡς ἐχρῆν οὐ γινώσκουσι. Νῦν δέ φησιν· Εἰ ἐγνώκειτέ με, ὡς χρὴ, τίς εἰμι τὴ νοούμενον, καὶ τὸν Πατέρα μου εγνώκειτε ἄν· ἐπεὶ γὰρ ἶπος ἐμοὶ καὶ ἀπαράλλαχτός ἐστιν, ὁ νενοηκὼς ἐμὲ νενόηκε τὸν Πατέρα. Καὶ — αὐτόν. Ἐπεὶ ἐμὲ γινώσκετε, εἰ καὶ μὴ εις χρή, λοιπὸν γινώσκετε καὶ αὐτὸν ὡσαύτως. parata est multitudine mansionum, ac dignis sorle distribute sunt, dduciamn habere oportet,et non desperare. Potest et aliter dici: Quod etiamsi abiero ut preparem vobis locum, videlicet, ut innovem νobis ascensum in coelum, quo nullus unquam hominum ascendit," rursum veniam secundo adventu, et assumam vos ad meipsum, resuscitalos ex mortuis, ut conregnetis mihi in æternum. Quanquam enim mortui ante eum ascenderunt, sed non cum corporibus; et si simul cumn co sunt, at non simal regnant. Quia vero sciens motus cordium ipsorum, cognovit cupere illos scire quo iret, et viam quæ eo duceret quo iret, Bait: Vers. 4. Et scitis. Ex his, quæ frequenter dixi vobis, et huc et illud nostis, si recordamini. Ad Patrem namque ibat a quo etiam exiverat: via autem ipse est, per quem imus ad Patrem, veluti in sequentibus dicturus est. Vers. 5. Dicit scire? Putabat namque sensibilem aliquem locum esse, quo iret, et eodem modo viam esse similem. Vers. 6: Ait - vita. Via quidem, quia per me gradimini; veritas antem, quia vera loquor, et ea infallibiliter erunt; vita vero, quia morti quoque dominor. Si ergo ego via sum, ducam utique vos; si etiam veritas, nou mentior; quod si et vita, neque mors vos a me separabit. Vers. 6. Nemo - me. Nobo vero capite dixit: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum 87: ille siquidem trahit, hic autem ducit et ambo cooperantur ad hominum salutem. Vers. 7. Si ulique cognovissetis. Superius quidem dicens: Et quo ego vado scitis, el viam scitia *, significavit, quod et Patrem et se co· gnoscerent. Hic autem adjiciens: Si cogncvissetis me, et Patrem meum utique cognovissetis, of tendit, quod et se et Patrem ignorarent. ld autem multis in locis facit: nam quia utrumque cognoscebant, at non, ut conveniebat (pastmodum enim descendens Spiritus sanctus, perfcctam eis præbuit cognitionem), interdum quidem dicit, quod cognoscunt, quia utcunque cognoscunt: quandoque vero, quod non cognoscunt, quia non, ut oportet, cognoscunt. Nunc vero ait: Si cognovissetis me, ut oportet, quis sim, quantum ad intellectum, et Patrem meum utique cognovissetis; nam cum mihi sit æqualis, et a nie inseparabilis, qui me cognovit, et Patrem cognovit. Vers. 7. Et eum. Cum me cognoscalis, quanquam non ut oportet, consequens est ut et ipsum similiter cognoscatis. *7 Joan. v1, 44. 88 Joan. XIV, Variæ lectiones et no'æ. "Out abest B.· Kat videtur excidisse.

Chrysostomus vero, Cognoscelis interpretatur, å Ο δὲ Χρυσόστομος Γνώσεσθε ἑρμηνεύει» pula, non post multum tempus, cognoscelis ήγουν ὅσον οὔπω γνώσεσθε αὐτὸν, ὡς προσηκον, eum ut oportet, ubi super vos Spiritus sanctus ἐπιφοιτήσαντος ὑμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. descenderit. Vers. 7. Et vidistis eum. Etiam potentiam ejus vidistis per meam potentiam, per divina signa, quæ dedi. Nam quæ ego possum, hæc et ille. Vers. 8. Dicit nobis. Et sufficit vobis, ut qui te jam antea cognovimus. Quia ergo quasivit nosse Patrem, ostendit Christus quod eum jam nosset. Vers. 9. Ait - Philippe? Interrogationis sermo est: Tanto tempore vobiscum sum, divina signa operans, et ab his non cognovisti me, quis sim dignitate et potentia? quod Deus omnipotens? Sane omnino cognovisti me, et consequens ergo cst. ut et Patrem cognoveris: nam imago per omnia similis sum ego Patris. Vers. 9. Qui – Patrem. Qui meam cognovit dignitatem et potentiam, cognovit et Patris dignitatem ac potentiam: sumus namque per sumus namque per omnia similes, et unus per alterum mutuo cognoscimur. Vers. 9. Et Patrem? Quomodo cogno cere cupis, quem jam cognovisti? quomodo quæris, quod habes? Alio quoque modo intelliguntur hæc verba, quod quærebat Philippus videre Patreni sensibilibns oculis, audiens fortassis a multis frequenter visum esse prophetis, specie ac figura humana, addilque: Et sufficit nobis, ut qui ipsum Filium jam videret ac nosset. Christus autem ostendit, quod ncque se vidisset neque nosset secundum divinitatis naturam. Dicit ergo ei prolata negative sententia: Tanto tempore vobiscum sum et non cognovisti me, Philippe; nam divina natura videri non potest, nec cognosci. Qui vidit me, vidit et Patrem; qui vero me videre non potest, neque Patrem videre potest. Et quomodo tu dicis: Ostende nobis Patrem, cum nec me videris, nec cognoveris, quanquam te opinaris et vidisse et cognovisse me? Και έωράκατε αὐτόν. Καὶ έωράκατε τὴν δύνα μιν αὐτοῦ διὰ τῆς ἐμῆς δυνάμεως, διὰ τῶν θεοπρε πῶν σημείων ὧν ἐποίησε. γὰρ ἐγὼ δύναμαι, ταῦτα κἀκεῖνος. Λέγει — ἡμῖν. — Καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, ὡς σὲ τέως έγνωκόσιν. Ἐπεὶ οὖν ἐζήτησε γνῶναι τὸν Πατέρα, δείκνυσιν ὁ Χριστὸς ὅτι οἶδεν αὐτόν. δ Λέγει Φίλιππε; Κατ' ἐρώτησιν ὁ λόγος. Το σοῦτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, θεοσημείας ἐρ γαζόμενος, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με ἀπὸ τούτων, τίς εἰμι τὴν ἀξίαν καὶ τὴν δύναμιν; ὅτι Θεὸς παντοδύναμος. Ναὶ πάντως ἔγνωκάς με· καὶ εἰ ἔγνωκάς με, λοιπὸν ἔγνωκας τὸν Πατέρα· εἰκὼν γὰρ ἀπαρ ἀλλακτος ἐγὼ τοῦ Πατρός. Ο — Πατέρα. Ὁ ἐγνωκὼς τὴν ἐμὴν ἀξίαν καὶ δύναμιν, ἔγνωκε τὴν τοῦ Πατρό;· ἀπαράλλακτοι γὰρ ἡμεῖς, καὶ δι' ἀλλήλων γνωριζόμενοι. Καὶ - Πατέρα; Πῶς θέλεις γνῶναι ἂν ἔγνωκα;; πῶς ζητεῖς ὅ ἔχεις; Νοοῦνται δὲ καὶ ἑτέρως τὰ ῥητά, ὅτι ἐζήτησε μὲν ὁ Φίλιππος ἰδεῖν τὸν Πατέρα τοῖς αἰσθητοίς ὀφθαλμοῖς, ἴσως ἀκούων ὀραθῆναι πολλοῖς πολλάκις τῶν προφητῶν ἐν ἀνθρωπίνῳ εἴδει καὶ σχήματα. Καὶ προσέθηκεν ὅτι καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, ὡς αὐτὸν τέως ὁρῶν καὶ εἰδώς. Δείκνυσι δὲ ὁ Χριστὸς ὅτι οὔτε αὐτὸν εἶδεν οὐδὲ οἶδε κατὰ τὴν φύσιν τῆς θεότητος. Λέγει οὖν αὐτῷ κατὰ ἀπόφασιν· Τοσοῦτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε. 'Αθέατος γὰρ ἡ θεία φύσις καὶ ἄγνωστος. ['Ο δωρακὼς ἐμὲ θώρακε τὸν Πατέρα· ὁ δὲ ἐμὲ μὴ δυνάμενος ἰδεῖν οὐδὲ τὸν Πατέρα δύναται ἰδεῖν. Καὶ πῶς τὸ λέγεις, Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, ἐμὲ μὴ ἰδὼν, μήτε γνούς, εἰ καὶ ὑπολαμβάνεις ἰδεῖν καὶ γνῶναί με;] Οὐ — ἐστιν; Οτι δι' ἀλλήλων γνωριζόμεθα, ώς ἀπαράλλακτοι. Ζήτησον δὲ πρὸς τῷ τέλει τοῦ δεκά Vers. 10. Non — est? Quod mutuo unus per alterum cognoscimur tanquam omnino similes. Quære autem circa finem decimi capitis ubi του κεφαλαίου τό· Ίνα γνώτε καὶ πιστεύσητε ότι dicitur: Ut cognoscalis et credatis, quod Pater in me est, et ego in eo ", et lege ejus enarrationem. Vers. 11. Verba loquor. Sed a Patre; quod si a Patre, utique a meipso; nam quæ mea sunt, etiam illius sunt; et quæ illius, etiam mea sunt. Omnia siquidem communia et æqualia possidemus. Dicens autem de sermonibus, dicit etiam de operibus * Joall. I, 38. ἐν ἐμοὶ ὁ Πατήρ, κἀγὼ ἐν αὐτῷ· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ. Τὰ ῥήματα λαλῶ. Αλλ' ἀπὸ τοῦ Πατρός. Καὶ εἰ ἀπὸ τοῦ Πατρὸ;, ἄρα ἀπ' ἐμαυτοῦ· τὰ ἐμὰ γὰρ ἐκείνου, καὶ τὰ ἐκείνου ἐμά· πάντα γὰρ κοινὰ καὶ Ένα κεκτήμεθα. Εἰπὼν δὲ περὶ τῶν λόγων, λέγει καὶ περὶ τῶν ἔργων Varia lectiones et nota. Tom. VIII, p. 432. C. Recte autem dixit hoc loco interpretatur. Facilius enim erat ita interpretari. Ergo textum mutavit Chrysostomus. Inclusa desunt A.

Chrysostomus vero, Cognoscelis interpretatur, å Ο δὲ Χρυσόστομος Γνώσεσθε ἑρμηνεύει» pula, non post multum tempus, cognoscelis ήγουν ὅσον οὔπω γνώσεσθε αὐτὸν, ὡς προσηκον, eum ut oportet, ubi super vos Spiritus sanctus ἐπιφοιτήσαντος ὑμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. descenderit. Vers. 7. Et vidistis eum. Etiam potentiam ejus vidistis per meam potentiam, per divina signa, quæ dedi. Nam quæ ego possum, hæc et ille. Vers. 8. Dicit nobis. Et sufficit vobis, ut qui te jam antea cognovimus. Quia ergo quasivit nosse Patrem, ostendit Christus quod eum jam nosset. Vers. 9. Ait - Philippe? Interrogationis sermo est: Tanto tempore vobiscum sum, divina signa operans, et ab his non cognovisti me, quis sim dignitate et potentia? quod Deus omnipotens? Sane omnino cognovisti me, et consequens ergo cst. ut et Patrem cognoveris: nam imago per omnia similis sum ego Patris. Vers. 9. Qui – Patrem. Qui meam cognovit dignitatem et potentiam, cognovit et Patris dignitatem ac potentiam: sumus namque per sumus namque per omnia similes, et unus per alterum mutuo cognoscimur. Vers. 9. Et Patrem? Quomodo cogno cere cupis, quem jam cognovisti? quomodo quæris, quod habes? Alio quoque modo intelliguntur hæc verba, quod quærebat Philippus videre Patreni sensibilibns oculis, audiens fortassis a multis frequenter visum esse prophetis, specie ac figura humana, addilque: Et sufficit nobis, ut qui ipsum Filium jam videret ac nosset. Christus autem ostendit, quod ncque se vidisset neque nosset secundum divinitatis naturam. Dicit ergo ei prolata negative sententia: Tanto tempore vobiscum sum et non cognovisti me, Philippe; nam divina natura videri non potest, nec cognosci. Qui vidit me, vidit et Patrem; qui vero me videre non potest, neque Patrem videre potest. Et quomodo tu dicis: Ostende nobis Patrem, cum nec me videris, nec cognoveris, quanquam te opinaris et vidisse et cognovisse me? Και έωράκατε αὐτόν. Καὶ έωράκατε τὴν δύνα μιν αὐτοῦ διὰ τῆς ἐμῆς δυνάμεως, διὰ τῶν θεοπρε πῶν σημείων ὧν ἐποίησε. γὰρ ἐγὼ δύναμαι, ταῦτα κἀκεῖνος. Λέγει — ἡμῖν. — Καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, ὡς σὲ τέως έγνωκόσιν. Ἐπεὶ οὖν ἐζήτησε γνῶναι τὸν Πατέρα, δείκνυσιν ὁ Χριστὸς ὅτι οἶδεν αὐτόν. δ Λέγει Φίλιππε; Κατ' ἐρώτησιν ὁ λόγος. Το σοῦτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, θεοσημείας ἐρ γαζόμενος, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με ἀπὸ τούτων, τίς εἰμι τὴν ἀξίαν καὶ τὴν δύναμιν; ὅτι Θεὸς παντοδύναμος. Ναὶ πάντως ἔγνωκάς με· καὶ εἰ ἔγνωκάς με, λοιπὸν ἔγνωκας τὸν Πατέρα· εἰκὼν γὰρ ἀπαρ ἀλλακτος ἐγὼ τοῦ Πατρός. Ο — Πατέρα. Ὁ ἐγνωκὼς τὴν ἐμὴν ἀξίαν καὶ δύναμιν, ἔγνωκε τὴν τοῦ Πατρό;· ἀπαράλλακτοι γὰρ ἡμεῖς, καὶ δι' ἀλλήλων γνωριζόμενοι. Καὶ - Πατέρα; Πῶς θέλεις γνῶναι ἂν ἔγνωκα;; πῶς ζητεῖς ὅ ἔχεις; Νοοῦνται δὲ καὶ ἑτέρως τὰ ῥητά, ὅτι ἐζήτησε μὲν ὁ Φίλιππος ἰδεῖν τὸν Πατέρα τοῖς αἰσθητοίς ὀφθαλμοῖς, ἴσως ἀκούων ὀραθῆναι πολλοῖς πολλάκις τῶν προφητῶν ἐν ἀνθρωπίνῳ εἴδει καὶ σχήματα. Καὶ προσέθηκεν ὅτι καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, ὡς αὐτὸν τέως ὁρῶν καὶ εἰδώς. Δείκνυσι δὲ ὁ Χριστὸς ὅτι οὔτε αὐτὸν εἶδεν οὐδὲ οἶδε κατὰ τὴν φύσιν τῆς θεότητος. Λέγει οὖν αὐτῷ κατὰ ἀπόφασιν· Τοσοῦτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε. 'Αθέατος γὰρ ἡ θεία φύσις καὶ ἄγνωστος. ['Ο δωρακὼς ἐμὲ θώρακε τὸν Πατέρα· ὁ δὲ ἐμὲ μὴ δυνάμενος ἰδεῖν οὐδὲ τὸν Πατέρα δύναται ἰδεῖν. Καὶ πῶς τὸ λέγεις, Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, ἐμὲ μὴ ἰδὼν, μήτε γνούς, εἰ καὶ ὑπολαμβάνεις ἰδεῖν καὶ γνῶναί με;] Οὐ — ἐστιν; Οτι δι' ἀλλήλων γνωριζόμεθα, ώς ἀπαράλλακτοι. Ζήτησον δὲ πρὸς τῷ τέλει τοῦ δεκά Vers. 10. Non — est? Quod mutuo unus per alterum cognoscimur tanquam omnino similes. Quære autem circa finem decimi capitis ubi του κεφαλαίου τό· Ίνα γνώτε καὶ πιστεύσητε ότι dicitur: Ut cognoscalis et credatis, quod Pater in me est, et ego in eo ", et lege ejus enarrationem. Vers. 11. Verba loquor. Sed a Patre; quod si a Patre, utique a meipso; nam quæ mea sunt, etiam illius sunt; et quæ illius, etiam mea sunt. Omnia siquidem communia et æqualia possidemus. Dicens autem de sermonibus, dicit etiam de operibus * Joall. I, 38. ἐν ἐμοὶ ὁ Πατήρ, κἀγὼ ἐν αὐτῷ· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ. Τὰ ῥήματα λαλῶ. Αλλ' ἀπὸ τοῦ Πατρός. Καὶ εἰ ἀπὸ τοῦ Πατρὸ;, ἄρα ἀπ' ἐμαυτοῦ· τὰ ἐμὰ γὰρ ἐκείνου, καὶ τὰ ἐκείνου ἐμά· πάντα γὰρ κοινὰ καὶ Ένα κεκτήμεθα. Εἰπὼν δὲ περὶ τῶν λόγων, λέγει καὶ περὶ τῶν ἔργων Varia lectiones et nota. Tom. VIII, p. 432. C. Recte autem dixit hoc loco interpretatur. Facilius enim erat ita interpretari. Ergo textum mutavit Chrysostomus. Inclusa desunt A.

Chrysostomus vero, Cognoscelis interpretatur, å Ο δὲ Χρυσόστομος Γνώσεσθε ἑρμηνεύει» pula, non post multum tempus, cognoscelis ήγουν ὅσον οὔπω γνώσεσθε αὐτὸν, ὡς προσηκον, eum ut oportet, ubi super vos Spiritus sanctus ἐπιφοιτήσαντος ὑμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. descenderit. Vers. 7. Et vidistis eum. Etiam potentiam ejus vidistis per meam potentiam, per divina signa, quæ dedi. Nam quæ ego possum, hæc et ille. Vers. 8. Dicit nobis. Et sufficit vobis, ut qui te jam antea cognovimus. Quia ergo quasivit nosse Patrem, ostendit Christus quod eum jam nosset. Vers. 9. Ait - Philippe? Interrogationis sermo est: Tanto tempore vobiscum sum, divina signa operans, et ab his non cognovisti me, quis sim dignitate et potentia? quod Deus omnipotens? Sane omnino cognovisti me, et consequens ergo cst. ut et Patrem cognoveris: nam imago per omnia similis sum ego Patris. Vers. 9. Qui – Patrem. Qui meam cognovit dignitatem et potentiam, cognovit et Patris dignitatem ac potentiam: sumus namque per sumus namque per omnia similes, et unus per alterum mutuo cognoscimur. Vers. 9. Et Patrem? Quomodo cogno cere cupis, quem jam cognovisti? quomodo quæris, quod habes? Alio quoque modo intelliguntur hæc verba, quod quærebat Philippus videre Patreni sensibilibns oculis, audiens fortassis a multis frequenter visum esse prophetis, specie ac figura humana, addilque: Et sufficit nobis, ut qui ipsum Filium jam videret ac nosset. Christus autem ostendit, quod ncque se vidisset neque nosset secundum divinitatis naturam. Dicit ergo ei prolata negative sententia: Tanto tempore vobiscum sum et non cognovisti me, Philippe; nam divina natura videri non potest, nec cognosci. Qui vidit me, vidit et Patrem; qui vero me videre non potest, neque Patrem videre potest. Et quomodo tu dicis: Ostende nobis Patrem, cum nec me videris, nec cognoveris, quanquam te opinaris et vidisse et cognovisse me? Και έωράκατε αὐτόν. Καὶ έωράκατε τὴν δύνα μιν αὐτοῦ διὰ τῆς ἐμῆς δυνάμεως, διὰ τῶν θεοπρε πῶν σημείων ὧν ἐποίησε. γὰρ ἐγὼ δύναμαι, ταῦτα κἀκεῖνος. Λέγει — ἡμῖν. — Καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, ὡς σὲ τέως έγνωκόσιν. Ἐπεὶ οὖν ἐζήτησε γνῶναι τὸν Πατέρα, δείκνυσιν ὁ Χριστὸς ὅτι οἶδεν αὐτόν. δ Λέγει Φίλιππε; Κατ' ἐρώτησιν ὁ λόγος. Το σοῦτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, θεοσημείας ἐρ γαζόμενος, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με ἀπὸ τούτων, τίς εἰμι τὴν ἀξίαν καὶ τὴν δύναμιν; ὅτι Θεὸς παντοδύναμος. Ναὶ πάντως ἔγνωκάς με· καὶ εἰ ἔγνωκάς με, λοιπὸν ἔγνωκας τὸν Πατέρα· εἰκὼν γὰρ ἀπαρ ἀλλακτος ἐγὼ τοῦ Πατρός. Ο — Πατέρα. Ὁ ἐγνωκὼς τὴν ἐμὴν ἀξίαν καὶ δύναμιν, ἔγνωκε τὴν τοῦ Πατρό;· ἀπαράλλακτοι γὰρ ἡμεῖς, καὶ δι' ἀλλήλων γνωριζόμενοι. Καὶ - Πατέρα; Πῶς θέλεις γνῶναι ἂν ἔγνωκα;; πῶς ζητεῖς ὅ ἔχεις; Νοοῦνται δὲ καὶ ἑτέρως τὰ ῥητά, ὅτι ἐζήτησε μὲν ὁ Φίλιππος ἰδεῖν τὸν Πατέρα τοῖς αἰσθητοίς ὀφθαλμοῖς, ἴσως ἀκούων ὀραθῆναι πολλοῖς πολλάκις τῶν προφητῶν ἐν ἀνθρωπίνῳ εἴδει καὶ σχήματα. Καὶ προσέθηκεν ὅτι καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, ὡς αὐτὸν τέως ὁρῶν καὶ εἰδώς. Δείκνυσι δὲ ὁ Χριστὸς ὅτι οὔτε αὐτὸν εἶδεν οὐδὲ οἶδε κατὰ τὴν φύσιν τῆς θεότητος. Λέγει οὖν αὐτῷ κατὰ ἀπόφασιν· Τοσοῦτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε. 'Αθέατος γὰρ ἡ θεία φύσις καὶ ἄγνωστος. ['Ο δωρακὼς ἐμὲ θώρακε τὸν Πατέρα· ὁ δὲ ἐμὲ μὴ δυνάμενος ἰδεῖν οὐδὲ τὸν Πατέρα δύναται ἰδεῖν. Καὶ πῶς τὸ λέγεις, Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, ἐμὲ μὴ ἰδὼν, μήτε γνούς, εἰ καὶ ὑπολαμβάνεις ἰδεῖν καὶ γνῶναί με;] Οὐ — ἐστιν; Οτι δι' ἀλλήλων γνωριζόμεθα, ώς ἀπαράλλακτοι. Ζήτησον δὲ πρὸς τῷ τέλει τοῦ δεκά Vers. 10. Non — est? Quod mutuo unus per alterum cognoscimur tanquam omnino similes. Quære autem circa finem decimi capitis ubi του κεφαλαίου τό· Ίνα γνώτε καὶ πιστεύσητε ότι dicitur: Ut cognoscalis et credatis, quod Pater in me est, et ego in eo ", et lege ejus enarrationem. Vers. 11. Verba loquor. Sed a Patre; quod si a Patre, utique a meipso; nam quæ mea sunt, etiam illius sunt; et quæ illius, etiam mea sunt. Omnia siquidem communia et æqualia possidemus. Dicens autem de sermonibus, dicit etiam de operibus * Joall. I, 38. ἐν ἐμοὶ ὁ Πατήρ, κἀγὼ ἐν αὐτῷ· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ. Τὰ ῥήματα λαλῶ. Αλλ' ἀπὸ τοῦ Πατρός. Καὶ εἰ ἀπὸ τοῦ Πατρὸ;, ἄρα ἀπ' ἐμαυτοῦ· τὰ ἐμὰ γὰρ ἐκείνου, καὶ τὰ ἐκείνου ἐμά· πάντα γὰρ κοινὰ καὶ Ένα κεκτήμεθα. Εἰπὼν δὲ περὶ τῶν λόγων, λέγει καὶ περὶ τῶν ἔργων Varia lectiones et nota. Tom. VIII, p. 432. C. Recte autem dixit hoc loco interpretatur. Facilius enim erat ita interpretari. Ergo textum mutavit Chrysostomus. Inclusa desunt A.

Ὁ δὲ Πατὴρ - ἔργα. Πρὸς τῷ τέλει μὲν τοῦ εἰρημένου κεφαλαίου εἶπεν· Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· ἐνταῦθα δὲ λέγει ὅτι Ο Πατὴρ ποιεῖ τὰ ἔργα, & εργάζομαι δηλονότι. Καὶ τότε δὲ καὶ νῦν τὸ αὐτὸ ἐνέφηνεν, ὅτι τὰ αὐτὰ καὶ δύνανται καὶ θέλουσιν. Ο τοίνυν Πατὴρ λαλεῖ μὲν διὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς διὰ ἰδίου λή γου· ἐργάζεται δὲ διὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς διὰ] ἰδίας δυνάμεως. Τὸ δὲ ῾Ο ἐν ἐμοὶ μένων, ἀντὶ τοῦ, Ὁ μὴ κεχωρισμένος ἢ ἡ δι' ἐμοῦ χαρακτηριζόμενος. Πιστεύετε ἐμοί. Πιστεύετέ μοι λέγοντι ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί θεωρούν μεθα, Εἰ δὲ μὴ μοι. Εἰ δὲ μὴ πιστεύετέ μοι διὰ τοὺς λόγους μου, κἂν διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετε μοι, ὑπερφυῆ καὶ θεοπρεπῆ ὄντα. [ Καὶ πρὸς τῷ τέλει δὲ ὁμοίως τοῦ δηλωθέντος κεφαλαίου είρηκεν· ὅτι Κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοις έργοις πιστεύσατε. ] Ἀμὴν ποιήσει. Οὐκ εἶπεν ὅτι καὶ μείζονα ὧν εἰργασάμην δύναμαι ἐργάσασθαι· ἀλλ' 8 πολλῷ θαυμασιώτερον, ὅτι καὶ ἑτέροις δώσω τοιαῦτα ἐργάζεσθαι. Εἶτα προστίθησι καὶ τὸ ἔτι μείζον, λέγων· Καὶ ποιήσει. Τοῦτο δὲ τῆς δυνάμεως τοῦ δε ζωκότος ἐστὶν ἀπόδειξις, οὐ τῆς τοῦ ποιοῦντος. Ο γὰρ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ μείζονα τῶν τοῦ Χριστοῦ ἔργα ποιῶν, τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν ἀνακηρύττει. "Οτι πορεύομαι. Ὑμῶν, φησίν, ἐστὶ τοῦ λοιποῦ τὸ καὶ θαυματουργείν, διότι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα μου πορεύομαι, καὶ εἰς τὴν οἰκείαν δόξαν ἀποκαθίσταμαι. Ταῦτα δὲ πάντα παραμυθούμενος αὐτοὺς ἔλεγε, σκυθρωπάζοντας καὶ δυσφοροῦντας, διὰ τὸ μήπω γινώσκειν τοὺς περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ λόγους. Καὶ — ποιήσω. Ο ἂν αἰτήσητε ἐπικαλούμενοι τὸ ὄνομά μου. Ποιήσω δὲ, εἶπε, δεικνὺς τὴν ἐξου σίαν αὐτοῦ. Ινα - Υἱῷ. Δόξα γὰρ τῷ Πατρὶ, τὸ παντοδύναμον τοῦ Υἱοῦ, Ἐὰν — ποιήσω. Ἐγὼ ὡς παντοδύναμος ἐπίσης τῷ Πατρί. Τὸ αὐτὸ δὲ λέγει, βεβαιῶν μάλιστα τὸν λόγον. Ἐπεὶ δὲ ἐκείνους χρὴ αἰτεῖν, τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὴν, διδάσκει, πῶς χρὴ ἀγαπᾶν αὐτὸν, ὅτι οὐ λόγῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ. Ἐὰν — τηρήσατε. Τοῦ ἀγαπᾷν με γὰρ σημεῖον, ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν τῶν ἐμῶν. Τήρησις δὲ αὐτῶν, ἡ πλήρωσις ἡ ἐργασία αὐτῶν. Ἐπεὶ δὲ εἰκὸς αὐτοὺς ἐπιζητεῖν τὴν σωματικὴν αὐτοῦ συνουσίαν καὶ τὰς συνήθεις ομιλίας, ὅτι παραμυθούμενος τὸ ἄλγος αὐτῶν φησί· Καὶ ὑμῖν. Εντεῦθεν ἄρχεται γνωρίζειν τοῖς ** Joan. A, 57. • Ibid. 38. (*) Inclusa cxciderunt A. CAP. XIV. Vers. 10. Pater anlem opera. Ad finem prædicti capitis dixit Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi"; hic vero ait: Pater facit opera, quæ videlicet ego operor. Et tunc autem, et nunc idem significavit, nempe quod eadem et possint et velint. Pater ergo loquitur per Filium, tanquam per suum ser monem; operatur vero per Filium, tanquam per suam potentiam. Præterea in me manens, hoc est, a me non separatus, vel per me dcsignatus. Vers. 11. Credite me. Credite mihi dicenti, quod ego in Patre, et Peter in me spicitur. CONVers. 11. Alioqui mihi. Si vero non creditis mihi propter sermones meos, vel propter opera ipsa credite mihi, cum supernaturalia sint ac divina. Similiter quoque ad finem prædicti capitis dixit: Quod si mihi non creditis, operibus credite". Vers 12. Amen faciet. Non dixit: Majora facere possum bis quæ feci, sed quod mirabilius est, etiam aliis tribuam, ut talia operentur. Deinde addit, quod adhuc majus est dicens: Vers. 12. Ει faciel. Hoc autem demonstratio est potentiæ ejus, qui dedit, non ejus qui signa edit; nam qui per Christi nomen majora facit opera, quam Christus ediderit, Christi potentiam prædicat. Vers. 12. Quia - vado, Vestrum inquit, est deinceps miracula operari, quia ego ad Patrem meum vado, ut in propriam restituar gloriam. Hæc autem omnia ad consolandum eos dicebat, quod tristes essent, ac graviter ferrent, quia sermones de resurrectione ejus non intelligebant. Vers. 13. Et faciam. Quidquid petieritis invocato nomine meo. Dixit autem Faciam, suami ostendens potentiam. Vers. 13. Οι — Filium. Patris siquidem gloria est Filii omnipotentia. Vers. 15. Si Vers. 14. Si — faciam. Ego tanquam cum Patre æqualiter omnipotens. Idem autem dixit, sermoneni maxime confirinans. Quia vero illos petere oportet, qui eum diligunt, docet quomodo illumn diligere oporteat, quia non solo verbo, sed et operc. servate. Nam dilectionis mex signum est observatio præceptorum meorum: eorum vero observatio est completio aut operatio illorum. Quia autem verisimile erat corporalem ejus conversationem, assuetaque colloquia eos expetere: adhuc consolatur illorum dolorem, dicens: Vers. 16. Et vobis. Hinc incipit discipulis Varia lectiones et notæ. Inclusa omittit A.

Ὁ δὲ Πατὴρ - ἔργα. Πρὸς τῷ τέλει μὲν τοῦ εἰρημένου κεφαλαίου εἶπεν· Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· ἐνταῦθα δὲ λέγει ὅτι Ο Πατὴρ ποιεῖ τὰ ἔργα, & εργάζομαι δηλονότι. Καὶ τότε δὲ καὶ νῦν τὸ αὐτὸ ἐνέφηνεν, ὅτι τὰ αὐτὰ καὶ δύνανται καὶ θέλουσιν. Ο τοίνυν Πατὴρ λαλεῖ μὲν διὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς διὰ ἰδίου λή γου· ἐργάζεται δὲ διὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς διὰ] ἰδίας δυνάμεως. Τὸ δὲ ῾Ο ἐν ἐμοὶ μένων, ἀντὶ τοῦ, Ὁ μὴ κεχωρισμένος ἢ ἡ δι' ἐμοῦ χαρακτηριζόμενος. Πιστεύετε ἐμοί. Πιστεύετέ μοι λέγοντι ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί θεωρούν μεθα, Εἰ δὲ μὴ μοι. Εἰ δὲ μὴ πιστεύετέ μοι διὰ τοὺς λόγους μου, κἂν διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετε μοι, ὑπερφυῆ καὶ θεοπρεπῆ ὄντα. [ Καὶ πρὸς τῷ τέλει δὲ ὁμοίως τοῦ δηλωθέντος κεφαλαίου είρηκεν· ὅτι Κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοις έργοις πιστεύσατε. ] Ἀμὴν ποιήσει. Οὐκ εἶπεν ὅτι καὶ μείζονα ὧν εἰργασάμην δύναμαι ἐργάσασθαι· ἀλλ' 8 πολλῷ θαυμασιώτερον, ὅτι καὶ ἑτέροις δώσω τοιαῦτα ἐργάζεσθαι. Εἶτα προστίθησι καὶ τὸ ἔτι μείζον, λέγων· Καὶ ποιήσει. Τοῦτο δὲ τῆς δυνάμεως τοῦ δε ζωκότος ἐστὶν ἀπόδειξις, οὐ τῆς τοῦ ποιοῦντος. Ο γὰρ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ μείζονα τῶν τοῦ Χριστοῦ ἔργα ποιῶν, τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν ἀνακηρύττει. "Οτι πορεύομαι. Ὑμῶν, φησίν, ἐστὶ τοῦ λοιποῦ τὸ καὶ θαυματουργείν, διότι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα μου πορεύομαι, καὶ εἰς τὴν οἰκείαν δόξαν ἀποκαθίσταμαι. Ταῦτα δὲ πάντα παραμυθούμενος αὐτοὺς ἔλεγε, σκυθρωπάζοντας καὶ δυσφοροῦντας, διὰ τὸ μήπω γινώσκειν τοὺς περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ λόγους. Καὶ — ποιήσω. Ο ἂν αἰτήσητε ἐπικαλούμενοι τὸ ὄνομά μου. Ποιήσω δὲ, εἶπε, δεικνὺς τὴν ἐξου σίαν αὐτοῦ. Ινα - Υἱῷ. Δόξα γὰρ τῷ Πατρὶ, τὸ παντοδύναμον τοῦ Υἱοῦ, Ἐὰν — ποιήσω. Ἐγὼ ὡς παντοδύναμος ἐπίσης τῷ Πατρί. Τὸ αὐτὸ δὲ λέγει, βεβαιῶν μάλιστα τὸν λόγον. Ἐπεὶ δὲ ἐκείνους χρὴ αἰτεῖν, τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὴν, διδάσκει, πῶς χρὴ ἀγαπᾶν αὐτὸν, ὅτι οὐ λόγῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ. Ἐὰν — τηρήσατε. Τοῦ ἀγαπᾷν με γὰρ σημεῖον, ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν τῶν ἐμῶν. Τήρησις δὲ αὐτῶν, ἡ πλήρωσις ἡ ἐργασία αὐτῶν. Ἐπεὶ δὲ εἰκὸς αὐτοὺς ἐπιζητεῖν τὴν σωματικὴν αὐτοῦ συνουσίαν καὶ τὰς συνήθεις ομιλίας, ὅτι παραμυθούμενος τὸ ἄλγος αὐτῶν φησί· Καὶ ὑμῖν. Εντεῦθεν ἄρχεται γνωρίζειν τοῖς ** Joan. A, 57. • Ibid. 38. (*) Inclusa cxciderunt A. CAP. XIV. Vers. 10. Pater anlem opera. Ad finem prædicti capitis dixit Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi"; hic vero ait: Pater facit opera, quæ videlicet ego operor. Et tunc autem, et nunc idem significavit, nempe quod eadem et possint et velint. Pater ergo loquitur per Filium, tanquam per suum ser monem; operatur vero per Filium, tanquam per suam potentiam. Præterea in me manens, hoc est, a me non separatus, vel per me dcsignatus. Vers. 11. Credite me. Credite mihi dicenti, quod ego in Patre, et Peter in me spicitur. CONVers. 11. Alioqui mihi. Si vero non creditis mihi propter sermones meos, vel propter opera ipsa credite mihi, cum supernaturalia sint ac divina. Similiter quoque ad finem prædicti capitis dixit: Quod si mihi non creditis, operibus credite". Vers 12. Amen faciet. Non dixit: Majora facere possum bis quæ feci, sed quod mirabilius est, etiam aliis tribuam, ut talia operentur. Deinde addit, quod adhuc majus est dicens: Vers. 12. Ει faciel. Hoc autem demonstratio est potentiæ ejus, qui dedit, non ejus qui signa edit; nam qui per Christi nomen majora facit opera, quam Christus ediderit, Christi potentiam prædicat. Vers. 12. Quia - vado, Vestrum inquit, est deinceps miracula operari, quia ego ad Patrem meum vado, ut in propriam restituar gloriam. Hæc autem omnia ad consolandum eos dicebat, quod tristes essent, ac graviter ferrent, quia sermones de resurrectione ejus non intelligebant. Vers. 13. Et faciam. Quidquid petieritis invocato nomine meo. Dixit autem Faciam, suami ostendens potentiam. Vers. 13. Οι — Filium. Patris siquidem gloria est Filii omnipotentia. Vers. 15. Si Vers. 14. Si — faciam. Ego tanquam cum Patre æqualiter omnipotens. Idem autem dixit, sermoneni maxime confirinans. Quia vero illos petere oportet, qui eum diligunt, docet quomodo illumn diligere oporteat, quia non solo verbo, sed et operc. servate. Nam dilectionis mex signum est observatio præceptorum meorum: eorum vero observatio est completio aut operatio illorum. Quia autem verisimile erat corporalem ejus conversationem, assuetaque colloquia eos expetere: adhuc consolatur illorum dolorem, dicens: Vers. 16. Et vobis. Hinc incipit discipulis Varia lectiones et notæ. Inclusa omittit A.

Ὁ δὲ Πατὴρ - ἔργα. Πρὸς τῷ τέλει μὲν τοῦ εἰρημένου κεφαλαίου εἶπεν· Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· ἐνταῦθα δὲ λέγει ὅτι Ο Πατὴρ ποιεῖ τὰ ἔργα, & εργάζομαι δηλονότι. Καὶ τότε δὲ καὶ νῦν τὸ αὐτὸ ἐνέφηνεν, ὅτι τὰ αὐτὰ καὶ δύνανται καὶ θέλουσιν. Ο τοίνυν Πατὴρ λαλεῖ μὲν διὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς διὰ ἰδίου λή γου· ἐργάζεται δὲ διὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς διὰ] ἰδίας δυνάμεως. Τὸ δὲ ῾Ο ἐν ἐμοὶ μένων, ἀντὶ τοῦ, Ὁ μὴ κεχωρισμένος ἢ ἡ δι' ἐμοῦ χαρακτηριζόμενος. Πιστεύετε ἐμοί. Πιστεύετέ μοι λέγοντι ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί θεωρούν μεθα, Εἰ δὲ μὴ μοι. Εἰ δὲ μὴ πιστεύετέ μοι διὰ τοὺς λόγους μου, κἂν διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετε μοι, ὑπερφυῆ καὶ θεοπρεπῆ ὄντα. [ Καὶ πρὸς τῷ τέλει δὲ ὁμοίως τοῦ δηλωθέντος κεφαλαίου είρηκεν· ὅτι Κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοις έργοις πιστεύσατε. ] Ἀμὴν ποιήσει. Οὐκ εἶπεν ὅτι καὶ μείζονα ὧν εἰργασάμην δύναμαι ἐργάσασθαι· ἀλλ' 8 πολλῷ θαυμασιώτερον, ὅτι καὶ ἑτέροις δώσω τοιαῦτα ἐργάζεσθαι. Εἶτα προστίθησι καὶ τὸ ἔτι μείζον, λέγων· Καὶ ποιήσει. Τοῦτο δὲ τῆς δυνάμεως τοῦ δε ζωκότος ἐστὶν ἀπόδειξις, οὐ τῆς τοῦ ποιοῦντος. Ο γὰρ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ μείζονα τῶν τοῦ Χριστοῦ ἔργα ποιῶν, τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν ἀνακηρύττει. "Οτι πορεύομαι. Ὑμῶν, φησίν, ἐστὶ τοῦ λοιποῦ τὸ καὶ θαυματουργείν, διότι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα μου πορεύομαι, καὶ εἰς τὴν οἰκείαν δόξαν ἀποκαθίσταμαι. Ταῦτα δὲ πάντα παραμυθούμενος αὐτοὺς ἔλεγε, σκυθρωπάζοντας καὶ δυσφοροῦντας, διὰ τὸ μήπω γινώσκειν τοὺς περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ λόγους. Καὶ — ποιήσω. Ο ἂν αἰτήσητε ἐπικαλούμενοι τὸ ὄνομά μου. Ποιήσω δὲ, εἶπε, δεικνὺς τὴν ἐξου σίαν αὐτοῦ. Ινα - Υἱῷ. Δόξα γὰρ τῷ Πατρὶ, τὸ παντοδύναμον τοῦ Υἱοῦ, Ἐὰν — ποιήσω. Ἐγὼ ὡς παντοδύναμος ἐπίσης τῷ Πατρί. Τὸ αὐτὸ δὲ λέγει, βεβαιῶν μάλιστα τὸν λόγον. Ἐπεὶ δὲ ἐκείνους χρὴ αἰτεῖν, τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὴν, διδάσκει, πῶς χρὴ ἀγαπᾶν αὐτὸν, ὅτι οὐ λόγῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ. Ἐὰν — τηρήσατε. Τοῦ ἀγαπᾷν με γὰρ σημεῖον, ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν τῶν ἐμῶν. Τήρησις δὲ αὐτῶν, ἡ πλήρωσις ἡ ἐργασία αὐτῶν. Ἐπεὶ δὲ εἰκὸς αὐτοὺς ἐπιζητεῖν τὴν σωματικὴν αὐτοῦ συνουσίαν καὶ τὰς συνήθεις ομιλίας, ὅτι παραμυθούμενος τὸ ἄλγος αὐτῶν φησί· Καὶ ὑμῖν. Εντεῦθεν ἄρχεται γνωρίζειν τοῖς ** Joan. A, 57. • Ibid. 38. (*) Inclusa cxciderunt A. CAP. XIV. Vers. 10. Pater anlem opera. Ad finem prædicti capitis dixit Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi"; hic vero ait: Pater facit opera, quæ videlicet ego operor. Et tunc autem, et nunc idem significavit, nempe quod eadem et possint et velint. Pater ergo loquitur per Filium, tanquam per suum ser monem; operatur vero per Filium, tanquam per suam potentiam. Præterea in me manens, hoc est, a me non separatus, vel per me dcsignatus. Vers. 11. Credite me. Credite mihi dicenti, quod ego in Patre, et Peter in me spicitur. CONVers. 11. Alioqui mihi. Si vero non creditis mihi propter sermones meos, vel propter opera ipsa credite mihi, cum supernaturalia sint ac divina. Similiter quoque ad finem prædicti capitis dixit: Quod si mihi non creditis, operibus credite". Vers 12. Amen faciet. Non dixit: Majora facere possum bis quæ feci, sed quod mirabilius est, etiam aliis tribuam, ut talia operentur. Deinde addit, quod adhuc majus est dicens: Vers. 12. Ει faciel. Hoc autem demonstratio est potentiæ ejus, qui dedit, non ejus qui signa edit; nam qui per Christi nomen majora facit opera, quam Christus ediderit, Christi potentiam prædicat. Vers. 12. Quia - vado, Vestrum inquit, est deinceps miracula operari, quia ego ad Patrem meum vado, ut in propriam restituar gloriam. Hæc autem omnia ad consolandum eos dicebat, quod tristes essent, ac graviter ferrent, quia sermones de resurrectione ejus non intelligebant. Vers. 13. Et faciam. Quidquid petieritis invocato nomine meo. Dixit autem Faciam, suami ostendens potentiam. Vers. 13. Οι — Filium. Patris siquidem gloria est Filii omnipotentia. Vers. 15. Si Vers. 14. Si — faciam. Ego tanquam cum Patre æqualiter omnipotens. Idem autem dixit, sermoneni maxime confirinans. Quia vero illos petere oportet, qui eum diligunt, docet quomodo illumn diligere oporteat, quia non solo verbo, sed et operc. servate. Nam dilectionis mex signum est observatio præceptorum meorum: eorum vero observatio est completio aut operatio illorum. Quia autem verisimile erat corporalem ejus conversationem, assuetaque colloquia eos expetere: adhuc consolatur illorum dolorem, dicens: Vers. 16. Et vobis. Hinc incipit discipulis Varia lectiones et notæ. Inclusa omittit A.

Ὁ δὲ Πατὴρ - ἔργα. Πρὸς τῷ τέλει μὲν τοῦ εἰρημένου κεφαλαίου εἶπεν· Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· ἐνταῦθα δὲ λέγει ὅτι Ο Πατὴρ ποιεῖ τὰ ἔργα, & εργάζομαι δηλονότι. Καὶ τότε δὲ καὶ νῦν τὸ αὐτὸ ἐνέφηνεν, ὅτι τὰ αὐτὰ καὶ δύνανται καὶ θέλουσιν. Ο τοίνυν Πατὴρ λαλεῖ μὲν διὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς διὰ ἰδίου λή γου· ἐργάζεται δὲ διὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς διὰ] ἰδίας δυνάμεως. Τὸ δὲ ῾Ο ἐν ἐμοὶ μένων, ἀντὶ τοῦ, Ὁ μὴ κεχωρισμένος ἢ ἡ δι' ἐμοῦ χαρακτηριζόμενος. Πιστεύετε ἐμοί. Πιστεύετέ μοι λέγοντι ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί θεωρούν μεθα, Εἰ δὲ μὴ μοι. Εἰ δὲ μὴ πιστεύετέ μοι διὰ τοὺς λόγους μου, κἂν διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετε μοι, ὑπερφυῆ καὶ θεοπρεπῆ ὄντα. [ Καὶ πρὸς τῷ τέλει δὲ ὁμοίως τοῦ δηλωθέντος κεφαλαίου είρηκεν· ὅτι Κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοις έργοις πιστεύσατε. ] Ἀμὴν ποιήσει. Οὐκ εἶπεν ὅτι καὶ μείζονα ὧν εἰργασάμην δύναμαι ἐργάσασθαι· ἀλλ' 8 πολλῷ θαυμασιώτερον, ὅτι καὶ ἑτέροις δώσω τοιαῦτα ἐργάζεσθαι. Εἶτα προστίθησι καὶ τὸ ἔτι μείζον, λέγων· Καὶ ποιήσει. Τοῦτο δὲ τῆς δυνάμεως τοῦ δε ζωκότος ἐστὶν ἀπόδειξις, οὐ τῆς τοῦ ποιοῦντος. Ο γὰρ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ μείζονα τῶν τοῦ Χριστοῦ ἔργα ποιῶν, τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν ἀνακηρύττει. "Οτι πορεύομαι. Ὑμῶν, φησίν, ἐστὶ τοῦ λοιποῦ τὸ καὶ θαυματουργείν, διότι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα μου πορεύομαι, καὶ εἰς τὴν οἰκείαν δόξαν ἀποκαθίσταμαι. Ταῦτα δὲ πάντα παραμυθούμενος αὐτοὺς ἔλεγε, σκυθρωπάζοντας καὶ δυσφοροῦντας, διὰ τὸ μήπω γινώσκειν τοὺς περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ λόγους. Καὶ — ποιήσω. Ο ἂν αἰτήσητε ἐπικαλούμενοι τὸ ὄνομά μου. Ποιήσω δὲ, εἶπε, δεικνὺς τὴν ἐξου σίαν αὐτοῦ. Ινα - Υἱῷ. Δόξα γὰρ τῷ Πατρὶ, τὸ παντοδύναμον τοῦ Υἱοῦ, Ἐὰν — ποιήσω. Ἐγὼ ὡς παντοδύναμος ἐπίσης τῷ Πατρί. Τὸ αὐτὸ δὲ λέγει, βεβαιῶν μάλιστα τὸν λόγον. Ἐπεὶ δὲ ἐκείνους χρὴ αἰτεῖν, τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὴν, διδάσκει, πῶς χρὴ ἀγαπᾶν αὐτὸν, ὅτι οὐ λόγῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ. Ἐὰν — τηρήσατε. Τοῦ ἀγαπᾷν με γὰρ σημεῖον, ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν τῶν ἐμῶν. Τήρησις δὲ αὐτῶν, ἡ πλήρωσις ἡ ἐργασία αὐτῶν. Ἐπεὶ δὲ εἰκὸς αὐτοὺς ἐπιζητεῖν τὴν σωματικὴν αὐτοῦ συνουσίαν καὶ τὰς συνήθεις ομιλίας, ὅτι παραμυθούμενος τὸ ἄλγος αὐτῶν φησί· Καὶ ὑμῖν. Εντεῦθεν ἄρχεται γνωρίζειν τοῖς ** Joan. A, 57. • Ibid. 38. (*) Inclusa cxciderunt A. CAP. XIV. Vers. 10. Pater anlem opera. Ad finem prædicti capitis dixit Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi"; hic vero ait: Pater facit opera, quæ videlicet ego operor. Et tunc autem, et nunc idem significavit, nempe quod eadem et possint et velint. Pater ergo loquitur per Filium, tanquam per suum ser monem; operatur vero per Filium, tanquam per suam potentiam. Præterea in me manens, hoc est, a me non separatus, vel per me dcsignatus. Vers. 11. Credite me. Credite mihi dicenti, quod ego in Patre, et Peter in me spicitur. CONVers. 11. Alioqui mihi. Si vero non creditis mihi propter sermones meos, vel propter opera ipsa credite mihi, cum supernaturalia sint ac divina. Similiter quoque ad finem prædicti capitis dixit: Quod si mihi non creditis, operibus credite". Vers 12. Amen faciet. Non dixit: Majora facere possum bis quæ feci, sed quod mirabilius est, etiam aliis tribuam, ut talia operentur. Deinde addit, quod adhuc majus est dicens: Vers. 12. Ει faciel. Hoc autem demonstratio est potentiæ ejus, qui dedit, non ejus qui signa edit; nam qui per Christi nomen majora facit opera, quam Christus ediderit, Christi potentiam prædicat. Vers. 12. Quia - vado, Vestrum inquit, est deinceps miracula operari, quia ego ad Patrem meum vado, ut in propriam restituar gloriam. Hæc autem omnia ad consolandum eos dicebat, quod tristes essent, ac graviter ferrent, quia sermones de resurrectione ejus non intelligebant. Vers. 13. Et faciam. Quidquid petieritis invocato nomine meo. Dixit autem Faciam, suami ostendens potentiam. Vers. 13. Οι — Filium. Patris siquidem gloria est Filii omnipotentia. Vers. 15. Si Vers. 14. Si — faciam. Ego tanquam cum Patre æqualiter omnipotens. Idem autem dixit, sermoneni maxime confirinans. Quia vero illos petere oportet, qui eum diligunt, docet quomodo illumn diligere oporteat, quia non solo verbo, sed et operc. servate. Nam dilectionis mex signum est observatio præceptorum meorum: eorum vero observatio est completio aut operatio illorum. Quia autem verisimile erat corporalem ejus conversationem, assuetaque colloquia eos expetere: adhuc consolatur illorum dolorem, dicens: Vers. 16. Et vobis. Hinc incipit discipulis Varia lectiones et notæ. Inclusa omittit A.

notitiam dare de Spirita sancto: Alium, inquit, Pa- μαθηταῖς τὰ περὶ τοῦ αγίου Πνεύματος. Αλλον δε racletum, unquam me, sive admonitorem ac preceptorem in certaminibus virtutis: solatium ac subsidium in afflictionibus. Dicens itaque alium, ostendit personarum differentiam. Dicendo autem Paracletum, sive Consolatorem, docuit nature iden titatem: siquidem consolatores sunt et Filius et Spiritus sanctus. Non tamen dixit: Mittam, ne Dei adversarius esse videretur, et quasi alicujus alterius virtute facere sermones: sed nunc quidem rogaturum se Patrem promisit, et propter dictam causam, et ut fide dignus haberetur. In sequentibus autem pro priam ostendit dignitatem dicens: Si ego non abiero, Paracletus non veniet ad vos; si autem abiero, miltam vobis eum m. Εt rursum: Accipite Spiritum sanctum 63, Sed quomodo ab alio datur ac mittitur, qui abique praesens est, suaque dividit singulis, prout vult charismata”? Non tanquam servus datur ac miuitur, sed tanquam ejusdem naturæ, et eadem volens cum Patre ac Filio. Non enim sicut hæc in creatur's significant, ita et in Trinitate increata. Et datur quidem a Patre, utpote ab illo procedens, mittitur vero a Filio quasi cooperans et non contrarius. Nunc itaque dari ac mitti ait Spiritnm səncium: in sequentibus autem etiam hujus ostendit potestatem dicens: Cum autem venerit ille ", et cæters. Vers. 16.Ut—æternum. Qui nec post mortem vestram separetur. Deinde etiam docet, quis sit alius Paracletus. Vers. 17. Spiritum veritatis. lloc est, verum sive præcipuam, quantum ad alios spiritus. Nam et angelus dicitur spiritus et anima et ventus ac pleraque alia. Ne autem alium spiritum audientes, suspicentur etiam illum esse in carne, ac sensibilibus visibilem oculis, ait: Vers. 17. Quem accipere. Non potest accipere sensibiliter. Vers. 17. Quia — eum. Corporaliter, cum sit incorporalis. Vers. 17. Nec cognoscit eum. Cum illum non videal. Παράκλητον, ὡς ἐμὲ, ήτοι, παραινέτην καὶ ἐλείπτην ἐν τοῖς ἄλλοις τῆς ἀρετῆς, καὶ ψυχαγωγίαν ἐν ταῖς θλίψεσι καὶ ἀντίληψιν. Εἰπὼν μὲν οὖν, ὅτι ἄλλον, ἔδειξε τῶν ὑποστάσεων τὸ διάφορον φήσεις δὲ, ὅτι Παράκλητον, ἐδίδαξε τῆς φύσεως τὸ τόν. Παράκλητοι γὰρ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι πέμψω, ἵνα μὴ ἀντίθεος εἶναι δόξῃ τις, καὶ ὡς ἀπὸ ἄλλης τινὸς ἐξουσίας ποιεῖσθαι τοὺς λόγους. ᾿Αλλὰ νῦν μὲν ἐρωτῆσαι τὸν Πατέρα ἐπηγγείλατο, διά τε τὴν βηθεῖσαν αἰτίαν, καὶ ἕνα λογισθῇ ἀξιόπιστος. Προϊὼν δὲ τὸ οἰκεῖον ἐμφανίζει ἀξίωμα, λέγων· Ἐὰν ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλη τος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς. Ἐὰν δὲ πορευθώ, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς. Καὶ πάλιν· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. Intelligitur autem et aliter: quod is cui mundana curæ sunt, non potest illum suscipere, quia non videt eum, siquidem excecatus est oculis intellectualibus nec cognoscit eum, cum nibil sublime possit intelligere. Ἀλλὰ πῶς παρ' άλλου δίδοται καὶ πέμπεται τὸ πανταχοῦ παρὸν, καὶ διαιροῦν ἰδίᾳ ἐκάστῳ καθώς βούλεται τὰ χαρίσματα; Οὐχ ὡς δοῦλον, ἀλλ' ὡς ὁμοφυὲς, καὶ τὰ αὐτὰ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ βουλό μενον. Οὐ γὰρ ὥσπερ ἐπὶ τῶν χτιστών, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἀκτίστου Τριάδος τὰ τοιαῦτα σημαίνουσι Καὶ δίδοται μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐξ αὐτοῦ ἐκπο ρευόμενον· πέμπεται δὲ Παρὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς συνερ γὸν καὶ οὐκ ἐναντίον. Νῦν μὲν οὖν δίδοσθαι καὶ πέμπεσθαί φησι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· προβαίνων δὲ καὶ τὴν τούτου δείκνυσιν ἐξουσίαν, λέγων. Οταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος. Ίνα — αιώνα. Μηδὲ μετὰ τὴν τελευτὴν ὑμῶν ἀφιστάμενος. Εἶτα διδάσκει, καὶ τίς ἐστιν ὁ ἄλλος Παράκλητος. Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας. Τὸ ἀληθινὸν, ήτοι το ἐξαίρετον πρὸς τὰ ἄλλα πνεύματα. Πνεύμα γὰρ λέγεται καὶ ὁ ἄγγελος, καὶ ἡ ψυχὴ καὶ ὁ ἄνεμος καὶ ἕτερα πλείονα. Ἵνα δὲ μὴ ἀκούσαντες ὅτι ἄλλον παράκλητον, υποπτεύσωσι κἀκεῖνον ἔνσαρκον καὶ ὁρατὸν αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς, φησίν· λαβεῖν. Οὐ δύναται λαβεῖν αἰσθητῶς. Ὅτι - αὐτό. Σωματικώς Ασώματον γάρ. Οὐδὲ γινώσκει αὐτό. Μὴ ἰδὼν αὐτό. Νοεῖται δὲ καὶ ἑτέρως, ὅτι ὁ κοσμικά φρονῶν ο δύναται ὑποδέξασθαι αὐτὸ, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτό, πεπη σωμένος ὢν τοὺς νοητοὺς ὀφθαλμούς· οὐδὲ γινώ σκει αὐτό, μηδὲν ὑψηλὸν ἐννοεῖν ισχύων. Vers. 17. Yos Ὑμεῖς eum. Propemodum illum coαὐτό. Γινώσκετε ὅσον ούπω. Οὐκ εἰς gnoscitis. Nam post breve tempus descendet ac μακρὰν γὰρ ἐπιφοιτήσει καὶ διδάξει ὑμᾶς. docebit vos. Vel, cognoscitis eum ex mei cognitione. Sicut * Joan. xvi, 7. 08 Joan. XS, Η γινώσκετε αὐτὸ ἀπὸ τοῦ γινώσκειν ἐμέ. Ὥς | Cor. XII, Varia lectiones et uola. Hoc za! non agnoscit Hentenii versio. Sed sec sic acquiescere possum. Malim ergo loco καί, corrigere πρός. Δέ abest Α.

notitiam dare de Spirita sancto: Alium, inquit, Pa- μαθηταῖς τὰ περὶ τοῦ αγίου Πνεύματος. Αλλον δε racletum, unquam me, sive admonitorem ac preceptorem in certaminibus virtutis: solatium ac subsidium in afflictionibus. Dicens itaque alium, ostendit personarum differentiam. Dicendo autem Paracletum, sive Consolatorem, docuit nature iden titatem: siquidem consolatores sunt et Filius et Spiritus sanctus. Non tamen dixit: Mittam, ne Dei adversarius esse videretur, et quasi alicujus alterius virtute facere sermones: sed nunc quidem rogaturum se Patrem promisit, et propter dictam causam, et ut fide dignus haberetur. In sequentibus autem pro priam ostendit dignitatem dicens: Si ego non abiero, Paracletus non veniet ad vos; si autem abiero, miltam vobis eum m. Εt rursum: Accipite Spiritum sanctum 63, Sed quomodo ab alio datur ac mittitur, qui abique praesens est, suaque dividit singulis, prout vult charismata”? Non tanquam servus datur ac miuitur, sed tanquam ejusdem naturæ, et eadem volens cum Patre ac Filio. Non enim sicut hæc in creatur's significant, ita et in Trinitate increata. Et datur quidem a Patre, utpote ab illo procedens, mittitur vero a Filio quasi cooperans et non contrarius. Nunc itaque dari ac mitti ait Spiritnm səncium: in sequentibus autem etiam hujus ostendit potestatem dicens: Cum autem venerit ille ", et cæters. Vers. 16.Ut—æternum. Qui nec post mortem vestram separetur. Deinde etiam docet, quis sit alius Paracletus. Vers. 17. Spiritum veritatis. lloc est, verum sive præcipuam, quantum ad alios spiritus. Nam et angelus dicitur spiritus et anima et ventus ac pleraque alia. Ne autem alium spiritum audientes, suspicentur etiam illum esse in carne, ac sensibilibus visibilem oculis, ait: Vers. 17. Quem accipere. Non potest accipere sensibiliter. Vers. 17. Quia — eum. Corporaliter, cum sit incorporalis. Vers. 17. Nec cognoscit eum. Cum illum non videal. Παράκλητον, ὡς ἐμὲ, ήτοι, παραινέτην καὶ ἐλείπτην ἐν τοῖς ἄλλοις τῆς ἀρετῆς, καὶ ψυχαγωγίαν ἐν ταῖς θλίψεσι καὶ ἀντίληψιν. Εἰπὼν μὲν οὖν, ὅτι ἄλλον, ἔδειξε τῶν ὑποστάσεων τὸ διάφορον φήσεις δὲ, ὅτι Παράκλητον, ἐδίδαξε τῆς φύσεως τὸ τόν. Παράκλητοι γὰρ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι πέμψω, ἵνα μὴ ἀντίθεος εἶναι δόξῃ τις, καὶ ὡς ἀπὸ ἄλλης τινὸς ἐξουσίας ποιεῖσθαι τοὺς λόγους. ᾿Αλλὰ νῦν μὲν ἐρωτῆσαι τὸν Πατέρα ἐπηγγείλατο, διά τε τὴν βηθεῖσαν αἰτίαν, καὶ ἕνα λογισθῇ ἀξιόπιστος. Προϊὼν δὲ τὸ οἰκεῖον ἐμφανίζει ἀξίωμα, λέγων· Ἐὰν ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλη τος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς. Ἐὰν δὲ πορευθώ, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς. Καὶ πάλιν· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. Intelligitur autem et aliter: quod is cui mundana curæ sunt, non potest illum suscipere, quia non videt eum, siquidem excecatus est oculis intellectualibus nec cognoscit eum, cum nibil sublime possit intelligere. Ἀλλὰ πῶς παρ' άλλου δίδοται καὶ πέμπεται τὸ πανταχοῦ παρὸν, καὶ διαιροῦν ἰδίᾳ ἐκάστῳ καθώς βούλεται τὰ χαρίσματα; Οὐχ ὡς δοῦλον, ἀλλ' ὡς ὁμοφυὲς, καὶ τὰ αὐτὰ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ βουλό μενον. Οὐ γὰρ ὥσπερ ἐπὶ τῶν χτιστών, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἀκτίστου Τριάδος τὰ τοιαῦτα σημαίνουσι Καὶ δίδοται μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐξ αὐτοῦ ἐκπο ρευόμενον· πέμπεται δὲ Παρὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς συνερ γὸν καὶ οὐκ ἐναντίον. Νῦν μὲν οὖν δίδοσθαι καὶ πέμπεσθαί φησι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· προβαίνων δὲ καὶ τὴν τούτου δείκνυσιν ἐξουσίαν, λέγων. Οταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος. Ίνα — αιώνα. Μηδὲ μετὰ τὴν τελευτὴν ὑμῶν ἀφιστάμενος. Εἶτα διδάσκει, καὶ τίς ἐστιν ὁ ἄλλος Παράκλητος. Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας. Τὸ ἀληθινὸν, ήτοι το ἐξαίρετον πρὸς τὰ ἄλλα πνεύματα. Πνεύμα γὰρ λέγεται καὶ ὁ ἄγγελος, καὶ ἡ ψυχὴ καὶ ὁ ἄνεμος καὶ ἕτερα πλείονα. Ἵνα δὲ μὴ ἀκούσαντες ὅτι ἄλλον παράκλητον, υποπτεύσωσι κἀκεῖνον ἔνσαρκον καὶ ὁρατὸν αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς, φησίν· λαβεῖν. Οὐ δύναται λαβεῖν αἰσθητῶς. Ὅτι - αὐτό. Σωματικώς Ασώματον γάρ. Οὐδὲ γινώσκει αὐτό. Μὴ ἰδὼν αὐτό. Νοεῖται δὲ καὶ ἑτέρως, ὅτι ὁ κοσμικά φρονῶν ο δύναται ὑποδέξασθαι αὐτὸ, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτό, πεπη σωμένος ὢν τοὺς νοητοὺς ὀφθαλμούς· οὐδὲ γινώ σκει αὐτό, μηδὲν ὑψηλὸν ἐννοεῖν ισχύων. Vers. 17. Yos Ὑμεῖς eum. Propemodum illum coαὐτό. Γινώσκετε ὅσον ούπω. Οὐκ εἰς gnoscitis. Nam post breve tempus descendet ac μακρὰν γὰρ ἐπιφοιτήσει καὶ διδάξει ὑμᾶς. docebit vos. Vel, cognoscitis eum ex mei cognitione. Sicut * Joan. xvi, 7. 08 Joan. XS, Η γινώσκετε αὐτὸ ἀπὸ τοῦ γινώσκειν ἐμέ. Ὥς | Cor. XII, Varia lectiones et uola. Hoc za! non agnoscit Hentenii versio. Sed sec sic acquiescere possum. Malim ergo loco καί, corrigere πρός. Δέ abest Α.

notitiam dare de Spirita sancto: Alium, inquit, Pa- μαθηταῖς τὰ περὶ τοῦ αγίου Πνεύματος. Αλλον δε racletum, unquam me, sive admonitorem ac preceptorem in certaminibus virtutis: solatium ac subsidium in afflictionibus. Dicens itaque alium, ostendit personarum differentiam. Dicendo autem Paracletum, sive Consolatorem, docuit nature iden titatem: siquidem consolatores sunt et Filius et Spiritus sanctus. Non tamen dixit: Mittam, ne Dei adversarius esse videretur, et quasi alicujus alterius virtute facere sermones: sed nunc quidem rogaturum se Patrem promisit, et propter dictam causam, et ut fide dignus haberetur. In sequentibus autem pro priam ostendit dignitatem dicens: Si ego non abiero, Paracletus non veniet ad vos; si autem abiero, miltam vobis eum m. Εt rursum: Accipite Spiritum sanctum 63, Sed quomodo ab alio datur ac mittitur, qui abique praesens est, suaque dividit singulis, prout vult charismata”? Non tanquam servus datur ac miuitur, sed tanquam ejusdem naturæ, et eadem volens cum Patre ac Filio. Non enim sicut hæc in creatur's significant, ita et in Trinitate increata. Et datur quidem a Patre, utpote ab illo procedens, mittitur vero a Filio quasi cooperans et non contrarius. Nunc itaque dari ac mitti ait Spiritnm səncium: in sequentibus autem etiam hujus ostendit potestatem dicens: Cum autem venerit ille ", et cæters. Vers. 16.Ut—æternum. Qui nec post mortem vestram separetur. Deinde etiam docet, quis sit alius Paracletus. Vers. 17. Spiritum veritatis. lloc est, verum sive præcipuam, quantum ad alios spiritus. Nam et angelus dicitur spiritus et anima et ventus ac pleraque alia. Ne autem alium spiritum audientes, suspicentur etiam illum esse in carne, ac sensibilibus visibilem oculis, ait: Vers. 17. Quem accipere. Non potest accipere sensibiliter. Vers. 17. Quia — eum. Corporaliter, cum sit incorporalis. Vers. 17. Nec cognoscit eum. Cum illum non videal. Παράκλητον, ὡς ἐμὲ, ήτοι, παραινέτην καὶ ἐλείπτην ἐν τοῖς ἄλλοις τῆς ἀρετῆς, καὶ ψυχαγωγίαν ἐν ταῖς θλίψεσι καὶ ἀντίληψιν. Εἰπὼν μὲν οὖν, ὅτι ἄλλον, ἔδειξε τῶν ὑποστάσεων τὸ διάφορον φήσεις δὲ, ὅτι Παράκλητον, ἐδίδαξε τῆς φύσεως τὸ τόν. Παράκλητοι γὰρ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι πέμψω, ἵνα μὴ ἀντίθεος εἶναι δόξῃ τις, καὶ ὡς ἀπὸ ἄλλης τινὸς ἐξουσίας ποιεῖσθαι τοὺς λόγους. ᾿Αλλὰ νῦν μὲν ἐρωτῆσαι τὸν Πατέρα ἐπηγγείλατο, διά τε τὴν βηθεῖσαν αἰτίαν, καὶ ἕνα λογισθῇ ἀξιόπιστος. Προϊὼν δὲ τὸ οἰκεῖον ἐμφανίζει ἀξίωμα, λέγων· Ἐὰν ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλη τος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς. Ἐὰν δὲ πορευθώ, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς. Καὶ πάλιν· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. Intelligitur autem et aliter: quod is cui mundana curæ sunt, non potest illum suscipere, quia non videt eum, siquidem excecatus est oculis intellectualibus nec cognoscit eum, cum nibil sublime possit intelligere. Ἀλλὰ πῶς παρ' άλλου δίδοται καὶ πέμπεται τὸ πανταχοῦ παρὸν, καὶ διαιροῦν ἰδίᾳ ἐκάστῳ καθώς βούλεται τὰ χαρίσματα; Οὐχ ὡς δοῦλον, ἀλλ' ὡς ὁμοφυὲς, καὶ τὰ αὐτὰ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ βουλό μενον. Οὐ γὰρ ὥσπερ ἐπὶ τῶν χτιστών, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἀκτίστου Τριάδος τὰ τοιαῦτα σημαίνουσι Καὶ δίδοται μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐξ αὐτοῦ ἐκπο ρευόμενον· πέμπεται δὲ Παρὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς συνερ γὸν καὶ οὐκ ἐναντίον. Νῦν μὲν οὖν δίδοσθαι καὶ πέμπεσθαί φησι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· προβαίνων δὲ καὶ τὴν τούτου δείκνυσιν ἐξουσίαν, λέγων. Οταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος. Ίνα — αιώνα. Μηδὲ μετὰ τὴν τελευτὴν ὑμῶν ἀφιστάμενος. Εἶτα διδάσκει, καὶ τίς ἐστιν ὁ ἄλλος Παράκλητος. Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας. Τὸ ἀληθινὸν, ήτοι το ἐξαίρετον πρὸς τὰ ἄλλα πνεύματα. Πνεύμα γὰρ λέγεται καὶ ὁ ἄγγελος, καὶ ἡ ψυχὴ καὶ ὁ ἄνεμος καὶ ἕτερα πλείονα. Ἵνα δὲ μὴ ἀκούσαντες ὅτι ἄλλον παράκλητον, υποπτεύσωσι κἀκεῖνον ἔνσαρκον καὶ ὁρατὸν αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς, φησίν· λαβεῖν. Οὐ δύναται λαβεῖν αἰσθητῶς. Ὅτι - αὐτό. Σωματικώς Ασώματον γάρ. Οὐδὲ γινώσκει αὐτό. Μὴ ἰδὼν αὐτό. Νοεῖται δὲ καὶ ἑτέρως, ὅτι ὁ κοσμικά φρονῶν ο δύναται ὑποδέξασθαι αὐτὸ, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτό, πεπη σωμένος ὢν τοὺς νοητοὺς ὀφθαλμούς· οὐδὲ γινώ σκει αὐτό, μηδὲν ὑψηλὸν ἐννοεῖν ισχύων. Vers. 17. Yos Ὑμεῖς eum. Propemodum illum coαὐτό. Γινώσκετε ὅσον ούπω. Οὐκ εἰς gnoscitis. Nam post breve tempus descendet ac μακρὰν γὰρ ἐπιφοιτήσει καὶ διδάξει ὑμᾶς. docebit vos. Vel, cognoscitis eum ex mei cognitione. Sicut * Joan. xvi, 7. 08 Joan. XS, Η γινώσκετε αὐτὸ ἀπὸ τοῦ γινώσκειν ἐμέ. Ὥς | Cor. XII, Varia lectiones et uola. Hoc za! non agnoscit Hentenii versio. Sed sec sic acquiescere possum. Malim ergo loco καί, corrigere πρός. Δέ abest Α.

COMMENT. IN JOANNEM. — 'CAP. XIV: περ γὰρ ὁ νενοηκὼς ἐμὲ νενόηκε τὸν Πατέρα· οὕτω enim qui novit me, novit et Patrem; ita rursum, πάλιν ὁ νενοηκὼς ἐμὲ νενόηκε τὸ Πνεῦμα· μιᾶς qui novit me, novit et Spiritum sanctum. Nam tres γὰρ οἱ τρεῖς οὐσία; καὶ φύσεως καὶ δυνάμεως καὶ unius sunt substantiæ ac naturæ, potentiæ ac diἀξίας. gnitatis. Ότι – μένει. Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ μετ ἐμοῦ ἐστιν· οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα· ἀχώριστος γὰρ ἡ μακαρία Τριάς. Καὶ ἐν ὑμῖν ἔσται. Μὴ ἀποθνήσκον ὡς ἐγώ. Οὐδὲ γὰρ ἐνηνθρώπησεν ὡς ἐγώ. Ἐπεὶ δὲ τοσαῦτα εἰπὼν οὔπω τὴν ἀθυμίαν αὐτῶν ἐξέβαλεν, ἀδημονούν των ἔτι καὶ ἀλγυνομένων, ὡς ὀρφανῶν ἤδη καταλιμ πανομένων, θεραπεύει τὸ τοιοῦτον ἄλγος. Οὐκ - ὀρφανούς. Πατρικῆς εὐσπλαγχνίας τὸ ῥῆ μα, πολλὴν εἰσάγον παράκλησιν καὶ ψυχαγωγίαν. Οὐ παντάπασιν ἀφήσω ὑμᾶς τὰ τεχνία μου. Ερχομαι πρὸς ὑμᾶς. Έρχομαι πάλιν μετὰ τὴν τριήμερον ἀνάστασιν, εἰ καὶ μὴ ὡς τὸ πρότερον συνεσόμενος. Ετι θεωρεῖ. ᾿Αποθανόντα ὡς ἄνθρωπον. Ὑμεῖς – με. Επιφαινόμενον ὑμῖν ἐκ δια λειμμάτων, συνόντος ὑμῖν ἀεὶ τοῦ ἄλλου Παρασ κλήτου. Οτι εγώ ζῶ. Ζῶ, πάλιν ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν. Καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε. Μὴ ἀναιρούμενοι αὐτίκα σὺν ἐμοὶ, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς ἐμῆς δυνάμεως ἐφ᾽ ἱκανὸν συντηρούμενοι. "Η καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε μετά θάνατον τὴν μακαρίαν ζωήν. 'Er μου. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, τῇ τῆς ἀναστάσεώς μου δηλονότι, γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου, ὅτι ἐγὼ ἀδιαίρετος τοῦ Πατρός μου, ἐν τῷ τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ δύνασθαι. Καὶ — ὑμῖν. Καὶ ὅτι καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ φρουρούμενοι καὶ νευρούμενοι· κἀγὼ ἐν ὑμῖν, φρουρῶν καὶ νευρῶν ὑμᾶς. Γνώσεσθε δὲ ταῦτα, τῶν ἐχθρῶν καταστελλομένων, ὑμῶν παῤῥησιαζομένων, τοῦ κηρύγματος καθ' ἑκάστην ἀνθοῦντος τὴν ἡμέραν. Ὁ μὲν οὖν Χριστὸς ἐν τῷ Πατρὶ κατὰ λόγον ίσοδυναμίας· οἱ δὲ ἀπόστολοι ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς ἐν αὐτοῖς, κατὰ λόγον βοηθείας, οίδε γὰρ ἡ Γραφή πολλάκις τοῖς αὐτοῖς ῥήμασιν ἐπὶ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων κειμένοις οὐχ ὁμοίως κεχρῆσθαι. Καὶ ὁ Χριστὸς γὰρ, καὶ ἡμεῖς υἱοὶ Θεοῦ καὶ θεοὶ λεγόμεθα, καὶ εἰκὼν Θεοῦ, καὶ δόξα Θεοῦ· ἀλλὰ πολὺ τὸ διάφορον. Καὶ πολλὰ πολλαχοῦ τοιαῦτα. Ὁ - με. Οὐκ ἀρκεῖ γὰρ τὸ ἔχειν αὐτές μόνον, ἀλλὰ χρὴ καὶ ποιεῖν αὐτάς. Εἰπὼν δὲ τοῦτο καὶ πρότερον, λέγει αὐτὸ καὶ νῦν, ἐμφαίνων ὅτι τῆς ἀγάπης αὐτοῦ σημεῖον, οὐ τὸ ἀθυμεῖν ἐπὶ τῷ χωρισμῷ αὐτ τοῦ· τοῦτο γὰρ δειλίας μᾶλλον ἐστιν· ἀλλὰ τὸ φυσ λάσσειν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Ο — αὐτόν. Καὶ ἐγὼ ὡς μετὰ τὸ ἀναστῆναι ἀποκαταστὰς εἰς τὸ πρότερον ἀξίωμα. Ορα δὲ θαυΑποθνήσκων, Α. Vers. 17. Quia - manet. Sicut enim Pater mocum est, ita et Spiritus sanctus. Inseparabile siquidem est beata Trinitas. Vers. 17. Et in vobis erit. Non moriens, sicut ego: neque enim incarnatus est, sicut ego. Quia vero cum tam multa dixisset, nondum tristitiam illorum repulerat, quia graviter adhuc ferebant ac mœrebant, ut qui jam orphani relinquerentur, hujusmodi curat mœstitiam. Vers. 18. Non - orphanos. Paterns miserationis verbum est, multam afferens consolationem ac oblectationem. Nequaquam vos relinquam orphanos qui filii mei estis. Vers. 18. Veniam ad vos. Veniaun rursum post tertii diei resurrectionem, quanquam non, ut prius, conversans. Vers. 19. Adhuc — videbit. Cum tanquam homo moriar. Vers. 19. Vos me. Apparentein vobis per intermissa tempora, conversante semper vobiscum alio Paracleto. Vers. 19. Quia ego vivam. Vivam rursus a mortuis resurgens. Vers. 19. Et vos vivetis. Non statim mecum interfecti,· sed mea virtute multo adhuc tempore conservati. Vel, vos vivetis etiam post mortem vita beata. Vers. 20.In-meo. In illo die, resurrectionis meæ videlicet, cognoscetis, quod ego a Patre meo indivisus sim, eadem potens cum illo. Vers 20 Et vobis. Et quod vos etiam in me, custoditi ac roborati: et ego in vobis, custodieps ac roborans vos. Hæc autem cognoscetis, repressis inimicis, vobisque libere loquentibus, ac Evangelio in dies forente. Christus itaque in Patre, ratione ejusdem potentiæ; apostoli vero in eo et ipse in illis, ratione auxilii. Siquidem novit frequenter Scriptura eisdem verbis et de Deo et homine positis, non similiter uti. Nam et Christus et nos alii Dei ac dei dicimur, et imago ac gloria Dei: sed magna est differentis, et multa variis in locis similia inveniuntur. Vers. 21. Qui me. Neque enim sufficit ea tantum habere, sed et facere illa oportet. Cum autem hoc primum dixisset, nunc rursum idem dicit, ostendens quod dilectionis ipsius signum non est do· lere de separatione ejus; nam id timiditatis potius est, sed præcepta ejus servare. Vers. 21. Qui -cum. Et ego, tanquam post resurrectionem in pristinam restitutus dignitatem. Variæ lectiones et notæ.

COMMENT. IN JOANNEM. — 'CAP. XIV: περ γὰρ ὁ νενοηκὼς ἐμὲ νενόηκε τὸν Πατέρα· οὕτω enim qui novit me, novit et Patrem; ita rursum, πάλιν ὁ νενοηκὼς ἐμὲ νενόηκε τὸ Πνεῦμα· μιᾶς qui novit me, novit et Spiritum sanctum. Nam tres γὰρ οἱ τρεῖς οὐσία; καὶ φύσεως καὶ δυνάμεως καὶ unius sunt substantiæ ac naturæ, potentiæ ac diἀξίας. gnitatis. Ότι – μένει. Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ μετ ἐμοῦ ἐστιν· οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα· ἀχώριστος γὰρ ἡ μακαρία Τριάς. Καὶ ἐν ὑμῖν ἔσται. Μὴ ἀποθνήσκον ὡς ἐγώ. Οὐδὲ γὰρ ἐνηνθρώπησεν ὡς ἐγώ. Ἐπεὶ δὲ τοσαῦτα εἰπὼν οὔπω τὴν ἀθυμίαν αὐτῶν ἐξέβαλεν, ἀδημονούν των ἔτι καὶ ἀλγυνομένων, ὡς ὀρφανῶν ἤδη καταλιμ πανομένων, θεραπεύει τὸ τοιοῦτον ἄλγος. Οὐκ - ὀρφανούς. Πατρικῆς εὐσπλαγχνίας τὸ ῥῆ μα, πολλὴν εἰσάγον παράκλησιν καὶ ψυχαγωγίαν. Οὐ παντάπασιν ἀφήσω ὑμᾶς τὰ τεχνία μου. Ερχομαι πρὸς ὑμᾶς. Έρχομαι πάλιν μετὰ τὴν τριήμερον ἀνάστασιν, εἰ καὶ μὴ ὡς τὸ πρότερον συνεσόμενος. Ετι θεωρεῖ. ᾿Αποθανόντα ὡς ἄνθρωπον. Ὑμεῖς – με. Επιφαινόμενον ὑμῖν ἐκ δια λειμμάτων, συνόντος ὑμῖν ἀεὶ τοῦ ἄλλου Παρασ κλήτου. Οτι εγώ ζῶ. Ζῶ, πάλιν ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν. Καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε. Μὴ ἀναιρούμενοι αὐτίκα σὺν ἐμοὶ, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς ἐμῆς δυνάμεως ἐφ᾽ ἱκανὸν συντηρούμενοι. "Η καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε μετά θάνατον τὴν μακαρίαν ζωήν. 'Er μου. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, τῇ τῆς ἀναστάσεώς μου δηλονότι, γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου, ὅτι ἐγὼ ἀδιαίρετος τοῦ Πατρός μου, ἐν τῷ τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ δύνασθαι. Καὶ — ὑμῖν. Καὶ ὅτι καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ φρουρούμενοι καὶ νευρούμενοι· κἀγὼ ἐν ὑμῖν, φρουρῶν καὶ νευρῶν ὑμᾶς. Γνώσεσθε δὲ ταῦτα, τῶν ἐχθρῶν καταστελλομένων, ὑμῶν παῤῥησιαζομένων, τοῦ κηρύγματος καθ' ἑκάστην ἀνθοῦντος τὴν ἡμέραν. Ὁ μὲν οὖν Χριστὸς ἐν τῷ Πατρὶ κατὰ λόγον ίσοδυναμίας· οἱ δὲ ἀπόστολοι ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς ἐν αὐτοῖς, κατὰ λόγον βοηθείας, οίδε γὰρ ἡ Γραφή πολλάκις τοῖς αὐτοῖς ῥήμασιν ἐπὶ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων κειμένοις οὐχ ὁμοίως κεχρῆσθαι. Καὶ ὁ Χριστὸς γὰρ, καὶ ἡμεῖς υἱοὶ Θεοῦ καὶ θεοὶ λεγόμεθα, καὶ εἰκὼν Θεοῦ, καὶ δόξα Θεοῦ· ἀλλὰ πολὺ τὸ διάφορον. Καὶ πολλὰ πολλαχοῦ τοιαῦτα. Ὁ - με. Οὐκ ἀρκεῖ γὰρ τὸ ἔχειν αὐτές μόνον, ἀλλὰ χρὴ καὶ ποιεῖν αὐτάς. Εἰπὼν δὲ τοῦτο καὶ πρότερον, λέγει αὐτὸ καὶ νῦν, ἐμφαίνων ὅτι τῆς ἀγάπης αὐτοῦ σημεῖον, οὐ τὸ ἀθυμεῖν ἐπὶ τῷ χωρισμῷ αὐτ τοῦ· τοῦτο γὰρ δειλίας μᾶλλον ἐστιν· ἀλλὰ τὸ φυσ λάσσειν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Ο — αὐτόν. Καὶ ἐγὼ ὡς μετὰ τὸ ἀναστῆναι ἀποκαταστὰς εἰς τὸ πρότερον ἀξίωμα. Ορα δὲ θαυΑποθνήσκων, Α. Vers. 17. Quia - manet. Sicut enim Pater mocum est, ita et Spiritus sanctus. Inseparabile siquidem est beata Trinitas. Vers. 17. Et in vobis erit. Non moriens, sicut ego: neque enim incarnatus est, sicut ego. Quia vero cum tam multa dixisset, nondum tristitiam illorum repulerat, quia graviter adhuc ferebant ac mœrebant, ut qui jam orphani relinquerentur, hujusmodi curat mœstitiam. Vers. 18. Non - orphanos. Paterns miserationis verbum est, multam afferens consolationem ac oblectationem. Nequaquam vos relinquam orphanos qui filii mei estis. Vers. 18. Veniam ad vos. Veniaun rursum post tertii diei resurrectionem, quanquam non, ut prius, conversans. Vers. 19. Adhuc — videbit. Cum tanquam homo moriar. Vers. 19. Vos me. Apparentein vobis per intermissa tempora, conversante semper vobiscum alio Paracleto. Vers. 19. Quia ego vivam. Vivam rursus a mortuis resurgens. Vers. 19. Et vos vivetis. Non statim mecum interfecti,· sed mea virtute multo adhuc tempore conservati. Vel, vos vivetis etiam post mortem vita beata. Vers. 20.In-meo. In illo die, resurrectionis meæ videlicet, cognoscetis, quod ego a Patre meo indivisus sim, eadem potens cum illo. Vers 20 Et vobis. Et quod vos etiam in me, custoditi ac roborati: et ego in vobis, custodieps ac roborans vos. Hæc autem cognoscetis, repressis inimicis, vobisque libere loquentibus, ac Evangelio in dies forente. Christus itaque in Patre, ratione ejusdem potentiæ; apostoli vero in eo et ipse in illis, ratione auxilii. Siquidem novit frequenter Scriptura eisdem verbis et de Deo et homine positis, non similiter uti. Nam et Christus et nos alii Dei ac dei dicimur, et imago ac gloria Dei: sed magna est differentis, et multa variis in locis similia inveniuntur. Vers. 21. Qui me. Neque enim sufficit ea tantum habere, sed et facere illa oportet. Cum autem hoc primum dixisset, nunc rursum idem dicit, ostendens quod dilectionis ipsius signum non est do· lere de separatione ejus; nam id timiditatis potius est, sed præcepta ejus servare. Vers. 21. Qui -cum. Et ego, tanquam post resurrectionem in pristinam restitutus dignitatem. Variæ lectiones et notæ.

COMMENT. IN JOANNEM. — 'CAP. XIV: περ γὰρ ὁ νενοηκὼς ἐμὲ νενόηκε τὸν Πατέρα· οὕτω enim qui novit me, novit et Patrem; ita rursum, πάλιν ὁ νενοηκὼς ἐμὲ νενόηκε τὸ Πνεῦμα· μιᾶς qui novit me, novit et Spiritum sanctum. Nam tres γὰρ οἱ τρεῖς οὐσία; καὶ φύσεως καὶ δυνάμεως καὶ unius sunt substantiæ ac naturæ, potentiæ ac diἀξίας. gnitatis. Ότι – μένει. Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ μετ ἐμοῦ ἐστιν· οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα· ἀχώριστος γὰρ ἡ μακαρία Τριάς. Καὶ ἐν ὑμῖν ἔσται. Μὴ ἀποθνήσκον ὡς ἐγώ. Οὐδὲ γὰρ ἐνηνθρώπησεν ὡς ἐγώ. Ἐπεὶ δὲ τοσαῦτα εἰπὼν οὔπω τὴν ἀθυμίαν αὐτῶν ἐξέβαλεν, ἀδημονούν των ἔτι καὶ ἀλγυνομένων, ὡς ὀρφανῶν ἤδη καταλιμ πανομένων, θεραπεύει τὸ τοιοῦτον ἄλγος. Οὐκ - ὀρφανούς. Πατρικῆς εὐσπλαγχνίας τὸ ῥῆ μα, πολλὴν εἰσάγον παράκλησιν καὶ ψυχαγωγίαν. Οὐ παντάπασιν ἀφήσω ὑμᾶς τὰ τεχνία μου. Ερχομαι πρὸς ὑμᾶς. Έρχομαι πάλιν μετὰ τὴν τριήμερον ἀνάστασιν, εἰ καὶ μὴ ὡς τὸ πρότερον συνεσόμενος. Ετι θεωρεῖ. ᾿Αποθανόντα ὡς ἄνθρωπον. Ὑμεῖς – με. Επιφαινόμενον ὑμῖν ἐκ δια λειμμάτων, συνόντος ὑμῖν ἀεὶ τοῦ ἄλλου Παρασ κλήτου. Οτι εγώ ζῶ. Ζῶ, πάλιν ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν. Καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε. Μὴ ἀναιρούμενοι αὐτίκα σὺν ἐμοὶ, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς ἐμῆς δυνάμεως ἐφ᾽ ἱκανὸν συντηρούμενοι. "Η καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε μετά θάνατον τὴν μακαρίαν ζωήν. 'Er μου. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, τῇ τῆς ἀναστάσεώς μου δηλονότι, γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου, ὅτι ἐγὼ ἀδιαίρετος τοῦ Πατρός μου, ἐν τῷ τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ δύνασθαι. Καὶ — ὑμῖν. Καὶ ὅτι καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ φρουρούμενοι καὶ νευρούμενοι· κἀγὼ ἐν ὑμῖν, φρουρῶν καὶ νευρῶν ὑμᾶς. Γνώσεσθε δὲ ταῦτα, τῶν ἐχθρῶν καταστελλομένων, ὑμῶν παῤῥησιαζομένων, τοῦ κηρύγματος καθ' ἑκάστην ἀνθοῦντος τὴν ἡμέραν. Ὁ μὲν οὖν Χριστὸς ἐν τῷ Πατρὶ κατὰ λόγον ίσοδυναμίας· οἱ δὲ ἀπόστολοι ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς ἐν αὐτοῖς, κατὰ λόγον βοηθείας, οίδε γὰρ ἡ Γραφή πολλάκις τοῖς αὐτοῖς ῥήμασιν ἐπὶ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων κειμένοις οὐχ ὁμοίως κεχρῆσθαι. Καὶ ὁ Χριστὸς γὰρ, καὶ ἡμεῖς υἱοὶ Θεοῦ καὶ θεοὶ λεγόμεθα, καὶ εἰκὼν Θεοῦ, καὶ δόξα Θεοῦ· ἀλλὰ πολὺ τὸ διάφορον. Καὶ πολλὰ πολλαχοῦ τοιαῦτα. Ὁ - με. Οὐκ ἀρκεῖ γὰρ τὸ ἔχειν αὐτές μόνον, ἀλλὰ χρὴ καὶ ποιεῖν αὐτάς. Εἰπὼν δὲ τοῦτο καὶ πρότερον, λέγει αὐτὸ καὶ νῦν, ἐμφαίνων ὅτι τῆς ἀγάπης αὐτοῦ σημεῖον, οὐ τὸ ἀθυμεῖν ἐπὶ τῷ χωρισμῷ αὐτ τοῦ· τοῦτο γὰρ δειλίας μᾶλλον ἐστιν· ἀλλὰ τὸ φυσ λάσσειν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Ο — αὐτόν. Καὶ ἐγὼ ὡς μετὰ τὸ ἀναστῆναι ἀποκαταστὰς εἰς τὸ πρότερον ἀξίωμα. Ορα δὲ θαυΑποθνήσκων, Α. Vers. 17. Quia - manet. Sicut enim Pater mocum est, ita et Spiritus sanctus. Inseparabile siquidem est beata Trinitas. Vers. 17. Et in vobis erit. Non moriens, sicut ego: neque enim incarnatus est, sicut ego. Quia vero cum tam multa dixisset, nondum tristitiam illorum repulerat, quia graviter adhuc ferebant ac mœrebant, ut qui jam orphani relinquerentur, hujusmodi curat mœstitiam. Vers. 18. Non - orphanos. Paterns miserationis verbum est, multam afferens consolationem ac oblectationem. Nequaquam vos relinquam orphanos qui filii mei estis. Vers. 18. Veniam ad vos. Veniaun rursum post tertii diei resurrectionem, quanquam non, ut prius, conversans. Vers. 19. Adhuc — videbit. Cum tanquam homo moriar. Vers. 19. Vos me. Apparentein vobis per intermissa tempora, conversante semper vobiscum alio Paracleto. Vers. 19. Quia ego vivam. Vivam rursus a mortuis resurgens. Vers. 19. Et vos vivetis. Non statim mecum interfecti,· sed mea virtute multo adhuc tempore conservati. Vel, vos vivetis etiam post mortem vita beata. Vers. 20.In-meo. In illo die, resurrectionis meæ videlicet, cognoscetis, quod ego a Patre meo indivisus sim, eadem potens cum illo. Vers 20 Et vobis. Et quod vos etiam in me, custoditi ac roborati: et ego in vobis, custodieps ac roborans vos. Hæc autem cognoscetis, repressis inimicis, vobisque libere loquentibus, ac Evangelio in dies forente. Christus itaque in Patre, ratione ejusdem potentiæ; apostoli vero in eo et ipse in illis, ratione auxilii. Siquidem novit frequenter Scriptura eisdem verbis et de Deo et homine positis, non similiter uti. Nam et Christus et nos alii Dei ac dei dicimur, et imago ac gloria Dei: sed magna est differentis, et multa variis in locis similia inveniuntur. Vers. 21. Qui me. Neque enim sufficit ea tantum habere, sed et facere illa oportet. Cum autem hoc primum dixisset, nunc rursum idem dicit, ostendens quod dilectionis ipsius signum non est do· lere de separatione ejus; nam id timiditatis potius est, sed præcepta ejus servare. Vers. 21. Qui -cum. Et ego, tanquam post resurrectionem in pristinam restitutus dignitatem. Variæ lectiones et notæ.

COMMENT. IN JOANNEM. — 'CAP. XIV: περ γὰρ ὁ νενοηκὼς ἐμὲ νενόηκε τὸν Πατέρα· οὕτω enim qui novit me, novit et Patrem; ita rursum, πάλιν ὁ νενοηκὼς ἐμὲ νενόηκε τὸ Πνεῦμα· μιᾶς qui novit me, novit et Spiritum sanctum. Nam tres γὰρ οἱ τρεῖς οὐσία; καὶ φύσεως καὶ δυνάμεως καὶ unius sunt substantiæ ac naturæ, potentiæ ac diἀξίας. gnitatis. Ότι – μένει. Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ μετ ἐμοῦ ἐστιν· οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα· ἀχώριστος γὰρ ἡ μακαρία Τριάς. Καὶ ἐν ὑμῖν ἔσται. Μὴ ἀποθνήσκον ὡς ἐγώ. Οὐδὲ γὰρ ἐνηνθρώπησεν ὡς ἐγώ. Ἐπεὶ δὲ τοσαῦτα εἰπὼν οὔπω τὴν ἀθυμίαν αὐτῶν ἐξέβαλεν, ἀδημονούν των ἔτι καὶ ἀλγυνομένων, ὡς ὀρφανῶν ἤδη καταλιμ πανομένων, θεραπεύει τὸ τοιοῦτον ἄλγος. Οὐκ - ὀρφανούς. Πατρικῆς εὐσπλαγχνίας τὸ ῥῆ μα, πολλὴν εἰσάγον παράκλησιν καὶ ψυχαγωγίαν. Οὐ παντάπασιν ἀφήσω ὑμᾶς τὰ τεχνία μου. Ερχομαι πρὸς ὑμᾶς. Έρχομαι πάλιν μετὰ τὴν τριήμερον ἀνάστασιν, εἰ καὶ μὴ ὡς τὸ πρότερον συνεσόμενος. Ετι θεωρεῖ. ᾿Αποθανόντα ὡς ἄνθρωπον. Ὑμεῖς – με. Επιφαινόμενον ὑμῖν ἐκ δια λειμμάτων, συνόντος ὑμῖν ἀεὶ τοῦ ἄλλου Παρασ κλήτου. Οτι εγώ ζῶ. Ζῶ, πάλιν ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν. Καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε. Μὴ ἀναιρούμενοι αὐτίκα σὺν ἐμοὶ, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς ἐμῆς δυνάμεως ἐφ᾽ ἱκανὸν συντηρούμενοι. "Η καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε μετά θάνατον τὴν μακαρίαν ζωήν. 'Er μου. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, τῇ τῆς ἀναστάσεώς μου δηλονότι, γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου, ὅτι ἐγὼ ἀδιαίρετος τοῦ Πατρός μου, ἐν τῷ τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ δύνασθαι. Καὶ — ὑμῖν. Καὶ ὅτι καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ φρουρούμενοι καὶ νευρούμενοι· κἀγὼ ἐν ὑμῖν, φρουρῶν καὶ νευρῶν ὑμᾶς. Γνώσεσθε δὲ ταῦτα, τῶν ἐχθρῶν καταστελλομένων, ὑμῶν παῤῥησιαζομένων, τοῦ κηρύγματος καθ' ἑκάστην ἀνθοῦντος τὴν ἡμέραν. Ὁ μὲν οὖν Χριστὸς ἐν τῷ Πατρὶ κατὰ λόγον ίσοδυναμίας· οἱ δὲ ἀπόστολοι ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς ἐν αὐτοῖς, κατὰ λόγον βοηθείας, οίδε γὰρ ἡ Γραφή πολλάκις τοῖς αὐτοῖς ῥήμασιν ἐπὶ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων κειμένοις οὐχ ὁμοίως κεχρῆσθαι. Καὶ ὁ Χριστὸς γὰρ, καὶ ἡμεῖς υἱοὶ Θεοῦ καὶ θεοὶ λεγόμεθα, καὶ εἰκὼν Θεοῦ, καὶ δόξα Θεοῦ· ἀλλὰ πολὺ τὸ διάφορον. Καὶ πολλὰ πολλαχοῦ τοιαῦτα. Ὁ - με. Οὐκ ἀρκεῖ γὰρ τὸ ἔχειν αὐτές μόνον, ἀλλὰ χρὴ καὶ ποιεῖν αὐτάς. Εἰπὼν δὲ τοῦτο καὶ πρότερον, λέγει αὐτὸ καὶ νῦν, ἐμφαίνων ὅτι τῆς ἀγάπης αὐτοῦ σημεῖον, οὐ τὸ ἀθυμεῖν ἐπὶ τῷ χωρισμῷ αὐτ τοῦ· τοῦτο γὰρ δειλίας μᾶλλον ἐστιν· ἀλλὰ τὸ φυσ λάσσειν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Ο — αὐτόν. Καὶ ἐγὼ ὡς μετὰ τὸ ἀναστῆναι ἀποκαταστὰς εἰς τὸ πρότερον ἀξίωμα. Ορα δὲ θαυΑποθνήσκων, Α. Vers. 17. Quia - manet. Sicut enim Pater mocum est, ita et Spiritus sanctus. Inseparabile siquidem est beata Trinitas. Vers. 17. Et in vobis erit. Non moriens, sicut ego: neque enim incarnatus est, sicut ego. Quia vero cum tam multa dixisset, nondum tristitiam illorum repulerat, quia graviter adhuc ferebant ac mœrebant, ut qui jam orphani relinquerentur, hujusmodi curat mœstitiam. Vers. 18. Non - orphanos. Paterns miserationis verbum est, multam afferens consolationem ac oblectationem. Nequaquam vos relinquam orphanos qui filii mei estis. Vers. 18. Veniam ad vos. Veniaun rursum post tertii diei resurrectionem, quanquam non, ut prius, conversans. Vers. 19. Adhuc — videbit. Cum tanquam homo moriar. Vers. 19. Vos me. Apparentein vobis per intermissa tempora, conversante semper vobiscum alio Paracleto. Vers. 19. Quia ego vivam. Vivam rursus a mortuis resurgens. Vers. 19. Et vos vivetis. Non statim mecum interfecti,· sed mea virtute multo adhuc tempore conservati. Vel, vos vivetis etiam post mortem vita beata. Vers. 20.In-meo. In illo die, resurrectionis meæ videlicet, cognoscetis, quod ego a Patre meo indivisus sim, eadem potens cum illo. Vers 20 Et vobis. Et quod vos etiam in me, custoditi ac roborati: et ego in vobis, custodieps ac roborans vos. Hæc autem cognoscetis, repressis inimicis, vobisque libere loquentibus, ac Evangelio in dies forente. Christus itaque in Patre, ratione ejusdem potentiæ; apostoli vero in eo et ipse in illis, ratione auxilii. Siquidem novit frequenter Scriptura eisdem verbis et de Deo et homine positis, non similiter uti. Nam et Christus et nos alii Dei ac dei dicimur, et imago ac gloria Dei: sed magna est differentis, et multa variis in locis similia inveniuntur. Vers. 21. Qui me. Neque enim sufficit ea tantum habere, sed et facere illa oportet. Cum autem hoc primum dixisset, nunc rursum idem dicit, ostendens quod dilectionis ipsius signum non est do· lere de separatione ejus; nam id timiditatis potius est, sed præcepta ejus servare. Vers. 21. Qui -cum. Et ego, tanquam post resurrectionem in pristinam restitutus dignitatem. Variæ lectiones et notæ.

Considera vero consequentiam admirabilem. Qui μαστὴν ἀκολουθίαν· Ο τηρῶν τὰς ἐντολάς μου, servat, inquit, præcepta mea, diligit me: qui autem φησὶν, ἀγαπᾷ με· ὁ δὲ ἀγαπῶν με, ἀγαπηθήσεται diligit me, diligitur a Patre meo; quem vero Pater ὑπὸ τοῦ Πατρός μου· δν δὲ ἀγαπήσει ὁ Πατήρ μου, dilexerit, et ego omnino diligam. utpote ambobus καὶ ἐγὼ ἀγαπήσω πάντως, ὡς ἀμφοτέρων τὰ αὐτὰ eadem et volentibus et suscipientibus. θελόντων καὶ ἀποδεχομένων. Vers. 21. Ει meipsum. Interdum quidem bamano more, quandoque vero divino splendore. Hoc autem audiens Judas Jacobi, qui et Lebeus dicebatur et Thaddæus, putavit, quod veluti mortui sæe - prius faciunt, in somniis manifestaturus esset seipsum: ideoque turbatus, non est ausus explicare, quod volebat, puta: Hei nobis, quia morieris, et in modum mortui manifestandus es, sed alio modo per interrogationem suam ostendit turbationem. Vers. 22. Dicit mundo? Quid factum est? graviter ferentis est ac turbati. Quid accidit, quod nobis manifestandus es in somniis, et non mundo consueto more? nam quia nolebant ut moreretur, admirandam ac desperatam putabant mortem ejus. Vers. 23. Respondit — faciemus. Ad eum, qui me diligit, ego et Pater veniemus, hoc est, ita apparebimus sicut Pater meus, et non sicut mortui; el mansionem apud eum faciemus: more divino in eo habitantes,quod somniorum non est. Vers. 24. Qui Patris. Ostendit, quod is qui sermiones suos non servat, nec se, nec Patrem diligit. Ait enim: Qui non diligit me, sermonies nieos non servat. Quæ autem dico, non mea sunt, sed Patris mei. Itaque, qui meos non servat ser mones, nec Patris servat sermones: qui vero Patris non servat sermones, neque Patrem diligit, siquidem dilectionis signum est observatio præceptorum. Quomodo autem sermo, quen loquitur, sit ejus et non sit ejus, jam prædiximus. Verum quia sciebat, eos quædam non intelligere, in quibusdam autem etiam dubitare, promittit et eorum quæ ignorabant, et eorum de quibus ambigebant, intelligentiam. Vers. 25. Hec - manens. - Hec, quæ obscura videntur. Addidit autem: Apud vos manens, etiamn hinc ostendens quod paulo post abit ad Patrem. Καὶ — ἐμαυτόν. Ποτὲ μὲν ἀνθρωποπρεπώς, ποτέ δὲ δι' ἐλλάμψεως. Τοῦτο δὲ ἀκούσας Ἰούδας ὁ Ἰακώβου ὁ καὶ Λεββαίος καὶ Θαδδαίος καλούμενος, ἐνόμισεν ὅτι, ὡς οἱ νεκροί πολλάκις ἐν ὀνείρεις, εμφανίσει ἑαυτόν. Διδὴ καὶ συγχυθεὶς οὐκ ἐτόλ μησε μὲν εἰπεῖν ὁ ἐβούλετο, οἷον Οὐαὶ ὑμῖν, ὅτι ἀποθνήσκεις, καὶ νεκροῦ τρόπον ἐμφανίζεσθαι μέλλεις, ἑτέρως δὲ δι' ἐρωτήσεως τὴν σύγχυσιν ὑποφαίνει. Λέγει — κόσμο; Το, Τί γέγονε; δυσφοροῦντός ἐστι καὶ συγχεομένου. Τι συμβέβηκεν ὅτι ἡμῖν ἐμε φανισθήσῃ ἐν ὀνείροις, καὶ οὐχὶ τῷ κόσμῳ συνήθως; ὑπὸ γὰρ τοῦ μὴ θέλειν ἵνα ἀποθάνη παράδοξον καὶ ἀνέλπιστον ᾤοντο τὸν θάνατον αὐτοῦ. Απεκρίθη - ποιήσομεν. Πρὸς τὸν ἀγαπῶντά με ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ μου έλευσόμεθα, τουτέστιν, οὕτως ἐμφανισθήσομαι ὡς ὁ Πατήρ μου, καὶ οὐχ ὡς οἱ νεκροί. Καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν, οἰκοῦντες ἐν αὐτῷ θεοπρεπῶν, ὅπερ ὀνειράτων οὐκ ἔστιν. Ο — Πατρός. Αποδείκνυσιν ὅτι ὁ τοὺς λόγους αὐτοῦ μὴ τηρῶν, οὔτε αὐτὸν ἀγαπᾷ οὔτε τὸν Πατέρα. Λέγει γάρ, ὅτι Ο μὴ ἀγαπῶν μὲ τοὺς λόγους μου οὐ τηρεῖ· ἃ δὲ λέγω οὐκ εἰσιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ Πατρὶς· μή τηρῶν δὲ τοὺς λόγους μου, οὐ τηρεῖ τοὺς λόγους τοῦ Πατρός· μὴ τηρῶν δὲ τοὺς λόγους του Πατρός, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἀγαπᾷ. Τεκμήριον γὰρ ἀγάπης ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν. Πῶς δὲ ὁ λόγος ὃν λέγει καὶ αὐτοῦ ἐστι, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῦ, προειδ ρήκαμεν. Ἐπεὶ δὲ ἐγίνωσκεν αὐτοὺς τινὰ μὲν μὴ συνιέντας, ἔν τισι δὲ καὶ ἀμφιβάλλοντας, ὑπισχνείο ται καὶ τὴν τῶν ἀγνοουμένων καὶ τὴν τῶν ἀμφιβαλ λομένων διδασκαλίαν. Ταῦτα μένων. Ταῦτα, τὰ δοκοῦντα ἀσαφή τὸ δὲ Παρ' ὑμῖν μένων προσέθηκεν, ἐμφαίνων κανταῦθα ὅτι τοῦ λοιποῦ ἔπεισι πρὸς τὸν Πατέρα. 'Ο δὲ Παράκλητος - πάντα. Τὰ προσιστάμενα ὑμῖν δηλαδή. Τὸ δὲ, Ἐν τῷ ὀνόματί μου, τ ἀντ᾿ ἐμοῦ, σημαίνει ἐνταῦθα. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς πληVers. 26. Paracletus autem omnia. Quæ videlicet ad vos spectant(i). Nomine meo autcm, id est ut hic me referat, et meis fungatur vicibus. Nam quia ipse completa dispensatione ascendit ad Pa- ρώσας τὴν οἰκονομίαν ἀνῆλθε πρὸς τὸν Πατέρα, trem, reliquum erat ut loco ejus descenderet Spiritus sanctus, ne Paracletus, sive exhortator, nobis deficeret, sicut ait Gregorius Theologus. Et quare tunc non docuit, quæ ad illos (kk) pertinebant? Quia amplius ferre non poterant, sicut dicet in sequentibus. Vers. 26. Ει vobis. Perfectius ad memoriam Λεβαῖος Α. λοιπὸν ἀντ᾽ αὐτοῦ κατῆλθε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἵνα Παράκλητος ἡμῖν μὴ λείπη, καθώς φησιν ὁ Θεολό γος Γρηγόριος. Καὶ διατί οὐκ αὐτὸς ἐδίδαξε τότε τα προσιστά μενα; Διότι οὐκ ἠδύναντο βαστάζειν πλεῖον, ὡς προϊὼν ἐρεῖ. Καὶ ὑμῖν. Αναμνήσει τελεώτερον τελεωτέρου; Varia lectiones et notæ. (;) Ad eos speciant. Τα προιστάμενα τινι sunt ea quæ aliquem male habent, quæ ei molesta sunt, In quibus offendit. Ergo, vos offendunt. A¿, pro yáp, A. (kh) Quæ ad illos, Ea in quibus offendebanLur.

Considera vero consequentiam admirabilem. Qui μαστὴν ἀκολουθίαν· Ο τηρῶν τὰς ἐντολάς μου, servat, inquit, præcepta mea, diligit me: qui autem φησὶν, ἀγαπᾷ με· ὁ δὲ ἀγαπῶν με, ἀγαπηθήσεται diligit me, diligitur a Patre meo; quem vero Pater ὑπὸ τοῦ Πατρός μου· δν δὲ ἀγαπήσει ὁ Πατήρ μου, dilexerit, et ego omnino diligam. utpote ambobus καὶ ἐγὼ ἀγαπήσω πάντως, ὡς ἀμφοτέρων τὰ αὐτὰ eadem et volentibus et suscipientibus. θελόντων καὶ ἀποδεχομένων. Vers. 21. Ει meipsum. Interdum quidem bamano more, quandoque vero divino splendore. Hoc autem audiens Judas Jacobi, qui et Lebeus dicebatur et Thaddæus, putavit, quod veluti mortui sæe - prius faciunt, in somniis manifestaturus esset seipsum: ideoque turbatus, non est ausus explicare, quod volebat, puta: Hei nobis, quia morieris, et in modum mortui manifestandus es, sed alio modo per interrogationem suam ostendit turbationem. Vers. 22. Dicit mundo? Quid factum est? graviter ferentis est ac turbati. Quid accidit, quod nobis manifestandus es in somniis, et non mundo consueto more? nam quia nolebant ut moreretur, admirandam ac desperatam putabant mortem ejus. Vers. 23. Respondit — faciemus. Ad eum, qui me diligit, ego et Pater veniemus, hoc est, ita apparebimus sicut Pater meus, et non sicut mortui; el mansionem apud eum faciemus: more divino in eo habitantes,quod somniorum non est. Vers. 24. Qui Patris. Ostendit, quod is qui sermiones suos non servat, nec se, nec Patrem diligit. Ait enim: Qui non diligit me, sermonies nieos non servat. Quæ autem dico, non mea sunt, sed Patris mei. Itaque, qui meos non servat ser mones, nec Patris servat sermones: qui vero Patris non servat sermones, neque Patrem diligit, siquidem dilectionis signum est observatio præceptorum. Quomodo autem sermo, quen loquitur, sit ejus et non sit ejus, jam prædiximus. Verum quia sciebat, eos quædam non intelligere, in quibusdam autem etiam dubitare, promittit et eorum quæ ignorabant, et eorum de quibus ambigebant, intelligentiam. Vers. 25. Hec - manens. - Hec, quæ obscura videntur. Addidit autem: Apud vos manens, etiamn hinc ostendens quod paulo post abit ad Patrem. Καὶ — ἐμαυτόν. Ποτὲ μὲν ἀνθρωποπρεπώς, ποτέ δὲ δι' ἐλλάμψεως. Τοῦτο δὲ ἀκούσας Ἰούδας ὁ Ἰακώβου ὁ καὶ Λεββαίος καὶ Θαδδαίος καλούμενος, ἐνόμισεν ὅτι, ὡς οἱ νεκροί πολλάκις ἐν ὀνείρεις, εμφανίσει ἑαυτόν. Διδὴ καὶ συγχυθεὶς οὐκ ἐτόλ μησε μὲν εἰπεῖν ὁ ἐβούλετο, οἷον Οὐαὶ ὑμῖν, ὅτι ἀποθνήσκεις, καὶ νεκροῦ τρόπον ἐμφανίζεσθαι μέλλεις, ἑτέρως δὲ δι' ἐρωτήσεως τὴν σύγχυσιν ὑποφαίνει. Λέγει — κόσμο; Το, Τί γέγονε; δυσφοροῦντός ἐστι καὶ συγχεομένου. Τι συμβέβηκεν ὅτι ἡμῖν ἐμε φανισθήσῃ ἐν ὀνείροις, καὶ οὐχὶ τῷ κόσμῳ συνήθως; ὑπὸ γὰρ τοῦ μὴ θέλειν ἵνα ἀποθάνη παράδοξον καὶ ἀνέλπιστον ᾤοντο τὸν θάνατον αὐτοῦ. Απεκρίθη - ποιήσομεν. Πρὸς τὸν ἀγαπῶντά με ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ μου έλευσόμεθα, τουτέστιν, οὕτως ἐμφανισθήσομαι ὡς ὁ Πατήρ μου, καὶ οὐχ ὡς οἱ νεκροί. Καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν, οἰκοῦντες ἐν αὐτῷ θεοπρεπῶν, ὅπερ ὀνειράτων οὐκ ἔστιν. Ο — Πατρός. Αποδείκνυσιν ὅτι ὁ τοὺς λόγους αὐτοῦ μὴ τηρῶν, οὔτε αὐτὸν ἀγαπᾷ οὔτε τὸν Πατέρα. Λέγει γάρ, ὅτι Ο μὴ ἀγαπῶν μὲ τοὺς λόγους μου οὐ τηρεῖ· ἃ δὲ λέγω οὐκ εἰσιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ Πατρὶς· μή τηρῶν δὲ τοὺς λόγους μου, οὐ τηρεῖ τοὺς λόγους τοῦ Πατρός· μὴ τηρῶν δὲ τοὺς λόγους του Πατρός, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἀγαπᾷ. Τεκμήριον γὰρ ἀγάπης ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν. Πῶς δὲ ὁ λόγος ὃν λέγει καὶ αὐτοῦ ἐστι, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῦ, προειδ ρήκαμεν. Ἐπεὶ δὲ ἐγίνωσκεν αὐτοὺς τινὰ μὲν μὴ συνιέντας, ἔν τισι δὲ καὶ ἀμφιβάλλοντας, ὑπισχνείο ται καὶ τὴν τῶν ἀγνοουμένων καὶ τὴν τῶν ἀμφιβαλ λομένων διδασκαλίαν. Ταῦτα μένων. Ταῦτα, τὰ δοκοῦντα ἀσαφή τὸ δὲ Παρ' ὑμῖν μένων προσέθηκεν, ἐμφαίνων κανταῦθα ὅτι τοῦ λοιποῦ ἔπεισι πρὸς τὸν Πατέρα. 'Ο δὲ Παράκλητος - πάντα. Τὰ προσιστάμενα ὑμῖν δηλαδή. Τὸ δὲ, Ἐν τῷ ὀνόματί μου, τ ἀντ᾿ ἐμοῦ, σημαίνει ἐνταῦθα. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς πληVers. 26. Paracletus autem omnia. Quæ videlicet ad vos spectant(i). Nomine meo autcm, id est ut hic me referat, et meis fungatur vicibus. Nam quia ipse completa dispensatione ascendit ad Pa- ρώσας τὴν οἰκονομίαν ἀνῆλθε πρὸς τὸν Πατέρα, trem, reliquum erat ut loco ejus descenderet Spiritus sanctus, ne Paracletus, sive exhortator, nobis deficeret, sicut ait Gregorius Theologus. Et quare tunc non docuit, quæ ad illos (kk) pertinebant? Quia amplius ferre non poterant, sicut dicet in sequentibus. Vers. 26. Ει vobis. Perfectius ad memoriam Λεβαῖος Α. λοιπὸν ἀντ᾽ αὐτοῦ κατῆλθε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἵνα Παράκλητος ἡμῖν μὴ λείπη, καθώς φησιν ὁ Θεολό γος Γρηγόριος. Καὶ διατί οὐκ αὐτὸς ἐδίδαξε τότε τα προσιστά μενα; Διότι οὐκ ἠδύναντο βαστάζειν πλεῖον, ὡς προϊὼν ἐρεῖ. Καὶ ὑμῖν. Αναμνήσει τελεώτερον τελεωτέρου; Varia lectiones et notæ. (;) Ad eos speciant. Τα προιστάμενα τινι sunt ea quæ aliquem male habent, quæ ei molesta sunt, In quibus offendit. Ergo, vos offendunt. A¿, pro yáp, A. (kh) Quæ ad illos, Ea in quibus offendebanLur.

Considera vero consequentiam admirabilem. Qui μαστὴν ἀκολουθίαν· Ο τηρῶν τὰς ἐντολάς μου, servat, inquit, præcepta mea, diligit me: qui autem φησὶν, ἀγαπᾷ με· ὁ δὲ ἀγαπῶν με, ἀγαπηθήσεται diligit me, diligitur a Patre meo; quem vero Pater ὑπὸ τοῦ Πατρός μου· δν δὲ ἀγαπήσει ὁ Πατήρ μου, dilexerit, et ego omnino diligam. utpote ambobus καὶ ἐγὼ ἀγαπήσω πάντως, ὡς ἀμφοτέρων τὰ αὐτὰ eadem et volentibus et suscipientibus. θελόντων καὶ ἀποδεχομένων. Vers. 21. Ει meipsum. Interdum quidem bamano more, quandoque vero divino splendore. Hoc autem audiens Judas Jacobi, qui et Lebeus dicebatur et Thaddæus, putavit, quod veluti mortui sæe - prius faciunt, in somniis manifestaturus esset seipsum: ideoque turbatus, non est ausus explicare, quod volebat, puta: Hei nobis, quia morieris, et in modum mortui manifestandus es, sed alio modo per interrogationem suam ostendit turbationem. Vers. 22. Dicit mundo? Quid factum est? graviter ferentis est ac turbati. Quid accidit, quod nobis manifestandus es in somniis, et non mundo consueto more? nam quia nolebant ut moreretur, admirandam ac desperatam putabant mortem ejus. Vers. 23. Respondit — faciemus. Ad eum, qui me diligit, ego et Pater veniemus, hoc est, ita apparebimus sicut Pater meus, et non sicut mortui; el mansionem apud eum faciemus: more divino in eo habitantes,quod somniorum non est. Vers. 24. Qui Patris. Ostendit, quod is qui sermiones suos non servat, nec se, nec Patrem diligit. Ait enim: Qui non diligit me, sermonies nieos non servat. Quæ autem dico, non mea sunt, sed Patris mei. Itaque, qui meos non servat ser mones, nec Patris servat sermones: qui vero Patris non servat sermones, neque Patrem diligit, siquidem dilectionis signum est observatio præceptorum. Quomodo autem sermo, quen loquitur, sit ejus et non sit ejus, jam prædiximus. Verum quia sciebat, eos quædam non intelligere, in quibusdam autem etiam dubitare, promittit et eorum quæ ignorabant, et eorum de quibus ambigebant, intelligentiam. Vers. 25. Hec - manens. - Hec, quæ obscura videntur. Addidit autem: Apud vos manens, etiamn hinc ostendens quod paulo post abit ad Patrem. Καὶ — ἐμαυτόν. Ποτὲ μὲν ἀνθρωποπρεπώς, ποτέ δὲ δι' ἐλλάμψεως. Τοῦτο δὲ ἀκούσας Ἰούδας ὁ Ἰακώβου ὁ καὶ Λεββαίος καὶ Θαδδαίος καλούμενος, ἐνόμισεν ὅτι, ὡς οἱ νεκροί πολλάκις ἐν ὀνείρεις, εμφανίσει ἑαυτόν. Διδὴ καὶ συγχυθεὶς οὐκ ἐτόλ μησε μὲν εἰπεῖν ὁ ἐβούλετο, οἷον Οὐαὶ ὑμῖν, ὅτι ἀποθνήσκεις, καὶ νεκροῦ τρόπον ἐμφανίζεσθαι μέλλεις, ἑτέρως δὲ δι' ἐρωτήσεως τὴν σύγχυσιν ὑποφαίνει. Λέγει — κόσμο; Το, Τί γέγονε; δυσφοροῦντός ἐστι καὶ συγχεομένου. Τι συμβέβηκεν ὅτι ἡμῖν ἐμε φανισθήσῃ ἐν ὀνείροις, καὶ οὐχὶ τῷ κόσμῳ συνήθως; ὑπὸ γὰρ τοῦ μὴ θέλειν ἵνα ἀποθάνη παράδοξον καὶ ἀνέλπιστον ᾤοντο τὸν θάνατον αὐτοῦ. Απεκρίθη - ποιήσομεν. Πρὸς τὸν ἀγαπῶντά με ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ μου έλευσόμεθα, τουτέστιν, οὕτως ἐμφανισθήσομαι ὡς ὁ Πατήρ μου, καὶ οὐχ ὡς οἱ νεκροί. Καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν, οἰκοῦντες ἐν αὐτῷ θεοπρεπῶν, ὅπερ ὀνειράτων οὐκ ἔστιν. Ο — Πατρός. Αποδείκνυσιν ὅτι ὁ τοὺς λόγους αὐτοῦ μὴ τηρῶν, οὔτε αὐτὸν ἀγαπᾷ οὔτε τὸν Πατέρα. Λέγει γάρ, ὅτι Ο μὴ ἀγαπῶν μὲ τοὺς λόγους μου οὐ τηρεῖ· ἃ δὲ λέγω οὐκ εἰσιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ Πατρὶς· μή τηρῶν δὲ τοὺς λόγους μου, οὐ τηρεῖ τοὺς λόγους τοῦ Πατρός· μὴ τηρῶν δὲ τοὺς λόγους του Πατρός, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἀγαπᾷ. Τεκμήριον γὰρ ἀγάπης ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν. Πῶς δὲ ὁ λόγος ὃν λέγει καὶ αὐτοῦ ἐστι, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῦ, προειδ ρήκαμεν. Ἐπεὶ δὲ ἐγίνωσκεν αὐτοὺς τινὰ μὲν μὴ συνιέντας, ἔν τισι δὲ καὶ ἀμφιβάλλοντας, ὑπισχνείο ται καὶ τὴν τῶν ἀγνοουμένων καὶ τὴν τῶν ἀμφιβαλ λομένων διδασκαλίαν. Ταῦτα μένων. Ταῦτα, τὰ δοκοῦντα ἀσαφή τὸ δὲ Παρ' ὑμῖν μένων προσέθηκεν, ἐμφαίνων κανταῦθα ὅτι τοῦ λοιποῦ ἔπεισι πρὸς τὸν Πατέρα. 'Ο δὲ Παράκλητος - πάντα. Τὰ προσιστάμενα ὑμῖν δηλαδή. Τὸ δὲ, Ἐν τῷ ὀνόματί μου, τ ἀντ᾿ ἐμοῦ, σημαίνει ἐνταῦθα. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς πληVers. 26. Paracletus autem omnia. Quæ videlicet ad vos spectant(i). Nomine meo autcm, id est ut hic me referat, et meis fungatur vicibus. Nam quia ipse completa dispensatione ascendit ad Pa- ρώσας τὴν οἰκονομίαν ἀνῆλθε πρὸς τὸν Πατέρα, trem, reliquum erat ut loco ejus descenderet Spiritus sanctus, ne Paracletus, sive exhortator, nobis deficeret, sicut ait Gregorius Theologus. Et quare tunc non docuit, quæ ad illos (kk) pertinebant? Quia amplius ferre non poterant, sicut dicet in sequentibus. Vers. 26. Ει vobis. Perfectius ad memoriam Λεβαῖος Α. λοιπὸν ἀντ᾽ αὐτοῦ κατῆλθε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἵνα Παράκλητος ἡμῖν μὴ λείπη, καθώς φησιν ὁ Θεολό γος Γρηγόριος. Καὶ διατί οὐκ αὐτὸς ἐδίδαξε τότε τα προσιστά μενα; Διότι οὐκ ἠδύναντο βαστάζειν πλεῖον, ὡς προϊὼν ἐρεῖ. Καὶ ὑμῖν. Αναμνήσει τελεώτερον τελεωτέρου; Varia lectiones et notæ. (;) Ad eos speciant. Τα προιστάμενα τινι sunt ea quæ aliquem male habent, quæ ei molesta sunt, In quibus offendit. Ergo, vos offendunt. A¿, pro yáp, A. (kh) Quæ ad illos, Ea in quibus offendebanLur.

Considera vero consequentiam admirabilem. Qui μαστὴν ἀκολουθίαν· Ο τηρῶν τὰς ἐντολάς μου, servat, inquit, præcepta mea, diligit me: qui autem φησὶν, ἀγαπᾷ με· ὁ δὲ ἀγαπῶν με, ἀγαπηθήσεται diligit me, diligitur a Patre meo; quem vero Pater ὑπὸ τοῦ Πατρός μου· δν δὲ ἀγαπήσει ὁ Πατήρ μου, dilexerit, et ego omnino diligam. utpote ambobus καὶ ἐγὼ ἀγαπήσω πάντως, ὡς ἀμφοτέρων τὰ αὐτὰ eadem et volentibus et suscipientibus. θελόντων καὶ ἀποδεχομένων. Vers. 21. Ει meipsum. Interdum quidem bamano more, quandoque vero divino splendore. Hoc autem audiens Judas Jacobi, qui et Lebeus dicebatur et Thaddæus, putavit, quod veluti mortui sæe - prius faciunt, in somniis manifestaturus esset seipsum: ideoque turbatus, non est ausus explicare, quod volebat, puta: Hei nobis, quia morieris, et in modum mortui manifestandus es, sed alio modo per interrogationem suam ostendit turbationem. Vers. 22. Dicit mundo? Quid factum est? graviter ferentis est ac turbati. Quid accidit, quod nobis manifestandus es in somniis, et non mundo consueto more? nam quia nolebant ut moreretur, admirandam ac desperatam putabant mortem ejus. Vers. 23. Respondit — faciemus. Ad eum, qui me diligit, ego et Pater veniemus, hoc est, ita apparebimus sicut Pater meus, et non sicut mortui; el mansionem apud eum faciemus: more divino in eo habitantes,quod somniorum non est. Vers. 24. Qui Patris. Ostendit, quod is qui sermiones suos non servat, nec se, nec Patrem diligit. Ait enim: Qui non diligit me, sermonies nieos non servat. Quæ autem dico, non mea sunt, sed Patris mei. Itaque, qui meos non servat ser mones, nec Patris servat sermones: qui vero Patris non servat sermones, neque Patrem diligit, siquidem dilectionis signum est observatio præceptorum. Quomodo autem sermo, quen loquitur, sit ejus et non sit ejus, jam prædiximus. Verum quia sciebat, eos quædam non intelligere, in quibusdam autem etiam dubitare, promittit et eorum quæ ignorabant, et eorum de quibus ambigebant, intelligentiam. Vers. 25. Hec - manens. - Hec, quæ obscura videntur. Addidit autem: Apud vos manens, etiamn hinc ostendens quod paulo post abit ad Patrem. Καὶ — ἐμαυτόν. Ποτὲ μὲν ἀνθρωποπρεπώς, ποτέ δὲ δι' ἐλλάμψεως. Τοῦτο δὲ ἀκούσας Ἰούδας ὁ Ἰακώβου ὁ καὶ Λεββαίος καὶ Θαδδαίος καλούμενος, ἐνόμισεν ὅτι, ὡς οἱ νεκροί πολλάκις ἐν ὀνείρεις, εμφανίσει ἑαυτόν. Διδὴ καὶ συγχυθεὶς οὐκ ἐτόλ μησε μὲν εἰπεῖν ὁ ἐβούλετο, οἷον Οὐαὶ ὑμῖν, ὅτι ἀποθνήσκεις, καὶ νεκροῦ τρόπον ἐμφανίζεσθαι μέλλεις, ἑτέρως δὲ δι' ἐρωτήσεως τὴν σύγχυσιν ὑποφαίνει. Λέγει — κόσμο; Το, Τί γέγονε; δυσφοροῦντός ἐστι καὶ συγχεομένου. Τι συμβέβηκεν ὅτι ἡμῖν ἐμε φανισθήσῃ ἐν ὀνείροις, καὶ οὐχὶ τῷ κόσμῳ συνήθως; ὑπὸ γὰρ τοῦ μὴ θέλειν ἵνα ἀποθάνη παράδοξον καὶ ἀνέλπιστον ᾤοντο τὸν θάνατον αὐτοῦ. Απεκρίθη - ποιήσομεν. Πρὸς τὸν ἀγαπῶντά με ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ μου έλευσόμεθα, τουτέστιν, οὕτως ἐμφανισθήσομαι ὡς ὁ Πατήρ μου, καὶ οὐχ ὡς οἱ νεκροί. Καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν, οἰκοῦντες ἐν αὐτῷ θεοπρεπῶν, ὅπερ ὀνειράτων οὐκ ἔστιν. Ο — Πατρός. Αποδείκνυσιν ὅτι ὁ τοὺς λόγους αὐτοῦ μὴ τηρῶν, οὔτε αὐτὸν ἀγαπᾷ οὔτε τὸν Πατέρα. Λέγει γάρ, ὅτι Ο μὴ ἀγαπῶν μὲ τοὺς λόγους μου οὐ τηρεῖ· ἃ δὲ λέγω οὐκ εἰσιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ Πατρὶς· μή τηρῶν δὲ τοὺς λόγους μου, οὐ τηρεῖ τοὺς λόγους τοῦ Πατρός· μὴ τηρῶν δὲ τοὺς λόγους του Πατρός, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἀγαπᾷ. Τεκμήριον γὰρ ἀγάπης ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν. Πῶς δὲ ὁ λόγος ὃν λέγει καὶ αὐτοῦ ἐστι, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῦ, προειδ ρήκαμεν. Ἐπεὶ δὲ ἐγίνωσκεν αὐτοὺς τινὰ μὲν μὴ συνιέντας, ἔν τισι δὲ καὶ ἀμφιβάλλοντας, ὑπισχνείο ται καὶ τὴν τῶν ἀγνοουμένων καὶ τὴν τῶν ἀμφιβαλ λομένων διδασκαλίαν. Ταῦτα μένων. Ταῦτα, τὰ δοκοῦντα ἀσαφή τὸ δὲ Παρ' ὑμῖν μένων προσέθηκεν, ἐμφαίνων κανταῦθα ὅτι τοῦ λοιποῦ ἔπεισι πρὸς τὸν Πατέρα. 'Ο δὲ Παράκλητος - πάντα. Τὰ προσιστάμενα ὑμῖν δηλαδή. Τὸ δὲ, Ἐν τῷ ὀνόματί μου, τ ἀντ᾿ ἐμοῦ, σημαίνει ἐνταῦθα. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς πληVers. 26. Paracletus autem omnia. Quæ videlicet ad vos spectant(i). Nomine meo autcm, id est ut hic me referat, et meis fungatur vicibus. Nam quia ipse completa dispensatione ascendit ad Pa- ρώσας τὴν οἰκονομίαν ἀνῆλθε πρὸς τὸν Πατέρα, trem, reliquum erat ut loco ejus descenderet Spiritus sanctus, ne Paracletus, sive exhortator, nobis deficeret, sicut ait Gregorius Theologus. Et quare tunc non docuit, quæ ad illos (kk) pertinebant? Quia amplius ferre non poterant, sicut dicet in sequentibus. Vers. 26. Ει vobis. Perfectius ad memoriam Λεβαῖος Α. λοιπὸν ἀντ᾽ αὐτοῦ κατῆλθε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἵνα Παράκλητος ἡμῖν μὴ λείπη, καθώς φησιν ὁ Θεολό γος Γρηγόριος. Καὶ διατί οὐκ αὐτὸς ἐδίδαξε τότε τα προσιστά μενα; Διότι οὐκ ἠδύναντο βαστάζειν πλεῖον, ὡς προϊὼν ἐρεῖ. Καὶ ὑμῖν. Αναμνήσει τελεώτερον τελεωτέρου; Varia lectiones et notæ. (;) Ad eos speciant. Τα προιστάμενα τινι sunt ea quæ aliquem male habent, quæ ei molesta sunt, In quibus offendit. Ergo, vos offendunt. A¿, pro yáp, A. (kh) Quæ ad illos, Ea in quibus offendebanLur.

CAP. XIV. γενομένου;. ΓΕἰκό; γὰρ αὐτοὺς ἐπιλαθέσθαι reducet (ft perfectioribus factis) Nam verisimile τινῶν. Εἰρήνην ἀφίημί ὑμῖν. Οἱ μὲν ἄλλοι ἄνθρωποι ἀποθνήσκοντες χρήματα καὶ κτήματα τοῖς οἰκείοις ἀφιᾶσιν· ὁ δὲ Χριστὸς εἰρήνην τοῖς ἰδίοις ἀφῆκεν, εἰρήνην, τὸ γλυκὺ καὶ πρᾶγμα καὶ όνομα. Εἰρήνην, φησὶν, ἀφίημι ὑμῖν, ἵνα εἰρηνεύητε πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸ; ἐμέ· καὶ λοιπὸν οὐδὲν ὑμᾶς ἡ τοῦ κόσμου ταραχή βλάψει οὐδ' ἐμποδίσει. est, eos quardam oblivioni tralidisse, Vers 27. Pacem relinquo vobis. Alii quidem homines morientes pecunias ac possessiones domesticis relinquunt; Christus vero pacem suis relinquit, pacem, cujus et res et nomen dulce: Pacem, inquit, relinquo vobis, ut pacifici erga vos mutuo sim tis et erga me, et ita vobis nulla mundi turbatio quidquam nocebit, neque impedimento erit. vobis. Quæ a me amatur, quæ propter illa quæ animæ prosunt, conceditur: non mundi pacem quæ ob ea quæ nocent animæ, servatur. Ειρήνην Vers. 97. Ρacem ὑμῖν. Τὴν ἐμοὶ πεφιλημένην τὴν ἐπὶ τοῖς ψυχωφελέσιν, οὐ τὴν τοῦ κόσμου τὴν ἐπὶ τοῖς ψυχοβλαβέσιν. Οὐ — ὑμῖν. Ο μὲν γὰρ κόσμος, ήγουν οι κοσ μικά φρονοῦντες, εἰρήνην διδόασιν ἀλλήλοις ἐπὶ κακῷ· ἐγὼ δὲ εἰρήνην δίδωμι ὑμῖν ἐπ᾿ ἀγαθῷ. "Η ὁ μὲν κόσμος χρήματα καὶ κτήματα δίδωσι τοῖς αὐτοῦ· ἐγὼ δὲ εἰρήνην δίδωμι ὑμῖν τοῖς ἐμοῖς. Ἐπεὶ δὲ τὸ ᾿Αφίημι ὑμῖν, ἀναχώρησιν ἐμφαῖνον, σύγχυσιν πλείονα αὐτοῖς ἐνεποίησε, φησί - “ኣ Vers. 27. Non vobis. Siquidem mundus sive mundana sapientes, pacem mutuo dant mali causa: ego vero pacem do vobis boni causa. Aut aliter mundus pecunias ac possessiones suis largitur, ego vero pacem do vobis, qui mei estis. Quia autem dicendo: Pacem relinquo vobis, quo separationem indicabat, majorem eis injecerat turbaLionem, ait: Vers. 27. Ne δειλιάτω. Ορᾶς ὅτι οὐ τοσοῦτον ἀπὸ φιλοformides. Vides, quod non στοργίας, ὅσον ἀπὸ δειλίας ἔπασχον, οιόμενοι δια tantum amoris magnitudine monebantur, quantum σπαραχθήσεσθαι παρὰ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ. formidine: pulantes, se discerpendos ab illius inimicis. Ηκούσατε ὑμᾶς. Οὐκ εἶπον ὅτι Υπάγω μόν νον, ἀλλ' ὅτι καὶ Ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Λοιπὸν τί δειλιᾶτε; Εἰ - Πατέρα. Επειδή οὔπω περὶ τῆς ἐμῆς πε πληροφόρησθε δυνάμεως, καὶ διότι ἀποθνήσκω, νομίζετε με μη δύνασθαι μετὰ θάνατον συντηρεῖν ὑμᾶς· ὀφείλετε χαίρειν, ὅτι εἶπον, Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, τὸν δυνάμενον ἐξελέσθαι ὑμᾶς πάσης ἐπιβουλῆς, ἐννοοῦντες ὅτι πρεσβεύσω πάντως ὑπὲρ ὑμῶν. Ότι ἐστί.—Μείζων μου ἐστι, τῇ δυνάμει, ὡς ὑμεῖς δοκεῖτε, ἅτε περιφανέστερον ἐν ταῖς Γραφαῖς ἀνακηρυττόμενος. Ταῦτα δὲ πάντα λέγει συγκατα βαίνων τῇ ὑπολήψει καὶ ἀσθενείᾳ τῶν μαθητῶν, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς οὐκ ὀρθῆς αὐτῶν ὑπολήψεω; ἐλέγχων αὐτούς. Κατὰ γὰρ τὸν ἀληθῆ λόγον, ὁ Πατήρ μείζων μὲν, ἀλλ᾽ οὐ τῇ δυνάμει· μόνῳ δὲ τῷ αἰτίῳ, ὅτι αἴτιος τῷ Υἱῷ τῆς γεννήσεως. Ἐκ τοῦ Πατρὸς γὰρ ὁ Υΰς. Vers. 28. Audistis - vos. Non solum dixi quod vado, sed etiam quod venio ad ros. Quid ergo formidatis? Vers. 28. Si Patrem. Quia de mea nondum certiores facti estis potentia, et quia morior, putatis, me post mortem non posse vos conservare; debelis tamen gaudere, quod dixerim: Vado ad Patrem, qui potens est vos ab omnibus insidiis eripere, cognoscentes, quod omnino legatione fungar pro vobis. est. Vers. 28. Quia - Major me est, ut vos putatis, tanquam manifestius in Scripturis promulgatus. Hæc autem omnia dicit indulgens suspicioni ac imbecillitati illorum, et ex ipsa non recta eorum opinione arguens illos. Nam in veritate Pater major quidem est, at non potentia, sed solo principii modo, quia Filio principium est generationis: siqui dem ex Patre est Filius. Vers. 29. Ει credatis. Dixi vobis, quæ sunt de mea profectione, ac rursun de meo reditu, et de alio Paracleto, ut cum fieri videritis, credatis, quod omnia et noverim et possim. Ita consulaturus eos, rursum tristia dicit, horum frequentia illos exercens, ne periculorum tempore turbarentur, siquidem quod exspectatum est levius ferri solet Καὶ — πιστεύσητε. Εἴρηκα ὑμῖν τὰ περὶ τῆς ἀποδημίας καὶ πάλιν ἐπιδημίας μου, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἄλλου Παρακλήτου, ἵνα ὅταν γένηται, πιστεύ σητε ὅτι πάντα καὶ οἶδα καὶ δύναμαι. Οὕτως οὖν παραμυθησάμενος αὐτοὺς, πάλιν λέγει τὰ λυπηρά, τη συνεχείᾳ τούτων γυμνάζων αὐτοὺς εἰς τὸ μὴ θορυβηθήναι κατὰ τὸν καιρὸν τῶν δεινῶν. Τὸ γὰρ προσδοκηθὲν ὁμαλώτερον είωθε προσβάλλειν. Οὐκ ἔτι Vers. 50. Jam non ἄρχων. Ενταῦθα κόσμον μὲν λέγει - princeps. Mundum appellar τὴν κακίαν· ἄρχοντα δὲ τὸν διάβολον· οὐ γὰρ οὐρα hic, malitiam; principem vero, diabolum: non Varim lectiones et nola. Δίδωσιν, Α. Forte διδοῦσιν voluit Post ή addit interpres άλλως. Inclusa uterque in margine. Τελεωτέρους γενομένους omiserat interpres. Έν ἀλλήλοις. Α.

CAP. XIV. γενομένου;. ΓΕἰκό; γὰρ αὐτοὺς ἐπιλαθέσθαι reducet (ft perfectioribus factis) Nam verisimile τινῶν. Εἰρήνην ἀφίημί ὑμῖν. Οἱ μὲν ἄλλοι ἄνθρωποι ἀποθνήσκοντες χρήματα καὶ κτήματα τοῖς οἰκείοις ἀφιᾶσιν· ὁ δὲ Χριστὸς εἰρήνην τοῖς ἰδίοις ἀφῆκεν, εἰρήνην, τὸ γλυκὺ καὶ πρᾶγμα καὶ όνομα. Εἰρήνην, φησὶν, ἀφίημι ὑμῖν, ἵνα εἰρηνεύητε πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸ; ἐμέ· καὶ λοιπὸν οὐδὲν ὑμᾶς ἡ τοῦ κόσμου ταραχή βλάψει οὐδ' ἐμποδίσει. est, eos quardam oblivioni tralidisse, Vers 27. Pacem relinquo vobis. Alii quidem homines morientes pecunias ac possessiones domesticis relinquunt; Christus vero pacem suis relinquit, pacem, cujus et res et nomen dulce: Pacem, inquit, relinquo vobis, ut pacifici erga vos mutuo sim tis et erga me, et ita vobis nulla mundi turbatio quidquam nocebit, neque impedimento erit. vobis. Quæ a me amatur, quæ propter illa quæ animæ prosunt, conceditur: non mundi pacem quæ ob ea quæ nocent animæ, servatur. Ειρήνην Vers. 97. Ρacem ὑμῖν. Τὴν ἐμοὶ πεφιλημένην τὴν ἐπὶ τοῖς ψυχωφελέσιν, οὐ τὴν τοῦ κόσμου τὴν ἐπὶ τοῖς ψυχοβλαβέσιν. Οὐ — ὑμῖν. Ο μὲν γὰρ κόσμος, ήγουν οι κοσ μικά φρονοῦντες, εἰρήνην διδόασιν ἀλλήλοις ἐπὶ κακῷ· ἐγὼ δὲ εἰρήνην δίδωμι ὑμῖν ἐπ᾿ ἀγαθῷ. "Η ὁ μὲν κόσμος χρήματα καὶ κτήματα δίδωσι τοῖς αὐτοῦ· ἐγὼ δὲ εἰρήνην δίδωμι ὑμῖν τοῖς ἐμοῖς. Ἐπεὶ δὲ τὸ ᾿Αφίημι ὑμῖν, ἀναχώρησιν ἐμφαῖνον, σύγχυσιν πλείονα αὐτοῖς ἐνεποίησε, φησί - “ኣ Vers. 27. Non vobis. Siquidem mundus sive mundana sapientes, pacem mutuo dant mali causa: ego vero pacem do vobis boni causa. Aut aliter mundus pecunias ac possessiones suis largitur, ego vero pacem do vobis, qui mei estis. Quia autem dicendo: Pacem relinquo vobis, quo separationem indicabat, majorem eis injecerat turbaLionem, ait: Vers. 27. Ne δειλιάτω. Ορᾶς ὅτι οὐ τοσοῦτον ἀπὸ φιλοformides. Vides, quod non στοργίας, ὅσον ἀπὸ δειλίας ἔπασχον, οιόμενοι δια tantum amoris magnitudine monebantur, quantum σπαραχθήσεσθαι παρὰ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ. formidine: pulantes, se discerpendos ab illius inimicis. Ηκούσατε ὑμᾶς. Οὐκ εἶπον ὅτι Υπάγω μόν νον, ἀλλ' ὅτι καὶ Ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Λοιπὸν τί δειλιᾶτε; Εἰ - Πατέρα. Επειδή οὔπω περὶ τῆς ἐμῆς πε πληροφόρησθε δυνάμεως, καὶ διότι ἀποθνήσκω, νομίζετε με μη δύνασθαι μετὰ θάνατον συντηρεῖν ὑμᾶς· ὀφείλετε χαίρειν, ὅτι εἶπον, Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, τὸν δυνάμενον ἐξελέσθαι ὑμᾶς πάσης ἐπιβουλῆς, ἐννοοῦντες ὅτι πρεσβεύσω πάντως ὑπὲρ ὑμῶν. Ότι ἐστί.—Μείζων μου ἐστι, τῇ δυνάμει, ὡς ὑμεῖς δοκεῖτε, ἅτε περιφανέστερον ἐν ταῖς Γραφαῖς ἀνακηρυττόμενος. Ταῦτα δὲ πάντα λέγει συγκατα βαίνων τῇ ὑπολήψει καὶ ἀσθενείᾳ τῶν μαθητῶν, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς οὐκ ὀρθῆς αὐτῶν ὑπολήψεω; ἐλέγχων αὐτούς. Κατὰ γὰρ τὸν ἀληθῆ λόγον, ὁ Πατήρ μείζων μὲν, ἀλλ᾽ οὐ τῇ δυνάμει· μόνῳ δὲ τῷ αἰτίῳ, ὅτι αἴτιος τῷ Υἱῷ τῆς γεννήσεως. Ἐκ τοῦ Πατρὸς γὰρ ὁ Υΰς. Vers. 28. Audistis - vos. Non solum dixi quod vado, sed etiam quod venio ad ros. Quid ergo formidatis? Vers. 28. Si Patrem. Quia de mea nondum certiores facti estis potentia, et quia morior, putatis, me post mortem non posse vos conservare; debelis tamen gaudere, quod dixerim: Vado ad Patrem, qui potens est vos ab omnibus insidiis eripere, cognoscentes, quod omnino legatione fungar pro vobis. est. Vers. 28. Quia - Major me est, ut vos putatis, tanquam manifestius in Scripturis promulgatus. Hæc autem omnia dicit indulgens suspicioni ac imbecillitati illorum, et ex ipsa non recta eorum opinione arguens illos. Nam in veritate Pater major quidem est, at non potentia, sed solo principii modo, quia Filio principium est generationis: siqui dem ex Patre est Filius. Vers. 29. Ει credatis. Dixi vobis, quæ sunt de mea profectione, ac rursun de meo reditu, et de alio Paracleto, ut cum fieri videritis, credatis, quod omnia et noverim et possim. Ita consulaturus eos, rursum tristia dicit, horum frequentia illos exercens, ne periculorum tempore turbarentur, siquidem quod exspectatum est levius ferri solet Καὶ — πιστεύσητε. Εἴρηκα ὑμῖν τὰ περὶ τῆς ἀποδημίας καὶ πάλιν ἐπιδημίας μου, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἄλλου Παρακλήτου, ἵνα ὅταν γένηται, πιστεύ σητε ὅτι πάντα καὶ οἶδα καὶ δύναμαι. Οὕτως οὖν παραμυθησάμενος αὐτοὺς, πάλιν λέγει τὰ λυπηρά, τη συνεχείᾳ τούτων γυμνάζων αὐτοὺς εἰς τὸ μὴ θορυβηθήναι κατὰ τὸν καιρὸν τῶν δεινῶν. Τὸ γὰρ προσδοκηθὲν ὁμαλώτερον είωθε προσβάλλειν. Οὐκ ἔτι Vers. 50. Jam non ἄρχων. Ενταῦθα κόσμον μὲν λέγει - princeps. Mundum appellar τὴν κακίαν· ἄρχοντα δὲ τὸν διάβολον· οὐ γὰρ οὐρα hic, malitiam; principem vero, diabolum: non Varim lectiones et nola. Δίδωσιν, Α. Forte διδοῦσιν voluit Post ή addit interpres άλλως. Inclusa uterque in margine. Τελεωτέρους γενομένους omiserat interpres. Έν ἀλλήλοις. Α.

CAP. XIV. γενομένου;. ΓΕἰκό; γὰρ αὐτοὺς ἐπιλαθέσθαι reducet (ft perfectioribus factis) Nam verisimile τινῶν. Εἰρήνην ἀφίημί ὑμῖν. Οἱ μὲν ἄλλοι ἄνθρωποι ἀποθνήσκοντες χρήματα καὶ κτήματα τοῖς οἰκείοις ἀφιᾶσιν· ὁ δὲ Χριστὸς εἰρήνην τοῖς ἰδίοις ἀφῆκεν, εἰρήνην, τὸ γλυκὺ καὶ πρᾶγμα καὶ όνομα. Εἰρήνην, φησὶν, ἀφίημι ὑμῖν, ἵνα εἰρηνεύητε πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸ; ἐμέ· καὶ λοιπὸν οὐδὲν ὑμᾶς ἡ τοῦ κόσμου ταραχή βλάψει οὐδ' ἐμποδίσει. est, eos quardam oblivioni tralidisse, Vers 27. Pacem relinquo vobis. Alii quidem homines morientes pecunias ac possessiones domesticis relinquunt; Christus vero pacem suis relinquit, pacem, cujus et res et nomen dulce: Pacem, inquit, relinquo vobis, ut pacifici erga vos mutuo sim tis et erga me, et ita vobis nulla mundi turbatio quidquam nocebit, neque impedimento erit. vobis. Quæ a me amatur, quæ propter illa quæ animæ prosunt, conceditur: non mundi pacem quæ ob ea quæ nocent animæ, servatur. Ειρήνην Vers. 97. Ρacem ὑμῖν. Τὴν ἐμοὶ πεφιλημένην τὴν ἐπὶ τοῖς ψυχωφελέσιν, οὐ τὴν τοῦ κόσμου τὴν ἐπὶ τοῖς ψυχοβλαβέσιν. Οὐ — ὑμῖν. Ο μὲν γὰρ κόσμος, ήγουν οι κοσ μικά φρονοῦντες, εἰρήνην διδόασιν ἀλλήλοις ἐπὶ κακῷ· ἐγὼ δὲ εἰρήνην δίδωμι ὑμῖν ἐπ᾿ ἀγαθῷ. "Η ὁ μὲν κόσμος χρήματα καὶ κτήματα δίδωσι τοῖς αὐτοῦ· ἐγὼ δὲ εἰρήνην δίδωμι ὑμῖν τοῖς ἐμοῖς. Ἐπεὶ δὲ τὸ ᾿Αφίημι ὑμῖν, ἀναχώρησιν ἐμφαῖνον, σύγχυσιν πλείονα αὐτοῖς ἐνεποίησε, φησί - “ኣ Vers. 27. Non vobis. Siquidem mundus sive mundana sapientes, pacem mutuo dant mali causa: ego vero pacem do vobis boni causa. Aut aliter mundus pecunias ac possessiones suis largitur, ego vero pacem do vobis, qui mei estis. Quia autem dicendo: Pacem relinquo vobis, quo separationem indicabat, majorem eis injecerat turbaLionem, ait: Vers. 27. Ne δειλιάτω. Ορᾶς ὅτι οὐ τοσοῦτον ἀπὸ φιλοformides. Vides, quod non στοργίας, ὅσον ἀπὸ δειλίας ἔπασχον, οιόμενοι δια tantum amoris magnitudine monebantur, quantum σπαραχθήσεσθαι παρὰ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ. formidine: pulantes, se discerpendos ab illius inimicis. Ηκούσατε ὑμᾶς. Οὐκ εἶπον ὅτι Υπάγω μόν νον, ἀλλ' ὅτι καὶ Ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Λοιπὸν τί δειλιᾶτε; Εἰ - Πατέρα. Επειδή οὔπω περὶ τῆς ἐμῆς πε πληροφόρησθε δυνάμεως, καὶ διότι ἀποθνήσκω, νομίζετε με μη δύνασθαι μετὰ θάνατον συντηρεῖν ὑμᾶς· ὀφείλετε χαίρειν, ὅτι εἶπον, Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, τὸν δυνάμενον ἐξελέσθαι ὑμᾶς πάσης ἐπιβουλῆς, ἐννοοῦντες ὅτι πρεσβεύσω πάντως ὑπὲρ ὑμῶν. Ότι ἐστί.—Μείζων μου ἐστι, τῇ δυνάμει, ὡς ὑμεῖς δοκεῖτε, ἅτε περιφανέστερον ἐν ταῖς Γραφαῖς ἀνακηρυττόμενος. Ταῦτα δὲ πάντα λέγει συγκατα βαίνων τῇ ὑπολήψει καὶ ἀσθενείᾳ τῶν μαθητῶν, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς οὐκ ὀρθῆς αὐτῶν ὑπολήψεω; ἐλέγχων αὐτούς. Κατὰ γὰρ τὸν ἀληθῆ λόγον, ὁ Πατήρ μείζων μὲν, ἀλλ᾽ οὐ τῇ δυνάμει· μόνῳ δὲ τῷ αἰτίῳ, ὅτι αἴτιος τῷ Υἱῷ τῆς γεννήσεως. Ἐκ τοῦ Πατρὸς γὰρ ὁ Υΰς. Vers. 28. Audistis - vos. Non solum dixi quod vado, sed etiam quod venio ad ros. Quid ergo formidatis? Vers. 28. Si Patrem. Quia de mea nondum certiores facti estis potentia, et quia morior, putatis, me post mortem non posse vos conservare; debelis tamen gaudere, quod dixerim: Vado ad Patrem, qui potens est vos ab omnibus insidiis eripere, cognoscentes, quod omnino legatione fungar pro vobis. est. Vers. 28. Quia - Major me est, ut vos putatis, tanquam manifestius in Scripturis promulgatus. Hæc autem omnia dicit indulgens suspicioni ac imbecillitati illorum, et ex ipsa non recta eorum opinione arguens illos. Nam in veritate Pater major quidem est, at non potentia, sed solo principii modo, quia Filio principium est generationis: siqui dem ex Patre est Filius. Vers. 29. Ει credatis. Dixi vobis, quæ sunt de mea profectione, ac rursun de meo reditu, et de alio Paracleto, ut cum fieri videritis, credatis, quod omnia et noverim et possim. Ita consulaturus eos, rursum tristia dicit, horum frequentia illos exercens, ne periculorum tempore turbarentur, siquidem quod exspectatum est levius ferri solet Καὶ — πιστεύσητε. Εἴρηκα ὑμῖν τὰ περὶ τῆς ἀποδημίας καὶ πάλιν ἐπιδημίας μου, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἄλλου Παρακλήτου, ἵνα ὅταν γένηται, πιστεύ σητε ὅτι πάντα καὶ οἶδα καὶ δύναμαι. Οὕτως οὖν παραμυθησάμενος αὐτοὺς, πάλιν λέγει τὰ λυπηρά, τη συνεχείᾳ τούτων γυμνάζων αὐτοὺς εἰς τὸ μὴ θορυβηθήναι κατὰ τὸν καιρὸν τῶν δεινῶν. Τὸ γὰρ προσδοκηθὲν ὁμαλώτερον είωθε προσβάλλειν. Οὐκ ἔτι Vers. 50. Jam non ἄρχων. Ενταῦθα κόσμον μὲν λέγει - princeps. Mundum appellar τὴν κακίαν· ἄρχοντα δὲ τὸν διάβολον· οὐ γὰρ οὐρα hic, malitiam; principem vero, diabolum: non Varim lectiones et nola. Δίδωσιν, Α. Forte διδοῦσιν voluit Post ή addit interpres άλλως. Inclusa uterque in margine. Τελεωτέρους γενομένους omiserat interpres. Έν ἀλλήλοις. Α.

CAP. XIV. γενομένου;. ΓΕἰκό; γὰρ αὐτοὺς ἐπιλαθέσθαι reducet (ft perfectioribus factis) Nam verisimile τινῶν. Εἰρήνην ἀφίημί ὑμῖν. Οἱ μὲν ἄλλοι ἄνθρωποι ἀποθνήσκοντες χρήματα καὶ κτήματα τοῖς οἰκείοις ἀφιᾶσιν· ὁ δὲ Χριστὸς εἰρήνην τοῖς ἰδίοις ἀφῆκεν, εἰρήνην, τὸ γλυκὺ καὶ πρᾶγμα καὶ όνομα. Εἰρήνην, φησὶν, ἀφίημι ὑμῖν, ἵνα εἰρηνεύητε πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸ; ἐμέ· καὶ λοιπὸν οὐδὲν ὑμᾶς ἡ τοῦ κόσμου ταραχή βλάψει οὐδ' ἐμποδίσει. est, eos quardam oblivioni tralidisse, Vers 27. Pacem relinquo vobis. Alii quidem homines morientes pecunias ac possessiones domesticis relinquunt; Christus vero pacem suis relinquit, pacem, cujus et res et nomen dulce: Pacem, inquit, relinquo vobis, ut pacifici erga vos mutuo sim tis et erga me, et ita vobis nulla mundi turbatio quidquam nocebit, neque impedimento erit. vobis. Quæ a me amatur, quæ propter illa quæ animæ prosunt, conceditur: non mundi pacem quæ ob ea quæ nocent animæ, servatur. Ειρήνην Vers. 97. Ρacem ὑμῖν. Τὴν ἐμοὶ πεφιλημένην τὴν ἐπὶ τοῖς ψυχωφελέσιν, οὐ τὴν τοῦ κόσμου τὴν ἐπὶ τοῖς ψυχοβλαβέσιν. Οὐ — ὑμῖν. Ο μὲν γὰρ κόσμος, ήγουν οι κοσ μικά φρονοῦντες, εἰρήνην διδόασιν ἀλλήλοις ἐπὶ κακῷ· ἐγὼ δὲ εἰρήνην δίδωμι ὑμῖν ἐπ᾿ ἀγαθῷ. "Η ὁ μὲν κόσμος χρήματα καὶ κτήματα δίδωσι τοῖς αὐτοῦ· ἐγὼ δὲ εἰρήνην δίδωμι ὑμῖν τοῖς ἐμοῖς. Ἐπεὶ δὲ τὸ ᾿Αφίημι ὑμῖν, ἀναχώρησιν ἐμφαῖνον, σύγχυσιν πλείονα αὐτοῖς ἐνεποίησε, φησί - “ኣ Vers. 27. Non vobis. Siquidem mundus sive mundana sapientes, pacem mutuo dant mali causa: ego vero pacem do vobis boni causa. Aut aliter mundus pecunias ac possessiones suis largitur, ego vero pacem do vobis, qui mei estis. Quia autem dicendo: Pacem relinquo vobis, quo separationem indicabat, majorem eis injecerat turbaLionem, ait: Vers. 27. Ne δειλιάτω. Ορᾶς ὅτι οὐ τοσοῦτον ἀπὸ φιλοformides. Vides, quod non στοργίας, ὅσον ἀπὸ δειλίας ἔπασχον, οιόμενοι δια tantum amoris magnitudine monebantur, quantum σπαραχθήσεσθαι παρὰ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ. formidine: pulantes, se discerpendos ab illius inimicis. Ηκούσατε ὑμᾶς. Οὐκ εἶπον ὅτι Υπάγω μόν νον, ἀλλ' ὅτι καὶ Ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Λοιπὸν τί δειλιᾶτε; Εἰ - Πατέρα. Επειδή οὔπω περὶ τῆς ἐμῆς πε πληροφόρησθε δυνάμεως, καὶ διότι ἀποθνήσκω, νομίζετε με μη δύνασθαι μετὰ θάνατον συντηρεῖν ὑμᾶς· ὀφείλετε χαίρειν, ὅτι εἶπον, Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, τὸν δυνάμενον ἐξελέσθαι ὑμᾶς πάσης ἐπιβουλῆς, ἐννοοῦντες ὅτι πρεσβεύσω πάντως ὑπὲρ ὑμῶν. Ότι ἐστί.—Μείζων μου ἐστι, τῇ δυνάμει, ὡς ὑμεῖς δοκεῖτε, ἅτε περιφανέστερον ἐν ταῖς Γραφαῖς ἀνακηρυττόμενος. Ταῦτα δὲ πάντα λέγει συγκατα βαίνων τῇ ὑπολήψει καὶ ἀσθενείᾳ τῶν μαθητῶν, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς οὐκ ὀρθῆς αὐτῶν ὑπολήψεω; ἐλέγχων αὐτούς. Κατὰ γὰρ τὸν ἀληθῆ λόγον, ὁ Πατήρ μείζων μὲν, ἀλλ᾽ οὐ τῇ δυνάμει· μόνῳ δὲ τῷ αἰτίῳ, ὅτι αἴτιος τῷ Υἱῷ τῆς γεννήσεως. Ἐκ τοῦ Πατρὸς γὰρ ὁ Υΰς. Vers. 28. Audistis - vos. Non solum dixi quod vado, sed etiam quod venio ad ros. Quid ergo formidatis? Vers. 28. Si Patrem. Quia de mea nondum certiores facti estis potentia, et quia morior, putatis, me post mortem non posse vos conservare; debelis tamen gaudere, quod dixerim: Vado ad Patrem, qui potens est vos ab omnibus insidiis eripere, cognoscentes, quod omnino legatione fungar pro vobis. est. Vers. 28. Quia - Major me est, ut vos putatis, tanquam manifestius in Scripturis promulgatus. Hæc autem omnia dicit indulgens suspicioni ac imbecillitati illorum, et ex ipsa non recta eorum opinione arguens illos. Nam in veritate Pater major quidem est, at non potentia, sed solo principii modo, quia Filio principium est generationis: siqui dem ex Patre est Filius. Vers. 29. Ει credatis. Dixi vobis, quæ sunt de mea profectione, ac rursun de meo reditu, et de alio Paracleto, ut cum fieri videritis, credatis, quod omnia et noverim et possim. Ita consulaturus eos, rursum tristia dicit, horum frequentia illos exercens, ne periculorum tempore turbarentur, siquidem quod exspectatum est levius ferri solet Καὶ — πιστεύσητε. Εἴρηκα ὑμῖν τὰ περὶ τῆς ἀποδημίας καὶ πάλιν ἐπιδημίας μου, καὶ τὰ περὶ τοῦ ἄλλου Παρακλήτου, ἵνα ὅταν γένηται, πιστεύ σητε ὅτι πάντα καὶ οἶδα καὶ δύναμαι. Οὕτως οὖν παραμυθησάμενος αὐτοὺς, πάλιν λέγει τὰ λυπηρά, τη συνεχείᾳ τούτων γυμνάζων αὐτοὺς εἰς τὸ μὴ θορυβηθήναι κατὰ τὸν καιρὸν τῶν δεινῶν. Τὸ γὰρ προσδοκηθὲν ὁμαλώτερον είωθε προσβάλλειν. Οὐκ ἔτι Vers. 50. Jam non ἄρχων. Ενταῦθα κόσμον μὲν λέγει - princeps. Mundum appellar τὴν κακίαν· ἄρχοντα δὲ τὸν διάβολον· οὐ γὰρ οὐρα hic, malitiam; principem vero, diabolum: non Varim lectiones et nola. Δίδωσιν, Α. Forte διδοῦσιν voluit Post ή addit interpres άλλως. Inclusa uterque in margine. Τελεωτέρους γενομένους omiserat interpres. Έν ἀλλήλοις. Α.

anias casio we terra dominatur, sed malitias (l), νοῦ καὶ γῆς ἄρχει. Ἐπεὶ πάντα ἂν ἀνέτρεψε καὶ quod omuia straverit ac perverterit, Ipse autem dicitur etiam princeps tenebrarum. sive peccati. Ait ergo: Venit adversum me diabolus cum pervērsis Judæis, data sibi e supernis potestate. Nam et apud Lucam dixit ad eos, qui se comprehendebant: Hæc est hora vestra et polesias tenebra- Vers. 50. Et — quidquam. In alfis quidem hominibus peccatum est causa mortis, nullus siquidem peccati expers est, ideo nullus immortalis; in me vero non habet ullam mortis causam; ego enim absque peccato sum, et propterea condemnabitur, sicut prius decimo quinto capite enarravimus, ubi dicitur: Nunc judicium est hujus mundi, nunc princepe kujus mundi ejicietur foras ". Vers. 51. Sed Patrem. Sed morior, ut cognoscant omnes, quod diligam Patrem, obediens illius voluntati; voluntas autem ejus est, ut moriar pro salate hominum. Vers. 31. Et facio. Ut cognoscant, quod præceptum ejus moriens adimpleam. Vers. 51. Surgite, eamus hinc. Videns discipulos admodum metuentes, et se jam comprehendi ac interfici imaginantes, et propterea crebro retrorsum se convertendo, non satis his quae dicebantur, advertere: siquidem maximam illis angorem inducebat, tum locus publicus, tum nos et præcipue quod dixisset: Venit princeps mundi w, trausfert illos in locum alium tutiorem, quo existimantes in tuto esse, absque ullo metu audirent: nam magna audituri erant dogmata. Deinde rursum ait: Cap. XV. Vers. 1. Ego vera. Id est eximia, Incorruptibilis, spiritualis: siquidem hac frequenter signifcat nomen ἀληθινόν. Aliter quoque dicitur, Vitis vera, quia pro fructa profert veritatem. Se ipsum itaque vitem nominat, utpote præbentem dulcedinem ac humani cordis lætitiam, ipsam videlicet prædicationem, quam etiam Scriptura vinum appellat, et tanquam radicem discipulorum: palmites vero discipulos, quasi ex ipso germinantes sermone doctrinæ, et per eum nutritos ad fructifcationem maturorum botrorum, sive virtutum, ut et ipsi similiter præbeant vinum doctrinæ. Vers. 1. Ει Paler est. Curator, non tamen radicis, sed palmitum. Vere hæc vitis eximia est, in qua de solis palmitibus curam habere oportet; κατέβαλεν. Ὁ αὐτὸς δὲ καὶ ἄρχων τοῦ σκότους όνο μάζεται, ήγουν τῆς ἁμαρτίας. Φησὶν οὔ, ὅτι Έρχε ται κατ᾿ ἐμοῦ ὁ διάβολος μετὰ τῶν πονηρῶν Ἰου δαίων, δοθείσης αὐτοῖς ἐξουσίας ἄνωθεν. [Εἶπε γὰρ καὶ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ πρὸς τοὺς συλλαμβάνοντας αὐτόν· ὅτι Αὕτη ὑμῶν ἐστιν ἡ ὥρα καὶ ἡ ἐξουσία τοῦ σκότους. Καὶ οὐδέν. Ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ἀνθρώπων αἴτιον τοῦ θανάτου ἢ ἁμαρτία· οὐδεὶς γὰρ ἀναμάρτητος, διὸ καὶ οὐδεὶς ἀθάνατος· ἐν ἐμοὶ δὲ οὐκ ἔχει οὐδὲν αἴτιον θανάτου· ἀναμάρτητος γὰρ ἐγώ. Διὸ καὶ κατακριθήσεται, [καθώς προεξηγησάμεθα ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ, ἔνθα κεῖται τή Νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου, νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται έξω.] 'All' Πατέρα. 'Αλλ' ἀποθνήσκω, ἵνα γνώσι πάντες ὅτι ἀγαπῶ τὸν Πατέρα, ὑπακούων αὐτοῦ τῷ θελήματι. Θέλημα δὲ αὐτοῦ ἀποθανεῖν μὲ ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. s Joan. xvΙ, 13. ** Luc. xx11, 53. • Joan. xri, Inclura ebeunt Α. Tou, abest A. Inclusa absunt A. inclusa absunt A. Kal ποιῶ. Καὶ ἵνα γνώσιν ότι πληρῶ τὴν ἐνα τολὴν αὐτοῦ ἀποθνήσκων. Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν. Βλέπων τους μα θητάς σφόδρα δειλιῶντας καὶ φανταζομένους ήδη τοὺς συλληψομένους καὶ ἀναιρήσοντας, καὶ διὰ τοῦ το πυκνά μεταστρεφομένους, καὶ μὴ δυναμένους προσέχειν τοῖς λεγομένοις· καὶ γὰρ ἐνεποίουν αὐτοῖς ἀγωνίαν, καὶ ὁ τόπος, κατάδηλος ὤν, καὶ ἡ νύξ, καὶ τὸ εἰπεῖν ὅτι ῎Ερχεται ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων· με τάγει τούτους εἰς ἕτερον τόπον ἀσφαλέστερον, ἵνα, νομίσαντες ἐν ἀσφαλείᾳ καταστῆναι, μετὰ ἀδείας ἀκούσωσι. Καὶ γὰρ ἔμελλον μεγάλων ἀκούσεσθαι δογμάτων, εἶτα πάλιν φησίν· Εγώ ἀληθινή. Η εξαίρετος, ἡ ἄφθαρτος, ή πνευματική. Ταῦτα γὰρ πολλάκις τὸ ἀληθινὸν δηλοί. [Καὶ ἑτέρως δὲ 'Αμπελος ἀληθινὴ ἡ τὴν ἀλήθειαν καρποφοροῦσα. Αμπελον μὲν οὖν ἑαυτὸν ὀνομάζει, ὡς παρέχοντα τὸ νόστιμον καὶ εὐφραίνον καρδίαν ἀνθρώπου κήρυγμα, δ καὶ οἶνον ή Γραφή προσαγορεύει· καὶ ὡς ρίζαν τῶν μαθητῶν· κλήματα δὲ τοὺς μαθητ τὰς ὡς ἐξ αὐτοῦ βλαστήσαντας τῷ λόγῳ τῆς διδα σκαλίας, καὶ δι' αὐτοῦ τρεφομένου; εἰ; καρποφορίαν βοτρύων ὡραίων, εἴτουν ἀρετῶν, καὶ παροχὴν ὁμοίως τοῦ διδασκαλικού οίνου. Ο Πατήρ ἐστιν. Ο επιμελητή, πλὴν οὐ τῆς ρίζης, ἀλλὰ τῶν κλάδων. Εξαίρετος γὰρ ὄντως αύτη ἡ ἄμπελος, κατὰ τοὺς κλάδους μόνον δεομένη ἐπι 51. ** Joan. xiv, 30. Variæ lectiones et notæ. Ὑμεῖς τὰ κλήματα, ex versu 5, Hic, pro more suo, infert Chrysost. t. VIII, p. 446 B, 447 A. «Και, ante ὁ Πατήρ, quod Hentenius expres sit, neuter meorum habet. Sed malitia, etc. Siquidem omnia everteret et dejiceret.

anias casio we terra dominatur, sed malitias (l), νοῦ καὶ γῆς ἄρχει. Ἐπεὶ πάντα ἂν ἀνέτρεψε καὶ quod omuia straverit ac perverterit, Ipse autem dicitur etiam princeps tenebrarum. sive peccati. Ait ergo: Venit adversum me diabolus cum pervērsis Judæis, data sibi e supernis potestate. Nam et apud Lucam dixit ad eos, qui se comprehendebant: Hæc est hora vestra et polesias tenebra- Vers. 50. Et — quidquam. In alfis quidem hominibus peccatum est causa mortis, nullus siquidem peccati expers est, ideo nullus immortalis; in me vero non habet ullam mortis causam; ego enim absque peccato sum, et propterea condemnabitur, sicut prius decimo quinto capite enarravimus, ubi dicitur: Nunc judicium est hujus mundi, nunc princepe kujus mundi ejicietur foras ". Vers. 51. Sed Patrem. Sed morior, ut cognoscant omnes, quod diligam Patrem, obediens illius voluntati; voluntas autem ejus est, ut moriar pro salate hominum. Vers. 31. Et facio. Ut cognoscant, quod præceptum ejus moriens adimpleam. Vers. 51. Surgite, eamus hinc. Videns discipulos admodum metuentes, et se jam comprehendi ac interfici imaginantes, et propterea crebro retrorsum se convertendo, non satis his quae dicebantur, advertere: siquidem maximam illis angorem inducebat, tum locus publicus, tum nos et præcipue quod dixisset: Venit princeps mundi w, trausfert illos in locum alium tutiorem, quo existimantes in tuto esse, absque ullo metu audirent: nam magna audituri erant dogmata. Deinde rursum ait: Cap. XV. Vers. 1. Ego vera. Id est eximia, Incorruptibilis, spiritualis: siquidem hac frequenter signifcat nomen ἀληθινόν. Aliter quoque dicitur, Vitis vera, quia pro fructa profert veritatem. Se ipsum itaque vitem nominat, utpote præbentem dulcedinem ac humani cordis lætitiam, ipsam videlicet prædicationem, quam etiam Scriptura vinum appellat, et tanquam radicem discipulorum: palmites vero discipulos, quasi ex ipso germinantes sermone doctrinæ, et per eum nutritos ad fructifcationem maturorum botrorum, sive virtutum, ut et ipsi similiter præbeant vinum doctrinæ. Vers. 1. Ει Paler est. Curator, non tamen radicis, sed palmitum. Vere hæc vitis eximia est, in qua de solis palmitibus curam habere oportet; κατέβαλεν. Ὁ αὐτὸς δὲ καὶ ἄρχων τοῦ σκότους όνο μάζεται, ήγουν τῆς ἁμαρτίας. Φησὶν οὔ, ὅτι Έρχε ται κατ᾿ ἐμοῦ ὁ διάβολος μετὰ τῶν πονηρῶν Ἰου δαίων, δοθείσης αὐτοῖς ἐξουσίας ἄνωθεν. [Εἶπε γὰρ καὶ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ πρὸς τοὺς συλλαμβάνοντας αὐτόν· ὅτι Αὕτη ὑμῶν ἐστιν ἡ ὥρα καὶ ἡ ἐξουσία τοῦ σκότους. Καὶ οὐδέν. Ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ἀνθρώπων αἴτιον τοῦ θανάτου ἢ ἁμαρτία· οὐδεὶς γὰρ ἀναμάρτητος, διὸ καὶ οὐδεὶς ἀθάνατος· ἐν ἐμοὶ δὲ οὐκ ἔχει οὐδὲν αἴτιον θανάτου· ἀναμάρτητος γὰρ ἐγώ. Διὸ καὶ κατακριθήσεται, [καθώς προεξηγησάμεθα ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ, ἔνθα κεῖται τή Νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου, νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται έξω.] 'All' Πατέρα. 'Αλλ' ἀποθνήσκω, ἵνα γνώσι πάντες ὅτι ἀγαπῶ τὸν Πατέρα, ὑπακούων αὐτοῦ τῷ θελήματι. Θέλημα δὲ αὐτοῦ ἀποθανεῖν μὲ ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. s Joan. xvΙ, 13. ** Luc. xx11, 53. • Joan. xri, Inclura ebeunt Α. Tou, abest A. Inclusa absunt A. inclusa absunt A. Kal ποιῶ. Καὶ ἵνα γνώσιν ότι πληρῶ τὴν ἐνα τολὴν αὐτοῦ ἀποθνήσκων. Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν. Βλέπων τους μα θητάς σφόδρα δειλιῶντας καὶ φανταζομένους ήδη τοὺς συλληψομένους καὶ ἀναιρήσοντας, καὶ διὰ τοῦ το πυκνά μεταστρεφομένους, καὶ μὴ δυναμένους προσέχειν τοῖς λεγομένοις· καὶ γὰρ ἐνεποίουν αὐτοῖς ἀγωνίαν, καὶ ὁ τόπος, κατάδηλος ὤν, καὶ ἡ νύξ, καὶ τὸ εἰπεῖν ὅτι ῎Ερχεται ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων· με τάγει τούτους εἰς ἕτερον τόπον ἀσφαλέστερον, ἵνα, νομίσαντες ἐν ἀσφαλείᾳ καταστῆναι, μετὰ ἀδείας ἀκούσωσι. Καὶ γὰρ ἔμελλον μεγάλων ἀκούσεσθαι δογμάτων, εἶτα πάλιν φησίν· Εγώ ἀληθινή. Η εξαίρετος, ἡ ἄφθαρτος, ή πνευματική. Ταῦτα γὰρ πολλάκις τὸ ἀληθινὸν δηλοί. [Καὶ ἑτέρως δὲ 'Αμπελος ἀληθινὴ ἡ τὴν ἀλήθειαν καρποφοροῦσα. Αμπελον μὲν οὖν ἑαυτὸν ὀνομάζει, ὡς παρέχοντα τὸ νόστιμον καὶ εὐφραίνον καρδίαν ἀνθρώπου κήρυγμα, δ καὶ οἶνον ή Γραφή προσαγορεύει· καὶ ὡς ρίζαν τῶν μαθητῶν· κλήματα δὲ τοὺς μαθητ τὰς ὡς ἐξ αὐτοῦ βλαστήσαντας τῷ λόγῳ τῆς διδα σκαλίας, καὶ δι' αὐτοῦ τρεφομένου; εἰ; καρποφορίαν βοτρύων ὡραίων, εἴτουν ἀρετῶν, καὶ παροχὴν ὁμοίως τοῦ διδασκαλικού οίνου. Ο Πατήρ ἐστιν. Ο επιμελητή, πλὴν οὐ τῆς ρίζης, ἀλλὰ τῶν κλάδων. Εξαίρετος γὰρ ὄντως αύτη ἡ ἄμπελος, κατὰ τοὺς κλάδους μόνον δεομένη ἐπι 51. ** Joan. xiv, 30. Variæ lectiones et notæ. Ὑμεῖς τὰ κλήματα, ex versu 5, Hic, pro more suo, infert Chrysost. t. VIII, p. 446 B, 447 A. «Και, ante ὁ Πατήρ, quod Hentenius expres sit, neuter meorum habet. Sed malitia, etc. Siquidem omnia everteret et dejiceret.

anias casio we terra dominatur, sed malitias (l), νοῦ καὶ γῆς ἄρχει. Ἐπεὶ πάντα ἂν ἀνέτρεψε καὶ quod omuia straverit ac perverterit, Ipse autem dicitur etiam princeps tenebrarum. sive peccati. Ait ergo: Venit adversum me diabolus cum pervērsis Judæis, data sibi e supernis potestate. Nam et apud Lucam dixit ad eos, qui se comprehendebant: Hæc est hora vestra et polesias tenebra- Vers. 50. Et — quidquam. In alfis quidem hominibus peccatum est causa mortis, nullus siquidem peccati expers est, ideo nullus immortalis; in me vero non habet ullam mortis causam; ego enim absque peccato sum, et propterea condemnabitur, sicut prius decimo quinto capite enarravimus, ubi dicitur: Nunc judicium est hujus mundi, nunc princepe kujus mundi ejicietur foras ". Vers. 51. Sed Patrem. Sed morior, ut cognoscant omnes, quod diligam Patrem, obediens illius voluntati; voluntas autem ejus est, ut moriar pro salate hominum. Vers. 31. Et facio. Ut cognoscant, quod præceptum ejus moriens adimpleam. Vers. 51. Surgite, eamus hinc. Videns discipulos admodum metuentes, et se jam comprehendi ac interfici imaginantes, et propterea crebro retrorsum se convertendo, non satis his quae dicebantur, advertere: siquidem maximam illis angorem inducebat, tum locus publicus, tum nos et præcipue quod dixisset: Venit princeps mundi w, trausfert illos in locum alium tutiorem, quo existimantes in tuto esse, absque ullo metu audirent: nam magna audituri erant dogmata. Deinde rursum ait: Cap. XV. Vers. 1. Ego vera. Id est eximia, Incorruptibilis, spiritualis: siquidem hac frequenter signifcat nomen ἀληθινόν. Aliter quoque dicitur, Vitis vera, quia pro fructa profert veritatem. Se ipsum itaque vitem nominat, utpote præbentem dulcedinem ac humani cordis lætitiam, ipsam videlicet prædicationem, quam etiam Scriptura vinum appellat, et tanquam radicem discipulorum: palmites vero discipulos, quasi ex ipso germinantes sermone doctrinæ, et per eum nutritos ad fructifcationem maturorum botrorum, sive virtutum, ut et ipsi similiter præbeant vinum doctrinæ. Vers. 1. Ει Paler est. Curator, non tamen radicis, sed palmitum. Vere hæc vitis eximia est, in qua de solis palmitibus curam habere oportet; κατέβαλεν. Ὁ αὐτὸς δὲ καὶ ἄρχων τοῦ σκότους όνο μάζεται, ήγουν τῆς ἁμαρτίας. Φησὶν οὔ, ὅτι Έρχε ται κατ᾿ ἐμοῦ ὁ διάβολος μετὰ τῶν πονηρῶν Ἰου δαίων, δοθείσης αὐτοῖς ἐξουσίας ἄνωθεν. [Εἶπε γὰρ καὶ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ πρὸς τοὺς συλλαμβάνοντας αὐτόν· ὅτι Αὕτη ὑμῶν ἐστιν ἡ ὥρα καὶ ἡ ἐξουσία τοῦ σκότους. Καὶ οὐδέν. Ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ἀνθρώπων αἴτιον τοῦ θανάτου ἢ ἁμαρτία· οὐδεὶς γὰρ ἀναμάρτητος, διὸ καὶ οὐδεὶς ἀθάνατος· ἐν ἐμοὶ δὲ οὐκ ἔχει οὐδὲν αἴτιον θανάτου· ἀναμάρτητος γὰρ ἐγώ. Διὸ καὶ κατακριθήσεται, [καθώς προεξηγησάμεθα ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ, ἔνθα κεῖται τή Νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου, νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται έξω.] 'All' Πατέρα. 'Αλλ' ἀποθνήσκω, ἵνα γνώσι πάντες ὅτι ἀγαπῶ τὸν Πατέρα, ὑπακούων αὐτοῦ τῷ θελήματι. Θέλημα δὲ αὐτοῦ ἀποθανεῖν μὲ ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. s Joan. xvΙ, 13. ** Luc. xx11, 53. • Joan. xri, Inclura ebeunt Α. Tou, abest A. Inclusa absunt A. inclusa absunt A. Kal ποιῶ. Καὶ ἵνα γνώσιν ότι πληρῶ τὴν ἐνα τολὴν αὐτοῦ ἀποθνήσκων. Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν. Βλέπων τους μα θητάς σφόδρα δειλιῶντας καὶ φανταζομένους ήδη τοὺς συλληψομένους καὶ ἀναιρήσοντας, καὶ διὰ τοῦ το πυκνά μεταστρεφομένους, καὶ μὴ δυναμένους προσέχειν τοῖς λεγομένοις· καὶ γὰρ ἐνεποίουν αὐτοῖς ἀγωνίαν, καὶ ὁ τόπος, κατάδηλος ὤν, καὶ ἡ νύξ, καὶ τὸ εἰπεῖν ὅτι ῎Ερχεται ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων· με τάγει τούτους εἰς ἕτερον τόπον ἀσφαλέστερον, ἵνα, νομίσαντες ἐν ἀσφαλείᾳ καταστῆναι, μετὰ ἀδείας ἀκούσωσι. Καὶ γὰρ ἔμελλον μεγάλων ἀκούσεσθαι δογμάτων, εἶτα πάλιν φησίν· Εγώ ἀληθινή. Η εξαίρετος, ἡ ἄφθαρτος, ή πνευματική. Ταῦτα γὰρ πολλάκις τὸ ἀληθινὸν δηλοί. [Καὶ ἑτέρως δὲ 'Αμπελος ἀληθινὴ ἡ τὴν ἀλήθειαν καρποφοροῦσα. Αμπελον μὲν οὖν ἑαυτὸν ὀνομάζει, ὡς παρέχοντα τὸ νόστιμον καὶ εὐφραίνον καρδίαν ἀνθρώπου κήρυγμα, δ καὶ οἶνον ή Γραφή προσαγορεύει· καὶ ὡς ρίζαν τῶν μαθητῶν· κλήματα δὲ τοὺς μαθητ τὰς ὡς ἐξ αὐτοῦ βλαστήσαντας τῷ λόγῳ τῆς διδα σκαλίας, καὶ δι' αὐτοῦ τρεφομένου; εἰ; καρποφορίαν βοτρύων ὡραίων, εἴτουν ἀρετῶν, καὶ παροχὴν ὁμοίως τοῦ διδασκαλικού οίνου. Ο Πατήρ ἐστιν. Ο επιμελητή, πλὴν οὐ τῆς ρίζης, ἀλλὰ τῶν κλάδων. Εξαίρετος γὰρ ὄντως αύτη ἡ ἄμπελος, κατὰ τοὺς κλάδους μόνον δεομένη ἐπι 51. ** Joan. xiv, 30. Variæ lectiones et notæ. Ὑμεῖς τὰ κλήματα, ex versu 5, Hic, pro more suo, infert Chrysost. t. VIII, p. 446 B, 447 A. «Και, ante ὁ Πατήρ, quod Hentenius expres sit, neuter meorum habet. Sed malitia, etc. Siquidem omnia everteret et dejiceret.

anias casio we terra dominatur, sed malitias (l), νοῦ καὶ γῆς ἄρχει. Ἐπεὶ πάντα ἂν ἀνέτρεψε καὶ quod omuia straverit ac perverterit, Ipse autem dicitur etiam princeps tenebrarum. sive peccati. Ait ergo: Venit adversum me diabolus cum pervērsis Judæis, data sibi e supernis potestate. Nam et apud Lucam dixit ad eos, qui se comprehendebant: Hæc est hora vestra et polesias tenebra- Vers. 50. Et — quidquam. In alfis quidem hominibus peccatum est causa mortis, nullus siquidem peccati expers est, ideo nullus immortalis; in me vero non habet ullam mortis causam; ego enim absque peccato sum, et propterea condemnabitur, sicut prius decimo quinto capite enarravimus, ubi dicitur: Nunc judicium est hujus mundi, nunc princepe kujus mundi ejicietur foras ". Vers. 51. Sed Patrem. Sed morior, ut cognoscant omnes, quod diligam Patrem, obediens illius voluntati; voluntas autem ejus est, ut moriar pro salate hominum. Vers. 31. Et facio. Ut cognoscant, quod præceptum ejus moriens adimpleam. Vers. 51. Surgite, eamus hinc. Videns discipulos admodum metuentes, et se jam comprehendi ac interfici imaginantes, et propterea crebro retrorsum se convertendo, non satis his quae dicebantur, advertere: siquidem maximam illis angorem inducebat, tum locus publicus, tum nos et præcipue quod dixisset: Venit princeps mundi w, trausfert illos in locum alium tutiorem, quo existimantes in tuto esse, absque ullo metu audirent: nam magna audituri erant dogmata. Deinde rursum ait: Cap. XV. Vers. 1. Ego vera. Id est eximia, Incorruptibilis, spiritualis: siquidem hac frequenter signifcat nomen ἀληθινόν. Aliter quoque dicitur, Vitis vera, quia pro fructa profert veritatem. Se ipsum itaque vitem nominat, utpote præbentem dulcedinem ac humani cordis lætitiam, ipsam videlicet prædicationem, quam etiam Scriptura vinum appellat, et tanquam radicem discipulorum: palmites vero discipulos, quasi ex ipso germinantes sermone doctrinæ, et per eum nutritos ad fructifcationem maturorum botrorum, sive virtutum, ut et ipsi similiter præbeant vinum doctrinæ. Vers. 1. Ει Paler est. Curator, non tamen radicis, sed palmitum. Vere hæc vitis eximia est, in qua de solis palmitibus curam habere oportet; κατέβαλεν. Ὁ αὐτὸς δὲ καὶ ἄρχων τοῦ σκότους όνο μάζεται, ήγουν τῆς ἁμαρτίας. Φησὶν οὔ, ὅτι Έρχε ται κατ᾿ ἐμοῦ ὁ διάβολος μετὰ τῶν πονηρῶν Ἰου δαίων, δοθείσης αὐτοῖς ἐξουσίας ἄνωθεν. [Εἶπε γὰρ καὶ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ πρὸς τοὺς συλλαμβάνοντας αὐτόν· ὅτι Αὕτη ὑμῶν ἐστιν ἡ ὥρα καὶ ἡ ἐξουσία τοῦ σκότους. Καὶ οὐδέν. Ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ἀνθρώπων αἴτιον τοῦ θανάτου ἢ ἁμαρτία· οὐδεὶς γὰρ ἀναμάρτητος, διὸ καὶ οὐδεὶς ἀθάνατος· ἐν ἐμοὶ δὲ οὐκ ἔχει οὐδὲν αἴτιον θανάτου· ἀναμάρτητος γὰρ ἐγώ. Διὸ καὶ κατακριθήσεται, [καθώς προεξηγησάμεθα ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ, ἔνθα κεῖται τή Νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου, νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται έξω.] 'All' Πατέρα. 'Αλλ' ἀποθνήσκω, ἵνα γνώσι πάντες ὅτι ἀγαπῶ τὸν Πατέρα, ὑπακούων αὐτοῦ τῷ θελήματι. Θέλημα δὲ αὐτοῦ ἀποθανεῖν μὲ ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. s Joan. xvΙ, 13. ** Luc. xx11, 53. • Joan. xri, Inclura ebeunt Α. Tou, abest A. Inclusa absunt A. inclusa absunt A. Kal ποιῶ. Καὶ ἵνα γνώσιν ότι πληρῶ τὴν ἐνα τολὴν αὐτοῦ ἀποθνήσκων. Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν. Βλέπων τους μα θητάς σφόδρα δειλιῶντας καὶ φανταζομένους ήδη τοὺς συλληψομένους καὶ ἀναιρήσοντας, καὶ διὰ τοῦ το πυκνά μεταστρεφομένους, καὶ μὴ δυναμένους προσέχειν τοῖς λεγομένοις· καὶ γὰρ ἐνεποίουν αὐτοῖς ἀγωνίαν, καὶ ὁ τόπος, κατάδηλος ὤν, καὶ ἡ νύξ, καὶ τὸ εἰπεῖν ὅτι ῎Ερχεται ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων· με τάγει τούτους εἰς ἕτερον τόπον ἀσφαλέστερον, ἵνα, νομίσαντες ἐν ἀσφαλείᾳ καταστῆναι, μετὰ ἀδείας ἀκούσωσι. Καὶ γὰρ ἔμελλον μεγάλων ἀκούσεσθαι δογμάτων, εἶτα πάλιν φησίν· Εγώ ἀληθινή. Η εξαίρετος, ἡ ἄφθαρτος, ή πνευματική. Ταῦτα γὰρ πολλάκις τὸ ἀληθινὸν δηλοί. [Καὶ ἑτέρως δὲ 'Αμπελος ἀληθινὴ ἡ τὴν ἀλήθειαν καρποφοροῦσα. Αμπελον μὲν οὖν ἑαυτὸν ὀνομάζει, ὡς παρέχοντα τὸ νόστιμον καὶ εὐφραίνον καρδίαν ἀνθρώπου κήρυγμα, δ καὶ οἶνον ή Γραφή προσαγορεύει· καὶ ὡς ρίζαν τῶν μαθητῶν· κλήματα δὲ τοὺς μαθητ τὰς ὡς ἐξ αὐτοῦ βλαστήσαντας τῷ λόγῳ τῆς διδα σκαλίας, καὶ δι' αὐτοῦ τρεφομένου; εἰ; καρποφορίαν βοτρύων ὡραίων, εἴτουν ἀρετῶν, καὶ παροχὴν ὁμοίως τοῦ διδασκαλικού οίνου. Ο Πατήρ ἐστιν. Ο επιμελητή, πλὴν οὐ τῆς ρίζης, ἀλλὰ τῶν κλάδων. Εξαίρετος γὰρ ὄντως αύτη ἡ ἄμπελος, κατὰ τοὺς κλάδους μόνον δεομένη ἐπι 51. ** Joan. xiv, 30. Variæ lectiones et notæ. Ὑμεῖς τὰ κλήματα, ex versu 5, Hic, pro more suo, infert Chrysost. t. VIII, p. 446 B, 447 A. «Και, ante ὁ Πατήρ, quod Hentenius expres sit, neuter meorum habet. Sed malitia, etc. Siquidem omnia everteret et dejiceret.

CAP. XIV. μελείας. Τῷ Πατρὶ δὲ τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῶν ἀνατί- Patri autem curam eorum attribuit, tanquam Deo, θησιν, ὡς Θεῷ· δεικνὺς ότι συνεργεί τους καρποφοροῦσι καὶ κολάζει τοὺς μὴ καρποφοροῦντας. Πάν αἴρει αὐτό. Πάν κλῆμα ἐν ἐμοὶ βλαστή σαν, καὶ διὰ πίστεως ηνωμένον μοι, μὴ φέρον καρ πὸν, ήγουν ἀρετὰς, εκκόπτει αὐτὸ ὡς ἄχρηστον, καὶ πυρὸς ἄξιον. Λοιπὸν οὖν πᾶς Χριστιανὸς μὲν, ἄκαρπος δὲ, ἐκκέκοπται τοῦ Χριστοῦ, καὶ εἰ δοκεῖ συνήφθαι αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, καὶ τῷ αἰωνίῳ πυρὶ τετήρηται. Καὶ — φέρῃ. Καθαίρει αὐτὸ διὰ τῶν πειρασμῶν, παραχωρῶν ἐπάγεσθαι τούτους αὐτῷ, κἂν μὲν βλα βερὸν ἀποξέοντας, πᾶσαν δὲ στεῤῥότητα και γονιμό. τητα πλείονος ἀρετῆς ἐμποιοῦντας. Ἵνα δὲ μὴ ὑπου λάβωσιν ακάρπους εἶναι τινας αὐτῶν, καὶ πάλιν θορυβηθῶσι περὶ ἑαυτῶν προαναιρεῖ τὸν τοιοῦτον θόρυβον, λέγων· Ηδη.— ὑμῖν. Περικαθαρθέντες τῷ διδασκαλικῷ λόγῳ μου. Ορᾷς ὅτι εἰ καὶ ἄμπελός ἐστιν, ἀλλὰ καὶ γεωργός. Κοινὴ γὰρ ἡ τοιαύτη γεωργία καὶ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ὥσπερ δὴ καὶ τἆλλα. Ἵνα δὲ μὴ ὑπὸ τῆς πολλῆς δειλίας ἀποσχισθῶσι τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως καὶ σχέσεως, κεχαυνωμένην αὐτῶν ἤδη τὴν ψυχὴν ἐπισφίγγει, καὶ ἑαυτῷ συγκολλῷ, εἰπών· Μείνατε – ὑμῖν. Μείνατε ἐν ἐμοί, συγκολλώ μενοί μοι βεβαιότερον διὰ πίστεως ἀδιστάκτου καὶ σχέσεως ἀῤῥήκτων, κἀγὼ μενῶ ἐν ὑμῖν, συνὼν τῇ δυνάμει καὶ περιέπων ἢ συνέχων ὑμᾶς, ὡς ἄμπελος κλήματα, καὶ καρποφόρους απεργαζόμενος. Καθώς – μείνητε. Οὐδὲ ὑμεῖς δύνασθε καρποφο ρεῖν, ἐὰν ἀποσχισθῆτε τῆς συναφείας μου. Εγώ – πολύν. Σαφηνίζει την παραβολὴν, καὶ σκόπει πῶς εἶπεν· Ο μένων ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν αὐτῷ, οὗτος φέρει καρπόν πολύν. Πολλάκις γὰρ μένει μέν τις ἐν τῷ Χριστῷ, συνημμένος αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, οὐ μένει δὲ καὶ ὁ Χριστὸς ἐν αὐτῷ, ἀποστρεφόμενος αὐτὸν, ὡς ἀναξίως αὐτοῦ πολιτευόμενον. Οὗτος φέρει μὲν καρπὸν, ὀλίγον δὲ, ἐν τι ἀγαθὸν, ἢ καὶ δύο που διαπραξάμενος. Ορῶμεν δὲ καὶ ἐν ἀμπέλοις τοιαῦτα κλήματα, ἃ μὴ χαιρουσῶν αὐτοῖς τῶν ἀμπέλων βοτρυδια οικτρά τινα φέρουσιν. Οτι οὐδέν. Ωσπερ οὐδ' οἱ βλαστοί μὴ ἀπολαύοντες δυνάμεως ἐκ τῆς ῥίζης. Εἰπὼν δὲ ἀνωτέρω ὅτι οὐ δύνασθε καρποφορεῖν, ἐὰν μὴ ἐν ἐμοὶ μείνητε· νῦν λέγει καὶ τὸν κίνδυνον τοῦ μὴ ἐν αὐτῷ μένοντος. Ἐὰν — κλῆμα. Ὡς τὸ κλῆμα τὸ ἄχρηστον. Καὶ ἐξηράνθη. Καὶ ἀπώλεσεν ἣν εἶχεν ἐκ τῆς βίζης Ικμάδα χάριτος. καὶ συνάγουσιν αὐτά. Καὶ συνάγουσι τὰ τοιαῦτα κλήματα οἱ ἄγγελοι κατὰ τὸν καιρὸν τῆς κρίσεως. ostendens quod his qui frucifcant auxilio est, eos que punit qui fructum non ferunt. Vers. 2. Omnem tollit. Omnem palmitom, qui ex me germinavit, mihique por fidem unitus es', nec fructum affert, exscindit tanquam inutilem ac dignum igne. Omnis itaque christianus, qui iufrucluosus est, a Christo excisus est, quanquam per fidem illi conjunctus esse videatur et æterno igni reservatus est. Vers. 2. Et afferal. Purgat eum per tentationes, permittens ut in eum inducantur. Illæ nanıque quod damnum adfert, expoliunt, ac omne robur majoremque virtutum fertilitatem accersunt Ne autem aliquos ex ipsis infructuosos esse suspicentur, atque de seipsis iterum turbentur, Lujusmodi prevenit tumultum, dicens: Vers. 2. Jam vobis. Purgati meo, quo vos docui, sermone. Vides, quod licet vitis sit, est lamen etiam agricola; est enim hæc agricultura communis Patri et Filio, veluti sane et alia. Ne autem præ nimia formidine exciderent a fide ac habitu, quo erga se affecti erant, laxatam jam animam astringh, sibique conglutinat, dicens: Vers. 4. Manete — vobis. Manete in me, firmiter mihi conglutinati per fidem indubitatam, babitumque indissolubilem, et ego manebo in vobis, potemtia vobiscum permanens, vosque amplectens, aut continens vos, sicut vitis palmites, ac fructiferos reddens. Vers. 4. Sicut manseritis. Neque vos fructifcare potestis, si a mei coujunctione distrahamini. Vers. 5. Ego – multum. Expluat parabolam. Et considera quomodo dixerit: Qui manet in me et ego in eo, hic fert fructum multum. Nam frequenter manet quis conjunctus in Christo per fidem; nou manet autem Christus in eo,aversans illum tanquam indigne se gerentem: hic fert quidem fructum, at modicum, unum autalterum opus bonum obiter(mm) perficiens. Videmus autem et in vineis hujusmodi palmites, qui dum illis non gaudent vineæ, miserabiles quosdam ferunt racemulos. Vers. 5. Quia - facere. Tanquam germina, quæ virtute a radice procedente non fruuntur. Cum autem superius dixerit: Non potestis ferre fructum, nisi in me manseritis, nunc etiam periculum dicit ejus qui in se nou mauserit. Vers. 6. Nisi inutile. - palmes. Tanquam sarmentum Vers. 6. Ει exarescel. Ει perdet, quem babebat ex radice gratiæ humorem. Vers. 6. Et colligent eos. Et congregabunt angeli hujusmodi sarmienta in die judicii. Εκκόπτεται Β. Forte εἰ και, aut κἂν δοκῇ. (mm) Obiter. Forte. Varia lectiones et notæ Δι' αὐτῶν, A. Forte. δι' ἑαυτοὺς voluit.

CAP. XIV. μελείας. Τῷ Πατρὶ δὲ τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῶν ἀνατί- Patri autem curam eorum attribuit, tanquam Deo, θησιν, ὡς Θεῷ· δεικνὺς ότι συνεργεί τους καρποφοροῦσι καὶ κολάζει τοὺς μὴ καρποφοροῦντας. Πάν αἴρει αὐτό. Πάν κλῆμα ἐν ἐμοὶ βλαστή σαν, καὶ διὰ πίστεως ηνωμένον μοι, μὴ φέρον καρ πὸν, ήγουν ἀρετὰς, εκκόπτει αὐτὸ ὡς ἄχρηστον, καὶ πυρὸς ἄξιον. Λοιπὸν οὖν πᾶς Χριστιανὸς μὲν, ἄκαρπος δὲ, ἐκκέκοπται τοῦ Χριστοῦ, καὶ εἰ δοκεῖ συνήφθαι αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, καὶ τῷ αἰωνίῳ πυρὶ τετήρηται. Καὶ — φέρῃ. Καθαίρει αὐτὸ διὰ τῶν πειρασμῶν, παραχωρῶν ἐπάγεσθαι τούτους αὐτῷ, κἂν μὲν βλα βερὸν ἀποξέοντας, πᾶσαν δὲ στεῤῥότητα και γονιμό. τητα πλείονος ἀρετῆς ἐμποιοῦντας. Ἵνα δὲ μὴ ὑπου λάβωσιν ακάρπους εἶναι τινας αὐτῶν, καὶ πάλιν θορυβηθῶσι περὶ ἑαυτῶν προαναιρεῖ τὸν τοιοῦτον θόρυβον, λέγων· Ηδη.— ὑμῖν. Περικαθαρθέντες τῷ διδασκαλικῷ λόγῳ μου. Ορᾷς ὅτι εἰ καὶ ἄμπελός ἐστιν, ἀλλὰ καὶ γεωργός. Κοινὴ γὰρ ἡ τοιαύτη γεωργία καὶ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ὥσπερ δὴ καὶ τἆλλα. Ἵνα δὲ μὴ ὑπὸ τῆς πολλῆς δειλίας ἀποσχισθῶσι τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως καὶ σχέσεως, κεχαυνωμένην αὐτῶν ἤδη τὴν ψυχὴν ἐπισφίγγει, καὶ ἑαυτῷ συγκολλῷ, εἰπών· Μείνατε – ὑμῖν. Μείνατε ἐν ἐμοί, συγκολλώ μενοί μοι βεβαιότερον διὰ πίστεως ἀδιστάκτου καὶ σχέσεως ἀῤῥήκτων, κἀγὼ μενῶ ἐν ὑμῖν, συνὼν τῇ δυνάμει καὶ περιέπων ἢ συνέχων ὑμᾶς, ὡς ἄμπελος κλήματα, καὶ καρποφόρους απεργαζόμενος. Καθώς – μείνητε. Οὐδὲ ὑμεῖς δύνασθε καρποφο ρεῖν, ἐὰν ἀποσχισθῆτε τῆς συναφείας μου. Εγώ – πολύν. Σαφηνίζει την παραβολὴν, καὶ σκόπει πῶς εἶπεν· Ο μένων ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν αὐτῷ, οὗτος φέρει καρπόν πολύν. Πολλάκις γὰρ μένει μέν τις ἐν τῷ Χριστῷ, συνημμένος αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, οὐ μένει δὲ καὶ ὁ Χριστὸς ἐν αὐτῷ, ἀποστρεφόμενος αὐτὸν, ὡς ἀναξίως αὐτοῦ πολιτευόμενον. Οὗτος φέρει μὲν καρπὸν, ὀλίγον δὲ, ἐν τι ἀγαθὸν, ἢ καὶ δύο που διαπραξάμενος. Ορῶμεν δὲ καὶ ἐν ἀμπέλοις τοιαῦτα κλήματα, ἃ μὴ χαιρουσῶν αὐτοῖς τῶν ἀμπέλων βοτρυδια οικτρά τινα φέρουσιν. Οτι οὐδέν. Ωσπερ οὐδ' οἱ βλαστοί μὴ ἀπολαύοντες δυνάμεως ἐκ τῆς ῥίζης. Εἰπὼν δὲ ἀνωτέρω ὅτι οὐ δύνασθε καρποφορεῖν, ἐὰν μὴ ἐν ἐμοὶ μείνητε· νῦν λέγει καὶ τὸν κίνδυνον τοῦ μὴ ἐν αὐτῷ μένοντος. Ἐὰν — κλῆμα. Ὡς τὸ κλῆμα τὸ ἄχρηστον. Καὶ ἐξηράνθη. Καὶ ἀπώλεσεν ἣν εἶχεν ἐκ τῆς βίζης Ικμάδα χάριτος. καὶ συνάγουσιν αὐτά. Καὶ συνάγουσι τὰ τοιαῦτα κλήματα οἱ ἄγγελοι κατὰ τὸν καιρὸν τῆς κρίσεως. ostendens quod his qui frucifcant auxilio est, eos que punit qui fructum non ferunt. Vers. 2. Omnem tollit. Omnem palmitom, qui ex me germinavit, mihique por fidem unitus es', nec fructum affert, exscindit tanquam inutilem ac dignum igne. Omnis itaque christianus, qui iufrucluosus est, a Christo excisus est, quanquam per fidem illi conjunctus esse videatur et æterno igni reservatus est. Vers. 2. Et afferal. Purgat eum per tentationes, permittens ut in eum inducantur. Illæ nanıque quod damnum adfert, expoliunt, ac omne robur majoremque virtutum fertilitatem accersunt Ne autem aliquos ex ipsis infructuosos esse suspicentur, atque de seipsis iterum turbentur, Lujusmodi prevenit tumultum, dicens: Vers. 2. Jam vobis. Purgati meo, quo vos docui, sermone. Vides, quod licet vitis sit, est lamen etiam agricola; est enim hæc agricultura communis Patri et Filio, veluti sane et alia. Ne autem præ nimia formidine exciderent a fide ac habitu, quo erga se affecti erant, laxatam jam animam astringh, sibique conglutinat, dicens: Vers. 4. Manete — vobis. Manete in me, firmiter mihi conglutinati per fidem indubitatam, babitumque indissolubilem, et ego manebo in vobis, potemtia vobiscum permanens, vosque amplectens, aut continens vos, sicut vitis palmites, ac fructiferos reddens. Vers. 4. Sicut manseritis. Neque vos fructifcare potestis, si a mei coujunctione distrahamini. Vers. 5. Ego – multum. Expluat parabolam. Et considera quomodo dixerit: Qui manet in me et ego in eo, hic fert fructum multum. Nam frequenter manet quis conjunctus in Christo per fidem; nou manet autem Christus in eo,aversans illum tanquam indigne se gerentem: hic fert quidem fructum, at modicum, unum autalterum opus bonum obiter(mm) perficiens. Videmus autem et in vineis hujusmodi palmites, qui dum illis non gaudent vineæ, miserabiles quosdam ferunt racemulos. Vers. 5. Quia - facere. Tanquam germina, quæ virtute a radice procedente non fruuntur. Cum autem superius dixerit: Non potestis ferre fructum, nisi in me manseritis, nunc etiam periculum dicit ejus qui in se nou mauserit. Vers. 6. Nisi inutile. - palmes. Tanquam sarmentum Vers. 6. Ει exarescel. Ει perdet, quem babebat ex radice gratiæ humorem. Vers. 6. Et colligent eos. Et congregabunt angeli hujusmodi sarmienta in die judicii. Εκκόπτεται Β. Forte εἰ και, aut κἂν δοκῇ. (mm) Obiter. Forte. Varia lectiones et notæ Δι' αὐτῶν, A. Forte. δι' ἑαυτοὺς voluit.

CAP. XIV. μελείας. Τῷ Πατρὶ δὲ τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῶν ἀνατί- Patri autem curam eorum attribuit, tanquam Deo, θησιν, ὡς Θεῷ· δεικνὺς ότι συνεργεί τους καρποφοροῦσι καὶ κολάζει τοὺς μὴ καρποφοροῦντας. Πάν αἴρει αὐτό. Πάν κλῆμα ἐν ἐμοὶ βλαστή σαν, καὶ διὰ πίστεως ηνωμένον μοι, μὴ φέρον καρ πὸν, ήγουν ἀρετὰς, εκκόπτει αὐτὸ ὡς ἄχρηστον, καὶ πυρὸς ἄξιον. Λοιπὸν οὖν πᾶς Χριστιανὸς μὲν, ἄκαρπος δὲ, ἐκκέκοπται τοῦ Χριστοῦ, καὶ εἰ δοκεῖ συνήφθαι αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, καὶ τῷ αἰωνίῳ πυρὶ τετήρηται. Καὶ — φέρῃ. Καθαίρει αὐτὸ διὰ τῶν πειρασμῶν, παραχωρῶν ἐπάγεσθαι τούτους αὐτῷ, κἂν μὲν βλα βερὸν ἀποξέοντας, πᾶσαν δὲ στεῤῥότητα και γονιμό. τητα πλείονος ἀρετῆς ἐμποιοῦντας. Ἵνα δὲ μὴ ὑπου λάβωσιν ακάρπους εἶναι τινας αὐτῶν, καὶ πάλιν θορυβηθῶσι περὶ ἑαυτῶν προαναιρεῖ τὸν τοιοῦτον θόρυβον, λέγων· Ηδη.— ὑμῖν. Περικαθαρθέντες τῷ διδασκαλικῷ λόγῳ μου. Ορᾷς ὅτι εἰ καὶ ἄμπελός ἐστιν, ἀλλὰ καὶ γεωργός. Κοινὴ γὰρ ἡ τοιαύτη γεωργία καὶ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ὥσπερ δὴ καὶ τἆλλα. Ἵνα δὲ μὴ ὑπὸ τῆς πολλῆς δειλίας ἀποσχισθῶσι τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως καὶ σχέσεως, κεχαυνωμένην αὐτῶν ἤδη τὴν ψυχὴν ἐπισφίγγει, καὶ ἑαυτῷ συγκολλῷ, εἰπών· Μείνατε – ὑμῖν. Μείνατε ἐν ἐμοί, συγκολλώ μενοί μοι βεβαιότερον διὰ πίστεως ἀδιστάκτου καὶ σχέσεως ἀῤῥήκτων, κἀγὼ μενῶ ἐν ὑμῖν, συνὼν τῇ δυνάμει καὶ περιέπων ἢ συνέχων ὑμᾶς, ὡς ἄμπελος κλήματα, καὶ καρποφόρους απεργαζόμενος. Καθώς – μείνητε. Οὐδὲ ὑμεῖς δύνασθε καρποφο ρεῖν, ἐὰν ἀποσχισθῆτε τῆς συναφείας μου. Εγώ – πολύν. Σαφηνίζει την παραβολὴν, καὶ σκόπει πῶς εἶπεν· Ο μένων ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν αὐτῷ, οὗτος φέρει καρπόν πολύν. Πολλάκις γὰρ μένει μέν τις ἐν τῷ Χριστῷ, συνημμένος αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, οὐ μένει δὲ καὶ ὁ Χριστὸς ἐν αὐτῷ, ἀποστρεφόμενος αὐτὸν, ὡς ἀναξίως αὐτοῦ πολιτευόμενον. Οὗτος φέρει μὲν καρπὸν, ὀλίγον δὲ, ἐν τι ἀγαθὸν, ἢ καὶ δύο που διαπραξάμενος. Ορῶμεν δὲ καὶ ἐν ἀμπέλοις τοιαῦτα κλήματα, ἃ μὴ χαιρουσῶν αὐτοῖς τῶν ἀμπέλων βοτρυδια οικτρά τινα φέρουσιν. Οτι οὐδέν. Ωσπερ οὐδ' οἱ βλαστοί μὴ ἀπολαύοντες δυνάμεως ἐκ τῆς ῥίζης. Εἰπὼν δὲ ἀνωτέρω ὅτι οὐ δύνασθε καρποφορεῖν, ἐὰν μὴ ἐν ἐμοὶ μείνητε· νῦν λέγει καὶ τὸν κίνδυνον τοῦ μὴ ἐν αὐτῷ μένοντος. Ἐὰν — κλῆμα. Ὡς τὸ κλῆμα τὸ ἄχρηστον. Καὶ ἐξηράνθη. Καὶ ἀπώλεσεν ἣν εἶχεν ἐκ τῆς βίζης Ικμάδα χάριτος. καὶ συνάγουσιν αὐτά. Καὶ συνάγουσι τὰ τοιαῦτα κλήματα οἱ ἄγγελοι κατὰ τὸν καιρὸν τῆς κρίσεως. ostendens quod his qui frucifcant auxilio est, eos que punit qui fructum non ferunt. Vers. 2. Omnem tollit. Omnem palmitom, qui ex me germinavit, mihique por fidem unitus es', nec fructum affert, exscindit tanquam inutilem ac dignum igne. Omnis itaque christianus, qui iufrucluosus est, a Christo excisus est, quanquam per fidem illi conjunctus esse videatur et æterno igni reservatus est. Vers. 2. Et afferal. Purgat eum per tentationes, permittens ut in eum inducantur. Illæ nanıque quod damnum adfert, expoliunt, ac omne robur majoremque virtutum fertilitatem accersunt Ne autem aliquos ex ipsis infructuosos esse suspicentur, atque de seipsis iterum turbentur, Lujusmodi prevenit tumultum, dicens: Vers. 2. Jam vobis. Purgati meo, quo vos docui, sermone. Vides, quod licet vitis sit, est lamen etiam agricola; est enim hæc agricultura communis Patri et Filio, veluti sane et alia. Ne autem præ nimia formidine exciderent a fide ac habitu, quo erga se affecti erant, laxatam jam animam astringh, sibique conglutinat, dicens: Vers. 4. Manete — vobis. Manete in me, firmiter mihi conglutinati per fidem indubitatam, babitumque indissolubilem, et ego manebo in vobis, potemtia vobiscum permanens, vosque amplectens, aut continens vos, sicut vitis palmites, ac fructiferos reddens. Vers. 4. Sicut manseritis. Neque vos fructifcare potestis, si a mei coujunctione distrahamini. Vers. 5. Ego – multum. Expluat parabolam. Et considera quomodo dixerit: Qui manet in me et ego in eo, hic fert fructum multum. Nam frequenter manet quis conjunctus in Christo per fidem; nou manet autem Christus in eo,aversans illum tanquam indigne se gerentem: hic fert quidem fructum, at modicum, unum autalterum opus bonum obiter(mm) perficiens. Videmus autem et in vineis hujusmodi palmites, qui dum illis non gaudent vineæ, miserabiles quosdam ferunt racemulos. Vers. 5. Quia - facere. Tanquam germina, quæ virtute a radice procedente non fruuntur. Cum autem superius dixerit: Non potestis ferre fructum, nisi in me manseritis, nunc etiam periculum dicit ejus qui in se nou mauserit. Vers. 6. Nisi inutile. - palmes. Tanquam sarmentum Vers. 6. Ει exarescel. Ει perdet, quem babebat ex radice gratiæ humorem. Vers. 6. Et colligent eos. Et congregabunt angeli hujusmodi sarmienta in die judicii. Εκκόπτεται Β. Forte εἰ και, aut κἂν δοκῇ. (mm) Obiter. Forte. Varia lectiones et notæ Δι' αὐτῶν, A. Forte. δι' ἑαυτοὺς voluit.

CAP. XIV. μελείας. Τῷ Πατρὶ δὲ τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῶν ἀνατί- Patri autem curam eorum attribuit, tanquam Deo, θησιν, ὡς Θεῷ· δεικνὺς ότι συνεργεί τους καρποφοροῦσι καὶ κολάζει τοὺς μὴ καρποφοροῦντας. Πάν αἴρει αὐτό. Πάν κλῆμα ἐν ἐμοὶ βλαστή σαν, καὶ διὰ πίστεως ηνωμένον μοι, μὴ φέρον καρ πὸν, ήγουν ἀρετὰς, εκκόπτει αὐτὸ ὡς ἄχρηστον, καὶ πυρὸς ἄξιον. Λοιπὸν οὖν πᾶς Χριστιανὸς μὲν, ἄκαρπος δὲ, ἐκκέκοπται τοῦ Χριστοῦ, καὶ εἰ δοκεῖ συνήφθαι αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, καὶ τῷ αἰωνίῳ πυρὶ τετήρηται. Καὶ — φέρῃ. Καθαίρει αὐτὸ διὰ τῶν πειρασμῶν, παραχωρῶν ἐπάγεσθαι τούτους αὐτῷ, κἂν μὲν βλα βερὸν ἀποξέοντας, πᾶσαν δὲ στεῤῥότητα και γονιμό. τητα πλείονος ἀρετῆς ἐμποιοῦντας. Ἵνα δὲ μὴ ὑπου λάβωσιν ακάρπους εἶναι τινας αὐτῶν, καὶ πάλιν θορυβηθῶσι περὶ ἑαυτῶν προαναιρεῖ τὸν τοιοῦτον θόρυβον, λέγων· Ηδη.— ὑμῖν. Περικαθαρθέντες τῷ διδασκαλικῷ λόγῳ μου. Ορᾷς ὅτι εἰ καὶ ἄμπελός ἐστιν, ἀλλὰ καὶ γεωργός. Κοινὴ γὰρ ἡ τοιαύτη γεωργία καὶ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ὥσπερ δὴ καὶ τἆλλα. Ἵνα δὲ μὴ ὑπὸ τῆς πολλῆς δειλίας ἀποσχισθῶσι τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως καὶ σχέσεως, κεχαυνωμένην αὐτῶν ἤδη τὴν ψυχὴν ἐπισφίγγει, καὶ ἑαυτῷ συγκολλῷ, εἰπών· Μείνατε – ὑμῖν. Μείνατε ἐν ἐμοί, συγκολλώ μενοί μοι βεβαιότερον διὰ πίστεως ἀδιστάκτου καὶ σχέσεως ἀῤῥήκτων, κἀγὼ μενῶ ἐν ὑμῖν, συνὼν τῇ δυνάμει καὶ περιέπων ἢ συνέχων ὑμᾶς, ὡς ἄμπελος κλήματα, καὶ καρποφόρους απεργαζόμενος. Καθώς – μείνητε. Οὐδὲ ὑμεῖς δύνασθε καρποφο ρεῖν, ἐὰν ἀποσχισθῆτε τῆς συναφείας μου. Εγώ – πολύν. Σαφηνίζει την παραβολὴν, καὶ σκόπει πῶς εἶπεν· Ο μένων ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν αὐτῷ, οὗτος φέρει καρπόν πολύν. Πολλάκις γὰρ μένει μέν τις ἐν τῷ Χριστῷ, συνημμένος αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, οὐ μένει δὲ καὶ ὁ Χριστὸς ἐν αὐτῷ, ἀποστρεφόμενος αὐτὸν, ὡς ἀναξίως αὐτοῦ πολιτευόμενον. Οὗτος φέρει μὲν καρπὸν, ὀλίγον δὲ, ἐν τι ἀγαθὸν, ἢ καὶ δύο που διαπραξάμενος. Ορῶμεν δὲ καὶ ἐν ἀμπέλοις τοιαῦτα κλήματα, ἃ μὴ χαιρουσῶν αὐτοῖς τῶν ἀμπέλων βοτρυδια οικτρά τινα φέρουσιν. Οτι οὐδέν. Ωσπερ οὐδ' οἱ βλαστοί μὴ ἀπολαύοντες δυνάμεως ἐκ τῆς ῥίζης. Εἰπὼν δὲ ἀνωτέρω ὅτι οὐ δύνασθε καρποφορεῖν, ἐὰν μὴ ἐν ἐμοὶ μείνητε· νῦν λέγει καὶ τὸν κίνδυνον τοῦ μὴ ἐν αὐτῷ μένοντος. Ἐὰν — κλῆμα. Ὡς τὸ κλῆμα τὸ ἄχρηστον. Καὶ ἐξηράνθη. Καὶ ἀπώλεσεν ἣν εἶχεν ἐκ τῆς βίζης Ικμάδα χάριτος. καὶ συνάγουσιν αὐτά. Καὶ συνάγουσι τὰ τοιαῦτα κλήματα οἱ ἄγγελοι κατὰ τὸν καιρὸν τῆς κρίσεως. ostendens quod his qui frucifcant auxilio est, eos que punit qui fructum non ferunt. Vers. 2. Omnem tollit. Omnem palmitom, qui ex me germinavit, mihique por fidem unitus es', nec fructum affert, exscindit tanquam inutilem ac dignum igne. Omnis itaque christianus, qui iufrucluosus est, a Christo excisus est, quanquam per fidem illi conjunctus esse videatur et æterno igni reservatus est. Vers. 2. Et afferal. Purgat eum per tentationes, permittens ut in eum inducantur. Illæ nanıque quod damnum adfert, expoliunt, ac omne robur majoremque virtutum fertilitatem accersunt Ne autem aliquos ex ipsis infructuosos esse suspicentur, atque de seipsis iterum turbentur, Lujusmodi prevenit tumultum, dicens: Vers. 2. Jam vobis. Purgati meo, quo vos docui, sermone. Vides, quod licet vitis sit, est lamen etiam agricola; est enim hæc agricultura communis Patri et Filio, veluti sane et alia. Ne autem præ nimia formidine exciderent a fide ac habitu, quo erga se affecti erant, laxatam jam animam astringh, sibique conglutinat, dicens: Vers. 4. Manete — vobis. Manete in me, firmiter mihi conglutinati per fidem indubitatam, babitumque indissolubilem, et ego manebo in vobis, potemtia vobiscum permanens, vosque amplectens, aut continens vos, sicut vitis palmites, ac fructiferos reddens. Vers. 4. Sicut manseritis. Neque vos fructifcare potestis, si a mei coujunctione distrahamini. Vers. 5. Ego – multum. Expluat parabolam. Et considera quomodo dixerit: Qui manet in me et ego in eo, hic fert fructum multum. Nam frequenter manet quis conjunctus in Christo per fidem; nou manet autem Christus in eo,aversans illum tanquam indigne se gerentem: hic fert quidem fructum, at modicum, unum autalterum opus bonum obiter(mm) perficiens. Videmus autem et in vineis hujusmodi palmites, qui dum illis non gaudent vineæ, miserabiles quosdam ferunt racemulos. Vers. 5. Quia - facere. Tanquam germina, quæ virtute a radice procedente non fruuntur. Cum autem superius dixerit: Non potestis ferre fructum, nisi in me manseritis, nunc etiam periculum dicit ejus qui in se nou mauserit. Vers. 6. Nisi inutile. - palmes. Tanquam sarmentum Vers. 6. Ει exarescel. Ει perdet, quem babebat ex radice gratiæ humorem. Vers. 6. Et colligent eos. Et congregabunt angeli hujusmodi sarmienta in die judicii. Εκκόπτεται Β. Forte εἰ και, aut κἂν δοκῇ. (mm) Obiter. Forte. Varia lectiones et notæ Δι' αὐτῶν, A. Forte. δι' ἑαυτοὺς voluit.

14!1 conjicient. Gehennæ. Vers. 6. Et Vers. 6. Et ardebunt. Inflammabuntur, non tamen comburentur. Non manentes autem in se, dicit non cos solum, qui ab illo sunt amputati aut abscissi, sed et illos qui non frmiter cum eo copulantur. Vers. 7. Si - vobis. Nihil enim indignum petel, qui in Dei præceptis versatur. Considera vero hoc esse Christum in discipulis manere, verba ejus in illis manere, sive servari, aut opere perfici. Vers. 8. In afferatis. Glorificatus est, hoc est, Glorificabitur. Ut afferatis, id est, si attuleritis. Multa siquidem sunt apud Scripturam hujusmodi idiomata. Vers. 8. Ει discipuli. Perfecti efficiamini. Observandum igitur, quod is qui fructum adfert copiosuni, hic perfectus eficitur Christi discipulus. Glorificari autem dixit Patrem et gaudere, in copiosa fructifcatione et perfecto discipulatu ipsius, adhortans eos ad hanc rem, tanquam ad id quod Domino gratum est. Vers. 9. Sicut vos. Eo modo quo me dilexit Pater, Lanquam videlicet facientem voluntatem suam: il et ego dilesi vos, tanquam scilicet facientes voluntatem meain. In præcedentibus quidem data est a nobis distinctio de sicut, quemadmodum et similibus, quod cum de Patre, Filio ac Spiritu sancto dicuntur, æqualitatem signifcant; cum vero de Deo et hominibus, similitudinem designant: verum similitudo non ubique per omnia quadrat (wn). Vers. 9. Manele ad se. mea. Rursum astringit illos Vers. 10. Si dilectione. Et quomodo moreris velut homo carens auxilio? Quia vult hoc Pater et ego, pro hominum salute: quia hanc quoque rem duco gloriam. Sicut ergo ego dilectus a Patre tamen pro vobis morior, sic et vos ita a me dilecti, moriemini tamen pro me. Nam hujusmodi mors juxta beneplacitum est, non ex odio aut imbecillitate. Καὶ — βάλλουσι. Τὸ τῆς γεέννης. Καὶ καίεται. Καὶ φλέγονται, οὐ μὴν κατακαίονται. Οὐ μένοντας δὲ ἐν αὐτῷ λέγει οὐ μόνον τοὺς ἀπο κοπέντας ἢ ἀποσχισθέντας αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοὺς μηδόλως συναφθέντας αὐτῷ. 'Bàr ὑμῖν. Οὐδὲν γὰρ ἀνάξιον αἰτήσεται ὁ ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Θεοῦ ἐμπολιτευόμενος. Σκόπει δὲ ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ μένειν τὸν Χριστὸν ἐν τοῖς μαθη ταῖς, τὸ τὰ ῥήματα αὐτοῦ μένειν ἐν αὐτοῖς, εἴτουν τηρεῖσθαι, ἐνεργεῖσθαι. Εν – φέρητε. Τὸ μὲν ἐδοξάσθη, ἀντὶ τοῦ, δου ξάζεται. Τὸ δὲ ἵνα φέρητε, ἀντὶ τοῦ ἐὰν φέρητε. Πολλὰ γὰρ τοιαῦτα ιδιώματα παρὰ τῇ Γραφή. Καὶ μαθηταί. Απαρτισθήσεσθε. Παρατηρητέον οὖν ὅτι ὁ καρπὸν πολὺν φέρων, οὗτος ἀπαρτίζεται μαθητής τοῦ Χριστοῦ. Δοξάζεσθαι δὲ, ἤτοι χαίρειν τὸν Πατέρα εἶπεν, ἐν τῇ πολλῇ καρποφορία καὶ τε λείᾳ μαθητείᾳ αὐτοῦ, προτρεπόμενος αὐτοὺς ἐπὶ τὸ πράγμα, ὡς ἐπὶ εὐαπόδεκτον τῷ Θεῷ. Καθώς - ὑμᾶς. Ον τρόπον ἠγάπησέ με ὁ Πατήρ, ὡς ποιοῦντα δηλαδὴ τὸ θέλημα αὐτοῦ· οὕτω κἀγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ὡς ποιοῦντας τὸ θέλημά μου. Προδιέσταλται δὲ ἡμῖν ὅτι τὸ καθὼς καὶ τὰ τοιαῦτα, ὅταν μὲν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγωνται, ισότητα δηλοῦσιν· ὅταν δὲ ἐπὶ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ὁμοιότητα σημαίνουσιν· ἡ δὲ ὁμοιότης οὐ παντάπασιν ἀπαράλλακτος. Μείνατε — ἐμῇ. Πάλιν ἐπισφίγγει αὐτούς. Ἐὰν — Αγάπῃ. Καὶ πῶς ἀποθνήσκεις, ὡσεὶ ἄνθρωπο; ἀβοήθητος; Διότι θέλει τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ κἀγὼ ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων, ἐπεὶ καὶ δόξαν τὸ πρᾶγμα ήγημαι. "Ωσπερ οὖν ἐγώ, οὕτως αγαπώμενος ὑπὸ τοῦ Πατρός, ὅμως ἀποθνήσκω δι' ὑμᾶς· οὕτω καὶ ὑμεῖς, οὕτως ἀγαπώμενοι παρ' ἐμοῦ, ὅμως ἀποθανεῖσθε δι' ἐμέ. Κατ' εὐδοκίαν γὰρ ὁ τοιοῦτος θάνατο;, οὐ κατὰ ἀποστροφὴν ἢ ἀσθέ γειαν. Vers. 11. Hæc - maneat. Hæc consolatoria verba Ταῦτα μείνῃ. Ταῦτα τὰ παραμυθητικὰ ῥήlocutus sum vobis, qui ob meam discruciamini ματα λελάληκα ὑμῖν ἀνιωμένοις ἐπὶ τῷ θανάτῳ mortem; ut gaudium, quod erat propter me, quod n μου, ἵνα ἡ χαρὰ ἡ δι᾿ ἐμὲ, ἣν ἐχαίρετε ἐπ' ἐμοὶ de me gaudebatis, donec advenirent hæc tristis, non corrumpatur; sed in vobis maneat, cum certiores facti sitis, quod non relinquam vos orphanos, sed iterum veniam ad vos. Vers. 11. ΕΙ compleatur. Et ut gaudium vestrum, quod de me est, compleatur, sicut ab exordio ejus exspectabatis, sperantes semper mecum conversari. Vers. 12. Hoc vos. Ut diligatis vos invicem adeo vehementer, ut etiam pro vobis invicem noriamini: ego enim sic dilexi vos, ut etiam pro μέχρι τῶν σκυθρωπών τούτων, μὴ ἀφανισθῇ, ἀλλὰ ἐν ὑμῖν μείνῃ βεβαιωθείσιν, ὅτι οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς, ἀλλὰ πάλιν ἔρχομαι πρὸς ὑμας. Καὶ – πληρωθῇ. Καὶ ἵνα ἡ χαρὰ ὑμῶν ἡ ἐπ' ἐμοὶ πληρωθῇ, ὡς ἐν ἀρχῇ αὐτῆς προσεδοκάτε, ἐλπίζοντες ἀεί μοι συνείναι. Αὕτη ὑμᾶς. ἵνα ἀγαπάτε αλλήλους οὕτω σφοδρῶν, ὡς καὶ ὑπὲρ ἀλλήλων ἀποθνήσκειν· οὕτω γὰρ ἀγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ὡς καὶ ὑπὲρ ὑμῶν ἀποθνήσκειν Varia lectiones et nota. (nn) Quadrat. Similis, non absimilis.

14!1 conjicient. Gehennæ. Vers. 6. Et Vers. 6. Et ardebunt. Inflammabuntur, non tamen comburentur. Non manentes autem in se, dicit non cos solum, qui ab illo sunt amputati aut abscissi, sed et illos qui non frmiter cum eo copulantur. Vers. 7. Si - vobis. Nihil enim indignum petel, qui in Dei præceptis versatur. Considera vero hoc esse Christum in discipulis manere, verba ejus in illis manere, sive servari, aut opere perfici. Vers. 8. In afferatis. Glorificatus est, hoc est, Glorificabitur. Ut afferatis, id est, si attuleritis. Multa siquidem sunt apud Scripturam hujusmodi idiomata. Vers. 8. Ει discipuli. Perfecti efficiamini. Observandum igitur, quod is qui fructum adfert copiosuni, hic perfectus eficitur Christi discipulus. Glorificari autem dixit Patrem et gaudere, in copiosa fructifcatione et perfecto discipulatu ipsius, adhortans eos ad hanc rem, tanquam ad id quod Domino gratum est. Vers. 9. Sicut vos. Eo modo quo me dilexit Pater, Lanquam videlicet facientem voluntatem suam: il et ego dilesi vos, tanquam scilicet facientes voluntatem meain. In præcedentibus quidem data est a nobis distinctio de sicut, quemadmodum et similibus, quod cum de Patre, Filio ac Spiritu sancto dicuntur, æqualitatem signifcant; cum vero de Deo et hominibus, similitudinem designant: verum similitudo non ubique per omnia quadrat (wn). Vers. 9. Manele ad se. mea. Rursum astringit illos Vers. 10. Si dilectione. Et quomodo moreris velut homo carens auxilio? Quia vult hoc Pater et ego, pro hominum salute: quia hanc quoque rem duco gloriam. Sicut ergo ego dilectus a Patre tamen pro vobis morior, sic et vos ita a me dilecti, moriemini tamen pro me. Nam hujusmodi mors juxta beneplacitum est, non ex odio aut imbecillitate. Καὶ — βάλλουσι. Τὸ τῆς γεέννης. Καὶ καίεται. Καὶ φλέγονται, οὐ μὴν κατακαίονται. Οὐ μένοντας δὲ ἐν αὐτῷ λέγει οὐ μόνον τοὺς ἀπο κοπέντας ἢ ἀποσχισθέντας αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοὺς μηδόλως συναφθέντας αὐτῷ. 'Bàr ὑμῖν. Οὐδὲν γὰρ ἀνάξιον αἰτήσεται ὁ ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Θεοῦ ἐμπολιτευόμενος. Σκόπει δὲ ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ μένειν τὸν Χριστὸν ἐν τοῖς μαθη ταῖς, τὸ τὰ ῥήματα αὐτοῦ μένειν ἐν αὐτοῖς, εἴτουν τηρεῖσθαι, ἐνεργεῖσθαι. Εν – φέρητε. Τὸ μὲν ἐδοξάσθη, ἀντὶ τοῦ, δου ξάζεται. Τὸ δὲ ἵνα φέρητε, ἀντὶ τοῦ ἐὰν φέρητε. Πολλὰ γὰρ τοιαῦτα ιδιώματα παρὰ τῇ Γραφή. Καὶ μαθηταί. Απαρτισθήσεσθε. Παρατηρητέον οὖν ὅτι ὁ καρπὸν πολὺν φέρων, οὗτος ἀπαρτίζεται μαθητής τοῦ Χριστοῦ. Δοξάζεσθαι δὲ, ἤτοι χαίρειν τὸν Πατέρα εἶπεν, ἐν τῇ πολλῇ καρποφορία καὶ τε λείᾳ μαθητείᾳ αὐτοῦ, προτρεπόμενος αὐτοὺς ἐπὶ τὸ πράγμα, ὡς ἐπὶ εὐαπόδεκτον τῷ Θεῷ. Καθώς - ὑμᾶς. Ον τρόπον ἠγάπησέ με ὁ Πατήρ, ὡς ποιοῦντα δηλαδὴ τὸ θέλημα αὐτοῦ· οὕτω κἀγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ὡς ποιοῦντας τὸ θέλημά μου. Προδιέσταλται δὲ ἡμῖν ὅτι τὸ καθὼς καὶ τὰ τοιαῦτα, ὅταν μὲν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγωνται, ισότητα δηλοῦσιν· ὅταν δὲ ἐπὶ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ὁμοιότητα σημαίνουσιν· ἡ δὲ ὁμοιότης οὐ παντάπασιν ἀπαράλλακτος. Μείνατε — ἐμῇ. Πάλιν ἐπισφίγγει αὐτούς. Ἐὰν — Αγάπῃ. Καὶ πῶς ἀποθνήσκεις, ὡσεὶ ἄνθρωπο; ἀβοήθητος; Διότι θέλει τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ κἀγὼ ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων, ἐπεὶ καὶ δόξαν τὸ πρᾶγμα ήγημαι. "Ωσπερ οὖν ἐγώ, οὕτως αγαπώμενος ὑπὸ τοῦ Πατρός, ὅμως ἀποθνήσκω δι' ὑμᾶς· οὕτω καὶ ὑμεῖς, οὕτως ἀγαπώμενοι παρ' ἐμοῦ, ὅμως ἀποθανεῖσθε δι' ἐμέ. Κατ' εὐδοκίαν γὰρ ὁ τοιοῦτος θάνατο;, οὐ κατὰ ἀποστροφὴν ἢ ἀσθέ γειαν. Vers. 11. Hæc - maneat. Hæc consolatoria verba Ταῦτα μείνῃ. Ταῦτα τὰ παραμυθητικὰ ῥήlocutus sum vobis, qui ob meam discruciamini ματα λελάληκα ὑμῖν ἀνιωμένοις ἐπὶ τῷ θανάτῳ mortem; ut gaudium, quod erat propter me, quod n μου, ἵνα ἡ χαρὰ ἡ δι᾿ ἐμὲ, ἣν ἐχαίρετε ἐπ' ἐμοὶ de me gaudebatis, donec advenirent hæc tristis, non corrumpatur; sed in vobis maneat, cum certiores facti sitis, quod non relinquam vos orphanos, sed iterum veniam ad vos. Vers. 11. ΕΙ compleatur. Et ut gaudium vestrum, quod de me est, compleatur, sicut ab exordio ejus exspectabatis, sperantes semper mecum conversari. Vers. 12. Hoc vos. Ut diligatis vos invicem adeo vehementer, ut etiam pro vobis invicem noriamini: ego enim sic dilexi vos, ut etiam pro μέχρι τῶν σκυθρωπών τούτων, μὴ ἀφανισθῇ, ἀλλὰ ἐν ὑμῖν μείνῃ βεβαιωθείσιν, ὅτι οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς, ἀλλὰ πάλιν ἔρχομαι πρὸς ὑμας. Καὶ – πληρωθῇ. Καὶ ἵνα ἡ χαρὰ ὑμῶν ἡ ἐπ' ἐμοὶ πληρωθῇ, ὡς ἐν ἀρχῇ αὐτῆς προσεδοκάτε, ἐλπίζοντες ἀεί μοι συνείναι. Αὕτη ὑμᾶς. ἵνα ἀγαπάτε αλλήλους οὕτω σφοδρῶν, ὡς καὶ ὑπὲρ ἀλλήλων ἀποθνήσκειν· οὕτω γὰρ ἀγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ὡς καὶ ὑπὲρ ὑμῶν ἀποθνήσκειν Varia lectiones et nota. (nn) Quadrat. Similis, non absimilis.

14!1 conjicient. Gehennæ. Vers. 6. Et Vers. 6. Et ardebunt. Inflammabuntur, non tamen comburentur. Non manentes autem in se, dicit non cos solum, qui ab illo sunt amputati aut abscissi, sed et illos qui non frmiter cum eo copulantur. Vers. 7. Si - vobis. Nihil enim indignum petel, qui in Dei præceptis versatur. Considera vero hoc esse Christum in discipulis manere, verba ejus in illis manere, sive servari, aut opere perfici. Vers. 8. In afferatis. Glorificatus est, hoc est, Glorificabitur. Ut afferatis, id est, si attuleritis. Multa siquidem sunt apud Scripturam hujusmodi idiomata. Vers. 8. Ει discipuli. Perfecti efficiamini. Observandum igitur, quod is qui fructum adfert copiosuni, hic perfectus eficitur Christi discipulus. Glorificari autem dixit Patrem et gaudere, in copiosa fructifcatione et perfecto discipulatu ipsius, adhortans eos ad hanc rem, tanquam ad id quod Domino gratum est. Vers. 9. Sicut vos. Eo modo quo me dilexit Pater, Lanquam videlicet facientem voluntatem suam: il et ego dilesi vos, tanquam scilicet facientes voluntatem meain. In præcedentibus quidem data est a nobis distinctio de sicut, quemadmodum et similibus, quod cum de Patre, Filio ac Spiritu sancto dicuntur, æqualitatem signifcant; cum vero de Deo et hominibus, similitudinem designant: verum similitudo non ubique per omnia quadrat (wn). Vers. 9. Manele ad se. mea. Rursum astringit illos Vers. 10. Si dilectione. Et quomodo moreris velut homo carens auxilio? Quia vult hoc Pater et ego, pro hominum salute: quia hanc quoque rem duco gloriam. Sicut ergo ego dilectus a Patre tamen pro vobis morior, sic et vos ita a me dilecti, moriemini tamen pro me. Nam hujusmodi mors juxta beneplacitum est, non ex odio aut imbecillitate. Καὶ — βάλλουσι. Τὸ τῆς γεέννης. Καὶ καίεται. Καὶ φλέγονται, οὐ μὴν κατακαίονται. Οὐ μένοντας δὲ ἐν αὐτῷ λέγει οὐ μόνον τοὺς ἀπο κοπέντας ἢ ἀποσχισθέντας αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοὺς μηδόλως συναφθέντας αὐτῷ. 'Bàr ὑμῖν. Οὐδὲν γὰρ ἀνάξιον αἰτήσεται ὁ ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Θεοῦ ἐμπολιτευόμενος. Σκόπει δὲ ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ μένειν τὸν Χριστὸν ἐν τοῖς μαθη ταῖς, τὸ τὰ ῥήματα αὐτοῦ μένειν ἐν αὐτοῖς, εἴτουν τηρεῖσθαι, ἐνεργεῖσθαι. Εν – φέρητε. Τὸ μὲν ἐδοξάσθη, ἀντὶ τοῦ, δου ξάζεται. Τὸ δὲ ἵνα φέρητε, ἀντὶ τοῦ ἐὰν φέρητε. Πολλὰ γὰρ τοιαῦτα ιδιώματα παρὰ τῇ Γραφή. Καὶ μαθηταί. Απαρτισθήσεσθε. Παρατηρητέον οὖν ὅτι ὁ καρπὸν πολὺν φέρων, οὗτος ἀπαρτίζεται μαθητής τοῦ Χριστοῦ. Δοξάζεσθαι δὲ, ἤτοι χαίρειν τὸν Πατέρα εἶπεν, ἐν τῇ πολλῇ καρποφορία καὶ τε λείᾳ μαθητείᾳ αὐτοῦ, προτρεπόμενος αὐτοὺς ἐπὶ τὸ πράγμα, ὡς ἐπὶ εὐαπόδεκτον τῷ Θεῷ. Καθώς - ὑμᾶς. Ον τρόπον ἠγάπησέ με ὁ Πατήρ, ὡς ποιοῦντα δηλαδὴ τὸ θέλημα αὐτοῦ· οὕτω κἀγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ὡς ποιοῦντας τὸ θέλημά μου. Προδιέσταλται δὲ ἡμῖν ὅτι τὸ καθὼς καὶ τὰ τοιαῦτα, ὅταν μὲν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγωνται, ισότητα δηλοῦσιν· ὅταν δὲ ἐπὶ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ὁμοιότητα σημαίνουσιν· ἡ δὲ ὁμοιότης οὐ παντάπασιν ἀπαράλλακτος. Μείνατε — ἐμῇ. Πάλιν ἐπισφίγγει αὐτούς. Ἐὰν — Αγάπῃ. Καὶ πῶς ἀποθνήσκεις, ὡσεὶ ἄνθρωπο; ἀβοήθητος; Διότι θέλει τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ κἀγὼ ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων, ἐπεὶ καὶ δόξαν τὸ πρᾶγμα ήγημαι. "Ωσπερ οὖν ἐγώ, οὕτως αγαπώμενος ὑπὸ τοῦ Πατρός, ὅμως ἀποθνήσκω δι' ὑμᾶς· οὕτω καὶ ὑμεῖς, οὕτως ἀγαπώμενοι παρ' ἐμοῦ, ὅμως ἀποθανεῖσθε δι' ἐμέ. Κατ' εὐδοκίαν γὰρ ὁ τοιοῦτος θάνατο;, οὐ κατὰ ἀποστροφὴν ἢ ἀσθέ γειαν. Vers. 11. Hæc - maneat. Hæc consolatoria verba Ταῦτα μείνῃ. Ταῦτα τὰ παραμυθητικὰ ῥήlocutus sum vobis, qui ob meam discruciamini ματα λελάληκα ὑμῖν ἀνιωμένοις ἐπὶ τῷ θανάτῳ mortem; ut gaudium, quod erat propter me, quod n μου, ἵνα ἡ χαρὰ ἡ δι᾿ ἐμὲ, ἣν ἐχαίρετε ἐπ' ἐμοὶ de me gaudebatis, donec advenirent hæc tristis, non corrumpatur; sed in vobis maneat, cum certiores facti sitis, quod non relinquam vos orphanos, sed iterum veniam ad vos. Vers. 11. ΕΙ compleatur. Et ut gaudium vestrum, quod de me est, compleatur, sicut ab exordio ejus exspectabatis, sperantes semper mecum conversari. Vers. 12. Hoc vos. Ut diligatis vos invicem adeo vehementer, ut etiam pro vobis invicem noriamini: ego enim sic dilexi vos, ut etiam pro μέχρι τῶν σκυθρωπών τούτων, μὴ ἀφανισθῇ, ἀλλὰ ἐν ὑμῖν μείνῃ βεβαιωθείσιν, ὅτι οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς, ἀλλὰ πάλιν ἔρχομαι πρὸς ὑμας. Καὶ – πληρωθῇ. Καὶ ἵνα ἡ χαρὰ ὑμῶν ἡ ἐπ' ἐμοὶ πληρωθῇ, ὡς ἐν ἀρχῇ αὐτῆς προσεδοκάτε, ἐλπίζοντες ἀεί μοι συνείναι. Αὕτη ὑμᾶς. ἵνα ἀγαπάτε αλλήλους οὕτω σφοδρῶν, ὡς καὶ ὑπὲρ ἀλλήλων ἀποθνήσκειν· οὕτω γὰρ ἀγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ὡς καὶ ὑπὲρ ὑμῶν ἀποθνήσκειν Varia lectiones et nota. (nn) Quadrat. Similis, non absimilis.

14!1 conjicient. Gehennæ. Vers. 6. Et Vers. 6. Et ardebunt. Inflammabuntur, non tamen comburentur. Non manentes autem in se, dicit non cos solum, qui ab illo sunt amputati aut abscissi, sed et illos qui non frmiter cum eo copulantur. Vers. 7. Si - vobis. Nihil enim indignum petel, qui in Dei præceptis versatur. Considera vero hoc esse Christum in discipulis manere, verba ejus in illis manere, sive servari, aut opere perfici. Vers. 8. In afferatis. Glorificatus est, hoc est, Glorificabitur. Ut afferatis, id est, si attuleritis. Multa siquidem sunt apud Scripturam hujusmodi idiomata. Vers. 8. Ει discipuli. Perfecti efficiamini. Observandum igitur, quod is qui fructum adfert copiosuni, hic perfectus eficitur Christi discipulus. Glorificari autem dixit Patrem et gaudere, in copiosa fructifcatione et perfecto discipulatu ipsius, adhortans eos ad hanc rem, tanquam ad id quod Domino gratum est. Vers. 9. Sicut vos. Eo modo quo me dilexit Pater, Lanquam videlicet facientem voluntatem suam: il et ego dilesi vos, tanquam scilicet facientes voluntatem meain. In præcedentibus quidem data est a nobis distinctio de sicut, quemadmodum et similibus, quod cum de Patre, Filio ac Spiritu sancto dicuntur, æqualitatem signifcant; cum vero de Deo et hominibus, similitudinem designant: verum similitudo non ubique per omnia quadrat (wn). Vers. 9. Manele ad se. mea. Rursum astringit illos Vers. 10. Si dilectione. Et quomodo moreris velut homo carens auxilio? Quia vult hoc Pater et ego, pro hominum salute: quia hanc quoque rem duco gloriam. Sicut ergo ego dilectus a Patre tamen pro vobis morior, sic et vos ita a me dilecti, moriemini tamen pro me. Nam hujusmodi mors juxta beneplacitum est, non ex odio aut imbecillitate. Καὶ — βάλλουσι. Τὸ τῆς γεέννης. Καὶ καίεται. Καὶ φλέγονται, οὐ μὴν κατακαίονται. Οὐ μένοντας δὲ ἐν αὐτῷ λέγει οὐ μόνον τοὺς ἀπο κοπέντας ἢ ἀποσχισθέντας αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοὺς μηδόλως συναφθέντας αὐτῷ. 'Bàr ὑμῖν. Οὐδὲν γὰρ ἀνάξιον αἰτήσεται ὁ ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Θεοῦ ἐμπολιτευόμενος. Σκόπει δὲ ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ μένειν τὸν Χριστὸν ἐν τοῖς μαθη ταῖς, τὸ τὰ ῥήματα αὐτοῦ μένειν ἐν αὐτοῖς, εἴτουν τηρεῖσθαι, ἐνεργεῖσθαι. Εν – φέρητε. Τὸ μὲν ἐδοξάσθη, ἀντὶ τοῦ, δου ξάζεται. Τὸ δὲ ἵνα φέρητε, ἀντὶ τοῦ ἐὰν φέρητε. Πολλὰ γὰρ τοιαῦτα ιδιώματα παρὰ τῇ Γραφή. Καὶ μαθηταί. Απαρτισθήσεσθε. Παρατηρητέον οὖν ὅτι ὁ καρπὸν πολὺν φέρων, οὗτος ἀπαρτίζεται μαθητής τοῦ Χριστοῦ. Δοξάζεσθαι δὲ, ἤτοι χαίρειν τὸν Πατέρα εἶπεν, ἐν τῇ πολλῇ καρποφορία καὶ τε λείᾳ μαθητείᾳ αὐτοῦ, προτρεπόμενος αὐτοὺς ἐπὶ τὸ πράγμα, ὡς ἐπὶ εὐαπόδεκτον τῷ Θεῷ. Καθώς - ὑμᾶς. Ον τρόπον ἠγάπησέ με ὁ Πατήρ, ὡς ποιοῦντα δηλαδὴ τὸ θέλημα αὐτοῦ· οὕτω κἀγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ὡς ποιοῦντας τὸ θέλημά μου. Προδιέσταλται δὲ ἡμῖν ὅτι τὸ καθὼς καὶ τὰ τοιαῦτα, ὅταν μὲν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγωνται, ισότητα δηλοῦσιν· ὅταν δὲ ἐπὶ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ὁμοιότητα σημαίνουσιν· ἡ δὲ ὁμοιότης οὐ παντάπασιν ἀπαράλλακτος. Μείνατε — ἐμῇ. Πάλιν ἐπισφίγγει αὐτούς. Ἐὰν — Αγάπῃ. Καὶ πῶς ἀποθνήσκεις, ὡσεὶ ἄνθρωπο; ἀβοήθητος; Διότι θέλει τοῦτο καὶ ὁ Πατήρ κἀγὼ ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων, ἐπεὶ καὶ δόξαν τὸ πρᾶγμα ήγημαι. "Ωσπερ οὖν ἐγώ, οὕτως αγαπώμενος ὑπὸ τοῦ Πατρός, ὅμως ἀποθνήσκω δι' ὑμᾶς· οὕτω καὶ ὑμεῖς, οὕτως ἀγαπώμενοι παρ' ἐμοῦ, ὅμως ἀποθανεῖσθε δι' ἐμέ. Κατ' εὐδοκίαν γὰρ ὁ τοιοῦτος θάνατο;, οὐ κατὰ ἀποστροφὴν ἢ ἀσθέ γειαν. Vers. 11. Hæc - maneat. Hæc consolatoria verba Ταῦτα μείνῃ. Ταῦτα τὰ παραμυθητικὰ ῥήlocutus sum vobis, qui ob meam discruciamini ματα λελάληκα ὑμῖν ἀνιωμένοις ἐπὶ τῷ θανάτῳ mortem; ut gaudium, quod erat propter me, quod n μου, ἵνα ἡ χαρὰ ἡ δι᾿ ἐμὲ, ἣν ἐχαίρετε ἐπ' ἐμοὶ de me gaudebatis, donec advenirent hæc tristis, non corrumpatur; sed in vobis maneat, cum certiores facti sitis, quod non relinquam vos orphanos, sed iterum veniam ad vos. Vers. 11. ΕΙ compleatur. Et ut gaudium vestrum, quod de me est, compleatur, sicut ab exordio ejus exspectabatis, sperantes semper mecum conversari. Vers. 12. Hoc vos. Ut diligatis vos invicem adeo vehementer, ut etiam pro vobis invicem noriamini: ego enim sic dilexi vos, ut etiam pro μέχρι τῶν σκυθρωπών τούτων, μὴ ἀφανισθῇ, ἀλλὰ ἐν ὑμῖν μείνῃ βεβαιωθείσιν, ὅτι οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς, ἀλλὰ πάλιν ἔρχομαι πρὸς ὑμας. Καὶ – πληρωθῇ. Καὶ ἵνα ἡ χαρὰ ὑμῶν ἡ ἐπ' ἐμοὶ πληρωθῇ, ὡς ἐν ἀρχῇ αὐτῆς προσεδοκάτε, ἐλπίζοντες ἀεί μοι συνείναι. Αὕτη ὑμᾶς. ἵνα ἀγαπάτε αλλήλους οὕτω σφοδρῶν, ὡς καὶ ὑπὲρ ἀλλήλων ἀποθνήσκειν· οὕτω γὰρ ἀγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ὡς καὶ ὑπὲρ ὑμῶν ἀποθνήσκειν Varia lectiones et nota. (nn) Quadrat. Similis, non absimilis.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XIV. Ειδη, συνεχως δὲ τὰ τοιαῦτα λέγει, ἀνεξάλειπτον vobis jam moriar. Frequenter autem talia dicit, ut ταῖς καρδίαις αὐτῶν ἐγκολάπτων τὴν ἀγάπην. cordibus eorum charitatem indelebiliter insculpat. Vide autem admirandum vinculum; siquidem ostensum est, quod mansio in Christo procedia ex ejus dilectione et observatione mandatorum illius; præceptum vero ejus est, ut diliganus nos invicem. Itaque diligere nos invicem est in Christo manere; et servare Dei præcepta, est diligere Deum; sunique inter se connexæ dilectio quæ est erg Deum, et quæ est erga nos invicem. Dicens aulem: Sicut dilexi vos, ostendit quod voluntarie propter illorum dilectionem moriatur. Ορα δὲ θαυμασίαν σειράν· δέδεικται γὰρ ὅτι τὸ μεῖναι ἐν τῷ Χριστῷ γίνεται ἀπὸ τοῦ ἀγαπᾶν αὐτόν· τὸ δὲ ἀγαπᾶν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηρεῖν ἡ ἐντολὴ δὲ αὐτοῦ, ἵνα ἀγαπῶμεν ἀλλήλους· ὥστε τὸ ἀγαπᾶν ἀλλήλους μένειν ἐν τῷ Χριστῷ ἐστι, καὶ ἀγαπᾶν τὸν Θεόν ἐστι, καὶ ἀναπεπλεγμέναι πρὸς ἀλλήλας εἰοὶν ἥ τε πρὸς Θεὸν καὶ ἡ πρὸς ἀλλήλους ἀγάπη. Εἰπὼν δὲ ὅτι καθὼς ἡγάπησά ὑμᾶς, ἔδειξεν ὅτι ἐκουσίως ἀποθνήσκει διὰ τὴν ἀγά την αὐτῶν. Vers. 15. Majorem — suis. Majorem hac, quæ adeo magna est, ut etiam animam pro amicis relinquat, sicut ego nunc facio. Itaque non es Μείζονα αὐτοῦ. Μείζονα ταύτης τη; οὕτω μετ γάλης ὡς καὶ τὴν ψυχὴν ἀφεἶναι ὑπὲρ τῶν φίλων, καθὼς ἐγὼ ποιῶ νῦν. Λοιπὸν οὖν οὐκ ἐξ ἀσθενείας ἐμῆς, ἀλλ' ἐξ ἀγάπης ὑμῶν ἀποθνήσκω, καὶ οἰκο- imbecillitate, sed ex vestri dilectione morior, ac νομικῶς ὑμῶν χωρίζομαι, καὶ μὴ ἀθυμεῖτε. Ἐπεὶ δὲ φίλους αὐτοῦ ὑπεδήλωσε, λέγει πῶς εἰσι φίλοι αὐτοῦ. Ὑμεῖς — ὑμῖν. "Ω τῆς ἀνεικάστου φιλανθρω πίας 1 ἐφ' ἡμῶν μὲν οὐκ ἂν ποτέ τι; τὸν εὐγνώμονα δοῦλον ποιήσῃ φίλον· ὁ δὲ Χριστὸ; καὶ τοῦτο ποιεῖ, μᾶλλον δὲ καὶ ἀδελφὸν αὐτὸν ἀπεργάζεται Απαγγείλατε γάρ, φησί, τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἵνα ἀπέλθωσιν εἰς τὴν Γαλιλαίαν· καὶ υἱοθετεῖ τοῦτον τῷ Πατρὶ, καὶ καθιστᾷ συγκληρονόμον τῆς βασι λείας τῶν οὐρανῶν. Οὐκ ἔτι — δούλους. Καὶ πότε αὐτοὺς εἶπε δού λους; "Οτε διδάσκων ἀπεκάλυπτε τὴν ἐξουσίαν τῆς ἑαυτοῦ θεότητος. Καὶ προλαβὼν δὲ εἶπεν· Ὑμεῖς φωνεῖτέ με ὁ Κύριος καὶ ὁ διδάσκαλος· καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γάρ. *Οτι — Κύριος. Τί ποιεῖ ἀπόῤῥητον. Ὑμᾶς ὑμῖν. ᾿Ανήγγειλα ὑμῖν ὡς φίλοις πάντα, ὅσα ἐδύνασθε βαστάζειν δηλονότι, ὅσα ἀκοῦσαι ὑμᾶς εἰκός. Τῷ φίλῳ γάρ τις, οὐ τῷ δούλῳ, κατα πιστεύει τὰ ἀπόρρητα. dispensatorie a vobis separor; nolite ergo contristari. Et quia amicos eos ostendit, nunc etiam dicit quomodo sint amici sui. Vers. 14. Vos - vobis. Ο incomparabilem hdmanitatem! Nunquam quispiam servum benignum facit sibi amicum; Christus autem etiam hoc facit, magis aulem et fratrem eum eficit: Nantiale, inquit, fratribus meis ut abeant in Galilæam ";; atque Patri hunc in Filium asciscit, simulque regni coelorum hæredem constituit. Vers. 15. Jam non servos. Et quando illos dixit, servos? Quando docens occultabat suæ divinitatis potentiam. In præcedentibus etiam dixit: Vos vocatis me dominum et magistrum, et bene dicitis: sum elenim 1. Vers. 15. Quia — dominus. Quid faciat occultum. Vers. 15. Voς vobis. Renuntiavi vobis omnia tanquam amicis, quæcunque videlicet ferre potuistis, quæcunque æquum erat, ut audiretis amico namque et non servo crédit quispiam arcana. Atqui superius cum diceret: Vos amici mei estis, si εi feceritis, quacunque ego precipio vobis ", ostendit, quod nondum erant, sed futuri tunc, cum ea facerent: quomodo ergo hic ait: Vos autem dizi amicos, quia omnia quæ audivi a Patre meo, nota feci vobis? Verbum, Estis, sive Eritis, pro Καὶ μὴν ἀνωτέρω εἰπών· Υμεῖς φίλοι μου έστε, ἐὰν ποιῆτε ὅσα ἐγὼ ἐντέλλομαι ὑμῖν· ἐνέφηνεν ὅτι οὔπω εἰσὶν, ἀλλὰ τότε εἰσὶν ὅτε ποιοῦσι· πῶς οὖν ἐνταῦθά φησιν· Ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους, ὅτι πάντα & ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου ἐγνώρισα ὑμῖν; Τὸ ἐστέ, ἀντὶ τοῦ διαμένετε, νόησον, ὅτι ὄντες ήδη καὶ εἰς τὸ ἑξῆς διαμένετε, ἐὰν ποιῆτε ὅσα ἐγὼ ἐν- η Permanebitis accipito, ac si dicat: Cum jam sitis, τέλλομαι ὑμῖν. Εἶτα τίθησι καὶ ἄλλο τεκμήριον τοῦ ἔχειν αὐτοὺς φίλους ἑαυτοῦ. Οὐχ — ὑμᾶς. Κατὰ ἀπόφασιν ὁ λόγος, ὅτι ‚»* Matth. xxv³II, 10. 1 Joan. xii, 43. ἐγὼ etiam in futurum permanebitis, si feceritis, et caetera. Deinde et aliud ponit signum, quod eos haberet amicos suos. Vers. 16. Non vos. Negative (pp) sermo pros Joan. XV, Varia lectiones et notæ. Αὐτούς, A. Ita Henlenius. Nos ad Gnem versus 15 atramque coniungitur. Occultabat lmn. aperiebat, revelabat. Videtur legisse έπεκάλυπτε. (pp) Negative, etc. Sententiam quidem expressit; Αυτούς omituit Β. sed a Graco recessit. Κατ' ἀπόφασιν est directe. Rectum est pronuntiatum, recte pronuntiavit. Qui enim interrogat obliqua videtur oratione uti.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XIV. Ειδη, συνεχως δὲ τὰ τοιαῦτα λέγει, ἀνεξάλειπτον vobis jam moriar. Frequenter autem talia dicit, ut ταῖς καρδίαις αὐτῶν ἐγκολάπτων τὴν ἀγάπην. cordibus eorum charitatem indelebiliter insculpat. Vide autem admirandum vinculum; siquidem ostensum est, quod mansio in Christo procedia ex ejus dilectione et observatione mandatorum illius; præceptum vero ejus est, ut diliganus nos invicem. Itaque diligere nos invicem est in Christo manere; et servare Dei præcepta, est diligere Deum; sunique inter se connexæ dilectio quæ est erg Deum, et quæ est erga nos invicem. Dicens aulem: Sicut dilexi vos, ostendit quod voluntarie propter illorum dilectionem moriatur. Ορα δὲ θαυμασίαν σειράν· δέδεικται γὰρ ὅτι τὸ μεῖναι ἐν τῷ Χριστῷ γίνεται ἀπὸ τοῦ ἀγαπᾶν αὐτόν· τὸ δὲ ἀγαπᾶν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηρεῖν ἡ ἐντολὴ δὲ αὐτοῦ, ἵνα ἀγαπῶμεν ἀλλήλους· ὥστε τὸ ἀγαπᾶν ἀλλήλους μένειν ἐν τῷ Χριστῷ ἐστι, καὶ ἀγαπᾶν τὸν Θεόν ἐστι, καὶ ἀναπεπλεγμέναι πρὸς ἀλλήλας εἰοὶν ἥ τε πρὸς Θεὸν καὶ ἡ πρὸς ἀλλήλους ἀγάπη. Εἰπὼν δὲ ὅτι καθὼς ἡγάπησά ὑμᾶς, ἔδειξεν ὅτι ἐκουσίως ἀποθνήσκει διὰ τὴν ἀγά την αὐτῶν. Vers. 15. Majorem — suis. Majorem hac, quæ adeo magna est, ut etiam animam pro amicis relinquat, sicut ego nunc facio. Itaque non es Μείζονα αὐτοῦ. Μείζονα ταύτης τη; οὕτω μετ γάλης ὡς καὶ τὴν ψυχὴν ἀφεἶναι ὑπὲρ τῶν φίλων, καθὼς ἐγὼ ποιῶ νῦν. Λοιπὸν οὖν οὐκ ἐξ ἀσθενείας ἐμῆς, ἀλλ' ἐξ ἀγάπης ὑμῶν ἀποθνήσκω, καὶ οἰκο- imbecillitate, sed ex vestri dilectione morior, ac νομικῶς ὑμῶν χωρίζομαι, καὶ μὴ ἀθυμεῖτε. Ἐπεὶ δὲ φίλους αὐτοῦ ὑπεδήλωσε, λέγει πῶς εἰσι φίλοι αὐτοῦ. Ὑμεῖς — ὑμῖν. "Ω τῆς ἀνεικάστου φιλανθρω πίας 1 ἐφ' ἡμῶν μὲν οὐκ ἂν ποτέ τι; τὸν εὐγνώμονα δοῦλον ποιήσῃ φίλον· ὁ δὲ Χριστὸ; καὶ τοῦτο ποιεῖ, μᾶλλον δὲ καὶ ἀδελφὸν αὐτὸν ἀπεργάζεται Απαγγείλατε γάρ, φησί, τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἵνα ἀπέλθωσιν εἰς τὴν Γαλιλαίαν· καὶ υἱοθετεῖ τοῦτον τῷ Πατρὶ, καὶ καθιστᾷ συγκληρονόμον τῆς βασι λείας τῶν οὐρανῶν. Οὐκ ἔτι — δούλους. Καὶ πότε αὐτοὺς εἶπε δού λους; "Οτε διδάσκων ἀπεκάλυπτε τὴν ἐξουσίαν τῆς ἑαυτοῦ θεότητος. Καὶ προλαβὼν δὲ εἶπεν· Ὑμεῖς φωνεῖτέ με ὁ Κύριος καὶ ὁ διδάσκαλος· καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γάρ. *Οτι — Κύριος. Τί ποιεῖ ἀπόῤῥητον. Ὑμᾶς ὑμῖν. ᾿Ανήγγειλα ὑμῖν ὡς φίλοις πάντα, ὅσα ἐδύνασθε βαστάζειν δηλονότι, ὅσα ἀκοῦσαι ὑμᾶς εἰκός. Τῷ φίλῳ γάρ τις, οὐ τῷ δούλῳ, κατα πιστεύει τὰ ἀπόρρητα. dispensatorie a vobis separor; nolite ergo contristari. Et quia amicos eos ostendit, nunc etiam dicit quomodo sint amici sui. Vers. 14. Vos - vobis. Ο incomparabilem hdmanitatem! Nunquam quispiam servum benignum facit sibi amicum; Christus autem etiam hoc facit, magis aulem et fratrem eum eficit: Nantiale, inquit, fratribus meis ut abeant in Galilæam ";; atque Patri hunc in Filium asciscit, simulque regni coelorum hæredem constituit. Vers. 15. Jam non servos. Et quando illos dixit, servos? Quando docens occultabat suæ divinitatis potentiam. In præcedentibus etiam dixit: Vos vocatis me dominum et magistrum, et bene dicitis: sum elenim 1. Vers. 15. Quia — dominus. Quid faciat occultum. Vers. 15. Voς vobis. Renuntiavi vobis omnia tanquam amicis, quæcunque videlicet ferre potuistis, quæcunque æquum erat, ut audiretis amico namque et non servo crédit quispiam arcana. Atqui superius cum diceret: Vos amici mei estis, si εi feceritis, quacunque ego precipio vobis ", ostendit, quod nondum erant, sed futuri tunc, cum ea facerent: quomodo ergo hic ait: Vos autem dizi amicos, quia omnia quæ audivi a Patre meo, nota feci vobis? Verbum, Estis, sive Eritis, pro Καὶ μὴν ἀνωτέρω εἰπών· Υμεῖς φίλοι μου έστε, ἐὰν ποιῆτε ὅσα ἐγὼ ἐντέλλομαι ὑμῖν· ἐνέφηνεν ὅτι οὔπω εἰσὶν, ἀλλὰ τότε εἰσὶν ὅτε ποιοῦσι· πῶς οὖν ἐνταῦθά φησιν· Ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους, ὅτι πάντα & ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου ἐγνώρισα ὑμῖν; Τὸ ἐστέ, ἀντὶ τοῦ διαμένετε, νόησον, ὅτι ὄντες ήδη καὶ εἰς τὸ ἑξῆς διαμένετε, ἐὰν ποιῆτε ὅσα ἐγὼ ἐν- η Permanebitis accipito, ac si dicat: Cum jam sitis, τέλλομαι ὑμῖν. Εἶτα τίθησι καὶ ἄλλο τεκμήριον τοῦ ἔχειν αὐτοὺς φίλους ἑαυτοῦ. Οὐχ — ὑμᾶς. Κατὰ ἀπόφασιν ὁ λόγος, ὅτι ‚»* Matth. xxv³II, 10. 1 Joan. xii, 43. ἐγὼ etiam in futurum permanebitis, si feceritis, et caetera. Deinde et aliud ponit signum, quod eos haberet amicos suos. Vers. 16. Non vos. Negative (pp) sermo pros Joan. XV, Varia lectiones et notæ. Αὐτούς, A. Ita Henlenius. Nos ad Gnem versus 15 atramque coniungitur. Occultabat lmn. aperiebat, revelabat. Videtur legisse έπεκάλυπτε. (pp) Negative, etc. Sententiam quidem expressit; Αυτούς omituit Β. sed a Graco recessit. Κατ' ἀπόφασιν est directe. Rectum est pronuntiatum, recte pronuntiavit. Qui enim interrogat obliqua videtur oratione uti.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XIV. Ειδη, συνεχως δὲ τὰ τοιαῦτα λέγει, ἀνεξάλειπτον vobis jam moriar. Frequenter autem talia dicit, ut ταῖς καρδίαις αὐτῶν ἐγκολάπτων τὴν ἀγάπην. cordibus eorum charitatem indelebiliter insculpat. Vide autem admirandum vinculum; siquidem ostensum est, quod mansio in Christo procedia ex ejus dilectione et observatione mandatorum illius; præceptum vero ejus est, ut diliganus nos invicem. Itaque diligere nos invicem est in Christo manere; et servare Dei præcepta, est diligere Deum; sunique inter se connexæ dilectio quæ est erg Deum, et quæ est erga nos invicem. Dicens aulem: Sicut dilexi vos, ostendit quod voluntarie propter illorum dilectionem moriatur. Ορα δὲ θαυμασίαν σειράν· δέδεικται γὰρ ὅτι τὸ μεῖναι ἐν τῷ Χριστῷ γίνεται ἀπὸ τοῦ ἀγαπᾶν αὐτόν· τὸ δὲ ἀγαπᾶν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηρεῖν ἡ ἐντολὴ δὲ αὐτοῦ, ἵνα ἀγαπῶμεν ἀλλήλους· ὥστε τὸ ἀγαπᾶν ἀλλήλους μένειν ἐν τῷ Χριστῷ ἐστι, καὶ ἀγαπᾶν τὸν Θεόν ἐστι, καὶ ἀναπεπλεγμέναι πρὸς ἀλλήλας εἰοὶν ἥ τε πρὸς Θεὸν καὶ ἡ πρὸς ἀλλήλους ἀγάπη. Εἰπὼν δὲ ὅτι καθὼς ἡγάπησά ὑμᾶς, ἔδειξεν ὅτι ἐκουσίως ἀποθνήσκει διὰ τὴν ἀγά την αὐτῶν. Vers. 15. Majorem — suis. Majorem hac, quæ adeo magna est, ut etiam animam pro amicis relinquat, sicut ego nunc facio. Itaque non es Μείζονα αὐτοῦ. Μείζονα ταύτης τη; οὕτω μετ γάλης ὡς καὶ τὴν ψυχὴν ἀφεἶναι ὑπὲρ τῶν φίλων, καθὼς ἐγὼ ποιῶ νῦν. Λοιπὸν οὖν οὐκ ἐξ ἀσθενείας ἐμῆς, ἀλλ' ἐξ ἀγάπης ὑμῶν ἀποθνήσκω, καὶ οἰκο- imbecillitate, sed ex vestri dilectione morior, ac νομικῶς ὑμῶν χωρίζομαι, καὶ μὴ ἀθυμεῖτε. Ἐπεὶ δὲ φίλους αὐτοῦ ὑπεδήλωσε, λέγει πῶς εἰσι φίλοι αὐτοῦ. Ὑμεῖς — ὑμῖν. "Ω τῆς ἀνεικάστου φιλανθρω πίας 1 ἐφ' ἡμῶν μὲν οὐκ ἂν ποτέ τι; τὸν εὐγνώμονα δοῦλον ποιήσῃ φίλον· ὁ δὲ Χριστὸ; καὶ τοῦτο ποιεῖ, μᾶλλον δὲ καὶ ἀδελφὸν αὐτὸν ἀπεργάζεται Απαγγείλατε γάρ, φησί, τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἵνα ἀπέλθωσιν εἰς τὴν Γαλιλαίαν· καὶ υἱοθετεῖ τοῦτον τῷ Πατρὶ, καὶ καθιστᾷ συγκληρονόμον τῆς βασι λείας τῶν οὐρανῶν. Οὐκ ἔτι — δούλους. Καὶ πότε αὐτοὺς εἶπε δού λους; "Οτε διδάσκων ἀπεκάλυπτε τὴν ἐξουσίαν τῆς ἑαυτοῦ θεότητος. Καὶ προλαβὼν δὲ εἶπεν· Ὑμεῖς φωνεῖτέ με ὁ Κύριος καὶ ὁ διδάσκαλος· καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γάρ. *Οτι — Κύριος. Τί ποιεῖ ἀπόῤῥητον. Ὑμᾶς ὑμῖν. ᾿Ανήγγειλα ὑμῖν ὡς φίλοις πάντα, ὅσα ἐδύνασθε βαστάζειν δηλονότι, ὅσα ἀκοῦσαι ὑμᾶς εἰκός. Τῷ φίλῳ γάρ τις, οὐ τῷ δούλῳ, κατα πιστεύει τὰ ἀπόρρητα. dispensatorie a vobis separor; nolite ergo contristari. Et quia amicos eos ostendit, nunc etiam dicit quomodo sint amici sui. Vers. 14. Vos - vobis. Ο incomparabilem hdmanitatem! Nunquam quispiam servum benignum facit sibi amicum; Christus autem etiam hoc facit, magis aulem et fratrem eum eficit: Nantiale, inquit, fratribus meis ut abeant in Galilæam ";; atque Patri hunc in Filium asciscit, simulque regni coelorum hæredem constituit. Vers. 15. Jam non servos. Et quando illos dixit, servos? Quando docens occultabat suæ divinitatis potentiam. In præcedentibus etiam dixit: Vos vocatis me dominum et magistrum, et bene dicitis: sum elenim 1. Vers. 15. Quia — dominus. Quid faciat occultum. Vers. 15. Voς vobis. Renuntiavi vobis omnia tanquam amicis, quæcunque videlicet ferre potuistis, quæcunque æquum erat, ut audiretis amico namque et non servo crédit quispiam arcana. Atqui superius cum diceret: Vos amici mei estis, si εi feceritis, quacunque ego precipio vobis ", ostendit, quod nondum erant, sed futuri tunc, cum ea facerent: quomodo ergo hic ait: Vos autem dizi amicos, quia omnia quæ audivi a Patre meo, nota feci vobis? Verbum, Estis, sive Eritis, pro Καὶ μὴν ἀνωτέρω εἰπών· Υμεῖς φίλοι μου έστε, ἐὰν ποιῆτε ὅσα ἐγὼ ἐντέλλομαι ὑμῖν· ἐνέφηνεν ὅτι οὔπω εἰσὶν, ἀλλὰ τότε εἰσὶν ὅτε ποιοῦσι· πῶς οὖν ἐνταῦθά φησιν· Ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους, ὅτι πάντα & ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου ἐγνώρισα ὑμῖν; Τὸ ἐστέ, ἀντὶ τοῦ διαμένετε, νόησον, ὅτι ὄντες ήδη καὶ εἰς τὸ ἑξῆς διαμένετε, ἐὰν ποιῆτε ὅσα ἐγὼ ἐν- η Permanebitis accipito, ac si dicat: Cum jam sitis, τέλλομαι ὑμῖν. Εἶτα τίθησι καὶ ἄλλο τεκμήριον τοῦ ἔχειν αὐτοὺς φίλους ἑαυτοῦ. Οὐχ — ὑμᾶς. Κατὰ ἀπόφασιν ὁ λόγος, ὅτι ‚»* Matth. xxv³II, 10. 1 Joan. xii, 43. ἐγὼ etiam in futurum permanebitis, si feceritis, et caetera. Deinde et aliud ponit signum, quod eos haberet amicos suos. Vers. 16. Non vos. Negative (pp) sermo pros Joan. XV, Varia lectiones et notæ. Αὐτούς, A. Ita Henlenius. Nos ad Gnem versus 15 atramque coniungitur. Occultabat lmn. aperiebat, revelabat. Videtur legisse έπεκάλυπτε. (pp) Negative, etc. Sententiam quidem expressit; Αυτούς omituit Β. sed a Graco recessit. Κατ' ἀπόφασιν est directe. Rectum est pronuntiatum, recte pronuntiavit. Qui enim interrogat obliqua videtur oratione uti.

auntlandus est, non interrogauve: Vos non elegistis ειλόμην ὑμᾶς φίλους, ἐγώ τῇ φιλία· ὑμῶν ἐπέδραμον. me, sed ego elogi vos in amloos; ego ad amicitiam vestram accurri. Vers. 16. Et pouani vos. Explantavi vos in dilectione mea, in âde quæ in me est. Vers. 16. Ut vos catis. Ut extendamini scentes. Vers. 16. Εt fructum eferatis. Veluti superius signifcatum est. Aut fructum, spiritualla chartsmała: aut multitudinem sorum qui studio illorum salvandi sunt. Vers. 16. Et-maneat. Maneat incorruptus, perpetuus. Vers. 16. Ut vobis. Nomine meo, hoc est, tan-- quam mei, tanquam Christiani. Vel invocato nomine meo, sicut etiam in præcedentibus declaravimus ubi dicebat: Et quidquid petieritis nomine meo, hoc faciam ', Ac rursus: Si quid petieritis nomine meo, hoc faciam, ex quibus ostensa est potentiæ æqualitas Patris et Filii. Vers. 17. Hec invicem. Hæc loquor vobis, puta, quod morior pro vobis, et quod ego ad amiciliam vestram accurri, non improperans, sed incitans vos ad mntuam inter vos dilectionem. Quia vero turbabantur tanquam jam ab omnibus Judæis odio habiti, deinceps consolatur etiam eorum tristitiam. Vers. 18. Si odio habuerit. Mandum dicit, malos Judæos: Sit, inquit, vobis in consolationem, Καὶ ἔθηκα ὑμᾶς. Καὶ ἐφύτευσα όμως εἰς τὴν ἐμὴν ἀγάπην, εἰς τὴν εἰς ἐμὲ πίστιν. Ινα ὑμεῖς ὑπάγητε, ἵνα ἐκτείνησε αύξη νόμενοι. Καὶ καρπὸν φέρητε. [ 'Ως ανωτέρω δεδήλω ται· 4] καρπὸν, τὰ πνευματικὰ χαρίσματα, ἢ τὰ πλήθη τῶν σωζομένων ἐκ τῆς αὐτῶν σπουδῆς. Καὶ – μένῃ. Καὶ ἵνα μένῃ ἀνώλεθρος, διηνεκής. Ινα — ὑμῖν. Ἐν τῷ ὀνόματί μου, τουτέστιν ὡς ἐμοὶ, ὡς Χριστιανοί. Η επικαλούμενοι τὸ ὄνομά μου, ὡς καὶ προλα βόντες ἡρμηνεύσαμεν, ἔνθα ἔλεγε· Καὶ ὅ τι ἂν α τήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω. [Καὶ πάλιν· Ἐάν τι αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ποιήσω. Αφ᾽ ὧν δείκνυται τὸ Ισοδύναμον Πατρὸς καὶ Υἱοῦ.] Ταῦτα — ἀλλήλους. Ταῦτα λαλῶ ὑμῖν, τὸ ὅτι ἀποθνήσκω ὑπὲρ ὑμῶν, καὶ τὸ ὅτι ἐγὼ τῇ φιλία ὑμῶν ἐπέδραμον, οὐκ ὀνειδίζων, ἀλλ᾽ ἐνάγων ὑμᾶς εἰς τὸ ἀγαπᾶν ἀλλήλους. Ἐπεὶ δὲ ἐθορυβοῦντο ὡς ἤδη πᾶσι τοῖς Ἰουδαίοις μισητοι γενόμενοι, παρτο μυθεῖται καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἀθυμίαν. Εἰ — μεμίσηκε. Κοσμον λέγει τους πονηρούς Ἰουδαίους. Εστω, φησίν, ὑμῖν εἰς παραμυθίαν ελ quod ego prius quam vos, fuerim odio habitus: πρὸ ὑμῶν ἐμὲ μισηθῆναι, καὶ χαίρετε μάλλον, ὅτι et gaudete magis, quia mecum in odio malorum communicatis. Deinde aliam quoque ponit consoiationem, quod si e numero malorum essent, mali utique eos diligerent. Vers. 19. Si diligeret. Qnod suum esset, hoc est, sibi simile; gaudet namque simili simile. Vers. 19. Quia — mundus. Itaque odio haberi vos a malis demonstratio est virtutis, quemadmodum, etiam a talibus amari, signum est malitiæ. Quia vero abjectam eorum mentem erexit: rursum ipsos ab his quæ contra se fiebant, consolatur. Vers. 20. Mementole vobis. Et quis sit ille sermo, adverte. Vers. 20. Non sno. Nam hunc sermonem in κοινωνεῖτέ μοι τοῦ παρὰ τῶν πονηρῶν μίσους. Είτα λέγει καὶ ἑτέραν παραμυθίαν, ὅτι, ἐὰν ἐκ τῶν πο νηρῶν ἦσαν, οἱ πονηροὶ ἂν ἐφίλουν αὐτούς. Εἰ — ἐφίλει. Τὸ ὅμοιον· χαίρει γὰρ τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον. Ότι — ὁ κόσμος. Ωστε το μισείσθαι ὑμᾶς παρά τῶν πονηρῶν ἀπόδειξις ἐστιν ἀρετῆς, ὥσπερ καὶ τὸ φιλεῖσθαι παρὰ τῶν τοιούτων κακίας. Ἐπάρας οὖν αὐτῶν καταπίπτον τὸ φρόνημα, πάλιν ἀπὸ τῶν καθ᾿ ἑαυτὸν τούτους παρηγορεί. Μνημονεύετε — ὑμῖν. Καὶ ποῖος ἐστιν ἐκεῖ νὸς ὁ λόγος, ἄκουσον. Ούκ αὐτοῦ. Τοῦτον γὰρ τὸν λόγον προλαβών præcedentibus dixit eis; nec id semel, sed variis εἶπεν αὐτοῖς, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ διαφόρως. Λέγει in locis. Ait ergo: Non estis vos me meliores. Vers. 90. Si - persequentur. Consequens euim * Joan. xiv, 13. • Ibid. 14. οὖν ὅτι, Οὐκ ἐμοῦ κρείττους ὑμεῖς. Ει διώξουσιν. ᾿Ακόλουθον γὰρ εἶχε μαθηταί Variæ lectiones et notæ. Για έθηκα exponit Chrysost. tom. VII, p. 459. C. Theophylact. p. 782 A, B. Tulevat de palmitibus ita habet Xenoph. Cicon. ΣΙΣ, 7, 9. Ita Chrysost. tom. VIII, p. 452 C. Theophyl. p. 782 A. Cyril. tom. IV, p. 892 M, qui per àváγειν explicat. Nicitur autem hac interpretatio τοῦ ἔθηκε οι ὑπάγητε proximis vocabulis, καρπόν φέparz. Vereor tamen ne doctior quam verior sit ec explicatio. Evangelista enim haud adeo diligenter observant vocabula translata. Sunt alia loca, ubi nemo τιθέναι interpretabitur περὶ φυτεύσεως. Vide Rom. 1, 17, Hebr. 1, 2. Υπάγειν autem είπε exemplo explicatur εκτείνεσθαι, ἀνάγειν, αὔξειν. Inclusa absunt A. Inclusa abeunt. Scilicet Chrysost. tom, VII, p. 452 D. pro εντέλλομαι, Infert λελάληκα, ex loco simili, solet. Υπό, pro παρά, Δ. Omisso καί, legitur ὁποῖος Δ.

auntlandus est, non interrogauve: Vos non elegistis ειλόμην ὑμᾶς φίλους, ἐγώ τῇ φιλία· ὑμῶν ἐπέδραμον. me, sed ego elogi vos in amloos; ego ad amicitiam vestram accurri. Vers. 16. Et pouani vos. Explantavi vos in dilectione mea, in âde quæ in me est. Vers. 16. Ut vos catis. Ut extendamini scentes. Vers. 16. Εt fructum eferatis. Veluti superius signifcatum est. Aut fructum, spiritualla chartsmała: aut multitudinem sorum qui studio illorum salvandi sunt. Vers. 16. Et-maneat. Maneat incorruptus, perpetuus. Vers. 16. Ut vobis. Nomine meo, hoc est, tan-- quam mei, tanquam Christiani. Vel invocato nomine meo, sicut etiam in præcedentibus declaravimus ubi dicebat: Et quidquid petieritis nomine meo, hoc faciam ', Ac rursus: Si quid petieritis nomine meo, hoc faciam, ex quibus ostensa est potentiæ æqualitas Patris et Filii. Vers. 17. Hec invicem. Hæc loquor vobis, puta, quod morior pro vobis, et quod ego ad amiciliam vestram accurri, non improperans, sed incitans vos ad mntuam inter vos dilectionem. Quia vero turbabantur tanquam jam ab omnibus Judæis odio habiti, deinceps consolatur etiam eorum tristitiam. Vers. 18. Si odio habuerit. Mandum dicit, malos Judæos: Sit, inquit, vobis in consolationem, Καὶ ἔθηκα ὑμᾶς. Καὶ ἐφύτευσα όμως εἰς τὴν ἐμὴν ἀγάπην, εἰς τὴν εἰς ἐμὲ πίστιν. Ινα ὑμεῖς ὑπάγητε, ἵνα ἐκτείνησε αύξη νόμενοι. Καὶ καρπὸν φέρητε. [ 'Ως ανωτέρω δεδήλω ται· 4] καρπὸν, τὰ πνευματικὰ χαρίσματα, ἢ τὰ πλήθη τῶν σωζομένων ἐκ τῆς αὐτῶν σπουδῆς. Καὶ – μένῃ. Καὶ ἵνα μένῃ ἀνώλεθρος, διηνεκής. Ινα — ὑμῖν. Ἐν τῷ ὀνόματί μου, τουτέστιν ὡς ἐμοὶ, ὡς Χριστιανοί. Η επικαλούμενοι τὸ ὄνομά μου, ὡς καὶ προλα βόντες ἡρμηνεύσαμεν, ἔνθα ἔλεγε· Καὶ ὅ τι ἂν α τήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω. [Καὶ πάλιν· Ἐάν τι αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ποιήσω. Αφ᾽ ὧν δείκνυται τὸ Ισοδύναμον Πατρὸς καὶ Υἱοῦ.] Ταῦτα — ἀλλήλους. Ταῦτα λαλῶ ὑμῖν, τὸ ὅτι ἀποθνήσκω ὑπὲρ ὑμῶν, καὶ τὸ ὅτι ἐγὼ τῇ φιλία ὑμῶν ἐπέδραμον, οὐκ ὀνειδίζων, ἀλλ᾽ ἐνάγων ὑμᾶς εἰς τὸ ἀγαπᾶν ἀλλήλους. Ἐπεὶ δὲ ἐθορυβοῦντο ὡς ἤδη πᾶσι τοῖς Ἰουδαίοις μισητοι γενόμενοι, παρτο μυθεῖται καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἀθυμίαν. Εἰ — μεμίσηκε. Κοσμον λέγει τους πονηρούς Ἰουδαίους. Εστω, φησίν, ὑμῖν εἰς παραμυθίαν ελ quod ego prius quam vos, fuerim odio habitus: πρὸ ὑμῶν ἐμὲ μισηθῆναι, καὶ χαίρετε μάλλον, ὅτι et gaudete magis, quia mecum in odio malorum communicatis. Deinde aliam quoque ponit consoiationem, quod si e numero malorum essent, mali utique eos diligerent. Vers. 19. Si diligeret. Qnod suum esset, hoc est, sibi simile; gaudet namque simili simile. Vers. 19. Quia — mundus. Itaque odio haberi vos a malis demonstratio est virtutis, quemadmodum, etiam a talibus amari, signum est malitiæ. Quia vero abjectam eorum mentem erexit: rursum ipsos ab his quæ contra se fiebant, consolatur. Vers. 20. Mementole vobis. Et quis sit ille sermo, adverte. Vers. 20. Non sno. Nam hunc sermonem in κοινωνεῖτέ μοι τοῦ παρὰ τῶν πονηρῶν μίσους. Είτα λέγει καὶ ἑτέραν παραμυθίαν, ὅτι, ἐὰν ἐκ τῶν πο νηρῶν ἦσαν, οἱ πονηροὶ ἂν ἐφίλουν αὐτούς. Εἰ — ἐφίλει. Τὸ ὅμοιον· χαίρει γὰρ τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον. Ότι — ὁ κόσμος. Ωστε το μισείσθαι ὑμᾶς παρά τῶν πονηρῶν ἀπόδειξις ἐστιν ἀρετῆς, ὥσπερ καὶ τὸ φιλεῖσθαι παρὰ τῶν τοιούτων κακίας. Ἐπάρας οὖν αὐτῶν καταπίπτον τὸ φρόνημα, πάλιν ἀπὸ τῶν καθ᾿ ἑαυτὸν τούτους παρηγορεί. Μνημονεύετε — ὑμῖν. Καὶ ποῖος ἐστιν ἐκεῖ νὸς ὁ λόγος, ἄκουσον. Ούκ αὐτοῦ. Τοῦτον γὰρ τὸν λόγον προλαβών præcedentibus dixit eis; nec id semel, sed variis εἶπεν αὐτοῖς, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ διαφόρως. Λέγει in locis. Ait ergo: Non estis vos me meliores. Vers. 90. Si - persequentur. Consequens euim * Joan. xiv, 13. • Ibid. 14. οὖν ὅτι, Οὐκ ἐμοῦ κρείττους ὑμεῖς. Ει διώξουσιν. ᾿Ακόλουθον γὰρ εἶχε μαθηταί Variæ lectiones et notæ. Για έθηκα exponit Chrysost. tom. VII, p. 459. C. Theophylact. p. 782 A, B. Tulevat de palmitibus ita habet Xenoph. Cicon. ΣΙΣ, 7, 9. Ita Chrysost. tom. VIII, p. 452 C. Theophyl. p. 782 A. Cyril. tom. IV, p. 892 M, qui per àváγειν explicat. Nicitur autem hac interpretatio τοῦ ἔθηκε οι ὑπάγητε proximis vocabulis, καρπόν φέparz. Vereor tamen ne doctior quam verior sit ec explicatio. Evangelista enim haud adeo diligenter observant vocabula translata. Sunt alia loca, ubi nemo τιθέναι interpretabitur περὶ φυτεύσεως. Vide Rom. 1, 17, Hebr. 1, 2. Υπάγειν autem είπε exemplo explicatur εκτείνεσθαι, ἀνάγειν, αὔξειν. Inclusa absunt A. Inclusa abeunt. Scilicet Chrysost. tom, VII, p. 452 D. pro εντέλλομαι, Infert λελάληκα, ex loco simili, solet. Υπό, pro παρά, Δ. Omisso καί, legitur ὁποῖος Δ.

auntlandus est, non interrogauve: Vos non elegistis ειλόμην ὑμᾶς φίλους, ἐγώ τῇ φιλία· ὑμῶν ἐπέδραμον. me, sed ego elogi vos in amloos; ego ad amicitiam vestram accurri. Vers. 16. Et pouani vos. Explantavi vos in dilectione mea, in âde quæ in me est. Vers. 16. Ut vos catis. Ut extendamini scentes. Vers. 16. Εt fructum eferatis. Veluti superius signifcatum est. Aut fructum, spiritualla chartsmała: aut multitudinem sorum qui studio illorum salvandi sunt. Vers. 16. Et-maneat. Maneat incorruptus, perpetuus. Vers. 16. Ut vobis. Nomine meo, hoc est, tan-- quam mei, tanquam Christiani. Vel invocato nomine meo, sicut etiam in præcedentibus declaravimus ubi dicebat: Et quidquid petieritis nomine meo, hoc faciam ', Ac rursus: Si quid petieritis nomine meo, hoc faciam, ex quibus ostensa est potentiæ æqualitas Patris et Filii. Vers. 17. Hec invicem. Hæc loquor vobis, puta, quod morior pro vobis, et quod ego ad amiciliam vestram accurri, non improperans, sed incitans vos ad mntuam inter vos dilectionem. Quia vero turbabantur tanquam jam ab omnibus Judæis odio habiti, deinceps consolatur etiam eorum tristitiam. Vers. 18. Si odio habuerit. Mandum dicit, malos Judæos: Sit, inquit, vobis in consolationem, Καὶ ἔθηκα ὑμᾶς. Καὶ ἐφύτευσα όμως εἰς τὴν ἐμὴν ἀγάπην, εἰς τὴν εἰς ἐμὲ πίστιν. Ινα ὑμεῖς ὑπάγητε, ἵνα ἐκτείνησε αύξη νόμενοι. Καὶ καρπὸν φέρητε. [ 'Ως ανωτέρω δεδήλω ται· 4] καρπὸν, τὰ πνευματικὰ χαρίσματα, ἢ τὰ πλήθη τῶν σωζομένων ἐκ τῆς αὐτῶν σπουδῆς. Καὶ – μένῃ. Καὶ ἵνα μένῃ ἀνώλεθρος, διηνεκής. Ινα — ὑμῖν. Ἐν τῷ ὀνόματί μου, τουτέστιν ὡς ἐμοὶ, ὡς Χριστιανοί. Η επικαλούμενοι τὸ ὄνομά μου, ὡς καὶ προλα βόντες ἡρμηνεύσαμεν, ἔνθα ἔλεγε· Καὶ ὅ τι ἂν α τήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω. [Καὶ πάλιν· Ἐάν τι αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ποιήσω. Αφ᾽ ὧν δείκνυται τὸ Ισοδύναμον Πατρὸς καὶ Υἱοῦ.] Ταῦτα — ἀλλήλους. Ταῦτα λαλῶ ὑμῖν, τὸ ὅτι ἀποθνήσκω ὑπὲρ ὑμῶν, καὶ τὸ ὅτι ἐγὼ τῇ φιλία ὑμῶν ἐπέδραμον, οὐκ ὀνειδίζων, ἀλλ᾽ ἐνάγων ὑμᾶς εἰς τὸ ἀγαπᾶν ἀλλήλους. Ἐπεὶ δὲ ἐθορυβοῦντο ὡς ἤδη πᾶσι τοῖς Ἰουδαίοις μισητοι γενόμενοι, παρτο μυθεῖται καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἀθυμίαν. Εἰ — μεμίσηκε. Κοσμον λέγει τους πονηρούς Ἰουδαίους. Εστω, φησίν, ὑμῖν εἰς παραμυθίαν ελ quod ego prius quam vos, fuerim odio habitus: πρὸ ὑμῶν ἐμὲ μισηθῆναι, καὶ χαίρετε μάλλον, ὅτι et gaudete magis, quia mecum in odio malorum communicatis. Deinde aliam quoque ponit consoiationem, quod si e numero malorum essent, mali utique eos diligerent. Vers. 19. Si diligeret. Qnod suum esset, hoc est, sibi simile; gaudet namque simili simile. Vers. 19. Quia — mundus. Itaque odio haberi vos a malis demonstratio est virtutis, quemadmodum, etiam a talibus amari, signum est malitiæ. Quia vero abjectam eorum mentem erexit: rursum ipsos ab his quæ contra se fiebant, consolatur. Vers. 20. Mementole vobis. Et quis sit ille sermo, adverte. Vers. 20. Non sno. Nam hunc sermonem in κοινωνεῖτέ μοι τοῦ παρὰ τῶν πονηρῶν μίσους. Είτα λέγει καὶ ἑτέραν παραμυθίαν, ὅτι, ἐὰν ἐκ τῶν πο νηρῶν ἦσαν, οἱ πονηροὶ ἂν ἐφίλουν αὐτούς. Εἰ — ἐφίλει. Τὸ ὅμοιον· χαίρει γὰρ τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον. Ότι — ὁ κόσμος. Ωστε το μισείσθαι ὑμᾶς παρά τῶν πονηρῶν ἀπόδειξις ἐστιν ἀρετῆς, ὥσπερ καὶ τὸ φιλεῖσθαι παρὰ τῶν τοιούτων κακίας. Ἐπάρας οὖν αὐτῶν καταπίπτον τὸ φρόνημα, πάλιν ἀπὸ τῶν καθ᾿ ἑαυτὸν τούτους παρηγορεί. Μνημονεύετε — ὑμῖν. Καὶ ποῖος ἐστιν ἐκεῖ νὸς ὁ λόγος, ἄκουσον. Ούκ αὐτοῦ. Τοῦτον γὰρ τὸν λόγον προλαβών præcedentibus dixit eis; nec id semel, sed variis εἶπεν αὐτοῖς, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ διαφόρως. Λέγει in locis. Ait ergo: Non estis vos me meliores. Vers. 90. Si - persequentur. Consequens euim * Joan. xiv, 13. • Ibid. 14. οὖν ὅτι, Οὐκ ἐμοῦ κρείττους ὑμεῖς. Ει διώξουσιν. ᾿Ακόλουθον γὰρ εἶχε μαθηταί Variæ lectiones et notæ. Για έθηκα exponit Chrysost. tom. VII, p. 459. C. Theophylact. p. 782 A, B. Tulevat de palmitibus ita habet Xenoph. Cicon. ΣΙΣ, 7, 9. Ita Chrysost. tom. VIII, p. 452 C. Theophyl. p. 782 A. Cyril. tom. IV, p. 892 M, qui per àváγειν explicat. Nicitur autem hac interpretatio τοῦ ἔθηκε οι ὑπάγητε proximis vocabulis, καρπόν φέparz. Vereor tamen ne doctior quam verior sit ec explicatio. Evangelista enim haud adeo diligenter observant vocabula translata. Sunt alia loca, ubi nemo τιθέναι interpretabitur περὶ φυτεύσεως. Vide Rom. 1, 17, Hebr. 1, 2. Υπάγειν autem είπε exemplo explicatur εκτείνεσθαι, ἀνάγειν, αὔξειν. Inclusa absunt A. Inclusa abeunt. Scilicet Chrysost. tom, VII, p. 452 D. pro εντέλλομαι, Infert λελάληκα, ex loco simili, solet. Υπό, pro παρά, Δ. Omisso καί, legitur ὁποῖος Δ.

CAP. XV. μου έστε. Εὐψυχεῖτε οὖν τὰ ὅμοια τῷ διδασκάλῳ est, ut si (qq) mei estis discipuli, bono sitis animo πάσχοντες καὶ κατ' ίχνος ἀκολουθοῦντές μοι. ad similia cum præceptore sufferenda, et ver vestigia me sequendam. Εἰ - τηρήσουσι. Μήτε διωκόμενοι δυσφορείτε, μήτε τοῦ λόγου ὑμῶν ἀθετουμένου. "Α γὰρ εἰς ἐμὲ ἐνεδείξαντο, ταῦτα καὶ εἰς ὑμᾶς ἐνδείξονται, καὶ Αρκετόν, φησί, τῷ δούλῳ, ἵνα γένηται ὡς ὁ κύριος αὐτοῦ. Αλλά μου. Ταῦτα πάντα, διώκοντες δηλαδή, καὶ τὸν λόγον ὑμῶν μὴ τηροῦντες. Εἰ οὖν ἀγαπᾶτέ με, χαρήσετε πάντως, ὅτι δι᾿ ἐμὲ ταῦτα πάσχετε, ἐπεὶ κἀγὼ δι' ὑμᾶς· καὶ ὑμεῖς μὲν ὑπὲρ Δεσπότου, ἐγὼ δὲ ὑπὲρ δούλων. Εἶτα τίθησι καὶ ἄλλην παραμυθίαν. Ὅτι με. Οτι ἀθετοῦσι τὸν ἀποστείλαντά με, τουτέστιν ὑβρίζουσι καὶ τὸν Πατέρα. Λοιπὸν τοίνυν ἀγαλλιάσθε ὑβριζόμενοι μεθ᾿ ἡμῶν. Έπειτα ἀποστερεῖ τοὺς Ἰουδαίους ἁπάσης συγγνώμης ἐθελοκα κοῦντας, καὶ τοιαῦτα διαπραττομένους. Εἰ — αὐτῶν. Εἰ μὴ ἐδίδαξα αὐτοὺς ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον, διώκοντες καὶ ὑβρίζοντες ἐμέ τε καὶ ὑμᾶς τοὺς ἐμοὺς, ὡς μήτε τίς εἰμι λέγοντα, μήτε ἀπὸ τῶν Γρατῶν τοῦτο δεικνύοντα. 'Ο - μισεί. Σαφηνίζει καὶ αὔξει τὴν ἁμαρτίαν αὐτῶν, λέγων ὅτι καὶ ἡ τοῦ Υἱοῦ ὕβρις, τοῦ Πατρός ἐστιν ὕβρις. Εἰπὼν δὲ περὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, λέγει καὶ περὶ τῶν σημείων αὐτοῦ. Εἰ — εἶχον. Καὶ ὄντως αὐτοὶ τούτων μάρτυρες, λέγοντες ὅτι οὐδέποτε οὕτως ἐφάνη ἐν τῷ Ἰσραὴλ, καὶ ἕτερα τοιαῦτα. Νῦν - έωράκασι. Τὰ τοιαῦτα ἔργα. Καὶ μου. Ανωτέρω γὰρ εἶπεν, ὅτι Ὁ ἐμὲ μισῶν καὶ τὸν Πατέρα μου μισεῖ. Καὶ ἀλλα χού πάλιν· Ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐ τιμᾷ τὸν Πα τέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν. ΑΠ' - δωρεάν. Κανταῦθα τὸ Ἵνα οὐκ αίτιολογικὸν, ἀλλὰ δηλωτικόν, τοῦ μέλλοντος, ὅτι μέλλει πληρωθῆναι ὁ λόγος οὗτος. Νόμον δὲ λέγει τὴν βία ὅλον τῶν Ψαλμῶν ἐν ᾗ γέγραπται, ὅτι καὶ λόγοις μίσους εκύκλωσάν με, καὶ ἐπολέμησαν με δω ρεάν. Εμίσησαν οὖν αὐτὸν δωρεάν, ἤτοι μάτην, ἀνευλόγως διὰ τὴν πονηρίαν αὐτῶν. ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν οἱ ἀπόστολοι· Εἰ σὲ ἐδίωξαν καὶ τὸν λόγον σου οὐκ ἐτήρησαν, εἰ τοιαῦτα διδαχθέντες καὶ τοιαῦτα έωρακότες οὐδὲν ἀπώναντο, εἰ σὲ καὶ τὸν Πατέρα σου μεμισήκασι, μέλλουσι δὲ καὶ εἰς ἡμᾶς τὰ ὅμοια ενδείξασθαι, τίνος ένεκεν εἰς τοιούτους ἀποστέλλεις ἡμᾶς; Επάγει παραμυ Vers. 20. Si — servabunt. Neque graviter fera tis, quod vos persequantur, aut quod vestros con - temnant serinones: quæ enim in me ostenderunt, hæc etiam in vos ostendent: et sufficit, inquit, serro, ut sit sicut dominus ejus *. Vers. 21. Sed - meum. Hæc omnia, puta persequentes, et sermonem vestrum non servantes. Si ergo diligitis me, gaudebitis omnino, quia hæc propter me patimini, quia et ege propter vos: et vos quidem pro Domino, ego vero pro servis. Deinde ponit et aliam consolationem. Vers. 21. Quia me. Quia contemnunt eum qui me amandavit, hoc est, Patrem quoque contumelia afficiunt. Gaudete itaque nobiscum affecti contumelia. Post hæc Judæos omni privat venia, quod de industria perperam operati sint, taliaque perpetraverint. Vers. 22. Si suo. Si non docuissem eos, peccatum non haberent persequendo ac contumelia afficiendo et me et vos, qui mei estis, utpole non dicentem quis essem, nec id a Scripturis ostendentem. Vers. 23. Qui - odit. Explanal et auget peccatum illorum dicens, quod Filii injuria, Patris est injuria. Postquam autem dixit de doctrina sua, dicit etiam de signis suis. Vers. 24. Si haberent. Et vere ipsi testes erant dicentes: Nuuquam apparuit sic in Israel', aliaque similia. Vers. 24. Nanc viderunt. Mujusmodi opera. Vers. 24. Et meum. Superius namque dixit: Qui me odit, is et Patrem meum odit “. Et rursum alibi: Qui non honorat Filium, non honorat Patrem, qui misit illum “. Vers. 95. Sed gratis. Etiam hic dictio ut, non est causalis, sed futuri significativa, quod futurum sit, ut hic sermo compleatur. Legen vero dicit librum Psalmorum, in quo scriptum est: Et sermonibus odii circumdederunt me et oppugnaverunt me gratis “. Oderunt ergo illum gratis sive frustra, absque ratione, propter suam malitiam. Ne autem dicant apostoli: Si te persecuti sunt, sermonem tuam non servaverunt; si cum talia edocti sunt, taliaque vidercat, nihil illis profuit; si te et Patrem tuum oderunt, similia quoque adversum nos demonstrabunt, quam igitur eb causam ad tales nos mittis? inducit consoel • Matth. x, 25. • Matth. 1x, 33. 1º Joan. xv. 23. " Joan. v, 23. 10 Psal. cv, 2. Μισῶν ἐμέ. Δ. Varia lectiones et notæ. Hentenius fortasse reperit «νευ λόγου, δεν Hic addit codex, Δ. μισεί. Paulo post autem hoc quoque probum i. e. οὐκ εὐλόγως. omittit. Ut — st. Siquidem. PATROL, GR. CXXIX.

CAP. XV. μου έστε. Εὐψυχεῖτε οὖν τὰ ὅμοια τῷ διδασκάλῳ est, ut si (qq) mei estis discipuli, bono sitis animo πάσχοντες καὶ κατ' ίχνος ἀκολουθοῦντές μοι. ad similia cum præceptore sufferenda, et ver vestigia me sequendam. Εἰ - τηρήσουσι. Μήτε διωκόμενοι δυσφορείτε, μήτε τοῦ λόγου ὑμῶν ἀθετουμένου. "Α γὰρ εἰς ἐμὲ ἐνεδείξαντο, ταῦτα καὶ εἰς ὑμᾶς ἐνδείξονται, καὶ Αρκετόν, φησί, τῷ δούλῳ, ἵνα γένηται ὡς ὁ κύριος αὐτοῦ. Αλλά μου. Ταῦτα πάντα, διώκοντες δηλαδή, καὶ τὸν λόγον ὑμῶν μὴ τηροῦντες. Εἰ οὖν ἀγαπᾶτέ με, χαρήσετε πάντως, ὅτι δι᾿ ἐμὲ ταῦτα πάσχετε, ἐπεὶ κἀγὼ δι' ὑμᾶς· καὶ ὑμεῖς μὲν ὑπὲρ Δεσπότου, ἐγὼ δὲ ὑπὲρ δούλων. Εἶτα τίθησι καὶ ἄλλην παραμυθίαν. Ὅτι με. Οτι ἀθετοῦσι τὸν ἀποστείλαντά με, τουτέστιν ὑβρίζουσι καὶ τὸν Πατέρα. Λοιπὸν τοίνυν ἀγαλλιάσθε ὑβριζόμενοι μεθ᾿ ἡμῶν. Έπειτα ἀποστερεῖ τοὺς Ἰουδαίους ἁπάσης συγγνώμης ἐθελοκα κοῦντας, καὶ τοιαῦτα διαπραττομένους. Εἰ — αὐτῶν. Εἰ μὴ ἐδίδαξα αὐτοὺς ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον, διώκοντες καὶ ὑβρίζοντες ἐμέ τε καὶ ὑμᾶς τοὺς ἐμοὺς, ὡς μήτε τίς εἰμι λέγοντα, μήτε ἀπὸ τῶν Γρατῶν τοῦτο δεικνύοντα. 'Ο - μισεί. Σαφηνίζει καὶ αὔξει τὴν ἁμαρτίαν αὐτῶν, λέγων ὅτι καὶ ἡ τοῦ Υἱοῦ ὕβρις, τοῦ Πατρός ἐστιν ὕβρις. Εἰπὼν δὲ περὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, λέγει καὶ περὶ τῶν σημείων αὐτοῦ. Εἰ — εἶχον. Καὶ ὄντως αὐτοὶ τούτων μάρτυρες, λέγοντες ὅτι οὐδέποτε οὕτως ἐφάνη ἐν τῷ Ἰσραὴλ, καὶ ἕτερα τοιαῦτα. Νῦν - έωράκασι. Τὰ τοιαῦτα ἔργα. Καὶ μου. Ανωτέρω γὰρ εἶπεν, ὅτι Ὁ ἐμὲ μισῶν καὶ τὸν Πατέρα μου μισεῖ. Καὶ ἀλλα χού πάλιν· Ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐ τιμᾷ τὸν Πα τέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν. ΑΠ' - δωρεάν. Κανταῦθα τὸ Ἵνα οὐκ αίτιολογικὸν, ἀλλὰ δηλωτικόν, τοῦ μέλλοντος, ὅτι μέλλει πληρωθῆναι ὁ λόγος οὗτος. Νόμον δὲ λέγει τὴν βία ὅλον τῶν Ψαλμῶν ἐν ᾗ γέγραπται, ὅτι καὶ λόγοις μίσους εκύκλωσάν με, καὶ ἐπολέμησαν με δω ρεάν. Εμίσησαν οὖν αὐτὸν δωρεάν, ἤτοι μάτην, ἀνευλόγως διὰ τὴν πονηρίαν αὐτῶν. ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν οἱ ἀπόστολοι· Εἰ σὲ ἐδίωξαν καὶ τὸν λόγον σου οὐκ ἐτήρησαν, εἰ τοιαῦτα διδαχθέντες καὶ τοιαῦτα έωρακότες οὐδὲν ἀπώναντο, εἰ σὲ καὶ τὸν Πατέρα σου μεμισήκασι, μέλλουσι δὲ καὶ εἰς ἡμᾶς τὰ ὅμοια ενδείξασθαι, τίνος ένεκεν εἰς τοιούτους ἀποστέλλεις ἡμᾶς; Επάγει παραμυ Vers. 20. Si — servabunt. Neque graviter fera tis, quod vos persequantur, aut quod vestros con - temnant serinones: quæ enim in me ostenderunt, hæc etiam in vos ostendent: et sufficit, inquit, serro, ut sit sicut dominus ejus *. Vers. 21. Sed - meum. Hæc omnia, puta persequentes, et sermonem vestrum non servantes. Si ergo diligitis me, gaudebitis omnino, quia hæc propter me patimini, quia et ege propter vos: et vos quidem pro Domino, ego vero pro servis. Deinde ponit et aliam consolationem. Vers. 21. Quia me. Quia contemnunt eum qui me amandavit, hoc est, Patrem quoque contumelia afficiunt. Gaudete itaque nobiscum affecti contumelia. Post hæc Judæos omni privat venia, quod de industria perperam operati sint, taliaque perpetraverint. Vers. 22. Si suo. Si non docuissem eos, peccatum non haberent persequendo ac contumelia afficiendo et me et vos, qui mei estis, utpole non dicentem quis essem, nec id a Scripturis ostendentem. Vers. 23. Qui - odit. Explanal et auget peccatum illorum dicens, quod Filii injuria, Patris est injuria. Postquam autem dixit de doctrina sua, dicit etiam de signis suis. Vers. 24. Si haberent. Et vere ipsi testes erant dicentes: Nuuquam apparuit sic in Israel', aliaque similia. Vers. 24. Nanc viderunt. Mujusmodi opera. Vers. 24. Et meum. Superius namque dixit: Qui me odit, is et Patrem meum odit “. Et rursum alibi: Qui non honorat Filium, non honorat Patrem, qui misit illum “. Vers. 95. Sed gratis. Etiam hic dictio ut, non est causalis, sed futuri significativa, quod futurum sit, ut hic sermo compleatur. Legen vero dicit librum Psalmorum, in quo scriptum est: Et sermonibus odii circumdederunt me et oppugnaverunt me gratis “. Oderunt ergo illum gratis sive frustra, absque ratione, propter suam malitiam. Ne autem dicant apostoli: Si te persecuti sunt, sermonem tuam non servaverunt; si cum talia edocti sunt, taliaque vidercat, nihil illis profuit; si te et Patrem tuum oderunt, similia quoque adversum nos demonstrabunt, quam igitur eb causam ad tales nos mittis? inducit consoel • Matth. x, 25. • Matth. 1x, 33. 1º Joan. xv. 23. " Joan. v, 23. 10 Psal. cv, 2. Μισῶν ἐμέ. Δ. Varia lectiones et notæ. Hentenius fortasse reperit «νευ λόγου, δεν Hic addit codex, Δ. μισεί. Paulo post autem hoc quoque probum i. e. οὐκ εὐλόγως. omittit. Ut — st. Siquidem. PATROL, GR. CXXIX.

CAP. XV. μου έστε. Εὐψυχεῖτε οὖν τὰ ὅμοια τῷ διδασκάλῳ est, ut si (qq) mei estis discipuli, bono sitis animo πάσχοντες καὶ κατ' ίχνος ἀκολουθοῦντές μοι. ad similia cum præceptore sufferenda, et ver vestigia me sequendam. Εἰ - τηρήσουσι. Μήτε διωκόμενοι δυσφορείτε, μήτε τοῦ λόγου ὑμῶν ἀθετουμένου. "Α γὰρ εἰς ἐμὲ ἐνεδείξαντο, ταῦτα καὶ εἰς ὑμᾶς ἐνδείξονται, καὶ Αρκετόν, φησί, τῷ δούλῳ, ἵνα γένηται ὡς ὁ κύριος αὐτοῦ. Αλλά μου. Ταῦτα πάντα, διώκοντες δηλαδή, καὶ τὸν λόγον ὑμῶν μὴ τηροῦντες. Εἰ οὖν ἀγαπᾶτέ με, χαρήσετε πάντως, ὅτι δι᾿ ἐμὲ ταῦτα πάσχετε, ἐπεὶ κἀγὼ δι' ὑμᾶς· καὶ ὑμεῖς μὲν ὑπὲρ Δεσπότου, ἐγὼ δὲ ὑπὲρ δούλων. Εἶτα τίθησι καὶ ἄλλην παραμυθίαν. Ὅτι με. Οτι ἀθετοῦσι τὸν ἀποστείλαντά με, τουτέστιν ὑβρίζουσι καὶ τὸν Πατέρα. Λοιπὸν τοίνυν ἀγαλλιάσθε ὑβριζόμενοι μεθ᾿ ἡμῶν. Έπειτα ἀποστερεῖ τοὺς Ἰουδαίους ἁπάσης συγγνώμης ἐθελοκα κοῦντας, καὶ τοιαῦτα διαπραττομένους. Εἰ — αὐτῶν. Εἰ μὴ ἐδίδαξα αὐτοὺς ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον, διώκοντες καὶ ὑβρίζοντες ἐμέ τε καὶ ὑμᾶς τοὺς ἐμοὺς, ὡς μήτε τίς εἰμι λέγοντα, μήτε ἀπὸ τῶν Γρατῶν τοῦτο δεικνύοντα. 'Ο - μισεί. Σαφηνίζει καὶ αὔξει τὴν ἁμαρτίαν αὐτῶν, λέγων ὅτι καὶ ἡ τοῦ Υἱοῦ ὕβρις, τοῦ Πατρός ἐστιν ὕβρις. Εἰπὼν δὲ περὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, λέγει καὶ περὶ τῶν σημείων αὐτοῦ. Εἰ — εἶχον. Καὶ ὄντως αὐτοὶ τούτων μάρτυρες, λέγοντες ὅτι οὐδέποτε οὕτως ἐφάνη ἐν τῷ Ἰσραὴλ, καὶ ἕτερα τοιαῦτα. Νῦν - έωράκασι. Τὰ τοιαῦτα ἔργα. Καὶ μου. Ανωτέρω γὰρ εἶπεν, ὅτι Ὁ ἐμὲ μισῶν καὶ τὸν Πατέρα μου μισεῖ. Καὶ ἀλλα χού πάλιν· Ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐ τιμᾷ τὸν Πα τέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν. ΑΠ' - δωρεάν. Κανταῦθα τὸ Ἵνα οὐκ αίτιολογικὸν, ἀλλὰ δηλωτικόν, τοῦ μέλλοντος, ὅτι μέλλει πληρωθῆναι ὁ λόγος οὗτος. Νόμον δὲ λέγει τὴν βία ὅλον τῶν Ψαλμῶν ἐν ᾗ γέγραπται, ὅτι καὶ λόγοις μίσους εκύκλωσάν με, καὶ ἐπολέμησαν με δω ρεάν. Εμίσησαν οὖν αὐτὸν δωρεάν, ἤτοι μάτην, ἀνευλόγως διὰ τὴν πονηρίαν αὐτῶν. ἵνα δὲ μὴ εἴπωσιν οἱ ἀπόστολοι· Εἰ σὲ ἐδίωξαν καὶ τὸν λόγον σου οὐκ ἐτήρησαν, εἰ τοιαῦτα διδαχθέντες καὶ τοιαῦτα έωρακότες οὐδὲν ἀπώναντο, εἰ σὲ καὶ τὸν Πατέρα σου μεμισήκασι, μέλλουσι δὲ καὶ εἰς ἡμᾶς τὰ ὅμοια ενδείξασθαι, τίνος ένεκεν εἰς τοιούτους ἀποστέλλεις ἡμᾶς; Επάγει παραμυ Vers. 20. Si — servabunt. Neque graviter fera tis, quod vos persequantur, aut quod vestros con - temnant serinones: quæ enim in me ostenderunt, hæc etiam in vos ostendent: et sufficit, inquit, serro, ut sit sicut dominus ejus *. Vers. 21. Sed - meum. Hæc omnia, puta persequentes, et sermonem vestrum non servantes. Si ergo diligitis me, gaudebitis omnino, quia hæc propter me patimini, quia et ege propter vos: et vos quidem pro Domino, ego vero pro servis. Deinde ponit et aliam consolationem. Vers. 21. Quia me. Quia contemnunt eum qui me amandavit, hoc est, Patrem quoque contumelia afficiunt. Gaudete itaque nobiscum affecti contumelia. Post hæc Judæos omni privat venia, quod de industria perperam operati sint, taliaque perpetraverint. Vers. 22. Si suo. Si non docuissem eos, peccatum non haberent persequendo ac contumelia afficiendo et me et vos, qui mei estis, utpole non dicentem quis essem, nec id a Scripturis ostendentem. Vers. 23. Qui - odit. Explanal et auget peccatum illorum dicens, quod Filii injuria, Patris est injuria. Postquam autem dixit de doctrina sua, dicit etiam de signis suis. Vers. 24. Si haberent. Et vere ipsi testes erant dicentes: Nuuquam apparuit sic in Israel', aliaque similia. Vers. 24. Nanc viderunt. Mujusmodi opera. Vers. 24. Et meum. Superius namque dixit: Qui me odit, is et Patrem meum odit “. Et rursum alibi: Qui non honorat Filium, non honorat Patrem, qui misit illum “. Vers. 95. Sed gratis. Etiam hic dictio ut, non est causalis, sed futuri significativa, quod futurum sit, ut hic sermo compleatur. Legen vero dicit librum Psalmorum, in quo scriptum est: Et sermonibus odii circumdederunt me et oppugnaverunt me gratis “. Oderunt ergo illum gratis sive frustra, absque ratione, propter suam malitiam. Ne autem dicant apostoli: Si te persecuti sunt, sermonem tuam non servaverunt; si cum talia edocti sunt, taliaque vidercat, nihil illis profuit; si te et Patrem tuum oderunt, similia quoque adversum nos demonstrabunt, quam igitur eb causam ad tales nos mittis? inducit consoel • Matth. x, 25. • Matth. 1x, 33. 1º Joan. xv. 23. " Joan. v, 23. 10 Psal. cv, 2. Μισῶν ἐμέ. Δ. Varia lectiones et notæ. Hentenius fortasse reperit «νευ λόγου, δεν Hic addit codex, Δ. μισεί. Paulo post autem hoc quoque probum i. e. οὐκ εὐλόγως. omittit. Ut — st. Siquidem. PATROL, GR. CXXIX.

lationem, dicens, quod Spiritus sanctus coopera- θίαν, λέγων ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον συνεργήσει bitur illis. CAP. XVII. De Paracleto. Vers. 26. Cum me. De mea divinitate. Nani cum Pater multifariam testimonium perhibuerit de me, Spiritus sanctus quoque multifariam testimonium omnino perhibebit. Testiβcabitur autem lucens in cordibus vestris ad majorem certitudinem, et miracula operans ad nomen meum. Vide autem quod mittit quidem eum et Filius, tanquam ejusdem cuin Patre honoris: verum id s Patre, pula procedentem. Procedit itaque a Patre, tanquam de ejus substantia. Ideo etiam omnia quæ Patris sunt novil, sicut et filius. Quod si roget quis, cur etiam Filius non dicitur ipse Spiritus, cum etiam ab eodem sit Patre, dicemus, quia non natus est, quemadmodum Filius, sed alio modo procedit. Ideo Nati quidem vocabulum Filio convenit, Procedentis vero Spiritui. Rursum si pergal interrogans, quid sit illa processio, pergemus et nos dicentes, invertendo pauJulum, quod ait Gregorius Theologus: Dic tu generationem Filii, et nos naturam eloquemur processionis Spiritus: et ex quo pugnabimus (rr), in Dei mysteria tanquam per transennam prospicientes. Quare autem Filius et Spiritus non dicuntur fratres, cum eumdem habeant Patrem? Quia non eodem modo ex illo sunt; siquidem ille nascitur, hic vero procedit. Vers. 97. ΕΙ estis. Testes sermonum et operum meorum, ac meæ divina potentia fide digni, quia ab initio prædicationis meorumque miracuJorum mecum estis, et omnino multos ad fidem adducetis, neque enim omnes siniliter mali sunt. CAP. XVI. Vers. 1. Hac — offendamini. Cum malɔs videritis persequentes vos, ac injuria afilcicntes, sed cognoscentes (as), quod Paracletas vebis auxilietur, bono sitis animno, nc viriliter agatis. Vers. 2. Extra synagogas vos. Predictum est enim, quod statuerunt Judæi, ut si quis confiteretur ipsum esse Christum, extra Svnagogam ejiceretur. Vers. 2. Sed Deo. Sed procedente tempore, inquit, adeo insanient, tantoque studio vestram affectabunt mortem, ut eum qui vos occiderit, putent sacrificium ac viotimam obtulisse Deo, et opinentur coluisse eum magis, eique placuisse, ut qui seductores ac pestiferos occiderit. Postquam prædixit tristia, addit iterum consolationem. 18 Juan. 15, 20. Inclusa absunt A. αὐτοῖς. ΚΕΦ. ΙΖ'. Περί τοῦ Παρακλήτου. Οταν -- ἐμοῦ. Περὶ τῆς ἐμῆς θεότητος. Τοῦ γὰρ Πατρός διαφόρων μαρτυρήσαντος περὶ ἐμοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διαφόρως μαρτυρήσει πάντως. Μαρτυρήσει δὲ ἐλλάμπον ταῖς καρδίαις ὑμῶν εἰς πληροφορίαν τελειοτέραν, καὶ τερατουργοῦν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου. ["Ορα δὲ ὅτι πέμπει μὲν αὐτὸ καὶ Υἱός, ὡς ὁμότιμο; τῷ Πατρὶ, παρὰ τοῦ Πατρὸς δέ, ὡς παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον. Παρὰ τοῦ Πατρὸς δὲ ἐκπορεύεται, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ δν. Διὰ καὶ οἶδε πάντα τὰ τοῦ Πατρός, ὥσπερ καὶ Ο Υιός. Εἰ δέ τις ἐρωτᾷ πῶς οὐ λέγεται καὶ τὸ Πνεῦμα Υἱός, οἷς ἐκ τοῦ αὐτοῦ Πατρὸς ἄν, ἐροῦμεν διότι οὐ γεννᾶται ὡς ὁ Υἱός, ἀλλ' ἐκπορεύεται τρόπον Έτερον. Διὸ τῷ γεννητῷ μὲν κλήσις Υιός, τῷ ἐχε πορευτῷ δὲ Πνεῦμα. Εἰ δὲ προσερωτήσει τίς ἐστιν αὕτη ἡ ἐκπόρευσις, προσερούμεν ὁ φησιν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, μικρὸν ὑπαλλάξαντες ὅτι Εἰπὲ σὺ τὴν γέννησιν τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἡμεῖς φυσιολογήσο μεν τὴν ἐκπόρευσιν τοῦ Πνεύματος, και παραπλη κτίσομεν επίσης εἰς Θεοῦ μυστήρια παρακύπτοντες. Καὶ διατί ὁ γιὸς καὶ τὸ Πνεῦμα οὐ λέγονται ἀδελφοί, τὸν αὐτὸν ἔχοντες Πατέρα; Διότι οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον εἰσὶν ἐξ αὐτοῦ· ὁ μὲν γὰρ γεννᾶται, τὸ δὲ ἐκπορεύεται. Καὶ — ἐστέ. Καὶ ὑμεῖς μάρτυρες τῶν λόγων καὶ ἔργων μου, καὶ τῆς ἐμῆς θεοπρεποῦς δυνάμεως ἀξιό πιστοι, διότι ἀπ' ἀρχῆς τοῦ κηρύγματος καὶ τῶν θαυμάτων μετ᾿ ἐμοῦ ἐστι, καὶ πολλοὺς πάνω τως ἀγρεύσετε πρὸς τὴν πίστιν· οὐ γὰρ πάντες ομοίως πονηροί. Ταῦτα σκανδαλισθῆτε. Οταν ίδητε τους που νηρούς διώκοντας ὑμᾶς καὶ κακοῦντας, ἀλλ᾽ ἵνα για νώσκοντες ὅτι ὁ Παράκλητο; ἐπικουρεῖ ὑμῖν, εὐψυ χεῖτε καὶ ἀνδρίζεσθε. Αποσυναγώγους ὑμᾶς. Προείρηται γὰρ κι συνέθεντο οἱ Ἰουδαῖοι, ἵνα, ἐάν τις αὐτὸν ὁμολογήση Χριστόν, ἀποσυνάγωγος γένηται. Αλλ' - Θεῷ. ᾿Αλλὰ προϊόντος τοῦ χρόνου, φησίν, τοσοῦτον ἐκμανήσονται καὶ περισπούδαστον ποιήσον καὶ τὸν θάνατον ὁμῶν, ὥστε τὸν ἀποκτείνοντα ὑμᾶς δοκεῖν θυσίαν προσφέρειν τῷ Θεῷ, καὶ νομί ζειν εὐσεβεῖν μᾶλλον καὶ εὐαρεστεῖν αὐτῷ, ὡς ἀποκτείνονται πλάνους, καὶ λυμεώνας, καὶ θεοστυγείς. Προειπὼν δὲ τὰ λυπηρά, επάγει πάλιν παραμυθίαν. Variæ lectiones et notæ. Locus Gregorii Nazianz. in orat, de Spiritu sancto, p. 221, init. ita habet: Τίς οὖν ἡ ἐκπό ρευσις; εἰπὲ σὺ τὴν ἀγεννησίαν τοῦ Πατρός, κἀγὼ τὴν γέννησιν τοῦ Υἱοῦ φυσιολογήσω, καὶ τὴν ἐκπί (rr) Et ex æquo pugnabimus-prospicientes. Et £'militer, quasi delirantes, conabimur — prospicere. ρευσιν τοῦ Πνεύματος, καὶ παραπληκτισομεν άμφω εἰς Θεοῦ μυστήρια παρακύπτοντες. Πάλιν, pro πολλούς Β. 'Αποκτείναντα Δ, ut est in textu. (ss) Sed cognoscentes. "Iva non expressit interpres, ac redundare videtur.

lationem, dicens, quod Spiritus sanctus coopera- θίαν, λέγων ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον συνεργήσει bitur illis. CAP. XVII. De Paracleto. Vers. 26. Cum me. De mea divinitate. Nani cum Pater multifariam testimonium perhibuerit de me, Spiritus sanctus quoque multifariam testimonium omnino perhibebit. Testiβcabitur autem lucens in cordibus vestris ad majorem certitudinem, et miracula operans ad nomen meum. Vide autem quod mittit quidem eum et Filius, tanquam ejusdem cuin Patre honoris: verum id s Patre, pula procedentem. Procedit itaque a Patre, tanquam de ejus substantia. Ideo etiam omnia quæ Patris sunt novil, sicut et filius. Quod si roget quis, cur etiam Filius non dicitur ipse Spiritus, cum etiam ab eodem sit Patre, dicemus, quia non natus est, quemadmodum Filius, sed alio modo procedit. Ideo Nati quidem vocabulum Filio convenit, Procedentis vero Spiritui. Rursum si pergal interrogans, quid sit illa processio, pergemus et nos dicentes, invertendo pauJulum, quod ait Gregorius Theologus: Dic tu generationem Filii, et nos naturam eloquemur processionis Spiritus: et ex quo pugnabimus (rr), in Dei mysteria tanquam per transennam prospicientes. Quare autem Filius et Spiritus non dicuntur fratres, cum eumdem habeant Patrem? Quia non eodem modo ex illo sunt; siquidem ille nascitur, hic vero procedit. Vers. 97. ΕΙ estis. Testes sermonum et operum meorum, ac meæ divina potentia fide digni, quia ab initio prædicationis meorumque miracuJorum mecum estis, et omnino multos ad fidem adducetis, neque enim omnes siniliter mali sunt. CAP. XVI. Vers. 1. Hac — offendamini. Cum malɔs videritis persequentes vos, ac injuria afilcicntes, sed cognoscentes (as), quod Paracletas vebis auxilietur, bono sitis animno, nc viriliter agatis. Vers. 2. Extra synagogas vos. Predictum est enim, quod statuerunt Judæi, ut si quis confiteretur ipsum esse Christum, extra Svnagogam ejiceretur. Vers. 2. Sed Deo. Sed procedente tempore, inquit, adeo insanient, tantoque studio vestram affectabunt mortem, ut eum qui vos occiderit, putent sacrificium ac viotimam obtulisse Deo, et opinentur coluisse eum magis, eique placuisse, ut qui seductores ac pestiferos occiderit. Postquam prædixit tristia, addit iterum consolationem. 18 Juan. 15, 20. Inclusa absunt A. αὐτοῖς. ΚΕΦ. ΙΖ'. Περί τοῦ Παρακλήτου. Οταν -- ἐμοῦ. Περὶ τῆς ἐμῆς θεότητος. Τοῦ γὰρ Πατρός διαφόρων μαρτυρήσαντος περὶ ἐμοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διαφόρως μαρτυρήσει πάντως. Μαρτυρήσει δὲ ἐλλάμπον ταῖς καρδίαις ὑμῶν εἰς πληροφορίαν τελειοτέραν, καὶ τερατουργοῦν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου. ["Ορα δὲ ὅτι πέμπει μὲν αὐτὸ καὶ Υἱός, ὡς ὁμότιμο; τῷ Πατρὶ, παρὰ τοῦ Πατρὸς δέ, ὡς παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον. Παρὰ τοῦ Πατρὸς δὲ ἐκπορεύεται, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ δν. Διὰ καὶ οἶδε πάντα τὰ τοῦ Πατρός, ὥσπερ καὶ Ο Υιός. Εἰ δέ τις ἐρωτᾷ πῶς οὐ λέγεται καὶ τὸ Πνεῦμα Υἱός, οἷς ἐκ τοῦ αὐτοῦ Πατρὸς ἄν, ἐροῦμεν διότι οὐ γεννᾶται ὡς ὁ Υἱός, ἀλλ' ἐκπορεύεται τρόπον Έτερον. Διὸ τῷ γεννητῷ μὲν κλήσις Υιός, τῷ ἐχε πορευτῷ δὲ Πνεῦμα. Εἰ δὲ προσερωτήσει τίς ἐστιν αὕτη ἡ ἐκπόρευσις, προσερούμεν ὁ φησιν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, μικρὸν ὑπαλλάξαντες ὅτι Εἰπὲ σὺ τὴν γέννησιν τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἡμεῖς φυσιολογήσο μεν τὴν ἐκπόρευσιν τοῦ Πνεύματος, και παραπλη κτίσομεν επίσης εἰς Θεοῦ μυστήρια παρακύπτοντες. Καὶ διατί ὁ γιὸς καὶ τὸ Πνεῦμα οὐ λέγονται ἀδελφοί, τὸν αὐτὸν ἔχοντες Πατέρα; Διότι οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον εἰσὶν ἐξ αὐτοῦ· ὁ μὲν γὰρ γεννᾶται, τὸ δὲ ἐκπορεύεται. Καὶ — ἐστέ. Καὶ ὑμεῖς μάρτυρες τῶν λόγων καὶ ἔργων μου, καὶ τῆς ἐμῆς θεοπρεποῦς δυνάμεως ἀξιό πιστοι, διότι ἀπ' ἀρχῆς τοῦ κηρύγματος καὶ τῶν θαυμάτων μετ᾿ ἐμοῦ ἐστι, καὶ πολλοὺς πάνω τως ἀγρεύσετε πρὸς τὴν πίστιν· οὐ γὰρ πάντες ομοίως πονηροί. Ταῦτα σκανδαλισθῆτε. Οταν ίδητε τους που νηρούς διώκοντας ὑμᾶς καὶ κακοῦντας, ἀλλ᾽ ἵνα για νώσκοντες ὅτι ὁ Παράκλητο; ἐπικουρεῖ ὑμῖν, εὐψυ χεῖτε καὶ ἀνδρίζεσθε. Αποσυναγώγους ὑμᾶς. Προείρηται γὰρ κι συνέθεντο οἱ Ἰουδαῖοι, ἵνα, ἐάν τις αὐτὸν ὁμολογήση Χριστόν, ἀποσυνάγωγος γένηται. Αλλ' - Θεῷ. ᾿Αλλὰ προϊόντος τοῦ χρόνου, φησίν, τοσοῦτον ἐκμανήσονται καὶ περισπούδαστον ποιήσον καὶ τὸν θάνατον ὁμῶν, ὥστε τὸν ἀποκτείνοντα ὑμᾶς δοκεῖν θυσίαν προσφέρειν τῷ Θεῷ, καὶ νομί ζειν εὐσεβεῖν μᾶλλον καὶ εὐαρεστεῖν αὐτῷ, ὡς ἀποκτείνονται πλάνους, καὶ λυμεώνας, καὶ θεοστυγείς. Προειπὼν δὲ τὰ λυπηρά, επάγει πάλιν παραμυθίαν. Variæ lectiones et notæ. Locus Gregorii Nazianz. in orat, de Spiritu sancto, p. 221, init. ita habet: Τίς οὖν ἡ ἐκπό ρευσις; εἰπὲ σὺ τὴν ἀγεννησίαν τοῦ Πατρός, κἀγὼ τὴν γέννησιν τοῦ Υἱοῦ φυσιολογήσω, καὶ τὴν ἐκπί (rr) Et ex æquo pugnabimus-prospicientes. Et £'militer, quasi delirantes, conabimur — prospicere. ρευσιν τοῦ Πνεύματος, καὶ παραπληκτισομεν άμφω εἰς Θεοῦ μυστήρια παρακύπτοντες. Πάλιν, pro πολλούς Β. 'Αποκτείναντα Δ, ut est in textu. (ss) Sed cognoscentes. "Iva non expressit interpres, ac redundare videtur.

lationem, dicens, quod Spiritus sanctus coopera- θίαν, λέγων ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον συνεργήσει bitur illis. CAP. XVII. De Paracleto. Vers. 26. Cum me. De mea divinitate. Nani cum Pater multifariam testimonium perhibuerit de me, Spiritus sanctus quoque multifariam testimonium omnino perhibebit. Testiβcabitur autem lucens in cordibus vestris ad majorem certitudinem, et miracula operans ad nomen meum. Vide autem quod mittit quidem eum et Filius, tanquam ejusdem cuin Patre honoris: verum id s Patre, pula procedentem. Procedit itaque a Patre, tanquam de ejus substantia. Ideo etiam omnia quæ Patris sunt novil, sicut et filius. Quod si roget quis, cur etiam Filius non dicitur ipse Spiritus, cum etiam ab eodem sit Patre, dicemus, quia non natus est, quemadmodum Filius, sed alio modo procedit. Ideo Nati quidem vocabulum Filio convenit, Procedentis vero Spiritui. Rursum si pergal interrogans, quid sit illa processio, pergemus et nos dicentes, invertendo pauJulum, quod ait Gregorius Theologus: Dic tu generationem Filii, et nos naturam eloquemur processionis Spiritus: et ex quo pugnabimus (rr), in Dei mysteria tanquam per transennam prospicientes. Quare autem Filius et Spiritus non dicuntur fratres, cum eumdem habeant Patrem? Quia non eodem modo ex illo sunt; siquidem ille nascitur, hic vero procedit. Vers. 97. ΕΙ estis. Testes sermonum et operum meorum, ac meæ divina potentia fide digni, quia ab initio prædicationis meorumque miracuJorum mecum estis, et omnino multos ad fidem adducetis, neque enim omnes siniliter mali sunt. CAP. XVI. Vers. 1. Hac — offendamini. Cum malɔs videritis persequentes vos, ac injuria afilcicntes, sed cognoscentes (as), quod Paracletas vebis auxilietur, bono sitis animno, nc viriliter agatis. Vers. 2. Extra synagogas vos. Predictum est enim, quod statuerunt Judæi, ut si quis confiteretur ipsum esse Christum, extra Svnagogam ejiceretur. Vers. 2. Sed Deo. Sed procedente tempore, inquit, adeo insanient, tantoque studio vestram affectabunt mortem, ut eum qui vos occiderit, putent sacrificium ac viotimam obtulisse Deo, et opinentur coluisse eum magis, eique placuisse, ut qui seductores ac pestiferos occiderit. Postquam prædixit tristia, addit iterum consolationem. 18 Juan. 15, 20. Inclusa absunt A. αὐτοῖς. ΚΕΦ. ΙΖ'. Περί τοῦ Παρακλήτου. Οταν -- ἐμοῦ. Περὶ τῆς ἐμῆς θεότητος. Τοῦ γὰρ Πατρός διαφόρων μαρτυρήσαντος περὶ ἐμοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διαφόρως μαρτυρήσει πάντως. Μαρτυρήσει δὲ ἐλλάμπον ταῖς καρδίαις ὑμῶν εἰς πληροφορίαν τελειοτέραν, καὶ τερατουργοῦν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου. ["Ορα δὲ ὅτι πέμπει μὲν αὐτὸ καὶ Υἱός, ὡς ὁμότιμο; τῷ Πατρὶ, παρὰ τοῦ Πατρὸς δέ, ὡς παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον. Παρὰ τοῦ Πατρὸς δὲ ἐκπορεύεται, ὡς ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ δν. Διὰ καὶ οἶδε πάντα τὰ τοῦ Πατρός, ὥσπερ καὶ Ο Υιός. Εἰ δέ τις ἐρωτᾷ πῶς οὐ λέγεται καὶ τὸ Πνεῦμα Υἱός, οἷς ἐκ τοῦ αὐτοῦ Πατρὸς ἄν, ἐροῦμεν διότι οὐ γεννᾶται ὡς ὁ Υἱός, ἀλλ' ἐκπορεύεται τρόπον Έτερον. Διὸ τῷ γεννητῷ μὲν κλήσις Υιός, τῷ ἐχε πορευτῷ δὲ Πνεῦμα. Εἰ δὲ προσερωτήσει τίς ἐστιν αὕτη ἡ ἐκπόρευσις, προσερούμεν ὁ φησιν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, μικρὸν ὑπαλλάξαντες ὅτι Εἰπὲ σὺ τὴν γέννησιν τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἡμεῖς φυσιολογήσο μεν τὴν ἐκπόρευσιν τοῦ Πνεύματος, και παραπλη κτίσομεν επίσης εἰς Θεοῦ μυστήρια παρακύπτοντες. Καὶ διατί ὁ γιὸς καὶ τὸ Πνεῦμα οὐ λέγονται ἀδελφοί, τὸν αὐτὸν ἔχοντες Πατέρα; Διότι οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον εἰσὶν ἐξ αὐτοῦ· ὁ μὲν γὰρ γεννᾶται, τὸ δὲ ἐκπορεύεται. Καὶ — ἐστέ. Καὶ ὑμεῖς μάρτυρες τῶν λόγων καὶ ἔργων μου, καὶ τῆς ἐμῆς θεοπρεποῦς δυνάμεως ἀξιό πιστοι, διότι ἀπ' ἀρχῆς τοῦ κηρύγματος καὶ τῶν θαυμάτων μετ᾿ ἐμοῦ ἐστι, καὶ πολλοὺς πάνω τως ἀγρεύσετε πρὸς τὴν πίστιν· οὐ γὰρ πάντες ομοίως πονηροί. Ταῦτα σκανδαλισθῆτε. Οταν ίδητε τους που νηρούς διώκοντας ὑμᾶς καὶ κακοῦντας, ἀλλ᾽ ἵνα για νώσκοντες ὅτι ὁ Παράκλητο; ἐπικουρεῖ ὑμῖν, εὐψυ χεῖτε καὶ ἀνδρίζεσθε. Αποσυναγώγους ὑμᾶς. Προείρηται γὰρ κι συνέθεντο οἱ Ἰουδαῖοι, ἵνα, ἐάν τις αὐτὸν ὁμολογήση Χριστόν, ἀποσυνάγωγος γένηται. Αλλ' - Θεῷ. ᾿Αλλὰ προϊόντος τοῦ χρόνου, φησίν, τοσοῦτον ἐκμανήσονται καὶ περισπούδαστον ποιήσον καὶ τὸν θάνατον ὁμῶν, ὥστε τὸν ἀποκτείνοντα ὑμᾶς δοκεῖν θυσίαν προσφέρειν τῷ Θεῷ, καὶ νομί ζειν εὐσεβεῖν μᾶλλον καὶ εὐαρεστεῖν αὐτῷ, ὡς ἀποκτείνονται πλάνους, καὶ λυμεώνας, καὶ θεοστυγείς. Προειπὼν δὲ τὰ λυπηρά, επάγει πάλιν παραμυθίαν. Variæ lectiones et notæ. Locus Gregorii Nazianz. in orat, de Spiritu sancto, p. 221, init. ita habet: Τίς οὖν ἡ ἐκπό ρευσις; εἰπὲ σὺ τὴν ἀγεννησίαν τοῦ Πατρός, κἀγὼ τὴν γέννησιν τοῦ Υἱοῦ φυσιολογήσω, καὶ τὴν ἐκπί (rr) Et ex æquo pugnabimus-prospicientes. Et £'militer, quasi delirantes, conabimur — prospicere. ρευσιν τοῦ Πνεύματος, καὶ παραπληκτισομεν άμφω εἰς Θεοῦ μυστήρια παρακύπτοντες. Πάλιν, pro πολλούς Β. 'Αποκτείναντα Δ, ut est in textu. (ss) Sed cognoscentes. "Iva non expressit interpres, ac redundare videtur.

Καὶ ἐμέ. Δι' οὓς ταῦτα ὑποστήσεσθε. Καὶ ἀρκεῖ ὑμῖν εἰς παράκλησιν τὸ δι' ἡμᾶς ταῦτα πάσχειν. Οὐκ ἔγνωσαν δὲ τὸν Πατέρα οὐδὲ ἐμὲ κόντες, ὡς ἐθελοκακοῦντε;. Ἀλλὰ ὑμῖν. Ἵνα, ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρὸς τῆς διώξεως καὶ ἀναιρέσεως ὑμῶν, μνημονεύητε αὐτῶν ὧν δὴ λελάληκα ὑμῖν, ήγουν ἵνα μνημονεύητε ὅτι ἐγὼ εἶπον ὑμῖν πάντα, ὡς πάντα εἰδὼς, καὶ ἵνα ἀπὸ τῆς ἀληθοῦς προαγορεύσεως τῶν σκυθρω τῶν ἡγῆσθέ με πιστὸν καὶ ἐπὶ ταῖς ἀγαθαῖς ἐπαγ γελίαις. Ο γὰρ ἁπατῶν οὐ προλέγει τὰ ἀπάγοντα τῆς ἀπάτης, ἀλλὰ μόνα τὰ ἔλκοντα. CAP. XVI. Vers. 5. Ει me. Propter quos lac sustinebitis et satis est vobis ad consolationem, quod hæc propter nos patiamini. Non noverunt autem Putrem, neque me, idque voluntarie, sponte videlicet deteriora sectantes. Vers. 4. Sed vobis. Ut, cum venerit tempus persecutionis ac mortis vestræ, reminiscamini eorum quæ videlicet locutus sum vobis: sive, ut recordemini, quod ego prædixerim vobis omnia tanquam universa cognoscens: et ut a vera tristium prænuntiatione, fidelem me habeatis etiam in bonorum promissionibus. Nam deceptor (ιι) non ea prædicit, quæ a deceptione abducunt, sed ea tantum quæ allrabunt. llæc vero et similia frequenter eis inculcat, ut, Ταῦτα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα συνεχῶς αὐτοῖς ἐπιλέγει, ίνα, ὅταν πάσχωσι μὴ θορύβωνται, προειδότες τούτο, β duum passi fuerint, non turbentur, cum hoc præsciμηδὲ μαλακίζωνται γινώσκοντες ὅτι διὰ τὸν Θεὸν πάσχουσι. Μέγα γὰρ φάρμακον ἐν τοῖς ὑπὲρ ἀρετῆς ἀγῶσι, τὸ γινώσκειν ὑπὲρ τίνος ὁ ἀγών. Καὶ ἡμᾶς οὖν, ὑπὲρ καλοῦ πάσχοντας, παραμυθείσθω τὸ γινώσκειν ὅτι ὑπὲρ καλοῦ πάσχομεν· εἰ γὰρ ὑπὲρ ἀγα πητοῦ τις πάσχων χαίρει, πολλῷ μᾶλλον ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ καὶ ὑπὲρ ἀρετῆς. Ταῦτα – ήμην. "Οτι μεθ' ὑμῶν καὶ οὐκ ἐμέλλετε οὕτω παθεῖν, έως μεθ' ὑμῶν ἡμην. Νῦν δὲ ταῦτα λέγω, διότι χωρίζομαι ὑμῶν, καὶ ἐγγίζουσιν ἤδη τὰ δεινὰ ὑμῖν. Καὶ μὴν καὶ ἐξ ἀρχῆς, ὅτε ἐκάλεσεν αὐτούς, καὶ [εἰς ἀποστολὴν ἔταξεν,] εἶπεν αὐτοῖς ὅτι Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων· καὶ ὅτι Παραδώσουσιν ὑμᾶς εἰς συνέὅρια, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν μαστιγώ σουσιν ὑμᾶς καὶ ὅτι Επὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ· καὶ ὅτι Εσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων διὰ τὸ ὄνομά μου· καὶ ὅτι Μὴ φοβῆσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα· ] καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Πῶς οὖν εἶπεν ὅτι Ταῦτα ὑμῖν ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον; Διότι ἐνταῦθα τὸ Ταῦτα ἕτερα παρ' ἐκεῖνα δηλοί, φημί δὴ τό· Ἀλλ᾽ ἔρχεται ὥρα, εἴτουν Εγγίζει· καὶ τό· Ινα πᾶς ὁ ἀποκτείνας ὑμᾶς [δύξῃ λατρείαν προσφέρειν τῷ Θεῷ.] Ταῦτα γὰρ νῦν εἶπεν αὐτοῖς, φοβερώτερα εκείνων ὄντα. verint neque torpescant scientes, quod propter Deum passuri sint. Magnum siquidem remedium est his qui pro virtute decertant, cognoscere pro quo sit certamen. Et nobis ergo pro honesto patientibus consolationi sit, cognoscere quod pro honesto (uu) patimur. Nam si pro dilecto quis patį gaudet, multo magis pro Deo et pro virtute. Vers. 4. Mac eram. Quia vobiscum cram ct ita passuri non eratis, quandiu vobiscum essem. Nunc autem hæc dico, quia separor a vobis, et jam instant vobis pericula. Atqui etiam ab initio, cum vocavit eos, et in apostolatum ordinavit, dixit eis: Ecce ego mitto vos, tanquam oves in medio luporum ". Et: Tradent vos ad concilia, et in synagogis suis verberabunt vos, et ad reges et præsides ducemini propter me et eritis odio habiti ab omnibus propter nomen meum s. Itemque: Ne vobis ab his timuerilis, qui occidunt corpus ", ac multa hujusmodi. Quomodo ergo ait: Hæc vobis ab initio non dixi? Quia dictio hæc, in præsenti alia ab illis significat: dico sane, sed Venit sive appropinquat tempus, ul quisquis interfecerit vos, videatur cultum præslare Deo: nam hæc dixit nunc, quæ præcedentibus erant formidabiliora. Vers. 5. Nunc abis? Videns eos in tantum Νῦν - ὑπάγεις; Ἰδὼν αὐτοὺς οὕτως ὑπὸ τῆς ἀθυμίας καταπαλαισθέντας, ὡς ἀφώνους γενέσθαι, η tristitia absorptos (vv), ut muti eficerentur, ncc καὶ μὴ δύνασθαι αὐτῷ προσλαλείν, ονειδίζει τὴν ἀπὸ responsum ei dare possent, exprobrat eis silentium τῆς τοιαύτης ἀθυμίας σιγήν, λέγων· Νῦν δὲ a tali tristitia ortum, dicens: Nunc autem abeo ss Matth. x, 16. ss ibid. 17, 18, Δηλαδή, loco δή, Α. 22. to ibid. 28. Variæ lectiones et notæ. Εχθρών antea, sed ex correctione ejusdem manus, σκυθρωπῶν. Β. Αγάπης in contextu, et supra απάτης, Β. Utrumque ab eadem manu. Codex habet ἀπάτης Lulum. Deceptor. Forte legit, ὁ ἀπατεών. (ua) Pro honesto. In Graco est, pro amato. (vv) Apsorptos. Græcum notat, lucta victos, id Inclusa desunt A. Αὐτοῖς omittit A. Inclusa omittit A. Eorum loco autcm habet, καὶ τὰ ἑξῆς. lnclusa absunt Α. Δέ abest A. est, prostratos. Interpres videtur invenisse καταπο θέντας aut καταποντισθέντας.

Καὶ ἐμέ. Δι' οὓς ταῦτα ὑποστήσεσθε. Καὶ ἀρκεῖ ὑμῖν εἰς παράκλησιν τὸ δι' ἡμᾶς ταῦτα πάσχειν. Οὐκ ἔγνωσαν δὲ τὸν Πατέρα οὐδὲ ἐμὲ κόντες, ὡς ἐθελοκακοῦντε;. Ἀλλὰ ὑμῖν. Ἵνα, ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρὸς τῆς διώξεως καὶ ἀναιρέσεως ὑμῶν, μνημονεύητε αὐτῶν ὧν δὴ λελάληκα ὑμῖν, ήγουν ἵνα μνημονεύητε ὅτι ἐγὼ εἶπον ὑμῖν πάντα, ὡς πάντα εἰδὼς, καὶ ἵνα ἀπὸ τῆς ἀληθοῦς προαγορεύσεως τῶν σκυθρω τῶν ἡγῆσθέ με πιστὸν καὶ ἐπὶ ταῖς ἀγαθαῖς ἐπαγ γελίαις. Ο γὰρ ἁπατῶν οὐ προλέγει τὰ ἀπάγοντα τῆς ἀπάτης, ἀλλὰ μόνα τὰ ἔλκοντα. CAP. XVI. Vers. 5. Ει me. Propter quos lac sustinebitis et satis est vobis ad consolationem, quod hæc propter nos patiamini. Non noverunt autem Putrem, neque me, idque voluntarie, sponte videlicet deteriora sectantes. Vers. 4. Sed vobis. Ut, cum venerit tempus persecutionis ac mortis vestræ, reminiscamini eorum quæ videlicet locutus sum vobis: sive, ut recordemini, quod ego prædixerim vobis omnia tanquam universa cognoscens: et ut a vera tristium prænuntiatione, fidelem me habeatis etiam in bonorum promissionibus. Nam deceptor (ιι) non ea prædicit, quæ a deceptione abducunt, sed ea tantum quæ allrabunt. llæc vero et similia frequenter eis inculcat, ut, Ταῦτα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα συνεχῶς αὐτοῖς ἐπιλέγει, ίνα, ὅταν πάσχωσι μὴ θορύβωνται, προειδότες τούτο, β duum passi fuerint, non turbentur, cum hoc præsciμηδὲ μαλακίζωνται γινώσκοντες ὅτι διὰ τὸν Θεὸν πάσχουσι. Μέγα γὰρ φάρμακον ἐν τοῖς ὑπὲρ ἀρετῆς ἀγῶσι, τὸ γινώσκειν ὑπὲρ τίνος ὁ ἀγών. Καὶ ἡμᾶς οὖν, ὑπὲρ καλοῦ πάσχοντας, παραμυθείσθω τὸ γινώσκειν ὅτι ὑπὲρ καλοῦ πάσχομεν· εἰ γὰρ ὑπὲρ ἀγα πητοῦ τις πάσχων χαίρει, πολλῷ μᾶλλον ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ καὶ ὑπὲρ ἀρετῆς. Ταῦτα – ήμην. "Οτι μεθ' ὑμῶν καὶ οὐκ ἐμέλλετε οὕτω παθεῖν, έως μεθ' ὑμῶν ἡμην. Νῦν δὲ ταῦτα λέγω, διότι χωρίζομαι ὑμῶν, καὶ ἐγγίζουσιν ἤδη τὰ δεινὰ ὑμῖν. Καὶ μὴν καὶ ἐξ ἀρχῆς, ὅτε ἐκάλεσεν αὐτούς, καὶ [εἰς ἀποστολὴν ἔταξεν,] εἶπεν αὐτοῖς ὅτι Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων· καὶ ὅτι Παραδώσουσιν ὑμᾶς εἰς συνέὅρια, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν μαστιγώ σουσιν ὑμᾶς καὶ ὅτι Επὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ· καὶ ὅτι Εσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων διὰ τὸ ὄνομά μου· καὶ ὅτι Μὴ φοβῆσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα· ] καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Πῶς οὖν εἶπεν ὅτι Ταῦτα ὑμῖν ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον; Διότι ἐνταῦθα τὸ Ταῦτα ἕτερα παρ' ἐκεῖνα δηλοί, φημί δὴ τό· Ἀλλ᾽ ἔρχεται ὥρα, εἴτουν Εγγίζει· καὶ τό· Ινα πᾶς ὁ ἀποκτείνας ὑμᾶς [δύξῃ λατρείαν προσφέρειν τῷ Θεῷ.] Ταῦτα γὰρ νῦν εἶπεν αὐτοῖς, φοβερώτερα εκείνων ὄντα. verint neque torpescant scientes, quod propter Deum passuri sint. Magnum siquidem remedium est his qui pro virtute decertant, cognoscere pro quo sit certamen. Et nobis ergo pro honesto patientibus consolationi sit, cognoscere quod pro honesto (uu) patimur. Nam si pro dilecto quis patį gaudet, multo magis pro Deo et pro virtute. Vers. 4. Mac eram. Quia vobiscum cram ct ita passuri non eratis, quandiu vobiscum essem. Nunc autem hæc dico, quia separor a vobis, et jam instant vobis pericula. Atqui etiam ab initio, cum vocavit eos, et in apostolatum ordinavit, dixit eis: Ecce ego mitto vos, tanquam oves in medio luporum ". Et: Tradent vos ad concilia, et in synagogis suis verberabunt vos, et ad reges et præsides ducemini propter me et eritis odio habiti ab omnibus propter nomen meum s. Itemque: Ne vobis ab his timuerilis, qui occidunt corpus ", ac multa hujusmodi. Quomodo ergo ait: Hæc vobis ab initio non dixi? Quia dictio hæc, in præsenti alia ab illis significat: dico sane, sed Venit sive appropinquat tempus, ul quisquis interfecerit vos, videatur cultum præslare Deo: nam hæc dixit nunc, quæ præcedentibus erant formidabiliora. Vers. 5. Nunc abis? Videns eos in tantum Νῦν - ὑπάγεις; Ἰδὼν αὐτοὺς οὕτως ὑπὸ τῆς ἀθυμίας καταπαλαισθέντας, ὡς ἀφώνους γενέσθαι, η tristitia absorptos (vv), ut muti eficerentur, ncc καὶ μὴ δύνασθαι αὐτῷ προσλαλείν, ονειδίζει τὴν ἀπὸ responsum ei dare possent, exprobrat eis silentium τῆς τοιαύτης ἀθυμίας σιγήν, λέγων· Νῦν δὲ a tali tristitia ortum, dicens: Nunc autem abeo ss Matth. x, 16. ss ibid. 17, 18, Δηλαδή, loco δή, Α. 22. to ibid. 28. Variæ lectiones et notæ. Εχθρών antea, sed ex correctione ejusdem manus, σκυθρωπῶν. Β. Αγάπης in contextu, et supra απάτης, Β. Utrumque ab eadem manu. Codex habet ἀπάτης Lulum. Deceptor. Forte legit, ὁ ἀπατεών. (ua) Pro honesto. In Graco est, pro amato. (vv) Apsorptos. Græcum notat, lucta victos, id Inclusa desunt A. Αὐτοῖς omittit A. Inclusa omittit A. Eorum loco autcm habet, καὶ τὰ ἑξῆς. lnclusa absunt Α. Δέ abest A. est, prostratos. Interpres videtur invenisse καταπο θέντας aut καταποντισθέντας.

Καὶ ἐμέ. Δι' οὓς ταῦτα ὑποστήσεσθε. Καὶ ἀρκεῖ ὑμῖν εἰς παράκλησιν τὸ δι' ἡμᾶς ταῦτα πάσχειν. Οὐκ ἔγνωσαν δὲ τὸν Πατέρα οὐδὲ ἐμὲ κόντες, ὡς ἐθελοκακοῦντε;. Ἀλλὰ ὑμῖν. Ἵνα, ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρὸς τῆς διώξεως καὶ ἀναιρέσεως ὑμῶν, μνημονεύητε αὐτῶν ὧν δὴ λελάληκα ὑμῖν, ήγουν ἵνα μνημονεύητε ὅτι ἐγὼ εἶπον ὑμῖν πάντα, ὡς πάντα εἰδὼς, καὶ ἵνα ἀπὸ τῆς ἀληθοῦς προαγορεύσεως τῶν σκυθρω τῶν ἡγῆσθέ με πιστὸν καὶ ἐπὶ ταῖς ἀγαθαῖς ἐπαγ γελίαις. Ο γὰρ ἁπατῶν οὐ προλέγει τὰ ἀπάγοντα τῆς ἀπάτης, ἀλλὰ μόνα τὰ ἔλκοντα. CAP. XVI. Vers. 5. Ει me. Propter quos lac sustinebitis et satis est vobis ad consolationem, quod hæc propter nos patiamini. Non noverunt autem Putrem, neque me, idque voluntarie, sponte videlicet deteriora sectantes. Vers. 4. Sed vobis. Ut, cum venerit tempus persecutionis ac mortis vestræ, reminiscamini eorum quæ videlicet locutus sum vobis: sive, ut recordemini, quod ego prædixerim vobis omnia tanquam universa cognoscens: et ut a vera tristium prænuntiatione, fidelem me habeatis etiam in bonorum promissionibus. Nam deceptor (ιι) non ea prædicit, quæ a deceptione abducunt, sed ea tantum quæ allrabunt. llæc vero et similia frequenter eis inculcat, ut, Ταῦτα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα συνεχῶς αὐτοῖς ἐπιλέγει, ίνα, ὅταν πάσχωσι μὴ θορύβωνται, προειδότες τούτο, β duum passi fuerint, non turbentur, cum hoc præsciμηδὲ μαλακίζωνται γινώσκοντες ὅτι διὰ τὸν Θεὸν πάσχουσι. Μέγα γὰρ φάρμακον ἐν τοῖς ὑπὲρ ἀρετῆς ἀγῶσι, τὸ γινώσκειν ὑπὲρ τίνος ὁ ἀγών. Καὶ ἡμᾶς οὖν, ὑπὲρ καλοῦ πάσχοντας, παραμυθείσθω τὸ γινώσκειν ὅτι ὑπὲρ καλοῦ πάσχομεν· εἰ γὰρ ὑπὲρ ἀγα πητοῦ τις πάσχων χαίρει, πολλῷ μᾶλλον ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ καὶ ὑπὲρ ἀρετῆς. Ταῦτα – ήμην. "Οτι μεθ' ὑμῶν καὶ οὐκ ἐμέλλετε οὕτω παθεῖν, έως μεθ' ὑμῶν ἡμην. Νῦν δὲ ταῦτα λέγω, διότι χωρίζομαι ὑμῶν, καὶ ἐγγίζουσιν ἤδη τὰ δεινὰ ὑμῖν. Καὶ μὴν καὶ ἐξ ἀρχῆς, ὅτε ἐκάλεσεν αὐτούς, καὶ [εἰς ἀποστολὴν ἔταξεν,] εἶπεν αὐτοῖς ὅτι Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων· καὶ ὅτι Παραδώσουσιν ὑμᾶς εἰς συνέὅρια, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν μαστιγώ σουσιν ὑμᾶς καὶ ὅτι Επὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ· καὶ ὅτι Εσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων διὰ τὸ ὄνομά μου· καὶ ὅτι Μὴ φοβῆσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα· ] καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Πῶς οὖν εἶπεν ὅτι Ταῦτα ὑμῖν ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον; Διότι ἐνταῦθα τὸ Ταῦτα ἕτερα παρ' ἐκεῖνα δηλοί, φημί δὴ τό· Ἀλλ᾽ ἔρχεται ὥρα, εἴτουν Εγγίζει· καὶ τό· Ινα πᾶς ὁ ἀποκτείνας ὑμᾶς [δύξῃ λατρείαν προσφέρειν τῷ Θεῷ.] Ταῦτα γὰρ νῦν εἶπεν αὐτοῖς, φοβερώτερα εκείνων ὄντα. verint neque torpescant scientes, quod propter Deum passuri sint. Magnum siquidem remedium est his qui pro virtute decertant, cognoscere pro quo sit certamen. Et nobis ergo pro honesto patientibus consolationi sit, cognoscere quod pro honesto (uu) patimur. Nam si pro dilecto quis patį gaudet, multo magis pro Deo et pro virtute. Vers. 4. Mac eram. Quia vobiscum cram ct ita passuri non eratis, quandiu vobiscum essem. Nunc autem hæc dico, quia separor a vobis, et jam instant vobis pericula. Atqui etiam ab initio, cum vocavit eos, et in apostolatum ordinavit, dixit eis: Ecce ego mitto vos, tanquam oves in medio luporum ". Et: Tradent vos ad concilia, et in synagogis suis verberabunt vos, et ad reges et præsides ducemini propter me et eritis odio habiti ab omnibus propter nomen meum s. Itemque: Ne vobis ab his timuerilis, qui occidunt corpus ", ac multa hujusmodi. Quomodo ergo ait: Hæc vobis ab initio non dixi? Quia dictio hæc, in præsenti alia ab illis significat: dico sane, sed Venit sive appropinquat tempus, ul quisquis interfecerit vos, videatur cultum præslare Deo: nam hæc dixit nunc, quæ præcedentibus erant formidabiliora. Vers. 5. Nunc abis? Videns eos in tantum Νῦν - ὑπάγεις; Ἰδὼν αὐτοὺς οὕτως ὑπὸ τῆς ἀθυμίας καταπαλαισθέντας, ὡς ἀφώνους γενέσθαι, η tristitia absorptos (vv), ut muti eficerentur, ncc καὶ μὴ δύνασθαι αὐτῷ προσλαλείν, ονειδίζει τὴν ἀπὸ responsum ei dare possent, exprobrat eis silentium τῆς τοιαύτης ἀθυμίας σιγήν, λέγων· Νῦν δὲ a tali tristitia ortum, dicens: Nunc autem abeo ss Matth. x, 16. ss ibid. 17, 18, Δηλαδή, loco δή, Α. 22. to ibid. 28. Variæ lectiones et notæ. Εχθρών antea, sed ex correctione ejusdem manus, σκυθρωπῶν. Β. Αγάπης in contextu, et supra απάτης, Β. Utrumque ab eadem manu. Codex habet ἀπάτης Lulum. Deceptor. Forte legit, ὁ ἀπατεών. (ua) Pro honesto. In Graco est, pro amato. (vv) Apsorptos. Græcum notat, lucta victos, id Inclusa desunt A. Αὐτοῖς omittit A. Inclusa omittit A. Eorum loco autcm habet, καὶ τὰ ἑξῆς. lnclusa absunt Α. Δέ abest A. est, prostratos. Interpres videtur invenisse καταπο θέντας aut καταποντισθέντας.

ud eum qui misit me, et nemo interrogat me, Quo & υπάγω πρὸς τὸν πέμψαντά με, καὶ οὐδεὶς ἐρωτᾷ με, Ποῦ ὑπάγεις; abis? Atqui Petrus interrogavit eum dicens: Domine, quo abis? Sed ibi sane Petrus dicens, Quo abis? de loco interrogavit; hic vero, Quo abis? signif. cat, Quid agis? Solent namque qui ægre ferunt, ita revocare cum, qui repente prosilit ad mortem. oportuit ergo et discipulos dicere, Quo abis? sive, Quid agis, nos relinquens? Potest quoque et alio modo dici, quod cum Petro interrogante non respondisset, quo abiret, oportuit eos rursum interrogare. Vers. 6. Sed et propterea siletis. cor. Admodum contristati estis, Vers. 7. Sed vobis. Uipote ipsa veritas. Quanquain enim mille modis anxii sitis, veritatem dicam, nec tristia occultabo, sicut ii qui ad gratiam loquuntur. Deinde consolando ostendit utilem eis esse suam profectionem. Vers. 7. Expedit ros. Vos quidem optatis, ut ego verser vobiscum, verum aliud vobis expedit. Procuratoris est autem, non indulgere dilectis, cum inutilia concupiscunt. Nam quia desuper ita sanctæ Trinitati visum est, ut Pater quidem ad Filium cos attraheret: Filius autem illos doceret, ac Spiritus sanctus ipsos perficeret: et jam duo completa erant, oportebat et tertium perdici, consumanationem videlicet Spiritus sancti (±±). Non erat autem æquum, ut hoc fieret, ulsi postquam Filius recessisset. Expedit itaque vobis ut ego abeam. Sicut enim, Si ego non abiero, Paracletus non veniet ad vos: Ita etiam, si Paraclelus non venerit ad vos, nequaquain perficiemini. Necesse est ergo, ut ego abeam, completo jam opere, quod me facere oportuit, ut alius exhortator adveniat, vosque perficiat. Vers. 8. Cumque venerit — judicio. — Arguel, hoc est, condemnabit tandem (yy) malos, inexcusabiles penitus demonstrabit, cum me mortuo sximias, apparabit doctrinas, et ut signa fiant maxinia ad inei nominis invocationem. Quid ergo posthac adversum me dicent, quod sit rationi con sen - taucum? Cujur etiam mortui nouien talia præstare poterit? profecto nihil. Deinde ea ctiam explanat, de quibus illos arguet. Yers. 9. De- me. Nam irremissibile erit pecca - Lum, adbuc in me non credere. Vers. 10. De me. Justi namque indicium est, accedere ad Deum, simulque cum co esse. Nam hoc significat: Et posthac von videbitis me. Itaque nisi justus essem, non accederem ad Deum: Joan. xu, 36. – Καὶ μὴν ὁ Πέτρος ἠρώτησεν αὐτὸν, εἰπών· Κύριε, ποῦ ὑπάγεις; 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν ὁ Πέτρος εἰπών Που υπάγεις; περὶ τόπου ἠρώτησεν· ἐνταῦθα δὲ τὸ, Ποῦ υπάγεις; τὸ Τί ποιεῖς; ὑποφαίνει. Ειώθασι γὰρ οἱ δεινοπαθούντες οὕτως ἐπιφωνεῖν τῷ πρὸς θάνατον ὁρμώντι. Εδει οὖν καὶ τοὺς μαθητὰς ἐπιλέγειν, Που ὑπάγεις; ήγουν, Τί ποιεῖς ἀπολιμπάνων ἡμᾶς; Εστι δὲ καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὅτι, ἐπειδὴ τότε τοῦ Πέτρου ερωτήσαντος, οὐκ ἀπεκρίνατο, ποῦ ὑπάγει, ἐχρῆν αὐτοὺς πάλιν ἐρωτήσαι. Αλλ' -- καρδίαν. Σφόδρα ελυπήθητε, καὶ διὰ τοῦτο σιγάτε. Αλλ' — ὑμῖν. Ὡς αὐτοαλήθεια. Καν γὰρ μυριάκις λυπῖσθε, τὴν ἀλήθειαν λέγω, καὶ οὐκ ἀποκρύψω τὰ λυπηρά, ὡς οἱ λέγοντες πρὸς χάριν, εἶτα παρ ηγορῶν δείκνυσι λυσιτελοῦσαν αὐτοῖς τὴν ἀποδημίαν αὐτοῦ. Συμφέρει — ὑμᾶς. Ὑμεῖς μὲν βούλεσθε συνεῖναι με ὑμῖν· ἔστι δὲ τὸ συμφέρον ἕτερον· κηδομέν.. δὲ τὸ μὴ φείδεσθαι τῶν ἠγαπημένων, ὅταν ἀσύ - φορα βούλωνται. Ἐπεὶ γὰρ εὐδόκησεν ἄνωθεν ἡ ἁγία Τριὰς τὸν μὲν Πατέρα ἑλκύσαι αὐτοὺς πρὸς τὸν Υἱόν· τὸν δὲ Υἱὸν διδάξαι αὐτούς· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τελειώσαι αὐτού,· καὶ τὰ μὲν δύο ήδη γεγό να σιν· ἔδει δὲ γενέσθαι καὶ τὸ τρίτον, τὴν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τελείωσιν· οὐκ ἦν δὲ εἰκὸς τοῦτο ἐλθεῖν, μὴ ἀπελθόντος τοῦ Υἱοῦ· φησὶν ὅτι Συμφέ ρει ὑμῖν, ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω, καὶ τὰ ἑξῆς. Ωσπερ γάρ, Ἐὰν ἐγώ μὴ ἀπέλθω, ο Παράκλητος εύκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς· οὕτω καὶ, ἐὰν ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς, οὐ τελειωθήσεσθε. Αναγ καῖον οὖν λοιπὸν ἐμὲ ἀπελθεῖν, πεπληρωκότα τ ἔργον δ ἔδει ποιῆσαί με, ἵνα ὁ ἄλλος παράκλητος ἔλθῃ καὶ τελειώσῃ ὑμᾶς. Καὶ ἐλθὼν κρίσεως. Ελέγξει, τουτέστι Καταδικάσει τέλεον τους πονηρούς, αναπολογήτους παντάπασιν ἀποψήνῃ, ὅταν, ἀποθανόντος μου, παρασκευάσῃ ὑψηλὰς διδασκαλίας καὶ μέγιστα σημεῖα ἐπιτελεῖσθαι ἐπὶ τῇ κλήσει τοῦ ὀνόμα τό; μου. Τι γὰρ ἐροῦσιν ἔτι κατ' ἐμοῦ εὔλογον; Οὗ καὶ ἀποθανόντος τηλικαῦτα δύναται τὸ ὄνομα μόνον; Οντω; οὐδέν. Είτα έφερμηνεύει καὶ ἐφ᾽ οἶ; ἐλέγξει Ο αὐτούς. Περί ἐμέ. 'Αμαρτία γὰρ ἀσυγγνωστο; τὸ μὴ πιστεύειν ἔτι εἰς ἐμέ. Περὶ — με. Δικαίου γὰρ γνώρισμα τη πορεύεσθαι πρὸς τὸν Θεὸν καὶ συνεἶναι αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ δηλοί τό· Καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με. Καὶ λοιπὸν, εἰ μὴ ἡμην δίκαιο;, οὐκ ἂν ἐπορευόμην πρὸς τὸν Πατέρα· πω; Varia lectiones et notæ. Αποφανεῖ corrigendum, quod llenicnius cliam habet. Durum hoc, παρασκευάσει διδασκαλίας καὶ (xx) Spiritus sancti. Per Spiritum sanctum. (yy) Tandem. Prorsus. Forte τέλο; invenit ἐπιτελεῖσθαι. Malim ergo post διδασκαλίας internoaere γίνεσθαι. Τελεῖσθα: Β.

ud eum qui misit me, et nemo interrogat me, Quo & υπάγω πρὸς τὸν πέμψαντά με, καὶ οὐδεὶς ἐρωτᾷ με, Ποῦ ὑπάγεις; abis? Atqui Petrus interrogavit eum dicens: Domine, quo abis? Sed ibi sane Petrus dicens, Quo abis? de loco interrogavit; hic vero, Quo abis? signif. cat, Quid agis? Solent namque qui ægre ferunt, ita revocare cum, qui repente prosilit ad mortem. oportuit ergo et discipulos dicere, Quo abis? sive, Quid agis, nos relinquens? Potest quoque et alio modo dici, quod cum Petro interrogante non respondisset, quo abiret, oportuit eos rursum interrogare. Vers. 6. Sed et propterea siletis. cor. Admodum contristati estis, Vers. 7. Sed vobis. Uipote ipsa veritas. Quanquain enim mille modis anxii sitis, veritatem dicam, nec tristia occultabo, sicut ii qui ad gratiam loquuntur. Deinde consolando ostendit utilem eis esse suam profectionem. Vers. 7. Expedit ros. Vos quidem optatis, ut ego verser vobiscum, verum aliud vobis expedit. Procuratoris est autem, non indulgere dilectis, cum inutilia concupiscunt. Nam quia desuper ita sanctæ Trinitati visum est, ut Pater quidem ad Filium cos attraheret: Filius autem illos doceret, ac Spiritus sanctus ipsos perficeret: et jam duo completa erant, oportebat et tertium perdici, consumanationem videlicet Spiritus sancti (±±). Non erat autem æquum, ut hoc fieret, ulsi postquam Filius recessisset. Expedit itaque vobis ut ego abeam. Sicut enim, Si ego non abiero, Paracletus non veniet ad vos: Ita etiam, si Paraclelus non venerit ad vos, nequaquain perficiemini. Necesse est ergo, ut ego abeam, completo jam opere, quod me facere oportuit, ut alius exhortator adveniat, vosque perficiat. Vers. 8. Cumque venerit — judicio. — Arguel, hoc est, condemnabit tandem (yy) malos, inexcusabiles penitus demonstrabit, cum me mortuo sximias, apparabit doctrinas, et ut signa fiant maxinia ad inei nominis invocationem. Quid ergo posthac adversum me dicent, quod sit rationi con sen - taucum? Cujur etiam mortui nouien talia præstare poterit? profecto nihil. Deinde ea ctiam explanat, de quibus illos arguet. Yers. 9. De- me. Nam irremissibile erit pecca - Lum, adbuc in me non credere. Vers. 10. De me. Justi namque indicium est, accedere ad Deum, simulque cum co esse. Nam hoc significat: Et posthac von videbitis me. Itaque nisi justus essem, non accederem ad Deum: Joan. xu, 36. – Καὶ μὴν ὁ Πέτρος ἠρώτησεν αὐτὸν, εἰπών· Κύριε, ποῦ ὑπάγεις; 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν ὁ Πέτρος εἰπών Που υπάγεις; περὶ τόπου ἠρώτησεν· ἐνταῦθα δὲ τὸ, Ποῦ υπάγεις; τὸ Τί ποιεῖς; ὑποφαίνει. Ειώθασι γὰρ οἱ δεινοπαθούντες οὕτως ἐπιφωνεῖν τῷ πρὸς θάνατον ὁρμώντι. Εδει οὖν καὶ τοὺς μαθητὰς ἐπιλέγειν, Που ὑπάγεις; ήγουν, Τί ποιεῖς ἀπολιμπάνων ἡμᾶς; Εστι δὲ καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὅτι, ἐπειδὴ τότε τοῦ Πέτρου ερωτήσαντος, οὐκ ἀπεκρίνατο, ποῦ ὑπάγει, ἐχρῆν αὐτοὺς πάλιν ἐρωτήσαι. Αλλ' -- καρδίαν. Σφόδρα ελυπήθητε, καὶ διὰ τοῦτο σιγάτε. Αλλ' — ὑμῖν. Ὡς αὐτοαλήθεια. Καν γὰρ μυριάκις λυπῖσθε, τὴν ἀλήθειαν λέγω, καὶ οὐκ ἀποκρύψω τὰ λυπηρά, ὡς οἱ λέγοντες πρὸς χάριν, εἶτα παρ ηγορῶν δείκνυσι λυσιτελοῦσαν αὐτοῖς τὴν ἀποδημίαν αὐτοῦ. Συμφέρει — ὑμᾶς. Ὑμεῖς μὲν βούλεσθε συνεῖναι με ὑμῖν· ἔστι δὲ τὸ συμφέρον ἕτερον· κηδομέν.. δὲ τὸ μὴ φείδεσθαι τῶν ἠγαπημένων, ὅταν ἀσύ - φορα βούλωνται. Ἐπεὶ γὰρ εὐδόκησεν ἄνωθεν ἡ ἁγία Τριὰς τὸν μὲν Πατέρα ἑλκύσαι αὐτοὺς πρὸς τὸν Υἱόν· τὸν δὲ Υἱὸν διδάξαι αὐτούς· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τελειώσαι αὐτού,· καὶ τὰ μὲν δύο ήδη γεγό να σιν· ἔδει δὲ γενέσθαι καὶ τὸ τρίτον, τὴν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τελείωσιν· οὐκ ἦν δὲ εἰκὸς τοῦτο ἐλθεῖν, μὴ ἀπελθόντος τοῦ Υἱοῦ· φησὶν ὅτι Συμφέ ρει ὑμῖν, ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω, καὶ τὰ ἑξῆς. Ωσπερ γάρ, Ἐὰν ἐγώ μὴ ἀπέλθω, ο Παράκλητος εύκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς· οὕτω καὶ, ἐὰν ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς, οὐ τελειωθήσεσθε. Αναγ καῖον οὖν λοιπὸν ἐμὲ ἀπελθεῖν, πεπληρωκότα τ ἔργον δ ἔδει ποιῆσαί με, ἵνα ὁ ἄλλος παράκλητος ἔλθῃ καὶ τελειώσῃ ὑμᾶς. Καὶ ἐλθὼν κρίσεως. Ελέγξει, τουτέστι Καταδικάσει τέλεον τους πονηρούς, αναπολογήτους παντάπασιν ἀποψήνῃ, ὅταν, ἀποθανόντος μου, παρασκευάσῃ ὑψηλὰς διδασκαλίας καὶ μέγιστα σημεῖα ἐπιτελεῖσθαι ἐπὶ τῇ κλήσει τοῦ ὀνόμα τό; μου. Τι γὰρ ἐροῦσιν ἔτι κατ' ἐμοῦ εὔλογον; Οὗ καὶ ἀποθανόντος τηλικαῦτα δύναται τὸ ὄνομα μόνον; Οντω; οὐδέν. Είτα έφερμηνεύει καὶ ἐφ᾽ οἶ; ἐλέγξει Ο αὐτούς. Περί ἐμέ. 'Αμαρτία γὰρ ἀσυγγνωστο; τὸ μὴ πιστεύειν ἔτι εἰς ἐμέ. Περὶ — με. Δικαίου γὰρ γνώρισμα τη πορεύεσθαι πρὸς τὸν Θεὸν καὶ συνεἶναι αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ δηλοί τό· Καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με. Καὶ λοιπὸν, εἰ μὴ ἡμην δίκαιο;, οὐκ ἂν ἐπορευόμην πρὸς τὸν Πατέρα· πω; Varia lectiones et notæ. Αποφανεῖ corrigendum, quod llenicnius cliam habet. Durum hoc, παρασκευάσει διδασκαλίας καὶ (xx) Spiritus sancti. Per Spiritum sanctum. (yy) Tandem. Prorsus. Forte τέλο; invenit ἐπιτελεῖσθαι. Malim ergo post διδασκαλίας internoaere γίνεσθαι. Τελεῖσθα: Β.

ud eum qui misit me, et nemo interrogat me, Quo & υπάγω πρὸς τὸν πέμψαντά με, καὶ οὐδεὶς ἐρωτᾷ με, Ποῦ ὑπάγεις; abis? Atqui Petrus interrogavit eum dicens: Domine, quo abis? Sed ibi sane Petrus dicens, Quo abis? de loco interrogavit; hic vero, Quo abis? signif. cat, Quid agis? Solent namque qui ægre ferunt, ita revocare cum, qui repente prosilit ad mortem. oportuit ergo et discipulos dicere, Quo abis? sive, Quid agis, nos relinquens? Potest quoque et alio modo dici, quod cum Petro interrogante non respondisset, quo abiret, oportuit eos rursum interrogare. Vers. 6. Sed et propterea siletis. cor. Admodum contristati estis, Vers. 7. Sed vobis. Uipote ipsa veritas. Quanquain enim mille modis anxii sitis, veritatem dicam, nec tristia occultabo, sicut ii qui ad gratiam loquuntur. Deinde consolando ostendit utilem eis esse suam profectionem. Vers. 7. Expedit ros. Vos quidem optatis, ut ego verser vobiscum, verum aliud vobis expedit. Procuratoris est autem, non indulgere dilectis, cum inutilia concupiscunt. Nam quia desuper ita sanctæ Trinitati visum est, ut Pater quidem ad Filium cos attraheret: Filius autem illos doceret, ac Spiritus sanctus ipsos perficeret: et jam duo completa erant, oportebat et tertium perdici, consumanationem videlicet Spiritus sancti (±±). Non erat autem æquum, ut hoc fieret, ulsi postquam Filius recessisset. Expedit itaque vobis ut ego abeam. Sicut enim, Si ego non abiero, Paracletus non veniet ad vos: Ita etiam, si Paraclelus non venerit ad vos, nequaquain perficiemini. Necesse est ergo, ut ego abeam, completo jam opere, quod me facere oportuit, ut alius exhortator adveniat, vosque perficiat. Vers. 8. Cumque venerit — judicio. — Arguel, hoc est, condemnabit tandem (yy) malos, inexcusabiles penitus demonstrabit, cum me mortuo sximias, apparabit doctrinas, et ut signa fiant maxinia ad inei nominis invocationem. Quid ergo posthac adversum me dicent, quod sit rationi con sen - taucum? Cujur etiam mortui nouien talia præstare poterit? profecto nihil. Deinde ea ctiam explanat, de quibus illos arguet. Yers. 9. De- me. Nam irremissibile erit pecca - Lum, adbuc in me non credere. Vers. 10. De me. Justi namque indicium est, accedere ad Deum, simulque cum co esse. Nam hoc significat: Et posthac von videbitis me. Itaque nisi justus essem, non accederem ad Deum: Joan. xu, 36. – Καὶ μὴν ὁ Πέτρος ἠρώτησεν αὐτὸν, εἰπών· Κύριε, ποῦ ὑπάγεις; 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν ὁ Πέτρος εἰπών Που υπάγεις; περὶ τόπου ἠρώτησεν· ἐνταῦθα δὲ τὸ, Ποῦ υπάγεις; τὸ Τί ποιεῖς; ὑποφαίνει. Ειώθασι γὰρ οἱ δεινοπαθούντες οὕτως ἐπιφωνεῖν τῷ πρὸς θάνατον ὁρμώντι. Εδει οὖν καὶ τοὺς μαθητὰς ἐπιλέγειν, Που ὑπάγεις; ήγουν, Τί ποιεῖς ἀπολιμπάνων ἡμᾶς; Εστι δὲ καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὅτι, ἐπειδὴ τότε τοῦ Πέτρου ερωτήσαντος, οὐκ ἀπεκρίνατο, ποῦ ὑπάγει, ἐχρῆν αὐτοὺς πάλιν ἐρωτήσαι. Αλλ' -- καρδίαν. Σφόδρα ελυπήθητε, καὶ διὰ τοῦτο σιγάτε. Αλλ' — ὑμῖν. Ὡς αὐτοαλήθεια. Καν γὰρ μυριάκις λυπῖσθε, τὴν ἀλήθειαν λέγω, καὶ οὐκ ἀποκρύψω τὰ λυπηρά, ὡς οἱ λέγοντες πρὸς χάριν, εἶτα παρ ηγορῶν δείκνυσι λυσιτελοῦσαν αὐτοῖς τὴν ἀποδημίαν αὐτοῦ. Συμφέρει — ὑμᾶς. Ὑμεῖς μὲν βούλεσθε συνεῖναι με ὑμῖν· ἔστι δὲ τὸ συμφέρον ἕτερον· κηδομέν.. δὲ τὸ μὴ φείδεσθαι τῶν ἠγαπημένων, ὅταν ἀσύ - φορα βούλωνται. Ἐπεὶ γὰρ εὐδόκησεν ἄνωθεν ἡ ἁγία Τριὰς τὸν μὲν Πατέρα ἑλκύσαι αὐτοὺς πρὸς τὸν Υἱόν· τὸν δὲ Υἱὸν διδάξαι αὐτούς· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τελειώσαι αὐτού,· καὶ τὰ μὲν δύο ήδη γεγό να σιν· ἔδει δὲ γενέσθαι καὶ τὸ τρίτον, τὴν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τελείωσιν· οὐκ ἦν δὲ εἰκὸς τοῦτο ἐλθεῖν, μὴ ἀπελθόντος τοῦ Υἱοῦ· φησὶν ὅτι Συμφέ ρει ὑμῖν, ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω, καὶ τὰ ἑξῆς. Ωσπερ γάρ, Ἐὰν ἐγώ μὴ ἀπέλθω, ο Παράκλητος εύκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς· οὕτω καὶ, ἐὰν ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς, οὐ τελειωθήσεσθε. Αναγ καῖον οὖν λοιπὸν ἐμὲ ἀπελθεῖν, πεπληρωκότα τ ἔργον δ ἔδει ποιῆσαί με, ἵνα ὁ ἄλλος παράκλητος ἔλθῃ καὶ τελειώσῃ ὑμᾶς. Καὶ ἐλθὼν κρίσεως. Ελέγξει, τουτέστι Καταδικάσει τέλεον τους πονηρούς, αναπολογήτους παντάπασιν ἀποψήνῃ, ὅταν, ἀποθανόντος μου, παρασκευάσῃ ὑψηλὰς διδασκαλίας καὶ μέγιστα σημεῖα ἐπιτελεῖσθαι ἐπὶ τῇ κλήσει τοῦ ὀνόμα τό; μου. Τι γὰρ ἐροῦσιν ἔτι κατ' ἐμοῦ εὔλογον; Οὗ καὶ ἀποθανόντος τηλικαῦτα δύναται τὸ ὄνομα μόνον; Οντω; οὐδέν. Είτα έφερμηνεύει καὶ ἐφ᾽ οἶ; ἐλέγξει Ο αὐτούς. Περί ἐμέ. 'Αμαρτία γὰρ ἀσυγγνωστο; τὸ μὴ πιστεύειν ἔτι εἰς ἐμέ. Περὶ — με. Δικαίου γὰρ γνώρισμα τη πορεύεσθαι πρὸς τὸν Θεὸν καὶ συνεἶναι αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ δηλοί τό· Καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με. Καὶ λοιπὸν, εἰ μὴ ἡμην δίκαιο;, οὐκ ἂν ἐπορευόμην πρὸς τὸν Πατέρα· πω; Varia lectiones et notæ. Αποφανεῖ corrigendum, quod llenicnius cliam habet. Durum hoc, παρασκευάσει διδασκαλίας καὶ (xx) Spiritus sancti. Per Spiritum sanctum. (yy) Tandem. Prorsus. Forte τέλο; invenit ἐπιτελεῖσθαι. Malim ergo post διδασκαλίας internoaere γίνεσθαι. Τελεῖσθα: Β.

ud eum qui misit me, et nemo interrogat me, Quo & υπάγω πρὸς τὸν πέμψαντά με, καὶ οὐδεὶς ἐρωτᾷ με, Ποῦ ὑπάγεις; abis? Atqui Petrus interrogavit eum dicens: Domine, quo abis? Sed ibi sane Petrus dicens, Quo abis? de loco interrogavit; hic vero, Quo abis? signif. cat, Quid agis? Solent namque qui ægre ferunt, ita revocare cum, qui repente prosilit ad mortem. oportuit ergo et discipulos dicere, Quo abis? sive, Quid agis, nos relinquens? Potest quoque et alio modo dici, quod cum Petro interrogante non respondisset, quo abiret, oportuit eos rursum interrogare. Vers. 6. Sed et propterea siletis. cor. Admodum contristati estis, Vers. 7. Sed vobis. Uipote ipsa veritas. Quanquain enim mille modis anxii sitis, veritatem dicam, nec tristia occultabo, sicut ii qui ad gratiam loquuntur. Deinde consolando ostendit utilem eis esse suam profectionem. Vers. 7. Expedit ros. Vos quidem optatis, ut ego verser vobiscum, verum aliud vobis expedit. Procuratoris est autem, non indulgere dilectis, cum inutilia concupiscunt. Nam quia desuper ita sanctæ Trinitati visum est, ut Pater quidem ad Filium cos attraheret: Filius autem illos doceret, ac Spiritus sanctus ipsos perficeret: et jam duo completa erant, oportebat et tertium perdici, consumanationem videlicet Spiritus sancti (±±). Non erat autem æquum, ut hoc fieret, ulsi postquam Filius recessisset. Expedit itaque vobis ut ego abeam. Sicut enim, Si ego non abiero, Paracletus non veniet ad vos: Ita etiam, si Paraclelus non venerit ad vos, nequaquain perficiemini. Necesse est ergo, ut ego abeam, completo jam opere, quod me facere oportuit, ut alius exhortator adveniat, vosque perficiat. Vers. 8. Cumque venerit — judicio. — Arguel, hoc est, condemnabit tandem (yy) malos, inexcusabiles penitus demonstrabit, cum me mortuo sximias, apparabit doctrinas, et ut signa fiant maxinia ad inei nominis invocationem. Quid ergo posthac adversum me dicent, quod sit rationi con sen - taucum? Cujur etiam mortui nouien talia præstare poterit? profecto nihil. Deinde ea ctiam explanat, de quibus illos arguet. Yers. 9. De- me. Nam irremissibile erit pecca - Lum, adbuc in me non credere. Vers. 10. De me. Justi namque indicium est, accedere ad Deum, simulque cum co esse. Nam hoc significat: Et posthac von videbitis me. Itaque nisi justus essem, non accederem ad Deum: Joan. xu, 36. – Καὶ μὴν ὁ Πέτρος ἠρώτησεν αὐτὸν, εἰπών· Κύριε, ποῦ ὑπάγεις; 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν ὁ Πέτρος εἰπών Που υπάγεις; περὶ τόπου ἠρώτησεν· ἐνταῦθα δὲ τὸ, Ποῦ υπάγεις; τὸ Τί ποιεῖς; ὑποφαίνει. Ειώθασι γὰρ οἱ δεινοπαθούντες οὕτως ἐπιφωνεῖν τῷ πρὸς θάνατον ὁρμώντι. Εδει οὖν καὶ τοὺς μαθητὰς ἐπιλέγειν, Που ὑπάγεις; ήγουν, Τί ποιεῖς ἀπολιμπάνων ἡμᾶς; Εστι δὲ καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὅτι, ἐπειδὴ τότε τοῦ Πέτρου ερωτήσαντος, οὐκ ἀπεκρίνατο, ποῦ ὑπάγει, ἐχρῆν αὐτοὺς πάλιν ἐρωτήσαι. Αλλ' -- καρδίαν. Σφόδρα ελυπήθητε, καὶ διὰ τοῦτο σιγάτε. Αλλ' — ὑμῖν. Ὡς αὐτοαλήθεια. Καν γὰρ μυριάκις λυπῖσθε, τὴν ἀλήθειαν λέγω, καὶ οὐκ ἀποκρύψω τὰ λυπηρά, ὡς οἱ λέγοντες πρὸς χάριν, εἶτα παρ ηγορῶν δείκνυσι λυσιτελοῦσαν αὐτοῖς τὴν ἀποδημίαν αὐτοῦ. Συμφέρει — ὑμᾶς. Ὑμεῖς μὲν βούλεσθε συνεῖναι με ὑμῖν· ἔστι δὲ τὸ συμφέρον ἕτερον· κηδομέν.. δὲ τὸ μὴ φείδεσθαι τῶν ἠγαπημένων, ὅταν ἀσύ - φορα βούλωνται. Ἐπεὶ γὰρ εὐδόκησεν ἄνωθεν ἡ ἁγία Τριὰς τὸν μὲν Πατέρα ἑλκύσαι αὐτοὺς πρὸς τὸν Υἱόν· τὸν δὲ Υἱὸν διδάξαι αὐτούς· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τελειώσαι αὐτού,· καὶ τὰ μὲν δύο ήδη γεγό να σιν· ἔδει δὲ γενέσθαι καὶ τὸ τρίτον, τὴν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τελείωσιν· οὐκ ἦν δὲ εἰκὸς τοῦτο ἐλθεῖν, μὴ ἀπελθόντος τοῦ Υἱοῦ· φησὶν ὅτι Συμφέ ρει ὑμῖν, ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω, καὶ τὰ ἑξῆς. Ωσπερ γάρ, Ἐὰν ἐγώ μὴ ἀπέλθω, ο Παράκλητος εύκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς· οὕτω καὶ, ἐὰν ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς, οὐ τελειωθήσεσθε. Αναγ καῖον οὖν λοιπὸν ἐμὲ ἀπελθεῖν, πεπληρωκότα τ ἔργον δ ἔδει ποιῆσαί με, ἵνα ὁ ἄλλος παράκλητος ἔλθῃ καὶ τελειώσῃ ὑμᾶς. Καὶ ἐλθὼν κρίσεως. Ελέγξει, τουτέστι Καταδικάσει τέλεον τους πονηρούς, αναπολογήτους παντάπασιν ἀποψήνῃ, ὅταν, ἀποθανόντος μου, παρασκευάσῃ ὑψηλὰς διδασκαλίας καὶ μέγιστα σημεῖα ἐπιτελεῖσθαι ἐπὶ τῇ κλήσει τοῦ ὀνόμα τό; μου. Τι γὰρ ἐροῦσιν ἔτι κατ' ἐμοῦ εὔλογον; Οὗ καὶ ἀποθανόντος τηλικαῦτα δύναται τὸ ὄνομα μόνον; Οντω; οὐδέν. Είτα έφερμηνεύει καὶ ἐφ᾽ οἶ; ἐλέγξει Ο αὐτούς. Περί ἐμέ. 'Αμαρτία γὰρ ἀσυγγνωστο; τὸ μὴ πιστεύειν ἔτι εἰς ἐμέ. Περὶ — με. Δικαίου γὰρ γνώρισμα τη πορεύεσθαι πρὸς τὸν Θεὸν καὶ συνεἶναι αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ δηλοί τό· Καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με. Καὶ λοιπὸν, εἰ μὴ ἡμην δίκαιο;, οὐκ ἂν ἐπορευόμην πρὸς τὸν Πατέρα· πω; Varia lectiones et notæ. Αποφανεῖ corrigendum, quod llenicnius cliam habet. Durum hoc, παρασκευάσει διδασκαλίας καὶ (xx) Spiritus sancti. Per Spiritum sanctum. (yy) Tandem. Prorsus. Forte τέλο; invenit ἐπιτελεῖσθαι. Malim ergo post διδασκαλίας internoaere γίνεσθαι. Τελεῖσθα: Β.

CAP. XVI. γὰρ ἂν ἁμαρτωλὸς καὶ πλάνος καὶ παράνομος καὶ quomodo namque peccator ac seductor, legis ἀντίθεος πορευθείη πρὸς τὸν δίκαιον καὶ ἀληθινὸν transgressor, Deique adversarius, pervenirel καὶ νομοθέτην καὶ Θεόν; ad eum qui justus est, veras, legislator ac Deus? Καὶ πόθεν δῆλον ὅτι πρὸς τὸν Θεὸν ἀπῆλθε καὶ σύνεστιν αὐτῷ; Πόθεν; Ἀπὸ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος μαρτυρίας, τῆς δι' ἐλλάμψεως καὶ ση μείων, ώς προείρηται, ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ γινομένης Οὐκέτι δὲ θεωρεῖτέ με, μετὰ τῆς νῦν δηλονότι ἀδοξία; καὶ εὐτελείας· ἔμελλον γὰρ αὐτὸν ὁρᾷν, ἀλλ' οὐχ ὡς τὸ πρότερον. Περί κέκριται. "Οτι ὁ διάβολος κατακέκριται καὶ ἐκβέβληται τῆς δυναστείας αὐτοῦ, μηκέτι δυνάμενος ὅλως φέρειν τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἀλλὰ παραυτίκα δραπετεύων. Πῶς δ᾽ ἂν τοῦτο πέπονθεν, εἰ φίλον αὐτὸν εἶχον, ὡς οἱ πονηροί λέγουσιν· ὅτι ἐν τῷ Βεελζε βούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, καὶ ὅτι δαιμόνιον ἔχω, καὶ τὰ τοιαῦτα; Ἵνα δὲ τὸν λόγον ανακεφαλαιώσωμεν, Ελθών, φησίν, ὁ Παράκλητος ἐλέγξει τους πονηρούς· ἐπὶ ἁμαρτίᾳ μὲν ὅτι ἁμαρτάνουσι, μὴ πιστεύοντες ἔτι· ἐπὶ δικαιοσύνῃ δὲ, ὅτι δίκαιος ἐγὼ καὶ οὐχ ἁμαρτωλός, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν· ἐπὶ κρίσει δὲ ἤτοι κατακρίσει, ότι κατακέκριται ὁ ἄρχων τῶν δαιμονίων, ὡς ἐχθρὸς καὶ οὐ φίλος μου. "Ετι — άρτι. Ατελεῖς ὄντες ἔτι, καὶ μήπω διά τῶν ἐν τῷ σταυρῷ καὶ τῇ ἀναστάσει μου φριχτῶν καὶ παραδόξων προκόψαντες, μηδὲ ἐνδυσάμενος δύναμιν ἐξ ὕψους. Όταν ἀλήθειαν. Εἰς τὸ εἰδέναι πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν τῶν θείων δογμάτων, τὴν προσήκουσαν δηλονότι γνωρισθῆναι ὑμῖν. Εἶτα ἵνα μὴ, τηλικαῦτα περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀκούσαντες, μείζον τὸ Πνεῦμα νομίσωσι, καὶ εἰς ἐσχάτην ἀσέβειαν ἐμπέσωσιν, ἐπάγες θεραπείαν καί φησιν· Οὐ — ἑαυτοῦ. Ωσπερ οὐδ᾽ ἐγώ, καθώς διαφόρως προδιεστειλάμην· οὐδὲν γὰρ ἴδιον οὐδενὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, πλὴν ἀγεννησίας, καὶ γεννήσεως, καὶ ἐκπου ρεύσεως, ἀλλὰ κοινὰ πάντα αὐτῇ. Αλλ' — λαλήσει. Οσα ἂν ἀκούσῃ παρὰ τοῦ Πατρός, δ καὶ περὶ ἐμαυτοῦ πολλάκις είρηκα, δηλών τὸ ὁμοούσιον, καὶ ὁμοφυὲς, καὶ ἴσον, καὶ ἀπαράλλακτον. Ὥσπερ γὰρ ὁ Υἱὸς πλήρωμα νόμου καὶ προφητῶν, τὰ τυπικῶς προδιαγραφέντα βεβαιώσας διὰ τῆς ἀληθείας· οὕτω καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα πλήρωμα to Matth. Sed unde manifestum erit, quod ad Deum abeat et cum eo sit? Unde. Spiritus sancti testimonio, per illustrationem, ut dictum est, ac signa, quæ per nomen ejus edentur. Posthac autem non videbitis me, cum hac videlicet ignominia et abjectione, siquidem visuri eum erant, sed non ut prius. Vers. 11. De - judicatus est. Quia diabolus con" demnatus est, et potentatu suo ejectus, non potens posthac meum omnino ferre nomen, sed statim fugiens: quomodo, obsecro, id illi continge ret, si amicum eum haberem, veluti dicunt mali. quod per Beelzebul principem demoniorum ejiciam dæmonia“, quodque dæmonium habeam ", et cætera hujusmodi? Ut autem sermonem summatim colligamus: Cum venerit Paracletus, arguet mundum de peccalo, quia peccant, qui adhuc non credunt; de justitia autem, quia justus ego sum et non peccator, sicut ipsi dicunt; de judicio vero, sive condemnatione, quia condemnatus est princeps dæmoniorum, tanquam inimicus, et non amicus meus. Vers. 12. Adhuc nunc. Cum adlınc imperfecti sitis, et necdum per horrendam pausionem, ac inopinatam resurrectionem meam profeceritis, neque induti sitis virtute ex alto ". Vers. 13. Cum veritatem. Ad hoc, ut sciatis omnem veritatem divinorum dogmatum, quam videlicet expedit vobis cognoscere. Deinde, ne auditis talibus de Spiritu sancto, majorem existimarent esse Spiritum, et in extremam inciderint impietatem, medelam adjungit dicens: Vers. 13. Non semetipso. Sicut neque ego, quemadmodum variis in locis explicavimus. Siquidem nibil ulli sanctæ Trinitatis perso - na proprium est, præter innascibilitatem, nativitatem et processionem, sed omnia eis communia. Vers. 15. Sed - loquetur. Quæcunque aulierit a Patre, sicut etiam frequenter de meipso dixi. significans substantia ac naturae identitatem, qualitatem, ac omnimodam similitudinem. Quemadmodum enim Filius impletio legis est ac prophetarum, veritate confirmans, quæ prius * Joan. vii, 20, ** Luc. χχιν, 49. Varia lectiones et notæ. Ita A. Sed Cod. in contextu habet, πρὸς Γενομένης Α. τόν, et supra, αὐ. i. e. αὐτόν, et Θεόν. Per horrendam, etc. Per ea quæ in cruce et resurrectione mea accident horrenda et mirabilia, profeceritis.

CAP. XVI. γὰρ ἂν ἁμαρτωλὸς καὶ πλάνος καὶ παράνομος καὶ quomodo namque peccator ac seductor, legis ἀντίθεος πορευθείη πρὸς τὸν δίκαιον καὶ ἀληθινὸν transgressor, Deique adversarius, pervenirel καὶ νομοθέτην καὶ Θεόν; ad eum qui justus est, veras, legislator ac Deus? Καὶ πόθεν δῆλον ὅτι πρὸς τὸν Θεὸν ἀπῆλθε καὶ σύνεστιν αὐτῷ; Πόθεν; Ἀπὸ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος μαρτυρίας, τῆς δι' ἐλλάμψεως καὶ ση μείων, ώς προείρηται, ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ γινομένης Οὐκέτι δὲ θεωρεῖτέ με, μετὰ τῆς νῦν δηλονότι ἀδοξία; καὶ εὐτελείας· ἔμελλον γὰρ αὐτὸν ὁρᾷν, ἀλλ' οὐχ ὡς τὸ πρότερον. Περί κέκριται. "Οτι ὁ διάβολος κατακέκριται καὶ ἐκβέβληται τῆς δυναστείας αὐτοῦ, μηκέτι δυνάμενος ὅλως φέρειν τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἀλλὰ παραυτίκα δραπετεύων. Πῶς δ᾽ ἂν τοῦτο πέπονθεν, εἰ φίλον αὐτὸν εἶχον, ὡς οἱ πονηροί λέγουσιν· ὅτι ἐν τῷ Βεελζε βούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, καὶ ὅτι δαιμόνιον ἔχω, καὶ τὰ τοιαῦτα; Ἵνα δὲ τὸν λόγον ανακεφαλαιώσωμεν, Ελθών, φησίν, ὁ Παράκλητος ἐλέγξει τους πονηρούς· ἐπὶ ἁμαρτίᾳ μὲν ὅτι ἁμαρτάνουσι, μὴ πιστεύοντες ἔτι· ἐπὶ δικαιοσύνῃ δὲ, ὅτι δίκαιος ἐγὼ καὶ οὐχ ἁμαρτωλός, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν· ἐπὶ κρίσει δὲ ἤτοι κατακρίσει, ότι κατακέκριται ὁ ἄρχων τῶν δαιμονίων, ὡς ἐχθρὸς καὶ οὐ φίλος μου. "Ετι — άρτι. Ατελεῖς ὄντες ἔτι, καὶ μήπω διά τῶν ἐν τῷ σταυρῷ καὶ τῇ ἀναστάσει μου φριχτῶν καὶ παραδόξων προκόψαντες, μηδὲ ἐνδυσάμενος δύναμιν ἐξ ὕψους. Όταν ἀλήθειαν. Εἰς τὸ εἰδέναι πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν τῶν θείων δογμάτων, τὴν προσήκουσαν δηλονότι γνωρισθῆναι ὑμῖν. Εἶτα ἵνα μὴ, τηλικαῦτα περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀκούσαντες, μείζον τὸ Πνεῦμα νομίσωσι, καὶ εἰς ἐσχάτην ἀσέβειαν ἐμπέσωσιν, ἐπάγες θεραπείαν καί φησιν· Οὐ — ἑαυτοῦ. Ωσπερ οὐδ᾽ ἐγώ, καθώς διαφόρως προδιεστειλάμην· οὐδὲν γὰρ ἴδιον οὐδενὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, πλὴν ἀγεννησίας, καὶ γεννήσεως, καὶ ἐκπου ρεύσεως, ἀλλὰ κοινὰ πάντα αὐτῇ. Αλλ' — λαλήσει. Οσα ἂν ἀκούσῃ παρὰ τοῦ Πατρός, δ καὶ περὶ ἐμαυτοῦ πολλάκις είρηκα, δηλών τὸ ὁμοούσιον, καὶ ὁμοφυὲς, καὶ ἴσον, καὶ ἀπαράλλακτον. Ὥσπερ γὰρ ὁ Υἱὸς πλήρωμα νόμου καὶ προφητῶν, τὰ τυπικῶς προδιαγραφέντα βεβαιώσας διὰ τῆς ἀληθείας· οὕτω καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα πλήρωμα to Matth. Sed unde manifestum erit, quod ad Deum abeat et cum eo sit? Unde. Spiritus sancti testimonio, per illustrationem, ut dictum est, ac signa, quæ per nomen ejus edentur. Posthac autem non videbitis me, cum hac videlicet ignominia et abjectione, siquidem visuri eum erant, sed non ut prius. Vers. 11. De - judicatus est. Quia diabolus con" demnatus est, et potentatu suo ejectus, non potens posthac meum omnino ferre nomen, sed statim fugiens: quomodo, obsecro, id illi continge ret, si amicum eum haberem, veluti dicunt mali. quod per Beelzebul principem demoniorum ejiciam dæmonia“, quodque dæmonium habeam ", et cætera hujusmodi? Ut autem sermonem summatim colligamus: Cum venerit Paracletus, arguet mundum de peccalo, quia peccant, qui adhuc non credunt; de justitia autem, quia justus ego sum et non peccator, sicut ipsi dicunt; de judicio vero, sive condemnatione, quia condemnatus est princeps dæmoniorum, tanquam inimicus, et non amicus meus. Vers. 12. Adhuc nunc. Cum adlınc imperfecti sitis, et necdum per horrendam pausionem, ac inopinatam resurrectionem meam profeceritis, neque induti sitis virtute ex alto ". Vers. 13. Cum veritatem. Ad hoc, ut sciatis omnem veritatem divinorum dogmatum, quam videlicet expedit vobis cognoscere. Deinde, ne auditis talibus de Spiritu sancto, majorem existimarent esse Spiritum, et in extremam inciderint impietatem, medelam adjungit dicens: Vers. 13. Non semetipso. Sicut neque ego, quemadmodum variis in locis explicavimus. Siquidem nibil ulli sanctæ Trinitatis perso - na proprium est, præter innascibilitatem, nativitatem et processionem, sed omnia eis communia. Vers. 15. Sed - loquetur. Quæcunque aulierit a Patre, sicut etiam frequenter de meipso dixi. significans substantia ac naturae identitatem, qualitatem, ac omnimodam similitudinem. Quemadmodum enim Filius impletio legis est ac prophetarum, veritate confirmans, quæ prius * Joan. vii, 20, ** Luc. χχιν, 49. Varia lectiones et notæ. Ita A. Sed Cod. in contextu habet, πρὸς Γενομένης Α. τόν, et supra, αὐ. i. e. αὐτόν, et Θεόν. Per horrendam, etc. Per ea quæ in cruce et resurrectione mea accident horrenda et mirabilia, profeceritis.

CAP. XVI. γὰρ ἂν ἁμαρτωλὸς καὶ πλάνος καὶ παράνομος καὶ quomodo namque peccator ac seductor, legis ἀντίθεος πορευθείη πρὸς τὸν δίκαιον καὶ ἀληθινὸν transgressor, Deique adversarius, pervenirel καὶ νομοθέτην καὶ Θεόν; ad eum qui justus est, veras, legislator ac Deus? Καὶ πόθεν δῆλον ὅτι πρὸς τὸν Θεὸν ἀπῆλθε καὶ σύνεστιν αὐτῷ; Πόθεν; Ἀπὸ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος μαρτυρίας, τῆς δι' ἐλλάμψεως καὶ ση μείων, ώς προείρηται, ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ γινομένης Οὐκέτι δὲ θεωρεῖτέ με, μετὰ τῆς νῦν δηλονότι ἀδοξία; καὶ εὐτελείας· ἔμελλον γὰρ αὐτὸν ὁρᾷν, ἀλλ' οὐχ ὡς τὸ πρότερον. Περί κέκριται. "Οτι ὁ διάβολος κατακέκριται καὶ ἐκβέβληται τῆς δυναστείας αὐτοῦ, μηκέτι δυνάμενος ὅλως φέρειν τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἀλλὰ παραυτίκα δραπετεύων. Πῶς δ᾽ ἂν τοῦτο πέπονθεν, εἰ φίλον αὐτὸν εἶχον, ὡς οἱ πονηροί λέγουσιν· ὅτι ἐν τῷ Βεελζε βούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, καὶ ὅτι δαιμόνιον ἔχω, καὶ τὰ τοιαῦτα; Ἵνα δὲ τὸν λόγον ανακεφαλαιώσωμεν, Ελθών, φησίν, ὁ Παράκλητος ἐλέγξει τους πονηρούς· ἐπὶ ἁμαρτίᾳ μὲν ὅτι ἁμαρτάνουσι, μὴ πιστεύοντες ἔτι· ἐπὶ δικαιοσύνῃ δὲ, ὅτι δίκαιος ἐγὼ καὶ οὐχ ἁμαρτωλός, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν· ἐπὶ κρίσει δὲ ἤτοι κατακρίσει, ότι κατακέκριται ὁ ἄρχων τῶν δαιμονίων, ὡς ἐχθρὸς καὶ οὐ φίλος μου. "Ετι — άρτι. Ατελεῖς ὄντες ἔτι, καὶ μήπω διά τῶν ἐν τῷ σταυρῷ καὶ τῇ ἀναστάσει μου φριχτῶν καὶ παραδόξων προκόψαντες, μηδὲ ἐνδυσάμενος δύναμιν ἐξ ὕψους. Όταν ἀλήθειαν. Εἰς τὸ εἰδέναι πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν τῶν θείων δογμάτων, τὴν προσήκουσαν δηλονότι γνωρισθῆναι ὑμῖν. Εἶτα ἵνα μὴ, τηλικαῦτα περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀκούσαντες, μείζον τὸ Πνεῦμα νομίσωσι, καὶ εἰς ἐσχάτην ἀσέβειαν ἐμπέσωσιν, ἐπάγες θεραπείαν καί φησιν· Οὐ — ἑαυτοῦ. Ωσπερ οὐδ᾽ ἐγώ, καθώς διαφόρως προδιεστειλάμην· οὐδὲν γὰρ ἴδιον οὐδενὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, πλὴν ἀγεννησίας, καὶ γεννήσεως, καὶ ἐκπου ρεύσεως, ἀλλὰ κοινὰ πάντα αὐτῇ. Αλλ' — λαλήσει. Οσα ἂν ἀκούσῃ παρὰ τοῦ Πατρός, δ καὶ περὶ ἐμαυτοῦ πολλάκις είρηκα, δηλών τὸ ὁμοούσιον, καὶ ὁμοφυὲς, καὶ ἴσον, καὶ ἀπαράλλακτον. Ὥσπερ γὰρ ὁ Υἱὸς πλήρωμα νόμου καὶ προφητῶν, τὰ τυπικῶς προδιαγραφέντα βεβαιώσας διὰ τῆς ἀληθείας· οὕτω καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα πλήρωμα to Matth. Sed unde manifestum erit, quod ad Deum abeat et cum eo sit? Unde. Spiritus sancti testimonio, per illustrationem, ut dictum est, ac signa, quæ per nomen ejus edentur. Posthac autem non videbitis me, cum hac videlicet ignominia et abjectione, siquidem visuri eum erant, sed non ut prius. Vers. 11. De - judicatus est. Quia diabolus con" demnatus est, et potentatu suo ejectus, non potens posthac meum omnino ferre nomen, sed statim fugiens: quomodo, obsecro, id illi continge ret, si amicum eum haberem, veluti dicunt mali. quod per Beelzebul principem demoniorum ejiciam dæmonia“, quodque dæmonium habeam ", et cætera hujusmodi? Ut autem sermonem summatim colligamus: Cum venerit Paracletus, arguet mundum de peccalo, quia peccant, qui adhuc non credunt; de justitia autem, quia justus ego sum et non peccator, sicut ipsi dicunt; de judicio vero, sive condemnatione, quia condemnatus est princeps dæmoniorum, tanquam inimicus, et non amicus meus. Vers. 12. Adhuc nunc. Cum adlınc imperfecti sitis, et necdum per horrendam pausionem, ac inopinatam resurrectionem meam profeceritis, neque induti sitis virtute ex alto ". Vers. 13. Cum veritatem. Ad hoc, ut sciatis omnem veritatem divinorum dogmatum, quam videlicet expedit vobis cognoscere. Deinde, ne auditis talibus de Spiritu sancto, majorem existimarent esse Spiritum, et in extremam inciderint impietatem, medelam adjungit dicens: Vers. 13. Non semetipso. Sicut neque ego, quemadmodum variis in locis explicavimus. Siquidem nibil ulli sanctæ Trinitatis perso - na proprium est, præter innascibilitatem, nativitatem et processionem, sed omnia eis communia. Vers. 15. Sed - loquetur. Quæcunque aulierit a Patre, sicut etiam frequenter de meipso dixi. significans substantia ac naturae identitatem, qualitatem, ac omnimodam similitudinem. Quemadmodum enim Filius impletio legis est ac prophetarum, veritate confirmans, quæ prius * Joan. vii, 20, ** Luc. χχιν, 49. Varia lectiones et notæ. Ita A. Sed Cod. in contextu habet, πρὸς Γενομένης Α. τόν, et supra, αὐ. i. e. αὐτόν, et Θεόν. Per horrendam, etc. Per ea quæ in cruce et resurrectione mea accident horrenda et mirabilia, profeceritis.

hgurative scripta erant: ita quoque et divi- τοῦ Εὐαγγελίου ἀναπληροῦν τὰ τοῦ Υἱοῦ, καθὼς καὶ οὗτος τὰ τοῦ Πατρός. nus Spiritus impletio est Evangelii, ca quæ Filii sunt adimplens, sicut et Filius ea quæ Patris sunt. Vers. 13. Ει vobis. Ne incaute (a) præcipitemini, eliam prophetix ac præcognitionis gratia dignos eliciet. Vers. 14. Ille me glorificabit. Per nomen meum vires præbens, meæ incarnalionis mysterium planius vobis manifestans. ca Vers. 14. Quία vobis. De mea scientia. videlicet, quæ Patris est. Accipiet autem, hoc est Audiet. Dicit tamen hæc, demittens sese ad discipulorum imbecillitatem. Nam accipere et audire, creaturarum sunt: siquidem increata Trinitas novit omnia, et nunquam ullo indiget. Deinde interpretatur, quod dixit, De meo. omnia Vers. 15. Omnia I vobis. Nam cum quæ Patris sunt mea sint, unum autem horum sit liaec scientia merito dixi; quol De meo accipiel hæc hoc est, Conformia mecum et audiet et annuntiabit vobis, nihilque dissonum, utpote mihi per omnia æqualis. Quæcunque ergo docuerit, mea sunt, et meorum adimpletiva serinonum et operum. Et quare non venit Spiritus sanctus, dum adhuc esset cum eis Filius? Primum quidem, quia sufficiebat Filius, qui cum eis versabatur. Præterea vero, quia necdum occiso Agno, qui pro mnndi peccato immolatus est, nondum solutum erat peccatum: hoc autem nondum soluto, Dei erga homines reconciliatio nondum facta erat: nondum vero facta reconciliatione, non oportuit dari gratiam Spiritus sancti. Ubi vero facta est reconciliatio, et apostoli ad pericula mittebantur, ac certamina aggredicbantur, et urgentis erat necessitatis, tunc demuin alius venit exhortator. Et quare non station post resurrectionem venit? Ut, in multo illius positi desiderio, cum multa com gratia susciperent. Etenim donec cum eis erat Christus, in afictione non erant; at ubi recessit, nudati et in multo timore ac mœstitia constituti, multa cum hilaritate ac jucunditate Spiritum sanctum erauit suscepturi. Quemadmodum autem Pater ea quæ sunt in esse potuit producere, Filius tamen ea produxit, ut ejus al:scamus potentiam ac divinitatem: ita quoque Filius poterat quæ alterius erant Paracleti in disci- Καὶ — ὑμῖν. Τὰ μέλλοντα, ὥστε μή εμπίπτειν ὑμᾶς ἀφυλάκτως, καὶ προγνωστικού χαρίσματος ἀξιώσει. Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει. Ἐν τῷ ἐμῷ ὀνόματι τὰς ενεργείας διδούς, ἀποκαλύπτων ὑμῖν τρανότερον τὸ μυστήριον τῆς ἐμῆς ἐνανθρωπήσεως. Οτι — ὑμῖν. Εκ τῆς ἐμῆς γνώσεως, ἤτοι τῆς τοῦ Πατρός. Λήψεται ἢ ἀντὶ τοῦ ᾿Ακούσει. Τὰ τοιαῦτα δὲ συγκαταβατικώς λέγει διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν μαθητῶν. Τὸ γὰρ λαμβάνειν καὶ ἀκούειν τῶν κτιστῶν εἰσιν· ἡ δὲ ἄκτιστος Τριάς οἶδε πάντα, καὶ ἐπὶ πᾶσιν ἀνενδεή; ἐστιν. Εἶτα έφερμηνεύει τὸ ᾿Εκ τοῦ ἐμοῦ. Πάντα ὑμῖν. Ἐπεὶ γὰρ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστιν, ἐν δὲ τούτων καὶ ἡ γνῶσις αὕτη, εἰκότως εἶπεν ὅτι Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, τουτέστι Συνωδά μοι καὶ ἀκούσει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν, καὶ οὐδὲν ἀπᾷδον, ὡς κατὰ πάντα ἴσο; ἐμοί. Λοιπόν τοίνυν, ἅπερ ἂν διδάξῃ, ἐμά ἐστι, καὶ τῶν ἐμῶν αναπληρωτικά. [Καὶ διατί οὐκ ἦλθε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, συνόντος αὐτοῖς ἔτι τοῦ Υἱοῦ; Πρώτα μεν, διότι ἤρχει συνὼν αὐτοῖς ὁ Υἱός· ἔπειτα δὲ, διότι μήπω τοῦ 'Αμνοῦ τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου τυθέντος, οὔπω ἐλύθη ἡ ἁμαρτία· μήπω δὲ ταύτης λυθείσης, ούπω καταλλαγὴ τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἐγένετο· μήπω δὲ καταλλαγῆς γενομένης, οὐκ ἔδει δοθῆναι τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οτε δὲ καὶ καταλλαγή γέγονε, καὶ οἱ ἀπόστολος πρὸς κινδύνους ἐπέμποντο, καὶ πρὸς τοὺς ἀγῶνας ἀπεδύοντο, καὶ χρεία τοῦ ἀλείφοντος ἦν, τότε λοιπὸν ὁ ἄλλος παράκλητος έρχεται. Καὶ διατί μὴ μετὰ τὴν ἀνάστασιν εὐθὺς ἔρχεται; Ἵνα, ἐν πολλῇ αὐτοῦ καταστάντες ἐπιθυμίᾳ, μετὰ πολλῆς αὐτὸν χαρᾶς ὑποδέξωνται. Ἕως μὲν γὰρ συνῆν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς, οὐκ ἦσαν ἐν θλίψει· ἐπεὶ δὲ ἀπῆλθε, γυμνωθέντες καὶ ἐν πολλῷ φόβῳ καὶ ἀθυμίᾳ γενόμενοι, σφόδρα ήδέως ἔμελλον ὑπεδέξα σθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ὥσπερ δὲ ὁ Πατήρ ἡδύνατο τὰ ὄντα παραγαγεῖν, ὁ Υἱὸς δὲ ταῦτα παρήγαγεν, ἵνα μάθωμεν αὐτοῦ τὴν δύναμιν καὶ θεότητα· [οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς Αδύνατο τὰ τοῦ ἄλλου Παρακλήτου ἐργάσασθαι ἐν Varia lectiones et notæ. verbis Καὶ διατί ad δήλη γένηται desunt omnia in cod. Α. Elegantissime ἀποδύεσθαι et ἀλείφειν junxit. Prius restituri quoque debet Libanio in epist. 647. p. ubi codex Mosq. ita habet: Ελπίζω δέ σε καὶ διὰ τοῦ παιδὸς πολλοὺς ἡμῖν ἐλέγξειν ῥήτορας οὕτως ἐξὺ βλέποντος καὶ ῥέοντος, δν ψήθην δεῖν εὐΟὺς ἀποδύντα [vulgo ἀποδόντα παλαίειν, όπως μὴ παρελθόντα καιρὸν ζητῶμεν. Que hic inclusa sunt, leguntur in marg. cod. Β. a manu recentiori. Εxcidisse autem viden tur ob duplex θεότητα. Ego non dubitavi recipere, præsertim cum llentenius etiam habeat in sua interpretatione. (u) Anto ne incaute, omisit, Futura. Promhetic. Forte ergo legit, προφητικῆς καὶ προγνωστικῆς. Digilized by Google

hgurative scripta erant: ita quoque et divi- τοῦ Εὐαγγελίου ἀναπληροῦν τὰ τοῦ Υἱοῦ, καθὼς καὶ οὗτος τὰ τοῦ Πατρός. nus Spiritus impletio est Evangelii, ca quæ Filii sunt adimplens, sicut et Filius ea quæ Patris sunt. Vers. 13. Ει vobis. Ne incaute (a) præcipitemini, eliam prophetix ac præcognitionis gratia dignos eliciet. Vers. 14. Ille me glorificabit. Per nomen meum vires præbens, meæ incarnalionis mysterium planius vobis manifestans. ca Vers. 14. Quία vobis. De mea scientia. videlicet, quæ Patris est. Accipiet autem, hoc est Audiet. Dicit tamen hæc, demittens sese ad discipulorum imbecillitatem. Nam accipere et audire, creaturarum sunt: siquidem increata Trinitas novit omnia, et nunquam ullo indiget. Deinde interpretatur, quod dixit, De meo. omnia Vers. 15. Omnia I vobis. Nam cum quæ Patris sunt mea sint, unum autem horum sit liaec scientia merito dixi; quol De meo accipiel hæc hoc est, Conformia mecum et audiet et annuntiabit vobis, nihilque dissonum, utpote mihi per omnia æqualis. Quæcunque ergo docuerit, mea sunt, et meorum adimpletiva serinonum et operum. Et quare non venit Spiritus sanctus, dum adhuc esset cum eis Filius? Primum quidem, quia sufficiebat Filius, qui cum eis versabatur. Præterea vero, quia necdum occiso Agno, qui pro mnndi peccato immolatus est, nondum solutum erat peccatum: hoc autem nondum soluto, Dei erga homines reconciliatio nondum facta erat: nondum vero facta reconciliatione, non oportuit dari gratiam Spiritus sancti. Ubi vero facta est reconciliatio, et apostoli ad pericula mittebantur, ac certamina aggredicbantur, et urgentis erat necessitatis, tunc demuin alius venit exhortator. Et quare non station post resurrectionem venit? Ut, in multo illius positi desiderio, cum multa com gratia susciperent. Etenim donec cum eis erat Christus, in afictione non erant; at ubi recessit, nudati et in multo timore ac mœstitia constituti, multa cum hilaritate ac jucunditate Spiritum sanctum erauit suscepturi. Quemadmodum autem Pater ea quæ sunt in esse potuit producere, Filius tamen ea produxit, ut ejus al:scamus potentiam ac divinitatem: ita quoque Filius poterat quæ alterius erant Paracleti in disci- Καὶ — ὑμῖν. Τὰ μέλλοντα, ὥστε μή εμπίπτειν ὑμᾶς ἀφυλάκτως, καὶ προγνωστικού χαρίσματος ἀξιώσει. Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει. Ἐν τῷ ἐμῷ ὀνόματι τὰς ενεργείας διδούς, ἀποκαλύπτων ὑμῖν τρανότερον τὸ μυστήριον τῆς ἐμῆς ἐνανθρωπήσεως. Οτι — ὑμῖν. Εκ τῆς ἐμῆς γνώσεως, ἤτοι τῆς τοῦ Πατρός. Λήψεται ἢ ἀντὶ τοῦ ᾿Ακούσει. Τὰ τοιαῦτα δὲ συγκαταβατικώς λέγει διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν μαθητῶν. Τὸ γὰρ λαμβάνειν καὶ ἀκούειν τῶν κτιστῶν εἰσιν· ἡ δὲ ἄκτιστος Τριάς οἶδε πάντα, καὶ ἐπὶ πᾶσιν ἀνενδεή; ἐστιν. Εἶτα έφερμηνεύει τὸ ᾿Εκ τοῦ ἐμοῦ. Πάντα ὑμῖν. Ἐπεὶ γὰρ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστιν, ἐν δὲ τούτων καὶ ἡ γνῶσις αὕτη, εἰκότως εἶπεν ὅτι Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, τουτέστι Συνωδά μοι καὶ ἀκούσει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν, καὶ οὐδὲν ἀπᾷδον, ὡς κατὰ πάντα ἴσο; ἐμοί. Λοιπόν τοίνυν, ἅπερ ἂν διδάξῃ, ἐμά ἐστι, καὶ τῶν ἐμῶν αναπληρωτικά. [Καὶ διατί οὐκ ἦλθε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, συνόντος αὐτοῖς ἔτι τοῦ Υἱοῦ; Πρώτα μεν, διότι ἤρχει συνὼν αὐτοῖς ὁ Υἱός· ἔπειτα δὲ, διότι μήπω τοῦ 'Αμνοῦ τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου τυθέντος, οὔπω ἐλύθη ἡ ἁμαρτία· μήπω δὲ ταύτης λυθείσης, ούπω καταλλαγὴ τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἐγένετο· μήπω δὲ καταλλαγῆς γενομένης, οὐκ ἔδει δοθῆναι τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οτε δὲ καὶ καταλλαγή γέγονε, καὶ οἱ ἀπόστολος πρὸς κινδύνους ἐπέμποντο, καὶ πρὸς τοὺς ἀγῶνας ἀπεδύοντο, καὶ χρεία τοῦ ἀλείφοντος ἦν, τότε λοιπὸν ὁ ἄλλος παράκλητος έρχεται. Καὶ διατί μὴ μετὰ τὴν ἀνάστασιν εὐθὺς ἔρχεται; Ἵνα, ἐν πολλῇ αὐτοῦ καταστάντες ἐπιθυμίᾳ, μετὰ πολλῆς αὐτὸν χαρᾶς ὑποδέξωνται. Ἕως μὲν γὰρ συνῆν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς, οὐκ ἦσαν ἐν θλίψει· ἐπεὶ δὲ ἀπῆλθε, γυμνωθέντες καὶ ἐν πολλῷ φόβῳ καὶ ἀθυμίᾳ γενόμενοι, σφόδρα ήδέως ἔμελλον ὑπεδέξα σθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ὥσπερ δὲ ὁ Πατήρ ἡδύνατο τὰ ὄντα παραγαγεῖν, ὁ Υἱὸς δὲ ταῦτα παρήγαγεν, ἵνα μάθωμεν αὐτοῦ τὴν δύναμιν καὶ θεότητα· [οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς Αδύνατο τὰ τοῦ ἄλλου Παρακλήτου ἐργάσασθαι ἐν Varia lectiones et notæ. verbis Καὶ διατί ad δήλη γένηται desunt omnia in cod. Α. Elegantissime ἀποδύεσθαι et ἀλείφειν junxit. Prius restituri quoque debet Libanio in epist. 647. p. ubi codex Mosq. ita habet: Ελπίζω δέ σε καὶ διὰ τοῦ παιδὸς πολλοὺς ἡμῖν ἐλέγξειν ῥήτορας οὕτως ἐξὺ βλέποντος καὶ ῥέοντος, δν ψήθην δεῖν εὐΟὺς ἀποδύντα [vulgo ἀποδόντα παλαίειν, όπως μὴ παρελθόντα καιρὸν ζητῶμεν. Que hic inclusa sunt, leguntur in marg. cod. Β. a manu recentiori. Εxcidisse autem viden tur ob duplex θεότητα. Ego non dubitavi recipere, præsertim cum llentenius etiam habeat in sua interpretatione. (u) Anto ne incaute, omisit, Futura. Promhetic. Forte ergo legit, προφητικῆς καὶ προγνωστικῆς. Digilized by Google

hgurative scripta erant: ita quoque et divi- τοῦ Εὐαγγελίου ἀναπληροῦν τὰ τοῦ Υἱοῦ, καθὼς καὶ οὗτος τὰ τοῦ Πατρός. nus Spiritus impletio est Evangelii, ca quæ Filii sunt adimplens, sicut et Filius ea quæ Patris sunt. Vers. 13. Ει vobis. Ne incaute (a) præcipitemini, eliam prophetix ac præcognitionis gratia dignos eliciet. Vers. 14. Ille me glorificabit. Per nomen meum vires præbens, meæ incarnalionis mysterium planius vobis manifestans. ca Vers. 14. Quία vobis. De mea scientia. videlicet, quæ Patris est. Accipiet autem, hoc est Audiet. Dicit tamen hæc, demittens sese ad discipulorum imbecillitatem. Nam accipere et audire, creaturarum sunt: siquidem increata Trinitas novit omnia, et nunquam ullo indiget. Deinde interpretatur, quod dixit, De meo. omnia Vers. 15. Omnia I vobis. Nam cum quæ Patris sunt mea sint, unum autem horum sit liaec scientia merito dixi; quol De meo accipiel hæc hoc est, Conformia mecum et audiet et annuntiabit vobis, nihilque dissonum, utpote mihi per omnia æqualis. Quæcunque ergo docuerit, mea sunt, et meorum adimpletiva serinonum et operum. Et quare non venit Spiritus sanctus, dum adhuc esset cum eis Filius? Primum quidem, quia sufficiebat Filius, qui cum eis versabatur. Præterea vero, quia necdum occiso Agno, qui pro mnndi peccato immolatus est, nondum solutum erat peccatum: hoc autem nondum soluto, Dei erga homines reconciliatio nondum facta erat: nondum vero facta reconciliatione, non oportuit dari gratiam Spiritus sancti. Ubi vero facta est reconciliatio, et apostoli ad pericula mittebantur, ac certamina aggredicbantur, et urgentis erat necessitatis, tunc demuin alius venit exhortator. Et quare non station post resurrectionem venit? Ut, in multo illius positi desiderio, cum multa com gratia susciperent. Etenim donec cum eis erat Christus, in afictione non erant; at ubi recessit, nudati et in multo timore ac mœstitia constituti, multa cum hilaritate ac jucunditate Spiritum sanctum erauit suscepturi. Quemadmodum autem Pater ea quæ sunt in esse potuit producere, Filius tamen ea produxit, ut ejus al:scamus potentiam ac divinitatem: ita quoque Filius poterat quæ alterius erant Paracleti in disci- Καὶ — ὑμῖν. Τὰ μέλλοντα, ὥστε μή εμπίπτειν ὑμᾶς ἀφυλάκτως, καὶ προγνωστικού χαρίσματος ἀξιώσει. Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει. Ἐν τῷ ἐμῷ ὀνόματι τὰς ενεργείας διδούς, ἀποκαλύπτων ὑμῖν τρανότερον τὸ μυστήριον τῆς ἐμῆς ἐνανθρωπήσεως. Οτι — ὑμῖν. Εκ τῆς ἐμῆς γνώσεως, ἤτοι τῆς τοῦ Πατρός. Λήψεται ἢ ἀντὶ τοῦ ᾿Ακούσει. Τὰ τοιαῦτα δὲ συγκαταβατικώς λέγει διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν μαθητῶν. Τὸ γὰρ λαμβάνειν καὶ ἀκούειν τῶν κτιστῶν εἰσιν· ἡ δὲ ἄκτιστος Τριάς οἶδε πάντα, καὶ ἐπὶ πᾶσιν ἀνενδεή; ἐστιν. Εἶτα έφερμηνεύει τὸ ᾿Εκ τοῦ ἐμοῦ. Πάντα ὑμῖν. Ἐπεὶ γὰρ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστιν, ἐν δὲ τούτων καὶ ἡ γνῶσις αὕτη, εἰκότως εἶπεν ὅτι Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, τουτέστι Συνωδά μοι καὶ ἀκούσει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν, καὶ οὐδὲν ἀπᾷδον, ὡς κατὰ πάντα ἴσο; ἐμοί. Λοιπόν τοίνυν, ἅπερ ἂν διδάξῃ, ἐμά ἐστι, καὶ τῶν ἐμῶν αναπληρωτικά. [Καὶ διατί οὐκ ἦλθε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, συνόντος αὐτοῖς ἔτι τοῦ Υἱοῦ; Πρώτα μεν, διότι ἤρχει συνὼν αὐτοῖς ὁ Υἱός· ἔπειτα δὲ, διότι μήπω τοῦ 'Αμνοῦ τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου τυθέντος, οὔπω ἐλύθη ἡ ἁμαρτία· μήπω δὲ ταύτης λυθείσης, ούπω καταλλαγὴ τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἐγένετο· μήπω δὲ καταλλαγῆς γενομένης, οὐκ ἔδει δοθῆναι τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οτε δὲ καὶ καταλλαγή γέγονε, καὶ οἱ ἀπόστολος πρὸς κινδύνους ἐπέμποντο, καὶ πρὸς τοὺς ἀγῶνας ἀπεδύοντο, καὶ χρεία τοῦ ἀλείφοντος ἦν, τότε λοιπὸν ὁ ἄλλος παράκλητος έρχεται. Καὶ διατί μὴ μετὰ τὴν ἀνάστασιν εὐθὺς ἔρχεται; Ἵνα, ἐν πολλῇ αὐτοῦ καταστάντες ἐπιθυμίᾳ, μετὰ πολλῆς αὐτὸν χαρᾶς ὑποδέξωνται. Ἕως μὲν γὰρ συνῆν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς, οὐκ ἦσαν ἐν θλίψει· ἐπεὶ δὲ ἀπῆλθε, γυμνωθέντες καὶ ἐν πολλῷ φόβῳ καὶ ἀθυμίᾳ γενόμενοι, σφόδρα ήδέως ἔμελλον ὑπεδέξα σθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ὥσπερ δὲ ὁ Πατήρ ἡδύνατο τὰ ὄντα παραγαγεῖν, ὁ Υἱὸς δὲ ταῦτα παρήγαγεν, ἵνα μάθωμεν αὐτοῦ τὴν δύναμιν καὶ θεότητα· [οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς Αδύνατο τὰ τοῦ ἄλλου Παρακλήτου ἐργάσασθαι ἐν Varia lectiones et notæ. verbis Καὶ διατί ad δήλη γένηται desunt omnia in cod. Α. Elegantissime ἀποδύεσθαι et ἀλείφειν junxit. Prius restituri quoque debet Libanio in epist. 647. p. ubi codex Mosq. ita habet: Ελπίζω δέ σε καὶ διὰ τοῦ παιδὸς πολλοὺς ἡμῖν ἐλέγξειν ῥήτορας οὕτως ἐξὺ βλέποντος καὶ ῥέοντος, δν ψήθην δεῖν εὐΟὺς ἀποδύντα [vulgo ἀποδόντα παλαίειν, όπως μὴ παρελθόντα καιρὸν ζητῶμεν. Que hic inclusa sunt, leguntur in marg. cod. Β. a manu recentiori. Εxcidisse autem viden tur ob duplex θεότητα. Ego non dubitavi recipere, præsertim cum llentenius etiam habeat in sua interpretatione. (u) Anto ne incaute, omisit, Futura. Promhetic. Forte ergo legit, προφητικῆς καὶ προγνωστικῆς. Digilized by Google

CAP. XVI. τοῖς μαθηταῖς· τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον εἰργάσατο, pulis operari, ea tamen operatus est Spiritus ἵνα μάθωμεν καὶ αὐτοῦ τὴν δύναμιν καὶ θεότητα. sanctus, ut ejus quoque discamus potentiam ac diἘπεὶ γὰρ περὶ μὲν τοῦ Πατρὸς οὐδεὶς ἀμφέβαλλε, περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ηγνόουν, διὰ τοῦτο ὁ μὲν δι᾽ ἐνανθρωπήσεως ὁμιλεῖ αὐτοῖς, τὸ δὲ τρόπον ἕτερον καταστίζει. Καὶ ἐπεὶ περὶ μὲν τοῦ Πατρὸς πολλὰ ἤκουσαν, τὸν δὲ Υἱὸν πολλάκις εἶδον θεοπρεπῶς ἐργαζόμενον, τὴν δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀξίαν οὔτε δι' ἀκοῆς, οὔτε δι' ὄψεω; ἐγίνωσκον, λοιπὸν παρὰ τούτου τελειοῦνται, ἵνα καὶ τὴν τούτου θεότητα γνωρίσωσι. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ θείου βαπτίσματος ή ζωοπάρ οχος Τριάς παραλαμβάνεται, οὐχ ὡς τοῦ ἑνὸς μέσ νου μὴ ἀρκοῦντος εἰς ἀναγέννησιν, ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς κοινωνίας τῶν ἐπικλήσεων ἡ κοινωνία τῆς θεότητος δήλη γένηται.] Μικρόν – με. Τεθαμμένον ὑπὸ γῆν. Kal · με. 'Αναστάντα ἐκ νεκρῶν. "Οτι Πατέρα. Διάβασιν πανταχοῦ τὸ πράγμα καλεί, δεικνὺς ὅτι οὐ κατασχεθήσεται ἐπὶ πολύ παρὰ τοῦ θανάτου. Χαρίεντα μὲν οὖν περὶ τοῦ ἄλλου Παρακλήτου ἐπαγγειλάμενος, λυπηρὰ πάλιν ἐπι ήγαγε. Καὶ πολλάκις ἤδη τοῦτο πεποίηκε καὶ ποιεῖ, τοῖς θυμήρεσι τὰ θυμαλγῆ ἀναπλέκων, οἷα τοῦτο μὲν παρηγορῶν καταπίπτοντας, τοῦτο δὲ γυμνάζων ἑστῶτας. Οἱ γὰρ ἐν τοῖς ῥήμασι τὰ ἀπευκταία με λετήσαντες εὐφορώτερον ἔμελλον οἴσειν αυτὰ ἐν τοῖς πράγμασιν. Εἶπον λαλεῖ. Εδόκει γὰρ αὐτοῖς παραβολήν α τινα κανταῦθα λέγειν, ὡς καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον προειρήκαμεν. Ίσως δὲ καὶ τὸ σφοδρὸν τῆς ἀθυμίας τὴν ἀναισθησίαν ταύτην ἐνεποίησεν αὐτοῖς, καὶ οἱ πολλάκις ταῦτα ἀκούσαντες οὕτω διέκειντο ώς μηδέποτε μηδὲν τούτων ἀκηκοότες. "Errw – με; Εἶτα διερμηνεύει τὸ ζητούμενον. Αμὴν ὑμεῖς. Μὴ θεωροῦντές με ὡς τεθαμ μένον ὑπὸ γῆν. 'Ο δὲ κόσμος χαρήσεται. Οι πονηροί, ὡς ἀπαλ λαγέντες μου. Ὑμεῖς δὲ λυπηθήσεσθε. Πρός καιρόν τινα. "Ορα δὲ πῶς εἶπε, Κλαύσετε καὶ θρηνήσετε καὶ λυπηθήσεσθε, γυμνάζων αὐτοὺς ἐπὶ πλέον εἰς ὑπομονὴν διὰ τῆς συνεχείας καὶ ἐπιτάσεως τῶν ἀλγυνόντων. Αλλ' γενήσεται. Πάλιν θεωρούντων με, ὡς ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν ἤδη. Εἶτα τίθησι καὶ κοι σμικὸν ἀναντίῤῥητον παράδειγμα τῆς τὴν λύπην ἀφανιζούσης χαρᾶς. Μικρόν, pro κοσμικόν Α. (c) Ab hoc itaque. Denique ab hoc. vinitatem. Nam quia de Patre quidem nullus hæsilahal, de Filio autem ac Spiritu sancto ignorantia tenebantur, propterea ille sane per incarnationem cum eis conversatus est, hic vero alio modo perfecit. Præterea de Patre quidem multa audierant: Filium quoque sæpius divina operantem conspexe - rant: Spiritus sancti autem dignitatem, neque auditu, neque aspectu cognoscebant. Ab hoc itaque (c) perficiuntur, ut ejus quoque divinitatem cognoscant. Propterea eliam in divino baptismale vvificans Trinitas assumitur: non quod una sola persona ad regenerationem non sufficiat, sed ut per invoeationis communicationem Deitatis communicatio significetur. Vers. 16. Pusillo me. Sub terra sepultum. Vers. 16. Ει me. tibi a mortuis resurrexero. Vers. 16. Quiα Patrem. Passionis 'mysterium appellat ubique transitum, ostendens, quod non multo tempore morti erit subjectus. Itaque postquam læta de altero Paracleto promisit, rursum tristia inducit, idque frequenter et fecit jam et facit, lætis tristia permiscens, ut hinc quidem consoletur dejectos, hinc vero stantes exerceat. Nam qui in verbis horrenda primum meditati fuerant, ea postmodum in rebus tolerabilius laturi erant. Vers. 17. Dixerunt Vers. 18. loquatur. Siquidem parabolam eis videbatur aliquam etiam hic dicere, sicut et in Evangelio juxta Matthæum pra diximus. Fortassis autem et tristitiæ vehementia insensibilitatem hanc eis injecerat: et qui frequenter læc audierant, sic affecti erant, quasi nihil unquam horum audissent. Vers. 19. Cognovit me? Deinde quod quærebant interpretatur. Vers. 20. Amen· vos. Non videntes me, terra videlicet sepultum. sub Vers. 20. Mundus vero gaudebit, Mali scilicet, tanquam a me liberati. Vers. 20. Vos autem contrislabimini. Add aliquod tempus. Vide autem, quomodo dixerit: Plorabilis et lamentabimini ac contristabimini, ad tolerantiam amplius eos exercens, per continuationem (d) enrum quæ mœrore afficiant. Vers. 20. Sed· - vertetur. Cum me iterum videbitis ex mortuis resuscitatum. Deinde ponit etiam vulgare (e) ac certissimum exemplum de gaudio, quod mœrorem e medio tollit. Variæ lectiones et notæ. Continuationem. Continuationem et intentionein. Non videtur legisse, καὶ ἐπιτάσεως, id est αὐτ ξήσεως. (e) Vulgare. In Graco est, mundanum, id est, es rebus, quæ in mundo solent accidere, repetitum Nisi κοινόν legerit.

CAP. XVI. τοῖς μαθηταῖς· τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον εἰργάσατο, pulis operari, ea tamen operatus est Spiritus ἵνα μάθωμεν καὶ αὐτοῦ τὴν δύναμιν καὶ θεότητα. sanctus, ut ejus quoque discamus potentiam ac diἘπεὶ γὰρ περὶ μὲν τοῦ Πατρὸς οὐδεὶς ἀμφέβαλλε, περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ηγνόουν, διὰ τοῦτο ὁ μὲν δι᾽ ἐνανθρωπήσεως ὁμιλεῖ αὐτοῖς, τὸ δὲ τρόπον ἕτερον καταστίζει. Καὶ ἐπεὶ περὶ μὲν τοῦ Πατρὸς πολλὰ ἤκουσαν, τὸν δὲ Υἱὸν πολλάκις εἶδον θεοπρεπῶς ἐργαζόμενον, τὴν δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀξίαν οὔτε δι' ἀκοῆς, οὔτε δι' ὄψεω; ἐγίνωσκον, λοιπὸν παρὰ τούτου τελειοῦνται, ἵνα καὶ τὴν τούτου θεότητα γνωρίσωσι. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ θείου βαπτίσματος ή ζωοπάρ οχος Τριάς παραλαμβάνεται, οὐχ ὡς τοῦ ἑνὸς μέσ νου μὴ ἀρκοῦντος εἰς ἀναγέννησιν, ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς κοινωνίας τῶν ἐπικλήσεων ἡ κοινωνία τῆς θεότητος δήλη γένηται.] Μικρόν – με. Τεθαμμένον ὑπὸ γῆν. Kal · με. 'Αναστάντα ἐκ νεκρῶν. "Οτι Πατέρα. Διάβασιν πανταχοῦ τὸ πράγμα καλεί, δεικνὺς ὅτι οὐ κατασχεθήσεται ἐπὶ πολύ παρὰ τοῦ θανάτου. Χαρίεντα μὲν οὖν περὶ τοῦ ἄλλου Παρακλήτου ἐπαγγειλάμενος, λυπηρὰ πάλιν ἐπι ήγαγε. Καὶ πολλάκις ἤδη τοῦτο πεποίηκε καὶ ποιεῖ, τοῖς θυμήρεσι τὰ θυμαλγῆ ἀναπλέκων, οἷα τοῦτο μὲν παρηγορῶν καταπίπτοντας, τοῦτο δὲ γυμνάζων ἑστῶτας. Οἱ γὰρ ἐν τοῖς ῥήμασι τὰ ἀπευκταία με λετήσαντες εὐφορώτερον ἔμελλον οἴσειν αυτὰ ἐν τοῖς πράγμασιν. Εἶπον λαλεῖ. Εδόκει γὰρ αὐτοῖς παραβολήν α τινα κανταῦθα λέγειν, ὡς καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον προειρήκαμεν. Ίσως δὲ καὶ τὸ σφοδρὸν τῆς ἀθυμίας τὴν ἀναισθησίαν ταύτην ἐνεποίησεν αὐτοῖς, καὶ οἱ πολλάκις ταῦτα ἀκούσαντες οὕτω διέκειντο ώς μηδέποτε μηδὲν τούτων ἀκηκοότες. "Errw – με; Εἶτα διερμηνεύει τὸ ζητούμενον. Αμὴν ὑμεῖς. Μὴ θεωροῦντές με ὡς τεθαμ μένον ὑπὸ γῆν. 'Ο δὲ κόσμος χαρήσεται. Οι πονηροί, ὡς ἀπαλ λαγέντες μου. Ὑμεῖς δὲ λυπηθήσεσθε. Πρός καιρόν τινα. "Ορα δὲ πῶς εἶπε, Κλαύσετε καὶ θρηνήσετε καὶ λυπηθήσεσθε, γυμνάζων αὐτοὺς ἐπὶ πλέον εἰς ὑπομονὴν διὰ τῆς συνεχείας καὶ ἐπιτάσεως τῶν ἀλγυνόντων. Αλλ' γενήσεται. Πάλιν θεωρούντων με, ὡς ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν ἤδη. Εἶτα τίθησι καὶ κοι σμικὸν ἀναντίῤῥητον παράδειγμα τῆς τὴν λύπην ἀφανιζούσης χαρᾶς. Μικρόν, pro κοσμικόν Α. (c) Ab hoc itaque. Denique ab hoc. vinitatem. Nam quia de Patre quidem nullus hæsilahal, de Filio autem ac Spiritu sancto ignorantia tenebantur, propterea ille sane per incarnationem cum eis conversatus est, hic vero alio modo perfecit. Præterea de Patre quidem multa audierant: Filium quoque sæpius divina operantem conspexe - rant: Spiritus sancti autem dignitatem, neque auditu, neque aspectu cognoscebant. Ab hoc itaque (c) perficiuntur, ut ejus quoque divinitatem cognoscant. Propterea eliam in divino baptismale vvificans Trinitas assumitur: non quod una sola persona ad regenerationem non sufficiat, sed ut per invoeationis communicationem Deitatis communicatio significetur. Vers. 16. Pusillo me. Sub terra sepultum. Vers. 16. Ει me. tibi a mortuis resurrexero. Vers. 16. Quiα Patrem. Passionis 'mysterium appellat ubique transitum, ostendens, quod non multo tempore morti erit subjectus. Itaque postquam læta de altero Paracleto promisit, rursum tristia inducit, idque frequenter et fecit jam et facit, lætis tristia permiscens, ut hinc quidem consoletur dejectos, hinc vero stantes exerceat. Nam qui in verbis horrenda primum meditati fuerant, ea postmodum in rebus tolerabilius laturi erant. Vers. 17. Dixerunt Vers. 18. loquatur. Siquidem parabolam eis videbatur aliquam etiam hic dicere, sicut et in Evangelio juxta Matthæum pra diximus. Fortassis autem et tristitiæ vehementia insensibilitatem hanc eis injecerat: et qui frequenter læc audierant, sic affecti erant, quasi nihil unquam horum audissent. Vers. 19. Cognovit me? Deinde quod quærebant interpretatur. Vers. 20. Amen· vos. Non videntes me, terra videlicet sepultum. sub Vers. 20. Mundus vero gaudebit, Mali scilicet, tanquam a me liberati. Vers. 20. Vos autem contrislabimini. Add aliquod tempus. Vide autem, quomodo dixerit: Plorabilis et lamentabimini ac contristabimini, ad tolerantiam amplius eos exercens, per continuationem (d) enrum quæ mœrore afficiant. Vers. 20. Sed· - vertetur. Cum me iterum videbitis ex mortuis resuscitatum. Deinde ponit etiam vulgare (e) ac certissimum exemplum de gaudio, quod mœrorem e medio tollit. Variæ lectiones et notæ. Continuationem. Continuationem et intentionein. Non videtur legisse, καὶ ἐπιτάσεως, id est αὐτ ξήσεως. (e) Vulgare. In Graco est, mundanum, id est, es rebus, quæ in mundo solent accidere, repetitum Nisi κοινόν legerit.

CAP. XVI. τοῖς μαθηταῖς· τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον εἰργάσατο, pulis operari, ea tamen operatus est Spiritus ἵνα μάθωμεν καὶ αὐτοῦ τὴν δύναμιν καὶ θεότητα. sanctus, ut ejus quoque discamus potentiam ac diἘπεὶ γὰρ περὶ μὲν τοῦ Πατρὸς οὐδεὶς ἀμφέβαλλε, περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ηγνόουν, διὰ τοῦτο ὁ μὲν δι᾽ ἐνανθρωπήσεως ὁμιλεῖ αὐτοῖς, τὸ δὲ τρόπον ἕτερον καταστίζει. Καὶ ἐπεὶ περὶ μὲν τοῦ Πατρὸς πολλὰ ἤκουσαν, τὸν δὲ Υἱὸν πολλάκις εἶδον θεοπρεπῶς ἐργαζόμενον, τὴν δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀξίαν οὔτε δι' ἀκοῆς, οὔτε δι' ὄψεω; ἐγίνωσκον, λοιπὸν παρὰ τούτου τελειοῦνται, ἵνα καὶ τὴν τούτου θεότητα γνωρίσωσι. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ θείου βαπτίσματος ή ζωοπάρ οχος Τριάς παραλαμβάνεται, οὐχ ὡς τοῦ ἑνὸς μέσ νου μὴ ἀρκοῦντος εἰς ἀναγέννησιν, ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς κοινωνίας τῶν ἐπικλήσεων ἡ κοινωνία τῆς θεότητος δήλη γένηται.] Μικρόν – με. Τεθαμμένον ὑπὸ γῆν. Kal · με. 'Αναστάντα ἐκ νεκρῶν. "Οτι Πατέρα. Διάβασιν πανταχοῦ τὸ πράγμα καλεί, δεικνὺς ὅτι οὐ κατασχεθήσεται ἐπὶ πολύ παρὰ τοῦ θανάτου. Χαρίεντα μὲν οὖν περὶ τοῦ ἄλλου Παρακλήτου ἐπαγγειλάμενος, λυπηρὰ πάλιν ἐπι ήγαγε. Καὶ πολλάκις ἤδη τοῦτο πεποίηκε καὶ ποιεῖ, τοῖς θυμήρεσι τὰ θυμαλγῆ ἀναπλέκων, οἷα τοῦτο μὲν παρηγορῶν καταπίπτοντας, τοῦτο δὲ γυμνάζων ἑστῶτας. Οἱ γὰρ ἐν τοῖς ῥήμασι τὰ ἀπευκταία με λετήσαντες εὐφορώτερον ἔμελλον οἴσειν αυτὰ ἐν τοῖς πράγμασιν. Εἶπον λαλεῖ. Εδόκει γὰρ αὐτοῖς παραβολήν α τινα κανταῦθα λέγειν, ὡς καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον προειρήκαμεν. Ίσως δὲ καὶ τὸ σφοδρὸν τῆς ἀθυμίας τὴν ἀναισθησίαν ταύτην ἐνεποίησεν αὐτοῖς, καὶ οἱ πολλάκις ταῦτα ἀκούσαντες οὕτω διέκειντο ώς μηδέποτε μηδὲν τούτων ἀκηκοότες. "Errw – με; Εἶτα διερμηνεύει τὸ ζητούμενον. Αμὴν ὑμεῖς. Μὴ θεωροῦντές με ὡς τεθαμ μένον ὑπὸ γῆν. 'Ο δὲ κόσμος χαρήσεται. Οι πονηροί, ὡς ἀπαλ λαγέντες μου. Ὑμεῖς δὲ λυπηθήσεσθε. Πρός καιρόν τινα. "Ορα δὲ πῶς εἶπε, Κλαύσετε καὶ θρηνήσετε καὶ λυπηθήσεσθε, γυμνάζων αὐτοὺς ἐπὶ πλέον εἰς ὑπομονὴν διὰ τῆς συνεχείας καὶ ἐπιτάσεως τῶν ἀλγυνόντων. Αλλ' γενήσεται. Πάλιν θεωρούντων με, ὡς ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν ἤδη. Εἶτα τίθησι καὶ κοι σμικὸν ἀναντίῤῥητον παράδειγμα τῆς τὴν λύπην ἀφανιζούσης χαρᾶς. Μικρόν, pro κοσμικόν Α. (c) Ab hoc itaque. Denique ab hoc. vinitatem. Nam quia de Patre quidem nullus hæsilahal, de Filio autem ac Spiritu sancto ignorantia tenebantur, propterea ille sane per incarnationem cum eis conversatus est, hic vero alio modo perfecit. Præterea de Patre quidem multa audierant: Filium quoque sæpius divina operantem conspexe - rant: Spiritus sancti autem dignitatem, neque auditu, neque aspectu cognoscebant. Ab hoc itaque (c) perficiuntur, ut ejus quoque divinitatem cognoscant. Propterea eliam in divino baptismale vvificans Trinitas assumitur: non quod una sola persona ad regenerationem non sufficiat, sed ut per invoeationis communicationem Deitatis communicatio significetur. Vers. 16. Pusillo me. Sub terra sepultum. Vers. 16. Ει me. tibi a mortuis resurrexero. Vers. 16. Quiα Patrem. Passionis 'mysterium appellat ubique transitum, ostendens, quod non multo tempore morti erit subjectus. Itaque postquam læta de altero Paracleto promisit, rursum tristia inducit, idque frequenter et fecit jam et facit, lætis tristia permiscens, ut hinc quidem consoletur dejectos, hinc vero stantes exerceat. Nam qui in verbis horrenda primum meditati fuerant, ea postmodum in rebus tolerabilius laturi erant. Vers. 17. Dixerunt Vers. 18. loquatur. Siquidem parabolam eis videbatur aliquam etiam hic dicere, sicut et in Evangelio juxta Matthæum pra diximus. Fortassis autem et tristitiæ vehementia insensibilitatem hanc eis injecerat: et qui frequenter læc audierant, sic affecti erant, quasi nihil unquam horum audissent. Vers. 19. Cognovit me? Deinde quod quærebant interpretatur. Vers. 20. Amen· vos. Non videntes me, terra videlicet sepultum. sub Vers. 20. Mundus vero gaudebit, Mali scilicet, tanquam a me liberati. Vers. 20. Vos autem contrislabimini. Add aliquod tempus. Vide autem, quomodo dixerit: Plorabilis et lamentabimini ac contristabimini, ad tolerantiam amplius eos exercens, per continuationem (d) enrum quæ mœrore afficiant. Vers. 20. Sed· - vertetur. Cum me iterum videbitis ex mortuis resuscitatum. Deinde ponit etiam vulgare (e) ac certissimum exemplum de gaudio, quod mœrorem e medio tollit. Variæ lectiones et notæ. Continuationem. Continuationem et intentionein. Non videtur legisse, καὶ ἐπιτάσεως, id est αὐτ ξήσεως. (e) Vulgare. In Graco est, mundanum, id est, es rebus, quæ in mundo solent accidere, repetitum Nisi κοινόν legerit.

CAP. XVI. τοῖς μαθηταῖς· τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον εἰργάσατο, pulis operari, ea tamen operatus est Spiritus ἵνα μάθωμεν καὶ αὐτοῦ τὴν δύναμιν καὶ θεότητα. sanctus, ut ejus quoque discamus potentiam ac diἘπεὶ γὰρ περὶ μὲν τοῦ Πατρὸς οὐδεὶς ἀμφέβαλλε, περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ηγνόουν, διὰ τοῦτο ὁ μὲν δι᾽ ἐνανθρωπήσεως ὁμιλεῖ αὐτοῖς, τὸ δὲ τρόπον ἕτερον καταστίζει. Καὶ ἐπεὶ περὶ μὲν τοῦ Πατρὸς πολλὰ ἤκουσαν, τὸν δὲ Υἱὸν πολλάκις εἶδον θεοπρεπῶς ἐργαζόμενον, τὴν δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀξίαν οὔτε δι' ἀκοῆς, οὔτε δι' ὄψεω; ἐγίνωσκον, λοιπὸν παρὰ τούτου τελειοῦνται, ἵνα καὶ τὴν τούτου θεότητα γνωρίσωσι. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ θείου βαπτίσματος ή ζωοπάρ οχος Τριάς παραλαμβάνεται, οὐχ ὡς τοῦ ἑνὸς μέσ νου μὴ ἀρκοῦντος εἰς ἀναγέννησιν, ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς κοινωνίας τῶν ἐπικλήσεων ἡ κοινωνία τῆς θεότητος δήλη γένηται.] Μικρόν – με. Τεθαμμένον ὑπὸ γῆν. Kal · με. 'Αναστάντα ἐκ νεκρῶν. "Οτι Πατέρα. Διάβασιν πανταχοῦ τὸ πράγμα καλεί, δεικνὺς ὅτι οὐ κατασχεθήσεται ἐπὶ πολύ παρὰ τοῦ θανάτου. Χαρίεντα μὲν οὖν περὶ τοῦ ἄλλου Παρακλήτου ἐπαγγειλάμενος, λυπηρὰ πάλιν ἐπι ήγαγε. Καὶ πολλάκις ἤδη τοῦτο πεποίηκε καὶ ποιεῖ, τοῖς θυμήρεσι τὰ θυμαλγῆ ἀναπλέκων, οἷα τοῦτο μὲν παρηγορῶν καταπίπτοντας, τοῦτο δὲ γυμνάζων ἑστῶτας. Οἱ γὰρ ἐν τοῖς ῥήμασι τὰ ἀπευκταία με λετήσαντες εὐφορώτερον ἔμελλον οἴσειν αυτὰ ἐν τοῖς πράγμασιν. Εἶπον λαλεῖ. Εδόκει γὰρ αὐτοῖς παραβολήν α τινα κανταῦθα λέγειν, ὡς καὶ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον προειρήκαμεν. Ίσως δὲ καὶ τὸ σφοδρὸν τῆς ἀθυμίας τὴν ἀναισθησίαν ταύτην ἐνεποίησεν αὐτοῖς, καὶ οἱ πολλάκις ταῦτα ἀκούσαντες οὕτω διέκειντο ώς μηδέποτε μηδὲν τούτων ἀκηκοότες. "Errw – με; Εἶτα διερμηνεύει τὸ ζητούμενον. Αμὴν ὑμεῖς. Μὴ θεωροῦντές με ὡς τεθαμ μένον ὑπὸ γῆν. 'Ο δὲ κόσμος χαρήσεται. Οι πονηροί, ὡς ἀπαλ λαγέντες μου. Ὑμεῖς δὲ λυπηθήσεσθε. Πρός καιρόν τινα. "Ορα δὲ πῶς εἶπε, Κλαύσετε καὶ θρηνήσετε καὶ λυπηθήσεσθε, γυμνάζων αὐτοὺς ἐπὶ πλέον εἰς ὑπομονὴν διὰ τῆς συνεχείας καὶ ἐπιτάσεως τῶν ἀλγυνόντων. Αλλ' γενήσεται. Πάλιν θεωρούντων με, ὡς ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν ἤδη. Εἶτα τίθησι καὶ κοι σμικὸν ἀναντίῤῥητον παράδειγμα τῆς τὴν λύπην ἀφανιζούσης χαρᾶς. Μικρόν, pro κοσμικόν Α. (c) Ab hoc itaque. Denique ab hoc. vinitatem. Nam quia de Patre quidem nullus hæsilahal, de Filio autem ac Spiritu sancto ignorantia tenebantur, propterea ille sane per incarnationem cum eis conversatus est, hic vero alio modo perfecit. Præterea de Patre quidem multa audierant: Filium quoque sæpius divina operantem conspexe - rant: Spiritus sancti autem dignitatem, neque auditu, neque aspectu cognoscebant. Ab hoc itaque (c) perficiuntur, ut ejus quoque divinitatem cognoscant. Propterea eliam in divino baptismale vvificans Trinitas assumitur: non quod una sola persona ad regenerationem non sufficiat, sed ut per invoeationis communicationem Deitatis communicatio significetur. Vers. 16. Pusillo me. Sub terra sepultum. Vers. 16. Ει me. tibi a mortuis resurrexero. Vers. 16. Quiα Patrem. Passionis 'mysterium appellat ubique transitum, ostendens, quod non multo tempore morti erit subjectus. Itaque postquam læta de altero Paracleto promisit, rursum tristia inducit, idque frequenter et fecit jam et facit, lætis tristia permiscens, ut hinc quidem consoletur dejectos, hinc vero stantes exerceat. Nam qui in verbis horrenda primum meditati fuerant, ea postmodum in rebus tolerabilius laturi erant. Vers. 17. Dixerunt Vers. 18. loquatur. Siquidem parabolam eis videbatur aliquam etiam hic dicere, sicut et in Evangelio juxta Matthæum pra diximus. Fortassis autem et tristitiæ vehementia insensibilitatem hanc eis injecerat: et qui frequenter læc audierant, sic affecti erant, quasi nihil unquam horum audissent. Vers. 19. Cognovit me? Deinde quod quærebant interpretatur. Vers. 20. Amen· vos. Non videntes me, terra videlicet sepultum. sub Vers. 20. Mundus vero gaudebit, Mali scilicet, tanquam a me liberati. Vers. 20. Vos autem contrislabimini. Add aliquod tempus. Vide autem, quomodo dixerit: Plorabilis et lamentabimini ac contristabimini, ad tolerantiam amplius eos exercens, per continuationem (d) enrum quæ mœrore afficiant. Vers. 20. Sed· - vertetur. Cum me iterum videbitis ex mortuis resuscitatum. Deinde ponit etiam vulgare (e) ac certissimum exemplum de gaudio, quod mœrorem e medio tollit. Variæ lectiones et notæ. Continuationem. Continuationem et intentionein. Non videtur legisse, καὶ ἐπιτάσεως, id est αὐτ ξήσεως. (e) Vulgare. In Graco est, mundanum, id est, es rebus, quæ in mundo solent accidere, repetitum Nisi κοινόν legerit.

Vers. 21. Mulier dolorum. - ejus. Tempus taboriosum ▲ Vers. 21. Cum mundum. Quemadmodum brevis ille mæror, qui mulieri in partu laboranti provenit a partus doloribus, magnum parit de edita prole gaudium: ita quoque vobis temporalis de morte mea moror, perpetuum generabit de resurrectione mea gaudium. Vers. 22 Et - vobis. Nemo a vobis auferet: tunc enim non amplius moriar, nee deincep³ me privabimini. Quomodo autem de muliere dixit, quod gaudet quia natus est homo in mundum, cum mon propterea gandeat, sed quod sibi natus sit puerulus? Hoc dixit, quoniam ab initio dixit Deus: Crescite et multiplicamini ac replete terram et in primis quidem homo nascitur in dum, ex consequenti vero etiam ad obsequium parentam. Simul autem et mysticum quiddam bine significatur, quod Christus per mortem genitus quasi per quemdam uterum, et solutis mortis doloribus natus sit novus homo in mundum novum: primogenitus ex mortuis in regnum cœlorum. Vers. 23. Et In illo die, — non quidquam. hoc est, cum venerit Paracletus, non rogabitis me quidquam eorum quæ nunc rogatis, puta, Quo abis? et: Ostende nobis Patrem, ac similia, de omnibus a Paracleto edocti. Vel etiam aliter: Non necesse habetis mecum c versari corporaliter, nam hoc significat: Me non rogabitis quidquam, sed tantum nomen meum nominantes, cuncta accipietis, quæ petieritis: subfingit enim: Vers. 23. Amen· vobis. Cujus autem nomen tauta potest, certissime Deus est. ideo etiam David variis in locis illud laudians, nunc quidem sit: Quam admirabile est nomen tuumin universa terra"! nunc vero; Exaltatum est nomen ejus solius 58, Advertendum est autem, quod interdum quidem dationem eorum quæ petuntur, Patri attribuit: quandoque vero sibi ipsi, sicut et alia sane, propter æqualitatem eamdemque potentiam hic autem Η γυνή ὠδίνων αὐτῆς. Ὁ καιρὸς τῶν ἐπωδύνω Όταν – κόσμον. Ὥσπερ τῇ ὠδινούσῃ γυναικὶ ἡ ἀπὸ τῶν ὠδίνων βραχεία λύπη γεννῇ τὴν ἐπὶ τῷ γεννήματι μεγάλην χαράν οὕτω καὶ ὑμῖν ἡ ἀπὸ τοῦ θανάτου μου πρόσκαιρος λύπη γεννήσει τὴν ἐπὶ τῇ ἀναστάσει μου διηνεκή χαράν. · Καλ ὑμῶν. Οὐδεὶς ἀφαιρεῖται ὁμῶν· οὐκέτι γὰρ ἀποθανοῦμαι, οὐκέτι με ζημιωθήσεσθε. Πώς δὲ περὶ τῆς γυναικὸς εἶπεν ὅτι χαίρει, διότι εγεν νήθη άνθρωπος εἰς τὸν κόσμον; Οὐ διὰ τοῦτο γὰρ χαίρει, ἀλλὰ διότι ἐγεννήθη αὐτῇ παιδίον τοῦτο εἶπε, διότι καταρχὰς ὁ Θεὸς είρηκεν· Αὐξάνεσθε, καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὴν γῆν. Καὶ προηγουμένως μὲν εἰς τὴν κόσμον γεννᾶται ὁ ἄνθρω πος, επομένως δὲ καὶ εἰς θεραπείαν τῶν γεννητόρων. Αμα δε και τι μυστικὸν ἐντεῦθεν υποδηλού ται, ὅτι ὡς διὰ μήτρας τινός, διὰ τοῦ θανάτου, τι χθεὶς ὁ Χριστὸς, καὶ τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου λύσις. ἐγεννήθη ἄνθρωπος καινὸς εἰς τὸν κόσμον τὸν καινόν, πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν Καὶ οὐδέν. — Εν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, τους ἐστιν ἐλθόντος τοῦ Παρακλήτου, οὐκ ἐρωτήσετε με οὐδὲν ὧν ἐρωτάτε νῦν, οἷον Ποῦ ὑπάγεις; καὶ, Δεῖξον ὑμῖν τὸν Πατέρα, καὶ τὰ τοιαῦτα, διδα σκόμενοι πάντα ὑπὸ τοῦ Παρακλήτου. [Η καὶ ἑτέρως. Ούχ έξετε χρείαν ἐντυχεῖν μοι σωματικῶς· τοῦτο γὰρ δηλοί το, Εμὲ οὐκ έρω τήσετε οὐδέν ἀλλὰ μόνον τὸ ὄνομά μου ὀνομάζοντες, πάντα λήψεσθε τὰ ζητούμενα· ἐπάγει γάρ] Αμήν — ύμν. Οὗ δὲ τὸ ὄνομα τοσαῦτα δύναται Θεός ἀναντιρρήτως ἐστί. Διὸ καὶ ὁ Δαυίδ διαφόρως ὑμνῶν αὐτό φησιν νῦν μέν· ὡς θαυμαστὸν τὸ όνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ· νῦν δέ· ὅτι Υψώθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ μόνου. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ποτὲ μὲν τῷ Πατρὶ τὴν δό σιν τῶν αἰτηθέντων ἀνατίθησι, ποτὲ δὲ ἑαυτῷ, ὡσε περ δὴ καὶ τἆλλα, διὰ τὸ ἴσον καὶ ὁμοσθενές· ἐν ταῦθα δὲ καὶ τῷ Πατρὶ καὶ ἑαυτῷ. Φησὶ γὰρ ὅτι et Patri et sibi ipsi. Nam ait: In nomine meo. Et 'Εν τῷ ὀνόματί μου· ὁμοίως δὲ καὶ ἔνθα ἂν pari modo dicendum, ubicunque hoc adjunctum est. + Quæcunque conferunt et ntilia sunt. Vers. 24. Bactenus — meo. Atqui quando eos misit data potestate adversus spiritus immundos, τοῦτο συνέζευκται. [Όσα ἂν αἰτήσητε όσα συμφέροντα καὶ ὠφέλιμα.] Εως άρτι μου. Καὶ μὴν, ὅτε ἀπέστειλεν αὐτ τους, δοὺς ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε º¹ Gen. 1, 28. ** Pšał. visi, 2. "Psal. CXLVIı, 13. (G1) Οξυνών Ο δυνῶν Β. Ενταῦθα Α. Inclusa absunt A. Varia lectiones et notæ Intell. ἑαυτῷ καὶ τῷ Πατρὶ ἀνατίθησι. Τὸ ἐν τῷ ὀνόματί μου. Sed Henlenius ita reddidit, ac si post zal invenerit laxfoy Sed id fortasse perspicuitatis causa de suo addidit, Hac uterque codes in marg. habet.

Vers. 21. Mulier dolorum. - ejus. Tempus taboriosum ▲ Vers. 21. Cum mundum. Quemadmodum brevis ille mæror, qui mulieri in partu laboranti provenit a partus doloribus, magnum parit de edita prole gaudium: ita quoque vobis temporalis de morte mea moror, perpetuum generabit de resurrectione mea gaudium. Vers. 22 Et - vobis. Nemo a vobis auferet: tunc enim non amplius moriar, nee deincep³ me privabimini. Quomodo autem de muliere dixit, quod gaudet quia natus est homo in mundum, cum mon propterea gandeat, sed quod sibi natus sit puerulus? Hoc dixit, quoniam ab initio dixit Deus: Crescite et multiplicamini ac replete terram et in primis quidem homo nascitur in dum, ex consequenti vero etiam ad obsequium parentam. Simul autem et mysticum quiddam bine significatur, quod Christus per mortem genitus quasi per quemdam uterum, et solutis mortis doloribus natus sit novus homo in mundum novum: primogenitus ex mortuis in regnum cœlorum. Vers. 23. Et In illo die, — non quidquam. hoc est, cum venerit Paracletus, non rogabitis me quidquam eorum quæ nunc rogatis, puta, Quo abis? et: Ostende nobis Patrem, ac similia, de omnibus a Paracleto edocti. Vel etiam aliter: Non necesse habetis mecum c versari corporaliter, nam hoc significat: Me non rogabitis quidquam, sed tantum nomen meum nominantes, cuncta accipietis, quæ petieritis: subfingit enim: Vers. 23. Amen· vobis. Cujus autem nomen tauta potest, certissime Deus est. ideo etiam David variis in locis illud laudians, nunc quidem sit: Quam admirabile est nomen tuumin universa terra"! nunc vero; Exaltatum est nomen ejus solius 58, Advertendum est autem, quod interdum quidem dationem eorum quæ petuntur, Patri attribuit: quandoque vero sibi ipsi, sicut et alia sane, propter æqualitatem eamdemque potentiam hic autem Η γυνή ὠδίνων αὐτῆς. Ὁ καιρὸς τῶν ἐπωδύνω Όταν – κόσμον. Ὥσπερ τῇ ὠδινούσῃ γυναικὶ ἡ ἀπὸ τῶν ὠδίνων βραχεία λύπη γεννῇ τὴν ἐπὶ τῷ γεννήματι μεγάλην χαράν οὕτω καὶ ὑμῖν ἡ ἀπὸ τοῦ θανάτου μου πρόσκαιρος λύπη γεννήσει τὴν ἐπὶ τῇ ἀναστάσει μου διηνεκή χαράν. · Καλ ὑμῶν. Οὐδεὶς ἀφαιρεῖται ὁμῶν· οὐκέτι γὰρ ἀποθανοῦμαι, οὐκέτι με ζημιωθήσεσθε. Πώς δὲ περὶ τῆς γυναικὸς εἶπεν ὅτι χαίρει, διότι εγεν νήθη άνθρωπος εἰς τὸν κόσμον; Οὐ διὰ τοῦτο γὰρ χαίρει, ἀλλὰ διότι ἐγεννήθη αὐτῇ παιδίον τοῦτο εἶπε, διότι καταρχὰς ὁ Θεὸς είρηκεν· Αὐξάνεσθε, καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὴν γῆν. Καὶ προηγουμένως μὲν εἰς τὴν κόσμον γεννᾶται ὁ ἄνθρω πος, επομένως δὲ καὶ εἰς θεραπείαν τῶν γεννητόρων. Αμα δε και τι μυστικὸν ἐντεῦθεν υποδηλού ται, ὅτι ὡς διὰ μήτρας τινός, διὰ τοῦ θανάτου, τι χθεὶς ὁ Χριστὸς, καὶ τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου λύσις. ἐγεννήθη ἄνθρωπος καινὸς εἰς τὸν κόσμον τὸν καινόν, πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν Καὶ οὐδέν. — Εν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, τους ἐστιν ἐλθόντος τοῦ Παρακλήτου, οὐκ ἐρωτήσετε με οὐδὲν ὧν ἐρωτάτε νῦν, οἷον Ποῦ ὑπάγεις; καὶ, Δεῖξον ὑμῖν τὸν Πατέρα, καὶ τὰ τοιαῦτα, διδα σκόμενοι πάντα ὑπὸ τοῦ Παρακλήτου. [Η καὶ ἑτέρως. Ούχ έξετε χρείαν ἐντυχεῖν μοι σωματικῶς· τοῦτο γὰρ δηλοί το, Εμὲ οὐκ έρω τήσετε οὐδέν ἀλλὰ μόνον τὸ ὄνομά μου ὀνομάζοντες, πάντα λήψεσθε τὰ ζητούμενα· ἐπάγει γάρ] Αμήν — ύμν. Οὗ δὲ τὸ ὄνομα τοσαῦτα δύναται Θεός ἀναντιρρήτως ἐστί. Διὸ καὶ ὁ Δαυίδ διαφόρως ὑμνῶν αὐτό φησιν νῦν μέν· ὡς θαυμαστὸν τὸ όνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ· νῦν δέ· ὅτι Υψώθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ μόνου. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ποτὲ μὲν τῷ Πατρὶ τὴν δό σιν τῶν αἰτηθέντων ἀνατίθησι, ποτὲ δὲ ἑαυτῷ, ὡσε περ δὴ καὶ τἆλλα, διὰ τὸ ἴσον καὶ ὁμοσθενές· ἐν ταῦθα δὲ καὶ τῷ Πατρὶ καὶ ἑαυτῷ. Φησὶ γὰρ ὅτι et Patri et sibi ipsi. Nam ait: In nomine meo. Et 'Εν τῷ ὀνόματί μου· ὁμοίως δὲ καὶ ἔνθα ἂν pari modo dicendum, ubicunque hoc adjunctum est. + Quæcunque conferunt et ntilia sunt. Vers. 24. Bactenus — meo. Atqui quando eos misit data potestate adversus spiritus immundos, τοῦτο συνέζευκται. [Όσα ἂν αἰτήσητε όσα συμφέροντα καὶ ὠφέλιμα.] Εως άρτι μου. Καὶ μὴν, ὅτε ἀπέστειλεν αὐτ τους, δοὺς ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε º¹ Gen. 1, 28. ** Pšał. visi, 2. "Psal. CXLVIı, 13. (G1) Οξυνών Ο δυνῶν Β. Ενταῦθα Α. Inclusa absunt A. Varia lectiones et notæ Intell. ἑαυτῷ καὶ τῷ Πατρὶ ἀνατίθησι. Τὸ ἐν τῷ ὀνόματί μου. Sed Henlenius ita reddidit, ac si post zal invenerit laxfoy Sed id fortasse perspicuitatis causa de suo addidit, Hac uterque codes in marg. habet.

Vers. 21. Mulier dolorum. - ejus. Tempus taboriosum ▲ Vers. 21. Cum mundum. Quemadmodum brevis ille mæror, qui mulieri in partu laboranti provenit a partus doloribus, magnum parit de edita prole gaudium: ita quoque vobis temporalis de morte mea moror, perpetuum generabit de resurrectione mea gaudium. Vers. 22 Et - vobis. Nemo a vobis auferet: tunc enim non amplius moriar, nee deincep³ me privabimini. Quomodo autem de muliere dixit, quod gaudet quia natus est homo in mundum, cum mon propterea gandeat, sed quod sibi natus sit puerulus? Hoc dixit, quoniam ab initio dixit Deus: Crescite et multiplicamini ac replete terram et in primis quidem homo nascitur in dum, ex consequenti vero etiam ad obsequium parentam. Simul autem et mysticum quiddam bine significatur, quod Christus per mortem genitus quasi per quemdam uterum, et solutis mortis doloribus natus sit novus homo in mundum novum: primogenitus ex mortuis in regnum cœlorum. Vers. 23. Et In illo die, — non quidquam. hoc est, cum venerit Paracletus, non rogabitis me quidquam eorum quæ nunc rogatis, puta, Quo abis? et: Ostende nobis Patrem, ac similia, de omnibus a Paracleto edocti. Vel etiam aliter: Non necesse habetis mecum c versari corporaliter, nam hoc significat: Me non rogabitis quidquam, sed tantum nomen meum nominantes, cuncta accipietis, quæ petieritis: subfingit enim: Vers. 23. Amen· vobis. Cujus autem nomen tauta potest, certissime Deus est. ideo etiam David variis in locis illud laudians, nunc quidem sit: Quam admirabile est nomen tuumin universa terra"! nunc vero; Exaltatum est nomen ejus solius 58, Advertendum est autem, quod interdum quidem dationem eorum quæ petuntur, Patri attribuit: quandoque vero sibi ipsi, sicut et alia sane, propter æqualitatem eamdemque potentiam hic autem Η γυνή ὠδίνων αὐτῆς. Ὁ καιρὸς τῶν ἐπωδύνω Όταν – κόσμον. Ὥσπερ τῇ ὠδινούσῃ γυναικὶ ἡ ἀπὸ τῶν ὠδίνων βραχεία λύπη γεννῇ τὴν ἐπὶ τῷ γεννήματι μεγάλην χαράν οὕτω καὶ ὑμῖν ἡ ἀπὸ τοῦ θανάτου μου πρόσκαιρος λύπη γεννήσει τὴν ἐπὶ τῇ ἀναστάσει μου διηνεκή χαράν. · Καλ ὑμῶν. Οὐδεὶς ἀφαιρεῖται ὁμῶν· οὐκέτι γὰρ ἀποθανοῦμαι, οὐκέτι με ζημιωθήσεσθε. Πώς δὲ περὶ τῆς γυναικὸς εἶπεν ὅτι χαίρει, διότι εγεν νήθη άνθρωπος εἰς τὸν κόσμον; Οὐ διὰ τοῦτο γὰρ χαίρει, ἀλλὰ διότι ἐγεννήθη αὐτῇ παιδίον τοῦτο εἶπε, διότι καταρχὰς ὁ Θεὸς είρηκεν· Αὐξάνεσθε, καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὴν γῆν. Καὶ προηγουμένως μὲν εἰς τὴν κόσμον γεννᾶται ὁ ἄνθρω πος, επομένως δὲ καὶ εἰς θεραπείαν τῶν γεννητόρων. Αμα δε και τι μυστικὸν ἐντεῦθεν υποδηλού ται, ὅτι ὡς διὰ μήτρας τινός, διὰ τοῦ θανάτου, τι χθεὶς ὁ Χριστὸς, καὶ τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου λύσις. ἐγεννήθη ἄνθρωπος καινὸς εἰς τὸν κόσμον τὸν καινόν, πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν Καὶ οὐδέν. — Εν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, τους ἐστιν ἐλθόντος τοῦ Παρακλήτου, οὐκ ἐρωτήσετε με οὐδὲν ὧν ἐρωτάτε νῦν, οἷον Ποῦ ὑπάγεις; καὶ, Δεῖξον ὑμῖν τὸν Πατέρα, καὶ τὰ τοιαῦτα, διδα σκόμενοι πάντα ὑπὸ τοῦ Παρακλήτου. [Η καὶ ἑτέρως. Ούχ έξετε χρείαν ἐντυχεῖν μοι σωματικῶς· τοῦτο γὰρ δηλοί το, Εμὲ οὐκ έρω τήσετε οὐδέν ἀλλὰ μόνον τὸ ὄνομά μου ὀνομάζοντες, πάντα λήψεσθε τὰ ζητούμενα· ἐπάγει γάρ] Αμήν — ύμν. Οὗ δὲ τὸ ὄνομα τοσαῦτα δύναται Θεός ἀναντιρρήτως ἐστί. Διὸ καὶ ὁ Δαυίδ διαφόρως ὑμνῶν αὐτό φησιν νῦν μέν· ὡς θαυμαστὸν τὸ όνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ· νῦν δέ· ὅτι Υψώθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ μόνου. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ποτὲ μὲν τῷ Πατρὶ τὴν δό σιν τῶν αἰτηθέντων ἀνατίθησι, ποτὲ δὲ ἑαυτῷ, ὡσε περ δὴ καὶ τἆλλα, διὰ τὸ ἴσον καὶ ὁμοσθενές· ἐν ταῦθα δὲ καὶ τῷ Πατρὶ καὶ ἑαυτῷ. Φησὶ γὰρ ὅτι et Patri et sibi ipsi. Nam ait: In nomine meo. Et 'Εν τῷ ὀνόματί μου· ὁμοίως δὲ καὶ ἔνθα ἂν pari modo dicendum, ubicunque hoc adjunctum est. + Quæcunque conferunt et ntilia sunt. Vers. 24. Bactenus — meo. Atqui quando eos misit data potestate adversus spiritus immundos, τοῦτο συνέζευκται. [Όσα ἂν αἰτήσητε όσα συμφέροντα καὶ ὠφέλιμα.] Εως άρτι μου. Καὶ μὴν, ὅτε ἀπέστειλεν αὐτ τους, δοὺς ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε º¹ Gen. 1, 28. ** Pšał. visi, 2. "Psal. CXLVIı, 13. (G1) Οξυνών Ο δυνῶν Β. Ενταῦθα Α. Inclusa absunt A. Varia lectiones et notæ Intell. ἑαυτῷ καὶ τῷ Πατρὶ ἀνατίθησι. Τὸ ἐν τῷ ὀνόματί μου. Sed Henlenius ita reddidit, ac si post zal invenerit laxfoy Sed id fortasse perspicuitatis causa de suo addidit, Hac uterque codes in marg. habet.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XVI. ἐκβάλλειν αὐτὰ, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ ut ejicerent illos, et curarent omnem morbum πᾶσαν μαλακίαν, ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἐνήργουν· ἀλλὰ τότε οὐ τὸν Πατέρα ᾐτοῦντο ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Alreize πεπληρωμένη. Ἵνα, γνόντες ὅσα τὸ όνομά μου δύναται, χαρὰν ἔχητε τελείαν, ήτοι πολλὴν ἢ πλείονα. Ταῦτα ὑμῖν. Τουτέστι συνεσκιασμένα, καὶ οὐ πάντη σαφή, διότι, δεδοικότες ἔτι καὶ ἀθυμοῦντες, οὐ δύνασθε προσέχειν τοῖς λεγομένοις, ή πλείον ένω είσασθαι. 'Αλλ' — ὑμῖν. Έρχεται καιρός, ὁ τῆς ἀναστά σεώς μου δηλαδή, ὅτι ἀπαρακαλύπτως καὶ σαφῶς διδάξω ὑμᾶς ἐν εὐθυμίς γενομένους ἤδη. Καὶ γὰρ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας ἦν Επτανόμενος αὐτοῖς, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καθά φησιν ή βίβλος τῶν Πράξεων. Ἐν — αἰτήσεσθε. Ἡμέραν τὸν καιρὸν πολλάτις εξωθε λέγειν. Συνεχῶς δὲ περὶ τῆς ἐν τῷ ὀνό ματι αὐτοῦ αἰτήσεως λέγει, πληροφορῶν αὐτοὺς περὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καὶ θάρσος ἐμβάλλων. omnemque languorem s, in nomine ipsius operabantur. Verum tunc non petebant Patrem in nomine ipsius. Vers. 26. Petile — impletum. Ut, postquam cognoveritis quanta possit nomen meum, gaudium babeatis perfectum sive multum aut copiosius. Vers. 25. Hæc - vobis. Hoc est, obnmbrata el non omnino manifesta, quia adhuc metu et mœrore affecti, his quæ dicuntur non potestis advertere, aut amplius percipere. Vers. 25. Sed vobis. Instat tempus, resurrectionis meæ videlicet, quando aperte ac manifeste docebo vos, jam in lætitia constitatos. Siquidem post resurrectionem per quadraginta dies apparebat eis, et docebat de regno Dei, sicut narrat liber Actorum 3. Vers. 96. In - peletis. Diem et horam solet frequenter ipsum tempus appellare. Sæpius autem de petitione in nomine suo dicit, certiores eos reddens de ipsius virtute et fiduciam injiciens. Vers. 26. Ει ὑμῶν. Καὶ οὐ λέγω ὑμῖν τότε δτι Εγώ vobis. Et mon dicam vobis tunc: παρακαλέσω τὸν Πατέρα περὶ ὑμῶν. Precabor Patrem pro vobis. Καὶ Αὐτὸς Vers. 27. Ipse ἐξῆλθον. Αὐτὸς γὰρ ὁ Πατήρ φιλεῖ exivi. Nam ipse Pater tune ὑμᾶς τότε, ὡς ἐγὼ ἐμμένοντας τῇ πρὸς ἐμὲ φιλία vos amabit, sicut ego, permanentes videlicet in καὶ πίστει. amore ac fide erga me. Εξῆλθον — Πατέρα. Το 'Εξῆλθον, καὶ Ἑλήλυθα, καὶ 'Αφίημι, καὶ Πορεύομαι, καὶ τὰ τοιαῦτα συγκαταβατικῶς λέγει διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς δια νοίας τῶν μαθητῶν, ὡς διαφόρως ειρήκαμεν. ὡς γὰρ Θεὸς, καὶ ἐν τῷ Πατρὶ ἦν, καὶ ἐν τῷ κόσμῳ· ἀπε ρίγραπτον γὰρ ἡ θεότης. [Τὸ μὲν οὖν, 'Εξῆλθον παρὰ τοῦ Πατρὸς, δηλοῖ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἔγουν Υἱὸν γνήσιον τοῦ Πατρός· τὸ δὲ Ελήλυθα εἰς τὸν κόσμον, σημαντικὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ· ὁμοίως δὲ καὶ τὸ Ἀφίημι τον κόσμον· τὸ 8. Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, παρίστησι την ἀποκατάστασιν τῆς προτέρα; ἐξουσίας καὶ δόξης αὐτοῦ.] Λέγουσι – λέγεις. - Νῦν φανερώς λαλεῖς, καὶ οὐδὲν συνεσκιασμένον λέγεις· ἔγνωμεν γὰρ δ εἶπες νῦν. Nür ἐρωτᾷ. Τοῦτο λέγουσι παρηγορηθέντες οὐ μικρῶς ἀπὸ τῶν ῥηθέντων λόγων, ώς μαθόντες ὅτι ἀναστήσεται, καὶ πάλιν διδάξει αὐτοὺς, καὶ ὅτι ὁ Πατὴρ φιλεῖ αὐτούς. Τὸ μὲν γὰρ ἐλπίδα βοηθείας παρείχε, τὸ δὲ πληροφορίαν ὀρθῆς πίστεως· τότε γὰρ ταῦτα μάλιστα νενοήκατι. Φασὶν οὖν ὅτι Νῦν είδαμεν ότι οἶδας πάντα, καὶ τὰ ἀπόρρητα τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐ χρείαν ἔχεις, ἵνα τίς σε ἐρωτᾷ περὶ ὧν βούλεται μαθεῖν, ἀλλὰ προφθάνων λύεις τὸ ζητούμενον. Καὶ ἡμῶν γὰρ συζητούντων τί ἐστι ss Matth. x. 1. 25 Act. 1, 5 seqq. Inclusa ausunt Α. Vers. 28. Exivi· Patrem. Verba hæc, Exivi et Veni, Relinquo et Vado, ac similia, demittendo se dicit, propter inûrmitatem intelligentiæ discipulorum, veluti frequenter diximus. Nam tanquam Deus et in Patre erat et in mundo; siquidem res loco non circumscripta est divinitas. Itaque Exivi a Patre, significat esse eum de substantia Patris, sive legitimum Patris Filium. Veni in mundum, significativum est incarnationis ipsius; et similiter quod ait, Relinquo mundum. At illud, Vado ad Patrem, demonstrat restitutionem prioris potentiæ ac gloriæ ipsius. Nunc manifeste loVers. 29. Dicunt - dicis. queris, et nihil obtectum dicis; intelleximus enim, quæ nunc dixisti. Vers. 50. Nunc interroget. Hoc dicunt, consolaLione non modica accepta ab his, quos locutus est, sermonibus, utpote intelligentes, quod rursum resurrecturus esset, rurs:imque eos doclurus: et quod Pater ipsos amaret. Illud siquidèm auxilii spem præbebat, hoc autem rectæ fidei certitudinem, nam tunc pòtissimum hæc intellexerunt. Aiunt ergo. Nunc scimus quod scis omnia, etiam bominum arcana; nec opus est tibi, ut quis te interrogel de his quæ discere voluerit, sed præveniens disVaria lectiones et notes. Et horam. Καὶ ὥραν non est in Greco.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XVI. ἐκβάλλειν αὐτὰ, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ ut ejicerent illos, et curarent omnem morbum πᾶσαν μαλακίαν, ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἐνήργουν· ἀλλὰ τότε οὐ τὸν Πατέρα ᾐτοῦντο ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Alreize πεπληρωμένη. Ἵνα, γνόντες ὅσα τὸ όνομά μου δύναται, χαρὰν ἔχητε τελείαν, ήτοι πολλὴν ἢ πλείονα. Ταῦτα ὑμῖν. Τουτέστι συνεσκιασμένα, καὶ οὐ πάντη σαφή, διότι, δεδοικότες ἔτι καὶ ἀθυμοῦντες, οὐ δύνασθε προσέχειν τοῖς λεγομένοις, ή πλείον ένω είσασθαι. 'Αλλ' — ὑμῖν. Έρχεται καιρός, ὁ τῆς ἀναστά σεώς μου δηλαδή, ὅτι ἀπαρακαλύπτως καὶ σαφῶς διδάξω ὑμᾶς ἐν εὐθυμίς γενομένους ἤδη. Καὶ γὰρ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας ἦν Επτανόμενος αὐτοῖς, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καθά φησιν ή βίβλος τῶν Πράξεων. Ἐν — αἰτήσεσθε. Ἡμέραν τὸν καιρὸν πολλάτις εξωθε λέγειν. Συνεχῶς δὲ περὶ τῆς ἐν τῷ ὀνό ματι αὐτοῦ αἰτήσεως λέγει, πληροφορῶν αὐτοὺς περὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καὶ θάρσος ἐμβάλλων. omnemque languorem s, in nomine ipsius operabantur. Verum tunc non petebant Patrem in nomine ipsius. Vers. 26. Petile — impletum. Ut, postquam cognoveritis quanta possit nomen meum, gaudium babeatis perfectum sive multum aut copiosius. Vers. 25. Hæc - vobis. Hoc est, obnmbrata el non omnino manifesta, quia adhuc metu et mœrore affecti, his quæ dicuntur non potestis advertere, aut amplius percipere. Vers. 25. Sed vobis. Instat tempus, resurrectionis meæ videlicet, quando aperte ac manifeste docebo vos, jam in lætitia constitatos. Siquidem post resurrectionem per quadraginta dies apparebat eis, et docebat de regno Dei, sicut narrat liber Actorum 3. Vers. 96. In - peletis. Diem et horam solet frequenter ipsum tempus appellare. Sæpius autem de petitione in nomine suo dicit, certiores eos reddens de ipsius virtute et fiduciam injiciens. Vers. 26. Ει ὑμῶν. Καὶ οὐ λέγω ὑμῖν τότε δτι Εγώ vobis. Et mon dicam vobis tunc: παρακαλέσω τὸν Πατέρα περὶ ὑμῶν. Precabor Patrem pro vobis. Καὶ Αὐτὸς Vers. 27. Ipse ἐξῆλθον. Αὐτὸς γὰρ ὁ Πατήρ φιλεῖ exivi. Nam ipse Pater tune ὑμᾶς τότε, ὡς ἐγὼ ἐμμένοντας τῇ πρὸς ἐμὲ φιλία vos amabit, sicut ego, permanentes videlicet in καὶ πίστει. amore ac fide erga me. Εξῆλθον — Πατέρα. Το 'Εξῆλθον, καὶ Ἑλήλυθα, καὶ 'Αφίημι, καὶ Πορεύομαι, καὶ τὰ τοιαῦτα συγκαταβατικῶς λέγει διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς δια νοίας τῶν μαθητῶν, ὡς διαφόρως ειρήκαμεν. ὡς γὰρ Θεὸς, καὶ ἐν τῷ Πατρὶ ἦν, καὶ ἐν τῷ κόσμῳ· ἀπε ρίγραπτον γὰρ ἡ θεότης. [Τὸ μὲν οὖν, 'Εξῆλθον παρὰ τοῦ Πατρὸς, δηλοῖ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἔγουν Υἱὸν γνήσιον τοῦ Πατρός· τὸ δὲ Ελήλυθα εἰς τὸν κόσμον, σημαντικὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ· ὁμοίως δὲ καὶ τὸ Ἀφίημι τον κόσμον· τὸ 8. Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, παρίστησι την ἀποκατάστασιν τῆς προτέρα; ἐξουσίας καὶ δόξης αὐτοῦ.] Λέγουσι – λέγεις. - Νῦν φανερώς λαλεῖς, καὶ οὐδὲν συνεσκιασμένον λέγεις· ἔγνωμεν γὰρ δ εἶπες νῦν. Nür ἐρωτᾷ. Τοῦτο λέγουσι παρηγορηθέντες οὐ μικρῶς ἀπὸ τῶν ῥηθέντων λόγων, ώς μαθόντες ὅτι ἀναστήσεται, καὶ πάλιν διδάξει αὐτοὺς, καὶ ὅτι ὁ Πατὴρ φιλεῖ αὐτούς. Τὸ μὲν γὰρ ἐλπίδα βοηθείας παρείχε, τὸ δὲ πληροφορίαν ὀρθῆς πίστεως· τότε γὰρ ταῦτα μάλιστα νενοήκατι. Φασὶν οὖν ὅτι Νῦν είδαμεν ότι οἶδας πάντα, καὶ τὰ ἀπόρρητα τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐ χρείαν ἔχεις, ἵνα τίς σε ἐρωτᾷ περὶ ὧν βούλεται μαθεῖν, ἀλλὰ προφθάνων λύεις τὸ ζητούμενον. Καὶ ἡμῶν γὰρ συζητούντων τί ἐστι ss Matth. x. 1. 25 Act. 1, 5 seqq. Inclusa ausunt Α. Vers. 28. Exivi· Patrem. Verba hæc, Exivi et Veni, Relinquo et Vado, ac similia, demittendo se dicit, propter inûrmitatem intelligentiæ discipulorum, veluti frequenter diximus. Nam tanquam Deus et in Patre erat et in mundo; siquidem res loco non circumscripta est divinitas. Itaque Exivi a Patre, significat esse eum de substantia Patris, sive legitimum Patris Filium. Veni in mundum, significativum est incarnationis ipsius; et similiter quod ait, Relinquo mundum. At illud, Vado ad Patrem, demonstrat restitutionem prioris potentiæ ac gloriæ ipsius. Nunc manifeste loVers. 29. Dicunt - dicis. queris, et nihil obtectum dicis; intelleximus enim, quæ nunc dixisti. Vers. 50. Nunc interroget. Hoc dicunt, consolaLione non modica accepta ab his, quos locutus est, sermonibus, utpote intelligentes, quod rursum resurrecturus esset, rurs:imque eos doclurus: et quod Pater ipsos amaret. Illud siquidèm auxilii spem præbebat, hoc autem rectæ fidei certitudinem, nam tunc pòtissimum hæc intellexerunt. Aiunt ergo. Nunc scimus quod scis omnia, etiam bominum arcana; nec opus est tibi, ut quis te interrogel de his quæ discere voluerit, sed præveniens disVaria lectiones et notes. Et horam. Καὶ ὥραν non est in Greco.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XVI. ἐκβάλλειν αὐτὰ, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ ut ejicerent illos, et curarent omnem morbum πᾶσαν μαλακίαν, ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἐνήργουν· ἀλλὰ τότε οὐ τὸν Πατέρα ᾐτοῦντο ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Alreize πεπληρωμένη. Ἵνα, γνόντες ὅσα τὸ όνομά μου δύναται, χαρὰν ἔχητε τελείαν, ήτοι πολλὴν ἢ πλείονα. Ταῦτα ὑμῖν. Τουτέστι συνεσκιασμένα, καὶ οὐ πάντη σαφή, διότι, δεδοικότες ἔτι καὶ ἀθυμοῦντες, οὐ δύνασθε προσέχειν τοῖς λεγομένοις, ή πλείον ένω είσασθαι. 'Αλλ' — ὑμῖν. Έρχεται καιρός, ὁ τῆς ἀναστά σεώς μου δηλαδή, ὅτι ἀπαρακαλύπτως καὶ σαφῶς διδάξω ὑμᾶς ἐν εὐθυμίς γενομένους ἤδη. Καὶ γὰρ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας ἦν Επτανόμενος αὐτοῖς, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καθά φησιν ή βίβλος τῶν Πράξεων. Ἐν — αἰτήσεσθε. Ἡμέραν τὸν καιρὸν πολλάτις εξωθε λέγειν. Συνεχῶς δὲ περὶ τῆς ἐν τῷ ὀνό ματι αὐτοῦ αἰτήσεως λέγει, πληροφορῶν αὐτοὺς περὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καὶ θάρσος ἐμβάλλων. omnemque languorem s, in nomine ipsius operabantur. Verum tunc non petebant Patrem in nomine ipsius. Vers. 26. Petile — impletum. Ut, postquam cognoveritis quanta possit nomen meum, gaudium babeatis perfectum sive multum aut copiosius. Vers. 25. Hæc - vobis. Hoc est, obnmbrata el non omnino manifesta, quia adhuc metu et mœrore affecti, his quæ dicuntur non potestis advertere, aut amplius percipere. Vers. 25. Sed vobis. Instat tempus, resurrectionis meæ videlicet, quando aperte ac manifeste docebo vos, jam in lætitia constitatos. Siquidem post resurrectionem per quadraginta dies apparebat eis, et docebat de regno Dei, sicut narrat liber Actorum 3. Vers. 96. In - peletis. Diem et horam solet frequenter ipsum tempus appellare. Sæpius autem de petitione in nomine suo dicit, certiores eos reddens de ipsius virtute et fiduciam injiciens. Vers. 26. Ει ὑμῶν. Καὶ οὐ λέγω ὑμῖν τότε δτι Εγώ vobis. Et mon dicam vobis tunc: παρακαλέσω τὸν Πατέρα περὶ ὑμῶν. Precabor Patrem pro vobis. Καὶ Αὐτὸς Vers. 27. Ipse ἐξῆλθον. Αὐτὸς γὰρ ὁ Πατήρ φιλεῖ exivi. Nam ipse Pater tune ὑμᾶς τότε, ὡς ἐγὼ ἐμμένοντας τῇ πρὸς ἐμὲ φιλία vos amabit, sicut ego, permanentes videlicet in καὶ πίστει. amore ac fide erga me. Εξῆλθον — Πατέρα. Το 'Εξῆλθον, καὶ Ἑλήλυθα, καὶ 'Αφίημι, καὶ Πορεύομαι, καὶ τὰ τοιαῦτα συγκαταβατικῶς λέγει διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς δια νοίας τῶν μαθητῶν, ὡς διαφόρως ειρήκαμεν. ὡς γὰρ Θεὸς, καὶ ἐν τῷ Πατρὶ ἦν, καὶ ἐν τῷ κόσμῳ· ἀπε ρίγραπτον γὰρ ἡ θεότης. [Τὸ μὲν οὖν, 'Εξῆλθον παρὰ τοῦ Πατρὸς, δηλοῖ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἔγουν Υἱὸν γνήσιον τοῦ Πατρός· τὸ δὲ Ελήλυθα εἰς τὸν κόσμον, σημαντικὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ· ὁμοίως δὲ καὶ τὸ Ἀφίημι τον κόσμον· τὸ 8. Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, παρίστησι την ἀποκατάστασιν τῆς προτέρα; ἐξουσίας καὶ δόξης αὐτοῦ.] Λέγουσι – λέγεις. - Νῦν φανερώς λαλεῖς, καὶ οὐδὲν συνεσκιασμένον λέγεις· ἔγνωμεν γὰρ δ εἶπες νῦν. Nür ἐρωτᾷ. Τοῦτο λέγουσι παρηγορηθέντες οὐ μικρῶς ἀπὸ τῶν ῥηθέντων λόγων, ώς μαθόντες ὅτι ἀναστήσεται, καὶ πάλιν διδάξει αὐτοὺς, καὶ ὅτι ὁ Πατὴρ φιλεῖ αὐτούς. Τὸ μὲν γὰρ ἐλπίδα βοηθείας παρείχε, τὸ δὲ πληροφορίαν ὀρθῆς πίστεως· τότε γὰρ ταῦτα μάλιστα νενοήκατι. Φασὶν οὖν ὅτι Νῦν είδαμεν ότι οἶδας πάντα, καὶ τὰ ἀπόρρητα τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐ χρείαν ἔχεις, ἵνα τίς σε ἐρωτᾷ περὶ ὧν βούλεται μαθεῖν, ἀλλὰ προφθάνων λύεις τὸ ζητούμενον. Καὶ ἡμῶν γὰρ συζητούντων τί ἐστι ss Matth. x. 1. 25 Act. 1, 5 seqq. Inclusa ausunt Α. Vers. 28. Exivi· Patrem. Verba hæc, Exivi et Veni, Relinquo et Vado, ac similia, demittendo se dicit, propter inûrmitatem intelligentiæ discipulorum, veluti frequenter diximus. Nam tanquam Deus et in Patre erat et in mundo; siquidem res loco non circumscripta est divinitas. Itaque Exivi a Patre, significat esse eum de substantia Patris, sive legitimum Patris Filium. Veni in mundum, significativum est incarnationis ipsius; et similiter quod ait, Relinquo mundum. At illud, Vado ad Patrem, demonstrat restitutionem prioris potentiæ ac gloriæ ipsius. Nunc manifeste loVers. 29. Dicunt - dicis. queris, et nihil obtectum dicis; intelleximus enim, quæ nunc dixisti. Vers. 50. Nunc interroget. Hoc dicunt, consolaLione non modica accepta ab his, quos locutus est, sermonibus, utpote intelligentes, quod rursum resurrecturus esset, rurs:imque eos doclurus: et quod Pater ipsos amaret. Illud siquidèm auxilii spem præbebat, hoc autem rectæ fidei certitudinem, nam tunc pòtissimum hæc intellexerunt. Aiunt ergo. Nunc scimus quod scis omnia, etiam bominum arcana; nec opus est tibi, ut quis te interrogel de his quæ discere voluerit, sed præveniens disVaria lectiones et notes. Et horam. Καὶ ὥραν non est in Greco.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XVI. ἐκβάλλειν αὐτὰ, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ ut ejicerent illos, et curarent omnem morbum πᾶσαν μαλακίαν, ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἐνήργουν· ἀλλὰ τότε οὐ τὸν Πατέρα ᾐτοῦντο ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Alreize πεπληρωμένη. Ἵνα, γνόντες ὅσα τὸ όνομά μου δύναται, χαρὰν ἔχητε τελείαν, ήτοι πολλὴν ἢ πλείονα. Ταῦτα ὑμῖν. Τουτέστι συνεσκιασμένα, καὶ οὐ πάντη σαφή, διότι, δεδοικότες ἔτι καὶ ἀθυμοῦντες, οὐ δύνασθε προσέχειν τοῖς λεγομένοις, ή πλείον ένω είσασθαι. 'Αλλ' — ὑμῖν. Έρχεται καιρός, ὁ τῆς ἀναστά σεώς μου δηλαδή, ὅτι ἀπαρακαλύπτως καὶ σαφῶς διδάξω ὑμᾶς ἐν εὐθυμίς γενομένους ἤδη. Καὶ γὰρ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας ἦν Επτανόμενος αὐτοῖς, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καθά φησιν ή βίβλος τῶν Πράξεων. Ἐν — αἰτήσεσθε. Ἡμέραν τὸν καιρὸν πολλάτις εξωθε λέγειν. Συνεχῶς δὲ περὶ τῆς ἐν τῷ ὀνό ματι αὐτοῦ αἰτήσεως λέγει, πληροφορῶν αὐτοὺς περὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καὶ θάρσος ἐμβάλλων. omnemque languorem s, in nomine ipsius operabantur. Verum tunc non petebant Patrem in nomine ipsius. Vers. 26. Petile — impletum. Ut, postquam cognoveritis quanta possit nomen meum, gaudium babeatis perfectum sive multum aut copiosius. Vers. 25. Hæc - vobis. Hoc est, obnmbrata el non omnino manifesta, quia adhuc metu et mœrore affecti, his quæ dicuntur non potestis advertere, aut amplius percipere. Vers. 25. Sed vobis. Instat tempus, resurrectionis meæ videlicet, quando aperte ac manifeste docebo vos, jam in lætitia constitatos. Siquidem post resurrectionem per quadraginta dies apparebat eis, et docebat de regno Dei, sicut narrat liber Actorum 3. Vers. 96. In - peletis. Diem et horam solet frequenter ipsum tempus appellare. Sæpius autem de petitione in nomine suo dicit, certiores eos reddens de ipsius virtute et fiduciam injiciens. Vers. 26. Ει ὑμῶν. Καὶ οὐ λέγω ὑμῖν τότε δτι Εγώ vobis. Et mon dicam vobis tunc: παρακαλέσω τὸν Πατέρα περὶ ὑμῶν. Precabor Patrem pro vobis. Καὶ Αὐτὸς Vers. 27. Ipse ἐξῆλθον. Αὐτὸς γὰρ ὁ Πατήρ φιλεῖ exivi. Nam ipse Pater tune ὑμᾶς τότε, ὡς ἐγὼ ἐμμένοντας τῇ πρὸς ἐμὲ φιλία vos amabit, sicut ego, permanentes videlicet in καὶ πίστει. amore ac fide erga me. Εξῆλθον — Πατέρα. Το 'Εξῆλθον, καὶ Ἑλήλυθα, καὶ 'Αφίημι, καὶ Πορεύομαι, καὶ τὰ τοιαῦτα συγκαταβατικῶς λέγει διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς δια νοίας τῶν μαθητῶν, ὡς διαφόρως ειρήκαμεν. ὡς γὰρ Θεὸς, καὶ ἐν τῷ Πατρὶ ἦν, καὶ ἐν τῷ κόσμῳ· ἀπε ρίγραπτον γὰρ ἡ θεότης. [Τὸ μὲν οὖν, 'Εξῆλθον παρὰ τοῦ Πατρὸς, δηλοῖ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἔγουν Υἱὸν γνήσιον τοῦ Πατρός· τὸ δὲ Ελήλυθα εἰς τὸν κόσμον, σημαντικὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ· ὁμοίως δὲ καὶ τὸ Ἀφίημι τον κόσμον· τὸ 8. Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, παρίστησι την ἀποκατάστασιν τῆς προτέρα; ἐξουσίας καὶ δόξης αὐτοῦ.] Λέγουσι – λέγεις. - Νῦν φανερώς λαλεῖς, καὶ οὐδὲν συνεσκιασμένον λέγεις· ἔγνωμεν γὰρ δ εἶπες νῦν. Nür ἐρωτᾷ. Τοῦτο λέγουσι παρηγορηθέντες οὐ μικρῶς ἀπὸ τῶν ῥηθέντων λόγων, ώς μαθόντες ὅτι ἀναστήσεται, καὶ πάλιν διδάξει αὐτοὺς, καὶ ὅτι ὁ Πατὴρ φιλεῖ αὐτούς. Τὸ μὲν γὰρ ἐλπίδα βοηθείας παρείχε, τὸ δὲ πληροφορίαν ὀρθῆς πίστεως· τότε γὰρ ταῦτα μάλιστα νενοήκατι. Φασὶν οὖν ὅτι Νῦν είδαμεν ότι οἶδας πάντα, καὶ τὰ ἀπόρρητα τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐ χρείαν ἔχεις, ἵνα τίς σε ἐρωτᾷ περὶ ὧν βούλεται μαθεῖν, ἀλλὰ προφθάνων λύεις τὸ ζητούμενον. Καὶ ἡμῶν γὰρ συζητούντων τί ἐστι ss Matth. x. 1. 25 Act. 1, 5 seqq. Inclusa ausunt Α. Vers. 28. Exivi· Patrem. Verba hæc, Exivi et Veni, Relinquo et Vado, ac similia, demittendo se dicit, propter inûrmitatem intelligentiæ discipulorum, veluti frequenter diximus. Nam tanquam Deus et in Patre erat et in mundo; siquidem res loco non circumscripta est divinitas. Itaque Exivi a Patre, significat esse eum de substantia Patris, sive legitimum Patris Filium. Veni in mundum, significativum est incarnationis ipsius; et similiter quod ait, Relinquo mundum. At illud, Vado ad Patrem, demonstrat restitutionem prioris potentiæ ac gloriæ ipsius. Nunc manifeste loVers. 29. Dicunt - dicis. queris, et nihil obtectum dicis; intelleximus enim, quæ nunc dixisti. Vers. 50. Nunc interroget. Hoc dicunt, consolaLione non modica accepta ab his, quos locutus est, sermonibus, utpote intelligentes, quod rursum resurrecturus esset, rurs:imque eos doclurus: et quod Pater ipsos amaret. Illud siquidèm auxilii spem præbebat, hoc autem rectæ fidei certitudinem, nam tunc pòtissimum hæc intellexerunt. Aiunt ergo. Nunc scimus quod scis omnia, etiam bominum arcana; nec opus est tibi, ut quis te interrogel de his quæ discere voluerit, sed præveniens disVaria lectiones et notes. Et horam. Καὶ ὥραν non est in Greco.

solvis quod quærit. Nam et nobis conquirentibus, τό· Μικρὸν καὶ οὐ θεωρεῖτέ με, καὶ πάλιν μικρὸν, quil esset, Pusillo tempore non videbitis me, et καὶ ὄψεσθέ με, καὶ τὸ ἑξῆς· μὴ ἐρωτηθεὶς ἡρμήTursum pusillo tempore, et videbitis me, et cætera; νευσας αὐτὰ, καὶ ἀνέπαυσας ἡμῶν τὴν διάνοιαν non interrogatus interpretatus es ea, et quiescere fecisti mentem nostram. πιστεύετε; Αὐτοὶ μὲν, ὥσπερ χάριν τινὰ παρέχοντες αὐτῷ, εἶπον ὅτι ἀπὸ τούτου πιστεύομεν ἐντελῶς ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ ἀπεστάλης, ὅτι Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ· αὐτὸς δὲ, ὀνειδίζων αὐτοῖς ἀτελῆ ὅτι πίστιν, φησίν. Αρτι πιστεύετε ἐντελῶς; Ούδ' ἄρτι· ἐλέγξει γὰρ ὑμᾶς ὁ ἐφεστώς ήδη καιρός. Vers. 30. Per hoc Ἐν τούτῳ Vers. 31. creditis? Ipsi siquidem tanquam gratiam aliquam illi præstantes dixerunt: Ex hoc perfecte credimus, quod a Deo missus sis, quod Filius Dei sis. Ipse vero exprobrans eis imperfectam adhuc fidem, ait: Modo perfecte creditis. Necdum adhuc, arguet enim ac convincet vos tempus quod jam instat. ἀφῆτε. Τὸν καιρὸν λέγει τῆς ἐφόδου τῶν ἀμφὶ τὸν προδότην, ὅτι οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ πάντες ἀφέντες αὐτὸν ἔφυγον, ὡς ἔγραψεν ὁ Ματθαῖος τότε γὰρ ὁ φόβος ἀτελῆ τὴν πίστιν αὐτῶν ἤλεγξε, σκανδαλισθέντων μικρόν ἐπὶ τῷ πάθει αὐτοῦ. Vers. 32. Ecce Ιδού relinquatis. Tempus dicit impetus eorum qui cum proditore venturi erant, cum omnes discipuli ejus relicto eo fugerunt, veluti scripsit Matthæus "; tunc enim timor imperfectam eorum fidem ostendit, cum ad dicum tempus offendiculum passi sint de passione ipsius. moest. Seniper mecum versatur, Vers. 32. Ει utpote inseparabilis. Vers. 33. Hac — habeatis. Hæc locutus sum vobis, non perfectam vobis tradens notitiam, sed ne propter cogitationes patiamini in me offendiculum, aut turbemini, cum comprehendar, ligabor et abducar, aliaque humano more patiar. Vers. 33. In - habebitis. Non solum cum patiar, verum etiam quandiu in mundo hoc fueritis; naṁ præsens vita stadium est ac locus exercitationis athletarum Dei, sive exploratio eorum qui me diligunt. Prædictum est enim, quod arcta est porta et stricta via, quæ ducit ad vitam ". Ne autem dejiciantur audientes, quod tota vita passuri sint afflictiones, confortat eos dicens. Vers. 33. Sed· mundum. Hoc est malitiam ac malum illum, qui hujus pater est. Nam prædictum est, quod princeps mundi hujus judicatus est", sive devictus est. Ne ergo timueritis: consequens enim es', vincente præceptore, etiam discipulos qui cum imitantur vicisse. Qui ergo malis afficiunt et occidunt corpus, superabuntur ab anima vestra, atque id, quod capi potest, tollent: ab ea vero quæ capi nequit, manifeste devincentur. CAP. XVII. Vers. 1. Hæc — calum. Post admoni- Καὶ Ταῦτα ἐστι. Συνών μοι ἀεὶ, ὡς ἀχώριστος. ἔχητε.-Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, οὐ τε λείαν γνῶσιν παραδιδοὺς ὑμῖν, ἀλλ᾽ ἵνα ἐπ' ἐμοὶ μὴ στασιάζητε τοῖς λογισμοί, μηδὲ ταράσσησθε, ὅτε συλλαμβάνομαι καὶ δεσμοῦμαι καὶ ἀπάγομαι καὶ τἄλλα πάσχω ἀνθρωποπρεπῶς. Εν – έξετε. Οὐχ ότε πάσχω μόνον, ἀλλ᾽ ἕως ἂν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ ἐστέ· στάδιον γὰρ ὁ παρών δ βίος, καὶ γυμναστήριον τῶν ἀθλητῶν τοῦ θεοῦ, καὶ δοκίμιον τῶν ἀγαπώντων με. [Προείρηται γὰρ ὅτι Στενὴ ἡ πύλη και τεθλιμμένη ἡ ὁδός, ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωήν· ἵνα δὲ μὴ καταπέτωτιν ἀκούσαντε; ὅτι διὰ βίου παντός θλιβήσονται, παραθαρρύνει αὐτούς.] ᾿Αλλὰ — κόσμον. Την πονηρίαν καὶ τὸν πονηρὸν τὸν ταύτης πατέρα. Προείρηται γὰρ ὅτι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται, ήτοι καταπεπάλαισται. Μὴ φοβήσθε οὖν· τοῦ διδασκάλου γὰρ νικήσαντος, ἀκόλουθον καὶ τοὺς μαθητάς νικῆσαι, μιμουμένου; αὐτόν. Οἱ γὰρ κακοῦντες καὶ ἀποκτείνοντες τὸ σῶμα ἡττηθήσονται τῆς ψυχῆς ὑμῶν, καὶ τὸ μὲν ληπτόν αἱρήσουσιν, ὑπὸ δὲ τοῦ ἀλήπτου περιφανώς κατα παλαισθήσονται. Ταῦτα οὐρανόν. Μετὰ τὴν παραίνεσιν ἐπὶ tionen, ad orationem, tanquam homo, convertitur, εὐχὴν τρέπεται, ὡς ἄνθρωπος, παιδεύων τοὺς ἀν in-truens homines, vt in tentationibus ad Deum respiciant, omnibusque relictis ad eum confugiant, et ab eo petant auxilium. Ric itaque sursum elevat oculos, docens intentionem ac indistractionem in orationibus. Alibi vero procidit in faciem", staθρώπους ἐν τοῖς πειρασμοῖς πρὸς τὸν Θεὸν βλέπειν, καὶ πάντα ἀφέντας εἰς αὐτὸν καταφεύγειν, καὶ παρ' αὐτοῦ αἰτεῖσθαι βοήθειαν. Ἐνταῦθα μὲν οὖν ἄνω αἴρει τοὺς ὀφθαλμούς, διδάσκων τὸ ἐκτενὲς καὶ ἀπερίσπαστον ἐν ταῖς εὐχαῖς· [ἀλλαχοῦ δὲ 26 Matth. xxv1, 56.» Matth. vrt, 14. 28 Joan. xvi 11. ** Matth. xxvi, 39. Variæ lectiones et notæ. Interpres intellexit χρόνον. Alii tamen in mentem venire possit aut οὐ μικρόν, aut μετά μια κόν, nimirum χρόνον. luclusa omittit A. Ex hoc loco nemo colligat, Euthymium apud Matheum probare ὅτι, pro τι. Hoc enim it: centies in hoc libro nibil nisi locum Litterarum sacrarum ac vocabula aliquo modo landata significal. Προσευχαίς Α. Omissis, quæ hic inclusa sunt, post προσευ χαῖς, legit, τὸ δὲ ἐλήλυθεν ἡ ὥρα Α.

solvis quod quærit. Nam et nobis conquirentibus, τό· Μικρὸν καὶ οὐ θεωρεῖτέ με, καὶ πάλιν μικρὸν, quil esset, Pusillo tempore non videbitis me, et καὶ ὄψεσθέ με, καὶ τὸ ἑξῆς· μὴ ἐρωτηθεὶς ἡρμήTursum pusillo tempore, et videbitis me, et cætera; νευσας αὐτὰ, καὶ ἀνέπαυσας ἡμῶν τὴν διάνοιαν non interrogatus interpretatus es ea, et quiescere fecisti mentem nostram. πιστεύετε; Αὐτοὶ μὲν, ὥσπερ χάριν τινὰ παρέχοντες αὐτῷ, εἶπον ὅτι ἀπὸ τούτου πιστεύομεν ἐντελῶς ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ ἀπεστάλης, ὅτι Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ· αὐτὸς δὲ, ὀνειδίζων αὐτοῖς ἀτελῆ ὅτι πίστιν, φησίν. Αρτι πιστεύετε ἐντελῶς; Ούδ' ἄρτι· ἐλέγξει γὰρ ὑμᾶς ὁ ἐφεστώς ήδη καιρός. Vers. 30. Per hoc Ἐν τούτῳ Vers. 31. creditis? Ipsi siquidem tanquam gratiam aliquam illi præstantes dixerunt: Ex hoc perfecte credimus, quod a Deo missus sis, quod Filius Dei sis. Ipse vero exprobrans eis imperfectam adhuc fidem, ait: Modo perfecte creditis. Necdum adhuc, arguet enim ac convincet vos tempus quod jam instat. ἀφῆτε. Τὸν καιρὸν λέγει τῆς ἐφόδου τῶν ἀμφὶ τὸν προδότην, ὅτι οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ πάντες ἀφέντες αὐτὸν ἔφυγον, ὡς ἔγραψεν ὁ Ματθαῖος τότε γὰρ ὁ φόβος ἀτελῆ τὴν πίστιν αὐτῶν ἤλεγξε, σκανδαλισθέντων μικρόν ἐπὶ τῷ πάθει αὐτοῦ. Vers. 32. Ecce Ιδού relinquatis. Tempus dicit impetus eorum qui cum proditore venturi erant, cum omnes discipuli ejus relicto eo fugerunt, veluti scripsit Matthæus "; tunc enim timor imperfectam eorum fidem ostendit, cum ad dicum tempus offendiculum passi sint de passione ipsius. moest. Seniper mecum versatur, Vers. 32. Ει utpote inseparabilis. Vers. 33. Hac — habeatis. Hæc locutus sum vobis, non perfectam vobis tradens notitiam, sed ne propter cogitationes patiamini in me offendiculum, aut turbemini, cum comprehendar, ligabor et abducar, aliaque humano more patiar. Vers. 33. In - habebitis. Non solum cum patiar, verum etiam quandiu in mundo hoc fueritis; naṁ præsens vita stadium est ac locus exercitationis athletarum Dei, sive exploratio eorum qui me diligunt. Prædictum est enim, quod arcta est porta et stricta via, quæ ducit ad vitam ". Ne autem dejiciantur audientes, quod tota vita passuri sint afflictiones, confortat eos dicens. Vers. 33. Sed· mundum. Hoc est malitiam ac malum illum, qui hujus pater est. Nam prædictum est, quod princeps mundi hujus judicatus est", sive devictus est. Ne ergo timueritis: consequens enim es', vincente præceptore, etiam discipulos qui cum imitantur vicisse. Qui ergo malis afficiunt et occidunt corpus, superabuntur ab anima vestra, atque id, quod capi potest, tollent: ab ea vero quæ capi nequit, manifeste devincentur. CAP. XVII. Vers. 1. Hæc — calum. Post admoni- Καὶ Ταῦτα ἐστι. Συνών μοι ἀεὶ, ὡς ἀχώριστος. ἔχητε.-Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, οὐ τε λείαν γνῶσιν παραδιδοὺς ὑμῖν, ἀλλ᾽ ἵνα ἐπ' ἐμοὶ μὴ στασιάζητε τοῖς λογισμοί, μηδὲ ταράσσησθε, ὅτε συλλαμβάνομαι καὶ δεσμοῦμαι καὶ ἀπάγομαι καὶ τἄλλα πάσχω ἀνθρωποπρεπῶς. Εν – έξετε. Οὐχ ότε πάσχω μόνον, ἀλλ᾽ ἕως ἂν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ ἐστέ· στάδιον γὰρ ὁ παρών δ βίος, καὶ γυμναστήριον τῶν ἀθλητῶν τοῦ θεοῦ, καὶ δοκίμιον τῶν ἀγαπώντων με. [Προείρηται γὰρ ὅτι Στενὴ ἡ πύλη και τεθλιμμένη ἡ ὁδός, ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωήν· ἵνα δὲ μὴ καταπέτωτιν ἀκούσαντε; ὅτι διὰ βίου παντός θλιβήσονται, παραθαρρύνει αὐτούς.] ᾿Αλλὰ — κόσμον. Την πονηρίαν καὶ τὸν πονηρὸν τὸν ταύτης πατέρα. Προείρηται γὰρ ὅτι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται, ήτοι καταπεπάλαισται. Μὴ φοβήσθε οὖν· τοῦ διδασκάλου γὰρ νικήσαντος, ἀκόλουθον καὶ τοὺς μαθητάς νικῆσαι, μιμουμένου; αὐτόν. Οἱ γὰρ κακοῦντες καὶ ἀποκτείνοντες τὸ σῶμα ἡττηθήσονται τῆς ψυχῆς ὑμῶν, καὶ τὸ μὲν ληπτόν αἱρήσουσιν, ὑπὸ δὲ τοῦ ἀλήπτου περιφανώς κατα παλαισθήσονται. Ταῦτα οὐρανόν. Μετὰ τὴν παραίνεσιν ἐπὶ tionen, ad orationem, tanquam homo, convertitur, εὐχὴν τρέπεται, ὡς ἄνθρωπος, παιδεύων τοὺς ἀν in-truens homines, vt in tentationibus ad Deum respiciant, omnibusque relictis ad eum confugiant, et ab eo petant auxilium. Ric itaque sursum elevat oculos, docens intentionem ac indistractionem in orationibus. Alibi vero procidit in faciem", staθρώπους ἐν τοῖς πειρασμοῖς πρὸς τὸν Θεὸν βλέπειν, καὶ πάντα ἀφέντας εἰς αὐτὸν καταφεύγειν, καὶ παρ' αὐτοῦ αἰτεῖσθαι βοήθειαν. Ἐνταῦθα μὲν οὖν ἄνω αἴρει τοὺς ὀφθαλμούς, διδάσκων τὸ ἐκτενὲς καὶ ἀπερίσπαστον ἐν ταῖς εὐχαῖς· [ἀλλαχοῦ δὲ 26 Matth. xxv1, 56.» Matth. vrt, 14. 28 Joan. xvi 11. ** Matth. xxvi, 39. Variæ lectiones et notæ. Interpres intellexit χρόνον. Alii tamen in mentem venire possit aut οὐ μικρόν, aut μετά μια κόν, nimirum χρόνον. luclusa omittit A. Ex hoc loco nemo colligat, Euthymium apud Matheum probare ὅτι, pro τι. Hoc enim it: centies in hoc libro nibil nisi locum Litterarum sacrarum ac vocabula aliquo modo landata significal. Προσευχαίς Α. Omissis, quæ hic inclusa sunt, post προσευ χαῖς, legit, τὸ δὲ ἐλήλυθεν ἡ ὥρα Α.

solvis quod quærit. Nam et nobis conquirentibus, τό· Μικρὸν καὶ οὐ θεωρεῖτέ με, καὶ πάλιν μικρὸν, quil esset, Pusillo tempore non videbitis me, et καὶ ὄψεσθέ με, καὶ τὸ ἑξῆς· μὴ ἐρωτηθεὶς ἡρμήTursum pusillo tempore, et videbitis me, et cætera; νευσας αὐτὰ, καὶ ἀνέπαυσας ἡμῶν τὴν διάνοιαν non interrogatus interpretatus es ea, et quiescere fecisti mentem nostram. πιστεύετε; Αὐτοὶ μὲν, ὥσπερ χάριν τινὰ παρέχοντες αὐτῷ, εἶπον ὅτι ἀπὸ τούτου πιστεύομεν ἐντελῶς ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ ἀπεστάλης, ὅτι Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ· αὐτὸς δὲ, ὀνειδίζων αὐτοῖς ἀτελῆ ὅτι πίστιν, φησίν. Αρτι πιστεύετε ἐντελῶς; Ούδ' ἄρτι· ἐλέγξει γὰρ ὑμᾶς ὁ ἐφεστώς ήδη καιρός. Vers. 30. Per hoc Ἐν τούτῳ Vers. 31. creditis? Ipsi siquidem tanquam gratiam aliquam illi præstantes dixerunt: Ex hoc perfecte credimus, quod a Deo missus sis, quod Filius Dei sis. Ipse vero exprobrans eis imperfectam adhuc fidem, ait: Modo perfecte creditis. Necdum adhuc, arguet enim ac convincet vos tempus quod jam instat. ἀφῆτε. Τὸν καιρὸν λέγει τῆς ἐφόδου τῶν ἀμφὶ τὸν προδότην, ὅτι οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ πάντες ἀφέντες αὐτὸν ἔφυγον, ὡς ἔγραψεν ὁ Ματθαῖος τότε γὰρ ὁ φόβος ἀτελῆ τὴν πίστιν αὐτῶν ἤλεγξε, σκανδαλισθέντων μικρόν ἐπὶ τῷ πάθει αὐτοῦ. Vers. 32. Ecce Ιδού relinquatis. Tempus dicit impetus eorum qui cum proditore venturi erant, cum omnes discipuli ejus relicto eo fugerunt, veluti scripsit Matthæus "; tunc enim timor imperfectam eorum fidem ostendit, cum ad dicum tempus offendiculum passi sint de passione ipsius. moest. Seniper mecum versatur, Vers. 32. Ει utpote inseparabilis. Vers. 33. Hac — habeatis. Hæc locutus sum vobis, non perfectam vobis tradens notitiam, sed ne propter cogitationes patiamini in me offendiculum, aut turbemini, cum comprehendar, ligabor et abducar, aliaque humano more patiar. Vers. 33. In - habebitis. Non solum cum patiar, verum etiam quandiu in mundo hoc fueritis; naṁ præsens vita stadium est ac locus exercitationis athletarum Dei, sive exploratio eorum qui me diligunt. Prædictum est enim, quod arcta est porta et stricta via, quæ ducit ad vitam ". Ne autem dejiciantur audientes, quod tota vita passuri sint afflictiones, confortat eos dicens. Vers. 33. Sed· mundum. Hoc est malitiam ac malum illum, qui hujus pater est. Nam prædictum est, quod princeps mundi hujus judicatus est", sive devictus est. Ne ergo timueritis: consequens enim es', vincente præceptore, etiam discipulos qui cum imitantur vicisse. Qui ergo malis afficiunt et occidunt corpus, superabuntur ab anima vestra, atque id, quod capi potest, tollent: ab ea vero quæ capi nequit, manifeste devincentur. CAP. XVII. Vers. 1. Hæc — calum. Post admoni- Καὶ Ταῦτα ἐστι. Συνών μοι ἀεὶ, ὡς ἀχώριστος. ἔχητε.-Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, οὐ τε λείαν γνῶσιν παραδιδοὺς ὑμῖν, ἀλλ᾽ ἵνα ἐπ' ἐμοὶ μὴ στασιάζητε τοῖς λογισμοί, μηδὲ ταράσσησθε, ὅτε συλλαμβάνομαι καὶ δεσμοῦμαι καὶ ἀπάγομαι καὶ τἄλλα πάσχω ἀνθρωποπρεπῶς. Εν – έξετε. Οὐχ ότε πάσχω μόνον, ἀλλ᾽ ἕως ἂν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ ἐστέ· στάδιον γὰρ ὁ παρών δ βίος, καὶ γυμναστήριον τῶν ἀθλητῶν τοῦ θεοῦ, καὶ δοκίμιον τῶν ἀγαπώντων με. [Προείρηται γὰρ ὅτι Στενὴ ἡ πύλη και τεθλιμμένη ἡ ὁδός, ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωήν· ἵνα δὲ μὴ καταπέτωτιν ἀκούσαντε; ὅτι διὰ βίου παντός θλιβήσονται, παραθαρρύνει αὐτούς.] ᾿Αλλὰ — κόσμον. Την πονηρίαν καὶ τὸν πονηρὸν τὸν ταύτης πατέρα. Προείρηται γὰρ ὅτι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται, ήτοι καταπεπάλαισται. Μὴ φοβήσθε οὖν· τοῦ διδασκάλου γὰρ νικήσαντος, ἀκόλουθον καὶ τοὺς μαθητάς νικῆσαι, μιμουμένου; αὐτόν. Οἱ γὰρ κακοῦντες καὶ ἀποκτείνοντες τὸ σῶμα ἡττηθήσονται τῆς ψυχῆς ὑμῶν, καὶ τὸ μὲν ληπτόν αἱρήσουσιν, ὑπὸ δὲ τοῦ ἀλήπτου περιφανώς κατα παλαισθήσονται. Ταῦτα οὐρανόν. Μετὰ τὴν παραίνεσιν ἐπὶ tionen, ad orationem, tanquam homo, convertitur, εὐχὴν τρέπεται, ὡς ἄνθρωπος, παιδεύων τοὺς ἀν in-truens homines, vt in tentationibus ad Deum respiciant, omnibusque relictis ad eum confugiant, et ab eo petant auxilium. Ric itaque sursum elevat oculos, docens intentionem ac indistractionem in orationibus. Alibi vero procidit in faciem", staθρώπους ἐν τοῖς πειρασμοῖς πρὸς τὸν Θεὸν βλέπειν, καὶ πάντα ἀφέντας εἰς αὐτὸν καταφεύγειν, καὶ παρ' αὐτοῦ αἰτεῖσθαι βοήθειαν. Ἐνταῦθα μὲν οὖν ἄνω αἴρει τοὺς ὀφθαλμούς, διδάσκων τὸ ἐκτενὲς καὶ ἀπερίσπαστον ἐν ταῖς εὐχαῖς· [ἀλλαχοῦ δὲ 26 Matth. xxv1, 56.» Matth. vrt, 14. 28 Joan. xvi 11. ** Matth. xxvi, 39. Variæ lectiones et notæ. Interpres intellexit χρόνον. Alii tamen in mentem venire possit aut οὐ μικρόν, aut μετά μια κόν, nimirum χρόνον. luclusa omittit A. Ex hoc loco nemo colligat, Euthymium apud Matheum probare ὅτι, pro τι. Hoc enim it: centies in hoc libro nibil nisi locum Litterarum sacrarum ac vocabula aliquo modo landata significal. Προσευχαίς Α. Omissis, quæ hic inclusa sunt, post προσευ χαῖς, legit, τὸ δὲ ἐλήλυθεν ἡ ὥρα Α.

CAP. XVII. πίπτει ἐπὶ πρόσωπον, νομοθετῶν ταπείνωσιν καὶ tuens dejectionem ac cordis contritionem tempore συντριβὴν καρδίας ἐν ταῖς εὐχαῖς. Ηλθε γὰρ οὐχ ἑαυτὸν δεῖξαι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀρετὴν παραδούναι, μὴ μόνον διὰ ῥημάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ πραγμάτων. Τοῦτο γὰρ διδασκάλου ἀληθοῦς. Καὶ — ὥρα.] Η τοῦ πάθους, ἡ τοῦ θανάτου περί ἧς ἔλεγεν, ὅτι ῾Ο καιρὸς ὁ ἐμὸς οὔπω πάρεστιν [5 καιρός, ἂν ὁ προσλαβών Θεὸς ὤσισε τῷ προς ληφθέντι ἀνθρώπῳ.] Δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Τοῖς ὑπὲρ τοῦ κόσμου πάθεσι. Δόξα γὰρ ἐμοὶ τῷ Δεσπότῃ πάσχειν ὑπὲρ τῶν δούλων μου, καὶ γνωρίζειν ἐντεῦθεν τοῖς ἀνα θρώποις, οἷαν ἔχω φιλανθρωπίαν, ὥστε προσδρα μεῖν πάντα τὰ ἔθνη, καὶ γνῶνα! με Θεόν. [Φησί γὰρ ὁ Παῦλος ὅτι Οὕτως ἠγάπησεν ἡμᾶς, ὥστε παρ ραδοῦναι ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν. "Η, Δόξασόν με, τερατουργῶν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ τὰ φοβερὰ καὶ ἐξαίσια. σημεῖα, καὶ δεικνύων ἐκ τούτων ὅτι γνήσιος Υἱός σου εἰμί. Ταῦτα δὲ εἴρητα: καὶ ἔνθα κεῖται τὸ Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου.] Ινα - σε. Διὰ τῆς ἑαυτοῦ δόξης τῶν γὰρ ἐθνῶν πιστευόντων εἰς ἐμὲ. καὶ σὺ δοξασθήσῃ. Καὶ εἰς σὲ γὰρ πιστεύσουσι, καὶ δοξάσουσί σε, ὡς τοῦ ἰδίου σου Υἱοῦ μὴ φεισάμενον ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ ἡ ἐμὴ δόξα ἔσται καὶ σή. [Ζητών οὖν, ὡς δεδήλωται, δοξασθῆναι. δείκνυσιν ὅτι ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἑκουσίως Ερχεται. Εἶτα λέγει καὶ τὴν αἰτίαν δι' ην ζητεῖ δοξασθῆναι.] Καθώς σαρκός. Καθώς, ἀντὶ τοῦ Διότι. Φησὶν οὖν Δόξασόν σου τὸν Υἱόν, διότι ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάντων τῶν ἐθνῶν, ὥστε δοξάζεσθαι παρ' αὐτῶν. Γέγραπται γάρ Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου καὶ τὴν κατάσχε σίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. [Δόξασόν σου τὸν Υἱὸν, διότι εὐδόκησας γνωρισθῆναι αὐτὸν καὶ δοξα. σθῆναι πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ. Καὶ τὰ ζητεῖν δὲ διξασθῆναι, καὶ τὸ λέγειν ὅτι Εδωκας, καὶ τὰ τοι αῦτα, συγκαταβατικῶς λέγει καὶ οἰκονομικῶς, ὡς διαφόρως προδιεστειλάμεθα, ἢ καὶ ὡς ἄνθρωπος.] Ινα - αἰώνιον. Ὅσον τὸ ἐπ' αὐτῷ. Εἰ δέ τινες οὔτε ἐπίστευσαν, οὔτε ἔλαβον ζωὴν αἰώνιον, τῶν τοιού των ἐστὶ τὸ ἔγκλημα. Ο μὲν γὰρ Πατὴρ εὐδόκησεν ἵνα πάντων ὁ Υἱὸς ἐξουσιάσῃ διὰ τῆς πίστεως, καὶ πάντες ὑπὸ τὴν ζυγὸν τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ γένωνται· καὶ ὁ Υἱὸς δὲ πᾶσι διὰ τῶν ἀποστόλων δέδωκε τὸ Εὐαγ γέλιον, τὴν θεογνωσίαν, ἥτις ἐστὶ ζωὴ αἰώνιος, ὡς πρόξενος ζωῆς αἰωνίου. [Οἱ δὲ μὴ ὑποταγέντες, μηδὲ παραδεξάμενοι, αὐτοὶ τῆς ἑαυτῶν ἀπωλεία; αἴτιοι· οὐδένα γὰρ ἄκοντα καταναγκάζει. Αἱρετὴ γὰρ ἡ ἀρετή.] Αὕτη – Χριστόν. Καὶ ὄντως αἰώνιος ζωή ή θεογνωσία, τῇ πίστει καὶ τῶν ἔργων δηλονότι συνεζευγ * Joan. vii, 6. ¹¹ Galat. 11, 20; Ephes. v, Inclusa omittit A. Inclusa absunt Α. orationis. Venit enim non tantum, ut seipsum ostenderet, sed et virtutem traderet, non verbis solum, sed et operibus. Nam hoc veri præceptoris est. Vers. 1. Ει — hora. Passionis, aut mortis, de qua dixerat: Tempus meum nondum adest "; tempus, quod Deus qui assumpsit homini assumpto definivit. Vers. 1. Glorifica Filium tuum. Allictionibus, quas pro mundo perpetiar. Nam mihi, qui Dominus sum, gloria est pati pro servis, nt hinc hominibus innotescat, quo affectus sim hominum amore, ut accurrant omnes gentes, et me Deum esse cognoscant. Ait enim Paulus" quod sic dilexit nos, ut traderet seipsum pro nobis. Vel, Glorifica me, edens tempore passionis prodigia, ac terribilia admirandaque signa: et ex his osteden, quod naturalis sim Filius tuus. Hæc quo - que dicta sunt, ubi habetur, Nunc glorificatus est Filius hominis ". Ve:s. 1. U — le. Per suam gloriam: nam credentibus in me gentibus, et tu glorificaberis. Siquide:n credent in te et glorificabunt te, qui proprio Filio tuo pro eis non peperceris: meaque gloria eril et tua. Quærens ergo, ut demonstratum est, glorificari, ostendit quod ad crucem sponte veniat. Deinde etiam causam dicit, | ropter quam glorificari quærato Vers. 2. Sicut carnis. sical, pro Quia. Ait ergo: Glorifica Filium tuum, quia dedisti ei potestatem omnium gentium, ut ab eis glorificetur. Soriptum est enim: Et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, Glorifica el possessionem tuam terminos terr檸‹ Filium tuum, quia complacitum est tibi, notum eum fieri ac glorificari universo orbi. Quærere autem glorificari ac dicere Dedisti et similia, demittendo se dicit ac dispensatorie, sicuti variis in locis disputavimus. Aut etiam tanquam homo hoc ait. Vers. 2. Ut - alernam. Quantum in se est. Nam licet quidam non crediderint, neque vitam æternam acceperint, id tamen illorum culpa est: siquidem Pa-❤ tri complacitum est ut Filius haberet omniuni potestatem per fidem, et omnęs sub jugum præceptorum ejus fierent. Filius quoque universis per apostolos dedit Evangelium, Deique notitiam, quæ est vita æterna, utpote vitam concilians æternam: qui autem non sunt subjecti, neque illud susceperunt, ipsi sibi perditionis causa sunt, neminem enim cogit invitum. Nam virtus voluntaria est. Vers. 3. Hæc - Christum. Et vere vita æterna est Dei cognitio, fide ac operibus conjunctis. Nam fides *ª Joan. xiii, 31. ** Psal. 11, 8. Variæ lectiones et notæ. luclusa desunt Α. Inclusa omittit A.

CAP. XVII. πίπτει ἐπὶ πρόσωπον, νομοθετῶν ταπείνωσιν καὶ tuens dejectionem ac cordis contritionem tempore συντριβὴν καρδίας ἐν ταῖς εὐχαῖς. Ηλθε γὰρ οὐχ ἑαυτὸν δεῖξαι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀρετὴν παραδούναι, μὴ μόνον διὰ ῥημάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ πραγμάτων. Τοῦτο γὰρ διδασκάλου ἀληθοῦς. Καὶ — ὥρα.] Η τοῦ πάθους, ἡ τοῦ θανάτου περί ἧς ἔλεγεν, ὅτι ῾Ο καιρὸς ὁ ἐμὸς οὔπω πάρεστιν [5 καιρός, ἂν ὁ προσλαβών Θεὸς ὤσισε τῷ προς ληφθέντι ἀνθρώπῳ.] Δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Τοῖς ὑπὲρ τοῦ κόσμου πάθεσι. Δόξα γὰρ ἐμοὶ τῷ Δεσπότῃ πάσχειν ὑπὲρ τῶν δούλων μου, καὶ γνωρίζειν ἐντεῦθεν τοῖς ἀνα θρώποις, οἷαν ἔχω φιλανθρωπίαν, ὥστε προσδρα μεῖν πάντα τὰ ἔθνη, καὶ γνῶνα! με Θεόν. [Φησί γὰρ ὁ Παῦλος ὅτι Οὕτως ἠγάπησεν ἡμᾶς, ὥστε παρ ραδοῦναι ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν. "Η, Δόξασόν με, τερατουργῶν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ τὰ φοβερὰ καὶ ἐξαίσια. σημεῖα, καὶ δεικνύων ἐκ τούτων ὅτι γνήσιος Υἱός σου εἰμί. Ταῦτα δὲ εἴρητα: καὶ ἔνθα κεῖται τὸ Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου.] Ινα - σε. Διὰ τῆς ἑαυτοῦ δόξης τῶν γὰρ ἐθνῶν πιστευόντων εἰς ἐμὲ. καὶ σὺ δοξασθήσῃ. Καὶ εἰς σὲ γὰρ πιστεύσουσι, καὶ δοξάσουσί σε, ὡς τοῦ ἰδίου σου Υἱοῦ μὴ φεισάμενον ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ ἡ ἐμὴ δόξα ἔσται καὶ σή. [Ζητών οὖν, ὡς δεδήλωται, δοξασθῆναι. δείκνυσιν ὅτι ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἑκουσίως Ερχεται. Εἶτα λέγει καὶ τὴν αἰτίαν δι' ην ζητεῖ δοξασθῆναι.] Καθώς σαρκός. Καθώς, ἀντὶ τοῦ Διότι. Φησὶν οὖν Δόξασόν σου τὸν Υἱόν, διότι ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάντων τῶν ἐθνῶν, ὥστε δοξάζεσθαι παρ' αὐτῶν. Γέγραπται γάρ Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου καὶ τὴν κατάσχε σίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. [Δόξασόν σου τὸν Υἱὸν, διότι εὐδόκησας γνωρισθῆναι αὐτὸν καὶ δοξα. σθῆναι πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ. Καὶ τὰ ζητεῖν δὲ διξασθῆναι, καὶ τὸ λέγειν ὅτι Εδωκας, καὶ τὰ τοι αῦτα, συγκαταβατικῶς λέγει καὶ οἰκονομικῶς, ὡς διαφόρως προδιεστειλάμεθα, ἢ καὶ ὡς ἄνθρωπος.] Ινα - αἰώνιον. Ὅσον τὸ ἐπ' αὐτῷ. Εἰ δέ τινες οὔτε ἐπίστευσαν, οὔτε ἔλαβον ζωὴν αἰώνιον, τῶν τοιού των ἐστὶ τὸ ἔγκλημα. Ο μὲν γὰρ Πατὴρ εὐδόκησεν ἵνα πάντων ὁ Υἱὸς ἐξουσιάσῃ διὰ τῆς πίστεως, καὶ πάντες ὑπὸ τὴν ζυγὸν τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ γένωνται· καὶ ὁ Υἱὸς δὲ πᾶσι διὰ τῶν ἀποστόλων δέδωκε τὸ Εὐαγ γέλιον, τὴν θεογνωσίαν, ἥτις ἐστὶ ζωὴ αἰώνιος, ὡς πρόξενος ζωῆς αἰωνίου. [Οἱ δὲ μὴ ὑποταγέντες, μηδὲ παραδεξάμενοι, αὐτοὶ τῆς ἑαυτῶν ἀπωλεία; αἴτιοι· οὐδένα γὰρ ἄκοντα καταναγκάζει. Αἱρετὴ γὰρ ἡ ἀρετή.] Αὕτη – Χριστόν. Καὶ ὄντως αἰώνιος ζωή ή θεογνωσία, τῇ πίστει καὶ τῶν ἔργων δηλονότι συνεζευγ * Joan. vii, 6. ¹¹ Galat. 11, 20; Ephes. v, Inclusa omittit A. Inclusa absunt Α. orationis. Venit enim non tantum, ut seipsum ostenderet, sed et virtutem traderet, non verbis solum, sed et operibus. Nam hoc veri præceptoris est. Vers. 1. Ει — hora. Passionis, aut mortis, de qua dixerat: Tempus meum nondum adest "; tempus, quod Deus qui assumpsit homini assumpto definivit. Vers. 1. Glorifica Filium tuum. Allictionibus, quas pro mundo perpetiar. Nam mihi, qui Dominus sum, gloria est pati pro servis, nt hinc hominibus innotescat, quo affectus sim hominum amore, ut accurrant omnes gentes, et me Deum esse cognoscant. Ait enim Paulus" quod sic dilexit nos, ut traderet seipsum pro nobis. Vel, Glorifica me, edens tempore passionis prodigia, ac terribilia admirandaque signa: et ex his osteden, quod naturalis sim Filius tuus. Hæc quo - que dicta sunt, ubi habetur, Nunc glorificatus est Filius hominis ". Ve:s. 1. U — le. Per suam gloriam: nam credentibus in me gentibus, et tu glorificaberis. Siquide:n credent in te et glorificabunt te, qui proprio Filio tuo pro eis non peperceris: meaque gloria eril et tua. Quærens ergo, ut demonstratum est, glorificari, ostendit quod ad crucem sponte veniat. Deinde etiam causam dicit, | ropter quam glorificari quærato Vers. 2. Sicut carnis. sical, pro Quia. Ait ergo: Glorifica Filium tuum, quia dedisti ei potestatem omnium gentium, ut ab eis glorificetur. Soriptum est enim: Et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, Glorifica el possessionem tuam terminos terr檸‹ Filium tuum, quia complacitum est tibi, notum eum fieri ac glorificari universo orbi. Quærere autem glorificari ac dicere Dedisti et similia, demittendo se dicit ac dispensatorie, sicuti variis in locis disputavimus. Aut etiam tanquam homo hoc ait. Vers. 2. Ut - alernam. Quantum in se est. Nam licet quidam non crediderint, neque vitam æternam acceperint, id tamen illorum culpa est: siquidem Pa-❤ tri complacitum est ut Filius haberet omniuni potestatem per fidem, et omnęs sub jugum præceptorum ejus fierent. Filius quoque universis per apostolos dedit Evangelium, Deique notitiam, quæ est vita æterna, utpote vitam concilians æternam: qui autem non sunt subjecti, neque illud susceperunt, ipsi sibi perditionis causa sunt, neminem enim cogit invitum. Nam virtus voluntaria est. Vers. 3. Hæc - Christum. Et vere vita æterna est Dei cognitio, fide ac operibus conjunctis. Nam fides *ª Joan. xiii, 31. ** Psal. 11, 8. Variæ lectiones et notæ. luclusa desunt Α. Inclusa omittit A.

CAP. XVII. πίπτει ἐπὶ πρόσωπον, νομοθετῶν ταπείνωσιν καὶ tuens dejectionem ac cordis contritionem tempore συντριβὴν καρδίας ἐν ταῖς εὐχαῖς. Ηλθε γὰρ οὐχ ἑαυτὸν δεῖξαι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀρετὴν παραδούναι, μὴ μόνον διὰ ῥημάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ πραγμάτων. Τοῦτο γὰρ διδασκάλου ἀληθοῦς. Καὶ — ὥρα.] Η τοῦ πάθους, ἡ τοῦ θανάτου περί ἧς ἔλεγεν, ὅτι ῾Ο καιρὸς ὁ ἐμὸς οὔπω πάρεστιν [5 καιρός, ἂν ὁ προσλαβών Θεὸς ὤσισε τῷ προς ληφθέντι ἀνθρώπῳ.] Δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Τοῖς ὑπὲρ τοῦ κόσμου πάθεσι. Δόξα γὰρ ἐμοὶ τῷ Δεσπότῃ πάσχειν ὑπὲρ τῶν δούλων μου, καὶ γνωρίζειν ἐντεῦθεν τοῖς ἀνα θρώποις, οἷαν ἔχω φιλανθρωπίαν, ὥστε προσδρα μεῖν πάντα τὰ ἔθνη, καὶ γνῶνα! με Θεόν. [Φησί γὰρ ὁ Παῦλος ὅτι Οὕτως ἠγάπησεν ἡμᾶς, ὥστε παρ ραδοῦναι ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν. "Η, Δόξασόν με, τερατουργῶν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ τὰ φοβερὰ καὶ ἐξαίσια. σημεῖα, καὶ δεικνύων ἐκ τούτων ὅτι γνήσιος Υἱός σου εἰμί. Ταῦτα δὲ εἴρητα: καὶ ἔνθα κεῖται τὸ Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου.] Ινα - σε. Διὰ τῆς ἑαυτοῦ δόξης τῶν γὰρ ἐθνῶν πιστευόντων εἰς ἐμὲ. καὶ σὺ δοξασθήσῃ. Καὶ εἰς σὲ γὰρ πιστεύσουσι, καὶ δοξάσουσί σε, ὡς τοῦ ἰδίου σου Υἱοῦ μὴ φεισάμενον ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ ἡ ἐμὴ δόξα ἔσται καὶ σή. [Ζητών οὖν, ὡς δεδήλωται, δοξασθῆναι. δείκνυσιν ὅτι ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἑκουσίως Ερχεται. Εἶτα λέγει καὶ τὴν αἰτίαν δι' ην ζητεῖ δοξασθῆναι.] Καθώς σαρκός. Καθώς, ἀντὶ τοῦ Διότι. Φησὶν οὖν Δόξασόν σου τὸν Υἱόν, διότι ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάντων τῶν ἐθνῶν, ὥστε δοξάζεσθαι παρ' αὐτῶν. Γέγραπται γάρ Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου καὶ τὴν κατάσχε σίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. [Δόξασόν σου τὸν Υἱὸν, διότι εὐδόκησας γνωρισθῆναι αὐτὸν καὶ δοξα. σθῆναι πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ. Καὶ τὰ ζητεῖν δὲ διξασθῆναι, καὶ τὸ λέγειν ὅτι Εδωκας, καὶ τὰ τοι αῦτα, συγκαταβατικῶς λέγει καὶ οἰκονομικῶς, ὡς διαφόρως προδιεστειλάμεθα, ἢ καὶ ὡς ἄνθρωπος.] Ινα - αἰώνιον. Ὅσον τὸ ἐπ' αὐτῷ. Εἰ δέ τινες οὔτε ἐπίστευσαν, οὔτε ἔλαβον ζωὴν αἰώνιον, τῶν τοιού των ἐστὶ τὸ ἔγκλημα. Ο μὲν γὰρ Πατὴρ εὐδόκησεν ἵνα πάντων ὁ Υἱὸς ἐξουσιάσῃ διὰ τῆς πίστεως, καὶ πάντες ὑπὸ τὴν ζυγὸν τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ γένωνται· καὶ ὁ Υἱὸς δὲ πᾶσι διὰ τῶν ἀποστόλων δέδωκε τὸ Εὐαγ γέλιον, τὴν θεογνωσίαν, ἥτις ἐστὶ ζωὴ αἰώνιος, ὡς πρόξενος ζωῆς αἰωνίου. [Οἱ δὲ μὴ ὑποταγέντες, μηδὲ παραδεξάμενοι, αὐτοὶ τῆς ἑαυτῶν ἀπωλεία; αἴτιοι· οὐδένα γὰρ ἄκοντα καταναγκάζει. Αἱρετὴ γὰρ ἡ ἀρετή.] Αὕτη – Χριστόν. Καὶ ὄντως αἰώνιος ζωή ή θεογνωσία, τῇ πίστει καὶ τῶν ἔργων δηλονότι συνεζευγ * Joan. vii, 6. ¹¹ Galat. 11, 20; Ephes. v, Inclusa omittit A. Inclusa absunt Α. orationis. Venit enim non tantum, ut seipsum ostenderet, sed et virtutem traderet, non verbis solum, sed et operibus. Nam hoc veri præceptoris est. Vers. 1. Ει — hora. Passionis, aut mortis, de qua dixerat: Tempus meum nondum adest "; tempus, quod Deus qui assumpsit homini assumpto definivit. Vers. 1. Glorifica Filium tuum. Allictionibus, quas pro mundo perpetiar. Nam mihi, qui Dominus sum, gloria est pati pro servis, nt hinc hominibus innotescat, quo affectus sim hominum amore, ut accurrant omnes gentes, et me Deum esse cognoscant. Ait enim Paulus" quod sic dilexit nos, ut traderet seipsum pro nobis. Vel, Glorifica me, edens tempore passionis prodigia, ac terribilia admirandaque signa: et ex his osteden, quod naturalis sim Filius tuus. Hæc quo - que dicta sunt, ubi habetur, Nunc glorificatus est Filius hominis ". Ve:s. 1. U — le. Per suam gloriam: nam credentibus in me gentibus, et tu glorificaberis. Siquide:n credent in te et glorificabunt te, qui proprio Filio tuo pro eis non peperceris: meaque gloria eril et tua. Quærens ergo, ut demonstratum est, glorificari, ostendit quod ad crucem sponte veniat. Deinde etiam causam dicit, | ropter quam glorificari quærato Vers. 2. Sicut carnis. sical, pro Quia. Ait ergo: Glorifica Filium tuum, quia dedisti ei potestatem omnium gentium, ut ab eis glorificetur. Soriptum est enim: Et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, Glorifica el possessionem tuam terminos terr檸‹ Filium tuum, quia complacitum est tibi, notum eum fieri ac glorificari universo orbi. Quærere autem glorificari ac dicere Dedisti et similia, demittendo se dicit ac dispensatorie, sicuti variis in locis disputavimus. Aut etiam tanquam homo hoc ait. Vers. 2. Ut - alernam. Quantum in se est. Nam licet quidam non crediderint, neque vitam æternam acceperint, id tamen illorum culpa est: siquidem Pa-❤ tri complacitum est ut Filius haberet omniuni potestatem per fidem, et omnęs sub jugum præceptorum ejus fierent. Filius quoque universis per apostolos dedit Evangelium, Deique notitiam, quæ est vita æterna, utpote vitam concilians æternam: qui autem non sunt subjecti, neque illud susceperunt, ipsi sibi perditionis causa sunt, neminem enim cogit invitum. Nam virtus voluntaria est. Vers. 3. Hæc - Christum. Et vere vita æterna est Dei cognitio, fide ac operibus conjunctis. Nam fides *ª Joan. xiii, 31. ** Psal. 11, 8. Variæ lectiones et notæ. luclusa desunt Α. Inclusa omittit A.

CAP. XVII. πίπτει ἐπὶ πρόσωπον, νομοθετῶν ταπείνωσιν καὶ tuens dejectionem ac cordis contritionem tempore συντριβὴν καρδίας ἐν ταῖς εὐχαῖς. Ηλθε γὰρ οὐχ ἑαυτὸν δεῖξαι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀρετὴν παραδούναι, μὴ μόνον διὰ ῥημάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ πραγμάτων. Τοῦτο γὰρ διδασκάλου ἀληθοῦς. Καὶ — ὥρα.] Η τοῦ πάθους, ἡ τοῦ θανάτου περί ἧς ἔλεγεν, ὅτι ῾Ο καιρὸς ὁ ἐμὸς οὔπω πάρεστιν [5 καιρός, ἂν ὁ προσλαβών Θεὸς ὤσισε τῷ προς ληφθέντι ἀνθρώπῳ.] Δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Τοῖς ὑπὲρ τοῦ κόσμου πάθεσι. Δόξα γὰρ ἐμοὶ τῷ Δεσπότῃ πάσχειν ὑπὲρ τῶν δούλων μου, καὶ γνωρίζειν ἐντεῦθεν τοῖς ἀνα θρώποις, οἷαν ἔχω φιλανθρωπίαν, ὥστε προσδρα μεῖν πάντα τὰ ἔθνη, καὶ γνῶνα! με Θεόν. [Φησί γὰρ ὁ Παῦλος ὅτι Οὕτως ἠγάπησεν ἡμᾶς, ὥστε παρ ραδοῦναι ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν. "Η, Δόξασόν με, τερατουργῶν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ τὰ φοβερὰ καὶ ἐξαίσια. σημεῖα, καὶ δεικνύων ἐκ τούτων ὅτι γνήσιος Υἱός σου εἰμί. Ταῦτα δὲ εἴρητα: καὶ ἔνθα κεῖται τὸ Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου.] Ινα - σε. Διὰ τῆς ἑαυτοῦ δόξης τῶν γὰρ ἐθνῶν πιστευόντων εἰς ἐμὲ. καὶ σὺ δοξασθήσῃ. Καὶ εἰς σὲ γὰρ πιστεύσουσι, καὶ δοξάσουσί σε, ὡς τοῦ ἰδίου σου Υἱοῦ μὴ φεισάμενον ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ ἡ ἐμὴ δόξα ἔσται καὶ σή. [Ζητών οὖν, ὡς δεδήλωται, δοξασθῆναι. δείκνυσιν ὅτι ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἑκουσίως Ερχεται. Εἶτα λέγει καὶ τὴν αἰτίαν δι' ην ζητεῖ δοξασθῆναι.] Καθώς σαρκός. Καθώς, ἀντὶ τοῦ Διότι. Φησὶν οὖν Δόξασόν σου τὸν Υἱόν, διότι ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάντων τῶν ἐθνῶν, ὥστε δοξάζεσθαι παρ' αὐτῶν. Γέγραπται γάρ Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου καὶ τὴν κατάσχε σίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. [Δόξασόν σου τὸν Υἱὸν, διότι εὐδόκησας γνωρισθῆναι αὐτὸν καὶ δοξα. σθῆναι πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ. Καὶ τὰ ζητεῖν δὲ διξασθῆναι, καὶ τὸ λέγειν ὅτι Εδωκας, καὶ τὰ τοι αῦτα, συγκαταβατικῶς λέγει καὶ οἰκονομικῶς, ὡς διαφόρως προδιεστειλάμεθα, ἢ καὶ ὡς ἄνθρωπος.] Ινα - αἰώνιον. Ὅσον τὸ ἐπ' αὐτῷ. Εἰ δέ τινες οὔτε ἐπίστευσαν, οὔτε ἔλαβον ζωὴν αἰώνιον, τῶν τοιού των ἐστὶ τὸ ἔγκλημα. Ο μὲν γὰρ Πατὴρ εὐδόκησεν ἵνα πάντων ὁ Υἱὸς ἐξουσιάσῃ διὰ τῆς πίστεως, καὶ πάντες ὑπὸ τὴν ζυγὸν τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ γένωνται· καὶ ὁ Υἱὸς δὲ πᾶσι διὰ τῶν ἀποστόλων δέδωκε τὸ Εὐαγ γέλιον, τὴν θεογνωσίαν, ἥτις ἐστὶ ζωὴ αἰώνιος, ὡς πρόξενος ζωῆς αἰωνίου. [Οἱ δὲ μὴ ὑποταγέντες, μηδὲ παραδεξάμενοι, αὐτοὶ τῆς ἑαυτῶν ἀπωλεία; αἴτιοι· οὐδένα γὰρ ἄκοντα καταναγκάζει. Αἱρετὴ γὰρ ἡ ἀρετή.] Αὕτη – Χριστόν. Καὶ ὄντως αἰώνιος ζωή ή θεογνωσία, τῇ πίστει καὶ τῶν ἔργων δηλονότι συνεζευγ * Joan. vii, 6. ¹¹ Galat. 11, 20; Ephes. v, Inclusa omittit A. Inclusa absunt Α. orationis. Venit enim non tantum, ut seipsum ostenderet, sed et virtutem traderet, non verbis solum, sed et operibus. Nam hoc veri præceptoris est. Vers. 1. Ει — hora. Passionis, aut mortis, de qua dixerat: Tempus meum nondum adest "; tempus, quod Deus qui assumpsit homini assumpto definivit. Vers. 1. Glorifica Filium tuum. Allictionibus, quas pro mundo perpetiar. Nam mihi, qui Dominus sum, gloria est pati pro servis, nt hinc hominibus innotescat, quo affectus sim hominum amore, ut accurrant omnes gentes, et me Deum esse cognoscant. Ait enim Paulus" quod sic dilexit nos, ut traderet seipsum pro nobis. Vel, Glorifica me, edens tempore passionis prodigia, ac terribilia admirandaque signa: et ex his osteden, quod naturalis sim Filius tuus. Hæc quo - que dicta sunt, ubi habetur, Nunc glorificatus est Filius hominis ". Ve:s. 1. U — le. Per suam gloriam: nam credentibus in me gentibus, et tu glorificaberis. Siquide:n credent in te et glorificabunt te, qui proprio Filio tuo pro eis non peperceris: meaque gloria eril et tua. Quærens ergo, ut demonstratum est, glorificari, ostendit quod ad crucem sponte veniat. Deinde etiam causam dicit, | ropter quam glorificari quærato Vers. 2. Sicut carnis. sical, pro Quia. Ait ergo: Glorifica Filium tuum, quia dedisti ei potestatem omnium gentium, ut ab eis glorificetur. Soriptum est enim: Et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, Glorifica el possessionem tuam terminos terr檸‹ Filium tuum, quia complacitum est tibi, notum eum fieri ac glorificari universo orbi. Quærere autem glorificari ac dicere Dedisti et similia, demittendo se dicit ac dispensatorie, sicuti variis in locis disputavimus. Aut etiam tanquam homo hoc ait. Vers. 2. Ut - alernam. Quantum in se est. Nam licet quidam non crediderint, neque vitam æternam acceperint, id tamen illorum culpa est: siquidem Pa-❤ tri complacitum est ut Filius haberet omniuni potestatem per fidem, et omnęs sub jugum præceptorum ejus fierent. Filius quoque universis per apostolos dedit Evangelium, Deique notitiam, quæ est vita æterna, utpote vitam concilians æternam: qui autem non sunt subjecti, neque illud susceperunt, ipsi sibi perditionis causa sunt, neminem enim cogit invitum. Nam virtus voluntaria est. Vers. 3. Hæc - Christum. Et vere vita æterna est Dei cognitio, fide ac operibus conjunctis. Nam fides *ª Joan. xiii, 31. ** Psal. 11, 8. Variæ lectiones et notæ. luclusa desunt Α. Inclusa omittit A.

inquit, είπε operibus moriua est *. Ut cognoscant μένων. Η πίστις γάρ, φησί, χωρίς των έργων Deum, te solum verum Deum et me. νεκρά ἐστιν. Ἵνα γινώσκωσι Θεόν, σὲ τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν καὶ ἐμέ. Solum autem verum Deum dixit Patrem,ad differentiam falso dictorum deorum: non verorum quilem, sed tamen dictorum. Non autem seipsum exclusit, quin verus esset Deus. Nam quonam pacto id facere potuit, quod se veritatem vocat dicens: Ego sum veritas"; et se Patri prædicat equalem, cam multis aliis in locis, tum ubi ait: Ego et Pater unUM sumus”? Non hoc ergo nunc etiam de se ipso dixit, ut quod ex his quæ frequenter docuit notum est. Siquidem neque Spiritus sancti bic meminit, utpote de quo significaverat in his quæ docuerat, nempe cum esset ille Paracletus, qui duceret eos in omnem veritatem, sicut prædictum est. Vers. 4. Ego-terram. - Supér terram dixit. Nam in coelo glorifcatus fuerat, ex natura habens gloriam et ab angelis adoratus. Non ergo de illa loqui tur gloria, quanı ex substantia sua hæreditario jure possidet; nain illain, etsi nemo eum glorificet plenam habet, sed hanc dicit, quæ ab hominum cultu resultat.Nempe tale est et illud, Glorifica Filium tuum. Et ut scias quod de bac gloria loquatur, subjungit: Vers. 4. Opus facerem. Prædicationem Evangelii. Auqui res adhuc in principiis erat: quomodo ergo dicit Consummavi? Quia quidquid suarum erat partium jam impleverat. Aut futurum dicit, tanquam præteritum¸ Vel hoc dixit, quia jam radicem bonorum jecerat, quæ omnino fructum erat productura. Ipse ergo Patreni glorificavit in terra, utpote data jam de eo notitia universo orbi per Evangelium quod per apostolos in universo mundo praedicandum erat. Nam In omnem, inquit, terram exivit sonus eorum, el in fines orbis terræ verba eorum”. Eum quoque glorificavit, omnia ei ascribendo, tam docirinas quam signa. Vers. 5. Ette. Ego quidem glorificavi te in tcrra, ut signifcatum est: tu vero gloridea me gloris divinitatis, quam habui ante mundi constitutiorem. Glorifca me hominem apud teipsum, regali solio dignum apud te fudicans; de quo ait Propheta: Dixit Dominus Domino meo, hoc est, Pater Pilio, Sede a dextris meis™.Glorifica me gloria quam habui ut Deus, priusquam hic mundus esset, apud tuam at Jac. 11, 20. & Joan. χιν, 6. Μόνον δὲ ἀληθινὸν Θεὸν εἶπε τὸν Πατέρα προς διαστολὴν τῶν ψευδωνύμων θεῶν, τῶν οὐκ ὄντων μὲν, λεγομένων δέ. Οὐ μὴν ἑαυτὸν ἐξέβαλε τοῦ εἶναι ἀληθινὸν Θεόν. Πῶς γάρ; ός γε ἀλήθειαν ἑαυτὸν καλεί, λέγων· 'Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια· καὶ ἴσον ἐπι τὸν τῷ Πατρὶ κηρύττει, [ἐν ἄλλοις τε (78-79) πολλοίς, καὶ ἐν οἷς φησὶν, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Οὐκ εἶπεν οὖν τοῦτο καὶ περὶ ἑαυτοῦ νῦν, ὡς ήδη γνώριμον ἀφ᾽ ὧν πολλάκις ἐδίδαξε. Καὶ γὰρ οὐδὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εμνημόνευσεν ἐνταῦθα, ὡς καὶ περὶ τούτου δηλώσας ἀφ᾽ ὧν ἐδίδαξε, καὶ ὡς αὐτοῦ τοῦ Παρακλήτου ὁδηγήσοντος αὐτοὺς εἰς τα σαν τὴν ἀλήθειαν, καθώς προείρηται.] Εγώ – γῆς. – Επὶ τῆς γῆς εἶπε, διότι ἐν τῷ οὐρανῷ ἐδεδόξαστο, ἔν τε φύσει τὴν δόξαν ἔχων, καὶ παρὰ τῶν ἀγγέλων προσκυνούμενος. Οὐ τοίνυν περὶ ἐκείνης τῆς δόξης λέγει, τῆς τῇ εὐσέβ αὐτοῦ συγκεκληρωμένης· ἐκείνην γάρ, καὶ εἰ μηδείς ἐδόξαζεν αὐτὸν, ἔχει πεπληρωμένην· ἀλλὰ ταύτην φησί, τὴν ἀπὸ τῆς λατρείας τῶν ἀνθρώπων γινομέ ντιν. [Οὐκοῦν τοιοῦτόν ἐστι καὶ τό· Δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι περὶ ταύτης τῆς δόξης φησὶν, επήγαγε·] Τὸ ἔργον — ποιήσω. Το κήρυγμα τοῦ Ευαγγε λίου. Καὶ μὴν ἀρχὴν ἔτι τὸ πρᾶγμα εἶχε, πῶς οὖν λέγει Ετελείωσά; Οτι πᾶν τὸ ἑαυτοῦ πεποίηκεν Ο ήδη. Η τὸ ἐσόμενον ὡς γεγενημένον λέγει. Η τοῦτο εἶπεν ὡς τὴν βίζαν τῶν ἀγαθῶν καταβαλλόμενος, ἥτις πάντως ἔμελλε καρποφορήσει. Αὐτὸς οὖν τὸν Πατέρα ἐδόξασεν ἐπὶ τῆς γῆς, ἤδη γνωρίσας αὐτὸν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου 8 ἔμελλε κηρυχθῆναι ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διὰ τῶν ἀποστόλων. Εἰς πᾶσαν γάρ, φησί, τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Ἐδόξασε δὲ αὐτὸν, καὶ ὡς τὰ πάντα αὐτῷ ἐπιγραφόμενος, καὶ τὰς διδασκαλίας, καὶ τὰ σημεῖα. Καὶ σοί. Ἐγὼ μὲν ἐδόξασά σε ἐπὶ τῆς γῆς, ὡς δεδήλωται· σὺ δὲ δόξασόν με παρὰ σεαυτῷ τῇ δόξῃ τῆς θεότητος, ᾗ εἶχον πρὸ τοῦ κόσμου. Δόξασόν με τὸν ἄνθρωπον παρὰ σεαυτῷ, τῆς παρὰ σοὶ βασιλικῆς καθέδρας ἀξιώσας, περὶ οὗ φησιν ὁ Προφήτης - Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, τουτέστιν ὁ Πατέρ τῷ Υἱῷ, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου· δόξασόν με τῇ δόξη. ᾗ εἶχον ὡς Θεός, πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι, παρέ δ * Joan. x, 50. 37 Psal. ΧVΙΙΙ, 5; Rom. x, 18. 26 Ptal. Ciz, 1. Variæ lectiones et notæ. (78 79) Inclusa absunt Α. Nescio, utrum Hentenius legerit τῇ τε φύσει, 2η Εκ τε φύσεως. Conjici etiam possit ἅτε φύ σει. Inclusa absunt Δ. (g) Quam ex substantia, etc. Quam a natura adjunctam habebat. In vocabulo συγκληροῦν που ubique urgenda est notio hæreditatis.

inquit, είπε operibus moriua est *. Ut cognoscant μένων. Η πίστις γάρ, φησί, χωρίς των έργων Deum, te solum verum Deum et me. νεκρά ἐστιν. Ἵνα γινώσκωσι Θεόν, σὲ τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν καὶ ἐμέ. Solum autem verum Deum dixit Patrem,ad differentiam falso dictorum deorum: non verorum quilem, sed tamen dictorum. Non autem seipsum exclusit, quin verus esset Deus. Nam quonam pacto id facere potuit, quod se veritatem vocat dicens: Ego sum veritas"; et se Patri prædicat equalem, cam multis aliis in locis, tum ubi ait: Ego et Pater unUM sumus”? Non hoc ergo nunc etiam de se ipso dixit, ut quod ex his quæ frequenter docuit notum est. Siquidem neque Spiritus sancti bic meminit, utpote de quo significaverat in his quæ docuerat, nempe cum esset ille Paracletus, qui duceret eos in omnem veritatem, sicut prædictum est. Vers. 4. Ego-terram. - Supér terram dixit. Nam in coelo glorifcatus fuerat, ex natura habens gloriam et ab angelis adoratus. Non ergo de illa loqui tur gloria, quanı ex substantia sua hæreditario jure possidet; nain illain, etsi nemo eum glorificet plenam habet, sed hanc dicit, quæ ab hominum cultu resultat.Nempe tale est et illud, Glorifica Filium tuum. Et ut scias quod de bac gloria loquatur, subjungit: Vers. 4. Opus facerem. Prædicationem Evangelii. Auqui res adhuc in principiis erat: quomodo ergo dicit Consummavi? Quia quidquid suarum erat partium jam impleverat. Aut futurum dicit, tanquam præteritum¸ Vel hoc dixit, quia jam radicem bonorum jecerat, quæ omnino fructum erat productura. Ipse ergo Patreni glorificavit in terra, utpote data jam de eo notitia universo orbi per Evangelium quod per apostolos in universo mundo praedicandum erat. Nam In omnem, inquit, terram exivit sonus eorum, el in fines orbis terræ verba eorum”. Eum quoque glorificavit, omnia ei ascribendo, tam docirinas quam signa. Vers. 5. Ette. Ego quidem glorificavi te in tcrra, ut signifcatum est: tu vero gloridea me gloris divinitatis, quam habui ante mundi constitutiorem. Glorifca me hominem apud teipsum, regali solio dignum apud te fudicans; de quo ait Propheta: Dixit Dominus Domino meo, hoc est, Pater Pilio, Sede a dextris meis™.Glorifica me gloria quam habui ut Deus, priusquam hic mundus esset, apud tuam at Jac. 11, 20. & Joan. χιν, 6. Μόνον δὲ ἀληθινὸν Θεὸν εἶπε τὸν Πατέρα προς διαστολὴν τῶν ψευδωνύμων θεῶν, τῶν οὐκ ὄντων μὲν, λεγομένων δέ. Οὐ μὴν ἑαυτὸν ἐξέβαλε τοῦ εἶναι ἀληθινὸν Θεόν. Πῶς γάρ; ός γε ἀλήθειαν ἑαυτὸν καλεί, λέγων· 'Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια· καὶ ἴσον ἐπι τὸν τῷ Πατρὶ κηρύττει, [ἐν ἄλλοις τε (78-79) πολλοίς, καὶ ἐν οἷς φησὶν, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Οὐκ εἶπεν οὖν τοῦτο καὶ περὶ ἑαυτοῦ νῦν, ὡς ήδη γνώριμον ἀφ᾽ ὧν πολλάκις ἐδίδαξε. Καὶ γὰρ οὐδὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εμνημόνευσεν ἐνταῦθα, ὡς καὶ περὶ τούτου δηλώσας ἀφ᾽ ὧν ἐδίδαξε, καὶ ὡς αὐτοῦ τοῦ Παρακλήτου ὁδηγήσοντος αὐτοὺς εἰς τα σαν τὴν ἀλήθειαν, καθώς προείρηται.] Εγώ – γῆς. – Επὶ τῆς γῆς εἶπε, διότι ἐν τῷ οὐρανῷ ἐδεδόξαστο, ἔν τε φύσει τὴν δόξαν ἔχων, καὶ παρὰ τῶν ἀγγέλων προσκυνούμενος. Οὐ τοίνυν περὶ ἐκείνης τῆς δόξης λέγει, τῆς τῇ εὐσέβ αὐτοῦ συγκεκληρωμένης· ἐκείνην γάρ, καὶ εἰ μηδείς ἐδόξαζεν αὐτὸν, ἔχει πεπληρωμένην· ἀλλὰ ταύτην φησί, τὴν ἀπὸ τῆς λατρείας τῶν ἀνθρώπων γινομέ ντιν. [Οὐκοῦν τοιοῦτόν ἐστι καὶ τό· Δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι περὶ ταύτης τῆς δόξης φησὶν, επήγαγε·] Τὸ ἔργον — ποιήσω. Το κήρυγμα τοῦ Ευαγγε λίου. Καὶ μὴν ἀρχὴν ἔτι τὸ πρᾶγμα εἶχε, πῶς οὖν λέγει Ετελείωσά; Οτι πᾶν τὸ ἑαυτοῦ πεποίηκεν Ο ήδη. Η τὸ ἐσόμενον ὡς γεγενημένον λέγει. Η τοῦτο εἶπεν ὡς τὴν βίζαν τῶν ἀγαθῶν καταβαλλόμενος, ἥτις πάντως ἔμελλε καρποφορήσει. Αὐτὸς οὖν τὸν Πατέρα ἐδόξασεν ἐπὶ τῆς γῆς, ἤδη γνωρίσας αὐτὸν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου 8 ἔμελλε κηρυχθῆναι ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διὰ τῶν ἀποστόλων. Εἰς πᾶσαν γάρ, φησί, τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Ἐδόξασε δὲ αὐτὸν, καὶ ὡς τὰ πάντα αὐτῷ ἐπιγραφόμενος, καὶ τὰς διδασκαλίας, καὶ τὰ σημεῖα. Καὶ σοί. Ἐγὼ μὲν ἐδόξασά σε ἐπὶ τῆς γῆς, ὡς δεδήλωται· σὺ δὲ δόξασόν με παρὰ σεαυτῷ τῇ δόξῃ τῆς θεότητος, ᾗ εἶχον πρὸ τοῦ κόσμου. Δόξασόν με τὸν ἄνθρωπον παρὰ σεαυτῷ, τῆς παρὰ σοὶ βασιλικῆς καθέδρας ἀξιώσας, περὶ οὗ φησιν ὁ Προφήτης - Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, τουτέστιν ὁ Πατέρ τῷ Υἱῷ, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου· δόξασόν με τῇ δόξη. ᾗ εἶχον ὡς Θεός, πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι, παρέ δ * Joan. x, 50. 37 Psal. ΧVΙΙΙ, 5; Rom. x, 18. 26 Ptal. Ciz, 1. Variæ lectiones et notæ. (78 79) Inclusa absunt Α. Nescio, utrum Hentenius legerit τῇ τε φύσει, 2η Εκ τε φύσεως. Conjici etiam possit ἅτε φύ σει. Inclusa absunt Δ. (g) Quam ex substantia, etc. Quam a natura adjunctam habebat. In vocabulo συγκληροῦν που ubique urgenda est notio hæreditatis.

inquit, είπε operibus moriua est *. Ut cognoscant μένων. Η πίστις γάρ, φησί, χωρίς των έργων Deum, te solum verum Deum et me. νεκρά ἐστιν. Ἵνα γινώσκωσι Θεόν, σὲ τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν καὶ ἐμέ. Solum autem verum Deum dixit Patrem,ad differentiam falso dictorum deorum: non verorum quilem, sed tamen dictorum. Non autem seipsum exclusit, quin verus esset Deus. Nam quonam pacto id facere potuit, quod se veritatem vocat dicens: Ego sum veritas"; et se Patri prædicat equalem, cam multis aliis in locis, tum ubi ait: Ego et Pater unUM sumus”? Non hoc ergo nunc etiam de se ipso dixit, ut quod ex his quæ frequenter docuit notum est. Siquidem neque Spiritus sancti bic meminit, utpote de quo significaverat in his quæ docuerat, nempe cum esset ille Paracletus, qui duceret eos in omnem veritatem, sicut prædictum est. Vers. 4. Ego-terram. - Supér terram dixit. Nam in coelo glorifcatus fuerat, ex natura habens gloriam et ab angelis adoratus. Non ergo de illa loqui tur gloria, quanı ex substantia sua hæreditario jure possidet; nain illain, etsi nemo eum glorificet plenam habet, sed hanc dicit, quæ ab hominum cultu resultat.Nempe tale est et illud, Glorifica Filium tuum. Et ut scias quod de bac gloria loquatur, subjungit: Vers. 4. Opus facerem. Prædicationem Evangelii. Auqui res adhuc in principiis erat: quomodo ergo dicit Consummavi? Quia quidquid suarum erat partium jam impleverat. Aut futurum dicit, tanquam præteritum¸ Vel hoc dixit, quia jam radicem bonorum jecerat, quæ omnino fructum erat productura. Ipse ergo Patreni glorificavit in terra, utpote data jam de eo notitia universo orbi per Evangelium quod per apostolos in universo mundo praedicandum erat. Nam In omnem, inquit, terram exivit sonus eorum, el in fines orbis terræ verba eorum”. Eum quoque glorificavit, omnia ei ascribendo, tam docirinas quam signa. Vers. 5. Ette. Ego quidem glorificavi te in tcrra, ut signifcatum est: tu vero gloridea me gloris divinitatis, quam habui ante mundi constitutiorem. Glorifca me hominem apud teipsum, regali solio dignum apud te fudicans; de quo ait Propheta: Dixit Dominus Domino meo, hoc est, Pater Pilio, Sede a dextris meis™.Glorifica me gloria quam habui ut Deus, priusquam hic mundus esset, apud tuam at Jac. 11, 20. & Joan. χιν, 6. Μόνον δὲ ἀληθινὸν Θεὸν εἶπε τὸν Πατέρα προς διαστολὴν τῶν ψευδωνύμων θεῶν, τῶν οὐκ ὄντων μὲν, λεγομένων δέ. Οὐ μὴν ἑαυτὸν ἐξέβαλε τοῦ εἶναι ἀληθινὸν Θεόν. Πῶς γάρ; ός γε ἀλήθειαν ἑαυτὸν καλεί, λέγων· 'Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια· καὶ ἴσον ἐπι τὸν τῷ Πατρὶ κηρύττει, [ἐν ἄλλοις τε (78-79) πολλοίς, καὶ ἐν οἷς φησὶν, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Οὐκ εἶπεν οὖν τοῦτο καὶ περὶ ἑαυτοῦ νῦν, ὡς ήδη γνώριμον ἀφ᾽ ὧν πολλάκις ἐδίδαξε. Καὶ γὰρ οὐδὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εμνημόνευσεν ἐνταῦθα, ὡς καὶ περὶ τούτου δηλώσας ἀφ᾽ ὧν ἐδίδαξε, καὶ ὡς αὐτοῦ τοῦ Παρακλήτου ὁδηγήσοντος αὐτοὺς εἰς τα σαν τὴν ἀλήθειαν, καθώς προείρηται.] Εγώ – γῆς. – Επὶ τῆς γῆς εἶπε, διότι ἐν τῷ οὐρανῷ ἐδεδόξαστο, ἔν τε φύσει τὴν δόξαν ἔχων, καὶ παρὰ τῶν ἀγγέλων προσκυνούμενος. Οὐ τοίνυν περὶ ἐκείνης τῆς δόξης λέγει, τῆς τῇ εὐσέβ αὐτοῦ συγκεκληρωμένης· ἐκείνην γάρ, καὶ εἰ μηδείς ἐδόξαζεν αὐτὸν, ἔχει πεπληρωμένην· ἀλλὰ ταύτην φησί, τὴν ἀπὸ τῆς λατρείας τῶν ἀνθρώπων γινομέ ντιν. [Οὐκοῦν τοιοῦτόν ἐστι καὶ τό· Δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι περὶ ταύτης τῆς δόξης φησὶν, επήγαγε·] Τὸ ἔργον — ποιήσω. Το κήρυγμα τοῦ Ευαγγε λίου. Καὶ μὴν ἀρχὴν ἔτι τὸ πρᾶγμα εἶχε, πῶς οὖν λέγει Ετελείωσά; Οτι πᾶν τὸ ἑαυτοῦ πεποίηκεν Ο ήδη. Η τὸ ἐσόμενον ὡς γεγενημένον λέγει. Η τοῦτο εἶπεν ὡς τὴν βίζαν τῶν ἀγαθῶν καταβαλλόμενος, ἥτις πάντως ἔμελλε καρποφορήσει. Αὐτὸς οὖν τὸν Πατέρα ἐδόξασεν ἐπὶ τῆς γῆς, ἤδη γνωρίσας αὐτὸν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου 8 ἔμελλε κηρυχθῆναι ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διὰ τῶν ἀποστόλων. Εἰς πᾶσαν γάρ, φησί, τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Ἐδόξασε δὲ αὐτὸν, καὶ ὡς τὰ πάντα αὐτῷ ἐπιγραφόμενος, καὶ τὰς διδασκαλίας, καὶ τὰ σημεῖα. Καὶ σοί. Ἐγὼ μὲν ἐδόξασά σε ἐπὶ τῆς γῆς, ὡς δεδήλωται· σὺ δὲ δόξασόν με παρὰ σεαυτῷ τῇ δόξῃ τῆς θεότητος, ᾗ εἶχον πρὸ τοῦ κόσμου. Δόξασόν με τὸν ἄνθρωπον παρὰ σεαυτῷ, τῆς παρὰ σοὶ βασιλικῆς καθέδρας ἀξιώσας, περὶ οὗ φησιν ὁ Προφήτης - Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, τουτέστιν ὁ Πατέρ τῷ Υἱῷ, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου· δόξασόν με τῇ δόξη. ᾗ εἶχον ὡς Θεός, πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι, παρέ δ * Joan. x, 50. 37 Psal. ΧVΙΙΙ, 5; Rom. x, 18. 26 Ptal. Ciz, 1. Variæ lectiones et notæ. (78 79) Inclusa absunt Α. Nescio, utrum Hentenius legerit τῇ τε φύσει, 2η Εκ τε φύσεως. Conjici etiam possit ἅτε φύ σει. Inclusa absunt Δ. (g) Quam ex substantia, etc. Quam a natura adjunctam habebat. In vocabulo συγκληροῦν που ubique urgenda est notio hæreditatis.

inquit, είπε operibus moriua est *. Ut cognoscant μένων. Η πίστις γάρ, φησί, χωρίς των έργων Deum, te solum verum Deum et me. νεκρά ἐστιν. Ἵνα γινώσκωσι Θεόν, σὲ τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν καὶ ἐμέ. Solum autem verum Deum dixit Patrem,ad differentiam falso dictorum deorum: non verorum quilem, sed tamen dictorum. Non autem seipsum exclusit, quin verus esset Deus. Nam quonam pacto id facere potuit, quod se veritatem vocat dicens: Ego sum veritas"; et se Patri prædicat equalem, cam multis aliis in locis, tum ubi ait: Ego et Pater unUM sumus”? Non hoc ergo nunc etiam de se ipso dixit, ut quod ex his quæ frequenter docuit notum est. Siquidem neque Spiritus sancti bic meminit, utpote de quo significaverat in his quæ docuerat, nempe cum esset ille Paracletus, qui duceret eos in omnem veritatem, sicut prædictum est. Vers. 4. Ego-terram. - Supér terram dixit. Nam in coelo glorifcatus fuerat, ex natura habens gloriam et ab angelis adoratus. Non ergo de illa loqui tur gloria, quanı ex substantia sua hæreditario jure possidet; nain illain, etsi nemo eum glorificet plenam habet, sed hanc dicit, quæ ab hominum cultu resultat.Nempe tale est et illud, Glorifica Filium tuum. Et ut scias quod de bac gloria loquatur, subjungit: Vers. 4. Opus facerem. Prædicationem Evangelii. Auqui res adhuc in principiis erat: quomodo ergo dicit Consummavi? Quia quidquid suarum erat partium jam impleverat. Aut futurum dicit, tanquam præteritum¸ Vel hoc dixit, quia jam radicem bonorum jecerat, quæ omnino fructum erat productura. Ipse ergo Patreni glorificavit in terra, utpote data jam de eo notitia universo orbi per Evangelium quod per apostolos in universo mundo praedicandum erat. Nam In omnem, inquit, terram exivit sonus eorum, el in fines orbis terræ verba eorum”. Eum quoque glorificavit, omnia ei ascribendo, tam docirinas quam signa. Vers. 5. Ette. Ego quidem glorificavi te in tcrra, ut signifcatum est: tu vero gloridea me gloris divinitatis, quam habui ante mundi constitutiorem. Glorifca me hominem apud teipsum, regali solio dignum apud te fudicans; de quo ait Propheta: Dixit Dominus Domino meo, hoc est, Pater Pilio, Sede a dextris meis™.Glorifica me gloria quam habui ut Deus, priusquam hic mundus esset, apud tuam at Jac. 11, 20. & Joan. χιν, 6. Μόνον δὲ ἀληθινὸν Θεὸν εἶπε τὸν Πατέρα προς διαστολὴν τῶν ψευδωνύμων θεῶν, τῶν οὐκ ὄντων μὲν, λεγομένων δέ. Οὐ μὴν ἑαυτὸν ἐξέβαλε τοῦ εἶναι ἀληθινὸν Θεόν. Πῶς γάρ; ός γε ἀλήθειαν ἑαυτὸν καλεί, λέγων· 'Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια· καὶ ἴσον ἐπι τὸν τῷ Πατρὶ κηρύττει, [ἐν ἄλλοις τε (78-79) πολλοίς, καὶ ἐν οἷς φησὶν, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Οὐκ εἶπεν οὖν τοῦτο καὶ περὶ ἑαυτοῦ νῦν, ὡς ήδη γνώριμον ἀφ᾽ ὧν πολλάκις ἐδίδαξε. Καὶ γὰρ οὐδὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εμνημόνευσεν ἐνταῦθα, ὡς καὶ περὶ τούτου δηλώσας ἀφ᾽ ὧν ἐδίδαξε, καὶ ὡς αὐτοῦ τοῦ Παρακλήτου ὁδηγήσοντος αὐτοὺς εἰς τα σαν τὴν ἀλήθειαν, καθώς προείρηται.] Εγώ – γῆς. – Επὶ τῆς γῆς εἶπε, διότι ἐν τῷ οὐρανῷ ἐδεδόξαστο, ἔν τε φύσει τὴν δόξαν ἔχων, καὶ παρὰ τῶν ἀγγέλων προσκυνούμενος. Οὐ τοίνυν περὶ ἐκείνης τῆς δόξης λέγει, τῆς τῇ εὐσέβ αὐτοῦ συγκεκληρωμένης· ἐκείνην γάρ, καὶ εἰ μηδείς ἐδόξαζεν αὐτὸν, ἔχει πεπληρωμένην· ἀλλὰ ταύτην φησί, τὴν ἀπὸ τῆς λατρείας τῶν ἀνθρώπων γινομέ ντιν. [Οὐκοῦν τοιοῦτόν ἐστι καὶ τό· Δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι περὶ ταύτης τῆς δόξης φησὶν, επήγαγε·] Τὸ ἔργον — ποιήσω. Το κήρυγμα τοῦ Ευαγγε λίου. Καὶ μὴν ἀρχὴν ἔτι τὸ πρᾶγμα εἶχε, πῶς οὖν λέγει Ετελείωσά; Οτι πᾶν τὸ ἑαυτοῦ πεποίηκεν Ο ήδη. Η τὸ ἐσόμενον ὡς γεγενημένον λέγει. Η τοῦτο εἶπεν ὡς τὴν βίζαν τῶν ἀγαθῶν καταβαλλόμενος, ἥτις πάντως ἔμελλε καρποφορήσει. Αὐτὸς οὖν τὸν Πατέρα ἐδόξασεν ἐπὶ τῆς γῆς, ἤδη γνωρίσας αὐτὸν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου 8 ἔμελλε κηρυχθῆναι ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διὰ τῶν ἀποστόλων. Εἰς πᾶσαν γάρ, φησί, τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Ἐδόξασε δὲ αὐτὸν, καὶ ὡς τὰ πάντα αὐτῷ ἐπιγραφόμενος, καὶ τὰς διδασκαλίας, καὶ τὰ σημεῖα. Καὶ σοί. Ἐγὼ μὲν ἐδόξασά σε ἐπὶ τῆς γῆς, ὡς δεδήλωται· σὺ δὲ δόξασόν με παρὰ σεαυτῷ τῇ δόξῃ τῆς θεότητος, ᾗ εἶχον πρὸ τοῦ κόσμου. Δόξασόν με τὸν ἄνθρωπον παρὰ σεαυτῷ, τῆς παρὰ σοὶ βασιλικῆς καθέδρας ἀξιώσας, περὶ οὗ φησιν ὁ Προφήτης - Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, τουτέστιν ὁ Πατέρ τῷ Υἱῷ, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου· δόξασόν με τῇ δόξη. ᾗ εἶχον ὡς Θεός, πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι, παρέ δ * Joan. x, 50. 37 Psal. ΧVΙΙΙ, 5; Rom. x, 18. 26 Ptal. Ciz, 1. Variæ lectiones et notæ. (78 79) Inclusa absunt Α. Nescio, utrum Hentenius legerit τῇ τε φύσει, 2η Εκ τε φύσεως. Conjici etiam possit ἅτε φύ σει. Inclusa absunt Δ. (g) Quam ex substantia, etc. Quam a natura adjunctam habebat. In vocabulo συγκληροῦν που ubique urgenda est notio hæreditatis.

CAP. XVII. τῇ σῇ ἐξουσία· πρὸ τοῦ τὸν κόσμον γενέσθαι, τουτ- potestatem; priusquam hic mundus feret, id est, a::!e ἐστι πρὸ πάντων καὶ ἀεί. [τὸ δὲ Καὶ νῦν, ἀντὶ omnia et semper. Quod autem dicitur, Et nunc, τοῦ. Λοιπόν. est, Deinceps. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν ἀπολαύσομεν ταύτης τῆς δόξης· ἐὰν μιμησώμεθα αὐτόν. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος· Είπερ συμπάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν. Μυρίων ἄρα δακρύων ἄξιοι πάντως οι, τοιαύτης προκειμένης δόξης, ἐκπίπτοντες αὐτῆς διὰ ῥαθυμίαν, καὶ δίκην μαινομένων καὶ ἀνοήτων ἐπιβουλεύοντες ἑαυτοῖς. Καὶ εἰ μὴ κόλασις γὰρ ἦν, ἀθλιώτατοι οί, συμβασιλεῦσαι καὶ συνδοξασθῆναι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ παρόν, τηλικούτων ἀγαθῶν ἑαυτοὺς ἀποστεροῦντες. Οὐκ ἄξια γὰρ, φησί, τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς]. Εφανέρωσα – ἀνθρώποις. Εἰπὼν ὅτι τὸ ἔργον ἐτελείωσα, επεξηγεῖται τὸν λόγον. Καὶ μὴν τοῖς Ἰουδαίοις πεφανερωμένον ἦν τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ᾔδεισαν γὰρ ὅτι Θεός ἐστιν· ἀλλὰ περὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν λέγει, οἷς ἄγνωστον τοῦτο ἦν. Η όνομα λέγει τὸ πατρικὸν, ὅτι ἐστὶ Πατὴρ Υἱοῦ γνησίου. Τοῦτο γὰρ ἀφανὲς αὐτοῖς ἐν παρ' αὐτοῦ ἐφανερώθη. ἦσαν. Ὡς θεοῦ. Οὓς Καὶ δέδωκας. Ως ἴσῳ Περὶ τῶν ἀποστόλων δὲ ὁ λόγος. Δείκνυσι δὲ κανταῦθα ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος, καὶ ὅτι βούλημά ἐστι τοῦ Πατρὸς τὸ πιστεύειν αὐτοὺς εἰς τὸν Υἱόν· εἰ γὰρ, ὥς τινες ληροῦσιν, ὅτε ἦσαν τοῦ Πατρός, οὐκ ἦσαν τοῦ Υἱοῦ, λοιπόν, δοὺς αὐτοὺς τῷ Υἱῷ, ἐξέστη αὐτῶν, ὅπερ ἄτοπον. Δέδωκας δέ μοι, εἶπε, καθ' δν εἴρηκε λόγον πρότερον· ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν. ᾿Αλλὰ πῶς εἴρηκεν· οὓς δέδωκάς μοι ἐκ τοῦ κόσμου; προλαβών γὰρ ἔφη πρὸς αὐτοὺς ὅτι Ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστέ. Κόσμον ἐκεῖ μὲν τοὺς πονηρού; ὠνόμασεν, ἐνταῦθα δὲ λέγει τὴν κτίσιν ταύτην. Καὶ -- τετηρήκασι. Το θέλημά σου πεπληρώσα σιν, ἐν τῷ πιστεῦσαι εἰς ἐμέ. Nür ἐστι. Λῦν, ἤτοι μετὰ τὸ μαθεῖν, Εγνωσαν ότι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, τουτο ἐστιν, Όσα λέγω καὶ διδάσκω, ἀπὸ σοῦ εἰσι, τά εἰσιν ἐντάλματα, καὶ οὐδὲν ἴδιον ἐμοὶ ἢ ἀλλότριον σου. Εἶτα λέγει καὶ πόθεν τοῦτο ἔγνωσαν. Ότι ἀπέστειλας. Τοῦτο ἔγνωσαν ἀπὸ τῶν ῥημάτων ὧν δέδωκα αὐτοῖς. Καὶ γὰρ διαρρήδην ἐδίδασκον ὅτι τὰ εἰσιν ὅτα λέγω καὶ διδάσκω, καὶ αὐτοὶ ἔλαβον εὐπειθῶς. Ταῦτα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα διαλέγεται πρὸς τὸν Πατέρα, δεικνύων τοῖς μαθηταῖς οἷον έχει φίλτρον αὐτῶν. Ὁ γὰρ μὴ μόνον τὰ παρ' ἑαυτοῦ παρέχων, ἀλλὰ καὶ ἄλλον εἰς τοῦτο παρακαλῶν, πλείονα δεικνύει τὸν πόθον. • Rom. vult, 17. boc Et nos ergo hac fruemur gloria, si eum fuerinius imitati. Ait enim Paulus: Si compatimur ut et conglorifcemur ". Omuino sane innumeris digui sunt lacrymis, qui cum proposita sit hujusmodi gloria, sua segnitie ab ea exciderint, et more insanientium ac dementium sibi ipsis insidias paraverint. Nam etsi nullum esset supplicium, miserrimi tamen judicarentur: qui cum sibi paratum fuisset, ut cum Filjo Dei conregnarent et conglorificarentur, ipsisese talibus privassent bonis. Non sunt enim condigna affli. ctiones hujus temporis ad futuram gloriam,quæ manifestabitur erga nos”. Vers. 6. Manifestari — hominibus. Postquam dixit: Opus consummavi, explan»t nunc sermonem. Atqui Judæis manifestatum erat nomen ejus; noverant enim quod Deus esset, sed hoc de aliis dicit gentibus, quibus id ignotum erat. Aut nomen dicit paternum, quod Pater sit Filii naturalis. Nam cum id eos lateret, ab ipso manifestatum est. Vers. 6. Quos erant. Tanquam Dei: Vers. 6. Ει — dedisti. Tanquam æquali. Est autem de apostolis sermo. Quo etiam hic ostendit, quod non sit Deo contrarius, quodque Patris est voluntas ut credant in Filium. Nam si, ut quidam nugantur, cum Patris erant, non eraut alii, consequens est ul, cum eos dederit Filio, alienaverit cos; quod absurdum est. Dedisti, inquit, mihi, juxta quem modum etiam prius dixerat, Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, trazerit eum“. Sed quomodo dixit › Quos dedisti mihi de mundo, cum prius dixerit ad eos: De mundo non estis **? Ibi quidem malos appellavit mundum: hic vero fabricam ipsam mundialem. Vers. 6. Et. servaverunt. Voluntatem tuam compleverunt, credendo in me. suni. Vers. 7. Nunc Nanc, postquam videlicet didiceruut, cognoverunt quod omnia quæ dedisti mihi, hoc est, Quæcunque dico ac doceo, abs te εκκί, ιuή sunt præcepta, et nihil mihi proprium est aut alienum a te. Deinde etiam dicit unde hoc cognoverunt. Vers. 8. Quia misisti. Hoc cognoverunt ex verbis, quæ dedi eis. Siquidem aperte docebamu lua esse quæcunque dicebam aç docebam. Et ipsi acceperunt, facile persuasi. Hæc autem et similia loquitur ad Patrem, ostendens discipulis, quem erga illos haberet amorem, Nam qui non tantum sua tribuit, sed et alium ad hoc precatur, vehementissimum ostendit deside. rium. ** ibid. 18. * Joan. vi, 44. * Joan. xv, 19. Inclusa absunt A. Variæ lectiones et notæ. Kai à, pro ¿sa, B. "Eyvwsav autem, loco ἔγνωσαν versu 7, cum Chrysostomo legit, qui ve 7 et 8 confud t.

CAP. XVII. τῇ σῇ ἐξουσία· πρὸ τοῦ τὸν κόσμον γενέσθαι, τουτ- potestatem; priusquam hic mundus feret, id est, a::!e ἐστι πρὸ πάντων καὶ ἀεί. [τὸ δὲ Καὶ νῦν, ἀντὶ omnia et semper. Quod autem dicitur, Et nunc, τοῦ. Λοιπόν. est, Deinceps. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν ἀπολαύσομεν ταύτης τῆς δόξης· ἐὰν μιμησώμεθα αὐτόν. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος· Είπερ συμπάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν. Μυρίων ἄρα δακρύων ἄξιοι πάντως οι, τοιαύτης προκειμένης δόξης, ἐκπίπτοντες αὐτῆς διὰ ῥαθυμίαν, καὶ δίκην μαινομένων καὶ ἀνοήτων ἐπιβουλεύοντες ἑαυτοῖς. Καὶ εἰ μὴ κόλασις γὰρ ἦν, ἀθλιώτατοι οί, συμβασιλεῦσαι καὶ συνδοξασθῆναι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ παρόν, τηλικούτων ἀγαθῶν ἑαυτοὺς ἀποστεροῦντες. Οὐκ ἄξια γὰρ, φησί, τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς]. Εφανέρωσα – ἀνθρώποις. Εἰπὼν ὅτι τὸ ἔργον ἐτελείωσα, επεξηγεῖται τὸν λόγον. Καὶ μὴν τοῖς Ἰουδαίοις πεφανερωμένον ἦν τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ᾔδεισαν γὰρ ὅτι Θεός ἐστιν· ἀλλὰ περὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν λέγει, οἷς ἄγνωστον τοῦτο ἦν. Η όνομα λέγει τὸ πατρικὸν, ὅτι ἐστὶ Πατὴρ Υἱοῦ γνησίου. Τοῦτο γὰρ ἀφανὲς αὐτοῖς ἐν παρ' αὐτοῦ ἐφανερώθη. ἦσαν. Ὡς θεοῦ. Οὓς Καὶ δέδωκας. Ως ἴσῳ Περὶ τῶν ἀποστόλων δὲ ὁ λόγος. Δείκνυσι δὲ κανταῦθα ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος, καὶ ὅτι βούλημά ἐστι τοῦ Πατρὸς τὸ πιστεύειν αὐτοὺς εἰς τὸν Υἱόν· εἰ γὰρ, ὥς τινες ληροῦσιν, ὅτε ἦσαν τοῦ Πατρός, οὐκ ἦσαν τοῦ Υἱοῦ, λοιπόν, δοὺς αὐτοὺς τῷ Υἱῷ, ἐξέστη αὐτῶν, ὅπερ ἄτοπον. Δέδωκας δέ μοι, εἶπε, καθ' δν εἴρηκε λόγον πρότερον· ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν. ᾿Αλλὰ πῶς εἴρηκεν· οὓς δέδωκάς μοι ἐκ τοῦ κόσμου; προλαβών γὰρ ἔφη πρὸς αὐτοὺς ὅτι Ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστέ. Κόσμον ἐκεῖ μὲν τοὺς πονηρού; ὠνόμασεν, ἐνταῦθα δὲ λέγει τὴν κτίσιν ταύτην. Καὶ -- τετηρήκασι. Το θέλημά σου πεπληρώσα σιν, ἐν τῷ πιστεῦσαι εἰς ἐμέ. Nür ἐστι. Λῦν, ἤτοι μετὰ τὸ μαθεῖν, Εγνωσαν ότι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, τουτο ἐστιν, Όσα λέγω καὶ διδάσκω, ἀπὸ σοῦ εἰσι, τά εἰσιν ἐντάλματα, καὶ οὐδὲν ἴδιον ἐμοὶ ἢ ἀλλότριον σου. Εἶτα λέγει καὶ πόθεν τοῦτο ἔγνωσαν. Ότι ἀπέστειλας. Τοῦτο ἔγνωσαν ἀπὸ τῶν ῥημάτων ὧν δέδωκα αὐτοῖς. Καὶ γὰρ διαρρήδην ἐδίδασκον ὅτι τὰ εἰσιν ὅτα λέγω καὶ διδάσκω, καὶ αὐτοὶ ἔλαβον εὐπειθῶς. Ταῦτα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα διαλέγεται πρὸς τὸν Πατέρα, δεικνύων τοῖς μαθηταῖς οἷον έχει φίλτρον αὐτῶν. Ὁ γὰρ μὴ μόνον τὰ παρ' ἑαυτοῦ παρέχων, ἀλλὰ καὶ ἄλλον εἰς τοῦτο παρακαλῶν, πλείονα δεικνύει τὸν πόθον. • Rom. vult, 17. boc Et nos ergo hac fruemur gloria, si eum fuerinius imitati. Ait enim Paulus: Si compatimur ut et conglorifcemur ". Omuino sane innumeris digui sunt lacrymis, qui cum proposita sit hujusmodi gloria, sua segnitie ab ea exciderint, et more insanientium ac dementium sibi ipsis insidias paraverint. Nam etsi nullum esset supplicium, miserrimi tamen judicarentur: qui cum sibi paratum fuisset, ut cum Filjo Dei conregnarent et conglorificarentur, ipsisese talibus privassent bonis. Non sunt enim condigna affli. ctiones hujus temporis ad futuram gloriam,quæ manifestabitur erga nos”. Vers. 6. Manifestari — hominibus. Postquam dixit: Opus consummavi, explan»t nunc sermonem. Atqui Judæis manifestatum erat nomen ejus; noverant enim quod Deus esset, sed hoc de aliis dicit gentibus, quibus id ignotum erat. Aut nomen dicit paternum, quod Pater sit Filii naturalis. Nam cum id eos lateret, ab ipso manifestatum est. Vers. 6. Quos erant. Tanquam Dei: Vers. 6. Ει — dedisti. Tanquam æquali. Est autem de apostolis sermo. Quo etiam hic ostendit, quod non sit Deo contrarius, quodque Patris est voluntas ut credant in Filium. Nam si, ut quidam nugantur, cum Patris erant, non eraut alii, consequens est ul, cum eos dederit Filio, alienaverit cos; quod absurdum est. Dedisti, inquit, mihi, juxta quem modum etiam prius dixerat, Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, trazerit eum“. Sed quomodo dixit › Quos dedisti mihi de mundo, cum prius dixerit ad eos: De mundo non estis **? Ibi quidem malos appellavit mundum: hic vero fabricam ipsam mundialem. Vers. 6. Et. servaverunt. Voluntatem tuam compleverunt, credendo in me. suni. Vers. 7. Nunc Nanc, postquam videlicet didiceruut, cognoverunt quod omnia quæ dedisti mihi, hoc est, Quæcunque dico ac doceo, abs te εκκί, ιuή sunt præcepta, et nihil mihi proprium est aut alienum a te. Deinde etiam dicit unde hoc cognoverunt. Vers. 8. Quia misisti. Hoc cognoverunt ex verbis, quæ dedi eis. Siquidem aperte docebamu lua esse quæcunque dicebam aç docebam. Et ipsi acceperunt, facile persuasi. Hæc autem et similia loquitur ad Patrem, ostendens discipulis, quem erga illos haberet amorem, Nam qui non tantum sua tribuit, sed et alium ad hoc precatur, vehementissimum ostendit deside. rium. ** ibid. 18. * Joan. vi, 44. * Joan. xv, 19. Inclusa absunt A. Variæ lectiones et notæ. Kai à, pro ¿sa, B. "Eyvwsav autem, loco ἔγνωσαν versu 7, cum Chrysostomo legit, qui ve 7 et 8 confud t.

CAP. XVII. τῇ σῇ ἐξουσία· πρὸ τοῦ τὸν κόσμον γενέσθαι, τουτ- potestatem; priusquam hic mundus feret, id est, a::!e ἐστι πρὸ πάντων καὶ ἀεί. [τὸ δὲ Καὶ νῦν, ἀντὶ omnia et semper. Quod autem dicitur, Et nunc, τοῦ. Λοιπόν. est, Deinceps. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν ἀπολαύσομεν ταύτης τῆς δόξης· ἐὰν μιμησώμεθα αὐτόν. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος· Είπερ συμπάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν. Μυρίων ἄρα δακρύων ἄξιοι πάντως οι, τοιαύτης προκειμένης δόξης, ἐκπίπτοντες αὐτῆς διὰ ῥαθυμίαν, καὶ δίκην μαινομένων καὶ ἀνοήτων ἐπιβουλεύοντες ἑαυτοῖς. Καὶ εἰ μὴ κόλασις γὰρ ἦν, ἀθλιώτατοι οί, συμβασιλεῦσαι καὶ συνδοξασθῆναι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ παρόν, τηλικούτων ἀγαθῶν ἑαυτοὺς ἀποστεροῦντες. Οὐκ ἄξια γὰρ, φησί, τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς]. Εφανέρωσα – ἀνθρώποις. Εἰπὼν ὅτι τὸ ἔργον ἐτελείωσα, επεξηγεῖται τὸν λόγον. Καὶ μὴν τοῖς Ἰουδαίοις πεφανερωμένον ἦν τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ᾔδεισαν γὰρ ὅτι Θεός ἐστιν· ἀλλὰ περὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν λέγει, οἷς ἄγνωστον τοῦτο ἦν. Η όνομα λέγει τὸ πατρικὸν, ὅτι ἐστὶ Πατὴρ Υἱοῦ γνησίου. Τοῦτο γὰρ ἀφανὲς αὐτοῖς ἐν παρ' αὐτοῦ ἐφανερώθη. ἦσαν. Ὡς θεοῦ. Οὓς Καὶ δέδωκας. Ως ἴσῳ Περὶ τῶν ἀποστόλων δὲ ὁ λόγος. Δείκνυσι δὲ κανταῦθα ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος, καὶ ὅτι βούλημά ἐστι τοῦ Πατρὸς τὸ πιστεύειν αὐτοὺς εἰς τὸν Υἱόν· εἰ γὰρ, ὥς τινες ληροῦσιν, ὅτε ἦσαν τοῦ Πατρός, οὐκ ἦσαν τοῦ Υἱοῦ, λοιπόν, δοὺς αὐτοὺς τῷ Υἱῷ, ἐξέστη αὐτῶν, ὅπερ ἄτοπον. Δέδωκας δέ μοι, εἶπε, καθ' δν εἴρηκε λόγον πρότερον· ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν. ᾿Αλλὰ πῶς εἴρηκεν· οὓς δέδωκάς μοι ἐκ τοῦ κόσμου; προλαβών γὰρ ἔφη πρὸς αὐτοὺς ὅτι Ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστέ. Κόσμον ἐκεῖ μὲν τοὺς πονηρού; ὠνόμασεν, ἐνταῦθα δὲ λέγει τὴν κτίσιν ταύτην. Καὶ -- τετηρήκασι. Το θέλημά σου πεπληρώσα σιν, ἐν τῷ πιστεῦσαι εἰς ἐμέ. Nür ἐστι. Λῦν, ἤτοι μετὰ τὸ μαθεῖν, Εγνωσαν ότι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, τουτο ἐστιν, Όσα λέγω καὶ διδάσκω, ἀπὸ σοῦ εἰσι, τά εἰσιν ἐντάλματα, καὶ οὐδὲν ἴδιον ἐμοὶ ἢ ἀλλότριον σου. Εἶτα λέγει καὶ πόθεν τοῦτο ἔγνωσαν. Ότι ἀπέστειλας. Τοῦτο ἔγνωσαν ἀπὸ τῶν ῥημάτων ὧν δέδωκα αὐτοῖς. Καὶ γὰρ διαρρήδην ἐδίδασκον ὅτι τὰ εἰσιν ὅτα λέγω καὶ διδάσκω, καὶ αὐτοὶ ἔλαβον εὐπειθῶς. Ταῦτα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα διαλέγεται πρὸς τὸν Πατέρα, δεικνύων τοῖς μαθηταῖς οἷον έχει φίλτρον αὐτῶν. Ὁ γὰρ μὴ μόνον τὰ παρ' ἑαυτοῦ παρέχων, ἀλλὰ καὶ ἄλλον εἰς τοῦτο παρακαλῶν, πλείονα δεικνύει τὸν πόθον. • Rom. vult, 17. boc Et nos ergo hac fruemur gloria, si eum fuerinius imitati. Ait enim Paulus: Si compatimur ut et conglorifcemur ". Omuino sane innumeris digui sunt lacrymis, qui cum proposita sit hujusmodi gloria, sua segnitie ab ea exciderint, et more insanientium ac dementium sibi ipsis insidias paraverint. Nam etsi nullum esset supplicium, miserrimi tamen judicarentur: qui cum sibi paratum fuisset, ut cum Filjo Dei conregnarent et conglorificarentur, ipsisese talibus privassent bonis. Non sunt enim condigna affli. ctiones hujus temporis ad futuram gloriam,quæ manifestabitur erga nos”. Vers. 6. Manifestari — hominibus. Postquam dixit: Opus consummavi, explan»t nunc sermonem. Atqui Judæis manifestatum erat nomen ejus; noverant enim quod Deus esset, sed hoc de aliis dicit gentibus, quibus id ignotum erat. Aut nomen dicit paternum, quod Pater sit Filii naturalis. Nam cum id eos lateret, ab ipso manifestatum est. Vers. 6. Quos erant. Tanquam Dei: Vers. 6. Ει — dedisti. Tanquam æquali. Est autem de apostolis sermo. Quo etiam hic ostendit, quod non sit Deo contrarius, quodque Patris est voluntas ut credant in Filium. Nam si, ut quidam nugantur, cum Patris erant, non eraut alii, consequens est ul, cum eos dederit Filio, alienaverit cos; quod absurdum est. Dedisti, inquit, mihi, juxta quem modum etiam prius dixerat, Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, trazerit eum“. Sed quomodo dixit › Quos dedisti mihi de mundo, cum prius dixerit ad eos: De mundo non estis **? Ibi quidem malos appellavit mundum: hic vero fabricam ipsam mundialem. Vers. 6. Et. servaverunt. Voluntatem tuam compleverunt, credendo in me. suni. Vers. 7. Nunc Nanc, postquam videlicet didiceruut, cognoverunt quod omnia quæ dedisti mihi, hoc est, Quæcunque dico ac doceo, abs te εκκί, ιuή sunt præcepta, et nihil mihi proprium est aut alienum a te. Deinde etiam dicit unde hoc cognoverunt. Vers. 8. Quia misisti. Hoc cognoverunt ex verbis, quæ dedi eis. Siquidem aperte docebamu lua esse quæcunque dicebam aç docebam. Et ipsi acceperunt, facile persuasi. Hæc autem et similia loquitur ad Patrem, ostendens discipulis, quem erga illos haberet amorem, Nam qui non tantum sua tribuit, sed et alium ad hoc precatur, vehementissimum ostendit deside. rium. ** ibid. 18. * Joan. vi, 44. * Joan. xv, 19. Inclusa absunt A. Variæ lectiones et notæ. Kai à, pro ¿sa, B. "Eyvwsav autem, loco ἔγνωσαν versu 7, cum Chrysostomo legit, qui ve 7 et 8 confud t.

CAP. XVII. τῇ σῇ ἐξουσία· πρὸ τοῦ τὸν κόσμον γενέσθαι, τουτ- potestatem; priusquam hic mundus feret, id est, a::!e ἐστι πρὸ πάντων καὶ ἀεί. [τὸ δὲ Καὶ νῦν, ἀντὶ omnia et semper. Quod autem dicitur, Et nunc, τοῦ. Λοιπόν. est, Deinceps. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν ἀπολαύσομεν ταύτης τῆς δόξης· ἐὰν μιμησώμεθα αὐτόν. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος· Είπερ συμπάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν. Μυρίων ἄρα δακρύων ἄξιοι πάντως οι, τοιαύτης προκειμένης δόξης, ἐκπίπτοντες αὐτῆς διὰ ῥαθυμίαν, καὶ δίκην μαινομένων καὶ ἀνοήτων ἐπιβουλεύοντες ἑαυτοῖς. Καὶ εἰ μὴ κόλασις γὰρ ἦν, ἀθλιώτατοι οί, συμβασιλεῦσαι καὶ συνδοξασθῆναι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ παρόν, τηλικούτων ἀγαθῶν ἑαυτοὺς ἀποστεροῦντες. Οὐκ ἄξια γὰρ, φησί, τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς]. Εφανέρωσα – ἀνθρώποις. Εἰπὼν ὅτι τὸ ἔργον ἐτελείωσα, επεξηγεῖται τὸν λόγον. Καὶ μὴν τοῖς Ἰουδαίοις πεφανερωμένον ἦν τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ᾔδεισαν γὰρ ὅτι Θεός ἐστιν· ἀλλὰ περὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν λέγει, οἷς ἄγνωστον τοῦτο ἦν. Η όνομα λέγει τὸ πατρικὸν, ὅτι ἐστὶ Πατὴρ Υἱοῦ γνησίου. Τοῦτο γὰρ ἀφανὲς αὐτοῖς ἐν παρ' αὐτοῦ ἐφανερώθη. ἦσαν. Ὡς θεοῦ. Οὓς Καὶ δέδωκας. Ως ἴσῳ Περὶ τῶν ἀποστόλων δὲ ὁ λόγος. Δείκνυσι δὲ κανταῦθα ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος, καὶ ὅτι βούλημά ἐστι τοῦ Πατρὸς τὸ πιστεύειν αὐτοὺς εἰς τὸν Υἱόν· εἰ γὰρ, ὥς τινες ληροῦσιν, ὅτε ἦσαν τοῦ Πατρός, οὐκ ἦσαν τοῦ Υἱοῦ, λοιπόν, δοὺς αὐτοὺς τῷ Υἱῷ, ἐξέστη αὐτῶν, ὅπερ ἄτοπον. Δέδωκας δέ μοι, εἶπε, καθ' δν εἴρηκε λόγον πρότερον· ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρὸς ἐμὲ, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν. ᾿Αλλὰ πῶς εἴρηκεν· οὓς δέδωκάς μοι ἐκ τοῦ κόσμου; προλαβών γὰρ ἔφη πρὸς αὐτοὺς ὅτι Ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστέ. Κόσμον ἐκεῖ μὲν τοὺς πονηρού; ὠνόμασεν, ἐνταῦθα δὲ λέγει τὴν κτίσιν ταύτην. Καὶ -- τετηρήκασι. Το θέλημά σου πεπληρώσα σιν, ἐν τῷ πιστεῦσαι εἰς ἐμέ. Nür ἐστι. Λῦν, ἤτοι μετὰ τὸ μαθεῖν, Εγνωσαν ότι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, τουτο ἐστιν, Όσα λέγω καὶ διδάσκω, ἀπὸ σοῦ εἰσι, τά εἰσιν ἐντάλματα, καὶ οὐδὲν ἴδιον ἐμοὶ ἢ ἀλλότριον σου. Εἶτα λέγει καὶ πόθεν τοῦτο ἔγνωσαν. Ότι ἀπέστειλας. Τοῦτο ἔγνωσαν ἀπὸ τῶν ῥημάτων ὧν δέδωκα αὐτοῖς. Καὶ γὰρ διαρρήδην ἐδίδασκον ὅτι τὰ εἰσιν ὅτα λέγω καὶ διδάσκω, καὶ αὐτοὶ ἔλαβον εὐπειθῶς. Ταῦτα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα διαλέγεται πρὸς τὸν Πατέρα, δεικνύων τοῖς μαθηταῖς οἷον έχει φίλτρον αὐτῶν. Ὁ γὰρ μὴ μόνον τὰ παρ' ἑαυτοῦ παρέχων, ἀλλὰ καὶ ἄλλον εἰς τοῦτο παρακαλῶν, πλείονα δεικνύει τὸν πόθον. • Rom. vult, 17. boc Et nos ergo hac fruemur gloria, si eum fuerinius imitati. Ait enim Paulus: Si compatimur ut et conglorifcemur ". Omuino sane innumeris digui sunt lacrymis, qui cum proposita sit hujusmodi gloria, sua segnitie ab ea exciderint, et more insanientium ac dementium sibi ipsis insidias paraverint. Nam etsi nullum esset supplicium, miserrimi tamen judicarentur: qui cum sibi paratum fuisset, ut cum Filjo Dei conregnarent et conglorificarentur, ipsisese talibus privassent bonis. Non sunt enim condigna affli. ctiones hujus temporis ad futuram gloriam,quæ manifestabitur erga nos”. Vers. 6. Manifestari — hominibus. Postquam dixit: Opus consummavi, explan»t nunc sermonem. Atqui Judæis manifestatum erat nomen ejus; noverant enim quod Deus esset, sed hoc de aliis dicit gentibus, quibus id ignotum erat. Aut nomen dicit paternum, quod Pater sit Filii naturalis. Nam cum id eos lateret, ab ipso manifestatum est. Vers. 6. Quos erant. Tanquam Dei: Vers. 6. Ει — dedisti. Tanquam æquali. Est autem de apostolis sermo. Quo etiam hic ostendit, quod non sit Deo contrarius, quodque Patris est voluntas ut credant in Filium. Nam si, ut quidam nugantur, cum Patris erant, non eraut alii, consequens est ul, cum eos dederit Filio, alienaverit cos; quod absurdum est. Dedisti, inquit, mihi, juxta quem modum etiam prius dixerat, Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, trazerit eum“. Sed quomodo dixit › Quos dedisti mihi de mundo, cum prius dixerit ad eos: De mundo non estis **? Ibi quidem malos appellavit mundum: hic vero fabricam ipsam mundialem. Vers. 6. Et. servaverunt. Voluntatem tuam compleverunt, credendo in me. suni. Vers. 7. Nunc Nanc, postquam videlicet didiceruut, cognoverunt quod omnia quæ dedisti mihi, hoc est, Quæcunque dico ac doceo, abs te εκκί, ιuή sunt præcepta, et nihil mihi proprium est aut alienum a te. Deinde etiam dicit unde hoc cognoverunt. Vers. 8. Quia misisti. Hoc cognoverunt ex verbis, quæ dedi eis. Siquidem aperte docebamu lua esse quæcunque dicebam aç docebam. Et ipsi acceperunt, facile persuasi. Hæc autem et similia loquitur ad Patrem, ostendens discipulis, quem erga illos haberet amorem, Nam qui non tantum sua tribuit, sed et alium ad hoc precatur, vehementissimum ostendit deside. rium. ** ibid. 18. * Joan. vi, 44. * Joan. xv, 19. Inclusa absunt A. Variæ lectiones et notæ. Kai à, pro ¿sa, B. "Eyvwsav autem, loco ἔγνωσαν versu 7, cum Chrysostomo legit, qui ve 7 et 8 confud t.

Vers. 9. Figo rogo. Pro eis te precor, tanquam homo. Nam et hic et in sequenti sententia capitur ερωτώ pro obsecro. Vers. 9. Non sunt. Non pro mundo universo precor, sed pro his qui credunt in me; nam qui in me non credunt, nolunt ut pro eis orem. Frequenter autem ponit verbum dedisti, ut firmius discant, quod Patris voluntas sit ut credatur in Filium. Verum quia, Dedisli, et Tui sunt, ac similia, insipientibus pravas generatura erant suspiciones, nempe quod major et antiquior esset Patris potentia, has solvit dicens: Εγώ — ἐρωτῶ. Ὑπὲρ αὐτῶν παρακαλῶ σε, ὡς ἄνθρωπος. Οὐ - εἰσιν. Οὐ περὶ τοῦ κόσμου παντός παρακαλῶ, ἀλλὰ περὶ τῶν πιστευόντων εἰς ἐμέ. Οἱ γὰρ μὴ πιστεύοντες οὐ θέλουσιν ἵνα περὶ αὐτῶν παρακαλώ.. Πυκνῶς δὲ τίθησι τὸ Δέδωκας, να μάθωσι βεβαιότερον ὅτι θέλημα τοῦ Πατρός ἐστι τὸ πιστεύειν εἰς τὸν Υἱόν. [ Επεὶ δὲ τὸ Δέδωκάς μοι, καὶ τὸ Σοί εἰσι, καὶ τὰ τοιαῦτα ἔμελλον ἐμποιῆσαι τοῖς ἀσυνέτοις ὑποψίας πονηράς ότι μείζων ἡ ἐξουσία τοῦ Πατρὸς καὶ προγενεστέρα, λύει ταύτας λέγων.] ἐμά. Είδες ισοτιμίαν; τοῦτο γὰρ δηλοί νῦν ἡ ἀντιστροφή. Εἰπὼν μὲν οὖν ἔτι Σοί εἰσιν, ἔδειξεν ὅτι καὶ δοθέντες αὐτῷ τῆς ἐξουσίας τοῦ Πατρός εἰσιν. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃ τις ἐντεῦθεν ὅτι ἐξουσιαστικώτερός ἐστιν ὁ Πατήρ, προσέθηκε· Καὶ τὰ ἐμὰ πάντα, σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά. ["Ωστε καὶ πρὸ τοῦ δοθῆναι τοῦ Υἱοῦ ἦσαν, καὶ μετὰ τὸ δοθῆναι τοῦ Πατρός, τουτέστιν ἀεὶ ἀμφοτέρων ὡς ἐποτίμων. Δέδωκας οὖν μοι τοὺς ἐμούς. Δέδωκας δὲ εἶπον οἰκονομικῶς, ἵνα γνῶσιν ὅτι οὐ παρὰ τὸ σὸν θέλημα τούτους ἐπεσπασάμην]. Vers. 10. Ει Καὶ mea. Vides honorum æqualitatem? nam hoc significat nunc ista conversio. Cum enim dixit, Tui sunt, ostendit, quod etiam hi qui sibi dali sunt, paterum sint potestatis, ne quis ergo potentiorem putaret Patrem, addidit: Et mea omnia tua sunt, et tua mea sunt. Itaque etiam antequam darentur, Filii erant, et postquam dati sunt, Patris permanserunt, hoc est, semper amborum, utpote æqualium in honoribus et bonis. Eos ergo mili dedisti, qui mei erant. Dedisti vero dixi dis pensatorie, ut cognoscant, quod non præter voluntatem tuam hos attraxerim. Vers. 10. Et eis. Etiam potestatem (habens in his quæ tua sunt, sicut in his quæ mea: quemadmodum et tu in his quæ mea sunt, sicut in his quæ tua. Vel, glorificatus sum in discipulis, qui mihi dati sunt, agħoscentibus me Dominumn suum, et adorantibus ac prædicantibus me Deum. Καὶ — αὐτοῖ;. Καὶ ἐξουσίαν ἔχω ἐν τοῖς σοῖς ὡς ἐμοῖς, ὥσπερ καὶ σὺ ἐν τοῖς ἐμοῖς ὡς σοῖς. Η, δεδόξασμαι ἐν τοῖς δοθεῖσί μοι μαθηταίς επι γνοῦσι μὲν Κύριον ἑαυτῶν καὶ προσκυνοῦσι καὶ κηρύττουσί με θεόν. Vers. 11. ΕΙ Καὶ mundo. Paulo post moriturus. Rursu:n autem serinoncın de morte sua inducit, commendaturus eos tanquam homo Deo ac Patri. Ait ergo, Jam non sum in mundo, sicut bactenus, cum eis conversar. et confirmans, inungens ac consolans illos. Vers. 11. Ει sual. Nondunι morientes, et propterea tuo egent auxilio. Cum autem dixisset, Jam non sum in mundo, interpretatur hoc dicens: Vers. 11. Ει - venio. Sicut Filius ad Patrem, co.summato jam opere, ut dictum est. Vers. 11, Paler me. Per nomen tuum omni- potens, quod et ego natura habeo. Nam et ego Deus sum. Iterum autem ait, Donasti, ne Deo vide retur esse contrarius. Vel, quod dedisti mihi, tanquam homini. Vers. 11. Ut sint unum. Unitate fidei, quæ in me est, et mutua dilectione, de qua superius multa eis præceperat. Vers. 11. Sicut nos. Prædixit enim, Ego et Pater kaum sumus. Prius autem aliis in locis disserui- * Joan. Χ, 30. Inclusa omittit A. Inclusa absunt A. Πάλιν ἐπάγει Α. "Οτι οὐκ εἰμί Α. κόσμῳ. Μετὰ μικρὸν ἀποθνήσκων. Πάν λιν δὲ εἰσάγει τὸ περὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ, μέλλων αὐτοὺς, ὡς ἄνθρωπος, παραθέσθαι τῷ θεῷ καὶ Πατρί. Φησίν οὖν ἔτι οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμω, καθάπερ ἄχρι νῦν, συνών, καὶ στηρίζων, καὶ ἀλείφων, καὶ παρηγορῶν αὐτούς [ Καὶ εἰσί. Μήπω ἀποθνήσκοντες, καὶ διὰ τοῦτο τῆς σῆς δέονται βοηθείας. Κἰπὼν δὲ ὅτι οὐκ εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ, ἐφερμηνεύει τοῦτο λέγων· Καὶ ἔρχομαι]. Ως Υις πρὸς Πατέρα, τὸ ἔργον τελειώσας, ὡς εἴρηται. Πάτερ — μοι. Διὰ τοῦ ὀνόματός σου τοῦ παντο- δυνάμου 8 ἔχω φύσει κἀγώ. [Θεός γὰρ κἀγώ]. Πάλιν δὲ τὸ Δέδωκα;, ἵνα μὴ δόξῃ ἀντίθεος· ἡ δ δέδωκάς μοι, ὡς ἀνθρώπῳ. Ινα ὦσιν ἔν. Ἵνα ὦσιν ἐν, τῇ ἐνώσει τῆς εἰς ἐμὲ πίστεως, καὶ τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης, [περὶ ἧς ἀνωτέρω πολλὰ αὐτοῖς ἐνετείλατο]. Καθὼς ἡμεῖς. [Προείρηκε γὰρ ὅτι Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Προδιεστειλάμεθα δὲ καὶ Variæ lectiones et notæ. Post Αὐτούς, addit A: Τὲ δὲ καὶ ἐγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι. luclusa absunt Α. Inclusa exciderunt A. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A.

Vers. 9. Figo rogo. Pro eis te precor, tanquam homo. Nam et hic et in sequenti sententia capitur ερωτώ pro obsecro. Vers. 9. Non sunt. Non pro mundo universo precor, sed pro his qui credunt in me; nam qui in me non credunt, nolunt ut pro eis orem. Frequenter autem ponit verbum dedisti, ut firmius discant, quod Patris voluntas sit ut credatur in Filium. Verum quia, Dedisli, et Tui sunt, ac similia, insipientibus pravas generatura erant suspiciones, nempe quod major et antiquior esset Patris potentia, has solvit dicens: Εγώ — ἐρωτῶ. Ὑπὲρ αὐτῶν παρακαλῶ σε, ὡς ἄνθρωπος. Οὐ - εἰσιν. Οὐ περὶ τοῦ κόσμου παντός παρακαλῶ, ἀλλὰ περὶ τῶν πιστευόντων εἰς ἐμέ. Οἱ γὰρ μὴ πιστεύοντες οὐ θέλουσιν ἵνα περὶ αὐτῶν παρακαλώ.. Πυκνῶς δὲ τίθησι τὸ Δέδωκας, να μάθωσι βεβαιότερον ὅτι θέλημα τοῦ Πατρός ἐστι τὸ πιστεύειν εἰς τὸν Υἱόν. [ Επεὶ δὲ τὸ Δέδωκάς μοι, καὶ τὸ Σοί εἰσι, καὶ τὰ τοιαῦτα ἔμελλον ἐμποιῆσαι τοῖς ἀσυνέτοις ὑποψίας πονηράς ότι μείζων ἡ ἐξουσία τοῦ Πατρὸς καὶ προγενεστέρα, λύει ταύτας λέγων.] ἐμά. Είδες ισοτιμίαν; τοῦτο γὰρ δηλοί νῦν ἡ ἀντιστροφή. Εἰπὼν μὲν οὖν ἔτι Σοί εἰσιν, ἔδειξεν ὅτι καὶ δοθέντες αὐτῷ τῆς ἐξουσίας τοῦ Πατρός εἰσιν. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃ τις ἐντεῦθεν ὅτι ἐξουσιαστικώτερός ἐστιν ὁ Πατήρ, προσέθηκε· Καὶ τὰ ἐμὰ πάντα, σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά. ["Ωστε καὶ πρὸ τοῦ δοθῆναι τοῦ Υἱοῦ ἦσαν, καὶ μετὰ τὸ δοθῆναι τοῦ Πατρός, τουτέστιν ἀεὶ ἀμφοτέρων ὡς ἐποτίμων. Δέδωκας οὖν μοι τοὺς ἐμούς. Δέδωκας δὲ εἶπον οἰκονομικῶς, ἵνα γνῶσιν ὅτι οὐ παρὰ τὸ σὸν θέλημα τούτους ἐπεσπασάμην]. Vers. 10. Ει Καὶ mea. Vides honorum æqualitatem? nam hoc significat nunc ista conversio. Cum enim dixit, Tui sunt, ostendit, quod etiam hi qui sibi dali sunt, paterum sint potestatis, ne quis ergo potentiorem putaret Patrem, addidit: Et mea omnia tua sunt, et tua mea sunt. Itaque etiam antequam darentur, Filii erant, et postquam dati sunt, Patris permanserunt, hoc est, semper amborum, utpote æqualium in honoribus et bonis. Eos ergo mili dedisti, qui mei erant. Dedisti vero dixi dis pensatorie, ut cognoscant, quod non præter voluntatem tuam hos attraxerim. Vers. 10. Et eis. Etiam potestatem (habens in his quæ tua sunt, sicut in his quæ mea: quemadmodum et tu in his quæ mea sunt, sicut in his quæ tua. Vel, glorificatus sum in discipulis, qui mihi dati sunt, agħoscentibus me Dominumn suum, et adorantibus ac prædicantibus me Deum. Καὶ — αὐτοῖ;. Καὶ ἐξουσίαν ἔχω ἐν τοῖς σοῖς ὡς ἐμοῖς, ὥσπερ καὶ σὺ ἐν τοῖς ἐμοῖς ὡς σοῖς. Η, δεδόξασμαι ἐν τοῖς δοθεῖσί μοι μαθηταίς επι γνοῦσι μὲν Κύριον ἑαυτῶν καὶ προσκυνοῦσι καὶ κηρύττουσί με θεόν. Vers. 11. ΕΙ Καὶ mundo. Paulo post moriturus. Rursu:n autem serinoncın de morte sua inducit, commendaturus eos tanquam homo Deo ac Patri. Ait ergo, Jam non sum in mundo, sicut bactenus, cum eis conversar. et confirmans, inungens ac consolans illos. Vers. 11. Ει sual. Nondunι morientes, et propterea tuo egent auxilio. Cum autem dixisset, Jam non sum in mundo, interpretatur hoc dicens: Vers. 11. Ει - venio. Sicut Filius ad Patrem, co.summato jam opere, ut dictum est. Vers. 11, Paler me. Per nomen tuum omni- potens, quod et ego natura habeo. Nam et ego Deus sum. Iterum autem ait, Donasti, ne Deo vide retur esse contrarius. Vel, quod dedisti mihi, tanquam homini. Vers. 11. Ut sint unum. Unitate fidei, quæ in me est, et mutua dilectione, de qua superius multa eis præceperat. Vers. 11. Sicut nos. Prædixit enim, Ego et Pater kaum sumus. Prius autem aliis in locis disserui- * Joan. Χ, 30. Inclusa omittit A. Inclusa absunt A. Πάλιν ἐπάγει Α. "Οτι οὐκ εἰμί Α. κόσμῳ. Μετὰ μικρὸν ἀποθνήσκων. Πάν λιν δὲ εἰσάγει τὸ περὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ, μέλλων αὐτοὺς, ὡς ἄνθρωπος, παραθέσθαι τῷ θεῷ καὶ Πατρί. Φησίν οὖν ἔτι οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμω, καθάπερ ἄχρι νῦν, συνών, καὶ στηρίζων, καὶ ἀλείφων, καὶ παρηγορῶν αὐτούς [ Καὶ εἰσί. Μήπω ἀποθνήσκοντες, καὶ διὰ τοῦτο τῆς σῆς δέονται βοηθείας. Κἰπὼν δὲ ὅτι οὐκ εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ, ἐφερμηνεύει τοῦτο λέγων· Καὶ ἔρχομαι]. Ως Υις πρὸς Πατέρα, τὸ ἔργον τελειώσας, ὡς εἴρηται. Πάτερ — μοι. Διὰ τοῦ ὀνόματός σου τοῦ παντο- δυνάμου 8 ἔχω φύσει κἀγώ. [Θεός γὰρ κἀγώ]. Πάλιν δὲ τὸ Δέδωκα;, ἵνα μὴ δόξῃ ἀντίθεος· ἡ δ δέδωκάς μοι, ὡς ἀνθρώπῳ. Ινα ὦσιν ἔν. Ἵνα ὦσιν ἐν, τῇ ἐνώσει τῆς εἰς ἐμὲ πίστεως, καὶ τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης, [περὶ ἧς ἀνωτέρω πολλὰ αὐτοῖς ἐνετείλατο]. Καθὼς ἡμεῖς. [Προείρηκε γὰρ ὅτι Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Προδιεστειλάμεθα δὲ καὶ Variæ lectiones et notæ. Post Αὐτούς, addit A: Τὲ δὲ καὶ ἐγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι. luclusa absunt Α. Inclusa exciderunt A. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A.

Vers. 9. Figo rogo. Pro eis te precor, tanquam homo. Nam et hic et in sequenti sententia capitur ερωτώ pro obsecro. Vers. 9. Non sunt. Non pro mundo universo precor, sed pro his qui credunt in me; nam qui in me non credunt, nolunt ut pro eis orem. Frequenter autem ponit verbum dedisti, ut firmius discant, quod Patris voluntas sit ut credatur in Filium. Verum quia, Dedisli, et Tui sunt, ac similia, insipientibus pravas generatura erant suspiciones, nempe quod major et antiquior esset Patris potentia, has solvit dicens: Εγώ — ἐρωτῶ. Ὑπὲρ αὐτῶν παρακαλῶ σε, ὡς ἄνθρωπος. Οὐ - εἰσιν. Οὐ περὶ τοῦ κόσμου παντός παρακαλῶ, ἀλλὰ περὶ τῶν πιστευόντων εἰς ἐμέ. Οἱ γὰρ μὴ πιστεύοντες οὐ θέλουσιν ἵνα περὶ αὐτῶν παρακαλώ.. Πυκνῶς δὲ τίθησι τὸ Δέδωκας, να μάθωσι βεβαιότερον ὅτι θέλημα τοῦ Πατρός ἐστι τὸ πιστεύειν εἰς τὸν Υἱόν. [ Επεὶ δὲ τὸ Δέδωκάς μοι, καὶ τὸ Σοί εἰσι, καὶ τὰ τοιαῦτα ἔμελλον ἐμποιῆσαι τοῖς ἀσυνέτοις ὑποψίας πονηράς ότι μείζων ἡ ἐξουσία τοῦ Πατρὸς καὶ προγενεστέρα, λύει ταύτας λέγων.] ἐμά. Είδες ισοτιμίαν; τοῦτο γὰρ δηλοί νῦν ἡ ἀντιστροφή. Εἰπὼν μὲν οὖν ἔτι Σοί εἰσιν, ἔδειξεν ὅτι καὶ δοθέντες αὐτῷ τῆς ἐξουσίας τοῦ Πατρός εἰσιν. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃ τις ἐντεῦθεν ὅτι ἐξουσιαστικώτερός ἐστιν ὁ Πατήρ, προσέθηκε· Καὶ τὰ ἐμὰ πάντα, σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά. ["Ωστε καὶ πρὸ τοῦ δοθῆναι τοῦ Υἱοῦ ἦσαν, καὶ μετὰ τὸ δοθῆναι τοῦ Πατρός, τουτέστιν ἀεὶ ἀμφοτέρων ὡς ἐποτίμων. Δέδωκας οὖν μοι τοὺς ἐμούς. Δέδωκας δὲ εἶπον οἰκονομικῶς, ἵνα γνῶσιν ὅτι οὐ παρὰ τὸ σὸν θέλημα τούτους ἐπεσπασάμην]. Vers. 10. Ει Καὶ mea. Vides honorum æqualitatem? nam hoc significat nunc ista conversio. Cum enim dixit, Tui sunt, ostendit, quod etiam hi qui sibi dali sunt, paterum sint potestatis, ne quis ergo potentiorem putaret Patrem, addidit: Et mea omnia tua sunt, et tua mea sunt. Itaque etiam antequam darentur, Filii erant, et postquam dati sunt, Patris permanserunt, hoc est, semper amborum, utpote æqualium in honoribus et bonis. Eos ergo mili dedisti, qui mei erant. Dedisti vero dixi dis pensatorie, ut cognoscant, quod non præter voluntatem tuam hos attraxerim. Vers. 10. Et eis. Etiam potestatem (habens in his quæ tua sunt, sicut in his quæ mea: quemadmodum et tu in his quæ mea sunt, sicut in his quæ tua. Vel, glorificatus sum in discipulis, qui mihi dati sunt, agħoscentibus me Dominumn suum, et adorantibus ac prædicantibus me Deum. Καὶ — αὐτοῖ;. Καὶ ἐξουσίαν ἔχω ἐν τοῖς σοῖς ὡς ἐμοῖς, ὥσπερ καὶ σὺ ἐν τοῖς ἐμοῖς ὡς σοῖς. Η, δεδόξασμαι ἐν τοῖς δοθεῖσί μοι μαθηταίς επι γνοῦσι μὲν Κύριον ἑαυτῶν καὶ προσκυνοῦσι καὶ κηρύττουσί με θεόν. Vers. 11. ΕΙ Καὶ mundo. Paulo post moriturus. Rursu:n autem serinoncın de morte sua inducit, commendaturus eos tanquam homo Deo ac Patri. Ait ergo, Jam non sum in mundo, sicut bactenus, cum eis conversar. et confirmans, inungens ac consolans illos. Vers. 11. Ει sual. Nondunι morientes, et propterea tuo egent auxilio. Cum autem dixisset, Jam non sum in mundo, interpretatur hoc dicens: Vers. 11. Ει - venio. Sicut Filius ad Patrem, co.summato jam opere, ut dictum est. Vers. 11, Paler me. Per nomen tuum omni- potens, quod et ego natura habeo. Nam et ego Deus sum. Iterum autem ait, Donasti, ne Deo vide retur esse contrarius. Vel, quod dedisti mihi, tanquam homini. Vers. 11. Ut sint unum. Unitate fidei, quæ in me est, et mutua dilectione, de qua superius multa eis præceperat. Vers. 11. Sicut nos. Prædixit enim, Ego et Pater kaum sumus. Prius autem aliis in locis disserui- * Joan. Χ, 30. Inclusa omittit A. Inclusa absunt A. Πάλιν ἐπάγει Α. "Οτι οὐκ εἰμί Α. κόσμῳ. Μετὰ μικρὸν ἀποθνήσκων. Πάν λιν δὲ εἰσάγει τὸ περὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ, μέλλων αὐτοὺς, ὡς ἄνθρωπος, παραθέσθαι τῷ θεῷ καὶ Πατρί. Φησίν οὖν ἔτι οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμω, καθάπερ ἄχρι νῦν, συνών, καὶ στηρίζων, καὶ ἀλείφων, καὶ παρηγορῶν αὐτούς [ Καὶ εἰσί. Μήπω ἀποθνήσκοντες, καὶ διὰ τοῦτο τῆς σῆς δέονται βοηθείας. Κἰπὼν δὲ ὅτι οὐκ εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ, ἐφερμηνεύει τοῦτο λέγων· Καὶ ἔρχομαι]. Ως Υις πρὸς Πατέρα, τὸ ἔργον τελειώσας, ὡς εἴρηται. Πάτερ — μοι. Διὰ τοῦ ὀνόματός σου τοῦ παντο- δυνάμου 8 ἔχω φύσει κἀγώ. [Θεός γὰρ κἀγώ]. Πάλιν δὲ τὸ Δέδωκα;, ἵνα μὴ δόξῃ ἀντίθεος· ἡ δ δέδωκάς μοι, ὡς ἀνθρώπῳ. Ινα ὦσιν ἔν. Ἵνα ὦσιν ἐν, τῇ ἐνώσει τῆς εἰς ἐμὲ πίστεως, καὶ τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης, [περὶ ἧς ἀνωτέρω πολλὰ αὐτοῖς ἐνετείλατο]. Καθὼς ἡμεῖς. [Προείρηκε γὰρ ὅτι Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Προδιεστειλάμεθα δὲ καὶ Variæ lectiones et notæ. Post Αὐτούς, addit A: Τὲ δὲ καὶ ἐγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι. luclusa absunt Α. Inclusa exciderunt A. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XVII. ἐν ἄλλοις ὅτι τὸ Καθὼς καὶ τὰ τοιαῦτα ἐπὶ μὲν τῆς mus, quod καθώς sicul, et similia, de sancta quidem Αγίας Τριάδας Ισότητα δηλοῦσιν, ἐπὶ δὲ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ὁμοίωσίν τινα. Εν οὖν εἰσιν ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱό;], ὥσπερ τῇ οὐσίᾳ καὶ τοῖς ἄλλοις, οὕτω καὶ τῇ ὁμονοίᾳ. Λοιπὸν οὖν τὸ, Καθὼς ἡμεῖς, διὰ τὸ ἀδιαίρετον καὶ ἀδιάῤῥηκτον. Οτε – σου. Ὅτε ήμην ἐν τῷ κόσμῳ ὡς ἄνθρωπος· ἀεὶ γὰρ εἰμι ὡς Θεός· ὅτε ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῇ δυνάμει σου, ήγουν ἐν σοί· ἡ ἐμὴ γὰρ δύναμις σὴ, καὶ ἐγὼ καὶ σὺ ἔν ἐσμεν. Καὶ ὡς ἄνθρωπος δὲ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα δια λέγεται, καὶ διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν μαθητῶν. [ Επεί γὰρ πολλὰ περὶ τῆς παρ᾽ αὐτοῦ βοηθείας ἀκούσαντες, καὶ ὅτι Πάλιν ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσεται ὑμῶν ἡ καρδία, καὶ τὴν χαρὰν ὑμῶν οὐδεὶς αἴρει ἀφ' ὑμῶν· οὐκ ἀπηλλάγησαν οὔπω τῆς ἀθυμίας τέλεον· τῷ Πατρὶ λοιπὸν ὑπὲρ αὐτῶν διαλέγεται, ἵνα κἂν γοῦν τῷ Πατρὶ παρατιθέμενοι θαρήσωσιν. Ατελείς γὰρ ὄντες οὐχ οὕτω τοῖς ὑψηλοῖς καὶ θεοπρεπέσι ρήμασιν ἐπίστευον ὡς τοῖς ταπεινοτέροις καὶ ἀνθρωποπρεπέσιν]. Οὓς – ἀπωλείας. Ἰούδας, ὁ προδότης, ὁ φίλτα τος τῆς ἀπωλείας, ὁ φιληθεὶς αὐτῇ καὶ φιλήσας αὐτήν. Απώλειαν δὲ νόει τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἔκπτωσίν τε καὶ ἀλλοτρίωσιν, ἢ καὶ τὸν διάβολον ὡς ἀπολλύοντα τοὺς πειθομένους αὐτῷ. [Απώλετ» γὰρ ὁ Ἰούδας έκουσίως διὰ φαυλότητα προαιρέσεως. Καὶ μὴν καὶ ἄλλοι ἀπὸ τῶν ἑβδομήκοντα μαθητῶν ἀπώλοντο, ἀλλ' οὐ τότε, ἀλλ᾽ ὕστερον. Τότε δὲ μόνο; ὁ προδότης ἀπώλετο]. Ινα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ. Η Δαυϊτική, ή πολλα χοῦ περὶ τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ διαλαμβάνουσα, καὶ μᾶλ λον ἐν τῷ ἑκατοστῷ ὀγδόω ψαλμῷ. Κανταῦθα τοίνυν τὸ ἵνα οὐκ αἰτίας ἐστὶ δηλωτικὸν, ἀλλὰ τοῦ πάντως ἐσομένου, ὅτι μέλλει ἡ Γραφὴ πληρωθῆναι. Νῦν — έρχομαι. Πάλιν τὸ Πρὸς σὲ ἔρχομαι, ὥσπερ καὶ τὸ Παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐξῆλθον, καὶ τὰ τοιαῦτα, τῇ συνεχείᾳ πάντως ἐπὶ πλέον βεβαιών αὐτοῖς ταῦτα, καὶ ἅμα παραμυθίαν ἐντεῦθεν οὐ τὴν τυχοῦσαν παρέχων. Trinitate dicta, æqualitatem significent; de Deo vero et hominibus, similitudinem quamdam. Unum ergo sunt Pater et Filius, sicut essentia et aliis, ita eliam concordia. Dicit itaque, Sicut nos, propter it:divisionem ac inseparabilitatem. Vers. 12. Cum· tuum. Cum essem in mundo, ul homo, qui semper in eo sum, ut Deus, tunc ego servabam eos per virtutem tuam, sive per te; nam mea virtus tua est, et ego et tu unum sumus. Hæc autem et similia loquitur, et tanquam homo, et propter discipulorum imbecillitatem. Siquidein quia multis de ejus auxilio auditis, et: Ilerum videbo vos, et gaudebil cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis ", nondum perfecte a microre liberati erant: Patri deinceps pro eis loqui· tur, ut Patri quoque commendati, bono essent animo. Cum enim imperfecti essent, non ita sublimibus ac divinis verbis credebant, quemadmodum humilioribus ac more humano dictis. Καὶ αὐτοῖς. Ταῦτα λαλῶ, ἐν τῷ κόσμῳ ὢν ἔτι. Ταῦτα, ποία; Τό, Πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ τὸ Τήρησον αὐτούς. Ταῦτα οὖν, φησίν, λαλῶ, ἵνα ἔχωσι τὴν χαρὰν τὴν περὶ ἐμοῦ ὅλοτελή, πληροφορηθέντες ὅτι καὶ ἐμὲ οὐ καθέξει ὁ ᾅδης, και σε ἔξουσι βοηθόν. Εἰ γὰρ καὶ ἐπίστευον, ἀλλὰ, μήπω καταρ τισθέντες, ἐκυμαίνοντο τοῖς λογισμοίς πάλιν, καὶ ἠρεμεῖν οὐχ ἡδύναντο. [Η Ταῦτα λαλῶ, τὰ ταπεινὰ καὶ ἀνθρωποπρε πῆ, ἵνα, ἀναπαυομένης τῆς ἀσθενοῦς τέως διανοίας * Joan. xv1, 22. Inclusa absunt A. Inclusa absunt Α. (h) Repetit, non est in Græco. Vers. 12. Quos perdilionis. Judas proditor, amantissimus perditionis, dilectus ab ea, illamque diligens. Perditionem vero intellige casum et alienationein a Deo, aut etiam diabolum ipsum, utpote perdentem illos qui ei obediunt. Periit autem Judas spontanee, propter voluntatis pravitatem. Atqui etiam alii de septuaginta perierunt, verum non tunc, nam solus proditor tunc periit Vers. 12. Οι Scriptura compleretur.. Davidica, quæ frequenter de ejus perditione loquitur, et præcipue psalmo centesimo octavo.. Et hic ergo dictio ut, non est causæ significativa, sed ejus, quod omnino futurum erat, pula quod Scriptura compleretur. Vers. 13. Nanevenio. Rursum repetit (h), Ad te renio, sicut et,a Dco exivi, hæc frequentissime illis confirinans, simul etiain- consolationem hinc non vulgarem tribuens. Vers. 15. Ει semetipsis. Haec loquor, cum adhuc in mundo sum; bæc, quænam? Ad te venio, el, Serva eos. Hac ergo, inquit, loquor, ut habeant gaudium de me: perfecte certiores electi quod me non retinebit infernus, et te habebunt adjutorem. Quanquam enim credebant, nondum tamen mente compositi, cogitationibus adhuc fluctuabant, nec quiescere poterant. Vel, Hæc loquor bumilia ac more humano ul, cessante (i) interim infirmitate mentis eorum, alVaria lectiones et notæ. (i) Ut cessante, etc. Ut acquiescente infirma adInclusa absunt A. huc mente eorum, plene (perfecte) gaudeant, me non contrario apparente Deo.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XVII. ἐν ἄλλοις ὅτι τὸ Καθὼς καὶ τὰ τοιαῦτα ἐπὶ μὲν τῆς mus, quod καθώς sicul, et similia, de sancta quidem Αγίας Τριάδας Ισότητα δηλοῦσιν, ἐπὶ δὲ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ὁμοίωσίν τινα. Εν οὖν εἰσιν ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱό;], ὥσπερ τῇ οὐσίᾳ καὶ τοῖς ἄλλοις, οὕτω καὶ τῇ ὁμονοίᾳ. Λοιπὸν οὖν τὸ, Καθὼς ἡμεῖς, διὰ τὸ ἀδιαίρετον καὶ ἀδιάῤῥηκτον. Οτε – σου. Ὅτε ήμην ἐν τῷ κόσμῳ ὡς ἄνθρωπος· ἀεὶ γὰρ εἰμι ὡς Θεός· ὅτε ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῇ δυνάμει σου, ήγουν ἐν σοί· ἡ ἐμὴ γὰρ δύναμις σὴ, καὶ ἐγὼ καὶ σὺ ἔν ἐσμεν. Καὶ ὡς ἄνθρωπος δὲ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα δια λέγεται, καὶ διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν μαθητῶν. [ Επεί γὰρ πολλὰ περὶ τῆς παρ᾽ αὐτοῦ βοηθείας ἀκούσαντες, καὶ ὅτι Πάλιν ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσεται ὑμῶν ἡ καρδία, καὶ τὴν χαρὰν ὑμῶν οὐδεὶς αἴρει ἀφ' ὑμῶν· οὐκ ἀπηλλάγησαν οὔπω τῆς ἀθυμίας τέλεον· τῷ Πατρὶ λοιπὸν ὑπὲρ αὐτῶν διαλέγεται, ἵνα κἂν γοῦν τῷ Πατρὶ παρατιθέμενοι θαρήσωσιν. Ατελείς γὰρ ὄντες οὐχ οὕτω τοῖς ὑψηλοῖς καὶ θεοπρεπέσι ρήμασιν ἐπίστευον ὡς τοῖς ταπεινοτέροις καὶ ἀνθρωποπρεπέσιν]. Οὓς – ἀπωλείας. Ἰούδας, ὁ προδότης, ὁ φίλτα τος τῆς ἀπωλείας, ὁ φιληθεὶς αὐτῇ καὶ φιλήσας αὐτήν. Απώλειαν δὲ νόει τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἔκπτωσίν τε καὶ ἀλλοτρίωσιν, ἢ καὶ τὸν διάβολον ὡς ἀπολλύοντα τοὺς πειθομένους αὐτῷ. [Απώλετ» γὰρ ὁ Ἰούδας έκουσίως διὰ φαυλότητα προαιρέσεως. Καὶ μὴν καὶ ἄλλοι ἀπὸ τῶν ἑβδομήκοντα μαθητῶν ἀπώλοντο, ἀλλ' οὐ τότε, ἀλλ᾽ ὕστερον. Τότε δὲ μόνο; ὁ προδότης ἀπώλετο]. Ινα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ. Η Δαυϊτική, ή πολλα χοῦ περὶ τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ διαλαμβάνουσα, καὶ μᾶλ λον ἐν τῷ ἑκατοστῷ ὀγδόω ψαλμῷ. Κανταῦθα τοίνυν τὸ ἵνα οὐκ αἰτίας ἐστὶ δηλωτικὸν, ἀλλὰ τοῦ πάντως ἐσομένου, ὅτι μέλλει ἡ Γραφὴ πληρωθῆναι. Νῦν — έρχομαι. Πάλιν τὸ Πρὸς σὲ ἔρχομαι, ὥσπερ καὶ τὸ Παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐξῆλθον, καὶ τὰ τοιαῦτα, τῇ συνεχείᾳ πάντως ἐπὶ πλέον βεβαιών αὐτοῖς ταῦτα, καὶ ἅμα παραμυθίαν ἐντεῦθεν οὐ τὴν τυχοῦσαν παρέχων. Trinitate dicta, æqualitatem significent; de Deo vero et hominibus, similitudinem quamdam. Unum ergo sunt Pater et Filius, sicut essentia et aliis, ita eliam concordia. Dicit itaque, Sicut nos, propter it:divisionem ac inseparabilitatem. Vers. 12. Cum· tuum. Cum essem in mundo, ul homo, qui semper in eo sum, ut Deus, tunc ego servabam eos per virtutem tuam, sive per te; nam mea virtus tua est, et ego et tu unum sumus. Hæc autem et similia loquitur, et tanquam homo, et propter discipulorum imbecillitatem. Siquidein quia multis de ejus auxilio auditis, et: Ilerum videbo vos, et gaudebil cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis ", nondum perfecte a microre liberati erant: Patri deinceps pro eis loqui· tur, ut Patri quoque commendati, bono essent animo. Cum enim imperfecti essent, non ita sublimibus ac divinis verbis credebant, quemadmodum humilioribus ac more humano dictis. Καὶ αὐτοῖς. Ταῦτα λαλῶ, ἐν τῷ κόσμῳ ὢν ἔτι. Ταῦτα, ποία; Τό, Πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ τὸ Τήρησον αὐτούς. Ταῦτα οὖν, φησίν, λαλῶ, ἵνα ἔχωσι τὴν χαρὰν τὴν περὶ ἐμοῦ ὅλοτελή, πληροφορηθέντες ὅτι καὶ ἐμὲ οὐ καθέξει ὁ ᾅδης, και σε ἔξουσι βοηθόν. Εἰ γὰρ καὶ ἐπίστευον, ἀλλὰ, μήπω καταρ τισθέντες, ἐκυμαίνοντο τοῖς λογισμοίς πάλιν, καὶ ἠρεμεῖν οὐχ ἡδύναντο. [Η Ταῦτα λαλῶ, τὰ ταπεινὰ καὶ ἀνθρωποπρε πῆ, ἵνα, ἀναπαυομένης τῆς ἀσθενοῦς τέως διανοίας * Joan. xv1, 22. Inclusa absunt A. Inclusa absunt Α. (h) Repetit, non est in Græco. Vers. 12. Quos perdilionis. Judas proditor, amantissimus perditionis, dilectus ab ea, illamque diligens. Perditionem vero intellige casum et alienationein a Deo, aut etiam diabolum ipsum, utpote perdentem illos qui ei obediunt. Periit autem Judas spontanee, propter voluntatis pravitatem. Atqui etiam alii de septuaginta perierunt, verum non tunc, nam solus proditor tunc periit Vers. 12. Οι Scriptura compleretur.. Davidica, quæ frequenter de ejus perditione loquitur, et præcipue psalmo centesimo octavo.. Et hic ergo dictio ut, non est causæ significativa, sed ejus, quod omnino futurum erat, pula quod Scriptura compleretur. Vers. 13. Nanevenio. Rursum repetit (h), Ad te renio, sicut et,a Dco exivi, hæc frequentissime illis confirinans, simul etiain- consolationem hinc non vulgarem tribuens. Vers. 15. Ει semetipsis. Haec loquor, cum adhuc in mundo sum; bæc, quænam? Ad te venio, el, Serva eos. Hac ergo, inquit, loquor, ut habeant gaudium de me: perfecte certiores electi quod me non retinebit infernus, et te habebunt adjutorem. Quanquam enim credebant, nondum tamen mente compositi, cogitationibus adhuc fluctuabant, nec quiescere poterant. Vel, Hæc loquor bumilia ac more humano ul, cessante (i) interim infirmitate mentis eorum, alVaria lectiones et notæ. (i) Ut cessante, etc. Ut acquiescente infirma adInclusa absunt A. huc mente eorum, plene (perfecte) gaudeant, me non contrario apparente Deo.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XVII. ἐν ἄλλοις ὅτι τὸ Καθὼς καὶ τὰ τοιαῦτα ἐπὶ μὲν τῆς mus, quod καθώς sicul, et similia, de sancta quidem Αγίας Τριάδας Ισότητα δηλοῦσιν, ἐπὶ δὲ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ὁμοίωσίν τινα. Εν οὖν εἰσιν ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱό;], ὥσπερ τῇ οὐσίᾳ καὶ τοῖς ἄλλοις, οὕτω καὶ τῇ ὁμονοίᾳ. Λοιπὸν οὖν τὸ, Καθὼς ἡμεῖς, διὰ τὸ ἀδιαίρετον καὶ ἀδιάῤῥηκτον. Οτε – σου. Ὅτε ήμην ἐν τῷ κόσμῳ ὡς ἄνθρωπος· ἀεὶ γὰρ εἰμι ὡς Θεός· ὅτε ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῇ δυνάμει σου, ήγουν ἐν σοί· ἡ ἐμὴ γὰρ δύναμις σὴ, καὶ ἐγὼ καὶ σὺ ἔν ἐσμεν. Καὶ ὡς ἄνθρωπος δὲ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα δια λέγεται, καὶ διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν μαθητῶν. [ Επεί γὰρ πολλὰ περὶ τῆς παρ᾽ αὐτοῦ βοηθείας ἀκούσαντες, καὶ ὅτι Πάλιν ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσεται ὑμῶν ἡ καρδία, καὶ τὴν χαρὰν ὑμῶν οὐδεὶς αἴρει ἀφ' ὑμῶν· οὐκ ἀπηλλάγησαν οὔπω τῆς ἀθυμίας τέλεον· τῷ Πατρὶ λοιπὸν ὑπὲρ αὐτῶν διαλέγεται, ἵνα κἂν γοῦν τῷ Πατρὶ παρατιθέμενοι θαρήσωσιν. Ατελείς γὰρ ὄντες οὐχ οὕτω τοῖς ὑψηλοῖς καὶ θεοπρεπέσι ρήμασιν ἐπίστευον ὡς τοῖς ταπεινοτέροις καὶ ἀνθρωποπρεπέσιν]. Οὓς – ἀπωλείας. Ἰούδας, ὁ προδότης, ὁ φίλτα τος τῆς ἀπωλείας, ὁ φιληθεὶς αὐτῇ καὶ φιλήσας αὐτήν. Απώλειαν δὲ νόει τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἔκπτωσίν τε καὶ ἀλλοτρίωσιν, ἢ καὶ τὸν διάβολον ὡς ἀπολλύοντα τοὺς πειθομένους αὐτῷ. [Απώλετ» γὰρ ὁ Ἰούδας έκουσίως διὰ φαυλότητα προαιρέσεως. Καὶ μὴν καὶ ἄλλοι ἀπὸ τῶν ἑβδομήκοντα μαθητῶν ἀπώλοντο, ἀλλ' οὐ τότε, ἀλλ᾽ ὕστερον. Τότε δὲ μόνο; ὁ προδότης ἀπώλετο]. Ινα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ. Η Δαυϊτική, ή πολλα χοῦ περὶ τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ διαλαμβάνουσα, καὶ μᾶλ λον ἐν τῷ ἑκατοστῷ ὀγδόω ψαλμῷ. Κανταῦθα τοίνυν τὸ ἵνα οὐκ αἰτίας ἐστὶ δηλωτικὸν, ἀλλὰ τοῦ πάντως ἐσομένου, ὅτι μέλλει ἡ Γραφὴ πληρωθῆναι. Νῦν — έρχομαι. Πάλιν τὸ Πρὸς σὲ ἔρχομαι, ὥσπερ καὶ τὸ Παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐξῆλθον, καὶ τὰ τοιαῦτα, τῇ συνεχείᾳ πάντως ἐπὶ πλέον βεβαιών αὐτοῖς ταῦτα, καὶ ἅμα παραμυθίαν ἐντεῦθεν οὐ τὴν τυχοῦσαν παρέχων. Trinitate dicta, æqualitatem significent; de Deo vero et hominibus, similitudinem quamdam. Unum ergo sunt Pater et Filius, sicut essentia et aliis, ita eliam concordia. Dicit itaque, Sicut nos, propter it:divisionem ac inseparabilitatem. Vers. 12. Cum· tuum. Cum essem in mundo, ul homo, qui semper in eo sum, ut Deus, tunc ego servabam eos per virtutem tuam, sive per te; nam mea virtus tua est, et ego et tu unum sumus. Hæc autem et similia loquitur, et tanquam homo, et propter discipulorum imbecillitatem. Siquidein quia multis de ejus auxilio auditis, et: Ilerum videbo vos, et gaudebil cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis ", nondum perfecte a microre liberati erant: Patri deinceps pro eis loqui· tur, ut Patri quoque commendati, bono essent animo. Cum enim imperfecti essent, non ita sublimibus ac divinis verbis credebant, quemadmodum humilioribus ac more humano dictis. Καὶ αὐτοῖς. Ταῦτα λαλῶ, ἐν τῷ κόσμῳ ὢν ἔτι. Ταῦτα, ποία; Τό, Πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ τὸ Τήρησον αὐτούς. Ταῦτα οὖν, φησίν, λαλῶ, ἵνα ἔχωσι τὴν χαρὰν τὴν περὶ ἐμοῦ ὅλοτελή, πληροφορηθέντες ὅτι καὶ ἐμὲ οὐ καθέξει ὁ ᾅδης, και σε ἔξουσι βοηθόν. Εἰ γὰρ καὶ ἐπίστευον, ἀλλὰ, μήπω καταρ τισθέντες, ἐκυμαίνοντο τοῖς λογισμοίς πάλιν, καὶ ἠρεμεῖν οὐχ ἡδύναντο. [Η Ταῦτα λαλῶ, τὰ ταπεινὰ καὶ ἀνθρωποπρε πῆ, ἵνα, ἀναπαυομένης τῆς ἀσθενοῦς τέως διανοίας * Joan. xv1, 22. Inclusa absunt A. Inclusa absunt Α. (h) Repetit, non est in Græco. Vers. 12. Quos perdilionis. Judas proditor, amantissimus perditionis, dilectus ab ea, illamque diligens. Perditionem vero intellige casum et alienationein a Deo, aut etiam diabolum ipsum, utpote perdentem illos qui ei obediunt. Periit autem Judas spontanee, propter voluntatis pravitatem. Atqui etiam alii de septuaginta perierunt, verum non tunc, nam solus proditor tunc periit Vers. 12. Οι Scriptura compleretur.. Davidica, quæ frequenter de ejus perditione loquitur, et præcipue psalmo centesimo octavo.. Et hic ergo dictio ut, non est causæ significativa, sed ejus, quod omnino futurum erat, pula quod Scriptura compleretur. Vers. 13. Nanevenio. Rursum repetit (h), Ad te renio, sicut et,a Dco exivi, hæc frequentissime illis confirinans, simul etiain- consolationem hinc non vulgarem tribuens. Vers. 15. Ει semetipsis. Haec loquor, cum adhuc in mundo sum; bæc, quænam? Ad te venio, el, Serva eos. Hac ergo, inquit, loquor, ut habeant gaudium de me: perfecte certiores electi quod me non retinebit infernus, et te habebunt adjutorem. Quanquam enim credebant, nondum tamen mente compositi, cogitationibus adhuc fluctuabant, nec quiescere poterant. Vel, Hæc loquor bumilia ac more humano ul, cessante (i) interim infirmitate mentis eorum, alVaria lectiones et notæ. (i) Ut cessante, etc. Ut acquiescente infirma adInclusa absunt A. huc mente eorum, plene (perfecte) gaudeant, me non contrario apparente Deo.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XVII. ἐν ἄλλοις ὅτι τὸ Καθὼς καὶ τὰ τοιαῦτα ἐπὶ μὲν τῆς mus, quod καθώς sicul, et similia, de sancta quidem Αγίας Τριάδας Ισότητα δηλοῦσιν, ἐπὶ δὲ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ὁμοίωσίν τινα. Εν οὖν εἰσιν ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱό;], ὥσπερ τῇ οὐσίᾳ καὶ τοῖς ἄλλοις, οὕτω καὶ τῇ ὁμονοίᾳ. Λοιπὸν οὖν τὸ, Καθὼς ἡμεῖς, διὰ τὸ ἀδιαίρετον καὶ ἀδιάῤῥηκτον. Οτε – σου. Ὅτε ήμην ἐν τῷ κόσμῳ ὡς ἄνθρωπος· ἀεὶ γὰρ εἰμι ὡς Θεός· ὅτε ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῇ δυνάμει σου, ήγουν ἐν σοί· ἡ ἐμὴ γὰρ δύναμις σὴ, καὶ ἐγὼ καὶ σὺ ἔν ἐσμεν. Καὶ ὡς ἄνθρωπος δὲ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα δια λέγεται, καὶ διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν μαθητῶν. [ Επεί γὰρ πολλὰ περὶ τῆς παρ᾽ αὐτοῦ βοηθείας ἀκούσαντες, καὶ ὅτι Πάλιν ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσεται ὑμῶν ἡ καρδία, καὶ τὴν χαρὰν ὑμῶν οὐδεὶς αἴρει ἀφ' ὑμῶν· οὐκ ἀπηλλάγησαν οὔπω τῆς ἀθυμίας τέλεον· τῷ Πατρὶ λοιπὸν ὑπὲρ αὐτῶν διαλέγεται, ἵνα κἂν γοῦν τῷ Πατρὶ παρατιθέμενοι θαρήσωσιν. Ατελείς γὰρ ὄντες οὐχ οὕτω τοῖς ὑψηλοῖς καὶ θεοπρεπέσι ρήμασιν ἐπίστευον ὡς τοῖς ταπεινοτέροις καὶ ἀνθρωποπρεπέσιν]. Οὓς – ἀπωλείας. Ἰούδας, ὁ προδότης, ὁ φίλτα τος τῆς ἀπωλείας, ὁ φιληθεὶς αὐτῇ καὶ φιλήσας αὐτήν. Απώλειαν δὲ νόει τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἔκπτωσίν τε καὶ ἀλλοτρίωσιν, ἢ καὶ τὸν διάβολον ὡς ἀπολλύοντα τοὺς πειθομένους αὐτῷ. [Απώλετ» γὰρ ὁ Ἰούδας έκουσίως διὰ φαυλότητα προαιρέσεως. Καὶ μὴν καὶ ἄλλοι ἀπὸ τῶν ἑβδομήκοντα μαθητῶν ἀπώλοντο, ἀλλ' οὐ τότε, ἀλλ᾽ ὕστερον. Τότε δὲ μόνο; ὁ προδότης ἀπώλετο]. Ινα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ. Η Δαυϊτική, ή πολλα χοῦ περὶ τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ διαλαμβάνουσα, καὶ μᾶλ λον ἐν τῷ ἑκατοστῷ ὀγδόω ψαλμῷ. Κανταῦθα τοίνυν τὸ ἵνα οὐκ αἰτίας ἐστὶ δηλωτικὸν, ἀλλὰ τοῦ πάντως ἐσομένου, ὅτι μέλλει ἡ Γραφὴ πληρωθῆναι. Νῦν — έρχομαι. Πάλιν τὸ Πρὸς σὲ ἔρχομαι, ὥσπερ καὶ τὸ Παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐξῆλθον, καὶ τὰ τοιαῦτα, τῇ συνεχείᾳ πάντως ἐπὶ πλέον βεβαιών αὐτοῖς ταῦτα, καὶ ἅμα παραμυθίαν ἐντεῦθεν οὐ τὴν τυχοῦσαν παρέχων. Trinitate dicta, æqualitatem significent; de Deo vero et hominibus, similitudinem quamdam. Unum ergo sunt Pater et Filius, sicut essentia et aliis, ita eliam concordia. Dicit itaque, Sicut nos, propter it:divisionem ac inseparabilitatem. Vers. 12. Cum· tuum. Cum essem in mundo, ul homo, qui semper in eo sum, ut Deus, tunc ego servabam eos per virtutem tuam, sive per te; nam mea virtus tua est, et ego et tu unum sumus. Hæc autem et similia loquitur, et tanquam homo, et propter discipulorum imbecillitatem. Siquidein quia multis de ejus auxilio auditis, et: Ilerum videbo vos, et gaudebil cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis ", nondum perfecte a microre liberati erant: Patri deinceps pro eis loqui· tur, ut Patri quoque commendati, bono essent animo. Cum enim imperfecti essent, non ita sublimibus ac divinis verbis credebant, quemadmodum humilioribus ac more humano dictis. Καὶ αὐτοῖς. Ταῦτα λαλῶ, ἐν τῷ κόσμῳ ὢν ἔτι. Ταῦτα, ποία; Τό, Πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ τὸ Τήρησον αὐτούς. Ταῦτα οὖν, φησίν, λαλῶ, ἵνα ἔχωσι τὴν χαρὰν τὴν περὶ ἐμοῦ ὅλοτελή, πληροφορηθέντες ὅτι καὶ ἐμὲ οὐ καθέξει ὁ ᾅδης, και σε ἔξουσι βοηθόν. Εἰ γὰρ καὶ ἐπίστευον, ἀλλὰ, μήπω καταρ τισθέντες, ἐκυμαίνοντο τοῖς λογισμοίς πάλιν, καὶ ἠρεμεῖν οὐχ ἡδύναντο. [Η Ταῦτα λαλῶ, τὰ ταπεινὰ καὶ ἀνθρωποπρε πῆ, ἵνα, ἀναπαυομένης τῆς ἀσθενοῦς τέως διανοίας * Joan. xv1, 22. Inclusa absunt A. Inclusa absunt Α. (h) Repetit, non est in Græco. Vers. 12. Quos perdilionis. Judas proditor, amantissimus perditionis, dilectus ab ea, illamque diligens. Perditionem vero intellige casum et alienationein a Deo, aut etiam diabolum ipsum, utpote perdentem illos qui ei obediunt. Periit autem Judas spontanee, propter voluntatis pravitatem. Atqui etiam alii de septuaginta perierunt, verum non tunc, nam solus proditor tunc periit Vers. 12. Οι Scriptura compleretur.. Davidica, quæ frequenter de ejus perditione loquitur, et præcipue psalmo centesimo octavo.. Et hic ergo dictio ut, non est causæ significativa, sed ejus, quod omnino futurum erat, pula quod Scriptura compleretur. Vers. 13. Nanevenio. Rursum repetit (h), Ad te renio, sicut et,a Dco exivi, hæc frequentissime illis confirinans, simul etiain- consolationem hinc non vulgarem tribuens. Vers. 15. Ει semetipsis. Haec loquor, cum adhuc in mundo sum; bæc, quænam? Ad te venio, el, Serva eos. Hac ergo, inquit, loquor, ut habeant gaudium de me: perfecte certiores electi quod me non retinebit infernus, et te habebunt adjutorem. Quanquam enim credebant, nondum tamen mente compositi, cogitationibus adhuc fluctuabant, nec quiescere poterant. Vel, Hæc loquor bumilia ac more humano ul, cessante (i) interim infirmitate mentis eorum, alVaria lectiones et notæ. (i) Ut cessante, etc. Ut acquiescente infirma adInclusa absunt A. huc mente eorum, plene (perfecte) gaudeant, me non contrario apparente Deo.

solute gaudeant, ne me Deo contrarium esse suspi- αὐτῶν, χαίρωσιν ἐντελῶς, ὡς μὴ δοκοῦντός μου ἀντιθέου]. centur. Vers. 14. Ego mundo. Tradidi eis sermonem tuum evangelicum, et mali oderunt eos, ut qui non sint ex ipsis, quantum ad innocentiam aut simplicitatem. Nam et in præcedentibus dixit ad eos: Si de mundo fuissetis, mundus quod suum esset, diligeres“. Nam, mundum, et ibi et hic vocal malos, propter mundi ac voluptatum amorem. Itaque cum propter sermonem tuum odio habeantur, custodi illos. Vers. 15. Non - malo. Orationem propter eos explanat, ut confidentíori magis sint animo, utpote non statim morituri, priusquam prædicaverint, et quasi Patris custodia fruituri. Et hic ὁρατῶ signifcat obsecro. Vers. 16. De sunt. Idem adhuc (j) frequenter dicit, sive ulla immutatione prius illis testidcans, ne turbentur, si odio habeantur, scientes omuino contrariam esse virtuti malitiam. Simul quoque laudat eos apud Patrem, etiam hinc ostendens illis dilectionem suam erga ipsos. Dicit ergo calesles eos esse cives, non mundans, sed coelestia sapientes. sum. Etiam consolatur Vers. 16. Sicut eos similitudine ad seipsum, et ad tolerantiam excitat. Vers. 17. Sanctifica tam. Sanctos facito ipsos per Spiritum sanctissimum, per veritatem dogmatum: vera dogmata sanctificant Εγώ - κόσμου. Δέδωκα αὐτοῖς τὸν λόγον σου τὸν εὐαγγελικόν, καὶ οἱ πονηροὶ ἐμίσησαν αὐτοὺς ὡς μὴ ὄντας ἐξ αὐτῶν ὅσον ἐπὶ τῇ ἀκακίᾳ. Καὶ προλαβὼν γὰρ εἶπε πρὸς αὐτοὺς ὅτι δὲ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει. Κόσμον γὰρ καὶ ἐκεῖ καὶ ἐνταῦθα τοὺς πονηροὺς καλεῖ δια τὸ φιλόκοσμον καὶ φιλήδονον. Καὶ λοιπόν, ὡς διὰ τὸν λόγον σου μισηθέντας, διαφύλαξον αὐτούς. Οὐκ -- πονηρον. Σαφηνίζει τὴν εὐχὴν δι' αὐτοὺς, Ένα θαρρήσωσι μᾶλλον, ὡς οὐκ αὐτίκα τεθνηξόμενοι πρὸ τοῦ κηρύξαι, ἀλλὰ καὶ τῆς παρὰ τοῦ Πατρὸς φυλακῆς ἀπολαύσοντες. Κάνταῦθα δὲ ἡ ἐρώτησις τὴν παράκλησιν σημαίνει. 'Ex εἰσι. Συνεχῶς καὶ τοῦτο λέγει, προσμαρ τυρῶν αὐτοῖς τὸ ἀπόνηρον, ἵνα βεβαιωθῶσιν εἰς τὸ μὴ θορυβείσθαι μισούμενοι, εἰδότες ὅτι ἀντίκειται τῇ ἀρετῇ πάντως ἡ κακία. Αμα δὲ καὶ ἐπαινεῖ αὐτοὺς παρὰ τῷ Πατρὶ, δεικνύων αὐτοῖς καντεῦθεν τὴν εἰς αὐτοὺς ἀγάπην αὐτοῦ. Φησὶν οὖν ὅτι οὐρα νοπολίται εἰσίν, οὐ κοσμικά φρονοῦντες, ἀλλὰ οὐράνια. Καθώς εἰμί. Καὶ τῇ πρὸς ἑαυτὸν ὁμοιότητι παρηγορεί τούτου;, καὶ διεγείρει πρὸς ὑπομονήν. Αγίασον - σου. 'Αγίους ποίησον διὰ τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐν τῇ ἀληθείᾳ τῶν δογμάτων· τὰ hominem. Deinde manifestat, quid dicat, veri – γὰρ ἀληθῆ δόγματα ἁγιάζουσι τὸν ἄνθρωπον. Εἶτε tatem. Vers. 17. Sermo — est. Sermo dogmatum tuus, sive a te per Spiritum sanctum illis infusus. Nam ·superins dixit Spiritus veritatis duces vos in omnem veritatem **. Aliter quoque intelligite: Sanctifica eos per verilalem tuam, hoc est, Segrega eos per Evangelium tuum; Sermo namque iuus, puta evangelicus, verilas est. Patris autem ait esse sermonem, sicut etiam in præcedentibus dixit: Ego ez meipso non locutus, sed Pater, qui misit me, ipse mihi præceptum dedit quid dicam et quid loquar”. Vers. 18. Sicut — mundum. Sicut tu hominum cupiens salutem, me misisti: ita et ego illam cupiens, misi eos. Vel sicut tu, qui Pater meus es, misisti me, ita et ego, qui Pater corum sam, - Joan.rv, 19. ** Joan. xvi, 13. διασαφεῖ τί λέγει "Αλήθειαν. Ο λόγος - έστιν. Ο λόγος, ὁ τῶν δογμάτων, ὁ σὺς, ήγουν ὁ παρὰ σοῦ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνηχούμενος αὐτοῖς. Εἴρηκε γὰρ ἀνωτέρω ὅτι τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας οδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν. [Νοεῖται δὲ καὶ ἑτέρως τὸ Ἁγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου, ἀντὶ τοῦ, Ἀφόρισον αὐτοὺς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ σου. Ὁ λόγος γὰρ ὁ σὸς, εἴτουν ὁ εὐαγγελικός, ἀλήθεια ἐστι. Τοῦ Πατρὸς δὲ τὸν λόγον εἶναί φησι, καθὼς καὶ προλαβὼν εἶπεν ὅτι Εγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ᾽ ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν ἔδωκε, τί εἴπω καὶ τί λαλήσω]. Καθώς κόσμον. Καθὼς σύ, θέλων τὴν σωτή ρίαν τῶν ἀνθρώπων, ἐμὲ ἀπέστειλας· οὕτω κἀγὼ θέλων αὐτὴν ἀπέστειλα αὐτούς· ἡ καθώς σύ, Πατήρ μου ὤν, ἐμὲ ἀπέστειλας· οὕτω κἀγὼ Πατὴρ αὐτῶν * Joan. XII, 49. Varia lectiones et notæ. Chrysost. L. VIII, p. 483. D. dixerat: Τῶν οὐρανῶν γεγόνασι πολῖται. Hinc illi οὐρανοπολίται apud Theophyl. p. 801. fin. apud Ammon. in Caten. (j) Idem adhuc, etc. Continuo hoc quoque dicit, testans eos puros esse a malitia, ut confirmentur, na turbentur, si odio. Loco προσμαρτυρών videtur Corder, p. 413. luclusa abeunt A. Henlenius per confusionem vocalium videtur legisse voelte. legisse προμαρτυρῶν. Quid vero lov ἀπόνη pov legerit, ignoro.

solute gaudeant, ne me Deo contrarium esse suspi- αὐτῶν, χαίρωσιν ἐντελῶς, ὡς μὴ δοκοῦντός μου ἀντιθέου]. centur. Vers. 14. Ego mundo. Tradidi eis sermonem tuum evangelicum, et mali oderunt eos, ut qui non sint ex ipsis, quantum ad innocentiam aut simplicitatem. Nam et in præcedentibus dixit ad eos: Si de mundo fuissetis, mundus quod suum esset, diligeres“. Nam, mundum, et ibi et hic vocal malos, propter mundi ac voluptatum amorem. Itaque cum propter sermonem tuum odio habeantur, custodi illos. Vers. 15. Non - malo. Orationem propter eos explanat, ut confidentíori magis sint animo, utpote non statim morituri, priusquam prædicaverint, et quasi Patris custodia fruituri. Et hic ὁρατῶ signifcat obsecro. Vers. 16. De sunt. Idem adhuc (j) frequenter dicit, sive ulla immutatione prius illis testidcans, ne turbentur, si odio habeantur, scientes omuino contrariam esse virtuti malitiam. Simul quoque laudat eos apud Patrem, etiam hinc ostendens illis dilectionem suam erga ipsos. Dicit ergo calesles eos esse cives, non mundans, sed coelestia sapientes. sum. Etiam consolatur Vers. 16. Sicut eos similitudine ad seipsum, et ad tolerantiam excitat. Vers. 17. Sanctifica tam. Sanctos facito ipsos per Spiritum sanctissimum, per veritatem dogmatum: vera dogmata sanctificant Εγώ - κόσμου. Δέδωκα αὐτοῖς τὸν λόγον σου τὸν εὐαγγελικόν, καὶ οἱ πονηροὶ ἐμίσησαν αὐτοὺς ὡς μὴ ὄντας ἐξ αὐτῶν ὅσον ἐπὶ τῇ ἀκακίᾳ. Καὶ προλαβὼν γὰρ εἶπε πρὸς αὐτοὺς ὅτι δὲ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει. Κόσμον γὰρ καὶ ἐκεῖ καὶ ἐνταῦθα τοὺς πονηροὺς καλεῖ δια τὸ φιλόκοσμον καὶ φιλήδονον. Καὶ λοιπόν, ὡς διὰ τὸν λόγον σου μισηθέντας, διαφύλαξον αὐτούς. Οὐκ -- πονηρον. Σαφηνίζει τὴν εὐχὴν δι' αὐτοὺς, Ένα θαρρήσωσι μᾶλλον, ὡς οὐκ αὐτίκα τεθνηξόμενοι πρὸ τοῦ κηρύξαι, ἀλλὰ καὶ τῆς παρὰ τοῦ Πατρὸς φυλακῆς ἀπολαύσοντες. Κάνταῦθα δὲ ἡ ἐρώτησις τὴν παράκλησιν σημαίνει. 'Ex εἰσι. Συνεχῶς καὶ τοῦτο λέγει, προσμαρ τυρῶν αὐτοῖς τὸ ἀπόνηρον, ἵνα βεβαιωθῶσιν εἰς τὸ μὴ θορυβείσθαι μισούμενοι, εἰδότες ὅτι ἀντίκειται τῇ ἀρετῇ πάντως ἡ κακία. Αμα δὲ καὶ ἐπαινεῖ αὐτοὺς παρὰ τῷ Πατρὶ, δεικνύων αὐτοῖς καντεῦθεν τὴν εἰς αὐτοὺς ἀγάπην αὐτοῦ. Φησὶν οὖν ὅτι οὐρα νοπολίται εἰσίν, οὐ κοσμικά φρονοῦντες, ἀλλὰ οὐράνια. Καθώς εἰμί. Καὶ τῇ πρὸς ἑαυτὸν ὁμοιότητι παρηγορεί τούτου;, καὶ διεγείρει πρὸς ὑπομονήν. Αγίασον - σου. 'Αγίους ποίησον διὰ τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐν τῇ ἀληθείᾳ τῶν δογμάτων· τὰ hominem. Deinde manifestat, quid dicat, veri – γὰρ ἀληθῆ δόγματα ἁγιάζουσι τὸν ἄνθρωπον. Εἶτε tatem. Vers. 17. Sermo — est. Sermo dogmatum tuus, sive a te per Spiritum sanctum illis infusus. Nam ·superins dixit Spiritus veritatis duces vos in omnem veritatem **. Aliter quoque intelligite: Sanctifica eos per verilalem tuam, hoc est, Segrega eos per Evangelium tuum; Sermo namque iuus, puta evangelicus, verilas est. Patris autem ait esse sermonem, sicut etiam in præcedentibus dixit: Ego ez meipso non locutus, sed Pater, qui misit me, ipse mihi præceptum dedit quid dicam et quid loquar”. Vers. 18. Sicut — mundum. Sicut tu hominum cupiens salutem, me misisti: ita et ego illam cupiens, misi eos. Vel sicut tu, qui Pater meus es, misisti me, ita et ego, qui Pater corum sam, - Joan.rv, 19. ** Joan. xvi, 13. διασαφεῖ τί λέγει "Αλήθειαν. Ο λόγος - έστιν. Ο λόγος, ὁ τῶν δογμάτων, ὁ σὺς, ήγουν ὁ παρὰ σοῦ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνηχούμενος αὐτοῖς. Εἴρηκε γὰρ ἀνωτέρω ὅτι τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας οδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν. [Νοεῖται δὲ καὶ ἑτέρως τὸ Ἁγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου, ἀντὶ τοῦ, Ἀφόρισον αὐτοὺς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ σου. Ὁ λόγος γὰρ ὁ σὸς, εἴτουν ὁ εὐαγγελικός, ἀλήθεια ἐστι. Τοῦ Πατρὸς δὲ τὸν λόγον εἶναί φησι, καθὼς καὶ προλαβὼν εἶπεν ὅτι Εγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ᾽ ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν ἔδωκε, τί εἴπω καὶ τί λαλήσω]. Καθώς κόσμον. Καθὼς σύ, θέλων τὴν σωτή ρίαν τῶν ἀνθρώπων, ἐμὲ ἀπέστειλας· οὕτω κἀγὼ θέλων αὐτὴν ἀπέστειλα αὐτούς· ἡ καθώς σύ, Πατήρ μου ὤν, ἐμὲ ἀπέστειλας· οὕτω κἀγὼ Πατὴρ αὐτῶν * Joan. XII, 49. Varia lectiones et notæ. Chrysost. L. VIII, p. 483. D. dixerat: Τῶν οὐρανῶν γεγόνασι πολῖται. Hinc illi οὐρανοπολίται apud Theophyl. p. 801. fin. apud Ammon. in Caten. (j) Idem adhuc, etc. Continuo hoc quoque dicit, testans eos puros esse a malitia, ut confirmentur, na turbentur, si odio. Loco προσμαρτυρών videtur Corder, p. 413. luclusa abeunt A. Henlenius per confusionem vocalium videtur legisse voelte. legisse προμαρτυρῶν. Quid vero lov ἀπόνη pov legerit, ignoro.

solute gaudeant, ne me Deo contrarium esse suspi- αὐτῶν, χαίρωσιν ἐντελῶς, ὡς μὴ δοκοῦντός μου ἀντιθέου]. centur. Vers. 14. Ego mundo. Tradidi eis sermonem tuum evangelicum, et mali oderunt eos, ut qui non sint ex ipsis, quantum ad innocentiam aut simplicitatem. Nam et in præcedentibus dixit ad eos: Si de mundo fuissetis, mundus quod suum esset, diligeres“. Nam, mundum, et ibi et hic vocal malos, propter mundi ac voluptatum amorem. Itaque cum propter sermonem tuum odio habeantur, custodi illos. Vers. 15. Non - malo. Orationem propter eos explanat, ut confidentíori magis sint animo, utpote non statim morituri, priusquam prædicaverint, et quasi Patris custodia fruituri. Et hic ὁρατῶ signifcat obsecro. Vers. 16. De sunt. Idem adhuc (j) frequenter dicit, sive ulla immutatione prius illis testidcans, ne turbentur, si odio habeantur, scientes omuino contrariam esse virtuti malitiam. Simul quoque laudat eos apud Patrem, etiam hinc ostendens illis dilectionem suam erga ipsos. Dicit ergo calesles eos esse cives, non mundans, sed coelestia sapientes. sum. Etiam consolatur Vers. 16. Sicut eos similitudine ad seipsum, et ad tolerantiam excitat. Vers. 17. Sanctifica tam. Sanctos facito ipsos per Spiritum sanctissimum, per veritatem dogmatum: vera dogmata sanctificant Εγώ - κόσμου. Δέδωκα αὐτοῖς τὸν λόγον σου τὸν εὐαγγελικόν, καὶ οἱ πονηροὶ ἐμίσησαν αὐτοὺς ὡς μὴ ὄντας ἐξ αὐτῶν ὅσον ἐπὶ τῇ ἀκακίᾳ. Καὶ προλαβὼν γὰρ εἶπε πρὸς αὐτοὺς ὅτι δὲ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει. Κόσμον γὰρ καὶ ἐκεῖ καὶ ἐνταῦθα τοὺς πονηροὺς καλεῖ δια τὸ φιλόκοσμον καὶ φιλήδονον. Καὶ λοιπόν, ὡς διὰ τὸν λόγον σου μισηθέντας, διαφύλαξον αὐτούς. Οὐκ -- πονηρον. Σαφηνίζει τὴν εὐχὴν δι' αὐτοὺς, Ένα θαρρήσωσι μᾶλλον, ὡς οὐκ αὐτίκα τεθνηξόμενοι πρὸ τοῦ κηρύξαι, ἀλλὰ καὶ τῆς παρὰ τοῦ Πατρὸς φυλακῆς ἀπολαύσοντες. Κάνταῦθα δὲ ἡ ἐρώτησις τὴν παράκλησιν σημαίνει. 'Ex εἰσι. Συνεχῶς καὶ τοῦτο λέγει, προσμαρ τυρῶν αὐτοῖς τὸ ἀπόνηρον, ἵνα βεβαιωθῶσιν εἰς τὸ μὴ θορυβείσθαι μισούμενοι, εἰδότες ὅτι ἀντίκειται τῇ ἀρετῇ πάντως ἡ κακία. Αμα δὲ καὶ ἐπαινεῖ αὐτοὺς παρὰ τῷ Πατρὶ, δεικνύων αὐτοῖς καντεῦθεν τὴν εἰς αὐτοὺς ἀγάπην αὐτοῦ. Φησὶν οὖν ὅτι οὐρα νοπολίται εἰσίν, οὐ κοσμικά φρονοῦντες, ἀλλὰ οὐράνια. Καθώς εἰμί. Καὶ τῇ πρὸς ἑαυτὸν ὁμοιότητι παρηγορεί τούτου;, καὶ διεγείρει πρὸς ὑπομονήν. Αγίασον - σου. 'Αγίους ποίησον διὰ τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐν τῇ ἀληθείᾳ τῶν δογμάτων· τὰ hominem. Deinde manifestat, quid dicat, veri – γὰρ ἀληθῆ δόγματα ἁγιάζουσι τὸν ἄνθρωπον. Εἶτε tatem. Vers. 17. Sermo — est. Sermo dogmatum tuus, sive a te per Spiritum sanctum illis infusus. Nam ·superins dixit Spiritus veritatis duces vos in omnem veritatem **. Aliter quoque intelligite: Sanctifica eos per verilalem tuam, hoc est, Segrega eos per Evangelium tuum; Sermo namque iuus, puta evangelicus, verilas est. Patris autem ait esse sermonem, sicut etiam in præcedentibus dixit: Ego ez meipso non locutus, sed Pater, qui misit me, ipse mihi præceptum dedit quid dicam et quid loquar”. Vers. 18. Sicut — mundum. Sicut tu hominum cupiens salutem, me misisti: ita et ego illam cupiens, misi eos. Vel sicut tu, qui Pater meus es, misisti me, ita et ego, qui Pater corum sam, - Joan.rv, 19. ** Joan. xvi, 13. διασαφεῖ τί λέγει "Αλήθειαν. Ο λόγος - έστιν. Ο λόγος, ὁ τῶν δογμάτων, ὁ σὺς, ήγουν ὁ παρὰ σοῦ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνηχούμενος αὐτοῖς. Εἴρηκε γὰρ ἀνωτέρω ὅτι τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας οδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν. [Νοεῖται δὲ καὶ ἑτέρως τὸ Ἁγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου, ἀντὶ τοῦ, Ἀφόρισον αὐτοὺς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ σου. Ὁ λόγος γὰρ ὁ σὸς, εἴτουν ὁ εὐαγγελικός, ἀλήθεια ἐστι. Τοῦ Πατρὸς δὲ τὸν λόγον εἶναί φησι, καθὼς καὶ προλαβὼν εἶπεν ὅτι Εγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ᾽ ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν ἔδωκε, τί εἴπω καὶ τί λαλήσω]. Καθώς κόσμον. Καθὼς σύ, θέλων τὴν σωτή ρίαν τῶν ἀνθρώπων, ἐμὲ ἀπέστειλας· οὕτω κἀγὼ θέλων αὐτὴν ἀπέστειλα αὐτούς· ἡ καθώς σύ, Πατήρ μου ὤν, ἐμὲ ἀπέστειλας· οὕτω κἀγὼ Πατὴρ αὐτῶν * Joan. XII, 49. Varia lectiones et notæ. Chrysost. L. VIII, p. 483. D. dixerat: Τῶν οὐρανῶν γεγόνασι πολῖται. Hinc illi οὐρανοπολίται apud Theophyl. p. 801. fin. apud Ammon. in Caten. (j) Idem adhuc, etc. Continuo hoc quoque dicit, testans eos puros esse a malitia, ut confirmentur, na turbentur, si odio. Loco προσμαρτυρών videtur Corder, p. 413. luclusa abeunt A. Henlenius per confusionem vocalium videtur legisse voelte. legisse προμαρτυρῶν. Quid vero lov ἀπόνη pov legerit, ignoro.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XVII. ῶν ἀπέστειλα αὐτούς. Ἀλλὰ σὺ μὲν Πατήρ μου nisi eos. Sed tu quidem natura Patcr meus es, φύσει· ἐγὼ δὲ Πατήρ αὐτῶν, ὡς κτίστης και προνοητὴς καὶ διδάσκαλος. Ως γεγονὸς δὲ λέγει τὸ γενησόμενον, διὰ τὸ ἤδη μέλλειν ἀποστεῖλαι αὐτοὺς μετά μικρόν. Καὶ — ἐμαυτόν. Εγώ εκουσίως θυσιάζω έμαυ· τόν. ᾿Αγιασμὸν γὰρ ἐνταῦθα τὸν θυσιασμὸν λέγει. Αγιον γὰρ λέγεται καὶ ἡ θυσία, καὶ πολλά σημαίνει τὸ ἅγιον. "Ira ἀληθείᾳ. Ἵνα καὶ αὐτοὶ ὦσι τεθυμένοι ἐν ἀληθινῇ θυσίᾳ. Η γὰρ νομική θυσία τύπος ἦν, οὐκ ἀλήθεια. Ἵνα δὲ ὡσι τεθυμένοι, ὡς τῆς κεφαλῆς αὐτῶν τυθείσης. ego vero Pater eorum, tanquam creator et provisor ac magister. Quod autem futurum est, tanquam factum dicit, eo quod jam paulo post esset cos missurus. Vers. 19. Ει meipsum. Ego voluntarie immolo meipsum. Nam hoc in Joco victimam dicit sanctificationem. Sanctum enim dicitur et ipsa hostia: multa quoque dicuntur sancta, tanquam signum sanctitatis. Vers. 19. Ut veritatem. Ut et ipsi immolati sint per veram hostiam: legalis siquidem victima âgura erat, non veritas, ut et ipsi immolati sint, capite videlicet ipsorum immolato. Η ὡς καὶ αὐτοὶ θυόμενοι. Ἑλογίσθημεν γάρ, Vel etiam, tanquam et ipsi immolati. Habiti su - φησὶν, ὡς πρόβατα σφαγῆς· καί· Παραστήσατε mus, inquit, sicut oves cadi deputata ^; et: Exhibele τὰ μέλη ὑμῶν, θυσίαν ζῶσαν. Εστι γὰρ membra vestra hostiam viventem ". Potest enim θύεσθαι καὶ δίχα σφαγῆς. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃ τις etiam sine cæde immolari hostia. Ne quis ὑπὲρ τῶν ἀποστόλων μόνων ταῦτα λέγειν αὐτὸν, autem eum putaret hæc pro solis apostolis dicere, φησίν. subdit: Οὐ Vers.20. Non ὦσιν. Αμα καὶ παρεμυθήσατο αὐτοὺς Vers. 21. sint. Simul quoque πάλιν, δείξας ὅτι διὰ τοῦ κηρύγματος αὐτῶν καὶ eos iterum consoļatus est, ostendens quod ἄλλοι έσονται μαθηταί. per eorum prædicationem alii quoque fient discipuli. Καθώς –– ὦσι. Καθώς σὺ ἐν τῇ ἐμῇ ἀγάπῃ, κἀγὼ ἐν τῇ σῇ, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν, ήγουν ἐν τῇ εἰς ἡμᾶς πίστει, ἐν ὦσιν. Ὄντες γὰρ ἐν τῇ εἰς ἡμᾶς πίστει ἐν, ἔσονται καὶ ἐν τῇ εἰς ἀλλήλους ἀγάπῃ ἐν. [Εἴρηκε γὰρ ὅτι Ὁ ἔχων τὰς ἐντολὰς μου καὶ τηρῶν αὐτὰς, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με· καί· Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ ἡ ἐμὴ, ἵνα ἀγαπᾶτε αλλήλους. Ἐκ τῆς ἀγάπης τοίνυν καὶ ὁμονοίας ἀρξάμενος, εἰς ταύτην πάλιν κατέκλεισε τὸν λόγον, δεικνύς ὅτι θεοφιλὲς καὶ περισπούδαστον ἡ ἀγάπη]. "Ira ἀπέστειλας. – Ἵνα, πιστεύσας τοῖς ἀπο στόλοις, πιστεύσῃ ὅτι σύ με απέστειλας. Τοῦτο γὰρ μέλλουσι κηρύττειν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἔμελλεν ἐμποδίζειν τῷ κηρύγματι ὡς τὸ διεσχίσθαι τοὺς κήρυκας, τῇ τε διαφορᾷ τῆς πίστεως, καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους ἀπεχθείς, ἐπειδὴ, μαχομένων, ἐροῦσιν, οὐκ εἰρηνικοῦ εἶναι μαθητάς· εἰ δὲ οὐκ εἰρηνικοῦ, οὐδὲ παρὰ σοῦ ἀποσταλέντες· ὁμογνωμονούντων δὲ καὶ τὰς ἐντολάς μου φυλαττόντων, γνώσονται πάνω τες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί εἰσι, καὶ ὅτι σύ με απέστει λας. Καὶ — αὐτοῖς. Τὴν ἀπὸ τῶν διδαγμάτων καὶ τῶν θαυμάτων, [ἢ καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ὁμονοίας. ] Οὐκ Ελαττον γὰρ ἐκ ταύτης ἢ ἐκ τούτων δοξάζονται. Δε δωκα δὲ εἶπε, παραδηλῶν κανταῦθα καὶ τὸ ἑαυτοῦ ἀξίωμα, καὶ τὸ πρὸς τὸν Πατέρα ὁμότιμον, ὥσπερ καὶ ἐν ἄλλοις πολλάκις. Vers. 21. Sicut sint. Sicut tu in mei et ego in tui dilectione, ut et ipsi in nobis, sive in fide quæ est in nos, unum sint. Nam qui in fide, quæ est in nos unum sunt, erunt quoque in mutua inter se dilectione unum. Dixit enim: Qui habet pracepla mea et servat ea, hic est qui diligit me 50; et: Hoc est praceplum meum, ut diligatis vos invicem Cum ergo a dilectione et concordia inceperit, rursum in hac conclusit sermonem, cstendens quod Deo chara sit ac magno studio affectanda dilectio. Vers. 21. Ut - miseris. - Ut, credens apostolis, credat quod tu me miseris. Nam hoc prædicaturi, sunt: et nihil adeo erit impedimento prædicationi sicut divisos esse prædicatores, fidei diversitate ac mutua inter se inimicitia. Si enim inter 50 pugnaverint, dicent eos non esse pacifci magistri discipulos: quod si non pacifci, nec a te missi. Si vero concordes fuerint et præcepta mea custodierìnt, omnes cognoscent quod mei sint discipuli, et quod tu me miseris. Vers. 22. Et eis. Quæ a doctrina et miraculis procedit, aut quæ a concordia; neque enim ex bac minus quam ex illis glorificantur. Dedi autem dixit etiam hic, et suam insinuans dignitatem, et æqualem cum Patre honorem: quemadmodum frequenter aliis in locis. ** Psal. xıııı, 22. * Rom. III, 1. s Joan. Σιν, 21. οι Joan. IV, Κατὰ μικρόν Β. Varia lectiones et notæ. Interpres hic prorsus dissentit a meis codicibus. Sed hac lectio magis placet. Ita ex Chrysostomo laudat, tom. VIII, p. PATROL. GR. CXXIX. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XVII. ῶν ἀπέστειλα αὐτούς. Ἀλλὰ σὺ μὲν Πατήρ μου nisi eos. Sed tu quidem natura Patcr meus es, φύσει· ἐγὼ δὲ Πατήρ αὐτῶν, ὡς κτίστης και προνοητὴς καὶ διδάσκαλος. Ως γεγονὸς δὲ λέγει τὸ γενησόμενον, διὰ τὸ ἤδη μέλλειν ἀποστεῖλαι αὐτοὺς μετά μικρόν. Καὶ — ἐμαυτόν. Εγώ εκουσίως θυσιάζω έμαυ· τόν. ᾿Αγιασμὸν γὰρ ἐνταῦθα τὸν θυσιασμὸν λέγει. Αγιον γὰρ λέγεται καὶ ἡ θυσία, καὶ πολλά σημαίνει τὸ ἅγιον. "Ira ἀληθείᾳ. Ἵνα καὶ αὐτοὶ ὦσι τεθυμένοι ἐν ἀληθινῇ θυσίᾳ. Η γὰρ νομική θυσία τύπος ἦν, οὐκ ἀλήθεια. Ἵνα δὲ ὡσι τεθυμένοι, ὡς τῆς κεφαλῆς αὐτῶν τυθείσης. ego vero Pater eorum, tanquam creator et provisor ac magister. Quod autem futurum est, tanquam factum dicit, eo quod jam paulo post esset cos missurus. Vers. 19. Ει meipsum. Ego voluntarie immolo meipsum. Nam hoc in Joco victimam dicit sanctificationem. Sanctum enim dicitur et ipsa hostia: multa quoque dicuntur sancta, tanquam signum sanctitatis. Vers. 19. Ut veritatem. Ut et ipsi immolati sint per veram hostiam: legalis siquidem victima âgura erat, non veritas, ut et ipsi immolati sint, capite videlicet ipsorum immolato. Η ὡς καὶ αὐτοὶ θυόμενοι. Ἑλογίσθημεν γάρ, Vel etiam, tanquam et ipsi immolati. Habiti su - φησὶν, ὡς πρόβατα σφαγῆς· καί· Παραστήσατε mus, inquit, sicut oves cadi deputata ^; et: Exhibele τὰ μέλη ὑμῶν, θυσίαν ζῶσαν. Εστι γὰρ membra vestra hostiam viventem ". Potest enim θύεσθαι καὶ δίχα σφαγῆς. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃ τις etiam sine cæde immolari hostia. Ne quis ὑπὲρ τῶν ἀποστόλων μόνων ταῦτα λέγειν αὐτὸν, autem eum putaret hæc pro solis apostolis dicere, φησίν. subdit: Οὐ Vers.20. Non ὦσιν. Αμα καὶ παρεμυθήσατο αὐτοὺς Vers. 21. sint. Simul quoque πάλιν, δείξας ὅτι διὰ τοῦ κηρύγματος αὐτῶν καὶ eos iterum consoļatus est, ostendens quod ἄλλοι έσονται μαθηταί. per eorum prædicationem alii quoque fient discipuli. Καθώς –– ὦσι. Καθώς σὺ ἐν τῇ ἐμῇ ἀγάπῃ, κἀγὼ ἐν τῇ σῇ, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν, ήγουν ἐν τῇ εἰς ἡμᾶς πίστει, ἐν ὦσιν. Ὄντες γὰρ ἐν τῇ εἰς ἡμᾶς πίστει ἐν, ἔσονται καὶ ἐν τῇ εἰς ἀλλήλους ἀγάπῃ ἐν. [Εἴρηκε γὰρ ὅτι Ὁ ἔχων τὰς ἐντολὰς μου καὶ τηρῶν αὐτὰς, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με· καί· Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ ἡ ἐμὴ, ἵνα ἀγαπᾶτε αλλήλους. Ἐκ τῆς ἀγάπης τοίνυν καὶ ὁμονοίας ἀρξάμενος, εἰς ταύτην πάλιν κατέκλεισε τὸν λόγον, δεικνύς ὅτι θεοφιλὲς καὶ περισπούδαστον ἡ ἀγάπη]. "Ira ἀπέστειλας. – Ἵνα, πιστεύσας τοῖς ἀπο στόλοις, πιστεύσῃ ὅτι σύ με απέστειλας. Τοῦτο γὰρ μέλλουσι κηρύττειν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἔμελλεν ἐμποδίζειν τῷ κηρύγματι ὡς τὸ διεσχίσθαι τοὺς κήρυκας, τῇ τε διαφορᾷ τῆς πίστεως, καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους ἀπεχθείς, ἐπειδὴ, μαχομένων, ἐροῦσιν, οὐκ εἰρηνικοῦ εἶναι μαθητάς· εἰ δὲ οὐκ εἰρηνικοῦ, οὐδὲ παρὰ σοῦ ἀποσταλέντες· ὁμογνωμονούντων δὲ καὶ τὰς ἐντολάς μου φυλαττόντων, γνώσονται πάνω τες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί εἰσι, καὶ ὅτι σύ με απέστει λας. Καὶ — αὐτοῖς. Τὴν ἀπὸ τῶν διδαγμάτων καὶ τῶν θαυμάτων, [ἢ καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ὁμονοίας. ] Οὐκ Ελαττον γὰρ ἐκ ταύτης ἢ ἐκ τούτων δοξάζονται. Δε δωκα δὲ εἶπε, παραδηλῶν κανταῦθα καὶ τὸ ἑαυτοῦ ἀξίωμα, καὶ τὸ πρὸς τὸν Πατέρα ὁμότιμον, ὥσπερ καὶ ἐν ἄλλοις πολλάκις. Vers. 21. Sicut sint. Sicut tu in mei et ego in tui dilectione, ut et ipsi in nobis, sive in fide quæ est in nos, unum sint. Nam qui in fide, quæ est in nos unum sunt, erunt quoque in mutua inter se dilectione unum. Dixit enim: Qui habet pracepla mea et servat ea, hic est qui diligit me 50; et: Hoc est praceplum meum, ut diligatis vos invicem Cum ergo a dilectione et concordia inceperit, rursum in hac conclusit sermonem, cstendens quod Deo chara sit ac magno studio affectanda dilectio. Vers. 21. Ut - miseris. - Ut, credens apostolis, credat quod tu me miseris. Nam hoc prædicaturi, sunt: et nihil adeo erit impedimento prædicationi sicut divisos esse prædicatores, fidei diversitate ac mutua inter se inimicitia. Si enim inter 50 pugnaverint, dicent eos non esse pacifci magistri discipulos: quod si non pacifci, nec a te missi. Si vero concordes fuerint et præcepta mea custodierìnt, omnes cognoscent quod mei sint discipuli, et quod tu me miseris. Vers. 22. Et eis. Quæ a doctrina et miraculis procedit, aut quæ a concordia; neque enim ex bac minus quam ex illis glorificantur. Dedi autem dixit etiam hic, et suam insinuans dignitatem, et æqualem cum Patre honorem: quemadmodum frequenter aliis in locis. ** Psal. xıııı, 22. * Rom. III, 1. s Joan. Σιν, 21. οι Joan. IV, Κατὰ μικρόν Β. Varia lectiones et notæ. Interpres hic prorsus dissentit a meis codicibus. Sed hac lectio magis placet. Ita ex Chrysostomo laudat, tom. VIII, p. PATROL. GR. CXXIX. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XVII. ῶν ἀπέστειλα αὐτούς. Ἀλλὰ σὺ μὲν Πατήρ μου nisi eos. Sed tu quidem natura Patcr meus es, φύσει· ἐγὼ δὲ Πατήρ αὐτῶν, ὡς κτίστης και προνοητὴς καὶ διδάσκαλος. Ως γεγονὸς δὲ λέγει τὸ γενησόμενον, διὰ τὸ ἤδη μέλλειν ἀποστεῖλαι αὐτοὺς μετά μικρόν. Καὶ — ἐμαυτόν. Εγώ εκουσίως θυσιάζω έμαυ· τόν. ᾿Αγιασμὸν γὰρ ἐνταῦθα τὸν θυσιασμὸν λέγει. Αγιον γὰρ λέγεται καὶ ἡ θυσία, καὶ πολλά σημαίνει τὸ ἅγιον. "Ira ἀληθείᾳ. Ἵνα καὶ αὐτοὶ ὦσι τεθυμένοι ἐν ἀληθινῇ θυσίᾳ. Η γὰρ νομική θυσία τύπος ἦν, οὐκ ἀλήθεια. Ἵνα δὲ ὡσι τεθυμένοι, ὡς τῆς κεφαλῆς αὐτῶν τυθείσης. ego vero Pater eorum, tanquam creator et provisor ac magister. Quod autem futurum est, tanquam factum dicit, eo quod jam paulo post esset cos missurus. Vers. 19. Ει meipsum. Ego voluntarie immolo meipsum. Nam hoc in Joco victimam dicit sanctificationem. Sanctum enim dicitur et ipsa hostia: multa quoque dicuntur sancta, tanquam signum sanctitatis. Vers. 19. Ut veritatem. Ut et ipsi immolati sint per veram hostiam: legalis siquidem victima âgura erat, non veritas, ut et ipsi immolati sint, capite videlicet ipsorum immolato. Η ὡς καὶ αὐτοὶ θυόμενοι. Ἑλογίσθημεν γάρ, Vel etiam, tanquam et ipsi immolati. Habiti su - φησὶν, ὡς πρόβατα σφαγῆς· καί· Παραστήσατε mus, inquit, sicut oves cadi deputata ^; et: Exhibele τὰ μέλη ὑμῶν, θυσίαν ζῶσαν. Εστι γὰρ membra vestra hostiam viventem ". Potest enim θύεσθαι καὶ δίχα σφαγῆς. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃ τις etiam sine cæde immolari hostia. Ne quis ὑπὲρ τῶν ἀποστόλων μόνων ταῦτα λέγειν αὐτὸν, autem eum putaret hæc pro solis apostolis dicere, φησίν. subdit: Οὐ Vers.20. Non ὦσιν. Αμα καὶ παρεμυθήσατο αὐτοὺς Vers. 21. sint. Simul quoque πάλιν, δείξας ὅτι διὰ τοῦ κηρύγματος αὐτῶν καὶ eos iterum consoļatus est, ostendens quod ἄλλοι έσονται μαθηταί. per eorum prædicationem alii quoque fient discipuli. Καθώς –– ὦσι. Καθώς σὺ ἐν τῇ ἐμῇ ἀγάπῃ, κἀγὼ ἐν τῇ σῇ, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν, ήγουν ἐν τῇ εἰς ἡμᾶς πίστει, ἐν ὦσιν. Ὄντες γὰρ ἐν τῇ εἰς ἡμᾶς πίστει ἐν, ἔσονται καὶ ἐν τῇ εἰς ἀλλήλους ἀγάπῃ ἐν. [Εἴρηκε γὰρ ὅτι Ὁ ἔχων τὰς ἐντολὰς μου καὶ τηρῶν αὐτὰς, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με· καί· Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ ἡ ἐμὴ, ἵνα ἀγαπᾶτε αλλήλους. Ἐκ τῆς ἀγάπης τοίνυν καὶ ὁμονοίας ἀρξάμενος, εἰς ταύτην πάλιν κατέκλεισε τὸν λόγον, δεικνύς ὅτι θεοφιλὲς καὶ περισπούδαστον ἡ ἀγάπη]. "Ira ἀπέστειλας. – Ἵνα, πιστεύσας τοῖς ἀπο στόλοις, πιστεύσῃ ὅτι σύ με απέστειλας. Τοῦτο γὰρ μέλλουσι κηρύττειν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἔμελλεν ἐμποδίζειν τῷ κηρύγματι ὡς τὸ διεσχίσθαι τοὺς κήρυκας, τῇ τε διαφορᾷ τῆς πίστεως, καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους ἀπεχθείς, ἐπειδὴ, μαχομένων, ἐροῦσιν, οὐκ εἰρηνικοῦ εἶναι μαθητάς· εἰ δὲ οὐκ εἰρηνικοῦ, οὐδὲ παρὰ σοῦ ἀποσταλέντες· ὁμογνωμονούντων δὲ καὶ τὰς ἐντολάς μου φυλαττόντων, γνώσονται πάνω τες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί εἰσι, καὶ ὅτι σύ με απέστει λας. Καὶ — αὐτοῖς. Τὴν ἀπὸ τῶν διδαγμάτων καὶ τῶν θαυμάτων, [ἢ καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ὁμονοίας. ] Οὐκ Ελαττον γὰρ ἐκ ταύτης ἢ ἐκ τούτων δοξάζονται. Δε δωκα δὲ εἶπε, παραδηλῶν κανταῦθα καὶ τὸ ἑαυτοῦ ἀξίωμα, καὶ τὸ πρὸς τὸν Πατέρα ὁμότιμον, ὥσπερ καὶ ἐν ἄλλοις πολλάκις. Vers. 21. Sicut sint. Sicut tu in mei et ego in tui dilectione, ut et ipsi in nobis, sive in fide quæ est in nos, unum sint. Nam qui in fide, quæ est in nos unum sunt, erunt quoque in mutua inter se dilectione unum. Dixit enim: Qui habet pracepla mea et servat ea, hic est qui diligit me 50; et: Hoc est praceplum meum, ut diligatis vos invicem Cum ergo a dilectione et concordia inceperit, rursum in hac conclusit sermonem, cstendens quod Deo chara sit ac magno studio affectanda dilectio. Vers. 21. Ut - miseris. - Ut, credens apostolis, credat quod tu me miseris. Nam hoc prædicaturi, sunt: et nihil adeo erit impedimento prædicationi sicut divisos esse prædicatores, fidei diversitate ac mutua inter se inimicitia. Si enim inter 50 pugnaverint, dicent eos non esse pacifci magistri discipulos: quod si non pacifci, nec a te missi. Si vero concordes fuerint et præcepta mea custodierìnt, omnes cognoscent quod mei sint discipuli, et quod tu me miseris. Vers. 22. Et eis. Quæ a doctrina et miraculis procedit, aut quæ a concordia; neque enim ex bac minus quam ex illis glorificantur. Dedi autem dixit etiam hic, et suam insinuans dignitatem, et æqualem cum Patre honorem: quemadmodum frequenter aliis in locis. ** Psal. xıııı, 22. * Rom. III, 1. s Joan. Σιν, 21. οι Joan. IV, Κατὰ μικρόν Β. Varia lectiones et notæ. Interpres hic prorsus dissentit a meis codicibus. Sed hac lectio magis placet. Ita ex Chrysostomo laudat, tom. VIII, p. PATROL. GR. CXXIX. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XVII. ῶν ἀπέστειλα αὐτούς. Ἀλλὰ σὺ μὲν Πατήρ μου nisi eos. Sed tu quidem natura Patcr meus es, φύσει· ἐγὼ δὲ Πατήρ αὐτῶν, ὡς κτίστης και προνοητὴς καὶ διδάσκαλος. Ως γεγονὸς δὲ λέγει τὸ γενησόμενον, διὰ τὸ ἤδη μέλλειν ἀποστεῖλαι αὐτοὺς μετά μικρόν. Καὶ — ἐμαυτόν. Εγώ εκουσίως θυσιάζω έμαυ· τόν. ᾿Αγιασμὸν γὰρ ἐνταῦθα τὸν θυσιασμὸν λέγει. Αγιον γὰρ λέγεται καὶ ἡ θυσία, καὶ πολλά σημαίνει τὸ ἅγιον. "Ira ἀληθείᾳ. Ἵνα καὶ αὐτοὶ ὦσι τεθυμένοι ἐν ἀληθινῇ θυσίᾳ. Η γὰρ νομική θυσία τύπος ἦν, οὐκ ἀλήθεια. Ἵνα δὲ ὡσι τεθυμένοι, ὡς τῆς κεφαλῆς αὐτῶν τυθείσης. ego vero Pater eorum, tanquam creator et provisor ac magister. Quod autem futurum est, tanquam factum dicit, eo quod jam paulo post esset cos missurus. Vers. 19. Ει meipsum. Ego voluntarie immolo meipsum. Nam hoc in Joco victimam dicit sanctificationem. Sanctum enim dicitur et ipsa hostia: multa quoque dicuntur sancta, tanquam signum sanctitatis. Vers. 19. Ut veritatem. Ut et ipsi immolati sint per veram hostiam: legalis siquidem victima âgura erat, non veritas, ut et ipsi immolati sint, capite videlicet ipsorum immolato. Η ὡς καὶ αὐτοὶ θυόμενοι. Ἑλογίσθημεν γάρ, Vel etiam, tanquam et ipsi immolati. Habiti su - φησὶν, ὡς πρόβατα σφαγῆς· καί· Παραστήσατε mus, inquit, sicut oves cadi deputata ^; et: Exhibele τὰ μέλη ὑμῶν, θυσίαν ζῶσαν. Εστι γὰρ membra vestra hostiam viventem ". Potest enim θύεσθαι καὶ δίχα σφαγῆς. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃ τις etiam sine cæde immolari hostia. Ne quis ὑπὲρ τῶν ἀποστόλων μόνων ταῦτα λέγειν αὐτὸν, autem eum putaret hæc pro solis apostolis dicere, φησίν. subdit: Οὐ Vers.20. Non ὦσιν. Αμα καὶ παρεμυθήσατο αὐτοὺς Vers. 21. sint. Simul quoque πάλιν, δείξας ὅτι διὰ τοῦ κηρύγματος αὐτῶν καὶ eos iterum consoļatus est, ostendens quod ἄλλοι έσονται μαθηταί. per eorum prædicationem alii quoque fient discipuli. Καθώς –– ὦσι. Καθώς σὺ ἐν τῇ ἐμῇ ἀγάπῃ, κἀγὼ ἐν τῇ σῇ, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν, ήγουν ἐν τῇ εἰς ἡμᾶς πίστει, ἐν ὦσιν. Ὄντες γὰρ ἐν τῇ εἰς ἡμᾶς πίστει ἐν, ἔσονται καὶ ἐν τῇ εἰς ἀλλήλους ἀγάπῃ ἐν. [Εἴρηκε γὰρ ὅτι Ὁ ἔχων τὰς ἐντολὰς μου καὶ τηρῶν αὐτὰς, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με· καί· Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ ἡ ἐμὴ, ἵνα ἀγαπᾶτε αλλήλους. Ἐκ τῆς ἀγάπης τοίνυν καὶ ὁμονοίας ἀρξάμενος, εἰς ταύτην πάλιν κατέκλεισε τὸν λόγον, δεικνύς ὅτι θεοφιλὲς καὶ περισπούδαστον ἡ ἀγάπη]. "Ira ἀπέστειλας. – Ἵνα, πιστεύσας τοῖς ἀπο στόλοις, πιστεύσῃ ὅτι σύ με απέστειλας. Τοῦτο γὰρ μέλλουσι κηρύττειν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἔμελλεν ἐμποδίζειν τῷ κηρύγματι ὡς τὸ διεσχίσθαι τοὺς κήρυκας, τῇ τε διαφορᾷ τῆς πίστεως, καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους ἀπεχθείς, ἐπειδὴ, μαχομένων, ἐροῦσιν, οὐκ εἰρηνικοῦ εἶναι μαθητάς· εἰ δὲ οὐκ εἰρηνικοῦ, οὐδὲ παρὰ σοῦ ἀποσταλέντες· ὁμογνωμονούντων δὲ καὶ τὰς ἐντολάς μου φυλαττόντων, γνώσονται πάνω τες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί εἰσι, καὶ ὅτι σύ με απέστει λας. Καὶ — αὐτοῖς. Τὴν ἀπὸ τῶν διδαγμάτων καὶ τῶν θαυμάτων, [ἢ καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ὁμονοίας. ] Οὐκ Ελαττον γὰρ ἐκ ταύτης ἢ ἐκ τούτων δοξάζονται. Δε δωκα δὲ εἶπε, παραδηλῶν κανταῦθα καὶ τὸ ἑαυτοῦ ἀξίωμα, καὶ τὸ πρὸς τὸν Πατέρα ὁμότιμον, ὥσπερ καὶ ἐν ἄλλοις πολλάκις. Vers. 21. Sicut sint. Sicut tu in mei et ego in tui dilectione, ut et ipsi in nobis, sive in fide quæ est in nos, unum sint. Nam qui in fide, quæ est in nos unum sunt, erunt quoque in mutua inter se dilectione unum. Dixit enim: Qui habet pracepla mea et servat ea, hic est qui diligit me 50; et: Hoc est praceplum meum, ut diligatis vos invicem Cum ergo a dilectione et concordia inceperit, rursum in hac conclusit sermonem, cstendens quod Deo chara sit ac magno studio affectanda dilectio. Vers. 21. Ut - miseris. - Ut, credens apostolis, credat quod tu me miseris. Nam hoc prædicaturi, sunt: et nihil adeo erit impedimento prædicationi sicut divisos esse prædicatores, fidei diversitate ac mutua inter se inimicitia. Si enim inter 50 pugnaverint, dicent eos non esse pacifci magistri discipulos: quod si non pacifci, nec a te missi. Si vero concordes fuerint et præcepta mea custodierìnt, omnes cognoscent quod mei sint discipuli, et quod tu me miseris. Vers. 22. Et eis. Quæ a doctrina et miraculis procedit, aut quæ a concordia; neque enim ex bac minus quam ex illis glorificantur. Dedi autem dixit etiam hic, et suam insinuans dignitatem, et æqualem cum Patre honorem: quemadmodum frequenter aliis in locis. ** Psal. xıııı, 22. * Rom. III, 1. s Joan. Σιν, 21. οι Joan. IV, Κατὰ μικρόν Β. Varia lectiones et notæ. Interpres hic prorsus dissentit a meis codicibus. Sed hac lectio magis placet. Ita ex Chrysostomo laudat, tom. VIII, p. PATROL. GR. CXXIX. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A.

Vers. 22. Ut — sumus. lloc superius quoque dictum ac declaratum est: et nunc idem dicit, veliementer cupiens imprimi cordibus eorum, tanquam maxime necessarium. Vers. 23. Ego – me. Ego in eis maneo, et tu in me, hoc est, ego et tu in eis manemus, quomodo ergo non eos conservabimus? Alibi quoque dixit: Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus ac mansionem apud eum faciemus ". Sed ego quidem in eis divino modo propter fidem, tu vero in me paterno modo propter naturam. Vers. 23. Ut — unum. In unitatem, in concordiam. Quemadmodum enim seditio dissolvit, sic et concordia congregat. Vers. 23. E't — miseris. (†† Superius etiam dixerat: Ut mundus credat, me a le missum esse".) Iterum ergo idem dicit, ut firmius concordes sint, certiores effecti quod hoc maxime ad fidem aurabat homines. Vers. 23. Ext· dilexisti. Nam signum fuit dilectionis eorum, quod nec proprio Filio tuo propter cos peperceris. Hic quoque dictio sicut, non æqualitatem, sed similitudinem quamdam significat, quemadmodum in præcedentibus ostendimus. Frequenter autem hoc ponit, consolans eos per similitudinem quam erga ipsum habent et fiduciam præbens. Ad hunc usque locum de dilectione ac concordia sermonem extendit: deinceps vero de braviis quoque et coronis disserit, quæ post præsentem vitam illis reposita sunt, ut ampliorem sunant fduciam. Vers. 24. Paler — mecum. In regno videlicet conregnantes mihi. Vers. 24. Ut miki. Gloriam divinitatis, quam dedisti mibi, non tanquam minori aut posterius genito, sed tanquam principium, sive is qui me genuit. Quando autem dedit? Quando scilicet genuit. Quando vero genuit? Quæstio quando hoc fuerit, sermonem habet incomprehensibilem; simul enim et erat et genuit: nec fuit tempus, quo Pater erat, et non erat Pater. Quia autem verbum dedisti, cum sit sese demittentis, quibusdam pariturum erat offendiculam, quo videretur minoritatem addere Filio, huic quoque medetur dicens: Vers. 24. Quia mandum. Hoc est ante secula. Nam ita significare solet Scriptura æternitatem. Non dixit autem, Ut sint participes gloriæ meæ, sed Ut videant. Illud namque supra illorum facultatem erat: hoc vero tota illorum fruitio est, quod ss Joan. Σιν, 25. 0 Joan. Ινιι, 21. Inclusa omittit A. "Ira ἐσμέν. Τοῦτο καὶ ἀνωτέρω είρηται, καὶ ἡρμήνευται. [Καὶ νῦν δὲ τοῦτο λέγει, σφό δρα τοῦτο βουλόμενος ἐνεῖναι αὐτοῖς, ὡς ἀναγκαιό κατον. Εγώ — ἐμοί. Ἐγὼ ἐν αὐτοῖς μένω, καὶ σὺ ἐν ἐμοὶ, τουτέστιν, ἐγὼ καὶ σὺ ἐν αὐτοῖς μένομεν, καὶ πῶς οὐ συντηρήσομεν αὐτούς; Καὶ ἀλλαχοῦ δὲ εἴρηκεν· 'Εάν τις ἀγαπᾷ με, τόν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ, μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, και μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Αλλ' ἐγὼ μὲν ἐν αὐτοῖς θεοπρεπώς, διὰ τὴν πίστιν· σὺ δὲ ἐν ἐμοὶ πατροπρεπώς, διὰ τὴν φύσιν.] Ίνα — ἔν. Εἰς ἕνωσιν, εἰς ὁμόνοιαν. Ωσπερ γὰρ ἡ στάσις διαλύει, οὕτως ή συμφωνία συγ κροτεί. Kal απέστειλας. [Καὶ ἀνωτέρω εἶπεν Ινα ὁ κόσμος πιστεύσῃ ότι σύ με απέστειλας.] Πάλιν οὖν τὸ αὐτό φησιν [ἵνα βεβαίως ὁμονοῶσι, πληροφορηθέντες ὅτι τοῦτο μᾶλλον πρὸς πίστιν ἐπ:- σπάσεται τοὺς ἀνθρώπους.] Καὶ — ἠγάπησας. Τεκμήριον γὰρ τῆς ἀγάπης αὐτῶν, τὸ μηδὲ τοῦ ἰδίου σου Υἱοῦ φείσασθαι ὑπὲρ αὐτῶν. Κανταῦθα δὲ τὴ καθὼς, οὐκ ισότητα, ἀλλ' δ μοίωσίν τινα δηλοί, καθάπερ προλαβόντες παραση μειωσάμεθα. [Τίθησι δὲ τοῦτο συνεχώς, παραμυθούμενος αὐτοὺς διὰ τῆς πρὸς ἑαυτὸν ὁμοιώσεως καὶ θαῤῥεῖν παρέχων. Μέχρι τούτου τὰ περι αγαπης καὶ ὁμονοίας περιτώσας, διαλέγεται λοιπὸν καὶ περὶ τῶν μετὰ τὴν παροῦσαν ζωὴν ἀποκειμένων αὐτοῖς βραβείων καὶ στεφάνων, ἵνα πλέον θαρρήσωσι.] Πάτερ — ὁμοῦ. Ἐν τῇ βασιλείᾳ σου, δηλονότι, συμβασιλεύοντές μοι. Ἵνα – γιοι. Τὴν δόξαν τῆς θεότητος, ἣν δέδωκάς μοι, οὐχ ὡς ἐλάττονι ἢ ὑστερογενεῖ, ἀλλ' ὡς αἴτιον, εἴτουν ὡς γεννήσας με. [Πότε δὲ δέδωκεν; Ὅτε δηλονότι γεγέννηκε· πότε δὲ γεγέννηκεν; Ὑπὲρ τὸ πότε τὸ ἐρώτημα, καὶ ὁ λόγος ἀνέφικτος. Αμα γὰρ καὶ ἦν, καὶ γεγέννηκε, καὶ οὐκ ἦν, ὅτι οὐκ ἦν Πατὴρ ὁ Πατήρ. Ἐπεὶ δὲ τὸ Δέδωκας, συγ καταβατικὸν ἐν, ἔμελλέ τισι τίκτειν σκάνδαλον, δοκοῦν ἐλάττωσιν περιάπτειν τῷ Υἱῷ, θεραπεύει τοῦτο λέγων·] Ότι κόσμου. Τουτέστι, πρὸ αἰώνων. Οὕτω γὰρ ἡ Γραφὴ δηλοῖ τὸ ἀϊδίως. Οὐκ εἶπε δὲ, ἵνα μετέ χωσι τῆς δόξης τῆς ἐμῆς, ἀλλ' να θεωρῶσι. Το μὲν γὰρ ὑπὲρ αὐτοὺς ἦν, τὸ δὲ πᾶσα ἀπόλαυσις αὐτοῖς, ὁ καὶ Παυλός φησιν· Ανακεκαλυμμένῳ προσο Variæ lectiones et notæ. Συντηρήσωμεν A. Idem mox omittit inclusa. fuclusa omiseral Henlenius. Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A. inclusa absunt Α.

Vers. 22. Ut — sumus. lloc superius quoque dictum ac declaratum est: et nunc idem dicit, veliementer cupiens imprimi cordibus eorum, tanquam maxime necessarium. Vers. 23. Ego – me. Ego in eis maneo, et tu in me, hoc est, ego et tu in eis manemus, quomodo ergo non eos conservabimus? Alibi quoque dixit: Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus ac mansionem apud eum faciemus ". Sed ego quidem in eis divino modo propter fidem, tu vero in me paterno modo propter naturam. Vers. 23. Ut — unum. In unitatem, in concordiam. Quemadmodum enim seditio dissolvit, sic et concordia congregat. Vers. 23. E't — miseris. (†† Superius etiam dixerat: Ut mundus credat, me a le missum esse".) Iterum ergo idem dicit, ut firmius concordes sint, certiores effecti quod hoc maxime ad fidem aurabat homines. Vers. 23. Ext· dilexisti. Nam signum fuit dilectionis eorum, quod nec proprio Filio tuo propter cos peperceris. Hic quoque dictio sicut, non æqualitatem, sed similitudinem quamdam significat, quemadmodum in præcedentibus ostendimus. Frequenter autem hoc ponit, consolans eos per similitudinem quam erga ipsum habent et fiduciam præbens. Ad hunc usque locum de dilectione ac concordia sermonem extendit: deinceps vero de braviis quoque et coronis disserit, quæ post præsentem vitam illis reposita sunt, ut ampliorem sunant fduciam. Vers. 24. Paler — mecum. In regno videlicet conregnantes mihi. Vers. 24. Ut miki. Gloriam divinitatis, quam dedisti mibi, non tanquam minori aut posterius genito, sed tanquam principium, sive is qui me genuit. Quando autem dedit? Quando scilicet genuit. Quando vero genuit? Quæstio quando hoc fuerit, sermonem habet incomprehensibilem; simul enim et erat et genuit: nec fuit tempus, quo Pater erat, et non erat Pater. Quia autem verbum dedisti, cum sit sese demittentis, quibusdam pariturum erat offendiculam, quo videretur minoritatem addere Filio, huic quoque medetur dicens: Vers. 24. Quia mandum. Hoc est ante secula. Nam ita significare solet Scriptura æternitatem. Non dixit autem, Ut sint participes gloriæ meæ, sed Ut videant. Illud namque supra illorum facultatem erat: hoc vero tota illorum fruitio est, quod ss Joan. Σιν, 25. 0 Joan. Ινιι, 21. Inclusa omittit A. "Ira ἐσμέν. Τοῦτο καὶ ἀνωτέρω είρηται, καὶ ἡρμήνευται. [Καὶ νῦν δὲ τοῦτο λέγει, σφό δρα τοῦτο βουλόμενος ἐνεῖναι αὐτοῖς, ὡς ἀναγκαιό κατον. Εγώ — ἐμοί. Ἐγὼ ἐν αὐτοῖς μένω, καὶ σὺ ἐν ἐμοὶ, τουτέστιν, ἐγὼ καὶ σὺ ἐν αὐτοῖς μένομεν, καὶ πῶς οὐ συντηρήσομεν αὐτούς; Καὶ ἀλλαχοῦ δὲ εἴρηκεν· 'Εάν τις ἀγαπᾷ με, τόν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ, μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, και μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Αλλ' ἐγὼ μὲν ἐν αὐτοῖς θεοπρεπώς, διὰ τὴν πίστιν· σὺ δὲ ἐν ἐμοὶ πατροπρεπώς, διὰ τὴν φύσιν.] Ίνα — ἔν. Εἰς ἕνωσιν, εἰς ὁμόνοιαν. Ωσπερ γὰρ ἡ στάσις διαλύει, οὕτως ή συμφωνία συγ κροτεί. Kal απέστειλας. [Καὶ ἀνωτέρω εἶπεν Ινα ὁ κόσμος πιστεύσῃ ότι σύ με απέστειλας.] Πάλιν οὖν τὸ αὐτό φησιν [ἵνα βεβαίως ὁμονοῶσι, πληροφορηθέντες ὅτι τοῦτο μᾶλλον πρὸς πίστιν ἐπ:- σπάσεται τοὺς ἀνθρώπους.] Καὶ — ἠγάπησας. Τεκμήριον γὰρ τῆς ἀγάπης αὐτῶν, τὸ μηδὲ τοῦ ἰδίου σου Υἱοῦ φείσασθαι ὑπὲρ αὐτῶν. Κανταῦθα δὲ τὴ καθὼς, οὐκ ισότητα, ἀλλ' δ μοίωσίν τινα δηλοί, καθάπερ προλαβόντες παραση μειωσάμεθα. [Τίθησι δὲ τοῦτο συνεχώς, παραμυθούμενος αὐτοὺς διὰ τῆς πρὸς ἑαυτὸν ὁμοιώσεως καὶ θαῤῥεῖν παρέχων. Μέχρι τούτου τὰ περι αγαπης καὶ ὁμονοίας περιτώσας, διαλέγεται λοιπὸν καὶ περὶ τῶν μετὰ τὴν παροῦσαν ζωὴν ἀποκειμένων αὐτοῖς βραβείων καὶ στεφάνων, ἵνα πλέον θαρρήσωσι.] Πάτερ — ὁμοῦ. Ἐν τῇ βασιλείᾳ σου, δηλονότι, συμβασιλεύοντές μοι. Ἵνα – γιοι. Τὴν δόξαν τῆς θεότητος, ἣν δέδωκάς μοι, οὐχ ὡς ἐλάττονι ἢ ὑστερογενεῖ, ἀλλ' ὡς αἴτιον, εἴτουν ὡς γεννήσας με. [Πότε δὲ δέδωκεν; Ὅτε δηλονότι γεγέννηκε· πότε δὲ γεγέννηκεν; Ὑπὲρ τὸ πότε τὸ ἐρώτημα, καὶ ὁ λόγος ἀνέφικτος. Αμα γὰρ καὶ ἦν, καὶ γεγέννηκε, καὶ οὐκ ἦν, ὅτι οὐκ ἦν Πατὴρ ὁ Πατήρ. Ἐπεὶ δὲ τὸ Δέδωκας, συγ καταβατικὸν ἐν, ἔμελλέ τισι τίκτειν σκάνδαλον, δοκοῦν ἐλάττωσιν περιάπτειν τῷ Υἱῷ, θεραπεύει τοῦτο λέγων·] Ότι κόσμου. Τουτέστι, πρὸ αἰώνων. Οὕτω γὰρ ἡ Γραφὴ δηλοῖ τὸ ἀϊδίως. Οὐκ εἶπε δὲ, ἵνα μετέ χωσι τῆς δόξης τῆς ἐμῆς, ἀλλ' να θεωρῶσι. Το μὲν γὰρ ὑπὲρ αὐτοὺς ἦν, τὸ δὲ πᾶσα ἀπόλαυσις αὐτοῖς, ὁ καὶ Παυλός φησιν· Ανακεκαλυμμένῳ προσο Variæ lectiones et notæ. Συντηρήσωμεν A. Idem mox omittit inclusa. fuclusa omiseral Henlenius. Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A. inclusa absunt Α.

Vers. 22. Ut — sumus. lloc superius quoque dictum ac declaratum est: et nunc idem dicit, veliementer cupiens imprimi cordibus eorum, tanquam maxime necessarium. Vers. 23. Ego – me. Ego in eis maneo, et tu in me, hoc est, ego et tu in eis manemus, quomodo ergo non eos conservabimus? Alibi quoque dixit: Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus ac mansionem apud eum faciemus ". Sed ego quidem in eis divino modo propter fidem, tu vero in me paterno modo propter naturam. Vers. 23. Ut — unum. In unitatem, in concordiam. Quemadmodum enim seditio dissolvit, sic et concordia congregat. Vers. 23. E't — miseris. (†† Superius etiam dixerat: Ut mundus credat, me a le missum esse".) Iterum ergo idem dicit, ut firmius concordes sint, certiores effecti quod hoc maxime ad fidem aurabat homines. Vers. 23. Ext· dilexisti. Nam signum fuit dilectionis eorum, quod nec proprio Filio tuo propter cos peperceris. Hic quoque dictio sicut, non æqualitatem, sed similitudinem quamdam significat, quemadmodum in præcedentibus ostendimus. Frequenter autem hoc ponit, consolans eos per similitudinem quam erga ipsum habent et fiduciam præbens. Ad hunc usque locum de dilectione ac concordia sermonem extendit: deinceps vero de braviis quoque et coronis disserit, quæ post præsentem vitam illis reposita sunt, ut ampliorem sunant fduciam. Vers. 24. Paler — mecum. In regno videlicet conregnantes mihi. Vers. 24. Ut miki. Gloriam divinitatis, quam dedisti mibi, non tanquam minori aut posterius genito, sed tanquam principium, sive is qui me genuit. Quando autem dedit? Quando scilicet genuit. Quando vero genuit? Quæstio quando hoc fuerit, sermonem habet incomprehensibilem; simul enim et erat et genuit: nec fuit tempus, quo Pater erat, et non erat Pater. Quia autem verbum dedisti, cum sit sese demittentis, quibusdam pariturum erat offendiculam, quo videretur minoritatem addere Filio, huic quoque medetur dicens: Vers. 24. Quia mandum. Hoc est ante secula. Nam ita significare solet Scriptura æternitatem. Non dixit autem, Ut sint participes gloriæ meæ, sed Ut videant. Illud namque supra illorum facultatem erat: hoc vero tota illorum fruitio est, quod ss Joan. Σιν, 25. 0 Joan. Ινιι, 21. Inclusa omittit A. "Ira ἐσμέν. Τοῦτο καὶ ἀνωτέρω είρηται, καὶ ἡρμήνευται. [Καὶ νῦν δὲ τοῦτο λέγει, σφό δρα τοῦτο βουλόμενος ἐνεῖναι αὐτοῖς, ὡς ἀναγκαιό κατον. Εγώ — ἐμοί. Ἐγὼ ἐν αὐτοῖς μένω, καὶ σὺ ἐν ἐμοὶ, τουτέστιν, ἐγὼ καὶ σὺ ἐν αὐτοῖς μένομεν, καὶ πῶς οὐ συντηρήσομεν αὐτούς; Καὶ ἀλλαχοῦ δὲ εἴρηκεν· 'Εάν τις ἀγαπᾷ με, τόν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ, μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, και μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Αλλ' ἐγὼ μὲν ἐν αὐτοῖς θεοπρεπώς, διὰ τὴν πίστιν· σὺ δὲ ἐν ἐμοὶ πατροπρεπώς, διὰ τὴν φύσιν.] Ίνα — ἔν. Εἰς ἕνωσιν, εἰς ὁμόνοιαν. Ωσπερ γὰρ ἡ στάσις διαλύει, οὕτως ή συμφωνία συγ κροτεί. Kal απέστειλας. [Καὶ ἀνωτέρω εἶπεν Ινα ὁ κόσμος πιστεύσῃ ότι σύ με απέστειλας.] Πάλιν οὖν τὸ αὐτό φησιν [ἵνα βεβαίως ὁμονοῶσι, πληροφορηθέντες ὅτι τοῦτο μᾶλλον πρὸς πίστιν ἐπ:- σπάσεται τοὺς ἀνθρώπους.] Καὶ — ἠγάπησας. Τεκμήριον γὰρ τῆς ἀγάπης αὐτῶν, τὸ μηδὲ τοῦ ἰδίου σου Υἱοῦ φείσασθαι ὑπὲρ αὐτῶν. Κανταῦθα δὲ τὴ καθὼς, οὐκ ισότητα, ἀλλ' δ μοίωσίν τινα δηλοί, καθάπερ προλαβόντες παραση μειωσάμεθα. [Τίθησι δὲ τοῦτο συνεχώς, παραμυθούμενος αὐτοὺς διὰ τῆς πρὸς ἑαυτὸν ὁμοιώσεως καὶ θαῤῥεῖν παρέχων. Μέχρι τούτου τὰ περι αγαπης καὶ ὁμονοίας περιτώσας, διαλέγεται λοιπὸν καὶ περὶ τῶν μετὰ τὴν παροῦσαν ζωὴν ἀποκειμένων αὐτοῖς βραβείων καὶ στεφάνων, ἵνα πλέον θαρρήσωσι.] Πάτερ — ὁμοῦ. Ἐν τῇ βασιλείᾳ σου, δηλονότι, συμβασιλεύοντές μοι. Ἵνα – γιοι. Τὴν δόξαν τῆς θεότητος, ἣν δέδωκάς μοι, οὐχ ὡς ἐλάττονι ἢ ὑστερογενεῖ, ἀλλ' ὡς αἴτιον, εἴτουν ὡς γεννήσας με. [Πότε δὲ δέδωκεν; Ὅτε δηλονότι γεγέννηκε· πότε δὲ γεγέννηκεν; Ὑπὲρ τὸ πότε τὸ ἐρώτημα, καὶ ὁ λόγος ἀνέφικτος. Αμα γὰρ καὶ ἦν, καὶ γεγέννηκε, καὶ οὐκ ἦν, ὅτι οὐκ ἦν Πατὴρ ὁ Πατήρ. Ἐπεὶ δὲ τὸ Δέδωκας, συγ καταβατικὸν ἐν, ἔμελλέ τισι τίκτειν σκάνδαλον, δοκοῦν ἐλάττωσιν περιάπτειν τῷ Υἱῷ, θεραπεύει τοῦτο λέγων·] Ότι κόσμου. Τουτέστι, πρὸ αἰώνων. Οὕτω γὰρ ἡ Γραφὴ δηλοῖ τὸ ἀϊδίως. Οὐκ εἶπε δὲ, ἵνα μετέ χωσι τῆς δόξης τῆς ἐμῆς, ἀλλ' να θεωρῶσι. Το μὲν γὰρ ὑπὲρ αὐτοὺς ἦν, τὸ δὲ πᾶσα ἀπόλαυσις αὐτοῖς, ὁ καὶ Παυλός φησιν· Ανακεκαλυμμένῳ προσο Variæ lectiones et notæ. Συντηρήσωμεν A. Idem mox omittit inclusa. fuclusa omiseral Henlenius. Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A. inclusa absunt Α.

CAP. XVIII. ώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι. Με- etiam dicit Paulus: Delecta facie gloriam Dei conγίστη γὰρ ὄντως δόξα, τὸ θεωρεῖν τὴν δόξαν templantes. Siquidem vere maxinia est gloria, αὐτοῦ. ejus videre gloriam. Πάτερ δίκαιε. Δίκαιον αὐτὸν λέγει νῦν, ὡς θέσ λοντα, μὴ μόνοις Ἰουδαίοις, ἀλλὰ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐπιγνωσθῆνα:, ἵνα πάντες σώζωνται, καὶ μηδεὶ; δι' ἄγνοιαν ἀπόληται. Τοῦτο γὰρ ἀκροτάτης δικαιοσύνης καὶ ἀγαθότητος. Καὶ — ἔγνω. ['Ο μὲν ἄλλος κόσμος, οὐδ' δο λως οἱ δὲ Ἰουδαίοι Πατέρα μου, διὰ τὸ ἐθελοκακεῖν. ] Εγώ – ἔγνων. Φύσει. Kal ἀπέστειλας. Οἱ μαθηταί μου ἔγνωσαν τοῦτο, ἀφ᾽ ὧν εἶπον καὶ ἔπραξα θεοπρεπώς. Kal σου. Τὸ τῆς πατρότητος. Ταῦτα δὲ καὶ ἀνωτέρω εἴρηκε, καὶ νῦν λέγει πάλιν ἐπαναλαμ βάνων. Καὶ γνωρίσω. Ἐπὶ πλέον διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος. Ορᾷς ὅτι ὥσπερ ὁ Πατήρ λέγει διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὕτω καὶ ὁ Υἱός γνωρίζει δι' αὐτοῦ & βούλεται τοῖς μαθηταῖς. Αφ' ὧν αὖθις τὸ ἰσότιμον καὶ σύμφωνον τῆς ἁγίας Τριάδος δείκνυται. "Iru Ίνες — 1. Γνωρίσω, φησὶν, αὐτοῖς ἐπὶ πλέον τὸ όνομά σου, ἵνα τοῦτο σαφῶς γνωρισάντων καὶ δια γνόντων, ὅτι γνήσιος Υἱὸς ἐγώ σου καὶ φύσει ἀγαπητὸς, ἡ τοιαύτη ἀγάπη, ἡ γνησία καὶ φύσει, ἐν αὐτοῖς εἴη γνωριζομένη. Κἀγὼ ἐν αὐτοῖς. Κἀγὼ ἐν αὐτοῖς ὦ πλέον, διὰ πίστεως μείζονος, ἅτε γνωριζόμενος αὐτοῖς ἐντελέστερον. Πάλιν οὖν εἰς ἀγάπην κατέληξε, ταύτην ἐπισ θεὶς τῷ λόγῳ τελείωσιν. Τελειωτικὴ γὰρ τῶν ἀρετῶν ἡ ἀγάπη. Ταῦτα – αὐτοῦ. Ζήτησον ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τετάρ την κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τό· Καὶ ὑμνήσαν τες ἐξῆλθον εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἑλαιῶν. Ἐκεῖ γὰρ ἐξηγήθη καὶ περὶ τούτων. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τῶν ἑξῆς πλατύτερόν τε καὶ ἀκριβέστερον ἐν ἐκείνῳ τῷ εὐαγ γελιστῇ δεδηλώκαμεν. Ήδει ἐγίνωσκεν. "Ότι τόπον. Εἶτα λέγει, καὶ πόθεν τοῦτον · αὐτοῦ. Πολλάκις ηὐλίσθη ἐκεῖ. Ο οὖν Ἰούδας ὅπλων. Τὰ ὅπλα ἐπήγοντο, δεδοικότες τοὺς ἑπομένους αὐτῷ. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ χωρὶ τῶν νυκτῶν ἐπῆλθον. Ἐν τῷ ἐξηκοστῷ δὲ πέμπτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατά Ματθαῖον ἐρρήθη περὶ τούτων, Ενθα κεῖται τό· Καὶ ὅτι αὐτοῦ λαλοῦντος, ἰδοὺ Ιούδας εἰς # 11 Cor. su, 18. -- Matth. xxvɩ, 30. * ibid. 47. Δέ, loco γάρ, Α. Vers. 23. Pater juste. Justum eum nunc dicit, utpote volentem non a solis Judæis, verum etiam ab omnibus hominibus agnosci, ut omnes salvi ferent, et nullus per ignorantiam periret: nam id extremæ justitiæ est ac bonitatis. Vers. 25. Et - cognovit. Gentiles quidem nullo modo, cum adorent idola; Judæi vero non cognoverunt te, quia sponte peccantes, negant te meum esse Patrem. Vers. 25. Ego - cognovi, Natura. Vers. 25. Et - misisti. Discipuli mei hoc cognoverunt ex his quæ eos docui, et divino modo operalus sum. Vers. 26. Et — tuum. Nomen paternitatis. Hæc autem etiam superius dixit, et nunc iterum repetendo dicit. Vers. 26. Et notum faciam. Amplius per Spiritum sanctum. Vides, quod sicut Pater loquitur per Spiritum sanctum, ita et Filius notum facit per ipsum discipulis quæ voluerit? ex quibus rursum honoris æqualitas ac concordia sanctæ Trinitalie ostenditur. Vers. 26. Ut sit. Notum faciam, inquit, amplius nomen tuum, ut cum hoc cognoverint ac didicerint quod naturalis sim Filius tuus, et natura dilectus, hujusmodi dilectio, quæ ingenua est et per naturam, sit iu eis per cognitionem. Vers. 26. Et ego in eis. Et ego in eis magis sim per fidem majorem, utpote perfectius eis nolus. Iterum ergo in dilectionem terminavit, hanc imponens sermoni consummationem. Nam perfectio virtulain est dilectio. CAP. XVIII. Vers. 1. Hæc· ejus. Quære sexagesimo quarto capite Evangelii juxta Maubrum, ubi ponitur: El dictis laudibus exierunt in moniem Olivarum; nam ibi de his enarratum est. Sed et de iis quæ sequuntur, latius et exactius in illo evan gelista significavimus. Vers. 2. Sciebat· locum. Deinde etiam dicit unde hoc sciebat. Vers. 2. Quod - suis. Frequenter versaretur ibi. Vers. 3. Judas ergo armis. Arma adduxerunt, timentes eos qui sequebantur Jesum: nam et propterea intempestivo noctis tempore advenerunt. De his autem dictum est sexagesimo quinto juxta Matthæum capite, ubi dicitur: Et adhuc eo loquente, ecce Judas unus de duodecim venit”; nam quæ in Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Hentenii versio hic etiam dissen uit. Intell. Εγνω. Forte Henlenius hic additum invenit, διὰ τὸ εἰδωλολατρεῖν. Οὐχ ὡς, interponendum videtur, ut sit οὐχ ὡς Πατέρα μου, intell. ἔγνωσαν. Γάρ, loco δέ, Α. Σου ἐγώ Α. Inclusa omittit A.

CAP. XVIII. ώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι. Με- etiam dicit Paulus: Delecta facie gloriam Dei conγίστη γὰρ ὄντως δόξα, τὸ θεωρεῖν τὴν δόξαν templantes. Siquidem vere maxinia est gloria, αὐτοῦ. ejus videre gloriam. Πάτερ δίκαιε. Δίκαιον αὐτὸν λέγει νῦν, ὡς θέσ λοντα, μὴ μόνοις Ἰουδαίοις, ἀλλὰ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐπιγνωσθῆνα:, ἵνα πάντες σώζωνται, καὶ μηδεὶ; δι' ἄγνοιαν ἀπόληται. Τοῦτο γὰρ ἀκροτάτης δικαιοσύνης καὶ ἀγαθότητος. Καὶ — ἔγνω. ['Ο μὲν ἄλλος κόσμος, οὐδ' δο λως οἱ δὲ Ἰουδαίοι Πατέρα μου, διὰ τὸ ἐθελοκακεῖν. ] Εγώ – ἔγνων. Φύσει. Kal ἀπέστειλας. Οἱ μαθηταί μου ἔγνωσαν τοῦτο, ἀφ᾽ ὧν εἶπον καὶ ἔπραξα θεοπρεπώς. Kal σου. Τὸ τῆς πατρότητος. Ταῦτα δὲ καὶ ἀνωτέρω εἴρηκε, καὶ νῦν λέγει πάλιν ἐπαναλαμ βάνων. Καὶ γνωρίσω. Ἐπὶ πλέον διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος. Ορᾷς ὅτι ὥσπερ ὁ Πατήρ λέγει διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὕτω καὶ ὁ Υἱός γνωρίζει δι' αὐτοῦ & βούλεται τοῖς μαθηταῖς. Αφ' ὧν αὖθις τὸ ἰσότιμον καὶ σύμφωνον τῆς ἁγίας Τριάδος δείκνυται. "Iru Ίνες — 1. Γνωρίσω, φησὶν, αὐτοῖς ἐπὶ πλέον τὸ όνομά σου, ἵνα τοῦτο σαφῶς γνωρισάντων καὶ δια γνόντων, ὅτι γνήσιος Υἱὸς ἐγώ σου καὶ φύσει ἀγαπητὸς, ἡ τοιαύτη ἀγάπη, ἡ γνησία καὶ φύσει, ἐν αὐτοῖς εἴη γνωριζομένη. Κἀγὼ ἐν αὐτοῖς. Κἀγὼ ἐν αὐτοῖς ὦ πλέον, διὰ πίστεως μείζονος, ἅτε γνωριζόμενος αὐτοῖς ἐντελέστερον. Πάλιν οὖν εἰς ἀγάπην κατέληξε, ταύτην ἐπισ θεὶς τῷ λόγῳ τελείωσιν. Τελειωτικὴ γὰρ τῶν ἀρετῶν ἡ ἀγάπη. Ταῦτα – αὐτοῦ. Ζήτησον ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τετάρ την κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τό· Καὶ ὑμνήσαν τες ἐξῆλθον εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἑλαιῶν. Ἐκεῖ γὰρ ἐξηγήθη καὶ περὶ τούτων. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τῶν ἑξῆς πλατύτερόν τε καὶ ἀκριβέστερον ἐν ἐκείνῳ τῷ εὐαγ γελιστῇ δεδηλώκαμεν. Ήδει ἐγίνωσκεν. "Ότι τόπον. Εἶτα λέγει, καὶ πόθεν τοῦτον · αὐτοῦ. Πολλάκις ηὐλίσθη ἐκεῖ. Ο οὖν Ἰούδας ὅπλων. Τὰ ὅπλα ἐπήγοντο, δεδοικότες τοὺς ἑπομένους αὐτῷ. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ χωρὶ τῶν νυκτῶν ἐπῆλθον. Ἐν τῷ ἐξηκοστῷ δὲ πέμπτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατά Ματθαῖον ἐρρήθη περὶ τούτων, Ενθα κεῖται τό· Καὶ ὅτι αὐτοῦ λαλοῦντος, ἰδοὺ Ιούδας εἰς # 11 Cor. su, 18. -- Matth. xxvɩ, 30. * ibid. 47. Δέ, loco γάρ, Α. Vers. 23. Pater juste. Justum eum nunc dicit, utpote volentem non a solis Judæis, verum etiam ab omnibus hominibus agnosci, ut omnes salvi ferent, et nullus per ignorantiam periret: nam id extremæ justitiæ est ac bonitatis. Vers. 25. Et - cognovit. Gentiles quidem nullo modo, cum adorent idola; Judæi vero non cognoverunt te, quia sponte peccantes, negant te meum esse Patrem. Vers. 25. Ego - cognovi, Natura. Vers. 25. Et - misisti. Discipuli mei hoc cognoverunt ex his quæ eos docui, et divino modo operalus sum. Vers. 26. Et — tuum. Nomen paternitatis. Hæc autem etiam superius dixit, et nunc iterum repetendo dicit. Vers. 26. Et notum faciam. Amplius per Spiritum sanctum. Vides, quod sicut Pater loquitur per Spiritum sanctum, ita et Filius notum facit per ipsum discipulis quæ voluerit? ex quibus rursum honoris æqualitas ac concordia sanctæ Trinitalie ostenditur. Vers. 26. Ut sit. Notum faciam, inquit, amplius nomen tuum, ut cum hoc cognoverint ac didicerint quod naturalis sim Filius tuus, et natura dilectus, hujusmodi dilectio, quæ ingenua est et per naturam, sit iu eis per cognitionem. Vers. 26. Et ego in eis. Et ego in eis magis sim per fidem majorem, utpote perfectius eis nolus. Iterum ergo in dilectionem terminavit, hanc imponens sermoni consummationem. Nam perfectio virtulain est dilectio. CAP. XVIII. Vers. 1. Hæc· ejus. Quære sexagesimo quarto capite Evangelii juxta Maubrum, ubi ponitur: El dictis laudibus exierunt in moniem Olivarum; nam ibi de his enarratum est. Sed et de iis quæ sequuntur, latius et exactius in illo evan gelista significavimus. Vers. 2. Sciebat· locum. Deinde etiam dicit unde hoc sciebat. Vers. 2. Quod - suis. Frequenter versaretur ibi. Vers. 3. Judas ergo armis. Arma adduxerunt, timentes eos qui sequebantur Jesum: nam et propterea intempestivo noctis tempore advenerunt. De his autem dictum est sexagesimo quinto juxta Matthæum capite, ubi dicitur: Et adhuc eo loquente, ecce Judas unus de duodecim venit”; nam quæ in Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Hentenii versio hic etiam dissen uit. Intell. Εγνω. Forte Henlenius hic additum invenit, διὰ τὸ εἰδωλολατρεῖν. Οὐχ ὡς, interponendum videtur, ut sit οὐχ ὡς Πατέρα μου, intell. ἔγνωσαν. Γάρ, loco δέ, Α. Σου ἐγώ Α. Inclusa omittit A.

CAP. XVIII. ώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι. Με- etiam dicit Paulus: Delecta facie gloriam Dei conγίστη γὰρ ὄντως δόξα, τὸ θεωρεῖν τὴν δόξαν templantes. Siquidem vere maxinia est gloria, αὐτοῦ. ejus videre gloriam. Πάτερ δίκαιε. Δίκαιον αὐτὸν λέγει νῦν, ὡς θέσ λοντα, μὴ μόνοις Ἰουδαίοις, ἀλλὰ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐπιγνωσθῆνα:, ἵνα πάντες σώζωνται, καὶ μηδεὶ; δι' ἄγνοιαν ἀπόληται. Τοῦτο γὰρ ἀκροτάτης δικαιοσύνης καὶ ἀγαθότητος. Καὶ — ἔγνω. ['Ο μὲν ἄλλος κόσμος, οὐδ' δο λως οἱ δὲ Ἰουδαίοι Πατέρα μου, διὰ τὸ ἐθελοκακεῖν. ] Εγώ – ἔγνων. Φύσει. Kal ἀπέστειλας. Οἱ μαθηταί μου ἔγνωσαν τοῦτο, ἀφ᾽ ὧν εἶπον καὶ ἔπραξα θεοπρεπώς. Kal σου. Τὸ τῆς πατρότητος. Ταῦτα δὲ καὶ ἀνωτέρω εἴρηκε, καὶ νῦν λέγει πάλιν ἐπαναλαμ βάνων. Καὶ γνωρίσω. Ἐπὶ πλέον διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος. Ορᾷς ὅτι ὥσπερ ὁ Πατήρ λέγει διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὕτω καὶ ὁ Υἱός γνωρίζει δι' αὐτοῦ & βούλεται τοῖς μαθηταῖς. Αφ' ὧν αὖθις τὸ ἰσότιμον καὶ σύμφωνον τῆς ἁγίας Τριάδος δείκνυται. "Iru Ίνες — 1. Γνωρίσω, φησὶν, αὐτοῖς ἐπὶ πλέον τὸ όνομά σου, ἵνα τοῦτο σαφῶς γνωρισάντων καὶ δια γνόντων, ὅτι γνήσιος Υἱὸς ἐγώ σου καὶ φύσει ἀγαπητὸς, ἡ τοιαύτη ἀγάπη, ἡ γνησία καὶ φύσει, ἐν αὐτοῖς εἴη γνωριζομένη. Κἀγὼ ἐν αὐτοῖς. Κἀγὼ ἐν αὐτοῖς ὦ πλέον, διὰ πίστεως μείζονος, ἅτε γνωριζόμενος αὐτοῖς ἐντελέστερον. Πάλιν οὖν εἰς ἀγάπην κατέληξε, ταύτην ἐπισ θεὶς τῷ λόγῳ τελείωσιν. Τελειωτικὴ γὰρ τῶν ἀρετῶν ἡ ἀγάπη. Ταῦτα – αὐτοῦ. Ζήτησον ἐν τῷ ἐξηκοστῷ τετάρ την κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τό· Καὶ ὑμνήσαν τες ἐξῆλθον εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἑλαιῶν. Ἐκεῖ γὰρ ἐξηγήθη καὶ περὶ τούτων. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τῶν ἑξῆς πλατύτερόν τε καὶ ἀκριβέστερον ἐν ἐκείνῳ τῷ εὐαγ γελιστῇ δεδηλώκαμεν. Ήδει ἐγίνωσκεν. "Ότι τόπον. Εἶτα λέγει, καὶ πόθεν τοῦτον · αὐτοῦ. Πολλάκις ηὐλίσθη ἐκεῖ. Ο οὖν Ἰούδας ὅπλων. Τὰ ὅπλα ἐπήγοντο, δεδοικότες τοὺς ἑπομένους αὐτῷ. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ χωρὶ τῶν νυκτῶν ἐπῆλθον. Ἐν τῷ ἐξηκοστῷ δὲ πέμπτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατά Ματθαῖον ἐρρήθη περὶ τούτων, Ενθα κεῖται τό· Καὶ ὅτι αὐτοῦ λαλοῦντος, ἰδοὺ Ιούδας εἰς # 11 Cor. su, 18. -- Matth. xxvɩ, 30. * ibid. 47. Δέ, loco γάρ, Α. Vers. 23. Pater juste. Justum eum nunc dicit, utpote volentem non a solis Judæis, verum etiam ab omnibus hominibus agnosci, ut omnes salvi ferent, et nullus per ignorantiam periret: nam id extremæ justitiæ est ac bonitatis. Vers. 25. Et - cognovit. Gentiles quidem nullo modo, cum adorent idola; Judæi vero non cognoverunt te, quia sponte peccantes, negant te meum esse Patrem. Vers. 25. Ego - cognovi, Natura. Vers. 25. Et - misisti. Discipuli mei hoc cognoverunt ex his quæ eos docui, et divino modo operalus sum. Vers. 26. Et — tuum. Nomen paternitatis. Hæc autem etiam superius dixit, et nunc iterum repetendo dicit. Vers. 26. Et notum faciam. Amplius per Spiritum sanctum. Vides, quod sicut Pater loquitur per Spiritum sanctum, ita et Filius notum facit per ipsum discipulis quæ voluerit? ex quibus rursum honoris æqualitas ac concordia sanctæ Trinitalie ostenditur. Vers. 26. Ut sit. Notum faciam, inquit, amplius nomen tuum, ut cum hoc cognoverint ac didicerint quod naturalis sim Filius tuus, et natura dilectus, hujusmodi dilectio, quæ ingenua est et per naturam, sit iu eis per cognitionem. Vers. 26. Et ego in eis. Et ego in eis magis sim per fidem majorem, utpote perfectius eis nolus. Iterum ergo in dilectionem terminavit, hanc imponens sermoni consummationem. Nam perfectio virtulain est dilectio. CAP. XVIII. Vers. 1. Hæc· ejus. Quære sexagesimo quarto capite Evangelii juxta Maubrum, ubi ponitur: El dictis laudibus exierunt in moniem Olivarum; nam ibi de his enarratum est. Sed et de iis quæ sequuntur, latius et exactius in illo evan gelista significavimus. Vers. 2. Sciebat· locum. Deinde etiam dicit unde hoc sciebat. Vers. 2. Quod - suis. Frequenter versaretur ibi. Vers. 3. Judas ergo armis. Arma adduxerunt, timentes eos qui sequebantur Jesum: nam et propterea intempestivo noctis tempore advenerunt. De his autem dictum est sexagesimo quinto juxta Matthæum capite, ubi dicitur: Et adhuc eo loquente, ecce Judas unus de duodecim venit”; nam quæ in Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Hentenii versio hic etiam dissen uit. Intell. Εγνω. Forte Henlenius hic additum invenit, διὰ τὸ εἰδωλολατρεῖν. Οὐχ ὡς, interponendum videtur, ut sit οὐχ ὡς Πατέρα μου, intell. ἔγνωσαν. Γάρ, loco δέ, Α. Σου ἐγώ Α. Inclusa omittit A.

medio sunt, prætermisit Joannes, tanquam ab aliis τῶν δώδεκα ἦλθε. Τὰ γὰρ ἐν τῷ μέσῳ παρέδρα enarrata, quod frequenter ac multis facit in locis. μεν ὁ Ἰωάννης, ὡς τοῖς ἄλλοις ἱστορηθέντα, δ πολλαχοῦ πολλάκις ποιεί.] Vers. 4. Jesus Vers. 6. in terram. Sciens, tanquain Deus, universa quæ ventura erant super se, egressus intrepide interrogavit eos, tanquam homo. Stabat autem et proditor cum ipsis: et neque hic potuit eum indicare præ conscientia (k), aut propter ejus vocem. Ostendit, quod nolentemn non solum iioni possent eum apprehendere, sed neque omnino videre. Prædicto autem capite de his quoque menti» consequenter facta est. Vers. 7. Ιterum Vers. 8. sim. Ipse seipsum. manifestat, docens discipulos, neque in periculis menriendum, et certiores reddens, quod spontanee seipsum tradat inimicis. Vers. 8. St-Vers. 9. quemquam. Ut compleretur sermo, hoc a seipso dicit evangelista. Nam superius ad Patrem loquens, dixerat: Quod dedisii mihi custoditi, et nemo ex ipsis periit, nisi filius perditionis ". Itaque Neminem ex eis perdidi, tantundem signincat sicut: Nemo ex ipsis periit. Nemo enim, inquit, periit mea causa, hoc est, non perdidi quemquam ex eis mea causa. Vers. 10. Simon - Halchus. In illo capite etiam de his dictum est, ubi habetur: Et ecce unus ex his qui erant cum Jesu extenta mans, exemit gladium suum **. Addidit autem Joannes et nomen vulne- rali, partemque vulneratam, ob rei manifestationem non solum, quod repente curaverit illum Jesus, sicut a Luca didicimus ", verum eliam, quod paulo post esset eum alapa percussurus, sicut significavit Chrysostomus. Vers. 11. Dicit id? Poculum, mortem videlicet.Dicit ergo, Annon suscipiam mortem quam permisit Pater inferri mihi? nam hoc significat, Dedit mihi, ac si dicat: imo maxime, tanquam eadem volens, quæ Pater. In dicto autem capite consequenter etiam de his disseruimus. Ἰησοῦς — χαμαι. Εἰδὼς ὡς θεὸς πάντα τὰ ἐρ χόμενα ἐπ' αὐτὸν, ἐξελθὼν ἀταράχως ἠρώτησεν αὐτοὺς ὡς ἄνθρωπος. Εἰστήκει δὲ καὶ ὁ προδότης μετ' αὐτῶν· καὶ οὐδὲ οὗτος ηδυνήθη γνωρίσαι αὐτὸν, ἢ ἀπὸ τοῦ εἴδους ἢ ἀπὸ τῆς φωνῆς. Έδειξεν οὖν ὅτι μὴ βουλόμενον οὐ μόνον οὐκ ἠδύναντο κατασχεῖν αὐτὸν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὅλως ἰδεῖν. [ Ἐν τῷ ῥηθέντι δὲ κεφαλαίῳ καθεξῆς καὶ περὶ τούτων έμνημονεύθη.] Πάλιν – εἰμι. Αὐτὸς ἐμφανίζει ἑαυτὸν, παιδεύων τε τοὺς μαθητάς μηδὲ ἐν κινδύνῳ ψεύδεσθαι, καὶ πληροφορῶν ὅτι ἐκουσίως ἐπιδίδωσιν ἑαυτὸν τοῖς φονεῦσιν. Εἰ οὐδένα. Το Ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος, ἀφ' ἑαυτοῦ φησιν ὁ εὐαγγελιστής. Ανωτέρω γὰρ πρὸς τὸν Πατέρα διαλεγόμενος είρηκεν· ὅτι ούς δέδωκάς μοι ἐφύλαξα, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο, εἰ μὴ ὁ Υἱὸς τῆς ἀπωλείας. Τὸ γοῦν Οὐδένα ἐξ αὐτῶν ἀπώλεσα, ταὐτόν ἐστι τῷ Οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώ λετο. Οὐδεὶς γὰρ, φησίν, ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο παρ' ἐμὴν αἰτίαν, τουτέστιν, οὐκ ἀπώλεσα ἐξ αὐτῶν οὐδένα ἐξ ἐμῆς αἰτίας. Σίμων - Μάλχος. Ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καὶ περὶ τούτων ἐῤῥήθη, ἔνθα τό· Καὶ ἰδοὺ εἰς τῶν μετὰ Ἰησοῦ, ἐκτείνας τὴν χεῖρα, ἀπέσπασε την μάχαιραν αὐτοῦ. [ Προσέθηκε δὲ ὁ Ἰωάννης καὶ τὸ ὄνομα τοῦ πληγέντος, καὶ τὸ πληγὲν μέρος, διὰ τὸ περιφανὲς τοῦ πράγματος· οὐ μόνον ὅτι ἐθε ράπευσεν αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς αὐτίκα, ὡς ἀπὸ τοῦ Λου και μεμαθήκαμεν, ἀλλ' ὅτι καὶ μέλλοντα μικρὸν ὕστερον ραπίζειν αὐτὸν, ὡς ὁ Χρυσόστομος παρεσημειώσατο. Εἶπεν αὐτό; -Το ποτήριον, τὸ τοῦ θανάτου ἐπι λονότι. Λέγει δὲ ὅτι Τὸν θάνατον δν παρεχώρησεν ἐπενεχθῆναί μοι ὁ Πατήρ· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ Δέδω κεν· οὐ μὴ δέξομαι; Πάνυ μὲν οὖν, ὡς τὰ αὐτὰ τῷ Πατρὶ βουλόμενος. ['Εν τῷ εἰρημένῳ δὲ κεφαλαίω καὶ περὶ τούτων διελάβομεν ἐφεξῆς (32).] Η οὖν σπεῖρα - ἐκείνου. [ Ὑπὸ τῆς ἡδονῆ; ἐνεπόμπευον τῷ πράγματι, ὡς τρόπαιον στήσαντες. Καὶ ἀπήγαγον αὐτὸν πρὸς 'Ανναν πρώτον, ὡς Vers. 12. Cohors igitur – Vers. 13. illius. Pro voluptate de hac re gloriabantur, tanquam de tropæo constituto. Et abduxerunt eum primum ad Annam, ut qui a Caipba ejus anni pontifce, quasi [σα Πατρὶ τιμώμενον ὑπὸ τοῦ Καϊάφα, τοῦ τηνικαῦτα pater honorabatur, propter aliuitatem. Quære in præmemorato capite, ubi habetur: At illi appre - hensum Jesum abduxerunt ad Caipham pontificem et lege positam ibi enarrationem. 87 Joan. xvii, 12. ἀρχιερέως, διὰ τὸ κῆδος. ] Ζήτησον ἐν τῷ μνημο νευθέντι κεφαλαίῳ τό· Οἱ δὲ κρατήσαντες τὸν Ἰησοῦν ἀπήγαγον πρὸς Κατάραν τὸν ἀρχιερέα, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν ἐξήγησιν. ss Matth. xxνι, 51. 50 Luc. xxi, 51. * Matth. xxvΙ, 57. Inclusa absunt Δ. Etiam hæc omittit A. Variæ lectiones et notæ. Mentenius ita, ac si legerit ἔμελλεν. Minus sane hæc cohærent. Sed ex priori membro tamen intelligi potest εθεράπευσεν. Indicare pra conscientia, etc. Noscere aut a fortua (habitu corporis, specie) aut a voce: Ostendit Respicit versum 22. Tom. VIII, p. 491 B. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A. igitur, quod. Συνειδότος loco είδους videtur legisse. Male. Mox est, neque omnino videre.

medio sunt, prætermisit Joannes, tanquam ab aliis τῶν δώδεκα ἦλθε. Τὰ γὰρ ἐν τῷ μέσῳ παρέδρα enarrata, quod frequenter ac multis facit in locis. μεν ὁ Ἰωάννης, ὡς τοῖς ἄλλοις ἱστορηθέντα, δ πολλαχοῦ πολλάκις ποιεί.] Vers. 4. Jesus Vers. 6. in terram. Sciens, tanquain Deus, universa quæ ventura erant super se, egressus intrepide interrogavit eos, tanquam homo. Stabat autem et proditor cum ipsis: et neque hic potuit eum indicare præ conscientia (k), aut propter ejus vocem. Ostendit, quod nolentemn non solum iioni possent eum apprehendere, sed neque omnino videre. Prædicto autem capite de his quoque menti» consequenter facta est. Vers. 7. Ιterum Vers. 8. sim. Ipse seipsum. manifestat, docens discipulos, neque in periculis menriendum, et certiores reddens, quod spontanee seipsum tradat inimicis. Vers. 8. St-Vers. 9. quemquam. Ut compleretur sermo, hoc a seipso dicit evangelista. Nam superius ad Patrem loquens, dixerat: Quod dedisii mihi custoditi, et nemo ex ipsis periit, nisi filius perditionis ". Itaque Neminem ex eis perdidi, tantundem signincat sicut: Nemo ex ipsis periit. Nemo enim, inquit, periit mea causa, hoc est, non perdidi quemquam ex eis mea causa. Vers. 10. Simon - Halchus. In illo capite etiam de his dictum est, ubi habetur: Et ecce unus ex his qui erant cum Jesu extenta mans, exemit gladium suum **. Addidit autem Joannes et nomen vulne- rali, partemque vulneratam, ob rei manifestationem non solum, quod repente curaverit illum Jesus, sicut a Luca didicimus ", verum eliam, quod paulo post esset eum alapa percussurus, sicut significavit Chrysostomus. Vers. 11. Dicit id? Poculum, mortem videlicet.Dicit ergo, Annon suscipiam mortem quam permisit Pater inferri mihi? nam hoc significat, Dedit mihi, ac si dicat: imo maxime, tanquam eadem volens, quæ Pater. In dicto autem capite consequenter etiam de his disseruimus. Ἰησοῦς — χαμαι. Εἰδὼς ὡς θεὸς πάντα τὰ ἐρ χόμενα ἐπ' αὐτὸν, ἐξελθὼν ἀταράχως ἠρώτησεν αὐτοὺς ὡς ἄνθρωπος. Εἰστήκει δὲ καὶ ὁ προδότης μετ' αὐτῶν· καὶ οὐδὲ οὗτος ηδυνήθη γνωρίσαι αὐτὸν, ἢ ἀπὸ τοῦ εἴδους ἢ ἀπὸ τῆς φωνῆς. Έδειξεν οὖν ὅτι μὴ βουλόμενον οὐ μόνον οὐκ ἠδύναντο κατασχεῖν αὐτὸν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὅλως ἰδεῖν. [ Ἐν τῷ ῥηθέντι δὲ κεφαλαίῳ καθεξῆς καὶ περὶ τούτων έμνημονεύθη.] Πάλιν – εἰμι. Αὐτὸς ἐμφανίζει ἑαυτὸν, παιδεύων τε τοὺς μαθητάς μηδὲ ἐν κινδύνῳ ψεύδεσθαι, καὶ πληροφορῶν ὅτι ἐκουσίως ἐπιδίδωσιν ἑαυτὸν τοῖς φονεῦσιν. Εἰ οὐδένα. Το Ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος, ἀφ' ἑαυτοῦ φησιν ὁ εὐαγγελιστής. Ανωτέρω γὰρ πρὸς τὸν Πατέρα διαλεγόμενος είρηκεν· ὅτι ούς δέδωκάς μοι ἐφύλαξα, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο, εἰ μὴ ὁ Υἱὸς τῆς ἀπωλείας. Τὸ γοῦν Οὐδένα ἐξ αὐτῶν ἀπώλεσα, ταὐτόν ἐστι τῷ Οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώ λετο. Οὐδεὶς γὰρ, φησίν, ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο παρ' ἐμὴν αἰτίαν, τουτέστιν, οὐκ ἀπώλεσα ἐξ αὐτῶν οὐδένα ἐξ ἐμῆς αἰτίας. Σίμων - Μάλχος. Ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καὶ περὶ τούτων ἐῤῥήθη, ἔνθα τό· Καὶ ἰδοὺ εἰς τῶν μετὰ Ἰησοῦ, ἐκτείνας τὴν χεῖρα, ἀπέσπασε την μάχαιραν αὐτοῦ. [ Προσέθηκε δὲ ὁ Ἰωάννης καὶ τὸ ὄνομα τοῦ πληγέντος, καὶ τὸ πληγὲν μέρος, διὰ τὸ περιφανὲς τοῦ πράγματος· οὐ μόνον ὅτι ἐθε ράπευσεν αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς αὐτίκα, ὡς ἀπὸ τοῦ Λου και μεμαθήκαμεν, ἀλλ' ὅτι καὶ μέλλοντα μικρὸν ὕστερον ραπίζειν αὐτὸν, ὡς ὁ Χρυσόστομος παρεσημειώσατο. Εἶπεν αὐτό; -Το ποτήριον, τὸ τοῦ θανάτου ἐπι λονότι. Λέγει δὲ ὅτι Τὸν θάνατον δν παρεχώρησεν ἐπενεχθῆναί μοι ὁ Πατήρ· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ Δέδω κεν· οὐ μὴ δέξομαι; Πάνυ μὲν οὖν, ὡς τὰ αὐτὰ τῷ Πατρὶ βουλόμενος. ['Εν τῷ εἰρημένῳ δὲ κεφαλαίω καὶ περὶ τούτων διελάβομεν ἐφεξῆς (32).] Η οὖν σπεῖρα - ἐκείνου. [ Ὑπὸ τῆς ἡδονῆ; ἐνεπόμπευον τῷ πράγματι, ὡς τρόπαιον στήσαντες. Καὶ ἀπήγαγον αὐτὸν πρὸς 'Ανναν πρώτον, ὡς Vers. 12. Cohors igitur – Vers. 13. illius. Pro voluptate de hac re gloriabantur, tanquam de tropæo constituto. Et abduxerunt eum primum ad Annam, ut qui a Caipba ejus anni pontifce, quasi [σα Πατρὶ τιμώμενον ὑπὸ τοῦ Καϊάφα, τοῦ τηνικαῦτα pater honorabatur, propter aliuitatem. Quære in præmemorato capite, ubi habetur: At illi appre - hensum Jesum abduxerunt ad Caipham pontificem et lege positam ibi enarrationem. 87 Joan. xvii, 12. ἀρχιερέως, διὰ τὸ κῆδος. ] Ζήτησον ἐν τῷ μνημο νευθέντι κεφαλαίῳ τό· Οἱ δὲ κρατήσαντες τὸν Ἰησοῦν ἀπήγαγον πρὸς Κατάραν τὸν ἀρχιερέα, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν ἐξήγησιν. ss Matth. xxνι, 51. 50 Luc. xxi, 51. * Matth. xxvΙ, 57. Inclusa absunt Δ. Etiam hæc omittit A. Variæ lectiones et notæ. Mentenius ita, ac si legerit ἔμελλεν. Minus sane hæc cohærent. Sed ex priori membro tamen intelligi potest εθεράπευσεν. Indicare pra conscientia, etc. Noscere aut a fortua (habitu corporis, specie) aut a voce: Ostendit Respicit versum 22. Tom. VIII, p. 491 B. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A. igitur, quod. Συνειδότος loco είδους videtur legisse. Male. Mox est, neque omnino videre.

medio sunt, prætermisit Joannes, tanquam ab aliis τῶν δώδεκα ἦλθε. Τὰ γὰρ ἐν τῷ μέσῳ παρέδρα enarrata, quod frequenter ac multis facit in locis. μεν ὁ Ἰωάννης, ὡς τοῖς ἄλλοις ἱστορηθέντα, δ πολλαχοῦ πολλάκις ποιεί.] Vers. 4. Jesus Vers. 6. in terram. Sciens, tanquain Deus, universa quæ ventura erant super se, egressus intrepide interrogavit eos, tanquam homo. Stabat autem et proditor cum ipsis: et neque hic potuit eum indicare præ conscientia (k), aut propter ejus vocem. Ostendit, quod nolentemn non solum iioni possent eum apprehendere, sed neque omnino videre. Prædicto autem capite de his quoque menti» consequenter facta est. Vers. 7. Ιterum Vers. 8. sim. Ipse seipsum. manifestat, docens discipulos, neque in periculis menriendum, et certiores reddens, quod spontanee seipsum tradat inimicis. Vers. 8. St-Vers. 9. quemquam. Ut compleretur sermo, hoc a seipso dicit evangelista. Nam superius ad Patrem loquens, dixerat: Quod dedisii mihi custoditi, et nemo ex ipsis periit, nisi filius perditionis ". Itaque Neminem ex eis perdidi, tantundem signincat sicut: Nemo ex ipsis periit. Nemo enim, inquit, periit mea causa, hoc est, non perdidi quemquam ex eis mea causa. Vers. 10. Simon - Halchus. In illo capite etiam de his dictum est, ubi habetur: Et ecce unus ex his qui erant cum Jesu extenta mans, exemit gladium suum **. Addidit autem Joannes et nomen vulne- rali, partemque vulneratam, ob rei manifestationem non solum, quod repente curaverit illum Jesus, sicut a Luca didicimus ", verum eliam, quod paulo post esset eum alapa percussurus, sicut significavit Chrysostomus. Vers. 11. Dicit id? Poculum, mortem videlicet.Dicit ergo, Annon suscipiam mortem quam permisit Pater inferri mihi? nam hoc significat, Dedit mihi, ac si dicat: imo maxime, tanquam eadem volens, quæ Pater. In dicto autem capite consequenter etiam de his disseruimus. Ἰησοῦς — χαμαι. Εἰδὼς ὡς θεὸς πάντα τὰ ἐρ χόμενα ἐπ' αὐτὸν, ἐξελθὼν ἀταράχως ἠρώτησεν αὐτοὺς ὡς ἄνθρωπος. Εἰστήκει δὲ καὶ ὁ προδότης μετ' αὐτῶν· καὶ οὐδὲ οὗτος ηδυνήθη γνωρίσαι αὐτὸν, ἢ ἀπὸ τοῦ εἴδους ἢ ἀπὸ τῆς φωνῆς. Έδειξεν οὖν ὅτι μὴ βουλόμενον οὐ μόνον οὐκ ἠδύναντο κατασχεῖν αὐτὸν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὅλως ἰδεῖν. [ Ἐν τῷ ῥηθέντι δὲ κεφαλαίῳ καθεξῆς καὶ περὶ τούτων έμνημονεύθη.] Πάλιν – εἰμι. Αὐτὸς ἐμφανίζει ἑαυτὸν, παιδεύων τε τοὺς μαθητάς μηδὲ ἐν κινδύνῳ ψεύδεσθαι, καὶ πληροφορῶν ὅτι ἐκουσίως ἐπιδίδωσιν ἑαυτὸν τοῖς φονεῦσιν. Εἰ οὐδένα. Το Ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος, ἀφ' ἑαυτοῦ φησιν ὁ εὐαγγελιστής. Ανωτέρω γὰρ πρὸς τὸν Πατέρα διαλεγόμενος είρηκεν· ὅτι ούς δέδωκάς μοι ἐφύλαξα, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο, εἰ μὴ ὁ Υἱὸς τῆς ἀπωλείας. Τὸ γοῦν Οὐδένα ἐξ αὐτῶν ἀπώλεσα, ταὐτόν ἐστι τῷ Οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώ λετο. Οὐδεὶς γὰρ, φησίν, ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο παρ' ἐμὴν αἰτίαν, τουτέστιν, οὐκ ἀπώλεσα ἐξ αὐτῶν οὐδένα ἐξ ἐμῆς αἰτίας. Σίμων - Μάλχος. Ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καὶ περὶ τούτων ἐῤῥήθη, ἔνθα τό· Καὶ ἰδοὺ εἰς τῶν μετὰ Ἰησοῦ, ἐκτείνας τὴν χεῖρα, ἀπέσπασε την μάχαιραν αὐτοῦ. [ Προσέθηκε δὲ ὁ Ἰωάννης καὶ τὸ ὄνομα τοῦ πληγέντος, καὶ τὸ πληγὲν μέρος, διὰ τὸ περιφανὲς τοῦ πράγματος· οὐ μόνον ὅτι ἐθε ράπευσεν αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς αὐτίκα, ὡς ἀπὸ τοῦ Λου και μεμαθήκαμεν, ἀλλ' ὅτι καὶ μέλλοντα μικρὸν ὕστερον ραπίζειν αὐτὸν, ὡς ὁ Χρυσόστομος παρεσημειώσατο. Εἶπεν αὐτό; -Το ποτήριον, τὸ τοῦ θανάτου ἐπι λονότι. Λέγει δὲ ὅτι Τὸν θάνατον δν παρεχώρησεν ἐπενεχθῆναί μοι ὁ Πατήρ· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ Δέδω κεν· οὐ μὴ δέξομαι; Πάνυ μὲν οὖν, ὡς τὰ αὐτὰ τῷ Πατρὶ βουλόμενος. ['Εν τῷ εἰρημένῳ δὲ κεφαλαίω καὶ περὶ τούτων διελάβομεν ἐφεξῆς (32).] Η οὖν σπεῖρα - ἐκείνου. [ Ὑπὸ τῆς ἡδονῆ; ἐνεπόμπευον τῷ πράγματι, ὡς τρόπαιον στήσαντες. Καὶ ἀπήγαγον αὐτὸν πρὸς 'Ανναν πρώτον, ὡς Vers. 12. Cohors igitur – Vers. 13. illius. Pro voluptate de hac re gloriabantur, tanquam de tropæo constituto. Et abduxerunt eum primum ad Annam, ut qui a Caipba ejus anni pontifce, quasi [σα Πατρὶ τιμώμενον ὑπὸ τοῦ Καϊάφα, τοῦ τηνικαῦτα pater honorabatur, propter aliuitatem. Quære in præmemorato capite, ubi habetur: At illi appre - hensum Jesum abduxerunt ad Caipham pontificem et lege positam ibi enarrationem. 87 Joan. xvii, 12. ἀρχιερέως, διὰ τὸ κῆδος. ] Ζήτησον ἐν τῷ μνημο νευθέντι κεφαλαίῳ τό· Οἱ δὲ κρατήσαντες τὸν Ἰησοῦν ἀπήγαγον πρὸς Κατάραν τὸν ἀρχιερέα, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐκεῖ ῥηθεῖσαν ἐξήγησιν. ss Matth. xxνι, 51. 50 Luc. xxi, 51. * Matth. xxvΙ, 57. Inclusa absunt Δ. Etiam hæc omittit A. Variæ lectiones et notæ. Mentenius ita, ac si legerit ἔμελλεν. Minus sane hæc cohærent. Sed ex priori membro tamen intelligi potest εθεράπευσεν. Indicare pra conscientia, etc. Noscere aut a fortua (habitu corporis, specie) aut a voce: Ostendit Respicit versum 22. Tom. VIII, p. 491 B. Inclusa absunt A. Inclusa absunt A. igitur, quod. Συνειδότος loco είδους videtur legisse. Male. Mox est, neque omnino videre.

COMMENT. IN JOANNEM.— CAP. XVIII. *Ην — λαοῦ. "Ινα μή, ἀκούσας ὁ ἀκροατής δεσμά, λ θορυβηθῇ, ἀναμιμνήσκει τοῦτον τῆς προφητείας τοῦ Κατάτα, δηλῶν ὅτι ἐπὶ συμφέροντι τοῦ λαοῦ ἀπέ· θνησκεν, ήγουν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, ὡς ὁ Καλάφας προεφήτευσεν. Ηκολούθει μαθητής. Αὐτός ἐστιν ὁ ἄλλος μαθητής. [Ζήτησον ἐν τῷ τοιούτῳ κεφαλαίῳ τὴν ἐξήγησιν τοῦ· 'Ο δὲ Πέτρος ἠκολούθει αὐτῷ ἀπὸ μικρόθεν, ἕως τῆς αὐλῆς τοῦ ἀρχιερέως.] Ο δὲ μαθητής - έξω. Ορα μετριοφροσύνην καὶ φιλαδελφίαν. Ίνα γὰρ μήτε αὐτόν τις ἐπαινῇ συνε:σελθόντα, μήτε τὸν Πέτρον ψέγῃ, μείναντα ἔξω, φησὶν ὅτι αὐτῷ μὲν ὡς γνωρίμῳ τοῦ ἀρχιερέως παρε χωρήθη ἡ εἴσοδος· τῷ Πέτρῳ δὲ ὡς μὴ γνωρίμῳ ἀπεκλείσθη. Καὶ ὅμως ἔτι παρέμενεν 6 καὶ μᾶλλον ἐγκώμιον τοῦ Πέτρου. Εξήλθεν – εἰμί. Εὐρὲ ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ τό· Καὶ εἰσελθὼν ἔσω εκάθητο μετὰ τῶν ὑπηρε τῶν, ἰδεῖν τὸ τέλος· καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐκεῖ ῥηθέντα αναγκαιότατα τυγχάνοντα. Καὶ μὴν καὶ ἐν τῷ ἑξηκοστῷ ἔκτῳ τοῦ αὐτοῦ εὐαγγελιστοῦ τὴν ἐξήγησιν τοῦ Ὁ δὲ Πέτρος ἔξω ἐκάθητο ἐν τῇ αὐλῇ, καὶ προσῆλθεν αὐτῷ μία παιδίσκη, καὶ τὰ ἑξῆς. Vers. 16. Erat populo. Ne auditor vincula audiens turbetur, ejus memoriam ad Caiphæ vatėcinium revocat, significans, quod moriebatur pro eo quod populo expediebat, sive pro salute hominum, veluti Caipbas prophetaverat. Vers. 15. Sequebatur — «liscipulus. Ipse est alius ille discipulus. Quære in dicto capite enarratio: emi illius sententiæ: Petrus autem sequebatur eum procul usque ad atrium principis sacerdotum ". Vers. 15. Discipulus autein Vers. 26. foris. Vide modestiam ac fraternum amorem. Ne quis enim aut ipsum laudet, quod simul introierit, aut Petrum vituperet, quod foris manserit, dicit quod sibi quidem tanquam familiari pontifcis permissus sit introitus: Petrus vero tanquam incognitus exclusus est, et tamen adhuc ad ostium permanebat, quod Petro potius datur laudi. Ειστήκεισαν Θερμαινόμενος. Δείκνυσιν ὅτι αὐτὸς μὲν κατὰ τὴν ἐνδοτέραν αὐλὴν συνὼν τῷ δι δασκάλῳ ἑώρα πάντα καὶ ήκουεν· ὁ δὲ Πέτρος κατά τὴν ἐξωτέραν ὤν, οὐδὲν τούτων εγίνωσκεν. Ο οὖν ἀρχιερεὺς· αὐτοῦ. Περὶ τῶν μαθητῶν μὲν, ποῦ εἰσι καὶ τίνος ένεκεν συνέλεξεν αὐτούς· περὶ τῆς διδαχῆς δὲ, τί διδάσκει καὶ διατί; Ταῦτα δὲ ἠρώτησεν, ἐλέγξαι βουλόμενος αὐτὸν νεωτερο ποιὸν καὶ στασιαστὴν, ὡς παρασυναγωγάς ποιοῦντα καὶ καινὰ δογματίζοντα, καίτοι πολλάκις ἀκούσας αὐτοῦ διδάσκοντος. Απεκρίθη – κόσμῳ. [Φανερώς ἐδίδαξα τὸν λαὸν ἅπαντα, οὐ μόνον τοὺς μαθητάς μου.] Εγώ – οὐδέν. Οὐδὲν οἷον ὑπολαμβάνεις, στασιώ δες καὶ ἀπαρέσχον Θεῷ. Τί οὖν, οὐχὶ καὶ κρυφίως πολλάκις ὡμίλησε τοῖς μαθηταῖς? Ναί· ἀλλ' οὐδὲν τοιοῦτον οἷον ὁ ἀρχιερεὺς ᾤετο. Τί — ἐγώ. Οὐκ αὐθαδιαζομένου τὰ βήματα, ἀλλὰ θαῤῥοῦντος τῇ ἀληθείᾳ τῶν διδαγμάτων. Τί ἐμὲ ἐπερωτᾷς; Ερώτησον τοὺς ἀκηκοότας, μὴ τοὺς μαθη τὰς, ἀλλὰ τοὺς ἄλλους τοὺς μηδὲ πιστεύσαντας. Ταῦτα δὲ αὐτοῦ εἰπόντος - ἀρχιερεῖ; Φρίξον οὐρανέ, ἔκστηθι γῆ, τῇ τε τῶν δούλων ἀγνωμοσύνῃ καὶ τῇ τοῦ Δεσπότου μακροθυμίᾳ. Ο πάντολμε! τί αὔθαδες ἀπεκρίνατο; οὐχὶ μᾶλλον ἐτίμησε την ἀρχιερωσύνην, μὴ ἐλέγξας τὸν ἀρχιερέα κακοήθως *¹ Matth. xxv1, 58. ** ibid. 58. σε ibid. 69. Inclusa absunt A. Παρέμεινεν Β. Vers. 16. Ezivit — Vers. 17. sum. Qnere prædicto capite: Et ingressus intro sedebat cum miuistris ut videret finem "; et lege, quæ ibi dicta sunt, cum sint maxime necessaria. Præterea quoque sexagesimo sexto capite illius sententia enarrationem: Petrus autem sedebat foris in atrio, et accessit ad eum una ancilla ", et cætera. Vers. 18. Stabant calefaciens se. Ostendit, quod ipse in interiori atrio cum præceptore versans, omnia videbat et audiebat; Petrus vero cum esset in exteriori, nihil lorum sciebat. Vers. 19. Pontifex itaque — eius. De discipulis quidem, ubinam essent, et quam ob causam congregasset eos: de doctrina vero, quid doceret et quare. Hæc autem interrogavit, volens eum arguere tanquam novæ rei inventorem ac seditiosum, quasi conciliabula quædam facientem, novaque doginata inferentem. Atqui frequenter eum docentem audierat. Vers. 20. Respondit· mundo. Manifeste omnem docui populum, non solum discipulos. Vers. 20. Ego — nihil. Nihil, quale tu suspicaris, seditiosum et quod Deo non sit gratum. Quid ergo, an non frequenter occulte loquebatur discipulis? Utique, sed nihil tale quale pontifex putabat. Vers. 21. Quid - ego. Non contumacis verba sunt, sed de dogmatum veritate confulentis. Quid me interrogas? Interroya eos qui audierunt: non discipulos, sed alios etiam, qui non crediderunt. Vers. 22. Cum autem hæc dixisset pontifici 2 Horreto cœlam, stupesce terra: tum ob servorum perfidiam, tum ob Domini clementiam. O audacissime, quidnam respondit contumacius? an non potius honorem detulit pontifcatui, qui pontifcem Variæ lectiones et notæ. Ανάγνωθι τὴν τούτων ἐξήγησιν, cateris omissis, A. inclusa absunt Α.

COMMENT. IN JOANNEM.— CAP. XVIII. *Ην — λαοῦ. "Ινα μή, ἀκούσας ὁ ἀκροατής δεσμά, λ θορυβηθῇ, ἀναμιμνήσκει τοῦτον τῆς προφητείας τοῦ Κατάτα, δηλῶν ὅτι ἐπὶ συμφέροντι τοῦ λαοῦ ἀπέ· θνησκεν, ήγουν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, ὡς ὁ Καλάφας προεφήτευσεν. Ηκολούθει μαθητής. Αὐτός ἐστιν ὁ ἄλλος μαθητής. [Ζήτησον ἐν τῷ τοιούτῳ κεφαλαίῳ τὴν ἐξήγησιν τοῦ· 'Ο δὲ Πέτρος ἠκολούθει αὐτῷ ἀπὸ μικρόθεν, ἕως τῆς αὐλῆς τοῦ ἀρχιερέως.] Ο δὲ μαθητής - έξω. Ορα μετριοφροσύνην καὶ φιλαδελφίαν. Ίνα γὰρ μήτε αὐτόν τις ἐπαινῇ συνε:σελθόντα, μήτε τὸν Πέτρον ψέγῃ, μείναντα ἔξω, φησὶν ὅτι αὐτῷ μὲν ὡς γνωρίμῳ τοῦ ἀρχιερέως παρε χωρήθη ἡ εἴσοδος· τῷ Πέτρῳ δὲ ὡς μὴ γνωρίμῳ ἀπεκλείσθη. Καὶ ὅμως ἔτι παρέμενεν 6 καὶ μᾶλλον ἐγκώμιον τοῦ Πέτρου. Εξήλθεν – εἰμί. Εὐρὲ ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ τό· Καὶ εἰσελθὼν ἔσω εκάθητο μετὰ τῶν ὑπηρε τῶν, ἰδεῖν τὸ τέλος· καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐκεῖ ῥηθέντα αναγκαιότατα τυγχάνοντα. Καὶ μὴν καὶ ἐν τῷ ἑξηκοστῷ ἔκτῳ τοῦ αὐτοῦ εὐαγγελιστοῦ τὴν ἐξήγησιν τοῦ Ὁ δὲ Πέτρος ἔξω ἐκάθητο ἐν τῇ αὐλῇ, καὶ προσῆλθεν αὐτῷ μία παιδίσκη, καὶ τὰ ἑξῆς. Vers. 16. Erat populo. Ne auditor vincula audiens turbetur, ejus memoriam ad Caiphæ vatėcinium revocat, significans, quod moriebatur pro eo quod populo expediebat, sive pro salute hominum, veluti Caipbas prophetaverat. Vers. 15. Sequebatur — «liscipulus. Ipse est alius ille discipulus. Quære in dicto capite enarratio: emi illius sententiæ: Petrus autem sequebatur eum procul usque ad atrium principis sacerdotum ". Vers. 15. Discipulus autein Vers. 26. foris. Vide modestiam ac fraternum amorem. Ne quis enim aut ipsum laudet, quod simul introierit, aut Petrum vituperet, quod foris manserit, dicit quod sibi quidem tanquam familiari pontifcis permissus sit introitus: Petrus vero tanquam incognitus exclusus est, et tamen adhuc ad ostium permanebat, quod Petro potius datur laudi. Ειστήκεισαν Θερμαινόμενος. Δείκνυσιν ὅτι αὐτὸς μὲν κατὰ τὴν ἐνδοτέραν αὐλὴν συνὼν τῷ δι δασκάλῳ ἑώρα πάντα καὶ ήκουεν· ὁ δὲ Πέτρος κατά τὴν ἐξωτέραν ὤν, οὐδὲν τούτων εγίνωσκεν. Ο οὖν ἀρχιερεὺς· αὐτοῦ. Περὶ τῶν μαθητῶν μὲν, ποῦ εἰσι καὶ τίνος ένεκεν συνέλεξεν αὐτούς· περὶ τῆς διδαχῆς δὲ, τί διδάσκει καὶ διατί; Ταῦτα δὲ ἠρώτησεν, ἐλέγξαι βουλόμενος αὐτὸν νεωτερο ποιὸν καὶ στασιαστὴν, ὡς παρασυναγωγάς ποιοῦντα καὶ καινὰ δογματίζοντα, καίτοι πολλάκις ἀκούσας αὐτοῦ διδάσκοντος. Απεκρίθη – κόσμῳ. [Φανερώς ἐδίδαξα τὸν λαὸν ἅπαντα, οὐ μόνον τοὺς μαθητάς μου.] Εγώ – οὐδέν. Οὐδὲν οἷον ὑπολαμβάνεις, στασιώ δες καὶ ἀπαρέσχον Θεῷ. Τί οὖν, οὐχὶ καὶ κρυφίως πολλάκις ὡμίλησε τοῖς μαθηταῖς? Ναί· ἀλλ' οὐδὲν τοιοῦτον οἷον ὁ ἀρχιερεὺς ᾤετο. Τί — ἐγώ. Οὐκ αὐθαδιαζομένου τὰ βήματα, ἀλλὰ θαῤῥοῦντος τῇ ἀληθείᾳ τῶν διδαγμάτων. Τί ἐμὲ ἐπερωτᾷς; Ερώτησον τοὺς ἀκηκοότας, μὴ τοὺς μαθη τὰς, ἀλλὰ τοὺς ἄλλους τοὺς μηδὲ πιστεύσαντας. Ταῦτα δὲ αὐτοῦ εἰπόντος - ἀρχιερεῖ; Φρίξον οὐρανέ, ἔκστηθι γῆ, τῇ τε τῶν δούλων ἀγνωμοσύνῃ καὶ τῇ τοῦ Δεσπότου μακροθυμίᾳ. Ο πάντολμε! τί αὔθαδες ἀπεκρίνατο; οὐχὶ μᾶλλον ἐτίμησε την ἀρχιερωσύνην, μὴ ἐλέγξας τὸν ἀρχιερέα κακοήθως *¹ Matth. xxv1, 58. ** ibid. 58. σε ibid. 69. Inclusa absunt A. Παρέμεινεν Β. Vers. 16. Ezivit — Vers. 17. sum. Qnere prædicto capite: Et ingressus intro sedebat cum miuistris ut videret finem "; et lege, quæ ibi dicta sunt, cum sint maxime necessaria. Præterea quoque sexagesimo sexto capite illius sententia enarrationem: Petrus autem sedebat foris in atrio, et accessit ad eum una ancilla ", et cætera. Vers. 18. Stabant calefaciens se. Ostendit, quod ipse in interiori atrio cum præceptore versans, omnia videbat et audiebat; Petrus vero cum esset in exteriori, nihil lorum sciebat. Vers. 19. Pontifex itaque — eius. De discipulis quidem, ubinam essent, et quam ob causam congregasset eos: de doctrina vero, quid doceret et quare. Hæc autem interrogavit, volens eum arguere tanquam novæ rei inventorem ac seditiosum, quasi conciliabula quædam facientem, novaque doginata inferentem. Atqui frequenter eum docentem audierat. Vers. 20. Respondit· mundo. Manifeste omnem docui populum, non solum discipulos. Vers. 20. Ego — nihil. Nihil, quale tu suspicaris, seditiosum et quod Deo non sit gratum. Quid ergo, an non frequenter occulte loquebatur discipulis? Utique, sed nihil tale quale pontifex putabat. Vers. 21. Quid - ego. Non contumacis verba sunt, sed de dogmatum veritate confulentis. Quid me interrogas? Interroya eos qui audierunt: non discipulos, sed alios etiam, qui non crediderunt. Vers. 22. Cum autem hæc dixisset pontifici 2 Horreto cœlam, stupesce terra: tum ob servorum perfidiam, tum ob Domini clementiam. O audacissime, quidnam respondit contumacius? an non potius honorem detulit pontifcatui, qui pontifcem Variæ lectiones et notæ. Ανάγνωθι τὴν τούτων ἐξήγησιν, cateris omissis, A. inclusa absunt Α.

COMMENT. IN JOANNEM.— CAP. XVIII. *Ην — λαοῦ. "Ινα μή, ἀκούσας ὁ ἀκροατής δεσμά, λ θορυβηθῇ, ἀναμιμνήσκει τοῦτον τῆς προφητείας τοῦ Κατάτα, δηλῶν ὅτι ἐπὶ συμφέροντι τοῦ λαοῦ ἀπέ· θνησκεν, ήγουν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, ὡς ὁ Καλάφας προεφήτευσεν. Ηκολούθει μαθητής. Αὐτός ἐστιν ὁ ἄλλος μαθητής. [Ζήτησον ἐν τῷ τοιούτῳ κεφαλαίῳ τὴν ἐξήγησιν τοῦ· 'Ο δὲ Πέτρος ἠκολούθει αὐτῷ ἀπὸ μικρόθεν, ἕως τῆς αὐλῆς τοῦ ἀρχιερέως.] Ο δὲ μαθητής - έξω. Ορα μετριοφροσύνην καὶ φιλαδελφίαν. Ίνα γὰρ μήτε αὐτόν τις ἐπαινῇ συνε:σελθόντα, μήτε τὸν Πέτρον ψέγῃ, μείναντα ἔξω, φησὶν ὅτι αὐτῷ μὲν ὡς γνωρίμῳ τοῦ ἀρχιερέως παρε χωρήθη ἡ εἴσοδος· τῷ Πέτρῳ δὲ ὡς μὴ γνωρίμῳ ἀπεκλείσθη. Καὶ ὅμως ἔτι παρέμενεν 6 καὶ μᾶλλον ἐγκώμιον τοῦ Πέτρου. Εξήλθεν – εἰμί. Εὐρὲ ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ τό· Καὶ εἰσελθὼν ἔσω εκάθητο μετὰ τῶν ὑπηρε τῶν, ἰδεῖν τὸ τέλος· καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐκεῖ ῥηθέντα αναγκαιότατα τυγχάνοντα. Καὶ μὴν καὶ ἐν τῷ ἑξηκοστῷ ἔκτῳ τοῦ αὐτοῦ εὐαγγελιστοῦ τὴν ἐξήγησιν τοῦ Ὁ δὲ Πέτρος ἔξω ἐκάθητο ἐν τῇ αὐλῇ, καὶ προσῆλθεν αὐτῷ μία παιδίσκη, καὶ τὰ ἑξῆς. Vers. 16. Erat populo. Ne auditor vincula audiens turbetur, ejus memoriam ad Caiphæ vatėcinium revocat, significans, quod moriebatur pro eo quod populo expediebat, sive pro salute hominum, veluti Caipbas prophetaverat. Vers. 15. Sequebatur — «liscipulus. Ipse est alius ille discipulus. Quære in dicto capite enarratio: emi illius sententiæ: Petrus autem sequebatur eum procul usque ad atrium principis sacerdotum ". Vers. 15. Discipulus autein Vers. 26. foris. Vide modestiam ac fraternum amorem. Ne quis enim aut ipsum laudet, quod simul introierit, aut Petrum vituperet, quod foris manserit, dicit quod sibi quidem tanquam familiari pontifcis permissus sit introitus: Petrus vero tanquam incognitus exclusus est, et tamen adhuc ad ostium permanebat, quod Petro potius datur laudi. Ειστήκεισαν Θερμαινόμενος. Δείκνυσιν ὅτι αὐτὸς μὲν κατὰ τὴν ἐνδοτέραν αὐλὴν συνὼν τῷ δι δασκάλῳ ἑώρα πάντα καὶ ήκουεν· ὁ δὲ Πέτρος κατά τὴν ἐξωτέραν ὤν, οὐδὲν τούτων εγίνωσκεν. Ο οὖν ἀρχιερεὺς· αὐτοῦ. Περὶ τῶν μαθητῶν μὲν, ποῦ εἰσι καὶ τίνος ένεκεν συνέλεξεν αὐτούς· περὶ τῆς διδαχῆς δὲ, τί διδάσκει καὶ διατί; Ταῦτα δὲ ἠρώτησεν, ἐλέγξαι βουλόμενος αὐτὸν νεωτερο ποιὸν καὶ στασιαστὴν, ὡς παρασυναγωγάς ποιοῦντα καὶ καινὰ δογματίζοντα, καίτοι πολλάκις ἀκούσας αὐτοῦ διδάσκοντος. Απεκρίθη – κόσμῳ. [Φανερώς ἐδίδαξα τὸν λαὸν ἅπαντα, οὐ μόνον τοὺς μαθητάς μου.] Εγώ – οὐδέν. Οὐδὲν οἷον ὑπολαμβάνεις, στασιώ δες καὶ ἀπαρέσχον Θεῷ. Τί οὖν, οὐχὶ καὶ κρυφίως πολλάκις ὡμίλησε τοῖς μαθηταῖς? Ναί· ἀλλ' οὐδὲν τοιοῦτον οἷον ὁ ἀρχιερεὺς ᾤετο. Τί — ἐγώ. Οὐκ αὐθαδιαζομένου τὰ βήματα, ἀλλὰ θαῤῥοῦντος τῇ ἀληθείᾳ τῶν διδαγμάτων. Τί ἐμὲ ἐπερωτᾷς; Ερώτησον τοὺς ἀκηκοότας, μὴ τοὺς μαθη τὰς, ἀλλὰ τοὺς ἄλλους τοὺς μηδὲ πιστεύσαντας. Ταῦτα δὲ αὐτοῦ εἰπόντος - ἀρχιερεῖ; Φρίξον οὐρανέ, ἔκστηθι γῆ, τῇ τε τῶν δούλων ἀγνωμοσύνῃ καὶ τῇ τοῦ Δεσπότου μακροθυμίᾳ. Ο πάντολμε! τί αὔθαδες ἀπεκρίνατο; οὐχὶ μᾶλλον ἐτίμησε την ἀρχιερωσύνην, μὴ ἐλέγξας τὸν ἀρχιερέα κακοήθως *¹ Matth. xxv1, 58. ** ibid. 58. σε ibid. 69. Inclusa absunt A. Παρέμεινεν Β. Vers. 16. Ezivit — Vers. 17. sum. Qnere prædicto capite: Et ingressus intro sedebat cum miuistris ut videret finem "; et lege, quæ ibi dicta sunt, cum sint maxime necessaria. Præterea quoque sexagesimo sexto capite illius sententia enarrationem: Petrus autem sedebat foris in atrio, et accessit ad eum una ancilla ", et cætera. Vers. 18. Stabant calefaciens se. Ostendit, quod ipse in interiori atrio cum præceptore versans, omnia videbat et audiebat; Petrus vero cum esset in exteriori, nihil lorum sciebat. Vers. 19. Pontifex itaque — eius. De discipulis quidem, ubinam essent, et quam ob causam congregasset eos: de doctrina vero, quid doceret et quare. Hæc autem interrogavit, volens eum arguere tanquam novæ rei inventorem ac seditiosum, quasi conciliabula quædam facientem, novaque doginata inferentem. Atqui frequenter eum docentem audierat. Vers. 20. Respondit· mundo. Manifeste omnem docui populum, non solum discipulos. Vers. 20. Ego — nihil. Nihil, quale tu suspicaris, seditiosum et quod Deo non sit gratum. Quid ergo, an non frequenter occulte loquebatur discipulis? Utique, sed nihil tale quale pontifex putabat. Vers. 21. Quid - ego. Non contumacis verba sunt, sed de dogmatum veritate confulentis. Quid me interrogas? Interroya eos qui audierunt: non discipulos, sed alios etiam, qui non crediderunt. Vers. 22. Cum autem hæc dixisset pontifici 2 Horreto cœlam, stupesce terra: tum ob servorum perfidiam, tum ob Domini clementiam. O audacissime, quidnam respondit contumacius? an non potius honorem detulit pontifcatui, qui pontifcem Variæ lectiones et notæ. Ανάγνωθι τὴν τούτων ἐξήγησιν, cateris omissis, A. inclusa absunt Α.

COMMENT. IN JOANNEM.— CAP. XVIII. *Ην — λαοῦ. "Ινα μή, ἀκούσας ὁ ἀκροατής δεσμά, λ θορυβηθῇ, ἀναμιμνήσκει τοῦτον τῆς προφητείας τοῦ Κατάτα, δηλῶν ὅτι ἐπὶ συμφέροντι τοῦ λαοῦ ἀπέ· θνησκεν, ήγουν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, ὡς ὁ Καλάφας προεφήτευσεν. Ηκολούθει μαθητής. Αὐτός ἐστιν ὁ ἄλλος μαθητής. [Ζήτησον ἐν τῷ τοιούτῳ κεφαλαίῳ τὴν ἐξήγησιν τοῦ· 'Ο δὲ Πέτρος ἠκολούθει αὐτῷ ἀπὸ μικρόθεν, ἕως τῆς αὐλῆς τοῦ ἀρχιερέως.] Ο δὲ μαθητής - έξω. Ορα μετριοφροσύνην καὶ φιλαδελφίαν. Ίνα γὰρ μήτε αὐτόν τις ἐπαινῇ συνε:σελθόντα, μήτε τὸν Πέτρον ψέγῃ, μείναντα ἔξω, φησὶν ὅτι αὐτῷ μὲν ὡς γνωρίμῳ τοῦ ἀρχιερέως παρε χωρήθη ἡ εἴσοδος· τῷ Πέτρῳ δὲ ὡς μὴ γνωρίμῳ ἀπεκλείσθη. Καὶ ὅμως ἔτι παρέμενεν 6 καὶ μᾶλλον ἐγκώμιον τοῦ Πέτρου. Εξήλθεν – εἰμί. Εὐρὲ ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ τό· Καὶ εἰσελθὼν ἔσω εκάθητο μετὰ τῶν ὑπηρε τῶν, ἰδεῖν τὸ τέλος· καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐκεῖ ῥηθέντα αναγκαιότατα τυγχάνοντα. Καὶ μὴν καὶ ἐν τῷ ἑξηκοστῷ ἔκτῳ τοῦ αὐτοῦ εὐαγγελιστοῦ τὴν ἐξήγησιν τοῦ Ὁ δὲ Πέτρος ἔξω ἐκάθητο ἐν τῇ αὐλῇ, καὶ προσῆλθεν αὐτῷ μία παιδίσκη, καὶ τὰ ἑξῆς. Vers. 16. Erat populo. Ne auditor vincula audiens turbetur, ejus memoriam ad Caiphæ vatėcinium revocat, significans, quod moriebatur pro eo quod populo expediebat, sive pro salute hominum, veluti Caipbas prophetaverat. Vers. 15. Sequebatur — «liscipulus. Ipse est alius ille discipulus. Quære in dicto capite enarratio: emi illius sententiæ: Petrus autem sequebatur eum procul usque ad atrium principis sacerdotum ". Vers. 15. Discipulus autein Vers. 26. foris. Vide modestiam ac fraternum amorem. Ne quis enim aut ipsum laudet, quod simul introierit, aut Petrum vituperet, quod foris manserit, dicit quod sibi quidem tanquam familiari pontifcis permissus sit introitus: Petrus vero tanquam incognitus exclusus est, et tamen adhuc ad ostium permanebat, quod Petro potius datur laudi. Ειστήκεισαν Θερμαινόμενος. Δείκνυσιν ὅτι αὐτὸς μὲν κατὰ τὴν ἐνδοτέραν αὐλὴν συνὼν τῷ δι δασκάλῳ ἑώρα πάντα καὶ ήκουεν· ὁ δὲ Πέτρος κατά τὴν ἐξωτέραν ὤν, οὐδὲν τούτων εγίνωσκεν. Ο οὖν ἀρχιερεὺς· αὐτοῦ. Περὶ τῶν μαθητῶν μὲν, ποῦ εἰσι καὶ τίνος ένεκεν συνέλεξεν αὐτούς· περὶ τῆς διδαχῆς δὲ, τί διδάσκει καὶ διατί; Ταῦτα δὲ ἠρώτησεν, ἐλέγξαι βουλόμενος αὐτὸν νεωτερο ποιὸν καὶ στασιαστὴν, ὡς παρασυναγωγάς ποιοῦντα καὶ καινὰ δογματίζοντα, καίτοι πολλάκις ἀκούσας αὐτοῦ διδάσκοντος. Απεκρίθη – κόσμῳ. [Φανερώς ἐδίδαξα τὸν λαὸν ἅπαντα, οὐ μόνον τοὺς μαθητάς μου.] Εγώ – οὐδέν. Οὐδὲν οἷον ὑπολαμβάνεις, στασιώ δες καὶ ἀπαρέσχον Θεῷ. Τί οὖν, οὐχὶ καὶ κρυφίως πολλάκις ὡμίλησε τοῖς μαθηταῖς? Ναί· ἀλλ' οὐδὲν τοιοῦτον οἷον ὁ ἀρχιερεὺς ᾤετο. Τί — ἐγώ. Οὐκ αὐθαδιαζομένου τὰ βήματα, ἀλλὰ θαῤῥοῦντος τῇ ἀληθείᾳ τῶν διδαγμάτων. Τί ἐμὲ ἐπερωτᾷς; Ερώτησον τοὺς ἀκηκοότας, μὴ τοὺς μαθη τὰς, ἀλλὰ τοὺς ἄλλους τοὺς μηδὲ πιστεύσαντας. Ταῦτα δὲ αὐτοῦ εἰπόντος - ἀρχιερεῖ; Φρίξον οὐρανέ, ἔκστηθι γῆ, τῇ τε τῶν δούλων ἀγνωμοσύνῃ καὶ τῇ τοῦ Δεσπότου μακροθυμίᾳ. Ο πάντολμε! τί αὔθαδες ἀπεκρίνατο; οὐχὶ μᾶλλον ἐτίμησε την ἀρχιερωσύνην, μὴ ἐλέγξας τὸν ἀρχιερέα κακοήθως *¹ Matth. xxv1, 58. ** ibid. 58. σε ibid. 69. Inclusa absunt A. Παρέμεινεν Β. Vers. 16. Ezivit — Vers. 17. sum. Qnere prædicto capite: Et ingressus intro sedebat cum miuistris ut videret finem "; et lege, quæ ibi dicta sunt, cum sint maxime necessaria. Præterea quoque sexagesimo sexto capite illius sententia enarrationem: Petrus autem sedebat foris in atrio, et accessit ad eum una ancilla ", et cætera. Vers. 18. Stabant calefaciens se. Ostendit, quod ipse in interiori atrio cum præceptore versans, omnia videbat et audiebat; Petrus vero cum esset in exteriori, nihil lorum sciebat. Vers. 19. Pontifex itaque — eius. De discipulis quidem, ubinam essent, et quam ob causam congregasset eos: de doctrina vero, quid doceret et quare. Hæc autem interrogavit, volens eum arguere tanquam novæ rei inventorem ac seditiosum, quasi conciliabula quædam facientem, novaque doginata inferentem. Atqui frequenter eum docentem audierat. Vers. 20. Respondit· mundo. Manifeste omnem docui populum, non solum discipulos. Vers. 20. Ego — nihil. Nihil, quale tu suspicaris, seditiosum et quod Deo non sit gratum. Quid ergo, an non frequenter occulte loquebatur discipulis? Utique, sed nihil tale quale pontifex putabat. Vers. 21. Quid - ego. Non contumacis verba sunt, sed de dogmatum veritate confulentis. Quid me interrogas? Interroya eos qui audierunt: non discipulos, sed alios etiam, qui non crediderunt. Vers. 22. Cum autem hæc dixisset pontifici 2 Horreto cœlam, stupesce terra: tum ob servorum perfidiam, tum ob Domini clementiam. O audacissime, quidnam respondit contumacius? an non potius honorem detulit pontifcatui, qui pontifcem Variæ lectiones et notæ. Ανάγνωθι τὴν τούτων ἐξήγησιν, cateris omissis, A. inclusa absunt Α.

maligne de his quæ noverat interrogantem non ar- ἐρωτῶντα περὶ ὧν οἶδε; Δυνάμενος οὖν σεῖσαι καὶ guerit? Cum ergo posset omnes concutere et ob ruere, aut alio acerbo modo perdere, patienter fert, verbaque proloquitur, quæ omnem possint dissolvere feritatem, quanquam non eam quæ illorum erat. Vers. 23. Respondit cædis? Profer testimonium, hoc est, ostende, quid sit male prolatum, argue eum qui sit male locutus. Quærunt autem quid»m, quomodo non obverterit Christus et alteram maxillam impingenti slapame, sicut apostolis faciendum præceperat, sed potius indignatus est? Nos autem dicimus, quod illud præceptum de non ulciscendo fuit inductum propter seditiones, quæ inde oriebantur: nunc tamen καταχῶσαι πάντας, ἢ καὶ τρόπον ἕτερον πικρώς ἀπολέσαι, μακροθυμεῖ καὶ φθέγγεται βήματα, κάσαν εκλύοντα θηριωδίαν, εἰ καὶ μὴ τὴν ἐκείνων. Απεκρίθη δαίρεις; – Μαρτύρησον περί τοῦ κακοῦ, τουτέστιν, "Απόδειξον τὸ κακῶς λαληθέν, [Ελεγξον κακώς λαλήσαντα. Ζητοῦσι μὲν οὖν τινες πῶς οὐκ ἔστρεψε καὶ τὴν άλλην σιαγόνα ὁ Χριστὸς τῷ ῥαπίσαντι, καθὼς τοῖς ἀποστόλοις ἐνετείλατο ποιεῖν, ἀλλὰ μᾶλλον ἡγανάκτησε; Λέγομεν δὲ ἡμεῖς ὅτι καὶ ἡ ἐντολὴ ἐκείνη τὸ μὴ ἀμύνεσθαι εισηγήσατο διὰ τὰς ἐντεῦθεν στά neque Christus eum ultus est, qui alapam impege. σεις· καὶ νῦν δὲ ὁ Χριστὸς οὐκ ἠμύνατο τὸν ῥαπί. rat, quin potius, cum illum non repulerit, neque ipse resilierit, ad alias quoque plagas paratus erat, sed partes suas defendit, ne quomodo si tacuisset, contumas videretur, de quo etiam accusabatur. Vers. 24. Hisil Vers. 27. Petrus. Sexagesimo quinto Evangelii juxta Matthæum capite de his diligenter disputatum est, ubi habetur: El ingressus intro sedebat cum miniaris, ut viderει με nem Vers. 27. Statimque gallus cecinit. Quare sexagesimo sexto dicti evangelistæ capite ubi similiter dicitur: Statimque gallus cecinit";; nam ibi de hoc manifeste dictum est. Vers. 28. Ducunt - Pascha. Horum quoque facta est mentio in fine præcedentis ibi capitis, ubi dicitur: Mane autem facto consilium inierunt omnes principes sacerdotum ac seniores populi adversus Jesum, ut eum morti traderent **. Vers. 29. Exivit — Vers. 31. eum. Hæc quoque omnia ibi declarata sunt sequenti capite, ubi positum est: Jesus autem stetit coram præside"; lege ergo et illa. Sed quomodo, cum dicant eum esse malefactorem, tacet? Quia de hoc non interrogabatur; itaque patienter sustinet. Vers. 31. Dixerunt quemquam. Cruce videlicet. Hoc autem dixerunt, non tantum quasi subjeci dominio Romanorum, et propria privati potestate: quantum volentes Christum cruce occidi, miserrima scilicet ac ignominiosissima morte, quod lex eis non permittebat. Nam quod alio modo perimerent, ostendit Stephanus lapidatus. Vers. 32. Ut — esset moriturus. Hoc dixerunt, ul sermo Jesu compleretur. Complendus enim erat, inquit, sermo ejus, quem locutus fuerat dicens: Si exallatus fuero a terru, omnes trahamad meipsum"; sicul σαντα· μᾶλλον μὲν οὖν, μὴ παρωσάμενος αὐτὸν, μηδ' ἀποπηδήσας, έτοιμος ἦν καὶ πρὸς ἑτέρας πλη γάς. Εδικαιολογήσατο δὲ ἵνα μὴ σιωπήσας δόξη αὐθάδης, ὁ καὶ ᾐτιάθη.] Απέστειλεν - Πέτρος. Ἐν τῷ ἐξηκοστῷ πέρπτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον ἐκριβολογήθη καὶ περὶ τούτων, ἔνθα κεῖται τό· Καὶ εἰσελθὼν ἔσω ἐκάθητο μετὰ τῶν ὑπηρετῶν ἰδεῖν τὸ τέλος.] Καὶ εὐθέως ἀλέκτωρ εφώνησε. [Ζήτησον ἐν τῷ ἐξηκοστῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ τοῦ ῥηθέντος εὐαγγελι στοῦ τό· Καὶ εὐθέως αλέκτωρ ἐφώνησεν. Εκεί γὰρ ἐῤῥήθη περὶ τούτου σαφῶς.] Αγουσιν — Πάσχα. Εμνημονεύθησαν καὶ ταῦτα ἐν τῷ τέλει τοῦ δηλωθέντος κεφαλαίου, όπου τό Πρωΐας δὲ γενομένης, συμβούλιον ἔλαβον πάντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ κατὰ τοῦ ᾿Ιησοῦ, ὥστε θανατώσαι αὐτόν. Εξῆλθεν -- αὐτόν. Καὶ ταῦτα πάντα διηρμη νεύθησαν ἐκεῖ, ἐν τῷ ἐφεξῆς κεφαλαίῳ, ἔνθα τό ῾Ο δὲ Ἰησοῦς ἔστη ἔμπροσθεν τοῦ ἡγεμόνος. ['Ανάγνωθι οὖν κἀκεῖνα. ᾿Αλλὰ πῶς, εἰπόντων ὅτι κακοποιός ἐστι, σιγά; Διότι οὐκ ἠρωτήθη περὶ τού του. ᾿Ανεξικακεῖ οὖν.] Εἶπον - οὐδένα. Σταυρῷ δηλονότι. Τοῦτο γὰρ εἶπον οὐ τοσοῦτον ὡς κείμενοι ὑπὸ τὴν δε σποτείαν τῶν Ρωμαίων καὶ ἀφηρημένοι την οικείαν ἐξουσίαν, ὅσον ὡς βουλόμενοι σταυρῷ τὸν Χρι στὸν ἀναιρεθῆναι, τῷ χαλεπωτάτῳ καὶ ἐπονειδίστῳ θανάτῳ, ὅπερ ὁ νόμος οὐκ ἐπέτρεπεν αὐτοῖς. "Οτι γὰρ ἑτέρως ἀνῄρουν δείκνυσιν ὁ στέφανος λιθαζό μενος. "Ira - ἔμελλεν ἀποθνήσκειν. Τοῦτο εἶπον ἵνα ὁ λόγος τοῦ Ἰησοῦ πληρωθῇ. Εμελλε γάρ, φησίν, ὁ λόγος αὐτοῦ πληρωθῆναι, ἂν εἶπε, λέγων· ὅτι ᾿Εὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς * Matth. xxvi, 58. σε ibid. 74. ** Matth. xxvit, 1. of ibid. 11. «Joan. xı1, 32. Πάσαν κωλύοντα Α. Inclusa absunt A. Ἠκριβολόγηται Α. Varia lectiones et notæ. Έμνημονεύθησαν ἐν τῷ τέλει τοῦ δηλωθέν της κεφαλαίου, cateris omissis, Α. Inclusa omittis A. Σταυρώσα: Α. Σταυρῶσα: Α.

maligne de his quæ noverat interrogantem non ar- ἐρωτῶντα περὶ ὧν οἶδε; Δυνάμενος οὖν σεῖσαι καὶ guerit? Cum ergo posset omnes concutere et ob ruere, aut alio acerbo modo perdere, patienter fert, verbaque proloquitur, quæ omnem possint dissolvere feritatem, quanquam non eam quæ illorum erat. Vers. 23. Respondit cædis? Profer testimonium, hoc est, ostende, quid sit male prolatum, argue eum qui sit male locutus. Quærunt autem quid»m, quomodo non obverterit Christus et alteram maxillam impingenti slapame, sicut apostolis faciendum præceperat, sed potius indignatus est? Nos autem dicimus, quod illud præceptum de non ulciscendo fuit inductum propter seditiones, quæ inde oriebantur: nunc tamen καταχῶσαι πάντας, ἢ καὶ τρόπον ἕτερον πικρώς ἀπολέσαι, μακροθυμεῖ καὶ φθέγγεται βήματα, κάσαν εκλύοντα θηριωδίαν, εἰ καὶ μὴ τὴν ἐκείνων. Απεκρίθη δαίρεις; – Μαρτύρησον περί τοῦ κακοῦ, τουτέστιν, "Απόδειξον τὸ κακῶς λαληθέν, [Ελεγξον κακώς λαλήσαντα. Ζητοῦσι μὲν οὖν τινες πῶς οὐκ ἔστρεψε καὶ τὴν άλλην σιαγόνα ὁ Χριστὸς τῷ ῥαπίσαντι, καθὼς τοῖς ἀποστόλοις ἐνετείλατο ποιεῖν, ἀλλὰ μᾶλλον ἡγανάκτησε; Λέγομεν δὲ ἡμεῖς ὅτι καὶ ἡ ἐντολὴ ἐκείνη τὸ μὴ ἀμύνεσθαι εισηγήσατο διὰ τὰς ἐντεῦθεν στά neque Christus eum ultus est, qui alapam impege. σεις· καὶ νῦν δὲ ὁ Χριστὸς οὐκ ἠμύνατο τὸν ῥαπί. rat, quin potius, cum illum non repulerit, neque ipse resilierit, ad alias quoque plagas paratus erat, sed partes suas defendit, ne quomodo si tacuisset, contumas videretur, de quo etiam accusabatur. Vers. 24. Hisil Vers. 27. Petrus. Sexagesimo quinto Evangelii juxta Matthæum capite de his diligenter disputatum est, ubi habetur: El ingressus intro sedebat cum miniaris, ut viderει με nem Vers. 27. Statimque gallus cecinit. Quare sexagesimo sexto dicti evangelistæ capite ubi similiter dicitur: Statimque gallus cecinit";; nam ibi de hoc manifeste dictum est. Vers. 28. Ducunt - Pascha. Horum quoque facta est mentio in fine præcedentis ibi capitis, ubi dicitur: Mane autem facto consilium inierunt omnes principes sacerdotum ac seniores populi adversus Jesum, ut eum morti traderent **. Vers. 29. Exivit — Vers. 31. eum. Hæc quoque omnia ibi declarata sunt sequenti capite, ubi positum est: Jesus autem stetit coram præside"; lege ergo et illa. Sed quomodo, cum dicant eum esse malefactorem, tacet? Quia de hoc non interrogabatur; itaque patienter sustinet. Vers. 31. Dixerunt quemquam. Cruce videlicet. Hoc autem dixerunt, non tantum quasi subjeci dominio Romanorum, et propria privati potestate: quantum volentes Christum cruce occidi, miserrima scilicet ac ignominiosissima morte, quod lex eis non permittebat. Nam quod alio modo perimerent, ostendit Stephanus lapidatus. Vers. 32. Ut — esset moriturus. Hoc dixerunt, ul sermo Jesu compleretur. Complendus enim erat, inquit, sermo ejus, quem locutus fuerat dicens: Si exallatus fuero a terru, omnes trahamad meipsum"; sicul σαντα· μᾶλλον μὲν οὖν, μὴ παρωσάμενος αὐτὸν, μηδ' ἀποπηδήσας, έτοιμος ἦν καὶ πρὸς ἑτέρας πλη γάς. Εδικαιολογήσατο δὲ ἵνα μὴ σιωπήσας δόξη αὐθάδης, ὁ καὶ ᾐτιάθη.] Απέστειλεν - Πέτρος. Ἐν τῷ ἐξηκοστῷ πέρπτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον ἐκριβολογήθη καὶ περὶ τούτων, ἔνθα κεῖται τό· Καὶ εἰσελθὼν ἔσω ἐκάθητο μετὰ τῶν ὑπηρετῶν ἰδεῖν τὸ τέλος.] Καὶ εὐθέως ἀλέκτωρ εφώνησε. [Ζήτησον ἐν τῷ ἐξηκοστῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ τοῦ ῥηθέντος εὐαγγελι στοῦ τό· Καὶ εὐθέως αλέκτωρ ἐφώνησεν. Εκεί γὰρ ἐῤῥήθη περὶ τούτου σαφῶς.] Αγουσιν — Πάσχα. Εμνημονεύθησαν καὶ ταῦτα ἐν τῷ τέλει τοῦ δηλωθέντος κεφαλαίου, όπου τό Πρωΐας δὲ γενομένης, συμβούλιον ἔλαβον πάντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ κατὰ τοῦ ᾿Ιησοῦ, ὥστε θανατώσαι αὐτόν. Εξῆλθεν -- αὐτόν. Καὶ ταῦτα πάντα διηρμη νεύθησαν ἐκεῖ, ἐν τῷ ἐφεξῆς κεφαλαίῳ, ἔνθα τό ῾Ο δὲ Ἰησοῦς ἔστη ἔμπροσθεν τοῦ ἡγεμόνος. ['Ανάγνωθι οὖν κἀκεῖνα. ᾿Αλλὰ πῶς, εἰπόντων ὅτι κακοποιός ἐστι, σιγά; Διότι οὐκ ἠρωτήθη περὶ τού του. ᾿Ανεξικακεῖ οὖν.] Εἶπον - οὐδένα. Σταυρῷ δηλονότι. Τοῦτο γὰρ εἶπον οὐ τοσοῦτον ὡς κείμενοι ὑπὸ τὴν δε σποτείαν τῶν Ρωμαίων καὶ ἀφηρημένοι την οικείαν ἐξουσίαν, ὅσον ὡς βουλόμενοι σταυρῷ τὸν Χρι στὸν ἀναιρεθῆναι, τῷ χαλεπωτάτῳ καὶ ἐπονειδίστῳ θανάτῳ, ὅπερ ὁ νόμος οὐκ ἐπέτρεπεν αὐτοῖς. "Οτι γὰρ ἑτέρως ἀνῄρουν δείκνυσιν ὁ στέφανος λιθαζό μενος. "Ira - ἔμελλεν ἀποθνήσκειν. Τοῦτο εἶπον ἵνα ὁ λόγος τοῦ Ἰησοῦ πληρωθῇ. Εμελλε γάρ, φησίν, ὁ λόγος αὐτοῦ πληρωθῆναι, ἂν εἶπε, λέγων· ὅτι ᾿Εὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς * Matth. xxvi, 58. σε ibid. 74. ** Matth. xxvit, 1. of ibid. 11. «Joan. xı1, 32. Πάσαν κωλύοντα Α. Inclusa absunt A. Ἠκριβολόγηται Α. Varia lectiones et notæ. Έμνημονεύθησαν ἐν τῷ τέλει τοῦ δηλωθέν της κεφαλαίου, cateris omissis, Α. Inclusa omittis A. Σταυρώσα: Α. Σταυρῶσα: Α.

maligne de his quæ noverat interrogantem non ar- ἐρωτῶντα περὶ ὧν οἶδε; Δυνάμενος οὖν σεῖσαι καὶ guerit? Cum ergo posset omnes concutere et ob ruere, aut alio acerbo modo perdere, patienter fert, verbaque proloquitur, quæ omnem possint dissolvere feritatem, quanquam non eam quæ illorum erat. Vers. 23. Respondit cædis? Profer testimonium, hoc est, ostende, quid sit male prolatum, argue eum qui sit male locutus. Quærunt autem quid»m, quomodo non obverterit Christus et alteram maxillam impingenti slapame, sicut apostolis faciendum præceperat, sed potius indignatus est? Nos autem dicimus, quod illud præceptum de non ulciscendo fuit inductum propter seditiones, quæ inde oriebantur: nunc tamen καταχῶσαι πάντας, ἢ καὶ τρόπον ἕτερον πικρώς ἀπολέσαι, μακροθυμεῖ καὶ φθέγγεται βήματα, κάσαν εκλύοντα θηριωδίαν, εἰ καὶ μὴ τὴν ἐκείνων. Απεκρίθη δαίρεις; – Μαρτύρησον περί τοῦ κακοῦ, τουτέστιν, "Απόδειξον τὸ κακῶς λαληθέν, [Ελεγξον κακώς λαλήσαντα. Ζητοῦσι μὲν οὖν τινες πῶς οὐκ ἔστρεψε καὶ τὴν άλλην σιαγόνα ὁ Χριστὸς τῷ ῥαπίσαντι, καθὼς τοῖς ἀποστόλοις ἐνετείλατο ποιεῖν, ἀλλὰ μᾶλλον ἡγανάκτησε; Λέγομεν δὲ ἡμεῖς ὅτι καὶ ἡ ἐντολὴ ἐκείνη τὸ μὴ ἀμύνεσθαι εισηγήσατο διὰ τὰς ἐντεῦθεν στά neque Christus eum ultus est, qui alapam impege. σεις· καὶ νῦν δὲ ὁ Χριστὸς οὐκ ἠμύνατο τὸν ῥαπί. rat, quin potius, cum illum non repulerit, neque ipse resilierit, ad alias quoque plagas paratus erat, sed partes suas defendit, ne quomodo si tacuisset, contumas videretur, de quo etiam accusabatur. Vers. 24. Hisil Vers. 27. Petrus. Sexagesimo quinto Evangelii juxta Matthæum capite de his diligenter disputatum est, ubi habetur: El ingressus intro sedebat cum miniaris, ut viderει με nem Vers. 27. Statimque gallus cecinit. Quare sexagesimo sexto dicti evangelistæ capite ubi similiter dicitur: Statimque gallus cecinit";; nam ibi de hoc manifeste dictum est. Vers. 28. Ducunt - Pascha. Horum quoque facta est mentio in fine præcedentis ibi capitis, ubi dicitur: Mane autem facto consilium inierunt omnes principes sacerdotum ac seniores populi adversus Jesum, ut eum morti traderent **. Vers. 29. Exivit — Vers. 31. eum. Hæc quoque omnia ibi declarata sunt sequenti capite, ubi positum est: Jesus autem stetit coram præside"; lege ergo et illa. Sed quomodo, cum dicant eum esse malefactorem, tacet? Quia de hoc non interrogabatur; itaque patienter sustinet. Vers. 31. Dixerunt quemquam. Cruce videlicet. Hoc autem dixerunt, non tantum quasi subjeci dominio Romanorum, et propria privati potestate: quantum volentes Christum cruce occidi, miserrima scilicet ac ignominiosissima morte, quod lex eis non permittebat. Nam quod alio modo perimerent, ostendit Stephanus lapidatus. Vers. 32. Ut — esset moriturus. Hoc dixerunt, ul sermo Jesu compleretur. Complendus enim erat, inquit, sermo ejus, quem locutus fuerat dicens: Si exallatus fuero a terru, omnes trahamad meipsum"; sicul σαντα· μᾶλλον μὲν οὖν, μὴ παρωσάμενος αὐτὸν, μηδ' ἀποπηδήσας, έτοιμος ἦν καὶ πρὸς ἑτέρας πλη γάς. Εδικαιολογήσατο δὲ ἵνα μὴ σιωπήσας δόξη αὐθάδης, ὁ καὶ ᾐτιάθη.] Απέστειλεν - Πέτρος. Ἐν τῷ ἐξηκοστῷ πέρπτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον ἐκριβολογήθη καὶ περὶ τούτων, ἔνθα κεῖται τό· Καὶ εἰσελθὼν ἔσω ἐκάθητο μετὰ τῶν ὑπηρετῶν ἰδεῖν τὸ τέλος.] Καὶ εὐθέως ἀλέκτωρ εφώνησε. [Ζήτησον ἐν τῷ ἐξηκοστῷ ἔκτῳ κεφαλαίῳ τοῦ ῥηθέντος εὐαγγελι στοῦ τό· Καὶ εὐθέως αλέκτωρ ἐφώνησεν. Εκεί γὰρ ἐῤῥήθη περὶ τούτου σαφῶς.] Αγουσιν — Πάσχα. Εμνημονεύθησαν καὶ ταῦτα ἐν τῷ τέλει τοῦ δηλωθέντος κεφαλαίου, όπου τό Πρωΐας δὲ γενομένης, συμβούλιον ἔλαβον πάντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ κατὰ τοῦ ᾿Ιησοῦ, ὥστε θανατώσαι αὐτόν. Εξῆλθεν -- αὐτόν. Καὶ ταῦτα πάντα διηρμη νεύθησαν ἐκεῖ, ἐν τῷ ἐφεξῆς κεφαλαίῳ, ἔνθα τό ῾Ο δὲ Ἰησοῦς ἔστη ἔμπροσθεν τοῦ ἡγεμόνος. ['Ανάγνωθι οὖν κἀκεῖνα. ᾿Αλλὰ πῶς, εἰπόντων ὅτι κακοποιός ἐστι, σιγά; Διότι οὐκ ἠρωτήθη περὶ τού του. ᾿Ανεξικακεῖ οὖν.] Εἶπον - οὐδένα. Σταυρῷ δηλονότι. Τοῦτο γὰρ εἶπον οὐ τοσοῦτον ὡς κείμενοι ὑπὸ τὴν δε σποτείαν τῶν Ρωμαίων καὶ ἀφηρημένοι την οικείαν ἐξουσίαν, ὅσον ὡς βουλόμενοι σταυρῷ τὸν Χρι στὸν ἀναιρεθῆναι, τῷ χαλεπωτάτῳ καὶ ἐπονειδίστῳ θανάτῳ, ὅπερ ὁ νόμος οὐκ ἐπέτρεπεν αὐτοῖς. "Οτι γὰρ ἑτέρως ἀνῄρουν δείκνυσιν ὁ στέφανος λιθαζό μενος. "Ira - ἔμελλεν ἀποθνήσκειν. Τοῦτο εἶπον ἵνα ὁ λόγος τοῦ Ἰησοῦ πληρωθῇ. Εμελλε γάρ, φησίν, ὁ λόγος αὐτοῦ πληρωθῆναι, ἂν εἶπε, λέγων· ὅτι ᾿Εὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς * Matth. xxvi, 58. σε ibid. 74. ** Matth. xxvit, 1. of ibid. 11. «Joan. xı1, 32. Πάσαν κωλύοντα Α. Inclusa absunt A. Ἠκριβολόγηται Α. Varia lectiones et notæ. Έμνημονεύθησαν ἐν τῷ τέλει τοῦ δηλωθέν της κεφαλαίου, cateris omissis, Α. Inclusa omittis A. Σταυρώσα: Α. Σταυρῶσα: Α.

COMMENT, IN JOANNEM. - CAP. XIX ἐμαυτὸν, ὡς καὶ ἐκεῖ ὁ εὐαγγελιστὴς παρεσημειώ- etiam ibi significavit evangelista, addens, quod hoc σατο περὶ τούτου, [προσθείς ὅτι τοῦτο ἔλεγε σημαίνων ποιφ θανάτῳ ἔμελλεν ἀποθνήσκειν, τουτέστιν αἰνιττόμενος τὸν σταυρόν.] Εἰσῆλθεν — ἐμοί. [ Εν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καθεξῆς εὑρήσεις καὶ περὶ τούτων, ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ· Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν λέγων· Σύ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων;] Ti "hoc dicebat, significans qua morte esset moriturus ", est, ænigmatice mortem designans. Vers. 33. Ingressus Vers. 33. mihi. Dicto capite ctiam de his per ordinem invenies, in illius dicti enarratione: Et interrogavit eum præses dicens, Tu es rex Judæorum *•? Vers. 37. ego. Ibi etiam lugee consequenter sortita sunt enarrationem. Vers. 35. Quid ἐγώ. Ἐκεῖ καὶ ταῦτα τετυχήκασιν ἐξηγή σεως ἀκολούθως. Εγώ – ἀληθείᾳ. Ερωτήσα τος ἐν ἀρχῇ τοῦ Πιο λάτου, Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀποκριθέντος τοῦ Κυρίου ὅτι Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, καὶ βασιλέα ἐντεῦ δεν υποφήναντος ἑαυτὸν, εἰ καὶ μὴ ἐπίγειον πάλιν ἐπηρώτησεν ὁ Πιλάτος, Οὐκοῦν βασιλεὺς εἶ σύ; καὶ λοιπὸν προσαπεκρίθη ὅτι ἐστίν. Εἶτα βεβαιῶν ὅτι ἀληθεύει, φησί Διὰ τοῦτο γεγένημαι, διὰ τοῦτο ἐνηνθρώπησα καὶ ἦλθον εἰς τὸν κόσμον τοῦτον (ίνα διδάξω τὴν ἀλήθειαν. Ωσπερ οὖν ἀληθεύω τἆλλα, οὕτω δὴ καὶ τοῦτο. Η Εἰς τοῦτο γεγένημαι, ἀντὶ τοῦ Βασιλεὺς ὢν εἰς τὸ βασιλεύειν ένηνθρώπησα, καὶ διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὸν κόσμον ἵνα διδάξω τὴν ἀλήθειαν, ὅτι βασιλεὺς ὧν ἀΐδιος ἐνηνθρώπησα εἰς τὸ βασιλεύειν τῶν πιστευόντων εἰς ἐμέ.] Πᾶς – φωνῆς. Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας, δ φιλῶν τὴν ἀλήθειαν πείθεται μου τῷ λόγῳ, πιστεύει μου τῇ διδασκαλία. Λέγει Vers. 37. Ego veritati. Cum principio interrogasset Pilatus, Tu es rex Judicorum? ac respondisset Dominus: Regnum meum non est ex hoc mundo, et seipsum regem ostendisset, quanquam non terrenum rursum interrogavit Pilatus: Num itaque rex es tu? ac deinceps se iterum esse respondit. Deinde, confirmans se vera loqui, ait: Propterea natus sum, propterea incarnatus sum, et veni in hunc mundum, ut doceam veritatem. Sicut ergo in cæteris vera loquor, ita sane et in hoc. Vel Ad hoc natus sum, hoc est, Cum rex sim, ad regnandum incarnatus sum, et propterea veni in mundum, ut doceam veritatem, quod cum sini res sempiternus, incarnatus sum, ut super eos regnem, qui credunt in me. vocem. Vers. 37. Omnis Omnis qui est ex veritate, qui amat veritatem: obedit verbo meo, credit doctrinæ meæ. Vers. 38. Ail ἀληθεία; Μαθεῖν βουλόμενος ἐρωτᾷ veritas? Discere cupiens interroΤι ἐστιν ἀλήθεια, ᾗ μαρτυρεῖς, ἢν διδάσκεις; Γνούς gat: Quid est veritas, cui tu testimonium perhibes. δὲ ὅτι καιροῦ δεῖται τὸ ἐρώτημα, πρὸς τὸ κατεπεί quam doces? Sciens autem, quod mora opus esɛot γεν ίσταται, καὶ αὐτίκα ἐξελθὼν σπουδάζει τοῦτον ad quæstionem, ad quam hortabatur, subsistit ab ἐξελέσθαι τῆς τῶν Ἰουδαίων ὁρμῆς. Ὅρα γάρ. interrogatione: el confestim egressus nititur hunc ab impetu Judzorum liberare. Vide enim: Vers. 38. Ει - eo, Rursum prædicto capite lege illius dicti enarrationem. Et interrogavit eum præses dicens: Tù es rex Judæorum”? in qua Lucæ quoque verborum facta est mentio, per quæ etiam præsens dictum cognoscitur. Καὶ — αὐτῷ. Ἐν τῷ προδηλωθέντι κεφαλαίῳ πάλιν ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν τοῦ· Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν λέγων Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; ἐν ᾗ καὶ ῥητὰ τοῦ Λουκᾶ ἐμνημονεύ θησιν, ἀφ᾽ ὧν καὶ τὸ παρὸν διαγινώσκεται.] Εστι — Ιουδαίων; Ζήτησον ἐν αὐτῷ τὸν Κατὰ δὲ ἐς τὴν εἰώθει ὁ ἡγεμὼν ἀπολύειν ένα τῷ ὄχλῳ δέσμιον, ὃν ήθελον. Ἐκεῖ γὰρ ἐῤῥήθη καὶ περὶ τούτου.] Εκραύγασαν ληστής. [Ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ φησὶν ὁ Ματθαῖος· Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ οι πρεσβύτεροι ἔπεισαν τὸν ὄχλον, ἵνα αι τήσωνται τὸν Βαραββῶν, τὴν δὲ Ἰησοῦν ἀπολέσωσι· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ.] Τότε — ραπίσματα. Ἐν τῷ τοιούτῳ κεφαλαίω καθεξῆς καὶ ταῦτα πάντα σαφῆ γεγόνασι κατά λό- • Joan. sit, 33. το Matth. Asvit, 11. Inclusa omittit A. Inclusa absunt A. Etiam bæc absunt A. Inclusa omittit A. το ibid. Vers. 39. Est Judæorum? Quære in eodem, ubi dicitur: In festo autem consueveral præses absolvere turbæ unum vinctum, quem voluissent”; ibi enim de hoc quoque dictum est. Vers. 40. Clamarerunt lairo. Eodem capite scribit Matthæus: Principes autem sacerdotum et seniores persuaserunt turbis, ut peterent Barabbamı. Jesum vero perderent 78; et illius lege enarrationem. Vers. 5. alapas. CAP. XIX. Vers. 1. Tunc. Diclo capite consequenter etiam hæc omnia ad * ibid. 15. 7 ibid. 20. Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Etiam have absunt Α. ln contest Codd. Euthymii habent ibi, τοὺς ὄχλους. Ita hic etiam Hentcnius.

COMMENT, IN JOANNEM. - CAP. XIX ἐμαυτὸν, ὡς καὶ ἐκεῖ ὁ εὐαγγελιστὴς παρεσημειώ- etiam ibi significavit evangelista, addens, quod hoc σατο περὶ τούτου, [προσθείς ὅτι τοῦτο ἔλεγε σημαίνων ποιφ θανάτῳ ἔμελλεν ἀποθνήσκειν, τουτέστιν αἰνιττόμενος τὸν σταυρόν.] Εἰσῆλθεν — ἐμοί. [ Εν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καθεξῆς εὑρήσεις καὶ περὶ τούτων, ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ· Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν λέγων· Σύ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων;] Ti "hoc dicebat, significans qua morte esset moriturus ", est, ænigmatice mortem designans. Vers. 33. Ingressus Vers. 33. mihi. Dicto capite ctiam de his per ordinem invenies, in illius dicti enarratione: Et interrogavit eum præses dicens, Tu es rex Judæorum *•? Vers. 37. ego. Ibi etiam lugee consequenter sortita sunt enarrationem. Vers. 35. Quid ἐγώ. Ἐκεῖ καὶ ταῦτα τετυχήκασιν ἐξηγή σεως ἀκολούθως. Εγώ – ἀληθείᾳ. Ερωτήσα τος ἐν ἀρχῇ τοῦ Πιο λάτου, Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀποκριθέντος τοῦ Κυρίου ὅτι Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, καὶ βασιλέα ἐντεῦ δεν υποφήναντος ἑαυτὸν, εἰ καὶ μὴ ἐπίγειον πάλιν ἐπηρώτησεν ὁ Πιλάτος, Οὐκοῦν βασιλεὺς εἶ σύ; καὶ λοιπὸν προσαπεκρίθη ὅτι ἐστίν. Εἶτα βεβαιῶν ὅτι ἀληθεύει, φησί Διὰ τοῦτο γεγένημαι, διὰ τοῦτο ἐνηνθρώπησα καὶ ἦλθον εἰς τὸν κόσμον τοῦτον (ίνα διδάξω τὴν ἀλήθειαν. Ωσπερ οὖν ἀληθεύω τἆλλα, οὕτω δὴ καὶ τοῦτο. Η Εἰς τοῦτο γεγένημαι, ἀντὶ τοῦ Βασιλεὺς ὢν εἰς τὸ βασιλεύειν ένηνθρώπησα, καὶ διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὸν κόσμον ἵνα διδάξω τὴν ἀλήθειαν, ὅτι βασιλεὺς ὧν ἀΐδιος ἐνηνθρώπησα εἰς τὸ βασιλεύειν τῶν πιστευόντων εἰς ἐμέ.] Πᾶς – φωνῆς. Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας, δ φιλῶν τὴν ἀλήθειαν πείθεται μου τῷ λόγῳ, πιστεύει μου τῇ διδασκαλία. Λέγει Vers. 37. Ego veritati. Cum principio interrogasset Pilatus, Tu es rex Judicorum? ac respondisset Dominus: Regnum meum non est ex hoc mundo, et seipsum regem ostendisset, quanquam non terrenum rursum interrogavit Pilatus: Num itaque rex es tu? ac deinceps se iterum esse respondit. Deinde, confirmans se vera loqui, ait: Propterea natus sum, propterea incarnatus sum, et veni in hunc mundum, ut doceam veritatem. Sicut ergo in cæteris vera loquor, ita sane et in hoc. Vel Ad hoc natus sum, hoc est, Cum rex sim, ad regnandum incarnatus sum, et propterea veni in mundum, ut doceam veritatem, quod cum sini res sempiternus, incarnatus sum, ut super eos regnem, qui credunt in me. vocem. Vers. 37. Omnis Omnis qui est ex veritate, qui amat veritatem: obedit verbo meo, credit doctrinæ meæ. Vers. 38. Ail ἀληθεία; Μαθεῖν βουλόμενος ἐρωτᾷ veritas? Discere cupiens interroΤι ἐστιν ἀλήθεια, ᾗ μαρτυρεῖς, ἢν διδάσκεις; Γνούς gat: Quid est veritas, cui tu testimonium perhibes. δὲ ὅτι καιροῦ δεῖται τὸ ἐρώτημα, πρὸς τὸ κατεπεί quam doces? Sciens autem, quod mora opus esɛot γεν ίσταται, καὶ αὐτίκα ἐξελθὼν σπουδάζει τοῦτον ad quæstionem, ad quam hortabatur, subsistit ab ἐξελέσθαι τῆς τῶν Ἰουδαίων ὁρμῆς. Ὅρα γάρ. interrogatione: el confestim egressus nititur hunc ab impetu Judzorum liberare. Vide enim: Vers. 38. Ει - eo, Rursum prædicto capite lege illius dicti enarrationem. Et interrogavit eum præses dicens: Tù es rex Judæorum”? in qua Lucæ quoque verborum facta est mentio, per quæ etiam præsens dictum cognoscitur. Καὶ — αὐτῷ. Ἐν τῷ προδηλωθέντι κεφαλαίῳ πάλιν ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν τοῦ· Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν λέγων Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; ἐν ᾗ καὶ ῥητὰ τοῦ Λουκᾶ ἐμνημονεύ θησιν, ἀφ᾽ ὧν καὶ τὸ παρὸν διαγινώσκεται.] Εστι — Ιουδαίων; Ζήτησον ἐν αὐτῷ τὸν Κατὰ δὲ ἐς τὴν εἰώθει ὁ ἡγεμὼν ἀπολύειν ένα τῷ ὄχλῳ δέσμιον, ὃν ήθελον. Ἐκεῖ γὰρ ἐῤῥήθη καὶ περὶ τούτου.] Εκραύγασαν ληστής. [Ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ φησὶν ὁ Ματθαῖος· Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ οι πρεσβύτεροι ἔπεισαν τὸν ὄχλον, ἵνα αι τήσωνται τὸν Βαραββῶν, τὴν δὲ Ἰησοῦν ἀπολέσωσι· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ.] Τότε — ραπίσματα. Ἐν τῷ τοιούτῳ κεφαλαίω καθεξῆς καὶ ταῦτα πάντα σαφῆ γεγόνασι κατά λό- • Joan. sit, 33. το Matth. Asvit, 11. Inclusa omittit A. Inclusa absunt A. Etiam bæc absunt A. Inclusa omittit A. το ibid. Vers. 39. Est Judæorum? Quære in eodem, ubi dicitur: In festo autem consueveral præses absolvere turbæ unum vinctum, quem voluissent”; ibi enim de hoc quoque dictum est. Vers. 40. Clamarerunt lairo. Eodem capite scribit Matthæus: Principes autem sacerdotum et seniores persuaserunt turbis, ut peterent Barabbamı. Jesum vero perderent 78; et illius lege enarrationem. Vers. 5. alapas. CAP. XIX. Vers. 1. Tunc. Diclo capite consequenter etiam hæc omnia ad * ibid. 15. 7 ibid. 20. Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Etiam have absunt Α. ln contest Codd. Euthymii habent ibi, τοὺς ὄχλους. Ita hic etiam Hentcnius.

COMMENT, IN JOANNEM. - CAP. XIX ἐμαυτὸν, ὡς καὶ ἐκεῖ ὁ εὐαγγελιστὴς παρεσημειώ- etiam ibi significavit evangelista, addens, quod hoc σατο περὶ τούτου, [προσθείς ὅτι τοῦτο ἔλεγε σημαίνων ποιφ θανάτῳ ἔμελλεν ἀποθνήσκειν, τουτέστιν αἰνιττόμενος τὸν σταυρόν.] Εἰσῆλθεν — ἐμοί. [ Εν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καθεξῆς εὑρήσεις καὶ περὶ τούτων, ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ· Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν λέγων· Σύ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων;] Ti "hoc dicebat, significans qua morte esset moriturus ", est, ænigmatice mortem designans. Vers. 33. Ingressus Vers. 33. mihi. Dicto capite ctiam de his per ordinem invenies, in illius dicti enarratione: Et interrogavit eum præses dicens, Tu es rex Judæorum *•? Vers. 37. ego. Ibi etiam lugee consequenter sortita sunt enarrationem. Vers. 35. Quid ἐγώ. Ἐκεῖ καὶ ταῦτα τετυχήκασιν ἐξηγή σεως ἀκολούθως. Εγώ – ἀληθείᾳ. Ερωτήσα τος ἐν ἀρχῇ τοῦ Πιο λάτου, Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀποκριθέντος τοῦ Κυρίου ὅτι Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, καὶ βασιλέα ἐντεῦ δεν υποφήναντος ἑαυτὸν, εἰ καὶ μὴ ἐπίγειον πάλιν ἐπηρώτησεν ὁ Πιλάτος, Οὐκοῦν βασιλεὺς εἶ σύ; καὶ λοιπὸν προσαπεκρίθη ὅτι ἐστίν. Εἶτα βεβαιῶν ὅτι ἀληθεύει, φησί Διὰ τοῦτο γεγένημαι, διὰ τοῦτο ἐνηνθρώπησα καὶ ἦλθον εἰς τὸν κόσμον τοῦτον (ίνα διδάξω τὴν ἀλήθειαν. Ωσπερ οὖν ἀληθεύω τἆλλα, οὕτω δὴ καὶ τοῦτο. Η Εἰς τοῦτο γεγένημαι, ἀντὶ τοῦ Βασιλεὺς ὢν εἰς τὸ βασιλεύειν ένηνθρώπησα, καὶ διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὸν κόσμον ἵνα διδάξω τὴν ἀλήθειαν, ὅτι βασιλεὺς ὧν ἀΐδιος ἐνηνθρώπησα εἰς τὸ βασιλεύειν τῶν πιστευόντων εἰς ἐμέ.] Πᾶς – φωνῆς. Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας, δ φιλῶν τὴν ἀλήθειαν πείθεται μου τῷ λόγῳ, πιστεύει μου τῇ διδασκαλία. Λέγει Vers. 37. Ego veritati. Cum principio interrogasset Pilatus, Tu es rex Judicorum? ac respondisset Dominus: Regnum meum non est ex hoc mundo, et seipsum regem ostendisset, quanquam non terrenum rursum interrogavit Pilatus: Num itaque rex es tu? ac deinceps se iterum esse respondit. Deinde, confirmans se vera loqui, ait: Propterea natus sum, propterea incarnatus sum, et veni in hunc mundum, ut doceam veritatem. Sicut ergo in cæteris vera loquor, ita sane et in hoc. Vel Ad hoc natus sum, hoc est, Cum rex sim, ad regnandum incarnatus sum, et propterea veni in mundum, ut doceam veritatem, quod cum sini res sempiternus, incarnatus sum, ut super eos regnem, qui credunt in me. vocem. Vers. 37. Omnis Omnis qui est ex veritate, qui amat veritatem: obedit verbo meo, credit doctrinæ meæ. Vers. 38. Ail ἀληθεία; Μαθεῖν βουλόμενος ἐρωτᾷ veritas? Discere cupiens interroΤι ἐστιν ἀλήθεια, ᾗ μαρτυρεῖς, ἢν διδάσκεις; Γνούς gat: Quid est veritas, cui tu testimonium perhibes. δὲ ὅτι καιροῦ δεῖται τὸ ἐρώτημα, πρὸς τὸ κατεπεί quam doces? Sciens autem, quod mora opus esɛot γεν ίσταται, καὶ αὐτίκα ἐξελθὼν σπουδάζει τοῦτον ad quæstionem, ad quam hortabatur, subsistit ab ἐξελέσθαι τῆς τῶν Ἰουδαίων ὁρμῆς. Ὅρα γάρ. interrogatione: el confestim egressus nititur hunc ab impetu Judzorum liberare. Vide enim: Vers. 38. Ει - eo, Rursum prædicto capite lege illius dicti enarrationem. Et interrogavit eum præses dicens: Tù es rex Judæorum”? in qua Lucæ quoque verborum facta est mentio, per quæ etiam præsens dictum cognoscitur. Καὶ — αὐτῷ. Ἐν τῷ προδηλωθέντι κεφαλαίῳ πάλιν ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν τοῦ· Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν λέγων Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; ἐν ᾗ καὶ ῥητὰ τοῦ Λουκᾶ ἐμνημονεύ θησιν, ἀφ᾽ ὧν καὶ τὸ παρὸν διαγινώσκεται.] Εστι — Ιουδαίων; Ζήτησον ἐν αὐτῷ τὸν Κατὰ δὲ ἐς τὴν εἰώθει ὁ ἡγεμὼν ἀπολύειν ένα τῷ ὄχλῳ δέσμιον, ὃν ήθελον. Ἐκεῖ γὰρ ἐῤῥήθη καὶ περὶ τούτου.] Εκραύγασαν ληστής. [Ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ φησὶν ὁ Ματθαῖος· Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ οι πρεσβύτεροι ἔπεισαν τὸν ὄχλον, ἵνα αι τήσωνται τὸν Βαραββῶν, τὴν δὲ Ἰησοῦν ἀπολέσωσι· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ.] Τότε — ραπίσματα. Ἐν τῷ τοιούτῳ κεφαλαίω καθεξῆς καὶ ταῦτα πάντα σαφῆ γεγόνασι κατά λό- • Joan. sit, 33. το Matth. Asvit, 11. Inclusa omittit A. Inclusa absunt A. Etiam bæc absunt A. Inclusa omittit A. το ibid. Vers. 39. Est Judæorum? Quære in eodem, ubi dicitur: In festo autem consueveral præses absolvere turbæ unum vinctum, quem voluissent”; ibi enim de hoc quoque dictum est. Vers. 40. Clamarerunt lairo. Eodem capite scribit Matthæus: Principes autem sacerdotum et seniores persuaserunt turbis, ut peterent Barabbamı. Jesum vero perderent 78; et illius lege enarrationem. Vers. 5. alapas. CAP. XIX. Vers. 1. Tunc. Diclo capite consequenter etiam hæc omnia ad * ibid. 15. 7 ibid. 20. Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Etiam have absunt Α. ln contest Codd. Euthymii habent ibi, τοὺς ὄχλους. Ita hic etiam Hentcnius.

COMMENT, IN JOANNEM. - CAP. XIX ἐμαυτὸν, ὡς καὶ ἐκεῖ ὁ εὐαγγελιστὴς παρεσημειώ- etiam ibi significavit evangelista, addens, quod hoc σατο περὶ τούτου, [προσθείς ὅτι τοῦτο ἔλεγε σημαίνων ποιφ θανάτῳ ἔμελλεν ἀποθνήσκειν, τουτέστιν αἰνιττόμενος τὸν σταυρόν.] Εἰσῆλθεν — ἐμοί. [ Εν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καθεξῆς εὑρήσεις καὶ περὶ τούτων, ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ· Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν λέγων· Σύ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων;] Ti "hoc dicebat, significans qua morte esset moriturus ", est, ænigmatice mortem designans. Vers. 33. Ingressus Vers. 33. mihi. Dicto capite ctiam de his per ordinem invenies, in illius dicti enarratione: Et interrogavit eum præses dicens, Tu es rex Judæorum *•? Vers. 37. ego. Ibi etiam lugee consequenter sortita sunt enarrationem. Vers. 35. Quid ἐγώ. Ἐκεῖ καὶ ταῦτα τετυχήκασιν ἐξηγή σεως ἀκολούθως. Εγώ – ἀληθείᾳ. Ερωτήσα τος ἐν ἀρχῇ τοῦ Πιο λάτου, Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀποκριθέντος τοῦ Κυρίου ὅτι Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, καὶ βασιλέα ἐντεῦ δεν υποφήναντος ἑαυτὸν, εἰ καὶ μὴ ἐπίγειον πάλιν ἐπηρώτησεν ὁ Πιλάτος, Οὐκοῦν βασιλεὺς εἶ σύ; καὶ λοιπὸν προσαπεκρίθη ὅτι ἐστίν. Εἶτα βεβαιῶν ὅτι ἀληθεύει, φησί Διὰ τοῦτο γεγένημαι, διὰ τοῦτο ἐνηνθρώπησα καὶ ἦλθον εἰς τὸν κόσμον τοῦτον (ίνα διδάξω τὴν ἀλήθειαν. Ωσπερ οὖν ἀληθεύω τἆλλα, οὕτω δὴ καὶ τοῦτο. Η Εἰς τοῦτο γεγένημαι, ἀντὶ τοῦ Βασιλεὺς ὢν εἰς τὸ βασιλεύειν ένηνθρώπησα, καὶ διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὸν κόσμον ἵνα διδάξω τὴν ἀλήθειαν, ὅτι βασιλεὺς ὧν ἀΐδιος ἐνηνθρώπησα εἰς τὸ βασιλεύειν τῶν πιστευόντων εἰς ἐμέ.] Πᾶς – φωνῆς. Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας, δ φιλῶν τὴν ἀλήθειαν πείθεται μου τῷ λόγῳ, πιστεύει μου τῇ διδασκαλία. Λέγει Vers. 37. Ego veritati. Cum principio interrogasset Pilatus, Tu es rex Judicorum? ac respondisset Dominus: Regnum meum non est ex hoc mundo, et seipsum regem ostendisset, quanquam non terrenum rursum interrogavit Pilatus: Num itaque rex es tu? ac deinceps se iterum esse respondit. Deinde, confirmans se vera loqui, ait: Propterea natus sum, propterea incarnatus sum, et veni in hunc mundum, ut doceam veritatem. Sicut ergo in cæteris vera loquor, ita sane et in hoc. Vel Ad hoc natus sum, hoc est, Cum rex sim, ad regnandum incarnatus sum, et propterea veni in mundum, ut doceam veritatem, quod cum sini res sempiternus, incarnatus sum, ut super eos regnem, qui credunt in me. vocem. Vers. 37. Omnis Omnis qui est ex veritate, qui amat veritatem: obedit verbo meo, credit doctrinæ meæ. Vers. 38. Ail ἀληθεία; Μαθεῖν βουλόμενος ἐρωτᾷ veritas? Discere cupiens interroΤι ἐστιν ἀλήθεια, ᾗ μαρτυρεῖς, ἢν διδάσκεις; Γνούς gat: Quid est veritas, cui tu testimonium perhibes. δὲ ὅτι καιροῦ δεῖται τὸ ἐρώτημα, πρὸς τὸ κατεπεί quam doces? Sciens autem, quod mora opus esɛot γεν ίσταται, καὶ αὐτίκα ἐξελθὼν σπουδάζει τοῦτον ad quæstionem, ad quam hortabatur, subsistit ab ἐξελέσθαι τῆς τῶν Ἰουδαίων ὁρμῆς. Ὅρα γάρ. interrogatione: el confestim egressus nititur hunc ab impetu Judzorum liberare. Vide enim: Vers. 38. Ει - eo, Rursum prædicto capite lege illius dicti enarrationem. Et interrogavit eum præses dicens: Tù es rex Judæorum”? in qua Lucæ quoque verborum facta est mentio, per quæ etiam præsens dictum cognoscitur. Καὶ — αὐτῷ. Ἐν τῷ προδηλωθέντι κεφαλαίῳ πάλιν ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν τοῦ· Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν λέγων Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; ἐν ᾗ καὶ ῥητὰ τοῦ Λουκᾶ ἐμνημονεύ θησιν, ἀφ᾽ ὧν καὶ τὸ παρὸν διαγινώσκεται.] Εστι — Ιουδαίων; Ζήτησον ἐν αὐτῷ τὸν Κατὰ δὲ ἐς τὴν εἰώθει ὁ ἡγεμὼν ἀπολύειν ένα τῷ ὄχλῳ δέσμιον, ὃν ήθελον. Ἐκεῖ γὰρ ἐῤῥήθη καὶ περὶ τούτου.] Εκραύγασαν ληστής. [Ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ φησὶν ὁ Ματθαῖος· Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ οι πρεσβύτεροι ἔπεισαν τὸν ὄχλον, ἵνα αι τήσωνται τὸν Βαραββῶν, τὴν δὲ Ἰησοῦν ἀπολέσωσι· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ.] Τότε — ραπίσματα. Ἐν τῷ τοιούτῳ κεφαλαίω καθεξῆς καὶ ταῦτα πάντα σαφῆ γεγόνασι κατά λό- • Joan. sit, 33. το Matth. Asvit, 11. Inclusa omittit A. Inclusa absunt A. Etiam bæc absunt A. Inclusa omittit A. το ibid. Vers. 39. Est Judæorum? Quære in eodem, ubi dicitur: In festo autem consueveral præses absolvere turbæ unum vinctum, quem voluissent”; ibi enim de hoc quoque dictum est. Vers. 40. Clamarerunt lairo. Eodem capite scribit Matthæus: Principes autem sacerdotum et seniores persuaserunt turbis, ut peterent Barabbamı. Jesum vero perderent 78; et illius lege enarrationem. Vers. 5. alapas. CAP. XIX. Vers. 1. Tunc. Diclo capite consequenter etiam hæc omnia ad * ibid. 15. 7 ibid. 20. Variæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Etiam have absunt Α. ln contest Codd. Euthymii habent ibi, τοὺς ὄχλους. Ita hic etiam Hentcnius.

verbum manifestata sunt. Ista autem Joannes γον. [ Εν ἐπιτομῇ δὲ καὶ ταῦτα διέξεισιν ὁ cum brevitate narrat, tanquam ab aliis jam scripta: studens et hic recitare, quæ præterita erant. Et cur omnino eorum meminit, quæ ab aliis memorata sunt? Quia aliter nequaquam apte scribere poterat quæ scripta non erant. Vers. 4. Exivit rium. Vers. 4. Ui mentem eorum. foras. Hoc est, extra prætoinveniam. lloc dicit, tentans Vers. 5. Exivit ludibrii stola vestitum: ut hunc in tanto videntes opprobrio, satiarentur ac placarentur. vestimentum. Eduxit eum Vers. 5. Ει homo. Homo dixit præ compassione, ut et ipsi compassione moverentur. Vers. 6. Cum - eum. Tanquam feri canes, eo solum viso, furibunde oblatrabant, quasi feræ bestiæ, quæ venatores sentientes statim incurrunt: nam invidia ebrii, in cædem adversus eum debacchabantur. Vers. 6. Ait crimen. Vos, inquit, qui injusti estis. Permittit autem eorum potestati, indignatus de violentia ac impudentia illorum. Vers. 7. Responderunt - fecit. Naturalem videlicet. Hoc autem dixerunt injustitiain repel. lentes. Itaque rursum ad aliam transierunt accusationem. Quid ergo Christus? Cum de talibus euin accusarent, lacebat, dictum complens propheticum: Non aperuit of suum ". Vers. 8. Cum timuit. Ne quomodo in veritate Deus esset, et eum disperderet, ita ab ipso affectus contumelia. Vers. 9. Ει tu? Jam non interrogat, Quid fecisti w! sed, Unde es tu? e caelo, an e terra? Vers. 9. Jesus autem ei. Nam quod discere quærit, jam didicerat, quando audierat: Regnum meum non est ex hoc mundo. Et sicut tunc molliter affectus nihil cum juverat, ita et nunc futurum erat ut nihil juvaret, cum ignavus esset ac meticulosus. Ιωάννης, ὡς τοῖς ἄλλοις ἱστορηθέντα, σπεύδων ἀπαγγείλαι κανταῦθα τὰ παραλελειμμένα. Καὶ διατί όλως μνημονεύει τῶν μνημονευθέντων τοῖς ἄλλοις; Διότι οὐκ ἂν ἑτέρως ἔμελλεν αρμοδίως ἱστο ρῆσαι τὰ ἀνιστόρητα. Ἐξῆλθεν — ἔξω. Εξω τοῦ πραιτωρίου. Τὸ δὲ Ιδε, ἀντὶ τοῦ Ιδού. "Ira εὑρίσκω. Τοῦτο λέγει τῆς γνώμης αὐτῶν ἀποπειρώμενος. Εξῆλθεν — ἱμάτιον. ['Εξήγαγεν αὐτὸν περιβεβλημένον τὴν στολὴν τῆς χλεύης, ἵνα ἐν ἀτιμια τοσαύτῃ τοῦτον ἰδόντες κορεσθῶσι καὶ δυσωπηθῶσι.] Καὶ — ἄνθρωπος. Ὁ ἄνθρωπος εἶπεν ὑπὸ συμ παθείας, ἵνα καὶ αὐτοὶ συμπαθήσωσιν. "Οτε· αὐτόν. ὡς ἀνήμεροι κύνες, ιδόντες μόν νον εμμανῶς καθυλάκτησαν, ὡς ἄγριοι θῆρες, αἰσθόμενοι τοῦ θηράματος, οξέως επέδρα μον. Τῷ φθόνῳ γὰρ μεθύσαντες, εἰς τὸν κατ' αὐτοῦ φόνον ἐξεβακχεύθησαν.] Λέγει - αἰτίαν. Υμεῖς, φησὶν, οἱ ἄδικοι. Παραχωρεῖ δὲ τούτοις τῆς ἐξουσίας, δυσανασχετῶν ἐπὶ τῇ βίᾳ καὶ ἀναισχυντίᾳ αὐτῶν. Απεκρίθησαν ἐποίησε. Γνήσιον δηλονότι. 'Αποτριβόμενοι δὲ τὴν ἀδικίαν, τοῦτο εἶπον. Πάλιν οὖν ἐφ' ἑτέραν μετεπήδησαν κατηγορίαν ὑπ' ἀπο ρίας. Τί οὖν ὁ Χριστός; Τοιαῦτα κατηγορούντων. ἐσιώπα, πληρῶν τὸ προφητικόν· ὅτι οὐκ ἀνοίγει (τὸ στόμα αὐτοῦ. Vers. 10. Ail te? Et terretur et terret; irritatus enim quod sibi ne ipsum quidem foventi respondeat, deinceps vibrat potestatem. Sed o infensate! si potestatem habes ipsum absolvendi, quomodo non absolvis, cum scias eum carere crimine, et frequenter hoc testimonium de eo perhibueris. Το Isa. Lili,7. 78 Joan. xviii, 36. Inclusa desunt A. Hæc prioribus jungit A. Hæc absunt Α. Αὐτόν. Inclusa aesuut A. To omittit Α. Οτε ἐφοβήθη. Μήποτε τῇ ἀληθείᾳ Θεός ἐστι, καὶ ἐξολοθρεύσῃ τοῦτον, οὕτως ὑβριζόμενος παρ' αὐτῷ. Καὶ — σύ; Οὐκέτι ἐρωτᾷ, Τί ἐποίησας, ἀλλὰ Πόθεν εἶ σὺ, ἐξ οὐρανοῦ ἢ ἐκ γῆς; ῾Ο δὲ Ἰησοῦς — αὐτῷ. Διότι όπερ ἐζήτει μαθεῖν ἔμαθεν, ότε ήκουσεν ὅτι 'Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου. [Καὶ ὥσπερ τότε, μαλακῶς ἀντιποιούμενος οὐδὲν ὠφέλησεν, οὕτως οὐδὲ νῦν ἔμελλεν ὠφελήσειν, ἄνανδρος ὢν καὶ ψοφοδεής.] Λέγει – σε; Καὶ φοβεῖται καὶ φοβεῖ. Παροξυν θεὶς γὰρ διότι οὐδὲ αὐτῷ τῷ θάλποντι αὐτὸν ἀπεκρίθη, λοιπὸν ἐπέσεισε τὴν ἐξουσίαν. 'Αλλ', ὦ ἀνόητε 1 εἰ ἐξουσίαν ἔχεις ἀπολῦσαι αὐτὸν, πῶς οὐκ ἀπολύεις, εἰδὼς ἀναίτιον, καὶ διαφόρως τοῦτο προσμαρτυρῶν αὐτῷ; Varia lectiones et nola. Venatores. In Græco est θήραμα, non θηρατής. papa vero est res quæ capitur. Ergo, prædam Malim ᾖ. Forte παρ' αὐτοῦ. Inclusa absunt A. Intellige, τοῦ Ἰησοῦ τοῖς Ἰουδαίοις. Αυτ simpliciter, contra nitens, se opponens Judais. sentientes. Sic verbi causa, cum lupus orem cernit, ishpetum in cam facit. Hoc ergo est lupi θήραμα.

verbum manifestata sunt. Ista autem Joannes γον. [ Εν ἐπιτομῇ δὲ καὶ ταῦτα διέξεισιν ὁ cum brevitate narrat, tanquam ab aliis jam scripta: studens et hic recitare, quæ præterita erant. Et cur omnino eorum meminit, quæ ab aliis memorata sunt? Quia aliter nequaquam apte scribere poterat quæ scripta non erant. Vers. 4. Exivit rium. Vers. 4. Ui mentem eorum. foras. Hoc est, extra prætoinveniam. lloc dicit, tentans Vers. 5. Exivit ludibrii stola vestitum: ut hunc in tanto videntes opprobrio, satiarentur ac placarentur. vestimentum. Eduxit eum Vers. 5. Ει homo. Homo dixit præ compassione, ut et ipsi compassione moverentur. Vers. 6. Cum - eum. Tanquam feri canes, eo solum viso, furibunde oblatrabant, quasi feræ bestiæ, quæ venatores sentientes statim incurrunt: nam invidia ebrii, in cædem adversus eum debacchabantur. Vers. 6. Ait crimen. Vos, inquit, qui injusti estis. Permittit autem eorum potestati, indignatus de violentia ac impudentia illorum. Vers. 7. Responderunt - fecit. Naturalem videlicet. Hoc autem dixerunt injustitiain repel. lentes. Itaque rursum ad aliam transierunt accusationem. Quid ergo Christus? Cum de talibus euin accusarent, lacebat, dictum complens propheticum: Non aperuit of suum ". Vers. 8. Cum timuit. Ne quomodo in veritate Deus esset, et eum disperderet, ita ab ipso affectus contumelia. Vers. 9. Ει tu? Jam non interrogat, Quid fecisti w! sed, Unde es tu? e caelo, an e terra? Vers. 9. Jesus autem ei. Nam quod discere quærit, jam didicerat, quando audierat: Regnum meum non est ex hoc mundo. Et sicut tunc molliter affectus nihil cum juverat, ita et nunc futurum erat ut nihil juvaret, cum ignavus esset ac meticulosus. Ιωάννης, ὡς τοῖς ἄλλοις ἱστορηθέντα, σπεύδων ἀπαγγείλαι κανταῦθα τὰ παραλελειμμένα. Καὶ διατί όλως μνημονεύει τῶν μνημονευθέντων τοῖς ἄλλοις; Διότι οὐκ ἂν ἑτέρως ἔμελλεν αρμοδίως ἱστο ρῆσαι τὰ ἀνιστόρητα. Ἐξῆλθεν — ἔξω. Εξω τοῦ πραιτωρίου. Τὸ δὲ Ιδε, ἀντὶ τοῦ Ιδού. "Ira εὑρίσκω. Τοῦτο λέγει τῆς γνώμης αὐτῶν ἀποπειρώμενος. Εξῆλθεν — ἱμάτιον. ['Εξήγαγεν αὐτὸν περιβεβλημένον τὴν στολὴν τῆς χλεύης, ἵνα ἐν ἀτιμια τοσαύτῃ τοῦτον ἰδόντες κορεσθῶσι καὶ δυσωπηθῶσι.] Καὶ — ἄνθρωπος. Ὁ ἄνθρωπος εἶπεν ὑπὸ συμ παθείας, ἵνα καὶ αὐτοὶ συμπαθήσωσιν. "Οτε· αὐτόν. ὡς ἀνήμεροι κύνες, ιδόντες μόν νον εμμανῶς καθυλάκτησαν, ὡς ἄγριοι θῆρες, αἰσθόμενοι τοῦ θηράματος, οξέως επέδρα μον. Τῷ φθόνῳ γὰρ μεθύσαντες, εἰς τὸν κατ' αὐτοῦ φόνον ἐξεβακχεύθησαν.] Λέγει - αἰτίαν. Υμεῖς, φησὶν, οἱ ἄδικοι. Παραχωρεῖ δὲ τούτοις τῆς ἐξουσίας, δυσανασχετῶν ἐπὶ τῇ βίᾳ καὶ ἀναισχυντίᾳ αὐτῶν. Απεκρίθησαν ἐποίησε. Γνήσιον δηλονότι. 'Αποτριβόμενοι δὲ τὴν ἀδικίαν, τοῦτο εἶπον. Πάλιν οὖν ἐφ' ἑτέραν μετεπήδησαν κατηγορίαν ὑπ' ἀπο ρίας. Τί οὖν ὁ Χριστός; Τοιαῦτα κατηγορούντων. ἐσιώπα, πληρῶν τὸ προφητικόν· ὅτι οὐκ ἀνοίγει (τὸ στόμα αὐτοῦ. Vers. 10. Ail te? Et terretur et terret; irritatus enim quod sibi ne ipsum quidem foventi respondeat, deinceps vibrat potestatem. Sed o infensate! si potestatem habes ipsum absolvendi, quomodo non absolvis, cum scias eum carere crimine, et frequenter hoc testimonium de eo perhibueris. Το Isa. Lili,7. 78 Joan. xviii, 36. Inclusa desunt A. Hæc prioribus jungit A. Hæc absunt Α. Αὐτόν. Inclusa aesuut A. To omittit Α. Οτε ἐφοβήθη. Μήποτε τῇ ἀληθείᾳ Θεός ἐστι, καὶ ἐξολοθρεύσῃ τοῦτον, οὕτως ὑβριζόμενος παρ' αὐτῷ. Καὶ — σύ; Οὐκέτι ἐρωτᾷ, Τί ἐποίησας, ἀλλὰ Πόθεν εἶ σὺ, ἐξ οὐρανοῦ ἢ ἐκ γῆς; ῾Ο δὲ Ἰησοῦς — αὐτῷ. Διότι όπερ ἐζήτει μαθεῖν ἔμαθεν, ότε ήκουσεν ὅτι 'Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου. [Καὶ ὥσπερ τότε, μαλακῶς ἀντιποιούμενος οὐδὲν ὠφέλησεν, οὕτως οὐδὲ νῦν ἔμελλεν ὠφελήσειν, ἄνανδρος ὢν καὶ ψοφοδεής.] Λέγει – σε; Καὶ φοβεῖται καὶ φοβεῖ. Παροξυν θεὶς γὰρ διότι οὐδὲ αὐτῷ τῷ θάλποντι αὐτὸν ἀπεκρίθη, λοιπὸν ἐπέσεισε τὴν ἐξουσίαν. 'Αλλ', ὦ ἀνόητε 1 εἰ ἐξουσίαν ἔχεις ἀπολῦσαι αὐτὸν, πῶς οὐκ ἀπολύεις, εἰδὼς ἀναίτιον, καὶ διαφόρως τοῦτο προσμαρτυρῶν αὐτῷ; Varia lectiones et nola. Venatores. In Græco est θήραμα, non θηρατής. papa vero est res quæ capitur. Ergo, prædam Malim ᾖ. Forte παρ' αὐτοῦ. Inclusa absunt A. Intellige, τοῦ Ἰησοῦ τοῖς Ἰουδαίοις. Αυτ simpliciter, contra nitens, se opponens Judais. sentientes. Sic verbi causa, cum lupus orem cernit, ishpetum in cam facit. Hoc ergo est lupi θήραμα.

verbum manifestata sunt. Ista autem Joannes γον. [ Εν ἐπιτομῇ δὲ καὶ ταῦτα διέξεισιν ὁ cum brevitate narrat, tanquam ab aliis jam scripta: studens et hic recitare, quæ præterita erant. Et cur omnino eorum meminit, quæ ab aliis memorata sunt? Quia aliter nequaquam apte scribere poterat quæ scripta non erant. Vers. 4. Exivit rium. Vers. 4. Ui mentem eorum. foras. Hoc est, extra prætoinveniam. lloc dicit, tentans Vers. 5. Exivit ludibrii stola vestitum: ut hunc in tanto videntes opprobrio, satiarentur ac placarentur. vestimentum. Eduxit eum Vers. 5. Ει homo. Homo dixit præ compassione, ut et ipsi compassione moverentur. Vers. 6. Cum - eum. Tanquam feri canes, eo solum viso, furibunde oblatrabant, quasi feræ bestiæ, quæ venatores sentientes statim incurrunt: nam invidia ebrii, in cædem adversus eum debacchabantur. Vers. 6. Ait crimen. Vos, inquit, qui injusti estis. Permittit autem eorum potestati, indignatus de violentia ac impudentia illorum. Vers. 7. Responderunt - fecit. Naturalem videlicet. Hoc autem dixerunt injustitiain repel. lentes. Itaque rursum ad aliam transierunt accusationem. Quid ergo Christus? Cum de talibus euin accusarent, lacebat, dictum complens propheticum: Non aperuit of suum ". Vers. 8. Cum timuit. Ne quomodo in veritate Deus esset, et eum disperderet, ita ab ipso affectus contumelia. Vers. 9. Ει tu? Jam non interrogat, Quid fecisti w! sed, Unde es tu? e caelo, an e terra? Vers. 9. Jesus autem ei. Nam quod discere quærit, jam didicerat, quando audierat: Regnum meum non est ex hoc mundo. Et sicut tunc molliter affectus nihil cum juverat, ita et nunc futurum erat ut nihil juvaret, cum ignavus esset ac meticulosus. Ιωάννης, ὡς τοῖς ἄλλοις ἱστορηθέντα, σπεύδων ἀπαγγείλαι κανταῦθα τὰ παραλελειμμένα. Καὶ διατί όλως μνημονεύει τῶν μνημονευθέντων τοῖς ἄλλοις; Διότι οὐκ ἂν ἑτέρως ἔμελλεν αρμοδίως ἱστο ρῆσαι τὰ ἀνιστόρητα. Ἐξῆλθεν — ἔξω. Εξω τοῦ πραιτωρίου. Τὸ δὲ Ιδε, ἀντὶ τοῦ Ιδού. "Ira εὑρίσκω. Τοῦτο λέγει τῆς γνώμης αὐτῶν ἀποπειρώμενος. Εξῆλθεν — ἱμάτιον. ['Εξήγαγεν αὐτὸν περιβεβλημένον τὴν στολὴν τῆς χλεύης, ἵνα ἐν ἀτιμια τοσαύτῃ τοῦτον ἰδόντες κορεσθῶσι καὶ δυσωπηθῶσι.] Καὶ — ἄνθρωπος. Ὁ ἄνθρωπος εἶπεν ὑπὸ συμ παθείας, ἵνα καὶ αὐτοὶ συμπαθήσωσιν. "Οτε· αὐτόν. ὡς ἀνήμεροι κύνες, ιδόντες μόν νον εμμανῶς καθυλάκτησαν, ὡς ἄγριοι θῆρες, αἰσθόμενοι τοῦ θηράματος, οξέως επέδρα μον. Τῷ φθόνῳ γὰρ μεθύσαντες, εἰς τὸν κατ' αὐτοῦ φόνον ἐξεβακχεύθησαν.] Λέγει - αἰτίαν. Υμεῖς, φησὶν, οἱ ἄδικοι. Παραχωρεῖ δὲ τούτοις τῆς ἐξουσίας, δυσανασχετῶν ἐπὶ τῇ βίᾳ καὶ ἀναισχυντίᾳ αὐτῶν. Απεκρίθησαν ἐποίησε. Γνήσιον δηλονότι. 'Αποτριβόμενοι δὲ τὴν ἀδικίαν, τοῦτο εἶπον. Πάλιν οὖν ἐφ' ἑτέραν μετεπήδησαν κατηγορίαν ὑπ' ἀπο ρίας. Τί οὖν ὁ Χριστός; Τοιαῦτα κατηγορούντων. ἐσιώπα, πληρῶν τὸ προφητικόν· ὅτι οὐκ ἀνοίγει (τὸ στόμα αὐτοῦ. Vers. 10. Ail te? Et terretur et terret; irritatus enim quod sibi ne ipsum quidem foventi respondeat, deinceps vibrat potestatem. Sed o infensate! si potestatem habes ipsum absolvendi, quomodo non absolvis, cum scias eum carere crimine, et frequenter hoc testimonium de eo perhibueris. Το Isa. Lili,7. 78 Joan. xviii, 36. Inclusa desunt A. Hæc prioribus jungit A. Hæc absunt Α. Αὐτόν. Inclusa aesuut A. To omittit Α. Οτε ἐφοβήθη. Μήποτε τῇ ἀληθείᾳ Θεός ἐστι, καὶ ἐξολοθρεύσῃ τοῦτον, οὕτως ὑβριζόμενος παρ' αὐτῷ. Καὶ — σύ; Οὐκέτι ἐρωτᾷ, Τί ἐποίησας, ἀλλὰ Πόθεν εἶ σὺ, ἐξ οὐρανοῦ ἢ ἐκ γῆς; ῾Ο δὲ Ἰησοῦς — αὐτῷ. Διότι όπερ ἐζήτει μαθεῖν ἔμαθεν, ότε ήκουσεν ὅτι 'Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου. [Καὶ ὥσπερ τότε, μαλακῶς ἀντιποιούμενος οὐδὲν ὠφέλησεν, οὕτως οὐδὲ νῦν ἔμελλεν ὠφελήσειν, ἄνανδρος ὢν καὶ ψοφοδεής.] Λέγει – σε; Καὶ φοβεῖται καὶ φοβεῖ. Παροξυν θεὶς γὰρ διότι οὐδὲ αὐτῷ τῷ θάλποντι αὐτὸν ἀπεκρίθη, λοιπὸν ἐπέσεισε τὴν ἐξουσίαν. 'Αλλ', ὦ ἀνόητε 1 εἰ ἐξουσίαν ἔχεις ἀπολῦσαι αὐτὸν, πῶς οὐκ ἀπολύεις, εἰδὼς ἀναίτιον, καὶ διαφόρως τοῦτο προσμαρτυρῶν αὐτῷ; Varia lectiones et nola. Venatores. In Græco est θήραμα, non θηρατής. papa vero est res quæ capitur. Ergo, prædam Malim ᾖ. Forte παρ' αὐτοῦ. Inclusa absunt A. Intellige, τοῦ Ἰησοῦ τοῖς Ἰουδαίοις. Αυτ simpliciter, contra nitens, se opponens Judais. sentientes. Sic verbi causa, cum lupus orem cernit, ishpetum in cam facit. Hoc ergo est lupi θήραμα.

Απεκρίθη ἄνωθεν. 'Απεκρίθη, καταστῶν τὴν ἀπὸ τῆς ἐξουσίας ὀφρῦν αὐτοῦ, καί φησιν· Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σοι συγ κεχωρημένον ἐκ Θεοῦ, [δηλῶν κατ' οἰκονομίαν τινὰ θειοτέραν πάσχειν. Ινα δὲ μὴ ἀκούσας τοῦτο νομίσῃ ἀπηλλάχθαι ἐγκλήματος, ἐπήγαγε·] Διὰ τοῦτο — ἔχει. Διότι ἐξουσίαν ἔχεις, καὶ οὐκ ἀπολύεις με, οὐκ ἀπολέλυσαι ἁμαρτίας, εἰ καὶ ἐλάτ τονος τῆς τῶν παραδόντων μέ σοι. Καὶ γὰρ οὗτοι μὲν μιαιφόνοι, σὺ δὲ ἀπαλὸς καὶ εὐρίπιστο;. Ἐκ — αὐτόν. [ Καταπλαγείς τοὺς λόγους αὐτοῦ. Ἰουδαῖοι δὲ, καὶ θεοπρεπή σημεία αὐτοῦ πολλὰ θεασάμενοι, μᾶλλον ἐμαίνοντο. ] Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι Καίσαρι. Ιδόντες ἀνόνητον τον προβληθέντα νόμον, καὶ γνόντες ὅτι ζητεῖ ἀπολῦσαι αὐτὸν, πάλιν ἐπὶ τὴν κατηγορίαν τῆς τυραν νίκος μεταχωροῦσιν, ὡς οὐ παροπτέαν τῷ Πιλάτῳ, διὰ τὸν ἀπὸ τοῦ Καίσαρος φόβον. Οὐκ εἶ φίλος, εἴτουν εύνους. 'Αντιλέγει δε, ήτοι Ανταίρει. Καὶ ποῦ οὗτος τυραννίδος δάλω; πόθεν ἔχετε δεῖξαι τοῦτο; ἀπὸ τῆς ἀλουργίδος; ἀπὸ τοῦ διαδήματος; ἀπὸ τοῦ ὀχήματος; ἀπὸ τῆς ἄλλης παρα σκευῆς καὶ τῶν παρασήμων; οὐ πάντα ἦν εὐτελής καὶ τροφὴν καὶ στολὴν καὶ οἴκησιν καὶ τὰ λοιπά; μετὰ δώδεκα μόνων περιερχόμενος μαθητῶν, καὶ τούτων οἰκτρῶν· τὰ πλείω δὲ μόνος. Ο οὖν Πιλάτος - Γαβαθά. Νομίσας προσκρούειν τῷ Καίσαρι, καὶ κινδυνεύειν, εἰ παρίδοι τὴν τοιαύτην κατηγορίαν ἀνεξέταστον, ἤγαγεν έξω τῆς πόλεως τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ βήματος δημοσίᾳ, ἵνα πάντα; ἔχοι μάρτυρας τῆς ἐξετάσεως. 'Hr Έκτη. Παρεσημειώσατο καὶ τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ὥραν, δεικνύων ὅτι οὐ μόνον ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Πάσχα, ἀλλὰ καὶ τῆς ἡμέρας ἤδη κλι νούσης καὶ ἐγγιζούσης τῇ ἑσπέρᾳ τῆς ἑορτῆς, ὅτε τὸ Πάσχα ἔθυον, δικαστήριον θανατηφόρον συνεκράτουν, οι προ βραχέος μιασμὸν ἡγησάμενοι τὸ ἐπιβῆναι τοῦ δικαστηρίου. Καὶ ὑμῶν. Ἀφεὶς ἐξετάσαι πάλιν εἰς τὸ δυσωπῆσαι τούτους ετράπετο. [Ιδ8 γάρ, φησίν, ὁ Inclusa desunt Α.. Inclusa absunt 4. CAP. ΧΙΧ. Vers. 11. Respondit - supernis. Respondit, fastum objurgans, qui illi ob potestatem accrescebat (m), et ait: Non haberes potestatem ullam adversum me, nisi esset tibi datum e supernis, significans divina quadam dispensatione se pati. Ne autem, hoc audito, arbitraretur sese absolvi crimine, subjunxit: Vers. 11. Propterea habet. Quia potestatem habes, nec absolvis me, non es immunis a peccato, quanquam minus sit peccato eorum qui me tibi tradiderunt: siquidem illi homicide sunt scelerati, tu vero mollis facileque credulus. Vers. 12. Ex - eum. Sermonibus ejus perterritus. Judæi vero, qui divina ejus signa frequenter conspexerant, amplius insaniebant. Vers. 12. Judæi autem - Casari. Intuiti objeclam legem fuisse inutilem, et intelligentes quod eum vellet absolvere, ad accusationem iterum tyrannidis divertunt, quam timore Cæsaris non posset parvi pendere Pilatus. Non es amicus, sive benevolus. Contradicit vero, hoc est, Adversatur (n). Verum, quomodo hic tyrannidem meditatur? unde hoc potestis ostendere? an a veste purpurea? a diademate? ab habitu? aliove apparatu, aut insignibus? annon omnia abjectionis erant (o), sive alimentum, sive indumenta, sive domum ac conversationem aut cætera spectetis? cum duodecim tantum circumiens discipulis, iisque admodum humilibus et abjectis, imo et plerumque solus. Vers. 13. Pilatus ergo Gabatha. Arbitratus sese offensurum Cæsarem ac periclitaturum, hujusmodi accusationem indiscussam praetereundo contemneret, duxit Jesum extra prætorium, ac publice sedit pro tribunali, ut universos haberet suæ inquisitionis testes. Vers. 14. Erat sexta. Diem ac horam sign:- ficavit, ostendens quod non solum ipso die Paschse, verum etiam die jam declinante, festique vespera appropinquante, quando Pascha immolabant, funestum tribunal convocabant, qui paulo ante loco piaculi habebant, hujusmodi tribunal accedere. Vers. 14. Ει — vester. Relicta discussione iterum ad placandum eos convertitur: Ecce, inquit, rex Varia lectiones et notæ. Τυραννίδος αλίσκεσθαι est affectati regni convinci. Nescio ergo, unde sit interpretis meditalur. (m) Accrescebat. Non est in Græco. Forte προσε φύουσαν invenit. Redde: respondit, ut ejus a poientia (sublaton) supercilium detraheret. Potentiam enim seu potestatem habebat, ut præses. (n) Adversatur. In Græco ανταίρει plus est. Dici:ur enim ανταίρειν de iis qui principi ac regi su se opponunt ideoque tyrannidem affectant. Ilinc Hentenius: πραιτωρίου. Πόλεως certe locum non habet. Condemnatus enim demum extra urbem ducitur. Conjici possit, τῆς πύλης aut τοῦ πυλῶνος τοῦ πραιτωρίου. Inclusa absunt Α. substantivum αντάρτης. Vide Chrysost. L. V, p. 817 fin. (ο) Annon omnia abjectionis erant? Ac si legeril, οὐ πάντα ἦν εὐτελείας, καὶ τροφή, κ. τ. λ. Redde Nonne in omnibus erat vilis (ac humilis) in victu, in vestitu, etc.

Απεκρίθη ἄνωθεν. 'Απεκρίθη, καταστῶν τὴν ἀπὸ τῆς ἐξουσίας ὀφρῦν αὐτοῦ, καί φησιν· Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σοι συγ κεχωρημένον ἐκ Θεοῦ, [δηλῶν κατ' οἰκονομίαν τινὰ θειοτέραν πάσχειν. Ινα δὲ μὴ ἀκούσας τοῦτο νομίσῃ ἀπηλλάχθαι ἐγκλήματος, ἐπήγαγε·] Διὰ τοῦτο — ἔχει. Διότι ἐξουσίαν ἔχεις, καὶ οὐκ ἀπολύεις με, οὐκ ἀπολέλυσαι ἁμαρτίας, εἰ καὶ ἐλάτ τονος τῆς τῶν παραδόντων μέ σοι. Καὶ γὰρ οὗτοι μὲν μιαιφόνοι, σὺ δὲ ἀπαλὸς καὶ εὐρίπιστο;. Ἐκ — αὐτόν. [ Καταπλαγείς τοὺς λόγους αὐτοῦ. Ἰουδαῖοι δὲ, καὶ θεοπρεπή σημεία αὐτοῦ πολλὰ θεασάμενοι, μᾶλλον ἐμαίνοντο. ] Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι Καίσαρι. Ιδόντες ἀνόνητον τον προβληθέντα νόμον, καὶ γνόντες ὅτι ζητεῖ ἀπολῦσαι αὐτὸν, πάλιν ἐπὶ τὴν κατηγορίαν τῆς τυραν νίκος μεταχωροῦσιν, ὡς οὐ παροπτέαν τῷ Πιλάτῳ, διὰ τὸν ἀπὸ τοῦ Καίσαρος φόβον. Οὐκ εἶ φίλος, εἴτουν εύνους. 'Αντιλέγει δε, ήτοι Ανταίρει. Καὶ ποῦ οὗτος τυραννίδος δάλω; πόθεν ἔχετε δεῖξαι τοῦτο; ἀπὸ τῆς ἀλουργίδος; ἀπὸ τοῦ διαδήματος; ἀπὸ τοῦ ὀχήματος; ἀπὸ τῆς ἄλλης παρα σκευῆς καὶ τῶν παρασήμων; οὐ πάντα ἦν εὐτελής καὶ τροφὴν καὶ στολὴν καὶ οἴκησιν καὶ τὰ λοιπά; μετὰ δώδεκα μόνων περιερχόμενος μαθητῶν, καὶ τούτων οἰκτρῶν· τὰ πλείω δὲ μόνος. Ο οὖν Πιλάτος - Γαβαθά. Νομίσας προσκρούειν τῷ Καίσαρι, καὶ κινδυνεύειν, εἰ παρίδοι τὴν τοιαύτην κατηγορίαν ἀνεξέταστον, ἤγαγεν έξω τῆς πόλεως τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ βήματος δημοσίᾳ, ἵνα πάντα; ἔχοι μάρτυρας τῆς ἐξετάσεως. 'Hr Έκτη. Παρεσημειώσατο καὶ τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ὥραν, δεικνύων ὅτι οὐ μόνον ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Πάσχα, ἀλλὰ καὶ τῆς ἡμέρας ἤδη κλι νούσης καὶ ἐγγιζούσης τῇ ἑσπέρᾳ τῆς ἑορτῆς, ὅτε τὸ Πάσχα ἔθυον, δικαστήριον θανατηφόρον συνεκράτουν, οι προ βραχέος μιασμὸν ἡγησάμενοι τὸ ἐπιβῆναι τοῦ δικαστηρίου. Καὶ ὑμῶν. Ἀφεὶς ἐξετάσαι πάλιν εἰς τὸ δυσωπῆσαι τούτους ετράπετο. [Ιδ8 γάρ, φησίν, ὁ Inclusa desunt Α.. Inclusa absunt 4. CAP. ΧΙΧ. Vers. 11. Respondit - supernis. Respondit, fastum objurgans, qui illi ob potestatem accrescebat (m), et ait: Non haberes potestatem ullam adversum me, nisi esset tibi datum e supernis, significans divina quadam dispensatione se pati. Ne autem, hoc audito, arbitraretur sese absolvi crimine, subjunxit: Vers. 11. Propterea habet. Quia potestatem habes, nec absolvis me, non es immunis a peccato, quanquam minus sit peccato eorum qui me tibi tradiderunt: siquidem illi homicide sunt scelerati, tu vero mollis facileque credulus. Vers. 12. Ex - eum. Sermonibus ejus perterritus. Judæi vero, qui divina ejus signa frequenter conspexerant, amplius insaniebant. Vers. 12. Judæi autem - Casari. Intuiti objeclam legem fuisse inutilem, et intelligentes quod eum vellet absolvere, ad accusationem iterum tyrannidis divertunt, quam timore Cæsaris non posset parvi pendere Pilatus. Non es amicus, sive benevolus. Contradicit vero, hoc est, Adversatur (n). Verum, quomodo hic tyrannidem meditatur? unde hoc potestis ostendere? an a veste purpurea? a diademate? ab habitu? aliove apparatu, aut insignibus? annon omnia abjectionis erant (o), sive alimentum, sive indumenta, sive domum ac conversationem aut cætera spectetis? cum duodecim tantum circumiens discipulis, iisque admodum humilibus et abjectis, imo et plerumque solus. Vers. 13. Pilatus ergo Gabatha. Arbitratus sese offensurum Cæsarem ac periclitaturum, hujusmodi accusationem indiscussam praetereundo contemneret, duxit Jesum extra prætorium, ac publice sedit pro tribunali, ut universos haberet suæ inquisitionis testes. Vers. 14. Erat sexta. Diem ac horam sign:- ficavit, ostendens quod non solum ipso die Paschse, verum etiam die jam declinante, festique vespera appropinquante, quando Pascha immolabant, funestum tribunal convocabant, qui paulo ante loco piaculi habebant, hujusmodi tribunal accedere. Vers. 14. Ει — vester. Relicta discussione iterum ad placandum eos convertitur: Ecce, inquit, rex Varia lectiones et notæ. Τυραννίδος αλίσκεσθαι est affectati regni convinci. Nescio ergo, unde sit interpretis meditalur. (m) Accrescebat. Non est in Græco. Forte προσε φύουσαν invenit. Redde: respondit, ut ejus a poientia (sublaton) supercilium detraheret. Potentiam enim seu potestatem habebat, ut præses. (n) Adversatur. In Græco ανταίρει plus est. Dici:ur enim ανταίρειν de iis qui principi ac regi su se opponunt ideoque tyrannidem affectant. Ilinc Hentenius: πραιτωρίου. Πόλεως certe locum non habet. Condemnatus enim demum extra urbem ducitur. Conjici possit, τῆς πύλης aut τοῦ πυλῶνος τοῦ πραιτωρίου. Inclusa absunt Α. substantivum αντάρτης. Vide Chrysost. L. V, p. 817 fin. (ο) Annon omnia abjectionis erant? Ac si legeril, οὐ πάντα ἦν εὐτελείας, καὶ τροφή, κ. τ. λ. Redde Nonne in omnibus erat vilis (ac humilis) in victu, in vestitu, etc.

Απεκρίθη ἄνωθεν. 'Απεκρίθη, καταστῶν τὴν ἀπὸ τῆς ἐξουσίας ὀφρῦν αὐτοῦ, καί φησιν· Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σοι συγ κεχωρημένον ἐκ Θεοῦ, [δηλῶν κατ' οἰκονομίαν τινὰ θειοτέραν πάσχειν. Ινα δὲ μὴ ἀκούσας τοῦτο νομίσῃ ἀπηλλάχθαι ἐγκλήματος, ἐπήγαγε·] Διὰ τοῦτο — ἔχει. Διότι ἐξουσίαν ἔχεις, καὶ οὐκ ἀπολύεις με, οὐκ ἀπολέλυσαι ἁμαρτίας, εἰ καὶ ἐλάτ τονος τῆς τῶν παραδόντων μέ σοι. Καὶ γὰρ οὗτοι μὲν μιαιφόνοι, σὺ δὲ ἀπαλὸς καὶ εὐρίπιστο;. Ἐκ — αὐτόν. [ Καταπλαγείς τοὺς λόγους αὐτοῦ. Ἰουδαῖοι δὲ, καὶ θεοπρεπή σημεία αὐτοῦ πολλὰ θεασάμενοι, μᾶλλον ἐμαίνοντο. ] Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι Καίσαρι. Ιδόντες ἀνόνητον τον προβληθέντα νόμον, καὶ γνόντες ὅτι ζητεῖ ἀπολῦσαι αὐτὸν, πάλιν ἐπὶ τὴν κατηγορίαν τῆς τυραν νίκος μεταχωροῦσιν, ὡς οὐ παροπτέαν τῷ Πιλάτῳ, διὰ τὸν ἀπὸ τοῦ Καίσαρος φόβον. Οὐκ εἶ φίλος, εἴτουν εύνους. 'Αντιλέγει δε, ήτοι Ανταίρει. Καὶ ποῦ οὗτος τυραννίδος δάλω; πόθεν ἔχετε δεῖξαι τοῦτο; ἀπὸ τῆς ἀλουργίδος; ἀπὸ τοῦ διαδήματος; ἀπὸ τοῦ ὀχήματος; ἀπὸ τῆς ἄλλης παρα σκευῆς καὶ τῶν παρασήμων; οὐ πάντα ἦν εὐτελής καὶ τροφὴν καὶ στολὴν καὶ οἴκησιν καὶ τὰ λοιπά; μετὰ δώδεκα μόνων περιερχόμενος μαθητῶν, καὶ τούτων οἰκτρῶν· τὰ πλείω δὲ μόνος. Ο οὖν Πιλάτος - Γαβαθά. Νομίσας προσκρούειν τῷ Καίσαρι, καὶ κινδυνεύειν, εἰ παρίδοι τὴν τοιαύτην κατηγορίαν ἀνεξέταστον, ἤγαγεν έξω τῆς πόλεως τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ βήματος δημοσίᾳ, ἵνα πάντα; ἔχοι μάρτυρας τῆς ἐξετάσεως. 'Hr Έκτη. Παρεσημειώσατο καὶ τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ὥραν, δεικνύων ὅτι οὐ μόνον ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Πάσχα, ἀλλὰ καὶ τῆς ἡμέρας ἤδη κλι νούσης καὶ ἐγγιζούσης τῇ ἑσπέρᾳ τῆς ἑορτῆς, ὅτε τὸ Πάσχα ἔθυον, δικαστήριον θανατηφόρον συνεκράτουν, οι προ βραχέος μιασμὸν ἡγησάμενοι τὸ ἐπιβῆναι τοῦ δικαστηρίου. Καὶ ὑμῶν. Ἀφεὶς ἐξετάσαι πάλιν εἰς τὸ δυσωπῆσαι τούτους ετράπετο. [Ιδ8 γάρ, φησίν, ὁ Inclusa desunt Α.. Inclusa absunt 4. CAP. ΧΙΧ. Vers. 11. Respondit - supernis. Respondit, fastum objurgans, qui illi ob potestatem accrescebat (m), et ait: Non haberes potestatem ullam adversum me, nisi esset tibi datum e supernis, significans divina quadam dispensatione se pati. Ne autem, hoc audito, arbitraretur sese absolvi crimine, subjunxit: Vers. 11. Propterea habet. Quia potestatem habes, nec absolvis me, non es immunis a peccato, quanquam minus sit peccato eorum qui me tibi tradiderunt: siquidem illi homicide sunt scelerati, tu vero mollis facileque credulus. Vers. 12. Ex - eum. Sermonibus ejus perterritus. Judæi vero, qui divina ejus signa frequenter conspexerant, amplius insaniebant. Vers. 12. Judæi autem - Casari. Intuiti objeclam legem fuisse inutilem, et intelligentes quod eum vellet absolvere, ad accusationem iterum tyrannidis divertunt, quam timore Cæsaris non posset parvi pendere Pilatus. Non es amicus, sive benevolus. Contradicit vero, hoc est, Adversatur (n). Verum, quomodo hic tyrannidem meditatur? unde hoc potestis ostendere? an a veste purpurea? a diademate? ab habitu? aliove apparatu, aut insignibus? annon omnia abjectionis erant (o), sive alimentum, sive indumenta, sive domum ac conversationem aut cætera spectetis? cum duodecim tantum circumiens discipulis, iisque admodum humilibus et abjectis, imo et plerumque solus. Vers. 13. Pilatus ergo Gabatha. Arbitratus sese offensurum Cæsarem ac periclitaturum, hujusmodi accusationem indiscussam praetereundo contemneret, duxit Jesum extra prætorium, ac publice sedit pro tribunali, ut universos haberet suæ inquisitionis testes. Vers. 14. Erat sexta. Diem ac horam sign:- ficavit, ostendens quod non solum ipso die Paschse, verum etiam die jam declinante, festique vespera appropinquante, quando Pascha immolabant, funestum tribunal convocabant, qui paulo ante loco piaculi habebant, hujusmodi tribunal accedere. Vers. 14. Ει — vester. Relicta discussione iterum ad placandum eos convertitur: Ecce, inquit, rex Varia lectiones et notæ. Τυραννίδος αλίσκεσθαι est affectati regni convinci. Nescio ergo, unde sit interpretis meditalur. (m) Accrescebat. Non est in Græco. Forte προσε φύουσαν invenit. Redde: respondit, ut ejus a poientia (sublaton) supercilium detraheret. Potentiam enim seu potestatem habebat, ut præses. (n) Adversatur. In Græco ανταίρει plus est. Dici:ur enim ανταίρειν de iis qui principi ac regi su se opponunt ideoque tyrannidem affectant. Ilinc Hentenius: πραιτωρίου. Πόλεως certe locum non habet. Condemnatus enim demum extra urbem ducitur. Conjici possit, τῆς πύλης aut τοῦ πυλῶνος τοῦ πραιτωρίου. Inclusa absunt Α. substantivum αντάρτης. Vide Chrysost. L. V, p. 817 fin. (ο) Annon omnia abjectionis erant? Ac si legeril, οὐ πάντα ἦν εὐτελείας, καὶ τροφή, κ. τ. λ. Redde Nonne in omnibus erat vilis (ac humilis) in victu, in vestitu, etc.

vester: ecce stat accusatus, non est absolutus, ne βασιλεὺς ὑμῶν, ἰδοὺ ἔστηκεν ὁ κατηγορού förmidetis. Et quanquam littera habeat los, vide, frequenter tamen Scriptura ponit ἴδε pro ιδού, ecce; sicut etiam superius, cum dixit: Ecce, ad duco vobis eum Vers. 15. At illi cum. O incredibilem feritatem ac insaniam! foras (p). Vers. 15. Ait crucifigam? Hoc dixit, quasi subsannaus Christum, ut Judzorum curaret feritatem. Vers. 15. Responderunt - Casarem. Quia Christi regnum repellentes, Cæsaris potestatem elegerunt: pos!modum divina visitatione ac protectione nudati, traditi sunt ad internecionem, idque rursum ipso Pascha die, quo clamaverunt: Non habemus rogem nisi Cæsarem. Vers. 16. Tune — crucifigeretur. Victus eorum instanti contentione. At quibus eum tradidit? Utique contaminatis ac perfidis, seditiosis et homicidis. Vers. 16. Acceperunt - pratorium. Quare sexgesimo septimo juxta Matthæum capite, ubi habetur: Et postquam illuserunt ei, exuerunt eum chlamyde, et induerunt eum vestimentis suis '; ac lege enarrationem. Vers. 17. Atque Vers. 18. crucifixerunt. Ibi horum quoque in sequentibus facta est mentio, dataque explanatio. Ferebat autem crucem in humeris, tanquam strenuus miles lanceam, qua dejecturus erat adversarium. Vers. 18. Et—Jesum. In illo capite eliam de duobus his manifeste dictum est, ubi ponitur: Tunc crucifiguntur cum eo duo latrones, unus a der tris, et alter a sinistris ". Judæi itaque hunc simul cum maleficis crucifigere studuerunt, ut communicatione supplicii bonam hujus famam, mala illorum fana denigraret. Hujus autem gloria in tantum splenduit, ut cum tres penderent, cum stupenda illa signa facta sunt, soli huic omnes illa ascripserint: tantumque abfuit, ut ilJorum participaret suspicionem, ut potius unum eorum ad suam fidem attraxerit, et omne machinamentum in caput Judæorum conversum sit, patremque eorum diabolum, Vers. 19. Scripsit Vers. 22. scripsi. Similiter et hanc pariter omnia in illo capite congruam sortita sunt interpretationem, ubi dicitur: Et posuerunt το Matth. ΣΣΤΙΙ, 31. Malim tollere 6. " ibid. 38. Etiam haec absunt Α. Εις omittit Α. μενος, οὐκ ἀπολέλυται, μὴ δειλιᾶτε. Γνώριμον δὲ πάντως ὅτι τὸ Ιδε πολλάκις ἀντὶ τοῦ Ἰδοὺ τίθησιν ή Γραφή.] Οἱ δὲ – αὐτόν. "Ο μανίας ἀνυπερβλήτου 1 Λέγει - σταυρώσω; [ Τοῦτο εἶπε χλευάζων δῆθεν τὸν Χριστὸν, εἰς θεραπείαν τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀπηνείας. ] Απεκρίθησαν — Καίσαρα. Ἐπεὶ, τὴν τοῦ Χρισ στοῦ βασιλείαν ἀπωσάμενοι, τὴν Καίσαρος ἐξουσίαν είλοντο, λοιπόν, γυμνωθέντες τῆς θείας ἐπισκοπῆς, τοῖς Ῥωμαίοις παρεδόθησαν εἰς πανωλεθρίαν, κατ' αὐτὴν αὖθις τὴν ἡμέραν τοῦ Πάσχα, καθ᾿ ἣν ἐκραύγασαν τό· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα. Τότε σταυρωθῇ. Ηττηθεὶς τῆς ἐνστάσεως αὐτῶν. Τίσι δὲ τοῦτον παρέδωκε; τοῖς Ἰουδαίοις δηλονότι καὶ τοῖς στρατιώταις. Παρέλαβον - πραιτώριον. Ζήτησον εἰς τὸ εξηκοστὸν ἑβδομον κεφάλαιον τοῦ κατὰ Ματθαῖον τό· καὶ ὅτε ἐνέπαιξαν αὐτῷ εξέδυσαν αυτ τὸν τὴν χλαμύδα, καὶ ἐνέδυσαν αὐτὸν τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν. Καὶ ἐσταύρωσαν. Ἐκεῖ καὶ ταῦτα ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἐμνημονεύθησαν καὶ ἐσαφηνίσθησαν. Έφερε δὲ τὸν σταυρὸν ἐπὶ τῶν ὤμων, οἷα τις ἀριστεύς δόρυ, δι' οὗ καταβαλεῖν ἔμελλε τὸν ἐχθρόν. Kal Ἰησοῦν. Ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καὶ περὶ τῶν δύο τούτων ἐῤῥήθη σαφῶς, ἔνθα τό· Τότε σταυροῦνται σὺν αὐτῷ δύο λῃσταλ, εἷς ἐκ δεξιών καὶ εἰς ἐξ ευωνύμων. Οἱ μὲν οὖν Ἰουδαῖοι συσταυρῶσαι τοῦτον τοῖς και κούργοις ἐσπούδασαν, ἵνα τῇ κοινωνίᾳ τῆς πονη ρίας ἡ πονηρὰ ἐκείνων φήμη τὴν ἀγαθὴν τούτου συσκιάσῃ. Ελαμψε δὲ τοσοῦτον ἡ δόξα αὐτοῦ, ὅτι καὶ τῶν τριῶν ὁμοῦ κρεμαμένων, ὅτε τὰ φοβερὰ σημεῖα ἐγίνοντο, μόνῳ τούτῳ ταῦτα πάντες ἐπέγραφον· καὶ οὐ μόνον οὐ μετέσχε τῆς ἐκείνων ὑπολήψεως, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον πρὸς τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν τὸν ἕνα τούτων επεσπάσατο, καὶ τὸ πάν τέχνασμα περιετράπη κατὰ τῆς κεφαλῆς τῶν Ἰου Ο δαίων καὶ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν τοῦ διαβόλου. Έγραψε - γέγραφα. Ομοίως ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καὶ ταῦτα ὁμοῦ πάντα τῆς ἁρμοζούσης ἔτυχον ἑρμηνείας, ἔνθα τό· Καὶ ἐπέθηκαν ἐπάνω Variæ lectiones et notæ. Αὐτῷ, καὶ ἑξῆς ἕως τό· Τότε σταυροῦνται σὺν αὐτῷ δύο λῃσταί, εἷς ἐκ δεξιῶν καὶ εἷς ἐξ εύωνύμων, sic, omissis cæteris, usque ad αὐτῶν τοῦ διαβόλου, ubi signum stelle posuimus, A. Ότι fortasse pluribus displicebit, conjicient - tibus ὥστε, quod recte etiam indicativo jungitur. (») Εt quanquam furas. Ilac pro arbitrio mutavit Hentenius. Quæ vero in fine habct, ea in nullo micorum adduntur.

vester: ecce stat accusatus, non est absolutus, ne βασιλεὺς ὑμῶν, ἰδοὺ ἔστηκεν ὁ κατηγορού förmidetis. Et quanquam littera habeat los, vide, frequenter tamen Scriptura ponit ἴδε pro ιδού, ecce; sicut etiam superius, cum dixit: Ecce, ad duco vobis eum Vers. 15. At illi cum. O incredibilem feritatem ac insaniam! foras (p). Vers. 15. Ait crucifigam? Hoc dixit, quasi subsannaus Christum, ut Judzorum curaret feritatem. Vers. 15. Responderunt - Casarem. Quia Christi regnum repellentes, Cæsaris potestatem elegerunt: pos!modum divina visitatione ac protectione nudati, traditi sunt ad internecionem, idque rursum ipso Pascha die, quo clamaverunt: Non habemus rogem nisi Cæsarem. Vers. 16. Tune — crucifigeretur. Victus eorum instanti contentione. At quibus eum tradidit? Utique contaminatis ac perfidis, seditiosis et homicidis. Vers. 16. Acceperunt - pratorium. Quare sexgesimo septimo juxta Matthæum capite, ubi habetur: Et postquam illuserunt ei, exuerunt eum chlamyde, et induerunt eum vestimentis suis '; ac lege enarrationem. Vers. 17. Atque Vers. 18. crucifixerunt. Ibi horum quoque in sequentibus facta est mentio, dataque explanatio. Ferebat autem crucem in humeris, tanquam strenuus miles lanceam, qua dejecturus erat adversarium. Vers. 18. Et—Jesum. In illo capite eliam de duobus his manifeste dictum est, ubi ponitur: Tunc crucifiguntur cum eo duo latrones, unus a der tris, et alter a sinistris ". Judæi itaque hunc simul cum maleficis crucifigere studuerunt, ut communicatione supplicii bonam hujus famam, mala illorum fana denigraret. Hujus autem gloria in tantum splenduit, ut cum tres penderent, cum stupenda illa signa facta sunt, soli huic omnes illa ascripserint: tantumque abfuit, ut ilJorum participaret suspicionem, ut potius unum eorum ad suam fidem attraxerit, et omne machinamentum in caput Judæorum conversum sit, patremque eorum diabolum, Vers. 19. Scripsit Vers. 22. scripsi. Similiter et hanc pariter omnia in illo capite congruam sortita sunt interpretationem, ubi dicitur: Et posuerunt το Matth. ΣΣΤΙΙ, 31. Malim tollere 6. " ibid. 38. Etiam haec absunt Α. Εις omittit Α. μενος, οὐκ ἀπολέλυται, μὴ δειλιᾶτε. Γνώριμον δὲ πάντως ὅτι τὸ Ιδε πολλάκις ἀντὶ τοῦ Ἰδοὺ τίθησιν ή Γραφή.] Οἱ δὲ – αὐτόν. "Ο μανίας ἀνυπερβλήτου 1 Λέγει - σταυρώσω; [ Τοῦτο εἶπε χλευάζων δῆθεν τὸν Χριστὸν, εἰς θεραπείαν τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀπηνείας. ] Απεκρίθησαν — Καίσαρα. Ἐπεὶ, τὴν τοῦ Χρισ στοῦ βασιλείαν ἀπωσάμενοι, τὴν Καίσαρος ἐξουσίαν είλοντο, λοιπόν, γυμνωθέντες τῆς θείας ἐπισκοπῆς, τοῖς Ῥωμαίοις παρεδόθησαν εἰς πανωλεθρίαν, κατ' αὐτὴν αὖθις τὴν ἡμέραν τοῦ Πάσχα, καθ᾿ ἣν ἐκραύγασαν τό· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα. Τότε σταυρωθῇ. Ηττηθεὶς τῆς ἐνστάσεως αὐτῶν. Τίσι δὲ τοῦτον παρέδωκε; τοῖς Ἰουδαίοις δηλονότι καὶ τοῖς στρατιώταις. Παρέλαβον - πραιτώριον. Ζήτησον εἰς τὸ εξηκοστὸν ἑβδομον κεφάλαιον τοῦ κατὰ Ματθαῖον τό· καὶ ὅτε ἐνέπαιξαν αὐτῷ εξέδυσαν αυτ τὸν τὴν χλαμύδα, καὶ ἐνέδυσαν αὐτὸν τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν. Καὶ ἐσταύρωσαν. Ἐκεῖ καὶ ταῦτα ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἐμνημονεύθησαν καὶ ἐσαφηνίσθησαν. Έφερε δὲ τὸν σταυρὸν ἐπὶ τῶν ὤμων, οἷα τις ἀριστεύς δόρυ, δι' οὗ καταβαλεῖν ἔμελλε τὸν ἐχθρόν. Kal Ἰησοῦν. Ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καὶ περὶ τῶν δύο τούτων ἐῤῥήθη σαφῶς, ἔνθα τό· Τότε σταυροῦνται σὺν αὐτῷ δύο λῃσταλ, εἷς ἐκ δεξιών καὶ εἰς ἐξ ευωνύμων. Οἱ μὲν οὖν Ἰουδαῖοι συσταυρῶσαι τοῦτον τοῖς και κούργοις ἐσπούδασαν, ἵνα τῇ κοινωνίᾳ τῆς πονη ρίας ἡ πονηρὰ ἐκείνων φήμη τὴν ἀγαθὴν τούτου συσκιάσῃ. Ελαμψε δὲ τοσοῦτον ἡ δόξα αὐτοῦ, ὅτι καὶ τῶν τριῶν ὁμοῦ κρεμαμένων, ὅτε τὰ φοβερὰ σημεῖα ἐγίνοντο, μόνῳ τούτῳ ταῦτα πάντες ἐπέγραφον· καὶ οὐ μόνον οὐ μετέσχε τῆς ἐκείνων ὑπολήψεως, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον πρὸς τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν τὸν ἕνα τούτων επεσπάσατο, καὶ τὸ πάν τέχνασμα περιετράπη κατὰ τῆς κεφαλῆς τῶν Ἰου Ο δαίων καὶ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν τοῦ διαβόλου. Έγραψε - γέγραφα. Ομοίως ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καὶ ταῦτα ὁμοῦ πάντα τῆς ἁρμοζούσης ἔτυχον ἑρμηνείας, ἔνθα τό· Καὶ ἐπέθηκαν ἐπάνω Variæ lectiones et notæ. Αὐτῷ, καὶ ἑξῆς ἕως τό· Τότε σταυροῦνται σὺν αὐτῷ δύο λῃσταί, εἷς ἐκ δεξιῶν καὶ εἷς ἐξ εύωνύμων, sic, omissis cæteris, usque ad αὐτῶν τοῦ διαβόλου, ubi signum stelle posuimus, A. Ότι fortasse pluribus displicebit, conjicient - tibus ὥστε, quod recte etiam indicativo jungitur. (») Εt quanquam furas. Ilac pro arbitrio mutavit Hentenius. Quæ vero in fine habct, ea in nullo micorum adduntur.

vester: ecce stat accusatus, non est absolutus, ne βασιλεὺς ὑμῶν, ἰδοὺ ἔστηκεν ὁ κατηγορού förmidetis. Et quanquam littera habeat los, vide, frequenter tamen Scriptura ponit ἴδε pro ιδού, ecce; sicut etiam superius, cum dixit: Ecce, ad duco vobis eum Vers. 15. At illi cum. O incredibilem feritatem ac insaniam! foras (p). Vers. 15. Ait crucifigam? Hoc dixit, quasi subsannaus Christum, ut Judzorum curaret feritatem. Vers. 15. Responderunt - Casarem. Quia Christi regnum repellentes, Cæsaris potestatem elegerunt: pos!modum divina visitatione ac protectione nudati, traditi sunt ad internecionem, idque rursum ipso Pascha die, quo clamaverunt: Non habemus rogem nisi Cæsarem. Vers. 16. Tune — crucifigeretur. Victus eorum instanti contentione. At quibus eum tradidit? Utique contaminatis ac perfidis, seditiosis et homicidis. Vers. 16. Acceperunt - pratorium. Quare sexgesimo septimo juxta Matthæum capite, ubi habetur: Et postquam illuserunt ei, exuerunt eum chlamyde, et induerunt eum vestimentis suis '; ac lege enarrationem. Vers. 17. Atque Vers. 18. crucifixerunt. Ibi horum quoque in sequentibus facta est mentio, dataque explanatio. Ferebat autem crucem in humeris, tanquam strenuus miles lanceam, qua dejecturus erat adversarium. Vers. 18. Et—Jesum. In illo capite eliam de duobus his manifeste dictum est, ubi ponitur: Tunc crucifiguntur cum eo duo latrones, unus a der tris, et alter a sinistris ". Judæi itaque hunc simul cum maleficis crucifigere studuerunt, ut communicatione supplicii bonam hujus famam, mala illorum fana denigraret. Hujus autem gloria in tantum splenduit, ut cum tres penderent, cum stupenda illa signa facta sunt, soli huic omnes illa ascripserint: tantumque abfuit, ut ilJorum participaret suspicionem, ut potius unum eorum ad suam fidem attraxerit, et omne machinamentum in caput Judæorum conversum sit, patremque eorum diabolum, Vers. 19. Scripsit Vers. 22. scripsi. Similiter et hanc pariter omnia in illo capite congruam sortita sunt interpretationem, ubi dicitur: Et posuerunt το Matth. ΣΣΤΙΙ, 31. Malim tollere 6. " ibid. 38. Etiam haec absunt Α. Εις omittit Α. μενος, οὐκ ἀπολέλυται, μὴ δειλιᾶτε. Γνώριμον δὲ πάντως ὅτι τὸ Ιδε πολλάκις ἀντὶ τοῦ Ἰδοὺ τίθησιν ή Γραφή.] Οἱ δὲ – αὐτόν. "Ο μανίας ἀνυπερβλήτου 1 Λέγει - σταυρώσω; [ Τοῦτο εἶπε χλευάζων δῆθεν τὸν Χριστὸν, εἰς θεραπείαν τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀπηνείας. ] Απεκρίθησαν — Καίσαρα. Ἐπεὶ, τὴν τοῦ Χρισ στοῦ βασιλείαν ἀπωσάμενοι, τὴν Καίσαρος ἐξουσίαν είλοντο, λοιπόν, γυμνωθέντες τῆς θείας ἐπισκοπῆς, τοῖς Ῥωμαίοις παρεδόθησαν εἰς πανωλεθρίαν, κατ' αὐτὴν αὖθις τὴν ἡμέραν τοῦ Πάσχα, καθ᾿ ἣν ἐκραύγασαν τό· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα. Τότε σταυρωθῇ. Ηττηθεὶς τῆς ἐνστάσεως αὐτῶν. Τίσι δὲ τοῦτον παρέδωκε; τοῖς Ἰουδαίοις δηλονότι καὶ τοῖς στρατιώταις. Παρέλαβον - πραιτώριον. Ζήτησον εἰς τὸ εξηκοστὸν ἑβδομον κεφάλαιον τοῦ κατὰ Ματθαῖον τό· καὶ ὅτε ἐνέπαιξαν αὐτῷ εξέδυσαν αυτ τὸν τὴν χλαμύδα, καὶ ἐνέδυσαν αὐτὸν τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν. Καὶ ἐσταύρωσαν. Ἐκεῖ καὶ ταῦτα ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἐμνημονεύθησαν καὶ ἐσαφηνίσθησαν. Έφερε δὲ τὸν σταυρὸν ἐπὶ τῶν ὤμων, οἷα τις ἀριστεύς δόρυ, δι' οὗ καταβαλεῖν ἔμελλε τὸν ἐχθρόν. Kal Ἰησοῦν. Ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καὶ περὶ τῶν δύο τούτων ἐῤῥήθη σαφῶς, ἔνθα τό· Τότε σταυροῦνται σὺν αὐτῷ δύο λῃσταλ, εἷς ἐκ δεξιών καὶ εἰς ἐξ ευωνύμων. Οἱ μὲν οὖν Ἰουδαῖοι συσταυρῶσαι τοῦτον τοῖς και κούργοις ἐσπούδασαν, ἵνα τῇ κοινωνίᾳ τῆς πονη ρίας ἡ πονηρὰ ἐκείνων φήμη τὴν ἀγαθὴν τούτου συσκιάσῃ. Ελαμψε δὲ τοσοῦτον ἡ δόξα αὐτοῦ, ὅτι καὶ τῶν τριῶν ὁμοῦ κρεμαμένων, ὅτε τὰ φοβερὰ σημεῖα ἐγίνοντο, μόνῳ τούτῳ ταῦτα πάντες ἐπέγραφον· καὶ οὐ μόνον οὐ μετέσχε τῆς ἐκείνων ὑπολήψεως, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον πρὸς τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν τὸν ἕνα τούτων επεσπάσατο, καὶ τὸ πάν τέχνασμα περιετράπη κατὰ τῆς κεφαλῆς τῶν Ἰου Ο δαίων καὶ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν τοῦ διαβόλου. Έγραψε - γέγραφα. Ομοίως ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ καὶ ταῦτα ὁμοῦ πάντα τῆς ἁρμοζούσης ἔτυχον ἑρμηνείας, ἔνθα τό· Καὶ ἐπέθηκαν ἐπάνω Variæ lectiones et notæ. Αὐτῷ, καὶ ἑξῆς ἕως τό· Τότε σταυροῦνται σὺν αὐτῷ δύο λῃσταί, εἷς ἐκ δεξιῶν καὶ εἷς ἐξ εύωνύμων, sic, omissis cæteris, usque ad αὐτῶν τοῦ διαβόλου, ubi signum stelle posuimus, A. Ότι fortasse pluribus displicebit, conjicient - tibus ὥστε, quod recte etiam indicativo jungitur. (») Εt quanquam furas. Ilac pro arbitrio mutavit Hentenius. Quæ vero in fine habct, ea in nullo micorum adduntur.

CAP. XIX τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ [τὴν αἰτίαν αὐτοῦ γε. super caput ejus causam ipsius scriptam, Hic est res γραμμένην· Οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰου Judæorum 1. δαίων.] Οἱ οὖν στρατιῶται – κλῆρον. Ετι καὶ ταῦτα, Ενθα τόν Σταυρώσαντες δὲ αὐτὸν, διεμερίσαντο τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, βάλλοντες κλῆρον. Καὶ ἀνελλιπῶς ἐκεῖ πάντα διηρμηνεύθησαν Οἱ μὲν οὖν στρατιώται – Μαγδαληνή. Καὶ μὴν μονογενής ἦν ἡ Θεοτόκος· ἀλλ᾽ ἐπεὶ Ἰωσὴφ καὶ Κλοπας ἀδελφοί, ἔθος δὲ παρ᾽ Εβραίοις καὶ τὰς τῶν ἀδελφῶν γυναῖκας ἀδελφὰς προσαγορεύεσθαι διὰ τὴν τῶν ἀνδρῶν ἀδελφότητα, λοιπὸν τὴν σύν νυμφον αὐτῆς, ἀδελφὴν ὠνόμασεν. Αλλ᾽ Ἰωσὴφ μὲν καὶ Κλοπας, οἱ ἄνδρες αὐτῶν, φύσει ἀδελφοί· αὐταὶ δὲ, αἱ τούτων γυναῖκες, ἀγχιστείᾳ ἀδελφοί. Εἰστή κεισαν δὲ παρὰ τῷ σταυρῷ, ἄδειαν εὑροῦσαι την καῦτα. Πρῶτον γὰρ πᾶσαι αἱ μαθήτριας ἀπὸ μα κρόθεν ἐθεώρουν, ὡς οἱ ἄλλοι ἐδίδαξαν εὐαγγελισταί. [ 'Ανάγνωθι ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ τὴν ἐξή γησιν τοῦ· Ο δὲ Ἰησοῦς, πάλιν πράξας φωνῇ μεγάλῃ, ἀφῆκε τὸ πνεῦμα.] Ἰησοῦς — ἠγάπα. Τότε γὰρ καὶ αὐτὸς συμπαρ έστη, τῶν ἐχθρῶν Ἰουδαίων ἤδη ἀναχωρούντων. Λέγει σου. Ηδη ἀποθνήσκων παρατίθεται τὴν μητέρα τῷ μαθητῇ, τὴν ἠγαπημένην τῷ ἡγαπημένῳ, τὴν παρθένον τῷ παρθένω, παιδεύων ἡμᾶς φροντίζειν τῶν γονέων ἄχρις εσχάτης ἀναπνοῆς, δ αν οὐ μόνον οὐκ ἐμποδίζωσιν εἰς ἀρετὴν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον συμφιλοσοφῶσιν ἡμῖν τὰ σωτήρια. [ Οτε μὲν γὰρ ἀκαίρως ἡνώχλει, ἔλεγε· Τι ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; καί· Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου; νῦν δὲ πολλὴν ἐπιδείκνυται φιλοστοργίαν. "Ιδε ὁ υἱός σου, τουτέστιν, οὗτος ἔσται σοι ἀντ᾿ ἐμοῦ· Ιδοὺ ἡ μήτηρ σου, ήγουν, σὺ ἔσῃ ταύτῃ ἀντ᾿ ἐμοῦ, ὀφείλεις, ὡς μητρός σου, ταύτης φροντίζειν. ] Τῆς μὲν οὖν μητρὸς ἐφρόντισε· τὸν δὲ μαθητὴν ἐτίμησε τιμὴν τὴν μεγίστην, καὶ τῆς παραμονῆς τοῦτο μισθὸν τέως δέδωκε. Διατί δὲ μὴ καὶ τῆς ἄλλης ἐφρόντισε γυναικός; Οτι ἐκείνη μὲν εἶχε κηδεμόνα, ἡ δὲ μήτηρ οὐδένα· καὶ ἵνα γνῶμεν ὅτι χρὴ τοὺς τοιούτους γεννήτορας προτιμὴν τῶν ἄλλων ἀνθ' ὧν ἔτεκον, ἀνθ' ὧν ἀνέ θρεψαν ἀνθ' ὧν κυρία δεινὰ πεπόνθασι. ” Matth. xxvi, 37. το ibid. 35. so ibid. 50. Inclusa absunt A. ὦ Vers. 23. Milites ergo—Vers. 24. sortem. Præterea et haec, ubi dicitur: Cumque crucifrisient eum, diviserunt vestimenta ejus”; nam ibi omnia nullo prætermisso enucleata sunt. Vers. 24. Milites itaque-Vers. 95. Magdalene. Atqui unigenita erat Dei Mater: verum Joseph et Clcopas fratres erant. Moris autem erat apud liebraeos, fratrum quoque uxores appellare sorores propter virorum fraternitatem. Itaque eam, quæ pariter cum ea uxor erat (a), sororemn nominavit. Sed Joseph quidem et Cleopas viri earum, natura fraties erant: ipsæ autem eorum uxores, affinitate sorores. Stabant vero juxta crucem, tunc nactæ securitatem: primum enim omnes discipulæ eminus conspiciebant, veluti cateri docuerant evangelista. Lege et eodem capite dicti illius enarrationem: Jesus antem, cum iterum clamasset voce magna, emisil spiritum **. Vers. 26. Jesus-diligebat. Tunc enim et ipse sim mul astabat, cum jam hostes Judæi discederent. Vers. 26. Dicit — Vers. 27. tua. Jam moriens Matrem commendat discipulo, summe dilecta', masime dilecto: Virginem virgini: instruens nos, ul curam habeamus parentum ad extremum usque spiritum, quando non solum non sunt ad virutem impedimento, imo potius nobiscum ad salutaria exercentur (r). Nam quando intempestive molesta erat, dicebat: Quid mihi et tibi est, mulier ^? et: Qua est maler mea s? Nunc vero magnum demon. strat amorem: Ecce filius tuus, hoc est, bic meo loco tibi erit. Ecce mater tua, sive, tu eris ei pro me; oportet te hujus sicut matris habere curam. Matris itaque curam habuit, discipulum vero honore maximo honoravit, ac interim hanc longanimitatis (s) dedit mercedem. Quare autem alterius quoque mulieris curam non habuit? Quia illa procuratorem habebat, mater vero neminem: et, ut sciamus quod oporteat bujusmodi parentes prie cæteris honorare, quia pepererunt, quia aluerunt, quia mille pericula passi sunt. es Joan. 11, 4. * Matth. xi, 48. Variæ lectiones et notæ. Γρ. διηυκρινήθησαν. In marg. Β. Διηυκρινή θησαν, in contextu label A. Atque ita fortasse Hentenius reperit. Inclusa desunt Α. Εμποδίζουσιν Α. (q) Qua parter—eral. Σύννυμφον nunc appellat afinem, την κατ' ἐπιγαμίαν συγγενή. (r)"Ad_salutaria exercentur. Salutaria tractant (salutari et evangelicæ doctrinæ vitæque Christianæ dant operam). Inclusa absunt A. Τοῦτον videtur legisse llentenius. Εθρεψαν A. Hoc est alere, ut habet Hentenius istud educare; quanquam simplex ita ctiam accipitur. {s) Longanimitatis. Παραμονή Joannis est, quod captum, abductum ac cuci affixum Christum fuerat secutus, cum reliqui discipuli cum deseruissent. Ergo perseverantia, constantia.

CAP. XIX τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ [τὴν αἰτίαν αὐτοῦ γε. super caput ejus causam ipsius scriptam, Hic est res γραμμένην· Οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰου Judæorum 1. δαίων.] Οἱ οὖν στρατιῶται – κλῆρον. Ετι καὶ ταῦτα, Ενθα τόν Σταυρώσαντες δὲ αὐτὸν, διεμερίσαντο τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, βάλλοντες κλῆρον. Καὶ ἀνελλιπῶς ἐκεῖ πάντα διηρμηνεύθησαν Οἱ μὲν οὖν στρατιώται – Μαγδαληνή. Καὶ μὴν μονογενής ἦν ἡ Θεοτόκος· ἀλλ᾽ ἐπεὶ Ἰωσὴφ καὶ Κλοπας ἀδελφοί, ἔθος δὲ παρ᾽ Εβραίοις καὶ τὰς τῶν ἀδελφῶν γυναῖκας ἀδελφὰς προσαγορεύεσθαι διὰ τὴν τῶν ἀνδρῶν ἀδελφότητα, λοιπὸν τὴν σύν νυμφον αὐτῆς, ἀδελφὴν ὠνόμασεν. Αλλ᾽ Ἰωσὴφ μὲν καὶ Κλοπας, οἱ ἄνδρες αὐτῶν, φύσει ἀδελφοί· αὐταὶ δὲ, αἱ τούτων γυναῖκες, ἀγχιστείᾳ ἀδελφοί. Εἰστή κεισαν δὲ παρὰ τῷ σταυρῷ, ἄδειαν εὑροῦσαι την καῦτα. Πρῶτον γὰρ πᾶσαι αἱ μαθήτριας ἀπὸ μα κρόθεν ἐθεώρουν, ὡς οἱ ἄλλοι ἐδίδαξαν εὐαγγελισταί. [ 'Ανάγνωθι ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ τὴν ἐξή γησιν τοῦ· Ο δὲ Ἰησοῦς, πάλιν πράξας φωνῇ μεγάλῃ, ἀφῆκε τὸ πνεῦμα.] Ἰησοῦς — ἠγάπα. Τότε γὰρ καὶ αὐτὸς συμπαρ έστη, τῶν ἐχθρῶν Ἰουδαίων ἤδη ἀναχωρούντων. Λέγει σου. Ηδη ἀποθνήσκων παρατίθεται τὴν μητέρα τῷ μαθητῇ, τὴν ἠγαπημένην τῷ ἡγαπημένῳ, τὴν παρθένον τῷ παρθένω, παιδεύων ἡμᾶς φροντίζειν τῶν γονέων ἄχρις εσχάτης ἀναπνοῆς, δ αν οὐ μόνον οὐκ ἐμποδίζωσιν εἰς ἀρετὴν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον συμφιλοσοφῶσιν ἡμῖν τὰ σωτήρια. [ Οτε μὲν γὰρ ἀκαίρως ἡνώχλει, ἔλεγε· Τι ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; καί· Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου; νῦν δὲ πολλὴν ἐπιδείκνυται φιλοστοργίαν. "Ιδε ὁ υἱός σου, τουτέστιν, οὗτος ἔσται σοι ἀντ᾿ ἐμοῦ· Ιδοὺ ἡ μήτηρ σου, ήγουν, σὺ ἔσῃ ταύτῃ ἀντ᾿ ἐμοῦ, ὀφείλεις, ὡς μητρός σου, ταύτης φροντίζειν. ] Τῆς μὲν οὖν μητρὸς ἐφρόντισε· τὸν δὲ μαθητὴν ἐτίμησε τιμὴν τὴν μεγίστην, καὶ τῆς παραμονῆς τοῦτο μισθὸν τέως δέδωκε. Διατί δὲ μὴ καὶ τῆς ἄλλης ἐφρόντισε γυναικός; Οτι ἐκείνη μὲν εἶχε κηδεμόνα, ἡ δὲ μήτηρ οὐδένα· καὶ ἵνα γνῶμεν ὅτι χρὴ τοὺς τοιούτους γεννήτορας προτιμὴν τῶν ἄλλων ἀνθ' ὧν ἔτεκον, ἀνθ' ὧν ἀνέ θρεψαν ἀνθ' ὧν κυρία δεινὰ πεπόνθασι. ” Matth. xxvi, 37. το ibid. 35. so ibid. 50. Inclusa absunt A. ὦ Vers. 23. Milites ergo—Vers. 24. sortem. Præterea et haec, ubi dicitur: Cumque crucifrisient eum, diviserunt vestimenta ejus”; nam ibi omnia nullo prætermisso enucleata sunt. Vers. 24. Milites itaque-Vers. 95. Magdalene. Atqui unigenita erat Dei Mater: verum Joseph et Clcopas fratres erant. Moris autem erat apud liebraeos, fratrum quoque uxores appellare sorores propter virorum fraternitatem. Itaque eam, quæ pariter cum ea uxor erat (a), sororemn nominavit. Sed Joseph quidem et Cleopas viri earum, natura fraties erant: ipsæ autem eorum uxores, affinitate sorores. Stabant vero juxta crucem, tunc nactæ securitatem: primum enim omnes discipulæ eminus conspiciebant, veluti cateri docuerant evangelista. Lege et eodem capite dicti illius enarrationem: Jesus antem, cum iterum clamasset voce magna, emisil spiritum **. Vers. 26. Jesus-diligebat. Tunc enim et ipse sim mul astabat, cum jam hostes Judæi discederent. Vers. 26. Dicit — Vers. 27. tua. Jam moriens Matrem commendat discipulo, summe dilecta', masime dilecto: Virginem virgini: instruens nos, ul curam habeamus parentum ad extremum usque spiritum, quando non solum non sunt ad virutem impedimento, imo potius nobiscum ad salutaria exercentur (r). Nam quando intempestive molesta erat, dicebat: Quid mihi et tibi est, mulier ^? et: Qua est maler mea s? Nunc vero magnum demon. strat amorem: Ecce filius tuus, hoc est, bic meo loco tibi erit. Ecce mater tua, sive, tu eris ei pro me; oportet te hujus sicut matris habere curam. Matris itaque curam habuit, discipulum vero honore maximo honoravit, ac interim hanc longanimitatis (s) dedit mercedem. Quare autem alterius quoque mulieris curam non habuit? Quia illa procuratorem habebat, mater vero neminem: et, ut sciamus quod oporteat bujusmodi parentes prie cæteris honorare, quia pepererunt, quia aluerunt, quia mille pericula passi sunt. es Joan. 11, 4. * Matth. xi, 48. Variæ lectiones et notæ. Γρ. διηυκρινήθησαν. In marg. Β. Διηυκρινή θησαν, in contextu label A. Atque ita fortasse Hentenius reperit. Inclusa desunt Α. Εμποδίζουσιν Α. (q) Qua parter—eral. Σύννυμφον nunc appellat afinem, την κατ' ἐπιγαμίαν συγγενή. (r)"Ad_salutaria exercentur. Salutaria tractant (salutari et evangelicæ doctrinæ vitæque Christianæ dant operam). Inclusa absunt A. Τοῦτον videtur legisse llentenius. Εθρεψαν A. Hoc est alere, ut habet Hentenius istud educare; quanquam simplex ita ctiam accipitur. {s) Longanimitatis. Παραμονή Joannis est, quod captum, abductum ac cuci affixum Christum fuerat secutus, cum reliqui discipuli cum deseruissent. Ergo perseverantia, constantia.

CAP. XIX τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ [τὴν αἰτίαν αὐτοῦ γε. super caput ejus causam ipsius scriptam, Hic est res γραμμένην· Οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰου Judæorum 1. δαίων.] Οἱ οὖν στρατιῶται – κλῆρον. Ετι καὶ ταῦτα, Ενθα τόν Σταυρώσαντες δὲ αὐτὸν, διεμερίσαντο τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, βάλλοντες κλῆρον. Καὶ ἀνελλιπῶς ἐκεῖ πάντα διηρμηνεύθησαν Οἱ μὲν οὖν στρατιώται – Μαγδαληνή. Καὶ μὴν μονογενής ἦν ἡ Θεοτόκος· ἀλλ᾽ ἐπεὶ Ἰωσὴφ καὶ Κλοπας ἀδελφοί, ἔθος δὲ παρ᾽ Εβραίοις καὶ τὰς τῶν ἀδελφῶν γυναῖκας ἀδελφὰς προσαγορεύεσθαι διὰ τὴν τῶν ἀνδρῶν ἀδελφότητα, λοιπὸν τὴν σύν νυμφον αὐτῆς, ἀδελφὴν ὠνόμασεν. Αλλ᾽ Ἰωσὴφ μὲν καὶ Κλοπας, οἱ ἄνδρες αὐτῶν, φύσει ἀδελφοί· αὐταὶ δὲ, αἱ τούτων γυναῖκες, ἀγχιστείᾳ ἀδελφοί. Εἰστή κεισαν δὲ παρὰ τῷ σταυρῷ, ἄδειαν εὑροῦσαι την καῦτα. Πρῶτον γὰρ πᾶσαι αἱ μαθήτριας ἀπὸ μα κρόθεν ἐθεώρουν, ὡς οἱ ἄλλοι ἐδίδαξαν εὐαγγελισταί. [ 'Ανάγνωθι ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ τὴν ἐξή γησιν τοῦ· Ο δὲ Ἰησοῦς, πάλιν πράξας φωνῇ μεγάλῃ, ἀφῆκε τὸ πνεῦμα.] Ἰησοῦς — ἠγάπα. Τότε γὰρ καὶ αὐτὸς συμπαρ έστη, τῶν ἐχθρῶν Ἰουδαίων ἤδη ἀναχωρούντων. Λέγει σου. Ηδη ἀποθνήσκων παρατίθεται τὴν μητέρα τῷ μαθητῇ, τὴν ἠγαπημένην τῷ ἡγαπημένῳ, τὴν παρθένον τῷ παρθένω, παιδεύων ἡμᾶς φροντίζειν τῶν γονέων ἄχρις εσχάτης ἀναπνοῆς, δ αν οὐ μόνον οὐκ ἐμποδίζωσιν εἰς ἀρετὴν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον συμφιλοσοφῶσιν ἡμῖν τὰ σωτήρια. [ Οτε μὲν γὰρ ἀκαίρως ἡνώχλει, ἔλεγε· Τι ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; καί· Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου; νῦν δὲ πολλὴν ἐπιδείκνυται φιλοστοργίαν. "Ιδε ὁ υἱός σου, τουτέστιν, οὗτος ἔσται σοι ἀντ᾿ ἐμοῦ· Ιδοὺ ἡ μήτηρ σου, ήγουν, σὺ ἔσῃ ταύτῃ ἀντ᾿ ἐμοῦ, ὀφείλεις, ὡς μητρός σου, ταύτης φροντίζειν. ] Τῆς μὲν οὖν μητρὸς ἐφρόντισε· τὸν δὲ μαθητὴν ἐτίμησε τιμὴν τὴν μεγίστην, καὶ τῆς παραμονῆς τοῦτο μισθὸν τέως δέδωκε. Διατί δὲ μὴ καὶ τῆς ἄλλης ἐφρόντισε γυναικός; Οτι ἐκείνη μὲν εἶχε κηδεμόνα, ἡ δὲ μήτηρ οὐδένα· καὶ ἵνα γνῶμεν ὅτι χρὴ τοὺς τοιούτους γεννήτορας προτιμὴν τῶν ἄλλων ἀνθ' ὧν ἔτεκον, ἀνθ' ὧν ἀνέ θρεψαν ἀνθ' ὧν κυρία δεινὰ πεπόνθασι. ” Matth. xxvi, 37. το ibid. 35. so ibid. 50. Inclusa absunt A. ὦ Vers. 23. Milites ergo—Vers. 24. sortem. Præterea et haec, ubi dicitur: Cumque crucifrisient eum, diviserunt vestimenta ejus”; nam ibi omnia nullo prætermisso enucleata sunt. Vers. 24. Milites itaque-Vers. 95. Magdalene. Atqui unigenita erat Dei Mater: verum Joseph et Clcopas fratres erant. Moris autem erat apud liebraeos, fratrum quoque uxores appellare sorores propter virorum fraternitatem. Itaque eam, quæ pariter cum ea uxor erat (a), sororemn nominavit. Sed Joseph quidem et Cleopas viri earum, natura fraties erant: ipsæ autem eorum uxores, affinitate sorores. Stabant vero juxta crucem, tunc nactæ securitatem: primum enim omnes discipulæ eminus conspiciebant, veluti cateri docuerant evangelista. Lege et eodem capite dicti illius enarrationem: Jesus antem, cum iterum clamasset voce magna, emisil spiritum **. Vers. 26. Jesus-diligebat. Tunc enim et ipse sim mul astabat, cum jam hostes Judæi discederent. Vers. 26. Dicit — Vers. 27. tua. Jam moriens Matrem commendat discipulo, summe dilecta', masime dilecto: Virginem virgini: instruens nos, ul curam habeamus parentum ad extremum usque spiritum, quando non solum non sunt ad virutem impedimento, imo potius nobiscum ad salutaria exercentur (r). Nam quando intempestive molesta erat, dicebat: Quid mihi et tibi est, mulier ^? et: Qua est maler mea s? Nunc vero magnum demon. strat amorem: Ecce filius tuus, hoc est, bic meo loco tibi erit. Ecce mater tua, sive, tu eris ei pro me; oportet te hujus sicut matris habere curam. Matris itaque curam habuit, discipulum vero honore maximo honoravit, ac interim hanc longanimitatis (s) dedit mercedem. Quare autem alterius quoque mulieris curam non habuit? Quia illa procuratorem habebat, mater vero neminem: et, ut sciamus quod oporteat bujusmodi parentes prie cæteris honorare, quia pepererunt, quia aluerunt, quia mille pericula passi sunt. es Joan. 11, 4. * Matth. xi, 48. Variæ lectiones et notæ. Γρ. διηυκρινήθησαν. In marg. Β. Διηυκρινή θησαν, in contextu label A. Atque ita fortasse Hentenius reperit. Inclusa desunt Α. Εμποδίζουσιν Α. (q) Qua parter—eral. Σύννυμφον nunc appellat afinem, την κατ' ἐπιγαμίαν συγγενή. (r)"Ad_salutaria exercentur. Salutaria tractant (salutari et evangelicæ doctrinæ vitæque Christianæ dant operam). Inclusa absunt A. Τοῦτον videtur legisse llentenius. Εθρεψαν A. Hoc est alere, ut habet Hentenius istud educare; quanquam simplex ita ctiam accipitur. {s) Longanimitatis. Παραμονή Joannis est, quod captum, abductum ac cuci affixum Christum fuerat secutus, cum reliqui discipuli cum deseruissent. Ergo perseverantia, constantia.

Σκόπε: δὲ πῶς πρὸ μὲν τοῦ πάθους ἡγωνία, νῦν ἐδ ἀταράχως διαλέγεται· ἐκεῖ μὲν γὰρ ἡ τῆς φύσεως ἀσθένεια, ἐνταῦθα δὲ ἡ τῆς ὑπομονῆς περιουσία φαίνεται. [ Ωσπερ γὰρ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς μίξεως τῶν σωμάτων, καίτοι σφοδρὰν ἡμῖν ἐναπαρεῖσαν πρὸς διαδοχὴν τοῦ γένους, φιλοσοφοῦντες μας ραίνομεν· οὕτω καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ζωῆς, καίτοι πολλὴν ἡμῖν ἐντεθεῖσαν πρὸς τὸ μὴ ἀναιρεῖν ἑαυτούς, φιλοσοφοῦντες ἀμβλύνομεν· καὶ λοιπὸν ὁ ἐκ φιλοζωίας τάραχος ὑπὸ φιλοσοφίας καταστέλο λεται, καὶ οὕτω προσγίνεται τὸ περιγίνεσθαι τῶν Εκινών. Considera autem, quod ante passionem quidem vehementer angebatur, nunc vero sine turbatione alloquitur: siquidem ibi naturæ infirmitas, hie autem patientis vehementia apparet. Quemadmodum enim concupiscentiam commistionis corporum, licet vehementer nobis ad successionem generis insitam, philosophim dediti exstinguimus: ita quoque vitæ cupiditatem, quanquam plurimam, ne nos ipsos interimanus, nobis inditam, philosophiam sequentes Christianam frangimus: et tunc turbatio. quæ ex nimio vile amore procedebat, a philosophia Christiana supprimitur, ac ita &t ut vincantur pericula. Nihil autem amplius testamento cavit (x). partim quidem, propter temporis angustiam: partim autem, quia temporale quidem nihil habuit, de spiritualibus vero prius communiter omnibus præceperat. Vers. 27. Et plum. Vers. 28. Postea sua. Juxta magistri præce- · consummala essent. Reliqua omnia, quæ suæ erant dispensationis. Vers. 28. Ut-Vers. 29. ori ejus. Nam solum hoc reliquum erat. Scripturam autem dicit Davidicam, que ait: £; dederunt in escam meam fel, et ad sitim meam polaverunt me aceto ". ° Οὐδὲν δὲ πλεῖον ἐπέσκηψε, τοῦτο μὲν διὰ τὸ στενών τοῦ καιροῦ, τοῦτο δὲ καὶ τὸ διὰ βιωτικὸν μὲν μηδὲν ἔχειν, περὶ δὲ τῶν πνευματικών προεντετα σθαι κοινῇ πᾶσιν. ] Καὶ — ίδια. Κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ διδα σκάλου. Μετὰ τοῦτο οικονομίας. τετέλεσται. Πάντα τάλλα, τὰ τῆς Ἵνα αὐτοῦ τῷ στόματι. Τοῦτο γάρ μόνον ἔτι ἐνέλειπε. Γραφὴν δὲ λέγει τὴν Δαυϊτικὴν, τό Καὶ ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. | Quære autem prædicto capite sententiam illam: Ζήτησον δὲ ἐν τῷ προδιαληφθέντι κεφαλαίῳ τό Dederunt ei ad bibendum acetum cum felle mistum"; *Εδωκαν αὐτῷ πιεῖν ὄξος μετὰ χολῆς μεμιγμέ et lege, quæ ibi dicta sunt. Hyssopo vero appositam, την· καὶ ἀνάγνωθι τὰ ῥηθέντα ἐκεῖ. Ὑσσώπῳ δὲ sive byssopi arundini, quam ad manum repererunt: περιθέντες, εἴτουν ὑσσώπου καλάμῳ, προχείρως idque propter crucis altitudinem (»). Illudebant autem ei offerentes acetum. Vers. 30. Cum numeris completa sunt omnia, sic, ut jam nihil deficial. consummatum est. Omnibus Vers. 30. Ει — spiritum. Non, postquam exspiravit, caput inclinavit, quod in nobis accidit: sed postquan) inclinavit caput, exspiravit: ut discamus quod, quando voluit, mortuus est, cum omnia consummata essent, tunc spiritum in manus Patris tradidit, veluti signifcavit Lucas-octogesimo primo capite, et in eo lege illius sententia interpretationem: Et clamans voce magna Jesus, ait: Pater, in manuɛ tuas commendabo spiritum meum Vers. 31. Igitur Judai Sabbati. In cujusque cruce. Nam quia Parasceve erat, si tunc non tollebantur, futurum erat ut et Sabbato in cruce rema8s Psel. Lavuli, 22. Inclusa absunt A. εὑρεθέντι, διὰ τὸ ὕψος τοῦ σταυροῦ. Ενέπαιζον δὲ αὐτῷ, προσφέροντες όξος. Οτε λείπει. τετέλεσται. Απήρεισται, οὐδὲν ἐξΚαὶ — πνεῦμα. Οὐκ, ἐπειδὴ ἐξέπνευσεν, ἔκλινε τὴν κεφαλὴν, ὅπερ ἐφ' ἡμῶν γίνεται· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἔκλινε τὴν κεφαλὴν, ἐξέπνευσεν, ἵνα μάθωμεν ὅτι, ὅτι ἠθέλησε, τότε ἀπέθανεν ὅτι πάντα στελέ σθησαν, τότε παρέδωκε τὸ πνεῦμα εἰς χεῖρας τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐδήλωσεν ὁ Λουκᾶς ἐν τῷ ὀγδοηκοστῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ, [ καὶ ἀνάγνωθι ἐν αὐτῷ τὴν ερμηνείαν τοῦ· Καὶ φωνήσας φωνῇ μεγάλη δ Ἰησοῦς, εἶπε· Πάτερ, εἰς χεῖρας σου παραθή σομαι τὸ πνεῦμά μου. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι Σαββάτου. Ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ἑκάστου. Ἐπεὶ γὰρ παρασκευὴ ἦν, εἰ μὴ τότε ήρθησαν, ἔμελλον μένειν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ καὶ·. α * Matth. xxvii, 34. 6. Luc. ΧΧΙΙΙ, 46. Variæ lectiones et notæ. Malim, ordine inverso, καὶ διὰ τό. Κατ' ἐντολήν Α. Philosophia dediti. Per philosophiam Christiapam. Φιλοσοφείν nunc est compescere libidinem. (n) Testamento cavit. Jussit, mandavit. (*) Idque propter crucis altitudinem. Scilicet Inclusa absunt A. Inclusa absunt A. spongiam ideo arundini imposuerunt, ut ita facilíus pendentis in cruce ori admovere cam possent, quod solis manibus fieri non poterat.

Σκόπε: δὲ πῶς πρὸ μὲν τοῦ πάθους ἡγωνία, νῦν ἐδ ἀταράχως διαλέγεται· ἐκεῖ μὲν γὰρ ἡ τῆς φύσεως ἀσθένεια, ἐνταῦθα δὲ ἡ τῆς ὑπομονῆς περιουσία φαίνεται. [ Ωσπερ γὰρ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς μίξεως τῶν σωμάτων, καίτοι σφοδρὰν ἡμῖν ἐναπαρεῖσαν πρὸς διαδοχὴν τοῦ γένους, φιλοσοφοῦντες μας ραίνομεν· οὕτω καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ζωῆς, καίτοι πολλὴν ἡμῖν ἐντεθεῖσαν πρὸς τὸ μὴ ἀναιρεῖν ἑαυτούς, φιλοσοφοῦντες ἀμβλύνομεν· καὶ λοιπὸν ὁ ἐκ φιλοζωίας τάραχος ὑπὸ φιλοσοφίας καταστέλο λεται, καὶ οὕτω προσγίνεται τὸ περιγίνεσθαι τῶν Εκινών. Considera autem, quod ante passionem quidem vehementer angebatur, nunc vero sine turbatione alloquitur: siquidem ibi naturæ infirmitas, hie autem patientis vehementia apparet. Quemadmodum enim concupiscentiam commistionis corporum, licet vehementer nobis ad successionem generis insitam, philosophim dediti exstinguimus: ita quoque vitæ cupiditatem, quanquam plurimam, ne nos ipsos interimanus, nobis inditam, philosophiam sequentes Christianam frangimus: et tunc turbatio. quæ ex nimio vile amore procedebat, a philosophia Christiana supprimitur, ac ita &t ut vincantur pericula. Nihil autem amplius testamento cavit (x). partim quidem, propter temporis angustiam: partim autem, quia temporale quidem nihil habuit, de spiritualibus vero prius communiter omnibus præceperat. Vers. 27. Et plum. Vers. 28. Postea sua. Juxta magistri præce- · consummala essent. Reliqua omnia, quæ suæ erant dispensationis. Vers. 28. Ut-Vers. 29. ori ejus. Nam solum hoc reliquum erat. Scripturam autem dicit Davidicam, que ait: £; dederunt in escam meam fel, et ad sitim meam polaverunt me aceto ". ° Οὐδὲν δὲ πλεῖον ἐπέσκηψε, τοῦτο μὲν διὰ τὸ στενών τοῦ καιροῦ, τοῦτο δὲ καὶ τὸ διὰ βιωτικὸν μὲν μηδὲν ἔχειν, περὶ δὲ τῶν πνευματικών προεντετα σθαι κοινῇ πᾶσιν. ] Καὶ — ίδια. Κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ διδα σκάλου. Μετὰ τοῦτο οικονομίας. τετέλεσται. Πάντα τάλλα, τὰ τῆς Ἵνα αὐτοῦ τῷ στόματι. Τοῦτο γάρ μόνον ἔτι ἐνέλειπε. Γραφὴν δὲ λέγει τὴν Δαυϊτικὴν, τό Καὶ ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. | Quære autem prædicto capite sententiam illam: Ζήτησον δὲ ἐν τῷ προδιαληφθέντι κεφαλαίῳ τό Dederunt ei ad bibendum acetum cum felle mistum"; *Εδωκαν αὐτῷ πιεῖν ὄξος μετὰ χολῆς μεμιγμέ et lege, quæ ibi dicta sunt. Hyssopo vero appositam, την· καὶ ἀνάγνωθι τὰ ῥηθέντα ἐκεῖ. Ὑσσώπῳ δὲ sive byssopi arundini, quam ad manum repererunt: περιθέντες, εἴτουν ὑσσώπου καλάμῳ, προχείρως idque propter crucis altitudinem (»). Illudebant autem ei offerentes acetum. Vers. 30. Cum numeris completa sunt omnia, sic, ut jam nihil deficial. consummatum est. Omnibus Vers. 30. Ει — spiritum. Non, postquam exspiravit, caput inclinavit, quod in nobis accidit: sed postquan) inclinavit caput, exspiravit: ut discamus quod, quando voluit, mortuus est, cum omnia consummata essent, tunc spiritum in manus Patris tradidit, veluti signifcavit Lucas-octogesimo primo capite, et in eo lege illius sententia interpretationem: Et clamans voce magna Jesus, ait: Pater, in manuɛ tuas commendabo spiritum meum Vers. 31. Igitur Judai Sabbati. In cujusque cruce. Nam quia Parasceve erat, si tunc non tollebantur, futurum erat ut et Sabbato in cruce rema8s Psel. Lavuli, 22. Inclusa absunt A. εὑρεθέντι, διὰ τὸ ὕψος τοῦ σταυροῦ. Ενέπαιζον δὲ αὐτῷ, προσφέροντες όξος. Οτε λείπει. τετέλεσται. Απήρεισται, οὐδὲν ἐξΚαὶ — πνεῦμα. Οὐκ, ἐπειδὴ ἐξέπνευσεν, ἔκλινε τὴν κεφαλὴν, ὅπερ ἐφ' ἡμῶν γίνεται· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἔκλινε τὴν κεφαλὴν, ἐξέπνευσεν, ἵνα μάθωμεν ὅτι, ὅτι ἠθέλησε, τότε ἀπέθανεν ὅτι πάντα στελέ σθησαν, τότε παρέδωκε τὸ πνεῦμα εἰς χεῖρας τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐδήλωσεν ὁ Λουκᾶς ἐν τῷ ὀγδοηκοστῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ, [ καὶ ἀνάγνωθι ἐν αὐτῷ τὴν ερμηνείαν τοῦ· Καὶ φωνήσας φωνῇ μεγάλη δ Ἰησοῦς, εἶπε· Πάτερ, εἰς χεῖρας σου παραθή σομαι τὸ πνεῦμά μου. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι Σαββάτου. Ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ἑκάστου. Ἐπεὶ γὰρ παρασκευὴ ἦν, εἰ μὴ τότε ήρθησαν, ἔμελλον μένειν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ καὶ·. α * Matth. xxvii, 34. 6. Luc. ΧΧΙΙΙ, 46. Variæ lectiones et notæ. Malim, ordine inverso, καὶ διὰ τό. Κατ' ἐντολήν Α. Philosophia dediti. Per philosophiam Christiapam. Φιλοσοφείν nunc est compescere libidinem. (n) Testamento cavit. Jussit, mandavit. (*) Idque propter crucis altitudinem. Scilicet Inclusa absunt A. Inclusa absunt A. spongiam ideo arundini imposuerunt, ut ita facilíus pendentis in cruce ori admovere cam possent, quod solis manibus fieri non poterat.

Σκόπε: δὲ πῶς πρὸ μὲν τοῦ πάθους ἡγωνία, νῦν ἐδ ἀταράχως διαλέγεται· ἐκεῖ μὲν γὰρ ἡ τῆς φύσεως ἀσθένεια, ἐνταῦθα δὲ ἡ τῆς ὑπομονῆς περιουσία φαίνεται. [ Ωσπερ γὰρ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς μίξεως τῶν σωμάτων, καίτοι σφοδρὰν ἡμῖν ἐναπαρεῖσαν πρὸς διαδοχὴν τοῦ γένους, φιλοσοφοῦντες μας ραίνομεν· οὕτω καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ζωῆς, καίτοι πολλὴν ἡμῖν ἐντεθεῖσαν πρὸς τὸ μὴ ἀναιρεῖν ἑαυτούς, φιλοσοφοῦντες ἀμβλύνομεν· καὶ λοιπὸν ὁ ἐκ φιλοζωίας τάραχος ὑπὸ φιλοσοφίας καταστέλο λεται, καὶ οὕτω προσγίνεται τὸ περιγίνεσθαι τῶν Εκινών. Considera autem, quod ante passionem quidem vehementer angebatur, nunc vero sine turbatione alloquitur: siquidem ibi naturæ infirmitas, hie autem patientis vehementia apparet. Quemadmodum enim concupiscentiam commistionis corporum, licet vehementer nobis ad successionem generis insitam, philosophim dediti exstinguimus: ita quoque vitæ cupiditatem, quanquam plurimam, ne nos ipsos interimanus, nobis inditam, philosophiam sequentes Christianam frangimus: et tunc turbatio. quæ ex nimio vile amore procedebat, a philosophia Christiana supprimitur, ac ita &t ut vincantur pericula. Nihil autem amplius testamento cavit (x). partim quidem, propter temporis angustiam: partim autem, quia temporale quidem nihil habuit, de spiritualibus vero prius communiter omnibus præceperat. Vers. 27. Et plum. Vers. 28. Postea sua. Juxta magistri præce- · consummala essent. Reliqua omnia, quæ suæ erant dispensationis. Vers. 28. Ut-Vers. 29. ori ejus. Nam solum hoc reliquum erat. Scripturam autem dicit Davidicam, que ait: £; dederunt in escam meam fel, et ad sitim meam polaverunt me aceto ". ° Οὐδὲν δὲ πλεῖον ἐπέσκηψε, τοῦτο μὲν διὰ τὸ στενών τοῦ καιροῦ, τοῦτο δὲ καὶ τὸ διὰ βιωτικὸν μὲν μηδὲν ἔχειν, περὶ δὲ τῶν πνευματικών προεντετα σθαι κοινῇ πᾶσιν. ] Καὶ — ίδια. Κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ διδα σκάλου. Μετὰ τοῦτο οικονομίας. τετέλεσται. Πάντα τάλλα, τὰ τῆς Ἵνα αὐτοῦ τῷ στόματι. Τοῦτο γάρ μόνον ἔτι ἐνέλειπε. Γραφὴν δὲ λέγει τὴν Δαυϊτικὴν, τό Καὶ ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. | Quære autem prædicto capite sententiam illam: Ζήτησον δὲ ἐν τῷ προδιαληφθέντι κεφαλαίῳ τό Dederunt ei ad bibendum acetum cum felle mistum"; *Εδωκαν αὐτῷ πιεῖν ὄξος μετὰ χολῆς μεμιγμέ et lege, quæ ibi dicta sunt. Hyssopo vero appositam, την· καὶ ἀνάγνωθι τὰ ῥηθέντα ἐκεῖ. Ὑσσώπῳ δὲ sive byssopi arundini, quam ad manum repererunt: περιθέντες, εἴτουν ὑσσώπου καλάμῳ, προχείρως idque propter crucis altitudinem (»). Illudebant autem ei offerentes acetum. Vers. 30. Cum numeris completa sunt omnia, sic, ut jam nihil deficial. consummatum est. Omnibus Vers. 30. Ει — spiritum. Non, postquam exspiravit, caput inclinavit, quod in nobis accidit: sed postquan) inclinavit caput, exspiravit: ut discamus quod, quando voluit, mortuus est, cum omnia consummata essent, tunc spiritum in manus Patris tradidit, veluti signifcavit Lucas-octogesimo primo capite, et in eo lege illius sententia interpretationem: Et clamans voce magna Jesus, ait: Pater, in manuɛ tuas commendabo spiritum meum Vers. 31. Igitur Judai Sabbati. In cujusque cruce. Nam quia Parasceve erat, si tunc non tollebantur, futurum erat ut et Sabbato in cruce rema8s Psel. Lavuli, 22. Inclusa absunt A. εὑρεθέντι, διὰ τὸ ὕψος τοῦ σταυροῦ. Ενέπαιζον δὲ αὐτῷ, προσφέροντες όξος. Οτε λείπει. τετέλεσται. Απήρεισται, οὐδὲν ἐξΚαὶ — πνεῦμα. Οὐκ, ἐπειδὴ ἐξέπνευσεν, ἔκλινε τὴν κεφαλὴν, ὅπερ ἐφ' ἡμῶν γίνεται· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἔκλινε τὴν κεφαλὴν, ἐξέπνευσεν, ἵνα μάθωμεν ὅτι, ὅτι ἠθέλησε, τότε ἀπέθανεν ὅτι πάντα στελέ σθησαν, τότε παρέδωκε τὸ πνεῦμα εἰς χεῖρας τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐδήλωσεν ὁ Λουκᾶς ἐν τῷ ὀγδοηκοστῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ, [ καὶ ἀνάγνωθι ἐν αὐτῷ τὴν ερμηνείαν τοῦ· Καὶ φωνήσας φωνῇ μεγάλη δ Ἰησοῦς, εἶπε· Πάτερ, εἰς χεῖρας σου παραθή σομαι τὸ πνεῦμά μου. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι Σαββάτου. Ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ἑκάστου. Ἐπεὶ γὰρ παρασκευὴ ἦν, εἰ μὴ τότε ήρθησαν, ἔμελλον μένειν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ καὶ·. α * Matth. xxvii, 34. 6. Luc. ΧΧΙΙΙ, 46. Variæ lectiones et notæ. Malim, ordine inverso, καὶ διὰ τό. Κατ' ἐντολήν Α. Philosophia dediti. Per philosophiam Christiapam. Φιλοσοφείν nunc est compescere libidinem. (n) Testamento cavit. Jussit, mandavit. (*) Idque propter crucis altitudinem. Scilicet Inclusa absunt A. Inclusa absunt A. spongiam ideo arundini imposuerunt, ut ita facilíus pendentis in cruce ori admovere cam possent, quod solis manibus fieri non poterat.

CAP. XIX. Σαββάτῳ, καὶ ἔμελλεν ἐπιφθάσαι αὐτὰ κρεμάμενα nerent, illaque pendendo pervenirent ad illud Sal ἐκεῖνο τὸ Σάββατον, καὶ ἐδόκει ἐντεῦθεν ἀτιμάζε σθαι. Μεγάλην δὲ τὴν ἡμέραν ἐκείνου τοῦ Σαββάτων φησίν, ὅτι οὐ μόνον εἶχε τὸ τίμιον, ὡς Σάββατον, ἀλλὰ καὶ ὡς ἑορτῆς ἐν αὐτῷ λαχούσης, τῆς τῶν Αζύμων. Ην γὰρ διπλή εορτή. Τὰ τοιαῦτα δὲ Σάββατα ὠνόμαζον Σάββατα Σαββάτων, οἷον τίμια τιμίων, ἑορτὰς ἑορτῶν, διὰ τὸ διπλοῦν τῆς ἑορτῆς, ὡς εἴρηται. [Αλως τε καὶ τὸ Δευτερονόμιον ἐθέσπιζε περὶ τοῦ σταυρωθέντος ότι, οὐκ ἐπικοιμηθήσεται τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ξύλου, ἀλλὰ ταφῇ θάν ψετε αὐτὸν ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ.] Ηρώτησαν — ἀρθῶσι. Παρεκάλεσαν, ᾐτήσαντο ἵνα θλασθῶσιν αὐτῶν τὰ σκέλη πρὸς τὸ θᾶττον ἀποθανείν. Ηλθον οὖν οἱ στρατιῶται. Οἱ τοῦτο κελευ σθέντες παρὰ τοῦ Πιλάτου. Καὶ — σκέλη. Τοῦ ἐν δεξιᾷ τοῦ Χριστοῦ σταυρωθέντος. Ἰου Καὶ — αὐτῷ. [Τῷ Χριστῷ δηλονότι. ] Επί - σκέλη. Τελευταῖον ἦλθον ἐπ' αὐτὸν, ἐνυ βρίσαι πλέον βουλόμενοι προς χάριν τῶν δαίων. 'All' ὕδωρ. Υπερφυὲς τὸ πρᾶγμα, καὶ τρανῶς διδάσκον ὅτι ὑπὲρ ἄνθρωπον ὁ ψυγείς. Εκ νεκροῦ γὰρ ἀνθρώπου, καν μυριάκις νύξῃ τις, οὐκ ἐξελεύσεται αἷμα. Νύττεται μὲν οὖν λόγχῃ τὴν πλευρὰν ὁ Σωτὴρ διὰ τὴν νυγεῖσαν τῇ ἁμαρτία πλευρὰν τοῦ ᾿Αδάμ, ήγουν τὴν Εὔαν, τῇ πληγῇ τῆς πλευρᾶς τὴν πληγὴν τῆς πλευρᾶς ιώμενος. Βλύζει δὲ αἷμα καὶ ὕδωρ, δύο βαπτίσματα καινουργῶν, τὸ δι' αίματος μαρτυρίου, καὶ τὸ δι᾽ ὕδατος ἀναγεν νήσεως, καὶ τῇ ῥοῇ τούτων τὴν βοὴν τῆς ἁμαρτίας κατακλύζει. . [Καὶ ἑτέρω; (78; δὲ, δύο πηγάζει κρουνούς· τῷ ὕδατι μὲν καθαίρων τὴν Ἐκκλησίαν, τῷ αἵματι δὲ τρέφων αὐτήν. Δι' ὕδατος μὲν γὰρ ἀναγεννώμεθα, δι' αἵματος δὲ καὶ σαρκὸς τρεφόμεθα, τῶν θείων καὶ μυστικῶν. Λοιπὸν οὖν, ὅταν προσέρχῃ τῷ φρι κτῷ ποτηρίῳ, πέπεισο ἀπ' αὐτῆς μέλλεις πίσ νειν τῆς Δεσποτικῆς πλευρᾶς, καὶ οὕτω διάκεισο. Εἶτα θέλων βεβαιῶσαι τὸ τοιοῦτον θαῦμα, φησί· ] Καὶ μεμαρτύρηκεν. Ο ταῦτα θεασάμενος ταῦτα γέγραφεν, οὐ παρ' ἑτέρου τινὸς ἀκούσας. ** Deut. xxi, 23. Τοῦ Σαββάτου ἐκείνου Α. batum, et inde videretur haberi contemptui. Magnum autem dicit diem illum Sabbati, quod non solum honoraretur ut Sabbatum, verum etiam propter festuin Azymorum, quod casu in eo contigerat, et ita duplex festim erat. Ilujusmodi autem Sabbata dicebantur Sabbata Sabbatorum, tanquam veneranda venerandorum, festa festorun, ob festi duplicitatem, ut dictum est. + Præterea Deuteronomium etiam jussit de cruci affixo: Non dormiet corpus ejus super ligno, sed sepultura sepelietis eum eodem die ". Vers. 31. Rogaverunt· tollerentur. Hic rursum ἠρώτησαν significat: Precati sunt, petiverunt, ut confringerentur eorum crura quo citius morerentur. Vers. 32. Venerunt ergo milites. Quibus id a Pilato jussum erat. Vers. 32. Ει-crura. Qui in dextra Christ crucifixus erat. Vers. 32. Ει - eo. Christo videlicet. Vers. 33. Ad - crura. Postremo ad eum venerunt, majori contumelia, in gratiam Judæorum, ipsum volentes afficere. Vers. 34. Sed aqua. Res supra naturam, ac manifeste docens quod major quam homo essel, qui fuerat vulneratus: siquidem a mortuo homine, eliamsi millies quis eum pupugerit, non exibit sanguis. Foditur itaque lancea in latere Salvator, quia peccato vulneratum est latus Adæ: sive ut Evam (π), lateris sui vulnere, a plaga lateris sanaret. Sanguinem autem et aquam scaturire facit, duo designans baptismata: unum quidem, per sanguinis (y) martyrium, alterum vero, per aquæ regenerationem: atque horum fluxu peccati Buxum demergit. Præterea et aliter. Nam duos scaturire facit fontes: aqua quidem purificans Ecclesiam, sanguine vero eam enutriens. Siquidem per aquam renasciinur, per sanguinem autem et carnem pascimur, quæ divina sunt ac mystica. Itaque cum ad liemendum accesseris poculum, persuadeto tibi, quod ex Dominico bibis latere, et eo modo sis affectus. Deinde volens hujusmodi confirmare miraculum, ait: Vers. 55. Ει· testimonium perhibuit. Qui vidit hæc, scripsit ista, non quod ab aliquo audierit. Varia lectiones et notæ. Hæc uterque codex in margine. Henlenius non agnoscit. Ante τοῦ, habet τοῦ δὲ πρώτου Α. (*) Sive ut Evam, etc Sive Evam, ut laleris. (y) Per sanguinis, etc. Per sanguincm martyrii (intellige, baptisma), alterum vero per aquam regeHaec absunt Α. Inclusa absunt A. Ὅτι addendum videtur. nerationis. Neque vero mirum cædem martyrum dici baptisma, cum Christus ipse ita de se dixe rit Luc. xn, 50.

CAP. XIX. Σαββάτῳ, καὶ ἔμελλεν ἐπιφθάσαι αὐτὰ κρεμάμενα nerent, illaque pendendo pervenirent ad illud Sal ἐκεῖνο τὸ Σάββατον, καὶ ἐδόκει ἐντεῦθεν ἀτιμάζε σθαι. Μεγάλην δὲ τὴν ἡμέραν ἐκείνου τοῦ Σαββάτων φησίν, ὅτι οὐ μόνον εἶχε τὸ τίμιον, ὡς Σάββατον, ἀλλὰ καὶ ὡς ἑορτῆς ἐν αὐτῷ λαχούσης, τῆς τῶν Αζύμων. Ην γὰρ διπλή εορτή. Τὰ τοιαῦτα δὲ Σάββατα ὠνόμαζον Σάββατα Σαββάτων, οἷον τίμια τιμίων, ἑορτὰς ἑορτῶν, διὰ τὸ διπλοῦν τῆς ἑορτῆς, ὡς εἴρηται. [Αλως τε καὶ τὸ Δευτερονόμιον ἐθέσπιζε περὶ τοῦ σταυρωθέντος ότι, οὐκ ἐπικοιμηθήσεται τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ξύλου, ἀλλὰ ταφῇ θάν ψετε αὐτὸν ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ.] Ηρώτησαν — ἀρθῶσι. Παρεκάλεσαν, ᾐτήσαντο ἵνα θλασθῶσιν αὐτῶν τὰ σκέλη πρὸς τὸ θᾶττον ἀποθανείν. Ηλθον οὖν οἱ στρατιῶται. Οἱ τοῦτο κελευ σθέντες παρὰ τοῦ Πιλάτου. Καὶ — σκέλη. Τοῦ ἐν δεξιᾷ τοῦ Χριστοῦ σταυρωθέντος. Ἰου Καὶ — αὐτῷ. [Τῷ Χριστῷ δηλονότι. ] Επί - σκέλη. Τελευταῖον ἦλθον ἐπ' αὐτὸν, ἐνυ βρίσαι πλέον βουλόμενοι προς χάριν τῶν δαίων. 'All' ὕδωρ. Υπερφυὲς τὸ πρᾶγμα, καὶ τρανῶς διδάσκον ὅτι ὑπὲρ ἄνθρωπον ὁ ψυγείς. Εκ νεκροῦ γὰρ ἀνθρώπου, καν μυριάκις νύξῃ τις, οὐκ ἐξελεύσεται αἷμα. Νύττεται μὲν οὖν λόγχῃ τὴν πλευρὰν ὁ Σωτὴρ διὰ τὴν νυγεῖσαν τῇ ἁμαρτία πλευρὰν τοῦ ᾿Αδάμ, ήγουν τὴν Εὔαν, τῇ πληγῇ τῆς πλευρᾶς τὴν πληγὴν τῆς πλευρᾶς ιώμενος. Βλύζει δὲ αἷμα καὶ ὕδωρ, δύο βαπτίσματα καινουργῶν, τὸ δι' αίματος μαρτυρίου, καὶ τὸ δι᾽ ὕδατος ἀναγεν νήσεως, καὶ τῇ ῥοῇ τούτων τὴν βοὴν τῆς ἁμαρτίας κατακλύζει. . [Καὶ ἑτέρω; (78; δὲ, δύο πηγάζει κρουνούς· τῷ ὕδατι μὲν καθαίρων τὴν Ἐκκλησίαν, τῷ αἵματι δὲ τρέφων αὐτήν. Δι' ὕδατος μὲν γὰρ ἀναγεννώμεθα, δι' αἵματος δὲ καὶ σαρκὸς τρεφόμεθα, τῶν θείων καὶ μυστικῶν. Λοιπὸν οὖν, ὅταν προσέρχῃ τῷ φρι κτῷ ποτηρίῳ, πέπεισο ἀπ' αὐτῆς μέλλεις πίσ νειν τῆς Δεσποτικῆς πλευρᾶς, καὶ οὕτω διάκεισο. Εἶτα θέλων βεβαιῶσαι τὸ τοιοῦτον θαῦμα, φησί· ] Καὶ μεμαρτύρηκεν. Ο ταῦτα θεασάμενος ταῦτα γέγραφεν, οὐ παρ' ἑτέρου τινὸς ἀκούσας. ** Deut. xxi, 23. Τοῦ Σαββάτου ἐκείνου Α. batum, et inde videretur haberi contemptui. Magnum autem dicit diem illum Sabbati, quod non solum honoraretur ut Sabbatum, verum etiam propter festuin Azymorum, quod casu in eo contigerat, et ita duplex festim erat. Ilujusmodi autem Sabbata dicebantur Sabbata Sabbatorum, tanquam veneranda venerandorum, festa festorun, ob festi duplicitatem, ut dictum est. + Præterea Deuteronomium etiam jussit de cruci affixo: Non dormiet corpus ejus super ligno, sed sepultura sepelietis eum eodem die ". Vers. 31. Rogaverunt· tollerentur. Hic rursum ἠρώτησαν significat: Precati sunt, petiverunt, ut confringerentur eorum crura quo citius morerentur. Vers. 32. Venerunt ergo milites. Quibus id a Pilato jussum erat. Vers. 32. Ει-crura. Qui in dextra Christ crucifixus erat. Vers. 32. Ει - eo. Christo videlicet. Vers. 33. Ad - crura. Postremo ad eum venerunt, majori contumelia, in gratiam Judæorum, ipsum volentes afficere. Vers. 34. Sed aqua. Res supra naturam, ac manifeste docens quod major quam homo essel, qui fuerat vulneratus: siquidem a mortuo homine, eliamsi millies quis eum pupugerit, non exibit sanguis. Foditur itaque lancea in latere Salvator, quia peccato vulneratum est latus Adæ: sive ut Evam (π), lateris sui vulnere, a plaga lateris sanaret. Sanguinem autem et aquam scaturire facit, duo designans baptismata: unum quidem, per sanguinis (y) martyrium, alterum vero, per aquæ regenerationem: atque horum fluxu peccati Buxum demergit. Præterea et aliter. Nam duos scaturire facit fontes: aqua quidem purificans Ecclesiam, sanguine vero eam enutriens. Siquidem per aquam renasciinur, per sanguinem autem et carnem pascimur, quæ divina sunt ac mystica. Itaque cum ad liemendum accesseris poculum, persuadeto tibi, quod ex Dominico bibis latere, et eo modo sis affectus. Deinde volens hujusmodi confirmare miraculum, ait: Vers. 55. Ει· testimonium perhibuit. Qui vidit hæc, scripsit ista, non quod ab aliquo audierit. Varia lectiones et notæ. Hæc uterque codex in margine. Henlenius non agnoscit. Ante τοῦ, habet τοῦ δὲ πρώτου Α. (*) Sive ut Evam, etc Sive Evam, ut laleris. (y) Per sanguinis, etc. Per sanguincm martyrii (intellige, baptisma), alterum vero per aquam regeHaec absunt Α. Inclusa absunt A. Ὅτι addendum videtur. nerationis. Neque vero mirum cædem martyrum dici baptisma, cum Christus ipse ita de se dixe rit Luc. xn, 50.

CAP. XIX. Σαββάτῳ, καὶ ἔμελλεν ἐπιφθάσαι αὐτὰ κρεμάμενα nerent, illaque pendendo pervenirent ad illud Sal ἐκεῖνο τὸ Σάββατον, καὶ ἐδόκει ἐντεῦθεν ἀτιμάζε σθαι. Μεγάλην δὲ τὴν ἡμέραν ἐκείνου τοῦ Σαββάτων φησίν, ὅτι οὐ μόνον εἶχε τὸ τίμιον, ὡς Σάββατον, ἀλλὰ καὶ ὡς ἑορτῆς ἐν αὐτῷ λαχούσης, τῆς τῶν Αζύμων. Ην γὰρ διπλή εορτή. Τὰ τοιαῦτα δὲ Σάββατα ὠνόμαζον Σάββατα Σαββάτων, οἷον τίμια τιμίων, ἑορτὰς ἑορτῶν, διὰ τὸ διπλοῦν τῆς ἑορτῆς, ὡς εἴρηται. [Αλως τε καὶ τὸ Δευτερονόμιον ἐθέσπιζε περὶ τοῦ σταυρωθέντος ότι, οὐκ ἐπικοιμηθήσεται τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ξύλου, ἀλλὰ ταφῇ θάν ψετε αὐτὸν ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ.] Ηρώτησαν — ἀρθῶσι. Παρεκάλεσαν, ᾐτήσαντο ἵνα θλασθῶσιν αὐτῶν τὰ σκέλη πρὸς τὸ θᾶττον ἀποθανείν. Ηλθον οὖν οἱ στρατιῶται. Οἱ τοῦτο κελευ σθέντες παρὰ τοῦ Πιλάτου. Καὶ — σκέλη. Τοῦ ἐν δεξιᾷ τοῦ Χριστοῦ σταυρωθέντος. Ἰου Καὶ — αὐτῷ. [Τῷ Χριστῷ δηλονότι. ] Επί - σκέλη. Τελευταῖον ἦλθον ἐπ' αὐτὸν, ἐνυ βρίσαι πλέον βουλόμενοι προς χάριν τῶν δαίων. 'All' ὕδωρ. Υπερφυὲς τὸ πρᾶγμα, καὶ τρανῶς διδάσκον ὅτι ὑπὲρ ἄνθρωπον ὁ ψυγείς. Εκ νεκροῦ γὰρ ἀνθρώπου, καν μυριάκις νύξῃ τις, οὐκ ἐξελεύσεται αἷμα. Νύττεται μὲν οὖν λόγχῃ τὴν πλευρὰν ὁ Σωτὴρ διὰ τὴν νυγεῖσαν τῇ ἁμαρτία πλευρὰν τοῦ ᾿Αδάμ, ήγουν τὴν Εὔαν, τῇ πληγῇ τῆς πλευρᾶς τὴν πληγὴν τῆς πλευρᾶς ιώμενος. Βλύζει δὲ αἷμα καὶ ὕδωρ, δύο βαπτίσματα καινουργῶν, τὸ δι' αίματος μαρτυρίου, καὶ τὸ δι᾽ ὕδατος ἀναγεν νήσεως, καὶ τῇ ῥοῇ τούτων τὴν βοὴν τῆς ἁμαρτίας κατακλύζει. . [Καὶ ἑτέρω; (78; δὲ, δύο πηγάζει κρουνούς· τῷ ὕδατι μὲν καθαίρων τὴν Ἐκκλησίαν, τῷ αἵματι δὲ τρέφων αὐτήν. Δι' ὕδατος μὲν γὰρ ἀναγεννώμεθα, δι' αἵματος δὲ καὶ σαρκὸς τρεφόμεθα, τῶν θείων καὶ μυστικῶν. Λοιπὸν οὖν, ὅταν προσέρχῃ τῷ φρι κτῷ ποτηρίῳ, πέπεισο ἀπ' αὐτῆς μέλλεις πίσ νειν τῆς Δεσποτικῆς πλευρᾶς, καὶ οὕτω διάκεισο. Εἶτα θέλων βεβαιῶσαι τὸ τοιοῦτον θαῦμα, φησί· ] Καὶ μεμαρτύρηκεν. Ο ταῦτα θεασάμενος ταῦτα γέγραφεν, οὐ παρ' ἑτέρου τινὸς ἀκούσας. ** Deut. xxi, 23. Τοῦ Σαββάτου ἐκείνου Α. batum, et inde videretur haberi contemptui. Magnum autem dicit diem illum Sabbati, quod non solum honoraretur ut Sabbatum, verum etiam propter festuin Azymorum, quod casu in eo contigerat, et ita duplex festim erat. Ilujusmodi autem Sabbata dicebantur Sabbata Sabbatorum, tanquam veneranda venerandorum, festa festorun, ob festi duplicitatem, ut dictum est. + Præterea Deuteronomium etiam jussit de cruci affixo: Non dormiet corpus ejus super ligno, sed sepultura sepelietis eum eodem die ". Vers. 31. Rogaverunt· tollerentur. Hic rursum ἠρώτησαν significat: Precati sunt, petiverunt, ut confringerentur eorum crura quo citius morerentur. Vers. 32. Venerunt ergo milites. Quibus id a Pilato jussum erat. Vers. 32. Ει-crura. Qui in dextra Christ crucifixus erat. Vers. 32. Ει - eo. Christo videlicet. Vers. 33. Ad - crura. Postremo ad eum venerunt, majori contumelia, in gratiam Judæorum, ipsum volentes afficere. Vers. 34. Sed aqua. Res supra naturam, ac manifeste docens quod major quam homo essel, qui fuerat vulneratus: siquidem a mortuo homine, eliamsi millies quis eum pupugerit, non exibit sanguis. Foditur itaque lancea in latere Salvator, quia peccato vulneratum est latus Adæ: sive ut Evam (π), lateris sui vulnere, a plaga lateris sanaret. Sanguinem autem et aquam scaturire facit, duo designans baptismata: unum quidem, per sanguinis (y) martyrium, alterum vero, per aquæ regenerationem: atque horum fluxu peccati Buxum demergit. Præterea et aliter. Nam duos scaturire facit fontes: aqua quidem purificans Ecclesiam, sanguine vero eam enutriens. Siquidem per aquam renasciinur, per sanguinem autem et carnem pascimur, quæ divina sunt ac mystica. Itaque cum ad liemendum accesseris poculum, persuadeto tibi, quod ex Dominico bibis latere, et eo modo sis affectus. Deinde volens hujusmodi confirmare miraculum, ait: Vers. 55. Ει· testimonium perhibuit. Qui vidit hæc, scripsit ista, non quod ab aliquo audierit. Varia lectiones et notæ. Hæc uterque codex in margine. Henlenius non agnoscit. Ante τοῦ, habet τοῦ δὲ πρώτου Α. (*) Sive ut Evam, etc Sive Evam, ut laleris. (y) Per sanguinis, etc. Per sanguincm martyrii (intellige, baptisma), alterum vero per aquam regeHaec absunt Α. Inclusa absunt A. Ὅτι addendum videtur. nerationis. Neque vero mirum cædem martyrum dici baptisma, cum Christus ipse ita de se dixe rit Luc. xn, 50.

Vers. 53. ΕΙ testimonium. Ut qui ca vidit de ▲ quibus testatur, et præsertim, qui de magistri scribit contumelia. Nam contumelia erat lateris apertio, quanquam ad hanc secutum sit miraculum. Vers. 55. Εt ille - dical. Exacte rem novit, ut qui tunc præsens fuerit et viderit, etiamsi Judæi eum mentiri objiciant. Vers. 35. Sed — credatis. Sed hac scripsit, ut vos, qui fideles estis, etiam de hoc credatis. compleretur. Quæ in Vers. 36. Facta sunt Mosaica lege scripta est, et ait: Vers. 56. Os· eo. Nam licet de figurativo agno scriptum esse videatur, de vero tamen scriptum erat, præsignans id quod nunc factum est. Vers. 37. Rursumque dicit. Prophetica. † Verisimile est, dictum boc a Judæis ejectum esse post prædicatum Evangelium: siquidem nunc nusquam invenitur: aut aliam dicit Scripturam, librorum qui apocryphi censentur. Vers. 37. Videbunt pupugerunt. Videbunt ipsum de cœlo descendentem in die judicii. Videbuni, inquit, Filium hominis venientem in nubibus cœli cum potestate et gloria mulıa". CAP. XVIII. De petitione corporis Domini. Vers. 58. Post hæc Jesu. Lege quæ sunt enarrata in fine præmiemorati sexageşimi septimi capitis, ubi babetur: Cum serum autem factum esset, venit hoo mo dives ab Arimathwa nomine Joseph”. Vers. 38 Et Vers.40. sepelire. Sexagesimo capito Evangelii secundum Matthæum per ordinem de his etiam omnibus invenies. Quando autem Nicodemus venerit ad Jesum nocte, dictum est tertio capite præsentis Evangelii. +Imitemur nobilem hunc senatorem, seu consiliarium nobilia consulentes ac decernentes de Dominici corporis participatione: et pretiose ungentes suavi virtutum odore, mundaque conscien - tiæ sindone illud involventes, ac cordis monumento novo omuique immunditis purificato, sepelientes. Καὶ - μαρτυρία. Ως ἰδόντος τὰ περὶ ὧν μαρτυρεῖ, καὶ ὡς προηγουμένως περὶ ὕβρεως τοῦ δια δασκάλου γράφοντος. Υβρις γὰρ ἡ νύξις τῆς πλευ ρᾶς αὐτοῦ, εἰ καὶ θαῦμα ταύτῃ ἐπηκολούθησε. Κἀκεῖνος – λέγει. [ 'Ακριβῶς τοῦτο οἶδεν, οἷα παρών τότε, καὶ ὁρῶν, εἰ καὶ Ἰουδαῖοι ψεύδε σθαι αὐτὸν ἐνίστανται. ] Αλλ' πιστεύσητε. Αλλὰ ταῦτα γέγραφεν, ἵνα ὑμεῖς, οἱ πιστοί, πιστεύσητε καὶ περὶ τούτου. Εγένετο – πληρωθῇ. [ Η γεγραμμένη ἐν τῷ Μωσαϊκῷ νόμῳ, καὶ λέγουσα· ] Οστοῦν — αὐτοῦ. Εἰ γὰρ καὶ περὶ τοῦ τυπικού ἀμνοῦ ἐδόκει γεγράφθαι, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἀληθινό ἐγέγραπτο, προδηλοῦσα τὸ γεγενημένον νῦν. Καὶ πάλιν — λέγει. Προφητική. [ Εἰκὸς δὲ τουτὶ τὸ ῥητὸν ἐκβληθῆναι παρ' Ἰουδαίων μετὰ τὸ Εὐαγγέλιον. Οὐδαμοῦ γὰρ εὐρί σκεται νῦν ἡ ἑτέραν Γραφὴν λέγει, τῶν λεγομένων ἀποκρύφων βίβλων. ] * Οψονται – εξεκέντησαν. Ὄψονται αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ κατερχόμενον ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως " [ Όψονται γὰρ, φησί, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που ερχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλής. | ΚΕΦ. ΙΙΙ. Περὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Κυριακοῦ σώματος. Μετὰ ταῦτα Ἰησοῦ. — Ηρώτησε παρ εκάλεσεν. Ανάγνωθι τὰ ἐξηγηθέντα ἐν τῷ τέλει τοῦ προμνημονευθέντος ἑξηκοστοῦ ἑβδόμου κεφαλαίων Ενθα τό· Οψίας δὲ γενομένης, ἦλθεν ἄνθρω πος πλούσιος ἀπὸ ᾿Αριμαθαίας ονόματι Ιωσήφ. Καὶ ἐνταφιάζειν. Ἐν τῷ ἐξηκοστῷ ὀγδόῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον καθεξῆς καὶ περὶ τούτων πάντων εὑρήσεις. Πότε δὲ ὁ Νικόδημος ἦλθε προς τὸν Χριστὸν νυκτός, εἴρηται ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίω τοῦ παρόντος εὐαγγελιστοῦ. [Μιμησώμεθα τὸν εὐσχήμονα βουλευτήν, ευσχημόνως βουλευόμενοι περὶ τῆς μεταλήψεως τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος, καὶ μυρίζοντες φιλοτίμως ταῖς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν εὐωδίαι;, καὶ καθαρά σινδόνι συνειδήσεω; ἑλίσσοντες αὐτό, καὶ καινῷ μνήματι καρδίας καὶ πάσης ἀκαθαρσίας ἀπηλλαγμένῳ ένα ποτιθέμενοι. ] Vers. 41. Erat Vers. 40. Jesum. Predicto *Ην — Ἰησοῦν. Ἐν τῷ ῥηθέντι κεφαλαίῳ τοῦ capite Evangelii juxta Matthæum de hoc quoque Ο κατὰ Ματθαῖον καὶ περὶ τούτου ιστόρηται. [ Εβουscriptum est. Volebant itaque hunc in alio dignio- λοντο μὲν οὖν ἐν ἑτέρῳ ἀξιολογωτέρω μνημείω *7 Matth. xxiv, 30. * Matth. ΧΧΥΗ, 57. Varia lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Etiam hæc absunt Α. 182) Haec uterque in margine habet. Ante ή, de suo interposuit Henlenius hæc: Dicit kic nusquam inveniri, quia Græce solum noverat porro in Græca translatione Septuaginta interpretum non habetur; legimas tamen illud in Latina ex Hebræo translatione Zachariæ duodecimo. Inclusa absunt A. Hæc duo vocabula omittit Hentenias. υψίας γενομένης, ceteris omissis, A. lc uterque in margine. Inclusa absunt A. Sen consiliarium. lloc ideo perspicuitatis causa addidit interpres, quod mox ex vocabulo Şɔuλεύειν Euthynius argumentatur.

Vers. 53. ΕΙ testimonium. Ut qui ca vidit de ▲ quibus testatur, et præsertim, qui de magistri scribit contumelia. Nam contumelia erat lateris apertio, quanquam ad hanc secutum sit miraculum. Vers. 55. Εt ille - dical. Exacte rem novit, ut qui tunc præsens fuerit et viderit, etiamsi Judæi eum mentiri objiciant. Vers. 35. Sed — credatis. Sed hac scripsit, ut vos, qui fideles estis, etiam de hoc credatis. compleretur. Quæ in Vers. 36. Facta sunt Mosaica lege scripta est, et ait: Vers. 56. Os· eo. Nam licet de figurativo agno scriptum esse videatur, de vero tamen scriptum erat, præsignans id quod nunc factum est. Vers. 37. Rursumque dicit. Prophetica. † Verisimile est, dictum boc a Judæis ejectum esse post prædicatum Evangelium: siquidem nunc nusquam invenitur: aut aliam dicit Scripturam, librorum qui apocryphi censentur. Vers. 37. Videbunt pupugerunt. Videbunt ipsum de cœlo descendentem in die judicii. Videbuni, inquit, Filium hominis venientem in nubibus cœli cum potestate et gloria mulıa". CAP. XVIII. De petitione corporis Domini. Vers. 58. Post hæc Jesu. Lege quæ sunt enarrata in fine præmiemorati sexageşimi septimi capitis, ubi babetur: Cum serum autem factum esset, venit hoo mo dives ab Arimathwa nomine Joseph”. Vers. 38 Et Vers.40. sepelire. Sexagesimo capito Evangelii secundum Matthæum per ordinem de his etiam omnibus invenies. Quando autem Nicodemus venerit ad Jesum nocte, dictum est tertio capite præsentis Evangelii. +Imitemur nobilem hunc senatorem, seu consiliarium nobilia consulentes ac decernentes de Dominici corporis participatione: et pretiose ungentes suavi virtutum odore, mundaque conscien - tiæ sindone illud involventes, ac cordis monumento novo omuique immunditis purificato, sepelientes. Καὶ - μαρτυρία. Ως ἰδόντος τὰ περὶ ὧν μαρτυρεῖ, καὶ ὡς προηγουμένως περὶ ὕβρεως τοῦ δια δασκάλου γράφοντος. Υβρις γὰρ ἡ νύξις τῆς πλευ ρᾶς αὐτοῦ, εἰ καὶ θαῦμα ταύτῃ ἐπηκολούθησε. Κἀκεῖνος – λέγει. [ 'Ακριβῶς τοῦτο οἶδεν, οἷα παρών τότε, καὶ ὁρῶν, εἰ καὶ Ἰουδαῖοι ψεύδε σθαι αὐτὸν ἐνίστανται. ] Αλλ' πιστεύσητε. Αλλὰ ταῦτα γέγραφεν, ἵνα ὑμεῖς, οἱ πιστοί, πιστεύσητε καὶ περὶ τούτου. Εγένετο – πληρωθῇ. [ Η γεγραμμένη ἐν τῷ Μωσαϊκῷ νόμῳ, καὶ λέγουσα· ] Οστοῦν — αὐτοῦ. Εἰ γὰρ καὶ περὶ τοῦ τυπικού ἀμνοῦ ἐδόκει γεγράφθαι, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἀληθινό ἐγέγραπτο, προδηλοῦσα τὸ γεγενημένον νῦν. Καὶ πάλιν — λέγει. Προφητική. [ Εἰκὸς δὲ τουτὶ τὸ ῥητὸν ἐκβληθῆναι παρ' Ἰουδαίων μετὰ τὸ Εὐαγγέλιον. Οὐδαμοῦ γὰρ εὐρί σκεται νῦν ἡ ἑτέραν Γραφὴν λέγει, τῶν λεγομένων ἀποκρύφων βίβλων. ] * Οψονται – εξεκέντησαν. Ὄψονται αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ κατερχόμενον ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως " [ Όψονται γὰρ, φησί, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που ερχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλής. | ΚΕΦ. ΙΙΙ. Περὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Κυριακοῦ σώματος. Μετὰ ταῦτα Ἰησοῦ. — Ηρώτησε παρ εκάλεσεν. Ανάγνωθι τὰ ἐξηγηθέντα ἐν τῷ τέλει τοῦ προμνημονευθέντος ἑξηκοστοῦ ἑβδόμου κεφαλαίων Ενθα τό· Οψίας δὲ γενομένης, ἦλθεν ἄνθρω πος πλούσιος ἀπὸ ᾿Αριμαθαίας ονόματι Ιωσήφ. Καὶ ἐνταφιάζειν. Ἐν τῷ ἐξηκοστῷ ὀγδόῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον καθεξῆς καὶ περὶ τούτων πάντων εὑρήσεις. Πότε δὲ ὁ Νικόδημος ἦλθε προς τὸν Χριστὸν νυκτός, εἴρηται ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίω τοῦ παρόντος εὐαγγελιστοῦ. [Μιμησώμεθα τὸν εὐσχήμονα βουλευτήν, ευσχημόνως βουλευόμενοι περὶ τῆς μεταλήψεως τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος, καὶ μυρίζοντες φιλοτίμως ταῖς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν εὐωδίαι;, καὶ καθαρά σινδόνι συνειδήσεω; ἑλίσσοντες αὐτό, καὶ καινῷ μνήματι καρδίας καὶ πάσης ἀκαθαρσίας ἀπηλλαγμένῳ ένα ποτιθέμενοι. ] Vers. 41. Erat Vers. 40. Jesum. Predicto *Ην — Ἰησοῦν. Ἐν τῷ ῥηθέντι κεφαλαίῳ τοῦ capite Evangelii juxta Matthæum de hoc quoque Ο κατὰ Ματθαῖον καὶ περὶ τούτου ιστόρηται. [ Εβουscriptum est. Volebant itaque hunc in alio dignio- λοντο μὲν οὖν ἐν ἑτέρῳ ἀξιολογωτέρω μνημείω *7 Matth. xxiv, 30. * Matth. ΧΧΥΗ, 57. Varia lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Etiam hæc absunt Α. 182) Haec uterque in margine habet. Ante ή, de suo interposuit Henlenius hæc: Dicit kic nusquam inveniri, quia Græce solum noverat porro in Græca translatione Septuaginta interpretum non habetur; legimas tamen illud in Latina ex Hebræo translatione Zachariæ duodecimo. Inclusa absunt A. Hæc duo vocabula omittit Hentenias. υψίας γενομένης, ceteris omissis, A. lc uterque in margine. Inclusa absunt A. Sen consiliarium. lloc ideo perspicuitatis causa addidit interpres, quod mox ex vocabulo Şɔuλεύειν Euthynius argumentatur.

Vers. 53. ΕΙ testimonium. Ut qui ca vidit de ▲ quibus testatur, et præsertim, qui de magistri scribit contumelia. Nam contumelia erat lateris apertio, quanquam ad hanc secutum sit miraculum. Vers. 55. Εt ille - dical. Exacte rem novit, ut qui tunc præsens fuerit et viderit, etiamsi Judæi eum mentiri objiciant. Vers. 35. Sed — credatis. Sed hac scripsit, ut vos, qui fideles estis, etiam de hoc credatis. compleretur. Quæ in Vers. 36. Facta sunt Mosaica lege scripta est, et ait: Vers. 56. Os· eo. Nam licet de figurativo agno scriptum esse videatur, de vero tamen scriptum erat, præsignans id quod nunc factum est. Vers. 37. Rursumque dicit. Prophetica. † Verisimile est, dictum boc a Judæis ejectum esse post prædicatum Evangelium: siquidem nunc nusquam invenitur: aut aliam dicit Scripturam, librorum qui apocryphi censentur. Vers. 37. Videbunt pupugerunt. Videbunt ipsum de cœlo descendentem in die judicii. Videbuni, inquit, Filium hominis venientem in nubibus cœli cum potestate et gloria mulıa". CAP. XVIII. De petitione corporis Domini. Vers. 58. Post hæc Jesu. Lege quæ sunt enarrata in fine præmiemorati sexageşimi septimi capitis, ubi babetur: Cum serum autem factum esset, venit hoo mo dives ab Arimathwa nomine Joseph”. Vers. 38 Et Vers.40. sepelire. Sexagesimo capito Evangelii secundum Matthæum per ordinem de his etiam omnibus invenies. Quando autem Nicodemus venerit ad Jesum nocte, dictum est tertio capite præsentis Evangelii. +Imitemur nobilem hunc senatorem, seu consiliarium nobilia consulentes ac decernentes de Dominici corporis participatione: et pretiose ungentes suavi virtutum odore, mundaque conscien - tiæ sindone illud involventes, ac cordis monumento novo omuique immunditis purificato, sepelientes. Καὶ - μαρτυρία. Ως ἰδόντος τὰ περὶ ὧν μαρτυρεῖ, καὶ ὡς προηγουμένως περὶ ὕβρεως τοῦ δια δασκάλου γράφοντος. Υβρις γὰρ ἡ νύξις τῆς πλευ ρᾶς αὐτοῦ, εἰ καὶ θαῦμα ταύτῃ ἐπηκολούθησε. Κἀκεῖνος – λέγει. [ 'Ακριβῶς τοῦτο οἶδεν, οἷα παρών τότε, καὶ ὁρῶν, εἰ καὶ Ἰουδαῖοι ψεύδε σθαι αὐτὸν ἐνίστανται. ] Αλλ' πιστεύσητε. Αλλὰ ταῦτα γέγραφεν, ἵνα ὑμεῖς, οἱ πιστοί, πιστεύσητε καὶ περὶ τούτου. Εγένετο – πληρωθῇ. [ Η γεγραμμένη ἐν τῷ Μωσαϊκῷ νόμῳ, καὶ λέγουσα· ] Οστοῦν — αὐτοῦ. Εἰ γὰρ καὶ περὶ τοῦ τυπικού ἀμνοῦ ἐδόκει γεγράφθαι, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἀληθινό ἐγέγραπτο, προδηλοῦσα τὸ γεγενημένον νῦν. Καὶ πάλιν — λέγει. Προφητική. [ Εἰκὸς δὲ τουτὶ τὸ ῥητὸν ἐκβληθῆναι παρ' Ἰουδαίων μετὰ τὸ Εὐαγγέλιον. Οὐδαμοῦ γὰρ εὐρί σκεται νῦν ἡ ἑτέραν Γραφὴν λέγει, τῶν λεγομένων ἀποκρύφων βίβλων. ] * Οψονται – εξεκέντησαν. Ὄψονται αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ κατερχόμενον ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως " [ Όψονται γὰρ, φησί, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που ερχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλής. | ΚΕΦ. ΙΙΙ. Περὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Κυριακοῦ σώματος. Μετὰ ταῦτα Ἰησοῦ. — Ηρώτησε παρ εκάλεσεν. Ανάγνωθι τὰ ἐξηγηθέντα ἐν τῷ τέλει τοῦ προμνημονευθέντος ἑξηκοστοῦ ἑβδόμου κεφαλαίων Ενθα τό· Οψίας δὲ γενομένης, ἦλθεν ἄνθρω πος πλούσιος ἀπὸ ᾿Αριμαθαίας ονόματι Ιωσήφ. Καὶ ἐνταφιάζειν. Ἐν τῷ ἐξηκοστῷ ὀγδόῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον καθεξῆς καὶ περὶ τούτων πάντων εὑρήσεις. Πότε δὲ ὁ Νικόδημος ἦλθε προς τὸν Χριστὸν νυκτός, εἴρηται ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίω τοῦ παρόντος εὐαγγελιστοῦ. [Μιμησώμεθα τὸν εὐσχήμονα βουλευτήν, ευσχημόνως βουλευόμενοι περὶ τῆς μεταλήψεως τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος, καὶ μυρίζοντες φιλοτίμως ταῖς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν εὐωδίαι;, καὶ καθαρά σινδόνι συνειδήσεω; ἑλίσσοντες αὐτό, καὶ καινῷ μνήματι καρδίας καὶ πάσης ἀκαθαρσίας ἀπηλλαγμένῳ ένα ποτιθέμενοι. ] Vers. 41. Erat Vers. 40. Jesum. Predicto *Ην — Ἰησοῦν. Ἐν τῷ ῥηθέντι κεφαλαίῳ τοῦ capite Evangelii juxta Matthæum de hoc quoque Ο κατὰ Ματθαῖον καὶ περὶ τούτου ιστόρηται. [ Εβουscriptum est. Volebant itaque hunc in alio dignio- λοντο μὲν οὖν ἐν ἑτέρῳ ἀξιολογωτέρω μνημείω *7 Matth. xxiv, 30. * Matth. ΧΧΥΗ, 57. Varia lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Etiam hæc absunt Α. 182) Haec uterque in margine habet. Ante ή, de suo interposuit Henlenius hæc: Dicit kic nusquam inveniri, quia Græce solum noverat porro in Græca translatione Septuaginta interpretum non habetur; legimas tamen illud in Latina ex Hebræo translatione Zachariæ duodecimo. Inclusa absunt A. Hæc duo vocabula omittit Hentenias. υψίας γενομένης, ceteris omissis, A. lc uterque in margine. Inclusa absunt A. Sen consiliarium. lloc ideo perspicuitatis causa addidit interpres, quod mox ex vocabulo Şɔuλεύειν Euthynius argumentatur.

COMMENT. I JOANNEM. CAP. XX. τοῦτον θεἶναι ποῤῥωτέρω τῆς πόλεως· διὰ δὲ τὴν re monumento, quod longius a civitate distabat, παρασκευὴν τῶν Ἰουδαίων, ήγουν την παρατετηρη μένην πρὸς ἑσπέραν τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτε οὐκ ἦν θέσ μις ή ποῤῥωτέρω βαδίζειν, ἢ ἔτι ἐργάζεσθαι· καὶ μᾶλλον, ὅτι καὶ τὸ Πάσχα τότε κατέλαβεν, εἰς τὸ πλησιάζον ἔθηκαν αὐτὸν, τῆς θείας προνοίας οὕτως οικονομησάσης, ἵνα καὶ αἱ μαθήτριαι θεωρήσωσι που τίθεται, καὶ οἱ μαθηταὶ δύνωνται ἀπέρχεσθαι, διὰ τὴν ἐγγύτητα, καὶ θεαθῶσι τὰ μετὰ τοῦτο τερατ· ουργηθέντα ἐκεῖ παράδοξα.] Τῇ δὲ μιᾷ τῶν Σαββάτων. [ Ἐν τῷ λεχθέντι κεφαλαίῳ, ἔνθα κεῖται τό· Οψὲ Σαββάτων τῇ ἐπισ φωσκούσῃ εἰς μίαν Σαβάτων ἀνάγνωθι τὰ ἐξηγη· θέντα. ] Μαρία – αὐτόν. Κανταῦθα τὰ μὲν περὶ τῶν ἄλ λων γυναικῶν παρέδραμεν, ώς προϊστορηθέντα τοῖς ἄλλοις· τὰ δὲ κατὰ τὴν Μαγδαληνὴν ἐκτίθεται, ὡς ἐκείνοις σεσιωπημένα. Λοιπὸν οὖν ἀνάγνωθι ἐν τῷ εἰρημένῳ κεφαλαίῳ ἀπὸ τοῦ· υψὲ Σαββάτων τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς μίαν Σαββάτων, ἄχρι τοῦ· Οἱ δὲ ένδεκα μαθηταὶ ἐπορεύθησαν εἰς τὴν Γαλιλαίαν καὶ εὑρήσεις πάντα κατὰ λόγον ἡρμηνευμένα, καὶ ἁρμονίαν μίαν τῶν τεσσάρων εὐαγγελιστῶν, καὶ σῶμα τῆς ἱστορίας εν Τῷ Πέτρῳ δὲ καὶ τῷ Ἰωάννῃ διαλέγεται ή Μαγε δαληνή, τῷ μὲν ὡς κορυφαίῳ, τῷ δὲ ὡς ἡγαπημένῳ, καὶ ὡς πλεῖον τῶν ἄλλων ἀγαπῶσι τὸν Κύριον. Καὶ γὰρ μόνοι τούτῳ ἠκολούθησαν, ἀπαγομένῳ δε σμίῳ πρὸς 'Ανναν καὶ Καϊάφαν. 'Εξῆλθεν – μνημεῖον. Μηδενὶ μὲν τῶν ἄλλων μηδὲν εἰπόντες, καταφρονήσαντες δὲ καὶ τῶν Ἰου δαίων καὶ τῶν φυλάκων ὑπὸ θερμότητος. Ετρεχον ἁμιλλώμενοι.] ὁμοῦ. [Τῇ ὁμοίᾳ θερμότητι Καὶ – μνημεῖον. Ως ἀκμαιότερος τὸν τόνον τοῦ σώματος. Καὶ — οθόνια. Τὰ ἐντάρια, τὴν σινδόνα. Οὐ μέντοι εἰσῆλθε. Φρίξας, ἢ ἀρκεσθείς. Έρχεται – μνημεῖον. Μὴ δειλιάσας, ἵνα τὸ τῆς προτέρας δειλίας ἀποτρέψηται ἔγκλημα, ἡ ἀκριβέστερον ερευνῆσαι βουλόμενος. Ενίκησαν οὖν ἀλλή λους άμφω. Ιωάννη; μὲν τῷ προδραμείν. Πέτρος δὲ τῷ εἰσελθεῖν εἰς τὸ μνημεῖον. [Ζήτησον καὶ ἐν τῷ ὀγδοηκοστῷ δευτέρω κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τό· 'Ο δὲ Πέτρος ἀναστὰς ἔδραμεν ἐπὶ τὸ μνημεῖον, καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐξηγη collocare: sed propter Parasceven Judæorum, que videlicet a Judæis ad vesperam observabatur, quo tempore fas non erat aut longius ambulare, aut amplius operari, magis autem quia et Pascha adve nerat, in propinquo posuerunt eum, divina gratia ita dispensante, ut discipulæ conspicerent ubi poneretur et discipuli possent propter propinquitatem proficisci, ac viderent quæ postmodum facta sunt miracula. Cap. XX. Vers. 1. Uno autem Sabbatorum. In predicto capite ubi dicitur: Vespera autem Sabbaiorum”, quæ luscescit in unum Sabbatorum:lege quæ sunt enarrata. Vers. 1. Maria Vers. 2. eum. Hoc etiam loco, quæ circa alias mulieres acta sunt prætermisit, tanquam ab aliis dicta: quæ vero Mariæ Magdalenæ acciderunt, utpote ab aliis silentio præterita, expoluitur. Lege itaque predicto capite ab eo loco: Vespera autem Sabbatorum", quæ lucescit in unum Sabbatorum, usquedum dicitur: Undecim vero discipuli profecti sunt in Galileam "; et omnia ad verbum explanata invenies, eamdemque quatuor evangelistarum consonantiam, ac corpus historiæ unum. Petro autem et Joanni loquitur Magdalene: illi quidem, unquam omniumn sunimo, huic vero tanquam dilecto, et qui amplius quam cæteri diligebant Jesumı; soli enim inter omnes secuti fuerant eum, cum ligatus abducebatur ad Annam et Caiaplain. Vers. 3. Exivit monumentum. Nulli aliorum quidquam dicentes; insuper et Judæos ac custodes præ fervore conteinnentes. Vers. 4. Currebant simul. Simili fervore et se et cætera despicientes (aa). Vers. 4. Ει tior vigore corporis. monumentum. Tanquam robusVers. 5. Et — linteamina. Funeralia, puta, sindonem. Vers. 5. Non tamen introivit. Tremore detentus, aut bis jam coulentus. Vers. 6. Venit monumentum. Nullo jam metu oppressus, quo prioris culpam timiditatis abstergeret, aut diligentius scrutari volens. Invicem itaque se ambo vicerunt: Joannes quidem præcurrendo. Pe trus vero in monumentum introeundo. Quere etiam octogesimo secundo Evangelii juxta Lucam capite, ubi dicitur: Petrus vero surgens cucurrit ad monumentum *'*; ac enarrationem lege su- ** Matth. xxvii, 1. so ibid. ** ibid. 16. *** Luc. xxiv, 12. Varias lectiones et notæ. Etiam hæc desunt A. Inclusa absunt A. Απορρίψηται Α. lllud Hentenius legit. At- (aa) Et se-despicientes. Inter se certantes. Interpres videtur legisse καὶ ἑαυτῶν καὶ τῶν ἄλλων ἀμελοῦντες. Sed quæ inferius leguntur p. 627, que ita etiam est ad Joan. xix, 7. Δραμεῖν Β. Inclusa absunt A. vers. 12, ενίκησαν οὖν, κ. τ. λ., lectionem neorum codd, firmant.

COMMENT. I JOANNEM. CAP. XX. τοῦτον θεἶναι ποῤῥωτέρω τῆς πόλεως· διὰ δὲ τὴν re monumento, quod longius a civitate distabat, παρασκευὴν τῶν Ἰουδαίων, ήγουν την παρατετηρη μένην πρὸς ἑσπέραν τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτε οὐκ ἦν θέσ μις ή ποῤῥωτέρω βαδίζειν, ἢ ἔτι ἐργάζεσθαι· καὶ μᾶλλον, ὅτι καὶ τὸ Πάσχα τότε κατέλαβεν, εἰς τὸ πλησιάζον ἔθηκαν αὐτὸν, τῆς θείας προνοίας οὕτως οικονομησάσης, ἵνα καὶ αἱ μαθήτριαι θεωρήσωσι που τίθεται, καὶ οἱ μαθηταὶ δύνωνται ἀπέρχεσθαι, διὰ τὴν ἐγγύτητα, καὶ θεαθῶσι τὰ μετὰ τοῦτο τερατ· ουργηθέντα ἐκεῖ παράδοξα.] Τῇ δὲ μιᾷ τῶν Σαββάτων. [ Ἐν τῷ λεχθέντι κεφαλαίῳ, ἔνθα κεῖται τό· Οψὲ Σαββάτων τῇ ἐπισ φωσκούσῃ εἰς μίαν Σαβάτων ἀνάγνωθι τὰ ἐξηγη· θέντα. ] Μαρία – αὐτόν. Κανταῦθα τὰ μὲν περὶ τῶν ἄλ λων γυναικῶν παρέδραμεν, ώς προϊστορηθέντα τοῖς ἄλλοις· τὰ δὲ κατὰ τὴν Μαγδαληνὴν ἐκτίθεται, ὡς ἐκείνοις σεσιωπημένα. Λοιπὸν οὖν ἀνάγνωθι ἐν τῷ εἰρημένῳ κεφαλαίῳ ἀπὸ τοῦ· υψὲ Σαββάτων τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς μίαν Σαββάτων, ἄχρι τοῦ· Οἱ δὲ ένδεκα μαθηταὶ ἐπορεύθησαν εἰς τὴν Γαλιλαίαν καὶ εὑρήσεις πάντα κατὰ λόγον ἡρμηνευμένα, καὶ ἁρμονίαν μίαν τῶν τεσσάρων εὐαγγελιστῶν, καὶ σῶμα τῆς ἱστορίας εν Τῷ Πέτρῳ δὲ καὶ τῷ Ἰωάννῃ διαλέγεται ή Μαγε δαληνή, τῷ μὲν ὡς κορυφαίῳ, τῷ δὲ ὡς ἡγαπημένῳ, καὶ ὡς πλεῖον τῶν ἄλλων ἀγαπῶσι τὸν Κύριον. Καὶ γὰρ μόνοι τούτῳ ἠκολούθησαν, ἀπαγομένῳ δε σμίῳ πρὸς 'Ανναν καὶ Καϊάφαν. 'Εξῆλθεν – μνημεῖον. Μηδενὶ μὲν τῶν ἄλλων μηδὲν εἰπόντες, καταφρονήσαντες δὲ καὶ τῶν Ἰου δαίων καὶ τῶν φυλάκων ὑπὸ θερμότητος. Ετρεχον ἁμιλλώμενοι.] ὁμοῦ. [Τῇ ὁμοίᾳ θερμότητι Καὶ – μνημεῖον. Ως ἀκμαιότερος τὸν τόνον τοῦ σώματος. Καὶ — οθόνια. Τὰ ἐντάρια, τὴν σινδόνα. Οὐ μέντοι εἰσῆλθε. Φρίξας, ἢ ἀρκεσθείς. Έρχεται – μνημεῖον. Μὴ δειλιάσας, ἵνα τὸ τῆς προτέρας δειλίας ἀποτρέψηται ἔγκλημα, ἡ ἀκριβέστερον ερευνῆσαι βουλόμενος. Ενίκησαν οὖν ἀλλή λους άμφω. Ιωάννη; μὲν τῷ προδραμείν. Πέτρος δὲ τῷ εἰσελθεῖν εἰς τὸ μνημεῖον. [Ζήτησον καὶ ἐν τῷ ὀγδοηκοστῷ δευτέρω κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τό· 'Ο δὲ Πέτρος ἀναστὰς ἔδραμεν ἐπὶ τὸ μνημεῖον, καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐξηγη collocare: sed propter Parasceven Judæorum, que videlicet a Judæis ad vesperam observabatur, quo tempore fas non erat aut longius ambulare, aut amplius operari, magis autem quia et Pascha adve nerat, in propinquo posuerunt eum, divina gratia ita dispensante, ut discipulæ conspicerent ubi poneretur et discipuli possent propter propinquitatem proficisci, ac viderent quæ postmodum facta sunt miracula. Cap. XX. Vers. 1. Uno autem Sabbatorum. In predicto capite ubi dicitur: Vespera autem Sabbaiorum”, quæ luscescit in unum Sabbatorum:lege quæ sunt enarrata. Vers. 1. Maria Vers. 2. eum. Hoc etiam loco, quæ circa alias mulieres acta sunt prætermisit, tanquam ab aliis dicta: quæ vero Mariæ Magdalenæ acciderunt, utpote ab aliis silentio præterita, expoluitur. Lege itaque predicto capite ab eo loco: Vespera autem Sabbatorum", quæ lucescit in unum Sabbatorum, usquedum dicitur: Undecim vero discipuli profecti sunt in Galileam "; et omnia ad verbum explanata invenies, eamdemque quatuor evangelistarum consonantiam, ac corpus historiæ unum. Petro autem et Joanni loquitur Magdalene: illi quidem, unquam omniumn sunimo, huic vero tanquam dilecto, et qui amplius quam cæteri diligebant Jesumı; soli enim inter omnes secuti fuerant eum, cum ligatus abducebatur ad Annam et Caiaplain. Vers. 3. Exivit monumentum. Nulli aliorum quidquam dicentes; insuper et Judæos ac custodes præ fervore conteinnentes. Vers. 4. Currebant simul. Simili fervore et se et cætera despicientes (aa). Vers. 4. Ει tior vigore corporis. monumentum. Tanquam robusVers. 5. Et — linteamina. Funeralia, puta, sindonem. Vers. 5. Non tamen introivit. Tremore detentus, aut bis jam coulentus. Vers. 6. Venit monumentum. Nullo jam metu oppressus, quo prioris culpam timiditatis abstergeret, aut diligentius scrutari volens. Invicem itaque se ambo vicerunt: Joannes quidem præcurrendo. Pe trus vero in monumentum introeundo. Quere etiam octogesimo secundo Evangelii juxta Lucam capite, ubi dicitur: Petrus vero surgens cucurrit ad monumentum *'*; ac enarrationem lege su- ** Matth. xxvii, 1. so ibid. ** ibid. 16. *** Luc. xxiv, 12. Varias lectiones et notæ. Etiam hæc desunt A. Inclusa absunt A. Απορρίψηται Α. lllud Hentenius legit. At- (aa) Et se-despicientes. Inter se certantes. Interpres videtur legisse καὶ ἑαυτῶν καὶ τῶν ἄλλων ἀμελοῦντες. Sed quæ inferius leguntur p. 627, que ita etiam est ad Joan. xix, 7. Δραμεῖν Β. Inclusa absunt A. vers. 12, ενίκησαν οὖν, κ. τ. λ., lectionem neorum codd, firmant.

COMMENT. I JOANNEM. CAP. XX. τοῦτον θεἶναι ποῤῥωτέρω τῆς πόλεως· διὰ δὲ τὴν re monumento, quod longius a civitate distabat, παρασκευὴν τῶν Ἰουδαίων, ήγουν την παρατετηρη μένην πρὸς ἑσπέραν τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτε οὐκ ἦν θέσ μις ή ποῤῥωτέρω βαδίζειν, ἢ ἔτι ἐργάζεσθαι· καὶ μᾶλλον, ὅτι καὶ τὸ Πάσχα τότε κατέλαβεν, εἰς τὸ πλησιάζον ἔθηκαν αὐτὸν, τῆς θείας προνοίας οὕτως οικονομησάσης, ἵνα καὶ αἱ μαθήτριαι θεωρήσωσι που τίθεται, καὶ οἱ μαθηταὶ δύνωνται ἀπέρχεσθαι, διὰ τὴν ἐγγύτητα, καὶ θεαθῶσι τὰ μετὰ τοῦτο τερατ· ουργηθέντα ἐκεῖ παράδοξα.] Τῇ δὲ μιᾷ τῶν Σαββάτων. [ Ἐν τῷ λεχθέντι κεφαλαίῳ, ἔνθα κεῖται τό· Οψὲ Σαββάτων τῇ ἐπισ φωσκούσῃ εἰς μίαν Σαβάτων ἀνάγνωθι τὰ ἐξηγη· θέντα. ] Μαρία – αὐτόν. Κανταῦθα τὰ μὲν περὶ τῶν ἄλ λων γυναικῶν παρέδραμεν, ώς προϊστορηθέντα τοῖς ἄλλοις· τὰ δὲ κατὰ τὴν Μαγδαληνὴν ἐκτίθεται, ὡς ἐκείνοις σεσιωπημένα. Λοιπὸν οὖν ἀνάγνωθι ἐν τῷ εἰρημένῳ κεφαλαίῳ ἀπὸ τοῦ· υψὲ Σαββάτων τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς μίαν Σαββάτων, ἄχρι τοῦ· Οἱ δὲ ένδεκα μαθηταὶ ἐπορεύθησαν εἰς τὴν Γαλιλαίαν καὶ εὑρήσεις πάντα κατὰ λόγον ἡρμηνευμένα, καὶ ἁρμονίαν μίαν τῶν τεσσάρων εὐαγγελιστῶν, καὶ σῶμα τῆς ἱστορίας εν Τῷ Πέτρῳ δὲ καὶ τῷ Ἰωάννῃ διαλέγεται ή Μαγε δαληνή, τῷ μὲν ὡς κορυφαίῳ, τῷ δὲ ὡς ἡγαπημένῳ, καὶ ὡς πλεῖον τῶν ἄλλων ἀγαπῶσι τὸν Κύριον. Καὶ γὰρ μόνοι τούτῳ ἠκολούθησαν, ἀπαγομένῳ δε σμίῳ πρὸς 'Ανναν καὶ Καϊάφαν. 'Εξῆλθεν – μνημεῖον. Μηδενὶ μὲν τῶν ἄλλων μηδὲν εἰπόντες, καταφρονήσαντες δὲ καὶ τῶν Ἰου δαίων καὶ τῶν φυλάκων ὑπὸ θερμότητος. Ετρεχον ἁμιλλώμενοι.] ὁμοῦ. [Τῇ ὁμοίᾳ θερμότητι Καὶ – μνημεῖον. Ως ἀκμαιότερος τὸν τόνον τοῦ σώματος. Καὶ — οθόνια. Τὰ ἐντάρια, τὴν σινδόνα. Οὐ μέντοι εἰσῆλθε. Φρίξας, ἢ ἀρκεσθείς. Έρχεται – μνημεῖον. Μὴ δειλιάσας, ἵνα τὸ τῆς προτέρας δειλίας ἀποτρέψηται ἔγκλημα, ἡ ἀκριβέστερον ερευνῆσαι βουλόμενος. Ενίκησαν οὖν ἀλλή λους άμφω. Ιωάννη; μὲν τῷ προδραμείν. Πέτρος δὲ τῷ εἰσελθεῖν εἰς τὸ μνημεῖον. [Ζήτησον καὶ ἐν τῷ ὀγδοηκοστῷ δευτέρω κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τό· 'Ο δὲ Πέτρος ἀναστὰς ἔδραμεν ἐπὶ τὸ μνημεῖον, καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐξηγη collocare: sed propter Parasceven Judæorum, que videlicet a Judæis ad vesperam observabatur, quo tempore fas non erat aut longius ambulare, aut amplius operari, magis autem quia et Pascha adve nerat, in propinquo posuerunt eum, divina gratia ita dispensante, ut discipulæ conspicerent ubi poneretur et discipuli possent propter propinquitatem proficisci, ac viderent quæ postmodum facta sunt miracula. Cap. XX. Vers. 1. Uno autem Sabbatorum. In predicto capite ubi dicitur: Vespera autem Sabbaiorum”, quæ luscescit in unum Sabbatorum:lege quæ sunt enarrata. Vers. 1. Maria Vers. 2. eum. Hoc etiam loco, quæ circa alias mulieres acta sunt prætermisit, tanquam ab aliis dicta: quæ vero Mariæ Magdalenæ acciderunt, utpote ab aliis silentio præterita, expoluitur. Lege itaque predicto capite ab eo loco: Vespera autem Sabbatorum", quæ lucescit in unum Sabbatorum, usquedum dicitur: Undecim vero discipuli profecti sunt in Galileam "; et omnia ad verbum explanata invenies, eamdemque quatuor evangelistarum consonantiam, ac corpus historiæ unum. Petro autem et Joanni loquitur Magdalene: illi quidem, unquam omniumn sunimo, huic vero tanquam dilecto, et qui amplius quam cæteri diligebant Jesumı; soli enim inter omnes secuti fuerant eum, cum ligatus abducebatur ad Annam et Caiaplain. Vers. 3. Exivit monumentum. Nulli aliorum quidquam dicentes; insuper et Judæos ac custodes præ fervore conteinnentes. Vers. 4. Currebant simul. Simili fervore et se et cætera despicientes (aa). Vers. 4. Ει tior vigore corporis. monumentum. Tanquam robusVers. 5. Et — linteamina. Funeralia, puta, sindonem. Vers. 5. Non tamen introivit. Tremore detentus, aut bis jam coulentus. Vers. 6. Venit monumentum. Nullo jam metu oppressus, quo prioris culpam timiditatis abstergeret, aut diligentius scrutari volens. Invicem itaque se ambo vicerunt: Joannes quidem præcurrendo. Pe trus vero in monumentum introeundo. Quere etiam octogesimo secundo Evangelii juxta Lucam capite, ubi dicitur: Petrus vero surgens cucurrit ad monumentum *'*; ac enarrationem lege su- ** Matth. xxvii, 1. so ibid. ** ibid. 16. *** Luc. xxiv, 12. Varias lectiones et notæ. Etiam hæc desunt A. Inclusa absunt A. Απορρίψηται Α. lllud Hentenius legit. At- (aa) Et se-despicientes. Inter se certantes. Interpres videtur legisse καὶ ἑαυτῶν καὶ τῶν ἄλλων ἀμελοῦντες. Sed quæ inferius leguntur p. 627, que ita etiam est ad Joan. xix, 7. Δραμεῖν Β. Inclusa absunt A. vers. 12, ενίκησαν οὖν, κ. τ. λ., lectionem neorum codd, firmant.

per id quod habetur: Admirans quod factum erat", θέντα εἰς τό· θαυμάζων τὸ γεγονὸς, πάνω ad hunc locum maxime necessariam. ἀναγκαῖα ὄντα πρὸς τὰ παρόντα.] Vers. 6. Et Vers. 7. locum. Quorum utrumque signum etiam erat infallibile resurrectionis. Neque caim, si quis eum transposuisset, certe denudasset: neque si furatus esset, curam habuisset ut et sudarium involveret, poneretque in unum locum, sive in alterum a linteaminibus separatum, sed ita ut situm erat corpus, aut transposuisset, aut furatus fuisset: veritus superfluuin tempus in negotio consumere, ne quo modo in furto deprehenderetur, extremumque lueret supplicium. Præterea etiam, cum myrrha cum qua sepultus erat maxime esset ei agglutinata,et sindonem tenacissiune ei adhaerere faceret, sic, ut jam coalita, nullo modo posset avelli; propterea hæc seorsim a se invicem posita erant, et sudarium involutum erat ut disceremus quod cum auctoritate omnique securitate surrexerat. Sudarium autem erat parva quædam fasciola, quali etiam facies Lazari, qui fuoral mortuus,erat obvincta. Vers. 8. Tunc monuinenium. Vocatus a Petro. Vers. 8. Et credidit. Cum resurrectionis signa vidisset indubitata. Vers. 9. Nondum resurgere. Causam reddit cur prius non crediderint mulieribus, quæ eis resurrectionem annuntiaverant, sed visa sunt coram ipsis tanquam deliramentum verba earum ***; sed neque duobus ex eis qui abierant rus ", et dicit, quod nondum intelligebant Scripturam, de ejus ⚫esurrectione docentem: hæc autem multiplex est, in diversis psaluis Davidicis sermonibusque propheticis sparsa. Vers 10. Abierunt rium. - discipuli. Ad suum diversoVers. 11. Maria foris. Veneral enim post Petrum et Joannem, cum non potuisset simul cum eis currere, et nec revertentibus occurrit, ut quippiam firmius etiam ipsa disceret. Vers. 11. Dum Καὶ τόπον. καὶ ἄμφω σημεία ἦσαν τῆς ἀναστάσεως αναντίρρητα. Οὔτε γὰρ, εἰ μετέθηκέ τις αὐτόν, εγύμνωσεν ἂν, οὔτε εἰ ἔκλεψεν, ἐφρόντισεν ἄν, ὥστε καὶ τὸ σουδάριον ἐπιμελῶς ἐντυλίξαι καὶ θεῖναι εἰς ἕνα τόπον, ήγουν εἰς ἕτερον παρὰ τὸν τῶν ὀθονίων· ἀλλ᾽ οὕτως, ὡς εἶχε, τὸ σῶμα μετέθηκεν ἂν * Έκλεψε, δεδιώς τοσοῦτον ἀναλῶσαι καιρὸν εἰς πράγμα περιττόν, μήποτε κατάφωρος γένηται καὶ τὴν ἐσχάτην ὑφέξῃ δίκην. Άλλως τε καὶ τῆς σμύρνης κολλωδεστάτης ούσης, μεθ' ἧς ἦν ἐντεταφιασμένος, καὶ τὴν σινδόνα προσκολλών της αὐτῷ λίαν συμφυῶς καὶ ἀναποστά στως· διὰ τοῦτο γοῦν ταῦτα χωρὶς ἀλλήλων ἔχειντο, καὶ τὸ σουδάριον τετύλικτο, ἵνα μάθωμεν ότι κατ' ἐξουσίαν ἀνέστη καὶ πᾶσαν ἄδειαν. Τὸ σουδά ριον δὲ ἦν φακιόλιόν τι μικρόν, οἶῳ καὶ ὁ τεθνηκὼς Λάζαρος τὴν ὄψιν περιεδέδετο, Tóts Πέτρου.] μνημεῖον. [Κληθείς παρὰ τοῦ Καὶ — ἐπίστευσε. Θεασάμενος σημεία της ἀναστάσεως ἀναμφίβολα Οὐδέπω — ἀναστῆναι. [Απολογεῖται πῶς οὐκ ἐπίστευσαν πρότερον ταῖς γυναιξίν, εὐαγγελι σαμέναις αὐτοῖς τὴν ἀνάστασιν· ἀλλ' ἐφάνησαν ἐνώπιον αὐτῶν ὡσεὶ λῆρο; τὰ ῥήματα αὐτῶν· ἀλλ οὐδὲ τοῖς πορευομένοις εἰς ἀγρὸν δυσὶν ἐξ αὐτῶν. Καί φησιν ὅτι οὔπω ἐνδουν τὴν Γραφήν, τὴν περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ διδάσκουσαν· διάφορος δὲ αὕτη, ἐν διαφόροις ψαλμοῖς Δαυϊτικοῖς καὶ λόγοις προφητικοίς κατεσπαρμένη. Απῆλθον ταγωγήν. μαθηταί. Πρὸς τὴν ἑαυτῶν και Μαρία – έξω. Υστέρησε γὰρ τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου, μὴ δυνηθείσα συντρέχειν αὐτοῖς, καὶ οὐδὲ στρεφομένοις συνήντησε τούτοις, ἵνα καὶ μάθῃ τι βεβαιότερον. vers. 12. albis. Palliis videlicet: hi autem erant, qui etiam prius ei apparuerant, et iis quæ cum ea erant. Quomodo ergo hi non apparuerunt Petro et Joanni? Quia futurum eral, ut illis unquam prudentioribus ad Adein sull- πίστιν ὁ ἐθεάσαντο, συνετωτέροις οὖσι. cerent ea quæ viderant. Ὡς - λευκοῖς. Περιβλήμασι, δηλονότι. Οὗτοι δὲ ἦσαν οἱ καὶ πρότερον ὀφθέντες αὐτῇ τε καὶ ταῖς σὺν αὐτῇ. Καὶ πῶς οὐκ ἐφάνησαν οὗτοι τῷ Πέτρο καὶ Ἰωάννῃ; Ὅτι ἐκείνοις ἔμελλον ἀρκεῖν πρὸς Vers. 12. Sedentes Jesu. Sedebant quidem propter eam; splendiji vero alacriter propter gaudium. Καθεζομένους – Ἰησοῦ. Ἐκάθηντο μὲν δι' αὐτήν· φαιδροὶ δὲ φαιδρῶς, διὰ τὴν χαρών. » Luc. XXIV, 12. ss. ibid. 11. •s ibid. 13 seqq. Variæ lectiones et notæ. 'Ενετύλικτο Β. Fortasse ergo legendum ένε τύλικτο, ut pag. 627, vers. 24. Inclusa absunt A. Etiam hæc absumt. Forte αναστρεφομένοις, aut υποστρεφομέν νοις. Πέτρῳ, pro πρότερον, Α. Male. Forte σφοδρώς legit Hentenius. Veritus, etc. Veritus tantum temporis impendere negot:o superfluo, vano.

per id quod habetur: Admirans quod factum erat", θέντα εἰς τό· θαυμάζων τὸ γεγονὸς, πάνω ad hunc locum maxime necessariam. ἀναγκαῖα ὄντα πρὸς τὰ παρόντα.] Vers. 6. Et Vers. 7. locum. Quorum utrumque signum etiam erat infallibile resurrectionis. Neque caim, si quis eum transposuisset, certe denudasset: neque si furatus esset, curam habuisset ut et sudarium involveret, poneretque in unum locum, sive in alterum a linteaminibus separatum, sed ita ut situm erat corpus, aut transposuisset, aut furatus fuisset: veritus superfluuin tempus in negotio consumere, ne quo modo in furto deprehenderetur, extremumque lueret supplicium. Præterea etiam, cum myrrha cum qua sepultus erat maxime esset ei agglutinata,et sindonem tenacissiune ei adhaerere faceret, sic, ut jam coalita, nullo modo posset avelli; propterea hæc seorsim a se invicem posita erant, et sudarium involutum erat ut disceremus quod cum auctoritate omnique securitate surrexerat. Sudarium autem erat parva quædam fasciola, quali etiam facies Lazari, qui fuoral mortuus,erat obvincta. Vers. 8. Tunc monuinenium. Vocatus a Petro. Vers. 8. Et credidit. Cum resurrectionis signa vidisset indubitata. Vers. 9. Nondum resurgere. Causam reddit cur prius non crediderint mulieribus, quæ eis resurrectionem annuntiaverant, sed visa sunt coram ipsis tanquam deliramentum verba earum ***; sed neque duobus ex eis qui abierant rus ", et dicit, quod nondum intelligebant Scripturam, de ejus ⚫esurrectione docentem: hæc autem multiplex est, in diversis psaluis Davidicis sermonibusque propheticis sparsa. Vers 10. Abierunt rium. - discipuli. Ad suum diversoVers. 11. Maria foris. Veneral enim post Petrum et Joannem, cum non potuisset simul cum eis currere, et nec revertentibus occurrit, ut quippiam firmius etiam ipsa disceret. Vers. 11. Dum Καὶ τόπον. καὶ ἄμφω σημεία ἦσαν τῆς ἀναστάσεως αναντίρρητα. Οὔτε γὰρ, εἰ μετέθηκέ τις αὐτόν, εγύμνωσεν ἂν, οὔτε εἰ ἔκλεψεν, ἐφρόντισεν ἄν, ὥστε καὶ τὸ σουδάριον ἐπιμελῶς ἐντυλίξαι καὶ θεῖναι εἰς ἕνα τόπον, ήγουν εἰς ἕτερον παρὰ τὸν τῶν ὀθονίων· ἀλλ᾽ οὕτως, ὡς εἶχε, τὸ σῶμα μετέθηκεν ἂν * Έκλεψε, δεδιώς τοσοῦτον ἀναλῶσαι καιρὸν εἰς πράγμα περιττόν, μήποτε κατάφωρος γένηται καὶ τὴν ἐσχάτην ὑφέξῃ δίκην. Άλλως τε καὶ τῆς σμύρνης κολλωδεστάτης ούσης, μεθ' ἧς ἦν ἐντεταφιασμένος, καὶ τὴν σινδόνα προσκολλών της αὐτῷ λίαν συμφυῶς καὶ ἀναποστά στως· διὰ τοῦτο γοῦν ταῦτα χωρὶς ἀλλήλων ἔχειντο, καὶ τὸ σουδάριον τετύλικτο, ἵνα μάθωμεν ότι κατ' ἐξουσίαν ἀνέστη καὶ πᾶσαν ἄδειαν. Τὸ σουδά ριον δὲ ἦν φακιόλιόν τι μικρόν, οἶῳ καὶ ὁ τεθνηκὼς Λάζαρος τὴν ὄψιν περιεδέδετο, Tóts Πέτρου.] μνημεῖον. [Κληθείς παρὰ τοῦ Καὶ — ἐπίστευσε. Θεασάμενος σημεία της ἀναστάσεως ἀναμφίβολα Οὐδέπω — ἀναστῆναι. [Απολογεῖται πῶς οὐκ ἐπίστευσαν πρότερον ταῖς γυναιξίν, εὐαγγελι σαμέναις αὐτοῖς τὴν ἀνάστασιν· ἀλλ' ἐφάνησαν ἐνώπιον αὐτῶν ὡσεὶ λῆρο; τὰ ῥήματα αὐτῶν· ἀλλ οὐδὲ τοῖς πορευομένοις εἰς ἀγρὸν δυσὶν ἐξ αὐτῶν. Καί φησιν ὅτι οὔπω ἐνδουν τὴν Γραφήν, τὴν περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ διδάσκουσαν· διάφορος δὲ αὕτη, ἐν διαφόροις ψαλμοῖς Δαυϊτικοῖς καὶ λόγοις προφητικοίς κατεσπαρμένη. Απῆλθον ταγωγήν. μαθηταί. Πρὸς τὴν ἑαυτῶν και Μαρία – έξω. Υστέρησε γὰρ τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου, μὴ δυνηθείσα συντρέχειν αὐτοῖς, καὶ οὐδὲ στρεφομένοις συνήντησε τούτοις, ἵνα καὶ μάθῃ τι βεβαιότερον. vers. 12. albis. Palliis videlicet: hi autem erant, qui etiam prius ei apparuerant, et iis quæ cum ea erant. Quomodo ergo hi non apparuerunt Petro et Joanni? Quia futurum eral, ut illis unquam prudentioribus ad Adein sull- πίστιν ὁ ἐθεάσαντο, συνετωτέροις οὖσι. cerent ea quæ viderant. Ὡς - λευκοῖς. Περιβλήμασι, δηλονότι. Οὗτοι δὲ ἦσαν οἱ καὶ πρότερον ὀφθέντες αὐτῇ τε καὶ ταῖς σὺν αὐτῇ. Καὶ πῶς οὐκ ἐφάνησαν οὗτοι τῷ Πέτρο καὶ Ἰωάννῃ; Ὅτι ἐκείνοις ἔμελλον ἀρκεῖν πρὸς Vers. 12. Sedentes Jesu. Sedebant quidem propter eam; splendiji vero alacriter propter gaudium. Καθεζομένους – Ἰησοῦ. Ἐκάθηντο μὲν δι' αὐτήν· φαιδροὶ δὲ φαιδρῶς, διὰ τὴν χαρών. » Luc. XXIV, 12. ss. ibid. 11. •s ibid. 13 seqq. Variæ lectiones et notæ. 'Ενετύλικτο Β. Fortasse ergo legendum ένε τύλικτο, ut pag. 627, vers. 24. Inclusa absunt A. Etiam hæc absumt. Forte αναστρεφομένοις, aut υποστρεφομέν νοις. Πέτρῳ, pro πρότερον, Α. Male. Forte σφοδρώς legit Hentenius. Veritus, etc. Veritus tantum temporis impendere negot:o superfluo, vano.

per id quod habetur: Admirans quod factum erat", θέντα εἰς τό· θαυμάζων τὸ γεγονὸς, πάνω ad hunc locum maxime necessariam. ἀναγκαῖα ὄντα πρὸς τὰ παρόντα.] Vers. 6. Et Vers. 7. locum. Quorum utrumque signum etiam erat infallibile resurrectionis. Neque caim, si quis eum transposuisset, certe denudasset: neque si furatus esset, curam habuisset ut et sudarium involveret, poneretque in unum locum, sive in alterum a linteaminibus separatum, sed ita ut situm erat corpus, aut transposuisset, aut furatus fuisset: veritus superfluuin tempus in negotio consumere, ne quo modo in furto deprehenderetur, extremumque lueret supplicium. Præterea etiam, cum myrrha cum qua sepultus erat maxime esset ei agglutinata,et sindonem tenacissiune ei adhaerere faceret, sic, ut jam coalita, nullo modo posset avelli; propterea hæc seorsim a se invicem posita erant, et sudarium involutum erat ut disceremus quod cum auctoritate omnique securitate surrexerat. Sudarium autem erat parva quædam fasciola, quali etiam facies Lazari, qui fuoral mortuus,erat obvincta. Vers. 8. Tunc monuinenium. Vocatus a Petro. Vers. 8. Et credidit. Cum resurrectionis signa vidisset indubitata. Vers. 9. Nondum resurgere. Causam reddit cur prius non crediderint mulieribus, quæ eis resurrectionem annuntiaverant, sed visa sunt coram ipsis tanquam deliramentum verba earum ***; sed neque duobus ex eis qui abierant rus ", et dicit, quod nondum intelligebant Scripturam, de ejus ⚫esurrectione docentem: hæc autem multiplex est, in diversis psaluis Davidicis sermonibusque propheticis sparsa. Vers 10. Abierunt rium. - discipuli. Ad suum diversoVers. 11. Maria foris. Veneral enim post Petrum et Joannem, cum non potuisset simul cum eis currere, et nec revertentibus occurrit, ut quippiam firmius etiam ipsa disceret. Vers. 11. Dum Καὶ τόπον. καὶ ἄμφω σημεία ἦσαν τῆς ἀναστάσεως αναντίρρητα. Οὔτε γὰρ, εἰ μετέθηκέ τις αὐτόν, εγύμνωσεν ἂν, οὔτε εἰ ἔκλεψεν, ἐφρόντισεν ἄν, ὥστε καὶ τὸ σουδάριον ἐπιμελῶς ἐντυλίξαι καὶ θεῖναι εἰς ἕνα τόπον, ήγουν εἰς ἕτερον παρὰ τὸν τῶν ὀθονίων· ἀλλ᾽ οὕτως, ὡς εἶχε, τὸ σῶμα μετέθηκεν ἂν * Έκλεψε, δεδιώς τοσοῦτον ἀναλῶσαι καιρὸν εἰς πράγμα περιττόν, μήποτε κατάφωρος γένηται καὶ τὴν ἐσχάτην ὑφέξῃ δίκην. Άλλως τε καὶ τῆς σμύρνης κολλωδεστάτης ούσης, μεθ' ἧς ἦν ἐντεταφιασμένος, καὶ τὴν σινδόνα προσκολλών της αὐτῷ λίαν συμφυῶς καὶ ἀναποστά στως· διὰ τοῦτο γοῦν ταῦτα χωρὶς ἀλλήλων ἔχειντο, καὶ τὸ σουδάριον τετύλικτο, ἵνα μάθωμεν ότι κατ' ἐξουσίαν ἀνέστη καὶ πᾶσαν ἄδειαν. Τὸ σουδά ριον δὲ ἦν φακιόλιόν τι μικρόν, οἶῳ καὶ ὁ τεθνηκὼς Λάζαρος τὴν ὄψιν περιεδέδετο, Tóts Πέτρου.] μνημεῖον. [Κληθείς παρὰ τοῦ Καὶ — ἐπίστευσε. Θεασάμενος σημεία της ἀναστάσεως ἀναμφίβολα Οὐδέπω — ἀναστῆναι. [Απολογεῖται πῶς οὐκ ἐπίστευσαν πρότερον ταῖς γυναιξίν, εὐαγγελι σαμέναις αὐτοῖς τὴν ἀνάστασιν· ἀλλ' ἐφάνησαν ἐνώπιον αὐτῶν ὡσεὶ λῆρο; τὰ ῥήματα αὐτῶν· ἀλλ οὐδὲ τοῖς πορευομένοις εἰς ἀγρὸν δυσὶν ἐξ αὐτῶν. Καί φησιν ὅτι οὔπω ἐνδουν τὴν Γραφήν, τὴν περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ διδάσκουσαν· διάφορος δὲ αὕτη, ἐν διαφόροις ψαλμοῖς Δαυϊτικοῖς καὶ λόγοις προφητικοίς κατεσπαρμένη. Απῆλθον ταγωγήν. μαθηταί. Πρὸς τὴν ἑαυτῶν και Μαρία – έξω. Υστέρησε γὰρ τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου, μὴ δυνηθείσα συντρέχειν αὐτοῖς, καὶ οὐδὲ στρεφομένοις συνήντησε τούτοις, ἵνα καὶ μάθῃ τι βεβαιότερον. vers. 12. albis. Palliis videlicet: hi autem erant, qui etiam prius ei apparuerant, et iis quæ cum ea erant. Quomodo ergo hi non apparuerunt Petro et Joanni? Quia futurum eral, ut illis unquam prudentioribus ad Adein sull- πίστιν ὁ ἐθεάσαντο, συνετωτέροις οὖσι. cerent ea quæ viderant. Ὡς - λευκοῖς. Περιβλήμασι, δηλονότι. Οὗτοι δὲ ἦσαν οἱ καὶ πρότερον ὀφθέντες αὐτῇ τε καὶ ταῖς σὺν αὐτῇ. Καὶ πῶς οὐκ ἐφάνησαν οὗτοι τῷ Πέτρο καὶ Ἰωάννῃ; Ὅτι ἐκείνοις ἔμελλον ἀρκεῖν πρὸς Vers. 12. Sedentes Jesu. Sedebant quidem propter eam; splendiji vero alacriter propter gaudium. Καθεζομένους – Ἰησοῦ. Ἐκάθηντο μὲν δι' αὐτήν· φαιδροὶ δὲ φαιδρῶς, διὰ τὴν χαρών. » Luc. XXIV, 12. ss. ibid. 11. •s ibid. 13 seqq. Variæ lectiones et notæ. 'Ενετύλικτο Β. Fortasse ergo legendum ένε τύλικτο, ut pag. 627, vers. 24. Inclusa absunt A. Etiam hæc absumt. Forte αναστρεφομένοις, aut υποστρεφομέν νοις. Πέτρῳ, pro πρότερον, Α. Male. Forte σφοδρώς legit Hentenius. Veritus, etc. Veritus tantum temporis impendere negot:o superfluo, vano.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XX. [Οι τῷ τάφῳ τοῦ Χριστοῦ προσεδρεύοντες ἄγγελοι πρὸς πίστωσιν παρέμενον καὶ διδασκαλία, τοῦ ἐγηγέρθαι, ἀλλὰ μὴ κεκλέφθαι τὸν Κύριον.] Καὶ — κλαίεις; [Μη τολμώσης αὐτῆς ἐρωτή σαι αὐτοὺς, αὐτοὶ διαλέγονται αὐτῇ.] Λέγει – αὐτόν. Μετο γὰρ ὑπὸ τῶν θαψάντων μετατεθῆναι αὐτόν. Καὶ ἑστῶτα. Καὶ πῶς, μήπω μηδὲν μαθοῦσα παρὰ τῶν ἐρωτησάντων, αἰφνίδιον ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω; Οτι, τοῦ Χριστοῦ ἄφνω φανέντος ὀπίσω αὐτῆς, οἱ ἄγγελοι, τὸν Δεσπότην ἑαυτῶν ἰδόντες, εὐο θέως εξανέστησαν σύντρομοι, δουλοπρεπῶς ἀτε νίζοντες εἰς αὐτόν. Εστράφη οὖν ἰδεῖν τίς ὁ φανείς αὐτοῖς. † Christi sepulcro assistunt angeli ad credulitateni permanentes: utque surrexisse docerent, et non furto sublatum esse. Vers. 13. ΕΙ ploras? Cum ipsa non auderet cos interrogare, illi ei loquuntur. Vers. 15. Ait eum. Putabat enim, ab his qui sepelierant, eum fuisse transpositumn. Vers. 14. Ει stantem. Et quomodo, priusquam ullum accepisset responsum ab his qui eam interrogaverant, repente conversa est retrorsum? Quia subito apparente Christo post eam, angeli, viso Domino suo, statim surrexerunt cum tremore, more servorum in eum intuentes. Conversa est ergo, ut videret, quis illis apparuisset. Vers. 14. Ει esset. Apparuit enim ei alia speΚαὶ — ἐστιν. [Εφάνη γὰρ αὐτῇ ἐν ἑτέρα μορφῇ, καὶ ἐν εὐτελεστέρῳ καὶ κοινῷ σχήματι, ἵνα cic, et viliori ac communiori habitu, ue repente μὴ ἀθρόον καταπλαγῇ.] Λέγει — ἀρῶ. Από τε τοῦ κοινοῦ σχήματος καὶ τοῦ εἶναι ἐν τῷ κήπῳ ὑπέλαβεν ὅτι ὁ κηπουρός ἐστιν. Οὐδὲ γὰρ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἐγνώρισεν, ἀσυνήθη ἐνηχηθεῖσαν. Πετο δὲ, ὡς εἴρηται, μετατεθῆν και μὲν αὐτὸν εἰς ἕτερον τόπον ἀσφαλέστερον, βασταχθῆναι δὲ παρὰ τοῦ κηπουρού. [Ειπέ μοι οὖν, φησὶν, ποῦ ἔθηκας αὐτὸν, κἀγὼ αὐτὸν ἀρῶ, εἰς ἄλλον καταθήσουσα τόπον ἀνεπιβουλευτότερον.] [Ο μόνων τῶν ἐν γενεᾷ καὶ φθορά δημιουρ γὸν καὶ προνοητήν νομίζων τὸν Κύριον, οὗτος εἰς κηπουρὸν παραγνωρίζει αὐτόν· διὸ καὶ φεύγει τού του καὶ τὴν ἀφὴν ὁ Δεσπότης, ὡς μήπω παρ' αὐτῷ ἀναβὰς πρὸς τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν ἰσότητα τοῦ Πατρός. Ανάξιοι γὰρ αὐτοῦ οἱ μετὰ τοιαύτης ὑπολήψεως αὐτῷ προσερχόμενοι.] Λέγει Διδάσκαλε. Νῦν, καταστήσας τὴν φωνὴν καὶ τὴν μορφὴν καὶ τὸ σχῆμα πρὸς τὸ γνωριμώτερον, δέδωκεν αὐτῇ αἴσθησιν αὐτῶν, καὶ αὐτίκα τοῦτον ἐπιγνοῦσα, ἐβόησεν ὑπὸ περιχαρείας· Δι δάσκαλε. ['Αλλα πως στραφείσα λέγει, είγε πρὸς αὐτὸν διελέγετο; Διότι εἰποῦσα ὅπερ είπε, μετε στράφη πρὸς τοὺς ἀγγέλους ἰδεῖν εἰ πάρεισιν, ἢ ἐρωτῆσαι τίς ὁ ἐκπλήξας αὐτούς· εὐθὺς δὲ τοῦ Χριστοῦ καλέσαντος αὐτήν, έστράφη πάλιν πρὸς αὐτόν.] Λέγει – μή μου ἅπτου. Ορμησε γὰρ ἅψασθαι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ὡς εἰώθει. Κωλύει δὲ αὐτὴν προσφέρεσθαι αὐτῷ τοῦ λοιποῦ, καθὼς τὸ πρότερον, θειοτέρας ἤδη τῆς σαρκὸς αὐτοῦ γενομένης. Ούπω μου. Τοῦτο εἶπε δι᾿ οὐδὲν ἕτερον, ὡς ὁ Χρυσόστομος φησιν ή μόνον ἵνα γνῷ ὅτι ύψη λότερός ἐστι καὶ αἰδεσιμώτερος. Ο γὰρ μετὰ τοῦ σώματος σπεύδων ἀναβαίνειν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν πρόδηλον ὅτι τὸ τοῦ σώματος ἐπίκηρον ἀπεβάλετο. Καὶ μὴν πρὸ βραχέος αὕτη τε καὶ ἡ ἄλλη Μαρία Haec uterque in margine. Inclusa desunt A. Etiam hac absunt Α. Inclusa absunt A. PATROL. GR. CXXIX. – consternaretur. Vers. 15. Dicit tollam. communi habitu, et quia in horto erat, arbitrata est hortulanum esse. Neque enim vocem ejus agnovit, more insueto prolatam. Putabat autem, ut dictum est, transpositum eum esse in tutiorem alium locum, et ab hortulano asportatuni. Die mihi, inquit, ubi posueris eum, et ego eum tollam, in alium reposi Cura locum, al insidiis tutiorem. † Qui generabilium tantum et corruptibilium creatorem ac provisorem putat Dominum, hic pro hortulano eum cognoscit. Idcirco etiam hujus contactum fugit Dominus, quod apud illum nondum ascenderit ad dignitatem ac æqualitatem Patris: siquidem eo indigni sunt, qui cum bujusmodi opinione ad eum accedunt. Vers. 16. Dicit — Magister. Nunc composita voce, specie et habitu, ut facilius cognosceretur, dedit ei horum notitiam, statimque illum agnovit, clamans præ laetitia, Magister. Sed quomodo conversa dicit, si jam cum eo loquebatur? Quia, eum id dixisset, quod loquebatur, conversa est ad angelos, ut videret an adessent, vel ut interrogaret quid illos in stuporem adduxisset: statimque Christo eam vocante, rursus ad ipsum conversa est. Vers. 17. Dicit noli me tangere. Nam se ad tangendum pedes ejus aptabat, sicut solebat. Prohibet autem ne deinceps accedat ad eum modo, quo prius, cum jam divinior facta sit caro ejus. Vers. 17. Nondum meum. Hoc ad nullum alium dixit finem, ut ait Chrysostomus, nisi ut sofum intelligeret quod sublimior sit magisque venerandus. Nam qui nititur cum corpore ad Deum ac Patrem ascendere, manifestum est quod corporis fragilitatem abjecerat. Atqui paulo ante ipsa et altera Maria tenuerant Variæ lectiones et notæ. In margine hæc habet codles uterque. Καί omittit Β. Inclusa absunt A. Tom. VIII, p. 515.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XX. [Οι τῷ τάφῳ τοῦ Χριστοῦ προσεδρεύοντες ἄγγελοι πρὸς πίστωσιν παρέμενον καὶ διδασκαλία, τοῦ ἐγηγέρθαι, ἀλλὰ μὴ κεκλέφθαι τὸν Κύριον.] Καὶ — κλαίεις; [Μη τολμώσης αὐτῆς ἐρωτή σαι αὐτοὺς, αὐτοὶ διαλέγονται αὐτῇ.] Λέγει – αὐτόν. Μετο γὰρ ὑπὸ τῶν θαψάντων μετατεθῆναι αὐτόν. Καὶ ἑστῶτα. Καὶ πῶς, μήπω μηδὲν μαθοῦσα παρὰ τῶν ἐρωτησάντων, αἰφνίδιον ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω; Οτι, τοῦ Χριστοῦ ἄφνω φανέντος ὀπίσω αὐτῆς, οἱ ἄγγελοι, τὸν Δεσπότην ἑαυτῶν ἰδόντες, εὐο θέως εξανέστησαν σύντρομοι, δουλοπρεπῶς ἀτε νίζοντες εἰς αὐτόν. Εστράφη οὖν ἰδεῖν τίς ὁ φανείς αὐτοῖς. † Christi sepulcro assistunt angeli ad credulitateni permanentes: utque surrexisse docerent, et non furto sublatum esse. Vers. 13. ΕΙ ploras? Cum ipsa non auderet cos interrogare, illi ei loquuntur. Vers. 15. Ait eum. Putabat enim, ab his qui sepelierant, eum fuisse transpositumn. Vers. 14. Ει stantem. Et quomodo, priusquam ullum accepisset responsum ab his qui eam interrogaverant, repente conversa est retrorsum? Quia subito apparente Christo post eam, angeli, viso Domino suo, statim surrexerunt cum tremore, more servorum in eum intuentes. Conversa est ergo, ut videret, quis illis apparuisset. Vers. 14. Ει esset. Apparuit enim ei alia speΚαὶ — ἐστιν. [Εφάνη γὰρ αὐτῇ ἐν ἑτέρα μορφῇ, καὶ ἐν εὐτελεστέρῳ καὶ κοινῷ σχήματι, ἵνα cic, et viliori ac communiori habitu, ue repente μὴ ἀθρόον καταπλαγῇ.] Λέγει — ἀρῶ. Από τε τοῦ κοινοῦ σχήματος καὶ τοῦ εἶναι ἐν τῷ κήπῳ ὑπέλαβεν ὅτι ὁ κηπουρός ἐστιν. Οὐδὲ γὰρ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἐγνώρισεν, ἀσυνήθη ἐνηχηθεῖσαν. Πετο δὲ, ὡς εἴρηται, μετατεθῆν και μὲν αὐτὸν εἰς ἕτερον τόπον ἀσφαλέστερον, βασταχθῆναι δὲ παρὰ τοῦ κηπουρού. [Ειπέ μοι οὖν, φησὶν, ποῦ ἔθηκας αὐτὸν, κἀγὼ αὐτὸν ἀρῶ, εἰς ἄλλον καταθήσουσα τόπον ἀνεπιβουλευτότερον.] [Ο μόνων τῶν ἐν γενεᾷ καὶ φθορά δημιουρ γὸν καὶ προνοητήν νομίζων τὸν Κύριον, οὗτος εἰς κηπουρὸν παραγνωρίζει αὐτόν· διὸ καὶ φεύγει τού του καὶ τὴν ἀφὴν ὁ Δεσπότης, ὡς μήπω παρ' αὐτῷ ἀναβὰς πρὸς τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν ἰσότητα τοῦ Πατρός. Ανάξιοι γὰρ αὐτοῦ οἱ μετὰ τοιαύτης ὑπολήψεως αὐτῷ προσερχόμενοι.] Λέγει Διδάσκαλε. Νῦν, καταστήσας τὴν φωνὴν καὶ τὴν μορφὴν καὶ τὸ σχῆμα πρὸς τὸ γνωριμώτερον, δέδωκεν αὐτῇ αἴσθησιν αὐτῶν, καὶ αὐτίκα τοῦτον ἐπιγνοῦσα, ἐβόησεν ὑπὸ περιχαρείας· Δι δάσκαλε. ['Αλλα πως στραφείσα λέγει, είγε πρὸς αὐτὸν διελέγετο; Διότι εἰποῦσα ὅπερ είπε, μετε στράφη πρὸς τοὺς ἀγγέλους ἰδεῖν εἰ πάρεισιν, ἢ ἐρωτῆσαι τίς ὁ ἐκπλήξας αὐτούς· εὐθὺς δὲ τοῦ Χριστοῦ καλέσαντος αὐτήν, έστράφη πάλιν πρὸς αὐτόν.] Λέγει – μή μου ἅπτου. Ορμησε γὰρ ἅψασθαι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ὡς εἰώθει. Κωλύει δὲ αὐτὴν προσφέρεσθαι αὐτῷ τοῦ λοιποῦ, καθὼς τὸ πρότερον, θειοτέρας ἤδη τῆς σαρκὸς αὐτοῦ γενομένης. Ούπω μου. Τοῦτο εἶπε δι᾿ οὐδὲν ἕτερον, ὡς ὁ Χρυσόστομος φησιν ή μόνον ἵνα γνῷ ὅτι ύψη λότερός ἐστι καὶ αἰδεσιμώτερος. Ο γὰρ μετὰ τοῦ σώματος σπεύδων ἀναβαίνειν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν πρόδηλον ὅτι τὸ τοῦ σώματος ἐπίκηρον ἀπεβάλετο. Καὶ μὴν πρὸ βραχέος αὕτη τε καὶ ἡ ἄλλη Μαρία Haec uterque in margine. Inclusa desunt A. Etiam hac absunt Α. Inclusa absunt A. PATROL. GR. CXXIX. – consternaretur. Vers. 15. Dicit tollam. communi habitu, et quia in horto erat, arbitrata est hortulanum esse. Neque enim vocem ejus agnovit, more insueto prolatam. Putabat autem, ut dictum est, transpositum eum esse in tutiorem alium locum, et ab hortulano asportatuni. Die mihi, inquit, ubi posueris eum, et ego eum tollam, in alium reposi Cura locum, al insidiis tutiorem. † Qui generabilium tantum et corruptibilium creatorem ac provisorem putat Dominum, hic pro hortulano eum cognoscit. Idcirco etiam hujus contactum fugit Dominus, quod apud illum nondum ascenderit ad dignitatem ac æqualitatem Patris: siquidem eo indigni sunt, qui cum bujusmodi opinione ad eum accedunt. Vers. 16. Dicit — Magister. Nunc composita voce, specie et habitu, ut facilius cognosceretur, dedit ei horum notitiam, statimque illum agnovit, clamans præ laetitia, Magister. Sed quomodo conversa dicit, si jam cum eo loquebatur? Quia, eum id dixisset, quod loquebatur, conversa est ad angelos, ut videret an adessent, vel ut interrogaret quid illos in stuporem adduxisset: statimque Christo eam vocante, rursus ad ipsum conversa est. Vers. 17. Dicit noli me tangere. Nam se ad tangendum pedes ejus aptabat, sicut solebat. Prohibet autem ne deinceps accedat ad eum modo, quo prius, cum jam divinior facta sit caro ejus. Vers. 17. Nondum meum. Hoc ad nullum alium dixit finem, ut ait Chrysostomus, nisi ut sofum intelligeret quod sublimior sit magisque venerandus. Nam qui nititur cum corpore ad Deum ac Patrem ascendere, manifestum est quod corporis fragilitatem abjecerat. Atqui paulo ante ipsa et altera Maria tenuerant Variæ lectiones et notæ. In margine hæc habet codles uterque. Καί omittit Β. Inclusa absunt A. Tom. VIII, p. 515.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XX. [Οι τῷ τάφῳ τοῦ Χριστοῦ προσεδρεύοντες ἄγγελοι πρὸς πίστωσιν παρέμενον καὶ διδασκαλία, τοῦ ἐγηγέρθαι, ἀλλὰ μὴ κεκλέφθαι τὸν Κύριον.] Καὶ — κλαίεις; [Μη τολμώσης αὐτῆς ἐρωτή σαι αὐτοὺς, αὐτοὶ διαλέγονται αὐτῇ.] Λέγει – αὐτόν. Μετο γὰρ ὑπὸ τῶν θαψάντων μετατεθῆναι αὐτόν. Καὶ ἑστῶτα. Καὶ πῶς, μήπω μηδὲν μαθοῦσα παρὰ τῶν ἐρωτησάντων, αἰφνίδιον ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω; Οτι, τοῦ Χριστοῦ ἄφνω φανέντος ὀπίσω αὐτῆς, οἱ ἄγγελοι, τὸν Δεσπότην ἑαυτῶν ἰδόντες, εὐο θέως εξανέστησαν σύντρομοι, δουλοπρεπῶς ἀτε νίζοντες εἰς αὐτόν. Εστράφη οὖν ἰδεῖν τίς ὁ φανείς αὐτοῖς. † Christi sepulcro assistunt angeli ad credulitateni permanentes: utque surrexisse docerent, et non furto sublatum esse. Vers. 13. ΕΙ ploras? Cum ipsa non auderet cos interrogare, illi ei loquuntur. Vers. 15. Ait eum. Putabat enim, ab his qui sepelierant, eum fuisse transpositumn. Vers. 14. Ει stantem. Et quomodo, priusquam ullum accepisset responsum ab his qui eam interrogaverant, repente conversa est retrorsum? Quia subito apparente Christo post eam, angeli, viso Domino suo, statim surrexerunt cum tremore, more servorum in eum intuentes. Conversa est ergo, ut videret, quis illis apparuisset. Vers. 14. Ει esset. Apparuit enim ei alia speΚαὶ — ἐστιν. [Εφάνη γὰρ αὐτῇ ἐν ἑτέρα μορφῇ, καὶ ἐν εὐτελεστέρῳ καὶ κοινῷ σχήματι, ἵνα cic, et viliori ac communiori habitu, ue repente μὴ ἀθρόον καταπλαγῇ.] Λέγει — ἀρῶ. Από τε τοῦ κοινοῦ σχήματος καὶ τοῦ εἶναι ἐν τῷ κήπῳ ὑπέλαβεν ὅτι ὁ κηπουρός ἐστιν. Οὐδὲ γὰρ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἐγνώρισεν, ἀσυνήθη ἐνηχηθεῖσαν. Πετο δὲ, ὡς εἴρηται, μετατεθῆν και μὲν αὐτὸν εἰς ἕτερον τόπον ἀσφαλέστερον, βασταχθῆναι δὲ παρὰ τοῦ κηπουρού. [Ειπέ μοι οὖν, φησὶν, ποῦ ἔθηκας αὐτὸν, κἀγὼ αὐτὸν ἀρῶ, εἰς ἄλλον καταθήσουσα τόπον ἀνεπιβουλευτότερον.] [Ο μόνων τῶν ἐν γενεᾷ καὶ φθορά δημιουρ γὸν καὶ προνοητήν νομίζων τὸν Κύριον, οὗτος εἰς κηπουρὸν παραγνωρίζει αὐτόν· διὸ καὶ φεύγει τού του καὶ τὴν ἀφὴν ὁ Δεσπότης, ὡς μήπω παρ' αὐτῷ ἀναβὰς πρὸς τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν ἰσότητα τοῦ Πατρός. Ανάξιοι γὰρ αὐτοῦ οἱ μετὰ τοιαύτης ὑπολήψεως αὐτῷ προσερχόμενοι.] Λέγει Διδάσκαλε. Νῦν, καταστήσας τὴν φωνὴν καὶ τὴν μορφὴν καὶ τὸ σχῆμα πρὸς τὸ γνωριμώτερον, δέδωκεν αὐτῇ αἴσθησιν αὐτῶν, καὶ αὐτίκα τοῦτον ἐπιγνοῦσα, ἐβόησεν ὑπὸ περιχαρείας· Δι δάσκαλε. ['Αλλα πως στραφείσα λέγει, είγε πρὸς αὐτὸν διελέγετο; Διότι εἰποῦσα ὅπερ είπε, μετε στράφη πρὸς τοὺς ἀγγέλους ἰδεῖν εἰ πάρεισιν, ἢ ἐρωτῆσαι τίς ὁ ἐκπλήξας αὐτούς· εὐθὺς δὲ τοῦ Χριστοῦ καλέσαντος αὐτήν, έστράφη πάλιν πρὸς αὐτόν.] Λέγει – μή μου ἅπτου. Ορμησε γὰρ ἅψασθαι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ὡς εἰώθει. Κωλύει δὲ αὐτὴν προσφέρεσθαι αὐτῷ τοῦ λοιποῦ, καθὼς τὸ πρότερον, θειοτέρας ἤδη τῆς σαρκὸς αὐτοῦ γενομένης. Ούπω μου. Τοῦτο εἶπε δι᾿ οὐδὲν ἕτερον, ὡς ὁ Χρυσόστομος φησιν ή μόνον ἵνα γνῷ ὅτι ύψη λότερός ἐστι καὶ αἰδεσιμώτερος. Ο γὰρ μετὰ τοῦ σώματος σπεύδων ἀναβαίνειν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν πρόδηλον ὅτι τὸ τοῦ σώματος ἐπίκηρον ἀπεβάλετο. Καὶ μὴν πρὸ βραχέος αὕτη τε καὶ ἡ ἄλλη Μαρία Haec uterque in margine. Inclusa desunt A. Etiam hac absunt Α. Inclusa absunt A. PATROL. GR. CXXIX. – consternaretur. Vers. 15. Dicit tollam. communi habitu, et quia in horto erat, arbitrata est hortulanum esse. Neque enim vocem ejus agnovit, more insueto prolatam. Putabat autem, ut dictum est, transpositum eum esse in tutiorem alium locum, et ab hortulano asportatuni. Die mihi, inquit, ubi posueris eum, et ego eum tollam, in alium reposi Cura locum, al insidiis tutiorem. † Qui generabilium tantum et corruptibilium creatorem ac provisorem putat Dominum, hic pro hortulano eum cognoscit. Idcirco etiam hujus contactum fugit Dominus, quod apud illum nondum ascenderit ad dignitatem ac æqualitatem Patris: siquidem eo indigni sunt, qui cum bujusmodi opinione ad eum accedunt. Vers. 16. Dicit — Magister. Nunc composita voce, specie et habitu, ut facilius cognosceretur, dedit ei horum notitiam, statimque illum agnovit, clamans præ laetitia, Magister. Sed quomodo conversa dicit, si jam cum eo loquebatur? Quia, eum id dixisset, quod loquebatur, conversa est ad angelos, ut videret an adessent, vel ut interrogaret quid illos in stuporem adduxisset: statimque Christo eam vocante, rursus ad ipsum conversa est. Vers. 17. Dicit noli me tangere. Nam se ad tangendum pedes ejus aptabat, sicut solebat. Prohibet autem ne deinceps accedat ad eum modo, quo prius, cum jam divinior facta sit caro ejus. Vers. 17. Nondum meum. Hoc ad nullum alium dixit finem, ut ait Chrysostomus, nisi ut sofum intelligeret quod sublimior sit magisque venerandus. Nam qui nititur cum corpore ad Deum ac Patrem ascendere, manifestum est quod corporis fragilitatem abjecerat. Atqui paulo ante ipsa et altera Maria tenuerant Variæ lectiones et notæ. In margine hæc habet codles uterque. Καί omittit Β. Inclusa absunt A. Tom. VIII, p. 515.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XX. [Οι τῷ τάφῳ τοῦ Χριστοῦ προσεδρεύοντες ἄγγελοι πρὸς πίστωσιν παρέμενον καὶ διδασκαλία, τοῦ ἐγηγέρθαι, ἀλλὰ μὴ κεκλέφθαι τὸν Κύριον.] Καὶ — κλαίεις; [Μη τολμώσης αὐτῆς ἐρωτή σαι αὐτοὺς, αὐτοὶ διαλέγονται αὐτῇ.] Λέγει – αὐτόν. Μετο γὰρ ὑπὸ τῶν θαψάντων μετατεθῆναι αὐτόν. Καὶ ἑστῶτα. Καὶ πῶς, μήπω μηδὲν μαθοῦσα παρὰ τῶν ἐρωτησάντων, αἰφνίδιον ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω; Οτι, τοῦ Χριστοῦ ἄφνω φανέντος ὀπίσω αὐτῆς, οἱ ἄγγελοι, τὸν Δεσπότην ἑαυτῶν ἰδόντες, εὐο θέως εξανέστησαν σύντρομοι, δουλοπρεπῶς ἀτε νίζοντες εἰς αὐτόν. Εστράφη οὖν ἰδεῖν τίς ὁ φανείς αὐτοῖς. † Christi sepulcro assistunt angeli ad credulitateni permanentes: utque surrexisse docerent, et non furto sublatum esse. Vers. 13. ΕΙ ploras? Cum ipsa non auderet cos interrogare, illi ei loquuntur. Vers. 15. Ait eum. Putabat enim, ab his qui sepelierant, eum fuisse transpositumn. Vers. 14. Ει stantem. Et quomodo, priusquam ullum accepisset responsum ab his qui eam interrogaverant, repente conversa est retrorsum? Quia subito apparente Christo post eam, angeli, viso Domino suo, statim surrexerunt cum tremore, more servorum in eum intuentes. Conversa est ergo, ut videret, quis illis apparuisset. Vers. 14. Ει esset. Apparuit enim ei alia speΚαὶ — ἐστιν. [Εφάνη γὰρ αὐτῇ ἐν ἑτέρα μορφῇ, καὶ ἐν εὐτελεστέρῳ καὶ κοινῷ σχήματι, ἵνα cic, et viliori ac communiori habitu, ue repente μὴ ἀθρόον καταπλαγῇ.] Λέγει — ἀρῶ. Από τε τοῦ κοινοῦ σχήματος καὶ τοῦ εἶναι ἐν τῷ κήπῳ ὑπέλαβεν ὅτι ὁ κηπουρός ἐστιν. Οὐδὲ γὰρ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἐγνώρισεν, ἀσυνήθη ἐνηχηθεῖσαν. Πετο δὲ, ὡς εἴρηται, μετατεθῆν και μὲν αὐτὸν εἰς ἕτερον τόπον ἀσφαλέστερον, βασταχθῆναι δὲ παρὰ τοῦ κηπουρού. [Ειπέ μοι οὖν, φησὶν, ποῦ ἔθηκας αὐτὸν, κἀγὼ αὐτὸν ἀρῶ, εἰς ἄλλον καταθήσουσα τόπον ἀνεπιβουλευτότερον.] [Ο μόνων τῶν ἐν γενεᾷ καὶ φθορά δημιουρ γὸν καὶ προνοητήν νομίζων τὸν Κύριον, οὗτος εἰς κηπουρὸν παραγνωρίζει αὐτόν· διὸ καὶ φεύγει τού του καὶ τὴν ἀφὴν ὁ Δεσπότης, ὡς μήπω παρ' αὐτῷ ἀναβὰς πρὸς τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν ἰσότητα τοῦ Πατρός. Ανάξιοι γὰρ αὐτοῦ οἱ μετὰ τοιαύτης ὑπολήψεως αὐτῷ προσερχόμενοι.] Λέγει Διδάσκαλε. Νῦν, καταστήσας τὴν φωνὴν καὶ τὴν μορφὴν καὶ τὸ σχῆμα πρὸς τὸ γνωριμώτερον, δέδωκεν αὐτῇ αἴσθησιν αὐτῶν, καὶ αὐτίκα τοῦτον ἐπιγνοῦσα, ἐβόησεν ὑπὸ περιχαρείας· Δι δάσκαλε. ['Αλλα πως στραφείσα λέγει, είγε πρὸς αὐτὸν διελέγετο; Διότι εἰποῦσα ὅπερ είπε, μετε στράφη πρὸς τοὺς ἀγγέλους ἰδεῖν εἰ πάρεισιν, ἢ ἐρωτῆσαι τίς ὁ ἐκπλήξας αὐτούς· εὐθὺς δὲ τοῦ Χριστοῦ καλέσαντος αὐτήν, έστράφη πάλιν πρὸς αὐτόν.] Λέγει – μή μου ἅπτου. Ορμησε γὰρ ἅψασθαι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ὡς εἰώθει. Κωλύει δὲ αὐτὴν προσφέρεσθαι αὐτῷ τοῦ λοιποῦ, καθὼς τὸ πρότερον, θειοτέρας ἤδη τῆς σαρκὸς αὐτοῦ γενομένης. Ούπω μου. Τοῦτο εἶπε δι᾿ οὐδὲν ἕτερον, ὡς ὁ Χρυσόστομος φησιν ή μόνον ἵνα γνῷ ὅτι ύψη λότερός ἐστι καὶ αἰδεσιμώτερος. Ο γὰρ μετὰ τοῦ σώματος σπεύδων ἀναβαίνειν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν πρόδηλον ὅτι τὸ τοῦ σώματος ἐπίκηρον ἀπεβάλετο. Καὶ μὴν πρὸ βραχέος αὕτη τε καὶ ἡ ἄλλη Μαρία Haec uterque in margine. Inclusa desunt A. Etiam hac absunt Α. Inclusa absunt A. PATROL. GR. CXXIX. – consternaretur. Vers. 15. Dicit tollam. communi habitu, et quia in horto erat, arbitrata est hortulanum esse. Neque enim vocem ejus agnovit, more insueto prolatam. Putabat autem, ut dictum est, transpositum eum esse in tutiorem alium locum, et ab hortulano asportatuni. Die mihi, inquit, ubi posueris eum, et ego eum tollam, in alium reposi Cura locum, al insidiis tutiorem. † Qui generabilium tantum et corruptibilium creatorem ac provisorem putat Dominum, hic pro hortulano eum cognoscit. Idcirco etiam hujus contactum fugit Dominus, quod apud illum nondum ascenderit ad dignitatem ac æqualitatem Patris: siquidem eo indigni sunt, qui cum bujusmodi opinione ad eum accedunt. Vers. 16. Dicit — Magister. Nunc composita voce, specie et habitu, ut facilius cognosceretur, dedit ei horum notitiam, statimque illum agnovit, clamans præ laetitia, Magister. Sed quomodo conversa dicit, si jam cum eo loquebatur? Quia, eum id dixisset, quod loquebatur, conversa est ad angelos, ut videret an adessent, vel ut interrogaret quid illos in stuporem adduxisset: statimque Christo eam vocante, rursus ad ipsum conversa est. Vers. 17. Dicit noli me tangere. Nam se ad tangendum pedes ejus aptabat, sicut solebat. Prohibet autem ne deinceps accedat ad eum modo, quo prius, cum jam divinior facta sit caro ejus. Vers. 17. Nondum meum. Hoc ad nullum alium dixit finem, ut ait Chrysostomus, nisi ut sofum intelligeret quod sublimior sit magisque venerandus. Nam qui nititur cum corpore ad Deum ac Patrem ascendere, manifestum est quod corporis fragilitatem abjecerat. Atqui paulo ante ipsa et altera Maria tenuerant Variæ lectiones et notæ. In margine hæc habet codles uterque. Καί omittit Β. Inclusa absunt A. Tom. VIII, p. 515.

pedes ejus sicut scripsit Matthaus ", sed tunc ἐκράτησαν αὐτοῦ τους πόδας, ὡς ἱστόρησεν ὁ Ματquidem non prohibuit, permittens ut ferent tactu certiores, non esse phantasma. Nunc autem non permittit, quia et visionis et tactus oblita erat, nec crediderat. Vers. 17. Sed vade vestrum. Atqui non statim ascensurus erat, sed post quadraginta dies; quomodo ergo dicit: Ascendo? Utique ut amplius mentem ejus in sublime erigeret, et adhuc confrmans se sublimiorem ac diviniorem esse, ac studens ut deinceps majori cum veneratione animum ei intenderet et auscultaret. Præterea verbum Ascendo, significat Ascendere. volo, quod tamen ad longius tempus extendi polest. Discipulis autem ad memoriam revocat id quod frequenter, priusquam traditus esset, illis dixeral. Fratres vero suos nominavit, tanquam et ipse homo, et cognatus eorum juxta humanitatem. Alio tamen modo Patrem dixit Patrem suum, et alio discipulorum: suum quidem natura, Lanquam ejusdem substantia; discipulorum vero, ratione creatiouis ac providentiæ, tanquam creaturarum ac providentia dignorum. Deum autem et suum et discipulorum, utpote hominum. El quare non simpliciter dixit: Et Deum nostrum, sed etiam hic distinxit? Quia, licet homo Tactus est et frater eorum, natura humanitatis: honore tamen plurimum ab eis differebat, et divinitatis unione ac impeccabilitate. Vers. 18. Venit sibi. Et quod ea sibi dixisset, quæ videlicet ei locutus fuerat, et quia verisimile erat discipulos, cum hæc audissent, aut non credere mulieri, sicut nec prius aut credentes (nempe cum narraret conformia his quæ viderant Petrus et Joannes (cc), dolere, quod ipsi bujusmodi aspectu digni habiti non fuissent: eodem die etiam illis apparet. Primo namque desiderium eorum exacuit: deinde eis desiderabilius sese præbuit, jam videre concupiscentibus. θαῖος· ἀλλὰ τότε μὲν οὐκ ἀπεκώλυσε, παρέχων πληροφορηθῆναι διὰ τῆς ἀφῆς ὅτι οὐκ ἔστι φάσμα· νῦν δὲ οὐ συγχωρεί, διότι τῆς ὀπτασίας ἐκείνης καὶ τῆς ἀφῆς ἐπελάθετο καὶ ἡπίστησε. Πορεύου δὲ — ὑμῶν. Καὶ μὴν οὐκ εὐθέως ἔμελλεν αναβαίνειν, ἀλλὰ μετὰ τεσσαράκοντα ἡμέ ρας, πῶς οὖν Ἀναβαίνω λέγει; Πάντως ἐπὶ πλέον ἀνάγων αὐτῆς τὴν διάνοιαν, καὶ ἔτι βεβαιῶν ὅτι υψηλότερός ἐστι καὶ θειότερος, καὶ πείθων αἰδεσιμώτερον αὐτῷ τοῦ λοιποῦ προσέχειν. *Αλλως τε τὸ ᾿Αναβαίνω δηλοῖ καὶ τὸ Βού λομαι αναβαίνειν, δυνάμενον εἰς πλείονα καιρὸν ἐκτείνεσθαι. Αναμιμνήσκει δὲ τοὺς μαθητάς οὗ πολλάκις εἶπεν αὐτοῖς πρὸ τοῦ παραδοθῆναι. Ἀδελφοὺς δὲ αὐτοὺς ὠνόμασεν, ὡς καὶ αὐτὸς ἄνθρωπος, καὶ συγγενής αὐτῶν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Ετέρως δὲ Πατέρα ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα είπε, καὶ ἑτέρως τῶν μαθητῶν· ἑαυτοῦ μὲν φύσει ὡς ὁμοου σίου, τῶν μαθητῶν δὲ τῷ λόγῳ τῆς δημιουργίας και προνοίας ὡς δημιουργημάτων καὶ προνοίας ἀξιουμέν νων· [Θεὸν δὲ καὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν μαθητῶν, ὡς ἀνθρώπων. Καὶ πῶς οὐχ ἁπλῶς εἶπε, Καὶ Θεὸν ἡμῶν, ἀλλὰ κανταῦθα διέστειλεν ἑαυτόν; Διότι, εἰ καὶ ἄνθρωπος γέγονε καὶ ἀδελφὸς αὐτῶν τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότη της, ἀλλὰ πολὺ διέφερεν αὐτῶν τῇ τιμῇ διά τε τὴν Ένωσιν τῆς θεότητος καὶ διὰ τὸ ἀναμάρτητον.] Ερχεται αὐτῇ. Καὶ ὅτι ταῦτα εἶπεν αὐτῇ Ο δηλονότι λελάληκεν αὐτῇ. [ Επει δὲ εἰκός, τοὺς μαθητὰς ἀκούσαντας ταῦτα ἢ διαπιστεῖν τῇ γυ ναικί, καθάπερ καὶ πρότερον, ή πιστεύσαντας, οἷα καὶ τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου συντιθεμένων, ἀφ᾽ ὧν εἶδον ἀλγεῖν, ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἠξιώθησαν ἔψεως αὐτοῦ, αὐθη, μερὸν ἐμφανίζεται καὶ αὐτοῖς. Πρῶτον μὲν γὰρ ἐγύμνασε τὸν πόθον αὐτῶν, εἶτα ποθεινότερον ἑαυ τὸν παρέσχεν αὐτοῖς, διψώσιν ἤδη αὐτόν.] Vers. 19. Cum ergo sero esset medio. Ad res- Ούσης οὖν ὀψίας — μέσον. Εσπέρας ἦλθεν, ὅτε peram venit, quando magis timebant, et cum si- μᾶλλον ἐφοβοῦντο καὶ ἔτε συνήγοντο. Καὶ τὰς μὲν mul essent congregati, et quidem januas non pul- θύρας οὐκ ἐπάταξεν, ἵνα μὴ θορυβηθῶσιν, κεκλεισμέν savit, ne turbarentur, sed clausis illis introivit, νων δὲ εἰσῆλθεν, ὡς Θεὸς, καὶ ὡς λεπτοῦ ἤδη καὶ Lanquam Deus, et quasi corpore suo levi jam et κούφου καὶ ἀκηράτου γενομένου τοῦ σώματος αὐτοῦ. subtili ac immortali effecto. Stetit autem in medio, ut omnibus esset conspicuus. Vers. 19. Ει — vobis. Hoc est, ne turbemini. Eliam moriens pacem illis reliquerat: Pacem, inquit, meam relinquo vobis ". Mulieribus ergo, quæ discipulæ erant, gaudium ante omnem sermonem » Matth. xxviii, 9. * Joan. xiv, 27. Επιβεβαιών, omisso ότι Α. Δέ, post τε interponit 4. Inclusa absunt Α. Εστη δὲ εἰ; τὸ μέσον, ἵνα πᾶσιν εἴη θεατός. Καὶ — ὑμῖν. [Τουτέστι, μὴ ταράχθητε. Καὶ ἀποθνήσκων δὲ εἰρήνην ἀφῆκεν αὐτοῖς· Εἰρήνην γὰρ, φησὶν, ἀφίημι ὑμῖν. Ταῖς μὲν οὖν μαθητρίαις χαρὰν πρὸ παντὸς λόγου δέδωκεν αὐταῖ;. Λύπην γὰρ Variæ lectiones et notæ. Inclusa desunt A. Inclusa desunt A. {cc) Nempe - Joannes. Uipole Petro etiam et Joanne comprobantibus, assentientibus.

pedes ejus sicut scripsit Matthaus ", sed tunc ἐκράτησαν αὐτοῦ τους πόδας, ὡς ἱστόρησεν ὁ Ματquidem non prohibuit, permittens ut ferent tactu certiores, non esse phantasma. Nunc autem non permittit, quia et visionis et tactus oblita erat, nec crediderat. Vers. 17. Sed vade vestrum. Atqui non statim ascensurus erat, sed post quadraginta dies; quomodo ergo dicit: Ascendo? Utique ut amplius mentem ejus in sublime erigeret, et adhuc confrmans se sublimiorem ac diviniorem esse, ac studens ut deinceps majori cum veneratione animum ei intenderet et auscultaret. Præterea verbum Ascendo, significat Ascendere. volo, quod tamen ad longius tempus extendi polest. Discipulis autem ad memoriam revocat id quod frequenter, priusquam traditus esset, illis dixeral. Fratres vero suos nominavit, tanquam et ipse homo, et cognatus eorum juxta humanitatem. Alio tamen modo Patrem dixit Patrem suum, et alio discipulorum: suum quidem natura, Lanquam ejusdem substantia; discipulorum vero, ratione creatiouis ac providentiæ, tanquam creaturarum ac providentia dignorum. Deum autem et suum et discipulorum, utpote hominum. El quare non simpliciter dixit: Et Deum nostrum, sed etiam hic distinxit? Quia, licet homo Tactus est et frater eorum, natura humanitatis: honore tamen plurimum ab eis differebat, et divinitatis unione ac impeccabilitate. Vers. 18. Venit sibi. Et quod ea sibi dixisset, quæ videlicet ei locutus fuerat, et quia verisimile erat discipulos, cum hæc audissent, aut non credere mulieri, sicut nec prius aut credentes (nempe cum narraret conformia his quæ viderant Petrus et Joannes (cc), dolere, quod ipsi bujusmodi aspectu digni habiti non fuissent: eodem die etiam illis apparet. Primo namque desiderium eorum exacuit: deinde eis desiderabilius sese præbuit, jam videre concupiscentibus. θαῖος· ἀλλὰ τότε μὲν οὐκ ἀπεκώλυσε, παρέχων πληροφορηθῆναι διὰ τῆς ἀφῆς ὅτι οὐκ ἔστι φάσμα· νῦν δὲ οὐ συγχωρεί, διότι τῆς ὀπτασίας ἐκείνης καὶ τῆς ἀφῆς ἐπελάθετο καὶ ἡπίστησε. Πορεύου δὲ — ὑμῶν. Καὶ μὴν οὐκ εὐθέως ἔμελλεν αναβαίνειν, ἀλλὰ μετὰ τεσσαράκοντα ἡμέ ρας, πῶς οὖν Ἀναβαίνω λέγει; Πάντως ἐπὶ πλέον ἀνάγων αὐτῆς τὴν διάνοιαν, καὶ ἔτι βεβαιῶν ὅτι υψηλότερός ἐστι καὶ θειότερος, καὶ πείθων αἰδεσιμώτερον αὐτῷ τοῦ λοιποῦ προσέχειν. *Αλλως τε τὸ ᾿Αναβαίνω δηλοῖ καὶ τὸ Βού λομαι αναβαίνειν, δυνάμενον εἰς πλείονα καιρὸν ἐκτείνεσθαι. Αναμιμνήσκει δὲ τοὺς μαθητάς οὗ πολλάκις εἶπεν αὐτοῖς πρὸ τοῦ παραδοθῆναι. Ἀδελφοὺς δὲ αὐτοὺς ὠνόμασεν, ὡς καὶ αὐτὸς ἄνθρωπος, καὶ συγγενής αὐτῶν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Ετέρως δὲ Πατέρα ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα είπε, καὶ ἑτέρως τῶν μαθητῶν· ἑαυτοῦ μὲν φύσει ὡς ὁμοου σίου, τῶν μαθητῶν δὲ τῷ λόγῳ τῆς δημιουργίας και προνοίας ὡς δημιουργημάτων καὶ προνοίας ἀξιουμέν νων· [Θεὸν δὲ καὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν μαθητῶν, ὡς ἀνθρώπων. Καὶ πῶς οὐχ ἁπλῶς εἶπε, Καὶ Θεὸν ἡμῶν, ἀλλὰ κανταῦθα διέστειλεν ἑαυτόν; Διότι, εἰ καὶ ἄνθρωπος γέγονε καὶ ἀδελφὸς αὐτῶν τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότη της, ἀλλὰ πολὺ διέφερεν αὐτῶν τῇ τιμῇ διά τε τὴν Ένωσιν τῆς θεότητος καὶ διὰ τὸ ἀναμάρτητον.] Ερχεται αὐτῇ. Καὶ ὅτι ταῦτα εἶπεν αὐτῇ Ο δηλονότι λελάληκεν αὐτῇ. [ Επει δὲ εἰκός, τοὺς μαθητὰς ἀκούσαντας ταῦτα ἢ διαπιστεῖν τῇ γυ ναικί, καθάπερ καὶ πρότερον, ή πιστεύσαντας, οἷα καὶ τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου συντιθεμένων, ἀφ᾽ ὧν εἶδον ἀλγεῖν, ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἠξιώθησαν ἔψεως αὐτοῦ, αὐθη, μερὸν ἐμφανίζεται καὶ αὐτοῖς. Πρῶτον μὲν γὰρ ἐγύμνασε τὸν πόθον αὐτῶν, εἶτα ποθεινότερον ἑαυ τὸν παρέσχεν αὐτοῖς, διψώσιν ἤδη αὐτόν.] Vers. 19. Cum ergo sero esset medio. Ad res- Ούσης οὖν ὀψίας — μέσον. Εσπέρας ἦλθεν, ὅτε peram venit, quando magis timebant, et cum si- μᾶλλον ἐφοβοῦντο καὶ ἔτε συνήγοντο. Καὶ τὰς μὲν mul essent congregati, et quidem januas non pul- θύρας οὐκ ἐπάταξεν, ἵνα μὴ θορυβηθῶσιν, κεκλεισμέν savit, ne turbarentur, sed clausis illis introivit, νων δὲ εἰσῆλθεν, ὡς Θεὸς, καὶ ὡς λεπτοῦ ἤδη καὶ Lanquam Deus, et quasi corpore suo levi jam et κούφου καὶ ἀκηράτου γενομένου τοῦ σώματος αὐτοῦ. subtili ac immortali effecto. Stetit autem in medio, ut omnibus esset conspicuus. Vers. 19. Ει — vobis. Hoc est, ne turbemini. Eliam moriens pacem illis reliquerat: Pacem, inquit, meam relinquo vobis ". Mulieribus ergo, quæ discipulæ erant, gaudium ante omnem sermonem » Matth. xxviii, 9. * Joan. xiv, 27. Επιβεβαιών, omisso ότι Α. Δέ, post τε interponit 4. Inclusa absunt Α. Εστη δὲ εἰ; τὸ μέσον, ἵνα πᾶσιν εἴη θεατός. Καὶ — ὑμῖν. [Τουτέστι, μὴ ταράχθητε. Καὶ ἀποθνήσκων δὲ εἰρήνην ἀφῆκεν αὐτοῖς· Εἰρήνην γὰρ, φησὶν, ἀφίημι ὑμῖν. Ταῖς μὲν οὖν μαθητρίαις χαρὰν πρὸ παντὸς λόγου δέδωκεν αὐταῖ;. Λύπην γὰρ Variæ lectiones et notæ. Inclusa desunt A. Inclusa desunt A. {cc) Nempe - Joannes. Uipole Petro etiam et Joanne comprobantibus, assentientibus.

pedes ejus sicut scripsit Matthaus ", sed tunc ἐκράτησαν αὐτοῦ τους πόδας, ὡς ἱστόρησεν ὁ Ματquidem non prohibuit, permittens ut ferent tactu certiores, non esse phantasma. Nunc autem non permittit, quia et visionis et tactus oblita erat, nec crediderat. Vers. 17. Sed vade vestrum. Atqui non statim ascensurus erat, sed post quadraginta dies; quomodo ergo dicit: Ascendo? Utique ut amplius mentem ejus in sublime erigeret, et adhuc confrmans se sublimiorem ac diviniorem esse, ac studens ut deinceps majori cum veneratione animum ei intenderet et auscultaret. Præterea verbum Ascendo, significat Ascendere. volo, quod tamen ad longius tempus extendi polest. Discipulis autem ad memoriam revocat id quod frequenter, priusquam traditus esset, illis dixeral. Fratres vero suos nominavit, tanquam et ipse homo, et cognatus eorum juxta humanitatem. Alio tamen modo Patrem dixit Patrem suum, et alio discipulorum: suum quidem natura, Lanquam ejusdem substantia; discipulorum vero, ratione creatiouis ac providentiæ, tanquam creaturarum ac providentia dignorum. Deum autem et suum et discipulorum, utpote hominum. El quare non simpliciter dixit: Et Deum nostrum, sed etiam hic distinxit? Quia, licet homo Tactus est et frater eorum, natura humanitatis: honore tamen plurimum ab eis differebat, et divinitatis unione ac impeccabilitate. Vers. 18. Venit sibi. Et quod ea sibi dixisset, quæ videlicet ei locutus fuerat, et quia verisimile erat discipulos, cum hæc audissent, aut non credere mulieri, sicut nec prius aut credentes (nempe cum narraret conformia his quæ viderant Petrus et Joannes (cc), dolere, quod ipsi bujusmodi aspectu digni habiti non fuissent: eodem die etiam illis apparet. Primo namque desiderium eorum exacuit: deinde eis desiderabilius sese præbuit, jam videre concupiscentibus. θαῖος· ἀλλὰ τότε μὲν οὐκ ἀπεκώλυσε, παρέχων πληροφορηθῆναι διὰ τῆς ἀφῆς ὅτι οὐκ ἔστι φάσμα· νῦν δὲ οὐ συγχωρεί, διότι τῆς ὀπτασίας ἐκείνης καὶ τῆς ἀφῆς ἐπελάθετο καὶ ἡπίστησε. Πορεύου δὲ — ὑμῶν. Καὶ μὴν οὐκ εὐθέως ἔμελλεν αναβαίνειν, ἀλλὰ μετὰ τεσσαράκοντα ἡμέ ρας, πῶς οὖν Ἀναβαίνω λέγει; Πάντως ἐπὶ πλέον ἀνάγων αὐτῆς τὴν διάνοιαν, καὶ ἔτι βεβαιῶν ὅτι υψηλότερός ἐστι καὶ θειότερος, καὶ πείθων αἰδεσιμώτερον αὐτῷ τοῦ λοιποῦ προσέχειν. *Αλλως τε τὸ ᾿Αναβαίνω δηλοῖ καὶ τὸ Βού λομαι αναβαίνειν, δυνάμενον εἰς πλείονα καιρὸν ἐκτείνεσθαι. Αναμιμνήσκει δὲ τοὺς μαθητάς οὗ πολλάκις εἶπεν αὐτοῖς πρὸ τοῦ παραδοθῆναι. Ἀδελφοὺς δὲ αὐτοὺς ὠνόμασεν, ὡς καὶ αὐτὸς ἄνθρωπος, καὶ συγγενής αὐτῶν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Ετέρως δὲ Πατέρα ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα είπε, καὶ ἑτέρως τῶν μαθητῶν· ἑαυτοῦ μὲν φύσει ὡς ὁμοου σίου, τῶν μαθητῶν δὲ τῷ λόγῳ τῆς δημιουργίας και προνοίας ὡς δημιουργημάτων καὶ προνοίας ἀξιουμέν νων· [Θεὸν δὲ καὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν μαθητῶν, ὡς ἀνθρώπων. Καὶ πῶς οὐχ ἁπλῶς εἶπε, Καὶ Θεὸν ἡμῶν, ἀλλὰ κανταῦθα διέστειλεν ἑαυτόν; Διότι, εἰ καὶ ἄνθρωπος γέγονε καὶ ἀδελφὸς αὐτῶν τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότη της, ἀλλὰ πολὺ διέφερεν αὐτῶν τῇ τιμῇ διά τε τὴν Ένωσιν τῆς θεότητος καὶ διὰ τὸ ἀναμάρτητον.] Ερχεται αὐτῇ. Καὶ ὅτι ταῦτα εἶπεν αὐτῇ Ο δηλονότι λελάληκεν αὐτῇ. [ Επει δὲ εἰκός, τοὺς μαθητὰς ἀκούσαντας ταῦτα ἢ διαπιστεῖν τῇ γυ ναικί, καθάπερ καὶ πρότερον, ή πιστεύσαντας, οἷα καὶ τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου συντιθεμένων, ἀφ᾽ ὧν εἶδον ἀλγεῖν, ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἠξιώθησαν ἔψεως αὐτοῦ, αὐθη, μερὸν ἐμφανίζεται καὶ αὐτοῖς. Πρῶτον μὲν γὰρ ἐγύμνασε τὸν πόθον αὐτῶν, εἶτα ποθεινότερον ἑαυ τὸν παρέσχεν αὐτοῖς, διψώσιν ἤδη αὐτόν.] Vers. 19. Cum ergo sero esset medio. Ad res- Ούσης οὖν ὀψίας — μέσον. Εσπέρας ἦλθεν, ὅτε peram venit, quando magis timebant, et cum si- μᾶλλον ἐφοβοῦντο καὶ ἔτε συνήγοντο. Καὶ τὰς μὲν mul essent congregati, et quidem januas non pul- θύρας οὐκ ἐπάταξεν, ἵνα μὴ θορυβηθῶσιν, κεκλεισμέν savit, ne turbarentur, sed clausis illis introivit, νων δὲ εἰσῆλθεν, ὡς Θεὸς, καὶ ὡς λεπτοῦ ἤδη καὶ Lanquam Deus, et quasi corpore suo levi jam et κούφου καὶ ἀκηράτου γενομένου τοῦ σώματος αὐτοῦ. subtili ac immortali effecto. Stetit autem in medio, ut omnibus esset conspicuus. Vers. 19. Ει — vobis. Hoc est, ne turbemini. Eliam moriens pacem illis reliquerat: Pacem, inquit, meam relinquo vobis ". Mulieribus ergo, quæ discipulæ erant, gaudium ante omnem sermonem » Matth. xxviii, 9. * Joan. xiv, 27. Επιβεβαιών, omisso ότι Α. Δέ, post τε interponit 4. Inclusa absunt Α. Εστη δὲ εἰ; τὸ μέσον, ἵνα πᾶσιν εἴη θεατός. Καὶ — ὑμῖν. [Τουτέστι, μὴ ταράχθητε. Καὶ ἀποθνήσκων δὲ εἰρήνην ἀφῆκεν αὐτοῖς· Εἰρήνην γὰρ, φησὶν, ἀφίημι ὑμῖν. Ταῖς μὲν οὖν μαθητρίαις χαρὰν πρὸ παντὸς λόγου δέδωκεν αὐταῖ;. Λύπην γὰρ Variæ lectiones et notæ. Inclusa desunt A. Inclusa desunt A. {cc) Nempe - Joannes. Uipole Petro etiam et Joanne comprobantibus, assentientibus.

pedes ejus sicut scripsit Matthaus ", sed tunc ἐκράτησαν αὐτοῦ τους πόδας, ὡς ἱστόρησεν ὁ Ματquidem non prohibuit, permittens ut ferent tactu certiores, non esse phantasma. Nunc autem non permittit, quia et visionis et tactus oblita erat, nec crediderat. Vers. 17. Sed vade vestrum. Atqui non statim ascensurus erat, sed post quadraginta dies; quomodo ergo dicit: Ascendo? Utique ut amplius mentem ejus in sublime erigeret, et adhuc confrmans se sublimiorem ac diviniorem esse, ac studens ut deinceps majori cum veneratione animum ei intenderet et auscultaret. Præterea verbum Ascendo, significat Ascendere. volo, quod tamen ad longius tempus extendi polest. Discipulis autem ad memoriam revocat id quod frequenter, priusquam traditus esset, illis dixeral. Fratres vero suos nominavit, tanquam et ipse homo, et cognatus eorum juxta humanitatem. Alio tamen modo Patrem dixit Patrem suum, et alio discipulorum: suum quidem natura, Lanquam ejusdem substantia; discipulorum vero, ratione creatiouis ac providentiæ, tanquam creaturarum ac providentia dignorum. Deum autem et suum et discipulorum, utpote hominum. El quare non simpliciter dixit: Et Deum nostrum, sed etiam hic distinxit? Quia, licet homo Tactus est et frater eorum, natura humanitatis: honore tamen plurimum ab eis differebat, et divinitatis unione ac impeccabilitate. Vers. 18. Venit sibi. Et quod ea sibi dixisset, quæ videlicet ei locutus fuerat, et quia verisimile erat discipulos, cum hæc audissent, aut non credere mulieri, sicut nec prius aut credentes (nempe cum narraret conformia his quæ viderant Petrus et Joannes (cc), dolere, quod ipsi bujusmodi aspectu digni habiti non fuissent: eodem die etiam illis apparet. Primo namque desiderium eorum exacuit: deinde eis desiderabilius sese præbuit, jam videre concupiscentibus. θαῖος· ἀλλὰ τότε μὲν οὐκ ἀπεκώλυσε, παρέχων πληροφορηθῆναι διὰ τῆς ἀφῆς ὅτι οὐκ ἔστι φάσμα· νῦν δὲ οὐ συγχωρεί, διότι τῆς ὀπτασίας ἐκείνης καὶ τῆς ἀφῆς ἐπελάθετο καὶ ἡπίστησε. Πορεύου δὲ — ὑμῶν. Καὶ μὴν οὐκ εὐθέως ἔμελλεν αναβαίνειν, ἀλλὰ μετὰ τεσσαράκοντα ἡμέ ρας, πῶς οὖν Ἀναβαίνω λέγει; Πάντως ἐπὶ πλέον ἀνάγων αὐτῆς τὴν διάνοιαν, καὶ ἔτι βεβαιῶν ὅτι υψηλότερός ἐστι καὶ θειότερος, καὶ πείθων αἰδεσιμώτερον αὐτῷ τοῦ λοιποῦ προσέχειν. *Αλλως τε τὸ ᾿Αναβαίνω δηλοῖ καὶ τὸ Βού λομαι αναβαίνειν, δυνάμενον εἰς πλείονα καιρὸν ἐκτείνεσθαι. Αναμιμνήσκει δὲ τοὺς μαθητάς οὗ πολλάκις εἶπεν αὐτοῖς πρὸ τοῦ παραδοθῆναι. Ἀδελφοὺς δὲ αὐτοὺς ὠνόμασεν, ὡς καὶ αὐτὸς ἄνθρωπος, καὶ συγγενής αὐτῶν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Ετέρως δὲ Πατέρα ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα είπε, καὶ ἑτέρως τῶν μαθητῶν· ἑαυτοῦ μὲν φύσει ὡς ὁμοου σίου, τῶν μαθητῶν δὲ τῷ λόγῳ τῆς δημιουργίας και προνοίας ὡς δημιουργημάτων καὶ προνοίας ἀξιουμέν νων· [Θεὸν δὲ καὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν μαθητῶν, ὡς ἀνθρώπων. Καὶ πῶς οὐχ ἁπλῶς εἶπε, Καὶ Θεὸν ἡμῶν, ἀλλὰ κανταῦθα διέστειλεν ἑαυτόν; Διότι, εἰ καὶ ἄνθρωπος γέγονε καὶ ἀδελφὸς αὐτῶν τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότη της, ἀλλὰ πολὺ διέφερεν αὐτῶν τῇ τιμῇ διά τε τὴν Ένωσιν τῆς θεότητος καὶ διὰ τὸ ἀναμάρτητον.] Ερχεται αὐτῇ. Καὶ ὅτι ταῦτα εἶπεν αὐτῇ Ο δηλονότι λελάληκεν αὐτῇ. [ Επει δὲ εἰκός, τοὺς μαθητὰς ἀκούσαντας ταῦτα ἢ διαπιστεῖν τῇ γυ ναικί, καθάπερ καὶ πρότερον, ή πιστεύσαντας, οἷα καὶ τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου συντιθεμένων, ἀφ᾽ ὧν εἶδον ἀλγεῖν, ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἠξιώθησαν ἔψεως αὐτοῦ, αὐθη, μερὸν ἐμφανίζεται καὶ αὐτοῖς. Πρῶτον μὲν γὰρ ἐγύμνασε τὸν πόθον αὐτῶν, εἶτα ποθεινότερον ἑαυ τὸν παρέσχεν αὐτοῖς, διψώσιν ἤδη αὐτόν.] Vers. 19. Cum ergo sero esset medio. Ad res- Ούσης οὖν ὀψίας — μέσον. Εσπέρας ἦλθεν, ὅτε peram venit, quando magis timebant, et cum si- μᾶλλον ἐφοβοῦντο καὶ ἔτε συνήγοντο. Καὶ τὰς μὲν mul essent congregati, et quidem januas non pul- θύρας οὐκ ἐπάταξεν, ἵνα μὴ θορυβηθῶσιν, κεκλεισμέν savit, ne turbarentur, sed clausis illis introivit, νων δὲ εἰσῆλθεν, ὡς Θεὸς, καὶ ὡς λεπτοῦ ἤδη καὶ Lanquam Deus, et quasi corpore suo levi jam et κούφου καὶ ἀκηράτου γενομένου τοῦ σώματος αὐτοῦ. subtili ac immortali effecto. Stetit autem in medio, ut omnibus esset conspicuus. Vers. 19. Ει — vobis. Hoc est, ne turbemini. Eliam moriens pacem illis reliquerat: Pacem, inquit, meam relinquo vobis ". Mulieribus ergo, quæ discipulæ erant, gaudium ante omnem sermonem » Matth. xxviii, 9. * Joan. xiv, 27. Επιβεβαιών, omisso ότι Α. Δέ, post τε interponit 4. Inclusa absunt Α. Εστη δὲ εἰ; τὸ μέσον, ἵνα πᾶσιν εἴη θεατός. Καὶ — ὑμῖν. [Τουτέστι, μὴ ταράχθητε. Καὶ ἀποθνήσκων δὲ εἰρήνην ἀφῆκεν αὐτοῖς· Εἰρήνην γὰρ, φησὶν, ἀφίημι ὑμῖν. Ταῖς μὲν οὖν μαθητρίαις χαρὰν πρὸ παντὸς λόγου δέδωκεν αὐταῖ;. Λύπην γὰρ Variæ lectiones et notæ. Inclusa desunt A. Inclusa desunt A. {cc) Nempe - Joannes. Uipole Petro etiam et Joanne comprobantibus, assentientibus.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XX. τὸ γένος ἐκεῖνο κατεκέκριτο· τοῖς δὲ μαθηταῖς εἰρή- tribuit (dd), eo quod ad marorem genus illud fue νην] διὰ τὸν ὑποπτευόμενον πόλεμον ἀπό τε Ἰουδαίων καὶ ῾Ελλήνων. Καὶ — αὐτοῦ. Ζήτησον ἐν τῷ τελευταίῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τή· Καὶ αὐτοὶ ἐξηγοῦντο τὰ ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ τὰ ἑξῆς, [ἄχρι τοῦ· "Ετι δὲ ἀπιστούν των αὐτῶν ἀπὸ τῆς χαρᾶς καὶ θαυμαζόντων] καὶ ἀνάγνωθι τὰς ἐξηγήσεις αὐτῶν, πάνυ χρησιμευούσας πρὸς τὰ παρόντα. Εχάρησαν — Κύριον. Ορᾶς ἐπὶ τῶν ἔργων τοὺς λόγους ἐκβαίνοντας. Πρὸ τοῦ σταυροῦ γὰρ εἶν πεν αὐτοῖς ὅτι Πάλιν ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσε ται ὑμῶν ἡ καρδία. Εἶπεν ὑμῖν. Μετὰ τὸ φαγεῖν τὸ ἐπιδοθὲν αὐτῷ Ιχθύος ὁποῦ μέρος, καὶ ἀπὸ μελισσείου κηρίου, και θὼς ἔγραψε Λουκᾶς, ἐπληροφορήθησαν, καὶ λοιπὸν ὑπὸ πολλῆς χαρᾶς, ὡς εἰκὸς, θορυβοῦντας καταστέλλει ἵνα προσέχωσιν οἷς μέλλει ἐρεῖν. Καθώς ὑμᾶς. Καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ εἴρηκε πρὸς τὸν Πατέρα ὅτι Καθὼς ἐμὲ ἀπέστειλας εἰς τὸν κόσμον, κἀγὼ ἀπέστειλα αὐτοὺς εἰς τὸν κόσμον· [καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐκεῖ ῥηθέντα. Επιμεν οὖν αὐτῶν τὰς ψυχὰς, ἐγχειρίσας αὐτοῖς τὸ ἴδιον ἔργον, καὶ καταστήσας διαδόχους ἑαυτοῦ. ] Καὶ — κεκράτηνται. Καὶ μὴν ὀπίσω εἴρηκεν ὅτι ᾿Εὰν ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς πῶς οὖν ἐνταῦθα δίδωσι Πνεῦμα ἅγιον; Ενεφύσησε μὲν ἐμπνέων αὐτοῖς χά ριν δεκτικὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ κατασκευάζων ἐπιτηδείους εἰς ὑποδοχὴν αὐτοῦ· λέγει δὲ, Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, οὐ τότε, ἀλλ' ὅτε κατέλθῃ. "Η Πνεῦμα ἅγιον ἐκάλεσε τὸ πνευματικόν χάρισμα τοῦ ἀφιέναι καὶ δεσμεῖν ἁμαρτίας. Διαφόρων γὰρ δ. των πνευματικών χαρισμάτων, τουτο της νικαῦτα δέδωκεν αὐτοῖ:, [μεῖζον ὃν καὶ τῶν σημείων. Τῷ παραλυτικῷ γὰρ εἰπόντο;· Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου· ἔλεγον οἱ Γραμματεῖς· Τις δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας, εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός. Καὶ μὴν καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ εἴρηκεν αὐτοῖ;· Οσα ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα έν τῷ οὐρανῷ· καὶ ὅσα ἐὰν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένα ἐν τῷ οὐρανῷ· ἀλλὰ τότε μὲν ὑπέσχετο αὐτοῖς τοῦτο, νῦν δὲ δίδωσι. Ζήτησον δὲ περὶ τὰ μέσα τοῦ ἐνάτου κεφαλαίου τοῦ παρόντος εὐαγγελιστοῦ τό· Οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα ἅγιον, ὅτι ᾿Ιησοῦς οὐδέπω εδοξάσθη· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ὅλην ἐξήγησιν αὐτῶν. rat condemnatum: discipulis vero pacem, propter suspectum bellum a Judæis ac gentibus. Vers. 20. Ει suum. Quvre ultimo juxta Lucam capite, quod dicitur: Et ipsi narrabant quæ gesta erant in via, et cætera, usque ad euin locum ubi habetur: Adhuc autem illis non credentibus pra gaudio et admirantibus "; et illorum lege enarrationes ad præsentia dicta admodum utiles. Vers. 20. Gavisi sunt Domino. Vides operibus confirmatos esse sermones? Siquidem ante passionem diserat eis: Iterum videbo vos, et gaudebit cor vestrum "'. Vers. 21. Dixit vobis. Postquam comederat datam sibi partem piscis assi et de favo apiario, sicut scripsit Lucas ", certiores facti sunt: el præ gaudio jam, ut verisimile est, turbatos reprimit, ut bis quæ dicturus est animum advertant. Vers. 91. Sicut vos. Etiam ante passionem dixit ad Patrem: Sicut me misisti in mundum, et ego misi illos in mundum”; et lege quæ ibi dicta sunt. Animos itaque illorum crexit, tradens eis opus suum, ac sibi successores eos constituens. Vers. 22. Ει vers. 23. retenta sunt. Atqui superius dixerat: Nisi ego abiero, Paracletus non veniet ad vos; quomodo ergo dat hic Spiritum sanctum? Insulavit quidem, dans gratiam susceptivam Spiritus sancti, aplosque eliciens ad ejus susceptionem; dicit autem: Accipite Spiritum sanctum; non nunc, sed quando descenderit. Aut Spiritum sanctum vocavit gratiam spiritualem remittendi ac ligandi peccata; et hoc tunc illis tribuit, quod et miraculis majus erat. Nam cum paralytico dixisset: Remissa sunt tibi peccata tua *, dixerunt Scribæ: Quis potest remillere peccata, nisi unus, nempe Deus 39 Verum et ante passionem dixerat eis: Quæcunque ligaveritis super terram, erunt ligata in cœlo; et quæcunque solveritis super terram, erunt soluta in cœlo *; sed tunc quidem hoc illis promisit, nunc autem tribuit. Quære autem circa medium noni cápitis præsentis Evangelii, ubi dicitur: Nondum erat Spiritus sanctus, quia Jesus nondum erat glorificatus"; et lege totam illorum enarrationem. Ενεφύσησε μὲν οὖν ὡς πηγή χαρισμάτων, καὶ ἵνα Insuavit itaque, tanquam fons gratiarum, et, μάθωμεν κἀντεῦθεν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὸ πρῶτ ut etiam hinc discamus ipsum esse, qui primum τον καὶ ζωτικὸν ἐμφύσημα εμφυσήσας τῷ ᾿Αδάμ.] ac vitale spiraculum insufflavit in Adam. RetenIX, 2. Luc. xxiv,55-41. " Joan. xvi, 22. 50 Luc. χειν, 42. w Joan, sym, 18.. › Marc. 11, 5, 7. * Matth. χνοι, 18. * Joan. v, 59. Variæ lectiones et notæ. Τῶν addit A. Inclusa desunt A. Ante διά babet εἰρήνην διδοὺς αὐτοῖς. Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A. * Joan. xvi, 7 • Matth. (dd) Tribuit. Aut ergo interpres αὐταῖς, quod ex Hebraismo hic adllitum est, non legit, aut id neglexit.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XX. τὸ γένος ἐκεῖνο κατεκέκριτο· τοῖς δὲ μαθηταῖς εἰρή- tribuit (dd), eo quod ad marorem genus illud fue νην] διὰ τὸν ὑποπτευόμενον πόλεμον ἀπό τε Ἰουδαίων καὶ ῾Ελλήνων. Καὶ — αὐτοῦ. Ζήτησον ἐν τῷ τελευταίῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τή· Καὶ αὐτοὶ ἐξηγοῦντο τὰ ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ τὰ ἑξῆς, [ἄχρι τοῦ· "Ετι δὲ ἀπιστούν των αὐτῶν ἀπὸ τῆς χαρᾶς καὶ θαυμαζόντων] καὶ ἀνάγνωθι τὰς ἐξηγήσεις αὐτῶν, πάνυ χρησιμευούσας πρὸς τὰ παρόντα. Εχάρησαν — Κύριον. Ορᾶς ἐπὶ τῶν ἔργων τοὺς λόγους ἐκβαίνοντας. Πρὸ τοῦ σταυροῦ γὰρ εἶν πεν αὐτοῖς ὅτι Πάλιν ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσε ται ὑμῶν ἡ καρδία. Εἶπεν ὑμῖν. Μετὰ τὸ φαγεῖν τὸ ἐπιδοθὲν αὐτῷ Ιχθύος ὁποῦ μέρος, καὶ ἀπὸ μελισσείου κηρίου, και θὼς ἔγραψε Λουκᾶς, ἐπληροφορήθησαν, καὶ λοιπὸν ὑπὸ πολλῆς χαρᾶς, ὡς εἰκὸς, θορυβοῦντας καταστέλλει ἵνα προσέχωσιν οἷς μέλλει ἐρεῖν. Καθώς ὑμᾶς. Καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ εἴρηκε πρὸς τὸν Πατέρα ὅτι Καθὼς ἐμὲ ἀπέστειλας εἰς τὸν κόσμον, κἀγὼ ἀπέστειλα αὐτοὺς εἰς τὸν κόσμον· [καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐκεῖ ῥηθέντα. Επιμεν οὖν αὐτῶν τὰς ψυχὰς, ἐγχειρίσας αὐτοῖς τὸ ἴδιον ἔργον, καὶ καταστήσας διαδόχους ἑαυτοῦ. ] Καὶ — κεκράτηνται. Καὶ μὴν ὀπίσω εἴρηκεν ὅτι ᾿Εὰν ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς πῶς οὖν ἐνταῦθα δίδωσι Πνεῦμα ἅγιον; Ενεφύσησε μὲν ἐμπνέων αὐτοῖς χά ριν δεκτικὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ κατασκευάζων ἐπιτηδείους εἰς ὑποδοχὴν αὐτοῦ· λέγει δὲ, Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, οὐ τότε, ἀλλ' ὅτε κατέλθῃ. "Η Πνεῦμα ἅγιον ἐκάλεσε τὸ πνευματικόν χάρισμα τοῦ ἀφιέναι καὶ δεσμεῖν ἁμαρτίας. Διαφόρων γὰρ δ. των πνευματικών χαρισμάτων, τουτο της νικαῦτα δέδωκεν αὐτοῖ:, [μεῖζον ὃν καὶ τῶν σημείων. Τῷ παραλυτικῷ γὰρ εἰπόντο;· Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου· ἔλεγον οἱ Γραμματεῖς· Τις δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας, εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός. Καὶ μὴν καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ εἴρηκεν αὐτοῖ;· Οσα ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα έν τῷ οὐρανῷ· καὶ ὅσα ἐὰν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένα ἐν τῷ οὐρανῷ· ἀλλὰ τότε μὲν ὑπέσχετο αὐτοῖς τοῦτο, νῦν δὲ δίδωσι. Ζήτησον δὲ περὶ τὰ μέσα τοῦ ἐνάτου κεφαλαίου τοῦ παρόντος εὐαγγελιστοῦ τό· Οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα ἅγιον, ὅτι ᾿Ιησοῦς οὐδέπω εδοξάσθη· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ὅλην ἐξήγησιν αὐτῶν. rat condemnatum: discipulis vero pacem, propter suspectum bellum a Judæis ac gentibus. Vers. 20. Ει suum. Quvre ultimo juxta Lucam capite, quod dicitur: Et ipsi narrabant quæ gesta erant in via, et cætera, usque ad euin locum ubi habetur: Adhuc autem illis non credentibus pra gaudio et admirantibus "; et illorum lege enarrationes ad præsentia dicta admodum utiles. Vers. 20. Gavisi sunt Domino. Vides operibus confirmatos esse sermones? Siquidem ante passionem diserat eis: Iterum videbo vos, et gaudebit cor vestrum "'. Vers. 21. Dixit vobis. Postquam comederat datam sibi partem piscis assi et de favo apiario, sicut scripsit Lucas ", certiores facti sunt: el præ gaudio jam, ut verisimile est, turbatos reprimit, ut bis quæ dicturus est animum advertant. Vers. 91. Sicut vos. Etiam ante passionem dixit ad Patrem: Sicut me misisti in mundum, et ego misi illos in mundum”; et lege quæ ibi dicta sunt. Animos itaque illorum crexit, tradens eis opus suum, ac sibi successores eos constituens. Vers. 22. Ει vers. 23. retenta sunt. Atqui superius dixerat: Nisi ego abiero, Paracletus non veniet ad vos; quomodo ergo dat hic Spiritum sanctum? Insulavit quidem, dans gratiam susceptivam Spiritus sancti, aplosque eliciens ad ejus susceptionem; dicit autem: Accipite Spiritum sanctum; non nunc, sed quando descenderit. Aut Spiritum sanctum vocavit gratiam spiritualem remittendi ac ligandi peccata; et hoc tunc illis tribuit, quod et miraculis majus erat. Nam cum paralytico dixisset: Remissa sunt tibi peccata tua *, dixerunt Scribæ: Quis potest remillere peccata, nisi unus, nempe Deus 39 Verum et ante passionem dixerat eis: Quæcunque ligaveritis super terram, erunt ligata in cœlo; et quæcunque solveritis super terram, erunt soluta in cœlo *; sed tunc quidem hoc illis promisit, nunc autem tribuit. Quære autem circa medium noni cápitis præsentis Evangelii, ubi dicitur: Nondum erat Spiritus sanctus, quia Jesus nondum erat glorificatus"; et lege totam illorum enarrationem. Ενεφύσησε μὲν οὖν ὡς πηγή χαρισμάτων, καὶ ἵνα Insuavit itaque, tanquam fons gratiarum, et, μάθωμεν κἀντεῦθεν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὸ πρῶτ ut etiam hinc discamus ipsum esse, qui primum τον καὶ ζωτικὸν ἐμφύσημα εμφυσήσας τῷ ᾿Αδάμ.] ac vitale spiraculum insufflavit in Adam. RetenIX, 2. Luc. xxiv,55-41. " Joan. xvi, 22. 50 Luc. χειν, 42. w Joan, sym, 18.. › Marc. 11, 5, 7. * Matth. χνοι, 18. * Joan. v, 59. Variæ lectiones et notæ. Τῶν addit A. Inclusa desunt A. Ante διά babet εἰρήνην διδοὺς αὐτοῖς. Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A. * Joan. xvi, 7 • Matth. (dd) Tribuit. Aut ergo interpres αὐταῖς, quod ex Hebraismo hic adllitum est, non legit, aut id neglexit.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XX. τὸ γένος ἐκεῖνο κατεκέκριτο· τοῖς δὲ μαθηταῖς εἰρή- tribuit (dd), eo quod ad marorem genus illud fue νην] διὰ τὸν ὑποπτευόμενον πόλεμον ἀπό τε Ἰουδαίων καὶ ῾Ελλήνων. Καὶ — αὐτοῦ. Ζήτησον ἐν τῷ τελευταίῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τή· Καὶ αὐτοὶ ἐξηγοῦντο τὰ ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ τὰ ἑξῆς, [ἄχρι τοῦ· "Ετι δὲ ἀπιστούν των αὐτῶν ἀπὸ τῆς χαρᾶς καὶ θαυμαζόντων] καὶ ἀνάγνωθι τὰς ἐξηγήσεις αὐτῶν, πάνυ χρησιμευούσας πρὸς τὰ παρόντα. Εχάρησαν — Κύριον. Ορᾶς ἐπὶ τῶν ἔργων τοὺς λόγους ἐκβαίνοντας. Πρὸ τοῦ σταυροῦ γὰρ εἶν πεν αὐτοῖς ὅτι Πάλιν ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσε ται ὑμῶν ἡ καρδία. Εἶπεν ὑμῖν. Μετὰ τὸ φαγεῖν τὸ ἐπιδοθὲν αὐτῷ Ιχθύος ὁποῦ μέρος, καὶ ἀπὸ μελισσείου κηρίου, και θὼς ἔγραψε Λουκᾶς, ἐπληροφορήθησαν, καὶ λοιπὸν ὑπὸ πολλῆς χαρᾶς, ὡς εἰκὸς, θορυβοῦντας καταστέλλει ἵνα προσέχωσιν οἷς μέλλει ἐρεῖν. Καθώς ὑμᾶς. Καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ εἴρηκε πρὸς τὸν Πατέρα ὅτι Καθὼς ἐμὲ ἀπέστειλας εἰς τὸν κόσμον, κἀγὼ ἀπέστειλα αὐτοὺς εἰς τὸν κόσμον· [καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐκεῖ ῥηθέντα. Επιμεν οὖν αὐτῶν τὰς ψυχὰς, ἐγχειρίσας αὐτοῖς τὸ ἴδιον ἔργον, καὶ καταστήσας διαδόχους ἑαυτοῦ. ] Καὶ — κεκράτηνται. Καὶ μὴν ὀπίσω εἴρηκεν ὅτι ᾿Εὰν ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς πῶς οὖν ἐνταῦθα δίδωσι Πνεῦμα ἅγιον; Ενεφύσησε μὲν ἐμπνέων αὐτοῖς χά ριν δεκτικὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ κατασκευάζων ἐπιτηδείους εἰς ὑποδοχὴν αὐτοῦ· λέγει δὲ, Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, οὐ τότε, ἀλλ' ὅτε κατέλθῃ. "Η Πνεῦμα ἅγιον ἐκάλεσε τὸ πνευματικόν χάρισμα τοῦ ἀφιέναι καὶ δεσμεῖν ἁμαρτίας. Διαφόρων γὰρ δ. των πνευματικών χαρισμάτων, τουτο της νικαῦτα δέδωκεν αὐτοῖ:, [μεῖζον ὃν καὶ τῶν σημείων. Τῷ παραλυτικῷ γὰρ εἰπόντο;· Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου· ἔλεγον οἱ Γραμματεῖς· Τις δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας, εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός. Καὶ μὴν καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ εἴρηκεν αὐτοῖ;· Οσα ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα έν τῷ οὐρανῷ· καὶ ὅσα ἐὰν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένα ἐν τῷ οὐρανῷ· ἀλλὰ τότε μὲν ὑπέσχετο αὐτοῖς τοῦτο, νῦν δὲ δίδωσι. Ζήτησον δὲ περὶ τὰ μέσα τοῦ ἐνάτου κεφαλαίου τοῦ παρόντος εὐαγγελιστοῦ τό· Οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα ἅγιον, ὅτι ᾿Ιησοῦς οὐδέπω εδοξάσθη· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ὅλην ἐξήγησιν αὐτῶν. rat condemnatum: discipulis vero pacem, propter suspectum bellum a Judæis ac gentibus. Vers. 20. Ει suum. Quvre ultimo juxta Lucam capite, quod dicitur: Et ipsi narrabant quæ gesta erant in via, et cætera, usque ad euin locum ubi habetur: Adhuc autem illis non credentibus pra gaudio et admirantibus "; et illorum lege enarrationes ad præsentia dicta admodum utiles. Vers. 20. Gavisi sunt Domino. Vides operibus confirmatos esse sermones? Siquidem ante passionem diserat eis: Iterum videbo vos, et gaudebit cor vestrum "'. Vers. 21. Dixit vobis. Postquam comederat datam sibi partem piscis assi et de favo apiario, sicut scripsit Lucas ", certiores facti sunt: el præ gaudio jam, ut verisimile est, turbatos reprimit, ut bis quæ dicturus est animum advertant. Vers. 91. Sicut vos. Etiam ante passionem dixit ad Patrem: Sicut me misisti in mundum, et ego misi illos in mundum”; et lege quæ ibi dicta sunt. Animos itaque illorum crexit, tradens eis opus suum, ac sibi successores eos constituens. Vers. 22. Ει vers. 23. retenta sunt. Atqui superius dixerat: Nisi ego abiero, Paracletus non veniet ad vos; quomodo ergo dat hic Spiritum sanctum? Insulavit quidem, dans gratiam susceptivam Spiritus sancti, aplosque eliciens ad ejus susceptionem; dicit autem: Accipite Spiritum sanctum; non nunc, sed quando descenderit. Aut Spiritum sanctum vocavit gratiam spiritualem remittendi ac ligandi peccata; et hoc tunc illis tribuit, quod et miraculis majus erat. Nam cum paralytico dixisset: Remissa sunt tibi peccata tua *, dixerunt Scribæ: Quis potest remillere peccata, nisi unus, nempe Deus 39 Verum et ante passionem dixerat eis: Quæcunque ligaveritis super terram, erunt ligata in cœlo; et quæcunque solveritis super terram, erunt soluta in cœlo *; sed tunc quidem hoc illis promisit, nunc autem tribuit. Quære autem circa medium noni cápitis præsentis Evangelii, ubi dicitur: Nondum erat Spiritus sanctus, quia Jesus nondum erat glorificatus"; et lege totam illorum enarrationem. Ενεφύσησε μὲν οὖν ὡς πηγή χαρισμάτων, καὶ ἵνα Insuavit itaque, tanquam fons gratiarum, et, μάθωμεν κἀντεῦθεν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὸ πρῶτ ut etiam hinc discamus ipsum esse, qui primum τον καὶ ζωτικὸν ἐμφύσημα εμφυσήσας τῷ ᾿Αδάμ.] ac vitale spiraculum insufflavit in Adam. RetenIX, 2. Luc. xxiv,55-41. " Joan. xvi, 22. 50 Luc. χειν, 42. w Joan, sym, 18.. › Marc. 11, 5, 7. * Matth. χνοι, 18. * Joan. v, 59. Variæ lectiones et notæ. Τῶν addit A. Inclusa desunt A. Ante διά babet εἰρήνην διδοὺς αὐτοῖς. Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A. * Joan. xvi, 7 • Matth. (dd) Tribuit. Aut ergo interpres αὐταῖς, quod ex Hebraismo hic adllitum est, non legit, aut id neglexit.

COMMENT. IN JOANNEM. CAP. XX. τὸ γένος ἐκεῖνο κατεκέκριτο· τοῖς δὲ μαθηταῖς εἰρή- tribuit (dd), eo quod ad marorem genus illud fue νην] διὰ τὸν ὑποπτευόμενον πόλεμον ἀπό τε Ἰουδαίων καὶ ῾Ελλήνων. Καὶ — αὐτοῦ. Ζήτησον ἐν τῷ τελευταίῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τή· Καὶ αὐτοὶ ἐξηγοῦντο τὰ ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ τὰ ἑξῆς, [ἄχρι τοῦ· "Ετι δὲ ἀπιστούν των αὐτῶν ἀπὸ τῆς χαρᾶς καὶ θαυμαζόντων] καὶ ἀνάγνωθι τὰς ἐξηγήσεις αὐτῶν, πάνυ χρησιμευούσας πρὸς τὰ παρόντα. Εχάρησαν — Κύριον. Ορᾶς ἐπὶ τῶν ἔργων τοὺς λόγους ἐκβαίνοντας. Πρὸ τοῦ σταυροῦ γὰρ εἶν πεν αὐτοῖς ὅτι Πάλιν ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσε ται ὑμῶν ἡ καρδία. Εἶπεν ὑμῖν. Μετὰ τὸ φαγεῖν τὸ ἐπιδοθὲν αὐτῷ Ιχθύος ὁποῦ μέρος, καὶ ἀπὸ μελισσείου κηρίου, και θὼς ἔγραψε Λουκᾶς, ἐπληροφορήθησαν, καὶ λοιπὸν ὑπὸ πολλῆς χαρᾶς, ὡς εἰκὸς, θορυβοῦντας καταστέλλει ἵνα προσέχωσιν οἷς μέλλει ἐρεῖν. Καθώς ὑμᾶς. Καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ εἴρηκε πρὸς τὸν Πατέρα ὅτι Καθὼς ἐμὲ ἀπέστειλας εἰς τὸν κόσμον, κἀγὼ ἀπέστειλα αὐτοὺς εἰς τὸν κόσμον· [καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐκεῖ ῥηθέντα. Επιμεν οὖν αὐτῶν τὰς ψυχὰς, ἐγχειρίσας αὐτοῖς τὸ ἴδιον ἔργον, καὶ καταστήσας διαδόχους ἑαυτοῦ. ] Καὶ — κεκράτηνται. Καὶ μὴν ὀπίσω εἴρηκεν ὅτι ᾿Εὰν ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς πῶς οὖν ἐνταῦθα δίδωσι Πνεῦμα ἅγιον; Ενεφύσησε μὲν ἐμπνέων αὐτοῖς χά ριν δεκτικὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ κατασκευάζων ἐπιτηδείους εἰς ὑποδοχὴν αὐτοῦ· λέγει δὲ, Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, οὐ τότε, ἀλλ' ὅτε κατέλθῃ. "Η Πνεῦμα ἅγιον ἐκάλεσε τὸ πνευματικόν χάρισμα τοῦ ἀφιέναι καὶ δεσμεῖν ἁμαρτίας. Διαφόρων γὰρ δ. των πνευματικών χαρισμάτων, τουτο της νικαῦτα δέδωκεν αὐτοῖ:, [μεῖζον ὃν καὶ τῶν σημείων. Τῷ παραλυτικῷ γὰρ εἰπόντο;· Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου· ἔλεγον οἱ Γραμματεῖς· Τις δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας, εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός. Καὶ μὴν καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ εἴρηκεν αὐτοῖ;· Οσα ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα έν τῷ οὐρανῷ· καὶ ὅσα ἐὰν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένα ἐν τῷ οὐρανῷ· ἀλλὰ τότε μὲν ὑπέσχετο αὐτοῖς τοῦτο, νῦν δὲ δίδωσι. Ζήτησον δὲ περὶ τὰ μέσα τοῦ ἐνάτου κεφαλαίου τοῦ παρόντος εὐαγγελιστοῦ τό· Οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα ἅγιον, ὅτι ᾿Ιησοῦς οὐδέπω εδοξάσθη· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ὅλην ἐξήγησιν αὐτῶν. rat condemnatum: discipulis vero pacem, propter suspectum bellum a Judæis ac gentibus. Vers. 20. Ει suum. Quvre ultimo juxta Lucam capite, quod dicitur: Et ipsi narrabant quæ gesta erant in via, et cætera, usque ad euin locum ubi habetur: Adhuc autem illis non credentibus pra gaudio et admirantibus "; et illorum lege enarrationes ad præsentia dicta admodum utiles. Vers. 20. Gavisi sunt Domino. Vides operibus confirmatos esse sermones? Siquidem ante passionem diserat eis: Iterum videbo vos, et gaudebit cor vestrum "'. Vers. 21. Dixit vobis. Postquam comederat datam sibi partem piscis assi et de favo apiario, sicut scripsit Lucas ", certiores facti sunt: el præ gaudio jam, ut verisimile est, turbatos reprimit, ut bis quæ dicturus est animum advertant. Vers. 91. Sicut vos. Etiam ante passionem dixit ad Patrem: Sicut me misisti in mundum, et ego misi illos in mundum”; et lege quæ ibi dicta sunt. Animos itaque illorum crexit, tradens eis opus suum, ac sibi successores eos constituens. Vers. 22. Ει vers. 23. retenta sunt. Atqui superius dixerat: Nisi ego abiero, Paracletus non veniet ad vos; quomodo ergo dat hic Spiritum sanctum? Insulavit quidem, dans gratiam susceptivam Spiritus sancti, aplosque eliciens ad ejus susceptionem; dicit autem: Accipite Spiritum sanctum; non nunc, sed quando descenderit. Aut Spiritum sanctum vocavit gratiam spiritualem remittendi ac ligandi peccata; et hoc tunc illis tribuit, quod et miraculis majus erat. Nam cum paralytico dixisset: Remissa sunt tibi peccata tua *, dixerunt Scribæ: Quis potest remillere peccata, nisi unus, nempe Deus 39 Verum et ante passionem dixerat eis: Quæcunque ligaveritis super terram, erunt ligata in cœlo; et quæcunque solveritis super terram, erunt soluta in cœlo *; sed tunc quidem hoc illis promisit, nunc autem tribuit. Quære autem circa medium noni cápitis præsentis Evangelii, ubi dicitur: Nondum erat Spiritus sanctus, quia Jesus nondum erat glorificatus"; et lege totam illorum enarrationem. Ενεφύσησε μὲν οὖν ὡς πηγή χαρισμάτων, καὶ ἵνα Insuavit itaque, tanquam fons gratiarum, et, μάθωμεν κἀντεῦθεν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὸ πρῶτ ut etiam hinc discamus ipsum esse, qui primum τον καὶ ζωτικὸν ἐμφύσημα εμφυσήσας τῷ ᾿Αδάμ.] ac vitale spiraculum insufflavit in Adam. RetenIX, 2. Luc. xxiv,55-41. " Joan. xvi, 22. 50 Luc. χειν, 42. w Joan, sym, 18.. › Marc. 11, 5, 7. * Matth. χνοι, 18. * Joan. v, 59. Variæ lectiones et notæ. Τῶν addit A. Inclusa desunt A. Ante διά babet εἰρήνην διδοὺς αὐτοῖς. Inclusa absunt Α. Inclusa absunt A. * Joan. xvi, 7 • Matth. (dd) Tribuit. Aut ergo interpres αὐταῖς, quod ex Hebraismo hic adllitum est, non legit, aut id neglexit.

tionem vero intellige ligationem, venim carentiam Tanquam rex ergo, duces exercitus destinans, ita discipulos præ omnibus, bujusmodi stipat potestate. † Qui propter dæmonum terrorem in sublimitate divinarum contemplationum firmiter confirmantur, el sensus ad modum ostiorum claudunt, ignoto modo accedentem excipiunt divinum sermonem, absque sensitiva operatione eis apparentem, et pacis quidem nomine immobilitatem ad affectus tribuentem: insulationis vero, gratias Spiritus sancti, aç mysteriorum suorum signa demonstrantem. Κράτησιν δὲ νόει τὴν δῆσιν, τὴν ἀσυγχωρησίαν. Καθάπερ οὖν βασιλεύς, στρατηγούς αποστέλ. λων, οὕτω τοὺς μαθητάς παραβάλλει πρὸ πάν των τῇ τοιαύτη δυνάμει. [ΟΙ διὰ τὸν φόβον τῶν δαιμόνων ἐν τῷ ὕψει τῶν θείων θεωρημάτων ασφαλώς βεβηκότες, και, θυρῶν δίκην, τὰς αἰσθήσεις μύσαντες, παραγινόμενον ἀγνώστως δέχονται τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον, ἄνευ τῆς κατ' αἴσθησιν ἐνεργείας επιφαινόμενον αὐτοῖς, καὶ δωρούμενον ἀπάθειαν μὲν διὰ τῆς εἰρήνης, Πνεύμα. της δὲ ἁγίου χάριν διὰ τῆς ἐμπνεύσεως, καὶ δει κνύοντα τὰ σύμβολα τῶν μυστηρίων αὐτοῦ. Vers. 24. Thomas - Jesus. Verisimile enim est, cum a tempore quo dispersi fuerant discipuli, ac relicto praeceptore fugerant, nondum cum illis 13 λον καὶ φυγόντας, μήπω συνελθεῖν αὐτοῖς. convenisse. Θωμᾶς Ἰησοῦς. Εἰκὸς γὰρ αὐτὸν μετὰ τὴ διασκορπισθῆναι τοὺς μαθητές, ἀφέντας τὸν διδάσκαQuanquam aberat Thomas, tamen per fratres apostolos particeps et ipse fuit gratiæ insuflati in illos Spiritus sancti, sicut ait divus Cyrillus. Quidam tamen dicunt quod postmodum, postquam vidit manus ac latus Salvatoris, et circa resurrectionem credidit, tunc accepit et ipse hujusmodi gratiam, ut in nullo horum inferior esset coapostolis. Dominum. Dixerunt ei, Vers. 25. Dixerunt cum ad eos venisset. Vers. 25. Ille credam. Quemadmodum vulgi more ac temere credere, ievitatis est: ita quoque ultra modum sciscitari, ac nimis curiose indagare, σ crassa mentis est. Propterea etiamn Thomas arguiLur. Nam cum ide digni essent condiscipuli, rem. que confirmarent, non credidit: non tantum fidem illis non præstans, quantum impossibilem ducens banc resurrectionem, siquidem ipse eum videre quærit: nec id tantum, sed et vestigium clavorum; neque hactenus sistit curiositas, sed et mittere digitum in vestigium clavorum, manumque in latus ejus, ue forte phantasma esset. Audierat enim, ut apparel, a condiscipulis, quod manus ac latus suum eis ostendisset. Tactum itaque fide digniorem ducit aspectu. Vers. 26. Et — eis. Intus, in diversorio, ubi erant congregati. Vers. 26. Venit clausis. Venit certiorem redditurus eum qui non credebat: et neque unum despicit, licet mente crassior esset cateris. Et quare non tunc fecit illum certiorem; cum Thomas prædicta requirebat, sed post dies octo? Ut interin a condiscipulis instructus, facilius persuaderi posset ad Adem. Εἰ καὶ ἀπῆν ὁ Θωμᾶς, ὅμως διὰ τῶν ἀδελφῶν τῶν ἀποστόλων μετέλαβε καὶ αὐτὸς τῆς χάριτος τοῦ εμφυσηθέντος αὐτοῖς ἁγίου Πνεύματος, ὡς ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος εἴρηκε. Τινὲς δὲ λέγουσιν ὅτι ὕστερον, μετὰ τὸ ἰδεῖν τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευράν τοῦ Σωτῆρος, καὶ πιστεῦσαι περὶ τῆς ἀναστάσεως, ἔλαβε καὶ αὐτὸς τὴν τοιαύτην χάριν, ίνα μηδ' ἐν τούτῳ λείπηται τῶν συναποστόλων.] Ελεγον – Κύριον. Ελεγον αὐτῷ ἐλθόντε πρὸς αὐτούς. '0 πιστεύσω. Ωσπερ τὸ ἁπλῶς καὶ ὡς έτυχε πιστεύειν εὐκολίας ἐστίν· οὕτω καὶ τὸ πέρα τοῦ μέτρου περιεργάζεσθαι καὶ πολυπραγμονείν παχυτάτης διανοίας ἐστί. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Θωμᾶς ἐγκαλεῖται. Τοῖς γὰρ συμμαθηταῖς, ἀξιοπίστοις οὔτι, καὶ διαβεβαιουμένοις, οὐκ ἐπίστευσεν· οὐ τοσοῦτον ἐκείνοις ἀπιστῶν, ὅσον ἀδύνατον τὴν ἀνά· στασιν ταύτην νομίζων. Ζητεῖ γὰρ αὐτὸς ἰδεῖν αὐτ τὸν, καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων· καὶ οὐ μέχρι τούτων ίστησι τὸ περίεργον, ἀλλὰ καὶ βαλεῖν τὸν δάκτυλον εἰς τὸν τύπον τῶν ήλων, καὶ τὴν χεῖρα εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, μήποτε φάσμα εἴη. Μεμάθηκε γάρ, ὡς ἔοικε, παρά τῶν συμμαθητῶν ἔτι ἔδειξεν αὐτοῖς τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ. Τὴν ἀτὴν οὖν πιστοτέραν ποιεῖτας τῆς ὄψεως, Καὶ αὐτῶν. Ἔσω τοῦ καταγωγίου αὐτῶν, ὅπου Ο συνήγοντο. Έρχεται -- κεκλεισμένων. Έρχεται πληροφο ρήσων τὸν ἀπιστοῦντα, [καὶ οὐδὲ τὸν ἕνα παι ριορᾷ, καίτοι τῶν ἄλλων ὄντα παχύτερον εἰς διάνοιαν.] Καὶ τίνος ένεκεν ούχ, ὅτε ἐζήτησε τὰ ῥηθέντα ὁ Θωμάς, τότε τοῦτον ἐπληροφόρησεν, ἀλλὰ μεθ' ἡμέρας ὀκτώ; ἵνα ἐν τῷ μέσῳ κατηχούμενος ὑπὸ τῶν μαθητῶν εὐπειθέστερος προς πίστιν γένηται. Varia lectiones et notæ. Ex llentenio suspicio mihi oritur, illumi legisse περιστέλλων, id est, παρασκευάζων, εὐτρε πίζων, συγκροτών. Προσβάλλει A. Neutrum placet. Forte περιτά λει Hæc uterque in margine exhibet. Twv abest A. Tom. IV, p. 1100 A, p. 1101 A. Inclusa codex uterque in margine habet. Δt interponit A. Inclusa absunt A. Γίνηται Α.

tionem vero intellige ligationem, venim carentiam Tanquam rex ergo, duces exercitus destinans, ita discipulos præ omnibus, bujusmodi stipat potestate. † Qui propter dæmonum terrorem in sublimitate divinarum contemplationum firmiter confirmantur, el sensus ad modum ostiorum claudunt, ignoto modo accedentem excipiunt divinum sermonem, absque sensitiva operatione eis apparentem, et pacis quidem nomine immobilitatem ad affectus tribuentem: insulationis vero, gratias Spiritus sancti, aç mysteriorum suorum signa demonstrantem. Κράτησιν δὲ νόει τὴν δῆσιν, τὴν ἀσυγχωρησίαν. Καθάπερ οὖν βασιλεύς, στρατηγούς αποστέλ. λων, οὕτω τοὺς μαθητάς παραβάλλει πρὸ πάν των τῇ τοιαύτη δυνάμει. [ΟΙ διὰ τὸν φόβον τῶν δαιμόνων ἐν τῷ ὕψει τῶν θείων θεωρημάτων ασφαλώς βεβηκότες, και, θυρῶν δίκην, τὰς αἰσθήσεις μύσαντες, παραγινόμενον ἀγνώστως δέχονται τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον, ἄνευ τῆς κατ' αἴσθησιν ἐνεργείας επιφαινόμενον αὐτοῖς, καὶ δωρούμενον ἀπάθειαν μὲν διὰ τῆς εἰρήνης, Πνεύμα. της δὲ ἁγίου χάριν διὰ τῆς ἐμπνεύσεως, καὶ δει κνύοντα τὰ σύμβολα τῶν μυστηρίων αὐτοῦ. Vers. 24. Thomas - Jesus. Verisimile enim est, cum a tempore quo dispersi fuerant discipuli, ac relicto praeceptore fugerant, nondum cum illis 13 λον καὶ φυγόντας, μήπω συνελθεῖν αὐτοῖς. convenisse. Θωμᾶς Ἰησοῦς. Εἰκὸς γὰρ αὐτὸν μετὰ τὴ διασκορπισθῆναι τοὺς μαθητές, ἀφέντας τὸν διδάσκαQuanquam aberat Thomas, tamen per fratres apostolos particeps et ipse fuit gratiæ insuflati in illos Spiritus sancti, sicut ait divus Cyrillus. Quidam tamen dicunt quod postmodum, postquam vidit manus ac latus Salvatoris, et circa resurrectionem credidit, tunc accepit et ipse hujusmodi gratiam, ut in nullo horum inferior esset coapostolis. Dominum. Dixerunt ei, Vers. 25. Dixerunt cum ad eos venisset. Vers. 25. Ille credam. Quemadmodum vulgi more ac temere credere, ievitatis est: ita quoque ultra modum sciscitari, ac nimis curiose indagare, σ crassa mentis est. Propterea etiamn Thomas arguiLur. Nam cum ide digni essent condiscipuli, rem. que confirmarent, non credidit: non tantum fidem illis non præstans, quantum impossibilem ducens banc resurrectionem, siquidem ipse eum videre quærit: nec id tantum, sed et vestigium clavorum; neque hactenus sistit curiositas, sed et mittere digitum in vestigium clavorum, manumque in latus ejus, ue forte phantasma esset. Audierat enim, ut apparel, a condiscipulis, quod manus ac latus suum eis ostendisset. Tactum itaque fide digniorem ducit aspectu. Vers. 26. Et — eis. Intus, in diversorio, ubi erant congregati. Vers. 26. Venit clausis. Venit certiorem redditurus eum qui non credebat: et neque unum despicit, licet mente crassior esset cateris. Et quare non tunc fecit illum certiorem; cum Thomas prædicta requirebat, sed post dies octo? Ut interin a condiscipulis instructus, facilius persuaderi posset ad Adem. Εἰ καὶ ἀπῆν ὁ Θωμᾶς, ὅμως διὰ τῶν ἀδελφῶν τῶν ἀποστόλων μετέλαβε καὶ αὐτὸς τῆς χάριτος τοῦ εμφυσηθέντος αὐτοῖς ἁγίου Πνεύματος, ὡς ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος εἴρηκε. Τινὲς δὲ λέγουσιν ὅτι ὕστερον, μετὰ τὸ ἰδεῖν τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευράν τοῦ Σωτῆρος, καὶ πιστεῦσαι περὶ τῆς ἀναστάσεως, ἔλαβε καὶ αὐτὸς τὴν τοιαύτην χάριν, ίνα μηδ' ἐν τούτῳ λείπηται τῶν συναποστόλων.] Ελεγον – Κύριον. Ελεγον αὐτῷ ἐλθόντε πρὸς αὐτούς. '0 πιστεύσω. Ωσπερ τὸ ἁπλῶς καὶ ὡς έτυχε πιστεύειν εὐκολίας ἐστίν· οὕτω καὶ τὸ πέρα τοῦ μέτρου περιεργάζεσθαι καὶ πολυπραγμονείν παχυτάτης διανοίας ἐστί. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Θωμᾶς ἐγκαλεῖται. Τοῖς γὰρ συμμαθηταῖς, ἀξιοπίστοις οὔτι, καὶ διαβεβαιουμένοις, οὐκ ἐπίστευσεν· οὐ τοσοῦτον ἐκείνοις ἀπιστῶν, ὅσον ἀδύνατον τὴν ἀνά· στασιν ταύτην νομίζων. Ζητεῖ γὰρ αὐτὸς ἰδεῖν αὐτ τὸν, καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων· καὶ οὐ μέχρι τούτων ίστησι τὸ περίεργον, ἀλλὰ καὶ βαλεῖν τὸν δάκτυλον εἰς τὸν τύπον τῶν ήλων, καὶ τὴν χεῖρα εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, μήποτε φάσμα εἴη. Μεμάθηκε γάρ, ὡς ἔοικε, παρά τῶν συμμαθητῶν ἔτι ἔδειξεν αὐτοῖς τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ. Τὴν ἀτὴν οὖν πιστοτέραν ποιεῖτας τῆς ὄψεως, Καὶ αὐτῶν. Ἔσω τοῦ καταγωγίου αὐτῶν, ὅπου Ο συνήγοντο. Έρχεται -- κεκλεισμένων. Έρχεται πληροφο ρήσων τὸν ἀπιστοῦντα, [καὶ οὐδὲ τὸν ἕνα παι ριορᾷ, καίτοι τῶν ἄλλων ὄντα παχύτερον εἰς διάνοιαν.] Καὶ τίνος ένεκεν ούχ, ὅτε ἐζήτησε τὰ ῥηθέντα ὁ Θωμάς, τότε τοῦτον ἐπληροφόρησεν, ἀλλὰ μεθ' ἡμέρας ὀκτώ; ἵνα ἐν τῷ μέσῳ κατηχούμενος ὑπὸ τῶν μαθητῶν εὐπειθέστερος προς πίστιν γένηται. Varia lectiones et notæ. Ex llentenio suspicio mihi oritur, illumi legisse περιστέλλων, id est, παρασκευάζων, εὐτρε πίζων, συγκροτών. Προσβάλλει A. Neutrum placet. Forte περιτά λει Hæc uterque in margine exhibet. Twv abest A. Tom. IV, p. 1100 A, p. 1101 A. Inclusa codex uterque in margine habet. Δt interponit A. Inclusa absunt A. Γίνηται Α.

tionem vero intellige ligationem, venim carentiam Tanquam rex ergo, duces exercitus destinans, ita discipulos præ omnibus, bujusmodi stipat potestate. † Qui propter dæmonum terrorem in sublimitate divinarum contemplationum firmiter confirmantur, el sensus ad modum ostiorum claudunt, ignoto modo accedentem excipiunt divinum sermonem, absque sensitiva operatione eis apparentem, et pacis quidem nomine immobilitatem ad affectus tribuentem: insulationis vero, gratias Spiritus sancti, aç mysteriorum suorum signa demonstrantem. Κράτησιν δὲ νόει τὴν δῆσιν, τὴν ἀσυγχωρησίαν. Καθάπερ οὖν βασιλεύς, στρατηγούς αποστέλ. λων, οὕτω τοὺς μαθητάς παραβάλλει πρὸ πάν των τῇ τοιαύτη δυνάμει. [ΟΙ διὰ τὸν φόβον τῶν δαιμόνων ἐν τῷ ὕψει τῶν θείων θεωρημάτων ασφαλώς βεβηκότες, και, θυρῶν δίκην, τὰς αἰσθήσεις μύσαντες, παραγινόμενον ἀγνώστως δέχονται τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον, ἄνευ τῆς κατ' αἴσθησιν ἐνεργείας επιφαινόμενον αὐτοῖς, καὶ δωρούμενον ἀπάθειαν μὲν διὰ τῆς εἰρήνης, Πνεύμα. της δὲ ἁγίου χάριν διὰ τῆς ἐμπνεύσεως, καὶ δει κνύοντα τὰ σύμβολα τῶν μυστηρίων αὐτοῦ. Vers. 24. Thomas - Jesus. Verisimile enim est, cum a tempore quo dispersi fuerant discipuli, ac relicto praeceptore fugerant, nondum cum illis 13 λον καὶ φυγόντας, μήπω συνελθεῖν αὐτοῖς. convenisse. Θωμᾶς Ἰησοῦς. Εἰκὸς γὰρ αὐτὸν μετὰ τὴ διασκορπισθῆναι τοὺς μαθητές, ἀφέντας τὸν διδάσκαQuanquam aberat Thomas, tamen per fratres apostolos particeps et ipse fuit gratiæ insuflati in illos Spiritus sancti, sicut ait divus Cyrillus. Quidam tamen dicunt quod postmodum, postquam vidit manus ac latus Salvatoris, et circa resurrectionem credidit, tunc accepit et ipse hujusmodi gratiam, ut in nullo horum inferior esset coapostolis. Dominum. Dixerunt ei, Vers. 25. Dixerunt cum ad eos venisset. Vers. 25. Ille credam. Quemadmodum vulgi more ac temere credere, ievitatis est: ita quoque ultra modum sciscitari, ac nimis curiose indagare, σ crassa mentis est. Propterea etiamn Thomas arguiLur. Nam cum ide digni essent condiscipuli, rem. que confirmarent, non credidit: non tantum fidem illis non præstans, quantum impossibilem ducens banc resurrectionem, siquidem ipse eum videre quærit: nec id tantum, sed et vestigium clavorum; neque hactenus sistit curiositas, sed et mittere digitum in vestigium clavorum, manumque in latus ejus, ue forte phantasma esset. Audierat enim, ut apparel, a condiscipulis, quod manus ac latus suum eis ostendisset. Tactum itaque fide digniorem ducit aspectu. Vers. 26. Et — eis. Intus, in diversorio, ubi erant congregati. Vers. 26. Venit clausis. Venit certiorem redditurus eum qui non credebat: et neque unum despicit, licet mente crassior esset cateris. Et quare non tunc fecit illum certiorem; cum Thomas prædicta requirebat, sed post dies octo? Ut interin a condiscipulis instructus, facilius persuaderi posset ad Adem. Εἰ καὶ ἀπῆν ὁ Θωμᾶς, ὅμως διὰ τῶν ἀδελφῶν τῶν ἀποστόλων μετέλαβε καὶ αὐτὸς τῆς χάριτος τοῦ εμφυσηθέντος αὐτοῖς ἁγίου Πνεύματος, ὡς ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος εἴρηκε. Τινὲς δὲ λέγουσιν ὅτι ὕστερον, μετὰ τὸ ἰδεῖν τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευράν τοῦ Σωτῆρος, καὶ πιστεῦσαι περὶ τῆς ἀναστάσεως, ἔλαβε καὶ αὐτὸς τὴν τοιαύτην χάριν, ίνα μηδ' ἐν τούτῳ λείπηται τῶν συναποστόλων.] Ελεγον – Κύριον. Ελεγον αὐτῷ ἐλθόντε πρὸς αὐτούς. '0 πιστεύσω. Ωσπερ τὸ ἁπλῶς καὶ ὡς έτυχε πιστεύειν εὐκολίας ἐστίν· οὕτω καὶ τὸ πέρα τοῦ μέτρου περιεργάζεσθαι καὶ πολυπραγμονείν παχυτάτης διανοίας ἐστί. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Θωμᾶς ἐγκαλεῖται. Τοῖς γὰρ συμμαθηταῖς, ἀξιοπίστοις οὔτι, καὶ διαβεβαιουμένοις, οὐκ ἐπίστευσεν· οὐ τοσοῦτον ἐκείνοις ἀπιστῶν, ὅσον ἀδύνατον τὴν ἀνά· στασιν ταύτην νομίζων. Ζητεῖ γὰρ αὐτὸς ἰδεῖν αὐτ τὸν, καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων· καὶ οὐ μέχρι τούτων ίστησι τὸ περίεργον, ἀλλὰ καὶ βαλεῖν τὸν δάκτυλον εἰς τὸν τύπον τῶν ήλων, καὶ τὴν χεῖρα εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, μήποτε φάσμα εἴη. Μεμάθηκε γάρ, ὡς ἔοικε, παρά τῶν συμμαθητῶν ἔτι ἔδειξεν αὐτοῖς τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ. Τὴν ἀτὴν οὖν πιστοτέραν ποιεῖτας τῆς ὄψεως, Καὶ αὐτῶν. Ἔσω τοῦ καταγωγίου αὐτῶν, ὅπου Ο συνήγοντο. Έρχεται -- κεκλεισμένων. Έρχεται πληροφο ρήσων τὸν ἀπιστοῦντα, [καὶ οὐδὲ τὸν ἕνα παι ριορᾷ, καίτοι τῶν ἄλλων ὄντα παχύτερον εἰς διάνοιαν.] Καὶ τίνος ένεκεν ούχ, ὅτε ἐζήτησε τὰ ῥηθέντα ὁ Θωμάς, τότε τοῦτον ἐπληροφόρησεν, ἀλλὰ μεθ' ἡμέρας ὀκτώ; ἵνα ἐν τῷ μέσῳ κατηχούμενος ὑπὸ τῶν μαθητῶν εὐπειθέστερος προς πίστιν γένηται. Varia lectiones et notæ. Ex llentenio suspicio mihi oritur, illumi legisse περιστέλλων, id est, παρασκευάζων, εὐτρε πίζων, συγκροτών. Προσβάλλει A. Neutrum placet. Forte περιτά λει Hæc uterque in margine exhibet. Twv abest A. Tom. IV, p. 1100 A, p. 1101 A. Inclusa codex uterque in margine habet. Δt interponit A. Inclusa absunt A. Γίνηται Α.

tionem vero intellige ligationem, venim carentiam Tanquam rex ergo, duces exercitus destinans, ita discipulos præ omnibus, bujusmodi stipat potestate. † Qui propter dæmonum terrorem in sublimitate divinarum contemplationum firmiter confirmantur, el sensus ad modum ostiorum claudunt, ignoto modo accedentem excipiunt divinum sermonem, absque sensitiva operatione eis apparentem, et pacis quidem nomine immobilitatem ad affectus tribuentem: insulationis vero, gratias Spiritus sancti, aç mysteriorum suorum signa demonstrantem. Κράτησιν δὲ νόει τὴν δῆσιν, τὴν ἀσυγχωρησίαν. Καθάπερ οὖν βασιλεύς, στρατηγούς αποστέλ. λων, οὕτω τοὺς μαθητάς παραβάλλει πρὸ πάν των τῇ τοιαύτη δυνάμει. [ΟΙ διὰ τὸν φόβον τῶν δαιμόνων ἐν τῷ ὕψει τῶν θείων θεωρημάτων ασφαλώς βεβηκότες, και, θυρῶν δίκην, τὰς αἰσθήσεις μύσαντες, παραγινόμενον ἀγνώστως δέχονται τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον, ἄνευ τῆς κατ' αἴσθησιν ἐνεργείας επιφαινόμενον αὐτοῖς, καὶ δωρούμενον ἀπάθειαν μὲν διὰ τῆς εἰρήνης, Πνεύμα. της δὲ ἁγίου χάριν διὰ τῆς ἐμπνεύσεως, καὶ δει κνύοντα τὰ σύμβολα τῶν μυστηρίων αὐτοῦ. Vers. 24. Thomas - Jesus. Verisimile enim est, cum a tempore quo dispersi fuerant discipuli, ac relicto praeceptore fugerant, nondum cum illis 13 λον καὶ φυγόντας, μήπω συνελθεῖν αὐτοῖς. convenisse. Θωμᾶς Ἰησοῦς. Εἰκὸς γὰρ αὐτὸν μετὰ τὴ διασκορπισθῆναι τοὺς μαθητές, ἀφέντας τὸν διδάσκαQuanquam aberat Thomas, tamen per fratres apostolos particeps et ipse fuit gratiæ insuflati in illos Spiritus sancti, sicut ait divus Cyrillus. Quidam tamen dicunt quod postmodum, postquam vidit manus ac latus Salvatoris, et circa resurrectionem credidit, tunc accepit et ipse hujusmodi gratiam, ut in nullo horum inferior esset coapostolis. Dominum. Dixerunt ei, Vers. 25. Dixerunt cum ad eos venisset. Vers. 25. Ille credam. Quemadmodum vulgi more ac temere credere, ievitatis est: ita quoque ultra modum sciscitari, ac nimis curiose indagare, σ crassa mentis est. Propterea etiamn Thomas arguiLur. Nam cum ide digni essent condiscipuli, rem. que confirmarent, non credidit: non tantum fidem illis non præstans, quantum impossibilem ducens banc resurrectionem, siquidem ipse eum videre quærit: nec id tantum, sed et vestigium clavorum; neque hactenus sistit curiositas, sed et mittere digitum in vestigium clavorum, manumque in latus ejus, ue forte phantasma esset. Audierat enim, ut apparel, a condiscipulis, quod manus ac latus suum eis ostendisset. Tactum itaque fide digniorem ducit aspectu. Vers. 26. Et — eis. Intus, in diversorio, ubi erant congregati. Vers. 26. Venit clausis. Venit certiorem redditurus eum qui non credebat: et neque unum despicit, licet mente crassior esset cateris. Et quare non tunc fecit illum certiorem; cum Thomas prædicta requirebat, sed post dies octo? Ut interin a condiscipulis instructus, facilius persuaderi posset ad Adem. Εἰ καὶ ἀπῆν ὁ Θωμᾶς, ὅμως διὰ τῶν ἀδελφῶν τῶν ἀποστόλων μετέλαβε καὶ αὐτὸς τῆς χάριτος τοῦ εμφυσηθέντος αὐτοῖς ἁγίου Πνεύματος, ὡς ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος εἴρηκε. Τινὲς δὲ λέγουσιν ὅτι ὕστερον, μετὰ τὸ ἰδεῖν τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευράν τοῦ Σωτῆρος, καὶ πιστεῦσαι περὶ τῆς ἀναστάσεως, ἔλαβε καὶ αὐτὸς τὴν τοιαύτην χάριν, ίνα μηδ' ἐν τούτῳ λείπηται τῶν συναποστόλων.] Ελεγον – Κύριον. Ελεγον αὐτῷ ἐλθόντε πρὸς αὐτούς. '0 πιστεύσω. Ωσπερ τὸ ἁπλῶς καὶ ὡς έτυχε πιστεύειν εὐκολίας ἐστίν· οὕτω καὶ τὸ πέρα τοῦ μέτρου περιεργάζεσθαι καὶ πολυπραγμονείν παχυτάτης διανοίας ἐστί. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Θωμᾶς ἐγκαλεῖται. Τοῖς γὰρ συμμαθηταῖς, ἀξιοπίστοις οὔτι, καὶ διαβεβαιουμένοις, οὐκ ἐπίστευσεν· οὐ τοσοῦτον ἐκείνοις ἀπιστῶν, ὅσον ἀδύνατον τὴν ἀνά· στασιν ταύτην νομίζων. Ζητεῖ γὰρ αὐτὸς ἰδεῖν αὐτ τὸν, καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων· καὶ οὐ μέχρι τούτων ίστησι τὸ περίεργον, ἀλλὰ καὶ βαλεῖν τὸν δάκτυλον εἰς τὸν τύπον τῶν ήλων, καὶ τὴν χεῖρα εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, μήποτε φάσμα εἴη. Μεμάθηκε γάρ, ὡς ἔοικε, παρά τῶν συμμαθητῶν ἔτι ἔδειξεν αὐτοῖς τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ. Τὴν ἀτὴν οὖν πιστοτέραν ποιεῖτας τῆς ὄψεως, Καὶ αὐτῶν. Ἔσω τοῦ καταγωγίου αὐτῶν, ὅπου Ο συνήγοντο. Έρχεται -- κεκλεισμένων. Έρχεται πληροφο ρήσων τὸν ἀπιστοῦντα, [καὶ οὐδὲ τὸν ἕνα παι ριορᾷ, καίτοι τῶν ἄλλων ὄντα παχύτερον εἰς διάνοιαν.] Καὶ τίνος ένεκεν ούχ, ὅτε ἐζήτησε τὰ ῥηθέντα ὁ Θωμάς, τότε τοῦτον ἐπληροφόρησεν, ἀλλὰ μεθ' ἡμέρας ὀκτώ; ἵνα ἐν τῷ μέσῳ κατηχούμενος ὑπὸ τῶν μαθητῶν εὐπειθέστερος προς πίστιν γένηται. Varia lectiones et notæ. Ex llentenio suspicio mihi oritur, illumi legisse περιστέλλων, id est, παρασκευάζων, εὐτρε πίζων, συγκροτών. Προσβάλλει A. Neutrum placet. Forte περιτά λει Hæc uterque in margine exhibet. Twv abest A. Tom. IV, p. 1100 A, p. 1101 A. Inclusa codex uterque in margine habet. Δt interponit A. Inclusa absunt A. Γίνηται Α.

ful ὑμῖν. ["Ωσπερ καὶ πρότερον. Πάντα γὰρ ποιεῖ πάλιν ὅσα καὶ ἀπόντος αὐτοῦ πεποίηκεν.] Εἶτα μου. Μηδὲν εἰπόντος τοῦ Θωμᾶ, προ λαμβάνει, καὶ ἅπερ ἐζήτει δίδωσι, δεικνύς ὅτι καὶ ὅτε ταῦτα ἔλεγε, παρήν τε καὶ ἤκουεν ὡς Θεός. [Κα! γὰρ τοῖς αὐτοῖς ἐχρήσατο ρήμασι. Καὶ πιστός. Μεμφόμενος τοῦτό φησιν, ὡς ἐξ ἀπιστίας, οὐκ ἐξ ἀκριβείας ἀντιτείνοντος. Καὶ μου. Ἰδὼν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τὸν τύ τον τῶν ἤλων, καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ νενυγμένην, αὐτίκα ἐπίστευσε, μὴ ἀναμείνας ψηλαφήσαι. Τινές δέ φασιν ὅτι ψηλαφήσας εβόησεν· 'Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου. Λέγει – πιστεύσαντες. "Ο τε γὰρ Πέτρος καὶ β Ιωάννης, μήπω ἰδόντες αὐτὸν, ὅμως ἀπὸ τῶν ὀθονίων καὶ τοῦ σουδαρίου ἐπίστευσαν ὅτι ἀνέστη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ μαθηταὶ μετὰ τοῦτο, τοῦ Πέτρου ἰδόντος αὐτὸν καὶ ἀναγγείλαντος αὐτοῖς, μήπω ἰδόντες αὐ τὸν ἐπίστευσαν. Εὗρον γάρ, φησὶν ὁ Λουκάς, συν ηθροισμένους τοὺς ἕνδεκα, καὶ τοὺς σὺν αὐτοῖς λέγοντας ότι Ηγέρθη ὁ Κύριος ὄντως, καὶ ὤφθη Σίμωνι. [Καὶ πῶς, ὅτε ἐφάνη αὐτοῖς, φησὶν ὁ αὐτὸς εὐαγγελιστής ὅτι πτοηθέντες καὶ ἔμφοβοι γενόμενοι, ἐδόκουν πνεῦμα θεωρεῖν, καὶ τὰ ἑξῆς; καὶ ὅτι Ετι ἀπιστούντων αὐτῶν ἀπὸ τῆς χαρᾶς καὶ θαυμαζόντων, εἶπεν αὐτοῖς· "Εχετέ τι βρώ σιμον ἐνθάδε, καὶ τὰ λοιπά; Διότι ταῦτα τότε πιο πόνθασιν, οὐκ ἀπιστοῦντες ὅτι ἀνέστη, ἀλλ' ἀμφιβάλλοντες εἰ αὐτός ἐστιν ὁ φαινόμενος αὐτοῖς, καὶ ἀκριβολογούμενοι.] Συμπαραλαμβάνει δὲ ὁ μακαρισμὸς καὶ τοὺς διὰ τοῦ κηρύγματος πιστεύοντας. Οταν οὖν τις λέγη Μακάριοι οι κατ' ἐκείνους τοὺς καιροὺς ὄντες, καὶ ἰδόντες τὸν Χριστὸν, ἐννοείτω ότι Μακάριοι οἱ μὴ ιδόντες καὶ πιστεύσαντες. ᾿Αλλὰ πῶς σῶμα ἄφθαρτον τύπου; εἶχε πληγών, καὶ ἀφῇ ὑπέπιπτε; Πῶς; Υπερφυώς τε καὶ οἶκονομικῶς· καὶ γὰρ καὶ ἔφαγε καὶ ἔπιε πρὸς πληρο φορίαν τῶν μαθητῶν. Πολλά τούτῳ. Τὰ μετὰ τὴν ἀνάστασιν πάντως λέγει. Διὰ τοῦτο γὰρ εἶπεν ὅτι ἐνώπιον τῶν μα CAP. ΧΧ. Vers. 26. Ει - vobis. Sicut et prius. Rursuin enim omnia facit quæcunque co absente fecera!. Vers. 27. Deinde meum. Cum nihil Thomas diceret, anticipat eum, præbens quæ ille petierat ac ostendens quod etiam tunc præsens fuerit et audierit, tanquam Deus, cum hæc illo loquebatur. Siquidem eisdem quoque usus est verbis. Vers. 27. Ει — fidelis. Indignatus hoc dicit, quasi non ex diligentia, sed ex incredulitate contradixerit. Vers. 28. Ει - meus. Videns in manibus ejus vestigium clavorum,et latus ipsius apertum, continuo credidit, non exspectans dum contrectasset. Vers. 29. Dicit crediderunt. Cum enim Petrus et Joannes nondum eum vidissent, a linteaminibus tamen ac sudario resurrexisse crediderunt. Alii quoque discipuli, cum postmodum Petrus eum vidisset, illisque renuntiasset, nondum videntes crediderunt. Invenerunt, inquit Lucas, congregalos undecim el eos qui cum illis erant, dicentes: Surrexit Dominus vere, et visus est a Simone*. Et quomodo dicit idem evangelista, quod dum apparuit eis, expave acti et conterrili existimatant spiritum se videre', et cætera? et quod adhuc illis non credentibus præ gaudio, el admirantibus dixit eis, Ilabelis hic aliquid edulii *, et cætera? Quia tunc haec passi sunt, non quod eum resurrxisse non crederent, sed quod dubitarent, utrum ipse esset, qui cis apparebat: ac diligentius considerarent. Comprehendit autem beatitudo hæc etiam illos, qui per prædicationem credunt. Cum ergo dicit aliquis: Beati qui temporibus illis fuerunt, ac Christum viderunt, consideret, quod Beati qui non viderunt et crediderunt. Sed quomodo corpus incorruptibile vestigia habebat plagarum, ac taclui subjacebat? Quomodo! Supernaturaliter et dispensatorie; edebat siquidem ac bibebat ad majorem discipulorum certitudinem. Vers. 30. Mulia - hoc. De bis omnino loquitur, quæ post resurrectionem facta sunt: propterea θητῶν αὐτοῦ. Ωσπερ γὰρ πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἔδει η παιque dixit, in conspectu discipulorum suorum. πολλὰ γενέσθαι, ἵνα πιστεύσωσιν ὅτι Υἱός ἐστιν τοῦ Θεοῦ· οὕτω καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἵνα πλημοφορηθῶσιν ὅτι ἀνέστη. Η καὶ κοινὸς ὁ λόγος περί τε τῶν πρὸ τῆς ἀνα στάσεως καὶ περὶ τῶν μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Ταῦτα -- Θεοῦ. Οὐ πρὸς φιλοτιμίαν, φησίν, ἐγρά • Luc. XXIV, 33. 4 ibid. 37. • ibid. 41. Quemadmodum enim ante resurrectionem plurima fieri oportuit, ut crederent eum esse filiuin Dei: ita el post resurrectionem, ut certiores fierent quod resurrexisset. Aut etiam sermo communis est: et de his loquens quæ ante resurrectionem, et de his quæ post eam facta sunt. Vers. 31. Hac Dei. Non, inquit, ad ambitioVariæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. luclusa absunt Α. Etiam hæc absunt A.

ful ὑμῖν. ["Ωσπερ καὶ πρότερον. Πάντα γὰρ ποιεῖ πάλιν ὅσα καὶ ἀπόντος αὐτοῦ πεποίηκεν.] Εἶτα μου. Μηδὲν εἰπόντος τοῦ Θωμᾶ, προ λαμβάνει, καὶ ἅπερ ἐζήτει δίδωσι, δεικνύς ὅτι καὶ ὅτε ταῦτα ἔλεγε, παρήν τε καὶ ἤκουεν ὡς Θεός. [Κα! γὰρ τοῖς αὐτοῖς ἐχρήσατο ρήμασι. Καὶ πιστός. Μεμφόμενος τοῦτό φησιν, ὡς ἐξ ἀπιστίας, οὐκ ἐξ ἀκριβείας ἀντιτείνοντος. Καὶ μου. Ἰδὼν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τὸν τύ τον τῶν ἤλων, καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ νενυγμένην, αὐτίκα ἐπίστευσε, μὴ ἀναμείνας ψηλαφήσαι. Τινές δέ φασιν ὅτι ψηλαφήσας εβόησεν· 'Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου. Λέγει – πιστεύσαντες. "Ο τε γὰρ Πέτρος καὶ β Ιωάννης, μήπω ἰδόντες αὐτὸν, ὅμως ἀπὸ τῶν ὀθονίων καὶ τοῦ σουδαρίου ἐπίστευσαν ὅτι ἀνέστη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ μαθηταὶ μετὰ τοῦτο, τοῦ Πέτρου ἰδόντος αὐτὸν καὶ ἀναγγείλαντος αὐτοῖς, μήπω ἰδόντες αὐ τὸν ἐπίστευσαν. Εὗρον γάρ, φησὶν ὁ Λουκάς, συν ηθροισμένους τοὺς ἕνδεκα, καὶ τοὺς σὺν αὐτοῖς λέγοντας ότι Ηγέρθη ὁ Κύριος ὄντως, καὶ ὤφθη Σίμωνι. [Καὶ πῶς, ὅτε ἐφάνη αὐτοῖς, φησὶν ὁ αὐτὸς εὐαγγελιστής ὅτι πτοηθέντες καὶ ἔμφοβοι γενόμενοι, ἐδόκουν πνεῦμα θεωρεῖν, καὶ τὰ ἑξῆς; καὶ ὅτι Ετι ἀπιστούντων αὐτῶν ἀπὸ τῆς χαρᾶς καὶ θαυμαζόντων, εἶπεν αὐτοῖς· "Εχετέ τι βρώ σιμον ἐνθάδε, καὶ τὰ λοιπά; Διότι ταῦτα τότε πιο πόνθασιν, οὐκ ἀπιστοῦντες ὅτι ἀνέστη, ἀλλ' ἀμφιβάλλοντες εἰ αὐτός ἐστιν ὁ φαινόμενος αὐτοῖς, καὶ ἀκριβολογούμενοι.] Συμπαραλαμβάνει δὲ ὁ μακαρισμὸς καὶ τοὺς διὰ τοῦ κηρύγματος πιστεύοντας. Οταν οὖν τις λέγη Μακάριοι οι κατ' ἐκείνους τοὺς καιροὺς ὄντες, καὶ ἰδόντες τὸν Χριστὸν, ἐννοείτω ότι Μακάριοι οἱ μὴ ιδόντες καὶ πιστεύσαντες. ᾿Αλλὰ πῶς σῶμα ἄφθαρτον τύπου; εἶχε πληγών, καὶ ἀφῇ ὑπέπιπτε; Πῶς; Υπερφυώς τε καὶ οἶκονομικῶς· καὶ γὰρ καὶ ἔφαγε καὶ ἔπιε πρὸς πληρο φορίαν τῶν μαθητῶν. Πολλά τούτῳ. Τὰ μετὰ τὴν ἀνάστασιν πάντως λέγει. Διὰ τοῦτο γὰρ εἶπεν ὅτι ἐνώπιον τῶν μα CAP. ΧΧ. Vers. 26. Ει - vobis. Sicut et prius. Rursuin enim omnia facit quæcunque co absente fecera!. Vers. 27. Deinde meum. Cum nihil Thomas diceret, anticipat eum, præbens quæ ille petierat ac ostendens quod etiam tunc præsens fuerit et audierit, tanquam Deus, cum hæc illo loquebatur. Siquidem eisdem quoque usus est verbis. Vers. 27. Ει — fidelis. Indignatus hoc dicit, quasi non ex diligentia, sed ex incredulitate contradixerit. Vers. 28. Ει - meus. Videns in manibus ejus vestigium clavorum,et latus ipsius apertum, continuo credidit, non exspectans dum contrectasset. Vers. 29. Dicit crediderunt. Cum enim Petrus et Joannes nondum eum vidissent, a linteaminibus tamen ac sudario resurrexisse crediderunt. Alii quoque discipuli, cum postmodum Petrus eum vidisset, illisque renuntiasset, nondum videntes crediderunt. Invenerunt, inquit Lucas, congregalos undecim el eos qui cum illis erant, dicentes: Surrexit Dominus vere, et visus est a Simone*. Et quomodo dicit idem evangelista, quod dum apparuit eis, expave acti et conterrili existimatant spiritum se videre', et cætera? et quod adhuc illis non credentibus præ gaudio, el admirantibus dixit eis, Ilabelis hic aliquid edulii *, et cætera? Quia tunc haec passi sunt, non quod eum resurrxisse non crederent, sed quod dubitarent, utrum ipse esset, qui cis apparebat: ac diligentius considerarent. Comprehendit autem beatitudo hæc etiam illos, qui per prædicationem credunt. Cum ergo dicit aliquis: Beati qui temporibus illis fuerunt, ac Christum viderunt, consideret, quod Beati qui non viderunt et crediderunt. Sed quomodo corpus incorruptibile vestigia habebat plagarum, ac taclui subjacebat? Quomodo! Supernaturaliter et dispensatorie; edebat siquidem ac bibebat ad majorem discipulorum certitudinem. Vers. 30. Mulia - hoc. De bis omnino loquitur, quæ post resurrectionem facta sunt: propterea θητῶν αὐτοῦ. Ωσπερ γὰρ πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἔδει η παιque dixit, in conspectu discipulorum suorum. πολλὰ γενέσθαι, ἵνα πιστεύσωσιν ὅτι Υἱός ἐστιν τοῦ Θεοῦ· οὕτω καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἵνα πλημοφορηθῶσιν ὅτι ἀνέστη. Η καὶ κοινὸς ὁ λόγος περί τε τῶν πρὸ τῆς ἀνα στάσεως καὶ περὶ τῶν μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Ταῦτα -- Θεοῦ. Οὐ πρὸς φιλοτιμίαν, φησίν, ἐγρά • Luc. XXIV, 33. 4 ibid. 37. • ibid. 41. Quemadmodum enim ante resurrectionem plurima fieri oportuit, ut crederent eum esse filiuin Dei: ita el post resurrectionem, ut certiores fierent quod resurrexisset. Aut etiam sermo communis est: et de his loquens quæ ante resurrectionem, et de his quæ post eam facta sunt. Vers. 31. Hac Dei. Non, inquit, ad ambitioVariæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. luclusa absunt Α. Etiam hæc absunt A.

ful ὑμῖν. ["Ωσπερ καὶ πρότερον. Πάντα γὰρ ποιεῖ πάλιν ὅσα καὶ ἀπόντος αὐτοῦ πεποίηκεν.] Εἶτα μου. Μηδὲν εἰπόντος τοῦ Θωμᾶ, προ λαμβάνει, καὶ ἅπερ ἐζήτει δίδωσι, δεικνύς ὅτι καὶ ὅτε ταῦτα ἔλεγε, παρήν τε καὶ ἤκουεν ὡς Θεός. [Κα! γὰρ τοῖς αὐτοῖς ἐχρήσατο ρήμασι. Καὶ πιστός. Μεμφόμενος τοῦτό φησιν, ὡς ἐξ ἀπιστίας, οὐκ ἐξ ἀκριβείας ἀντιτείνοντος. Καὶ μου. Ἰδὼν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τὸν τύ τον τῶν ἤλων, καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ νενυγμένην, αὐτίκα ἐπίστευσε, μὴ ἀναμείνας ψηλαφήσαι. Τινές δέ φασιν ὅτι ψηλαφήσας εβόησεν· 'Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου. Λέγει – πιστεύσαντες. "Ο τε γὰρ Πέτρος καὶ β Ιωάννης, μήπω ἰδόντες αὐτὸν, ὅμως ἀπὸ τῶν ὀθονίων καὶ τοῦ σουδαρίου ἐπίστευσαν ὅτι ἀνέστη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ μαθηταὶ μετὰ τοῦτο, τοῦ Πέτρου ἰδόντος αὐτὸν καὶ ἀναγγείλαντος αὐτοῖς, μήπω ἰδόντες αὐ τὸν ἐπίστευσαν. Εὗρον γάρ, φησὶν ὁ Λουκάς, συν ηθροισμένους τοὺς ἕνδεκα, καὶ τοὺς σὺν αὐτοῖς λέγοντας ότι Ηγέρθη ὁ Κύριος ὄντως, καὶ ὤφθη Σίμωνι. [Καὶ πῶς, ὅτε ἐφάνη αὐτοῖς, φησὶν ὁ αὐτὸς εὐαγγελιστής ὅτι πτοηθέντες καὶ ἔμφοβοι γενόμενοι, ἐδόκουν πνεῦμα θεωρεῖν, καὶ τὰ ἑξῆς; καὶ ὅτι Ετι ἀπιστούντων αὐτῶν ἀπὸ τῆς χαρᾶς καὶ θαυμαζόντων, εἶπεν αὐτοῖς· "Εχετέ τι βρώ σιμον ἐνθάδε, καὶ τὰ λοιπά; Διότι ταῦτα τότε πιο πόνθασιν, οὐκ ἀπιστοῦντες ὅτι ἀνέστη, ἀλλ' ἀμφιβάλλοντες εἰ αὐτός ἐστιν ὁ φαινόμενος αὐτοῖς, καὶ ἀκριβολογούμενοι.] Συμπαραλαμβάνει δὲ ὁ μακαρισμὸς καὶ τοὺς διὰ τοῦ κηρύγματος πιστεύοντας. Οταν οὖν τις λέγη Μακάριοι οι κατ' ἐκείνους τοὺς καιροὺς ὄντες, καὶ ἰδόντες τὸν Χριστὸν, ἐννοείτω ότι Μακάριοι οἱ μὴ ιδόντες καὶ πιστεύσαντες. ᾿Αλλὰ πῶς σῶμα ἄφθαρτον τύπου; εἶχε πληγών, καὶ ἀφῇ ὑπέπιπτε; Πῶς; Υπερφυώς τε καὶ οἶκονομικῶς· καὶ γὰρ καὶ ἔφαγε καὶ ἔπιε πρὸς πληρο φορίαν τῶν μαθητῶν. Πολλά τούτῳ. Τὰ μετὰ τὴν ἀνάστασιν πάντως λέγει. Διὰ τοῦτο γὰρ εἶπεν ὅτι ἐνώπιον τῶν μα CAP. ΧΧ. Vers. 26. Ει - vobis. Sicut et prius. Rursuin enim omnia facit quæcunque co absente fecera!. Vers. 27. Deinde meum. Cum nihil Thomas diceret, anticipat eum, præbens quæ ille petierat ac ostendens quod etiam tunc præsens fuerit et audierit, tanquam Deus, cum hæc illo loquebatur. Siquidem eisdem quoque usus est verbis. Vers. 27. Ει — fidelis. Indignatus hoc dicit, quasi non ex diligentia, sed ex incredulitate contradixerit. Vers. 28. Ει - meus. Videns in manibus ejus vestigium clavorum,et latus ipsius apertum, continuo credidit, non exspectans dum contrectasset. Vers. 29. Dicit crediderunt. Cum enim Petrus et Joannes nondum eum vidissent, a linteaminibus tamen ac sudario resurrexisse crediderunt. Alii quoque discipuli, cum postmodum Petrus eum vidisset, illisque renuntiasset, nondum videntes crediderunt. Invenerunt, inquit Lucas, congregalos undecim el eos qui cum illis erant, dicentes: Surrexit Dominus vere, et visus est a Simone*. Et quomodo dicit idem evangelista, quod dum apparuit eis, expave acti et conterrili existimatant spiritum se videre', et cætera? et quod adhuc illis non credentibus præ gaudio, el admirantibus dixit eis, Ilabelis hic aliquid edulii *, et cætera? Quia tunc haec passi sunt, non quod eum resurrxisse non crederent, sed quod dubitarent, utrum ipse esset, qui cis apparebat: ac diligentius considerarent. Comprehendit autem beatitudo hæc etiam illos, qui per prædicationem credunt. Cum ergo dicit aliquis: Beati qui temporibus illis fuerunt, ac Christum viderunt, consideret, quod Beati qui non viderunt et crediderunt. Sed quomodo corpus incorruptibile vestigia habebat plagarum, ac taclui subjacebat? Quomodo! Supernaturaliter et dispensatorie; edebat siquidem ac bibebat ad majorem discipulorum certitudinem. Vers. 30. Mulia - hoc. De bis omnino loquitur, quæ post resurrectionem facta sunt: propterea θητῶν αὐτοῦ. Ωσπερ γὰρ πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἔδει η παιque dixit, in conspectu discipulorum suorum. πολλὰ γενέσθαι, ἵνα πιστεύσωσιν ὅτι Υἱός ἐστιν τοῦ Θεοῦ· οὕτω καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἵνα πλημοφορηθῶσιν ὅτι ἀνέστη. Η καὶ κοινὸς ὁ λόγος περί τε τῶν πρὸ τῆς ἀνα στάσεως καὶ περὶ τῶν μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Ταῦτα -- Θεοῦ. Οὐ πρὸς φιλοτιμίαν, φησίν, ἐγρά • Luc. XXIV, 33. 4 ibid. 37. • ibid. 41. Quemadmodum enim ante resurrectionem plurima fieri oportuit, ut crederent eum esse filiuin Dei: ita el post resurrectionem, ut certiores fierent quod resurrexisset. Aut etiam sermo communis est: et de his loquens quæ ante resurrectionem, et de his quæ post eam facta sunt. Vers. 31. Hac Dei. Non, inquit, ad ambitioVariæ lectiones et notæ. Inclusa absunt A. luclusa absunt Α. Etiam hæc absunt A.

nem haec scripsimus,ita enim et alia scripsissemus, ψαμεν· ἡ γὰρ ἂν καὶ ἄλλα ἐγράψαμεν, πολλῶν ὄνο cum multa essent: sed ad solam necessitatem, nt credatis quod hic Jesus est Christus Filius Dei, qui a prophetis annuntiatus est. Vers. 31. Εt — ejus. lloc est, per eum, nam ipse vita est; vitam, inquam, sempiternam habeatis. Cap. XXI. Vers. 1. Postea Tiberiadis. Neque enim continue cum eis versabatur, ut prius, sed per temporum intervalla accedebat. Quod autem dicitur, Manifestavit, et Apparuit, et Visus est ac similia, ostendunt quod juxta naturam incorruptibilitatis corporis, invisibilis erat corruptibilibus oculis: verum demittendo se et dispensatorie manifestabatur. Hoc autem mare in Galilæa erat; animo siquidem resumpto, eo profecti sunt. Vers. 1. Manifestavit autem sic. Ut nunc dicturus est. Vers. 2. Erant Vers. 3. tecum. Nam cum neque semper cum eis esset Salvator, ut dictum est, neque alius advenisset Paracletus, neque perfecte eis commissa esset praedicatio, cum nihil esset quod agerent, reliquo tempore piscabantur, priorem exercentes artem: quanquam non amore lucri ut prius. Vers. 3. Exierunt ergo - statim. Quæ Petri erat, aut filiorum Zebedæi, aut alicujus eorum quos noverant. Vers. 5. Et — nihil. Dispensatorie hoc factum est, veluti in sequentibus dicemus. Verisimile est autem, alios quoque discipulos terrestri itinere fuisse secutos, sicut ait Chrysostomus, amoris gratia, utque spectatores essent, ac probe otium collocarent, et simul cum eis pernoctarent. ο των· ἀλλὰ πρὸς χρείαν μόνην, ἵνα πιστεύσητε ότι Ἰησοῦς οὗτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν καταγγελλόμενος. Kal αὐτοῦ. Τουτέστι δι' αὐτοῦ· αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ζωή· ζωὴν δὲ ἔχητε τὴν αἰώνιον. Μετὰ ταῦτα - Τιβεριάδος. Οὐ γὰρ διόλου συνήν αὐτοῖς, ὡς τὸ πρότερον, ἀλλ' ἐκ διαλείμματος έπεδήμει. Τὸ δὲ Εφανέρωσε καὶ Εφάνη καὶ Ἄφθη καὶ τὰ τοιαῦτα ὑποφαίνουσιν ὅτι κατὰ τὴν φύσιν τῆς ἀφθαρσίας τοῦ σώματος ἀφανὴς ἦν φθαρτοῖς ὀφθαλμοῖς· συγκαταβατικῶς δὲ καὶ οἶκονομικῶς ἐφανεροῦτο. Η θάλασσα δὲ αὕτη ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ ἦν. Αναθαρρήσαντες γὰρ ἀπῆλθον ἐκεῖ. Εφανέρωσε δὲ οὕτως. Ὡς ἐρεῖ. Ησαν σύν σοι. Μήτε γὰρ τοῦ Σωτῆρος διότ λου συνόντος αὐτοῖς, ὡς εἴρηται, μήτε τοῦ ἄλλου Παρακλήτου ἐλθόντος, μήτε τοῦ κηρύγματος ἐντελῶς έγχειρισθέντος αὐτοῖς, οὐδὲν ἔχοντες πράττειν, λοιτὸν ἡλίευον, τὴν προτέραν μετερχόμενοι τέχνην, εἰ καὶ μὴ φιλοκερδώς ὡς τὸ πριν. Ἐξῆλθον οὖν — εὐθύς. Εἰς τὸ τοῦ Πέτρου, [1 τὸ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, ή τινος τῶν γνωρίμων.] Καὶ οὐδέν. Κατ' οικονομίαν, ὡς ἐροῦμεν προϊόντες. Εἰκὸς δὲ καὶ τοὺς ἄλλους μαθητές, ὡς ὁ Χρυσόστομος είρηκεν, ἔξω ἀκολουθεῖν, χάριν τε ἀγάπης καὶ θέας τὴν σχολήν εν διατιθεμέν νους, καὶ συνδιανυκτερεύειν αὐτοῖς. ἐστιν. Ἴσως τοῦ εἴδους αὐτοῦ λαμ· προτέρου φαινομένου διὰ τὴν ἀφθαρσίαν, ἢ κατ' οικονομίαν ἀγνοουμένου αὐτοῖ;. Vers. 4. Mane - Πρωΐας esset. Fortassis, quod splendidiori appareret specie, propter immortalitatem,aut dispensatorie ab eis cognitus non est. Vers. 5. Dicit habetis? Παιδία, id est, pueros illos vocavit justa consuetudinem. Moris siquidem erat ita operarios appellare,propter illorum robur ac strenuitatem ad labores. Loquitur autem cum eis, quasi volens aliquid ab eis emere. Vers. 5. Responderunt. Vers. 6. invenietis. Nec adbuc cognoverunt eum esse, quod tamen ens intelligere oportuit, Nam quomodo vulgaris homo aut socius id nosse potuisset, quod jacientes in des teram navigii partem, inventuri essent? Expresse autem ad dexteram jacere præcepit, ne fortuita videretur captura. Vers. 6. Jecerunt itaque. Simpliciter obtemperantes: aut arbitrati, signo quopiam illum nosse pisces aliquos ibi natare, (f aut etiam vidisse exsultanles). Λέγει Έχετε; Παιδία τούτους εκάλεσε, τῇ συνηθεία χρησάμενος. Εθος γὰρ τοὺς ἐργατικούς οὕτως ὀνομάζειν διὰ τὸ πρὸς τοὺς πόνους ἀκμαῖόν τε καὶ νεανικὸν αὐτῶν. Διαλέγεται δὲ αὐτοῖς, ὡς θέλων δῆθεν παρ' αὐτῶν ὠνεῖσθαί τι. Απεκρίθησαν – εὑρήσετε. Καὶ οὔπω συνῆκαν ὅτι αὐτός ἐστιν. Ἐχρῆν δὲ συνιέναι. Πῶς γὰρ ἂν κοινὸς ἄνθρωπος εἰδείη ὅτι βάλλοντες εἰς τὰ δεξιὰ μέρη τοῦ πλοίου εὑρήσουσι; Ρητῶς δὲ εἰς τὰ δεξιὰ βαλεῖν ἐπέταξεν, ἵνα μὴ κατὰ τύχην ἡ ἄγρα δόξῃ. Ἔβαλον οὖν. [Απλῶς ὑπακούσαντες, ἢ καὶ ὑποπτεύσαντες αὐτὸν τεκμηρίῳ τινὶ γνῶναί τινας ἰχθύας ἐκεῖ διανηχομένους, ή καὶ ἰδεῖν ἀναπηδήσαντας. Variæ lectiones et notæ. flac codex ita contrahit: δι' αὐτοῦ δὲ δίδο ται καὶ ζωὴ αἰώνιος. Εφανερώθη Α. Τήν aliest A. Onissis quæ hic inclu:a sunt, corum locu Septum habet πλοῖον Α. T. VIII, p. 521 A. 136) Εξωθεν Β. Inclusa absunt A. Ab 7 and ἀναπηδήσαντας omiserat llentemius.

nem haec scripsimus,ita enim et alia scripsissemus, ψαμεν· ἡ γὰρ ἂν καὶ ἄλλα ἐγράψαμεν, πολλῶν ὄνο cum multa essent: sed ad solam necessitatem, nt credatis quod hic Jesus est Christus Filius Dei, qui a prophetis annuntiatus est. Vers. 31. Εt — ejus. lloc est, per eum, nam ipse vita est; vitam, inquam, sempiternam habeatis. Cap. XXI. Vers. 1. Postea Tiberiadis. Neque enim continue cum eis versabatur, ut prius, sed per temporum intervalla accedebat. Quod autem dicitur, Manifestavit, et Apparuit, et Visus est ac similia, ostendunt quod juxta naturam incorruptibilitatis corporis, invisibilis erat corruptibilibus oculis: verum demittendo se et dispensatorie manifestabatur. Hoc autem mare in Galilæa erat; animo siquidem resumpto, eo profecti sunt. Vers. 1. Manifestavit autem sic. Ut nunc dicturus est. Vers. 2. Erant Vers. 3. tecum. Nam cum neque semper cum eis esset Salvator, ut dictum est, neque alius advenisset Paracletus, neque perfecte eis commissa esset praedicatio, cum nihil esset quod agerent, reliquo tempore piscabantur, priorem exercentes artem: quanquam non amore lucri ut prius. Vers. 3. Exierunt ergo - statim. Quæ Petri erat, aut filiorum Zebedæi, aut alicujus eorum quos noverant. Vers. 5. Et — nihil. Dispensatorie hoc factum est, veluti in sequentibus dicemus. Verisimile est autem, alios quoque discipulos terrestri itinere fuisse secutos, sicut ait Chrysostomus, amoris gratia, utque spectatores essent, ac probe otium collocarent, et simul cum eis pernoctarent. ο των· ἀλλὰ πρὸς χρείαν μόνην, ἵνα πιστεύσητε ότι Ἰησοῦς οὗτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν καταγγελλόμενος. Kal αὐτοῦ. Τουτέστι δι' αὐτοῦ· αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ζωή· ζωὴν δὲ ἔχητε τὴν αἰώνιον. Μετὰ ταῦτα - Τιβεριάδος. Οὐ γὰρ διόλου συνήν αὐτοῖς, ὡς τὸ πρότερον, ἀλλ' ἐκ διαλείμματος έπεδήμει. Τὸ δὲ Εφανέρωσε καὶ Εφάνη καὶ Ἄφθη καὶ τὰ τοιαῦτα ὑποφαίνουσιν ὅτι κατὰ τὴν φύσιν τῆς ἀφθαρσίας τοῦ σώματος ἀφανὴς ἦν φθαρτοῖς ὀφθαλμοῖς· συγκαταβατικῶς δὲ καὶ οἶκονομικῶς ἐφανεροῦτο. Η θάλασσα δὲ αὕτη ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ ἦν. Αναθαρρήσαντες γὰρ ἀπῆλθον ἐκεῖ. Εφανέρωσε δὲ οὕτως. Ὡς ἐρεῖ. Ησαν σύν σοι. Μήτε γὰρ τοῦ Σωτῆρος διότ λου συνόντος αὐτοῖς, ὡς εἴρηται, μήτε τοῦ ἄλλου Παρακλήτου ἐλθόντος, μήτε τοῦ κηρύγματος ἐντελῶς έγχειρισθέντος αὐτοῖς, οὐδὲν ἔχοντες πράττειν, λοιτὸν ἡλίευον, τὴν προτέραν μετερχόμενοι τέχνην, εἰ καὶ μὴ φιλοκερδώς ὡς τὸ πριν. Ἐξῆλθον οὖν — εὐθύς. Εἰς τὸ τοῦ Πέτρου, [1 τὸ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, ή τινος τῶν γνωρίμων.] Καὶ οὐδέν. Κατ' οικονομίαν, ὡς ἐροῦμεν προϊόντες. Εἰκὸς δὲ καὶ τοὺς ἄλλους μαθητές, ὡς ὁ Χρυσόστομος είρηκεν, ἔξω ἀκολουθεῖν, χάριν τε ἀγάπης καὶ θέας τὴν σχολήν εν διατιθεμέν νους, καὶ συνδιανυκτερεύειν αὐτοῖς. ἐστιν. Ἴσως τοῦ εἴδους αὐτοῦ λαμ· προτέρου φαινομένου διὰ τὴν ἀφθαρσίαν, ἢ κατ' οικονομίαν ἀγνοουμένου αὐτοῖ;. Vers. 4. Mane - Πρωΐας esset. Fortassis, quod splendidiori appareret specie, propter immortalitatem,aut dispensatorie ab eis cognitus non est. Vers. 5. Dicit habetis? Παιδία, id est, pueros illos vocavit justa consuetudinem. Moris siquidem erat ita operarios appellare,propter illorum robur ac strenuitatem ad labores. Loquitur autem cum eis, quasi volens aliquid ab eis emere. Vers. 5. Responderunt. Vers. 6. invenietis. Nec adbuc cognoverunt eum esse, quod tamen ens intelligere oportuit, Nam quomodo vulgaris homo aut socius id nosse potuisset, quod jacientes in des teram navigii partem, inventuri essent? Expresse autem ad dexteram jacere præcepit, ne fortuita videretur captura. Vers. 6. Jecerunt itaque. Simpliciter obtemperantes: aut arbitrati, signo quopiam illum nosse pisces aliquos ibi natare, (f aut etiam vidisse exsultanles). Λέγει Έχετε; Παιδία τούτους εκάλεσε, τῇ συνηθεία χρησάμενος. Εθος γὰρ τοὺς ἐργατικούς οὕτως ὀνομάζειν διὰ τὸ πρὸς τοὺς πόνους ἀκμαῖόν τε καὶ νεανικὸν αὐτῶν. Διαλέγεται δὲ αὐτοῖς, ὡς θέλων δῆθεν παρ' αὐτῶν ὠνεῖσθαί τι. Απεκρίθησαν – εὑρήσετε. Καὶ οὔπω συνῆκαν ὅτι αὐτός ἐστιν. Ἐχρῆν δὲ συνιέναι. Πῶς γὰρ ἂν κοινὸς ἄνθρωπος εἰδείη ὅτι βάλλοντες εἰς τὰ δεξιὰ μέρη τοῦ πλοίου εὑρήσουσι; Ρητῶς δὲ εἰς τὰ δεξιὰ βαλεῖν ἐπέταξεν, ἵνα μὴ κατὰ τύχην ἡ ἄγρα δόξῃ. Ἔβαλον οὖν. [Απλῶς ὑπακούσαντες, ἢ καὶ ὑποπτεύσαντες αὐτὸν τεκμηρίῳ τινὶ γνῶναί τινας ἰχθύας ἐκεῖ διανηχομένους, ή καὶ ἰδεῖν ἀναπηδήσαντας. Variæ lectiones et notæ. flac codex ita contrahit: δι' αὐτοῦ δὲ δίδο ται καὶ ζωὴ αἰώνιος. Εφανερώθη Α. Τήν aliest A. Onissis quæ hic inclu:a sunt, corum locu Septum habet πλοῖον Α. T. VIII, p. 521 A. 136) Εξωθεν Β. Inclusa absunt A. Ab 7 and ἀναπηδήσαντας omiserat llentemius.

nem haec scripsimus,ita enim et alia scripsissemus, ψαμεν· ἡ γὰρ ἂν καὶ ἄλλα ἐγράψαμεν, πολλῶν ὄνο cum multa essent: sed ad solam necessitatem, nt credatis quod hic Jesus est Christus Filius Dei, qui a prophetis annuntiatus est. Vers. 31. Εt — ejus. lloc est, per eum, nam ipse vita est; vitam, inquam, sempiternam habeatis. Cap. XXI. Vers. 1. Postea Tiberiadis. Neque enim continue cum eis versabatur, ut prius, sed per temporum intervalla accedebat. Quod autem dicitur, Manifestavit, et Apparuit, et Visus est ac similia, ostendunt quod juxta naturam incorruptibilitatis corporis, invisibilis erat corruptibilibus oculis: verum demittendo se et dispensatorie manifestabatur. Hoc autem mare in Galilæa erat; animo siquidem resumpto, eo profecti sunt. Vers. 1. Manifestavit autem sic. Ut nunc dicturus est. Vers. 2. Erant Vers. 3. tecum. Nam cum neque semper cum eis esset Salvator, ut dictum est, neque alius advenisset Paracletus, neque perfecte eis commissa esset praedicatio, cum nihil esset quod agerent, reliquo tempore piscabantur, priorem exercentes artem: quanquam non amore lucri ut prius. Vers. 3. Exierunt ergo - statim. Quæ Petri erat, aut filiorum Zebedæi, aut alicujus eorum quos noverant. Vers. 5. Et — nihil. Dispensatorie hoc factum est, veluti in sequentibus dicemus. Verisimile est autem, alios quoque discipulos terrestri itinere fuisse secutos, sicut ait Chrysostomus, amoris gratia, utque spectatores essent, ac probe otium collocarent, et simul cum eis pernoctarent. ο των· ἀλλὰ πρὸς χρείαν μόνην, ἵνα πιστεύσητε ότι Ἰησοῦς οὗτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν καταγγελλόμενος. Kal αὐτοῦ. Τουτέστι δι' αὐτοῦ· αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ζωή· ζωὴν δὲ ἔχητε τὴν αἰώνιον. Μετὰ ταῦτα - Τιβεριάδος. Οὐ γὰρ διόλου συνήν αὐτοῖς, ὡς τὸ πρότερον, ἀλλ' ἐκ διαλείμματος έπεδήμει. Τὸ δὲ Εφανέρωσε καὶ Εφάνη καὶ Ἄφθη καὶ τὰ τοιαῦτα ὑποφαίνουσιν ὅτι κατὰ τὴν φύσιν τῆς ἀφθαρσίας τοῦ σώματος ἀφανὴς ἦν φθαρτοῖς ὀφθαλμοῖς· συγκαταβατικῶς δὲ καὶ οἶκονομικῶς ἐφανεροῦτο. Η θάλασσα δὲ αὕτη ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ ἦν. Αναθαρρήσαντες γὰρ ἀπῆλθον ἐκεῖ. Εφανέρωσε δὲ οὕτως. Ὡς ἐρεῖ. Ησαν σύν σοι. Μήτε γὰρ τοῦ Σωτῆρος διότ λου συνόντος αὐτοῖς, ὡς εἴρηται, μήτε τοῦ ἄλλου Παρακλήτου ἐλθόντος, μήτε τοῦ κηρύγματος ἐντελῶς έγχειρισθέντος αὐτοῖς, οὐδὲν ἔχοντες πράττειν, λοιτὸν ἡλίευον, τὴν προτέραν μετερχόμενοι τέχνην, εἰ καὶ μὴ φιλοκερδώς ὡς τὸ πριν. Ἐξῆλθον οὖν — εὐθύς. Εἰς τὸ τοῦ Πέτρου, [1 τὸ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, ή τινος τῶν γνωρίμων.] Καὶ οὐδέν. Κατ' οικονομίαν, ὡς ἐροῦμεν προϊόντες. Εἰκὸς δὲ καὶ τοὺς ἄλλους μαθητές, ὡς ὁ Χρυσόστομος είρηκεν, ἔξω ἀκολουθεῖν, χάριν τε ἀγάπης καὶ θέας τὴν σχολήν εν διατιθεμέν νους, καὶ συνδιανυκτερεύειν αὐτοῖς. ἐστιν. Ἴσως τοῦ εἴδους αὐτοῦ λαμ· προτέρου φαινομένου διὰ τὴν ἀφθαρσίαν, ἢ κατ' οικονομίαν ἀγνοουμένου αὐτοῖ;. Vers. 4. Mane - Πρωΐας esset. Fortassis, quod splendidiori appareret specie, propter immortalitatem,aut dispensatorie ab eis cognitus non est. Vers. 5. Dicit habetis? Παιδία, id est, pueros illos vocavit justa consuetudinem. Moris siquidem erat ita operarios appellare,propter illorum robur ac strenuitatem ad labores. Loquitur autem cum eis, quasi volens aliquid ab eis emere. Vers. 5. Responderunt. Vers. 6. invenietis. Nec adbuc cognoverunt eum esse, quod tamen ens intelligere oportuit, Nam quomodo vulgaris homo aut socius id nosse potuisset, quod jacientes in des teram navigii partem, inventuri essent? Expresse autem ad dexteram jacere præcepit, ne fortuita videretur captura. Vers. 6. Jecerunt itaque. Simpliciter obtemperantes: aut arbitrati, signo quopiam illum nosse pisces aliquos ibi natare, (f aut etiam vidisse exsultanles). Λέγει Έχετε; Παιδία τούτους εκάλεσε, τῇ συνηθεία χρησάμενος. Εθος γὰρ τοὺς ἐργατικούς οὕτως ὀνομάζειν διὰ τὸ πρὸς τοὺς πόνους ἀκμαῖόν τε καὶ νεανικὸν αὐτῶν. Διαλέγεται δὲ αὐτοῖς, ὡς θέλων δῆθεν παρ' αὐτῶν ὠνεῖσθαί τι. Απεκρίθησαν – εὑρήσετε. Καὶ οὔπω συνῆκαν ὅτι αὐτός ἐστιν. Ἐχρῆν δὲ συνιέναι. Πῶς γὰρ ἂν κοινὸς ἄνθρωπος εἰδείη ὅτι βάλλοντες εἰς τὰ δεξιὰ μέρη τοῦ πλοίου εὑρήσουσι; Ρητῶς δὲ εἰς τὰ δεξιὰ βαλεῖν ἐπέταξεν, ἵνα μὴ κατὰ τύχην ἡ ἄγρα δόξῃ. Ἔβαλον οὖν. [Απλῶς ὑπακούσαντες, ἢ καὶ ὑποπτεύσαντες αὐτὸν τεκμηρίῳ τινὶ γνῶναί τινας ἰχθύας ἐκεῖ διανηχομένους, ή καὶ ἰδεῖν ἀναπηδήσαντας. Variæ lectiones et notæ. flac codex ita contrahit: δι' αὐτοῦ δὲ δίδο ται καὶ ζωὴ αἰώνιος. Εφανερώθη Α. Τήν aliest A. Onissis quæ hic inclu:a sunt, corum locu Septum habet πλοῖον Α. T. VIII, p. 521 A. 136) Εξωθεν Β. Inclusa absunt A. Ab 7 and ἀναπηδήσαντας omiserat llentemius.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. ΧΧΙ. Καὶ οὐκ ὅτι Ιχθύων. Απόντος μὲν τοῦ Σωτῆρος, οὐδὲν ἐπίασαν, παρόντος δὲ, πλῆθος συνέ κλεισαν, ἵνα γνῶμεν ὅτι χωρίς μὲν αὐτοῦ οὐδὲν ὠφέλιμον ἀνύομεν, σὺν αὐτῷ δὲ, πολλά. Χρή τοίνυν ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ πειθομένους πονεῖν καὶ βάλλειν εἰς τὰ δεξιά· τοῦτο γὰρ τὸ μέρος ἐπαινετόν. [Ζήτησον καὶ ἐν τῷ ἐνδεκάτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τό ῾Ομοίως δὲ καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην, υἱοὺς Ζεβεδαίου, οἱ ἦσαν κοινωνοὶ τῷ Σίμωνι, καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησ.ν αὐτῶν. Εὑρήσεις γὰρ ἀναγωγὴν, πάνυ τοῖς παροῦσιν ἁρμόζουσαν.] Λέγει — ἐστι. Τοῦτο συνεὶς ἀπὸ τῆς εὐτυχίας, καὶ τοῦ συγκεκλείσθαι τοὺς ἰχθύας, ὥσπερ ἐξ ἐπιτάγματος. Σίμων – θάλασσαν. Διορατικώτερος μὲν ὁ Ἴων άννης περιουσία καθαρότητος, θερμότερος δὲ ὁ Πέτρος σφοδρότητι φίλτρου. Διὸ γνωρίζει μὲν αὐτὸν ὁ Ἰωάννη;, πρὸ τοῦ Πέτρου • Εξεισι δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Πέτρος πρὸ τοῦ Ἰωάννου. Ακούσας γὰρ μόνον ὅτι ὁ Κύριός ἐστι, ρίπτει τὰ ἐν χερσὶν εὐθέως, καὶ μὴ ἀναμείνας τῷ πλοιαρίῳ ἐξελθεῖν, βάλλει ἑαυτὸν εἰς τὴν θάλασσαν διὰ τὸ τάχος τῆς ἐξελεύσεως. Τὸν ἐπενδύτην δὲ χιτώνιόν τί φασιν άχει ρίδωτον ἄχρι γονάτων περιστέλλον. Σύνηθες δὲ τοῦτο τοῖς θαλαττεύουσιν, εὐκινησίαν ἅμα καὶ εὐσχημοσύνην αὐτοῖς παρὰ τῷ ὕδατι περιποιούμενον. Γυμνὸς μὲν οὖν ἦν τῆς ἄλλης στολῆς αὐτοῦ, τοῦτον δὲ μόνον ἐπὶ τοῦ σώματος ἐνεδέδυτο ἄζωστον· ἀνάξιον c γὰρ εἶναι αὐτὸν πάντη γυμνὸν διὰ τὴν ἀσχημοσύ νην. Εζώσατο δὲ αὐτὸν αἰδοῖ τοῦ Κυρίου. Οἱ δὲ ἄλλοι ιχθύων. Ἦλθον ἐφελκόμενοι τους σύροντας τὸ δίκτυον σχοίνους. Ως — ἄρτον. Τὸ μὲν ὀψάριον τῇ ἀνθρακίᾳ ἐπι κείμενον, τὸν δὲ ἄρτον ἰδίᾳ παρακείμενον, ἐξ οὐκ ὄντων πάντα πάντως παρηγμένα, ἵνα κἀντεῦθεν δείξῃ τὴν δύναμιν αὐτοῦ, καὶ πεπονηκότας αὐτοὺς ἀνακτήσηται φιλοστοργως διὰ τροφής. Λέγει — νῦν. Ὡς εἰδὼς ὅτι ἐπίασαν λέγει. Καὶ γὰρ καὶ πρὶν ὡς εἰδὼς ὅτι πιάσουσιν εἶπε· Βάλετε εἰς τὰ δεξιὰ μέρη του πλοίου τὸ δίκτυον, καὶ εὑρήσετε, καὶ ἵνα μὴ φαντασία δόξῃ τὸ πρᾶγμα, καὶ ὅπως ἰδόντες καὶ τὸ πλῆθος καὶ τὸ μέγεθος τῶν ἐχθύων, καὶ τὸ πῶς οὐκ ἐσχίσθη τὸ δίκτυον, θαυμάσωσι πλέον. Ανέβη Σίμων Πέτρος. ['Ανέβη εἰς τὸ πλοῖον, ὡς ἐμπειρότερος, επομένων αὐτῷ καὶ ἄλλων δηλονότι.] Καὶ είλκυσε – τριῶν. Φασί τινες διὰ τῶν ἐκατὸν μὲν ὑποδηλοῦσθαι τοὺς ἐξ ἐθνῶν σαγηνευθησο- * Luc. ν, 10. Inclusa absunt A. Συγκλείσθαι Δ. Vers. 6. Et jam non -· piscium. Absente quidem Salvatore nihil ceperunt, præsente vero multitudinem concluserunt, ut cognoscamus quod sine illo nibil quod utile sit, perficimus: cum eo autem, plurima. Oportet ergo ut præceptis ejus obedientes laboremus, et ad dexteram jaciamus; nam hæc pars laudi datur. Quære autem et undecimo juxta Lucam capite, quod dicitur: Similiter autem et Jacobum et Joannem filios Zebedæi, qui erant socii Simonis, et cætera, ac illorum lege enarrationem. Invenies enim anagogica praesentibus admodum congrua. Vers. 7. Dicit · est. prospero id eventu intelligens, et quod tanquam ex illius jussu conclusi ese sent pisces. Vers. 7. Simon mare. Perspicacior quidem erat Joannes magnitudine puritatis. Petrus vero ferventior vehementia amoris: ideo agnoscit quidem cum Joannes ante Petrum, sed egreditur ad eum Petrus ante Joannem. Ubi enim solum audisset, e se Domi num, confestim quæ in manibus crant, projicit,nec sustinens ut navigio ad eum perveniret, sese in mare jacit quo citius accederet. Επενδύτην autem (pro quo tunicam vertimus) του ant tuniculam quamdam manicis carentem, quæ corpus ad genua usque contegat; et hac utebantur, qui in mari degebant. Nam simul et agilitatem eis tribuebat, et inter aquas ornatum (ee). Erat quippe nudus alia carens veste; nam hac sola ad corpus discincta indutus erat; neque enim conveniebat, ut omnino nudus esset propter turpitudinem; succinxit autem illam, pudore Donini. Vers. 8. Cateri vero · piscium. Venerunt əttrahendo funes, quibus rete trabebatur. Vers. 9. Ut panem. Piscem quidem prunis superpositum, paucun vero seorsum positum: uique producta ex his quæ non erant: ut hinc quoque suam ostendat potentiam, ac benevole eos per cibum a labore refocilled. Vers. 10. Ail - nunc. Utpote sciens, quod comprehendissent. Nam et prius, tanquam sciens, quod comprehensuri essent, dixerat: Jacite in dexteram partem navigii et invenietis. Et ne phantasticum videretur negotium, utque videntes piscium multitudinem, ac magnitudinem et quomodo non esset scissum rete, magis etiam admirarentur. Vers. 11. Ascendit Simon Petrus. Ascendit in navim, tanquam artis peritior, sequentibus videlicet eum etiam cæteris. Vers. 11. Εt traxil tribus. Dicunt aliqui, per centum quidem eos designari, qui ex gentibus sagiVaria lectiones et notæ. p. 711. Inclusa absunt A. Ilabet hanc vocem Galeus in opusc. Myth. (ee) Ornatum. Decus, decentiam.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. ΧΧΙ. Καὶ οὐκ ὅτι Ιχθύων. Απόντος μὲν τοῦ Σωτῆρος, οὐδὲν ἐπίασαν, παρόντος δὲ, πλῆθος συνέ κλεισαν, ἵνα γνῶμεν ὅτι χωρίς μὲν αὐτοῦ οὐδὲν ὠφέλιμον ἀνύομεν, σὺν αὐτῷ δὲ, πολλά. Χρή τοίνυν ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ πειθομένους πονεῖν καὶ βάλλειν εἰς τὰ δεξιά· τοῦτο γὰρ τὸ μέρος ἐπαινετόν. [Ζήτησον καὶ ἐν τῷ ἐνδεκάτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τό ῾Ομοίως δὲ καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην, υἱοὺς Ζεβεδαίου, οἱ ἦσαν κοινωνοὶ τῷ Σίμωνι, καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησ.ν αὐτῶν. Εὑρήσεις γὰρ ἀναγωγὴν, πάνυ τοῖς παροῦσιν ἁρμόζουσαν.] Λέγει — ἐστι. Τοῦτο συνεὶς ἀπὸ τῆς εὐτυχίας, καὶ τοῦ συγκεκλείσθαι τοὺς ἰχθύας, ὥσπερ ἐξ ἐπιτάγματος. Σίμων – θάλασσαν. Διορατικώτερος μὲν ὁ Ἴων άννης περιουσία καθαρότητος, θερμότερος δὲ ὁ Πέτρος σφοδρότητι φίλτρου. Διὸ γνωρίζει μὲν αὐτὸν ὁ Ἰωάννη;, πρὸ τοῦ Πέτρου • Εξεισι δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Πέτρος πρὸ τοῦ Ἰωάννου. Ακούσας γὰρ μόνον ὅτι ὁ Κύριός ἐστι, ρίπτει τὰ ἐν χερσὶν εὐθέως, καὶ μὴ ἀναμείνας τῷ πλοιαρίῳ ἐξελθεῖν, βάλλει ἑαυτὸν εἰς τὴν θάλασσαν διὰ τὸ τάχος τῆς ἐξελεύσεως. Τὸν ἐπενδύτην δὲ χιτώνιόν τί φασιν άχει ρίδωτον ἄχρι γονάτων περιστέλλον. Σύνηθες δὲ τοῦτο τοῖς θαλαττεύουσιν, εὐκινησίαν ἅμα καὶ εὐσχημοσύνην αὐτοῖς παρὰ τῷ ὕδατι περιποιούμενον. Γυμνὸς μὲν οὖν ἦν τῆς ἄλλης στολῆς αὐτοῦ, τοῦτον δὲ μόνον ἐπὶ τοῦ σώματος ἐνεδέδυτο ἄζωστον· ἀνάξιον c γὰρ εἶναι αὐτὸν πάντη γυμνὸν διὰ τὴν ἀσχημοσύ νην. Εζώσατο δὲ αὐτὸν αἰδοῖ τοῦ Κυρίου. Οἱ δὲ ἄλλοι ιχθύων. Ἦλθον ἐφελκόμενοι τους σύροντας τὸ δίκτυον σχοίνους. Ως — ἄρτον. Τὸ μὲν ὀψάριον τῇ ἀνθρακίᾳ ἐπι κείμενον, τὸν δὲ ἄρτον ἰδίᾳ παρακείμενον, ἐξ οὐκ ὄντων πάντα πάντως παρηγμένα, ἵνα κἀντεῦθεν δείξῃ τὴν δύναμιν αὐτοῦ, καὶ πεπονηκότας αὐτοὺς ἀνακτήσηται φιλοστοργως διὰ τροφής. Λέγει — νῦν. Ὡς εἰδὼς ὅτι ἐπίασαν λέγει. Καὶ γὰρ καὶ πρὶν ὡς εἰδὼς ὅτι πιάσουσιν εἶπε· Βάλετε εἰς τὰ δεξιὰ μέρη του πλοίου τὸ δίκτυον, καὶ εὑρήσετε, καὶ ἵνα μὴ φαντασία δόξῃ τὸ πρᾶγμα, καὶ ὅπως ἰδόντες καὶ τὸ πλῆθος καὶ τὸ μέγεθος τῶν ἐχθύων, καὶ τὸ πῶς οὐκ ἐσχίσθη τὸ δίκτυον, θαυμάσωσι πλέον. Ανέβη Σίμων Πέτρος. ['Ανέβη εἰς τὸ πλοῖον, ὡς ἐμπειρότερος, επομένων αὐτῷ καὶ ἄλλων δηλονότι.] Καὶ είλκυσε – τριῶν. Φασί τινες διὰ τῶν ἐκατὸν μὲν ὑποδηλοῦσθαι τοὺς ἐξ ἐθνῶν σαγηνευθησο- * Luc. ν, 10. Inclusa absunt A. Συγκλείσθαι Δ. Vers. 6. Et jam non -· piscium. Absente quidem Salvatore nihil ceperunt, præsente vero multitudinem concluserunt, ut cognoscamus quod sine illo nibil quod utile sit, perficimus: cum eo autem, plurima. Oportet ergo ut præceptis ejus obedientes laboremus, et ad dexteram jaciamus; nam hæc pars laudi datur. Quære autem et undecimo juxta Lucam capite, quod dicitur: Similiter autem et Jacobum et Joannem filios Zebedæi, qui erant socii Simonis, et cætera, ac illorum lege enarrationem. Invenies enim anagogica praesentibus admodum congrua. Vers. 7. Dicit · est. prospero id eventu intelligens, et quod tanquam ex illius jussu conclusi ese sent pisces. Vers. 7. Simon mare. Perspicacior quidem erat Joannes magnitudine puritatis. Petrus vero ferventior vehementia amoris: ideo agnoscit quidem cum Joannes ante Petrum, sed egreditur ad eum Petrus ante Joannem. Ubi enim solum audisset, e se Domi num, confestim quæ in manibus crant, projicit,nec sustinens ut navigio ad eum perveniret, sese in mare jacit quo citius accederet. Επενδύτην autem (pro quo tunicam vertimus) του ant tuniculam quamdam manicis carentem, quæ corpus ad genua usque contegat; et hac utebantur, qui in mari degebant. Nam simul et agilitatem eis tribuebat, et inter aquas ornatum (ee). Erat quippe nudus alia carens veste; nam hac sola ad corpus discincta indutus erat; neque enim conveniebat, ut omnino nudus esset propter turpitudinem; succinxit autem illam, pudore Donini. Vers. 8. Cateri vero · piscium. Venerunt əttrahendo funes, quibus rete trabebatur. Vers. 9. Ut panem. Piscem quidem prunis superpositum, paucun vero seorsum positum: uique producta ex his quæ non erant: ut hinc quoque suam ostendat potentiam, ac benevole eos per cibum a labore refocilled. Vers. 10. Ail - nunc. Utpote sciens, quod comprehendissent. Nam et prius, tanquam sciens, quod comprehensuri essent, dixerat: Jacite in dexteram partem navigii et invenietis. Et ne phantasticum videretur negotium, utque videntes piscium multitudinem, ac magnitudinem et quomodo non esset scissum rete, magis etiam admirarentur. Vers. 11. Ascendit Simon Petrus. Ascendit in navim, tanquam artis peritior, sequentibus videlicet eum etiam cæteris. Vers. 11. Εt traxil tribus. Dicunt aliqui, per centum quidem eos designari, qui ex gentibus sagiVaria lectiones et notæ. p. 711. Inclusa absunt A. Ilabet hanc vocem Galeus in opusc. Myth. (ee) Ornatum. Decus, decentiam.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. ΧΧΙ. Καὶ οὐκ ὅτι Ιχθύων. Απόντος μὲν τοῦ Σωτῆρος, οὐδὲν ἐπίασαν, παρόντος δὲ, πλῆθος συνέ κλεισαν, ἵνα γνῶμεν ὅτι χωρίς μὲν αὐτοῦ οὐδὲν ὠφέλιμον ἀνύομεν, σὺν αὐτῷ δὲ, πολλά. Χρή τοίνυν ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ πειθομένους πονεῖν καὶ βάλλειν εἰς τὰ δεξιά· τοῦτο γὰρ τὸ μέρος ἐπαινετόν. [Ζήτησον καὶ ἐν τῷ ἐνδεκάτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τό ῾Ομοίως δὲ καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην, υἱοὺς Ζεβεδαίου, οἱ ἦσαν κοινωνοὶ τῷ Σίμωνι, καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησ.ν αὐτῶν. Εὑρήσεις γὰρ ἀναγωγὴν, πάνυ τοῖς παροῦσιν ἁρμόζουσαν.] Λέγει — ἐστι. Τοῦτο συνεὶς ἀπὸ τῆς εὐτυχίας, καὶ τοῦ συγκεκλείσθαι τοὺς ἰχθύας, ὥσπερ ἐξ ἐπιτάγματος. Σίμων – θάλασσαν. Διορατικώτερος μὲν ὁ Ἴων άννης περιουσία καθαρότητος, θερμότερος δὲ ὁ Πέτρος σφοδρότητι φίλτρου. Διὸ γνωρίζει μὲν αὐτὸν ὁ Ἰωάννη;, πρὸ τοῦ Πέτρου • Εξεισι δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Πέτρος πρὸ τοῦ Ἰωάννου. Ακούσας γὰρ μόνον ὅτι ὁ Κύριός ἐστι, ρίπτει τὰ ἐν χερσὶν εὐθέως, καὶ μὴ ἀναμείνας τῷ πλοιαρίῳ ἐξελθεῖν, βάλλει ἑαυτὸν εἰς τὴν θάλασσαν διὰ τὸ τάχος τῆς ἐξελεύσεως. Τὸν ἐπενδύτην δὲ χιτώνιόν τί φασιν άχει ρίδωτον ἄχρι γονάτων περιστέλλον. Σύνηθες δὲ τοῦτο τοῖς θαλαττεύουσιν, εὐκινησίαν ἅμα καὶ εὐσχημοσύνην αὐτοῖς παρὰ τῷ ὕδατι περιποιούμενον. Γυμνὸς μὲν οὖν ἦν τῆς ἄλλης στολῆς αὐτοῦ, τοῦτον δὲ μόνον ἐπὶ τοῦ σώματος ἐνεδέδυτο ἄζωστον· ἀνάξιον c γὰρ εἶναι αὐτὸν πάντη γυμνὸν διὰ τὴν ἀσχημοσύ νην. Εζώσατο δὲ αὐτὸν αἰδοῖ τοῦ Κυρίου. Οἱ δὲ ἄλλοι ιχθύων. Ἦλθον ἐφελκόμενοι τους σύροντας τὸ δίκτυον σχοίνους. Ως — ἄρτον. Τὸ μὲν ὀψάριον τῇ ἀνθρακίᾳ ἐπι κείμενον, τὸν δὲ ἄρτον ἰδίᾳ παρακείμενον, ἐξ οὐκ ὄντων πάντα πάντως παρηγμένα, ἵνα κἀντεῦθεν δείξῃ τὴν δύναμιν αὐτοῦ, καὶ πεπονηκότας αὐτοὺς ἀνακτήσηται φιλοστοργως διὰ τροφής. Λέγει — νῦν. Ὡς εἰδὼς ὅτι ἐπίασαν λέγει. Καὶ γὰρ καὶ πρὶν ὡς εἰδὼς ὅτι πιάσουσιν εἶπε· Βάλετε εἰς τὰ δεξιὰ μέρη του πλοίου τὸ δίκτυον, καὶ εὑρήσετε, καὶ ἵνα μὴ φαντασία δόξῃ τὸ πρᾶγμα, καὶ ὅπως ἰδόντες καὶ τὸ πλῆθος καὶ τὸ μέγεθος τῶν ἐχθύων, καὶ τὸ πῶς οὐκ ἐσχίσθη τὸ δίκτυον, θαυμάσωσι πλέον. Ανέβη Σίμων Πέτρος. ['Ανέβη εἰς τὸ πλοῖον, ὡς ἐμπειρότερος, επομένων αὐτῷ καὶ ἄλλων δηλονότι.] Καὶ είλκυσε – τριῶν. Φασί τινες διὰ τῶν ἐκατὸν μὲν ὑποδηλοῦσθαι τοὺς ἐξ ἐθνῶν σαγηνευθησο- * Luc. ν, 10. Inclusa absunt A. Συγκλείσθαι Δ. Vers. 6. Et jam non -· piscium. Absente quidem Salvatore nihil ceperunt, præsente vero multitudinem concluserunt, ut cognoscamus quod sine illo nibil quod utile sit, perficimus: cum eo autem, plurima. Oportet ergo ut præceptis ejus obedientes laboremus, et ad dexteram jaciamus; nam hæc pars laudi datur. Quære autem et undecimo juxta Lucam capite, quod dicitur: Similiter autem et Jacobum et Joannem filios Zebedæi, qui erant socii Simonis, et cætera, ac illorum lege enarrationem. Invenies enim anagogica praesentibus admodum congrua. Vers. 7. Dicit · est. prospero id eventu intelligens, et quod tanquam ex illius jussu conclusi ese sent pisces. Vers. 7. Simon mare. Perspicacior quidem erat Joannes magnitudine puritatis. Petrus vero ferventior vehementia amoris: ideo agnoscit quidem cum Joannes ante Petrum, sed egreditur ad eum Petrus ante Joannem. Ubi enim solum audisset, e se Domi num, confestim quæ in manibus crant, projicit,nec sustinens ut navigio ad eum perveniret, sese in mare jacit quo citius accederet. Επενδύτην autem (pro quo tunicam vertimus) του ant tuniculam quamdam manicis carentem, quæ corpus ad genua usque contegat; et hac utebantur, qui in mari degebant. Nam simul et agilitatem eis tribuebat, et inter aquas ornatum (ee). Erat quippe nudus alia carens veste; nam hac sola ad corpus discincta indutus erat; neque enim conveniebat, ut omnino nudus esset propter turpitudinem; succinxit autem illam, pudore Donini. Vers. 8. Cateri vero · piscium. Venerunt əttrahendo funes, quibus rete trabebatur. Vers. 9. Ut panem. Piscem quidem prunis superpositum, paucun vero seorsum positum: uique producta ex his quæ non erant: ut hinc quoque suam ostendat potentiam, ac benevole eos per cibum a labore refocilled. Vers. 10. Ail - nunc. Utpote sciens, quod comprehendissent. Nam et prius, tanquam sciens, quod comprehensuri essent, dixerat: Jacite in dexteram partem navigii et invenietis. Et ne phantasticum videretur negotium, utque videntes piscium multitudinem, ac magnitudinem et quomodo non esset scissum rete, magis etiam admirarentur. Vers. 11. Ascendit Simon Petrus. Ascendit in navim, tanquam artis peritior, sequentibus videlicet eum etiam cæteris. Vers. 11. Εt traxil tribus. Dicunt aliqui, per centum quidem eos designari, qui ex gentibus sagiVaria lectiones et notæ. p. 711. Inclusa absunt A. Ilabet hanc vocem Galeus in opusc. Myth. (ee) Ornatum. Decus, decentiam.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. ΧΧΙ. Καὶ οὐκ ὅτι Ιχθύων. Απόντος μὲν τοῦ Σωτῆρος, οὐδὲν ἐπίασαν, παρόντος δὲ, πλῆθος συνέ κλεισαν, ἵνα γνῶμεν ὅτι χωρίς μὲν αὐτοῦ οὐδὲν ὠφέλιμον ἀνύομεν, σὺν αὐτῷ δὲ, πολλά. Χρή τοίνυν ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ πειθομένους πονεῖν καὶ βάλλειν εἰς τὰ δεξιά· τοῦτο γὰρ τὸ μέρος ἐπαινετόν. [Ζήτησον καὶ ἐν τῷ ἐνδεκάτῳ κεφαλαίῳ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τό ῾Ομοίως δὲ καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην, υἱοὺς Ζεβεδαίου, οἱ ἦσαν κοινωνοὶ τῷ Σίμωνι, καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησ.ν αὐτῶν. Εὑρήσεις γὰρ ἀναγωγὴν, πάνυ τοῖς παροῦσιν ἁρμόζουσαν.] Λέγει — ἐστι. Τοῦτο συνεὶς ἀπὸ τῆς εὐτυχίας, καὶ τοῦ συγκεκλείσθαι τοὺς ἰχθύας, ὥσπερ ἐξ ἐπιτάγματος. Σίμων – θάλασσαν. Διορατικώτερος μὲν ὁ Ἴων άννης περιουσία καθαρότητος, θερμότερος δὲ ὁ Πέτρος σφοδρότητι φίλτρου. Διὸ γνωρίζει μὲν αὐτὸν ὁ Ἰωάννη;, πρὸ τοῦ Πέτρου • Εξεισι δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Πέτρος πρὸ τοῦ Ἰωάννου. Ακούσας γὰρ μόνον ὅτι ὁ Κύριός ἐστι, ρίπτει τὰ ἐν χερσὶν εὐθέως, καὶ μὴ ἀναμείνας τῷ πλοιαρίῳ ἐξελθεῖν, βάλλει ἑαυτὸν εἰς τὴν θάλασσαν διὰ τὸ τάχος τῆς ἐξελεύσεως. Τὸν ἐπενδύτην δὲ χιτώνιόν τί φασιν άχει ρίδωτον ἄχρι γονάτων περιστέλλον. Σύνηθες δὲ τοῦτο τοῖς θαλαττεύουσιν, εὐκινησίαν ἅμα καὶ εὐσχημοσύνην αὐτοῖς παρὰ τῷ ὕδατι περιποιούμενον. Γυμνὸς μὲν οὖν ἦν τῆς ἄλλης στολῆς αὐτοῦ, τοῦτον δὲ μόνον ἐπὶ τοῦ σώματος ἐνεδέδυτο ἄζωστον· ἀνάξιον c γὰρ εἶναι αὐτὸν πάντη γυμνὸν διὰ τὴν ἀσχημοσύ νην. Εζώσατο δὲ αὐτὸν αἰδοῖ τοῦ Κυρίου. Οἱ δὲ ἄλλοι ιχθύων. Ἦλθον ἐφελκόμενοι τους σύροντας τὸ δίκτυον σχοίνους. Ως — ἄρτον. Τὸ μὲν ὀψάριον τῇ ἀνθρακίᾳ ἐπι κείμενον, τὸν δὲ ἄρτον ἰδίᾳ παρακείμενον, ἐξ οὐκ ὄντων πάντα πάντως παρηγμένα, ἵνα κἀντεῦθεν δείξῃ τὴν δύναμιν αὐτοῦ, καὶ πεπονηκότας αὐτοὺς ἀνακτήσηται φιλοστοργως διὰ τροφής. Λέγει — νῦν. Ὡς εἰδὼς ὅτι ἐπίασαν λέγει. Καὶ γὰρ καὶ πρὶν ὡς εἰδὼς ὅτι πιάσουσιν εἶπε· Βάλετε εἰς τὰ δεξιὰ μέρη του πλοίου τὸ δίκτυον, καὶ εὑρήσετε, καὶ ἵνα μὴ φαντασία δόξῃ τὸ πρᾶγμα, καὶ ὅπως ἰδόντες καὶ τὸ πλῆθος καὶ τὸ μέγεθος τῶν ἐχθύων, καὶ τὸ πῶς οὐκ ἐσχίσθη τὸ δίκτυον, θαυμάσωσι πλέον. Ανέβη Σίμων Πέτρος. ['Ανέβη εἰς τὸ πλοῖον, ὡς ἐμπειρότερος, επομένων αὐτῷ καὶ ἄλλων δηλονότι.] Καὶ είλκυσε – τριῶν. Φασί τινες διὰ τῶν ἐκατὸν μὲν ὑποδηλοῦσθαι τοὺς ἐξ ἐθνῶν σαγηνευθησο- * Luc. ν, 10. Inclusa absunt A. Συγκλείσθαι Δ. Vers. 6. Et jam non -· piscium. Absente quidem Salvatore nihil ceperunt, præsente vero multitudinem concluserunt, ut cognoscamus quod sine illo nibil quod utile sit, perficimus: cum eo autem, plurima. Oportet ergo ut præceptis ejus obedientes laboremus, et ad dexteram jaciamus; nam hæc pars laudi datur. Quære autem et undecimo juxta Lucam capite, quod dicitur: Similiter autem et Jacobum et Joannem filios Zebedæi, qui erant socii Simonis, et cætera, ac illorum lege enarrationem. Invenies enim anagogica praesentibus admodum congrua. Vers. 7. Dicit · est. prospero id eventu intelligens, et quod tanquam ex illius jussu conclusi ese sent pisces. Vers. 7. Simon mare. Perspicacior quidem erat Joannes magnitudine puritatis. Petrus vero ferventior vehementia amoris: ideo agnoscit quidem cum Joannes ante Petrum, sed egreditur ad eum Petrus ante Joannem. Ubi enim solum audisset, e se Domi num, confestim quæ in manibus crant, projicit,nec sustinens ut navigio ad eum perveniret, sese in mare jacit quo citius accederet. Επενδύτην autem (pro quo tunicam vertimus) του ant tuniculam quamdam manicis carentem, quæ corpus ad genua usque contegat; et hac utebantur, qui in mari degebant. Nam simul et agilitatem eis tribuebat, et inter aquas ornatum (ee). Erat quippe nudus alia carens veste; nam hac sola ad corpus discincta indutus erat; neque enim conveniebat, ut omnino nudus esset propter turpitudinem; succinxit autem illam, pudore Donini. Vers. 8. Cateri vero · piscium. Venerunt əttrahendo funes, quibus rete trabebatur. Vers. 9. Ut panem. Piscem quidem prunis superpositum, paucun vero seorsum positum: uique producta ex his quæ non erant: ut hinc quoque suam ostendat potentiam, ac benevole eos per cibum a labore refocilled. Vers. 10. Ail - nunc. Utpote sciens, quod comprehendissent. Nam et prius, tanquam sciens, quod comprehensuri essent, dixerat: Jacite in dexteram partem navigii et invenietis. Et ne phantasticum videretur negotium, utque videntes piscium multitudinem, ac magnitudinem et quomodo non esset scissum rete, magis etiam admirarentur. Vers. 11. Ascendit Simon Petrus. Ascendit in navim, tanquam artis peritior, sequentibus videlicet eum etiam cæteris. Vers. 11. Εt traxil tribus. Dicunt aliqui, per centum quidem eos designari, qui ex gentibus sagiVaria lectiones et notæ. p. 711. Inclusa absunt A. Ilabet hanc vocem Galeus in opusc. Myth. (ee) Ornatum. Decus, decentiam.

van:li erant; per quinquaginta autcm, eos qui de μένους, διὰ τῶν πεντήκοντα δὲ τοὺς ἐξ Ἰουδαίων· Judæis; plures siquiden; ex gentibus credituri erant quam ex Judaeis; per tres vero, sanctam Trinitatem, in quam crederent. Vers. 11. Ει rete. Non, quod esset forte, sed quod Dominus etiam illud fortificaret. Vers. 12. Dicit — prandele. Hora prandii jam appetente; nam illorum laboribus successura erat requies. Verisimile est autem, quosdam ex comprebensis piscibus assalos fuisse ad omnium refectionem discipulorum: reliquos vero pauperibus fuisse distributos. Vers. 19. Ει nemo esset. Faciem quidem videntes immutatam, et quæ in maximum eos induceret stuporem, volebant eum interrogare, verum non audebant, cum a signis quæ dicta sunt, scirent quod Dominus esset. Vers. 13. Venit — similiter. Jam in coelum non suscipit, neque humana illa facit: ostendens, quod etiam ista dispensatorie faciebat. Vers. 14. Hoc mortuis. Prima quidem, cum esset vespera diei illius quo resurrexit ", secunda autem, post dies octo ", tertia vero, hoc die. Apparet itaque, quod post hoc tempus ascenderint in montem, in quo constituerat eis, quando videlicet rursum admoniti sunt a Domino ". Manifestatus cst autem et mulieribus, quæ discipule erant; et duobus illis, de quibus apud Marcum", et Petro, ac Cleopa cum socio ipsius. Verum discipulis simul, hac jam tertia vice manifestatus est. Neque enim continue cum eis versabatur. Hic autem nun dixit, quod et ipse comederit: ideo sane, ut opinor, quod hoc etiam significaverit Lucas libro Actorum, ubi ait Petrus Comedimus et bibimus cum eo postquam surrexit a mortuis 18. " Vers. 15. Cum ---te. — Simon fli Jona, diligis me plus quam hi? Hunc autem sulum interrogat tanquam principem et os discipulorum. Verum, cur id, quod novit, interroger, in sequentibus dicemus. Vers. 15. Ail - - meos. Discipulos dicit agnos suos, tanquam pastor eorum quos etiam oves rursum vocat. Quærit ergo dilectionis erga se demonstrationem, puta, curam eorum: et animam ipsius, quam pro præceptore se positurum promiserat, petil, ut pro discipulis ponat Vers. 16. Dicit. Vers. 17. te. Christus quidem terna vice interrogans et idem jubens, manifestat, se maximi facere præsidentiam super discipulos suos, ct hanc omni cura ducit majorem; Petrus autem trinam timens interrogationem, et suspicatus, ne forte putaret se amare, non tamen amaret: nam et prius putaverat, se nunquam esse negaturum, et " πλείους γὰρ εἰ ἐξ ἐθνῶν τῶν ἐξ Ἰουδαίων· διὰ τῶν τριῶν δὲ τὴν ἁγίαν Τριάδα, εἰς ἣν πιστεύουσι. Καὶ δίκτυον. Οὐχ ὡς ἰσχυρὸν, ἀλλ' ὡς τοῦ Κυρίου τοῦτο δυναμώσαντος. Λέγει - ἀριστήσατε. Τῆς ὥρας τοῦ ἀρίστου ἤδη ἐπιστάσης. [Εμελλε γὰρ τοὺς πόνους αὐτῶν διαδέχεσθαι ἀνάπαυσις. Εἰκὸς δὲ καὶ ἐκ τῶν πιασθέντων ἰχθύων τινὰς ὀπτηθῆναι πρὸς ἐστίασιν ὅλων τῶν μαθητῶν, τοὺς λοιποὺς δὲ πένησι διανεμη θῆναι.] Οὐδεὶς δὲ — ἐστιν. Τὴν ὄψιν αὐτοῦ βλέποντες ἀλλοιοτέραν καὶ ἐκπληκτικωτάτην ἐβούλοντο μὲν ἐρωτῆσαι, οὐκ ἐτόλμων δὲ εἰδότες ἀπὸ τῶν εἰ ρημένων τεκμηρίων ὅτι ὁ Κύριος ἐστιν. Ερχεται ὁμοίως. Οὐκέτι ἀναβλέπει εἰς τὸν οὐ ρανόν, οὐδὲ τὰ ἀνθρώπινα ἐκεῖνα ποιεῖ, δεικνύων ὅτι κἀκεῖνα κατ' οἰκονομίαν ἐποίει. Τοῦτο — νεκρών. Πρώτον μεν, οὔσης ἁψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ καθ' ἣν ἀνέστη· δεύτερον δέ, μεθ' ημέρας ὀκτώ· τρίτον δὲ, νῦν· Φαίνεται οὖν δεν μετὰ τοῦτο ἀνῆλθον οἱ μαθηταὶ εἰς τὸ ὄρος, οὗ ἐταξατο αὐτοῖς, ὅτε δηλαδή προετράπησαν αὖθις παρὰ τοῦ Κυρίου. Ἐφανερώθη μὲν οὖν καὶ ταῖς μαθη τρίαις, καὶ τοῖς παρὰ τῷ Μάρκῳ δυσὶ, καὶ τῷ Πέτρῳ, καὶ τοῖς περὶ Κλεόπαν ἀλλὰ τοῖς μαθητ ταῖς ὁμοῦ, τοῦτο ἤδη τρίτην εφανερώθη. [Οὐ γὰρ συνεχῶς αὐτοῖς ἐπεχωρίαζεν. 'Αλλ' ἐνταῦθα μὲν οὐκ εἶπεν ὅτι καὶ αὐτὸς ἔφαγεν· οἶμαι δὲ, ὡς τοῦ Λουκᾶ καὶ τοῦτο δηλώσαντος ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων, ἔνθα φησὶν ὁ Πέτρο; ὅτι Συνεφάγομεν καὶ συγκ πίομεν αὐτῷ, μετὰ τὸ ἀναστῆναι αὐτὸν ἐκ νε πρῶν.] "Οτε σε. Σίμων υἱὲ τοῦ ᾿Ιωνᾶ, ἀγαπᾷς με πλεῖον ἢ οὗτοι; Τοῦτον δὲ μόνον ἐρωτᾷ, ὡς κορυφαῖον καὶ στόμα τῶν μαθητῶν. Τίνος δὲ χάριν ἐρωτᾷ ὁ οἶδεν, ἐροῦμεν προϊόντες. Λέγει – μου. Τοὺς μαθητάς ἀρνία ἑαυτοῦ φησιν, ὡς ποιμὴν αὐτῶν, οὓς καὶ πρόβατα πάλιν καλεί. Ζητεῖ οὖν ἀπόδειξιν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῶν, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἦν ἐπήγε γελται θεἶναι ὑπὲρ τοῦ διδασκάλου, ταύτην ἀπαιτεῖ θεἶναι ὑπὲρ τῶν μαθητῶν. Λέγει - σε. Ο μὲν Χριστὸς ἐκ τρίτου ἐρωτῶν καὶ τὰ αὐτὰ ἐπιτάττων ἐμφαίνει ότι σφόδρα περί πολλοῦ τίθεται τὴν προστασίαν τῶν ἰδίων μαθητῶν, καὶ ταύτην ἁπάσης θεραπείας ἡγεῖται μείζονα. Ο δὲ Πέτρος, τὸ τριπλοῦν τῆς ἐρωτήσεως φοβηθείς, καὶ ὑποπτεύσας μήποτε δοκῇ μὲν φιλεῖν, οὐ φιλεῖ δέ· καὶ γὰρ καὶ πρότερον ἐδόκει μὲν μηδέποτε Luc. XXIV, 18. 18 Act. 10 Joan. xx, 19. 11 ibid. 26. ss Matth. ΧΧΧΙΙΙ, 16. 13 Marc. XVI, 12. Inclusa omittit A. Ιδότες Α. Οι μαθηταί omittit B. Κλεώπα» 13. Variæ lectiones et not. luclusa omittit A. Codex label ἐπηγγέλλε. id esset ἐπηγ γέλλετο. fentenius forts-c legit επηγγείλατο.

van:li erant; per quinquaginta autcm, eos qui de μένους, διὰ τῶν πεντήκοντα δὲ τοὺς ἐξ Ἰουδαίων· Judæis; plures siquiden; ex gentibus credituri erant quam ex Judaeis; per tres vero, sanctam Trinitatem, in quam crederent. Vers. 11. Ει rete. Non, quod esset forte, sed quod Dominus etiam illud fortificaret. Vers. 12. Dicit — prandele. Hora prandii jam appetente; nam illorum laboribus successura erat requies. Verisimile est autem, quosdam ex comprebensis piscibus assalos fuisse ad omnium refectionem discipulorum: reliquos vero pauperibus fuisse distributos. Vers. 19. Ει nemo esset. Faciem quidem videntes immutatam, et quæ in maximum eos induceret stuporem, volebant eum interrogare, verum non audebant, cum a signis quæ dicta sunt, scirent quod Dominus esset. Vers. 13. Venit — similiter. Jam in coelum non suscipit, neque humana illa facit: ostendens, quod etiam ista dispensatorie faciebat. Vers. 14. Hoc mortuis. Prima quidem, cum esset vespera diei illius quo resurrexit ", secunda autem, post dies octo ", tertia vero, hoc die. Apparet itaque, quod post hoc tempus ascenderint in montem, in quo constituerat eis, quando videlicet rursum admoniti sunt a Domino ". Manifestatus cst autem et mulieribus, quæ discipule erant; et duobus illis, de quibus apud Marcum", et Petro, ac Cleopa cum socio ipsius. Verum discipulis simul, hac jam tertia vice manifestatus est. Neque enim continue cum eis versabatur. Hic autem nun dixit, quod et ipse comederit: ideo sane, ut opinor, quod hoc etiam significaverit Lucas libro Actorum, ubi ait Petrus Comedimus et bibimus cum eo postquam surrexit a mortuis 18. " Vers. 15. Cum ---te. — Simon fli Jona, diligis me plus quam hi? Hunc autem sulum interrogat tanquam principem et os discipulorum. Verum, cur id, quod novit, interroger, in sequentibus dicemus. Vers. 15. Ail - - meos. Discipulos dicit agnos suos, tanquam pastor eorum quos etiam oves rursum vocat. Quærit ergo dilectionis erga se demonstrationem, puta, curam eorum: et animam ipsius, quam pro præceptore se positurum promiserat, petil, ut pro discipulis ponat Vers. 16. Dicit. Vers. 17. te. Christus quidem terna vice interrogans et idem jubens, manifestat, se maximi facere præsidentiam super discipulos suos, ct hanc omni cura ducit majorem; Petrus autem trinam timens interrogationem, et suspicatus, ne forte putaret se amare, non tamen amaret: nam et prius putaverat, se nunquam esse negaturum, et " πλείους γὰρ εἰ ἐξ ἐθνῶν τῶν ἐξ Ἰουδαίων· διὰ τῶν τριῶν δὲ τὴν ἁγίαν Τριάδα, εἰς ἣν πιστεύουσι. Καὶ δίκτυον. Οὐχ ὡς ἰσχυρὸν, ἀλλ' ὡς τοῦ Κυρίου τοῦτο δυναμώσαντος. Λέγει - ἀριστήσατε. Τῆς ὥρας τοῦ ἀρίστου ἤδη ἐπιστάσης. [Εμελλε γὰρ τοὺς πόνους αὐτῶν διαδέχεσθαι ἀνάπαυσις. Εἰκὸς δὲ καὶ ἐκ τῶν πιασθέντων ἰχθύων τινὰς ὀπτηθῆναι πρὸς ἐστίασιν ὅλων τῶν μαθητῶν, τοὺς λοιποὺς δὲ πένησι διανεμη θῆναι.] Οὐδεὶς δὲ — ἐστιν. Τὴν ὄψιν αὐτοῦ βλέποντες ἀλλοιοτέραν καὶ ἐκπληκτικωτάτην ἐβούλοντο μὲν ἐρωτῆσαι, οὐκ ἐτόλμων δὲ εἰδότες ἀπὸ τῶν εἰ ρημένων τεκμηρίων ὅτι ὁ Κύριος ἐστιν. Ερχεται ὁμοίως. Οὐκέτι ἀναβλέπει εἰς τὸν οὐ ρανόν, οὐδὲ τὰ ἀνθρώπινα ἐκεῖνα ποιεῖ, δεικνύων ὅτι κἀκεῖνα κατ' οἰκονομίαν ἐποίει. Τοῦτο — νεκρών. Πρώτον μεν, οὔσης ἁψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ καθ' ἣν ἀνέστη· δεύτερον δέ, μεθ' ημέρας ὀκτώ· τρίτον δὲ, νῦν· Φαίνεται οὖν δεν μετὰ τοῦτο ἀνῆλθον οἱ μαθηταὶ εἰς τὸ ὄρος, οὗ ἐταξατο αὐτοῖς, ὅτε δηλαδή προετράπησαν αὖθις παρὰ τοῦ Κυρίου. Ἐφανερώθη μὲν οὖν καὶ ταῖς μαθη τρίαις, καὶ τοῖς παρὰ τῷ Μάρκῳ δυσὶ, καὶ τῷ Πέτρῳ, καὶ τοῖς περὶ Κλεόπαν ἀλλὰ τοῖς μαθητ ταῖς ὁμοῦ, τοῦτο ἤδη τρίτην εφανερώθη. [Οὐ γὰρ συνεχῶς αὐτοῖς ἐπεχωρίαζεν. 'Αλλ' ἐνταῦθα μὲν οὐκ εἶπεν ὅτι καὶ αὐτὸς ἔφαγεν· οἶμαι δὲ, ὡς τοῦ Λουκᾶ καὶ τοῦτο δηλώσαντος ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων, ἔνθα φησὶν ὁ Πέτρο; ὅτι Συνεφάγομεν καὶ συγκ πίομεν αὐτῷ, μετὰ τὸ ἀναστῆναι αὐτὸν ἐκ νε πρῶν.] "Οτε σε. Σίμων υἱὲ τοῦ ᾿Ιωνᾶ, ἀγαπᾷς με πλεῖον ἢ οὗτοι; Τοῦτον δὲ μόνον ἐρωτᾷ, ὡς κορυφαῖον καὶ στόμα τῶν μαθητῶν. Τίνος δὲ χάριν ἐρωτᾷ ὁ οἶδεν, ἐροῦμεν προϊόντες. Λέγει – μου. Τοὺς μαθητάς ἀρνία ἑαυτοῦ φησιν, ὡς ποιμὴν αὐτῶν, οὓς καὶ πρόβατα πάλιν καλεί. Ζητεῖ οὖν ἀπόδειξιν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῶν, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἦν ἐπήγε γελται θεἶναι ὑπὲρ τοῦ διδασκάλου, ταύτην ἀπαιτεῖ θεἶναι ὑπὲρ τῶν μαθητῶν. Λέγει - σε. Ο μὲν Χριστὸς ἐκ τρίτου ἐρωτῶν καὶ τὰ αὐτὰ ἐπιτάττων ἐμφαίνει ότι σφόδρα περί πολλοῦ τίθεται τὴν προστασίαν τῶν ἰδίων μαθητῶν, καὶ ταύτην ἁπάσης θεραπείας ἡγεῖται μείζονα. Ο δὲ Πέτρος, τὸ τριπλοῦν τῆς ἐρωτήσεως φοβηθείς, καὶ ὑποπτεύσας μήποτε δοκῇ μὲν φιλεῖν, οὐ φιλεῖ δέ· καὶ γὰρ καὶ πρότερον ἐδόκει μὲν μηδέποτε Luc. XXIV, 18. 18 Act. 10 Joan. xx, 19. 11 ibid. 26. ss Matth. ΧΧΧΙΙΙ, 16. 13 Marc. XVI, 12. Inclusa omittit A. Ιδότες Α. Οι μαθηταί omittit B. Κλεώπα» 13. Variæ lectiones et not. luclusa omittit A. Codex label ἐπηγγέλλε. id esset ἐπηγ γέλλετο. fentenius forts-c legit επηγγείλατο.

van:li erant; per quinquaginta autcm, eos qui de μένους, διὰ τῶν πεντήκοντα δὲ τοὺς ἐξ Ἰουδαίων· Judæis; plures siquiden; ex gentibus credituri erant quam ex Judaeis; per tres vero, sanctam Trinitatem, in quam crederent. Vers. 11. Ει rete. Non, quod esset forte, sed quod Dominus etiam illud fortificaret. Vers. 12. Dicit — prandele. Hora prandii jam appetente; nam illorum laboribus successura erat requies. Verisimile est autem, quosdam ex comprebensis piscibus assalos fuisse ad omnium refectionem discipulorum: reliquos vero pauperibus fuisse distributos. Vers. 19. Ει nemo esset. Faciem quidem videntes immutatam, et quæ in maximum eos induceret stuporem, volebant eum interrogare, verum non audebant, cum a signis quæ dicta sunt, scirent quod Dominus esset. Vers. 13. Venit — similiter. Jam in coelum non suscipit, neque humana illa facit: ostendens, quod etiam ista dispensatorie faciebat. Vers. 14. Hoc mortuis. Prima quidem, cum esset vespera diei illius quo resurrexit ", secunda autem, post dies octo ", tertia vero, hoc die. Apparet itaque, quod post hoc tempus ascenderint in montem, in quo constituerat eis, quando videlicet rursum admoniti sunt a Domino ". Manifestatus cst autem et mulieribus, quæ discipule erant; et duobus illis, de quibus apud Marcum", et Petro, ac Cleopa cum socio ipsius. Verum discipulis simul, hac jam tertia vice manifestatus est. Neque enim continue cum eis versabatur. Hic autem nun dixit, quod et ipse comederit: ideo sane, ut opinor, quod hoc etiam significaverit Lucas libro Actorum, ubi ait Petrus Comedimus et bibimus cum eo postquam surrexit a mortuis 18. " Vers. 15. Cum ---te. — Simon fli Jona, diligis me plus quam hi? Hunc autem sulum interrogat tanquam principem et os discipulorum. Verum, cur id, quod novit, interroger, in sequentibus dicemus. Vers. 15. Ail - - meos. Discipulos dicit agnos suos, tanquam pastor eorum quos etiam oves rursum vocat. Quærit ergo dilectionis erga se demonstrationem, puta, curam eorum: et animam ipsius, quam pro præceptore se positurum promiserat, petil, ut pro discipulis ponat Vers. 16. Dicit. Vers. 17. te. Christus quidem terna vice interrogans et idem jubens, manifestat, se maximi facere præsidentiam super discipulos suos, ct hanc omni cura ducit majorem; Petrus autem trinam timens interrogationem, et suspicatus, ne forte putaret se amare, non tamen amaret: nam et prius putaverat, se nunquam esse negaturum, et " πλείους γὰρ εἰ ἐξ ἐθνῶν τῶν ἐξ Ἰουδαίων· διὰ τῶν τριῶν δὲ τὴν ἁγίαν Τριάδα, εἰς ἣν πιστεύουσι. Καὶ δίκτυον. Οὐχ ὡς ἰσχυρὸν, ἀλλ' ὡς τοῦ Κυρίου τοῦτο δυναμώσαντος. Λέγει - ἀριστήσατε. Τῆς ὥρας τοῦ ἀρίστου ἤδη ἐπιστάσης. [Εμελλε γὰρ τοὺς πόνους αὐτῶν διαδέχεσθαι ἀνάπαυσις. Εἰκὸς δὲ καὶ ἐκ τῶν πιασθέντων ἰχθύων τινὰς ὀπτηθῆναι πρὸς ἐστίασιν ὅλων τῶν μαθητῶν, τοὺς λοιποὺς δὲ πένησι διανεμη θῆναι.] Οὐδεὶς δὲ — ἐστιν. Τὴν ὄψιν αὐτοῦ βλέποντες ἀλλοιοτέραν καὶ ἐκπληκτικωτάτην ἐβούλοντο μὲν ἐρωτῆσαι, οὐκ ἐτόλμων δὲ εἰδότες ἀπὸ τῶν εἰ ρημένων τεκμηρίων ὅτι ὁ Κύριος ἐστιν. Ερχεται ὁμοίως. Οὐκέτι ἀναβλέπει εἰς τὸν οὐ ρανόν, οὐδὲ τὰ ἀνθρώπινα ἐκεῖνα ποιεῖ, δεικνύων ὅτι κἀκεῖνα κατ' οἰκονομίαν ἐποίει. Τοῦτο — νεκρών. Πρώτον μεν, οὔσης ἁψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ καθ' ἣν ἀνέστη· δεύτερον δέ, μεθ' ημέρας ὀκτώ· τρίτον δὲ, νῦν· Φαίνεται οὖν δεν μετὰ τοῦτο ἀνῆλθον οἱ μαθηταὶ εἰς τὸ ὄρος, οὗ ἐταξατο αὐτοῖς, ὅτε δηλαδή προετράπησαν αὖθις παρὰ τοῦ Κυρίου. Ἐφανερώθη μὲν οὖν καὶ ταῖς μαθη τρίαις, καὶ τοῖς παρὰ τῷ Μάρκῳ δυσὶ, καὶ τῷ Πέτρῳ, καὶ τοῖς περὶ Κλεόπαν ἀλλὰ τοῖς μαθητ ταῖς ὁμοῦ, τοῦτο ἤδη τρίτην εφανερώθη. [Οὐ γὰρ συνεχῶς αὐτοῖς ἐπεχωρίαζεν. 'Αλλ' ἐνταῦθα μὲν οὐκ εἶπεν ὅτι καὶ αὐτὸς ἔφαγεν· οἶμαι δὲ, ὡς τοῦ Λουκᾶ καὶ τοῦτο δηλώσαντος ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων, ἔνθα φησὶν ὁ Πέτρο; ὅτι Συνεφάγομεν καὶ συγκ πίομεν αὐτῷ, μετὰ τὸ ἀναστῆναι αὐτὸν ἐκ νε πρῶν.] "Οτε σε. Σίμων υἱὲ τοῦ ᾿Ιωνᾶ, ἀγαπᾷς με πλεῖον ἢ οὗτοι; Τοῦτον δὲ μόνον ἐρωτᾷ, ὡς κορυφαῖον καὶ στόμα τῶν μαθητῶν. Τίνος δὲ χάριν ἐρωτᾷ ὁ οἶδεν, ἐροῦμεν προϊόντες. Λέγει – μου. Τοὺς μαθητάς ἀρνία ἑαυτοῦ φησιν, ὡς ποιμὴν αὐτῶν, οὓς καὶ πρόβατα πάλιν καλεί. Ζητεῖ οὖν ἀπόδειξιν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῶν, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἦν ἐπήγε γελται θεἶναι ὑπὲρ τοῦ διδασκάλου, ταύτην ἀπαιτεῖ θεἶναι ὑπὲρ τῶν μαθητῶν. Λέγει - σε. Ο μὲν Χριστὸς ἐκ τρίτου ἐρωτῶν καὶ τὰ αὐτὰ ἐπιτάττων ἐμφαίνει ότι σφόδρα περί πολλοῦ τίθεται τὴν προστασίαν τῶν ἰδίων μαθητῶν, καὶ ταύτην ἁπάσης θεραπείας ἡγεῖται μείζονα. Ο δὲ Πέτρος, τὸ τριπλοῦν τῆς ἐρωτήσεως φοβηθείς, καὶ ὑποπτεύσας μήποτε δοκῇ μὲν φιλεῖν, οὐ φιλεῖ δέ· καὶ γὰρ καὶ πρότερον ἐδόκει μὲν μηδέποτε Luc. XXIV, 18. 18 Act. 10 Joan. xx, 19. 11 ibid. 26. ss Matth. ΧΧΧΙΙΙ, 16. 13 Marc. XVI, 12. Inclusa omittit A. Ιδότες Α. Οι μαθηταί omittit B. Κλεώπα» 13. Variæ lectiones et not. luclusa omittit A. Codex label ἐπηγγέλλε. id esset ἐπηγ γέλλετο. fentenius forts-c legit επηγγείλατο.

van:li erant; per quinquaginta autcm, eos qui de μένους, διὰ τῶν πεντήκοντα δὲ τοὺς ἐξ Ἰουδαίων· Judæis; plures siquiden; ex gentibus credituri erant quam ex Judaeis; per tres vero, sanctam Trinitatem, in quam crederent. Vers. 11. Ει rete. Non, quod esset forte, sed quod Dominus etiam illud fortificaret. Vers. 12. Dicit — prandele. Hora prandii jam appetente; nam illorum laboribus successura erat requies. Verisimile est autem, quosdam ex comprebensis piscibus assalos fuisse ad omnium refectionem discipulorum: reliquos vero pauperibus fuisse distributos. Vers. 19. Ει nemo esset. Faciem quidem videntes immutatam, et quæ in maximum eos induceret stuporem, volebant eum interrogare, verum non audebant, cum a signis quæ dicta sunt, scirent quod Dominus esset. Vers. 13. Venit — similiter. Jam in coelum non suscipit, neque humana illa facit: ostendens, quod etiam ista dispensatorie faciebat. Vers. 14. Hoc mortuis. Prima quidem, cum esset vespera diei illius quo resurrexit ", secunda autem, post dies octo ", tertia vero, hoc die. Apparet itaque, quod post hoc tempus ascenderint in montem, in quo constituerat eis, quando videlicet rursum admoniti sunt a Domino ". Manifestatus cst autem et mulieribus, quæ discipule erant; et duobus illis, de quibus apud Marcum", et Petro, ac Cleopa cum socio ipsius. Verum discipulis simul, hac jam tertia vice manifestatus est. Neque enim continue cum eis versabatur. Hic autem nun dixit, quod et ipse comederit: ideo sane, ut opinor, quod hoc etiam significaverit Lucas libro Actorum, ubi ait Petrus Comedimus et bibimus cum eo postquam surrexit a mortuis 18. " Vers. 15. Cum ---te. — Simon fli Jona, diligis me plus quam hi? Hunc autem sulum interrogat tanquam principem et os discipulorum. Verum, cur id, quod novit, interroger, in sequentibus dicemus. Vers. 15. Ail - - meos. Discipulos dicit agnos suos, tanquam pastor eorum quos etiam oves rursum vocat. Quærit ergo dilectionis erga se demonstrationem, puta, curam eorum: et animam ipsius, quam pro præceptore se positurum promiserat, petil, ut pro discipulis ponat Vers. 16. Dicit. Vers. 17. te. Christus quidem terna vice interrogans et idem jubens, manifestat, se maximi facere præsidentiam super discipulos suos, ct hanc omni cura ducit majorem; Petrus autem trinam timens interrogationem, et suspicatus, ne forte putaret se amare, non tamen amaret: nam et prius putaverat, se nunquam esse negaturum, et " πλείους γὰρ εἰ ἐξ ἐθνῶν τῶν ἐξ Ἰουδαίων· διὰ τῶν τριῶν δὲ τὴν ἁγίαν Τριάδα, εἰς ἣν πιστεύουσι. Καὶ δίκτυον. Οὐχ ὡς ἰσχυρὸν, ἀλλ' ὡς τοῦ Κυρίου τοῦτο δυναμώσαντος. Λέγει - ἀριστήσατε. Τῆς ὥρας τοῦ ἀρίστου ἤδη ἐπιστάσης. [Εμελλε γὰρ τοὺς πόνους αὐτῶν διαδέχεσθαι ἀνάπαυσις. Εἰκὸς δὲ καὶ ἐκ τῶν πιασθέντων ἰχθύων τινὰς ὀπτηθῆναι πρὸς ἐστίασιν ὅλων τῶν μαθητῶν, τοὺς λοιποὺς δὲ πένησι διανεμη θῆναι.] Οὐδεὶς δὲ — ἐστιν. Τὴν ὄψιν αὐτοῦ βλέποντες ἀλλοιοτέραν καὶ ἐκπληκτικωτάτην ἐβούλοντο μὲν ἐρωτῆσαι, οὐκ ἐτόλμων δὲ εἰδότες ἀπὸ τῶν εἰ ρημένων τεκμηρίων ὅτι ὁ Κύριος ἐστιν. Ερχεται ὁμοίως. Οὐκέτι ἀναβλέπει εἰς τὸν οὐ ρανόν, οὐδὲ τὰ ἀνθρώπινα ἐκεῖνα ποιεῖ, δεικνύων ὅτι κἀκεῖνα κατ' οἰκονομίαν ἐποίει. Τοῦτο — νεκρών. Πρώτον μεν, οὔσης ἁψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ καθ' ἣν ἀνέστη· δεύτερον δέ, μεθ' ημέρας ὀκτώ· τρίτον δὲ, νῦν· Φαίνεται οὖν δεν μετὰ τοῦτο ἀνῆλθον οἱ μαθηταὶ εἰς τὸ ὄρος, οὗ ἐταξατο αὐτοῖς, ὅτε δηλαδή προετράπησαν αὖθις παρὰ τοῦ Κυρίου. Ἐφανερώθη μὲν οὖν καὶ ταῖς μαθη τρίαις, καὶ τοῖς παρὰ τῷ Μάρκῳ δυσὶ, καὶ τῷ Πέτρῳ, καὶ τοῖς περὶ Κλεόπαν ἀλλὰ τοῖς μαθητ ταῖς ὁμοῦ, τοῦτο ἤδη τρίτην εφανερώθη. [Οὐ γὰρ συνεχῶς αὐτοῖς ἐπεχωρίαζεν. 'Αλλ' ἐνταῦθα μὲν οὐκ εἶπεν ὅτι καὶ αὐτὸς ἔφαγεν· οἶμαι δὲ, ὡς τοῦ Λουκᾶ καὶ τοῦτο δηλώσαντος ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων, ἔνθα φησὶν ὁ Πέτρο; ὅτι Συνεφάγομεν καὶ συγκ πίομεν αὐτῷ, μετὰ τὸ ἀναστῆναι αὐτὸν ἐκ νε πρῶν.] "Οτε σε. Σίμων υἱὲ τοῦ ᾿Ιωνᾶ, ἀγαπᾷς με πλεῖον ἢ οὗτοι; Τοῦτον δὲ μόνον ἐρωτᾷ, ὡς κορυφαῖον καὶ στόμα τῶν μαθητῶν. Τίνος δὲ χάριν ἐρωτᾷ ὁ οἶδεν, ἐροῦμεν προϊόντες. Λέγει – μου. Τοὺς μαθητάς ἀρνία ἑαυτοῦ φησιν, ὡς ποιμὴν αὐτῶν, οὓς καὶ πρόβατα πάλιν καλεί. Ζητεῖ οὖν ἀπόδειξιν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῶν, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἦν ἐπήγε γελται θεἶναι ὑπὲρ τοῦ διδασκάλου, ταύτην ἀπαιτεῖ θεἶναι ὑπὲρ τῶν μαθητῶν. Λέγει - σε. Ο μὲν Χριστὸς ἐκ τρίτου ἐρωτῶν καὶ τὰ αὐτὰ ἐπιτάττων ἐμφαίνει ότι σφόδρα περί πολλοῦ τίθεται τὴν προστασίαν τῶν ἰδίων μαθητῶν, καὶ ταύτην ἁπάσης θεραπείας ἡγεῖται μείζονα. Ο δὲ Πέτρος, τὸ τριπλοῦν τῆς ἐρωτήσεως φοβηθείς, καὶ ὑποπτεύσας μήποτε δοκῇ μὲν φιλεῖν, οὐ φιλεῖ δέ· καὶ γὰρ καὶ πρότερον ἐδόκει μὲν μηδέποτε Luc. XXIV, 18. 18 Act. 10 Joan. xx, 19. 11 ibid. 26. ss Matth. ΧΧΧΙΙΙ, 16. 13 Marc. XVI, 12. Inclusa omittit A. Ιδότες Α. Οι μαθηταί omittit B. Κλεώπα» 13. Variæ lectiones et not. luclusa omittit A. Codex label ἐπηγγέλλε. id esset ἐπηγ γέλλετο. fentenius forts-c legit επηγγείλατο.

CAP. XXI. ἀπαρνήσασθαι αὐτὸν, ἀπηρνήσατο δέ· καὶ σωφρο- tamen negavit, et modestiorem ipsum ac meliorem νέστερον αὐτὸν καὶ βελτίονα τὸ πάθος ἐκεῖνο πε (f) affectus ille reddiderat, muerore affectus est, ποίηκεν· ἐλυπήθη, ἐταράχθη, ἐθορυβήθη. Και λοι turbatus est, etiam ipsum, ut qui omnia nosset πὴν αὐτὸν ὡς πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν εἰδότα priusquam fierent, testem facit et ait: Tu omnia μάρτυρα ποιεῖται, καὶ λέγει· Σὺ πάντα οἶδας, καὶ nosti, et præsentia et quæ futura sunt, tanquam τὰ νῦν, καὶ τὰ μέλλοντα, ὡς Θεός, σὺ γινώσκεις Deus; tu scis, quod nunc toto corde te amnem; et ὅτι φιλῶ σε νῦν ὁλοψύχως, καὶ οὐδὲν πλέον λέγει τὸ nihil amplius dicit, ignorans quid futurum sit. Nam μᾶλλον ἀγνοῶν. Καὶ γὰρ καὶ πρώην ἀντιτείνων paulo ante, cum contradixisset, convictus est quod ἠλέγχθη μάτην ἰσχυριζόμενος. Αρνία τοίνυν καὶ vanam habuerit de se fiduciam. Agni itaque et oves πρόβατα οἱ μαθηταὶ διὰ τὸ ἄκακον καὶ πρόχειρον dicuntur discipuli propter simplicitatem ac prompεἰς σφαγήν. Καὶ αὖθις ἀρνία μὲν οἱ ἀτελέστερος, titudinem ad hoc, ut immolentur. Et rursum agni πρόβατα δὲ οἱ τελειότεροι. quidem imperfectiores, oves aulem, perfectiores. Πρότερον μὲν οὖν διά των πικρῶν ἐκείνων δα κρύων τῷ Πέτρῳ τὴν κηλίδα τῆς ἀρνήσεως ἀπολουσαμένῳ, ἄρτι δὲ Petro itaque (gg) pascendi curam ac gubernationem committit, ut qui et prius amaris illis lacrymis πάλιν ἀντὶ τῆς τριπλῆς ἀρνή- η negationis maculam abluerit, et nunc rursum pro σεως τριπλήν ὁμολ», ίαν εἰσενεγκόντι, καὶ τότε μὲν trina negatione trinam offerat confessionem: et ἔργῳ, νῦν δὲ λόγῳ τὸ διὰ λόγου σφάλμα θερα- tunc quidem opere, nunc autem verbo, lapsui, qui πεύει, τὴν ποιμαντικὴν ἐγχειρίζει τῆς οἰκουμένης. verbo factus est, medetur. Εἶτα παραβολικῶς προμηνύει αὐτῷ καὶ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον, ᾧ τελειωθῆναι ἔμελλε, δεικνύων ἐντεῦθεν ὅτι οὐκ ἀγνοῶν οὐδὲ ἀπιστῶν αὐτῷ ἔλεγεν ἅπερ ἔλεγεν. Ηπίστατο γὰρ πάνυ τὸ διάπυρον τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, ἀλλ᾽ ἵνα γνῷ καὶ αὐτὸς καὶ πάντες ότι οφόδρα περὶ πολλοῦ τίθεται τὴν προστασίαν τῶν ἰδίων μαθητῶν, ὡς ἀνωτέρω δεδή - λωται. Αμήν – ήθελες. Ὅτε ἐτύγχανες ατελέστερος, ὑπὸ τὸν ἀτελέστερον νόμον τὸν Μωσαϊκὸν κείμενος, ἡτοίμαζες σεαυτὸν πρὸς ὁ ἐβούλου, καὶ διήγες ὡς ήθελες. "Οταν θέλεις. Όταν δὲ τελειωθῇς εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας πνευματικῆς, ὑπὸ τοῦ τελείου νόμου, τοῦ εὐαγγελικοῦ, καταρτιζόμενος, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου ἐπὶ σταυροῦ, καὶ ἄλλος σε σφίγξει τοῖς ἥλοις, καὶ ἀγάγῃ εἰς θάνατον, δν, εἰ καὶ θέλεις τῇ προαιρέσει, οὐ θέλεις τῇ φύσει. Συμπαθεί γὰρ ἡ ψυχὴ τῷ σώματι διὰ τὴν φύσιν, καὶ ἄκουσα ἀποῤῥήγνυται, τοῦτο τοῦ Θεοῦ συμφε ρόντως οἰκονομήσαντος, καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ δεδήλωται, ἵνα μὴ κατά περίστασιν εὐχερῶς ἀνέλωσιν ἑαυτοὺς οἱ ἄνθρωποι. Εἰ γὰρ καὶ τῆς ψυχῆς οὕτως ἰσχυρῶς ἀποστρεφομένης τὴν διάζευξιν τοῦ σώματος, Ισχύει πολλάκις ὁ ἐχθρός τινας εργάζεσθαι φονείς ἑαυτῶν· εἰ μὴ τοῦτο ἦν, ταχέως ἂν οἱ πολλοὶ πρὸς ἀναίρεσιν ἑαυτῶν ἐχώρουν. Τοῦτο Θεόν. Δόξα γὰρ οὐ μόνον τοῦ θνήσκοντος μαθητοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ Θεοῦ, ὁ διὰ τιμωρίας θάνατος· τοῦ θνήσκοντος μὲν, ὅτι ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ θνήσκει, τοῦ Θεοῦ δὲ, ὅτι τοιοῦτον ἔχει μαθητήν. ** Ephes. iv, 13. Malim θεραπεύσαντι. Δt abest A. Deinde parabolice prænuntiat ei mortis genus, quod per crucem esset et ipse moriturus: ostendens, quod non tanquam ignorans, aut illi non credens dicebat, quæ dicebat, cum optime nosset fervorem dilectionis ejus erga se, sed ut et ipse el omnes cognoscerent, quod plurimi faceret præsidentiam super discipulos suos, veluti superius signiß. catumn est. Vers. 18. Amen-volebas. Cum esses imperfectior sub imperfectiori Mosaica lege constitutus: parabas te ad id quod cupiebas, et vitam agebas Cut volebas. Vers. 18. Ubi — vis. Ubi autem in virum perfectum profeceris, in mensuram ætatis spiritualis", sub perlecta lege evangelica consummatus, extendes manus tuas ad crucem: et alius te clavis astringet, ac ducet ad mortem, quam etsi voles voluntate, natura tamen non voles: siquidem compatitur corpori anima propter naturam, et audita mortis mentione, abhorret, Deo ita dispensante utiliter, sicut etiam alibi signifcatum est, ne homines in infortuniis facile sese occiderent. Nam si valet hostis frequenter aliquos ad propriam impellere cœdem: tametsi anima adeo fortiter ad corporis conjunctionem affecta sit, quod futurum est, si hoc non esset? multi profecto ad suam procederent interfectionem. Vers. 19. Hoc Deum. Gloria siquidem est non discipuli tantum qui moritur, sed et Dei mors qua quis propter eum supplicio afficitur: ejus quidem qui occiditur, quia pro Deo unoritur, Dei autem, quod talem habeat discipulum. Variæ lectiones et notæ. Ita uterque. Forte άξει, aut ἀχθήσῃ. (f) Etsi Hentenius etiam videtur legisse xal σωφρονέστερον, lamen malim, σωφρονέστερον γὰρ αὐτὸν κ. τ. λ. Forte μαρτυρίου,aut μαρτυρίας, Cyrillos de re eadem tom. IV, p. 1120 C: Τὴν εἰ; αἷμα τιμωρίαν ἐπιθέντες αὐτῷ. (gg) Petro itaque. etc. Quæ in Græco in fine scholii leguntur, ea in principio habet inter- :res.

CAP. XXI. ἀπαρνήσασθαι αὐτὸν, ἀπηρνήσατο δέ· καὶ σωφρο- tamen negavit, et modestiorem ipsum ac meliorem νέστερον αὐτὸν καὶ βελτίονα τὸ πάθος ἐκεῖνο πε (f) affectus ille reddiderat, muerore affectus est, ποίηκεν· ἐλυπήθη, ἐταράχθη, ἐθορυβήθη. Και λοι turbatus est, etiam ipsum, ut qui omnia nosset πὴν αὐτὸν ὡς πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν εἰδότα priusquam fierent, testem facit et ait: Tu omnia μάρτυρα ποιεῖται, καὶ λέγει· Σὺ πάντα οἶδας, καὶ nosti, et præsentia et quæ futura sunt, tanquam τὰ νῦν, καὶ τὰ μέλλοντα, ὡς Θεός, σὺ γινώσκεις Deus; tu scis, quod nunc toto corde te amnem; et ὅτι φιλῶ σε νῦν ὁλοψύχως, καὶ οὐδὲν πλέον λέγει τὸ nihil amplius dicit, ignorans quid futurum sit. Nam μᾶλλον ἀγνοῶν. Καὶ γὰρ καὶ πρώην ἀντιτείνων paulo ante, cum contradixisset, convictus est quod ἠλέγχθη μάτην ἰσχυριζόμενος. Αρνία τοίνυν καὶ vanam habuerit de se fiduciam. Agni itaque et oves πρόβατα οἱ μαθηταὶ διὰ τὸ ἄκακον καὶ πρόχειρον dicuntur discipuli propter simplicitatem ac prompεἰς σφαγήν. Καὶ αὖθις ἀρνία μὲν οἱ ἀτελέστερος, titudinem ad hoc, ut immolentur. Et rursum agni πρόβατα δὲ οἱ τελειότεροι. quidem imperfectiores, oves aulem, perfectiores. Πρότερον μὲν οὖν διά των πικρῶν ἐκείνων δα κρύων τῷ Πέτρῳ τὴν κηλίδα τῆς ἀρνήσεως ἀπολουσαμένῳ, ἄρτι δὲ Petro itaque (gg) pascendi curam ac gubernationem committit, ut qui et prius amaris illis lacrymis πάλιν ἀντὶ τῆς τριπλῆς ἀρνή- η negationis maculam abluerit, et nunc rursum pro σεως τριπλήν ὁμολ», ίαν εἰσενεγκόντι, καὶ τότε μὲν trina negatione trinam offerat confessionem: et ἔργῳ, νῦν δὲ λόγῳ τὸ διὰ λόγου σφάλμα θερα- tunc quidem opere, nunc autem verbo, lapsui, qui πεύει, τὴν ποιμαντικὴν ἐγχειρίζει τῆς οἰκουμένης. verbo factus est, medetur. Εἶτα παραβολικῶς προμηνύει αὐτῷ καὶ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον, ᾧ τελειωθῆναι ἔμελλε, δεικνύων ἐντεῦθεν ὅτι οὐκ ἀγνοῶν οὐδὲ ἀπιστῶν αὐτῷ ἔλεγεν ἅπερ ἔλεγεν. Ηπίστατο γὰρ πάνυ τὸ διάπυρον τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, ἀλλ᾽ ἵνα γνῷ καὶ αὐτὸς καὶ πάντες ότι οφόδρα περὶ πολλοῦ τίθεται τὴν προστασίαν τῶν ἰδίων μαθητῶν, ὡς ἀνωτέρω δεδή - λωται. Αμήν – ήθελες. Ὅτε ἐτύγχανες ατελέστερος, ὑπὸ τὸν ἀτελέστερον νόμον τὸν Μωσαϊκὸν κείμενος, ἡτοίμαζες σεαυτὸν πρὸς ὁ ἐβούλου, καὶ διήγες ὡς ήθελες. "Οταν θέλεις. Όταν δὲ τελειωθῇς εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας πνευματικῆς, ὑπὸ τοῦ τελείου νόμου, τοῦ εὐαγγελικοῦ, καταρτιζόμενος, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου ἐπὶ σταυροῦ, καὶ ἄλλος σε σφίγξει τοῖς ἥλοις, καὶ ἀγάγῃ εἰς θάνατον, δν, εἰ καὶ θέλεις τῇ προαιρέσει, οὐ θέλεις τῇ φύσει. Συμπαθεί γὰρ ἡ ψυχὴ τῷ σώματι διὰ τὴν φύσιν, καὶ ἄκουσα ἀποῤῥήγνυται, τοῦτο τοῦ Θεοῦ συμφε ρόντως οἰκονομήσαντος, καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ δεδήλωται, ἵνα μὴ κατά περίστασιν εὐχερῶς ἀνέλωσιν ἑαυτοὺς οἱ ἄνθρωποι. Εἰ γὰρ καὶ τῆς ψυχῆς οὕτως ἰσχυρῶς ἀποστρεφομένης τὴν διάζευξιν τοῦ σώματος, Ισχύει πολλάκις ὁ ἐχθρός τινας εργάζεσθαι φονείς ἑαυτῶν· εἰ μὴ τοῦτο ἦν, ταχέως ἂν οἱ πολλοὶ πρὸς ἀναίρεσιν ἑαυτῶν ἐχώρουν. Τοῦτο Θεόν. Δόξα γὰρ οὐ μόνον τοῦ θνήσκοντος μαθητοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ Θεοῦ, ὁ διὰ τιμωρίας θάνατος· τοῦ θνήσκοντος μὲν, ὅτι ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ θνήσκει, τοῦ Θεοῦ δὲ, ὅτι τοιοῦτον ἔχει μαθητήν. ** Ephes. iv, 13. Malim θεραπεύσαντι. Δt abest A. Deinde parabolice prænuntiat ei mortis genus, quod per crucem esset et ipse moriturus: ostendens, quod non tanquam ignorans, aut illi non credens dicebat, quæ dicebat, cum optime nosset fervorem dilectionis ejus erga se, sed ut et ipse el omnes cognoscerent, quod plurimi faceret præsidentiam super discipulos suos, veluti superius signiß. catumn est. Vers. 18. Amen-volebas. Cum esses imperfectior sub imperfectiori Mosaica lege constitutus: parabas te ad id quod cupiebas, et vitam agebas Cut volebas. Vers. 18. Ubi — vis. Ubi autem in virum perfectum profeceris, in mensuram ætatis spiritualis", sub perlecta lege evangelica consummatus, extendes manus tuas ad crucem: et alius te clavis astringet, ac ducet ad mortem, quam etsi voles voluntate, natura tamen non voles: siquidem compatitur corpori anima propter naturam, et audita mortis mentione, abhorret, Deo ita dispensante utiliter, sicut etiam alibi signifcatum est, ne homines in infortuniis facile sese occiderent. Nam si valet hostis frequenter aliquos ad propriam impellere cœdem: tametsi anima adeo fortiter ad corporis conjunctionem affecta sit, quod futurum est, si hoc non esset? multi profecto ad suam procederent interfectionem. Vers. 19. Hoc Deum. Gloria siquidem est non discipuli tantum qui moritur, sed et Dei mors qua quis propter eum supplicio afficitur: ejus quidem qui occiditur, quia pro Deo unoritur, Dei autem, quod talem habeat discipulum. Variæ lectiones et notæ. Ita uterque. Forte άξει, aut ἀχθήσῃ. (f) Etsi Hentenius etiam videtur legisse xal σωφρονέστερον, lamen malim, σωφρονέστερον γὰρ αὐτὸν κ. τ. λ. Forte μαρτυρίου,aut μαρτυρίας, Cyrillos de re eadem tom. IV, p. 1120 C: Τὴν εἰ; αἷμα τιμωρίαν ἐπιθέντες αὐτῷ. (gg) Petro itaque. etc. Quæ in Græco in fine scholii leguntur, ea in principio habet inter- :res.

CAP. XXI. ἀπαρνήσασθαι αὐτὸν, ἀπηρνήσατο δέ· καὶ σωφρο- tamen negavit, et modestiorem ipsum ac meliorem νέστερον αὐτὸν καὶ βελτίονα τὸ πάθος ἐκεῖνο πε (f) affectus ille reddiderat, muerore affectus est, ποίηκεν· ἐλυπήθη, ἐταράχθη, ἐθορυβήθη. Και λοι turbatus est, etiam ipsum, ut qui omnia nosset πὴν αὐτὸν ὡς πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν εἰδότα priusquam fierent, testem facit et ait: Tu omnia μάρτυρα ποιεῖται, καὶ λέγει· Σὺ πάντα οἶδας, καὶ nosti, et præsentia et quæ futura sunt, tanquam τὰ νῦν, καὶ τὰ μέλλοντα, ὡς Θεός, σὺ γινώσκεις Deus; tu scis, quod nunc toto corde te amnem; et ὅτι φιλῶ σε νῦν ὁλοψύχως, καὶ οὐδὲν πλέον λέγει τὸ nihil amplius dicit, ignorans quid futurum sit. Nam μᾶλλον ἀγνοῶν. Καὶ γὰρ καὶ πρώην ἀντιτείνων paulo ante, cum contradixisset, convictus est quod ἠλέγχθη μάτην ἰσχυριζόμενος. Αρνία τοίνυν καὶ vanam habuerit de se fiduciam. Agni itaque et oves πρόβατα οἱ μαθηταὶ διὰ τὸ ἄκακον καὶ πρόχειρον dicuntur discipuli propter simplicitatem ac prompεἰς σφαγήν. Καὶ αὖθις ἀρνία μὲν οἱ ἀτελέστερος, titudinem ad hoc, ut immolentur. Et rursum agni πρόβατα δὲ οἱ τελειότεροι. quidem imperfectiores, oves aulem, perfectiores. Πρότερον μὲν οὖν διά των πικρῶν ἐκείνων δα κρύων τῷ Πέτρῳ τὴν κηλίδα τῆς ἀρνήσεως ἀπολουσαμένῳ, ἄρτι δὲ Petro itaque (gg) pascendi curam ac gubernationem committit, ut qui et prius amaris illis lacrymis πάλιν ἀντὶ τῆς τριπλῆς ἀρνή- η negationis maculam abluerit, et nunc rursum pro σεως τριπλήν ὁμολ», ίαν εἰσενεγκόντι, καὶ τότε μὲν trina negatione trinam offerat confessionem: et ἔργῳ, νῦν δὲ λόγῳ τὸ διὰ λόγου σφάλμα θερα- tunc quidem opere, nunc autem verbo, lapsui, qui πεύει, τὴν ποιμαντικὴν ἐγχειρίζει τῆς οἰκουμένης. verbo factus est, medetur. Εἶτα παραβολικῶς προμηνύει αὐτῷ καὶ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον, ᾧ τελειωθῆναι ἔμελλε, δεικνύων ἐντεῦθεν ὅτι οὐκ ἀγνοῶν οὐδὲ ἀπιστῶν αὐτῷ ἔλεγεν ἅπερ ἔλεγεν. Ηπίστατο γὰρ πάνυ τὸ διάπυρον τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, ἀλλ᾽ ἵνα γνῷ καὶ αὐτὸς καὶ πάντες ότι οφόδρα περὶ πολλοῦ τίθεται τὴν προστασίαν τῶν ἰδίων μαθητῶν, ὡς ἀνωτέρω δεδή - λωται. Αμήν – ήθελες. Ὅτε ἐτύγχανες ατελέστερος, ὑπὸ τὸν ἀτελέστερον νόμον τὸν Μωσαϊκὸν κείμενος, ἡτοίμαζες σεαυτὸν πρὸς ὁ ἐβούλου, καὶ διήγες ὡς ήθελες. "Οταν θέλεις. Όταν δὲ τελειωθῇς εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας πνευματικῆς, ὑπὸ τοῦ τελείου νόμου, τοῦ εὐαγγελικοῦ, καταρτιζόμενος, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου ἐπὶ σταυροῦ, καὶ ἄλλος σε σφίγξει τοῖς ἥλοις, καὶ ἀγάγῃ εἰς θάνατον, δν, εἰ καὶ θέλεις τῇ προαιρέσει, οὐ θέλεις τῇ φύσει. Συμπαθεί γὰρ ἡ ψυχὴ τῷ σώματι διὰ τὴν φύσιν, καὶ ἄκουσα ἀποῤῥήγνυται, τοῦτο τοῦ Θεοῦ συμφε ρόντως οἰκονομήσαντος, καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ δεδήλωται, ἵνα μὴ κατά περίστασιν εὐχερῶς ἀνέλωσιν ἑαυτοὺς οἱ ἄνθρωποι. Εἰ γὰρ καὶ τῆς ψυχῆς οὕτως ἰσχυρῶς ἀποστρεφομένης τὴν διάζευξιν τοῦ σώματος, Ισχύει πολλάκις ὁ ἐχθρός τινας εργάζεσθαι φονείς ἑαυτῶν· εἰ μὴ τοῦτο ἦν, ταχέως ἂν οἱ πολλοὶ πρὸς ἀναίρεσιν ἑαυτῶν ἐχώρουν. Τοῦτο Θεόν. Δόξα γὰρ οὐ μόνον τοῦ θνήσκοντος μαθητοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ Θεοῦ, ὁ διὰ τιμωρίας θάνατος· τοῦ θνήσκοντος μὲν, ὅτι ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ θνήσκει, τοῦ Θεοῦ δὲ, ὅτι τοιοῦτον ἔχει μαθητήν. ** Ephes. iv, 13. Malim θεραπεύσαντι. Δt abest A. Deinde parabolice prænuntiat ei mortis genus, quod per crucem esset et ipse moriturus: ostendens, quod non tanquam ignorans, aut illi non credens dicebat, quæ dicebat, cum optime nosset fervorem dilectionis ejus erga se, sed ut et ipse el omnes cognoscerent, quod plurimi faceret præsidentiam super discipulos suos, veluti superius signiß. catumn est. Vers. 18. Amen-volebas. Cum esses imperfectior sub imperfectiori Mosaica lege constitutus: parabas te ad id quod cupiebas, et vitam agebas Cut volebas. Vers. 18. Ubi — vis. Ubi autem in virum perfectum profeceris, in mensuram ætatis spiritualis", sub perlecta lege evangelica consummatus, extendes manus tuas ad crucem: et alius te clavis astringet, ac ducet ad mortem, quam etsi voles voluntate, natura tamen non voles: siquidem compatitur corpori anima propter naturam, et audita mortis mentione, abhorret, Deo ita dispensante utiliter, sicut etiam alibi signifcatum est, ne homines in infortuniis facile sese occiderent. Nam si valet hostis frequenter aliquos ad propriam impellere cœdem: tametsi anima adeo fortiter ad corporis conjunctionem affecta sit, quod futurum est, si hoc non esset? multi profecto ad suam procederent interfectionem. Vers. 19. Hoc Deum. Gloria siquidem est non discipuli tantum qui moritur, sed et Dei mors qua quis propter eum supplicio afficitur: ejus quidem qui occiditur, quia pro Deo unoritur, Dei autem, quod talem habeat discipulum. Variæ lectiones et notæ. Ita uterque. Forte άξει, aut ἀχθήσῃ. (f) Etsi Hentenius etiam videtur legisse xal σωφρονέστερον, lamen malim, σωφρονέστερον γὰρ αὐτὸν κ. τ. λ. Forte μαρτυρίου,aut μαρτυρίας, Cyrillos de re eadem tom. IV, p. 1120 C: Τὴν εἰ; αἷμα τιμωρίαν ἐπιθέντες αὐτῷ. (gg) Petro itaque. etc. Quæ in Græco in fine scholii leguntur, ea in principio habet inter- :res.

CAP. XXI. ἀπαρνήσασθαι αὐτὸν, ἀπηρνήσατο δέ· καὶ σωφρο- tamen negavit, et modestiorem ipsum ac meliorem νέστερον αὐτὸν καὶ βελτίονα τὸ πάθος ἐκεῖνο πε (f) affectus ille reddiderat, muerore affectus est, ποίηκεν· ἐλυπήθη, ἐταράχθη, ἐθορυβήθη. Και λοι turbatus est, etiam ipsum, ut qui omnia nosset πὴν αὐτὸν ὡς πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν εἰδότα priusquam fierent, testem facit et ait: Tu omnia μάρτυρα ποιεῖται, καὶ λέγει· Σὺ πάντα οἶδας, καὶ nosti, et præsentia et quæ futura sunt, tanquam τὰ νῦν, καὶ τὰ μέλλοντα, ὡς Θεός, σὺ γινώσκεις Deus; tu scis, quod nunc toto corde te amnem; et ὅτι φιλῶ σε νῦν ὁλοψύχως, καὶ οὐδὲν πλέον λέγει τὸ nihil amplius dicit, ignorans quid futurum sit. Nam μᾶλλον ἀγνοῶν. Καὶ γὰρ καὶ πρώην ἀντιτείνων paulo ante, cum contradixisset, convictus est quod ἠλέγχθη μάτην ἰσχυριζόμενος. Αρνία τοίνυν καὶ vanam habuerit de se fiduciam. Agni itaque et oves πρόβατα οἱ μαθηταὶ διὰ τὸ ἄκακον καὶ πρόχειρον dicuntur discipuli propter simplicitatem ac prompεἰς σφαγήν. Καὶ αὖθις ἀρνία μὲν οἱ ἀτελέστερος, titudinem ad hoc, ut immolentur. Et rursum agni πρόβατα δὲ οἱ τελειότεροι. quidem imperfectiores, oves aulem, perfectiores. Πρότερον μὲν οὖν διά των πικρῶν ἐκείνων δα κρύων τῷ Πέτρῳ τὴν κηλίδα τῆς ἀρνήσεως ἀπολουσαμένῳ, ἄρτι δὲ Petro itaque (gg) pascendi curam ac gubernationem committit, ut qui et prius amaris illis lacrymis πάλιν ἀντὶ τῆς τριπλῆς ἀρνή- η negationis maculam abluerit, et nunc rursum pro σεως τριπλήν ὁμολ», ίαν εἰσενεγκόντι, καὶ τότε μὲν trina negatione trinam offerat confessionem: et ἔργῳ, νῦν δὲ λόγῳ τὸ διὰ λόγου σφάλμα θερα- tunc quidem opere, nunc autem verbo, lapsui, qui πεύει, τὴν ποιμαντικὴν ἐγχειρίζει τῆς οἰκουμένης. verbo factus est, medetur. Εἶτα παραβολικῶς προμηνύει αὐτῷ καὶ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον, ᾧ τελειωθῆναι ἔμελλε, δεικνύων ἐντεῦθεν ὅτι οὐκ ἀγνοῶν οὐδὲ ἀπιστῶν αὐτῷ ἔλεγεν ἅπερ ἔλεγεν. Ηπίστατο γὰρ πάνυ τὸ διάπυρον τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, ἀλλ᾽ ἵνα γνῷ καὶ αὐτὸς καὶ πάντες ότι οφόδρα περὶ πολλοῦ τίθεται τὴν προστασίαν τῶν ἰδίων μαθητῶν, ὡς ἀνωτέρω δεδή - λωται. Αμήν – ήθελες. Ὅτε ἐτύγχανες ατελέστερος, ὑπὸ τὸν ἀτελέστερον νόμον τὸν Μωσαϊκὸν κείμενος, ἡτοίμαζες σεαυτὸν πρὸς ὁ ἐβούλου, καὶ διήγες ὡς ήθελες. "Οταν θέλεις. Όταν δὲ τελειωθῇς εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας πνευματικῆς, ὑπὸ τοῦ τελείου νόμου, τοῦ εὐαγγελικοῦ, καταρτιζόμενος, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου ἐπὶ σταυροῦ, καὶ ἄλλος σε σφίγξει τοῖς ἥλοις, καὶ ἀγάγῃ εἰς θάνατον, δν, εἰ καὶ θέλεις τῇ προαιρέσει, οὐ θέλεις τῇ φύσει. Συμπαθεί γὰρ ἡ ψυχὴ τῷ σώματι διὰ τὴν φύσιν, καὶ ἄκουσα ἀποῤῥήγνυται, τοῦτο τοῦ Θεοῦ συμφε ρόντως οἰκονομήσαντος, καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ δεδήλωται, ἵνα μὴ κατά περίστασιν εὐχερῶς ἀνέλωσιν ἑαυτοὺς οἱ ἄνθρωποι. Εἰ γὰρ καὶ τῆς ψυχῆς οὕτως ἰσχυρῶς ἀποστρεφομένης τὴν διάζευξιν τοῦ σώματος, Ισχύει πολλάκις ὁ ἐχθρός τινας εργάζεσθαι φονείς ἑαυτῶν· εἰ μὴ τοῦτο ἦν, ταχέως ἂν οἱ πολλοὶ πρὸς ἀναίρεσιν ἑαυτῶν ἐχώρουν. Τοῦτο Θεόν. Δόξα γὰρ οὐ μόνον τοῦ θνήσκοντος μαθητοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ Θεοῦ, ὁ διὰ τιμωρίας θάνατος· τοῦ θνήσκοντος μὲν, ὅτι ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ θνήσκει, τοῦ Θεοῦ δὲ, ὅτι τοιοῦτον ἔχει μαθητήν. ** Ephes. iv, 13. Malim θεραπεύσαντι. Δt abest A. Deinde parabolice prænuntiat ei mortis genus, quod per crucem esset et ipse moriturus: ostendens, quod non tanquam ignorans, aut illi non credens dicebat, quæ dicebat, cum optime nosset fervorem dilectionis ejus erga se, sed ut et ipse el omnes cognoscerent, quod plurimi faceret præsidentiam super discipulos suos, veluti superius signiß. catumn est. Vers. 18. Amen-volebas. Cum esses imperfectior sub imperfectiori Mosaica lege constitutus: parabas te ad id quod cupiebas, et vitam agebas Cut volebas. Vers. 18. Ubi — vis. Ubi autem in virum perfectum profeceris, in mensuram ætatis spiritualis", sub perlecta lege evangelica consummatus, extendes manus tuas ad crucem: et alius te clavis astringet, ac ducet ad mortem, quam etsi voles voluntate, natura tamen non voles: siquidem compatitur corpori anima propter naturam, et audita mortis mentione, abhorret, Deo ita dispensante utiliter, sicut etiam alibi signifcatum est, ne homines in infortuniis facile sese occiderent. Nam si valet hostis frequenter aliquos ad propriam impellere cœdem: tametsi anima adeo fortiter ad corporis conjunctionem affecta sit, quod futurum est, si hoc non esset? multi profecto ad suam procederent interfectionem. Vers. 19. Hoc Deum. Gloria siquidem est non discipuli tantum qui moritur, sed et Dei mors qua quis propter eum supplicio afficitur: ejus quidem qui occiditur, quia pro Deo unoritur, Dei autem, quod talem habeat discipulum. Variæ lectiones et notæ. Ita uterque. Forte άξει, aut ἀχθήσῃ. (f) Etsi Hentenius etiam videtur legisse xal σωφρονέστερον, lamen malim, σωφρονέστερον γὰρ αὐτὸν κ. τ. λ. Forte μαρτυρίου,aut μαρτυρίας, Cyrillos de re eadem tom. IV, p. 1120 C: Τὴν εἰ; αἷμα τιμωρίαν ἐπιθέντες αὐτῷ. (gg) Petro itaque. etc. Quæ in Græco in fine scholii leguntur, ea in principio habet inter- :res.

Vers. 19. Et me. Hinc rursum ostendit, quod ▲ præ cæteris sibi familiarem eum faciat, ac ampliori dignetur honore, ut etiam promptior flat. Quod si quis dicat: Quomodo ergo Jacobus Hierosolymitanam accepit sedem? dicemus, quod Petrus orbis constitutus est praceptor: cum ergo tam preceptor, quam discipuli deambularent, dixit ei; Sequere me, ut videlicet etiam crucifigaris et æqualeın sustineas mortem. Vers. 20. Conversus sequentem. Incedentem post Petrum; casu enim proximus ei deambulabat. Vers. Qui et te? In cena mystica, sicut ibi significatum e-t. Reducit autem nobis ad memoriam interrogationem, ostendens, quantam Petrus 10quendi adeptus esset libertatem, postquam de negatione resipuerat. Nam qui tunc ausus non erat interrogare, sed dilecto discipulo ad hoc utebatur: hic non solum præsidentiam erga fratres sibi commissam accepit, verum etiam de dilecti statu contidenter interrogal. Vers. 21. Hunc quid? Num et ipse te sequetur? num eamdem nobiscum mortis via gradietur? num simi'iter morietur? Siquidem intellexit, quid innuisset, dicens: Sequere me; cumque Joannem vehementer amaret, cupiebat eum æqualis mortis assumere consortem: et tanquam Joanne interrogare non audente, ipse interrogat, vicemque rependit. Quid ergo Christus? Privatum amputans Καὶ μοι. Εντεῦθεν πάλιν δείκνυσιν ὅτι πρὸ τῶν ἄλλων αὐτὸν οἰκειοῦται, καὶ μείζονος ἀξιοῖ τι μῆς, ἵνα καὶ προθυμότερος γένηται. Εἰ δὲ λέγοι τις· Πῶς οὖν Ἰάκωβος ἔλαβε τὸν θρόνον τῶν Ἱεροσολύμων; ἐροῦμεν ὅτι ὁ Πέτρος τῆς οἰκουμένης ἐχειροτονήθη διδάσκαλος. Περιπατούντων τοιγαροῦν τοῦ τε διδασκάλου καὶ τῶν μαθητῶν, εἶπεν, 'Ακολούθει μοι, σταυρούμενος καὶ αὐτὸς δηλονότι, καὶ τὸν ἴσον θάνατον ὀφιστάμενος. Επιστραφείς - ἀκολουθοῦντα. [Βαδίζοντα ὀπίσω τοῦ Πέτρου· ἔτυχε γὰρ τότε πλησίον αὐτοῦ περιπατῶν. ] Ὃς καὶ σε; Ἐν τῷ δείπνῳ τῷ μυστικῷ, και θὼς ἐκεῖ δεδήλωται. Αναμιμνήσκει δὲ ἡμᾶς ἐκείνης τῆς κατακλίσεώς τε καὶ ἐρωτήσεως, δεικνύς ὅσην δ Πέτρος παρρησίαν ἔσχε μετὰ τὴν ἐπὶ τῇ ἀρνήσει μετάνοιαν. Ο γὰρ τότε μὴ τολμῶν ἐρωτῆσαι, ἀλλά τῷ ἡγαπημένῳ χρησάμενος εἰς τοῦτο, οὗτος οὐ μόνον τὴν προστασίαν ἐπιστεύθη τῶν ἀδελφῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ ἠγαπημένου θαρραλέως έρωτα. Τοῦτον τί; Οὐκ ἀκολουθήσει σοι; οὐ τὴν αὐτ τὴν ἡμῖν ὁδὸν τοῦ θανάτου βαδιεῖται; οὐχ ὁμοίως ἀποθανεῖται; Συνῆκε γὰρ τί ὑπεδήλου τὸ ᾿Ακολού θει μοι, καὶ σφόδρα φιλῶν τὸν Ἰωάννην ἐβούλετο κοινωνὸν αὐτὸν τοῦ ἴσου θανάτου λαβεῖν, καὶ ὡς τοῦ Ιωάννου μὴ τολμῶντος ἐρωτήν, αὐτὸς ἐρωτα, καὶ τὴν ἀμοιβὴν ἀποδίδωσι. Τί οὖν ὁ Χριστός; Εκκόπτων τὴν μερικὴν φιλίαν, καὶ παιδεύων μηalfectum, ac instruens nibil ulterius esse perscru- Γ, δὲν περαιτέρω πολυπραγμονεῖν, καὶ ἐμφαίνων ὅτι διαφόρως τὰ κατ᾿ αὐτοὺς οἰκονομηθήσονται, φησίν· tandum, ostendit vario modo disponenda essc, quæ ills contingerent. + Cum audisset Petrus (ut quidam aiunt ) quod pro Christo esset moriturus, disit: Et Scannes, quid? num et ipse moriturus est? Christus autem id quidem non negavit; nam quisquis natus est, etiam morietur: sed ait: Si eum velim manere usque ad mundi consummatiouem, et tunc de me testificari, quid ad te? Dicunt itaque, eum vivere, et sub Antichristo occidendum cum Elia et Enoch, prædicantem Christum. Quod si monumentum ejus ostendatur, quid inde? Vivus namque illud ingressus est, deinde traustatus, quemadmodum etiam Enoch et Elias. Evertit itaque evangelista falsam illorum opinionem, qui existimant, non esse moriturum bunc discipulum: nain ita falsum est, homi. nera videlicet esse immortalem. Nam etsi Enoch et Elias non sint mortui, sunt tamen mortales. Ita ergo et hic, quanquam mortuus non sit, attamen morietur. Falsum itaque est quod non moria. tur; sic intellectum quod videlicet sit immortalis. Alii autem affirmant, quod mortuus sit, et dictum illud: Si eum velim manere, donec veniam, intelligunt, quod remansurus erat in Judæa Joannes donec veniret Christus contra Judæos, percussurus eos per manus Romanorum, et ita Petrum a Joanne separandum, ut etiam majori fructu diversis locis prædicarent. Omnes igitur opiniones rotulimus, ut harum rerum studiosi nullam ignorarent. Qui autem dicunt, eum esse mortuum, in bunc modum referunt: Foderunt, inquiunt, foveam, et in gyro posuerunt lapides: deinde illum ibi demiserunt, ac operuerunt. Post aliquot autem dies scrutati sunt foveam illam, et eum non invenerunt. Verum, quia eum illic deposuerunt, dicunt eum fuisse mortuum. Vers. 22. Ail Λέγει Α. te? Si cum velim in vivis ma- Λέγει - σε; 'Εἂν αὐτὸν θέλω μένειν ζῶντα έως Variæ lectiones et notæ. Θρόνος apud Patres Gr.rcos notat episcopatum. Hunc enim primum episcopum fuisse traditur. Καὶ αὐτός oιnittit A. Inclusa absunt A. Horum autem loco addit: Ετυχε βαδίζοντα (sic) ὀπίσω τοῦ Πέτρου, ἀνέπεσεν. Μηδέ Α. Post hæc Hentenins ex margine sui codicis addidit scholium, quod hic subjeci. Similia leguntur apud Theophyl. p. 847 A., et in epistola Nichaelis Glycæ, quam edidi cum Isocratis, p. 48 Mosq. 1776, 8. Confer ctiam Areth. ad Apocal. p. 741 A.

Vers. 19. Et me. Hinc rursum ostendit, quod ▲ præ cæteris sibi familiarem eum faciat, ac ampliori dignetur honore, ut etiam promptior flat. Quod si quis dicat: Quomodo ergo Jacobus Hierosolymitanam accepit sedem? dicemus, quod Petrus orbis constitutus est praceptor: cum ergo tam preceptor, quam discipuli deambularent, dixit ei; Sequere me, ut videlicet etiam crucifigaris et æqualeın sustineas mortem. Vers. 20. Conversus sequentem. Incedentem post Petrum; casu enim proximus ei deambulabat. Vers. Qui et te? In cena mystica, sicut ibi significatum e-t. Reducit autem nobis ad memoriam interrogationem, ostendens, quantam Petrus 10quendi adeptus esset libertatem, postquam de negatione resipuerat. Nam qui tunc ausus non erat interrogare, sed dilecto discipulo ad hoc utebatur: hic non solum præsidentiam erga fratres sibi commissam accepit, verum etiam de dilecti statu contidenter interrogal. Vers. 21. Hunc quid? Num et ipse te sequetur? num eamdem nobiscum mortis via gradietur? num simi'iter morietur? Siquidem intellexit, quid innuisset, dicens: Sequere me; cumque Joannem vehementer amaret, cupiebat eum æqualis mortis assumere consortem: et tanquam Joanne interrogare non audente, ipse interrogat, vicemque rependit. Quid ergo Christus? Privatum amputans Καὶ μοι. Εντεῦθεν πάλιν δείκνυσιν ὅτι πρὸ τῶν ἄλλων αὐτὸν οἰκειοῦται, καὶ μείζονος ἀξιοῖ τι μῆς, ἵνα καὶ προθυμότερος γένηται. Εἰ δὲ λέγοι τις· Πῶς οὖν Ἰάκωβος ἔλαβε τὸν θρόνον τῶν Ἱεροσολύμων; ἐροῦμεν ὅτι ὁ Πέτρος τῆς οἰκουμένης ἐχειροτονήθη διδάσκαλος. Περιπατούντων τοιγαροῦν τοῦ τε διδασκάλου καὶ τῶν μαθητῶν, εἶπεν, 'Ακολούθει μοι, σταυρούμενος καὶ αὐτὸς δηλονότι, καὶ τὸν ἴσον θάνατον ὀφιστάμενος. Επιστραφείς - ἀκολουθοῦντα. [Βαδίζοντα ὀπίσω τοῦ Πέτρου· ἔτυχε γὰρ τότε πλησίον αὐτοῦ περιπατῶν. ] Ὃς καὶ σε; Ἐν τῷ δείπνῳ τῷ μυστικῷ, και θὼς ἐκεῖ δεδήλωται. Αναμιμνήσκει δὲ ἡμᾶς ἐκείνης τῆς κατακλίσεώς τε καὶ ἐρωτήσεως, δεικνύς ὅσην δ Πέτρος παρρησίαν ἔσχε μετὰ τὴν ἐπὶ τῇ ἀρνήσει μετάνοιαν. Ο γὰρ τότε μὴ τολμῶν ἐρωτῆσαι, ἀλλά τῷ ἡγαπημένῳ χρησάμενος εἰς τοῦτο, οὗτος οὐ μόνον τὴν προστασίαν ἐπιστεύθη τῶν ἀδελφῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ ἠγαπημένου θαρραλέως έρωτα. Τοῦτον τί; Οὐκ ἀκολουθήσει σοι; οὐ τὴν αὐτ τὴν ἡμῖν ὁδὸν τοῦ θανάτου βαδιεῖται; οὐχ ὁμοίως ἀποθανεῖται; Συνῆκε γὰρ τί ὑπεδήλου τὸ ᾿Ακολού θει μοι, καὶ σφόδρα φιλῶν τὸν Ἰωάννην ἐβούλετο κοινωνὸν αὐτὸν τοῦ ἴσου θανάτου λαβεῖν, καὶ ὡς τοῦ Ιωάννου μὴ τολμῶντος ἐρωτήν, αὐτὸς ἐρωτα, καὶ τὴν ἀμοιβὴν ἀποδίδωσι. Τί οὖν ὁ Χριστός; Εκκόπτων τὴν μερικὴν φιλίαν, καὶ παιδεύων μηalfectum, ac instruens nibil ulterius esse perscru- Γ, δὲν περαιτέρω πολυπραγμονεῖν, καὶ ἐμφαίνων ὅτι διαφόρως τὰ κατ᾿ αὐτοὺς οἰκονομηθήσονται, φησίν· tandum, ostendit vario modo disponenda essc, quæ ills contingerent. + Cum audisset Petrus (ut quidam aiunt ) quod pro Christo esset moriturus, disit: Et Scannes, quid? num et ipse moriturus est? Christus autem id quidem non negavit; nam quisquis natus est, etiam morietur: sed ait: Si eum velim manere usque ad mundi consummatiouem, et tunc de me testificari, quid ad te? Dicunt itaque, eum vivere, et sub Antichristo occidendum cum Elia et Enoch, prædicantem Christum. Quod si monumentum ejus ostendatur, quid inde? Vivus namque illud ingressus est, deinde traustatus, quemadmodum etiam Enoch et Elias. Evertit itaque evangelista falsam illorum opinionem, qui existimant, non esse moriturum bunc discipulum: nain ita falsum est, homi. nera videlicet esse immortalem. Nam etsi Enoch et Elias non sint mortui, sunt tamen mortales. Ita ergo et hic, quanquam mortuus non sit, attamen morietur. Falsum itaque est quod non moria. tur; sic intellectum quod videlicet sit immortalis. Alii autem affirmant, quod mortuus sit, et dictum illud: Si eum velim manere, donec veniam, intelligunt, quod remansurus erat in Judæa Joannes donec veniret Christus contra Judæos, percussurus eos per manus Romanorum, et ita Petrum a Joanne separandum, ut etiam majori fructu diversis locis prædicarent. Omnes igitur opiniones rotulimus, ut harum rerum studiosi nullam ignorarent. Qui autem dicunt, eum esse mortuum, in bunc modum referunt: Foderunt, inquiunt, foveam, et in gyro posuerunt lapides: deinde illum ibi demiserunt, ac operuerunt. Post aliquot autem dies scrutati sunt foveam illam, et eum non invenerunt. Verum, quia eum illic deposuerunt, dicunt eum fuisse mortuum. Vers. 22. Ail Λέγει Α. te? Si cum velim in vivis ma- Λέγει - σε; 'Εἂν αὐτὸν θέλω μένειν ζῶντα έως Variæ lectiones et notæ. Θρόνος apud Patres Gr.rcos notat episcopatum. Hunc enim primum episcopum fuisse traditur. Καὶ αὐτός oιnittit A. Inclusa absunt A. Horum autem loco addit: Ετυχε βαδίζοντα (sic) ὀπίσω τοῦ Πέτρου, ἀνέπεσεν. Μηδέ Α. Post hæc Hentenins ex margine sui codicis addidit scholium, quod hic subjeci. Similia leguntur apud Theophyl. p. 847 A., et in epistola Nichaelis Glycæ, quam edidi cum Isocratis, p. 48 Mosq. 1776, 8. Confer ctiam Areth. ad Apocal. p. 741 A.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XXI. ἔρχομαι κατὰ τὴν δευτέραν μου παρουσίαν, τί πρός nere donec secundo adventu veniam, quid illi σε κοινόν; Σὺ ἀκολούθει μοι. Σὺ τὸν σὸν θάνατον σκόπει, μηδὲν τὸν ἐκείνου περιεργαζόμενος. Ἐξῆλθεν — ἀδελφούς. Ποῖος λόγος; *Οτι — ἀποθνήσκει. Εἰκὸς γὰρ κἀκείνους ἀκούειν ὰ πρὸς τὸν Πέτρον ἐῤῥήθησαν. Διεφημίσθη δὲ ὁ λο γος οὗτος, ήγουν ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει, ὡς πλα νηθέντων αὐτῶν, καὶ μὴ συνεωρακότων τὸν τοῦ λόγου σκοπόν. Εἶτα διορθοῦται τὴν ἐσφαλμένην φήμην. Καὶ — σέ; Οπερ οὐ δηλοῖ ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει, ἀλλ᾽ ἕτερον ἔχει σκοπόν, ὡς προείρηται. Τίς οὖν ὑπολείπεται λόγος. τοῖς ἐνισταμένοις, ὅτι οὐ τέθνη κεν, αὐτοῦ δὴ τούτου διαῤῥήδην βοῶντος ότι πλανῶνται οἱ τοῦτο υπολαμβάνοντες; Οὗτος — αὐτοῦ. Καὶ οἴδαμεν, οι ειδότες αὐτὰ, ὅτι ἀληθῶς μαρτυρεί. Φαίνεται γὰρ ὅτι καὶ ἄλλοι ταῦτα ἐγίνωσκον. Ὡς οὖν σφόδρα θαῤῥῶν τῇ ἀληθείᾳ τοῦτό φησιν. Εγνω γὰρ ὅτι δόξει τισὶν ἴσως υπου στα λέγειν, διὰ τὸ μὴ μνημονευθῆναι ταῦτα παρὰ τῶν ἄλλων εὐαγγελιστών. Εστι δὲ — ὁ Ἰησοῦς. [Τοῦτο καὶ ἀνωτέρω περὶ τῶν σημείων εἶπεν. ] Ατινα - βιβλία. [Οὐ χωρεῖ δὲ αὐτὰ ὁ εἰρη μένος κόσμος, καὶ καθ᾽ ἕτερον λόγον, οὐ διὰ πλῆθος συγγραμμάτων, ἀλλὰ διὰ μέγεθος πραγμάτ των· οὐδὲ τόπῳ, ἀλλὰ τρόπῳ. ] Καθ ὑπερβολὴν ὁ λόγος, ἐμφαίνων τὴν ὑπερβο λὴν τοῦ πλήθους τῶν πεπραγμένων τῷ Κυρίῳ. Χρῶνται δὲ τῷ λόγῳ τῆς ὑπερβολῆς καὶ οἱ γράφοντες, καὶ οἱ λέγοντες, ὅταν ὑπερβολὴν πράγματος παραστῆσαι βουληθῶσιν. Οὗτος δὲ καὶ τὸ Οἶμαι προσθεὶς ἐκόλασε τὴν ὑπερβολὴν, καὶ παραμυθήσατο τὸ δοκοῦν ἀπίθανον, ὑποδηλῶν ὅτι διὰ τὸ παμπληθὲς αὐτῶν εἴρηκεν οὕτω. Καὶ ἄλλα μὲν οὖν πολλά ἐποίησεν, ὡς πάντα δυνάμενος· ῥᾴδιον γὰρ αὐτῷ τὸ ποιεῖν ἢ ἡμῖν τὸ λέγειν· μόνα δὲ ἐγράφησαν τὰ τρὸς εὐσέβειαν καὶ πίστιν χρησιμώτερα καὶ ἀναγ καιότερα, ἐκεῖνο των συγγεγραφότων εννοησάντων, ὡς ὁ μὴ τοῖς γραφεῖσι πιστεύων οὐδὲ τοῖς πλείοσι προσέξει. Ὁ δὲ ταῦτα δεξάμενος ἑτέρων οὐ δεηθήσεται. Γένοιτο δὲ ἡμᾶς, τελείους θεραπευτὰς τῆς παντε λείου Τριάδος ἀναφανέντας, ἀγαθῷ τέλει κατακλεί σαι τὸν βίον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Αμήν. Τῷ συντελεστῇ τῶν καλῶν Θεῷ χάρις. Αμήν. Τέλος πάντων. tecum in hoc commune est? Vers. 22. Tx me sequere. Tu tuam mortem considera, nihil de illius morte investigans. Vers. 25. Exiil -- fratres. Quis sermo? Vers. 23. Quod moreretur. Verisimile est namque et eos audisse, quæ Petro dicta erant. Divulgatus est hic sermo, videlicet, quod non moreretur: quia errabant, nec sermonis assequebantur intentionem. Deinde corrigit rumorem erroneum. Vers. 23. Et te? Quod non significat, eum non moriturum, sed aliam habet intentionem, ut predictum est. Quis ergo relinquitur sermo asseverantibus, eum non esse mortuum, cum jam ipsemet luculenter clamet quod errent, qui hoc suspicantur? Vers. 24. Hic - ejus. Et scimus, qui ea novimus, quod verum perhibeat testimonium. Apparet enim, quod et alii hoc intelligebant. Itaque, Lanquam vehementer fretus veritate, hoc dicit: Novi siquidem, quod aliquibus videbitur fortassis suspecta dicere, eo quod ab aliis evangelistis horum non sit facta mentio. Vers. 25. Sunt autem Jesus. Hoc etiam superius dixit de signis. Vers. 25. Qua libros. Non caperet cos dictus mundus, alio etiam modo: non propter litterarum multitudinem, sed propter rerum magnitudinem: neque de loco loquitur, sed de modo. Hyperbolicus est sermo, ostendens immensam multitudinem eorum quæ a Domino facta sunt. Uluntur autem sermone hyperbolico et qui scribunt, et qui loquuntur, quando rei magnitudinem ostendere decreverunt. Hic autem addens eliam verbum, opinor, auxithh) hyperbolen, ac suadibile fecit, quod incredibile videbatur: insinuans, quod ob maximam eorum multitudinem ita dixerit. Siquidem et alia multa fecit, utpote omnipotens; nam ei facilius erat facere, quam nobis dicere. Sola autem ea scripserunt, quæ ad religionem ac fidem utiliora erant, magisque necessaria: quod hoc considerarent hi qui scripserunt, quod qui his quæ scripta sunt non credit, neque pluribus fidem habebit: ei vero, qui hæc suscipit, alia necessaria non erunt. Utinam autem et nos perfecti ministri perfectissi - mæ Trinitatis habeamur, ac vitam bono fine concludamus, per Christum Jesum Dominum nostrum. Amen. Finis omnium. 11γουν omittit A. Varia lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Respicitur autem ad Joan. xx. 30. Hæc in margine habet A. (hh) Auxit. Imo, castigavit, temperavit, mitigavit. To addit Α. Συγγραφόντων Α. Καταλύσαι A, quod usitating est. llæc in fine addidit scriba Cod. A.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XXI. ἔρχομαι κατὰ τὴν δευτέραν μου παρουσίαν, τί πρός nere donec secundo adventu veniam, quid illi σε κοινόν; Σὺ ἀκολούθει μοι. Σὺ τὸν σὸν θάνατον σκόπει, μηδὲν τὸν ἐκείνου περιεργαζόμενος. Ἐξῆλθεν — ἀδελφούς. Ποῖος λόγος; *Οτι — ἀποθνήσκει. Εἰκὸς γὰρ κἀκείνους ἀκούειν ὰ πρὸς τὸν Πέτρον ἐῤῥήθησαν. Διεφημίσθη δὲ ὁ λο γος οὗτος, ήγουν ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει, ὡς πλα νηθέντων αὐτῶν, καὶ μὴ συνεωρακότων τὸν τοῦ λόγου σκοπόν. Εἶτα διορθοῦται τὴν ἐσφαλμένην φήμην. Καὶ — σέ; Οπερ οὐ δηλοῖ ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει, ἀλλ᾽ ἕτερον ἔχει σκοπόν, ὡς προείρηται. Τίς οὖν ὑπολείπεται λόγος. τοῖς ἐνισταμένοις, ὅτι οὐ τέθνη κεν, αὐτοῦ δὴ τούτου διαῤῥήδην βοῶντος ότι πλανῶνται οἱ τοῦτο υπολαμβάνοντες; Οὗτος — αὐτοῦ. Καὶ οἴδαμεν, οι ειδότες αὐτὰ, ὅτι ἀληθῶς μαρτυρεί. Φαίνεται γὰρ ὅτι καὶ ἄλλοι ταῦτα ἐγίνωσκον. Ὡς οὖν σφόδρα θαῤῥῶν τῇ ἀληθείᾳ τοῦτό φησιν. Εγνω γὰρ ὅτι δόξει τισὶν ἴσως υπου στα λέγειν, διὰ τὸ μὴ μνημονευθῆναι ταῦτα παρὰ τῶν ἄλλων εὐαγγελιστών. Εστι δὲ — ὁ Ἰησοῦς. [Τοῦτο καὶ ἀνωτέρω περὶ τῶν σημείων εἶπεν. ] Ατινα - βιβλία. [Οὐ χωρεῖ δὲ αὐτὰ ὁ εἰρη μένος κόσμος, καὶ καθ᾽ ἕτερον λόγον, οὐ διὰ πλῆθος συγγραμμάτων, ἀλλὰ διὰ μέγεθος πραγμάτ των· οὐδὲ τόπῳ, ἀλλὰ τρόπῳ. ] Καθ ὑπερβολὴν ὁ λόγος, ἐμφαίνων τὴν ὑπερβο λὴν τοῦ πλήθους τῶν πεπραγμένων τῷ Κυρίῳ. Χρῶνται δὲ τῷ λόγῳ τῆς ὑπερβολῆς καὶ οἱ γράφοντες, καὶ οἱ λέγοντες, ὅταν ὑπερβολὴν πράγματος παραστῆσαι βουληθῶσιν. Οὗτος δὲ καὶ τὸ Οἶμαι προσθεὶς ἐκόλασε τὴν ὑπερβολὴν, καὶ παραμυθήσατο τὸ δοκοῦν ἀπίθανον, ὑποδηλῶν ὅτι διὰ τὸ παμπληθὲς αὐτῶν εἴρηκεν οὕτω. Καὶ ἄλλα μὲν οὖν πολλά ἐποίησεν, ὡς πάντα δυνάμενος· ῥᾴδιον γὰρ αὐτῷ τὸ ποιεῖν ἢ ἡμῖν τὸ λέγειν· μόνα δὲ ἐγράφησαν τὰ τρὸς εὐσέβειαν καὶ πίστιν χρησιμώτερα καὶ ἀναγ καιότερα, ἐκεῖνο των συγγεγραφότων εννοησάντων, ὡς ὁ μὴ τοῖς γραφεῖσι πιστεύων οὐδὲ τοῖς πλείοσι προσέξει. Ὁ δὲ ταῦτα δεξάμενος ἑτέρων οὐ δεηθήσεται. Γένοιτο δὲ ἡμᾶς, τελείους θεραπευτὰς τῆς παντε λείου Τριάδος ἀναφανέντας, ἀγαθῷ τέλει κατακλεί σαι τὸν βίον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Αμήν. Τῷ συντελεστῇ τῶν καλῶν Θεῷ χάρις. Αμήν. Τέλος πάντων. tecum in hoc commune est? Vers. 22. Tx me sequere. Tu tuam mortem considera, nihil de illius morte investigans. Vers. 25. Exiil -- fratres. Quis sermo? Vers. 23. Quod moreretur. Verisimile est namque et eos audisse, quæ Petro dicta erant. Divulgatus est hic sermo, videlicet, quod non moreretur: quia errabant, nec sermonis assequebantur intentionem. Deinde corrigit rumorem erroneum. Vers. 23. Et te? Quod non significat, eum non moriturum, sed aliam habet intentionem, ut predictum est. Quis ergo relinquitur sermo asseverantibus, eum non esse mortuum, cum jam ipsemet luculenter clamet quod errent, qui hoc suspicantur? Vers. 24. Hic - ejus. Et scimus, qui ea novimus, quod verum perhibeat testimonium. Apparet enim, quod et alii hoc intelligebant. Itaque, Lanquam vehementer fretus veritate, hoc dicit: Novi siquidem, quod aliquibus videbitur fortassis suspecta dicere, eo quod ab aliis evangelistis horum non sit facta mentio. Vers. 25. Sunt autem Jesus. Hoc etiam superius dixit de signis. Vers. 25. Qua libros. Non caperet cos dictus mundus, alio etiam modo: non propter litterarum multitudinem, sed propter rerum magnitudinem: neque de loco loquitur, sed de modo. Hyperbolicus est sermo, ostendens immensam multitudinem eorum quæ a Domino facta sunt. Uluntur autem sermone hyperbolico et qui scribunt, et qui loquuntur, quando rei magnitudinem ostendere decreverunt. Hic autem addens eliam verbum, opinor, auxithh) hyperbolen, ac suadibile fecit, quod incredibile videbatur: insinuans, quod ob maximam eorum multitudinem ita dixerit. Siquidem et alia multa fecit, utpote omnipotens; nam ei facilius erat facere, quam nobis dicere. Sola autem ea scripserunt, quæ ad religionem ac fidem utiliora erant, magisque necessaria: quod hoc considerarent hi qui scripserunt, quod qui his quæ scripta sunt non credit, neque pluribus fidem habebit: ei vero, qui hæc suscipit, alia necessaria non erunt. Utinam autem et nos perfecti ministri perfectissi - mæ Trinitatis habeamur, ac vitam bono fine concludamus, per Christum Jesum Dominum nostrum. Amen. Finis omnium. 11γουν omittit A. Varia lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Respicitur autem ad Joan. xx. 30. Hæc in margine habet A. (hh) Auxit. Imo, castigavit, temperavit, mitigavit. To addit Α. Συγγραφόντων Α. Καταλύσαι A, quod usitating est. llæc in fine addidit scriba Cod. A.

COMMENT. IN JOANNEM. - CAP. XXI. ἔρχομαι κατὰ τὴν δευτέραν μου παρουσίαν, τί πρός nere donec secundo adventu veniam, quid illi σε κοινόν; Σὺ ἀκολούθει μοι. Σὺ τὸν σὸν θάνατον σκόπει, μηδὲν τὸν ἐκείνου περιεργαζόμενος. Ἐξῆλθεν — ἀδελφούς. Ποῖος λόγος; *Οτι — ἀποθνήσκει. Εἰκὸς γὰρ κἀκείνους ἀκούειν ὰ πρὸς τὸν Πέτρον ἐῤῥήθησαν. Διεφημίσθη δὲ ὁ λο γος οὗτος, ήγουν ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει, ὡς πλα νηθέντων αὐτῶν, καὶ μὴ συνεωρακότων τὸν τοῦ λόγου σκοπόν. Εἶτα διορθοῦται τὴν ἐσφαλμένην φήμην. Καὶ — σέ; Οπερ οὐ δηλοῖ ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει, ἀλλ᾽ ἕτερον ἔχει σκοπόν, ὡς προείρηται. Τίς οὖν ὑπολείπεται λόγος. τοῖς ἐνισταμένοις, ὅτι οὐ τέθνη κεν, αὐτοῦ δὴ τούτου διαῤῥήδην βοῶντος ότι πλανῶνται οἱ τοῦτο υπολαμβάνοντες; Οὗτος — αὐτοῦ. Καὶ οἴδαμεν, οι ειδότες αὐτὰ, ὅτι ἀληθῶς μαρτυρεί. Φαίνεται γὰρ ὅτι καὶ ἄλλοι ταῦτα ἐγίνωσκον. Ὡς οὖν σφόδρα θαῤῥῶν τῇ ἀληθείᾳ τοῦτό φησιν. Εγνω γὰρ ὅτι δόξει τισὶν ἴσως υπου στα λέγειν, διὰ τὸ μὴ μνημονευθῆναι ταῦτα παρὰ τῶν ἄλλων εὐαγγελιστών. Εστι δὲ — ὁ Ἰησοῦς. [Τοῦτο καὶ ἀνωτέρω περὶ τῶν σημείων εἶπεν. ] Ατινα - βιβλία. [Οὐ χωρεῖ δὲ αὐτὰ ὁ εἰρη μένος κόσμος, καὶ καθ᾽ ἕτερον λόγον, οὐ διὰ πλῆθος συγγραμμάτων, ἀλλὰ διὰ μέγεθος πραγμάτ των· οὐδὲ τόπῳ, ἀλλὰ τρόπῳ. ] Καθ ὑπερβολὴν ὁ λόγος, ἐμφαίνων τὴν ὑπερβο λὴν τοῦ πλήθους τῶν πεπραγμένων τῷ Κυρίῳ. Χρῶνται δὲ τῷ λόγῳ τῆς ὑπερβολῆς καὶ οἱ γράφοντες, καὶ οἱ λέγοντες, ὅταν ὑπερβολὴν πράγματος παραστῆσαι βουληθῶσιν. Οὗτος δὲ καὶ τὸ Οἶμαι προσθεὶς ἐκόλασε τὴν ὑπερβολὴν, καὶ παραμυθήσατο τὸ δοκοῦν ἀπίθανον, ὑποδηλῶν ὅτι διὰ τὸ παμπληθὲς αὐτῶν εἴρηκεν οὕτω. Καὶ ἄλλα μὲν οὖν πολλά ἐποίησεν, ὡς πάντα δυνάμενος· ῥᾴδιον γὰρ αὐτῷ τὸ ποιεῖν ἢ ἡμῖν τὸ λέγειν· μόνα δὲ ἐγράφησαν τὰ τρὸς εὐσέβειαν καὶ πίστιν χρησιμώτερα καὶ ἀναγ καιότερα, ἐκεῖνο των συγγεγραφότων εννοησάντων, ὡς ὁ μὴ τοῖς γραφεῖσι πιστεύων οὐδὲ τοῖς πλείοσι προσέξει. Ὁ δὲ ταῦτα δεξάμενος ἑτέρων οὐ δεηθήσεται. Γένοιτο δὲ ἡμᾶς, τελείους θεραπευτὰς τῆς παντε λείου Τριάδος ἀναφανέντας, ἀγαθῷ τέλει κατακλεί σαι τὸν βίον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Αμήν. Τῷ συντελεστῇ τῶν καλῶν Θεῷ χάρις. Αμήν. Τέλος πάντων. tecum in hoc commune est? Vers. 22. Tx me sequere. Tu tuam mortem considera, nihil de illius morte investigans. Vers. 25. Exiil -- fratres. Quis sermo? Vers. 23. Quod moreretur. Verisimile est namque et eos audisse, quæ Petro dicta erant. Divulgatus est hic sermo, videlicet, quod non moreretur: quia errabant, nec sermonis assequebantur intentionem. Deinde corrigit rumorem erroneum. Vers. 23. Et te? Quod non significat, eum non moriturum, sed aliam habet intentionem, ut predictum est. Quis ergo relinquitur sermo asseverantibus, eum non esse mortuum, cum jam ipsemet luculenter clamet quod errent, qui hoc suspicantur? Vers. 24. Hic - ejus. Et scimus, qui ea novimus, quod verum perhibeat testimonium. Apparet enim, quod et alii hoc intelligebant. Itaque, Lanquam vehementer fretus veritate, hoc dicit: Novi siquidem, quod aliquibus videbitur fortassis suspecta dicere, eo quod ab aliis evangelistis horum non sit facta mentio. Vers. 25. Sunt autem Jesus. Hoc etiam superius dixit de signis. Vers. 25. Qua libros. Non caperet cos dictus mundus, alio etiam modo: non propter litterarum multitudinem, sed propter rerum magnitudinem: neque de loco loquitur, sed de modo. Hyperbolicus est sermo, ostendens immensam multitudinem eorum quæ a Domino facta sunt. Uluntur autem sermone hyperbolico et qui scribunt, et qui loquuntur, quando rei magnitudinem ostendere decreverunt. Hic autem addens eliam verbum, opinor, auxithh) hyperbolen, ac suadibile fecit, quod incredibile videbatur: insinuans, quod ob maximam eorum multitudinem ita dixerit. Siquidem et alia multa fecit, utpote omnipotens; nam ei facilius erat facere, quam nobis dicere. Sola autem ea scripserunt, quæ ad religionem ac fidem utiliora erant, magisque necessaria: quod hoc considerarent hi qui scripserunt, quod qui his quæ scripta sunt non credit, neque pluribus fidem habebit: ei vero, qui hæc suscipit, alia necessaria non erunt. Utinam autem et nos perfecti ministri perfectissi - mæ Trinitatis habeamur, ac vitam bono fine concludamus, per Christum Jesum Dominum nostrum. Amen. Finis omnium. 11γουν omittit A. Varia lectiones et notæ. Inclusa absunt A. Respicitur autem ad Joan. xx. 30. Hæc in margine habet A. (hh) Auxit. Imo, castigavit, temperavit, mitigavit. To addit Α. Συγγραφόντων Α. Καταλύσαι A, quod usitating est. llæc in fine addidit scriba Cod. A.