! CANON IN DEIPARAM. mum, ut attigimus, septimum ab Urbe lapidem fidentia, ut pro indubitata velim haberi, ne si fort unioe appellatum putaverit, reclamantibus quan tumvis ab eo et a nobis laudatis scriptoribus,ut qui a principio deviavit ab integro tramite, vagus ubique progrediens, quanto se currere fortius putavit, tanto plus errare necesse fuerit (Pelagius PP. Contra Pelagianos). Verum in ea Diatriba, in qua reipublice litteraria hactenus incognita primus vulgavit, præclara quadam pollicitatione, ne dicam ostentatione, spem nobis injecerat de Secundianarum Palatio novi aliquid dicturum, præter ea quæ in nostra Constantinopoli attigeramus, atque lumen quod nobis non affulsisset, quod in primis optabam, detecturum; sed in aliud tempus reservasse, vel certe promissi oblito id illi excidisse par est existimare. XXV. Hæc porro de Hebdomi situ a nobis observata haud ingrata fore lectoribus facile mihi persuadeo,ac iis potissimum qui evolvendæ Constantinopolitanæ Historiæ incumbunt: quæ quidem bic describere pretium operæ duxi, non tam ut dissertatoris, cujus eruditionem et acumen ingenii semper suspexi, sententiam de hac controversia convellerem, quam ut nostram viris doctis rursum proponerem: non tamen ea qua ille cona scopo aberrare me judicet lector, statim dicat quod de Casaubono supra laudatus Henricus Valesius (ad Dionis Excerpta), quem in explicando quodam Suetonii loco, nihil vidisse, ait, idque tunc cum plus sibi vidisse quam cæteri videretur: adeo ut quæ conjecturis nititur tractatio sine pertinacia institui debeat, ut Xenophanes aiebat apud Varronem. Propositam sane in hac Disceptatione difficultatem idem Valesius, nostræ ætatis litteratorum facile princeps, de hac nobiscum verba faciens, arduam et impeditam esse existimabat, ita ut quas in partes transiret ultro se nescire profiteretur, cum loca quæ in Hebdomo sita esse perhibentur, procul ab Urbe fuisse disparata, haud satis expensis scriptorum auctoritatibus, vix censeret, paucis et levi manu ad Ammianum et ad Historiam ecclesiasticam annotatis hanc attigisse contentus. Enimvero si quæ in hac Disquisitione attulimus ad firmandum nostram de ejusdem Hebdomi situ sententiam minime placent viro erudito, dicamus uterque cum Augustino (lib. contra Epist. fundam.), Nemo nostrum dicat jam se invenisse veritatem, sic eum quæramus quasi ab utrisque nesciatur. ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΗΚΡΗΤΙΣ ΤΟΥ ΖΩΝΑΡΑ ΚΑΝΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΓΙΑΝ ΘΕΟΤΟΚΟΝ Οὗ ἡ ἀκροστιχίς· ἵστατος ἦχος ὕστατον πλέκει μέλος. MONACHI ET PRIMI SECRETIS, IN SANCTISSIMAM DEIPARAM CANON Cujus acrostichis significat: Postremus tonus postremum nectit melos. (Ex Joan. Bap. Cotelerii Monum. Eccl. Gr., tom. III.) Ἦχος πλ. δ'. ᾿Αρματηλάτην Φαραώ. Αρειος. Ὑπεραγία, ἡ Θεὸν κυήσασα τὸν συμφυῆ τῷ Πατρὶ, μονογενή, λόγον, σύγχρονον, ὁμότιμον· κἂν ὁ παράΦρων Αρειος κτίσμα τοῦτον ἐφρόνει, Πατρὸς οὐσίας ἀλλότριον· τοῦτον ἐκδυσώπει σωθῆναι ἡμᾶς. Tonus obliquus 4. Aurigam Pharaonis. Arius. Sanctissima quæ Deum peperisti, ejusdem cum Patre naturæ, unigenitum Verbum, coævum, paris honoris; etiamsi insanus Arius eum creaturam esse senserit, a Patris substantia alienum; illum ut salvi fiamus exora,

$18 Sabellius. Tu suscepisti in utero, omnium Regina, unius divinitatis tres habentis hypostases vere unum, Filium; etiamsi Sabellius confusione impie excogitata, in unam trium nominum personam improbe Trinitatem contraxerit, Macedonius. Qui te obumbravit, Immaculata, Spiritum Dei increatum, Verbo et Patri consubstantialem glorificamus, ab hoc procedentem; Macedonium cuncti delirare sinentes, qui dicit eum esse creaturam et facturam. Apollinarius. De cœlo descendens Dominus in tuum uterum, casta virgo, et carnem assumens, mentis et animo participem, nostram salvavit naturam.Ploret autem atque pœnas luat qui ait animam sine mente creatam esse Dominum, amens videlicet Apollinarius. Ode 3. Celestis fornicis culmen. Nestorius. Ei qui te vere Dei Genitricem non dicit, cum Nestorio pars sit, cunctorum Regina; qui Christum hominem purum esse decerneas, te Christi Genitricem aiebat, quæ es Deipara. Marcion. Deus qui e tuis sanguinibus carnem assumpsit, Domina, non sola opinione, juxta Marcionem impium,duoque principia insane introducentem,ovile tuum fide confirmet sua. Eunomius. Tuis supplicationibus, o Virgo, tuum ovile libera e suppliciis sternis, quæ impiissime, velut indulgentissimus, Eunomius ad comminationem solo tigmento conscripta esse delirabat. Ode 4. Tu mea fortitudo, Domine, tu mei et. Eutyches. Eutychis puerili stultaque mente præditi hæresis unam naturam affirmabat in Christo post unionem: corpus ille, o Virgo, quod Dominus assumpsit, unius nobiscum esse substantiæ nequaquam sentit cum Severo; quorum opinionem nos despuimus. Manes. Σαβέλλιος. Σὁ ὑπεδέξω ἐν γαστρὶ, Παντάνασσα, τρισυποστά του μιᾶς, ὡς ἀληθῶς ἕνα, τὸν Υἱόν, θεότητος καν Σαβέλλιος, σύγχυσιν ἀσεβῶς ἐννοήσας, εἰς ἕν συνήρει τριώνυμον πρόσωπον τὴν θείαν Τριάδα κακῶς. Μακεδόνιος. Τὸ ἐπὶ σοὶ ἐπισκιάσαν, ἄχραντε, ἄκτιστον Πνεῦμα Θεοῦ, ὁμοφυὲς Λόγῳ καὶ Πατρὶ, δοξάζομεν, αὐτοῦ ἐκπορευόμενον· Μακεδόνιον πάντες ληρεῖν ἀφέντες τὸν λέγοντα κτίσμα τε καὶ ποίημα εἶναι αὐτό. Απολλινάριος. ᾿Απ᾿ οὐρανοῦ συγκαταβὰς ὁ Κύριος ἐν τῇ νηδύϊ, ἁγνὴ, καὶ προσλαβὼν σάρκα ἔννουν τε καὶ ἔμψυχον, ἡμῶν τὴν φύσιν ἔσωσεν. Οἰμωζέτω δὲ ὁ ἄνουν τ χὴν κτισθῆναι τὸν Κύριον λέγων, δὴ ὁ ἄνους ᾿Απολο λινάριος. ᾠδὴ γ'. Οὐρανίας ἀψίδος ὀροφήν. Νεστόριος. Τῷ μή σε Θεοτόκον ὡς ἀληθῶς λέγοντι μετὰ Νεστορίου ὁ κλῆρος εἴη, Παντάνασσα· ὅστις ψιλόν τὸν Χριστὸν εἶναι βροτόν χρηματίζων, Χριστοτόκον ἔλεγε τὴν Θεοτόκον σε. Μαρκίων. Ὁ ἐκ τῶν σῶν αἱμάτων σάρκα λαβών, Δέσποινα, Θεός, οὐ δοκήσει κατὰ Μαρκίωνα τὸν ἀσεβῆ, κα ἀρχὰς εἰσαγαγόντα ἀφρόνως τὰς δισσὰς [ἐπι. τρισσές] τὴν ποίμνην σου πίστει στηρίξοι τῇ αὐτοῦ. Εὐνόμιος. Σαῖς λιταῖς, ὦ Παρθένε, ῥῦσαι τὸ σὸν ποίμνι ἐκ τῶν αἰωνίων βασάνων, ἂς ἀσεβέστατα, ὡς ἐμπο θέστατος, πρὸς ἀπειλὴν ἐληρώδει συγγεγράφε πλάσματι μόνῳ Ευνόμιος. Ὠδὴ δ'. Σύ μου ἰσχὺς, Κύριε, σύ Ευτύχης. μου καί. Ἡ Εὐτύχους αἵρεσις τοῦ νηπιόφρονος μίαν φ ἔλεγε μεθ᾿ ἕνωσιν ἐπὶ Χριστοῦ· σῶμα, ὧν Παρθένε, ὁ Κύριος προσελάβετο, μιᾶς ἡμῖν οὐσίας μὴ προς νῶν σὺν Σεβήρῳ· ὧν τὴν δόξαν ἡμεῖς διαπτύω μεν, Μάνης. Χεὶρ ἡ τοῦ σοῦ, ἄχραντε, Τέκνου με ἔπλασεν· ὃς Manus tui, immaculata, Filii formavit me, qui et universum mundum constituit: quamvis furens καὶ κόσμον ὅλον συνεστήσατο· εἰ καὶ μανεὶς Μάνη Manes duo introduxerit principia, duosque deos docuerit; unum quidem bonum, alterum vero malum; et creaturas ipsis dispertitus fuerit. Idem. Isto, o pura,miser, qui et Filii tui incarnationem in figura fuisse affirmavit, nec veram est arbitratus,cumque opinione duntaxat passum esse docuit impie, unam introducens naturam, solius divinitatis. Ab hujus igitur furore liberemur. Apollinarius. Corpus Christi inanimatum affirmabat Apollinaτὰς διττὰς ἀρχὰς ἐπεισῆγε, θεούς τε δύο ἐδίδασκεν ἀγαθὸν μὲν τὸν ἕνα, πονηρὸν δὲ τὸν ἄλλον καὶ τὴ κτίσιν αὐτοῖς συνεμέριζεν. Ὁ αὐτός. Οὗτος, ἁγνὴ, ἄθλιος, ὃς καὶ τὴν σάρκωσιν τοῦ Μοῦ σου εἴρηκεν ἐν σχήματι, οὐκ ἀληθῆ ταύτην οἰηθεὶς, καὶ παθεῖν δοκήσει αὐτὸν ἀθέως ἐδίδασκε, μίαν φύσιν εἰσάγων, τῆς θεότητος μόνης. Τῆς μανίας οὖν τούτου ῥυσθείημεν. Απολλινάριος. Σῶμα Χριστοῦ ἄψυχον ἔλεγεν ᾿Απολλινάριος [int.

CANON IN DEIPARAM. Αρειος], ὡς ἀρκούσης τούτῳ τῆς θεότητος ἀντὶ ψυ- ris, cumque sufficeret divinitas in animæ locum: χῆς· σπεύδων δολερῶς, ὅσα ἀνθρωπίνως ὁ Λόγος ἔλεγε ῥήματα, θεότητι προσάπτειν, ἵνα δείξῃ ἐλάττω τὸν Υἱὸν τοῦ Πατρὸς, ὦ Παντάνασσα. Ὠδὴ ε'. Ινατί με ἀπώσω ἀπὸ τοῦ προσώπου; Ωριγένης. Υποδίκῳ κολάσει ὄντι αἰωνία με [ι. μοι], Χόρη, βοήθησον. Τὴν γὰρ Ωριγένους οὐ προσδέχομαι δόξα, διδάσκοντος χρονικὰ τυγχάνειν εἰς καθαρμὸν ἁμαρ τημάτων τὰ ἐκεῖθεν φρικτὰ κολαστήρια. Δίδυμος. Εὐάγριος. Σὺν Διδύμῳ διδάσκει πάλιν ὁ Εὐάγριος ψυχῶν προϋπαρξιν, ἐκ τοῦ Ωριγένους τὴν ἀλλόκοτον δόξαν δεξάμενοι. Ἀλλ᾿ ἡμῖν τὸ δόγμα τὸ εὐσεβὲς συντης ρηθείη, σαῖς πρεσβείαις, Παντάνασσα, ἄτρωτον. Οἱ αὐτοί. Τῶν αὐτῶν ἐστι δόγμα αὖθις καὶ τοὺς δαίμονας ἀποκατάστασιν μέλλειν εἰληφέναι, καὶ ἀνθρώπων τοὺς ἄθεσμα πράξαντας, καὶ μετὰ ἀγγέλων ἀναπληρῶσαι τὴν ἐννάδα ἣν μυθεύονται γνώμῃ και κόφρονι. Ὠδὴ ς'. Ἱλάσθητί μοι Σωτήρ. Μαρκίων. ᾿Ανάστασιν ἀσεβῶς νεκρῶν Μαρκίων οὐκ ἔλεγε· καὶ βάπτισμα δὲ τρισοὸν ἐδίδου τοῖς πίπτουσιν. 'Αλλ' ἡμεῖς ἐν βάπτισμα, καὶ ἀνάστασιν δὲ, Θεομήτορ, δεδιδέγμεθα. Ναυάτος. Τὰς τρίβους μοι, ὦ σεμνή, κατεύθυνον πρὸς μεΞάνοιαν, ἣν ὁ Ναυάτος ἡμῖν ἠρνεῖτο τοῖς πταίουσιν καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα, ἀναξίως τοῦτο οἰηθεὶς φι λανθρωπίας Θεοῦ. Ἐγκρατηταί. Οἷς κλῆσις Εγκρατηταὶ τὸν γάμον ἀπαγορεύ Φυσι· καὶ τῶν ἐμψύχων αὐτοὶ τὴν βρῶσιν βδελύττονται. Ἡ μᾶς δὲ τοῖς δόγμασι τοῦ Γοῦ σου πάντας στερεώσαις, Μητροπάρθενε. Ὠδὴ ζ. Θεοῦ συγκατάβασιν. Μασσαλιανοί. Ναὸς κυριεύειν δὴ τοῦ τῶν ἀνθρώπων τον Σατα τῶν ἀσεβῶς, καὶ ἐν τούτοις οἰκεῖν δὴ ἐνυποστάτες Μασσαλιανοί φασι τῆς πονηρίας τὰ πνεύματα, Δέσ σποινα. Σαῖς δὲ λιταῖς, Κόρη, ὁ Θεὸς ἐνοικησάτω ἡμῖν. Οἱ αὐτοί. Πνευμάτων ἐνέργειαν τῆς πονηρίας τὸν Σατανᾶν studiens ipse dolose sermones quos humano more protulit Verbum, divinitati accommodare, ut Filium, Patre minorem ostenderet, o omnium Regina. Ode. 5. Quare me repulisti a facie? Origenes. Sontem pœnæ æternæ, Virgo, adjuva me. Neque enim Origenis opinionem suscipio, qui terribilia inferni supplicia docet esse temporaria, ad purgationem delictorum. Didymus. Evagrius. Cum Didymo rursum docet Evagrius animarum præexsistentiam, ex Origene accepta absurda opinione, At nobis pium dogma conservetur illæsum, tuis intercessionibus, Regina omnium. Iidem. Eorumdem sententia est, rursum et dæmones restitutionem in pristinum statum accepturos, atque homines qui nefaria commiserint, cum angelis etiam complecturos unitatem, quam insana mente fabulantur. Ode 6 Propitius esto mih:, Salvator. Marcio. Resurrectionem mortuorum impie negabat Marcio; baptisma vero triplex lapsis dabat. Verum nos unum baptisma, pariterque resurrectionem, Dei Mater, edocti sumus. Novatus. Semitas mihi, o veneranda, dirige ad pœnitentiam, quam Novutus nobis denegabat labentibus et post baptismum, hoc ratus præter dignitatem bonitatis Dei. Encratitz. Qui nominantur Encratite, nuptias prohibent; iidemque animalium esum abominantur. Nos autem omnes in Filii tui decretis firma, Mater Virgo. Ode. 7. Det demissionem, Massaliani: Menti hominum dominari Satanam, nec non in eis habitare personaliter spiritus nequitiæ, aiunt Massaliani, Domina. At supplicationibus tuis, Virgo, Deus habitet in nobis. ridem. Quod pravorum Spirituum vim et operationem, Variæ lectiones et notæ. Τὴν ἐννάδα, Sic ms. codice, pro quo Gene rardus interpres εννάδα, novem ordines. Ego ἑνά- , scilicet famosam λογικῶν ἑνάδα, rationalium nitatem, quam præcipue proscribunt ac describant cum Justino, Sophronio, Nostro in Annalibus, et Nicephoro, Canones synodi quinta, Lambecio editi IvIII De blibliotheca Vindobonensi ms. 45, atQue inter eos quintus; qui compositus est ex ver is Evagril'apud S. Maximum ad caput 8 Beclesi asticæ Hierarchiæ. De cætero in recensione errorum Origeni, Didymo et Evagrio imputatorum, mutatio unius litteræ, Juris Græco-Romani p. 439, magnum errorem peperit. Docere perhibentur βαθμοὺς θεότητος, καὶ ψυχῶν προϋπάρξεις και μετεγ γισμοὺς, καὶ κολάσεως καὶ δαιμόνων ἀποκατάστασιν. Gradas Deitatis, et animorum prææsistentias et appropinquationes, et finem supplicii, et dæmonum in integrum restitutionem. Tu redde litteram, quo veram lectionem habeas, μεταγγισμούς, transfusiones animarum in varia corpora.

ac Satanam, habitare in homine, simulqne etiam τε ὁμοῦ συνοικεῖν τῷ ἀνθρώπῳ, διδάσκειν τούτους, Spiritum bonum, ii docesnt, per insipientiam miscentes ea quæ misceri nequeunt; ab eorum blasphemia libera nos, o bona. Iidem. Garriunt athei, deteriora natura comitari mortales, ac proinde duas possidere animas; unam hominibus communem, alterram rursus cœlestem, Immaculata. Sed tu animæ meæ tribue, ut bona eligat. lidem. Aversantur, Domina, laborem manuum, velut qui fidelibus minime congruat: cum Paulus legem ferat, ut ne panem quidem manducent qui nolunt operari¹. Præterea Spiritus sancti personam aiunt posse suscipi, quasi in sensu. Ode 8. Septuplo fornacem. Aerius. Prave sentiens Aerius, non offerendum esse pro mortuis dictitabat. Neque enim ex hoc illos utilitatem ullam capere. Insane etiam aiebat, non esse jejunandum quarta et sexta feria. Idemque ciroa fidem cum Ario consentiebat. Omnium Regina, ab ejus impietate eripe me. Paulus Samolensis. Ex impiis autem Pauli Samosateni dogmatibus, Dei Sponsa, gregem tuum exime. Nam Filium qui initii expers est cum diceret esse verbum prolatitium, Deum vero opificem, Spiritum illo usum fuisse tanquam instrumento, male sanciebat, eumdemque illum e tuo utero accepisse principium. Sergius Pyrrhus. Sacratissimorum doctorum decreta secuti, duas voluntates,duplicem que operationem Christi agnoscimus; sinimusque cum Sergio Pyrrhum ac ejusdem opinionis cæteros delirare, Dei Genitrix, qui insipienter dicunt carnem Domini expertem esse voluntatis, nec habere operationem. Apelles. καὶ Πνεῦμα τὸ ἀγαθὸν, ἐξ ἀφροσύνης μιγνύοντας ἄμιντα· τῆς βλασφημίας αὐτῶν ῥῦσαι ἡμᾶς, ἀγαθή. Οἱ αὐτοί. Λαλοῦσιν οἱ ἄθεοι τὰ χείρω φύσει παρομαρτεῖν τοῖς βροτοῖς· καὶ πρὸς τοῦτο δὲ δύο ψυχὰς κεκτῆσθαι, τὴν μὲν ἀνθρώποις κοινὴν, τὴν δ᾽ αὖ ἑτέραν οὐράνιον, ἄχραντε. Σὺ δὲ ψυχῇ τῇ ἐμῇ δίδου αἱρεῖσθαι καλά. Οἱ αὐτοί. Εκτρέπονται, Δέσποινα, τὴν ἐργασίαν τὴν τῶν νομου χειρῶν, ὡς πιστοῖς μὴ ἁρμόζουσαν· Παύλου θετοῦντος μηδὲ ἐσθίειν ἄρτον. Δυνατὸν δὲ τοῦ Πνεύ ματος δέξασθαι, ὡς ἐν αἰσθήσει φασὶ, καὶ τὴν ὑπόστασιν. ᾠδή η΄. Ἑπταπλασίως κάμινον. Αέτιος [Ι. 'Αέριος]. Κακῶς φρονῶν ᾿Αέτιος μὴ δεῖν προσφέρειν ἔλεγεν ὑπὲρ τεθνεώτων· μηδεμίαν ὄνησιν ἐκ τούτου καρποῦσθαι γάρ μηδὲ νηστεύει ἔφασκε δεῖν ἐν τετράδι τε καὶ τῇ ἕκτῃ ἀφρόνως. ᾿Αρείῳ περὶ πίστιν καὶ αὐτὸς ἦν ὁμόφρων. Παντάνασσα, τῆς τούτου ῥῦσαί με ἀσεβείας. Παῦλος Σαμοσατεύς. Ἐξ ἀσεβῶν δογμάτων δὲ τῶν τοῦ Παύλου, Θεό νυμφε, τοῦ Σαμοσατέως, ἐξελοῦ τὴν ποίμνην σου Υἱὸν τὸν προαναρχον προφορικὸν γὰρ λόγον εξ πῶν, καὶ δημιουργὸν δὲ τὸν Θεὸν, κακῶς Πνεύματ κεχρῆσθαι ὡς ὀργάνῳ ἐδογμάτιζε τούτῳ, ἐκ τῆς στ εἰληφέναι ἀρχὴν τοῦτον νηδύος. Σέργιος. Πύρρος. Ἱερωτάτων δόγμασι διδασκάλων ἑπόμενοι, δύο τὰ θελήσεις καὶ διπλῆν ἐνέργειαν Χριστοῦ ἐπιστάμεθα σὺν τῷ Σεργίῳ Πύῤῥον ληρεῖν, καὶ τοὺς ὁμοδόξους, Θεοτόκε, ἐῶντες, τοὺς λέγοντας τὴν σάρκα τοῦ Κυ ρίου ἀφρόνως ἀθέλητον ὑπάρχειν, ἐνέργειαν μὴ ἔχειν. Απελλής. Unicum principium prædicat quidem Appelles, Μίαν ἀρχὴν κηρύττει μὲν Ἀπελλῆς, ὦ Παντά Regina omnium, unumque supremum Deum con- νασσα· ἕνα τε Θεὸν ὁμολογεῖ ἀνώτατον· τὸν ἕνα δὲ fitetur; at rursus ait illum unum alterum creasse, ἕτερον πεποιηκέναι αὖθις, φησὶν ὃν ὡς πονηρὸν δη quem et provum mundi opificem fuisse constituit; μιουργὸν γεγενῆσθαι τοῦ κόσμου δογματίζει· πονη cum ipse pravus sit,ingrataque creatura, solo igne ρὸς ὢν ἐκεῖνος, ἀχάριστόν τε κτίσμα, πυρὸς ἄξιον digna. μόνον. Ode 9. Obstupuit calum super hoc, et terræ extrema, Ὠδὴ θ'. Ἐξέστη ἐπὶ τοῦτο ὁ οὐρανὸς, καὶ τῆς γῆ consternata sunt. Leo Isauras. Venerandarum imaginum cultum prohibuit Leo Isaurus. Hic enim origo Iconomachorum factus, 1 II Thess. III, 13. κατεπλάγη. Λέων ὁ Ἴσαυρος. Εἰκόνων τὴν προτίμησιν τῶν σεπτῶν ἀπεκώλυσε Λέων ὁ Ἴσαυρος οὗτος· ἀρχὴ τῶν Εἰκονομάχων γὰρ Variæ lectiones et notæ. Προφορικόν λόγον. Εx Mario Mercatore, p. 168, προφορικὸν καὶ ἐξουσιαστικὸν (ita quippe castigandum) λόγον καὶ ἐνεργητικὸν, id est prolativum potestatis, effectivum verbum, p. 50: prolatitium potentia Dei, efficax, p. 144, 115, prolativum atque imperativum.

EXPOSITIO CANONUM DAMASCENI γεγονώς, σον χαρακτῆρα πάντιμον, καὶ τὸν τοῦ tuum characterem omni honore dignum, illumque Γιοῦ σου τὸν τῆς σαρκὸς κατέσπα, Θεοτόκε, καὶ πάντων τῶν ἁγίων. Ἐξ ἀσεβείας ῆς ῥυσθείημεν. Βογόμιλοι. Δαὸν ὃν ἐλυτρώσατο σὸς Υἱὸς, βδελυρᾶς ῥῦσαι, Κόρη, αἱρέσεως νεοφανοῦς, τῆς τῶν Βογομίλων· οἵπερ φασὶ τὸ τοῦ ἀνθρώπου σῶμα μὲν μόνου πλάσμα εἶναι τοῦ πονηροῦ· ψυχὴν δὲ αὖ τυγχάνειν Θεοῦ ἐπουρανίου· κοινὸν δὲ ἀμφοῖν Θεὸν οὐ λεγουσιν. Οἱ αὐτοί. Οὐκ εἶναι δογματίζουσι τὸν Υἱόν, οὐδὲ Πνεῦμα ἀρχῆθεν τὸ ἅγιον ὕστερον δὲ γέννημα Πατρός γενέσθαι Υιόν Υἱοῦ δὲ αὖθις γέννημα Πνεῦμα τὸ πανάγιον σφαλερώς. Ἡμεῖς δὲ καὶ τὰ τρία συνάναρχα νοοῦμεν καὶ προσκυνοῦμεν, Θεονύμφευτε. Ἰταλοί. Σκεπάσαις, ὧν Παρθένε, ποίμνην τὴν σὴν, καὶ δεινῆς ἀποστήσαις αἱρέσεως τῶν Ἰταλῶν, δύο μὲν ἀρχὰς ἐπὶ τῆς μιᾶς δογματιζόντων φύσεως, Πνεύματος διττὰς δὲ τοῦ παντουργοῦ λεγόντων ἐκπορεύσεις, ξένως καὶ ἀσυνήθως· ὧνπερ τῆς πλάνης ἡμᾶς λύτρωσαι. Filii tui, in carne videlicet, et omnium sanctorum, dilaceravit, Deipara. qua impietate liberemur. Bogomili. Populum quem redemit Filius tuus, Virgo, tuere ab exsecranda hæresi recens orta, Bogomilorum: qui quidem docent hominis corpus solius mali opus esse; at vero animam, cœlestis Dei; communem autem utriusque Deum non agnoscunt. Iidem. Nec Filium nec Spiritum sanctum ab initio esse docent; sed postea Patris genituram fuisse Filium; rursus autem Filii sanctissimum Spiritum genituram; falsa sententia. Nos porro tria pariter initii expertia cognoscimus et adoramus, o Sponsa Dei. Itali. Protege, Virgo, ovile tuum, atque averte a gravi hæresi Italorum, qui in unica natura duo principia decernunt, duasque Spiritus cunctorum opifivis processiones ponunt, absurde ac nove: a quorum errore nos libera. ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΤΟΥ ΖΩΝΑΡΑ ΓΕΓΟΝΟΤΟΣ ΜΕΓΑΛΟΥ ΔΡΟΥΓΓΑΡΙΟΥ ΤΗΣ ΒΙΓΛΑΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΣΕΚΡΗΤΟΥ ΤΩΝ ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΩΝ ΤΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ περὶ κανόνος καὶ εἰρμοῦ καὶ τροπαρίου καὶ ᾠδῆς. Εἴρηται δὲ πρότερον μὲν συνοπτικώτερον, εἶτα καὶ πλατυκώτερον. QUI FUIT MAGNUS DRUNGARIUS VIGILUM ET PROTOASECRETIS, EXPOSITIO CANONUM ANASTASIMORUM DAMASCENI De canone, hirmo, tropario et oda. Primo quidem per compendium, deinde fusius tractatur (Mai. Spicil. Rom. tom. V.) Ἐπεὶ κανόνων ἑρμηνεία ἐστὶ τὸ παρὸν σύνταγμα, χρὴ καὶ περὶ αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ κανόνος, καὶ τὴν τοῦ εἰρμοῦ καὶ τῆς ᾠδῆς κλῆσιν, ἔτι δὲ καὶ τοῦ τροπερίου, ἐκ τούτων γὰρ ἀπαρτίζεται ὁ κανών, φιλο σοφῆσαι ἡμᾶς· ταῦτα δὲ τὰ ὀνόματα οιονεί τεχνικά Cum canonum interpretatio sit præsentis operis scopus, de ipso canonis nomine, seriei, odæ, simul ac troparii denominatione (ex istis enim perfileitur canon), nobis disserendum est: ista vero nomina, utpote rei propria, & principio definiun-

tur. Series igitur est harmonia quædam cantici in τῇ ὑποθέσει παραλαμβάνονται. Ὁ μὲν οὖν εἰρμὸς compositione, vocis articulatæ et significatæ metro quodam, et syllabarum quantitate, ad quam troparia dicta proxime accedunt.Est autem series et tropariorum et canonum principium cum troparia per seriem regularizentur et ad illam, ut ad exemplum, componantur et ad harmoniam ac melodiam redigantur. Dicitur series quia secundum regulam quamdam, et compositione et modulatione concinnatur et connectitur et harmoniæ regulis dirigitur, non autem ut fors tulerit. Troparium vero dicitur quia ad istam se convertit vergitque et seriem habet ut exemplarem absolutamque causam: rationem autem tenet quam in singulis canon ad diversa statuenda: quemadmomodum enim canon in aliis aliter se habet, sic series quantum ad troparia. Oda et canon odarum est plures continens: nam usque ad novem procedit odas: siquidem numerus nonarius supremam quantitatem constituit,qui autem sequuntur decenarii, centenarii, millenarii et decies millenarii, similiter procedunt ut unitates usque ad novem, nimirum: ικλμνξοπήρα τυ φ, et usque ad α' β' 0' et ab α β usque ad 0: quidquid autem numeroru'n est præterea, illorum compositione et combinatione efficitur,ut ta' usque ad e', et idem cetera. Hæc quidem velut in succine θ', tu diximus; largius autem comprehensum in pluribus invenitur canonis nomen: canones enim et grammaticis sunt, et philosophis,et medicis, et legibus politicis: sed grammaticæ et legum canones nil stabile habent. Canones dicuntur etiam pia sanctorum Patrum decreta. Desumptum autem est in omnibus istis illud nomen a ligno quod est usui opificibus ad ligna, lapides autalias res dimetiendas et coaptandas et regulæ nomen habet, quia partes dissectas concinnat inter se et adæquat. Quod igitur ad istorum coordinationem valet regula, hoc quoque in omni soientia et arte logica efficiunt canones, ut nimirum ordinent ac definiant: dicitur enim canon et definitio. Canones igitur sunt qui separant ab aliis et dirigunt ita ut separatum cum definito conveniat et coaptetur, quare decreta a sanotis Patribus sancita jure meritoque canones appellantur; dirigunt enim eos qui ipsis morem gerunt ad fidem rectam immutabilemque, et ad vitam probam et Deo placentem: quam ob rationem et in hymnis ipsis recipitur canonis nomen: quia hoc metrum statutum et invariabile in novem odis completur neque hunc numerum excedit: unde canon dicitur quoniam metrum accurate definitur in hymnis istis. Similiter canonis nomine usus est magnus Apostolus scribens Corinthiis: «Nos autem non ultra mensuram glorificabimur, sed sevundum mensuram regulæ, qua mensus est nobis Deus, mensuram pertingendi usque ad vos, spem habentes crescentis fidei vestræ, in vobis magnificari secundum regulam nostram in abundantiam.» @ ἁρμονία τίς ἐστι μέλους ἐν συνθήκῃ, φωνῆς ἐνάρθρου τε καὶ σημαντικῆς εὐρημένῳ τινὶ μέτρῳ καὶ ποσῷ μεγέθους, περὶ ἦν τὰ λεγόμενα τροπάρια αναφέρε ται· οἱονεὶ δὲ ἀρχὴ τῶν τροπαρίων ἐστὶ καὶ κανόνων· ἐπεὶ τὰ τροπάρια διὰ τοῦ εἱρμοῦ κανονίζεται καὶ ῥυθμίζεται πρὸς αὐτὸν, ὡς πρὸς ὑπόδειγμα, συντιθέμενα καὶ ἀρμοζόμενά τε καὶ μελωδούμενα λέγεται ὁ μὲν εἰρμὸς, ὅτι κατὰ τάξιν τινὰ καὶ συνθέσει καὶ μελουργίᾳ ἐρόμενος καὶ πλεκόμενος καὶ ἁρμοζόμενος πρόεισι, καὶ οὐχ ὡς ἔτυχε. Τροπάριον δὲ ὅτι πρὸς ἐκεῖνον τέτραπται και νένευκε, καὶ τὸν εἱρμὸν ἔχει οἱονεὶ παραδειγματικὸν καὶ τελειωτικὴν αἴτιον· λόγον δὲ ἔχει ἂν ὁ ἐν ἑκάστοις κανὼν πρὸς τὰ πανονιζόμενα διάφορα· ὡς γὰρ ὁ κανὼν καὶ ἄλλοις ἐν ἄλλοις, οὕτω γοῦν καὶ ὁ εἱρμὸς δ πρὸς τὰ τροπάρια. Ὠδὴ δὲ καὶ κανὼν ᾠδῶν ἐστι πλειόνων περιέχτι κός· ἄχρι γὰρ ἐννέα πρόεισιν ᾠδῶν· ὅτι ὁ ἐννέα τὸ μέγιστόν ἐστι μέτρον ἐν ἀριθμοῖς· τὸ δὲ ἑξῆς δεκά δες, εκατοντάδες, χιλιάδες, καὶ μυριάδες, ὡσαύτως προχωροῦσαι, καθὼς καὶ αἱ μονάδες ἄχρις ἐννέα οὕτως· ι κ λ μ νξοπή ρστυφ, καὶ ἄχρι π βι καὶ α β ἄχρι θ' τὰ δ᾽ ἄλλα πάντα ἐν ἀριθμοῖς μετὰ σύνθεσιν τούτων καὶ ἀνάκλυσιν, οἷον ια' μέχρι θ', καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὁμοίως. Ταῦτα μὲν οὖν ὡς ἐν συνόψει εἴρηται· πλατύτερον δὲ οὕτως τὸ ὄνομα τοῦ κανόνος ἐν πολλοῖς εὐρίσκεται παραλαμβανόμενον· κανόνες γὰρ καὶ τοῖς γραμματικὴν μετιοῦσι τέχνὴν εἰσὶ καὶ τοῖς φιλοσόφοις καὶ ἰατροῖς καὶ τοῖς πολιτι κοῖς νόμοις· ἀλλ᾽ οἱ τῆς γραμματι τῆς καὶ τὸν νόμον οὐκ ἔχουσι τὸ ἀδιάπτωτον. Κανόνες δὲ λέγονται καὶ τὰ κατὰ τῶν θείων Πατέ ρων εὐσεβῆ διατάγματα· ἐξείληπται δ᾽ ἐπὶ πᾶσι τού τοις τὸ ὄνομα ἀπὸ τοῦ ξύλου τοῦ τοῖς τεχνίταις εἰς ξύλον καὶ λίθον, ἢ καὶ ἄλλων τινῶν χρηματίζοντες ἀπόρθωσιν καὶ ἐθύτατον κανόνιον ἐκείνοις ὀνομαζό - μενον, ὃ τοῖς ἀποξεομένοις ἀπορθοῖ ταῦτα καὶ ἐξισοῖ. Ὅπερ οὖν τὸ κανόνιον εἰς ἀπόρθωσιν ἐκείνων δύναται, τοῦτο καὶ ἐπὶ πάσης ἐπιστήμης και λογικῆς τέχνης οἱ κανόνες πληροῦσι τὸ κανονιζόμενόν τε καὶ ὁριζό μενον λέγεται γὰρ ἡ κανὼν καὶ ὄρος· ἀποδιαιροῦντες τῶν ἄλλων καὶ ἀπευθύνοντες, ὡς μὲν τοι ἕτερον τῷ ὀριζομένῳ συνεμπίπτειν καὶ τὸν περὶ τούτου συγχέειν λόγον κατὰ τοῖς ἁγίοις Πατράσι συντεθέντα διατάγματα, εἰκότως κανόνες καλοῦνται· ἐπευθύ - νουσι γὰρ κἀκεῖνα τοὺς πειθομένους αὐτοῖς πρὸς πίστιν ὀρθήν τε καὶ ἀπαρέγκλιτον, καὶ πρὸς βίον ἐνάρετον καὶ θεάρεστον· καθ᾿ ὃν δὴ λόγον κἂν τοῖς ὕμνοις τούτοις τὸ τοῦ κανόνος ἐξείληπται ὄνομα· ὅτι ὠρισμένον καὶ τετυπωμένον τὸ μέτρον τοῦτό ἐστιν ἐν ἐννέα ᾠδαῖς συντελούμενον, καὶ ἐννεάτης μὴ ὑπερβαῖνον· ὅθεν κανών λέγεται ὡς τεταγμένου τοῦ μέτρου αὐτοῦ ἐν ταύταις δὴ ταῖς ᾠδαῖς· οὕτω καὶ τῷ ὀνόματι τοῦ κανόνος ἐχρήσατο ὁ μέγας Απόστο λος γράψας Κορινθίοις· «Ἡμεῖς δὲ οὐκ εἰς τὰ ἅμετρα καυχησώμεθα. ἀλλὰ κατὰ τὸ μέτρον τοῦ κανόνος, οὗ ἐμέρισεν ἡμῖν ὁ Θεὸς μέτρου ἀφικέσθαι ἄχρις ὁμῶν, ἐλπίδα ἔχοντες αὐξανομένης τῆς πίστεως

CANON IN DEIPARAM. ὑμῖν μεγαλονθῆναι κατὰ τὸν κανόνα ὑμῶν Sensus autem talis est, Aliqui sese venditabant,ut αρεπόμενα.» Ὁ δὲ λόγος τοιοῦτός ἐστι· μπαζον ὡς πολλαχοῦ κηρύξαντες τὸ Εὐπρὸς ἐκείνους οὖν φησιν, ὅτι Ἐγὼ οὐκ να καυχῶμαι, ὡς πανταχοῦ κατασπείρας τὸ ἀλλὰ κατὰ τὸ μέτρον τοῦ κανόνος ἐκήρυξα εν ἡμῖν τοῖς ἀποστόλοις ὁ Θεὸς, ὃ ἐστι τὸ τῶν ἐφικέσθαι· εἶτα καὶ διὰ τῶν ἑξῆς καθα τῶν εἰς τὰ ἄμετρα ταῦτα ὑπερβολικῶς νων, φησὶν ὅτι Ἡμεῖς δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ μῶν κηρύξαντες, ἕως ὑμῶν παῤῥησιαζόμε ίζομεν δὲ περισσοτέρως εὐδοκιμῆσαι·» · ἐπέκεινα· «Εὐδοκίμησις δὲ τοῦ διδασκάubique prædicantes Evangelium:quibus dicit: «Non ultra mensuram glorior ego,qui undique prædicationem seminavi,sed secundum mensuram regulæ qua mensus est nobis apostolis Deus, mensuram scilicet pertingendi usque ad vos. Deinde eos qui in immensum et hyperbolice gloriabantur vituperans ait: «Nos vero non item, sed usque ad vos pradicantes, donec noster sermo ad vos perveniat; speramus autem copiosiori honore fruituros.» Præterea: «Magistri laus est progressus discipuli.» Sic igitur et Apostolus canonis utitur nomine; ideo canon et hymnus iste exinde dictus est. ων μαθητῶν ἐστι προκοπή·» οὕτω μὲν καὶ ᾿Απόστολος τῷ ὀνόματι τοῦ κακόνος χρᾶται· διὸ κανὼν καὶ οὗτος ἐντεῦθεν εἴρηται. γε ᾠδαὶ ἀοιδαί τινές εἰσι μουσικαί· οἱ γὰρ φθόγγοι, ἁρμονίαί τε καὶ ῥυθμοὶ τῆς μου ιν, ἐξ ὧν τὰ μέλη παράγονται· ὧν τὰ μὲν στερόν τε καὶ γοργότερον πάθος τοῖς ἀκροαστα καὶ κινοῦντα πρὸς δάκρυα· τὰ δὲ πρὸς καλούμενα, τῆς ἀλκῆς μεμνῆσθαι καὶ πρὸς την ὁρμᾶν τὸν κατεπαδόμενον· οἷόν τι λέγε σθαι καὶ περὶ τὸν Μακεδόνα ᾿Αλέξανδρον - γὰρ τοῦ μουσικοῦ Τίμωνος παρ' αὐτῷ, καὶ δρῶδες ἁρμοζομένου, καὶ σύντονον πρὸς θυνιστῶντος τὸν ἀκούοντα, ἐκεῖνος οἷς ἔνθους μεγάλου γενόμενος, ἀναστὰς ἒρε τὰ ὅπλα * πρὸς πόλεμον· μουσικαὶ γοῦν φωναὶ καὶ ι διὰ μόνου στόματος εναρμονίως αδόμεναι· ιρ ώρισται ἡ ᾠδή· καὶ τοῖς μὲν Ἑβραίοις οὐ .ατος μόνον οἱ πρὸς Θεὸν ᾔδοντο ὕμνοι, ἀλλὰ ὀργάνων, ὡς ὁ Δαβὶδ μαρτυρεῖ πολλαχοῦ· μώς φησιν ἐκ προσώπου Θεοῦ πρὸς τὸν Ἰσο Μετάστησον ἀπ᾿ ἐμοῦ ἦχον ᾠδῶν σου, καὶ ὀργάνων σου οὐκ ἀκούσομαι. «Ἡμῖν δὲ πρὸς ενον οὐδέν τι μουσικὸν παραλαμβάνεται ὄρο λλὰ διὰ ζώσης μόνης φωνῆς ἐναρμονίου ᾅδου θεῷ· πᾶσαι γὰρ σχεδόν αἱ ᾠδαὶ, δι' ὧν καὶ ρτίζεται, ὕμνοι τυγχάνουσιν καὶ ᾄσματα χαᾀδόμενα πρὸς Θεόν. οὖν ἡ πρώτη παρὰ τοῦ προφήτου Μωϋσέως ται, ὅτι τὸ τῶν Ἑβραίων γένος ἐξ Αἰγύπτου σαν προστάξει Θεοῦ, καὶ καταδιωκόμενον Αἰγυπτίων, τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν διῆλθεν · τῇ ῥάβδῳ τμηθεῖσαν τῇ τοῦ Μωϋσέως· οἱ 17:01 ἐν ἐκείνῃ κατεποντίσθησαν διὰ τοῦ ως διελθεῖν κἀκεῖνοι πειρώμενοι· αὖθις τοῦ ς τύψαντος τῇ ῥάβδῳ τὰ ὕδατα, καὶ ταῦτα τος· διὰ γὰρ τὸ ὑπερβάλλον τοῦ θαύματος τὴν ᾠδὴν τῇ Ἑβραίδι διαλέκτῳ, ὡς ἐν ἐξατόνῳ, ὡς Ιώσηπος ἐν τῇ ᾿Αρχαιολογία φηἐν καὶ τοῖς ἀνδράσι καὶ ταῖς γυναιξίν· ἐξτοῦ ὕμνου τῶν μὲν ἀνδρῶν αὐλὸς ὁ Μωϋν δὲ γυναικῶν ἡ αὐτοῦ ἀδελφὴ Μαριάμ μένη τὸ τύμπανον· ὅτι δὲ ὕμνος αὕτη καὶ τιν, αὐτόθεν δῆλον· ἀρχομένη γὰρ, «Ασωμεν τῷ ο δ' ἂν ἡ τοιαύτη διήγησις καὶ ἐπὶ πᾶσι τῇ ώπων φύσει καθ' ὑψηλότερον νοῦν· ὡς γὰρ ραὰμ ὁ Θεὸς ἐκ τοῦ γένους ἐξελέξατο τῶν PATROL. GR. CXXXV. Odæ autem sunt cantus quidam musicales: soni enim et concentus, harmoniæ rhythmique sunt musicæ, e quibus melodim deducuntur. Quarum alim magis patheticam et vehementiorem passionem auditoribus immittunt et ad lacrymas excitant; aliæ ad iram provocant, fortitudinis memoriam injiciunt et ad quodcunque bellum eum qui celebratur instigant. Sic dicitur factum fuisse de Macedone Alexandro: cum enim coram ille Timon musicus bellicosum hymnum modularetur et audientem ad iram probe excitasset, ille quasi numine mire correptus surrexit armisque ad bellum sese accinxit. Musicales ergo soni et odæ nonnisi ore harmonice proferuntur: in hoc enim perficitur oda. Apud Hebræos autem hymni non solum ore ad Deum cantabantur, sed etiam instrumentis, ut David sæpe testatur. Et Amos e persona Dei ad Israelem dicit: «Aufer a me tumultum carminum tuorum et cantica lyræ tuæ non audiam.» Nobis autem ad divinum hymnum nullum adhibetur instrumentum, ved viva solum et harmonica voce ad Deum cantamus; omnes enim propemodum odæ quibus constat canon, hymni sunt et gratiæ cantica ad Deum cantanda. Recte igitur prima a propbeta Moyse composita est, quoniam Hebræi ex Ægypto Dei jussu dicesserant et Ægyptiis persequentibus, mare Rubrum Moysis virga verberatum sicci transierant, Egyptii autem in eodem submersi fuerant, cum per aquarum divisionem et ipsi transire conarentur: Mosis autem virga iterum super aquis extensa,illas commiserat. Propter ergo excellentiam miraculi, com - posuit hymum Hebraico sermone, senario metro, sicut Josephus in Archeologia dicit, canendum & viris et mulieribus. Virorum cantui præfuit Moyses mulierum autem soror ejus Maria tympanum pulsans. Illam porro odam et hymnum et canticum esse inde patet, quod ab his verbis incipit: «Cantemus Domino.» Κυρίῳ,» φησί. Sed hæc interpretatio de rebus omnibus quæ ad hominum naturam spectant sensu altiori accipi potest. Quemadmodum enim Ahrahamum Deus

elegit e Chaldeo genere eumque duxit in Palmsti Χαλδαίων, καὶ ἀπήγαγεν αὐτὸν εἰς τὴν Παι nam, terram melle lacteque fluentem quam daturus erat semini ejus secundum promissionem suam sic primum hominem ab omni creatura distinxit, posuitque in voluptatis loco, paradisum dico, quem semper possessurus erat, nisi mandetum transgressus esset. Et quemadmodum Abrahami posteri propter cibum in Ægyptum migraverunt: sic protoplasti, cibo superati, paradiso, heu! expulsi sunt et in figuratam Ægyptum inducit, tenebras scilicet passionum et malitiam; nomen Ægypti tenebras et malitiam Græco sermone signi. ficat. Et sicut Abrahami posteros servos habebant enim Ægyptii ad laterum fictionem, annonæ defectu vexantes eos, et delentes natos ex eis masculos;sic figurati Ægyptii tenebræ facti, lumine divino abutentes,ut servis utebantur hominibus, eos male habentes, vel potius an malum perducentes; siquidem in omni malitia provolvebant eos et luto laterumque fictioni, dum ipsi otiarentur, adhibebant eos, ad terrenum scilicet et stramentosum, et combustioni destinatum opus secuddum Erangelium sic enim opus ¡conficiendi lateris luto miscet paleam. Occidebant quoque masculos. Cum enim virilis cogitatio in aliquo nascebatur, non permittebant eam grandescere, sed interficiebant, ne unquam quod fas est sentirent nec malitiam vitarent. Et quemadmodum Deus, Abrahami posterorum misertus, Moysen delegavit, qui eduxit illos ex Egypto et servitute improba liberavit: sic totius G εἰς γῆν ρέουσαν μέλι καὶ γάλα, ἣν ἔμελλε σπέρματι αὐτοῦ, καθὼς αὐτῷ ἐπηγγείλατο ἀρχῆς τὸν ἀνθρωπον ἐκ πάσης τῆς κτίσεως σατο καὶ ἔθετο εἰς τὸ τρυφῆς χωρίον, λέ παράδεισον, ἐνδιαίτημα τοῦτον μέλλοντα ἔχ παρέβη τὴν ἐντολήν· καὶ ὡς οἱ τοῦ ᾿Αβ ᾤκησαν εἰς Αἴγυπτον διὰ βρώματος, οὔτ πρωτόπλαστοι, βρώσεως ἡττηθέντες, τοῦ σου, φεῦ 1 μετωκίσθησαν, καὶ εἰς τὴν νοουμ ήχθησαν Αἴγυπτον, εἰς τὸ σκότος δηλαδὴ παθων καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν κάκωσιν· τὸ γὰρ Αἰγύπτου σκότος καὶ κάκωσιν δηλοῖ ἐξελ νον· καὶ ὡς τοῖς ἐξ ᾿Αβραὰμ οἱ Αἰγύπτι λοις ἐκέχρηντο τῷ πηλῷ καὶ τῇ πλινθίᾳ, ροῦντες αὐτοὺς σίτου, καὶ ἀναιροῦντες τὰ γενόμενα ἄῤῥενα, οὕτω καὶ οἱ νοητοὶ Αἰγ σκότος ἐγένοντο, ἐκπάσσοντες τοῦ θείου δοῦλοι τῇ ἀνθρωπεία φύσει ἐκέχρηντο, αὐτοὺς ἢ κακύνοντες μᾶλλον· ὡς εἰς πᾶσ αὐτοὺς ἐγκυλίσαντες καὶ τῷ πηλῷ καὶ τῇ σχολάσαι διηνεκῶς ἐκβιάζοντες, τοῖς γηίνε ότι καὶ ἀχυρώδεσι πράγμασι, καὶ εἰς καῦσ ταγμένοις κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον· τοιοῦτο πλινθία πηλῳ συμφύρουσα ἄχυρα· ἀνῄροι τὰ ἄῤῥένα· εἰ γάρ τις ἀῤῥενοποιὸς λογισμ τινί, οὐκ εἴων ἀνδρωθῆναι αὐτὸν, ἀλλ᾽ ἵνα μή ποτε τὸ δέον φρονήσωσι καὶ τὴν κ φύγωσι. Καὶ ὥσπερ τοὺς ἐξ ᾿Αβραὰμ οἰκτείρας ὁ Μωϋσῆν ἐξαπέστειλε, τῆς Αἰγύπτου το άγοντα καὶ ἐλευθερώσαντα τῆς χαλεπής οὕτω καὶ τὸ γένος ἅπαν κατοικτείρας τὸ καὶ τῆς δουλείας τῶν νοουμένων Αἰγυπτί σθαι θελήσας, οὐκ ἄγγελον ἀπέστειλεν, οἱ γε ἄνθρωπον. ἀλλ' αὐτὸν τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸ ναι, μείζονος γὰρ ἐδεῖτο ἐπικουρίας ἡ σύμ ἀνθρώπων φύσις ἢ τὸ τῶν Εβραίων ἔθνος βραχύ τι τῆς τῶν ἀνθρώπων πάντων ὀλότη καὶ οἱ ταύτην καταδουλώσαντες δαίμονες γυπτίων ἦσαν δεινότεροι, καὶ τοῦ κατάξ τοὺς ἰσχυροτέρου δεόμενοι. Καὶ ὥσπερ ὁ τοὺς Ἰσραηλίτας τὴν θάλασσαν διατεμών, δι' αὐτῆς διεβίβασε, τοὺς δὲ Αἰγυπτίους κατεπόντισε διώκοντας αὐτοὺς, καὶ μετὰ τ χειρῶν ἐκείνων ἀπίδρασιν, οὕτω καὶ ὁ generis humani misertus et figuratorum Ægyptio rum servitute liberare volens, non angelum, nec hominem delegavit, sed ipsum Filium suum unigenitum. Majore enim auxilio opus erat humano generi toti quam Hebræo populo, qui universi humani generis nonnisi perexigua pars erat. Cum enim istud subegissent dæmones Egyptiis erant terribiliores, et ad eos superandos fortiore illis opus erat. Et quemadmodum Moyses Israelitas mare dividens, per illud siccos traduxit, Egyptios autem in ullo submersit persequentes eos postquam e manibus eorum aufugerant: sio Salvator noster sibi confidentes et insidias dæmonum fugientes traducit ultra oceanum passionum, quarum amaritudinem non gustant: dæmones autem sub- ἡμέτερος τοὺς αὐτῷ πειθομένους καὶ τῆς mergit et suffocat. Videntes enim homines, quos prius dominabantur, absolutos illorum servitute et potius ipsis imperantes, et quasi super aspides et basilicos ambulantes super eos, qui leones videatur et fortitudinem aspirant,valde irritantur et suffocantur. Vocari possunt iidem et tertiarii, quia tres animæ partes occupant et sic eos qui negligentiores sunt, quocunque voluerint, ducunt. Compositæ autem sunt odæ pro certis temporibus: quam ob rem omnibus cæteris ista proposita est.In libro enim Exodi a Moyse scribitur, etc. τῶν δαιμόνων ἀποδιδράσκοντας, διαβιβάζει λασσαν τῶν παθῶν, ἀγεύστους συντηρῶν τῆ αὐτῶν· τοὺς δαίμονας δὲ καταποντεῖ τε καὶ γει· ὁρῶντες γὰρ τοὺς ἀνθρώπους ὧν ρίευον, ἀπολυθέντας τῆς τυραννίδος αὐτῶν λον αὐτοῖς ἐπιτάσσοντας, καὶ ὡς ἐπὶ τσι βασιλίσκων ἐπ' αὐτοὺς ἐπιβαίνοντας, τοὺ δοκοῦντας καὶ δράκοντας τὴν ἰσχύν, πικραί σφόδρα καὶ ἀποπνίγονται. Εἶεν δ᾽ ἂν οἱ τριστάται, ὡς τὰ τριμερῆ τῆς ψυχῆς ἐπι καὶ δι' αὐτοῦ τοὺς ἀμελεστέρους όπου ἄγοντες. Τέθεινται δὲ αἱ ᾠδαὶ κατὰ τοὺς οἰκείου χρόνους· ὅθεν καὶ ὡς προγενεστέρα αὕτη τῶν ἄλλων· ται· ἐν γὰρ τῇ τῆς Ἐξόδου βίβλῳ Μουσέως γέγραπται, κ. τ. λ.

DE MATRIMONIO SOBRINORUM. ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΤΟΥ ΖΩΝΑΡΑ ΕΚ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΩΝ ΑΡΧΙΕΡΕΩΝ, ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΜΗ ΔΕΙΝ ΔΥΟ ΔΙΣΕΞΑΔΕΛΦΟΥΣ ΤΗΝ ΑΥΤΗΝ ΑΓΑΓΕΣΘΑΙ ΠΡΟΣ ΓΑΜΟΝ. MONACHI EX PERSONA PONTIFICUM, QUOD NON DEBEANT DUO SOBRINI EAMDEM IN MATRIMONIUM ACCIPERE. (Apud Cotelerium, ibid.) 1. Ad eos quibus commissa fuit populi præfectura, dicit Deus per prophetam: Si non edixeris, neque locutus fueris, morietur iniquus in iniquitate sua, et sanguis ejus de manu tua requiretur 1. Quid ergo ex hac divina sanctione intelligere datur iis qui eam audierint, vel populi præsidibus? Illam imponere necessitatem vigilandi, gestaque singulorum considerandi, legisque Deiipsis annun tiandæ; et nisi juxta eam incesserint, edicendi, et aiendi, atque illicita prohibendi. Quod si reousare non possunt fidelium præsides, quin proprio motu hæc peragant; quid aliquis dixerit, quomodo eos affectos esse oporteat, quoties de quibusdam negotiis fuerint interrogati? Omnino valde alacriter, ut cunctis per interrogatores recidant atque α΄. Τοῖς προστασίαν ἐγχειρισθεῖσι λαοῦ, διὰ τοῦ προφήτου φησὶν ὁ Θεός· Ἐὰν μὴ διαστείλῃς, μην δὲ λαλήσῃς, ἀποθανεῖται ὁ ἄνομος ἐν τῇ ἀνομίᾳ αὐτοῦ, καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐκ τῆς χειρός σου ἐκε ζητηθήσεται. Τί γοῦν ἐκ τοῦ θείου τούτου θεσμού νοεῖν ἔπεισι τοῖς ἐπιοῦσιν [f παίουσιν] αὐτὸν ἢ τοῖς λαοῦ προεστῶσιν; Ανάγκη αὐτὸν ἐπάγειν ἐγρηγορέ ναι, καὶ τὰ τῷ καθέκαστον πεπραγμένα περισκοπεῖν, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον ἀναγγέλλειν αὐτοῖς· καὶ εἰ μὴ πορεύοιντο κατ' αὐτὸν, καὶ διαστέλλειν καὶ λέγειν καὶ κωλύειν τὰ ἄθεσμα. Εἰ δ᾽ ἀφ' ἑαυτῶν κινουμέ νους τοὺς προεστῶτας πιστῶν καὶ ταῦτα ὁρῶν ἁπαραίτητον, τί ἄν τις εἴποι ὅπως Χρὴ τούτους έρωτω· μένους περὶ τινων πράξεων διατίθεσθαι; Πάντως ἐκθύμως ἄγαν ἀνακόπτειν τε καὶ ἀπείργειν διὰ τῶν ἐρωτώντων τὴν τῶν ἀθέσμων πράξεων ἐπιχείρησιν τ interdicant nefariorum actuum aggressionem. Et ξύμπασιν. Κἐν τῷ νῦν δ' ἐρωτωμένῳ ζητήματι τοῦτο γενέσθαι χρεών· καὶ μηδὲν ὁποστειλαμένους, ἀποκριθῆναι τὸ παριστάμενον. β'. Τὸ δὲ ζήτημα βραχὺ μὲν καὶ ὀλιγοσύλλαβον, λόγους δ᾽ εἰσάγον μακρούς, ἐπαγομένους ἐξ ἀντιθε σεων. Ἥρετό τις, εἰ δύναιντο τὴν αὐτὴν εἰς γυναῖκα δύο λαβεῖν ἐξάδελφοι δεύτεροι. Οἱ μὲν οὖν τὸν γάμον τυγχάνειν ἀκώλυτον δογματίζουσιν οἱ δ᾽ οὔ φασιν αὐτὸν ἐπιτρέπεσθαι, ἀλλὰ καὶ παρ᾽ ἀμφοῖν τῶν νόμων κωλύεσθαι, τοῦ τε τῆς πολιτείας καὶ τοῦ τῆς χάριτος. Εξεταστέον δ᾽ ἐκατέραν ἀντίθεσιν. Οἱ μέν φασι τοὺς νομοθέτας περὶ κεκωλυμένων γάμων θεσπίζοντας, καὶ ἀπαριθμουμένους ἅπερ άλ λήλοις ἀπὸ τῶν ἐκ πλαγίου πρόσωπα συνάπτεσθαι ἐπειρήκασι μέχρις ἔκτου βαθμοῦ στῆσαι τὴν ἀπαρίθμησιν· τούτους δ᾽ εἶναι δισεξαδέλφους· περαιτέρω δὲ μὴ προβῆναι, μηδ' ἀπεῖρξαι τοὺς πρόσω τῆς συν οικήσεως. Επεὶ δ᾽ ἐπὶ τοῦ παρόντος ζητήματος οὐκ ἀλλήλοις οἱ διεξάδελφοι πρὸς γάμον συνάπτον • Ezech. m, 18. vero in quæstione nunc nobis proposita idem nobis est faciendum; et absque ullo subterfugio respondendum quod nobis videbitur. 2. Cæterum quæstio brevis quidem est paucarumque syllabarum, inducit tamen sermonem longum, qui oppositionibus oritur. Interrogavit nonnullus: An duo sobrini possent eamdem in uxorem accipere. Et alii quidem docent has nuptias non esse vetitas: contra alii eas non permitti asserunt, imo ab utraque lege prohiberi, civili et Christiana, reipublicæ et gratiæ. Utraque autem oppositio debet examinari.Primi aiunt legislatores,dum denuptuis interdictis decernunt, recensentque personas quæ sunt ex transverso,quibus mutuam conjunctionem prohibuerunt, enumerationem in sexto gradu sistere in quo sunt sobrini, ulterius vero non progredi, neque a connubio arcere eos qui suut remotiores. Quoniam autem in præsenti controversia non inter se matrimonio junguntur sobrini,sed alia

est persona, quæ uni ex illiscopulata, eo defuncto, ται, πρόσωπον δ᾽ ἕτερόν ἐστι τὸ τούτων ἐνὶ συν sobrinorum superstiti est copulanda,nuptias licitas arbitrantur. Aiunt quippe se nolle regula esse rectiores, atque ea quidem quæ lex vetuit, eadem a se quoque vetari; quæ vero illa cum prohibitis non recensuit, etiam a se permitti. Hæc itaque est unius partis responsio ad interrogationem, eoque pacto ab iis quætio solvitur. 3. Porro qui ex opposita parte sunt, vetitum esse id matrimonium atque illicitum existimantes et asserentes, sententiam suam inde constabiliunt, atque dicunt, quod legislatores, de nuptiis illicitis ac interdictis sancientes, in ascendentibus quidem et descendentibus, ad infinitum nuptias vetita esse definiunt; in iis vero qui ex transverso cognatione junguntur, postquam quasdam enumeraverunt personas, easque tanquam exempla posuerunt interdictarum nuptiarum, quia singuli ex transverso gradus vetiti oratione comprehendi non poterant, subjunxerunt generaliter: In nuptiis, non id modo quod permissum est, sed etiam id quod decorum est et honestum, naturaque justum, quærimus.Non enim quasi in illis prohibitionem sisterent, sobrinorum mentionem fecerunt; sed sermone instar exempli posito, postea id subdiderant quod erat universalius. Neque in iis duntaxat qui sunt a latere, id fecisse inveniuntur, sed et in naturali progenie. Nam cum prius de adoptivis locuti essent, ista quoque addiderunt: Etenim naturalis pater non accipit fliam suam ex fornicatione natam. Deinde ad universalem legem respexerunt, et generale interdictum intulerunt, per hæc verba: Natura enim æquum, et quit deceat, in nuptiis consideratur. 4. Nec enim quispiam dixerit, quod quia solius meminerunt filiæ ex scorto genitæ, neptes eas quæ consequuntur exceperint, nec conjugium cum iis prohibuerint. Et vero canon sanctorum apostolorum ait: Qui duas sorores duxerit, aut fratris vel sororis filiam, non potest esse clericus. Qui ergo sobrinam duxerit, aut sobrinæ neptem, eritne clericus? Nemo sane hoc dixerit.Gernis,adversarie. non in iis quos memorat Canon, prohibitionem suam terminare, sed ultra, propter decorum quodque natura sequum est, procedere? Reperiemus autem et ncnnulla, quæ licet ad nullum plane gradum referantur, vetita tamen sunt ob honestatem et decorum. Siquidem prohibuit lex, ne novercam qui ejus privignæ maritus fuit accipiat, quanquam hoc in casu gradum computare non poterimus. Si ergo decora res est vel honesta, ut eadem femina duobus nubat sobrinis, his et permittatur connubium. Sin vero illi vere sunt cognati, uti patet ex eo quod vetentur sobrini inter se matrimonio commisceri; quo pacto dixerit quispiam, viros яdeo germanæ cognationis cum una muliere posse conjungi? G αφθὲν, κἀκείνου παρελθόντος, τῷ περιλειφθέντι τῶν δισεξαδέλφων συναφθησόμενον· τὸν γάμον ἀκώλυτον ἤγηνται. Μὴ γὰρ ἐθέλειν εἶναι τοῦ κανόνος εὐθύτεροι λέγουσιν· ἀλλ᾽ ἃ μὲν ὁ νόμος ἐκώλυσε, ταῦτα κεκωλύσθαι καὶ πρὸς αὐτῶν· ἃ δ᾽ ἐκεῖνος τοῖς κεκωλυμένοις οὐ συνηρίθμησεν, ἐπιτετράφθαι καὶ παρὰ σφῶν. Αὕτη μὲν οὖν ἡ τῆς μιᾶς μοίρας ἀπό κρισις πρὸς τὸ ἐρωτώμενον· καὶ οὕτω τούτοις τὸ ζήτημα λύεται. γ΄. Οἱ δὲ τῆς θατέρας μερίδος, κεκωλυμένον εἶναι τὸν γάμον καὶ ἀθεσμον καὶ δοξάζοντες καὶ ἀποφαι νόμενοι, τὸν οἰκεῖον λόγον ἐντεῦθεν συνιστῶσι· καὶ λέγουσιν· ὡς οἱ νομοθέται, περὶ γάμων ἀθέσμων καὶ κεκωλυμένων θεσπίζοντες ἐπὶ μὲν ἀνιόντων καὶ κατιόντων εἰς ἀπέραντον κεκωλύσθαι τὸν γάμον ὀριζουσιν· ἐπὶ δέ γε τῶν ἐκ πλαγίου, πρόσωπά τινα ἀπαριθμησάμενοι, καὶ ταῦτα θέντες ὡσανεί παρα δείγματα τῶν κεκωλυμένων γάμων, ἐπεὶ μὴ οἷόν τε κεκωλυμένον βαθμὸν ἕκαστον τῶν ἐκ πλαγίου περιο λαβεῖν, ἐπήγαγον γενικῶς· Ἐν τοῖς γάμοις οὐ τὸ ἐπιτετραμμένον, ἀλλὰ καὶ τὸ εὐπρεπὲς καὶ στο μνὸν καὶ φύσει δίκαιον ζητοῦμεν. Οὐ γὰρ ὡς μέχρις ἐκείνων ἱστάντες τὴν κώλυσιν, τῶν δισεξαδέλφων ἐμνήσθησαν· ἀλλ᾿ ὥσπερ ὑπόδειγμα τὸν λόγον τις θέμενοι, ἐφεξῆς ἐπήγαγον τὸ καθολικώτερον. Καὶ οὐκ ἐπὶ τῶν ἐκ πλαγίου μόνον τοῦτο ποιοῦντες εὐ. ρίσκονται, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ γονῆς φυσικῆς. Εἰπόντες γὰρ περὶ θετῶν πρότερον, ἐπήγαγον καὶ ταυτί Καὶ ὁ φυσικὸς γὰρ πατὴρ οὐ λαμβάνει τὴν πορνογενῆ αὐτοῦ θυγατέρα. Εἶτα πρὸς τὸ καθόλου νόο μιμον ἀπεῖδον, καὶ τὴν γενικὴν ἐπήνεγκαν κώλυ σιν, διὰ τοῦ εἰπεῖν· Τὸ φύσει γὰρ δίκαιον καὶ τὸ εὐπρεπὲς ἐν τοῖς γάμοις σκοπεῖται. κ'. Οὐ γὰρ ἄν τις εἴποι ὡς. ἐπεὶ θυγατρὸς ἐμνήσθησαν μόνης πορνογενοῦς, τὰς ἐγγόνας καὶ τὰς ἐφεξὴ ὑπεξεῖλον, καὶ τὴν πρὸς ἐκείνας συνάφειαν οὐκ ἐκώλυσαν. Καὶ κανὼν δὲ τῶν ἁγίων ἀποστόλων φησὶν· Ὁ δύο ἀδελφὰς ἀγόμενος, ἢ ἀδελφιδῆν οὐ δύναται εἶναι κληρικός. "Αρ' οὖν ὁ ἐξαδέλφην ἀγόμενος, ἢ ἐξαδέλφης ἀνεψιάν, ἔσεται κληρικός Οὐκ ἄν τις τοῦτο ἐρεῖ, ὁρᾷς, ὁ ἀντίθετος, ὡς οὐ μέχρις ὧν ὁ κανὼν ἐμνήσθη, ἔστη τὰ τῆς κωλύσεως, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω διὰ τὸ εὐπρεπὲς καὶ τὸ φύσει δίκαιον πρόεισιν; Εὐρήσομεν δὲ καὶ τινα μὴ ὑπὸ βαθμὸν ὅλως τινὰ ἀναγόμενα, καὶ ὅμως κεκωλι μένα διὰ τὸ σεμνόν τε καὶ εὔσχημον. Τὴν γὰρ μη τρυιὰν λαβεῖν τὸν γενόμενον ἄνδρα τῆς προγόνης αὐτῆς ὁ νόμος εκώλυσε καίτοι βαθμὸν ἐνταῦθα ψηφίσαι οὐ δυνησόμεθα. Εἰ γοῦν εὐπρεπὲς ἢ σεμνόν καὶ τὸ τὴν αὐτὴν δισεξαδέλφοις δυσὶ συνευνασθῆναι, ἐπιτετράφθω καὶ ὁ γάμος αὐτοῖς. Εἰ δ᾽ οὗτοι γνήσ σιοι συγγενεῖς· καὶ δῆλον ἐκ τοῦ κεκωλύσθαι τοὺς δισεξαδέλφους ἀλλήλοις συμμίγνυσθαι· πως ἄν τις εἴποι τοὺς οὕτω γνησίους κατά συγγένειαν μια γυναικὶ συνευκάζεσθαι;

DE MATRIMONIO SOBRINORUM. ε΄. Πῶς δ᾽ ἄν ὁ κατὰ δεύτερον ταύτην γάμον λαβὼν καλέσῃ αὐτήν; νύμφην, ὡς ἐξαδέλφου γυναῖκα, καθὼς καὶ πρώην ταύτην ὠνόμαζεν· ἤ γαμετήν, ὡς αὐτῇ συμφθειρόμενος; Ποῦ δ᾽ ἂν θείημεν τὸν τοῦ μεγάλου Βασιλείου κανόνα τὸν λέγοντα· Ἐν οἷς τὰ τῆς συγγενείας όνοματα συγχέονται, ἐν τούτοις ὁ γάμος ἀθέμιτος; Ἐπιχειρήσομεν δὲ, φασί, και βιαιότερον ἄλλοθεν ἢ ἀληθέστερον μάλιστα. Εἰ γὰρ κατὰ τὸν θεῖον χρησμόν φάσκοντα περὶ τῶν κατὰ γάμου κοινωνίαν συναπτομένων· Ἐσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν· μία σαρξ οἱ συναπτόμενοι πιο στεύονται γίνεσθαι· ὁ τῇ τοῦ οἰκείου ἐξαδέλφου γυναικὶ συμμιγνύμενος εἰς οἰκεῖον τοῦ γένους εἰσιέναι δοκεῖ· καὶ προσρήγνυται μὲν καὶ τῷ θείῳ θεσμῷ τῷ θεσπίζοντι· Οὐκ εἰσελεύση πρὸς πάντα οἰκεῖον σαρκός σου, ἀποκαλύψαι ἀσχημοσύνην αὐτοῦ. ς· Ἀθετεῖ δὲ καὶ τὸν νόμον, ᾧ οἱ τῆς θατέρας μοίρας τῆς οἰκείας γνώμης εἰς σύστασιν ἀποκέ χρηνται, τῷ μέχρι δισεξαδέλφων στῆναι λεγομένῳ τὴν κώλυσιν. Εἰ γὰρ ὁ πρότερος τῆς γυναικὸς ἀνὴρ τοῦ νῦν ξυνευνέσου ταύτης ἦν δισεξάδελφος, ἡ δὲ γυνὴ σὰρξ μία τῷ ἀπελθόντι ἐγένετο, δῆλον πάντ τως ἐστὶ τὸ συμπέρασμα καὶ ἀναμφήριστον, ὡς εἰς οἰκεῖον σαρκὸς αὐτοῦ εἴσεισιν ὁ τῇ γυναικὶ τοῦ δισ εξαδέλφου συνευναζόμενος. Εἰ γοῦν τοῖς Ισραηλί ταις νενομοθέτηται τὸ, Οὐκ εἰσελεύσῃ πρὸς πάντα οἰκεῖον σαρκός σου· τοῖς σκληροῖς καὶ τὴν καρδίαν τοῖς σκληροῖς καὶ τὴν καρδίαν ἀπεριτμήτοις, οἷς ὁ παλαιός νόμος εἰς πολλὰ συγκαταβαίνων ἐστὶ διὰ τὴν ἐκείνων παχύτητα· πῶς οὐ πλέον ἡμῖν ἐκείνων ἐρεῖ τις ἐπιτετάχθαι; Κάκείνοις μὲν ἀκωλύτως πρὸς πάντα οἰκεῖον σαρκὸς εἰσ. ιέναι ἀπείρητο· ἡμῖν δ' ἐπιτετράφθαι τίς οἰήσεται τὴν τοῦ διασεξαδέλφου γυναῖκα λαβεῖν, καὶ νύμφην κεκλημένην ἡμῶν, καὶ εἰς σάρκα μίαν ἐκείνῳ γεω νομένην διὰ τῆς ἀνακράσεως; Εἰ γὰρ κατὰ τὸν νό μον τῇ τοῦ γαμβροῦ καὶ τῆς νύμφης προσηγορία καὶ οἱ μνηστήρες δηλοῦνται, πολλῷ γε μᾶλλον οἷς καὶ εἰς γάμον προβέβηκε τὸ συνάλλαγμα. ζ. Εἶτα οὐκ ἄτοπον, φύντος μὲν μνηστὴν ἤ ὁμαί μόνος μὴ ἐξεῖναι κατὰ γάμον λαμβάνειν ἡμᾶς, ὅτι ἡ μὲν μητρυιᾶς, ἡ δὲ νύμφης τάξιν ἐπέχει· τὴν δὲ κυρίως κληθεῖσαν νύμφην, ὡς συνευνασθεῖσαν διστ εξαδέλφῳ, ἄγεσθαι πρὸς γάμον τὸν δισεξάδελφον; καὶ τὸν μὲν θετὸν υἱὸν, ἐκ φύσεως μὴ σχόντα πρὸς τὸν θετὸν πατέρα οἰκείωσιν, καταχρηστικῶς δὲ μόνον ἐκ νομικῆς αυθεντίας κληρωσάμενον τὴν υἱότητα, καὶ διὰ τῆς αὐτεξουσιότητος ἀλλοτριούμενον τούτου, ὡς μηδὲν ἔτι θετὸν εἶναι αὐτῷ πρὸς τὴν ἐκείνου συγγένειαν· ἡ γὰρ προσγενομένη διὰ θέσιν συγγένεια ἀπόλλυται κατὰ τὸν νόμον τῆς αὐτεξουσ σιότητος· κεκωλύσθαι τὴν τοῦ πατρὸς γαμετὴν λαμβάνειν διὰ τὸ εὐσχημον· καὶ τουναντίον τὸν θετὸν πατέρα τὴν τοῦ τοιούτον υἱοῦ γαμετὴν ἀπείργεσθαι ἔγεσθαι, με προσαπτόμενον τοῦ γένους τοῦ θετοῦ υἱοῦ μετὰ τὴν ἐκ τῆς οἰκείας χειρὸς ἐκείνου ἀπόλυσιν· τὴν δὲ διὰ τοῦ δισεξαδέλφου συνημμένην τῷ * Epist. 197. Ο Matth. xx, 5. 4 Levit. I ut, 6. 5. Quo autem modo qui eam per secundas nuptias acceperit, vocabit illam? nurumne, tanquam consobrini uxorem, quemadmodum et prius ipsam nominabat; an uxorem, cum qua nempe concumbat? Ubi porro ponemus magni Basilii canonem, qui ita habet: In quibus nomina cognationis confundantur, in iis matrimonium illicitum est 19 Præterea, inquiunt, etiam aliunde idem astruere conabimur violentius, imo verissime. Etenim si juxta divinum oraculum, quod de iis qui communi conjugio sociantur ait: Erunt duo in carne una qui conjunguntur, una caro creduntur fieri; is qui cum consobrini proprii uxore miscetur, ad affinem generis sui videtur ingredi; atque adeo impigit in illam divinam legem quæ sancit: Non ingredieris ad omnem affinem carnis tuæ, ad revelandum turpitudinem ejus *. 6. Sed et eam legem violat, qua adversarii abusi sunt ad suæ opinionis comprobationem, ut quæ dicat interdictum in eobrinis desinere. Nam si primus mulieris vir, erat hujusce qui nunc ejusdem maritus est, sobrinus, mulier autem exstitit una caro cum defuncto, claro omnino indubiaque conclusio est, quod in affinem carnis suæ ingreditur, qui cum uxore sobrini copulatur. Et certe si Israelitis lex ea promulgata fuit: Non ingredieris ad omnem affinem carnis tuæ, illis duris, cordeque incircumcisis, quibus antiqua lex in multis sese accommodat, propter eorum crassitudinem; quomodo non multo magis nobis quam illis impositam esse duxerit quispiam? Atque illis vetitum erat,ne ad omnem carnis affinem libere ingrederentur; nobis vero licitum quis putabit, sobrini uxorem accipere, quæ tum nurus nostra vocata fuit, tum in una carne cum illo exstitit, ob commistionem? Nam si juxta legem, generi et nurus appellatione, etiam sponsi indicantur, multo sane magis ii quorum conventio ad nuptias processit. 7. Dein nonne absurdum est, ut liceat nobis sponsam patris vel fratris lege matrimonii accipere, quia illa novercm, hæc nurus locum tenet; liceat vero sobrino, uxorem ducere eam quæ proprie nuncupata fuit nurus, utpote quæ fuerit sobrino copulata? utque adoptivus quidem filius (qui naturalem non habet affinitatem cum patre adoptante, sed abusive duntaxat ex legum auctoritate fliationem possidet, ac per emancipationem ab eo alienus fit, adeo ut adoptivus nihil amplius erga ipsum sit ratione cognationis; quandoquidem orta per adoptionem cognatio perit per legem emancipationis) patris uxorem prohibeatur sibi sumere, honestatis ergo; et vice versa adoptionis pater hujusmodi alii uxorem vetetur accipere, cum tamen ad adoptati filii familiam nullatenus attingat, postquam illum e manu sua emiserit; impune autem nobis liceat in matrimonium acci-

JOANNIS ZONARE DE MATRIM. SOBRINORUM. pere feminam quæ per sobrinum generi nostro ἡμετέρῳ γένει, ὡς καὶ εἰς τὴν κληρονομίαν καλεῖconjuncta est, ita ut cæteris deficientibus, etiam ad hæreditatem viri sui vocetur? et ejusmodi nuptiæ habeantur pro legitimis? 8. Atque hæc quidem dicta sint ad propositionem eorum qui hoc matrimonium permittunt, dicuntque interdictionem in nuptis ad sextum usque gradum protendi a lege. Quandoquidem vero et ulterius progredi cognationem, in iis qui a latere sunt, lex novit, ut et ad hæreditatem vocentur nonnulli e septimo gradu: secundum legem quæ dicit: Possessio unde cognati, sex grudus cognationis complectitur, atque e septimo personas duas, prolem sobrini et sobrinæ: et secundum legem quæ ista prosequitur: In naturali cognatione, septimum gradum non prætergredimur, et quæ sequuntur; jure quis dixerit, eos quoque qui inter se sunt septimi gradus, a mutua in connubii societate copula prohiberi. Addiderit et quispiam, pontifices qui statuunt has nuptias arceri debere antequam fant, non vero factas dissolvi, sed penali subjici censuræ, nequaquam accurato juri adhærere dum sic decernunt, quin imo potius accommodaticio. 9. Scilicet indecens est et inhonestum, neque natura justum, mulierem quæ ad hereditatem jure cognationis vocatur, una cum hærede in corruptelam incidere, necnon ex ipsa gigni liberos nominis ambigui dubiique. Quo enim nomine qui cum sui sobrini filia junctus est eum donaverit qui ei ex illa natus fuerit? Num filii, vel ex cognata nepotis ? Nam siquidem eum appellat,tanquam e lumbis suis G σθαι τοῦ οἰκείου ἀνδρὸς, τῶν ἄλλων ἐπιλειπόντων, ἀδεῶς ἡμῖν συνοικεῖν ἐξεῖναι; καὶ νόμιμον τὸν γάμον λογίζεσθαι; η. Ταῦτα μὲν οὖν πρὸς τὴν τῶν ἐπιτρεπόντων τὸν γάμον πρότασιν εἴρηται· λεγόντων μέχρις ἔκτου βαθμοῦ τὸν νόμον τὴν κώλυσιν ἐπὶ τῶν γάμων ἐπε νεγκεῖν. Επεὶ δὲ καὶ περαιτέρω τὴν συγγένειαν ὁ νόμος οίδε προβαίνειν ἐπὶ τῶν ἐκ πλαγίου, ὡς καὶ πρὸς κληρονομίας τινὰς καλεῖσθαι καὶ τῶν τοῦ ἑβδόμου βαθμοῦ, κατὰ τὸν νόμον τὸν λέγοντα· Ἡ συγγενική βοήθεια ἓξ βαθμούς συγγενείας περιλαμβάνει, καὶ ἀπὸ τοῦ ἑβδόμου προσωπα δύο, τὸ τικτόμενον ἀπὸ δισεξαδέλφου καὶ δισεξαδέλφης καὶ καθ᾽ ἕτερον νόμον διεξιόντα ταυτί· Ἐν τῇ φυσική συγγενείᾳ τὸν ἔβδομον βαθμὸν οὐ παρεξ ερχόμεθα, καὶ τὰ ἐξῆς· εὐλόγως ἄν τις εἴπῃ καὶ τοὺς ἑβδόμου πρὸς ἀλλήλους ὄντας βαθμοῦ κεκωλῦσθαι πρὸς γάμου κοινωνίαν ἀλλήλοις συνάπτεσθαι. Καὶ τοὺς πρὸ τοῦ γενέσθαι τὸν τοιοῦτον γάμον δεἶν εἴργεσθαι διαγνόντας ἀρχιερεῖς, μετὰ δὲ τὸ γενέσθαι μὴ διασπᾶσθαι, ἀλλ᾽ ὑπὸ ἐπιτίμησιν γίνεσθαι· οὐκ ἀκριβείας ἐχομένους εἴποι τις ἂν διαγνώναι τοῦτο, μᾶλλον μὲν ουν γε συγκτταβάσεως. θ'. ᾿Απρεπὲς γὰρ πάντως καὶ οὐ σεμνὸν οὐδὲ φύσει δίκαιον, τὴν εἰς νόμιμον ἐκ συγγενείας καλουμένην κληρονομίαν, ταύτην τῷ κληρονόμῳ συμφθεί ρεσθαι, κἀκ ταύτης τίκτεσθαι παῖδας ἀμφίβολον τὴν κλῆσιν καὶ οὐκ ἀναμφίλεκτον ἔχοντας. Τί γὰρ ἂν ὁ τῇ τοῦ οἰκείου δισεξαδέλφου παιδὶ συζευχθεῖς τὸν ἐξ ἐκείνης αὐτῷ τεχθέντα καλέσειεν, Υἱὸν ἢ ἀνεψιόν; Εἰ μὲν γὰρ ὡς ἐξ ὀσφύος αὐτοῦ τεχθέντα τοῦτον καλεῖ, υἱὸν ὀνομάσειεν· εἰ δ᾽ ὡς ἐκ θυγα τρὸς ἐξαδέλφου, καλέσειεν ἐξανέψιον. Εἰ δὲ κὰκ τοῦ προτέρου γάμου παῖδές εἰσι τῇ γυναικὶ, γένωνται δὲ κἀκ τοῦ δευτέρου καὶ ἕτεροι, τίνι ἂν κληθεῖεν πρὸς ἀλλήλους συγγενείας ὀνόματι; Αδελφοί, ὡς ἐκ μιας φύντες μητρός, ἤ ἐξάδελφοι, ὡς ἀπὸ δύο ἐξαδέλφων σπαρέντες; Εἰ δὲ καὶ πάντες οἱ ἐγγυτέρω βαθμοῦ τῷ ταύτης ἀνδρὶ ἐπιλίποιεν, ἐβδόμου δὲ εἶεν καὶ ἕτεροι βαθμοῦ περιόντες, ἄρα σὺν ἐκείνοις καὶ αὕτη κληθήσεται πρὸς διαδοχήν, ὡς ἐκείνοις τοῦ αὐτοῦ βαθμοῦ συμμετέχουσα; ἤ παραιτηθήσεται ὡς γυνή παραλαμβανομένη παρὰ τῶν προσγενῶν; Ἐπ' αὐτῇ γὰρ καὶ ἀμφότερα τεθεώρηνται. Ορᾶς τὸ τοῦ πράγματος ἄτοπον καὶ οὐκ εἴσχημον; Διὰ τοῦτο ortum, filium nominabit; sin vero ut ex consobrini flia genitum, vocabit pronepotem. Quod si mulier e priori conjugio liberos habeat, eique etiam ex secundo alii nascantur, quonam cognationis nomine invicem appellabuntur? Fratres, ut qui ex una matre procreati fuerint; vel consobrini, ut a duobus consobrinis satis? Si vero omnes propinquioris ad illius maritum gradus defecerint, aliique superstites fuerint e septimo gradu, ipsa ne pariter cum illis vocabitur ad successionem, tanquam ejusdem cum iis gradus particeps? aut rejicietur, veluti uxor assumpta a propinquis? Cum in eadem possint utraque spectari. Cernis rei absurditatem et turpitudinem? Quocirca sape a legislatoribus in causa nuptiarum dictum est: Non τοῖς νομοθέταις πολλάκις ἐπὶ τῶν γάμων εἴρηται· modo quid permissum sit speclare, verum etiam quid sit decorum et natura æquum, et honestum. 10. Non igitur intempestive prolatum est, pontifices non locutos fuisse accurate, sed magis ex accommodationis affectu, quando pronuntiarunt, antequam matrimonium in septimo gradu contrahatur, vetitum esse, postquam vero contractum fuerit, nequaquam divelli. Si hoc igitur ad demissionem et accommodationem pertinet, quidnam de sexto gradu dicetur? Quod autem sextus aperte sit is de quo interrogatio, non est ambigum. Nam si sobrinus sexti est gradus, illi vero nupta, ipsius Μὴ τὸ ἐπιτετραμμένον μόνον σκοπεῖν, ἀλλὰ καὶ τὸ εὐπρεπὲς καὶ φύσει δίκαιον καὶ σεμνὸν. ι. Οὐκ ἀκαίρως οὖν εἴρηται μὴ πρὸς ἀκρίβειαν τοὺς ἀρχιερεῖς, ἀλλὰ διατεθέντας συγκαταβατικώ τερον, πρὸ μὲν τοῦ γενέσθαι τὸν γάμον ἐπὶ τοῦ ἑο βδόμου βαθμοῦ κωλύεσθαι ἀποφήνασθαι, μετὰ δὲ τὸ γενίσθαι μὴ διασπάσθαι. Εἰ γοῦν καὶ τοῦτο συγκαταβάσεως, τί ἄν τις εἴποι περὶ τοῦ ἔκτου; Ὅτι δ' ἕκτος ἄντικρυς ἐστιν οὗτος δι᾿ ὃν ἢ ἐρώτησις, οὐκ ἀμφίῤῥοπον. Εἰ γὰρ ὁ δισεζάδελφος ἔκτου, ἡ δὲ τούτῳ συζυγεῖσα, σὰρξ ἐκείνου διὰ τῆς συναφείας ἐγένετο, καὶ νύμφη τοῦ περιόντος διεξαδέλφου κυρίως, ἀλλ᾽