perii nostri chrysobulum, diversa ipsis largiens liberalitatis beneficia. Sequitur autem ipsum mox et alterum a semper memorando et ter beato ab omnibusque dilecto domino et patre imperii nostri, eadem ipsis impertiens, at appositum est, quod tunc petiere et certe ad restaurationem amborum, fidei et servitutis videlicet, quam erga imperium nostrum habebant, et sinceri amoris, quem erga Romaniam observare polliciti fuerant, nec non et affectus. Necessarium igitur est, et utraque hiisdem quas continent dictionibus presenti nostre serenitatis chrysobulo nunc inno vari, quatenus veluti civitatem in medio sitam summis presentis scilicet chrysobuli per omnia col ligemus et muniamus. Habet itaque sic perpetue memorie imperatoris domini et patris imperii nostri chrysobulum Romeis servi erant, verum etiam aliis temporibus quidem factum et a perpetue memorie aut im et locis, de quibus per partes exprimere prolixum est), a nostre sublimitatis progenitoribus non minima premia adepti sunt, unum quoddam corpus unanime cum Romania effecti uno capite, hoc vi delicet imperio, dispensandum. Alii sic uniti et Romanie maxime devoti, occulti ob cujusdam rerum excessum Romanie alieni effecti sunt. Ve rumtamen quoniam pia nostra tranquilitate in progenitorum suorum sceptra Romani imperii a Deo promota Venetici dilectionem et servitium erga Romaniam sacramento renovare voluerunt, notificata in conventione, quam imperio nostro et Romanie fecerunt, capitula juramento corrobo rantes, imperium equidem nostrum ad eorum servitium, que ipsi sepe Romanie fecerunt, me moriam veniens eos usque in finem alienos a Romania non fore justum reputavit, suscepit au tem eos iterum, misericordie januam pandens, corpusque Romani principatus ad pristinam rede git integritatem, membrum ejus amputatum rur sum ipsi adjungens. Quoniam vero poposcerunt nostram sublimitatem, rogantes crisobulum ipsis factum a semper inter imperatores memorando patruo imperii nostri, domino Manuele Comnano, confirmans chysobula ipsis hactenus facta piis simorum semperque memorandorum imperatorum, videlicet proavi imperii nostri domini Alexii et magni patrui domini Johannis Comnanorum, com firmari cum ceteris et a nostra clementia, impe rium nostrum et hanc deprecationem eorum adimplens confirmat per presens chrysobulum «rem ostendit, et accedentes eos amplexatum verbum suum idem eorum chysobulum, quod sicque habet «Et aliquis firmioribus civitatibus fortitudi nem addere volens secundas munitiones excogi tavit, et custodibus custodias murisque muros adjecit, et hostium insultibus fortissima opposuit; set et auri pondus grave hujus gratia expendere, et perfectioni custodie prolixius tempus terere, et alia plura ad civitatis firmitatem atque custo diam largiri non refutavit. Nos vero et cum deo imperatorio principatu succincti, et potestatem atque virtutem habentes, nec non et pecuniarum thesauros, ubi placet et necessitas exigit, largius effundenles, non largiemur amicis fidelibus et benivolis, et sermone sermones confirmabimus, manumque ad ministrandum stillo exhibebimus ad corum corroborationem, et vallum vallo adhibe bimus, quatenus olim eis munimen custoditum custodiamus et muniamus? Et ubi hoc imperialis benevolentie et voluntatis, non eis januam opilabi mus nec auditum eis serabimus, verum lecius eos adspiciemus et petitionem eorum perficiemus. Et quid mihi ad favores sermonis? Venetis est Editores legendum censent: At ii Recte. Vertens. Editores notant: obserabimus supra legitur; an obturabimus? Tene tamen formam rariorem «Consuevit sepe antiquior fides et devotio po «steriorem mallivolentiam contegere et delere, «victis dominis et amicis memoria pristine sub «ditorum et amicorum bonitatis; quale nunc et «de Veniticis contigit. Imperium enim nostrum «< reminiscens eorum antique devocionis et fidei, «quam erga perpetue memorie imperatorem et «desiderabilem dominum et patrem imperii nostri exhibuere, pericula pro Romania subeuntes, et «toto corde, cum inambigua strenuitate pugnan «tes contra hostes, qui tunc eam invaserant, «paulo ante male ab eis gesta contempsit, et reversionem eorum suscepit, eisque nutum yla «est, et primo quidem indulgentia eos dignos «facit, ut et penitus nullam amodo subeant lesio «nem pro hiis, que in celsitudinem nostram et «Romaniam ex diabolica infestatione commise «runt, verum habeant assiduam pietatis nostre «indulgentiam per presens chrysobulum eis col * latam, pollicentibus et rursum ex toto corde «pro Romania pugnare et pro omni cristiano «ordine sub nostra existente clementia, quedam «que specialia servitia scripta per conventiones ■ celsitudini nostre et Romanie observare polli nunciis citis, secundum quod conventio a «eorum facta de his latius narrat. Et quoniam «petierunt idem chrysobulum ipsis factum beati «imperatoris domini et patris imperii nostri cor rigi sibique iterum dari, quia jam eo privati «fuerant pro hiis que acciderant culpis, clementia «nostra ens exaudivit precepitque, inviolabiliter «hoc tamen scribi et hic poni, sic habens Et quid unquam est commutatio eorum, que sin cere dilectionis et fidei sunt? Et quem amicis mi nistrisque, peribulum subire paratis pro dominis et amicis, reddet quis talionem, et maxime tunc, cum opil. '(8) Lege avo. Cartam?

«clementie nostre sunt jurejurando promissa, et «firma et inviolabilia observare. Super hoc erunt «ipsi juris sibi collati per presens chrysobulum «sine ablatione donantes, per seculum omne firmo «et inviolabili presente chrysobolo existente, facto «mense Augusto indictionis quarte sex millesimi ⚫ sexcentissimi trigesimi quarti anni, in quo et «nostrum pium et a deo promotum subsignavit «< imperium.» collatorum immobilium sine ablatione et infestatione «ventionem scripto peragendam a nuntiis corum a modo per omnes et assiduos annos secundum com prehensionem practici horum traditionis, quod eis componi debet a proto antipato Georgio et notario nostre serenitatis Machitario, quod et firmum erit et stabile atque inviolabile in omnibus, que in eo conti nebuntur. Idemque debet in illis substerni secretis, in quibus et presens nostri potestatus substernelur chrysobulum, ad noticiam collatorum rectis cel siludinis nostre Veneticis, et redargutionem illorum, qui istos horum gratia infestare niterentur. Erunt igitur semel hic diffinita omnia firma et inviolabilia et a nemine contempnenda. Si vero quispiam forte aliquid in hɔc chrysobulo ordinatorum contempserit, inremisibiliter cogetur dare a secreto epi ton ikiakon auri libras decem; el ex eo solvetur ablati pretium in quadruplum, firmo et stabili existente presente chrysobulo celsitudinis nostre, facto mense Majo in dictionis quinte decime in anno sex millesimo sex centesimo, in quo et nostrum pium et a deo promo tum subsignavit imperium. «Igitur imperium nostrum hujusmodi confir «mans chrysobulum, concedit et rursum habere «effectum, secundum quod dictatum in principio fuit tunc cum eis collatum fuit, quatenus et sol lempnium beneficium iterum accipiant, et hono * res dignitatum nobilissimus dux et sacerrimus ««patriarcha cum suis errogativis habeant, nec ■ non et ipsi possessionem et fruitionem ergaste riorum et collatorum et scalarum sine ablatione ❤ possideant. Similiter vult clementia nostra, eos habere licentiam sine prohibitione negociandi, «sine commerchio et qualibet alia datione in om ■ nibus numeratis in manifesto chrysobulo civita «tibus et terris sub potestate nostre sublimitatis ♥ existentibus. Verum et sanctissime ecclesie sancti «apostoli et evangeliste Marci, que est in Vencciis * constituta, de Amalfitanorum ergasteriis per prefactum chrysobulum sine privatione eidem *(radentur ecclesie. Quoniam vero ante non * paucos annos ab hiis, qui quasdam merces ■ Veneticis in Romanie regionibus vendunt, com ■ merchium exigi contigit, et obtinuit hujusmodi * mos ut patet annis sufficientibus, rogaverunt * sutem et pro hoc clementiam nostram fidelissimi «et amici nostre serenitatis Venetici, quatenus et hujusmodi corrigatur capitulum, eique hujus «detur licentia et libertas, clementia nostra et * hanc eorum peticionem adimplevit, et precipit "per presens chrysobulum, ut nullus sub nostre majestatis potestate Romeorum cum Veneticis * negociancium in omnibus Ron.anie terris, aut «quando eis vendit aut quando ab aliquo corum emit, det commerkii gratia quicquam vel alicu * jus alius exactionis; sed excusentur et ipsi, seu hii, qui commerchia dantibus negociantur. Ve * rumtamen et Venetici debent ea, que per con Adde dulis vel servis. «Hæc igitur sunt, que a perpetue memorie imperatore et avo imperii nostri et ter beato impe ratore domino et patre celsitudinis nostre fidelis simis imperio nostro Vencticis per chrysobula illo rum collata sunt; que etiam chysobula et nostrum pium imperium corroborat per presens crisobulum, et jubet effectum ea habere, secundum quod eum usque ad migrationem ad dominum inter impera tores perpetue memorie ter beati domini et patris nostre sublimitatis habebant. Venetici autem solita sibi sacramenta facientes observabunt fidem et servitutem, quam nostre celsitudini debent et Romanie, ipsis operibus puram et vere rectam. Quoniam vero, ut relatum fuit clementie nostre a nuntiis Veneticorum in magna urbe presentibus, impetravere Venetici preceptum quidem inter im peratores semper memorandi imperatoris, domini et patris imperii nostri, licenciam ipsis largiens sine prohibitione et per insulas negociandi, vide licet Ciprum et Cretam, per quod et sine commer kiis debeant custodiri ubique terrarum imperii nostri pro hiis omnis generis speciebus, quas ipsi ab eisdem insulis mercabunt, nequivit autem tenor ejusdem precepti adhuc effectum recipere, quam ob rem et nunc usque Venetici collato ipsis per hujusmodi preceptum beneficio carent; petierunt que ab imperio nostro precipi, quatenus benefi cium, quod in predicto continetur precepto semper memorandi imperatoris domini et patris imperi nostri, et adhuc caret effectu, amodo potiatur effectu; clementia nostra ob fidem et servitutem, quam erga sublimitatem nostram exhibent et dein ceps exhibere pollicentur, hujusmodi peticionem eorum exaudiens concedit et precipit, sine prohibi cione per manifestas insulas, Cyprum videlicet et Cretam, eos negociari, nemine quidquam ab eis exigere presumente horum gratia, et sine commer kiis ubique terrarum imperii nostri custodiri secundum superius scriptas condictiones. Igitur ut et ipsi certitudinem habeant de in presenti chryso bulo diffinitis, presens chrysobulum est composi tum, factum mense Octubri indictionis undecime anni sex millesimi sexcentesimi quinquagessimi sexti, in quo et nostrum pium et a deo promotum subsignavit imperium.»> Hoc igitur chrysobolum sic continens beati tran situs et semper memorandi imperatoris et patrui

et in eadem civitate similiter inventos, nec non et in terris, que infra sunt usque Phyladelphyam et in ipsa civitate, et usque Adrianopolim et in ea si militer existentes de quatuor tres, cum tot scilicet galeis, quot armare poterunt, inventi secundum supradictum ordinem, cum et manifesta roga. stolus noster stolo imperialis celsitudinis unitus ortum et versus occasum, et ab ea usque Avidum fuerit, debent numerari homines, qui in galeis erunt, a capitaneo stoli imperii eorum, si ipse voluerit et inventi quidem erunt in servitio celsi tudinis eorum; absentes vero bona fide festinabunt reperire, si possunt, numerumque supplere. In super capitaneus vel capitanei nostri stoli et co mites et nauclerii et prodenses et decemviri de unaquaque galearum jurabunt, quod præcepto capitanei stoli imperatorie majestatis obedient ad honorem imperii eorum et salutem nostri stoli, sine fraude et malo ingenio; et quod una cum stolo imperii eorum persequentur stolum inimici maje statis eorum, sive Cristiani sint sive pagani, et ledent et expugnabunt eum et expellent, infe rentque ei malum quod poterunt, bona fide, sine fraude et malo ingenio, et impugnabunt eum, quo usque et stolus imperatorie sublimitatis eum im pugnabit bona fide et sine fraude. Et si aliquam terrarum inimici imperii eorum ceperint, debemus in ea habere ecclesiam, embolum et scalam, et conversari sine omni datione. Verumtamen stolus celsitudinis eorum debet tantus esse, quantus el noster est, vel amplior. Postquam vero hujusmodi servitium imperii eorum peregerint, debent de galeis egressis Venetia tot ad suam habere rever sionem, quot eis necessarie erunt convenienter et sine fraude, bona fide. Item, postquam hujusmodi galee Venetiam per venerint, si imperium eorum voluerit cas iterum a Veneticis in Romaniam reduci, reducentur; et unusquisque eorum, qui eas reducent, debet habere pro mercede id, quod fuerit conveniens Becundum tempus. Si autem imperatoria celsitudo per alias personas vel per aliam aliquam dispensa tionem voluerit hujusmodi galearum reversionem fieri in terram imperii eorum, fiet et hujusmodi earum reversio licite. Et si voluerit eas Venetie custodiri,custodientur ad honorem imperii eorum, ac si essent proprie Venetie, sed tamen cum im periali expensa. Item, si ob aliquod gravamen nequiverint hu jusmodi galee secundum præfixum terminum ve nire Venetia, debent in servitium stoli imperii eorum ingredi omnes inventi in Romania Venetici, de quatuor tres, secundum quod superius statutum est, cum et manifesta roga. Item, si imperio eorum expedit auxilium ad deffensionem terre celsitudinis eorum ob aliquem inimicorum in Romaniam ingressurum cum galeis quadraginta vel pluribus, et nequiverit Venetiam mittere pro adjutorio, debet imperatoria celsitudo inducere ad deffensionem terre imperii eorum contra hujusmodi inimicum Veneticos, in magna urbe videlicet et circha eam existentes versus Idem: jurabunt. Malim interventa, Græca dictione. Marin in terveniente. Hunc locum haud dubie lacunosum sic ex Tali itaque modo talique ordine juvabunt et defendent Romaniam Venetici contra omnem ho minem coronatum et non coronatum, et contra omnem gentem, volentem ledere eam, secundum quod superius ostensum est, salva tamen concor dia,quam cum nobilissimo rege Alemannie habent, quousque dissoluta non fuerit: postquam vero dissoluta fuerit, debet eadem et contra regem Alemannie facere pro imperio eorum et Romania; et salva conventione interventione intea Veneticos et nobillissimum regem Sicilie Vilielmum facta, que protenditur usque in annos septem et mensos novem, computandos a principio Januarii mensis presentis sexte indictionis. Verumtamen et contra regem Sicilie, quandocumque ipse argumentabitur offendere Romaniam infra annos conventionis inter eos facte, venient Venetici infra quatuor menses post datam de hoc noticiam duci ab imperio eorum Venetie ad adjuvandum Romaniam et defendendum cam cum galeis quindecim bona fide. Verumtamen de galcis et roga debet fieri, secundum quod su perius dictum est. Item, si imperium eorum voluerit homines aut vestiaria Venetiam mittere gratia conducendi mi lites a Lombardia vel ab alia terra, et dispensandi ea, que ad honorem et utilitatem terre spectant celsitudinis eorum, licite faciet hoc, si hoc non est contra Venetiam. Homines autem Venctie debent ho mines et vestiaria sublimitatis corum recipere, et defendere et homines et pecuniam ab omnibus ini micis. Verumtamen imperium eorum non debet Vene tia educere stolum vel exercitum contra aliquem, cum quo Venetici habeant unionem et amorem. Item, si imperatoria celsitudo voluerit milites in Romaniam transducere per Venetiam, licite faciet et hoc, nisi ipsi manifesti inimici Venetie fuerint, aut Venetia impedita fuerit. Nam transacto impedi mento licebit transire, sive soli fuerint, sive cum familiis. Talia igitur servitia debent Venetici impe rio eorum et Romanie facere, nisi ab aliqua coro natarum personarum vel magnarum terrarum ma nifestam inimicitiam habeant, adeo quod ipsi ser vitium facere nequeant,sine fraude et malo ingenio. Item duces Venctie, qui per tempora crunt, jurabunt, quod imperio ejus et hæredibus ejus masculis et mulieribus, qui et que imperabunt, vel hiis, qui ex præcepto eorum imperabunt, fidelitatem... debebunt Venetie, secundum plet Nov. XI infra: «fidem servabunt etiam eam contra omnem hominem coronatum et non coro natum, salvo eo quod per juramentum debent Ve netie.»

quod nunc dux Venetie, Aureus magistro Petrus, vestiario imperii nostri ablate essent. Qui et jurare juravit. Debitores fisci et Romeorum reddent omnia que ex debito debent. Et si debitor non habet, unde debitum reddat, debet creditor habere justi tiam de debitore; si autem his obierit, de hæredi bus ejus. Item, si inimicus imperatorie celsitudinis super venerit ad impugnandum terram imperii eorum, in qua Venetici sunt, debent ipsi defendere eam, et inimicum expellere ab hujusmodi terra, velluti possunt, bona fide et sine fraude. Hanc itaque conventionem firmam et sacramen tum firmum Venetici observabunt, et neque ob illatam eis iram semper memorandi imperatoris porphyrogeniti domini Manuelis, neque ob aliquam aliam occasionem eis factam hujusmodi sacramen tum infringent, neque ob præceptum, vel timorem alicujus coronatorum vel non coronatorum, neque ob ecclesiasticam excommunicationem vel absolu tionem alicujus pontificum,aut ipsius pape Romani. Igitur hec omnia Venetici observabunt bona fide et sine fraude, quousque et ab imperio ejus et fu turis imperatoribus integre conserventur ea, que promittuntur nobis a domino imperatore Roma norum et semper augusto domino Ysaakyo Angelo per chrysobulum imperii ejus. Hec quidem sunt, que Venetici imperio nostro et Romanie per couventionem spoponderunt. Quo niam vero et per juramentum hec eadem mani festus videlicet dux Venetie et manifestati Venetici confirmaverunt, imperii nostri clementia hujus modi eorum conventionem juramento corrobora tam benigne recipiens, in pristinom unionem, quam cum Romania habebant, eos restituit. Et renovans chrysobula eis facta ab inter imperatores semper memorando imperatore et patruo imperii nostri, domini Manuelis Comnani promittit per suum chrysobulum verbum, eos conversari in universis terris nostræ pic tranquillitatis per terram et per mare absque omni datione secundum comprehen siones hujusmodi chrysobulorum, et fore salvos et intrepidos in personis et pecuniis eorum tam ab hominibus imperii nostri quam ab ipso imperio nostro, et habere omnes districtus, quas habe bant tempore illate eis ire semper memorandi imperatoris et patrui imperii nostri domini Manue lis Comnani, ipsisque Veneticis reddi et omnes res eorum, que in palatiis et monasteriis fucrunt, et que in vestiarium intraverunt et alia loca scripto et non scripto. Set ct pro rebus, que manifeste non reperientur, dabit serenitas imperii nostri homines sufficientes, eisque præcipiet, quatenus res Vene ticorum studiose querant et reperiant, ac si de Lege: domino Manuele Comnano. debent, quod secundum præceptum imperii nostri studebunt invenire et accipere hujusmodi res ad ho norem clementie nostre et utilitatem Venticorum. Et si aliquid de hiis venditum est, et dixerit Vene ticus fraudulenter illud fore venditum, jurabit ille qui vendidit, quod bona fide rem Venetici vendi derit et pro tanto, quanto eam vendere quivit, et quod nec plus inde acceperit nec accepturus est, nisi quantum dixit, si propinquus imperii nostri non fuerit. Veruntamen et de propinquis celsitu dinis nostre et de aliis debet fieri cauta justitia, secundum quod deberet fieri pro rebus ablatis de vestiario nostro imperii nostri. Item et, si pro servitio, quod imperio nostro facient vel imperaturis secundum quod dictum est, supervenerit eis inimicitia a coronata persona vel a magna gente, debet imperium nostrum vel im peraturi per tempora eos juvare, secundum quod juvare deberet unam de magnis Romanie civita tibus, excepto, si pro quindecim galeis, quas im perio nostro dare debent infra tempus pacis,quam cum nobillissimo rege Sicilie Vilielmo habent, eis supervenerit. Nam si pro jam dictis galeis inimici tia eis evenerit, debet imperii nostri serenitas eos juvare secundum suam voluntatem.Et si imperium nostrum vel imperaturi, secundum quod dictum est, fecerit pacem vel treuam cum aliquo inimico rum, contra quem Venetici imperio nostro ser vient, debet imperium nostrum eos introducere in hujusmodi pacem vel treuam. Et si stolus celsi tudinis nostræ una cum Veneticorum stolo aliquam terrarum inimici imperii nostri ceperit, debent in ea habere Venetici ecclesiam, embolum et scalam_ et l'ore absque omni datione. Debitores vero Vene ticorum Romei debent persolvere omne, quod ex debito debent creditoribus Veneticis. Si autem de bitor non habuerit, unde debitum persolvat, habe bit justiciam Veneticus de Romeo; si vero ipse decessit, de hæredibus ejus. Conservabuntur igitur hec firma ab ab imperio nostro et ab heredibus, ut dictum est, et succes soribus imperii nostri, quousque et a Veneticis firmiter et sine fraude et malo ingenio conservan tur superius notificata. Super hoc enim et presens chrysobulum verbum imperii nostri eis collatum est, firmum et inviolabile permanere debens. Factum mense Februario presentis quinte indic tionis sexmillesimi sexcentesimi nonagesimi quinti anni, in quo et nostrum pium et a deo promotum subsignavit imperium. YSACHIUS in Christo Deo fidelis imperator et moderator Romanorum Angelus.

Pactum cum venetis de damnis RESARCIENDIS [56]. (A. 1189.) rmata equis est jam conventionibus scriptis, pensionalia et scalas maritimas, embolo pridem ab acramenta corroboratis a nobillissimo et im um biis habito adjacentes, annuum introitum librarum yperperorum quinquaginta. nostri fidellissimo duce Venetie. Aurio ma › Petro, qui dignitate protosevasti a nostra mitate decoratus est, et ab universa Venetie tudine imperio nostro et Romanie, fides et ium Veneticornm nichilque deest eorum invio ssime securitati. Quoniam vero oportunum Venetie satisfieri in his, que a nostra sere ei promissa sunt, videlicet in redditione 1, que Veneticis ablate fuerunt tune, cum per memorando imperatore et desideran 10 celsitudinis nostro patruo, domino Manue anano, capti fuerunt, et exhibitione cen orum quatuordecim yperpeporum, que ultra psis promissa sunt ob causam, que in cri ɔ pro hiisdem edito notificantur, ob quos yperperorum eis preimpensum est. De et nuntii ad nostram clementiam missi primo quidem Petrus Michael, Octavianus us et Johannes Michael, conventionem , quam imperio nostro et Romanie fecerunt, mento corroboratam equidem offerentes, ct osis promissa sunt per chrysobulum, ut di est, exigentes: deinde vero sonori (us) ssimi et imperio nostro fidelissimi ducis ie Petrus Cornarius et Dominicus Memmus, rator ecclesie sancti Marci, injunctum profecto tem agendi simul cum precedentibus; rerunt quidem clementiam nostram ipsorum ionni annuentem, et ad perfectionem eorum, b ipsis postulantur, paratam. Verum univer- maritimis scalis Allemannis et Francigenis collati annulatio et perditio rerum, que ablate ipsis voluntati bone serenitatis nostre, quam erga clementia nostra habebat, impedimento equi tabat. Idcirco nostra serenitas illos imitata es, qui a via, ducente ad id quod volunt orium, modicum declinantes, quando qui ic casu, que recto vie sunt, prospere eis non per aliam viam ad idem pervenire cogun tad eundem finem deveniunt,quamquam per viam; et ad verba veniens cum jam dictis lega › rerum eorum inventione, quia in possibili acentem nequaquam comperiebat, alium mo eis precipit reperire, per quem talio eis flat 1 eorum, que ceu superius notificatum est Et nostra pia tranquillitas hujusmodi eorum peticionem nullo modo renuit. Quemquam enim grave celsitddini nostre videtur, latitudinem infra magnam urbem gentibus exhibere; verumtamen, quia non ut alienigenas, immo ut aborigines Ro manos genus Veneticorum nostra serenitas repu tat, tantumque pro Romania dolent, quantum et ipsi Romani, tantamque erga eam habent devotio nem, quantam et erga terram, que eos emisit, под eis tantum, quantum Romanie donandum esse vi detur, quantumcumque eis largiatur? Quapropter et nostra clementia jubet per presens chrysobulum verbum, habere Veneticos universa alia, que a nuntiis eorum postulata sunt, ipsosque embulos Allemanorum et Francigenarum et maritimas eorum scalas, que in presentia grammaticorum nostre serenitatis, Constantini Pediadite et cla rissimi protonobilissimi Nichite Valianite, ab ao desimotato Constantino Petriota per practicum eis tradita sunt; quod debet corroborari quidem per superscriptionem pansevasti et nostre sublimitati familiaris archicancellarii, domini Johannis duce; cognitum autem fieri et congruis secretis cum pre sente chrysobulo imperii nostri. Quorum equidem omnium annuus introitus quinquaginta libris con stat yperpepororum, secundum quod ex tradicionis istorum practico composito patet. Quamvis enim et per chrysobula verba manifesti emboli cum sint; veruntamen, quia non toti genti Allemano rum et Francigenarum, sed paucis quibusdam extor ribus et maxime incognitis, nec determinatam quantitatem afiquam servitio Romanie imponenti bus,sed tanquam quantam caru pervenit(39), hujus modi beneficium Romanie factum fuit, quoniam multum quidem est lucrum sic embolos et scalas habentibus, modicum autem est proficuum ex eis Romanie proveniens: convenientes servitium ex universitate gentis Romanie proveniens servitio paucorum et ex dispersione congregatorum nostra excellentia pretulit. Et vacationem quidem criso bulum eorum irrogat; embulos vero eorum et scalas Veneticis confert, concedens possidere ipsos ›missione reddi quidem debebant,non autem tam omnia alia, quam et hujuscemodi embolos, ebantur, et ob hoc suam redditionem inter ³sibilia ponebant. Ipsi autem multum haben udium, sue terre proficuum invenerunt. Et idanter nostre supplicant serenitati super ue ad restaurationem sibi fieri volunt, et Venetie dari possunt per embolum et per | Post Marin 111. p.304, ex libro albo et libris rum ediderunt Tafel et Thomas I, p. 206 secuudum quod et eum quem nunc habent embo lum, quousque erga imperium nostrum et Roma niam suam conventionem inviolatam custodiunt nunc existens nobilissimus dux Venetie et post eum futuri duces Venetie et universa ejus pleni tudo, nec non et omnia, que per conventionem Editores conj. ob quod. lidem conj. habentes. Recte. Lib. pact. et Marin provenit, non male.

bilissimi ducis Venetie, Petro Cornario, Petro Mi chaele, Octaviano Quirino, Johanne Michaele et Dominico Memmo, procuratore ecclesie sancti Marci, per conventionem nunc promissa sunt et jurejurando corroborata. eb hiis promissa sunt et jurejurando corroborata, firmiter et que a legatis eorum,sororio scilicet no conservant; et omnem introitum eorum accipere, nequaquam a fisco vel ab aliqua personarum, qui bus hec attinent et quibus hec ablata ipsis dantur, infestationem aliquam manifestis Veneticis subire debentibus,quamquam monasteria sint sive sancte domus aut imperio nostro propinque vel alie; quoniam clementia nostra introitus de bis prove nientes talionem eis factura est, possessio nemque inseditiosam Veneticis facit. Porro serenitas nostra benignitatem, quam eis exhibuit, nequaquam hucusque statuit, immo et alium centenarium unum yperperorum eis largi tur ultra ante datum eis centenarium unum yper perorum;et residua quatuoroecimcentenaria yper perorum; de quibus duo quidem cum dimidio ex templo jam eis dari precepit (quippe et data sunt), reliqua vero duodecim cum dimidio eis dari per annos sex, debente eis per unumquemque annum dari quantitate proporcionali. Et accipient equi dem hec XII sic. Erunt autem et tradita ipsis om nia possidentes, ut dictum est, quousque ea, que per conventionem prespopondernnt et juramento confirmaverunt, nunc existens nobillissimus dux Venetie et post eum futuri duces Venetie et uni versa ejus plenitudo custodiunt, servant quoque Concedit equidem nostra sublimitas Veneticis actionem movere contra homines imperii nostri, qui, ceu ipsi suggesserunt, res astulerunt ipsorum jussione semper memorandi imperatoris et desi deratissimi patrui celsitudinis nostre, domini Ma nuelis, tunc, cum capii fuerunt, subtraxerunt au tem et non obtulerunt, secundum quod in predi misso chrysobulo celsitudinis nostre de hoc con stitutum est, omnia alia actione debiti, que Veno ticis contra Romeorum quempiam, vel contra ip sum fiscum, vel Romeis et fisco contra Veneticos anté captionem ipsorum convenerit, irritari de bente ab utrisque partibus; presente chrysobulo verbo imperii nostri firmo et inviolabili perma nere debente, facto mense Junio presentis septimi anni, in quo et nostrum pium et a deo promotum subsignavit imperium, ISAAKIUS in Christo Deo fidelis imperator et moderator Romanorum Angelus. Non exslut. Interrupta jampridem fuit, ex quo tyrannus ille mune ejus supplicatorias ad nostram clementiam Andronicus Romanorum invasit imperium et nunc usque, fides et devotio civitatis et terre Pisane, quam erga nostrum fovebant Romeorum imperium, Et nisi modestia et hilaritas cclsitudinis nostre, et in effusionibus appianicorum sanguinum tarditas et impromptio..... a Deo erecte et ad Romanorum imperii firmamentum quidem exaltate impedimento rei fuissent, ii qui beri Romani de voti erant quasi et inimici effecti fuissent, et pro amicis et utilium allatoribus et per tempora fide lissimis quoque fautoribus in hostes et depopulato res versi equidem essent.Quod et ex parte perpe tratum est, et damna a quibusdam Romeis, et item Pisanis ex parte Romeorum facta sunt, multum manus intendere voluerunt, et prudentissimos con cives suos, Rainerium Gaetani et Sigerium judicem nuncios ad nostram legaverunt serenitatem, damp norum Pisanis eorumque communi ex parte Roma nie pre illatorum restaurationem petentes, et be nignitatem tranquillitatis imperii nostri pristinam quam erga civitatem et terram ipsorum nostra ha bebat clementia, suppliciter postulantes; et sere nitas nostra benigne eos recipiens et que ab iis di cebantur auscultans, eis que versa vice dampna par tibus Romanie quibusdam a parte Pisanorum illata in memoriam revocans, eaque ab ipsis Romanis resturari vicissim exigens, ad ultimum ex predi ctorum legatorum precibus abolicionem quidem que tempus, que dudum, ante unita erant, seque- eorum, que ex quo tyrannus supervenit usque in strata habuil et divisa. Quamobrem civitatis Pisanorum potestas, Tedi cius, comitis Ugolini filius, ac consiliarii et com Marin teloncum. Laudatur ad disposit. thronor. in Coll. can. ed. Rhalli et Potti V. p. 481. Editi Flaminio dal Borgo Diplomi Pisani, Pica 1765, 4 p. 147, indeque repræsentavit Bu presens acta sunt eis concessit; immemores autem et eos fore omnium negociorum, que hactenus et usque nunc ex aliquibus causis, juste vel injuste, chon Nouvelles Recherches hist. sur la princ. franç. de Morée vol. 11, p, 12. Verba celsitudinis nostre buc transponenda esse videntur.

producenda habebant, exigit. Et quidem et hii cle- illo Chumno et aliis defunctis et superstitibus, mentie nostre concessioni repugnare nullo modo decreverunt; cum multa vero gratiarum actione eam suscipientes, sacramento certitudinem impe rio nostro fecerunt tam de oblivione, quam civi tas et terra Pisana in perpetuum habebunt eorum videlicet omnium dampnorum que usque nunc qui busdam Pisanis a Romeis illata sunt, quotcumque et qualiacumque sint, quam et de fide et servicio quam et quod imperio nostro, heredibus et succes soribus ejus, ipsique Romanie observare in futuro debent. Amptius quippe serenitas imperii nostri cos acceptans et supplicationem eorum cum mul tum supplicatoria et procidenti figura fusam ad no stram clementiam exaudiens, non solum habitato res civitatis et terre Pisarum in ea jura, que ipsis in Romania precollata fuerant, restitui concessit, verum etiam secundum Domini sententiam super pauca fideles reperiens super multa constituit, et ad notificationem eorum que imperio nostro, here dibus et successoribus ejus et Romanie in perpe tuum ipsi polliciti sunt, et eorum que similiter ipsis a clementia nostra collata sunt, presens chrysobo lum verbum eis donavit, continens de verbo ad verbum ea que nunc ab iis pacta sunt et in char tula litteris latinis scripta et subscriptione eorum confirmata comprehensa sunt et eorum corporali Bacramento corroborata, et que plenitudini Pisa ☛um facta sunt chrysobula verba semper memoran dorum imperatorum, proavi scilicet imperii nostri, domini Alexii Comnani, et desiratissimi patrui celsitudinis nostre, domini Manuelis, in quibus quidem recitantur que tunc a Pisanis pacta fuere et que a parte Romanie eis collata. Habet igitur conventio scripta quidem que a Dotificatis legatis Pisarum ad imperium nostrum, beredes et successores ejus, et ad ipsam Roma niam facta est, et quod super eam juramentum factum est, sic Nos, legati civitatis et terre Pisane, Rainerius Gaetani et Sigerius judex, missi a Tedicio, comitis Ugolini filio, potestate civitatis et terre Pisane, ac consiliariis ipsoque communi ejus ad altissimum imperatorem Romeorum et semper augustum do minum Isaakium Angelum,et injunctum ab eis ha bentes peteudi ab imperatore et Romania pre mutuatam pecuniam a quibusdam Pisanis Andro nico illi male memorie, cum adhuc felicissimo imperatore domino Manuele in vita existente noti ficatus dominus Andronicus Hierosolymis degeret; nec non et a quibusdam aliis, videlicet Teodisco de Picicasegale, Simone Cimicosi et Gerardo Antonii et reliquis, mutuatam desideratissimo fratri domini imperatoris Romeorum et semiper Augusti domini Isaakii Angeli, felicissimo sevasto tratori domino Alexio Angelo, cum a comite Tri Polis detentus esset; item et ea que ab homini bus imperii ejus sancti, scilicet a protohonora tissimo supremo magno logotheta illo et sevasto dampna illata Pisanis, ex quo notificatus dominus Andronicus Romeorum invasit imperium et usque nunc,atque subtracta solemnia ecclesie Pisane civi tatis et archiepiscopo annorum octo et usque nunc, et redditus emboli eorum, et reliquorum attenentium eis, et ab cis exacta commertia; et si hec eadem reperimus agendi grates imperio ejus sancto; et conventionem assiduam et perpe tuam factam progenitoribus ejus, imperatoribus domino Alexio Comnano et filio ejus, Porphyroge nito domino Joanni et patruo imperii ejus sancti domino Manueli, et heredibus et successoribus ejus ipsique Romanie, atque servitium perpetuum et assiduum renovandi et jurejurando corrobo randi; si vero hec eadem imperium ejus sanctum non adimplet, alio vero modo aliquo restauratio nem facit communi Pirarum civitatis placentem nobis, sicque etiam manifestam conventionem sacramento confirmandi; quoniam ad imperium ejus sanctum pervenimus, et in conspectu maje statis ejus astantes piam ejus celsitudinem adora vimus, et nobis injunctis sufficienter tractatis om nibus quidem, que poscim.us, potiri nequivimus, quia et sublimitas imperii ejus sancti vicissim exi gebat a nobis damna a quibusdam Pisanis Roma nie quibusdam terris diversisque Romeis per ter ram et mare illata; modestia vero et magnificen tia imperiali dignatum est ejus sanctum imperium, pro omnibus que poscimus et superius relata sunt, excepto mutuo facto sebastocratori, mutua toribus in memoriam dive potentic ejus consensu que nostri se jactantibus, largiri Pisane civitatis communi que ex muneribus semper memorando rum imperatorum, domini Alexii et domini Ma nuelis, a nobis pridem in magna urbe possideban tur embolum videlicet, ecclesiam cum altera a contribulibus nostris infra terminos nostros erecta ecclesia, et littoralem scalam; plus vero his dare civitati nostre, et que in faciendo nobis pratico traditionis eorum que super pridem nobis tradita collata sunt, notificabuntur: quod scilicet practi cum una cum faciendo imperiali adorando chryso bulo in secretis sternetur; renovare quoque ab in stanti tempore largicionem solemnis nostre ec clesie, quingentorum videlicet yperperorum ct duorum palliorum; addere autem et alia centum yperpera, et salaria archiepiscopo civitatis Pisa rum sexaginta annuorum yperperorum et unius pallii, et super hec persone archiepiscopi hujus qui nunc est civitatis Pisarum addere alia yperpera quadraginta; donare autem Pisarum et in iis que de Romania ab ipsis emuntur et venduntur,tam in magna urbe quam in ceteris Romanie partibus, libertatem commercii talem, qualis data est eis in chrysobulo ipsis facto semper memorandi im peratoris, domini Alexii, in is que de terris non subjacentibus servituti imperii Romeorum ab ipsis in magnam urbem afferentur, quamquam ex¸

de his facto dedit nobis mandatum jurandi super animam suam, conventionem a Pisana civitato et terra Pisana semper memorando imperatori do mino Manueli factam imperatori Romeorum et semper augusto domino Isaakio Angelo, secundum quod et illi fuit jurata, et quod ea que pro com muni et quibusdam aliis personis petebamus, que et in scripto in quo subscripsimus continentur, ex impositione ejusdem potestatis et consilii ejusdem civitatis dimisimus pro restauratione communi facta. Item juramus, super animam dicte potesta tis, quod et ipsam conventionem predictam adim plebit et observabit ipsum commune civitatis domi no Isaakio Romeorum imperatori, heredibus et suc cessoribus ejus, ipsique Romanie in perpetuum, sine fraude et malo ingenio. Et sicut hec juramus de bona fide, sine fraude et malo ingenio, sic Deus nos adjuvet et ipsam potestatem et ipsum commune civitatis Pisane et in præsenti seculo et futuro.» Manifesta vero chrysobula verba habent, secun dum quod notificabitur. hujusmodi chrysobulo appareat eos debere dare quod predicta potestas communi consilio civitatis commertium in iis, secundum quod ipsi Romei; licentiam vero dare nobis agendi secundum le ges in quosdam homines ipsius, qui servitia tra ctaverunt fisci et quibusdam Pisanis injustitiam in tulerunt, eo quod petebamus quidem ab imperiali thesauro dampna illata quibusdam Pisanis a de functis hominibus celsitudinis ejus, non autem exauditi fuimus quoniam rei nequaquam reperiun tur ideoque negotia non erant manifesta, et ob hanc rem desistimus ab iis sponte, sine illata no bis vi aliqua, ob restaurationem pro iis, ut supe rius dictum est factam universis habitatoribus ci vitatis et terre Pisane; recepimus hujusmodi pla cens nobis largiðuum munus serenissimi et sem per augusti imperatoris domini Isaakii Angeli, quod imperium ejus sanctum nostre terre fecit, et oblivioni tradentes omnia que petiimus, ut dictum est, que et superius recitata sunt,quoniam quidem et imperium ejus sanctum abolicione [m] dampno rum usque nunc hominibus Romanie illatorum nobis facere dignatum est; ecce per presens scri ptum nostrum, debens et corporali sacramento nostro ac subscriptionibus manus nostre, sigillis que ecclesiarum in magna urbe existentium Pisa norum, summi apostoli Petri et sancti Nicolai, corroborari, conventionem facimus ad imperium ejus sanctum, heredes et successores ejus, et ad ipsam Romaniam: quod observabit civitas et terra Pisana et ipsa potestas, et qui per tempora erunt senatores aut consiliarii sive consules aut potesta tes et capitanei et rectores, ipsumque commune Pisane civitatis, ea que supra nominatis semper memorandis imperatoribus domino Alexio Com neno et filio ejus Porphyrogenito domino Joanni 80 patruo imperii ejus domino Manueli, pacta sunt. Et hec omnia jurabit ipsa potestas et meliores ac ipsum commune oivitatis Pisane, et hujusmodi sacramentum annuatim renovabunt, secundum quod specialiter de hujusmodi capitulo pactum est a civitate et terra nostra ad semper memorandum imperatorem, dominum Manuelem.» Sacramentum verum eorum super hec factum habet sic «Nos, legati civitatis et terre Pisane, Rainerius Gaetani et judex Sigerius, missi ad altissimum imperatorem Romeorum et semper augustum dominum Jsaakium Angelum, a Tedicio, potestate Pisanorum, comitis Ugolini filio, ex communi consilio civitatis Pisane, post multum tractatum desistentes ab iis que ex impositione predicte potestatis et communis consilii civitatis pro com muni et quibusdam privatis personis petebamus, que et in scripto in quo subscripsimus continentur, et restaurationem pro iis factam nobis placentein recipientes secundum quod nos injunctum habe bamus a potestate et communi consilio civitatis de placito nostro: juramus super sancta Dei evango ¡ia, super honorabilem et vivificatam crucem, Imperatoris quidem videlicet domini Alexii, sio «Quoniam multoties nuncios ad imperium no strum miserunt habitatores terre nostre atque Pisane civitatis cum litteris suis, et imperium nostrum iterum eis multoties litteras misit, minime autem advenit tempus quo fieret conven tionis scriptum eorum pure fidei et subjectionis adimperium nostrum, neque clementie nostre ad 008 scriptum chysobolnm conventionis adhuc factum est; novissime autem misit imperium nostrum familiarem suun hominem Curopalatam Basilium Mesimerium cum litteris suis volens eos suscipere ceu per omnia fideles celsitudinis nostre et desideratissimos filios nostros totiusque terre nostre; illo autem perveniente et litteras imperii nostri eis afferente, que vero man data erant dicente, ipsi quæ scripta et que ipsis mandata sunt intelligentes eaque acceptantes, et omnino volentes fieri per omnia fideles imperii nostri atque terre nostre, per scriptum conven tionem fecerunt, continentem puram eorum fidem quam imperio nostro ac Romanie debent, quam et per sacramentum omnes unanimiter confirmaverunt et ad nostram serenitatem per vos et nuncium ejus miserunt, que nempe expresse sic continet «In nomine Domini nostri Jesu Christi, ainen. «Nos omnes habitatores civitatis et terre Pisane «< promittimus tibi, sanctissimo imperatori domino ་་ Alexio, et domino Johanni dilecto filio tuo et «imperatori Porphyrogenito, quod nos totus «Pisanus populus ab ista hora et in antea non ■ erimus in consilio aut facto per quod perdatis ■ vos imperium vestrum vel Romaniam, vel «insulas maris vel terras, quas modo tenetis sub «vestra potestate et quas ab hac hora in antea ac ༥ quiretis a Chroatia, Dalmatia et Durachio usque «in Alexandriam et ipsam; neque nos, civitatis et

‘'isane habitatores, pasiscemur cum aliqua habitatores civitatis et terre Pisane observare im¯ a vel populo inimicante imperio vestro ad ndum a vobis vestrum imperium vel Roma vel aliquas imperii vestri terras, vel insu quas nunc sub potestate imperii vestri , aut quas acquirere debetis ab hac hora Lea a Chroatia, Dalmatia et Durachio et in Alexandriam et ipsam; et si ex terre toribus nostre et hominibus nostris aliqui um imperio vestro fecerint et in Romania et quesiti ab imperio vestro fuerint, de endabunt damnum juste et concorditer; in Romania non fuerint et Pisas reversi 4, et notum factum fuerit, si heredes Pisis int, secundum vires substantie emendatio ¡ciemus juste vel concordia, excepto tanto im remanebit ex consensu et verbo nunti¡ ntiorum imperii vestri. Si homines nostri ra imperii vestri fuerint, vel Constantino el in alia terra aut insulis imperii vestri, us et confirmamus ut, si inimici vestri exerint gratia impugnandi in partibus illis ɔus nostri sunt, et necesse fuerit ut adju omines vestros, terras vestras defendemus omnes inimicos vestros.Hec omnia supra 1 observabimus nos, totus Pisanus populus s et terre Pisane, tibi, sanctissimo impe domino Alexio, et desideratissimo filio tuo tori domino Johanni Porphyrogenito, si perius scriptum est, incorrupta et cum de, sine fraude et malo ingenio, vobis orantibus per chrysobulum ea, quæ in nostro contineatur, et observantibus ea factum est anno incarnationis Domini mo centesimo undecimo, quarto decimo larum Mali, indictionis tertie et decime, sentia archipiscopi Amalphitani, Musci Amalphitani et consulum Pisanorum.» taque per scriptum et sacramentum ab irmatis in presentia hominis imperii no ¡merii, quoniam et vos missi ob illis estis, Guido clericus et Bonfilius presbiter, ✓ vicecomes, Hebrandus frater. Rainerii, consul, Petrus judex, Guido filius Boni dimundus Curopalata filius Oddi, et litte erio nostro attulistis quas illi omnes per imperium miserunt, et continebatur in orum hoc, ut ea que decraut vos adim noc per scriptum et sacramentum vestras scriptiones confirmastis, quod omnia que acta sunt ad imperium nostrum et deside um tilius ejus imperatorem et Romaniam amentum, universi habitatores civitatis et sane confirmarint, et observabunt firma et sicut hoc intelligit imperium nostrum uum et honorem suum et desideratissimi et terre potentie nostre, magne, medie et Ob fidem igitur quam disposuistis omnes perio nostro et Romanie, constituit et imperium nostrum per presens chrysobolum verbum dari nostra serenitate, non solum in vita sua, sed et post obitum suum a desideratissimo filio nostro imperatore domino Johanne Porphyrogenito, Pi sane ecclesie que sub nomine sancte Dei Genitricis est,per unumquemque annum nomismata yperpera 400 et pallia duo; domino dilecto archiepiscopo Pisarum nomismata similia 60 et pallium unum; Lamberto judici, Carletto "et Antonio nomismata similia 400, et post obitum horum dabuntur eo clesie. Commertium de auro et argento quod af feretur a vobis, non dabitis ullo modo. De mercibus quas afferetis de terra vestra et de alienis terris non subjacentibus servituti imperii nostri, dabitis gratia commertii de vigintiquinque unum et nihil amplius. Scala dabitur vobis in qua debeant naves vestre applicare et onera earum deponi; et loous negotiandi aptus et conveniens cum habitaculis, ut reponatis merces vestras et habitetis. Similiter et in magna sanctissima Dei ecclesia, sancta So phia, dabitur vobis locus standi a sanctissimo pa triarca: et in ypodromio dabitur vobis locus ubi debeatis sedere in die ypodromii. Si depredata fuerit navis vestra in terra imperii nostri, et per dite fuerint res vestre, ablate ab aliquibus qui sub potentia imperii nostri sunt, faciet vobis clementia imperii nostri justiciam et emendationem conve nienti tempore, postquam probatum, fuerit. Navis vestra si fracta fuerit infra potentiam imperii nostri, res vestras quas vos liberatis et extrabitis salvas habebitis sine dubio, et illas autem quas Romei extrahent adjuvantes habebitis, dantes eis mercedem secundum loci consuetudinem, nisi forte inter vos et eos aliquid aliud sponte pactum fuerit. Merces vestras quas afferetis de terra veg tra,vcl de alienis terris nan subjacentibus imperio nostro, postquam ad imperium nostrum vos vene ritis, sive Constantinopolim sive in insulam im perii nostri, habebitis licentiam extrahendi, et vendendi in loco in quo applicueritis, et tam ibi quam alibi infra continentiam potentie nostre qui buscumque volueritis, nullo alio pacto vel modo contra voluntatem vestram precipiente in venditione et commutatione, exceptis inimicis imperii nostri; Det dabitis et in his commertium sicut superius dictum est. Alias autem merces que de Romania sunt, venditis sicut Romei, et dabitis sicut Romei. Littere imperiii nostri mittentur ad terras cjus in quibus applicabitis, ut duces in eis existentes co gnoscant fidem puram et servitutem vestram et que ab imperio nostro vobis constituta sunt et que imperio nostro a vobis, quatenus non transgre diantur que ab imperio nostro pacta sunt duccs et reliqui qui sub potestate imperii nostri sunt. Et si acciderit aliquid injustum fieri, vindicabitur ab iis,fietque emendatio justa. Ut et ab imperio nostro in omnibus terris potentie nostre el insulis in qui

bus applicatis,iidem vobis loci serventur et eadem in practico ipsis facta notificantur, que hujus emendatio fiat. Si ab aliquo Veneticorum aut ab aliquo homine subjacente imperio nostro passus fuerit Pisanus quispiam atrox dedecus vel turpem injuriam aut de rebus suis damnum, faciet impo rium nostrum emendationem, postquam probatum fuerit, si nostre serenitati relatum fuerit infra tempus legale et conveniens in omni continentia sua. Naves vestre et homines vestri volentes re dire Pisas non prohibebuntur; neque imperium nostrum, neque desideratissimus fitius ejus impe rator Porphyrogenitus, neque aliquis precepto nostri per quempiam modum injustitic faciat quic quam in rebus vestris vel hominibus. Si vero ob aliquas causas interdum factum fuerit, per conve niens tempus emendabitur. Si aliquis vestrum re clamationem fecerit, non repelletur, si notum im perio nostro factum fuerit, sed recipietur recla matio ejus et secundum legem vindicabitur, et vindicabitur post probationem veritatis, si, appa ruerit injustitiam passus. Qui pro servitio Dei Hierosolymam tendunt cum vestris hominibus causa militandi contra paganos, in itinere vel in reversione impedimentum aliquod non sustinebunt, neque perturbabuntur ipsi vel naves, aut stipendia aut bellica instrumenta que deferunt, securitatem facientibus iis qui eos recipiunt in naves vestras hominibus per certificationem sacramenti, qua tenus nec inimicum imperii nostri et Romanie ad juvent,nec ibi contra imperium nostrum efficiantur. «Hec itaque manebunt quippe immutabilia sem per, quousque vos et omnes habitatores terre ve stre et civitatis observatis ea que superius notifi cata sunt firma et incorrupta imperio nostro et desideratissimo filio ejus et imperatori domino Johanni Porphyrogenito et Romanie, sicut hec in telligit imperium nostrum ad honorem et profi cuum suum et Romanie, et sine fraude et malo ingenio aliquo. Propter hoc enim et presens chry sobulum, verbum, mutuum vestre scripte conven tioni per vestrum sacramentum confirmate et ve stris propriis subscriptionibus corroborate, mis sum est per vos omnibus habitatoribus civitatis et terre Pisarum. «Factum mense Octobri, indictionis quinte, sex millesimi sexcentesimi vicesimi anni, in quo et nostrum pium et a Domino ordinatum subsignavit imperium. «ALEXIUS in Christo Deo fidelis imperator et moderator Romeorum Comnanus. Domini vero Manuclis sic «Fidelissimi imperio nostro Pisani adepti fue runt jam in magna urbe, per chrysobulum semper memorandi avi imperii nostri, et rursum semper memorandi domini et patris celsitudinis nostre, embolum et scalam et ecclesiam, secundum quod sunt Quoniam vere ante tempus ob quasdam causas voluit imperium nostrum hujusmodi loca eis mutare, eisque pro his dari alia ultra in parti bus magnis urbis oppositis, ipsi autem accedentes clementie nostre supplicaverunt ut hoc non fieret, verum essent in possessione eorum que pridem habebant, serenitas imperii nostri sic fieri conces sit. Et quoniam oportuit sacramentum ab iis fieri imperio nostro hujusmodi negotii gratia, priorem conventionem et sacramenta eorum corroborans, et quippe ad nostram serenitatem legati ab hujus modi terra equidem pervenerunt, prudentissimus videlicet consul hujusmodi terre Albertus, et cum eo judex Burgundius et comes Marcus, et fecere imperio nostro sacramentum, consul quidem noti ficandum sacramentum sic secundum verba conti nens: Ego consul Pisarum, legatus ad dominnm «nostrum imperatorem Romanorum et semper «< augustum dominum Manuelem Porphyrogenitum «Comnanum, juro ex precepto et voluntate archi «episcopi nostri, consulum, senatorum et relique «terre Pisarum presens sacramentum: quoniam «ob quasdam rationes accidit nos ad modicum «removeri ab iis que in magna urbe habebamus, «videlicet ecclesia, embolo et scala, datis nobis «pro restauratione aliis in partibus que ultra «sunt, nunc autem ex precepto imperatoris re «stituti sumus in ea que quidem habebamus:quod «observabimus nos et terra Pisarum universa¸no «tificato imperatori Porphyrogenito domino Ma «nueli Comnano, heredibus et successoribus ejus «et Romanie, fidem et debitum quod debebat «terra Pisana imperio ejus ex pridem factis con ventionibus et sacramentis semper memorando «imperatori, domino Alexio Comnano, ipsique Porphyrogenito et imperatori domino Manueli ■ Comnano; et si aliquid factum est a terra Pi «sana alicui coronato vel non coronato ad irri «tationem spectans hujusmodi conventionum et «sacramentorum, pro non facto reputabitur illud. ■ Presens vero sacramentum debent facere et re «novare et consules et reliqui habitatores Pisa «rum secundum consuetudinem. Et sicut hee «juro sine fraude et malo ingenio, sic Deus me «adjuvet, sancta Dei evangelia et honorabilis et «vivifica crux.»- «Judex vero Burgundius et co «mes Marcus sic juraverunt et ipsi»—«Nos Judex Burgundius et comes Marcus, missi legati ad «potentem imperatorem Romeorum Porphyrogo nitum dominum Manuelem Comnanum a civitate «Pisana, juramus super sancta Dei evangelia et «honorabilem et vivificam crucem, quod conven «tionem factum semper memorando imperatori «domino Alexio Comnano, et domino nostro im peratori et Porphyrogenito domino Manueli Com nano a civitate Pisana, quam consul Pisarum Videntur hic excidisse of repopisual instrumenti illius.

juravit, ad honorem imperatoris obser- practicum horum tradieionis; quod fiet notificatis ideliter et nos, et faciemus confirmari sa civitate Pisana sine fraude. Et sic hec sine fraude et malo ingenio, et servabimus. Sic Deus nos adjuvet, ei evangelia et honorabilis et vivifica it imperium nostrum corroborat per ysobulum sigillum suum munus quod ʼn notificato jure a semper memorando domino et patre ejus, et jubet firma Ilia permanere facta eis chrysobula tione hujusmodi immobilium, si et terra Pisarum bene observat pacta et sua que imperio nostro, heredibus et us ejus fecit, ad honorem et proficuum stri et Romanie. Super hoc enim et perii nostri sigillum eis collatum est, In congruis secratis sterni propter noti mense Julio, indictionis tertie.» em hujusmodi chrysobulis continentibus, tificati legati superius scripta pepigerunt subscriptione eorum confirmato compre et sacramento ceu notificatum est corro , jubet imperium nostrum, ea que in su ptis chrysobulis comprehenduntur, tam a civitate Pisana Romanie facta sunt, iis que a Romania ipsis collata sunt, effi inviolabilitatem habere. et sic reputari cta et collata; et restitui precipit Pisanos a que in magna urbe ipsis donata pridem semper memorando imperatore et pro legatis eorum a grammaticis imperii nostri, Pedia dita Constantino et clarissimo protonobilissimo Sergio Coliva, et a desunotato Constantino Petiota, quod et in congruis secretis sterni debet cum presenti chrysobulo imperii nostri; et habere Pisanos universos introitum eorum presentem et futurum ex superedificationibus ipsorum, quas infra terminos ipsis traditos facient, quousque civitas, quam debet imperio nostro, heredibus et successoribus ejus ipsique Romanie, fidem atque servitium conservat, et terra Pisana ac ipsum ejus commune inviolabiter ct sine diminutione, secun dum conventionem scriptam a supranotatis eorum legatis factam ct superius recitatam, que et a potestate ejusdem civitatis et terre Pisane et me lioribus Pisanis et universa plenitudine Pisarum jurari debet in presentia super hoc ipsum mitten dorum hominum imperii nostri, et annuatim reno vari, secundum quod specialiter ea que hujus capituli sunt, semper memorando imperatori, pa truo imperii nostri, domino Manueli, pacta sunt. Fruentur autem et libertate universa in duobus recitatis chrysobulis comprehensa commercii, et reliquorum omnium capitulorum que in eis con tinentur,exhibentes de centum 4 tam in magna ur be quam in ceteris terris nostre pie tranquillitatis non solum de iis que de alienis partibus ab ipsis in Romaniam afferuntur universis mercibus, ve rum etiam de iis que de terris Romanie ab ipsis emuntur et in magna urbe vel aliis terris Romanie venduntur. Quamquam enim et ex chrysobulo ipsis facto proavi imperii nostri, semper memo randi imperatoris domini Alexii Comnani, ut vel ut Romei reputentur ipsi in mercibus quas do Romania emunt, determinatum est, idem que commercium dent de iis quod et Romei daat; sed tamen imperium nostrum multam eorum devolionem et fidem remunerans, liberaliter et super hoc capitulum erga eos agit, et 4 de cen tum tantum dare eos jubet et in mercibus ipso rum quas de Romania equidem emunt. Fruentur igitur Pisani libertate ipsis collata a nostra sere nitate et omnibus ipsis donatis, ceu superius pa tefactum est, et amovebuntur ab his nunquam. Quamvis enim hujusmodi omnia jam tradita fue rint monasteriis et personis quibus hec ablata sunt, et Pisanis tradita, attamen quoniam iterum hujusmodi Pisani sub servitio Romanie ordinati sunt et pristinam suam fidem atque servitium imperio nostro, heredibus et successoribus ejus et Comanie, observare juraverunt, rursum eis ablata sunt et restituta Pisanis,quoniam ipsi satis factionem a fisco habere debent; si vero non habuerint, non debent in Pisanos agere, sed in ipsum fiscum, infra legitimum tempus. Et restau rationem adepti fuerint, habebunt satisfactionem qer id quod dabitur; si autem non adepti fuerint, habebunt pro rato: quoniam imperium nostrum ii nostri, domino Alexio, et desideratis to celsitudinis nostræ, domino Manueli videlicet, habitacula, ecclesiam cum psis infra jura eorum erecta ecclesia, Im scalam, secundum quod eis donata secundum facta ipsis practica super horum eis facta. Largitur autem eis impe um et pensionalia monastuerii domini e in faciendo ipsis practico notificabun tia pro anno introitu [m] nomismata 46, et scalam predeputatam in situ loci a serenitate nostra edificatio ab ipsa 1 templo venerabili sanctorum magno rum Quadraginta. Concedit autem dari Pisane ecclesie constituta ei annua 500 scilicet yperpera et 2 pallia ut et › nostro ei nunc constituta, ob fidem as debet et terra Pisana imperio nostro m ejus. Addit quoque eis et alia yperpe ciliter, et honoratissimo archiepiscopo reconstitutum ei annuum salarium, 60 perpera et unum pallium, ut et ei nunc m ab imperio nostro. Addit vero persone opi qui nunc est et alia yperpera per innos 40. Et jubet hujusmodi omnia a atis et terre Pisane possideri hoc modo ³ et assiduos annos, secundum faciendum

licentiam ex legibus babet in noticia largiendi et nie sunt, et pepigerint ea et corporali confirmave aliena, et largitur hec Pisarum plenitudini. Quo niam vero notificati legati clementie nostre sup plicantes petierunt cum aliis notificari in presenti chrysobulo imperii nostri, tam ea que pridem possidebantur a parte civitatis et terre Pisane in magna urbe jura, quam ea que nunc a celsitudine nostra ipsis collata sunt, imperium nostrum sic fieri concessit. Et habent que pridem quidem a Pisanis possidebantur sic Conservabuntur igitur universa superius scripta firma ab imperio nostro, heredibus et successori bus ejus et Romania, si potestas que est in civi tate et terra Pisana, consules, consiliarii et sena tores, capitanei, rectores et reliqui meliores, ac ipsum commune Pisarum receperint que a superius scriptis legatis eorum pacta et jurata imperio no stro, heredibus et successoribus ejus ipsique Roma rint sacramento, et scriptum heo continens com. posuerint et consuete corroboraverint, et celsitu dini nostre miserint, et hec rata in perpetuum habuerint ipsi, et qui post eos erunt consules et potestates, consiliarii et senatores, capitanei, rectores ac ipsum commune civitatis et terre Pisa, presente chrysobulo verbo imperii nostri firmiter et inviolabiliter permanere quousque conservabunt suprascripti omnes ex integro ea que superius narrata sunt. Facto mense Februario presentis decime indi ctionis, sed millesimi septingentesimi anni, in quo et nostrum pium et a Deo ordinatum subsignavit imperium. Isaakius in Christo Domino fidelis imperator et moderator Romeorum Angelus. DE ECCLESIIS AD ALTIOREM LOCUM PROMOTIS. (A. 1193.) Vide Balsamonem ad Synod. Chalced. c. 12. Non extat Quemadmodum animalia sese ad invicem intime verna respiciunt atque amplexus exspectant; cum diligentia, gregatim quousque semper euntia, nec non et compascentia et simul ad sublimia et infe riora convolantia, coëgredentia etiam ac regre dientia, et forte interdum quadam necessitate secedentia, et sepius ad invicem retro respicientia, et gruendo ac sclingendo et propriis uniuscujus que vocibus desiderium ab invicem remotorum demonstrantia, et si alicubi libertatem ceperint, statim valde ad compascentia redeuntia, et letitiam impossibile est dici quantum ex facto ad invicem concursu, et velut dilligenti allocutione non signi ficativis et inarticulatis vocibus subsignificantia sic et genus Veneticorum plurimum amicabile ac servile circha Romaniam per tempora iam multa et etiam a centum annis et plus connumeratis possidens inconvulse eam et indivisibiliter detinet Et si aliquem remoto forte sic cos persequitur, quiete remotionem portantes sepe ad unionem revertuntur, modis quoque omnibus eam revocare requirunt, et ut [ad] matrem puer et ad dominam Buchon omisit euumerationem locorum a Pi sanis Constantinopoli possessorum, sed notat: 1 y est plusieurs fois question des établissements des Amal phitains.«Ab aque cursu Amalphitanorum».— -«Ju ra donata Almaphitanis». «Descendentem ab Amalphitanis.» «Dividit eamdem scalam que ab Amalphitanis possidetur.» Videtur addendum; debente. autem invenerint, indissolubilibus vinculis amoris tenere student. Quod quidem et nunc Venetie circha Romaniam contigit. Nam imperio meo sceptra Romanie divina providentia suscipiente, conventionibus quoque, que inter eam et dillectissimum fratrem imperii mei preimperantem,dominum Isaakium Angelum, fuerant, quasi suscipientibus, nobillissimus dux Venetie et protosevastos Henricus Dandolus, ac etiam ipsa Veneticorum consilii prudentia super requisitionem unionis quasi dissolute nequaquam superdormitavit, imo legatos ad nostram transmi serit celsitudinem primo quidem Rainerium Zenum et filium nobillissimi quidem duci Venetio Auri Magistri Petri, Marinum, et legatum ab imperio meo susceperunt grammaticum ejus, pro tonobillimum ypertaton dominum Johannem Ca taflorum. Et quoniam quidem per eum in Veneciis sufficienter morantem, que in conventione ambi gua erant, solvi non potuerunt, alios statim lega Laudatur ad Dispositionem thronum in Coll. can. ed. Rhalli et Potli V. p. 476, n. 1. Nuperrime ex libro alio et libris Pactorum ediderunt Tafel et Thomas sæpius!audati tom. 1, p. 248 8qg. Editores legunt: Elsi aliquantum quitur. Lege, Et si aliquis remotos. prose

subscripto comprehendentes, id nostre tranquilli tati tradiderunt, sic per dictiones habens «Non est Venetia conjuncta, nec umquam conjungetur alicui coronatorum hominum vel non coronatorum,aut gentium vel nationum alicui con tra imperium domini imperatoris Romanorum et semper augusti domini Alexii Comnani, quamdiu ipse vixerit, aut heredum ejus tam masculorum quan et feminarum, qui et que imperabunt, vel corum qui ex precepto eorum imperabunt, ad offen dendum Romaniam particulariter sive universali ter, nec per se umquam offendet. tos ad nostram transmiserunt sublimitatem, et nec mi ducis eorum et totins Venetie scripto ab eis per eos valentes pacisci, [ac] finem apponi eis, que ab hiis querebantur, nec aliorum legatorum mis sionem procelaverunt uno accesserunt et rursum ad nostram iegati Venetie tranquillitatem, Henrious Navagiosus Andreas Donatus et Benedictus Grillionis. Et cum nec ista, que lega tionis erant, pro suo velle ipsos imitantia in Venetiam ad se mittentes et ipsi rediere, susci pientes a nostra serenitate legatum, pansevaston sevaston et familiarem imperio nostro acolit tum dominum Johannem Nomucopulum; et abiit is cum eis. Et tunc neo per istum eis, que ipsi sedebant, majores Venetie finem indu. cere potuerunt, alios legatos ad nostram duxerunt mansuetudinem, Petrum Michaelem videlicet et Octavianum Quirinum, viros prudentia, consilio et verbo apud Veneticos quam magnos, qui cum pansevasto, sevasto et imperio mco familiari can cellario vicedomino Dimitrio Trinkio ex pre cepto nostre magnificentie tam de jam peractis, quam etiam ex novo pasciscendis multociens ra tiocinantes, denique et coram nostra majestate støterunt, et inter predictum cancellarium atque eos tractata retulerunt, et multam instantiam, nec non et deprecationem ut eis placita perficere pos sent facientes, ad declarandam acquievere. Jura verunt et etiam sacramentum, sic ad verbum con tinens; ■ Nos legatis nobillissimi Ducis Vanctie etimpe rialis protosevasti Henrici Dandoli, Petrus Michael et Octavianus Quirinus, juramus hac hodierna die que est vigessima septima presentis mensis Septem bris presentis secunde indictionis, sex millesimi septingentemisi septimi anni, ad sacra dei evan gelia et ad honorabilem et vivificam crucem, quod omnia, que pacti sumus cum sanctissimo et altis simo imperatore Romanorum et semper augusto domino Alexio Comnano, secundum orationem et voluntatem predicti nobillissimi ducis Venetiæ et ex scripta ejus conmissione ad nos ex voluntate majoris partis parvi et magni concilii Venetie facta convenimus et pacti sumus; et quod concessit et conmissit nobis idem nobillissimus Dux Venetie, nt nos super animam suam juremus, quod et ipse ea, que a nobis pacta sunt et conventa, jurabit et homines Venetie jurare faciet. Ex ex quo nobis hoc concessit et conmissit, non id subvertit vel mu tavit. Et sicut hec juramus sine fraude et malo ingenio, sic adjuvet Deus et sancta ejus evangelia et honorabilis atque vivifica crux predictum ducem nostrum et nos, et in hoo seculo et in futuro.» Hec igitur jurantes, et que pacta sunt ab eis no stre magnificentie, ut ex parte predicti nobillissi Editores emendant: protelaveruni. Lib. pactorum: Navagerios. Legerim: impetrarent. Lib. pact. acoluthum. Editores conj. cum. «Item, quotienscumque principum aliquis coro natus vel non coronatus, sive gens aliqua contra Romaniam venerit ad offendendum eam cum ga leis quadraginta vel pluribus, usque ad centum, et vult imperium eorum, vel heredes ipsorum mares sive femine, [qui] et que imperabunt, vel hii, qui ex precepto eorum imperabunt, servitium Veneti corum cum galeis quadraginta et usque ad centum, debent illud habere infra menses sex post noticiam duci datam Venetie ab imperio eorum. Que profe cto galce debent Venetie fieri et preparari a Vene ticis cum universo earum apparatu per peccuniam illuc missam ab eorum imperio, vel inventa [m] ibi a parte celsitudinis eorum, Veneticis dare debenti bus homines aptos, ut quisque eorum preparatio nem quinque galearum presit; qui et jurare de bent, quod facient eas et bene fieri, et unamquam. que earum centum quadraginta fore remorum et cum omni apparatu earum, cum celleritate et si ne dolo, secundum quod deberent eas facere fieri, si essent galee Venatie, aut si cum peccunia Ve netic deberent fleri. Quorum quisque debet a ve stiario domini imperatoris accipere liberalitatis gratia numismata yperpera sexaginta. «

a Item, si imperium eorum voluerit in numero rum, tanquam si proprie essent Venetie, verunta hujusmodi centum galearum servitium Venetico rum in universa Romania inventorum, debet illud habere cum tot scilicet galeis, quot armari pote runt ex inventis Veneticis, ex quatuor tribus in ductis secundum numerum inventorum Venetico rum cum et predicta roga. Tamen non cogentur vi ginti annorum homines [et] infra galeas ingredi, neque sexaginta annorum et ultra. a Item, noster stolus debet habere capitaneum vel capitaneos Veneticos, qui jurabunt, quod con ducent stolum ad honorem imperii eorum et salu tem nostri stoli bona fide sine fraude usque ad stolum celsitudinis imperii eorum. Item, si ante quam noster stolus uniatur im perii eorum stolo, invenerit aliquem stolum inimici imperii eorum, et voluerit ci nocere vel cum ex pugnare, faciet sic absque fraude et malo ingenio aliquo. Postquam vero stolus noster unitus fuerit stolo imperatorie sublimitatis, debent numerari, qui in galeis erunt, a capitaneo stolii imperii eo rum, si ipse voluerit; et inventi quidem erunt in servitio celsitudinis imperii eorum; absentes vero studiose ac bona fide curabunt reperire Venetici,si potuerint, et numerum adimplere. «Item, capitaneus vel capitanei nostri stoli et comites et nauclerii, nec non et prodenses et ex unaquaque galearum decem hoinines jurabunt, quod obedient præcepto capitanei stoli imperato rie celsitudinis imperit eorum, ad honorem et salutem nostri stoli, sine fraude et malo ingenio, et quod una cum stolo imperii corum persequen tur stolum inimici majestatis imperatorie, sive Christiani sint sive pagani; et offendunt eum et expugnabunt et persequentur, inferentque ei ma lum, quod inferre valebunt, bona fide, sine fraude et malo ingenio; et impugnabunt eum, quandiu et stolus imperii eorum impugnabit cum bona fide, sine fraude. Et si aliqua [m] terrarum ini mici imperialis celsitudinis ceperit, debemus in ea ecclesiam et embolum et scalam habere et con servare sine omni datione. Veruntamen stolus imperii eorum debet tantus esse, quantus et no ster, aut amplior. Postquam autem hujusmodi hujusmodi servitium impcrio eorum peregerint, debent habe re ex galeis, que de Venetia exiverint, ad suam reversionem galeas tot, quod eis necessarie conve nienter erunt, et sine fraude et bonafide. «Item, postquam hujusmodi galee Venetiam pervenerint, si eorum imperium voluerit eas in Romaniam rursum reduci a Veneticis, fiet sic; et unusquisque corum, qui eas reducet, debet habere proprie mercedis gratia, quod conpeters est secun dum tempus. Si autem imperium eorum voluerit per alias personas sive per aliqua dispensatio nem reversionem earum fieri in terram suæ celsi tudinis, licebit et hoc ei. Si vero volluerit eas ibi custodiri, custodientur ad honorem imperii eo men cum imperiali expensa. Item, si ob gravitatem aliquam hujusmodi galee nequiverint secundum prefixum terminum de Ve netia venire, (debent) in servitium stoli imperii eorum ingredi universi in Romania inventi Vene tici, secundum quod superius declaratum est, sci licet de IV tres, cum supra scripta roga. «

si inimicorum imperii aliquis insultum nem habebunt, et tanquam facta ab imperio meo impugnandum aliquam terrarum oelsi rum, in qua sunt Venetici, debent eam Venetici,et inimicos expellere ab hujus 1,prout possunt,bona fide et sine fraude. itaque conventionem firmam custodient ⚫t hoc sacramentum firmum, et nec ob illatam semper memorandi imperatoris nuelis Porphyrogeniti, nec ob etiam ali asionem ipsis factam, nec pro aliquo vel timore alicujus coronate persone ronate, vel ipsius regis Alemannie, nec excommunicatione ecclesiastica vel so cujus pontificum, aut ipsius papae ur hujusmodi violabunt conventionem entum. Heo autem omnia custodient ona fide, sine fraude et malo ingenio, ab imperio eorum et imperatoribus, qui erunt, integre conservantur, que nobis sunt a sanctissimo imperatore domino Innano per crisobulum imperii ejus.» quidem suprascripti prudentissimi legati i et fidellissimi imperio meo protosevasti enetie, Henrici Danduli, ad imperium Romaniam pepigerunt et juraverunt, et ab eis subscripto comprehendentes im tradiderunt jurandi et ab ipso Duce tota Venetia hec.Imperium autem meum iens, presens chrysobulum verbum suum ¡ nobilissimo et fidellissims imperio meo sto et Duci Venetie et universae Venetie i per imperii mei legatum illuc directum. abillissimum et familiarem imperio meo ium vicedominum Theodorum Auli quod chrysobulum verbum scilicet eis, quoniam nobillissimo duce eorum sto et magno et parvo consilio Venetie, ao lenitudine suscipientibus hoc, sacramento ecundum suam consuetudinem confirman in scripto ponentibus hec omnia conti ropriarum suarum manuum subscriptio consummantibus, et cum predicto proto nperio meo id mittentibus, tradetur eis sens chrysobulum verbum imperii mei, .ns et confirmans fidellissimis imperio meo antiquitus facta chrysobula a sempi deputabuntur. Corroborat enim et confirmat ea imperium meum per presens chrysobulum verbum suum et precipit, eos conversari salvos et sine timore in omnibus regionibus imperii mei, in per sonis et pecouniis corum, tam ab hominibus im perii mei, quam et ab ipso imperio meo, habere quoque ipsos et omnia tenumenta, que habebant tempore super eos prevenientis ire semper memo randi imperatoris patrui imperii mei, domini Ma nuelis Comnani. Et si ob servitium, quod imperio meo fecerint vel imperaturis, prout in superius ordinato scripto legatorum Veneticorum declaratur, et si superveneriteis a coronate persona vel magna gente guerra, debet imperium meum vel per tem pora imperaturi, sicut in ipsa conventione declara tur, eos adjuvare, prout deberet adjuvare unam de magnis civitatibus Romanie. Insuper,si et imperium meum aut imperaturi fecerit amorem aut treguam cum aliquo inimico, contra quem servierint im perio nostro, debet imperium nostrum eos indu cere in talem illum amorem vel treguam. Promittit et eis licentiam habere in omnibus regionibus imperii mei, tam in hiis, que circha litus sunt, quam et in hiis, que infra terram, et in ipsis insulis,et simpliciter in omnibus partibus,que sub potestate nostre pie sunt tranquillitatis, omnem mercationem exercere, et emere atque vendere omnem speciem in regionibus imperii mei nuscen tem, et ex aliis regionibus in eas allatam sive per naves per mare, sive per samaria vel plaustra per terram;et nec comercium aut pedagium vel passa gium aut samariaticon vel pertuaticon aut savura ticon aut causa onerandi aut scalaticum, nec aliam aliquam census appeticionem a navibus in Romaniam venientibus vel a samariis vel plau stris per omnes regiones imperii mei transeuntibus ex consuetudine exactum exigentur. Insuper et, quoniam in quibusdam regionibus imperii mei molestiam et infestationem non par vam Veneticos imperio meo fidelissimo jam dicti prudentissimi legati Venetie, Petrus Michael et Octavianus Quirinus, meo suggessere imperio,eo quod clare in chrysoboliis prius eis factis ipse non sint ordinate: imperium meum et a tati molestia volens fidelissimos et Veneticos liberare, et nomi norie imperatore et proavo imperii mei, natim omnes regiones, que sub Romania sunt, in lexio Comnano et filio ejus imperatoris, ohanni, et dilecto patruo imperii, domino Comnano; insuper et facta eis chrysobula ante dilectissimo fratre imperii mei, do akio Angelo super hiis,que promissa sunt 1, tam complectis quam et non adhuc ientibus, et efficatiam ac incommutatio rtasse jurabuntur. itores notant: «Sic nos ex compendio li præconium lib. pact.» em. Lege Auriculanum. ge exactum. quibus mercari debent, ordinare in presenti chry sobulo meo placuit imperio.Que suntiste videlicet Provintia Dirrachii cum illis, que in ea sunt personarum et ecclesiarum immobilibus. Provincia Jericho et Caninon cum omnibus in es immobilibus existentibus. Provincia Joaninon. Drynupoleos. Similiter provincia provincia Editores volunt: Veneticorum rum. Provincia Dyavoleos, fidelissimo Geographica optime illustravit Tafelius I. I. in adnotationibus, quas consule.

cate sine aliqua datione omnis [regiones imperii mei transibunt, et nec que ab eis conducentur samaria vel plaustra, vel qui eis servierunt agogiate, re quirentur aliquid; nec qui eis aliquam speciem vendiderint vel ab eis emerint, exigentur commer cium pro illa taii specie vel pratikium, quod de beret accipere fiscus vel practor illius regionis, in qua fit mercatio,nisi Veneticis hoc venderetur,sed hominibus commertium dare debentibus. Placet enim imperio meo, nullum eorum, qui sub pote state imperii Romanorum sunt et cum Veneticis mercantur, in omnibus regionibus imperii mei, sive cum eis vendiderit aut adeo cum aliquo ali quid emerit, dare quicquam pro commercio vel pro aliqua alia exactione; sed eos ease liberos, tamquam et ipsi,qui commercium dare debentibus mereantur. Si quis vero ausus fuerit in aliquo eos inquietare, vel aliquid ab eis auferre, qua magna ira imperii mei erit infestandus,et quod auferetur. in quadruplum redditurus. Et hec quidem ¡de libertate fidellissimorum imperio meo Veneticorum, quam in omni tenumento imperii mei habebunt. Provincia Colonie. Provincia Achrydos. Pro- A, ab is aliquid ab aliquo requiretur.Immo quiete et vincia Prespe. Provincia Castorie. Provincia Servion. Provincia Triadice et Vvelevusdii. Pro vincia Nisi et Vranisove. Provincia Scopie cum epiekeps: Coriton. Provincia Sagorion. Provincia Malesovii et Morovisdii. Provincia Strunice. Pro vincia Prilapi et Pelagonie ao Molyscii, nec non et Mogreno. Provincia Verias cum panikio Cetri. Provincia Voleri, Strimonos et Thes salonices. Provincia Nicopolon cum episkepsibus in ea existentibus personalibus, ecclesiasticis et monasterialibus, et cum ipsis episkepsibus subja centibus intimis consanguineis imperii mei, semper felicissimis sevastocratoribus Cesaribus et dilectis imperii mei filiabus, ac desideratissime ipsi mee Auguste. Insula Coryphy, Kephalini, Zakintos, Leukas, Ithaki. Orion Patron et Methonis. Orion Corinthii, Argus et Nauplii. Orion Thebarum et Euripii, cum insulis Andro et Caristo, Keo, Milo et in ceteris insulis, que sub Antro sunt et Caristo. Dodeconissos. Mitilinim. Chios. Samos. Rodos. Koa. Strovilos. Kriti. Kipros. Orion Athenarum. Provincia Velechative. Provincia Valachie. Epi skepsis Dimitriados. Duo Almeri. Episkepsis Cre vennicon et Fersalon. Episkeosis Domocu et Ve senis. Chartularata Ezeros, Dobrochuvysta, et que sub ipsa sunt ville. Tricala. "Provincia Larisse. Episkepsis Platamonos. 'Provincia Trakis et Ma cedonie, et que in ea sunt [episkepses] physcales et personales. Episkepsis Kerovachii. Silivria. Episkepsis Zurlii et Theodorupleos. Episkepsis Messinis, Archadiupleos et Vulgarophigi, Provincia Cheronissi. Provincia Adrianupleos et Didymotichi. Provincia Branchialii, Provincia Phylipuleos, Veroys, Moras et Archridii. Provincia Mesothinie Episkepsis Damatrios.Provincia Nicomedie, Episkepsis Pillarum et Pithion. Provincia Opsikin et Eegeu cum epi skepsi Lopadiu et Appoloniade. Provincia Acherau. Provincia Atramyti.Provincia Milasis et Melanudii. Provincia Meandri. Provincia Neochastron. Pro vincia Phyladelphye. Provincia Attalie, Seleukie, Antiochiae, Laudikie; et usque ipsam Antiochiam; et simpliciter in omni tenumento, quod sub meo est imperio, sive secus litus aut infra terram. In omnibus enim talibus regionibus imperii mei et Romanie, vel phiscales sint aut ecclesiastice vel subjecte secretis sacrarum domuum aut ipsis inti mis cognatis imperți mei, per omnia fellicissimis sevastocratoribus et Cesaribus, ipsis dilectis filia bus imperii mei, nec non et ipsi mee dilectissime Auguste, sine impedimento erunt mercantes, et in ipsa etiam urbium regina nullam mollestiam ab alique sustinentes, nec etiam ex toto usque unum obolum procommercio vel passagio vel samariatico vel scaliatico vel portuatico vel pro aliquo alio capitulo requisiti: eandem etiam libertatem habe bunt et ab eis conducta samaria et plaustra,et nec Insuper, quoniam quidem jam dioti legati pru dentissimi Venetie, Petrus Michael et Octavianus Quirinus, retulerunt imperio meo, quia ex non scripto usque et nunc causis inductis ab aliquo Grecorum contra aliquem 'Veneticum, a legato Venetie per tempora in magna urbe existente judi catis et solutis, interdum quidam Grecorum qui busdam civilium judicum vel in palatio imperii mei custodientium accedentes adtractiones gravis simas fidellissimis imperio meo Veneticis superin ducunt, et in carcerem retrudi eos faciunt, et om nibus aliis dedecoribus subici; deprecati sunt igitur imperium meum, ut et tale capitulum per presens chrysobulum verbum imperii mei solvatur, et concedatur eis, quod Greco quidem contra Ve neticum agente in peccuniali causa,a legato Vene tie, qui tunc in magna erit urbe, judicium fieri debeat; Venetico vero contra Grecum similiter agente, si quidem, qui tunc fuerit cancellarius vie in magua urbe iverit, apud eum causa moveri et judicari debeat: si vero forte ipse in magna urbe non fuerit, tunc apud magnum loga riastam cause judicentur graviter quidem impe rium meum talem eorum accepit et peticionem et ex toto ab ejus complementum annuere nolebat Sed quoniam multa instancia predeclarati legati ad imperium meum fecerunt, et ne talis eorum deprecatio non exaudiretur, magnis precibus sup plicaverunt, ut hoc solo capitulo separare Venetiam a Romania valente, imperium meum puram fidem et bonam circha Romaniam Venetic voluntatem non ignorans, insuper et predeclaratorum pruden tissimorqm Venetie legatorum, Petri Michaelis et Octaviani Quirini, magne instantie ac supplica Logotheta daomi indicari videtur. Infra «Vie logotheta.

tur causa, magna quidem existente seditione et ad multitudinem deventa et ad homicidium forte perveniente aut magnas plagas, tunc cancellarius vie, vel eo a magna urbe absente, tunc presens in palatio Vlachernarum primiceriorum et strattiotarum hujusmodi perscrutabitur causam, et ut ab eo cognoscetur, solvet et ulciscetur; parva vero et ad unum vel ad duos deducta, si quidem vulneratus plagam mediocrem sustinens aut inju riam Veneticus fuerit, apud tunc cancellarium vie, vel eo a magna urbe absente, apud tunc magnum logariastam querellam proponat, et secundum leges vindictam habebit. Si vero Grecus fuerit ydiota quidem, et non ex senatus consulto aut de clario ribus hominibus curie imperii mei consistens, apud legatum Veneticorum et sub eo judices de injuria et dedecore movebunt causam, et ab istis suscipiet vindictam. Diligenter enim imperium meum confidit, quod super hujusmodi capitulis sacramenta pro justicia intervenientia Venetici, quibus judicium est commissum, non despicient, immo similiter et in hujusmodi causis justiciam custodient, quemadmodum et in peccuniariis, et non tantum honorem vel dedecus sive proficuum vel dampnum Veneticorum curabunt, quantum eorum sacramenta, que ob eis pro justicia fient, in omnibus bene custodire et observare. Ne autem longa sequatur moro in judiciis inter Grecos et Veneticos futuris, nec libelli dies nec interdictorum usque in viginti vel triginta, prout communiter secundum leges tenetur, cunnumerari meo placet imperio, sed secundum novam constitutionem sem piterne memorie imperatoris et dilecti patrui imperii mei; domini Manuelis Comnani factam de judiciis, que inter extraneos et indigenas cives conversantur. tioni inflexum, precipit [per] presens chrysobulum tione inter Grecum et Veneticum existente movea verbum, quod Greco quidem contra Veneticum in peccuniaria causa agente, legatus, qui per tempora in magna urbe erit, tale judicium persorutetur; et scripto quidem demonstrato a Græco tavulario com posito, certificato etiam ab aliquo judicum veli et epi tu yppodromi vel semiomate alicujus predictorum judicum, aut et ab aliquo pontificum vel ab aliquo tavulario vel judice, per quem apud Veneticos dignum fide habeatur, secundum hujusmodi scri pti comprehensionem decisionem cause superinduci. Sic etiam quod per qualecumque tempus a nobi lissimo ei imperio meo fidelissimo protosevasto et duce Venetie ad magnam urbem mittetur legatus, et qui sub eo judices, statim post in magnam urbem eorum introitum ostendi debeant ei, qui tunc erit vie cancellarius, aut si ipse tunc cancellarius tune in Constantinopoli non fuerit, ei, qui tuno erit magnus logariasta; et ab eo debeat mitti ad ecclesiam Veneticorum per magnum interpretem, vel si ipsi non fuerit, per aliquem curie alium interpretem, et per unum eorum, qui cancellarie scriptis deserviunt, aut per unum secreticorum magni logariastae, si talis gramaticus tuno presens non fuerit; et in medio ipsius Veneticorum eccle sie in audientiam tocius plenitudinis Veneticorum tune in Constantinopoli existentium debeantjurare, quod recte et juste et sine susceptione personarum vel alicujus doni dati vel promissi juditia, que inter Grecos actores et Veneticos reos erunt, facient, nec aliquod adjutorium Veneticis tribuent, sed equa lance utriusque causam tam Greci quam et Venetici discernent et judicabunt: Venetico reo donare de bente Greco actore calumpnie sacramentum, ipso Venetico solo jurare debente decisionis cause sacra mentum, ita, quod integre decisionis cause sacra mentum Veneticus Greco possit referre,sivult,prout et de hoc prudentissimi legati Veneticorum meum deprecati sunt imperium. Et heo quidem, Greco contra Veneticum agente. Si vero Veneticus con tra Grecum egerit, apud tunc cancellarium vie, vel eo a magna urbe absente, apud magnum logaria stam querellam debeat proponere, et scripto qui dem fide digno existente actori Venetico, quamvis a Greco tavulario aut judice veli et epituyppodromi, aut o pontifice vel Venetico tabulario vel judice Insuper et aliam peticionem sepius declaratam prudentissimi legati ad meum fecerunt imperium justissimam et meo acceptabilem imperio.Petierunt enim, ut Venetico in aliqua regione imperii mei moriente nullam practori terre ad bona defuncti Venetici peri accessionem, immo secundum placi tum Veneti defuncti ejus pispensentur res vel ab ejus fidei commissariis, si testamentorie contingit eum obiisse, vel ab hiis qui reperirentur tunc ibi Ve sit compositum, secundum hoc utique causa deci- neticis. Annuitigiturimperium meum et tali eorum detur. Scripto vero actori non existente, secundum ipsum jus et actor Venetious judicabitur, et dona bitur quidem et contra ab eo Greco calumpnie sa cramentum. Jurabitur autem et ab ipso Greco ipsum decisionis cause sacramentum ita, quod Venetico possit referre e contra. Et secundum presentem formam presentis scripti hujus chryso boli imperii mei, ex nunc et deinceps juditia poceuniaria inter Veneticos et Grecos decidantur. Preterea quidem, si de seditione vel repugna Forte præseS. peticioni, et per presens scriptum auro signatum chrysobulum verbum jubet: nulli in tota Romania aliquod dominium exercenti, sive practor provin tie sit, sive villicus personalis vel monasterii aut ipsorum intimorum cognatorum imperii mei, et ipsorum etiam felicissimorum sevastocratorum et Cesarum vel dilectorum liberorum imperii mei aut ipsius dilectissime mee Auguste, licere ullo modo in Veneticorum defunctorum res manus inmittere, et aliquid ex eis usque ad unum obolum accipere,