" ' NEOPHYTI PRESBYTERI fidem secundum ea, que ab eis pacta et jurata sunt et in supraordinato scripto prudentissimorum legatorum declarata, immutata et incorrupta custodierint. Ad hoc enim et presens chrysobulum verbum imperii mei fidelissimis imperio meo traditum est Veneticis, firmum et inviolatum habere debens. sed intacta omnino custodire tam a manu dimosii et Venetici ad imperium meum et Romaniam quam a manu personarum et monasteriorum, potestati defuncti vel procuratorum ejus sive ab intestato heredum custodita. Scire autem oportet: ille, qui ausus fuerit contra presens preceptum imperii mei facere, quod in quadruplum reddet ablatum, et per competentem punietur correptionem, tunc vie logotheta existente seu magno logariasta talis capituli vindicte supervigilare debente et secundum presens preceptum imperii mei vindictam facere. Omnia igitur, que per presentis chrysobuli verbi ab imperio meo corroborata, ex gratia donata generi Veneticorum imperio meo fidelissimorum, incorrupte et inmutate custodita erunt, quousque Melius et. Factum mense Novembri presentis secunde indictionis sex millesimi septingentesimi septimi anni, in quo et nostrum pium et a Deo promotum subsignavit imperium. Alexius in Christo Deo fidelis imperator et moderator Romanorum Angelus. ANNO DOMINI MCXV NEOPHYTUS PRESBYTER. NOTITIA. (Ex Joanne Bapt. Cotelerio in not. ad tom. II Monum. Eccl. Græcæ.) Istius Neophyti, monachi et inclusi, Sermones exstant in codice membraneo bibliothecæ Colbertinæ. Nam præter titulum conveniunt tempora. Oratio quippe ipsius quinta est de monacho per dæmonem decepto, anno mundi 6693, id est Christi 1185, paucis annis ante captam Cyprum ab Anglis. Quam historiam referunt multi. Videsis Allatium De utriusque Ecclesiæ consensione lib. II, cap. 13, et Fresnii Familias Byzantinas, p. 184. Alius Neophytus Iuclusus, & and the proves the Evepytidos paulo nostro antiquior, memoratur in Catalogo episcoporum Byzantii, p. 303 Juris Græco-Romani, de quo t. I, p. 741, 742. ΝΕΟΦΥΤΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΚΑΙ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΚΑΤΑ ΧΩΡΑΝ ΚΥΠΡΟΝ ΣΚΑΙΩΝ. NEOPHYTI PRESBYTERI MONACHI ET INCLUSI DE CALAMITATIBUS CYPRI. 1. Nubes obtegit solem, et nebula montes collesque; unde per aliquod tempus cohibetur solis calor et splendidus radius. Nos quoque jam a duodecim annis cocrcet nubes ac nebula sibi muα΄. Νεφέλη καλύπτει ἥλιον, καὶ ὀμίχλη ὄρη καὶ βουνοὺς δι᾿ ὧν ἀπείργεται θάλψις καὶ φωταυγής ἡλίου ἀκτὶς χρόνῳ τινί. Εἴργει δὲ καὶ ἡμᾶς δώδεκα χρόνους ἤδη νεφέλη καὶ ὀμίχλη ἀλλεπαλλήλων δειν των

DE CALAMITATIBUS CYPRI. τῶν τῇ χώρᾳ συμβεοηκότων. Κρατηθείσης μὲν γὰρ tuo succedentium calamitatum,quæ regioni contigerunt. Etenim obtenta Hierosolyma þ pium Salachanti seu Saladinum, et Cypi Isaacium Comnenum, deinceps pugnæ et tumultus ac seditiones, deprædationes sæ casus terram in qua prædicti imperarunt n cooperuerunt, quam nubes et nebula. Ecce e vivificum Domini nostri sepulcrum, cætera sancta, tradita sunt propter peccata nostra cani Musulmanis; quare in tanta calamitate lacryma omnis anima quæ Deum diligit; sed et juxta id qu scriptum est, Conturbata sunt gentes, et inclin sunt regna 1: Alamanis, inquam, monarcha (1 et ille Angliæ cunctæque propemodum nati nes pro Hierosolymis motæ sunt, nec quidquar τῆς Ἱερουσαλὴμ ὑπὸ τοῦ ἀθέου Σαλαχαντί, τὴς δὲ Κύπρου ὑπὸ Ισαακίου τοῦ Κομνηνοῦ, μάχαι λοιπὸν καὶ πόλεμοι, ταραχαὶ καὶ ἀκαταστασίαι, λαφυραγω· γίαι καὶ δειναὶ συναντήσεις, τὴν γῆν ἐν ᾗ οἱ δηλω θέντες ήρξαν κατεκάλυψαν νεφέλης καὶ ὁμίχλης πλέον. Ἰδοὺ γὰρ ὁ ζωηφόρος τοῦ Κυρίου ἡμῶν τάφος καὶ τὰ λοιπὰ ἅγια ἐδόθησαν τοῖς κυσὶ Μουσουλ· μάνοις διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ δακρύει ἐν τῇ τοιαύτῃ συμφορά πᾶσα ψυχή φιλόθεος· Ταραχθέντα δὲ καὶ τὰ ἔθνη, καὶ βασιλεῖαι κλιθεῖσαι. κατὰ τὸ γεγραμμένον· ὁ ᾿Αλαμανίας, φημί, καὶ ὁ Ἐγκλινίας, καὶ πᾶν ἔθνος σχεδόν, κεκίνηνται ὑπερ τῆς Ιερουσαλήμ, καὶ ἤνυσαν οὐδέν. Οὐδὲ γὰρ ηὐδοκησεν ή πρόνοια κύνας ἐξῶσαι καὶ λύκους ἀντεισάξαι. profecerunt. Neque enim placuit divinæ providentiæ, canes expellere, ut lupos in eorum locun induceret. β'. Καὶ ἰδοὺ ιβ' χρόνους ἐπὶ τὸ χεῖρον τὰ κύματα κορυφοῦνται. Ἔτι τε καὶ αὐτὸς ὁ υἱὸς ἡμῶν ὁ πνευ ματικός, πρὸς ὃν δηλαδὴ ταῦτα ἐγράφομεν, τὰ δεινὰ μὴ ὑποφέρων βλέπειν τε καὶ ἀκούειν καὶ ἐκ μέρους αὐτῶν πάσχειν, μετὰ πολλὰς περινοίας καὶ μηχανὰς εξέφυγε χεῖρας μιαιφόνους στα παντὶ τῷ λαῷ αὐτοῦ θεία ῥοπῇ, καὶ προσφοιτήσας ᾿Αγγέλῳ τῷ βασιλεῖ Κωσταντινουπόλεως, προσεδέχθη ἐντίμως, καὶ τὸ σεβαστοῦ γέρας εἴληφεν ἐξ αὐτοῦ. Ἐγὼ δὲ τὴν ὑπό σχεσιν ἐκπληρῶν, ἰδοὺ σὺν Θεῷ γράφω καὶ τὰ ἐπί λοιπα, ὡς ὑπεσχόμην, τοῖς ἐντυγχάνουσι παραδηλῶν τὴν ἐνεστῶσαν δυσχέρειαν τῶν πραγμάτων· ἥτις ἄρα δυσχέρεια που δὴ καταλήξει, οἶδεν οὐδεὶς ἐν ἀνθρώποις, εἰ μὴ μόνος ὁ ἐπιτιμῶν τῇ θαλάσσῃ καὶ τοῖς ἀνέμοις, καὶ γαληνιῶσιν. Ξένα τινὰ καὶ δυσ ἤκουστα, τὰ τῇ χώρα ταύτῃ συμβεβηκότα δεινά· καὶ τοιαῦτα ὡς πάντας τοὺς αὐτῆς πλουσίους επιλα θέσθαι πλούτου αὐτῶν, λαμπρῶν οἰκημάτων, συγκ γενῶν, οἱκετῶν, ἀνδραπόδων, πλήθους ποιμνίων, βουκολίων, λακινιῶν βοσκημάτων παντοίων, χωρῶν σιτοφόρων, καὶ παμφόρων ἀμπέλων, καὶ παραδείσων ποικίλων, καὶ μετὰ πολλῆς σπουδῆς ἀποπλεῦσαι λάθρα πρὸς χώρας ἀλλοδαπάς καὶ πρὸς τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων. Ὅσοι δὲ διαφυγεῖν οὐκ ἴσχυσαν, τίς ἱκανὸς ἐκτραγῳδῆσαι τὰς θλίψεις αὐτῶν, τοὺς ἐτασμούς, τους δημοσίους φυλακισμούς, τὴν ὁλκὴν τῶν ἀπαιτουμένων χρημάτων, μέχρι χιλιάδων τόπων καὶ τόσων; Ταῦτα δὲ συγκεχώρηται γενέσθαι δι᾽ ἁμαρτίας ὄγκον ψήφῳ Θεοῦ δικαίᾳ· ἵνα, ταπει ωθέντες, καταξιωθῶμεν ἴσως συγγνώμης. Γ΄. Χώρα ἐστὶν Ιγκλιτέῤῥα πόῤῥω τῆς Ῥωματ κς κατὰ βοῤῥῶν, ἐξ ἧς νέφος Ιγκλίνων σὺν τῷ γοντι αὐτῶν, εἰς πλοῖα μεγάλα λεγόμενα νάκκας Psal. XLV, 7. 9 Matth. Fridericus 1. Richardus. λακινιῶν. Divinavi λακτινιῶν, ac tentavi Groellis exponere, quasi λακτίνιον et λακ idem sint; qua de postrema voce egi t. I. 2. Et ecce jam duodecimus annus est, ex quo in pejus fluctus tument. Ipse præterea spiritualis filius noster, ad quem videlicet ista scripsimur, ærumnas nec videre nec audire neo ex parte ferre valens, post multa solerter et artificiose facta, crudeles manus cum omni populo suo,per gratiam Dei effugit; cumque se contulisset ad Angelu Constantinopolis imperatorem, honorifice exceptus est, atque sebasti dignitatem ab eo accepit. Ego vero quod promiseram adimplens, ecce Deo juvante, etiam reliqua scribo, juxta pollicitationem meam, iisque qui lecturi sunt notam facio præsentem rerum difficultatem; quæ sane difficultas, quo cessura sit, nullus inter homines novit, nisi solus ille qui increpat mare ac ventos, et ad tranquillitatem redeunt. Mala quæ in hac regione evenerunt, mira sunt, vixque possunt audiri; atque sunt ejusmodi, ut cuncti hic divites obliti fuerint suarum divitiarum, splendidarum ædum, cognatorum, domesticorum, mancipiorum, multitudinis gregum, armentorum, porcellorum, pecudum omnis generis, agrorum frumenti feracium, vinearum fertilissimarum, variorumque viridariorum; atque cum multa festinatione clam ad extraneas regiones et ad urbium reginam abnavigaverint. Eorum autem qui effugere non potuerunt, quis sufficiet tragice enarrandis angustiis, disquisitionibus, publicis in carcerem conjectionibus, postulatarum pecuniarum quantitate usque ad tot millenaria. Cæterum hæc fieri permisit justum Del judicium, ob peccati gravitatem, ut ad humilitatem redacti, venia fortasse digni habeamur. 3. Regio est Anglia, longe a Romania ad aquilonem, e qua Anglorum nubes cum eorum principe conscensis magnis navigiis, quæ nacæ appellanSed in re obscura suo quisque utatur arbitrio. Suspicabitur fortasse nonnullus λαγονιών & λα γίνη, lepus. Constantinopolim. Glossar. Fresnii.

NEOPHYTI PRESBYTERI DE CALAMITATIBUS CYPRI. tur, ad Hierosolymam trajecerunt. Nam tuno Ala- συνεισελθόντες, τὸν πλοῦν πρὸς Ἱεροσόλυῶα ἔδρων· manorum princeps cum nongentis millibus militum, uti aiunt, expeditione suscepta, ad Hierosolymam ipse quoque tendebat: cumque prætergressus fuisset Iconii tractum, et Orientales partes pertransiisset, exercitus longitudine viæ, et fame et siti labefactatus est; ipsorum vero imperator, equo vectus, in quodam flumine submersus et suffocatus est. Anglus autem ad Cyprum appellens, homo miserrimus invenit eam, tanquam nutricem matrem: quod si non contigisset, is quoque forsan eadem passurus fuisset quæ Alamanus. Qua porro ratione capta sit Cyprus, id etiam cursim narrabo. 4. Quando usus postulaverit, ut beatæ memoria piissimus imperator Manuel Comnenus quemdam mitteret custodem ad imperialia Armeniæ præsidia, unum e cognatione sua mittit, admodum juvenem, Isaacium nomine, qui per aliquot annos castra cum servavisset, bello cum Armeniis conlixit: a quibus captus, venditur Latinis. Hi bominem ferro vinctum per annos non paucos detinuerunt. Nam obierat imperator Manuel ipsius avunculus, imperiumque reliquerat Alexio filio suo qui etiam puer erat: qua de causa, cum eo imperans ejus patruus Andronicus, juvenculum interemit, imperiumque occupavit. Exoratus autem a senatu, mittit plurimum pretii, atque a Latinis redemit memoratum Isaacium. Qui in Cyprum veniens, obtinet eam, et proclamatur imperator. Perque annos septem inibi dominatur.Insulam autem non tantum vexavit, divitumque bona omnino diripuit, sed et proceres suos quotidie exagitabat et affligebat, adeo ut omnes in angustiis viverent, modumque aliquem quærerent quo possent ab illo effugere. τότε γὰρ καὶ ὁ ᾿Αλαμάνων ἄρχων μετὰ ἐννακοσίων χιλιάδων, ὥς φασι, στρατοπέδων, πρὸς Ἱεροσόλυμα καὶ αὐτὸς τὴν δομὴν ἐποιεῖτο. Παρελθὼν δὲ τὴν χώ ραν τοῦ Ικονίου, καὶ τὰ ἀνατολικά μέρη διερχό μενος, διεφθάρησαν τὰ στρατοπεδα τῷ μήκει τῆς ὁδοῦ, καὶ τῷ λιμῷ καὶ τῇ δίψει· ὁ δ᾽ αὐτῶν βασιλεὺς ἔν τινι ποταμῷ ἀπεπνίγη ἐποχούμενος ἵππῳ. Ιγκλίτερ δὲ τῆ Κύπρῳ παραβαλών, εὗρεν αὐτὴν ὁ πανάθλιος ὡς τιθηνοῦσαν μητέρα· καὶ εἰ μὴ γά γονε τοῦτο, τὰ τοῦ ᾿Αλαμάνου ἴσως ἔμελλε πείσε σθαι καὶ αὐτός. Ηῶς δὲ Κύπρον [An Κύπρος 7) δάλω, ἐπιδρομάδην λέξω καὶ τοῦτο. δ'. Ὡς ἐγένετο ἐν χρήσει ὁ ἐν μακαρίᾳ τῇ λήξει εὐσεβέστατος βασιλεὺς Μανουὴλ ὁ Κομνηνός φρουρόν στεῖλαί τινα πρὸς τὰ βασιλικά φρούρια τῆς Αρ μενίας στέλλει τινὰ τῶν αὐτοῦ συγγενῶν κομιδή νέον, Ἰσαάκιον τοὔνομα· ὃς χρόνους τινὰς τὰ κάσρια περιφυλάξας, συνάπτει πόλεμον μετὰ τῶν Αρμο νίων· καὶ παρ' αὐτῶν ἀλωθείς, πιπράσκεται τοῖς Λατίνοις. Οἱ δὲ σιδηραέσμιον αὐτὸν κατεῖχον χρόν νοις ἱκανοῖς, Ην γὰρ τελευτήσας ὁ βασιλεὺς Μα νουὴλ ὁ θεῖος αὐτοῦ, ἐάσας τὴν βασιλείαν ᾿Αλεξί τῷ υἱῷ αὐτοῦ παιδαρίῳ ὄντι καὶ αὐτῷ. Δι' ἣν αἰτίαν, συμβασιλεύσας αὐτῷ ᾿Ανδρόνικος ὁ θεῖος αὐτοῦ, ἀναιρεῖ τὸ παιδάριον, κρατήσας τῆς βασιλείας. Δυστ ωπηθεὶς δὲ παρὰ τῆς συγκλήτου βουλής, στέλλει πάμπολλα λύτρα, καὶ ἐξωνεῖται ἐκ Λατίνων τὸν ῥηθεντα Ἰσαάκιον. ὓς ἐλθὼν ἐν τῇ Κύπρῳ κρατεῖ αὐτὴν, καὶ φημίζεται βασιλεύς. Καὶ κρατεῖ αὐτὴν ἐπὶ χρόνους ς. Ἐκάκωσε δὲ οὐ τὴν χώραν ἁπλῶς, καὶ τῶν πλουσίων τοὺς βίους καθόλου διήρπασεν ἀλλὰ καὶ τοὺς ἰδίους ἄρχοντας αὐτοῦ ποινηλατών καθώ εκάστην καὶ θλίβων, ὥστε πάντας ἐν ἀμηχανία διάγειν, καὶ τρύπον τινὰ ἐπιζητοῦντας φεύξασθαι ἀπ' αὐτοῦ. ε΄. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, ἰδοὺ καὶ γκλίτε προσβάλει τῇ Κύπρῳ· καὶ θᾶττον πρὸς αὐτὸ έδραμον πάντες. Τότε ὁ βασιλεὺς, ἔρημος ἐναπομείνα λαοῦ, προὔδωκε καὶ αὐτὸς, χερσὶ τῶν Ἐγκλιτέῤῥω Ον καὶ δήσας σιδήροις, καὶ τοὺς αὐτοῦ θησαυρο διαρπάσας σφόδρα πολλοὺς, καὶ τὴν χώραν σκυλετ σας δεινῶς, ἀποπλεῖ πρὸς Ἱερουσαλεμ, πλοῖα και λείψας τοῦ σχιδεύειν (β) τὴν χώραν, καὶ στέλλειν ὄπισθεν αὐτοῦ. Τῷ δὲ βασιλεῖ Κύπρου Ισαακίο 5. Quæ cum ita se haberent, ecce Anglus irruit in Cyprum: statimque ad eum cuncti accurrunt. Tunc imperator desertus a populo, ipse se Anglo dedidit. Anglus ferreis vinculis ligat, ingentes illius thesauros rapit, regionem atrociter deprædatur, atque ita ad Jerusalem navigat, relictis navibus quæ terram diffenderent, ao post eum mitterent. At Isaacium Cypri imperatorum ferro vinctum includit in castello Marcappo [All. Margato] vocato. Atque sceleratus cum nihil profecisset adver- κατακλείει σιδηροδεσμίῳ ἐν καστέλλῳ καλουμένῳ sus similem ei Salachantinum, hoc solum peregit, (β) σχιδεύειν τὴν χώραν. Diffindere regionem ad deprædandum, ο σχίδος σχίδα, σχίζειν. Joannes Buchaita, p. 50: Εἰς σχέδος. Τεσσαράκοντα συμμάχους θείους ἔχω, Τεσσαράκοντα φράσσομαι παραστάταις. Τις πρὸς τοσούτους χεῖρας ὁπλίτας ἄροι; Τις πρὸς φάλαγγα μαρτύρων στήσοι μάχην; Ὄρα σχιδευτα, πρὸς τίνας μοι συμπλέκῃ, Πόσῳ στρατῷ δὲ συμβαλεῖν τολμᾷς μάχην, In ratem. Quadraginta auxiliarios divinos habeo, Μαρκάππῳ. Κατὰ δὲ τοὺ ὁμοίου αὐτῷ ΣαλαχαντίQuadraginta sociis communior. Quis adversus tot tantosque manus armatas levaverit? Quis contra martyrum cohortem pugnam instituerit! Vide, pirata, cum quibus mihi conflicturus sie, Quantoque cum exercitu audes inire certamen. Ita intelligo et interpretor versus, in quibus fassus est vir doctus se nescire quid esset σχέδος et σχιδευτά. Est procul dubio σχέδος idem ac σχεδία. Atque ita ex metaphora, velim etiam exponi Nilum narratione 1, pag. 19, καὶ ἔκειντο καθεύ δειν νομιζόμενοι σχεδίαι οπλισμένων νεκρών. Et jacebant, dormire visi, pontos son rates armatorum mortuorum.