Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 1245–1246page 1 of 50
PG 136:1245ΤΟΥ ΠΑΝΙΕΡΩΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΥΡΙΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ. Τῷ. χεῖλος ἐνδακών συγκλείσῃ, καὶ τὸ ἄγος ἔσω καταπέτ ψῃ, καὶ τῆς ὀπώρας οὐ καταχασμήσεται. Οὐ μῆλα Βότρυς οὗτος ἀλλὰ μενέτω μὲν ἐπὶ χώρας τὸ κάτ ταυτί Εσπερίδων, & μῦθος θρυλλεῖ καὶ φυτηκομετ λυμμα τῇ καλάθῳ, καὶ τέως ἀπεριέργαστα φυλαττέπρὸς ἄθλον τῷ Ηρα[κλεῖ]· ἀλλ᾿ εἰκάσαις ἂν αὐτῶν σθω τὰ ἔνδον. Ἐγὼ δέ σοι ἐρῶ, καὶ τίνων οὗτος ὁ ἕκαστον πρὸς δίσκου ήλιου φαέθοντος, όπηνίκα και βότρυς· ὅτι οὐ σταφυλῆς ῥαγῶν (οὔπω γὰρ ἐκεῖναι χρυσοῖς ἐκεῖνος ὑπερεύθεται γέφεσ:· μᾶλλον δ' ἂν οὐδὲ περκάζειν ἔτι μεμελετήκασιν)· ἀλλὰ μήλων εἴπῃς, τὴν Ροδοδάκτυλον ἐπαρωμένην ἐναφεἶναι αὐτ οὗτος βότρυς. 'Αδρὸς ὁ βότρυς. Περσικὰ τὰ μῆλα τοῖς τὸ τοῦ χρώματος ῥόδεον. Οὕτω πῆ μὲν λευκὸν ἐσμὸς ὀπώρα; ἀλληλουχούμενος. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν παμφαίνουσι, πῆ δὲ πρὸς ῥόδον πορφύρεον βάπτον στέξας ὁ κλάδος ἐβοτρυοφόρησε σοι· τὰ δὲ λοιπά, ται. ᾿Αλλὰ τί μοι πρὸς ταῦτα ῥόδου μεμνήσθαι, τῆς τῇ ροπῇ βαρυνθέντα, διεξέπεσον τοῦ σμήνους, καὶ καλοῦ πρὸς ἔσφρησιν, δέον ᾿Αφροδίτης αὐτὸ προορί εἰς καλὸν μονῆρες περιεγράφησαν, οὐ θέλοντα καὶ πτειν ποσὶν, ἵνα μὴ ποδῶν ἰχῶρες κατεπαίρωνται εἰσέτι συνδεῖσθαι, οὐδὲ θλίβειν καὶ ἀντιθλίβεσθαι· κεφαλῆς; Ρόδου μὲν γὰρ ὄσφραν ὀκνοίη ἄν τις ἀλλ᾽ εἰς ἄνετον ἐκδραμόντα, καὶ εἰς μοναδικὴν ἐλευσυννοούμενος ἔλκος ἐκεῖνο τὸ ᾿Αφροδίσιον. Τουτὶ δὲ θερίαν τὸν ἐν αὐτοῖς σύνδεσμον λύσαντα. Καλὰ ταῦτα τὸ ἔ[κος] οὔτε ἐκ τραύματος, οὔτε τοῦ ἐκεῖθεν απ πάντα, καὶ οἷα, κἂν ὁ Μῶμος ἰδὼν ἐπιμύξῃ, καὶ τὸ ματος· ἀλλὰ ἐξ ἡλίου ἄνωθεν, καὶ σφαίρας εκείνης,
ADDENDA
MONITUM.
Eustathii epistolas, quæ profani omnino vel familiaris sunt argumenti, omittere statueramus; at, re maturius perpensa, ne antiquitatis studiosi nobis succenseant, quod tanti
viri monumentum litterarium, etiam in familiaribus scriptis ludentis, resecare ausi fuerimus, eas in fine voluminis Eustathiani addimus, sed Græce tantum. Operosissimam enim
rem, nostra quidem sententia, in se susciperet, operæ pretium forsitan non facturus, qui
id genus opus Latine vertere aggrederetur. EDITOR.
ΤΟΥ ΠΑΝΙΕΡΩΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
ΚΥΡΙΟΥ
ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ
SANCTISSIMI THESSALONICENSIUM METROPOLITE
[DOMINI
EUSTATHII
EPISTOLÆ.
Τῷ.
χεῖλος ἐνδακών συγκλείσῃ, καὶ τὸ ἄγος ἔσω καταπέτ
ψῃ, καὶ τῆς ὀπώρας οὐ καταχασμήσεται. Οὐ μῆλα
Βότρυς οὗτος ἀλλὰ μενέτω μὲν ἐπὶ χώρας τὸ κάτ ταυτί Εσπερίδων, & μῦθος θρυλλεῖ καὶ φυτηκομετ
λυμμα τῇ καλάθῳ, καὶ τέως ἀπεριέργαστα φυλαττέ- πρὸς ἄθλον τῷ Ηρα[κλεῖ]· ἀλλ᾿ εἰκάσαις ἂν αὐτῶν
σθω τὰ ἔνδον. Ἐγὼ δέ σοι ἐρῶ, καὶ τίνων οὗτος ὁ ἕκαστον πρὸς δίσκου ήλιου φαέθοντος, όπηνίκα και
βότρυς· ὅτι οὐ σταφυλῆς ῥαγῶν (οὔπω γὰρ ἐκεῖναι χρυσοῖς ἐκεῖνος ὑπερεύθεται γέφεσ:· μᾶλλον δ' ἂν
οὐδὲ περκάζειν ἔτι μεμελετήκασιν)· ἀλλὰ μήλων εἴπῃς, τὴν Ροδοδάκτυλον ἐπαρωμένην ἐναφεἶναι αὐτ
οὗτος βότρυς. 'Αδρὸς ὁ βότρυς. Περσικὰ τὰ μῆλα τοῖς τὸ τοῦ χρώματος ῥόδεον. Οὕτω πῆ μὲν λευκὸν
ἐσμὸς ὀπώρα; ἀλληλουχούμενος. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν παμφαίνουσι, πῆ δὲ πρὸς ῥόδον πορφύρεον βάπτον
στέξας ὁ κλάδος ἐβοτρυοφόρησε σοι· τὰ δὲ λοιπά, ται. ᾿Αλλὰ τί μοι πρὸς ταῦτα ῥόδου μεμνήσθαι, τῆς
τῇ ροπῇ βαρυνθέντα, διεξέπεσον τοῦ σμήνους, καὶ καλοῦ πρὸς ἔσφρησιν, δέον ᾿Αφροδίτης αὐτὸ προορί
εἰς καλὸν μονῆρες περιεγράφησαν, οὐ θέλοντα καὶ πτειν ποσὶν, ἵνα μὴ ποδῶν ἰχῶρες κατεπαίρωνται
εἰσέτι συνδεῖσθαι, οὐδὲ θλίβειν καὶ ἀντιθλίβεσθαι· κεφαλῆς; Ρόδου μὲν γὰρ ὄσφραν ὀκνοίη ἄν τις
ἀλλ᾽ εἰς ἄνετον ἐκδραμόντα, καὶ εἰς μοναδικὴν ἐλευ- συννοούμενος ἔλκος ἐκεῖνο τὸ ᾿Αφροδίσιον. Τουτὶ δὲ
θερίαν τὸν ἐν αὐτοῖς σύνδεσμον λύσαντα. Καλὰ ταῦτα τὸ ἔ[κος] οὔτε ἐκ τραύματος, οὔτε τοῦ ἐκεῖθεν απ
πάντα, καὶ οἷα, κἂν ὁ Μῶμος ἰδὼν ἐπιμύξῃ, καὶ τὸ ματος· ἀλλὰ ἐξ ἡλίου ἄνωθεν, καὶ σφαίρας εκείνης,
• Ex editione Theoph. Luca Prid. Tafel. Lipsia, 1838.
col. 1247–1248page 2 of 50
PG 136:1247Η συγγενὲς τὸ περιηγμένον τῆς κεφαλῆς. Καὶ ἥκοι Εἰ δὲ τοῦ εἴδους οὔτε που ἑκὼν ἔψευσμαι, ἀλλ' ὁρᾷς, ἂν οὕτω τὸ τῆς ὀπώρας ταύτης καλὸν τοῖς ὀσφραι͵ ὅπως καὶ αὐταὶ τῷ χρυσῷ προέκοψαν εἰς ἐκείνας τὰς νομένοις, οἶκοθεν οἴκαδε. Τοιοῦτον τὸ ἐμὸν κήπωμα τοιοῦτο; Ἔρως ἐπαρχεῖται τῷ δώρῳ· καὶ μήποτε φιλοῦντες Ερωτες πυρσοῖς τοῖς χείλεσιν, ἐνεμά ξαντό τι αὐτόθι τῆς τῶν χειλέων βαφής. Τί μοι βου κολικές λέγει: κρήνας, αἷς αἱ Ωραι πρὸς κάλλος τον χρῶτα λούουσι; καὶ τὴν ὀπώραν ταύτην εναποπλύ [νεσθαι λέγεις] εἰς ὡραῖσμόν; ἐξὸν ἐκεῖνο μᾶλλον εἰπεῖν, ὡς ἄρα τοῦ κάλλους ἐπεσταλάχθη τῇ ὀπώρᾳ ταύτῃ κατὰ τὴν Ὁμήρου μοῦσαν· Εὐστέφανος Κυ θέρεια χρίει τὸ πρόσωπον. Τὰ μὲν οὖν μέχρι δεῦρο τοιαύτης παρ' ἡμῖν ὁπώρας ἐνυμφοκομείτο κύριον, ὑπ' ἀμφιλαφεῖ παστάδι φύλλων θαλαμευόμενον. Τα νῦν δὲ καὶ ἡλίῳ δέδοται· καὶ εἰ βούλει, τὸ παραπέτασμα τοῦ λοιποῦ περιελών, μάθε, ὡς οὐ ψευδόμεθα. Ο Εὑρήσεις γὰρ αὐτὸς Ἐρώτων άθυρμα, Χαρίτων μέσ λημα, Κάλλους, όχημα. Β'. Ἐμα καὶ ταῦτα τά τε μῆλα τῆς Περσέας καὶ ὁ χρυσοειδής κρόκος, καλὸν ἐπὶ καλῷ (ἀπεναντίας τῇ παροιμίᾳ) κείμενος. Τί οὖν ἂν ἴδοι, ἐν τῇ μεγαλοπόλει καινότερον; Ἐν ἀγροῖς μὲν τάχ᾽ ἂν εὐπόρω; τῶν τοιούτων σχοίη τις· ἐνταῦθα δὲ, καὶ μάλιστα περὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ταύτην μοίραν, ὅτι μάλα πολλή σπάνις τούτων ἔστι. Καινὰ δὲ καὶ ἄμφω διὰ τὴν ὥραν. Οπώρα τε γὰρ τοιαύτη ἐν βαθεῖ φθινοπώρω ξενίζει· καὶ ἄνθος ἐν μετοπώρῳ, σπανίζον ἂν εἴη θέαμα. ἐπιδόξους· καὶ τὸ ἐκ φύσεως οἷον απονιψάμενοι χρώμα ἢ ἐπικρύψασαι, τῷ χρυσοειδεῖ ἐπέγραψαν ἑαυτάς· καὶ καθά που τα χολοβάφινα, οὕτω δὴ καὶ αὐταὶ καπνώδεσιν ἀτμοῖς φαρμαχθεῖσαι τα πρόσωπο, χλωρότητι χρυσίου σώζονται, καί πως εἰσὶ καὶ αὗται χρυσαῖ. Ἐοίκασιν οὖν, τὸ ἀγεννὲς ἐκκλίνουσαι, τι τῆς κλήσεως, ἐς χρῶμα τοιοῦτο μεταβάπτειν ἑ τὰς, ὡς ἂν ἔχοιεν παράγειν οὕτω τὴν βλέποντα καὶ δοκεῖν εὐγενεῖς· ἢ τί καὶ βουλόμενοι μετεχρώσθη σαν; ᾿Αλλὰ μὴν τοῦτο καὶ πᾶσα πέπονθε σταφυλή, υποξανθίζουσα πως τῷ χρώματι, καὶ καπνῷ πυρ σουμένη πρὸς τὸ χρυσοιδές· ἢ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὠχριῶσα κατὰ χρυσὸν ταῖς ἐκ καπνῶν ἀτμιδώσεσι. Καὶ τοῦτο ἄλλος μὲν ἄν τις εὗρε πόρισμα πρὸς χρυ σου σεμνολόγημα, καὶ εἶπεν ἂν, ὡς ἄρα χρυσοῦ δι κει πάντα ἐφίεσθαι καθά τινος ἐφετοῦ ἄκρου· εἴ γε καὶ σταφυλαί χρυσὸς οὐκ ἔχουσαι εἶναι, ἄλλον τρό που ὑποκρίνονται τὸν χρυσόν. Ἐγὼ δὲ εἰς ψάγον καὶ τοῦτο μεταγράφω τοῦ βιοφθόρου χρυσοῦ, εἴ γε και σταφυλή φθίνουσα εἰς χρυσοῦ χρῶμα βάπτει τὸ πρόσωπον, καθὰ καὶ θρὶς ἀργυρίζοντα τῷ μακρ τοῦ χρόνου εἰς τοιοῦτο χρώμα μετέπεσεν. Αλλά ταῦτα μὲν εἰρήσθω μοι ταύτῃ, ὡς ἂν ἡ σεμνὴ ἐκείνη σταφυλὴ ἔχῃ ἐγκαλύπτεσθαι, καὶ τοῦτό γε τῆς ἐξ ἡμῶν ἀποκρυβῆς κερδάνῃ τὸ μὴ μεγάλα τῇ χρυσι νυμία σεμνύνεσθαι. Αὕτη δέ μοι ἡ τῶν βοτρύων στοιβή, εἰ καὶ μὴ σωρός ψεύστης χρυσοῦ κατ' ἐκείν νας τὰς χρυσᾶς σταφυλάς, ἀλλ' ἔστιν ἄλλως ἀληθῶ; ὑπὲρ ἐκείνας, ἀπόθετον καλόν, φθινάδος ώρας ἀντί ταλον, μόνιμον ἀγαθὸν, ἀμβροσίας συρμάδες, γλαυ τῆς ὁπώρας γλυκύτης· κἂν τὸ πρόσωπον αὐτοῖς ὕδατε ῥύψῃς, ἀποπλυνοῦνται μὲν τὸ νόθον χρῶμα καὶ πρόσθετον, δι' οὗ μάτην σεμνοπροσωπεῖν τέως βούλονται· ἐκφανοῦνται δέ σοι γλαυκώπιδες, καὶ ἑαυτὰς οὐκέτι ψεύσονται. Αλλος μὲν οὖν ἐπὶ στα φυλῆς κάλλει δύσερως, καὶ τὰ μικρὰ πρὸς πολύ λαῶν μέγεθος, τὰς ράγας ταύτας, καὶ πιθάκνας ἂν ὠνόμασε γλυκάζοντος γεύματος, καὶ πλήθοντος γλεύκους ἀσκούς, καὶ μέλιτος ἀποθήκας, καὶ χαρί των δεξαμενάς, καὶ δοχεῖα τρυφῆς. ᾿Αλλ' ἐγὼ τῶν τοιούτων μεθέμενος, σωρόν τινα καλοῦ, καὶ τιθωνών ἡδονῆς, καὶ ταμεῖον γλυκύτητος τὴν ὀπώραν ταύτην ἐρῶ· καὶ ἤθελον δεδόσθαι, καθάπερ Ομήρῳ τῷ σο φῷ, βοτρυδὸν εἰπεῖν τὰς μελίττας πέτεσθαι, οὕτω καμοὶ τοὺς βότρυας τούτους φάναι μελιστηδόν σε σω ρεῖσθαι, ὡς ἂν ἔσχον καὶ οὕτω σεμνῦναι τὸ δῶρον. ᾿Αλλ᾽ ἐπεὶ οὐ μοι δέ[δοταξι ονομάτων θέσεσιν ἐγχειρεῖν, ἄλλως γοῦν μεταχειριστέον τὸ νόημα, καὶ ῥη τέον, ὡς ἄρα σμηνός τι καὶ οἱ βότρυες οὗτοι, καὶ ἐπισωρεύονται καὶ αὐτοὶ, καθάπερ αἱ μέλισσαι, καὶ τιθαιβώσουσιν ἡμᾶς ἄλλο τι μέλι, καὶ χλωρὸν καὶ γλυκύ • 8 νῦν μὲν εἰς νεκτάρεον πέπηκται, δύναται δὲ καὶ ἐκ πηκτοῦ ῥυτὸν γενόμενον εἰς ἀμβροσίας ευῆναι σταγόνας· ὡς ἔχειν τούτῳ τῷ λόγῳ τὸν Θή ηθεν λυρικὸν ποιητὴν εὐστοχώτατα τῆς Δήμητρος πάρεδρον εἰπεῖν τὸν τῆς σταφυλῆς δοτήρα Διόνυ σον, οἷα τῆς ὀπώρας ταύτης καὶ εἰς τροφὴν συντε Ο πάνσοφος Κομνηνός· ἡ πανσέβαστος κεφαλή. ὁ χρυσοῦς, οὐ μόνον τὴν κόμην καὶ τὴν τοῦ προσώπου χάριν, ἀλλὰ καὶ μάλιστα τὴν ψυχὴν τὴν ὄντως ἀρ ξύπαρον καὶ στιλπνὴν ἀρεταῖς· οὐ χρυσῷ μόνον καὶ ἀργύρῳ βρίθειν ἐπάξιος, ἀλλὰ καὶ πᾶν ἔχειν ἄλλο, εἴ τι κατὰ κόσμον τιμαλφεῖται, καὶ πολλοῦ ἄξιον κρί νεται· οὐκοῦν καὶ τοιούτοις δεξιωτέος, ἃ δὴ τιμῶνται πολλοῦ. 'Αλλ᾽ ἡμεῖς ὀφειλέται μὲν αὐτῷ πολλῶν δεξιώσεων· οὕτω δὲ τὸ τῆς χειρὸς ἡμῖν οὐ πέπλησται, ὡς μηδὲ μικροῖς τισιν ἔχειν ἀφοσιώσεσθαι τὸ δεξίωμα. Ορις γάρ, ὅπως εἰς τοσοῦτο δραπέτης τὰ εἰς ἡμᾶς ὁ χρυσός, ὡς μηδὲ τὴν ἐξ αὐτοῦ παρωνυμουμένην ὁπώραν ἀφεῖναι παρ' ἡμῖν εἶναι· ἀλλ᾽ ἀντ' αὐτῆς ἐκπεπέμφθαι τῇ σῇ μεγαλυπερόχῳ λαμπρό της: σταφυλὰς μὲν καὶ ταύτας· οὐ μὴν καὶ χρυσᾶς, ὁποῖα τὰ ἐν ὑποσχέσει. Φθονεραὶ γὰρ καὶ αὗται καὶ φυγάδες ἡμῶν κατὰ τὴν ἐπιστατοῦντα τῇ σφῶν κλή σει χρυσόν. Ούκουν ἡμῖν σταφυλαί αὗται χρυσαι, εἰ δους δέ τινος έτεραίου· ᾶς ἡ χύδην δέουσα γλῶσσα κουκούβας καλεῖ· ταὐτὸν δὲ γλαῦκας εἰπεῖν· καὶ οἶμαι διὰ τὸ τοῦ χρώματος ὅμοιον, καὶ (ὡς ἂν εἴπῃ τις) γλαυκωπόν· ὑπογλαυκίζουσι γὰρ καὶ αὐταὶ, ὅτε τις αὐτὰς τὸ πρῶτον δρέψεται. Καθάπερ οὖν ἐκεῖναι κιῤῥάζουσι, καὶ δι' αὐτὸ αὗται μὲν ἐπωνυμίας κληροῦντα: γλαυκός, ἐκεῖναι δὲ διὰ τὸ κιῤῥόν τοῦ χρώματος επονομάζονται τῷ χρυσῷ. Μικρὰ μὲν οὖν ἡμῖν ἡ δόσις· ἀλλ' ἐκείνη πάντως ὡς ἐπὶ γέ νους, ἣν ἐγὼ μὲν ὑπεσχ[όμη]ν, ἔστερξα; δὲ αὐτός.
ADDENDA.
Η συγγενὲς τὸ περιηγμένον τῆς κεφαλῆς. Καὶ ἥκοι Εἰ δὲ τοῦ εἴδους οὔτε που ἑκὼν ἔψευσμαι, ἀλλ' ὁρᾷς,
ἂν οὕτω τὸ τῆς ὀπώρας ταύτης καλὸν τοῖς ὀσφραι͵ ὅπως καὶ αὐταὶ τῷ χρυσῷ προέκοψαν εἰς ἐκείνας τὰς
νομένοις, οἶκοθεν οἴκαδε. Τοιοῦτον τὸ ἐμὸν κήπωμα:
τοιοῦτο; Ἔρως ἐπαρχεῖται τῷ δώρῳ· καὶ μήποτε
φιλοῦντες Ερωτες πυρσοῖς τοῖς χείλεσιν, ἐνεμά
ξαντό τι αὐτόθι τῆς τῶν χειλέων βαφής. Τί μοι βουκολικές λέγει: κρήνας, αἷς αἱ Ωραι πρὸς κάλλος τον
χρῶτα λούουσι; καὶ τὴν ὀπώραν ταύτην εναποπλύ
[νεσθαι λέγεις] εἰς ὡραῖσμόν; ἐξὸν ἐκεῖνο μᾶλλον
εἰπεῖν, ὡς ἄρα τοῦ κάλλους ἐπεσταλάχθη τῇ ὀπώρᾳ
ταύτῃ κατὰ τὴν Ὁμήρου μοῦσαν· Εὐστέφανος Κυ
θέρεια χρίει τὸ πρόσωπον. Τὰ μὲν οὖν μέχρι δεῦρο
τοιαύτης παρ' ἡμῖν ὁπώρας ἐνυμφοκομείτο κύριον,
ὑπ' ἀμφιλαφεῖ παστάδι φύλλων θαλαμευόμενον. Τα
νῦν δὲ καὶ ἡλίῳ δέδοται· καὶ εἰ βούλει, τὸ παραπέτασμα τοῦ λοιποῦ περιελών, μάθε, ὡς οὐ ψευδόμεθα. Ο
Εὑρήσεις γὰρ αὐτὸς Ἐρώτων άθυρμα, Χαρίτων μέσ
λημα, Κάλλους, όχημα.
Β'.
Ἐμα καὶ ταῦτα τά τε μῆλα τῆς Περσέας καὶ ὁ
χρυσοειδής κρόκος, καλὸν ἐπὶ καλῷ (ἀπεναντίας τῇ
παροιμίᾳ) κείμενος. Τί οὖν ἂν ἴδοι, ἐν τῇ Μεγαλοπόλει καινότερον; Ἐν ἀγροῖς μὲν τάχ᾽ ἂν εὐπόρω;
τῶν τοιούτων σχοίη τις· ἐνταῦθα δὲ, καὶ μάλιστα
περὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ταύτην μοίραν, ὅτι μάλα πολλή
σπάνις τούτων ἔστι. Καινὰ δὲ καὶ ἄμφω διὰ τὴν
ὥραν. Οπώρα τε γὰρ τοιαύτη ἐν βαθεῖ φθινοπώρω
ξενίζει· καὶ ἄνθος ἐν μετοπώρῳ, σπανίζον ἂν εἴη
θέαμα.
r'.
ἐπιδόξους· καὶ τὸ ἐκ φύσεως οἷον απονιψάμενοι
χρώμα ἢ ἐπικρύψασαι, τῷ χρυσοειδεῖ ἐπέγραψαν
ἑαυτάς· καὶ καθά που τα χολοβάφινα, οὕτω δὴ καὶ
αὐταὶ καπνώδεσιν ἀτμοῖς φαρμαχθεῖσαι τα πρόσωπο,
χλωρότητι χρυσίου σώζονται, καί πως εἰσὶ καὶ αὗται
χρυσαῖ. Ἐοίκασιν οὖν, τὸ ἀγεννὲς ἐκκλίνουσαι, τι
τῆς κλήσεως, ἐς χρῶμα τοιοῦτο μεταβάπτειν ἑ10τὰς, ὡς ἂν ἔχοιεν παράγειν οὕτω τὴν βλέποντα καὶ
δοκεῖν εὐγενεῖς· ἢ τί καὶ βουλόμενοι μετεχρώσθη -
σαν; ᾿Αλλὰ μὴν τοῦτο καὶ πᾶσα πέπονθε σταφυλή,
υποξανθίζουσα πως τῷ χρώματι, καὶ καπνῷ πυρ
σουμένη πρὸς τὸ χρυσοιδές· ἢ καὶ ἄλλως εἰπεῖν,
ὠχριῶσα κατὰ χρυσὸν ταῖς ἐκ καπνῶν ἀτμιδώσεσι.
Καὶ τοῦτο ἄλλος μὲν ἄν τις εὗρε πόρισμα πρὸς χρυσου σεμνολόγημα, καὶ εἶπεν ἂν, ὡς ἄρα χρυσοῦ δι
κει πάντα ἐφίεσθαι καθά τινος ἐφετοῦ ἄκρου· εἴ γε
καὶ σταφυλαί χρυσὸς οὐκ ἔχουσαι εἶναι, ἄλλον τρό
που ὑποκρίνονται τὸν χρυσόν. Ἐγὼ δὲ εἰς ψάγον καὶ
τοῦτο μεταγράφω τοῦ βιοφθόρου χρυσοῦ, εἴ γε και
σταφυλή φθίνουσα εἰς χρυσοῦ χρῶμα βάπτει τὸ
πρόσωπον, καθὰ καὶ θρὶς ἀργυρίζοντα τῷ μακρ
τοῦ χρόνου εἰς τοιοῦτο χρώμα μετέπεσεν. Αλλά
ταῦτα μὲν εἰρήσθω μοι ταύτῃ, ὡς ἂν ἡ σεμνὴ ἐκείνη
σταφυλὴ ἔχῃ ἐγκαλύπτεσθαι, καὶ τοῦτό γε τῆς ἐξ
ἡμῶν ἀποκρυβῆς κερδάνῃ τὸ μὴ μεγάλα τῇ χρυσι
νυμία σεμνύνεσθαι. Αὕτη δέ μοι ἡ τῶν βοτρύων
στοιβή, εἰ καὶ μὴ σωρός ψεύστης χρυσοῦ κατ' ἐκείν
νας τὰς χρυσᾶς σταφυλάς, ἀλλ' ἔστιν ἄλλως ἀληθῶ;
ὑπὲρ ἐκείνας, ἀπόθετον καλόν, φθινάδος ώρας ἀντί
ταλον, μόνιμον ἀγαθὸν, ἀμβροσίας συρμάδες, γλαυ
τῆς ὁπώρας γλυκύτης· κἂν τὸ πρόσωπον αὐτοῖς
ὕδατε ῥύψῃς, ἀποπλυνοῦνται μὲν τὸ νόθον χρῶμα
καὶ πρόσθετον, δι' οὗ μάτην σεμνοπροσωπεῖν τέως
βούλονται· ἐκφανοῦνται δέ σοι γλαυκώπιδες, καὶ
ἑαυτὰς οὐκέτι ψεύσονται. Αλλος μὲν οὖν ἐπὶ στα
φυλῆς κάλλει δύσερως, καὶ τὰ μικρὰ πρὸς πολύ
λαῶν μέγεθος, τὰς ράγας ταύτας, καὶ πιθάκνας ἂν
ὠνόμασε γλυκάζοντος γεύματος, καὶ πλήθοντος
γλεύκους ἀσκούς, καὶ μέλιτος ἀποθήκας, καὶ χαρί
των δεξαμενάς, καὶ δοχεῖα τρυφῆς. ᾿Αλλ' ἐγὼ τῶν
τοιούτων μεθέμενος, σωρόν τινα καλοῦ, καὶ τιθωνών
ἡδονῆς, καὶ ταμεῖον γλυκύτητος τὴν ὀπώραν ταύτην
ἐρῶ· καὶ ἤθελον δεδόσθαι, καθάπερ Ομήρῳ τῷ σο
φῷ, βοτρυδὸν εἰπεῖν τὰς μελίττας πέτεσθαι, οὕτω
καμοὶ τοὺς βότρυας τούτους φάναι μελιστηδόν σε σω
ρεῖσθαι, ὡς ἂν ἔσχον καὶ οὕτω σεμνῦναι τὸ δῶρον.
᾿Αλλ᾽ ἐπεὶ οὐ μοι δέ[δοταξι ονομάτων θέσεσιν ἐγχει
ρεῖν, ἄλλως γοῦν μεταχειριστέον τὸ νόημα, καὶ ῥη
τέον, ὡς ἄρα σμηνός τι καὶ οἱ βότρυες οὗτοι, καὶ
ἐπισωρεύονται καὶ αὐτοὶ, καθάπερ αἱ μέλισσαι, καὶ
τιθαιβώσουσιν ἡμᾶς ἄλλο τι μέλι, καὶ χλωρὸν καὶ
γλυκύ • 8 νῦν μὲν εἰς νεκτάρεον πέπηκται, δύναται
δὲ καὶ ἐκ πηκτοῦ ῥυτὸν γενόμενον εἰς ἀμβροσίας
ευῆναι σταγόνας· ὡς ἔχειν τούτῳ τῷ λόγῳ τὸν Θή
6ηθεν λυρικὸν ποιητὴν εὐστοχώτατα τῆς Δήμητρος
πάρεδρον εἰπεῖν τὸν τῆς σταφυλῆς δοτήρα Διόνυσον, οἷα τῆς ὀπώρας ταύτης καὶ εἰς τροφὴν συντε
Ο πάνσοφος Κομνηνός· ἡ πανσέβαστος κεφαλή.
ὁ χρυσοῦς, οὐ μόνον τὴν κόμην καὶ τὴν τοῦ προσώπου
χάριν, ἀλλὰ καὶ μάλιστα τὴν ψυχὴν τὴν ὄντως ἀρ·
ξύπαρον καὶ στιλπνὴν ἀρεταῖς· οὐ χρυσῷ μόνον καὶ
ἀργύρῳ βρίθειν ἐπάξιος, ἀλλὰ καὶ πᾶν ἔχειν ἄλλο,
εἴ τι κατὰ κόσμον τιμαλφεῖται, καὶ πολλοῦ ἄξιον κρίνεται· οὐκοῦν καὶ τοιούτοις δεξιωτέος, ἃ δὴ τιμών
ται πολλοῦ. 'Αλλ᾽ ἡμεῖς ὀφειλέται μὲν αὐτῷ πολλῶν
δεξιώσεων· οὕτω δὲ τὸ τῆς χειρὸς ἡμῖν οὐ πέπλησται,
ὡς μηδὲ μικροῖς τισιν ἔχειν ἀφοσιώσεσθαι τὸ δεξίωμα. Ορις γάρ, ὅπως εἰς τοσοῦτο δραπέτης τὰ εἰς
ἡμᾶς ὁ χρυσός, ὡς μηδὲ τὴν ἐξ αὐτοῦ παρωνύμουμένην ὁπώραν ἀφεῖναι παρ' ἡμῖν εἶναι· ἀλλ᾽ ἀντ'
αὐτῆς ἐκπεπέμφθαι τῇ σῇ μεγαλυπερόχῳ λαμπρότης: σταφυλὰς μὲν καὶ ταύτας· οὐ μὴν καὶ χρυσᾶς,
ὁποῖα τὰ ἐν ὑποσχέσει. Φθονεραὶ γὰρ καὶ αὗται καὶ
φυγάδες ἡμῶν κατὰ τὴν ἐπιστατοῦντα τῇ σφῶν κλήσει χρυσόν. Ούκουν ἡμῖν σταφυλαί αὗται χρυσαι, εἰ
δους δέ τινος έτεραίου· ᾶς ἡ χύδην δέουσα γλῶσσα
κουκούβας καλεῖ· ταὐτὸν δὲ γλαῦκας εἰπεῖν· καὶ
οἶμαι διὰ τὸ τοῦ χρώματος ὅμοιον, καὶ (ὡς ἂν εἴπῃ
τις) γλαυκωπόν· ὑπογλαυκίζουσι γὰρ καὶ αὐταὶ,
ὅτε τις αὐτὰς τὸ πρῶτον δρέψεται. Καθάπερ οὖν
ἐκεῖναι κιῤῥάζουσι, καὶ δι' αὐτὸ αὗται μὲν ἐπωνυμίας κληροῦντα: γλαυκός, ἐκεῖναι δὲ διὰ τὸ κιῤῥόν
τοῦ χρώματος επονομάζονται τῷ χρυσῷ. Μικρὰ μὲν
οὖν ἡμῖν ἡ δόσις· ἀλλ' ἐκείνη πάντως ὡς ἐπὶ γένους, ἣν ἐγὼ μὲν ὑπεσχ[όμη]ν, ἔστερξα; δὲ αὐτός.
col. 1249–1250page 3 of 50
PG 136:1249λούσης τὴν οὐχ ὑγραν, καὶ εἰς πόσιν δὲ συνεισφοφιλίας (ὁ γὰρ λόγος ὑπὲρ ἐμὲ), ἀλλ' εὐγνώμονος δια ρούσης τὴ χρήσιμον· ἃ δὴ καὶ ἄμφω ἀνεῖται τῇ Δήμητρι, καὶ αὐτῆς ἐστιν ἔργον ἐξαίρετον. Τούτου μοι τοῦ καλοῦ σμήνους ή γλυκύτη; μὲν ἄντικρυς μελιτσια· τὸ δὲ κέντρον ἐξῄρηται, καὶ τοῦτο πλέον ἔχειν τοῦ μελισσόου κηρίου μας φαίνεται. Εἰ δὲ τὸ στέγον ἐνταῦθα τὸ γλυκύτατον σχῆμα οὐ δοκεί σεμνῶς ἔχειν, ὥστε μὴ ἐστεγάνωται κατὰ τὰς ἐξα γώνους τῶν μελισσῶν σήραγγας, ἀλλὰ θεωρητέον, ὡς ἐσχημάτισται σεμνότερον ἄλλως κατὰ τὸ πᾶν, καὶ ἡ τὸ σύμπαν ἔσω σφίγγουσα σφαίρα καὶ τὴν ὀπώραν ταύτην ἐπικοσμεῖ, καὶ οὕτω γίνεται τουτί τὸ καλὸν στεγανώτερον. Καντεῦθεν ἔστι τὸ μέν τι τῶν καθέκαστον σφαιριδίων τούτων ἀπολαβεῖν καὶ φαγεῖν, εἴτε καὶ ἐναυξήσαντα ἐκπιεῖν· τὸ δέ τι καὶ ἀφεῖναι ἐσνέωτα, μηδέν τι τοῖς λοιποῖς λυμηνάμενο». Τῶν δὲ τοῦ μέλιτος σχημάτων οὐκ εὐχερὲς ἀπο σπάσαι τινά, μὴ περιθλίψαντα τὰ λοιπὰ γωνιάματα. Πλὴν ἀλλὰ τί μοι σεμνολογεῖν τὸ δῶρον; ὅπερ; εἰ καὶ διὰ τὰ βήματα καλὴν καὶ κόσμιον καὶ θαυμαστὸν, ἀλλὰ τρόπον ἕτερον ἐν μικροῖς τέτακται διὰ τὸ τοῖς πολλοῖς τιμᾶσθαι μὴ πολλοῦ. ῎Αφες, Εὐστάθιο, σοφιστεύειν μακρά· εἰπὶ δὲ μόνον ἐκεῖνο πανάληθες, ὡς ὅτι πέπομφά σο: τουτὶ τὸ δῶρον αὐτὸ δὴ τοῦτο καὶ μόνον ἔμφασιν ἀμυδρὰν τῆς ἀπειροπλη θείας τῶν εἰς ἡμᾶς σου καλῶν. Οὐ γὰρ εἰς ὅσας διίσταται ράγας ὁ τῶν βοτρύων τούτων ἐσμός, ἀλλὰ πλειστάκις ὑπὲρ αὐτὰς τῶν σῶν ἀγαθῶν ἡμεῖς ἀπο λαύομεν· ἀνθ' ὧν ἐν τῇ τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ κρι τὴν σωτήριος σταίη σοι παρὰ τῷ παναγάθω Θεῷ. Δ'. Κατὰ ξιφῶν ἐν καιρῷ, κατὰ κρημνῶν, κατὰ κυμάτων, κατὰ χιόνος βαθείας, κατὰ παγετοῦ κακεντρεχείας· καὶ πάντα ταῦτα διὰ φιλίαν, εἴ τις ὀρθὰ φρονοίη· οὐ μὴν ἔτι καὶ διὰ κοιλίαν, εἰ μή τις παρασιτείσθαι μεμάθηκεν. Οὐ πολλαὶ πρὸ ταύτης ἡμέρας· καὶ ὁ μὲν νιφετὸς ἑτυράννει τόν τε αέρα, τήν τε γῆν· τὸν μὲν συγκρύπτων, τὴν δὲ συγχέων. καὶ τὰ τῆς Σκυθικῆς ἐρημίας πτερὰ φαντάζων ἡμῖν, ἅπερ ἐκ τῆς Ἡροδότου Μούσης ἔστιν ἀναλέξασθαι. Ησαν ταῦτα· καὶ ὁ Εὐστάθιος ἐθρασύνετο τὴν δὲν, καὶ εἰς τὸν τοῦ Κομνηνού παρέκυψεν οἶκον, χιόνι βρύων, καὶ τῷ κρύει πεπηγώς· βαμβαίνων ὑπὸ τοῦ ψύχους, καὶ ὡς εἰπεῖν ἡμίνεκρος. Καὶ ἦν τοῦτο, θέλωμεν εἰπεῖν, φιλίας (εὐλαβοῦμαι δὲ τὸν φιλόσοφον κανόνα διὰ τὸ ἐν ἡμῖν ἀσύμμετρον)· ἦν τοῦτο τοίς νυν, ἵν᾿ ἀσφαλῶς εἴπω, πίστις ὑπολήψεως εὐχαρίστου καὶ ἐν εὐχρήστῳ κειμένης, καὶ ἢν οὐκ ἄν τις μέμψαιτο. Μετ' ἐκείνην ἡμέραι δύο πρὸ τῆς ἄντι καὶ τὸ πολὺ μὲν τοῦ νιφετοῦ ἀπῆλθε τακέν. Τοῦ δὲ λειπομένου τὸ μὲν πλέον μετὰ τηκεδόνα εἰς παγετὸν πυκνωθὲν τῷ τριβομένῳ τῆς λεωφόρου σταθηρῶς ἀπέμεινε· τὸ δέ τι μένον ἐπὶ τῆς φύσεως, τεῖχος οἷόν τι ἐκ δεξιῶν, καὶ τεῖχος ἐξ εὐωνύμων ταῖς τα ροδεύουσιν ἀνεστοίβαστο, ἀνέμου χάνοις, ὅπῃ τύχῃ, διαῤῥοπισθέν. Καὶ ἦν κανταῦθα πάλιν θρασὺ; ὁ Βυ στάθιος, καὶ κατετόλμα τοῦ παγετοῦ· καὶ εἶχεν αὐτὸν αὖθις ὁ οἶκος τοῦ Κομνηνού θαρρήσαντα τὴν οδόν. Δείγμα καὶ τοῦτο, εὔκουν (οὐδὲ νῦν λέγω) θέσεως, εἴτουν δουλόφρονος σχέσεως. Αρκείτω τοῦτο τὰ μέχρι τούτου. Τὸ δὲ καὶ διὰ χόρτασμα καὶ φόρο του σώματος κατατολμῆσαι τῶν οὕτω μοι φοβερῶν, οὐκ ἐμόν ἐστιν· ἀλλ᾽ εἴ τις ὀψόδουλος, καὶ εἰς γα στέρα μαργαίνων, καὶ κινδύνου τὸ σπαταλᾷν ἀλλαττόμενος. Η πῶς ἂν καὶ θαῤῥείην εἰσαὖθις ἐδεύειν, ός γε καὶ νῦν ὀφείλω μεγάλα σῶστρα Θεῷ τῷ περισωσαμένῳ με; Ἡ μὲν γὰρ πρώτη μοι ἐκείνη ἔδος εἰ καὶ διὰ τελμάτων ἐγίνετο, ἀλλ᾽ εἰς χιόνα κατε χωννύμην, καὶ οὗ μοι πολὺ τὸ ἐν ἐλπίδι κακὸν ἐτύγχανεν· ἀπαλὴ γὰρ ἡ χιών ὑπέστρωτο, καὶ οἷα ἐγκαθευδῆσαι ἂν τὸν περιπεπτωκότα· καὶ εἰ μὴ, κατὰ τὴν ποίησιν, εἰς ὕπνον λιαρόν, ἀλλ᾽ οὖν εἰς ναρκῶδές που πάθος κατενεχθῆναι, καὶ κεῖσθαι γοῦν ἄνθρωπον. Τὸ δὲ ἔναγχος βαδίσαι, κατὰ βοθύνων ἦν βαίνειν, κατά βαράθρων, κατὰ χαρωνείων, χασμά των, κατὰ λάκκων ολέθρου, κατὰ στόματος ᾅδου. Το μὲν γὰρ πολὺ τοῦ παγετού συνεχώς τε εἶχε, καὶ εἰς πάνυ στερέμνιον ἐσκληρύνετο, καὶ οὐκ ἐξεπιπολῆς λεῖον ἦν καὶ ἐξέστιλβεν· ὡς εἶναι πᾶσαν ἀνάγκην, τοὺς δυστυχεῖς ἡμιόνους διολισθαίνειν, οὐκ ἔχοντας ἐκτραχύνειν οὐδὲ διαιρεῖν ὄνυξι τὸ πατούμενον. Τὰ γὰρ σεληναία σφίσιν, εἰπεῖν δὲ σαφέστερον, τὰ ὑπὸ πόδα τοῖς ζώοις ἐκπέταλα σιδήρια, όμοιά τινι σιδήρο ἀντιτυποῦντι, καὶ λεῖα ταῦτα λείῳ τῷ παγετῷ ἀντι πράττοντα, οὐκ εἶχον ὅ τι καὶ δράσουσιν· ἀλλ᾽ ἦσαν παθ᾿ ἑαυτὰ οὐκ ἔχοντα δράττεσθαι. Εστιλβε κατά τὸν ὑελὸν ὁ παγετός· μικροῦ δὲ ὑπὲρ τὸν σίδηρον ἐπεπύκνωτο. Καὶ τῷ μὲν λείῳ εἶχε τὸ ὀλισθηρὸν καὶ ἀπρόσψαυστον, τῷ δὲ πυκνῷ τὸ ἀνύπεικτον· ὅθεν καὶ νῦν μὲν ἀνὰ πόδας έχώρει τὸ ὑποζύγιον, νῦν δὲ καὶ εἰς ἑκάτερον ἐταλάντευε τὸ πλάγιον, καὶ μόλις εἶχεν ἐρείδεσθαι καὶ προβαίνειν τοῖς ἐφεξῆς· καὶ ἐῴχει νηί πασχούσῃ τὴν τῆς ἐχενηΐδος ἐπιβολὴν, καὶ μᾶλλον, ἔνθα που τύπος ἀνώῤῥοπος· τοῖς δὲ και τα φέρουσι παρήγετο εὐπετῶς, ὡς οὐδ' ἂν σφαῖρακατὰ πρανούς. Ἐξεφήδει δὲ τοὺς ἡμιόνους οὐχ ἦτ τον καὶ ἡ τοῦ δούπου καινοφωνία. Οὐ γὰρ ἦν κόνα ος γῆς, οὐ τὸν εἰσπεὶ χρόνον πεπείρανται, ἀλλ' ἑκάρχαιρε καινότερον ἐνταῦθα τὸ ὑποκείμενον· καὶ τῷ τραχυτέρῳ τοῦ ψόφου τὰ ζῶν πρὸς θυμὸν ἑτα ράττετο, καὶ ὁ ἐπιβάτη; ἐκυμαίνετο. Καὶ τοιοῦτο μὲν τὰ πλεῖον τοῦ παγετοῦ καὶ τὸ λεῖον. "Οτε δὲ καὶ τὴν ἀτράχυντον ταύτην παρέλθοιμεν ἀτραπόν, διαδέχοντα ἡμᾶς πῆ μὲν Υσθυνοι [αι. βόθυνοι] μέγα τι χαίνοντές, ὕδατος πλήθοντες, παγετῶν ἀποῤῥῶγας ἑκατέρων θεν ὅσα καὶ ἔχθας προβεβλημένοι, καὶ μέχρι καὶ εἰς γαστέρα τοὺς ἡμόνους βυθίζοντες· πῆ δὲ βοθρεύ ματα, εἰς βάθος μὲν οὐκ ἂν ἄξιον λόγου κοιλαινόμενα, τῆς δὲ λοιπῆς διαστάσεως εὐπεριγράπτως ἔχοντα, ὁποῖα τὰ τῶν ἀγγείων σύστημα. Εἶπες ἂν τὸν παγε τὸν τοῦτον ἰδὼν, εὖ μάλα συνεσκευάσθαι πρὸς ἀλό γων ζώων ποδάγραν· εἰς τοσοῦτο γὰρ ἦνοίγετο, εἰς ὅσον ἄν τις ἵππος χαλάσῃ τὸν ὄνυχα. Μηχανή χει μῶνος αὕτη ζώοις ἐπίβουλος, μαγγανεία τις ταθεῖσα πρὸς θήρατρον· ποδοκάκη ψύχους, ἐκποδὼν πειρωμένη θέσθαι τὰ ὑποζύγια. Ἐνταῦθα ἡμῖν ἢ Δημήτηρ οὐκέτι μήτηρ ἦν, ἀλλ᾽ εἰς μητρυιάν μεταπέπτωκεν
124)
EUSTATHI THESSALONICENSIS EPISTOLA.
λούσης τὴν οὐχ ὑγραν, καὶ εἰς πόσιν δὲ συνεισφο- φιλίας (ὁ γὰρ λόγος ὑπὲρ ἐμὲ), ἀλλ' εὐγνώμονος διαρούσης τὴ χρήσιμον· ἃ δὴ καὶ ἄμφω ἀνεῖται τῇ
Δήμητρι, καὶ αὐτῆς ἐστιν ἔργον ἐξαίρετον. Τούτου
μοι τοῦ καλοῦ σμήνους ή γλυκύτη; μὲν ἄντικρυς
μελιτσια· τὸ δὲ κέντρον ἐξῄρηται, καὶ τοῦτο
πλέον ἔχειν τοῦ μελισσόου κηρίου μας φαίνεται. Εἰ
δὲ τὸ στέγον ἐνταῦθα τὸ γλυκύτατον σχῆμα οὐ δοκεί
σεμνῶς ἔχειν, ὥστε μὴ ἐστεγάνωται κατὰ τὰς ἐξαγώνους τῶν μελισσῶν σήραγγας, ἀλλὰ θεωρητέον,
ὡς ἐσχημάτισται σεμνότερον ἄλλως κατὰ τὸ πᾶν,
καὶ ἡ τὸ σύμπαν ἔσω σφίγγουσα σφαίρα καὶ τὴν
ὀπώραν ταύτην ἐπικοσμεῖ, καὶ οὕτω γίνεται τουτί
τὸ καλὸν στεγανώτερον. Καντεῦθεν ἔστι τὸ μέν τι
τῶν καθέκαστον σφαιριδίων τούτων ἀπολαβεῖν καὶ
φαγεῖν, εἴτε καὶ ἐναυξήσαντα ἐκπιεῖν· τὸ δέ τι καὶ
ἀφεῖναι ἐσνέωτα, μηδέν τι τοῖς λοιποῖς λυμηνάμενο».
Τῶν δὲ τοῦ μέλιτος σχημάτων οὐκ εὐχερὲς ἀπο
σπάσαι τινά, μὴ περιθλίψαντα τὰ λοιπὰ γωνιάματα.
Πλὴν ἀλλὰ τί μοι σεμνολογεῖν τὸ δῶρον; ὅπερ; εἰ
καὶ διὰ τὰ βήματα καλὴν καὶ κόσμιον καὶ θαυμάστον, ἀλλὰ τρόπον ἕτερον ἐν μικροῖς τέτακται διὰ τὸ
τοῖς πολλοῖς τιμᾶσθαι μὴ πολλοῦ. ῎Αφες, Εὐστάθιο,
σοφιστεύειν μακρά· εἰπὶ δὲ μόνον ἐκεῖνο πανάληθες, ὡς ὅτι πέπομφά σο: τουτὶ τὸ δῶρον αὐτὸ δὴ
τοῦτο καὶ μόνον ἔμφασιν ἀμυδρὰν τῆς ἀπειροπλη
θείας τῶν εἰς ἡμᾶς σου καλῶν. Οὐ γὰρ εἰς ὅσας
διίσταται ράγας ὁ τῶν βοτρύων τούτων ἐσμός, ἀλλὰ
πλειστάκις ὑπὲρ αὐτὰς τῶν σῶν ἀγαθῶν ἡμεῖς ἀπολαύομεν· ἀνθ' ὧν ἐν τῇ τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ κριτὴν σωτήριος σταίη σοι παρὰ τῷ παναγάθω Θεῷ.
Δ'.
Κατὰ ξιφῶν ἐν καιρῷ, κατὰ κρημνῶν, κατὰ
κυμάτων, κατὰ χιόνος βαθείας, κατὰ παγετοῦ
κακεντρεχείας· καὶ πάντα ταῦτα διὰ φιλίαν, εἴ τις
ὀρθὰ φρονοίη· οὐ μὴν ἔτι καὶ διὰ κοιλίαν, εἰ μή τις
παρασιτείσθαι μεμάθηκεν. Οὐ πολλαὶ πρὸ ταύτης
ἡμέρας· καὶ ὁ μὲν νιφετὸς ἑτυράννει τόν τε αέρα,
τήν τε γῆν· τὸν μὲν συγκρύπτων, τὴν δὲ συγχέων.
καὶ τὰ τῆς Σκυθικῆς ἐρημίας πτερὰ φαντάζων ἡμῖν,
ἅπερ ἐκ τῆς Ἡροδότου Μούσης ἔστιν ἀναλέξασθαι.
Ησαν ταῦτα· καὶ ὁ Εὐστάθιος ἐθρασύνετο τὴν δὲν,
καὶ εἰς τὸν τοῦ Κομνηνού παρέκυψεν οἶκον, χιόνι
βρύων, καὶ τῷ κρύει πεπηγώς· βαμβαίνων ὑπὸ τοῦ
ψύχους, καὶ ὡς εἰπεῖν ἡμίνεκρος. Καὶ ἦν τοῦτο,
θέλωμεν εἰπεῖν, φιλίας (εὐλαβοῦμαι δὲ τὸν φιλόσοφον
κανόνα διὰ τὸ ἐν ἡμῖν ἀσύμμετρον)· ἦν τοῦτο τοίς
νυν, ἵν᾿ ἀσφαλῶς εἴπω, πίστις ὑπολήψεως εὐχαρί
στου καὶ ἐν εὐχρήστῳ κειμένης, καὶ ἢν οὐκ ἄν τις
μέμψαιτο. Μετ' ἐκείνην ἡμέραι δύο πρὸ τῆς ἄντι·
καὶ τὸ πολὺ μὲν τοῦ νιφετοῦ ἀπῆλθε τακέν. Τοῦ δὲ
λειπομένου τὸ μὲν πλέον μετὰ τηκεδόνα εἰς παγετὸν
πυκνωθὲν τῷ τριβομένῳ τῆς λεωφόρου σταθηρῶς
ἀπέμεινε· τὸ δέ τι μένον ἐπὶ τῆς φύσεως, τεῖχος
οἷόν τι ἐκ δεξιῶν, καὶ τεῖχος ἐξ εὐωνύμων ταῖς τα
ροδεύουσιν ἀνεστοίβαστο, ἀνέμου χάνοις, ὅπῃ τύχῃ,
διαῤῥοπισθέν. Καὶ ἦν κανταῦθα πάλιν θρασὺ; ὁ Βυ
στάθιος, καὶ κατετόλμα τοῦ παγετοῦ· καὶ εἶχεν
αὐτὸν αὖθις ὁ οἶκος τοῦ Κομνηνού θαρρήσαντα τὴν
οδόν. Δείγμα καὶ τοῦτο, εὔκουν (οὐδὲ νῦν λέγω)
θέσεως, εἴτουν δουλόφρονος σχέσεως. Αρκείτω τοῦτο
τὰ μέχρι τούτου. Τὸ δὲ καὶ διὰ χόρτασμα καὶ φόρο
του σώματος κατατολμῆσαι τῶν οὕτω μοι φοβερῶν,
οὐκ ἐμόν ἐστιν· ἀλλ᾽ εἴ τις ὀψόδουλος, καὶ εἰς γα
στέρα μαργαίνων, καὶ κινδύνου τὸ σπαταλᾷν ἀλλαττόμενος. Η πῶς ἂν καὶ θαῤῥείην εἰσαὖθις ἐδεύειν,
ός γε καὶ νῦν ὀφείλω μεγάλα σῶστρα Θεῷ τῷ περισωσαμένῳ με; Ἡ μὲν γὰρ πρώτη μοι ἐκείνη ἔδος
εἰ καὶ διὰ τελμάτων ἐγίνετο, ἀλλ᾽ εἰς χιόνα κατεχωννύμην, καὶ οὗ μοι πολὺ τὸ ἐν ἐλπίδι κακὸν
ἐτύγχανεν· ἀπαλὴ γὰρ ἡ χιών ὑπέστρωτο, καὶ οἷα
ἐγκαθευδῆσαι ἂν τὸν περιπεπτωκότα· καὶ εἰ μὴ,
κατὰ τὴν ποίησιν, εἰς ὕπνον λιαρόν, ἀλλ᾽ οὖν εἰς
ναρκῶδές που πάθος κατενεχθῆναι, καὶ κεῖσθαι γοῦν
ἄνθρωπον. Τὸ δὲ ἔναγχος βαδίσαι, κατὰ βοθύνων ἦν
βαίνειν, κατά βαράθρων, κατὰ χαρωνείων, χασμάτων, κατὰ λάκκων ολέθρου, κατὰ στόματος ᾅδου. Το
μὲν γὰρ πολὺ τοῦ παγετού συνεχώς τε εἶχε, καὶ εἰς
πάνυ στερέμνιον ἐσκληρύνετο, καὶ οὐκ ἐξεπιπολῆς
λεῖον ἦν καὶ ἐξέστιλβεν· ὡς εἶναι πᾶσαν ἀνάγκην,
τοὺς δυστυχεῖς ἡμιόνους διολισθαίνειν, οὐκ ἔχοντας
ἐκτραχύνειν οὐδὲ διαιρεῖν ὄνυξι τὸ πατούμενον. Τὰ
γὰρ σεληναία σφίσιν, εἰπεῖν δὲ σαφέστερον, τὰ ὑπὸ
πόδα τοῖς ζώοις ἐκπέταλα σιδήρια, όμοιά τινι σιδήρο
ἀντιτυποῦντι, καὶ λεῖα ταῦτα λείῳ τῷ παγετῷ ἀντιπράττοντα, οὐκ εἶχον ὅ τι καὶ δράσουσιν· ἀλλ᾽ ἦσαν
παθ᾿ ἑαυτὰ οὐκ ἔχοντα δράττεσθαι. Εστιλβε κατά
τὸν ὑελὸν ὁ παγετός· μικροῦ δὲ ὑπὲρ τὸν σίδηρον
ἐπεπύκνωτο. Καὶ τῷ μὲν λείῳ εἶχε τὸ ὀλισθηρὸν καὶ
ἀπρόσψαυστον, τῷ δὲ πυκνῷ τὸ ἀνύπεικτον· ὅθεν
καὶ νῦν μὲν ἀνὰ πόδας έχώρει τὸ ὑποζύγιον, νῦν δὲ
καὶ εἰς ἑκάτερον ἐταλάντευε τὸ πλάγιον, καὶ μόλις
εἶχεν ἐρείδεσθαι καὶ προβαίνειν τοῖς ἐφεξῆς· καὶ
ἐῴχει νηί πασχούσῃ τὴν τῆς ἐχενηΐδος ἐπιβολὴν,
καὶ μᾶλλον, ἔνθα που τύπος ἀνώῤῥοπος· τοῖς δὲ και
τα φέρουσι παρήγετο εὐπετῶς, ὡς οὐδ' ἂν σφαίρα
κατὰ πρανούς. Ἐξεφήδει δὲ τοὺς ἡμιόνους οὐχ ἦτ
τον καὶ ἡ τοῦ δούπου καινοφωνία. Οὐ γὰρ ἦν κόνα -
6ος γῆς, οὐ τὸν εἰσπεὶ χρόνον πεπείρανται, ἀλλ'
ἑκάρχαιρε καινότερον ἐνταῦθα τὸ ὑποκείμενον· καὶ
τῷ τραχυτέρῳ τοῦ ψόφου τὰ ζῶν πρὸς θυμὸν ἑταράττετο, καὶ ὁ ἐπιβάτη; ἐκυμαίνετο. Καὶ τοιοῦτο μὲν
τὰ πλεῖον τοῦ παγετοῦ καὶ τὸ λεῖον. "Οτε δὲ καὶ τὴν
ἀτράχυντον ταύτην παρέλθοιμεν ἀτραπόν, διαδέχοντα
ἡμᾶς πῆ μὲν Υσθυνοι [αι. βόθυνοι] μέγα τι χαίνον
τες, ὕδατος πλήθοντες, παγετῶν ἀποῤῥῶγας ἑκατέρων
θεν ὅσα καὶ ἔχθας προβεβλημένοι, καὶ μέχρι καὶ εἰς
γαστέρα τοὺς ἡμόνους βυθίζοντες· πῆ δὲ βοθρεύ
ματα, εἰς βάθος μὲν οὐκ ἂν ἄξιον λόγου κοιλαινόμενα,
τῆς δὲ λοιπῆς διαστάσεως εὐπεριγράπτως ἔχοντα,
ὁποῖα τὰ τῶν ἀγγείων σύστημα. Εἶπες ἂν τὸν παγε
τὸν τοῦτον ἰδὼν, εὖ μάλα συνεσκευάσθαι πρὸς ἀλό
γων ζώων ποδάγραν· εἰς τοσοῦτο γὰρ ἦνοίγετο, εἰς
ὅσον ἄν τις ἵππος χαλάσῃ τὸν ὄνυχα. Μηχανή χει
μῶνος αὕτη ζώοις ἐπίβουλος, μαγγανεία τις ταθεῖσα
πρὸς θήρατρον· ποδοκάκη ψύχους, ἐκποδὼν πειρω
μένη θέσθαι τὰ ὑποζύγια. Ἐνταῦθα ἡμῖν ἢ Δημήτηρ
οὐκέτι μήτηρ ἦν, ἀλλ᾽ εἰς μητρυιάν μεταπέπτωκεν·
col. 1251–1252page 4 of 50
PG 136:1251οὐκέτι ζωογόνος, οὐκέτι φυσίζωος· ἀλλὰ ζωοφθόρος, δὴ ἐπιλέγοντες καὶ ἡμεῖς, τί τοῦτο; καὶ ὑδεριῶντι στόματι τὸ βλεπόμενον παρεικάζοντες, ἐπιβάλλομεν χεῖρας· καὶ τὴ πτηνὸν διέσπαστο. Καὶ οὔτε αὐτὴ κατείχομεν, ἀλλ᾽ εἰς γαστέρα κατέσπαστο· καὶ οὐδὲ τὴν πρὸ αὐτοῦ γνῶσιν εἴχομεν, ἀλλὰ καὶ εἰσέτι ζη τοῦμεν. Καὶ τὸ τὶ τοῦτο περιμένει ἡμῖν, καὶ πυχνὰ ἐκκαλεῖται ὁ ἐπῳδὸς τοῖς ᾄδουσιν· ἡμεῖς δὲ τί καὶ πρὸς ταῦτα; Οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἢ πάντως, ὅπερ καὶ ἐσας, τὸ εὐχάριστον καὶ τὰ τῆς εὐχῆς, & καὶ μόνα τῶν ἡμετέρων ἀντιδόσιμα πρὸς τὸ σὺν μεγαλόδωρον. Τι πτηνὰ ταῦτα τὰ ὀλίγα τὰ ἐξωτὰ πρὸς μὲν ἐκείνην τὴν τὸ πᾶν ἐν ὄρνισι λογισθείεν ἂν ἄτομα· εἰ δέ τις αὐτοῖς τὸ γένος λογίζοιτο, εἶεν ἂν ἄξια καὶ ταῦτα πολλοῦ, καθά γε καὶ ὁ χρυσός, πρὸς ἐν εὖ μάλα τὴ γένος τοῦτο χρώζεται, Χρύσεον ὁ μῦθο; ἔπλασε γένος ἀνδρῶν· καὶ ἔστιν ἐν παροιμίαις ἐκεῖνο πρὸ πάντων ἀγόμενον. Πολλῷ δὴ πλέον τῷ γένει τούτῳ τὴν τιμίαν ύλην προσάψει τις, τὸ τῆς πτερώσεως λογισάμενος χρύσεον· εἰ δὲ καὶ χρυσαι νεφέλαι χρυσὸν κατα βρέξαι που λέγονται, χρύσεος ἂν λέγοιτο κἀκεῖνος ἀὴρ, δι᾿ οὗ τὰ τοιαῦτα πτηνὰ χρύσεα στέλλονται. ἔχουσιν οὖν τι διὰ ταῦτα σεμνὸν καὶ αὐτά· εἰ δὲ μὴ τοῦτο, ἀλλά γε διὰ τὸ πρὸς δύναμιν ἡμέτερον εύγνωμον. ἀλλὰ φθισίμβροτος. Τοιαῦτα καὶ ἦν ἡμῖν ἐμπο τῶν τῇ μετὰ τὴν πρώτην ἐδόν τοιούτῳ κλύδωνε ἐφορούμεθα, ἕως τῆς φίλης ἐγενόμεθα γῆς, καὶ τῆς συντρόφου ἀγορᾶς, καὶ τῶν καπνοῤῥ[οῶν] οἰκιῶν, καὶ τοῦ συνήθους πηλοῦ. Καὶ τὸ ἐντεῦθεν εἶχεν ἡμᾶς ὁ λιμὴν, καὶ σωζόμεθα. Οίμοι τοίνυν τῆς σῆς αἰθρία; τῆς ἀκάπνου ἑστίας· τῶν καθαρῶν ἀέ ρων· τῶν παγετῶν, εἴτων παγίδων, ἃς ἡμῖν ἔπηξεν ὁ χειμών. Τί μοι τῆς πολλῆς χιόνος; ἤ τις ὑμῖν μὲν ἀποῤῥύη τοῖς ἀστικοῖς, ἡμῖν δὲ τοῖς ἐρημάζουσι καὶ ὑπὲρ τὰ Ριπαῖα πεπλήθυνται· παρ' οἷς, εἴπῃ ἄν τις περιξέων τὴν ποίησιν, τὴν μὲν θερμότητα καθάπαξ πτερυξαμένην άνω που μένειν ἐν Ὀλύμπῳ, τὴν δὲ ψυχρότητα [πτεροῖσι κατα]πτην[αι] λευκοῖσι, καλυ ψαμένην τοῖς ἐκ χιόνος φαρέεσιν. Οὐκ ἂν τὰ καθ' ἡμᾶς οὐδὲ ὁ τοῦ θέρους καύσων ἀπαλλάξῃ, τοῦ ψύχους τὸ ἀκμαῖον πυρούμενος· καὶ μόγις μέν που καὶ εἰς φθινόπωρον καταστήσεται ὁ χειμών· ἔαρος δὲ δοκῶ μοι ἐξ ὀνόματος και μόνον μεμνήσεσθαι. Οὕτως ἡμῖν ἡ χιών σεσώρευται εἰς δαψίλειαν, οὐ μόνον (ὅπερ ἐστὶ μένουσα, γινομένη δὲ καὶ πλεῖον κακόν. Τὸ μὲν γὰρ αὐτῆς ἤδη τέτηκε, καὶ εἰς κρυσταλώδη σύστασιν πέπηγε, καὶ κατὰ τὰς ἐκ μαρμάρου λίθου[ς] κατ έστρωται, καὶ φυλάσσει τὴν γῆν υποζυγίοις ἀπρόσβατον· τὸ δέ τι συντέτηκε μὲν οὐδέπω πρὸς πλάκα Αγέλην σοι ὅλην ταύτην στέλλω κολυμβάδα πτησ μί[αν, καὶ συγκέχυται, ἀλλὰ διέχει, καὶ εἰς κρυστα νῶν εὐγενῶν. Ὁρες, όπως μὲν πίονα, ὡς εἴπερ μετά λώδεις θρόμβους διέστηκε τὸ δὲ λοιπὸν ὑπερκάθη σφαγὴν καὶ ἀφέψησιν τροφὴ δαψιλής αὐτοῖς παρεβά ται, χιὼν ἀκραιφνής μίμ[νουσα], όσον καταβησομένη λετη φυσώσα πρὸς πιμελήν; Οπως καὶ λευκὴν, λε πρὸς τηκεδόνα καὶ ἐπαυξήσουσα, εἴ που τὸ ἐκ κρυη λουμένην, ὡς ὁ ποιητὴς ὠκεανοῖο λέγει τὸν ἥλιον, στάλου λιθόστρωτον υποῤῥεύσεις. Καί εἰσι τ[αῦτα] " οὕτω δὲ καὶ αὐτὴν οἴνοιο; Ὅπως δ᾽ εὐπρόσωπον κακὰ ἐπὶ κακοῖς, κατὰ τὴν παροιμίαν· ἢ καὶ ἄλλως, διάδοχα κακῶν κακοῖς, ὡς ἡ τραγῳδία φ]η[σί]. Φείδου τοίνυν μὴ μόνον τῶν ὑποζυγίων ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν αὐτῶν. Οὐ γὰρ δέον ἂν γένοιτο, καὶ ἡμᾶ; διὰ γεῦσιν τοῦ [ζῇν] ἐκπεσεῖν· εἰ δὲ τὸ στόμα πλῆσι χρεών, ἔχομέν σου τὰς κειμηλίους τροφές, ἐξ ὧν τὴν τρυφὴν ἀποπλήσομεν. Οὐ γὰρ κατὰ τὸ παλαιὸν μάννα ἡμέραις ἡμῖν ὀλίγαις] τὰ σὰ μεμέτρηται ἀγαθά· οὐδὲ περὶ τῆς αὔριον μόνης ἡμῖν αὐτὸς μερίμνας· ἀλλ' ὑπερβαίνεις εἰς μακρὸν ταῦτα· καὶ ἔστιν ὁ γλυκ[ασμὸς] ὁ σὸς πολυχρόνιος, καὶ ἡ μέριμνα περὶ μακρῶν ἡμῖν τῶν ἐσύστερον. — Αλλ', ὢ τοῦ θαύματος 1 ἔτι μοι ταύτην] ὑπαγορεύοντι τήν] γρα φήν, ἐπεψέκασας ἄλλο τοῦτο καλόν· καὶ ὁ πολλάς μαι βρέξας πετεινών πτερωτῶν σάρκας, δ δὴ γέγραπται, ἐπέσταξας καὶ ἄρτι ὄρνιν ταύτην ἀνθόχυμον, διακο λυμβῶσαν οἷον ἐν νέκταρι, καλὸν ἀλλόκοτον, τεράστιον γλύκασμα· ἣν οὐκ οἶδα. Καὶ φῶ νῦν μοι πρώ τως εἰς τε ὄψιν ἐλθοῦσαν, καὶ πεσοῦσαν εἰς τράπεζαν. Ταύτην διαψηλαφῶν, τὰ μὲν ἐσημαινόμην, τα δ' εξεπεπλήγμην· καὶ ἐδόκουν μετὰ χεῖρας ἔχειν αν νιγμα, καὶ ὄρνιν ταύτην ὁρᾷν καὶ οὐκ ὄρνιν. Οσον μὲν γὰρ εἰς δέρμα ἑξήνθει, καὶ εἰς ὀστᾶ πτερύγων ἐσκληρύνετο καὶ ποδῶν, τὴν ὄρνιν υπέφαινε τοῖς δὲ λοιποῖς ἀνόστεος ἦν καὶ οὐδὲν ὄρνιθος. Περικύψαντι δὲ καὶ εἰς τὰ ἐντὸς, πολλὴν εἶχε τὴν σύγχυσιν καὶ τὴν κατεργασίαν ἀξύμβλητον. Αμυγδάλων γὰρ δεν χα, τὸ λοιπὸν ἅπαν εἶχεν ἀδιευκρίνητον. Συχνὰ γὰρ καὶ καλήν; Εἴποις ἂν αὐτὴν ὁποία τινι περιθέτω λευκάζοντι χρώματι τῇ πιμελῇ κεχρώσθαι καθ' όλου τοῦ σώματος, ὑποφαίνειν δέ τι καὶ τῆς εὐγενούς μίλτου, υπογραφομένην οἷον ηρέμα πρὸς ἔρευθος ἐπιπολῆς τῷ τοῦ εἴνου ἐμβάμματι· οὐ προκαλυπτο μένην παραπετάσματι πτερών φθονερῶν, ὁ τὸ κάλο λος ἔνδον εναποκρύπτουσιν, ἀλλ᾽ ἀποθεμένην τὸ περιττὸν καὶ τὸν τοῦ πτερώματος τύπον κάτω β λοῦσαν, δς ᾖρε πρὶν εἰς δίψος αὐτήν· καὶ οὕτως οἷον ἀπαυτομολούσαν εἰς τράπεζαν, καὶ τὸν δαιτυμόνα τῷ σχήματι κολακεύουσαν. Καλαὶ μὲν αἱ στρουθίδες ἀκανθίδες αὗται· εἰσὶ δ᾽ ὅμως ἀντὶ ἀγαθῶν ἀγαθία δες. Τί γάρ μοι τούτων τῶν σκιῶν πρὸς ἥλιον εὐερ γεσιῶν; τί μοι τῶν ψαμμίων πρὸς τούς προβλήτας; τί δὲ τῶν Πυγμαίων πρὸς τοὺς Γίγαντας; Ἵνα γὰρ άλλα σου περῶν, τὰ δὲ τῆς ἡμέρας ἐρῶς ἔπλησάς μοι τὸν οἰκίσκον ἀγριμαίων θηρίων, ἄλλων ἄλλοις επισωρευομένων, καὶ πάντων εὖ διατιθεμένων τὴν τράπεζαν, ὅσα τε τὴν χέρσον ἀεὶ περιβόσκεται, καὶ ὅσα περὶ τὴν ἐξ ὑγρῶν θήραν τὰ πλεῖστα πονεῖ. Αλλ' ὅτε καὶ ἐπανέλθω τῇ μνήμῃ πρὸς τὴν καινὴν σκευωρίαν ἐκείνου τοῦ ἔναγχος που περιτεθέντος δαιτρεύματος, ἀλλ᾽ ἐνταῦθα τό τε πράγμά μοι μέγα, καὶ ὁ λόγος οὐκ εὐχερῶς ἔχει περιμετρεῖν ἑαυτὸν τῇ χάριτι. Οὐκ ἄχαρι δ' οὖν ἴσως αὐτὸ καὶ περιηγήσε σθαί μοι, καθ᾽ ὅσον οἷόν τε· ὡς ἂν εἴη καὶ τοῦτο τῆς νῦν πανηγύρεως τῆς εἰς κοιλίαν ἐπεισόδιον, ή καὶ παράρτυμα· οὐχ ὥστε σε καὶ μαθεῖν ἀγνοοῦντα
ADDENDA.
οὐκέτι ζωογόνος, οὐκέτι φυσίζωος· ἀλλὰ ζωοφθόρος, δὴ ἐπιλέγοντες καὶ ἡμεῖς, τί τοῦτο; καὶ ὑδεριῶντι
στόματι τὸ βλεπόμενον παρεικάζοντες, ἐπιβάλλομεν
χεῖρας· καὶ τὴ πτηνὸν διέσπαστο. Καὶ οὔτε αὐτὴ
κατείχομεν, ἀλλ᾽ εἰς γαστέρα κατέσπαστο· καὶ οὐδὲ
τὴν πρὸ αὐτοῦ γνῶσιν εἴχομεν, ἀλλὰ καὶ εἰσέτι ζητοῦμεν. Καὶ τὸ τὶ τοῦτο περιμένει ἡμῖν, καὶ πυχνὰ
ἐκκαλεῖται ὁ ἐπῳδὸς τοῖς ᾄδουσιν· ἡμεῖς δὲ τί καὶ
πρὸς ταῦτα; Οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἢ πάντως, ὅπερ καὶ ἐσας,
τὸ εὐχάριστον καὶ τὰ τῆς εὐχῆς, & καὶ μόνα τῶν
ἡμετέρων ἀντιδόσιμα πρὸς τὸ σὺν μεγαλόδωρον. Τι
πτηνὰ ταῦτα τὰ ὀλίγα τὰ ἐξωτὰ πρὸς μὲν ἐκείνην
τὴν τὸ πᾶν ἐν ὄρνισι λογισθείεν ἂν ἄτομα· εἰ δέ τις
αὐτοῖς τὸ γένος λογίζοιτο, εἶεν ἂν ἄξια καὶ ταῦτα
πολλοῦ, καθά γε καὶ ὁ χρυσός, πρὸς ἐν εὖ μάλα τὴ
γένος τοῦτο χρώζεται, Χρύσεον ὁ μῦθο; ἔπλασε γένος
ἀνδρῶν· καὶ ἔστιν ἐν παροιμίαις ἐκεῖνο πρὸ πάντων
ἀγόμενον. Πολλῷ δὴ πλέον τῷ γένει τούτῳ τὴν τιμίαν
ύλην προσάψει τις, τὸ τῆς πτερώσεως λογισάμενος
χρύσεον· εἰ δὲ καὶ χρυσαι νεφέλαι χρυσὸν καταβρέξαι που λέγονται, χρύσεος ἂν λέγοιτο κἀκεῖνος
ἀὴρ, δι᾿ οὗ τὰ τοιαῦτα πτηνὰ χρύσεα στέλλονται.
ἔχουσιν οὖν τι διὰ ταῦτα σεμνὸν καὶ αὐτά· εἰ δὲ
μὴ τοῦτο, ἀλλά γε διὰ τὸ πρὸς δύναμιν ἡμέτερον
εύγνωμον.
B'.
ἀλλὰ φθισίμβροτος. Τοιαῦτα καὶ ἦν ἡμῖν ἐμποτῶν τῇ μετὰ τὴν πρώτην ἐδόν τοιούτῳ κλύδωνε
ἐφορούμεθα, ἕως τῆς φίλης ἐγενόμεθα γῆς,
καὶ τῆς συντρόφου ἀγορᾶς, καὶ τῶν καπνοῤῥ[οῶν]
οἰκιῶν, καὶ τοῦ συνήθους πηλοῦ. Καὶ τὸ ἐντεῦθεν
εἶχεν ἡμᾶς ὁ λιμὴν, καὶ σωζόμεθα. Οίμοι τοίνυν τῆς
σῆς αἰθρία; τῆς ἀκάπνου ἑστίας· τῶν καθαρῶν ἀέρων· τῶν παγετῶν, εἴτων παγίδων, ἃς ἡμῖν ἔπηξεν
ὁ χειμών. Τί μοι τῆς πολλῆς χιόνος; ἤ τις ὑμῖν μὲν
ἀποῤῥύη τοῖς ἀστικοῖς, ἡμῖν δὲ τοῖς ἐρημάζουσι καὶ
ὑπὲρ τὰ Ριπαῖα πεπλήθυνται· παρ' οἷς, εἴπῃ ἄν τις
περιξέων τὴν ποίησιν, τὴν μὲν θερμότητα καθάπαξ
πτερυξαμένην άνω που μένειν ἐν Ὀλύμπῳ, τὴν δὲ
ψυχρότητα [πτεροῖσι κατα]πτην[αι] λευκοῖσι, καλυψαμένην τοῖς ἐκ χιόνος φαρέεσιν. Οὐκ ἂν τὰ καθ'
ἡμᾶς οὐδὲ ὁ τοῦ θέρους καύσων ἀπαλλάξῃ, τοῦ ψύχους
τὸ ἀκμαῖον πυρούμενος· καὶ μόγις μέν που καὶ εἰς
φθινόπωρον καταστήσεται ὁ χειμών· ἔαρος δὲ δοκῶ
μοι ἐξ ὀνόματος και μόνον μεμνήσεσθαι. Οὕτως ἡμῖν
ἡ χιών σεσώρευται εἰς δαψίλειαν, οὐ μόνον (ὅπερ
ἐστὶ μένουσα, γινομένη δὲ καὶ πλεῖον κακόν. Τὸ μὲν
γὰρ αὐτῆς ἤδη τέτηκε, καὶ εἰς κρυσταλώδη σύστασιν
πέπηγε, καὶ κατὰ τὰς ἐκ μαρμάρου λίθου[ς] κατέστρωται, καὶ φυλάσσει τὴν γῆν υποζυγίοις ἀπρόσ
βατον· τὸ δέ τι συντέτηκε μὲν οὐδέπω πρὸς πλάκα Αγέλην σοι ὅλην ταύτην στέλλω κολυμβάδα πτησ
μί[αν, καὶ συγκέχυται, ἀλλὰ διέχει, καὶ εἰς κρυστα νῶν εὐγενῶν. Ὁρες, όπως μὲν πίονα, ὡς εἴπερ μετά
λώδεις θρόμβους διέστηκε τὸ δὲ λοιπὸν ὑπερκάθη σφαγὴν καὶ ἀφέψησιν τροφὴ δαψιλής αὐτοῖς παρεβά
ται, χιὼν ἀκραιφνής μίμ[νουσα], όσον καταβησομένη λετη φυσώσα πρὸς πιμελήν; Οπως καὶ λευκὴν, λε
πρὸς τηκεδόνα καὶ ἐπαυξήσουσα, εἴ που τὸ ἐκ κρυ- η λουμένην, ὡς ὁ ποιητὴς ὠκεανοῖο λέγει τὸν ἥλιον,
στάλου λιθόστρωτον υποῤῥεύσεις. Καί εἰσι τ[αῦτα] " οὕτω δὲ καὶ αὐτὴν οἴνοιο; Ὅπως δ᾽ εὐπρόσωπον
κακὰ ἐπὶ κακοῖς, κατὰ τὴν παροιμίαν· ἢ καὶ ἄλλως,
διάδοχα κακῶν κακοῖς, ὡς ἡ τραγῳδία φ]η[σί].
Φείδου τοίνυν μὴ μόνον τῶν ὑποζυγίων ἡμῶν, ἀλλὰ
καὶ ἡμῶν αὐτῶν. Οὐ γὰρ δέον ἂν γένοιτο, καὶ ἡμᾶ;
διὰ γεῦσιν τοῦ [ζῇν] ἐκπεσεῖν· εἰ δὲ τὸ στόμα πλῆσι
χρεών, ἔχομέν σου τὰς κειμηλίους τροφές, ἐξ ὧν
τὴν τρυφὴν ἀποπλήσομεν. Οὐ γὰρ κατὰ τὸ παλαιὸν
μάννα ἡμέραις ἡμῖν ὀλίγαις] τὰ σὰ μεμέτρηται
ἀγαθά· οὐδὲ περὶ τῆς αὔριον μόνης ἡμῖν αὐτὸς με·
ριμνᾷς· ἀλλ' ὑπερβαίνεις εἰς μακρὸν ταῦτα· καὶ
ἔστιν ὁ γλυκ[ασμὸς] ὁ σὸς πολυχρόνιος, καὶ ἡ μέριμνα
περὶ μακρῶν ἡμῖν τῶν ἐσύστερον. — Αλλ', ὢ τοῦ
θαύματος 1 ἔτι μοι ταύτην] ὑπαγορεύοντι τήν] γρα
φήν, ἐπεψέκασας ἄλλο τοῦτο καλόν· καὶ ὁ πολλάς μαι
βρέξας πετεινών πτερωτῶν σάρκας, δ δὴ γέγραπται,
ἐπέσταξας καὶ ἄρτι ὄρνιν ταύτην ἀνθόχυμον, διακο
λυμβῶσαν οἷον ἐν νέκταρι, καλὸν ἀλλόκοτον, τερά
στιον γλύκασμα· ἣν οὐκ οἶδα. Καὶ φῶ νῦν μοι πρώτως εἰς τε ὄψιν ἐλθοῦσαν, καὶ πεσοῦσαν εἰς τράπεζαν. Ταύτην διαψηλαφῶν, τὰ μὲν ἐσημαινόμην, τα
δ' εξεπεπλήγμην· καὶ ἐδόκουν μετὰ χεῖρας ἔχειν αν
νιγμα, καὶ ὄρνιν ταύτην ὁρᾷν καὶ οὐκ ὄρνιν. Οσον
μὲν γὰρ εἰς δέρμα ἑξήνθει, καὶ εἰς ὀστᾶ πτερύγων
ἐσκληρύνετο καὶ ποδῶν, τὴν ὄρνιν υπέφαινε τοῖς δὲ
λοιποῖς ἀνόστεος ἦν καὶ οὐδὲν ὄρνιθος. Περικύψαντι
δὲ καὶ εἰς τὰ ἐντὸς, πολλὴν εἶχε τὴν σύγχυσιν καὶ
τὴν κατεργασίαν ἀξύμβλητον. Αμυγδάλων γὰρ δεν
χα, τὸ λοιπὸν ἅπαν εἶχεν ἀδιευκρίνητον. Συχνὰ γὰρ
καὶ καλήν; Εἴποις ἂν αὐτὴν ὁποία τινι περιθέτω
λευκάζοντι χρώματι τῇ πιμελῇ κεχρώσθαι καθ' όλου
τοῦ σώματος, ὑποφαίνειν δέ τι καὶ τῆς εὐγενούς
μίλτου, υπογραφομένην οἷον ηρέμα πρὸς ἔρευθος
ἐπιπολῆς τῷ τοῦ εἴνου ἐμβάμματι· οὐ προκαλυπτομένην παραπετάσματι πτερών φθονερῶν, ὁ τὸ κάλο
λος ἔνδον εναποκρύπτουσιν, ἀλλ᾽ ἀποθεμένην τὸ
περιττὸν καὶ τὸν τοῦ πτερώματος τύπον κάτω β1λοῦσαν, δς ᾖρε πρὶν εἰς δίψος αὐτήν· καὶ οὕτως οἷον
ἀπαυτομολούσαν εἰς τράπεζαν, καὶ τὸν δαιτυμόνα
τῷ σχήματι κολακεύουσαν. Καλαὶ μὲν αἱ στρουθίδες
ἀκανθίδες αὗται· εἰσὶ δ᾽ ὅμως ἀντὶ ἀγαθῶν ἀγαθία
δες. Τί γάρ μοι τούτων τῶν σκιῶν πρὸς ἥλιον εὐερ
γεσιῶν; τί μοι τῶν ψαμμίων πρὸς τούς προβλήτας;
τί δὲ τῶν Πυγμαίων πρὸς τοὺς Γίγαντας; Ἵνα γὰρ
άλλα σου περῶν, τὰ δὲ τῆς ἡμέρας ἐρῶς ἔπλησάς
μοι τὸν οἰκίσκον ἀγριμαίων θηρίων, ἄλλων ἄλλοις
επισωρευομένων, καὶ πάντων εὖ διατιθεμένων τὴν
τράπεζαν, ὅσα τε τὴν χέρσον ἀεὶ περιβόσκεται, καὶ
ὅσα περὶ τὴν ἐξ ὑγρῶν θήραν τὰ πλεῖστα πονεῖ.
Αλλ' ὅτε καὶ ἐπανέλθω τῇ μνήμῃ πρὸς τὴν καινὴν
σκευωρίαν ἐκείνου τοῦ ἔναγχος που περιτεθέντος
δαιτρεύματος, ἀλλ᾽ ἐνταῦθα τό τε πράγμά μοι μέγα,
καὶ ὁ λόγος οὐκ εὐχερῶς ἔχει περιμετρεῖν ἑαυτὸν τῇ
χάριτι. Οὐκ ἄχαρι δ' οὖν ἴσως αὐτὸ καὶ περιηγήσεσθαί μοι, καθ᾽ ὅσον οἷόν τε· ὡς ἂν εἴη καὶ τοῦτο
τῆς νῦν πανηγύρεως τῆς εἰς κοιλίαν ἐπεισόδιον, ή
καὶ παράρτυμα· οὐχ ὥστε σε καὶ μαθεῖν ἀγνοοῦντα
col. 1253–1254page 5 of 50
PG 136:1253τὸ πρᾶγμα, δ δὴ τέλος οἶδα περιηγήσεων, ἀλλ᾽ ἵν᾽ δὲ εἰς νοῦν ἀναβῇ σοι, τότ' ἂν θαρρούντως τὰ πρόσ ἐμαυτὸν δοκιμάσω, εἴ εί που ἔχω πρὸς λεκτικὴν ἔτε ἐπιστήμην εὐφυῶς. Σταίτινον φύραμα, εἰς βάθος μὲν κοιλανθὲν, εἰς σφαίραν δὲ γυρωθέν, καλὴν ὀφθὴν ὄρνιν ἐθαλάμενεν εἴσω. Καὶ ἔδει τὴν τοιαύτην σφαῖραν ἀνακαλυφθῆναι παρ'] αὐτοῦ τοῦ ἐπιθέμα τοῦ, ὁ περιῆκτο εἰς ἡμισφαίριον, καὶ τὴν ὄρνιν (κα λόν τι χρῆμα) ἐκκύψασαν ὄψον τοῖς τῶν ὁρώντων ἢ τρωγόντων διμασιν ἢ στόμασιν ἐμπεσεῖν· πίονα μὲν ἰδεῖν, τρυφερὰν δὲ θιγεῖν, τακερὰν δὲ φαγεῖν. Τὸ δὲ φύραμα καὶ εἰς χύτραν ὠπτήθη τῷ ζώῳ. Εν αὐτῷ γὰρ ἀνεψήθη, καὶ εἰς πινακίσκον ἐπλάσθη. Επ' αὐτοῦ γὰρ παρετέθη· ὡς εἶναι τὸ παράθεμα πάνθ' ὁμοῦ χρήματα ταῦτα· χύτραν, πινακίσκον, ἄρτον, προσάψημα. Εστεγανοῦτο μὲν γὰρ τὸ περι βλημα τὴν τοιαύτην υπαινίττεσθαι τροφὴν ὑποφή ναιο. Ὁποῖον δέ τινα δ σὸς κωμικός αναπλάττει τὸν αὐτοῖς ταλάροις τὸν τυρὸν κατεσθίοντα, οὕτω δὲ καὶ σταύτῃ προσπεσών· αὐτῇ χύτρα, αὐτῷ πινακίσκο, αὐτῇ τραπέζῃ τὸν ὅρειν κατέσπαχεν. Εἰ δὲ καὶ τοῖς ῥητορικοῖς ἀδύτοις ἔγκειται μέθοδος, τὰ γελοῖα τῶν νοημάτων εἰς τὸ σπουδαῖον μετάγουσα, ἢ καὶ τὰ σκυθρωπὰ πρὸς τὸ ἱλαρώτερον, ἔχω τῆς ὄρνιθος ταύτης ἀπονάμενος πρὸς ὑπόδειγμα θατέρου μέρους τοῦ θεωρήματος. Δαῦτα γὰρ Αγαμεμνόνειον οἶσθα μὲν δ τί ποτε βούλεται λέγειν ὁ τοῦ Σοφίλου, προσ αρμόσεις δὲ τὴν παροιμίαν καὶ ταύτῃ τῇ ὄρνιθι. Χρυσόθεμιν γὰρ οἱ τῶν ὄψων δαίδαλοι ταύτην και λοῦσι παῖδα· καὶ πάντως οἶδας τὴν Χρυσόθεμιν ἔχον, καὶ οἷον εἰς χύτραν ἦν ὀστρακούμενον. Εσω 'Αγαμέμνονος. Οὕτω τὸ πρᾶγμα σεμνὸν καὶ εἰς γοῦν αὐτοῦ πυρίῳ, καθώς τις ἔφη, μαλακή προσ ομιλῆσαν κατειργάσθη τὸ ζῶον πρὸς ἔφησιν, πλὴν ὅσον οὐκ ἐσκυθρώπαζε τὸ ἄγγος πρὸς πῦρ μελανθέν ἀλλ' ἐγέλα καπυρὸν, καὶ τοῦτό γε τὴν χύτραν ἐψεύ δετο. Εν δὲ καὶ ὡς εἰς πίνακα υποκείμενον. Ἐπ' αὐτοῦ γοῦν ἡ ὄρνις εἰς βρῶσιν παρέκειτο· τὸ δ' ἐντὸς καὶ κεῖλον τοῦ περιέχοντος εἰς ἄρτον ἀπαλὸν ἐμα λάττετο, ζωμῷ δυσωπούμενον ζέοντι. Τὸ δὲ λοιπὸν ἐντὸς ὄρνις ἦν, ὅψων, ὧν ἂν εἴπῃ τις, ἥδιστον. Καὶ ὅπερ ἄρτοις τοῖς ἄλλοις αἱ ψίχες, τοῦτ' ἐκείνῳ τῷ ὑποκρινομένῳ τὸν ἄρτον ἡ ἐντὸς πυκαζομένη ὄρνις ἐτύγχανε, καὶ πρὸ γεύσεως τὴν ἔσφρησιν γοητεύουσα· ηδύ μάλα [πν]είουσα, καὶ κατ᾿ ἐκεῖνα τῶν ζώων, ὁπάσα τῇ εὐοδμίᾳ τῆς ἀποφορᾶς τὴν αὐτοῖς ἐπιβάλλουσαν θήραν ἀνύουσιν, οὕτω δὴ καὶ αὐτὴ ἐσφρήσει θηρωμένη τοὺς ἐντυγχάνοντας. Όσφρησά μενος, εἶπες ἂν, ἀρκεῖν σοι τὸ καλόν· οὕτω καλόν Τζε τοὐρνίθιον. Γευσάμενος οὐκ ἂν ἀπέστης, μέχρις ἂν καὶ ἐς αὐτὸν τῇ χειρὶ τὴν πυθμένα κατέδυς· ού τω πολὺ τὸ ἐπαγωγὸν εἶχεν ὁ πολυσύνθετος ἐκεῖνος χυμό;. Τὸ δὲ καὶ πάλιν ἦν εἰς ἄλλων τροφὴν ἐξαρ κοῦν. Ησαν γὰρ ἐκεῖ τά τ' ἐντὸς τά τε θύραζε καὶ βρώσιμα καὶ καλά. Καὶ ἡ μὲν ἱστορία τῇ μνήμῃ τῶν πολλῶν περιπήγνυσι τραπέζας εκείνας, ἂς [ο!] ἀμφὶ τὸν ᾿Αγχίσου Αἰνείαν λιμῳ κακῶς ἔχοντες κατὰ χρησμὸν ἐθοινήσαντο· τὰ δ᾽ ἦταν ἄρτον καὶ μόνον, καὶ σεμνὸν πλέον οὐδέν. Ἐνταῦθα δὲ τὸ πρᾶγμα τεράστιον. Εστι γὰρ αὐτήν τῳ λογίσασθαι καὶ ὡς ἐπὶ τράπεζαν, καὶ μὴν καὶ ὡς χύτραν καὶ πίνακα καὶ ἑνός τις όψου τούτου γευσάμενος, λέγοιτ' ἂν ταῦτα πάντα καταθοινήσασθαι. Εστι γὰρ καὶ, ὡς οὕτως εἰπεῖν, πανδαισία τὸ πράγμα· καὶ δέον ἐστὶν ὁμοῦ εἶδος ἐν ἐδέσματος τοῦτο περιτεθῆναι, καὶ πάντ᾽ εὐθὺς περικείσθαι τὰ πρὸς τὸ καίριον τρόφιμα· καὶ ἀκολούθως ἂν τοῦτο φαγεῖν, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα φαγεῖν· ὡς εἶναι καὶ πλάσασθαί τι ἐντεῦθεν αίνιγμα, γλαφυρὸν μὲν εἰπεῖν, συμβαλέσθαι δὲ δυσχερές. Φέρε γὰρ, εἴ τις Προιτό σε· τί ποτε ἂν εἴη ταὐτὸν καὶ ἐν ἀριθμῷ, πίναξ καὶ χύτρα καὶ ὄψον καὶ ἄρτος καὶ τράπεζα; καί που καὶ εἰς ἰαμβεῖον αὐτὸ τοιοῦτον εὐρύθμως συνθήσει τράπεζα, πίναξ, ψωμός, ὄψον καὶ χύτρα οὐκ ἂν δυσχερῶς ἀναπεμπάσῃς τὸ πρᾶγμα; Ἐπαν ἡ ὄνομα. Καὶ τοῦτο μὲν τοιοῦτο, ἵνα μὴ περὶ τὸ ἐφε τὸν ἐπιπλέον ἔχω λιχνεύεσθαι. Ἐγὼ δὲ ἅμα τε πρὸς τὸ ἐξ ἀρχῆς ἐπάνειμι, καὶ τὴν ἐπιστολὴν συν τελῶ, ἵνα μή σοι πλείω γράφων παρενοχλώ. Βραχύ κατόν σοι τοῦτο μεγάλων δώρων ἀντίδομα. Καὶ τοῦτο ἄλλος μὲν ἂν ἔκνησεν ίσως τολμήσας· ἐγὼ δὲ (εἴτε θάρρους αὐτὸ θείη τις εἴτε καὶ ἀγροικίας απαιδα γωγή του ἔνδειξιν) και τεθάῤῥηκα καὶ πεποίηκα· ἐφ' ᾧ εἰ μὴ διαχεθείης τε καὶ γελάσειας, ἀλλ᾽ οὖν τέως οὐδὲ δυσχερανείς. Τὸ γὰρ καὶ ἐπικερτομῆσαι οὔτε σὺν ποιῆσαι, οὔτ᾽ ἐμὸν ὁ πονοῆσα.. Τῷ αὐτῷ. Μέχρι τίνος ἐγὼ διὰ τὰς σας καλάνδας, εὐθέντη Κομνην, ἐπ' ἐμαυτὸν ἀσκήτω τηλικούτους ἐχθρούς; ἕως τίνος τοὺς βριαρούς Γηγενείς, τοὺς καταράτους μιας πελωρίους ἐκθρέψω κατ' ἐμαυτοῦ; εἰς οὓς μὴ καὶ Σμινθέως δεήσει τινὸς, ὃς ἐκποδών μοι ποιήσεται τὸ κακόν; Οὐκ ἂν πολεμίοις τοιούτοις πολιορκεῖσθαι δυναίμην, οὐκ ἂν ἔχοιμι καὶ εἰσέτι θηριομαχεῖν! Τοιοῦτο κακόν μοι περιεστοίχισε κάρχαρον· τοσοῦτο στίφος θηρίων, καὶ τούτων ἀπροσμα χήτων. Οὐ μόνον ἡ γῆ, καθά που λόγος ἔχει παθεῖν τὸν ἱστορούμενον Κρίνιδα, ἀλλὰ καὶ τεῖχος καὶ στέγη καὶ πᾶς ὁ οἰκίσκος ἐξεῖρψέ μοι οὐχ ήττον, ἢ τοὺς βατράχους πάλαι τοῖς Αἰγυπτίοις ἡ κατ' αὐτούς. Τοιαύτην πληγὴν τοὺς μύας τούτους ἐγὼ δυστυχῶ οἵπερ οὐ μόνον ἐκδαπανῶσι τὰ τοῦ ζῆν ἐπιτήδεια, ἀλλὰ καὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ ὕπνου μοι παρατρώγουσιν. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ὑφ' ἡμέρᾳ τὸ πολέμιον ἐπιτίθεται, ἀλλά μοι καὶ αὐτοὶ νυχτερινός φόβος εἰσίν. Οὐδὲ ὑπὸ ἡλίῳ μοι προσβάλλουσι λαμβάνειν, ὅτε τις εἶχεν ᾿ ἂν αὐτοὺς ἐκσοβεῖν· ἀλλὰ νυκτὸς ἐπιφύονται, ὡς ἂν λανθάνειν πάντοθεν ἔχοιεν διά τε τὸ τοῦ περιέχοντος ἀφώτιστον καὶ τὸ τοῦ σφῶν χρώματος νύχτε ρον. Διογένης μὲν οὖν εὐτυχῶς ἔχειν ἐδόκει, μίας ὁρῶν (κακὸν τιθασσὸν) τὴν τράπεζαν ὑποτρέχοντας. Εῴκει γὰρ παρασίτους τινὰς ὁρᾶν ὑπ' αὐτῷ οἷα τρυφῶντι λιχνευομένους, καὶ ἀγειρομένους, καὶ τῆς ευδαιμονίας συναπολαύοντας. Καὶ τοιούτοις σύνδειπνος τὰ τῆς πενίας παρεμυθεῖτο δεινά. Ἡμῖν δὲ οὐκ ἔστι τοιαῦτα πάσχειν, οὐδὲ τούτων ἐγγύς. Οὐδὲ γὰρ οἱ καθ' ἡμῶν μύες οὗτοι παράσιτοι· κατάσιτοι μὲν οὖν, εἴπερ ἦν ἡμῖν ὀνοματοθετεῖν. Καταπιτοῦνται
EUSTATHII THESSALONICENSIS EPISTOLE
τὸ πρᾶγμα, δ δὴ τέλος οἶδα περιηγήσεων, ἀλλ᾽ ἵν᾽ δὲ εἰς νοῦν ἀναβῇ σοι, τότ' ἂν θαρρούντως τὰ πρόσ
ἐμαυτὸν δοκιμάσω, εἴ εί που ἔχω πρὸς λεκτικὴν ἔτε
ἐπιστήμην εὐφυῶς. Σταίτινον φύραμα, εἰς βάθος
μὲν κοιλανθὲν, εἰς σφαίραν δὲ γυρωθέν, καλὴν
ὀφθὴν ὄρνιν ἐθαλάμενεν εἴσω. Καὶ ἔδει τὴν τοιαύτην
σφαῖραν ἀνακαλυφθῆναι παρ'] αὐτοῦ τοῦ ἐπιθέματοῦ, ὁ περιῆκτο εἰς ἡμισφαίριον, καὶ τὴν ὄρνιν (καλόν τι χρῆμα) ἐκκύψασαν ὄψον τοῖς τῶν ὁρώντων ἢ
τρωγόντων διμασιν ἢ στόμασιν ἐμπεσεῖν· πίονα
μὲν ἰδεῖν, τρυφερὰν δὲ θιγεῖν, τακερὰν δὲ φαγεῖν.
Τὸ δὲ φύραμα καὶ εἰς χύτραν ὠπτήθη τῷ ζώῳ. Εν
αὐτῷ γὰρ ἀνεψήθη, καὶ εἰς πινακίσκον ἐπλάσθη.
Επ' αὐτοῦ γὰρ παρετέθη· ὡς εἶναι τὸ παράθεμα
πάνθ' ὁμοῦ χρήματα ταῦτα· χύτραν, πινακίσκον,
ἄρτον, προσάψημα. Εστεγανοῦτο μὲν γὰρ τὸ περιβλημα τὴν τοιαύτην υπαινίττεσθαι τροφὴν ὑποφή -
ναιο. Ὁποῖον δέ τινα δ σὸς κωμικός αναπλάττει τὸν
αὐτοῖς ταλάροις τὸν τυρὸν κατεσθίοντα, οὕτω δὲ καὶ
σταύτῃ προσπεσών· αὐτῇ χύτρα, αὐτῷ πινακίσκο,
αὐτῇ τραπέζῃ τὸν ὅρειν κατέσπαχεν. Εἰ δὲ καὶ τοῖς
ῥητορικοῖς ἀδύτοις ἔγκειται μέθοδος, τὰ γελοῖα τῶν
νοημάτων εἰς τὸ σπουδαῖον μετάγουσα, ἢ καὶ τὰ
σκυθρωπὰ πρὸς τὸ ἱλαρώτερον, ἔχω τῆς ὄρνιθος
ταύτης ἀπονάμενος πρὸς ὑπόδειγμα θατέρου μέρους
τοῦ θεωρήματος. Δαῦτα γὰρ Αγαμεμνόνειον οἶσθα
μὲν δ τί ποτε βούλεται λέγειν ὁ τοῦ Σοφίλου, προσ
αρμόσεις δὲ τὴν παροιμίαν καὶ ταύτῃ τῇ ὄρνιθι.
Χρυσόθεμιν γὰρ οἱ τῶν ὄψων δαίδαλοι ταύτην και
λοῦσι παῖδα· καὶ πάντως οἶδας τὴν Χρυσόθεμιν
ἔχον, καὶ οἷον εἰς χύτραν ἦν ὀστρακούμενον. Εσω 'Αγαμέμνονος. Οὕτω τὸ πρᾶγμα σεμνὸν καὶ εἰς
γοῦν αὐτοῦ πυρίῳ, καθώς τις ἔφη, μαλακή προσ
ομιλῆσαν κατειργάσθη τὸ ζῶον πρὸς ἔφησιν, πλὴν
ὅσον οὐκ ἐσκυθρώπαζε τὸ ἄγγος πρὸς πῦρ μελανθέν·
ἀλλ' ἐγέλα καπυρὸν, καὶ τοῦτό γε τὴν χύτραν ἐψεύδετο. Εν δὲ καὶ ὡς εἰς πίνακα υποκείμενον. Ἐπ'
αὐτοῦ γοῦν ἡ ὄρνις εἰς βρῶσιν παρέκειτο· τὸ δ' ἐντὸς
καὶ κεῖλον τοῦ περιέχοντος εἰς ἄρτον ἀπαλὸν ἐμα
λάττετο, ζωμῷ δυσωπούμενον ζέοντι. Τὸ δὲ λοιπὸν
ἐντὸς ὄρνις ἦν, ὅψων, ὧν ἂν εἴπῃ τις, ἥδιστον. Καὶ
ὅπερ ἄρτοις τοῖς ἄλλοις αἱ ψίχες, τοῦτ' ἐκείνῳ τῷ
ὑποκρινομένῳ τὸν ἄρτον ἡ ἐντὸς πυκαζομένη ὄρνις
ἐτύγχανε, καὶ πρὸ γεύσεως τὴν ἔσφρησιν γοητεύου
σα· ηδύ μάλα [πν]είουσα, καὶ κατ᾿ ἐκεῖνα τῶν
ζώων, ὁπάσα τῇ εὐοδμίᾳ τῆς ἀποφορᾶς τὴν αὐτοῖς
ἐπιβάλλουσαν θήραν ἀνύουσιν, οὕτω δὴ καὶ αὐτὴ
ἐσφρήσει θηρωμένη τοὺς ἐντυγχάνοντας. Όσφρησάμενος, εἶπες ἂν, ἀρκεῖν σοι τὸ καλόν· οὕτω καλόν
Τζε τοὐρνίθιον. Γευσάμενος οὐκ ἂν ἀπέστης, μέχρις
ἂν καὶ ἐς αὐτὸν τῇ χειρὶ τὴν πυθμένα κατέδυς· ού
τω πολὺ τὸ ἐπαγωγὸν εἶχεν ὁ πολυσύνθετος ἐκεῖνος
χυμό;. Τὸ δὲ καὶ πάλιν ἦν εἰς ἄλλων τροφὴν ἐξαρκοῦν. Ησαν γὰρ ἐκεῖ τά τ' ἐντὸς τά τε θύραζε καὶ
βρώσιμα καὶ καλά. Καὶ ἡ μὲν ἱστορία τῇ μνήμῃ
τῶν πολλῶν περιπήγνυσι τραπέζας εκείνας, ἂς [ο!]
ἀμφὶ τὸν ᾿Αγχίσου Αἰνείαν λιμῳ κακῶς ἔχοντες κατὰ
χρησμὸν ἐθοινήσαντο· τὰ δ᾽ ἦταν ἄρτον καὶ μόνον,
καὶ σεμνὸν πλέον οὐδέν. Ἐνταῦθα δὲ τὸ πρᾶγμα
τεράστιον. Εστι γὰρ αὐτήν τῳ λογίσασθαι καὶ ὡς
ἐπὶ τράπεζαν, καὶ μὴν καὶ ὡς χύτραν καὶ πίνακα·
καὶ ἑνός τις όψου τούτου γευσάμενος, λέγοιτ' ἂν
ταῦτα πάντα καταθοινήσασθαι. Εστι γὰρ καὶ, ὡς
οὕτως εἰπεῖν, πανδαισία τὸ πράγμα· καὶ δέον ἐστὶν
ὁμοῦ εἶδος ἐν ἐδέσματος τοῦτο περιτεθῆναι, καὶ
πάντ᾽ εὐθὺς περικείσθαι τὰ πρὸς τὸ καίριον τρόφιμα· καὶ ἀκολούθως ἂν τοῦτο φαγεῖν, καὶ πάντα τὰ
τοιαῦτα φαγεῖν· ὡς εἶναι καὶ πλάσασθαί τι ἐντεῦθεν
αίνιγμα, γλαφυρὸν μὲν εἰπεῖν, συμβαλέσθαι δὲ
δυσχερές. Φέρε γὰρ, εἴ τις Προιτό σε· τί ποτε ἂν
εἴη ταὐτὸν καὶ ἐν ἀριθμῷ, πίναξ καὶ χύτρα καὶ ὄψον
καὶ ἄρτος καὶ τράπεζα; καί που καὶ εἰς ἰαμβεῖον
αὐτὸ τοιοῦτον εὐρύθμως συνθήσει·
τράπεζα, πίναξ, ψωμός, ὄψον καὶ χύτρα·
οὐκ ἂν δυσχερῶς ἀναπεμπάσῃς τὸ πρᾶγμα; Ἐπαν
ἡ
ὄνομα. Καὶ τοῦτο μὲν τοιοῦτο, ἵνα μὴ περὶ τὸ ἐφε
τὸν ἐπιπλέον ἔχω λιχνεύεσθαι. Ἐγὼ δὲ ἅμα τε
πρὸς τὸ ἐξ ἀρχῆς ἐπάνειμι, καὶ τὴν ἐπιστολὴν συν
τελῶ, ἵνα μή σοι πλείω γράφων παρενοχλώ. Βραχύ -
κατόν σοι τοῦτο μεγάλων δώρων ἀντίδομα. Καὶ τοῦτο
ἄλλος μὲν ἂν ἔκνησεν ίσως τολμήσας· ἐγὼ δὲ (εἴτε
θάρρους αὐτὸ θείη τις εἴτε καὶ ἀγροικίας απαιδαγωγή του ἔνδειξιν) και τεθάῤῥηκα καὶ πεποίηκα· ἐφ'
ᾧ εἰ μὴ διαχεθείης τε καὶ γελάσειας, ἀλλ᾽ οὖν τέως
οὐδὲ δυσχερανείς. Τὸ γὰρ καὶ ἐπικερτομῆσαι οὔτε
σὺν ποιῆσαι, οὔτ᾽ ἐμὸν ὁ πονοῆσα..
G'.
Τῷ αὐτῷ. Μέχρι τίνος ἐγὼ διὰ τὰς σας καλάνδας,
εὐθέντη Κομνην, ἐπ' ἐμαυτὸν ἀσκήτω τηλικούτους
ἐχθρούς; ἕως τίνος τοὺς βριαρούς Γηγενείς, τοὺς
καταράτους μιας πελωρίους ἐκθρέψω κατ' ἐμαυτοῦ;
εἰς οὓς μὴ καὶ Σμινθέως δεήσει τινὸς, ὃς ἐκποδών
μοι ποιήσεται τὸ κακόν; Οὐκ ἂν πολεμίοις τοιούτοις
πολιορκεῖσθαι δυναίμην, οὐκ ἂν ἔχοιμι καὶ εἰσέτι θηριομαχεῖν! Τοιοῦτο κακόν μοι περιεστοίχισε καρχα
ρον· τοσοῦτο στίφος θηρίων, καὶ τούτων ἀπροσμα
χήτων. Οὐ μόνον ἡ γῆ, καθά που λόγος ἔχει παθεῖν
τὸν ἱστορούμενον Κρίνιδα, ἀλλὰ καὶ τεῖχος καὶ στέγη
καὶ πᾶς ὁ οἰκίσκος ἐξεῖρψέ μοι οὐχ ήττον, ἢ τοὺς
βατράχους πάλαι τοῖς Αἰγυπτίοις ἡ κατ' αὐτούς.
Τοιαύτην πληγὴν τοὺς μύας τούτους ἐγὼ δυστυχῶ·
οἵπερ οὐ μόνον ἐκδαπανῶσι τὰ τοῦ ζῆν ἐπιτήδεια,
ἀλλὰ καὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ ὕπνου μοι παρατρώγουσιν.
Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ὑφ' ἡμέρᾳ τὸ πολέμιον ἐπιτίθεται,
ἀλλά μοι καὶ αὐτοὶ νυχτερινός φόβος εἰσίν. Οὐδὲ
ὑπὸ ἡλίῳ μοι προσβάλλουσι λαμβάνειν, ὅτε τις εἶχεν
᾿ ἂν αὐτοὺς ἐκσοβεῖν· ἀλλὰ νυκτὸς ἐπιφύονται, ὡς
ἂν λανθάνειν πάντοθεν ἔχοιεν διά τε τὸ τοῦ περιέχοντος ἀφώτιστον καὶ τὸ τοῦ σφῶν χρώματος νύχτε
ρον. Διογένης μὲν οὖν εὐτυχῶς ἔχειν ἐδόκει, μίας
ὁρῶν (κακὸν τιθασσὸν) τὴν τράπεζαν ὑποτρέχοντας.
Εῴκει γὰρ παρασίτους τινὰς ὁρᾶν ὑπ' αὐτῷ οἷα
τρυφῶντι λιχνευομένους, καὶ ἀγειρομένους, καὶ τῆς
ευδαιμονίας συναπολαύοντας. Καὶ τοιούτοις σύνδει
πνος τὰ τῆς πενίας παρεμυθεῖτο δεινά. Ἡμῖν δὲ οὐκ
ἔστι τοιαῦτα πάσχειν, οὐδὲ τούτων ἐγγύς. Οὐδὲ γὰρ
οἱ καθ' ἡμῶν μύες οὗτοι παράσιτοι· κατάσιτοι μὲν
οὖν, εἴπερ ἦν ἡμῖν ὀνοματοθετεῖν. Καταπιτοῦνται
col. 1255–1256page 6 of 50
PG 136:1255γὰρ οὗ κατευστοχεῖν μὲν οὐκ εἶχεν εὐχερῶς τοῦ σκου ποῦ, ἀλλὰ τὰ μὲν πολλὰ δεξιοῦ δίκην κέλητος περιέ βαινε τὴν τῶν βοτρύων κρεμάθραν· ἔστι δ' ὅτε καὶ κάτω που ἀπωλίσθαινε. Καὶ τοῦτο οἱ ἐκεῖθεν τοῦποι νυκτὸς ἡμῖν ὑπεσήμαινον. Κάτεισι τοίνυν ἐν μια που· καὶ τοῦ ὑπερκειμένου καλάμου προσεπιβές, καὶ λαβόμενος μηρίνθου μιᾶς, ὑφ' ἧς δύο τινὲς ὑπαν είχοντο βότρυες, ἀνάγειν ἤθελε τούτους ὑψοῦ, ὅποι ποτὲ ἤθελεν. Ἐπεὶ δὲ τεράστιων ἦν τὸ τολμώμενον, καὶ οἷον ὑπερβαίνειν χεῖρα μυός (δώσεις γάρ μου, καὶ χεῖρα προσπλάσαι τῷ οὕτω παλαμναίῳ καὶ δρα στηρίῳ, καὶ τολμῆσαι καὶ ὀξυλάδην εἰπεῖν αὐτὸ καὶ χειρίσοφον), βρίθει τε κάτω τὸ ἁρπαγέν, καὶ τὰ βου τρύδια (οὕτω γὰρ ἐκ βοτρύων κατασχεθέν πρότερων ὁ δάπανος τὸ ζευκτήριον ὑπεχόρισεν) ἐκπίπτουσι τῶν τοῦ ἅρπαγος ονύχων· καί πως κατὰ κρείττω τύχην πίπτουσιν οὐκ εἰς γῆν, ἀλλὰ περβάντα τὰ υποκείμενον ξύλον ἐκρέμαντο. Κτύπος ἐπὶ τούτοις, καὶ νυκτεγερσία πάλιν. Καὶ ἡμεῖς αὖθις ὡς ἐν γυ κτὸς φυλακῇ τοῦ προτέρου λύχνου καὶ τοῦ λόγου γε νόμενοι, τὸν μὲν ἄρπαγα οὐκ ἐξεύρομεν (ᾤχετο γάρ μύς, χανὼν εἰς μάτην, ποδῶν κτύπον τὴν φυγήν ὑπεμφαίνων ἡμῖν), τὸ δὲ ἁρπαγμα είδομεν όπως τε ἄνωθεν κατέσπαστό, καὶ οἴας ἐν ἑκάστῃ τῶν μαγών εἶχε τὰς ἀμυχάς, ἔτι καὶ κραδαινόμενον. -- Τοιαῦτα ἡμῖν ἐπικατερράγησαν τὰ κακά, δεινὰ φαγεῖν, ἄλ λεσθαι δεξιά, πολυβόρα, παμφάγα, φυγῆς καὶ μίσους άξια. Οὐκέτι γοῦν οἷοι τοιούτοις ἀντέχειν ἐσμὲν, μὴ καὶ λάθωσι καταφαγόντες ἡμᾶς. Καὶ ταῖς μὲν στα φυλαῖς οὕτως ἐπιβεβουλεύκασιν οἱ ἐχθροί· τοῖς δέ γε μεσπίλοις τοσοῦτο ἐπέθεντο, ὡς μηκέτι παρεσθίειν αὐτῶν, ἀλλ᾽ ἀραμένους ἀπάγειν ὅλα κατὰ τοὺς ἀχθος φορεῖν δεξιούς, καὶ καθεκάστης ἡμέρας οὕτω τὸν ἀριθμὸν αὐτοῖς καθυφίεσθαι. Τοῖς δὲ κυδωνίοις μήν λοις ἐμφωλεύουσιν οἱ κάκιστοι, πρὸς καταδύσεις αὐτὰ σπηλαιώδεις κοιλαίνοντες. Εχε τοίνυν δι' ἀνάγκην πρὸ ὥρας τα σά. Καί μοι τῶν καλανδών προαπόλαυε· καὶ κακῶν ἡμᾶς τοιούτων απάλλαξον καὶ κῆρας τὰς οὕτω πολυβόρους, τὰς γαμψωνύχους, τὰς μικροῦ δεῖν κατὰ τὴν παροιμίαν ἀναρπαξάν δρους, ἀπάμυνον. Δεδοίκαμεν οὖν, μήποτε τοῦ τα βουμένου στερέντες, ἡμῖν αὐτοῖς οἱ παρ' ἡμῖν οὗτος παμφάγοι θῆρες ἐπιβουλεύσωσιν. Επεισι δέ μα γὰρ οὗτοι τὰ περιπίπτοντα· εἰ δ' οὖν, ἀλλ' ἡμεῖς λίχνον, διά τε τὸ δυσχερὲς τῆς καταπηδήσεως. Εστι ἐκείνων μᾶλλον παράσιτοι, τοῖς αὐτῶν λειψάνοις παρατρεφόμενοι. Οὐκ ἔστι κατ' αὐτῶν μηχανή. Τα τῶν παγίδων εἰς κενὸν διαχάσκει, καὶ τέλεον ἀπρα. χτεῖ. Ὁ ἐκ ξύλου τοξότης Σμινθεὺς εἰς μάτην ένα τείνεται· καὶ ὅλως εἰς κενὸν ἡμῖν αἱ κατ' αὐτῶν πᾶσαι σκάζουσι μηχαναί. Καὶ ἔστιν ὡς ὄντως ἀμής χανον τὸ κακὸν, ἐκεῖνό με καὶ μόνον περιμυθούμε νοι, ὅτι μοι τὸν οἰκίσκον ἐν μονίμῳ ίστασθαι οίωνίς ζονται. Εἰ γὰρ καμνούσης οἰκίας, ὡς λόγος, ἐκφεύγουσιν, ἐστηξομένη πάντως προσμένουσιν. Οὐδὲν δὲ παρέλκον, και τι τῶν ῥᾳδιουργημάτων αὐτοῖς τῷ λόγῳ περιδηλῶσαί μοι. Αγγείον οἰνοδόχον· ἀνωθέν ποθεν ἡμῖν ἀπῃώρηται παττάλου τινός, ἐξότου μῆνες συχνοί· καὶ ὁ τῆς ἀπαιωρήσεως σχοῖνος ἀδρος, καὶ ἴσος ἂν εἰς μικροῦ δακτύλου διαστάσεις παχύνοιτο. Εἰς τοῦτο ἐκ μετεώρου μᾶς χαλάσας ἑαυτὸν ὡς ἂν εἰδείη ἐκεῖνος ὁ καταιβάτης, ὁ νυκτιλόχο;), καὶ νύχτα μίαν ἐπιφυλάττων τῷ πλάγματι, οὐκ ἔσχεν εἰς τέλος αποφυγείν. Ο γάρ τοι τῶν ἰδόντων τριγμός ἐξέκρουσε με τοῦ ὕπνου, καὶ ἀφυπνίζων ἐξήγειρε, Καὶ ἦν μοι λύχνος ἐν μιᾷ σαῖν χεροῖν, καὶ λύγος ἐν θατέρᾳ. Καὶ ὁ κάκιστος δραπέτευε, τραπεὶς μὲν εἰς φυγὴν, τρέμειν δὲ ὥσπερ ἀφεὶς τὸ ἀγγεῖον· ἐπὶ πολὺ γὰρ ἐκεῖνο μετεφέρετο κραδαινόμενον. Καὶ τοῦτο μὲν πρὸ τρίτης. ᾿Αλλὰ τὴν χθὲς ήνυσται τὸ ἄθλον τῷ καρτεροδό[ν]τῃ. Καὶ κατελθὼν βαθείας νυκτὸς, καὶ λαθών, καὶ ἐντραγὼν τὸ σχοινίον ὁ κάρ χαρος τρώκτης, τὸ ἄγγος κατέρριψε. Καὶ αὐτὸ μὲν ἀπηχρείωσεν· ἡμᾶς δὲ τοῦ ὕπνου ἐκπατάξας ᾤχετο μεταβαίνων, καὶ ὑποτρύλων, ὡς οἷα χαίρων, καὶ παιάνα μέλπων, ἐφ᾽ οἷς ἔπαιξε καθ᾿ ἡμῶν, ἄλλο μὲν οὐδὲν ἀπονάμενος τοῦ μακροῦ πολέμου καὶ τοῦ τῶν ὀδόντων καμάτου, αὐτὸ δὲ, ὡς ἔοικε, τοῦθ᾽, ὅτι περ ἡμῶν κατωρχήσατο. Καὶ τοῦτο μὲν τοιοῦτο. Ἐκεῖνο δὲ μὴ καὶ τοῖς περιδόξοις ἐντάττειν ἀκούσμασιν ἔχοι τις. Κάλαμος, ὡς εἰς ὀργυίας μῆκος τοῖς ἄκροις διεστηκώς· ἔτι δὲ καὶ ξύλον ἐξ ἀκοντίου θρωσθέν, ἐσοδιάστατον τῷ καλάμῳ τοίχου τινὸς παρ' ἡμῖν ἐξάπτοντος πλάγια· ὁ μὲν κάλαμος ὑπερκείμενος τὸ δ' αὖ ξύλον ὑποκείμενον τῷ καλάμῳ βραχύ τι κατά τινα καθέτου Ισότητα. Τούτων ἀπώρηντό μοι κατὰ ζυγά; κείμενοι βότρυες, οὐ μεγάλοι μὲν, ἀν τίπαλος δὲ χρόνου τροπαΐ;· οὔτε εὐρωτιᾷν εἰδότες, καὶ πρὸς πλαδασμὸν δὲ καὶ σῆψιν ἀντίμαχοι, μέχρι καὶ θαῤῥεῖν ἄλλως, ὡς ἄρα τῇ κνίσσῃ τεκμαιρόμενο εἰς ἔαρ παραγγέλλειν μοι νομιζόμενοι· οὓς ἡ δημο τική λεκτική κρυσταλίνους ἀποκαλεῖ· τάχα μὲν διὰ τὸ ἐν κρύει τὰ πολλὰ τούτους τρυγᾶσθαι, τυχὸν δὲ καὶ διὰ τὸ καθαρείως ἔχειν τοῦ φαινομένου κατὰ κρυστάλου τινὰ ὁμοιότητα. Τούτοις ἐπιβουλεύσας εἷς τις, οὐκ οἶδ' ὅπως ὁρμητίας, ἢ καὶ καταρράκτης, καὶ ἄνωθεν καταπηδῶν εἰς αὐτοὺς, τὰ μὲν πρῶτα περιζών, τὰς κρείττους τῶν ῥαγῶν ἀπελέγετο, τὰς μὲν ὅλας ἀποτρώγων, τῶν δὲ καὶ ἀπεκμυζῶν ἅπαν τὸ νόστιμον, τὰς δὲ καὶ ἄλλως ταῖς τῶν ὀδόντων θή ξεσιν ἀχρειῶν. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ πρῶτα. Τὰ δ᾽ ἐν τεῦθεν τὸ πονηρὸν ἐκεῖνο θηρίον οὐκέτι κατὰ ῥάγας δεῖν διέγνω τοῦ καλοῦ ἀποδρέπεσθαι, ἀλλ' ὅλον ἀπενεγκάμενον οίχεσθαι τὸν καρπὸν, διά τε τὸ φύσει ς κατ' ίχνος φιλουμέναις οπώραις ἐφέψονται, καὶ ἀφί ξονται παρὰ σέ· καὶ μάθοις ἂν τηνικαῦτα ἔργοις αὐτοῖς, οἷα τὰ τῆς μάχης ἡμῖν· οὐ πρὸς γεράνους, ὡς ἂν ἡμῶν αὐτὸς καταπαίξειας· ἀλλὰ στρατὸν γη γενῆ, οὗ περιγενέσθαι μέγα έργον, καὶ οἷον ἱστορία δοθῆναι, καὶ λόγοις συγγραφέων σεμνύνεσθαι, εἴ τι προσεκτέον τῷ πάλαι λόγῳ, ὅς περὶ τὴν Χρύσαν. Τρωϊκὸν δὲ ἦν ὅτε αὕτη πολίχνιον ιδούσθαι ξύπνον λέγει, καὶ σμίνθον ἔχειν τοῖς ποσὶν ἐπικείμενον. Ἔστι δὲ ἄρα ὁ μὲν Σμινθεὺς εἰς νῦν μεταλαμβόμε νος κατὰ γλῶτταν ἐγχώριον· ὁ δέ γε πατῶν ἐπ' αὐ τὸν ᾿Απόλλων σεμνός, ὅτι τοιοῦτο θηρίον ἐνίκησε Καὶ οὐκ ἐπαισχύνεται τὴν νίκην, ἀλλὰ καὶ χαίρει Σμινθεὺς ἐντεῦθεν καλούμενος.
ADDENDA.
γὰρ οὗ κατευστοχεῖν μὲν οὐκ εἶχεν εὐχερῶς τοῦ σκου
ποῦ, ἀλλὰ τὰ μὲν πολλὰ δεξιοῦ δίκην κέλητος περιέ
βαινε τὴν τῶν βοτρύων κρεμάθραν· ἔστι δ' ὅτε καὶ
κάτω που ἀπωλίσθαινε. Καὶ τοῦτο οἱ ἐκεῖθεν τοῦποι
νυκτὸς ἡμῖν ὑπεσήμαινον. Κάτεισι τοίνυν ἐν μια
που· καὶ τοῦ ὑπερκειμένου καλάμου προσεπιβές,
καὶ λαβόμενος μηρίνθου μιᾶς, ὑφ' ἧς δύο τινὲς ὑπανείχοντο βότρυες, ἀνάγειν ἤθελε τούτους ὑψοῦ, ὅποι
ποτὲ ἤθελεν. Ἐπεὶ δὲ τεράστιων ἦν τὸ τολμώμενον,
καὶ οἷον ὑπερβαίνειν χεῖρα μυός (δώσεις γάρ μου,
καὶ χεῖρα προσπλάσαι τῷ οὕτω παλαμναίῳ καὶ δρα
στηρίῳ, καὶ τολμῆσαι καὶ ὀξυλάδην εἰπεῖν αὐτὸ καὶ
χειρίσοφον), βρίθει τε κάτω τὸ ἁρπαγέν, καὶ τὰ βου
τρύδια (οὕτω γὰρ ἐκ βοτρύων κατασχεθέν πρότερων
ὁ δάπανος τὸ ζευκτήριον ὑπεχόρισεν) ἐκπίπτουσι
τῶν τοῦ ἅρπαγος ονύχων· καί πως κατὰ κρείττω
τύχην πίπτουσιν οὐκ εἰς γῆν, ἀλλὰ περβάντα τὰ
υποκείμενον ξύλον ἐκρέμαντο. Κτύπος ἐπὶ τούτοις,
καὶ νυκτεγερσία πάλιν. Καὶ ἡμεῖς αὖθις ὡς ἐν γυκτὸς φυλακῇ τοῦ προτέρου λύχνου καὶ τοῦ λόγου γε
νόμενοι, τὸν μὲν ἄρπαγα οὐκ ἐξεύρομεν (ᾤχετο γάρ
μύς, χανὼν εἰς μάτην, ποδῶν κτύπον τὴν φυγήν
ὑπεμφαίνων ἡμῖν), τὸ δὲ ἁρπαγμα είδομεν όπως τε
ἄνωθεν κατέσπαστό, καὶ οἴας ἐν ἑκάστῃ τῶν μαγών
εἶχε τὰς ἀμυχάς, ἔτι καὶ κραδαινόμενον. -- Τοιαῦτα
ἡμῖν ἐπικατερράγησαν τὰ κακά, δεινὰ φαγεῖν, ἄλ
λεσθαι δεξιά, πολυβόρα, παμφάγα, φυγῆς καὶ μίσους
άξια. Οὐκέτι γοῦν οἷοι τοιούτοις ἀντέχειν ἐσμὲν, μὴ
καὶ λάθωσι καταφαγόντες ἡμᾶς. Καὶ ταῖς μὲν στα
φυλαῖς οὕτως ἐπιβεβουλεύκασιν οἱ ἐχθροί· τοῖς δέ γε
μεσπίλοις τοσοῦτο ἐπέθεντο, ὡς μηκέτι παρεσθίειν
αὐτῶν, ἀλλ᾽ ἀραμένους ἀπάγειν ὅλα κατὰ τοὺς ἀχθος
φορεῖν δεξιούς, καὶ καθεκάστης ἡμέρας οὕτω τὸν
ἀριθμὸν αὐτοῖς καθυφίεσθαι. Τοῖς δὲ κυδωνίοις μήν
λοις ἐμφωλεύουσιν οἱ κάκιστοι, πρὸς καταδύσεις
αὐτὰ σπηλαιώδεις κοιλαίνοντες. Εχε τοίνυν δι'
ἀνάγκην πρὸ ὥρας τα σά. Καί μοι τῶν καλανδών
προαπόλαυε· καὶ κακῶν ἡμᾶς τοιούτων απάλλαξον
καὶ κῆρας τὰς οὕτω πολυβόρους, τὰς γαμψωνύχους,
τὰς μικροῦ δεῖν κατὰ τὴν παροιμίαν ἀναρπαξάν
δρους, ἀπάμυνον. Δεδοίκαμεν οὖν, μήποτε τοῦ τα
βουμένου στερέντες, ἡμῖν αὐτοῖς οἱ παρ' ἡμῖν οὗτος
παμφάγοι θῆρες ἐπιβουλεύσωσιν. Επεισι δέ μα
γὰρ οὗτοι τὰ περιπίπτοντα· εἰ δ' οὖν, ἀλλ' ἡμεῖς λίχνον, διά τε τὸ δυσχερὲς τῆς καταπηδήσεως. Εστι
ἐκείνων μᾶλλον παράσιτοι, τοῖς αὐτῶν λειψάνοις
παρατρεφόμενοι. Οὐκ ἔστι κατ' αὐτῶν μηχανή. Τα
τῶν παγίδων εἰς κενὸν διαχάσκει, καὶ τέλεον ἀπρα.
χτεῖ. Ὁ ἐκ ξύλου τοξότης Σμινθεὺς εἰς μάτην ένα
τείνεται· καὶ ὅλως εἰς κενὸν ἡμῖν αἱ κατ' αὐτῶν
πᾶσαι σκάζουσι μηχαναί. Καὶ ἔστιν ὡς ὄντως ἀμής
χανον τὸ κακὸν, ἐκεῖνό με καὶ μόνον περιμυθούμενοι, ὅτι μοι τὸν οἰκίσκον ἐν μονίμῳ ίστασθαι οίωνίς
ζονται. Εἰ γὰρ καμνούσης οἰκίας, ὡς λόγος, ἐκφεύγουσιν, ἐστηξομένη πάντως προσμένουσιν. Οὐδὲν δὲ
παρέλκον, και τι τῶν ῥᾳδιουργημάτων αὐτοῖς τῷ
λόγῳ περιδηλῶσαί μοι. Αγγείον οἰνοδόχον· ἀνωθέν
· ποθεν ἡμῖν ἀπῃώρηται παττάλου τινός, ἐξότου μῆνες
συχνοί· καὶ ὁ τῆς ἀπαιωρήσεως σχοῖνος ἀδρος, καὶ
ἴσος ἂν εἰς μικροῦ δακτύλου διαστάσεις παχύνοιτο.
Εἰς τοῦτο ἐκ μετεώρου μᾶς χαλάσας ἑαυτὸν ὡς ἂν
εἰδείη ἐκεῖνος ὁ καταιβάτης, ὁ νυκτιλόχο;), καὶ
νύχτα μίαν ἐπιφυλάττων τῷ πλάγματι, οὐκ ἔσχεν
εἰς τέλος αποφυγείν. Ο γάρ τοι τῶν ἰδόντων τριγμός
ἐξέκρουσε με τοῦ ὕπνου, καὶ ἀφυπνίζων ἐξήγειρε,
Καὶ ἦν μοι λύχνος ἐν μιᾷ σαῖν χεροῖν, καὶ λύγος ἐν
θατέρᾳ. Καὶ ὁ κάκιστος δραπέτευε, τραπεὶς μὲν
εἰς φυγὴν, τρέμειν δὲ ὥσπερ ἀφεὶς τὸ ἀγγεῖον· ἐπὶ
πολὺ γὰρ ἐκεῖνο μετεφέρετο κραδαινόμενον. Καὶ
τοῦτο μὲν πρὸ τρίτης. ᾿Αλλὰ τὴν χθὲς ήνυσται τὸ
ἄθλον τῷ καρτεροδό[ν]τῃ. Καὶ κατελθὼν βαθείας
νυκτὸς, καὶ λαθών, καὶ ἐντραγὼν τὸ σχοινίον ὁ κάρ
χαρος τρώκτης, τὸ ἄγγος κατέρριψε. Καὶ αὐτὸ μὲν
ἀπηχρείωσεν· ἡμᾶς δὲ τοῦ ὕπνου ἐκπατάξας ᾤχετο
μεταβαίνων, καὶ ὑποτρύλων, ὡς οἷα χαίρων, καὶ
παιάνα μέλπων, ἐφ᾽ οἷς ἔπαιξε καθ᾿ ἡμῶν, ἄλλο μὲν
οὐδὲν ἀπονάμενος τοῦ μακροῦ πολέμου καὶ τοῦ τῶν
ὀδόντων καμάτου, αὐτὸ δὲ, ὡς ἔοικε, τοῦθ᾽, ὅτι περ
ἡμῶν κατωρχήσατο. Καὶ τοῦτο μὲν τοιοῦτο. Ἐκεῖνο
δὲ μὴ καὶ τοῖς περιδόξοις ἐντάττειν ἀκούσμασιν
ἔχοι τις. Κάλαμος, ὡς εἰς ὀργυίας μῆκος τοῖς ἄκροις
διεστηκώς· ἔτι δὲ καὶ ξύλον ἐξ ἀκοντίου θρωσθέν,
ἐσοδιάστατον τῷ καλάμῳ τοίχου τινὸς παρ' ἡμῖν
ἐξάπτοντος πλάγια· ὁ μὲν κάλαμος ὑπερκείμενος
τὸ δ' αὖ ξύλον ὑποκείμενον τῷ καλάμῳ βραχύ τι
κατά τινα καθέτου Ισότητα. Τούτων ἀπώρηντό μοι
κατὰ ζυγά; κείμενοι βότρυες, οὐ μεγάλοι μὲν, ἀντίπαλος δὲ χρόνου τροπαΐ;· οὔτε εὐρωτιᾷν εἰδότες,
καὶ πρὸς πλαδασμὸν δὲ καὶ σῆψιν ἀντίμαχοι, μέχρι καὶ θαῤῥεῖν ἄλλως, ὡς ἄρα τῇ κνίσσῃ τεκμαιρόμενο
εἰς ἔαρ παραγγέλλειν μοι νομιζόμενοι· οὓς ἡ δημο
τική λεκτική κρυσταλίνους ἀποκαλεῖ· τάχα μὲν
διὰ τὸ ἐν κρύει τὰ πολλὰ τούτους τρυγᾶσθαι, τυχὸν δὲ
καὶ διὰ τὸ καθαρείως ἔχειν τοῦ φαινομένου κατὰ
κρυστάλου τινὰ ὁμοιότητα. Τούτοις ἐπιβουλεύσας
εἷς τις, οὐκ οἶδ' ὅπως ὁρμητίας, ἢ καὶ καταρράκτης,
καὶ ἄνωθεν καταπηδῶν εἰς αὐτοὺς, τὰ μὲν πρῶτα
περιζών, τὰς κρείττους τῶν ῥαγῶν ἀπελέγετο, τὰς
μὲν ὅλας ἀποτρώγων, τῶν δὲ καὶ ἀπεκμυζῶν ἅπαν
τὸ νόστιμον, τὰς δὲ καὶ ἄλλως ταῖς τῶν ὀδόντων θήξεσιν ἀχρειῶν. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ πρῶτα. Τὰ δ᾽ ἐντεῦθεν τὸ πονηρὸν ἐκεῖνο θηρίον οὐκέτι κατὰ ῥάγας
δεῖν διέγνω τοῦ καλοῦ ἀποδρέπεσθαι, ἀλλ' ὅλον ἀπε
νεγκάμενον οίχεσθαι τὸν καρπὸν, διά τε τὸ φύσει
ς
κατ' ίχνος φιλουμέναις οπώραις ἐφέψονται, καὶ ἀφί
ξονται παρὰ σέ· καὶ μάθοις ἂν τηνικαῦτα ἔργοις
αὐτοῖς, οἷα τὰ τῆς μάχης ἡμῖν· οὐ πρὸς γεράνους,
ὡς ἂν ἡμῶν αὐτὸς καταπαίξειας· ἀλλὰ στρατὸν γηγενῆ, οὗ περιγενέσθαι μέγα έργον, καὶ οἷον ἱστορία
δοθῆναι, καὶ λόγοις συγγραφέων σεμνύνεσθαι, εἴ τι
προσεκτέον τῷ πάλαι λόγῳ, ὅς περὶ τὴν Χρύσαν.
Τρωϊκὸν δὲ ἦν ὅτε αὕτη πολίχνιον ιδούσθαι ξύπνον
λέγει, καὶ σμίνθον ἔχειν τοῖς ποσὶν ἐπικείμενον.
Ἔστι δὲ ἄρα ὁ μὲν Σμινθεὺς εἰς νῦν μεταλαμβόμε
νος κατὰ γλῶτταν ἐγχώριον· ὁ δέ γε πατῶν ἐπ' αὐ
τὸν ᾿Απόλλων σεμνός, ὅτι τοιοῦτο θηρίον ἐνίκησε
Καὶ οὐκ ἐπαισχύνεται τὴν νίκην, ἀλλὰ καὶ χαίρει
Σμινθεὺς ἐντεῦθεν καλούμενος.
col. 1257–1258page 7 of 50
PG 136:1257τῆς χάριτος, εἴτε μὴν ἀντιχάριτος· ἡμεῖς δὲ οἱ λόγου, εἰ μὴ τῷ ὄντι θεραπευτικοί, θεράποντες δὲ ὅμως, τάχα δὲ καὶ ὁτρηροὶ τὴν τιμίαν σε κεφαλήν καὶ τοῦ παντὸς ἀξίαν τῷ παρ' ἡμῖν τιμίω δεξιωσόμεθα λόγῳ, συνθέντες τοῦτον ἔσω πίπτοντα τοῦ καιροῦ· οὔχουν κατὰ τὸν σοφιστήν, ἂν ὁ λόγος ἄνω σοι παρεστήσατο. Ην γὰρ ἐκεῖνος ἐβάδισεν, αὐτὸς τεμών, έτριψε μόνος. Οἱ δ' ἄλλοι δοκῶ μοι ἂν τὴν τοιαύτην ὀκνήσωσιν ἀτραπόν· οὐ γὰρ ἔσται σφίσι κατ' ίχνος βαίνειν τοῦ ῥήτορος. Γράφομεν δὲ κατ' ἔφοδον ἄλλην, δι' ἧς τὰ τῆς ὥρας οὐκ ἐκφράσομεν, ἀλλὰ φράσομεν, τοῖς ἑαυτῶν τὴν ἡμέραν σεμνύνοντες, καὶ τῷ περὶ καλανδῶν λόγῳ ἐξοσιούμενοι τὴν κατ' ἐκείνας πανήγυριν. Εσται δέ σοι κἀντεῦθέν τι βραχύ προσωφέλημα· κἂν εἰ καὶ μηδὲν ἄλλο, ἀλλ' ὅτι περ, ὁ πολλοῖς ἐδαφίοις βίβλων κατέσπαρται, ἡμεῖς ἀποτεμόμενοι, καθάπερ αδρά τινα δράγο ματα, ὡς εἰς εὐρεῖαν πανδεχή καλοῦ παντὸς αὔλακα, τὴν σὴν φιλολόγον ψυχήν φέροντες ἐντιθέαμεν; θέρος σοι τοῦτο σχεδιάζοντες εὐδαιμον ἐν μέσῃ χειμώνος ὥρᾳ· δ σὺ τάχ' ἂν καὶ εἰς χρυσοῦν θέρος ἐγγράψας εικάσειας· οὐχ ὅτι τοιοῦτο, ἀλλ' ὅτι περ οὕτω σοι ταλαντεύεται τὰ ἡμέτερα, καὶ τιμᾶται πολλοῦ. Λέγομεν οὖν ἔνθεν ἐλόντες, [ὡς] οὐκ εἰς ένα τινὰ καιρὸν τὸ τῆς καλάνδης ἀγαθὸν στενοχωρούμενον περιγράφεται· συνεπιμερίζεται δὲ τοῖς δώδεκα μεγάλοις τμήσα σι τοῦ ἐνιαυτοῦ, & κινούμενος ἥλιος καὶ παρελαύνων τὸ τοῦ ζωδιακοῦ λοξοῦ κύκλου δωδεκατημόριον ἕκαστον τέμνει· καὶ τὸν ἐνιαυτοῦ στέφανον οὕτω περιάγων, γράφει τον κύ κλον ολοτελῆ· καὶ ὅσαι νεομηνίαι ὑπανακύπτουσιν, ἀρχὰς ἐνδιδοῦσαι τοῦ χρονικῶς τρέχειν ταῖς ἐφε ξῆς, τοσαῦται καὶ καλάνδαι συνεκπίπτουσιν, ἑκά στου τῶν μηνῶν προεξάρχουσαι. Καὶ τάχα εἰς που λυωνυμίαν τὸ τῶν λέξεων χρῆμα συνάγεται· καὶ ἔστι ταυτὸν εἰς πράγματος φύσιν, καλάνδας τε καὶ νουμηνίας ἢ ἱερομηνίας εἰπεῖν· ὥσπερ δή που καὶ ἐνιαυτὸν καὶ ἔτος, ἤδη δὲ καὶ χρόνον, ὡς ἡ κάτω κειμένη καὶ ταπεινὰ φθεγγομένη διάλεκτος ἂν ὑπο φθέγξηται. Οὐχ ὑποπέπτωκε δὲ τοιαύτη λέξις ἀρχῇ, οὐδ᾽ ἔστι πρωτόθετο;· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ καλεῖν, οἷά τινος ἀρχῆς, εἴτε μὴν ὕλης ἀρχεγόνου παράγεται. Καὶ ἔστι μὲν ἀληθῶς Λατίνων ἐγχώριος ἡ φωνὴ, καὶ Τῷ αὐτῷ. Τὰς νῦν καλάνδας πανηγυρίζουσι πάνω τες, οἷς τὰ Ῥωμαίων πρεσβεύεται, καὶ τῶν εἰς χαρμονήν συντελουσῶν ἡμερῶν ταῖς μεγίσταις έγε κρίνουσι· καὶ οὐκ ἔσθ᾽ ὅς αὐτὰς οὐκ ἄγει γλυκεῖαν ἑορτὴν, εἰ μὴ βούλεται καὶ αὐτὸς ἡδυσμά τι παρα κεῖσθαι τῇ πανηγύρει, καὶ τῇ τῶν ἑορταστῶν ἱλα ρότητι παραρτύειν τὸν γέλωτα· αὐτὸς μὲν σεμνυνόμενος καὶ συνάγων εἰς σκυθρωπότητα τὰς ἐφρυς, τοῖς δὲ θεωμένοις καθά που καὶ τοῖς Ἕλλησι Θερ σίτης ποτὲ πλατὺν ὑπανοίγων τὸν καγχασμὸν, ὡς ἐν θιάσῳ μέσῳ χορευόντων χαρμόσυνα, ἐπίκλαυστον ᾄδων αὐτὸς, ὡς ἀνεόρταστος, ὡς ἀνέραστος τοῦ κατ λοῦ, ὡς ἄντικρυς ἀχαρίτωτος, πέτρας (εἴπῃ τις ἂν) ἀ[γ]ελάστου κατὰ τὴν παροιμίαν ἀπόκομμα. Αγουσι μὲν οὖν τὰς καλάνδας ἐν λόγῳ πανηγύρεως ἅπαν τες· ἄγουσι δὲ ἄλλα ἄλλοι, ὡς ἕκαστος οἶδεν ἔχειν ἢ τοῦ βούλεσθαι, ἢ τοῦ δύνασθαι. Καὶ ὁποῖόν τι καὶ ἡλίκον ταῖς καλάνδαις κατὰ τῶν ἄλλων ἡμερῶν τὸ ἐκνίκημα, ὁ Σῦρος ἔχει παραστῆσαί σοι σοφιστής, ᾧ τὴν κλῆσιν ἐπέπνευσεν ὁ πυρίπνους εγχώριος Λίβα νος, ὁ τῆς τῶν Σύρων γῆς ὑπερτέλλων, καὶ κάτω που κεῖσθαι· αὐτὴν ἐν κοίλῳ ἀφείς. ᾿Αλλὰ τί σοι περιπλέκειν δοκῶ περιφράζων τὸν ῥήτορα, καὶ σοφια στικῶς τὴν τοῦ ὀνόματος παρωνυμίαν μεταχειριζόμενος; καὶ πῶς παρασύρω τὸν ἄνδρα τῷ Διβάνῳ τῷ ὄρει, καὶ οὐκ ἐξάγω τῆς λόχμης, καί σοι παριστῶ τὸν δεινὸν σοφιστὴν τὸν Λιβάνιον; Φράζει γοῦν ἐκεῖ νος, εὖ μάλα κατά τέχνην περιηγούμενος, ὁπόσα τῶν καλῶν τελοῦνται περὶ αὐτάς, τους χρόνους, τους ὕμνους, τους παιάνας, τὰ δῶρα, τάλλα τῆς ἡμέ ρας ἀγαθὰ, & στόμα Λιβανίου τεχνικῶς διαμασ᾿ σησάμενον ἐλέανέ τε καὶ τροφὴν ἐνέθετο τοῖς προ τελουμένοις ὅτι καὶ βρεφοκομουμένοις οἷον τὰ εἰς ῥητορικήν. Εν δή τι τῶν τῆς ἡμέρας ταύτης καλῶν καὶ τὸ δωρεῖσθαι καὶ ἀλλήλοις τι συντελεῖν, οὐ τοὺς αὐτοὺς τοῖς αὐτοῖς (συνάλλαγμα γὰρ τοῦτο τοιοῦτον οὐκ εὐγενές, φρενός κερδαλέας τέχνασμα - κέρδους ἀγεννοῦς ἐμπόρευμα, ψυχῆς οὐ φιλικὰ φρονούσης ἐμπόλημα), ἀλλ᾽ ἄλλους ἄλλοις· καὶ πάντας ἀλλήλοις, ἄλλον ἄλλο τι χαρίζεσθαι· ὡς ἔστι μὲν οὗ τὴν χάριν ἀνακάμπτειν, καὶ πρὸς τὴν κατάρξασαν στρέφεσθαι ἔστι δ' ὅτε καὶ εὐθεωροῦσαν προβαίνειν κατ᾽ εὐθεῖαν μετάδοσιν, οὔχουν ἀντίδοσιν· καὶ προῤῥέειν τὰς ἔξω που τῆς Ἑλλήνων αὐλῆς θυραυλεῖ. Καὶ εἰδεῖεν χάριτας, πῆ μὲν ἀνὰ κύκλον, καὶ ὡς εἰπεῖν) ἀφορ βόους, πῆ δ᾽ ἐθὺ πως τὸν ῥοῦν εὐθύῤῥουν προβάλω λεσθαι. Τὴν γὰρ παροιμιακὴν ἀνάγκην διαγραπτέον ἐνταῦθα, Δός τι καὶ λάβε τι, λέγουσαν. Εξοστρα κιστέα γὰρ αὕτη, πολιτείας υγιαινούσης τὸ ἀνεμ πόρευτον κοινωνικὸν ἀναιροῦσα, καὶ τὴν φιλίαν ἐξ ἀνθρώπου βάλλουσα. Ἡμεῖς οὖν ἀπέχομεν ἤδη μυρία τῶν σῶν ἀγαθῶν, & καταντλεῖς ἡμῶν ὁση μέραι· δεῖ δὲ καὶ ἡμᾶς κατὰ τὰς ἐν συμβόλων γρα φαῖς ὑμνουμένας χάριτας τῶν σῶν ἐπιστρόφους γενέσθαι χαρίτων, οὐ διδόντας, ἀλλὰ μεγάλων προϋπαρξάντων ἀντιδιδόντας μικρά· καὶ χεῖρας χερσὶν ἐμβαλεῖν, καὶ καλοῦ τούτου κύκλου χορείας Χαρίτων κατάρξασθαι. Καὶ δὴ γίνεται τοῦτο πρὸς δύναμιν. Αλλοι μὲν οὖν ἄλλως ἀφοσιούσθωσαν τῷ καιρῷ τὰ ἂν ἀκριβῶς ἐκεῖνοι τὸ ῥῆμα, ὅ τί ποτε βούλεται. Φέρεται δ' ὅμως λόγος, ὡς ἄρα τὸ καλεῖν ὄνομα τὰς καλάνδας παρήγαγεν. "Ο γάρ τοι -- εἴτε καὶ Λατῖνος, εἴτε καὶ 'Ρωμαῖος, βούλει λέγειν ἱερεὺς ἐν αὐταῖς περικαλῶν τὸν ὄχλον κηρύγματι, τάς τε νόννας τοῦ μηνός, πηνίκα χρὴ ἄγειν, ἐξεβόα, καὶ τὰς εἰδοῦς δὲ προανέκραζε. Τίνες δὲ αὗταί εἰσι, βουλομένῳ ἔστιν ἀκοῦσαι· τέως δ᾽ ἀναμένειν χρεών. Ηγοντο μὲν οὖν πᾶσαι καλάνδαι διὰ τιμῆς, καὶ ιεραὶ ἦσαν ἡμέραι, ὅτε καὶ νεομηνίαι· καὶ τὸ τῆς Αρχῆς οὕτω θεῖον ἀνέφαινον. "Εδοξέ δέ πως τὰς Ιαννουαρίους καλάνδας προέχειν τῶν ἄλλων, καὶ τὸ τῶν λοιπῶν πρεσβεῖον ἐξιδιώσασθαι, καὶ ἀπο κρύψαι τὰς ἄλλας τῷ θαύματι· ὡς καὶ σεσιγῆσθαι τὰς λοιπὰς, καὶ μηδ' ὄνομα γοῦν καλάνδης ἐν
Z'.
τῆς χάριτος, εἴτε μὴν ἀντιχάριτος· ἡμεῖς δὲ οἱ
λόγου, εἰ μὴ τῷ ὄντι θεραπευτικοί, θεράποντες δὲ
ὅμως, τάχα δὲ καὶ ὁτρηροὶ τὴν τιμίαν σε κεφαλήν
καὶ τοῦ παντὸς ἀξίαν τῷ παρ' ἡμῖν τιμίω δεξιωσό
μεθα λόγῳ, συνθέντες τοῦτον ἔσω πίπτοντα τοῦ
καιροῦ· οὔχουν κατὰ τὸν σοφιστήν, ἂν ὁ λόγος ἄνω
σοι παρεστήσατο. Ην γὰρ ἐκεῖνος ἐβάδισεν, αὐτὸς
τεμών, έτριψε μόνος. Οἱ δ' ἄλλοι δοκῶ μοι ἂν τὴν
τοιαύτην ὀκνήσωσιν ἀτραπόν· οὐ γὰρ ἔσται σφίσι
κατ' ίχνος βαίνειν τοῦ ῥήτορος. Γράφομεν δὲ κατ'
ἔφοδον ἄλλην, δι' ἧς τὰ τῆς ὥρας οὐκ ἐκφράσομεν,
ἀλλὰ φράσομεν, τοῖς ἑαυτῶν τὴν ἡμέραν σεμνύνον
τες, καὶ τῷ περὶ καλανδῶν λόγῳ ἐξοσιούμενοι τὴν
κατ' ἐκείνας πανήγυριν. Εσται δέ σοι κἀντεῦθέν
τι βραχύ προσωφέλημα· κἂν εἰ καὶ μηδὲν ἄλλο,
ἀλλ' ὅτι περ, ὁ πολλοῖς ἐδαφίοις βίβλων κατέσπαρ
ται, ἡμεῖς ἀποτεμόμενοι, καθάπερ αδρά τινα δράγο
ματα, ὡς εἰς εὐρεῖαν πανδεχή καλοῦ παντὸς αὔλακα,
τὴν σὴν φιλολόγον ψυχήν φέροντες ἐντιθέαμεν;
θέρος σοι τοῦτο σχεδιάζοντες εὐδαιμον ἐν μέσῃ
χειμώνος ὥρᾳ· δ σὺ τάχ' ἂν καὶ εἰς χρυσοῦν θέρος
ἐγγράψας εικάσειας· οὐχ ὅτι τοιοῦτο, ἀλλ' ὅτι περ
οὕτω σοι ταλαντεύεται τὰ ἡμέτερα, καὶ τιμᾶται
πολλοῦ. Λέγομεν οὖν ἔνθεν ἐλόντες, [ὡς] οὐκ εἰς
ένα τινὰ καιρὸν τὸ τῆς καλάνδης ἀγαθὸν στενοχωρούμενον περιγράφεται· συνεπιμερίζεται δὲ τοῖς
δώδεκα μεγάλοις τμήσα σι τοῦ ἐνιαυτοῦ, & κινούμε
νος ἥλιος καὶ παρελαύνων τὸ τοῦ ζωδιακοῦ λοξοῦ
κύκλου δωδεκατημόριον ἕκαστον τέμνει· καὶ τὸν
ἐνιαυτοῦ στέφανον οὕτω περιάγων, γράφει τον κύ
κλον ολοτελῆ· καὶ ὅσαι νεομηνίαι ὑπανακύπτουσιν,
ἀρχὰς ἐνδιδοῦσαι τοῦ χρονικῶς τρέχειν ταῖς ἐφε
ξῆς, τοσαῦται καὶ καλάνδαι συνεκπίπτουσιν, ἑκάστου τῶν μηνῶν προεξάρχουσαι. Καὶ τάχα εἰς που
λυωνυμίαν τὸ τῶν λέξεων χρῆμα συνάγεται· καὶ
ἔστι ταυτὸν εἰς πράγματος φύσιν, καλάνδας τε καὶ
νουμηνίας ἢ ἱερομηνίας εἰπεῖν· ὥσπερ δή που καὶ
ἐνιαυτὸν καὶ ἔτος, ἤδη δὲ καὶ χρόνον, ὡς ἡ κάτω
κειμένη καὶ ταπεινὰ φθεγγομένη διάλεκτος ἂν ὑποφθέγξηται. Οὐχ ὑποπέπτωκε δὲ τοιαύτη λέξις ἀρχῇ,
οὐδ᾽ ἔστι πρωτόθετο;· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ καλεῖν, οἷά τινος
ἀρχῆς, εἴτε μὴν ὕλης ἀρχεγόνου παράγεται. Καὶ
ἔστι μὲν ἀληθῶς Λατίνων ἐγχώριος ἡ φωνὴ, καὶ
Τῷ αὐτῷ. Τὰς νῦν καλάνδας πανηγυρίζουσι πάνω
τες, οἷς τὰ Ῥωμαίων πρεσβεύεται, καὶ τῶν εἰς
χαρμονήν συντελουσῶν ἡμερῶν ταῖς μεγίσταις έγε
κρίνουσι· καὶ οὐκ ἔσθ᾽ ὅς αὐτὰς οὐκ ἄγει γλυκεῖαν
ἑορτὴν, εἰ μὴ βούλεται καὶ αὐτὸς ἡδυσμά τι παρα
κεῖσθαι τῇ πανηγύρει, καὶ τῇ τῶν ἑορταστῶν ἱλα
ρότητι παραρτύειν τὸν γέλωτα· αὐτὸς μὲν σεμνυνόμενος καὶ συνάγων εἰς σκυθρωπότητα τὰς ἐφρυς,
τοῖς δὲ θεωμένοις καθά που καὶ τοῖς Ἕλλησι Θερ
σίτης ποτὲ πλατὺν ὑπανοίγων τὸν καγχασμὸν, ὡς
ἐν θιάσῳ μέσῳ χορευόντων χαρμόσυνα, ἐπίκλαυστον
ᾄδων αὐτὸς, ὡς ἀνεόρταστος, ὡς ἀνέραστος τοῦ κατ
λοῦ, ὡς ἄντικρυς ἀχαρίτωτος, πέτρας (εἴπῃ τις ἂν)
ἀ[γ]ελάστου κατὰ τὴν παροιμίαν ἀπόκομμα. Αγουσι
μὲν οὖν τὰς καλάνδας ἐν λόγῳ πανηγύρεως ἅπαν
τες· ἄγουσι δὲ ἄλλα ἄλλοι, ὡς ἕκαστος οἶδεν ἔχειν
ἢ τοῦ βούλεσθαι, ἢ τοῦ δύνασθαι. Καὶ ὁποῖόν τι καὶ
ἡλίκον ταῖς καλάνδαις κατὰ τῶν ἄλλων ἡμερῶν τὸ
ἐκνίκημα, ὁ Σῦρος ἔχει παραστῆσαί σοι σοφιστής, ᾧ
τὴν κλῆσιν ἐπέπνευσεν ὁ πυρίπνους εγχώριος Λίβανος, ὁ τῆς τῶν Σύρων γῆς ὑπερτέλλων, καὶ κάτω
που κεῖσθαι· αὐτὴν ἐν κοίλῳ ἀφείς. ᾿Αλλὰ τί σοι πε
ριπλέκειν δοκῶ περιφράζων τὸν ῥήτορα, καὶ σοφια
στικῶς τὴν τοῦ ὀνόματος παρωνυμίαν μεταχειριζόμενος; καὶ πῶς παρασύρω τὸν ἄνδρα τῷ Διβάνῳ τῷ
ὄρει, καὶ οὐκ ἐξάγω τῆς λόχμης, καί σοι παριστῶ
τὸν δεινὸν σοφιστὴν τὸν Λιβάνιον; Φράζει γοῦν ἐκεῖ
νος, εὖ μάλα κατά τέχνην περιηγούμενος, ὁπόσα
τῶν καλῶν τελοῦνται περὶ αὐτάς, τους χρόνους, τους
ὕμνους, τους παιάνας, τὰ δῶρα, τάλλα τῆς ἡμέ
ρας ἀγαθὰ, & στόμα Λιβανίου τεχνικῶς διαμασ᾿
σησάμενον ἐλέανέ τε καὶ τροφὴν ἐνέθετο τοῖς προ
τελουμένοις ὅτι καὶ βρεφοκομουμένοις οἷον τὰ εἰς
ῥητορικήν. Εν δή τι τῶν τῆς ἡμέρας ταύτης καλῶν
καὶ τὸ δωρεῖσθαι καὶ ἀλλήλοις τι συντελεῖν, οὐ τοὺς
αὐτοὺς τοῖς αὐτοῖς (συνάλλαγμα γὰρ τοῦτο τοιοῦτον
οὐκ εὐγενές, φρενός κερδαλέας τέχνασμα - κέρδους
ἀγεννοῦς ἐμπόρευμα, ψυχῆς οὐ φιλικὰ φρονούσης ἐμπόλημα), ἀλλ᾽ ἄλλους ἄλλοις· καὶ πάντας ἀλλήλοις,
ἄλλον ἄλλο τι χαρίζεσθαι· ὡς ἔστι μὲν οὗ τὴν χάριν
ἀνακάμπτειν, καὶ πρὸς τὴν κατάρξασαν στρέφεσθαι·
ἔστι δ' ὅτε καὶ εὐθεωροῦσαν προβαίνειν κατ᾽ εὐθεῖαν
μετάδοσιν, οὔχουν ἀντίδοσιν· καὶ προῤῥέειν τὰς ἔξω που τῆς Ἑλλήνων αὐλῆς θυραυλεῖ. Καὶ εἰδεῖεν
χάριτας, πῆ μὲν ἀνὰ κύκλον, καὶ ὡς εἰπεῖν) ἀφορ
βόους, πῆ δ᾽ ἐθὺ πως τὸν ῥοῦν εὐθύῤῥουν προβάλω
λεσθαι. Τὴν γὰρ παροιμιακὴν ἀνάγκην διαγραπτέον
ἐνταῦθα, Δός τι καὶ λάβε τι, λέγουσαν. Εξοστρακιστέα γὰρ αὕτη, πολιτείας υγιαινούσης τὸ ἀνεμπόρευτον κοινωνικὸν ἀναιροῦσα, καὶ τὴν φιλίαν ἐξ
ἀνθρώπου βάλλουσα. Ἡμεῖς οὖν ἀπέχομεν ἤδη
μυρία τῶν σῶν ἀγαθῶν, & καταντλεῖς ἡμῶν ὁσημέραι· δεῖ δὲ καὶ ἡμᾶς κατὰ τὰς ἐν συμβόλων γρα
φαῖς ὑμνουμένας χάριτας τῶν σῶν ἐπιστρόφους
γενέσθαι χαρίτων, οὐ διδόντας, ἀλλὰ μεγάλων προϋπαρξάντων ἀντιδιδόντας μικρά· καὶ χεῖρας χερσὶν
ἐμβαλεῖν, καὶ καλοῦ τούτου κύκλου χορείας Χαρίτων
κατάρξασθαι. Καὶ δὴ γίνεται τοῦτο πρὸς δύναμιν.
Αλλοι μὲν οὖν ἄλλως ἀφοσιούσθωσαν τῷ καιρῷ τὰ
PATROL. GR. CXXXVI.
ἂν ἀκριβῶς ἐκεῖνοι τὸ ῥῆμα, ὅ τί ποτε βούλεται.
Φέρεται δ' ὅμως λόγος, ὡς ἄρα τὸ καλεῖν ὄνομα
τὰς καλάνδας παρήγαγεν. "Ο γάρ τοι -- εἴτε καὶ
Λατῖνος, εἴτε καὶ 'Ρωμαῖος, βούλει λέγειν ἱερεὺς
ἐν αὐταῖς περικαλῶν τὸν ὄχλον κηρύγματι, τάς τε
νόννας τοῦ μηνός, πηνίκα χρὴ ἄγειν, ἐξεβόα, καὶ
τὰς εἰδοῦς δὲ προανέκραζε. Τίνες δὲ αὗταί εἰσι,
βουλομένῳ ἔστιν ἀκοῦσαι· τέως δ᾽ ἀναμένειν χρεών.
Ηγοντο μὲν οὖν πᾶσαι καλάνδαι διὰ τιμῆς, καὶ
ιεραὶ ἦσαν ἡμέραι, ὅτε καὶ νεομηνίαι· καὶ τὸ τῆς
Αρχῆς οὕτω θεῖον ἀνέφαινον. "Εδοξέ δέ πως τὰς
Ιαννουαρίους καλάνδας προέχειν τῶν ἄλλων, καὶ
τὸ τῶν λοιπῶν πρεσβεῖον ἐξιδιώσασθαι, καὶ ἀποκρύψαι τὰς ἄλλας τῷ θαύματι· ὡς καὶ σεσιγῆσθαι
τὰς λοιπὰς, καὶ μηδ' ὄνομα γοῦν καλάνδης ἐν
col. 1259–1260page 8 of 50
PG 136:1259των γὰρ (εἴπερ τις άλλος) Ρωμαϊκής Ιστορίας ὁ ἀνὴρ, καὶ ἀνθρωπικώτερον φθέγγεται, καὶ γῆθεν λαλεῖ· καὶ ἐκ τῶν παρ' ἡμῖν λαμβάνων πιστοῦται τὰ καθ᾿ ἡμᾶς. Τὸν Ιαννον γὰρ ἐκεῖνον, ούπερ αὐτὸν μεμνῆσθαι προεξεθέμεθα, οίδασι καὶ ἄλλοι λόγοι Ελληνικοί, καὶ θρηνοῦσιν οἱ πάλαι τὸν ἄνδρα, καὶ τῶν ᾿Αβοριγίνων (Λατίνων δὲ οὐ μικρά τις αὕτη ἀπόμοιρα) κατάρξαι φασί. Δοιάζουσι δὲ αὐτῷ καὶ τὸ πρόσωπον, καὶ τῷ ἐνὶ καὶ φυσικῷ καὶ δεύ τερον προσπλάττουσι πρόσθετον, διπρόσωπον αὐτὸν ἀναπλάττοντες· ἄνθρωποι αὐτονομίας ποιητικής βαθὺν κρατήρα συστησάμενοι, καὶ πολὺν μυθικής ἀδείας ἄκρατον σπάσαντες, καὶ ὥσπερ τῷ ψεύδει μεθύοντες· ὡς ἐντεῦθεν αὐτοὺς οὐχ ἁπλᾶ τὰ κατὰ τὸν ἕνα καὶ μονοφυή φαντάζεσθαι ἄνθρωπον, ἀλλ᾽ ἢ φιλοτιμεῖσθαι πλείω τῆς φύσεως μόρια, πενίαν οἶμαι καταψηφιζομένους αὐτῆς· ἡ συντιθέναι προσ φύσεις, ἃ μὴ πέφυκε γίνεσθαι. Οὕτω τους Ίππου κενταύρους ὁ παλαιὸς Ἕλλην ἐξ ἀλλοφυῶν σωμάτ των συνήγεται οὕτω τὸν Κέκροπα όφεως ὁλκῷ συν ανέπλεξεν· οὕτω τοὺς Μολιονίδας επανεδίπλασεν. Εντεῦθεν ὁ πολύχειρ Εκατόγχειρ, ή πολυκέφαλος Υδρα, Αργος ο μυριόμματος. Προσανεδίπλωσαν δὲ διφυῆ καὶ Ἰάννῳ τὰ πρόσωπα, φαῖεν ἂν οἱ τὸ τοῦ μύθου νοσούν θεραπεύοντες, διὰ τὸ τοὺς πρό τους οὐχ ἁπλοῦν εἶναι τὸν Ιαννον, ἀλλὰ κατὰ τὸν Πρωτέα πολύτροπον. Ὁ μὲν οὖν Ιανουάριος ένα τεῦθέν ποθεν ἴσχει τὴν ἐπωνυμίαν· αἱ δὲ περὶ αὐτὸν καλάνδαι, καὶ ὅσα σεμνά τελοῦνται περὶ αὐτὰς, Ρωμαίων προσεξευρήματα καὶ αὐτά· ἐν οἷς ἄλλα ἐς ἐτελοῦντο ἄξια λόγου, καὶ ὑπὲρ ὑγείας εὐχα τοῖς κρείττοσιν ἀνετείνοντο. Ἐξῆν δὲ καὶ δούλοις, δεσπόταις συνεορτάζειν, καὶ ἀλῶν τε κοινωνεῖν αὐτοῖς καὶ δὴ καὶ τῆς ἐλευθερίου στολῆς. Πρὸς τί μαι ταῦτα; ὡς ἂν ἔχῃς μαθεῖν, ὅτι καὶ τὰ νῦν ἐφ᾽ ἡμῶν τελούμενα τοιούτου τινὸς ἐξέχοντας λόγω. Τάλλα τε γὰρ οὐ μακρὰν ἐκείνων πίπτουσι, καὶ συμμετέχειν ἔστιν ἡμῖν ἀλλήλοις τῶν παρ' ἑκά στοις, καὶ κοινωνίαν φιλικὴν συνιστάν, ἢ φράζειν ἐν τῷ παρόντι· φιλοτιμία τις άκαιρος καὶ ἐπιστολῶν νόμοις ἀντίθετος. Οτι δὲ καὶ νόννας καὶ εἰ δοῦς ὑποτυπώσαντες οὐκ ἐντελῶς ὡς ἂν ὑπογραφή τινι προεθέμεθα, ὑποθετέον καὶ χρῶμα τῷ ὑπο ἄλλῳ μηνὶ φέρεσθαι· τάχα μὲν οὖν, οὐκ ἐξαρκούν φερέσθω. Προσεκτέον δὲ μᾶλλον τῷ Χαιρωνεί. Τρί των τῶν πολλῶν, οὕτω συχνὰς τὰς ἐν δώροις φιλο φροσύνας ποιεῖσθαι, ὡς ἡ τῶν ἡμερῶν ἀπαιτεῖν οἶδε λαμπρότης· τάχα δὲ καὶ, ὅτι τὸ τὰς ἑορτὰς ἄλλες ἐπ' ἄλλαις ἐπιτελεῖν συνεχῶς οὐκ ἔξω σκώμματος ἔπιπτεν. Ην γὰρ ἀργίας τὸ πρᾶγμα τεκμήριον, καὶ τὸ τῆς πανηγύρεως ἀλλεπάλληλον ἀναπτώσεως ἐκρίνετο σύμβολον. Σημεῖον δέ· καὶ γάρ τις κωμῳδεῖται πόλις ἐν ἱστορίαις, ὅτι πλείους τῶν ἐργασί μων ἦγε τὰς ἑορτάς. Οπως δ' ἂν ἔχῃ τὸ πράγμα, συνεῖς πᾶσαν τὴν τῶν καλανδῶν τιμιότητα ὁ Ἰαν. νουάριος εἰς ἑαυτὸν μὴν, πλεονεκτήσας τοὺς ἄλλους, καὶ τὸ κοινὸν ἐξιδιωσάμενος. Ὁ μὲν ἐκ Χαιρωνείας φιλόσοφος ἐξιστόρηκεν, ὡς ὅτι ἔδοξε Ρωμαίοις πάλαι ποτὲ καὶ, νέου στους ἀρχὴν τὸν μήνα τοῦτον προ είθεσθαι καὶ [προ] τιμᾶσθαι τῶν] ἀλλ [ιων] μην [ὠν] ὑπερέχεινα, ὅτι αὐτός τε ὁ μὴν οὗτος] ἦν ὅτε ένα ἐστη, καὶ οἱ μὲν οὐκ εὖ παρ᾽ αὐτοῖς μοναρχοῦντες τοῦ κρατεῖν παρελύθησαν, ἡ δὲ τῶν βελτίστων ὑπά των ἀρχὴ ἐντεῦθεν ἀρχὴν ἐκληρώσατο. προσεπιτίθησί δὲ τῇ ἱστορία και τινα Ρωμαίοις τὴν κλῆσιν μὲν Ιαννον, τὰ δὲ πρὸς γεωργίαν καὶ τἄλλα, όσα πόλιν τε οἶδε συνιστῶν καὶ βίον πολιτικών συγ κροτείν, ἄνδρα χαρίεντα, ὃς καὶ τούνομα ἐγκατατίθεται τῷ μηνί, ὁποῖα τινι, κενηρίῳ σεμνῷ· εἰπὼν, εἶναι τὸν Ἰανουάριον Ιάννου ἐπώνυμον. σεμνύνει δὲ καὶ ἄλλως τὸν καιρὸν τοῦτον ἐκεῖνος, ἔτι περ ἐκ τῶν νοτίων αὐτὸς ἡμῖν ἐπανάγει τὸν ἥλιον, καὶ τῆς μακρᾶς ἀποδημίας στήσας ἐπανακάμπειν ποιεί, καί πως τὸ ἔὰρ ἡμῖν ὑπανοίγει· καὶ μικρὸν ὅσον ἀναπεταννύμενος καὶ ὑπαύξων τὸ φῶς καὶ χρονίζειν ὑπὲρ γῆς τὸν ζωογόνον φωσφόρον ποιῶν, ἀρχάς τινας ήδη γονίμους ἐνδίδωσι τῇ γῇ, καὶ ἡρέμα πρὸς γονὰς ἀνοίγει, θύρα τις ώσπερ γινόμενος ἐκείνῳ πρὸς γένεσιν. Τὸ δ' ἐντεῦθεν ὁ Συροφοίνιξ Πορφύριος ἀλληλουχεί μοι τὸν λόγον, καὶ ὡς ἔκ τινος βαλ Είδος — τῆς θύρας ταύτης διεκδραμών, άλλον τρός πον αὐτὸς θυροκοπεῖ τὸν Ἰανουάριον. Καὶ στρέ φεσθαι μὲν οὐκ ἀνέχεται κάτω, καὶ τόπους τρίβειν ἱστοριῶν· τὸ δὲ τῶν νοημάτων τούτων βρίθος ἀπο σεισάμενος, καὶ (ὡς οίεται) πτερυξάμενος ὑπερνά φελος Ικαρος προσπελάζει τῇ ἁπλανεῖ. Κἀκεῖθεν βούλεται μέν τι λαλεῖν, οὐκ ἔχει δὲ τὸν ἀκούοντα οὐχ ὅτι πολὺ καὶ οὐ σύμμετρον ἀκοῇ τὸ μεσιτεύον τοῦ διαστήματος· ἀλλ᾿ ὅτι περατώδης ὁ λόγος, καὶ γραμμῷ, καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ λόγου συντελεστέον οἷος εἰς ψυχὴν εὖ λογιζομένην μὴ παρεισδύεσθαι, ἀλλ᾽ ἄξιος εἶναι τῷ πεπτωκότι άνωθεν εωσφόρῳ συγκ καταφέρεσθαι. Καταβάσεις γάρ τινας ἐξ οὐρανοῦ υποθέμενος καὶ ἀναβάσεις αὖθις ψυχῶν, και τι να μέσας συμπράττειν ἐνταῦθα καὶ τὴν τοῦ ἄστρου θέσιν, δ παραμείβων ὁ ἥλιος τὸν Ἰαννουάριον έχει μετρεί, εἴτουν ὑπ' αὐτοῦ ἔχει μετρούμενος· ἐντεῦθεν καὶ τὸν μήνα παρονομάζει λαγνούαν μὲν Ρωμαίοις εἰπὼν καλεῖσθαι τὴν θύραν· ἐκεῖθεν δὲ τῷ καιρῷ τούτῳ τὴν πλῆσιν τερατευόμενος διεκπε ἐσεῖν, ὡς εἶναί τινα θυραῖον αὐτὸν ἀνόδῳ τοιρίδι και καθόδῳ διακονούμενον, οἷς καὶ θύρα τίς που συνεξακούεται. Πορφύριος μὲν οὖν χαιρέτω, πτε φυσσόμενος ἄμετρα· καὶ τὸ παρὸν λύσας Αρπυία σοι. Ὁ μὴν καθάπερ ὁλότη; εἰς τρία παρὰ 'Ρω μαίοις διῃρεῖτο τὰ τμήματα· τῶν δὲ τμημάτων τὸ μὲν κατάρχον τὴν κλῆσιν εἶχε τῶν καλανδών διέχουσαι δὲ μετ' αὐτὴν ἡμέραι τινὲς ὡρισμένες ταῖς νόνναις ἐπέβαλον· ἔδει δ' αὖθις μετὰ τὰς νότ νας διασχεῖν ἡμέρας τοσάσδε, καὶ τὰς εἰδοῦς ἐπι στῆναι. Καὶ οὕτως ἀεὶ κατὰ τὰς ἑξῆς ὁ ἐπιὼν μέν τὰ ἴσα πάσχει διαιρέματα· καὶ εἶχε πως καταρ χούσας μὲν τὰς καλάνδας, μετ' ὀλίγον δὲ τὰς νόν νας, παρηχουμένας ἐκ τῆς νεότητος τοῦ κατὰ σελή την φωτὸς ἔτι προσαυξανομένου καὶ εἰς ἐπίδοσιν ἥκοντος· καὶ μετ᾿ αὐτὰς τὰς εἰδοῦς, ἐν αἷς ἤδη τὸ οἰκεῖον εἶδος, εἴτουν κάλλος ὁ σεληνιακὸς ἀπελάμβανε δίσκος. Καὶ πάλαι μὲν οὕτω τοιαύτην εἶχον τὴν ση
ADDENDA.
των γὰρ (εἴπερ τις άλλος) Ρωμαϊκής Ιστορίας ὁ
ἀνὴρ, καὶ ἀνθρωπικώτερον φθέγγεται, καὶ γῆθεν
λαλεῖ· καὶ ἐκ τῶν παρ' ἡμῖν λαμβάνων πιστοῦται
τὰ καθ᾿ ἡμᾶς. Τὸν Ιαννον γὰρ ἐκεῖνον, ούπερ
αὐτὸν μεμνῆσθαι προεξεθέμεθα, οίδασι καὶ ἄλλοι
λόγοι Ελληνικοί, καὶ θρηνοῦσιν οἱ πάλαι τὸν ἄνδρα,
καὶ τῶν ᾿Αβοριγίνων (Λατίνων δὲ οὐ μικρά τις
αὕτη ἀπόμοιρα) κατάρξαι φασί. Δοιάζουσι δὲ αὐτῷ
καὶ τὸ πρόσωπον, καὶ τῷ ἐνὶ καὶ φυσικῷ καὶ δεύτερον προσπλάττουσι πρόσθετον, διπρόσωπον αὐτὸν
ἀναπλάττοντες· ἄνθρωποι αὐτονομίας ποιητικής
βαθὺν κρατήρα συστησάμενοι, καὶ πολὺν μυθικής
ἀδείας ἄκρατον σπάσαντες, καὶ ὥσπερ τῷ ψεύδει
μεθύοντες· ὡς ἐντεῦθεν αὐτοὺς οὐχ ἁπλᾶ τὰ κατὰ
τὸν ἕνα καὶ μονοφυή φαντάζεσθαι ἄνθρωπον, ἀλλ᾽
ἢ φιλοτιμεῖσθαι πλείω τῆς φύσεως μόρια, πενίαν
οἶμαι καταψηφιζομένους αὐτῆς· ἡ συντιθέναι προσφύσεις, ἃ μὴ πέφυκε γίνεσθαι. Οὕτω τους Ίππου
κενταύρους ὁ παλαιὸς Ἕλλην ἐξ ἀλλοφυῶν σωμάτ
των συνήγεται οὕτω τὸν Κέκροπα όφεως ὁλκῷ συν
ανέπλεξεν· οὕτω τοὺς Μολιονίδας επανεδίπλασεν.
Εντεῦθεν ὁ πολύχειρ Εκατόγχειρ, ή πολυκέφαλος
Υδρα, Αργος ο μυριόμματος. Προσανεδίπλωσαν
δὲ διφυῆ καὶ Ἰάννῳ τὰ πρόσωπα, φαῖεν ἂν οἱ τὸ
τοῦ μύθου νοσούν θεραπεύοντες, διὰ τὸ τοὺς πρό
τους οὐχ ἁπλοῦν εἶναι τὸν Ιαννον, ἀλλὰ κατὰ τὸν
Πρωτέα πολύτροπον. Ὁ μὲν οὖν Ιανουάριος ένα
τεῦθέν ποθεν ἴσχει τὴν ἐπωνυμίαν· αἱ δὲ περὶ αὐτὸν
καλάνδαι, καὶ ὅσα σεμνά τελοῦνται περὶ αὐτὰς,
Ρωμαίων προσεξευρήματα καὶ αὐτά· ἐν οἷς ἄλλα
ἐς ἐτελοῦντο ἄξια λόγου, καὶ ὑπὲρ ὑγείας εὐχα
τοῖς κρείττοσιν ἀνετείνοντο. Ἐξῆν δὲ καὶ δούλοις,
δεσπόταις συνεορτάζειν, καὶ ἀλῶν τε κοινωνεῖν
αὐτοῖς καὶ δὴ καὶ τῆς ἐλευθερίου στολῆς. Πρὸς τί
μαι ταῦτα; ὡς ἂν ἔχῃς μαθεῖν, ὅτι καὶ τὰ νῦν ἐφ᾽
ἡμῶν τελούμενα τοιούτου τινὸς ἐξέχοντας λόγω.
Τάλλα τε γὰρ οὐ μακρὰν ἐκείνων πίπτουσι, καὶ
συμμετέχειν ἔστιν ἡμῖν ἀλλήλοις τῶν παρ' ἑκά
στοις, καὶ κοινωνίαν φιλικὴν συνιστάν, ἢ φράζειν
ἐν τῷ παρόντι· φιλοτιμία τις άκαιρος καὶ ἐπιστο
λῶν νόμοις ἀντίθετος. Οτι δὲ καὶ νόννας καὶ εἰ
δοῦς ὑποτυπώσαντες οὐκ ἐντελῶς ὡς ἂν ὑπογραφή
τινι προεθέμεθα, ὑποθετέον καὶ χρῶμα τῷ ὑπο
ἄλλῳ μηνὶ φέρεσθαι· τάχα μὲν οὖν, οὐκ ἐξαρκούν φερέσθω. Προσεκτέον δὲ μᾶλλον τῷ Χαιρωνεί. Τρί
των τῶν πολλῶν, οὕτω συχνὰς τὰς ἐν δώροις φιλοφροσύνας ποιεῖσθαι, ὡς ἡ τῶν ἡμερῶν ἀπαιτεῖν οἶδε
λαμπρότης· τάχα δὲ καὶ, ὅτι τὸ τὰς ἑορτὰς ἄλλες
ἐπ' ἄλλαις ἐπιτελεῖν συνεχῶς οὐκ ἔξω σκώμματος
ἔπιπτεν. Ην γὰρ ἀργίας τὸ πρᾶγμα τεκμήριον,
καὶ τὸ τῆς πανηγύρεως ἀλλεπάλληλον ἀναπτώσεως
ἐκρίνετο σύμβολον. Σημεῖον δέ· καὶ γάρ τις κωμῳ
δεῖται πόλις ἐν ἱστορίαις, ὅτι πλείους τῶν ἐργασίμων ἦγε τὰς ἑορτάς. Οπως δ' ἂν ἔχῃ τὸ πράγμα,
συνεῖς πᾶσαν τὴν τῶν καλανδῶν τιμιότητα ὁ Ἰαν.
νουάριος εἰς ἑαυτὸν μὴν, πλεονεκτήσας τοὺς ἄλλους,
καὶ τὸ κοινὸν ἐξιδιωσάμενος. Ὁ μὲν ἐκ Χαιρωνείας
φιλόσοφος ἐξιστόρηκεν, ὡς ὅτι ἔδοξε Ρωμαίοις πάλαι
ποτὲ καὶ, νέου στους ἀρχὴν τὸν μήνα τοῦτον προείθεσθαι καὶ [προ] τιμᾶσθαι τῶν] ἀλλ [ιων] μην [ὠν]
ὑπερέχεινα, ὅτι αὐτός τε ὁ μὴν οὗτος] ἦν ὅτε ένα
ἐστη, καὶ οἱ μὲν οὐκ εὖ παρ᾽ αὐτοῖς μοναρχοῦντες
τοῦ κρατεῖν παρελύθησαν, ἡ δὲ τῶν βελτίστων ὑπά
των ἀρχὴ ἐντεῦθεν ἀρχὴν ἐκληρώσατο. Προσεπιτίθησι δὲ τῇ ἱστορία και τινα Ρωμαίοις τὴν κλῆσιν
μὲν Ιαννον, τὰ δὲ πρὸς γεωργίαν καὶ τἄλλα,
όσα πόλιν τε οἶδε συνιστῶν καὶ βίον πολιτικών συγκροτείν, ἄνδρα χαρίεντα, ὃς καὶ τούνομα έγκατατίθεται τῷ μηνί, ὁποῖα τινι, κενηρίῳ σεμνῷ· εἰπὼν,
εἶναι τὸν Ἰανουάριον Ιάννου ἐπώνυμον. Σεμνύ
νει δὲ καὶ ἄλλως τὸν καιρὸν τοῦτον ἐκεῖνος, ἔτι περ
ἐκ τῶν νοτίων αὐτὸς ἡμῖν ἐπανάγει τὸν ἥλιον, καὶ
τῆς μακρᾶς ἀποδημίας στήσας ἐπανακάμπειν ποιεί,
καί πως τὸ ἔὰρ ἡμῖν ὑπανοίγει· καὶ μικρὸν ὅσον
ἀναπεταννύμενος καὶ ὑπαύξων τὸ φῶς καὶ χρονίζειν
ὑπὲρ γῆς τὸν ζωογόνον φωσφόρον ποιῶν, ἀρχάς
τινας ήδη γονίμους ἐνδίδωσι τῇ γῇ, καὶ ἡρέμα πρὸς
γονὰς ἀνοίγει, θύρα τις ώσπερ γινόμενος ἐκείνῳ
πρὸς γένεσιν. Τὸ δ' ἐντεῦθεν ὁ Συροφοίνιξ Πορφύριος ἀλληλουχεί μοι τὸν λόγον, καὶ ὡς ἔκ τινος βαλ
Είδος — τῆς θύρας ταύτης διεκδραμών, άλλον τρός
πον αὐτὸς θυροκοπεῖ τὸν Ἰανουάριον. Καὶ στρέφεσθαι μὲν οὐκ ἀνέχεται κάτω, καὶ τόπους τρίβειν
ἱστοριῶν· τὸ δὲ τῶν νοημάτων τούτων βρίθος ἀποσεισάμενος, καὶ (ὡς οίεται) πτερυξάμενος ὑπερνά
φελος Ικαρος προσπελάζει τῇ ἁπλανεῖ. Κἀκεῖθεν
βούλεται μέν τι λαλεῖν, οὐκ ἔχει δὲ τὸν ἀκούοντα •
οὐχ ὅτι πολὺ καὶ οὐ σύμμετρον ἀκοῇ τὸ μεσιτεύον
τοῦ διαστήματος· ἀλλ᾿ ὅτι περατώδης ὁ λόγος, καὶ γραμμῷ, καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ λόγου συντελεστέον
οἷος εἰς ψυχὴν εὖ λογιζομένην μὴ παρεισδύεσθαι,
ἀλλ᾽ ἄξιος εἶναι τῷ πεπτωκότι άνωθεν εωσφόρῳ συγκ
καταφέρεσθαι. Καταβάσεις γάρ τινας ἐξ οὐρανοῦ
υποθέμενος καὶ ἀναβάσεις αὖθις ψυχῶν, και τι να
μέσας συμπράττειν ἐνταῦθα καὶ τὴν τοῦ ἄστρου
θέσιν, δ παραμείβων ὁ ἥλιος τὸν Ἰαννουάριον έχει
μετρεί, εἴτουν ὑπ' αὐτοῦ ἔχει μετρούμενος· ἐντεῦ
θεν καὶ τὸν μήνα παρονομάζει λαγνούαν μὲν
- Ρωμαίοις εἰπὼν καλεῖσθαι τὴν θύραν· ἐκεῖθεν δὲ
τῷ καιρῷ τούτῳ τὴν πλῆσιν τερατευόμενος διεκπε
ἐσεῖν, ὡς εἶναί τινα θυραῖον αὐτὸν ἀνόδῳ τοιρίδι
και καθόδῳ διακονούμενον, οἷς καὶ θύρα τίς που
συνεξακούεται. Πορφύριος μὲν οὖν χαιρέτω, πτε
φυσσόμενος ἄμετρα· καὶ τὸ παρὸν λύσας Αρπυία
σοι. Ὁ μὴν καθάπερ ὁλότη; εἰς τρία παρὰ 'Ρωμαίοις διῃρεῖτο τὰ τμήματα· τῶν δὲ τμημάτων τὸ
μὲν κατάρχον τὴν κλῆσιν εἶχε τῶν καλανδών·
διέχουσαι δὲ μετ' αὐτὴν ἡμέραι τινὲς ὡρισμένες
ταῖς νόνναις ἐπέβαλον· ἔδει δ' αὖθις μετὰ τὰς νότ
νας διασχεῖν ἡμέρας τοσάσδε, καὶ τὰς εἰδοῦς ἐπιστῆναι. Καὶ οὕτως ἀεὶ κατὰ τὰς ἑξῆς ὁ ἐπιὼν μέν
τὰ ἴσα πάσχει διαιρέματα· καὶ εἶχε πως καταρ
χούσας μὲν τὰς καλάνδας, μετ' ὀλίγον δὲ τὰς νόν
νας, παρηχουμένας ἐκ τῆς νεότητος τοῦ κατὰ σελή
την φωτὸς ἔτι προσαυξανομένου καὶ εἰς ἐπίδοσιν
ἥκοντος· καὶ μετ᾿ αὐτὰς τὰς εἰδοῦς, ἐν αἷς ἤδη τὸ
οἰκεῖον εἶδος, εἴτουν κάλλος ὁ σεληνιακὸς ἀπελάμβανε
δίσκος. Καὶ πάλαι μὲν οὕτω τοιαύτην εἶχον τὴν ση
col. 1261–1262page 9 of 50
PG 136:1261ἂν ὁδῷ μετρούντες καὶ κατιόντες, ὡς ἂν εἴπῃ τις, ἄνω, ἢ καὶ τὸν ἀριθμὸν συντιθέντες κατὰ ἀνάλυσιν, ἀνέβησαν εἰς τὴν πρὸ μιᾶς εἰδῶν, καὶ ἀπ᾿ αὐτῆς μετανέβησαν εἰς αὐτὰς τὰς εἰδοῦς· μεθ' ἂς τῇ αὐτῇ πάλιν ἐφόδῳ πρὸ τόσων καλανδών ηρίθμουν, οἷον πρὸ ἕνδεκα τάχα Ιαννουαρίων καλανδῶν, καὶ ἑξῆς πρὸ ἐννέα τῶν αὐτῶν καλανδῶν· καὶ ὁμοίως τὰς μετ᾿ αὐτὰς, ἕως ἀνέλθοιεν εἰς αὐτὴν τὴν πρὸ μιᾶς Ιαννουαρίων καλανδών. Εἴη δ' ἂν αὕτη ἡ τοῦ Δεκεμβρίου ἐσχάτη· ἥτις τὸν παροιχόμενον ὅλον Δεκέμβριον μήνα συγκλείσασα, τὴν τῆς ἑξῆς νεομηνίας ὑπανοίγει θύραν τῷ ἐρχομένῳ, καὶ τὰς προκηρυσσομένας Παννουαρίας καλάνδας εἰσήγεν, ήτοι την νουμηνίαν αὐτήν. Καλάνδας γὰρ καὶ νουμηνίαν ἀδελφονοεῖν, φθάσαντες είπομεν, ἴσως μὲν καὶ περὶ τὸ καλεῖν οὕτω λεγομένας, ὡς καὶ προέκκειται. Πλουτάρχῳ μέντοι ἄλλο τι ἀρέσκει. Βούλεται γὰρ ἐκεῖνος, ἣν ἂν εἴπῃ τις νεομηνίαν, οὕτω καλεῖσθαι συγγενῶς τῷ κατὰ σελήνην μετρουμένῳ μηνί. Εκείνη τε γὰρ ὑποκλέπτει τὸ ἡλιακὸν φῶς, καὶ ὑφέλκεται λάθρα πρὸς ἑαυτὴν, ηλίῳ συν οδεύταση. Καὶ Ῥωμαῖοι δὲ ἐπὶ τοιούτων πράξεων κατὰ τὴν σφῶν διάλεκτον τὸ κλὰμ τίθεσθαι βού λονται, ἀφ' ούπερ αὐτὸς καὶ τὰς καλάνδας καλεῖσθαι νομοθετεί καιρὸν, καθ' δν λανθάνει σελήνη, φῶς ἡλιακὴν ἐπισπωμένη πρὸς ἑαυτήν. Λέγεται δι καὶ αἰτία τῆς ξενιζούσης ταύτης καὶ εὐθυπορούσης αναμετρήσεως. "Οτι δέ μοι οὐ πάνυ τι ήρεσκεν, οὐκ ἐξεγραψάμην σοι ταύτην. — Τοῦτό σοι παρ' ἡμῶν καλάνδαις πρέπον δῶρον, οὗτοι ἀπόβλητον, οὐδὲ μὴν δύσδωρον (ἐχθροῖς γὰρ ἡ παροιμία τὴν τοιαύτην λέξιν ἐπέρριψεν)· ἐρικυδές δέ. Αλεξάνδρῳ μὲν τῷ Πριάμου δοτέον εἰπεῖν· ἐφιλοτιμεῖτο γὰρ ὁ ἀνὴρ εν μάλα τοῖς δώροις τῆς φύσεως· καὶ ὅτι περ εὖ εἶχεν αὐτῶν, οὐκ ἠγνόει. Ἡμεῖς δὲ οὔπω θαῤῥοῦμεν εἰπεῖν, ἐφ᾽ οἷς λελαλήκαμεν, ἕως καὶ τὴν σὴν ἱερὰν κεφαλὴν ἐπινεύσασαν μάθοιμεν. μασίαν· καὶ οὕτως ἀλλήλων διαστέλλοντο ταυτὶ τὰ ἡ μετὰ δὲ πρὸ τεσσάρων, καὶ ἐξῆς ὁμοίως, ἄχρις ὀνόματα. Νῦν δ' ἀλλὰ τὰ τῆς κοινῆς ἐκείνης συνθήκης παρασπονδήθη· καὶ ἡ τῶν σχεδικών νοημάτων τύ ραννος ἀνάγκη τὴν παλαιὰν χρήσιν βιασαμένη πε ρινομεῖ, εἰδοῦς τε καὶ νόννας καὶ τὰς ἁπλῶς ἡμέ ρας ἄγουσα εἰς ταὐτόν. Καὶ ἔπαθον ταὐτὸν οἱ γραμ ματικοὶ ἄρτι, ὁ καὶ οἱ πεσόντες ὑπὸ πολιορκίαν πολυετή. Ἐκεῖνοί τε γὰρ ἐν στενῷ κομιδή καθείρω γμένοι, ἔστιν οὗ πιεσθέντες ἐνδείᾳ, οὐδὲ τῶν ἀψαύστων ανειμένῃ γλώσσῃ σωμάτων ἀπέσχοντο, λιμού κανταῦθα δαιταλουργοῦντος αὐτοῖς· καὶ αὐτοὶ τῷ λαβυρίνθῳ τῶν σχεδικῶν ὀλιγμῶν ἐναπειλημμένοι, καὶ λέξεων εὐπόρως οὐκ ἔχοντες, ἀλλ' ὡς εἰπεῖν λιμώττοντες, αἷς περιεργότερον χρήσονται, καὶ τῶν τοιούτων κατεξανέστησαν, καὶ χορεύσαντες οἷον αδια φόρως αὐτὰς συνεῖλον εἰς ἕν. Ταῦτά σοι καὶ περὶ τούτων. - Ἐπεὶ δὲ (3 καὶ γένοιτο, Χριστὲ βασιλεῦ), καὶ ζωῆς μακρᾶς ἐπιμετρουμένης σοι ἀνύοιτο ἐπὶ μήκιστον, πρὸς ἄλλαις βίβλοις σοφῶν καὶ τοιαῦται τινες εἰς χεῖρας πεσοῦνταί σοι, ἐν αἷς εὑρήσεις προ γεγραμμένον, ὡς ἄρα τόδε τι κατεπράχθη προ τόσων καλανδών Ιαννουαρίων τυχόν, ἢ ὅτι πρὸ τόσων Ιουλίων (υποθετέον νόννων ἢ εἰδῶν, ὁ δεῖνα τὰ καὶ τὰ διεπράξατο· καὶ ἔστιν ἐλπὶς, ἐπιστῆσαί σοι τοῖς τοιούτοις ποσοῖς πρὸς ἐκείνοις τοῖς τῶν συγ γραφῶν τόποις γενόμενον· εἰδέναι σε θέλω, ὅτι καινοτέρα τοῖς τοιούτοις καὶ ἀκριβὴς ἀπαρίθμησις ἐπεγκάθηται· ἀναμνήσω δέ σε καὶ πρὸς ἀκριβῆ ὁμοιότητά τινα προεκθέμενος. Οίδας παρὰ τοῖς Ατ τικοῖς μέχρι καὶ ἐς τὰ εἴκοσιν τοῦ κατὰ σελήνην ς μηνὸς τὴν κατ' ἀριθμὸν πορείαν εὐτάκτως κατ᾿ εὐθεῖαν βαίνουσαν φυσικήν, μετὰ δὲ αὐτὰ ἀνὰ πόδας χωροῦσαν, καὶ οἷον ἀνακωχεύουσαν, ἢ καὶ κατὰ τοὺς ὀπισθονόμους βόας τὴν ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν ἀπαναι νομένην εξοδον πρόοδον. Μετὰ μέντοι τὰς εἰκοσιν ἐννάτην ἠκηκόεις ἐκεῖ φθίνοντος· εἶτα δὴ μετ' αὐτήν, φθίνοντος ὀγδόην μηνός· καὶ ἐπ' αὐτῇ τοιαύτην εβδόμην· καὶ ἑκάστην ὁμοίαν ἐχομένην αὐτῆς· καὶ τοῦθ' οὕτως, ἕως καὶ εἰς τὴν νουμηνίαν ἦλθες αὐτὴν, ἀνὰ πόδας τῇ ἀναριθμήσει χωρῶν. Καὶ ἐξέπληττε μέν σε τὸ ἀλλόκοτον ἐκείνης τῆς ἀριθμήσεως· ἐπέγραφες δὲ τὸ πράγμα νόμῳ συνη θείας Αττικής. Ἤκουες δὲ καὶ αἰτίαν ἴσως οὐκ ἄμουσον, ὡς ἄρα τὸ τοιοῦτο ἀριθμημα, μέχρι τινός κατ' ευθυωρίαν δραμὸν, καὶ ἐπὶ τὰ κατόπιν χωρή. σαν, τὴν τῶν πλανήτων ὑπαινίττεται κίνησιν, πῆ ! μὲν τὸ ἑαυτῶν φερομένων, πῆ δὲ κατ' ἄλλο κινή σεως εἶδος, εἴτουν ἀντὶ περιφορᾶς συμπεριφερομέν νων τῇ ἁπλανεῖ. Οὕτω δὴ κἂν ταῖς τοιαύταις τῶν παλαιῶν βίβλων γραφαῖς ἔθος Ῥωμαίοις ἀρέσαν, τὸ τοῦ ἀριθμοῦ παρεισήγαγεν αλλον. Τὴν γάρ τοι τοῦ μηνὸς αὐτὴν δευτέραν καὶ τρίτην, καὶ εἴ τις ἄλλη τὰς νόννας μεσολαβεί, οὕτω προέφερον πρὸ τεσσάρων τυχόν νόννης, εἶτα προ τριών. Καὶ οὕτω πως ἕως καὶ εἰς αὐτὴν ἦλθον τὴν πρὸ μιᾶς γόντων· κἀντεῦθεν εἰσέβαινον καὶ εἰς τὴν νόννην αὐτήν. Εἶτα μεταβάντες εὐτάκτως, καὶ ὡς ἐξ ὑπαρ χῆς προϊόντες ἄλλης, πρὸ ἐξ εἰδῶν, ἂν οὕτω τύχῃ, ἔλεγον· τὴν δ' εὐθὺς μετ' αὐτὴν πρὸ πέντε εἰδῶν Μικροῦ ἐκπεπάταγμαι, αὐθέντη Κομνηνέ· καὶ καθά τις εμβρόντητος, οὕτω καὶ αὐτὸς διάκειμαι. ᾿Αλλὰ τὶς ὁ πάταγος; τίς δὲ ἡ βροντή, δι' ὧν ἐγὼ τοῦ κατὰ φύσιν ἔχειν ἐκτέτραμμαι; Ὁ τοῦ κάλλιστον Δούκα ονειδισμός, ἂν ἀκούσας ἐγὼ ἐπόμνυμε τὴν σὴν ἱερὰν κεφαλήν) ἀχανῆς εὐθὺς ἔμεινα· καὶ οὔτε λαλεῖν εἶχον, καὶ ὁ νοῦς δέ μοι πολλοὺς κύ κλους έστρεφε λογισμῶν. Ἐρώτησον αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν Δούκαν, τὸ ἐμὸν θαῦμα, τὸν τῆς φύσεως γνώ μονα, εἰ μὴ οὕτω με διατεθειμένον κατε[κπεπά τα]χεν. Ο μὲν γὰρ περί τινά που στενωπὸν ἐμπε ριτυχών μοι, καὶ δεξιώτατα σχηματίσας τὸν λόγον, ὠνείδισεν, ὅτι ἐλθὼν ἔξωθεν οὔπω εἶδεν ἐμὲ ἄχρι τῆς ἄρτι, ἀλλὰ καὶ νῦν ἐκ τοῦ παρατυχόντος. Εγώ δὲ οὐκέτι ζῆν ἐπὶ τούτοις ἤθελον· οὐδὲν γὰρ πάν των, ἀλλ᾽ ἢ οὐ χρηστότητα υπολήψεως ἐπ' ἐμοὶ εὐσχημόνως ὁ λόγος ᾐνίττετο. Οἷος μὲν οὖν ἄχρος ἔβαψεν ἂν μου τότε τὸ πρόσωπον, ἢ καὶ τυχὸν ὅπως ἔσχον τοῦ ἐρυθριᾶσαι, εἰδείη ἂν ὁ τηνικαῦτά μπ ἐνιδών. δὲ ἐγὼ σύνοιδα ἐμαυτῷ, τοιαῦτα ἦν.
ἂν ὁδῷ μετρούντες καὶ κατιόντες, ὡς ἂν εἴπῃ τις,
ἄνω, ἢ καὶ τὸν ἀριθμὸν συντιθέντες κατὰ ἀνάλυσιν,
ἀνέβησαν εἰς τὴν πρὸ μιᾶς εἰδῶν, καὶ ἀπ᾿ αὐτῆς
μετανέβησαν εἰς αὐτὰς τὰς εἰδοῦς· μεθ' ἂς τῇ αὐτῇ
πάλιν ἐφόδῳ πρὸ τόσων καλανδών ηρίθμουν, οἷον
πρὸ ἕνδεκα τάχα Ιαννουαρίων καλανδῶν, καὶ
ἑξῆς πρὸ ἐννέα τῶν αὐτῶν καλανδῶν· καὶ ὁμοίως
τὰς μετ᾿ αὐτὰς, ἕως ἀνέλθοιεν εἰς αὐτὴν τὴν πρὸ
μιᾶς Ιαννουαρίων καλανδών. Εἴη δ' ἂν αὕτη ἡ
τοῦ Δεκεμβρίου ἐσχάτη· ἥτις τὸν παροιχόμενον
ὅλον Δεκέμβριον μήνα συγκλείσασα, τὴν τῆς ἑξῆς
νεομηνίας ὑπανοίγει θύραν τῷ ἐρχομένῳ, καὶ τὰς
προκηρυσσομένας Παννουαρίας καλάνδας εἰσήγεν,
ήτοι την νουμηνίαν αὐτήν. Καλάνδας γὰρ καὶ
νουμηνίαν ἀδελφονοεῖν, φθάσαντες είπομεν, ἴσως
μὲν καὶ περὶ τὸ καλεῖν οὕτω λεγομένας, ὡς καὶ
προέκκειται. Πλουτάρχῳ μέντοι ἄλλο τι ἀρέσκει.
Βούλεται γὰρ ἐκεῖνος, ἣν ἂν εἴπῃ τις νεομηνίαν,
οὕτω καλεῖσθαι συγγενῶς τῷ κατὰ σελήνην μετρου
μένῳ μηνί. Εκείνη τε γὰρ ὑποκλέπτει τὸ ἡλιακὸν
φῶς, καὶ ὑφέλκεται λάθρα πρὸς ἑαυτὴν, ηλίῳ συν
οδεύταση. Καὶ Ῥωμαῖοι δὲ ἐπὶ τοιούτων πράξεων
κατὰ τὴν σφῶν διάλεκτον τὸ κλὰμ τίθεσθαι βού
λονται, ἀφ' ούπερ αὐτὸς καὶ τὰς καλάνδας καλεί
σθαι νομοθετεί καιρὸν, καθ' δν λανθάνει σελήνη,
φῶς ἡλιακὴν ἐπισπωμένη πρὸς ἑαυτήν. Λέγεται δι
καὶ αἰτία τῆς ξενιζούσης ταύτης καὶ εὐθυπορούσης
αναμετρήσεως. "Οτι δέ μοι οὐ πάνυ τι ήρεσκεν,
οὐκ ἐξεγραψάμην σοι ταύτην. — Τοῦτό σοι παρ'
ἡμῶν καλάνδαις πρέπον δῶρον, οὗτοι ἀπόβλητον,
οὐδὲ μὴν δύσδωρον (ἐχθροῖς γὰρ ἡ παροιμία τὴν
τοιαύτην λέξιν ἐπέρριψεν)· ἐρικυδές δέ. Αλεξάνδρῳ
μὲν τῷ Πριάμου δοτέον εἰπεῖν· ἐφιλοτιμεῖτο γὰρ
ὁ ἀνὴρ εν μάλα τοῖς δώροις τῆς φύσεως· καὶ ὅτι
περ εὖ εἶχεν αὐτῶν, οὐκ ἠγνόει. Ἡμεῖς δὲ οὔπω
θαῤῥοῦμεν εἰπεῖν, ἐφ᾽ οἷς λελαλήκαμεν, ἕως καὶ τὴν
σὴν ἱερὰν κεφαλὴν ἐπινεύσασαν μάθοιμεν.
μασίαν· καὶ οὕτως ἀλλήλων διαστέλλοντο ταυτὶ τὰ ἡ μετὰ δὲ πρὸ τεσσάρων, καὶ ἐξῆς ὁμοίως, ἄχρις
ὀνόματα. Νῦν δ' ἀλλὰ τὰ τῆς κοινῆς ἐκείνης συνθήκης
παρασπονδήθη· καὶ ἡ τῶν σχεδικών νοημάτων τύ
ραννος ἀνάγκη τὴν παλαιὰν χρήσιν βιασαμένη πε
ρινομεῖ, εἰδοῦς τε καὶ νόννας καὶ τὰς ἁπλῶς ἡμέρας ἄγουσα εἰς ταὐτόν. Καὶ ἔπαθον ταὐτὸν οἱ γραμ
ματικοὶ ἄρτι, ὁ καὶ οἱ πεσόντες ὑπὸ πολιορκίαν
πολυετή. Ἐκεῖνοί τε γὰρ ἐν στενῷ κομιδή καθείρω
γμένοι, ἔστιν οὗ πιεσθέντες ἐνδείᾳ, οὐδὲ τῶν ἁψαύστων ανειμένῃ γλώσσῃ σωμάτων ἀπέσχοντο, λιμού
κανταῦθα δαιταλουργοῦντος αὐτοῖς· καὶ αὐτοὶ τῷ
λαβυρίνθῳ τῶν σχεδικῶν ὀλιγμῶν ἐναπειλημμένοι,
καὶ λέξεων εὐπόρως οὐκ ἔχοντες, ἀλλ' ὡς εἰπεῖν
λιμώττοντες, αἷς περιεργότερον χρήσονται, καὶ τῶν
τοιούτων κατεξανέστησαν, καὶ χορεύσαντες οἷον αδια
φόρως αὐτὰς συνεῖλον εἰς ἕν. Ταῦτά σοι καὶ περὶ
τούτων. - Ἐπεὶ δὲ (3 καὶ γένοιτο, Χριστὲ βασιλεῦ),
καὶ ζωῆς μακρᾶς ἐπιμετρουμένης σοι ἀνύοιτο ἐπὶ
μήκιστον, πρὸς ἄλλαις βίβλοις σοφῶν καὶ τοιαῦται
τινες εἰς χεῖρας πεσοῦνταί σοι, ἐν αἷς εὑρήσεις προγεγραμμένον, ὡς ἄρα τόδε τι κατεπράχθη προ τόσων
καλανδών Ιαννουαρίων τυχόν, ἢ ὅτι πρὸ τόσων
Ιουλίων (υποθετέον νόννων ἢ εἰδῶν, ὁ δεῖνα τὰ
καὶ τὰ διεπράξατο· καὶ ἔστιν ἐλπὶς, ἐπιστῆσαί σοι
τοῖς τοιούτοις ποσοῖς πρὸς ἐκείνοις τοῖς τῶν συγγραφῶν τόποις γενόμενον· εἰδέναι σε θέλω, ὅτι
καινοτέρα τοῖς τοιούτοις καὶ ἀκριβὴς ἀπαρίθμησις
ἐπεγκάθηται· ἀναμνήσω δέ σε καὶ πρὸς ἀκριβῆ
ὁμοιότητά τινα προεκθέμενος. Οίδας παρὰ τοῖς Αττικοῖς μέχρι καὶ ἐς τὰ εἴκοσιν τοῦ κατὰ σελήνην ς
μηνὸς τὴν κατ' ἀριθμὸν πορείαν εὐτάκτως κατ᾿
εὐθεῖαν βαίνουσαν φυσικήν, μετὰ δὲ αὐτὰ ἀνὰ πόδας
χωροῦσαν, καὶ οἷον ἀνακωχεύουσαν, ἢ καὶ κατὰ τοὺς
ὀπισθονόμους βόας τὴν ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν ἀπαναι
νομένην εξοδον πρόοδον. Μετὰ μέντοι τὰς εἰκοσιν
ἐννάτην ἠκηκόεις ἐκεῖ φθίνοντος· εἶτα δὴ μετ'
αὐτήν, φθίνοντος ὀγδόην μηνός· καὶ ἐπ' αὐτῇ
τοιαύτην εβδόμην· καὶ ἑκάστην ὁμοίαν ἐχομένην
αὐτῆς· καὶ τοῦθ' οὕτως, ἕως καὶ εἰς τὴν νουμηνίαν
ἦλθες αὐτὴν, ἀνὰ πόδας τῇ ἀναριθμήσει χωρῶν.
Καὶ ἐξέπληττε μέν σε τὸ ἀλλόκοτον ἐκείνης τῆς
ἀριθμήσεως· ἐπέγραφες δὲ τὸ πράγμα νόμῳ συνη
θείας Αττικής. Ἤκουες δὲ καὶ αἰτίαν ἴσως οὐκ
ἄμουσον, ὡς ἄρα τὸ τοιοῦτο ἀριθμημα, μέχρι τινός
κατ' ευθυωρίαν δραμὸν, καὶ ἐπὶ τὰ κατόπιν χωρή.
σαν, τὴν τῶν πλανήτων ὑπαινίττεται κίνησιν, πῆ
! μὲν τὸ ἑαυτῶν φερομένων, πῆ δὲ κατ' ἄλλο κινή
σεως εἶδος, εἴτουν ἀντὶ περιφορᾶς συμπεριφερομέν
νων τῇ ἁπλανεῖ. Οὕτω δὴ κἂν ταῖς τοιαύταις τῶν
παλαιῶν βίβλων γραφαῖς ἔθος Ῥωμαίοις ἀρέσαν, τὸ
τοῦ ἀριθμοῦ παρεισήγαγεν αλλον. Τὴν γάρ τοι
τοῦ μηνὸς αὐτὴν δευτέραν καὶ τρίτην, καὶ εἴ τις
ἄλλη τὰς νόννας μεσολαβεί, οὕτω προέφερον πρὸ
τεσσάρων τυχόν νόννης, εἶτα προ τριών. Καὶ
οὕτω πως ἕως καὶ εἰς αὐτὴν ἦλθον τὴν πρὸ μιᾶς
γόντων· κἀντεῦθεν εἰσέβαινον καὶ εἰς τὴν νόννην
αὐτήν. Εἶτα μεταβάντες εὐτάκτως, καὶ ὡς ἐξ ὑπαρ
χῆς προϊόντες ἄλλης, πρὸ ἐξ εἰδῶν, ἂν οὕτω τύχῃ,
· ἔλεγον· τὴν δ' εὐθὺς μετ' αὐτὴν πρὸ πέντε εἰδῶν·
"
ካ
Μικροῦ ἐκπεπάταγμαι, αὐθέντη Κομνηνέ· καὶ
καθά τις εμβρόντητος, οὕτω καὶ αὐτὸς διάκειμαι.
᾿Αλλὰ τὶς ὁ πάταγος; τίς δὲ ἡ βροντή, δι' ὧν ἐγὼ
τοῦ κατὰ φύσιν ἔχειν ἐκτέτραμμαι; Ὁ τοῦ καλλίστον Δούκα ονειδισμός, ἂν ἀκούσας ἐγὼ ἐπόμνυμε
τὴν σὴν ἱερὰν κεφαλήν) ἀχανῆς εὐθὺς ἔμεινα· καὶ
οὔτε λαλεῖν εἶχον, καὶ ὁ νοῦς δέ μοι πολλοὺς κύκλους έστρεφε λογισμῶν. Ἐρώτησον αὐτὸν ἐκεῖνον
τὸν Δούκαν, τὸ ἐμὸν θαῦμα, τὸν τῆς φύσεως γνώμονα, εἰ μὴ οὕτω με διατεθειμένον κατε[κπεπάτα]χεν. Ο μὲν γὰρ περί τινά που στενωπὸν ἐμπεριτυχών μοι, καὶ δεξιώτατα σχηματίσας τὸν λόγον,
ὠνείδισεν, ὅτι ἐλθὼν ἔξωθεν οὔπω εἶδεν ἐμὲ ἄχρι
τῆς ἄρτι, ἀλλὰ καὶ νῦν ἐκ τοῦ παρατυχόντος. Εγώ
δὲ οὐκέτι ζῆν ἐπὶ τούτοις ἤθελον· οὐδὲν γὰρ πάντων, ἀλλ᾽ ἢ οὐ χρηστότητα υπολήψεως ἐπ' ἐμοὶ
εὐσχημόνως ὁ λόγος ᾐνίττετο. Οἷος μὲν οὖν ἄχρος
ἔβαψεν ἂν μου τότε τὸ πρόσωπον, ἢ καὶ τυχὸν ὅπως
ἔσχον τοῦ ἐρυθριᾶσαι, εἰδείη ἂν ὁ τηνικαῦτά μπ
ἐνιδών. δὲ ἐγὼ σύνοιδα ἐμαυτῷ, τοιαῦτα ἦν.
col. 1263–1264page 10 of 50
PG 136:1263Εβλεπον ὑπόδρα, την όψιν ρίψας εἰς γῆν. Καὶ τητα, ὑφ᾽ ἧς καὶ ξίφος οἶδε καταγαγεῖν ἐμβριθέσ λαλῆσαι μὲν οὐκ εἶχον, ὡς οἷα καταβροντηθεὶς τῇ φωνῇ ἦν γὰρ ή μέμψις οὐδὲ ἔξω λόγου)· ἀλλ᾽ ἔμεινα μηδὲν εἰπὼν, ὡς δῆθεν οὐδὲν ἀκηκοώς. Ἐπεὶ δὲ καὶ εἰς δεύτερον ἐνήχθη μοι ή βροντή, ἐνταῦθα ἐπὶ πλέον παθὼν τὴν ψυχὴν (συνήδειν γὰρ ἐμαυτῷ, εἰ καὶ μὴ ἐκ προθέσεως, ἀλλ' ὅμως ἔσω κείμενος μέμψεως), ἐλάλησα τι ὀλίγον· καὶ οὐδὲ ψευδὲς ἐκεῖνο. Τὸ δ' ἐντεῦθεν οὐδέν τι ἔχανον εἰπεῖν. ᾿Αλλὰ καρδιώξας, καὶ ἐμαυτοῦ καταγνούς, οἷα πά σχω διὰ τὸ ἐμοὶ ἀρέσκον — ὡς μὲν ἐγὼ κρίνω, ἁπλοῦν οὕτω καὶ οὐ περίνουν· ὡς δὲ τὰ πράγματα διαδείκνυσι, ῥᾴθυμον καὶ δυστράπελον — ἐνεὸς ἦν, οὐδὲν εἰς ἀπολογίαν λαλῶν, ἀλλὰ τήν γε ψυχὴν τε ταραγμένος, καὶ τὴν φωνὴν ἐπεσχημένος διὰ τὸν ἔνδον τάραχον. Εἶπες ἂν ἰδὼν τηνικαῦτα τὸν Ομη ρικὸν ζάκοτόν τε καὶ ἄφρονα καθορᾷν. Βραχὺ δὲ τι διαγαγών, καὶ μόλις ἐμαυτὸν συναγαγών, καὶ συντάξας εἰς προσκύνησιν, καὶ τὸ δέον ἀφοσιωσάμενος, εἰχόμην τῆς ἐφεξῆς ὁδοῦ, μένων ἐπὶ σχήματος, ἕως ἦλθον εἰς τὸν φίλον ἡγούμενον· ἔνθα καὶ ἐκλαλήσας τὸ πρᾶγμα, ἔσχον μὲν κουφότερον. Ούπω δὲ διαγεγένημαι· οὐδὲ μὴν ἀναπαύσομαι τοῦ ταρά χου, πρινὴ τὴν ἀπὸ τοῦ συμπαθεστάτου Δούκα σχοίην γαλήνην, καὶ συγγνωμονηθείην, ἐφ᾽ οἷς — ἀλλὰ πῶς ἂν ἀσφαλῶς εἴπω; - οὐκ εὖ πεποίηκα. Σὺ δέ μοι, ᾧ καὶ τὴν ψυχὴν ἄριστε καὶ τὰ εἰς τέχνην λόγου σοφώτατε, κατάπραξαι καὶ τὴν συμπάθειαν ταύτην ἄνοιξόν σου τοῦ λόγου τὸν θησαυρὸν, καὶ τι καὶ αὐτοῦ δαπάνησον δι' ἡμᾶς· ἔνδος τοῖς λόγοις προβ ῥέειν· ἐπάφες τῷ Δούκα τὴν γλῶσσαν ὑπὲρ ἡμῶν κάθισον κριτὴν τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὑπ' αὐτῇ τὸ δίκαιον βραβευούσῃ λάλησον. Εχεις ἐπιχειρῆσαι πολλαχόθεν· οἶδας, ὅπως ἐγὼ δουλόσυνα φρονῶ εἰς ὑμᾶς (8 δή σοι καὶ εὐπορηθήσεται εἰς προοίμιον)· οἶδας, ὅπως θᾶττον ἂν ἐμαυτοῦ λαθοίμην, ήπερ τῆς χρισ σῆς ταύτης ὑμετέρας σειρά;· οὐ λέληθε σε, ὅπως καὶ εὐρυβίας καὶ ἀληθῆς κήρυξ ἐγὼ τῶν ὑμετέρων καλῶν. Κἂν γὰρ αὐτὸς σιωπῶ, οὐ μόνον οἱ λίθοι τοῦ ἐμοῦ τούτου οἰκίσκου κεκράξονται, ἀλλὰ καὶ ἡ λοιπὴ ἀποσκευή μοι τοῦ ζῇν. Ἵνα γάρ τι καὶ σοφιστεύ σωμαι ἐν καιρῷ· εἴ μοι τὰ περιόντα φωνὴν τεραστίως ἦν ἀναλαχεῖν, καὶ ἀνακράξαι, πόθεν μοι πει ρίκεινται, ὑπερεκραύγασαν ἂν τὰ ἐξ ὑμῶν καλὰ τὴν Στέρωθέν μοι κτῆσιν, καθὰ καὶ βροντῆς βόμβος υψόθεν ὑπερφωνήσῃ ἂν πάντας κτύπους τοὺς ἀπὸ γῆς. Προσεπιτούτοις ρητόρευσον καὶ, οἷος ἐγὼ πρὸς τὸν Δούκαν, καὶ ὅπως αὐτὸν πνέω, καὶ φρενῶν δέλτοις ἐγγράψας ἔχω μνήμοσι· καὶ ὡς τὰ τούτου καλὰ τοῖς εἰσαεὶ ἐπαίνοις ἀποσεμνύνω· καὶ φύσεώς τε αὐτὸν ὀνομάζω καλλιτέχνημα, καὶ καλὸν πολυ σύνθετον, καὶ τά τε ἐντὸς τά τε θύραζε κάλλιστον ἐντὸς τὰ ἐς ψυχὴν, θύραζε τὰ τοῦ σώματος. Οὐ γὰρ μόνον τὴν ἀνδρείαν ἐστὶ στερέμνιος, καὶ τὴν φρό νησιν στάσιμος, καὶ τὴν ἀγχίνοιαν πάγιος, καὶ τὴν μεγαλοψυχίαν ηρωϊκὸς, καὶ τὸ ἐλευθέριον δαψιλής, καὶ τἆλλα τῶν ἐς ψυχὴν ἀγαθῶν εἰς ὑπεροχήν ἀλλὰ καὶ τοῖς περὶ σῶμα εὖ μάλα, καὶ ὡς οὐκ ἂν εξη κάλλιον, συγκεκρότηται· πολὺς τὴν ρωμαλεό ς στατα, καὶ τὸν τοξότην ηκρίβωσε, καὶ τὸν αἰχμοφό ρον οὐ ψεύδεται· λαμπρὸς τὸ κάλλος, καὶ οἷον ἂν ἀγαλματίσῃ καλλιτεχνία φύσεως, ἀπασχολήσατα ἑαυτὴν εἰς ἔργον, καὶ τοῦ τελείου κατευστοχήσασα στρογγύλος τὴν γλῶσσαν· γλυκὺς εἰπεῖν· καὶ τῷ κάλλει τῶν νοημάτων τὴν ἐν φωνῇ καλλιέπειαν πλουτῶν συνεκτρέχουσαν. Ταῦτα δὴ καὶ τὰ ἄλλα τὰ πολλὰ συναγαγών, ἔκθου τῷ Δούκα, ἐφ᾽ οἷς αὐτὴν ἀεὶ ἐκθειάζων, οὐκ ἂν ἄρτι τὸ πρὸς αὐτὸν σέβας θείην ἐν οὐδενί. Προσεπίθες, εἰ βούλει, τῷ λόγῳ, καὶ ὅτι μὴ πάνυ τι βαδιστικὸς ὁ Εὐστάθιος, ότι μηδὲ στρατιωτικός· καὶ ὅτι ἅπαξ καὶ δίς που περιβαλών, ἀναβάλλεται τὰ συχνὰ ἐφεξῆς, μὴ καὶ φορτικής κριθείη, μοχθῶν ἐπὶ θυρῶν ἱκτριβαῖς· καὶ στέργει μὲν τὸ φιλοῦν, καὶ σέβεται τὸ εὐεργετοῦν τὰς δὲ συχνὰς ἐντυχίας εὐλαβεῖται ὡς τὰ πολλά. μεταχειρίσαι μοι τὸν λόγον ἔτι ῥητορικώτερον καὶ ὡς ἐπὶ στοχαστικής τινος ὑποθέσεως, ἐπεὶ καὶ ἡμῶν ὁ μεμ ψάμενος περιφρόνησιν κατεστόχασται, καὶ οὐκ ἐξ ἀναντιῤῥήτων ώρμηται. Κεφαλαίωσαι τεχνικώς παρά σαυτῷ τὸν τῆς βουλήσεως τόπον, ὡς οὐκ ἂν τοῦ εὐ γνώμονος Ευσταθίου βουλησομένου τὴν ὑπονηθεῖσαν αἰτίασιν· εἶτα καὶ μετάθες ἡμᾶς ἐκ ταύτης τῆς αἰ τίας, καὶ χρῶσον αὐτὴν εἰς τὸ χρηστότερον. Έχεις γὰρ μυρίας τὰς λαβὰς τῆς ἐπιχειρήσεως. Έστι σοι καὶ τὸ πιθανὸν τῆς ἀπολογίας ἐκ τοῦ μὴ ἀντιστρέφοντος. γὰρ καὶ ὁ περιφρονῶν οὐ προσκυνεῖν οἶδεν, ἀλλ᾽ οὐκ ἤδη καὶ ὁ τὴν προσκύνησιν εἰσάπαξ που μὴ ἀφοσιωσάμενος εἴη ἂν περιφρονητικός· καί σοι κάνταῦθα κεῖται πλοῦτος ἐπιχειρημάτων πολύς. Τούτοις τοῖς κεφαλαίοις ἐμπλατυνάμενος, φύλαξον σεαυτὸν μόνου τοῦ ἐξεῖναι· δ δὴ ἀπονενέμηται μὲν εἰς κεφάλαιον τῷ φεύγοντι ἀντιληπτικῶς· ἐμοὶ δὲ ἔστιν οὐ τολμητὸν οὐδ' εἰπεῖν. Εἰ γὰρ καὶ πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ' ἔστιν ἐνταῦθά τι οὐκ εὐξύμφορον. Οὐ γάρ μοι καὶ ἀφραίνειν ἔξεστι, καὶ τῶν εὐεργετούντων ἐκλανθάνεσθαι. Εἰ δὲ τυχὸν ὁ Δούκας κατά τινα λόγον βαρύ τητος τὸ τοιοῦτο νόημα δεινότατα προχειρίσεται, καὶ εἰρωνείας λόγῳ λαλῶν δῆθεν ὑπὲρ ἡμῶν ἐξεῖναι εἴπῃ, ὥσπερ παντί, οὕτω δὴ καὶ τῷ Ευσταθίῳ, ποιεῖν, ὦ βούλεται, ἐνταῦθα σὺ ἐξ ἀντιστρόφου μετ ταβαλών, καὶ οἷον στραφεὶς εἰς κατήγορον, τὸ πράγμα μετάβαλε καὶ τὸ πρόσωπον κατά κανόνα ῥητορικής μεταλήψεως, καὶ εἰπὲ, μὴ ἄν ποτε τὸν Εὐστάθιον ἐπὶ τοιούτῳ ἀπονυστάξαι πράγματι. Καὶ οὕτως ἀγωνισάμενος, εἶτα δὴ ἐπιλογικώτερον τῶν τοιούτων ἀνθρώπων καταδραμε, καὶ πανωλεθρίαν τοῖς περιφρονοῦσι τοὺς εὐεργέτας ἐπάρασαι. Καὶ ταῦθ᾽ οὕτω διασκευάσας, καὶ ταῖς σαῖς μεθόδοις ἐπικοσμήσας ῥητορικώτερον, ἢ πείσαις τὸν Δούκαν, καὶ οὐκ ἀναμενεῖ τὴν ἀπόφασιν ἢ ἀλλ' ὁ δικαστής, ἡ ἀλήθεια, τὸ ἑαυτῆς ἀποφανεῖται· καὶ τὸ ἀποφανθὲν πάντως ἔσται ὑπὲρ ἡμῶν· καὶ τοῦ γνωματεύματος οὐ κατακαυχήσεται ἔφεσις, ταὐτὸν δ᾽ ἂν εἴη εἰπεῖν, ἔκκλητος. Εἰς τίνα γὰρ ἔτι μείζονα ἐφέτην τὰ τῆς ἀληθείας ἐκκλητευθήσεται; Ταῦτά σου δικηγορήσαντι σοφώτατον ὑπὲρ ἡμῶν ὁ μὲν μέγας καὶ ὑπὲρ τὸν ὑλικὸν μισθὸς κείσεται, ὅθεν σοι καὶ
ADDENDA.
Εβλεπον ὑπόδρα, την όψιν ρίψας εἰς γῆν. Καὶ τητα, ὑφ᾽ ἧς καὶ ξίφος οἶδε καταγαγεῖν ἐμβριθέσ
λαλῆσαι μὲν οὐκ εἶχον, ὡς οἷα καταβροντηθεὶς τῇ
φωνῇ ἦν γὰρ ή μέμψις οὐδὲ ἔξω λόγου)· ἀλλ᾽
ἔμεινα μηδὲν εἰπὼν, ὡς δῆθεν οὐδὲν ἀκηκοώς.
Ἐπεὶ δὲ καὶ εἰς δεύτερον ἐνήχθη μοι ή βροντή,
ἐνταῦθα ἐπὶ πλέον παθὼν τὴν ψυχὴν (συνήδειν γὰρ
ἐμαυτῷ, εἰ καὶ μὴ ἐκ προθέσεως, ἀλλ' ὅμως ἔσω
κείμενος μέμψεως), ἐλάλησα τι ὀλίγον· καὶ οὐδὲ
ψευδὲς ἐκεῖνο. Τὸ δ' ἐντεῦθεν οὐδέν τι ἔχανον εἰπεῖν.
᾿Αλλὰ καρδιώξας, καὶ ἐμαυτοῦ καταγνούς, οἷα πά
σχω διὰ τὸ ἐμοὶ ἀρέσκον — ὡς μὲν ἐγὼ κρίνω,
ἁπλοῦν οὕτω καὶ οὐ περίνουν· ὡς δὲ τὰ πράγματα
διαδείκνυσι, ῥᾴθυμον καὶ δυστράπελον — ἐνεὸς ἦν,
οὐδὲν εἰς ἀπολογίαν λαλῶν, ἀλλὰ τήν γε ψυχὴν τε
ταραγμένος, καὶ τὴν φωνὴν ἐπεσχημένος διὰ τὸν
ἔνδον τάραχον. Εἶπες ἂν ἰδὼν τηνικαῦτα τὸν Ομηρικὸν ζάκοτόν τε καὶ ἄφρονα καθορᾷν. Βραχὺ δὲ
τι διαγαγών, καὶ μόλις ἐμαυτὸν συναγαγών, καὶ
συντάξας εἰς προσκύνησιν, καὶ τὸ δέον ἀφοσιωσάμενος, εἰχόμην τῆς ἐφεξῆς ὁδοῦ, μένων ἐπὶ σχήματος, ἕως ἦλθον εἰς τὸν φίλον ἡγούμενον· ἔνθα καὶ
ἐκλαλήσας τὸ πρᾶγμα, ἔσχον μὲν κουφότερον. Ούπω
δὲ διαγεγένημαι· οὐδὲ μὴν ἀναπαύσομαι τοῦ ταράχου, πρινὴ τὴν ἀπὸ τοῦ συμπαθεστάτου Δούκα σχοίην
γαλήνην, καὶ συγγνωμονηθείην, ἐφ᾽ οἷς — ἀλλὰ πῶς
ἂν ἀσφαλῶς εἴπω; - οὐκ εὖ πεποίηκα. Σὺ δέ μοι,
ᾧ καὶ τὴν ψυχὴν ἄριστε καὶ τὰ εἰς τέχνην λόγου
σοφώτατε, κατάπραξαι καὶ τὴν συμπάθειαν ταύτην·
ἄνοιξόν σου τοῦ λόγου τὸν θησαυρὸν, καὶ τι καὶ
αὐτοῦ δαπάνησον δι' ἡμᾶς· ἔνδος τοῖς λόγοις προβῥέειν· ἐπάφες τῷ Δούκα τὴν γλῶσσαν ὑπὲρ ἡμῶν
κάθισον κριτὴν τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὑπ' αὐτῇ τὸ δίκαιον
βραβευούσῃ λάλησον. Εχεις ἐπιχειρῆσαι πολλαχόθεν· οἶδας, ὅπως ἐγὼ δουλόσυνα φρονῶ εἰς ὑμᾶς (8
δή σοι καὶ εὐπορηθήσεται εἰς προοίμιον)· οἶδας,
ὅπως θᾶττον ἂν ἐμαυτοῦ λαθοίμην, ήπερ τῆς χρισ
σῆς ταύτης ὑμετέρας σειρά;· οὐ λέληθε σε, ὅπως
καὶ εὐρυβίας καὶ ἀληθῆς κήρυξ ἐγὼ τῶν ὑμετέρων
καλῶν. Κἂν γὰρ αὐτὸς σιωπῶ, οὐ μόνον οἱ λίθοι τοῦ
ἐμοῦ τούτου οἰκίσκου κεκράξονται, ἀλλὰ καὶ ἡ λοιπὴ
ἀποσκευή μοι τοῦ ζῇν. Ἵνα γάρ τι καὶ σοφιστεύσωμαι ἐν καιρῷ· εἴ μοι τὰ περιόντα φωνὴν τερα
στίως ἦν ἀναλαχεῖν, καὶ ἀνακράξαι, πόθεν μοι πει
ρίκεινται, ὑπερεκραύγασαν ἂν τὰ ἐξ ὑμῶν καλὰ τὴν
Στέρωθέν μοι κτῆσιν, καθὰ καὶ βροντῆς βόμβος
υψόθεν ὑπερφωνήσῃ ἂν πάντας κτύπους τοὺς ἀπὸ
γῆς. Προσεπιτούτοις ρητόρευσον καὶ, οἷος ἐγὼ πρὸς
τὸν Δούκαν, καὶ ὅπως αὐτὸν πνέω, καὶ φρενῶν
δέλτοις ἐγγράψας ἔχω μνήμοσι· καὶ ὡς τὰ τούτου
καλὰ τοῖς εἰσαεὶ ἐπαίνοις ἀποσεμνύνω· καὶ φύσεώς
τε αὐτὸν ὀνομάζω καλλιτέχνημα, καὶ καλὸν πολυσύνθετον, καὶ τά τε ἐντὸς τά τε θύραζε κάλλιστον
ἐντὸς τὰ ἐς ψυχὴν, θύραζε τὰ τοῦ σώματος. Οὐ γὰρ
μόνον τὴν ἀνδρείαν ἐστὶ στερέμνιος, καὶ τὴν φρόνησιν στάσιμος, καὶ τὴν ἀγχίνοιαν πάγιος, καὶ τὴν
μεγαλοψυχίαν ηρωϊκὸς, καὶ τὸ ἐλευθέριον δαψιλής,
καὶ τἆλλα τῶν ἐς ψυχὴν ἀγαθῶν εἰς ὑπεροχήν
ἀλλὰ καὶ τοῖς περὶ σῶμα εὖ μάλα, καὶ ὡς οὐκ ἂν
εξη κάλλιον, συγκεκρότηται· πολὺς τὴν ρωμαλεός
στατα, καὶ τὸν τοξότην ηκρίβωσε, καὶ τὸν αἰχμοφό
ρον οὐ ψεύδεται· λαμπρὸς τὸ κάλλος, καὶ οἷον ἂν
ἀγαλματίσῃ καλλιτεχνία φύσεως, ἀπασχολήσατα
ἑαυτὴν εἰς ἔργον, καὶ τοῦ τελείου κατευστοχήσασα·
στρογγύλος τὴν γλῶσσαν· γλυκὺς εἰπεῖν· καὶ τῷ
κάλλει τῶν νοημάτων τὴν ἐν φωνῇ καλλιέπειαν
πλουτῶν συνεκτρέχουσαν. Ταῦτα δὴ καὶ τὰ ἄλλα τὰ
πολλὰ συναγαγών, ἔκθου τῷ Δούκα, ἐφ᾽ οἷς αὐτὴν
ἀεὶ ἐκθειάζων, οὐκ ἂν ἄρτι τὸ πρὸς αὐτὸν σέβας
θείην ἐν οὐδενί. Προσεπίθες, εἰ βούλει, τῷ λόγῳ, καὶ
ὅτι μὴ πάνυ τι βαδιστικὸς ὁ Εὐστάθιος, ότι μηδὲ
στρατιωτικός· καὶ ὅτι ἅπαξ καὶ δίς που περιβαλών,
ἀναβάλλεται τὰ συχνὰ ἐφεξῆς, μὴ καὶ φορτικής
κριθείη, μοχθῶν ἐπὶ θυρῶν ἱκτριβαῖς· καὶ στέργει
μὲν τὸ φιλοῦν, καὶ σέβεται τὸ εὐεργετοῦν τὰς δὲ
συχνὰς ἐντυχίας εὐλαβεῖται ὡς τὰ πολλά. Μεταχεί
ρισαί μοι τὸν λόγον ἔτι ῥητορικώτερον καὶ ὡς ἐπὶ
στοχαστικής τινος ὑποθέσεως, ἐπεὶ καὶ ἡμῶν ὁ μεμ
ψάμενος περιφρόνησιν κατεστόχασται, καὶ οὐκ ἐξ
ἀναντιῤῥήτων ώρμηται. Κεφαλαίωσαι τεχνικώς παρά
σαυτῷ τὸν τῆς βουλήσεως τόπον, ὡς οὐκ ἂν τοῦ εὐ
γνώμονος Ευσταθίου βουλησομένου τὴν ὑπονηθεῖσαν
αἰτίασιν· εἶτα καὶ μετάθες ἡμᾶς ἐκ ταύτης τῆς αἰ
τίας, καὶ χρῶσον αὐτὴν εἰς τὸ χρηστότερον. Έχεις γὰρ
μυρίας τὰς λαβὰς τῆς ἐπιχειρήσεως. Έστι σοι καὶ τὸ
πιθανὸν τῆς ἀπολογίας ἐκ τοῦ μὴ ἀντιστρέφοντος.
γὰρ καὶ ὁ περιφρονῶν οὐ προσκυνεῖν οἶδεν, ἀλλ᾽ οὐκ
ἤδη καὶ ὁ τὴν προσκύνησιν εἰσάπαξ που μὴ ἀφοσιω
σάμενος εἴη ἂν περιφρονητικός· καί σοι κάνταῦθα
κεῖται πλοῦτος ἐπιχειρημάτων πολύς. Τούτοις τοῖς
κεφαλαίοις ἐμπλατυνάμενος, φύλαξον σεαυτὸν μόνου
τοῦ ἐξεῖναι· δ δὴ ἀπονενέμηται μὲν εἰς κεφάλαιον τῷ
φεύγοντι ἀντιληπτικῶς· ἐμοὶ δὲ ἔστιν οὐ τολμητὸν
οὐδ' εἰπεῖν. Εἰ γὰρ καὶ πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ'
ἔστιν ἐνταῦθά τι οὐκ εὐξύμφορον. Οὐ γάρ μοι καὶ
ἀφραίνειν ἔξεστι, καὶ τῶν εὐεργετούντων ἐκλανθά
νεσθαι. Εἰ δὲ τυχὸν ὁ Δούκας κατά τινα λόγον βαρύ
τητος τὸ τοιοῦτο νόημα δεινότατα προχειρίσεται, καὶ
εἰρωνείας λόγῳ λαλῶν δῆθεν ὑπὲρ ἡμῶν ἐξεῖναι
εἴπῃ, ὥσπερ παντί, οὕτω δὴ καὶ τῷ Ευσταθίῳ,
ποιεῖν, ὦ βούλεται, ἐνταῦθα σὺ ἐξ ἀντιστρόφου μετ
ταβαλών, καὶ οἷον στραφεὶς εἰς κατήγορον, τὸ
πράγμα μετάβαλε καὶ τὸ πρόσωπον κατά κανόνα
ῥητορικής μεταλήψεως, καὶ εἰπὲ, μὴ ἄν ποτε τὸν
Εὐστάθιον ἐπὶ τοιούτῳ ἀπονυστάξαι πράγματι. Καὶ
οὕτως ἀγωνισάμενος, εἶτα δὴ ἐπιλογικώτερον τῶν
τοιούτων ἀνθρώπων καταδραμε, καὶ πανωλεθρίαν
τοῖς περιφρονοῦσι τοὺς εὐεργέτας ἐπάρασαι. Καὶ
ταῦθ᾽ οὕτω διασκευάσας, καὶ ταῖς σαῖς μεθόδοις
ἐπικοσμήσας ῥητορικώτερον, ἢ πείσαις τὸν Δούκαν,
καὶ οὐκ ἀναμενεῖ τὴν ἀπόφασιν ἢ ἀλλ' ὁ δικαστής,
ἡ ἀλήθεια, τὸ ἑαυτῆς ἀποφανεῖται· καὶ τὸ ἀποφαν
θὲν πάντως ἔσται ὑπὲρ ἡμῶν· καὶ τοῦ γνωματεύματος οὐ κατακαυχήσεται ἔφεσις, ταὐτὸν δ᾽ ἂν εἴη
εἰπεῖν, ἔκκλητος. Εἰς τίνα γὰρ ἔτι μείζονα ἐφέτην
τὰ τῆς ἀληθείας ἐκκλητευθήσεται; Ταῦτά σου
δικηγορήσαντι σοφώτατον ὑπὲρ ἡμῶν ὁ μὲν μέγας
καὶ ὑπὲρ τὸν ὑλικὸν μισθὸς κείσεται, ὅθεν σοι καὶ
col. 1265–1266page 11 of 50
PG 136:1265τὰ ἄλλα καλά. Εἰ δὲ καὶ πρὸς ὕλην απονεύεις, ἰδοὺ νήσῳ διατρίβοντα προσφωνεί, καὶ ὑπερόριον οὕτω Β' σταφυλῶν οὗτοι βότρυες τῶν σοι φιλουμένων, λύ του ἀπωρημένοι. Σωρὸς μὲν οὗτος εἷς τῷ καλλίστῳ Κομνηνῷ, τῷ τὴν ἐμὴν ταύτην δίκην εὖ ἀγορεύ σαντι· ἕτερος δὲ τῷ ὑπερκάλῳ Δούκα, ἐὰν ἡμῖν εἰς ἐν συμβαίνῃ, καὶ ἀπολύῃ τῆς μέμψεως, πρινὴ τὸν δικαστὴν ἀποφήνασθαι, Ως είγε μὴ τοῦτο ποιεῖ (τάχα δὲ οὐ ποιεῖ· οὐ λέληθε γὰρ οὐδ᾽ αὐτὸν τἀληθὲς). ἔσται σοι καὶ τοῦτο τὸ βοτρυηφόρον καμακίδιον εἰς ἐπιθήκην μισθοῦ. Τί γὰρ δεῖ ψωμίζειν καὶ τοὺς ἐχθρούς; Ἵνα δὲ μάθοι ὁ λαμπρότατος καὶ κάλλιστος καὶ συνετώτατος Δούκας, καὶ ὅπως ἐγὼ τοὺς γαύρους ἀνθρώπους μισῶ καὶ τοὺς ὀκνοῦντας τὸ προσ κυνεῖν, ὑπανάγνωθι αὐτῷ λόγον κατὰ τῶν τοιούτων, δν ἐγὼ ἄρτι παλαιᾷ μυθικῇ ζύμῃ ἐφυρασάμην· ὅς εἰς μειδίαμά τι λεπτὸν καὶ σὲ προκαλέσεται. Τὸ γὰρ ἀκραιφνὲς τοῦ γέλωτος τῷ πολυημέρῳ τῆς νόσου ἀπέσθηκε. Παρήγεν ὁ Προμηθεὺς ἄνθρωπον, καὶ τὸ σῶμα ἔπλαττε μὲν ἀπὸ γῆς· θείᾳ δὲ ἔχριεν ἀλοιφῇ. Καὶ τοῦτο ἦν ἡ ψυχή. Οσα δὲ καὶ θείῳ πράγματι, τῷ σκεύει τοῦ σώματος, ενετίθει καὶ φρονήσεως ἀμβροσίαν. Καὶ ὤριζεν εἰς μέτρον τὸ πολυτίμητον τοῦτο ἡγρόν. Καὶ ἔδει τοὺς δεχομένους πεπλῆσθαι τοῦ ἐντιθεμένου, ἢ ἀλλὰ καί τι πλεῖον αὐτοῖς προσε επιστάζειν του θείου ὑγροῦ. Πᾶσιν οὖν τῆς τοῦ φρονεῖν ἀμβροσίας ο Προμηθεύς ἐγχεσμενος, εἶτα καθίζει ἑαυτὸν ἐσκευασμένος εἰς τὸ σεμνότερον· καὶ μετακαλέσαι τοὺς τὸ ἀμβρόσιον ἐκεῖνο δεδεγμένους ὑγρόν. Καὶ ἦν ἀνάγκη, ἕκαστον ἐπικύπτοντα δεικ νύειν τὸ σκεῦος, τὸ σῶμα, διὰ τῆς κορυφής, είτε με στὸν, εἴτε καὶ ἄλλως ἔχον ἐστίν. Ὅσοις μὲν οὖν ἐπιστε φῆς φρονήσεως ή κεφαλή, κατέκυπτον ἐπιδεικνύντες ἑαυτοὺς ἀνενδεῶς ἔχοντας· καὶ ἦν τοῦτο προσκυνεῖν, καὶ τὸν εὐεργέτην Προμηθέα φιλεῖν. Οἱ δὲ μήπω μεστοί, ἀλλ᾽ ἐπιδεεῖς ἀμβροσίου ἐπιῤῥοῆς, ἀτενεῖς ἦσαν, καὶ ἀκλινῶς εἶχον, καὶ οἷον ἀνεστα λοῦντο εἰς ὄρθιον. Καὶ ἦν τοῦτο ἀλαζονεύεσθαι, καὶ οὐκ εἰδέναι χάριν τῷ εὖ ποιήσαντι. Ἐκεῖθεν τοίνυν καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ μὲν τὴν κεφαλὴν ἐν δέοντι κλίνειν, φρονήσεως αὐτὴν γέμειν περιδηλοῖ, καὶ εἰς εὐγνωμοσύνης ἔνδειξιν τάττεται: τὸ δὲ ἐπὶ σχήματος ἵστασθαι, καὶ τὴν κλίσιν ὀκνεῖν τῆς κεφαλῆς, μω ρίας γραφὴν ἀποφέρεται, καὶ εἰς ἀχαριστίαν ἐγγράφεται. γραφήν διαπέμπεται. Καὶ ἀληθῶς, αὐθέντη μου, πολλάκις μὲν καὶ πολλοῖς οὐκ ἐνδήμοις φίλοις ἐπισ στολῶν λόγους ἐπαφῆκα· οὔπω δέ μοι μέχρι καὶ ἐσάρτι ὁ πτερωτὸς οὗτος Ἑρμῆς δολιχεύσας εἰς μας κρότερον ἔλυσε τὸ πτερὸν, οὐ κατὰ τὸν Ομηρικόν Ἑρμῆν ἐς τὴν τῆς Καλυψούς πλαστὴν νῆσον στελλόμενος, ὃν μῦθος ποιητικὸς εἰς λευκὸν ἄρνιν μετα πλάσας ἐπαφῆκε τοῖς κύμασιν· ἀλλ᾽ ἄλλον τρόπον τῷ λευκῷ τούτῳ βιβλίῳ οἷά τινι πορθμείῳ ἐμβιβαζόμενος, καὶ πρὸς τὴν διὰ σὲ ὀλιωτάτην ταύτην νῆσον ἄρτι πεμπόμενος. Ζηλωτὸν μὲν γάρ τι χρήμα ἦν ὅτε ἡ νῆσος αὕτη, καὶ γενναίων ἀνδρῶν οἰκητής ριον· εἰ δὲ καὶ λῃστρικὸν, ἔχει καὶ τοῦτο ποικίλην Ιστορίας τριβήν. Γέγονε δέ ποτε καὶ τῷ ἐκ Διὸς Ηρακλεί περιμάχητος, ὅτε καὶ τοὺς ἐνοικοῦντας ἀνδρικώτερον ἐκεῖνος ἐπιθέμενος εχειρώσατο. μέροπες δὲ οἱ ἄνδρες, οὕτω πρὸς κλῆσιν ἐθνικὴν γνωριζόμενοι, καὶ τὸ προσὸν αὐτοῖς σεμνὸν ἐπὶ πλέον οὕτω προσαύξοντες· τὴν γὰρ ἀνθρώπου παντὸς ἐν κοινῷ κλήσιν εἰς ἑαυτοὺς μεθειλκύσαντο. Καὶ δίμα τις ἔλεγε Κώους, καὶ ἐπεκάλει τοὺς Μέροπας· καὶ που τῆς κοινῆς τῶν μερόπων ἀνθρώπων κατεξαναστάντες, ὡς ἄν τις εἴπῃ, προσωνυμίας, ἐλήστευσαν καὶ αὐτὴν οἷον καὶ ἐξιδιώσαντο. Εἰ δὲ καὶ ἀγαθὴ ἐνοικεῖν ἡ γῆ αὕτη, Ομήρου ἀναλεκτέον, εὖ ναιομένην πεποιηκότος αὐτήν. Εἰ δὲ καὶ καρποὺς φέρ ρειν ἐστὶν εὐφυής, καὶ ζώων γόνιμος εὐγενῶν, ἄλο λοις ἱστορεῖν δίδωμι· οἱ τὴν Μεροπηίδα ταύτην νε σον τὴν Κῶ αὐχεῖν εἶπον καὶ τούνομα, διὰ τὸ τυχὸν πάνυ τι πολύζωον καὶ ἀγαθοθρέμμονα (κῶον γὰρ κατὰ διάλεκτον τὸ πρόβατον εἶναι τίθενται)· καὶ δὴ καὶ τὴν νῆσον ταύτην, ὡς τοιούτοις ζώοις ἐνευθης νουμένην, τὴν πρὸς τὸ ζῶον ομωνυμίαν λαβεῖν βούλονται. Καλὰ μὲν οὖν οὕτω καὶ τἄλλα τῆς νήσου. *Οτι δέ σε πλουτεῖ εὐτυχῶς τῶν κατ' αὐτὴν ἐξάρο χοντα, οὐδὲν ἂν εὐδαιμονίας ἔχοι λειπόμενον. Καὶ προσεπιγράψεται αὐτῇ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο μέγα καλόν· καὶ λαμπρυνεῖς αὐτὴν τῇ σελασφορία τῆς σῆς καλλονῆς, οὐχ ἧττον ἢ καὶ ὁ καλὸς Ηλιος τὴν περίπυστον Ῥόδον, αὐτῇ ἐπιφημιζόμενος. Ἀλλ᾽ οὔπω μὲν (ὅπερ ἔφην) επιστολιμαῖον Ερμήν οὕτως ὑπερόριον ἀφῆκα φέρεσθαι, φειδόμενός μοι τοῦ κήρυκος. Νῦν δὲ διεπεμψάμην, λογισάμενος, ὡς αὐτός τε σχοίη ἂν πάντως πτερύξασθαι πρὸς τὴν σὴν μεγαλοδοξότητα, καὶ ἡμῖν δέ τις ἕτερος αὐ τόθεν ἀντιπτερύξεται, καὶ διδάξει, περιγενέσθαι καὶ πρὸς σὲ ἀφικέσθαι τὴν ἡμέτερον τοῦτον Ερμήν, καὶ μὴ περί του μέσον τὸν πλοῦν καταπεσεῖν καμόντα τὴν πτῆσιν, καθά που λόγος ἔχει τὸν Ικαρον, οὗ περίθετον ἐκ κηροῦ καὶ ἡλίῳ λυτὸν τὸ πτερόν· ὡς εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν ἐθάῤῥησα τὴν ἐπιστολήν. Καὶ ἄλλως δὲ τὸν μὲν ἄλλον καιρὸν ῥᾷον ἐνῆν ἡμῖν μαθεῖν τὰ κατὰ τὴν σὴν μεγαλοδοξότητα, διαχειρι ζομένην τὰς ἀρχὰς ἄγχιστα τῆς Μεγαλοπόλεως, καὶ οὐδὲν ἔδει τότε γραφῶν· εἴχομεν γὰρ αὐτόθεν, ὅπερ ἠθέλομεν. Νῦν δὲ ἀχανῆς μεταξὺ χύσις θαλάσσης κἀντεῦθεν ἡμῖν ἡ περὶ σοῦ φήμη ἀνίσχει βράδιον, ἢ ὁ παρ' Ησιόδῳ τοῖς Πανέλλησιν ήλιος. Ότι οὖν που Διαπόντιός σοι ἐξ ἡμῶν αὕτη ἐπιστολή. Καὶ εἰ μὲν ἀποδεκτέα καὶ φίλη τῇ σῇ μεγαλοδοξότητι, οὔπω θαῤῥήσαιμ' ἂν διισχυρισάμενος ἀποφήνασθαι· εἰ μὴ καὶ ἀντιγραφὴν χειρισαίμην, καὶ ὅπως αὐτῇ προσηνέχθης, ἐκεῖθεν μάθοιμι. Ὅτι δὲ ἐκ φίλου τὸ γράμ μα, τοῦτο δέ γε οὐκ ἐγὼ μόνος θαῤῥούντως άπισχν ρίζομαι, ἀλλὰ πρὸς μυρίοις ἄλλοις, ὅσοις καὶ αὐτὸς ήδη πεπληροφόρησαι. Αλλά που θαῦμά σε ήδη περιέρχεται, καί τι γλυκὺ καὶ ἱλαρὸν ἐπιμειδιᾷς, ἐὰν ὁ τὰ πολλὰ σιγῶν Εὐστάθιος, ὁ τὰς γραφὰς ἐκ νῶν, ὁ καὶ πρὸς τοὺς ἐγγὺς ἐχέμυθος, δι' οὕτω μακροτάτου διαστήματος φθέγγεται· καὶ ὃν ἐν τῇ Νικομηδέων τὴν δουκικὴν ἔναγχος που περιεζωσμένον ἀρχὴν οὐ προσείπε γράψα;, νῦν ἐν τῇ τῶν Κώων
EUSTATHII THESSALONICENSIS EPISTOL.E.
τὰ ἄλλα καλά. Εἰ δὲ καὶ πρὸς ὕλην απονεύεις, ἰδοὺ νήσῳ διατρίβοντα προσφωνεί, καὶ ὑπερόριον οὕτω
Β'
σταφυλῶν οὗτοι βότρυες τῶν σοι φιλουμένων, λύ
του ἀπωρημένοι. Σωρὸς μὲν οὗτος εἷς τῷ καλλίστῳ
Κομνηνῷ, τῷ τὴν ἐμὴν ταύτην δίκην εὖ ἀγορεύ
σαντι· ἕτερος δὲ τῷ ὑπερκάλῳ Δούκα, ἐὰν ἡμῖν εἰς
ἐν συμβαίνῃ, καὶ ἀπολύῃ τῆς μέμψεως, πρινὴ τὸν
δικαστὴν ἀποφήνασθαι, Ως είγε μὴ τοῦτο ποιεῖ
(τάχα δὲ οὐ ποιεῖ· οὐ λέληθε γὰρ οὐδ᾽ αὐτὸν τάληθὲς). ἔσται σοι καὶ τοῦτο τὸ βοτρυηφόρον καμακίδιον
εἰς ἐπιθήκην μισθοῦ. Τί γὰρ δεῖ ψωμίζειν καὶ τοὺς
ἐχθρούς; Ἵνα δὲ μάθοι ὁ λαμπρότατος καὶ κάλλιστος
καὶ συνετώτατος Δούκας, καὶ ὅπως ἐγὼ τοὺς γαύρους ἀνθρώπους μισῶ καὶ τοὺς ὀκνοῦντας τὸ προσκυνεῖν, ὑπανάγνωθι αὐτῷ λόγον κατὰ τῶν τοιούτων,
δν ἐγὼ ἄρτι παλαιᾷ μυθικῇ ζύμῃ ἐφυρασάμην· ὅς
εἰς μειδίαμά τι λεπτὸν καὶ σὲ προκαλέσεται. Τὸ γὰρ
ἀκραιφνὲς τοῦ γέλωτος τῷ πολυημέρῳ τῆς νόσου
ἀπέσθηκε. Παρήγεν ὁ Προμηθεὺς ἄνθρωπον, καὶ τὸ
σῶμα ἔπλαττε μὲν ἀπὸ γῆς· θείᾳ δὲ ἔχριεν ἀλοιφῇ.
Καὶ τοῦτο ἦν ἡ ψυχή. Οσα δὲ καὶ θείῳ πράγματι,
τῷ σκεύει τοῦ σώματος, ενετίθει καὶ φρονήσεως
ἀμβροσίαν. Καὶ ὤριζεν εἰς μέτρον τὸ πολυτίμητον
τοῦτο ἡγρόν. Καὶ ἔδει τοὺς δεχομένους πεπλῆσθαι
τοῦ ἐντιθεμένου, ἢ ἀλλὰ καί τι πλεῖον αὐτοῖς προσε
επιστάζειν του θείου ὑγροῦ. Πᾶσιν οὖν τῆς τοῦ
φρονεῖν ἀμβροσίας ο Προμηθεύς ἐγχεσμενος, εἶτα
καθίζει ἑαυτὸν ἐσκευασμένος εἰς τὸ σεμνότερον· καὶ
μετακαλέσαι τοὺς τὸ ἀμβρόσιον ἐκεῖνο δεδεγμένους
ὑγρόν. Καὶ ἦν ἀνάγκη, ἕκαστον ἐπικύπτοντα δεικνύειν τὸ σκεῦος, τὸ σῶμα, διὰ τῆς κορυφής, είτε μεστὸν, εἴτε καὶ ἄλλως ἔχον ἐστίν. Ὅσοις μὲν οὖν ἐπιστε
φῆς φρονήσεως ή κεφαλή, κατέκυπτον ἐπιδεικνύντες
ἑαυτοὺς ἀνενδεῶς ἔχοντας· καὶ ἦν τοῦτο προσκυ
νεῖν, καὶ τὸν εὐεργέτην Προμηθέα φιλεῖν. Οἱ δὲ
μήπω μεστοί, ἀλλ᾽ ἐπιδεεῖς ἀμβροσίου ἐπιῤῥοῆς,
ἀτενεῖς ἦσαν, καὶ ἀκλινῶς εἶχον, καὶ οἷον ἀνεσταλοῦντο εἰς ὄρθιον. Καὶ ἦν τοῦτο ἀλαζονεύεσθαι, καὶ
οὐκ εἰδέναι χάριν τῷ εὖ ποιήσαντι. Ἐκεῖθεν τοίνυν
καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ μὲν τὴν κεφαλὴν ἐν δέοντι κλίνειν,
φρονήσεως αὐτὴν γέμειν περιδηλοῖ, καὶ εἰς εὐγνωμοσύνης ἔνδειξιν τάττεται: τὸ δὲ ἐπὶ σχήματος
ἵστασθαι, καὶ τὴν κλίσιν ὀκνεῖν τῆς κεφαλῆς, μω
ρίας γραφὴν ἀποφέρεται, καὶ εἰς ἀχαριστίαν ἐγγράφεται.
0'.
γραφήν διαπέμπεται. Καὶ ἀληθῶς, αὐθέντη μου,
πολλάκις μὲν καὶ πολλοῖς οὐκ ἐνδήμοις φίλοις ἐπισ
στολῶν λόγους ἐπαφῆκα· οὔπω δέ μοι μέχρι καὶ
ἐσάρτι ὁ πτερωτὸς οὗτος Ἑρμῆς δολιχεύσας εἰς μας
κρότερον ἔλυσε τὸ πτερὸν, οὐ κατὰ τὸν Ομηρικόν
Ἑρμῆν ἐς τὴν τῆς Καλυψούς πλαστὴν νῆσον στελλό
μενος, ὃν μῦθος ποιητικὸς εἰς λευκὸν ἄρνιν μετα
πλάσας ἐπαφῆκε τοῖς κύμασιν· ἀλλ᾽ ἄλλον τρόπον
τῷ λευκῷ τούτῳ βιβλίῳ οἷά τινι πορθμείῳ ἐμβιβα
ζόμενος, καὶ πρὸς τὴν διὰ σὲ ὀλιωτάτην ταύτην
νῆσον ἄρτι πεμπόμενος. Ζηλωτὸν μὲν γάρ τι χρήμα
ἦν ὅτε ἡ νῆσος αὕτη, καὶ γενναίων ἀνδρῶν οἰκητής
ριον· εἰ δὲ καὶ λῃστρικὸν, ἔχει καὶ τοῦτο ποικίλην
Ιστορίας τριβήν. Γέγονε δέ ποτε καὶ τῷ ἐκ Διὸς
Ηρακλεί περιμάχητος, ὅτε καὶ τοὺς ἐνοικοῦντας
ἀνδρικώτερον ἐκεῖνος ἐπιθέμενος εχειρώσατο. Μέρο
πες δὲ οἱ ἄνδρες, οὕτω πρὸς κλῆσιν ἐθνικὴν γνωρι
ζόμενοι, καὶ τὸ προσὸν αὐτοῖς σεμνὸν ἐπὶ πλέον
οὕτω προσαύξοντες· τὴν γὰρ ἀνθρώπου παντὸς ἐν
κοινῷ κλήσιν εἰς ἑαυτοὺς μεθειλκύσαντο. Καὶ δίμα
τις ἔλεγε Κώους, καὶ ἐπεκάλει τοὺς Μέροπας· καὶ
που τῆς κοινῆς τῶν μερόπων ἀνθρώπων κατεξανα
στάντες, ὡς ἄν τις εἴπῃ, προσωνυμίας, ἐλήστευσαν
καὶ αὐτὴν οἷον καὶ ἐξιδιώσαντο. Εἰ δὲ καὶ ἀγαθὴ
ἐνοικεῖν ἡ γῆ αὕτη, Ομήρου ἀναλεκτέον, εὖ ναιομένην πεποιηκότος αὐτήν. Εἰ δὲ καὶ καρποὺς φέρ
ρειν ἐστὶν εὐφυής, καὶ ζώων γόνιμος εὐγενῶν, ἄλο
λοις ἱστορεῖν δίδωμι· οἱ τὴν Μεροπηίδα ταύτην νε
σον τὴν Κῶ αὐχεῖν εἶπον καὶ τούνομα, διὰ τὸ τυχὸν
πάνυ τι πολύζωον καὶ ἀγαθοθρέμμονα (κῶον γὰρ
κατὰ διάλεκτον τὸ πρόβατον εἶναι τίθενται)· καὶ δὴ
καὶ τὴν νῆσον ταύτην, ὡς τοιούτοις ζώοις ἐνευθης
νουμένην, τὴν πρὸς τὸ ζῶον ομωνυμίαν λαβεῖν
βούλονται. Καλὰ μὲν οὖν οὕτω καὶ τἄλλα τῆς νήσου.
*Οτι δέ σε πλουτεῖ εὐτυχῶς τῶν κατ' αὐτὴν ἐξάρο
χοντα, οὐδὲν ἂν εὐδαιμονίας ἔχοι λειπόμενον. Καὶ
προσεπιγράψεται αὐτῇ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο
μέγα καλόν· καὶ λαμπρυνεῖς αὐτὴν τῇ σελασφορία
τῆς σῆς καλλονῆς, οὐχ ἧττον ἢ καὶ ὁ καλὸς Ηλιος
τὴν περίπυστον Ῥόδον, αὐτῇ ἐπιφημιζόμενος. -
Ἀλλ᾽ οὔπω μὲν (ὅπερ ἔφην) επιστολιμαῖον Ερμήν
οὕτως ὑπερόριον ἀφῆκα φέρεσθαι, φειδόμενός μοι
τοῦ κήρυκος. Νῦν δὲ διεπεμψάμην, λογισάμενος,
ὡς αὐτός τε σχοίη ἂν πάντως πτερύξασθαι πρὸς
τὴν σὴν μεγαλοδοξότητα, καὶ ἡμῖν δέ τις ἕτερος αὐτόθεν ἀντιπτερύξεται, καὶ διδάξει, περιγενέσθαι καὶ
πρὸς σὲ ἀφικέσθαι τὴν ἡμέτερον τοῦτον Ερμήν, καὶ
μὴ περί του μέσον τὸν πλοῦν καταπεσεῖν καμόντα
τὴν πτῆσιν, καθά που λόγος ἔχει τὸν Ικαρον, οὗ
περίθετον ἐκ κηροῦ καὶ ἡλίῳ λυτὸν τὸ πτερόν· ὡς
εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν ἐθάῤῥησα τὴν ἐπιστολήν.
Καὶ ἄλλως δὲ τὸν μὲν ἄλλον καιρὸν ῥᾷον ἐνῆν ἡμῖν
μαθεῖν τὰ κατὰ τὴν σὴν μεγαλοδοξότητα, διαχειρι
ζομένην τὰς ἀρχὰς ἄγχιστα τῆς Μεγαλοπόλεως, καὶ
οὐδὲν ἔδει τότε γραφῶν· εἴχομεν γὰρ αὐτόθεν, ὅπερ
ἠθέλομεν. Νῦν δὲ ἀχανῆς μεταξὺ χύσις θαλάσσης •
κἀντεῦθεν ἡμῖν ἡ περὶ σοῦ φήμη ἀνίσχει βράδιον, ἢ
ὁ παρ' Ησιόδῳ τοῖς Πανέλλησιν ήλιος. Ότι οὖν που
Διαπόντιός σοι ἐξ ἡμῶν αὕτη ἐπιστολή. Καὶ εἰ
μὲν ἀποδεκτέα καὶ φίλη τῇ σῇ μεγαλοδοξότητι, οὔπω
θαῤῥήσαιμ' ἂν διισχυρισάμενος ἀποφήνασθαι· εἰ μὴ
καὶ ἀντιγραφὴν χειρισαίμην, καὶ ὅπως αὐτῇ προση
νέχθης, ἐκεῖθεν μάθοιμι. Ὅτι δὲ ἐκ φίλου τὸ γράμμα, τοῦτο δέ γε οὐκ ἐγὼ μόνος θαῤῥούντως άπισχνρίζομαι, ἀλλὰ πρὸς μυρίοις ἄλλοις, ὅσοις καὶ αὐτὸς
ήδη πεπληροφόρησαι. Αλλά που θαῦμά σε ήδη
περιέρχεται, καί τι γλυκὺ καὶ ἱλαρὸν ἐπιμειδιᾷς,
ἐὰν ὁ τὰ πολλὰ σιγῶν Εὐστάθιος, ὁ τὰς γραφὰς ἐκνῶν, ὁ καὶ πρὸς τοὺς ἐγγὺς ἐχέμυθος, δι' οὕτω μα
κροτάτου διαστήματος φθέγγεται· καὶ ὃν ἐν τῇ Νικομηδέων τὴν δουκικὴν ἔναγχος που περιεζωσμένον
ἀρχὴν οὐ προσείπε γράψα;, νῦν ἐν τῇ τῶν Κώων
col. 1267–1268page 12 of 50
PG 136:1267λὺς ἤδη χρόνος, ἐξ οὗπερ οὐκ ἦλθεν ἡμῖν αὐτόθεν ἡ σαν ενέκλεισας. Έχεις οὖν τὸν γραμματοφόρον σου φήμη σαφής, προκαλούμεθα ταύτην διὰ τῆς παρού της γραφής. Τον δέ γε διακονοῦντα τῇ παρούσῃ γραφῇ τίνος ἂν καλοῦ τιμησαίμην; τίνι ἂν άμειψα! μην; τί διαθέμενος ἀγαθὸν, τυχεῖν ἐξισχύσω τοῦ πρέποντος; Οὐδὲν πάντως, ἀλλ᾽ ἢ τῇ σῇ μεγαλοδώρῳ αὐτὸν παραθέμενος, ἐν εὐεργέτην μὲν ἡγοῦμαι καὶ φίλτατον, ὅτι μοι τῇ ἀγγελίᾳ ταύτῃ ἐξυπηρετήσατο. Ζηλῶ δὲ τῆς μακαριότητος, ὅτι σοι ἐντυχών ἀνθ' ἡμῶν, προσκυνήσει τε καὶ προσείπῃ, καὶ γλυκείας ὁμιλίας ἀκούσει, καὶ τῶν σῶν κατατρυφήσει καλῶν περὶ οὗ καὶ δυσωπῶ. Δυσωπῶ δὲ ὁλοψύχως, ὡς ἂν ἀντιλήπτωρ χρηματίσας ἐπὶ τοῖς αὐτόθι πράγμασι τῆς ἁγίας τοῦ φιλανθρώπου μονῆς· ἧς ἅγιον θρέμμα καὶ αὐτός ἐστι καὶ τίμιον. Προσενεχθῇς αὐτῷ δι καίως διὰ τὸν δίκαιον κριτὴν, φιλανθρώπως διὰ τὸν φιλάνθρωπον, πρᾴως δὲ διὰ τὴν αὐτο πραότητα. Συν δυσωπεῖ δὲ ταῦτα καὶ αὐτὸς ὁ τιμιώτατος καθηγούμενος τῆς τοῦ φιλανθρώπου Σωτήρος μονῆς, φίλος μοι ἀνὴρ καὶ φίλων ἁπάντων ὁ βέλτιστος, ὃν ἐκ και νῆς ποιμένα τῷ ἑαυτοῦ σεβασμίῳ ποιμνίῳ περιπεποίηται ὁ φιλάνθρωπος, τῶν πρὸ αὐτοῦ καινότερον ἐκλεξάμενος ἐπιλογῇ βασιλικῆς διακρίσεως. Τούτῳ συνδέομαι, ὡς ἂν περιέπῃς τὸν παρόντα μοναχὸν καὶ τὰ τῆς μονῆς· καὶ γένοιο δεξιὰ τῆς ἡγουμενείας ταύτης ἀρχὴ, καὶ δείξαις κἀνταῦθα τὸ σὸν μεγαλοπρεπὲς. Εἴη οὖν ἡμῖν τοεντεῦθεν μαθεῖν ἀγαθά. Ποια ταῦτα; Τὴν σὴν υγίειαν, τὴν ἀλυπίαν, τὴν ἐπὶ τοῖς ἀνὰ χεῖρα πρακτέοις σὺν Θεῷ εξοδον πρόοδον, καὶ ἐπὶ πᾶσι τὸ ἔμπρακτον τῆς ἡμετέρας ταύτης γραφῆς. Βελλεροφόντην, ὑπὲρ αὐτοῦ κομίζοντα γράμματα. Ἐκεῖνα γὰρ ἀπήγγειλεν, ὧν ἤκουσε· μάλλον δ', ἐφ' οἷς ἐν μέρει καὶ αὐτὸς τὴν κατηγορίαν ἀπεμερίσατο σοὶ μὲν βραχύ τι γεύμα κομίσας, αὐτὸς δὲ τὴν ὅλην κύλικα τῆς μέμψεως προεκπιών. Καί σοι γέγονεν δ ἀνὴρ, εἰ καὶ μὴ εὐάγγελος, ἀλλ' ἐτήτυμος ἄγγελος, οὐκ ἐπιχρώσας τὸ τοῦ λόγου πρόσωπον ψεύσματι, Εἰ δὲ δεῖ τι καὶ περὶ τῆς ἡμετέρας (εἰ χρεών οὕτωςεἰπεῖν) μικρολογίας ἀπολογήσασθαι, ταὐτόν τι καὶ αὐτό;, αὐθέντη, πέπονθα, ὡς εἴπερ πέπλῳ λαμπρῷ, καὶ φαεινῷ στίλβοντι, καὶ καλὸν ἠέλιος ὡς μαρμα ρύσσοντι, τύπου μὲν ὅλοις οὐδὲν, ἀμυχὴν δέ τινα βραχεῖαν ἢ κόνεως ἐπιφόρησιν ἰδὼν, οὐ φορητών να μίσει τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ καὶ τὸ βραχὺ τοῦτο καὶ τοῦ μηδὲν ἄξιον λόγου ἀκοσμίαν οὐ μικρὰν τοῦ πέπλου νομίζειεν. Έγνως, 8 βούλομαι λέγειν. Οὐ βούλομαι, αὐθέντη Κομνηνά, ἐφ᾽ οὕτω μεγάλη σπουδή, ότε καιρὸς ἀγωνίας (εἴπερ ποτέ), ὅτι ὅλαῖς χερσὶν ἀν θεατέον τῶν ἔργων, τὴν χεῖρα βλέπειν τὴν σὴν ἀπο κάμνουσαν. Καὶ βραχεῖα μὲν (εἴποις ἂν ἡ ἀργία. καὶ γὰρ (νὴ τοὺς λόγους) ἠλήθευσας. ᾿Αλλ᾿ ἐμοὶ μέγα τὸ πταίσμα· οἶμαι δ', ὅτι καὶ σοί. Οὕτω καὶ ἀλείπτης, ἰδὼν τὸν γυμναζόμενον ἐφ᾽ ἐν τι βήμα ποδὸς ἢ καὶ χειρὸς ἀνάτασιν ἑαυτὸν οὐκ εὐρύθμως συντείνοντα, εἰ μὴ ἔργοις, λόγοις δ' οὖν οὐκ ἀγα θοῖς ἀμείβεται τὸν ὑπαλειφόμενον. Μάθοις δ' ἂν καὶ στρατηγὸν, κἂν ἐπὶ βραχὺ τὸν στρατιώτην, ὃν αὐτὸς ἀλείφει πρὸς πόλεμον, ἀπονυστάξαντα μάθῃ, στο δρῶς αὐτοῦ καθικνούμενον. — Καὶ τὰ μὲν ἡμέτερα τοιαῦτα. Σοὶ δὲ εὖ γένοιτο, ότιπερ ευαισθήτως έχεις σαυτοῦ, καὶ ἐπὶ τοιούτοις δάκνῃ τὴν ψυχὴν, καὶ και θυπεμφαίνεις ταῖς τοιαύταις ἀρχαῖς, ὁποία σκι ἐς τομετέπειτα ἡ ἀγαθὴ τῆς ψυχῆς ἐσεῖται προσαύ ξησις. Πανσέβαστέ μοι αὐθέντη· εἰ καὶ μίαν χελιδόνα μὴ ποιεῖν ἔαρ ή παροιμία φησίν, ἀλλ᾽ ἡμῖν ἡ σὴ μία χελιδών, τὸ βραχὺ ἐπιστόλιον, ἔαρ ἐν αὐτῷ χειμῶνι ὑπήνοιξεν ἡδονῆς· χελιδών, οὔτε στωμύλα κωτίλλουσα, ἀλλ᾽ οὐδὲ μὴν τὸν Τηρία περιτραυλί Εὖ μοι τῆς ἡμέρας ταύτης, αὐθέντη πανσέβαστε ζουσα καὶ τῆς ἐκείνου παρατρώγουσα κλήσεως (και καθ᾽ ἦν τὸ σὸν γράμμα κεκόμισμαι· εἰ μη τῆς θάπερ ἐκεῖνος τὴν τῆς ποτε ἀνθρώπου Χελιδόνος Ροδοδακτύλου, καθ' ήν ενήμερον ἡμῖν ὑπηύγασε γλῶτταν ἑκαινοτόμησε)· μικρὰ δὲ φθεγγομένη καὶ μήνυμα, υγιαίνειν τὴν σὴν ἀντίληψιν. Καὶ ἐπανα τορὰ, καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν ἡμῖν προσφυῆ, ὅπως ἂν τέλλοι, θεὲ σῶτερ, ἡμῖν συχνὰ τὸ τοιοῦτο ἀγαθὸν, καὶ καὶ ἔχῃς νοῆσαι τὸ προσφυές, είτε διὰ τὸ ῥά, είτε διασκεδάζοι πᾶσαν τὴν ἐκ λύπης ζοφεράν επισύστα διὰ τὸ τῶν τοῦ σώματος διαστημάτων μικροφυέ;. σιν. Υγιαίνομεν τέως καὶ ἡμεῖς, χαίροντες -- εἰ Ἀλλ᾽ ἐπίπεμψον ἡμῖν καὶ ἑτέραν χελιδόνα, καὶ αὖμὲν ἐπὶ τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς νομίσαις, οὐχί μόνοις δὲ, Οις ἄλλην· καὶ ποίησον ἡμῖν τὸν οἰκίσκον — οὐ λέγω οἷς τροπαιουχεῖν τὸν κραταιὸν καὶ ἅγιον ἡμῶν βασι χελιδόνων μουσεία (μαινοίμην γὰρ ἂν), ἀλλὰ μου σείων ἄντικρυς, καὶ ἀηδόνων λόχμην, ἢ νῆσον Σει ρήνων, ἢ καταγώγιον ὀρφανικόν· ὡς ἂν οὕτω καὶ τὸ Γαρ σταθηρὸν ποιήσῃς, καὶ δὴ καὶ ἐς θέρος τερψί. θυμον παραγγείλωμεν. Ποῖον ἐκεῖνο; Τὰς ἐπὶ τῇ σῇ πανσεβάστῃ ὑπεροχῇ χρηστὰς ἐλπίδας, δς καὶ εἰς τέλος ἀγάγοι Θεὸς τῇ αὐτοῦ χάριτι. Ἐκεῖνος αὐτὸς, αὐθέντη Κομνηνὲ, ὁ διακονήσας τῷ τῆς ἀγγελίας μοι σκυθρωπῷ, εὐάγγελος γίνεται, καὶ λελύσθαί σοι τὴν μέμψιν μηνύει, καὶ τὴν τῆς μικρᾶς ἐκείνης ἀναπτώσεως ἀπαλειφῆναι γραφὴν, ἣν ἐγράψαμεν ἄν σε δριμέως παρ' εὐγνώμοσι δικασταῖς, εἰ μὴ τὸν ἔλεγχον φθάσας τὴν τοῦ κατηγόρου γλῶσ λέα εμάθομεν. -- Τὰ κατὰ τὸν ἡγούμενον ᾠκονόμηται, ὡς ἦν δυνατόν· οὐ δι' ἄλλο τι, ὡς ὁ Θεὸς οἶδεν ἀλλὰ τὸ πλέον, ἵνα μὴ πράγματα ἔχῃ, ἐφ᾽ οἷς οὐκ ἐχρῆν, ἡ σὴ ἀντίληψις, διὰ τὸ τῶν ὑποθέσεων ἀμφί λόγον. -- Προσκυνοῦσι τὴν ἀντίληψίν σου σὺν ἡμῖν ἅπαντες οἱ ἡμέτεροι, επευχόμενοι τὴν μετὰ ὑγείας αυτοπρόσωπον ἔντευξιν, τὴν ζῶσαν, τὴν Γλυκέραν. — Υγιαίνει καὶ ὁ σὸς μικρός, ὁ ἡμέτερος μαθητής. ᾿Αλλ' οὔπω τὴν γλῶσσαν ἔστρεψα πρὸς τὸ σαφές. Οἶμαι γὰρ, ὅτι τὸν καλὸν ἐννοεῖς· τὸν ἔτι μὲν φύσει μικρόν, ἡμῖν δὲ μέγαν Ἰωάννην, ἐν οὐκ ἀνίης ἐπιγραφόμενός μοι μαθητήν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκεῖ νος μὲν ὑγιαίνει· καὶ εἴη οὕτως ἔχων, καὶ μετὰ ὑγείας ὑψηλὴν ἀνάγων βλάστην ἕως εἰς τέλειον. Καί
ADDENDA.
λὺς ἤδη χρόνος, ἐξ οὗπερ οὐκ ἦλθεν ἡμῖν αὐτόθεν ἡ σαν ενέκλεισας. Έχεις οὖν τὸν γραμματοφόρον σου
φήμη σαφής, προκαλούμεθα ταύτην διὰ τῆς παρούτης γραφής. Τον δέ γε διακονοῦντα τῇ παρούσῃ
γραφῇ τίνος ἂν καλοῦ τιμησαίμην; τίνι ἂν άμειψα!-
μην; τί διαθέμενος ἀγαθὸν, τυχεῖν ἐξισχύσω τοῦ
πρέποντος; Οὐδὲν πάντως, ἀλλ᾽ ἢ τῇ σῇ μεγαλοδώρῳ
αὐτὸν παραθέμενος, ἐν εὐεργέτην μὲν ἡγοῦμαι καὶ
φίλτατον, ὅτι μοι τῇ ἀγγελίᾳ ταύτῃ ἐξυπηρετήσατο.
Ζηλῶ δὲ τῆς μακαριότητος, ὅτι σοι ἐντυχών ἀνθ'
ἡμῶν, προσκυνήσει τε καὶ προσείπῃ, καὶ γλυκείας
ὁμιλίας ἀκούσει, καὶ τῶν σῶν κατατρυφήσει καλῶν·
περὶ οὗ καὶ δυσωπῶ. Δυσωπῶ δὲ ὁλοψύχως, ὡς ἂν
ἀντιλήπτωρ χρηματίσας ἐπὶ τοῖς αὐτόθι πράγμασι
τῆς ἁγίας τοῦ φιλανθρώπου μονῆς· ἧς ἅγιον θρέμμα
καὶ αὐτός ἐστι καὶ τίμιον. Προσενεχθῇς αὐτῷ δικαίως διὰ τὸν δίκαιον κριτὴν, φιλανθρώπως διὰ τὸν
φιλάνθρωπον, πρᾴως δὲ διὰ τὴν αὐτο πραότητα. Συνδυσωπεῖ δὲ ταῦτα καὶ αὐτὸς ὁ τιμιώτατος καθηγού
μενος τῆς τοῦ φιλανθρώπου Σωτήρος μονῆς, φίλος
μοι ἀνὴρ καὶ φίλων ἁπάντων ὁ βέλτιστος, ὃν ἐκ και·
νῆς ποιμένα τῷ ἑαυτοῦ σεβασμίῳ ποιμνίῳ περιπε
ποίηται ὁ φιλάνθρωπος, τῶν πρὸ αὐτοῦ καινότερον
ἐκλεξάμενος ἐπιλογῇ βασιλικῆς διακρίσεως. Τούτῳ
συνδέομαι, ὡς ἂν περιέπῃς τὸν παρόντα μοναχὸν
καὶ τὰ τῆς μονῆς· καὶ γένοιο δεξιὰ τῆς ἡγουμενείας
ταύτης ἀρχὴ, καὶ δείξαις κἀνταῦθα τὸ σὸν μεγαλοπρεπές. Εἴη οὖν ἡμῖν τοεντεῦθεν μαθεῖν ἀγαθά.
Ποια ταῦτα; Τὴν σὴν υγίειαν, τὴν ἀλυπίαν, τὴν ἐπὶ
τοῖς ἀνὰ χεῖρα πρακτέοις σὺν Θεῷ εξοδον πρόοδον,
καὶ ἐπὶ πᾶσι τὸ ἔμπρακτον τῆς ἡμετέρας ταύτης
γραφῆς.
Βελλεροφόντην, ὑπὲρ αὐτοῦ κομίζοντα γράμματα.
Ἐκεῖνα γὰρ ἀπήγγειλεν, ὧν ἤκουσε· μάλλον δ', ἐφ'
οἷς ἐν μέρει καὶ αὐτὸς τὴν κατηγορίαν ἀπεμερίσατο
σοὶ μὲν βραχύ τι γεύμα κομίσας, αὐτὸς δὲ τὴν ὅλην
κύλικα τῆς μέμψεως προεκπιών. Καί σοι γέγονεν δ
ἀνὴρ, εἰ καὶ μὴ εὐάγγελος, ἀλλ' ἐτήτυμος ἄγγελος,
οὐκ ἐπιχρώσας τὸ τοῦ λόγου πρόσωπον ψεύσματι,
Εἰ δὲ δεῖ τι καὶ περὶ τῆς ἡμετέρας (εἰ χρεών οὕτως
εἰπεῖν) μικρολογίας ἀπολογήσασθαι, ταὐτόν τι καὶ
αὐτό;, αὐθέντη, πέπονθα, ὡς εἴπερ πέπλῳ λαμπρῷ,
καὶ φαεινῷ στίλβοντι, καὶ καλὸν ἠέλιος ὡς μαρμα
ρύσσοντι, τύπου μὲν ὅλοις οὐδὲν, ἀμυχὴν δέ τινα
βραχεῖαν ἢ κόνεως ἐπιφόρησιν ἰδὼν, οὐ φορητών να
μίσει τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ καὶ τὸ βραχὺ τοῦτο καὶ τοῦ
μηδὲν ἄξιον λόγου ἀκοσμίαν οὐ μικρὰν τοῦ πέπλου
νομίζειεν. Έγνως, 8 βούλομαι λέγειν. Οὐ βούλομαι,
αὐθέντη Κομνηνά, ἐφ᾽ οὕτω μεγάλη σπουδή, ότε
καιρὸς ἀγωνίας (εἴπερ ποτέ), ὅτι ὅλαῖς χερσὶν ἀν
θεατέον τῶν ἔργων, τὴν χεῖρα βλέπειν τὴν σὴν ἀπο
κάμνουσαν. Καὶ βραχεῖα μὲν (εἴποις ἂν ἡ ἀργία.
καὶ γὰρ (νὴ τοὺς λόγους) ἠλήθευσας. ᾿Αλλ᾿ ἐμοὶ
μέγα τὸ πταίσμα· οἶμαι δ', ὅτι καὶ σοί. Οὕτω καὶ
ἀλείπτης, ἰδὼν τὸν γυμναζόμενον ἐφ᾽ ἐν τι βήμα
ποδὸς ἢ καὶ χειρὸς ἀνάτασιν ἑαυτὸν οὐκ εὐρύθμως
συντείνοντα, εἰ μὴ ἔργοις, λόγοις δ' οὖν οὐκ ἀγα
θοῖς ἀμείβεται τὸν ὑπαλειφόμενον. Μάθοις δ' ἂν καὶ
στρατηγὸν, κἂν ἐπὶ βραχὺ τὸν στρατιώτην, ὃν αὐτὸς
ἀλείφει πρὸς πόλεμον, ἀπονυστάξαντα μάθῃ, στο
δρῶς αὐτοῦ καθικνούμενον. — Καὶ τὰ μὲν ἡμέτερα
τοιαῦτα. Σοὶ δὲ εὖ γένοιτο, ότιπερ ευαισθήτως έχεις
σαυτοῦ, καὶ ἐπὶ τοιούτοις δάκνῃ τὴν ψυχὴν, καὶ και
θυπεμφαίνεις ταῖς τοιαύταις ἀρχαῖς, ὁποία σκι ἐς
τομετέπειτα ἡ ἀγαθὴ τῆς ψυχῆς ἐσεῖται προσαύ
ξησις.
IB'.
Πανσέβαστέ μοι αὐθέντη· εἰ καὶ μίαν χελιδόνα
μὴ ποιεῖν ἔαρ ή παροιμία φησίν, ἀλλ᾽ ἡμῖν ἡ σὴ
μία χελιδών, τὸ βραχὺ ἐπιστόλιον, ἔαρ ἐν αὐτῷ
χειμῶνι ὑπήνοιξεν ἡδονῆς· χελιδών, οὔτε στωμύλα
κωτίλλουσα, ἀλλ᾽ οὐδὲ μὴν τὸν Τηρία περιτραυλί Εὖ μοι τῆς ἡμέρας ταύτης, αὐθέντη πανσέβαστε
ζουσα καὶ τῆς ἐκείνου παρατρώγουσα κλήσεως (και καθ᾽ ἦν τὸ σὸν γράμμα κεκόμισμαι· εἰ μη τῆς
θάπερ ἐκεῖνος τὴν τῆς ποτε ἀνθρώπου Χελιδόνος Ροδοδακτύλου, καθ' ήν ενήμερον ἡμῖν ὑπηύγασε
γλῶτταν ἑκαινοτόμησε)· μικρὰ δὲ φθεγγομένη καὶ μήνυμα, υγιαίνειν τὴν σὴν ἀντίληψιν. Καὶ ἐπανα
τορὰ, καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν ἡμῖν προσφυῆ, ὅπως ἂν τέλλοι, θεὲ σῶτερ, ἡμῖν συχνὰ τὸ τοιοῦτο ἀγαθὸν, καὶ
καὶ ἔχῃς νοῆσαι τὸ προσφυές, είτε διὰ τὸ ῥά, είτε διασκεδάζοι πᾶσαν τὴν ἐκ λύπης ζοφεράν επισύστα
διὰ τὸ τῶν τοῦ σώματος διαστημάτων μικροφυέ;. σιν. Υγιαίνομεν τέως καὶ ἡμεῖς, χαίροντες -- εἰ
Ἀλλ᾽ ἐπίπεμψον ἡμῖν καὶ ἑτέραν χελιδόνα, καὶ αὖ- μὲν ἐπὶ τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς νομίσαις, οὐχί μόνοις δὲ,
Οις ἄλλην· καὶ ποίησον ἡμῖν τὸν οἰκίσκον — οὐ λέγω οἷς τροπαιουχεῖν τὸν κραταιὸν καὶ ἅγιον ἡμῶν βασιχελιδόνων μουσεία (μαινοίμην γὰρ ἂν), ἀλλὰ μου
σείων ἄντικρυς, καὶ ἀηδόνων λόχμην, ἢ νῆσον Σει
ρήνων, ἢ καταγώγιον ὀρφανικόν· ὡς ἂν οὕτω καὶ τὸ
Γαρ σταθηρὸν ποιήσῃς, καὶ δὴ καὶ ἐς θέρος τερψί.
θυμον παραγγείλωμεν. Ποῖον ἐκεῖνο; Τὰς ἐπὶ τῇ σῇ
πανσεβάστῃ ὑπεροχῇ χρηστὰς ἐλπίδας, δς καὶ εἰς
τέλος ἀγάγοι Θεὸς τῇ αὐτοῦ χάριτι.
IA'.
Ἐκεῖνος αὐτὸς, αὐθέντη Κομνηνὲ, ὁ διακονήσας
τῷ τῆς ἀγγελίας μοι σκυθρωπῷ, εὐάγγελος γίνεται,
καὶ λελύσθαί σοι τὴν μέμψιν μηνύει, καὶ τὴν τῆς
μικρᾶς ἐκείνης ἀναπτώσεως ἀπαλειφῆναι γραφὴν, ἣν
ἐγράψαμεν ἄν σε δριμέως παρ' εὐγνώμοσι δικασταῖς,
εἰ μὴ τὸν ἔλεγχον φθάσας τὴν τοῦ κατηγόρου γλῶσ·
λέα εμάθομεν. -- Τὰ κατὰ τὸν ἡγούμενον ᾠκονόμη
ται, ὡς ἦν δυνατόν· οὐ δι' ἄλλο τι, ὡς ὁ Θεὸς οἶδεν
ἀλλὰ τὸ πλέον, ἵνα μὴ πράγματα ἔχῃ, ἐφ᾽ οἷς οὐκ
ἐχρῆν, ἡ σὴ ἀντίληψις, διὰ τὸ τῶν ὑποθέσεων ἀμφί
λόγον. -- Προσκυνοῦσι τὴν ἀντίληψίν σου σὺν ἡμῖν
ἅπαντες οἱ ἡμέτεροι, επευχόμενοι τὴν μετὰ ὑγείας
αυτοπρόσωπον ἔντευξιν, τὴν ζῶσαν, τὴν γλυκε
ράν. — Υγιαίνει καὶ ὁ σὸς μικρός, ὁ ἡμέτερος
μαθητής. ᾿Αλλ' οὔπω τὴν γλῶσσαν ἔστρεψα πρὸς τὸ
σαφές. Οἶμαι γὰρ, ὅτι τὸν καλὸν ἐννοεῖς· τὸν ἔτι
μὲν φύσει μικρόν, ἡμῖν δὲ μέγαν Ἰωάννην, ἐν οὐκ
ἀνίης ἐπιγραφόμενός μοι μαθητήν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκεῖ
νος μὲν ὑγιαίνει· καὶ εἴη οὕτως ἔχων, καὶ μετὰ
ὑγείας ὑψηλὴν ἀνάγων βλάστην ἕως εἰς τέλειον. Καί
col. 1269–1270page 13 of 50
PG 136:1269σαι τὰ εἰς ἐκεῖνον οἱ ειωθότες γραφέτωσαν. Ἐμοὶ δὲ ἡ προσκυνῶ τὸν ἐν χερσὶ χάρτην, καὶ ὡς ἐμοὶ σεβα περὶ τοῦ κατὰ ἐνέργειαν μαθητοῦ τοῦ μικροῦ ἡ μνήμη, ὃς καὶ αὐτὸς προσκυνῶν, οὐκ ἀόκνως μὲν εἶχεν εἰς γραφήν· ἔγραψε δὲ ἰδοὺ κατὰ τὴν σὴν πρόσταξιν, ὅσα οἱ ἐδόκει. Καὶ ἐγὼ μὲν ἤδη παύομαι, ζωήν σας πολυχρόνιον ἐπευξάμενος· ὁ δὲ ὑποταττέτω τὰ ἑαυ τοῦ. ΙΓ. στον κατασπάζομαι, ὅτι τὰ τῆς σῆς ψυχῆς γεννήματα καὶ βουλεύματα φέρων ἀγγέλλει μοι. Είης οὖν πολυχρόνιος. Καί σοι, καθὼς ἡμεῖς εὐχόμεθα, διαθείη τὰς ἀναβάσεις Θεὸς, καὶ ἀπὸ δόξης· εἰς δόξας μεγίστας υψώσειεν, διά τε τὰ ἄλλα σου καλά, καὶ ὅτι τὴν ἐμὴν οὐδαμινότητα λόγου καταξίους, Θεο πράγμα ποιῶν· ὃς ἐκ τοσούτου θεότητος ύψους και τὰ ταπεινότατα εφορᾷ. - Περὶ ἧς ἡ ἀντίληψίς σου ἔγραψεν ἡμῖν ὑποθέσεως, ἐφροντίσαμεν ἅμα τῷ δέ ξασθαι τὴν γραφήν σου· καὶ συνελόντα τὸ πρᾶγμα εἰπεῖν, ὁ ἄνθρωπος, ἂν οἶδας, ὅλος εἶπεν εἶναι τῆς σῆς ἀντιλήψεως· ἀκούσας καὶ πάλιν ἀφ' ἡμῶν, ἅπερ καὶ ἤκουσε φθάσας, καὶ πείρᾳ μεμάθηκε. στοχάζομαι δὲ, ὅπερ οὐδὲ τὴν σὴν ἐν καιρῷ λάθος ἀντίληψιν, ὅτι ἴσως οὐκ ἔσται σοι διὰ παντὸς παραμόνιμος διὰ τὸ ὀρέγεσθαι τῆς ἐπὶ τὸ μεῖζον βάσεως ἢ μετα βάσεως. Αλλὰ τί τούτου μέλον τῇ αὐθεντία σου; Ἐλθέτω ποιησάτω, & θέλεις. Χρησιμευσάτω, έως οὗ δέον ἐστί. Περιμεινάτω τὸν δέοντα καιρόν. Γενέ σθω ἡ ναῦς ἀγωγίμων λογικῶν κατακώχιμος· μεθό ἐὰν ὁ κυβερνήτης θέλῃ, ἀναπαυσάσθω. Τελεσφόρη θήτω το θέρος· καὶ ὁ γεωργὸς μετὰ τοῦτο ὑπὸ σκιά καθήσθω, εἰ βούλοιτο. ᾿Ανασθήτω ἡ ὁδὸς, καὶ ἀνα παυέσθω ὁ ὁδηγός. - Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως· ἡμεῖς δὲ καὶ πάλιν ἐν ὀχλήσεσιν, οἱ μηδὲν ἔχοντες. Και σαι τὰ καθ' ἡμᾶς ἐρεῖ ὁ Καλαβασίλειος· ἐφ᾽ οἷς καὶ ὑπομνηστικὸν ἀπεστείλαμεν, θαῤῥοῦντες εἰς τὴν ἀντίληψίν σου. Καὶ τὴν δυνατήν δικαίαν ζητοῦμεν βοήθειαν. Ἐὰν δὲ καὶ τὸν ἐπηρεάζοντα ἡμῖν ἀπη νέα τε κρατερόν τε ἰδοῦσα ἡ σὴ αὐτόθι ἀντίληψις, ἀναμνήσῃ τε καὶ ὀνειδίσῃ, ὅτι οὐ καλόν πράγμα ἐποίησεν, εὐχαριστῶ καὶ ὑπὲρ τούτου. Διέσεισε γὰρ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ φανερῶς ἡδίκησε, βουλλώσας, καὶ εὐθὺς αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ὑποχωρήσας ἀνέτῳ χαλινῷ ὥστε τῇ ἐπαύριον ἀποσταλέντα πατριάρχῃ δουλευ τὴν, μὴ φθάσαι καταλαβεῖν αὐτὸν, ἀλλὰ μαθεῖν, ὅτι ἐν τῇ Σηλυμβρίᾳ μέλλει καταλύσαι. Εἶτα καὶ ἀπαθής την ἐβούλλωσε, πανταχόθεν εὐεπιβούλευτον ὡς εξα και πᾶσαν ἡμῖν ἀνάγκην, φυλακας ποιεῖσθαι νυχτός, μὴ ἀπολέσωμεν τὸ βραχὺ ἐκεῖνο οἱνάριον. Καὶ τὸ μείζον, κακὸν ὅτι τῶν χωριτῶν ἁπάντων φεισάμενος, ἡμᾶς καὶ μόνους εἰς διασεισμὸν ἀπελέξατο, μήτε εἴδησιν δούς, μήτε ἄλλο τι ποιήσας ἀνθρωπικόν· ἀλλὰ και, πλησιαστῶν βαρυάλβων ἄντων κύκλῳ τοῦ ἐρει ποτοπίου, εἰς ὅπερ ἡμᾶς διασείει (ὧν εἰσι καὶ οἱ παντοκρατορικοί), τῶν μὲν ἄλλων ἀπέσχετο, ἡμῖν δὲ ἐνεκάθισεν. Αλλ' αὐτὸν μὲν ἴδοιμι πάσχοντα, ὧν ἐστιν ἄξιο;· σὲ δὲ ὁ Θεὸς ποιήσαι πολυχρόνιον. Τίς ἂν εἴην ἐγώ, ὅτι καὶ ἐμοῦ λόγον ἐξ οὕτω μα κρᾶς ἀποδημίας τίθεται ὁ τῷ ὄντι πανσέβαστος; οὐπερ ὁ νοῦς μὲν οὐκ ἂν εἰπεῖν ἀρχέσῃ μοι μόνον ώς αἰθέριος, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐγγίζων Θεῷ κατ' ἐκείνους νέας, οἷς τὸ τοιοῦτο πεφιλοτίμηται ἀγαθόν· ἡ δὲ γλῶσσα ἐντελῶς διακονουμένη τοιούτῳ νοῖ, καὶ τῶν ἀδελφῶν μεγαλοφυῶν νοημάτων εὐγενὴς ἐξάγγελος ὡς τὸν μὲν κύειν καὶ πολλὰ καὶ καλά· τὴν δὲ, διαδεξαμένην αὐτὰ, ἐπιμελῶς μαιεύεσθαι καὶ προάγειν εἰς ἔκδηλον, καὶ διατυποῦν σωματικώτερον μέν· οὐ μήν, ὡς καὶ ἀπελέγχειν τὸ νοερόν, ὁποῖα συμπίπτει πολύ τοῖς, ἐφ᾽ ὧν ἡ γλῶσσα τὸν νοῦν πολλάκις ἀπης χρείωσε καὶ κατήσχυνεν· ἀλλὰ προσεπιτιθεῖσαι καὶ αὐτὴ καὶ προσεπαύξουσα τὸ καλὸν, καὶ τὸ τοῦ νοὸς λαμπρὸν διεκφαίνουσα κατ' ἐκεῖνα τῶν περιβλημά των, ὅσα λειτουργηθέντα ισχνότερον, οὐκ ἂν κάλ λος σώματος ἐπικρύψωσιν, ἀλλ᾽ εἰς χάριν ὄψεως διεκφήνωσιν· αἱ δὲ χεῖρες ἡρωῖκαὶ, καὶ μεγάλων ἔργων επιτελεστικαί· καὶ οὐ μόνον μεγαλουργοί καὶ πρὸς ἀνδρείαν κατηρτισμέναι καὶ ἀπηκριβωμέναι εἰς ῥωμαλεότητα, ἀλλὰ καὶ τὴν καλλιγραφίαν καλλι τεχνήσασαι, καὶ τῇ παγκάλῃ γλώσσῃ, καὶ ἦν εἰκό τως σεβοίμεθα, πρέπουσαι καὶ συντρέχουσαι· ὡς εἶναι τὴν πανσεβάστην ταύτην κεφαλήν πάντῃ πάνω τως ἀνενδεᾶ τοῖς καλοῖς, νοὺς μὲν πλουτούντος τοῖς εὐγενέσι νοήμασι, γλώσσης δὲ καὶ χειρῶν — τῆς μὲν περιτράνος τα νοήματα κηρυκενούσης εἰς ἀκοὰς, τῶν δὲ τὸ καλὸν ἀποτιθεμένων ταῖς ὄψεσιν εἰς τρυφὴν ψυχῆς καὶ μνήμην διηνεκή. ᾿Αλλὰ τίς μὲν εἰμι ἐγώ, οἶδα ἐγώ· οἶδα δὲ, ὅτι τὸ μηδέν. Ο δέ μου μνησθείς, εἴη ἂν καὶ τοῦτο ποιῶν κατὰ μίμησιν Θεοῦ οὗ τὰ τῆς προμηθείας έως καὶ εἰς αὐτὰ κινεῖται τὰ πάντῃ σμικρότατα. — Ἀλλ᾽ ἐπαναγάγοι σε Θεὸς τάχιον, τὴν πανσεβάστην μοι κεφαλήν· εἰ μὲν καὶ ἡμῖν περιοῦσιν ἔτι, εὔχομαι καὶ μάλιστα· εἰ δ᾽ ἄλ᾽ λως εὐδοκηθὲν συμπεσεῖται τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, τοῖς γοῦν λοιποῖς ἅπασι, τοῖς πνέουσί σε, ὅτι καὶ πολλῷ πρόν τερον τῷ μεγίστῳ αὐτοκράτορι, οὗ σὺ θεράπων τῷ ὄντι πιστότατος. ΙΔ'. Καὶ ἄλλως μὲν ἐν τῇ ψυχῇ φέρω ἀναγραπτον τὴν πανσεβάστην σου ὑπεροχήν· καὶ οὐκ ἔστιν, ὅτε τ λέγων ἢ γράφων ἔξω μνήμης αὐτὴν τίθεμαι. Αλλ' ὥσπερ ὀφθαλμὸς ἐνεργῶν οὐκ ἔσθ' ὅπως αὐ δι' ἀέρος ἐνεργεῖ, οὕτως οὐδ᾽ ἡ ψυχὴ Ευσταθίου τοῦ σοῦ, ἐνεργοῦσα τὰ κατ' αὐτὴν, ἑαυτῆς ἔξωθέν τι τίθησι τὴν σὴν καλλονήν· ἀλλ᾽ ὁπηνίκα καὶ γραφὴν τῆς σῆς ἀντιλήψεως ἀνὰ χεῖρας δεξαίμην, τηνικαῦτα οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ὅση χαρμονὴ τῇ ἐμῇ ψυχῇ ἐνσταλάτε σεται. Αὐτὸν γάρ σε βλέπειν δοκῶ, τῷ χρυσῷ σου στόματι φωνές γλυκείας μας ἀναφθεγγόμενον. Και Εἰ μὲν καὶ ἄλλῳ τινὶ τύχη βάσκανος επικωμάζει, εί μοι λέγειν; Ἐμοὶ δὲ ἄντικρυς ἄρτι ἐπεκώμασε. Καιρὸς ἦν μοι ἀρίστου· καὶ ἡ τραπούς πτωχικῶς μὲν, εξηρτύετο δ' οὖν. Καὶ ἤδη ἐγγὺς ἦμεν πλη ρώματος. Αίφνως δέ μοι πατάσσει τις τὴν θύραν. Καὶ αὐτὸς ἐρωτῶ· Τίς ἐσθ' ὁ κόπτων τὴν θύραν; Καὶ μανθάνω τὸν κρούοντα, καὶ ὅτι γράμμα μου κομίζων έχει σεβαστόν. Κἀγὼ μὲν ἔνθους ὑφ᾽ ἡδονῆς γεγονώς, τάς τε θύρας ἀναπετάσαι κελεύω, καὶ
σαι τὰ εἰς ἐκεῖνον οἱ ειωθότες γραφέτωσαν. Ἐμοὶ δὲ ἡ προσκυνῶ τὸν ἐν χερσὶ χάρτην, καὶ ὡς ἐμοὶ σεβαπερὶ τοῦ κατὰ ἐνέργειαν μαθητοῦ τοῦ μικροῦ ἡ μνήμη,
ὃς καὶ αὐτὸς προσκυνῶν, οὐκ ἀόκνως μὲν εἶχεν εἰς
γραφήν· ἔγραψε δὲ ἰδοὺ κατὰ τὴν σὴν πρόσταξιν,
ὅσα οἱ ἐδόκει. Καὶ ἐγὼ μὲν ἤδη παύομαι, ζωήν σας
πολυχρόνιον ἐπευξάμενος· ὁ δὲ ὑποταττέτω τὰ ἑαυ
τοῦ.
ΙΓ.
στον κατασπάζομαι, ὅτι τὰ τῆς σῆς ψυχῆς γεννή
ματα καὶ βουλεύματα φέρων ἀγγέλλει μοι. Είης
οὖν πολυχρόνιος. Καί σοι, καθὼς ἡμεῖς εὐχόμεθα,
διαθείη τὰς ἀναβάσεις Θεὸς, καὶ ἀπὸ δόξης· εἰς δόξας
μεγίστας υψώσειεν, διά τε τὰ ἄλλα σου καλά, καὶ
ὅτι τὴν ἐμὴν οὐδαμινότητα λόγου καταξίους, Θεο
πράγμα ποιῶν· ὃς ἐκ τοσούτου θεότητος ύψους και
τὰ ταπεινότατα εφορᾷ. - Περὶ ἧς ἡ ἀντίληψίς σου
ἔγραψεν ἡμῖν ὑποθέσεως, ἐφροντίσαμεν ἅμα τῷ δέ
ξασθαι τὴν γραφήν σου· καὶ συνελόντα τὸ πρᾶγμα
εἰπεῖν, ὁ ἄνθρωπος, ἂν οἶδας, ὅλος εἶπεν εἶναι τῆς
σῆς ἀντιλήψεως· ἀκούσας καὶ πάλιν ἀφ' ἡμῶν, ἅπερ
καὶ ἤκουσε φθάσας, καὶ πείρᾳ μεμάθηκε. Στοχάζο
μαι δὲ, ὅπερ οὐδὲ τὴν σὴν ἐν καιρῷ λάθος ἀντίλη
ψιν, ὅτι ἴσως οὐκ ἔσται σοι διὰ παντὸς παραμόνιμος
διὰ τὸ ὀρέγεσθαι τῆς ἐπὶ τὸ μεῖζον βάσεως ἢ μεταβάσεως. Αλλὰ τί τούτου μέλον τῇ αὐθεντία σου;
Ἐλθέτω ποιησάτω, & θέλεις. Χρησιμευσάτω, έως
οὗ δέον ἐστί. Περιμεινάτω τὸν δέοντα καιρόν. Γενέ
σθω ἡ ναῦς ἀγωγίμων λογικῶν κατακώχιμος· μεθό
ἐὰν ὁ κυβερνήτης θέλῃ, ἀναπαυσάσθω. Τελεσφόρη
θήτω το θέρος· καὶ ὁ γεωργὸς μετὰ τοῦτο ὑπὸ σκιά
καθήσθω, εἰ βούλοιτο. ᾿Ανασθήτω ἡ ὁδὸς, καὶ ἀναπαυέσθω ὁ ὁδηγός. - Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως· ἡμεῖς
δὲ καὶ πάλιν ἐν ὀχλήσεσιν, οἱ μηδὲν ἔχοντες. Και
σαι τὰ καθ' ἡμᾶς ἐρεῖ ὁ Καλαβασίλειος· ἐφ᾽ οἷς καὶ
ὑπομνηστικὸν ἀπεστείλαμεν, θαῤῥοῦντες εἰς τὴν
ἀντίληψίν σου. Καὶ τὴν δυνατήν δικαίαν ζητοῦμεν
βοήθειαν. Ἐὰν δὲ καὶ τὸν ἐπηρεάζοντα ἡμῖν ἀπηνέα τε κρατερόν τε ἰδοῦσα ἡ σὴ αὐτόθι ἀντίληψις,
ἀναμνήσῃ τε καὶ ὀνειδίσῃ, ὅτι οὐ καλόν πράγμα
ἐποίησεν, εὐχαριστῶ καὶ ὑπὲρ τούτου. Διέσεισε
γὰρ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ φανερῶς ἡδίκησε, βουλλώσας,
καὶ εὐθὺς αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ὑποχωρήσας ἀνέτῳ χαλινῷ
ὥστε τῇ ἐπαύριον ἀποσταλέντα πατριάρχῃ δουλευ
τὴν, μὴ φθάσαι καταλαβεῖν αὐτὸν, ἀλλὰ μαθεῖν, ὅτι
ἐν τῇ Σηλυμβρίᾳ μέλλει καταλύσαι. Εἶτα καὶ ἀπαθής
την ἐβούλλωσε, πανταχόθεν εὐεπιβούλευτον ὡς εξα
και πᾶσαν ἡμῖν ἀνάγκην, φυλακας ποιεῖσθαι νυχτός,
μὴ ἀπολέσωμεν τὸ βραχὺ ἐκεῖνο οἱνάριον. Καὶ τὸ
μείζον, κακὸν ὅτι τῶν χωριτῶν ἁπάντων φεισάμενος,
ἡμᾶς καὶ μόνους εἰς διασεισμὸν ἀπελέξατο, μήτε
εἴδησιν δούς, μήτε ἄλλο τι ποιήσας ἀνθρωπικόν· ἀλλὰ
και, πλησιαστῶν βαρυάλβων ἄντων κύκλῳ τοῦ ἐρει
ποτοπίου, εἰς ὅπερ ἡμᾶς διασείει (ὧν εἰσι καὶ οἱ
παντοκρατορικοί), τῶν μὲν ἄλλων ἀπέσχετο, ἡμῖν δὲ
ἐνεκάθισεν. Αλλ' αὐτὸν μὲν ἴδοιμι πάσχοντα, ὧν
ἐστιν ἄξιο;· σὲ δὲ ὁ Θεὸς ποιήσαι πολυχρόνιον.
Τίς ἂν εἴην ἐγώ, ὅτι καὶ ἐμοῦ λόγον ἐξ οὕτω μα
κρᾶς ἀποδημίας τίθεται ὁ τῷ ὄντι πανσέβαστος;
οὐπερ ὁ νοῦς μὲν οὐκ ἂν εἰπεῖν ἀρχέσῃ μοι μόνον ώς
αἰθέριος, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐγγίζων Θεῷ κατ' ἐκείνους
νέας, οἷς τὸ τοιοῦτο πεφιλοτίμηται ἀγαθόν· ἡ δὲ
γλῶσσα ἐντελῶς διακονουμένη τοιούτῳ νοῖ, καὶ τῶν
ἀδελφῶν μεγαλοφυῶν νοημάτων εὐγενὴς ἐξάγγελος
ὡς τὸν μὲν κύειν καὶ πολλὰ καὶ καλά· τὴν δὲ, διαδεξαμένην αὐτὰ, ἐπιμελῶς μαιεύεσθαι καὶ προάγειν εἰς
ἔκδηλον, καὶ διατυποῦν σωματικώτερον μέν· οὐ μήν,
ὡς καὶ ἀπελέγχειν τὸ νοερόν, ὁποῖα συμπίπτει πολύ
τοῖς, ἐφ᾽ ὧν ἡ γλῶσσα τὸν νοῦν πολλάκις ἀπης
χρείωσε καὶ κατήσχυνεν· ἀλλὰ προσεπιτιθεῖσαι καὶ
αὐτὴ καὶ προσεπαύξουσα τὸ καλὸν, καὶ τὸ τοῦ νοὸς
λαμπρὸν διεκφαίνουσα κατ' ἐκεῖνα τῶν περιβλημάτων, ὅσα λειτουργηθέντα ισχνότερον, οὐκ ἂν κάλλος σώματος ἐπικρύψωσιν, ἀλλ᾽ εἰς χάριν ὄψεως
διεκφήνωσιν· αἱ δὲ χεῖρες ἡρωῖκαὶ, καὶ μεγάλων
ἔργων επιτελεστικαί· καὶ οὐ μόνον μεγαλουργοί καὶ
πρὸς ἀνδρείαν κατηρτισμέναι καὶ ἀπηκριβωμέναι
εἰς ῥωμαλεότητα, ἀλλὰ καὶ τὴν καλλιγραφίαν καλλι
τεχνήσασαι, καὶ τῇ παγκάλῃ γλώσσῃ, καὶ ἦν εἰκότως σεβοίμεθα, πρέπουσαι καὶ συντρέχουσαι· ὡς
εἶναι τὴν πανσεβάστην ταύτην κεφαλήν πάντῃ πάνω
τως ἀνενδεᾶ τοῖς καλοῖς, νοὺς μὲν πλουτούντος τοῖς
εὐγενέσι νοήμασι, γλώσσης δὲ καὶ χειρῶν — τῆς
μὲν περιτράνος τα νοήματα κηρυκενούσης εἰς
ἀκοὰς, τῶν δὲ τὸ καλὸν ἀποτιθεμένων ταῖς ὄψεσιν
εἰς τρυφὴν ψυχῆς καὶ μνήμην διηνεκή. ᾿Αλλὰ τίς μὲν
εἰμι ἐγώ, οἶδα ἐγώ· οἶδα δὲ, ὅτι τὸ μηδέν. Ο δέ μου
μνησθείς, εἴη ἂν καὶ τοῦτο ποιῶν κατὰ μίμησιν Θεοῦ·
οὗ τὰ τῆς προμηθείας έως καὶ εἰς αὐτὰ κινεῖται τὰ
πάντῃ σμικρότατα. — Ἀλλ᾽ ἐπαναγάγοι σε Θεὸς
τάχιον, τὴν πανσεβάστην μοι κεφαλήν· εἰ μὲν καὶ
ἡμῖν περιοῦσιν ἔτι, εὔχομαι καὶ μάλιστα· εἰ δ᾽ ἄλ᾽
λως εὐδοκηθὲν συμπεσεῖται τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, τοῖς γοῦν
λοιποῖς ἅπασι, τοῖς πνέουσί σε, ὅτι καὶ πολλῷ πρό- ν
τερον τῷ μεγίστῳ αὐτοκράτορι, οὗ σὺ θεράπων τῷ
ὄντι πιστότατος.
ΙΔ'.
Καὶ ἄλλως μὲν ἐν τῇ ψυχῇ φέρω ἀναγραπτον
τὴν πανσεβάστην σου ὑπεροχήν· καὶ οὐκ ἔστιν, ὅτε τ
λέγων ἢ γράφων ἔξω μνήμης αὐτὴν τίθεμαι. Αλλ'
ὥσπερ ὀφθαλμὸς ἐνεργῶν οὐκ ἔσθ' ὅπως αὐ δι' ἀέρος
ἐνεργεῖ, οὕτως οὐδ᾽ ἡ ψυχὴ Ευσταθίου τοῦ σοῦ,
ἐνεργοῦσα τὰ κατ' αὐτὴν, ἑαυτῆς ἔξωθέν τι τίθησι
τὴν σὴν καλλονήν· ἀλλ᾽ ὁπηνίκα καὶ γραφὴν τῆς
σῆς ἀντιλήψεως ἀνὰ χεῖρας δεξαίμην, τηνικαῦτα οὐκ
ἔστιν εἰπεῖν, ὅση χαρμονὴ τῇ ἐμῇ ψυχῇ ἐνσταλάτε
σεται. Αὐτὸν γάρ σε βλέπειν δοκῶ, τῷ χρυσῷ σου
στόματι φωνές γλυκείας μας ἀναφθεγγόμενον. Και
IE'.
Εἰ μὲν καὶ ἄλλῳ τινὶ τύχη βάσκανος επικωμάζει,
εί μοι λέγειν; Ἐμοὶ δὲ ἄντικρυς ἄρτι ἐπεκώμασε.
Καιρὸς ἦν μοι ἀρίστου· καὶ ἡ τραπούς πτωχικῶς
μὲν, εξηρτύετο δ' οὖν. Καὶ ἤδη ἐγγὺς ἦμεν πληρώματος. Αίφνως δέ μοι πατάσσει τις τὴν θύραν.
Καὶ αὐτὸς ἐρωτῶ· Τίς ἐσθ' ὁ κόπτων τὴν θύραν;
Καὶ μανθάνω τὸν κρούοντα, καὶ ὅτι γράμμα μου
κομίζων έχει σεβαστόν. Κἀγὼ μὲν ἔνθους ὑφ᾽ ἡδονῆς
γεγονώς, τάς τε θύρας ἀναπετάσαι κελεύω, καὶ
col. 1271–1272page 14 of 50
PG 136:1271βαδίζειν ἔχομεν, καὶ εἰς τὴν ἁγιωτάτην μεγάλην ἐκκλησίαν ἀπέρχεσθαι, καὶ τῶν αὐτῆς ἐπαπολαύειν καλῶν. Τὴν δὲ σὴν πανσεβάστην κεφαλὴν ἀντὶ τῶν εἰς ἡμᾶς σου ἀγαθῶν ἀμείψαιτο ὁ θεὸς, οἷς ἀξία ἐστὶν (ἔστι δὲ, οὗ ἂν εἴποι τις, καλοῦ)· καὶ ἴδοιμέν σε ἔχοντα, ὥσπερ εὐχόμεθα. Ἡμῖν ἤδη μέλει καὶ τῆς εἰς τρυγητὸν ἀπελεύσεως, ὅπως ἂν ἔχωμεν, εἰ καὶ μὴ καλῶς. Οὐδεὶς γὰρ τῶν τοῦ ἡμετέρου κελ λίου, ὅστις ἂν μὴ τοῖς ἡμετέροις κατακολουθήσῃ ίχνεσιν· ἀλλὰ πάντες τοῦ αὐτοῦ κρατῆρος ἡμῖν ἐπεῤῥόφησαν· ὧν οἱ μὲν μικρόν τι ἀνεκουρίσθησαν, οἱ δὲ καὶ εἰσέτι βαρύνονται, φιλονεικοῦντες, ἐμπο δὼν ἡμῖν γενέσθαι τοῦ ζῆν· εἰ καὶ ἡμεῖς [καραδοκοῦμεν τὸν θάνατον, καὶ παντὶ τρόπῳ τῶν ἄνω ἡδέως τὸν τῆς γραφής διάκονον ἀναδέχομαι. Ἐπεὶ θέντες μόλις γεγόναμεν ἑαυτῶν, καὶ λαλοῦμεν, καὶ δὲ καὶ εἰς χεῖρας τὸ γράμμα λάβοιμι καὶ ἀναπτύξας διέλθοιμι, γίνεταί μοι κατὰ τὴν παροιμίαν ἄναλλα τὰ τοῦ πράγματος· καὶ οὐ μόνον οὐκ ἔνθους ἔτι, καὶ ὀλιγοπότης γο είναι μεμένηκα. Καὶ ἦν εἰκὸς τὸ πάθος. Κατὰ γὰρ τὸν τοῦ Σοφίλου σοὶ μὲν οὖ πράττοντι χαίρω· εἰ δέ σοι τὰ τῆς τύχης ἔμπαλιν φέρεται, μέγαν δκνον ἔχω καὶ πεφόβημαι. Τοιοῦτόν μοι χῶμαν επεισήγαγε τῇ τραπέζη τύχη τις φθο νερὰ ὑποκαθημένη: οὕτω μοι ἐπεκώμασε σφοδρά καὶ ἀκάθεκτος» καί μοι τό το στόμα συμπιέσασα ἐπέσχε τοῦ ἐνεργεῖν, καὶ τὰς χεῖρας παρῆκε· καὶ τί ποτε ἄρα ὁ τῶν ῾Αρπνιῶν βούλεται μῦθος, αυτ τοῖς ἔργοις μοι παρεστήσατο. Εκεῖναι γὰρ τὸ προσ τυχὸν ἀφαρπάζουσι, καὶ αὐτοῦ Φινέως τῶν τε χειρῶν τῆς τε τραπέζης καὶ τοῦ στόματος ἀφαιρούμεναι τὸ γινόμεθα. Οἱ δὲ τοιοῦτοι καὶ οὕτως ἔχοντες, ὅμως καὶ αὐτοὶ προσαγορείας ἀξιωθέντες οὕτω σεβασμίας, προσκυνοῦσι καὶ αὐτοὶ σὺν ἡμῖν τὸν τὴν προςαγι ρείαν διαπεμψάμενον, καὶ τὰ ὅμοια συνεπεύχονται. Προσαγορεύομεν ἅπαντες τούς τε εἰδότας ἡμᾶς πάντας καὶ ἀγαπῶντας ἐκ τῶν τῆς ὑποταγῆς· καὶ τὸν ἀγαπητὸν κύριον Νικήτην, τὴν εἴτε Λάκωνα εἴτε Τίμωνα τά γε εἰς ἡμᾶς, ἡ ἐπιλελησμένον • 1 ἀλλ' ἐπέλιπέ μοι τὰ τῆς κλήσεως. Τὸν γὰρ συνή λικα τί ἂν καλέσαιμι; ὅς ὡς ἐξ ἁρματος βραχύ τι ἀπαστράψας απέσβεσε, καὶ οὐκέτι ἔφανεν ἡμῖν μιᾶς ἀξιώσεις προσλαλιᾶς· ὃν ἀμύναιτο Θεὸς τῇ στερήσει τῆς φιλουμένης θήρας αὐτῷ. Καὶ αὐτὸς μὲν αὐτόθι πομπεύσοι, τὰ φίλα ποιῶν· τὰ δὲ φίλτατα πτηνά περιδράμοιεν αὐτὸν, ἐν χερσὶν ἄλλων πίπτοντα, καὶ τοῖς ἐνταῦθα ποριζόμενα πρὸς δαψίλειαν· δ καὶ γίνεται. — Ὁ ἱεροψάλτης μοναχός χάρις μὲν ὅτι τῷ Ο τυρῷ φθάσας προσείπεν ἡμῖν — Εκτοτε δὲ τῇ σῇ και μόνῃ πρόκειται εἰς ἐντρύφημα πανσεβάστῳ υπεροχή - μηδέποτε προσαγορεύσας ἡμᾶς· εἰ τέως καὶ ζῇ. σἶτον, ἐξίπταντο· καὶ οἱ τοῦ σοῦ δὲ γράμματος πτερόεντες οὗτοι λόγοι οὐδέν τι κρεῖττον Αρπυίας διέθεντο τὰ κατ' ἐμέ. Καὶ ἦν μοι τοῦτο κακὸν ἀντι σταθμον τῶν σῶν μυρίων καλῶν, βασκάνου τινὸς ἀντισηκώσαντος δαίμονος. Ο γάρ μοι πολλάκις καρυκεύμασιν, ούτε λόγῳ ῥητοῖς, οὔθ᾽ ὁποπίπτουσι μέτρο, διασκευάσας την τράπεζαν, ἀπεκόσμησας μου τὴν εὐωχίαν, καὶ πικρίαν κατασκευάσας, Ερωτά μοι πεποίηκας τὰ τῆς τροφῆς. Τί ἂν οὖν ἔχοις ἀκοῦσαι καλὸν ἐξ ἀνθρώπου, δ; πεινῶν ἰδεῖν σε, και σου τὴν θέαν διψῶν, νῦν ἄλλως διά σε πιο πείνηκε τε καὶ δεδίψηκε· καὶ οὐκέτι σου χάριτας ἔφλει, οὕτως ἐλλογῶν τι τοῖς βρώμασι, καὶ νῦν μὲν οὕτως, νῦν δὲ ἄλλως ἐπικαθήμενος τοῖς εἰς τὸ ζῆν; Μέμνημαι γὰρ εἰσέτι καὶ τῶν ἐφόδων εκείνων καὶ τῶν ζημιῶν, ὡς ὑπομεμένηκέ μοι τὰ τοῦ ἄλσους, καὶ οἷα πέπονθε τὰ δεινά. ᾿Αλλὰ μὴ οὕτω μέχριτέλους· γένοιτο δέ μοι καλόν τι παθεῖν, καὶ γλυ κείας ἀγγελίας ἐπισταλαχθῆναι μοι νέκταρ όψε ποθεν, ὑφ' ἧς τὰ τῆς πικρίας ἀνασταλήσεται. Καὶ τότε ἂν ἀνοίξω το στόμα, καὶ τορὸν ἀναφθέγξομαι. Καὶ σὺ μὲν οὕτως. Ἀλλ᾽ ἐγὼ τὸ σὸν ὕψος οὐ τοῖς ἴσοις ἀμείψομαι, ἀλλὰ τῆς πικρίας ἀντιδώσω γλυκύτητα· καὶ ἀνθ' ὧν ἐπίκρανάς μοι τὸ ἄριστον, γλεύκους πληρώσω σοι τὸ ἐστίαμα. Εχω γὰρ στεί λας οἰνούντας, ὀλίγας μὲν, ἀλλ' ἀγαπητάς· ὃς οἶδ' ὅτι ἀποδέξῃ, οὐ μόνον ὡς δῶρον ἡμέτερον, ἀλλὰ και, ότιπερ ἔξω καιρού, ἢ πρὸ καιροῦ. - Εμ φροντις ὢν ταῦτά σοι γράφω, πανσεβάστη μοι κεφαλὴ, καὶ οὐδ᾽ ἐμαυτοῦ σχεδὸν ὤν. Αἰτῷ τοίνυν λαμπρότητος· καὶ ἐπεὶ μὴ περιέργους έχω πάνυ συγγνώμην, εἰ μήτε μακρολογώ, μήτε καλλιλογῶ. Αντιπροσαγορεύω τὸν ὅμοιον. Αρκετὸν ἡμῖν εἰς τὸ εὖ ἔχειν, πανσέβαστέ μου αὐθέντη, τὸ οὕτως ἐν μνήμῃ κεῖσθαι περὶ σοὶ, καὶ λόγου τυγχάνειν τοσούτου· ὁ δὴ καὶ ἄλλως μὲν δ ἐγνωσμένον, παραστὰν δὲ καὶ ἄρτι διὰ γραφῆς, ἀνασφῆλαι τῆς νόσου πεποίηκεν ἡμᾶς καὶ ἀνακομισθῆναι μικρόν τι ὅσον ἐπὶ τὰ πρότερα. Γίνωσκε, ὡς οὔπω μέχρι και σήμερον ἀκραιφνες ἡμῖν τὸ τῆς ὑγείας ἐπεμειδίασεν ἀγαθόν· οὐδὲ τὰ τῶν κυμάτων κατεστόρεσται τέλεον, οὐδὲ ὁ χειμὼν εἰς ἔαρ ἔγα ληνίασεν. Αγαπητὸν δὲ, ὅτι τοῦ κακοῦ ἐπανακλη Τοῦ αὐτοῦ, γεγονότος ἐπὶ τῶν δεήσεων. Εχεις ιδού, πανσέβαστέ μου αὐθέντη, πρώτην τὴν τοῦ Εὐσταθίου δέησιν· καί σοι ἐγκαινίζω εὐτυ χῶς τὸ ὀφφίκιον. Δεήσομαι γάρ, καὶ λυθήσεταί μοι τὰ τῆς δεήσεως. Καὶ ἔσται τοῦτο ἐμοὶ μὲν ἄλλως χρηστόν, τῇ δὲ σῇ πανσεβάστῳ ὑπεροχῇ οἰωνὸς ἀγαθός. ᾿Αλλὰ τίς ἡ δέησις; Περιέτυχον καθ᾽ ὁδὸν τῷ καλλίστῳ αὐταδέλφῳ τῆς σῆς μεγαλυπερήχου τοὺς ὀφθαλμούς, ἄλλως τε καὶ ἐπ᾿ ἐρισφαλούς βα δίζων ὁδοῦ, οὐκ ἔσχον ἐξακριβώσασθαι, ὡς ἄρα ὁ κάλλιστος ἀνθρώπων εἴη ὁ Δούκας, τὸ τῆς ὁδοῦ ἀγαθόν μοι συνάντημα. Επλάνησε δέ με καὶ τὸ τῆς προόδου απέριττον· εἷς γὰρ καὶ μόνος ἐκείνου προώδους, καὶ ἐκεῖνος ἐκ μακροῦ διαστήματος· ὥστε ἔδοξά τινα εἶναι τῶν ἄρτι λαμπρειμονούντων διὰ τὴν τῆς ἡμέρας φαιδρότητα. "Οθεν καὶ παρῆλθον αὐτὸν ἀπροσφώνητον, βραχύ τι ὡς μὴ γινωσκομένῳ ἐπικλίνας τὴν κεφαλὴν, καὶ ὡς ἀλλοτρίῳ ἀφοσιωσάμενος τὴν προσκύνησιν. Ἐπεὶ δὲ εἶχε με τὸ βραχύ (ὡς αὐτὸς ἂν εἴπῃς) ὁ μικρὸς ἐμὸς οἰκίσκος, καὶ ἀνεκλίθην ἐπιτραπέζιος, καὶ ἤδη καὶ ἡ χεὶρ εἰς τὴν
ADDENDA.
βαδίζειν ἔχομεν, καὶ εἰς τὴν ἁγιωτάτην μεγάλην
ἐκκλησίαν ἀπέρχεσθαι, καὶ τῶν αὐτῆς ἐπαπολαύειν
καλῶν. Τὴν δὲ σὴν πανσεβάστην κεφαλὴν ἀντὶ τῶν
εἰς ἡμᾶς σου ἀγαθῶν ἀμείψαιτο ὁ θεὸς, οἷς ἀξία
ἐστὶν (ἔστι δὲ, οὗ ἂν εἴποι τις, καλοῦ)· καὶ ἴδοιμέν
σε ἔχοντα, ὥσπερ εὐχόμεθα. Ἡμῖν ἤδη μέλει καὶ
τῆς εἰς τρυγητὸν ἀπελεύσεως, ὅπως ἂν ἔχωμεν, εἰ
καὶ μὴ καλῶς. Οὐδεὶς γὰρ τῶν τοῦ ἡμετέρου κελλίου, ὅστις ἂν μὴ τοῖς ἡμετέροις κατακολουθήσῃ
ίχνεσιν· ἀλλὰ πάντες τοῦ αὐτοῦ κρατῆρος ἡμῖν
ἐπεῤῥόφησαν· ὧν οἱ μὲν μικρόν τι ἀνεκουρίσθησαν,
οἱ δὲ καὶ εἰσέτι βαρύνονται, φιλονεικοῦντες, ἐμπο
δὼν ἡμῖν γενέσθαι τοῦ ζῆν· εἰ καὶ ἡμεῖς [καραδοκοῦμεν τὸν θάνατον, καὶ παντὶ τρόπῳ τῶν ἄνω
ἡδέως τὸν τῆς γραφής διάκονον ἀναδέχομαι. Ἐπεὶ θέντες μόλις γεγόναμεν ἑαυτῶν, καὶ λαλοῦμεν, καὶ
δὲ καὶ εἰς χεῖρας τὸ γράμμα λάβοιμι καὶ ἀναπτύξας
διέλθοιμι, γίνεταί μοι κατὰ τὴν παροιμίαν ἄναλλα
τὰ τοῦ πράγματος· καὶ οὐ μόνον οὐκ ἔνθους ἔτι,
καὶ ὀλιγοπότης γο είναι μεμένηκα. Καὶ ἦν εἰκὸς
τὸ πάθος. Κατὰ γὰρ τὸν τοῦ Σοφίλου σοὶ μὲν οὖ
πράττοντι χαίρω· εἰ δέ σοι τὰ τῆς τύχης ἔμπαλιν
φέρεται, μέγαν δκνον ἔχω καὶ πεφόβημαι. Τοιοῦτόν
μοι χῶμαν επεισήγαγε τῇ τραπέζη τύχη τις φθονερὰ ὑποκαθημένη: οὕτω μοι ἐπεκώμασε σφοδρά
καὶ ἀκάθεκτος» καί μοι τό το στόμα συμπιέσασα
ἐπέσχε τοῦ ἐνεργεῖν, καὶ τὰς χεῖρας παρῆκε· καὶ
τί ποτε ἄρα ὁ τῶν ῾Αρπνιῶν βούλεται μῦθος, αυτ
τοῖς ἔργοις μοι παρεστήσατο. Εκεῖναι γὰρ τὸ προσ
τυχὸν ἀφαρπάζουσι, καὶ αὐτοῦ Φινέως τῶν τε χειρῶν
τῆς τε τραπέζης καὶ τοῦ στόματος ἀφαιρούμεναι τὸ γινόμεθα. Οἱ δὲ τοιοῦτοι καὶ οὕτως ἔχοντες, ὅμως
καὶ αὐτοὶ προσαγορείας ἀξιωθέντες οὕτω σεβασμίας,
προσκυνοῦσι καὶ αὐτοὶ σὺν ἡμῖν τὸν τὴν προςαγι
ρείαν διαπεμψάμενον, καὶ τὰ ὅμοια συνεπεύχονται.
-- Προσαγορεύομεν ἅπαντες τούς τε εἰδότας ἡμᾶς
πάντας καὶ ἀγαπῶντας ἐκ τῶν τῆς ὑποταγῆς· καὶ
τὸν ἀγαπητὸν κύριον Νικήτην, τὴν εἴτε Λάκωνα
εἴτε Τίμωνα τά γε εἰς ἡμᾶς, ἡ ἐπιλελησμένον • 1
ἀλλ' ἐπέλιπέ μοι τὰ τῆς κλήσεως. Τὸν γὰρ συνή
λικα τί ἂν καλέσαιμι; ὅς ὡς ἐξ ἁρματος βραχύ τι
ἀπαστράψας απέσβεσε, καὶ οὐκέτι ἔφανεν ἡμῖν μιᾶς
ἀξιώσεις προσλαλιᾶς· ὃν ἀμύναιτο Θεὸς τῇ στερήσει
τῆς φιλουμένης θήρας αὐτῷ. Καὶ αὐτὸς μὲν αὐτόθι
πομπεύσοι, τὰ φίλα ποιῶν· τὰ δὲ φίλτατα πτηνά
περιδράμοιεν αὐτὸν, ἐν χερσὶν ἄλλων πίπτοντα,
καὶ τοῖς ἐνταῦθα ποριζόμενα πρὸς δαψίλειαν· δ καὶ
γίνεται. — Ὁ ἱεροψάλτης μοναχός χάρις μὲν ὅτι τῷ
Ο
τυρῷ φθάσας προσείπεν ἡμῖν — Εκτοτε δὲ τῇ σῇ
και μόνῃ πρόκειται εἰς ἐντρύφημα πανσεβάστῳ
υπεροχή - μηδέποτε προσαγορεύσας ἡμᾶς· εἰ τέως
καὶ ζῇ.
σἶτον, ἐξίπταντο· καὶ οἱ τοῦ σοῦ δὲ γράμματος
πτερόεντες οὗτοι λόγοι οὐδέν τι κρεῖττον Αρπυίας
διέθεντο τὰ κατ' ἐμέ. Καὶ ἦν μοι τοῦτο κακὸν ἀντισταθμον τῶν σῶν μυρίων καλῶν, βασκάνου τινὸς
ἀντισηκώσαντος δαίμονος. Ο γάρ μοι πολλάκις
καρυκεύμασιν, ούτε λόγῳ ῥητοῖς, οὔθ᾽ ὁποπίπτουσι
μέτρο, διασκευάσας την τράπεζαν, ἀπεκόσμησας
μου τὴν εὐωχίαν, καὶ πικρίαν κατασκευάσας,
Ερωτά μοι πεποίηκας τὰ τῆς τροφῆς. Τί ἂν οὖν
ἔχοις ἀκοῦσαι καλὸν ἐξ ἀνθρώπου, δ; πεινῶν ἰδεῖν
σε, και σου τὴν θέαν διψῶν, νῦν ἄλλως διά σε πιο
πείνηκε τε καὶ δεδίψηκε· καὶ οὐκέτι σου χάριτας
ἔφλει, οὕτως ἐλλογῶν τι τοῖς βρώμασι, καὶ νῦν μὲν
οὕτως, νῦν δὲ ἄλλως ἐπικαθήμενος τοῖς εἰς τὸ ζῆν;
Μέμνημαι γὰρ εἰσέτι καὶ τῶν ἐφόδων εκείνων καὶ
τῶν ζημιῶν, ὡς ὑπομεμένηκέ μοι τὰ τοῦ ἄλσους,
καὶ οἷα πέπονθε τὰ δεινά. ᾿Αλλὰ μὴ οὕτω μέχρι
τέλους· γένοιτο δέ μοι καλόν τι παθεῖν, καὶ γλυκείας ἀγγελίας ἐπισταλαχθῆναι μοι νέκταρ όψε
ποθεν, ὑφ' ἧς τὰ τῆς πικρίας ἀνασταλήσεται. Καὶ
τότε ἂν ἀνοίξω το στόμα, καὶ τορὸν ἀναφθέγξομαι.
Καὶ σὺ μὲν οὕτως. Ἀλλ᾽ ἐγὼ τὸ σὸν ὕψος οὐ
τοῖς ἴσοις ἀμείψομαι, ἀλλὰ τῆς πικρίας ἀντιδώσω
γλυκύτητα· καὶ ἀνθ' ὧν ἐπίκρανάς μοι τὸ ἄριστον,
γλεύκους πληρώσω σοι τὸ ἐστίαμα. Εχω γὰρ στείλας οἰνούντας, ὀλίγας μὲν, ἀλλ' ἀγαπητάς· ὃς
οἶδ' ὅτι ἀποδέξῃ, οὐ μόνον ὡς δῶρον ἡμέτερον, ἀλλὰ
και, ότιπερ ἔξω καιρού, ἢ πρὸ καιροῦ. - Εμφροντις ὢν ταῦτά σοι γράφω, πανσεβάστη μοι
κεφαλὴ, καὶ οὐδ᾽ ἐμαυτοῦ σχεδὸν ὤν. Αἰτῷ τοίνυν λαμπρότητος· καὶ ἐπεὶ μὴ περιέργους έχω πάνυ
συγγνώμην, εἰ μήτε μακρολογώ, μήτε καλλιλογῶ.
Αντιπροσαγορεύω τὸν ὅμοιον.
IG'.
Αρκετὸν ἡμῖν εἰς τὸ εὖ ἔχειν, πανσέβαστέ μου
αὐθέντη, τὸ οὕτως ἐν μνήμῃ κεῖσθαι περὶ σοὶ, καὶ
λόγου τυγχάνειν τοσούτου· ὁ δὴ καὶ ἄλλως μὲν
δ
ἐγνωσμένον, παραστὰν δὲ καὶ ἄρτι διὰ γραφῆς,
ἀνασφῆλαι τῆς νόσου πεποίηκεν ἡμᾶς καὶ ἀνακο
μισθῆναι μικρόν τι ὅσον ἐπὶ τὰ πρότερα. Γίνωσκε,
ὡς οὔπω μέχρι και σήμερον ἀκραιφνες ἡμῖν τὸ τῆς
ὑγείας ἐπεμειδίασεν ἀγαθόν· οὐδὲ τὰ τῶν κυμάτων
κατεστόρεσται τέλεον, οὐδὲ ὁ χειμὼν εἰς ἔαρ ἔγαληνίασεν. Αγαπητὸν δὲ, ὅτι τοῦ κακοῦ ἐπανακληIZ'.
Τοῦ αὐτοῦ, γεγονότος ἐπὶ τῶν δεήσεων.
Εχεις ιδού, πανσέβαστέ μου αὐθέντη, πρώτην
τὴν τοῦ Εὐσταθίου δέησιν· καί σοι ἐγκαινίζω εὐτυ
χῶς τὸ ὀφφίκιον. Δεήσομαι γάρ, καὶ λυθήσεταί μοι
τὰ τῆς δεήσεως. Καὶ ἔσται τοῦτο ἐμοὶ μὲν ἄλλως
χρηστόν, τῇ δὲ σῇ πανσεβάστῳ ὑπεροχῇ οἰωνὸς
ἀγαθός. ᾿Αλλὰ τίς ἡ δέησις; Περιέτυχον καθ᾽ ὁδὸν
τῷ καλλίστῳ αὐταδέλφῳ τῆς σῆς μεγαλυπερήχου
τοὺς ὀφθαλμούς, ἄλλως τε καὶ ἐπ᾿ ἐρισφαλούς βαδίζων ὁδοῦ, οὐκ ἔσχον ἐξακριβώσασθαι, ὡς ἄρα ὁ
κάλλιστος ἀνθρώπων εἴη ὁ Δούκας, τὸ τῆς ὁδοῦ
ἀγαθόν μοι συνάντημα. Επλάνησε δέ με καὶ τὸ τῆς
προόδου απέριττον· εἷς γὰρ καὶ μόνος ἐκείνου
προώδους, καὶ ἐκεῖνος ἐκ μακροῦ διαστήματος· ὥστε
ἔδοξά τινα εἶναι τῶν ἄρτι λαμπρειμονούντων διὰ
τὴν τῆς ἡμέρας φαιδρότητα. "Οθεν καὶ παρῆλθον
αὐτὸν ἀπροσφώνητον, βραχύ τι ὡς μὴ γινωσκομένῳ
ἐπικλίνας τὴν κεφαλὴν, καὶ ὡς ἀλλοτρίῳ ἀφοσιωσά
μενος τὴν προσκύνησιν. Ἐπεὶ δὲ εἶχε με τὸ βραχύ
(ὡς αὐτὸς ἂν εἴπῃς) ὁ μικρὸς ἐμὸς οἰκίσκος, καὶ
ἀνεκλίθην ἐπιτραπέζιος, καὶ ἤδη καὶ ἡ χεὶρ εἰς τὴν
col. 1273–1274page 15 of 50
PG 136:1273ται Αντιόχω. Τί δήτα οὐκ ἂν ἐργάσαιτο ἄνθρωπος; Παλαιός ἐν τῷ καθόλου καὶ οὐκ ἐμὸς ὁ λόγος οὗτος. Οὗτός γε μὴν ἐμῆς, οὐ πρὸς γνώμην (κατ' ἐκεῖνον), ἀλλ᾽ ἴδιος τί οὐκ ἂν ἡ ἐνεργὸς γλῶσσα, ἡ ἐντρεχής φρήν, ὁ κοινὸς ἀγαθὸς ἑταῖρος, ὁ κύριος Μιχαὴλ καταπράξηται; Βὶ δὲ καμὲ ἴσχυσε πείσαι, τὴν γραφὴν ταύτην θαῤῥῆσαι, καὶ μένους καὶ θάρσους ὑποπλήσεις δκνον οὕτω βαθὺν ἐῤῥιζωμένον ἐξέσπασε τῆς ψυχῆς, καὶ ἀναπεπτωκότα επιῤῥώσας ἐπέσπασε, μαγειρείαν ἐβάπτετο, καὶ οἱ ὄρτυγες, οὓς ἐξηγορακαὶ περὶ μέσην που τὴν ὁδὸν τῆς πτήσεως παύσι τάμην σοι, ἱπτερύσσοντο κατὰ τῆς τραπέζης, καὶ αὐτὸς ἐνταῦθα ὁ σπανὸς Ἰωάννης ὡς ἐξ ἐνέδρας μοι ἐπιφύεται, καὶ δριμὺς ἐπιπεσών, τί ἐποίησας; ἀναβα· διὰ τί τὸν Δούκαν οὐ προσεφθέγξω; ἐγὼ Τῷ κριτῇ τοῦ βήλου, κυρίῳ Γρηγορίῳ τῷ δὲ (μὰ τὴν κεφαλήν σου, καὶ μὲ τὴν σωτηρίαν τῆς ψυχῆς μου) εὐθὺς ἐπατάχθην ὡς ἐπὶ καινοτάτου ἀκούσματος. Καὶ τάς τε χεῖρας ἔσχατα, καὶ ἐξεπλάγην ἐπὶ τῇ ἀκοῇ. Καὶ ἰδοὺ δέομαί σου, ζητῆσαί μοι καταλλαγὴν καὶ συμπάθειαν, καὶ σπουδάσαι ταύτην μας καταπράξασθαι. Μάρτυς γὰρ ὁ Θεός ἐβαρύνθην πρὸς ἐμαυτὸν, ὅτι οὕτως ἀπροσέκτως ἔσχον ἐπὶ τῷ πράγματι. Πλὴν οὐ πάνυ έπταισα, δι' ἃς εἶπον αἰτίας, καὶ διότι οὐ συχνοτέρως εντυγχάνω τοῖς ἄλλοις, ὥστε καὶ ἀκριβεστέρους φέρειν τους τῶν ὄψεων χαρακτῆρας· ὡς εὐθὺς ἅμα τῇ θέᾳ καὶ ἢ καὶ ἀναβεβλημένον ἐπώτρυνε, μᾶλλον μὲν οὖν δε ἐκ πρώτης εισβολῆς καταλαμβάνειν τὸ θεαθέν. Προσκυνῶ οὖν, καὶ τίθημι μετάνοιαν, καὶ ζητῶ συγγνώμην. Εστω δὲ τῇ πανσεβάστῳ σου ἐνδοξης τητι μεσιτευτήριον δῶρον, τὰ μῆλα ταῦτα τὰ Περο σικά, τὸ ἐμὸν κήπευμα· ὧν ἀπομερίσαις ἂν τὰ ἡ μέση τῷ παγκάλῳ Δούκα εἰς μείλιγμα και συμπάθειαν ἐμήν. Διέτριβεν ἐκτεθεὶς πρὸς Ἑλλήνων περί που τὴν Λημνίαν απάνθρωπον ἔρημον Φιλοκτήτης, ὁ Ποίαντος. Καὶ ᾤχει μὲν πέτραν αὐτόροφον, ὑπετρέφετο δὲ ὅσα καὶ θήρ· ὕδωρ δὲ διῴκει τοῦτον οὐκ ἀένναον οὐδ' ἀπόῤῥυτον, ἀλλ᾽ ὄμβρου λείψανον σεσηπός, τῆς ἐναπομείναν κοιλώματι καὶ κηρίοις, ὅσοις ἐπάλαιε, τοῖς δεινοῖς· ἄλλως τε οὐδ᾽ ἀρτίπους ὤν, ἀλλὰ κατὰ γῆς ἔρπων, καὶ τοῦτο δὴ τὸ μέρος τὴν ἐκδακούσαν τοῦτον μιμούμενος Εχιδναν. Αλλ' ὅμως οὔτε τὸ τῆς τροφῆς τοῦτον ἐλύπει δυσπόριστον, οὔτε τὸ στατὸν ὕδωρ, οὔτε τὸ τῆς ἐχίδνης φόνιον χάραγμα. Επειδὰν δέ τις χρόνιον ἐκδημήσας προσείποι μὲν ἐκεῖνον καὶ δεξιώσαιτο, καὶ τέλος ἀναγόμενος πιστευθείη μὲν πρὸς ἀνδρὸς ἐπιστολὴν ὡς τοὺς οἰκείους, εἶτ᾽ ἀμελήσει — ἀλλ᾽ ἦν τοῦτο τῷ Φιλοκτήτη πάντων δεινότερον. Εγνως, δ λέγω, καὶ φθάσας τους λόγους ἀφήρπασας. Οὕτω σοι νοῦς ὀξύτατος· καὶ εἰ μὴ κωμικὸς ἦν ὁ λόγος, κυνηδὸν ἂν φαίην σε τὸν λόγον σιτήσασθαι. Καὶ γάρ τοι καὶ κύνες πτώμα ῥιπτούμενον ἀέριον, πρινὴ κατὰ γῆς πεσεῖν, φθάνουσι καταφαγεῖν. Αλλ', ώ δαιμόνιε, ἔασον ὅλον με τὸν λόγον εἰπεῖν. Λυπεῖ καὶ ἡμᾶς τὸ τῆς ἡμετέρας ἐρήμου ἀπόκροτον, καὶ τὸ τῆς τροφῆς μεμετρης μένον, καὶ τὰ τῆς καθ' ἡμᾶς ἐχίδνης χαράγματα ἀλλ᾽ ἔδακε πλέον τούτων ἡμᾶς, ὅτι περὶ τὰς πρὸς σε δυστυχοῦμεν γραφὰς, καὶ γράφοντες δοκοῦμεν μὴ γράφειν. Καίτοι τίνι ἄλλῳ τὴν πρός σε γραφήν ἐνεπιστευσάμην, ἢ τῷ τοῦ δεσπότου τοῦ διδασκάλου ἀδελφῷ καὶ θείῳ σῷ; Αλλ' ὡς ἔοικε δεύτερα τὰ ἡμέτερα θέμενος, τὸν οἴκαδε ήπειγε πλοῦν, ἵνα ἡμῖν ὁ πᾶς εἴη λόγος τραγῳδικός. Οὕτως ἡμεῖς δυστυχοῦμεν, ἐφ᾽ οἷς εὐτυχοῦμεν. Μὴ γοῦν ἡμᾶς μέμφον· κατατοξάζου δὲ τῆς οὕτω βαρείας τύχης, δι' ἣν ἡμῖν οὐκέτι οὐδ᾽ οἱ λόγοι πτερόεντες, ἀλλὰ βραχύτερον πτερυξάμενοι πτεροῤῥνοῦσιν αὖθις, διότα ἐθάῤῥυνεν. "Η γὰρ οὐκ ἐφίλουν ἀεὶ τὸν πολὺν ἐμόν σε Γρηγόριον; Μισοίην ἂν ἐμαυτὸν (εἰ δὲ τοῦτο, καὶ μαινοίμην), ἐὰν ἄλλως ἔσχον ἐπί σοι διακείμενος. Οὐκ εἶχον ἐν ψυχῇ σε ἀνάγραπτον ἐν μοίρα κρείττονι; Ἐξαλειφείην τῆς τῶν ζώντων βίβλου, εἰ σοὶ μὴ πᾶσαν πτύχα τῆς καρδίας ανέωξα. Πότε μοι τοῦ στόματος ὁ ὑπέρ σου λόγος ἀπέπτη; Πότε τὰ τῆς μνήμης ἀπέλιπε; Τίνα ποτὲ τῶν περὶ σὲ ἀφιξομένων συνήθων ιδών, οὐκ εὐθὺς τοὺς περὶ σοῦ λόγους διακινήσας, τό τε χαίρειν διεπεμψάμην, καὶ τὸν διάκτορον ἐξεπεμψάμην, τὸ πτερὸν ἀέριον λύο σαντα; Επίδημος ὤν, τὴν ἐμὴν ψυχὴν ἔχεις οἰκῶν ἀποδημίαν στειλάμενος, ἐν ἐμοὶ ἐναπέμεινας· καί πως ψυχὴν νεμόμενος, ἔχεις τὸ ἐν ἐμοὶ νοερόν κατα γώγιον. 'Αλλ' ὅμως καὶ τοιοῦτον ὄντα σε παρ' ἐμοί, ὀλίγον προσείπον ἐν γράμμασι· καί σοι μετρητά ειναι γράψας ἐν πίνακι τυκτῷ (εἴπῃ ἂν Ὅμηρος) ἐξέστειλα. Διὰ τί ποτε αἴτιον; Διὰ δειλίαν, ἢν φθάσ σαντες ὁ λόγος μὲν ἀνθωμολογήσατο, ὁ δὲ κύριος Μιχαὴλ τῆς ψυχῆς μοι ἀπώσατο. Ἀλλὰ τίς ἡ δει λία; Ὅτι ὁ μὲν εἰς ἀέρα χεόμένος λόγος, καὶ ὑπὸ διακόνοις ἑτέροις διαπεμπόμενος στόμασιν, οὐ ῥᾳ δίως ἐλέγχειν θέλει τοὺς στέλλοντας· ἀλλὰ καὶ ὁ πολὺς καὶ ὁ ἀστεῖος ἐνταῦθα γε τὸ ἴσον ἀποφέρονται, παρὰ τοσοῦτον διαφέροντες, παρ' ὅσον ἔχουσι μνή μης ἢ καὶ λεκτικῆς ἐπιστήμης οἱ καθυπουργοῦντες σφίσι καὶ ἀναφέροντες. Καὶ ἔστιν ἐνταῦθα παρὰ τοῖς διακονοῦσιν ἢ τὸ διακινδυνεῦσαι, ἢ τὸ τυχεῖν· τὸ γὰρ τῆς προσφωνήσεως δεξιὸν εἴτε καὶ μὴ αὐτοῖς ἐπιγράφονται. Καὶ ὁ μὲν τὴν προσλαλιὰν ἐπιστείλας ἁμάρτυρα ἔχει, ὅποι ποτὲ ἄρα καὶ πέσοι τὰ τῆς προσαγορείας· ὁ δὲ δρῶν τῷ προσαγορεύοντι τὸ πᾶν εἰς ἑαυτὸν ἀνεδέξατο. Καὶ τοιαῦτα μὲν ἐκεῖνα. Ο δέ γε ἐν σωματίοις κείμενος λόγος οὐκέθ' ὑπὸ ἀγω γέλου προάγεται στόματι, οὐδ᾽ ἐν ἑτέρων χείλεσε διακινδυνεύεται· ἀλλ' ἔστι ψυχῆς τῆς ἐπιστειλάσης ἄντικρυς κύημα, τοῦ δὲ ὑποδεξαμένου κώδικος μαί ευμα, σπαργανοῦντος οἷον αὐτὸν, καὶ οἷος εξέφυ περιφυλάττοντος, καὶ τῷ φίλῳ παρακομίζοντος, ὡς εἰκόνα τοῦ στείλαντος. Εἰ δὲ τοιαῦτα δύνανται τὰ τῶν ἐπιστολῶν, καὶ κατηγορεῖν οἶδε τὸν ἐπιστείλαντα, οἷος τὰ ἐς λόγους ἐκεῖνος, καὶ οἷα τὰ τῆς ψυχῆς αὐτῷ ἐστι γεννήματα, πῶς ἂν αὐτὸς εὐτόλο
EUSTATHI THESSALONICENSIS EPISTOLE.
ται
11'.
Αντιόχω.
· Τί δήτα οὐκ ἂν ἐργάσαιτο ἄνθρωπος; Παλαιός
ἐν τῷ καθόλου καὶ οὐκ ἐμὸς ὁ λόγος οὗτος. Οὗτός γε
μὴν ἐμῆς, οὐ πρὸς γνώμην (κατ' ἐκεῖνον), ἀλλ᾽ ἴδιος
τί οὐκ ἂν ἡ ἐνεργὸς γλῶσσα, ἡ ἐντρεχής φρήν, ὁ
κοινὸς ἀγαθὸς ἑταῖρος, ὁ κύριος Μιχαὴλ καταπράξηται; Βὶ δὲ καμὲ ἴσχυσε πείσαι, τὴν γραφὴν ταύτην
θαῤῥῆσαι, καὶ μένους καὶ θάρσους ὑποπλήσεις
δκνον οὕτω βαθὺν ἐῤῥιζωμένον ἐξέσπασε τῆς
ψυχῆς, καὶ ἀναπεπτωκότα επιῤῥώσας ἐπέσπασε,
μαγειρείαν ἐβάπτετο, καὶ οἱ ὄρτυγες, οὓς ἐξηγορα- καὶ περὶ μέσην που τὴν ὁδὸν τῆς πτήσεως παύσι
τάμην σοι, ἱπτερύσσοντο κατὰ τῆς τραπέζης, καὶ
αὐτὸς ἐνταῦθα ὁ σπανὸς Ἰωάννης ὡς ἐξ ἐνέδρας
μοι ἐπιφύεται, καὶ δριμὺς ἐπιπεσών, τί ἐποίησας;
ἀναβα· διὰ τί τὸν Δούκαν οὐ προσεφθέγξω; ἐγὼ Τῷ κριτῇ τοῦ βήλου, κυρίῳ Γρηγορίῳ τῷ
δὲ (μὰ τὴν κεφαλήν σου, καὶ μὲ τὴν σωτηρίαν τῆς
ψυχῆς μου) εὐθὺς ἐπατάχθην ὡς ἐπὶ καινοτάτου
ἀκούσματος. Καὶ τάς τε χεῖρας ἔσχατα, καὶ ἐξε
πλάγην ἐπὶ τῇ ἀκοῇ. Καὶ ἰδοὺ δέομαί σου, ζητῆσαί
μοι καταλλαγὴν καὶ συμπάθειαν, καὶ σπουδάσαι
ταύτην μας καταπράξασθαι. Μάρτυς γὰρ ὁ Θεός
ἐβαρύνθην πρὸς ἐμαυτὸν, ὅτι οὕτως ἀπροσέκτως
ἔσχον ἐπὶ τῷ πράγματι. Πλὴν οὐ πάνυ έπταισα, δι'
ἃς εἶπον αἰτίας, καὶ διότι οὐ συχνοτέρως εντυγχάνω
τοῖς ἄλλοις, ὥστε καὶ ἀκριβεστέρους φέρειν τους
τῶν ὄψεων χαρακτῆρας· ὡς εὐθὺς ἅμα τῇ θέᾳ καὶ ἢ καὶ ἀναβεβλημένον ἐπώτρυνε, μᾶλλον μὲν οὖν δε
ἐκ πρώτης εισβολῆς καταλαμβάνειν τὸ θεαθέν.
Προσκυνῶ οὖν, καὶ τίθημι μετάνοιαν, καὶ ζητῶ
συγγνώμην. Εστω δὲ τῇ πανσεβάστῳ σου ἐνδοξης
τητι μεσιτευτήριον δῶρον, τὰ μῆλα ταῦτα τὰ Περο
σικά, τὸ ἐμὸν κήπευμα· ὧν ἀπομερίσαις ἂν τὰ ἡ μέση
τῷ παγκάλῳ Δούκα εἰς μείλιγμα και συμπάθειαν
ἐμήν.
Διέτριβεν ἐκτεθεὶς πρὸς Ἑλλήνων περί που τὴν
Λημνίαν απάνθρωπον ἔρημον Φιλοκτήτης, ὁ Ποίαντος. Καὶ ᾤχει μὲν πέτραν αὐτόροφον, ὑπετρέφετο
δὲ ὅσα καὶ θήρ· ὕδωρ δὲ διῴκει τοῦτον οὐκ ἀένναον
οὐδ' ἀπόῤῥυτον, ἀλλ᾽ ὄμβρου λείψανον σεσηπός, τῆς
ἐναπομείναν κοιλώματι καὶ κηρίοις, ὅσοις ἐπάλαιε,
τοῖς δεινοῖς· ἄλλως τε οὐδ᾽ ἀρτίπους ὤν, ἀλλὰ κατὰ
γῆς ἔρπων, καὶ τοῦτο δὴ τὸ μέρος τὴν ἐκδακούσαν
τοῦτον μιμούμενος Εχιδναν. Αλλ' ὅμως οὔτε τὸ τῆς
τροφῆς τοῦτον ἐλύπει δυσπόριστον, οὔτε τὸ στατὸν
ὕδωρ, οὔτε τὸ τῆς ἐχίδνης φόνιον χάραγμα. Επειδὰν
δέ τις χρόνιον ἐκδημήσας προσείποι μὲν ἐκεῖνον
καὶ δεξιώσαιτο, καὶ τέλος ἀναγόμενος πιστευθείη
μὲν πρὸς ἀνδρὸς ἐπιστολὴν ὡς τοὺς οἰκείους, εἶτ᾽
ἀμελήσει — ἀλλ᾽ ἦν τοῦτο τῷ Φιλοκτήτη πάντων
δεινότερον. Εγνως, δ λέγω, καὶ φθάσας τους λόγους
ἀφήρπασας. Οὕτω σοι νοῦς ὀξύτατος· καὶ εἰ μὴ
κωμικὸς ἦν ὁ λόγος, κυνηδὸν ἂν φαίην σε τὸν λόγον
σιτήσασθαι. Καὶ γάρ τοι καὶ κύνες πτώμα ῥιπτούμενον ἀέριον, πρινὴ κατὰ γῆς πεσεῖν, φθάνουσι
καταφαγεῖν. Αλλ', ώ δαιμόνιε, ἔασον ὅλον με τὸν
λόγον εἰπεῖν. Λυπεῖ καὶ ἡμᾶς τὸ τῆς ἡμετέρας
ἐρήμου ἀπόκροτον, καὶ τὸ τῆς τροφῆς μεμετρης
μένον, καὶ τὰ τῆς καθ' ἡμᾶς ἐχίδνης χαράγματα
ἀλλ᾽ ἔδακε πλέον τούτων ἡμᾶς, ὅτι περὶ τὰς πρὸς
σε δυστυχοῦμεν γραφὰς, καὶ γράφοντες δοκοῦμεν
μὴ γράφειν. Καίτοι τίνι ἄλλῳ τὴν πρός σε γραφήν
ἐνεπιστευσάμην, ἢ τῷ τοῦ δεσπότου τοῦ διδασκάλου
ἀδελφῷ καὶ θείῳ σῷ; Αλλ' ὡς ἔοικε δεύτερα τὰ
ἡμέτερα θέμενος, τὸν οἴκαδε ήπειγε πλοῦν, ἵνα
ἡμῖν ὁ πᾶς εἴη λόγος τραγῳδικός. Οὕτως ἡμεῖς
δυστυχοῦμεν, ἐφ᾽ οἷς εὐτυχοῦμεν. Μὴ γοῦν ἡμᾶς
μέμφον· κατατοξάζου δὲ τῆς οὕτω βαρείας τύχης,
δι' ἣν ἡμῖν οὐκέτι οὐδ᾽ οἱ λόγοι πτερόεντες, ἀλλὰ
βραχύτερον πτερυξάμενοι πτεροῤῥνοῦσιν αὖθις,
διότα ἐθάῤῥυνεν. "Η γὰρ οὐκ ἐφίλουν ἀεὶ τὸν πολὺν
ἐμόν σε Γρηγόριον; Μισοίην ἂν ἐμαυτὸν (εἰ δὲ τοῦτο,
καὶ μαινοίμην), ἐὰν ἄλλως ἔσχον ἐπί σοι διακείμε
νος. Οὐκ εἶχον ἐν ψυχῇ σε ἀνάγραπτον ἐν μοίρα
κρείττονι; Ἐξαλειφείην τῆς τῶν ζώντων βίβλου,
εἰ σοὶ μὴ πᾶσαν πτύχα τῆς καρδίας ανέωξα. Πότε
μοι τοῦ στόματος ὁ ὑπέρ σου λόγος ἀπέπτη; Πότε
τὰ τῆς μνήμης ἀπέλιπε; Τίνα ποτὲ τῶν περὶ σὲ
ἀφιξομένων συνήθων ιδών, οὐκ εὐθὺς τοὺς περὶ σοῦ
λόγους διακινήσας, τό τε χαίρειν διεπεμψάμην, καὶ
τὸν διάκτορον ἐξεπεμψάμην, τὸ πτερὸν ἀέριον λύο
σαντα; Επίδημος ὤν, τὴν ἐμὴν ψυχὴν ἔχεις οἰκῶν·
ἀποδημίαν στειλάμενος, ἐν ἐμοὶ ἐναπέμεινας· καί
πως ψυχὴν νεμόμενος, ἔχεις τὸ ἐν ἐμοὶ νοερόν κατα
γώγιον. 'Αλλ' ὅμως καὶ τοιοῦτον ὄντα σε παρ' ἐμοί,
ὀλίγον προσείπον ἐν γράμμασι· καί σοι μετρητά
ειναι γράψας ἐν πίνακι τυκτῷ (εἴπῃ ἂν Ὅμηρος)
ἐξέστειλα. Διὰ τί ποτε αἴτιον; Διὰ δειλίαν, ἢν φθάσ
σαντες ὁ λόγος μὲν ἀνθωμολογήσατο, ὁ δὲ κύριος
Μιχαὴλ τῆς ψυχῆς μοι ἀπώσατο. Ἀλλὰ τίς ἡ δειλία; Ὅτι ὁ μὲν εἰς ἀέρα χεόμένος λόγος, καὶ ὑπὸ
διακόνοις ἑτέροις διαπεμπόμενος στόμασιν, οὐ ῥᾳ
δίως ἐλέγχειν θέλει τοὺς στέλλοντας· ἀλλὰ καὶ ὁ
πολὺς καὶ ὁ ἀστεῖος ἐνταῦθα γε τὸ ἴσον ἀποφέρονται,
παρὰ τοσοῦτον διαφέροντες, παρ' ὅσον ἔχουσι μνή
μης ἢ καὶ λεκτικῆς ἐπιστήμης οἱ καθυπουργοῦντες
σφίσι καὶ ἀναφέροντες. Καὶ ἔστιν ἐνταῦθα παρὰ τοῖς
διακονοῦσιν ἢ τὸ διακινδυνεῦσαι, ἢ τὸ τυχεῖν· τὸ
γὰρ τῆς προσφωνήσεως δεξιὸν εἴτε καὶ μὴ αὐτοῖς
ἐπιγράφονται. Καὶ ὁ μὲν τὴν προσλαλιὰν ἐπιστείλας
ἁμάρτυρα ἔχει, ὅποι ποτὲ ἄρα καὶ πέσοι τὰ τῆς
προσαγορείας· ὁ δὲ δρῶν τῷ προσαγορεύοντι τὸ πᾶν
εἰς ἑαυτὸν ἀνεδέξατο. Καὶ τοιαῦτα μὲν ἐκεῖνα. Ο
δέ γε ἐν σωματίοις κείμενος λόγος οὐκέθ' ὑπὸ ἀγω
γέλου προάγεται στόματι, οὐδ᾽ ἐν ἑτέρων χείλεσε
διακινδυνεύεται· ἀλλ' ἔστι ψυχῆς τῆς ἐπιστειλάσης
ἄντικρυς κύημα, τοῦ δὲ ὑποδεξαμένου κώδικος μαί
ευμα, σπαργανοῦντος οἷον αὐτὸν, καὶ οἷος εξέφυ
περιφυλάττοντος, καὶ τῷ φίλῳ παρακομίζοντος, ὡς
εἰκόνα τοῦ στείλαντος. Εἰ δὲ τοιαῦτα δύνανται τὰ
τῶν ἐπιστολῶν, καὶ κατηγορεῖν οἶδε τὸν ἐπιστεί
λαντα, οἷος τὰ ἐς λόγους ἐκεῖνος, καὶ οἷα τὰ τῆς
ψυχῆς αὐτῷ ἐστι γεννήματα, πῶς ἂν αὐτὸς εὐτόλο
col. 1275–1276page 16 of 50
PG 136:1275μως ἔχοιμι, τὰς ἐμὰς πιθηκίδας πρός σε τὸν ἐν τες ηττήμεθα· καί ἐσμεν ῥητορείαις αίθωνα λέοντα προάγων περιγυμνοῦν, καὶ τῆς ἐμῆς ἀγροικίας ένδαψιλεύεσθαι; Οὐκ ἀντι λέγομεν, εγχειριδίους καὶ κειμηλίους ελέγχους ἀπο τίθεσθαι τοῖς τέως οὐκ εἰδόσι τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ κατηγορίας εγχαράττειν καθ' ἡμῶν αὐτῶν, ὡς ἂν καὶ τοῖς ἐπιγόνοις ἔχοιμεν περιδειγματίζεσθαι. "Αλ λοις μὲν οὖν τισι τάχα ἂν γράφων τεθάρθηκα, καὶ οὐχ ὑπεστάλην ἂν τὰ τῆς ἐπιστολῆς. Πρὸς σὲ δὲ ἀλλὰ καὶ νῦν δέος, μὴ τὰ τῆς γραφῆς όργανα σχᾶς σαντα, τὸ ἔργον ατελές μοι προλίπωσιν. Ούτω σε τέθηπα, οὕτω σου τὸ τῆς ῥητορικῆς ἐμπύριον πέρ φρικα. Καὶ Ῥωμαίῳ μὲν ἀνδρὶ (Αντωνίῳ, οἶμαι) λόγος ἐῤῥέθη ποθὲν, ὡς ἄρα ὁ δαίμων αὐτῷ τὸν ἑτέ ρου τινὸς πεφόβηται δαίμονα· ἡμῖν δὲ δαίμων μὲν φοβερός, εἴτουν τύχη μορμολυττομένη τὸ ὅμοιον, οὔτι δεδόξασται. Πῶς γὰρ ἂν καὶ εἴη τοιαύτη τύχη παρ' ἡμῖν, οἷς τὸ πᾶν ὁ Θεός; ὅπου τῶν Ἑλλήνων ὅσοι σοφώτεροι εύνοιαν θειοτέραν τὴν τύχην ὁρίζονται, καὶ εἰς ταυτὸν αὐτὴν τῷ καλῷ τῆς εὐδαιμονίας συνάγουσι. Τύχη μὲν οὖν ἡμῖν οὔτε ἐστὶν οὕτως, οὔτε πεφόβηται. Ο δέ μοι λόγος φρίττει τὸν σόν και που περιτυχὼν αὐτῷ, συσταλεὶς καταδύεται ο καὶ καθά που λόγος ἔχει, σωμάτων κτύπους τινάς ἑτέροις εἴχειν, καὶ τούτων ἠχούντων ἐκείνους σιγάν, οὐκ ἔχοντας ἀντηχεῖν, οὕτω καὶ τοῦ σοφοῦ Γρηγορίου τὸ σύντονον ἐν ῥητορείαις ᾄδοντος, ἡ τοῦ Εὐα σταθίου λαλιὰ οὐδ' εἰς τονιαῖόν τι ἀπήχημα ὑποψάλ λεται. Έτι μοι τῆς ἐπιστολῆς ἐκείνης Ινδάλματα προτρέχει τῶν ὀφθαλμῶν, ἣν οὐ πρὸ πολλοῦ μετὰ χεῖρας ηύχουν· και με τοῦ γράφειν ἐκκρούει εκ. θροοῦντα οὐχ ἧττον, ἢ τὸν θρυλλούμενον ἀντιφέροντα τὰ ἐκείνου ἐκδειματοῦντα ἐνδάλματα. "Ετι με δ γλυκὺς ἐκεῖνος ῥυθμὸς ἐπικρατεῖ· ἔτι με περιάγει τὸ κάλλος· τὸ τῶν νοημάτων ὕψος, ή πυκνότης, ή στρυφνότης· ἡ αὐταῖς ἀνακεκραμένη γλυκύτης· ἡ τῆς λέξεως χάρις· ἡ ἐν σχήμασι ποικιλία· τάλλα πάντα καλά, ἵνα μὴ καὶ φορυτὸν ἄλλως ὀνομάτων Επισυνάγειν δόξαιμι. 'Αλλὰ τί μοι ἐπιστολῆς ἐκείνης τῆς μιᾶς, εἰ καὶ λίαν καλῆς; Τί μὴ τὸν σοφὸν τὴν χεῖρα Πρωτογένην οὐκ ἐκ τῶν μεγάλων έργων, αλλ' ἐκ τοῦ παρέργου καλού πέρδικος ἐπαινῶ; Ἐπὶ νοῦν λαμβάνω τὴν σὴν καλλιγραφικὴν λογογραφίαν, [καὶ] θαυμάσας ὡς ἕνι μάλιστα, καὶ ἑαυτοῦ ἀπο γνούς, σχασάμενος τὴν σοφιστικήν, ἄλλοις ἀντεπεξάη γεσθαι πρὸς τὴν σὴν (εἰ βούλοιντο) ῥητορείαν ἀφίημι. Καὶ ἤθελον ἰδεῖν τοὺς τοιούτους, οίτινες ἄρα καὶ εἶεν· ὡς ἂν εἶχον εὐθύμως, ἰδὼν ἡττώμενον σε τὸν ἐμοὶ φοβερόν. Οἱ δὲ ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ὡς λέοντα μηκάδες αίγες πεφόβηνται. Καὶ σὺ μὲν κατὰ τὸν Ομηρικών Εκτορα πάντας καθίζων τους ῥητορεύειν δεινούς, εἶτα τὸν ἀντίπαλον μονομάχον ζητεῖς· οἱ δὲ σιωπῶσι, καὶ οὐ θαῤῥοῦσι τὴν ἐπεξέλευσιν. Κάν τις αὐτοῖς καθ' Ομηρον ἀλλ' ὑμεῖς μὲν πάντες ὕδωρ καὶ γαῖα γένοισθε επιφθέγξηται, εἰ δὴ τὸν ἕνα τοῦτον δεδίττεσθε αὐτοὶ, οὐδ᾽ οὕτως εἰς τόλμαν ὀξύνονται, οὐδ᾽ ἐννέα πάντες ἀνθίστανται σοι· ἀγα τητὸν γὰρ, εἰ καί τινα ἕνα, καὶ αὐτὸν οὐ κατὰ τὸν μέγαν Αίαντα, έγεροῦσιν ἀντίμαχον. Οὕτω σου πάνε Ο ὁ μέν σου τὸ δευτερεῖον, ὁ δὲ, ὅ τι τύχοι τῆς ἐπὶ τόδε φερόμενος τά σεως. Ο λόγων ἄκρον γάργαρον· ὁ πλοῦτος ἐπιχειρήσεων, κατὰ χύσιν ἄμμου ἐκνενημένος· ὦ ἀριθμὸς ἐνθυμημάτων αστείων πολύχους· ὦ πληθυσμὸς ὑψηλῶν νοημάτων, ἀστέρων δίκην εἰς πλή θος εμπλατυνόμενος καὶ εἰς λαμπρότητα δαδουχῶν, κατὰ ὄμβρους ὑψόθεν οἷον καταρρηγνύμενος ὡς ἐν κατάκλυσμῷ — δδ᾽ ἂν εἴπῃ -- ὑδάτων πολλῶν· ὦ ρεύμα λόγου δαψιλές, ἐπιῤῥέον ἅτε πόντου κύματα Ικαρίοιο, ἔπεα νιφάδεσσιν ἐοικότα. Επεισί μοι τὸ τῆς Συρακουσίου Μούσης εἰπεῖν; ὅσος ὄχλος, μύρο μηκες ανάριθμοι, είτουν μυρμηκιά λόγων σοφῶν. Εἶτα θυρύβους προβάλλῃ, καὶ πραγμάτων ἐπίχυσιν καὶ βίου σύγχυσιν, καὶ βλάβας οἷας καὶ τύρβας ὅτας, ὑφ᾽ ὧν τοῦ φίλου λόγου περικεκίνησαι; Καὶ οὐκέτι φῂς οὔτε ταῖς πάλαι ποτὲ λάλαι; ὅμοια, ούτε βίβλοις προστετηκέναι, οὔθ' ὅλως ἐκεῖνο εἶναι, ἂν ἡμεῖς οι δαμεν; "Ο τῆς καθ' ἡμῶν σκηνῆς. “Η σκη[νοβατή σοι ὁ λόγος; Ἐσχημάτισται, ἤνθισται. Επικρύπτεις ἡμῖν σεαυτόν, οὐκ οἶδ᾽ εἴτε κατὰ τὸν Ομηρικόν Οδυσσέα, ἢ εἴ τις κατ' ἐκεῖνον τὴν ἑαυτοῦ κρύψιν ἐσκηνοβάτησεν· εἴτε κατὰ τὸν ἐν σοφίσμασιν ἐγχε καλυμμένον, ὡς ἂν ὕστερον ἐκφήνας τὰ κατά σε, εἰς ἀντιφάσεως μοχθηρίαν συνελάσῃς ἡμᾶς, εἰδότας ἅμα καὶ οὐκ εἰδότας σε. Ο τῆς εἰρωνείας | Μυκτήρα γὰρ εἰπεῖν τὸ πρᾶγμα, οἶμαι οὐκ ἀσφαλές· καὶ μὴν οὐὲ ἀκκισμὸς ἢ θρύψες τὸ πάθος ἐστί. Τάχα δὲ κἀκεῖνα διαγραπτέον μοι, καὶ πόῤῥω τοῦ λόγου θετέον· κατειπείν γάρ σου φορτικά προς βήσιν, πάνυ βαρύ. Ούτε γὰρ τὸ σκηνικῶς ὁμιλεῖν ἐν τοιού τοις σπουδαίον κρίνεται, καὶ τὰ τῆς εἰρωνεία; δὲ ἐν κακίας μοίρα βέβληται. "Ο τοίνυν τοῦ ἐπιεικούς ὢ καθυφέσεως, εἰς ἣν ὁ ὑψηλὸς καὶ πολὺς τὴν σοφίαν κατήνεγκας σεαυτόν. Ο τοῦ μετρίου φρονήματος, ὑφ' οὗ περιμετρεῖς σεαυτὸν τοῖς πολλοῖς, σημεῖον εἰς βάθος καὶ εἰς ὕψος ἄλλον τρόπον καὶ αὐτὸς αἰτησάμενος καὶ λαβὼν ἐκ Θεοῦ· βάθος, τὸ διὰ ταπείνωσιν κάτω· ύψος, τὴν κατὰ λόγους ἀνάβασιν. Ἐγὼ δὲ ἠξίουν σεαυτὸν εἰδέναι, καὶ μὴ τοιαῦτα καταγράφειν σεαυτοῦ. Οὐ γὰρ τὸ παλαιὸν ἐκεῖνο γράμμα στενο χωρῶ, τό, Γνῶθι σαυτόν, ἀλλ᾽ εἰς πάντας ἀνθρώπους πλατύνω, καὶ συνεπιμερίζω τὸ ῥητὸν τοῖς καθέ καστα· ώς δέον ὄν, ἕκαστον ἑαυτὸν εἰδέναι μήτε ὁ τὸ μηδὲν ῶν ὕψιστόν τι φρονῇ, μήτε ὁ ὑπερ ύψηλος οὕτω πρὸς γῆν ἑαυτὸν κατασπά. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἄλλην ἔχει τριβὴν, εἴθ᾽ οὕτω ποιητέον, εἴτε καὶ μή. Σὺ δὲ τί ποτε φῂς, ἀνδρῶν λογιώτατε; δυστόχως έχεις περὶ νοημάτων γονά;; καὶ ὃν ἱδρὼς συνεχὴς καὶ θερμότης εντρεχής καὶ ἔννους εἰς και πίδα φιλοσοφουμένην ἐστόμωσεν, ἀντιτυπία πραγμά των ἐπήμβλυνε; νενίκηκε σε τύρβη φροντίδων; περιγέγονε σου; καθείλε τοῦ ὕψους; ἀπέσπασε; καταβέβληκεν; Οὐκέτ' ἐκεῖνος εἶ ὁ πάλαι Γρηγόριος; ἷς καὶ καταλογάδην περιπτύσας τι λόγιον, ἢ καὶ παραῤῥίψας στιχίδιον σχέδιον, εἰς ἀμίμητον αὐτὸ καὶ μέγα τοῖς ῥητορεύειν θέλουσιν ἐλεπτούρ γησας σκάριφον. Οὕτως ἐν λόγοις ἄπειρος εἴην κοινώμην οὕτω σοφίας τοιαύτη με λάχοι περὶ λό λή
ADDENDA.
μως ἔχοιμι, τὰς ἐμὰς πιθηκίδας πρός σε τὸν ἐν τες ηττήμεθα· καί ἐσμεν
ῥητορείαις αίθωνα λέοντα προάγων περιγυμνοῦν,
καὶ τῆς ἐμῆς ἀγροικίας ένδαψιλεύεσθαι; Οὐκ ἀντιλέγομεν, εγχειριδίους καὶ κειμηλίους ελέγχους ἀπο
τίθεσθαι τοῖς τέως οὐκ εἰδόσι τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ
κατηγορίας εγχαράττειν καθ' ἡμῶν αὐτῶν, ὡς ἂν
καὶ τοῖς ἐπιγόνοις ἔχοιμεν περιδειγματίζεσθαι. "Αλλοις μὲν οὖν τισι τάχα ἂν γράφων τεθάρθηκα, καὶ
οὐχ ὑπεστάλην ἂν τὰ τῆς ἐπιστολῆς. Πρὸς σὲ δὲ
ἀλλὰ καὶ νῦν δέος, μὴ τὰ τῆς γραφῆς όργανα σχᾶς
σαντα, τὸ ἔργον ατελές μοι προλίπωσιν. Ούτω σε
τέθηπα, οὕτω σου τὸ τῆς ῥητορικῆς ἐμπύριον πέρ
φρικα. Καὶ Ῥωμαίῳ μὲν ἀνδρὶ (Αντωνίῳ, οἶμαι)
λόγος ἐῤῥέθη ποθὲν, ὡς ἄρα ὁ δαίμων αὐτῷ τὸν ἑτέ
ρου τινὸς πεφόβηται δαίμονα· ἡμῖν δὲ δαίμων μὲν
φοβερός, εἴτουν τύχη μορμολυττομένη τὸ ὅμοιον,
οὔτι δεδόξασται. Πῶς γὰρ ἂν καὶ εἴη τοιαύτη τύχη
παρ' ἡμῖν, οἷς τὸ πᾶν ὁ Θεός; ὅπου τῶν Ἑλλήνων
ὅσοι σοφώτεροι εύνοιαν θειοτέραν τὴν τύχην ὁρίζον
ται, καὶ εἰς ταυτὸν αὐτὴν τῷ καλῷ τῆς εὐδαιμονίας
συνάγουσι. Τύχη μὲν οὖν ἡμῖν οὔτε ἐστὶν οὕτως,
οὔτε πεφόβηται. Ο δέ μοι λόγος φρίττει τὸν σόν·
και που περιτυχὼν αὐτῷ, συσταλεὶς καταδύεται ο
καὶ καθά που λόγος ἔχει, σωμάτων κτύπους τινάς
ἑτέροις εἴχειν, καὶ τούτων ἠχούντων ἐκείνους σιγάν,
οὐκ ἔχοντας ἀντηχεῖν, οὕτω καὶ τοῦ σοφοῦ Γρηγο
ρίου τὸ σύντονον ἐν ῥητορείαις ᾄδοντος, ἡ τοῦ Εὐα
σταθίου λαλιὰ οὐδ' εἰς τονιαῖόν τι ἀπήχημα ὑποψάλ
λεται. Έτι μοι τῆς ἐπιστολῆς ἐκείνης Ινδάλματα
προτρέχει τῶν ὀφθαλμῶν, ἣν οὐ πρὸ πολλοῦ μετὰ
χεῖρας ηύχουν· και με τοῦ γράφειν ἐκκρούει εκ.
θροοῦντα οὐχ ἧττον, ἢ τὸν θρυλλούμενον ἀντιφέροντα
τὰ ἐκείνου ἐκδειματοῦντα ἐνδάλματα. "Ετι με δ
γλυκὺς ἐκεῖνος ῥυθμὸς ἐπικρατεῖ· ἔτι με περιάγει
τὸ κάλλος· τὸ τῶν νοημάτων ὕψος, ή πυκνότης, ή
στρυφνότης· ἡ αὐταῖς ἀνακεκραμένη γλυκύτης· ἡ
τῆς λέξεως χάρις· ἡ ἐν σχήμασι ποικιλία· τάλλα
πάντα καλά, ἵνα μὴ καὶ φορυτὸν ἄλλως ὀνομάτων
Επισυνάγειν δόξαιμι. 'Αλλὰ τί μοι ἐπιστολῆς ἐκείνης
τῆς μιᾶς, εἰ καὶ λίαν καλῆς; Τί μὴ τὸν σοφὸν τὴν
χεῖρα Πρωτογένην οὐκ ἐκ τῶν μεγάλων έργων, αλλ'
ἐκ τοῦ παρέργου καλού πέρδικος ἐπαινῶ; Ἐπὶ
νοῦν λαμβάνω τὴν σὴν καλλιγραφικὴν λογογραφίαν,
[καὶ] θαυμάσας ὡς ἕνι μάλιστα, καὶ ἑαυτοῦ ἀπο
γνούς, σχασάμενος τὴν σοφιστικήν, ἄλλοις ἀντεπεξά- η
γεσθαι πρὸς τὴν σὴν (εἰ βούλοιντο) ῥητορείαν ἀφίημι.
Καὶ ἤθελον ἰδεῖν τοὺς τοιούτους, οίτινες ἄρα καὶ
εἶεν· ὡς ἂν εἶχον εὐθύμως, ἰδὼν ἡττώμενον σε τὸν
ἐμοὶ φοβερόν. Οἱ δὲ ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ὡς λέοντα
μηκάδες αίγες πεφόβηνται. Καὶ σὺ μὲν κατὰ τὸν
Ομηρικών Εκτορα πάντας καθίζων τους ῥητορεύειν
δεινούς, εἶτα τὸν ἀντίπαλον μονομάχον ζητεῖς· οἱ
δὲ σιωπῶσι, καὶ οὐ θαῤῥοῦσι τὴν ἐπεξέλευσιν. Κάν
τις αὐτοῖς καθ' Ομηρον ἀλλ' ὑμεῖς μὲν πάντες
ὕδωρ καὶ γαῖα γένοισθε επιφθέγξηται, εἰ δὴ τὸν
ἕνα τοῦτον δεδίττεσθε αὐτοὶ, οὐδ᾽ οὕτως εἰς τόλμαν
ὀξύνονται, οὐδ᾽ ἐννέα πάντες ἀνθίστανται σοι· ἀγα
τητὸν γὰρ, εἰ καί τινα ἕνα, καὶ αὐτὸν οὐ κατὰ τὸν
μέγαν Αίαντα, έγεροῦσιν ἀντίμαχον. Οὕτω σου πάνε
Ο
ὁ μέν σου τὸ δευτε
ρεῖον, ὁ δὲ, ὅ τι τύχοι τῆς ἐπὶ τόδε φερόμενος τάσεως. Ο λόγων ἄκρον γάργαρον· ὁ πλοῦτος
ἐπιχειρήσεων, κατὰ χύσιν ἄμμου ἐκνενημένος· ὦ
ἀριθμὸς ἐνθυμημάτων αστείων πολύχους· ὦ πλη
θυσμὸς ὑψηλῶν νοημάτων, ἀστέρων δίκην εἰς πλή
θος εμπλατυνόμενος καὶ εἰς λαμπρότητα δαδουχῶν,
κατὰ ὄμβρους ὑψόθεν οἷον καταρρηγνύμενος ὡς ἐν
κατάκλυσμῷ — δδ᾽ ἂν εἴπῃ -- ὑδάτων πολλῶν· ὦ
ρεύμα λόγου δαψιλές, ἐπιῤῥέον ἅτε πόντου κύματα
Ικαρίοιο, ἔπεα νιφάδεσσιν ἐοικότα. Επεισί μοι τὸ
τῆς Συρακουσίου Μούσης εἰπεῖν; ὅσος ὄχλος, μύρο
μηκες ανάριθμοι, είτουν μυρμηκιά λόγων σοφῶν.
Εἶτα θυρύβους προβάλλῃ, καὶ πραγμάτων ἐπίχυσιν
καὶ βίου σύγχυσιν, καὶ βλάβας οἷας καὶ τύρβας ὅτας,
ὑφ᾽ ὧν τοῦ φίλου λόγου περικεκίνησαι; Καὶ οὐκέτι
φῂς οὔτε ταῖς πάλαι ποτὲ λάλαι; ὅμοια, ούτε βίβλοις
προστετηκέναι, οὔθ' ὅλως ἐκεῖνο εἶναι, ἂν ἡμεῖς οιδαμεν; "Ο τῆς καθ' ἡμῶν σκηνῆς. “Η σκη[νοβατή
σοι ὁ λόγος; Ἐσχημάτισται, ἤνθισται. Επικρύπτεις
ἡμῖν σεαυτόν, οὐκ οἶδ᾽ εἴτε κατὰ τὸν Ομηρικόν
Οδυσσέα, ἢ εἴ τις κατ' ἐκεῖνον τὴν ἑαυτοῦ κρύψιν
ἐσκηνοβάτησεν· εἴτε κατὰ τὸν ἐν σοφίσμασιν ἐγχε
καλυμμένον, ὡς ἂν ὕστερον ἐκφήνας τὰ κατά σε, εἰς
ἀντιφάσεως μοχθηρίαν συνελάσῃς ἡμᾶς, εἰδότας
ἅμα καὶ οὐκ εἰδότας σε. Ο τῆς εἰρωνείας | Μυκτήρα
γὰρ εἰπεῖν τὸ πρᾶγμα, οἶμαι οὐκ ἀσφαλές· καὶ μὴν
οὐὲ ἀκκισμὸς ἢ θρύψες τὸ πάθος ἐστί. Τάχα δὲ
κἀκεῖνα διαγραπτέον μοι, καὶ πόῤῥω τοῦ λόγου
θετέον· κατειπείν γάρ σου φορτικά προς βήσιν,
πάνυ βαρύ. Ούτε γὰρ τὸ σκηνικῶς ὁμιλεῖν ἐν τοιού
τοις σπουδαίον κρίνεται, καὶ τὰ τῆς εἰρωνεία; δὲ
ἐν κακίας μοίρα βέβληται. "Ο τοίνυν τοῦ ἐπιεικούς·
ὢ καθυφέσεως, εἰς ἣν ὁ ὑψηλὸς καὶ πολὺς τὴν σοφίαν
κατήνεγκας σεαυτόν. Ο τοῦ μετρίου φρονήματος,
ὑφ' οὗ περιμετρεῖς σεαυτὸν τοῖς πολλοῖς, σημεῖον εἰς
βάθος καὶ εἰς ὕψος ἄλλον τρόπον καὶ αὐτὸς αίτησά
μενος καὶ λαβὼν ἐκ Θεοῦ· βάθος, τὸ διὰ ταπείνωσιν
κάτω· ύψος, τὴν κατὰ λόγους ἀνάβασιν. Ἐγὼ δὲ
ἠξίουν σεαυτὸν εἰδέναι, καὶ μὴ τοιαῦτα καταγράφειν
σεαυτοῦ. Οὐ γὰρ τὸ παλαιὸν ἐκεῖνο γράμμα στενοχωρῶ, τό, Γνῶθι σαυτόν, ἀλλ᾽ εἰς πάντας ἀνθρώπους
πλατύνω, καὶ συνεπιμερίζω τὸ ῥητὸν τοῖς καθέ
καστα· ώς δέον ὄν, ἕκαστον ἑαυτὸν εἰδέναι
μήτε ὁ τὸ μηδὲν ῶν ὕψιστόν τι φρονῇ, μήτε ὁ ὑπερύψηλος οὕτω πρὸς γῆν ἑαυτὸν κατασπά. ᾿Αλλὰ
ταῦτα μὲν ἄλλην ἔχει τριβὴν, εἴθ᾽ οὕτω ποιητέον,
· εἴτε καὶ μή. Σὺ δὲ τί ποτε φῂς, ἀνδρῶν λογιώτατε;
δυστόχως έχεις περὶ νοημάτων γονά;; καὶ ὃν ἱδρὼς
συνεχὴς καὶ θερμότης εντρεχής καὶ ἔννους εἰς και
πίδα φιλοσοφουμένην ἐστόμωσεν, ἀντιτυπία πραγμά
των ἐπήμβλυνε; νενίκηκε σε τύρβη φροντίδων; περιγέγονε σου; καθείλε τοῦ ὕψους; ἀπέσπασε;
καταβέβληκεν; Οὐκέτ' ἐκεῖνος εἶ ὁ πάλαι Γρηγό
ριος; ἷς καὶ καταλογάδην περιπτύσας τι λόγιον, ἢ
καὶ παραῤῥίψας στιχίδιον σχέδιον, εἰς ἀμίμητον
αὐτὸ καὶ μέγα τοῖς ῥητορεύειν θέλουσιν ἐλεπτούρ
γησας σκάριφον. Οὕτως ἐν λόγοις ἄπειρος εἴην -
κοινώμην οὕτω σοφίας τοιαύτη με λάχοι περὶ λό
Iva
λή
col. 1277–1278page 17 of 50
PG 136:1277σὺ τὸ τοῦ νοῦ εἴτε κύτος φάναι χρὴ, εἴτε ἄβυσ σον, εἴτε καὶ χάος διὰ τὸ τοῦ νεροῦ τούτου χωρίου πολυχανδές εἰς ὑποδοχὴν πάσης χρηστοηθείας ἐξέθου, καὶ δὴ πάσας λόγου πηγὰς καὶ πάντας που ταμοὺς εἰσεδέξω. Καὶ οὔχουν εἰς θάλασσαν πέρας εἰδυΐαν, ἀλλ᾽ εἰς ὠκεανόν μοι τὰ καλὰ ταῦτα συν έρρευσαν χεύματα, καὶ τοῦτον ἀφόβον, καὶ εἰς ἑαυτὴν κατὰ νοερὰν κύκλωσιν ἐπανιόντα, καὶ κατά τινα στροφὴν ἀκάματον ἐλιττόμενον, καὶ οὐκ εἰδότα πέρας. Ούκουν τὸ χεῦμα τοῦτο λίποι ἂν σὲ ποτέ, οὐδ' εἰ βούλοιο, ἅπαξ ἐνδόσιμον. Τὸ κινεῖσθαι λαβὼν ὁ οὐρανὸς, οὐ παύει τὴν κίνησιν. Οὕτω δὲ καὶ ὁ σὺς οὐράνιος νοῦς οὐ παύσεται κινούμενος, κἂν πάθῃ κατὰ τὴν ἀνωτάτω ποτὲ σφαίραν βραχείαν γους ένδεια. Ο πράγματα, λάβοιτε με· ὦ φροντίκλῆσις τὴν θάλασσαν ἐπιλέλοιπεν. Οὕτω δὲ ἄρα καὶ δες, ἔχοιτέ με· ὦ τύρβας καὶ ὄχλοι, ἀμφί μοι γέ νοισθε κύκλῳ, εἰ οὕτω καὶ τεχνοῦν οἴδατε καὶ ἐν καθεστῶτι φυλάττειν τους ρήτορας. Αλλος μὲν οὖν τις, μέσος ἐναποληφθεὶς πραγμάτων οὕτω μεγάλων, ἔπαθεν ἂν ἀληθῶς, ἅπερ οὐκ ἀληθῶς αὐτὸς ἐπι γράψω σαυτῷ· οὐχ οἷος εἴ[ης], προσθέμενος λέγειν, ἀλλ᾽ οἷος ἄν τις γένοιτο, τηλικούτοις πράγμασιν ἐνσχεθείς. Σὺ οὖν οἴκουν τοιοῦτος οὔτε γέγονας, ἀλλ' οὐδὲ μελλήσεις ἔσεσθαι. Αίτιον δ', ὅτι πρὸς ὑπεροχὴν τῆς ἐν λόγοις ἐλήλυθας ἔξεως, καὶ πρὸς ἐπιστήμης τέλος ἐλήλακας. Οὐκοῦν εἰς ἄκρον σοι σοφίας ήκοντι ῥᾳδία ἔπειτα καθ' Ησίοδον, η πρώην χαλεπή γέγονε· καί σοι διὰ ταῦτα ἅπονος ἡ ἐνέρ γεια, καὶ τὰ τῆς μεταχειρίσεως ἄμοχθα. Καὶ ἔχει φύσεως οὕτω τὸ πρᾶγμα. Οὐκ ἔστιν, οὐκ ἔστιν ἀντίκρουσιν· ἀλλὰ μικρὸν, καὶ γίνεται τῶν προτέρων Εδραῖόν τινα κατ' ἐπιστήμην γενόμενον, μετακινηθῆναι τοῦ ἀγαθοῦ. Ἐπ᾽ οὐδενὸς τῶν, ὅσοι πρὸς ἕξιν ἐληλάκασι λόγου καὶ τελειότητα πραγμάτων, ἐπιβ βοὴ τὴν τοιαύτην ἀπήλλαξε τῆς ψυχῆς. Ἀλλὰ μή μοι τὴν Ἑρμογένους πρόφερε χήρα· ἢ εἴ τις ἄλλος κατ' ἐκεῖνον τῇ εἰς ἄκρον εὐεξία σφαλεὶς ἐξεκρούσθη τοῦ εἰδέναι, καὶ δι᾿ ὀξύτητα φύσεως ταχὺ καὶ ἤνθησε καὶ ἀπήνθησε. Τὰ γὰρ τοιαῦτα τῶν περι δειγμάτων καὶ σπάνια, καὶ οὐδ᾽ ἀσυμφανείς τὰς αἰτίας ἐσχήκασιν. Οὐκοῦν καὶ αὐτὸς εἰς τοσοῦτον ἕξεως ήχων, καὶ δευσοποιὰ τῇ ψυχῇ τὰ τῆς σου φίας ἐντήξας χρώματα, ἀναπόπλυτον ἔχεις τὸ ἄν θος καὶ λαμπρὸν οἷον προλάμπον ποικίλμασι γνώ σεως. Έχεις κρατῆρες, ῥητορικοῦ πυρὸς μένος ἀφιέντας· καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοὺς ἐπιλιπεῖν, κἄν που δόξωσι διαλιπεῖν. Ἀλλὰ τὸ νοερόν αὖθις πνεῦμα προσβάλλον αὐτοῖς ἀνίησι, καὶ εἰς ποταμούς πυρὸς ἐκφυσῇ λαμπρὸν ἐπιλάμπον σοι τοῦ λόγου τὸ φῶς. Ἐντεῦθεν οὐδέ σοι (παροιμιακῶς εἰπεῖν) ὁ λόγος σβέννυται. Στύλος πυρὸς ὁ λόγος προτρέχει σου· πῶς ἂν οὖν ὑπὸ σκότει γένοιο; Πῦρ οὐ κατὰ τὸ ἐν ᾿Αθήν ναις μυστικὸν ἄσβεστον ταμιεύεις, Ἀττικῆς δὲ σου φίας ἄλλως ἐμπύρευμα, κἂν δὴ καὶ διακοπείη σου τὰ τῆς φαύσεως· ἀνάγκη γάρ ποτε ἀνθρώπῳ γε ὄντι. Αλλ᾽ οὐκ εἰς τέλος ἐκεῖνο τὸ πῦρ ἀπέσβεσται ὑποσώζεται δὲ ζωπυρούμενον, και τινος ἀρχῆς λα σόμενον ἐπεγείρεται, καὶ ἀνάπτεται, καὶ εἰς λαμ πριν πυρσόν αἴρεται. Τοιαῦτα πυρὰ πολλὰ, εξυπο σμύχοντα, ἀναλάμποντα· ἐξ ὧν ἡμῖν ἀπόθετον τῷ λόγῳ φυλακτέον τὴν τίτανον, ἤπερ ἐπιχυθέντος ὕδατος ἐνεργεῖ κατὰ πῦρ. Λέγεται δὲ καί τις τεχνητὰς παπύρους ἅμα τε εἰς ὕδωρ βάπτουσα, καὶ ἀχρόνως εἰς πῦρ ἀνάπτουσα. Καί μοι τὴν τέως ἀπόθετον τίτανον ἐν τῷ πρὸς αιτιολογίαν λαβών, μεταχείρισαι· ἐκείνη γὰρ ὑποκαθημένη ἐντὸς, τὸ πῦρ τοῦτο κατά τινα μηχανὴν ταῖς παπύροις ἀφίησ σιν. Οὕτω δὲ καί σε τὸν ἐμπύριον ρήτορα βραχύτα τόν τι χρὴ ἐνιδρῶσαι τῷ λόγῳ· καὶ ἡ νοτὶς αύτη αἰθέριον τὸν τοῦ λόγου πυρσόν σοι Ενδοθέν ποθεν ἀνεκαλέσατο. Μεταῤῥαγῆ κενεῶνες γῆς διασχόντες ἦν ἔτε ὕδατος ενεκολπίσαντο χάσματα, καὶ εἰς θαλάσσας ὑπτιάσθησαν· καὶ τὸ ἐντεῦθεν αἰῶνες ἐξ ὅλοι, καὶ τὸ ὑπὲρ αὐτοὺς, καὶ οὔτε τὸ εἶναι οὔθ᾽ ἡ αὖθις, καὶ ὀξυῤῥοπώτερον φέρεται. Γινώσκει καὶ ὁ σὸς ἥλιος νοῦς δύσιν ποτέ (κατὰ τὸν αἰσθητὸν ψάλο λειν Δαυΐδ) καὶ δύεται, εἰς ἑαυτὸν σταλείς· ἀλλὰ μετ' οὐ πολὺ ἀνέσχε, καὶ τὴν προτέραν φαῦσιν ἀπέλαβεν. "Ω ἡμεῖς, οἷς βράδιον τοιοῦτος ήλιος φαί ναι, καὶ πολυμήνους, ούκουν ἐξαμήνους τάς νύκτας τελεῖ· καί τι βραχὺ ἀναλάμψας, καὶ ὅσον ἂν εἰς Θούλην χειμέριος ἀὖθις δύεται. Σὺ δὲ (ἵνα την τρο πολογικὴν σκευωρίαν ἀφεὶς, αὐτοῖς ψιλοῖς ἐπιβάλω τοῖς πράγμασι) καὶ σπεύδων τοῖς ἄλλοις, μένεις ἀξύμβλητος, καὶ ῥαστώνην άγων αήττητος· καὶ εἰς ἔργον ἥκων, εἴτε μὴν ἐκ παρέργου τι μετρῶν, τῶν ἄλλων ὑπέρκειται· σαυτῳ μέντοι περιμετρούμενος, ὑπεραίρεις, οἷς σπουδάζεις, τὰ πάρεργα. Μὴ τοίνυν τοιαῦτα γράφε, ἀλλ' ἀφίει τὴν γλῶτταν· πλήμμυρε ὁ ἡμέτερος ὠκεανός· λάμπε, ὁ καθ᾿ ἡμᾶς ἥλιος καὶ ποίει τὰ σεαυτοῦ. Ὅστις δέ ποτε εἴ, σὺ μὴ λέγε· ἐροῦσι δὲ ἄλλοι, καὶ οὐδὲ τὰς ψήφους δικά σουσιν· ἐροῦσι δὲ, ὅτι κατὰ πάντων ρητόρων (ἀλλ᾽ ἀπέστω φθόνος) φέρεις τὰ νικητήρια. Σὺ γὰρου με ἀρέσκεις· ἀλλ᾽ οὐδὲ πείθεις με, τοιαῦτα κρίνων κατὰ σαυτοῦ. "Η 'Ανάχαρσις μὲν, λαμπρὶν ἀττικίζων, τὸν Σκύθην περὶ τοῖς ἀκούουσι ψεύδεται· Γρηγόριος δέ, ὑπερφωνῶν τοὺς ὅπη ποτὲ ῥήτορας, τὸν οὐκ εἰδότα οὐ ψεύονται; Τὸν Τυρταίον ἡ καλλιβρημοσύνη μετ έγραψε καὶ μετέθετο εις Θεόφραστον· καὶ ὁ βοὴν ἀγαθὸς Γρηγόριος εἰς ἄφωνον βάτον γεγράψεται, καὶ ὁ καλλιβίας ἐν ἀφώνου μοίρα τετάξεται; Καὶ τίς ἂν εἴπῃ ταῦτα, καὶ τοῖς οὕτως ἀτίμοις συνθήσεται; Ελεγέ ποτε καὶ Σωκράτης, εἰδέναι μηδέν προσεῖχε δὲ οὐδεὶς ἐκείνῳ τὸν νοῦν. Διάπειρα γὰρ ἐξήλεγχε, σοφὸν ἀποφαίνουσα. Οὐ λέληθας οὖν οὐδ᾽ αὐτὸς, εἰς τοιαύτην πίπτων σοφίαν. Ἑρμῆς ἡμῖν ἄνευ ψόγου τετράγωνος ίδρυσαι. Μὴ γοῦν δέδιθι τὴν μετάπτωσιν· μενεῖς γὰρ εἰς τὸ πᾶν ἑδραῖος, καὶ οὐκ εὐμετακύλιστος. Μουσῶν οἰκητήριον εἶ· οὐκ ἂν οὖν σε προλίποιεν, ἐπαναπεπαυμέναι καθάπαξ ἐν σεί. "Η Ελικώνα μὲν καὶ Λειβηθρίους οὐκ ἤθελον προλιπεῖν, οὐκ ἄξια λόγου χωρία, Μούσαις ἐπονομαζόμενα· σὲ δὲ, καλὸν οὕτω λόγου χωρίον εὑροῦ. σαι, προλείψουσιν; Οὐχὶ πάντως· ἀλλὰ καὶ μένοντι. συμπαραμενοῦσι, καὶ ἀποδημοῦντι συνεκδημήσουσι, και σε τοῖς πάλαι ποτὲ σοφοῖς κάν τοῖς τοιούτοις
σὺ τὸ τοῦ νοῦ
1278'
εἴτε κύτος φάναι χρὴ, εἴτε ἄβυσ
σον, εἴτε καὶ χάος διὰ τὸ τοῦ νεροῦ τούτου χωρίου
πολυχανδές εἰς ὑποδοχὴν πάσης χρηστοηθείας
ἐξέθου, καὶ δὴ πάσας λόγου πηγὰς καὶ πάντας που
ταμοὺς εἰσεδέξω. Καὶ οὔχουν εἰς θάλασσαν πέρας
εἰδυΐαν, ἀλλ᾽ εἰς ὠκεανόν μοι τὰ καλὰ ταῦτα συνέρρευσαν χεύματα, καὶ τοῦτον ἀφόβον, καὶ εἰς
ἑαυτὴν κατὰ νοερὰν κύκλωσιν ἐπανιόντα, καὶ κατά
τινα στροφὴν ἀκάματον ἐλιττόμενον, καὶ οὐκ εἰδότα
πέρας. Ούκουν τὸ χεῦμα τοῦτο λίποι ἂν σὲ ποτέ,
οὐδ' εἰ βούλοιο, ἅπαξ ἐνδόσιμον. Τὸ κινεῖσθαι
λαβὼν ὁ οὐρανὸς, οὐ παύει τὴν κίνησιν. Οὕτω δὲ
καὶ ὁ σὺς οὐράνιος νοῦς οὐ παύσεται κινούμενος,
κἂν πάθῃ κατὰ τὴν ἀνωτάτω ποτὲ σφαίραν βραχείαν
γους ένδεια. Ο πράγματα, λάβοιτε με· ὦ φροντί- κλῆσις τὴν θάλασσαν ἐπιλέλοιπεν. Οὕτω δὲ ἄρα καὶ
δες, ἔχοιτέ με· ὦ τύρβας καὶ ὄχλοι, ἀμφί μοι γέ
νοισθε κύκλῳ, εἰ οὕτω καὶ τεχνοῦν οἴδατε καὶ ἐν
καθεστῶτι φυλάττειν τους ρήτορας. Αλλος μὲν οὖν
τις, μέσος ἐναποληφθεὶς πραγμάτων οὕτω μεγάλων,
ἔπαθεν ἂν ἀληθῶς, ἅπερ οὐκ ἀληθῶς αὐτὸς ἐπι
γράψω σαυτῷ· οὐχ οἷος εἴ[ης], προσθέμενος λέγειν,
ἀλλ᾽ οἷος ἄν τις γένοιτο, τηλικούτοις πράγμασιν
ἐνσχεθείς. Σὺ οὖν οἴκουν τοιοῦτος οὔτε γέγονας,
ἀλλ' οὐδὲ μελλήσεις ἔσεσθαι. Αίτιον δ', ὅτι πρὸς
ὑπεροχὴν τῆς ἐν λόγοις ἐλήλυθας ἔξεως, καὶ πρὸς
ἐπιστήμης τέλος ἐλήλακας. Οὐκοῦν εἰς ἄκρον σοι
σοφίας ήκοντι ῥᾳδία ἔπειτα καθ' Ησίοδον, η πρώην
χαλεπή γέγονε· καί σοι διὰ ταῦτα ἅπονος ἡ ἐνέργεια, καὶ τὰ τῆς μεταχειρίσεως ἄμοχθα. Καὶ ἔχει
φύσεως οὕτω τὸ πρᾶγμα. Οὐκ ἔστιν, οὐκ ἔστιν ἀντίκρουσιν· ἀλλὰ μικρὸν, καὶ γίνεται τῶν προτέρων
Εδραῖόν τινα κατ' ἐπιστήμην γενόμενον, μετακινηθῆναι τοῦ ἀγαθοῦ. Ἐπ᾽ οὐδενὸς τῶν, ὅσοι πρὸς ἕξιν
ἐληλάκασι λόγου καὶ τελειότητα πραγμάτων, ἐπιββοὴ τὴν τοιαύτην ἀπήλλαξε τῆς ψυχῆς. Ἀλλὰ μή
μοι τὴν Ἑρμογένους πρόφερε χήρα· ἢ εἴ τις ἄλλος
κατ' ἐκεῖνον τῇ εἰς ἄκρον εὐεξία σφαλεὶς ἐξεκρούσθη τοῦ εἰδέναι, καὶ δι᾿ ὀξύτητα φύσεως ταχὺ καὶ
ἤνθησε καὶ ἀπήνθησε. Τὰ γὰρ τοιαῦτα τῶν περιδειγμάτων καὶ σπάνια, καὶ οὐδ᾽ ἀσυμφανείς τὰς
αἰτίας ἐσχήκασιν. Οὐκοῦν καὶ αὐτὸς εἰς τοσοῦτον
ἕξεως ήχων, καὶ δευσοποιὰ τῇ ψυχῇ τὰ τῆς σου
φίας ἐντήξας χρώματα, ἀναπόπλυτον ἔχεις τὸ ἄν
θος καὶ λαμπρὸν οἷον προλάμπον ποικίλμασι γνώσεως. Έχεις κρατῆρες, ῥητορικοῦ πυρὸς μένος
ἀφιέντας· καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοὺς ἐπιλιπεῖν, κἄν που
δόξωσι διαλιπεῖν. Ἀλλὰ τὸ νοερόν αὖθις πνεῦμα
προσβάλλον αὐτοῖς ἀνίησι, καὶ εἰς ποταμούς πυρὸς
ἐκφυσῇ λαμπρὸν ἐπιλάμπον σοι τοῦ λόγου τὸ φῶς.
Ἐντεῦθεν οὐδέ σοι (παροιμιακῶς εἰπεῖν) ὁ λόγος
σβέννυται. Στύλος πυρὸς ὁ λόγος προτρέχει σου· πῶς
ἂν οὖν ὑπὸ σκότει γένοιο; Πῦρ οὐ κατὰ τὸ ἐν ᾿Αθήν
ναις μυστικὸν ἄσβεστον ταμιεύεις, Ἀττικῆς δὲ σου
φίας ἄλλως ἐμπύρευμα, κἂν δὴ καὶ διακοπείη σου τὰ
τῆς φαύσεως· ἀνάγκη γάρ ποτε ἀνθρώπῳ γε ὄντι.
Αλλ᾽ οὐκ εἰς τέλος ἐκεῖνο τὸ πῦρ ἀπέσβεσται·
ὑποσώζεται δὲ ζωπυρούμενον, και τινος ἀρχῆς λασόμενον ἐπεγείρεται, καὶ ἀνάπτεται, καὶ εἰς λαμπριν πυρσόν αἴρεται. Τοιαῦτα πυρὰ πολλὰ, εξυποσμύχοντα, ἀναλάμποντα· ἐξ ὧν ἡμῖν ἀπόθετον τῷ
λόγῳ φυλακτέον τὴν τίτανον, ἤπερ ἐπιχυθέντος
ὕδατος ἐνεργεῖ κατὰ πῦρ. Λέγεται δὲ καί τις τέχνη
τὰς παπύρους ἅμα τε εἰς ὕδωρ βάπτουσα, καὶ
ἀχρόνως εἰς πῦρ ἀνάπτουσα. Καί μοι τὴν τέως
ἀπόθετον τίτανον ἐν τῷ πρὸς αιτιολογίαν λαβών,
μεταχείρισαι· ἐκείνη γὰρ ὑποκαθημένη ἐντὸς, τὸ
πῦρ τοῦτο κατά τινα μηχανὴν ταῖς παπύροις ἀφίησ
σιν. Οὕτω δὲ καί σε τὸν ἐμπύριον ρήτορα βραχύτα
τόν τι χρὴ ἐνιδρῶσαι τῷ λόγῳ· καὶ ἡ νοτὶς αύτη
αἰθέριον τὸν τοῦ λόγου πυρσόν σοι Ενδοθέν ποθεν
ἀνεκαλέσατο. Μεταῤῥαγῆ κενεῶνες γῆς διασχόντες
ἦν ἔτε ὕδατος ενεκολπίσαντο χάσματα, καὶ εἰς θα
λάσσας ὑπτιάσθησαν· καὶ τὸ ἐντεῦθεν αἰῶνες ἐξ
ὅλοι, καὶ τὸ ὑπὲρ αὐτοὺς, καὶ οὔτε τὸ εἶναι οὔθ᾽ ἡ
αὖθις, καὶ ὀξυῤῥοπώτερον φέρεται. Γινώσκει καὶ ὁ
σὸς ἥλιος νοῦς δύσιν ποτέ (κατὰ τὸν αἰσθητὸν ψάλο
λειν Δαυΐδ) καὶ δύεται, εἰς ἑαυτὸν σταλείς· ἀλλὰ
μετ' οὐ πολὺ ἀνέσχε, καὶ τὴν προτέραν φαῦσιν
ἀπέλαβεν. "Ω ἡμεῖς, οἷς βράδιον τοιοῦτος ήλιος φαί
ναι, καὶ πολυμήνους, ούκουν ἐξαμήνους τάς νύκτας
τελεῖ· καί τι βραχὺ ἀναλάμψας, καὶ ὅσον ἂν εἰς
Θούλην χειμέριος ἀὖθις δύεται. Σὺ δὲ (ἵνα την τρο
πολογικὴν σκευωρίαν ἀφεὶς, αὐτοῖς ψιλοῖς ἐπιβάλω
τοῖς πράγμασι) καὶ σπεύδων τοῖς ἄλλοις, μένεις
ἀξύμβλητος, καὶ ῥαστώνην άγων αήττητος· καὶ εἰς
ἔργον ἥκων, εἴτε μὴν ἐκ παρέργου τι μετρῶν, τῶν
ἄλλων ὑπέρκειται· σαυτῳ μέντοι περιμετρούμενος,
ὑπεραίρεις, οἷς σπουδάζεις, τὰ πάρεργα. Μὴ τοίνυν
τοιαῦτα γράφε, ἀλλ' ἀφίει τὴν γλῶτταν· πλήμμυρε
ὁ ἡμέτερος ὠκεανός· λάμπε, ὁ καθ᾿ ἡμᾶς ἥλιος·
καὶ ποίει τὰ σεαυτοῦ. Ὅστις δέ ποτε εἴ, σὺ μὴ
λέγε· ἐροῦσι δὲ ἄλλοι, καὶ οὐδὲ τὰς ψήφους δικάσουσιν· ἐροῦσι δὲ, ὅτι κατὰ πάντων ρητόρων (ἀλλ᾽
ἀπέστω φθόνος) φέρεις τὰ νικητήρια. Σὺ γὰρου με
ἀρέσκεις· ἀλλ᾽ οὐδὲ πείθεις με, τοιαῦτα κρίνων κατὰ
σαυτοῦ. "Η 'Ανάχαρσις μὲν, λαμπρὶν ἀττικίζων, τὸν
Σκύθην περὶ τοῖς ἀκούουσι ψεύδεται· Γρηγόριος δέ,
ὑπερφωνῶν τοὺς ὅπη ποτὲ ῥήτορας, τὸν οὐκ εἰδότα
οὐ ψεύονται; Τὸν Τυρταίον ἡ καλλιβρημοσύνη μετ
έγραψε καὶ μετέθετο εις Θεόφραστον· καὶ ὁ βοὴν
ἀγαθὸς Γρηγόριος εἰς ἄφωνον βάτον γεγράψεται,
καὶ ὁ καλλιβίας ἐν ἀφώνου μοίρα τετάξεται; Καὶ
τίς ἂν εἴπῃ ταῦτα, καὶ τοῖς οὕτως ἀτίμοις συνθήσε
ται; Ελεγέ ποτε καὶ Σωκράτης, εἰδέναι μηδέν·
προσεῖχε δὲ οὐδεὶς ἐκείνῳ τὸν νοῦν. Διάπειρα γὰρ
ἐξήλεγχε, σοφὸν ἀποφαίνουσα. Οὐ λέληθας οὖν οὐδ᾽
αὐτὸς, εἰς τοιαύτην πίπτων σοφίαν. Ἑρμῆς ἡμῖν
ἄνευ ψόγου τετράγωνος ίδρυσαι. Μὴ γοῦν δέδιθι τὴν
μετάπτωσιν· μενεῖς γὰρ εἰς τὸ πᾶν ἑδραῖος, καὶ
οὐκ εὐμετακύλιστος. Μουσῶν οἰκητήριον εἶ· οὐκ ἂν
οὖν σε προλίποιεν, ἐπαναπεπαυμέναι καθάπαξ ἐν
σεί. "Η Ελικώνα μὲν καὶ Λειβηθρίους οὐκ ἤθελον
προλιπεῖν, οὐκ ἄξια λόγου χωρία, Μούσαις ἐπονομαζόμενα· σὲ δὲ, καλὸν οὕτω λόγου χωρίον εὑροῦ.
σαι, προλείψουσιν; Οὐχὶ πάντως· ἀλλὰ καὶ μένοντι.
συμπαραμενοῦσι, καὶ ἀποδημοῦντι συνεκδημήσουσι,
και σε τοῖς πάλαι ποτὲ σοφοῖς κάν τοῖς τοιούτοις
col. 1279–1280page 18 of 50
PG 136:1279ἁπάντων τὴν ἐν λόγοις εὐτεχνίαν ἐκκρούεται· μηδὲ, ότι μακράν γίνῃ τῶν βίβλων, προΐσχου, βίβλος ή ζῶσα καὶ ἔμψυχος· μᾶλλον μὲν οὖν, ἡ τῶν λόγων πλήθουσα γάζα, τὸ πολυτίμητον βιβλιοφυλάκιον. "Η γὰρ ἂν αὐτὸς ἀποσταίης σαυτοῦ, εἰ τοῦτο πείσεις ἡμᾶς. Πείσεις δὲ οὐκ]. Οὐδὲ γὰρ ἂν οὐδὲ αὐτὸς ἀποσταίης τὴν καινὴν ταύτην ἀπόστασιν. Τετόλμηκε, λελάληκα, προσπεφώνημα τὸν ἐν λόγῳ πολύν ἐλάχιστος· μᾶλλον μὲν οὖν τὸν ἐν σοφίᾳ πάνυ ὁ τὸ μηδέν. Καὶ οἶδα μὲν, ὅτι φίλα σοι ἀφίξονται, τοῦ μέλλοντος εντρεπόμενος, εἰ καὶ διαδόσιμα τοῖς ἄλο λοις ποιήσεις, καὶ δημοσιεύσεις τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ ἀπελέγξεις, ὅσους ἡττώμεθά σου· καὶ οὕτω λαμ πρὸν θρίαμβον καταγάγῃς ἡμῶν. Ὡς δ᾽ ἂν ἔχοι, χαῖρε ἐν Κῷ, μεμνημένος ἡμῶν ἐπ' ἀγαθῷ, φίλ κατι. Τοῦ αὐτοῦ ἠθοποιΐα. Ποιους ἂν εἶπε λόγους 'Ομωκήσων, ὅτε τῇ ἐπαύ ριον μετὰ θάνατον τοῦ πολλὰ εὐεργετήσαντος αὐτὸν ἁγιωτάτου πατριάρχου κυρίου Μιχαήλ, τοῦ τοῦ ᾿Αγχιάλου, λουόμενος ἀφηρέθη ἐξ ἀπο στολῆς τοῦ μεγάλου οικονόμου του παντεχνή τὸ ἔξω στρώμα καὶ τὰ ἱμάτια καὶ λοιπὰ, τὰ ἀστείως αὐτίκα δοθέντα πτωχοίς. ἀντίμιμον θήσουσιν· εἴπερ οὐ μόνον οἴκοι μένοντες, τον, ὁ κατὰ πάντων πολύς, καὶ οὗπερ μηδέν τι τῶν ἀλλὰ καὶ ἔπη ποτὲ ἀπιόντες, Ἑρμῇ καὶ Μούσαις ἐμέλοντο. Εξεστρατεύετό ποτε Περικλῆς· οὐδὲν δὲ ἧττον ἑδρόντα τοῖς λόγοις, ὥσπερ ἀγοράζων ἐν εἰ ρήνης καιρῷ, οὕτω δὲ καὶ στρατοπεδευόμενος. Υπερόριον πόλεμον ὁ γλυκὺς ἐπονεῖτο Ξενοφῶν, καὶ πολλὴν γῆς ἐμέτρες περίοδον· εἶχε δὲ συμπα ριπτάμενον τὸν Ἑρμῆν, καὶ ὁ τῶν Μουσῶν αὐτῷ συνεσκήνου χορός· καὶ οὐδέν τι τοῦ λόγου παρέσπα. στο, οὐδὲ χρόνιος ἐν τοῖς βαρβάροις, τῆς Ἑλληνί. δος παιδείας ἐξέπεσεν ὑπερόριος. Εφευγέ που Δημοσθένης ἐξ ᾿Αθηνῶν· ἀλλὰ τὸν ῥήτορα συνεπής γετο. Τί σοι δοκεῖ τὸν ποιητὴν τὰ μακρὰ τῆς ἀπο δημίας περὶ τὸ μεγαλόφωνον σίνασθαι; Εἰ μὴ ἄρα καὶ πρὸς ὕλην λόγου λαμπρὰν τῇ ποιήσει συνελαμε βάνοντο. Οὐδὲ Θεμιστοκλέους τὴν γλῶτταν ἡ περὶ τὰ τοιαῦτα φροντὶς ἐβαρβάρωσε. Μικροῦ δεῖν ὁ τῶν ἄλλων κορυφαῖος Πλάτων, Αθήνηθεν τὴν εἰς Σικε λίαν στελλόμενος, ἔλαβεν ἂν παρεκκλίνας τὴν μά χην. 'Αλλ' ἰδοὺ ὡς ὑπὸ πειρατῇ τῷ λόγῳ καί σοι πάρεστιν ἐξελέγχειν, εἴ τι τὸν ἄνδρα τὸ ἀπόδημον βλάψοι. Καὶ μὴν οὔτε παρενεπόδισε τὸν τῆς σοφίας κρατῆρα, ὑπὲρ δὲ τὸν Αἰτναῖον (ὡς ἄν τις είπη) προσεξεφύσησε, καὶ ἀνῆψε φανότερον. Ούκουν οὐδέ σε τυχόντα τὰ πράγματα τῆς ὀρθοῦ κατὰ φιλοσοφίαν ὁδοῦ περιπλάγξουσιν, οὐδ᾽ ὡς τὰ τῶν ἀνερματίστων, καὶ ὅσα μὴ φόρτῳ βριθᾶται, σαλεύειν βιά σονται. Ὑπὸ καλῷ σκίπωνι βαίνεις. Ερμαϊκή βα κτηρία τὰς βάσεις ἐν ἀσφαλεῖ σοι καθίστησιν. Οὐ τοίνυν πρόσκομμα πάθοις, κἂν ἐρισφαλές σοι τὸ τῆς ὁδοῦ. Πολλοῖς ἀγωγίμοις βρίθεις· ὑπ' ἀγαθῷ ἀρχι» Ο τέκτονι ἐκπεπόνησαι. Κατατέλμα γοῦν τῶν πραγ μάτων· ὁρχοῦ κατὰ κυμάτων, εκπετάσας ἱστίον πόμπιμον. Διακυβέρνα σαυτὸν ἀΰπνοις τοῖς κατὰ ψυχὴν καὶ νοουμένοις όμμασιν, ἅπερ ἐγὼ πλείω περί σε θεωρώ, ήπερ ὅσα κατὰ σῶμα περὶ τὸν ἀλλοφυῆ "Αργον, τὸ πολυωπὸν τέρας, ἐπέμφαινον ἂν ἡ ποιητοῦ πλαστικὴ εἰς πολλοὺς ήνοιξεν ὀφθαλμοὺς, καὶ βρύειν ὥσπερ πολλαῖς ἐποίησεν ὄψεσιν, εἰς μυρία όμματα κατατρήσασα, ὡς διαῤῥεῖν οὕτω τὸ ὀπτικὸν τοῦ ὅλου σώματος, ὡς ὅτε πολυτρήτου τινὸς ἀναγωγέως ὕδωρ πολύῤῥουν εξακοντίζεται. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὕτω πρὸς τὸ πέρας πέπαικται. Σὺ δὲ εἰ καὶ μὴ οὕτω πολυόμματος, ἀλλ᾽ ἄλλῳ τρόπῳ τῷ συνεχεῖ καὶ ἀκαμάτῳ τῆς θεωρίας ὑπο βάλλει; τὸν ᾿Αργον· οὐδέ σοι ὕπνος ἐπὶ βλεφάροις κεῖται (τοῦτο δὴ κατὰ τὸν Ομηρικόν Οδυσσέα), οὐ Πλειάδας εἰσομῶντι καὶ Ἰάδας καὶ σθένος Ωρίωνος (καὶ ταῦτα μὲν γὰρ θεωρητικώτερον), ἀλλ' ἐπὶ μᾶλλον βίβλοις προστετηκότι, καὶ τὰ ἐν αὐταῖς οὐράνια κάλλη προσβλέποντι ἀναπεπταμένῳ καὶ ἀγρύπνῳ τῷ ὄμματι· ἀφ᾽ ὧν ἄπλετο; ὅση φωτός οὐσία ἐπεισκέχυταί σοι χάριτι τοῦ μεγάλου τῶν φώτων πατέρος. Μή μοι τοίνυν πρόφερε ζάλας, ὁ τὰ ἐνταῦθα τεχνικῶς διακρινόμενος κύματα· μὴ ταρά χους, ὁ καθιστῶν ἑαυτὸν, ὅπη καὶ βούλοιο μὴ φροντίδας, ὁ πολύφρων τε καὶ ἀγχίνους· μὴ τὸ ἄσχολον, ὁ θεωρητικώτατος· μὴ ὁ πραγματικώτα τος πράγματα· μήπου, εἴ τι καὶ λέγειν ἔγεις τοιού ᾿Ανεξίκακε σῶτερ, ἀνέχου, μὴ καὶ κακόν μοι γένοιτο πλεῖον· ἀλεξίκακε Θεέ, ἀποσοβηθείη καὶ ἡ φαινομένη αὕτη κάκωσις. ᾿Αλλὰ τί δή ποτε τὰ παρόντα; Φαντασία τις ἄλλως καὶ δόκησις, ἢ πρὸς ἀλήθειαν ὑφεστήκασιν; Οναρ ἀναπλάττεται, ἢ ὕπαρ τοῖς ὀφθαλμοῖς παρίσταται; Εὐσχήμων ἦλθον κοσμίως εἶχον, περιβολήν τε φέρων, οπόση τρυφε ρευόμενον σῶμα παράκειται, καὶ λαμπρότητα καὶ ἄλλην ὑπὲρ ἀξίαν (ἀλλ' ὅμως) επαγόμενος. Τάκης ἀνθηρόχρους ὑφήλωτο, λειμώνος περιφαίνων όψιν, οἷς ὅσα καὶ ἄνθεσι ποικίλοις διελάμπετο βάμμασι. Στρώμα ὁ τάπης ἀνεῖχεν, οὐ Μιλησίοις έστο:βασμέν τον δρίοις, ὁποῖα καὶ ταῦτα εὐαφῆ καὶ ἀγαθὰ μαλα χῶς ἐγκαθεύδειν· ἀλλὰ σεσαγμένον ἔνδον ἄνθεσι φυτῶν, & σπείροντες ἄνθρωποι, εἶτα τὸ ἐπανθοῦν ἐριῶδες [σὺν] πόνῳ συλλέγουσι, παρευδοκιμοῦν τὴν τῶν ἐρίων χρῆσιν τὰ εἰς τρυφὴν ἀνακλίσεως. Τὸ δὲ ἐπιπολάζον λίνεον, ὡς ἐπεγξύειν τὸ στρῶμα, ἐχρῆν μὲν εἰς μελανίαν ἐβεβάφθαι σκυθρωπότερον, διά τε ἐμὲ βίου τοιούτου ἄνθρωπον, καὶ διὰ τὸ πάθος, ἢ καὶ πένθος, δ μοι ἄρτι προσήρμοττε· τὸ δὲ, ἀλλὰ λευκὸν μὲν ἦν, ὡς ὁ ἥλιος, τὴν λεπτουργίαν, ὁποῖον αράχνης τεχνάζεται. Εν καὶ ἡ τῆς κεφαλῆς ἀνά παυσις τούτῳ ἐφάμιλλος, ὡς ἀνακείμενον με με ἐπιφαίνεσθαι, ἀλλὰ τῇ τῶν ὑποκειμένων ἀπαλότητι ἐγκαταδύεσθαι, ἢ, οὗ καὶ μᾶλλον ἐγὼ ἐπάξιος δοκεῖν, μνημείῳ τινὶ ἐγκαταχώννυσθαι. Ησάν μοι ταῦτα οὕτω σεμνά. Αἱ δὲ σινδόνες (τὸ παραπέτασμα τῆς στρωμνής) ἄκραι μὲν Σηρικαῖς ἐνέλαμπον κρόκαις, καὶ ταύταις ἁλουργοῖς, καὶ οἴαις οὐκ ἂν ἀπαξιώσῃ τρυφῶν ἀνήρ. Εἶπεν ἄν τις βλέπων αὐτὰς μὲν Ἰρίδων δίκην παραλλήλους κεῖσθαι, τὸ δὲ μέσον, φῶς οἷον εἶναι· οὕτως ἀκράτως ἦν λευκόν. Ἡ δὲ λεπτότης - ἀλλ' οὐκ ἂν εἶπεν ὁ ἰδὼν ὑφασμα βλέπειν, ἀλλὰ πεφωτισμένον ἡλίῳ ἀέρα, ἀμεσολάβη
ADDENDA.
ἁπάντων τὴν ἐν λόγοις εὐτεχνίαν ἐκκρούεται· μηδὲ,
ότι μακράν γίνῃ τῶν βίβλων, προΐσχου, βίβλος ή
ζῶσα καὶ ἔμψυχος· μᾶλλον μὲν οὖν, ἡ τῶν λόγων
πλήθουσα γάζα, τὸ πολυτίμητον βιβλιοφυλάκιον. "Η
γὰρ ἂν αὐτὸς ἀποσταίης σαυτοῦ, εἰ τοῦτο πείσεις
ἡμᾶς. Πείσεις δὲ οὐκ]. Οὐδὲ γὰρ ἂν οὐδὲ αὐτὸς
ἀποσταίης τὴν καινὴν ταύτην ἀπόστασιν. Τετόλμηκε,
λελάληκα, προσπεφώνημα τὸν ἐν λόγῳ πολύν
ἐλάχιστος· μᾶλλον μὲν οὖν τὸν ἐν σοφίᾳ πάνυ ὁ τὸ
μηδέν. Καὶ οἶδα μὲν, ὅτι φίλα σοι ἀφίξονται, τοῦ
μέλλοντος εντρεπόμενος, εἰ καὶ διαδόσιμα τοῖς ἄλο
λοις ποιήσεις, καὶ δημοσιεύσεις τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ
ἀπελέγξεις, ὅσους ἡττώμεθά σου· καὶ οὕτω λαμπρὸν θρίαμβον καταγάγῃς ἡμῶν. Ὡς δ᾽ ἂν ἔχοι,
χαῖρε ἐν Κῷ, μεμνημένος ἡμῶν ἐπ' ἀγαθῷ, φίλκατι.
Τοῦ αὐτοῦ ἠθοποιΐα.
Ποιους ἂν εἶπε λόγους 'Ομωκήσων, ὅτε τῇ ἐπαύ
ριον μετὰ θάνατον τοῦ πολλὰ εὐεργετήσαντος
αὐτὸν ἁγιωτάτου πατριάρχου κυρίου Μιχαήλ,
τοῦ τοῦ ᾿Αγχιάλου, λουόμενος ἀφηρέθη ἐξ ἀπο
στολῆς τοῦ μεγάλου οικονόμου του παντεχνή
τὸ ἔξω στρώμα καὶ τὰ ἱμάτια καὶ λοιπὰ, τὰ
ἀστείως αὐτίκα δοθέντα πτωχοίς.
ἀντίμιμον θήσουσιν· εἴπερ οὐ μόνον οἴκοι μένοντες, τον, ὁ κατὰ πάντων πολύς, καὶ οὗπερ μηδέν τι τῶν
ἀλλὰ καὶ ἔπη ποτὲ ἀπιόντες, Ἑρμῇ καὶ Μούσαις
ἐμέλοντο. Εξεστρατεύετό ποτε Περικλῆς· οὐδὲν δὲ
ἧττον ἑδρόντα τοῖς λόγοις, ὥσπερ ἀγοράζων ἐν εἰρήνης καιρῷ, οὕτω δὲ καὶ στρατοπεδευόμενος.
Υπερόριον πόλεμον ὁ γλυκὺς ἐπονεῖτο Ξενοφῶν,
καὶ πολλὴν γῆς ἐμέτρες περίοδον· εἶχε δὲ συμπα
ριπτάμενον τὸν Ἑρμῆν, καὶ ὁ τῶν Μουσῶν αὐτῷ
συνεσκήνου χορός· καὶ οὐδέν τι τοῦ λόγου παρέσπα.
στο, οὐδὲ χρόνιος ἐν τοῖς βαρβάροις, τῆς Ἑλληνί.
δος παιδείας ἐξέπεσεν ὑπερόριος. Εφευγέ που
Δημοσθένης ἐξ ᾿Αθηνῶν· ἀλλὰ τὸν ῥήτορα συνεπής
γετο. Τί σοι δοκεῖ τὸν ποιητὴν τὰ μακρὰ τῆς ἀπο
δημίας περὶ τὸ μεγαλόφωνον σίνασθαι; Εἰ μὴ ἄρα
καὶ πρὸς ὕλην λόγου λαμπρὰν τῇ ποιήσει συνελαμε
βάνοντο. Οὐδὲ Θεμιστοκλέους τὴν γλῶτταν ἡ περὶ
τὰ τοιαῦτα φροντὶς ἐβαρβάρωσε. Μικροῦ δεῖν ὁ τῶν
ἄλλων κορυφαῖος Πλάτων, Αθήνηθεν τὴν εἰς Σικε
λίαν στελλόμενος, ἔλαβεν ἂν παρεκκλίνας τὴν μάχην. 'Αλλ' ἰδοὺ ὡς ὑπὸ πειρατῇ τῷ λόγῳ καί σοι
πάρεστιν ἐξελέγχειν, εἴ τι τὸν ἄνδρα τὸ ἀπόδημον
βλάψοι. Καὶ μὴν οὔτε παρενεπόδισε τὸν τῆς σοφίας
κρατῆρα, ὑπὲρ δὲ τὸν Αἰτναῖον (ὡς ἄν τις είπη)
προσεξεφύσησε, καὶ ἀνῆψε φανότερον. Ούκουν οὐδέ
σε τυχόντα τὰ πράγματα τῆς ὀρθοῦ κατὰ φιλοσοφίαν ὁδοῦ περιπλάγξουσιν, οὐδ᾽ ὡς τὰ τῶν ἀνερματίστων, καὶ ὅσα μὴ φόρτῳ βριθᾶται, σαλεύειν βιάσονται. Ὑπὸ καλῷ σκίπωνι βαίνεις. Ερμαϊκή βακτηρία τὰς βάσεις ἐν ἀσφαλεῖ σοι καθίστησιν. Οὐ
τοίνυν πρόσκομμα πάθοις, κἂν ἐρισφαλές σοι τὸ τῆς
ὁδοῦ. Πολλοῖς ἀγωγίμοις βρίθεις· ὑπ' ἀγαθῷ ἀρχι» Ο
· τέκτονι ἐκπεπόνησαι. Κατατέλμα γοῦν τῶν πραγμάτων· ὁρχοῦ κατὰ κυμάτων, εκπετάσας ἱστίον
πόμπιμον. Διακυβέρνα σαυτὸν ἀΰπνοις τοῖς κατὰ
ψυχὴν καὶ νοουμένοις όμμασιν, ἅπερ ἐγὼ πλείω
περί σε θεωρώ, ήπερ ὅσα κατὰ σῶμα περὶ τὸν
ἀλλοφυῆ "Αργον, τὸ πολυωπὸν τέρας, ἐπέμφαινον
ἂν ἡ ποιητοῦ πλαστικὴ εἰς πολλοὺς ήνοιξεν όφθαλμούς, καὶ βρύειν ὥσπερ πολλαῖς ἐποίησεν ὄψεσιν,
εἰς μυρία όμματα κατατρήσασα, ὡς διαῤῥεῖν οὕτω
τὸ ὀπτικὸν τοῦ ὅλου σώματος, ὡς ὅτε πολυτρήτου
τινὸς ἀναγωγέως ὕδωρ πολύῤῥουν εξακοντίζεται.
᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὕτω πρὸς τὸ πέρας πέπαικται.
Σὺ δὲ εἰ καὶ μὴ οὕτω πολυόμματος, ἀλλ᾽ ἄλλῳ
τρόπῳ τῷ συνεχεῖ καὶ ἀκαμάτῳ τῆς θεωρίας ὑποβάλλει; τὸν ᾿Αργον· οὐδέ σοι ὕπνος ἐπὶ βλεφάροις
κεῖται (τοῦτο δὴ κατὰ τὸν Ομηρικόν Οδυσσέα),
οὐ Πλειάδας εἰσομῶντι καὶ Ἰάδας καὶ σθένος
Ωρίωνος (καὶ ταῦτα μὲν γὰρ θεωρητικώτερον), ἀλλ'
ἐπὶ μᾶλλον βίβλοις προστετηκότι, καὶ τὰ ἐν αὐταῖς
οὐράνια κάλλη προσβλέποντι ἀναπεπταμένῳ καὶ
ἀγρύπνῳ τῷ ὄμματι· ἀφ᾽ ὧν ἄπλετο; ὅση φωτός
οὐσία ἐπεισκέχυταί σοι χάριτι τοῦ μεγάλου τῶν
φώτων πατέρος. Μή μοι τοίνυν πρόφερε ζάλας, ὁ τὰ
ἐνταῦθα τεχνικῶς διακρινόμενος κύματα· μὴ ταράχους, ὁ καθιστῶν ἑαυτὸν, ὅπη καὶ βούλοιο μὴ
φροντίδας, ὁ πολύφρων τε καὶ ἀγχίνους· μὴ τὸ
ἄσχολον, ὁ θεωρητικώτατος· μὴ ὁ πραγματικώτα
τος πράγματα· μήπου, εἴ τι καὶ λέγειν ἔγεις τοιού-
᾿Ανεξίκακε σῶτερ, ἀνέχου, μὴ καὶ κακόν μοι
γένοιτο πλεῖον· ἀλεξίκακε Θεέ, ἀποσοβηθείη καὶ ἡ
φαινομένη αὕτη κάκωσις. ᾿Αλλὰ τί δή ποτε τὰ
παρόντα; Φαντασία τις ἄλλως καὶ δόκησις, ἢ πρὸς
ἀλήθειαν ὑφεστήκασιν; Οναρ ἀναπλάττεται, ἢ
ὕπαρ τοῖς ὀφθαλμοῖς παρίσταται; Εὐσχήμων ἦλθον
κοσμίως εἶχον, περιβολήν τε φέρων, οπόση τρυφε
ρευόμενον σῶμα παράκειται, καὶ λαμπρότητα καὶ
ἄλλην ὑπὲρ ἀξίαν (ἀλλ' ὅμως) επαγόμενος. Τάκης
ἀνθηρόχρους ὑφήλωτο, λειμώνος περιφαίνων όψιν,
οἷς ὅσα καὶ ἄνθεσι ποικίλοις διελάμπετο βάμμασι.
Στρώμα ὁ τάπης ἀνεῖχεν, οὐ Μιλησίοις έστο:βασμέν
τον δρίοις, ὁποῖα καὶ ταῦτα εὐαφῆ καὶ ἀγαθὰ μαλα
χῶς ἐγκαθεύδειν· ἀλλὰ σεσαγμένον ἔνδον ἄνθεσι
φυτῶν, & σπείροντες ἄνθρωποι, εἶτα τὸ ἐπανθοῦν
ἐριῶδες [σὺν] πόνῳ συλλέγουσι, παρευδοκιμοῦν τὴν
τῶν ἐρίων χρῆσιν τὰ εἰς τρυφὴν ἀνακλίσεως. Τὸ δὲ
ἐπιπολάζον λίνεον, ὡς ἐπεγξύειν τὸ στρῶμα, ἐχρῆν
μὲν εἰς μελανίαν ἐβεβάφθαι σκυθρωπότερον, διά τε
ἐμὲ βίου τοιούτου ἄνθρωπον, καὶ διὰ τὸ πάθος, ἢ
καὶ πένθος, δ μοι ἄρτι προσήρμοττε· τὸ δὲ, ἀλλὰ
λευκὸν μὲν ἦν, ὡς ὁ ἥλιος, τὴν λεπτουργίαν, ὁποῖον
αράχνης τεχνάζεται. Εν καὶ ἡ τῆς κεφαλῆς ἀνάπαυσις τούτῳ ἐφάμιλλος, ὡς ἀνακείμενον με με
ἐπιφαίνεσθαι, ἀλλὰ τῇ τῶν ὑποκειμένων ἀπαλότητι
ἐγκαταδύεσθαι, ἢ, οὗ καὶ μᾶλλον ἐγὼ ἐπάξιος
δοκεῖν, μνημείῳ τινὶ ἐγκαταχώννυσθαι. Ησάν
μοι ταῦτα οὕτω σεμνά. Αἱ δὲ σινδόνες (τὸ πα
ραπέτασμα τῆς στρωμνής) ἄκραι μὲν Σηρικαῖς
ἐνέλαμπον κρόκαις, καὶ ταύταις ἁλουργοῖς, καὶ οἴαις
οὐκ ἂν ἀπαξιώσῃ τρυφῶν ἀνήρ. Εἶπεν ἄν τις βλέπων
αὐτὰς μὲν Ἰρίδων δίκην παραλλήλους κεῖσθαι, τὸ δὲ
μέσον, φῶς οἷον εἶναι· οὕτως ἀκράτως ἦν λευκόν.
Ἡ δὲ λεπτότης - ἀλλ' οὐκ ἂν εἶπεν ὁ ἰδὼν ὑφασμα
βλέπειν, ἀλλὰ πεφωτισμένον ἡλίῳ ἀέρα, ἀμεσολάβη
col. 1281–1282page 19 of 50
PG 136:1281την σώματι. Η δὲ στιλπνότης ἀπολείβειν (5 φασιν) σύνης γὰρ οὐ νόσος ἀντεδόθη πρὸς κόλασιν, ἀλλ' ἐξω ς ἐδόκει ὑγρὸν ἔλαιον. Καὶ ἔκειντο χρήμα καλὸν ἐπὶ τερικοῦ κόσμου ἀφαίρεσις. Μήποτε δὲ καὶ ὡς οίά τι καλῷ τῷ στρώματι αἱ σινδόνες, δυσωπούμεναι τὸν φυτὸν ἀχαριστίας τῶν ἐπανθούντων περιθέτων, ὅσα θεατήν, πόρρω που μένειν, ὡς μὴ ὅτι γε έγκαθεν καὶ φύλλων, ἀπογεγύμνωμαι· ἢ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, δῆσαι, ἀλλὰ μηδὲ εἰς τὸ πᾶν ψαῦσαι, μὴ καὶ χρανφυλλοῤῥοῦ τὴν εὔκλειαν· τάχα καὶ ὡς παραδείσου θείη τὰ οὕτω τίμια. Τὸ δὲ ἐπικείμενον, εἴτε δάπιδος τρυφῆς ἄξιος ἐκπεσεῖν. Τὴν παροῦσαν ἐπέγνων αὐτὸ εἴτε καὶ κοινῶς ἀπλώματος νοήματι σεμνῦναι γύμνωσιν· μή μοι δὲ γένοιτο καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον χρὴ, οὐκ ἂν ἄχρι ταχείαν ἔκφρασιν· ἐκεῖνο δὲ εἰπεῖν ἀποκατάστασις. Πένθος χθὲς καὶ ἦχος κλαιόντων ἀρκεῖ, ὡς ἄρα, δν τρόπον ύπερθεν τῶν λοιπῶν ἔκειτο, καὶ βαρυθυμία· καὶ ταῦτα περὶ ὅλην τὴν τοῦ Θεοῦ οὕτω καὶ τῶν λοιπῶν ὑπερέκειτο. Σκεύη ἐπὶ τούτοις ἐκκλησίαν· καὶ ἡ κατάστασις αὕτη καὶ σήμερον. τὰ μὲν ἀπὸ γυμνοῦ χαλκοῦ, τὰ δὲ καὶ γεγανωμένα ᾿Αλλὰ καὶ εἰς μακρὸν ἔτι παραμενεῖ. Καὶ ἡμεῖς μὲν καττιτέρου φανότητι, καὶ τὸν ἄργυρον καθυποκρινό ἐν τρυφαῖς, οὓς ἔδει λίαν ἄζεσθαι δάκρυσιν. Οὐκοῦν μενα. Εἶπεν ἂν ὁ ὁρῶν, αὐτοῖς ἐναπομένειν τὴν ὄψιν. ἐνδίκως ή δίκη μετῆλθεν ἡμᾶς. Κεῖται ἀνὴρ αὐτό Εστιλέον γὰρ καὶ ὑπὲρ αὐτὰ κάτοπτρα. Θήκη μύρου χρήμα σοφία καὶ ἁγιωσύνη, οὗ τὸ μεγαλεῖον οὐ μόν στεκτοῦ, ὁποῖόν τε ἀποβλύζει ρόδων, καὶ ὅπερ οἶνος νον εἰς ἀρχιερατικὸν θρόνον ἀνυψωθέντος ἐξεφάνη, σκευωρεί φαρματτόμενος εὐώδεσι μίγμασιν. Ανάφο ἀλλὰ καὶ πρὸ αὐτοῦ τὴν οἰκουμένην ἐπλήρου. Και οι ρον καλὸν ἰδεῖν, πλατύ χωρῆσαι. Καὶ ἦν αὐτὸ θήκη μὲν ἄλλοι ἐννοούμενοι τὸ πάθος δάκρυσι λούονται, χιτῶνος, ὃν οὐκ ἂν εἶπέ τις χεῖρας καμεῖν, καὶ ὑφκαὶ τὸν πενθητήριον ᾄδουσιν· ἡμεῖς δὲ τὸ ἔμπαλιν ασμάτων δὲ λασίων (ὡς ἂν εἰπεῖν) τῷ ἀπὸ λίνου τρι σπεύσαντες αἰσχύνην δηλομεν. Εδράμομεν βίου χώματι, & χρὴ τὸν ἤδη λουσάμενον περιτίθεσθαι, ὡς ὁδὸν, ἄρ᾽ ᾖ οὐκ ἔστιν ὃς οὐκ ἂν νεμεσήσεις· καὶ ἀπομάττεσθαι τὴν ὀγρότητα. Καλὰ τὰ πάντα, καὶ βραβεῖον ἠράμεθα, καὶ τὸν ἀγωνοθέτην περιόντα διὰ τιμὴν πολλὴν εὑρίσκοντα. - Ταῦτα ἐπιλεξάμενος θαύματος ἡγομέν· ὡς δὲ ἀπῆλθε λυθέντος τοῦ θεάτ (πολλὰ δέ μοι παράκειται, καὶ αὐτὰ τεραστίως, καὶ τρου ἐκεῖνος, ἐξελαθόμεθα. Οὐκοῦν θέατρον γινό ὡς οὐκ ἂν ἤλπιζον), είχόμην τὴν εἰς τὸ βαλανείον. μεθα ἐπὶ γέλωτι, καὶ γυμνικόν οἷον ἄθλον τοῦτον Καὶ τέως ἡ ὁδὸς εὐθεῖα, καὶ εἶχε με το κατάντημα· ἀσχημοσύνης ἀνύομεν. Ο ἡμερῶν ἐκείνων, ἐν αἷς καὶ σωρὸς τῶν σκευῶν ἔκειτο· καὶ [αὐ]τὸς ἀποδυσάἦμεν περίβλεπτοι τῷ λαῷ, τοῖς τοῦ ἱεροῦ συλλόγου, μενος, καὶ τὴν στοιβὴν ἐπαυξήσας, οἷς προσεθέμην τοῖς ἐν ἀξίαις βασιλικαῖς· τὸ πᾶν εἰπεῖν, τοῖς ἅπασι. τὰ τοῦ ἱματισμοῦ, ἐχώρουν ἔσω, καὶ τῶν θερμῶν Νῦν δὲ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ὅσον περιπεφρονήμεθα. Ο ὑδάτων γίνομαι. Καὶ τὸν ῥύπον ἀποσύρας, καὶ εἰς χρυσὸς ἐκεῖνος ὁ καθημέριος, ἔοικας ήδη θέλειν ἐπι καλλονὴν καταστὰς ἡλίῳ ἀντίμιμον, ὃς καὶ αὐτὸς λείπειν ἡμᾶς. Ἡμεῖς δὲ ἄλλως τῆς ἐλπίδος είχομεν. λαμπρὸν παμφαίνει ὠκεανοῦ λουόμενο; ὕδασιν, ἐζήτα τιμαὶ καὶ θρόνων παραχωρήσεις καὶ ὁδῶν ὑπεκ τουν ἀναδῦναι μὲν τοῦ ἔνδον ἀλαμπους, ἀνατεῖλαι δὲ στάσεις, καὶ ὅσοις ἄλλοις ἡμεῖς χθές που καὶ πρώην οἷον φαυστήριος. Καὶ τοῦτο μὲν εἶχον αὐτόθι. Ζητης μεν εμπρέποντες· οὐκ ἐκληρονομήσαμεν ὑμῶν. Οὐ θὲν δὲ τὸ λουτήριον, τὸ περίβλημα, ἔστιν οὐδαμοῦ· παρεμείνατε καὶ εἰς τέλος, ἀλλ᾽ ἤδη ἀναχωρεῖτε, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἄφαντον, καὶ ἡ λοιπὴ δὲ ἀποσκευή. ἀλλὰ δραπετεύειν ἐοίκατε. Νῦν ἐμαυτοῦ γέγονα· νῦν Τί δὴ ταῦτα; Πόθεν μοι τὸ κακόν; "Αρπυιαι άνεἐπανῆλθον εἰς νοῦν. Μόλις ἔγνων, οἵου ἀγαθοῦ ἐστέ ρείψαντο, καὶ οὐκ ἂν πτερωταὶ παρεισδῦσαι ἐλάνθα ρημαι, οἵας εὐετηρίας εκπέπτωκα. Οὐκέτι ἀποβλέ τον· ἀλλὰ χανοῦσα γῆ ὑπεδέξατο. Καὶ οὐχ οὕτως πομαι· μενοῦν γε καὶ περιβλέπομαι. Είλκον πολλὰ ἡμεῖς τοῦ κατὰ σεισμὸν πάθους δυσαίσθητος· ἀλλὰ τῶν ἀλλοτρίων περὶ ἐμέ· νῦν δὲ καὶ τὰ παρόντα πῦρ ἀνάλωσε, καὶ ἤλεγχεν ἂν τέφρα τὸ τοῦ πυρὸς οίχεται. Γυμνοτέρους υπέρου λόγος παλαιός φη ἔργον. Τί δὲ ἀλλὰ φῶρες λαθόντες απήγαγον τὰ ζησιν· ἡμεῖς δὲ οὐκ οἶδα εἰ καὶ αὐτοὶ κεισόμεθα εἰς τούμενα; πῶς δὲ ἂν κλοπεὺς τοσοῦτον ἄχθος οὕτω παροιμίαν, οὕτω καταπαιχθέντες εἰς γύμνωσιν. Και λαθὼν μέσης ἡμέρας άροιτο; Απαγωγὴ τὸ πρᾶγμα λὸν ἡ παλαιὰ ἡμῶν γυμνιτεία μακαρισμοῦ εἶχε ληστρική, ἐφόδου πολεμικῆς ἔνδειξις, θαρραλέου πλάσμα· ἐχρωμάτιζε τὸν ἐν βίῳ σπουδαίῳ ἀπέριτ ἅρπαγμα. Οὐ ταῦτα δόλος, οὐ λαθραία ὑφαίρεσις· τον. Ἡ δὲ γύμνωσις αὕτη κατὰ τὴν ἐκ κοιλίας μη ἀλλὰ μελέτη, ἀλλὰ σκέμμα· καὶ ἡ βίας ἔργον, ἢ παίγνιον. Σκοπητέον· καὶ δὴ μὴ μόνον, πόθεν μοι τὸ κακόν, ἀλλὰ καὶ τὸ αἴτιον. Ο μοι· συνῆκα τοῦ ἀτοπήματος, ὅθεν βέβλαμμαι. Πρὸ ὀφθαλμῶν ὁ ἔλεγ χος. Γυμνὸν ὥσπερ μοι τὸ σῶμα, οὕτω καὶ τὸ τῆς ψυχῆς πταίσμα, καὶ ἡ καταδίκη έξω μέμψεως. Αγα πητὸν, εἰ μὴ προοίμια ταῦτα κακὰ μεγάλων ἀγώ νων. ᾿Αγαπῴην ἂν, εἰ μέχρι τούτου μοι ώρισται τὸ κακόν. Δίκη τὰ παρόντα θεύθεν· τοῦ πλεονεκτεῖν ἀνταπόδομα· ψυχῆς οὐκ εὐχαρίστου ποινή· ἀδικίας ἀντέκτισις· ψυχῆς χ[ώλωμα] ἐφαμάρτου ὀξύῤῥοπον, ὡς τὰ πολλὰ ἔχει τὴν κάκωσιν. Καὶ αὐτὸ μὲν οὐκ ὀρθὰ βαδίζει, τὸ δὲ σῶμα σφαλλόμενον σκύλλεται ἀλλ᾽ ἐμοὶ φιλανθρωποτέρα ἡ ἐπεξέλευσις. Αγνωμος τέρος καθίσταται. Ηδη τις καὶ γυμνοσοφιστεύειν ἡμᾶς μυκτηρίσειεν. Εστιν ἄρτι καιρός λέγειν ἐξεδυσάμην τὰ ἱμάτιά μου· πῶς ἐνδύσομαι αὐτά; Φαῦλος οἰωνὸς τὰ παρόντα, μὴ καὶ εἰς τὴν λοιπήν οὐσίαν μοι τὸ κακὸν διαβήσεται, καὶ ἀρχὴ ταῦτα μειζόνων ἔσται κακῶν. Ἰωσὴφ ἐγυμνοῦτο μὲν, ἄλ λον δὲ τρόπον ἐσεμνύνετο· ἐμοὶ δὲ οὐκ οἶδ' ὅπως ἂν τὸ πάθος τις ἐγγράψηται. Χιτῶνα πολυτίμητον εὐο φροσύνης περιετιθέμην· ἀλλ' ὅτι τὸν ἐξυφάναντα περιπεφρόνηκα, ὅτι γυμνῇ τῇ κεφαλῇ (5 φασιν) ἀπῇ ναιδευσάμην, πάσχω τὴν ἐν γελοίῳ ταύτην γύμνωσιν. Ἐχρῆν δὲ ἄρα τὸν σπεύδοντα πληροῦν τοὺς κόλπους, ὧν μὴ ἐχρῆν, αὐτοῖς κόλποις τὴν ἅπασαν ὀλέσαι σκέπην, καὶ εἰς τοῦτο καταστῆναι γυμνώ
KUSTATHII THESSALONICENSIS EPISTOLÆ.
την σώματι. Η δὲ στιλπνότης ἀπολείβειν (5 φασιν) σύνης γὰρ οὐ νόσος ἀντεδόθη πρὸς κόλασιν, ἀλλ' ἐξω
ς
ἐδόκει ὑγρὸν ἔλαιον. Καὶ ἔκειντο χρήμα καλὸν ἐπὶ τερικοῦ κόσμου ἀφαίρεσις. Μήποτε δὲ καὶ ὡς οίά τι
καλῷ τῷ στρώματι αἱ σινδόνες, δυσωπούμεναι τὸν φυτὸν ἀχαριστίας τῶν ἐπανθούντων περιθέτων, ὅσα
θεατήν, πόρρω που μένειν, ὡς μὴ ὅτι γε έγκαθεν καὶ φύλλων, ἀπογεγύμνωμαι· ἢ καὶ ἄλλως εἰπεῖν,
δῆσαι, ἀλλὰ μηδὲ εἰς τὸ πᾶν ψαῦσαι, μὴ καὶ χραν- φυλλοῤῥοῦ τὴν εὔκλειαν· τάχα καὶ ὡς παραδείσου
θείη τὰ οὕτω τίμια. Τὸ δὲ ἐπικείμενον, εἴτε δάπιδος τρυφῆς ἄξιος ἐκπεσεῖν. Τὴν παροῦσαν ἐπέγνων
αὐτὸ εἴτε καὶ κοινῶς ἀπλώματος νοήματι σεμνῦναι γύμνωσιν· μή μοι δὲ γένοιτο καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον
χρὴ, οὐκ ἂν ἄχρι ταχείαν ἔκφρασιν· ἐκεῖνο δὲ εἰπεῖν ἀποκατάστασις. Πένθος χθὲς καὶ ἦχος κλαιόντων
ἀρκεῖ, ὡς ἄρα, δν τρόπον ύπερθεν τῶν λοιπῶν ἔκειτο, καὶ βαρυθυμία· καὶ ταῦτα περὶ ὅλην τὴν τοῦ Θεοῦ
οὕτω καὶ τῶν λοιπῶν ὑπερέκειτο. Σκεύη ἐπὶ τούτοις ἐκκλησίαν· καὶ ἡ κατάστασις αὕτη καὶ σήμερον.
τὰ μὲν ἀπὸ γυμνοῦ χαλκοῦ, τὰ δὲ καὶ γεγανωμένα ᾿Αλλὰ καὶ εἰς μακρὸν ἔτι παραμενεῖ. Καὶ ἡμεῖς μὲν
καττιτέρου φανότητι, καὶ τὸν ἄργυρον καθυποκρινό ἐν τρυφαῖς, οὓς ἔδει λίαν ἄζεσθαι δάκρυσιν. Οὐκοῦν
μενα. Εἶπεν ἂν ὁ ὁρῶν, αὐτοῖς ἐναπομένειν τὴν ὄψιν. ἐνδίκως ή δίκη μετῆλθεν ἡμᾶς. Κεῖται ἀνὴρ αὐτό
Εστιλέον γὰρ καὶ ὑπὲρ αὐτὰ κάτοπτρα. Θήκη μύρου χρήμα σοφία καὶ ἁγιωσύνη, οὗ τὸ μεγαλεῖον οὐ μόν
στεκτοῦ, ὁποῖόν τε ἀποβλύζει ρόδων, καὶ ὅπερ οἶνος νον εἰς ἀρχιερατικὸν θρόνον ἀνυψωθέντος ἐξεφάνη,
σκευωρεί φαρματτόμενος εὐώδεσι μίγμασιν. Ανάφο ἀλλὰ καὶ πρὸ αὐτοῦ τὴν οἰκουμένην ἐπλήρου. Και οι
ρον καλὸν ἰδεῖν, πλατύ χωρῆσαι. Καὶ ἦν αὐτὸ θήκη μὲν ἄλλοι ἐννοούμενοι τὸ πάθος δάκρυσι λούονται,
χιτῶνος, ὃν οὐκ ἂν εἶπέ τις χεῖρας καμεῖν, καὶ ὑφ- καὶ τὸν πενθητήριον ᾄδουσιν· ἡμεῖς δὲ τὸ ἔμπαλιν
ασμάτων δὲ λασίων (ὡς ἂν εἰπεῖν) τῷ ἀπὸ λίνου τρι σπεύσαντες αἰσχύνην δηλομεν. Εδράμομεν βίου
χώματι, & χρὴ τὸν ἤδη λουσάμενον περιτίθεσθαι, ὡς ὁδὸν, ἄρ᾽ ᾖ οὐκ ἔστιν ὃς οὐκ ἂν νεμεσήσεις· καὶ
ἀπομάττεσθαι τὴν ὀγρότητα. Καλὰ τὰ πάντα, καὶ βραβεῖον ἠράμεθα, καὶ τὸν ἀγωνοθέτην περιόντα διὰ
τιμὴν πολλὴν εὑρίσκοντα. - Ταῦτα ἐπιλεξάμενος θαύματος ἡγομέν· ὡς δὲ ἀπῆλθε λυθέντος τοῦ θεάτ
(πολλὰ δέ μοι παράκειται, καὶ αὐτὰ τεραστίως, καὶ τρου ἐκεῖνος, ἐξελαθόμεθα. Οὐκοῦν θέατρον γινό
ὡς οὐκ ἂν ἤλπιζον), είχόμην τὴν εἰς τὸ βαλανείον. μεθα ἐπὶ γέλωτι, καὶ γυμνικόν οἷον ἄθλον τοῦτον
Καὶ τέως ἡ ὁδὸς εὐθεῖα, καὶ εἶχε με το κατάντημα· ἀσχημοσύνης ἀνύομεν. Ο ἡμερῶν ἐκείνων, ἐν αἷς
καὶ σωρὸς τῶν σκευῶν ἔκειτο· καὶ [αὐ]τὸς ἀποδυσά- ἦμεν περίβλεπτοι τῷ λαῷ, τοῖς τοῦ ἱεροῦ συλλόγου,
μενος, καὶ τὴν στοιβὴν ἐπαυξήσας, οἷς προσεθέμην τοῖς ἐν ἀξίαις βασιλικαῖς· τὸ πᾶν εἰπεῖν, τοῖς ἅπασι.
τὰ τοῦ ἱματισμοῦ, ἐχώρουν ἔσω, καὶ τῶν θερμῶν Νῦν δὲ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ὅσον περιπεφρονήμεθα. Ο
ὑδάτων γίνομαι. Καὶ τὸν ῥύπον ἀποσύρας, καὶ εἰς χρυσὸς ἐκεῖνος ὁ καθημέριος, ἔοικας ήδη θέλειν ἐπικαλλονὴν καταστὰς ἡλίῳ ἀντίμιμον, ὃς καὶ αὐτὸς λείπειν ἡμᾶς. Ἡμεῖς δὲ ἄλλως τῆς ἐλπίδος είχομεν.
λαμπρὸν παμφαίνει ὠκεανοῦ λουόμενο; ὕδασιν, ἐζή- τα τιμαὶ καὶ θρόνων παραχωρήσεις καὶ ὁδῶν ὑπεκτουν ἀναδῦναι μὲν τοῦ ἔνδον ἀλαμπους, ἀνατεῖλαι δὲ στάσεις, καὶ ὅσοις ἄλλοις ἡμεῖς χθές που καὶ πρώην
οἷον φαυστήριος. Καὶ τοῦτο μὲν εἶχον αὐτόθι. Ζητης μεν εμπρέποντες· οὐκ ἐκληρονομήσαμεν ὑμῶν. Οὐ
θὲν δὲ τὸ λουτήριον, τὸ περίβλημα, ἔστιν οὐδαμοῦ· παρεμείνατε καὶ εἰς τέλος, ἀλλ᾽ ἤδη ἀναχωρεῖτε,
ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἄφαντον, καὶ ἡ λοιπὴ δὲ ἀποσκευή. ἀλλὰ δραπετεύειν ἐοίκατε. Νῦν ἐμαυτοῦ γέγονα· νῦν
Τί δὴ ταῦτα; Πόθεν μοι τὸ κακόν; "Αρπυιαι άνε- ἐπανῆλθον εἰς νοῦν. Μόλις ἔγνων, οἵου ἀγαθοῦ ἐστέ
ρείψαντο, καὶ οὐκ ἂν πτερωταὶ παρεισδῦσαι ἐλάνθα ρημαι, οἵας εὐετηρίας εκπέπτωκα. Οὐκέτι ἀποβλέ
τον· ἀλλὰ χανοῦσα γῆ ὑπεδέξατο. Καὶ οὐχ οὕτως πομαι· μενοῦν γε καὶ περιβλέπομαι. Είλκον πολλὰ
ἡμεῖς τοῦ κατὰ σεισμὸν πάθους δυσαίσθητος· ἀλλὰ τῶν ἀλλοτρίων περὶ ἐμέ· νῦν δὲ καὶ τὰ παρόντα
πῦρ ἀνάλωσε, καὶ ἤλεγχεν ἂν τέφρα τὸ τοῦ πυρὸς οίχεται. Γυμνοτέρους υπέρου λόγος παλαιός φηἔργον. Τί δὲ ἀλλὰ φῶρες λαθόντες απήγαγον τὰ ζη- σιν· ἡμεῖς δὲ οὐκ οἶδα εἰ καὶ αὐτοὶ κεισόμεθα εἰς
τούμενα; πῶς δὲ ἂν κλοπεὺς τοσοῦτον ἄχθος οὕτω παροιμίαν, οὕτω καταπαιχθέντες εἰς γύμνωσιν. Και
λαθὼν μέσης ἡμέρας άροιτο; Απαγωγὴ τὸ πρᾶγμα λὸν ἡ παλαιὰ ἡμῶν γυμνιτεία μακαρισμοῦ εἶχε
ληστρική, ἐφόδου πολεμικῆς ἔνδειξις, θαρραλέου πλάσμα· ἐχρωμάτιζε τὸν ἐν βίῳ σπουδαίῳ ἀπέριτ
ἅρπαγμα. Οὐ ταῦτα δόλος, οὐ λαθραία ὑφαίρεσις· τον. Ἡ δὲ γύμνωσις αὕτη κατὰ τὴν ἐκ κοιλίας μηἀλλὰ μελέτη, ἀλλὰ σκέμμα· καὶ ἡ βίας ἔργον, ἢ
παίγνιον. Σκοπητέον· καὶ δὴ μὴ μόνον, πόθεν μοι τὸ
κακόν, ἀλλὰ καὶ τὸ αἴτιον. Ο μοι· συνῆκα τοῦ
ἀτοπήματος, ὅθεν βέβλαμμαι. Πρὸ ὀφθαλμῶν ὁ ἔλεγχος. Γυμνὸν ὥσπερ μοι τὸ σῶμα, οὕτω καὶ τὸ τῆς
ψυχῆς πταίσμα, καὶ ἡ καταδίκη έξω μέμψεως. Αγαπητὸν, εἰ μὴ προοίμια ταῦτα κακὰ μεγάλων ἀγώνων. ᾿Αγαπῴην ἂν, εἰ μέχρι τούτου μοι ώρισται τὸ
κακόν. Δίκη τὰ παρόντα θεύθεν· τοῦ πλεονεκτεῖν
ἀνταπόδομα· ψυχῆς οὐκ εὐχαρίστου ποινή· ἀδικίας
ἀντέκτισις· ψυχῆς χ[ώλωμα] ἐφαμάρτου ὀξύῤῥοπον,
ὡς τὰ πολλὰ ἔχει τὴν κάκωσιν. Καὶ αὐτὸ μὲν οὐκ
ὀρθὰ βαδίζει, τὸ δὲ σῶμα σφαλλόμενον σκύλλεται·
ἀλλ᾽ ἐμοὶ φιλανθρωποτέρα ἡ ἐπεξέλευσις. Αγνωμος
τέρος καθίσταται. Ηδη τις καὶ γυμνοσοφιστεύειν
ἡμᾶς μυκτηρίσειεν. Εστιν ἄρτι καιρός λέγειν·
ἐξεδυσάμην τὰ ἱμάτιά μου· πῶς ἐνδύσομαι αὐτά;
Φαῦλος οἰωνὸς τὰ παρόντα, μὴ καὶ εἰς τὴν λοιπήν
οὐσίαν μοι τὸ κακὸν διαβήσεται, καὶ ἀρχὴ ταῦτα
μειζόνων ἔσται κακῶν. Ἰωσὴφ ἐγυμνοῦτο μὲν, ἄλ
λον δὲ τρόπον ἐσεμνύνετο· ἐμοὶ δὲ οὐκ οἶδ' ὅπως ἂν
τὸ πάθος τις ἐγγράψηται. Χιτῶνα πολυτίμητον εὐο
φροσύνης περιετιθέμην· ἀλλ' ὅτι τὸν ἐξυφάναντα
περιπεφρόνηκα, ὅτι γυμνῇ τῇ κεφαλῇ (5 φασιν) ἀπῇναιδευσάμην, πάσχω τὴν ἐν γελοίῳ ταύτην γύμνω
σιν. Ἐχρῆν δὲ ἄρα τὸν σπεύδοντα πληροῦν τοὺς
κόλπους, ὧν μὴ ἐχρῆν, αὐτοῖς κόλποις τὴν ἅπασαν
ὀλέσαι σκέπην, καὶ εἰς τοῦτο καταστῆναι γυμνώ
col. 1283–1284page 20 of 50
PG 136:1283σεως. Ὦ μοι γέλωτος οἷον υβρίσθην ἄρα. Ταύτην Α΄ σηκώσει τὸ ἀμετάδοτον. Ούτω σοφίζεται με ἡ τύχη ἐγὼ τὴν γύμνωσιν καὶ ὑπὲρ ἐκείνην ἡγοῦμαι, ἣν γελάσας χαμαὶ ἐπέστραπτο. Κριτήριον φρικτόν ἐκεῖνο τὸ ἐπὶ πᾶσιν; ἐν ᾧ τὰ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα. Ἐγὼ δὲ καὶ αὐτὸς ἄρτι παρὰ ἀγαθοῖς κρι ταῖς τοιαύτῃ γυμνότητι κατακέκριμαι. Αιχνείας. ταῦτα ποινὴ λυπήματα. Οὕτω τοὺς παραπεσόντας γυμνοῦν ἐγώ ποτε ήθελον. Ιμάτιον ἔχεις ἀρχη γὰς ἡμῶν γενοῦ. 'Αλλ' οἱ τεταγμένοι παρ' ἐμοὶ τὸ ἀνάπαλιν ἐπιφωνήσουσιν. Ο τῆς ἐκκλησίας κόσμος ὑπαλλαγείς μετεκοσμήθη, καὶ τὸ κατ' ἐμὲ σχῆμα μετέλαβεν ὁ ἰσάγγελος τὸ ἀγγελικόν, ὁ τῷ Θεῷ ἐγγι. ζον τὸ εἰς Θεὸν ἀνάγον. Οὐκοῦν ἐχρῆν ἐμὲ μηκέτι μένειν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ, ἀλλὰ μεταχρωσθήναι, ἀλλὰ μεταθέσθαι τὴν θέαν, μὴ καὶ κοινόν τι φαινοίμην μηδ' ἐνταῦθα πρὸς ἐκεῖνον ἔχων. Καὶ τοίνυν διεξέπεσον παντὸς περιβλήματος. Ο μὲν γὰρ εἶχον, οὐκέτι ἔπρεπεν. Ἐπανακάμπτειν δὲ εἰς τὰ πρῶτα, οὐκ εὐχερές. Οτι μὴ γυμνὸς ἦν τῇ ἁπλότητι, ἀλλ' ἐβαθυνόμην εἰς ὕπουλον, κατεκρινάμην τὰ τῆς βλε πομένης γυμνώσεως. Γυμνά; οι ζωγραφοῦντες τὰς Χάριτας γράφουσι· καὶ τοῦτο αὐταῖς συμβόλ[ου] παράσημον. Αλλ' ἡμῖν οὐκ ἐπίχαρις ή γυμνότης, ἀλλ᾽ ἔξω χάριτος. Έοικε νόμος οὗτος εἶναι καὶ τῆς μετά βίον θαλάττης, τοὺς ἐν αὐτῇ γυμνουμένους ἐγκυβιστᾷν. Κυβιστῶ δὲ ἄρα κατὰ τοὺς ναυαγούς, οἷς παντελῶς ἐπιλέλοιπε τὸ περίβλημα. μακαριώτατε καὶ ἀγχίθες δέσποτα, δι᾿ ἂν ἡμῖν ταῦτα ἐπενδύτης οἷον μόνος παράκειται, καὶ πολὺς κλύδων υδ το; περὶ ἡμᾶς, εἰ καὶ θερμὸς, ἀλλὰ βιγεδανὸς ἄλλως, καὶ διὰ τὴ φρικαλέον ψυχρός - οὐκοῦν ὀψέ ποτε φρονοῦντα περίσωζε, καὶ ὡσείπερ ολιγοπίστους φύου τῆς ζάλης, ἣν πάσχομεν μὴ ἐξομοιωθῇς, οἷς πταίομεν. Ταχὺ ἐπελαθόμεθά σου· ταχὺ τὰς εὐερο γεσίας σου ἀπηλείψαμεν τῆς μνήμης. Οὐ δευσοποιούς ἀνεμαξάμεθα εἰς ψυχήν· θάττον ἢ λόγος ή χάρις τέθνηκε. Σὺ δὲ ἀλλὰ βραδὺς γενοῦ πρὸς ἀντί ποινον. Τρόπον τινὰ καὶ αὐτὸς ἀγνωμόνω; ετύφλων τιν· νῦν δὲ ἀλλὰ λουσάμενο; καὶ παθών, ἅπερ ἐχρῆν, ἀνέβλεψα· καὶ προκαλοῦμαι τὸν σώζοντα, καὶ τῇ ἀγνωμοσύνῃ μου συγγνωσόμενον. Λούσασθε καθαροὶ γένεσθε. Αλλ' ἐμοὶ οὕτω λουσαμένῳ βύ πος ἐντέτριπται καὶ σπίλος ἀνέκπλυτος. Υδατι παρηγόρῳ πιστεύσαντες εαυτούς, ολέθριον αὐτὸ εύρομεν. Κοινοῦμαι τὸ πάθος τῷ ἐξ Ἰθάκης Ὀδυσσεῖ, γυμνῷ κατά θαλάττης φερομένῳ, καὶ καραβο κοῦντι κίνδυνον καὶ τὸ ἐξ ἄλμης ἀνίκατον. Εἰ δὲ τὸ τῆς Ἰνοῦς ἐκεῖνον ὑπὸ τὸ στῆθος ἔσκεπε κρήδεμνον, ἰδοὺ βραχύ τι καὶ ἡμῖν τὸ σκέπον περιλέλειπται. Κινδυνεύομεν ἐν γῇ ταύτῃ, ὡς οἱ ναυτιλλόμβο να περὶ θάλατταν. Ο ευσχημοσύνης της πρώην, ὦ ἀσχημοσύνης τῆς ἄρτι· ὦ τιμῆς ἐκείνης, ὦ ταύτης ἀτιμίας· ὢ τοῦ παλαιοῦ πρέποντος, ὦ οἷα ἡ παροῦσα ἀπρέπεια. Αντεκυλίσθη μοι ὁ τοῦ βίου τροχός· για μνωθεὶς αἰσχύνην ἐνδεδυμαι. Τί πλέον πάθοιμι ἂν τεθνηκὼς, ἐὰν ἐπίθωνται λωποδύται τυμβωρυχή σοντε;; Δοκώ μοι τὸν ἀφαρπάσαντα μὴ πρὸς κέρδος οἰκεῖον ταῦτα νοσφίσασθαι, ἀλλὰ διαδοῦναι τοῖς ἐν ἐνδείᾳ, καὶ τὸ ἐμοὶ ἐνδέον ἀποπληρῶται, καὶ ἀντι ο οὕτω δυστυχῶς μεθοδεύομαι. Προορῶμαι διαμεριζό μενόν μου τὸν ἱματισμόν, χάρις, εἰ καὶ ἀνθρώποις, εἰς οὓς ἐγὼ πεπανούργηκε. Τάχα γὰρ οὕτω κεριά ναντες λωφήσουσι τοῦ θυμοῦ, καὶ τῆς κατ᾿ ἐμοῦ ὀργῆς σχάσουσιν· ὡς, εἰ μὴ τοῦτος τῶν γε παρόν των (φοῦ μοι) ἐστέρημαι, καὶ οὐδὲ εἰς τὸ μέλλον τὸν ὄχλον ἀποπείσομαι. Τί τοίνυν καὶ βουλεύσομαι; Ανακαλέσομαι τὴν ἐθάδα τέχνην, καὶ τοῦ νοσφίζεσθαι γένωμαι; Περιβαλοῦμαι πορισόμενος ετέρωθεν κλέμματα, καὶ τάχα φωραθείς δίκην δώσω μείζονα; Οὐκ ἔστι μοι. Ταῦτα θερμὰ ὕδατα τρυφῶντος ἀνδρὸς καὶ χαίροντος, ψυχροῦ δὲ οἷον ἀποῤῥῶτες ἀλέξοντες. Χαρώνεια λουτρά τεθνεῶσι προσήκοντα, οὐ γλυκέας πικρᾶς δὲ ἄλμης ἀπόῤῥοια, οὐ λοετρὰ θυμήρη κατα " χεόμενα· κύματα δὲ ὥσπερ κατὰ κρατός γε κατ' ὤμων οὐχ ἡδὺ κελαρύζοντα. Ναυαγός τις ἐγὼ δυσ τυχής. Πολὺς μέν μοι όλμος· ἀλλ᾽ ἐγὼ τὰ παροιχόμενα θρηνῶν, οὐ μόνον οἷς ἐκ παλαιοῦ ἐνεῤῥίγωσα (οἴχεται), ἀλλὰ καὶ τὰ πρὸ μικροῦ θάλποντα· καὶ ἀνάγκη πάσα, ἑτέροις χρήσασθαι. Καὶ ἔστι μας τοῦτο ταυτὸ καὶ θανεῖν. Κατακρύψαι γὰρ θησαυρόν, καὶ αὖθις ἐκφῆναι, ὅμοιον, ὡς εἰ καὶ νεκρὸν ἡλίῳ δείξ ι τις. Μήποτε καὶ κολοιῷ, τῷ τοῦ μύθου, παρ όμοια πέπονθα· καὶ τέως μὲν τῶν ἐπιφαινομένων πτίλων, μικρὸν δὲ ὅσον καὶ τῶν ὑποκρυπτομένων γυμνός περιελεύσομαι. Πῦρ οἷον τὸ θερμών ὕδωρ τοῦτο τοῖς ἐγκάτοις μου ὑπανάπτεται· ἔοικεν ὁ πελά σας θερμοῖς τούτοις ὕδασι ταυτὸν πάσχειν, ἐφ' οἷς περιβέβληται, ὁποῖον καὶ τὰ ζῶα τὰ ἐμβαπτόμενα ζέουσιν ὕδασιν. Ο πλούσιος, πυρὶ τηγανιζόμενος μετὰ θάνατον, οὐκ ἂν ἔχοι τὸ μεῖζον πάθος ἡμῶν. Εγγύ; Αγαμεμνονείων τὰ τοιαῦτα λούτρα, είγε μικροῦ καὶ θανάσιμα· πλὴν ὅσον Αγαμέμνων μὲν εἶχεν, ὃ ἐπενδύσεται· ἡμᾶς δὲ τὸ πᾶν ἐπιλέλοιπεν. άκοντες ἰδοὺ τάχα σωζόμεθα, ἤδη καὶ τὴν ἐντολὴν ὑπεραίρομεν, οὐ μερίζοντες ἐκ δύο χιτώνων εἰς δόσ σιν τὸν ἕτερον, ἀλλὰ καὶ τῶν ὅλων στερούμενοι. Εὔθετοι πρὸς τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμένην γινόμεθα, οὐχ ὅτι μὴ σαρχῶν ἡμεῖς ἔμφορτοι· οὐχ ότι Σφηκώδεισ· οὐχ ὅτι τὴν πιμελὴν ἀπέριττοι (ταῦροι πίονες εἶεν ἂν τοιοῦτος), ἀλλ' ὅτι τῶν προσθέτων γυμνούμεθα. Τάχα καὶ κατὰ τὸν ὄφιν εἰς οὐχ εκούσιον συνελαυνόμεθα φρόνησιν, τὸν ἱματισμόν λεβηρίξος δίκην ἀποθέμενοι. "Οχλο; οἱ λουόμενοι καὶ οἱ πλείους απέρχονται, γέλωτα συμφορησάμενοι· καὶ τὸ εἰς ἐμὲ κακὸν οὕτω κηρύσσεται, καὶ τῇ φήμη πανταχού σκίδναται· καὶ λουτροῦ πρόφασιν δῆμος οὗτος με ρίας ὅσας περὶ ἐμὲ, καὶ περιεργάζονται τὰ ἄνω, τὰ κάτω, τὰ ἐκ δεξιῶν, τὰ εὐώνυμα. Περί που δὲ τὸ μέσον οἱ ὀφθαλμοὶ τούτοις πεπήγασι· τὰ χείλη εν δάκνοντας· τὸ πρόσωπον εἰς ἔκπληξιν ἐσχημάτισται ὑποβάλλονται οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ διάκεινται ὡσεὶ καί τι τέρας βλέπουσι. Καὶ τῷ μὲν βαλανεί πληθύνεται ὁ μισθὸς, ἐμοῦ δὲ πλήθων κατάγεται θρίαμβος, καὶ εἰς ἀχαριστίαν σκωπτόμενος θεατρίζομαι. Είθε μας λογισμὸς ἀπῆλθε, βαλεῖν ἐμαυτὸν κατὰ τ..... τῶν θερμῶν τούτων υδάτων, ὡς ἂν ὑπαλλάξαντα τὸ πά και ῥητὸν εἰπεῖν· ἐξαπωλόμην, ἐπεὶ πίον ὕδωρ
ADDENDA.
σεως. Ὦ μοι γέλωτος οἷον υβρίσθην ἄρα. Ταύτην Α΄ σηκώσει τὸ ἀμετάδοτον. Ούτω σοφίζεται με ἡ τύχη·
ἐγὼ τὴν γύμνωσιν καὶ ὑπὲρ ἐκείνην ἡγοῦμαι, ἣν
γελάσας χαμαὶ ἐπέστραπτο. Κριτήριον φρικτόν
ἐκεῖνο τὸ ἐπὶ πᾶσιν; ἐν ᾧ τὰ γυμνὰ καὶ τετραχη
λισμένα. Ἐγὼ δὲ καὶ αὐτὸς ἄρτι παρὰ ἀγαθοῖς κριταῖς τοιαύτῃ γυμνότητι κατακέκριμαι. Αιχνείας.
ταῦτα ποινὴ λυπήματα. Οὕτω τοὺς παραπεσόντας
γυμνοῦν ἐγώ ποτε ήθελον. Ιμάτιον ἔχεις ἀρχηγὰς ἡμῶν γενοῦ. 'Αλλ' οἱ τεταγμένοι παρ' ἐμοὶ τὸ
ἀνάπαλιν ἐπιφωνήσουσιν. Ο τῆς ἐκκλησίας κόσμος
ὑπαλλαγείς μετεκοσμήθη, καὶ τὸ κατ' ἐμὲ σχῆμα
μετέλαβεν ὁ ἰσάγγελος τὸ ἀγγελικόν, ὁ τῷ Θεῷ ἐγγι.
ζον τὸ εἰς Θεὸν ἀνάγον. Οὐκοῦν ἐχρῆν ἐμὲ μηκέτι
μένειν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ, ἀλλὰ μεταχρωσθήναι, ἀλλὰ
μεταθέσθαι τὴν θέαν, μὴ καὶ κοινόν τι φαινοίμην
μηδ' ἐνταῦθα πρὸς ἐκεῖνον ἔχων. Καὶ τοίνυν διεξέπεσον παντὸς περιβλήματος. Ο μὲν γὰρ εἶχον,
οὐκέτι ἔπρεπεν. Ἐπανακάμπτειν δὲ εἰς τὰ πρῶτα,
οὐκ εὐχερές. Οτι μὴ γυμνὸς ἦν τῇ ἁπλότητι, ἀλλ'
ἐβαθυνόμην εἰς ὕπουλον, κατεκρινάμην τὰ τῆς βλεπομένης γυμνώσεως. Γυμνά; οι ζωγραφοῦντες τὰς
Χάριτας γράφουσι· καὶ τοῦτο αὐταῖς συμβόλ[ου]
παράσημον. Αλλ' ἡμῖν οὐκ ἐπίχαρις ή γυμνότης,
ἀλλ᾽ ἔξω χάριτος. Έοικε νόμος οὗτος εἶναι καὶ τῆς
μετά βίον θαλάττης, τοὺς ἐν αὐτῇ γυμνουμένους
ἐγκυβιστᾷν. Κυβιστῶ δὲ ἄρα κατὰ τοὺς ναυαγούς,
οἷς παντελῶς ἐπιλέλοιπε τὸ περίβλημα. Μακαριώτατε καὶ ἀγχίθες δέσποτα, δι᾿ ἂν ἡμῖν ταῦτα ἐπενδύτης οἷον μόνος παράκειται, καὶ πολὺς κλύδων υδ
το; περὶ ἡμᾶς, εἰ καὶ θερμὸς, ἀλλὰ βιγεδανὸς ἄλλως,
καὶ διὰ τὴ φρικαλέον ψυχρός - οὐκοῦν ὀψέ ποτε
φρονοῦντα περίσωζε, καὶ ὡσείπερ ολιγοπίστους
φύου τῆς ζάλης, ἣν πάσχομεν μὴ ἐξομοιωθῇς, οἷς
πταίομεν. Ταχὺ ἐπελαθόμεθά σου· ταχὺ τὰς εὐερο
γεσίας σου ἀπηλείψαμεν τῆς μνήμης. Οὐ δευσο·
ποιοὺς ἀνεμαξάμεθα εἰς ψυχήν· θάττον ἢ λόγος ή
χάρις τέθνηκε. Σὺ δὲ ἀλλὰ βραδὺς γενοῦ πρὸς ἀντίποινον. Τρόπον τινὰ καὶ αὐτὸς ἀγνωμόνω; ετύφλων
τιν· νῦν δὲ ἀλλὰ λουσάμενο; καὶ παθών, ἅπερ
ἐχρῆν, ἀνέβλεψα· καὶ προκαλοῦμαι τὸν σώζοντα,
καὶ τῇ ἀγνωμοσύνῃ μου συγγνωσόμενον. Λούσασθε
καθαροὶ γένεσθε. Αλλ' ἐμοὶ οὕτω λουσαμένῳ βύπος ἐντέτριπται καὶ σπίλος ἀνέκπλυτος. Υδατι
παρηγόρῳ πιστεύσαντες εαυτούς, ολέθριον αὐτὸ
εύρομεν. Κοινοῦμαι τὸ πάθος τῷ ἐξ Ἰθάκης Οδυσσεῖ, γυμνῷ κατά θαλάττης φερομένῳ, καὶ καραβοκοῦντι κίνδυνον καὶ τὸ ἐξ ἄλμης ἀνίκατον. Εἰ δὲ
τὸ τῆς Ἰνοῦς ἐκεῖνον ὑπὸ τὸ στῆθος ἔσκεπε κρήδε
μνον, ἰδοὺ βραχύ τι καὶ ἡμῖν τὸ σκέπον περιλέλειπται. Κινδυνεύομεν ἐν γῇ ταύτῃ, ὡς οἱ ναυτιλλόμβο
να περὶ θάλατταν. Ο ευσχημοσύνης της πρώην, ὦ
ἀσχημοσύνης τῆς ἄρτι· ὦ τιμῆς ἐκείνης, ὦ ταύτης
ἀτιμίας· ὢ τοῦ παλαιοῦ πρέποντος, ὦ οἷα ἡ παροῦσα
ἀπρέπεια. Αντεκυλίσθη μοι ὁ τοῦ βίου τροχός· για
μνωθεὶς αἰσχύνην ἐνδεδυμαι. Τί πλέον πάθοιμι ἂν
τεθνηκὼς, ἐὰν ἐπίθωνται λωποδύται τυμβωρυχήσοντε;; Δοκώ μοι τὸν ἀφαρπάσαντα μὴ πρὸς κέρδος
οἰκεῖον ταῦτα νοσφίσασθαι, ἀλλὰ διαδοῦναι τοῖς ἐν
ἐνδείᾳ, καὶ τὸ ἐμοὶ ἐνδέον ἀποπληρῶται, καὶ ἀντι
ο
οὕτω δυστυχῶς μεθοδεύομαι. Προορῶμαι διαμεριζό
μενόν μου τὸν ἱματισμόν, χάρις, εἰ καὶ ἀνθρώποις,
εἰς οὓς ἐγὼ πεπανούργηκε. Τάχα γὰρ οὕτω κεριάναντες λωφήσουσι τοῦ θυμοῦ, καὶ τῆς κατ᾿ ἐμοῦ
ὀργῆς σχάσουσιν· ὡς, εἰ μὴ τοῦτος τῶν γε παρόντων (φοῦ μοι) ἐστέρημαι, καὶ οὐδὲ εἰς τὸ μέλλον τὸν
ὄχλον ἀποπείσομαι. Τί τοίνυν καὶ βουλεύσομαι;
Ανακαλέσομαι τὴν ἐθάδα τέχνην, καὶ τοῦ νοσφίζε
σθαι γένωμαι; Περιβαλοῦμαι πορισόμενος ετέρωθεν
κλέμματα, καὶ τάχα φωραθείς δίκην δώσω μείζονα;
Οὐκ ἔστι μοι. Ταῦτα θερμὰ ὕδατα τρυφῶντος ἀνδρὸς
καὶ χαίροντος, ψυχροῦ δὲ οἷον ἀποῤῥῶτες ἀλέξοντες.
Χαρώνεια λουτρά τεθνεῶσι προσήκοντα, οὐ γλυκέας
πικρᾶς δὲ ἄλμης ἀπόῤῥοια, οὐ λοετρὰ θυμήρη κατα-
" χεόμενα· κύματα δὲ ὥσπερ κατὰ κρατός γε κατ'
ὤμων οὐχ ἡδὺ κελαρύζοντα. Ναυαγός τις ἐγὼ δυστυχής. Πολὺς μέν μοι όλμος· ἀλλ᾽ ἐγὼ τὰ παροιχό
μενα θρηνῶν, οὐ μόνον οἷς ἐκ παλαιοῦ ἐνεῤῥίγωσα
(οἴχεται), ἀλλὰ καὶ τὰ πρὸ μικροῦ θάλποντα· καὶ
ἀνάγκη πάσα, ἑτέροις χρήσασθαι. Καὶ ἔστι μας
τοῦτο ταυτὸ καὶ θανεῖν. Κατακρύψαι γὰρ θησαυρόν,
καὶ αὖθις ἐκφῆναι, ὅμοιον, ὡς εἰ καὶ νεκρὸν ἡλίῳ
δείξ ι τις. Μήποτε καὶ κολοιῷ, τῷ τοῦ μύθου, παρόμοια πέπονθα· καὶ τέως μὲν τῶν ἐπιφαινομένων
πτίλων, μικρὸν δὲ ὅσον καὶ τῶν ὑποκρυπτομένων
γυμνός περιελεύσομαι. Πῦρ οἷον τὸ θερμών ὕδωρ
τοῦτο τοῖς ἐγκάτοις μου ὑπανάπτεται· ἔοικεν ὁ πελά
σας θερμοῖς τούτοις ὕδασι ταυτὸν πάσχειν, ἐφ' οἷς
περιβέβληται, ὁποῖον καὶ τὰ ζῶα τὰ ἐμβαπτόμενα
ζέουσιν ὕδασιν. Ο πλούσιος, πυρὶ τηγανιζόμενος
μετὰ θάνατον, οὐκ ἂν ἔχοι τὸ μεῖζον πάθος ἡμῶν.
Εγγύ; Αγαμεμνονείων τὰ τοιαῦτα λούτρα, είγε
μικροῦ καὶ θανάσιμα· πλὴν ὅσον Αγαμέμνων μὲν
εἶχεν, ὃ ἐπενδύσεται· ἡμᾶς δὲ τὸ πᾶν ἐπιλέλοιπεν.
άκοντες ἰδοὺ τάχα σωζόμεθα, ἤδη καὶ τὴν ἐντολὴν
ὑπεραίρομεν, οὐ μερίζοντες ἐκ δύο χιτώνων εἰς δόσ
σιν τὸν ἕτερον, ἀλλὰ καὶ τῶν ὅλων στερούμενοι.
Εὔθετοι πρὸς τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμένην γινόμεθα,
οὐχ ὅτι μὴ σαρχῶν ἡμεῖς ἔμφορτοι· οὐχ ότι σφηκώ
δεις· οὐχ ὅτι τὴν πιμελὴν ἀπέριττοι (ταῦροι πίονες
εἶεν ἂν τοιοῦτος), ἀλλ' ὅτι τῶν προσθέτων γυμνού
μεθα. Τάχα καὶ κατὰ τὸν ὄφιν εἰς οὐχ εκούσιον
συνελαυνόμεθα φρόνησιν, τὸν ἱματισμόν λεβηρίξος
δίκην ἀποθέμενοι. "Οχλο; οἱ λουόμενοι καὶ οἱ πλείους
απέρχονται, γέλωτα συμφορησάμενοι· καὶ τὸ εἰς
ἐμὲ κακὸν οὕτω κηρύσσεται, καὶ τῇ φήμη πανταχού
σκίδναται· καὶ λουτροῦ πρόφασιν δῆμος οὗτος με
ρίας ὅσας περὶ ἐμὲ, καὶ περιεργάζονται τὰ ἄνω, τὰ
κάτω, τὰ ἐκ δεξιῶν, τὰ εὐώνυμα. Περί που δὲ τὸ
μέσον οἱ ὀφθαλμοὶ τούτοις πεπήγασι· τὰ χείλη εν
δάκνοντας· τὸ πρόσωπον εἰς ἔκπληξιν ἐσχημάτισται·
ὑποβάλλονται οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ διάκεινται ὡσεὶ καί
τι τέρας βλέπουσι. Καὶ τῷ μὲν βαλανεί πληθύνεται
ὁ μισθὸς, ἐμοῦ δὲ πλήθων κατάγεται θρίαμβος, καὶ
εἰς ἀχαριστίαν σκωπτόμενος θεατρίζομαι. Είθε μας
λογισμὸς ἀπῆλθε, βαλεῖν ἐμαυτὸν κατὰ τ..... τῶν
θερμῶν τούτων υδάτων, ὡς ἂν ὑπαλλάξαντα τὸ πά
και ῥητὸν εἰπεῖν· ἐξαπωλόμην, ἐπεὶ πίον ὕδωρ
col. 1285–1286page 21 of 50
PG 136:1285γλυκύ. Νῦν δὲ οὐ μοι θυμὸς τοιοῦτος ἐνίησι, μεμνηλῆρος οὗτος. Ομηρος· καὶ ἦν ἄρα γελοῖον ἀληθῶς η μένῳ τῶν ἀποθέτων κρατήρων, οὓς ἐπιστεφέας φερομένους αναπολώ. Ὁ ἐνδύων τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, τί μὴ καὶ ἡμᾶς ἐπενδύεις, ἀλλὰ ἀνάγκην ἐπιτίθης, δαπανάν χρήματα εἰς ἱματισμὸν, καὶ τὸ ζωτικὸν ἐκκενοῦν, καὶ τὴν ψυχὴν ἐκχέειν, καὶ ὑποῤῥέειν ὡς εἰς φθοράν; "Ανθρωπε, ὅστις ποτέ εἴ, ὁ λωποδυτήσας ἡμᾶς (οἶμαι δὲ, εἶναι σε τῶν καὶ μεγάλων καὶ τῶν τοῦ βήματος· οὕτω γὰρ ὑποψιθυρίζει τὸ τῆς φήμη: στόμα), δίκαια ταῦτα; Ερεῖς μὲν, οἶδα, δι καια· ἐγὼ δὲ ἀλλὰ εἰπεῖν μὲν ἄλλως οὐδὲ αὐτὸς ἔχω, ταμιεύσομαι δὲ ὅμως ἄμυνας. Μικρὸν ὅσον, καὶ ψῆφοι καὶ πολυπραγμοσύναι καὶ βίων πράσεις, ὧν ἐγὼ δὲ ἄλλα εἰπεῖν μὲν ἄλλως οὐδὲ αὐτὸς ἔχω, τα μιεύσομαι δὲ ὅμως ἄμυναν. Μικρὸν ὅσον, καὶ ψῆφος καὶ πολυπραγμοσύναι και βίων πράσεις, ὧν ἐγὼ ὑπερίσταμαι· καὶ ζήτησις τοῦ τὸν ἱερὸν ἀναβησομένου θρόνον· καὶ οὐκ ἔναρθρα μὲν, βοήσομαι δ' οὖν, ῥήματα, ὁποίοις ἐντέθραμμαι· καταβοήσομαι· συμ φορήσω συκοφαντίας· ψεύδη συμπλάσομαι, Ιδιως τεύω μὲν τἆλλα, οὐδὲ Λειβήθριοι οὕτως ἔξω σοφίας οὐχ οὕτω βαρβαρόφωνοι Κάρες οι περιλαλούμενοι οὐκ ἐμμούσως ἔχω τῆς γλώττης· ἀλλὰ τὰ μὲν τοιαῦ τα σοφίσομαι. "Ο δεινή τύχη, τοιούτῳ κακῷ με περι βαλοῦσα. Καὶ κυβιστῶν ποτε ἄνθρωπος ἀφαιρεῖται τὸ ἄμφιον, καὶ κίνδυνον ἔχει, ἀμφοτέραις ἐπικρύπτειν, ἃ μὴ θεάσθαι ἄξιον· ἀλλ' οὐδ᾽ αὐτὸς αἰδοῦ; τοσαύτης ἐμπέπλησται. Ο οἱ περὶ ἐμὲ οὗτοι ἄνθρωποι, τί δή ποτε τοσοῦτος ὄχλος ἐπισυνίστασθε μω κησόμενοι; Τί μοι τὴν θλίψιν ἐπαύξετε; Τίνα δου κεῖτε βλέπειν; Η ὡς ἐπὶ θέαν ήκετε, δραμούμενον γυμνικῶς θεασόμενοι; "Ανθρωπος ἐγὼ χθὲς μὲν ἐν τιμαῖς περίβλεπτος· αἱ δὲ ἦσαν οὐ φύσει. 'Αλλ' ἐγὼ ἠπατώμην. Καὶ τοίνυν αἱ μὲν οἷον πτερυξάμεναι οἴχονται, αὐτὸς δὲ παραδειγματίζομαι. Ο οἱ τὴν ἱματισμὸν τὸν ἀλλότριον μερισάμενοι, σποδὸν ἀντὶ ἄρτου φάγοιτε· χολῆς γεύσοισθε· πικρία τὰ βρώ ματα τῷ ὑμῶν εἴη λάρυγγι. Τί γὰρ ἐμοὶ καὶ ἡμῖν; Πτωχοί ἐστε· σκελετοί γένεσθε. Λιμώττετε· μὴ κόσ ρος ὑμῖν ποτε γένοιτο βρώσεως. Γυμνητεύοιτε· πῦρ ἢ παγετὸν ἐνδύσοισθε. Ἐν φυλακῇ ἐστε· βυθισθείητε καὶ εἰς τέταρτον. Μὴ γὰρ ἂν ἐμοὶ ἀρέσκοι, ὑμᾶς ἐπισκέψασθαι. Ὑμῖν ἐγλισχρευόμην· ὑμῖν ἐθησαύριζον· ὑμῖν ἐμισθάρνουν. Μηδὲ ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα. Οἴχεσθε, τὰ ἐμὰ κατασπάσαντες. Εἶτα ὁ κατάρατος " βαλανεὺς καὶ τὸ ἐμὸν λοῦμα ψηφηφορήσει, καὶ και λαμήσεται με οβολούς προσαπαιτῶν. "Αλλος μοι τοῦτο θάνατος. Ομοιον γὰρ, ἀποβαλέσθαι ψυχήν, καὶ καταβαλέσθαι δραχμήν. Ἐγὼ δὲ ἀνταπαιτήσω μὲν, ἃ οἱ κακῶς ἐν φυλακῇ ὀλόμενοι κατεβρόχθισαν ὁ δέ που καὶ πληγὰς κατὰ κόρης ἐντρίψει μοι. Φιν λητὸν, εἰ μὴ προσαπαιτοίη, καὶ ὧν φθάσας ἐστέρηται. Ολας ἀεὶ δεξαμενὰς θερμῶν ὑδάτων ἀπήντλουν καὶ ὁ μὲν ἐξῄτει μισθὸν τοῦ λούματος, ἐγὼ δὲ καὶ χάριτας ἐποφείλειν μας ήθελον. Νῦν δὲ μέσος ἔχομαι, καὶ εἰς εὐθύνην πρόκειμαι. Ὁ δὲ σκώμματα ἐπαφής σει μοι, κωμῳδῶν εἰς τὸ φιλόλουτρον· καί που καὶ εἰς ἵππον στατὸν παραβαλεῖ, ειωθότα ποταμῷ λούεσθαι. Ομηρικός, φησίν, οὗτος ἵππος, ὅστις ποτὲ ὁ τὸ πρᾶγμα. Βρέφος ἐγενόμην, καὶ τάχα ἦν μοι τότε λούεσθαι. Ὑπερανέβην την βρεφικὴν ἡλικίαν, καὶ οὐκέτι, ἀλλ᾽ εἰ ἄρα ἐν ποταμοῖς. Ηκμαζον, καὶ ἦν ἐν τοῖς αὐτοῖς· εἷλκον οὕτω τὸν βίον ὁμαλῶς, ἡμί λησα τῷ ὑστέρω βίῳ. Πακτωλὸς ὅλος περὶ ἐμὲ, χρυσῷ ῥέων. Εγενόμην τοῖς ἀγαθοῖς ὑπέραντλος, καὶ τοῦ λοιποῦ κόρον οὐκ εἶχον τοῦ καταλούεσθαι. Οὐκοῦν καλῶς αἰσχύνη μου καταχέεται. Ευκταίον δή μοι, μέχρι τοσούτου στῆναι τὰ λυπηρὰ ὡς ἔγωγε καὶ τὸ εἰσέτι μέλλον φαντάζομαι), μὴ καὶ περιάγων με ὁ τοῦ βίου τροχὸς εἰς ταυτὸν ἀγάγοι πάθος τῷ θρυλλουμένῳ Ἰξίονι. Πολλοὶ κατ᾿ ἐμοῦ δαψιλὲς τὸ μῖσος ἐθρέψαντο· πολλοῖς ἐνειργασάμην πικρίαν ἄκρατον· οὐκ ὀλίγοις ἐπετέθην βαρύς· οὐδενὸς τῶν ἁπάντων ελογιζόμην είναι δεύτερος. Οἱ γένους αὐ χοῦντες λαμπρότητα μισθωτοῦ δίκην ἐξουθενοῦντό μοι· ἀπηξίουν, ἐντίμως τοῖς ἐν ἀξίαις προσφέρεσθαι. Λογίου δὲ ἀκοῦσαι φωνήματος, ἀλλὰ τοῦθ᾽ ὅμοιον παρ' ἐμοὶ, ὡσεὶ καὶ ἵππου χρεμετισμός. Στερ κτέον οὖν, εἰ μὴ τὸ ἱμάτιον ἀποδυσάμενος ἕκαστος, εὐσταλῆς ἔσται, λίθους επαφιέναι μοι, καὶ χιτῶνα τοῦτον (δ δὴ λέγεται) ἐνδύσουσί με λίθινον· καὶ νο μιστέον, εἰς ἀγαθόν μοι τὰ παρόντα γενέσθαι. Οίχε και τὰ λαμπρὰ στρώματα· καὶ καλῶς. Οίχεται ὁ ἱματισμός· ὡς εὖ γε. Οὕτω γὰρ κούφως δραμοῦμαι, καὶ λαθὼν διαφεύξομαι ή οίκαδε, ἢ ἀλλ' εἰς τὸ βάραθρον. Τί ὅτι, ἁγιώτατέ μου δέσποτα, τῷ μύρμηκι λέον τος προσπλάττεις ἀλκήν; ἢ τῷ σκώληκι ταχύτητος ἀρετήν; Μάλλον μὲν οὖν, ίνατί τὸν σκώληκα τάττεις εἰς ἄνθρωπον, καὶ τὸ μηδὲν εἰς ἴσον ἄγεις τῷ ὄντι; ἤδη δὲ καὶ τιμίοις ἐγκατατάττει; τὸν οὐδενὸς λόγου τιμώμενον; λογίζῃ καὶ ἡμᾶς μετὰ ἀνθρώπων; ἀριθμεῖς μετὰ τῶν ἀξίων λόγου τινός; ἀγαθόν το φαντάζῃ περὶ ἡμῶν; Μὴ σύ γε, ἁγιώτατε δέσποτα ἀλλ᾽ εὔχου μόνον ὑπὲρ ἡμῶν. Ἡμᾶς δὲ, οἷοί έσμεν, οἶδε μὲν ὁ Θεός· εἶδε δὲ καὶ ὁ παρ' ἡμῖν κριτῆς, ἡ συνείδησις. Οὐ λανθάνομεν δὲ οὐδὲ τοὺς ἀκριβεῖς ἐξεταστὰς τῶν καθ᾿ ἡμᾶς. — "Οσα δὲ ἐψυχαγωγή θην, τὴν γραφὴν δεξάμενος τῆς σῆς ἁγιότητος, οἶδεν ὁ πάντα εἰδὼς θεός. "Αντικρυς γὰρ αὐτῇ ἔδοξα ἐν τυχεῖν τῇ ἁγιωσύνῃ σου, καὶ τῆς γλυκείας ἀπο λαύειν θέας τε καὶ φωνῆς· ἧς ἐπιβραχὺ καταξιωθεὶς, ἀνάγραπτον αὐτὴν ἐσαεὶ φέρω ἐν τῇ ψυχῇ. Ποίες οὖν οὕτως, ἅγιε δέσποτα, καὶ ψυχαγώγει διὰ γραφῶν· ὡς ἂν εἴη καὶ τοῦτο ἡμῖν τὸ καλὸν ἐκ Θεοῦ, ὑφ' οὗ μυρία εὐεργετήμεθα. Εἶπον ἂν ὀκνεῖν τὸ γράφειν, ἡγιασμένε μοι δέ σπότα, εἰ μὴ τὴν πολλήν σου φιλίαν εἶχον ἐποτρύ νουσάν με, καὶ πρὸς τὴν γραφὴν ἐρεθίζουσαν. Η δ' ἄν μοι τοῦ ἔκνου πρόφασις, ὅτι μὴ τοῦ τυχόντος νῦν λόγου παρὰ τῆς σῆς ἁγιωσύνης ηξίωται τὰ καθ᾿ ἡμᾶς· ὅπερ εἰ εὖ ἔχει, παρά σοι κείσθω κριτῇ. ᾿Αλλ᾽ οἶδα ἐν κινοῖς ὑπογογγύσας, καὶ τὸν ἀναίτιον αιτιασάμενος. Οὐδὲν καινόν, δέσποτα μου, πεποίηκας ἢ πέπονθας. Ἐγὼ γὰρ αὐτὸς, ἐὰν τοσούτοις
$286
γλυκύ. Νῦν δὲ οὐ μοι θυμὸς τοιοῦτος ἐνίησι, μεμνη- λῆρος οὗτος. Ομηρος· καὶ ἦν ἄρα γελοῖον ἀληθῶς
η
μένῳ τῶν ἀποθέτων κρατήρων, οὓς ἐπιστεφέας
φερομένους αναπολώ. Ὁ ἐνδύων τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ,
τί μὴ καὶ ἡμᾶς ἐπενδύεις, ἀλλὰ ἀνάγκην ἐπιτίθης,
δαπανάν χρήματα εἰς ἱματισμὸν, καὶ τὸ ζωτικὸν
ἐκκενοῦν, καὶ τὴν ψυχὴν ἐκχέειν, καὶ ὑποῤῥέειν ὡς
εἰς φθοράν; "Ανθρωπε, ὅστις ποτέ εἴ, ὁ λωποδυτήσας ἡμᾶς (οἶμαι δὲ, εἶναι σε τῶν καὶ μεγάλων καὶ
τῶν τοῦ βήματος· οὕτω γὰρ ὑποψιθυρίζει τὸ τῆς
φήμη: στόμα), δίκαια ταῦτα; Ερεῖς μὲν, οἶδα, δι
καια· ἐγὼ δὲ ἀλλὰ εἰπεῖν μὲν ἄλλως οὐδὲ αὐτὸς ἔχω,
ταμιεύσομαι δὲ ὅμως ἄμυνας. Μικρὸν ὅσον, καὶ
ψῆφοι καὶ πολυπραγμοσύναι καὶ βίων πράσεις, ὧν
ἐγὼ δὲ ἄλλα εἰπεῖν μὲν ἄλλως οὐδὲ αὐτὸς ἔχω, τα
μιεύσομαι δὲ ὅμως ἄμυναν. Μικρὸν ὅσον, καὶ ψῆφος
καὶ πολυπραγμοσύναι και βίων πράσεις, ὧν ἐγὼ
ὑπερίσταμαι· καὶ ζήτησις τοῦ τὸν ἱερὸν ἀναβησομένου θρόνον· καὶ οὐκ ἔναρθρα μὲν, βοήσομαι δ' οὖν,
ῥήματα, ὁποίοις ἐντέθραμμαι· καταβοήσομαι· συμφορήσω συκοφαντίας· ψεύδη συμπλάσομαι, Ιδιως
τεύω μὲν τἆλλα, οὐδὲ Λειβήθριοι οὕτως ἔξω σοφίας
οὐχ οὕτω βαρβαρόφωνοι Κάρες οι περιλαλούμενοι·
οὐκ ἐμμούσως ἔχω τῆς γλώττης· ἀλλὰ τὰ μὲν τοιαῦ
τα σοφίσομαι. "Ο δεινή τύχη, τοιούτῳ κακῷ με περιβαλοῦσα. Καὶ κυβιστῶν ποτε ἄνθρωπος ἀφαιρεῖται
τὸ ἄμφιον, καὶ κίνδυνον ἔχει, ἀμφοτέραις ἐπικρύπτειν, ἃ μὴ θεάσθαι ἄξιον· ἀλλ' οὐδ᾽ αὐτὸς αἰδοῦ;
τοσαύτης ἐμπέπλησται. Ο οἱ περὶ ἐμὲ οὗτοι ἄνθρωποι, τί δή ποτε τοσοῦτος ὄχλος ἐπισυνίστασθε μω
κησόμενοι; Τί μοι τὴν θλίψιν ἐπαύξετε; Τίνα δου
κεῖτε βλέπειν; Η ὡς ἐπὶ θέαν ήκετε, δραμούμενον
γυμνικῶς θεασόμενοι; "Ανθρωπος ἐγὼ χθὲς μὲν ἐν
τιμαῖς περίβλεπτος· αἱ δὲ ἦσαν οὐ φύσει. 'Αλλ' ἐγὼ
ἠπατώμην. Καὶ τοίνυν αἱ μὲν οἷον πτερυξάμεναι
οἴχονται, αὐτὸς δὲ παραδειγματίζομαι. Ο οἱ τὴν
ἱματισμὸν τὸν ἀλλότριον μερισάμενοι, σποδὸν ἀντὶ
ἄρτου φάγοιτε· χολῆς γεύσοισθε· πικρία τὰ βρώ
ματα τῷ ὑμῶν εἴη λάρυγγι. Τί γὰρ ἐμοὶ καὶ ἡμῖν;
Πτωχοί ἐστε· σκελετοί γένεσθε. Λιμώττετε· μὴ κόσ
ρος ὑμῖν ποτε γένοιτο βρώσεως. Γυμνητεύοιτε· πῦρ
ἢ παγετὸν ἐνδύσοισθε. Ἐν φυλακῇ ἐστε· βυθισθείητε
καὶ εἰς τέταρτον. Μὴ γὰρ ἂν ἐμοὶ ἀρέσκοι, ὑμᾶς
ἐπισκέψασθαι. Ὑμῖν ἐγλισχρευόμην· ὑμῖν ἐθησαύ
ριζον· ὑμῖν ἐμισθάρνουν. Μηδὲ ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα.
Οἴχεσθε, τὰ ἐμὰ κατασπάσαντες. Εἶτα ὁ κατάρατος "
βαλανεὺς καὶ τὸ ἐμὸν λοῦμα ψηφηφορήσει, καὶ και
λαμήσεται με οβολούς προσαπαιτῶν. "Αλλος μοι
τοῦτο θάνατος. Ομοιον γὰρ, ἀποβαλέσθαι ψυχήν,
καὶ καταβαλέσθαι δραχμήν. Ἐγὼ δὲ ἀνταπαιτήσω
μὲν, ἃ οἱ κακῶς ἐν φυλακῇ ὀλόμενοι κατεβρόχθισαν·
ὁ δέ που καὶ πληγὰς κατὰ κόρης ἐντρίψει μοι. Φιν
λητὸν, εἰ μὴ προσαπαιτοίη, καὶ ὧν φθάσας ἐστέρηται. Ολας ἀεὶ δεξαμενὰς θερμῶν ὑδάτων ἀπήντλουν
καὶ ὁ μὲν ἐξῄτει μισθὸν τοῦ λούματος, ἐγὼ δὲ καὶ
χάριτας ἐποφείλειν μας ήθελον. Νῦν δὲ μέσος ἔχομαι,
καὶ εἰς εὐθύνην πρόκειμαι. Ὁ δὲ σκώμματα ἐπαφής
σει μοι, κωμῳδῶν εἰς τὸ φιλόλουτρον· καί που καὶ
εἰς ἵππον στατὸν παραβαλεῖ, ειωθότα ποταμῷ λούε
σθαι. Ομηρικός, φησίν, οὗτος ἵππος, ὅστις ποτὲ ὁ
τὸ πρᾶγμα. Βρέφος ἐγενόμην, καὶ τάχα ἦν μοι τότε
λούεσθαι. Ὑπερανέβην την βρεφικὴν ἡλικίαν, καὶ
οὐκέτι, ἀλλ᾽ εἰ ἄρα ἐν ποταμοῖς. Ηκμαζον, καὶ ἦν
ἐν τοῖς αὐτοῖς· εἷλκον οὕτω τὸν βίον ὁμαλῶς, ἡμίλησα τῷ ὑστέρω βίῳ. Πακτωλὸς ὅλος περὶ ἐμὲ,
χρυσῷ ῥέων. Εγενόμην τοῖς ἀγαθοῖς ὑπέραντλος,
καὶ τοῦ λοιποῦ κόρον οὐκ εἶχον τοῦ καταλούεσθαι.
Οὐκοῦν καλῶς αἰσχύνη μου καταχέεται. Ευκταίον
δή μοι, μέχρι τοσούτου στῆναι τὰ λυπηρὰ ὡς ἔγωγε
καὶ τὸ εἰσέτι μέλλον φαντάζομαι), μὴ καὶ περιάγων
με ὁ τοῦ βίου τροχὸς εἰς ταυτὸν ἀγάγοι πάθος τῷ
θρυλλουμένῳ Ἰξίονι. Πολλοὶ κατ᾿ ἐμοῦ δαψιλὲς τὸ
μῖσος ἐθρέψαντο· πολλοῖς ἐνειργασάμην πικρίαν
ἄκρατον· οὐκ ὀλίγοις ἐπετέθην βαρύς· οὐδενὸς τῶν
ἁπάντων ελογιζόμην είναι δεύτερος. Οἱ γένους αὐ
χοῦντες λαμπρότητα μισθωτοῦ δίκην ἐξουθενοῦντό
μοι· ἀπηξίουν, ἐντίμως τοῖς ἐν ἀξίαις προσφέ
ρεσθαι. Λογίου δὲ ἀκοῦσαι φωνήματος, ἀλλὰ τοῦθ᾽
ὅμοιον παρ' ἐμοὶ, ὡσεὶ καὶ ἵππου χρεμετισμός. Στερ
κτέον οὖν, εἰ μὴ τὸ ἱμάτιον ἀποδυσάμενος ἕκαστος,
εὐσταλῆς ἔσται, λίθους επαφιέναι μοι, καὶ χιτῶνα
τοῦτον (δ δὴ λέγεται) ἐνδύσουσί με λίθινον· καὶ νομιστέον, εἰς ἀγαθόν μοι τὰ παρόντα γενέσθαι. Οίχε
και τὰ λαμπρὰ στρώματα· καὶ καλῶς. Οίχεται ὁ
ἱματισμός· ὡς εὖ γε. Οὕτω γὰρ κούφως δραμοῦμαι, καὶ λαθὼν διαφεύξομαι ή οίκαδε, ἢ ἀλλ' εἰς τὸ
βάραθρον.
10'.
t
Τί ὅτι, ἁγιώτατέ μου δέσποτα, τῷ μύρμηκι λέοντος προσπλάττεις ἀλκήν; ἢ τῷ σκώληκι ταχύτητος
ἀρετήν; Μάλλον μὲν οὖν, ίνατί τὸν σκώληκα τάττεις
εἰς ἄνθρωπον, καὶ τὸ μηδὲν εἰς ἴσον ἄγεις τῷ ὄντι;
ἤδη δὲ καὶ τιμίοις ἐγκατατάττει; τὸν οὐδενὸς λόγου
τιμώμενον; λογίζῃ καὶ ἡμᾶς μετὰ ἀνθρώπων;
ἀριθμεῖς μετὰ τῶν ἀξίων λόγου τινός; ἀγαθόν το
φαντάζῃ περὶ ἡμῶν; Μὴ σύ γε, ἁγιώτατε δέσποτα·
ἀλλ᾽ εὔχου μόνον ὑπὲρ ἡμῶν. Ἡμᾶς δὲ, οἷοί έσμεν,
οἶδε μὲν ὁ Θεός· εἶδε δὲ καὶ ὁ παρ' ἡμῖν κριτῆς, ἡ
συνείδησις. Οὐ λανθάνομεν δὲ οὐδὲ τοὺς ἀκριβεῖς
ἐξεταστὰς τῶν καθ᾿ ἡμᾶς. — "Οσα δὲ ἐψυχαγωγή
θην, τὴν γραφὴν δεξάμενος τῆς σῆς ἁγιότητος, οἶδεν
ὁ πάντα εἰδὼς θεός. "Αντικρυς γὰρ αὐτῇ ἔδοξα ἐν
τυχεῖν τῇ ἁγιωσύνῃ σου, καὶ τῆς γλυκείας ἀπο
λαύειν θέας τε καὶ φωνῆς· ἧς ἐπιβραχὺ καταξιω
θεὶς, ἀνάγραπτον αὐτὴν ἐσαεὶ φέρω ἐν τῇ ψυχῇ.
Ποίες οὖν οὕτως, ἅγιε δέσποτα, καὶ ψυχαγώγει διὰ
γραφῶν· ὡς ἂν εἴη καὶ τοῦτο ἡμῖν τὸ καλὸν ἐκ
Θεοῦ, ὑφ' οὗ μυρία εὐεργετήμεθα.
K'.
Εἶπον ἂν ὀκνεῖν τὸ γράφειν, ἡγιασμένε μοι δέσπότα, εἰ μὴ τὴν πολλήν σου φιλίαν εἶχον ἐποτρύ
νουσάν με, καὶ πρὸς τὴν γραφὴν ἐρεθίζουσαν. Η
δ' ἄν μοι τοῦ ἔκνου πρόφασις, ὅτι μὴ τοῦ τυχόντος
νῦν λόγου παρὰ τῆς σῆς ἁγιωσύνης ηξίωται τὰ καθ᾿
ἡμᾶς· ὅπερ εἰ εὖ ἔχει, παρά σοι κείσθω κριτῇ.
᾿Αλλ᾽ οἶδα ἐν κινοῖς ὑπογογγύσας, καὶ τὸν ἀναίτιον
αιτιασάμενος. Οὐδὲν καινόν, δέσποτα μου, πεποίηκας ἢ πέπονθας. Ἐγὼ γὰρ αὐτὸς, ἐὰν τοσούτοις
col. 1287–1288page 22 of 50
PG 136:1287ἔτυχον ἐναπειλήφθαι πράγμασιν, οπόσα τὴν σὴν οὐκ ἔστι τῶν περὶ λόγους· καὶ τί πρὸς πῦρα πολλά ἀγιωσύνην περιειλήφασιν, ἐξελαθόμην ἂν καὶ αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος. Οὐκοῦν καινοπραγεῖς, ἀλλὰ συνεπτρέ χεις τῇ φύσει τοῦ πράγματος. Υγίαινε οὖν· εὖ ἔχει μένε ἄλυπος· εὖ σοι πιπτέτω τὰ τῶν πραγμάτων. Ἡμῖν δὲ ἀρκεῖ, ἂν ἐν ζωπύρῳ καὶ μόνῳ φυλαττοίμεθα παρὰ τῇ τῆς σῆς ψυχῆς ἐστίᾳ, καὶ μόνον ἔστιν ὅτι διὰ μνήμης φεροίμεθα. - Περὶ τοῦ καλοῦ φίο Περὶ τοῦ καλοῦ φί λου, του λογιωτάτου κυρίου Γεωργίου, ὅτι μὲν δεινὰ ἐνόσησεν, ἔμαθον· εἰ δὲ καὶ ἀπηλλάγη τοῦ κακοῦ, ἔμαθον οὐδέν. Διὸ καὶ συμμερίτης ἐκείνῳ τοῦ δεινοῦ γίνομαι διὰ λύπην, καὶ ἄλλως οὐ καλὰ πάσχων οὐδ' αὐτὸς διὰ νόσον ἐμὴν δεινήν τε καὶ πολυήμερον· ἧς μόλις ἀνασφῆλαι δεδύνημαι. λαλητέον κωφόν; ἢ πολλάκις ἐπεπάλη αὐτῷ· καὶ τί δεῖ πάλιν καὶ πάλιν γράφειν; "Η δεξάμενος συχνάς τὰς ἐπιστολὰς, οὐ τὴν ἴσην ἀντιγραφὴν καὶ αὐτός τί γοῦν δεῖ κάμνειν τὴν χεῖρα γράφοντα, καὶ προς λαλεῖν τὸν μηδὲ γρῦ ἀντιφθεγγόμενον; Προσάγαγε τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς τὴν διαίρεσιν. Μὴ ἔγραψας, οὐκ ἀν τεγράψαμεν δέ; "Η φῂς, ὡς οὔτε ἔγραψας, οὔτε ἔγραψα; Καὶ ψεύδῃ. Τρίτον γὰρ ἡμέτερον τοῦτο γράμμα πρὸς σέ. Επέστειλας συχνάκις, καὶ λέγειν ναρκεῖς; Καὶ πῶς ὁ μηδὲ τὸ τῆς Ἠχοῦς μιμησάμενος ὑστερόφωνον; Αλλ' οὐ τῶν περὶ λόγους ἡμεῖς; Ἀλλ᾽ ὦ λόγοι, καὶ μοῦσαι, καὶ χρόνοι, καὶ ἱδρῶτες καὶ ἐπὶ πᾶσιν, ὦ διδάσκαλοι, σύμφατε τῷ κυρίῳ Γεωργίῳ καὶ ὑμεῖς. Ἐν ἔτι τῶν δισκελῶν τῆς διαι ρέσεως λείπεται. Φιλοῦμεν, καὶ οὐ φιλούμεθα. Εν τεῦθεν γράφομεν, καὶ ὁ ἀντιγράφων οὐδείς. Λαλού μεν, καὶ οὐ προσφωνούμεθα. Τί οὖν σκιὰν διώκεις, Εὐστάθιε; Τί τοὺς χάρτας ἐν κενοῖς ἀναλοῖς; Σχάσου τὸ γραφεῖον· μὴ στώμυλλε. Και που γράφοντί τιν ἐντύχῃς, ἐκείνου τὴν ἐπιστολὴν ἐπιδύου καὶ αὐτός καὶ προσαγορεύων μόνον ἀρκοῦ. Τί γὰρ ἄλλους μὲν λακωνίζειν χρή, σὲ δὲ μακροὺς κατατείνειν λόγους; Καὶ ἀρχτέον ἐντεῦθεν· προσαγορεύω σε, αὐθέντη μου. Δοκώ μοι βλέπειν τὴν ἁγιωσύνην σου, ἅγιέ μου δέσποτα, μηδὲ λαβεῖν ἐπὶ χεῖρα θέλουσαν τὴν ἐμὴν ταύτην γραφὴν ὡς ὀψίσασαν, καὶ μετὰ πολὺν οὕτω καιρὸν γενομένην παρὰ τῇ οῇ ἁγιότητι. Και που καὶ γραφὴν τοῦ ἀμνηστεῖν φιλίας ἐπιγράφῃ ἡμῖν καὶ οὕτω διατιθέμενος ἔχεις, ὡς εἰκὸς τὸν ἐπὶ πολὺ πρός του τῶν φίλων ἀπροσφώνητον μείναντα. Αλλά μὴ, ἅγιέ μου δέσποτα· συνήθως δὲ ἀμνησικάκει καὶ νῦν ἡμῖν· καὶ μαθὼν τὴν αἰτίαν, μὴ ὅτι γε ἄχθου καθ᾿ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ σκυθρώπασον ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ εὖξαι διὰ τὸν Θεόν. Ιούλιος μὴν κατά κλινεν ἡμᾶς· καὶ οὔπω μέχρι καὶ σήμερον (ἔστι δὲ ἀρχὴ τοῦ ὀκτωβρίου) καθαρὰν ὑγείαν είδομεν. Τίνος οὖν οἴει, ἀγιώτατε δέσποτα, ἡμᾶς ἐν τοτούτῳ ἐπισ στρέφεσθαι τῶν ἐν βίῳ πράξεων; Η τούτου πάντως καὶ μόνου τοῦ, πῶς ἂν ἀνασφήλωμεν, καὶ ἡμῶν αὐτ τῶν γενώμεθα· δ καὶ γίνεται διὰ τῶν σῶν ἁγίων εὐχῶν. Διὰ ταῦτα ἐμεμνήμεθα μὲν ἱσαεὶ τῆς σῆς ἁγιότητος, καὶ τὴν τῶν σῶν ἁγίων εὐχῶν ἐπικουρίαν ἀνεζητοῦμεν, ὡς καὶ ὁ καλὸς οἶδε Δομέστικος γρά φειν δὲ οὐκ εἴχομεν, ὅτι μηδὲ ζῇν καθαρῶς. Συν έγνως, οίδα, ἡμῖν, ἅγιε δέσποτα· ἐλαρύνθης ἀπέθου τὴν καθ' ἡμῶν σκυθρωπότητα· καὶ δόξα τῷ Θεῷ. Εύχου τοίνυν τὰ ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ γενήσεται ἡμῖν εὖ διὰ τῆς σῆς θεοκλύτου εὐχῆς, λιτῆς γενο μένης διὰ παρουσίας τῆς μεγάλης ἁγιωσύνης αὐτοῦ, οἷα οὐδέποτε γέγονεν. Ο κόσμος τε γὰρ (ὡς εἰπεῖν) ὅλος παρῆν, ὡς καὶ πάντα στενοχωρεῖσθαι τῷ ὄχλῳ, καί τινας καὶ ἐκλιπεῖν τῷ πολλῷ τοῦ σφιγμοῦ. Καὶ δάκρυα κατὰ ποταμὸν ἐχύθησαν· καὶ νηστεία ἐπετάχθη τε καὶ κατεπράχθη, καὶ πάντα προέβη, ὅσα καὶ ἐπὶ Νινευίταις ἱστόρηται· ταυτὸν δὲ εἰπεῖν, οἷς ἐξιλεοῦται Θεός. ὺς ἐξ ἡμῶν τὸν δεῖνα· εἰπὲ τῷ δεῖνι· προσαγο ρευθήτω ὁ δεῖνα. Οὕτω γράφουσιν οι γράφοντες λόγον· οὕτω μνημονεύουσιν οἱ φιλοῦντες φίλον· οὕτως ἐν γραφῆς παρέργῳ τοῦτον τιθέασιν ἢ εἰς ἀντλίαν, ἢ εἰς πρώραν κατὰ τὸν ἐν τῇ τραγῳδία Φιλοκτήτην. Μνηστέον γὰρ ἐν καιρῷ πρὸς τὸν τὰ φιλικὰ χωλεύοντά σε. Εἰ δὲ καὶ ὁ προσαγορευόμενος Ἑρμοῦ θεράπων λογίου, βαβαὶ τῆς ὕβρεως. Φέρε, διέλωμαί σοι τὴν προσηγορίαν. Ο προσαγορευόμενος ἢ οὐ πάνυ τι φίλεῖται, καὶ ἀρκεῖ αὐτῷ τὸ γοῦν μνείας τυχεῖν· ἡ ΚΓ'. Ὅμοιον ἐρῶ σοι σἰνίγματι. Εν ταυτῷ ἡττημει καὶ νενίκηκα· κατόπιν ὢν ἔμπροσθεν γέγονα. Λύσω σοι το αίνιγμα. Ηττημαι τοῦ κυρίου Δημητρίου ἐπιστολῆς κάλλει τε καὶ τάχει. Κατῆρξε γὰρ γρά ψας, καὶ γράψας έλαμψε. Νενίκηκά σε κάλλει μὲν γραφῆς οὐ μὴ οὕτω μανείην, ὥσθ' οὕτω φρονεῖν), τάχει δέ. Κατῆρξα γάρ. Κατόπιν ἦλθον τοῦ γράμ ματος ἐκείνου· φθάνω τὴ σόν. Ορα γοῦν, μή σοι δεήσοι περιπλοκῶν τῷ γράμματι, εἰ μὴ κατὰ πόδας επιστείλῃς, καὶ κἂν γοῦν δευτέρας ἔλθῃς· ὡς ἡμεῖς γε καὶ πλατυτέραν δευτέραν μετ' οὐ πολὺ καὶ τρίτην σοι στελοῦμεν γραφήν· ὡς ἐντεῦθεν δεύτερόν σε τρίτον διεκπεσεῖν, δ σὺ μὴ ἀνάσχῃ. Εἰ δὲ μή, τέταρ περιγραπτὴν ἐρῶ τὴν φιλίαν· καὶ τοσοῦτον σκώψας πεπαύσομαι. ΚΑ'. Κάλλιστε καὶ πανσέβαστέ μου αὐθέντη. Ἡμᾶς, ὡς ἔοικεν, οὐκ ἔστιν ἐπιλιπεῖν ποτε τὰ δυσχερῆ· τὰ μὲν αὐτοῖς ἡμῖν ἐπιγινόμενα, τὰ δὲ καὶ τοῖς ἀνα γράπτοις ἡμῖν εἰς ψυχήν· ἐφ᾽ οἷς καὶ αὐτοῖς ὡς ἐπὶ ἡμετέροις κακοῖς διετιθέμεθα, καὶ λυπούμεθα με τὴν κεφαλήν σου, ἣν οὐκ ἂν ὁμόσας ψευσαίμην ποτέ. Μικροῦ δεῖν ὁ χάρτης απεῤῥύη μου τῶν χειρῶν ἐπιόντι μοι καὶ ἀναλεγομένῳ τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ οὐαὶ τῷ φθόνῳ· οὐ γὰρ ἂν ἄλλο τι τοιοῦτον αἰτιάσωμαι. Ἡ δὲ αὐθεντία σου εὐχαριστείτω ἐπὶ πᾶσι τῷ Θεῷ, καὶ αὐτὸς ποιήσει — ὀψὲ μέν· ἀλλ᾽ οὖν ἡμεῖς προσκυνοῦμεν τὴν ἀντίληψίν σου, ὑγιαίνοντες μόνον, ὁμοίως καὶ πάντες οἱ τοῦ κελλίου μου. ΚΕ. Μεγάλε, ἐπιφανέστατέ μου αὐθέντα. Γλίσχρως ἔχω τὰ ἐς ἐπιστολὴν, καὶ κατὰ τοὺς ἀτέχνους τῶν ζωγράφων διάκειμαι· οἱ οὐκ ἂν γράψοιεν, εἰ μὴ
ADDENDA.
ἔτυχον ἐναπειλήφθαι πράγμασιν, οπόσα τὴν σὴν οὐκ ἔστι τῶν περὶ λόγους· καὶ τί πρὸς πῦρα πολλά
ἀγιωσύνην περιειλήφασιν, ἐξελαθόμην ἂν καὶ αὐτοῦ
τοῦ ὀνόματος. Οὐκοῦν καινοπραγεῖς, ἀλλὰ συνεπτρέχεις τῇ φύσει τοῦ πράγματος. Υγίαινε οὖν· εὖ ἔχει
μένε ἄλυπος· εὖ σοι πιπτέτω τὰ τῶν πραγμάτων.
Ἡμῖν δὲ ἀρκεῖ, ἂν ἐν ζωπύρῳ καὶ μόνῳ φυλαττοίμεθα παρὰ τῇ τῆς σῆς ψυχῆς ἐστίᾳ, καὶ μόνον ἔστιν
ὅτι διὰ μνήμης φεροίμεθα. - Περὶ τοῦ καλοῦ φίο
Περὶ τοῦ καλοῦ φίλου, του λογιωτάτου κυρίου Γεωργίου, ὅτι μὲν δεινὰ
ἐνόσησεν, ἔμαθον· εἰ δὲ καὶ ἀπηλλάγη τοῦ κακοῦ,
ἔμαθον οὐδέν. Διὸ καὶ συμμερίτης ἐκείνῳ τοῦ δεινοῦ
γίνομαι διὰ λύπην, καὶ ἄλλως οὐ καλὰ πάσχων οὐδ'
αὐτὸς διὰ νόσον ἐμὴν δεινήν τε καὶ πολυήμερον· ἧς
μόλις ἀνασφῆλαι δεδύνημαι.
KA'.
λαλητέον κωφόν; ἢ πολλάκις ἐπεπάλη αὐτῷ· καὶ
τί δεῖ πάλιν καὶ πάλιν γράφειν; "Η δεξάμενος συχνάς
τὰς ἐπιστολὰς, οὐ τὴν ἴσην ἀντιγραφὴν καὶ αὐτός·
τί γοῦν δεῖ κάμνειν τὴν χεῖρα γράφοντα, καὶ προς
λαλεῖν τὸν μηδὲ γρῦ ἀντιφθεγγόμενον; Προσάγαγε
τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς τὴν διαίρεσιν. Μὴ ἔγραψας, οὐκ ἀν
τεγράψαμεν δέ; "Η φῂς, ὡς οὔτε ἔγραψας, οὔτε
ἔγραψα; Καὶ ψεύδῃ. Τρίτον γὰρ ἡμέτερον τοῦτο
γράμμα πρὸς σέ. Επέστειλας συχνάκις, καὶ λέγειν
ναρκεῖς; Καὶ πῶς ὁ μηδὲ τὸ τῆς Ἠχοῦς μιμησάμενος ὑστερόφωνον; Αλλ' οὐ τῶν περὶ λόγους ἡμεῖς;
Ἀλλ᾽ ὦ λόγοι, καὶ μοῦσαι, καὶ χρόνοι, καὶ ἱδρῶτες
καὶ ἐπὶ πᾶσιν, ὦ διδάσκαλοι, σύμφατε τῷ κυρίῳ
Γεωργίῳ καὶ ὑμεῖς. Ἐν ἔτι τῶν δισκελῶν τῆς διαιρέσεως λείπεται. Φιλοῦμεν, καὶ οὐ φιλούμεθα. Εν
τεῦθεν γράφομεν, καὶ ὁ ἀντιγράφων οὐδείς. Λαλού
μεν, καὶ οὐ προσφωνούμεθα. Τί οὖν σκιὰν διώκεις,
Εὐστάθιε; Τί τοὺς χάρτας ἐν κενοῖς ἀναλοῖς; Σχάσου
τὸ γραφεῖον· μὴ στώμυλλε. Και που γράφοντί τιν
ἐντύχῃς, ἐκείνου τὴν ἐπιστολὴν ἐπιδύου καὶ αὐτός·
καὶ προσαγορεύων μόνον ἀρκοῦ. Τί γὰρ ἄλλους μὲν
λακωνίζειν χρή, σὲ δὲ μακροὺς κατατείνειν λόγους;
Καὶ ἀρχτέον ἐντεῦθεν· προσαγορεύω σε, αὐθέντη
μου.
Δοκώ μοι βλέπειν τὴν ἁγιωσύνην σου, ἅγιέ μου
δέσποτα, μηδὲ λαβεῖν ἐπὶ χεῖρα θέλουσαν τὴν ἐμὴν
ταύτην γραφὴν ὡς ὀψίσασαν, καὶ μετὰ πολὺν οὕτω
καιρὸν γενομένην παρὰ τῇ οῇ ἁγιότητι. Και που
καὶ γραφὴν τοῦ ἀμνηστεῖν φιλίας ἐπιγράφῃ ἡμῖν·
καὶ οὕτω διατιθέμενος ἔχεις, ὡς εἰκὸς τὸν ἐπὶ πολὺ
πρός του τῶν φίλων ἀπροσφώνητον μείναντα. Αλλά
μὴ, ἅγιέ μου δέσποτα· συνήθως δὲ ἀμνησικάκει
καὶ νῦν ἡμῖν· καὶ μαθὼν τὴν αἰτίαν, μὴ ὅτι γε
ἄχθου καθ᾿ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ σκυθρώπασον ὑπὲρ
ἡμῶν, καὶ εὖξαι διὰ τὸν Θεόν. Ιούλιος μὴν κατά
κλινεν ἡμᾶς· καὶ οὔπω μέχρι καὶ σήμερον (ἔστι δὲ
ἀρχὴ τοῦ ὀκτωβρίου) καθαρὰν ὑγείαν είδομεν. Τίνος
οὖν οἴει, ἀγιώτατε δέσποτα, ἡμᾶς ἐν τοτούτῳ ἐπισ
στρέφεσθαι τῶν ἐν βίῳ πράξεων; Η τούτου πάντως
καὶ μόνου τοῦ, πῶς ἂν ἀνασφήλωμεν, καὶ ἡμῶν αὐτ
τῶν γενώμεθα· δ καὶ γίνεται διὰ τῶν σῶν ἁγίων
εὐχῶν. Διὰ ταῦτα ἐμεμνήμεθα μὲν ἱσαεὶ τῆς σῆς
ἁγιότητος, καὶ τὴν τῶν σῶν ἁγίων εὐχῶν ἐπικουρίαν
ἀνεζητοῦμεν, ὡς καὶ ὁ καλὸς οἶδε Δομέστικος γράφειν δὲ οὐκ εἴχομεν, ὅτι μηδὲ ζῇν καθαρῶς. Συνέγνως, οίδα, ἡμῖν, ἅγιε δέσποτα· ἐλαρύνθης
ἀπέθου τὴν καθ' ἡμῶν σκυθρωπότητα· καὶ δόξα τῷ
Θεῷ. Εύχου τοίνυν τὰ ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ γενήσεται
ἡμῖν εὖ διὰ τῆς σῆς θεοκλύτου εὐχῆς, λιτῆς γενο
μένης διὰ παρουσίας τῆς μεγάλης ἁγιωσύνης αὐτοῦ,
οἷα οὐδέποτε γέγονεν. Ο κόσμος τε γὰρ (ὡς εἰπεῖν)
ὅλος παρῆν, ὡς καὶ πάντα στενοχωρεῖσθαι τῷ ὄχλῳ,
καί τινας καὶ ἐκλιπεῖν τῷ πολλῷ τοῦ σφιγμοῦ. Καὶ
δάκρυα κατὰ ποταμὸν ἐχύθησαν· καὶ νηστεία ἐπετάχθη τε καὶ κατεπράχθη, καὶ πάντα προέβη, ὅσα καὶ
ἐπὶ Νινευίταις ἱστόρηται· ταυτὸν δὲ εἰπεῖν, οἷς ἐξιλεοῦται Θεός.
KB'.
ὺς ἐξ ἡμῶν τὸν δεῖνα· εἰπὲ τῷ δεῖνι· προσαγορευθήτω ὁ δεῖνα. Οὕτω γράφουσιν οι γράφοντες
λόγον· οὕτω μνημονεύουσιν οἱ φιλοῦντες φίλον· οὕτως
ἐν γραφῆς παρέργῳ τοῦτον τιθέασιν ἢ εἰς ἀντλίαν,
ἢ εἰς πρώραν κατὰ τὸν ἐν τῇ τραγῳδία Φιλοκτήτην.
Μνηστέον γὰρ ἐν καιρῷ πρὸς τὸν τὰ φιλικὰ χωλεύοντά
σε. Εἰ δὲ καὶ ὁ προσαγορευόμενος Ἑρμοῦ θεράπων
λογίου, βαβαὶ τῆς ὕβρεως. Φέρε, διέλωμαί σοι τὴν
προσηγορίαν. Ο προσαγορευόμενος ἢ οὐ πάνυ τι
φίλεῖται, καὶ ἀρκεῖ αὐτῷ τὸ γοῦν μνείας τυχεῖν· ἡ
ΚΓ'.
Ὅμοιον ἐρῶ σοι σἰνίγματι. Εν ταυτῷ ἡττημει
καὶ νενίκηκα· κατόπιν ὢν ἔμπροσθεν γέγονα. Λύσω
σοι το αίνιγμα. Ηττημαι τοῦ κυρίου Δημητρίου
ἐπιστολῆς κάλλει τε καὶ τάχει. Κατῆρξε γὰρ γρά
ψας, καὶ γράψας έλαμψε. Νενίκηκά σε κάλλει μὲν
γραφῆς οὐ μὴ οὕτω μανείην, ὥσθ' οὕτω φρονεῖν),
τάχει δέ. Κατῆρξα γάρ. Κατόπιν ἦλθον τοῦ γράμ
ματος ἐκείνου· φθάνω τὴ σόν. Ορα γοῦν, μή σοι
δεήσοι περιπλοκῶν τῷ γράμματι, εἰ μὴ κατὰ πόδας
επιστείλῃς, καὶ κἂν γοῦν δευτέρας ἔλθῃς· ὡς ἡμεῖς
γε καὶ πλατυτέραν δευτέραν μετ' οὐ πολὺ καὶ τρίτην
σοι στελοῦμεν γραφήν· ὡς ἐντεῦθεν δεύτερόν σε
τρίτον διεκπεσεῖν, δ σὺ μὴ ἀνάσχῃ. Εἰ δὲ μή, τέταρ
περιγραπτὴν ἐρῶ τὴν φιλίαν· καὶ τοσοῦτον σκώψας
πεπαύσομαι.
ΚΑ'.
Κάλλιστε καὶ πανσέβαστέ μου αὐθέντη. Ἡμᾶς,
ὡς ἔοικεν, οὐκ ἔστιν ἐπιλιπεῖν ποτε τὰ δυσχερῆ· τὰ
μὲν αὐτοῖς ἡμῖν ἐπιγινόμενα, τὰ δὲ καὶ τοῖς ἀναγράπτοις ἡμῖν εἰς ψυχήν· ἐφ᾽ οἷς καὶ αὐτοῖς ὡς ἐπὶ
ἡμετέροις κακοῖς διετιθέμεθα, καὶ λυπούμεθα με
τὴν κεφαλήν σου, ἣν οὐκ ἂν ὁμόσας ψευσαίμην ποτέ.
Μικροῦ δεῖν ὁ χάρτης απεῤῥύη μου τῶν χειρῶν
ἐπιόντι μοι καὶ ἀναλεγομένῳ τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ οὐαὶ
τῷ φθόνῳ· οὐ γὰρ ἂν ἄλλο τι τοιοῦτον αἰτιάσωμαι.
Ἡ δὲ αὐθεντία σου εὐχαριστείτω ἐπὶ πᾶσι τῷ Θεῷ,
καὶ αὐτὸς ποιήσει — ὀψὲ μέν· ἀλλ᾽ οὖν ἡμεῖς προσ
κυνοῦμεν τὴν ἀντίληψίν σου, ὑγιαίνοντες μόνον,
ὁμοίως καὶ πάντες οἱ τοῦ κελλίου μου.
ΚΕ.
Μεγάλε, ἐπιφανέστατέ μου αὐθέντα. Γλίσχρως
ἔχω τὰ ἐς ἐπιστολὴν, καὶ κατὰ τοὺς ἀτέχνους τῶν
ζωγράφων διάκειμαι· οἱ οὐκ ἂν γράψοιεν, εἰ μὴ
col. 1289–1290page 23 of 50
PG 136:1289δεσπότῃ δούλους τυγχάνειν βούλομαι. ᾿Αλλὰ μέχρι μὲν αὐτὸς ἐν τοῖς ζῶσιν εἰμι, μετ᾿ ἐμοῦ ἔσονται, καὶ τῆς ἐξ ἔθους μοι κηδεμονίας ἀξιωθήσονται· ἢν οὐκ οἶδα εἴπερ κρείττονα παρὰ τοῖς οἰκείοις ἂν ἔσχον γονεῦσί ποτε, οἴκαδε μένοντες. Οπηνίκα δὲ τοῦ μεθ' ἡμᾶς μετάξομαι βίου, ἄδεια τὸ ἐντεῦθεν αὐτοῖς ἐνα δοθήσεται, διάγειν, ὡς ἐλευθέροις ἐφεῖται Ρωμαίοις, ἔνθαπερ ἂν βούλοιντο· καὶ οὐδεὶς οὔτε τῶν κατὰ γένους αἷμά σοι προσηκόντων, οὔτε τῶν ἄλλως οι χείων τε καὶ γνωρίμων, ὡς δούλοις ἐγχειρήσει αὐτ τοῖς· τοῦ παρόντος ἐγγράφου μου ἀρκέσοντος αὐτοῖς ἀντὶ ἀσφαλείας ἁπάσης πρὸς ἀποτροπὴν παντὸς βουλησομένου καταδουλῶσαι αὐτοὺς, τοῦ δὲ εἰδέναι ὀφείλοντος, ὅτι σὺν τῷ μηδὲν ἀνῦσαι καὶ τῇ τοῦ μετ πρὸς ἀρχέτυπον γράφοιεν. Καγω, εἰ μὴ τὰς ὑμετέμενος πρὸς τὴν ἐκεῖσε λῆξιν μετάρω, ὑπὸ μηδενὶ ρας ἐμαυτῷ κατ' όμμα προβαλοῦμαι γραφάς, οὐκ ἂν ἄλλως σχοίην γράφειν. Στείλατε οὖν τὸ ἀρχέτυπον, πρὸς ὁ τὸ γραφεῖον κινήσομεν· ὡς ἡμῖν οὐκ ἄλλοθεν ἢ ἐκεῖθεν ἔσται τὸ ἐνδόσιμον· οὐδ' ἂν ἄλλως τὸ ἡμέτερον ηχήσῃ χαλκείον, εἰ μὴ γραφικὸν ὑμεῖς αὐτόθεν ἄνεμον σχεδιάσετε. Πνεύσατε οὖν, καὶ χαλ κὸς ἠχήσει. Ἡ δὲ ἠχὴ φθάσει μέχρι καὶ ἐς ἡμᾶς, καὶ περιπτυπήσει τὰς ἀκοάς. Εἰ οὖν μὴ βαρεία, πάλιν πνεύσατε, καὶ πάλιν ἠχήσει, καὶ αὖθις, καὶ πάλιν. Καὶ μὴ τοῦτο εἰς ἄπειρον, Χριστὲ βασιλεῦ συντόμως γὰρ ἴδοιμεν ἀλλήλους καὶ ὁμιλήσαιμεν, μὴ μεσιτεύοντος γράμματος. — 'Αλλ' ὁρᾶτέ μοι τὴν δεινότητα τῆς ἐπιστολῆς, ἡ μικρού με διέφυγεν; Αμφοτέρους μια ταύτῃ δεξιοῦμαι. Καὶ τυχὸν μὲν εὐκ ἔξω λόγου, οὓς καὶ τρόπος καὶ χρόνος καὶ πᾶσα 1 γάλου Θεοῦ ἀρᾷ καθυποβληθήσεται ὡς ἀντιβαίνειν περίστασις ήνωσεν, ἐνοῦν καὶ τῷ γράμματι. Ἀλλὰ σεμνύνω μᾶλλον τὸν χάρτην, καὶ ποιῶ τοῦτον πανή γυριν. Οὐ γὰρ εἷς περὶ τοῦτον πονήσεται, ἀλλὰ χειρες τούτου δράξονται τέσσαρες· καὶ ὄμματα περι βλέψονται τοσαῦτα· καὶ χείλη τούτου περιλαλήσουσι τοσαυτάριθμα· καὶ καινὸς οὗτος δρόμος ἐν σταδίῳ τούτῳ βραχεῖ ὀμμάτων ἔσται καὶ χειλέων· κἀνταῦθα καὶ μόνον τὸ τῆς θέας ἔνθεον τάχος ἀνισασθῇ πως τοῖς χείλεσι, προθεούσης μὲν καὶ ἀκαρῆ τὸ θέατρον ὀργώσης περιελθεῖν, παρομαρτούσης δ' ὅμως καὶ συγχρονιζούσης τοῖς χείλεσιν. ὡς εὐτυχής, ὦ χάρτα. Νῦν μὲν οὖν ὡς τοὺς Μολιονίδας ἤνωσα γράψας μικρὸν δὲ καὶ ὡς Ὀρέστην διαθήσω καὶ Πυλάδην ὑμᾶς. Καὶ οὕτω γὰρ κακείνως μένει τὰ τῆς φιλίας, Η συνετάκητε. Αὐτάρκης μὲν τὴν ἀρχὴν ὁ ἄνθρωπος πέπλασται, αὐτὸς ὀφείλων ἑαυτῷ ἐπὶ ταῖς κατὰ τὸν βίον πράξεω σιν ἐπαρκεῖν. Τρυφὴ δὲ παρεισπεσοῦσα τῷ βίῳ, ἡ καὶ ἄλλως νωθρεία τις ἐν τοῖς πρακτέοις καὶ ἀνάπτω εις, τὸ τῆς θητείας όνομα παρεισήγαγε δι' οὗ ἡμεῖς μὲν ἀναπεπτωκότες ἡσυχίαν άγομεν, οἱ μισθαρνοῦν τις δ' ἀνθ' ἡμῶν εἷλκον τὴν ἀθλιότητα. Ἐπεὶ δὲ καλῶς ἔδοξε τὰ πράγματα ἔχειν, καὶ τὸ θητεύειν φερεπόνως ἔχειν ἡμᾶς ἐποίει, μηχανώμεθα και δου λείαν, ὡς ἂν ἔχοιμεν τὸ θητεύειν αἰώνιον. Ἔστι γάρ ἡ δουλεία θητεία τις ἄμισθός τε καὶ πολυχρόνιος. Καντεῦθεν τὸ τοῦ δουλεύειν εἰς τὸν βίον παρεισερ ῥύη κακὸν, φύσει μὲν ἀγνοούμενον, πλεονεξίᾳ δὲ η ἀνθρωπίνῃ παρευρεθέν. ἣν ἂν οὖν ἀρέσκον θεῷ τὸ τῆς δουλείας εἰς τὴν ἀρχαίαν ἐλευθερίαν ἀπυχα θιστᾷν, καὶ τὸ τῆς πλεονεξίας ἁμάρτημα επανισοῦν φυσικῇ ἀδελφότητι. Καὶ γὰρ οὐκ ἂν συγγνώμης εἴη μεν ἄξιοι, εἰ Θεὸς μὲν ὁ φύσει Δεσπότης τους δούλους ἡμᾶς ἀνάγει πρὸς ἀδελφότητα, καὶ καλεῖν ἀδελφοὺς οὐκ ἀπαξιοῖ· ἡμεῖς δὲ τοὺς ἀδελφοὺς ἐκ τοῦ τῆς ισότητος ύψους εἰς δουλείας βάραθρον κατάγειν ἐθέλομεν. Ταῦτα καὶ αὐτὸς ἐννοούμενος, τὰ κατὰ ἀκολουθίαν ἀνθρώποις συνήθη καὶ χρόνῳ πολλῷ κρατ συνθεῖσαν περιελθόντα· μοι ψυχάρια [ἐλεῶ, &] ἐν αὐτῷ τῷ χρόνῳ τῆς δουλείας ἑτεραῖα τῶν κατ' ἐμὲ τύχης ελογίζοντο (φύσει γὰρ ἐλεύθερον ζῶον ἅπας ἄνθρωπος)· καὶ ὁπότε τὴν καθ' ἡμᾶς ζωὴν ἀποθέτ ἐθέλων δικαιοτάτῳ καὶ θεοφιλεί οὕτω θελήματι ὅπερ διὰ πλείονα βεβαίωσιν καὶ τῷ ἱερῷ ἐκδικείῳ ἐμφανισθῆναι ἠθέλησα, ὡς ἂν αὐτόθι ἐπιγνωσθέν εἰς ἐκδίκησιν τοῖς ἐμοῖς γενήσεται δούλοις, τῷ τε δεῖνα καὶ δεῖνα, εἴ ποτέ τις τυχόν μετὰ τὸν ἐμὸν θάνατον τῇ αὐτῶν ἐλευθερίᾳ ἐμποδὼν γενέσθαι βού λοιτο. ΚΖ'. Οὐκ εἶπον, καὶ ἰδοὺ τετέλεσται. Τετέλεσται δὲ, οὐχ ὅτι περ εἶπον (μὴ οὕτω μανείην, ὡς καὶ τοῖς ἐμοῖς λόγοις οἴεσθαι κατ' ίχνος συνεκτρέχειν τὰ πράγματα)· ἀλλ' ἔχω μαθὼν τῇ συχνῇ πείρᾳ τὰ κατ' ἐμὲ, καὶ μάντεων ὑπέρτερον φθάνων αὐτὰ προση μαίνομαι. Χθες κῦμα κωφόν, ἡ τῆς νόσου μοι πλημ μυρὶς ἀνεσάλευε, λιγέως ἀνέμου τινὸς ἐκδεχόμενον κέλευθον· σήμερον κατεῤῥάγῃ τὸ πνεῦμα, καὶ οὐκέτι κῦμα κωφὸν, ἀλλὰ βαρὺ βρέμον, τὴν ἐμὴν ταύτην ἐκμαίνει τοῦ κατάβρου θάλασσαν. Χθες λεπτή τις ὑπέτρεχεν ἐπιφρίξ, ὑφ᾽ ἧς ἡρέμα τὸ τοῦ χυμοῦ βάθος ἐπόρφυρεν ἐπιπολῆς· σήμερον ὀλοὸν ἐγείρετα: κῦμα, αὐτὸ μὲν ούκουν κυρτόν, ἡμᾶς δὲ τῆς ὀρθῆς περι κινοῦν στάσεως, καὶ κλίνον ἐπὶ κεφαλήν. Εν προοιμίοις ἡ νόσος έναγχος, καὶ παρὰ πόδας ὁ ἀγών· τοῖς προοιμίοις ἀναλογῶν οἷον νέφος ἐκεῖνο τῇ προτε Ραία, βραχὺ τὴν διάστασιν, οὐ παχὺ τὴν σύστασιν ἀλλὰ τὸν ἐκνεφίαν ἡμῖν οἷον ἐξεφύσησεν, ἀλλὰ τὸν χειμῶνα πηλίκον ἐξέῤῥηξεν. Εἰς τί μοι ταῦτα; Κεί μεθα νοσοῦντες, αὐθέντα Κομνηνὲ, μικροῦ σπινθῆς ρος εκείνου μεγίστην ἡμῖν πυρὰν ὑπανάψαντος που ρετοῦ. Οὔκουν ἔστι τολμῆσαι τὴν μετακίνησιν, μὴ καὶ λάθοιμεν τοῦ κακοῦ μεταδόντες τοῖς προσευ χοῦσι· καθάπερ λόγος ἔχει ὁρᾶν τὸν κατώβλεπα, θηρίον ἐκεῖνο, οὗ πυρὸς κρατῆρες (είποι τις ἂν οἱ ὀφθαλμοι· οἱ ἅμα τε εἶδον ἄνω, καὶ πῦρ ἡκόντισαν ἢ ἐξετόξευσαν· καὶ τὸ προστυχὸν οὐκέτι ἀκτῖνες περικέχονται ὀπτικαί, ἀλλὰ φλόγες ὀξείαι βάλλουσι καὶ τὸ βληθὲν κεῖται καθέν. Αναδιδάσκομεν οὖν, ὅπως ἔχει τὰ καθ' ἡμᾶς, τὸν διὰ τὸ φύσει καλὴν τοῦ τρόπου καὶ τὸ τῆς ψυχῆς, μᾶλλον μὲν οὖν τὸ πάντα πάντως καὶ τὸ πάντοθεν εὐγενές, ἐν λόγῳ τιθέμενον τὰ καθ᾿ ἡμᾶς. ΚΗ. Οὐκ εἰς πλῆθος τὸ δῶρον, αὐθέντα Κομνηνά.
δεσπότῃ δούλους τυγχάνειν βούλομαι. ᾿Αλλὰ μέχρι
μὲν αὐτὸς ἐν τοῖς ζῶσιν εἰμι, μετ᾿ ἐμοῦ ἔσονται,
καὶ τῆς ἐξ ἔθους μοι κηδεμονίας ἀξιωθήσονται· ἢν
οὐκ οἶδα εἴπερ κρείττονα παρὰ τοῖς οἰκείοις ἂν ἔσχον
γονεῦσί ποτε, οἴκαδε μένοντες. Οπηνίκα δὲ τοῦ μεθ'
ἡμᾶς μετάξομαι βίου, ἄδεια τὸ ἐντεῦθεν αὐτοῖς ἐνα
δοθήσεται, διάγειν, ὡς ἐλευθέροις ἐφεῖται Ρωμαίοις,
ἔνθαπερ ἂν βούλοιντο· καὶ οὐδεὶς οὔτε τῶν κατὰ
γένους αἷμά σοι προσηκόντων, οὔτε τῶν ἄλλως οιχείων τε καὶ γνωρίμων, ὡς δούλοις ἐγχειρήσει αὐτ
τοῖς· τοῦ παρόντος ἐγγράφου μου ἀρκέσοντος αὐτοῖς
ἀντὶ ἀσφαλείας ἁπάσης πρὸς ἀποτροπὴν παντὸς
βουλησομένου καταδουλῶσαι αὐτοὺς, τοῦ δὲ εἰδέναι
ὀφείλοντος, ὅτι σὺν τῷ μηδὲν ἀνῦσαι καὶ τῇ τοῦ μετ
πρὸς ἀρχέτυπον γράφοιεν. Καγω, εἰ μὴ τὰς ὑμετέ- μενος πρὸς τὴν ἐκεῖσε λῆξιν μετάρω, ὑπὸ μηδενὶ
ρας ἐμαυτῷ κατ' όμμα προβαλοῦμαι γραφάς, οὐκ
ἂν ἄλλως σχοίην γράφειν. Στείλατε οὖν τὸ ἀρχέτυπον, πρὸς ὁ τὸ γραφεῖον κινήσομεν· ὡς ἡμῖν οὐκ
ἄλλοθεν ἢ ἐκεῖθεν ἔσται τὸ ἐνδόσιμον· οὐδ' ἂν ἄλλως
τὸ ἡμέτερον ηχήσῃ χαλκείον, εἰ μὴ γραφικὸν ὑμεῖς
αὐτόθεν ἄνεμον σχεδιάσετε. Πνεύσατε οὖν, καὶ χαλκὸς ἠχήσει. Ἡ δὲ ἠχὴ φθάσει μέχρι καὶ ἐς ἡμᾶς,
καὶ περιπτυπήσει τὰς ἀκοάς. Εἰ οὖν μὴ βαρεία,
πάλιν πνεύσατε, καὶ πάλιν ἠχήσει, καὶ αὖθις, καὶ
πάλιν. Καὶ μὴ τοῦτο εἰς ἄπειρον, Χριστὲ βασιλεῦ·
συντόμως γὰρ ἴδοιμεν ἀλλήλους καὶ ὁμιλήσαιμεν,
μὴ μεσιτεύοντος γράμματος. — 'Αλλ' ὁρᾶτέ μοι τὴν
δεινότητα τῆς ἐπιστολῆς, ἡ μικρού με διέφυγεν;
Αμφοτέρους μια ταύτῃ δεξιοῦμαι. Καὶ τυχὸν μὲν
εὐκ ἔξω λόγου, οὓς καὶ τρόπος καὶ χρόνος καὶ πᾶσα 1 γάλου Θεοῦ ἀρᾷ καθυποβληθήσεται ὡς ἀντιβαίνειν
περίστασις ήνωσεν, ἐνοῦν καὶ τῷ γράμματι. Ἀλλὰ
σεμνύνω μᾶλλον τὸν χάρτην, καὶ ποιῶ τοῦτον πανήγυριν. Οὐ γὰρ εἷς περὶ τοῦτον πονήσεται, ἀλλὰ
χειρες τούτου δράξονται τέσσαρες· καὶ ὄμματα περι
βλέψονται τοσαῦτα· καὶ χείλη τούτου περιλαλήσουσι
τοσαυτάριθμα· καὶ καινὸς οὗτος δρόμος ἐν σταδίῳ
τούτῳ βραχεῖ ὀμμάτων ἔσται καὶ χειλέων· κἀνταῦθα
καὶ μόνον τὸ τῆς θέας ἔνθεον τάχος ἀνισασθῇ πως
τοῖς χείλεσι, προθεούσης μὲν καὶ ἀκαρῆ τὸ θέατρον
ὀργώσης περιελθεῖν, παρομαρτούσης δ' ὅμως καὶ
συγχρονιζούσης τοῖς χείλεσιν. ὡς εὐτυχής, ὦ χάρτα.
Νῦν μὲν οὖν ὡς τοὺς Μολιονίδας ἤνωσα γράψας
μικρὸν δὲ καὶ ὡς Ὀρέστην διαθήσω καὶ Πυλάδην
ὑμᾶς. Καὶ οὕτω γὰρ κακείνως μένει τὰ τῆς φιλίας,
Η συνετάκητε.
KG:
Αὐτάρκης μὲν τὴν ἀρχὴν ὁ ἄνθρωπος πέπλασται,
αὐτὸς ὀφείλων ἑαυτῷ ἐπὶ ταῖς κατὰ τὸν βίον πράξεω
σιν ἐπαρκεῖν. Τρυφὴ δὲ παρεισπεσοῦσα τῷ βίῳ, ἡ
καὶ ἄλλως νωθρεία τις ἐν τοῖς πρακτέοις καὶ ἀνάπτω
εις, τὸ τῆς θητείας όνομα παρεισήγαγε δι' οὗ ἡμεῖς
μὲν ἀναπεπτωκότες ἡσυχίαν άγομεν, οἱ μισθαρνοῦντις δ' ἀνθ' ἡμῶν εἷλκον τὴν ἀθλιότητα. Ἐπεὶ δὲ
καλῶς ἔδοξε τὰ πράγματα ἔχειν, καὶ τὸ θητεύειν
φερεπόνως ἔχειν ἡμᾶς ἐποίει, μηχανώμεθα και δουλείαν, ὡς ἂν ἔχοιμεν τὸ θητεύειν αἰώνιον. Ἔστι γάρ
ἡ δουλεία θητεία τις ἄμισθός τε καὶ πολυχρόνιος.
Καντεῦθεν τὸ τοῦ δουλεύειν εἰς τὸν βίον παρεισερ
ῥύη κακὸν, φύσει μὲν ἀγνοούμενον, πλεονεξίᾳ δὲ η
ἀνθρωπίνῃ παρευρεθέν. ἣν ἂν οὖν ἀρέσκον θεῷ
τὸ τῆς δουλείας εἰς τὴν ἀρχαίαν ἐλευθερίαν ἀπυχαθιστᾷν, καὶ τὸ τῆς πλεονεξίας ἁμάρτημα επανισοῦν
φυσικῇ ἀδελφότητι. Καὶ γὰρ οὐκ ἂν συγγνώμης εἴημεν ἄξιοι, εἰ Θεὸς μὲν ὁ φύσει Δεσπότης τους δούλους
ἡμᾶς ἀνάγει πρὸς ἀδελφότητα, καὶ καλεῖν ἀδελφοὺς
οὐκ ἀπαξιοῖ· ἡμεῖς δὲ τοὺς ἀδελφοὺς ἐκ τοῦ τῆς
ισότητος ύψους εἰς δουλείας βάραθρον κατάγειν
ἐθέλομεν. Ταῦτα καὶ αὐτὸς ἐννοούμενος, τὰ κατὰ
ἀκολουθίαν ἀνθρώποις συνήθη καὶ χρόνῳ πολλῷ κρατ
συνθεῖσαν περιελθόντα· μοι ψυχάρια [ἐλεῶ, &] ἐν
αὐτῷ τῷ χρόνῳ τῆς δουλείας ἑτεραῖα τῶν κατ' ἐμὲ
τύχης ελογίζοντο (φύσει γὰρ ἐλεύθερον ζῶον ἅπας
ἄνθρωπος)· καὶ ὁπότε τὴν καθ' ἡμᾶς ζωὴν ἀποθέτ
PATROL. GR. CXXXVI,
ἐθέλων δικαιοτάτῳ καὶ θεοφιλεί οὕτω θελήματι
ὅπερ διὰ πλείονα βεβαίωσιν καὶ τῷ ἱερῷ ἐκδικείῳ
ἐμφανισθῆναι ἠθέλησα, ὡς ἂν αὐτόθι ἐπιγνωσθέν
εἰς ἐκδίκησιν τοῖς ἐμοῖς γενήσεται δούλοις, τῷ τε
δεῖνα καὶ δεῖνα, εἴ ποτέ τις τυχόν μετὰ τὸν ἐμὸν
θάνατον τῇ αὐτῶν ἐλευθερίᾳ ἐμποδὼν γενέσθαι βούλοιτο.
ΚΖ'.
Οὐκ εἶπον, καὶ ἰδοὺ τετέλεσται. Τετέλεσται δὲ,
οὐχ ὅτι περ εἶπον (μὴ οὕτω μανείην, ὡς καὶ τοῖς
ἐμοῖς λόγοις οἴεσθαι κατ' ίχνος συνεκτρέχειν τὰ
πράγματα)· ἀλλ' ἔχω μαθὼν τῇ συχνῇ πείρᾳ τὰ κατ'
ἐμὲ, καὶ μάντεων ὑπέρτερον φθάνων αὐτὰ προσημαίνομαι. Χθες κῦμα κωφόν, ἡ τῆς νόσου μοι πλημ
μυρὶς ἀνεσάλευε, λιγέως ἀνέμου τινὸς ἐκδεχόμενον
κέλευθον· σήμερον κατεῤῥάγῃ τὸ πνεῦμα, καὶ οὐκέτι
κῦμα κωφὸν, ἀλλὰ βαρὺ βρέμον, τὴν ἐμὴν ταύτην
ἐκμαίνει τοῦ κατάβρου θάλασσαν. Χθες λεπτή τις
ὑπέτρεχεν ἐπιφρίξ, ὑφ᾽ ἧς ἡρέμα τὸ τοῦ χυμοῦ βάθος
ἐπόρφυρεν ἐπιπολῆς· σήμερον ὀλοὸν ἐγείρετα: κῦμα,
αὐτὸ μὲν ούκουν κυρτόν, ἡμᾶς δὲ τῆς ὀρθῆς περικινοῦν στάσεως, καὶ κλίνον ἐπὶ κεφαλήν. Εν προοιμίοις ἡ νόσος έναγχος, καὶ παρὰ πόδας ὁ ἀγών· τοῖς
προοιμίοις ἀναλογῶν οἷον νέφος ἐκεῖνο τῇ προτε
Ραία, βραχὺ τὴν διάστασιν, οὐ παχὺ τὴν σύστασιν
ἀλλὰ τὸν ἐκνεφίαν ἡμῖν οἷον ἐξεφύσησεν, ἀλλὰ τὸν
χειμῶνα πηλίκον ἐξέῤῥηξεν. Εἰς τί μοι ταῦτα; Κεί
μεθα νοσοῦντες, αὐθέντα Κομνηνὲ, μικροῦ σπινθῆς
ρος εκείνου μεγίστην ἡμῖν πυρὰν ὑπανάψαντος που
ρετοῦ. Οὔκουν ἔστι τολμῆσαι τὴν μετακίνησιν, μὴ
καὶ λάθοιμεν τοῦ κακοῦ μεταδόντες τοῖς προσευ
χοῦσι· καθάπερ λόγος ἔχει ὁρᾶν τὸν κατώβλεπα,
θηρίον ἐκεῖνο, οὗ πυρὸς κρατῆρες (είποι τις ἂν οἱ
ὀφθαλμοι· οἱ ἅμα τε εἶδον ἄνω, καὶ πῦρ ἡκόντισαν
ἢ ἐξετόξευσαν· καὶ τὸ προστυχὸν οὐκέτι ἀκτῖνες
περικέχονται ὀπτικαί, ἀλλὰ φλόγες ὀξείαι βάλλουσι
καὶ τὸ βληθὲν κεῖται καθέν. Αναδιδάσκομεν οὖν,
ὅπως ἔχει τὰ καθ' ἡμᾶς, τὸν διὰ τὸ φύσει καλὴν τοῦ
τρόπου καὶ τὸ τῆς ψυχῆς, μᾶλλον μὲν οὖν τὸ πάντα
πάντως καὶ τὸ πάντοθεν εὐγενές, ἐν λόγῳ τιθέμενον
τὰ καθ᾿ ἡμᾶς.
ΚΗ.
Οὐκ εἰς πλῆθος τὸ δῶρον, αὐθέντα Κομνηνά.
col. 1291–1292page 24 of 50
PG 136:1291Ἐρεῖς δ᾽ ἂν αὐτὸς τυχόν, ὡς εἰς πλῆθος. Καὶ και ὀλιγώρου; δὲ πάντως ὅτι μάλιστα καὶ μικροφ· εἰς τὴν ψυχήν· οι παραστάται τὰ εἰς φιλίαν ὄντες, εξέπ μικρόν τι διαλιπόντων ἡμῶν καὶ ἀποστρεψάντων ἀλλαχοῦ τὴν θέαν, ἠφαντώθητε δυσχεράναντες, ὅτι μὴ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐφ' ὑμᾶς μόνους ἐπεστηρίξαμε», ὦ ἄνθρωποι ἀξιόλογοι. Τί δὲ οὐ στρεπτός ὁ τρά χηλος, ὡς ὧδε καὶ ἐκεῖ μεταστρέφεσθαι; Οφθαλμούς δὲ τί ποτε ἡ φύσις ἡμῖν δύο ἀπεκλήρωσεν, εἰ μὴ πρὸς διάφορα μερίζειν τὴν θέαν ἐμέλλομεν, ἀλλὰ πρὸς ἄν τι ἀπερείδειν ἀεὶ τὰς τῶν ὀμμάτων βολάς; Τί δὲ μὴ καὶ τοὺς πόδας ἀξιοῦτε στηρίζειν, ἢ καὶ εἰς μίαν τινὰ ὁδὸν ἀποτείνεσθαι, καὶ δι᾿ αὐτῆς ἀνα κάμπτειν διηνεκώς; "Αγε δὴ καὶ τὰς χεῖρας τῶν διαφόρων ἐπίσετε πράξεων, καὶ τὸ πολύχρηστων ὄργανον εἰς μονοχρηστίαν τινὰ περιστήσατε. 11 λῶς ἐρεῖς. Καὶ τοῦτό γε πάντως ἢ σορίσει, ἢ και τασοφίσῃ σὺ τὸν διδάσκαλον. Τάλαρος γὰρ οὗτος εἷς, δεύτερος ἐκεῖνος, τρίτος ἄλλος· τρεῖς οὗτοι, Καὶ πλῆθος ἰδού. Ο γὰρ τρία ἢ πλήθους ἀρχή, ἢ ή πλήθους πυθμήν. Εἰς πλῆθος μὲν οὖν διὰ ταῦτα τὸ δῶρον μεταβαλλόμενος διὰ τὴν σὴν σοφιστικὴν, ἐρῶ καὶ αὐτός· οὔκουν δὲ καὶ εἰς πληθυσμόν. Εν μετοπώρῳ γὰρ οὐ μόνον καινὸν, ἐὰν (ὡς ἡ παροιμία) ἄνθος ἀναφυῇ, ἀλλὰ καὶ ἐὰν κατ᾿ Αἰσχύλον ἀρτίδροπος οπώρα νεάζουσα τρυγηθῇ. Τοὺς μὲν οὖν σικύους τούτους σιγῶ· καὶ οὐ λέγω, οὔτε ἐὰν σπερματίαι καὶ τοῖς χρήζουσι φαγεῖν ἀγαθοὶ, οὔτε ἐὰν τὸ πράσιον ἀκραιφνές σώζουσι χρῶμα· ἀλλ᾽ οὐδ᾽ εἰ φρίσσουσιν ὀξυκόμοις ἀκάνθαις, ὁποῖα δορυ φόρους τοῖς ἐπιβούλοις αὐτὰς προβαλλόμενοι. Οὐ γὰρ οὐ τοιαῦτα καταμηχανάσθαι τῆς φύσεως θέ μὴν ἀλλ᾽ οὐδὲ τὰ σῦκα ταῦτα σεμνύνω, κἂν τοῦ μέλιτος παραπτύωσι· κἂν γλυκὺ σεσηρότα, καὶ οἷόν τινα ὑπανοίγοντα χείλη, ταυτόν τι καὶ τὸν θεατὴν ἐπ' αὐτοῖς προκαλῆται ποιῆσαι. Επηλυς ή δπώρα, καὶ τῆς ἐμῆς ξένη γῆς, καὶ οὐκ ιθαγενής ἐμὴ δ' ὅμως. Παρὰ φίλου γάρ μοι τὸ δῶρον· ἐγὼ δ' ἄλλος ἐκεῖνος. Ο δέ γε τῆς Περσαίας καρπός, ἀλλ᾽ οὗτος αὐτόχθων ἐστὶν, ἐμὸς αὐτόχθων ἐστί γέννημα γῆς ἐστιν ἐμῆς· κατοικίδιος όπώρα, οὐ μεταφορητή, οὐ πολλῶν πειραθείσα χειρῶν· κορίσκη σώφρων, χθὲς ἀποσπασθεῖσα τῆς μητρός, άχνυ μένης τάχα, ὅτι ταύτης εστέρηται· ἄρτι την τρο φὸν παραμείψασα, ἄρτι τοῦ θαλάμου προκύψατα οὐ πλανήτις, οὐκ ἀγοραία, οὐ δημόσιον ἀγαθόν ἐμὸν τὸ μέλημα· χειρὸς ἐμῆς μέλημα. Καρπός οὗτος, ὁρᾷς, ὅπως, ὅτε τοῖς ὁμογενέσιν ἡ τῶν φύλ. λων καταῤῥεῖ ούλη, τῇ λάχνῃ αὐτὸς πυκαζόμενος, βουλον πρῶτον ἐκφύων, ὅτε τοὺς κατ' αὐτὸν τὸ γῆς ρας οίχεται κατασπᾶσαν· νεάζων, ὅτε πάς τοιοῦτος ἄλλος ἐστὶν ἐν παρακμῇ· μᾶλλον μὲν οὖν οὐδαμοῦ ἐνεαρίζων ἐν μετοπώρω, ή πρόδρομος τῶν λοιπῶν, ἐὰν ἄρτι παρὰ τοῖς προθύροις θῶμεν εἶναι τοῦ ἐνιαυτοῦ· ἢ ἐὰν αὐτὸς περιπλόμενος εκτετέλεσται, ἐπίγονος οὗτος καρπός, ἔκγονον ὀψίγονον εὐγενές, ἐνιαυτοῦ τηλύγετος παῖς. Εἰ δέ τι καὶ ψόγου μικρὸν επισύρεται, ἀλλ᾽ ἡ φυταλιά μοι πάγκαλος. πρωτότοκον ἐστί μοι τὸ δένδρον· ἄρτι πρώτως ἀπώρας μήτηρ ἐκλήθη· ἄρτι καρπὸν προεβάλετο. Οἷον οὖν λετε; 'Η πρὸς μόνους ἑαυτοὺς ὑμᾶς ἀπασχοῦ εἶν βούλεσθε, τυραννοῦντες τὴν λαλιάν, καὶ μόνον οὐ βοῶντες· Ἡμῖν λάλει καὶ μόνοις· καὶ ὁ τῆς Μούσης κάλαμος ἀγέτω μὲν ἀπὸ τῶν ἄλλων σχολὴν, ἐμπνεέσθω δὲ εἰς μόνην ἡμετέραν ἀκοήν. ἀδικεῖτε, ταῦτα λέγοντες, οὐ μόνον τὴν εταιρίαν, ἀλλὰ δὴ καὶ ἡμᾶς· ἐκείνου; μὲν, ὅτι ἀπροσφωνήτους ἐᾶτε, οἷς βούλεσθε· ἡμᾶς δὲ, ὅτι πρὸς ἀφιλίαν ἔλκετε. Εἰ δέ ποτε προσφωνούμενοι καὶ ἐν ἑτέρων γραφαῖς, δυσχεραίνετε, καὶ παραῤῥιπτεῖσθαι νομίζετε, ἀξιοῦντες ὁ καθένα προσωπ λεῖσθαι ἰδιαίτατα γραφῇ, ὅτι καὶ ὑμεῖς οὕτω φατέ δεξιοῦσθαι ἡμᾶς, οὐδ᾽ ἐνταῦθα καλῶς λογίζεσθε. Σκέψασθε γὰρ τὸ τοῦ πράγματος ἔξω τόπου. Τὸ μὲν ὑμῶν ἑκάστου πρὸς ἕνα έρχεται ἰδίᾳ κατ' αὐτὸν, ἐμὲ δηλαδή· καὶ πάντες (τραγῳδικῶς εἰπεῖν) ὥστε τοξόται τοῦ σκοποῦ ἐμοῦ καταστοχαζόμενοι, πέμ πετε τὰς γραφάς. Εἰ δὲ καὶ ἐγὼ πρὸς ἕκαστον ἐμαυτὸν ἐπιμερίσω τοῖς γράμμασιν, ὑμῶν ἂν εἴη μετρῆσαι καὶ τὸν καιρὸν καὶ τὰ γράμματα. Τάχα γὰρ οὐδὲν ἄλλο μοι δια βίου ἔργον ἔσται, ἢ γραφές διαπέμπεσθαι. Ατε μοι πυθέσθαι πρὸς ὁμοιότητες έργου. Περιστοίχισε τινα ὄχλος μάλα πολύς· καὶ ἐλάλει οὐχ ὁ μὲν τοῦτο, ἕτερος δέ τις ἑτεροῖον, καὶ ἄλλος ἄλλο, καὶ οἱ πάντες ἀνόμοια· ἀλλὰ τὸ τοῦ λόγου τέλος εἰς νοῦν ἕνα ἀπένευε. Τί δή ποτε οὖν ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος ἑκάστοις επιμερίζει τὸν λόγον; Οὐκ οἶμαι, εἰ μὴ τὸν πνεύμονα πονεῖν ἔλοιτο· ἀλλ᾽ ἐς νέωτα προενέγκῃ καρπὸν, ἐντεῦθεν ἔστι τεκμήἐνὶ λόγῳ τοὺς πάντας ἀμείψεται. Οὕτω καὶ αὐτὸς, ρασθαι. Δέξαι γοῦν τοῦτον πρώτον, ὡς πρωτογέννημα, ὡς ἀπαρχήν, ὡς ἀρχὴν, ὡς διαθέσεως οὐ φαύλης θαλύσιον. Εἰ δέ γε θελήσεις, ὅπερ οὐκ ἂν βουλοίμην, τοῦ λόγου κατανεανιεύσασθαι, εὐπορήσεις μὲν εὖ οἶδ' ὅτι πολὺς γάρ σοι επέων νομός στρεπτὴ δ' ἀνθρώπου γλῶσσα καθ' Ομηρον)· ἐγὼ δὲ μᾶλλον ἂν ἐνέγκοιμι, αὐτὸς οὐ καλῶς ἀκούων, ή τὴν τρόφιμόν μου μανθάνων ἀπώραν οὐ καλῶς ἀκούουσαν. Κα. Τῷ δισυπάτῳ καὶ τῷ φουρνητάρῃ. Απανθ' ὁ μακρὸς καναρίθμητος χρόνος, καὶ τὸ ἐχόμενον, ὡς λόγιοι ὑφηρπάσατε. Εξέφηνεν ὁ τοιούτος καὶ ὑμᾶς· οὐκ οἶδα μὲν, εἰ καὶ χείρονας" εἰ μὲν ὑμᾶς ἑώρων διασκιδναμένους εἰς ἑτεροίους λόγους, εἶχον ἂν πάντως ἀνάγκην, πρὸς ἑκάστους ἰδίᾳ λαλεῖν. "Οτι δέ μοι πάντες τὸ αὐτὸ ἀναφωνεῖτε (λύπην, ἐφ᾽ οἷς ἄπειμι· χαράν, εάν ποτέ με ίδητε ἐάν ὑγείας εὐχὴν, καὶ ὅσα ἄλλα τοῦ στοίχου τούτου), περικόπτετέ μοι τὰς πολλὰς γραφας, καὶ τὴν πολυ λογίαν συντέμνετε. Καὶ διὰ ταῦτα συνάγω ὑμᾶς τῷ λόγῳ εἰς ἕν· καὶ οὔτε συχνὰ γράφω, οὔτε πολλὰ, καὶ οὐδὲ πρὸς ἅπαντας· καὶ οὐδὲ ἔχω ἄλλως είν πεῖν, κἂν εἰ καὶ πολλὰ μέμφοισθε. Σκέψασθε γάρ, ὀπόσος τις χαρτίων επιστοιβασθήσεται σφάκελος, ἐὰν ἐπιστέλλειν τοῖς καθένα ὑμῶν ὅσαι ἡμέραι βου λοίμην· τοῖς πολλοῖς Μιχαήλ, τοῖς τοσούτοις Ιωάν ναις, τοῖς Βασιλείοις, τοῖς λοιποῖς, ὧν τὰ ὀνόματα
ADDENDA
Ἐρεῖς δ᾽ ἂν αὐτὸς τυχόν, ὡς εἰς πλῆθος. Καὶ και ὀλιγώρου; δὲ πάντως ὅτι μάλιστα καὶ μικροφ· εἰς
τὴν ψυχήν· οι παραστάται τὰ εἰς φιλίαν ὄντες, εξέπ
μικρόν τι διαλιπόντων ἡμῶν καὶ ἀποστρεψάντων
ἀλλαχοῦ τὴν θέαν, ἠφαντώθητε δυσχεράναντες, ὅτι
μὴ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐφ' ὑμᾶς μόνους ἐπεστηρίξαμε»,
ὦ ἄνθρωποι ἀξιόλογοι. Τί δὲ οὐ στρεπτός ὁ τρά
χηλος, ὡς ὧδε καὶ ἐκεῖ μεταστρέφεσθαι; Οφθαλμούς
δὲ τί ποτε ἡ φύσις ἡμῖν δύο ἀπεκλήρωσεν, εἰ μὴ
πρὸς διάφορα μερίζειν τὴν θέαν ἐμέλλομεν, ἀλλὰ
πρὸς ἄν τι ἀπερείδειν ἀεὶ τὰς τῶν ὀμμάτων βολάς;
Τί δὲ μὴ καὶ τοὺς πόδας ἀξιοῦτε στηρίζειν, ἢ καὶ
εἰς μίαν τινὰ ὁδὸν ἀποτείνεσθαι, καὶ δι᾿ αὐτῆς ἀνα -
κάμπτειν διηνεκώς; "Αγε δὴ καὶ τὰς χεῖρας τῶν
διαφόρων ἐπίσετε πράξεων, καὶ τὸ πολύχρηστων
ὄργανον εἰς μονοχρηστίαν τινὰ περιστήσατε. 11
λῶς ἐρεῖς. Καὶ τοῦτό γε πάντως ἢ σορίσει, ἢ και
τασοφίσῃ σὺ τὸν διδάσκαλον. Τάλαρος γὰρ οὗτος
εἷς, δεύτερος ἐκεῖνος, τρίτος ἄλλος· τρεῖς οὗτοι,
Καὶ πλῆθος ἰδού. Ο γὰρ τρία ἢ πλήθους ἀρχή, ἢ ή
πλήθους πυθμήν. Εἰς πλῆθος μὲν οὖν διὰ ταῦτα τὸ
δῶρον μεταβαλλόμενος διὰ τὴν σὴν σοφιστικὴν, ἐρῶ
καὶ αὐτός· οὔκουν δὲ καὶ εἰς πληθυσμόν. Εν
μετοπώρῳ γὰρ οὐ μόνον καινὸν, ἐὰν (ὡς ἡ παροιμία) ἄνθος ἀναφυῇ, ἀλλὰ καὶ ἐὰν κατ᾿ Αἰσχύλον
ἀρτίδροπος οπώρα νεάζουσα τρυγηθῇ. Τοὺς μὲν οὖν
σικύους τούτους σιγῶ· καὶ οὐ λέγω, οὔτε ἐὰν
σπερματίαι καὶ τοῖς χρήζουσι φαγεῖν ἀγαθοὶ, οὔτε
ἐὰν τὸ πράσιον ἀκραιφνές σώζουσι χρῶμα· ἀλλ᾽
οὐδ᾽ εἰ φρίσσουσιν ὀξυκόμοις ἀκάνθαις, ὁποῖα δορυφόρους τοῖς ἐπιβούλοις αὐτὰς προβαλλόμενοι. Οὐ γὰρ οὐ τοιαῦτα καταμηχανάσθαι τῆς φύσεως θέ
μὴν ἀλλ᾽ οὐδὲ τὰ σῦκα ταῦτα σεμνύνω, κἂν τοῦ
μέλιτος παραπτύωσι· κἂν γλυκὺ σεσηρότα, καὶ
οἷόν τινα ὑπανοίγοντα χείλη, ταυτόν τι καὶ τὸν
θεατὴν ἐπ' αὐτοῖς προκαλῆται ποιῆσαι. Επηλυς ή
δπώρα, καὶ τῆς ἐμῆς ξένη γῆς, καὶ οὐκ ιθαγενής
ἐμὴ δ' ὅμως. Παρὰ φίλου γάρ μοι τὸ δῶρον· ἐγὼ
δ' ἄλλος ἐκεῖνος. Ο δέ γε τῆς Περσαίας καρπός,
ἀλλ᾽ οὗτος αὐτόχθων ἐστὶν, ἐμὸς αὐτόχθων ἐστί·
γέννημα γῆς ἐστιν ἐμῆς· κατοικίδιος όπώρα, οὐ
μεταφορητή, οὐ πολλῶν πειραθείσα χειρῶν· κορίσκη
σώφρων, χθὲς ἀποσπασθεῖσα τῆς μητρός, άχνυμένης τάχα, ὅτι ταύτης εστέρηται· ἄρτι την τρο
φὸν παραμείψασα, ἄρτι τοῦ θαλάμου προκύψατα·
οὐ πλανήτις, οὐκ ἀγοραία, οὐ δημόσιον ἀγαθόν·
ἐμὸν τὸ μέλημα· χειρὸς ἐμῆς μέλημα. Καρπός
οὗτος, ὁρᾷς, ὅπως, ὅτε τοῖς ὁμογενέσιν ἡ τῶν φύλ.
λων καταῤῥεῖ ούλη, τῇ λάχνῃ αὐτὸς πυκαζόμενος,
βουλον πρῶτον ἐκφύων, ὅτε τοὺς κατ' αὐτὸν τὸ γῆς
ρας οίχεται κατασπᾶσαν· νεάζων, ὅτε πάς τοιοῦτος
ἄλλος ἐστὶν ἐν παρακμῇ· μᾶλλον μὲν οὖν οὐδαμοῦ·
ἐνεαρίζων ἐν μετοπώρω, ή πρόδρομος τῶν λοιπῶν,
ἐὰν ἄρτι παρὰ τοῖς προθύροις θῶμεν εἶναι τοῦ
ἐνιαυτοῦ· ἢ ἐὰν αὐτὸς περιπλόμενος εκτετέλεσται,
ἐπίγονος οὗτος καρπός, ἔκγονον ὀψίγονον εὐγενές,
ἐνιαυτοῦ τηλύγετος παῖς. Εἰ δέ τι καὶ ψόγου μικρὸν
επισύρεται, ἀλλ᾽ ἡ φυταλιά μοι πάγκαλος. Πρωτοτόκον ἐστί μοι τὸ δένδρον· ἄρτι πρώτως ἀπώρας
μήτηρ ἐκλήθη· ἄρτι καρπὸν προεβάλετο. Οἷον οὖν
λετε; 'Η πρὸς μόνους ἑαυτοὺς ὑμᾶς ἀπασχοῦ εἶν
βούλεσθε, τυραννοῦντες τὴν λαλιάν, καὶ μόνον οὐ
βοῶντες· Ἡμῖν λάλει καὶ μόνοις· καὶ ὁ τῆς
Μούσης κάλαμος ἀγέτω μὲν ἀπὸ τῶν ἄλλων
σχολὴν, ἐμπνεέσθω δὲ εἰς μόνην ἡμετέραν
ἀκοήν. ἀδικεῖτε, ταῦτα λέγοντες, οὐ μόνον τὴν
εταιρίαν, ἀλλὰ δὴ καὶ ἡμᾶς· ἐκείνου; μὲν, ὅτι
ἀπροσφωνήτους ἐᾶτε, οἷς βούλεσθε· ἡμᾶς δὲ, ὅτι
πρὸς ἀφιλίαν ἔλκετε. Εἰ δέ ποτε προσφωνούμενοι
καὶ ἐν ἑτέρων γραφαῖς, δυσχεραίνετε, καὶ παραρ
ριπτεῖσθαι νομίζετε, ἀξιοῦντες ὁ καθένα προσωπ
λεῖσθαι ἰδιαίτατα γραφῇ, ὅτι καὶ ὑμεῖς οὕτω φατέ
δεξιοῦσθαι ἡμᾶς, οὐδ᾽ ἐνταῦθα καλῶς λογίζεσθε.
Σκέψασθε γὰρ τὸ τοῦ πράγματος ἔξω τόπου. Τὸ μὲν
ὑμῶν ἑκάστου πρὸς ἕνα έρχεται ἰδίᾳ κατ' αὐτὸν,
ἐμὲ δηλαδή· καὶ πάντες (τραγῳδικῶς εἰπεῖν) ὥστε
τοξόται τοῦ σκοποῦ ἐμοῦ καταστοχαζόμενοι, πέμπετε τὰς γραφάς. Εἰ δὲ καὶ ἐγὼ πρὸς ἕκαστον
ἐμαυτὸν ἐπιμερίσω τοῖς γράμμασιν, ὑμῶν ἂν εἴη
μετρῆσαι καὶ τὸν καιρὸν καὶ τὰ γράμματα. Τάχα
γὰρ οὐδὲν ἄλλο μοι δια βίου ἔργον ἔσται, ἢ γραφές
διαπέμπεσθαι. Ατε μοι πυθέσθαι πρὸς ὁμοιότητες
έργου. Περιστοίχισε τινα ὄχλος μάλα πολύς· καὶ
ἐλάλει οὐχ ὁ μὲν τοῦτο, ἕτερος δέ τις ἑτεροῖον, καὶ
ἄλλος ἄλλο, καὶ οἱ πάντες ἀνόμοια· ἀλλὰ τὸ τοῦ
λόγου τέλος εἰς νοῦν ἕνα ἀπένευε. Τί δή ποτε οὖν
ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος ἑκάστοις επιμερίζει τὸν λόγον;
Οὐκ οἶμαι, εἰ μὴ τὸν πνεύμονα πονεῖν ἔλοιτο· ἀλλ᾽
ἐς νέωτα προενέγκῃ καρπὸν, ἐντεῦθεν ἔστι τεκμή- ἐνὶ λόγῳ τοὺς πάντας ἀμείψεται. Οὕτω καὶ αὐτὸς,
ρασθαι. Δέξαι γοῦν τοῦτον πρώτον, ὡς πρωτογέν
νημα, ὡς ἀπαρχήν, ὡς ἀρχὴν, ὡς διαθέσεως οὐ
φαύλης θαλύσιον. Εἰ δέ γε θελήσεις, ὅπερ οὐκ ἂν
βουλοίμην, τοῦ λόγου κατανεανιεύσασθαι, εὐπορήσεις
μὲν εὖ οἶδ' ὅτι πολὺς γάρ σοι επέων νομός·
στρεπτὴ δ' ἀνθρώπου γλῶσσα καθ' Ομηρον)· ἐγὼ
δὲ μᾶλλον ἂν ἐνέγκοιμι, αὐτὸς οὐ καλῶς ἀκούων, ή
τὴν τρόφιμόν μου μανθάνων ἀπώραν οὐ καλῶς
ἀκούουσαν.
Κα.
Τῷ δισυπάτῳ καὶ τῷ φουρνητάρῃ.
Απανθ' ὁ μακρὸς καναρίθμητος χρόνος, καὶ
τὸ ἐχόμενον, ὡς λόγιοι ὑφηρπάσατε. Εξέφηνεν ὁ
τοιούτος καὶ ὑμᾶς· οὐκ οἶδα μὲν, εἰ καὶ χείρονας"
εἰ μὲν ὑμᾶς ἑώρων διασκιδναμένους εἰς ἑτεροίους
λόγους, εἶχον ἂν πάντως ἀνάγκην, πρὸς ἑκάστους
ἰδίᾳ λαλεῖν. "Οτι δέ μοι πάντες τὸ αὐτὸ ἀναφωνεῖτε
(λύπην, ἐφ᾽ οἷς ἄπειμι· χαράν, εάν ποτέ με ίδητε
ἐάν
ὑγείας εὐχὴν, καὶ ὅσα ἄλλα τοῦ στοίχου τούτου),
περικόπτετέ μοι τὰς πολλὰς γραφας, καὶ τὴν πολυλογίαν συντέμνετε. Καὶ διὰ ταῦτα συνάγω ὑμᾶς τῷ
λόγῳ εἰς ἕν· καὶ οὔτε συχνὰ γράφω, οὔτε πολλὰ,
καὶ οὐδὲ πρὸς ἅπαντας· καὶ οὐδὲ ἔχω ἄλλως είν
πεῖν, κἂν εἰ καὶ πολλὰ μέμφοισθε. Σκέψασθε γάρ,
ὀπόσος τις χαρτίων επιστοιβασθήσεται σφάκελος,
ἐὰν ἐπιστέλλειν τοῖς καθένα ὑμῶν ὅσαι ἡμέραι βου
λοίμην· τοῖς πολλοῖς Μιχαήλ, τοῖς τοσούτοις Ιωάν
ναις, τοῖς Βασιλείοις, τοῖς λοιποῖς, ὧν τὰ ὀνόματα
col. 1293–1294page 25 of 50
PG 136:1293στενοχωρεί μοι τὴν γλῶσσαν, ἐκπηδώντα τῆς ψυχῆς, Τὸ μὲν γὰρ ἡμέτερον ἰδοὺ βέβαιον· τὸ δὲ ἀπ' αὐ καὶ διὰ τῶν χειλέων ὅσα καὶ θυρῶν προϊένας θέ λοντα. Αλλά με τυχόν μονόστιχον ὁ καθένα ἐπιστόλιον ἀπαιτήσετε, ὡς καὶ ἐκεῖνο ἀρκοῦν ἀποπλῆσαι τὴν τῆς προσλαλιᾶς ἔφεσιν; καὶ εἰς ταυτὸν ἥκετε πάλιν. Ανάγκη γάρ με τῶν ἄλλων ἀφέμενον μόνου τοῦ ὑμῖν καὶ οὕτω γράφειν γίνεσθαι, ὅτι καὶ ὑμᾶς εἰς χορὸν ἡ φιλία πολυχώρητον ἀπεκύλισεν. Η ἐπ' ἄλλων μὲν σωμάτων μικρὸν ἐπὶ σμικρῷ τις θαμὰ κατατιθέμενος ταχὺ μέγα εποίησε τὸ ἐπισύν θημα· ἐνταῦθα δὲ τὰ τῆς ἐπιθήκης ἄλλως ἔχουσι. Καὶ μὴν καὶ οἱ στιχηροί, ὧν γράμματα, εἴτε ὄρχατοι, εἴτε ὄγμοι (καθ' ὑμᾶς εἰπεῖν), τοὺς τῆς Καλλιόπης - - πυκνοὶ ἐπ:συντιθέμενοι μικροὺς βί ὅλων λειμώνας ἡπλώσαντο. Ο Καλλίμαχε πολέ μαρχε, ὡς οὐδὲν ἄρα ἧς παρὰ τοιούτοις κριταῖς, πολλὰ μὲν βέλη πρὸς τῶν βαρβάρων δεξάμενος, ὡς εἰ καὶ πρὸς δουροδόκην τινὰ ἢ φαρέτραν ἐστέλλοντο, μὴ τοσαῦτα δὲ αὐτὸς ἐκείνοις ἀντεπαφείς. Ἀχιλλεὺς δὲ ὁποῖος τις ἂν τοῖς τοιούτοις κριθήσεται, νιφάδες βελῶν καταπεμπομένων βλέπων, αὐτὸς δὲ μίαν μελίαν ἀντιπέμπων αὐτοῖς. Εἶτα σὺ μὲν, ὁ δεῖνα, καὶ ἕτερός τις, καὶ τρίτος ἄλλος, καὶ λοιποί τινες ὁ καθένα βραχύ τι γράψαντες ἀναπαύσεσθε· ἡμᾶς δὲ ἀξιώσετε διὰ βίου κυπτάζειν περὶ γραφάς. Καὶ ὑμεῖς μὲν λακωνίσετε· ἡμεῖς δὲ λόγους κατατενοῦ μεν μακρούς. Τί δὲ μὴ καὶ ὑμεῖς ὡς ἀπὸ συνθήματος τὰ γραφεία χειρισάμενοι πάντες, καὶ τόμους ἐπιστολῶν καταρτίσαντες, εἶτα εἰς φόρτον σκευασάμενοι διαπέμπεσθε, ἵνα καὶ ἡμεῖς ἀνταποδιδόντες τὰ ἴσα εἰς τὰ ὅμοια διασκευάζωμεν ἑαυτούς; Εοιχε δὲ ὑμῖν μὲν κεῖσθαι νόμος, ἕκαστον ἐν μέρει λα λεῖν, ὅτε καὶ βούλοιτο· ἡμᾶς δὲ ἀεὶ καὶ πρὸς πάντας γράφειν, καὶ εἰς λαλιὰν μακρὰν γυμνάζεσθαι· εἰ δὲ μὴ οὕτω ποιοῦμεν, μιμεῖσθαι. Ακούετε ὀνομάτων, οἷς ῥᾳδίως μετρητοῖς ἐκ πολ λάκις τοσούτων ἔδει τὰς ἀπαιτουμένας επιστολάς διαπέμπεσθαι. Προσαγορευθήτω ἀφ᾿ ἡμῶν ὁ πανευ τιμότατος ὁ δεῖνα, ὃν οὐκ οἶδα, ποῦ ποτε ἐντρανίσας ἀναλαμβανόμενον ὄψομαι· διὸ οὐδὲ τὴν κλῆσιν τῆς εἰς τιμὴν ἀναβάσεως ἐξεθέμην, ἀγνοῶν τὴν ἀνύ ψωσιν. ομοίας προσαγορείας καταξιώσατε καὶ τὸν κάλλιστον ἐν φίλοις τὸν δεῖνα· δ; οἶδα μὲν ὡς δυσχεραίνει, μὴ προσφωνηθεὶς ἐπιστολικῶς· στέρ γειν δὲ ἀξιῶ, καθὰ καὶ ἡμεῖς. Απαξ γὰρ ἐλάλησε, καὶ ἅπαξ ήκουσεν. Ἡμεῖς δὲ οἱ γέροντες τὸ ἔθος οὐχ ὑπερέβημεν, ἀλλ' ὑπερανέθημεν. Πρόσρησις φιλική γενέσθω καὶ πρὸς τὸν θεοσεβέστατον ἔκδι κον τὸν δεῖνα, ὃς καὶ ἀξιωθήτω ἡμῶν ὑπερεύχεσθαι. Χαιρετισμὸν δι᾽ ὑμῶν ἀποστέλλω καὶ τῷ ἡγιασμένῳ δεσπότῃ μου τῷ δεῖνι, περὶ οὗ καὶ μαθεῖν ἀξιῶ ἢ ἐξ ἐκείνου, ἢ ἀφ᾿ ἡμῶν, πῶς ποτε ἔχων ἐστί. Τῶν λογιωτάτων γραμματέων, τοῦ ἁγιωτάτου δεσπότου, τῶν φιλτάτων μοι Γρηγορίων ὁ μὲν εἷς, ᾧ καὶ πλεῖόν τί ἐσμεν προσήκοντες διὰ τὸ ἐντόπιον, ἠξίωσε τάχα ἡμᾶς λόγου βραχέος διαμηνυσάμενος γράφειν αὐτῷ, καὶ ταῦτα ὀκνοῦντι ποιῆσαι τὸ ὅμοιον· ἡμεῖς δὲ προσαγορείας ταύτης δι᾽ ὑμῶν ἀνταξιοῦμεν αὐτὸν, μεῖζόν τι ποιοῦντες. τοῦ τάχα ὁ ἐλθὼν εἰς ἡμᾶς ἐπλάσατο, οἰκειούμενος ἑαυτῷ μεγάλου ἀνθρώπου γνωριμότητος. Ὁ δὲ ἕτερος κύριος Γρηγόριος, καὶ ταῦτα Μουσῶν Αττι κῶν ἔκγονος ὢν καὶ γῆς, ἐξ ἧς οἱ λόγοι, οὐδενὸς οὐδὲ τοιούτου ἡμᾶς ἠξίωσεν οὐδὲ ἐν προσχήματι. Ἡμεῖς δὲ ἀσπαζόμεθα προσαγορευτικῶς· ὁμοίως καὶ τὸν δεῖνα. Προσείπατε καὶ τοὺς ἐλάττονας δομεστίκους, τὸν δεῖνα καὶ δεῖνα. Καὶ οὗτος μὲν πολλάκις ἔγρα ψεν ἡμῖν, καὶ μεμνῆσθαι ἡμῶν ἔδειξε· καὶ τύχοι μνήμης θείας ἐπ᾿ ἀγαθῷ· ἐλεήσαι αὐτὸν ὁ Θεός καὶ γραφέτω πάλιν ἔχων καλῶς, πεπληροφορημένος, ὅτι οὐκ ἐπιλήσμονες φιλίας ἡμεῖς, ὡς διαδείξει καιρός· ὁ δὲ ἕτερος καὶ ὀνειδισθήτω, οἷα μηδέποτε μνησθεὶς ἡμῶν. Εἰ δὲ διὰ τοῦτο ἡμεῖς ἀνάξιοι μνή μης, ὅτι μὴ κατ' ἐκεῖνον τὸν πρὸ ἡμῶν μακάριον ἀρχιερέα βρίθομεν ταῖς χερσὶν, ἀλλ᾽ ἀναμνησθήτω, ὅτι παλαίτατος ἀφ' οὗ χρόνος καὶ ἡμᾶς ἐν τῇ τοις αὐτῇ ἀνομοιότητι καὶ ἡσπάζετο καὶ ἐγνώριζε. Τί δὴ νῦν, εἰ μὴ λύπη τις υποσμύχεται, τὸν δεῖνα μικροῦ ἂν ἐξελαθόμην προσφωνήσαι; Διατί; Ὅτι καὶ αὐ τὰς ἡμᾶς. Κατάρχω δὲ ὅμως, αιδούμενος ἀντ᾽ αὐτ τοῦ· ἡγγάρευσα δὲ ἂν αὐτὸν λαλιὰν ἐξ ὑμῶν προσα αγορευτικὴν κομίσαι καὶ τῷ οἰκείῳ ἀδελφῷ, τῷ λογιωτάτῳ καὶ ἐνεργεστάτῳ καὶ καλλίστῳ φίλῳ. Ἀλλ᾽ ὁ μὲν οἶδα ὡς ὀκνήσει ἀκκιζόμενος· καὶ (οἷος αὐτὸς τὰ πολλὰ παραιωρήσει μὲν, τὰς χεῖρας ὑποτείων ἠρέμα ἐν τῷ βαδίζειν, παρακλινεῖ δὲ καὶ τὴν κεφαλὴν ὡς οἷα τρυφερευόμενος, καὶ παραδραμεῖται καὶ αὐτὸν τὸν ἀδελφόν. Υμεῖς δὲ ἀναπληρώσατε κανταῦθα τὸ αὐτοῦ μὲν ἔλλειμμα καὶ ἡμέτερον θέλημα. Οίδατε, οἷος φίλος ἡμῖν ὁ δεῖνα· ὅτι δὲ καὶ γέμει τῶν πιττακίων αὐτοῦ ὁ ἡμέτερος κόλπος, ἰδοὺ ἀναδιδάχθητε καὶ αὐτό. Καὶ ὅμως ἀρκέσει αὐτῷ, προσαγορευθῆναι ὑφ' ἡμῶν. Αίτιοι δὲ ὑμεῖς, τὸ τῆς γραφῆς πλήρες εἰς ἑαυτοὺς καθελκύσαντες. Τί δὲ ὁ δεῖνα, ὁ τὰ πάντα καλός; ὁ καλὸς παπᾶς; ὁ καλὸς ῥήτωρ; ὁ πάνσοφος; Πόσων γραφῶν ἡμε τέρων ἄξιος, ὅτι καὶ αὐτὸς οὐκ ἀνῆκεν, εἰς ἡμᾶς τοῦτο ποιῶν; Ἀλλ᾽ εἰς ἡμετέραν πομπὴν εἰπεῖν καὶ ταυτὸ θρίαμβον, ἀρκεσθήτω προσαγορευόμενος μὴ καὶ ἔκνος δὲ αὐτοῦ καθίκοιτο ἐπιστέλλειν, καθὰ καὶ πρότερον. Τέως μὲν γὰρ προσηγορεύσαμεν ἄλλοτε δὲ καὶ πλατύ γράψομεν. Τὸν ὑπέρκαλον φί λον ἡμῶν, ὦ Κυριωάννη, τὸν αὐθέντην σου, ἄσπα σαι ἀφ' ἡμῶν, καὶ ἀξίωσον μεμνήσθαι ἡμῶν· καὶ σὺ δὲ τὸν οἰκεῖον, ὦ κῦρ Βασίλειο, τὸν δεσπότην μου, τὸν δεῖνα μαΐστορα. Εἰ μὲν καὶ ὀνειδίσεται τῆς εἰς ἡμᾶς ἀμνηστίας, οὐ λυπήσετε ἡμᾶς· κάλ λιον δὲ ποιήσετε, προσειπόντες τὰ συνήθη. Θέλω δὲ ὑμᾶς ἐξειπεῖν τῇ αὐτοῦ ἀγάπῃ, ὅτι φορτικὸν οἶμαι τὸ μὴ γραφῆς ἀξιοῦν τὸν μεγαλοδοξότατον Δούκαν ἡμῶν, τὸν φίλον αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ τυχὸν εἰπῃ οὕτω ποιεῖν, τότε δὴ βαρεῖς ὑμεῖς ἐπιπεσόντες αὐτῷ ἐμπλέξατε, καὶ πλατύνατε τὸν ὀνειδισμόν, φάμενοι, διατί μὴ καὶ ὁ Θεσσαλονίκης τοῦτο ἐγί νωσκεν. Εγίνωσκε δὲ ἂν, ἐὰν σὺ μὲν πρὸς τὸν φίλον ἔγραφες, αὐτὸς δὲ ἐξ ἐκείνου τοῦτο ἐμάνθανε. Νῦν δὲ ἢ οὐ γράφει; τῷ φίλῳ, καὶ κακὸν πρᾶγμα
στενοχωρεί μοι τὴν γλῶσσαν, ἐκπηδώντα τῆς ψυχῆς, Τὸ μὲν γὰρ ἡμέτερον ἰδοὺ βέβαιον· τὸ δὲ ἀπ' αὐ
καὶ διὰ τῶν χειλέων ὅσα καὶ θυρῶν προϊένας θέ
λοντα. Αλλά με τυχόν μονόστιχον ὁ καθένα επιστό
λιον ἀπαιτήσετε, ὡς καὶ ἐκεῖνο ἀρκοῦν ἀποπλῆσαι
τὴν τῆς προσλαλιᾶς ἔφεσιν; καὶ εἰς ταυτὸν ἥκετε
πάλιν. Ανάγκη γάρ με τῶν ἄλλων ἀφέμενον μόνου
τοῦ ὑμῖν καὶ οὕτω γράφειν γίνεσθαι, ὅτι καὶ ὑμᾶς
εἰς χορὸν ἡ φιλία πολυχώρητον ἀπεκύλισεν. Η
ἐπ' ἄλλων μὲν σωμάτων μικρὸν ἐπὶ σμικρῷ τις
θαμὰ κατατιθέμενος ταχὺ μέγα εποίησε τὸ ἐπισύνθημα· ἐνταῦθα δὲ τὰ τῆς ἐπιθήκης ἄλλως ἔχουσι.
Καὶ μὴν καὶ οἱ στιχηροί, ὧν γράμματα, εἴτε ὄρχατοι, εἴτε ὄγμοι (καθ' ὑμᾶς εἰπεῖν), τοὺς τῆς Καλλιόπης - - πυκνοὶ ἐπ:συντιθέμενοι μικροὺς βίὅλων λειμώνας ἡπλώσαντο. Ο Καλλίμαχε πολέ
μαρχε, ὡς οὐδὲν ἄρα ἧς παρὰ τοιούτοις κριταῖς,
πολλὰ μὲν βέλη πρὸς τῶν βαρβάρων δεξάμενος, ὡς
εἰ καὶ πρὸς δουροδόκην τινὰ ἢ φαρέτραν ἐστέλλοντο,
μὴ τοσαῦτα δὲ αὐτὸς ἐκείνοις ἀντεπαφείς. Ἀχιλλεὺς
δὲ ὁποῖος τις ἂν τοῖς τοιούτοις κριθήσεται, νιφάδες
βελῶν καταπεμπομένων βλέπων, αὐτὸς δὲ μίαν
μελίαν ἀντιπέμπων αὐτοῖς. Εἶτα σὺ μὲν, ὁ δεῖνα,
καὶ ἕτερός τις, καὶ τρίτος ἄλλος, καὶ λοιποί τινες
ὁ καθένα βραχύ τι γράψαντες ἀναπαύσεσθε· ἡμᾶς
δὲ ἀξιώσετε διὰ βίου κυπτάζειν περὶ γραφάς. Καὶ
ὑμεῖς μὲν λακωνίσετε· ἡμεῖς δὲ λόγους κατατενοῦ
μεν μακρούς. Τί δὲ μὴ καὶ ὑμεῖς ὡς ἀπὸ συνθήμα-·
τος τὰ γραφεία χειρισάμενοι πάντες, καὶ τόμους
ἐπιστολῶν καταρτίσαντες, εἶτα εἰς φόρτον σκευασά
μενοι διαπέμπεσθε, ἵνα καὶ ἡμεῖς ἀνταποδιδόντες
τὰ ἴσα εἰς τὰ ὅμοια διασκευάζωμεν ἑαυτούς; Εοιχε
δὲ ὑμῖν μὲν κεῖσθαι νόμος, ἕκαστον ἐν μέρει λα
λεῖν, ὅτε καὶ βούλοιτο· ἡμᾶς δὲ ἀεὶ καὶ πρὸς
πάντας γράφειν, καὶ εἰς λαλιὰν μακρὰν γυμνά
ζεσθαι· εἰ δὲ μὴ οὕτω ποιοῦμεν, μιμεῖσθαι.
Ακούετε ὀνομάτων, οἷς ῥᾳδίως μετρητοῖς ἐκ πολ
λάκις τοσούτων ἔδει τὰς ἀπαιτουμένας επιστολάς
διαπέμπεσθαι. Προσαγορευθήτω ἀφ᾿ ἡμῶν ὁ πανευ
τιμότατος ὁ δεῖνα, ὃν οὐκ οἶδα, ποῦ ποτε ἐντρανίσας
ἀναλαμβανόμενον ὄψομαι· διὸ οὐδὲ τὴν κλῆσιν τῆς
εἰς τιμὴν ἀναβάσεως ἐξεθέμην, ἀγνοῶν τὴν ἀνύψωσιν. ομοίας προσαγορείας καταξιώσατε καὶ
τὸν κάλλιστον ἐν φίλοις τὸν δεῖνα· δ; οἶδα μὲν ὡς
δυσχεραίνει, μὴ προσφωνηθεὶς ἐπιστολικῶς· στέργειν δὲ ἀξιῶ, καθὰ καὶ ἡμεῖς. Απαξ γὰρ ἐλάλησε,
καὶ ἅπαξ ήκουσεν. Ἡμεῖς δὲ οἱ γέροντες τὸ ἔθος
οὐχ ὑπερέβημεν, ἀλλ' ὑπερανέθημεν. Πρόσρησις
φιλική γενέσθω καὶ πρὸς τὸν θεοσεβέστατον ἔκδι
κον τὸν δεῖνα, ὃς καὶ ἀξιωθήτω ἡμῶν ὑπερεύχεσθαι. Χαιρετισμὸν δι᾽ ὑμῶν ἀποστέλλω καὶ τῷ
ἡγιασμένῳ δεσπότῃ μου τῷ δεῖνι, περὶ οὗ καὶ
μαθεῖν ἀξιῶ ἢ ἐξ ἐκείνου, ἢ ἀφ᾿ ἡμῶν, πῶς ποτε
ἔχων ἐστί. Τῶν λογιωτάτων γραμματέων, τοῦ
ἁγιωτάτου δεσπότου, τῶν φιλτάτων μοι Γρηγορίων
ὁ μὲν εἷς, ᾧ καὶ πλεῖόν τί ἐσμεν προσήκοντες διὰ
τὸ ἐντόπιον, ἠξίωσε τάχα ἡμᾶς λόγου βραχέος
διαμηνυσάμενος γράφειν αὐτῷ, καὶ ταῦτα ὀκνοῦντι
ποιῆσαι τὸ ὅμοιον· ἡμεῖς δὲ προσαγορείας ταύτης
δι᾽ ὑμῶν ἀνταξιοῦμεν αὐτὸν, μεῖζόν τι ποιοῦντες.
τοῦ τάχα ὁ ἐλθὼν εἰς ἡμᾶς ἐπλάσατο, οἰκειούμενος
ἑαυτῷ μεγάλου ἀνθρώπου γνωριμότητος. Ὁ δὲ
ἕτερος κύριος Γρηγόριος, καὶ ταῦτα Μουσῶν Αττικῶν ἔκγονος ὢν καὶ γῆς, ἐξ ἧς οἱ λόγοι, οὐδενὸς οὐδὲ
τοιούτου ἡμᾶς ἠξίωσεν οὐδὲ ἐν προσχήματι. Ἡμεῖς
δὲ ἀσπαζόμεθα προσαγορευτικῶς· ὁμοίως καὶ τὸν
δεῖνα. Προσείπατε καὶ τοὺς ἐλάττονας δομεστίκους,
τὸν δεῖνα καὶ δεῖνα. Καὶ οὗτος μὲν πολλάκις ἔγρα
ψεν ἡμῖν, καὶ μεμνῆσθαι ἡμῶν ἔδειξε· καὶ τύχοι
μνήμης θείας ἐπ᾿ ἀγαθῷ· ἐλεήσαι αὐτὸν ὁ Θεός -
καὶ γραφέτω πάλιν ἔχων καλῶς, πεπληροφορημέ
νος, ὅτι οὐκ ἐπιλήσμονες φιλίας ἡμεῖς, ὡς διαδείξει
καιρός· ὁ δὲ ἕτερος καὶ ὀνειδισθήτω, οἷα μηδέποτε
μνησθεὶς ἡμῶν. Εἰ δὲ διὰ τοῦτο ἡμεῖς ἀνάξιοι μνή
μης, ὅτι μὴ κατ' ἐκεῖνον τὸν πρὸ ἡμῶν μακάριον
ἀρχιερέα βρίθομεν ταῖς χερσὶν, ἀλλ᾽ ἀναμνησθήτω,
ὅτι παλαίτατος ἀφ' οὗ χρόνος καὶ ἡμᾶς ἐν τῇ τοις
αὐτῇ ἀνομοιότητι καὶ ἡσπάζετο καὶ ἐγνώριζε. Τί δὴ
νῦν, εἰ μὴ λύπη τις υποσμύχεται, τὸν δεῖνα μικροῦ
ἂν ἐξελαθόμην προσφωνήσαι; Διατί; Ὅτι καὶ αὐ
τὰς ἡμᾶς. Κατάρχω δὲ ὅμως, αιδούμενος ἀντ᾽ αὐτ
τοῦ· ἡγγάρευσα δὲ ἂν αὐτὸν λαλιὰν ἐξ ὑμῶν προσα
αγορευτικὴν κομίσαι καὶ τῷ οἰκείῳ ἀδελφῷ, τῷ
λογιωτάτῳ καὶ ἐνεργεστάτῳ καὶ καλλίστῳ φίλῳ.
Ἀλλ᾽ ὁ μὲν οἶδα ὡς ὀκνήσει ἀκκιζόμενος· καὶ (οἷος
αὐτὸς τὰ πολλὰ παραιωρήσει μὲν, τὰς χεῖρας
ὑποτείων ἠρέμα ἐν τῷ βαδίζειν, παρακλινεῖ δὲ καὶ
τὴν κεφαλὴν ὡς οἷα τρυφερευόμενος, καὶ παραδρα
μεῖται καὶ αὐτὸν τὸν ἀδελφόν. Υμεῖς δὲ ἀναπληρώ
σατε κανταῦθα τὸ αὐτοῦ μὲν ἔλλειμμα καὶ ἡμέτερον θέλημα. Οίδατε, οἷος φίλος ἡμῖν ὁ δεῖνα· ὅτι δὲ
καὶ γέμει τῶν πιττακίων αὐτοῦ ὁ ἡμέτερος κόλπος,
ἰδοὺ ἀναδιδάχθητε καὶ αὐτό. Καὶ ὅμως ἀρκέσει
αὐτῷ, προσαγορευθῆναι ὑφ' ἡμῶν. Αίτιοι δὲ ὑμεῖς,
τὸ τῆς γραφῆς πλήρες εἰς ἑαυτοὺς καθελκύσαντες.
Τί δὲ ὁ δεῖνα, ὁ τὰ πάντα καλός; ὁ καλὸς παπᾶς;
ὁ καλὸς ῥήτωρ; ὁ πάνσοφος; Πόσων γραφῶν ἡμε
τέρων ἄξιος, ὅτι καὶ αὐτὸς οὐκ ἀνῆκεν, εἰς ἡμᾶς
τοῦτο ποιῶν; Ἀλλ᾽ εἰς ἡμετέραν πομπὴν εἰπεῖν
καὶ ταυτὸ θρίαμβον, ἀρκεσθήτω προσαγορευόμενος
μὴ καὶ ἔκνος δὲ αὐτοῦ καθίκοιτο ἐπιστέλλειν, καθὰ
καὶ πρότερον. Τέως μὲν γὰρ προσηγορεύσαμεν
ἄλλοτε δὲ καὶ πλατύ γράψομεν. Τὸν ὑπέρκαλον φί
λον ἡμῶν, ὦ Κυριωάννη, τὸν αὐθέντην σου, ἄσπασαι ἀφ' ἡμῶν, καὶ ἀξίωσον μεμνήσθαι ἡμῶν· καὶ
σὺ δὲ τὸν οἰκεῖον, ὦ κῦρ Βασίλειο, τὸν δεσπότην
μου, τὸν δεῖνα μαΐστορα. Εἰ μὲν καὶ ὀνειδίσεται
τῆς εἰς ἡμᾶς ἀμνηστίας, οὐ λυπήσετε ἡμᾶς· κάλλιον δὲ ποιήσετε, προσειπόντες τὰ συνήθη. Θέλω
δὲ ὑμᾶς ἐξειπεῖν τῇ αὐτοῦ ἀγάπῃ, ὅτι φορτικὸν
οἶμαι τὸ μὴ γραφῆς ἀξιοῦν τὸν μεγαλοδοξότατον
Δούκαν ἡμῶν, τὸν φίλον αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ τυχὸν εἰπῃ
οὕτω ποιεῖν, τότε δὴ βαρεῖς ὑμεῖς ἐπιπεσόντες
αὐτῷ ἐμπλέξατε, καὶ πλατύνατε τὸν ὀνειδισμόν,
φάμενοι, διατί μὴ καὶ ὁ Θεσσαλονίκης τοῦτο ἐγί
νωσκεν. Εγίνωσκε δὲ ἂν, ἐὰν σὺ μὲν πρὸς τὸν
φίλον ἔγραφες, αὐτὸς δὲ ἐξ ἐκείνου τοῦτο ἐμάνθανε.
Νῦν δὲ ἢ οὐ γράφει; τῷ φίλῳ, καὶ κακὸν πρᾶγμα
col. 1295–1296page 26 of 50
PG 136:1295ται, ποιεῖς· ἡ γράφων ἀμνηστεῖς τοῦ Θεσσαλονίκης· καὶ τάτοις δεσπόται; μου, τῷ δεῖνι καὶ δεῖνι, διαλείπειν οὐδὲ τοῦτο καλόν. Ο Περατικός μέγας παπάς μα θέτω, ἡμᾶς μεν καλῶς ἔχειν, τὸν δὲ υἱὸν αὐτοῦ περιαῤῥωστεῖν· καὶ εὐχέσθω ὑπέρ τε ἡμῶν καὶ ἐκείνου. Εἰ δὲ θέλων ἐλθεῖν εἰς ἡμᾶς πτοεῖται τὸ τῆς θαλάσσης όχημα, ἡμεῖς ἄλλο τι τό γε νῦν ποιή σαι οὐκ ἔχομεν, ἕως ἂν τεκτήνηταί τις ἡμῖν ἵππον δούρειον, ἢ καὶ εἰς τέτρωρον ελεφάντων εὐπορήσω μεν. ῾Ο τοῦ δεῖνα πατὴρ εἴθε ὑγιαίνει. Καὶ ἀνα διδαχθήτω, οὕτως ἔχειν καὶ ἡμᾶς, Θεοῦ βοηθοῦντος. Τοὺς σοφωτάτους θεοφιλεστάτους μου ἀδελφούς προσκυνῶ, τὸν δεῖνα καὶ δεῖνα (ποίοις δὲ τῶν ὀνο μάτων ἀγορεύσω αὐτοὺς, ἀγνοῶ· ἀναδιδαχθείην δὲ τὰ κάλλιστα)· ὡσαύτως καὶ τὸν καλόν μου ποτε ἀρχιδιάκονον. Οὐκ ἂν δὲ ἐνταῦθα λαθοίμην οὐδὲ τοῦ θαυμασιωτάτου δευτερεύοντος, ἀλλὰ προσκύνη. Ο σιν καὶ αὐτῷ δι' ὑμῶν διαπέμπομαι. Φιλικῆς προσ ρήσεως ἀναμνήσατε καὶ τὸν ……. ἀῤῥ.... βινδην άρρος βινδηνόν (εἴθε καὶ μὴ λύσοι τὴν γλῶσσαν, καὶ οὔτε ἡμᾶς ἀφήσει τοῦ κατακλύσαι, καὶ ἡμεῖς αἰσθησόμεθα) ὁμοίως καὶ τὸν ἀδελφὸν καί ποτε σύντροφόν μου τὸν δεῖνα, τὸν καὶ αὐτὸν ἐκ τῆς ἑβδομάδος μου ἔτι γὰρ οἰκειοῦμαι αὐτὴν, καὶ οὐδὲ παύσομαι οἱ κειούμενος, καὶ ἐπ' αὐτῇ καυχώμενος. Προσφωνή σατε δικαίῳ ἡμῶν καὶ τοὺς τοῦ μακαρίτου Λήμνου καὶ τοὺς καλούς μου ποτε συντρόφους, τοὺς τῆς εὐεργέτιδός μου ἁγίας Εὐφημίας κληρικούς· οἳ καὶ γινωσκέτωσαν, ὅτι, ὥσπερ οὐκ ἐμαυτοῦ, οὕτως οὐδὲ αὐτῶν ἐπιλανθάνομαι. Εἰ δὲ μὴ καὶ πρὸς πράγμα εκφαίνειν τοῦτο δεδύνημαι, οὐδὲν θαῦμα οὕτω γὰρ καιρός. Τον πανεντιμότατον δεσπότην μου τὸν σακελλίου καὶ παρὼν ἐσεβαζόμην, καὶ νῦν οὐκ ἄλλως διάκειμαι. Δηλώσατε οὖν τοῦτο τῇ αὐτοῦ τιμιότητι προσκυνητικώς. Γινωσκέτω δὲ, ὅτι, περὶ οὗ παρηγγέλθημεν, ζητοῦντες οὐκ ἀναπίπτομεν δ δὲ θέλομεν, οὐχ εὑρίσκομεν· ἀλλὰ ἐλπίδας μὲν οὐ σταθερὰς ἔχομεν ἐξευρίσκειν, ἐντελέστερον δὲ οὔπω οὐδὲν ἔχομεν. Ο λογιώτατος διδάσκαλος δ δεῖα εἰ καὶ κατανωτισάμενος ἡμᾶς ἔοικε, λέγειν αἰδὼς ἐν ὀφθαλμοῖς· ἀλλ' ὑμεῖς ἡμετέραν αὐτῷ δια κομίσασθε πρόσρησιν, ἅμα καὶ ὑπολαλοῦντες ὀνειδιστικώτερον, ὅτι οὐκ εἶναι πάντη ψευδὲς ἔοικε τὸ τοῦ Εὐσταθίου υπονόημα, ὅτι τὰ τελευταῖα τοῦ φίλου ἀποθύμια ἦσαν αὐτῷ· οὐ γὰρ ἂν εἰς τοσοῦτον ἐσίγησε, καὶ τὸν πάνυ γνώριμον οὕτω ταχὺ ἀπέ μαθεν. Εδει με τοῦ ποτε ἐν τοῖς πρώτοις τῶν φίλων, τοῦ λογιωτάτου δεῖνος, μηδὲ μνησθῆναι τὸ σύνολον, πρᾶγμα παθόντος ἢ καὶ ποιήσαντος ἡμῖν ἀκαραδόκητον, τὴν εἰς τοσοῦτον λήθην καὶ τοσαύτην σιγὴν καὶ ἀνάπτωσιν. Τί γὰρ καὶ προβαλεῖται, εἰ μὴ τυχὸν τῆς Μεγαλοπόλεως γέγονεν ἔχε δημος; Τοῦτο γὰρ καὶ μόνον αὐτῷ πρὸς ἀπολογίαν ἱκανὸν ἐκκείσεται. 'Αλλ' ἐγὼ μέμνημαι, καὶ οὐδὲ παύσομαι οὕτω ποιῶν· καὶ γενέσθω τοῦτο δῆλον τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ. ᾿Ακούετέ που περί που τὰ τοῦ φόρου νοτάριον τὸν δεῖνα, γνώριμον ἡμῖν ἐκ παλαιοῦ. Οὗτος οὐκ ὤκνησε δι' ἐπιστολῆς προσφωνῆσαι ἡμᾶς. Αμειβόμεθα οὖν καὶ ἡμεῖς αὐτὸν τοῖς ἴσοις διὰ τῆς ὑμετέρας ἀγάπης. Νομίζω, τοῖς πανιερω ἄρτι τὴν ἐν τῇ Μεγαλοπόλει διατριβήν, στοχαζόμενος ἀφ' ὧν εἰκός· εἰ δὲ ἔχει τούτους ή μεγίστη των πόλεων, προσκυνῶ καὶ δηλοποιῶ δι᾽ ὑμῶν, ὅπερ αὐτοὶ διὰ τὴν κατὰ Θεὸν ἀγάπην ὑπὲρ ἡμῶν εὐχον τὴν ἐν τοσαύταις μερίμναις καὶ κόποις θεόθεν ὑγείαν καὶ ὑπομονήν. 'Αλλ' ἡμεῖς πλεονάζομεν ἰδοὺ κανταῦθα τὴν φιλίαν, καὶ προσλαλοῦμεν τὸν ἄφιλον. Εἰσὶν ἡμῖν καὶ ἕτεροι Ασκληπιάδει φίλοι. Αλλά τούτων ὁ μὲν δικαίως προσαγορεύεται παρ' ἡμῶν, ὁ δεῖνα· πολλάκις μὲν γὰρ ἔγραψεν. Ὁ δὲ δεῖναι ἐς κα ρακας, ὁ κακός· οὐδὲ γάρ, ὅτι ζῇ, ἀνέμνησεν ἡμᾶς. Τάχα δὲ, εἰ παρῆν ὁ θεῖος αὐτοῦ, ἔθησεν ἂν αὐτόν. Ην δὲ καὶ τότε χωρὶς ἐκείνῳ. Ον ἀφῆκα θεοφιλέστατον διδάσκαλον, τὸν Ραδηνόν, οἶμαι καταμέμφεσθαι ἡμῶν, τὸ μὴ γράψει αὐτῷ. Ἀλλ᾽ αὐτὸς μὲν ἀναμνησθεὶς, ὅτι οὐ τοιοῦτος εἰς ἡμᾶς, παύσει την μέμψιν· ἡμεῖς δὲ καινίζοντες τὴν ἀγάπην, ποιοῦμεν, ὅπερ οὐκ ἐκεῖνος, προσαγορεύοντες αὐτόν. Αλλ' οἷός με διεξέφυγε παρὰ βραχύ Ραδηνὸς, ὁ κάλλιστος φίλος, ὁ καὶ γλυκὺς εἰπεῖν, καὶ πρᾶξαι ταχὺς καὶ ἐπιτυχής· ὁ θερμὸς εὐεργετῆσαι, καὶ εἰς ἀν τιληπτικήν χειραγωγίαν εὔδρομος. Ἀλλ᾽ εἰς τοῦτον οὐδὲν χρὴ κοπωθῆναι ἡμᾶς. Ἀλλ᾿ ὁ κύριος Στέφανος τὴν ἐξαδελφότητα δυσωπηθείς, ἀμυδρᾷ μὲν καὶ φειδομένῃ τῇ φωνῇ, προσαγορεύσει δ' οὖν, ἀφ' ἡμῶν ἀπαγαγὼν τὴν χεῖρα βραχύ τι τοῦ στόματος. ῾Ο ᾿Αντιοχείτης εἰς μελαντηρίαν ἐπὶ τούτοις βάπτεται, πολύν προβεβλημένος τοῦ προσώπου τὸν ἄχρον. καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀγριοι συνάγων εἰς ὀργὴν, καὶ παραβλέπει τὴν ἐπιστολὴν, ποῦ ποτε αὐτῆς κεῖται. Καὶ ἰδοὺ καὶ αὐτὸς καὶ ἐχέτω καλῶς, βοηθούμενος ἐκ Θεοῦ, καὶ μεμνήσθω ἡμῶν. Ἐὰν δὲ προσκυνήση ἀφ᾿ ἡμῶν τὸν παναγιώτατόν μου δεσπότην, τὸν πα τριάρχην θεουπόλεως, καὶ ἐξαιτήσηται ἡμῖν εὐχὴν, εὐχαριστοῦμεν αὐτῷ, ὡς ἀντὶ βραχυτάτης ταύτης ἐπιστολῆς ἐπιστολὴν ἀντιδόντι ἁγιασμοῦ. Πραγματ τευσαί μοι καὶ σύ, ὦ κύριε Ἰωάννη, εὐχὴν ἁγίου ἀνδρὸς, τοῦ Τετραγωνίτου, διὰ μέσου του φίλου, τοῦ μαθητοῦ ἐκείνου· ἂν καὶ πρόσειπε ἀφ' ἡμῶν. Οὕτω δὲ καὶ τὸν γενόμενόν ποτε Ξανθείας· εὑρήσεις γάρ που καὶ αὐτὸν, καὶ ἀναδιδάξεις, ότι υγιαίνομεν, μεμνημένοι αὐτοῦ, ὅπερ διὰ γραφῆς ἡμετέρας ματ θεῖν ἠξίωσεν. Εἰ δὲ καὶ τὸν δεῖνα ισχύσεις που ἰδεῖν, μὴ ὀκνήσης προσειπείν, ὅτι μηδὲ αὐτὸς ὤχνη σεν ἐγγράφως μεμνῆσθαι ἡμῶν. Οκνεῖτε, οἶμαι, τὰς ἀγγαρείας ταύτας, ὦ σπουδαιότατοι, καὶ ἀνα πίπτετε· καὶ ταῦτα οὔτε σταδίοις οὔτε μιλίοις όρι ζομένας, ἀλλὰ τὰς πλείους ἐνοδίους γενησομένας. Ἐὰν δὲ ὑμεῖς οὕτω, τίς ἂν εἴη ὁ πρὸς τοσούτους μέλλων εγχαράττειν γραφάς; Ἐμοὶ δὲ οὔπω πέρας τὰ φιλικὰ ὀνόματα ἔσχεν, ἀλλ' ἐπιῤῥέει οὐχ ἧττον ἢ τῷ Ομηρικῷ Λαερτιάδῃ τὰ τῆς νεκυίας εἴδωλα είδωλα γάρ πως καὶ αὐτὸς τῆς τῶν φίλων οὐσίας καλῶ τὰ ὀνόματα. Οὐκοῦν κατ᾽ ἐκεῖνον ἔλκω καὶ αὐτὸς τὸ ξίφος τὸ τμητικὸν τῆς ἐπιστολῆς, καὶ ἀποσο δῶ τὰ ἐπερχόμενα, καὶ παύω ὑμᾶς τοῦ ἀσχάλλειν. Καὶ ἐγὼ μὲν οὕτω δεδοικὼς τὴν ὑμετέραν Κίρκην, Στις ῥᾳδίως οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ἀποθηριοῖ, όσοι
ADDENDA
ται,
ποιεῖς· ἡ γράφων ἀμνηστεῖς τοῦ Θεσσαλονίκης· καὶ τάτοις δεσπόται; μου, τῷ δεῖνι καὶ δεῖνι, διαλείπειν
οὐδὲ τοῦτο καλόν. Ο Περατικός μέγας παπάς μα
θέτω, ἡμᾶς μεν καλῶς ἔχειν, τὸν δὲ υἱὸν αὐτοῦ
περιαῤῥωστεῖν· καὶ εὐχέσθω ὑπέρ τε ἡμῶν καὶ
ἐκείνου. Εἰ δὲ θέλων ἐλθεῖν εἰς ἡμᾶς πτοεῖται τὸ
τῆς θαλάσσης όχημα, ἡμεῖς ἄλλο τι τό γε νῦν ποιή
σαι οὐκ ἔχομεν, ἕως ἂν τεκτήνηταί τις ἡμῖν ἵππον
δούρειον, ἢ καὶ εἰς τέτρωρον ελεφάντων εὐπορήσω
μεν. ῾Ο τοῦ δεῖνα πατὴρ εἴθε ὑγιαίνει. Καὶ ἀναδιδαχθήτω, οὕτως ἔχειν καὶ ἡμᾶς, Θεοῦ βοηθοῦντος.
Τοὺς σοφωτάτους θεοφιλεστάτους μου ἀδελφούς
προσκυνῶ, τὸν δεῖνα καὶ δεῖνα (ποίοις δὲ τῶν ὀνο
μάτων ἀγορεύσω αὐτοὺς, ἀγνοῶ· ἀναδιδαχθείην δὲ
τὰ κάλλιστα)· ὡσαύτως καὶ τὸν καλόν μου ποτε
ἀρχιδιάκονον. Οὐκ ἂν δὲ ἐνταῦθα λαθοίμην οὐδὲ
τοῦ θαυμασιωτάτου δευτερεύοντος, ἀλλὰ προσκύνη. Ο
σιν καὶ αὐτῷ δι' ὑμῶν διαπέμπομαι. Φιλικῆς προσ·
ρήσεως ἀναμνήσατε καὶ τὸν ……. ἀῤῥ.... βινδην
άρρος βινδηνόν
(εἴθε καὶ μὴ λύσοι τὴν γλῶσσαν, καὶ οὔτε ἡμᾶς
ἀφήσει τοῦ κατακλύσαι, καὶ ἡμεῖς αἰσθησόμεθα)·
ὁμοίως καὶ τὸν ἀδελφὸν καί ποτε σύντροφόν μου
τὸν δεῖνα, τὸν καὶ αὐτὸν ἐκ τῆς ἑβδομάδος μου
ἔτι γὰρ οἰκειοῦμαι αὐτὴν, καὶ οὐδὲ παύσομαι οἱ
κειούμενος, καὶ ἐπ' αὐτῇ καυχώμενος. Προσφωνήσατε δικαίῳ ἡμῶν καὶ τοὺς τοῦ μακαρίτου Λήμνου·
καὶ τοὺς καλούς μου ποτε συντρόφους, τοὺς τῆς
εὐεργέτιδός μου ἁγίας Εὐφημίας κληρικούς· οἳ καὶ
γινωσκέτωσαν, ὅτι, ὥσπερ οὐκ ἐμαυτοῦ, οὕτως
οὐδὲ αὐτῶν ἐπιλανθάνομαι. Εἰ δὲ μὴ καὶ πρὸς
πράγμα εκφαίνειν τοῦτο δεδύνημαι, οὐδὲν θαῦμα·
οὕτω γὰρ καιρός. Τον πανεντιμότατον δεσπότην
μου τὸν σακελλίου καὶ παρὼν ἐσεβαζόμην, καὶ νῦν
οὐκ ἄλλως διάκειμαι. Δηλώσατε οὖν τοῦτο τῇ αὐτοῦ
τιμιότητι προσκυνητικώς. Γινωσκέτω δὲ, ὅτι, περὶ
οὗ παρηγγέλθημεν, ζητοῦντες οὐκ ἀναπίπτομεν·
δ δὲ θέλομεν, οὐχ εὑρίσκομεν· ἀλλὰ ἐλπίδας μὲν
οὐ σταθερὰς ἔχομεν ἐξευρίσκειν, ἐντελέστερον δὲ
οὔπω οὐδὲν ἔχομεν. Ο λογιώτατος διδάσκαλος δ
δεῖα εἰ καὶ κατανωτισάμενος ἡμᾶς ἔοικε, λέγειν
αἰδὼς ἐν ὀφθαλμοῖς· ἀλλ' ὑμεῖς ἡμετέραν αὐτῷ δια
κομίσασθε πρόσρησιν, ἅμα καὶ ὑπολαλοῦντες ὄνει
διστικώτερον, ὅτι οὐκ εἶναι πάντη ψευδὲς ἔοικε τὸ
τοῦ Εὐσταθίου υπονόημα, ὅτι τὰ τελευταῖα τοῦ
φίλου ἀποθύμια ἦσαν αὐτῷ· οὐ γὰρ ἂν εἰς τοσοῦτον
ἐσίγησε, καὶ τὸν πάνυ γνώριμον οὕτω ταχὺ ἀπέμαθεν. Εδει με τοῦ ποτε ἐν τοῖς πρώτοις τῶν
φίλων, τοῦ λογιωτάτου δεῖνος, μηδὲ μνησθῆναι
τὸ σύνολον, πρᾶγμα παθόντος ἢ καὶ ποιήσαντος
ἡμῖν ἀκαραδόκητον, τὴν εἰς τοσοῦτον λήθην καὶ
τοσαύτην σιγὴν καὶ ἀνάπτωσιν. Τί γὰρ καὶ προβα
λεῖται, εἰ μὴ τυχὸν τῆς Μεγαλοπόλεως γέγονεν ἔχε
δημος; Τοῦτο γὰρ καὶ μόνον αὐτῷ πρὸς ἀπολογίαν
ἱκανὸν ἐκκείσεται. 'Αλλ' ἐγὼ μέμνημαι, καὶ οὐδὲ
παύσομαι οὕτω ποιῶν· καὶ γενέσθω τοῦτο δῆλον τῇ
ἀγάπῃ αὐτοῦ. ᾿Ακούετέ που περί που τὰ τοῦ φόρου
νοτάριον τὸν δεῖνα, γνώριμον ἡμῖν ἐκ παλαιοῦ.
Οὗτος οὐκ ὤκνησε δι' ἐπιστολῆς προσφωνῆσαι
ἡμᾶς. Αμειβόμεθα οὖν καὶ ἡμεῖς αὐτὸν τοῖς ἴσοις
διὰ τῆς ὑμετέρας ἀγάπης. Νομίζω, τοῖς πανιερω
ἄρτι τὴν ἐν τῇ Μεγαλοπόλει διατριβήν, στοχαζόμε
νος ἀφ' ὧν εἰκός· εἰ δὲ ἔχει τούτους ή μεγίστη των
πόλεων, προσκυνῶ καὶ δηλοποιῶ δι᾽ ὑμῶν, ὅπερ
αὐτοὶ διὰ τὴν κατὰ Θεὸν ἀγάπην ὑπὲρ ἡμῶν εὐχον
τὴν ἐν τοσαύταις μερίμναις καὶ κόποις θεόθεν
ὑγείαν καὶ ὑπομονήν. 'Αλλ' ἡμεῖς πλεονάζομεν ἰδοὺ
κανταῦθα τὴν φιλίαν, καὶ προσλαλοῦμεν τὸν ἄφιλον.
Εἰσὶν ἡμῖν καὶ ἕτεροι Ασκληπιάδει φίλοι. Αλλά
τούτων ὁ μὲν δικαίως προσαγορεύεται παρ' ἡμῶν, ὁ
δεῖνα· πολλάκις μὲν γὰρ ἔγραψεν. Ὁ δὲ δεῖναι ἐς κα
ρακας, ὁ κακός· οὐδὲ γάρ, ὅτι ζῇ, ἀνέμνησεν ἡμᾶς.
Τάχα δὲ, εἰ παρῆν ὁ θεῖος αὐτοῦ, ἔθησεν ἂν αὐτόν.
Ην δὲ καὶ τότε χωρὶς ἐκείνῳ. Ον ἀφῆκα θεοφι
λέστατον διδάσκαλον, τὸν Ραδηνόν, οἶμαι καταμέμ
φεσθαι ἡμῶν, τὸ μὴ γράψει αὐτῷ. Ἀλλ᾽ αὐτὸς μὲν
ἀναμνησθεὶς, ὅτι οὐ τοιοῦτος εἰς ἡμᾶς, παύσει την
μέμψιν· ἡμεῖς δὲ καινίζοντες τὴν ἀγάπην, ποιοῦμεν,
ὅπερ οὐκ ἐκεῖνος, προσαγορεύοντες αὐτόν. Αλλ'
οἷός με διεξέφυγε παρὰ βραχύ Ραδηνὸς, ὁ κάλλι
στος φίλος, ὁ καὶ γλυκὺς εἰπεῖν, καὶ πρᾶξαι ταχὺς
καὶ ἐπιτυχής· ὁ θερμὸς εὐεργετῆσαι, καὶ εἰς ἀν
τιληπτικήν χειραγωγίαν εὔδρομος. Ἀλλ᾽ εἰς τοῦτον
οὐδὲν χρὴ κοπωθῆναι ἡμᾶς. Ἀλλ᾿ ὁ κύριος Στέφανος
τὴν ἐξαδελφότητα δυσωπηθείς, ἀμυδρᾷ μὲν καὶ
φειδομένῃ τῇ φωνῇ, προσαγορεύσει δ' οὖν, ἀφ'
ἡμῶν ἀπαγαγὼν τὴν χεῖρα βραχύ τι τοῦ στόματος.
῾Ο ᾿Αντιοχείτης εἰς μελαντηρίαν ἐπὶ τούτοις βάπτε
ται, πολύν προβεβλημένος τοῦ προσώπου τὸν ἄχρον.
καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀγριοι συνάγων εἰς ὀργὴν, καὶ
παραβλέπει τὴν ἐπιστολὴν, ποῦ ποτε αὐτῆς κεῖται.
Καὶ ἰδοὺ καὶ αὐτὸς καὶ ἐχέτω καλῶς, βοηθούμενος
ἐκ Θεοῦ, καὶ μεμνήσθω ἡμῶν. Ἐὰν δὲ προσκυνήση
ἀφ᾿ ἡμῶν τὸν παναγιώτατόν μου δεσπότην, τὸν πατριάρχην θεουπόλεως, καὶ ἐξαιτήσηται ἡμῖν εὐχὴν,
εὐχαριστοῦμεν αὐτῷ, ὡς ἀντὶ βραχυτάτης ταύτης
ἐπιστολῆς ἐπιστολὴν ἀντιδόντι ἁγιασμοῦ. Πραγματ
τευσαί μοι καὶ σύ, ὦ κύριε Ἰωάννη, εὐχὴν ἁγίου
ἀνδρὸς, τοῦ Τετραγωνίτου, διὰ μέσου του φίλου,
τοῦ μαθητοῦ ἐκείνου· ἂν καὶ πρόσειπε ἀφ' ἡμῶν.
Οὕτω δὲ καὶ τὸν γενόμενόν ποτε Ξανθείας· εὑρήσεις
γάρ που καὶ αὐτὸν, καὶ ἀναδιδάξεις, ότι υγιαίνομεν,
μεμνημένοι αὐτοῦ, ὅπερ διὰ γραφῆς ἡμετέρας ματ
θεῖν ἠξίωσεν. Εἰ δὲ καὶ τὸν δεῖνα ισχύσεις που
ἰδεῖν, μὴ ὀκνήσης προσειπείν, ὅτι μηδὲ αὐτὸς ὤχνησεν ἐγγράφως μεμνῆσθαι ἡμῶν. Οκνεῖτε, οἶμαι,
τὰς ἀγγαρείας ταύτας, ὦ σπουδαιότατοι, καὶ ἀναπίπτετε· καὶ ταῦτα οὔτε σταδίοις οὔτε μιλίοις όρι
ζομένας, ἀλλὰ τὰς πλείους ἐνοδίους γενησομένας.
Ἐὰν δὲ ὑμεῖς οὕτω, τίς ἂν εἴη ὁ πρὸς τοσούτους
μέλλων εγχαράττειν γραφάς; Ἐμοὶ δὲ οὔπω πέρας
τὰ φιλικὰ ὀνόματα ἔσχεν, ἀλλ' ἐπιῤῥέει οὐχ ἧττον
ἢ τῷ Ομηρικῷ Λαερτιάδῃ τὰ τῆς νεκυίας εἴδωλα
είδωλα γάρ πως καὶ αὐτὸς τῆς τῶν φίλων οὐσίας
καλῶ τὰ ὀνόματα. Οὐκοῦν κατ᾽ ἐκεῖνον ἔλκω καὶ
αὐτὸς τὸ ξίφος τὸ τμητικὸν τῆς ἐπιστολῆς, καὶ ἀποσο
δῶ τὰ ἐπερχόμενα, καὶ παύω ὑμᾶς τοῦ ἀσχάλλειν.
Καὶ ἐγὼ μὲν οὕτω δεδοικὼς τὴν ὑμετέραν Κίρκην,
Στις ῥᾳδίως οὕτω τοὺς ἀνθρώπους ἀποθηριοῖ, όσοι
col. 1297–1298page 27 of 50
PG 136:1297μὴ προσφθέγγονται ἡμᾶς· ἤδη δὲ καὶ ὁ δεῖνα, ἂν ἡ ἡμεῖς οἱ μικροὶ ἔχομεν, ἀλλὰ καὶ μετὰ δώρων με ὑμεῖς κατ' ἐκείνην τὴν πάλαι τῷ καθ᾿ ὑμᾶς κυκεῶνι εἰς χοῖρον μετεσκευάσατε. Αλλον γάρ τινα τῶν ὑμετέρων, μὴ γένοιτο ὑμῖν. Αρκούντως γὰρ οἱ λοιποὶ τὸ τοῦ Ἑρμοῦ μᾶλυ φέρουσι φωνήν, καὶ αὐτὸς ἀναλαμβάνει. Καὶ οὐ κατὰ τὸν Γρύλλον τοῦ Χαιρωνέως σοφοῦ, ἀλλὰ κατὰ τὸν ὄντως ἄνθρωπον φθέγξεται· καὶ τὸν κυκεῶνα ἡμῖν περιτρίψει, καὶ ποιήσει, μὴ τοιαῦτα αὐτοῦ καταφθέγγεσθαι. Καὶ (νομίζω) εὔξησθε ἂν, σιγᾷν αὐτὸν διὰ βίου, ἢ θέλειν γράφειν. Εἶδον γὰρ αὐτὸν κατὰ τὴν κωμῳδίαν ὀξυλάλον οδόντα θήγοντα, και θυμοῦ πνέοντα. Ο Θεός φυλάξαι ὑμᾶς ὑγιεῖς καὶ παντὸς κακοῦ ἀπαθεῖς. Καὶ ἀντιγράψοιτε ἡμῖν; εἴ τι καλόν· καὶ πρὸ πάντων εἰς πλάτος τὰ τοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως ἀριστεύματα· & περιᾴδονται μὲν, οὐκ εἰς εὐδιάρθρωτον δὲ ἡμῖν ἔτι περιηχοῦνται. Φθονεῖτε γὰρ ἡμῖν (οἶμαι) τοῦ καλοῦ, ἵνα μόνοι καταπολαύοιτε· οὐκ εἰδότες, ὅτι καὶ ὑμῶν ἀκόν των αὐτὰ περιηχησόμεθα, καὶ ὑμῖν χάριν οὐδεμίαν οὐδὲ ἐντεῦθεν εἰσόμεθα. "Ω μοι τῆς λήμης, ὦ μοι τῆς παροράσεως, ἐὰν ἄλλοις μὲν τῶν φίλων ἐνε τράνιτα, τὸν δὲ λογιώτατον δεῖνα ἀφῆκα ἰδεῖν· δν ὑμεῖς τΰν τε μέγαν τε προσφωνοῦντες οὐ ψεύδεσθε ὅμοιον, ὡς ἐὰν καὶ ἐπὶ τῶν παρ' Ομήρῳ Παναχαιῶν τοὺς μὲν ἄλλους προσέβλεπέ τις, ὁ δὲ μείζων Αἴας αὐτὸν ἐλάνθανε. Καὶ τάχα παρέδραμεν ἂν καὶ ἐμὲ, καθὰ καὶ ἐν τῇ περαίᾳ τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων τοὺς τιτυσκομένους κατ' αὐτοῦ, εἰ μὴ τῇ διανοίᾳ καταστοχασάμενος αὐτοῦ ἔτυχον. Καὶ ἰδοὺ κατέχω αὐτὸν τῇ ψυχῇ, καὶ χαίρειν προσφωνῶ, καὶ ἀξιῶ μνήμην ἔχειν ἡμῶν, στέλλων καὶ προσκύνησιν δι' αὐτοῦ τῷ πανεντιμοτάτῳ δεῖνι. Πρόσθετε τῇ ὁμάδι τῶν προσαγορευομένων ἀδελφῶν καὶ τὸν λογιώτατον δεῖνα, τὸν καλὸν ἡμῖν μέχρι Θεσσαλονίκης. Τὸ γὰρ ἐντεῦθεν συνταξάμενος ὥσπερ ἀφῆκεν ἡμᾶς. Ηθε τον δὲ, εἰ ἐπεστράφη και προσέβλεψεν· οὐ γὰρ δή που δέδοικεν οξαλατισθῆναι τῇ ἐπιστροφή. Τῷ Αὐτωρειανῷ κυρίῳ Μιχαήλ. Ως ἀγαλόν ἐστιν ἡ ἐπωνυμίας πολλὰς ἔχειν, εἶπεν, ὃν οἶδας. Ἐπὶ δέ γέ σοι τὸ τοιοῦτον ἀποδῆναι εἰς οὐκ ἀγαθὸν ἔοικεν. Εως μεν γὰρ πρωτονοτάριος ἦς, ἄλλος ἡμῖν ἐφαίνου· ἐπεὶ δὲ πρὸς ἑτέραις ἀξιώ. σεσι καὶ τὸ ἐκπροσωπεῖν ἔχρωσέ σε πρὸς τὸ σεμν τερον, καὶ ὀνόμασιν ἐπεγράφης λαμπροτέροις καὶ πλείοσι, δέομαι, ὅτι ἐκ προσώπου σου ἐξῆλθεν ἡ φι λία ἡμῶν. Τι σκυθρωποὺς ἡμῖν παραυγάζεις τοὺς ὀφθαλμούς; τί τὸ πρόσωπον συννεφοῖς; Οὐκέτι άλη θῶς τίθης ἡμᾶς ἐν λόγῳ τῷ πρίν. Καὶ εἰ μὲν διὰ τὰ ἐκλαβόντα σε πράγματα, τοῦτό σοι τάχα αἰτίας από λυσις· εἰ δὲ ἄλλο τι τὸ ἀπαλεῖψαν ἡμᾶς τῆς σῆς ψυ χῆς, ἀλλ' ἐγὼ οὔτε σύνοιδα πταίσας· καὶ ὅτι δὲ ἀπη λέφην, ἐξέδραμέ μοι τοῦ στόματος οὔτι που καθ' ἑκούσιον. Οὐ πιστεύω γὰρ οὕτω παθεῖν, εἰ μὴ καὶ τῆς βίβλου τῶν ζώντων πολλῷ πρότερον ἀπαλιφήσομαι. Τῷ καλῷ καιρῷ τῷ ἐξ Εὐρίπου. Ἀπὶ σὺ οὐ μόνον μεμνήσῃ ἡμῶν, ἡ πάνυ μέγα μνήσῃ, καὶ τούτων μεγαλοπρεπῶν καὶ ἀξίων πολλού καὶ οὐδέποτε παύσῃ, τῶν Εὐδοιόθεν ωραίων καρπίμων, ὅσα τοῖς κατὰ τὴν Βύζαντος τιμώνται, ἡμῖν κατὰ ποταμοὺς ἐπαντλῶν. Οὕτως εὐδαιμονοῦ μεν ἡμεῖς διὰ σέ· οὕτως ἀναπληροῖς ἡμῖν τὸ ἐνδέον οὕτως εἰς Εὔβοιαν μετασκευάζεις καὶ μεταποιεῖς ταύτην τὴν καθ᾿ ἡμᾶς· οὕτω τὰς ἀποθήκας ἀνευρύ. νομεν διὰ σὲ, καὶ ἔχομέν σε αντικρυς ετήσιον ἄφεσ νος, η Δήμητρος καινοτάτην ἀκτήν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Κυκλώπειος ὄμβρος ὤριος ἡμῖν ἐπιῤῥήγνυταί σοι, ἄσπαρτα καὶ ἀνήροτα πάνθ' ἡμῖν αὐτόθεν ἀνιεὶς τὰ ἀγαθά. Τί μοι ὁ καθημέριος τῆς ποιήσεως βά τους; ἐν ἀλλαχοῦ τε γῆς βλαστάνειν ὁ γέρων μῦθος σεμνολογεῖ, καὶ καὶ δὴ καὶ περὶ ταύτην ἦν ὅτε την κατὰ σὲ, ἀφ' οὗπερ όσημέραι σπονδὰς οἱ ἐγχώριοι τῷ Διονύσῳ ἀπέθλιβον. Αλλ' ἐκεῖνος, εἴ τι καὶ πειστέον τῷ μύθῳ, βότρυς ἦν, καὶ βότρυς εἷς, καὶ οὗτος τυ χὸν ὁ ἐμφακίας· καὶ τὸ ἐκεῖθεν θλιβόμενόν τε καὶ ἀποῤῥέον, ὅσον ἂν ἀποστάξεις βότρυς· ὡς μόλις ἂν τὸ ἐκεῖθεν ἐκπιεζόμενον, εἴ τις ἐφ' ὅλον ἔτος εἰς ἄγε γος ἂν ἐπισυνάγειν ἐθέλοι, μίαν ἐπιχειλή ποιήσασθαι λάγυνον. Σὺ δ' ὅλους ἡμῖν αὐτόθεν ἀμφορείς Διονύσῳ τελουμένους ὁσῶρας ναυστολεῖσθαι ποιεῖς, καὶ τούτους νέκταρος ἐρυθροῦ καθ' Ομηρον ἀπορ ῥώγας, καὶ τοῦ Ἰσμαρικοῦ, δ; καὶ τὸν ἄγριον ὑπέ σανε Κύκλωπα, μηδὲν ἀποδέοντας. Σιγῷ τὰς και λυμβάδας· ἐῶ τὰ ὀξωτά· τὰ τῷ κιτρίῳ εὖ μέλα κατηρτυμένα καὶ πρὸς ἡδονὴν ἐσκευωρημένα σκευάρια. Τί γάρ μοι τούτοις ἐνδιατρίβειν, ἐξὸν ἐκεῖ ο εἰπεῖν, ὅτι περ ἀποπλουτεῖς ἡμῖν, καὶ ὅτι κατὰ τὸν ᾿Αλεξάνδρου δρον ἔοικεν ἐν σοὶ κεῖσθαι ἡμῖν ὁ θη σχυρός; Εἶην ἂν ἐγὼ προσήκων μᾶλλον, ήπερ Διο μήδης ἐκεῖνος, σεμνύνεσθαι, ἢ ὁ τούτου δορύξενος Γλαύκος, ὅτι σε ξεῖνον φίλον τοιοῦτον οὐκ ἐν "Αργει μέσῳ, ἀλλ᾽ ἐν Ἑλλάδι μέσῃ ηὐτύχησα. Ἡμεῖς δὲ τί σαι πρὸς ταῦτα; Τί δ' ἂν σχοίημεν ἀντιμετρῆσαι τοῖς ἀγαθοῖς σου; Ἡμεῖς μὲν οὐδαμῶς· ὁ δὲ Θεός σοι ἀντιδοίη τὰ ὧν ἄξιος εἴ. Εἰ δὲ τοῦ παντὸς, ἀν θρώπων πάντων κάλλιστος ὢν καὶ ἐλευθεριώτατος, καὶ τὸν ἑταῖρον μὴ ψευδόμενος· καὶ τί γάρ, ἢ Ερ μοῦ παῖς, καὶ Μουσῶν ὑποφήτης, καὶ Χαρίτων που σῶν μέλημα, καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἐκείνης τῆς παλαιᾶς εὐγενείας σπινθήρ; Ημεῖς δέ σοι ἐκεῖνο προσεπι σόμεθα, δ καὶ πάλαι τις τῶν ὑπεραντλουμένων εύ τυχίαις ἀνέκραγε, μικρόν παραποιήσαντες· στῆσόν ποτε τὴν χεῖρα· ἅλις ἡμῖν τῆς σῆς ἀγαθοχυσίας. Ὅσον γὰρ ἡμῖν ἐπιδαψιλεύῃ τὰς χάριτας, τοσοῦτον τὴν ἡμῶν στηλιτεύεις οὐθένειαν. Οὐδὲ γὰρ ἔχομεν, ὅ τι τῆς πρὸς ἡμᾶς σου χρηστής διαθέσεως ἐνδειξόμεθα ἄξιον. ΑΒ. Τῷ οἰκουμενικῷ. Ήλθόν μοι πρόσφατοι Θεοῦ φωναί· θεόφθογγα ὡς ἐξ οὐρανοῦ μοι κατεπέμφθησαν ῥήματα. Μάννα μοι ἐπεβρέχθη θεῖον, καὶ τοῦτο συχνὸν καὶ ἄλλο ἐπ' ἄλλῳ, καὶ τὴν πρώην πείναν ηκέσατο. Φωτεινός τις ἦλθε, φέρων μοι τοιαύτην παραψυχήν, γράμμα δε σπότου· ἐν ᾧ καὶ προσταχθεὶς περὶ ὀφφικίου, ἅμα
μὴ προσφθέγγονται ἡμᾶς· ἤδη δὲ καὶ ὁ δεῖνα, ἂν ἡ ἡμεῖς οἱ μικροὶ ἔχομεν, ἀλλὰ καὶ μετὰ δώρων με
ὑμεῖς κατ' ἐκείνην τὴν πάλαι τῷ καθ᾿ ὑμᾶς κυ
κεῶνι εἰς χοῖρον μετεσκευάσατε. Αλλον γάρ τινα
τῶν ὑμετέρων, μὴ γένοιτο ὑμῖν. Αρκούντως γὰρ
οἱ λοιποὶ τὸ τοῦ Ἑρμοῦ μᾶλυ φέρουσι φωνήν, καὶ
αὐτὸς ἀναλαμβάνει. Καὶ οὐ κατὰ τὸν Γρύλλον τοῦ
Χαιρωνέως σοφοῦ, ἀλλὰ κατὰ τὸν ὄντως ἄνθρωπον
φθέγξεται· καὶ τὸν κυκεῶνα ἡμῖν περιτρίψει, καὶ
ποιήσει, μὴ τοιαῦτα αὐτοῦ καταφθέγγεσθαι. Καὶ
(νομίζω) εὔξησθε ἂν, σιγᾷν αὐτὸν διὰ βίου, ἢ θέλειν
γράφειν. Εἶδον γὰρ αὐτὸν κατὰ τὴν κωμῳδίαν
ὀξυλάλον οδόντα θήγοντα, και θυμοῦ πνέοντα.
Ο Θεός φυλάξαι ὑμᾶς ὑγιεῖς καὶ παντὸς κακοῦ
ἀπαθεῖς. Καὶ ἀντιγράψοιτε ἡμῖν; εἴ τι καλόν· καὶ
πρὸ πάντων εἰς πλάτος τὰ τοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου
ἡμῶν βασιλέως ἀριστεύματα· & περιᾴδονται μὲν,
οὐκ εἰς εὐδιάρθρωτον δὲ ἡμῖν ἔτι περιηχοῦνται.
Φθονεῖτε γὰρ ἡμῖν (οἶμαι) τοῦ καλοῦ, ἵνα μόνοι
καταπολαύοιτε· οὐκ εἰδότες, ὅτι καὶ ὑμῶν ἀκόν
των αὐτὰ περιηχησόμεθα, καὶ ὑμῖν χάριν οὐδεμίαν
οὐδὲ ἐντεῦθεν εἰσόμεθα. "Ω μοι τῆς λήμης, ὦ μοι
τῆς παροράσεως, ἐὰν ἄλλοις μὲν τῶν φίλων ἐνετράνιτα, τὸν δὲ λογιώτατον δεῖνα ἀφῆκα ἰδεῖν· δν
ὑμεῖς τΰν τε μέγαν τε προσφωνοῦντες οὐ ψεύδεσθε·
ὅμοιον, ὡς ἐὰν καὶ ἐπὶ τῶν παρ' Ομήρῳ Παναχαιῶν
τοὺς μὲν ἄλλους προσέβλεπέ τις, ὁ δὲ μείζων Αἴας
αὐτὸν ἐλάνθανε. Καὶ τάχα παρέδραμεν ἂν καὶ ἐμὲ,
καθὰ καὶ ἐν τῇ περαίᾳ τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων
τοὺς τιτυσκομένους κατ' αὐτοῦ, εἰ μὴ τῇ διανοίᾳ
καταστοχασάμενος αὐτοῦ ἔτυχον. Καὶ ἰδοὺ κατέχω
αὐτὸν τῇ ψυχῇ, καὶ χαίρειν προσφωνῶ, καὶ ἀξιῶ
μνήμην ἔχειν ἡμῶν, στέλλων καὶ προσκύνησιν δι'
αὐτοῦ τῷ πανεντιμοτάτῳ δεῖνι. Πρόσθετε τῇ ὁμάδι
τῶν προσαγορευομένων ἀδελφῶν καὶ τὸν λογιώτατον
δεῖνα, τὸν καλὸν ἡμῖν μέχρι Θεσσαλονίκης. Τὸ γὰρ
ἐντεῦθεν συνταξάμενος ὥσπερ ἀφῆκεν ἡμᾶς. Ηθε
τον δὲ, εἰ ἐπεστράφη και προσέβλεψεν· οὐ γὰρ δή
που δέδοικεν οξαλατισθῆναι τῇ ἐπιστροφή.
A'.
Τῷ Αὐτωρειανῷ κυρίῳ Μιχαήλ.
Ως ἀγαλόν ἐστιν ἡ ἐπωνυμίας πολλὰς ἔχειν,
εἶπεν, ὃν οἶδας. Ἐπὶ δέ γέ σοι τὸ τοιοῦτον ἀποδῆναι
εἰς οὐκ ἀγαθὸν ἔοικεν. Εως μεν γὰρ πρωτονοτάριος
ἦς, ἄλλος ἡμῖν ἐφαίνου· ἐπεὶ δὲ πρὸς ἑτέραις ἀξιώ.
σεσι καὶ τὸ ἐκπροσωπεῖν ἔχρωσέ σε πρὸς τὸ σεμν
τερον, καὶ ὀνόμασιν ἐπεγράφης λαμπροτέροις καὶ
πλείοσι, δέομαι, ὅτι ἐκ προσώπου σου ἐξῆλθεν ἡ φιλία ἡμῶν. Τι σκυθρωποὺς ἡμῖν παραυγάζεις τοὺς
ὀφθαλμούς; τί τὸ πρόσωπον συννεφοῖς; Οὐκέτι άληθῶς τίθης ἡμᾶς ἐν λόγῳ τῷ πρίν. Καὶ εἰ μὲν διὰ τὰ
ἐκλαβόντα σε πράγματα, τοῦτό σοι τάχα αἰτίας από
λυσις· εἰ δὲ ἄλλο τι τὸ ἀπαλεῖψαν ἡμᾶς τῆς σῆς ψυ
χῆς, ἀλλ' ἐγὼ οὔτε σύνοιδα πταίσας· καὶ ὅτι δὲ ἀπηλέφην, ἐξέδραμέ μοι τοῦ στόματος οὔτι που καθ'
ἑκούσιον. Οὐ πιστεύω γὰρ οὕτω παθεῖν, εἰ μὴ καὶ τῆς
βίβλου τῶν ζώντων πολλῷ πρότερον ἀπαλιφήσομαι.
AA'.
Τῷ καλῷ καιρῷ τῷ ἐξ Εὐρίπου.
Ἀπὶ σὺ οὐ μόνον μεμνήσῃ ἡμῶν, ἡ πάνυ μέγα
μνήσῃ, καὶ τούτων μεγαλοπρεπῶν καὶ ἀξίων πολλού -
καὶ οὐδέποτε παύσῃ, τῶν Εὐδοιόθεν ωραίων καρπί
μων, ὅσα τοῖς κατὰ τὴν Βύζαντος τιμώνται,
ἡμῖν κατὰ ποταμοὺς ἐπαντλῶν. Οὕτως εὐδαιμονοῦ -
μεν ἡμεῖς διὰ σέ· οὕτως ἀναπληροῖς ἡμῖν τὸ ἐνδέον •
οὕτως εἰς Εὔβοιαν μετασκευάζεις καὶ μεταποιεῖς
ταύτην τὴν καθ᾿ ἡμᾶς· οὕτω τὰς ἀποθήκας ἀνευρύ.
νομεν διὰ σὲ, καὶ ἔχομέν σε αντικρυς ετήσιον ἄφεσ
νος, η Δήμητρος καινοτάτην ἀκτήν. Οὐ μὴν ἀλλὰ
καὶ Κυκλώπειος ὄμβρος ὤριος ἡμῖν ἐπιῤῥήγνυταί
σοι, ἄσπαρτα καὶ ἀνήροτα πάνθ' ἡμῖν αὐτόθεν ἀνιεὶς
τὰ ἀγαθά. Τί μοι ὁ καθημέριος τῆς ποιήσεως βά
τους; ἐν ἀλλαχοῦ τε γῆς βλαστάνειν ὁ γέρων μῦθος
σεμνολογεῖ, καὶ καὶ δὴ καὶ περὶ ταύτην ἦν ὅτε την
κατὰ σὲ, ἀφ' οὗπερ όσημέραι σπονδὰς οἱ ἐγχώριοι τῷ
Διονύσῳ ἀπέθλιβον. Αλλ' ἐκεῖνος, εἴ τι καὶ πειστέον
τῷ μύθῳ, βότρυς ἦν, καὶ βότρυς εἷς, καὶ οὗτος τυ
χὸν ὁ ἐμφακίας· καὶ τὸ ἐκεῖθεν θλιβόμενόν τε καὶ
ἀποῤῥέον, ὅσον ἂν ἀποστάξεις βότρυς· ὡς μόλις ἂν
τὸ ἐκεῖθεν ἐκπιεζόμενον, εἴ τις ἐφ' ὅλον ἔτος εἰς ἄγε
γος ἂν ἐπισυνάγειν ἐθέλοι, μίαν ἐπιχειλή ποιήσασθαι λάγυνον. Σὺ δ' ὅλους ἡμῖν αὐτόθεν ἀμφορείς
Διονύσῳ τελουμένους ὁσῶρας ναυστολεῖσθαι ποιεῖς,
καὶ τούτους νέκταρος ἐρυθροῦ καθ' Ομηρον ἀπορ
ῥώγας, καὶ τοῦ Ἰσμαρικοῦ, δ; καὶ τὸν ἄγριον ὑπέσανε Κύκλωπα, μηδὲν ἀποδέοντας. Σιγῷ τὰς και
λυμβάδας· ἐῶ τὰ ὀξωτά· τὰ τῷ κιτρίῳ εὖ μέλα
κατηρτυμένα καὶ πρὸς ἡδονὴν ἐσκευωρημένα σκευάρια. Τί γάρ μοι τούτοις ἐνδιατρίβειν, ἐξὸν ἐκεῖ ο
G εἰπεῖν, ὅτι περ ἀποπλουτεῖς ἡμῖν, καὶ ὅτι κατὰ τὸν
᾿Αλεξάνδρου δρον ἔοικεν ἐν σοὶ κεῖσθαι ἡμῖν ὁ θησχυρός; Εἶην ἂν ἐγὼ προσήκων μᾶλλον, ήπερ Διομήδης ἐκεῖνος, σεμνύνεσθαι, ἢ ὁ τούτου δορύξενος
Γλαύκος, ὅτι σε ξεῖνον φίλον τοιοῦτον οὐκ ἐν "Αργει
μέσῳ, ἀλλ᾽ ἐν Ἑλλάδι μέσῃ ηὐτύχησα. Ἡμεῖς δὲ τί
σαι πρὸς ταῦτα; Τί δ' ἂν σχοίημεν ἀντιμετρῆσαι
τοῖς ἀγαθοῖς σου; Ἡμεῖς μὲν οὐδαμῶς· ὁ δὲ Θεός
σοι ἀντιδοίη τὰ ὧν ἄξιος εἴ. Εἰ δὲ τοῦ παντὸς, ἀνθρώπων πάντων κάλλιστος ὢν καὶ ἐλευθεριώτατος,
καὶ τὸν ἑταῖρον μὴ ψευδόμενος· καὶ τί γάρ, ἢ Ερμοῦ παῖς, καὶ Μουσῶν ὑποφήτης, καὶ Χαρίτων που
σῶν μέλημα, καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἐκείνης τῆς παλαιᾶς
εὐγενείας σπινθήρ; Ημεῖς δέ σοι ἐκεῖνο προσεπι
σόμεθα, δ καὶ πάλαι τις τῶν ὑπεραντλουμένων εύτυχίαις ἀνέκραγε, μικρόν παραποιήσαντες· στῆσόν
ποτε τὴν χεῖρα· ἅλις ἡμῖν τῆς σῆς ἀγαθοχυσίας.
Ὅσον γὰρ ἡμῖν ἐπιδαψιλεύῃ τὰς χάριτας, τοσοῦτον
τὴν ἡμῶν στηλιτεύεις οὐθένειαν. Οὐδὲ γὰρ ἔχομεν,
ὅ τι τῆς πρὸς ἡμᾶς σου χρηστής διαθέσεως ενδειξό
μεθα ἄξιον.
ΑΒ.
Τῷ οἰκουμενικῷ.
Ήλθόν μοι πρόσφατοι Θεοῦ φωναί· θεόφθογγα ὡς
ἐξ οὐρανοῦ μοι κατεπέμφθησαν ῥήματα. Μάννα μοι
ἐπεβρέχθη θεῖον, καὶ τοῦτο συχνὸν καὶ ἄλλο ἐπ'
ἄλλῳ, καὶ τὴν πρώην πείναν ηκέσατο. Φωτεινός τις
ἦλθε, φέρων μοι τοιαύτην παραψυχήν, γράμμα δε
σπότου· ἐν ᾧ καὶ προσταχθεὶς περὶ ὀφφικίου, ἅμα
col. 1299–1300page 28 of 50
PG 136:1299ἐπῆλθον τὰς περὶ τούτου προσκυνητὰς συλλαβάς, ο δόμενον. Τί δὴ πάσχειν ἐμὲ εἰκὸς, τοῦ ἐμοὶ δεόντως καὶ αὐτίκα (ἔτυχε γὰρ ὥσπερ κατὰ θεῖον σφραγίδων ἐφετοῦ ἀποτυγχάνοντα (εἰ μὴ ἐκπίπτω, λογισμῷ τοιούτων καιρὸς) ἐπλήρωσα τὸ προσταχθὲν, εἰς ὅσον δύναμις· θατέρα μὲν ταῖν χεροῖν ἐχῶν ἔτι τὸν τίμιον χάρτην εἰς βάσταγμα, θατέρᾳ δὲ τὴν σφραγίδα δια τυπούμενος. Μικρὸν καὶ ἕτερος ἄγγελος ἦλθέ μοι χαρμονῆς, ὁ σύνδουλός μου ὁ ἐκκλησιαστικός, διά κονος ὁ δεῖνα· καὶ τὸ μάννα τῆς ἡδονῆς ἐπληθύνετο. Κάντεῦθεν, εἰ πού τις πικρία ὑπῆν, οὐκέτι ἦν. σῴζοιο μοι ἐπὶ μακρόν, οὐράνιε, τὴν ἀρετὴν πανάγις δέσποτα· καὶ ἐπιβρέχοις ἡμῖν τὰ ἀγαθά· εἰ δὴ τοιοῦ τον χάρμα τῷ δούλῳ σου τὸ ὀλιγοσύλλαβον τῆς γρα φῆς, πηλίκον τὸ πολύστιχον; Πλάκες μοι ταῦτα θεῖαι. Ἐκεῖνο βιβλίον τὰ θεῖα ψωμίζον με· ἀναψύξεως δμ βροι μοι τοῦτο. Ἐκεῖνο Χαρίτων ὠκεανός· τὸν ἐπὶ τῇ εἰσόδῳ τῆς νηστείας λόγον φημί. "Ο οἷου καλού ἄγευστος ἐγώ! ὦ οἷας σοφίας ἀνήκουστος! "Ην ὅτε καιρός, ὅτε καὶ ἀνθρωπίνως ἐλάλουν, τὰ ἐμὰ φθεγ γόμενος· ἀλλὰ καὶ ἀγγέλου γλώσσῃ ἐλάλουν, τοῖς τοῦ μεγίστου δηλαδὴ ἀρχιερέως υποφητεύων διδάγμασι. Νῦν δὲ τὸ μὲν ἐμὸν οὐκ οἶδα εἰ περιλέλειπταί μοι, τὸ δὲ ἀγγελικὴν ἐπιλέλοιπε φώνημα· καὶ ὅμως μακαρίζεται μοι τὰ τοῦ λαλεῖν ὄργανα, δι' ὧν ἐκεῖνο τὸ μέλος ἔῤῥες τὸ γλυκύ, ὡς ἐὰν καὶ σωλῆνά τις ἐν μακαρισμῷ τιθείη, δι᾿ οὗ καλὸν ὕδωρ διωχετεύετο. Γένοιτό μοι πεσεῖν καὶ τὸ τοιοῦτον καλὸν ἐπὶ χεῖρας, καὶ ἁγιασθῆναι μοι τὸ πᾶν· τὰς χεῖρας ἀνελιπτούσας καὶ διαψηλαφώσας τὸ ἅγιον· τὰ ὄμματα περιιόντα, καὶ ταῦτα ἐκατέρας ἐννοίας· τὸ μὲν τῇ κατὰ ἀνά γνωσιν ἐπελεύσει τὰ ἐκτὸς, τὰ δ᾽ ἐντὸς τῷ φωτὶ τῆς θείας ἐναυγάζομαι γνώσεως· τὰ χείλη πτυσσόμενα, καὶ αὖ πρὸς ὑποδοχὴν ἁγιασμοῦ ἀνοιγόμενα· τὸ στόμα πληρούμενον τοῦ ἐκεῖθεν γλυκάσματος καὶ τῆς ἐπὶ τούτῳ αἰνέσεως· τ[δ] δλ[ον] ἐντὸς, τὸ διὰ παντὸς αὐτοῦ ἰκνείσθαι τὰ τῆς διδασκαλίας καλά. Καὶ τοῦτο μὲν ἐπετάχθη γραμματικός σύνδουλός μοι· εν οἶδα, καὶ γίνεται. Καὶ ἐγὼ εἰδείην ἂν ἐκείνῳ χάριν ήματα πάντα, εἰς τοιοῦτόν μοι ἀγαθὸν ὑπουρ γήσαντι. Ἐγὼ δὲ καὶ ἔτι τολμῶν δέομαι. Επί τινων πρὸ ἐμοῦ τοῦ ἀχρειοτάτου ἁγίων ἀρχιερέων παρεχωρήθησαν Εβραίοι πλατυνθῆναι· οὐκ οἶδ', εἴτε κατὰ λήθην, εἴτε καὶ κατὰ εἴδησιν ἐκείνων, εἴτε καὶ κατὰ θείαν τινὰ κέλευσιν. Τοῦτο δὲ οὐχ εὑρίσκεται. Καὶ ᾤκησαν οἱ μὲν ἐν ἐρειποτοπίοι; Χριστιανικούς, ἀνοικισθεῖσιν ὑπ' αὐτῶν· οἱ δὲ καὶ ἐν οἰκήμασιν, ἐν ᾗ νοῦντές μου ταῖς δεήσεσιν, ἀφῆκαν καραδοκεῖν τὴν οἷς ᾤκουν Χριστιανοί· ὧν οἰκημάτων τινὰ καὶ θείοις εἰκονίσμασιν ἡγλαΐζοντο καὶ ἐψάλλοντο· καὶ οὐδεὶς ἦν ἕως καὶ χθὲς ὁ λαλῶν. "Αρτι δὲ ἔκ τινος ἐριθείας ἐλαλήθη τὸ πρᾶγμα· καὶ ἐμοῦ τὸ ἐντεῦθεν ἀναγκαίως ὑποκινήσαντος, ἐδόθη πρός τινων καὶ κατάστιχον καὶ ἔχουσι τοιαῦτα οὐ μόνον ἡ μητρόπολις, ἀλλὰ καὶ Έτερα πρόσωπα. Ὅτι γοῦν ἐμοὶ οὐκ ἐκγενήσεται, εἰς τὸ πᾶν κατορθῶσαι, εἰ μὴ ἐκ τῆς μεγάλης αγιωσύ της σου συνετισθώ, ἵνα καὶ ὑπακούωμαι· τολμώ καὶ ἐρωτῶ, τί ὀφείλω ποιήσει; ἵνα προσκυνήσας ἐγχειρήσω καὶ τελειώσω εἰς ἀγαθόν. ΑΓ. Καὶ παντὸς μὲν τέλους ἀποτυχία λυπεῖ ἄνθρωπον ἡ δὲ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ μάλιστα τὸν οὐκ ἔξω νοός μεμ ἀδιοίκητος), ἢ πάντως πάσχειν λύπην τὴν ἐπὶ μάλι στα; Πᾶσαν μὲν γραφήν, ἣν ἂν ἐκ χειρῶν ἀπέρχεσθαι ἀφήσω, ἀφίεμαι ἀπελθεῖν, ἔνθα ἔσταλται· οὐχ ήκιστα δὲ, ἣν τολμήσας ἐντελοῦμαι πορευθῆναι πρὸς τὴν μεγίστην ἁγιωσύνην σου. Καὶ οὐ λέγω, καθάπερ εἰ καὶ τοξότης βέλος ἀφεὶς ἐφίεται βαλεῖν κατὰ σκο ποῦ (τὸ γὰρ τοιοῦτον οὔπω τι μέγα βούλεται· ἀλλ᾽ ὥσπερ ὁ εὐχόμενος εἰς Θεὸν τὴν προσευχὴν ἐθέλει κατευθύνεσθαι, καὶ μὴ κενεμβατεῖν ἀτέλεστα εἰς μόνην λαλιάν. Καὶ ἐμοὶ μὲν οὕτως ἐστὶν ἐφίεσθαι βλέπω δὲ, ὡς διαπίπτω τὰ πολλὰ τοῦ κατὰ ὀρθότητα ὀρεκτοῦ. Καὶ ἐγὼ μὲν ἀνοίγω στόμα πρὸς ἀναφο μάν· καὶ ἵνα μὴ κατακαυχῶνται Αρπυιαι, εἰς αὐτ ραν ἀναῤῥίπτουσαι τὸ τῆς φωνῆς λεπταλέον καὶ πνευματικόν, καταβαρύνω ταύτην, εἰς ὅσον δύναμις, παχύνων εἰς σῶμα, καὶ κατάγων εἰς ἀφὴν, καὶ δι φθέραις ἐντιθείς· ὡς ἂν ἐκφύγοι μὲν τὸ ἀνωφορεῖσθαι, καὶ εἰς ἀέρα σκεδάζεσθαι, φέροιτο δὲ ἔθυτε νῶς, ἢ καὶ πέτοιτο κατὰ τὴν ἱστορουμένην [ποτὲ] Θετταλικήν μελέαν εἰς τὰς μακαριωτάτας χεῖρας, δι᾽ ὧν καὶ ἐμοὶ πᾶσα εὐλογία καὶ τῷ κόσμῳ τὸ θεό θεν ἐξέλασμα. Οὐκ ἔχω δὲ διὰ τέλους, δ θέλω ἀλλὰ τὰ πλείω πλάζομαι. Τεκμήριον δὲ ὁ σύνδουλός μου καί ποτε συνδιάκονος, ὁ δεῖνα· ἐμὸν θρέμμα, καὶ ἀγαθὸς ὑπογραμματεύς, φίλου πιστοτάτου ἀνε ψι'ς· ἐν ὁ φιλάνθρωπος ζῶντα μὲν εἰς ἡγούμενον ἐκάλεσε, θανόντα δὲ ἐν σκηναῖς ἁγίων (πεποιθὼς λέγω, ἀνέπαυσεν. Οὗτος δὴ ὁ σύνδουλός μου προεκλήθη δι' εὐχῶν τῆς μεγάλης ἁγιωσύνης σου εἰς ὄνομα ὑψηλὸν, ψήφον θείας μνησθείσης αυ τοῦ εἰς ἐπίσκοπον. Ὅτι δὲ οὐκ ἐχρῆν ἄλλως αὐτὸν τελεσφορηθῆναι ὑφ' ἡμῶν, εἰ μὴ καὶ τὴν τοιαύτην ἡμῖν τελεσιουργίαν εὐλογήσασα ή μεγάλη ἁγιωσύνη σου πλείω τὸν ἁγιασμὸν ἐπιπέμψει αὐτῷ, καὶ τὸ ἐπὶ κεφαλῆς μύρον καταβῆναι ποιήσει πλημμύρον ἐπὶ πώγωνα καὶ ἐπὶ πᾶν, δ δὴ τούτου πέπλασται δεκτικὸν, ἀνηνέγκαμεν δεητικῶς. Αλλ' αἱ δεήσεις, τάχα κατὰ τὰς λογοποιουμένας λιτὰς χωλαὶ καὶ αὐτ ταὶ διεκδᾶσαι, κατέπεσόν μου, καὶ οὐκ ἔσχον ἐξιχνεί σθαι, ὅπη παρ' ἡμῶν ἐπέμφθησαν. Καὶ ἐγὼ μὲν ὑπὲρ τούτου τρὶς τὸν κύριόν μου, παναγιώτατον δεσπότην, παρεκάλεσα· οἱ δὲ (τί ἂν εἴπω:) διακο λύσιν, οὐκ οἶδα πηνίκα ἐλευσομένην μοι· ὅμοιον, ὡς εἰ καὶ ἐξανοίξας τις τὸ στόμα εἰς ἔνθεσιν, εἶτα δια τριβὴν τοῦ ἐλπιζομένου δυστυχῶν κάθηται, διαχά σκων εἰς ἄνεμον, ἢ καὶ τὴν κεφαλὴν ὑποκύψας καὶ ἀνακαλύψας εἰς εὐλογίας ὑποδοχήν. Ἐπὶ μακρὸν δὲ ταύτην ὁρῶν διαμέλλουσαν, μένει ἐπὶ σχήματος, ἀφέμενος τῆς ὀρθότητος. Ἀλλ᾿ ἰδοὺ καὶ ἡ ἐλεημοσύνη τοῦ ἁγιωτάτου αὐθέντου καὶ εὐεργέτου πολλή περὶ ἐμέ. Καὶ τί δὴ κωλύει, καὶ τέταρτα δεηθῆναι με; Τυχὸν οὐ ψεύσεταί με. Ο γοῦν ταύτην κομίζων τὴν δέησιν γενήσεται ἡμῖν τὸ καλόν· καὶ ἐπὶ πλέον οὐκ ἀναρτησόμεθα. Τολμῶν οὖν καὶ πάλιν σου δέο μαι, ἀκοῦσαι σύνδουλόν μου το ευλογήθητι καὶ ἔσται εὐλογημένο;, εἰς ἣν πρὸς Θεοῦ ἐκλήθη ἐπισκο
ADDENDA
ἐπῆλθον τὰς περὶ τούτου προσκυνητὰς συλλαβάς, ο δόμενον. Τί δὴ πάσχειν ἐμὲ εἰκὸς, τοῦ ἐμοὶ δεόντως
καὶ αὐτίκα (ἔτυχε γὰρ ὥσπερ κατὰ θεῖον σφραγίδων ἐφετοῦ ἀποτυγχάνοντα (εἰ μὴ ἐκπίπτω, λογισμῷ
τοιούτων καιρὸς) ἐπλήρωσα τὸ προσταχθὲν, εἰς ὅσον
δύναμις· θατέρα μὲν ταῖν χεροῖν ἐχῶν ἔτι τὸν τίμιον
χάρτην εἰς βάσταγμα, θατέρᾳ δὲ τὴν σφραγίδα δια
τυπούμενος. Μικρὸν καὶ ἕτερος ἄγγελος ἦλθέ μοι
χαρμονῆς, ὁ σύνδουλός μου ὁ ἐκκλησιαστικός, διά
κονος ὁ δεῖνα· καὶ τὸ μάννα τῆς ἡδονῆς ἐπληθύνετο.
Κάντεῦθεν, εἰ πού τις πικρία ὑπῆν, οὐκέτι ἦν. Σώ
ζοιό μοι ἐπὶ μακρόν, οὐράνιε, τὴν ἀρετὴν πανάγις
δέσποτα· καὶ ἐπιβρέχοις ἡμῖν τὰ ἀγαθά· εἰ δὴ τοιοῦ
τον χάρμα τῷ δούλῳ σου τὸ ὀλιγοσύλλαβον τῆς γρα
φῆς, πηλίκον τὸ πολύστιχον; Πλάκες μοι ταῦτα θεῖαι.
Ἐκεῖνο βιβλίον τὰ θεῖα ψωμίζον με· ἀναψύξεως δμβροι μοι τοῦτο. Ἐκεῖνο Χαρίτων ὠκεανός· τὸν ἐπὶ
τῇ εἰσόδῳ τῆς νηστείας λόγον φημί. "Ο οἷου καλού
ἄγευστος ἐγώ! ὦ οἷας σοφίας ἀνήκουστος! "Ην ὅτε
καιρός, ὅτε καὶ ἀνθρωπίνως ἐλάλουν, τὰ ἐμὰ φθεγγόμενος· ἀλλὰ καὶ ἀγγέλου γλώσσῃ ἐλάλουν, τοῖς
τοῦ μεγίστου δηλαδὴ ἀρχιερέως υποφητεύων διδάγ
μασι. Νῦν δὲ τὸ μὲν ἐμὸν οὐκ οἶδα εἰ περιλέλειπταί
μοι, τὸ δὲ ἀγγελικὴν ἐπιλέλοιπε φώνημα· καὶ ὅμως
μακαρίζεται μοι τὰ τοῦ λαλεῖν ὄργανα, δι' ὧν ἐκεῖνο
τὸ μέλος ἔῤῥες τὸ γλυκύ, ὡς ἐὰν καὶ σωλῆνά τις ἐν
μακαρισμῷ τιθείη, δι᾿ οὗ καλὸν ὕδωρ διωχετεύετο.
Γένοιτό μοι πεσεῖν καὶ τὸ τοιοῦτον καλὸν ἐπὶ χεῖρας,
καὶ ἁγιασθῆναι μοι τὸ πᾶν· τὰς χεῖρας ἀνελιπτούσας
καὶ διαψηλαφώσας τὸ ἅγιον· τὰ ὄμματα περιιόντα,
καὶ ταῦτα ἐκατέρας ἐννοίας· τὸ μὲν τῇ κατὰ ἀνάγνωσιν ἐπελεύσει τὰ ἐκτὸς, τὰ δ᾽ ἐντὸς τῷ φωτὶ τῆς
θείας ἐναυγάζομαι γνώσεως· τὰ χείλη πτυσσόμενα,
καὶ αὖ πρὸς ὑποδοχὴν ἁγιασμοῦ ἀνοιγόμενα· τὸ
στόμα πληρούμενον τοῦ ἐκεῖθεν γλυκάσματος καὶ
τῆς ἐπὶ τούτῳ αἰνέσεως· τ[δ] δλ[ον] ἐντὸς, τὸ διὰ
παντὸς αὐτοῦ ἰκνείσθαι τὰ τῆς διδασκαλίας καλά.
Καὶ τοῦτο μὲν ἐπετάχθη γραμματικός σύνδουλός
μοι· εν οἶδα, καὶ γίνεται. Καὶ ἐγὼ εἰδείην ἂν ἐκείνῳ
χάριν ήματα πάντα, εἰς τοιοῦτόν μοι ἀγαθὸν ὑπουρ
γήσαντι. Ἐγὼ δὲ καὶ ἔτι τολμῶν δέομαι. Επί τινων
πρὸ ἐμοῦ τοῦ ἀχρειοτάτου ἁγίων ἀρχιερέων παρεχωρήθησαν Εβραίοι πλατυνθῆναι· οὐκ οἶδ', εἴτε
κατὰ λήθην, εἴτε καὶ κατὰ εἴδησιν ἐκείνων, εἴτε καὶ
κατὰ θείαν τινὰ κέλευσιν. Τοῦτο δὲ οὐχ εὑρίσκεται.
Καὶ ᾤκησαν οἱ μὲν ἐν ἐρειποτοπίοι; Χριστιανικούς,
ἀνοικισθεῖσιν ὑπ' αὐτῶν· οἱ δὲ καὶ ἐν οἰκήμασιν, ἐν ᾗ νοῦντές μου ταῖς δεήσεσιν, ἀφῆκαν καραδοκεῖν τὴν
οἷς ᾤκουν Χριστιανοί· ὧν οἰκημάτων τινὰ καὶ θείοις
εἰκονίσμασιν ἡγλαΐζοντο καὶ ἐψάλλοντο· καὶ οὐδεὶς
ἦν ἕως καὶ χθὲς ὁ λαλῶν. "Αρτι δὲ ἔκ τινος ἐριθείας
ἐλαλήθη τὸ πρᾶγμα· καὶ ἐμοῦ τὸ ἐντεῦθεν ἀναγκαίως
ὑποκινήσαντος, ἐδόθη πρός τινων καὶ κατάστιχον·
καὶ ἔχουσι τοιαῦτα οὐ μόνον ἡ μητρόπολις, ἀλλὰ καὶ
Έτερα πρόσωπα. Ὅτι γοῦν ἐμοὶ οὐκ ἐκγενήσεται, εἰς
τὸ πᾶν κατορθῶσαι, εἰ μὴ ἐκ τῆς μεγάλης αγιωσύτης σου συνετισθώ, ἵνα καὶ ὑπακούωμαι· τολμώ
καὶ ἐρωτῶ, τί ὀφείλω ποιήσει; ἵνα προσκυνήσας
ἐγχειρήσω καὶ τελειώσω εἰς ἀγαθόν.
ΑΓ.
Καὶ παντὸς μὲν τέλους ἀποτυχία λυπεῖ ἄνθρωπον·
ἡ δὲ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ μάλιστα τὸν οὐκ ἔξω νοός μεμἀδιοίκητος), ἢ πάντως πάσχειν λύπην τὴν ἐπὶ μάλι
στα; Πᾶσαν μὲν γραφήν, ἣν ἂν ἐκ χειρῶν ἀπέρχεσθαι ἀφήσω, ἀφίεμαι ἀπελθεῖν, ἔνθα ἔσταλται· οὐχ
ήκιστα δὲ, ἣν τολμήσας ἐντελοῦμαι πορευθῆναι πρὸς
τὴν μεγίστην ἁγιωσύνην σου. Καὶ οὐ λέγω, καθάπερ
εἰ καὶ τοξότης βέλος ἀφεὶς ἐφίεται βαλεῖν κατὰ σκο
ποῦ (τὸ γὰρ τοιοῦτον οὔπω τι μέγα βούλεται· ἀλλ᾽
ὥσπερ ὁ εὐχόμενος εἰς Θεὸν τὴν προσευχὴν ἐθέλει
κατευθύνεσθαι, καὶ μὴ κενεμβατεῖν ἀτέλεστα εἰς
μόνην λαλιάν. Καὶ ἐμοὶ μὲν οὕτως ἐστὶν ἐφίεσθαι·
βλέπω δὲ, ὡς διαπίπτω τὰ πολλὰ τοῦ κατὰ ὀρθότητα
ὀρεκτοῦ. Καὶ ἐγὼ μὲν ἀνοίγω στόμα πρὸς ἀναφο
μάν· καὶ ἵνα μὴ κατακαυχῶνται Αρπυιαι, εἰς αὐτ
ραν ἀναῤῥίπτουσαι τὸ τῆς φωνῆς λεπταλέον καὶ
πνευματικόν, καταβαρύνω ταύτην, εἰς ὅσον δύναμις,
παχύνων εἰς σῶμα, καὶ κατάγων εἰς ἀφὴν, καὶ διφθέραις ἐντιθείς· ὡς ἂν ἐκφύγοι μὲν τὸ ἀνωφορεί
σθαι, καὶ εἰς ἀέρα σκεδάζεσθαι, φέροιτο δὲ ἔθυτε
νῶς, ἢ καὶ πέτοιτο κατὰ τὴν ἱστορουμένην [ποτὲ]
Θετταλικήν μελέαν εἰς τὰς μακαριωτάτας χεῖρας,
δι᾽ ὧν καὶ ἐμοὶ πᾶσα εὐλογία καὶ τῷ κόσμῳ τὸ θεόθεν ἐξέλασμα. Οὐκ ἔχω δὲ διὰ τέλους, δ θέλω·
ἀλλὰ τὰ πλείω πλάζομαι. Τεκμήριον δὲ ὁ σύνδουλός
μου καί ποτε συνδιάκονος, ὁ δεῖνα· ἐμὸν θρέμμα,
καὶ ἀγαθὸς ὑπογραμματεύς, φίλου πιστοτάτου ἀνε
ψι'ς· ἐν ὁ φιλάνθρωπος ζῶντα μὲν εἰς ἡγούμενον
ἐκάλεσε, θανόντα δὲ ἐν σκηναῖς ἁγίων (πεποι
θὼς λέγω, ἀνέπαυσεν. Οὗτος δὴ ὁ σύνδουλός μου
προεκλήθη δι' εὐχῶν τῆς μεγάλης ἁγιωσύνης σου
εἰς ὄνομα ὑψηλὸν, ψήφον θείας μνησθείσης αυ
τοῦ εἰς ἐπίσκοπον. Ὅτι δὲ οὐκ ἐχρῆν ἄλλως αὐτὸν
τελεσφορηθῆναι ὑφ' ἡμῶν, εἰ μὴ καὶ τὴν τοιαύτην
ἡμῖν τελεσιουργίαν εὐλογήσασα ή μεγάλη ἁγιωσύνη
σου πλείω τὸν ἁγιασμὸν ἐπιπέμψει αὐτῷ, καὶ τὸ
ἐπὶ κεφαλῆς μύρον καταβῆναι ποιήσει πλημμύρον
ἐπὶ πώγωνα καὶ ἐπὶ πᾶν, δ δὴ τούτου πέπλασται
δεκτικὸν, ἀνηνέγκαμεν δεητικῶς. Αλλ' αἱ δεήσεις,
τάχα κατὰ τὰς λογοποιουμένας λιτὰς χωλαὶ καὶ αὐτ
ταὶ διεκδᾶσαι, κατέπεσόν μου, καὶ οὐκ ἔσχον ἐξιχνεί
σθαι, ὅπη παρ' ἡμῶν ἐπέμφθησαν. Καὶ ἐγὼ μὲν
ὑπὲρ τούτου τρὶς τὸν κύριόν μου, παναγιώτατον
δεσπότην, παρεκάλεσα· οἱ δὲ (τί ἂν εἴπω:) διακο
λύσιν, οὐκ οἶδα πηνίκα ἐλευσομένην μοι· ὅμοιον, ὡς
εἰ καὶ ἐξανοίξας τις τὸ στόμα εἰς ἔνθεσιν, εἶτα διατριβὴν τοῦ ἐλπιζομένου δυστυχῶν κάθηται, διαχά
σκων εἰς ἄνεμον, ἢ καὶ τὴν κεφαλὴν ὑποκύψας καὶ
ἀνακαλύψας εἰς εὐλογίας ὑποδοχήν. Ἐπὶ μακρὸν δὲ
ταύτην ὁρῶν διαμέλλουσαν, μένει ἐπὶ σχήματος,
ἀφέμενος τῆς ὀρθότητος. Ἀλλ᾿ ἰδοὺ καὶ ἡ ἐλεημο
σύνη τοῦ ἁγιωτάτου αὐθέντου καὶ εὐεργέτου πολλή
περὶ ἐμέ. Καὶ τί δὴ κωλύει, καὶ τέταρτα δεηθῆναι
με; Τυχὸν οὐ ψεύσεταί με. Ο γοῦν ταύτην κομίζων
τὴν δέησιν γενήσεται ἡμῖν τὸ καλόν· καὶ ἐπὶ πλέον
οὐκ ἀναρτησόμεθα. Τολμῶν οὖν καὶ πάλιν σου δέο
μαι, ἀκοῦσαι σύνδουλόν μου το ευλογήθητι καὶ
ἔσται εὐλογημένο;, εἰς ἣν πρὸς Θεοῦ ἐκλήθη ἐπισκο
col. 1301–1302page 29 of 50
PG 136:1301πην. Ετι δέομαι τῆς μεγάλης αγιωσύνης σου και η Συρακούσιος ποιητῆς ὑπὸ ταῖς ἀρβύλαις ἀείδειν δέησιν ὁλόψυχον, καὶ ἦν ἂν καὶ Θεοῦ, μεμνήσθαι τῆς ἐμῆς ταπεινότητος πρὸς τὸν ὄψιστον Θεόν, ὅταν ἐκεῖνος τὴν ἡμῶν σωστικὴν μεγάλην ἁγιωσύνην σου. Πάνω γὰρ τῆς τοιαύτης εὐκτηρίου μνήμης δέομαι· καὶ χωρὶς αὐτῆς οὐκ ἂν συνίστασθαι ἔχοιμι. ΑΔ'. Τῷ πανσεβάστῳ σεβαστῷ καὶ ἐπὶ τῶν δεήσεων. Οχληρός, ὡς ἔοικεν, ἐγὼ πάντοτε. Τοῦτο δὲ, οὐχ ὅτι καὶ παπᾶς, ὡς ἂν εἴποιεν οἱ πολλοί· ἀλλ' ὅτι θαῤῥῶ ἐπὶ τῇ ἀντιλήψει σου. Εἰ δὲ ἁπλῶς φορτικόν τὸ ἐνδελεχὲς τοῦ αἰτεῖσθαι, μήποτε καὶ τῶν συνεχῶν εὐχῶν αἰτιαθείημεν, ἃς ὑπὲρ τῆς σῆς πανσεβάστου ὑπεροχῆς τῷ Θεῷ ἀναφέρομεν. Αλλ' οὔτε Θεὸς ἐνταῦ πταιούσας φησίν· ή τρίβολος καὶ βάτος τις ὑποκάθηται, ἀλλὰ ταῦτα παρ' οὐδὲν θετέον, ὑπερπηδῶν τας, ἢ καὶ ἄλλως ἀποποιουμένους τὰ ἐμποδών. Ερεῖς, μὴ τοιαῦτα εἶναι τὰ κατὰ σὲ, ὡς βοθρίσκοις παρεικάζεσθαι, καὶ λιθιδίοις παραβάλλεσθαι, καὶ ἀκάνθαις παροποιοῦσθαι, ὁποίας ἄν τις καὶ παραβλέψηται. Ἀλλ᾽ ἐγὼ τοιαῦτα πάντα τάλλα φημί, παρατιθεὶς αὐτὰ πρὸς τὸ τῆς ὑγείας καλόν· ἣν ἔχων εὐχαρίστες Θεῷ, ἀναθέμενος τὰ πάντα τῇ ὄντως μετ γαλοδυνάμῳ Θεομήτορι. Εἰ δὲ μέχρι καὶ τοσούτου τῶν περιττῶν ἐψίλωσαι, ὡς καὶ περὶ αὐτὸ τὸ τοῦ ἐνδύματος εὐπρεπὲς ἀχρείως ἔχειν, ἀλλ' ὁ τὰ κρίνα κοσμῶν, καὶ τὸ ῥόδον ἀντεπαύξων ἡλίου λαμπρότητα, καὶ δένδροις χορηγίαν βύσσου φιλοτιμούμενος, καὶ θα βαρύνοιτο άν, (τίνι γὰρ ἑτέρῳ τὸ τοιοῦτον τῶν σκώληκας μηρύεσθαι διδοὺς τὰ τοῖς πολλοῖς τίμια ἐφ' ἡμῖν ἀναπεμφθείη ἄν;) οὔτε ἡ ἀντίληψίς του βαρέως ἂν ἐνέγκοι, αιτουμένων ἡμῶν. Τίνα γὰρ ἂν προσκαλεσώμεθα ἡμῶν ἀντιλαβέσθαι πλέον αὐτῆς; *Ο δὲ ζητοῦμεν, καθέλκει μὲν ἡμῖν εἰς ὄγκον εὐερ γεσίας βαρύν· ἀβαρὲς δὲ ἄλλως ἐστὶ καὶ ἐλαφρότα τον τῇ ἀντιλήψει σου. Εὐκταῖον ἡμῖν, προσκυνῆσαι τὸν πάντιμον κραταιὸν ἡμῶν καὶ ἅγιον βασιλέα καὶ τὸ στερεῖσθαι τῆς αὐτοῦ ὄψεως ὅμοιον ἡμῖν κρί νεται, ὡς εἰ καὶ τοῦ καλῶς ζῆν ἐκπίπτομεν. Οτι δὲ ἡ νόσος καθάπαξ ἐνδακοῦσα ἐνερείδει τοὺς ὀδόντας, καὶ οὐκ ἀνήσειν βούλεται, ἀθέτως ἔχομεν πρὸς τὴν ὁδὸν, ἐκεῖνο ὑπολογιζόμενοι, ὡς οὐδὲ εἰς ὅλον μῆνα ῥᾷον ἡμῖν ἔσται καταντῆσαι εἰς τὸ ποθούμενον. Πε ρεκαλοῦμεν οὖν μαθεῖν ἀπὸ τῆς ἀντιλήψεώς σου, ἐὰν ὁ κραταιὸς καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεὺς ἐλπίζηται πρὸς τὰ τῆς δύσεως ἐλθεῖν μέρη· ἵνα οὕτω στηρίξαντες καρτερήσωμεν, καὶ ἐπιτεμούμεν, καθὼς ἐγχωρεῖ τὰ τῆς ὁδοῦ· ὡς, ἐὰν αὐτόθι ἐμβραδῦναι μέλλῃ, οὐκέτι μενετέον ἡμῖν, ἀλλὰ σταλτέον τὴν ἐπὶ τὰ αὐτόθι, κἂν ἐπὶ φορείου χρὴ στέλλεσθαι. Τοῦτο μὲν οὖν ἡμῖν ἐν εὐεργέτημα, ἐὰν γένηται· ἕτερον δὲ οὐδὲν αὐτοῦ ἔλαττον τόδε. ο καὶ ἐκ λειμωνίδος, καθά πού τις ἔφη, πόις ἐξυφαίνεσθαι ποιῶν, ὁποῖα οὐδὲ ἀράχνης ἂν λειτουργήσειεν, οὐκ ἂν οὐδὲ σοῦ ἀμελήσειεν, ὅτι μηδὲ ἡμῶν, οὐδέ τινος ἄλλου τῶν καθ᾿ ἡμᾶς. Χαίρε οὖν ὑγιαίνων, καὶ φυλάττοιτό σοι τοῦτο τὸ ἀγαθὸν μέχρι παντός. Προσαγορεύουσιν οἱ ἡμέτεροι πάντες ἅμα ἡμῖν τὸν κύριον Μιχαήλ, τὸν (ὡς αὐτοί φασι) Τεύκρον. Διατί τοῦτο; Διότι, φασίν, υποδυόμενος, ὅσα καὶ ἀσπίδα τινὰ, τὴν σὴν ἐπιστολὴν, καθάπερ ἐκεῖνος τὴν τοῦ Τελαμωνίου ἐπταβόειον, ἐκεῖθεν ὑποφαίνεται· καὶ μικρόν τι φανεῖς καθ᾿ ἕτερόν τινα παλαιόν, ἀποκρύπτεται, ὡς οἷα δεδιώς, μὴ καὶ φανεὶς ἐπὶ πολὺ βα σκανθείη, εἴτε καὶ βληθείη, καί τι πάθοι μέγα και κόν, ἢ καὶ μακρότερα λαλήσας ἀποῤβεύσοι τὴν λα λιάν· οὐκ εἰδὼς, ὅτι καταισχύνει ἐπὶ πλέον τὴν Αττικήν, ῥήτωρ μὲν εἰς αὐτὴν κατεληλυθώς, απο καταστὰς δὲ εἰς ἄφωνον. Ο παρών (οὐκ οίδ') είτε Ηλιόκαυστος, είτε καὶ ἄλλως εἰπεῖν μελανόχροος άρ χὴν (τὴν γλῶσσαν γὰρ οὐ περιεργάζομαι, ἀλλὰ τοῦ προφαινομένου μόνου γίνομαι), δις ἤδη ἐλθὼν εἰς ἡμᾶς, καὶ ὡς ἐκ φίλων ἀποδεχθείς, τὸ μὲν πρῶτον εἰς μπυροκαλόγηρων ετιμήθη, ἄρτι δὲ καὶ εἰς μαυροη γούμενον. Τοῦτο δὲ τὸ ἐν προθύροις τῆς μεγαλοπόλεως· καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ μνήμης ἡμῖν. Ἐὰν δὲ ζω σιν ἡμῖν ἐπανέλθῃ, τάχα ἂν εἰς Αιθίοπα Μωσήν αὐτ τὸν μεταμείψωμεν. Εἰς γὰρ τὸν καλὸν δημαγωγόν Μωΐσὴν οὐκ ἂν λευκανθήσεται. Εἰ δέ τι ἄλλο ὑμεῖς προσευπορήσαντες δηλώσετε ἡμῖν μετ' αὐτοῦ, ἐκεῖνο η καλέσομεν αὐτόν. Εύχομαι δὲ, εὐήμερον φάος ἐξ ὑμῖν· αὐτὸν ἀναγγείλαί μοι· μὴ καὶ δόξω, νύκτα ἐπιπέμψαι ὑμῖν ἢ καὶ ἀκούσομαι, ὅτι ἐγεννήθη ὡς νυκτικόραξ ἐν οικοπέδῳ ὑμῶν. Φωνῆς ἐθάδος ἀπόρ βοιαι ταῦτα ἐκ φίλου, παραμυθουμένου καὶ ἑαυτὸν καὶ ὑμᾶς. Τῷ Γουδέλῳ κυρίῳ Λέοντι. Ἐνεαρίζειν ὥσπερ ἡμῖν πάρεστι τῷ γράμματι τῆς ἀγάπης σου, τοῦ χειμῶνος ἐκλαθομένοις, ὃν καθ' ἡμῶν ἡ βαρυτάτη νόσος ἐξέμηνε. Συνεχύθημεν δὲ ἄλλως, ὅτι μηδ' ἐνταῦθα τὸ ἔαρ ἡμῖν καθαρῶς απ θριάζον ἦν καὶ ἀνέφελον· ἀλλ' εἶχε μὲν ὁποῖα τι ῥό δου ἄνθος ἐναστράπτον χάριν, τὴν σὴν ὑγίειαν ὑπεκέντει δὲ ἡμᾶς καθαπερεί τις ἀκανθώδης ἀκμὴ τὰ θλιβερὰ τὰ ἐπὶ σὲ, καὶ ἡ τῆς λύπης οξύτης καὶ ἡ ἐντεῦθεν ἀλγηδών. Ταῦτα δὴ τὰ κακῶς διατιθέντα καὶ τὸ εἰλικρινὲς τῆς εὐζωΐας ἐπιθολοῦντά σοι. Αλλ' εἰ καὶ οὕτω ταῦτα, ἡμῖν δ' οὖν ήρκεσε τὸ ἄνθος εἰς παραψυχὴν, εὖ εἰδόσιν, ὡς οὐκ ἔστιν ἐνταῦθα μὴ τῷ πρωτονωβελισσίμῳ ὑπερτάτῳ καὶ λογοθέτη, περιπεφυκέναι καὶ ἀκανθαν. "Η τίνας οίει, καλέ μου δέσποτα, τῶν ἐν ἅπαντι τῷ βίῳ, μὴ ὅτι γε τῶν ἀστι κωτέρων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπ' ἐρημίας μοναζόντων, καθαρὰν προσκομμάτων τρίβειν τὴν τοῦ βίου δδόν; Και είθε μηδεὶς μεγάλοις τισὶ προστρίβοιτο κακοῖς. Εἰ δὲ μικρός τις παραχάσκοι βόθυνος, ἢ καὶ λίθος βραχεῖα τοῖς ποσὶν ἐπιτροχάζει ἐπίβουλος, ὁποίας ὁ ΑΓ. τῷ ᾿Αγιοθεοδωρίτη. Μετὰ τὰς ὑπὲρ τῶν ἁγίων βασιλέων ἡμῶν ἐνδελεχεῖς εὐχὰς ἔργον ὅμοιον ἡμῖν ἐπιτάσσει τὸ καλὸν καὶ ἀγαθὸν τῆς σῆς ἀντιλήψεως. Καὶ γίνεται τοῦτο διχόθεν· ἔκ τε τοῦ εἰς κοινὸν καθήκοντος, ἔκ τε τοῦ ἰδίᾳ πρέποντος. Ἐκεῖνο μὲν, ὅτι χρὴ τοῖς ἐγγυτάτω παραστατοῦσι τῷ θεοειδεστάτῳ ἡμῶν αὐτοκράτορι,
EUSTATHI THESSALONICENSIS EPISTOLA'
πην. Ετι δέομαι τῆς μεγάλης αγιωσύνης σου και η Συρακούσιος ποιητῆς ὑπὸ ταῖς ἀρβύλαις ἀείδειν
δέησιν ὁλόψυχον, καὶ ἦν ἂν καὶ Θεοῦ, μεμνήσθαι τῆς
ἐμῆς ταπεινότητος πρὸς τὸν ὄψιστον Θεόν, ὅταν
ἐκεῖνος τὴν ἡμῶν σωστικὴν μεγάλην ἁγιωσύνην
σου. Πάνω γὰρ τῆς τοιαύτης εὐκτηρίου μνήμης
δέομαι· καὶ χωρὶς αὐτῆς οὐκ ἂν συνίστασθαι
ἔχοιμι.
ΑΔ'.
Τῷ πανσεβάστῳ σεβαστῷ καὶ ἐπὶ τῶν δεήσεων.
Οχληρός, ὡς ἔοικεν, ἐγὼ πάντοτε. Τοῦτο δὲ, οὐχ
ὅτι καὶ παπᾶς, ὡς ἂν εἴποιεν οἱ πολλοί· ἀλλ' ὅτι
θαῤῥῶ ἐπὶ τῇ ἀντιλήψει σου. Εἰ δὲ ἁπλῶς φορτικόν
τὸ ἐνδελεχὲς τοῦ αἰτεῖσθαι, μήποτε καὶ τῶν συνεχῶν
εὐχῶν αἰτιαθείημεν, ἃς ὑπὲρ τῆς σῆς πανσεβάστου
ὑπεροχῆς τῷ Θεῷ ἀναφέρομεν. Αλλ' οὔτε Θεὸς ἐνταῦ
πταιούσας φησίν· ή τρίβολος καὶ βάτος τις υποκά
θηται, ἀλλὰ ταῦτα παρ' οὐδὲν θετέον, ὑπερπηδῶντας, ἢ καὶ ἄλλως ἀποποιουμένους τὰ ἐμποδών.
Ερεῖς, μὴ τοιαῦτα εἶναι τὰ κατὰ σὲ, ὡς βοθρίσκοις
παρεικάζεσθαι, καὶ λιθιδίοις παραβάλλεσθαι, καὶ
ἀκάνθαις παροποιοῦσθαι, ὁποίας ἄν τις καὶ παραβλέψηται. Ἀλλ᾽ ἐγὼ τοιαῦτα πάντα τάλλα φημί, παρατιθεὶς αὐτὰ πρὸς τὸ τῆς ὑγείας καλόν· ἣν ἔχων
εὐχαρίστες Θεῷ, ἀναθέμενος τὰ πάντα τῇ ὄντως μετ
γαλοδυνάμῳ Θεομήτορι. Εἰ δὲ μέχρι καὶ τοσούτου
τῶν περιττῶν ἐψίλωσαι, ὡς καὶ περὶ αὐτὸ τὸ τοῦ
ἐνδύματος εὐπρεπὲς ἀχρείως ἔχειν, ἀλλ' ὁ τὰ κρίνα
κοσμῶν, καὶ τὸ ῥόδον ἀντεπαύξων ἡλίου λαμπρότητα,
καὶ δένδροις χορηγίαν βύσσου φιλοτιμούμενος, καὶ
θα βαρύνοιτο άν, (τίνι γὰρ ἑτέρῳ τὸ τοιοῦτον τῶν σκώληκας μηρύεσθαι διδοὺς τὰ τοῖς πολλοῖς τίμια·
ἐφ' ἡμῖν ἀναπεμφθείη ἄν;) οὔτε ἡ ἀντίληψίς του
βαρέως ἂν ἐνέγκοι, αιτουμένων ἡμῶν. Τίνα γὰρ ἂν
προσκαλεσώμεθα ἡμῶν ἀντιλαβέσθαι πλέον αὐτῆς;
*Ο δὲ ζητοῦμεν, καθέλκει μὲν ἡμῖν εἰς ὄγκον εὐερ
γεσίας βαρύν· ἀβαρὲς δὲ ἄλλως ἐστὶ καὶ ἐλαφρότα
τον τῇ ἀντιλήψει σου. Εὐκταῖον ἡμῖν, προσκυνῆσαι
τὸν πάντιμον κραταιὸν ἡμῶν καὶ ἅγιον βασιλέα·
καὶ τὸ στερεῖσθαι τῆς αὐτοῦ ὄψεως ὅμοιον ἡμῖν κρίνεται, ὡς εἰ καὶ τοῦ καλῶς ζῆν ἐκπίπτομεν. Οτι δὲ
ἡ νόσος καθάπαξ ἐνδακοῦσα ἐνερείδει τοὺς ὀδόντας,
καὶ οὐκ ἀνήσειν βούλεται, ἀθέτως ἔχομεν πρὸς τὴν
ὁδὸν, ἐκεῖνο ὑπολογιζόμενοι, ὡς οὐδὲ εἰς ὅλον μῆνα
ῥᾷον ἡμῖν ἔσται καταντῆσαι εἰς τὸ ποθούμενον. Περεκαλοῦμεν οὖν μαθεῖν ἀπὸ τῆς ἀντιλήψεώς σου, ἐὰν
ὁ κραταιὸς καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεὺς ἐλπίζηται πρὸς
τὰ τῆς δύσεως ἐλθεῖν μέρη· ἵνα οὕτω στηρίξαντες
καρτερήσωμεν, καὶ ἐπιτεμούμεν, καθὼς ἐγχωρεῖ τὰ
τῆς ὁδοῦ· ὡς, ἐὰν αὐτόθι ἐμβραδῦναι μέλλῃ, οὐκέτι
μενετέον ἡμῖν, ἀλλὰ σταλτέον τὴν ἐπὶ τὰ αὐτόθι,
κἂν ἐπὶ φορείου χρὴ στέλλεσθαι. Τοῦτο μὲν οὖν ἡμῖν
ἐν εὐεργέτημα, ἐὰν γένηται· ἕτερον δὲ οὐδὲν αὐτοῦ
ἔλαττον τόδε.
AE'.
ο
καὶ ἐκ λειμωνίδος, καθά πού τις ἔφη, πόις ἐξυφαί
νεσθαι ποιῶν, ὁποῖα οὐδὲ ἀράχνης ἂν λειτουργή
σειεν, οὐκ ἂν οὐδὲ σοῦ ἀμελήσειεν, ὅτι μηδὲ ἡμῶν,
οὐδέ τινος ἄλλου τῶν καθ᾿ ἡμᾶς. Χαίρε οὖν ὑγιαίνων,
καὶ φυλάττοιτό σοι τοῦτο τὸ ἀγαθὸν μέχρι παντός.
Προσαγορεύουσιν οἱ ἡμέτεροι πάντες ἅμα ἡμῖν τὸν
κύριον Μιχαήλ, τὸν (ὡς αὐτοί φασι) Τεύκρον. Διατί
τοῦτο; Διότι, φασίν, υποδυόμενος, ὅσα καὶ ἀσπίδα
τινὰ, τὴν σὴν ἐπιστολὴν, καθάπερ ἐκεῖνος τὴν τοῦ
Τελαμωνίου ἐπταβόειον, ἐκεῖθεν ὑποφαίνεται· καὶ
μικρόν τι φανεῖς καθ᾿ ἕτερόν τινα παλαιόν, ἀποκρύ
πτεται, ὡς οἷα δεδιώς, μὴ καὶ φανεὶς ἐπὶ πολὺ βασκανθείη, εἴτε καὶ βληθείη, καί τι πάθοι μέγα και
κόν, ἢ καὶ μακρότερα λαλήσας ἀποῤβεύσοι τὴν λαλιάν· οὐκ εἰδὼς, ὅτι καταισχύνει ἐπὶ πλέον τὴν
Αττικήν, ῥήτωρ μὲν εἰς αὐτὴν κατεληλυθώς, αποκαταστὰς δὲ εἰς ἄφωνον. Ο παρών (οὐκ οίδ') είτε
Ηλιόκαυστος, είτε καὶ ἄλλως εἰπεῖν μελανόχροος άρ
χὴν (τὴν γλῶσσαν γὰρ οὐ περιεργάζομαι, ἀλλὰ τοῦ
προφαινομένου μόνου γίνομαι), δις ἤδη ἐλθὼν εἰς
ἡμᾶς, καὶ ὡς ἐκ φίλων ἀποδεχθείς, τὸ μὲν πρῶτον εἰς
μπυροκαλόγηρων ετιμήθη, ἄρτι δὲ καὶ εἰς μαυροη
γούμενον. Τοῦτο δὲ τὸ ἐν προθύροις τῆς Μεγαλοπό
λεως· καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ μνήμης ἡμῖν. Ἐὰν δὲ ζωσιν ἡμῖν ἐπανέλθῃ, τάχα ἂν εἰς Αιθίοπα Μωσήν αὐτ
τὸν μεταμείψωμεν. Εἰς γὰρ τὸν καλὸν δημαγωγόν
Μωΐσὴν οὐκ ἂν λευκανθήσεται. Εἰ δέ τι ἄλλο ὑμεῖς
προσευπορήσαντες δηλώσετε ἡμῖν μετ' αὐτοῦ, ἐκεῖνο
η καλέσομεν αὐτόν. Εύχομαι δὲ, εὐήμερον φάος ἐξ
ὑμῖν· αὐτὸν ἀναγγείλαί μοι· μὴ καὶ δόξω, νύκτα
ἐπιπέμψαι ὑμῖν ἢ καὶ ἀκούσομαι, ὅτι ἐγεννήθη ὡς
νυκτικόραξ ἐν οικοπέδῳ ὑμῶν. Φωνῆς ἐθάδος ἀπόρ
βοιαι ταῦτα ἐκ φίλου, παραμυθουμένου καὶ ἑαυτὸν
καὶ ὑμᾶς.
Τῷ Γουδέλῳ κυρίῳ Λέοντι.
Ἐνεαρίζειν ὥσπερ ἡμῖν πάρεστι τῷ γράμματι
τῆς ἀγάπης σου, τοῦ χειμῶνος ἐκλαθομένοις, ὃν καθ'
ἡμῶν ἡ βαρυτάτη νόσος ἐξέμηνε. Συνεχύθημεν δὲ
ἄλλως, ὅτι μηδ' ἐνταῦθα τὸ ἔαρ ἡμῖν καθαρῶς απ
θριάζον ἦν καὶ ἀνέφελον· ἀλλ' εἶχε μὲν ὁποῖα τι ῥόδου ἄνθος ἐναστράπτον χάριν, τὴν σὴν ὑγίειαν·
ὑπεκέντει δὲ ἡμᾶς καθαπερεί τις ἀκανθώδης ἀκμὴ
τὰ θλιβερὰ τὰ ἐπὶ σὲ, καὶ ἡ τῆς λύπης οξύτης καὶ ἡ
ἐντεῦθεν ἀλγηδών. Ταῦτα δὴ τὰ κακῶς διατιθέντα
καὶ τὸ εἰλικρινὲς τῆς εὐζωΐας ἐπιθολοῦντά σοι. Αλλ'
εἰ καὶ οὕτω ταῦτα, ἡμῖν δ' οὖν ήρκεσε τὸ ἄνθος εἰς
παραψυχὴν, εὖ εἰδόσιν, ὡς οὐκ ἔστιν ἐνταῦθα μὴ τῷ πρωτονωβελισσίμῳ ὑπερτάτῳ καὶ λογοθέτη,
περιπεφυκέναι καὶ ἀκανθαν. "Η τίνας οίει, καλέ μου
δέσποτα, τῶν ἐν ἅπαντι τῷ βίῳ, μὴ ὅτι γε τῶν ἀστι
κωτέρων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπ' ἐρημίας μοναζόντων,
καθαρὰν προσκομμάτων τρίβειν τὴν τοῦ βίου δδόν;
Και είθε μηδεὶς μεγάλοις τισὶ προστρίβοιτο κακοῖς.
Εἰ δὲ μικρός τις παραχάσκοι βόθυνος, ἢ καὶ λίθος
βραχεῖα τοῖς ποσὶν ἐπιτροχάζει ἐπίβουλος, ὁποίας ὁ
ΑΓ.
τῷ ᾿Αγιοθεοδωρίτη.
Μετὰ τὰς ὑπὲρ τῶν ἁγίων βασιλέων ἡμῶν ἐνδελεχεῖς εὐχὰς ἔργον ὅμοιον ἡμῖν ἐπιτάσσει τὸ καλὸν
καὶ ἀγαθὸν τῆς σῆς ἀντιλήψεως. Καὶ γίνεται τοῦτο
διχόθεν· ἔκ τε τοῦ εἰς κοινὸν καθήκοντος, ἔκ τε τοῦ
ἰδίᾳ πρέποντος. Ἐκεῖνο μὲν, ὅτι χρὴ τοῖς ἐγγυτάτω
παραστατοῦσι τῷ θεοειδεστάτῳ ἡμῶν αὐτοκράτορι,
col. 1303–1304page 30 of 50
PG 136:1303τος. ΑΖ'. Τῷ Μυστικῷ. καὶ τῆς ἐκείνου θέας καὶ θεραπείας ἀξιωθεῖσι, και μὴ καὶ παμφαγήσῃ τὸ λυποῦν, εἰ μὴ τὸ σὸν ἱλαρόν νῶς ἡμᾶς ἀφοσιοῦσθαι τὰ τῶν εὐχῶν. Τίς δέ ἂν κατά στόμα προσυπαντῆσαν παύσει τῆς βορίτη προσήκων εἴη τοιούτοις σεμνοῖς ύπερθεν τῆς σῆς ἀντιλήψεως; εἴπερ ὁ κράτιστος ἡμῶν βασιλεὺς, ὥσε περ ἐκεῖνον Θεὸς, οὕτω καὶ αὐτό; εὕρηκε σε θερα πεύειν τὸ αὐτοῦ ἔνθεον ἱκανώτατον· ὡς τὸν μὲν αὐτοκράτορα βασιλέων ὑπερήρθαι πάντων, οὓς ἔσω μεγάλου θαύματος ὁ μακρὸς χρόνος ἔθηκε· τὸ δὲ σὺν μεγαλοφυὲς ὑπερκεῖσθαι πάντων, ὅσους οἱ πατέρες ἡμᾶς ἐδίδαξαν, καὶ οἷς ὀφθαλμὸς αὐτόπτης ἐπέβαλε. Καὶ οὕτω μὲν ἡμῖν ἐκεῖνο γίνεται τὸ ἐκ τοῦ κοινοῦ, καὶ οἷον εἰπεῖν τὸ κατὰ περίληψιν τῆς εὐχῆς. Τὸ δὲ ἰδιάζον ἔχομεν αὐτοὶ ἐκ τῶν εἰς ἡμᾶ, ἀγαθῶν τῆς σῆς ἀντιλήψεως· ὧν ἡμῖν τὸ ῥεῦμα, ὡς καὶ εἰς ἀένω ναον ἐξαρχεῖν, ἐπεπλήμμυρεν. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν τὸ τῆς αὐχῆς οὕτως εἰσαεὶ γίνεται, καὶ οὐδὲ λήξει γι νόμενον, ἕως ἂν καὶ ὁ νοῦς ἐν τῷ καθεστῶτι μένῃ, καὶ τὸ στόμα πρὸς λόγους ἀνοίγηται. Είθε δὲ ἦν καὶ ἐπὶ τάδε τοῦ χρόνου τοῦτο γίνεσθαι. Ἡμῖν δὲ, ὅτι γράμμασι προσκυνήσαντες, καὶ διὰ προσώπων οὐκ Έξω λόγου πιπτόντων ομοίως προσενεχθέντες, οὐκ ἔσχομεν μαθεῖν, εἰ τὸ ἡμῶν ἀξίωμα εἰσῆλθεν ἐνών πιον τῆς σῆς ἀντιλήψεως, εὐλαβείσθαι περιγίνεται καὶ τὸ πολὺ τοῦ θαῤῥεῖν ὑποτέμνεται, μήποτε παρὰ θύρας (5 φασιν) ήκομεν τῆς σῆς ἁγίας ψυχῆς, καὶ εἰς ἀποθυμίοις πίπτομεν· ὅπερ μὴ ἡμῖν, κύριέ μου, μὴ ἡμῖν· μὴ ἡμῖν, ἀντιληπτόρ μου· πρὸς τῆς τῆς ἁγίας ψυχῆς πρὸς τοῦ πλάτους τῆς τῆς ἀγαθότητος, ἣν οὐκ ἔστι στενοχωρήσασθαι· πρὸς τῆς μνήμης 'Αλλ' ὦ μοι, τί ἔπαθον, ὅτι τοιαύτην μνήμην οὔπω δέον ἂν κεκλήρωται, ἂν ἔδει ζῶντα τοῖς μὲν ἐντυγχά καυσιν ἀσπασίως βλέπεσθαι, τοῖς δὲ λοιποῖς διὰ γλυ κείας μνήμης φέρεσθαι, καραδοκοῦσι τὴν εἰς νέωτα έντευξιν; Μὴ ἡμῖν, πρὸς τῆς μακαρίας μνήμης ἐκείνου τοῦ ὄντος μακαρίτου ἀρχιερέων, τοῦ δεσπό του μου· οὗ κατὰ σῶμα μὲν τάφο; εἷς· αἱ δὲ πάνω των ψυχαί, οἷς άγνωστο (Έγνωστο δέ") εγκείμενον φέρουσιν, οὐχ οἷά τινα κενήρια καὶ μέχρις ὀνόμιο τος· ἀλλὰ θειότερον, ὅτι πρὸς πράγμα καὶ νοερῶς. ᾿Αλλὰ τί δή ποτε αὐτῷ μὲν ἐμοὶ ἐξευρίσκω μηχανήν παρήγορον, τὸν δὲ ἐλιοῦντα ἐκτήσω τοῖς δάκρυσι, μνήμῃ φιλτάτου ονόματος; οὗ στερείσθαι ταυτόν ἂν εἴη τῷ μεμνημένῳ, ὡς ἐὰν καὶ ψυχῆς. Τί δὲ τὸ πρὸς ἡδονῆς ἐμοὶ θηρώμενος, τὸ πρὸς ἐλεημοσύνην ἐπίστροφον, κρατῆρα λύπης ἐπιστέψω τῷ ἐνδαψι τρίβεσθαι εἰς ἐντυχίας πραγματικάς, ὧν ἀμελῆσαι λεκομένῳ τὸν ἔλεον, ἀντιμετρῶν οὐκ ἀγαθὰ, οὐδὲ τῶν κρειττόνων ἀντικαταλλασσόμενος ὅμοια; Φέρε δὴ περιμετρήσω τῷ θλίβοντι τὰ ἱλαρά ψυχαγωγής σω τὴν μικροῦ καὶ ἐκλείποντα· ἀντιστήσω τὸ τέρ που τῷ λυπηρῷ· ἀντισταθμήσω τὸ γλυκάζον τῷ πικραίνοντι, καὶ μνήμῃ γλυκυτάτου ὀνόματος και τα κεράσω τὸ πικράζον ἐκεῖνο, καὶ ἀνασκευάσω, πρὸς ὅπερ ἐχρῆν. Πρὸς τῆς ἐνθέου καὶ ἁγιωτάτης βασι λικῆς κεφαλῆς, ὑφ᾽ ἧς τὸ πᾶν τῆς οἰκουμένης σῶμα καὶ συνέχεται καὶ ἀνέχεται, εἰσελθέτω ἐνώπιόν σου ἡ δέησίς μου· δηλωσάτω ἡμῖν ὁ τὸ γράμμα περικο μίζων τῆς ἡμῶν ταπεινότητος τὸ τῆς σῆς ἀντιλήψεως περὶ ἡμᾶς εὐμενες, καὶ ζησόμεθα· ὡς νῦν γε παρατρώγεται τι τῆς ζωῆς ἡμῖν, καὶ δεδοίκαμεν, Ὁ Θεὸς, ὁ τοὺς ἁγίους ἡμῶν βασιλεῖς καὶ στερεώσας καὶ στερεῶν, καὶ ἀεὶ ἀνυψῶν καὶ ἐπαυξάνων τὴν ἔνθεον βασιλείαν αὐτῶν, ὧν σὺ θεράπων ἐγγίσ ζων τε καὶ πιστότατος, ἐκεῖνος προσθείη μακρούς χρόνους τῇ σῇ ζωῇ· ἵνα ἔχῃ σε ὁ κόσμος εἰς κοινόν ἀγαθὸν, καὶ ἀξιωθείης, ὥσπερ ἐνταῦθα μεγίστων τιμών, οὕτω καὶ ἐν τῷ ἐκεῖ αἰῶνι τῆς πρὸς τὸν παμβασιλέα Θεὸν ἐγγύτητος· ὅπερ καὶ θάρξει συν Θεῷ. Εἰ γὰρ καὶ ἄλλοις κίνδυνος υπεστιν ἀκοῦσαι, ὅτι τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου ἀπέλαβες, ἀλλὰ σύ, ὡς πάντα ἐν Θεῷ πράττων, καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἀφορῶν, καὶ τῆς ἐκεῖ δόξης εφιέμενος, δι' ἦν καὶ πάντα ποιεῖς τὰ πρὸς θεραπείαν Θεοῦ· καὶ ὧδε τὰ ἐξ ἐκείνου ἔχεις ἀγαθὰ, καὶ ἐκεῖ δὲ ἀκού σεις· Είσελθε, δοῦλε, εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου. Ο θαυμασιώτατος καθηγούμενος ὁ δεῖνα, δ ἐνδιάθετος καὶ θερμότατός σου εὐχέτης και κήρυξ τὴν εὐχαριστίαν, ἀναδιδάξας με, ὅτι ἐκ Θεοῦ ὁδηγίας τῶν σῶν ἀγαθουργιών διαπρύσιος, επηύξησε μα ἐμνήσθης πρὸς αὐτὸν τῆς ἐμῆς ταπεινότητος. Διὸ βαλλόντως ποθεῖς, καὶ διὰ τὸ δίκαιον, οὗ ὑπερμα καὶ θαῤῥήσας περικαλώ, ἵνα διὰ τὸν Θεὸν, ὃν ὑπερο χεῖς, ἐάν τις τῶν τοῦ κελλίου μου ἔχων δυσκολίαν ἐξ ἀδικίας προσκαλῆται εἰς βοήθειαν τὴν ἀντίληψίν Ο σου, ἐμπαρέχῃς αὐτῷ τὴν ἐπὶ δικαίῳ βοήθειαν. Καὶ ἀμοιβήν τῇ ἀντιλήψει σου. πάντως δώσει ὁ Θεὸς καὶ ὑπὲρ τούτου τὴν ἀξίαν ΔΗ. Τῷ Σερρών. Ἐπεθύμησα, ὥσπερ τοῦ ἰδεῖν σε, οὕτω καὶ τοῦ διὰ γραφῆς προσειπεῖν τὴν σὴν ἁγιότητα. Καὶ τοῦ μὲν πρώτου αἴτιοι οὔτε ἐγώ, οὔτε μὴν ἡ ἁγιωσύνη σου· οὐ γὰρ θαμίζειν πρὸς ἀλλήλους ἔχομεν. Τοῦ δὲ δευτέρου ἡ μὲν ἁγιωσύνη σου πῶς ἄν; τάχα δὲ οὐδὲ ἐγώ, ἀλλὰ τὰ περὶ ἐμὲ πράγματα. Πληροφορήθητι γάρ, ὅτι τοσοῦτος ὄχλος φροντίδων ἀμφέπει με, ὡς ἀπὸ φυλακῆς πρωΐας ἕως καὶ εἰς ἥλιον οὐ κατα δύντα μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὑπὸ γῆν ἐμβαθύναντα, μὲν οὐκ ἀρχιερατικόν, ἐπιμεληθῆναι δὲ καλὸν μέν ἀλλ' ἀπογείης οὐ μόνον ἀναγνώσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς εἰς τοὺς φιλοῦντας προσφωνήσεως. Ἡ γοῦν παρούσα γραφή, πρωΐθεν ὑπισχνουμένη, παρέτεινεν ἕως καὶ εἰς ἀέρα λαμπάδι φωτίζεσθαι θέλοντα. Διὸ καὶ ἀπεστένωται, καὶ βραχέα λαλεῖ· καίρια μέντοι γε, καὶ ὧν ἡμεῖς ἀφιέμεθα. 'Υγίαινε, καὶ μέμνησο ἡμῶν ἐν ταῖς πρὸς Θεὸν ἀγωγοῖς σου, ἐντεύξεσιν, υγιαινόν των καὶ αὐτῶν ταῖς σαῖς ἱεραῖς εὐχαῖς, καὶ ἐπικαλουμένων τὴν ἐντεῦθεν θεόθεν βοήθειαν. Τον θαυμασιώτατον μοι φίλον, τὸν γραμματικὸν τῆς ἁγιωσύνης του, προσαγορεύω· ὃς ἀδικεῖ μὲν, καὶ αὐτοῦ καθείργων εἰς ἀφωνίαν τὴν γλῶσσαν καὶ τοῦ ῥητο μεύειν ἀπείργων, ὡς εἰ καὶ σιγαν κατακέκριτα
ADDENDA
τος.
ΑΖ'.
Τῷ Μυστικῷ. -
καὶ τῆς ἐκείνου θέας καὶ θεραπείας ἀξιωθεῖσι, και μὴ καὶ παμφαγήσῃ τὸ λυποῦν, εἰ μὴ τὸ σὸν ἱλαρόν
νῶς ἡμᾶς ἀφοσιοῦσθαι τὰ τῶν εὐχῶν. Τίς δέ ἂν κατά στόμα προσυπαντῆσαν παύσει τῆς βορίτηπροσήκων εἴη τοιούτοις σεμνοῖς ύπερθεν τῆς σῆς
ἀντιλήψεως; εἴπερ ὁ κράτιστος ἡμῶν βασιλεὺς, ὥσε
περ ἐκεῖνον Θεὸς, οὕτω καὶ αὐτό; εὕρηκε σε θερα
πεύειν τὸ αὐτοῦ ἔνθεον ἱκανώτατον· ὡς τὸν μὲν
αὐτοκράτορα βασιλέων ὑπερήρθαι πάντων, οὓς ἔσω
μεγάλου θαύματος ὁ μακρὸς χρόνος ἔθηκε· τὸ δὲ σὺν
μεγαλοφυὲς ὑπερκεῖσθαι πάντων, ὅσους οἱ πατέρες
ἡμᾶς ἐδίδαξαν, καὶ οἷς ὀφθαλμὸς αὐτόπτης ἐπέβαλε.
Καὶ οὕτω μὲν ἡμῖν ἐκεῖνο γίνεται τὸ ἐκ τοῦ κοινοῦ,
καὶ οἷον εἰπεῖν τὸ κατὰ περίληψιν τῆς εὐχῆς. Τὸ δὲ
ἰδιάζον ἔχομεν αὐτοὶ ἐκ τῶν εἰς ἡμᾶ, ἀγαθῶν τῆς
σῆς ἀντιλήψεως· ὧν ἡμῖν τὸ ῥεῦμα, ὡς καὶ εἰς ἀένω
ναον ἐξαρχεῖν, ἐπεπλήμμυρεν. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν τὸ
τῆς αὐχῆς οὕτως εἰσαεὶ γίνεται, καὶ οὐδὲ λήξει γινόμενον, ἕως ἂν καὶ ὁ νοῦς ἐν τῷ καθεστῶτι μένῃ,
καὶ τὸ στόμα πρὸς λόγους ἀνοίγηται. Είθε δὲ ἦν καὶ
ἐπὶ τάδε τοῦ χρόνου τοῦτο γίνεσθαι. Ἡμῖν δὲ, ὅτι
γράμμασι προσκυνήσαντες, καὶ διὰ προσώπων οὐκ
Έξω λόγου πιπτόντων ομοίως προσενεχθέντες, οὐκ
ἔσχομεν μαθεῖν, εἰ τὸ ἡμῶν ἀξίωμα εἰσῆλθεν ἐνών
πιον τῆς σῆς ἀντιλήψεως, εὐλαβείσθαι περιγίνεται
καὶ τὸ πολὺ τοῦ θαῤῥεῖν ὑποτέμνεται, μήποτε παρὰ
θύρας (5 φασιν) ήκομεν τῆς σῆς ἁγίας ψυχῆς, καὶ
εἰς ἀποθυμίοις πίπτομεν· ὅπερ μὴ ἡμῖν, κύριέ μου,
μὴ ἡμῖν· μὴ ἡμῖν, ἀντιληπτόρ μου· πρὸς τῆς τῆς
ἁγίας ψυχῆς πρὸς τοῦ πλάτους τῆς τῆς ἀγαθότητος,
ἣν οὐκ ἔστι στενοχωρήσασθαι· πρὸς τῆς μνήμης·
'Αλλ' ὦ μοι, τί ἔπαθον, ὅτι τοιαύτην μνήμην οὔπω
δέον ἂν κεκλήρωται, ἂν ἔδει ζῶντα τοῖς μὲν ἐντυγχά
καυσιν ἀσπασίως βλέπεσθαι, τοῖς δὲ λοιποῖς διὰ γλυκείας μνήμης φέρεσθαι, καραδοκοῦσι τὴν εἰς νέωτα
έντευξιν; Μὴ ἡμῖν, πρὸς τῆς μακαρίας μνήμης
ἐκείνου τοῦ ὄντος μακαρίτου ἀρχιερέων, τοῦ δεσπό
του μου· οὗ κατὰ σῶμα μὲν τάφο; εἷς· αἱ δὲ πάνω
των ψυχαί, οἷς άγνωστο (Έγνωστο δέ") εγκείμενον
φέρουσιν, οὐχ οἷά τινα κενήρια καὶ μέχρις ὀνόμιο
τος· ἀλλὰ θειότερον, ὅτι πρὸς πράγμα καὶ νοερῶς.
᾿Αλλὰ τί δή ποτε αὐτῷ μὲν ἐμοὶ ἐξευρίσκω μηχανήν
παρήγορον, τὸν δὲ ἐλιοῦντα ἐκτήσω τοῖς δάκρυσι,
μνήμῃ φιλτάτου ονόματος; οὗ στερείσθαι ταυτόν
ἂν εἴη τῷ μεμνημένῳ, ὡς ἐὰν καὶ ψυχῆς. Τί δὲ τὸ
πρὸς ἡδονῆς ἐμοὶ θηρώμενος, τὸ πρὸς ἐλεημοσύνην
ἐπίστροφον, κρατῆρα λύπης ἐπιστέψω τῷ ἐνδαψι τρίβεσθαι εἰς ἐντυχίας πραγματικάς, ὧν ἀμελῆσαι
λεκομένῳ τὸν ἔλεον, ἀντιμετρῶν οὐκ ἀγαθὰ, οὐδὲ
τῶν κρειττόνων ἀντικαταλλασσόμενος ὅμοια; Φέρε
δὴ περιμετρήσω τῷ θλίβοντι τὰ ἱλαρά ψυχαγωγής
σω τὴν μικροῦ καὶ ἐκλείποντα· ἀντιστήσω τὸ τέρπου τῷ λυπηρῷ· ἀντισταθμήσω τὸ γλυκάζον τῷ
πικραίνοντι, καὶ μνήμῃ γλυκυτάτου ὀνόματος και
τα κεράσω τὸ πικράζον ἐκεῖνο, καὶ ἀνασκευάσω, πρὸς
ὅπερ ἐχρῆν. Πρὸς τῆς ἐνθέου καὶ ἁγιωτάτης βασιλικῆς κεφαλῆς, ὑφ᾽ ἧς τὸ πᾶν τῆς οἰκουμένης σῶμα
καὶ συνέχεται καὶ ἀνέχεται, εἰσελθέτω ἐνώπιόν σου
ἡ δέησίς μου· δηλωσάτω ἡμῖν ὁ τὸ γράμμα περικο
μίζων τῆς ἡμῶν ταπεινότητος τὸ τῆς σῆς ἀντιλήψεως περὶ ἡμᾶς εὐμενες, καὶ ζησόμεθα· ὡς νῦν γε
παρατρώγεται τι τῆς ζωῆς ἡμῖν, καὶ δεδοίκαμεν,
Ὁ Θεὸς, ὁ τοὺς ἁγίους ἡμῶν βασιλεῖς καὶ στερεώ
σας καὶ στερεῶν, καὶ ἀεὶ ἀνυψῶν καὶ ἐπαυξάνων
τὴν ἔνθεον βασιλείαν αὐτῶν, ὧν σὺ θεράπων ἐγγίσ
ζων τε καὶ πιστότατος, ἐκεῖνος προσθείη μακρούς
χρόνους τῇ σῇ ζωῇ· ἵνα ἔχῃ σε ὁ κόσμος εἰς κοινόν
ἀγαθὸν, καὶ ἀξιωθείης, ὥσπερ ἐνταῦθα μεγίστων
τιμών, οὕτω καὶ ἐν τῷ ἐκεῖ αἰῶνι τῆς πρὸς τὸν
παμβασιλέα Θεὸν ἐγγύτητος· ὅπερ καὶ θάρξει συν
Θεῷ. Εἰ γὰρ καὶ ἄλλοις κίνδυνος υπεστιν ἀκοῦσαι,
ὅτι τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου ἀπέλαβες,
ἀλλὰ σύ, ὡς πάντα ἐν Θεῷ πράττων, καὶ πρὸς
ἐκεῖνον ἀφορῶν, καὶ τῆς ἐκεῖ δόξης εφιέμενος, δι'
ἦν καὶ πάντα ποιεῖς τὰ πρὸς θεραπείαν Θεοῦ· καὶ
ὧδε τὰ ἐξ ἐκείνου ἔχεις ἀγαθὰ, καὶ ἐκεῖ δὲ ἀκούσεις· Είσελθε, δοῦλε, εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου
σου. Ο θαυμασιώτατος καθηγούμενος ὁ δεῖνα, δ
ἐνδιάθετος καὶ θερμότατός σου εὐχέτης και κήρυξ
τὴν εὐχαριστίαν, ἀναδιδάξας με, ὅτι ἐκ Θεοῦ ὁδηγίας
τῶν σῶν ἀγαθουργιών διαπρύσιος, επηύξησε μα
ἐμνήσθης πρὸς αὐτὸν τῆς ἐμῆς ταπεινότητος. Διὸ
βαλλόντως ποθεῖς, καὶ διὰ τὸ δίκαιον, οὗ ὑπερμακαὶ θαῤῥήσας περικαλώ, ἵνα διὰ τὸν Θεὸν, ὃν ὑπερο
χεῖς, ἐάν τις τῶν τοῦ κελλίου μου ἔχων δυσκολίαν
ἐξ ἀδικίας προσκαλῆται εἰς βοήθειαν τὴν ἀντίληψίν
Ο σου, ἐμπαρέχῃς αὐτῷ τὴν ἐπὶ δικαίῳ βοήθειαν. Καὶ
ἀμοιβήν τῇ ἀντιλήψει σου.
πάντως δώσει ὁ Θεὸς καὶ ὑπὲρ τούτου τὴν ἀξίαν
ΔΗ.
Τῷ Σερρών.
Ἐπεθύμησα, ὥσπερ τοῦ ἰδεῖν σε, οὕτω καὶ τοῦ
διὰ γραφῆς προσειπεῖν τὴν σὴν ἁγιότητα. Καὶ τοῦ
μὲν πρώτου αἴτιοι οὔτε ἐγώ, οὔτε μὴν ἡ ἁγιωσύνη
σου· οὐ γὰρ θαμίζειν πρὸς ἀλλήλους ἔχομεν. Τοῦ δὲ
δευτέρου ἡ μὲν ἁγιωσύνη σου πῶς ἄν; τάχα δὲ οὐδὲ
ἐγώ, ἀλλὰ τὰ περὶ ἐμὲ πράγματα. Πληροφορήθητι
γάρ, ὅτι τοσοῦτος ὄχλος φροντίδων ἀμφέπει με,
ὡς ἀπὸ φυλακῆς πρωΐας ἕως καὶ εἰς ἥλιον οὐ καταδύντα μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὑπὸ γῆν ἐμβαθύναντα,
μὲν οὐκ ἀρχιερατικόν, ἐπιμεληθῆναι δὲ καλὸν μέν·
ἀλλ' ἀπογείης οὐ μόνον ἀναγνώσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς
εἰς τοὺς φιλοῦντας προσφωνήσεως. Ἡ γοῦν παρούσα
γραφή, πρωΐθεν ὑπισχνουμένη, παρέτεινεν ἕως καὶ
εἰς ἀέρα λαμπάδι φωτίζεσθαι θέλοντα. Διὸ καὶ
ἀπεστένωται, καὶ βραχέα λαλεῖ· καίρια μέντοι γε,
καὶ ὧν ἡμεῖς ἀφιέμεθα. 'Υγίαινε, καὶ μέμνησο ἡμῶν
ἐν ταῖς πρὸς Θεὸν ἀγωγοῖς σου, ἐντεύξεσιν, υγιαινόντων καὶ αὐτῶν ταῖς σαῖς ἱεραῖς εὐχαῖς, καὶ ἐπικαλουμένων τὴν ἐντεῦθεν θεόθεν βοήθειαν. Τον θαυμα
σιώτατόν μοι φίλον, τὸν γραμματικὸν τῆς ἁγιωσύ
νης του, προσαγορεύω· ὃς ἀδικεῖ μὲν, καὶ αὐτοῦ
καθείργων εἰς ἀφωνίαν τὴν γλῶσσαν καὶ τοῦ ῥητο
μεύειν ἀπείργων, ὡς εἰ καὶ σιγαν κατακέκριτα·
col. 1305–1306page 31 of 50
PG 136:1305ἀδικεῖ δὲ καὶ ἡμᾶς, μὴ γλυκαίνων, οἷς γράφει; τὰς ἡ οἰκήσεις· καὶ πολλάκις καιρὸς πολύμηνος διήρχετο, ἀκοά;. ΑΘ Τῷ Μετρητοπώλῳ. Είθε μὴ ἔγραψας ἡμῖν, μηδὲ ἔδακες ἡμῶν τὴν ψυχὴν διὰ τῆς γραφῆς. Ἤρκει γὰρ μεμνήσθαι ἡμῶν τὴν ἀγάπην σου, καὶ ὑπερεύχεσθαι. Μάρτυς ὁ Θεός, ἡ ἀλήθεια· ἅμα ἔμαθον τὸν θάνατον τοῦ καλλίστου σου γαμβροῦ, καὶ οὕτως διετέθην, ὡς ἐὰν ἀπέθανεν ἐμοὶ γνήσιος συγγενής. "Ω καλόν μου παιδίον, ὦ ἀγαπητόν ὦ θαυμάσιον. "Ω περιμυθία τοῦ καλοῦ μου κυρίου Ἰωάννου· ὦ ἄνθος μαρανθὲν ἄωρον. Ἐνθυμοῦμαι τὴν ἐκείνου παίδευσιν, τὴν κατάστασιν, τὴν πρὸς σὲ τιμὴν καὶ ἀγάπην, τὸ τοῦ βίου προνοητικόν, τὴν γεροντιαίαν ἐν νεότητι φρό νησιν, τὸ τοῦ ἤθους γαληνόν, τὰ ἄλλα πάντα τὰ ὑπὲρ τὴν ἐκείνου ἡλικίαν· καὶ δάχνομαι μὲν καὶ αὐτὸς τὴν ψυχὴν, ἐνθυμοῦμαι δὲ καὶ σὲ, τί μέλλεις πάσχειν καὶ διπλάζω τὴν λύπην, καὶ ταλανίζω τὸν βίον καὶ τὰς ἐλπίδας ἡμῶν ἐννοούμενος, οἷα μεν ἐλπίζο μεν, οἷα δὲ ἐξ ἀποτυχίας πάσχομεν. Έδοξας εὐτυ χῆσαι καὶ ἐντυχεῖν εὑρέματι, ὅτε τὴν ἀρχὴν εὗρες τοιοῦτον γαμβρόν· καὶ εἶχεν οὕτω τὸ πρᾶγμα. Νίν δὲ οἷον ἔπαθες, ὀλίγον γευσάμενος τοῦ τοιούτου γλυκυτάτου, εἶτα διὰ τῆς στερήσεως αὐτοῦ πικρανθεὶς πλείονα· καὶ οὐ λέγω διὰ τὸ βάρος τῆς τροφῆς τῆς ἀθλίας ἐκείνου γυναικὸς καὶ τῆς τῶν βρεφυλλίων ἀνατροφῆς, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐκείνου στέρησιν. λυπεῖσθαι μὲν οὖν σε διὰ τὸ αὐτοῦ στέρεσθαι οὐ μὴ κω λύσω, ἵνα μὴ δόξω ἀπάνθρωπος καὶ ἀνάλγητος ὅπου γε καὶ αὐτὸς ἐγὼ οὐ μόνον, δεξάμενος τὴν γρα φήν σου, καὶ ἀναμαθὼν τὸν ἐκείνου θάνατον, ἄφω νος ἔμεινα ἐφ᾽ ἱκανὸν, ἀλλὰ καὶ εἰσέτι, οσάκις ἐκεῖνον ἐνθυμηθῶ, τὰ ὅμοια πάσχω· καὶ ἐπὶ τὰ ἑξῆς δὲ οὐδέποτε αὐτοῦ ἐπιλήσομαι. Διότι εγγε γραμμένον εἶχον αὐτὸν εἰς ψυχὴν ὡς [πλείστου] ἄξιον. Αξιώσω δέ σε, μὴ παντελῶς ἐνδοῦναι τῇ λύπῃ, καὶ βυθισθῆναι ὑπὸ τῶν θλίψεων, ἀλλ' ὑπ ανέχειν σεαυτὸν καὶ ἀνακουφίζεσθαι. 'Αρκέσει σου γὰρ ὁ ἐλευσόμενος καιρὸς εἰς τὸ θλίβεσθαι. Περιμυ θοῦ δὲ καὶ τὴν ἐλεεινὴν ἐκείνου γυναίκα τρόποις ἄλλοις τε, καὶ διὰ τοῦ φαίνεσθαί σε μὴ πάντοτε κλαίοντα καὶ λυπούμενον. Οὕτω γὰρ καὶ ἐκείνη περ ριμυθίαν τινὰ λήψεται. Μ'. καὶ ὁ κύριος Κωνσταντίνος ᾤχνει τὴν εἰς τὸν Εὐστάθιον ἐπέλευσιν· καὶ ἐρωτώμενος, διατί τοῦτο ποιεῖ, ἐλάλει τὰ εἰκότα, καὶ ἔπειθε. Πῶς δὴ νῦν αὐτὸςοὐκ ἐννοεῖται περὶ ἡμῶν τὰ ὅμοια, ἐπικλῇ δὲ ἡμῖν ἀμνηστίας αἰτίασιν; Ἡμεῖς ἑδοκοῦμεν ἀντιγραφῆς ἀρκεῖν καὶ τὰς προσηγορείας, ἂς μυριάκις ἐστέλ λομεν. Ἐὰν δὲ ἐσιγῶντο, ψόγος τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἡμεῖς δὲ ἀκαταιτίατοι. Περὶ τῶν σῶν οὐκ ἔγραψας ἡμῖν, ὅπως ἔχουσι. Καὶ εἰ μὲν εὖ, οὐ καλῶς ἐποίησας, μὴ θέλων συμμερίτας ἡμῖν ἔχειν τῆς χαρᾶς εἰ δὲ ἄλλως, ὅπερ ἀπευχόμεθα, σὺ μὲν εἴποις ἂν, ὅτι οὐκ ἐπέστειλας, οἷα μὴ θέλων θλίβειν ταῖς κα καγγελίαις ἡμᾶς. Ἡμεῖς δὲ οὐδὲ οὕτως αἰτιάσεως ἀπολύσομέν σε, ὡς μὴ τὴν κοινὴν πείναν τῆς εὐκο λίας εὖ διακρίνοντα. Τῷ πανσεβάστῳ σεβαστῷ καὶ μεγάλῳ ἑταιρειάρχῃ. Μία χελιδὼν ἐφ' ἡμᾶς γραφή πανσέβαστος τῆς σῆς ἀντιλήψεως (καὶ αὐτὴ οὐ δυσαχθής, ότι μηδὲ λάλος· καὶ οὐδὲ οἷα κατὰ τὴν παροιμιαζομένην φω νεῖν βάρβαρα μεμετρημένη δὲ τὴν γλυκεῖαν λα λιάν, ὁποῖος οὗτος νόμος ἐπιστολῆς, καὶ πρὸς Ἑλληνίδας γλώσσης ἀπεξεσμένη εὐγένειαν) μία μὲν οὖν, ὅπερ ἔφην, αὕτη χελιδὼν ἐπετάσθη ἡμῖν ἀλλ᾽ αἰθριάζον ἔαρ ἐποίησε. Τί δὲ, ἐάν ποτέ τις δευτέρα επιφανείη; "Η πάντως χρυσοῦν θέρος της νικαῦτα μηνύσει ἐσόμενον. Ελθοι τοίνυν, καὶ ἡμεῖς οὐκ ὀκνήσομεν τὰ συνήθη ἐπιμέλψαι αὐτῇ. Τοιοῦ τόν τι καὶ παρὰ τοῖς πάλαι ἦν γινόμενον· καὶ δ:ε κατ' ἀρχὴν ταῖς χελιδόσι τοῦ φαίνεσθαι ἦν τὴν πρώτην ἢ καὶ δευτέραν, λόγοις ἐδεξιοῦντο συγκειμένοις πρὸς ἐμμέλειαν. Εσται οὖν τοῦτο καὶ ἡμῖν, οἱ οὔτε νῦν ἡμελήσαμεν, ἀλλ᾽ ἐπεκροτήσαμεν καὶ ᾠδικῶς ἐσκιρτήσαμεν, καὶ ὑγείαν καὶ πᾶν ἕτερον ἀγαθὸν τῇ ἀντιλήψει σου ἐπηυξάμεθα καὶ εἰς τὸ ἐπιὸν δὲ τοιοῦτοι ἐσόμεθα· ὡς τάχιον ἂν διεκπεσείται ἡμῖν ἡ γλῶσσα τοῦ στόματος, ἤπερ αὐτὴν ἐπιλείψει λαλοῦσαν ὁ λόγος ὁ περὶ τῆς σῆς ἀντιλήψεως. Τὸ δὲ λοιπὸν τοῦ καιροῦ εἰς ψυχὴν αὐτὴν ἀνάγραπτόν σε φέρομεν· καὶ τῶν τε εὐχῶν καὶ τῆς λοιπῆς μνήμης φέροις παρ' ἡμῖν τὰ πρωτόλεια. Επακούοι δὲ Θεός. ΜΕ. Ο Τῷ φιλανθρωπίνῳ παλατίνῳ, κυρίῳ Ιωάννῃ, τῷ καὶ ὕστερον καθηγουμένω. Υγιαίνοντες τῇ τοῦ Θεοῦ βοηθεία, ευχόμεθα ὑγιαίνειν καὶ τὴν ἀγάπην σου· 8 δὴ καὶ μανθάνο μεν. Ἐὰν δὲ θλιβερά σοί τινα ἐπιγίνωνται, τοῦτο τῇ τοῦ βίου προσλογίζου ἀνωμαλίᾳ. Οὐδὲ γὰρ δυνατόν, ἄνθρωπον ἐν βίῳ τυγχάνοντα διαφυγείν, ὥσπερ ού δὲ τὰς μερίμνας, οὕτως οὐδὲ τὰς λύπας. Καὶ τοῦτο μὲν οὐκ ἔχει τι παράδοξον. Τὸ δὲ ὑπολαμβάνειν σε, ὅτι ἐπελαθόμεθά σου, καὶ ὅτι μὴ φιλοῦντες οὐ γράφο μεν, τοῦτο παράδοξον ἡμῖν ἔδοξε διά τε άλλα πολλά, καὶ διότι τὸ μὲν γράφειν καὶ βλέπειν ἀλλήλους ἔστι που φιλίας ἐνδεικτικόν· οὐκ ἤδη δὲ τὸ μὴ γράφειν, μηδὲ εἰς ἐντυχίαν ἔρχεσθαι, ἀφιλίας λογίζεται ἔνδειξις. Ενθυμήθητι, ὅτι, όπηνίκα ἦμεν ἔνδημοι τῇ Μεγαλοπόλει, βραχὺ διάστημα ἐμέσαζεν ἡμῖν τὰς Νῦν ἔγνων, ότιπερ ἐν οὕτω καλοῖς τὸ ἐμὸν ἄλσος κεῖται, καὶ δένδροις εὐγενέσι κομᾷ, καὶ θαύματος ἀξίοις ἐνευθηνεῖται καρποῖς, καὶ πολλοῖς θάλλει τοῖς ἀγαθοῖς· καὶ ἐξαίρω τῶν ἄλλων τὸ ἐμὸν τοῦτο καὶ λόν, καὶ γῆν αὐτὸ κρίνω μακάρων· ὅτε καὶ τὸ τῆς σῆς ἁγιωσύνης μακάριον εἰς πόθον ἐξεκαλέσατο· δ; γε καὶ κατασκόπους ἐπιπέμπεις, τῶν ἐμῶν ἀγαθῶν τι προδώσοντας ἢ καὶ περισυλήσονται, δύο τούτους, δεινοὺς ἐπιβουλεῦσαι, σοφούς τεχνάσασθαι, δεξιούς κατασκέψασθαι. Οὕτω ποτὲ καὶ Ἰησοῦς, ὁ τοῦ Ναυῆ, τῆς ὑμνουμένης Ιεριχοῦντος ἐπιβαλόμενος, κατα σκόπους ἐξέστειλε δύο· οἳ καὶ παρεισπεσόντες Ενδον τῆς πόλεως, καὶ πᾶν, ὅπερ ἐβούλοντο, πρὸς τέχνην
EUSTATHII THESSALONICENSIS EPISTOLAR.
ἀδικεῖ δὲ καὶ ἡμᾶς, μὴ γλυκαίνων, οἷς γράφει; τὰς ἡ οἰκήσεις· καὶ πολλάκις καιρὸς πολύμηνος διήρχετο,
ἀκοά;.
ΑΘ
Τῷ Μετρητοπώλῳ.
"
Είθε μὴ ἔγραψας ἡμῖν, μηδὲ ἔδακες ἡμῶν τὴν
ψυχὴν διὰ τῆς γραφῆς. Ἤρκει γὰρ μεμνήσθαι
ἡμῶν τὴν ἀγάπην σου, καὶ ὑπερεύχεσθαι. Μάρτυς
ὁ Θεός, ἡ ἀλήθεια· ἅμα ἔμαθον τὸν θάνατον τοῦ
καλλίστου σου γαμβροῦ, καὶ οὕτως διετέθην, ὡς
ἐὰν ἀπέθανεν ἐμοὶ γνήσιος συγγενής. "Ω καλόν μου
παιδίον, ὦ ἀγαπητόν ὦ θαυμάσιον. "Ω περιμυθία
τοῦ καλοῦ μου κυρίου Ἰωάννου· ὦ ἄνθος μαρανθὲν
ἄωρον. Ἐνθυμοῦμαι τὴν ἐκείνου παίδευσιν, τὴν
κατάστασιν, τὴν πρὸς σὲ τιμὴν καὶ ἀγάπην, τὸ τοῦ
βίου προνοητικόν, τὴν γεροντιαίαν ἐν νεότητι φρόνησιν, τὸ τοῦ ἤθους γαληνόν, τὰ ἄλλα πάντα τὰ ὑπὲρ
τὴν ἐκείνου ἡλικίαν· καὶ δάχνομαι μὲν καὶ αὐτὸς
τὴν ψυχὴν, ἐνθυμοῦμαι δὲ καὶ σὲ, τί μέλλεις πάσχειν·
καὶ διπλάζω τὴν λύπην, καὶ ταλανίζω τὸν βίον
καὶ τὰς ἐλπίδας ἡμῶν ἐννοούμενος, οἷα μεν ἐλπίζο
μεν, οἷα δὲ ἐξ ἀποτυχίας πάσχομεν. Έδοξας εὐτυ
χῆσαι καὶ ἐντυχεῖν εὑρέματι, ὅτε τὴν ἀρχὴν εὗρες
τοιοῦτον γαμβρόν· καὶ εἶχεν οὕτω τὸ πρᾶγμα. Νίν
δὲ οἷον ἔπαθες, ὀλίγον γευσάμενος τοῦ τοιούτου γλυκυτάτου, εἶτα διὰ τῆς στερήσεως αὐτοῦ πικρανθεὶς
πλείονα· καὶ οὐ λέγω διὰ τὸ βάρος τῆς τροφῆς τῆς
ἀθλίας ἐκείνου γυναικὸς καὶ τῆς τῶν βρεφυλλίων
ἀνατροφῆς, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐκείνου στέρησιν. Λυπεί
σθαι μὲν οὖν σε διὰ τὸ αὐτοῦ στέρεσθαι οὐ μὴ κω
λύσω, ἵνα μὴ δόξω ἀπάνθρωπος καὶ ἀνάλγητος·
ὅπου γε καὶ αὐτὸς ἐγὼ οὐ μόνον, δεξάμενος τὴν γραφήν σου, καὶ ἀναμαθὼν τὸν ἐκείνου θάνατον, ἄφωνος ἔμεινα ἐφ᾽ ἱκανὸν, ἀλλὰ καὶ εἰσέτι, οσάκις
ἐκεῖνον ἐνθυμηθῶ, τὰ ὅμοια πάσχω· καὶ ἐπὶ τὰ
ἑξῆς δὲ οὐδέποτε αὐτοῦ ἐπιλήσομαι. Διότι εγγε
γραμμένον εἶχον αὐτὸν εἰς ψυχὴν ὡς [πλείστου]
ἄξιον. Αξιώσω δέ σε, μὴ παντελῶς ἐνδοῦναι τῇ
λύπῃ, καὶ βυθισθῆναι ὑπὸ τῶν θλίψεων, ἀλλ' ὑπ
ανέχειν σεαυτὸν καὶ ἀνακουφίζεσθαι. 'Αρκέσει σου
γὰρ ὁ ἐλευσόμενος καιρὸς εἰς τὸ θλίβεσθαι. Περιμυθοῦ δὲ καὶ τὴν ἐλεεινὴν ἐκείνου γυναίκα τρόποις
ἄλλοις τε, καὶ διὰ τοῦ φαίνεσθαί σε μὴ πάντοτε
κλαίοντα καὶ λυπούμενον. Οὕτω γὰρ καὶ ἐκείνη περ
ριμυθίαν τινὰ λήψεται.
Μ'.
καὶ ὁ κύριος Κωνσταντίνος ᾤχνει τὴν εἰς τὸν Εὐστά
θιον ἐπέλευσιν· καὶ ἐρωτώμενος, διατί τοῦτο ποιεῖ,
ἐλάλει τὰ εἰκότα, καὶ ἔπειθε. Πῶς δὴ νῦν αὐτὸς
οὐκ ἐννοεῖται περὶ ἡμῶν τὰ ὅμοια, ἐπικλῇ δὲ ἡμῖν
ἀμνηστίας αἰτίασιν; Ἡμεῖς ἑδοκοῦμεν ἀντιγραφῆς
ἀρκεῖν καὶ τὰς προσηγορείας, ἂς μυριάκις ἐστέλλομεν. Ἐὰν δὲ ἐσιγῶντο, ψόγος τοῖς ἁμαρτάνουσιν·
ἡμεῖς δὲ ἀκαταιτίατοι. Περὶ τῶν σῶν οὐκ ἔγραψας
ἡμῖν, ὅπως ἔχουσι. Καὶ εἰ μὲν εὖ, οὐ καλῶς ἐποίη
σας, μὴ θέλων συμμερίτας ἡμῖν ἔχειν τῆς χαρᾶς·
εἰ δὲ ἄλλως, ὅπερ ἀπευχόμεθα, σὺ μὲν εἴποις ἂν,
ὅτι οὐκ ἐπέστειλας, οἷα μὴ θέλων θλίβειν ταῖς κακαγγελίαις ἡμᾶς. Ἡμεῖς δὲ οὐδὲ οὕτως αἰτιάσεως
ἀπολύσομέν σε, ὡς μὴ τὴν κοινὴν πείναν τῆς εὐκο
λίας εὖ διακρίνοντα.
MA'.
Τῷ πανσεβάστῳ σεβαστῷ καὶ μεγάλῳ εταιρεί
άρχη.
Μία χελιδὼν ἐφ' ἡμᾶς γραφή πανσέβαστος τῆς
σῆς ἀντιλήψεως (καὶ αὐτὴ οὐ δυσαχθής, ότι μηδὲ
λάλος· καὶ οὐδὲ οἷα κατὰ τὴν παροιμιαζομένην φω
νεῖν βάρβαρα μεμετρημένη δὲ τὴν γλυκεῖαν λα
λιάν, ὁποῖος οὗτος νόμος ἐπιστολῆς, καὶ πρὸς Ἑλ
ληνίδας γλώσσης ἀπεξεσμένη εὐγένειαν) μία μὲν
οὖν, ὅπερ ἔφην, αὕτη χελιδὼν ἐπετάσθη ἡμῖν·
ἀλλ᾽ αἰθριάζον ἔαρ ἐποίησε. Τί δὲ, ἐάν ποτέ τις
δευτέρα επιφανείη; "Η πάντως χρυσοῦν θέρος της
νικαῦτα μηνύσει ἐσόμενον. Ελθοι τοίνυν, καὶ ἡμεῖς
οὐκ ὀκνήσομεν τὰ συνήθη ἐπιμέλψαι αὐτῇ. Τοιοῦ
τόν τι καὶ παρὰ τοῖς πάλαι ἦν γινόμενον· καὶ δ:ε
κατ' ἀρχὴν ταῖς χελιδόσι τοῦ φαίνεσθαι ἦν τὴν
πρώτην ἢ καὶ δευτέραν, λόγοις ἐδεξιοῦντο συγκει
μένοις πρὸς ἐμμέλειαν. Εσται οὖν τοῦτο καὶ ἡμῖν,
οἱ οὔτε νῦν ἡμελήσαμεν, ἀλλ᾽ ἐπεκροτήσαμεν καὶ
ᾠδικῶς ἐσκιρτήσαμεν, καὶ ὑγείαν καὶ πᾶν ἕτερον
ἀγαθὸν τῇ ἀντιλήψει σου ἐπηυξάμεθα καὶ εἰς τὸ
ἐπιὸν δὲ τοιοῦτοι ἐσόμεθα· ὡς τάχιον ἂν διεκπεσείται
ἡμῖν ἡ γλῶσσα τοῦ στόματος, ἤπερ αὐτὴν ἐπιλείψει
λαλοῦσαν ὁ λόγος ὁ περὶ τῆς σῆς ἀντιλήψεως. Τὸ δὲ
λοιπὸν τοῦ καιροῦ εἰς ψυχὴν αὐτὴν ἀνάγραπτόν σε
φέρομεν· καὶ τῶν τε εὐχῶν καὶ τῆς λοιπῆς μνήμης
φέροις παρ' ἡμῖν τὰ πρωτόλεια. Επακούοι δὲ Θεός.
ΜΕ.
Ο Τῷ φιλανθρωπίνῳ παλατίνῳ, κυρίῳ Ιωάννῃ, τῷ
καὶ ὕστερον καθηγουμένω.
Υγιαίνοντες τῇ τοῦ Θεοῦ βοηθεία, ευχόμεθα
ὑγιαίνειν καὶ τὴν ἀγάπην σου· 8 δὴ καὶ μανθάνομεν. Ἐὰν δὲ θλιβερά σοί τινα ἐπιγίνωνται, τοῦτο τῇ
τοῦ βίου προσλογίζου ἀνωμαλίᾳ. Οὐδὲ γὰρ δυνατόν,
ἄνθρωπον ἐν βίῳ τυγχάνοντα διαφυγείν, ὥσπερ ού
δὲ τὰς μερίμνας, οὕτως οὐδὲ τὰς λύπας. Καὶ τοῦτο
μὲν οὐκ ἔχει τι παράδοξον. Τὸ δὲ ὑπολαμβάνειν σε,
ὅτι ἐπελαθόμεθά σου, καὶ ὅτι μὴ φιλοῦντες οὐ γράφομεν, τοῦτο παράδοξον ἡμῖν ἔδοξε διά τε άλλα πολλά,
καὶ διότι τὸ μὲν γράφειν καὶ βλέπειν ἀλλήλους ἔστι
που φιλίας ἐνδεικτικόν· οὐκ ἤδη δὲ τὸ μὴ γράφειν,
μηδὲ εἰς ἐντυχίαν ἔρχεσθαι, ἀφιλίας λογίζεται ἔνδειξις. Ενθυμήθητι, ὅτι, όπηνίκα ἦμεν ἔνδημοι τῇ
Μεγαλοπόλει, βραχὺ διάστημα ἐμέσαζεν ἡμῖν τὰς
Νῦν ἔγνων, ότιπερ ἐν οὕτω καλοῖς τὸ ἐμὸν ἄλσος
κεῖται, καὶ δένδροις εὐγενέσι κομᾷ, καὶ θαύματος
ἀξίοις ἐνευθηνεῖται καρποῖς, καὶ πολλοῖς θάλλει τοῖς
ἀγαθοῖς· καὶ ἐξαίρω τῶν ἄλλων τὸ ἐμὸν τοῦτο καὶ
λόν, καὶ γῆν αὐτὸ κρίνω μακάρων· ὅτε καὶ τὸ τῆς
σῆς ἁγιωσύνης μακάριον εἰς πόθον ἐξεκαλέσατο· δ;
γε καὶ κατασκόπους ἐπιπέμπεις, τῶν ἐμῶν ἀγαθῶν
τι προδώσοντας ἢ καὶ περισυλήσονται, δύο τούτους,
δεινοὺς ἐπιβουλεῦσαι, σοφούς τεχνάσασθαι, δεξιούς
κατασκέψασθαι. Οὕτω ποτὲ καὶ Ἰησοῦς, ὁ τοῦ Ναυῆ,
τῆς ὑμνουμένης Ιεριχοῦντος ἐπιβαλόμενος, κατα
σκόπους ἐξέστειλε δύο· οἳ καὶ παρεισπεσόντες Ενδον
τῆς πόλεως, καὶ πᾶν, ὅπερ ἐβούλοντο, πρὸς τέχνην
col. 1307–1308page 32 of 50
PG 136:1307τόπου καλῷ παρενέρριψε (φιλία τις δηλαδή πολυ ρέμβαστος καὶ καλὸν δοκοῦσα εἴποι ἂν ἡ Σαπρ δημόσιον)· ἀλλὰ καὶ καθαρά, καὶ κατὰ τὴν παρ' Ησιόδῳ Δίκην παρθένος, καὶ πολλοῖς ἀνομίλητος. Οὗτοι περιελθόντες ἅπαν μοι τὸ κήπιον, εἴ που μὲν μῆλον ἦν ἑκάτερον· ὅσον τε ἐκ Περσίδος έχει τάχα μὲν καὶ τὴν γένεσιν, τὴν δὲ παρωνυμίαν, ὡς οὐκ ἂν εἴη ἀμφίβολον· καὶ ὅσον δὲ τὴν ἁπλῶς τοῦ μήλου κλῆσιν ἔλαχεν ἀσυνδυάστως πρὸς ἐπίθετον· ἀλλὰ ταῦτα παρ' οὐδὲν ἐτίθεντο. Παρήρχοντο δέ μοι καὶ τὰς εὐγενεῖς σταφυλάς, ὅτι ἔμφανες· καὶ τὰς καλόν λαμπούσας μοιᾶς, ὅτιπερ ἐν κενοῖς λεπύροις ἔτι καὶ κάλυξιν. Οὐ προσεῖχον δὲ τὸν νοῦν οὐδὲ ταῖς συκαῖς· οὔπω γὰρ τὸ τῶν σύκων μέλι προβέβληντο, κατεργατάμενοι, μεγάλῳ τῷ στρατηγῷ, πρὸς ὅπερ τὴν ὑμνουμένην Ἱεριχουντίαν ἐκείνην τῷ τοῦ ἐμοῦ ήθελε, συνεβάλοντο. Καὶ μὴν ἡ πόλις ἐκείνη μεγάλη ἦν, καὶ καλὴ ἦν, καὶ πολλὰ εἶχε τὰ ἐπαγωγά· καὶ τοῦ. το οὔτε τοὺς ἐπιβουλεύοντας, ούτε μὴν πολλῷ πρότερον τοὺς ἐνοικοῦντας ἐλάνθανεν. Εμοὶ δὲ μόνῳ τῶν ἄλλων (ὡς ἔοιχε) μέχρι καὶ ἐσάρτι τὸ κήπιον αὐ πάνυ τι ἐν ἀριθμῷ ἦν· οὐδ᾽ οὕτω περιέργως ἐνέ βλεπον τοῖς αὐτοῦ· οὐδ᾽ ὑπερλίν ἔμελέ μοι τῶν κατ' αὐτό. Εκρύπτετο γάρ με τάχα καὶ τὸ κάλλος οὐχ ὑπεξέφαινεν, οὐδὲ παρεγύμνου τὰς χάριτας. Σε δὲ οὐκ ἐλάνθανεν ἀλλ᾽ ἡ παρ' Ησιόδῳ πολυλάλος φήμη τὴν τούτου σοι ἀλήθειαν παρεκόμιζε, καὶ πρὸς φίλτρον ἐξέκαεν. 'Αμέλει καὶ τοὺς ἐπιβούλους εὖ μάλα καταρτίσας ἐπαφῆκας ἡμῖν· φθονῶν μὲν οὐκ ἂν εἴποιμι (τοῦ γὰρ περὶ σὲ χοροῦ, τῶν ἀρετῶν ὑπερόριος ὁ φθόνος εξώρισται)· νέμεσιν δ' οὐδ᾽ εἰς ὁμιλίαν οἷον ὑπέχαινον. Τί μοι μακρά αὖ. προσμαρτυρῆσαι τῷ πράγματι ὀκνῶ κατ' λέγειν; Πάντα τὰ ἐκεῖ περιδραμόντες τὰ καλὰ, τὰ ἐμαυτοῦ. Νεμεσᾶσθαι γὰρ οὔχουν βεβούλημαι. πολλὰ, τὰ λαμπρά, ἑνὸς ἐγίνοντο καὶ μόνου τοῦ Κρίνω γοῦν, ὅτι ζῆλος ὁ κρείττων ἐκκάει σε, περιπύστου δένδρου, τοῦ ἐπιφθόνου· καὶ τῶν ἄλλων καὶ ἡ τοῦ κήπου χάρις εφέλκεται. Καὶ ἐπεὶ μὴ ἀποκρίναντες τὴν καλὴν μητέρα, τὴν ἀμυγδαλὴν, μεταστῆσαί μοι τὸ ἄλσος ἔχεις ἐπισπάστρῳ τινὶ περὶ τὸν αὐτῆς γόνον, τὸν ἕνα, τὸν ἀγαπητὸν παλαμναίῳ, μηδὲ μετακινῆσαι ἀνάγκῃ τινὶ μηχανῆς ἐκεχήνεσαν· καὶ ἰδόντες τὸ ποθούμενον, ἀποσχέσθαι Εκατόγχειρες, αὐτὸ μὲν καὶ ἄκων ἐξς ἐπὶ χώρας οὐκ ἤθελον, ἀλλ᾽ ὅλοι περὶ αὐτὸ ἦσαν. Καὶ ῥητὰ μένειν, καὶ παρ' ἡμῖν εἶναι· ἐπισπᾶσθαι δὲ μελετᾷς ῥητοῖς συνέβαλλον ψίθυρα· καὶ οὐκ ἔθ᾽ ὑπὸ κόλπῳ ἄλλως εὐμηχάνως τὴν εὐδαιμονίαν τούτου πρὸς συνεῖχον τὰς χεῖρας, ἀλλὰ παρεγύμνουν κρέμα, ἑαυτόν· καὶ ὅτι μὴ αὐτὸ περιαγαγεῖν ἔχεις, μετάγειν δεικνύντες ἡλίῳ. Καὶ εἶχον ἐν ἑτοίμῳ δράττεσθαι θέλεις τὰ ἐν αὐτῷ. Οὕτω μοι καλὸς ὁ κῆπος· οὕτω τοῦ καρποῦ, ὅπως ἂν καὶ ἔχοιεν, είτε προς βίαν εἴτε πίων· οὕτως εὐθαλής· οὕτως εἰς καρπογονίαν εὐφυής καὶ δήλῳ περιγενόμενοι· κἂν ἐξέπραξαν, εἰ κατη οὕτως εἰς καλὸν ἅπαν εὔθετος. Οἷος οὖν εἰς μέλησα ἐγώ. Καὶ ᾤχοντο ἂν ἀφαρπάσαντες· καὶ ἀφέλειαν ἔγωγε, εἴπερ αὐτὸς μὲν τοιούτου καλοῦς εἶδεν ἂν ἥλιος ἁρπαγὴν, καὶ ταύτην, ἣν οὐκ ἦν ἔξω ἐπήβολος ὧν οὐκ ἔσχον ἐπίστασθαι, ἄλλοι δὲ τὸ ἐμοί γ᾽ οὖν λόγου πεσεῖν. Νῦν δέ με περιελθὼν ὡς ἐμὸν ἀγαθὸν πόρρωθεν φαντασάμενοι ἐμοῦ μᾶλλον τάχος πτερόεις τις λογισμός, καὶ κατειπὼν τὴν ἐξηκριβώσαντο. Οὕτως ἀμαθὴς ἐγὼ τοῦ δέοντος, ἐπιβουλήν, παρέστησέ τε τοῖς ἐπιβούλοις καὶ καὶ προσήκων ὑποδιδάσκοντι τάττεσθαι, καὶ τὸ ἀπεῖρξε τοῦ ἐγχειρήματος, ἐλεγχομένους, καὶ τῆς γινώσκειν ἀεὶ παρ' ἄλλοις ἔχων κείμενον. ᾿Αλλὰ τί ἐπιβουλῆς ἐξάρνους μή γινομένους. Ενταῦθα εἴ τι πρὸς ἄλλοις γίνομαι, τους δεινούς κατασκόπους καὶ περιαυτολογήσαι με χρή, τεθαύμακα ἐμαυτόν, ἀφείς; τοὺς ὑποφήτας τῆς μηχανῆς; τοὺς ὑποδρη ὅτι πραΰθυμήσας καὶ μὴ θυμομαχήσας καὶ ἐκπεσών στῆρας τῆς ἐπιβουλῆς; τοὺς τῆς ἐμῆς φυταλιᾶς ἐμαυτοῦ, κακὰ διεθέμην τοὺς τὴν ἐμὴν γῆν ταύτην βαρεῖς ἐπιβούλους; τοὺς τὰ μὲν ἄλλα κοινούς περιεργασαμένους οὐκ εἴσκοπα. Καλά γοῦν μοι ἑταίρους καὶ ὡς ἐπὶ σταθμοῦ τὴν φιλίαν ἐν ἰσότητι ταῦτα οίκοθεν πολιορκουμένῳ, καὶ ἀφ' ἑστίας ἔχοντι ταλαντεύοντας, ἐνταῦθα δὲ πρὸς ῥοπὴν ἑτερίζηλον τὰ τῆς ἐπιβουλῆς. Τί οὖν ἂν ἔτι μοι παρὰ τῶν ἀλλο τὴν πλάστιγγα μεταστήσαντας, καὶ πρὸς τὸ μὴ δαπῶν μήκιστον γένηται, εἰ τοὺς ἐμοὺς ἐν οὕτω καλὸν ἑαυτοὺς καθελκύσαντας; δ δὴ προδοσίας καιρίοις ἐπιβούλους ἐξεύρηκα; Τί δ' ἂν εἰς ἀπο νόμος, εἰ καὶ ἔκνος εἰπεῖν. Τί δὴ τοὺς τοιούτους φυγὴν ἐνέδρας αὐτὸς μηχανήσωμαι, τους συμμάχους παραδραμων, ὡς ἔφθην εἰπών, περὶ ἄλλα τὸν λόγον η αυτομόλους καθ᾿ ἡμῶν ἐξευρών; Οὐδὲν ἄλλο πάντως, πλανῶ; οἱ μικροῦ οἷον ἂν με διέθεντο. Ημέρα επέλαμπεν ἤδη, καὶ οἱ κατάσκοποί σου, τοῦ κατὰ λόγον ὑψηλὸν νοουμένου μοι θείου καὶ θεόθεν δημα γωγοῦ, ἐπιστάντες τῷ ἄλσει, περιεργάζονται τὰ κατ' αὐτό· ὁ μὲν πολιὸς ἤδη, καὶ χρόνῳ τὴν ἐμπειρίαν μακρὰν συλλεξάμενος· ἡδὺς εἰπεῖν, ταχὺς ἐπιτελέσαι· ὀξὺς προϊδεῖν, βρεθὺς ἐπιθέσθαι σφοδρὸς τὴν ῥύμην, πτηνὸς τὸ τάχος· ἀετὸς ὥσπερ ἄνωθέν ποθεν καταῤῥάξας ἡμῖν. Ο δέ γε λοιπὸς καὶ δεύτερος ἀετιδεύς, τοῦ προορασθέντος ἔκγονος ο οὔπω μὲν τὰ πτίλα πρὸς ὀξυκινησίαν κατὰ τὸν ἀετὸν εὐθετισμένος πατέρα, γαμψού; δὲ ὅμως ὑπέ χων τοὺς ὄνυχας καὶ οἴους ἀφαρπάζειν τὸ προστυχὸν. Τούτους σου τοὺς κατασκόπους οὐ πόρνη κατά ἀλλά σοι ἀποπληρώσω τὸ θέλημα, καὶ τὸ ἐπιβουλευόμενον ἐκὼν ἀέχων σοι διαπέμψομαι. Οὕτω γὰρ τούς τε κατασκόπους ἀμυνοῦμαι, καὶ ἀπὸ θυμοῦ πεσεῖν σοι ποιήσω, διαπεσόντος αὐτοῖς τοῦ σκοποῦ καὶ οὐδ᾽ ἀντιστήσομαί σου τῷ βουλήματι, ότι μηδὲ πάρος ποτὲ τῆς σῆς ἀπεστάτουν φρενός (τοῦτο δὴ τὸ Σοφόκλειον). Εχεις οὖν καὶ δὴ τὸ ἐμὸν τοῦτο καλὸν, τὸ μέγα, τὸ μονῆρες· ὁ τάχα μόνον ἐν εἶχεν ὁ καθ' ἡμᾶς ἄρτι βίος, ὡς τὸν τοῦ Περιόζου ποτὲ μέγαν καὶ κάλλιστον μάργαρον. Έχεις τὸ τοῦ κατ' ἐμὲ ἄλσους ἀγλάϊσμα, τὴν τοῦ ἐμοῦ κήπου καλλιτεχνίαν, εἰς 8 τὴν πᾶσαν καλλιτεχνίαν ή φύσις φιλοτίμως ἐγκαταβέβληται· οἵπερ τὰ καλὰ τὴν πρὸς τὰ ὁμο νενῇ ἐκπέφευγε συμβολήν. Τούτου στερηθεὶς ἐγὼ
ADDENDA
τόπου καλῷ παρενέρριψε (φιλία τις δηλαδή πολυρέμβαστος καὶ καλὸν δοκοῦσα εἴποι ἂν ἡ Σαπρ
δημόσιον)· ἀλλὰ καὶ καθαρά, καὶ κατὰ τὴν παρ'
Ησιόδῳ Δίκην παρθένος, καὶ πολλοῖς ἀνομίλητος.
Οὗτοι περιελθόντες ἅπαν μοι τὸ κήπιον, εἴ που μὲν
μῆλον ἦν ἑκάτερον· ὅσον τε ἐκ Περσίδος έχει τάχα
μὲν καὶ τὴν γένεσιν, τὴν δὲ παρωνυμίαν, ὡς οὐκ ἂν
εἴη ἀμφίβολον· καὶ ὅσον δὲ τὴν ἁπλῶς τοῦ μήλου
κλῆσιν ἔλαχεν ἀσυνδυάστως πρὸς ἐπίθετον· ἀλλὰ
ταῦτα παρ' οὐδὲν ἐτίθεντο. Παρήρχοντο δέ μοι καὶ
τὰς εὐγενεῖς σταφυλάς, ὅτι ἔμφανες· καὶ τὰς καλόν
λαμπούσας μοιᾶς, ὅτιπερ ἐν κενοῖς λεπύροις ἔτι
καὶ κάλυξιν. Οὐ προσεῖχον δὲ τὸν νοῦν οὐδὲ ταῖς
συκαῖς· οὔπω γὰρ τὸ τῶν σύκων μέλι προβέβληντο,
κατεργατάμενοι, μεγάλῳ τῷ στρατηγῷ, πρὸς ὅπερ τὴν ὑμνουμένην Ἱεριχουντίαν ἐκείνην τῷ τοῦ ἐμοῦ
ήθελε, συνεβάλοντο. Καὶ μὴν ἡ πόλις ἐκείνη μεγάλη
ἦν, καὶ καλὴ ἦν, καὶ πολλὰ εἶχε τὰ ἐπαγωγά· καὶ τοῦ.
το οὔτε τοὺς ἐπιβουλεύοντας, ούτε μὴν πολλῷ πρότερον
τοὺς ἐνοικοῦντας ἐλάνθανεν. Εμοὶ δὲ μόνῳ τῶν
ἄλλων (ὡς ἔοιχε) μέχρι καὶ ἐσάρτι τὸ κήπιον αὐ
πάνυ τι ἐν ἀριθμῷ ἦν· οὐδ᾽ οὕτω περιέργως ἐνέ
βλεπον τοῖς αὐτοῦ· οὐδ᾽ ὑπερλίν ἔμελέ μοι τῶν
κατ' αὐτό. Εκρύπτετο γάρ με τάχα καὶ τὸ κάλλος
οὐχ ὑπεξέφαινεν, οὐδὲ παρεγύμνου τὰς χάριτας. Σε
δὲ οὐκ ἐλάνθανεν ἀλλ᾽ ἡ παρ' Ησιόδῳ πολυλάλος
φήμη τὴν τούτου σοι ἀλήθειαν παρεκόμιζε, καὶ
πρὸς φίλτρον ἐξέκαεν. 'Αμέλει καὶ τοὺς ἐπιβούλους
εὖ μάλα καταρτίσας ἐπαφῆκας ἡμῖν· φθονῶν μὲν
οὐκ ἂν εἴποιμι (τοῦ γὰρ περὶ σὲ χοροῦ, τῶν
ἀρετῶν ὑπερόριος ὁ φθόνος εξώρισται)· νέμεσιν δ' οὐδ᾽ εἰς ὁμιλίαν οἷον ὑπέχαινον. Τί μοι μακρά
αὖ. προσμαρτυρῆσαι τῷ πράγματι ὀκνῶ κατ' λέγειν; Πάντα τὰ ἐκεῖ περιδραμόντες τὰ καλὰ, τὰ
ἐμαυτοῦ. Νεμεσᾶσθαι γὰρ οὔχουν βεβούλημαι. πολλὰ, τὰ λαμπρά, ἑνὸς ἐγίνοντο καὶ μόνου τοῦ
Κρίνω γοῦν, ὅτι ζῆλος ὁ κρείττων ἐκκάει σε, περιπύστου δένδρου, τοῦ ἐπιφθόνου· καὶ τῶν ἄλλων
καὶ ἡ τοῦ κήπου χάρις εφέλκεται. Καὶ ἐπεὶ μὴ ἀποκρίναντες τὴν καλὴν μητέρα, τὴν ἀμυγδαλὴν,
μεταστῆσαί μοι τὸ ἄλσος ἔχεις ἐπισπάστρῳ τινὶ περὶ τὸν αὐτῆς γόνον, τὸν ἕνα, τὸν ἀγαπητὸν
παλαμναίῳ, μηδὲ μετακινῆσαι ἀνάγκῃ τινὶ μηχανῆς ἐκεχήνεσαν· καὶ ἰδόντες τὸ ποθούμενον, ἀποσχέσθαι
Εκατόγχειρες, αὐτὸ μὲν καὶ ἄκων ἐξς ἐπὶ χώρας οὐκ ἤθελον, ἀλλ᾽ ὅλοι περὶ αὐτὸ ἦσαν. Καὶ ῥητὰ
μένειν, καὶ παρ' ἡμῖν εἶναι· ἐπισπᾶσθαι δὲ μελετᾷς ῥητοῖς συνέβαλλον ψίθυρα· καὶ οὐκ ἔθ᾽ ὑπὸ κόλπῳ
ἄλλως εὐμηχάνως τὴν εὐδαιμονίαν τούτου πρὸς συνεῖχον τὰς χεῖρας, ἀλλὰ παρεγύμνουν κρέμα,
ἑαυτόν· καὶ ὅτι μὴ αὐτὸ περιαγαγεῖν ἔχεις, μετάγειν δεικνύντες ἡλίῳ. Καὶ εἶχον ἐν ἑτοίμῳ δράττεσθαι
θέλεις τὰ ἐν αὐτῷ. Οὕτω μοι καλὸς ὁ κῆπος· οὕτω τοῦ καρποῦ, ὅπως ἂν καὶ ἔχοιεν, είτε προς βίαν εἴτε
πίων· οὕτως εὐθαλής· οὕτως εἰς καρπογονίαν εὐφυής καὶ δήλῳ περιγενόμενοι· κἂν ἐξέπραξαν, εἰ κατη
οὕτως εἰς καλὸν ἅπαν εὔθετος. Οἷος οὖν εἰς μέλησα ἐγώ. Καὶ ᾤχοντο ἂν ἀφαρπάσαντες· καὶ
ἀφέλειαν ἔγωγε, εἴπερ αὐτὸς μὲν τοιούτου καλοῦς εἶδεν ἂν ἥλιος ἁρπαγὴν, καὶ ταύτην, ἣν οὐκ ἦν ἔξω
ἐπήβολος ὧν οὐκ ἔσχον ἐπίστασθαι, ἄλλοι δὲ τὸ ἐμοί γ᾽ οὖν λόγου πεσεῖν. Νῦν δέ με περιελθὼν ὡς
ἐμὸν ἀγαθὸν πόρρωθεν φαντασάμενοι ἐμοῦ μᾶλλον τάχος πτερόεις τις λογισμός, καὶ κατειπὼν τὴν
ἐξηκριβώσαντο. Οὕτως ἀμαθὴς ἐγὼ τοῦ δέοντος, ἐπιβουλήν, παρέστησέ τε τοῖς ἐπιβούλοις καὶ
καὶ προσήκων ὑποδιδάσκοντι τάττεσθαι, καὶ τὸ ἀπεῖρξε τοῦ ἐγχειρήματος, ἐλεγχομένους, καὶ τῆς
γινώσκειν ἀεὶ παρ' ἄλλοις ἔχων κείμενον. ᾿Αλλὰ τί ἐπιβουλῆς ἐξάρνους μή γινομένους. Ενταῦθα εἴ τι
πρὸς ἄλλοις γίνομαι, τους δεινούς κατασκόπους καὶ περιαυτολογήσαι με χρή, τεθαύμακα ἐμαυτόν,
ἀφείς; τοὺς ὑποφήτας τῆς μηχανῆς; τοὺς ὑποδρη ὅτι πραΰθυμήσας καὶ μὴ θυμομαχήσας καὶ ἐκπεσών
στῆρας τῆς ἐπιβουλῆς; τοὺς τῆς ἐμῆς φυταλιᾶς ἐμαυτοῦ, κακὰ διεθέμην τοὺς τὴν ἐμὴν γῆν ταύτην
βαρεῖς ἐπιβούλους; τοὺς τὰ μὲν ἄλλα κοινούς περιεργασαμένους οὐκ εἴσκοπα. Καλά γοῦν μοι
ἑταίρους καὶ ὡς ἐπὶ σταθμοῦ τὴν φιλίαν ἐν ἰσότητι ταῦτα οίκοθεν πολιορκουμένῳ, καὶ ἀφ' ἑστίας ἔχοντι
ταλαντεύοντας, ἐνταῦθα δὲ πρὸς ῥοπὴν ἑτερίζηλον τὰ τῆς ἐπιβουλῆς. Τί οὖν ἂν ἔτι μοι παρὰ τῶν ἀλλοτὴν πλάστιγγα μεταστήσαντας, καὶ πρὸς τὸ μὴ δαπῶν μήκιστον γένηται, εἰ τοὺς ἐμοὺς ἐν οὕτω
καλὸν ἑαυτοὺς καθελκύσαντας; δ δὴ προδοσίας καιρίοις ἐπιβούλους ἐξεύρηκα; Τί δ' ἂν εἰς ἀπονόμος, εἰ καὶ ἔκνος εἰπεῖν. Τί δὴ τοὺς τοιούτους φυγὴν ἐνέδρας αὐτὸς μηχανήσωμαι, τους συμμάχους
παραδραμων, ὡς ἔφθην εἰπών, περὶ ἄλλα τὸν λόγον η αυτομόλους καθ᾿ ἡμῶν ἐξευρών; Οὐδὲν ἄλλο πάντως,
πλανῶ; οἱ μικροῦ οἷον ἂν με διέθεντο. Ημέρα
επέλαμπεν ἤδη, καὶ οἱ κατάσκοποί σου, τοῦ κατὰ
λόγον ὑψηλὸν νοουμένου μοι θείου καὶ θεόθεν δημαγωγοῦ, ἐπιστάντες τῷ ἄλσει, περιεργάζονται τὰ
κατ' αὐτό· ὁ μὲν πολιὸς ἤδη, καὶ χρόνῳ τὴν ἔμπει
ρίαν μακρὰν συλλεξάμενος· ἡδὺς εἰπεῖν, ταχὺς
ἐπιτελέσαι· ὀξὺς προϊδεῖν, βρεθὺς ἐπιθέσθαι
σφοδρὸς τὴν ῥύμην, πτηνὸς τὸ τάχος· ἀετὸς ὥσπερ
ἄνωθέν ποθεν καταῤῥάξας ἡμῖν. Ο δέ γε λοιπὸς καὶ
δεύτερος ἀετιδεύς, τοῦ προορασθέντος ἔκγονος ο
οὔπω μὲν τὰ πτίλα πρὸς ὀξυκινησίαν κατὰ τὸν
ἀετὸν εὐθετισμένος πατέρα, γαμψού; δὲ ὅμως ὑπέ
χων τοὺς ὄνυχας καὶ οἴους ἀφαρπάζειν τὸ προστυχόν. Τούτους σου τοὺς κατασκόπους οὐ πόρνη κατά
ἀλλά σοι ἀποπληρώσω τὸ θέλημα, καὶ τὸ ἐπιβου
λευόμενον ἐκὼν ἀέχων σοι διαπέμψομαι. Οὕτω γὰρ
τούς τε κατασκόπους ἀμυνοῦμαι, καὶ ἀπὸ θυμοῦ
πεσεῖν σοι ποιήσω, διαπεσόντος αὐτοῖς τοῦ σκοποῦ·
καὶ οὐδ᾽ ἀντιστήσομαί σου τῷ βουλήματι, ότι μηδὲ
πάρος ποτὲ τῆς σῆς ἀπεστάτουν φρενός (τοῦτο δὴ τὸ
Σοφόκλειον). Εχεις οὖν καὶ δὴ τὸ ἐμὸν τοῦτο καλὸν,
τὸ μέγα, τὸ μονῆρες· ὁ τάχα μόνον ἐν εἶχεν ὁ καθ'
ἡμᾶς ἄρτι βίος, ὡς τὸν τοῦ Περιόζου ποτὲ μέγαν
καὶ κάλλιστον μάργαρον. Έχεις τὸ τοῦ κατ' ἐμὲ
ἄλσους ἀγλάϊσμα, τὴν τοῦ ἐμοῦ κήπου καλλιτεχνίαν,
εἰς 8 τὴν πᾶσαν καλλιτεχνίαν ή φύσις φιλοτίμως
ἐγκαταβέβληται· οἵπερ τὰ καλὰ τὴν πρὸς τὰ ὁμο
νενῇ ἐκπέφευγε συμβολήν. Τούτου στερηθεὶς ἐγὼ
col. 1309–1310page 33 of 50
PG 136:1309τὰ μὲν ἄλλα δυσφόρως ἔσχον· ὅτι δὲ ἡ μήτηρ (τὸ Τὰ μὲν οὖν ἄλλα τῶν δένδρων καρ μοῦ ἔναγχος δένδρον) οὐκ ὀλίγο: τοῦ βάρους ἀπεφορτίσατο, τοῦτό μοι τὸ μόνον ελογίσθη παρήγορον· ὡς, εἰ μὴ τάχιον ἐκκοπὲν ἀπεγένετο, κατέσπασεν ἄν τι τῆς μητρός τῷ βάρει, καὶ εἰς τὰς ἑξῆς γονὰς ἀπηχρείωσε. Καὶ μὴν ἡ μήτηρ, εἰ καὶ τὸν φόρτον οὐκ ἔχει, ἀλλ᾽ ὅμως έχει θρηνεῖν (εἴποι ἂν ὁ Θεόκριτος), τὸν ἕνα τὸν γλυκὺν τοῦτον ἀφαιρεθεῖσα. Καὶ μεγάλην τὴν ἐκκοπὴν τοῦ καρποῦ κριδαινόμενος ὁ ἀκρέμων οὗτος, καλὸν κάρπιμον, ἐξεκρέματο. Σαλεύειν ἐδόκει, καὶ ὡς ἐν πένθει κατασείεσθαι, καὶ τὰ κάτω νεύειν ἐκεῖνος. Ἐκουφίσθη μὲν, εἰχομένου τοῦ καρποῦ, τὸ τοῦ βάρους πολὺ ἀποθέμενος· τὸ δ' ἦν οὐ κουφισμός ἀληθῶς, ἀλλὰ φυγή τις καὶ ἀνοικισμὸς καὶ εἰς ὕψος ἀποκατάστασις, μὴ καὶ αὐτῷ τὰ τῆς ἐπιβούλου χειρός κακόν τι διάθωνται προσαψάμενα· ἐπεὶ οὐκέτι πιστὰ τά γε εἰς αὐτήν. Καὶ μὴν ἄλλως ἡμέρως εἶχον καὶ ὁ φέρων ἀκρέμων καὶ ὁ καρπὸς ὁ φερόμενος· ὃς καὶ κάτω προκύπτων ἤθελεν ἐπαν φᾶσθαι, καὶ τῶν ὑπερχομένων δράττεσθαι. Καὶ ἦν ἐθὰς ἀνθρώπων κεφαλαῖς, καὶ χείλεσιν ὡμίλει (ᾔδει γὰρ, ὅτι καὶ φιλεῖσθαί ἐστιν ἄξιος)· καὶ ὀφθαλμοῖς ἐνέπιπτε, καὶ γάρ τοι καὶ ἀξιοθέατος. Καὶ ὅλως ἦν φιλάνθρωπον τὸ καλόν. Ὅτε μέντοι κατεσπάσθη τὰ τοῦ καρποῦ, καὶ ὁ κλάδος ἀφῃρέθη τὸ ποθητόν φόρημα, τότε δὴ ἀναίνεται τὸ χειρόηθες· καὶ δρα πέτης οἰχόμενος ἀναχωρεῖ, καὶ εἰς τὰ αὐτοῦ ἀναλύσας ὑψοῦ ὅσον τάχος αἱρεται, ὡς ἐκ τινος μηχανῆς· οὐκέτι φιλῶν ἀνθρώπους, οὐδὲ κατα ψᾶσθαι θέλων ἀνθρώπων χερσὶν, ὑφ᾽ ὧν ὁ καλὸς ς ἐπιδεβούλευται τοκετός. Οὕτω καὶ πέρδιξ, ἀλόντος τοῦ νεοττοῦ, αὐτὸς πτερυξάμενος ᾤχετο. Κατὰ τὰ αὐτὰ δέ που καὶ λέων, ἐπὰν ὁ λεοντιδεὺς αὐτῷ ἀνθρώποις λάθοι πεσὼν ὑποχείριος, ἀλκῆς λαθόμενος ἐδραπέτευσε. Βαβαὶ οἷος μὲν πέρυσι χρόνοις ἀπειροπληθὴς καρπῶν τὴν προενεγκούσαν κατέστεψε, καὶ ὥσπερ ἐντὸς ἐπύκαζεν· ὡς δοκεῖν μὴ δένδρον εἶναι τὸ πρὸς θέαν ἐκκείμενον, ἀλλὰ βουνὸν ὅλον καρπῶν! Οἷος δὲ ἄρτι ἀντὶ πολλῶν ἐκείνων εἰς αὐτὸν κατεκόσμησεν, ἀξιόχρεως ἀντὶ μυρίων εἰς καλλιτεχνίαν τῇ μητρί! Καὶ πρώην μὲν πολυτοκοῦσα τὸν θεατήν. ἐμέριζεν εἰς πολλὰ, ἀμηχανοῦντα, τίνος ἂν γένοιτο τῶν πολλῶν· νῦν δὲ παραξέσαντα τὴν παλαιὰν ταύτην παροιμίαν, εἰπεῖν· Οὐ πολλοὺς ἔτεκε, τεκοῦσα δὲ μέγαν ἔτεκε. Καὶ τάχα φιλοσοφείν ἔοικεν ὁ ἐμὸς οὗτος καρπός, νῦν μὲν ὅσα καὶ φύλλα διδοὺς ἑαυτὸν εἰς τρυφήν τῇ μητρὶ, αὖθις δὲ εἰς ένα καὶ μόνον προβεβλημένος, ὡς ἂν ἐντρέψας ἐκείνην πείσῃ, μὴ ἐπὶ πολυγονίᾳ μέγα φρονεῖν, ἀλλ' εἰς τὴν ἀρχὴν ἐπεστράφθαι, καὶ ἑαυτὴν εἰδέναι, ὡς ἐξ ἑνὸς τὴν ἀρχὴν μόνον καὶ τοιούτου εἰς τηλικοῦτον δένδρον προήχθη, καὶ τὸ μέγα καὶ πολυπληθὲς κατεπλούτησε τῆς πολυτεκνίας σεμνόν. Καὶ μήποτε διὰ τὸ νῦν μου ἄδικον καὶ οὕτως ἀχρειώδες τοῦ καρποῦ οὐδὲ ἐς τροφὴν ἀποχρήσεσθαι χρὴ τῇ μονάδι ταύτῃ, οὐδὲ τὸ φύσει τίμιον αὐτῇ περιποιήσεσθαι καὶ εἰς ἀρχὴν ὁμοίως γενέσεως ταμιεύσεσθαι, καὶ σπέρμα εὐγενὲς αὐτὸ ἐκθεῖναι εἰς γῆν, ἀφ᾽ οὗ γενήσεται ἅμοιον, καὶ πληθυνθείη τὸ καλὸν αὐξηθὲν ἐπὶ γῆς. εὐφορήσαντα κέκμηκε τέλεον εἰς ἔτος, οἷα την ὕλην τοῦ γενναν δαπανήσαντα, καὶ τὴν γένεσιν (ὡς ἂν εἴπῃ τις) κατατωτευσάμενα· καὶ οὐκέτ᾽ ἔχει καρπὸν οὐδένα προφέρειν. Μένει δὲ γονίμης φύσεως ἀσυντελῆ, φύλλοις εὐθηνούμενα μόνοις· ὡς ἔργον εἶναι, διαγνώναι τὸν θεατήν, εἴτε φύσεως ἡμέρου τὸ φυτόν, εἴτε καὶ καθάπαξ οὐ γόνιμον ἡμέρου καρποῦ. Τὸ δὲ ἐμὸν τοῦτο φυτόν, ἡ καλὴ ἀμ' γδαλή, τὸ νεαλὰς, τὸ πέρυσι καὶ πρωτοτόκου καὶ πολυ τόκον, ὅτι τὰ αὐτὰ νῦν ἔδει καὶ μάλιστα τοῖς ἄλλοις παθεῖν, καὶ πρὸς γένεσιν ἀποκαμεῖν, οὐ κατ' ἐκεῖνα τέλεον λανθάνεται τῆς γονῆς· ἀλλ᾽ ἀντὶ τῆς πάλαι μυριοπληθείας ἄρτι τὴν μονάδα προϊσχεται, καὶ τοκάδα πληροφορεί τέως ἑαυτὴν εἶναι γόνιμον. Ὅτι γε μὴν κανταῦθα φιλοσοφεῖ, ἀνιοῦσά τε τῷ καρπῷ, καὶ αὐτῷ ὑποκαταβαίνουσα, καὶ ποτὲ μὲν πλῆθος προϊσχομένη ἀνάριθμον, ποτὲ δὲ τὸ ἐν αὐτὸ τὸ στοιχειωδέστατον, οὗ πᾶν πλῆθος μετέχειν πη δεδιδάγμεθα· καὶ οὐδέποτε τὸ ἔργον τοῦτο ἀριθμοῦ ἐστιν ἀνεπίγνωστον, ἢ τοῦ κατὰ παραύξησιν εἰς πολλὰ, ἢ τοῦ εἰς ἐν πατ᾽ ἀνάλυσιν. Σὺ δὲ ἄρα τὸ τὸν φυτὸν ἐπαινεῖν ἔοικας, 8 χθὲς εἰς ἐπίδειξιν παλα λοῖς φιλοτιμησάμενον ἀριθμοί;, σήμερον τοῦ παντὸς ἐξελάθετο. Ὡς εὐγενής τις ἀληθῶς ἀναχώρησις αὕτη τοκετοῦ, καὶ (ὡς εἰπεῖν) ἀνάπαυλα τις γενέσεως καὶ οὐ κατὰ τὴν τῶν λεόντων συμπέρασμα φύσεως Τοῖς μὲν γὰρ ἐκ πολλῶν γεννημάτων εἰς ἕνα τελευτα σκύμνον ὑποκαταβαίνων ὁ τοκετός· καὶ τῷ σκύμνῳ τούτῳ εὐθὺς καὶ ἡ γένεσις ἐπεσφράγισται, συγκλεισθείσης τῆς φύσεως. Τῷ δὲ ἐμῷ δένδρῳ ὑποκατα βαίνοντι τὸ ἐν τοῦτο οὐ τελευτὴ γονιμότητος, ἀλλὰ μονότης καὶ στάσις καὶ ὡς φθάσας ἔφην) ἀνάπαυλα, καὶ ἐπαγγελία καρπῶν φιλοτιμοτέρων ἐς νέωτα. Οὐ γὰρ ἀπέκαμεν ἡ φύσις τοῦ δένδρου, ἀλλὰ νῦν ἀκμάζειν ἀπάρχεται, καὶ πολυγονεῖν μελετᾷ, καὶ ἐγγυᾶται μοι τὴν πολυγονίαν εἰσέπειτα. Καί μοι τὸν ἕνα τοῦτον τὸν μέγαν καρπὸν προενεγκὼν εἰς ἀρχέτυπον ὁποῖα, καρποδοτήσει πρὸς τὸ ἐπιόν. Ασχολεῖται περὶ κλάδων βλάστην, καὶ στελέχους αύξην, καὶ φλοιού παχύτητα, καὶ πρέμνου στεῤῥότητα· ὡς ἂν τοῦ ἐπιόντος ἔτους (ἀλλ᾽ ἐπέστω βάσκανος ἀκοὴ) τὸν πολύν καρπὸν στέγειν, καὶ τὸ ἐκεῖθεν ὑπανέχειν βά ρος δυνήσεται. Εἰς διαστάσεις εὐρύνεται, εἰς εὐρυ χωρίαν ἐκτείνεται, εἰς τοπικὴν εὐφυΐαν διίσταται. Ανατέλλει μοι κάμακας, ὧν ὁ καρπὸς ἐκεῖνος εἰς τὸ μέλλον δαψιλὴς ἀπαιωρηθήσεται. Προνοείται τοῦ ἔπειτα στερεμνίου, ὡς ἂν μὴ τὸ πολὺ βρῖθος τῆς που λυτοκίας αὐτὸ κατακάμψεις. Τόπους παράγει, οἱ τὴν εὐδαιμονίαν χωρήσουσι. Σημαίας. ὑψοῖ, ἐφ᾽ ὧν τὰ ἑαυτῆς ἀναστηλώσει καλὸν, καὶ θριαμβεύσει τοῦ τοκετού θεατρικῶς τὸ καλλίτευμα. Καὶ οὕτω μὲν εἰς ὕψος μηκύνεται· τῇ δὲ εἰς πλάτος διαστάσει εἰς δροφον εκπετάννυται, καὶ σκιὰν ἔνδοθεν ὑποθαλα μεύει, καλὴν τῷ βουλομένῳ ὑποκαθῆσθαι, καὶ ἡλίοις ἀνεπιβούλευτον. Καὶ ταῦτα νῦν τὸ ἐμὸν τεχνασάμε νον δένδρον εἰς ἔτος ἄλλο καὶ τῷ καρπῷ πολλῷ καὶ λυνεῖται, καὶ ὡς ἡ Ξέρξου πλάτανος πρότερον εἰς εὐφυῇ νυμφικῶς ἑαυτὴν ἀναδρομὴν σκευάσασα, καὶ
τὰ μὲν ἄλλα δυσφόρως ἔσχον· ὅτι δὲ ἡ μήτηρ (τὸ Τὰ μὲν οὖν ἄλλα τῶν δένδρων καρ μοῦ ἔναγχος
δένδρον) οὐκ ὀλίγο: τοῦ βάρους ἀπεφορτίσατο, τοῦτό
μοι τὸ μόνον ελογίσθη παρήγορον· ὡς, εἰ μὴ τάχιον
ἐκκοπὲν ἀπεγένετο, κατέσπασεν ἄν τι τῆς μητρός
τῷ βάρει, καὶ εἰς τὰς ἑξῆς γονὰς ἀπηχρείωσε. Καὶ
μὴν ἡ μήτηρ, εἰ καὶ τὸν φόρτον οὐκ ἔχει, ἀλλ᾽
ὅμως έχει θρηνεῖν (εἴποι ἂν ὁ Θεόκριτος), τὸν ἕνα
τὸν γλυκὺν τοῦτον ἀφαιρεθεῖσα. Καὶ μεγάλην τὴν
ἐκκοπὴν τοῦ καρποῦ κριδαινόμενος ὁ ἀκρέμων
οὗτος, καλὸν κάρπιμον, ἐξεκρέματο. Σαλεύειν ἐδόκει,
καὶ ὡς ἐν πένθει κατασείεσθαι, καὶ τὰ κάτω νεύειν
ἐκεῖνος. Ἐκουφίσθη μὲν, εἰχομένου τοῦ καρποῦ, τὸ
τοῦ βάρους πολὺ ἀποθέμενος· τὸ δ' ἦν οὐ κουφισμός
ἀληθῶς, ἀλλὰ φυγή τις καὶ ἀνοικισμὸς καὶ εἰς
ὕψος ἀποκατάστασις, μὴ καὶ αὐτῷ τὰ τῆς ἐπιβούλου
χειρός κακόν τι διάθωνται προσαψάμενα· ἐπεὶ
οὐκέτι πιστὰ τά γε εἰς αὐτήν. Καὶ μὴν ἄλλως
ἡμέρως εἶχον καὶ ὁ φέρων ἀκρέμων καὶ ὁ καρπὸς ὁ
φερόμενος· ὃς καὶ κάτω προκύπτων ἤθελεν ἐπαν
φᾶσθαι, καὶ τῶν ὑπερχομένων δράττεσθαι. Καὶ ἦν
ἐθὰς ἀνθρώπων κεφαλαῖς, καὶ χείλεσιν ὡμίλει (ᾔδει
γὰρ, ὅτι καὶ φιλεῖσθαί ἐστιν ἄξιος)· καὶ ὀφθαλμοῖς
ἐνέπιπτε, καὶ γάρ τοι καὶ ἀξιοθέατος. Καὶ ὅλως ἦν
φιλάνθρωπον τὸ καλόν. Ὅτε μέντοι κατεσπάσθη τὰ
τοῦ καρποῦ, καὶ ὁ κλάδος ἀφῃρέθη τὸ ποθητόν
φόρημα, τότε δὴ ἀναίνεται τὸ χειρόηθες· καὶ δραπέτης οἰχόμενος ἀναχωρεῖ, καὶ εἰς τὰ αὐτοῦ
ἀναλύσας ὑψοῦ ὅσον τάχος αἱρεται, ὡς ἐκ τινος
μηχανῆς· οὐκέτι φιλῶν ἀνθρώπους, οὐδὲ κατα
ψᾶσθαι θέλων ἀνθρώπων χερσὶν, ὑφ᾽ ὧν ὁ καλὸς ς
ἐπιδεβούλευται τοκετός. Οὕτω καὶ πέρδιξ, ἀλόντος
τοῦ νεοττοῦ, αὐτὸς πτερυξάμενος ᾤχετο. Κατὰ τὰ
αὐτὰ δέ που καὶ λέων, ἐπὰν ὁ λεοντιδεὺς αὐτῷ
ἀνθρώποις λάθοι πεσὼν ὑποχείριος, ἀλκῆς λαθόμενος
ἐδραπέτευσε. Βαβαὶ οἷος μὲν πέρυσι χρόνοις άπειροπληθής καρπῶν τὴν προενεγκούσαν κατέστεψε, καὶ
ὥσπερ ἐντὸς ἐπύκαζεν· ὡς δοκεῖν μὴ δένδρον εἶναι
τὸ πρὸς θέαν ἐκκείμενον, ἀλλὰ βουνὸν ὅλον καρπῶν!
Οἷος δὲ ἄρτι ἀντὶ πολλῶν ἐκείνων εἰς αὐτὸν κατε
κόσμησεν, ἀξιόχρεως ἀντὶ μυρίων εἰς καλλιτεχνίαν
τῇ μητρί! Καὶ πρώην μὲν πολυτοκοῦσα τὸν θεατήν.
ἐμέριζεν εἰς πολλὰ, ἀμηχανοῦντα, τίνος ἂν γένοιτο
τῶν πολλῶν· νῦν δὲ παραξέσαντα τὴν παλαιὰν
ταύτην παροιμίαν, εἰπεῖν· Οὐ πολλοὺς ἔτεκε,
τεκοῦσα δὲ μέγαν ἔτεκε. Καὶ τάχα φιλοσοφείν
ἔοικεν ὁ ἐμὸς οὗτος καρπός, νῦν μὲν ὅσα καὶ φύλλα
διδοὺς ἑαυτὸν εἰς τρυφήν τῇ μητρὶ, αὖθις δὲ εἰς
ένα καὶ μόνον προβεβλημένος, ὡς ἂν ἐντρέψας
ἐκείνην πείσῃ, μὴ ἐπὶ πολυγονίᾳ μέγα φρονεῖν, ἀλλ'
εἰς τὴν ἀρχὴν ἐπεστράφθαι, καὶ ἑαυτὴν εἰδέναι, ὡς
ἐξ ἑνὸς τὴν ἀρχὴν μόνον καὶ τοιούτου εἰς τηλικοῦτον
δένδρον προήχθη, καὶ τὸ μέγα καὶ πολυπληθὲς κατε
πλούτησε τῆς πολυτεκνίας σεμνόν. Καὶ μήποτε διὰ
τὸ νῦν μου ἄδικον καὶ οὕτως ἀχρειώδες τοῦ καρποῦ
οὐδὲ ἐς τροφὴν ἀποχρήσεσθαι χρὴ τῇ μονάδι ταύτῃ,
οὐδὲ τὸ φύσει τίμιον αὐτῇ περιποιήσεσθαι καὶ εἰς
ἀρχὴν ὁμοίως γενέσεως ταμιεύσεσθαι, καὶ σπέρμα
εὐγενὲς αὐτὸ ἐκθεῖναι εἰς γῆν, ἀφ᾽ οὗ γενήσεται
ἅμοιον, καὶ πληθυνθείη τὸ καλὸν αὐξηθὲν ἐπὶ γῆς.
εὐφορήσαντα κέκμηκε τέλεον εἰς ἔτος, οἷα την
ὕλην τοῦ γενναν δαπανήσαντα, καὶ τὴν γένεσιν (ὡς
ἂν εἴπῃ τις) κατατωτευσάμενα· καὶ οὐκέτ᾽ ἔχει
καρπὸν οὐδένα προφέρειν. Μένει δὲ γονίμης φύσεως
ἀσυντελῆ, φύλλοις εὐθηνούμενα μόνοις· ὡς ἔργον
εἶναι, διαγνώναι τὸν θεατήν, εἴτε φύσεως ἡμέρου
τὸ φυτόν, εἴτε καὶ καθάπαξ οὐ γόνιμον ἡμέρου
καρποῦ. Τὸ δὲ ἐμὸν τοῦτο φυτόν, ἡ καλὴ ἀμ' γδαλή,
τὸ νεαλὰς, τὸ πέρυσι καὶ πρωτοτόκου καὶ πολυ
τόκον, ὅτι τὰ αὐτὰ νῦν ἔδει καὶ μάλιστα τοῖς ἄλλοις
παθεῖν, καὶ πρὸς γένεσιν ἀποκαμεῖν, οὐ κατ'
ἐκεῖνα τέλεον λανθάνεται τῆς γονῆς· ἀλλ᾽ ἀντὶ τῆς
πάλαι μυριοπληθείας ἄρτι τὴν μονάδα προϊσχεται,
καὶ τοκάδα πληροφορεί τέως ἑαυτὴν εἶναι γόνιμον.
Ὅτι γε μὴν κανταῦθα φιλοσοφεῖ, ἀνιοῦσά τε τῷ
καρπῷ, καὶ αὐτῷ ὑποκαταβαίνουσα, καὶ ποτὲ μὲν
πλῆθος προϊσχομένη ἀνάριθμον, ποτὲ δὲ τὸ ἐν αὐτὸ
τὸ στοιχειωδέστατον, οὗ πᾶν πλῆθος μετέχειν πη
δεδιδάγμεθα· καὶ οὐδέποτε τὸ ἔργον τοῦτο ἀριθμοῦ
ἐστιν ἀνεπίγνωστον, ἢ τοῦ κατὰ παραύξησιν εἰς
πολλὰ, ἢ τοῦ εἰς ἐν πατ᾽ ἀνάλυσιν. Σὺ δὲ ἄρα τὸ
τὸν φυτὸν ἐπαινεῖν ἔοικας, 8 χθὲς εἰς ἐπίδειξιν παλα
λοῖς φιλοτιμησάμενον ἀριθμοί;, σήμερον τοῦ παντὸς
ἐξελάθετο. Ὡς εὐγενής τις ἀληθῶς ἀναχώρησις αὕτη
τοκετοῦ, καὶ (ὡς εἰπεῖν) ἀνάπαυλα τις γενέσεως·
καὶ οὐ κατὰ τὴν τῶν λεόντων συμπέρασμα φύσεως
Τοῖς μὲν γὰρ ἐκ πολλῶν γεννημάτων εἰς ἕνα τελευτα
σκύμνον ὑποκαταβαίνων ὁ τοκετός· καὶ τῷ σκύμνῳ
τούτῳ εὐθὺς καὶ ἡ γένεσις ἐπεσφράγισται, συγκλει
σθείσης τῆς φύσεως. Τῷ δὲ ἐμῷ δένδρῳ ὑποκατα
βαίνοντι τὸ ἐν τοῦτο οὐ τελευτὴ γονιμότητος, ἀλλὰ
μονότης καὶ στάσις καὶ ὡς φθάσας ἔφην) ἀνάπαυλα,
καὶ ἐπαγγελία καρπῶν φιλοτιμοτέρων ἐς νέωτα. Οὐ
γὰρ ἀπέκαμεν ἡ φύσις τοῦ δένδρου, ἀλλὰ νῦν ἀκμά
ζειν ἀπάρχεται, καὶ πολυγονεῖν μελετᾷ, καὶ ἐγγυά
ταί μοι τὴν πολυγονίαν εἰσέπειτα. Καί μοι τὸν ἕνα
τοῦτον τὸν μέγαν καρπὸν προενεγκὼν εἰς ἀρχέτυπον
ὁποῖα, καρποδοτήσει πρὸς τὸ ἐπιόν. Ασχολεῖται
περὶ κλάδων βλάστην, καὶ στελέχους αύξην, καὶ
φλοιού παχύτητα, καὶ πρέμνου στεῤῥότητα· ὡς ἂν
τοῦ ἐπιόντος ἔτους (ἀλλ᾽ ἐπέστω βάσκανος ἀκοὴ) τὸν
πολύν καρπὸν στέγειν, καὶ τὸ ἐκεῖθεν ὑπανέχειν βά
ρος δυνήσεται. Εἰς διαστάσεις εὐρύνεται, εἰς εὐρυ
χωρίαν ἐκτείνεται, εἰς τοπικὴν εὐφυΐαν διίσταται.
Ανατέλλει μοι κάμακας, ὧν ὁ καρπὸς ἐκεῖνος εἰς
τὸ μέλλον δαψιλὴς ἀπαιωρηθήσεται. Προνοείται τοῦ
ἔπειτα στερεμνίου, ὡς ἂν μὴ τὸ πολὺ βρῖθος τῆς που
λυτοκίας αὐτὸ κατακάμψεις. Τόπους παράγει, οἱ τὴν
εὐδαιμονίαν χωρήσουσι. Σημαίας. ὑψοῖ, ἐφ᾽ ὧν τὰ
ἑαυτῆς ἀναστηλώσει καλὸν, καὶ θριαμβεύσει τοῦ
τοκετού θεατρικῶς τὸ καλλίτευμα. Καὶ οὕτω μὲν
εἰς ὕψος μηκύνεται· τῇ δὲ εἰς πλάτος διαστάσει εἰς
δροφον εκπετάννυται, καὶ σκιὰν ἔνδοθεν ὑποθαλα
μεύει, καλὴν τῷ βουλομένῳ ὑποκαθῆσθαι, καὶ ἡλίοις
ἀνεπιβούλευτον. Καὶ ταῦτα νῦν τὸ ἐμὸν τεχνασάμενον δένδρον εἰς ἔτος ἄλλο καὶ τῷ καρπῷ πολλῷ καὶ
λυνεῖται, καὶ ὡς ἡ Ξέρξου πλάτανος πρότερον εἰς
εὐφυῇ νυμφικῶς ἑαυτὴν ἀναδρομὴν σκευάσασα, καὶ
col. 1311–1312page 34 of 50
PG 136:1311εἰς εὐγενὲς εὐσταλῶς μέγεθος διαστήσασα· εἶτα δὲ τῶν χαρτιδίων φήσομεν, εἰ περὶ ταῦτα καὶ τῷ τις μιωτάτη δεσπότῃ μου τῷ δεῖνι, καὶ τῷ καλῷ δεῖνι. Καὶ ἴσως οὐκ ἐπαινέσονται σε, ὧν ποιεῖς· εἰ δὲ εὐο λογήσουσί σε, σχάσας τὴν γραφίδα, μένε άφωνος. ΗΔ'. Τῷ νέων Πατρῶν κυρίῳ Εὐθυμίῳ. Πανιερώτατε ἅγιέ μου δέσποτα· οὐδὲ τὰ ἄλλα εὖ πράττων, δυσπραγῶ κἀνταῦθα, ὅτι λύπην κατ' ἐμπυ τοῦ τρέφειν τὴν σὴν ἁγιωσύνην πεπληροφόρημα. Καὶ ἤθελον μὲν μὴ λέγειν, ὅτι οὐ καλῶς· οὐκ ἔχω δὲ μὴ εἰπεῖν. Καὶ πῶς γὰρ ἂν καλῶς; εἶχε τὸν ἀναίτιον ἐν αἰτίᾳ είθεσθαι κρίνεις, καὶ ἀποστέργεις τὸν πνέοντά σε, καὶ ἀπραγμόνως ἀποδοκιμάζεις τὸν ἐκ μακροῦ δόκιμον. Εἰ δ᾽, ὅτι μὴ ἐπιστέλλω συχνά, τοῦτό σε δοκιμάζει καθ᾿ ἡμῶν, εἶχον μὲν καὶ αὐτὸς ἀντεπαγαγεῖν τι τοιοῦτον· μή μοι δὲ γένοιτο. Τό τε γὰρ ἐν τοῖς τοιούτοις ἀμυντικὸν οὐ πρὸς ἀγαθοῦ ἀν δρὸς, καὶ οὐδὲ τεκμήριον σταθηρὸν τὸ γράμμα φι λίας. ᾿Αλλὰ καλὸν μὲν, εἰ πέμποιτο· μὴ στελλόμενον δὲ διά τι παρεμπίπτον ἀνάγκης, οὐδὲν τὴν φιλίαν λύπησεν, οὐδὲ παρενεπόδισεν. Οὐκ ἀντεπάγομεν οὖν διὰ ταῦτα τὸ ἴσον τῆς αἰτιάσεως. Απολογούμαι δὲ, ὑποφητεύων τῇ ἀληθείᾳ· καὶ πέποιθα, μὴ ἂν ἀγῶναι ψεύδους, ἐφ' οἷς ἐρῶ. Οὐκ ἐπιστέλλω, δέ σποτα, διὰ τοὺς φαύλως διακονοῦντας τοῖς γράμ μασι, καὶ τὸν κοινὸν ἀδικοῦντας Ἑρμῆν· οἱ χειρίσασθαι μὲν ἐπιστολῶν ἀετοὶ ὠκυπετεῖς ἐφίπτανται, κομίσαι δὲ τῷ φίλῳ καὶ ὑπὲρ τοὺς ὄνους νωθρεύου ται. Κερδαλέοι τινες, οἶμαι, οὗτοι άνθρωποι, προ καὶ κόσμῳ οἷον χρυσέῳ τῷ λαμπρῷ τοῦ καρποῦ στο λισθήσεται· ὡς νῦν γε οὐκ ἐξαρκεῖ τὸ νεοτήσιον τοῦτο τοῦ δένδρου κάλλος μερίζεσθαι προς πολλά, οὐδ᾽ αὐτάρκως ἔχει φύσεως πρός τε διαστάσεις άξιο λόγους καταμερίζεσθαι, καὶ τῷ καρπῷ πολλῷ κατα βρίθεσθαι. Καὶ ἡ αἰτία παρὰ τὸν χρόνον. Οὐ γὰρ ἡλίου πολλαῖς ἀποκαταστάσεσιν ή τούτου γένεσις συμμεμέτρηται, ἀλλὰ πέμπτον ἢ ἔκτον ἔτος τὸ τού του θάλος μετρεί. Εχεις οὖν, τιμιωτάτη ψυχή και τοῦ παντὸς ἀξία μοι κεφαλὴ, τὸ ἐν καὶ πᾶν τῆς ἐμῆς κηπαίας, τὸν ἐγγυητήν μοι τῆς εὐφορίας, τὸ καλόν μοι ἐν ἐλπίδι πληροφορίας ἀρχέτυπον, τὸν τῆς εἰσαὖθις καρποφορίας μοι πρόδρομον. Φύλαξον οὖν αὐτὸν ἀπόθετον, καὶ ὡς ἀρχὴν περίεπε, καὶ ὡς κειμήλιον σύνεχε, καὶ ὡς ἐγγυητήν περίστελλε - ἤδη δὲ καὶ ὡς ἔλεγχον σύγκρυπτε. Καί μοι πρὸς αὐτὸν ἐν καιρῷ συγκρίνας τὸ ἐσόμενον τοῦ καρποῦ, καὶ μαθὼν, εἰ ψεύσομαι, ἀπέλεγξόν τε καὶ ἐπιτίμησον. Εἰ δὲ καὶ μεταλαβεῖν αὐτοῦ βούλοιο (οίδα γάρ, οἷον τοῦ καρποῦ τὸ ἐπαγωγὸν), μήτε μόνος τὸ καλὸν ἀπο λαβὼν ἔχε, μήτε ἄθρουν τὸ μέγα τοῦτο προσφέρου (τί[ς] γὰρ ἂν οὕτως αὐτοῦ κατακαυχήσηται, εἰ μὴ αὐτὸ τοῦτο βουθοίνας εἴη ἐκεῖνος;)· κατάτεψε δὲ κερματίσας εἰς πλείω, καὶ τοῖς τὸ καλὸν εἰδόσι καὶ φιλοῦσι διάκειμαι. αποχρήσει γὰρ οἶδα τοιούτοις πολλοῖς· εἰ καὶ μὴ πάντως πρὸς τροφὴν πλησμίαν, ἀλλά γε τρυφήν· εἰ μὴ πρὸς κόρον, ἀλλὰ πρὸς χά ριν· εἰ μὴ πρὸς πανδαισίαν, ἀλλὰ πρὸς ἥδιστον ἄρτυμα. Καὶ ἔσται τοῖς μὲν φιλοκάλοις ὡς ἡδυσμα· ἔργου τιθέμενοι, χαρτάρια επισωρεύειν συχνά, καὶ τοῖς δὲ ὀψοφάγοις ὡς ὄψον, ἔχον τι χάριτος. Τούς γε μὴν χαριεστέρους λυπήσει κατατμηθὲν οὕτω τοῦτο τὸ τίμιον κάρπιμον. Θεωρήσουσι γὰρ τοῦτο κατά γε τοὺς ἄνω λόγους καὶ ὡς ἀρχὴν, καὶ ὡς κειμήλιον, καὶ ὡς ἐγγυητήν· ὧν οὐδενός ἐσμεν ἀνεπίστροφοι ἄνθρωποι. Η τε γὰρ ἀρχὴ ἐν τιμητοῖς σπουδαίοις, καὶ τὸ κειμήλιον συνέχεται, καὶ ὁ ἐξεγ γνώμενος περιέπεται. Μεμνήσεται δὲ ὁ τοῦ καλοῦ τούτου φαγὼν τῆς ἡδύτητος, ὡς εἰ καὶ λωτοῦ ἐνεφορήθη, εἴτε μὴν ἀμβροσίας καὶ νέκταρος Τῷ δισυπάτῳ. Αλλο οὐ γράφεις; Οὐκέτι λαλεῖς; Τοῦτο κατάντημα τῶν συχνῶν ἐκείνων λόγων, τὸ μηδ' ὅλως λα λεῖν; ἐχρῆν ἀσί [γητον] λιάζειν, καὶ ἀεὶ τοῦτο ποιείν, ἤπερ ἀλάμενον τοσάδε (θετέον δ', ὅτι καὶ μακρά), εἶτα συμποδισθῆναι καὶ ἀκινητίζειν εἰς τὸ πᾶν. Καὶ τοῦ σωλήνος καλὸν τὸ σύντομον, ὡς ἂν τὸ Επιῤῥέον ύδωρ πνιγόμενον δέῃ παράμονον· ἐὰν δὲ πλατύ χαίνῃ [ἀνεῳγμέ]νον, τὸ πᾶν ἐξήμεσε, καὶ οὐκ ἐτ' ἐκεῖνος εύχρηστος. Συρφετώδης μέν, οὐκ ἄχαρις δὲ λόγος, ὃς φιλεῖ καλὸν τὸ ὀλίγον καὶ πάντοτε. Εἰ δὲ τὸ Δωδωναῖόν μοι περιφέρεις χαλκεῖον, ἀλλὰ φλύαρος ἐκεῖνος ὁ ἦχο;, καὶ οὐδέν τι προσήκει ταῖς φιλουμέναις ἐπιστολαῖς. Εἰ δὲ μὴ θαμίζειν ἐς φίλου, μηδὲ συχνὰ τοῦτο ποιεῖν, ὁ ἐξ ἀγορᾶς λόγος λαλεῖ ἀλλ᾽ οὔτε περὶ τῶν ὡς ἀληθῶς φίλων ἡ γνώμη, καὶ ή οὐδὲ ταυτὸν ποσὶ θαμίζειν καὶ γράμμασι. Τάχα τοί την ἀπέστερξας ἡμᾶς· οὐ γὰρ δήπου φείδεσθαί σε εἰς ὀψαρτυτικὴν ἐμπορίαν φορτίζεσθαι· τρυφῆς ἐπιβολὴν εὐπόριστον, ἐμπολὴν τρυφαῖς ἀγώγιμον, ὡς ἂν ἔχοιεν τοις όψοις ἡδύσματα καταλλάττεσθαι, Η τί καὶ βουλόμενοι ἕτερον φορυτοὺς ἐπιστολῶν ἀγείρουσι μὲν, ἐπέχουσι δέ; Ὁ δὲ τοῦ πράγματος φορτικώτατον, ἐκεῖνό ἐστιν, ὅτι πολλοὶ τῶν ταῖς γραφαῖς ὑπουργούντων καὶ ἐν ἀξιώσεως τίθενται μέρει τὸ πράγμα, καὶ λιτάζονται χειρίσεσθαι γράμμα, καὶ ἐξαίρουσι τῷ λόγῳ τὸν ἀπόδημον, καὶ φίλον ἑταῖρον ἐπιγράφονται· καὶ ἦ μὴν παρ' αὐτὸν κατά σπουδὴν ἐλθεῖν βεβαιοῦνται, ὡς ἐκ πελάγους εἰς λι μένα, καὶ ἐξ ὁδοιπορίας μακρᾶς εἰς ἀνάπαυλαν. Καὶ ἡμεῖς τηνικαῦτα πρὸς αὐτοῖς ἔχομεν τὸν νοῦν, καὶ δοκοῦμεν ἐρμαίῳ ἐντυχεῖν, καὶ ἐπιτρέχομεν τῷ φαι νομένῳ. Τὰ δὲ ἦσαν οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἡ χάρις γλώσσης, καὶ εἰς ἀέρα ψόφος, καὶ κόμπος κενός. Καὶ αὐτοὶ μὲν γράφομεν τὰ δοκοῦντα, καὶ ὅσα εἰσὶν ἐν ἀνάγκῃ, τεθαρρηκότες τῇ ἐπιπολαζούσῃ τῷ ἀγγελιαφόρῳ χρηστότητι· ὁ δὲ τὰ πολλὰ ἐκεῖνα λόγους κενούς εί και πραγμάτων ἀφεὶς, ἀτελεσφόρητον ἔθετο τὴν ἐλπίδα τῷ στείλαντι. Ὁ μὲν γὰρ ἐν ἐλπίδα φέρει τὰ τῆς γραφής, τὴν φιλτάτην ὄψιν αὐτόθι καραδοκών οἷον ἐνοπτρίσασθαι· τὸ δ' ἄλλως πίπτει. Καὶ οὔτε τὸ ποθούμενον γίνεται, καὶ ἡ φιλία διαβάλλεται. Τίνι γοῦν τοὺς τοιούτους τιμησάμενός τις κρίνῃ ἀν εὐθύτατα, ἢ τάχα ἂν θανάτῳ; Καὶ μὴν οὐχ ἱκανὸς ἀνδρὶ τοιούτῳ θάνατος εἷς, οὕτω τοὺς φίλους διχά ζοντι. Επίβουλοι φιλίας οἱ τοιοῦτοι, ἀληθείας ἱερ οι συλοι, κακόξενοι· ἀδικοῦσι τὸν Ἑταιρεῖον, ψεύδονται
ADDENDA
εἰς εὐγενὲς εὐσταλῶς μέγεθος διαστήσασα· εἶτα δὲ τῶν χαρτιδίων φήσομεν, εἰ περὶ ταῦτα καὶ τῷ τις
μιωτάτη δεσπότῃ μου τῷ δεῖνι, καὶ τῷ καλῷ δεῖνι.
Καὶ ἴσως οὐκ ἐπαινέσονται σε, ὧν ποιεῖς· εἰ δὲ εὐο
λογήσουσί σε, σχάσας τὴν γραφίδα, μένε άφωνος.
ΗΔ'.
Τῷ νέων Πατρῶν κυρίῳ Εὐθυμίῳ.
Πανιερώτατε ἅγιέ μου δέσποτα· οὐδὲ τὰ ἄλλα εὖ
πράττων, δυσπραγῶ κἀνταῦθα, ὅτι λύπην κατ' ἐμπυτοῦ τρέφειν τὴν σὴν ἁγιωσύνην πεπληροφόρημα.
Καὶ ἤθελον μὲν μὴ λέγειν, ὅτι οὐ καλῶς· οὐκ ἔχω
δὲ μὴ εἰπεῖν. Καὶ πῶς γὰρ ἂν καλῶς; εἶχε τὸν
ἀναίτιον ἐν αἰτίᾳ είθεσθαι κρίνεις, καὶ ἀποστέργεις
τὸν πνέοντά σε, καὶ ἀπραγμόνως ἀποδοκιμάζεις τὸν
ἐκ μακροῦ δόκιμον. Εἰ δ᾽, ὅτι μὴ ἐπιστέλλω συχνά,
τοῦτό σε δοκιμάζει καθ᾿ ἡμῶν, εἶχον μὲν καὶ αὐτὸς
ἀντεπαγαγεῖν τι τοιοῦτον· μή μοι δὲ γένοιτο. Τό τε
γὰρ ἐν τοῖς τοιούτοις ἀμυντικὸν οὐ πρὸς ἀγαθοῦ ἀν
δρὸς, καὶ οὐδὲ τεκμήριον σταθηρὸν τὸ γράμμα φι
λίας. ᾿Αλλὰ καλὸν μὲν, εἰ πέμποιτο· μὴ στελλόμε
νον δὲ διά τι παρεμπίπτον ἀνάγκης, οὐδὲν τὴν φιλίαν
λύπησεν, οὐδὲ παρενεπόδισεν. Οὐκ ἀντεπάγομεν
οὖν διὰ ταῦτα τὸ ἴσον τῆς αἰτιάσεως. Απολογούμαι
δὲ, ὑποφητεύων τῇ ἀληθείᾳ· καὶ πέποιθα, μὴ ἂν
ἀγῶναι ψεύδους, ἐφ' οἷς ἐρῶ. Οὐκ ἐπιστέλλω, δέσποτα, διὰ τοὺς φαύλως διακονοῦντας τοῖς γράμ
μασι, καὶ τὸν κοινὸν ἀδικοῦντας Ἑρμῆν· οἱ χειρί
σασθαι μὲν ἐπιστολῶν ἀετοὶ ὠκυπετεῖς ἐφίπτανται,
κομίσαι δὲ τῷ φίλῳ καὶ ὑπὲρ τοὺς ὄνους νωθρεύου
ται. Κερδαλέοι τινες, οἶμαι, οὗτοι άνθρωποι, προ
καὶ κόσμῳ οἷον χρυσέῳ τῷ λαμπρῷ τοῦ καρποῦ στο
λισθήσεται· ὡς νῦν γε οὐκ ἐξαρκεῖ τὸ νεοτήσιον
τοῦτο τοῦ δένδρου κάλλος μερίζεσθαι προς πολλά,
οὐδ᾽ αὐτάρκως ἔχει φύσεως πρός τε διαστάσεις άξιο
λόγους καταμερίζεσθαι, καὶ τῷ καρπῷ πολλῷ κατα
βρίθεσθαι. Καὶ ἡ αἰτία παρὰ τὸν χρόνον. Οὐ γὰρ
ἡλίου πολλαῖς ἀποκαταστάσεσιν ή τούτου γένεσις
συμμεμέτρηται, ἀλλὰ πέμπτον ἢ ἔκτον ἔτος τὸ τού
του θάλος μετρεί. Εχεις οὖν, τιμιωτάτη ψυχή και
τοῦ παντὸς ἀξία μοι κεφαλὴ, τὸ ἐν καὶ πᾶν τῆς
ἐμῆς κηπαίας, τὸν ἐγγυητήν μοι τῆς εὐφορίας, τὸ
καλόν μοι ἐν ἐλπίδι πληροφορίας ἀρχέτυπον, τὸν
τῆς εἰσαὖθις καρποφορίας μοι πρόδρομον. Φύλαξον
οὖν αὐτὸν ἀπόθετον, καὶ ὡς ἀρχὴν περίεπε, καὶ ὡς
κειμήλιον σύνεχε, καὶ ὡς ἐγγυητήν περίστελλε - ἤδη
δὲ καὶ ὡς ἔλεγχον σύγκρυπτε. Καί μοι πρὸς αὐτὸν
ἐν καιρῷ συγκρίνας τὸ ἐσόμενον τοῦ καρποῦ, καὶ
μαθὼν, εἰ ψεύσομαι, ἀπέλεγξόν τε καὶ ἐπιτίμησον.
Εἰ δὲ καὶ μεταλαβεῖν αὐτοῦ βούλοιο (οίδα γάρ, οἷον
τοῦ καρποῦ τὸ ἐπαγωγὸν), μήτε μόνος τὸ καλὸν ἀπολαβὼν ἔχε, μήτε ἄθρουν τὸ μέγα τοῦτο προσφέρου
(τί[ς] γὰρ ἂν οὕτως αὐτοῦ κατακαυχήσηται, εἰ μὴ
αὐτὸ τοῦτο βουθοίνας εἴη ἐκεῖνος;)· κατάτεψε δὲ
κερματίσας εἰς πλείω, καὶ τοῖς τὸ καλὸν εἰδόσι καὶ
φιλοῦσι διάκειμαι. αποχρήσει γὰρ οἶδα τοιούτοις
πολλοῖς· εἰ καὶ μὴ πάντως πρὸς τροφὴν πλησμίαν,
ἀλλά γε τρυφήν· εἰ μὴ πρὸς κόρον, ἀλλὰ πρὸς χάριν· εἰ μὴ πρὸς πανδαισίαν, ἀλλὰ πρὸς ἥδιστον ἄρ
τυμα. Καὶ ἔσται τοῖς μὲν φιλοκάλοις ὡς ἡδυσμα· ἔργου τιθέμενοι, χαρτάρια επισωρεύειν συχνά, καὶ
τοῖς δὲ ὀψοφάγοις ὡς ὄψον, ἔχον τι χάριτος. Τούς
γε μὴν χαριεστέρους λυπήσει κατατμηθὲν οὕτω
τοῦτο τὸ τίμιον κάρπιμον. Θεωρήσουσι γὰρ τοῦτο
κατά γε τοὺς ἄνω λόγους καὶ ὡς ἀρχὴν, καὶ ὡς κειμήλιον, καὶ ὡς ἐγγυητήν· ὧν οὐδενός ἐσμεν ἀνεπίστροφοι ἄνθρωποι. Η τε γὰρ ἀρχὴ ἐν τιμητοῖς
σπουδαίοις, καὶ τὸ κειμήλιον συνέχεται, καὶ ὁ ἐξεγγνώμενος περιέπεται. Μεμνήσεται δὲ ὁ τοῦ καλοῦ
τούτου φαγὼν τῆς ἡδύτητος, ὡς εἰ καὶ λωτοῦ ἐνεφο
ρήθη, εἴτε μὴν ἀμβροσίας καὶ νέκταρος
Mr.
Τῷ δισυπάτῳ.
Αλλο οὐ γράφεις; Οὐκέτι λαλεῖς; Τοῦτο κατάν
τημα τῶν συχνῶν ἐκείνων λόγων, τὸ μηδ' ὅλως λα
λεῖν; ἐχρῆν ἀσί [γητον] λιάζειν, καὶ ἀεὶ τοῦτο
ποιείν, ἤπερ ἀλάμενον τοσάδε (θετέον δ', ὅτι καὶ
μακρά), εἶτα συμποδισθῆναι καὶ ἀκινητίζειν εἰς τὸ
πᾶν. Καὶ τοῦ σωλήνος καλὸν τὸ σύντομον, ὡς ἂν τὸ
Επιῤῥέον ύδωρ πνιγόμενον δέῃ παράμονον· ἐὰν δὲ
πλατύ χαίνῃ [ἀνεῳγμέ]νον, τὸ πᾶν ἐξήμεσε, καὶ οὐκ
ἐτ' ἐκεῖνος εύχρηστος. Συρφετώδης μέν, οὐκ ἄχαρις
δὲ λόγος, ὃς φιλεῖ καλὸν τὸ ὀλίγον καὶ πάντοτε. Εἰ
δὲ τὸ Δωδωναῖόν μοι περιφέρεις χαλκεῖον, ἀλλὰ
φλύαρος ἐκεῖνος ὁ ἦχο;, καὶ οὐδέν τι προσήκει ταῖς
φιλουμέναις ἐπιστολαῖς. Εἰ δὲ μὴ θαμίζειν ἐς φίλου,
μηδὲ συχνὰ τοῦτο ποιεῖν, ὁ ἐξ ἀγορᾶς λόγος λαλεῖ·
ἀλλ᾽ οὔτε περὶ τῶν ὡς ἀληθῶς φίλων ἡ γνώμη, καὶ
ή
οὐδὲ ταυτὸν ποσὶ θαμίζειν καὶ γράμμασι. Τάχα τοίτην ἀπέστερξας ἡμᾶς· οὐ γὰρ δήπου φείδεσθαί σε
εἰς ὀψαρτυτικὴν ἐμπορίαν φορτίζεσθαι· τρυφῆς
ἐπιβολὴν εὐπόριστον, ἐμπολὴν τρυφαῖς ἀγώγιμον,
ὡς ἂν ἔχοιεν τοις όψοις ἡδύσματα καταλλάττεσθαι,
Η τί καὶ βουλόμενοι ἕτερον φορυτοὺς ἐπιστολῶν
ἀγείρουσι μὲν, ἐπέχουσι δέ; Ὁ δὲ τοῦ πράγματος
φορτικώτατον, ἐκεῖνό ἐστιν, ὅτι πολλοὶ τῶν ταῖς
γραφαῖς ὑπουργούντων καὶ ἐν ἀξιώσεως τίθενται
μέρει τὸ πράγμα, καὶ λιτάζονται χειρίσεσθαι γράμμα,
καὶ ἐξαίρουσι τῷ λόγῳ τὸν ἀπόδημον, καὶ φίλον
ἑταῖρον ἐπιγράφονται· καὶ ἦ μὴν παρ' αὐτὸν κατά
· σπουδὴν ἐλθεῖν βεβαιοῦνται, ὡς ἐκ πελάγους εἰς λιμένα, καὶ ἐξ ὁδοιπορίας μακρᾶς εἰς ἀνάπαυλαν. Καὶ
ἡμεῖς τηνικαῦτα πρὸς αὐτοῖς ἔχομεν τὸν νοῦν, καὶ
δοκοῦμεν ἐρμαίῳ ἐντυχεῖν, καὶ ἐπιτρέχομεν τῷ φαι
νομένῳ. Τὰ δὲ ἦσαν οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἡ χάρις γλώσσης,
καὶ εἰς ἀέρα ψόφος, καὶ κόμπος κενός. Καὶ αὐτοὶ
μὲν γράφομεν τὰ δοκοῦντα, καὶ ὅσα εἰσὶν ἐν ἀνάγκῃ,
τεθαρρηκότες τῇ ἐπιπολαζούσῃ τῷ ἀγγελιαφόρῳ
χρηστότητι· ὁ δὲ τὰ πολλὰ ἐκεῖνα λόγους κενούς είκαι πραγμάτων ἀφεὶς, ἀτελεσφόρητον ἔθετο τὴν
ἐλπίδα τῷ στείλαντι. Ὁ μὲν γὰρ ἐν ἐλπίδα φέρει τὰ
τῆς γραφής, τὴν φιλτάτην ὄψιν αὐτόθι καραδοκών
οἷον ἐνοπτρίσασθαι· τὸ δ' ἄλλως πίπτει. Καὶ οὔτε
τὸ ποθούμενον γίνεται, καὶ ἡ φιλία διαβάλλεται.
Τίνι γοῦν τοὺς τοιούτους τιμησάμενός τις κρίνῃ ἀν
εὐθύτατα, ἢ τάχα ἂν θανάτῳ; Καὶ μὴν οὐχ ἱκανὸς
ἀνδρὶ τοιούτῳ θάνατος εἷς, οὕτω τοὺς φίλους διχά
ζοντι. Επίβουλοι φιλίας οἱ τοιοῦτοι, ἀληθείας ἱερ
οι
συλοι, κακόξενοι· ἀδικοῦσι τὸν Ἑταιρεῖον, ψεύδονται
col. 1313–1314page 35 of 50
PG 136:1313αέρια [χαλκω]θεὶς ἔπαιζε κατὰ Πίνδαρον. Εἶχε γὰρ αὐτὸν ὕστερον τὸ ᾿Αλήϊον, κάτω πεζεύοντα καὶ κατ επιχειροῦντα τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν μετ' αὐτῶν συν αναστροφὴν ἐκτρεπόμενον. Τὸ δὲ τοῦ Ἰκάρου ὕψος κατενεχθὲν εἰς ταπείνωσιν, παροιμίαν ὥσπερ καθ' ὕδατος έγραψεν. Εἶναι δὲ ἔοικεν οὐδ᾽ ἐκεῖνος ἄν θρωπος προσηκόντως ἔχων εἰς ἔξαρμα· ἐντεῦθεν οὐδὲ τετελεσφόρηκε τὰ τοῦ σκοποῦ. ['Εξ] ἐ[ναν]τίου [μοι] τοίνυν, εἴ πού τις, Δαίδαλος· τῷ τοιούτῳ γὰρ προσήκει τὸ τῆς πτήσεω:. Λυέτωσαν [α]ύραις οἱ Βορεάδαι τὸ πτε[ρόν,] φ[ι][οτιμ]οῦντες τὸ τοιοῦτον κα λόν. Οὐδὲ τὸν Περσέα μέμψομαι, θαῤῥοῦντα τὴν πτήσ σιν· ἦν γὰρ ἐκεῖνος πτερωτὸς τὰ εἰς βάδισιν, [εἴτουν, καθ]ά τις λόγος ποιεῖ, ἀρβυλόπτερος. Ἡμᾶς δὲ κάτω τις κάτω μένειν, καὶ τῶν τῆς γῆς καλῶν χορτάζεσθαι, εἴτουν κατὰ τὰς [χαμαὶ] φύσεις ἐρέπτεσθαι. Εἰ δέ ποτε καὶ διήσει πτερύξασθαι, ἀγαπητόν, εἰ κατά τὴν Λιβυκήν στρουθὸν τὰ πολλὰ τῆς γῆς ἐφαπ[τοί μεθα. Καὶ μὴν] ἔχει καὶ ὁ Ἑρμῆς πράγματα, διὰ τὸ πτερὸν ἀστατῶν, καὶ νῦν μὲν χθόνιος, νῦν δὲ αὖθις οὐράνιος ὤν. Τὰς δὲ Σειρήνας [ὁ πάλαι μ]ύθος αὐτὸς καὶ παρέλυσε τοῦ πτεροῦ καὶ κατέπνιξεν. Ὁ γοῦν ταῦτα λέγων Ευστάθιος καὶ πολλῷ πρότερον οὐ μέγα φρον[ήσας], πανιερώτατε μου δέσποτα, οὐκ ἂν πάντως ἔχοι τυφοῦσθαι, τοῦ ποθουμένου βίου μετα ναστάς· στέργοι δ', εἰ [μετα] τὴν φίλην γῆν [ποτε] αὐτ τὸν οὐρανὸς ἐλαφρίζοιτο. Απολελόγημα: ήδη, δέσπο τα, [ού] μόνον] ἱκανῶς ἀλλὰ καὶ ἀληθῶς· προσθήσω δὲ τῇ λοιπῇ [μου γραφῇ καὶ τὴν κορωνίδα. Ε' σου ἐπελαθόμην, λάθοιτό μου Θεός. Οτι δὲ οὐδὲ φίλον ἐπιγράφομαι τινα κρείτ[τονα] τῆς [σῆς ἁγιότη]τος, οἶδε μὲν καὶ τοῦτο Θεός· οὐ λανθάνει δὲ, οἶμαι, οὐδέ τινα τῶν, ὅσοι Εὐστάθιόν τε τοῦτον ἀκριβῶς οίδασι, καὶ τὸν πανιερώτατον μητροπολίτην Πατρών. Εύχου ἡμῖν, ἅγιέ μου δέσποτα. Ευχόμεθα καὶ ἡμεῖς πᾶν ἀγαθὸν τῇ σῇ ἁγιότητι· συνευχόμεθα δὲ καὶ ἰδεῖν αὐτὴν χαίρουσαν, καὶ τὰ φιλικὰ ἐν ὄψεσι προσειπεῖν. Τῷ τέως δὲ λύσον τὴν γλῶσσαν, καὶ ἀντιφώνησον καὶ οὕτως ἡμῖν τὴν ἐκ λύπης διάλυσιν συνέχει. Τῷ αὐτῷ. τὸν Ἑρμῆν, τὸ τῆς ἀγγελίας κιβδηλεύουσι καθαρόν. κακῶς. Οὐκ ἔχω φιλεῖν οὐδὲ τὸν Βελλεροφῶντα, ὃς Οὐδὲν ὅλως εἰσὶν ὑγιές· οἱ καὶ ἡμῖν τὰ παρόντα ἐπήγειραν πράγματα, πολλὰ μὲν λαβόντες γράμ ματα πρὸς τὴν σὴν ἁγιότητα παρ' ἡμῶν, ἀποδόντες δὲ οὐδὲ ἕν, καὶ διὰ τοῦτο ναρκἂν ἐπὶ τοῖς ἐφεξῆς περ ποιηκότες ἡμᾶς, ὡς τὰ τῆς προσφωνήσεως ἡμῖν ἐν ψιλαῖς καὶ μόναις κεῖσθαι προσαγορεύσεσιν· εἰ πού τις ἐνταῦθα γοῦν δίδωσι τὰ πιστά, ὡς ἔγωγε οἶμαι, οὐδ' ἂν τοῦτό μοι συμπεσείν εὐτυχῶς. Έοικε γὰρ οὐδὲ προσκύνησίς ποθεν οὐδὲ λόγος όστισοῦν ἐξικνεῖσθαι σοι ἀφ' ἡμῶν· οὐ γὰρ ἂν οὕτως ἡμᾶς διέγραφες τῆς ψυχῆς. Μάρτυρες δέ μοι τούτου – τοὺς μὲν ἄλλους τί καὶ λέγειν ἐχρῆν; ὁ δὲ τιμιώτατος κύριος Ἰωάννης, ὁ δευτερεύων πάντως καὶ ἀπαράγραπτος· ὃς διαφόρους ἐμὰς γραφὰς ἀναδεξάμενος, ἐξέστειλε γράψας καὶ αὐτός. Αλλ' οὔτε αὐτὸς ἤνυσε τὰ τοῦ σκοποῦ, καὶ ἡμεῖς συνεξεπέσομεν. Ἔχει καὶ αὐτὸς ἀπαριθμεῖσθαι, πόσα ἔγραψεν ἐν κενοῖς, καθὰ καὶ ἡμεῖς. Τοῦτό μοι τὸ τοῦ μὴ γράφειν αἴτιον, ἅγιέ μου δέσποτα· ὡς, εἴ γε θαῤῥοῦντί μοι ἦν, μὴ τοῦ ποθουμένου ἐκπίπτειν, δυσχερῶς ἂν ἔφερες ὄχλον πάσχων, οἷς εἶχον γράφειν συχνά. Ούκουν ἂν δι καίως αἰτίαν ἔχοιμεν, οἷς οὐ γράφομεν. Τὸ δὲ καὶ ὀνειδίζειν, τύφον ἡμᾶς παθεῖν, ἐφ᾽ οἷς τῷ σοφιστικῷ βαθμῷ προσέβημεν, μὴ σύ γε ἔτι. Τοῦ παντὸς γὰρ δέομεν τοιοῦτόν τι παθεῖν· οἱ γε καὶ φαινόμενοι ἐρυθριῶμεν, καὶ ῥαβδίον τὰ εἰς ῥητορείαν καλούμενοι, εγκαλυπτόμεθα, καὶ μόνον οὐ προβαλλόμεθα τῆς ὄψεως θοιμάτιον· ὁ δὴ τοῖς ἁπλουστέροις αἰδοῦς προκάλυμμα γίνεται. Οἶδεν ὁ Θεὸς, ὅτι οὐ ψεύδος μαι. Οἶδας τὸ ἐμὸν οὐ πάνυ τι περιπόνηρον· τὸ ἐπὶ προόδοις οὐκ ἐντρεχές· τὸ ἐπὶ ταῖς ἀνυψώσεσιν εὐλαβές· τὸ ἐπὶ τοῖς ὑψουμένοις ἀφθόνητον· τὴν σπουδὴν τοῦ λανθάνοντα ζῆν, ἢ μηδὲ ζῇν. Πῶς ἂν οὖν τυφωθείην, καὶ οὐ μᾶλλον ἀχθοίμην, οὗ μὴ ἐμαυτὸν ἀξιοῦν εἶχον τούτου τυχών; Πολλοὶ πολλάκις ἀνεπτέρουν ἡμᾶς· ἀλλ' ἡμεῖς ἐβρίθομεν κάτω, καὶ τὴν πρὸς γῆν διατριβὴν ἑστέργομεν. Ανεμίμνησκον μακάρων τρυφῆς· ἡμῖν δὲ ἤρεσε καὶ ὁ πρὸς ἡμέραν, εἴ που καὶ ἀρχῶν εἴη, ὁ κατάβλωμος. Ηθελον ἡμᾶς οἱ φιλοῦντες αὐξάνεσθαι καὶ ἀνδρίζεσθαι· ἡμᾶς δὲ οὐκ ἐλάνθανεν, ὅτι κώνωπες ἡμεῖς, ὅτι μύρμηκες, καὶ εἴ τί που τούτων ἔλαττον εἰς αὐτέλειαν, κάτω συρόμενον, ἢ ἄνω φερόμενον. Και που καὶ τοιαῦτ᾽ ἤκους πρὸς ἡμῶν ὁ τὸ ἡμέτερον ἐπισπεύδων ύψωμα· Ιασον ἡμᾶς, ὦ οὗτος, μένειν κάτω. Οὐ θέλομεν ὑψοῦσθαι οὐ φιλοῦμεν αὐξάνεσθαι. Ηυξήμεθα, ἐφ' ὅσον ἔδει αὐξηθῆναι καὶ μύρμηκα· ἔδει δὲ πάντως οὐκ εἰς λέοντας, μήποτε ἄρα τὸ τῆς γραφῆς μυρμηκολέοντες ὁλοίμεθα παρὰ τὸ μὴ ἔχειν τροφήν. Καὶ ἄλλως δὲ οὐαὶ μύρμηκι πτεροῖς ἀρθέντι, ὡς ἡ ἐξ ἀγορᾶς παροιμία λαλεί. Κάνωπες δὲ, εἰ μὴ περίγειοι πέτοιντο, οὐκ ἂν τῆς πτήσεως εἰς καλὸν ἀπόναιντο, ἁρπαχθέντες ἀνέμοις καὶ ἀπαλλαχθέντες εἰς ὄλεθρον. Αφες οὖν ἡμᾶς ἐν βίῳ εἶναι, καὶ μὴ ταῖς Αρ πυ!αις ἀνερείψασθαι δοίης ἡμᾶς. Ἐγὼ δὲ τὸν Τάνταλον ἄνθρωπον οἶμαι πάλαι ποτὲ γενέσθαι, πέρα τοῦ δέοντος ὑψωθέντα· ὃς οὔτε τοῖς κάτω σύν εστι, καὶ οὐδὲ τῶν ἀνωτάτω ψαύειν ἔχων, πάσχει Ηγειρας ἡμᾶς, οἷς ἐλάλησας· ἀνέστησας, οἷς ἐφώνησας. Ο λόγος γλυκός! ὦ γλῶσσα Χαρίτων για μουσα! ὡς ἄρα σὺ μόνος ἐν τοῖς ἄρτι λαλεῖς, ὁποῖα φθέγξεται σοφὸς ἄνθρωπος. Ἰδὼν μὲν τὴν γραφὴν τῆς σῆς ἁγιότητος (ἐπιμαρτυρέσθω μοι τοῖς λόγοις ὁ τῆς ἀληθείας Θεός), καὶ τὸν τίτλον ταύτης περιελθὼν, ἐξελαθόμην τῆς ἀσθενείας, ή με περιεκέχυτο. Ὡς δὲ καὶ ἀνέπτυξα, καὶ τοῦ ἀναγινώσκειν ἐγενόμην, ὅτι μὲν ἡ ἁγιωσύνη σου πράγμασι περιεστοιχίσθη, οὐ μάλα με ελύπησε (δύνασαι γὰρ Θεοῦ χά ριτι τῶν τοιούτων ελαφρότατα υπερπέτεσθαι)· ὅτι δὲ ὑγιαίνειν ἔλαχες, τοῦτο εἰς ἐμὴν ἐλογισάμην ὑγίειαν 8 καὶ φυλάττοιτό σοι διὰ βίου εἰς κοινὸν ἀγαθόν. Βραχὺ δὲ τῆς ἀναγνώσεως γενόμενος, καὶ μηκέτ' ἔχων διδόναι τοὺς ὀφθαλμοὺς τῷ γράμματι (ούτω γάρ με ἡ νόσος διέθετο), εἶτα ἑτέρῳ δοὺς ὑπὸ βάλε λειν μοι τὰ τῆς ἐπιστολῆς ὡς ἐγένετο ἐκεῖνος τῇ ἀνα
EUSTATHII THESSALONICENSIS EPISTOL.E.
αέρια [χαλκω]θεὶς ἔπαιζε κατὰ Πίνδαρον. Εἶχε γὰρ
αὐτὸν ὕστερον τὸ ᾿Αλήϊον, κάτω πεζεύοντα καὶ κατ·
επιχειροῦντα τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν μετ' αὐτῶν συν
αναστροφὴν ἐκτρεπόμενον. Τὸ δὲ τοῦ Ἰκάρου ὕψος
κατενεχθὲν εἰς ταπείνωσιν, παροιμίαν ὥσπερ καθ'
ὕδατος έγραψεν. Εἶναι δὲ ἔοικεν οὐδ᾽ ἐκεῖνος ἄν
θρωπος προσηκόντως ἔχων εἰς ἔξαρμα· ἐντεῦθεν
οὐδὲ τετελεσφόρηκε τὰ τοῦ σκοποῦ. ['Εξ] ἐ[ναν]τίου
[μοι] τοίνυν, εἴ πού τις, Δαίδαλος· τῷ τοιούτῳ γὰρ
προσήκει τὸ τῆς πτήσεω:. Λυέτωσαν [α]ύραις οἱ Βορεάδαι τὸ πτε[ρόν,] φ[ι][οτιμ]οῦντες τὸ τοιοῦτον κα
λόν. Οὐδὲ τὸν Περσέα μέμψομαι, θαῤῥοῦντα τὴν πτήσ
σιν· ἦν γὰρ ἐκεῖνος πτερωτὸς τὰ εἰς βάδισιν, [εἴτουν,
καθ]ά τις λόγος ποιεῖ, ἀρβυλόπτερος. Ἡμᾶς δὲ κάτω
τις κάτω μένειν, καὶ τῶν τῆς γῆς καλῶν χορτάζεσθαι, εἴτουν κατὰ τὰς [χαμαὶ] φύσεις ἐρέπτεσθαι. Εἰ
δέ ποτε καὶ διήσει πτερύξασθαι, ἀγαπητόν, εἰ κατά
τὴν Λιβυκήν στρουθὸν τὰ πολλὰ τῆς γῆς ἐφαπ[τοίμεθα. Καὶ μὴν] ἔχει καὶ ὁ Ἑρμῆς πράγματα, διὰ τὸ
πτερὸν ἀστατῶν, καὶ νῦν μὲν χθόνιος, νῦν δὲ αὖθις
οὐράνιος ὤν. Τὰς δὲ Σειρήνας [ὁ πάλαι μ]ύθος αὐτὸς
καὶ παρέλυσε τοῦ πτεροῦ καὶ κατέπνιξεν. Ὁ γοῦν
ταῦτα λέγων Ευστάθιος καὶ πολλῷ πρότερον οὐ
μέγα φρον[ήσας], πανιερώτατε μου δέσποτα, οὐκ ἂν
πάντως ἔχοι τυφοῦσθαι, τοῦ ποθουμένου βίου μετα
ναστάς· στέργοι δ', εἰ [μετα] τὴν φίλην γῆν [ποτε] αὐτ
τὸν οὐρανὸς ἐλαφρίζοιτο. Απολελόγημα: ήδη, δέσπο
τα, [ού] μόνον] ἱκανῶς ἀλλὰ καὶ ἀληθῶς· προσθήσω
δὲ τῇ λοιπῇ [μου γραφῇ καὶ τὴν κορωνίδα. Ε' σου
ἐπελαθόμην, λάθοιτό μου Θεός. Οτι δὲ οὐδὲ φίλον
ἐπιγράφομαι τινα κρείτ[τονα] τῆς [σῆς ἁγιότη]τος,
οἶδε μὲν καὶ τοῦτο Θεός· οὐ λανθάνει δὲ, οἶμαι, οὐδέ τινα
τῶν, ὅσοι Εὐστάθιόν τε τοῦτον ἀκριβῶς οίδασι, καὶ
τὸν πανιερώτατον μητροπολίτην Πατρών. Εύχου
ἡμῖν, ἅγιέ μου δέσποτα. Ευχόμεθα καὶ ἡμεῖς πᾶν
ἀγαθὸν τῇ σῇ ἁγιότητι· συνευχόμεθα δὲ καὶ ἰδεῖν
αὐτὴν χαίρουσαν, καὶ τὰ φιλικὰ ἐν ὄψεσι προσειπεῖν.
Τῷ τέως δὲ λύσον τὴν γλῶσσαν, καὶ ἀντιφώνησον·
καὶ οὕτως ἡμῖν τὴν ἐκ λύπης διάλυσιν συνέχει.
ME'.
Τῷ αὐτῷ.
τὸν Ἑρμῆν, τὸ τῆς ἀγγελίας κιβδηλεύουσι καθαρόν. κακῶς. Οὐκ ἔχω φιλεῖν οὐδὲ τὸν Βελλεροφῶντα, ὃς
Οὐδὲν ὅλως εἰσὶν ὑγιές· οἱ καὶ ἡμῖν τὰ παρόντα
ἐπήγειραν πράγματα, πολλὰ μὲν λαβόντες γράμματα πρὸς τὴν σὴν ἁγιότητα παρ' ἡμῶν, ἀποδόντες
δὲ οὐδὲ ἕν, καὶ διὰ τοῦτο ναρκἂν ἐπὶ τοῖς ἐφεξῆς περ
ποιηκότες ἡμᾶς, ὡς τὰ τῆς προσφωνήσεως ἡμῖν ἐν
ψιλαῖς καὶ μόναις κεῖσθαι προσαγορεύσεσιν· εἰ πού
τις ἐνταῦθα γοῦν δίδωσι τὰ πιστά, ὡς ἔγωγε οἶμαι,
οὐδ' ἂν τοῦτό μοι συμπεσείν εὐτυχῶς. Έοικε γὰρ
οὐδὲ προσκύνησίς ποθεν οὐδὲ λόγος όστισοῦν ἐξικνεῖσθαί σοι ἀφ' ἡμῶν· οὐ γὰρ ἂν οὕτως ἡμᾶς διέγραφες τῆς ψυχῆς. Μάρτυρες δέ μοι τούτου – τοὺς
μὲν ἄλλους τί καὶ λέγειν ἐχρῆν; ὁ δὲ τιμιώτατος
κύριος Ἰωάννης, ὁ δευτερεύων πάντως καὶ ἀπαράγραπτος· ὃς διαφόρους ἐμὰς γραφὰς ἀναδεξάμενος,
ἐξέστειλε γράψας καὶ αὐτός. Αλλ' οὔτε αὐτὸς ἤνυσε
τὰ τοῦ σκοποῦ, καὶ ἡμεῖς συνεξεπέσομεν. Ἔχει καὶ
αὐτὸς ἀπαριθμεῖσθαι, πόσα ἔγραψεν ἐν κενοῖς, καθὰ
καὶ ἡμεῖς. Τοῦτό μοι τὸ τοῦ μὴ γράφειν αἴτιον, ἅγιέ
μου δέσποτα· ὡς, εἴ γε θαῤῥοῦντί μοι ἦν, μὴ τοῦ
ποθουμένου ἐκπίπτειν, δυσχερῶς ἂν ἔφερες ὄχλον
πάσχων, οἷς εἶχον γράφειν συχνά. Ούκουν ἂν δικαίως αἰτίαν ἔχοιμεν, οἷς οὐ γράφομεν. Τὸ δὲ καὶ
ὀνειδίζειν, τύφον ἡμᾶς παθεῖν, ἐφ᾽ οἷς τῷ σοφιστικῷ
βαθμῷ προσέβημεν, μὴ σύ γε ἔτι. Τοῦ παντὸς γὰρ
δέομεν τοιοῦτόν τι παθεῖν· οἱ γε καὶ φαινόμενοι
ἐρυθριῶμεν, καὶ ῥαβδίον τὰ εἰς ῥητορείαν καλούμενοι, εγκαλυπτόμεθα, καὶ μόνον οὐ προβαλλόμεθα
τῆς ὄψεως θοιμάτιον· ὁ δὴ τοῖς ἁπλουστέροις αἰδοῦς
προκάλυμμα γίνεται. Οἶδεν ὁ Θεὸς, ὅτι οὐ ψεύδος
μαι. Οἶδας τὸ ἐμὸν οὐ πάνυ τι περιπόνηρον· τὸ ἐπὶ
προόδοις οὐκ ἐντρεχές· τὸ ἐπὶ ταῖς ἀνυψώσεσιν
εὐλαβές· τὸ ἐπὶ τοῖς ὑψουμένοις ἀφθόνητον· τὴν
σπουδὴν τοῦ λανθάνοντα ζῆν, ἢ μηδὲ ζῇν. Πῶς ἂν
οὖν τυφωθείην, καὶ οὐ μᾶλλον ἀχθοίμην, οὗ μὴ
ἐμαυτὸν ἀξιοῦν εἶχον τούτου τυχών; Πολλοὶ πολλάκις ἀνεπτέρουν ἡμᾶς· ἀλλ' ἡμεῖς ἐβρίθομεν κάτω, καὶ
τὴν πρὸς γῆν διατριβὴν ἑστέργομεν. Ανεμίμνησκον
μακάρων τρυφῆς· ἡμῖν δὲ ἤρεσε καὶ ὁ πρὸς ἡμέραν,
εἴ που καὶ ἀρχῶν εἴη, ὁ κατάβλωμος. Ηθελον ἡμᾶς
οἱ φιλοῦντες αὐξάνεσθαι καὶ ἀνδρίζεσθαι· ἡμᾶς δὲ
οὐκ ἐλάνθανεν, ὅτι κώνωπες ἡμεῖς, ὅτι μύρμηκες, καὶ
εἴ τί που τούτων ἔλαττον εἰς αὐτέλειαν, κάτω συρό
μενον, ἢ ἄνω φερόμενον. Και που καὶ τοιαῦτ᾽ ἤκους
πρὸς ἡμῶν ὁ τὸ ἡμέτερον ἐπισπεύδων ύψωμα· Ιασον
ἡμᾶς, ὦ οὗτος, μένειν κάτω. Οὐ θέλομεν ὑψοῦσθαι·
οὐ φιλοῦμεν αὐξάνεσθαι. Ηυξήμεθα, ἐφ' ὅσον ἔδει
αὐξηθῆναι καὶ μύρμηκα· ἔδει δὲ πάντως οὐκ εἰς
λέοντας, μήποτε ἄρα τὸ τῆς γραφῆς μυρμηκολέοντες
ὁλοίμεθα παρὰ τὸ μὴ ἔχειν τροφήν. Καὶ ἄλλως δὲ
οὐαὶ μύρμηκι πτεροῖς ἀρθέντι, ὡς ἡ ἐξ ἀγορᾶς
παροιμία λαλεί. Κάνωπες δὲ, εἰ μὴ περίγειοι πέ
τοιντο, οὐκ ἂν τῆς πτήσεως εἰς καλὸν ἀπόναιντο,
ἁρπαχθέντες ἀνέμοις καὶ ἀπαλλαχθέντες εἰς ὄλεθρον.
Αφες οὖν ἡμᾶς ἐν βίῳ εἶναι, καὶ μὴ ταῖς Αρπυ!αις ἀνερείψασθαι δοίης ἡμᾶς. Ἐγὼ δὲ τὸν
Τάνταλον ἄνθρωπον οἶμαι πάλαι ποτὲ γενέσθαι,
πέρα τοῦ δέοντος ὑψωθέντα· ὃς οὔτε τοῖς κάτω σύν
εστι, καὶ οὐδὲ τῶν ἀνωτάτω ψαύειν ἔχων, πάσχει
Ηγειρας ἡμᾶς, οἷς ἐλάλησας· ἀνέστησας, οἷς
ἐφώνησας. Ο λόγος γλυκός! ὦ γλῶσσα Χαρίτων για
μουσα! ὡς ἄρα σὺ μόνος ἐν τοῖς ἄρτι λαλεῖς, ὁποῖα
φθέγξεται σοφὸς ἄνθρωπος. Ἰδὼν μὲν τὴν γραφὴν
τῆς σῆς ἁγιότητος (ἐπιμαρτυρέσθω μοι τοῖς λόγοις
ὁ τῆς ἀληθείας Θεός), καὶ τὸν τίτλον ταύτης περιελθὼν, ἐξελαθόμην τῆς ἀσθενείας, ή με περιεκέχυτο.
Ὡς δὲ καὶ ἀνέπτυξα, καὶ τοῦ ἀναγινώσκειν ἐγενόμην, ὅτι μὲν ἡ ἁγιωσύνη σου πράγμασι περιεστοιχίσθη, οὐ μάλα με ελύπησε (δύνασαι γὰρ Θεοῦ χά
ριτι τῶν τοιούτων ελαφρότατα υπερπέτεσθαι)· ὅτι δὲ
ὑγιαίνειν ἔλαχες, τοῦτο εἰς ἐμὴν ἐλογισάμην ὑγίειαν·
8 καὶ φυλάττοιτό σοι διὰ βίου εἰς κοινὸν ἀγαθόν.
Βραχὺ δὲ τῆς ἀναγνώσεως γενόμενος, καὶ μηκέτ'
ἔχων διδόναι τοὺς ὀφθαλμοὺς τῷ γράμματι (ούτω
γάρ με ἡ νόσος διέθετο), εἶτα ἑτέρῳ δοὺς ὑπὸ βάλε
λειν μοι τὰ τῆς ἐπιστολῆς ὡς ἐγένετο ἐκεῖνος τῇ ἀνα-
col. 1315–1316page 36 of 50
PG 136:1315τον καὶ ἄμικτον προς παρηγορίαν κίνδυνός ἐστι 82 νάτῳ πελάσας καὶ σέ. Τί σοι κέρδος τοῦ ἀσιτεῖν; καὶ βρωμάτων μὲν ἀπέχεσθαι. εἰς τὸ παντελές, δα κρύων δὲ ἄρτους ψωμίζεσθαι; καὶ λιμῷ μὲν τήκε σθαι, πένθους δὲ ἀφορήτου κορέννυσθαι; "Η φαῦλος ἐν σοφοῖς ὁ εἰπὼν, μὴ δεῖν εἶναι τοὺς τεθνεῶτας γαστέρι πενθεῖν. Ἐπαινετέον ἄρα καὶ τοὺς ἀπαγχομένους, ἐφ᾽ οἷς ἐπὶ νεκροῖς ἄχθονται· ἔλκυστέον δὲ καὶ τὸν σφαγέα καθ' ἑαυτῶν δίχα ψόγου παντός τους, ὅσοι ἐπὶ τοῖς οἰχομένοις παθαίνονται. Σοὶ δὲ ἀρκέσει καὶ λύπη βραχεία πρὸς τὸ μεμισημένον κατάντημα, οἷα τεταριχευμένῳ τῇ νόσῳ, καὶ οὐ καλῶς ἔχοντι. Εἰ δὲ καὶ τὴν τροφὴν ἐπίσχῃς ἐπὶ πλέον, κακῷ τὸ ἡμῖν ἀπευκταιότατον. Ἐπαρτῶμέν σοι τὸ ἐκ Θεοῦ κρίμα στεροῦμέν σε δὲ καὶ τῶν γονίμων σου εὐχῶν τῆς ἐπαινουμένης θερμότητος, οὕτω παραπειθούσης ἡμᾶς, ἐὰν καὶ εἰσέτι σεαυτὸν περιτείνῃς, καὶ οὐκ ἀνενέγκης μετρίως τοῦ σάλου τῆς θλίψεως. νήστευσον, λυπήθητι, κλαῦσον· ἀλλὰ καὶ φάγε, καὶ πίε, καὶ πάντα μετρίως καὶ κατὰ καιρόν. Οὐ γὰρ ἀπαθῶς ἀξιοῦμεν διακείσθαί σε, καὶ τὸν φιλάδελφον ψεύδεσθαι. Τί δέ, ἐάν τινα φιλούμενον ὁμοίῳ είδες περι πεσόντα, εἶτα δὴ κατὰ σὲ διατιθέμενον, ἐπήνεσας ἄν γνώσει περὶ τὰ Σέρβια, ἐνταῦθα καὶ ἀνωρθώθην τοῦ ἡ ἀλλὰ τοῦτο μήτε ἀληθὲς εἴη, μήτε δευτερόν μοι πε κεῖσθαι, καὶ κατέχειν ἐμαυτὸν οὐκ εἶχαν ὑφ' ἡδονῆς. σεῖν γένοιτο εἰς ἀκοὰς, ὅτι διὰ τὸ τοῦ πένθους ἄκρα Ο τῆς τῶν νοημάτων γλυκύτητος 1 Σάλπιγξ μοι δ τόπος οὗτος ἐφάνη τοῦ γράμματος, κατὰ λόγον τῆς τελευταίας ἐκείνης ἀνιστῶσά με τῆς νεκρώσεως. Εἰ δὲ καὶ σάλπιγγες κατά λόγον ἄλλον αἱ τοιαῦται τοῦ γράμματος ἔννοιαι, κατὰ τὰς τοῦ Ἰησοῦ, τὰς ἐπάλξεις τοῦ νοσήματος κατερείπουσαι, δώσεις μοι καὶ τοῦτο θαρρούντως εἰπεῖν, ὡς εἶναι διὰ ταῦτα τὴν γραφὴν τῆς σῆς ἁγιότητος εἰς πτῶσιν τε καὶ ἀνά στασιν· ταύτην ἐμήν· ἐκείνην τοῦ ἀῤῥωστήματος. Φυλάττοι Θεὸς ἐπὶ χρόνους μακροὺς τὴν γλῶσσαν ταύτην, καὶ τὸν ταύτης επιστάτην νοῦν, καὶ τὴν σύνολόν μου δεσπότην· τὴν ἀναπνοήν μου, την παρ ηγορίαν, τὴν ἀναψυχὴν, τὸν μόνον ἐμόν. ἀπαλλάττοι δὲ αὐτὸν ἀεὶ καὶ τῆς τῶν Κιμμέρων Ξερβιωτών κακὸν ἰώμενος, ώρα σοι μηκέτι εἶναι, τὸ πάντων γῆς, ἀποκαθιστῶν εἰς τὴν Ἑλλαδικὴν, τὴν ἡλιώδη, τὴν αἰθριάζουσαν· ὁδηγοίη δὲ καὶ μεμνῆσθαι ἡμῶν, Ένα αψε ποτε ὦμεν τοῖς καθαρῶς ζῶσιν ἀριθμιος, Νῦν γὰρ ἡμεῖς οὐδὲ ἡμίδιοι, ὡς οὕτως εἰπεῖν. Η κλίνη μὲν γὰρ ἡμᾶς οὐκ ἀεὶ ἔχει, ἀλλὰ πρὸς ὥραν ταύτης ἀπαλλαττόμεθα· τὰ δὲ λοιπά, οἷα οι πόδες κατὰ τοὺς τῶν βρεφῶν ὀκλάζουσιν· οὐχ ὅτι τὰ ἄνω βαρεῖς καὶ νανώδεις ἡμεῖς, ὡς ἐπιπίπτειν αὐτοῖς ἐκεῖθεν καὶ βιάζεσθαι τὴν ὑπένδοσιν (περιε πτίσμεθα γὰρ κατὰ τοὺς παρὰ τῷ Κωμικῷ Σφηκώδεισ, καὶ — ὡς ἐκεῖνος τοῦτο λέγει - διὰ δακτυλίου ἂν ἐλκυσθείημεν)· ἀλλ' ὅτι ἀνεῖνται τὰ νεύρα, καὶ ὁ φυσικὸς ἐξητόνησε σύνδεσμος. Ο στόμαχος οὔτε τῇ φυσικῇ ταμιουχία στέργει, ἀλλ᾽ ἀναβάλλειν ἐθέλει τὰ ἐντιθέμενα· κἂν στέρξη, παρενοχλεί, καὶ ὀδύνας ἄγει· καὶ χεῖρον τοῦτο δοκεῖ ποιεῖν ἐκείνου τοῦ κακοῦ. Αἱ χεῖρες -- γελάσειας ἂν, γλυκύτατε γελάσειας ἂν, γλυκύτατε δέσποτα, ἰδὼν, ὅπως υπότρομοι γραφὰς ὑποσημαίνονται, δεῆσαν ποτέ. Οὐδ' ἂν παῖς ἀναλφάβητος, παίζων γραφίδι καὶ μέλανι, τοιαύτας ἀνάγῃ γραφάς μου. Η κεφαλή συνέπεσέ τι μικροῦ τινος λόγουἄξιον, καὶ ἀνέστρεψεν ἅπαν τὸ ὑποκείμενον· λόγου γὰρ ἀκοῦσαι σπουδαίου καὶ περινοίας δεομένου, ἢ βιβλίον χειρίσασθαι, ἢ ἑτέρου τοῦτο ποιοῦντος ἀνέξεσθαι, τοσοῦτον ἀποδέομεν, ὅσον καὶ οἱ τοῦ ἀγροῦ, Τί οὖν ζῶμεν, ἅγιε δέσποτα; Τὸ μεῖζον ἡμῖν πάνω των τῶν κακῶν· τρεῖς ἰδοὺ σχεδόν μῆνες, καὶ ὁ μυροβλύτης άποπτος ἡμῖν. Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι πάντες τῆς εὐωδίας ἐκείνου καταπολαύουσιν, ἡμεῖς δὲ δεδιωγμεθα, χοίροι πάντως βορβόρου άξιοι. Εύχου ἡμῖν, ἅγιε δέσποτα, ἀπαλλαγὴν τῶν παρόντων και κῶν, ἢ γοῦν ἀλλὰ τὴν ἑτέραν ἀπαλλαγήν. Χάριτι μὲν γὰρ ἡμῖν ἡ προτέρα· εἰ δὲ κίνδυνος εἴη οὕτω ζῆν, εὐκταῖον πράγμα καὶ ἡ λοιπή. ΜΠ. Οσα μὲν ἄχρι καὶ τῆς ἄρτι περὶ τῆς ἀγάπης σου ἐμανθάνομεν, λογιώτατε καὶ ἡγαπημένε μοι δέσποτα, δυσαχθῆ μὲν, ἄλλως δὲ οὐ πάνυ τι φορτικὰ ἡμῖν κατ εφαίνοντο. "Η τε γὰρ νόσος διὰ τὸ εὐανακομιστον ἐλπίδας ἀγαθὰς ἡμῖν ὑπέτεινε· καὶ τὸ λυπεῖσθαι δὲ επί θανάτῳ συγγενικῷ εἶχον ἀπόλογον. Καὶ διὰ ταῦτα οὐκ ἐδόκουν ἡμῖν αὐτὰ πολὺν τὸν φόρτον ἔχειν καὶ ἀπαραμύθητον. Ο δὲ σήμερον ἔμαθον, Οὐ δοκῶ πάντως. Οὐδὲ ὁ ἀδελφὸς φιλοίη ἂν οὕτω σε διακείμενον. ἱκανῶς ἐβυθίσθης τῷ κακῷ· ἀνάγαγε τοίνυν σεαυτόν. Κατεπόθης· ἀνάνευσον. Διάκρουσαι τὴν πολυκυμίαν τῆς θλίψεως· καὶ εἰ μὴ ἐν παντελώς γαληναίῳ, ἀλλ' ὡς ἐν ὀλιγο ιμάντῳ κατάστηθι. Φύλαξαι σεαυτῷ τὸ δύνασθαι τιμήν ἐπὶ μακρὸν τὸν ἀδελφὸν πένθει τῷ προσήκοντι. Ἐὰν δὲ οὕτω ταχύ σεαυτὸν καταπονήσας ἐκτήξῃς, οὔτε εἰς δ ποιεῖς ἐπαρχεῖς, καὶ ἐλέου ἑστέρησαι, καταβάλλων ἐκὼν σε αυτόν. Είθε μὲν οὖν εἴχομεν καὶ ποσὶ χρήσασθαι, καὶ ἐλθεῖν παρὰ σέ· οὕτω γὰρ ἂν τὸ πᾶν ἡμῖν ἢνα στο. Νῦν δὲ δοκεῖ μέρος τι τοῦ παρ' ἡμῖν ἐνδιαθέ του ἀπεσπάσθαι, καὶ τῇ γραφῇ ταύτῃ ἐγκεῖσθαι, καὶ δι' αὐτοῦ σε περικλητεύεσθαι. Πείσθητι οὖν διὰ τὸν Θεόν, ἵνα μὴ, πρὸς οἷς ἄλλοις ἐγκαλοῦμεν, προς εγκαλέσωμέν σοι καὶ τὸ θέλειν, ἐφ᾽ οἷς οὐ δεῖ, θλί δειν τοὺς ἀγαπῶντάς σε. Τῷ Λαχανᾷ. Οὐ ψεύσομαι, οὐδὲ τὰ ὑπὲρ ἐμὲ κομψεύσομαι. Λαλῶ μὲν, ἀλλ᾽ οὔτε βύδην, καὶ οὐδὲ τορὸν καὶ γλυκύ καὶ γράφω μὲν πρὸς ῥητορείαν, ἀλλὰ σχολαίως, καὶ ταῦτα τοῖς κατασκατοῦσι. Αλλοις μὲν γὰρ ἐνδειξαι μην, καὶ τὴν ἐμὴν θεατρίσαιμι μουσικὴν, οἱ ταύτης οὐδὲν μᾶλλον ἢ ὄνος λύρας επαίουσι· καὶ τῆς σφῶν ἀμουσίας κατατρυφήσω. Σοὶ δ᾽ οὐκ οἶδ' ὅπως ὑπάσω, οὕτω μεμουσωμένῳ, καὶ σοφιστικῶς καὶ λαμπρῶς ἔχοντι τοῦ νούς. Ἐπεὶ δ᾽ ἐπιστέλλων οἶδα (χρὴ δὲ τὴν ἐπιστολὴν ἀνθρωπίνως λαλεῖν, καὶ κατὰ τὸν Κωμικὸν ἀμαθέστερόν πως καὶ σαφέστερον), ἔγνων εἰς μάτην δειλιών την γραφήν· κἀντεῦθεν γράφω. Ην δέ με πείσῃς, ὡς οὐ γελοῖος ἐγὼ παρὰ σοί, καὶ διαγεύσω, καὶ τριαγεύσω, καὶ τετάρτω ἐπιβαλού
ADDENDA
τον καὶ ἄμικτον προς παρηγορίαν κίνδυνός ἐστι 82νάτῳ πελάσας καὶ σέ. Τί σοι κέρδος τοῦ ἀσιτεῖν;
καὶ βρωμάτων μὲν ἀπέχεσθαι. εἰς τὸ παντελές, δα
κρύων δὲ ἄρτους ψωμίζεσθαι; καὶ λιμῷ μὲν τήκε
σθαι, πένθους δὲ ἀφορήτου κορέννυσθαι; "Η φαῦλος
ἐν σοφοῖς ὁ εἰπὼν, μὴ δεῖν εἶναι τοὺς τεθνεῶτας
γαστέρι πενθεῖν. Ἐπαινετέον ἄρα καὶ τοὺς ἀπαγχο
μένους, ἐφ᾽ οἷς ἐπὶ νεκροῖς ἄχθονται· ἔλκυστέον δὲ
καὶ τὸν σφαγέα καθ' ἑαυτῶν δίχα ψόγου παντός τους,
ὅσοι ἐπὶ τοῖς οἰχομένοις παθαίνονται. Σοὶ δὲ ἀρκέσει
καὶ λύπη βραχεία πρὸς τὸ μεμισημένον κατάντημα,
οἷα τεταριχευμένῳ τῇ νόσῳ, καὶ οὐ καλῶς ἔχοντι.
Εἰ δὲ καὶ τὴν τροφὴν ἐπίσχῃς ἐπὶ πλέον, κακῷ τὸ
ἡμῖν ἀπευκταιότατον. Ἐπαρτῶμέν σοι τὸ ἐκ Θεοῦ
κρίμα στεροῦμέν σε δὲ καὶ τῶν γονίμων σου εὐχῶν
τῆς ἐπαινουμένης θερμότητος, οὕτω παραπειθούσης
ἡμᾶς, ἐὰν καὶ εἰσέτι σεαυτὸν περιτείνῃς, καὶ οὐκ
ἀνενέγκης μετρίως τοῦ σάλου τῆς θλίψεως. Νήστευ
σον, λυπήθητι, κλαῦσον· ἀλλὰ καὶ φάγε, καὶ πίε, καὶ
πάντα μετρίως καὶ κατὰ καιρόν. Οὐ γὰρ ἀπαθῶς
ἀξιοῦμεν διακείσθαί σε, καὶ τὸν φιλάδελφον ψεύδε
σθαι. Τί δέ, ἐάν τινα φιλούμενον ὁμοίῳ είδες περιπεσόντα, εἶτα δὴ κατὰ σὲ διατιθέμενον, ἐπήνεσας
ἄν:
γνώσει περὶ τὰ Σέρβια, ἐνταῦθα καὶ ἀνωρθώθην τοῦ ἡ ἀλλὰ τοῦτο μήτε ἀληθὲς εἴη, μήτε δευτερόν μοι πεκεῖσθαι, καὶ κατέχειν ἐμαυτὸν οὐκ εἶχαν ὑφ' ἡδονῆς. σεῖν γένοιτο εἰς ἀκοὰς, ὅτι διὰ τὸ τοῦ πένθους ἄκραΟ τῆς τῶν νοημάτων γλυκύτητος 1 Σάλπιγξ μοι δ
τόπος οὗτος ἐφάνη τοῦ γράμματος, κατὰ λόγον τῆς
τελευταίας ἐκείνης ἀνιστῶσά με τῆς νεκρώσεως.
Εἰ δὲ καὶ σάλπιγγες κατά λόγον ἄλλον αἱ τοιαῦται
τοῦ γράμματος ἔννοιαι, κατὰ τὰς τοῦ Ἰησοῦ, τὰς
ἐπάλξεις τοῦ νοσήματος κατερείπουσαι, δώσεις μοι
καὶ τοῦτο θαρρούντως εἰπεῖν, ὡς εἶναι διὰ ταῦτα τὴν
γραφὴν τῆς σῆς ἁγιότητος εἰς πτῶσιν τε καὶ ἀνάστασιν· ταύτην ἐμήν· ἐκείνην τοῦ ἀῤῥωστήματος.
Φυλάττοι Θεὸς ἐπὶ χρόνους μακροὺς τὴν γλῶσσαν
ταύτην, καὶ τὸν ταύτης επιστάτην νοῦν, καὶ τὴν
σύνολόν μου δεσπότην· τὴν ἀναπνοήν μου, την παρ
ηγορίαν, τὴν ἀναψυχὴν, τὸν μόνον ἐμόν. Απαλλάτ
τοι δὲ αὐτὸν ἀεὶ καὶ τῆς τῶν Κιμμέρων Ξερβιωτών κακὸν ἰώμενος, ώρα σοι μηκέτι εἶναι, τὸ πάντων
γῆς, ἀποκαθιστῶν εἰς τὴν Ἑλλαδικὴν, τὴν ἡλιώδη,
τὴν αἰθριάζουσαν· ὁδηγοίη δὲ καὶ μεμνῆσθαι ἡμῶν,
Ένα αψε ποτε ὦμεν τοῖς καθαρῶς ζῶσιν ἀριθμιος,
Νῦν γὰρ ἡμεῖς οὐδὲ ἡμίδιοι, ὡς οὕτως εἰπεῖν.
Η κλίνη μὲν γὰρ ἡμᾶς οὐκ ἀεὶ ἔχει, ἀλλὰ πρὸς
ὥραν ταύτης ἀπαλλαττόμεθα· τὰ δὲ λοιπά, οἷα οι
πόδες κατὰ τοὺς τῶν βρεφῶν ὀκλάζουσιν· οὐχ ὅτι
τὰ ἄνω βαρεῖς καὶ νανώδεις ἡμεῖς, ὡς ἐπιπίπτειν
αὐτοῖς ἐκεῖθεν καὶ βιάζεσθαι τὴν ὑπένδοσιν (περιεπτίσμεθα γὰρ κατὰ τοὺς παρὰ τῷ Κωμικῷ σφηκώδεις, καὶ — ὡς ἐκεῖνος τοῦτο λέγει - διὰ δακτυ
λίου ἂν ἐλκυσθείημεν)· ἀλλ' ὅτι ἀνεῖνται τὰ νεύρα,
καὶ ὁ φυσικὸς ἐξητόνησε σύνδεσμος. Ο στόμαχος
οὔτε τῇ φυσικῇ ταμιουχία στέργει, ἀλλ᾽ ἀναβάλλειν
ἐθέλει τὰ ἐντιθέμενα· κἂν στέρξη, παρενοχλεί, καὶ
ὀδύνας ἄγει· καὶ χεῖρον τοῦτο δοκεῖ ποιεῖν ἐκείνου
τοῦ κακοῦ. Αἱ χεῖρες -- γελάσειας ἂν, γλυκύτατε
γελάσειας ἂν, γλυκύτατε
δέσποτα, ἰδὼν, ὅπως υπότρομοι γραφὰς ὑποσημαί
νονται, δεῆσαν ποτέ. Οὐδ' ἂν παῖς ἀναλφάβητος,
παίζων γραφίδι καὶ μέλανι, τοιαύτας ἀνάγῃ γραφάς
μου. Η κεφαλή συνέπεσέ τι μικροῦ τινος λόγου
ἄξιον, καὶ ἀνέστρεψεν ἅπαν τὸ ὑποκείμενον· λόγου
γὰρ ἀκοῦσαι σπουδαίου καὶ περινοίας δεομένου, ἢ
βιβλίον χειρίσασθαι, ἢ ἑτέρου τοῦτο ποιοῦντος ἀνέξεσθαι, τοσοῦτον ἀποδέομεν, ὅσον καὶ οἱ τοῦ ἀγροῦ,
Τί οὖν ζῶμεν, ἅγιε δέσποτα; Τὸ μεῖζον ἡμῖν πάνω
των τῶν κακῶν· τρεῖς ἰδοὺ σχεδόν μῆνες, καὶ ὁ μυ
ροβλύτης άποπτος ἡμῖν. Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι πάντες
τῆς εὐωδίας ἐκείνου καταπολαύουσιν, ἡμεῖς δὲ
δεδιωγμεθα, χοίροι πάντως βορβόρου άξιοι. Εύχου
ἡμῖν, ἅγιε δέσποτα, ἀπαλλαγὴν τῶν παρόντων και
κῶν, ἢ γοῦν ἀλλὰ τὴν ἑτέραν ἀπαλλαγήν. Χάριτι
μὲν γὰρ ἡμῖν ἡ προτέρα· εἰ δὲ κίνδυνος εἴη οὕτω
ζῆν, εὐκταῖον πράγμα καὶ ἡ λοιπή.
ΜΠ.
Οσα μὲν ἄχρι καὶ τῆς ἄρτι περὶ τῆς ἀγάπης σου
ἐμανθάνομεν, λογιώτατε καὶ ἡγαπημένε μοι δέσποτα,
δυσαχθῆ μὲν, ἄλλως δὲ οὐ πάνυ τι φορτικὰ ἡμῖν κατ
εφαίνοντο. "Η τε γὰρ νόσος διὰ τὸ εὐανακομιστον
ἐλπίδας ἀγαθὰς ἡμῖν ὑπέτεινε· καὶ τὸ λυπεῖσθαι δὲ
επί θανάτῳ συγγενικῷ εἶχον ἀπόλογον. Καὶ διὰ
ταῦτα οὐκ ἐδόκουν ἡμῖν αὐτὰ πολὺν τὸν φόρτον
ἔχειν καὶ ἀπαραμύθητον. Ο δὲ σήμερον ἔμαθον,
Οὐ δοκῶ πάντως. Οὐδὲ ὁ ἀδελφὸς φιλοίη ἂν οὕτω
σε διακείμενον. ἱκανῶς ἐβυθίσθης τῷ κακῷ· ἀνάγαγε
τοίνυν σεαυτόν. Κατεπόθης· ἀνάνευσον. Διάκρουσαι
τὴν πολυκυμίαν τῆς θλίψεως· καὶ εἰ μὴ ἐν παντελώς
γαληναίῳ, ἀλλ' ὡς ἐν ὀλιγο ιμάντῳ κατάστηθι.
Φύλαξαι σεαυτῷ τὸ δύνασθαι τιμήν ἐπὶ μακρὸν τὸν
ἀδελφὸν πένθει τῷ προσήκοντι. Ἐὰν δὲ οὕτω ταχύ
σεαυτὸν καταπονήσας ἐκτήξῃς, οὔτε εἰς δ ποιεῖς
ἐπαρχεῖς, καὶ ἐλέου ἑστέρησαι, καταβάλλων ἐκὼν
σε αυτόν. Είθε μὲν οὖν εἴχομεν καὶ ποσὶ χρήσασθαι,
καὶ ἐλθεῖν παρὰ σέ· οὕτω γὰρ ἂν τὸ πᾶν ἡμῖν ἢνα
στο. Νῦν δὲ δοκεῖ μέρος τι τοῦ παρ' ἡμῖν ἐνδιαθέ
του ἀπεσπάσθαι, καὶ τῇ γραφῇ ταύτῃ ἐγκεῖσθαι,
καὶ δι' αὐτοῦ σε περικλητεύεσθαι. Πείσθητι οὖν διὰ
τὸν Θεόν, ἵνα μὴ, πρὸς οἷς ἄλλοις ἐγκαλοῦμεν, προς
εγκαλέσωμέν σοι καὶ τὸ θέλειν, ἐφ᾽ οἷς οὐ δεῖ, θλί
δειν τοὺς ἀγαπῶντάς σε.
MZ'.
Τῷ Λαχανᾷ.
Οὐ ψεύσομαι, οὐδὲ τὰ ὑπὲρ ἐμὲ κομψεύσομαι.
Λαλῶ μὲν, ἀλλ᾽ οὔτε βύδην, καὶ οὐδὲ τορὸν καὶ γλυκύ
καὶ γράφω μὲν πρὸς ῥητορείαν, ἀλλὰ σχολαίως, καὶ
ταῦτα τοῖς κατασκατοῦσι. Αλλοις μὲν γὰρ ἐνδειξαιμην, καὶ τὴν ἐμὴν θεατρίσαιμι μουσικὴν, οἱ ταύτης
οὐδὲν μᾶλλον ἢ ὄνος λύρας επαίουσι· καὶ τῆς σφῶν
ἀμουσίας κατατρυφήσω. Σοὶ δ᾽ οὐκ οἶδ' ὅπως ὑπάσω,
οὕτω μεμουσωμένῳ, καὶ σοφιστικῶς καὶ λαμπρῶς
ἔχοντι τοῦ νούς. Ἐπεὶ δ᾽ ἐπιστέλλων οἶδα (χρὴ δὲ
τὴν ἐπιστολὴν ἀνθρωπίνως λαλεῖν, καὶ κατὰ τὸν
Κωμικὸν ἀμαθέστερόν πως καὶ σαφέστερον), ἔγνων
εἰς μάτην δειλιών την γραφήν· κἀντεῦθεν γράφω.
Ην δέ με πείσῃς, ὡς οὐ γελοῖος ἐγὼ παρὰ σοί, καὶ
διαγεύσω, καὶ τριαγεύσω, καὶ τετάρτω ἐπιβαλού-
col. 1317–1318page 37 of 50
PG 136:1317μαι γράμματι, Ἐὰν δέ που δεήσῃ, καὶ ἐπὶ τάδε δεῖσθαι, καὶ ὑπὸ σύσκιον πάγκαλον ἀναπαύεσθαι τοῦ γράφειν προβήσομαι. Πάντως δὲ πείσεις· εἰ μὴ δ οὕτως ὁ γεγυμνασμένος τὰ αἰσθητήρια προς διά κρισιν χείρονος καὶ βελτίοντος, ἐπὶ τοῖς τῶν πραγ μάτων ἐνθουσιᾷ κάλλεσι· καὶ θέλγεται μὲν τοῖς ρυθμοῖς, ἐπαγάλλεται δὲ συμφωνίαις καὶ ἁρμονία:ς" λόγων δὲ μάλιστα κόσμῳ καὶ κάλλει συνθήκης γοη τεύεται ἀτεχνῶς. Εγώ γάρ σοι λόγον ἀπόρρητον μέν, φιλοσοφώτατον δέ. Η ψυχή, κάλλιστε Καίσαρ, μετὰ τοῦ νοητοῦ κάλλους τῷ σώματι προσαρμόζεται· ἰδεῖν δὲ τοῦτο ἐν τῷ ὑλικῷ κόσμῳ οὐ δύνατα:. Οὐ γὰρ χωρεῖ τὴν ἀθλίαν ἡ ὕλη: Αποῤῥοίας δὲ τού του καὶ ἴχνη ἐν σωματικοῖς θεωμένη κάλλεσιν, οἱ στρεῖ καὶ μέμηνεν, οἰομένη, ἐκεῖνο εἶναι, ὅπερ ἐν τῷ σώματι γενομένη διέφθειρε. Διὰ ταῦτα περὶ τὰς πολυτίμους τῶν λίθων καὶ τὰ εὐειδή πρόσωπα καὶ καὶ σὲ ὁ δεῖνα παρήγαγεν, ὁ μὴ γένοιτο. Καὶ μὴν ἐγὼ καχυπόπτως ἔχω, καὶ δέδοικα, μὴ καὶ τὸ σὴν πρὸς τὸ ἑαυτοῦ ἦθος ἀπέξεσε. Τοῦτο δὲ μὴ σύ γε πείσῃ· μὴ καὶ, τοιοῦτον ἕκαστον εἶναι. οἷσπερ ἥδε ται ξυνών, ἐπιφθέγξωμαί σοι, καὶ σὲ τοῦτο γοῦν τὸ μέρος ὕδατι παρεικάσω διὰ τὴν τοῦ ἤθους συνεξομοίωσιν. Φιλεῖ γάρ τοι κἀκεῖνο τοιοῦτον εἶναι, δι' ἧς ἂν γῆς πορεύηται. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ ὁ μὲν δεῖνα, εἰ μὲν βούλεται, στεργέτω· εἰ δ᾽ οὖν ἀποστέργεται ἡμᾶς, ἐγὼ δὲ καὶ ἀπόντα φιλῶ. Προσθήσω δ', วัน τάχα καὶ ἄκοντα καὶ μὴ φθεγγόμενον προσφωνώ, ὅμοιον ὡς εἴ τις ἀνδριάντα φιλοίη μηδὲν εἰδότα. Ἐκεῖνο μόνον οἶδα, ὡς ἐπιστέλλων αὐτῷ τοῦ λοι ποῦ τὴν σύριγγα [προσθή]σομαι. Ἐκεῖσε γὰρ ὁ μέν τὰς μουσικὰς ἁρμονίας οἱ δέ γε φιλοσοφώτεροι τις καλαμίσκος τῶν ἄλλων ὑπερανίσταται· ὁ δὲ μετ' ἐκεῖνον δεύτερος υπολείπεται τῷ [μή]κει· καὶ ὁ τρίτος τοὺς πρὸ αὐτοῦ ὑποκάθηται. Ὁ δὲ μετὰ τοῦτον ἔτι πλεῖον ὑποκαταβαίνων, ὅμως τοῦ μετ' [αὐτὸν] ὑπερκάθηται· αὐτὸς δὲ εἰς βραχύτερον. ἔτι συνέσταλται. Καὶ τοῦτο μέχρι πάσης τῆς σύριγγος, Εστ' ἂν ἐσκον[θυλκώς βραχύ, καταλήξεις. Καὶ ἡμεῖς τὸ μὲν πρῶτον ἐγράψαμεν αὐτῷ μακρότερα· εἶθ' ὑποκαταβάντες συνεστάλημεν]. ΜΗ'. Τὴν ἱεράν σου καὶ τριπόθητον κεφαλήν, μέγιστα τῶν πώποτε γεγενημένων Καισάρων καὶ ἀξιάγαστε, νῦν ἀπόναμαι, ἧς συνείλοχα, ἁγιότητες. Καὶ νῦν σοφὸς δοκῶ γεγενῆσθαι, καὶ ἐν τῷ καταλόγως τῶν λογίων συνηριθμῆσθαι, ὁπότε μου σὺ τῶν λό γων ὁρᾷς. Ἐν αὐχμῷ καὶ ταῦτα φιλομούσου καὶ γλώττης καὶ ἀκοῆς. Τί γάρ όφελος αὐλητῇ, εἰ αὐτ λοὺς μὲν ἔχοι καλοὺς, οὐδεὶς δὲ αὐτῶν ἀκούειν βού λοιτο; Τί δὲ κιθαριστῇ, εἰ ἐντείνει μὲν καλῶς τὰς χορδάς, οἱ δὲ ἐν γειτόνων τὴν ἐκείνου μουσικὴν ἀποστρέφονται; Εἰ δὲ καὶ δρομεὺς ἀγαθὸς εἴη, οὐ δεὶς δὲ ὁρᾷν βούλοιτο ἱπτάμενον αὐτὸν ἐν τοῖς δρό μοις, τί ποτ' ἂν ἀπόναιτο τῆς ὠκύτητος; Οὕτως ἐγὼ τὸ μέχρι τοῦ νῦν κύμβαλον ἦν ἀλαλάζον, καὶ μάτην ἠχῶν· ἀλλὰ σύ με σεμνότερον διὰ τῆς ἐπι μελοῦς ἀπέδειξας ακροάσεως. Καὶ ἵνα σοι ἐξαγγείλω, δ παρὰ σοῦ πέπονθα (ἀλλά μοι τῷ λόγῳ τὸν νοῦν πρόσεχε) σημεῖον ποιοῦμαι τὴν σὴν περὶ τοὺς περὶ τὸ τῶν λόγων κάλλος ἐπτόηνται· ὁποῖος εἶ σύ. Αλλ' ἔδει σε καὶ τοιούτου φιλοσόφου τυχεῖν, ὁποίου τοῦ ᾿Αριστοτέλους μὲν ὁ ᾿Αλέξανδρος, τοῦ Πλάτωνος δὲ ὁ Διονύσιος. ᾿Αλλὰ σὺ μὲν κρείττων ἐκείνων (καὶ ὡς ἐγὼ δικάζω καὶ ἀποφαίνομαι)· ἐγὼ δὲ χείρων παραπολύ. Πλὴν τοσοῦτον εὐτύχηκα, ὅτι μου μάλλον ἐρᾷς ἢ τῶν φιλοσόφων ἐκεῖνοι· καὶ διὰ ταῦτα τὸ παρ' ἐμοὶ ἔλαττον πλεῖον ἡγῇ τοῦ παρ' ἐκείνοις μείζονός τε καὶ πλείονος. Πλὴν καὶ τοῦτο ἴσθι, ὡς ἐκεῖνοι μὲν, ὧν ἀρτίως εμνήσθην, σφοδρότατοι έρα στ[αι] τὸ κατ' ἀρχὰς ἐπὶ τοὺς φιλοσόφους γενόμεναι, ὕστερον ὥσπερ οἱ τῶν δρομέων ὀλίγωροι καθ υφῆκαν αὐτοῖς τοῦ ἔρωτος. Καὶ διὰ ταῦτα καὶ Διον στις ἐν τυράννοις ηρίθμηται, ὅτι τὰ Πλάτωνος ἠθέτησε δόγματα· καὶ ᾿Αλέξανδρος τῶν κρειττόνων ἐγκωμίων εστέρηται, ὅτι τῆς Ἀριστοτέλους σοφίας καταπεφρόνηκε. Περὶ σοὶ δὲ οὐδὲν τοιοῦτον ὑπονο, ὅτι καὶ κρείττων ἐκείνων πολλῷ καὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὴν σύνεσιν. Έδει δὲ καὶ τοὺς βασιλεῖς τοῖς σοφοίς ἐκείνοις μνησικακῆσαι, ὅτι οὔτ' Αριστοτέλης ἐγε κώμιον ᾿Αλεξάνδρου, οὔτε Πλάτων Διονυσίου περ ποίηται. Διὰ ταῦτα ὥσπερ ὑβρισμένοι παρὰ τούτων, δίκην παρ' αὐτῶν τῆς ὕβρεως ἑκάτεροι ἀπειλήφασι. Καὶ ἵνα σοι καὶ τὸ περὶ ἐκείνων ἀνακαλύψω, εἰς ἄκρον μὲν φιλοσοφίας ἐληλάκεισαν ἄμφω· λόγων δὲ χάριτας οὐκ ἐσχήκασι. Διὰ ταῦτα ἐλάττους ἐν τοῖς ἐγκωμίοις γεγόνασιν· ἐγὼ δέ σοι ἥττων μὲν τὴν σοφίαν ἐκείνων, κρείττων δὲ τὴν γλῶτταν περὶ λόγους ἐπιθυμίαν τῆς σῆς ἀρίστης ψυχῆς, ἀφ' ἧς τὴν εὐφημίαν εἰμί. γίνεται τὸ ἐπιθυμεῖν. Ἐγὼ γὰρ (ἵνα σοι τἀληθὲς ἐρῶς οὐ ξηρὸς γέγονα την σοφίαν, οὐδ᾿ ὥσπερ οι πολλοὶ μέχρι τοῦ λέγειν προθυμηθέντες· ἀλλὰ παντοδαπὸς πᾶσι γέγονα πράγματι, καὶ πᾶσαν φι λόκαλον ψυχὴν ἐπαινῶ· οὐ μόνον, ἥτις νοητοῦ κάλο λους ἐμᾶς, ἀλλὰ καὶ ἥτις χρωμάτων ἀνθηρῶν, καὶ τέχνης ἀκριβούς, καὶ μαργαρίτου, καὶ σαπφείρου, καὶ ὑακίνθου. Τεκμήριον γὰρ τὴν περὶ ταῦτα ποιοῦ μας ἔφεσιν τῆς ὑψηλοτέρας επιθυμίας καὶ κρείττονος. Ὅταν δέ τις λόγων κάλλους ἐρᾷ, οὗτος ἐμοὶ ὑψηλότερος ἐστι τὴν ἐπιβολὴν τῆς ψυχῆς. Ωσπερ γὰρ ὁ παντάπασι τὴν γνώμην ἠλίθιος ἀκίνητός ἐστι πρὸς πᾶσαν μουσικὴν, καὶ οὐδὲν αὐτὸν αἱρεῖ τῶν ὅσα τερπνὰ, ἀλλ᾽ ἐν ἴσῳ τίθεται, βορβόρῳ ἐγκαλιν ΜΘ. Πρὸς μὲν τυροὺς καὶ ἰδνα, ἴσως δὲ καὶ μύρα καὶ πέμματα καὶ ἀρώματα, υπερθαύμαστέ μοι Καίσαρ, ἐπιστέλλειν καὶ ἀνταμείβεσθαι δύναμαι· πρὸς δὲ ἵππον οὕτω μὲν καλόν, οὕτω δὲ μέγαν, οὕτω δὲ τρυφερόν, οὕτω δὲ ταχὺν καὶ εὐκίνητον, ἐπιστολὴν ἐσόμετρον τε καὶ ἰσοδύναμον ποιῆσαι ἀμηχανῶ. Εἰ γὰρ καὶ μὴ τοιοῦτος ἦν, μηδὲ τοσούτοις ἐκεκόσμητο κάλλεσιν, ὁπόσοις οὐδ᾽ ὁ τοῦ Ἀλεξάνδρου παράσημος ἵππος (ἐκεῖνος γὰρ θυμοειδής ἄλλως ἦν, ἀποπτύων τε τὸν χαλινὸν, καὶ δι᾽ ὑπερβολὴν ἀγερωχίας ἐπισ βάτην μὴ προσιέμενος)· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ παρὰ τοιούτου ἀνδρὸς δῶρόν μοι ἀπέσταλται, ὁποίῳ ἂν οὐδεὶς τῶν ἀπ' αἰῶνος γηγενῶν ἀντερίσειεν, πῶς ἂν διαμιλλη
μαι γράμματι, Ἐὰν δέ που δεήσῃ, καὶ ἐπὶ τάδε δεῖσθαι, καὶ ὑπὸ σύσκιον πάγκαλον ἀναπαύεσθαι·
τοῦ γράφειν προβήσομαι. Πάντως δὲ πείσεις· εἰ μὴ
δ
οὕτως ὁ γεγυμνασμένος τὰ αἰσθητήρια προς διάκρισιν χείρονος καὶ βελτίοντος, ἐπὶ τοῖς τῶν πραγ
μάτων ἐνθουσιᾷ κάλλεσι· καὶ θέλγεται μὲν τοῖς
ρυθμοῖς, ἐπαγάλλεται δὲ συμφωνίαις καὶ ἁρμονία:ς"
λόγων δὲ μάλιστα κόσμῳ καὶ κάλλει συνθήκης γοητεύεται ἀτεχνῶς. Εγώ γάρ σοι λόγον ἀπόρρητον
μέν, φιλοσοφώτατον δέ. Η ψυχή, κάλλιστε Καίσαρ,
μετὰ τοῦ νοητοῦ κάλλους τῷ σώματι προσαρμόζε
ται· ἰδεῖν δὲ τοῦτο ἐν τῷ ὑλικῷ κόσμῳ οὐ δύνατα:.
Οὐ γὰρ χωρεῖ τὴν ἀθλίαν ἡ ὕλη: Αποῤῥοίας δὲ τούτου καὶ ἴχνη ἐν σωματικοῖς θεωμένη κάλλεσιν, οἱ
στρεῖ καὶ μέμηνεν, οἰομένη, ἐκεῖνο εἶναι, ὅπερ ἐν τῷ
σώματι γενομένη διέφθειρε. Διὰ ταῦτα περὶ τὰς
πολυτίμους τῶν λίθων καὶ τὰ εὐειδή πρόσωπα καὶ
καὶ σὲ ὁ δεῖνα παρήγαγεν, ὁ μὴ γένοιτο. Καὶ μὴν
· ἐγὼ καχυπόπτως ἔχω, καὶ δέδοικα, μὴ καὶ τὸ σὴν
πρὸς τὸ ἑαυτοῦ ἦθος ἀπέξεσε. Τοῦτο δὲ μὴ σύ γε
πείσῃ· μὴ καὶ, τοιοῦτον ἕκαστον εἶναι. οἷσπερ ἥδε
ται ξυνών, ἐπιφθέγξωμαί σοι, καὶ σὲ τοῦτο γοῦν τὸ
μέρος ὕδατι παρεικάσω διὰ τὴν τοῦ ἤθους συνεξομοίωσιν. Φιλεῖ γάρ τοι κἀκεῖνο τοιοῦτον εἶναι, δι'
ἧς ἂν γῆς πορεύηται. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ ὁ μὲν δεῖνα, εἰ
μὲν βούλεται, στεργέτω· εἰ δ᾽ οὖν ἀποστέργεται
ἡμᾶς, ἐγὼ δὲ καὶ ἀπόντα φιλῶ. Προσθήσω δ', วัน
τάχα καὶ ἄκοντα καὶ μὴ φθεγγόμενον προσφωνώ,
ὅμοιον ὡς εἴ τις ἀνδριάντα φιλοίη μηδὲν εἰδότα.
Ἐκεῖνο μόνον οἶδα, ὡς ἐπιστέλλων αὐτῷ τοῦ λοιποῦ τὴν σύριγγα [προσθή]σομαι. Ἐκεῖσε γὰρ ὁ μέν τὰς μουσικὰς ἁρμονίας οἱ δέ γε φιλοσοφώτεροι
τις καλαμίσκος τῶν ἄλλων ὑπερανίσταται· ὁ δὲ
μετ' ἐκεῖνον δεύτερος υπολείπεται τῷ [μή]κει· καὶ
ὁ τρίτος τοὺς πρὸ αὐτοῦ ὑποκάθηται. Ὁ δὲ μετὰ
τοῦτον ἔτι πλεῖον ὑποκαταβαίνων, ὅμως τοῦ μετ'
[αὐτὸν] ὑπερκάθηται· αὐτὸς δὲ εἰς βραχύτερον. ἔτι
συνέσταλται. Καὶ τοῦτο μέχρι πάσης τῆς σύριγγος,
Εστ' ἂν ἐσκον[θυλκώς βραχύ, καταλήξεις. Καὶ ἡμεῖς
τὸ μὲν πρῶτον ἐγράψαμεν αὐτῷ μακρότερα· εἶθ'
ὑποκαταβάντες συνεστάλημεν].
ΜΗ'.
Τὴν ἱεράν σου καὶ τριπόθητον κεφαλήν, μέγιστα
τῶν πώποτε γεγενημένων Καισάρων καὶ ἀξιάγαστε, νῦν ἀπόναμαι, ἧς συνείλοχα, ἁγιότητες. Καὶ
νῦν σοφὸς δοκῶ γεγενῆσθαι, καὶ ἐν τῷ καταλόγως
τῶν λογίων συνηριθμῆσθαι, ὁπότε μου σὺ τῶν λόγων ὁρᾷς. Ἐν αὐχμῷ καὶ ταῦτα φιλομούσου καὶ
γλώττης καὶ ἀκοῆς. Τί γάρ όφελος αὐλητῇ, εἰ αὐτ
λοὺς μὲν ἔχοι καλοὺς, οὐδεὶς δὲ αὐτῶν ἀκούειν βού·
λοιτο; Τί δὲ κιθαριστῇ, εἰ ἐντείνει μὲν καλῶς τὰς
χορδάς, οἱ δὲ ἐν γειτόνων τὴν ἐκείνου μουσικὴν
ἀποστρέφονται; Εἰ δὲ καὶ δρομεὺς ἀγαθὸς εἴη, οὐ
δεὶς δὲ ὁρᾷν βούλοιτο ἱπτάμενον αὐτὸν ἐν τοῖς δρόμοις, τί ποτ' ἂν ἀπόναιτο τῆς ὠκύτητος; Οὕτως
ἐγὼ τὸ μέχρι τοῦ νῦν κύμβαλον ἦν ἀλαλάζον, καὶ
μάτην ἠχῶν· ἀλλὰ σύ με σεμνότερον διὰ τῆς ἐπιμελοῦς ἀπέδειξας ακροάσεως. Καὶ ἵνα σοι ἐξαγ·
γείλω, δ παρὰ σοῦ πέπονθα (ἀλλά μοι τῷ λόγῳ τὸν
νοῦν πρόσεχε) σημεῖον ποιοῦμαι τὴν σὴν περὶ τοὺς
περὶ τὸ τῶν λόγων κάλλος ἐπτόηνται· ὁποῖος εἶ σύ.
Αλλ' ἔδει σε καὶ τοιούτου φιλοσόφου τυχεῖν, ὁποίου
τοῦ ᾿Αριστοτέλους μὲν ὁ ᾿Αλέξανδρος, τοῦ Πλάτωνος
δὲ ὁ Διονύσιος. ᾿Αλλὰ σὺ μὲν κρείττων ἐκείνων (καὶ
ὡς ἐγὼ δικάζω καὶ ἀποφαίνομαι)· ἐγὼ δὲ χείρων
παραπολύ. Πλὴν τοσοῦτον εὐτύχηκα, ὅτι μου μάλλον
ἐρᾷς ἢ τῶν φιλοσόφων ἐκεῖνοι· καὶ διὰ ταῦτα τὸ
παρ' ἐμοὶ ἔλαττον πλεῖον ἡγῇ τοῦ παρ' ἐκείνοις
μείζονός τε καὶ πλείονος. Πλὴν καὶ τοῦτο ἴσθι, ὡς
ἐκεῖνοι μὲν, ὧν ἀρτίως εμνήσθην, σφοδρότατοι έρα
στ[αι] τὸ κατ' ἀρχὰς ἐπὶ τοὺς φιλοσόφους γενόμεναι, ὕστερον ὥσπερ οἱ τῶν δρομέων ὀλίγωροι καθ
υφῆκαν αὐτοῖς τοῦ ἔρωτος. Καὶ διὰ ταῦτα καὶ Διον
στις ἐν τυράννοις ηρίθμηται, ὅτι τὰ Πλάτωνος
ἠθέτησε δόγματα· καὶ ᾿Αλέξανδρος τῶν κρειττόνων
ἐγκωμίων εστέρηται, ὅτι τῆς Ἀριστοτέλους σοφίας
καταπεφρόνηκε. Περὶ σοὶ δὲ οὐδὲν τοιοῦτον ὑπονο,
ὅτι καὶ κρείττων ἐκείνων πολλῷ καὶ τὴν ψυχὴν καὶ
τὴν σύνεσιν. Έδει δὲ καὶ τοὺς βασιλεῖς τοῖς σοφοίς
ἐκείνοις μνησικακῆσαι, ὅτι οὔτ' Αριστοτέλης ἐγε
κώμιον ᾿Αλεξάνδρου, οὔτε Πλάτων Διονυσίου περ
ποίηται. Διὰ ταῦτα ὥσπερ ὑβρισμένοι παρὰ τούτων,
δίκην παρ' αὐτῶν τῆς ὕβρεως ἑκάτεροι ἀπειλήφασι.
Καὶ ἵνα σοι καὶ τὸ περὶ ἐκείνων ἀνακαλύψω, εἰς
ἄκρον μὲν φιλοσοφίας ἐληλάκεισαν ἄμφω· λόγων
δὲ χάριτας οὐκ ἐσχήκασι. Διὰ ταῦτα ἐλάττους ἐν
τοῖς ἐγκωμίοις γεγόνασιν· ἐγὼ δέ σοι ἥττων μὲν
τὴν σοφίαν ἐκείνων, κρείττων δὲ τὴν γλῶτταν περὶ
λόγους ἐπιθυμίαν τῆς σῆς ἀρίστης ψυχῆς, ἀφ' ἧς τὴν εὐφημίαν εἰμί.
γίνεται τὸ ἐπιθυμεῖν. Ἐγὼ γὰρ (ἵνα σοι τἀληθὲς
ἐρῶς οὐ ξηρὸς γέγονα την σοφίαν, οὐδ᾿ ὥσπερ οι
πολλοὶ μέχρι τοῦ λέγειν προθυμηθέντες· ἀλλὰ
παντοδαπὸς πᾶσι γέγονα πράγματι, καὶ πᾶσαν φιλόκαλον ψυχὴν ἐπαινῶ· οὐ μόνον, ἥτις νοητοῦ κάλο
λους ἐμᾶς, ἀλλὰ καὶ ἥτις χρωμάτων ἀνθηρῶν, καὶ
τέχνης ἀκριβούς, καὶ μαργαρίτου, καὶ σαπφείρου,
καὶ ὑακίνθου. Τεκμήριον γὰρ τὴν περὶ ταῦτα ποιοῦ
μας ἔφεσιν τῆς ὑψηλοτέρας επιθυμίας καὶ κρείττονος. Ὅταν δέ τις λόγων κάλλους ἐρᾷ, οὗτος ἐμοὶ
ὑψηλότερος ἐστι τὴν ἐπιβολὴν τῆς ψυχῆς. Ωσπερ
γὰρ ὁ παντάπασι τὴν γνώμην ἠλίθιος ἀκίνητός ἐστι
πρὸς πᾶσαν μουσικὴν, καὶ οὐδὲν αὐτὸν αἱρεῖ τῶν
ὅσα τερπνὰ, ἀλλ᾽ ἐν ἴσῳ τίθεται, βορβόρῳ ἐγκαλιν
ΜΘ.
Πρὸς μὲν τυροὺς καὶ ἰδνα, ἴσως δὲ καὶ μύρα καὶ
πέμματα καὶ ἀρώματα, υπερθαύμαστέ μοι Καίσαρ,
ἐπιστέλλειν καὶ ἀνταμείβεσθαι δύναμαι· πρὸς δὲ
ἵππον οὕτω μὲν καλόν, οὕτω δὲ μέγαν, οὕτω δὲ
τρυφερόν, οὕτω δὲ ταχὺν καὶ εὐκίνητον, ἐπιστολὴν
ἐσόμετρον τε καὶ ἰσοδύναμον ποιῆσαι ἀμηχανῶ. Εἰ
γὰρ καὶ μὴ τοιοῦτος ἦν, μηδὲ τοσούτοις ἐκεκόσμητο
κάλλεσιν, ὁπόσοις οὐδ᾽ ὁ τοῦ Ἀλεξάνδρου παράσημος
ἵππος (ἐκεῖνος γὰρ θυμοειδής ἄλλως ἦν, ἀποπτύων
τε τὸν χαλινὸν, καὶ δι᾽ ὑπερβολὴν ἀγερωχίας ἐπισ
βάτην μὴ προσιέμενος)· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ παρὰ τοιούτου
ἀνδρὸς δῶρόν μοι ἀπέσταλται, ὁποίῳ ἂν οὐδεὶς τῶν
ἀπ' αἰῶνος γηγενῶν ἀντερίσειεν, πῶς ἂν διαμιλλη-
col. 1319–1320page 38 of 50
PG 136:1319σαίμην λόγῳ πρὸς τὴν τοῦ πέμψαντος ἀρετήν; Ἐπεὶ ἡ ἀναστῆσαι σύντομος τε καὶ ἐπιτήδειος. Ἐγὼ δὲ (καὶ ὁρκοποιοῦμαι τὴν σὴν φιλτάτην ψυχήν) ούτω τοὺς ἵππους δέδοικα πεφρικά τε καὶ ἐπτόημαι, ὥσπερ δὴ οἱ λοιποὶ τοὺς ἐλέφαντας καὶ τοὺς λέον τας κἂν βραχύ τι περικινήσῃ τὴν κεφαλὴν ὁ φέρων ἐμὲ, εὐθὺς αὐτὸς τῆς ἕδρας ἀπολισθαίνω, καὶ ἀκρα τής μας ἡ χεὶρ τοῦ χαλινού γίνεται. Αλλ' εν μοι τοῦτο πρότερον ἐξ ἀπαλῆς καὶ δειλῆς φύσεως, νῦν δέ μοι καὶ τὸ προσγενόμενον νόσημα τὴν φυσικὴν πτοίαν ἐδίπλασεν. Αλλ' εἰ καὶ [τους] ἄλλους ἵπε τους πεφόβημαι, ἐπί γε τοῦ σοῦ θαρρούντως σχήσο μαι. Οὕτω σου θαῤῥῶν οὐ τὴν ψυχὴν μόνον, ἀλλ' εξ τινες ἔχοις καὶ λέοντας. δὲ καὶ ὁ πεπομφὼς ἄνω που κάθηται τῶν νεφῶν, καὶ τὸ πεμφθὲν μικροῦ δεῖν τοῖς ὁμοειδέσι ζώοις ἀσύγ κριτον· πρὸς δύο τηλικαῦτα, τὸ κάλλος ὁμοῦ καὶ τὸ μέγεθος δ', Ἡρακλῆς ἐκεῖνος ἀνταγωνίσαιτο, ἡ παροιμία φησίν. Αλλ' ὅταν μὲν πρὸς τὴν σὴν ἐπι μύσας ὑπεροχήν, τὴν ἵππον θαυμάσαι βουλήσομαι, κάτω που τούτου καὶ τὸν Βουκεφάλαν καὶ τὸν Πήγασον τίθεμαι. Τί γάρ, εἰ ὁ μὲν εύσαρκος μέν τις ἦν, καὶ πιότατος, καὶ βοῆς κεφαλῇ διεσχημάτιστο ἐπὶ τοῦ μηροῦ, θρασύτατος δὲ τἄλλα, καὶ τὴν ἡνίαν μὴ προσιέμενος· ὁ δὲ εἰς ἀέρα ἑπτέρωτο, καὶ τὸν ἐπιβάτην πολλάκις τῶν νώτων ἀπέκρουεν; Αλλ' δ γε πεμφθεὶς ἐμοὶ καὶ τῷ κάλλει μὲν καὶ τῷ μεγέθει ἐκείνοις ἀνθάμιλλος· ἔχει δὲ μετὰ τῶν δυοῖν τούτων ἀρετῶν καὶ τὸ μὴ πρὸ πολλοῦ γεγεννῆσθαι, ἀλλ' ἄρτι ἡσαν τὴν ἵππειον ήδην, ἡμερόν τε εἶναι, καὶ [μή] πρὸς θίξιν χειρὸς ἀγριαίνειν, μήτε δεῖσθαι τοῦ περιποππύζεσθαι, καὶ οἷον τιθασεύεσθαί τε καὶ κολακεύεσθαι. "Οταν μὲν οὖν πρὸς τὸν ἵππον ἀπίδω, οὕτως τοῦτον ὑπερεκπέπληγμαι, καὶ ἀσύγκριτον πρὸς τοὺς λοιποὺς τίθεμαι· εἰ δὲ πρὸς τὸν ἀποσταλέντα μεταβιβάσω τὴν ἔννοιαν, τηνικαῦτα τὸ λυχνιαῖον φῶς θαυμάζειν ἀφεὶς, τοῦ ἡλίου τέθηπα τὴν μαρμαρυγήν. "Εδει μὲν οὖν σε, ὅσον ἐπὶ ταῖς τῶν πραγμάτων υπεροχαίς, ὑπερνεφεῖν τε καὶ οἷον ἀεροβατεῖν, καὶ καταφρονεῖν τῶν ἐφημέρων ἡμῶν νῦν δὲ, δ τοῖς ἄλλοις τὰς ἀφοῦς ὑπὲρ τὸ μέτωπον τίθησι, σοὶ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αἰδοῦς ἐμπιπλᾷ, καὶ μετριοφροσύνην ἄῤῥητον εμποιεῖ. Ἐγὼ δὲ ἔ[τι] οὐ τὰ μεγάλα μόνον θαυμάζειν προηγμαι, ἀλλά σου καὶ τὰ πάρεργα ἀσύγκριτα καὶ ἀπαράμιλλα ήγημαι καὶ ὁ τὴν χθές π[ου] τοῖς καλλίστοις υἱοῖς σου συσ σιτούμενος, ὡς ἐπίστασαι, οὐκ ἀποκρύψομαι, ἀλλὰ λαμπρῶς διηγήσομαι. Ο γὰρ περιπόθητός μοι Ανδρόνικος τὸ τῶν γεράνων ἡδέως μοι διηγούμενος κυνηγέσιον, καὶ ὡς τὸ βραχύτατον ζῶον τὸ τοῦ γέ τους ἐπιβουλότατον θηρᾶται, τοῦτον τὸν γέρανον, ὑπερνεφοῦντα τοῖς πτέρυξι, καὶ ὑπὸ τὴν ἀγκάλην ἡρέμα ὑπεισιὸν πολιορκεί τε, καὶ ὡς τεῖχος μέγι στον καθαιρεῖ, καὶ ταῖς ὄνυξιν ἐκείνου διασπαράτο τεται· εἶτά μοι τὸν λόγον καταβιβάσας, ὅτι σοι και πρὸ ὀλίγου θαυμάσιον ζῶν ὑπὸ γεράνου διέφθαρται, σὺ δὲ τοσούτου ἐδεήθης ἀλγῆσαι, ὥστε καὶ πε ριεγάννυσο, καὶ μικροῦ δεῖν τῷ τοῦ ζώου σπαραγμῷ ἐπεσκίρτησας, ἐπειπών, ὅτι ἀνῃρέθη μαχόμενον, καὶ ὥσπερ ἐν πολέμῳ ἀπέθυσε τὴν ζωὴν, ὥσπερ ἐπικήδειον τινα λόγον ἐπάσας τῷ ζώω, εἶτα δὴ οὐδὲ ἠξίωσας ἀποδῦσαι τοῦ ὀπλισμοῦ, ἀλλὰ μετὰ τοῦ θώρακος καὶ τῆς λοιπῆς κατέθαψας προβολῆς· σκιρτῆσαι πεποίηκε νὴ τὴν ἱεράν σου ψυχὴν ἐπὶ τῷ θαυμασίῳ τούτῳ καὶ ὑπερφυεῖ καὶ γενναίῳ διηγήματι. Οὐ γὰρ ἀριστεῖαι μόνον καὶ στρατηγήματα τὸν ἄνδρα δεικνύουσιν· ἀλλὰ καὶ νεῦμα, καὶ λόγος, καὶ γέλως σεμνὸς, καὶ ἀπόφθεγμα Χαρίτων μετ στὸν τήν γε ἀρίστην ψυχὴν ἐξεικονίζουσιν ἀκριβῶς. Ἀλλὰ σὺ μὲν καὶ θηρᾶσαι δεινὸς, καὶ ἱππάσασθαι περιδέξιο;, καὶ ὄχθους ὑπερπηδήσαι γενναῖος καὶ ἀδεὴς, καὶ διολισθέντα τὸν ἵππον εὐθὺ ἀνεῖρξαι καὶ Ν. Εἶτα δὴ ἀγνοεῖς, ὑπερφυέστατε Καίσαρ, ὅτι τὸ δδνον ἀτελές ἐστι τῆς γῆς γέννημα, καὶ ὡς εἰπεῖν ἀμβλωθρίδιον; Οὐ γὰρ ἀποτίκτει τοῦτο καὶ ἡ μήτηρ, οὐδὲ ταῖς ὠδῖσιν ἐξάγει πρὸς φῶς· ἀλλ᾽ οἱ τὴν ἐμβρυουλκίαν εἰδότες τοῦ θαυμασίου τούτου τόπου, ἐπειδὰν τὴν γαστέρα τῆς γῆς ἐξογκωθεῖσαν θεάσω ται, τὰ σπλάγχνα ταύτης (εἰ χρή οὕτως εἰπεῖν) διασπαράξαντες, τὸ κυόμενον ὑπεξάγουσι· καὶ διὰ ταῦτα ἀμορφόν ἐστι τὴν θέαν καὶ ἀκαλλές. Ἡ δέ γε μήτηρ περιμυθουμένη τούτου τὴν ἀμορφίαν, ἡδονὴν ἐντέθεικεν ἄῤῥητον· ὥσπερ δὴ τῷ δημαγωγῷ τῶν Αθηναίων τῷ σοφῷ τὴν γνώμην καὶ μεγαλοφυεί Περικλεί, προμήκει τὴν κεφαλὴν γεγονότι, νοῦν ἐμ μελῆ κατέσπειρεν ὁ Θεός. Αὐτίκα καὶ ὁ ᾿Αριστοτέλης ὑπόψελλος ἦν τὴν γλῶτταν, καὶ ὁ Πλάτων ἐπίκυρτος, καὶ ὁ Μακεδὼν ἐκεῖνος ᾿Αλέξανδρος παρεγκεκλιμέν νος τὸν τράχηλον. Οἷς μὲν γὰρ τὰ ἔξω περικαλλή, τὰ ἔνδον νοσεῖ· οἷς δὲ φαύλη ἡ περιβολή, τὸ ἐγκε κρυμμένον θαυμάσιον. "Ακανθα γοῦν καὶ τοῦ ῥόδου προβέβληται· καὶ ἡ κυπάριττος άκαρπος. Τοιοῦτον δὴ καὶ τὸ ὕδνον ἐστί· τὸ μὲν φαινόμενον άμορφον, τὸ δὲ κρυπτόμενον τρόφιμον. Η σή ψυχή μόνη υπ εξηρήσθω τοῦ λόγου· μᾶλλον δὲ τὸ σὴν κράμα, τὸ συγχεόμενον ἐκ ψυχῆς τε καὶ σώματος. "Η τε γάρ σοι τοῦ σώματος περιβολὴ θαυμασία ὄντως καὶ ηρωϊκή, ἥ τε τῆς ψυχῆς φύσις νοῦ καὶ Χαρίτων ή μεστή. Αλλ' ἐπιλέλησμαι τῶν ἐμῶν κακῶν ὑπὸ τῶν τῶν ἀγαθῶν. Κείται γάρ μοι ψυχορραγούν το θυ γάτρι[ον]. ἢ νῦν πρώτως μετὰ τὰ σὰ δῶρα μετηνές χθη πρὸς τὴν ζωήν. Ἀλλ᾿ ἡ μὲν ἡμίπνους, ἐγὼ δὲ ρινὴ τὴν ἱεράν σου κεφαλήν) ἄπνους, τῷ σῷ μέν νεύματί τε καὶ πνεύματι ἀναφέρων τε καὶ ζωογονούμενος. ΝΑ'. Τοσαῦτα, φιλοτιμότατε Καίσαρ. Μήποτε δέ σοι ἡ γῆ ἐκπεπόρνευται, καὶ διὰ τὴν ὥραν ἀκηναισχύν τηκας· ὥστε μηδὲ προφαίνειν τοὺς οἰκείους μα στοὺς, ἀλλὰ καὶ ἐπιδιδόναι τοῖς ἀφελεῖν βουλομένοις. Εἰ δὲ καὶ μὴ μαστοί, ἀλλὰ καὶ γοναὶ κρύφιοι, οὐκ ερυθριᾷ ἐφ' οὕτω πολλοῖς καὶ ἀμόρφοις τόποις· οὐκ ἐν ῥόδοις καὶ κάλυξιν ἀνθέων ἑτέρων, ἀλλ' ἐν εἰδεχθέσιν ὕδνοις ἐπιδεικνυμένη τὸ γόνιμον. Αλλ' ώς ἔοικε) πρὸς τὴν τοῦ μύθου ἀλώπεκα ἑαυτὴν περι βάλλουσα, οὐ τῷ ἔξωθεν ἀμόρφῳ, ἀλλὰ τῷ κεκρυμμένῳ τῆς ἡδονῆς ἐνσεμνύνεται. Εἰσάγεται γὰρ ἐν
ADDENDA
σαίμην λόγῳ πρὸς τὴν τοῦ πέμψαντος ἀρετήν; Ἐπεὶ ἡ ἀναστῆσαι σύντομος τε καὶ ἐπιτήδειος. Ἐγὼ δὲ
(καὶ ὁρκοποιοῦμαι τὴν σὴν φιλτάτην ψυχήν) ούτω
τοὺς ἵππους δέδοικα πεφρικά τε καὶ ἐπτόημαι,
ὥσπερ δὴ οἱ λοιποὶ τοὺς ἐλέφαντας καὶ τοὺς λέον
τας κἂν βραχύ τι περικινήσῃ τὴν κεφαλὴν ὁ φέρων
ἐμὲ, εὐθὺς αὐτὸς τῆς ἕδρας ἀπολισθαίνω, καὶ ἀκρατής μας ἡ χεὶρ τοῦ χαλινού γίνεται. Αλλ' εν μοι
τοῦτο πρότερον ἐξ ἀπαλῆς καὶ δειλῆς φύσεως, νῦν
δέ μοι καὶ τὸ προσγενόμενον νόσημα τὴν φυσικὴν
πτοίαν ἐδίπλασεν. Αλλ' εἰ καὶ [τους] ἄλλους ἵπε
τους πεφόβημαι, ἐπί γε τοῦ σοῦ θαρρούντως σχήσο
μαι. Οὕτω σου θαῤῥῶν οὐ τὴν ψυχὴν μόνον, ἀλλ' εξ
τινες ἔχοις καὶ λέοντας.
δὲ καὶ ὁ πεπομφὼς ἄνω που κάθηται τῶν νεφῶν, καὶ
τὸ πεμφθὲν μικροῦ δεῖν τοῖς ὁμοειδέσι ζώοις ἀσύγκριτον· πρὸς δύο τηλικαῦτα, τὸ κάλλος ὁμοῦ καὶ
τὸ μέγεθος δ', Ἡρακλῆς ἐκεῖνος ἀνταγωνίσαιτο, ἡ
παροιμία φησίν. Αλλ' ὅταν μὲν πρὸς τὴν σὴν ἐπιμύσας ὑπεροχήν, τὴν ἵππον θαυμάσαι βουλήσομαι,
κάτω που τούτου καὶ τὸν Βουκεφάλαν καὶ τὸν Πήγασον τίθεμαι. Τί γάρ, εἰ ὁ μὲν εύσαρκος μέν τις
ἦν, καὶ πιότατος, καὶ βοῆς κεφαλῇ διεσχημάτιστο
ἐπὶ τοῦ μηροῦ, θρασύτατος δὲ τἄλλα, καὶ τὴν ἡνίαν
μὴ προσιέμενος· ὁ δὲ εἰς ἀέρα ἑπτέρωτο, καὶ τὸν
ἐπιβάτην πολλάκις τῶν νώτων ἀπέκρουεν; Αλλ' δ
γε πεμφθεὶς ἐμοὶ καὶ τῷ κάλλει μὲν καὶ τῷ μεγέθει
ἐκείνοις ἀνθάμιλλος· ἔχει δὲ μετὰ τῶν δυοῖν τούτων
ἀρετῶν καὶ τὸ μὴ πρὸ πολλοῦ γεγεννῆσθαι, ἀλλ'
ἄρτι ἡσαν τὴν ἵππειον ήδην, ἡμερόν τε εἶναι, καὶ
[μή] πρὸς θίξιν χειρὸς ἀγριαίνειν, μήτε δεῖσθαι τοῦ
περιποππύζεσθαι, καὶ οἷον τιθασεύεσθαί τε καὶ κο
λακεύεσθαι. "Οταν μὲν οὖν πρὸς τὸν ἵππον ἀπίδω,
οὕτως τοῦτον ὑπερεκπέπληγμαι, καὶ ἀσύγκριτον
πρὸς τοὺς λοιποὺς τίθεμαι· εἰ δὲ πρὸς τὸν ἀποστα
λέντα μεταβιβάσω τὴν ἔννοιαν, τηνικαῦτα τὸ λυχνιαἷον φῶς θαυμάζειν ἀφεὶς, τοῦ ἡλίου τέθηπα τὴν
μαρμαρυγήν. "Εδει μὲν οὖν σε, ὅσον ἐπὶ ταῖς τῶν
πραγμάτων υπεροχαίς, ὑπερνεφεῖν τε καὶ οἷον
ἀεροβατεῖν, καὶ καταφρονεῖν τῶν ἐφημέρων ἡμῶν·
νῦν δὲ, δ τοῖς ἄλλοις τὰς ἀφοῦς ὑπὲρ τὸ μέτωπον
τίθησι, σοὶ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αἰδοῦς ἐμπιπλᾷ, καὶ
μετριοφροσύνην ἄῤῥητον εμποιεῖ. Ἐγὼ δὲ ἔ[τι] οὐ
τὰ μεγάλα μόνον θαυμάζειν προηγμαι, ἀλλά σου καὶ
τὰ πάρεργα ἀσύγκριτα καὶ ἀπαράμιλλα ήγημαι·
καὶ ὁ τὴν χθές π[ου] τοῖς καλλίστοις υἱοῖς σου συσσιτούμενος, ὡς ἐπίστασαι, οὐκ ἀποκρύψομαι, ἀλλὰ
λαμπρῶς διηγήσομαι. Ο γὰρ περιπόθητός μοι
Ανδρόνικος τὸ τῶν γεράνων ἡδέως μοι διηγούμενος
κυνηγέσιον, καὶ ὡς τὸ βραχύτατον ζῶον τὸ τοῦ γέτους ἐπιβουλότατον θηρᾶται, τοῦτον τὸν γέρανον,
ὑπερνεφοῦντα τοῖς πτέρυξι, καὶ ὑπὸ τὴν ἀγκάλην
ἡρέμα ὑπεισιὸν πολιορκεί τε, καὶ ὡς τεῖχος μέγιστον καθαιρεῖ, καὶ ταῖς ὄνυξιν ἐκείνου διασπαράτο
τεται· εἶτά μοι τὸν λόγον καταβιβάσας, ὅτι σοι και
πρὸ ὀλίγου θαυμάσιον ζῶν ὑπὸ γεράνου διέφθαρται, σὺ δὲ τοσούτου ἐδεήθης ἀλγῆσαι, ὥστε καὶ περιεγάννυσο, καὶ μικροῦ δεῖν τῷ τοῦ ζώου σπαραγμῷ
ἐπεσκίρτησας, ἐπειπών, ὅτι ἀνῃρέθη μαχόμενον, καὶ
ὥσπερ ἐν πολέμῳ ἀπέθυσε τὴν ζωὴν, ὥσπερ ἐπικήδειόν τινα λόγον ἐπάσας τῷ ζώω, εἶτα δὴ οὐδὲ
ἠξίωσας ἀποδῦσαι τοῦ ὀπλισμοῦ, ἀλλὰ μετὰ τοῦ
θώρακος καὶ τῆς λοιπῆς κατέθαψας προβολῆς· σκιρτῆσαι πεποίηκε νὴ τὴν ἱεράν σου ψυχὴν ἐπὶ τῷ
θαυμασίῳ τούτῳ καὶ ὑπερφυεῖ καὶ γενναίῳ διηγή
ματι. Οὐ γὰρ ἀριστεῖαι μόνον καὶ στρατηγήματα
τὸν ἄνδρα δεικνύουσιν· ἀλλὰ καὶ νεῦμα, καὶ λόγος,
καὶ γέλως σεμνὸς, καὶ ἀπόφθεγμα Χαρίτων μετ
στὸν τήν γε ἀρίστην ψυχὴν ἐξεικονίζουσιν ἀκριβῶς.
Ἀλλὰ σὺ μὲν καὶ θηρᾶσαι δεινὸς, καὶ ἱππάσασθαι
περιδέξιο;, καὶ ὄχθους ὑπερπηδήσαι γενναῖος καὶ
ἀδεὴς, καὶ διολισθέντα τὸν ἵππον εὐθὺ ἀνεῖρξαι καὶ
Ν.
Εἶτα δὴ ἀγνοεῖς, ὑπερφυέστατε Καίσαρ, ὅτι τὸ
δδνον ἀτελές ἐστι τῆς γῆς γέννημα, καὶ ὡς εἰπεῖν
ἀμβλωθρίδιον; Οὐ γὰρ ἀποτίκτει τοῦτο καὶ ἡ μήτηρ,
οὐδὲ ταῖς ὠδῖσιν ἐξάγει πρὸς φῶς· ἀλλ᾽ οἱ τὴν ἐμ
βρυουλκίαν εἰδότες τοῦ θαυμασίου τούτου τόπου,
ἐπειδὰν τὴν γαστέρα τῆς γῆς ἐξογκωθεῖσαν θεάσω
ται, τὰ σπλάγχνα ταύτης (εἰ χρή οὕτως εἰπεῖν)
διασπαράξαντες, τὸ κυόμενον ὑπεξάγουσι· καὶ διὰ
ταῦτα ἀμορφόν ἐστι τὴν θέαν καὶ ἀκαλλές. Ἡ δέ γε
μήτηρ περιμυθουμένη τούτου τὴν ἀμορφίαν, ἡδονὴν
ἐντέθεικεν ἄῤῥητον· ὥσπερ δὴ τῷ δημαγωγῷ τῶν
Αθηναίων τῷ σοφῷ τὴν γνώμην καὶ μεγαλοφυεί
Περικλεί, προμήκει τὴν κεφαλὴν γεγονότι, νοῦν ἐμμελῆ κατέσπειρεν ὁ Θεός. Αὐτίκα καὶ ὁ ᾿Αριστοτέλης
ὑπόψελλος ἦν τὴν γλῶτταν, καὶ ὁ Πλάτων ἐπίκυρτος,
καὶ ὁ Μακεδὼν ἐκεῖνος ᾿Αλέξανδρος παρεγκεκλιμέν
νος τὸν τράχηλον. Οἷς μὲν γὰρ τὰ ἔξω περικαλλή,
τὰ ἔνδον νοσεῖ· οἷς δὲ φαύλη ἡ περιβολή, τὸ ἐγκε
κρυμμένον θαυμάσιον. "Ακανθα γοῦν καὶ τοῦ ῥόδου
προβέβληται· καὶ ἡ κυπάριττος άκαρπος. Τοιοῦτον
δὴ καὶ τὸ ὕδνον ἐστί· τὸ μὲν φαινόμενον άμορφον,
τὸ δὲ κρυπτόμενον τρόφιμον. Η σή ψυχή μόνη υπ
εξηρήσθω τοῦ λόγου· μᾶλλον δὲ τὸ σὴν κράμα, τὸ
συγχεόμενον ἐκ ψυχῆς τε καὶ σώματος. "Η τε γάρ
σοι τοῦ σώματος περιβολὴ θαυμασία ὄντως καὶ
ηρωϊκή, ἥ τε τῆς ψυχῆς φύσις νοῦ καὶ Χαρίτων
ή
μεστή. Αλλ' ἐπιλέλησμαι τῶν ἐμῶν κακῶν ὑπὸ τῶν
τῶν ἀγαθῶν. Κείται γάρ μοι ψυχορραγούν το θυ
γάτρι[ον]. ἢ νῦν πρώτως μετὰ τὰ σὰ δῶρα μετηνές
χθη πρὸς τὴν ζωήν. Ἀλλ᾿ ἡ μὲν ἡμίπνους, ἐγὼ δὲ
ρινὴ τὴν ἱεράν σου κεφαλήν) ἄπνους, τῷ σῷ μέν
νεύματί τε καὶ πνεύματι ἀναφέρων τε καὶ ζωογο
νούμενος.
ΝΑ'.
Τοσαῦτα, φιλοτιμότατε Καίσαρ. Μήποτε δέ σοι
ἡ γῆ ἐκπεπόρνευται, καὶ διὰ τὴν ὥραν ἀκηναισχύν
τηκας· ὥστε μηδὲ προφαίνειν τοὺς οἰκείους μα
στοὺς, ἀλλὰ καὶ ἐπιδιδόναι τοῖς ἀφελεῖν βουλομένοις.
Εἰ δὲ καὶ μὴ μαστοί, ἀλλὰ καὶ γοναὶ κρύφιοι, οὐκ
ερυθριᾷ ἐφ' οὕτω πολλοῖς καὶ ἀμόρφοις τόποις· οὐκ
ἐν ῥόδοις καὶ κάλυξιν ἀνθέων ἑτέρων, ἀλλ' ἐν εἴδεχθέσιν ὕδνοις ἐπιδεικνυμένη τὸ γόνιμον. Αλλ' ώς
ἔοικε) πρὸς τὴν τοῦ μύθου ἀλώπεκα ἑαυτὴν περι
βάλλουσα, οὐ τῷ ἔξωθεν ἀμόρφῳ, ἀλλὰ τῷ κεκρυμ
μένῳ τῆς ἡδονῆς ἐνσεμνύνεται. Εἰσάγεται γὰρ ἐν
col. 1321–1322page 39 of 50
PG 136:1321τοῖς Αισώπου μύθοις ἡ πάρδαλις ἐπισκώπτουσα τὴν ἡ Προανατέλλει μὲν οὖν (ὥσπερ εἴφηται) συμπασῶν ἀλώπεκα, ὡς ἡ μὲν ποικίλη τε εἴη καὶ τοῖς φολί δεσσι κατάστικτος, ἡ δὲ αὐχμηρὰ τὴν δορὰν καὶ τὴν χρόαν παντάπασιν ἀκαλλής· ἀλλ᾽ ἤ γε ἀλώπηξ, σύ μὲν τοῖς φαινομένοις νικής, ἔφησε, κάλλεσιν· ἐγὼ δὲ τοῖς κρυφίοις τε καὶ λανθάνουσι. Τοιοῦτόν ἐστί καὶ τὸ τίδνον, οὔτε εὐανθές, οὔτε τῷ σχήματι ἀκα λόν· ἀλλὰ κατατέτμηται καὶ ἐκτετράχυνται, καθα περεὶ ὄχθοις καὶ φάραγξιν. Εἰ δὲ κατατέμοις, εἰ δὲ προσαγάγοις τῷ στόματι, καὶ λεανεῖς τοῖς ὁδοῦσιν, ἀποῤῥήτου τινὸς αἰσθήσῃ παντάπασιν ἡδονῆς. Ἀλλά μὴ οὕτως, μηδὲ κατὰ πλῆθος ἐπιδείκνυσο ἡμῖν τὴν δεξίωσιν· ἀλλ᾽ οἷον παραδείκνυε ἡμῖν τῆς ἡδονῆς τὴν πηγὴν, ἵνα μᾶλλον ἐξάπτῃς τὸν ἔρωτα. Την Ηραν ὁ Ομηρος, οἷα δή τις σοφός ποιητής, ζηλότυπον μὲν ποιεῖ τῷ Διῖ, οὐκ εἰς εὐνὰς δὲ τούτου ἀφικνουμένην, οὐδὲ τὴν ὥραν αὐτῷ θεωρίζουσαν ἐπεὶ δέ ποτε ταύτην πολυτελώς καθωράῖσκε, καὶ τὸν κεστὸν ἐνδύσας προσήνεγκε τῷ ἀνδρὶ, ἐξύβρισε μᾶλλον, ἢ ἐπέραστον ἔδειξεν. Ὁ γάρ τοι Ζεὺς κα ρον (ως ἔοιχε) σχὼν τοῦ πρὸς αὐτὴν ἔρωτος, οὐχ ὡς ερωμένην ἠγάπησεν, ἀλλ' ὡς ἀπατήσασαν κατῄσχυνε καὶ ἡτίμασεν. Οὕτως ὁ κόρος ύβριν γεννά. ᾿Αλλὰ τί μοι τὰ ἄένα νῦν; Τί δὲ οὐχ (ὥσπερ οἱ μουσικοί) μεταβάλλεις μοι τὰ μέλη καὶ τοὺς βυθο μούς; Ο γὰρ καιρὸς ὑμῖν μὲν τοὺς ταῶνας καὶ τοὺς γαλαθηνοὺς ἀρνειοὺς ἐπανήγαγεν· ἡμῖν δὲ τὸ γάλα, καὶ τοὺς τυρούς, καὶ τὸ βούτυρον, καὶ τὰ τῶν αλεκτορίδων ὡς, Αλλαξον την χορδήν· τούτοις γε νοῦ μοι φιλότιμος. Πυνθάνομαι δέ σου, [τῆς] πάντα καλλίστης καὶ ἀσυγκρίτου ψυχῆς· καὶ πυνθάνομαι οὐ μὰ τὴν ἱερὰν σου καὶ τριπόθητον κεφαλήν) χρειωδῶς, ἀλλὰ [βασι]λικῶς, ἐν' ἔχοις τρυφῶν καὶ γελών. Πυνθάνομαι δ᾽ οὖν· οὐχὶ πατρὶς ἡ πολυύμα νητος Παφλαγονία ἐστὶν, ὅθεν ἐστὶ] ταρίχη κρέα τὰ ἴεια; Τί δ' οὖν ἐγέλασας; Μήποτέ τι φήθης; Εἰσὶ καὶ παρ' ἡμῖν λέοντες, οὖν ὁπτὰ καὶ ἐφθὰ καὶ ταρίχη, ἀλλὰ καὶ ὡμα μικροῦ δεῖν ταῦτα θοινού μένοι. Την πρόδρομόν σοι τῶν ὀπωρῶν ἀπέσταλκα, Αλλ' οὐχ ὥσπερ τῶν νυμφῶν αὕτη προθέουσα, ἐκείναις καταλείπει τὸ σεμνοτέρας εἶναι τῶν προτρεχουσῶν προαντανίσχει δὲ τῶν ἄλλων, οἷα δή τις ὁδηγὸς ἐκείναις δειπνυμένη καὶ προδεικνύουσα τὴν εἰς τὸν βίον ὁδόν· οὐ διαταῦτα δὲ μόνον καλλίστη, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ ἡδίστη τῶν ἄλλων ἐστίν. Οὔτε γὰρ γλυκεῖ ἐκε ταράττει τὸν γεγευμένον χυμῷ, οὔτε δυσχεραίνειν ποιεῖ τῷ πικρῷ, οὔτε συνάγει την γλώτταν τῷ στύφονει· καὶ τὸ ὀξὺ δὲ ταύτης οὐκ ἄμετρον, ἀλλὰ συγκέκραται τῷ ἡδύνοντι. Χωρεῖ δὲ οὐ διὰ τῶν χαύνων μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τῶν στερεῶν· μετρεῖ δὲ ἑαυτὴν τῷ ἐσθίοντι. Ωσπερ γὰρ τὸ ῥόδον κολάζει τὸν ἄτακτον θεριστὴν τῇ ἀκάνθῃ, καὶ εἰ μή τις ἠρέμα δρέψαιτο, αἰσθήσαιτο πάντως τοῦ πλήξαντος οὕτω δὴ καὶ αὐτή, εἰ μή τις επιστημόνως διαμασ σήσαιτο, καὶ ὅσον εἰκὸς μεταλάβοι, εγχρίψει τι τοῖς ὁδοῦσιν ἀνιαρόν, καὶ αἱμωδιάσουσιν οι γομφίοι, ὥσπερ δίκας ἀποτιννύντες τῆς ἀπλήστου τροφῆς. α τῶν ἄλλων ὀπωρῶν· καὶ ἔστι τις πρώτη χάρις τοῦ ἔαρος, καὶ πλέον τῶν ἄλλων τῶν ἡλιακῶν αὐτῶν επαισθάνεται. Ομοῦ τε γὰρ ἐκεῖνος ἐπὶ τὸ ἰσημερινόν σημεῖον ἐλήλυθε, καὶ προσυπήντησεν αὕτη, τῶν ἀκρεμόνων ἐγκύψασα. Κἂν ὁ φωστήρ σκυθρω πάσῃ, καὶ μὴ λαμπρὰς ἐπαφήσει τῷ φυτῷ τὰς ἀκτί νας, ἐφ' ἑαυτῷ κέκρυπται, καὶ τοῖς φύλλοις μόνοις τότε τὸ δένδρον κομᾷ. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων όπωρῶν ἡ μέν τις κεκρυμμένην έχουσα τὴν τροφὴν, ἄβρωτός ἐστι τῷ προβεβλημένῳ· ἡ δὲ, τρέφουσα τῷ φαινομένῳ, τῷ κρυφίῳ οὐχ ἐστιᾷ. Αὕτη δὲ τὰ μὲν πρῶτα πρὸς πᾶσαν ἡδύτητα ἀρκεῖ τῇ φαινομένῃ περιβολή οὐδὲν ἔλαττον, καὶ τῇ κεκρυμμένῃ. Εἶτα δή, τοῦ χρόνου προβαίνοντος, τὸ μὲν δεικνύμενον αἷον καὶ άβρωτον δείκνυσι· τὸ δὲ κρυπτόμενον ἡρέμα πα χύνασα, εδώδιμον ἀκριβῶς κατεργάζεται. Οδς καὶ στερεά τροφή χρήσαιο, καὶ εἰ βούλει) καὶ ὑγροτι ρα. Γάλακτος γὰρ ἀποῤῥήτους ἔχει πηγάς, όπηνίκα καὶ βρωτόν ἐστι καὶ ποιὸν, καὶ τοῖς Ἀσκληπιάδαις εἰς ἀμφότερα αύταρκες. ΝΓ'. Κάρυον μὲν δὴ καὶ τοῦτο· και τἆλλα μὲν ὅμοιον τῷ κυρίως, ἔλαττον δὲ μόνον τοῦ μεγέθους ἐκείνου, πλὴν εἰ καὶ κατὰ τὸ σχῆμα σώζει τὴν ὁμοιότητα ᾿Αλλὰ τὸ γένος ἕτερον παρὰ τὸ λοιπόν. Ἐκείνῳ μὲν οὖν πάντες κύκλοι, καὶ ὁ ἔσωθεν καὶ ὁ ἔξωθεν τούτῳ δὲ ἑτέρως ἔχει ἡ ἔξω περιβολή. Εοικε γοῦν αὕτη μυωπίᾳ, καὶ ὁ καρπὸς ἀποδιδράσκοντι, εἶτα δὴ ὑποδύντι τὸ τρῆμα. Γελῶ γοῦν, ὅταν ἴδω τὸν ὡσα καὶ δραπέτην ὑπελθόντα τὸ σπήλαιον, ἵνα τὰς διω κούσας ἀποδράσῃ χεῖρας. Τοσοῦτον δὲ αὐτὸν διέλαθεν, ὅτι μὴ ψηφίδα αὐτοῦ προέθηκεν, ὥσπερ ἡ ση πία προχέουσα τὸν θολὸν, ἵν᾽ ἐκφύγῃ τὸν θηρατήν. Αλίσκεται γοῦν φαινόμενος, ὥσπερ ὁ βαλβὸς τῷ βλαστῷ. Ὁ δὲ οὐκ αὐτίκα διέξ[εισι], εἰ μή τις αὐτῷ πολιορκήσει τὸ φρούριον· ἦν δὲ ἐπιχειρήσῃ, προο λισθαίνει εὐθὺς, καὶ βούλεται διεκφυγεῖν καὶ ἁλούς. 'Αλλ᾽ ἐλάθομεν, ὦ βελτίστη κεφαλή, ψυχοῦντε; τὸ ἄψυχον. Τὸ δὲ οὔτε ἀπέδρασεν, οὔτε πέφευγεν, ἀλλὰ προὔκυψεν ἐξ ἀρχῆς μετὰ τοῦ συμφυούς καλύμματος. Τοιοῦτο δὲ ἡ τέχνη τῆς φύσεως. Οὐ σπαργανί καθ᾽ ἐν ἅπαντα τὰ κυήματα· ἀλλ᾽ ἕτερον ἄλλο τ ἐπενδύει, τὰ δὲ καὶ γυμνὰ τίθησιν, ἔσωθεν αὐτὰ περισφίγξασα. Τους γοῦν λόγους ἡμῖν θεωρητέον τῶν ἐκείνης μνημάτων, ἵν᾿ ἔχοιμεν λόγων λόγῳ κα τατρυψαν. ΝΑ'. Σὺ μὲν δυσχερανεῖς ἴσως καὶ πρὸς εἰς λεπτάς τῶν καστάνων περιβολάς· καὶ μάλιστα πρὸς τὴν τελευταίαν, ὅτι ἀπρὶς ἔχεται τοῦ καρποῦ, καὶ τοὺς ὄχθους αὐτῆς ὑποδύεται. Ἐγὼ δὲ, ὁπηνίκα τῶν δέν δρων ἀπέσπων αὐτὰ εὐαφῶς ὥσπερ ῥόδων ἠπτόμην. τὰς ἀκάνθας αὐτῶν ὑφορώμενος. Οὐκ οἶδα γάρ, ότι γνοῦσα ἡ φύσις σκληρὰν οὕτως ἐπώραν, οὕτω πως ἡσφαλίσατο καὶ δυσεπιβουλότατον εἰργάσατο τὸν καρπόν. "Η τάχα που (ἵνα τι προσπαίξας εἴπω), ἐπεὶ δρίον ὄρειον τὰ πολλὰ τὸ φυτὸν, καὶ ἔμελλον αὐτὸ ἀδρότεραι χείρες τρυγάν, διαταῦτα ἀκανθῶδες
τοῖς Αισώπου μύθοις ἡ πάρδαλις ἐπισκώπτουσα τὴν ἡ Προανατέλλει μὲν οὖν (ὥσπερ εἴφηται) συμπασῶν
ἀλώπεκα, ὡς ἡ μὲν ποικίλη τε εἴη καὶ τοῖς φολί
δεσσι κατάστικτος, ἡ δὲ αὐχμηρὰ τὴν δορὰν καὶ τὴν
χρόαν παντάπασιν ἀκαλλής· ἀλλ᾽ ἤ γε ἀλώπηξ, σύ
μὲν τοῖς φαινομένοις νικής, ἔφησε, κάλλεσιν· ἐγὼ
δὲ τοῖς κρυφίοις τε καὶ λανθάνουσι. Τοιοῦτόν ἐστί
καὶ τὸ τίδνον, οὔτε εὐανθές, οὔτε τῷ σχήματι ἀκα·
λόν· ἀλλὰ κατατέτμηται καὶ ἐκτετράχυνται, καθα
περεὶ ὄχθοις καὶ φάραγξιν. Εἰ δὲ κατατέμοις, εἰ δὲ
προσαγάγοις τῷ στόματι, καὶ λεανεῖς τοῖς ὁδοῦσιν,
ἀποῤῥήτου τινὸς αἰσθήσῃ παντάπασιν ἡδονῆς. Ἀλλά
μὴ οὕτως, μηδὲ κατὰ πλῆθος ἐπιδείκνυσο ἡμῖν τὴν
δεξίωσιν· ἀλλ᾽ οἷον παραδείκνυε ἡμῖν τῆς ἡδονῆς
τὴν πηγὴν, ἵνα μᾶλλον ἐξάπτῃς τὸν ἔρωτα. Την
Ηραν ὁ Ομηρος, οἷα δή τις σοφός ποιητής, ζηλότυπον μὲν ποιεῖ τῷ Διῖ, οὐκ εἰς εὐνὰς δὲ τούτου
ἀφικνουμένην, οὐδὲ τὴν ὥραν αὐτῷ θεωρίζουσαν·
ἐπεὶ δέ ποτε ταύτην πολυτελώς καθωράῖσκε, καὶ
τὸν κεστὸν ἐνδύσας προσήνεγκε τῷ ἀνδρὶ, ἐξύβρισε
μᾶλλον, ἢ ἐπέραστον ἔδειξεν. Ὁ γάρ τοι Ζεὺς κα
ρον (ως ἔοιχε) σχὼν τοῦ πρὸς αὐτὴν ἔρωτος, οὐχ ὡς
ερωμένην ἠγάπησεν, ἀλλ' ὡς ἀπατήσασαν κατή
σχυνε καὶ ἡτίμασεν. Οὕτως ὁ κόρος ύβριν γεννά.
᾿Αλλὰ τί μοι τὰ ἄένα νῦν; Τί δὲ οὐχ (ὥσπερ οἱ
μουσικοί) μεταβάλλεις μοι τὰ μέλη καὶ τοὺς βυθο
μούς; Ο γὰρ καιρὸς ὑμῖν μὲν τοὺς ταῶνας καὶ
τοὺς γαλαθηνοὺς ἀρνειοὺς ἐπανήγαγεν· ἡμῖν δὲ τὸ
γάλα, καὶ τοὺς τυρούς, καὶ τὸ βούτυρον, καὶ τὰ τῶν
αλεκτορίδων ὡς, Αλλαξον την χορδήν· τούτοις γενοῦ μοι φιλότιμος. Πυνθάνομαι δέ σου, [τῆς] πάντα
καλλίστης καὶ ἀσυγκρίτου ψυχῆς· καὶ πυνθάνομαι
οὐ μὰ τὴν ἱερὰν σου καὶ τριπόθητον κεφαλήν)
χρειωδῶς, ἀλλὰ [βασι]λικῶς, ἐν' ἔχοις τρυφῶν καὶ
γελών. Πυνθάνομαι δ᾽ οὖν· οὐχὶ πατρὶς ἡ πολυύμα
νητος Παφλαγονία ἐστὶν, ὅθεν ἐστὶ] ταρίχη κρέα
τὰ ἴεια; Τί δ' οὖν ἐγέλασας; Μήποτέ τι φήθης;
Εἰσὶ καὶ παρ' ἡμῖν λέοντες, οὖν ὁπτὰ καὶ ἐφθὰ καὶ
ταρίχη, ἀλλὰ καὶ ὡμα μικροῦ δεῖν ταῦτα θοινού
μένοι.
NB'.
Την πρόδρομόν σοι τῶν ὀπωρῶν ἀπέσταλκα, Αλλ'
οὐχ ὥσπερ τῶν νυμφῶν αὕτη προθέουσα, ἐκείναις
καταλείπει τὸ σεμνοτέρας εἶναι τῶν προτρεχουσῶν·
προαντανίσχει δὲ τῶν ἄλλων, οἷα δή τις ὁδηγὸς
ἐκείναις δειπνυμένη καὶ προδεικνύουσα τὴν εἰς τὸν
βίον ὁδόν· οὐ διαταῦτα δὲ μόνον καλλίστη, ἀλλ᾽ ὅτι
καὶ ἡδίστη τῶν ἄλλων ἐστίν. Οὔτε γὰρ γλυκεῖ ἐκε
ταράττει τὸν γεγευμένον χυμῷ, οὔτε δυσχεραίνειν
ποιεῖ τῷ πικρῷ, οὔτε συνάγει την γλώτταν τῷ
στύφονει· καὶ τὸ ὀξὺ δὲ ταύτης οὐκ ἄμετρον, ἀλλὰ
συγκέκραται τῷ ἡδύνοντι. Χωρεῖ δὲ οὐ διὰ τῶν
χαύνων μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τῶν στερεῶν· μετρεῖ δὲ
ἑαυτὴν τῷ ἐσθίοντι. Ωσπερ γὰρ τὸ ῥόδον κολάζει
τὸν ἄτακτον θεριστὴν τῇ ἀκάνθῃ, καὶ εἰ μή τις
ἠρέμα δρέψαιτο, αἰσθήσαιτο πάντως τοῦ πλήξαντος·
οὕτω δὴ καὶ αὐτή, εἰ μή τις επιστημόνως διαμασ--
σήσαιτο, καὶ ὅσον εἰκὸς μεταλάβοι, εγχρίψει τι τοῖς
ὁδοῦσιν ἀνιαρόν, καὶ αἱμωδιάσουσιν οι γομφίοι,
ὥσπερ δίκας ἀποτιννύντες τῆς ἀπλήστου τροφῆς.
PATROL. GR. CXXXVI.
α
τῶν ἄλλων ὀπωρῶν· καὶ ἔστι τις πρώτη χάρις τοῦ
ἔαρος, καὶ πλέον τῶν ἄλλων τῶν ἡλιακῶν αὐτῶν
επαισθάνεται. Ομοῦ τε γὰρ ἐκεῖνος ἐπὶ τὸ ἴσημε
ρινὸν σημεῖον ἐλήλυθε, καὶ προσυπήντησεν αὕτη,
τῶν ἀκρεμόνων ἐγκύψασα. Κἂν ὁ φωστήρ σκυθρω
πάσῃ, καὶ μὴ λαμπρὰς ἐπαφήσει τῷ φυτῷ τὰς ἀκτί
νας, ἐφ' ἑαυτῷ κέκρυπται, καὶ τοῖς φύλλοις μόνοις
τότε τὸ δένδρον κομᾷ. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων όπωρῶν
ἡ μέν τις κεκρυμμένην έχουσα τὴν τροφὴν, ἄβρωτός
ἐστι τῷ προβεβλημένῳ· ἡ δὲ, τρέφουσα τῷ φαινομένῳ, τῷ κρυφίῳ οὐχ ἐστιᾷ. Αὕτη δὲ τὰ μὲν πρῶτα
πρὸς πᾶσαν ἡδύτητα ἀρκεῖ τῇ φαινομένῃ περιβολή
οὐδὲν ἔλαττον, καὶ τῇ κεκρυμμένῃ. Εἶτα δή, τοῦ
χρόνου προβαίνοντος, τὸ μὲν δεικνύμενον αἷον καὶ
άβρωτον δείκνυσι· τὸ δὲ κρυπτόμενον ἡρέμα πα
χύνασα, εδώδιμον ἀκριβῶς κατεργάζεται. Οδς καὶ
στερεά τροφή χρήσαιο, καὶ εἰ βούλει) καὶ ὑγροτι
ρα. Γάλακτος γὰρ ἀποῤῥήτους ἔχει πηγάς, όπηνίκα
καὶ βρωτόν ἐστι καὶ ποιὸν, καὶ τοῖς Ἀσκληπιάδαις
εἰς ἀμφότερα αύταρκες.
ΝΓ'.
Κάρυον μὲν δὴ καὶ τοῦτο· και τἆλλα μὲν ὅμοιον
τῷ κυρίως, ἔλαττον δὲ μόνον τοῦ μεγέθους ἐκείνου,
πλὴν εἰ καὶ κατὰ τὸ σχῆμα σώζει τὴν ὁμοιότητα
᾿Αλλὰ τὸ γένος ἕτερον παρὰ τὸ λοιπόν. Ἐκείνῳ
μὲν οὖν πάντες κύκλοι, καὶ ὁ ἔσωθεν καὶ ὁ ἔξωθεν
τούτῳ δὲ ἑτέρως ἔχει ἡ ἔξω περιβολή. Εοικε γοῦν
αὕτη μυωπίᾳ, καὶ ὁ καρπὸς ἀποδιδράσκοντι, εἶτα
δὴ ὑποδύντι τὸ τρῆμα. Γελῶ γοῦν, ὅταν ἴδω τὸν ὡσα
καὶ δραπέτην ὑπελθόντα τὸ σπήλαιον, ἵνα τὰς διω
κούσας ἀποδράσῃ χεῖρας. Τοσοῦτον δὲ αὐτὸν διέλα
θεν, ὅτι μὴ ψηφίδα αὐτοῦ προέθηκεν, ὥσπερ ἡ ση
πία προχέουσα τὸν θολὸν, ἵν᾽ ἐκφύγῃ τὸν θηρατήν.
Αλίσκεται γοῦν φαινόμενος, ὥσπερ ὁ βαλβὸς τῷ
βλαστῷ. Ὁ δὲ οὐκ αὐτίκα διέξ[εισι], εἰ μή τις αὐτῷ
πολιορκήσει τὸ φρούριον· ἦν δὲ ἐπιχειρήσῃ, προολισθαίνει εὐθὺς, καὶ βούλεται διεκφυγεῖν καὶ ἁλούς.
'Αλλ᾽ ἐλάθομεν, ὦ βελτίστη κεφαλή, ψυχοῦντε; τὸ
ἄψυχον. Τὸ δὲ οὔτε ἀπέδρασεν, οὔτε πέφευγεν, ἀλλὰ
προὔκυψεν ἐξ ἀρχῆς μετὰ τοῦ συμφυούς καλύμμα
τος. Τοιοῦτο δὲ ἡ τέχνη τῆς φύσεως. Οὐ σπαργανί
καθ᾽ ἐν ἅπαντα τὰ κυήματα· ἀλλ᾽ ἕτερον ἄλλο τ:
ἐπενδύει, τὰ δὲ καὶ γυμνὰ τίθησιν, ἔσωθεν αὐτὰ
περισφίγξασα. Τους γοῦν λόγους ἡμῖν θεωρητέον
τῶν ἐκείνης μνημάτων, ἵν᾿ ἔχοιμεν λόγων λόγῳ κατατρυψαν.
ΝΑ'.
Σὺ μὲν δυσχερανεῖς ἴσως καὶ πρὸς εἰς λεπτάς
τῶν καστάνων περιβολάς· καὶ μάλιστα πρὸς τὴν
τελευταίαν, ὅτι ἀπρὶς ἔχεται τοῦ καρποῦ, καὶ τοὺς
ὄχθους αὐτῆς ὑποδύεται. Ἐγὼ δὲ, ὁπηνίκα τῶν δέν
δρων ἀπέσπων αὐτὰ εὐαφῶς ὥσπερ ῥόδων ἠπτόμην.
τὰς ἀκάνθας αὐτῶν ὑφορώμενος. Οὐκ οἶδα γάρ, ότι
γνοῦσα ἡ φύσις σκληρὰν οὕτως ἐπώραν, οὕτω πως
ἡσφαλίσατο καὶ δυσεπιβουλότατον εἰργάσατο τὸν
καρπόν. "Η τάχα που (ἵνα τι προσπαίξας εἴπω),
ἐπεὶ δρίον ὄρειον τὰ πολλὰ τὸ φυτὸν, καὶ ἔμελλον
αὐτὸ ἀδρότεραι χείρες τρυγάν, διαταῦτα ἀκανθῶδες
col. 1323–1324page 40 of 50
PG 136:1323νοήσει κρείττονι τῇ ἱκανῶς διαιρεθείσῃ καὶ εἰς ῥεῦ με τὸν οἶνον προχευμένῃ, εὐστυχώτερον ἂν εἴποι, ἀπαντιχῇ τὰς ἀναλογίας σκοπῶν. Εἰ δὲ καὶ τῶν σταφυλῶν αἱ μὲν χρυσίζουσιν ἀκριβῶς, αἱ δ' οὐχ οὔτ τως· ἀλλ' ἡ λευκότεραί εἰσιν, ή μελάντεραι· αἱ δὲ ποικιλώτεραι τὴν χροιάν· ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν λόγων τὸ εἶδος ἁπλοῦν· ἀλλὰ τὸ μὲν ὑπόλευκον, τῆς εὐαγγελικῆς καθαρότητος σύμβολον· τὴ δὲ ἀτεχνῶς μέλαν, τῆς παλαιᾶς σκιᾶς σύνθημα· τὴ δὲ ποικίλον καὶ μηδέτερον καθαρῶς· ταύτῃ τοι καὶ χρεών μήτε έπιστο τὴν μόνως, ἀλλὰ καὶ σταφυλή [ν], μήτε σταφυλήν μόνως ἐκπέμπειν. αὐτὴ ἡ πλάττουσα φύσις ἐποίησε. Ποιμένων γὰρ τῇ ἀνεκθλίπτῳ σταφυλῇ ἀπεικάζῃ, τὸν δέ γε ἐν χεῖρες καὶ γεωργῶν τετυλωμέναι, ὡς οἶσθα, καὶ οὐ πάνυ τι τῆς ἀκάνθης αἰσθάνονται. Οὐ παντὶ δὲ τῷ καρπῷ ὁ ἐσωτέρω προσπέφυκε φλοιός, ἀλλ' ὅσοις μὴ ἐν τῷ δένδρῳ ἡ πέψις ἐγεγόνει· μηδὲ ἡ ἄκανθα ἔσχισται. Τὸ δὲ σχῆμα τῶν περιβόλων αὐτῷ — ὁ μὲν ἀκριβῆς σφαίρα, εἴ τις ἀφέλοι τὴν ἄκανθαν· ὁ δὲ ἡμισφαίριον. Οἷος οὖν ἐγὼ περιττός, τῷ παντὶ τὴν ἐπώραν ἀπείκασα. Τούτου γὰρ ὁ μὲν οὐρανὸς ἀκρι της σφαίρα. Τὰ δέ γε στοιχεία βούλονται μὲν οὕτως εἶναι· ἀλλ' οὐ σώζει τὴν ὁμοιότητα, παρά τι δὲ τοῦ ἀκριβοῦς ἔρχεται σχήματος. Τοῦτό σοι τοῦ καρποῦ τὸ ἀπόρρητον. Καὶ τοῦτο μὲν ἐν ψυχῇ κατάθου, τὸ δὲ φαινόμενον δίδου τῷ σώματι. Μάτην μετὰ τοῦ πέπονο; ἡ ἐπιστολή. Αρκεῖ γὰρ αὐτό; ἑαυτῷ ἀντὶ παντὸς λόγου καὶ πάσης ποιήσεως, εἰ καὶ ὁ ποιητὴς εἰς ὄνειδος τοὔνομα προφέρει ταῖς ᾿Αχαιοίς. Εἰ γὰρ εἰς ἐμὴν κρίσιν ἀναθείη τις τὰ εἴδη τῶν ἐπωρῶν, οὐδ' ἂν ὅλως ἀμφισβητήσας τὰ πρωτεία κατὰ τῶν ἄλλων θήσω τῷ πέπονι. Εστι γὰρ οἷον κεφαλή, καὶ τῷ σχήματι ὁ αὐτὸς, καὶ που λυσχήμων τοις είδεσιν ων. Βέβηκε μὲν γὰρ κατὰ κύ βου· ἀνέστηκε δὲ κατὰ πυραμίδα· περιῆκται δὲ κατὰ σφαίραν. ᾿Αλλὰ τὸ ἀπὸ τούτων τὸν πέπονα, καὶ μὴ οἴκοθεν καὶ παρ' ἑαυτοῦ; Ἔστι γάρ τι χρῆμα, οἷον οὐκ ἄλλο· καὶ οὐ χρῷ δῆλον, ἀλλὰ τῷ σο ματι. Ολος γὰρ διόλου ἡδονῆς ἐστιν ἀῤῥήτου μέτο χο;· καὶ οὔτε σκληρὸς κατὰ τὸ μῆλόν ἐστιν, οὔτε παντάπασιν ἀπαλὸς καὶ ἀπόῤῥυτος· ἀλλ' ἔσφιγκται μὲν ὅσον μέτριον, εἶχει δὲ τοῖς λεαίνουσιν, ἐπόσον καὶ τοῖς μακροβίοις ἐστὶν ἀποχρῶν. Τὸ δὲ τῆς ἡδο νῆς καὶ αὐτόθεν, καὶ διὰ τοῦ φάρυγγος· καὶ μέχρι τοῦ στήθους ἀμβροσία τις ἐπίκηρος ὡσανεὶ καὶ ἀρο κῶν ἀντὶ νέκταρος. Οὐ γὰρ παρεικάσαις αὐτοῦ τὴν ἡδονὴν οὐδεμιᾷ τῶν ἐν τοῖς καιροῖς ὀπωρών. Εστι δὲ κατὰ τὰς τοῦ παντὸς ὥρας καὶ τὰς τῶν στοιχείων χάριτας· μικροῦ γὰρ οὐδ᾽ ὤνητός ἐστιν, ἀλλὰ δυεῖν δραχμών γυργάθους ἀρεῖς δέκα τῆς ἐπώρας με τούς. Αφθονον γάρ ἐστι τἀγαθῖν, ὡς ὁ ἀὴρ, ὡς τὸ πῦρ, ὡς ἡ θάλα[τσ]α. Οίμαι δὲ, μηδὲ σκεπτικών ἄνδρα ἐνδοιᾶσαι περὶ τῆς τούτου γλυκύτητος, μελ ἐρεῖν οὐδέν τι μᾶλλον, μηδὲ εἰς ἐποχὴν ἐλθεῖν, ἀλλ' ἀποφήνασθαι, ὅτε συμπατῶν κρατεῖ τῶν ἄλλων οπωρών. Ἐοίκατον ἄμφω πρὸς ἄλληλα, επιστολή τε καὶ σταφυλή· καὶ οὐκ ἄν τις παρὰ τὸ εἰκὸς ἢ τὴν ἐπι στολὴν τῇ σταφυλῇ ἀπεικάσειεν, ἢ τὴν σταφυλήν τῇ Επιστολῇ. Ο τε γὰρ λόγος ήδύ τι ἄλλο, εἴπερ τι χρῆμα, ψυχῇ· καὶ τῇ σταφυλῇ ποία τῶν ὁπωρῶν εἰς ἡδύτητα αντερίσειεν; Εὐφραίνει μέν τοι αὐτίκα τὸν προσιέμενον· καὶ ὥσπερ ταύτης τὸ μέν τι αύ τόθεν καὶ ἀνέργαστον τὸ ἡδύ, τὸ δέ τι πλέον καὶ ποτιμώτερον, ληνοβατηθεισῶν τῶν ῥαγῶν· οὕτω καὶ τοῦ λόγου διττὸν τὸ εἶδος (λέγω δὲ τοῦ σοφοῦ) τὸ μὲν αὐτίκα καὶ ἐκ χειλέων· τὴ δὲ εἴ τις διαιρεῖν ἐθέλοι, καὶ ὁπόσον ἔνδον εἴη, ἐκκενοῦν τῷ προῃρημένη πιεῖν· κἂν εἴ τις τὸν μὲν ἐν προφορᾷ λόγου Ἡμεῖς μὲν δὴ καὶ τὴν ὁπώραν ταύτην ἐπίσης ταῖς ἄλλαις λόγῳ τιμᾷν προειλόμεθα· καὶ οὐ γυμ τήν σοι ταύτην πεπέμφαμεν, ἀλλὰ μετὰ τῆς ἐπιστη λῆς, ὡς ὁρᾷς. Αρκεῖ δὲ αὕτη τῷ ἀρχιγένει εἰς κατ ηγορίαν τῆς φύσεως· λυττῇ γὰρ κατ' αὐτῆς οὗτος, ὡς ἀλόγως τὰ πλεῖστα ποιούσης. Διατί γὰρ (φήσεων ἂν ἐκεῖνος) ἁπλῆν οὖσαν ταυτηνὶ τὴν ὀπώραν μή Εξωθεν ἡ φύσις περιετείχισεν; ἀλλὰ τὸ μὲν κάρυον πολλοῖς φρουρίοις κατησφαλίσατο, ὧν καὶ χωρὶς ἤρχει καθ' ἑαυτὸν ὁ καρπός· ταύτην δὲ ἁπλῆν ὁμοῦ καὶ γυμνὴν πᾶσι προτέθεικεν; Αλλ' ὦ ἀρχίγενες (εἴπημ᾽ ἂν ἐγὼ πρὸς αὐτὸν), διττή τίς ἐστι ταῖς Οπώρας παρὰ τῆς φύσεως ἡ ἀσφάλεια· ἡ μὲν ἔσω θεν, ἡ δὲ ἔξωθεν. Καὶ ὅσα μὲν ἡ φύσις τῶν γεννημάτων τῇ ἔξωθεν σπα γανοί, έρημα τῆς ἔνδον ἀφίησιν· ὅσα δὲ ἔνδον κατασφαλίζεται, τούτοις οὐ πάνω τι αὐτῇ μέλει τῆς ἔξωθεν. Οἱ γοῦν πυρήνες κρυφίοις εοίκασι μηχανήμασιν ἔσωθεν τὰς τῶν ἐπωρῶν σάρ και κρατοῦντές τε καὶ συνέχοντες. Οἷς τῶν ἀπὸ καρ δ[ί]ας, ὡς εἰπεῖν, ἡ φυλακή, τούτοις περιττὸς ὁ χετών. Λόγου γοῦν καὶ τοῦτο τὸ εἶδος τοῦ καλλίστου μέτοχόν ἐστι. Διαταῦτα καὶ οὐδ᾽ ἂν ἀξιώσεις τις ἀνὴρ θεω ρὸς τῶν ἔργων τῆς φύσεως, φίλοις αὐτὸ χαριζόμενος, μὴ σὺν ἐπιστολή διδόναι. Συ δ' όπηνίκα φάγοις, ἐν παλάμῃ τὸν πυρήνα θεὶ;, τοσοῦτον ἐνθυμήθητι, ότι οὗτος ἦν ὁ τοῦ καρποῦ φύλαξ καλλίων, ἢ οὓς Πλάτων ἐν τῇ οἰκείᾳ τίθησι πόλει. ΝΗ'. Κριτής εἰς οἶκον κριτοῦ· καὶ ὁ δημώδης λόγος ἐνήλλακται. Εἰ δὲ τὴν βουλγαροπουπιλλαρίαν ἀγωγὴν Ο οὐκ ἐπίσταται, οὐδὲ τὴν ὀρφανικὴν οἶδεν ἀποκατάστασιν, ἀλλὰ καὶ Βουλγάροις καὶ Σκύθαις καὶ ὄργα νοῖς, καὶ ἀπαξαπλῶς σύμπασιν, ὅσοι δὴ ἄναυδα κατὰ τοὺς ἀοιδοὺς θύουσιν, ἡ τούτου κακία ἀνέῳ κται· κἂν εἰς τὴν τούτου αρχεγονίαν ἀναποδίκη, εὕρῃς τὸ γένος τὸν ἀρχαῖον βίον ζηλώσαντα. Καὶ θαύμασον, ὅτι τὸν πάντας ὑποδεξάμενον αὐτὸς όπου δέδεξαι. Καὶ ὥσπερ την σελήνην θαυμάζομεν, ότι τὰς κράσεις τῶν στοιχείων μεταποιεί· καὶ ἐπὶ μᾶλλον τὸν ἥλιον, ὅτι τοῦ φωτὸς αὐτῇ μεταδίδωσι καὶ τούτου ἐπὶ μάλιστα τὸ στερέωμα, ὅτι περιάγει τοῦτον στρεφόμενον· καὶ ἐπὶ πᾶσι τὴν ἐξωτάτω περιοχὴν, ὅτι σύμπαντα εἰς ἑαυτὴν σπαργανοί· οὔτ τω δὴ καὶ σὲ ἐκθειάσομεν, τὸν μέγαν τουτονι Κρόνιν εἰς ἑαυτὸν συνελίσσοντα. Ἔστι δὲ οὐ κατ' ἐκεῖνον
ADDENDA
νοήσει κρείττονι τῇ ἱκανῶς διαιρεθείσῃ καὶ εἰς ῥεῦ
με τὸν οἶνον προχευμένῃ, εὐστυχώτερον ἂν εἴποι,
ἀπαντιχῇ τὰς ἀναλογίας σκοπῶν. Εἰ δὲ καὶ τῶν
σταφυλῶν αἱ μὲν χρυσίζουσιν ἀκριβῶς, αἱ δ' οὐχ οὔτ
τως· ἀλλ' ἡ λευκότεραί εἰσιν, ή μελάντεραι· αἱ δὲ
ποικιλώτεραι τὴν χροιάν· ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν λόγων τὸ
εἶδος ἁπλοῦν· ἀλλὰ τὸ μὲν ὑπόλευκον, τῆς εὐαγγε
λικῆς καθαρότητος σύμβολον· τὴ δὲ ἀτεχνῶς μέλαν,
τῆς παλαιᾶς σκιᾶς σύνθημα· τὴ δὲ ποικίλον καὶ μηδέτερον καθαρῶς· ταύτῃ τοι καὶ χρεών μήτε έπιστο
τὴν μόνως, ἀλλὰ καὶ σταφυλή [ν], μήτε σταφυλήν
μόνως ἐκπέμπειν.
αὐτὴ ἡ πλάττουσα φύσις ἐποίησε. Ποιμένων γὰρ τῇ ἀνεκθλίπτῳ σταφυλῇ ἀπεικάζῃ, τὸν δέ γε ἐν
χεῖρες καὶ γεωργῶν τετυλωμέναι, ὡς οἶσθα, καὶ οὐ
πάνυ τι τῆς ἀκάνθης αἰσθάνονται. Οὐ παντὶ δὲ τῷ
καρπῷ ὁ ἐσωτέρω προσπέφυκε φλοιός, ἀλλ' ὅσοις
μὴ ἐν τῷ δένδρῳ ἡ πέψις ἐγεγόνει· μηδὲ ἡ ἄκανθα
ἔσχισται. Τὸ δὲ σχῆμα τῶν περιβόλων αὐτῷ — ὁ μὲν
ἀκριβῆς σφαίρα, εἴ τις ἀφέλοι τὴν ἄκανθαν· ὁ δὲ
ἡμισφαίριον. Οἷος οὖν ἐγὼ περιττός, τῷ παντὶ τὴν
ἐπώραν ἀπείκασα. Τούτου γὰρ ὁ μὲν οὐρανὸς ἀκριτης σφαίρα. Τὰ δέ γε στοιχεία βούλονται μὲν οὕτως
εἶναι· ἀλλ' οὐ σώζει τὴν ὁμοιότητα, παρά τι δὲ τοῦ
ἀκριβοῦς ἔρχεται σχήματος. Τοῦτό σοι τοῦ καρποῦ
τὸ ἀπόρρητον. Καὶ τοῦτο μὲν ἐν ψυχῇ κατάθου, τὸ
δὲ φαινόμενον δίδου τῷ σώματι.
NE'.
"
Μάτην μετὰ τοῦ πέπονο; ἡ ἐπιστολή. Αρκεῖ γὰρ
αὐτό; ἑαυτῷ ἀντὶ παντὸς λόγου καὶ πάσης ποιήσεως,
εἰ καὶ ὁ ποιητὴς εἰς ὄνειδος τοὔνομα προφέρει ταῖς
᾿Αχαιοίς. Εἰ γὰρ εἰς ἐμὴν κρίσιν ἀναθείη τις τὰ
εἴδη τῶν ἐπωρῶν, οὐδ' ἂν ὅλως ἀμφισβητήσας τὰ
πρωτεία κατὰ τῶν ἄλλων θήσω τῷ πέπονι. Εστι
γὰρ οἷον κεφαλή, καὶ τῷ σχήματι ὁ αὐτὸς, καὶ που
λυσχήμων τοις είδεσιν ων. Βέβηκε μὲν γὰρ κατὰ κύ
βου· ἀνέστηκε δὲ κατὰ πυραμίδα· περιῆκται δὲ
κατὰ σφαίραν. ᾿Αλλὰ τὸ ἀπὸ τούτων τὸν πέπονα, καὶ
μὴ οἴκοθεν καὶ παρ' ἑαυτοῦ; Ἔστι γάρ τι χρῆμα,
οἷον οὐκ ἄλλο· καὶ οὐ χρῷ δῆλον, ἀλλὰ τῷ σο
ματι. Ολος γὰρ διόλου ἡδονῆς ἐστιν ἀῤῥήτου μέτο
χο;· καὶ οὔτε σκληρὸς κατὰ τὸ μῆλόν ἐστιν, οὔτε
παντάπασιν ἀπαλὸς καὶ ἀπόῤῥυτος· ἀλλ' ἔσφιγκται
μὲν ὅσον μέτριον, εἶχει δὲ τοῖς λεαίνουσιν, ἐπόσον
καὶ τοῖς μακροβίοις ἐστὶν ἀποχρῶν. Τὸ δὲ τῆς ἡδονῆς καὶ αὐτόθεν, καὶ διὰ τοῦ φάρυγγος· καὶ μέχρι
τοῦ στήθους ἀμβροσία τις ἐπίκηρος ὡσανεὶ καὶ ἀρο
κῶν ἀντὶ νέκταρος. Οὐ γὰρ παρεικάσαις αὐτοῦ τὴν
ἡδονὴν οὐδεμιᾷ τῶν ἐν τοῖς καιροῖς ὀπωρών. Εστι
δὲ κατὰ τὰς τοῦ παντὸς ὥρας καὶ τὰς τῶν στοιχείων
χάριτας· μικροῦ γὰρ οὐδ᾽ ὤνητός ἐστιν, ἀλλὰ δυεῖν
δραχμών γυργάθους ἀρεῖς δέκα τῆς ἐπώρας με
τούς. Αφθονον γάρ ἐστι τἀγαθῖν, ὡς ὁ ἀὴρ, ὡς τὸ
πῦρ, ὡς ἡ θάλα[τσ]α. Οίμαι δὲ, μηδὲ σκεπτικών
ἄνδρα ἐνδοιᾶσαι περὶ τῆς τούτου γλυκύτητος, μελ
ἐρεῖν οὐδέν τι μᾶλλον, μηδὲ εἰς ἐποχὴν ἐλθεῖν, ἀλλ'
ἀποφήνασθαι, ὅτε συμπατῶν κρατεῖ τῶν ἄλλων
οπωρών.
NG'.
Ἐοίκατον ἄμφω πρὸς ἄλληλα, επιστολή τε καὶ
σταφυλή· καὶ οὐκ ἄν τις παρὰ τὸ εἰκὸς ἢ τὴν ἐπιστολὴν τῇ σταφυλῇ ἀπεικάσειεν, ἢ τὴν σταφυλήν τῇ
Επιστολῇ. Ο τε γὰρ λόγος ήδύ τι ἄλλο, εἴπερ τι
χρῆμα, ψυχῇ· καὶ τῇ σταφυλῇ ποία τῶν ὁπωρῶν
εἰς ἡδύτητα αντερίσειεν; Εὐφραίνει μέν τοι αὐτίκα
τὸν προσιέμενον· καὶ ὥσπερ ταύτης τὸ μέν τι αύ
τόθεν καὶ ἀνέργαστον τὸ ἡδύ, τὸ δέ τι πλέον καὶ
ποτιμώτερον, ληνοβατηθεισῶν τῶν ῥαγῶν· οὕτω
καὶ τοῦ λόγου διττὸν τὸ εἶδος (λέγω δὲ τοῦ σοφοῦ)·
τὸ μὲν αὐτίκα καὶ ἐκ χειλέων· τὴ δὲ εἴ τις διαιρεῖν
ἐθέλοι, καὶ ὁπόσον ἔνδον εἴη, ἐκκενοῦν τῷ προῃρη
μένη πιεῖν· κἂν εἴ τις τὸν μὲν ἐν προφορᾷ λόγου
NZ'.
Ἡμεῖς μὲν δὴ καὶ τὴν ὁπώραν ταύτην ἐπίσης
ταῖς ἄλλαις λόγῳ τιμᾷν προειλόμεθα· καὶ οὐ γυμ
τήν σοι ταύτην πεπέμφαμεν, ἀλλὰ μετὰ τῆς ἐπιστη
λῆς, ὡς ὁρᾷς. Αρκεῖ δὲ αὕτη τῷ ἀρχιγένει εἰς κατηγορίαν τῆς φύσεως· λυττῇ γὰρ κατ' αὐτῆς οὗτος,
ὡς ἀλόγως τὰ πλεῖστα ποιούσης. Διατί γὰρ (φήσεων
ἂν ἐκεῖνος) ἁπλῆν οὖσαν ταυτηνὶ τὴν ὀπώραν μή
Εξωθεν ἡ φύσις περιετείχισεν; ἀλλὰ τὸ μὲν κάρυον
πολλοῖς φρουρίοις κατησφαλίσατο, ὧν καὶ χωρὶς
ἤρχει καθ' ἑαυτὸν ὁ καρπός· ταύτην δὲ ἁπλῆν ὁμοῦ
καὶ γυμνὴν πᾶσι προτέθεικεν; Αλλ' ὦ ἀρχίγενες
(εἴπημ᾽ ἂν ἐγὼ πρὸς αὐτὸν), διττή τίς ἐστι ταῖς
Οπώρας παρὰ τῆς φύσεως ἡ ἀσφάλεια· ἡ μὲν ἔσω
θεν, ἡ δὲ ἔξωθεν. Καὶ ὅσα μὲν ἡ φύσις τῶν γεννημάτων τῇ ἔξωθεν σπα γανοί, έρημα τῆς ἔνδον ἀφίη
σιν· ὅσα δὲ ἔνδον κατασφαλίζεται, τούτοις οὐ πάνω
τι αὐτῇ μέλει τῆς ἔξωθεν. Οἱ γοῦν πυρήνες κρυφίοις
εοίκασι μηχανήμασιν ἔσωθεν τὰς τῶν ἐπωρῶν σάρ
και κρατοῦντές τε καὶ συνέχοντες. Οἷς τῶν ἀπὸ καρ
δ[ί]ας, ὡς εἰπεῖν, ἡ φυλακή, τούτοις περιττὸς ὁ χετών.
Λόγου γοῦν καὶ τοῦτο τὸ εἶδος τοῦ καλλίστου μέτοχόν
ἐστι. Διαταῦτα καὶ οὐδ᾽ ἂν ἀξιώσεις τις ἀνὴρ θεω
ρὸς τῶν ἔργων τῆς φύσεως, φίλοις αὐτὸ χαριζόμενος,
μὴ σὺν ἐπιστολή διδόναι. Συ δ' όπηνίκα φάγοις, ἐν
παλάμῃ τὸν πυρήνα θεὶ;, τοσοῦτον ἐνθυμήθητι, ότι
οὗτος ἦν ὁ τοῦ καρποῦ φύλαξ καλλίων, ἢ οὓς Πλάτων
ἐν τῇ οἰκείᾳ τίθησι πόλει.
ΝΗ'.
Κριτής εἰς οἶκον κριτοῦ· καὶ ὁ δημώδης λόγος
ἐνήλλακται. Εἰ δὲ τὴν βουλγαροπουπιλλαρίαν ἀγωγὴν
Ο οὐκ ἐπίσταται, οὐδὲ τὴν ὀρφανικὴν οἶδεν ἀποκατά
στασιν, ἀλλὰ καὶ Βουλγάροις καὶ Σκύθαις καὶ ὄργα
νοῖς, καὶ ἀπαξαπλῶς σύμπασιν, ὅσοι δὴ ἄναυδα
κατὰ τοὺς ἀοιδοὺς θύουσιν, ἡ τούτου κακία ἀνέῳ·
κται· κἂν εἰς τὴν τούτου αρχεγονίαν ἀναποδίκη,
εὕρῃς τὸ γένος τὸν ἀρχαῖον βίον ζηλώσαντα. Καὶ
θαύμασον, ὅτι τὸν πάντας ὑποδεξάμενον αὐτὸς όπου
δέδεξαι. Καὶ ὥσπερ την σελήνην θαυμάζομεν, ότι
τὰς κράσεις τῶν στοιχείων μεταποιεί· καὶ ἐπὶ
μᾶλλον τὸν ἥλιον, ὅτι τοῦ φωτὸς αὐτῇ μεταδίδωσι·
καὶ τούτου ἐπὶ μάλιστα τὸ στερέωμα, ὅτι περιάγει
τοῦτον στρεφόμενον· καὶ ἐπὶ πᾶσι τὴν ἐξωτάτω
περιοχὴν, ὅτι σύμπαντα εἰς ἑαυτὴν σπαργανοί· οὔτ
τω δὴ καὶ σὲ ἐκθειάσομεν, τὸν μέγαν τουτονι Κρόνιν
εἰς ἑαυτὸν συνελίσσοντα. Ἔστι δὲ οὐ κατ' ἐκεῖνον
col. 1325–1326page 41 of 50
PG 136:1325δριμύς, οὐδὲ τὴν κράσιν ψυχρός. Ἀλλὰ πρὸς τὰ ἡ ἱεράν σου ψυχήν. Μὴ γὰρ οὕτως ἐκσταίην φρενών, νυκτερινὰ φῶτα σχηματιζόμενος, ἐναλλάττει τὴν φύσιν, καὶ γλυκὺς, εἴπερ τις ἄλλος, ἐστίν· οὐκ ἀπει λούμενός τισιν, οὐ φιλίας διαταράττων θεσμούς, οὐκ ἄλλο τι τῶν ἀτοπωτέρων ποιῶν. Τρόπον μὲν οὖν τινα Αλλοτρίωταί σοι μισοῦντι τῆς ἀμπέλου τὸ γέννημα ὁ αὐτὸς, πρῶτος δὴ ὢν Οἰνεύς. Εἰ δέ σοι τὴν φύσιν μεταποιήσει, και σοι τὴν δίκην οικείαν εὐμούσως συγκερασάμενος προσενέγκοι, τοῦτο δὴ δῶρον τύ χης, καὶ κρεῖττον εὐχῆς. Σὺ δὲ μὴ ἀπαξιώσῃς τὴν κύλικα· ἦν δὲ βούλῃ, τὸν βομβυλιόν. Οἷς γὰρ ὁ ἀνὴρ ἐντέθραπται, τούτοις σε δεξιώσεται. ΝΘ'. Ὁ ἐπίσκοπος οὗτος ἔχει μὲν καὶ σεμνότητα ἀρ χιερεῖ πρέπουσαν, ἔχει δὲ καὶ ἦθος πολιτικὸν καὶ γλυκύ· οὐκ ἐπιτετηδευμένον, οὐδὲ εὐτράπελον, ἀλλὰ φυσικὸν καὶ ἔμφυτον. Εἰ μὲν οὖν τὸ σεμνὸν τιμᾶς καὶ ἀσπάζῃ, εὑρήσεις τοῦτο παρὰ τῷ ἀνδρί. Εἰ δ τὸ ἱλαρὸν καὶ εὐχαρι, πλουτεῖ καὶ ταῦτα ὁ ἄνθρωπος. Εἰ δὲ τὸ ἐξ ἀμφοῖν σύγχρατον, συνήρμοσται ἐξ ἀμε φοτέρων. Η τοίνυν ἐκ τῶν ἁπλῶν, ἢ ἐκ τῆς κράσεως τίμησον. Η ταῦτα μὲν ἄφες, δι' ἐμὲ δὲ σαυτῷ τοῦ τον οἰκείωσον. Καὶ ὅπως μὲν ἔχει οὗτος, ἔστω δὴ οὕτως· διὰ δὲ τὴν ἐμὴν γραφὴν καὶ ἀξίωσιν τῆς κρείττονος παρὰ σοὶ εὐμοιρησάτω καὶ μερίδος καὶ ὑπολήψεως. Σ. μηδέ τι ζηλώσαιμι τῶν ὄντως καλῶν· μὴ νοῦν, μὴ τὸ ὄν, μὴ σοφίαν, μὴ τὸ ἐν, μὴ θεόν. Ἐγὼ δὲ οὐδ᾽ ἄλλως ποτὲ τὴν θηροφονείαν τεθαύμακα. Πρῶτον μὲν γὰρ τυραννίδι τὸ πρᾶγμα ἔοικε, καὶ ψυχῆς ἐστι ζώου ἀφαίρεσις, καὶ πόλεμος ἄντικρυς, καὶ φύσεων ἡμέρων ἀκήρυχτος Όλεθρος. Έπειτα οὐδ' ἄλ λως ἡδὺ τὸ χρῆμα· ὑπὸ ψυχρῷ ἀέρι, καὶ ἐπὶ τέλο ματος καὶ πηλοῦ ἐκ ποδὸς δίωξις, κραυγή τε συμμιγὴς καὶ φωνὴ ἄσημος. Ορᾶς ἐκ θατέρου τὸν λό γον νενικηκότα; Τὸ δέ γε ἡμέτερον καὶ φιλόσοφον, κρείττονος μετουσία, καὶ σχολὴ φίλη Θεῷ, καὶ νοῦς ἄῤῥητά τε καὶ κρύφια. Αλλ' οὐδὲ βαρὺς ὁ ζυγός, μετέωρος, καὶ ψυχῆς ὕψωσις, καὶ ὁπόσα τῶν καλῶν ἀλλὰ καὶ ἐλαφρὸς πάνυ κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωτ νήν. Ἠλευθερώμεθα γὰρ καὶ πληθούσης ἀγορᾶς, καὶ δήμου κυμαίνοντος, καὶ τῶν ἐν μέσῳ ταραχῶν, καὶ ὁπότα ἐν τοῖς βασιλείοις δεινά. Ο δέ γε δεσμὸς ἐλευθερία δεσμοῦ· ἀπολύει γοῦν ἀπὸ τοῦ σώματος τὴν ψυχήν. Τί δὲ ἡμῖν καὶ τὸ μαραινόμενον ἄνθος, καὶ τὸ διαῤῥέον ὕδωρ, καὶ ὁ πίπτων καρπός; Μόνον λοσοφοῦντα νοῦν. Σὲ μὲν οὖν τερπέτω ὄρνις άλισκο γὰρ ἀγαθὸν τὸ ἑστὼς, οὗ δεῖ ἐφίεσθαι μόνου τον φιλ μένη μετέωρος· ἐμὲ δὲ θέλξει νοῦς ὑψηλὸς, ὑποπίπτων εἰς νόησιν. Εἰ δὲ βούλει, μεταδῶμεν ἀλλήλοις ἀλλήλων. Καὶ σὺ μὲν ἡμᾶς τοῖς ἀπὸ τῆς θήρας δε ξιοῦ ἀγαθοῖς· ἐγὼ δέ σε τοῖς ἐμοῖς ἀντιδεξιώσομαι γράμμασιν. ΣΑ'. Τῷ κριτῇ Ὀψικίου. Τῷ συγκέλλῳ καὶ πρωτονοταρίῳ τοῦ δρόμου. Φίλτατε ἀδελφέ, τὰ μὲν τὰ τοιαῦτα καὶ οὕτως ἔχοντα. Τίνα ταῦτα; Ελαφηβολίας· θηροφονεῖαι ἐπεμβοήσεις· ἐπεξελάσεις· κατάλαβεῖν τὰ μετέωρα Τῷ χοιροσφάκτῃ ἐκείνῳ Μιχαὴλ, περίβλεπτε Κύ δῆσαι τὴν θηρατικὴν φάλαγγα· τὸν μηρὸν πλῆξαι ριέ μου, υἱός ἐστι[ν] ἐνταῦθα κοσμιώτατος μὲν καὶ τῇ μάστιγι, καὶ ἐπεγεῖραι τὸν πτώκα, ἐπιθωῦξαντά λογιώτατος, οὔπω δὲ βίου δραξάμενος εὐκλεοῦς· ὅθεν τι θηρατικὸν καὶ γενναῖον· τὸ μεῖζον, ἀπολαῦσαι τὴν τύχην ἰδὼν ἀντικειμένην αὐτῷ, συνέστειλέ τε τῶν θηραμάτων, ἐπὶ στιβάδος αὐτοσχεδίου αναπαυότὸν ἑαυτοῦ βίον, καὶ ζῇ γλίσχρως καὶ ἐνδεῶς ἀπὸ μενον. Τὰ δὲ ἡμέτερα τούτοις πᾶσιν ἀντίρροπα (καὶ βραχυτάτης εισόδου τοῦ ἐν τοῖς Πυθίοις αὐτοῦ κτή ἔτι βαρὺς ὁ κανών)· μή θίξαι, μὴ γρύξαι. μὴ ἐς ματος. Αλλ' ή γε συμπαρομαρτούσα τούτῳ πονηρὰ θέατρον περικύψαι· μὴ ἰδεῖν κυνηγέσιον· μὴ περιτύχη καὶ κατὰ πόλεις καὶ κατ' ἀγροὺς ἐνοχλεῖν είω τυχεῖν ἀκοντίζουσι· μὴ περιγενέσθαι τοξεύουσιν; θεν· ὅθεν ἐπανέστησε τοῖς τὸ προάστειον αὐτοῦ δι ἀλλ᾽ οἶκοι καθῆσθαι· μᾶλλον δὲ μηδὲ οἴκοι· μηδὲ οικοῦσιν ἄνδρα βιαιότατον, γειτονοῦντα αὐτῷ· ἀγρός καθῆσθαι, ἀλλ' ἐπ' ἀλλοτρίας ἑστάναι· ἢ μηδὲ τοῦ την μὲν καὶ τῶν ἀνωνύμων, τὴν βίαν δὲ καὶ τὰς χεῖα το, ἀλλὰ κύπτειν ἀεὶ καὶ ἀποτυλοῦν τὸ γόνυ, καὶ ρας κατ' οὐδὲν τοῦ - Ηρακλέος δεύτερον. Οὗτος τὸν ἀπολιθοῦν τὸν δάκτυλον. Σὺ δὲ οὔτε τῶν σῶν ἡμῖν μετ μὲν ὕβρισε τῶν οἱκετῶν αὐτοῦ· τὸν δὲ ἐμαστίγωσε ταδίδως, οὔτε τῶν ἡμετέρων μεταλαμβάνεις. Αδικείς κατὰ δὲ τοῦ ἀνατεθραμμένου αὐτὸν πρεσβυτάτου οὖν τὸ φίλτρον, καὶ συγχεῖς ὅρια φιλίας κοινά. Προς Ο ἀνδρὸς οὐδεμιᾶς ὕβρεως εφείσατο ἢ πληγῆς. Ὁ μὲν Θεοῦ, ἔραμαι κυσὶ θωύξαι (τοῦτο δὴ τῆς τραγῳδίας τὸ ἔπος)· ἔραμαι μέν, αλλά μοι ὁ ἔρω; ἀτέλεστος. Τίς ὁ καινὸς ἡμῖν νομοθέτης; Τίς ὁ βαρὺς ζυγός, καὶ δεσμὸς, καὶ ἡ ἐργώδης αὕτη ζωή, καὶ ἡ τῶν ἐπιταγμάτων ἀνάγκη; Γλυκὺς ὁ τῆς ἀπώρας καρ πίς· ἀλλὰ μὴ λάβῃς. Ηδὺ τὸ τῆς πηγῆς πόμα σὺ δὲ μὴ πίῃς. Εὐανθὴς ὁ λειμών, ἀλλὰ μὴ προσέλθῃς. Τὸ θέατρον ἡδεία διατριβή· ἀλλὰ μὴ δώσεις πρὸς τοῦτο ὀφθαλμόν. Η θήρα χρημα ἐπιτερπές ἀλλὰ μὴ ἴδῃς ἐχθορόντα λαγών, μηδὲ κύνα διώκοντα, μηδ' ἄλλο τι τῶν καταθελγόντων ψυχήν. Δέδοικα, μὴ καὶ τὴν γῆν ἡμᾶς ἀφαιρήσωσιν οἱ νομοθετοῦντας, μὴ καὶ τῆς ἀναπνοῆς τοῦ ἀέρος ἀπείρξωσι. Τι ποτ᾽ οὖν; Αληθείῳ οὕτως ἐπιστέλλων: Οὐ νὴ τὴν οὖν, ὥς φασιν, ἐπὶ ταῖς ἀφορήτοις αἰκίαις τὰς τε λευταίας ἀφίησιν ἀναπνοάς· οὗτος δὲ λίαν τοῦ πρεσο βύτου κηδόμενος κατέφυγεν ἐπ' ἐμὲ, ἀξιῶν ἀξιῶσα! σε δίκας λαβεῖν περὶ τοῦ ὑβρικότος, περὶ ὧν πόρ πονθε. Τοῦτο οὖν αὐτὸ ἀξιῶ. Σὺ δὲ καὶ φίλος καὶ δικαστὴς ὤν, ὡς μὲν δικαστής τοὺς νόμους τοῖς ἀδικηθεῖσι περισώσοις· ὡς δὲ φίλος οὐκ εἰς ἀναβολὴν θήσεις τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ ταχεῖαν ἐνέγκῃς ἀπόφασιν. ΣΒ. Αξιώ, λογιώτατε, μήτε ἐμὲ προσδέξασθαι περὶ τῶν τοὺς παρόντας ἀδικούντων, ὥστε ἀδίκων τυχεῖν, μήτε ἑτέρους περικινοῦντάς σε, ὥστε μὴ τῶν δια καίων τούτους τεύξεσθαι. Ορᾶς, οἷα ἡ ἀξίωσις, μετ τρία τε καὶ φιλόσοφος, καὶ σοὶ μάλιστα συμβαίνου
δριμύς, οὐδὲ τὴν κράσιν ψυχρός. Ἀλλὰ πρὸς τὰ ἡ ἱεράν σου ψυχήν. Μὴ γὰρ οὕτως ἐκσταίην φρενών,
νυκτερινὰ φῶτα σχηματιζόμενος, ἐναλλάττει τὴν
φύσιν, καὶ γλυκὺς, εἴπερ τις ἄλλος, ἐστίν· οὐκ ἀπει
λούμενός τισιν, οὐ φιλίας διαταράττων θεσμούς, οὐκ
ἄλλο τι τῶν ἀτοπωτέρων ποιῶν. Τρόπον μὲν οὖν τινα
Αλλοτρίωταί σοι μισοῦντι τῆς ἀμπέλου τὸ γέννημα
ὁ αὐτὸς, πρῶτος δὴ ὢν Οἰνεύς. Εἰ δέ σοι τὴν φύσιν
μεταποιήσει, και σοι τὴν δίκην οικείαν εὐμούσως
συγκερασάμενος προσενέγκοι, τοῦτο δὴ δῶρον τύ
χης, καὶ κρεῖττον εὐχῆς. Σὺ δὲ μὴ ἀπαξιώσῃς τὴν
κύλικα· ἦν δὲ βούλῃ, τὸν βομβυλιόν. Οἷς γὰρ ὁ ἀνὴρ
ἐντέθραπται, τούτοις σε δεξιώσεται.
ΝΘ'.
Ὁ ἐπίσκοπος οὗτος ἔχει μὲν καὶ σεμνότητα ἀρχιερεῖ πρέπουσαν, ἔχει δὲ καὶ ἦθος πολιτικὸν καὶ
γλυκύ· οὐκ ἐπιτετηδευμένον, οὐδὲ εὐτράπελον, ἀλλὰ
φυσικὸν καὶ ἔμφυτον. Εἰ μὲν οὖν τὸ σεμνὸν τιμᾶς
καὶ ἀσπάζῃ, εὑρήσεις τοῦτο παρὰ τῷ ἀνδρί. Εἰ δ
τὸ ἱλαρὸν καὶ εὐχαρι, πλουτεῖ καὶ ταῦτα ὁ ἄνθρωπος.
Εἰ δὲ τὸ ἐξ ἀμφοῖν σύγχρατον, συνήρμοσται ἐξ ἀμε
φοτέρων. Η τοίνυν ἐκ τῶν ἁπλῶν, ἢ ἐκ τῆς κράσεως
τίμησον. Η ταῦτα μὲν ἄφες, δι' ἐμὲ δὲ σαυτῷ τοῦ
τον οἰκείωσον. Καὶ ὅπως μὲν ἔχει οὗτος, ἔστω δὴ
οὕτως· διὰ δὲ τὴν ἐμὴν γραφὴν καὶ ἀξίωσιν τῆς
κρείττονος παρὰ σοὶ εὐμοιρησάτω καὶ μερίδος καὶ
ὑπολήψεως.
Σ.
μηδέ τι ζηλώσαιμι τῶν ὄντως καλῶν· μὴ νοῦν, μὴ
τὸ ὄν, μὴ σοφίαν, μὴ τὸ ἐν, μὴ θεόν. Ἐγὼ δὲ οὐδ᾽
ἄλλως ποτὲ τὴν θηροφονείαν τεθαύμακα. Πρῶτον
μὲν γὰρ τυραννίδι τὸ πρᾶγμα ἔοικε, καὶ ψυχῆς
ἐστι ζώου ἀφαίρεσις, καὶ πόλεμος ἄντικρυς, καὶ
φύσεων ἡμέρων ἀκήρυχτος Όλεθρος. Έπειτα οὐδ' ἄλ
λως ἡδὺ τὸ χρῆμα· ὑπὸ ψυχρῷ ἀέρι, καὶ ἐπὶ τέλο
ματος καὶ πηλοῦ ἐκ ποδὸς δίωξις, κραυγή τε συμμιγής καὶ φωνὴ ἄσημος. Ορᾶς ἐκ θατέρου τὸν λόγον νενικηκότα; Τὸ δέ γε ἡμέτερον καὶ φιλόσοφον,
κρείττονος μετουσία, καὶ σχολὴ φίλη Θεῷ, καὶ νοῦς
ἄῤῥητά τε καὶ κρύφια. Αλλ' οὐδὲ βαρὺς ὁ ζυγός,
μετέωρος, καὶ ψυχῆς ὕψωσις, καὶ ὁπόσα τῶν καλῶν
ἀλλὰ καὶ ἐλαφρὸς πάνυ κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωτ
νήν. Ἠλευθερώμεθα γὰρ καὶ πληθούσης ἀγορᾶς,
καὶ δήμου κυμαίνοντος, καὶ τῶν ἐν μέσῳ ταραχῶν,
καὶ ὁπότα ἐν τοῖς βασιλείοις δεινά. Ο δέ γε δεσμὸς
ἐλευθερία δεσμοῦ· ἀπολύει γοῦν ἀπὸ τοῦ σώματος
τὴν ψυχήν. Τί δὲ ἡμῖν καὶ τὸ μαραινόμενον ἄνθος,
καὶ τὸ διαῤῥέον ὕδωρ, καὶ ὁ πίπτων καρπός; Μόνον
λοσοφοῦντα νοῦν. Σὲ μὲν οὖν τερπέτω ὄρνις άλισκο
γὰρ ἀγαθὸν τὸ ἑστὼς, οὗ δεῖ ἐφίεσθαι μόνου τον φιλ
μένη μετέωρος· ἐμὲ δὲ θέλξει νοῦς ὑψηλὸς, ὑποπίπτων εἰς νόησιν. Εἰ δὲ βούλει, μεταδῶμεν ἀλλήλοις
ἀλλήλων. Καὶ σὺ μὲν ἡμᾶς τοῖς ἀπὸ τῆς θήρας δε
ξιοῦ ἀγαθοῖς· ἐγὼ δέ σε τοῖς ἐμοῖς ἀντιδεξιώσομαι
γράμμασιν.
ΣΑ'.
Τῷ κριτῇ Ὀψικίου.
Τῷ συγκέλλῳ καὶ πρωτονοταρίῳ τοῦ δρόμου.
Φίλτατε ἀδελφέ, τὰ μὲν τὰ τοιαῦτα καὶ οὕτως
ἔχοντα. Τίνα ταῦτα; Ελαφηβολίας· θηροφονεῖαι·
ἐπεμβοήσεις· ἐπεξελάσεις· κατάλαβεῖν τὰ μετέωρα
Τῷ χοιροσφάκτῃ ἐκείνῳ Μιχαὴλ, περίβλεπτε Κύδῆσαι τὴν θηρατικὴν φάλαγγα· τὸν μηρὸν πλῆξαι ριέ μου, υἱός ἐστι[ν] ἐνταῦθα κοσμιώτατος μὲν καὶ
τῇ μάστιγι, καὶ ἐπεγεῖραι τὸν πτώκα, ἐπιθωῦξαντά λογιώτατος, οὔπω δὲ βίου δραξάμενος εὐκλεοῦς· ὅθεν
τι θηρατικὸν καὶ γενναῖον· τὸ μεῖζον, ἀπολαῦσαι τὴν τύχην ἰδὼν ἀντικειμένην αὐτῷ, συνέστειλέ τε
τῶν θηραμάτων, ἐπὶ στιβάδος αὐτοσχεδίου αναπαυό- τὸν ἑαυτοῦ βίον, καὶ ζῇ γλίσχρως καὶ ἐνδεῶς ἀπὸ
μενον. Τὰ δὲ ἡμέτερα τούτοις πᾶσιν ἀντίρροπα (καὶ βραχυτάτης εισόδου τοῦ ἐν τοῖς Πυθίοις αὐτοῦ κτή
ἔτι βαρὺς ὁ κανών)· μή θίξαι, μὴ γρύξαι. μὴ ἐς ματος. Αλλ' ή γε συμπαρομαρτούσα τούτῳ πονηρὰ
θέατρον περικύψαι· μὴ ἰδεῖν κυνηγέσιον· μὴ περι- τύχη καὶ κατὰ πόλεις καὶ κατ' ἀγροὺς ἐνοχλεῖν είωτυχεῖν ἀκοντίζουσι· μὴ περιγενέσθαι τοξεύουσιν; θεν· ὅθεν ἐπανέστησε τοῖς τὸ προάστειον αὐτοῦ δι
ἀλλ᾽ οἶκοι καθῆσθαι· μᾶλλον δὲ μηδὲ οἴκοι· μηδὲ οικοῦσιν ἄνδρα βιαιότατον, γειτονοῦντα αὐτῷ· ἀγρός
καθῆσθαι, ἀλλ' ἐπ' ἀλλοτρίας ἑστάναι· ἢ μηδὲ τοῦ την μὲν καὶ τῶν ἀνωνύμων, τὴν βίαν δὲ καὶ τὰς χεῖα
το, ἀλλὰ κύπτειν ἀεὶ καὶ ἀποτυλοῦν τὸ γόνυ, καὶ ρας κατ' οὐδὲν τοῦ - Ηρακλέος δεύτερον. Οὗτος τὸν
ἀπολιθοῦν τὸν δάκτυλον. Σὺ δὲ οὔτε τῶν σῶν ἡμῖν μετ μὲν ὕβρισε τῶν οἱκετῶν αὐτοῦ· τὸν δὲ ἐμαστίγωσε
ταδίδως, οὔτε τῶν ἡμετέρων μεταλαμβάνεις. Αδικείς κατὰ δὲ τοῦ ἀνατεθραμμένου αὐτὸν πρεσβυτάτου
οὖν τὸ φίλτρον, καὶ συγχεῖς ὅρια φιλίας κοινά. Προς Ο ἀνδρὸς οὐδεμιᾶς ὕβρεως εφείσατο ἢ πληγῆς. Ὁ μὲν
Θεοῦ, ἔραμαι κυσὶ θωύξαι (τοῦτο δὴ τῆς τραγῳδίας
τὸ ἔπος)· ἔραμαι μέν, αλλά μοι ὁ ἔρω; ἀτέλεστος.
Τίς ὁ καινὸς ἡμῖν νομοθέτης; Τίς ὁ βαρὺς ζυγός,
καὶ δεσμὸς, καὶ ἡ ἐργώδης αὕτη ζωή, καὶ ἡ τῶν
ἐπιταγμάτων ἀνάγκη; Γλυκὺς ὁ τῆς ἀπώρας καρ
πίς· ἀλλὰ μὴ λάβῃς. Ηδὺ τὸ τῆς πηγῆς πόμα·
σὺ δὲ μὴ πίῃς. Εὐανθὴς ὁ λειμών, ἀλλὰ μὴ προσέλ
θῃς. Τὸ θέατρον ἡδεία διατριβή· ἀλλὰ μὴ δώσεις
πρὸς τοῦτο ὀφθαλμόν. Η θήρα χρημα ἐπιτερπέςἀλλὰ μὴ ἴδῃς ἐχθορόντα λαγών, μηδὲ κύνα διώκοντα,
μηδ' ἄλλο τι τῶν καταθελγόντων ψυχήν. Δέδοικα,
μὴ καὶ τὴν γῆν ἡμᾶς ἀφαιρήσωσιν οἱ νομοθετοῦν·
τας, μὴ καὶ τῆς ἀναπνοῆς τοῦ ἀέρος ἀπείρξωσι. Τι
ποτ᾽ οὖν; Αληθείῳ οὕτως ἐπιστέλλων: Οὐ νὴ τὴν
οὖν, ὥς φασιν, ἐπὶ ταῖς ἀφορήτοις αἰκίαις τὰς τε
λευταίας ἀφίησιν ἀναπνοάς· οὗτος δὲ λίαν τοῦ πρεσο
βύτου κηδόμενος κατέφυγεν ἐπ' ἐμὲ, ἀξιῶν ἀξιῶσα!·
σε δίκας λαβεῖν περὶ τοῦ ὑβρικότος, περὶ ὧν πόρ
πονθε. Τοῦτο οὖν αὐτὸ ἀξιῶ. Σὺ δὲ καὶ φίλος καὶ δι
καστῆς ὤν, ὡς μὲν δικαστής τοὺς νόμους τοῖς ἀδικηθεῖσι περισώσοις· ὡς δὲ φίλος οὐκ εἰς ἀναβολὴν
θήσεις τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ ταχεῖαν ἐνέγκῃς ἀπόφασιν.
ΣΒ.
Αξιώ, λογιώτατε, μήτε ἐμὲ προσδέξασθαι περὶ
τῶν τοὺς παρόντας ἀδικούντων, ὥστε ἀδίκων τυχεῖν,
μήτε ἑτέρους περικινοῦντάς σε, ὥστε μὴ τῶν δια
καίων τούτους τεύξεσθαι. Ορᾶς, οἷα ἡ ἀξίωσις, μετ
τρία τε καὶ φιλόσοφος, καὶ σοὶ μάλιστα συμβαίνου
col. 1327–1328page 42 of 50
PG 136:1327σα, καὶ τὰ πλέον δικαστική, καὶ ἐς τὸ τοῦ Ῥαδα- Έφησε γὰρ, ὅτι βουλόμενον ἀνεγείραι καταλυθεῖσαν μάνθυος ἦθος τὴν σὴν ψυχὴν ἐπανάγουσα; ᾿Αλλὰ σύ γε τοῦτο ποιῶν, οὐχ εἶ; ἂν δόξῃς τῶν ἐξ ᾿Αλκμήνης παίδων τῷ Διῖ, ἀλλὰ θεῖος ἀνὴρ καὶ ἀγχίσπορος ὄντως τοῦ μόνου Θεοῦ. ΕΓ. Τῷ πατριάρχῃ τῷ Λειχούδη. τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐγγειτόνων τις οἰκῶν οὐκ ἐξ· οὐ κωλύων αὐτὸν ἐπιχειροῦντα μετασχηματίσαι τὸ πε πτωχὸς, ἀλλ᾽ ὅλως τὸ καταλελυμένον κτίσαι παρεμποδίζων. Ἐγὼ μὲν οὖν ἀκούσας εὐθὺς ἐγέλαστε ἄλλο τι εἶναι νομίσας τὰ κωλυόμενον. Ο δὲ μέχρι παντὸς ἐνέστη μοι, τοῦτο αὐτὸ εἶναι, ὅπερ ἐξ ἀρ χῆς εἴρηκε. Τοῦτο δὲ ἄλλη ἐστὶν, ή καινὴ τυραννίς; Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ πένης ἐστὶν ὁ τυραννῶν, ἐπὶ μὲν τυ φαννικοῖς ἐγκλήμασιν οὐκ αἰτιαθήσεται· ὡς δέ γε αὐθάδης καὶ βίαιος, ἢ μᾶλλον πάντῃ ταχὺς καὶ ἀνή ητος, τοῖς προσήκουσιν ἐπιτιμίας σωφρονισθήσεται. Εἰ δ' ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἀφεὶς τοὺς κήρυκας, αἰτιῶ τὸν ᾿Αγαμέμνονα. ΕΕ'. Ο παρών οὗτος ἡμέτερος ἐστι φίλος· ὑπὲρ οὗ ἀξιώσαντος ἡμᾶς, ἀξιοῦμεν τὴν σὴν ἐνδοξότητα συνεργίαν δοῦναι αὐτῷ, ὥστε ἀπαιτῆσαι, & κατέλια πε, λοιποδάρια. Εἰ μὲν γὰρ ἅπαξ ἀπαιτήσας, δευτέρας αὖθις πειρᾶται ἀπαιτήσεως, ὡς ματαίαν τὴν ἀξίωσιν λόγισαι· εἰ δὲ οἱ ἀπαιτούμενοι ἐκακούργησαν περὶ τὴν τῶν δημοσίων λειτουργημάτων ἀπόδοσιν, πᾶν δίκαιον, διὰ τὴν ἐκείνων κακουργίαν τε καὶ ἐπείθειαν τοῦτον υποστήναι ζημίαν, ὧν οὐκ ἐπέρω δησε. Διαταῦτα γενέσθω αὐτῷ ἡ εὐγένειά σου εἰς με γάλην βοήθειαν, καὶ τὸ δικαστικὸν ἀξίωμα ἐπὶ τα αύτῃ χαρακτήριον ὑποθέσει. Δικαστοῦ δὲ οὐδὲν οὔ τως, ὡς τὸ βοηθεῖν τοῖς ἀδικουμένοις, καὶ τοῖς ἀδι κοῦσιν ἐπεξιέναι. ᾿Ανεμνήσθην ἰδὼν τὸν ἰχθυν, θεοτίμητε δέσποτα ἀνεμνήσθην — τίνος; Τοῦ πάλαι μὲν ἐνστερνισα μένου με, νῦν δὲ οὐκ οἶδ' ὅπως εἴπω) απωσαμένου με. Ανεμνήσθην ἀπὸ τῆς αἰσθητῆς ταύτης τροφῆς καὶ καταγλυκαινούσης τὴν φάρυγγα, της ψυχοτρόφου καὶ νοητῆς, τῆς τῶν σῶν λόγων ἀμβροσίας, φημί. ᾿Ανεμνήσθην μέν, ἀλλὰ μόλις, ὥσπερ ἐπιλαθόμενος καὶ τῆς εἰκόνος καὶ τοῦ παραδείγματος. Τοῦτο ἐκεῖ. να τὸ περισπούδαστον· ὁ ἐπιπόθητος ὄντως οὗτος ἐχθύς· ὁ ποταμοῖς ἐμφιλοχωρῶν καὶ θαλάσσαις, καὶ ἀμφοτέρους τοὺς κλήρους κληρωσάμενος οἰκητήρια δ καὶ ἐκ μέρους καλὸς καὶ ὅλος περικαλλής· ὁ πρὸς τοὺς λοιποὺς τῶν ἰχθύων ὁμώνυμος, ὑπερκείμενος δὲ ὁμοίως καὶ πτηνῶν καὶ πλωτών. Εἰ δὲ ὁ ἰχθὺς το οὗτος, ὁποῖος ὁ πεπομφώς, εἰ τὸ αἰσθητὸν ὑπερ φυές· τὸ νοητόν κάλλος σύ, πρὸς ἂν ἡ ἀνάμνησις, τίνι παρεικασθήσῃ; Οὗτος μὲν γὰρ ἐπιχωριάζει τοῖς ὕδασι, καὶ μέρος τοῦ παντὸς ἀπείληφεν ἐν διαίτῃ. Σὺ δὲ δεσπόζεις τῆς κτίσεως, μὴ συγχυθείς τὴν κατ' εἰκόνα μορφήν, ἀλλ' ἀταπείνωτον τετηρηκὼς τὸ ἀξίωμα· μᾶλλον δὲ ὁ νοητό; σὺ τυγχάνεις παράδεισος. ᾿Αλλὰ πῶς δὴ ἀποδύρωμαι; πῶς δὲ τὴν ἐμὴν τύχην ἀπολοφύρωμαι; Ενδον γὰρ πάλαι τυγ χάνων τῆς σῆς ὡραιότητος, νῦν ἀπελήλαμαι. Πάν λιν οὖν ὄφις, καὶ πάλιν πλάσματα· καὶ πολὺς ὁ ἰὸς, καὶ ἡ κατήγορος γλῶσσα σφοδρά, οὐ τὰ στήθη παί ουσα, βάλλουσα δὲ τὰ μετάφρενα. Διαταῦτα ἀπῶ σμαι, καὶ καταδεδικασμαι ἐρήμην κατακρινόμενος. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν πάλαι τε ἀπωδυρόμην, καὶ μετα ταῦτα κλαύσομαι. Τὰ δὲ νῦν αἰθρία, πανήγυρινα παιάνες, λαμπρότητες, καὶ τῶν ἀπευκτῶν ἀθρόοιν μετάμειψις. Ει τοίνυν ἰδὼν τὸν ἰχθὺν, οὕτως ἀξίως μετήνεγκα πρός σε τὴν ψυχὴν, καὶ ἀκάθεκτός είμι τὴν ορμην· εἰ απογευσομαι· εἰ γλυκανθήσομαι ἐνθουσιάσω πάντως εὐθὺς, καὶ πετασθήσομαι καὶ καταπαύσω πρός σε. Οὐδέν μοι τὸ τοῦ φθόνου μέσό τοιχον· σαθρὸν τῆς βασκανίας τὸ διατείχισμα. Εἰ δὲ καὶ καρτερὰ τὰ ἐρύματα, ἀλλὰ ψυχικαῖς προθυαὐτὸν ἴδοις, οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον τοῦτο φανεῖται. μίαις καὶ νοεροῖς δρόμοις ὑποχωρεί πάντα καὶ ὑπο στέλλεται. Οὕτως ἐγώ σου ἀπλήστως ἔχομαι τῆς ψυχῆς· ἀλλ᾽ ὁ δράκων τὴν πτέρναν τηρεῖ, καὶ ἀνείργει τὴν πρόοδον. Αλλ' ἐπιβήσομαί ποτε, καὶ καταπατήσω τὸν θῆρα, κἂν λέων ἐστὶν ὠρυόμενος κἂν ἄρκτος ἀπορουμένη· κἂν βασιλίσκος, κἂν ἄλλο τι τῶν δεινοτέρων καὶ ἀποβλήτων. Τί μοι λάθρα προσυλακτοῦσιν οἱ κύνες; Τί με κρύβδην οἱ θῆρες διασπαράττουσι; Σό; εἰμι· καὶ ἀποῤῥηγνύμενος μερὶς τῆς σῆς προνοίας, καὶ διασχιζόμενος ἅπαξ τού τοῖς ἀντιβρυχήσομαι. Και τότε γνώσῃ, οἷα μὲν λεόν των ὁρμήματα, οἷα δὲ πιθήκων μιμήματα. ΕΔ'. Καινόν τί μοι πράγμα προτήγγειλεν ο παρών. Ο νοτάριος οὗτος· μᾶλλον δὲ — τί φημι νοτά ριον, ὃν δὴ κάλλιον πτωχὸν ὀνομάσαι Θρᾳκήσιον; Ούτος οὖν ὁ πτωχὸς Θρᾳκήσιος, ἀποστελλόμενος παρ' ἐμοῦ εἰς τὸ ὑπό σε θέμα, ἐφ᾽ ᾧ τινα προσήκουσαν ἐμοὶ δουλείαν ἀνύσαι, ἠξίωσέ με, μετὰ τὸ ταύτην ἐκπληρῶσαι, ὑπὸ τὴν σὴν γενέσθαι ἀντίληψιν, καὶ βραχείας τινὸς ὠφελείας τυχεῖν. Σκόπησον οὖν, οἷος ἐγὼ σας φίλος· ὅτι βέβαιος· ὅτι ἀληθῆς· καὶ τὴν περὶ οὗ ἡ ἀξίωσις, ὁποῖον, ὅτι εὐπετὲς καὶ κατα προσ χθῆναι ῥᾴδιον. Καὶ ἀντεξετάσεις τοῦτο πρὸς τὴν φιλίαν ἡμῶν, ἀνενδοιάστως κατάπραξον. Ο γὰρ νοτάριος οὗτος οὔτε ἵππον κεκτημένος πολλὴν, οὔτε μεγάλων ἐπιθυμῶν κερδῶν, ἐλάχιστόν τι μέρος φανείται τῷ θέματι. Εἰ δὲ σὺ διὰ τὴν ἡμετέραν φιλίαν εὐμενῶς Ἐπέτεινε μοι τὴν προς σε φιλίαν ὁ ἄνθρωπος, περὶ οὗ σε ἠξίωσα, δηλώσας ἐν γραφαῖς αὐτοῦ, ὅσων καὶ οἴων δι᾿ ἐμὲ τοῦτον ἠξίωσας ἀγαθῶν, καὶ ὡς περιεφύλαξας, καὶ περιέσωσας ἀπὸ τῶν ἐπηρεάζειν αὐτῷ βουλομένων· ὑπὲρ ὧν καὶ εὐχαριστῶ, καὶ χά ριτάς σοι ομολογῶ, καὶ πρὸς ἀντιδόσεις τῆς τοιαύ της διαθέσεως εὐτρεπίζομαι. Μάλλον δὲ οὐχ ὑπὲρ τούτων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἑτέρων πολλών χρεώστης σου καθέστηκα, καὶ πρὸς τὴν ἀπόδοσιν τοῦ χρέους οὐκ ἀναβάλλομαι. Πρόσθες οὖν ἐν τῇ πρὸς τὸν ἄνθρωπον διαθέσει σου, καὶ μᾶλλον ἐπαύξησον τὴν εἰς αὐτόν σου εύνοιαν· καὶ θερμότερα ἀντιλαβοῦ τῶν κατ αὐτὸν πραγμάτων. Καὶ οὕτω ποίησον· ἵνα μὴ μένω
ADDENDA.
σα, καὶ τὰ πλέον δικαστική, καὶ ἐς τὸ τοῦ Ῥαδα- Έφησε γὰρ, ὅτι βουλόμενον ἀνεγείραι καταλυθεῖσαν
μάνθυος ἦθος τὴν σὴν ψυχὴν ἐπανάγουσα; ᾿Αλλὰ
σύ γε τοῦτο ποιῶν, οὐχ εἶ; ἂν δόξῃς τῶν ἐξ ᾿Αλκμή
νης παίδων τῷ Διῖ, ἀλλὰ θεῖος ἀνὴρ καὶ ἀγχίσπορος
ὄντως τοῦ μόνου Θεοῦ.
ΕΓ.
Τῷ πατριάρχῃ τῷ Λειχούδη.
τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐγγειτόνων τις οἰκῶν οὐκ ἐξ· οὐ
κωλύων αὐτὸν ἐπιχειροῦντα μετασχηματίσαι τὸ πε
πτωχὸς, ἀλλ᾽ ὅλως τὸ καταλελυμένον κτίσαι παρεμ
ποδίζων. Ἐγὼ μὲν οὖν ἀκούσας εὐθὺς ἐγέλαστε
ἄλλο τι εἶναι νομίσας τὰ κωλυόμενον. Ο δὲ μέχρι
παντὸς ἐνέστη μοι, τοῦτο αὐτὸ εἶναι, ὅπερ ἐξ ἀρχῆς εἴρηκε. Τοῦτο δὲ ἄλλη ἐστὶν, ή καινὴ τυραννίς;
Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ πένης ἐστὶν ὁ τυραννῶν, ἐπὶ μὲν τυ
φαννικοῖς ἐγκλήμασιν οὐκ αἰτιαθήσεται· ὡς δέ γε
αὐθάδης καὶ βίαιος, ἢ μᾶλλον πάντῃ ταχὺς καὶ ἀνήητος, τοῖς προσήκουσιν ἐπιτιμίας σωφρονισθήσεται.
Εἰ δ' ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἀφεὶς τοὺς κήρυκας,
αἰτιῶ τὸν ᾿Αγαμέμνονα.
ΕΕ'.
Ο παρών οὗτος ἡμέτερος ἐστι φίλος· ὑπὲρ οὗ
ἀξιώσαντος ἡμᾶς, ἀξιοῦμεν τὴν σὴν ἐνδοξότητα
συνεργίαν δοῦναι αὐτῷ, ὥστε ἀπαιτῆσαι, & κατέλια
πε, λοιποδάρια. Εἰ μὲν γὰρ ἅπαξ ἀπαιτήσας, δευτέ
ρας αὖθις πειρᾶται ἀπαιτήσεως, ὡς ματαίαν τὴν
ἀξίωσιν λόγισαι· εἰ δὲ οἱ ἀπαιτούμενοι ἐκακούργη
σαν περὶ τὴν τῶν δημοσίων λειτουργημάτων ἀπόδο
σιν, πᾶν δίκαιον, διὰ τὴν ἐκείνων κακουργίαν τε καὶ
ἐπείθειαν τοῦτον υποστήναι ζημίαν, ὧν οὐκ ἐπέρω
δησε. Διαταῦτα γενέσθω αὐτῷ ἡ εὐγένειά σου εἰς με
γάλην βοήθειαν, καὶ τὸ δικαστικὸν ἀξίωμα ἐπὶ τα
αύτῃ χαρακτήριον ὑποθέσει. Δικαστοῦ δὲ οὐδὲν οὔ
τως, ὡς τὸ βοηθεῖν τοῖς ἀδικουμένοις, καὶ τοῖς ἀδι
κοῦσιν ἐπεξιέναι.
NG.
᾿Ανεμνήσθην ἰδὼν τὸν ἰχθυν, θεοτίμητε δέσποτα·
ἀνεμνήσθην — τίνος; Τοῦ πάλαι μὲν ἐνστερνισα·
μένου με, νῦν δὲ οὐκ οἶδ' ὅπως εἴπω) απωσαμένου
με. Ανεμνήσθην ἀπὸ τῆς αἰσθητῆς ταύτης τροφῆς
καὶ καταγλυκαινούσης τὴν φάρυγγα, της ψυχοτρόφου
καὶ νοητῆς, τῆς τῶν σῶν λόγων ἀμβροσίας, φημί.
᾿Ανεμνήσθην μέν, ἀλλὰ μόλις, ὥσπερ ἐπιλαθόμενος
καὶ τῆς εἰκόνος καὶ τοῦ παραδείγματος. Τοῦτο ἐκεῖ.
να τὸ περισπούδαστον· ὁ ἐπιπόθητος ὄντως οὗτος
ἐχθύς· ὁ ποταμοῖς ἐμφιλοχωρῶν καὶ θαλάσσαις, καὶ
ἀμφοτέρους τοὺς κλήρους κληρωσάμενος οἰκητήρια
δ καὶ ἐκ μέρους καλὸς καὶ ὅλος περικαλλής· ὁ πρὸς
τοὺς λοιποὺς τῶν ἰχθύων ὁμώνυμος, ὑπερκείμενος δὲ
ὁμοίως καὶ πτηνῶν καὶ πλωτών. Εἰ δὲ ὁ ἰχθὺς το
οὗτος, ὁποῖος ὁ πεπομφώς, εἰ τὸ αἰσθητὸν ὑπερ
φυές· τὸ νοητόν κάλλος σύ, πρὸς ἂν ἡ ἀνάμνησις,
τίνι παρεικασθήσῃ; Οὗτος μὲν γὰρ ἐπιχωριάζει
τοῖς ὕδασι, καὶ μέρος τοῦ παντὸς ἀπείληφεν ἐν
διαίτῃ. Σὺ δὲ δεσπόζεις τῆς κτίσεως, μὴ συγχυθείς
τὴν κατ' εἰκόνα μορφήν, ἀλλ' ἀταπείνωτον τετηρη
κὼς τὸ ἀξίωμα· μᾶλλον δὲ ὁ νοητό; σὺ τυγχάνεις
παράδεισος. ᾿Αλλὰ πῶς δὴ ἀποδύρωμαι; πῶς δὲ τὴν
ἐμὴν τύχην ἀπολοφύρωμαι; Ενδον γὰρ πάλαι τυγ
χάνων τῆς σῆς ὡραιότητος, νῦν ἀπελήλαμαι. Πάν
λιν οὖν ὄφις, καὶ πάλιν πλάσματα· καὶ πολὺς ὁ ἰὸς,
καὶ ἡ κατήγορος γλῶσσα σφοδρά, οὐ τὰ στήθη παίουσα, βάλλουσα δὲ τὰ μετάφρενα. Διαταῦτα ἀπῶ
σμαι, καὶ καταδεδικασμαι ἐρήμην κατακρινόμενος.
᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν πάλαι τε ἀπωδυρόμην, καὶ μεταταῦτα κλαύσομαι. Τὰ δὲ νῦν αἰθρία, πανήγυρινα
παιάνες, λαμπρότητες, καὶ τῶν ἀπευκτῶν ἀθρόοιν
μετάμειψις. Ει τοίνυν ἰδὼν τὸν ἰχθὺν, οὕτως ἀξίως
μετήνεγκα πρός σε τὴν ψυχὴν, καὶ ἀκάθεκτός είμι
τὴν ορμην· εἰ απογευσομαι· εἰ γλυκανθήσομαι·
ἐνθουσιάσω πάντως εὐθὺς, καὶ πετασθήσομαι καὶ
καταπαύσω πρός σε. Οὐδέν μοι τὸ τοῦ φθόνου μέσό·
τοιχον· σαθρὸν τῆς βασκανίας τὸ διατείχισμα. Εἰ
δὲ καὶ καρτερὰ τὰ ἐρύματα, ἀλλὰ ψυχικαῖς προθυ- αὐτὸν ἴδοις, οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον τοῦτο φανεῖται.
μίαις καὶ νοεροῖς δρόμοις ὑποχωρεί πάντα καὶ ὑποστέλλεται. Οὕτως ἐγώ σου ἀπλήστως ἔχομαι τῆς
ψυχῆς· ἀλλ᾽ ὁ δράκων τὴν πτέρναν τηρεῖ, καὶ
ἀνείργει τὴν πρόοδον. Αλλ' ἐπιβήσομαί ποτε, καὶ
καταπατήσω τὸν θῆρα, κἂν λέων ἐστὶν ὠρυόμενος·
κἂν ἄρκτος ἀπορουμένη· κἂν βασιλίσκος, κἂν ἄλλο
τι τῶν δεινοτέρων καὶ ἀποβλήτων. Τί μοι λάθρα
προσυλακτοῦσιν οἱ κύνες; Τί με κρύβδην οἱ θῆρες
διασπαράττουσι; Σό; εἰμι· καὶ ἀποῤῥηγνύμενος
μερὶς τῆς σῆς προνοίας, καὶ διασχιζόμενος ἅπαξ τούτοῖς ἀντιβρυχήσομαι. Και τότε γνώσῃ, οἷα μὲν λεόν
των ὁρμήματα, οἷα δὲ πιθήκων μιμήματα.
ΕΔ'.
Καινόν τί μοι πράγμα προτήγγειλεν ο παρών.
Ο νοτάριος οὗτος· μᾶλλον δὲ — τί φημι νοτά
ριον, ὃν δὴ κάλλιον πτωχὸν ὀνομάσαι Θρᾳκήσιον;
Ούτος οὖν ὁ πτωχὸς Θρᾳκήσιος, ἀποστελλόμενος
παρ' ἐμοῦ εἰς τὸ ὑπό σε θέμα, ἐφ᾽ ᾧ τινα προςή
κουσαν ἐμοὶ δουλείαν ἀνύσαι, ἠξίωσέ με, μετὰ τὸ
ταύτην ἐκπληρῶσαι, ὑπὸ τὴν σὴν γενέσθαι ἀντίληψιν,
καὶ βραχείας τινὸς ὠφελείας τυχεῖν. Σκόπησον οὖν,
οἷος ἐγὼ σας φίλος· ὅτι βέβαιος· ὅτι ἀληθῆς· καὶ τὴν
περὶ οὗ ἡ ἀξίωσις, ὁποῖον, ὅτι εὐπετὲς καὶ κατα προσχθῆναι ῥᾴδιον. Καὶ ἀντεξετάσεις τοῦτο πρὸς τὴν φιλίαν
ἡμῶν, ἀνενδοιάστως κατάπραξον. Ο γὰρ νοτάριος
οὗτος οὔτε ἵππον κεκτημένος πολλὴν, οὔτε μεγάλων
ἐπιθυμῶν κερδῶν, ἐλάχιστόν τι μέρος φανείται τῷ
θέματι. Εἰ δὲ σὺ διὰ τὴν ἡμετέραν φιλίαν εὐμενῶς
EZ'.,
Ἐπέτεινε μοι τὴν προς σε φιλίαν ὁ ἄνθρωπος,
περὶ οὗ σε ἠξίωσα, δηλώσας ἐν γραφαῖς αὐτοῦ, ὅσων
καὶ οἴων δι᾿ ἐμὲ τοῦτον ἠξίωσας ἀγαθῶν, καὶ ὡς
περιεφύλαξας, καὶ περιέσωσας ἀπὸ τῶν ἐπηρεάζειν
αὐτῷ βουλομένων· ὑπὲρ ὧν καὶ εὐχαριστῶ, καὶ χά
ριτάς σοι ομολογῶ, καὶ πρὸς ἀντιδόσεις τῆς τοιαύ
της διαθέσεως εὐτρεπίζομαι. Μάλλον δὲ οὐχ ὑπὲρ
τούτων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἑτέρων πολλών χρεώστης σου
καθέστηκα, καὶ πρὸς τὴν ἀπόδοσιν τοῦ χρέους οὐκ
ἀναβάλλομαι. Πρόσθες οὖν ἐν τῇ πρὸς τὸν ἄνθρωπον
διαθέσει σου, καὶ μᾶλλον ἐπαύξησον τὴν εἰς αὐτόν
σου εύνοιαν· καὶ θερμότερα ἀντιλαβοῦ τῶν κατ
αὐτὸν πραγμάτων. Καὶ οὕτω ποίησον· ἵνα μὴ μένω
col. 1329–1330page 43 of 50
PG 136:1329ἐπιδημοῦντός σου αὐτόθι, ἀλλὰ καὶ ἀποδημήσαντος ἀκούοντα μὴ ἀκούειν. Οὕτω γὰρ ἂν μόνως καὶ τὴν εὖ ἔχῃ τὰ κατ' αὐτόν. κατὰ τῶν δικαστῶν μέμψιν ἐκφύγῃς, καὶ τοῖς φορολογοῦσι μέτριος φανήσῃ. καὶ ἐπιακής. ΞΗ. Τῷ μαγίστρῳ καὶ κριτῇ Θρᾴκης και Μακεδονίας Πόθῳ, τῷ Υἱῷ τῆς Δρουγγαρίας. Λαμπρότατε Κύριέ μου καὶ ἠγαπημένε ἀνεψις. Χείρα κατὰ τῆς ἀχειροποιήτου, καὶ δουλείαν κατά τῆς ἐλευθερωσάσης ἡμᾶς, καὶ ἐπήρειαν κατὰ τῆς ἀπαλλαξάσης τὴν φύσιν. Οχλήσεως μὴ σύ γε μηδὲ οὕτως ἔχοιο φιλοσοφίας, μηδὲ ἀπόναιο τῶν σῶν ἰδεῶν. Εἰ μὲν οὖν ψευδὴς ἡ προσαγγελία, ἔχου τῶν συνή θων ἠθῶν· εἰ δ᾽ ἀληθής, ἐφ᾽ ἕτερον μετάβηθι λογι σμὸν, καὶ φεῖσαι τῶν θείων, καὶ μὴ κίνει τὰ ἀκίνης τα. Εἰ δέ σοι μή τις ἔνεστι τῶν θειοτέρων φειδώ, ἀλλὰ τῶν ἀνθρωπικωτέρων ἐπιστράφηθι χρυσόβουλο λίων, ἑτέρων δικαιωμάτων, συνηθείας χρονίου, τῆς τῶν πρὸ σοῦ δικαστῶν αἰδοῦς περὶ τὴν μονήν. Εἰ δὲ μὴ καὶ τούτων σοι μέλει, ἀλλ᾿ ἡμῶν γε ένεκα τῶν φίλων καὶ διδασκάλων ἔνδειξίν τινα ἀγαθότητος περὶ τὴν κτῆσιν ἐπίδειξον τῆς μονῆς. Οὐκ ἀκερδής σοι ἡ χάρις οὔτε παρ' ἡμῶν, οὔτε παρὰ τῆς θεομήτορος. Οἱ τοῦ χωρίου Μαμύτζης οικήτορες ἀδικοῦσι τὸ μέρος τῶν μοναχῶν τῆς κατὰ τὴν ἀχειροποίητον μονήν. Προάστειον γὰρ τῷ μοναστηρίῳ προσῆκον τῷ τοιούτῳ χωρίῳ παράκειται - Στρόβηλος τῷ κτή ματι όνομα. Εν τούτῳ μῦλοι τρεῖς δι᾿ ὅλου τοῦ χρόνου ἐνεργοῦντες ἑστᾶσι, τοῦ κινοῦντος αὐτοὺς ὕδατος διὰ πλῆθος ἀρκοῦντος ἐπιῤῥοῆς. Οἱ δὲ τὸ δηλωθεν χωρίον οἰκοῦντες, ἑνὸς εὐποροῦντες μύλου, καὶ τούτου χειμερίου, ἐτόλμησαν τὸ τοὺς τρεῖς μυελοὺς κινοῦν ὕδωρ μετοχετεῦσαι, καὶ πρὸς τὸ[ν] ίδιον μεταγαγεῖν μύλωνα, προφάσεις αναπλασάμε ναι καὶ αἰτίας κενάς. Αξιοῦμεν οὖν σε, ἵνα καὶ δι' ἡμᾶς, καὶ δι' αὐτὸ τὸ δίκαιον, καὶ διὰ τὴν πρὸς τὴν Θεοτόκον πίστιν σου καὶ εὐλάβειαν μή μόνον τὰ τοιοῦτον ῥεῦμα ἐς τὴν προτέραν μεταβιβάσῃς ὁδόν ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀνελεῖν τολμήσαντας χωρὶς εὐλογο φανοῦς αἰτίας και δικαστικῆς ἀποφάσεως, καὶ ἑτέραν ὁδὸν ὑπανοῖξαι τῷ ῥέοντι ύδατι, τιμωρήσῃς κατὰ τὸ εἰκὸς τιμωρίαν τὴν πρέπουσαν· ἵνα μήτε αὐτοί, μήθ' ἕτεροι τοιαῦτα τολμῷεν, τῷ κατ' αὐτ τοὺς σωφρονισθέντες περιδείγματι. Περὶ τοῦ παρόντος ἀνθρώπου καὶ ἐξιόντα σε τῆς πόλεως ἠξιώσαμεν, καὶ νῦν αὖθις ἀξιοῦμεν, ἀντι λαμβάνεσθαι αὐτοῦ ἐν ταῖς εἰσπράξεσι, καὶ εὐμενῶς βλέπειν, καὶ ὡς οἰκείου ἀντέχεσθαι. Ακούσαντες δὲ μικρῷ πρόσθεν, ὡς χαλεπῶς πρὸς αὐτὸν διετέθης, οὐκ ἠνιάθημεν, ἀλλ᾽ ᾠήθημεν, ὡς ἐκόλασας, πρὸς βραχὺ ἀδικοῦντα εὑρών. ᾿Αλλὰ νῦν μεταβλήθητι πρὸς τὸ ἡμερώτερον, καὶ μὴ πάντα φαίνυ τούτῳ πικρός. Αποβλέπων γὰρ οὗτος πρὸς τὰς ἐξόδους, ἂς κατεβάλετο, οὐ δύναται διὰ πάντων τῷ δικαίῳ στοιχεῖν ἐπεὶ οὐδ' ἂν ἐξισωθείη ταῖς ἀπὸ τοῦ δικαίου εἰσπράξεσι πρὸς τὴν τῶν συνηθειῶν ποσότητα. Ἀλλὰ σὲ μὴ πρὸς τοῦτα βλέπων συγχώρει ἀδικεῖν, ἀλλὰ τὰ πολλὰ παράβλεπε, ώστε σε όρῶντα μὴ ὁ ᾷ, καὶ Εὐχαριστῶ σοι, κύριέ μου, ἐφ᾽ οἷς ἀξιώσας εἰσ. ήκουσμαι. Ἀξίωσα δὲ πρῴην περὶ τοῦ ἐμοῦ συγγενοῦς, ἵν᾿ ὡς ἐμοῦ ἀντέχῃ τούτου καὶ τὰ δυνατά συνα εργοίης. Κἀγὼ μὲν ὡς ᾠήθην ἐν μέρει τυχεῖν, ὧν ἠξίωσα· ὁ δὲ οὐ τοῦτό με δοξάζειν πεποίηκεν· ἀλλ᾽ ὅτι τὸ βραχύτατόν μοι ἐκεῖνα γραμμάτιον ἤρχεσεν αὐτῷ εἰς ὅλην τὴν εἴσπραξιν. Τοιοῦτόν ἐστι ψυχὴ βαθεῖα καὶ πίων· βραχύτατον μὲν σπέρμα δεχομένη, τὸν δὲ καρπὸν ἀποδιδούσα μυριοπλασίως. ᾿Αλλὰ πρώην μὲν ἠξίωσα· νῦν δὲ, ὡς ὁμᾷς, εὐχαριστῶ, οἷς ἔτυχον· μείζων δὲ ἡ εὐχαριστία τῆς ἀξιώσεω:. Αντι μέτρησον οὖν καὶ σὺ τῇ εὐχαριστίᾳ πλείονα τὴν ἀνα τίδοσιν, καὶ γενοῦ μᾶλλον τοῦ πράκτορος ἐπιμελέστερος συνεργό;· ἵν᾿ οὗτος μὲν ἡμῖν γράφῃ, & τυγχάνει εὐεργετούμενος· ἡμεῖς δὲ ὑπόθεσιν ταῦτα. πλείονος εὐχαριστίας ποιήσωμεν. Παράδειγμά σοι ἔστω τῆς πρὸς ἐμέ σου φιλίας. καὶ διαθέσεως ὁ σὺς μὲν ἀπὸ φύσεως ἀδελφὸς, ἐμὸς δὲ ἀπὸ πνεύματος, ἔν τε ἄλλοις, καν τῷ παρόντι νοταρίῳ καὶ ὁμωνύμῳ τοῦ σοῦ θέματος. Αὐτόθεν γὰρ ὡρμημένος, τὴν τῆς ὑπὸ ὑπὸ σὲ ἐπαρχίας προσηγα ρείαν ἐκτήσατο. Περὶ γὰρ τούτου ἠξίωσα πρὸς ἐκεῖ νον ἐν γράμμασιν· ὁ δὲ ἀσμένως προσηκάμενος τὴν ἀξίωσιν, τά τε ἄλλα εὖ τοῦτον πεποίηκε, καὶ μετὰ ς τῶν γνησιωτάτων αὐτοῦ ἀνθρώπων ηρίθμησεν. Ἐφείλκετο δὲ τοῦτον καὶ εἰς ὃ μετετέθη θέμα· ὁ δέ γε σφόδρα φιλόπατρις ὢν, αὐτόθι καταμένειν ἠθέλη. σεν. Εἰ μὲν οὖν βούλει πρὸς παράδειγμα βλέπειν, τὸν ἀδελφὸν ἰδὼν, τὰ ὅμοια περὶ τὸν ἄνθρωπον ποίησον. Εἰ δὲ σαυτὸν ἔχεις παράδειγμα τῆς πρὸς ἡμᾶς φιλίας σου, ταῖς προλαβούσαις χάρισιν ὁμοίαν τὴν περὶ τοῦ νοταρίου προσάρμοσον. Καὶ δεξάμενος τοῦτον εὐνοϊκῶς, τά τε ἄλλα προστάτης αὐτοῦ γενοῦ, καὶ τῆς προσηκούσης αὐτῷ οἰκίας ἀντιποιοῦ. Ἀλλὰ τί περὶ πολλῶν αἰτοῦμαι; Εἰ γὰρ συναρίθμιον μόνον τοῖς ὑπὸ σὲ ποιήσεις, αυτόματα τάλλα τῷ πρώτῳ τούτῳ εὐεργετήματι ἔψεται. Οὐ μικρὰν παρηγορίαν τῆς σῆς στερήσεως τὰ σὰ Ο γράμματα ἔχομεν· δοκοῦμεν γὰρ δι' αὐτῶν ὁμιλεῖν, ἔμψυχον συνουσίαν τὰς ἀψύχους σου προσφωνήσεις οἰόμενοι. Παροτρύνεις δὲ ἡμᾶς ἐν τοῖς γράμμασί σου, εὐφήμους φωνὰς ὑπὲρ σοῦ συνεισάγειν εἰς τὸ τοῦ μεγάλου [βασιλέως] συνέδριον. Αυθόρμητοι γάρ ἐσμεν εἰς τοὺς περὶ σοῦ ἐπαίνους. Μάρτυς ὁ κύ ριος], καὶ οὐ δεόμεθα γλώσσης διεγειρούσης ἡμᾶς. Καὶ ὅτι μὲν οὐδὲν ἔτι σοι παρ' ἡμῶν ἐπωφελές προσεγένετο, οὐκ ἀγνοοῦμεν· ἴσθι δὲ, ὡς ἅπαντά σου πεπροοιμίασται, καὶ οἷον τὰ ἐπεισόδια τῆς ὠφελείας ἐγένετο. Σὺν ἐπαίνῳ γὰρ ὁ βασιλεὺς τοῦ σοῦ μνημοσ νεύει ὀνόματος, καὶ χρηστότερον πρὸς τὰς ἐπελθούσας σοι συμφορὰς διατίθεται, καὶ οἷον ετοιμός ἐστιν ἀντεπενεγκεῖν τοῖς χείροσι τὰ βελτίοντ. Δήλωσον δὲ ἡμῖν, ἐπότερα βούλει· εἰσεληλυθέναι τε εἰς τὴν βα
ἐπιδημοῦντός σου αὐτόθι, ἀλλὰ καὶ ἀποδημήσαντος ἀκούοντα μὴ ἀκούειν. Οὕτω γὰρ ἂν μόνως καὶ τὴν
εὖ ἔχῃ τὰ κατ' αὐτόν.
κατὰ τῶν δικαστῶν μέμψιν ἐκφύγῃς, καὶ τοῖς φορολογοῦσι μέτριος φανήσῃ. καὶ ἐπιακής.
ΞΗ.
Τῷ μαγίστρῳ καὶ κριτῇ Θρᾴκης και Μακεδονίας
Πόθῳ, τῷ Υἱῷ τῆς Δρουγγαρίας.
Λαμπρότατε Κύριέ μου καὶ ἠγαπημένε ἀνεψις.
Χείρα κατὰ τῆς ἀχειροποιήτου, καὶ δουλείαν κατά
τῆς ἐλευθερωσάσης ἡμᾶς, καὶ ἐπήρειαν κατὰ τῆς
ἀπαλλαξάσης τὴν φύσιν. Οχλήσεως μὴ σύ γε μηδὲ
οὕτως ἔχοιο φιλοσοφίας, μηδὲ ἀπόναιο τῶν σῶν ἰδεῶν.
Εἰ μὲν οὖν ψευδὴς ἡ προσαγγελία, ἔχου τῶν συνήθων ἠθῶν· εἰ δ᾽ ἀληθής, ἐφ᾽ ἕτερον μετάβηθι λογισμὸν, καὶ φεῖσαι τῶν θείων, καὶ μὴ κίνει τὰ ἀκίνης
τα. Εἰ δέ σοι μή τις ἔνεστι τῶν θειοτέρων φειδώ,
ἀλλὰ τῶν ἀνθρωπικωτέρων ἐπιστράφηθι χρυσόβουλο
λίων, ἑτέρων δικαιωμάτων, συνηθείας χρονίου, τῆς
τῶν πρὸ σοῦ δικαστῶν αἰδοῦς περὶ τὴν μονήν. Εἰ
δὲ μὴ καὶ τούτων σοι μέλει, ἀλλ᾿ ἡμῶν γε ένεκα
τῶν φίλων καὶ διδασκάλων ἔνδειξίν τινα ἀγαθότητος
περὶ τὴν κτῆσιν ἐπίδειξον τῆς μονῆς. Οὐκ ἀκερδής
σοι ἡ χάρις οὔτε παρ' ἡμῶν, οὔτε παρὰ τῆς θεομήτορος.
18'.
Οἱ τοῦ χωρίου Μαμύτζης οικήτορες ἀδικοῦσι τὸ
μέρος τῶν μοναχῶν τῆς κατὰ τὴν ἀχειροποίητον
μονήν. Προάστειον γὰρ τῷ μοναστηρίῳ προσῆκον
τῷ τοιούτῳ χωρίῳ παράκειται - Στρόβηλος τῷ κτήματι όνομα. Εν τούτῳ μῦλοι τρεῖς δι᾿ ὅλου τοῦ
χρόνου ἐνεργοῦντες ἑστᾶσι, τοῦ κινοῦντος αὐτοὺς
ὕδατος διὰ πλῆθος ἀρκοῦντος ἐπιῤῥοῆς. Οἱ δὲ τὸ
δηλωθεν χωρίον οἰκοῦντες, ἑνὸς εὐποροῦντες μύλου,
καὶ τούτου χειμερίου, ἐτόλμησαν τὸ τοὺς τρεῖς μύε
λους κινοῦν ὕδωρ μετοχετεῦσαι, καὶ πρὸς τὸ[ν]
ίδιον μεταγαγεῖν μύλωνα, προφάσεις αναπλασάμε
ναι καὶ αἰτίας κενάς. Αξιοῦμεν οὖν σε, ἵνα καὶ δι'
ἡμᾶς, καὶ δι' αὐτὸ τὸ δίκαιον, καὶ διὰ τὴν πρὸς τὴν
Θεοτόκον πίστιν σου καὶ εὐλάβειαν μή μόνον τὰ
τοιοῦτον ῥεῦμα ἐς τὴν προτέραν μεταβιβάσῃς ὁδόν
ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀνελεῖν τολμήσαντας χωρὶς εὐλογοφανοῦς αἰτίας και δικαστικῆς ἀποφάσεως, καὶ
ἑτέραν ὁδὸν ὑπανοῖξαι τῷ ῥέοντι ύδατι, τιμωρήσῃς
κατὰ τὸ εἰκὸς τιμωρίαν τὴν πρέπουσαν· ἵνα μήτε
αὐτοί, μήθ' ἕτεροι τοιαῦτα τολμῷεν, τῷ κατ' αὐτ
τοὺς σωφρονισθέντες περιδείγματι.
0'.
Περὶ τοῦ παρόντος ἀνθρώπου καὶ ἐξιόντα σε τῆς
πόλεως ἠξιώσαμεν, καὶ νῦν αὖθις ἀξιοῦμεν, ἀντιλαμβάνεσθαι αὐτοῦ ἐν ταῖς εἰσπράξεσι, καὶ εὐμενῶς
βλέπειν, καὶ ὡς οἰκείου ἀντέχεσθαι. Ακούσαντες δὲ
μικρῷ πρόσθεν, ὡς χαλεπῶς πρὸς αὐτὸν διετέθης,
οὐκ ἠνιάθημεν, ἀλλ᾽ ᾠήθημεν, ὡς ἐκόλασας, πρὸς
βραχὺ ἀδικοῦντα εὑρών. ᾿Αλλὰ νῦν μεταβλήθητι πρὸς
τὸ ἡμερώτερον, καὶ μὴ πάντα φαίνυ τούτῳ πικρός.
Αποβλέπων γὰρ οὗτος πρὸς τὰς ἐξόδους, ἂς κατεβά
λετο, οὐ δύναται διὰ πάντων τῷ δικαίῳ στοιχεῖν·
ἐπεὶ οὐδ' ἂν ἐξισωθείη ταῖς ἀπὸ τοῦ δικαίου εισπρά
ξεσι πρὸς τὴν τῶν συνηθειῶν ποσότητα. Ἀλλὰ σὲ
μὴ πρὸς τοῦτα βλέπων συγχώρει ἀδικεῖν, ἀλλὰ τὰ
πολλὰ παράβλεπε, ώστε σε όρῶντα μὴ ὁ ᾷ, καὶ
OA'.
Εὐχαριστῶ σοι, κύριέ μου, ἐφ᾽ οἷς ἀξιώσας εἰσ.
ήκουσμαι. Ἀξίωσα δὲ πρῴην περὶ τοῦ ἐμοῦ συγγε
νοῦς, ἵν᾿ ὡς ἐμοῦ ἀντέχῃ τούτου καὶ τὰ δυνατά συνα
εργοίης. Κἀγὼ μὲν ὡς ᾠήθην ἐν μέρει τυχεῖν, ὧν
ἠξίωσα· ὁ δὲ οὐ τοῦτό με δοξάζειν πεποίηκεν· ἀλλ᾽
ὅτι τὸ βραχύτατόν μοι ἐκεῖνα γραμμάτιον ἤρχεσεν
αὐτῷ εἰς ὅλην τὴν εἴσπραξιν. Τοιοῦτόν ἐστι ψυχὴ
βαθεῖα καὶ πίων· βραχύτατον μὲν σπέρμα δεχομένη,
τὸν δὲ καρπὸν ἀποδιδούσα μυριοπλασίως. ᾿Αλλὰ
πρώην μὲν ἠξίωσα· νῦν δὲ, ὡς ὁμᾷς, εὐχαριστῶ, οἷς
ἔτυχον· μείζων δὲ ἡ εὐχαριστία τῆς ἀξιώσεω:. Αντιμέτρησον οὖν καὶ σὺ τῇ εὐχαριστίᾳ πλείονα τὴν ἀνα
τίδοσιν, καὶ γενοῦ μᾶλλον τοῦ πράκτορος ἐπιμε
λέστερος συνεργό;· ἵν᾿ οὗτος μὲν ἡμῖν γράφῃ, &
τυγχάνει εὐεργετούμενος· ἡμεῖς δὲ ὑπόθεσιν ταῦτα.
πλείονος εὐχαριστίας ποιήσωμεν.
OB'.
Παράδειγμά σοι ἔστω τῆς πρὸς ἐμέ σου φιλίας.
καὶ διαθέσεως ὁ σὺς μὲν ἀπὸ φύσεως ἀδελφὸς, ἐμὸς
δὲ ἀπὸ πνεύματος, ἔν τε ἄλλοις, καν τῷ παρόντι νοταρίῳ καὶ ὁμωνύμῳ τοῦ σοῦ θέματος. Αὐτόθεν γὰρ
ὡρμημένος, τὴν τῆς ὑπὸ ὑπὸ σὲ ἐπαρχίας προσηγαρείαν ἐκτήσατο. Περὶ γὰρ τούτου ἠξίωσα πρὸς ἐκεῖνον ἐν γράμμασιν· ὁ δὲ ἀσμένως προσηκάμενος τὴν
ἀξίωσιν, τά τε ἄλλα εὖ τοῦτον πεποίηκε, καὶ μετὰ
ς
τῶν γνησιωτάτων αὐτοῦ ἀνθρώπων ηρίθμησεν.
Ἐφείλκετο δὲ τοῦτον καὶ εἰς ὃ μετετέθη θέμα· ὁ δέ
γε σφόδρα φιλόπατρις ὢν, αὐτόθι καταμένειν ἠθέλη.
σεν. Εἰ μὲν οὖν βούλει πρὸς παράδειγμα βλέπειν,
τὸν ἀδελφὸν ἰδὼν, τὰ ὅμοια περὶ τὸν ἄνθρωπον
ποίησον. Εἰ δὲ σαυτὸν ἔχεις παράδειγμα τῆς πρὸς
ἡμᾶς φιλίας σου, ταῖς προλαβούσαις χάρισιν ὁμοίαν
τὴν περὶ τοῦ νοταρίου προσάρμοσον. Καὶ δεξάμενος
τοῦτον εὐνοϊκῶς, τά τε ἄλλα προστάτης αὐτοῦ γενοῦ,
καὶ τῆς προσηκούσης αὐτῷ οἰκίας ἀντιποιοῦ. Ἀλλὰ
τί περὶ πολλῶν αἰτοῦμαι; Εἰ γὰρ συναρίθμιον μόνον
τοῖς ὑπὸ σὲ ποιήσεις, αυτόματα τάλλα τῷ πρώτῳ
τούτῳ εὐεργετήματι ἔψεται.
or'.
Οὐ μικρὰν παρηγορίαν τῆς σῆς στερήσεως τὰ σὰ
Ο γράμματα ἔχομεν· δοκοῦμεν γὰρ δι' αὐτῶν ὁμιλεῖν,
ἔμψυχον συνουσίαν τὰς ἀψύχους σου προσφωνήσεις
οἰόμενοι. Παροτρύνεις δὲ ἡμᾶς ἐν τοῖς γράμμασί
σου, εὐφήμους φωνὰς ὑπὲρ σοῦ συνεισάγειν εἰς τὸ
τοῦ μεγάλου [βασιλέως] συνέδριον. Αυθόρμητοι γάρ
ἐσμεν εἰς τοὺς περὶ σοῦ ἐπαίνους. Μάρτυς ὁ κύριος], καὶ οὐ δεόμεθα γλώσσης διεγειρούσης ἡμᾶς.
Καὶ ὅτι μὲν οὐδὲν ἔτι σοι παρ' ἡμῶν ἐπωφελές
προσεγένετο, οὐκ ἀγνοοῦμεν· ἴσθι δὲ, ὡς ἅπαντά σου
πεπροοιμίασται, καὶ οἷον τὰ ἐπεισόδια τῆς ὠφελείας
ἐγένετο. Σὺν ἐπαίνῳ γὰρ ὁ βασιλεὺς τοῦ σοῦ μνημοσ
νεύει ὀνόματος, καὶ χρηστότερον πρὸς τὰς ἐπελθού
σας σοι συμφορὰς διατίθεται, καὶ οἷον ετοιμός ἐστιν
ἀντεπενεγκεῖν τοῖς χείροσι τὰ βελτίοντ. Δήλωσον δὲ
ἡμῖν, ἐπότερα βούλει· εἰσεληλυθέναι τε εἰς τὴν βα-
col. 1331–1332page 44 of 50
PG 136:1331σιλίδα, καὶ τῆς ἐνταῦθα προνοίας τυχεῖν· ἡ εἰς κρεῖτο ἡ δυναστεύει ὁ ἥλιος· εἰ δέ ποτε τὰ μεσημέρινα κατα τον θέμα; Τὰ πρὸς "Ολυμπον. Οὐδὲν τῶν ὄντων ὑπὲρ τὸν Ὄλυμπον. Καὶ ἵνα τὰ τελευταῖα τοῦ λόγου πρώτα ποιήσωμαι· πεποίκιλται μὲν οὐρανὸς ἀστράσιν, ἀλλ᾽ ἄψυχα ταῦτα σώματα, καὶ μένοντα ἐφ᾽ ἧς ἐγένοντο φύσεως. Ὁ δὲ λογικαίς κατακεκόσμηται φύσεσι, προκοπτούσαις ἀεὶ, καὶ εἰς θεὸν· ἀναβαινούσαις διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν κλίμακος. Χωρίον τρυφηλὸν ἡ Ἐδὲμ, καὶ ἐν καλῷ τῆς συμπάσης κείμενον γῆς· ἀλλ᾽ οὔπω ἀνθρώπους Θεῷ καθ ομοιωθέντας ἐκληρώσατο. Υπερφυής ὁ παράδεισος ἀλλὰ δυοῖν ποτε οικητόρων ηὐμοίρησεν. Οὗτοι δὲ ἅμα τε τῶν ἐκείνου καρπῶν ἐγεύσαντο, καὶ τῆς πανευδαίμονος ἐκείνης τρυφῆς ἀπηλάθησαν. Τὸ δέ γε θεῖον τοῦτο καὶ πάμφορον ὄρος ἀνάγει μὲν ἀνθρώπους Θεῷ, κατάγει δὲ ἀνθρώποις Θεόν. Καὶ κοινόνἐστιν οἰκητήριον τῶν τε ὑπερφυῶν τάξεων, καὶ τῶν τεταγμένων φύσεων. Ο τε καρπὸς αὐτῷ ξύμπας τῶν ἀρετῶν οὐκ ἐδώδιμος μόνον, ἀλλὰ καὶ τρόφιμος, καὶ πιαίνων τὸν νοῦν τῷ τε γλυκεῖ καὶ ζωηφόρῳ τοῦ πνεύματος. Οὐ τὰ κρείττω δὲ, ἀλλὰ καὶ τὰ πρὸς αἴσθησιν τούτῳ, πάσης άλλης ἠδίω τέρψεώς τε καὶ χάριτος· ὑδάτων πηγαὶ καθαραί· πόαι μαλακαί· εὐω θαλεῖς δένδρων τροφαί ὀρνίθων ᾠδαί· εὔπνους ἀήρ ἡλίου βολαὶ διαυγείς· ὡρῶν συμμετρία· πνεῦμα μὴ λυποῦν. Πάντων μέν ἐστιν ὁρῶν ὑπερκείμενος, βά σιμος δὲ μᾶλλον ἢ τῶν πεδίων τὰ ύπτια. Τό τε μετα έωρον οὐχ οἷον ἀπότομον, καὶ ἡ κάθοδος ηρέμα ἐπι κλινής. Είπω τὸ ξύμπαν· οὐδὲν αὐτῷ τῶν πάντων πρὸς σύγκρισιν αύταρκες. Ολυμπε, θεῖον ὄρος, αὐτῆς τε τῆς Σιὼν καὶ τοῦ Δερμὼν ὑπερκείμενον, καὶ πηγὰς ἀῤῥήτους τὴν ἡδονὴν τῆς νοητῆς Ἱερουσαλήμ κατακέον· τί ποτέ σοι προσφθέγξομαι; Τίνα δέ σοι ἀναθήσομαι χα ριστήρια; Απὸ ποίων δέ σε τῶν οἰκείων μερῶν ἀναδήσομαι; Ως παντοδαπὸς εἶ, οὐ τὰς θειοτέρας μόνον Χάριτας, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀνθρωπικὰς καὶ θελο γούσας τὴν αἴσθησιν. Και σε κράμα πεποίηται δ Θεὸς τῆς διπλῆς ἀρετῆς, ὅση περὶ τὸν οὐρανὸν καὶ ὅση περὶ τὴν γῆν. Οἷον μὲν γάρ σοι τοῦ Δαυΐδ τὸ ψαλτήριον δέκα φθόγγοις ἐντεταμένον, καὶ τὰς ἰσο αρίθμους αἰσθήσεις τῆς τε ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἀντὶ χορδῶν προβαλλόμενον, καὶ ἕκαστον ἑκάστῳ φλέγει, ἀλλ' αἴ γε τῶν πηγών αὖραι ἀντὶ πάσης ἀρε κοῦσιν ἀναψυχῆς. Χειμῶνος δὲ ἡ μὲν ἄλλη ξύμπασα γῆ μετεσχηματίσθαι δοκεῖ, καὶ τὸ ἐαρινὸν κάλλος ἀποκεκάρθαι· σοῦ δὲ οὐδέποτε ἡ καλλίστη τῶν ὡρῶν ὑπερλέλησται. Χλοάζεις γὰρ ἀπανταχόσε, ὥσπερ αἱ οὕτω τῶν λίθων ἐκ φύσεως ἔχουσαι. Εκκέχονται γοῦν σε πάντοθεν καὶ μυῤῥίναι καὶ σμίλαξ καὶ κιττοί· ή τε δάφνη σε στεφανοί, καὶ ἡ πίτυς κατα. χλοάζει· οὐδὲ δρῦς ἐπὶ σοὶ γηράσκει, οὐδὲ Φυλλοβολεῖ ἡ συκῆ, ἀλλ' ἐπ' ἀθανάτῳ σοι καὶ ἀγήρῳ ἀθάνατα καὶ ταῦτα φύεται. ᾿Αλλὰ πόθεν σοι οὕτως ἡρμένῳ τῆς γῆς αἱ ἀφανεῖς τῶν ὑδάτων πηγαί; Η πάντως ἐπὶ τῶν ἀθανάτων ἐκείνων πηγῶν ἔφυ τὸ ῥίζωμα, ἃς Χριστὸς δίδωσι τοῖς διψῶσιν· ὅθεν οἱ τῶν ναμάτων σου εμφορούμενοι, εἰ καὶ μὴ ἀθάνατοι πάντῃ, ἀλλά γε καθεστᾶσι μακροβιώτατοι. Βασίλειά σοι, Ολυμπε, καὶ τὰ ὄρεια· καὶ ὅτι, κάν τις ἐκεῖθεν ἥκων τὴν ἐπὶ σοὶ δυσχεράνῃ διαγωγήν, ἀλλ᾽ εἰ βούλοιτο περιδραμείν σοι τὰς ἀφανεῖς οἰκή σεις, οπόσα τέ σοι κατὰ πετρῶν ὠρυκται, ἢ αὐτομάτως κεκοίλανται, εὑρήσει, όπη τρυφήσειεν. Εἰ μὲν γὰρ ὑπέλθοι δένδρου σκιάν, αὐτίκα τοῦτον ἐπιξενώσον και κάτωθεν μὲν γῆς εἶναι μαλακαί· ὑπὲρ δὲ κεφα τὴν τὴν ὀπώραν κοσμοῦσιν αἱ Χάριτες. Τὸ δέ γε ἀναβλύζον ἢ παραῤῥέον ὑδάτιον ἀντὶ πάσης εὐφροσύνης γενήσεται· κἂν δεήσῃ ἀναβῆναι κλίμακα, καὶ ὑπὸ στέγην τρυφῶσαν γενέσθαι, ἐπιλήσεται ταχύ μάλα τῶν ἐν τοῖς ἀστρασι λαμπροτήτων. Παντοδαπή γὰρ ἡ λίθος κἀνταῦθα καὶ ποικίλη τοῖς χρώμασιν αἴ τε κέδρινοι ὀροφαὶ οὐ μάλα χείριον ἀντιπίπτουσαι, ἀλλ' ὁμαλῶς διῄρηνται καὶ γεγλύφανται. Καὶ ἡ γράφουσα ταύτας χεὶρ ἐπίσημος ὧδε μᾶλλον, ἢ ἐν ταῖς πόλεσιν. Ατυχήσει δὲ οὐδὲ τῶν ἄλλων τινός. ᾿Αλλὰ καὶ γῆ, καὶ θάλαττα, καὶ ἀὴρ - ἡ μὲν βου σχήματα, ὁ δὲ ὄρνις, ἡ δὲ ἰχθύας δωροφορήσουσι. Κἂν θηρᾷν αἱροῖτο, ἕτοιμος ὁ λαγώς· καὶ ὁ πέρδιξ τοῦτον ὑποπτερύξεται· ἀχυντιεῖ δὲ καὶ κατὰ κάτ πρων· καὶ ἡ ἄρκτος οὐχ ὑπερδραμείται αὐτοῦ τὴν βολήν. Επανάγοντα δὲ ἐκ τῆς θήρας πνεῦμά τε ὑπο δέξεται εὔπνουν, καὶ στιβὰς σχέδιος ἐγγύθι κελαρύ ζοντος νάματος. ΟΔ'. *Ην ὅτε ποθεινὸς ἦν τῷ μεγάλῳ δεσπότῃ μου, τῷ καὶ πάντα πρὸς ἄλληλα πτῶν σύμφωνα. Οἷα δὲ ἡ Καίσαρι· καί μοι προσεἶχε τὸν νοῦν καὶ λέγοντι καὶ τῆς ἀηδόνο: ηχώ. Παντοδαπόν μέν σοι τὸ ἀμφιλαφὲς τῶν δένδρων καὶ σύσκιον. Ὁποῖόν τε τὸ τῶν ἀρετῶν ὑψίκομων καὶ δασύ, πνεῦμα εἰσάγον μέτριον, καὶ τὸ φλογῶδες ἀποτειχίζον τοῦ καύσωνος, ἔστι; οὗτός ἐστι. Τὸ δὲ ξύμπαν, ήρισαν ἐπί σοι ουρανός τε καὶ γῆ, τίνος ἂν μᾶλλον γίνοιο. Υπερεβάλετο δὲ οὐρα νές, και σε δικαίως Ολυμπον ἐπωνόμακεν ὡς δεύ τερον οὐρανόν. Οπη σου τῶν μερῶν τρέψω τὸν ὀφθαλμόν, Ολυμ πε, ἀκήρατοί μοι εὐθὺς προσβάλλουσιν ἡδοναι λειμῶνες ἐνταῦθα· ἐκεῖσε δένδρων εὐθαλεῖς κόμαι ἢ αὖλαξ βαθεία, Ερίβωλος καὶ πίων ἡ ἄρουρα δ καρπός τεθελώς. 'Αλλ' ἔαρος ταῦτα δώρα. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ μέρος εὔπνουν, καὶ οὐ μάλα σου τῶν μερῶν κατα συγγράφοντι, καὶ τὰς ἐπιστολὰς περὶ πλείονος ἐτίθει σπουδῆς, καὶ συγγράμματα ἐν βιβλίοις ἀπεθησαύριζε· καὶ ὅ τι εἴποιμι, ὅ τι ἐνθυμηθείην, ὅ τι ψιλώς ἐννοήσαιμι, ἡσπάζετό τε καὶ περιείχετο. Νῦν δέ μοι καὶ τὸ εὐτύχημα τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ἀφῄρηται. Καμοὶ μὲν ἴσως οὐ παντάπασιν οἱ λόγοι κατεμαράνθησαν. Σὺ δέ μοι πρὸ τῆς παρακμῆς τὴν ἰσχὺν τῆς ἀγάπης κατέβαλες, καὶ τούς τε διαλόγους ἡμῖν ἐσμί κρυνας, καὶ ἀπροσόδευτον ἀφεὶς τῆς πόλεως ἐξελήλυθας· οὔτε τὴν χεῖρα ἐπιβαλών, οὔτε πόρρωθεν ἐγκραγών. Οὕτω μοι εἰς τοὐναντίον τὰ πρότερα καλὰ συνερβύηκεν· οὕτως ἐγὼ μετὰ τῶν ἄλλων λαμ πρῶν καὶ τὸ κεφάλαιον τῆς λαμπρότητος, τὸν Καί σαρα, ἀπώλεκα. Καὶ οὐδὲν οἶδα, εἰ ποτε αὖθις
ADDENDA EUSTATHI EPISTOLÆ.
σιλίδα, καὶ τῆς ἐνταῦθα προνοίας τυχεῖν· ἡ εἰς κρεῖτο ἡ δυναστεύει ὁ ἥλιος· εἰ δέ ποτε τὰ μεσημέρινα κατατον θέμα;
Τὰ πρὸς "Ολυμπον.
· Οὐδὲν τῶν ὄντων ὑπὲρ τὸν Ὄλυμπον. Καὶ ἵνα τὰ
τελευταῖα τοῦ λόγου πρώτα ποιήσωμαι· πεποίκιλται
μὲν οὐρανὸς ἀστράσιν, ἀλλ᾽ ἄψυχα ταῦτα σώματα,
καὶ μένοντα ἐφ᾽ ἧς ἐγένοντο φύσεως. Ὁ δὲ λογικαίς
κατακεκόσμηται φύσεσι, προκοπτούσαις ἀεὶ, καὶ εἰς
θεὸν· ἀναβαινούσαις διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν κλίμακος.
Χωρίον τρυφηλὸν ἡ Ἐδὲμ, καὶ ἐν καλῷ τῆς συμπάσης κείμενον γῆς· ἀλλ᾽ οὔπω ἀνθρώπους Θεῷ καθομοιωθέντας ἐκληρώσατο. Υπερφυής ὁ παράδεισος -
ἀλλὰ δυοῖν ποτε οικητόρων ηὐμοίρησεν. Οὗτοι δὲ ἅμα
τε τῶν ἐκείνου καρπῶν ἐγεύσαντο, καὶ τῆς πανευ
δαίμονος ἐκείνης τρυφῆς ἀπηλάθησαν. Τὸ δέ γε
θεῖον τοῦτο καὶ πάμφορον ὄρος ἀνάγει μὲν ἀνθρώπους Θεῷ, κατάγει δὲ ἀνθρώποις Θεόν. Καὶ κοινόν
ἐστιν οἰκητήριον τῶν τε ὑπερφυῶν τάξεων, καὶ τῶν
τεταγμένων φύσεων. Ο τε καρπὸς αὐτῷ ξύμπας
τῶν ἀρετῶν οὐκ ἐδώδιμος μόνον, ἀλλὰ καὶ τρόφιμος,
καὶ πιαίνων τὸν νοῦν τῷ τε γλυκεῖ καὶ ζωηφόρῳ
τοῦ πνεύματος. Οὐ τὰ κρείττω δὲ, ἀλλὰ καὶ τὰ πρὸς
αἴσθησιν τούτῳ, πάσης άλλης ἠδίω τέρψεώς τε καὶ
χάριτος· ὑδάτων πηγαὶ καθαραί· πόαι μαλακαί· εὐω
θαλεῖς δένδρων τροφαί ὀρνίθων ᾠδαί· εὔπνους ἀήρ
ἡλίου βολαὶ διαυγείς· ὡρῶν συμμετρία· πνεῦμα μὴ
λυποῦν. Πάντων μέν ἐστιν ὁρῶν ὑπερκείμενος, βάσιμος δὲ μᾶλλον ἢ τῶν πεδίων τὰ ύπτια. Τό τε μετα
έωρον οὐχ οἷον ἀπότομον, καὶ ἡ κάθοδος ηρέμα ἐπικλινής. Είπω τὸ ξύμπαν· οὐδὲν αὐτῷ τῶν πάντων
πρὸς σύγκρισιν αύταρκες.
Ολυμπε, θεῖον ὄρος, αὐτῆς τε τῆς Σιὼν καὶ τοῦ
Δερμὼν ὑπερκείμενον, καὶ πηγὰς ἀῤῥήτους τὴν
ἡδονὴν τῆς νοητῆς Ἱερουσαλήμ κατακέον· τί ποτέ
σοι προσφθέγξομαι; Τίνα δέ σοι ἀναθήσομαι χαριστήρια; Απὸ ποίων δέ σε τῶν οἰκείων μερῶν
ἀναδήσομαι; Ως παντοδαπὸς εἶ, οὐ τὰς θειοτέρας
μόνον Χάριτας, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀνθρωπικὰς καὶ θελο
γούσας τὴν αἴσθησιν. Και σε κράμα πεποίηται δ
Θεὸς τῆς διπλῆς ἀρετῆς, ὅση περὶ τὸν οὐρανὸν καὶ
ὅση περὶ τὴν γῆν. Οἷον μὲν γάρ σοι τοῦ Δαυΐδ τὸ
ψαλτήριον δέκα φθόγγοις ἐντεταμένον, καὶ τὰς ἰσο
αρίθμους αἰσθήσεις τῆς τε ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος
ἀντὶ χορδῶν προβαλλόμενον, καὶ ἕκαστον ἑκάστῳ
–
φλέγει, ἀλλ' αἴ γε τῶν πηγών αὖραι ἀντὶ πάσης ἀρε
κοῦσιν ἀναψυχῆς. Χειμῶνος δὲ ἡ μὲν ἄλλη ξύμπασα
γῆ μετεσχηματίσθαι δοκεῖ, καὶ τὸ ἐαρινὸν κάλλος
ἀποκεκάρθαι· σοῦ δὲ οὐδέποτε ἡ καλλίστη τῶν ὡρῶν
ὑπερλέλησται. Χλοάζεις γὰρ ἀπανταχόσε, ὥσπερ αἱ
οὕτω τῶν λίθων ἐκ φύσεως ἔχουσαι. Εκκέχονται
γοῦν σε πάντοθεν καὶ μυῤῥίναι καὶ σμίλαξ καὶ κιττοί· ή τε δάφνη σε στεφανοί, καὶ ἡ πίτυς κατα.
χλοάζει· οὐδὲ δρῦς ἐπὶ σοὶ γηράσκει, οὐδὲ φυλλοβο
λεῖ ἡ συκῆ, ἀλλ' ἐπ' ἀθανάτῳ σοι καὶ ἀγήρῳ ἀθάνατα
καὶ ταῦτα φύεται. ᾿Αλλὰ πόθεν σοι οὕτως ἡρμένῳ
τῆς γῆς αἱ ἀφανεῖς τῶν ὑδάτων πηγαί; Η πάντως
ἐπὶ τῶν ἀθανάτων ἐκείνων πηγῶν ἔφυ τὸ ῥίζωμα, ἃς
Χριστὸς δίδωσι τοῖς διψῶσιν· ὅθεν οἱ τῶν ναμάτων
σου εμφορούμενοι, εἰ καὶ μὴ ἀθάνατοι πάντῃ, ἀλλά
γε καθεστᾶσι μακροβιώτατοι.
Βασίλειά σοι, Ολυμπε, καὶ τὰ ὄρεια· καὶ ὅτι, κάν
τις ἐκεῖθεν ἥκων τὴν ἐπὶ σοὶ δυσχεράνῃ διαγωγήν,
ἀλλ᾽ εἰ βούλοιτο περιδραμείν σοι τὰς ἀφανεῖς οἰκήσεις, οπόσα τέ σοι κατὰ πετρῶν ὠρυκται, ἢ αὐτομά
τως κεκοίλανται, εὑρήσει, όπη τρυφήσειεν. Εἰ μὲν
γὰρ ὑπέλθοι δένδρου σκιάν, αὐτίκα τοῦτον ἐπιξενώσον
και κάτωθεν μὲν γῆς εἶναι μαλακαί· ὑπὲρ δὲ κεφα
τὴν τὴν ὀπώραν κοσμοῦσιν αἱ Χάριτες. Τὸ δέ γε
ἀναβλύζον ἢ παραῤῥέον ὑδάτιον ἀντὶ πάσης εὐφρο
σύνης γενήσεται· κἂν δεήσῃ ἀναβῆναι κλίμακα, καὶ
ὑπὸ στέγην τρυφῶσαν γενέσθαι, ἐπιλήσεται ταχύ
μάλα τῶν ἐν τοῖς ἀστρασι λαμπροτήτων. Παντοδαπή
γὰρ ἡ λίθος κἀνταῦθα καὶ ποικίλη τοῖς χρώμασιν·
αἴ τε κέδρινοι ὀροφαὶ οὐ μάλα χείριον ἀντιπίπτουσαι, ἀλλ' ὁμαλῶς διῄρηνται καὶ γεγλύφανται. Καὶ ἡ
γράφουσα ταύτας χεὶρ ἐπίσημος ὧδε μᾶλλον, ἢ ἐν
ταῖς πόλεσιν. Ατυχήσει δὲ οὐδὲ τῶν ἄλλων τινός.
᾿Αλλὰ καὶ γῆ, καὶ θάλαττα, καὶ ἀὴρ - ἡ μὲν βου
σχήματα, ὁ δὲ ὄρνις, ἡ δὲ ἰχθύας δωροφορήσουσι.
Κἂν θηρᾷν αἱροῖτο, ἕτοιμος ὁ λαγώς· καὶ ὁ πέρδιξ
τοῦτον ὑποπτερύξεται· ἀχυντιεῖ δὲ καὶ κατὰ κάτ
πρων· καὶ ἡ ἄρκτος οὐχ ὑπερδραμείται αὐτοῦ τὴν
βολήν. Επανάγοντα δὲ ἐκ τῆς θήρας πνεῦμά τε ὑπο
δέξεται εὔπνουν, καὶ στιβὰς σχέδιος ἐγγύθι κελαρύ
ζοντος νάματος.
ΟΔ'.
*Ην ὅτε ποθεινὸς ἦν τῷ μεγάλῳ δεσπότῃ μου, τῷ
καὶ πάντα πρὸς ἄλληλα πτῶν σύμφωνα. Οἷα δὲ ἡ Καίσαρι· καί μοι προσεἶχε τὸν νοῦν καὶ λέγοντι καὶ
τῆς ἀηδόνο: ηχώ. Παντοδαπόν μέν σοι τὸ ἀμφιλαφὲς
τῶν δένδρων καὶ σύσκιον. Ὁποῖόν τε τὸ τῶν ἀρετῶν
ὑψίκομων καὶ δασύ, πνεῦμα εἰσάγον μέτριον, καὶ τὸ
φλογῶδες ἀποτειχίζον τοῦ καύσωνος, ἔστι; οὗτός
ἐστι. Τὸ δὲ ξύμπαν, ήρισαν ἐπί σοι ουρανός τε καὶ
γῆ, τίνος ἂν μᾶλλον γίνοιο. Υπερεβάλετο δὲ οὐρανές, και σε δικαίως Ολυμπον ἐπωνόμακεν ὡς δεύτερον οὐρανόν.
Οπη σου τῶν μερῶν τρέψω τὸν ὀφθαλμόν, Ολυμπε, ἀκήρατοί μοι εὐθὺς προσβάλλουσιν ἡδοναι·
λειμῶνες ἐνταῦθα· ἐκεῖσε δένδρων εὐθαλεῖς κόμαι·
ἢ αὖλαξ βαθεία, Ερίβωλος καὶ πίων ἡ ἄρουρα δ
καρπός τεθελώς. 'Αλλ' ἔαρος ταῦτα δώρα. ᾿Αλλὰ καὶ
τὸ μέρος εὔπνουν, καὶ οὐ μάλα σου τῶν μερῶν κατα
συγγράφοντι, καὶ τὰς ἐπιστολὰς περὶ πλείονος ἐτίθει
σπουδῆς, καὶ συγγράμματα ἐν βιβλίοις ἀπεθησαύριζε· καὶ ὅ τι εἴποιμι, ὅ τι ἐνθυμηθείην, ὅ τι ψιλώς
ἐννοήσαιμι, ἡσπάζετό τε καὶ περιείχετο. Νῦν δέ μοι
καὶ τὸ εὐτύχημα τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ἀφῄρηται.
Καμοὶ μὲν ἴσως οὐ παντάπασιν οἱ λόγοι κατεμαράν
θησαν. Σὺ δέ μοι πρὸ τῆς παρακμῆς τὴν ἰσχὺν τῆς
ἀγάπης κατέβαλες, καὶ τούς τε διαλόγους ἡμῖν ἐσμί
κρυνας, καὶ ἀπροσόδευτον ἀφεὶς τῆς πόλεως ἐξελή
λυθας· οὔτε τὴν χεῖρα ἐπιβαλών, οὔτε πόρρωθεν
ἐγκραγών. Οὕτω μοι εἰς τοὐναντίον τὰ πρότερα
καλὰ συνερβύηκεν· οὕτως ἐγὼ μετὰ τῶν ἄλλων λαμ
πρῶν καὶ τὸ κεφάλαιον τῆς λαμπρότητος, τὸν Καίσαρα, ἀπώλεκα. Καὶ οὐδὲν οἶδα, εἰ ποτε αὖθις
col. 1333–1334page 45 of 50
Index ad Antonii Melissæ
PG 136:1333ἴδοιμι, ἢ ὁμιλήσαιμι, ἢ ἑτέραν πέμψω ἐπιστολὴν, ἢ Α' φροντίδας καὶ ἀποστραφήσῃ, ἐγὼ δὲ ἔξομαι καὶ ἀμοιβαίαν δέξομαι τῆς πεμφθείσης. Βουλοίμην γάρ, εἴ γε καὶ δυναίμην ἐπ' ἐμαυτοῦ ζῆσαί ποτε, καὶ εἴσω τῶν περιρραντηρίων γενέσθαι, ἢ καὶ αὐτοῦ παρὰ τοῖς ἀδύτοις καταπετάσμασιν. Εἰ μὲν οὖν ου τως βιῴην, καὶ ἀγαπῴην ἂν καὶ πάνυ μὲν οὖν. Εἰ δ' οὖν σὺ μὲν καὶ αὖθις ὑπομνήσεις μοι τὰς ἐρωτικὰς ἀνθέξομαι καὶ θέλοντος καὶ μὴ θέλοντος· καὶ ἐπι στελῶ πολλὰς καὶ πολλάκις, καὶ ἐπαινέσομαι καὶ θαυμάσομαί σε καὶ πάλιν, ὥσπερ εἰθειν, καὶ πα γίου φρονήματος καὶ τῆς ἄκρας συνέσεως, ἢ τῆς ἁπλουστάτης.....] πραύτης, 6 84. χρηστότης, ὁ 83. γόδεια, α 30.
INDEX AD ANTONII MELISSÆ LOCOS COMMUNES.
ἴδοιμι, ἢ ὁμιλήσαιμι, ἢ ἑτέραν πέμψω ἐπιστολὴν, ἢ Α' φροντίδας καὶ ἀποστραφήσῃ, ἐγὼ δὲ ἔξομαι καὶ
ἀμοιβαίαν δέξομαι τῆς πεμφθείσης. Βουλοίμην γάρ,
εἴ γε καὶ δυναίμην ἐπ' ἐμαυτοῦ ζῆσαί ποτε, καὶ
εἴσω τῶν περιρραντηρίων γενέσθαι, ἢ καὶ αὐτοῦ
παρὰ τοῖς ἀδύτοις καταπετάσμασιν. Εἰ μὲν οὖν ουτως βιῴην, καὶ ἀγαπῴην ἂν καὶ πάνυ μὲν οὖν. Εἰ δ'
οὖν σὺ μὲν καὶ αὖθις ὑπομνήσεις μοι τὰς ἐρωτικὰς
ἀνθέξομαι καὶ θέλοντος καὶ μὴ θέλοντος· καὶ ἐπιστελῶ πολλὰς καὶ πολλάκις, καὶ ἐπαινέσομαι καὶ
θαυμάσομαί σε καὶ πάλιν, ὥσπερ εἰθειν, καὶ πα
γίου φρονήματος καὶ τῆς ἄκρας συνέσεως, ἢ τῆς
ἁπλουστάτης.....]
INDEX
AD
LOCOS COMMUNES.
Littera a pars prior, & posterior indigitatur. Numeri, non paginarum, sed sermonum ordinem denotant.
Absurditatis odium, b 39.
Actio vel opus, a 46, 47.
Admonitio, a 49.
Adulatio, a 25.
Adulterium, a 15.
Adultera, b 54.
Ægrotantes, a 87.
Emulatio, vel imitatio, proba, b 83.
Mala, b 66.
Eterna beatitudo, b 93.
Eterna poena, b 91.
Ambitiosi, b 74.
Ambitio. Vide Gloria inanis.
Amici, et Amicitia, a 24.
Amici mali, a 15.
Amor et timor Dei, a 2. Contrarium
ejus, a 4.
Amor et pax, b 67. Odium, b 98.
Amor fraternus, a 23. Charitas, a
Candidi et grati, b 57. Contrarium,
b 58.
Castitas, a 14.
pietas et fides, a 1. Impietas, a 2.
Dei amor et timor, a 3. Eorumdem
contraria, a 4. In Deum spes, a 5
Cautio et mansuetudo, súlaɓsía xal Ejus contrarium, a 6.
πραύτης, 6 84.
Charitas. Vide Amor.
Ciborum et mensaram diversitas,
et de illis qui propter cibos offenduntor, 6 97.
Cives boni, b 41. Mali, b 41.
Coenæ Domini sacramentum, 6 100.
Cogitationes puræ,b 87. Pravæ, 688.
Cognitio sui, a 59.
Colloquium, a 48.
Concordia, b 67.
Conducentes mercede. Vide Locatores.
Confessio, a 17.
Conscientia, b 81. Pura, b 87. Impara, b 88.
Consilium, et consulte agere, a 10.
Contrarium ejus, a 11.
Diabolus sobrios non lædet, b 99.
Dilectio. Vide Amor.
Diligentia, b 45. Negligentia, 6 16.
Vide Industria.
Disciplina et philosophia, a 50.
Divitiæ, et honestus earum usus, a
31. Ejus contrarium, a 32.
Divitiis freti, et non Deo, a 6.
Doctrina et sermo, a 48.
Dolosus, b 86.
Domini buni, b 21. Mali, b 22.
Educatio liberorum recta, b 9. NeEbrietas, a 41.
glecta, b 10.
Egeni, a 53.
Eleemosyna, a 27. Contrarium ejus,
Consiliom serum, ibid. `
Consilium et reprehensionem non
a 28.
Episcopi boni, b 3. Mali, b 4.
admittente consilium, desideratur.
Consuetudo, b 80.
Arcana, et taciturnitas, a 73. Effu- admittens, b 60. Locus, 59, de
Amor sui, b 75.
Anima, a 55.
tientes ea, a 74.
Arrogantes, b 74.
Avaritia, a 34, 35.
Beatitudo æterna, b 93.
Contemptus bonorum et sauctorum
virorum, 38.
Contentionis studiosi, b 68, 71.
Contentus sorte sua, a 36. 'Olɩyó·
Bɛa, id est, paucarum rerum indiBeneficentia in pauperes,. a 27. gentia, a 50.
Contrarium ejus, a 28.
Contradictio, b 71.
Continentia et jejunium, a 38. ConBeneficia et gratia, a 29.
Benignitas simplex, ¿xaxía, b 51. trarium, a 39.
Benignitas, χρηστότης, ὁ 83.
Biliosus, b 72.
Boni vel mali, aut justi et injusti:
Respub. Reges, Principes, Magistratus, Judices, Cives. Viri, Mulieres,
Monachi, Episcopi, Liberi, Filius,
Filia, Juvenes, Senes, Domini, Servi,
Parentes, Amici, Divites, Creditores,
Mutuum accipientes, Locatores seu
mercede conducentes, Virorum societas, Cor, Conscientia, Mores, Æmulatio vel Imitatio, Pudor, Nomen,
id est fama, Mensura, Pondera. Horum singula reperies in nominibus
substantivis.
Calumnia, a 22, 53
tur, a 75.
Contumacia sermonis reprehendiContumelia, piç, b 69.
Conversatio, societas, conventus, a
Conversatio cum bonis ineunda, b
55. Malorum fugienda, b 36.
Cor (id est cogitationes) purum, b
87. Pravum, b 88.
Creditores boni, b 25. Mali, b 26.
moodi, b 76. Tranquillitas, in eisdem
Curiositas, et distractio in negotiis
locis, ibid.
Custodia linguæ, a 75.
Desperatio et tristitia, dovuía, a 72.
In Deum non sperantes, a 6. In Deum
Eruditio et philosophia, a 30.
F
Fama. Vide Nomen.
Familiaritas. Vide Conversatio.
Fastuosi, b 74.
Felicitas et Infelicitas, quod ad fortunam, a 70.
Fides, et quod operibus juncta maxime splendeat, a 1,•44.
Fidei prævaricatio, a 2.
Filia pudica et honesta, 6 15. Impudica et inhonesta, b 16.
Filius prudens, b 13. Imprudens,
b 14, Vide Liberi.
Fortis et temperans mulier, b 33.
Fortitudo, et robur, a 12.
Fortuna secunda, et adversa, a 70.
Fortune inconstantia. Vide Inæqualitas.
Fratres, et fratrum amor vel odium,
a 23.
Fraudulentus, b 86.
Frugalitas, vel aůrápneia, 56. *02γόδεια, α 30.
G
Garrulitas, b 70.
col. 1335–1336page 46 of 50
PG 136:1335ἀκακία καὶ μνησικακία, ο 54, 85. Εί
INDEX AD ANTONI MELISSE LOCOS COMMUNES.
Gaudentes malis, b 40.
Gloria, a 61.
Gloria inanis, b 74.
Grati accepto mutuo, b 27. Ingrati,
b 28.
Grati et candidi, b 57. Contrarium,
b 58.
Gratia et beneficentia, a 29.
Gula et intemperantia, a 39.
H
Hominum et divitiarum, non Dei
subsidio freti, a 6. Quod non conßdendum sit hominibus, a K.
Honor conferendus in bonos et
sanctos viros, b 37.
Honoranda virtus, a 68.
Honorandi parentes, 11.
Hamiles et pauperes spiritu, b 75.
Ignavia, b 46.
!
Ignobilitas et Nobilitas, b 79.
Ignoscere oportere, et oblivisci injuriarum. 6 55. De illis qui non ignos-,
cunt, b 56.
Illiberales, a 28.
Imitatio. Fide Æmulatio.
Immorigeri, b 99.
Impatientia, b 90.
Imperium et potestas, b t.
Impietas in Deum, a 2.
Impietatis pœna, 6 94.
Imprudentia,
Imprudentia senum, 18. Juvenum, b 20. Filii, b 14.
Impudens, b 72.
Inconstantes, a 18.
Inconstantes, et statim ad pravum
ingenium redeuntes. Vide Mutabiles.
Înconstantia fortunæ. Vide Inæqualit.is.
Indigentia paucarum rerum, a 50.
Infamia. Vide Nomen.
Ingrati, b 58.
luimicitia, b 68.
Injuria. Vide Contumelis.
Injuriarum oblivio. Vide Ob'ivio.
Injusti. Injustitia, a 16, 55. Vide
Boní.
Innocentia morum et simplicitas,
ἀκακία καὶ μνησικακία, ο 54, 85. Εί
contrarium, 6 86.
Inobedientia, et vitiosa respub., b
Inopia, et paucarum rerum indigentia, & 50.
Insensatus, b 48.
Insipiens, a 9.
Insomnia, a 43.
Intellectus, a 8.
Invidia, a 61.
Involuntarium et Voluntarium, a 65.
Ira et animi fervor sen iracundia,
Iracundus, fervidas, biliosus, 672.
J
Jejunium, a 38. Contrarium ei, a
Judicandus nemo, nec offendendus,
Judicium futuram, a 20.
Judicia recta Deo gratissima, b 7.
Judices justi, b 7. Injusti, 6 8. Non
Jurandum temere, vel omnino non
jurandum, et de proclivibus ad juramenta, b 63.
Jurantes frequenter, et juramenta
exigentes, b 64,
Justi, et injusti diversi. Vide Boni.
Justitia, a 13.
Juvenes prudentes, 19. Imprudcutes, b 20.
Laborandum esse, b 45.
Laus, laudatio, a 51. Viinperium, a
Lex, a 67.
Lenitas. Vide Longanimitas.
Libertas, b 82.
1.ibertas dicendi. Vide Fiducia.
Liberorum educatio recta, b 9. Neglecta, b 10.
Liberorum in parentes honor et
obedientia, b 11. Inobedientes et parricidæ, b 12. Vide Filius, Filia.
Linguæ custodia, a 75.
Locatores opprarum, seu mercede
conducentes boni, 6 29. Mali, b 30.
Longanimitas et patientia, b 89.
Pusillanimitas, b 90. Vide Mansuetudo.
Loquaces et arcana effutientes, a
74. Linguam suam custodientes, a 75.
Loquacitas, & 70.
Loquendi libertas, et redargutio, b
Loquendum non dure, nec minaciLer, & 75.
Luxuria, a 40. Ebrietas, a 41.
Magistratus (et potestas) bonus et
malus, b 1, 2. Rex bonus et malus,
b 1, 2. Principes boni et mali, b 5, 6.
Majorem partem nou semper esse
meliorem, a 37.
Malitia facilis, virtus difficilis, a 60.
Malitia punienda, a 68.
Malitia. Vide Vitia.
Mali, et mala diversa. Vide Boni.
Malis et vitiis gaudentes, b 40.
Malorum oblivio. Vide Oblivio injuriarum.
Mansuetudo et cautio, xpadinc xai
zůλábeix, b 81. Vide Longanimitas.
Matrimonium honestum, a 14.
Medici, a 56.
Memoria, a 51.
Mendacium, a 22.
Mensarum et ciborum diversitas, b
Mensura justa, b 51. Injustæ, 6 53.
Mercenarii boni, 6 29.
Merces. Vide Retributio.
Mercenariorum conductores boni,
6 29. Mali, b 30.
Metus, à 66.
Misericordia, a 27. Contrarium, a 28.
Mæror et tristitia, a 72.
Mouschi boni, b 43. Aa malitiam
redeuntes, b 44.
Monachorum præfectus, b 96.
Monastica vita, et mundi valedictio,
Moribus innocens et simplex, 685.
Contrarius ei, b 86.
Moribus malis præditi, et inobedientes, b 92.
Mors, a 58.
Mos et consuetudo, b 80.
Mulieres bonæ, b 33. Malæ, b 34.
Munera non capientes judices, 07.
Muneribus corrupti, 6 8.
Motabiles cito, qui statim deserta
virtute ad vitia redeunt, a 18.
Mutuo accepto grati, b 27. Ingrat,
b 28.
Mysteriorum divinorum participatio, 6 100.
N
Negligentia, b 46.
Negligentes in religione, 6 99.
Negotiosa et occupationibus distracta vita, b 77.
Nobilitas et Ignobilitas, ₺ 79.
Nosce tcipsum, a 39.
Nomen bonum, seu fanta bona,
19. Inſame, & 50.
Nuptiæ honestæ, a 4.
Oblivio injuriarum, 6 51, $5. Contrarium ejus, b 56.
Obedientia et respub. bonesla,
91. Inobedientia, b 92.
Obedientia liberorum erga parenles, b 11.
Obedientia in monastica vita, b 95.
Obtrectatio et vituperium, a 53, b 59.
Occupationes variæ, b 77.
Odium, b 68.
Odium in fratres, a 23.
Odium vitiorum, 6 39.
Offendendus homo, nec judicandus, b 98.
Offensio propter cibos, 6 97.
Opus vel actio, a 46.
Opera bona fidei conjuncta, a 1.
Oratio vel precatio, a 46.
Parci, a 28.
Р
Parentes boni, et diligentes in liberorum educatione, 6 9. Negligentes,
10. In parentes honor, 611.
Parricida, b 12.
Patientia et longanimitas, 6 89. Impatientia, b 90.
Paucarum rerum indigentia, ajrápxsia, a 30.
Pauperes, a 35.
Pauperes (in) beneficentia, a 27.
Contrarium, a 28.
Pauperes et humiles spirita, 6 73.
Paupertas, a 30.
Pax et Pacificl, b 27. Inimicitia, b
Peccatum, a 16.
Pecuniæ studium, a 34.
Philosophia et disciplina, a 50.
Pietas in Deum, a 1.
Pietatis retributio, b 93. Impietatis, b 93. Quod plus est, non semper
præstare, a 37.
Plus babendi studium. Vide Avaritia.
Poena perpetua, b 94.
Pœnitentia, a 17,6 25. Non pœnitentes, a 19.
Pondera justa, b 51. Injusta, b 52.
Potestas. Vide Magistratus.
Præfectus monachorum, b 96.
Precatio, a 46.
Principes boni, b 5. Mali, ₺ 6.
Providentia, a 45.
Proximo (de) quod onera ejus ferenda sint, communi ope juvandus,
amice arguendus, et delictis ejus
ignoscendum, b 35. Non ignoscentes,
Prudens et fortis mulier, b 35.
Prudens. Vide Senatus.
Prudentia et consilium, a 8.
Prudentia senum, & 17. Contrarium,
b 18.
Prudentia juvenum, b 19. Filis, b
Pudica Bila, b 15.
Pudor bonus, 6 61. Məlus, 6 62.
Pulchritudo, a 60).
Ponienda vitia. Fide Vitia.
Puritas cordis, cogitationum, conscientiæ, & 87. Impuritas, b 88.
Pusillanimitas, b 90.
Q
Quies a negotiis mundi, et tranquillitas curiositati opposita, b 76.
R
Ratio et Rationalis, a Gb.
col. 1337–1338page 47 of 50
ORDO RERUM QUÆ IN HOC TOMO CONTINENTUR. Redargutio, et libertas loquendi, b Reprehensio. Fide Consilium. Respub. laudabilis, b 91. Culpabi Hs, b 92. Retributio vite pise, b 93. Impiæ, b 91. Rex bonus et justus, b 1. Malus, 62. Risus, a 63. Robur et fortitudo, a 12. Sancti viri. Vide Viri, Virorum. Sapientia, a 8. Scandalum. Vide Offendere, Offen sio. Scortatio, a 15 Secreta el taciturnitas, a 73.' Effu lientes ea, a 7t. Senes boni et prudentes, b 17. Stul ti et improbi, b 18. Sensatus homo, b 47. Insensatus, 6 48. Sermo et doctrina, a 47. Sermo duras, contumax, minax, #75. Servi boni, b 23. Mali, b 24. Silentium. Vide Taciturnitas. Simplex et innocens, éxaxe;, b. 83. Contrarium ei, b 86. Simplicitas, xzxíz, b 54. Sobrios non lædet diabolus, 6 99. Societas. Vide Conversatio. Socordes in religione, b 99. Somnus, a 42. Insomnia, a 43. Spes in Deum, a 8. Contrarium, a 6. Spiritu humiles et pauperes, b 73. Stater justa, 51. Injustæ, b 52. Stultus, a 9. Subjectio in momastica vita, b 95. Superbi, 671 Taciturnitas et secreta, a 73. Temeritas, a 11, b 71, 72. Temperantia, a 14. Temperantia et jejunium, a 38. Contrarium, a 39. Temperans et prudens mulier, 6 33. Testimonium verum, a 21. Falsum, Timor, a 66. Timor et amor Dei, a 3. Contra rium, a 4. Verecundia, Vide Pndor. Versutus, 86. Veritas, a 21. Verum testimonium, a 22. Virorum bonorum et sanctorum honor, b 37. Contemptus, b 38. Virorum bonorum conventus, b 35. Malorum, b 36. Viri boni et honestí, b 31. Mali et improbi, 6 32. Virginitas, a 14. Virtus, a 7. Virtus honoranda, vitia punienda, a 68. Virtus dicitis acquisito, vitium facile, a 69. Virtus senum, b 17. Contrarium, b 18. Vita negotiosa, et occupationibus distracta, b 77. Vitæ inæqualitas, et inconstantia fortunæ, a 71. Vitæ piæ retributio, 6 93. Impiæ, Tolerantia, b 89. Tranquillitas contraria curiositati b 94. et negotiis mondi, b 76. Tristitia, a 72. Valedictio rerum mundanarum et exerckatio vilæ monasticæ, b 95. Vitla facilia, virtus difficilis, a 69. Vitia punienda, virtus honoranda, a 68. Vitiorum odium, b 59. Vituperatio et calumnia, a 53. Voluntarium et involuntarium, a 63. Sɛaño V [at. (LXV]. – De spe in Deum, et quod spes in Deum non in bumana præsidia collocari debeat. De Thessalonica urbe a Latinis capta. Laudatio S. Phiłothei Opsiciani. Sermo VI [al. CLXVI]. — De tis qui divitiis et homi nibus fidunt, nẹc in Deo spem et fiduciam omnem silam habent S. Demetrii martyris Invocationes. SERMO VII Cal. 17. De virtute. Panegyricus sermo de eodem. Ad Stylitam quemdam Thessalonicensem. SERMO VIII [al. XXIII]. – De sapientis, et intellecta, et prudentia. De SS. Alpheo et sociis martyribus. Sermo IX [al. XXVIII]. — De imprudente, stolido, im De SS. martyribus Anania, Azaria et Misaele iu for þerito el stulto. nacem conjectis. De obedientia magistratui Christiano debita. Sermo X. [al. XXVII]. — De consílio et quod omnia consulto considerateque agenda sint. Prologus ad Pindarica. De simulations. Contra injuriarum memoriam. Interpretatio hymni pentecostalis Damasceni. Epistolæ. SENTENTIÆ SIVE LOCI COMMUNES EX SACRIS ET PARS I. SERMO I [al. CLX]. — De fide et pietate in Deom, et quod omnibus bonis antecellant, quando maxi me per bona opera resplendent, SERMO II [al CLXI} - De illis qui pietatem ac ßdem ¡rævaricantur, et in Deum sunt impil. SERMO XI [al. XXX]. - De temerarið et tarde consi lio, et quod noxium sit inconsiderato agere. SERMO XII [al, XXXIX].-De fortitudine et robore. 803 SERMO XIH [al. XL]. De justitia. SERMO XIV [al. LXIV]. - De virginitate, et castitate, et temperantia, et nuptiis honestis. SERMO XV [al. LXV].-De scortatione et adulterio. 813 SERMO XVI Cal. CLXX1]. — De injustitia et peccato et confessione. SERMO XVII [4. CLXXIX]. — De pœnitentia et con fessione. SERMO XVIII [al. CLXXX]. - De illis qui cito mulan tur in deteriorem statum et de pœnitentia. SERMO III [al. CLXIII]. De dilectione et Limore Eci. SERMO IV [al. CLXIV]. ment nec diligunt. De illis qui Deum nec ti Sermo XIX [al. CI.XXXI]. Liam non convertuntur. De illis qui ad pœniten SERMO XX [al. (LVI). De futuro indicio
col. 1339–1340page 48 of 50
Sermo XXI [al. XLV]. – De veritate of testimonio Adeli. Sermo XXII [al. XLVII]. nia, et falso testimonio. SERMO XXIII [al, CXXXVI]. ac odio in fratres. Sɛnmo XX¡V [al. CXXXV]. terno. SKRMO XXV [al. CXXXVH]. Senmo LX! [al. CX}]. — De gloria. De invidia. De risu. SEBNO LXII [al. XCIX]. Seawo LXJ¡I [al. LXXI]. Sermo LXIV [al. XXXVI]. – De rationali, et ratione seu cogitatione. SERMO LXV [al. 1V]. - De voluntario_et involunta De timore Domisi, et de timore in De mendacio et calum De fratribus, et amore De amicis et amore fra De amicis improbis. 851 rio. genere. Seamo LXVII [al. Cl]. — De lege. Virtutem bonorandam, et SERMO XXVI [al. LVI]. – De charitate, seu dilectione, pace, concordia et pacificis. SERMO XXVII [al. LVII]. centia in pauperes. De eleemosyna et benefl SERMO LXVIII [al. If]. vitium puniendum esse. Sermo LXIX [al. III].· Malitiam esse facilem et vir tutem acquisitu difficilem. SERMO LXX [al. CXLVIII].— De fortuna bona et mala. SERMO XXVIII [al. LIX].· De parcis et illiberalibus, et eleemosynam non facientibus. SERNO XXIX [al. LVII]. De beneficentia et gratia et fugratitudine. SERMO XXX [al. XXXIII]. – De inopia el paucarum rerum indigentia. SERMO LXXI [al. CXLVII]. – De vitæ inæqualitate. SERMO LXXII [al. CXLIV]. De tristitia el mærore. SERMO XXXI [al. CXLI]. De divitiia et divitibus, qui bene ac decenter vivunt. Sermo XXXII [ul. CXLII]. - De divitibus qui male vivunt, et de malis eos sequentibus. Szawo XXXIII [al. CXLIII]. bus. SERMO XXXIV [al. XLII]. De egenis et pauperi De avaritia. SERMO XXXV [al. XLI].· De avaritia, et qualibet in re. plus habere volentibus et injustis. SERMO XXXVI [al. XXXII].· De virtute quæ animum suis et præsentibus rebus contentum reddit. SERMO XXXVII [al. XIV]. semper melior sit. SERMO XXXVIII [al. LXVI]. nentia. Senno XXXIX [al. LXVII]. - De gula et incontinen SERMO XLI [al. LXVIII]. – De ebrietate. SERMO XLII [al. LXIX]. — De somno. Quod major pars non De jejunio et conti tia circa mensam, SERMO XL [al. LV]. De prodigalitate et luxuria. 915 SERMO XLIII [al. LXX]. — De insomniis. SERMO XLIV [al. CLIX]. De fide. SERMO XLV [al. CLVIII]. Sɛamo XLVI [al. CLXVIII]. – SERMO XLVII [al. CLXIX]. SERMO XLVIII [al. CLXX]. — De doctrina quæ tum sermone tum conversatione fit. De Providentia. De oratione. De actione. SERMO XLIX [al. L]. SERMO L [al. CXXXIII]. De disciplina et philoso De admonitione. phia. Sermo LII [al. VIII]. — De adulatione. SERMO LI [al. LI].— De lande. SERMO LIII [al. LIII). — De vituperio et calumnia.945 SERMO LIV [al. LXXXIV]. De memoria. SERMO LXXIII [al. XCIII]. – De silentio et arcanis. Seamo LXXIV[[al. XCVI].· De multiloquis et fest nate loquentibus, et arcana efferentibus, Sermo LXXV [al. XCIV]. De illis qui linguam suam et os custodiunt, et de sermone non duro neque contu mace. PARS II. SEENо I [al. CII]. – De rege commodo et æquo: et de magistratu ac potestate. SERMO II [al. CIV]. - De rege non multum admirando (vel de rege malo). SERMO 11 [al. CLXXIII]. – De episcopis moderatis et Dei mandata observantibus; gravem et talem quæ reprehendi non possit vitam eorum documentum esse iis quibus præsint. SERMO IV [al. CLXXIV]. - De episcopis improbis, nec Dei præcepta observantibus. SERMO V [al. CVI]. – De principibus moderatis, 1029 Sermo VI [al. CVII]. De principibus improbis. 1051 SERMO VII [al. CVIII]. De judicibus incorruptis et puras habentibus manus, quique justitiam exercent. Et acceptum esse Deo recte vereque jndicia exercere. 1033 SERMO VIII [al. CIX].· De judicibus nummariis et munera accipientibus, et contra jus et fas condemnan tibus. SERMO IX [al. CXXVI]. - De parentibus bonis, et quod oporteat liberos diligenter ac decenter institui.1041 SERMO X [al. CXXV[J]. De parentibus liberorum educationem neglectim curantibus. Sɛnno XI [al. CXXVII]. – De liberis parentes hono rantibus, et quæ bona consequantur qui illis obtempe rarint. SERMO XII [al. CXXIX].· De patricidis et matrici dis, el quæ eos secutura sint mala. SERMO XII [al. CXXX]. — De Blio sapiente, SERMO XIV [al. CXXX³]. De filio insipiente, impro De medicis. De ægrotantibus. 953 bo et inerudito. De morte. De cognoscendo seipsum. De pulchritudine. Sɛɛmo LV [al. CLXVII]. SERMO LVI [a. CXLVI]. SERMO LVII [al. CXLV]. SERMO LVIII [al. CLV]. SERMO LIX [al. LXXX]. SERMO LX [al. CX]. De anima. SERMO XV [al. CXXXII]. – De filia honesta et modesta. SERMO XVI [al. CXXXIII]. – De Blia minime honesta el jinmodesta.
col. 1341–1342page 49 of 50
Sermo LI [al. XLII]. – De ponderibus, stateris et mensuris. SERMO XVII [al. Cl.[I]. – De senibus virtute et pru dentia ornatis. De senibus inhonestis et imprudenti bus. SERMO XIX [al. CLI]. prudentia ornatis. De juvenibus eruditione et SERMO XLIX [al. CXIII}. — De nomine bune el grm tiam habente. SERMO L [al. CXIII]. – De nomine maio el g non habente. iniquis. Sermo XXI [al. CXVI]. SERMO LIII [al. LXXVII]. ira. b De improbis dominis, 1065 SERMO XX [ul. CLII]. – De juvenibus in impruden tia et ignoratione vitam degentibus. Dis. De bonis et benignis domi SERMO XXII [al. CXVII]. SERMO XXIII [al. CXVIII]. De frugi servis. SERMO XXIV [al. CXIX].· De servis improbis. 1065 Sermo XXV [al. LXI]. – De probis creditoribus. 1067 SERMO XXVI [al. 1.XIII]. – De avaris et improbis cre ditoribus. SERMO XXVII [al. LX]. De iis qui mutuantnr et quod æquum est creditoribus gratos esse. Sermo XXVIII [al. LXI]. sutapserint. De ponderibus et stateris et mensuris De excandescentia et SERMO LIV [al. VIII. De simplicitate et injuriarum memoria. SERMO LV [al. LXXIV]. - De proximo; quod proximi, onera ferenda sint, eique succurrendum, et quod amice reprehendere deceat, si quid indecenter egerit, non autem inimicitias cum illo gerère. SERMO LVI [al. LXXV]. at injurias meminerunt. De iis qui non remittunt, Sermo LVII [al. XLIII].— De gratis et beneficia agnos centibus. De ingratis cum mutuum SERMO LVIII [al. XLIV]. non agnoscentibus. SERMO XXIX [al. CXX]. - De mercede conducenti bus, seu operariorum dominis probis. SERMO XXX [al. CXXI]. De mercede conducenti bus, seu operariorum dominis improbis. SERMO XXXI [al. 18]. — De viris bonis et probis. 1075 SERMO XXXII [al. XY]. — De malis et improbis viris. De muliere forti, et SERMO XXXIII [ul. CXXIII]. temperanti, et sagace. Sermo XXXIV [al. CXXIV]. De improbis mulieribus et adulteris omnique vitio plenis. SERMO XXXV [al. X]. De congregatione bonorum virorum; et præstantissimis adbærendum esse, non item improbis. SERMO XXXVI [al. XX]. De congregatione malorum virorum; et quod oportet sodalitates improborum exitio 'sas evitare. SERMO XXXVII [al. XII]. - De illis qui optimos et sanctus viros honorant. SEANO XXXVIII [ai. XXI]. – De iis qui sanctos et præstantes viros ignominia afficiunt. SERMO XXXIX [al. VII]. De improbitatis odio, ac de iis qui quæ absurda sunt declinant. SERMO XL [al. XVII]. - De iis qui malis delectantur, De ingratis et beneficia SERMO LIX. - De consultore et illis qui consilium et reprehensionem admittunt, et quod intelligere oporteat quis sit consultor. (Desideratur.) SERMO LX [al. XXXI]. - De iis qui consilium el repre hensionem non admittunt. SERMO LXI [al. XC1]. — De pudore honesto. Seamo LXII [al. XCII]. — De verecundia improbanda. SERMO LXIII [al. LXXXV]. De iis qui jurejurando frequenter utuntur: item non licere frustra usurpare jusjurandum, aut omniho jurare. Sermo LXIV [al. LXXXVII]. — De multum jurantibus et jusjurandum exigentibus. SEAMO LXV [al. VII]. - De zelo bono et imitatione bona. Sermo LXVI [al. XVIII]. – De zelo et imitatione prava. De charitate, pace, concordia et pa cificis. Sermo LXVIII [al. LXXVI]. — De odio et inimicitiis, et pugnas serentibus. Sermo LX]X [al. LIV]. - De oblecutoribus, et contu melia. Sermo LXX [al. XCV]. — De loquacitate et temeritate in dicendo. De contradictione, et au De temerario et impu dente, et iracundo, et effervescente ira, et extremæ bi lis homine. probantque improbitatem. SERMO XLI [al. X1]. De bonis civibus. SERMO XLII [al. XXIX]. De civibus improbis. 1105 Sermo LXX} [al. LXXIX]. dacia, et contentione. SERMO XLIII [al. XIII}. De monachis probis et bo SERMO LXXII [al. LXXVII]. nis præfectis. bus et ad vitia revertentibus. SERMO XI.IV Lal. XXII]. – De monachis incoustanli SERMO XLV [al. LXXXIX]. De iis qui opus libenter faciunt et studiose. Item laborandum esse, quod labor utilitatem habeat. SERMO XLVI [al. XC]. De osoribus laborum et ope rum, ac pigris, nihil curantibus et incariis. SERNO XLVII [al. XXV]. — De præstanti sensu et in tellectu præditis. Šermo XLVIII [al. XXIX]. — De nullo sensu aut in ellectu præditis. SERMO LXXIII [al. XXXIV]. - De modestis et spiritu pauperibus. SERMO LXXIV [al. XXXV]. — De superbis et proter vis et arrogantibus, et inanis gloriæ cupidis. SERMO LXXV [al. LXXXI]. – De amore sui. SERMO LXXVI [al. XXXVII]. De curiositate et se curitate et quiete, ac quictum esse Dei cognitionem conciliare. SERMO LXXVII [al. XXXVI] – De negotiorum sollici tudine et distractione.
col. 1343–1344page 50 of 50
ORDO RERUM QUÆ IN HOC TOMO CONTINENTUR. SERMO LXXVIII [at. XLIX]. - De libertate reprehen- Sɛamo XCI [al. C]. — De repoblica bonesta, et de obe dendi. dientia. SERMO LXXIX [al. CXXXIX]. - De generis nobilitate et ignobilitate. Senmo LXXX [al. CII]. - De consuetudine et more. SERMO LXXXI [al. CXXXVIII]. – De conscientia, 1199 SERMO LXXXII. - De conscientia. SERMO LXXXIII [al, XCVII]. De benignitate. 1199 De clementia et ve SERMO LXXXIV [al. XCVIII]. recundia. SERMO LXXXV [al. VI]. – De viro simplici et Inno cente. SERMO LXXXVI [al. XVI]. et perversis moribus prædito. De versuto, et doloso, SERMO LXXXVII [al. LXXXII]. De puro corde et _cogitationibus, et de iis qui puram habent conscientiam. Sermo LXXXVIII [al. LXXXIII]….— De corde versuto, deque mala conscientia. Sermo LXXXIX [al. LXXII].— De patientia et lenitate, ´ vel longanimitate. SERMO XC [al. LXXIII]. — De non patientibus et ani mo parvo præditis. SERMO XCIII [al. CLVII], Sznuo XCII [al. C]. – De republica vituperanda, e inobedientibus ac rebellibus, deque iis qui moribus im probandis præditi sunt. De remuneratione eorum qui bene et ex virtute vixerunt, in beatitudine sempi lerna. SERMO XCIV [al. CLVII]. – De remuneratione eorum qui în vitio et illicite vixerint: perpetuumque i!lis et Interminatum propositum esse supplicium. Sermo XCV [al. CLXXV]. — Quoniodo subjici quis de beat, et valedicere mundo et postea exercere. De præfecto. SERMO XCVI [al. CLXX|]]. Sɛnmo XCVII [al. CLXXVII]. offenduntur, et de mensarum differentia. Sɛamo XCVIII [al. CLXXVI]. nec judicando quoquam. De his qui ob cibos De non offendendo De negligentibus et SERMO XCIX. [al. CLXXVII]. inertibus et quod, si vigilemus, nihil nos diabolus pos sit lædere. Sermo [al. CLXXXII]. – De participatione divino rum Christi mysteriorum. Index ad Antonii Melissæ locos communes. Parisiis. Ex Typis J.-P. MIGNE.
col. 1337–1338page 47 of 50
ORDO RERUM QUÆ IN HOC TOMO CONTINENTUR. QUÆ IN HOC TOMO CONTINENTUR. ORDO RERUM LITA. SENTENTIÆ SIVE LOCI COMMUNES EX SACRIS ET PROFANIS AUCTORIBUS COLLECTI. Respub. laudabilis, b 91. Culpabi- EJSTATHIUS THESSALONICENSIS METROPO- OPERUM CONTINUATIO. De Thessalonica urbe a Latinis capta. Laudatio S. Phiłothei Opsiciani. S. Demetrii martyris Invocationes. Panegyricus sermo de eodem. Ad Stylitam quemdam Thessalonicensem. De SS. Alpheo et sociis martyribus. De SS. martyribus Anania, Azaria et Misaele iu for- nacem conjectis. De obedientia magistratui Christiano debita. Prologus ad Pindarica. De simulations. Contra injuriarum memoriam. Interpretatio hymni pentecostalis Damasceni. Epistolæ. ANTONIUS MELISSA. PARS I. SERMO I [al. CLX]. — De fide et pietate in Deom, et quod omnibus bonis antecellant, quando maxi- me per bona opera resplendent, SERMO II [al CLXI} - De illis qui pietatem ac ßdem ¡rævaricantur, et in Deum sunt impil. Redargutio, et libertas loquendi, b Reprehensio. Fide Consilium. Retributio vite pise, b 93. Impiæ, Rex bonus et justus, b 1. Malus, 62. Robur et fortitudo, a 12. Sapientia, a 8. sio. Servi boni, b 23. Mali, b 24. Contrarium, a 39. Verecundia, Vide Pndor. Verum testimonium, a 22. Virorum bonorum et sanctorum honor, b 37. Contemptus, b 38. Virorum bonorum conventus, b 35. Malorum, b 36. Viri boni et honestí, b 31. Mali et Virginitas, a 14. Virtus, a 7. Virtus honoranda, vitia punienda, Virtus dicitis acquisito, vitium facile, a 69. Virtus senum, b 17. Contrarium, Vita negotiosa, et occupationibus distracta, b 77. Vitæ inæqualitas, et inconstantia fortunæ, a 71. Vitæ piæ retributio, 6 93. Impiæ, Vitla facilia, virtus difficilis, a 69. Vitia punienda, virtus honoranda, Vitiorum odium, b 59. Vituperatio et calumnia, a 53. Voluntarium et involuntarium, a 63. Sɛaño V [at. (LXV]. – De spe in Deum, et quod spes in Deum non in bumana præsidia collocari debeat. Sermo VI [al. CLXVI]. — De tis qui divitiis et homi- nibus fidunt, nẹc in Deo spem et fiduciam omnem silam habent SERMO VII Cal. 17. De virtute. SERMO VIII [al. XXIII]. – De sapientis, et intellecta, et prudentia. Sermo IX [al. XXVIII]. — De imprudente, stolido, im- þerito el stulto. Sermo X. [al. XXVII]. — De consílio et quod omnia consulto considerateque agenda sint. SERMO XI [al. XXX]. - De temerarið et tarde consi- lio, et quod noxium sit inconsiderato agere. SERMO XII [al, XXXIX].-De fortitudine et robore. 803 SERMO XIH [al. XL]. De justitia. SERMO XIV [al. LXIV]. - De virginitate, et castitate, et temperantia, et nuptiis honestis. SERMO XV [al. LXV].-De scortatione et adulterio. 813 SERMO XVI Cal. CLXX1]. — De injustitia et peccato et confessione. SERMO XVII [4. CLXXIX]. — De pœnitentia et con- fessione. SERMO XVIII [al. CLXXX]. - De illis qui cito mulan- tur in deteriorem statum et de pœnitentia. SERMO III [al. CLXIII]. De dilectione et Limore SERMO IV [al. CLXIV]. Sermo XIX [al. CI.XXXI]. Liam non convertuntur. De illis qui ad pœniten- SERMO XX [al. (LVI). - De futuro indicio 801. Hs, b 92. b 91. Risus, a 63. Sancti viri. Vide Viri, Virorum. Scandalum. Vide Offendere, Offen- Scortatio, a 15 Secreta el taciturnitas, a 73.' Effu- lientes ea, a 7t. Senes boni et prudentes, b 17. Stul- ti et improbi, b 18. Sensatus homo, b 47. Insensatus, 6 48. Sermo et doctrina, a 47. Sermo duras, contumax, minax, #75. Silentium. Vide Taciturnitas. Simplex et innocens, éxaxe;, b. 83. Contrarium ei, b 86. Simplicitas, xzxíz, b 54. Sobrios non lædet diabolus, 6 99. Societas. Vide Conversatio. Socordes in religione, b 99. Somnus, a 42. Insomnia, a 43. Spes in Deum, a 8. Contrarium, a 6. Spiritu humiles et pauperes, b 73. Stater justa, 51. Injustæ, b 52. Stultus, a 9. Subjectio in momastica vita, b 95. Superbi, 671 Taciturnitas et secreta, a 73. Temeritas, a 11, b 71, 72. Temperantia, a 14. Temperantia et jejunium, a 38. Temperans et prudens mulier, 6 33. Testimonium verum, a 21. Falsum, Timor, a 66. Timor et amor Dei, a 3. Contra- rium, a 4. Versutus, 86. Veritas, a 21. improbi, 6 32. a 68. b 18. Tolerantia, b 89. Tranquillitas contraria curiositati b 94. et negotiis mondi, b 76. Tristitia, a 72. Valedictio rerum mundanarum et exerckatio vilæ monasticæ, b 95. ment nec diligunt. De illis qui Deum nec ti-
col. 1339–1340page 48 of 50
Sermo XXI [al. XLV]. – De veritate of testimonio Adeli. - Sermo XXII [al. XLVII]. - nia, et falso testimonio. SERMO XXIII [al, CXXXVI]. ac odio in fratres. Sɛnmo XX¡V [al. CXXXV]. terno. SKRMO XXV [al. CXXXVH]. - ORDO RERUM Senmo LX! [al. CX}]. — De gloria. - De invidia. - De risu. - SEBNO LXII [al. XCIX]. Seawo LXJ¡I [al. LXXI]. Sermo LXIV [al. XXXVI]. – De rationali, et ratione seu cogitatione. +971 SERMO LXV [al. 1V]. - De voluntario_et involunta- De timore Domisi, et de timore in - De mendacio et calum- - De fratribus, et amore - · De amicis et amore fra- De amicis improbis. 851 rio. SEAMO LXVI. genere. - Seamo LXVII [al. Cl]. — De lege. - - Virtutem bonorandam, et $77 SERMO XXVI [al. LVI]. – De charitate, seu dilectione, pace, concordia et pacificis. SERMO XXVII [al. LVII]. centia in pauperes. - - - De eleemosyna et benefl- SERMO LXVIII [al. If]. vitium puniendum esse. Sermo LXIX [al. III]. · Malitiam esse facilem et vir- tutem acquisitu difficilem. SERMO LXX [al. CXLVIII].— De fortuna bona et mala. SERMO XXVIII [al. LIX]. · De parcis et illiberalibus, et eleemosynam non facientibus. - - SERNO XXIX [al. LVII]. De beneficentia et gratia et fugratitudine. SERMO XXX [al. XXXIII]. – - De inopia el paucarum rerum indigentia. SERMO LXXI [al. CXLVII]. – De vitæ inæqualitate. SERMO LXXII [al. CXLIV]. - - - De tristitia el mærore. SERMO XXXI [al. CXLI]. De divitiia et divitibus, qui bene ac decenter vivunt. Sermo XXXII [ul. CXLII]. - De divitibus qui male vivunt, et de malis eos sequentibus. Szawo XXXIII [al. CXLIII]. - bus. SERMO XXXIV [al. XLII]. - - De egenis et pauperi- - De avaritia. SERMO XXXV [al. XLI]. · De avaritia, et qualibet in re. plus habere volentibus et injustis. - SERMO XXXVI [al. XXXII]. · De virtute quæ animum suis et præsentibus rebus contentum reddit. SERMO XXXVII [al. XIV]. semper melior sit. SERMO XXXVIII [al. LXVI]. nentia. Senno XXXIX [al. LXVII]. - De gula et incontinen- - SERMO XLI [al. LXVIII]. – De ebrietate. SERMO XLII [al. LXIX]. — De somno. - - - - Quod major pars non De jejunio et conti- tia circa mensam, SERMO XL [al. LV]. - De prodigalitate et luxuria. 915 SERMO XLIII [al. LXX]. — De insomniis. - SERMO XLIV [al. CLIX]. - - De fide. SERMO XLV [al. CLVIII]. Sɛamo XLVI [al. CLXVIII]. – SERMO XLVII [al. CLXIX]. SERMO XLVIII [al. CLXX]. — De doctrina quæ tum sermone tum conversatione fit. - De Providentia. - De oratione. - De actione. - - - SERMO XLIX [al. L]. SERMO L [al. CXXXIII]. De disciplina et philoso- De admonitione. phia. Sermo LII [al. VIII]. — De adulatione. SERMO LI [al. LI].— De lande. SERMO LIII [al. LIII). — De vituperio et calumnia.945 - SERMO LIV [al. LXXXIV]. - De memoria. SERMO LXXIII [al. XCIII]. – De silentio et arcanis. - Seamo LXXIV[[al. XCVI]. · De multiloquis et fest- nate loquentibus, et arcana efferentibus, Sermo LXXV [al. XCIV]. · - - De illis qui linguam suam et os custodiunt, et de sermone non duro neque contu- mace. - PARS II. SEENо I [al. CII]. – De rege commodo et æquo : et de magistratu ac potestate. SERMO II [al. CIV]. - De rege non multum admirando (vel de rege malo). - - SERMO 11 [al. CLXXIII]. – De episcopis moderatis et Dei mandata observantibus; gravem et talem quæ reprehendi non possit vitam eorum documentum esse iis quibus præsint. SERMO IV [al. CLXXIV]. - De episcopis improbis, nec Dei præcepta observantibus. SERMO V [al. CVI]. – De principibus moderatis, 1029 Sermo VI [al. CVII]. · - - - De principibus improbis. 1051 SERMO VII [al. CVIII]. De judicibus incorruptis et puras habentibus manus, quique justitiam exercent. Et acceptum esse Deo recte vereque jndicia exercere. 1033 SERMO VIII [al. CIX]. · De judicibus nummariis et munera accipientibus, et contra jus et fas condemnan- tibus. - SERMO IX [al. CXXVI]. - De parentibus bonis, et quod oporteat liberos diligenter ac decenter institui.1041 SERMO X [al. CXXV[J]. De parentibus liberorum educationem neglectim curantibus. - Sɛnno XI [al. CXXVII]. – De liberis parentes hono- rantibus, et quæ bona consequantur qui illis obtempe- rarint. - SERMO XII [al. CXXIX]. · De patricidis et matrici- dis, el quæ eos secutura sint mala. SERMO XII [al. CXXX]. — De Blio sapiente, SERMO XIV [al. CXXX³]. De filio insipiente, impro- De medicis. - De ægrotantibus. 953 bo et inerudito. - De morte. · De cognoscendo seipsum. - · De pulchritudine. Sɛɛmo LV [al. CLXVII]. SERMO LVI [a. CXLVI]. SERMO LVII [al. CXLV]. SERMO LVIII [al. CLV]. SERMO LIX [al. LXXX]. SERMO LX [al. CX]. - - De anima. - - - SERMO XV [al. CXXXII]. – De filia honesta et modesta. - SERMO XVI [al. CXXXIII]. – De Blia minime honesta el jinmodesta.
col. 1341–1342page 49 of 50
Sermo LI [al. XLII]. – De ponderibus, stateris et mensuris. SERMO LII. QUE IN HOC TOMO CONTINENTUR. - SERMO XVII [al. Cl.[I]. – De senibus virtute et pru- dentia ornatis. SERMO XVIII. - De senibus inhonestis et imprudenti- - bus. SERMO XIX [al. CLI]. - prudentia ornatis. De juvenibus eruditione et SERMO XLIX [al. CXIII}. — De nomine bune el grm tiam habente. SERMO L [al. CXIII]. – De nomine maio el g non habente. - 1 199 - - iniquis. Sermo XXI [al. CXVI]. - SERMO LIII [al. LXXVII]. - ira. - -b De improbis dominis, 1065 - SERMO XX [ul. CLII]. – De juvenibus in impruden- tia et ignoratione vitam degentibus. Dis. - De bonis et benignis domi- SERMO XXII [al. CXVII]. · SERMO XXIII [al. CXVIII]. De frugi servis. SERMO XXIV [al. CXIX]. · De servis improbis. 1065 Sermo XXV [al. LXI]. – De probis creditoribus. 1067 SERMO XXVI [al. 1.XIII]. – De avaris et improbis cre- ditoribus. SERMO XXVII [al. LX]. - - De iis qui mutuantnr et quod æquum est creditoribus gratos esse. Sermo XXVIII [al. LXI]. sutapserint. . · De ponderibus et stateris et mensuris De excandescentia et SERMO LIV [al. VIII. De simplicitate et injuriarum memoria. SERMO LV [al. LXXIV]. - De proximo; quod proximi, onera ferenda sint, eique succurrendum, et quod amice reprehendere deceat, si quid indecenter egerit, non autem inimicitias cum illo gerère. SERMO LVI [al. LXXV]. · at injurias meminerunt. -- De iis qui non remittunt, Sermo LVII [al. XLIII].— De gratis et beneficia agnos- centibus. - De ingratis cum mutuum SERMO LVIII [al. XLIV]. non agnoscentibus. - SERMO XXIX [al. CXX]. - De mercede conducenti- bus, seu operariorum dominis probis. - SERMO XXX [al. CXXI]. De mercede conducenti- bus, seu operariorum dominis improbis. - - SERMO XXXI [al. 18]. — De viris bonis et probis. 1075 SERMO XXXII [al. XY]. — De malis et improbis viris. De muliere forti, et SERMO XXXIII [ul. CXXIII]. temperanti, et sagace. - Sermo XXXIV [al. CXXIV]. De improbis mulieribus -- et adulteris omnique vitio plenis. - SERMO XXXV [al. X]. De congregatione bonorum virorum; et præstantissimis adbærendum esse, non item improbis. - SERMO XXXVI [al. XX]. De congregatione malorum virorum; et quod oportet sodalitates improborum exitio- 'sas evitare. SERMO XXXVII [al. XII]. - De illis qui optimos et sanctus viros honorant. - SEANO XXXVIII [ai. XXI]. – De iis qui sanctos et præstantes viros ignominia afficiunt. SERMO XXXIX [al. VII]. De improbitatis odio, ac de iis qui quæ absurda sunt declinant. - SERMO XL [al. XVII]. - De iis qui malis delectantur, - De ingratis et beneficia SERMO LIX. - De consultore et illis qui consilium et reprehensionem admittunt, et quod intelligere oporteat quis sit consultor. (Desideratur.) SERMO LX [al. XXXI]. - De iis qui consilium el repre- hensionem non admittunt. SERMO LXI [al. XC1]. — De pudore honesto. - Seamo LXII [al. XCII]. — De verecundia improbanda. - - SERMO LXIII [al. LXXXV]. De iis qui jurejurando frequenter utuntur: item non licere frustra usurpare jusjurandum, aut omniho jurare. - Sermo LXIV [al. LXXXVII]. — De multum jurantibus et jusjurandum exigentibus. SEAMO LXV [al. VII]. - De zelo bono et imitatione bona. Sermo LXVI [al. XVIII]. – De zelo et imitatione prava. De charitate, pace, concordia et pa- - SERMO LXVII. cificis. - Sermo LXVIII [al. LXXVI]. — De odio et inimicitiis, et pugnas serentibus. - Sermo LX]X [al. LIV]. - De oblecutoribus, et contu- melia. Sermo LXX [al. XCV]. — De loquacitate et temeritate in dicendo. - De contradictione, et au- De temerario et impu- dente, et iracundo, et effervescente ira, et extremæ bi- lis homine. probantque improbitatem. SERMO XLI [al. X1]. - De bonis civibus. SERMO XLII [al. XXIX]. - De civibus improbis. 1105 Sermo LXX} [al. LXXIX]. dacia, et contentione. - SERMO XLIII [al. XIII}. - - De monachis probis et bo- SERMO LXXII [al. LXXVII]. nis præfectis. $107 bus et ad vitia revertentibus. SERMO XI.IV Lal. XXII]. – De monachis incoustanli- - - SERMO XLV [al. LXXXIX]. De iis qui opus libenter faciunt et studiose. Item laborandum esse, quod labor utilitatem habeat. - SERMO XLVI [al. XC]. De osoribus laborum et ope- rum, ac pigris, nihil curantibus et incariis. - SERNO XLVII [al. XXV]. — De præstanti sensu et in tellectu præditis. - Šermo XLVIII [al. XXIX]. — De nullo sensu aut in- ellectu præditis. - SERMO LXXIII [al. XXXIV]. - De modestis et spiritu pauperibus. - SERMO LXXIV [al. XXXV]. — De superbis et proter: vis et arrogantibus, et inanis gloriæ cupidis. - - SERMO LXXV [al. LXXXI]. – De amore sui. SERMO LXXVI [al. XXXVII]. De curiositate et se curitate et quiete, ac quictum esse Dei cognitionem conciliare. SERMO LXXVII [al. XXXVI] – De negotiorum sollici- tudine et distractione. -
col. 1343–1344page 50 of 50
ORDO RERUM QUÆ IN HOC TOMO CONTINENTUR. SERMO LXXVIII [at. XLIX]. - De libertate reprehen- Sɛamo XCI [al. C]. — De repoblica bonesta, et de obe dendi. dientia. - $195 SERMO LXXIX [al. CXXXIX]. - De generis nobilitate et ignobilitate. Senmo LXXX [al. CII]. - De consuetudine et more. SERMO LXXXI [al. CXXXVIII]. – De conscientia, 1199 SERMO LXXXII. - De conscientia. SERMO LXXXIII [al, XCVII]. De benignitate. 1199 De clementia et ve- - SERMO LXXXIV [al. XCVIII]. recundia. - - SERMO LXXXV [al. VI]. – De viro simplici et Inno- cente. - SERMO LXXXVI [al. XVI]. et perversis moribus prædito. - De versuto, et doloso, - SERMO LXXXVII [al. LXXXII]. De puro corde et _cogitationibus, et de iis qui puram habent conscientiam. Sermo LXXXVIII [al. LXXXIII]….— De corde versuto, deque mala conscientia. Sermo LXXXIX [al. LXXII].— De patientia et lenitate, ´ vel longanimitate. SERMO XC [al. LXXIII]. — De non patientibus et ani- mo parvo præditis. - SERMO XCIII [al. CLVII], - Sznuo XCII [al. C]. – De republica vituperanda, e inobedientibus ac rebellibus, deque iis qui moribus im- probandis præditi sunt. · De remuneratione eorum qui bene et ex virtute vixerunt, in beatitudine sempi- lerna. SERMO XCIV [al. CLVII]. – De remuneratione eorum qui în vitio et illicite vixerint : perpetuumque i!lis et Interminatum propositum esse supplicium. - - Sermo XCV [al. CLXXV]. — Quoniodo subjici quis de- beat, et valedicere mundo et postea exercere. - De præfecto. SERMO XCVI [al. CLXX|]]. · Sɛnmo XCVII [al. CLXXVII]. offenduntur, et de mensarum differentia. Sɛamo XCVIII [al. CLXXVI]. nec judicando quoquam. -- - - De his qui ob cibos De non offendendo De negligentibus et SERMO XCIX. [al. CLXXVII]. inertibus et quod, si vigilemus, nihil nos diabolus pos- sit lædere. Sermo C [al. CLXXXII]. – De participatione divino- rum Christi mysteriorum. - Index ad Antonii Melissæ locos communes. 15933 FINIS TOMI CENTESIMI TRICESIMI SEXTI, Parisiis. - Ex Typis J.-P. MIGNE.
End of PG 136.≣ read PG 136 as one pagePG 137 begins →