ANNO CONTROVERSO. ANTONIUS MELISSA NOTITIA. (Ex Bibliotheca Græca Fabricli, tom. VIII.) Post Joannem Damascenum Antonius, qui a studio colligendi Melissa sive Apis dictus est, locos communes sententiarum e sacris, ecclesiasticis et externis scriptoribus, sub titulis CLXXVI digessit duobus libris. Prodierunt primum Græce cum Theophilo contra Autolycum et Tatiano contra gentes, locisque communibus S. Maximi, de quibus supra dixi, curante Conrado Gesnero, qui Latinam quoque versionem ad voluminis calcem subjunxit, Tiguri 1546, fol. Versio Antonii Melissæ partim eidem Gesuero, partim Joanni Ribitto Sabaudo debetur. Eamdem habeo excusam separatim, Antwerpiæ 1560, in-12. De aliis editionibus quibus Antonii collectanea Maximo vel etiam Stobao admista feruntur, in Maximo et Stobæo jam dixi. In præsenti tantum monebo de ætate hujus Antonii rem non esse plane exploratam, neque exinde quod Theophylactum laudat, statim eum cum Clariss. Caveo ad medium sæculum duodecimum rejiciendum esse duxerim. Theophylaclus enim qui ab Antonio citatur non est Theophylactus Bulgarorum archiepiscopus, sed Theophylactus Simocatta, sæculi septimi scriptor, qui claruit ultimis Heraclii imp. temporibus. Antonium Melissam, Joannis Damasceni discipulum appellari video a Paulo Colomesio p. 136 Observationum sacrarum, nescio an proprie hoc ita volente intellectum, an tantum eum ita appellante ideo, quod scribendi genus idem post Damascenum imitatus fuit. EDITORIS PATROLOGIÆ MONITUM. Fr. Combefisius tom. II Operum S. Maximi, ubi ad ejusdem locos communes præfatur, valde Gesnero medico succenset quod is Maximi et Antonii opus sine distinctione congesserit. Addit se, post frustra quæsitam Antonii peculiarem editionem Antverpiensem anni 1560, a Joanne Ribitto curatam, ad codicem ms. recurrisse cujus ope Maximo sua asseruerit, aliena sustulerit. Restabat igitur ut in hac nova Antonii editione eos locos Antonio redderemus quos ipsi Combefisius, eos omittens, reliquerat. At cum in manus nostras venerit Joannis Ribitti editio que genuinum Antonii textum, sed Latine tantum, continet, nobis eam lucem attulit quam Combefisius sibi deesse dolebat, et jam nihil aliud pensi habuimus quam Græca ex editione Gesneri expressa Latinis juxtaponere. Edit. ANTONII MONACHI [COGNOMENTO MELISSE SENTENTIÆ SIVE LOCI COMMUNES EX SACRIS ET PROFANIS AUCTORIBUS COLLECTI. ΛΟΓΟΣ Α'. Περὶ πίστεως καὶ εὐσεβείας εἰς Θεὸν, καὶ ὅτι παντὸς ἀγαθοῦ ὑπερέχουσιν, όπηνίκα μάλιστα διὰ τῶν ἔργων αναλάμπουσιν. Εγένετο μεθ᾿ ἡμέρας, ἤνεγκε Κάϊν ἀπὸ τῶν καρπῶν τῆς γῆς θυσίαν τῷ Θεῷ. Καὶ ᾿Αβελ ήνεγκε SERMO 1[al. CLX]. De fide et pietate in Deum, et quod omnibus bonis antecellant, quando maxime per bona opera resplendent. 1 Gen. v. Et factum est post dies, obtulit Cain de fructibus terra sacrificium Domino. Et Abel obtu-

767 ANTONII MELISSÆ 763 lit et ipse de primogenitis ovium suarum et de καὶ αὐτὸς, ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων τῶν προβάτων αὐτ adipibus earum. Et respexit Deus ad Abel et ad munera ejus. Ad Cain autem et ad sacrificia ejus non attendit. Gen. v. Et placuit Enoch Deo, et non inveniebatur, quia transtulit illum Deus. Gen. vi. Noe invenit gratiam coram Domino Deo. Ibid. Et fecit Noe omnia, quæcunque præcepit ei Deus, sic fecit. Jbtd. Noe homo justus, perfectus exsistens În generatione sua. Deo placuit Noe. Gen. xvu. Dixit Dominus Deus ad Abraham: Ego sum Dominus Deus tuus, complace corám me, el eslo irreprehensibilis. Gen. xv. Credidit Abraham Deo, et reputatum est ill ad justitiam. Exod. xx. Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Ægypti, de domo servitutis. Non erunt tibi dii alii præter me. Non facies tibi idolum, neque ullius simulacrum, quæcunque in cœlo sursum, et quæcunque in terra deorsum, et quæcunque in aquis sub terra. Non adorabis ea, neque servies eis. Deuter. x. Dominum Deum tuum timebis, et illi soli servies, et illi adbarebis, et in nomine ejus jurabis. Ipse gloriatio tua, ipse Deus tuus. Ibid. Et nune, Israel, quid Dominus Deus tuus petit a te nisi ut timeas eum, ut ambules in omnihus vils efus, et diffgas eum, et servias bomino Deo tuo, ex toto corde tuo, et ex tota anima tua? Job. xxvtı³. Ecce pietas est sapientia. Psal. xxxi. Rectum est verbum Domini, et omnin opera ejus in Ade. Psal. c. Oculi mei ad fideles terræ, ut sedeant ipsi mecum. Salomon. Exhibitam et certam fidem annuntiat justus. Prov. 1. Pietas in Deum initium sensus vel sa pientia. Prov. xv. Desideria piorum delectant animas. Osee, vi. Misericordiam volo et non sacrifcium, 2 ct notitiam Dei magis quam holocausta. Isa. xxvi. Via piorum recta et parata est. Pii prudenter consuluerunt, et consilium illud manet. Jerem. v. Si est qui faciat judicium et quærit ildem, propitius illi ero, dicit Dominus. Sap. 1. Diligite justitiam, qui judicatis terram; sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quærite illum: apparet enim iis, qui illi non diffidunt. Eccli. xltv. Omnium polentissima est pietas. Eccli. xx. Thesaurus nunquam periturus timor Domini. Crede Deo, et recuperabit te. Eccle. u. Donum Domini permanet cum piis. τοῦ, καὶ ἀπὸ τῶν στεάτων αὐτῶν· καὶ ἐπεἶδεν ὁ Θεὸς ἐπὶ ᾿Αβελ, καὶ ἐπὶ τοῖς δώροις αὐτοῦ, ἐπὶ δὲ Κάϊν καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις αὐτοῦ οὐ προσέσχεν. Ενώχ εὐηρέστησε τῷ Θεῷ, καὶ οὐχ ευρίσκετο, διότι μετέθηκεν αὐτὸν ὁ Θεός. Νώε εὗρε χάριν ἐνώπιον Κυρίου τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἐποίησε Νώε πάντα ὅσα εἶπεν αὐτῷ Κύριος ὁ Θεός, οὕτως ἐποίησε. Νῶς ἄνθρωπος δίκαιος ὤν, τέλειο; ἐν τῇ γενεῖ αὐτοῦ. Τῷ Θεῷ εὐηρέτησε Νώε. Εἶπεν Κύριος ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αβραάμ, ο Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, εὐαρέστει ἐναντίον μου, καὶ γίνου ἄμεμπτος. Επίστευσεν Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. δ • Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, ὁ ἐξαγαγών σε ἐκ τῆς Αἰγύπτου, ἐξ οἴκου δουλείας. Οὐκ ἔσονται στι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ. Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω, καὶ ὅσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς. Οὐ προσκυνήσεις αὐτοῖς, οὐδὲ μὴ λατρεύο σεις αὐτοῖς. ο Κύριον τὸν Θεόν σου φοβηθήσῃ, καὶ αὐτὸν λατρεύ· σεις, καὶ πρὸς αὐτὸν κολληθήσῃ, καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματ τι αὐτοῦ ὁμῇ. Αὐτὸς καύχημά σου, καὶ αὐτὸς Θεός σου. Καὶ νῦν, Ἰσραήλ, τί Κύριος ὁ Θεός σου ἀπαιτεῖ παρὰ σοῦ, ἀλλ' ἡ φοβεῖσθαι αὐτὸν, καὶ πορεύεσθαι (ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ, καὶ ἀγαπᾶν αὐτὸν, καὶ λατρεύειν Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου; Ἰδοὺ ἡ θεοσέβειά ἐστι σοφία. Εὐθὺς ὁ λόγος τοῦ Κυρίου, καὶ πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ ἐν πίστει. Οἱ ὀφθαλμοί μου ἐπὶ τοὺς πιστοὺς τῆς γῆς, τοῦ συγκαθῆσθαι αὐτοὺς μετ᾿ ἐμοῦ. Επιδεικνυμένην πίστιν ἀπαγγελεί δίκαιος. Εὐσέβεια εἰς Θεὸν ἀρχὴ αἰσθήσεως. Επιθυμίαι εὐσεβῶν ἡδύνουσι ψυχάς. Ελεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν, καὶ ἐπίγνωσιν Θεοῦ, ἢ ὁλοκαυτώματα. Οδὸς εὐσεβῶν εὐθεῖα ἐγένετο καὶ παρεσκευασμένη. Οἱ εὐσεβεῖς συνετὰ ἐβουλεύσαντο, καὶ αὕτη ἡ βουλὴ μενεί. • Εξ ἔστι ποιών πίστιν, ἵλεως ἔσομαι αὐτῷ, ο λέγει Κύριος. ᾿Αγαπήσατε δικαιοσύνην, οι κρίνοντες τὴν γῆν, φρονήσατε περὶ τοῦ Κυρίου ἐν ἀγαθότητι καρδίας, καὶ ἐκζητήσατε αὐτόν. Εμφανίζεται γὰρ τοῖς μὴ ἀπιστοῦσιν αὐτόν. Παντός δυνατωτέρα ἐστὶν ἡ εὐσέβεια. Θησαυρὸς ἀδιάπτωτος ή θεοσέβεια. Πίστευσον τῷ Θεῷ, καὶ ἀντιλήψεταί σου. Δόσις Κυρίου παραμένει εὐσεβέσιν.

763 LOCI COMMUNES. M PARS L. SERMO I. 770 Διήγησις εὐσεβοῦς διὰ παντὸς σοφία. Ἐν στόματι εὐσεβῶν πληθυνθήσεται ἄνθρωπος. Ανθρωπος εὐσεβὴς ἐν σοφίᾳ μένει, ὡς ὁ ἥλιος, Πίστις εἰς τὸν αἰῶνα σταθήσεται. Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκε κον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· Μετάβηθι ενα τεῦθεν ἐκεῖ, καὶ μεταβήσεται. Αποκριθεὶς δὲ Πέτρος εἶπε τῷ Ἰησοῦ· Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· • Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ὑμεῖς οἱ ἀκολουθήσαν τές μοι, ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ, ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τοῦ θρόνου δόξης αὐτοῦ, τότε καὶ ὑμεῖς καθίσεσθε ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. Καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν 5 οἰκίαν, ἢ ἀδελφοὺς, ἡ ἀδελφὰς, ἢ πατέρα, ή μητέρα, η γυναίκα, ἢ τέκνα, ἢ ἀγροὺς ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός μου, ἐκατονταπλασίονα λήψεται, καὶ ζωὴν αιώνιον κληρομήσει. Οὕτως ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱόν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται. † Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ, κάτ κεῖνος ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων ποιήσει. Ο Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες καὶ πιστεύσαντες, ο Ἐὰν ὁμολογήσῃς ἐν τῷ στόματί σου, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, σωθήσῃ. Καρδια γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν. Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὔτε περιτομή τί ἐστιν, οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ πίστις δι' ἀγάπης ενεργουμένη. Ἔστι δὲ πίστις ἐλπιζομένων ὑπόστασις πραγμά των, ἔλεγχος οὐ βλεπομένων. Χωρὶς πίστεως ἀδύνατον εὐαρεστῆσαι. Πιστεῦσαι γὰρ δεῖ τὸν προσερχόμενον τῷ Θεῷ, ὅτι ἔστι, καὶ τοῖς ἐκζητοῦσιν αὐτὸν, μισθαποδότης γίνεται. Χάριτι ἐστε σεσωσμένοι. Γύμναζε σεαυτὸν πρὸς εὐσέβειαν. Η γὰρ σωμα τική γυμνασία πρὸς ὀλίγον ἐστὶν ὠφέλιμος· ἡ δὲ εὐσέβεια πρὸς πάντα ὠφέλιμος ἐστιν, ἐπαγγελίαν ἔχουσα ζωῆς τῆς νῦν καὶ τῆς μελλούσης. Ἡ πίστις ἐὰν μὴ ἔχῃ ἔργα, νεκρά ἐστι καθ' έαυτήν. Σπουδάσατε διὰ τῶν καλῶν ἔργων βεβαίαν ὑμῶν τὴν κλήσιν καὶ ἐκλογὴν ποιήσασθαι. Οὕτως γὰρ ἡμῖν πλουσίως ἐπιχορηγηθήσεται ἡ εἴσοδος εἰς τὴν αἰώνιον βασιλείαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ. Ὥσπερ οἱ βλέποντες τὸ φῶς ἐντός εἰσι τοῦ φωτός, καὶ τῆς λαμπρότητος αὐτοῦ μετέχουσιν· οὕτως οἱ βλέποντες τὸν Θεὸν ἐντὸς γίνονται τοῦ Θεοῦ, μετέ χοντες αὐτοῦ τῆς λαμπρότητος. Ζωῆς οὖν μεθέξουσιν οἱ ὁρῶντες θεόν. Πίστις ἡγεῖσθε τῶν περὶ Θεοῦ λόγων· πίστις, καὶ μὴ ἀπόδειξις· πίστις ἡ ὑπὲρ τὰς λογικές μεθόδους, Ecoli. xxv. Pit oratio mera est sapientia. In ore piorum multiplicabitur laus. Ecchi. xxvi. Hemo pius in sapientia permanet ul sol. Eccli. IL. Fides In smculum stabil. Matth. xvii. Amen dico vobis, si habueritis fidem ut granum sinapis, dicetis monti buic: Transi hinc, et transibit. Malth. xix. Tunc respondens Petrus, dixit ad Jesum: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te: quid ergo erit nobis? Jesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos, qui seculi estis me, in regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suæ, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. Et omnis qui reliquerit domos, aut fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut filios, aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet, et vitæ æternæ sortietur hæreditatem. Joan. 111. Sic Deus dilexit mundum, ut Filium struin unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, in tenebris non maneat. Joan. xiv. Qui credit in me, opera que ego facio, et ipse faciet, et majora his faciet. Joan. xx. Beati qui non viderunt, et crediderunt. Rom. x. Si confessus fueris ore tuo Dominum Jesum Christum, et credideris. in corde tuo, quod Deus illum excitavit n mortuis, salvaberis. Cordle enim creditur ad justitiam, ore autem fit confessio ad salutem. Galat. v. In Christo Jesu nec cireumoisio est nec præputium, sed fides per charitatem operans. Hebr. xi. Est autem fides rerum sperandarum substantia, et argumentum eorum, quæ non videnlor. Ibid. Sine fide fieri non potest, ut quis illi placeat. Nam qui accedit ad Deum, hunc credere oportet, quod Deus sit, et quod remunerator sit quærentibus 8 ipsum. Ephes. 1. Gratia estis servati. 1 Tim. iv. Exerce lemetipsum ad pietatem. Nam corporalis exercitatio paululum habet utilitatis: at pietas ad omnia utilis est, ut quæ promissiones habeat vitæ præsentis et futuræ. Jacob. 11. Fides, si facta non habuerit, mortua est per se. 11 Petr. 1. Operam date, ut vocationem et eleclionem vestram firmam efficiatis. Siquidem ad hunc modum abunde subministrabitur vobis introitus in æternum regnum Domini nostri Jesu Christi. Irenei. Quemadmodum qui lumen intuentur, intra lumen sunt ac ejus splendore fruuntur; sic qui Deum vident, intra Deum exsistunt, splendoris ipsius participes. Vita ergo participes erunt, qui Deum vident Basilii. Fides eorum, quæ de Doo dicuntur, dux sit; ldes, et non demonstratio; thies, quæ omnem

771 ANTONII MELISSÆ 772 rationis methodum superans mentem ad consensum τὴν ψυχὴν εἰς συγκατάθεσιν έλκουσα· πίστις οὐχὶ et approbationem trahit. Fides, inquam, non geometřica aliqua necessitate, sed Spiritus effectu et operatione animis innascens. Theologiæ mysterium fidei nihil sollicite inqui. rentis assensionem requirit. Deum enim esse omnino credendum est; quid vero ille sit, nequaquam inquirere aut disputare convenit. Denique si fides earum rerum, quæ sperantur, substantia est, et argumentum eorum quæ non apparent, ne contenderis ea nunc videre, quæ procul dissita sunt, neque in dubium vocaris ea quæ sperantur, eo quod ipsa cognitione nondum assequi queas. Fides est assensus de iis quæ auditu percepit, nihil ambigens, cum certa persuasione veritatis earum rerumn, quæ Dei gratia prædicata sunt. Hujus exemplum aut specimen exhibuit Abraham, qui juxta Scripturæ testimonium non dubitavit per incredulitatem, sed de confirmatus est, Deo gloriam tribuens, et certa animi fiducia persuasus, quod quæ promisit Deus, eadem et praestare possit. Greg. Thaumaturgi. Præcipuam pietatis curam habere convenit, quam non immerito virtutum parentem nominant. Hæc enim omnium virtutum principium et finis est. Ut Deum et causam omnia continentem efficientemque cognoscamus, tum visu tum naturæ lege docemur: illo nimirum, dum res visibiles et solidas spectat; hac vero, dum ex visu cognitis et ordine dispositis summum ducem et opificem consideral. Tecto pulsa et sub dio agens fides, 4 sumptuosa impietate præstantior est, et tres in nomine Domini congregati, multis divinitatem negantibus antecellunt. Nihil coram Deo æque magnificum est, atque sermo purus, et veritatis dogmatibus perfecta anima. Sola pietas stabile et firmum bonum est. Quod enim acquisitu impossibile est, idem propter invidiam incredibile etiam judicatur. Atqui profanæ tentes nullam rem, quæ bona et honesta est, fide. dignam existimant. Chrysost. Hoc fidei maxime proprium est, rationes eorum quæ funt non inquirere, sed obtemperare "præscriptis. Pium et fidelem virum tam firmo et constanti erga Dei promissiones animo præditum esse oporset, ut licet sibi ipsis contraria esse videantur quæ fiunt, ne sic tamen vel animo turbari possit, vel de eventu desperet. Fidelem Abraham itaque inspicito, qualem nimirum promissionem ipse acceperit, et quænam ipse facere coactus sit. Fides virtutum mater, corona et perfectio est. Athanasii. Melius est dubitationem obortam silentio reprimere et credere, quam propter dubitationem diffidere. Greg. Omne quod creatum est, extra divinam naturam aut essentiam esse judicare edocti sumus: γεωμετρικαῖς ἀνάγκαις, ἀλλὰ ταῖς τοῦ Πνεύματος ενεργείαις έγγινομένη. Τὸ τῆς θεολογίας μυστήριον τὴν ἐκ τῆς ἀβασανί στου πίστεως ἐπιζητεῖ συγκατάθεσιν. Πιστεῦσαι γὰρ δεῖ ὅτι ἔστι Θεός, οὐχὶ ζητῆσαι καὶ λογομαχή σαι τὸ, τί ἐστι. Καὶ ὅλως εἰ ἡ πίστις ἐστὶν ἐλπιζομένων ὑπόστασις πραγμάτων, έλεγχος οὐ βλεπομέν νων, μὴ φιλονείκει ἰδεῖν ἤδη τὰ μακρὰν ἀπῳκισμένα, μήτε τὰ ἐλπιζόμενα ἀμφίβολα καταστήσης, διὰ τὸ μήπω αὐτῶν δύνασθαι κατὰ τὴν γνῶσιν ἐφάπτε σθαι. Πίστις ἐστὶ συγκατάθεσις ἀδιάκριτος τῶν ἀκου σθέντων ἐν πληροφορίᾳ τῆς ἀληθείας, τῶν κηρυχθέν των Θεοῦ χάριτι, ἥντινα ἐπεδείξατο Αβραάμ, μαρτυρηθείς, ὅτι οὐ διεκρίθη τῇ ἀπιστίᾳ, ἀλλ' ἐνεδυναμώθη τῇ πίστει, δοὺς δόξαν τῷ Θεῷ, καὶ πληροφορηθεὶς ὅτι ὁ ἐπήγγελται Θεὸς, δυνατός ἐστι καὶ ποιῆσαι. Εὐσεβεία; ἐπὶ πᾶσι φροντιστέον, ἣν μητέρα φασί τῶν ἀρετῶν, ὀρθῶς λέγοντες. Αύτη γάρ ἐστιν ἀρχὴ καὶ τελευτὴ πασῶν τῶν ἀρετῶν. Τὸ εἰδέναι Θεὸν καὶ τὴν πάντων συνεκτικήν τε καὶ ποιητικὴν αἰτίαν, καὶ ὄψις διδάσκαλος, καὶ ὁ φυσικός νόμος· ἡ μὲν τοῖς ὁρωμένοις προσβάλλουσα καὶ πεπηγόσιν, ὁ δὲ δι' αὐτῶν τῶν ὁρωμένων καὶ τεταγμένων τὸν ἀρχηγὸν τοῦτον συλλογιζόμενος. Κρείσσον υπαίθριος πίστις πολυτελοῦς ἀσεβείας, καὶ τρεῖς συνηγμένοι ἐν ὀνόματι Κυρίου πολλῶν ἀρνουμένων θεότητα. Οὐδὲν οὕτω τῷ Θεῷ μεγαλοπρεπές, ὡς λόγος κε καθαρμένος, καὶ ψυχὴ τελεία τοῖς τῆς ἀληθείας δόγμασιν. : Μόνον ἀμετάπτωτον ἀγαθὸν καὶ παραμένον ή εὐσέβεια. Τὸ γὰρ οὐκ ἐφικτὸν οὐδὲ πιστὸν, πῶς διὰ τὸν φθόνον; ψυχαῖς γὰρ βεβήλαις οὐδὲν τῶν καλῶν ἀξιόπιστον. Τοῦτο μάλιστα πίστεως, μὴ ζητεῖν εὐθύνας τῶν πραττομένων, ἀλλὰ πείθεσθαι τοῖς ἐπιταττομένοις. Τὸν εὐσεβῆ καὶ πιστὸν ἄνδρα οὕτω βεβαίως διακεῖσθαι χρὴ πρὸς τὰς ἐπαγγελίας τοῦ Θεοῦ, ώστε κἂν ἐναντία αὐτοῖς φαίνηται τὰ γινόμενα, μηδὲ οὐ τως ταράττεσθαι, μηδὲ ἀπογινώσκειν τὴν ἔκβασιν. Ορα γοῦν, ὁ πιστὸς Ἀβραὰμ είνα μὲν ὑπόσχεσιν ἐδέξατο, τίνα δὲ πράττειν ἠναγκάζετο. Πίστις μήτηρ καὶ στεφάνη καὶ συμπεραίωσις τῶν ἀρετῶν ὑπάρχει. Βέλτιον ἀποροῦντας σιωπᾶν καὶ πιστεύειν, ἀπιστεῖν διὰ τὸ ἀπορεῖν. Πᾶν τὸ κτιστὸν ἔξω τῆς θείας φύσεως εἶναι νοεῖν ἐπαιδεύθηκεν· μόνην δὲ τὴν ἄκτιστον φύσιν λα-

773 LOCI COMMUNES. - PARS. I. SERMO II. 774 τρεύειν καὶ σέβεσθαι, ἧς χαρακτήρ ἐστι καὶ γνώ- eam vero solummodo naturam, quæ increata est, τὸ μήτε ἄρχεσθαι τοῦ εἶναί ποτε, μήτε παύξ ρίσμα σθαι. Πίστις μόνη κρατεῖ τὸν ἀκράτητον· πίστις μόνη κατανοεῖ τὸν ἀθέατον· πίστις μόνη προσπελάζει τῷ ἀπροσπελάστῳ, ὅσον ἐγχωρεῖ καὶ ὅσον ἐνδέχεται. Ἐπειδὴ ἀνεπίβατός ἐστι λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις τῆς ὑπερκειμένης φύσεως ἡ κατάληψις, τούτου χάριν ἡ πίστις ἀντὶ λογισμῶν γίνεται, τοῖς ὑπὲρ λόγον καὶ κατάληψιν ἑαυτὴν ὑπερτείνουσα. Το πίστει παραδεκτὸν, ἀπολυπραγμόνητον είναι χρή. Το γάρ τοι βασανιζόμενον πῶς ἔτι πεπίστευ ται; Η μὲν πίστις σύντομος ἐστιν, ὡς εἰπεῖν, τῶν κατεπειγόντων γνῶσις. Ἡ γνῶσις δὲ, ἀπόδειξις τῶν διὰ πίστεως παρειλημμένων ἰσχυρὰ καὶ βεβαία. Οὐχ ὁ παντὶ πιστεύων πιστὸς λέγεται· ἀλλ᾽ ὁ Θεῷ πιστεύων, αὐτὸς μόνος πιστὸς καὶ ἔστι καὶ λέγεται. Ἡ ἀληθὴς ἱεραρχία τίς ἂν εἴη, πλήν ψυχῆς θεοφιλούς εὐσέβεια; ἧς τὸ εὐχάριστον ἀθανατίζεται παρὰ τῷ Θεῷ, συνδιαιωνίζον ηλίῳ, καὶ σελήνῃ, καὶ τῷ παντὶ κόσμῳ. Ἀρχὴ ἀρίστη πάντων μὲν ὁ Θεὸς, ἀρετῶν δὲ εὐτ σέβεια. Ὥσπερ φασὶν ἐν ἰατρικῇ, τὰ μὴ καθαρὰ τῶν σωμάτων ὁπόσῳ ἂν θρέψῃς, μᾶλλον βλάψεις, ὕλην ὑποβαλὼν τῇ κακοχυμίᾳ· οὕτως καὶ ψυχὴν μοχθηροῖς δόγμασι προκατειλημμένην, ὁπόσῳ ἂν διδάξῃς, μᾶλλον βλάψεις, μείζονας ἀρχὰς αὐτῇ τῆς ψευδοδοξίας παρέχων. ΛΟΓΟΣ Β'. Περὶ τῶν παραβεβηκότων τὴν εὐσέβειαν καὶ πίστιν, καὶ εἰς Θεὸν ἀσεβούντων. Ἰδὼν ὁ λαὸς ὅτι κεχρόνκε Μωϋσῆς καταβῆναι ἐκ τοῦ ὄρους, συνέστη ἐπὶ Ααρών, καὶ λέγει αὐτῷ· ᾿Ανάστηθι καὶ ποίησον ἡμῖν θεούς, οι προπορεύσονται ἡμῶν. Ο γὰρ Μωϋσῆς οὗτος ὁ ἄνθρωπος ὃς ἐξήγαγεν ἡμᾶς ἐξ Αἰγύπτου, οὐκ οἴδαμεν τί γέγονεν αὐτῷ. Καὶ λέγει αὐτοῖς Ααρών • Περιέλεσθε τὰ ἐν ώτια τὰ χρυσὰ τὰ ἐν τοῖς ὠσὶ τῶν γυναικῶν ὑμῶν, καὶ θυγατέρων ὑμῶν, καὶ ἐνέγκατε πρὸς μέ. Καὶ περιείλοντο πᾶς ὁ λαὸς τὰ ἐνώτια τὰ χρυσᾶ, καὶ ἦεγχαν πρὸς 'Ααρών· καὶ ἐποίησεν αὐτὰ μόσχον χωνευτὸν, καὶ εἶπεν· Οὗτοι οἱ θεοί σου, Ἰσραήλ, οἵτι νε; ἀνεβίβασαν σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου. • Διὰ τὴν ἀσέβειαν τῶν ἐθνῶν τούτων Κύριος ἐξολοθρεύσει αὐτοὺς πρὸ προσώπου σου οὐ διὰ τὴν οσιότητα τῆς καρδίας σου εἰσπορεύῃ κληρονομῆσαι τὴν γῆν αὐτῶν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀνομίαν τῶν ἐθνῶν τούτων, Κύριος ἐξολοθρεύσει αὐτοὺς πρὸ προσώ που σου. Εἶπεν Κύριος τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, «Ὑμεῖς ἐγκατ ελίπατέ με, καὶ ἐδουλεύσατε θεοῖς ἑτέροις διὰ τοῦτο οὐ προσθήσω τοῦ σῶσαι ὑμᾶς. Βαδίζετε καὶ βοᾶτε πρὸς τοὺς θεοὺς οὓς ἐξελέξασθε ἑαυτοῖς, καὶ αὐτοὶ σωσάτωσαν ὑμᾶς ἐν καιρῷ θλίψεως.» colere et venerari didicimus, cujus nota et indicium est, nec unquam cepisse, nec unquam deficere. Sola fides comprehendit incomprehensibilem. Sola fides invisibilem percipit, Sola fides inaccessum accedit, quoad ejus fieri potest et licet. Quandoquidem supernæ naturæ comprehensio humanis rationibus longe est superior, idcirco fides rationum locum explet, super ea quæ rationem et intellectum superant, semetipsam extendens. Clementis. Quod fide perceptum est, a curiosa inquisitione alienum sit oportet. Quod enim ad amussim studiose exploratum est, quomodo fide perceptum aut creditum esse dicetur? Fides brevis et compendiosa, ut ita dicam, rerum necessariarum est cognitio. At cognitio constans et firma est eorum, quæ per fidem accepta sunt, demonstratio. Severini. Non qui cuivis credit fidelis dicitur, sed qui Deo credit, bic solus fidelis est et dicitur. Philonis. Vera bierarchia quænam alia, quam animæ Deo dilectæ pietas, fuerit? cujus gratitudo apud Deum immortalis est, perenne ævum cum sole, 5 luna et toto mundo extendens. Aristotelis. Omnium quidem principium optimum Deus est, virtutum vero pietas. Quemadmodum in medicina fieri dicunt, ut corpora non pura quo magis nutriveris, eo magis lædas, materiam nimirum corruptis humoribus suggerens: sic pravis opinionibus præoccupatam animam, quo plus docueris, eo magis lædes, niajores subinde male et perperam sentiendi occasiones suppeditans. SERMO II [al. CLXI]. De illis qui pietatem ac fidem prævaricantur, el in Deum sunt impii. Exod. xxxn. Videns populus, quod tardavit Moyses descendere de monte, congregatus est ad Aaronem, et dicit ei: Surge, et fac nobis deos, qui præcedant nos. Nam Moyses hic homo, qui eduxit nos de terra Ægypti, non scimus quid factum est illi. Et dicit illis Aaron: Tollite inaures aureas, quæ in auribus mulierum vestrarum et aliarum vestrarum, et afferte adl me. Et abstules runt omnis populus inaures aureas, et attulerunt ad Aaron; et fecit eas vitulum conflatilem. Et dixerunt: Isti dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Egypti. Deut. x. Propter impietatem gentium harum exscindet eos Dominus ante faciem tuam. Non propter sanctimoniam cordis tui tu ingredieris, ut possideas terram earum, sed propter iniquitatem gentium harum Dominus exscindet eos ante faciem tuam. Judic. x. Et dixit Dominus ad filios Israel: Vos reliquistis me et coluistis deos alienos. Idcirco non addam, ut liberem vos. Ite et clamate au deos quos elegistis vobis, et ipsi liberent vos in tempore aflictionis.

775 ANTONII MELISSE 776 Job xx. Gaudium impiorum ruina indecens, Εὐφροσύνη ἀσεβῶν πτῶμα ἐξαίσιον· χαρμονὴ δὲ lætitia autem iniquorum perditio. Si ascenderint in cœlum ejus dona, et sacrificium ejus nubes attigerit, et visus fuerit jam firmatus esse, tunc in universum peribit, et qui cognoverant ipsum, dicent: Ubi est? lbid. xL. Facies impiorum ignominia implebuntur. Ibid. xxi. Lumen impiorum exstinguetur. Ebid. xv. Omnis vita impii curis transigitur: et cum visus fuerit jam in pace agere, veniet ei subversio. Ibid. τι. Spes impii perit. Ibid. xxt. Impiorum lucerna exstinguetur, superveniet autem illis subversio, et erunt sicut paleæ vento agitata. Ibid. χι. Oculi impiorum tabescent. Nam spes eorum perditio. 6 Psal. xvi. Filii alieni mentiti sunt mihi. Filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis. Ibid. xxxvi. Inimici Domini mox ut honorificati et exaltati fuerint, deficientes quemadmodum fumus defecerunt. Ibid. Vidi impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani. Et transivi, et eoce non erat, et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Ibid. Lxxıı. Qui elongant se a te, peribunt. Perdidisti omnes, qui fornicantur abs te. Prov. v. Viæ impiorum tenebrosæ, et non sciunt in quo offendunt. Ibid. xi. Facilis et jucunda ft implorum perditio. Vitam impiorum subvertet Dominus. Ibid. x. Fructus impiorum perditio. Ibid. 11. Opera injusta facit impius. Ibid.al. Viæ impiorum de terra peribunt. Ibid. 11. Persecutio impiorum ad mortem. Ibid. xv). Impius servatur in diem malum. Ibid. xxvi. Fugit impius nemine persequente. Animæ impii nemo miserebitur mortalium. παρανόμων ἀπώλεια. Ἐὰν ἀναβῇ αὐτοῦ εἰς οὐρα νὸν τὰ δῶρα, ἡ δὲ θυσία αὐτοῦ νεφῶν ἅψηται, καὶ δοκῇ ἤδη κατεστηρίχθαι, τότε εἰς τέλος ἀπολεῖται. Οἱ δὲ ἰδόντες αὐτὸν ἐροῦσι, Ποῦ ἐστιν; Πρόσωπα ἀσεβῶν ἀτιμίας ἐμπλησθήσονται. Φῶς ἀσεβῶν σβεσθήσεται. Πᾶς ὁ βίος ἀσεβοῦς ἐν φροντίδι. Οταν δοκῇ ειρη νεύειν, ἥξει αὐτῷ ἡ καταστροφή. Ελπὶς ἀσεβοῦς ἀπολεῖται. Ασεβῶν λύχνος σβεσθήσεται. Ἐλεύσεται δὲ αὐτ τοῖς ἡ καταστροφὴ, καὶ ἔσονται ὥσπερ ἄχυρα ὑπὸ ἀνέμου. Prov. xviii. Cum venerit impius in profundum p malorum, contemnit. Ibid. XII. Viscera impiorum misereri nesciunt. Osee. Maledictio Domini in domibus impiorun. Anni impiorum pauci erunt. Osec. vul. Væ eis, quoniam resilierunt a me. Miseri sunt, quoniam impii fuerunt in me. Ego autem redemi eos, et ipsi locuti sunt contra me mendacia. Habac. 1. Infirmabuntur impii, et auferam impios a facie terra, dicit Dominus. Isa. 1. Audi, cœlum, et terra, auribus percipe verba oris mei, quoniam Dominus locutus est:Filios genui, etc. Οφθαλμοὶ ἀσεβῶν τακήσονται. Η γὰρ ἐλπὶς αὐτ τῶν ἀπώλεια. Υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψεύσαντο μοι. Υἱοὶ ἀλλότριοι έπαλαιώθησαν, καὶ ἐχώλαναν ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ Κυρίου ἅμα τῷ δοξασθῆναι αὐτοὺς καὶ ὑψωθῆναι, ἐκλείποντες ὡσεὶ καπνὸς ἐξέλιπον. Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρόμενον, ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν· καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Ἰδοὺ οἱ μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Εξωλόθρευσας πάντα τὸν πορνεύοντα ἀπὸ σου. Αἱ ὁδοὶ τῶν ἀσεβῶν σκοτειναὶ, καὶ οὐκ οἶδατι πῶς προσκόπτουσιν. Πρόχειρος γίνεται καὶ ἐπίχαρτος ἀσεβῶν ἀπών λεια. Ζωὴν ἀσεβῶν ἀναστρέψει Κύριος. Καρποὶ ἀσεβῶν ἀπώλεια. Ασεβής ποιεῖ ἔργα άδικα. Οδοὶ ἀσεβῶν ἐκ γῆς ἐλοῦνται. Ο διωγμὸς ἀσεβῶν εἰς θάνατον. Φυλάσσεται ὁ ἀσεβῆς εἰς ἡμέραν κακήν. Φεύγει ἀσεβὴς μηδενός διώκοντος. Ψυχὴ ἀσεβοῦς οὐκ ἐλεηθήσεται ὑπ᾽ οὐδενὸς τῶν ἀνθρώπων. ᾿Ασεβὴς ἐλθὼν εἰς βάθος κακῶν καταφρονεί. Τὰ σπλάγχνα τῶν ἀσεβῶν ἀνελεήμονα. Κατάρα Κυρίου ἐν οἴκοις ἀσεβῶν. Ετη ἀσεβῶν ὀλίγα. Οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ᾿ ἐμοῦ· δείλαιοί εἰσιν, ὅτι ἡσέβησαν εἰς ἐμέ. Ἐγὼ δὲ ἐλυτρωσάμην αὐτούς· αὐτοὶ δὲ κατελάλησαν κατ' ἐμοῦ ψευδή. Ασθενήσουσιν οἱ ἀσεβεῖς, καὶ ἐξαρῶ τοὺς ἀσε βεῖς ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς, λέγει Κύριος. Ακουε, οὐρανέ, καὶ ἐνωτίζου, ἡ γῆ, τὰ ῥήματα τοῦ στόματός μου, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν, ο Τέοὺς ἐγέννησα.»

i 777 LOCI COMMUNES. - Οὐκ ἐγὼ παρητήσάμην αὐτούς, ἀλλ' αὐτοὶ παρητήσαντο με. Διὰ τοῦτο ἐγκατέλιπον τὸν οἶκόν μου. Ἐντελοῦμαι τῇ οἰκουμένῃ κακά, καὶ τοῖς ἀσεβέσι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Αρθήτω ὁ ἀσεβής, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν Κυρίου. Οὐκ ἔστι χαίρειν τοῖς ἀσεβέσι, λέγει Κύριος. Τι εὗρον οἱ πατέρες ὑμῶν ἐν ἐμοὶ πλημμέλημα, ὅτι ἀπέστησαν ἀπ' ἐμοῦ μακράν, καὶ ἐπορεύθησαν ὀπίσω τῶν ματαίων, καὶ ἐματαιώθησαν; Ὑμεῖς οἱ ἐγκαταλείποντές με, καὶ ἑτοιμάζοντες τῇ εύχῃ τράπεζαν, καὶ κιρνώντες τῷ δαίμονι κέρασμα. Ἐγὼ ἀνταποδώσω ὑμᾶς εἰς μάχαιραν· πάντες σφαγῇ πεσεῖσθε, ὅτι ἐκάλεσα ὑμᾶς, καὶ οὐκ ἠκούσατε· καὶ ἐποιήσατε τὸ πονηρὸν ἐναντίον μου, καὶ ἃ οὐκ ἐβουλόμην ἐξελέξασθε. Εξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἡ γῆ ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέγει Κύριος· ὅτι δύο και που νηρὰ ἐποίησεν ὁ λαός μου· ἐμὲ ἐγκατέλιπον πη γὴν ὕδατος ζώντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συν τετριμμένους, οἳ οὐχ ἡδύναντο ὕδωρ συνέχεια. Παιδεύσει σε ἡ ἀποστασία σου, καὶ ἡ κακία σου ἐλέγξει σε, καὶ γνῶθι καὶ ἴδε, ὅτι πικρόν σοι τὸ καταλιπεῖν σε με, λέγει Κύριος ὁ Θεός σου. Εἶπεν Κύριος πρὸς με, «η προσεύχου περὶ τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ μὴ ἀξίου ἐλεηθῆναι αὐτούς· ὅτι οὐκ εἰσακούσομαί σου. Η οὐχ ὁρᾶς τί οὗτοι ποιοῦ σιν ἐν ταῖς πόλεσιν Ἰούδα, καὶ ἐν ταῖς ὁδοῖ; Τε ρουσαλήμ; Οἱ υἱοὶ αὐτῶν συλλέξουσι ξύλα, οι πατέρες αὐτῶν καίουσι πῦρ, καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν τρίβουσι στέαρ, τοῦ ποιῆσαι χανῶνας τῇ στρατιά τοῦ οὐρανοῦ, καὶ σπεῖσαι σπονδὰς ἀλλοτρίας. Διὰ τοῦτο τάδε λέγει Κύριος • Ιδού οργή θυμοῦ μου ἐκχεῖται ἐπὶ τὸν τόπον τοῦτον, καὶ ἐπὶ τοὺς ἀνθρώτους τούτους, καὶ ἐπὶ τὰ κτήνη, καὶ ἐπὶ πᾶν ξύλον τοῦ ἀγροῦ αὐτῶν, καὶ ἐπὶ πάντα τὰ γεννήματα τῆς γῆς, καὶ ἐκκαυθήσεται, καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων. PARS I. SERMO JI. 778 Non ego repudiavi illos, sed ipsi me repudiaverunt. Idcirco dereliqui domum meam. Mandabo super terram mala, et impiis peccata ipsorum. Tollatur impius, ne videat gloriam Domini. Isa. Lvu. Non est pax impiis, dicit Dominus. Jerem. n. Quod invenerunt patres vestri in me defieturin, quod recesserunt procul a me, et ambalaverunt post vanitates, et vani facti sunt? Isa. Lxv. Vos derelinquentes me et obliti montis sancti mei, et parantes fortunæ mensam, et implentes dæmoni potionem. Ego tradam vos in gladium: omnes in cade cadetis, quia vocavi vος, οι non audistis; locutus sum, et contempsistis: et fecistis malum in conspectu meo, et quæ non volebam elegistis. Jerem. 11. Obstupuit cœlən) super hoc, et inhorruit supra molum vehementer, dicit Dominus, quia duo mala fecit populus meus. Me dereliquerunt fontem aquæ viventis, et foderunt 7 sibi lacus contritos, qui non potuerunt aquam conLinere. Ibid. Castigabit te defectio tua, et malitia tua argnel te: et scito et vide, quia amarum tibi relinquere te mne, dicit Dominus tuus. Jerem. vii. Dixit Dominus ad me: Ne oraveris pro populo isto, ne preceris ut ipsi misericordiaın consequantur, quoniam non exaudiam te. Annən vides quid ipsi faciunt in civitatibus Juda, et in plateis Jerusalem? Filii colligunt ligna, et patres eorum succendunt ignem, et mulieres ipsorum subigunt similaginem, ut faciant placentas militize cœli et libent libamina aliena, ut ad iracundiam provocarent me. Nunquid me ipsi ad iracundiam provocant? dicit Dominus, Noune semetipsos, ut confundantur facies eorum? Propterea bæc dicit Dominus: Ecce ira furoris mei effunditur super locum istum, et super homines, et super jumenta, super omne lignum agri ipsorum, et super omnes fruges terræ, et succendetur, et non erit qui ex. slinguat. γιὰ ἀνθρώπου, ἑώρακας τί οὗτοι ποιοῦσιν; ἀνομίας μεγάλας ποιοῦσιν ὧδε, τοῦ ἀπέχεσθαι ἀπὸ τῶν· ἁγίων μου· καὶ ἔτι ὄψει ἀνομίας μείζονας. • Τάδε λέγει Αδωναί Κύριος «Ανθ' ὧν ἐπελάπου μου, καὶ ἀπέρριψας με ὀπίσω σου, καὶ σὺ λάβε τὴν ἀσέβειάν σου καὶ τὴν πονηρίαν σου. Ἐν ἴσῳ μισητὰ τῷ Θεῷ, καὶ ὁ ἀσεβῶν, καὶ ἡ ἀσέ Γεια αὐτοῦ. Τὸ πραχθὲν σὺν τῷ δράσαντι ἐξολοθρευ θήσεται. Ἐλπὶς ἀσεβοῦς ὡς φερόμενο; χοῦς ὑπὸ ἀνέμου. Τοῖς ἀσεβέσι μέχρι τέλους ἀνελεήμων θυμὸς ἐπέστη. Αρνούμενοι σε ειδέναι ἀσεβεῖς, ἐν ισχύϊ βραχίο νός σου ἐμαστιγώθησαν. Ἐκδίκησις ἀσεβῶν πῦρ καὶ σκώληξ. Οὐαὶ ὑμῖν, ἄνδρες ἀσεβεῖς, οἵτινες ἐγκατελίπατε νόμον Θεοῦ. Ἐὰν γὰρ πληθύνητε, εἰς ἀπώλειαν, PATROL. GR. CXXXVI. Ezech, vit. Fili hominis, vidisti quid isti faciunt? iniquitates magnas, quas domus Israel faciunt hic, ut abstineant a sanctuario meo: et adhuc videbis iniquitates majores. Hæc dicit Adonai Dominus: Eo quod mei oblitus es, et abjecisti me post te, etiam tu accipe impietatem tuam et malitiam tuam. Sap. xiv. Εx quo Deo invisa et exosa sunt, tam impius quam impietas ejus. Nam et opus cum eo qui fecit illud excidetur. Ibid. v. Spes impii qualis a vento sublata lanugo est. Ibid. xix. Impius seva indignatio usque ad extremum persecuta est. Sap. xvi. Qui te novisse negaverunt impii, in fortitudine brachii tui flagellati sunt. Eccli. vi. Vindicta impii, ignis et vermis. Eccli. χιν. Va vobis, viri impii, qui deseruists legem Dei; licet enim multiplicemuint, peribitis: 25

779 ANTONIJ MELISSÆ 780 et si nascimini, in maledictionem id fiet: etsi καὶ ἐὰν γεννηθῆτε, εἰς κατάραν γεννηθήσεσθε, καὶ obieritis, in maledictionem divisi eritis. ἐὰν ἀποθάνητε, εἰς κατάραν μερισθήσεσθε. Eccli. xx. Luctus mortui septem dies, stulti autem et impil omnes dies vitæ illius. Eccli. χχχιν. Oblationes inipiorum non probat Altissimus. Matth. x. Quicunque negaverit me coram hominibus, negabo et ego illum coram Patre meo, qui in cœlis est. Hebr. v. Fieri non potest, ut qui semel fuerint illuminati, gustaverintque donum cœleste, et participes facti fuerint Spiritus sancti, gustaverintque bonum Dei verbum ac virtutes futuri sæculi, si prolabantur, denuo removentur & per penitentiam, ab integro crucifigentes sibimetipsis Filium Dei, et ludibrio exponentes. Siquidem terra, quæ imbrem sapius in se venientem combiberit, et progenuerit herbam accommodam eis, opera quorum et colitur, recipit benedictionem a Deo. At quæ produxerit spinas et tribulos, reproba est et maledictioni continis, cujus exitus huc tendit, ut exuratur. Basilii. Impietas proprie dicitur, quod in Deum commissum est peccatum. Fieri non potest, ut a justa via exorbitent, quorum animi Dei oblivione non laboraverint. Nullus eorum qui falsas et pravas a Deo opiniones conceperunt, suas in psalmodiis laudes Deo acceptas fure existimet. Dei ignorantia, animæ mors est. Theologi. Si namque Deus medius assumptus vel interpositus, ea quæ hominibus sibi mutuo intercedunt, conventa confirmat, quam periculosum erit, si ea transgressi fuisse deprehendemur, quæ cum ipso nobis inita sunt, præsertim cum nulla sit regeneratio vel reformatio, nec aliqua antiquæ conditionis restitutio. Qui diversum quam nos sentiunt, eos ceu veritatis lurem assumanius, et curemus quoad potest fleri; eos vero, qui incurabiles sunt aversemur, he prius ipsorum contagio ipsi inficiamur, quam nostræ illi sanitatis per nos participes fiant. Malorum inventrix est impietas, et ad aggrediendum longe audacissima. Πένθος νεκροῦ ἑπτὰ ἡμέραι, τοῦ δὲ μωροῦ καὶ ἀσεβοῦς πᾶσαι αἱ ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Οὐκ εὐδοκεῖ ὁ Ὕψιστος ἐν προσφοραῖς ἀσεβῶν. Οστις ἀρνήσεται με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι κἀγὼ αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Αδύνατον τοὺς ἅπαξ φωτισθέντας, γευσαμένους τε τῆς δωρεᾶς τῆς ἐπουρανίου, καὶ μετόχους γενηθέντας Πνεύματος ἁγίου, καὶ καλὸν γευσαμένους Θεοῦ ῥῆμα, δυνάμεις τε μέλλοντος αἰῶνος, καὶ παραπεσόντας, πάλιν ἀνακαινίζειν εἰς μετάνοιαν, ἀνασταυροῦντας ἑαυτοῖς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ παραδειγματίζοντας. Γῇ γὰρ ἡ ποιοῦσα τὸν ἐπ' αὐτ τῇ πολλάκις ὑετὸν, καὶ τίκτουσα βοτάνην εὔθετον, ἐκείνοις δι' οὓς καὶ γεωργείται, μεταλαμβάνει εύλογίας ἀπὸ Θεοῦ· ἐκφέρουσα δὲ ἀκάνθας καὶ τριβό λους, ἀδόκιμος καὶ κατάρας ἐγγὺς, ἧς τὸ τέλος εἰς καῦσιν. Ασέβεια κυρίως λέγεται ἡ εἰς Θεὸν ἁμαρτία. Αμήχανον ἐκτραπήναι τῆς δικαίας ὁδοῦ, μὲ λή θην Θεοῦ ταῖς ψυχαῖς νοσήσαντας. Μηδεὶ; οἰέσθω τῶν ἐσφαλμένας περὶ Θεοῦ ἐχόν των τὰς ὑπολήψεις, ὅτι δεκταί εἰσιν αὐτοῦ αἱ ἐν ψαλμῷ διαινέσεις. Θεοῦ ἄγνοια θάνατος ἐστι ψυχῆς. Εἰ γὰρ τὰς πρὸς ἀνθρώπους συνθήκας ἐμπεδοῖ Θεός, μέσος παραληφθεὶς, πόσος κίνδυνος ὧν πρὸς αὐτὸν ἐθέμεθα συνθηκών, τούτων παραβάτας είν ρίσκεσθαι, καὶ ταῦτα οὐκ οὔσης δευτέρας αναγεν νήσεως, οὐδὲ ἀναπλάσεως, οὐδὲ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀπο καταστάσεως. Τοὺς ἑτέρως φρονοῦνται ὡς λύμην τῆς ἀληθείας, έως μὲν ἂν ᾖ δυνατὸν, προσλαμβανώμεθα καὶ θε ραπεύσωμεν, μὴ τῆς νόσου μεταλάβωμεν πρὶν μετ ταδοῦναι τῆς ἑαυτῶν ὑγείας. Εὑρέτις κακῶν ἀσέβεια, καὶ λίαν τολμηρὸν εἰς ἐγχείρησιν. Πρώτην ώφλησε τιμωριαν ὁ ἄνθρωπος τῷ θεῷ, Greg. Nyssen. Primam Deo penam debet homo, quod a creatore suo descivit, et ad adversarium ejus- ῃ ὅτι ἀπέστησεν ἑαυτὸν τοῦ ποιήσαντος, καὶ πρὸς τὸν dem transfugit, fugitivus et desertor Domini naturalis factus alteram vero, quod miseram et infelicem peccati servitutem pro libero sui juris arbitrio ceu permutans accepit, præstabilius nimirum esse ducens pernicios et exitialis potentiæ tyrannidem pati quam Deo servire. Theophili. Atqui terreuus aliquis rex esse creditur, licet non omnium oculis conspicuus sit. Per Jeges enim ipsius, statuta denique, potestatem et virtutem atque imagines percipitur. Tu vero Deum ex suis operibus et virtutibus intelligere non vis. Serapionis Nunquam aliqua hæresis Ecclesiam superavit, sed furit quidem semper, aliquousque autem progressa statim dissolvitur. ἐναντίον ἀπηυτομόλησε, δραπέτης τοῦ κατὰ φύσιν δεσπότου καὶ ἀποστάτης γενόμενος· δευτέραν δε, ὅτι τὴν πονηρὰν τῆς ἁμαρτίας δουλείαν, ἀντὶ τῆς αὐτεξουσίου ἐλευθερίας Αλλάξατο, καὶ προετίμησε τοῦ δουλεύειν Θεῷ τὸ τυραννεῖσθαι ἀπὸ τῆς καταφθειρούσης δυνάμεως. Εἶτα βασιλεὺς μὲν ἐπίγειος πιστεύεται εἶναι, και περ μὴ πᾶσι βλεπόμενος· διὰ δὲ νόμου καὶ διατά ξεων αὐτοῦ, καὶ ἐξουσιῶν, καὶ δυνάμεων, καὶ εἶχό·. νων, νοεῖται. Τὸν δὲ Θεὸν οὐ βούλῃ σὺ νοῆσαι δι' ἔργων καὶ δυνάμεων. Οὐδέποτε αἵρεσις τὴν Ἐκκλησίαν ἐνίκησεν, ἀλλ' ἀεὶ μαίνεται, καὶ κατ' ὀλίγον προελθοῦσα εὐθέως λύεται.

781 LOCI COMMUNES. - Ὥσπερ ὀφθαλμες τεταραγμένος, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ τοῖς παρὰ φύσιν θολωθεῖσα δόγμασιν, οὐχ οἷα τε τὸ φῶς τῆς ἀληθείας εἰδέναι. ΛΟΓΟΣ Γ'. • Περὶ ἀγάπης καὶ πάλιν φόβου πρὸς τὸν Θεόν. Ἐκάλεσεν ἄγγελος Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν Αβραάμ, καὶ εἶπεν αὐτῷ· «Αβραάμ Αβραάμ.» Ὁ δὲ εἶπεν· ο Ἰδοὺ ἐγώ, ο Καὶ εἶπεν· Μὴ ἐπιβάλῃς τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸ παιδάριον, μήτε ποιήτης αὐτῷ μηθέν. Νῦν γὰρ ἔγνων ὅτι φοβῇ σὲ τὸν θεὸν, καὶ οὐκ ἐφείσω τοῦ υἱοῦ σοῦ τοῦ ἀγηπητοῦ δι' ἐμέ. Ὁ Θεὸς ὁ φυλάττων τὴν διαθήκην αὐτοῦ καὶ τὸ Ελεος τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, καὶ τοῖς φυλάσσουσι τὴν διαθήκην αὐτοῦ, εἰς χιλίας γενεάς. Καὶ νῦν, Ἰσραήλ, τί Κύριός σου ἀπαιτεῖ παρὰ σοῦ ἄλλο ἡ φοβεῖσθαι αὐτὸν, καὶ πορεύεσθαι ἐν πάσ σαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ καὶ ἀγαπᾶν αὐτὸν καὶ λα τρεύειν Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου; Αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου, ἐξ ὅλης τῆς διανοίας σου, ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς δυνάμεώς σου. Καυχήσονται ἐν σοὶ οἱ ἀγαπῶντες τὸ ὄνομά σου. Κραταίωμα Κύριος τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ἡ διαθήκη αὐτοῦ δηλώσει αὐτοῖς. Παρεμβαλεῖ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβο μένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. Αρχὴ σοφίας φόβος Κυρίου. Μακάριος ἀνὴρ ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον, ἐν ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ θελήσει σφόδρα. Δυνατὸν ἐν τῇ γῇ ἔσται τὸ σπέρμα αὐτοῦ. θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτὸν ποιήσει, καὶ τῆς δεήσεως αὐτοῦ εἰσακούσεται, καὶ σώσει αὐτούς. Φυλάσσει Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὸν, καὶ πάντας τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἐξολοθρεύσει. Κύριος δώσει σοφίαν, καὶ ὁδὸν εὐλαβουμένων αυτ τὸς διαφυλάξει. Φόβος Κυρίου μισεῖ κακίαν, βάριν τε καὶ ὑπερη φανίαν, καὶ ὁδοὺς πονηρῶν. Φόβος Κυρίου πηγή ζωής, ποιεῖ δὲ ἐκκλίνειν ἐκ παγίδος θανάτου. Φόβος Κυρίου σοφία καὶ παιδεία. Φοβοῦ τὸν Θεὸν, υἱὲ, καὶ βασιλέα, καὶ μηδὲ ἑτέρῳ αὐτῶν ἀπειθήσεις. Τέλος λόγου τὸ πᾶν ἄκους, τὸν Θεὸν φοβοῦ, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ φύλαττε, ὅτι τούτου πᾶς ἄνθρωπος. Ανατελεῖ ὑμῖν τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά μου, ήλιος δικαιοσύνης, καὶ ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ, ἴασις. Σώσει Κύριος τους φοβουμένους τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Κύριος ἐν ναῷ ἁγίῳ αὐτοῦ, εὐλαβείσθω ἀπὸ προςώπου αὐτοῦ πᾶσα ἡ γῆ. Σας Κύριον αὐτὸν ἁγιάσατε, καὶ αὐτὸς ἔσται του φό PARS I. SERMO III. 782 Quemadmodum ocuius perturbatur, sic etiam anima opinionibus, quæ naturam excedunt, turbata, veritatis lucem videre non potest. 9 SERMO III [al. CLXIII)]. De dilectione et timore Dei. Gen. xx. Vocavit angelus Domini Abrahamum coelitas, et dixit: Abraham, Abraham. Ille vero ait: Ecce ego. Et dixit: Ne inferas manum tuam puero, nec feceris illi quidquam. Nunc enim cognovi quod tu timeas Deum, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me. Deut. vii. Deus custodiens pactum et misericordiam suam diligentibus eum, et custodientibus mandata ejus, in mille generationes. Ibid. x. Et nunc, Israel, quidnam Dominus Deus tuus petit a te, quam ut timeas eum et incedas in omnibus viis ejus, diligas ipsam, et servias Domino Deo tuo? Ibid. Diliges Dominum Deum tuum, ex tota mente tua, et ex tota anima tua, et ex omnibus viribus tuis. Psal. v. Gloriabuntur in te, qui nomen tuum diligunt. Ibid. xxiv. Firmamentum vel robur est Dominus eorum qui timent ipsum, et testamentum suum manifestabit illis. Ibid. xxxii. Angelus Domini in circuitu eorum, qui timent ipsum, eastrametatur, et liberabit eoz. Ibid. cx. Initium sapientia timor Donini. Ibid. cxi. beatus vir, qui timet Dominum, præceptis ejus multum delectabitur. Potens in terra erit semen ejus. Psal. cxLiv. Voluntatem timentiun se faciet, et deprecationem eorum exaudiet, et servabit eos. Ibid. Custodit Dominus omnes, qui diligant ipsum, et omnes peccatores disperdet. Ibid. Dominus dal sapientiam, et viam eorum, qui reverentur eum, custodiet. Ibid. vii. Timor Domini odit malitiam, et contumeliani, et superbiam, et vias malorum. Ibid. Σιν. Timor Domini fons est vitæ, et a laqueo mortis declinare facit. Ibid. xv. Timor Domini sapientia est et disciplina. Ibid. xxıv. Time Deum, o fili, et regem, ac neutri ipsorum sis inobediens. Omnem sermouls summam audi. Deum time, et præcepta ipsius custodi. Ipsius enim est omnis homo. Małach, rv. Exorietur vobis, qui timetis nomen meum, Sol justitiae, et in alis ipsius salus. Mick. Salvabit Dominus eos qui timent nomen ipsius. Habac. 11. Dominus in templo sancio suo, reatur a facie ejus omnis terra. reveIsa. vii. Dominum ipsum sanctifleate, et ipso erit timor tuus. >

783 784 Διὰ τὸν φόβον σου, Κύριε, ἐν γαστρὶ ἐλάβομεν. ANTONI MELISSA Isa. xxvi. Propter timorem tuum, Domine, in utero concepimus. Jerem. xxxii. Erunt mihi in populum, et ego ero cis in Deum, et dabo eis cor aliud et viam aliam, ut timeant me omnibus 10 diebus, in bonum tam ipsis quam filiis ipsorum post illos. Eccli. 1. Initium sapientiæ, timere Dominum. Ibid. Corona sapientiæ timor Domini, germinans pacem et sanitatem salutis. Ibid. Plenitudo sapientiæ timere Dominum, et inebriat eos fructibus suis. Ibid. 11. Qui timetis Dominum, sperate in bona, et in lætitiam sempiternam ac misericordiam. Ibid. xx. Nihil est melius timore Domini, et nihil dulcius quam attendere præceptis ipsius. Ibid. 4. Dilectio Dei gloriosa est sapientia, et largietur cam diligentibus ipsum. Ibid. suit. Dilige Dominum, et invoca illum in salutem tuanl. Joan. xiv. Qui me diligit, diligetur a Patre neu, et ego diligam ipsum, et aperiam ei meipsum. Ibid. Si quis diliget me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud illum faciemus. Matth. x. Ne metuatis vobis ab his qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere. Rom. vul. His, qui diliguot Deum, omnia simul adjumento sunt in bonum. 1 Cor. viii. Qui Deum diligit, hic cognitus est ab illo. 1 Joan. iv. Deus est charitas, et qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus manet in co. Basilii. Timor Domini animæ purificatio est, juxta prophetae orationem, qui dicit: Timor Do mini quævis animæ vitia et defectus superat. › Necessarium debitum, amor Dei, a nobis postulatur. Hoc enim si careat anima, malum sustinet præ omnibus aliis cum primis intolerabile. Quicunque amorem erga Deum servant, his ipse quoque sui communionem largitur. Dei autem communio vita el lux cst, et eorum quæ ab ipso proficiscuntur bonorum fruitio. Εσονταί μοι εἰς λαόν, κἀγὼ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ δώσω αὐτοῖς καρδίαν ἑτέραν καὶ ὁδὸν ἑτέραν, φοβηθῆναι με πάσας τὰς ἡμέρας εἰς ἀγαθὸν αὐτοῖς τε καὶ τοῖς τέκνοις αὐτῶν μετ᾿ αὐτούς. Αρχὴ σοφίας φοβεῖσθαι τὸν Κύριον. Στέφανος σοφίας φόβος Κυρίου, ἀναθάλλων εἰρή νὴν καὶ ὑγείαν ἰάσεως. Πλησμονή σοφία; φοβεῖσθαι τὸν Κύριον, καὶ μετ θύσκει αὐτοὺς ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῆς. Οἱ φοβούμενοι τὸν Κύριον ἐλπίσατε εἰς ἀγαθὰ καὶ εἰς εὐφροσύνην αἰώνιον καὶ ἔλεος. Οὐδὲν κρείττον φόβου Κυρίου, καὶ οὐδὲν γλυκύτε μον τοῦ προσέχειν ἐντολαῖς Κυρίου. Αγάπησις Κυρίου ένδοξος σοφία, καὶ χορηγήσει αὐτὴν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. 'Αγάπα τον Κύριον, καὶ ἐπικαλοῦ εἰς σωτηρίαν του. Ὁ ἀγαπῶν μὲ ἀγαπηθήσεται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου, κἀγὼ ἀγαπήσω αὐτὸν, καὶ ἐμφανέσω αὐτῷ ἐμαυτόν. Εάν τις ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτόν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὰ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι. Τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Θεὸν πάντα συνεργεί εις αγαθόν. Εἴ τις ἀγαπᾷ τὸν Θεὸν, οὗτος ἔγνωσται ὑπ' αὐτοῦ. Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστὶ, καὶ ὁ μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ ἐν Θεῷ μένει, καὶ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ μένει. Φόβος Κυρίου, καθάρσιον ψυχῆς κατὰ τὴν εὐχὴν τοῦ προφήτου λέγοντος, ο φόβος Κυρίου παντοίων ἐλαττωμάτων τῆς ψυχῆς περιγίνεται.» Αναγκαίον όφλημα τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπην ἀπαι τούμεθα, ὃ τῇ ἐλλειπούσῃ ψυχῇ πάντων κακῶν ἐστιν ἀφόρητον. Οσα τὴν πρὸς Θεὸν τηρεί φιλίαν, τούτοις τὴν Ιδίαν παρέχει κοινωνίαν. Κοινωνία δὲ Θεοῦ ζωὴ καὶ φῶς, καὶ ἀπόλαυσις τῶν παρ' αὐτοῦ ἀγαθῶν, Οὐ πάντων Θεὸς ὁ Θεὸς, ἀλλὰ τῶν οἰκειωθέντων Deus non omnium Deus est, sod eoru̟nì, qui per claritatem in ipsius quasi fanilliam recepti et ipsi p αὐτῷ διὰ τῆς ἀγάπης. conjuncti sunt. Theologi. Timor Domini sapientiæ initium, et ceu prima fetus illius fascia est. Et sapienţia ubi timore devicto ad dilectionem progressa est, nos Dei amicos et filios pro servis efficit. Nequaquam nọs a Numinis contemplatione exorsos in timorem desiuere oportet, Isuiusmodi enim contemplatio effrenís forsitan præcipites quoque nas impelleret. Sed ubi a timore initio facto primis rudimentis instructi et purgati, imo (ut ita dicam) attenuati fuerimus, in sublime nos attolli conveJit. 11 Coloss. 18, 14. Charitas perfectionis vinçulum est. Αρχὴ σοφίας φόβος Κυρίου οἷόν τι πρώτοι σπάρο γαγον. Καὶ σαφία τὸν φόβον ὑπερβασα, καὶ εἰς τὴν ἀγάπην ἀναβιβάσασα, Θεοῦ φίλους ἡμᾶς καὶ υἱοὺς ἀντὶ δούλων ἐργάζεται. Οὐκ ἀπὸ θεωρίας αρξαμένους εἰς φόβων χρή και ταλήγειν (θεωρία γὰρ ἀχαλίνωτος τάχα ἂν καὶ κατὰ κρημνῶν ὤσειεν), ἀλλὰ φόβῳ στοιχειουμένους καὶ καθαιρομένους, καὶ εἶν' οὕτως εἴπω) λεπτυνομένους, εἰς ύψος αίρεσθαι. Αγάπη ἐστὶ σύνδεσμος τελειώσεως.

785 LOCI COMMUNES. - Δημιουργὸς ἀρετῆς ἀπάσης ἡ ἀγάπη. ΛΟΓΟΣ Δ'. Περὶ τῶν μὴ φοβουμένων τὸν Θεόν, μηδὲ ἀγα πώντων αὐτόν. Εἶπεν Φαραώ πρὸς Μωυσῆν· Τίς ἐστιν οὗ εἶσακούσομαι τῆς φωνῆς αὐτοῦ, ὥστε ἐξαποστείλαι με τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ; οὐκ οἶδα τὸν Κύριον, καὶ τὸν Ἰσραὴλ οὐκ ἐξαποστελώ. Οὐκ ἔστιν ὁ Θεὸς ἐνώπιον αὐτοῦ· βεβηλοῦνται αἱ ὁδοὺ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ. Οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Οἱ δὲ ἐχθροὶ Κυρίου, ἅμα τῷ δοξασθῆναι αὐτοὺς καὶ ὑψωθῆναι, ἐκλείποντες ὡσεὶ καπνὸς ἐξέλιπον. Φόβος Κυρίου εἰς ζωὴν ἀνδρὶ, ὁ δὲ ἄφοβος αύλισθήσεται ἐν τόποις, οἷς οὐκ ἐπισκοπεῖται γνῶσις. Υἱὸς δοξάζει πατέρα, καὶ δοῦλος τὸν κύριον αὐτ τοῦ. Καὶ εἰ Πατήρ εἰμι, ποῦ ἐστιν ἡ δόξα μου; καὶ εἰ Κύριός εἰμι, ποῦ ἐστιν ὁ φόβος μου; λέγει. Κύ ριος παντοκράτωρ. Ἐμὲ οὐ φοβηθήσεθε; λέγει Κύριος· ἢ ἀπὸ προσώπου μου οὐκ εὐλαβηθήσεσθε τὸν τάξαντα ἄμμον ὅριον τῇ θαλάσσῃ, αιώνιον πρόσταγμα, καὶ οὐχ ὑπερ βήσεται αὐτό, καὶ ταραχθήσεται, καὶ οὐ δυνήσεται· καὶ ἠχήσουσι τα κύματα αὐτοῦ, καὶ οὐχ ὑπερβήσεται αὐτό; τῷ δὲ λαῷ τούτῳ ἐγενήθη καρδία ἀνή κος καὶ ἀπειθής· καὶ ἐξέκλιναν, καὶ ἀπῆλθεν, καὶ οὐκ εἶπαν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν, Φοβηθῶμεν δὴ Κύ ριον τὸν Θεὸν ἡμῶν, τὸν διδόντα ἡμῖν ὑετὸν πρώτ μην καὶ ὄψιμον, κατὰ καιρὸν πληρώσεως, πρόσταγμα θερισμοῦ. Τὸ ἁμαρτάνειν ἡμῖν κατὰ ἀπουσίαν τοῦ θείου φόδου ἐγγίνεται, PARS. I. SERMO IV-V. Ὅσον ἀφίστατο τῆς ζωῆς ὁ ᾿Αδάμ, τοσοῦτον ἤγ γιζε τῷ θανάτῳ. Ζωὴ γὰρ ὁ Θεός· στέρησις δὲ ζωῆς ὁ θάνατος. Ὥστε τὸν θάνατον ὁ Ἀδὰμ διὰ τῆς ἀναχωρήσεως τῆς ἀπὸ Θεοῦ ἑαυτῷ κατεσκεύασεν. ΛΟΓΟΣ Ε'. 786 Chrysostomi. Omnis virtutis opifex vel archi tectrix est charitas. SERMO (V [al. CLXIV.] De illis qui Deum nec timent nee diligunt. Exod. v. Dixit Pharao ad Moysen: Quis est cijus vocem ipse audiam, ut dimittam filios Israel? Non novi Dominum, et Israel non dimittam. Psal. Non est Deus coram ipse. Viæ ipsius inquinatæ sunt omni tempore. Ibid. xxxvı. Non est timor Dei coram oculis ipsius. Inimici Domini mox ut honorificati et exaltali fuerint, defcientes quemadmodum fumus defeceΒrunt. @ Περὶ ἐλπίδος εἰς θεόν, ὅτι χρὴ εἰς Θεὸν ἐλπίζειν, καὶ μὴ εἰς τὰς τῶν ἀνθρώπων προστασίας. Εμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν, οὐδὲ θερίζουσιν, οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιο; τρέφει αὐτά. Τῇ ἐλπίδι ἐσώθημεν. Ἐλπὶς δὲ βλεπομένη, οὐκ ἔστιν ἐλπίς· ὃ γὰρ βλέπει τις, τί καὶ ἐλπίζει; Εἰ δὲ δου βλέπομεν, ἐλπίζομεν, δι᾿ ὑπομονῆς ἀπεκδεχόμεθα. Κατέχωμεν τῆς ἐλπίδος τὴν ὁμολογίαν ἀκλινή. Πιστὸς γὰρ ὁ ἐπαγγειλάμενος. Εἶπεν Δαδίδ πρὸς τὸν ἀλλόφυλον • Σὺ ἔρχῃ πρὸ; μὲ ἐν ῥομφαίᾳ καὶ ἐν ἀσπίδι· ἐγὼ δὲ προσάγω προς σὲ ἐν ὀνόματι Κυρίου Σαβαώθ. Ο πεποιθὼς ἐπὶ Κύριον σωθήσεται. Prov. xix. Timor Domini vitam operatur homini. Non timens vero habitabit in locis, ubi non consideratur cognitio. Malach. 1. Filius patris sui, et servus domini honorem provehit. Si Pater sum ego, ubi est gloria mea? Et si Dominus sumn ego, ubi est timor meus? dicit Dominus omnipotens. Jerem. v. Nunquid me non timebitis? dicit Dominus, aut a facie mea non formidabitis, qui arenam terminum mari constitui, præceptum sempiternum et quod non transgredietur? Turbabitur quidem, sed non poterit. Sonabunt fluctus ejus, sed non transgredientur illud. At populo huic factum est cor inobediens et incredulum vel intraclabile. Declinaverunt et abierunt, et non dixerunt in corde suo: Timeamus, quæso, Dominum Deum nostrum, qui dal nobis pluviam malutinam et serotinam, secundum tempus plenitudinis præcepti messis, etc. Basilii. Quod peccare solemus nos, propter timeris Dei absentiam contingit. Quantum a vita discessit Adam, in tantum morti appropinquavit. Vita enim Deus est, vitæ vero privalio mors, adeo ut Adam ea defectione qua descivit a Deo, sibi ipsi mortem comparaverit, SERMO Val. CLXV]. De spe in Deum, et quod spesin Deum uon in kumana præsidia collocari debeat. Matth. vi. Respirite ad volatilia coli, quia nec serunt neque metunt, neque convehunt in horrea, et Pater vester cœlestis alit illa. Rom. VIII. Spe servati sumus. Porro spes si videatur, non est spes. Quod enim quis cernit, cur idem speret? Si vero quod non videmus, sperauss, id per patientiam exspectamus. Hebr.x. Teneanius confessionem spei non vacitlantem. Fidelis enim vel verax est, qui promisit. 121 Reg. xv. Et dixit David ad alienigenum vel Philistæum Tu venis ad me in gladio, et in hasta et in clypeo. Ego autem venio ad te in nomine Domini exercituum. Job. Qui Domino confidit, salvabitur.

787 ANTONII MELISSÆ Psal. xssi. Sperantem in Dominum circumdabit Τὸν ἐλπίζοντα ἐπὶ Κύριον ἔλεος κυκλώσει. misericordia. Ibid. xxxv. Spera in Domino, et fac bonitatem. Ibid. Revela ad Dominum viam tuam, et spera in eo, et ipse faciet. Ibid. xxxix. Beatus vir, cujus spes est nomen Domini, et non respexit in vanitates et insanias fal626. Ibid. cxvii. Bonum est confidere in Domino, quam confidere in homine. Bonum est sperare in Domino, quam sperare in principibus. Psal. cxxiv. Qui confidunt Domino, ut mons Sion. Qui Domino confidit, sua ¡psius sanctimonia justus est. Confdle Domino in toto corde tuo. Sap. 111. Qui Domino confidunt, intelligent veritatem, et fideles in dilectione adhærebunt illi. Isa. xx. Ecce Deus meus, Salvator meus Dominus, confidam illi, et salvabor per ipsum. Jerem. xvii. Benedictus homo, qui confdit in Domino, et erit Dominus spes ejus: et erit quasi lignum rectum vel abundans juxta aquas. Eccli.. Inspicite in antiquas generationes et scitote: Quis speravit in Dominum et confusus est? wut quis permansit in timore ipsius et neglexit cum? Persuadeamus hoc nobis ipsis, fratres, ut in tempore tentationis non ad humanas spes recurramus et nobis ipsis venemur auxilia, quin potius in lacrymis et gemitibus, et laboriosa ac indefessa oratione et vigiliis assiduis Deum deprecemur. Sic enim auxilium ex afflictione percipit, qui humanum auxilium ut vanum et inane contemnit. Laudo eum, qui spes vigilantium somnia esse dixit. Theologi. Voluptatem quidem cura, tristitiam vero spes melior reprimat. Maximum infortunatis subsidium est vicissitudinis spes, et melior status ob oculos positus. Tandem submersa est navis, quæ multos ad portus feliciter appulit. Multi ex maxima tempestate ad portum evaserunt. Chrysostomi. Impossibile est, ut a fine aut scopo suo aberret, qui tota mente in Deum sperat, el omnia sua pro virili agit. Cum nulla usquam humani auxilii spes nobis auiget, ne desperemus nec despondeamus animum, sed fidei anchoram arripiamus, et instrumientom spei jaciamus, non quidem in mari, sed in cœlum, et tempestatum procellis agitate 13 navis ab omni periculo liberabitur. Afflictin flos est bonorum quæ exspectantur. Propter fractum ergo flos quoque nobis carpendus est. Nihil perinde animam nutrit el vegelat, alque spes læta et bonorum exspectatio. Ελπισον ἐπὶ Κύριον, καὶ ποίει χρηστότητα. 788 Αποκάλυψον προς Κύριον τὴν ὁδόν σου, καὶ ἔλα πισον ἐπὶ αὐτὸν, καὶ αὐτὸς ποιήσει. Μακάριος ἀνὴρ, οὗ ἐστι τὸ ὄνομα Κυρίου ἐλπὶς αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἔβλεψεν εἰς ματαιότητα καὶ μανίας ψευδείς. Ἀγαθὸν πεποιθέναι ἐπὶ Κύριον, ἢ πεποιθέναι ἐπ' ἄνθρωπον. ᾿Αγαθὸν ἐλπίζειν ἐπὶ Κύριον, ἢ ἐλπίζειν ἐπ' ἄρχουσιν. Οἱ πεποιθότες ἐπὶ Κύριον ὡς ὄρος Σιών. Ο πεποιθὼς ἐπὶ Κύριον τῇ ἑαυτοῦ ὁσιότητι δικαιος. Ο Ἴσθι πεποιθὼς ἐπὶ Κύριον ὅλῃ καρδίᾳ σου. Οἱ πεποιθότες ἐπὶ Κύριον συνήσουσιν ἀλήθειαν, καὶ οἱ πιστοὶ ἐν ἀγάπῃ προσμενοῦσιν αὐτῷ. Ἰδοὺ ὁ Θεός μου, σωτήρ μου, Κύριος, πεποιθώς ἔσομαι ἐπ' αὐτὸν, καὶ σωθήσομαι δι' αὐτοῦ. Εὐλογημένος ἄνθρωπος ὅστις πέποιθεν ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, καὶ ἔσται Κύριος ἐλπὶς αὐτοῦ, καὶ ἔσται ὡς ξύλον εὐθηνοῦν παρ' ὕδατα. Εμβλέψατε εἰς τὰς ἀρχαίας γενεάς, καὶ ἴδετε. Τίς ήλπισεν ἐπὶ Κύριον καὶ κατησχύνθη; ἢ τίς ενέμεινεν τῷ φόβῳ αὐτοῦ, καὶ ὑπερεῖδεν αὐτόν; Πείσωμεν ἑαυτοὺς, ἀδελφοί, ἐν καιρῷ πειρασμού, μὴ πρὸς ἀνθρωπίνας ἐλπίδας ἀποτρέχειν, καὶ ἑαυ τοῖς τὰς βοηθείας θηρᾶσθαι, ἀλλ' ἐν δάκρυσι καὶ στεναγμοῖς, καὶ φιλοπόνῳ προσευχῇ, καὶ ἀγρυπνία εὐτόνῳ, τὰς δεήσαις πρὸς Θεὸν ποιεῖσθαι. Οὕτως γὰρ λαμβάνει βοήθειαν ἐκ θλίψεως ὁ τῆς ἀνθρωπί νης βοηθείας ὡς ματαίας καταφρονῶν. Ἐπαινῶ τὸν εἰπόντα τὰς ἐλπίδας εἶναι γρηγο ρούντων ἐνύπνια. Επικοπτέτω σοι μέριμνα μὲν ἡδονὴν, λύπην δὲ ἡ κρείττων ἐλπίς. Μεγίστη τοῖς ἀτυχοῦσιν ἐπικουρία μεταβολῆς ἐλα πὶς, καὶ τὸ κρεῖττον ἐν ὀφθαλμοῖς κείμενον. Πολλοῖς πρὸς δεμοις εὔπλουν ἔδυ σκάφος. Πολλοί προσωρμίσθησαν ἐκ τρικυμίας. Αμήχανον τοῦ τέλους ἐκπεσεῖν τὸν ὅλῃ διανοία ἐπὶ τὸν Θεὸν ἐλπίζοντα, καὶ τὰ παρ' ἑαυτοῦ πάντε εἰσφέροντα. Όταν μηδαμόθεν ἀνθρωπίνης βοηθείας ἐλπὶς ἡμῖν ὑπάρχῃ, μὴ ἀπογνῶμεν, μὴ ἀτονήσωμεν· ἀλλὰ τὴν ἄγκυραν τῆς πίστεως ἁρπάσωμεν, ρίψωμεν τὸ ἐργαλεῖον τῆς ἐλπίδος, μὴ εἰς θάλασσαν, ἀλλ᾽ εἰς οὐρανὸν, καὶ τὸ χειμαζόμενον σκάφος τῶν κινδύνων ἀπαλλαγήσεται. Τῶν προσδοκωμένων ἀγαθῶν ἡ θλίψις ἄνθος ἐστί. Διὰ οὖν τὸν καρπὸν καὶ τὸ ἄνθος δρεψώμεθα. Οὐδὲν οὕτως τρέφει ψυχήν, ὡς ἐλπὶς ἀγαθῆ, καὶ τὸ χρηστά προσδοκίαν.

759 - LOCI COMMUNES. Ελπίς ἐστι προπάθειά της, χαρὰ πρὸ χαρᾶς, ἀγαθῶν οὖσα προσδοκία. Ελπίδα ὁ Θεὸς τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων ἐγκατέ σπειρεν, ἵνα ἔχοντες συμφυές παραμύθιον, ἐπελαφρύνωνται τὰς ἀνίας οἱ μὴ ἀνίατα δράσαντες. Τὸ ἀπροσδόκητον κακόν θορυβεί πάντως ἐπελθόν τὸ δὲ προσδοκηθέν, εὐτρεπῆ πρὸς τὴν πεῖραν εὑρὸν τὸν λογισμόν, κουφότερον ποιεῖ τὸ δεινόν. Τὸ ἐλπισθὲν ἀγαθὸν εἰς τοὐναντίον περιπεσόν, ἀπαραμύθητον ἔχει τὸ πάθος. Κινδύνων ἐλπὶς ἄνευ κινδύνων τίθησι τὸν ἐλπί ζοντα, τῷ προησφαλίσθαι τῶν δυσχερῶν τῇ δοκήσει τὰ πράγματα. Ούτε γυνὴ χωρὶς ἀνδρὸς, οὔτε ἐλπὶς χωρίς πόνου, γεννά τι χρήσιμον. Τὰ γὰρ ἡδέα, καν μήπω παρῇ, τέρπει ταῖς ἐλω πίσιν. ΛΟΓΟΣ Γ'. Περὶ τῶν πεποιθότων ἐπὶ πλούτῳ καὶ ἀνθρώποις, καὶ μὴ εἰς Θεὸν τὴν ἐλπίδα καὶ πεποίθησιν ἐχόντων. Εἶπεν ᾿Ανανίας ὁ προφήτης πρὸς Ασὰ βασιλέα Ἰούδα· Ἐν τῷ πεποιθέναι σε ἐπὶ βασιλέα Συρίας, καὶ μὴ πεποιθέναι σε ἐπὶ Κύριον τὸν Θεόν σου, διὰ τοῦτο ἐσώθη ἡ δύναμις τῆς Συρίας ἐκ τῆς χειρός σου. Αισχύνην οφλήσουσιν οἱ ἐπὶ πόλεσι καὶ χρήμασι πεποιθότες. Οἱ πεποιθότες ἐπὶ τῇ δυνάμει αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτῶν καυχώμενοι. Όψονται δίκαιοι καὶ φοβηθήσονται, καὶ ἐπ' αὐτ τὴν γελάσονται, καὶ ἐροῦσιν· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ, ἀλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ, καὶ ἐνεδυναμώθη ἐπὶ τῇ ματαιότητι αὐτοῦ. Μὴ πεποίθατε ἐπ' ἄρχοντας, ἐπὶ υἱοὺς ἀνθρώπων, οἷς οὐκ ἔστι σωτηρία. Ὁ πεποιθὼς ἐπὶ πλούτῳ, οὗτος πεσείται. PARS I. SERMO VI. 790 Philonis. Spes prævia quædam mentis est affeetio, gaudium ante gaudium, ut quæ bonorum sit exspectatio. Spem Deus humano lusevit generi, ut congenitum sibi solatium habentes doloribus levarentur, illi nimirum qui nulla incurabilia patravissent facinora. Nili. Malum insperatum omnino perturbat cum ingruit: quod vero exspectabatur, compositam et præparatəm ad periculum mentem inventens, calamitatem leniorem reddit. Bonum speratum si secus et in contrarium cadens vos fallat, affectum vix ullo mitigandum solatio gignit. Dionis. Perlculorum spes tutum a periculis a sperantem elicit, ou quod propter malorum exspectationein res suas præmuniverit. Εἶπεν Ἐφραίμ· Πεπλούτηκα, εὗρον ἀναψυχὴν ἐμαυτῷ. Πάντες οἱ πόνοι αὐτοῦ οὐχ εὑρεθήσονται η αὐτῷ. Εξωλοθρεύθησαν πάντες οἱ ἐπερειδόμενοι ἀρ γυρίῳ. Εξεδίκησας μετὰ δυνάμεώς σου τοὺς ἀρχηγούς τῶν ἁμαρτωλῶν, τοὺς πεποιθότας ἐπὶ τῇ αὐθαδείᾳ · αὐτῶν. Οὐαὶ ὁ λέγων ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· Τίς με κατάξει ἐπὶ τὴν γῆν; Ματαία ἡ ἰσχὺς ἡμῶν ἐγενήθη, καὶ οὐκ ἐβούλεσθε ἀκούειν, ἀλλ᾽ εἴπατε· Εφ᾽ ἵππων φευξόμεθα. Ἐπὶ τίνι πέποιθας, ὅτι ἀπειθεῖς μοι; Ἰδοὺ πεποιθὼς εἶ ἐπὶ τὴν ράβδον τὴν καλαμίνην τὴν τεθλασμένην ταύτην. Socratis. Nec mulier absque viro, nec spes absque labore quidquam parit utile. Leucippi. Quæ enim jucunda sunt, licet nondum adsint præsentia, spe tamen delectant. SERMO VI [al. CLXVI]. De iis qui divitiis et hominibus fidunt, nec in Dco spem et fiduciam omnem silam habent. 11 Paral. xvi. Et dixit Ananias propheta ad Asam regem Juda: Quoniam confsus es tu in rege Syriæ, et non confisus es Domino Deo tuo, propter hoc salvatus est exercitus Syriæ de manu tua. Job. Ignominiam sibi contrahent, qui in civilatibus confidunt et divitiis. Psal. XLVII. Qui confident in virtute sua, et in multitudine divitiarum suarum gloriantur. Psal. Li. Videbunt justi et timebunt, et super eum ridebunt, et dicent: Ecce homo, qui non po. suit Deum adjutorem suum, sed speravit in multitudine divitiarum suarum et confortatus est in 73nitate sua. Peal cxLv. Νolite confidere in principibus, in filiis hominum, quibus non est salus. Proverb. xı. Qui confidit in divitiis suls, hic corruet. Osex xn. Dixit Ephraim: Dives effectus sum, inveni requiem mihi. Omnes labores ejus non inve nientur et. Sophon. 1. Disperierunt omnes, qui confisi aut suffulti sunt argento. Habac. Punivisti cum potentia tua principes peccatorum, eos, inquam, qui 14 confidunt in contumacia sua. 1bid. Væ dicenti in corde suo: Quis me detrahet in terram? Isa. xxx. Fortitudo vestra vana facta est, et non voluistis audire, sed dixistis: Super equos fugiemus. Ibid. xxxvi. Cui confisus, es quia mihi es inobediens? Ecce confidis virgæ arundineæ, confractæ huic.

791 ANTONII MELISSÆ Isa, xxxı. Væ descendentibus in Ægyptum, qui equis confidunt et curribus. Quia Dominus inducet manum suam super eos, et laborabunt auxiliantes, et qui auxilio adjuti sunt, coneident, el sitani omnes peribunt. Jerem. xvii. Maledictus homo, qui spem habet in homine et confirmabit carnem brachii sui super ipsum, et a Domino recesserit cor ejus. Eccli. v. Ne sequaris animam tuam et fortitadinem tuam, nec dixeris: Quis une suo subjiciet imperio? Nam Dominus vindicans vindicabit. Ibid. Ne læteris in opibus tuis, et ne dixeris: Sufficit mihi, etc. Basilii. Qui in seipsum sperat, et periculis obnoxius est et exsecrationi, quæ dicit: Maledictus homo qui spem reponit in homine, et carnem brachii sui fulciet, et a Domino cor suum amovebit. Qui sermo his verbis: Qui spem reponit in hominė et carnem brachii sui fulciet, fiduciam in sese collocare prohibet: utrumque autem eorum defectionem a Domino nominat. Nam erit, tanquam myrtus silvestris in deserto, et non videbit bona. Nili. Qui super quatuor ingreditur, impurus est. Ingreditur autem super quatuor, qui mauibus innititur, et omnem in iis habet Aduciam. SERMO VII [al. I]. De virtute. Matth. vii. Arcta est via, quæ deducit ad vitam. Rom. xii. Ne vincaris a malo, sed viuce bono malum. Solomon. Ne te seducant impii, nec in viam ipsorum aleas. Sirach. Ne feceris quæ mala sunt, et mala te non apprehendent. Basilii. Divitiis nobilior virtus. Sola possessionum virtus auferri nequit, Virtutis exercitium tum possidenti pretiosam est peculium, cum incidentibus aliis jucundissimum spectaculum. Ut ignem ultro lucis splendor, et unguentum suavis odor sequitur: ita bona opera utilitas necessario comitari consuevit. Hoc est virtus, declinatio videlicet mali, et operatio boni. Principium ad recuperationem bonorum, 15 est a malis recessus. Declina enim, inquit, a malo, et fac bonum. Rara et acquisitu difficilis est virtutis possessio, etiamsi multa ad hanc provocent et invitent. Virtutem laudando Deum laudabo, a quo virtus hominibus data est. Virtus mercenaria non est, ut virtus esse pergat, solam honestatem respiciens. Celebres non modo præclarum et honestum aliquod factum reddit, sed et malitia exsuperans improbam sibi famam contrahit. 792 Οὐαὶ οἱ καταβαίνοντες εἰς Αἴγυπτον, ἐφ᾽ ἵπποις πεποιθύτες καὶ ἅρμασιν. Ο γὰρ Κύριος ἐπάξει τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ' αὐτοὺς, καὶ κοπιάσουσιν οἱ βοηθοῦν τες, καὶ πεσοῦνται οἱ βοηθούμενοι, καὶ ἅμα πάντες ἀπολοῦνται. Επικατάρατος ἄνθρωπος, ὃς τὴν ἐλπίδα ἔχει ἐπ' ἄνθρωπον, καὶ στηρίξει σάρκα βραχίονος αὐτοῦ ἐπ' αὐτὸν, καὶ ἀπὸ Κυρίου ἀποστελεῖ καρδίαν αὐτοῦ. Μὴ ἐξακολούθει τῇ ψυχῇ σου καὶ τῇ ἰσχύϊ σου, καὶ μὴ εἴπῃς· Τίς με δυναστεύσει; ὁ γὰρ Κύριο; ἐκδικῶν ἐκδικήσει. Μὴ ἐπίχαιρα ἐπὶ τοῖς χρήμασί σου, καὶ μὴ είπης, Αὐτάρκη μοί ἐστιν. ῾Ο ἐλπίζων εἰς ἑαυτὸν κινδύνοις ἔχει ὑποπεσεῖν καὶ τῇ κατάρᾳ τῇ λεγούση· Επικατάρατος ἄνθρω πος, ὃς τὴν ἐλπίδα ἔχει ἐπ' ἄνθρωπον, καὶ στηρίξει σάρκα βραχίονος αὐτοῦ ἐπ' αὐτὸν, καὶ ἀπὸ Κυρίου ἀποστελεῖ καρδίαν, αὐτοῦ τοῦ λόγου, διὰ μὲν τοῦ, Ος τὴν ἐλπίδα ἔχει ἐπ' ἄνθρωπον, καὶ στηρίξει σάρκα βραχίονος αὐτοῦ, τὸ ἐφ' ἑαυτοῦ πεποιθέναι ἀπαγορεύσαντος, ἑκάτερον δὲ αὐτῶν ἀποστασίαν ἀπὸ Κυρίου ονομάζοντος, ὅτι ἔσται ὡς ἡ ἀγριομυρίκη ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ οὐκ ὄψεται τὰ ἀγαθά. *Ος πορεύεται ἐπὶ τεσσάρων, ἀκάθαρτος. Ἐπὶ τεσσάρων δὲ πορεύεται ὁ ταῖς χερσὶν ἐπερειδόμενος, καὶ πᾶσαν ἐπ' αὐταῖς ἔχων τὴν πεποίθησιν. ΛΟΓΟΣ Ζ'. Περὶ ἀρετῆς. Στενὴ ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωήν. Μὴ νικῶ ὑπὸ τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ νίκα ἐν τῷ ἀγαθῷ τὸ κακόν. Μή σε πλανήσωσιν ἄνδρες ἀσεβεῖς, μηδὲ πορευθῇς ἐν ὁδῷ μετ' αὐτῶν. Μὴ ποίει κακά, καὶ οὐ μή σε λήψει κακά. Τιμιώτερον ἀρετὴ ἢ πλοῦτος. Μόνη κτημάτων ἡ ἀρετὴ ἀναφαίρετον. Ἀρετῆς ἄσκησις τίμιον μὲν κτῆμα τῷ ἔχοντι, ἥδιστον δὲ θέαμα τοῖς ἐντυγχάνουσιν. Ὥσπερ γὰρ τῷ πυρὶ αὐτομάτως ἔπεται τὸ φωτί ζειν, καὶ τῷ μύρῳ τὸ εὐωδεῖν· οὕτω καὶ ταῖς ἀγα θαῖς πράξεσιν ἀναγκαίως ἀκολουθεῖ τὸ ὠφέλι Ο μον. Τοῦτό ἐστιν ἀρετὴ, ἔκκλισις ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίη σις ἀγαθοῦ. Αρχὴ πρὸς τὴν ἀνάληψιν τῶν καλῶν ἡ ἀναχώρη σις τῶν κακῶν. Ἐκκλινον γάρ, φησὶν, ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Σπάνιον ἡ τοῦ ἀγαθοῦ κτῆσις καὶ πρόσαντε;, κἂν εἰ πολὺ τὸ μεθέλκον εἴη καὶ προκαλούμενον. Ἀρετὴν ἐπαινῶν, Θεὸν ἐπαινέσομαι, παρ' οὗ τοῖς ἀνθρώποις ἡ ἀρετή. Αμισθος ἡ ἀρετὴν ἵνα καὶ ἀρετὴ μείνῃ, πρὸς τὸ καλὸν μόνον βλέπουσα. Ποιεῖ γὰρ περιβοήτους οὐ δεξιὰ πράξις μόνον, ἀλλὰ καὶ κακία νικῶσα πονηρὰν εὐδοκίμησιν.

793 Πέφυκεν ἀρετὴ καταιδεῖν τε καὶ καταπλήττειν καὶ τοὺς ἄγαν δυσμενεστάτους. LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO VII. Οὐκ ἔστι τὸν ἀρετῆς ἐπιμελούμενον μὴ πολλοὺς ἔχειν ἐχθρούς· ἀλλ' οὐδὲν τοῦτο πρὸς τὸν ἐνάρετον. Διὰ γὰρ τῶν τοιούτων λαμπρότερος ἔσται μειζό γως. Πολλοί πολλάκις αὐτὰς τὰς ἀρετὰς, διὰ τοὺς πί νους φεύγοντες, διὰ τὴν ἐξ αὐτῶν εὐφημίαν αἱροῦνκαι πονείν. Θεῷ τοίνυν οἱ τὸ ἠναγκασμένον φίλον, ἀλλὰ τὸ ἐξ ἀρετῆς κατορθούμενον· ἀρετὴ δὲ ἐκ προαιρέσεως, καὶ οὐκ ἀνάγκης γίνεται. Οὐχ ὁ τόπος τὴν ἀρετὴν, ἀλλ᾽ ἡ ἀρετὴ πέφυκε τὸν τόπον σεμνύνειν. Η τοῦ κακοῦ στάσις ἀρχὴ τῆς κατ' ἀρετήν ἐστιν ὁρμῆς. Αδέσποτον ἡ ἀρετή, καὶ ἐκούσιον, καὶ ἀνάγκης πάσης ἐλεύθερον. Ὥσπερ τὸ τῆς ζωῆς τέλος ἀρχὴ θανάτου ἐστὶν, οὕτως καὶ τοῦ κατ' ἀρετὴν δρόμου ἡ στάσις ἀρχὴ τοῦ κατὰ κακίαν γίνεται δρόμου. Ἡ τοῦ πονηροῦ ἀλλοτρίωσις τῆς πρὸς τὸ ἀγαθὸν οἰκειώσεως αφορμή γίνεται. Τὰ ἔξω τῶν κακῶν γενέσθαι ἐντός ἐστι τῶν ἀγα θῶν καταστῆναι. Δυσεπίτευκτον μὲν εἶναι τὴν ἀρετὴν, μυρίοις ἱδρῶσι καὶ πόνοις, σπουδῇ καὶ καμάτω μόγις κατ ορθουμένην, παρὰ τῆς θείας Γραφῆς ἐδιδάχθημεν. Κακίας ἔξοδος ἀρετῆς εἴσοδον ἐργάζεται, ὡς καὶ τοὐναντίον ὑπεκστάντος ἀγαθοῦ, τὸ ἐφεδρεῦον καπὸν ἐπεισέρχεται. Αρεταὶ μόναι τὰ τῶν ἀνθρώπων πράγματα κυ βερνᾶν ἐπίστανται. Η θεωρία τῆς ἀρετῆς παγκάλη, καὶ ἡ πράξις καὶ ή χρήσις περιμάχητος. Χαῖρε τὴν ἀρετὴν ἡνίκα πράττεις· ἀλλὰ μὴ ἐπαίρου, μή ποτε τὸ ναυάγιον ἐν τῷ λιμένι γένηται. Χρὴ τὴν ἀρετὴν μὴ χωλεύειν καθ᾽ ἕτερον, ἀλλ᾽ ἔργῳ καὶ λόγῳ ὀρθὴν καὶ ἀπηρτισμένην κατ' άμφότερα εἶναι. Οὐκ ἔνι ἐκ τοῦ παραχρῆμα λαμβάνειν τὰς ἀρε τάς. Σμικροῖς γὰρ τὰ μέγιστα πῶς ἄν τις ἔλοιτο πό νοισιν; Βραχεία ἡ ἀρετὴ, καὶ ὄρθιος οἶμος ἐπ' αὐτ τὴν, καὶ οὐκ ἄν τις ἔλοιτο ταύτην δίχα πόνου μας κρού. Μισθὸς ἀρετῆς ἔπαινος. Οἱ πονηροὶ τῶν ἀνθρώπων, κἂν χρηστότητά τινα ἐπαγγέλλωνται, διὰ τὸν τρόπον οὐ πιστεύονται. Ανδριάντα μὲν τὸ σχῆμα, ἄνδρα δὲ ἡ πρᾶξις και σμεί. Οὕτως την προαιροῦ, ὡς μήτε ὑπὸ τῶν δυνατω τέρων καταφρονεῖσθαι μήτε τοῖς καταδεεστέροις φου βερὸς εἶναι. Εὖ σοι τὸ μέλλον ἕξει, ἂν τὸ παρὸν εὖ τιθῇς. 794 Virtutis natura est, ut reverentia et auctoritate sua vel infensissimos moveal et terreat. Chrysost. Fieri nequit, quin qui virtutis studiosns est, quam plures hostes sentiat. Sed nihil boc virtuli deditum movet: sic enim longe clarior evadel. Multi sæpe cum virtu'em propter labores fugiant, propter gloriosam quæ ex virtutibus provenit famam laborare volunt. Deo, non quod necessitate fit, gratum est, sed quod virtutis studio recte geritur. Virtus autem in voluntaria electione, non necessitate consistit. Virtutem non locus, sed locum virtus illustrare potest. Vitii cursus inhibitus, principium est ejus, qui ad virtutem fit, motus. Virtus dominium non exspectat, sed voluntaria est, et ab omni necessitate libera. Quemadmodum vitæ finis mortis initium est, sic si cursus virtutis sistatur, initium fit ejus, qui ad vitia tendit, cursus. Mali abalienatio, familiaritatis cum bono oerasionem et ansam præbet. Ex malis evadere, est intra bona consistere. Virtutem infinitis sudoribas et laboribus vix acquiri, studio ac fatigatione vix recte administrari posse, ex sacris Litteris didicimus. Philonis. Improbitatis exitus virtutės introitum efficit, quemadmodum et vice versa, si virtus vel bonum recesserit, malo accessus patet. Solæ virtutes hominum negotia gubernare noverunt. Virtutis contemplatio longe pulcherrima est, ejusdein vero usus et actio digna sunt, de quibus summo contendatur studio. Nili. Gaude cum virtutis opus edis, sed ne extellaris, ne forte naufragium in portu facias. Cyrilli. Virtutem non oportet claudicare a parte allera, sed tam dictis quam factis reclaim et inte gram utrinque esse. Virtutes illico assequi impossibile est. 16 Quomodo enim quam minimis laboribus res longe maximas aliquis assequi queat? Aspera virtus est, et acclivis ad ipsam via, nec eam quis absque longo labore sibi comparaverit. Synesii. Virtutis merces laus est. Malis bominibas, licet boni aliquid polliceantur, propter mores tamen fides non habetur. Plutarchi. Statuam quidem figura, virum vero ipsa actio ornat. Ita vivere instituas, ut neque a potentioribus contemnaris, neque inferioribus metuendus sis. Isocratis. Bene tibi futura evenient, si præsentia bene disposueris.

795 ANTONII MELISSÆ Demonactis. Virtutis potius imagines tibi velis ▲ monumenta relinquere, quam corporis. Tantum ad virtutem adjicies, quantuin voluptatibus ademeris. Turpe est in aliis probare virtutes, intra se etiam habere vitia. Biantis. Tarde aggredere agenda, aggressus autem constanter age. 796 Βούλου τὰς τῆς ἀρετῆς εἰκόνας ὑπομνήματα μάλ. λον ἢ τοῦ σώματος καταλιπεῖν. Τοσοῦτον εἰς ἀρετὴν προσθήσεις, ὅσον ἂν ὑφέλῃς τῶν ἡδονῶν. Αἰσχρὸν μὲν ἐν ἄλλοις ἀποδέχεσθαι τὰς ἀρετὰ;, ἐν ἑαυτοῖς δὲ ἔχειν τὰς κακίας. Βραδέως ἐγχείρει τοῖς πραττομένοις, ἐγχειρήσας δὲ, πρᾶττε βεβαίως. Euripidis Tempus non delet reliquias bonorum virorum; sed virtus etiam in mortuis refulget. Theognidis. Malti divites sunt mali, boni autem pauperes. Sed nos cum illis non permutabimus virtute divitias: nam illa semper stabilis est. Pecunias autem, hominum alias alius habet. Aristot. Dei quidem est agere que vult: hominis autem ea quæ convenit animo præsumere. Procopii rhetoris. Boni indecorum aliquid facientes, peccare volentibus exemplum funt. Viri virtutes non principio, sed fine actionum indicantur. Maxime bonum peculium est cujusque propria virtus. Neque convivium sine concordia, neque divitiæ sine virtute delectant. Donum aliud virtute majus divinitus dari non potest. Unica virtus est semper fugere indecorum et absurdum. Deum optime coles, cum mentem Deo similem effeceris per virtutem. Sola enim virtus animum ad id quod ei cognatum est trahit. Malim virtutis testimonium, quam abundantiam opum mihi exhiberi. Illud enim bonæ mentis, hoc autem fortuna affluentis encomium videbitur: Hæc sententia in Græco exemplari non recte ascribitur Theognidi. 17 SERMO VIII [al. XXIII]. De sapientia, et intellectu, et prudentia. Matth. x. Estote prudentes instar serpentium, et simplices ut columbæ. 1 Cor. xiv. Non mentem, sed malitiam infantes esse debetis: animis autem perfecti este. Ρτου. ult. Beatus homo qui invenit sapientiam, et mortalis qui vidit prudentiam: præstat enim ipsam acquirere, quam auri et argenti thesauros; pretiosior est magni pretii gemmis; facile agnoscitur omnibus adeuntibus eam; nihil autem tam pretiosum est, quod ipsius pretiun adæquet. Diuturnitas enim et anni vitæ in dextera ejus; in læva autem, opes et gloria. Ex ore ejus justitia progredi tur; legem et misericordiam in lingua fert. Vin ejus viæ sunt pulchra, et omnes semitæ ipsius in pace. Prov. xv. Vir prudens directus ingreditur. Prov. iv. Acquire sapientiam, et intellectum tibi compara; ne obliviscaris, ut capiti tuo coronam det gratiarum. Græca desunt. Θεοῦ μὲν ἔστι πράττειν & βούλεται· ἀνθρώπου δὲ τὰ δέοντα προθυμεῖσθαι. Οἱ ἀγαθοὶ, μὴ τὸ προσῆκον ποιοῦντες, παράδειγμα πρόκεινται τοῖς πλημμελεῖν βουλομένοις. Ανδρὸς ἀρετὴν οὐκ ἀρχόμεναι δηλοῦσιν αἱ πρά ξεις, ἀλλὰ τελευτῶσαι μηνύουσιν. Μέγιστον ἀγαθὸν κτῆμά ἐστιν ἑκάστου ἡ οἰκεία ἀρετή. Οὔτε συμπόσιον ἄνευ ὁμονοίας, οὔτε πλοῦτος χωρ ρὶς ἀρετῆς ἡδονὴν ἔχει. Δῶρον ἄλλο μεῖζον ἀρετῆς οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ λαβεῖν. Μία ἐστὶν ἀρετή, τὸ ἄτοπον φεύγειν ἀεί. Τιμήσεις τὸν Θεὸν ἄριστα, όταν τῷ Θεῷ τὴν διάνοιαν ὁμοιώσης δι' ἀρετῆς. Μόνη γὰρ ἀρετὴ τὴν ψυχὴν ἔλκει πρὸς τὸ συγγενές. Βουλοίμην δ' ἂν περὶ ἀρετῆς μαρτυρηθῆναι μάλ λον ἢ περὶ πλούτου δαψιλείας. Τὸ μὲν γὰρ ψυχῆς ἀγαθῆς, τὸ δὲ τύχης περιουσιαζούσης εγκώμιον δόν ξει. ΛΟΓΟΣ Η'. Περὶ σοφίας, καὶ συνέσεως, καὶ φρονήσεως. Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιος ὡς αἱ περιστεραί. Μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσίν· ἀλλὰ τῇ κακίᾳ νηπιάζετε, ταῖς δὲ φρεσὶ τέλειοι γίνεσθε. Μακάριος άνθρωπος ὃς εὗρε σοφίαν, καὶ θνητὸς 8; εἶδε φρόνησιν. Κρείττον γὰρ αὐτῆς ἐμπορεύεσθαι, ἢ χρυσίου καὶ ἀργυρίου θησαυρούς· τιμιωτέρα δέ ἐστι λίθων πολυτελῶν. Ευγνωστός ἐστι πᾶσι τοῖς ἐγγίζουσιν αὐτῇ. Πᾶν δὲ τίμιον οὐκ ἄξιον αὐτῆς. Μήκος γὰρ βίου καὶ ἔτη ζωῆς ἐν τῇ δεξιᾷ αὐτῆς· ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ αὐτῆς πλοῦτος καὶ δόξα. Ἐκ τοῦ στόματος αὐτῆς ἐκπορεύεται δικαιοσύνη· νόμον δὲ καὶ ἔλεον ἐπὶ γλώσσης φορεῖ· αἱ ὁδοὶ αὐτῆς ὁδοὶ και λαὶ, καὶ πᾶσαι αἱ τρίβοι αὐτῆς ἐν εἰρήνῃ. Ανήρ φρόνιμος κατευθύνων πορεύεται. Κτῆσαι σοφίαν, καὶ κτῆσαι σύνεσιν. Μὴ ἐπιλάθη, ἵνα δῷ τῇ σῇ κεφαλῇ στέφανον χαρίτων.

797 LOCI COMMUNES. - Μετὰ σοφῶν συμβουλεύου, καὶ μετὰ συνετῶν ἔστω ὁ διαλογισμός σου. Σοφία ἐστὶν ἐπιστήμη θείων καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων, καὶ τῶν τούτοις αἰτίων. PARS I. SERMO ¡X. 798 Eccli. ix. Cum sapientibus consulta, et cum prudentibus sit colloquium tuum. Basilii. Sapientia est scientia do divinis et humanis rebus, earumque causis. Duplex est prudentiæ nomen; altera enim est proprii commodi custodia, ut serpentis caput suum custodientis; altera vero videtur esse malignitas morum, acute quod sibi utile est deprendens, et simpliciores secum abripiens, qualis erat illa dispensatoris injustitie. Vera autem prudentia discretio est rerum, quæ faciendæ sunt et non faciendæ, quam qui sequitur nunquam interitu malitiæ afficietur. Qui igitur intelligit prudentiæ rationes novit quinam sint astuti, qui contra circa vitam activi, et optima nobis consulentes. Et ceu probus Διπλοῦν ἐστι τὸ τῆς φρονήσεως όνομα. Η μὲν γάρ τίς ἐστι φυλακὴ τοῦ οἰκείου συμφέροντος, οία ἡ τοῦ ὄψεως τὴν κεφαλὴν ἑαυτοῦ συντηροῦντος· ή δέ τις ἔοικεν εἶναι κακεντρέχεια τρόπων, ὀξέως τὸ ἴδιον λυσιτελὲς ἐξευρίσκουσα, καὶ συναρπάζουσα τοὺς ἀκεραιοτέρους· ὁποία ἦν ἡ τοῦ οἰκονόμου τῆς ἀδικίας. Ἡ δὲ ἀληθὴς φρόνησις διάγνωσίς ἐστι τῶν τε ποιητέων καὶ οὐ ποιητέων· ᾗ ὁ κατακολουθῶν οὐδέποτε τῷ ὀλέθρῳ τῆς κακίας περιπαρήσεται. Ο τοίνυν νοῶν λίγους φρονήσεως οἶδε τίνες μὲν σου φισματώδεις, τίνες δὲ οἱ κατὰ τὸν βίον πρακτέοι, καὶ τὰ βέλτιστα ἡμῖν ὑποτιθέμενοι· καὶ ὡς δόκιμος nummularius, quod bonum est retinebit, ab omni τραπεζίτης, τὸ μὲν καλὸν καθέξει, ἀπὸ δὲ παντός είδους πονηροῦ ἀφέξεται. Ο γὰρ τὸ τοῦ ὄψεως φρόνιμον περὶ τὸ κακὸν, τό τε τῆς περιστερᾶς ἀκέραιον περὶ τὸ καλὸν ἀναμίξας, οὔτε τὸ φρόνιμον εάσει κακοῦργον γενέσθαι, οὔτε τὸ ἁπλοῦν ἀνόητον. Εφησέ τίς που τῶν φιλοχρύσων τάδε· Θέλω τύχης σταλαγμὸν ἢ φρενῶν πίθον· Ης μὴ παρούσης δυστυχοῦσιν αἱ φρένες. Πρὸς ἄν τις ἀντέρησε τῶν φιλοφρόνων· Ρανὶς φρενών μοι μᾶλλον ἢ βυθός τύχης. Φρόνησις τῶν ἄλλων ἀρετῶν ἀρχή. Μόνος ὁ σοφὸς ἐλεύθερός τε καὶ ἄρχων, κἂν μυ ρίους τοῦ σώματος ἔχῃ δεσπότας. Φρόνησις εὐτυχίαν ὡς τὰ πολλὰ χαρίζεται, τύχη δὲ φρόνησιν οὐ ποιεῖ. Πάντων μὲν ἐπιμελοῦ τῶν περὶ τὸν βίον, μάλιστα δὲ τὴν αὐτοῦ φρόνησιν ἄσκει. Μέγιστον γὰρ ἐν ἐλαχίστῳ νοῦς ἀγαθὸς ἐν ἀνθρωπίνῳ σώματι. Τοσούτῳ διαφέρειν ὁ Σόλων τὴν φρόνησιν ἔλεγε τῶν ἀρετῶν, ὅσῳ ὅρασιν τῶν ἄλλων αἰσθήσεων. Ούτε ίππον χωρὶς χαλινοῦ, οὔτε πλοῦτον δίχα φρονήσεως δυνατὸν κρατεῖσθαι. Τόπων μεταβολαί ούτε φρόνησιν διδάσκουσιν, οὔτε ἀφροσύνην ἀφαιροῦσιν. Οὐ γὰρ οἱ πλατεῖς, Οὐδ᾽ εὐρύνωτοι φῶτες ἀσφαλέστατοι. Αλλ' οι φρονοῦντες εὖ κρατοῦσι πανταχού. Μέγας δὲ πλευρὰ βοῦς ὑπὸ σμικρᾶς ὅμως Μάστιγος ὀρθὸς εἰς ὁδὸν πορεύεται. Ἴσον ἐκεῖνο παρ' ἐμοὶ κέκριται, φρονέειν τε εὖ, καὶ τῷ λέγοντι χρηστὰ πείθεσθαι. ΛΟΓΟΣ Θ'. Περὶ ἀφροσύνης, ἄφρονος, καὶ ἀνοήτου, καὶ ἀπαιδεύτου, καὶ μωρού. 117, ὁ ἀκούων μου τους λόγους, καὶ μὴ ποιῶν αὐτοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ. • autem mala specie abstinebit. Theologi. Nam qui serpentis prudentiam circa malum columbinæ simplicitati circa bonum commiscuerit, is neque ex prudentia malignitatem, neque ex simplicitate stultitiam fieri permittet. Quidam avarus hæc verba protulit: Malo fortuna' guttam, quam dolium mente plenum; Nam illa absente infortunata mens est. Cui quidam ex prudentiæ stadiosis respondit: Stilla mihi mentis potius obtiugat, quam fortunæ · [mare. Philonis. Prudentia virtutum aliarum principium est. Solus sapiens liber est ac princeps, etsi innumeros corporis dominos liabuerit. Plutarchi. Prudentia ut plurimum bonam 18 fortunam donat: fortuna vero prudentiam non facit. Omnia quidem vitæ negotia curabis, in primis autem prudentiam ejus exercebis. Quippe maxima res inclusa minimæ bona mens est in humano corpore. Solon, Prudentiam Solon aiebat tantum cæteris virtutibus antestare, quantum visas reliquos sensus excellit. Pythagora. Neque sine freno equus, neque divitiæ sine prudentia gubernari possunt. Biantis. Locorum mutationes neque prudentiam docent, nec imprudentiam adimunt, Non enim quadrati aut amplis lateribus viri tutis- {simi sunt Sed qui recte sapiunt, ubique vincunt. Et bos cui magna sunt latera, vel parvo ictus Flagello, rectus per viam ingreditur. (Sophocl. in Ajax.) Herodoti. Equalia mihi videntur et recte sapere, et probe dicenti parere. SERMO IX [al. XXVIII]. De imprudente, stolido, imperito et stulto. Matth. vII. Omnis audiens verba mea et non ſaciens, similis erit viro stulto, etc.

199 ANTONII MELISSE 1 Cor. xıı. Non mente, sed malitia infantes de- ▲ betis esse, mente autem perfecti esse. Solomonis. Cor imprudentis dolorem domino suo parit. Eccli. x. Labia imprudentis submergent ipsum ¡nitium sermonum oris ejus imprudentia; et exitus oris ejus, error maius. Prov. xvi. Vir imprudeus sibi mala fodit; et in labiis suis colligit ignem. Eccli. xxx. Cum imprudente ne multum colloquaris, et hominem intellectu vacuum non adeas. Mente vacuo sapientia nihil conducit:. niagis enim regitur ille imprudentia. Ibid. Luge mortuum, ut cui lumen ademptum sit: et stultum dede, privatus est enim iniellectu. Ibid. Arenam, et salem, et gleliam ferream sustinère facilius, quam hominem imprudentem. Ne teipsum homini stulto subjeceris. Eccli, viii. Cum stulto consilium ne ineas. Theologi. Testani conglutinat, qui stultum docet. Mentis neglectum turpitudinem æstima. Cecum ducem accipere, et consultorem imperitum, nihil differunt. Non tam pupilli, quam viri stulti tutorum præsentia indigent. Crates. Crates terebris comparabat stultos homines: quod nisi vinculis et necessitate coaeti officium suum non faciant. Sexti. Neque vox in piscibus, neque virtu» 19 in hominibns imperitis quærenda. SERMO X [al. XXVII]. De consilio et quod omnia consulto considerateque agenda sint. Proverb. xt et xxiv. Multo consilio salus iuest. Omnia fac consulto. Cum consilio vinum bibe. Omnis callidus agit cum cognitione. Consilium sanctorum intellectus est. Eccli. xxx. Sine consilio nihil feceris: et inter faciendum non penitebit te. Diu multumque delibera, priusquam aliquid dicas aut facias. Non enim liberum erit tibi ut revocentur ea quæ semel dicta aut facta fuerint. Eccli. Cuin sapientibus consulta. Consilium enim sapientis fons est vitæ. Ibid. XL. Aurum et argentum statum alicujus constabilierint; sed utriusque gloriam superabit prudentia. Theologi. Actionem omnem consilium constans praecedat. Melior est consulta tarditas celeritate temeraria. Chrysost. Consilium vitæ lucerna ubique præcat. In singulis rebus quid eas antecedat, quid sequa - tur, animadverte: et sic eas aggredere. Si millies sapientes simus, et ea quæ fieri oportet conspectemus, homines tamen sumus, el consakore indigemus. Solus enim Deus citra indigen tiam est, solusque consultore non eget; quam800 Μὴ παιδία γίνεσθαι ταῖς φρεσὶν, ἀλλὰ τῇ κακίᾳ νηπιάζετε, ταῖς δὲ φρεσὶ τέλειοι γίνεσθε. Καρδία άφρονος ὀδύνη τῷ κτησαμένῳ αὐτήν. Χείλη ἄφρονος καταποντιοῦσιν αὐτόν. Ἀρχὴ λό των στόματος αὐτοῦ ἀφροσύνῃ, καὶ ἐσχάτη στόμα. τος αὐτοῦ περιφέρεια πονηρά. 'Ανὴρ ἄφρων· ὁρύσσει ἑαυτῷ κακά, ἐπὶ δὲ τῶν ἑαυτοῦ χειλέων θησαυρίζει πῦρ. Μετὰ ἄφρονος μὴ πληθύνῃς λόγους, καὶ πρὸς ἀσύνετον μὴ πορεύου. Οὐ χρείαν ἔχει σοφίας ἐνδεής φρενῶν· μάλλον γὰρ ἄγεται ἀφροσύνῃ. Ἐπὶ νεκρῷ κλαύσον, ἐξέλιπε γὰρ φῶς· καὶ ἐπὶ μωρῷ πλαῦσον, ἐξέλιπε γὰρ σύνεσις. Αμμον καὶ ἄλα; καὶ βῶλον σιδηροῦν ἀκοπώτερον ὑπενεγκεῖν ἢ ἄνθρωπον ἄφρόνα. Μὴ ὑποστρώσῃς ἀνθρώπῳ μωρῷ σεαυτόν. Μετὰ μωροῦ μὴ συμβουλεύου. Συγκολλῶν ἔστρακον, ὁ διδάσκων μωρόν. Αίσχος νόμιζε τὴν φρενῶν ἀκοσμίαν. Οδηγὸν τυφλὸν λαβεῖν καὶ σύμβουλον ἀνόητον ἴσον ἐστίν. Οὐχ οὕτω τοῖς ὀρφανοῖς παισὶν, ὡς τοῖς ἀνοήτοις ἀνδράσιν ἐπιτρόπους χρή παρεῖναι. Κράτης ἀπείκαζε τοὺς ἀνοήτους τῶν ἀνθρώπων τοῖς τρυπάνοις· ἄνευ γὰρ δεσμοῦ καὶ ἀνάγκης, μη· δὲν θέλειν τῶν δεόντων ποιεῖν. Οὔτε ἐν ἰχθύσι φωνήν, οὔτε ἐν ἀπαιδεύτοις ἀρε Ο τὴν δεῖ ἐπιζητεῖν. ΛΟΓΟΣ Ι. Περὶ βουλῆς, καὶ ὅτι χρὴ μετὰ βουλῆς καὶ σκέ ψεως πάντα ποιεῖν. Σωτηρία ὑπάρχει ἐν πολλῇ βουλῇ. Μετά βουλῆς πάντα ποίει, μετά βουλῆς εἶναι πότει. Πᾶς πανούργος πράσσει μετὰ γνώσεως. Βουλὴ ἁγίων σύνεσις. "Ανευ βουλῆς μηδὲν ποιήσεις, καὶ ἐν τῷ ποιῆσαί σε, μὴ μεταμελοῦ. Βουλεύου πολλά, πρὸ τοῦ λέγειν τι ἢ ποιεῖν. Οὐ γὰρ ἕξεις ἄδειαν ἀνακαλέσασθαι τὰ λεχθέντα και πραχθέντα. Μετὰ σοφῶν συμβουλεύου. Βουλὴ γὰρ σοφοῦ πηγή Ο ζωής. Χρυσίον καὶ ἀργύριον ἐπιστήσουσι πόδες, καὶ ὑπὲρ ἀμφότερα βουλὴ εὐδοκιμήσει. Πάσης πράξεως βουλὴ εὐσταθής ηγείσθω. Κρείσσων λελογισμένη βραδυτης τάχους ἀπερι σκέπτου. Λύχνος βίου παντὸς ἡγείσθω βουλή. Εκάστου έργου σκόπει τὰ καθηγούμενα καὶ τὰ ἀκόλουθα αὐτῷ, καὶ οὕτως ἔρχου ἐπ' αὐτό. Ἐὰν μυριάκις ὦμεν σοφοί, καὶ τὰ δέοντα συν ρῶμεν, ἀλλ᾽ ἄνθρωποί εσμεν, καὶ χρείαν ἔχομεν συμβούλου. Ο Θεὸς γὰρ μόνος ἐστὶν ἀνενδεής, καὶ μόνος οὐ δεῖται συμβούλου· διὸ καὶ περὶ ἐκείνου I

801 LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO XI. - 802 μήνου λέγεται· Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου; ἢ τίς obrem et de solo ipso dicitur: • Quis enim cognoσύμβουλος αὐτοῦ ἐγένετο; Ανθρωποι δὲ καν μυριάαι; ὦμεν σοφοί, μυριάκις ελεγχόμεθα, καὶ τὸ τῆς φύσεως ἡμῶν ἀσθενὲς διαφαίνεται. Οὐ γὰρ δύναται πάντα εἶναι ἐν ἀνθρώποις, φησίν· ὅτι οὐκ ἀθάνατος υἱὸς ἀνθρώπου. Καθάπερ τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς τὴν απαπράπτουσαν ἀκτῖνα σκότος ἐπελθὸν ἀποκρύπει· οὕτω πολλάκις καὶ τὴν σύνεσιν τὴν ἡμετέραν, καθάπερ ἐν σταθερά μεσημβρία λάμπουσαν καὶ διαφαινομένην, ἐπελθοῦσα ἄνοια ἀπέκρυψε πολλά χις. Καὶ ὁ μὲν σοφὸς τὸ δέον οὐ συνεἶδεν· ὁ δὲ ἐλάττων ἐκείνου πολλῷ ὀξύτερον τούτου ἐφώρασεν. Καὶ τοῦτο γίνεται, ἵνα μήτε ὁ σοφὸς ἐπαίρηται, μήτε ὁ εὐτελῆς ἑαυτὸν ταλανίζῃ. Ο κακῶς διανοηθείς περὶ τῶν οἰκείων οὐδέποτέ καλῶς βουλεύσεται περὶ τῶν ἀλλοτρίων. Σύμβουλος ἀγαθὸς χρησιμώτατον καὶ τυραννικώκατὸν ἁπάντων κτημάτων ἐστίν. Τὸ γὰρ λέγειν ὡς δεῖ τοῦ φρονεῖν εν μέγιστον σημείον ποιούμεθα. Ἐν ἀλλοτρίοις παραδείγματι παίδευε σαυτόν, καὶ ἀπαθὴς τῶν κακῶν ἔσῃ. Κρείσσων σοφὸς ἰσχυροῦ. Ανευ μὲν εὐβουλίας οὐδὲν πέφυκε δύναμις ὠφελεῖν· σύνεσι; δὲ κἂν ἰσχὺν μὴ προσλάβῃ, πολλὰ πολλάκις ἐπινοεί. Σοφὸν γὰρ εὐβούλευμα τὰς πολλὰς χεῖρας Νικῷ· σὺν ὄχλῳ δ' ἀμαθία πλέον κακόν. Δέον τὰ τέλη τῶν πραγμάτων ἡμᾶς προορᾷν, καὶ οὕτως τὴν τούτων εγχείρησιν ποιεῖσθαι. Φιλεῖ γὰρ ἡ τῶν πλειόνων συγκατάθεσις κρατύνειν τὰ νοηθέντα. ΛΟΓΟΣ ΑΓ. Περὶ ἀβουλίας καὶ βραδυβουλίας, καὶ ὅτι τὸ ἀπερίσκεπτον βλαβερόν. Ὥσπερ πόλις τὰ τείχη καταβεβλημένη, οὕτως ἀνὴρ, ὃς οὐ μετὰ βουλῆς πάντα πράσσει. Οἷς μὴ ὑπάρχει βουλή, πίπτουσιν ὥσπερ φύλλα. Τῇ ἀβουλίᾳ αὐτῶν ἁλίσκονται παράνομος. Οξύθυμος πράσσει μετ' ἀβουλίας. • Πολλοὶ πολλάκις ὑπὲρ τοῦ μὴ φανήναι δεόμενοι συμβουλῆς τῆς παρ' ἑτέρων, είλοντο προδοῦναι τὴν ὠφέλειαν τὴν ἀπὸ τῆς γνώμης, ἢ δεξάμενοι την παραίνεσιν διορθῶσαι τὸ ἁμάρτημα· καὶ μᾶλλον ἀγνοεῖν, ἢ μαθεῖν κατεδέξαντο· οὐκ εἰδότες ὅτι οὐ τὸ μαθεῖν ἔγκλημα, ἀλλὰ τὸ ἀγνοεῖν κατηγορία οὐ τὸ διδάσκεσθαι, ἀλλὰ τὸ ἐν ἀμαθίς εἶναι· οὐ τὸ ἐλέγχεσθαι, ἀλλὰ τὸ ἁμαρτάνειν ἀδιόρθωτα. Εστι γάς, ἔστι καὶ παρὰ ἀνθρώπῳ μικρῷ καὶ εὐτελεί εὑρεθῆναι τι τῶν δεόντων, δ παρὰ τῷ σοφῷ καὶ μεγάλῳ πολλάκις οὐχ εύρηται. Τὰ μὴ σὺν λόγῳ πάντα αἰσχρά· ὥσπερ τὰ σύν λόγω κόσμια. Χωρὶς θεωρίας επιστημονικῆς οὐδὲν τῶν πρατο τομένων καλόν. Επιστήμη γὰρ ἔγγονον εὐβουλίας, ἀβουλία δὲ πηγὴ κακῶν πάντων. vit mentem Domini, aut quis consiliarius ei fuit? Ilomines vero, etsi millies simus sapientes, millies redarguimur, et naturæ nostræ imbecillitas se prodit. ‹ Non enim possunt, ait, omnia in hominibus esse; quippe non immortalis est Blius hominis. Quemadmodum jubar fulgens a solis lumine caligo superveniens occullat: ita saepenumero intellectum quoque nostrum veluti in ipsa meridie splendentem, et luce sua conspicuum, stultitia vel amcntia superveniens obseurat; et vir sapiens quo↓ facto opus est, non dispicit, alius autem multo inferior eo acutius rem deprehendit: atque hoc ita fit, ne vel sapiens superb at, vel obscurus et vilis homo miserum se reputet. Isocratis. Qui de suis robus male statuit, nulquam bene consulet de alienis. Bonus consultor res omnium utilissima et potentissima est. Nam ex opportuna oratione animi prudentiam ceu maximo signo conjieimus. Demonactis. Exemplis alienis sapere discito, et nulla mala te afficient. 20 Diodori Sapiens robusto praestat, Choricii. Sine bono cousilio nihil efficit robur: prudentia vero quanıvis robur non assumpserit, multa inuļtoties excogitat. Prudens enim consultatie manuum multitudinem vincit: Imperitia vero cum hominum turba deterior est. Chabriæ. Exitus rerum prospicere oportet, ac ita demum eas aggredi. Plurium enim consensus res excogitatas confirmare solet. SERMO XI [al. XXX]. De temerario et tardo consilio, et quod noxium sit inconsiderato agere. Salomonis. Qualis civitas est, cujus diruta suht mœnia, talis est vir qui non omnia cum consilio agit. lia. Quibus consilium non est, cadunt tanquam foTemeritate sua capiuntur prævaricatores. Iracundus præcipitanter ac temere agit. Chrysost. Multi sæpe ne viderentur indigere atiorum consilio, relinquere potius voluerunt utilitatem ex consilio capiendam, quain admonitione accepta errorem corrigere, et ignorare quam condiscere maluerunt, nescientes quod discere non sit vitiosum, ignorare vera culpanilum. Non quidem discere, sed cum inscitia pergere: non redargui, sed errare, spem emendationis nullam habent, Lieet ențin vel apud exiguæ ac abscuræ sortiś hominem opportuni quidpiam invenire, quod multoties apud sapientem et magnum aliquem inventum non est. Philonis. Quæ absque ratione funt omnia sunt turpia; quæ vero cum ratione, omnia decora. Citra contemplationem scientificam nihil decore feri potest. Scientia enim a bono consilio nascitur; at incousulta temeritas malorum omnium scaturigo est.

803 ANTONI MELISSÆ Meditatio sera lucrum non habet, et in exitu rei inutilis est penitudo. SERMO XII [al, XXXIX]. De fortitudine et robore. 804 Ακερδής ὁ βραδὺς λογισμός· καὶ ἀνωφελής ὁ ἐν ἐσχάτοις μετάμελος. ΛΟΓΟΣ ΙΒ'. Περὶ ἀνδρείας και ισχύος. Ενδύσασθε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, πρὸς τὸ δύνασθαι ὑμᾶς στῆναι πρὸς τὰς μεθοδείας τοῦ δια βόλου· ὅτι οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τούτου, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις. Διὰ τοῦτο ἀναλάβετε την πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτε ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρῇ, καὶ ἅπαντα κατεργασάμενοι στῆναι. Στητε ούν, περίζω σάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνδυσά Ephes. xvi. Induite totam armaturam Dei, et ut possitis stare adversus assultus diaboli. Quoniam non est nobis lucta adversus sanguinem et carnem, sed adversus principatus, ` adversus potestates, adversus mundi dominos rectores tenebrarum 21 sæcuti hujus, adversus spirituales astutias in cœlestibus. Quapropter assumite universam armaturam Dei, ut possitis resistere in die mala, et omnibus peractis stare. State igitur, lumbis circumcinctis baltee per veritatem, et induti thoracem justitia, et calceati pedibus, ut parati sitis ad Evangelium 3 μενος τὸν θώρακα τῆς δικαιοσύνης, καὶ ὑποδησάμε pacis, super omnia assumpto scuto Adei, quo possitis omnia jacula mali illius ignita exstinguere: galeamque salutaris accipité, et gladium Spiritus, qui est verbum Dei. Prov. xxɩ. Equus paratur ad diem belti, auxilium autem a Domino est, Sirach. XIII. Fortiori et ditiori te ne communices. Quid communicabit olla ad cacabum? ipsa inpinget, et ipsa conteretur. Divi Basilii. Cujus gratia vitam diligis, propter id obire mortem ne dubites. Robur cum prudentia juvat, sine ea vero, dammo afficit possidentes. Vires sine mente participes sui sepulchro tradunt. Aristotelis. Fortior mihi videtur ille qui cupiditates, quam qui hostes vicit. Etenim seipsum vincere difficillimum est. Fortis est non solum qui superat hostes, sed etiam qui voluptatibus superior fuerit. Sed, o miseriam humanamı! multi enim cum sæpe bostes et alios bomines vicerint, mulieribus servierunt. Quare modis omnibus mullebres vultus refugere oportet. Multos quidem natura fortes genuit, experientia autem et exercitatio fortiores effecerunt. Agesilai. Nullus est fortitudinis usus absente justitia: si vero omnes justi essent, fortitudine nihil egerent. SERMO XIII [al. XL]. De justitia. Matth. v. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam: ipsi enim saturabuntur. Rom. xi. An nescitis quod cui exbibetis vos servos ad obedientiam, servi estis ejus cui obeditis, sive peccati ad mortem, sive obedientiæ ad justitiam? Proverb. Σιν. Justitia exaltat gentem, imminuant autem populos peccata. Pretiosa res est vir purus, ambulans in viis justitiæ. νοι τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰσ ρήνης, ἐπὶ πᾶσιν ἀναλαβόντες τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι· καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου δέξασθε, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ Πνεύμα τος, ὅ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ. Ιππος ἑτοιμάζεται εἰς ἡμέραν πολέμου· παρὰ δὲ Κυρίου ἡ βοήθεια. Ἰσχυροτέρῳ σου μή κοινώνει. Τί κοινωνήσει χύτρα πρός λέβητα; αὕτη προσκρούσει καὶ αὕτη συντριβήσεται. Οὗ ἕνεκεν ζῆν ἐθέλεις, καὶ ἀποθανεῖν μὴ κατά. Ισχύς μετὰ μὲν φρονήσεως ὠφέλησεν· ἄνευ δὲ ταύτης έβλαψε τοὺς ἔχοντας. Ἰσχὺς νοῦν οὐκ ἔχουσα τάφῳ τοὺς ἐμπίπτοντας παραδίδωσιν. Ανδρειότερος εἶναί μοι δοκεῖ ὁ τῶν ἐπιθυμιών ἢ τῶν πολεμίων κρατῶν. Καὶ γὰρ χαλεπώτατόν ἐστιν ἑαυτὸν νικήσαι. Ανδρεῖος οὐ μόνον ὁ κρατῶν τῶν πολεμίων, ἀλλὰ καὶ ὁ τῶν ἡδονῶν κρείσσων. Αλλ' ὢ τῆς ἀνθρωπί της ταλαιπωρίας 1 ὅτι πολλοὶ πολλάκις πολεμίων κρατοῦντες καὶ ἄλλων τινῶν, γυναιξὶν ἐδούλευ σαν. Δεῖ οὖν πάσῃ δυνάμει τὰς γυναικείας όψεις ἐκφεύγειν. Πολλοὺς μὲν ἡ φύσις ἀνδρείους ὑπέδειξε· πεῖρα δὲ καὶ γυμνασία ἀνδρειοτέρους κατέστησεν. Ανδρείας οὐδὲν ὄφελος, μὴ παρούσης δικαιοσύν νης. Εἰ δὲ δίκαιοι πάντες γένοιντο, οὐδὲν ἀνδρείας δεήσονται. ΛΟΓΟΣ ΙΓ'- Περὶ δικαιοσύνης. Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιο σύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται Οὐκ οἴδατε ὅτι ᾧ παριστάνετε ἑαυτοὺς δούλους εἰς ὑπακοὴν, δοῦλοί ἐστε ᾧ ὑπακούετε, ἤτοι άμπρ τίας εἰς θάνατον, ἢ ὑπακοῆς εἰς δικαιοσύνην; Δικαιοσύνη ὑψοῖ ἔθνος, ἐλασσοῦσι δὲ φυλὰς ἁμαρ τίαι. Κτῆμα τίμιον ἀνὴρ καθαρός, πορευόμενος ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης. 7

i 805 - PARS I. SERMO XIII. LOCI COMMUNES. Οδός δικαιοσύνης καὶ ἐλεημοσύνης εὑρήσει ζωὴν καὶ δόξαν. τόν. Ορύσσων βόθρον τῷ πλησίον ἐμπεσεῖται εἰς αὐτ Ζυγὰ δίκαια, καὶ μέτρα δίκαια, καὶ τοῦς δίκαιος ἔσται ὑμῖν. Δικαιοσύνην μάθετε, οἱ ἐνοικοῦντες ἐπὶ τῆς γῆς. Ο τὴν ἀληθῆ δικαιοσύνην μὴ ἔχων προεναποκειμένην αὐτοῦ τῇ ψυχῇ, ἀλλ' ἡ χρήμασι διεφθαρ μένος, η φιλία χαριζόμενος, ἢ ἔχθρᾳ ἀμυνόμενος, ἡ δυναστείαν δυσωπούμενος, τὸ κρίμα κατευθύνειν οὐ δύναται. Δικαιοσύνη ἐστὶν ἕξις ἀπονεμητικὴ τοῦ κατ' ἀξίαν· δυσθήρατον δὲ τοῦτο, τῶν μὲν διὰ τὸ περὶ τὴν φρό νησιν ἐλλιπὲς οὐχ εὑρισκόντων ἑκάστῳ διανείμαι τὸ ἴσον, τῶν δὲ διὰ τὸ προκατέχεσθαι ὑπὸ παθῶν ἀνθρωπίνων ἀφανιζόντων τὸ δίκαιον. Οὔτε πάντας ἐνταῦθα ἀπαιτεῖ δίκην ὁ Θεὸς, ἵνα μὴ ἀπογνῶς τὴν ἀνάστασιν, καὶ ἀπελπίσῃς τὴν κρίσιν, ὡς πάντων ἐνταῦθα διδόντων λόγον· οὔτε πάντα ἀφίησιν ἀτιμωρητὶ ἀπελθεῖν, ἵνα μὴ πάλιν ἀπρονόητα εἶναι τὰ πάντα νομίσῃς. Δικαιοσύνη λέγεται ἡ ἅπασα τῆς ψυχῆς φιλοσο φία. σις. Δικαιοσύνη ἐστὶν ἡ πασῶν τῶν ἐντολῶν πλήρω Οὐ δύναται ἡ ἀνθρωπίνη φύσις αὐτὸ καθαρῶς τὸ δίκαιον ἐν ψυχῇ θεάσασθαι, τὰ πολλὰ τῶν λογισμῶν ἀμβλυώττουσα. ὓς ἔοικεν, ἡ δικαιοσύνη τετράγωνος ἐστι, πάντο θεν ἴση καὶ ὁμοία. Ἡ τοῦ Θεοῦ δικαιοκρισία ταῖς ἡμετέραις δια θέσεσιν ἐξομοιοῦται, καὶ οἷάπερ ἂν τὰ παρ' ἡμῶν ᾖ, τοιαῦτα ἡμῖν ἐκ τῶν ὁμείων ἀντιπαρέχεται. Οὐ λέγομεν φονέας, ἢ αἱμάτων ἄνδρας, τοὺς κατὰ θείους νόμους ἀποκτείνοντας τοὺς ἀξίους τοῦ πα θεῖν, ὡς οὐδὲ Σαμουὴλ καὶ Ηλίαν. Αδικείτω με πλούσιος, καὶ μὴ πένης. Τον φέρειν γὰρ κρειττόνων τυραννίδα. Αγωνιζόμενος ὑπὲρ οὗ ἀδίκως ἔπραξας, δὶς ἀδι κήσεις. Ανὴρ δίκαιός ἐστιν οὐχ ὁ μὴ ἀδικῶν, ᾿Αλλ' ὅστις ἀδικεῖν δυνάμενος, οὐ βούλεται. Εἰ βούλει τὰς κρίσεις δικαίας ποιεῖσθαι, μηδένα τῶν δικαζομένων καὶ δικαιολογούντων ἐπιγίνωσκε, ἀλλ' αὐτὴν τὴν δίκην. νης. Ασφαλής 'πας τόπος τῷ ζῶντι μετὰ δικαιοσύ Χρηστοῦ πρὸς ἀνδρὸς μηδὲν ὑπονάει κακόν. Δίκαιος γὰρ ἀδικεῖν οὐκ ἐπίσταται τρόπος. Δίκαια μὲν γὰρ λέγοντες πολλοί, ἄδικα ποιοῦσι δίκαια δὲ πραττόντων οὐδ' ἂν εἶ; ἄδικος εἴη. 806 Via justitiæ et misericordiæ, reperiet vitam et gloriam. Qui fodit foveam proximo suo, incidet in eam. Levit. xix. Slateræ justæ, et pondera justa, σε congius justus erit vobis. Isa. Discite justitiam qui habitatis in terra. Divi Basilii. Qui veram justitiam non prius in animo repositam habet, sed aut pecuniis 22 corruplus est, aut amicitiæ gratificatur, aut inimicitiam ulciscitur, aut potentia commovetur, rectum proferre judicium nequit. Justitia est habitus, secundum dignitatem suam cuique tribuens. Hoc autem consequi arduum est, cum alii prudentiæ ingeniique defectu quid singulis æquale et congruum distribuant invenire non possint, alii vero, quoniam affectibus humanis prius occupatum habeut animum, justitiam oblitterent. Chrysost. Deus in hoc mundo neque ab omnibus pœnam sumit, ne desperes resurrectionem, et animum de futuro, judicio despondeas, tanquam omnibus bic in præsentia rationem reddentibus: neque omnes impune sinit abire, ne rursus omuia citra Providentiam evenire putes. Justitia nominatur universa animæ philosophia. Methodii. Justitia est omnium præceptorum integra observatio. Natura humana non potest ipsam justitiam in anima pure conspicere, cum in plerisque cogitationibus caecutial. Justitia, ut videtur, quadrata est, undecunque æqualis ac sibi similis. Justum Dei judicium nostris affectionibus accommodatur, et quales quidem res nostra fuerint, quoque se habuerint modo, talem eodemque modo retributionem sortimur. Cyrilli. Non appellamus homicidas aut sanguinarios illos qui juxta leges divinas occiderint homines dignos qui mortem paterentur, ut neque Samuelem et Eliam. Menandri. Injuriam dives inferat mihi, non pauper. Facilius enim est ferre tyrannidem præstantio– Γ.. Clitarchi. Contendens ad defendendum id quod injuste fecisti, bis delinques. Epicteti. Vir justus est, non qui injuriam non facit, sed qui cum facere possit, non vult. Si volueris justas pronuntiare sententias, nullum ´eorum qui litigant et causam dicunt, sed ipsum jus cognoscito. est. Omnis locus homini cum justitia viventi totus De homine probo nihil suspicare mali. Justum enim ingenium injuriam facere nescit. Xenophontis. Multi etenim, justa dicentes, injusta faciunt, Illorum vero qui justa faciunt nemo fuerit injustus.

Tn ve 23 SERVO XIV [af. LXIV]. T NP * AOFOZ là. Agestlai, Fortitudo nihi! prodest absente justitia ;./ si vero justi omnes fuerint, fortitudine. nihil opus habebunt. De virginitate, et. castitate, el temperantia, et nu- ptiis honestis. Math. xix. Non onines capiunt hoe verbum, sed quibus datum est. Ibid, Sunt eunuclii, qui ab utero matris ipsorum ita nati sunt, etc, lbid. v..Mntuitus. mulierem ita. ut. concupiseat eam, jam adulterium cum. ea. commisit in corde suo, Tid, xix. Quod igitur Deus. conjanxit, homo ne separet. — - I Thess. w. Vnusquisque vestrum vàs suum 1 posshleat eum sanetilicatione et lionore, nom. eum affeetü concupiscentie, quemadmodum colere gentes, 7 Ephes. v, Non. amplius ambulate, quemadmo- dum et reliquie gentes ambulant in vanitate mentis ipsorum. Rom. xr. Exhibete corpora vestra sacrificium vivum, sanctum, beneplacitum Deo, Glorificate Deum in membris vestris, Glorificate Deum in corporo vestro et in spiritu, que quidem Dei sunt. Galat, v. Spiritu smbulate et affectum carnis ne iwpleatis, Caro enim desiderat contra spiritum, spiritus antem eontra caruein : hrec auteur adver- c santur sibi invicem. 1 Cor, vni, Bonum est homini, uxorem non al« Vingeré, Aitamen propter stupra vitanda, suam quisque uxorem habeat, et suum queque virum habeat, Uxori vir debitam benevolentiam reddat ; similiter autem et exor viro, Uxar proprii eorpo- rig jus non habet, sed maritus, Similiter et ma- ritus proprii corporis jus non liabet, sel uxor. Ne fraudetis vos invicem, nisi si quid ex consensu pro Lewpore, ut vacelis jejunio ef precationi : et rursum in unum econveniatis, ne tentet vos Sata- màs propter intemperantiam vestram, Hoc autem dieo juxta indulgentiam, non juxia przeeptum, Nam velim. omnes liomines esse, ul. et ipse sum. Sed unusquisque proprium donum liabet ex Deo, ] al'us quidem sic, alius sotem sic. Divo autem in- conjugaxis eb viduis, Donum eis est si manserint. utetego; quod si se non eonnment contraliant. isatrimonium. Nam satius est. matrimonium con- Lahere, quam uri. AI! conjugatis praecipio, non ego, imo Dominus : Üxor a viro ne separetur; quod si separata fueril, mianea! innupta, aut marito reconeilietur, ci maritus uxerem ne di- mittat. " ltid. De virgiüibüs aulem przceptum Domini non labeo ; eousilium tamen do, tanquam miseri- cordiam consecutus a Domino, in hoc ut sim li- delis. Arbitror igilur. hoe bonum esse propter prz senteur necessitatem. 24& Naim bonum cst homini Ἐπίσκοπος ἢ πρεσδύτερος ἢ διάκονος αἱρετι- κοῖς συγευξάμενος (08) μόνον, ἀφοριζέσθω. ΕἸ δὲ καὶ ἐπέτρεψεν αὐτοῖς ὡς κληριχοῖς ἐνεργῆ- σαὶ τι καθαιρείσθω. Ι ΒΑΑΣ, Ἐρωτήτει τις διὰ τί οἱ συνευξάμενοι αἱ- ρετοκοῖς ἐπίσκοποι, πρεσδύτεροι χαὶ διάχονοι οὗ χαθαιροῦνται, ἀλλὰ μόνον ἀφορίζονται, καθὼς καὶ ὁ συνενξάμενος ἀφωρισμένῳ τινὶ, κατὰ τὸν ἀποστολι- κὸν ( κανόνα. Αὐσις, Ἐνταῦθα μὴ εἴπῃς ἐν ναῷ τὸν ἐπίσχοπον καὶ τοὺς λοιποὺς συνεύξασθαι μετὰ οἱριτινῶν" οἱ τοιοῦτοι γὰρ καθαιρεθήσονται κατὰ πὸν μς’ κανόνα, καθὼς καὶ ὁ ἐπιτρέψας αὐτοῖς ὡς ἐληρικοῖς ἐνεργῆ σαί τι. ᾿Αλλ᾽ ἐχλαδοῦ τὸ συγεύξα- σθαι εἰς τὸ ἀπλῶς χοινωνῆσαι, καὶ ἡμερώτερον διατεθῆναι ἐπὶ τῇ εὐχῇ τοῦ αἱρετικοῦ, Τοὺς γὰρ τοις οὕτους ὡς μύση βδελύττεσθαι, οὐ μὴν οἰκειοῦσθαι ὀφείλομεν, Ὅθεν καὶ ἀρκοῦσα ἔδ' ξεν ἡ τοῦ ἀφορι- σμοῦ τιμωρία. ΖΩΝΑΡ, Τὰ περὶ τούτων ἐν προγετραμμέναις χανύσι προείρηται. ΑΡΙΣΊ. Ὃ συνευχόμενος αἰμετικοῖς ἀρορίζεται" καθωμρεῖται δὲ ὁ καὶ κιηρικοὺς τούτυυς ἡγούν μένος. Ὁ συνευξάμενας μόνον αἱρετικοῖς ἢ πρεσύύτερος ἣ διάχονος ἀφορίζεται" ὁ δὲ ἐπιτρέψας αὐτοῖς ἐνερ- Υἦσαί τι, ὡς ἱερωμένοις χαὶ κλυρικοῖς, καθαιρεῖται, ν΄. ᾿Ανδρείας οὐδὲν ὄφελος, μὴ παρούτης δικαιραύνης " εἰ δὲ δίναιοι πόντες γένοιντο, οὐδὲν ἀνδρείας δεή- σονται. ᾿

ναικός; μὴ ζήτει γυναῖκα. Ἐὰν δὲ καὶ γαμήσῃς, ἢ οὐχ ἥμαρτες· καὶ ἐὰν γήμῃ ἡ παρθένος, οὐχ ἥμαρτ τε. θλίψιν δὲ τῇ σαρκὶ ἐξουσιν οἱ τοιοῦτοι. Ο άγαμος μεριμνὰ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς ἀρέσει τῷ Κυρίῳ· ὁ δὲ γαμήσας μεριμνᾷ τὰ τοῦ κόσμου, πῶς ἀρέσει τῇ γυναικί. Ομοίως καὶ ἡ ἄγαμος με ριμν] τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς ἀρέσει τῷ Κυρίῳ· ἡ δὲ γαμήσασα μεριμνᾷ τὰ τοῦ κόσμου, πῶς ἀρέσει τῷ άνδρ!. Οὐκ οἴδατε ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν μέλη Χριστοῦ ἐστιν; Αρας οὖν τὰ μέλη τοῦ Χριστοῦ, ποιήσω πόρνης μέλη; Μη γένοιτο. Η οὐκ οἴδατε, ὅτι ὁ κολο λώμενος τῇ πόρνῃ ἐν σῶμά ἐστιν· ὁ δὲ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστιν ; Εἴ τις δύναται ἐν ἁγνείᾳ μένειν εἰς τιμὴν τῆς σαρκὸς τοῦ Κυρίου, ἐν ἀκαυχησίᾳ μενέτω· καὶ ἐὰν γνωσθῇ πλέον τοῦ ἐπισκόπου, ἔφθαρται. Πρέπει δὲ τοῖς γαμοῦσι καὶ ταῖς γαμουμέναις μετὰ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου τὴν ἔνωσιν ποιεῖσθαι, ἵνα ο γάμος τ κατὰ Θεὸν, καὶ μὴ κατ' αἰσχρὰν ἐπιθυμίαν. Παρθενείας ζυγόν μηδενὶ ἐπιτίθει· ἐπισφαλὲς γὰρ τὸ κτῆμα καὶ δυσφύλακτον, ὅταν κατ' ἀνάγκην γέ- νήται. Τοῖς νεωτέροις επέτρεπε γαμεῖν, πρὶν διαφθαρώς σιν εἰς ἑταίρας. Μακαρία στείρα αμίαντος, ἥτις οὐκ ἔγνω κοίτην ἐν παραπτώματι· ἕξει καρπὸν ἐν ἐπισκοπῇ ψυ χων. Κρείσσον παρθενεία μετὰ ἀρετῆς. Ἀθανασίας γάρ ἐστιν ἡ μνήμη αὐτῆς· ὅτι καὶ παρὰ θεῷ γινώσκε- ται, καὶ παρὰ ἀνθρώποις· παροῦσάν τε μιμούνται αὐτὴν, καὶ ποθοῦσιν ἀπελθοῦσαν καὶ ἐν τῷ αἰῶνι στεφανηφοροῦσα πομπεύει, τὸν τῶν ἀμιάντων ἄθλων ἀγῶνα νικήσασα. Ὁ ἀντοφθαλμῶν ἡδοναίς στεφανοί ζωὴν αὐτοῦ. Θυμίαμα τῷ Κυρίῳ ὁ ἐν σώματι ἁγιασμός. Ἡ ἐν γήρᾳ σωφροσύνη οὐ σωφροσύνη, ἀλλ' ἀποι λασία; ἀδυναμία· ἕως ἐστί σοι δύναμις, κράτει τῆς ἁμαρτίας, τοῦτο γάρ ἐστιν ἀρετή. Ἐὰν γὰρ ἀδυνα- μία σε παύση τῆς ἁμαρτίας, τῆς ἀσθενείας ἡ χάρις. Ἐπαινοῦμεν δὲ τοὺς κατά προαίρεσιν ἀγαθοὺς, οὐ τοὺς ὑπό τινος ἀνάγκης ἐξειργομένους. Νεκρὸς οὐ στεφανοῦται. Οὐδεὶς δίκαιος δι' ἀδυνα μίαν κακοῦ. Δεῖ οὖν τὸν νοῦν ὥσπερ τινὰ κυβερνήτην, άνω καθήμενον τῶν παθῶν, καὶ οἱονεὶ πλοίῳ τῆς σαρκὸς ἐπιβάντα· καὶ ἐμπείρως τοὺς λογισμούς ώσπερ οίακας περιστρέφοντα, καταπατεῖν μὲν γενναίως τὰ κύματα, υψηλότερον δὲ διαμένοντα, καὶ δυσπρόσι του ὄντα τοῖς πάθεσι, μηδαμοῦ τῆς ἀπ' αὐτῶν πιο κρίας, ὥσπερ ἄλμης τινός, ἀναπίμπλασθαι. sic esse. Alligatus es uxori ? me quare divortium. p Solutus es ab uxore? ne quæras uxorem. Quod si 'duxeris uxorem, non peccasti. Et si nupserit virgo, non pecoavit. Attamen afflictionem in carne habi - turi sunt hujusmodi. Dvid. Qui cælebs est, curat ea qne saut Donini, quomodo placiturus sit Domino ; at qui duxit uxorem, sollicſtus est de his quæ sunt mundi, quomodo placiturus sit uxori. Similiter et innupla curat ea quæ sunt Domini, quomodo plácitura sit Domino. Contra, que nupta est, cürát eà quæ sunt mundi, quomodo placitura sit viro. 1 Cor. vi. an nescitis, quod corpora vestra membra sunt Christi? Num igitur tollens membra Christi, faciam scorti membra? Absit i Än nesci- tis quod qui agglutinatur scorto, unum corpus est? At qui agglutinatur Domino, unus spiritus est ? S. Ignat. Si quis in castitate manere potest ad honorem carnis Domini, sine jactantia pergat. Et si pluribus quam episcopo id communicaverit, per- ¡¡t el castitatis usus. Decet autem ut sponsi futúrí et sponsæ cum episcopi assensu matrimoniam contrabant, út nuptiæ secun·lum Deum, non secun- dum turpem cupiditatem fiant. Cælibatus jugum nulli imponas; res enfin est periculosa et custoditu dimicilis, quando per necess sitatem facta fuerit. Junioribus nuptias concede, antequam meretri- ciis amoribus implicentur. Sap. i. Beata sterilis immaculata, quæ lectum non cognovit cum peccato; fructum habeðit in vf- sitatione animarum. Melior est virtuti conjaneta virginitas; immor talis enim erit ejus mentorfa. Nam et apud Deum, et apud homines cognoscitur, et præsentem ipsain æmulantur, et absentem desiderant; et in sæculo coronata magnifice incedit, ut quæ victrix paris- simi certaminis præmium obtinuerit. Sirach. Qui despicit voluptates, coronal vitam sulam. Sanctificatio corporis thymiamà domino. S. Basilit. Continentia in senectule non con- linentia est, sed libidinis Impotentia. Dum adhuc validus es, peccatum rerrena; hoc enim virtus est. Nam si impotentis peccatum inhibeat, gratia imbecillitati habenda fuerit. Laudamus autem illos qui ex animi proposito boni sunt, non qui aliqua necessitate tales funt. Mortuus non coronatur; nemo justus est pro- pter impotentiam ad malum. 25 Mentem igitur oportet, veluti gubernato- rem quemdam supra affectus et perturbationes considentem, et veluti navigium corporis ingres sam, et cogitationes céu gubernacula destre mo- derantem, fluctus undarum geherbse conculcare, et altins eminentem, inque loco perturbationibus inacs cesso constitutam, nequaquam impleri amaritudine ipsarum, tanquam àspergine quadam salsuğinis, LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO XIV. PATROL. GR. CXXXVI.

Theologi. Contubernalem tibi ne fratrem quidem A facile deligas. Quorsum enim auinet intueri fomentum ægri- tudinis ? Melius est ingenium subtriste, quam voluptua- rium. Putido vasi non committitur unguentum, Neque flamma permanet absumpta materia, sed una cum illo a quo accendebatur discedit: neque mens et cogitatio affectionibus obnoxia manet, si fomentum earum marcescat. Oculus libidinosus violat castitatem. Lingua luxuriosa crimen incurrit. Pedes temere ambu- lantes animam in vitium aut periculum trahunt. Casta sit etiam animi cogitatio, non stertat, non berrel, nec rerum nalarum typos iu se admittat ; est enim vel ipse typus scortationis pars; nec carum rerum quæ debent odio haberi, imagines in anima eflingat. Chrysost. Maxime necessarium est, ut qui Deo placere probusque et castus esse nititur, vitam degat non supinam, mollem et dissolutam, sed laboriosam, multisque negotiis et sudoribus ple- nam. Ridiculum est, genitales quidem corporis partės servare castas, linguam vero negligere; aut obser- vare quidem linguam purain, visum vero veľ au- ditum vel manus non observare: aut hæc etiam habere tuerique cum castimonia, cor autem non custolire, sed cum superbia et affectu scor- Lari. Qui freno regit affectus, quanquam semel domi- tos non negligit. Perpetuum enim est ab illo hoste bellam unicuique quandiu vixerit. Climacis. Qui ventri deditus spiritum scortatio - nis superare conatur, similis est incendium restin- guenti cum oleo. Evagrii. Virginitas bonum est voluntarium. Philonis. Affinitatis vinculum familias conjungit diversas, et ex alienis familiares reddit, et neces- situdine obstringit. Jamblichi. Temperans est, non qui prohibita non attingit, sed qui licitis etiam abstinet. Socratis. Socrates interrogatus quid esset conti- nentia, dixit : Coercere et ricere corporis volu. D ptatem. Democriti. Temperantia patris maximum filiis præceptum et documentum est. 26 Mensam opiparam fortuna, frugalem vero et præsentibus contentam exhibet temperantia. Epicteti. Si conditionem servilem evadere velis, servitutem ipse tibi deponas ; fics autem liber, si affectibus solvaris. Voluptas non quælibet, sed quæ finem honestum proponat, eligenda. Sapientis est obsistere voluptatibus, stulti au- tem servire. Voluptas veluti quædam esca´ad omnem mali- Σύνοικον αἱροῦ μηδ' ἀδελφὸν ῥᾳδίως. Υπέκκαυμα γὰρ τῆς νόσου τί δεῖ βλέπειν; Κρείσσον κατηφὲς ἦθος ἢ τεθρυμμένον. Μύρον δοχεῖον σαπρὸν οὐ πιστεύεται, Οὔτε φλὸς μένει τῆς ὕλης δαπανηθείσης, ἀλλὰ τῷ ἀνάπτοντι συναπέρχεται· οὔτε λογισμὸς ἐμπαθής ὑφίσταται, μαραινομένου τοῦ ὑπεκκαύματος. Οφθαλμός πορνεύων οὐ φυλάσσει τὴν παρθενίαν. Γλώσσα πορνεύουσα τῷ πονηρῷ μίγνυται. Πίδες ἄτακτα βαίνοντες ἐκκαλοῦνται νόσον ἢ κίνδυνον, Τῷ νῷ παρθενευέτω καὶ ἡ διάνοια, μὴ ῥεμβέσθω καὶ πλανάσθω. Μὴ τύπους ἐν ἑαυτῇ φερέτω ποι τῶν πραγμάτων. Καὶ ὁ τύπος μέρος πορνείας ἐστί. Μὴ εἰδωλοποιείτω τῇ ψυχῇ τὰ μισούμενα. Πᾶσα ἀνάγκη τον μέλλοντα εὐαρεστεῖν τῷ θεῷ καὶ δόκιμον εἶναι καὶ ἁγνὸν, μὴ τὸν ἄνετον καὶ ἀγρὸν καὶ διαλελυμένον διώκειν βίον, ἀλλὰ τὸν ἐπίσ πονον, καὶ μόχθων γέμοντα πολλῶν καὶ ἱδρώτων. Χλεύη τὰ μὲν τῆς παιδοποιίας όργανα τηρεῖν παρ- θένα, τὴν δὲ γλῶσσαν μὴ τηρεῖν· ἡ τὴν γλῶσσαν μὲν τὴρεῖν παρθένον, τὴν δὲ ὄρασιν ἢ τὴν ἀκοὴν ἢ τὰς χεῖρας μὴ τηρεῖν ἢ ταῦτα μὲν ἔχειν καὶ τηρεῖν παρθένα, τὴν δὲ καρδίαν μὴ τηρεῖν, ἀλλ᾽ ἑταιρί ζεθαι τύφῳ καὶ θυμῷ. • Ὃ τῶν παθῶν ἡνίοχος οὐχ ἅπαξ καθυποτάξας ἐξ. Αεὶ γὰρ ὁ πολέμιος οὗτος ἵσταται, ἐφ' ὅσον ὁ ἄν θρωπος ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Ο τὴν ἑαυτοῦ θεραπεύων γαστέρα, καὶ πνεῦμα πορνείας νικῆσαι θέλων, ὅμοιός ἐστι τῷ μετὰ ἐλαίου σβεννύοντι ἐμπρησμόν. Παρθενεία ἐστὶν ἑκούσιον ἀγαθόν. Δεσμὸς οἴκων οθνείων αἱ ἐπιγαμίαι, τὴν ἀλλοτριό τητα εἰς οἰκειότητα μετάγουσαι. Σώφρων ἐστὶν οὐχ ὁ τῶν κωλυομένων μὴ ἀπό μενος, ἀλλ' ὁ τῶν συγχωρουμένων φειδόμενος. Σωκράτης ἐρωτηθείς, τί ἐστιν ἐγκράτεια, εἶπεν· Τὸ κρατεῖν τῆς ἐν σώματι ἡδονῆς. . Πατρός σωφροσύνη, μέγιστον τέκνοις παράγ γελμα. Τράπεζαν πολυτελῆ μὲν τύχη παρατίθησιν, αὐτ άρχη δὲ σωφροσύνη. Εἰ βούλει δούλων ἐκτὸς ὑπάρχειν, αὐτὸς ἀπολύ θητι δουλείας. Εσῃ δ' ἐλεύθερος ἐὰν ἀπολυθῇς ἐπι· θυμίας. Ηδονὴν οὐ πᾶσαν, ἀλλὰ τὴν ἐπὶ τὸ καλὸν αἱρεῖ· σθαι δεῖ. Φρονίμου μὲν ἔστιν ἀντιτάσσειν ταῖς ἡδοναίς, ἄφρονος δὲ δουλεύειν. Πάσης ὄντως κακίας, οἷόν τι δέλεαρ, ή ηδονή προ ANTONII MELISSA

Amatorius et lascivus sermo fomentum est con- concupiscat, jam adulterium cum ea in corde suo commisit. Joan, vus. Omnis qui peccatum facit, servus est vestro mortali, ut juxta concupiscentias ejus ob; piscentiam malam, et avaritiam, quæ est simula - crorum cultus. quæ sunt scortatio, adulterium, immunditia, la- crymis, melent inde cum exsultatione. βληθεῖσα, εὐκόλως τας λιχνοτέρας ψυχὰς ἐπὶ τὸ ἄγκιστρον τῆς ἀπωλείας εφέλκεται. Αἱροῦ πρότερον τὰς ἐπιθυμίας κολάζειν, ἢ διὰ τὰς ἐπιθυμίας κολάζεσθαι. θάνατος καὶ φθορὰ καὶ πάντα τὰ ἄλλα δεινὰ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔστω σοι καθ' ἡμέραν, καὶ οὐδὲν οὐδέ ποτὲ ἐνθυμηθήσῃ, οὔτε ἄγαν ἐπιθυμήσεις. Υπέκκαυμα ἐπιθυμίας λόγος ερωτικός. ΛΟΓΟΣ ΙΕ'. Περὶ πορνείας και μοιχείας. Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις, ο Ου μοιχεύ σεις· ν ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι πᾶς ὁ ἐμβλέψας γυ- ναικί, πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτὴν, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Πᾶν ἁμάρτημα δ ἐὰν ποιήσῃ ἄνθρωπος, ἐκτὸς τοῦ σώματός ἐστιν· ὁ δὲ πορνεύων εἰς τὸ ἴδιον σῶμα ἁμαρτάνει. Οὐκ οἴδατε ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν ἁγίου Πνεύματός ἐστιν, οὗ ἔχετε ἀπὸ Θεοῦ, καὶ οὐκ ἐστὶ ἑαυτῶν; Πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν δοῦλος ἐστι τῆς ἁμαρ τίας· ὁ δὲ δοῦλος οὐ μένει ἐν τῇ οἰκίᾳ εἰς τὸν αιώνα. Μὴ οὖν βασιλευέτω ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ὑμῶν σώματι, εἰς τὸ ὑπακούειν αὐτῇ ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτῆς· μηδὲ παριστάνετε τὰ μέλη ὑμῶν ὅπλα αδι- κία; τῇ ἁμαρτίᾳ. Οὐκ οἴδατε ὅτι ᾧ παριστάνετε ἑαυτοὺς δούλους εἰς ὑπακοὴν, δοῦλοί ἐστε ᾧ ὑπα κούετε, ἤτοι αμαρτίας εἰς θάνατον, ἢ ὑπακοῆς εἰς δικαιοσύνην ; Ἐὰν ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος, ή πόρνης. Η πλεον στης, ἢ εἰδωλολάτρης, ή λοίδηρος, Η μέθυσος, 1 ἄρπαξ, τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν. 'Εξάρατε τὴν πονηρὸν ἐξ ὑμῶν αὐτῶν. Φεύγετε τὴν πορνείαν· πόρνους γὰρ καὶ μοιχοὺς κρινεῖ ὁ Θεός. Νεκρώσατε τα μέλη ὑμῶν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, πορ νείαν, ἀκαθαρσίαν, πάθος, ἐπιθυμίαν κακὴν, καὶ τὴν πλεονεξίαν, ἥτις ἐστὶν εἰδωλολατρεία. Φανερὰ δὲ ἐστι τὰ ἔργα τῆς σαρκὸς, ἅτινά ἐστι πορνεία, μοιχεία, ἀκαθαρσία, ἀσέλγεια, ειδωλολα τρεία, φαρμακεία, Εχθροι, έρεις, θυμοί, ζῆλοι, έρ- D θεῖαι, διχοστασίαι, αἱρέσεις, φθόνοι, φόνοι, μέθαι, κῶμα. Οἱ δὲ ταῦτα ποιοῦντες βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσε. Μὴ πλανᾶσθε, Θεὸς οὐ μυκτηρίζεται. Ο γὰρ ἐὰν σπείρῃ ἄνθρωπος, τοῦτο καὶ θερίσει. Ο σπείρων εἰς τὴν σάρκα ἑαυτοῦ ἐκ τῆς σαρκός θερίσει φθοράν· ὁ δὲ σπείρων εἰς τὸ πνεῦμα ἐκ τοῦ πνεύματος θερί- σει ζωὴν αἰώνιον· ὅτι οἱ σπείροντες ἐν δάκρυσιν ἐν ἀγαλλιάσει θεριοῦσιν ἐκεῖθεν. Άνθρωπος ὅστις μοιχεύσει γυναῖκα ἀνδρὸς, ἢ ὅς ἂν μοιχεύσῃ τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον αὐτοῦ, θανάτῳ θανατούσθω, ὁ μοιχεύων καὶ ἡ μοιχευομένη. - A tiam, delicatioribus animis objecta, facile ad 1- mum perditionis eas allicit. Elige potius castigare affectus quam propter ipsos castigari. Mors, corruptio et omnia alia terribilia quotie die tibi ante oculos versentur, et nihil unquam mali desiderabis vel appetes nimium. De scortatione et adulterio. Matth. v. Audivistis quod dictum sit veteribus : Adulterium non committes; cæterum ego dico vo- bis, quod omnis intuitus mulierem ita ut eam Quodvis aliud hominis peccatum extra corpus est; qui vero scortatur, in proprium corpus pre- cat. An nescitis quod corpus vestrum sit templum Spiritus sancti intra vos, quem habetis a Deo, et non estis ipsi vestri juris? peccati; servus autem non in æternum manet in domo. Rom. vi. Ne regnet igitur percatum; in corpore temperetis ei; neque membra vestra prælete pec cato instrumenta iniquitatis. An nescitis quod cui vos exhibetis servos ad obediendum, ejus servi estis, cui obeditis, sive peccati ad mortem, sive obedientiæ ad justitiam? 1 Cor. v. Si quis cum frater appelletur, fuerit scortator, aut avarus, aut simulacrorum cultor, aut conviciator, aut ebriosus, aut rapax, cum ejus- modi ne cibum quidem capiatis, etc. Etiam pro- Migate istum qui malus est ex vobis ſpsis. Ibid. vi. Fugite scortationem. Scortatores enim et mœchos judicabit Deus. Coloss. ult. Mortificate membra restra terre- stria, stuprum, immuuditiam, mollitiem, concu- Galat. v. Manifesta sunt autem opera carnis, scivia, simulacrorum 27 cultus, veneficium, inimi- citiæ, lis, mulationes, ira, concertationes, sedi- tiones, sectae, invidia, credes, ebrictales, contessa- tiones, et his similia, de quibus prædico vobis, quemadmodum et prædixi, quod qui talia agunt, regni Dei hæredes non erunt. ibid. vi. Ne erretis, Deus non irridetur. Quid- quid enim seminaverit homo, hoc et melet. Nam qui seminat per carnem snam, de carne inetet corruptionem : sed qui seminat per spiritum, de spiritu metet vitam æternam. Nam qui serunt la- Levit. xxvii. Homo qui alterius viri aut proxim¡¡ sni usorem adulterio corruperit, capite puniatur, tnm ipse, tum mulier corrupta. LOCÌ COMMUNES. PARS I. SERMO XV. cupiscentiæ. SERMO XV [al. LXV].

Levit. xxxıı. Irritas faciens nuptias viri, sub duo- A bus aut tribus testibus moriatur. Ibid. xx. Quicunque concubuerit cum masculo concubita muliebri, abominationem fecit. Ambo moriantur ; rei sunt. Viri uxorem corrumpere, iræ furorem excitat qui contineri nequit. Est enim ignis ardens ex omnibus membris, nec semel ingressus radicitus perit. Qui serunt absurda, dolores metent sibi ipsis. Ex præcepto Domini peribunt, et a spiritu iræ ipsius abolebuntur. Nullus est locus ubi occultentur iniqua fa- eientes. Prov. v. Fili, bibe aquas de tuis vasis et de tuis puteis fontis; fons tuus aquæ sit tibi proprius, et hatare cum uxore in juventute tibi desponsa. Ne sis effusus in alienam, nec implicator ulnis non propriis. Sunt enim viæ hominis coram oculis Di, et omnes semilas ejus aspicit. Ibid. vi. Cave tibi a muliere mupta, ne te vincat pulchritudinis desiderium, neque capiaris oculis tuis, nec illa te palpebris suis rapiat. Pretium enim scorti, quantum et unius panis. Mulier autem virorum pretiosas animas eapit. Num aliquis ignem in sinu fovebit, et vestimenta non comburet ? ha qui fuerit ingressus ad mutierem nuptam, non erit expers gravis pœnæ, nee innocens erit quis- quis eam tetigerit. Non mirum est aliquem in furto ς deprehendi; furatur enim ut esuriem pellat; de- preliensus autem numerabit septuplum, et expensis opibus universis seipsum eripiet. At mœchus, ob inopiam mentis, perditionem animæ suæ accersit, et ignominia ejus perpetuo durabit. Animus enim mariti plenus est zelo; non parcet tempore vindictæ, nee ullo pretio inimicitiam commu- mbit, neque domis incunque multis ea dissol vetur. 28 Mel distillat labiis meretricis, sed tu resilias, nee immoreris in loco ejus, nec oculos tuos iu eam defigas. Abstine aqua aliena et ex fonte alieno ne biberis, ut multum temporis vivas; adjicientur autem tibi anni vitæ. Sirach. xx11. Homini scortatori quivis cibus su☛- vis est ; non cessabit donec intereat. Athan. Qui forman concupiscit, quamvis sine: facinore, peccatum sine teste commişik. Chrysost. Radix adulterii est curiosa inspectio in faciem. Seniorum. Qui corporeis voluptatibus tentantur, licet corporibus non conjungantur, animo tamen scortati sunt. De injustitia et peccato el confessione. Num. v. Vir aut mulier, quicunque commiserit peccatum aliquod humanum, et pravaricatione Αθετήσας τις γάμον ἀνδρὸς ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθνήσκει. Ανθρωπος ὃς ἂν κοιμηθῇ μετὰ ἄρσενός κοίτην γυναικός, βδέλυγμα ἐποίησεν· ἀμφότεροι θανατού σθωσαν· ἔνοχοί εἰσιν. θυμὸς ὀργῆς ἀκατάσχετος τὸ μιᾶναι ἀνδρὸς γι ναῖκα. Πῦρ γάρ ἐστι καιόμενον ἐκ πάντων τῶν μετ λῶν, οὐδ' ἂν εἰσέλθῃ, ἐκ ῥιζῶν ἀπώλεσεν. Οἱ σπείροντες τὰ ἄτοπα οδύνας θερίσουσιν ἑαυ τοῖς. Ἀπὸ προστάγματος Κυρίου ἀπολοῦνται, ἀπὸ δὲ πνεύματος ὀργῆς αὐτοῦ ἀφανισθήσονται. Οὐκ ἔστι τόπο; τοῦ κρυβῆναι τοὺς ποιοῦντας τὰ άνομα. Γι, πίνε ὕδατα ἀπὸ σῶν ἀγγείων, καὶ ἀπὸ σῶν φρεάτων πηγῆς· ἡ πηγή σου τοῦ ὕδατος ἔστω σου ἡδεῖα, καὶ συνευφραίνου μετά γυναικὸς τῆς ἐκ νεί τητός σου. Μὴ πολὺς ἴσθι πρὸς ἀλλοτρίαν, μηδέ συνέχου ἀγκάλαις ταῖς μὴ ἰδίαις. Ενώπιον γάρ εἰσι τῶν τοῦ Θεοῦ ὀφθαλμῶν ἐδοὶ ἀνδρός· εἰς δὲ πάσας τροχιάς αὐτοῦ σκοπεύει. Φυλάσσου ἀπὸ γυναικὸς ὑπάνδρου, μή σε νικήσει κάλλους ἐπιθυμία, μηδὲ ἀγρευθῇς τοῖς ὀφθαλμοῖς, μηδὲ συναρπασάτω σε τοῖς βλεφάροις αὐτῆς. Τιμή γὰρ πόρνης, ὅση καὶ ἑνὸς ἄρτου. Γυνὴ δὲ ἀνδρῶν τιμίων ψυχὰς ἀγρεύει. Αποδύσει τις πῦρ ἐν κόλπῳ, τὰ δὲ ἱμάτια οὐ κατακαύσει; Οὕτως ὁ εἰσελθὼν πρὸς γυναίκα ὅπανδρον οὐκ ἀτιμώρητος ἔνται και χῶν· ὡσαύτως οὐκ ἀθωωθήσεται πα; ὁ ἀπτόμενος αὐτῆς. Οὐ θαυμαστὸν ἐὰν ἀλῷ τις κλέπτων κλέπτες γὰρ ἵνα ἐμπλήσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ πεινῶσαν· ἐὰν δὲ ἁλῷ, ἀποτίσει ἑπταπλάσια, καὶ πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ δοὺς, φύσεται ἑαυτόν. Ο δὲ μοιχὸς δι' ἔνδειαν φρενῶν ἀπώλειαν τῇ ἑαυτοῦ ψυχῇ περιποιείται τη τε ὄνειδος αὐτοῦ οὐκ ἐξαλειφθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Μεστὸς γὰρ ζήλου θυμὸς ἀνδρὸς αὐτῆς· οὐ φείσεται, ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, οὐκ ἀνταλλάξεται οὐδενὸς λύτρον τήν ἔχθραν, οὐδὲ μὴ διαλυθῇ πολλῶν δώρων. Μέλι ἀποστάζει ἀπὸ χειλέων γυναικὸς πόρνης ἀλλὰ ἀποπήδησον, μὴ ἐγχρονίσῃς ἐν τῷ τόπῳ αὐτῆς, μηδὲ ἐπιστήσῃς τὸ σὸν ὄμμα πρὸς αὐτήν. 'Απὶ δια- της ἀλλοτρίου απόσχου, καὶ ἀπὸ πηγῆς ἀλλοτρίας μὴ πῃς, ἵνα πολὺν ζήσῃς χρόνον προστεθήσεται δέ σοι έτη ζωής. Ανθρώπῳ πέρνῳ πᾶς ἄρτος ἡδύς· οὐ μὴ κοπιά σει ἕως ἂν τελευτήσῃ. Ὁ ἐπιθυμήσας κάλλους καὶ δίχα τῆς πράξεις, ἁμάρτυρον τὴν ἁμαρτίαν εἰργάσατο. Ρίζα μοιχείας ή περίεργος θέὰ τῶν ὄψεων. Οἱ πειραζόμενοι ὑπὸ σωματικῶν ἡδονῶν, κἂν μὴ πλησιάσωσι σώμασι, κατὰ διάνοιαν ἐξεπόρνευσαν. Περὶ ἀδικίας καὶ ἁμαρτίας καὶ ἐξαγορεύσεως. ᾿Ανὴρ, φησὶν, ἢ γυνή, ἔστις ἂν ποιήσῃ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν τῶν ἀνθρώπων, καὶ παριδών περίσῃ, καὶ ANTONII MELISSÆ SERMO XVI [al. CLXXI]. ΛΟΓΟΣ Κ.

ANTONI MELISSE ΛΟΓΟΣ ΚΔ'. Περὶ φίλων καὶ φιλαδελφίας. Ἐν τούτῳ εἴσονται πάντες, ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Ἐἐν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκός ἠχῶν, ἡ κύμβαλον ἀλαλάζον. Πᾶς ὁ νόμος ἐν ἑνὶ μόνῳ πεπλήρωται, ἐν τῷ, • Αγαπήσεις τον πλησίον σου ώς σεαυτόν, ο Πᾶς ὁ ἀδελφὸν πτωχὸν μισῶν τῆς φιλίας μακράν ἐστιν. Οὐδεὶς πονηρῶν καὶ ἀμαθῶν φίλος. Οὐδὲ γὰρ πό πτει τὸ τῆς φιλίας καλὸν εἰς μοχθηρὰν διάθεσιν, Διότι οὐδὲν αἰσχρὸν καὶ ἀνάρμοστον εἰς συμφωνία» δύναται χωρῆσαι φιλίας. Τὸ γὰρ κακὸν οὐ τῷ ἀγα Οῷ ἐναντίον ἐστὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ ἑαυτῷ. Τὰ παρὰ φίλων λεγόμενα, κἂν ὕβρις ᾖ, φορητά, Αξιοπιστότερα τραύματα φίλου ἢ ἀκούσια φιλή. ματα τοῦ ἐχθροῦ. Φίλου πιστοῦ οὐκ ἔστιν ἀντάλλαγμα τῶν ὄντων φυλέν, οὐδέ τις σταθμὸς τῆς καλλονῆς αὐτοῦ. Φίλος πιστός σκέπη κραταιά· καὶ ὁ εὑρὼν αὐτὸν εἶχεν θησαυρόν. ᾿Αεὶ προτίμα τοὺς καλοὺς τῶν μὴ καλῶν. Κακοῖς δ' ὁμιλῶν, καὶ κακὸς πάντως ἔσῃ. Πάντα είσαι φιλία, καὶ πάσχουσα καὶ ἀκούουσα. Κρείσσων ἐμπαθούς ὁμονοίας ἡ ὑπὲρ εὐσεβεία; διάστασις. Ο τοῖς ἐχθροῖς τοῦ βασιλέως συμφιλιάζων οὐ δύο ναται φίλος τοῦ βασιλέως εἶναι. Οὐχ οὕτως πυρετός κατακαίειν είωθε σώματος φύσιν, ὡς τὰς ψυχὰς τὸ κεχωρίσθαι τῶν φιλουμέν γων. Βέλτιον ἡμῖν σβεσθῆναι τὸν ἥλιον ἢ φίλων ἀπὸ στερηθῆναι. Πολλοὶ γὰρ τὸν ἥλιον ὁρῶντες, ἐν σκό τῳ εἰσί. Φίλων δὲ εὐποροῦντες, οὐδ᾽ ἂν ἐν θλίψει γένοιντο. Οὐδὲν γὰρ, οὐδὲν τῆς ἀγάπης γλυκύτερον γένοιτο ἄν. Τί γὰρ οὐκ ἂν ἐργάσαιτο φίλος γνήσιος; πόσην μὲν οὐκ ἂν ἐμποιήσειεν ἡδονήν; πόσην δὲ ὠφέλειαν; πόσην ἀσφάλειαν ; κἂν μυρίους θησαυρούς εἴπως, οὐδὲν ἀντάξιον γνησίου φίλου εὕροις. Το σφόδρα φιλεῖσθαι ἐθέλειν ἀπὸ τοῦ σφόδρα φι λεῖν γίνεται. Διανίστησιν ὡς τὰ πολλὰ τὴν ψυχὴν οὐ μόνον ἡ μνήμη τῶν φιλουμένων, ἀλλὰ καὶ ἱμάτιον αὐτῶν ὁραθεν, καὶ γράμμα της ποθουμένης χειρός, ἄλλο τι, ὅπερ ἐκεῖνοι ἐχρῶντο, ἐπὶ χεῖρας ἐλθόν. Τὰ παρὰ τῶν φιλουμένων, κἂν μικρὰ τυγχάνῃ, μεγάλα τῷ ποθοῦντι φαίνεται. Ἐπὶ φίλον ἐὰν καὶ σπάσῃς ῥομφαίαν, μὴ ἀπελ πίσῃς· ἔστι γὰρ ἐπάνοδος ἐπὶ φίλον, ἐὰν ἀνοίξῃ στόμα· μὴ ἀπογνῷς· ἔστι γὰρ διαλλαγὴ, ἄνευ ὀνει δισμοῦ καὶ μυστηρίων ἀποκαλύψεως. SERMO XXIV [al. CXXXV. De amicis et amore fraterno. Joan.xır. In hoc omnes cognoscent quod mei discipuli sitis, si diligatis vos invicem. 1 Cor. xit. St linguis hominum loquar et ange- lorum, charitatem autem non habeam, factus sumæs resonans aut cymbalum tinniens. Galat. v. Universa lex in hac una completur, quæ proximum ut seipsum diligere præcipit. Sirach. Quisquis fratrem pauperem odit, alienus est ab amicitia. Basilii. Improborum et imperitorum nemo est amicus. Nam honestas amicitiæ non cadit in pra- vam affectionem. Siquidem nihil turpe et indecens adl amicitiae concinnitatem redigi potest. Quippe B malum non bono tantum, sed ipsum etiam sibi ad- versatur. Amicorum dicta, licet injuria, toleranda sunt. Minus suspecta esse debent vulnera quæ amicus inflixit, quam simulata inimicorum oscula, Theologi. Nihil est quod mereatur pro fideli ami- co permutari, nec potest satis ponderari decus ejus. Amicus fidelis validum munimentum est: et qui inveuerit ipsum, invenit thesaurum. Boni semper præferendi sunt non bonis. Malis auten conversans, omnino malus erades. Amicitia tum patiendo, tom audiendo 45 nibi! non tolerabit. Discordia propter pietatem melior est, quam c coucordia alicui vitio obnoxia. Chrysost. Qui inimicos regis familiares habet, non potest amicus esse regis. Febris non tantum inurit corporis naturam, quantum animos amantium se disjunctio. Præstat solem nobis exstingui, quam privari amicis ; multi enim solem videntes in tenebris sunt : qui autem amicorum copiam habent, in afflictione esse non possunt. Nihil enim, uill amicitia jucun dius accidere potest. Nam quid non faceret sincerus amicus ? Quantum voluptatis, quantum utilitatis, quantum denique securitatis ille non afferret ? Inf- mitos licet thesauros narres, nihil omnium tamen D sinceri amici pretium æquaverit. Valde amari cupere ex valde amando nascitur. Animum sæpius excitat, non solum memoria illorum quos amamus, sed vestis etiam eoruin visa, aut littera quam pinxerit exoptata manus, aut aliud quidpiam factum obvium, quo illi uteban- tur. Profecta ab illis qui amantur, licet exigua, desi- deranti videntur magna. Quamvis gladium strinxeris adversus amicum, non tamen desperes. Patet enim reditus ad ipsum, si os aperueris : noli desperare, licebit enim re- conciliari, si absit cxprobratio et arcanorum dete- ctio. !

Theologi. Malitia facilis est natura, et frequens A cursus ad deteriora. Improbitas, ad imitandum facilis et in promptu est, neque minus difficile quidquam exstat, ac fieri malum. Plurimi ad rerum malarum societatem proclives aptique sunt. Citius aliquis profundam improbitatem abunde consequetur, quam virtutis exiguum etiam pau- Latim. Malitia virtutis profectum impedit, et fœtidæ rei præsentia unguenti odorem obscurat. Malitia tacita morbus occultus est in anima. Ne graveris peccatum tuum effari, ut præsentis beneficio pudoris futurum effugias (nam et pudor aliqua futuri supplicii pars est), et ipsum tradu· cendo velutique contumelia dignum in publicum protrahendo, vere tibi exosum esse peccatum declares. Aspergitor pulvere, lacrymas et suspiria, et quam parit confessio vel alius abjectior vivendi mo- dus emendationem usurpes. Nibit æque gratum est Deo, ac emendatio et salus hominis, in cujus gratiam omnis sermo et omne mysterium dirigitur. Si præsenti tempore prætermisso futurum sem- per observes, novis paulatim dilationibus per diabolum confictis latenter deceptus, ut mos est filius (Mihi, inquit, da presentia, Deo futura; mibi fuventutern, Deo senectam : mihi voluptates, illi corpus inutile), o quantum tibi periculum, quanti casus 30 inexspectati imminent ! Aut enim bellum absumit, aut terrremotus obvolvit, aut mare suscipit, aut rapit fera, aut niorbu. exstinguit, aut frigidus aer transiens, levissimna causa, (quid enim facillus hominem mori, utcunque turgeat sua specie ? aut fluvius inundans, aut ventus ex alto deturbans, aut equus corripiens, aut pharmacum sive de indu- stria per insidias datum, sive pro salutari vene numi assumptum. Nulla est occasio confi:endi aut emendandi se, His qui ad inferos descenderunt. Deus enim vitam et actiones præsenti tempore circumscripsit, fa- ctorum reddendam rationem futuro servavit. Corpus quidem bene habet, licet animo male D affecto : animus autem viget ac erigitur ubi volu- plates abscedunt, et vna cum corpore marcescunt. Peccatum parit humiliationem, et humiliatio conversionem. Solfus Dei est nullis prorsus affectibus labi et capi. Cave ne quis alius tibi, tanquam firmo in fide, cogitationum suarum affectus narret, si invalidus fueris in affectuum certamine. Hinc enim animæ tuae perditio nasceretur, et bellum feret duplex, cum non sit intra modum virium tuarum. Chrysost. Tale quid peccatum est, antequam per- ficiatur, inebriat hominem cui inhæret : ubi vero peractum jam et impletum est, tum inchoata 82) Φύσει πρόχειρον ἡ κακία, καὶ πολὺς ἐπὶ τὸ χεῖρον ὁ δρόμος. Εὐζήλωτον μέντοι καὶ πρόχειρον πρᾶγμα ἡ μοχθηρία, καὶ οὐδὲν οὕτω ῥᾴδιον, ὡς τὸ γενέσθαι κακόν. Έτοιμοι πρὸς τὴν τοῦ κακοῦ μετουσίαν οἱ πλεί στοι καὶ ἐπιτήδειοι. Θάττον γὰρ ἄν τις ὀλίγης κακίας μεταλάθος πλου σίως ἢ ἀρετῆς βαθείας κατά μικρόν. Κτῆσιν ἀρετῆς ἐπικόπτει κακία, καὶ μύρον ἀμαυροί παροῦσα δυσωδία. Μὴ ἀπαξιώσῃς ἐξαγορεῦσαί σου τὴν ἁμαρτίαν, ἵνα τῇ ἐντεῦθεν αἰσχύνῃ τὴν ἐκεῖθεν φύγης (επειδή Β μέρος καὶ τοῦτο τῆς ἐκεῖσε κολάσεως), καὶ δείξῃς ὅτι τὴν ἁμαρτίαν ὄντως μεμίσηκας, παραδειγματί σας αὐτὴν, καὶ θριαμβεύσας, ὡς ἀξίαν ὕβρεω;. Περιβαλοῦ κόπρια, δάκρυα, στεναγμούς, τὴν δι' ἐξαγορεύσεως καὶ ἀτιμοτέρας ἀγωγῆς ἐπανόρθωσιν. ὡς οὐδενὶ τοσοῦτον χαίρει Θεός, ὅσον ἀνθρώπου διορθώσει καὶ σωτηρίᾳ, ὑπὲρ οὗ λόγος ἅπας καὶ ἅπαν μυστήριον. Ἐὰν ἀεὶ τὸ σήμερον παρατρέχων ἐπιτηρῃς τὸ εἰς αὔριον, ταῖς κατὰ μικρὸν ἀναβολαῖς ὑπὸ τοῦ πονη ροῦ κλεπτόμενος, ὥσπερ ἐκείνου τρόπος (Ἐμοὶ δὸς τὸ παρόν, Θεῷ δὲ τὸ μέλλον· ἐμοὶ τὴν νεότητα, θεῷ δὲ τὸ γῆρας· ἐμοὶ τὰς ἡδονάς, ἐκείνῳ τὴν ἀχρηστίαν)· ὅσος ὁ περὶ σὲ κίνδυνος, ὅτα τὰ παρελπίδια συμ πτώματα 1 ή πόλεμος παρανάλωσεν, ή σεισμός συν έχωσεν, ἢ θάλασσα ὑπεδέξατο, ή θηρίον ήρπα σεν, ἢ νόσος ἀπώλεσεν, ἡ φρὶς παραδραμοῦσα, τὸ φαυλότατον, (τί γὰρ τοῦ ἀποθανεῖν ἄνθρωπον εύχο λώτερον, καν μέγα φρονῇ τῇ εἰκόνι ;) ἢ ποταμές πλεονάσας, ἢ ἄνεμος κρημνίσας, ἢ ἴππος συναρτί σας, ή φάρμακον ἐκ προνοίας ἐπιβουλεῦσαν, τυχόν δὲ καὶ ἀντὶ σωτηρίου φανὲν δηλητήριον. Οὐκ ἔστι τοῖς ἀπελθοῦσιν ἐν ᾅδῃ ἐξομολόγησις καὶ διόρθωσις. Συνέκλεισε γὰρ ὁ Θεὸς ἐνταῦθα μὲν βίον καὶ πρᾶξιν, ἐκεῖ δὲ τὴν τῶν πεπραγμένων ἐξέτασιν. Σῶμα μὲν εὐεκτεί καμνούσης ψυχῆς· ψυχὴ δὲ θάλλει καὶ ἄνω βλέπει, τῶν ἡδονῶν ὑπερβαινουσῶν καὶ συναπομαραινομένων τῷ σώματι. Αμαρτία ταπεινώσεως μήτηρ, ἐπιστροφῆς δὲ τα πείνωσις. Μόνου Θεοῦ τὸ παντελῶς ἄπταιστον καὶ ἀνάλωτον πάθεσι. Ἐὰν ἧς ἀσθενὴς ἐν τοῖς πάθεσι, φύλαξον σεαυτὸν μὴ ἐλσαί τινά σοι εἰπεῖν τὰ πάθη τῶν λογισμῶν αὐτ τοῦ ὡς πιστῷ. Απώλεια γὰρ ἐστι τῇ ψυχῇ σου τοῦτο τὸ ἔργον· καὶ ὁ πόλεμος ἐκεῖνος διπλοῖς γίνε ταί σοι, διότι οὐκ ἔστι τῶν μέτρων σου. Τοιοῦτον ἡ ἁμαρτία, πρὶν ἢ μὲν ἀπαρτισθῆναι μεθύειν ποιεῖν τὸν ἁλόντα· ἐπειδὰν δὲ πληρωθῇ καὶ απαρτισθῇ, τότε τὰ μὲν τῆς ἡδονῆς ταύτης ύπεξ· ANTONII MELISSA

ίσταται καὶ σβέννυται· γυμνός δ' ἔστηκε λοιπόν ὁ Α κατήγορος τοῦ συνειδότος, δημίου τάξιν ἐπέχων, καὶ καταξαίνων τὸν πεπλημμεληκότα, καὶ τὴν ἐσχάτην ἀπαιτῶν δίκην, καὶ μολίβλου παντὸς βαρύτερον ἐπι κείμενος. Αμαρτία ἕως μὲν ἐργασθῇ, παρέχει τινὰ ἡδονὴν· ὅταν δὲ τελεσθῇ, τότε ἡ μικρὰ ἡδονὴ ὑπεξίσταται, ἐπεισέρχεται δὲ ἀθυμία. Οὐδὲν δυσωδέστερον ψυχῆς ἐμπαθοῦς. Κυνὶ ἔοι- κεν ἡ ἡδονὴ, ἄνθρωπε· ἐὰν διώξῃς, φεύγει· ἐὰν ἐκθρέψῃς, παραμένει. Φεύγε την τέρψιν διὰ τὴν θλίψιν, μὴ τοῖς σαῖς μέλεσι κατὰ σοῦ βέλεσι χρήση της ὁ διάβολος. Οὐχ οὕτω τοὺς ἁμαρτάνοντας ὡς τοὺς μετὰ τὴν ἁμαρτίαν μὴ συστελλομένους ἀποστρέφεσθαι είωθεν ὁ Θεός. Οὐ τὸ πεσεῖν χαλεπὸν, ἀλλὰ τὸ πεσόντα κεῖσθαι, καὶ μὴ ἀνίστασθαι. ᾿Απόστηθι τῆς πονηρίας, παῦσαι τῆς κακίας, ἐπισ λαβοῦ τῆς ἀρετῆς, καὶ ὑπόσχου μηκέτι αὐτὰ ποιεῖν· καὶ ἀρκεῖ τοῦτο εἰς ἀπολογίαν. Ἐγὼ διαμαρτύρομαι καὶ ἐγγνῶμαι, ὅτι τῶν ἁμαρτανομένων ὑμῶν ἔκα στος, ἂν ἀποστὰς τῶν προτέρων κακῶν, ὑπισχηται τῷ θεῷ μετὰ ἀληθείας, μηκέτι αὐτῶν ἅψασθαι, οὐ δὲν ἕτερον ὁ Θεὸς ζητεῖ πρὸς ἀπολογίαν μείζονα. Φιλάνθρωπος γάρ ἐστι καὶ ἐλεήμων, καὶ καθάπερ ἡ ὀδίνουσα ἐπιθυμεῖ τεκεῖν, οὕτω καὶ αὐτὸς ἐπιθυμεῖ τὴν ἔλεον ἐκχεῖν τὸν ἑαυτοῦ. Οὐδὲν οὕτως τὸν Θεὸν ἵλεων ποιεῖ, ὡς τὸ τὰ οἰκεῖα C ὁμολογεῖν ἁμαρτήματα. Οὐδὲν οὕτω βαρὺ καὶ δυσβάστακτον, ὡς ἁμαρτίας φύσις. Οὐδὲν οὕτω κάματον ἡμῖν παρέχει, ὡς τὸ τῆς πονηρίας εἶδος, καὶ τὰ πλημμελήματα. Διὰ τοῦτο ὁ Χριστὸς τοῖς ἐν ἁμαρτίαις ζῶσιν ἔλεγε · Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτι σμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ἡμᾶς. Ἐπὶ ἑνὸς οὐ θέλομεν ἀσχημονῆσαι ἐνταῦθα, ἐπὶ δὲ μυριάδων ἐκεῖ τοσούτων τί ποιήσομεν ; Εννόησον οἷον ἔσται τὸ τοῦ Θεοῦ δικαστήριον · ἀναλόγισαι τὰ ἡμαρτημένα σοι πάντα. Κἂν γὰρ αὐ τὸς ἐπιλάθῃ τῶν πεπλημμελημένων, ὁ Θεὸς οὐδέποτε ἐπιλάθεται· ἀλλὰ πάντα πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν στήσει τῶν σῶν, ἂν μὴ προλαβὼν αὐτὰ καταλύσῃς νῦν διὰ μετανοίας καὶ ἐξομολογήσεως. Ὁ μὲν ἀρχῶν καὶ ἑτέρους διορθῶσαι μιγνύσθω τοῖς μέλλουσι δέχεσθαι τὴν θεραπείαν, καὶ ποιείτω βελτίους· ὁ δὲ ἀτονώτερος ὢν φευγέτω τους πονη- μούς, ὥστε μὴ τὴν παρ' ἐκείνων δέχεσθαι λύμην. Δύναται πολλάκις μία κερδηθείσα ψυχή μυρίων ὄγκον ἁμαρτημάτων ἀφανίσαι, καὶ γενέσθαι ἡμῖν ἀντίψυχον ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. Οὐκ ἔστι ψυχῆς ἀντάξιος οὐδὲ ὁ κόσμος ἅπας· ὥστε καν μυρία δῷς χρήματα πένησιν, οὐδὲν τοιοῦ τον ἐργάσῃ, οἷον μίαν ψυχὴν ἐπιστρέφων. Οὐδὲν ἐν ἀνθρώποις καλόν κακότητος άμικτον. Είθε δὲ μὴ τὰ λυγρά πλείονα μοίραν εἶχε ! - quidem voluptas recedit ac exstinguitur : nmdas autem remanet accusator conscientiæ, carnificis loeum tenens, et pecatorem excrucians, et maxi- mam pœnain exigens, denique quovis plunībo- gravius incumbens. Peccatum dum adhuc est in opere, nonnihil voluptatis excitat; cum autem impletum fuerit, modica voluptas illa discedit, et in loeum ejus subit tristitia. Nihil tam putidum est, quam anima affectibus. obnoxia. Voluptas cani similis est ; si persequaris, fugit : si nutrias, manel, Fuge voluptatem pro- pter comitem ejus eflictionem, ne diabolus utatur membris tuis adversus te tanquam telis. Deus non tam aversari solet peccatores, quam Billos qui post peccata non contrahuntur animo, nec tristantur. Cadere non tam malum est, quan jacere lapsus, et non refugere. Discede ab improbitate, relinque malitiam, ar- ripe virtutem, et pollicere innovationem vitæ : hoc libi prodefensione sufliciet. Ego sane aksero el promitto quod si unusquisque de nobis peccanti - bus, relictis prioribus malis, Deo polliceatur se 31 non rediturum aut ea, uihil aliud ad pleno- rent satisfactionem Dens requisiturus sit. Amore enim et misericordia prosequitur homines, et quemadmodum parturiens mulier desiderat parere, sic et ipsa cupit misericordiaın suam effundere. Nihil adeo Deum reddit propitium, quam ut quisque sua peccata confiteatur. Nihil tam grave et onerosum est, quam pec- cali natura. Nihil tantum negotii nobis f. cessit, quantum improbitas et peceata. Quamobrem Chri- stus ad illos qui in peccatis vivunt, dixit : « Ve- nite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis; et ego reficiam vos. › In humanis rebus cavet sibi quisque nt me co- ram uno quidem delinquat: quid autem fiet olim coram infinita multitudine ? Cogita quale futurum sit Dei judicium : expende ominia peccata tua. Nam licet ipse delictorum obli- viscaris, Deus nunquam obliviscetur; sed omnia tuis oculis objicientur, nisi nume præveniens ea dissolvas pœnitudine et confessione. Qui etiam alios emendare potis est, converselur illis de quorum salute spes fuerit, ac ipsos metio- res reddat. Infirmior autem fugiat improbos, ne lue ipsorum inficiatur. Anima una lucrifacta sæpe criminum infinitorum molem abolere potest, et animæ nostræ redemptio Beri in die judicii, Ne mundus quidem universus animæ pretium æquaret; quare, licet pecuniam absque numero pauperibus largiare, nihil tantum efficies, quautum q»ius animæ conversione. Greg. Nyssen. Nihil boui inter homines expers est malitiæ. Utinam vero mala non obtinercal ma, jorem partem ! LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XVI.

Mira facilitate itur ad malitiam, et natura pro- A elivis in deteriora fertur. Voluptas bomines ut plurimum sine ullo no- gotio capit, et magna promptitudo est naturæ að hunc affectum, a durioribus studiis ad voluptatis Cyrilli, Nemo non in multis delinquit. Natura enim hac agritualine. laborat ut facile in peccatum auctores. Athanasii. Quod ab initio malo procedit nunquam bene indicatur aut finis, cum totum sit malum. Clementis. Timeamus, non morbum externum, sed peccata morbi causam, et morbum animæ, von corporis. 32 Omnem voluptatem cupiditas inchoat. Est defectum aliquid desiderans. voluptas, revera tamen asper invenitur, et est. Omne jucundum fuge, violenter enim alliçit. Joan. Climaçiş. Dæmones aut peccare nos im- peccantes: ut primum posteriore inquinent. Animi vibices, si publicentur, non flent deterio- res, sed sanabuntur. Nihil enim tam roboral dœ- Marci. Peccatum iguis est ardens, qui vel im- minuetur vel inflammabitur pro malerie addit subtraçtæve modo. Fuas coufleri, præter id quod nihil inde juvatur, mico sibi revelatum sit, et metuat ipsum offendere et amorem ejus amittere, si spiritualibus viris ren Theotimi. Peccatum videtur esse quidem obex, Josephi. În parvis aut magnis peccare, æquipol- let ; sim liter cuius utroque modo lex contemniur. Plutarchi. Neo ignis tunica, nec turpe delictum tempore celari potest. Pythagore. Peccata tua non verbis tegere, sed Aristotelis. Non multum ab impeccabili discedit cat, sed insuper aliis patrocinatur. mis hominum ; bonum vero angustum et rarum. • . Ο Πολλὴ πρὸς τὴν κακίαν ἐστὶν ἡ εὐκολία, καὶ ὀξύριστος ἐπὶ τὸ χεῖρον ἡ φύσις. Ευάλωτόν, ἐστιν ὡς τὰ πολλὰ δι᾽ ἡδονῆς τὸ ἀνθρώ πινον, καὶ πολλὴ πρὸς τὰ πάθος τοῦτο τῆς φύσεως ή εὐκολία, ἐκ τῶν τραχυτέρων ἐπιτηδευμάτων πρὸς τὴ τῆς ἡδονῆς λεῖον ἑτοίμως καταπιπτούσης. Πολλά πταίομεν ἅπαντες. Νοσεῖ γὰρ ἡ φύσις τὸ εἰς ἁμαρτίαν εὔκολον διὰ τῶν ἐξ ἀρχῆς εἰσοικισαμέν νων τὸ πάθος. Τὸ τὴν ἀρχὴν ἔχαν κακὴν ἐν οὐδενὶ καλῶς παι κριθείη, ὅλον ἂν φαῦλον. Φοβηθῶμεν οὐχὶ νόσον τὴν ἔξωθεν, ἀλλ' ἀμερα τήματα δι' δ ή νόσος, καὶ νόσον ψυχῆς, οὐχὶ σώ ματος. Πάσης ἡδονῆς ἐπιθυμία κατάρχει. Επιθυμία δέ ἐστι λύπη τις καὶ φροντίς, δι' ἔνδειαν ὀρεγομένη τινός. Δοκεῖ μὲν λεία τις εἶναι κίνησις ἡ ἡδονὴ τὸ θα ἀληθὲς τραχεία εὑρίσκεται καὶ ἔστιν. Φεῦγε πᾶν τὸ ἡδὺ, ὅτι βιαίως παρακαλεί. Ἡ ἁμαρτῆσαι ἡμᾶς οἱ δαίμονες προτρέπονται, ἢ μὴ ἁμαρτήσαντας, τοὺς ἁμαρτάνοντας κρίνειν· ἵνα διὰ τοῦ δευτέρου τὸ πρῶτον μολύνωσιν. Μώλωπες θριαμβευόμενοι οὐ προκόψουσιν ἐπὶ τὰ χεῖρον, ἀλλ᾿ ἰαθήσονται. Οὐδὲν γὰρ οὕτω τοῖς δαί- μοσι καὶ τοῖς λογισμοῖς ἰσχὺν καθ᾿ ἡμῶν δίδωσιν ὡς τὸ τοὺς ἀνεξαγορεύτους ἐν τῇ καρδίᾳ αιτί ζεσθαι. Πύρ ἐστι καιόμενον ἡ ἁμαρτία· ὅσῳ ἂν περικόψης τὴν ὕλην, τοσούτῳ ἂν περιέσται, καὶ καθ' δ ἂν ἐπιε θῇς, τοσοῦτον καυθήσεται. Διαμέλλων καὶ ἀναδυόμενος ἐξαγορεύσαί σου τούς λογισμούς, πρὸς τῷ μηδὲν ὠφελήσαι, ἔργῳ βεβαιοίς ὡς μυστήριον ἐξεκάλυψε τοι ὁ ἐχθρός· καὶ δέδοικας προσκροῦσαι καὶ ἐκπεσεῖν τῆς ἀγάπης αὐτοῦ, εἴ γε τοῦτο πνευματικοῖς ἀνδράσι ἀποκαλύψειας. Εοικεν ἡ ἁμαρτία παρακωλύματι, κωλύοντι τὴν εὔνοιαν τοῦ Θεοῦ ἐν ἡμῖν γενέσθαι. Τὸ ἐπὶ μικροῖς ἢ μεγάλοις παρανομεῖν ἰσοδύναμόν ἐστι. Δι' ἑκατέρου γὰρ ὁ νόμος ὁμοίως υπερηφα νεύεται. Ούτε πῦρ ἱματίῳ περιστείλαι δυνατὸν, οὔτε αλα χρὸν ἁμάρτημα χρόνια Τὰ ἁμαρτήματά σου πειρῶ μὲ λόγοις ἐπικαλύ πτειν, ἀλλὰ θεραπεύειν ἐλέγχοις. Οὐ πόρρω τοῦ ἀναμαρτήτου καθίστησιν ἑαυτὸν ὁ τὸ ἁμαρτηθὲν ἐπιεικῶς ὁμολογήσας, Επίτασις κακίας τὸ μὴ μόνον ἑαυτὸν ἁμαρτάνειν, ἀλλὰ καὶ συνηγορεῖν ἄλλοις. Πολύχουν μὲν καὶ πολυφορώτατον ἐν ἀνθρώ των ψυχαῖς τὸ κακὸν, ἐσταλμένον δὲ καὶ σπάνιον τ ἀγαθόν. ΛΟΓΟΣ ΙΖ'. Περί μετανοίας καὶ ἐξομολογήσεως. Μακάρ:ο: οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσον ται. Ἰολλὴ πρὸς τὴν κακίαν ἐστὶν ἡ εὐκολία, καὶ ὀξύῤῥυπο; ἐπὶ τὸ χεῖρον ἡ φύσις. Εὐάλωτόν ἐστιν ὡς τὰ πολλὰ δι᾽ ἐδονῆς τὸ ἀνθρώ- πίνον, καὶ πολλὴ πρὸς τὸ πάθος; τοῦτο τῆς φύσεως ἡ εὐκολία, ἐκ τῶν τραχυτέρων ἐπιτηδευμάτων, πρὸς τὸ τῆς ἡδονῆς λεῖον ἑτοίμως καταπιπτούσης. Πλλὰ πταίαμεν ἅπαντες, Νοσεῖ γὰρ ἡ φύσις τὸ εἰς ἁμαρτίαν εὔχολον διὰ τῶν ἐξ ἀρχῆς εἰσοιχισαμέ- γων τὸ πάθος. Τὸ τὴν ἀρχὴν ἔχον κακὴν ἐν οὐδενὶ καλῶς ποτε κριθείη, ὅλον ὃν φαῦλον. φυδηθῶμεν οὐχὶ νόσον τὴν ἔξωθεν, ἀλλ' ἁμαρ- πήματα δι᾿ ἃ ἡ νόσος, χαὶ νόσον Ψυχῆς, οὐχὶ σώ- ματος. Πάσης ἡδονῆς ἐπιθυμία κατάρχει. Ἐτιϑυμία δὲ ἐστι λύπη τις καὶ φροντὶ;, δι᾽ ἔνξειαν ὀρεγομένη, πινός. Δοκεξ μὲν λεία τις εἶναν κίνησις ἡ ἡδονὴ " τὸ δὲ ἀληθὲς τραχεῖα εὑρίσκεται χαὶ ἔστιν, Φεῦγε πᾶν τὸ ἡδὺ, ὅτι βιαίως παρακαλεῖ. Ἢ ἁμαρτῆσαι ἡμᾶς οἱ δαίμονες προτρέπονται, ἢ μὴ ἁμαρτήπαντα;, τοὺς ἁμαρτάνοντας χρίνειν ᾿ ἵνα, διὰ τοῦ δευτέρου τὸ πρῶτον μολύνωσιν. Μώλωπες θριαμθευόμενοι οὐ προχόψουσιν ἐπὶ τὸ χεῖρον, ἀλλ᾽ ἰαθήσονται. Οὐδὲν γὰρ οὕτω τοῖς δαί- μοσι χαὶ τοῖς λογισμοῖς ἰσχὺν καθ᾽ ἡμῶν δίδωτιν ὡς τὸ τοὺς ἀνεξαγορεύτους ἐν τῇ χαρδίᾳ σιτί-. ζεσθαι, Ηὺρ ἐστι χαιόμενον ἢ ἁμαρτία ' ὅφῳ ἂν περιχόψῃς. τὴν ὕλην, τοτούτῳ ἂν περιέσται, καὶ καθ᾽ ὃ ἂν ἐπι- θῇς, τοσοῦτον καυθήσεται. δΔιαμέλλων χαὶ ἀναδυόμενος ἐξαγορεῦσαί σὺν τοὺφ' λογισμοὺς, πρὸς τῷ μηδὲν ὠφελῆσαι, ἔργῳ βεδανοῖς ὡς μυστήριον ἐξεχάλυψέ σοι ὁ ἐχθρός " καὶ δέδυιχας προσκροῦσαι καὶ ἐχπεσεῖν νῆς ἀγάπης αὐτοῦ, εἴ γε τοῦτο πνευματικοῖς ἀνδράσι ἀποκαλύψειας. "Ἔοιχεν ἡ ἁμαρτία παραχωλύματι, χωλύοντι τὴν εὔνοιαν τοῦ θεοῦ ἐν ἡμῖν γενέσθαι. Τὸ ἐπὶ μικροῖς ἢ μεγάλοις παρανομεῖν ἰσοδόναμόι ἔστι. Δε' ἑκατέρου γὰρ ὁ νόμος ὁμοίως ὑπερηφα- νεύεται. Οὔτε πῦρ ἱματίῳ περιστεῖλαι δυνατὸν, οὔτε αἰα- χρὸν ἁμάρτημα χρόνῳ. Τὰ ἁμαρτήματὰ σοῦ πειρῶ μὴ λόγοις ἐπικαλύ- πτεῖν, ἀλλὰ βεραπεύειν ἐλέγχοις, Οὐ πόῤῥω τοῦ ἀναμαρτήτον γαθίστηϑιν δαντὸν ὁ τὸ ἁμαρτηθὲν ἐπιειχῶς ὁμολογήσας. Ἐπίτασις κακίας τὸ μὴ μόνον ἑαυτὸν ἁμαρτάνειν, ἀλλὰ χαὶ συνηγορεῖν ἄλλοις, Πολύχουν μὲν καὶ πολυφορώταταν ἐν ἀνθρώ- πῶὼν ψυχαῖς τὸ χαχὸν, ἐσταλμένον δὲ χαὶ σπάνιον τὸ ἀγαθόν. ANTONI MELISS.E

Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ καπιῶντες καὶ πεφορ- Α τισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ὑγιαίνοντες ἰατροῦ, ἀλλ' οἱ κακῶς ἔχοντες, Πορευθέντες δὲ μάθετε τί ἐστιν Ελεον θέλω καὶ οὐ θυσίαν. Οὐ γὰρ ἦλθον καλέσει δικαίους, ἀλλ᾽ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν. Λέγω ὑμῖν, ὅτι οὕτω χαρὰ ἔσται ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι, ἢ ἐπὶ ἐννενηκον- ταεννέα δικαίοις, οἵτινες οὐ χρείαν ἔχουσι μετατ γοίας. Χαρὰ γίνεται ἐνώπιον τῶν ἀγγέλων τοῦ Θεοῦ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι. Καθώς παρεστήσατε τὰ μέλη ὑμῶν δούλα τῇ ἁμαρτία, καὶ τῇ ἀνομίᾳ εἰς τὴν ἀνομίαν· οὕτως παραστήσατε τὰ μέλη ὑμῶν δοῦλα τῇ δικαιοσύνῃ εἰς ἐγιασμὸν τῷ Θεῷ. Εξομολογεῖσθε ἀλλήλοις τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. Πιστός ἐστι καὶ δίκαιος, ἵνα ἀφῇ ἡμῖν τὰς ἁμαρ είας ἡμῶν, καὶ καθαρίσῃ ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀδικίας. Εάν τις ἀποπλανηθῇ ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀληθείας, καὶ ἐπιστρέψη τις αὐτὸν, γινωσκέτω, ὅτι ὁ ἐπι στρέψας ἁμαρτωλὸν ἐκ πλάνης αὐτοῦ σώσει ψυχὴν ἐκ θανάτου, καὶ καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν. Εἶπε Δαυίδ πρὸς Νάθαν τὴν προφήτην· • Ημάρ τηκα τῷ Κυρίῳ· κ καὶ εἶπε Νάθαν πρὸς Δαυΐδ - • Καὶ Κύριος ἀφείλατο τὸ ἁμάρτημά σου, καὶ οὐ μὴ ἀποθάνης. Ἐὰν ἄνομόν τί ἐστιν ἐν τῇ χειρί σου, πόρρω αὐτὸ ποίησον ἀπὸ σοῦ. Οὕτως ἀναλάμψει τὸ πρόσ- ωπόν σου ὥσπερ ύδωρ καθαρόν. Ἐὰν ὦσι χίλιοι θανατηφόροι ἄγγελοι, εἷς ἐξ αὐτῶν οὐ μὴ τρώσῃ αὐτὸν, ἐὰν νοήσῃ τῇ καρδίᾳ ἐπι στραφήναι προς Κύριον. Είπα, Εξαγορεύσω κατ᾿ ἐμοῦ τὴν ἀνομίαν μου τῷ Κυρίῳ· καὶ σὺ ἀφῆκας τὴν ἀσέβειαν τῆς καρδίας μου. Προφθάσωμεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογή- ρει. Επτάκις πεσεῖται ὁ δίκαιος, καὶ ἀναστήσεται. Δίκαιος ἑαυτοῦ κατήγορος ἐν πρωτολογία. Καὶ νῦν λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, « Επιστρά φητε πρός με ἐξ ὅλης καρδίας ὑμῶν ἐν νηστείᾳ, καὶ ἐν κλαυθμῷ καὶ κοπετῷ· καὶ διαρρήξατε τὰς καρ- δίας ὑμῶν, καὶ μὴ τὰ ἱμάτια ὑμῶν, καὶ ἐπιστρά φητε προς Κύριον τὸν Θεὸν ὑμῶν, ὅτι ἐλεήμων καὶ οἰκτίρμων ἐστὶ, μακρόθυμος καὶ πολυέλεος, καὶ μετανοῶν ἐπὶ ταῖς κακίαις. ». • Επιστράφητε πρός με, καὶ ἐπιστραφήσομαι πρὸς ὑμᾶς, ο λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Οὐαὶ οἱ ἐπισπώμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν ὡς σχοινί μακρῷ, καὶ ὡς ζυγοῦ ἱμάντι δαμάλεως, τὰς ἀνομίας αὐτῶν. Λούσασθε, καθαροί γίνεσθε, ἀφέλετε τὰς πονηρίας ὑμῶν ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν ἀπέναντι τῶν ὀφθαλ- μῶν μου. Παύσασθε ἀπὸ τῶν πονηριῶν ὑμῶν. Μά θέτει καλὸν ποιεῖν, ἐκζητήσατε κρίσιν, ῥύσασθε μα Ibid. xt. Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Ibid. ex..Sani non egent medico, sed male. affec- ti. lte et discite quid sit : Misericordiam volo, et non sacrificium. Non enim veni ut vocarem justos, sed peccatores ad pœnitentiam. Lắc. xv. Dico vobis quod ita gaudium erit in colo super uno peccatore resipiscente, magis quam super nonaginta novem justis, qui non indigent penitentia. 33 Ibid. Gaudium erit coram angelis Dei super uno peccatore resipiscente. Rom. vi. Quemadmodum præbuistis membra vestra serva immunditiæ et iniquitati ad aliam atque aliam iniquitatem : sic et nunc præbete B-membra vestra serva justitiæ ad sanctificationem. Jac. v. Confitemini invicem alius alii peccata vostra. Fidelis est et justus ut remittat nobis peccata nostra, et purificet nos ab omni iniquitate. Ibid. Si quis inter vos erraverit a veritate, et converterit quis eum, sciat quod qui converti fecerit peccatorem ab errore viæ suæ, salvam faciet ani- mam a morte, et operiet multitudinem peccatorum. 11 Reg. 1. Dixit David ad Nathan prophetam : Peccavi Domine, et respondit Nathan : Et Dominus amovit peccatum tuum, et non morieris. Si quid iniquum est in manu tua, procul id amo- lire abs te : sic relucebit facies tua instar aqua limpida. Si fuerint mille angeli lethiferi, nullus eorum vulnerabit eam, si ex animo iustituat ad Dominum converti. Psal. xxxı. Dixi, Conûtebor adversus me ini- quitatem meam Domino ; et tu remisisti impieta- tem cordis mei. Psal. scr. Præveniamus faciem ejus iu coufes- sione, Prov. xxiv. Septies cadet justus et resurget. Įbid. xviii. Justus sui accusator est in primą, sermone. Joel . Et nunc dicit Dominus Deus vester : Convertimini ad me ex toto corde vestro, in jejunią pet fetu et planeta : et sciudite corda vestra, un vestimenta vestra, et convertimini ad Dominum Deum vestrum, quaniam beneficus et misericor est, longanimis et multæ bonitatis, et pœnitentia ducitur super malo (quod scilicet inflixit vobis, vel inflicturus fuerat). Malachiæ. Convertimini ad me, et ego ad vos convertar, inquit Dominus omnipotens. Isa. v. Væ qui astrabitis peccata ipsorum tan- quam longo funiculo, et veluti loro bubulo iniqui- tates ipsorum. Ibid. 1. Lavamiui, mundi estote, auferte nequitias al animabus vestris coram oculis meis. Cessate 4 nequitiis vestris, discite bonum facere; quærite judicium, liberate injuria oppressum. Judicate LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO XVII.

pillo, et justificate viluam, et venite et discente- mus, dicit Dominus. Et si fuerint peccata vestra sirut rubeum, quasi nivem dealbabo; si autem fuerint sicut coccinum, veluti lauam dealbabo. Εἰ si volueritis, et exaudieritis me, bona terræ come- detis ; si˚ autem non volueritis, neque audieritis 34 me, gladius vos devorabit ; nam os Domini Jocutum est ita. Cum conversus lugebis, tunc salvus fies. Isn. xi. Ego sum, ego sum, qui deleo peccala tua, et non recordabor eorum. Tu vero memoriam mihi reduc, judicabimur simul. Narra tu primum iniquitates tuas, ut justificeris. Sirach. iv. Non erubescas confiteri peccata tua. No te pudeat animæ tuæ. Est enim pudor pecca- lum trabens secum ; est item pudor gloriæ gratis que conciliator. Ne cedas ulli faciei (id est, trucu- lentiæ aut blanditiis) quod animæ tuæ damno fiat, nec in tuam perniciem erubescas. Ne differas converti ad Dominum, neque diem ex die ducas. Repente enim veniet ira Domini, el tempore ultionis peribis. Male affecti sumus a peccatis, sanitatem recupe- remus beneficio pœnitentiæ. Basilii. Diligens esto circa teipsum, ut pro de- licti portione curationis quoque remedium adhibeas. Magnum et difficile quod admisisti, omnino tibi opus est confessione, lacrymis plurimis, vigiliis intensis, assiduo jejunio : sin leve et tolerabile peccatum fuerit, par ei pœnitentia fiat. Nullus improba vitæ homo desperet de seipso, sciens quod, sicut agricultura plantarum qualitates immutat, sic animæ cultus, per virtutem adhibitus, omne genus ægritudinis superare potest. Deus enim peccatoris mortem non vult, sed potius ut convertatur et salvus fiat. Noli teipsum negligere tanquam in profundam malitiam dejectum. Tempus est patientiae, tempus longanimitatis, 101- pus curationis, tempus emendationis. Lapsus es, resurge : peccasti, desiste. Ne insiste viam pecca- torum, sed resilito: cum enim te averteris, et luxeris, tum servaberis. Labores enim sanitas sequitur, et salus sudores. Non ex mora temporis, sed animi affectione pœ- nitentia æstimatur. Necessarium est peccata illis confiteri, quibus administratio mysteriorum Dei concredita fuerit. Sic enim etiam antiqui, penitentiam agentes, sauctis fecisse reperiuntur. Scribitur enim in Evangelio, quod Joanni Baptistæ peccata sua confessi sint ; et in Actis, quod apostolis, a quibus etiam omnes baptizabantur. Theologi. Nullo cultu tam gaudet Deus, quam allictione animi peccatorum, et pro lacrymis benignum amorem retribuit. p Α ἀδικούμενον, κρίνατε ὀρφανῷ, και οικαιώσατε χήραν· καὶ δεῦτε καὶ διαλεχθώμεν, λέγει Κύριος· καὶ ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινικοῦν, ὡς χιόνα λευ ' κανῶν ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκινον, ὡσεὶ ἔριον λευκανώ. Καὶ ἐὰν θέλητε, καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε· ἐὰν δὲ μὴ θέλητε, μη ὲ εἰσακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται. Τὸ γὰρ στόμα Κυ- ρίου ἐλάλησε ταῦτα. Οταν ἐπιστραφεὶς στενάξῃς, τότε σωθήσῃ. Ἐγώ εἰμι, ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων τὰς ἁμαρτίας σου, καὶ οὐ μὴ μνησθώ. Σὺ δὲ μνήσθητι καὶ κριθῶ- μεν. Λέγε δὲ σὺ πρῶτον τὰς ἀνομίας σου, ἵνα δύο καιωθῇς. Μὴ αἰσχυνθῇς ὁμολογῆσαι ἐφ᾽ ἁμαρτίας σου. Περὶ τῆς ψυχῆς σου μὴ αἰσχυνθῇς. "Εστι γὰρ Β αἰσχύνη ἐπάγουσα ἁμαρτίαν, καὶ ἔστιν αἰσχύνη δόξα καὶ χάρις. Καὶ μὴ λάξῃς πρόσωπον κατὰ ψυχῆς σου, καὶ μὴ ἐντραπῇς εἰς πτῶσιν σου. Ο Μὴ ἀναμείνῃς ἐπιστρέψαι προς Κύριον, καὶ μὴ ὑπερβάλλον ἡμέραν ἐξ ἡμέρας. Εξαπίνης γὰρ ἐλεύσεται ὀργὴ Κυρίου, καὶ ἐν καιρῷ ἐκδικήσεως ἐξολῃ. Εκακώθημεν διὰ τὰς ἁμαρτίας, ἰαθῶμεν διὰ τῆς μετανοίας. Πρόσεχε σεαυτῷ, ἵνα κατὰ ἀναλογίαν τοῦ πληρ μελήματος καὶ τὴν ἐκ τῆς θεραπείας βοήθειαν κατα δέξῃ. Μέγα καὶ χαλεπὸν τὸ ἁμάρτημα, πολλή σα χρεία τῆς ἐξομολογήσεως, δακρύων πλείστων, συν- τόνου τῆς ἀγρυπνίας, ἀδιαλείπτου νηστείας. Κουφον καὶ φορητὸν τὸ ἁμάρτημα, ἐξισαζέσθω καὶ ἡ μετά- νοια. Μηδεὶς ἐν κακία διάξας ἑαυτὸν ἀπογινωσκέτω, εἰδὼς, ὅτι γεωργία μὲν τὰς ποιότητας τῶν φυτῶν μεταβάλλει · ἡ δὲ κατ' ἀρετὴν τῆς ψυχῆς ἐπιμέλεια δυνατή έστι παντοδαπῶν ἀρρωστημάτων ἐπικα- τῆσαι, Οὐ θέλει γὰρ ὁ Θεὸς τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλο, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ σωθῆναι. Μὴ ὡς εἰς βάθος κακῶν καταφρονήσῃς. Καιρός ἀποχῆς ἐστι, καιρός μακροθυμίας, καιρὸς ἰάσεως, καιρὸς διορθώσεως. Ὠνίσθησας, ἐξεγείρου· ἥμαρτες, ἡσύχασον. Μὴ στῇς ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν, ἀλλ᾽ ἀποπήδησαν· ὅταν γὰρ ἀποστραφῆς καὶ στενάξῃς, τότε σωθήσῃ. "Εστι γάρ ἐκ πό ων ὑγεία, καὶ ἐξ ἱδρώτων σωτηρία. Οὐ χρόνου ποσότητι, διαθέσει δὲ ψυχῆς ἡ μετάνοια κρίνεται. ᾿Αναγκαῖον τοῖς πεπιστευμένοις τὴν οἰκονομίας τῶν μυστηρίων τοῦ Θεοῦ ἐξομολογεῖσθαι τὰ ἁμαρ τήματα. Οὕτω γὰρ καὶ οἱ πάλαι μετανοοῦντες ἐπὶ τῶν ἁγίων εὑρίσκονται πεποιηκότες. Γέγραπται γάρ ἐν μὲν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅτι τῷ Βαπτιστή Ιωάννη ἐξωμολογοῦντο τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν, ἐν δὲ ταῖς Πράξεσι, τοῖς ἀποστόλοις, ὑφ᾽ ὧν καὶ ἐβαπτίζοντο ἅπαντες. Οὐδενὶ ἄλλῳ ὡς κακοπαθείς Θεὸς θεραπεύεται, καὶ δάκρυσι τὸ φιλάνθρωπον ἀντιδίδοται. ANTONII MELISSE

Δέον εὐμετακινήτους μὲν εἶναι πρὸς τὸ κρείττον ἀπὸ τοῦ χείρονος, ἀκινήτους δὲ πρὸς τὸ χεῖρον ἀπὸ τοῦ βελτίονος. Τὸ μὴ ἁμαρτάνειν ἀνεπαισθήτως, ἀλλ' ἐπιγινώ σκειν καὶ συνορῖν τὸ πλημμεληθὲν, οὐκ ἔστι μια χρόν· ἀλλ' ὁδός τίς ἐστι καὶ ἀρχὴ, πρὸς διόρθωσιν ἄγουσα καὶ τὴν ἐπὶ τὰ κρείττω μεταβολήν. Ἕως ἐστὶ καιρός, προφθάσωμεν τὸ τοῦ Θεοῦ πρόσωπον ἐν ἐξομολογήσει, ἵνα ήμερον αὐτὸν ἴδωμεν τότε καὶ γαληνόν, ἵνα τὰς ἀπειληφόρους εκείνας δυνά μεις διαφύγωμεν. Οὐ δεινὸν τὸ πολεμοῦντα τρωθήναι, ἀλλὰ τὸ μετὰ τὴν πληγὴν ἀπογνῶναι καὶ ἀμελῆσαι τοῦ τραύματος. Μὴ τοίνυν ἀπογίνωσκε, μηδὲ ἀφίστασα τῆς εὐχῆς, ἀλλὰ πρόσελθε ἁμαρτωλὸς ὤν, ἵνα δοξάσῃς σου τὸν Δεσπότην, ἵνα δῶς αὐτῷ τὴν οἰκείαν φιλανθρωπίαν " ἐν τῇ συγχωρήσει τῶν σῶν ἁμαρτημάτων ἐπιδεί ξασθαι· ὡς ἐὰν φοβηθῇς προσελθεῖν, ἐνεπόδισας αὐτοῦ τῇ ἀγαθότητι, διεκώλυσας αὐτὸν τῆς χρηστό τητος αὐτοῦ, τό γε ἐπὶ σοὶ ἦχον. Ἡ ἁμαρτία ὁμολογουμένη ἐλάττων γίνεται· μὴ ὁμολογουμένη δὲ, χείρων. Μέγα ἀγαθὸν τὸ ἐπιγινώσκειν τὰ ἁμαρτήματα, καὶ μιμνήσκεσθαι αὐτῶν διηνεκώς. Οὐδὲν οὕτως θεραπεύει πλημμέλειαν, ὡς μνήμη διηνεκῶς· οὐδὲν οὕτως ὀκνηρὸν ἄνθρωπον ποιεῖ πρὸς κακίαν. Αν ἔχῃς τὰ ἁμαρτήματα διηνεκῶς ἐν τῇ μνήμῃ, ούτ δέποτε τῷ πλησίον μνησικακήσεις, οὐδέποτε όργι σθήσῃ, οὐδέποτε λοιδορήσεις, οὐ φρονήσει; μέγα, οὐ περιπεσεῖ πάλιν τοῖς αὐτοῖς. Ἐὰν γὰρ νῦν ᾖς αὐτῶν μεμνημένος, καὶ συνεχῶς αὐτὰ προφέρῃς τῷ Θεῷ, καὶ ὑπὲρ αὐτῶν δέῃ, ταχέως ἐξαλείψεις αὐτά. Ἐὰν δὲ νῦν ἐπιλάθῃ, τότε αὐτῶν ἀναμνησθήσῃ καὶ ἔχων ἐπὶ τῆς οἰκουμένης απάσης εἰς μέσον φερο μένων αὐτῶν, καὶ φίλων, καὶ ἐχθρῶν, καὶ ἀγγέλων. Οὐ γὰρ δὴ πρὸς Δαυΐδ ἔλεγε μόνον, «σὺ ἐποίη σας ἐν κρυφῇ, ἐγὼ ποιήσω πᾶσι κατάδηλον, ἀλλὰ καὶ πρὸς πάντας ἡμᾶς. Ελέγξω γάρ σε, φησίν, ὑπὸ τοῖς ἁπάντων ὀφθαλμοῖς τιθείς σου ἁμαρτήματα. Ὥσπερ γὰρ ὁ τὴν θύραν εἰσελθὼν ἔνδον ἐστὶν, οὕτως ὁ τὰ οἰκεία λογιζόμενος κακὰ καὶ ἐπὶ τὴν θεραπείαν αὐτῶν πάντως ἥξει. Αν δὲ λέγῃ, ᾿Αμαρ τωλός είμι, μὴ ἀναλογίζεται δὲ αὐτὰ κατ᾽ εἶδος, καὶ λέγει, ὅτι Τόδε καὶ τίδε ἥμαρτον, οὐδέποτε παύ σεται, ἀεὶ μὲν ὁμολογῶν, φροντίζων δὲ οὐδέποτε τῆς διορθώσεως. Τὴν ἀρχὴν οὖν καταβαλλώμεθα, καὶ πάντα εὔκολα ἔσται καὶ ῥᾷστα. Αρξώμεθα τοίς νυν, παρακαλῶ, ὁ μὲν ἀπὸ τοῦ τὰς εὐχὰς ἐπιτεῖναι, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ δακρύειν συνεχῶς, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ κατη φεῖν οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τοῦτο τὸ οὕτω μικρὸν ἀνόνητον Είδον γάρ, φησίν, ὅτι ἐλυπήθη, καὶ ἐπορεύθη στυγνός, καὶ ἱασάμην τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ ἐλεημο τύνην ποιεῖν, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ ἀφιέναι τοῖς πλησίον τὰ ἁμαρτήματα, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ μὴ μνησικακεῖν, μηδὲ ἀμύνεσθαι. Οὐκ ἔστι προτροπή τις τοιαύτη πρὸς ἀρετὴν, οἷον ἁμαρτημάτων ἀνάμνησις. Οδοί μετανοίας πέντε· πρώτη ή κατάγνωσις τῶν PARS I. SERMO XVII. deteriori ad melius facile mutari, vice versa autem constantes esse oportet. 35 Non peccare insensibiliter, sed agnoscere et videre delictum suum, non parva res est, imo via quædam et principium ducens ad emendationem et resipiscentinin. Chrysost. Dum tempus nos siuit, præveniamus Bei faciem confessione, ut mitem et placidum ipsum tunc videamus, et minaces illas potestates effugiamus. Non tam noxium est certando vulnerari, quam vulnus inflictum negligere et desperare. Ne desperes igitur, nec a precibus desistas, sed peccator cum sis, accede ut glorifices Dominum luum, et occasionem ci prebeas declarandi nati vanı benignitatem suam in scelerum tuorum remissione: nam si dubiles accedere, bonitatem ipsius Impedivisti, et benignitatem quantum in te est prohibuisti. Peccatum si confiteare, minues; secus augebis. Magnum bonum est agnoscere peccata, et assiduo ipsorum meminisse. Nihil tam curat peccatum, quam assidua memoria, nec aliud adeo tardum að malitiam reddit hominem. Si peccata subinde in memoria volvas, nunquam recordaberis injuriarum quas proximus tuus tibi fecerit, nunquam irasceris, nunquam conviciaberis, non altum sapies, non denuo in eosdem errores incides. Nam si nunc eorum memineris, et assidue coram Deo ipsa commemores, et veniam ores, statim abolebuntur. Si vero nunc eorum obliviscaris, in futuro sæculo vel invitus recordaberis eorum coram universo orbe, amicis simul et inimicis et angelis in medium ea proferentibus. Non enim ad solum Davidem dixit Deus: Quæ tu fecisti in occulto, ego omnibus mar.ifesta faciam, sed etiam ad nos omnes. Redarguam enim te (inquit) oninium oculis peccata tua propoὭσπερ nens. Quemadmodum per januam ingressus aliquis intus existit; sic ille qui secum sua mała reputat, ad curanı eorum indubie perveniet. Si vero dicas, Peccator sum, non autem sigillatim peccata recenset, dicendo, lioc et illud peccavi, nunquam quiescet, dum semper confitetur, nunquam vero emendationis curam habet. Principium igitur recte instituamus, et omnia levia fient et facillima. Incipiamus ergo ita ut alius orationem augeat, alius subinde lacrymetur, alius vultu demisso tristetur (nam ne hoc quidem, utcunque parvum, Inutile fuerit. Vidi enim (inquit) tristatum et ambulantein cum maestitia, et sanavi vias ejus), alius eleemosynam faciat, alius 36 peccata proximis condonet, alius denique ab oblivione malorum et injuriaruin deposito ultionis affectu incipiat. Nibil adeo virtutem promovet, quam recordatia peccatorum. Viæ pœnitudinis sunt quinque: prima, aguitiu

δύναται. r et increpatio peccatorum ; secunda, proximis suos 4 errores condonare; tertia qua fit per orationem ; quarta, per eleemosynam ; quința, per bumilitatem animi. Clementis. Optimum quidem, non peccare; sed hoc etiam bonum est si peccatores in viam redeant pœnitentiæ beneficio: quemadmodum et continua sanitas optima est, bonum tamen est amissam quo- que post morbuïn recuperare. Vera pœnitentia est, non amplius eisdem affecti- bus obnoxium deprehendi, sed funditus ab anima evellere ista peccata, quorum causa aliquis se morte dignum judicaverit. Poenitentia tunc omne peccatum abolet, cum aliquo in anima errore obortó moram non admit- tit, neque ad ullum temporis spatium affectionem B transmittit. Sic enim nullum criminis vestigium in nobis relinqui potest, cam in primo ingressu re- velatur, instar plantæ adhuc teneræ antequam raulicetur. Quemadmodum cancri facile capiuntur insidiis, co quod alias antrorsum, alias retrorsum incedant : fic etiam anima, nunc risui et deliciis, mox luctui dedita, nibil proficere potest. Qui nunc laget, nunc deliciatur et ridet, similis est homini panem adversus canem, lapidis instar, projicienti, qui gesta quidem fugat canem, facto autem remanere hortatur. Marci. Poenitentiæ opus in tribus hisce virtutibus absolvi judico : purgatione cogitationum, oratione assidus, et ingruentium amictionum patientia. Qui In istis aliquandiu moratur, tanden ad animi tran- quillitatem perveniet. Philonis. Nihil prorsus erroris committere pro- prium est Dei, et forte etiam hominis divini : ab errore autem ad inculpabilem vitam redire, pru- dentis est et utilia plane non ignorantis. Peccantes non statim ulciscitur Deus, sed tempus eis permitsit ad pœnitentiam et remedium ac emendationem erroris. Theodorici. Ampla vulnera æque amplis remediis indigent : et qui difficili morbo laborat, majorem curam desiderat : et qui magnis peccatis obnoxius est, majore benignitate opus habet. 37 Epicharmi. Sapientem decet providentia, non penitentia. Evagrii. Planta quæ subinde transfertur, nơn fructificat. Aristot. Aristoteles dicebat per omnem vitam trium ae pœnituisse, primo quod mulieri secretuin aliquid commisisset, secundo quod navigasset quo pedibus ire licuisset, tertio quod unum diem inter status mansisset, De illis qui cito mutantur in deteriorem statum et de penitentia. Luc. 1x. Nullus qui manu superinjecta aratro ´ ήμαρτημένων· δευτέρα τὰ ἀφεῖναι τοῖς πλησίον τὰ ἁμαρτήματα· τρίτη ἡ ἀπὸ τῆς εὐχῆς γινομένη τετάρτη ἡ ἀπὸ τῆς ἐλεημοσύνης· πέμπτη ἡ ἀπὸ τῆς ταπεινοφροσύνης. Καλὸν μὲν τὸ μὴ ἁμαρτάνειν· ἀγαθὸν δὲ καὶ τὸ ἁμαρτάνοντας επανάγεσθαι διὰ μετανοίας· ὥσπερ ἄριστον τὸ ὑγιαίνειν ἀεὶ, ἀγαθὸν δὲ καὶ τὸ ἀναστῇ. και μετὰ τὴν νόσον. Ἡ ἀλιθινὴ μετάνοια τὸ μηκέτι τοῖς αὐτοῖς ἔνοχν εὑρεθῆναι· ἀλλ' ἄρδην ἐκριζῶσαι τῆς ψυχῆς, ἐφ' οἷς ἑαυτοῦ κατέγνω θάνατον ἁμαρτήμασιν. Μετάνοια τότε ἁμαρτήματος παντὸς γίνεται ἀπο- λειπτική, ὅταν ἐπὶ τῷ γενομένῳ ψυχῆς σφάλματι ἀναβολὴν μὴ δέξηται, μηδὲ παραπέμψῃ τὸ πάθος Ο εἰς χρονικόν διάστημα· οὕτω γὰρ οὐχ ἕξει καταλείψαι ἴχνος ἐν ἡμῖν τὸ κακὸν, ἅτε ἅμα τῷ ἐπιβῆναι ἀπο- σπασθέν, δίκην φυτοῦ ἀρτισυστάτου. "Ωσπερ οι λεγόμενοι καρκίνοι εὐεπιχείρηται τυγχάνουσιν, διὰ τὸ ποτὲ μὲν πρόσω βαίνειν, ποτὲ δὲ ὄπισθεν οὕτως καὶ ψυχή, ποτὲ μὲν γελώσα, ποτὲ δὲ πενθοῦσα, ποτὲ δὲ τρυφῶσα, οὐδὲν ὠφελήσει Ο ποτὲ μὲν πενθών, ποτὲ δὲ τρυφῶν καὶ γελοιά- ζων, ὅμοιός ἐστι τῷ μετὰ ἄρτου τὸν κύνα τῆς φι ληδονίας λιθάζοντι, ὃς τῷ μὲν σχήματι τοῦτον διώ και, τῷ δὲ πράγματι παρεδρεύειν τοῦτον προτρέπει. Λογίζομαι τὸ τῆς μετανοίας ἔργον ἐν ταῖς τρισὶ ταύταις ἀρεταῖς ἐξυφαίνεσθαι· ἐν τῷ λογισμούς καθαίρειν, καὶ ἀδιαλείπτως προσεύχεσθαι, καὶ τὰς επερχομένας θλίψεις ὑποφέρειν· ἐν τούτοις ὁ ἔγχρον νίζων εἰς ἀπάθειαν ἔρχεται. Τὸ μὲν μηδὲν συνόλως ἁμαρτάνειν ίδιον Θεού, τάχα δὲ καὶ θείου ἀνδρός· τὸ δὲ ἁμαρτάνοντα μετα βάλλειν πρὸς ἀνυπαίτιον ζωὴν φρονίμου καὶ τὸ συμφέρον ἅπαν οὐκ ἀγνοήσαντος. Τοῖς ἁμαρτάνουσιν οὐκ εὐθὺς ἐπέξεισιν ὁ θελ., ἀλλὰ δίδωσι χρόνον εἰς μετάνοιαν, καὶ τὴν τοῦ σφάλματος Ιασίν τε καὶ ἐπανόρθωσιν. Τὰ μεγάλα τῶν τραυμάτων ισομέτρων δεῖται φαρμάκων· καὶ ὁ χαλεπῇ νόσῳ περιπεσών πλείονος χρηζει κηδεμονίας· καὶ ὁ μεγάλα πλημμελήσας πλείονος δεῖται φιλανθρωπίας. Οὐ μετανοεῖν, ἀλλὰ προνοεῖν χρὴ τὸν σοφὸν ἄν δρα. Φυτὸν μεταφερόμενον συνεχῶς καρπὸν οὐ ποιεῖ. Αριστοτέλης ἔφη ἐν παντὶ τῷ βίῳ τρείς μεταμε λείας· μίαν μὲν ἐπὶ τῷ γυναικὶ πιστεῦσαι λόγοι απόῤῥητον, ἑτέραν δὲ, πλεύσας ὅπου δυνατόν πε ζεῦσαι, τὴν δὲ τρίτην, ὅτι μίαν ἡμέραν ἀδιάθετος Έμεινεν. ΛΟΓΟΣ ΙΗ'. Περὶ τῶν ταχέως μεταβαλλομένων, καὶ περὶ τανοίας. Οὐδεὶς ἐπιβαλὼν τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ' ἄροτρον, ANTONII MELISSÆ SERMO XVII] [aL. CLXXX].

καὶ βλέπων εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βα- σιλείαν τοῦ Θεοῦ. Κρεῖστόν ἐστι μὴ ἐπεγνωκέναι τὴν ὁδὸν τῆς δι· καιοσύνης, ἢ ἐπιγνόντα ἐπιστρέψαι ἐκ τῆς παραδο- θείσης αὐτῷ ἁγίας ἐντολῆς. Εκουσίως γὰρ ἁμαρτανόντων ἡμῶν, μετὰ τὸ λα- δεῖν τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας, οὐκέτι περὶ ἁμαρο τιῶν ἀπολείπεται θυσία, φοβερὰ δέ τις ἐκδοχὴ κρίσ σεως, καὶ πυρὸς ζῆλος ἐσθίειν μέλλοντος τους ὑπεναντίους. Ὥσπερ κύων ὅταν ἐπέλθῃ ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμετον, καὶ μισητός γένηται· οὕτως ἄφρων τῇ ἑαυτοῦ κακίᾳ ἀναστρέψας ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ ἁμαρτίαν. Ἐν τῷ ἀποστρέφειν δίκαιον ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ, καὶ ποιῆσαι ἀδικίαν, πᾶσαι αἱ δικαιοσύναι αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῶσιν· ἐν τῇ ἁμαρτία αὐτοῦ ἀπο- θανεῖται. Εκαστον κατὰ τὴν ἐδὸν αὐτοῦ ἐν ᾗ εύρω αὐτὴν, κρινῶ αὐτὸν, λέγει Κύριος· καὶ ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ ἐπιστρέψῃ ὁ ἄνομος ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ, καὶ ποιήσῃ δικαιοσύνην, οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι πάντα τὰ παραπτώματα αὐτοῦ. Δικαιοσύνη δικαίου οὐ μὴ ἐξέληται αὐτὸν ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ πλανηθῇ· καὶ ἀνομία ἀσεβοῦς οὐ κακώσει αὐτὸν, ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ ἀποστραφῇ ἀπὸ τῆς ἀνομίας αὐτοῦ. Εκαστον ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ κρινῶ ὑμᾶς, οίκος Ισραήλ. ῾Ο ἐν προκοπῇ γενόμενος ἀγαθῶν ἔργων, εἶτα παλινδρομήσας πρὸς τὴν ἀρχαίαν συνήθειαν, οὐ μόνον τὸν ἐπὶ τοῖς πεπονημένοις μισθὸν ἐζημιώθη, ἀλλὰ καὶ βαρυτέρας ἀξιοῦται τῆς κατακρίσεως. Ὁ ἐπὶ τοῖς πρώτοις ἁμαρτήμασι παιδευθείς, καὶ τῆς ἀφέσεως καταξιωθεὶς, ἐὰν πάλιν ἁμάρτῃ, χεῖρον τοῦ προτέρου κατασκευάζει ἑαυτῷ τὸ κρῖμα τῆς ὀργῆς. Πολλοὶ ἐπιστρέψαντες ἀπὸ πονηρῶν ἔργων, οιονεί τὰς μνήμας τῶν παλαιῶν ἔργων παρακατέχοντες, δι' αὐτῶν πολλάκις ἀνανεοῦνται τὴν ἡσυχάζουσαν ἁμαρτίαν. Ανθρωποι ταῖς νεφέλαις εοίκασι, πρὸς τὰς τῶν πνευμάτων μεταβολὰς ἄλλοτε κατ' ἄλλο μέρος τοῦ αέρος ἐμφερομέναις. Περὶ τῶν εἰς μετάνοιαν μὴ ἐπιστρεφόντων. Παρῆσαν δέ τινες αὐτῷ τῷ καιρῷ, ἀπαγγέλλοντες αὐτῷ περὶ τῶν Γαλιλαίων, ὧν τὸ αἷμα Πιλάτος έμιξε D μετὰ τῶν θυσιῶν αὐτῶν. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· « Δοκεῖτε ὅτι οἱ Γαλιλαῖοι οὗτοι ἁμαρ τωλότεροι παρὰ πάντας τοὺς Γαλιλαίους ἐγένοντο, ὅτι τοιαῦτα πεπόνθασιν ; Οὐχὶ, λέγω ὑμῖν· ἀλλ' ἐὰν μὴ μετανοήσητε, πάντες ὡσαύτως ἀπολεῖσθε, Η ἐκεῖνοι οἱ δέκα καὶ ὀκτὼ, ἐφ' οὓς ἔπεσεν ὁ πύργος ἐν τῷ Σιλωάμ, καὶ ἀπώλεσεν αὐτούς· δοκεῖτε ὅτι ὀφειλέται ἐγένοντο παρὰ πάντας ἀνθρώπους τοὺς κατοικοῦντας Ιερουσαλήμ; Οὐχὶ, λέγω ὑμῖν· ἀλλο ἐὰν μὴ μετανοήσητε, πάντες ἀπολεῖσθε. Ὅταν δὲ λέγωσιν εἰρήνην καὶ ἀσφάλειαν, τότε αἰφνίδιος αὐτοῖς ἐφίσταται ὄλεθρος. Οἱ ἐν ἁμαρτίαι; γενόμενοι, καὶ μὴ μεταγνόντες, ϋ μόνον οὐκ εισακούσονται προσευχόμενοι, ἀλλὰ - A retrorsum vertit oculos, idoneus est ad reguun D. i. Apost. Præstat non agnovisse viam justitiæ, quam post agnitionem illius a sanela doctrina sibi › tradita resilire. Hebr. x. Nam si volentes peccaverimus post acceptam cognitionem veritatis, non ultra pro pec- catis reliqua est hostia, sed formidabilis quædam exspectatio judicii, et ignis vehementia, qui devo- raturus est adversarios. Prov. xxvi. Quemadmodum canis reversus ad proprium vomitum abominabilis ht, sic insipiens qui ex malitia sua redit ad peccatum suum. Ezech. xv. Cum justus avertitur a justitia sua et injustitiam admittit, omnes justitiæ ejus a me- moria cadent, morietur in peccato suo. Unum- quemque in via sua, in qua invenero ipsum, jadicabo, inquit Dominus, et quocunque die iniquus ab omnibus iniquitatibus suis se converterit, et fecerit justitiam, non amplius omnium delictorum ejus recordabor. 1bid. xxxm. Justitia justi non liberabit eum quo tempore aberraverit: et iniquitas impii non no- cebit ei, quo die conversus fuerit ab iniquitate sua. Unumquemque vestrum in viis suis judicabo, domus Israel. e Basilii. Qui postquam in bonis operibus profecit, iterum ad antiquam consuetudinem redit, non solum perdit bonorum operum mercedeun, sed insuper graviore damnatione multatur. Castigatus aliquis propter prima peccata, el veniam assecutus si denuo peccet, gravius priore ju- dicium iræ sibi accersit. Multi a malis operibus couversi, sed adbuc vete- rum facinorum apud se memoriam servantes, ejus culpa non raro quietum peccatum renovant. Homines nebulis similes sunt, quæ juxta muta- tiones flatuum nune huc nunc illuc feruntur. De illis qui ad pœnitentiam non convertuntur. Luc, xn. Aderant autem quidam eodem in tem- pore nuntiantes illi de Galilzis, 38 quorum in guinem Pilatus miscuerat cum sacrificiis ipsorum. El respondens Jesus, dixit illis : Puttis quod l Galilei præ cunctis Galilæis peccatores fuerim, quia talia passi sunt? Non, dico vobis, imo nisi re- sipueritis, omnes similiter peribhis. Aut illi decen et octo. supra quos cecidit turris in Sulos, er oceidit eos, putatis quod debitores fuerint uliræ cunetos homines habitantes Hierosolymis? Non, dico vobis, imo nisi resipueritis, omnes similiter peribitis. Apost. Cum autem dixeriut pacem et securita~ tem, tum repentinus eis imminet interitus. Qui intricati peccatis non agunt pœnitentiam, illi non solum orantes non exaudientur, sed insu- LOCI COMMUNES. ΛΟΓΟΣ ΙΘ'. PARS I. SERMO XIX. SERMO XIX [al. CLXXXT.

dicat, Quid feci ? tanti. per exasperabunt Deum, improbitatis ipsorum A memoriam ei excitantes. David. Nisi convertamini, gladium suum vibra- bit. Prov. xvi. Impius, multitudine peccatorum obrutus, negligit : ingruit autem ei dedecus et in- famia. Qui sibi in operibus suis non medetur, frater est lædentis seipsum. Qui tegit impietatem suam, non fruetur prospe- ritate. Jerem. viii. Hæc dicit Dominus: num cadens non resurgit, aut aversus non se convertit? Indu- rarunt facies suas plus quam lapidea duritie, et noluerunt converti. Isa. Ecce ego litigo tecum, te dicente : Non B peccavi; quia prorsus neglexisti emendare vias tuas. Neminem suæ malitiæ pœnitet: Nemo est qui Eccli. v. Ne dicas, Peccavi et quid mihi accidit triste ? nam Doninus patiens est. S. Basil. Occultatio vitu mortem accersit ægro- Si quid pulchri et honesti est peccatum, serves id perpetuo : sin auctori suo noxium, quid immo- raris rebus perniciosis? Nemo cupidus evomendæ bilis pravo et luxurioso victu eam sibi augere stu- det. Purgare convenit corpus a molestis, non autem morbum augere supra vires corporis. Vide ne, dum malorum moleın tibi accumulas, spe liberationis fnturæ interim fretus, peccatum quidem exaggeres, a remissione autem aberres. Vide, homo, ne quando sera et inutilis malorum consiliorum pœnitentia tibi obveniat. Chrysost. Non tam grave est labi, quam jacere lapsum et non resurgere. Cum semel anima gustavit peccatum, idque sine sensu doloris, magnum inde augmentum ægri- tudini accedit. Justini. Vix denuo erigitur animus ad bona 39 illa a quibus delapsus est : et agre detrabi- tur ab illis malis, quibus assuetus fuerit. Subjici et concedere affectibus, extrema servitus est, quemadmodum imperare ipsis, unica libertas. Cum optimum sit non peccare, secundi ordinis bonum est, að justitiam redire. Qui vero multo tempore peccans in luxuria permanet, infelicissi- mus habeatur oportet. Dionysii. Non ſeri potest ut veniam consequan- tur illi, quos peccatorum non poenitet. Matth. xvi. Filius hominis venturus est in gloria Patris sui, et tunc reddet unicuique secundum opera ejus. καὶ τὸν Θεὸν παροξύνουσιν, υπομιμνήσκοντες αὐτὸν τῆς ἑαυτῶν μοχθηρίας. Ἐὰν μὴ ἐπιστραφήτε, την ρομφαίαν αὐτοῦ στιλ. βώσει, Οταν ἔλθῃ ὁ ἀσεβῆς εἰς πλῆθος κακών, κατα- φρονεῖ· ἐπέρχεται δὲ αὐτῷ ἀτιμία καὶ ὄνειδος. Ο μὴ ἰώμενος ἑαυτὸν ἐν τοῖς ἔργοις αὐτοῦ ἀδελ φός ἐστι τοῦ λυμαινομένου ἑαυτόν. και Ὁ ἐπικαλύπτων ἀσέβειαν αὐτοῦ οὐκ εὐοδωθήσε Τάδε λέγει Κύριος « Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίστα- ται, ἡ ὁ ἀποστρέφων οὐκ ἐπιστρέφει; Εντερέωσαν τὰ πρόσωπα αὐτῶν ὑπὲρ πέτραν, καὶ οὐκ ἠθέλησαν ἐπιστραφῆναι. » Ἰδοὺ ἐγὼ κρίνομαι πρὸς σέ, ἐν τῷ λέγειν σε. Οὐχ ἥμαρτον· ὅτι κατεφρόνησας σφόδρα τοῦ δευτερῶται τὰς ὁδούς σου. Οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος μετανοῶν ἀπὸ τῆς κακίας αὐτοῦ, λέγων, Τί εποίησα ; Μὴ εἴπῃς, Ημαρτον, καὶ τί μοι ἐγένετο ; Ο γέρ Κύριος μακρόθυμός ἐστι. Τὸ κρύπτειν ἁμαρτίαν συγκατασκευάζει ἐπὶ τῷ νοσοῦντι τὸν θάνατον. Εἰ μὲν καλὸν ἁμαρτία, φύλασσε ταύτην εἰς τέλος εἰ δὲ βλαβερὰ τῷ ποιοῦντι, τί ἐπιμένεις τοῖς όλες θρίοις ; Οὐδεὶς χολὴν ἐμέσαι ζητῶν, ἐκ πονηρᾶς καὶ ἀκολάστου διαίτης πολυπλασίονα ταύτην ἑαυτῷ συνα θροίζει. Καθαίρειν προσήκει τῶν λυπούντων τὸ σῶμα, οὐχὶ κατασκευάζειν τὴν νόσον μείζονα τῆς δυνάμεως. Ορα μὴ ἐπ' ἐλπίδι τῆς ἀπολυτρώσεως πλῆθος κα κῶν ἑαυτῷ συλλεξάμενος, τὴν μὲν ἁμαρτίαν ἀθροί σῃς, τῆς δὲ συγχωρήσεως ἀποτύχης. Ορα, ἄνθρωπε, μή ποτέ σοι μεταμελήσῃ τῶν κακῶν βουλευμάτων, ὅτε όφελος τῆς μεταμελείας οὐδέν. Οὐ τὸ πεσεῖν χαλεπόν, ἀλλὰ τὸ πεσόντα κεῖσθαι καὶ μὴ ἀνίστασθαι. Ψυχὴ ἅπαξ ἁμαρτίας γευσαμένη, καὶ ἀναλγής τως διατεθεῖσα, πολλὴν παρέχει τῷ νοσήματι τὴν προσθήκην. Δυσαναβίβαστος ἡ ψυχὴ ἐπὶ ταῦτα ἀφ᾽ ὧν ὠλ σθησε καλῶν, δυσεκβίβαστός τε τούτων, ὧν συνει Ο θίσθη κακῶν. Τὸ ὑποπεσεῖν καὶ παραχωρῆσαι τοῖς πάθεσιν ἐσχάτη δουλεία· ὥσπερ τὸ κρατεῖν τούτων ἐλευθε ρία μόνη. Μεγίστου ὄντος ἀγαθοῦ τὸ μὴ ἁμαρτάνειν, δεύ τερον ἀγαθὸν τὸ δικαιωθῆναι. Οστις δὲ πολὺν χρόν νον ἀδικῶν ἀκόλαστος μένει, τοῦτον δεῖν νομίζειν τὸν ἀτυχέστατον. Συγγνωσθῆναι οὐ μετανοοῦντας ἐφ᾽ οἷς ἥμαρτον, ἀδύνατον. ΛΟΓΟΣ Κ'. Περὶ μελλούσης κρίσεως. Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, καὶ τότε ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. ANTONII MELISSA SERMO XX (al. CLVI). De futuro judicio.

Ώσπερ συλλέγεται τὰ ζιζάνια, καὶ πυρὶ καίεται, Α οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος τούτου. Αποστελεῖ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ, καὶ συλλέξουσιν ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ πάντα τὰ σκάνδαλα καὶ τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν, καὶ ἐμβαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς, καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδύν των. Που Τότε ἐρεῖ ὁ βασιλεὺς καὶ τοῖς ἐξ ευωνύμων ρεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αι ώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέ λοι; αὐτοῦ. Ἐπείνασα γὰρ, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγείν. » · Σύμπαν τὸ ποίημα ἄξει ὁ Θεὸς εἰς κρίσιν, ἐν παντὶ παρεωραμένῳ, ἐὰν ἀγαθὸν, ἐὰν πονηρόν. Εκάστου τὸ ἔργον φανερόν γενήσεται. Ἡ γὰρ ἡμέρα δηλώσει, ὅ τι ἐν πυρὶ ἀποκαλύπτεται· καὶ ἑκάστου τὸ ἔργον ὁποῖόν ἐστι, τὸ πῦρ δοκιμάσει. Ἐξαναστήσεται Κύριος, καὶ ἀνταποδώσει πᾶσι, καὶ τὸ ἀνταπόδομα αὐτοῦ εἰς κεφαλὰς αὐτῶν ἀντα ποδώσει Ἰδοὺ ἡμέρα Κυρίου έρχεται μετὰ θυμοῦ καὶ ὀργῆς, θεἶναι τὴν οἰκουμένην όλην ἔρημον καὶ τοὺς ἁμαρ τωλοὺς ἀπολέσαι ἐξ αὐτῆς. Ο γὰρ σκώληξ αὐτῶν οὐ τελευτήσει, καὶ τὸ πῦρ αὐτῶν οὐ σβεσθήσεται, καὶ ἔσονται εἰς ὅρασιν πάσῃ σαρκί. Ἐπλάτυνεν ὁ ᾅδης τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, καὶ διήνοιξε τὸ στόμα αὐτοῦ, τοῦ μὴ διαλιπεῖν· καὶ καταβήσον· C καὶ εἰς αὐτὸν οἱ ἔνδοξοι καὶ οἱ μεγάλοι καὶ οἱ πλούσιοι, καὶ οἱ λιμοὶ τῆς γῆς, καὶ ὁ ἀγαλλιώμενος ἐν αὐτοῖς, καὶ ὀφθαλμοὶ οἱ μετέωροι ταπεινωθήσον Τοὺς τῆς ἁμαρτίας καμάτους τὸ τῆς γεέννης ἐπίσ των καὶ σκυθρωπὸν ἀναμένει. Εκαστος τῆς οἰκείας εργασίας ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀνταποδόσεως τοὺς καρποὺς ἐπιγνώσεται. Κατὰ γὰρ τὸν Ἐσης, κυκλώσει ἕκαστον τὰ δια βούλια αὐτοῦ. Οψόμεθα γὰρ ἅμα πάντα οἱονεὶ πα ρεστῶτα ἡμῖν τὰ ἔργα, καὶ φαινόμενα ἀντιπρόσωπα τῇ διανοίᾳ ἡμῶν, μετὰ τῶν ἰδίων τύπων, ὡς ἔκα- στον πέπρακται, ἢ ὡς λέλεκται. Οὐ μὴν χρόνους γε προσήκει νομίζειν καταναλωθήσεσθαι, εἰς τὸ ἕκαστον ἰδεῖν ἑαυτὸν μετὰ τῶν ἑαυτοῦ πράξεων, καὶ τὴν D κριτὴν, καὶ τὰ ἀκόλουθα τῷ θείῳ δικαστηρίῳ, ἀφά- τις δυνάμει ἐν ῥοπῇ καιροῦ φαντατιουμένου τοῦ νοῦ, καὶ πάντα ἀναζωγραφοῦντος ἑαυτῷ, καὶ οἱονεὶ ἐν κατόπτρω, τῷ ἡγεμονικῷ ἐνορῶντος τοὺς τύπους τῶν πεπραγμένων. Οἱ τὰ φαῦλα πράξαντες εἰς ὀνειδισμὸν καὶ αἰ σχύνην ἀναστήσονται, ἐνορῶντες ἐν ἑαυτοῖς τὸ αἶσχος καὶ τοὺς τύπους τῶν ἡμαρτημένων. Καὶ τάχα φοβερωτέρα τοῦ σκέτους καὶ τοῦ πυρὸς τοῦ αἰωνίου ἡ αἰσχύνη ἐστὶν, ᾗ μέλλουσι διαιωνίζειν οἱ ἁμαρτωλοὶ, ἀεὶ ἐν ὀφθαλμοῖς ἔχοντες τὰ ἴχνη τῆς ἐν σαρκὶ ἁμαρτίας, οιονεί τινος βαφῆς ἀνεκπλύτου. ὡς βέλτιον εἶναι νῦν παιδευθῆναι καὶ καθαρι στῆναι, ἢ τῇ ἐκεῖθεν βασάνῳ παραπεμφθήναι, ἡνίκα κρίσεως καιρός, οὐ καθάρσεως. - TO!. Ibid. 1. Quemadmodum colliguntur zizania et igni comburuntur, sic erit in consummatione srculi hujus. Millet Filius hominis angelos suos, et colligent e regno illius omnia offendicula, et eos qui patrant iniquitatem, ac mittent illos in caminum ignis: ibi erit ploratus stridorque den- tium. Ibid. xxv. Tunc dicet Rex etiam illis qui ad sini- stram sunt; ‹ Discedite a me, maledicti, in ignem æternum, diabolo et angelis ejus paratum : esurivi enim et non dedistis mihi cibum. › Eccli. xii. Deus in judicium adducet omne opus, cum omni occulta re, sive quid bonum, sive malum fuerit. Cujusque opus manifestum fiet. Dies onim decla- rabit quod in igne revelatur, et cujusque opus quale sit ígnis probabit. Surget Dominus, et reddet omnibus, et retribu-- tionem suam in capita ipsorum retribuet. Isa. str. Ecce dies Domini venit cum ira et fu- rore, ut totum orbem habitabilem desertum faciat, et peccatores de eo perdat. Ibid. Lxvi. Nam vermis eorum non morietur, et įgnis eorum non exstinguetur, et erunt ante con- speclum omnis carnis. 1bid. v. Inferi ingluviem suam dilatant, et ore suo sine fine debiscunt, ut descendant in eos ho- mines gloriosi, magni et opulenti, et pestes terræ et qui in his lætantur; oculi vero superbi humilia- buntur. S. Basilii. Peccati labores dolore et tristitia plenum gehennæ supplicium exspectat. Quisque suorum operum in die retributionis fructus agnoscet. Circumdabunt unumquemque, secundum Osee prophetam, consilia et cogitationes ejus. Videbimus enim omnia pariter, tanquam assistentia nobis opera, et animi oculis per formas proprias objecta intuebimur, ita ut singula facta dictave sunt. Non tamen convenit existimare quod aliqua temporis fu- tura sit mora, ut quisque seipsum cum 40 actio- nibus suis, et judicem, et quæ sequuntur divinum judicium, videat: mens enim inenarrabili quadam vi uno momento imaginabitur, et omnia sibi veluti. picta proponet, imo tanquam in speculo formas actionum in principe facultate animæ conspiciet. Qui malis operibus inquinati fuerint, ad igno- miniam et confusionem resurgent, cernentes in seipsis turpitudinem et formas peccatorum. Et forte gravior quam tenebræ et ignis æternus hic pudor erit, qui semper inhærebit peccatoribus, ns nunquam non ob oculos habeant vestigia scelerate vitæ, tanquam ineluibilis alicujus tincturæ. - Theolog. Praestat in praesentia castigari et pατ gari, quam in examen futurum transmitti, ubi tempus erit judicii, non purgationis. LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XX.

Chrysost. Nullum omnino bonum utcunque par- A rum negligetur illic a judice. Nam si criminum, et dictorum, et cogitationum pœnas daturi sumus, multo magis benefacta licet exigua computabun- tur. Qui sæpius offendentes pœnam non luunt, me- tuere ac timere sibi debent. Augetur enim ipsis gravitas poena. Si vitam quavis morte tristiorem degunt, qui lumen solis non intuentur, quid illos pati creden- dum est qui luce divina privati sunt? Non modo justorum, sed etiam peccatorum corruptionis expertia corpora resurgunt. Sed istud honoris supplicium et ponam inipiorum alit ac auget. Immortalia enim futura resurgunt, ut nunquam uri desinant. Quippe cum ignis ille sit Β inexstinguibilis, talia sibi corpora desiderat quæ nunquam absumantur. Cogitemus quantum sit mall in confiragratione perpetua, in tenebris, lucta infinito et dentium stridore, nemine exaudiente. Nam si apud nos quispiam ex ingenue educatis carceri inclusus, solum fætorem, tenebras loci, et vincula cum homicidis communia, rem quavis morte acerbiorem putat: perpende quid sit comburi cum totius orbis homicidis, nec videntem altos nec aliis con- spicuum, sed in tanta multitudine solum se existi, mantem. Siquidem opaca illæ tenebrae ne proxi- mos quidem dignoscere permittant: verum ita quisque aficietur, tanquam solus supplicium luens. Quod si tenebra etiam per se animos nostros G angunt et turbant, quid filet ubi tenebris tanti dolores et incendia accedunt? Nam eos qui fecerint iniqua, nemo suppliciis illic futuris eripiet, non parentes, non fratres. Fratrem enim non liberabit quisquam, utcunque magnæ fiducia fuerit, 41 et multum valuerit apud Denim. Ipse enim est qui red- dit unicuique secundum opera sua : et ex ope- ribus nostris vel salutem vel supplicium consequi licet. Terribile est, inquit, incidere in manus Del vivi. Scriptum est enim : • Mihi vindicta, ego retribuam, et rursum: «Dominus judicabit popu- lum suum ; » et alibi : • Super peccatores incum- bet ira ejus. » Gravissima pœnarum pudor est, quam in judicio quoque futuram didicimus: quoniam pii resur- gent ad vitam æternam, impii vero ad pudorem et opprobrium æternum. Bonis quidem operibus ornatos nemo arcere poterit a fruitione felicitatis futuræ, sed cœlestibus bonis fruentur : illi vero 'qui boni quidpiam omi- serunt, licet nullius admissi criminis rei sint, cum umpils in ignem gehennæ deducentur. Etenim non facere bonum, hoc ipsum est facere malum. Die age mihi, si quem servum haberes, neque furem, nee injurium, ncque contradicentem tibi, et insu- per tum ebrietati, tum quibuslibet aliis vitiis Οὐδὲν ὅλως τῶν ἀγαθῶν, καν μικρόν εἴη, παρο. φθήσεται ἐκεῖ παρὰ τοῦ κριτοῦ. Εἰ γὰρ ἁμαρτημάτων καὶ ῥημάτων καὶ ἐνθυμημάτων τιννύειν μέλλομεν τιμωρίας, πολλῷ μᾶλλον τὰ κατορθώματα κἂν μικρά λογισθήσεται. Οι πολλὰ πταίοντες καὶ μὴ πολαζόμενοι φοβείσθαι καὶ δεδοικέναι ὀφείλουσιν. Αύξεται γὰρ αὐτοῖς τὰ τῆς τιμωρίας. Εἰ γὰρ οἱ τὸ φῶς τὸ ἡλιακὸν μὴ θεώμενοι παντός θανάτου πικροτέραν υπομένουσι ζωήν· τί παθεῖν εἰκὸς τοὺς τοῦ φωτὸς ἀποστερηθέντας ἐκείνου; Οὐ μόνον τῶν δικαίων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἁμαρτω λῶν ἄφθαρτα τὰ σώματα ἀνίστανται. 'Αλλ' ἡ τιμὴ αὕτη τοῖς ἁμαρτωλοῖς ἐφόδιον κολάσεως καὶ τιμω ρίας γίνεται. Αφθαρτα γὰρ ἀνίστανται, ἵνα διὰ παντός καίηται. Ἐπειδὰν γὰρ τὸ πῦρ ἄσβεστόν ἐστιν ἐκεῖνο, τοιούτων αὐτῷ δεῖ σωμάτων, μηδέποτε δαπαν νωμένων. Ἐννοήσωμεν οὖν, ὅσον ἐστὶ κακὸν κατακαίεσθαι διὰ παντὸς, καὶ ἐν σκότῳ εἶναι, καὶ μυρία οιμώζειν, καὶ βρύχειν τοὺς ὀδόντας, καὶ μηδὲ ἀκούεσθαι, Εἰ γὰρ εἰς δεσμωτήριον τις εμβληθεὶς ἐνταῦθα τῶν εὐγενῶς ἐντεθραμμένων, την δυσωδίαν μένον, καὶ τὸ ἐν σκότῳ κεῖσθαι, καὶ τὸ μετὰ ἀνδροφόνων δεδ σθαι, παντὸς θανάτου χαλεπώτερον εἶναί φησιν ἐννόησον τί ἐστιν, ὅταν μετὰ τῶν τῆς οἰκουμένης άνδροφόνων καταπατώμεθα, μήτε ὁρῶντες μήτε ερώμενοι, ἀλλ' ἐν πλήθει τοσούτῳ νομίζοντε; εἶναι μόνοι. Τὸ γὰρ σκότος τὸ ἀλαμπὲς οὐκ ἀφίησιν ἡμᾶς οὐδὲ τοὺς πλησίον διαγινώσκειν, ἀλλ' ὡς μόνος τοῦτο πάσχων οὕτως ἕκαστος διακείσεται. Εἰ δὲ σκότος θλίβει καθ᾿ ἑαυτὸ τὰς ἡμετέρας ψυχὰς καὶ θορυβεί, τί ἔσται ἄρα, ὅταν μετὰ τοῦ σκότου καὶ ὀδύναι τοσαῦται ὦσι, καὶ ἐμπρησμοί; τοὺς γὰρ άδικα πράξαντας τῶν ἐκεῖ οὐδεὶς ἐξαιρήσεται, ού πατήρ, οὐ μήτηρ, οὐκ ἀδελφός. Ἀδελφὸν γὰρ οὐ λυτρώσεται ἄνθρωπος, κἂν πολλὴν παῤῥησίαν ἔχει κἂν μεγάλα ἰσχύῃ πρὸς τὸν Θεόν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ἀποδιδοὺς ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων καὶ σωθῆναι ἔνι, καὶ κολασθῆναι ἡμᾶς. Φοβερόν, φησίν, τὸ ἐμπεσεῖν εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος. Γέγραπται γάρ, ο Ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδόσω· κ καὶ πάλιν· ο Κύριος κρινεῖ τὸν λαὸν αὐτοῦ· ἡ καὶ πάλιν· « Ἐπὶ ἁμαρτωλούς καταπαύσει ὁ θυμὸς αὐτοῦ. Βαρυτάτη κολάσεων ἡ αἰσχύνη, ἣν καὶ περὶ τῆς κρίσεως μεμαθήκαμεν, ὅτι οὗτοι ἀναστήσονται εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὗτοι εἰς αἰσχύνην καὶ ὀνειδισμὸν αἰώνιον. Οἱ μὲν τὰ ἀγαθὰ πράξαντες τῶν ἐκεῖ οὐδεὶς ἐξαι· βήσεται ἀγαθῶν, ἀλλὰ τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀπο λαύσονται καλῶν· οἱ δὲ ἐγκληθῆναι μὲν μηδὲν ἔχοντες κακόν, ἐλλελοιπότες δέ τι τῶν ἀγαθῶν, μετά τῶν τὰ κακὰ ἔργασαμένων εἰς τὸ τῆς γεέννης ἀπα- χθήσονται· πῦρ. Τὸ γὰρ μὴ ποιῆσαι ἀγαθὰ, τοῦτό ἐστι τὸ ποιῆσαι κακόν. Εἰπὶ γάρ μοι, εἴ τινα οἰκέτην ἔχοις μήτε κλέπτοντα, μήτε ὑβρίζοντα, μήτε ἀντι- λέγοντα, ἀλλὰ καὶ μέθης κρατοῦντα καὶ τῶν ἄλλων | ANTONII MELISSA

ἁπάντων, καθήμενον δὲ διὰ παντὸς ἀργὸν, καὶ οὐδὲν & τῶν ὀφειλόντων παρὰ οἰκέτου δεσπότη πληροῦσθαι ποιοῦντα, οὐ μαστιγώσεις; οὐ στρεβλώσεις αὐτόν; είπέ μοι. Αξιόν σοι τῆς σπορᾶς τὸ θέρος. Πικρίαν ἔσπει ρας, δρέπου τὰ δράγματα· τὸ ἀνηλεὲς ἐτίμησας, ἔχει ὅπερ ἠγάπησας· ἔφυγες τὸν ἔλεον, φεύξεται σε ἔλεος· ἐβδελύξω πτωχόν, βδελύξεται σε ὁ δι' ἡμᾶς πτωχεύσας. Οἱ ἄνθρωποι πέρας τιμωριῶν νομίζουσι τὸν θά νατον· ἐν δὲ τῷ θείῳ δικαστηρίῳ μόλις εὗτός ἐστιν ἀρχή. Εγειρόμεθα τοίνυν, αἰώνια μὲν ἔχοντες τὰ σώο ματα, οὐ πάντες δὲ ὅμοια. Αλλ' εἰ μὲν τίς ἐστι δίκαιος, λαμβάνει σῶμα πνευματικὸν, ἵνα δύνηται μετὰ ἀγγέλων ἀναστρέφεσθαι ἀξίως· εἰ δέ τις αμαρ τωλός έστι, λαμβάνει σῶμα ὑπομονητικόν τιμωρίας ἁμαρτιῶν, ἵνα ἐν πυρὶ αἰωνίῳ καιόμενος, μηδέποτε καταναλωθῇ. Καὶ δικαίως ἀμφοτέροις τοῖς τάγμα- σιν ὁ Θεὸς παρέχει τοῦτο, Οὐ γὰρ χωρὶς σώματος ἡμῖν πέπρακται τι Αδου τινὸς ἀνοίγονται πύλαι βαθεῖαι, καὶ ποτα μοί πυρὸς ὁμοῦ καὶ Στυγὸς ἀποῤῥῶγες ἀνακεράνω νυνται, καὶ σκότος εμπίπλατας πολυφάνταστον εἰδώλων, χαλεπὰς μὲν ὄψεις, οἰκτρὰς δὲ φωνὰς ἐπι φερόντων. Δικασταὶ δὲ, καὶ κολασταί, καὶ χάσματα, καὶ μυχοί μυρίων κακῶν γέμοντες. Περὶ ἀληθείας καὶ μαρτυρίας πιστής. Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή. Ὁ ποιῶν τὴν ἀλήθειαν, ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα αὐτοῦ, ὅτι ἐν τῷ Θεῷ εἰσιν εἰρ- γασμένα. Αποθέμενοι τὸ ψεῦδος, λαλεῖτε ἀλήθειαν ἕκαστος μετὰ τοῦ πλησίον αὐτοῦ, ὅτι ἐμὲν ἀλλήλων μέλη. Οὐκ ἐμμενεῖ μάρτυς εἷς μαρτυρῆσαι κατὰ ἀνθρώ που κατὰ πᾶσαν αἰτίαν, καὶ κατὰ πᾶν ἁμάρτημα. Χείλη ἀληθινὰ κατορθοί μαρτυρίαν. *Α εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου, λάλει. Μάρτυς πιστὸς οὐ ψεύδεται. Ρύεται ἐκ κακῶν μάρτυς πιστός. Λαλεῖτε ἀλήθειαν ἕκαστος μετὰ τοῦ πλησίον αυτ του. Τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν εἰρήνην ἀγαπᾶτε, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, Μη λάδης πρόσωπον δυνάπτου· ἕως θανάτου ἀγώ- εισαι περὶ τῆς ἀληθείας, καὶ Κύριος ὁ Θεός σου πολεμήσει ὑπὲρ σοῦ. Πετεινὸν πρὸς τὰ ὅμοια καταλύει, καὶ ἀλήθεια πρὸς τοὺς ἐργαζομένους αὐτὴν ἐπανήξει. ῎Ανδρες ἀληθεύοντες εὑρεθήσονται ἐν σοφίᾳ, καὶ εὐοδωθήσονται ἕως ἐπισκοπῆς Κυρίου. Τὸ κράτιστον ἀγαθὸν ἡ ἀλήθεια. Ὁ ἀληθινὸς λόγος καὶ ἀπὸ ὑγιοῦς διανοίας προ- τῶν ἁπλοῦς ἐστι καὶ μονότροπος. Δυσθήρατός ἐστιν ὁ τῆς ἀληθείας λόγος, βαδίως δυνάμενος ἐκφυγεῖν τοὺς μὴ προσέχοντας. - minime deditum, semper vero sedentem otiose, ut nihil eorum quæ servus domino præstare debet facientem, non verberabis eum? non torquebis ? die mihi. • Gregorius Nyssen. Messis tibi respondebit se- menti amaritiem seminasti, carpe manipulos ejus : coluisti truculentiam, habe tibi quod die- xisti : exsecratus es pauperem, exsecrabitur te illa qui nostri gratia pauper fuit, Homines extremi supplicii locum tribuunt morti, atqui hæc in judicio Dei vix principium est suppli- ciorum. Cyrilli. Excitamur igitur, corporibus quidem æternis prædíti, non tamen omnes `similibus : nam qui justus fuerit, accipit spirituale corpus, ut cum angelis decenter conversari queat: peccator autem accipit corpus passibile, quod idoneum sit ferendo peccati supplicio, ut æterno igne con- fagrans nunquam consumatur : et jure quidem utrisque sua reddi corpora Deus constituit. Nihil enim absque corpore nobis factum est. Plutarchi. Plutonis dehiscunt profundæ portæ, et ignel fluvii simul et Stygis canales permiscen tur, et variis tenebræ simulacris implentur, quo- rum atrox aspectus est, et voces eduntur misera, biles. Judices item, et lictores, et voragines, et junumeris pleni malis recessus apparent. De veritate et lestimonio fideli. Juan, xiv, Ego sum via, veritas et vita, Qui veritatem facit, venit in lucem, ut opera ejus manifesta fiant, 42 quod in Deo facta sint. Ephes. v. Deposito mendacio quisque vestrum veritatem loquetur cum proximo suo. Membra enim sumus invicem. Deut. 1x. Non stabit testis unus ad testificandı ın contra hominəm secundum omne faciņus, el seçun- dum omne peccatum. Labia vera rectum testimonium proferunt, Quæ oculi tui viderunt, loquere. Prov. xiv. Testis fidelis non menutur, Testis fidus liberat a malis. Zachar. vii. Loquimini veritatem quisque cum D proximo suo. Ibid. Veritatem et pacem diligite, inquit Domi aus omnipoteus. Sirach. xiv. Ne accipias personam potentis, aðl mortem usque pro veritate certato, el Dominus Deus tuus pugnabit pro 18. Ivid. xxii. Avis divertit ad aves, et veritas ad studiosos ipsius revertetur. Viri veraces invenientur in sapientia, et agent feliciter usque ad visitationem Domini. Basilii. Præstantissimum bonum est veritas. Sermo verus et a mente sana profectus simplex est et uniformis. Egre comprehenditur veritatis oratio, et nɔp animadvertentes facile potest effugere. PATROL. GR. CXXXVI. LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO XXI. ΛΟΓΟΣ ΚΑ'. SERMO XXI [al. XLV],

ANTONII MELISSAB Βέλιος. Theologi. Verum quidem unum est, mendacium ▲ autein multiplex. Chrysost. Veritas est firma comprehensio entis in animo. Plerique magis inclinare videmur ad proba bilia, licet inventu laboriosa, quam ad verita- (ein. Dionysii. Veritas est Deus, utpote unum, non multa secundum naturam. Verum quippe unum est, mendacium autem multiplex. Nam et Christus, in- quit: < Ego sumn via, veritas et vita. » Phitonis. Veritas est facultas res obumbratas in lucem producens. Evagrii. Veritatem tacere est aurum sepelire. Plutarchi. Equalitas crutina, veritas autem ra- tione philosophiæ examinatur. A via et veritate aberrare malum est. Menandri. Præstat eligere falsum quam verum mahim. Veritas quidem amara et ingrata est stolidis, mendacium” autem suave et gratum : nimirum ut illis qui dolent oculos, molestus est lucis aspectus, tenebræ autem, visum reprimentes, charæ et minime molesta sunt. Democriti. Pietas palam declaranda est, veritas constanter defendenda. · Epicteti. Nihil veritate pretiosius haberi debet, ne amicitia quidem, utpote obnoxia affectibus, qui quod justum est turbant et obumbrant. Immortalis et æterna res est veritas. Non donat autem nobis pulchritudinem 43 paulatimn tabescen tem, neque dicendi fiduciam e justitia prodeuntem aufert: sed quæ justa et legitima sunt, exhibet, discernens ab eis injusta et redarguens. De mendacio et calumnia, et falso testimonio. Exod. xx. Non dices falsum testimonium contra proximum tuum. Psal. v. Perdes quotquot loquuntur mendacium. Prov. x. Qui nititur mendaciis, ventos pascet, et aves alatas persequetur. Prov. xi. Labia mendacia Dominus abomina tur. Vanum et mendacem sermonem procul a me re- D move. Lingua mendax odit veritatem. Prov. xiv. Excitat mendacia testis iniquus, et 'discordiam fratribus immittit. lbid. xix. Testis falsus non erit impunitus. Ibid. xxi. Testis falsus peribit; testis iniquus deceptor est. Zachar. Ne diligatis falsum juramentum, quoniam Il:ec omnia oli, inquit Dominus omnipotens. Jerem. Veritatem non loquentur. Lingna eorum didicit loqui mendaciam. Basilk. Improbitatis extremus finis est menda- cium. Lapsus averitate privatio visus est in mente et obcacatio. Τὸ μὲν ἀληθὲς ἐν, τὸ δὲ ψεῦδος πολυσχιδές. Αλήθειά ἐστιν ἡ τοῦ ὄντος ἀσφαλῆς κατανόησις. Ως ἔοικε, δέπομεν ἐπὶ τὰ ἔνδοξα μᾶλλον, και ἐπίπονα τυγχάνῃ, ἢ ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν. Αλήθειά ἐστιν ὁ Θεὸς ὡς ἂν, οὐ πολλὰ τῇ φύσει, Τὸ μὲν γὰρ ἀληθὲς ἔν, τὸ δὲ ψεῦδος πολυσχιδές, Φησὶ γὰρ καὶ ὁ Χριστός· « Εγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή. Αλήθεια ἐστιν ἡ τὰ τῶν συνεσκιασμένων πραγ- μάτων ἀνακαλυπτήρια άγουσα δύναμις. Τὸ σιγὰν τὴν ἀλήθειαν χρυσόν ἐστι θάπτειν. Τὸ μὲν ἴσον ζυγῷ, τὸ δὲ ἀληθὲς τῷ ἐκ φιλοσοφίας Β λόγῳ κρίνεται. Οδοῦ καὶ ἀληθείας χαλεπὸν ἀποπλανηθῆναι. Κρείττον ελέσθαι ψεύδους ἢ ἀληθὲς κακόν. Τὸ μὲν ἀληθὲς πικρόν ἐστι καὶ ἀηδὲς τοῖς ἀνοή τοις· τὸ δὲ ψεῦδος γλυκὺ καὶ προσηνές· ὥσπερ γε, οἶμαι, καὶ τοῖς νοσοῦσι τὰ ὄμματα, τὸ μὲν φῶς ἀνια» μὸν ὁρᾷν, τὸ δὲ σκότος ἄλυπον καὶ φίλον, οὐκ ἰῶν βλέπειν. Χρὴ τὴν μὲν εὐσέβειαν φανερῶς ἐνδείκνυσθαι, τῆς δὲ ἀληθείας θαρρούντως προΐστασθαι. Μηδὲν τῆς ἀληθείας τιμιώτερον ἔστω, μηδὲ φι λίας ἐκλογὴ ἐκτὸς [j. ἐντὸς] παθῶν διακειμένη, τις τὸ δίκαιον καὶ συγχέεται καὶ σκοτίζεται. ᾿Αθάνατον χρῆμα ἡ ἀλήθεια, καὶ ἀΐδιον. Παρέχει δὲ ἡμῖν οὐ κάλλος χρόνῳ μαραινόμενον, οὔτε παρ βησίαν ἀφαιρεῖ τὴν ὑπὸ δίκης, ἀλλὰ τὰ δίκαια καὶ τὰ νόμιμα, διακρίνουσα ἀπ' αὐτῶν τὰ ἄδικα καὶ ἀπελέγχουσα. ΛΟΓΟΣ ΚΒ'. Περὶ ψεύδους καὶ συκοφαντίας καὶ ψευδεμι τυρίας. Οὐ ψευδομαρτυρήσεις κατὰ τοῦ πλησίον σου μαρ τυρίαν ψευδή. Απολείς πάντας τοὺς λαλοῦντας τὸ ψεῦδος. ὓς ἐρείδεται ἐπὶ ψεύδεσιν, οὗτος ποιμανεῖ ἀνέ μους. Ο δ' αὐτὸς διώξεται όρνεα πτερωτά. Βδέλυγμα Κυρίῳ χείλη ψευδή. Μάταιον λόγον καὶ ψευδῆ μακρὰν ποίησον ἀπ' ἐμοῦ. Γλώσσα ψευδής μισεῖ ἀλήθειαν. Εκκαίει ψευδῆ μάρτυς ἄδικος, καὶ ἐπιπέμπει κρίσεις ἀνὰ μέσον ἀδελφῶν. Μάρτυς ψευδῆς οὐκ ἀτιμώρητος ἔσται. Μάρτυς ψευδῆς ἀπολεῖται. Ο μάρτυς ἀδικῶν Ορχον ψευδὴ μὴ ἀγαπᾶτε, διότι, Ταῦτα πάντα ἐμίσησα, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Αλήθειαν οὐ μὴ λαλήσωσι· μεμάθηκεν ἡ γλῶσσα αὐτῶν λαλεῖν ψεῦδος. Έσχατος δρος τῆς πονηρίας ἐστὶ τὸ ψεῦδος· τῆς ἀληθείας απόπτωσις αορασία ἐστὶ διανοίας καὶ τύφλωσες. SERMO XXII [al. XLVII].

mores. ΛΟΓΟΣ ΚΓ. Joan. xiii. In hoc omnes cognoscent quod mei Τὸ μὲν ἀληθὲς ἐν, τὸ δὲ ψεῦδος πολυσχιδές. Ευάλωτον ἡ πονηρία, καὶ πάντοθεν ἑαυτῇ περι- πίπτουσα. Ἡ ἀλήθεια τὴν γῆν κατέλιπεν. Οἱ συκοφάνται τὸ ψεῦδος πιπράσκουσιν, ἀλλήλους ψευδόμενοι τους. ὅρκους ἀνάλωσαν, εἰς τὸ ἀμνύειν καὶ μόνον τὸν Θεὸν ἐπιστάμενοι. Τὸ ψεῦδος ἐν πρώτοις λεχθέν, πλείονα πίστιν ἔχει παρὰ τὴν ἐν δευτέρῳ λόγῳ δεικνυμένην ἀλή θειαν. Τὸ μὴ ἑαυτὸν μαρτυρεῖν ἱκανὸν, τῆς δὲ ἀφ' ἑτέρου χρήζον συνηγορίας ἀβέβαιον εἰς πίστιν. Ψευδός ἐστι φαντασία τις περὶ τὸ μὴ ἐν ἐγε γινομένη τῇ διανοίᾳ, ὡς ὑφεστῶτος τοῦ μὴ ὑπάρ- " χοντος. Το ψεῦδος όταν θέλῃ πιστευθῆναι, ἐὰν μὴ πήξη θεμέλιον δοκούσης ἀληθείας, οὐ πιστεύεται. Καλόν γάρ ποτε καὶ τὸ ψεῦδος, ὅταν ὠφελοῦν τοὺς λέγοντας, μηδὲν καταβλάπτῃ τοὺς ἀκούοντας. Περὶ ἀδελφῶν, καὶ φιλαδελφίας, καὶ μισαδελ φίας. Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Εάν τις εἴπῃ ὅτι ἀγαπῶ τὸν Θεὸν, καὶ τὸν ἀδελ φὸν αὐτοῦ μισῇ, ψεύστης εστίν. Ο γὰρ μὴ ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, ἐν ἑώρακα, τὸν Θεὸν ἐν οὐχ ἑώρακα, πῶς δύναται ἀγαπῶν ; Περὶ δὲ τῆς φιλαδελφίας οὐ χρείαν έχετε γράφε σθαι ὑμῖν. Αὐτοὶ γὰρ Θεοδίδακτοι ἐστε εἰς τὸ ἀγα τὴν ἀλλήλους. Πᾶς ὁ μισῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ἀνθρωποκτόνος ἐστίν; Ἰδοὺ δὴ τί καλὸν ἢ τί τερπνόν, ἀλλ᾽ ἢ τὸ κατοι» κεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό ; Αδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος ὡς πόλις ὀχυρὰ καὶ ὑψηλή ισχύει δὲ ὥσπερ εν τεθεμελιών μένου βασίλειον. Αδελφοὶ ἐν ἀνάγκαις ἀλλήλοις χρήσιμοι Εστω σαν· εἰς τοῦτο γὰρ γεννῶνται. Αδελφοὶ καὶ βοήθεια ἐν καιρῷ θλίψεως· καὶ ὑπὲρ ἀμφότερα ἐλεημοσύνη ρύσεται. Μη μισήσῃς σου τὸν ἀδελφὸν (καὶ ταῦτα δωρεάν) ὑπὲρ οὗ Χριστὸς ἀπέθανε, καὶ τὸς ἀδελφὸς ἐγένετο, θεὸς ὢν καὶ δεσπότης. Οὐκ ἔστιν ἀντίκτησις οὐδεμία ἀδελφοῦ, ὥσπερ οὐδὲ χειρὸς ἀφαιρεθείσης. Οἱ ἀδελφοὺς παρέντες, καὶ ἄλλους φίλους ζητούν τες, παραπλήσιοί εἰσι τοῖς τὴν ἑαυτῶν γῆν ἐῶσι, τὴν δὲ ἀλλοτρίαν γεωργοῦσιν. Theologi. Verum quidem unum est, menlaciuma autem multiplex. Chrysost. Facile capitur improbitas, el undique per seipsam implicatur. Veritas terram reliquit. Calumniştores vendunt mendacium, decipiendo se invicem furamenta con sumunt, non aliter quam jurando solum Del me- Isidori Pelusiotm. Mendacium ab initio dictum magis persuadet, quam posteriori sermone indicata . veritas. Philonis. Non potest firmam fidem facere, cujus testimonium per se non est sufficiens, sed alieno patrocinio indiget. Mendacium est imaginatio quædam circa non ens in anino oborta, tanquam subsistat id quod non Severiani. Mendacium quando fidem facere vo- luerit, nisi veritatis apparentis fundamentum fixe- rit, non persuadebit. Chariclis. Bonum est aliquando mendacium quo- que, cum ita juvat mentientes, ut audientes non ledat. De fratribus, et amore ac odio in fratres. discipuli sitis, si diligatis vos invicem, J Joan. iv. Si quis Deum se diligere dixerit, et fratrem suum odio habet, mendax est. Nam qui fratrem suum, quem vidit, 44, non diligit : Deuma quem non vidit, quomodo diligere potest? I Thess. ‹v. De amore fraterno non opus habetis ut scribatur vobis. Vos ipsi enim a Deo docti estis, at nos invicem diligatis. 1 Joan. ult. Quisquis odit fratrem suum, homi- Psat. cxxxı. Ecce quid melius aut jucundius est, quam fratres simul habitare ? Prov. xviii. Frater adjutus a fratre est tanquam civitas munita et excelsa, et æquipollet bene fun dato palatio (1). Fratres in necessitatibus sibi subveniant: ad hoc enim procreantur. Sirach. XL. Fratres et auxilium tempore afili- etionis ; præ utrisque autem misericordia libera- bit. Theologi. Ne oderis fratrem tuum, pro quo mor- Plutarchi. Nulla est fratris recuperatio, ut nequa manus ablatæ. Socratis. Qui fratribus relictis alios amicos quæ, runt, consimiles sunt illis, qui rus suum deserunt et alienum colunt. (1) Longe alius sensus est apud Hebræos, est. cida est. tuus est Christos, idque gratis : et cum Deus ae Dominus esset, frater tuus factus est. LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO XXIII. SERMO XXIII [al. CXXXVII.

Θὲ μεγάλοι κίνδυνοι καὶ τοὺς τῆς φιλίας λύουσι, νόμους. Τὸ μὲν ἀγαπᾷν τοὺς μισοῦντας ἀρετῆς καὶ θεῖον" τὸ δξ τοὺς ἀγαπῶντας, ἀνθρώπινον καὶ χοινόν" τὸ δὲ μισεῖν καὶ τοὺς ἀγαπῶντας οὐδὲ θηρίων οἶμαι, ἤϊλον ἡγητέον τὸν βοηθεῖν καὶ ἀντωφελεῖν ἐὐέ- λοντα, κἂν μὴ ξύνηται. Ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις τὸ μέτρον ἄριστον" ἐν δὲ τῇ ἀγάπῃ ὁ τὸ πλεῖον ἔχων θεοφιλέστερος. Ἵππον μὲν ἀρετὴν ἐν πολέμιν, φίχου δὲ πίστιν ἐν ἀτυχίᾳ κρίνομεν, Σχεόη μὲν τὰ Χαινὰ κῤάίτέονα, φιλία δὲ ἡ πα- ἢ γαιοτέρα, Πολλοὶ φίλους αἱροῦνται οὐ τοὺς ἀρίστους, ἀλλὰ τοὺς πλοντοῦντας. ἯΙ ἀληθινὴ φιλία τρία ζητοῖ μάλιστα' τὴν ἀρε- τὴν, ὡς χαλὴν, καὶ τὴν συνήθειαν, ὡς ἡδὺ, καὶ τὴν ρείαν, ὡς ἀναγκαῖον, Βραδέως μὲν φίλος Ὑίνου, γενόμενος δὲ πειρῶ διαμένειν. Ὁμοίως γὰρ αἰσχρὸν μηδένα φίλον ἔχειν, καὶ πυλλοὺς ἑταίρους μεταλλάττειν. Δοχίμαζε τοὺς φίλους ἐχ.τῆς περὶ τὸν βίον ἀτυ- χίας καὶ τῆς ἐν τοῖς χινδύνοις κοινωνίας, Τὸ μὲν γὰρ χρυσίον ἐν πυρὶ δοκιμάζομεν, τοὺς δὲ φίλους ἐν ταῖς ἀτυχίαις γινώσχομεν, Ὑὼν ἀπόντων φίλων μέμνηδο πρὸς τοὺς παρόν- τας, ἵνα δόξῃς μηδὲ τῶν παρόντων ὀλιγωρεῖν. ( Διὰ μὲν γὰρ τῶν ὀφθαλμῶν μόλις ὁρᾷν ἔστι τὰ ἐμποδὼν, διὰ δὲ τῶν φίλων χαὶ τὰ ἐπὶ γῆς πέρα θεάτασθαι, Διὰ μὲν τῶν ὥτων, οὐκ ἄν τὶς ἀκούσαι χαὶ τὰ σφόδρα ἐγγύθεν" διὰ δὲ τῶν φίλων οὐδενὸς τῶν ἀναγχαίων ὁποιδήποτε ἀνήχηός ἔστι. Ῥᾷον ἂν τις συμφορὰν τὴν χαλεπωτάτην φέρει μετὰ φίλων ἢ μόνος εὐτυχίαν τὴν μεγίστην, Τίς ἐπιτήδειος πρὸς φιλίαν ; Ὃ πλεῖστα ἀδιχεῖσθαι δυνάμενος, “Ὥσπερ οἶνος χιρνᾶται τοῖς τῶν πινόντων τρό- ποιφν οὕτω καὶ φιλία τοῖς τῶν χρωμένων ἤθεσι, Φίλον γνήσιον ἐν κακοῖς μὴ φοδοῦ, ᾿ Τὸν σπουδαῖον φίλον πρὸς μὲν τὰς εὐφροαύνας χληθέντα δεῖ παρεῖναι - πτρὸς δὲ τὰς περιστάσεις αὐτόχλητον δεῖ δυμπαρεῖναι, Οἱ ἀληθινοὶ φίλοι καὶ τὰς φιλίας ἡδείας, καὶ τὰς συμφορὰς ἐλαφροτέρας ποιοῦσιν, ὧν μὲν συναπο- λαύοντες, ὧν δὲ μεταλαμδάνοντες, Ἐπίσταμαι δὲ καὶ πεπείραμαι λίαν, Ὡς τῶν ἐχόντων πάντες ἄνθρωποι φίλοι, Φῖλον ἐχεῖνον νόμιζε, ὅστις αὐτὸν σὲ, ἀλλὰ μὴ τὰ περὶ σὲ ἀγαπᾷ, Βέλτιον πολλὰ χρήματα ἀπολέσαντα, ἕνα φίλον κτήσασθαι, ἢ ἕνα φίλον ἀπολέσαντα, πολλὰ χρήμα- τᾷ χτήσασθαι, We peimovs now Av NUM. VS quA, AUMTMA vágous. Tà ub» &vazds tous pesuüveas Spire xaY Üelov- bát «bg àyamüvrag, &vüpirivov xa) xotwév* «à &à gusiie xal voUg áyamü va; obbb Ünpitov epa: "Dos Wyn:iav cw Bonely xal ivre) ety. E04- Aovim, xàv pd] tóvntat. Ev phy. col; Mots cb pcpov &pirvov* by 86 ej &yámr 0 cb rov Eyoy Ütogü£orepos. "Inzoo piv &pevhy £v moMgrp, elio Bk miovtv iv deoyía splvopsy. Xeién uiv sk xawk xpéistova, qidadbd ma- Xawnipa, Ilo9. leuc elpoüvez: o. cote üplezouc, àX)& tob; rÀovsoUvtag. "H dir0re gla. «pla. Cet. páluonan xh ápe- rhy iba xaJhy, xd shy cuvífelav, ig $0, xai vy pefav , dig Avayxatoy, Beabioe piv eg Tlyov, Yevéuevor 8b meii) Brap£vetv. "Ouolioz yàp alayphv pnbéva. qov Eyetv, xdi moss Éxapouc pesaAsewv. Aoxfuafs robs eliowg bx-rüs mepl civ foy dxu- Xíag xal vhs bu volg wuvbdvotg xotvoovlac, Tb uiv Y&p xposiov bv mupi Soxiuégopev, voüg Ob qloug iv nal; àuylatg yrvdaxouev, Té» &mávtov quo) pégynto nphc vob Rapéy- ^os, Eva bótns pnib vOv napóvtuv Obqugatv. Auk phy yàp vÓw éoüa3püv pA 0pdv Ecvi à ikoXUv, $i 8b tv quy xalzà bmi vie mépa O:ászolar, Auk pby vüv Üroy, oUx Kv vtg üxovcai xal và ceqócpa Eyyü0ev* &kk 8t «v qUuv obírvàg tv Av&yxaluv ónodifyroze ávijnós Eau. "Püov y wi; Gupgopàv hy yalexwxótny ofptc pitk qo d, póvos cüvoylay vy perlavno. Tí &rciletos pha quay ;'0 mietaea ábixsTotat Sovápevoc, "Dstsp obvog süpvütes vulg ty muV/vsuy tpí- Toig, 0020) xgi QU. «oi; vv ypupévuy ficat, Doy vlisiov iv xaxole qj qutt. Tbwemeobatoy gov mpbg piv wg eógpoaiüvag xhn0ivra Dzt mapelvxi- dphp Ob xàg mepuoidstt: abvidmrow Bst. Bupmapetvat. Qi dixUtvA qot xat. các quac telae, xat vàe supqopàe EAaopürípze "owüUetw, Dv py cuvamo- JaUoviee, Gv UL uevalapi6ávoycec, En'ctapa: 6b xo mereipapat 3Mav, "Qs Ov. EyÓviuv mávieg &vücumor qot, 3bÜov ixcivov vápuse, ügztz abrby ab, dX pr zX mept ob &yark, Bévuow ^o1Àà yplpva &moMoavin, fva gDov xrfioactas, 1 tva glioy &xoMsayiz, moi ypfiua- 5€ xvfoastan

Pecuniæ non debent pro amico haberl, sed ami- A eus pro pecuniis. Theognidis. Multi ad pocula.chari funt amici, in ticeps fuerit cum amicis. Et medicum et amicum deligere oportet, non talis amicitia brevis et iustabilis est. 47 Nicoelis. Primum judicare, deinde amare Fidelis amici loco isttim babeas, quem non, Solonis. Amicus secundum Deum veracibus verbis mel et lac profundit. Prov. . Ne moliaris in tuum amicum mala, Ibid. Sepatare ab inimicis tuis, et ab amicis tuis ἀληθέσι λόγοις. tebus autem serils pauciores. Menandri. Aurum quidem probari solet igne; amici vero benevolentia tempore judicatur. Verus amicus est, qui calamitatum quoque par- Equi usum aspera via prodit, et amicum bene- volum calamitates discernunt. Epicteti. In prosperitate facillime reperias ami- cum : adversante autem fortuna difficillime. Adversorum castium necessitas amicos probat, arguit inimicos. Amicis præsentibus beneficia, absentibus bona verba conferte oportet. A nemine amari se cogitet, qui neminem amat. qui jucundior, sed qui sit utilior. Sexti. Amicum non diligas utilitatis gratia. Nam Pittaci. Erga amicos esto constans, erga inimi- cos cautus. convenit, non vice versa. Libanii. Si fueris sordidus, non habebis opti- Cum anticis feliciter agentibus gaudendum est, et afflictis condolendum. Omnibus esto comis, familiares autem habeas oplimnos. compotatio, sed temporis calamitas probat, el qui nihil tibi indulget nisi profuturum. Raro ad amicum ingreditor, no tui satur te ode- Nunquam desideres amicum tibi comparare, qui neque in corpus nec in animam tuam beneficus esse queal. Idem fuerit, ex aureo poculo remedium bibere, elab amico benevolo consilium caperơ, prope habitantem et confidentem in te. Ne deseras amicum veterem: novus enim non par est ei. Vinum hovum, amicus novus, invetera- tum autem cum gaudio bibes. Amicus est in tempore suo (alias, particeps men- s.) et non permanebit afflictionis tempore. Dum res tibi secundæ sunt, erit sicut tu : et cum humilia- tus fueris, erit tibi contrarius. tibi care. Οὐ τὰ χρήματα φίλοι, ἀλλ᾽ οἱ φίλοι χρήματα. Πολλοί παρ' κρητήρι φίλοι γίνονται ἑταῖροι, Ἐν δὲ σπουδαίῳ πράγματι παυρότεροι. Χρυσὸς μὲν οἶδε δοκιμάζεσθαι πυρί, Η πρὸς φίλους δ' εὔνοια καιρῷ κρίνεται. Φίλος ἀληθῆς ὁ κοινωνῶν καὶ ἐν ταῖς συμφοραῖς τοῖς φίλοις. Όνου χρείαν ἐλέγχει τραχύτης ὁδοῦ, καὶ φίλοι είνουν αἱ συμφοραί διακρίνουσεν. Ἐν εὐτυχία φίλον εὑρεῖν, εὐπορώτατον· ἐν δὲ δυσ τυχίᾳ πάντων ἀπορώτατον. Η τῶν περιστάσεων ἀνάγκη τοὺς μὲν φίλου; δοκιμάζει, τοὺς δὲ ἐχθροὺς ἐλέγχει. Παρόντας μὲν τοὺς φίλους δεῖ εὖ ποιεῖν, ἀπάντα; δὲ εὐλογεῖν. Τπ' οὐδενὸς φιλεῖσθαι δοκείτω τις, μηδένα φι λών. Καὶ ἰατρὸν καὶ φίλον οὗ τὸν ἴδιον, ἀλλὰ τὸν ὠφε λιμώτατον ἐκλέγεσθαι χρή. Φίλον μὴ αἱροῦ διὰ τὴν ὠφέλειαν· τοιούτῳ γὰρ φιλία βραχεῖα καὶ ἀβέβαιος. Περὶ μὲν τοὺς φίλους ἴσθι βέβαιος, περὶ δὲ τοὺς ἐχθροὺς ἀσφαλής. Δεν κρίναντας φιλεῖν, οὐ φιλήσαντας κρίνειν. Ρυπαρός ὑπάρχων, οὐχ έξεις ἄριστον φίλον. Συγχαίρειν χρὴ τοῖς φίλοις καλώς πράττουσιν, Ο ὡς καὶ συναλγειν λυπουμένοις. Ηδέως εχει πρὸς ἅπαντας, πλήν χρῶ τοῖς βέλ τίστοις. Πιστοῦ φίλου νόμιζε μηδέν' ἄξιον, Ον᾿ οὐ κρατὴρ ἔδειξε, καιροῦ δὲ ζάλη. Ὅς οὐ χάριζε ἢ μόνον τὸ συμφέρον. Ο κατὰ Θεὸν φίλος ρέει μέλι καὶ γάλα τους Σπάνιον εἴσαγε σὸν πόδα πρὸς τὸν φίλον, ἵνα μὴ του πλησθείς, μισήσῃ σε. Μηδέποτε ορεχθῇς κτήσασθαι φίλον τὸν μήτε ψυχὴν μήτε σῶμά σου εν ποιῆσαι δυνάμενον. Ἐκ χρυσοῦ ποτηρίου πίνειν φάρμακον, καὶ παρὰ φίλου εὐγνώμονος συμβουλίαν λαμβάνειν, ταυτόν Περὶ φίλων μοχθηρίαν. Μὴ τέκταινε ἐπὶ τὸν φίλον καὶ παροικοῦντα καὶ πεποιθότα ἐπὶ σοί. Μὴ ἐγκαταλίπης φίλον ἀρχαῖον. Ο γὰρ πρόσω φατος οὐκ ἔστιν ἔπισος αὐτῷ. Οίνος νέος φίλος νέος· ἂν δὲ παλαιωθῇ, μετ' εύφροσύνης πίεσαι αὐτόν. Ἔστι φίλος ἐν καιρῷ αὐτῷ (al. κοινωνός έρα- πεζῶν), καὶ οὐ μὴ παραμείνῃ ἐν καιρῷ θλίψεως· καὶ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς σου ἔσται ὡς εὐ· καὶ ἐὰν ταπεινωθῇς, Εσται κατὰ σοῦ. Ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν σου διαχωρίσθητι, καὶ ἀπὸ τῶν φίλων σου πρόσεχε. ANTONII MELISS.E mum amicam. rit. SERMO XXV {a/. CXXXVII]. De amicis improbis. D ἐστιν. ΛΟΓΟΣ ΚΕ.

ΛΟΓΟΣ ΚϚ'. Ἔστι φίλος ὀνόματι φίλος. καὶ μὴ ταχὺ ἐμπιστεύσῃς αὐτῷ. Ο ὀνειδίζων φίλον αὐτοῦ διαλύσει φιλίαν. Οἱ ἀκόλαστοι τὴν γνώμην μέχρι μὲν ἐν τῷ στό ματι αὐτῶν τὰ σιτία τυγχάνει, εὐφημοῦσι, κολα- χεύουσιν, ὑπερθαυμάζουσιν· ὀλίγον δὲ τῆς τραπέζης ὑπερταθείσης, ὥσπερ τισὶ λίθοις, τοῖς λόγοις, ταῖς βλασφημίαις βάλλουσιν, ἐν πρὸ βραχέος τα Θεῷ διὰ τὴν ἡδονὴν προσεκύνουν. Φεύγειν δεῖ τὴν φιλίαν, ὧν ἀμφίβολος ἡ διάθεσις. Μηδένα φίλον ποιοῦ, πρὶν ἂν ἐξετάσης πως κέν χρηται τοῖς πρότερον φίλοις. Ελπιζε γὰρ αὐτὸν καὶ περὶ σὲ γενέσθαι τοιοῦτον, οἷος καὶ περὶ ἐκεί- νους γέγονε. Τὸ φιλεῖν ἀκαίρως ἴσον ἐστὶ τῷ μισεῖν. Τὸ μὴ δύνασθαι βοηθεῖν τοῖς φίλοις ἀπορίας, τὸ δὲ μὴ βούλεσθαι κακίας τεκμήριον. Αφροσι μὴ χρῶ φίλοις, ἐπεὶ κληθήσῃ καὶ σὺ παντελῶς ἄφρων. Ελάττω κακὰ πάσχουσιν οἱ ἄνθρωποι ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν ἢ ὑπὸ τῶν φίλων. Τοὺς μὲν γὰρ ἐχθροὺς δεδιότες φυλάσσονται· τοῖς δὲ φίλοις ἀνεῳγμένοι εἰσ', καὶ γίνονται σφαλεροὶ καὶ εὐεπιβούλευται. Μυστήριον ἐν φιλίᾳ ἀκούσας, ὕστερον ἐχθρὸς γενόμενος μὴ ἐκφάνης. Αδικείς γὰρ οὐ τὸν ἐχθρὸν, ἀλλὰ τὴν φιλίαν. Μὴ κτῆσαι φίλον, ᾧ μὴ πάντα πιστεύεις. Αἱ ἐκ φίλων εἰς φίλους γενόμεναι λύπαι δυσθε ράπευτοι λίαν τυγχάνουσι, καὶ μείζους τῶν ἐχθρῶν ἔχουσι τὰς ἐπηρείας. Μυστήριόν σου μὴ κατείπῃς τῷ φίλῳ, καὶ αὐ φοβηθήσῃ αὐτὸν ἐχθρὸν γενόμενον. Οργῆς χάριν τὰ κρυπτὰ μὴ φάνης φίλου. Ελ- πιζε δ᾽ αὐτὸν πάλιν εἶναί σου φίλον. Ηδίων πολλάκις φιλία μετὰ τὴν τῆς ἔχθρας ὑπό θεσιν, αὖθις εἰς καταλλαγὴν ἐλθοῦσα. Φεύγειν δεῖ κακῶν φιλίας, καὶ ἀγαθῶν ἔχθρας. Περὶ ἀγάπης, καὶ εἰρήνης, καὶ ὁμονοίας, καὶ ειρηνοποιών. Ζήτησον εἰρήνην, καὶ δίωξον αὐτήν. Εστιν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Μετὰ τῶν μισούντων τὴν εἰρήνην ήμην είρηνε χός. Οἱ θέλοντες τὴν εἰρήνην εὐφρανθήσονται. Καλύπτουσιν ἔχθραν χείλη δίκαια, Ὁ ἐλέγχων μετὰ παῤῥησίας εἰρηνοποιεί. θυμὸν ἀνδρὸς πραΰνει θεράπων σιγηρός. Ο; κρύπτει ἀδίκημα ζητεῖ φιλίαν. Πάντας τοὺς μὴ φιλονεικούντας καλύψει φιλία. - " Ibid. xxxvıt. Amicus est nomine amicus, Ibid. vt. Si quæris amicum, in rebus adversis eam tibi pares, et non statim credideris ei (1). Ibid. xxii. Qui exprobras amico suo, dissolvet amicitiam. Basilii. Quorum intemperans animus est, illi dum cibos ore tenent, grata verba loquuntur, adulantur, et immodice admirantur ; mensa vero aliquan- tisper dilata, verbis convicia tanquam lapides in illum effundunt, quem paulo ante instar Dei pro- pter voluptatem adorabant. Plutarchi. Fugienda est amicitia illorum quo- rum animus incertus et dubius est. Isocratis. Nullum tibi amicum sumas, priusquanı inquisiveris, quomodo se cum prioritas savicis futurum, qualis fuit erga illos. Socratis. Amor intempestivus similis est odio. Democriti. Amicis subvenire non posse, inopiæ, non velle autem, malitiæ signum est. 48 Menandri. Stultos in amicitiam ne recipias, alioqui tu etiam plane stuitus vocaberis. Demonactis. Pauciora mala contingunt homini- bus ab inimicis, quam amicis. Inimicos euim cum metuant, ab cis cavent: amicis vero aperti sunt, cile capiuntur, Arcauum in amicitia auditum, ¡uimicus poster- factus, ne eferas : hederes enim non tam ipsum quam amicitiam. amicum Ne pares amicum, eui non ausis per omnia. credere. Libanit. Amicorum inter se offensiones æger- rime conciliantur, es majoribus contumeliis agun- tur quam hostium. Secretum tuum amico ne indicaveris, et non. melues ipsum inimicum tibl ſactum. Philistionis. Ne propter iram effutias arcaṇa amici. Quin speres ipsum denuo amicum tibi fore. Sæpe jucundior fit amicitia, quæ deposita simul- tate ad concordiam rediit. Fugiendæ sunt malorum amicitiæ, et bonoruni- inimicitiæ. De charitate, seu dilectione, pace, concordia. el pacificis. Psalm. xxxiv. Quære pacem, et eam persequcre. Psalın. xxxv. Est derelictio homini pacifico, Psalm, cxix. Cum iis qui pacem oderunt, eram pacificus. Solomon. Cupientes pacem lætitia afficientur. Occultant inimicitiam labia fusta. Libere reprehendens pacem concittat. Iram viri mitigat famulus taciturnus. Qui celat injuriam, quærit amicitiam. Omnes non contentiosos teget amicitia. Εἰ κτᾶσαι φίλον, ἐν πειρασμῷ (1) κτῆσαι αὐτὸν, gesserit. Exspectabis enim talem erga te quaqua unde periculis exponuntur, et insidiis ipsorum fa (1) ἐν πειρασμῷ alii exponunt, experimento probatum. LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XXVI. SERMO XXVI. (ed. LVH).

Responsum submissum fram avertit. Mchus est frustum panis cum lætitla in pace, quam domus multis bonis plena et iniquis victim mis cum contentione. Melius est accipi hospitem oleribus amice et graciose, quam si apponerentur vituli cum inimi citia. Zach. vi. Veritatem et pacem diligite, dicit Dom ininus. Isa. xxvi. Pacem, Domine Deus, da nobis, cum omnia nobis dederis. Eccli. Multi pacifici sint tibi. Matth. v. Dixit Dominus, Diligite inimicos vestros, benedicite iis qui exsecrantur vos, benefacite ils qui vos oderunt, et orate pro iis qui vos offendunt el persequuntur, ut sitis filii Patris vestri qui est in cœlis : quia solem suum exoriri facit super im- probos et probos, et pluviam demittit super justos et injustos. Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabantur. 43 Joan. Σιν. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis. Matth. x. In quamcunque domum ingressi fue- ritis, primum dicite : Pax huic domui; et si fuerit illic filius pacis, requiescet super illum pax vestra; sin secus, ad vos se reflectel. Luc. vi. Dixit Dominus: Si difigitis eos qui vos diligunt, quæ vobis est gratia? Nam et peccatores cos a quibus diliguntur, diligunt. Et si benefece- ritis his qui vobis benefaciunt, quæ vobis est gra- ´tia ? Siquidem et peccatores hoc faciunt. Et si mu- tuum dederitis his a quibus speratis vos receptu ros, quæ gratia est vobis? Nam et peccatores pec- catoribus dant matuum, ut recipiant paria. Quin imo diligite inimicos vestros, et benefacite, et mu- tuum date, nihil inde sperantes; et erit merces vestra multa, et eritis filli Altissimi, quia ipse be- nignus est erga ingratos ac malos. Estete ergo misericordes, sicut et l'ater vester misericors est. Joan. cl. Dixit Dominus: Præceptum novum do vobis, ut diligatis vos in vicem, sicut ego vos dilexi, ut et vos diligatis vos invicem. lo hoc enim cogno- D scent omnes quod mei discipuli sitis, si charitatem habeatis inter vos. Ibid. xv. lloc est præceptum meum, ut vos mu- tuo diligatis; majorem hac charitatem nemo habet, quam ut ponat aliquis vitam suam pro suis amicis. Ren. sit. Quoad a vobis fieri potest, cum on- nibus hominibus pacem habetc. Hebr. x. Pacem persequimini cum omnibus, et Banctimoniam, sine qua nemo Deum visurus est. Rom. xi. Nemini quidquam debete, nisi ut mus Luo alii alios diligatis. Qui enim alterum diligit, legem complevit; nam illud : Non committes adut- terium, non fur.beris, non falsu: dices testimo .1 Απόκρισις ὑποκύπτουσα ἀποστρέφει θυμόν. Κρείσσον ψωμὸς μεθ᾿ ἡδονῆς ἐν εἰρήνῃ, ἢ οἶκος πλήρης πολλῶν ἀγαθῶν καὶ ἀδίκων θυμάτων μετά μάχης. Κρεῖστον ξενισμός μετὰ λαχάνων πρός φιλία. χάριν, ἢ παράθεσις μόσχων μετὰ ἔχθρας. Τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν εἰρήνην ἀγαπᾶτε, λέγει Κύριος. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, εἰρήνην δῶς ἡμῖ . Πάντα γάρ ἀπέδωκας ἡμῖν. Οἱ εἰρηνεύοντές σοι ἔστωσαν πολλοί. Εἶπεν ὁ Κύριος, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς καταρωμένους ὑμᾶς, καλῶς ποιείτε τοὺς μισοῦντας ὑμᾶς, καὶ προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς καὶ διωκόντων, ὅπως γένησθε υἱοὶ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν, τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὅτι τὸν ήλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους. Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κλη- θήσονται. Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδυμε ὑμῖν. Εἰς ἦν δ᾽ ἂν οἰκίαν εἰσέρχησθε, πρῶτον λέγετε, Εἰρήνη τῷ οἴκῳ τούτῳ· καὶ ἐὰν ᾗ ἐκεῖ υἱὸς εἰρή νης, ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν ἡ εἰρήνῃ ὑμῶν· ἐὰν δὲ μή γε, ἐφ' ὑμᾶς ἐπανακάμψει. Εἶπεν ὁ Κύριος · Ἐὰν ἀγαπᾶτε τοὺς ἀγαπῶν τὰς ὑμᾶς, ποία ὑμῖν χάρι; ἐστί ; καὶ γὰρ οἱ ἁμαρ τωλοὶ τοὺς ἀγαπῶντας αὐτοὺς ἀγαπῶσι. Καὶ ἐὰν ἀγαθοποιῆτε τοὺς ἀγαθοποιοῦντας ὑμᾶς, ποία ὑμῖν χάρις ἐστί ; καὶ γὰρ οἱ ἁμαρτωλοὶ τὸ αὐτὸ ποιοῦσι. Καὶ ἐὰν δανείζητε παρ ὧν ἐλπίζετε ἀπολαβεῖν, ποία ὑμῖν χάρις ἐστί ; καὶ γὰρ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἁμαρτωλοῖς δανείζουσιν, ἵνα ἀπολάβωσι τὰ ἴσα. Πλὴν ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, καὶ ἀγαθοποιεῖτε, καὶ δανείζετε, μηδὲν ἀπελπίζοντες· καὶ ἔσται ὁ μισθὸς ὑμῶν πολύς, καὶ ἔσεσθε υἱοὶ τοῦ Ὑψίστου, ὅτι αὐτὸς χρηστός ἐστιν ἐπὶ τοὺς ἀχαρίστους καὶ πονηρούς. Γίνεσθε οὖν οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν οἰκτίρ μων ἐστί. Εἶπεν ὁ Κύριος · Ἐντολὴν˙ καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθὼς ἀγάπησα ὑμᾶς, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις. Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ ἡ ἐμὴ, ἵνα ἀγαπᾶτε αλλή όλους. Μείζονα ταύτης ἀγάπην οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ. Ὅσον δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώ πων εἰρ νεύετε. Εἰρήνην διώκετε μετά πάντων, καὶ τὸν ἁγιασμόν, οὗ χωρὶς οὐδεὶς ὄψεται τὸν Κύριον. Μηδενὶ μηδὲν ὀφείλετε, εἰ μὴ τὸ ἀγαπᾶν ἀλλή λους. Ο γὰρ ἀγαπῶν τὸν ἕτερον νόμον πεπλήρωκεν. Τὸ γὰρ, Οὐ μοιχεύσεις, οὐ κλέψεις, οὐ ψευδομαρτ τυρήσεις, οὐκ ἐπιθυμήσεις, καὶ εἴ τις ἑτέρα ἐνα ANTONII MELISSA

τολῇ, ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ ἀνακεφαλαιοῦται, ἐν τῷ, Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν. Ἡ ἀγάπη τῷ πλησίον κακὸν οὐκ ἐργάζεται. Πλήρωμα οὖν νόμου ἡ ἀγάπη. Πᾶς ὁ νόμος ἐν ἑνὶ μένῳ πεπλήρωται, ἐν τῷ· Αγαπήσεις τὸν πλησίον ὡς σεαυτόν. Ἐπὶ πᾶσι τὴν ἀγάπην διώκετε, ἥτις ἐστὶ σύν δεσμος τῆς τελειότητος. Ἐκ καθαράς καρδίας ἀλλήλους ἀγαπήσατε εκτε- νῶ;. Ἡ γὰρ ἀγάπη καλύπτει πλῆθος ἁμαρτιῶν. Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐπαγγελία, ἣν ἠκούσατε ἀπ' ἀρχῆς, ἕνα ἀγαπῶμεν ἀλλήλους. Ἐν τούτῳ ἐγνώκαμεν τὴν ἀγάπην, ὅτι ὁ Χριστός Β τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἔθηκεν ὑπὲρ ἡμῶν· καὶ ἡμεῖς τοί- τον ὀφείλομεν ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν θεἶναι τὰς ψυ χάς. Ὁ ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ἐν τῷ φωτὶ μένει, καὶ σκάνδαλον ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν. Τεχνία, μὴ ἀγαπῶμεν λόγῳ μηδὲ γλώσσῃ, ἀλλ᾽ ἔργῳ καὶ ἀληθείᾳ. Εν τούτῳ γνωσόμεθα, ὅτι ἐκ τῆς ἀληθείας ἐσμένο Αγαπητοί, ἀγαπῶμεν ἀλλήλους, ὅτι ἡ ἀγάπη ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν· καὶ πᾶς ὁ ἀγαπῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγέννηται, καὶ γινώσκει τὸν Θεόν· ὅτι ὁ Θεὸς ἀγά- τη ἐστίν. θεὸν οὐδεὶς πώποτε τεθέαται. Ἐὰν ἀγαπῶμεν ἀλλήλους, ὁ Θεὸς ἐν ἡμῖν μένει, καὶ ἡ ἀγάπη αὐτοῦ ἐν ἡμῖν τετελειωμένη ἐστίν. Εάν τις εἴπῃ, ὅτι 'Αγαπῶ τὸν Θεὸν, καὶ τὸν ἀδελ φὸν αὐτοῦ μισεῖ, ψεύστης ἐστίν. Ὁ γὰρ μὴ ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, ὃν ἑώρακε, τὸν Θεὸν ὅν οὐχ εώ- ράχε, πῶς δύναται ἀγαπᾶν ; Οὐδέν ἐστιν ἄμεινον εἰρήνης, ἐν ᾗ πᾶς ὁ πόλεμος καταλύεται. Ὅσον ἐστὶ τὸ τῆς εἰρήνης καλόν, τί χρὴ λέγειν πρὸς ἄνδρας υἱοὺς τῆς εἰρήνης; οὐδὲν γὰρ οὕτως ίδιον Χριστιανοῦ, ὡς τὸ εἰρηνοποιεῖν. Διότι καὶ τὸν ἐπ' αὐτῷ μισθὸν μέγιστον ἡμῖν ὁ Κύριος ἐπηγ- γείλατο. Κυρώσατε τὴν ἀγάπην, ἧς ἄνευ ἀτελῆ εἶναι πά τῆς ἐντολῆς ἐργασίαν αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῖν διωρί- σατο. Οὐ πάντων Θεὸς ὁ Θεὸς, ἀλλὰ τῶν οἰκειωθέντων αὐτῷ διὰ τῆς ἀγάπης. Τῆς ἀγάπης ἐξαίρετα δύο · τὸ λυπεῖσθαι μὲν καὶ ἀγωνιᾷν, ἐφ' οἷς βλάπτεται ὁ ἀγαπώμενος · χαίρειν 1 δὲ καὶ ἀγωνίζεσθαι ὑπὲρ τῆς ὠφελείας αὐτοῦ. Τί τὸ μέτρον τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης; Τὸ ὑπὲρ δύναμιν ἀεὶ τὴν ψυχὴν ἐπεκτείνεσθαι πρὸς τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα, καὶ κατὰ σκοπὸν καὶ ἐπιθυμίαν τῆς αὐτοῦ δόξης. Οὐδὲν οὕτως ἰσχυρὸν πρὸς ἀγάπην, ὡς ἀντιδιδο- μένη διάθεσις. Φιλάνθρωπον ἡ ἀγάπη, μᾶλλον δὲ αὐτοφιλανθρω- πία. Οὐχ ἱκανὸν ἡ διάθεσις, εἰ μὴ καὶ διὰ τῶν πρασ - nium. non concupisces, et si quod præterea est aliud mandatum, in hoc sermone summatim com- prehenditur, qui est : Diligito proximum tuum tan- quam teipsum. Dilectio proximum malo non afficit; expletio igi- nr legis est dilectio. Gulat. v. Tota lex in uno solo completa est, in illo videlicet: Proximum tanquam teipsum diligito. Coloss. iii. Super omnia autem haec charitate in- duti sitis, quæ est vinculum perfectionis. 1 Petr. 1. Diligite vos invicem vehementer, ex puro corde. Charitas enim tegit multitudinem pec- catorum. 1 Joan. itt. Hoc illud est, quod audivistis ab ini- tio præceptum, ut nos invicem diligamus. Per boc cognovimus charitatem, quoniam Chrí- stus animam suam pro nobis posuit et nos debemus pro fratribus animas ponere. 1bid. 11. Qui diligit fratrem suum, in luce manet et offendiculum in eo non est. Ibid. ms. Filioli mei, ne diligamus verbo neque lingua, sel opere et veritate. Per hoc cognoscimus quod ex veritate sumus. Ibid. iv. Clarissimi, diligamus nos invicem, quia charitas ex Deo est. Et omnis qui diligit, ex Deo natus est, et cognoscit Deum ; quoniam Deus cha- ritas est. 1bid. Deuim nemo vidit unquam. Si diligamus nos invicem, Deus in nobis manet, et charitas ejus est perfecta in nobis. Si quis dicat se Deum diligere, et fratrem suum Oulerit, mendax est. Qui enim fratrem suum non diligit quem videt, quo tandem modo diligere po- test Deum quem non videt? S. Ignat. Nihil est pace melius, qua omne bellum dirimitur. Basilii. Quam sit res honesta pax, quid necesse est commemorare apud filios pacis ? nibil est lain proprium Christiani, quam pacem conciliare et pacificum esse; itaque Dominus mercedem maxi- mam nobis propter illam promisit. Ratam facite charitatem, qua remota nullum mandatum perfici posse Dominus ipsi afirmavit. 49 Deus non omnium Deus est, sed illorum quos el charitas conciliaverit. Charitatis duo sunt peculiaria : alteram, tristarf et angi dispendio ejus qui diligitur : alterum, gaudere successu ejus et pro eo certare. Quis modus est dilectionis erga Deum ? Hic est, ut anima semper nitatur etiam supra vires quas ad voluntatem Dei, et juxta scopum ac desiderium gloriæ ipsius agal. Theologi. Nihil tam firmum ad charitatem, quiam mutua affectio. Humana est charitas, vel potius ipsa humanitas sive benignitas. Non satis est animi affectiɔ, nisi et re ipsa do- LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XXVI.

claretur: opus enim affectionis argumentum et probatio est. Deo proximi rerumque divinarum participes esse censentur, qui pacis commoda amplectuntur, et e contrario seditionem runt. oderunt et moleste fe- Laudabilius est bellum, quam pax ea quæ nos a Deo disjungit et separat. Præstat honeste vinci, quam periculose contra fas vincere. Nemo existimet me in ea esse sententia, ut dicam omnem pacem esse amplectendam : novi enim ut seditionem quamdam optimam, sic no- centissimam concordiam : sed eam quæ honesta pit, et ob rem honestam suscipiatur, quæque Deo nos copulet, probandam esse censco. Plurimum valet ad concordiam, alienis affici ma- lis, et ad concilium capiendum, concordia. Optima et præstantissima res est concordia et consensio mutua. Ut enim cum irascimur, et contendimus, et confligimus invicem, diabolus gaudet et regnat : sic nobis in pace viventibus et iram regentibus, mærore contrabitur et abjectus redditur; quippe qui sit pacis hostis, et concordiæ immicus, et in- vidlentiæ pater. Coloss. 1. Charitas est vinculum perfectionis. Charitas colligat, et unum ex tribus, aut manet in suo statu, aut inde mota sistitur, aut si abierit revertitur : quemadmodum stirpes, si manibus violenter retrabas, et iterum dimittas, ad seipsas recurrunt. 50 S. Chrysost.; al. Theologi. Opifex omnium virtutum est charitas. Rom. x. Charitatis natura satietatem nescit, sed dum semper fruitar dilectis, magis magisque infamnatur, et hoc insinuans alumnus claritatis Paulus dicebat : Nemiui quidquam debetis præ- ter mutuum amorem. lloc enim debitum semper quidem expenditur, nunquam vero persolvitur. In hoc genere debere, bonum est et laudabile. Nam circa pecunias eos laudamus, qui nihil debent; circa dilectionem vero eos qui nunquam non de- bent beatos judicamus. Et quod illic ingratitudini, bic gratitudini tribuitur. Photii patriarchæ. Diligere illos qui nos oderunt, virtutis opus est et divinum ; diligentes diligere, humanum et vulgare; cæterum odisse etiam dili- gentes, ne belluis quidem convenit. Firmi. In cæteris rebus laudatur modus ; in di- lectione vero, qui majorem partein babet, gratior est Deo. S. Greg. Nyss. Caput bene sentientiumn par est. (Vel, caput et sumnia prudentiæ pax est.). Ut valetudine recuperata morbus evanescit, et lumine illato tenebræ recedunt; sic pace oborta dissolvuntur omnes perturbationes quæ ab adver- sario producta erant. Pax est dissidentium concordia et consensio, Α γμάτων χωρήσαιμεν · ἔργον γὰρ ἀπόδειξις διαθέ σεως. Θεοῦ καὶ τῶν θείων ἐγγὺς, ὅσοι τὸ τῆς εἰρήνης καλὸν ἀσπαζόμενοι φαίνονται, καὶ τῷ ἐναντίῳ τῇ στάσει ἀπεχθάνονται καὶ δυσχεραίνουσιν. Κρείσσον ἐπαινετός πόλεμος εἰρήνης χωριζούσης Θεοῦ. Κρείσσον ἡττᾶσθαι καλῶς, ἡ νικᾶν ἐπισφαλής καὶ ἀθέσμως. Μηδεὶς οιέσθω με λέγειν, ὅτι πᾶσαν εἰρήνην ἀγα- πητέον· οἶδα γὰρ ὥσπερ στάσιν τινά βελτίστην, οὕτω καὶ βλαβερωτάτην ὁμόνοιαν· ἀλλὰ τήν τε και λὴν καὶ ἐπὶ καλῷ, καὶ Θεῷ συνάπτουσαν. Μέγιστον εἰς ὁμόνοιαν τὸ συμπάσχειν, εἰς δὲ συμβουλὴν ἡ ὁμόνοια. Αριστον ἡ ὁμόνοια καὶ τὸ συμφρονεῖν ἀλλή λοις. . Ωσπερ γάρ, όργιζομένων ἡμῶν καὶ πυκτευόντων, καὶ πρὸς ἀλλήλους συγκρουομένων, χαίρει τι και τέθηλεν ὁ διάβολος · οὕτως εἰρηνευόντων καὶ κρατ τούντων ὀργῆς, συστέλλεται πάλιν καὶ ταπεινού ται, ἅτε ἐχθρὸς εἰρήνης ὤν, καὶ πολέμιος ὁμονοίας, καὶ βασκανίας πατήρ. Αγάπη ἐστὶ σύνδεσμος τελειώσεις, Ἡ ἀγάπη συνδεῖ · καὶ τριῶν τὸ ἐν, ἢ οὖσα μέσ νει, ἢ κινηθεῖσα καθίσταται, ἢ ἀπελθοῦσα ἐπάνει· σι· καθάπερ τῶν φυτῶν & βία χερσὶ μετασπώμεν να, εἶτα ἀφιέμενα, πρὸς ἑαυτὰ πάλιν ἀνατρέχει. Δημιουργὸς ἀρετῆς ἁπάσης ἡ ἀγάπη. Η τῆς ἀγάπης φύσις κόρον οὐκ οἶδεν, ἀλλ' ἀεὶ τῶν ἀγαπωμένων ἀπολαύουσα πρὸς μείζονα αίρεται φλόγα, καὶ τοῦτο ὁ ταύτης τρόφιμος Παῦλος δηλῶν Ελεγεν · Μηδενὶ μηδὲν ὀφείλετε, εἰ μὴ τὸ ἀγαπᾷν ἀλλήλους. Τοῦτο γὰρ όφλημα ἀεὶ μὲν καταβάλο λεται, οὐδέποτε δὲ ἀποδίδεται. Ἐνταῦθα τὸ διηνε κῶς ὀφλεῖν καλὸν καὶ ἐπαίνων ἄξιον. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν χρημάτων τοὺς μηδὲν ὀφείλοντας ἐπαινοῦμεν· ἐπὶ δὲ τῆς ἀγάπης τους διηνεκῶς ὀφείλοντας μαχα- ρίζομεν. Καὶ ὅπερ ἀγνωμοσύνης ἐκεῖ, τοῦτο ἐν- Ο ταῦθα εὐγνωμοσύνης. Τὸ μὲν ἀγαπῶν τοὺς μισοῦντας, ἀρετῆς καὶ θεῖον· τὸ δὲ τοὺς ἀγαπῶντας ἀνθρώπινον καὶ κοινόν· τὸ δὲ μισεῖν καὶ τοὺς ἀγαπῶντας οὐδὲ θηρίων οἶκα.. Ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις τὸ μέτρον ἄριστον· ἐν δὲ τῇ ἀγάπῃ ὁ τὸ πλεῖον ἔχων θεοφιλέστερος. Τὸ κεφάλαιον τῶν εὐφρονούντων ἡ εἰρήνῃ ἐστίν. Ὥσπερ ὑγείας ἐπιλαβούσης ή νόσος ἐξαφανίζει ται, καὶ φωτὸς φανέντος οὐχ ὑπολείπεται σκότος· οὕτως καὶ τῆς εἰρήνης λύεται πάντα τὰ ἐκ τοῦ ἐνω αντίου συνιστάμενα πάθη. Εἰρήνη ἐστὶν ἡ τῶν διεστηκότων ομοφωνία. ANTONII MELISS.B.

ΛΟΓΟΣ ΚΖ'. Πόλεμος ἔνδοξος εἰρήνης αἰσχρᾶς αἱρετώτερος. Τὸ τῆς ἀγάπης ἀγαθὸν πολὺν κατάλογον τῶν ἀν τικειμένων κακῶν τῆς ψυχῆς ἀπελαύνει. Πᾶσα ἡ τῶν κακῶν ἀγέλη τῇ ἀγαπητική σχέση ἐξαφανίζεται. Πολλαχῶς ἀγάπη νοεῖται, διὰ πραότητος, δια χρηστότητος, διὰ ὑπομονῆς, διὰ ἀφθονίας καὶ ἄζη- λίας, διὰ ἀμνησικακίας αμέριστός ἐστιν ἐν πᾶσιν, ἀδιάκριτος, κοινωνική. Τὸ ἀγαπᾶν τοὺς ἐχθροὺς οὐκ ἀγαπᾶν τὸ κακὸν λέγει, οὐδὲ ἀσέβειαν, ή μοιχείαν, ἢ κλοπής· ἀλλὰ τὸν κλέπτην καὶ τὸν μοιχόν, οὐ καθὸ ἁμαρτάνει, καὶ αἰσχρά ενεργεία μολύνει τὴν τοῦ ἀνθρώπου προσηγορίαν, καθὸ δὲ ἄνθρωπος ἐστι καὶ ἔργον Θεοῦ. ᾿Αμέλει τὸ ἁμαρτάνειν ἐνέργειά ἐστι, καὶ οὐκ οὐσία· διὸ οὐδὲ ἔργον Θεοῦ. Εἰρήνη, καν η σφόδρα, ἐπιζήμιος λυσιτελεστέρα πολέμου. Εἰρήνη ἐξ ἡγεμονίας ὀρθῆς φύεται. Τὸ μέγιστον ἀγαθὸν εἰρήνη, 8 μηδεὶς ἱκανὸς ἀν- θρώπων παρασχεῖν, ἐπεὶ θεῖον τοῦτο δῶρον. Κράτης μὲν οὖν λέγεται ὁ Θηβαίος, τοῖς στασιά ζουσιν οἴχοις ἐπιφοιτών, λόγοις εἰρήνης διακρίνειν τὰς ἔριδας. Τὸ νικῶν αὐτὸν ἑαυτὸν πασῶν νικῶν πρώτη καὶ ἀρίστη· τὸ δὲ ἡττᾶσθαι αὐτὸν ὑφ' ἑαυτοῦ αἰσχιστών σε καὶ κάκιστον. Λάμαχος ἐπετίμα τινὰ τῶν λοχαγῶν ἁμαρτήσαν- τα· τοῦ δὲ φήσαντος μηκέτι τοῦτο ποιήσειν· Οὐκ ἔπιν, εἶπεν, ἐν πολέμῳ δὶς ἁμαρτείν. Περὶ ἐλεημοσύνης καὶ εὐποιίας εἰς πτωχούς. Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται. Γίνεσθε ὅμοιοι τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρα νοῖς, ὅτι τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους. Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν D ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς· εἰ δὲ μή γε, μισθὸν οὐκ ἔχετε παρὰ τῷ Πατρὶ ὑμῶν τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. ὓς ἐὰν ποτίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων ποτήριον ψυχροῦ μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ ἀπολέσῃ τὸν μισθὸν αὐτοῦ, Τότε ἐρεῖ ὁ βασιλεὺς τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ· Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Επείνασα γὰρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατε με. Πωλήσατε τὰ ὑπάρχοντα ὑμῶν, καὶ δότε έλεημο σύνην. Ποιήσατε ἑαυτοῖς βαλάντια μὴ παλαιού · • Bellum honestum pace turpi magis expetan- dum. Dilectionis virtus magnum malorum ipsi contra- riorum numerum ex animo depellere et fugare solet. Omnis malorum turba charitatis affectione exter- minatur. Clementis. Multis modis charitas intelligitur et sentitur, clementia, suavitate, patientia, inviden- tiæ et æmulationis vacuitate, et injuriarum obli- vione ; individua est in omnibus, inseparabilis, ad impertiendum propensa. Amare inimicos non jubet malum amari, nequo impietatem, aut adulterium aut furtum; sed et per- jurum et adulterum, non quia peccet et illa turpi actione hominis nomen sponte contaminet, sed quia homo sit et Dei opus. Peccatum certe actio est, non substantia, ideoque ne opus quidem Dei Philonis. Pax vel cum magno damno conjuncta atlier bello. Pax ex recta præfectorum administratione na- scitur. Pax maximum bonum est, quod nullus omuino mortalium præstare potest, siquidem divinum hoc donum est. Cratetis. Crates Thebanus fertur familias dis- sidentes adiisse et pacificis verbis lites dire- misse. Democriti. Seipsum vincere omniunį victoria- rum prima et pulcherrima; vinci autem a scipso et turpissimum et pessimum est. Lamachi. Lamachus cum quemdam manipuli ductorem objurgaret peccantem, illeque respondis- set, se in reliquum tempus non peccaturum : Non licet, inquit, in bello bis peccare. De eleemosyna et beneficentia in pauperes. Matth, v. Beati misericordes, quoniam et ipsi mi- sericordiam consequentur. Estote similes Patri vestro cœlesti, quoniam solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos ac injustos. Operam date no elcemosynam vestram coram hominibus largiamini, ut spectemini ab ipsis; sin minus, mercedem non 51 habetis apud Patrem vestrum cœlestem. Ibid. x. Quicunque dederit ad bibendum uni ex minimis istis calicem aquæ frigidæ in nomine di- scipuli, amen dico vobis, non perdet mercedew guam. Ibid. xxv. Tunc dicet rex his qui a dextris sibi erunt : Venite, benedicti Patris mei, possidels regnum paratum vobis ab exordio mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi edere; sitivi, et dedistis mill bibere. Luc. 111. Vendite quæ possidetis, et date ele- emosynam. Parate vobis sacculos, qui mon vele- LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO XXVII. est. SERMO XXVH [ul. LVII].

rascunt, thesaurum non defcientem in calis, quo fur non accedit, neque tinea corrumpit. Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor,vestrum erit. Luc. xiv. Dicebat autem et ei, qui se invitave- rat : Cum facis praudium aut cœnam, neli vocare amicos tuos, neque fratres tuos, neque cogatas tuos, etc. Ibid. xv. Facite vobis amicos ex maminona in- justo, at cum defeceritis, recipiant vos in æterna tabernacula. Act. xx. Beatius est dare quan accipere. Luc. 1. Qui duas tunicas habet, communicet non habenti ; et qui habet cibos, similiter faciat. Rom. xi. Qui impertit, id faciat in simplicitate ; qui præest, in diligentia, qui miseretur, in bila- Β ritate. 1 Cor. ix. Qui sementem facit parce, is parce messurus est. Et qui sementem facit libenter ac Lenigne largiendo copiose messurus est. Unus- quisque secundum propositum cordis, non ex me- lestia aut necessitate ; nam hilarem datorem dili- git Deus. Hebr. 11. Beneficentiæ et communicationis na obliviscamini : talibus enim victímis placemus Deo. I Joan. ult. Qui bene facit ex Deo est. Deut. xv. Pauper non deerit in terra; quare præcipio tibi, ut large aperias manus tuas fratri tuo pauperi, et indigenti in regione tua. Job xxix. Oculus eram cæcorum, pes claudo- C rum, ignis invalidorum. Psal. cxi. Dissipavit, dedit pauperibus. Prov. u. Elecmosyna et fides non relinquant te : suspende eas a collo tuo, et invenies gratiam. Ibid. ut et xiii. Ne parcas benefaccre pauperi, quando in potestate tua fuerit, unde juves eum. Ne dixeris, Alias redi, et dabo cras, cum habes quod largiaris. Nescis enim quid postridie flat. Ibid. xvi. Divitiæ propriæ redimere possunt ani- ɔram bominis. Beneficentia et fide expiantur peccata. 1 Cor. ix. Hilarem datorem diligit Deus. Sirach. xxxv. In omni dato hilari sis vultu. 52 Prov, xvi. Donum hominis dilatat eum, et confirmat eum coram magnatibus. Isa. Lvrt. Frange esurienti panem tuam, et pauperes sine tecto induc in domum tuam. Nudum si videris, vestito : et domesticos generis lui ne despicias. Tunc erumpet tanquam aurora lux tua, et incolumitas tua germinabit. Justitia anteibit faciem tuam, et gloria Domini circumdabit le. Te clamantem exaudiet Dominus, et adhuc loqucnti respondebit : En adsum. Et paulo post Si porrigas esurienti panem tuum ex animo, et hominem afflictum satiaveris, orictur D. 'λ μενα, θησαυρὸν ἀνέκλειπτον ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὅπου κλέπτης οὐδὲν ἰσχύει, οὐδὲ τῆς ἀφανίζει. Όπου γὰρ ἐστιν ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία ὑμῶν ἔσται. Ελεγεν ὁ Κύριος τῷ κεκληκάτι αὐτόν· Όταν ποιῇ; ἄριστον ἢ δεῖπνον, μὴ φώνει τους φίλους σου, μηδὲ τοὺς ἀδελφούς σου, οὐδὲ συγγενείς σου. Ποιήσατε ἑαυτοῖς φίλους ἐκ τοῦ μαμωνά της ἀδικίας, ἵνα, ὅταν ἐκλίπητε, δέξωνται ἡμᾶς εἰς τὰς αιωνίους σκηνάς. Μακάριόν έστι διδόναι μᾶλλον ἢ λαμβάνειν. Ο ἔχων δύο χιτῶνας, μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι· καὶ ὁ ἔχων βρώματα ὁμοίως ποιείτω. Ὁ μεταδιδοὺς, ἐν ἁπλότητι· ὁ προϊστάμενος, ἐν σπουδῇ· ὁ ἐλεῶν, ἐν ἱλαρότητα. Ο σπείρων φειδομένως φειδομένω; καὶ θερίσει, καὶ ὁ σπείρων ἐπ' εὐλογίαις ἐπ᾿ εὐλογίαις καὶ θερίζει" Εκαστος καθώς προαιρεῖται ἡ καρδία, μὴ ἐκ λύπης ἢ ἐξ ἀνάγκης. Ἰλαρὸν γὰρ δότην ἀγαπᾷ ὁ Θεός. Τῆς εὐποιίας καὶ τῆς κοινωνίας μὴ ἐπιλανθάνει σθε· τοιαύταις γὰρ θυσίαις εὐαρεστεῖται ὁ Θεό;. ῾Ο ἀγαθοποιῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι. Οὐ μὴ ἐκλίπῃ ἐνδεὴς ἀπὸ τῆς γῆς· διατοῦτο ἐγώ σοι ἐντέλλομαι τὸ ῥῆμα τοῦτο λέγων· 'Ανοίγων ἀνοίξεις τὰς χεῖράς σου τῷ ἀδελφῷ σου τῷ πένητι, τῷ ἐπιδεομένῳ, τῷ ἐπὶ τῆς γῆς. Οφθαλμός ήμην τυφλων, τοὺς δὲ χωλῶν, ἐγὼ ἤμην πῦρ ἀδυνάτων. Εσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησι, Ἐλεημοσύναι καὶ πίστις μὴ ἐκλειπέτωσάν σε ἄφαψαι δὲ αὐτὰς ἐπὶ τῷ τραχήλω, καὶ εὑρήσεις χάριν. Μὴ ἀπόσχῃ εἴ ποιεῖν ἐνδεῆ, ἡνίκα ἂν ἔχῃ ἡ χείρ σου βοηθεῖν. Μὴ εἴπῃς, Ἐπανελθὼν ἐπάνηκε, καὶ αὔριον δώσω, δυνατοῦ σου ὄντος εὖ ποιεῖν· οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Λύτρον ἀνδρὸς ψυχῆς ὁ ἴδιος πλούτος. Ελεημοσύναις καὶ πίστει ἀποκαθαίρονται άμ - τίας. Πλαρὸν δότην ἀγαπᾷ ὁ Θεός. Ἐν πάσῃ δόσει ἐλάρωσον τὸ πρόσωπόν σου. Δόμα ἀνθρώπου ἐμπλατύνει αὐτὸν, καὶ παρὰ δυ· νάσταις καθιζάνει αὐτόν. Διάθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου, καὶ πτωχούς ἀστέγους εἰσάγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου. Ἐὰν ἴδῃ; γυμ- νὸν, περίβαλε· καὶ ἀπὸ τῶν οἰκείων του σπέρματός σου οὐχ ὑπερύψει. Τότε φανήσεται πρώιμον τὸ φῶ; σου, καὶ τὰ ἰάματά σου ταχέως ἀνατελεῖ, καὶ προ- πορεύσεται ἔμπροσθέν σου ή δικαιοσύνη σου, και ή δόξα τοῦ Θεοῦ περιστελεῖ σε· τότε βιήσει, καὶ ὁ Θεὸς εἰσακούσεταί σου, ἔτι λαλοῦντός σου, ἐρεῖ, Ἰδοὺ πάρειμι. Ἐὰν δῷ; πεινῶντι τὸν ἄρτον σου ἐκ ψυχῆς σου, και ψυχὴν τεταπεινωμένην ἐμπλήσῃς, τόσο ἀνατελεί • ANTONI MELISS.K

ἐν τῷ σκέτες τὸ φῶς σου, καὶ τὸ σκότος σου ὡς μεσημβρία, καὶ ἔσται ὁ Θεὸς μετὰ σοῦ διὰ πάντα· καὶ ἐμπλησθήσῃ καθὰ ἐπιθυμήσει ἡ ψυχή σου, καὶ τὰ ὀστᾶ σου πιανθήσεται, καὶ ἔσῃ ὡς κῆπος μεθύων, καὶ ὡς πηγὴ ὕδατος, ᾗ μὴ ἐξέλιπεν ὕδωρ. Τὰς ἁμαρτίας σου ἐν ἐλεημοσύναις λύτρωσαι, καὶ τὰς ἀνομίας σου ἐν οἰκτιρμοῖς πενήτων. 115. φλογιζόμενον κατασβέσει ὕδωρ, καὶ ἐλεημο σύνη ἐξιλάσκεται ἁμαρτίας. Κλίνον πτωχῷ ἀλύπως τὸ οὖς σου, καὶ ἀποκρίθη τι αὐτῷ ἐν πραύτητι εἰρηνικά. Δὸς τῷ εὐσεβεῖ, καὶ μὴ ἀντιλαβοῦ τοῦ ἁμαρτωλού. Εἰ ποίησον ταπεινὸν, καὶ μὴ δῷς ἀσεβεῖ. Σύγκλεισον ἐλεημοσύνην ἐν τοῖς ταμείοις σου, καὶ αὕτη σε ἐξελεῖται ἐκ πάσης κολάσεως, καὶ ὑπὲρ δόρυ ἀλκῆς κατέναντι ἐχθροῦ πολεμήσει ὑπὲρ σου. Ὁ ποιῶν ἔλεον ἐν καιρῷ θλίψεως, ὡς νεφέλη ὑετοῦ ἐν καιρῷ ἀβροχίας. Κρείσσον ποιεῖν ἐλεημοσύνην, ἢ θησαυρίζειν χρυ- σίον. Ελεημοσύνη γὰρ ἐκ θανάτου ῥύεται, καὶ κα- θαρίζει ἀπὸ ἁμαρτίας. Οἱ ποιοῦντες ἐλεημοσύνην ἐμπλησθήσονται ζωῆς. Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ παντὸς πτωχοῦ, καὶ οὐκ ἀποστρέψει τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπὸ σοῦ ὁ Θεός. Κρείττον μυρίων παίδων πατέρα προσαγορεύε σθαι, ἢ μυρίους στατῆρας ἔχειν ἐν βαλαντίῳ. Τὰ μὲν γὰρ χρήματα καταλείψεις ἐνταῦθα καὶ μὴ βουλό- μενος· τὴν δὲ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς ἔργοις φιλοτιμίαν ἀποκομίσεις πρὸς τὸν Δεσπότην. Οταν δῆμος ὅλος ἐπὶ τοῦ κοινοῦ κριτοῦ περιστάντες σε τροφέα καὶ εὐεργέ- την, καὶ πάντα τὰ τῆς φιλανθρωπίας ἀποκαλῶσιν ὀνόματα, Θεὸς ἔσται ὁ ἀποδεχόμενος, ἄγγελοι εὐφη μοῦντες, οἱ ἀπὸ κτίσεως άνθρωποι μακαρίζοντας δόξα αἰώνιος, στέφανοι δικαιοσύνης, βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἆθλά σοι ἔσται. Σκορπιζόμενος ὁ πλοῦτος καθ᾽ ἂν ὁ Κύριος υποτί θεται τρόπον, πέφυκε παραμένειν· συνεχόμενος δὲ, ἀλλοτριοῦσθαι. Ἐὰν φυλάσσῃ, οὐκ ἔχεις· ἐὰν δὲ σκορπίσῃς, οὐκ ἀπολέσεις. Ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν. Καλὸν ἐντάφιον ἡ εὐσέβεια. Πάντας περιβαλό μενος άπελθε· οἰκεῖον κόσμον τὸν πλοῦτόν σου ποίη- σου, ἔχει αὐτὸν μετά σεαυτοῦ· πείσθητι καλώς συμ- D βούλῳ τῷ ἀγαπήσαντί σε Χριστῷ, τῷ δι᾿ ἡμᾶς πτωχεύσαντι, ἵν᾿ ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχεία πλουτή σωμεν. Ελεός ἐστι πάθος, ἐπὶ τοὺς παρ' αξίαν τετα- πεινωμένους παρὰ τῶν συμπαθῶς διατιθεμένων για νόμενον. Οὐδενὶ τῶν πάντων οὕτως ὡς ἐλέῳ Θεὸς θεραπεύς- ται, ότι μηδὲ οἰκειότερον ἄλλο τούτου Θεῷ, οὗ ἔλεος καὶ ἀλήθεια προπορεύεται. Δός τι Θεῷ χαριστήριον, ὅτι τῶν εὖ ποιεῖν δυνα- μένων ἐγένου, ἀλλ᾽ οὐ τῶν εὖ παθεῖν δεομένων· ὅτι μὴ βλέπεις εἰς ἀλλοτρίας χεῖρας, ἀλλ᾽ εἰς τὰς σὰς ἕτεροι. Πλούτησον, μὴ περιουσία μόνον, ἀλλὰ καὶ εὐσεβεία. Μὴ μόνον τὸ χρυσίον, ἀλλὰ καὶ τὴν 8:5 - A in tenebris lux tua, et let cnligo tua sicut meri dies, et Deus perpetuo tecum erit : saturaberis ex auimi sententia, et essa tua saginabuntur, ac similis evades horto irriguo, et fonti cui non deest aqua. Dan. iv. Peccata tua redime eleemosynis, et iniquitates tugs commiseratione pauperum. Eccli. 11. Aqua restinguit inflammatum ignem, et eleemosyna expiat peccatà. Facilis esto ad audiendum pauperan, et cuin mansuetudine placida verba el responde. Ibid. xn. Largire pio, et peccatori ne succurras. Benefacias afflicto, sed nihil eroges in impium. Ibid. xxıx. Include eleemosynam cellis tuis, et ipsa te ab omni afflictione liberabit : et contra hostem tutius te defendet quam valida hasta. Ibid. xxxv. Misericors afflictionis tempore simi- lis est pluviosæ nubi iu magua siccitate. Tobiæ x11. Satius est misericordiam exercere, quam aurum congerere ; siquidem a morte liberat misericordia, et expurgat a scelere. Qui misericordiam præstant, satiabantur vita. Ne avertas faciem tuam ab ullo paupere, et Deus quoque faciem suam a te non avertet. Basilii. Melius est iunumeræ prolis patrem vocari, quam stateres innumeros babore in loculis. Pecunias enim hic vel invitus relinques; gloriam vero bono- rum operum deferes ad Dominum; et cam totus populus apud communem judicem te circumdantes appellaverint suum altorem, benefactorem, et on- nibus benignitati propriis nominibus, Deus erit qui te suscipiet, angeli collaudabunt, et homines a condito mundo beatum te prædicabunt: ibi æterna gloria, corona justitiæ, et regnum cœleste, præ- mium tuum erit. Si divitiæ spargantur eo modo quem Deus præ- scribit, remanere solent: sin retineantur, alienari. Bi custodias, non 53 habes : si vero dissipes, nΟΔ perdes: Dissipavit, dedit pauperibus (Psal. 111). » Pulcherrimum funus est pietas. Cum omnes ve- stieris, discede; para tibi ex divitiis tuis oruatum proprium, ut opes tuas tecum habeas, obsequitor optimo consultori Christo, qui te dilexit, qui propter nos pauper fuit, ut nos ex ejus paupertate dita- remur. Misericordia est affectus, qui At cum aliquis animo commovetur erga afflictos indigne. Theologi. Deus misericordia maxime omnium colitur, nec alius quisquamn, Deo familiarior, quam ille quem misericordia et veritas antecedunt. Gratitudinis aliquod specimen Deo exhibeas, quod te fecerit unum illorum qui beneficia præ- stare possunt, non autem qui opus habent acci- pere : et quod non inspiciendæ tibi alienæ manus, sed aliis tuæ. Dives esto, non solum opibus, sed LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XXVII

ἀρετὴν γενοῦ τοῦ πλησίον τιμιώτερος, ἐκ τοῦ φα xΙΙ). νῆναι χρηστότερος. Γενοῦ τῷ ἀτυχοῦντι θεός, τὸν ἔλεον Θεοῦ μιμούμενος· οὐδὲν γὰρ οὕτως ὡς τὸ εἶ ποιεῖν ἄνθρωπος έχει Θεοῦ. Μη διακοψάτω σου μηδὲ νὺξ τὸν ἔλεον· μὴ εἶπῃς, Ἐπανελθὼν ἐπάνηκε, καὶ αύριον δώσω, μή τι μέσον γένηται τῆς ὁρμῆς καὶ τῆς εὐεργεσίας. Ἐὰν ἴδῃς γυμνόν, περίβαλε, τιμῶν τὸ σὸν ἔνδυ μα τῆς ἀφθαρσίας, Χριστὸς δὲ τοῦτό ἐστιν· ἐπειδὴ ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθημεν, Χριστὸν ἐνεδυσά μεθα. Εστω τὸ ἀγαθὸν ὁμῶν ἐκ τῆς χρείας, μὴ τοῦ πε ρισσεύματος, "Η μάλλον καρποφορίᾳ Θεὸς εὐφραί νεται ἡ πλήθει τῆς εἰσφορᾶς καὶ μεγέθει τῆς ἐπι δόσεως. Τὸ κάλλιστον καὶ φιλανθρωπότατον, ὅτι μὴ τῇ ἀξίᾳ τοῦ διδομένου, τῇ δὲ δυνάμει καὶ τῇ δια θέσει τοῦ καρποφοροῦντος μετρεῖ Θεὸς τὴν ἐπίδο σιν. Μὴ ἀναμείνῃς γενέσθαι χρηστός, ἀλλ᾽ ἤδη γενοῦ μηδ' ὅτι τῆς ἀξίας λείπει, τὸ πᾶν ἀλλένης· ἀλλὰ τὸ μὲν εἰσένεγκε, τὸ δὲ προθυμήθητι, Καλόν τι ἀπὸ σητῶν ἁρπάσαι καὶ τοῦ φθόνου. Χριστὸν χρεώστει μᾶλλον, ἢ τὰ πάντ' ἔχειν, ὺς καὶ βασιλείαν κλάσματος χαρίζεται. Χριστὸν σκέπεις τρέφεις τε τὸν πτωχὸν τρέφων. Πρόου τὰ πάντα, καὶ Χριστὸν κτήσει μόνον. Εἰ γὰρ μεριστής χρημάτων αλλοτρίων. Εἰ δ' οὐ θέλῃ; τὰ πάντα, δὸς τὰ πλείονα Εἰ δ' οὐδὲ τοῦτο, τοῖς περισσοῖς εὐσέβει. Πένης προσῆλθεν, εἶτ᾽ ἀπῆλθε μη τυχών. Δέδοικα, Χριστέ, μὴ κἀγὼ τῆς σῆς χερός πέσω, Ο γάρ τις οὐκ ἔδωκε, μηδ' ἐλπιζέτω λαβείν. Μὴ δοκιμασίαν ζήτει τοῦ διδομένου ὅστις ἄξιος, καὶ ὅστις οὐ. Πολλῷ γὰρ βέλτιον διὰ τοὺς ἀξίους ορέγειν καὶ τοῖς ἀναξίοις, ἢ τοὺς ἀξίους ἀποστερεῖν δέει τῶν ἀναξίων. Κρείσσον τὸ κατὰ δύναμιν εἰσενεγκεῖν, ἢ τὸ πᾶν ἐλλιπεῖν, Μέγα τῷ ἀτυχοῦντι φάρμακον ἔλεος ἀπὸ ψυχῆς εἰσφερόμενος· καὶ τὸ συναλγεῖν γνησίως πολύ τι κουφίζει τῆς συμφοράς. Οὐκ ἔστι κώλυμα πρὸς ἐλεημοσύνην πενία· καὶ μάρτυς ή χήρα ἢ τὰ δύο λεπτὰ βαλοῦσα καὶ τοὺς τὰ πολλὰ καταθέντας υπερακοντίσασα. Μεγάλη ἡ τῆς ἐλεημοσύνης Ισχύς. Μετά πολλῆς γὰρ εἰσάγει τῆς παῤῥησίας τοὺς αὐτῆς τροφίμους εἰ; τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Γνωρίμη γάρ ἐστι τοῖς ἐν τῷ οὐρανῷ πυλωροῖς, τοῖς τὰς θύρας κατέ χουσι τοῦ νυμφῶνος· οὐ μόνον δὲ γνωρίμη, ἀλλὰ καὶ αἰδέσιμος, καὶ οὓς ἂν ἐπιγνῷ τετιμηκότας αὐτὴ, μετὰ πολλῆς εἰσάξει τῆς παῤῥησίας. Εἰ γὰρ τὸν Θεὸν εἰς τὴν γῆν κατήγαγε, καὶ ἔπεισεν ἄνθρωπον γενέ σθαι, πολλῷ μᾶλλον ἄνθρωπον εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνα γαγεῖν δυνήσεται, etiam pietate. Ne solum auri, sed insuper virtutis passassione alios antecellas, exhibendo te prubio rem et benigniorem. Deus esto calamitosis, Dei misericordiam imitando: nihil enim beneficentia divinius in hominem cadit, Misericordiam tuam ne nox quidem intercipiat; ne dixeris, Alias redi, et in crastinum dabo, ne quid forte accidat inter pro positum tuum et beneficium, unde impediatur. Nudum si videris, vestito, honorans immortale tuum indumentum, quod est Christus. Nam quot quot in Christo baptizati sumus, Christum in duintus. Benefici estote et liberales, non ex superfluis re bus, sed etiam usui vestro commodis. Etenim Deum magis delectat ipsa largitio, quam ejus copia vel magnitudo. Pulcherrime hoc et benignissime Deus facit, quod non ex pretio rei dals, sed offerentis facul tate et animo, donum æstimat. Benignus esse no differas, 'sed nunc esto: nes ideo quia pretii summa te destituit, totam relin quas liberalitatem; sed partem re ipsa præstes, partem animi promptitudine aut proposito in po sterum. Bonum est aliquid tineis et invidiæ subtrahere. Christo debitor esse malis, quam omnia possidere, Qui etiam pro panis frusto regnum donat. Christum legis, hutrisque, pauperem nutriens. Relictis omnibus Christum tibi solum compara. Distributor enim es alienæ pecuniæ. B4. Quod si non vis omuia, plura tamen largire. At si ne hoc quidem, superfluis tamen erogandis esto pius. Pauper accessit, et nikil consecutus abivit. Meiun, Christe, ne et ego manu tua cadaub. Nam quod quis non delit, accipere etiam non speret. Ne inquiras sollicite, quis largitione dignus aut Indignus sit. Multo melius enim est propter dignos indignis quoque porrigere, quam dignos fraudare præ metit et suspicione indignorum. Præstat conferre quemquo quod facultatis est suæ, quam prorsus deficere. Magnum calamitoso remedium est misericordia ex animo collata: et genuina condolescentia multo leviorem røddit calamitatem. Paupertas non impedit eleemosynam: idque te statur vidua illa, quæ quadranten elargita, cæteris eliam qui multa erogaverant prælata est (Marc. Magna vis est eleemosynæ. Siquidem nutritores suos multa cum fiducia in regnum cœlorum intro ducit. Nota est enim janitoribus eœli qui thalami fores custodiunt: neque nota solum, sed etiam ve nerabilis: et a quibuscunque se bonoratam cogno verit, illos confidenter introducet. Nam si Deum in terram deduxit, et hominem fieri persuasit, multo magis hominem in coelum adducere poterit.

Ἡμεῖς ἐσμεν κύριον τοῦ τὸν Θεὸν ἐλεῆσαι ἡμᾶς, 4 αὐτὸς ἡμῖν τοῦτο ἐχαρίσατο· ἐὰν ἄξια ελέους προστ ἄγωμεν, ἐὰν ἄξια φιλανθρωπίας τῆς παρ' αὐτοῦ, ἐλεήσει ἡμᾶς ὁ Θεός· ἐὰν δὲ ἑαυτοὺς μὴ ἐλεῶμεν, τὰς ἡμῶν φείσεται; Ελέησον τὸν πλησίον, καὶ ἐλεηθήσῃ παρ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Μείζων ή ελεημο σύνη ἐστὶν ἡ εἰς τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἢ εἰς τοὺς δια καίους. Ελεημοσύνη γὰρ τοῦτό ἐστι, σὲ τὸ τοὺς κατωρθωκότας, ἀλλὰ τὸ τοὺς πεπλημμεληκότας ἐλεεῖν. Οὐχ οὕτως ἐπαίνων ἄξιος ὁ μέγαν ὑποδεχόμενος, ὡς ὁ τὸν οἰκτρὸν καὶ ταλαίπωρον, Καὶ ὁ μὲν τὴν θαυμαστὸν καὶ περιφανή θεραπεύων πολλάκις και πρὸς ἀνθρώπων ἐπίδειξιν τοῦτο ἐποίησε· ὁ δὲ τὸν ἀπερδιμμένον καὶ ἀπεγνωσμένον διὰ μόνην τὴν ἐν- τολὴν τοῦ Θεοῦ τοῦτο ἐργάζεται. Ελεημοσύνη πάσης ἀπηλλαγμένη ἀδικίας ἐστίν· αὐτῇ πάντα ποιεῖ καθαρά. Τοῦτο καὶ νηστείας βέλτιον καὶ χαμευνίας, καίτοι γε ἐκεῖνα μοχθηρό τερα καὶ ἐπιπονώτερα, ἀλλ᾽ αὕτη κερδαλεωτές ρα χρωτίζει ψυχήν, λεπτύνει, καλὴν καὶ ὡραίαν ποιεί Αμήχανον, κἂν μυρία κατορθώσωμεν ἀγαθὰ τῆς ἐλεημοσύνης χωρίς, ἐπιβῆναι τῶν τῆς βασιλείας προθύρων. Εκεῖνα μόνα κερδήσομεν, ὅσα ἂν ἐκεῖ προπέμε ψωμεν· ἐκεῖνα μόνα ἐστὶν ἡμέτερα, ὅσα τῆς ψυχῆς ἐπὶ κατορθώματα, ἐλεημοσύνη καὶ φιλανθρωπία. Οὐ γὰρ δυνατὸν χρήματα λαβόντα ἀπελθεῖν· μᾶλο λον δὲ καὶ προπέμψωμεν αὐτὰ, ὥστε έτοιμάσαι ἡμῖν σκηνὴν ἐν ταῖς αἰωνίαις μοναῖς. Ελεημοσύνης χωρὶς ἄκαρπος ἡ ψυχή. Πάντα ἀκάθαρτα ταύτης χωρίς, πάντα ἀνόητα. Τοῦτό ἐστιν ᾧ ἐξισοῦσθαι δυνάμεθα τῷ θεῷ, τὸ ἐλεεῖν καὶ οἰκτείρειν. Οταν οὖν τοῦτο μὴ ἔχωμεν, τοῦ παντὸς ἀποστερήμεθα. Οὐκ εἶπεν, Ἐὰν νηστεύσητε, ὅμοιοί ἐστε τῷ Πατρὶ ὑμῶν. Οὐκ εἶπεν, Ἐὰν παρθενεύ- σητε. ᾿Αλλὰ τί; « Γίνεσθε οἰκτίρμονες, ὡς ὁ Πατήρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ελεον γάρ, φησί, θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Την βουλόμεθα τυχεῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ, τούτων πρότερον μεταδιδόναι τοῖς πλησίον ὀφείλομεν. Αν δὲ τοὺς πλησίον τούτων ἀποστερῶμεν, πῶς τυχεῖν αὐτῶν βουλόμεθα ; ο Μακάριοι, φησίν, οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται. » Αγέλεος δὲ ἡ κρίσις τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος. Εκτεινόν σου τὰς χεῖρας μὴ εἰς τὸν οὐρανὸν, ἀλλ᾽ εἰς τὰς τῶν πενήτων χεῖρας. Ἐὰν εἰς τὰς τῶν πενήτων χεῖρας ἐκτείνῃς τὴν χεῖρα αὐτῆς ἔψω τῆς κορυφῆς τοῦ οὐρανοῦ· ὁ γὰρ ἐκεῖ καθήμενος λαμ βάνει τὴν ἐλεημοσύνην. "Αν δὲ ἀκάρπους ἀνατείνης, οὐδὲν ὤνησας· οὐ γὰρ ἐν τῇ ἐκτάσει τῶν χειρῶν, οὐδὲ ἐν τῷ πλήθει τῶν ῥημάτων, ἀλλ' ἐν τοῖς ἔργοις τὸ ἐπακούεσθαί ἐστιν. Ακους γὰρ τοῦ προφήτου λέ γοντος, « Ὅταν τὰς χεῖρας ὑμῶν ἐκτείνητε, ἀπο- στρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν· καὶ ἐὰν πλη η - Penes nos situm est ut Deus misereatur nostri, ipse nobis hanc gratiam condonavit. Nempe si offerimus ei quæ misericordia et benignitate ejus indigna non sint, miserebitur nostri : si vero nos nulla nostri misericordia tangimur, quis nobis parcet? Miserere proximi, et misericordiam a Dio consequeris. Major est quæ peccatoribus exhibetur misericordia quam quæ justis. Iloc enim miseri · cordia est, nou illorum qui recte egerunt, sed qui deliquerunt, misereri. Non ita laudandus est qui magnum aliquem suscipit, ut quam miserum et ærumnosum. Et qui colit hominem prestantem et clarum, sape adl ostentationem coram hominibus id facit : qui vero g abjectumn et desperatum curat, propter solum Det præceptum id agit. G Misericordia expers est omnis scelerts : omnia reddit pura. Ikæc et jejunio et cubitu super kumo, quamvis molestioribus magisque acerbis melior est utpote utilier; hæc animam colorat, subtilems, pal chram et formosam efficit. Ad regni vestibula accedere nequaquam fcet, quanrvis innumera, sed absque 55 misericordia, peregerimus bona. Illa sola lucrabimur, quæ præmiserimus illuc: ¡lla sola nostra sunt, quæ bona opera animæ di- cuntur, misericordia et benignitas. Non enim licet acceptis pecuniis abire : agedum igitur eas pr mittamus, ut paremus nobis tabernaculum in æteruis babitationibus. Anima sine misericordia sterilis est. Sine haç omnia impura sunt, omnia inutilia. Hoc illud est, quo Deo similes nos evadere licet, misereri, in- quam, et condolere. Hoc nisi habeamus, privati sumus ompibus. Christus non dixit: Si jejunetis, similes eritis Patri vestro, neque si castitatem tueamini. Quid igitur ? ‹ Estote misericordes sicut Pater vester cœlestis. Misericordiam enim, inquit, volo, et non sacrificium. › Quæ a Deo consequi cupimus, ea prius commu- nicare debemus proximis. At si proximos fraude- mus eis, quomodo nos eadem consecuturos spere- mus? ‹ Beati, inquit, misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur. › Immisericors autem judicium Hli continget qui misericordiam non exercuerit. Extende manus tuas, non in cœlum, sed in ma- nus pauperum. Si manum in pauperis manus te- tenderis, ipsum cœli verticem attigisti; nam qui illic sedet, eleemosynam accipit. Si vero vacuas extenderis, nihil profecisti. Non enim in extensione manuum, neque in verborum multitudine, sed in ipsis operibus situm est ut exaudiaris. Audi enim prophetam dicentem: Cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis : et si copiosi fueritis in deprecando, non exaudiam vos. Quin PARS I. SERMO XXVII. LOCI COMMUNES.

ST2 potius judicate pupillo et aflicto, et causam vidas A. promovese, et discite quod bonum est facere. » Nisi essent pauperes, non tam multa peccata abolerentur. Pauperes nobis vulnerum nostrorum. medici sunt remedia nobis porrigunt manus suas. Non adeo medicus extendens manus et imponens pharmaca sanationem efficit, quam pauper manus extendens, et quæ porrigimus accipiens, abstersio est malorum nostrorum. Expendi argentum, sinul etiam peccata foras abierunt; tales etiam sacerdotes erant, de quibus scriptum est: ‹ Peccata populi mei comedunt. Cæeus misericordiam consecutus in regnum cœ- Jorum ducere novil: et quamvis ad parietes of- fendens, et incidens in foveas, decem se præstat ascensionis in coelum. Quid frustra laboras, ο «lives, res pauperum in thesauris tuis recondens? Cur indignaris petentibus illis tanquam 56 de tuo expendas? Bona paterna pelyut, non tua, quæ tibi commissa sunt ipsorum gratia, non tecum nata. Da quæ accepisti, et usum eorum tibi concessum in lucro ponas. Satis est tibi quod dare, non accipere destinatus sis. Nihil ita gratum est Deo, quam eleemosyna. Quare sacerdotes antiquo ritu inungebantur oleo, sicut et propheta; divinæ namque claritatis synibom lum credebatur oleum, Qui quidem oleo wigelan- tur, quia Deum miseret honinum. A misericordia enim sacerdotii initium. Igitur reges quoque oleo unguebantur. Omnium enim (inqnit) misereri de bes, cum possis onia. » Nempe hoc ipsumn, miserer dico, propriuin est principatui. Cogita quod mun” dus per misericordiam constitutus sit, et imitare Dominum. Misericordia hominis in proximum suum, Domini autem in omnes homines extenditur. Nihil tam similes Deo reddit, quam ad veniam in:probis ac injuriosis dandam paratum esse. Greg. Nyss. Misericordia est voluntaria tristi- tin ex alienis malis producta. Clementis. Facile posset Deus neminem facere pauperem, sed ita beneficentiæ ansam adimeret, nec amplius vellet aliquis condolere. Nunc vero alii aliorum gratia vel divites vel egeni sunt, ut locus et materia beneficentiæ suppetat. Philonis. Talem te famulis tuis præbe, qualem tibi Deum optas. Audiemur enim a Deo, sicut nos audimus, et aspiciemur ab ipso ut nos aspicimus. Aferamus igitur misericordiam pro misericordia, ut pro simili simile adipiscamur. Democr. Hospitibus et egenis impertire de rebus suis. Nain qui non dat indigenti, nec ipse accipiet cum indigebit. Pittacus injuriam passus a quodam cum illum puniendi potestatem haberet, dimisit, inquiens : Venia melior est vindicta: hæc enim belluini est ingenii, illa mansueti, Philistionis. Ex percepto dolore condolere discas; nam et tibi alius qui doluit, condolebit. of θύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι. Κρίνατε δὲ μάλλον ὀρφανῷ καὶ ταπεινῷ, καὶ δικαιώσατε χήραν, καὶ μάθετε καλὸν ποιεῖν. » Εἰ μὴ πένητες ἦσαν, οὐκ ἂν τὸ πολὺ τῶν ἁμαρ τημάτων ὑπετέμνετο. Ιατροὶ τῶν τραυμάτων εἰσὶ τῶν ἡμετέρων οἱ πένητες· φάρμακα ἡμῖν παρίσ χουσι τὰς αὐτῶν χεῖρας. Οὐχ οὕτως, ἰατρὸς χεῖρας ἐκτείνων καὶ φάρμακα ἐπιτιθεὶς, τὴν ἰατρείαν παι ρέχει, ὡς πένης, χεῖρα εκτείνων καὶ τὰ παρ' ἡμῶν λαμβάνων, ἐκμαγείον τῶν ἡμετέρων ἐστὶ κακῶν. Εδωκα τὸ ἀργύριον, συνεξήλθε καὶ ἁμαρτήματα. Τοιοῦτοι καὶ οἱ ἱερεῖς, περὶ ὧν γέγραπται, « Αμερ τίας λαοῦ μου φάγονται, ο Τυφλός οἶδεν έλεούμενος εἰς οὐρανῶν βασιλείαν χειραγωγεῖν· καὶ τοίχοις προσκρούων, καὶ βόθροις ἐνολισθαίνων, οὗτος ὁδοποιός γίνεται τῆς εἰς οὐρανὸν ἀναβάσεως. Τί ματαιοπονεῖς, ὦ πλούσιε, τὰ τῶν πενήτων ἐν τοῖς σοῖς θησαυροῖς ἀποκρύπτων; Τί αἶτούμενος παρ' αὐτῶν ἀγανακτεῖς ὡς οίκοθεν ἀναλίσκων ; Τα πατρῷα θέλουσιν, οὐ τὰ σὰ, τὰ ἐγχειρισθέντα σοι δι' αὐτοὺς, οὐ μετὰ σοῦ γεννηθέντα. Α έλαβες δός, καὶ τὴν χρῆσιν κέρδανον. Αρκεί σοι ὅτι διδόναι, οι λαμβάνειν ἐτάχθης. Οὐδὲν οὕτως εὐφραίνει τὸν θεὸν, ὡς ἐλεημοσύνη. Διὸ οἱ ἱερεῖς κατὰ τὸ παλαιὸν ἔλαιον ἐχρίοντο, καὶ βασιλεῖς, καὶ οἱ προφῆται. Τῆς γὰρ τοῦ Θεοῦ φι- λανθρωπίας εἶχον σύμβολον τὸ ἔλαιον. Ἐπειδὴ ὁ Θεὸς ἐλεεῖ τοὺς ἀνθρώπους καὶ φιλανθρωπεύεται, διὰ τοῦτο ἐλαίῳ ἐχρίοντο. Καὶ γὰρ τὴν ἱερωσύνην ἀπὸ ἐλέους ἐποίησεν. Καὶ οἱ βασιλεῖς ἐλαίῳ ἐχρίοντο. • Ελεήσεις γάρ, φησί, πάντας, ὅτι πάντα δύνατ σαι. » Τοῦτο γὰρ ἀρχῆς ἴδιον, τὸ ἐλεεῖν. Ἐννησαν ὅτι δι' ἔλεον ὁ κόσμος συνεστάθη, καὶ μίμησαι τὸν Δεσπότην. Ελεος ἀνθρώπου ἐπὶ τὴν πλησίον αὐτοῦ, ἔλεος δὲ Κυρίου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. Οὐδὲν οὕτως ὁμοιοί τῷ Θεῷ, ὡς τὸ τοῖς πονηροί; καὶ τοῖς ἀδικοῦσιν εἶναι συγγνωμονικόν. Ελεός ἐστιν ἐκούσιος λύπη ἀλλοτρίοις κακοῖς συν- ισταμένη. Δυνατὸς ἦν ὁ Θεὸς ποιῆσαι μηδένα πένητα· ἀλλὰ τὸ εὖ ποιεῖν περιῃρεῖτο, συμπάσχειν οὐδεὶς ἠξίου. Νῦν δὲ ἀλλήλων ἕνεκα καὶ εὐποροῦμεν καὶ ἀποροῦ μεν, ἵνα τόπος γενώμεθα τῇ εὐποιίᾳ. Τοιοῦτος γίνου περὶ τοὺς τοὺς οἰκέτας, οἷον εύχῃ σοι τὸν Θεὸν γενέσθαι. Ως γὰρ ἀκούομεν, ἀκουσθη σόμεθα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ· καὶ ὡς ὁρῶμεν, ἐραθησόμεθα ὑπ' αὐτοῦ. Προσενέγκωμεν οὖν τοῦ ἐλέου τὸν ἔλεον, ἵνα τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ἀντιλάβωμεν. Ξένοις μεταδίδου, καὶ τοῖς δεομένοις, ἐκ τῶν ἐόν των. Ο γὰρ μὴ διδοὺς δεομένῳ οὐδὲ αὐτὸς λήψεται δεόμενος. Πιττακὸς ἀδικηθεὶς ὑπό τινος, καὶ ἔχων ἐξουσίαν αὐτὸν κολάσαι, ἀφῆκεν, εἰπών· Συγγνώμη τιμω μίας ἄμεινον. Τὸ μὲν γὰρ ἡμέρου φύσεως ἐστι, τὸ δὲ θηριώδους. Ἐκ τοῦ παθεῖν γίνωσκε τὸ συμπαθεῖν. Καὶ σοὶ γὰρ ἄλλος συμπαθήσεται παθών. ANTONI MELISSE

cientibus. pocritæ, quoniam decimatis mentham, anethum, et judicium scilicet et misericordiam : oportebat autem hæc facere, et illa non omittere. Salomonis. Immisericors judicium experietur qui misericordiam non fecit. Prov. x11. Impiorum viscera misereri nesciunt. Eccle. v. Vitium est quod vidi sub sole, divitias custodiri in malum domini sui : et illæ peribung 57 Sirach. Est aliquis dives per curam et rietur. Qui colligit animam suam defraudans, colligit Malus sibi ipsi, cuinam erit bonus? Fili, quoad Basilii. Audi, o homo, Salononem : ne dicas : etiam modicum expendere cogaris! Unam hane vocem nosti, Cam nihil habeam, nihil dabo ; pauper boni, inops Adei erga Deum, inops benignitatis, inops spei. Quin impertiris fratribus tuis ea' quæ tiæ genus est, ne corruptioni quidem obnoxia ris; non aperuisti dorum, excluderis regno: non dedisti panem esurienti, non accipies æternam vi- Ostende, o homo, opera, et pete mercedem. Nemo, mina reversus coronatur. Ne igitur post mortem visti, carpe manipulos. Immisericordiam coluisti, habeas quod dilexisti: fugisti misericordiam, Περὶ φειδωλῶν καὶ ἀμεταδότων, καὶ ἐλεημοσύ την μὴ ποιούντων. Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαίοι υποκρι ταῖ, ὅτι ἀποδεκατοῦσε τὸ ἡδύοσμον, καὶ τὸ ἄνηθον, καὶ τὸν κύμινον, καὶ ἀφήκατε τὰ βαρύτερα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν καὶ τὸν ἔλεον. Ταῦτα δὲ ἔδει ποιῆ- στι, κἀκεῖνα μὴ ἀφιέναι, Εἰδότι καλὸν ποιεῖν, καὶ μὴ ποιοῦντι, ἁμαρτία αὐτῷ ἐστιν. Ἡ κρίσις ἀνίλεως τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος. Τὰ σπλάγχνα τῶν ἀσεβῶν ἀνελεήμονα. Εστιν ἀῤῥωστία, ἣν εἶδον ὑπὸ τὸν ἥλιον, πλού τον φυλασσόμενον παρ' αὐτοῦ εἰς κακίαν αὐτοῦ· καὶ ἀπολεῖται ὁ πλοῦτος ἐκεῖνος ἐν περισπασμῷ πο- Β νηρών. Ἔστι πλουτῶν ἀπὸ προσοχῆς καὶ σφιγγίας αὐτοῦ· καὶ καταλείψει αὐτὰ ἑτέροις καὶ ἀποθανεῖται. Ὁ συνάγων ἀπὸ ψυχῆς αὐτοῦ συνάγει ἄλλοις· καὶ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς αὐτου τρυφήσουσι πολλοί. Ο πονηρὸς ἑαυτῷ τίνι ἀγαθὸς ἔσται ; Τέκνον, καθ' ὅσον ἔχεις, εὖ ποίει σαυτῷ. Άκουε, ἄνθρωπε, Σολομῶντος· μὴ εἴπῃς, Επαν ελθὼν ἐπάνηκε, καὶ αὔριον δώσω, δυνατοῦ σου ὄντος εὖ ποιεῖν. Οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Ο ποίων παραγγελμάτων ὑπερορᾶς, καὶ κατηφής εξ καὶ δυσέντευκτος, ἐκκλίνων τὰς ἀπαντήσεις, μή πού τ· καὶ μικρὸν ἀναγκασθῇς τῶν χειρῶν ἐκβαλεῖν ! Μίαν οἶδας φωνὴν, Οὐκ ἔχων οὐδὲ δώσω, πένης γάρ εἰμι. Πένης εἴ τῷ ὄντι παντὸς ἀγαθοῦ, πένης πίσ στεως εἰς Θεὸν, πένης εξ φιλανθρωπίας, πένης ἐλ. είδος. Συμμεριστὰς ποίησον τῶν σητῶν τοὺς ἀδελ- φούς σου - πλεονεξίας εἶδος χαλεπώτατον, μηδὲ τῶν φθειρομένων μεταδοῦναι τοῖς ἐνδεέσιν. Οὐκ ἠλέησας, οὐκ ἐλεηθήσῃ· οὐκ ἤνοιξας τὴν οἰκίαν, ἀποκλεισθήσῃ τῆς βασιλείας· οὐκ ἔδωκας ἄρτον τῷ πεινώντι, οὐ λήψῃ τὴν αἰώνιον ζωήν. Δείξον, ἄνθρωπε, τὰ ἔργα, καὶ ἀπαίτει τοὺς μια σθούς. Οὐδεὶς μετὰ τὸ λυθῆναι τὴν πανήγυριν πραγ ματεύεται, οὐδὲ μετὰ τοὺς ἀγῶνας ἐπανελθὼν στεφανοῦται· οὐ τοίνυν μετὰ τὴν τελευτὴν εὐσεβεῖ. D Αξιόν σοι τῆς σπορᾶς τὸ θέρος. Πικρίαν ἔσπει- ρας; δρέπου τὰ δράγματα. Τὸ ἀνηλεὶς ἐτίμησας ; ἔχε ὅπερ ἠγάπησας. Έφυγες τὸν ἔλεον; φεύξεται σε ὁ ἔλεος. Εβδελύξω πτωχόν ; βδελύξεται σε ὁ δι' ἡμᾶς πτωχεύσας. Περὶ εὐεργεσίας καὶ χάριτος, καὶ ἀχαριστίας. Εἶπεν ὁ Κύριος, Όταν ποιήσῃς ἄριστον ἢ δεῖ πνον, μὴ φώνει τους φίλους σου, μηδὲ τοὺς ἀδελφούς σου, μηδὲ τοὺς συγγενείς σου, μηδὲ γείτονας πλου- σίους, μήποτε καὶ αὐτοί σε αντικαλέσουσι, καὶ γέν νηταί σοι ἀνταπόδομα. Αλλ' όταν ποιῇς δοχὴν, κάλει πτωχοίς, ἀναπήρους, χωλούς, τυφλούς, καὶ μακα- - peccat. malorum perversitate. tam. PATROL. GR. CXXXVI. LOCI COMMUNES. ΛΟΓΟΣ ΚΕ. PARS I. SERMO XXIX. SERMO XXVIII [al. LIX}. De parcis et illiberalibus, et eleemosynam non fa- Matth. xxiii. Vie vobis, Scribæ et Pharisæi hy - cyminum, et quæ graviora sunt in lege negligitis, Jac. s. Qui sciens bonum facere non facit, anxietatem suam, et relinquet opes aliis, ac mo- aliis et in bonis ipsius multi deliciabuntur. poles, benefac tibi ipsi. Revertere alias, et cras tibi dabo, cum possis be- neficiujn præstare; nescis enim quid crastinus dies pariat. O quæ præcepta contemnis, et tristitiam ac gravitatem præ te fers, declinans obvios, ne quid enim sum. Atqui vere pauper es et inops omnis aliter a tineis erodentur? Pessimum istud avari- indigentibus communicare. ΛΟΓΟΣ ΚΘ'. Misertus non es, misericordiam non consequo- solutis jam nundinis, negotiatur, neque post certa- demum pius esse velis, Messis tibi sementi respondebit. Amaritiem se- eadem te quoque fugiet : abominatus es pauperem, abominabitur te qui nostri gratia pauper fuit, SERMO XXIX [al. LVIII.] De beneficentia et gratia et ingratitudine. Luc. xiv. Dixit Dominus, Cum facis prandium aut cœnam, noli vocare amicos tuos, neque fratres tuos, neque cognatos tuos, neque vicinos tuos divites, ne quando et ipsi te vicissim invitent, ac rependatur tibi beneficium. Imo cum facis convivium, voca pauperes, debiles, claudos, cacos, et beatus eris,

quia non possunt rependere tibi ; rependetur enim tibi in resurrectione justoruin. Luc. vi. Sicut vultis ut faciant vobis homines, vos etiam eis similiter facite. Apast. Qui bene facit, ex Deo est : qui vero male faeit, Deum non vidit. Cuivis inștituenti bonum Deus cooperatur in Lonum. Salomonis. Prudentiæ est etiam scire cujus sit gratia. Sermo bonus melior est munere, bonus sermo superat donum. 58 Eccli. xxix. Labia justorum cognoseunt gra- Lias. Gratiam hominis tanquam oculi pupilliam con- Β serva. S. Basilii. Ingratus animus videtur in ablatione demum bonorum beneficium præteritum agnoscere. Bonorum operum gratiæ revertuntur ad largi- Lures. Benefactores quidem etiam feræ naturali in- stinctu amant; quid vero tantum boni amicus in nos confert, quantum inimici comparantes nobis benedictionem Domini, qui dixit : ‹ Beati estis cum probra jecerint in vos, et persecuti fuerint, et dixerint omne malum verbum contra vos, men- tientes propter me. Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra multa est in cœlis? › · Theolog. Dum navigas secundis ventis, manum porrige naufrago, et dum bene habitus ac dives es, male affectum juvalo. Petitionis magnitudinem determinari- convenit pro modo illius a quo petitur. Tam enim absurdum est magna a parvo petere, quam parva a magno. Iloc enim vile, illud importunum habetur. Homo nihil tam Dei habet quam benefacere : quamvis hiç in magnis rebus, iļie in parvis bene- faciat, uterque nimirum pro sua facultate. Benefaciendo Deum imitari te puta. S. Chrysost. Multos videmus, post accepta bene- ficia, auctores beneficiorum veluti mancipia con- temnere, et frontem. adversus ipsos contrahere. Benefci simus erga illos qui non sentiunt se D beneficiis affiei, ne vos vicissim aut laudantes aut aliter remunerantes mercedem nobis imminuant ; nam cum nibil ab hominibus acceperimus, tune majora accipiemus a Deo. ☐ Sæpe sufficit vel ipsa voluntas magnum aliquod bonum faciendi. Non benefacit qui benefacit, sed beneficium ipse accipit potius quam dat. Majora enim accipit quam largiatur; quoniam Deo mutuum dat, non homini bus; auget opes, non minuit. Minuit autem si nihil demat, si nihil elargiatur. Greg. Nyss. Qui bonum sibi in voluntate tan- tum proposuit, impeditur autem imbecillitate quo- Α ριος ἔσῃ, ὅτι οὐκ ἔχουσιν ἀνταποδοῦναι σοι. Ανταπ δοθήσεται γάρ σοι ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων. Καθὼς θέλετε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς ὁμοίως. ῾Ο ἀγαθοποιῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν· ὁ δὲ κακο ποιῶν οὐχ εώρακε τὸν Θεόν. Παντὶ τῷ προαιρουμένῳ τὸ ἀγαθὸν συνεργεῖ ὁ Θεὸς εἰς ἀγαθόν. Φρονήσεως καὶ τὸ εἰδέναι τίνος ἡ χάρις. Κρείσσων λόγος ἀγαθὸς ἢ δόσις· ἀγαθὸς λόγος ὑπὲρ δόμα. Χείλη ἀνδρῶν δικαίων επίσταται χάριτας. Χάριν ἀνθρώπου ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ συντήρησον. Αἱ ἀχάριστοι ψυχαὶ ἐοίκασιν ἐν τῇ ἀπαλλοτριώσει τῶν ἀγαθῶν τῆς παρελθούσης χάριτος ἐπαισθά νεσθαι. Τῶν ἀγαθῶν ἔργων αἱ χάριτες ἐπὶ τοὺς διδόντας Επαναστρέφουσιν. Εὐεργέτας μὲν καὶ τὰ θηρία φυσικῶς ἀγαπᾷ· τί δὲ τοσοῦτον εὐεργετεῖ ὁ φίλος, ὅσον οἱ ἐχθροὶ προ ξενοῦντες ἡμῖν τὸν μακαρισμὸν τοῦ Κυρίου εἰπόν τος· ο Μακάριοι ἐστε ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς, καὶ διώξωσι, και είπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ' ὑμῶν, ψευδόμενοι ένεκεν ἐμοῦ· χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς ; » Ἕως πλεῖς ἐξ οὐρίας, τῷ ναυαγοῦντι δὸς χεῖρα ἕως εὐεκτεῖς καὶ πλουτεῖν, τῷ κακοπαθοῦντι βο ήθησαν. Συμμετρεῖσθαι δεῖ τῷ αἰτουμένῳ τὴν αἴτησιν. Ομοίως γὰρ ἄτοπον παρὰ μικροῦ μεγάλα ζητείν, καὶ παρὰ μεγάλου μικρά· τὸ μὲν γὰρ ἄχαιρον, τὸ δὲ μικρολόγον. Οὐδὲν οὕτως ὡς τὸ εὖ ποιεῖν ἄνθρωπος έχει θεοῦ, κἂν ὁ μὲν μείζω, ὁ δὲ ἐλάττω εὐεργετῇ, ἑκάτερος, οἶμαι, κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν. Εὐεργετῶν νόμιζε μιμεῖσθαι Θεόν. Ὁρῶμεν πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων μετὰ τὰς εὐερ γεσίας, καθάπερ ἀνδραπόδων, οὕτως ὑπερορώντας τῶν εὐεργετησάντων καὶ τὰς ἐφρᾶς ἀνασπώντων κατ᾿ αὐτῶν. Εὐεργετῶμεν τοὺς μηδὲ αἰσθανομένους ὅτι εὐερ γετοῦνται, ἵνα μὴ ἀντιδόντες ἡμῖν τὸν ἔπαινον, ἢ ὅ τι δήποτε, ἐλαττώσωσιν ἡμῖν τὸν μισθόν. Οταν γὰρ μηδὲν παρὰ ἀνθρώπων λάβωμεν, τότε μείζονα παρὰ Θεοῦ ληψόμεθα. Αρκεί πολλαχοῦ καὶ προαίρεσις μέγα ποιῆσαι ἀγαθόν. Οὐκ εὖ ποιεῖ ὁ εὖ ποιῶν, ἀλλ᾽ εὖ πάσχει αὐτὸς, εὐεργετείται μᾶλλον, οὐκ εὐεργετεῖ. Μείζονα γὰρ λαμβάνει, ἢ δίδωσι. Θεῷ γὰρ δανείζει, οὐκ ἀνθρώ ποις · αὔξει τὸν πλοῦτον, οὐ μειοῖ· μειοῖ δὲ, ἐὰν μὴ ἐλαττώσῃ, ἐὰν μὴ δῷ. Ο θελήσας τὸ ἀγαθὸν μόνον, κωλυθεὶς δὲ πρὸς τὸ καλὸν τῷ μὴ δύνασθαι, κατ' οὐδὲν ἐλαττονται " ANTONII MELISSAR

τῆς ψυχῆς διαθέσει τοῦ διὰ τῶν ἔργων την γνώμην δείξαντος. Τὸν εὐεργετοῦντά σε εἰς ψυχήν, ὡς ὑπηρέτην Θεοῦ μετὰ Θεὸν τίμα. Οἱ δαπανῶντες εἰς ἀναξίους, δι' ὧν ἐχρῆν θερα πεύεσθαι τοὺς ἀξίους, τρισὶν ἀτόποις ενόχους ἑαυ τοὺς ἀποφαίνουσιν· ἐζημίωσαν ἑαυτοὺς, ἐνύβρισαν ἢ τοὺς χρηστούς, τοὺς φαύλους ἐνίσχυσαν, ὕλην ἁμαρ- τιῶν χορηγήσαντες. Αχάριστον εὐεργετεῖν, καὶ νεκρὸν μυρίζειν, ἐν ἴῳ κεῖται. Οφιν τρέφειν, καὶ πονηρὸν εὐεργετείν, ταυτόν ἐστιν. Οὐδετέρου γὰρ ἡ χάρις εὔνοιαν γεννά. Ανακρέων & μελοποιός, λαβὼν τάλαντον χρυσίου παρὰ Πολυκράτους τοῦ τυράννου, ἀπέλυσεν, εἰπών· Β Μισῶ δωρεάν, ἥτις ἀναγκάζει ἀγρυπνεῖν. Δημοσθένης ερωτηθεὶς τί ἄνθρωπος ἔχει ὅμοιον θείν, ἔφη · Τὸ εὐεργετείν καὶ ἀληθεύειν. Μικραὶ χάριτες ἐν καιρῷ μέγισταί εἰσι τοῖς λαμ- βάνουσι ταύτας ἐν περιστάσει. Μικρὰ διδόναι βούλου μᾶλλον, ἢ μεγάλα εγγυάν. Ο τε γὰρ κίνδυνο; ἄπεστι, καὶ ὁ λαβὼν ἔργων, οὐ λόγου χρείαν ἔχει. τινι τὴν χάριν καταθῇ, θᾶττον τὴν χάριν δίδου. Η γὰρ βραδυτης λυμαίνεται τὴν δόσιν. Δυνάμενος χαρίζεσθαι, μὴ βράδυνε, ἀλλὰ δίδου, ἐπιστάμενος μὴ εἶναι τὰ πράγματα μόνιμα. Ο πλουσίῳ χορηγῶν οὐδὲν διαφέρει τοῦ εἰς θά λασσαν ὕδωρ ἐκχέοντος. Οὐδὲν ἐν τῷ βίῳ τάχιστα γηράσκει ὡς χάρις. Η χάρις πρὸς εὐγνώμονας οὐδέποτε θνήσκει. Μὴ φεύγε μικρὰ χαρίζεσθαι. Δόξεις γὰρ καὶ πρὸς τὰ μεγάλα τοιοῦτος εἶναι. Μὴ ὀνειδίσῃς τῷ φίλῳ σου χάριτας· ἔσῃ γὰρ ὡς οὐ δεδωκώς. Οι μὴ χρησάμενοι τοῖς καιροῖς ὀρθῶς, οὐδὲ εἰ συνέβη τι αὐτοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ χρηστόν, μνημε νεύουσιν. Με αἴτει μεγάλα, ἵνα μὴ δυοίν θάτερον, ἡ τυγ- χάνων λυπῇς, ἢ μὴ τυγχάνων λυπῇ. Μὴ παρὰ πάντων τὰ διδόμενα δέχεσθαι χρή· οὐ γὰρ θεμιτὸν ἀρετὴν ὑπὸ κακίας τρέφεσθαι. Τοὺς ἀγαθοὺς εὖ ποίει, Καλός γὰρ θησαυρὸς παρ' ἀνδρὶ σπουδαίῳ χάρις ὀφειλομένη. Αδαπάνητός ἐστι τῆς εὐποίας ὁ πλοῦτος· ἐν τῷ διδόναι γὰρ λαμβάνεται, καὶ ἐν τῷ σκορπίζειν συν- άγεται. Λαβών τι παρά τινος, εὐθὺς ἀπόδος, ἵνα πάλιν λάθης. Χρήματα πορίζειν μὲν οὐκ ἀχρεῖον· ἐξ ἀδικίας δὲ παντός κάκιον. Ὕμνους τῷ Θεῷ, ἐπαίνους δὲ τοῖς ἀνθρώποις παρ έχειν δεῖ. Εύνοια καὶ χάρις πειθόντων ἐστὶν, οὐ βιαζομένων. - A minus efectum det, nihil inferior est animi sui lia- bitu, quam qui re ipsa propositum suum declara- vit. Qui animæ tuæ beneficium præstat, veluti mini- strum Dei post Deum honora. Photii patriarch. Qui largiuntur indignis ea quæ dignis conferri debebant, trja committunt absurda; nam et ipsi jacturam faciunt, et in honos contume- liosi sunt, et malos fortes reddunt maleria vitiorum suppeditata. 59 Plutarch. Ingrato benefacere, et ungere mor- tuum, eadem sunt. Serpentem alere, et malo benefacere, idem est. Neuter ad benevolentiam beneficio trahitur. Anacreon. Anacreon lyricus cum auri talentum a' Polycrate tyranno accepisset, aliis it distribuit, in- quiens: Odi muñus quod vigilare cogit. Demosth. Demosthenes interrogatus quid homo simile Deo haberet, dixit : Benefacere et vera di- cere. Democ. Parva beneficia tempestiva maxima sunt accipientibus ea in discrimine. Parva potius largire, quam magna promitte. Hoc enim periculo vacat, et qui accipit, re, non verbis indiget. Si cui benefacturuses, statim facito. Tarditas enim vitiosum reddit munus. Si benefacere potes, ne cuncteris, sed largire, sciens quòd res non sunt stabiles. Socratis. Qui diviti largitur, nihil ab illo differt, qui aquam in mare profundit. Nihil in vita celerius beneficio senescit. Catonis, Beneficium apud gratos nunquanı mo- ritur. Epicuri. Ne recuses in parvis gratificari: vide- beris enim in magnis quoque ejusniodi esse. Sexti. Ne exprobres amico tuo beneficia; sie enim eris tanquam non dederis. Demosth. Qui temporis rationem non habent, nec arripiunt occasionem, quamvis aliquid boni divini- tus eis obtigerit non meminerunt. Ne pelas magna, ne alterum e duobus accidat, ut vel compos redditus voti molestus fias aliis, vel non compos, ipse molestiam sentias, Gratetis. Non ab omnibus quæ dantur accipienda sunt. Non decet enim virtutem ab improbitate nu- triri. Isocrat. Benefacito bonis: Pulcher enim thesau- rus est apud virum bonum debita gratia. Thespidæ. Opes nou absumuntur beneficentia : dando enim accipitur, et spargendo colligitur. Cum quid ab aliquo accepisti, mox redde, ut iter rum accipias. Non inutile quidem est pecunias acquirere ; per injustitiam vero, longe pessimum. tet. Hymnos Deo, hominibus laudes exhibere opor- Benevolentia et gratia persuadentium est, pop cogentium. LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XXIX.

SERMO XXX | al. XXXIII]. De inapia et paucarum rerum indigentia. 60 Matth. vi. Dixit Dominus : Ne solliciti sitis vitæ vestræ quid comedatis, neque corpori vestro quid induatis ; sed quærite regnum Dei et justitiam ejus, et hæc omnia adjicientur vobis. Acl. xx. Argentum aut aurum aut vestimentum nullius desideravi; ipsi scitis, quod necessitatibus meis, et his qui mecum sunt suppeditaverunt manus Ire. Hebr. xu. Sint mores alieni ab avaritia, contenti iis quæ adsunt. Siquidem ipse dixit; Non te de- sero, neque derelinquo. Philipp. 19. Nam ego didici in quibus sum, in bis contentus esse. Novi et humilis esse, novi et excellere: ubique et in omnibus institutus sum, et saturari et esurire, et abundare et penuriam pati. Omnia possum per Christum qui me corroborat. Psal. xxxvi. Modicum satius est justo, quam magnæ peccatorum divitiæ. Psal. Lxi. Divitiae si alluant, cor ne apponite. Prov. xx) . Vir indigens, amat sobrietatem. Qui vinum et oleum amat, non ditescet (1). · Melius est pauca accipere cum justitia, quam multe possessiones cum injustitia. Melius est convivium cum oleribus ad amicitiamı, quam appositio vitalorum cum inimiticia. Prov. xvır. Melior est buccella cum voluptate in pace, quam domus plena multis bonis et injustis pecoribus cum contentione. Ibid. xxx. Divitias et paupertatem ne mihi des, Domine, sed necessaria et quæ sufficiant mihi lar- gire, ne saturatus flam vanus, et dicam : Quis me videt ? aut pauper facius furtum committam, et ju- ¡em per nomen Dei mei. Ibid. xxv. Invento melle quod satis est comede, ne forte repletus evomas. Sirach. Præstat pugillus plenus cum quiete, duo- bus pugillis cum labore. lomini sapienti sufficit exiguum. Vita frugalitatem sequentis jucunda erit. Somīnus sanitatis in ventre moderato. S. Basilii. Magnanimi sitis. Parietes vero seu parvi seu magni eumdem usum exhibent. Unus est scopus vestis, ut sufficiens tegumentam sit ad hiemem et æstatein. Sumptus supra quam necessitas et usus postulant, busus est. Theol. Præslat exigua portio cum securitate, ma- na cum debilitate. Greg. Nyes. Inopia tibi sit obsonium, et quod sa- tietas non adjicitur satietati, nec appetitus hebeta- Qui diem dedit, dabit etiam quæ ad diem ne- cessaria sunt. Rerum necessariarum usus et possessio 61 non ΛΟΓΟΣ Α'. Περὶ ἀκτημοσύνης καὶ ὀλιγοδείας. Εἶπεν ὁ Κύριος· Μὴ μεριμνήσητε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε · μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύση σθε. Ζητεῖτε δὲ τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν. ᾿Αργυρίου ἢ χρυσίου ἢ ἱματισμοῦ οὐδενὸς ἐπεθύ μησα· αὐτοὶ γινώσκετε ὅτι ταῖς χρείαις μου, καὶ τοῖς οὖσι μετ' ἐμοῦ, ὑπηρέτησαν αι χείρες αὗται. Αφιλάργυρος ὁ τρόπος, ἀρκούμενος τοῖς παροῦ σιν. Αὐτὸς γὰρ εἶπεν, « Οὐ μή σε ἀνῶ, οὐδ᾽ οὐ μή σε εγκαταλείπω. ν Ἐγὼ ἔμαθον ἐν οἷς εἰμι, αὐτάρκης είναι. Οίδα Β καὶ ταπεινοῦσθαι, οἶδα καὶ περισσεύειν· ἐν παντὶ καὶ ἐν πᾶσι μεμνημαι και χορτάζεσθαι καὶ πεινάν, καὶ περισσεύειν καὶ ὑστερεῖσθαι. Πάντα ισχύω ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί με Χριστῷ. ο Κρείσσον ὀλίγον τῷ δικαίῳ ὑπὲρ πλοῦτον ἁμαρ τωλῶν πολύν. Πλοῦτος ἐὰν δέῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν. Ανὴρ ἐνδεὴς ἀγαπᾷ σωφροσύνην. Φιλῶν οἶνον καὶ ἔλαιον οὐ πλουτήσει. Κρείσσον ὀλίγη λήψις μετὰ δικαιοσύνης ἢ πολλά γεννήματα μετὰ ἀδικίας. Κρείσσον ξενισμὸς μετὰ λαχάνων πρὸς φιλίαν, ἢ παράθεσις μόσχων μετὰ ἔχθρας. Κρείσσον ψωμός μεθ᾽ ἡδονῆς ἐν εἰρήνῃ, ἢ οἶκος πλήρης πολλῶν ἀγαθῶν καὶ ἀδίκων θυμάτων μετά μάχης. Πλοῦτον καὶ πενίαν μή μοι δῷς, Κύριε· σύνταξαν δέ μοι τὰ δέοντα καὶ τὰ αὐτάρκη, ἵνα μὴ πλησθε; ψευδής γένωμαι, καὶ εἴπω, Τίς με ὁρᾷ ; ἢ πενηθεί; κλέψω, καὶ ὀμέσω τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μου. Μέλι εὑρὼν φάγε τὸ ἱκανὸν, μή ποτε πλησθείς ἐξεμέσῃς. Κρείσσον πλήρωμα δρακός μετ' ἀναπαύσεως, ὑπὲρ πλήρωμα δύο δρακῶν ἐν μέχθῳ. Ως ἱκανὸν ἀνθρώπῳ πεπαιδευμένῳ τὸ ἐλίγον. Ζωὴ αὐταρκείας εργάτου γλυκανθήσεται. Υπνος ὑγείας ἐπὶ ἐντέρῳ μετρίῳ. Μεγάλην ἔχετε την ψυχήν. Τοίχοι δὲ καὶ μικροί Ο καὶ μείζους τὴν αὐτὴν χρείαν παρέχονται. Σκοπὸς ἐσθῆτος εἷς, κάλυμμα εἶναι σαρχές, ερίς χειμῶνα καὶ θέρος αύταρκες. Παράχρησίς ἐστιν ἡ ὑπὲρ τὴν χρείαν δαπάνη. Κρείσσον μικρὰ μερὶς μετὰ ἀσφαλείας, ἢ μεγάλη μετὰ σαθρότητος. Όψον σοι γενέσθω ἡ ἔνδεια, καὶ τὸ μὴ ἐπιβάλ λειν κόρῳ τὸν κόρον, μηδὲ ἀμβλύνειν τῇ κραιπάλη τὴν ὄρεξιν. Ο τὴν ἡμέραν διδούς, καὶ τὸ εἰς τὴν ἡμέραν σα δώσει. Η τῶν ἀναγκαίων κτῆσις καὶ χρῆσις οὐ τῆς tur crapula. (1) Aliter legitur apud Hebræos. ANTONII MELISS.E

Ibid. xxi. Divites imperabunt pauperibus. amorem et communicationem proclive. ποιότητα βλαβερὰν ἔχει, ἀλλὰ τὴν παρὰ τὸ μέτρον Α ποσότητα. Ἀγαθὸν ἀναγκαῖον ἡ ὀλιγοσιτία. Ο σπουδαίος ὀλιγοδεής, ἀθανάτου καὶ θνητῆς φύ- σεως μεθόριος· τὸ μὲν ἐπιδεὲς ἔχων διὰ σῶμα θνητόν, τὸ δὲ μὴ πολυδεὶς διὰ ψυχήν εφιεμένην ἀθανασίας. Ἡ αὐτάρκεια, πηγὴν ἔχουσα σωφροσύνης, μέτρον ἐστὶ τῶν ἀναγκαίων καὶ χρησίμων πρὸς τὸν βίον. Ασκητέον ὀλίγων δεηθῆναι· τοῦτο γὰρ ἐγγυτάτω Θεοῦ, τὸ δὲ ἐναντίον μακροτάτω. ΛΟΓΟΣ ΛΑ'. Περὶ πλούτου, καὶ πλουσίων εὖ καὶ προσηκόντως βιούντων. Ευκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυπήματος βα- φίλος διελθεῖν, ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Τοῖς πλουσίοις ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παράγγελλε μὴ ὑψηλοφρονεῖν, μηδὲ ἠλπικέναι ἐπὶ πλούτου ἀδηλό- τητι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ Θεῷ, τῷ παρέχοντι ἡμῖν πάντα πλουσίως εἰς ἀπόλαυσιν. Οι βουλόμενοι πλουτεῖν ἐμπίπτουσιν εἰς πειρα σμὸν καὶ παγίδα τοῦ διαβόλου, καὶ ἐπιθυμίας ἀνονή - τους καὶ βλαβεράς, αἵτινες βυθίζουσι τοὺς ἀνθρώ- τους εἰς ὄλεθρον καὶ ἀπώλειαν. Πλοῦτος προστίθησι φίλους πολλούς. Πλούσιοι πτωχῶν ἄρξουσιν. ᾿Αγαθὸς πλοῦτος, ᾧ μή ἐστιν ἁμαρτία. Κρείσσων πτωχός δίκαιος ἢ πλούσιος ψεύστης. Μακάριος πλούσιος δς εὑρέθη ἄμωμος, καὶ δς ὀπίσω χρυσίου οὐκ ἐπορεύθη. Πλούσιος σαλευόμενος στηρίζεται ὑπὸ φίλων. Αγρυπνία πλούτου ἐκτήκει σάρκας, καὶ ἡ μέρι μια αὐτοῦ ἀφιστῷ ὕπνον. Ρευστὴ ἡ φύσις τοῦ πλούτου, χειμάρρου ὀξύτερον τοὺς ἔχοντας παρατρέχει, άλλοτε ἄλλον πέφυκε παρ αμείβεσθαι. Δύνασαι μᾶλλον ὕδωρ τῇ χειρὶ περιλαβὼν κατα σχεῖν, ἢ πλοῦτον διαρκώς συντηρῆσαι. Ο καλός, κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον τὰ παρόντα μεταχειριζόμενος, οἰκονόμος ἐστὶ τῶν παρὰ Θεοῦ· D ἐπαινεῖσθαι καὶ ἀγαπᾶσθαι ὁ τοιοῦτος δίκαιός ἐστι διὰ τὸ φιλάδελφον καὶ κοινωνικὸν τοῦ τρόπου. Ὁ μὲν δίκαιος οὔτε παρόντα ἀποστρέφεται τὸν πλοῦτον, οὔτε μὴ παρόντα ἐπιζητεῖ. Οὐ γὰρ ἀπο λαυστικός ἐστι τῶν διδομένων, ἀλλ᾽ οἰκονόμος. Ούτ δεὶς δὲ τῶν νοῦν ἐχόντων ἐπιτρέχει τῇ ἀσχολίᾳ τῆς τῶν ἀλλοτρίων διανομῆς, ἐὰν μὴ πρὸς τὴν τῶν πολ- λῶν ἀποβλέπῃ δόξαν, οι θαυμάζουσι καὶ ζηλοῦσι τοὺς ἐν ἐξουσίᾳ τινὶ καθεστῶτας. Ως ἀπόλοιτο πλούτος, εἰ μὴ βοηθεί πένησιν ! - qualitatem habet noxiam, sed ipsam præter modum quantitatem. Paucitas cibt necessarium bonum est. Philonis. Virtutis studiosus paucis indiget, in confinio mortalis et immortalis naturæ situs ; indi- gentia quidem laborans propter mortale corpus, non multis autem indigens, propter animum immor- talitatis cupidum. Frugalitas, ex temperantia ceu fonte scaturiens, rerum ad vitam necessariarum et utilium mensura est. Exerceri oportet ut paucis egeamus : hoc enim Deo proximos reddit, contrarium ab eodem remo- De divitiis et divitibus, qui bene ac decenter vivunt. Maith. xix. Facilius est camelum per furanien acus transire, quam divitem in regnum Dei. I Tim. vi. Divilibus in hoc sæculo præcipe ne altum sapiant, neque spem in opes instabiles repo- uant, sed in Deum qui nobis omnia porrigit ad fruendum abunde: I Tim. v. Qui ditescere volunt, incidunt in ten- tationem et laqueum diaboli, et cupiditates inutiles ac noxias, quæ demergunt homines in perniciem et Prov xix. Divitiæ multos amicos addunt. Bonæ divitiæ, quæ sine peccato sunt. Ibid. mendas. Eccli. xxxi. Beatus dives qui inventus est incul- pabilis, et qui aurum non affectavit! .. xix. Melior est pauper justus, quam dives. Ibid. zu. Dives concussus fulcitur ab amicis. 1bid. xxxı. Vigiliæ divitiarum tabefaciunt corpus, et sollicitudo earum amolitur somnum. Basilii. Fluxa divitiarum natura torrente cefc- rius possidentes prætermeat, et alias alium præter- labi solet. Aquam citius manu comprehensam tenueris, quam divitias satis servaveris: Qui bene et recta ratione præsentia administrat, economus est rerum divinitus datarum, et lauda- ri ac diligi meretur propter ingenium ad fraternum Justus quidem neque præsenteš divitias aversatur, nec absentes requirit ; non enim sibi tantum fruitur rebus quas Deus dederit, sed dispensator earum est. Nullus vero mente præditus sponte festinat ad negotium aliena dispensandi, nisi glo- riam popularem respiciat ; admiratur enim vulgus et felices judicat illos qui aliqua potestate præ- cellunt. 62 Theologi. Utinam pereant divitiae, nisi pau- peribus subveniau{ ! (t) Aliter legitur apud Hebræos, Lissimos. interitum. LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XXXI. SERMO XXXI [ al. CXLI ].

Quid enim opus est multa reponere latronibus & ĉt furibus, et mutationibus temporum, quæ alias in alios transferunt et ventilant instabilem opu- lentiam, non autem reconslere in apothecas muni tas, et omnibus insidiis validiores ? Chrysost. Pauper non tam desiderat necessaria, quam superflua dives: nec rursus tantam vim aut facultatem habet pauper ad exercendam improbi- talem quantam dives: Si quis cupiditate superior vincitur a pecuniis, ne cupiditatem quidem sæpe vincit, sed a natura accepit ut parum ei molesta sit hæc. Non enim omnes similiter luxuriosi sunt. Radix omnium malorum est pecuniæ studium. Desiderium enim divitiarum est, perjurium, furtum, rapina, scortatio, invidia, caedes, odium fratrum, " bellum, avaritia, simulatio, adulatio. Greg. Nyss. Honeste possidere pauca multơ præstabilius est quam improbe multa possidere. Nulla lucraudi satietas unquam oboritur, sed quod subinde accipitur materia et fomentum ma- joris desiderii 6it. Clementis. Optimæ sunt opes inopia cupidi- latum. Philonis. Divitiarum decus nan in toculis situm est, sed in auxilio egentibus exhibendo. Nili. Ne velis ditescere ea causa ut liberális sis in pauperes. Deus enim jubet justum misereri ex jis quæ habet. Plutarchi. Ut vestes talares corpora, sic opes im- C modica animas impediunt. Equus generosus non ex apparatu pretioso judi- catur, sed qui natura sit egregius: neque vir ho- nestus qui magni preti possidet opes, sed qui ge- heroso animo sit. Democriti. Assidua inest cunctis hominibus divi- Liarum cupiditas ; non acquisita enim cruciat ; ac- quisita vero curis fatigat; perdita denique tristitia conficit. Naturales divitiæ constant pane et aqua et pära- bili corporis tegumento; superfluæ vero infinitam in animo cupiditatis vexationem habent. Rebus iis quas natura largitur omnes abundamus : quæ vero in nobis sitæ sunt, earum omnes sumus inopes. · Socratis. Vinum quidem mutatur cum vasis: di- vitiæ autem sequuntur mores possidentium. Sudor quidem honestior est, quem exercitium elicit: divitiæ vero propriis laboribus parantur. Clitarchi. Magna dos non facit meliores li- heros. 63 Continentia fundamentum est pietatis : appe- titio autem possessionis initium est avaritiæ. Nam ex pecuniæ studio injustitia producitur. Eusebű. llomines vani colunt et admirantur ma- gnos et pecuniosos, quamvis mali sint: bonos auten contemnunt si paupertatem eorum animadver- terint. - Τί γὰρ δεῖ θησαυρίζειν λῃσταῖς καὶ κλέπταις, καὶ καιρῶν μεταβολαῖς ἄλλοτε εἰς ἄλλους μετατιθέντων, καὶ ῥιπιζόντων τὴν ἄστατον εὐπορίαν, ἀλλὰ μὴ εἰς τὰς ἀσφαλεῖς ἀποθήκας ἀποτίθεσθαι τῶν ἐπιβον- λευόντων ἰσχυροτέρας ; Οὐ τατοῦτον πένης ἐφίεται τῶν ἀναγκαίων, ὡς τῶν περιττῶν ὁ πλούσιος· οὐδ᾽ αὖ τοσαύτην· ἰσχὺν - χει πρὸς τὸ χρήσασθαι τῇ πονηρία, όσην δύναμιν ού τος. Εἴ τις επιθυμίας κρατῶν ὑπὸ χρημάτων νικᾶται, οὐδὲ ἐπιθυμίας πολλάκις κρατεῖ, ἀλλὰ ἀπὸ φύσεως ἔλαχε τὸ μὴ σφόδρα ἐνοχλεῖσθαι ἐντεῦθεν. Οὐ γὰρ πάντες ὁμοίως εἰσὶ καταφερεις. Ρίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλοχρηματία. Επιθυμία γὰρ τοῦ πλούτου, ἐπιορκία, κλοπή, άρα παγή, πορνεία, φθόνος, φόνος, μισαδελφία, πόλεμος, πλεονεξία, ὑπόκρισις, κολακεία. Τὸ καλῶς ἔχειν ὀλίγα πολύ τιμιώτερον τοῦ κακῶς ἔχειν πολλά. Οὐδείς ποτε τοῦ κερδαίνειν γίνεται κόρος, ἀλλὰ τὸ ἀεὶ λαμβανόμενον ὅλη καὶ ὑπέκκαυμα τῆς τοῦ πλείονος ἐπιθυμίας καθίσταται. Πλούτος ἄριστος ἡ τῶν ἐπιθυμιῶν πενία. Πλούτου κάλλος οὐκ ἐν βαλαντίοις, ἀλλ' ἐν τῇ τῶν χρηζόντων ἐπικουρία. Μὴ βούλου πλουτεῖν φιλοπτωχίας ἕνεκεν. Ἀπὸ γὰρ τῶν ὄντων ἐλεεῖν ὁ Θεὸς νομοθετεῖ τὸν δίκαιον. Αἱ μὲν ποδήρεις ἐσθῆτες τὰ σώματα, αἱ δὲ ὑπέρ μετροι περιουσίαι τὰς ψυχὰς ἐμποδίζουσιν. Ούτε ἵππος εὐγενὴς κρίνοιτ' ἂν πολυτελή σκευήν ἔχων, ἀλλ' ὁ τῇ φύσει λαμπρός· οὔτε ἀνὴρ σπου δαῖος ὁ πολύτιμον οὐσίαν κεκτημένος, ἀλλ' ὁ τὴν ψυ χὴν γενναῖος. Διηνεκὴς ἐπὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἡ τοῦ πλούτου ἐπιθυμία· μὴ κτηθεῖσα μὲν γὰρ τρύχει· κτηθεῖσα δὲ βασανίζει ταῖς φροντίσιν· ἀποκτηθεῖσα δέ, ταῖς λύπαις. Ο κατὰ φύσιν πλοῦτος ἄρτῳ καὶ ὕδατι, καὶ τῇ τυχούσῃ τοῦ σώματος σκέπῃ συμπεπλήρωται· ὁ δὲ περιττὸς κατὰ ψυχὴν ἀπέραντον ἔχει καὶ τὴν τῆς ἐπιθυμίας βάσανον. Οσα μὲν ἐπὶ τῇ φύσει, πάντες ἐσμὸν πλούσιοι· ὅσα δὲ ἐφ' ἡμῖν, πάντες ἐσμὲν πένητες. Ὁ μὲν οἶνος συμμεταβάλλει τοῖς ἀγγείοις, ὁ δὲ πλοῦτος τοῖς τῶν κεκτημένων τρόποις. Ιδρὼς μὲν ὁ ἐκ τῶν γυμνασίων εὐσχημονέστερος πλοῦτος δὲ ὁ ἐκ τῶν ἰδίων πόνων. Προὶς πολλὴ τέκνα βελτίονα οὐ ποιεῖ. Εγκράτεια κρηπὶς εὐσεβείας· ὄρεξις κτήσεως ἀρχὴ πλεονεξίας. Εκ γὰρ φιλαργυρίας ἀδικία φαίν νεται. Οἱ μάταιοι τῶν ἀνθρώπων τοὺς μὲν μεγάλους χρή ματα ἔχοντας, κἂν φαύλους, τιμῶσί τε καὶ τεθαι μάκασι· τῶν δὲ σπουδαίων ἐπειδὰν ἀχρηματίαν και τα γνῶσιν, ὑπερφρονέουσιν. ANTONII MELISS

extulerunt sermonem ejus usque ad nubes. Πολλῶν κακῶν ἐπικάλυμμά ἐστιν ὁ πλοῦτος. Καν μυρίων πηχών γῆς κύριος ὑπάρχῃς, θανών γενήσῃ τριῶν ἢ τεσσάρων. Ζημίαν αἱροῦ μᾶλλον ἢ κέρδος αἰσχρὸν ἡ μὲν γὰρ ἅπαξ σε λυπήσει, τὸ δὲ διαπαντός. Πλοῦτος κακίας μᾶλλον ἢ καλοκαγαθίας ἐστὶν ὑπη ρίτης. Τί ἐστι πλοῦτος ; Θησαυρός κακῶν, ἐφόδιον άτυ χημάτων, χορηγία πονηρίας. Πλοῦτος ἀπὸ κακῆς ἐργασίας ἐπιγινόμενος ἐπι φανέστερον όνειδος κέκτηται. ΛΟΓΟΣ ΛΒ'. Περὶ πλουσίων οὐκ εὖ βιούντων, καὶ τῶν παρα- πομένων αὐτοῖς κακῶν. Εἶπεν ὁ Κύριος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι δυσκόλως πλούσιος εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Πάλιν δὲ λέγω ὑμῖν, εὐκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυπήματος βαφίδας εἰσελθεῖν, ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ εἰσελθεῖν. Οὐαὶ ὑμῖν, οι πλουτούντες, ὅτι πεινάσετε, ὅτι ἀπέχετε τὸν μισθὸν ὑμῶν καὶ τὴν παράκλησιν. Οἱ πλούσιοι, κλαύσατε, ολολύζοντες ἐπὶ ταῖς ταλαι τωρίαις ὑμῶν ταῖς ὑπερχομέναις· ὁ πλοῦτος ὑμῶν σέσηπε, καὶ τὰ ἱμάτια ὑμῶν σητόβρωτα ἐγένετο. Ο χρυσὸς ὑμῶν καὶ ὁ ἄργυρος κατίωται, καὶ ὁ ἱὸς αὐτ τῶν εἰς μαρτύριον ἔσται, καὶ καταφάγεται τὰς σάρ- καὶ ὑμῶν, ὡς πῦρο Μὴ φοβοῦ ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πλη- θυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ. Κυνήγια λεόντων ὄναγροι ἐν ἐρήμῳ· οὕτως νομαὶ πλουσίων πτωχοί. Πλουσίου σφαλέντος πολλοὶ ἀντιλήπτορες. Ελάλησεν ἀπόῤῥητα, καὶ ἐδικαίωσαν αὐτόν. Πλούσιος ελάλησε, καὶ πάντες ἐσίγησαν, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ ἀνύψωσαν ἕως τῶν νεφελῶν. Ο άδοξος ἐν πλούτῳ, ἐν πτωχείᾳ ποσαχώς ; Ανδρὶ μικρολόγῳ οὐ καλὸν ὁ πλοῦτος. Αγρυπνία πλούτου ἐκτήκει σάρκας, καὶ ἡ μέσ ριμνα αὐτοῦ ἀφιστῷ ὕπνον. ῾Ο ἀγαπῶν τὸν πλοῦτον οὐ δικαιωθήσεται. Εμίσησεν ἡ ψυχή μου πλούσιον ψεύστην. ᾿Αγαθοῦ Θεοῦ γέγονας, ἄνθρωπε, ὑπηρέτης, οι κονόμος τῶν ὁμοδούλων, μὴ πάντα οἴου τῇ σῇ γα στρὶ παρεσκευάσθαι. Ὡς περὶ ἀλλοτρίων βουλεύου περὶ τῶν ἐν χερσί. Μικρὸν εὐφραίνει σε χρόνον, εἶτα παραῤῥυέντα οιχήσεται· τὸν δὲ ἐπ' αὐτοῖς λόγον ἀπαιτηθήσῃ μετὰ ἀκριβείας. ῾Ο πλούσιος οὔπω ζηλωτός ἐστι διὰ τὸν πλοῦτον, οὐχ ὁ δυνάστης διὰ τὸν ὄγκον τοῦ ἀξιώματος. Οργανα γάρ ἐστι ταῦτα τῆς ἀρετῆς τοῖς καλῶς κεχρημένοις, οὐκ αὐτὰ ἐν ἑαυτοῖς ἔχοντα τὸ μακάριον. Ὁ μὲν είδης. - A Divitiæ multis malis quásı velum præterunt. Philistionis. Quamvis dominus sis plurimæ terra, et infinitos ruris cubitos possideas, mortuus ad tres aut quatuor redigeris. Chilonis. Damnum potius quam turpė lucrum elige. Hoc enim perpetuo te affliget, illud semel tanium. Divitiæ magis inserviunt improbis, quam bouis et honestis studiis. Quid est opulentia? Thesaurus malorum, ca- lamitatis viaticum, improbitatis suppeditatio. Divitiæ ex malo principio parata plus habent infamis. De divitibus qui male vivunt, et de malis eos sequen- Matth. xıx. Dixit Dominus ad discipulos suos : Vere dico vobis quod dives difficulter ingredietur in regnum cœlorum. Et iterum dico vobis: Facilius est camelum ingredi per foramen acus, quam di- vitem in regnum Del. Luc. vi. Va vobis, divites, quia esurielis, quia mercedem et consolationem vestram recepistis. Jac. v. Agile nunc, divites, plorate, ululantes super miseriis vestris quæ advenient vobis. Divitie vestræ putrefactæ sunt, vestimenta vestra a lineis · plane consumpta sunt. Aurum et argentum vestrum c aerugine vitiatum est, et ærugo eorum in testimo- nium vobis erit, et exedet carnes vestras sicut ignis. David. Ne timeas cum ditatus fuerit bomo, vel· aucta gloria familiæ ipsius. Eccli. xxı. Leonum venatio sunt onagri in so litudine : sic etiam opulenti depascuntur pauperes. Ibid. Divitis lapsi multi sunt adjutores. Locutus est secreta, et absolverunt eum. , Ibid. Dives locatus est et omnes tacuerunt; et Ibid. xi. Infanis in. divitiis, quanto foret in pau- pertate magis ? Hominem sordidum non-decent divitiæ. Ibid. xxxını. Vigiliæ divitiarum tabefaciunt carnes, Det sollicitudo earum avertit somnum). Qui diligit divitias, non justificabitur. Ibid. xxv. Animus meus odit divitem menja · cem. 64 Incerti auctoris. Boni Deí minister factus es, o homo, economus conservorum, ne pates omnia tuo ventri parata esse. De rebus illis quas manibus tractas, tanquam de alienis consulta. Brevi tempore te oblectant, deinde præterfluentes interibunt tu vero exquisitam de ipsis rationem reddere jubeberis. Dives non habendus est felix propter divitias, ne- que princeps propter excellentiam dignitatis. Hæc etenim instrumenta virtutis sunt, si recte adhi- bentur, non autem ipsa felicitatem in se continent. LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XXXII. .886 SERMO XXXII [al. CXLII].

Ergo qui male divitiis utitur, miserabilis est, ut ille qui sponte se vulneraverit isto gladio, quem ad vindictam hostium sumpserat. No misceamus opes nostras alienis lacrymis, a quibus tanquam ærugine et tineis consumentur (1). Chrysost. Divites ut plurimum facile incidunt in malitiam. Cum enim abundantia rerum magnam pravis affectibus facilitatem præbeat, procliviores Periculosa divitum est vita, et intractabilis mu- tatio. Quod si dixeris, Multos famulos circumducit dives, et multa terrae jugera possidet': primum scias difficilem ei reddendam esse de omnibus rebus suis rationem: Non enim fruendi gratia tantum accepit, sed ut aliis quoque utilis foret : deinde, quod nihil ei ab hac opulentia contingit, quam cura, sollicitudo, ira, et perpetua perturbatio ac tumultus. Neque enim dives multos implet ventres, et unum uterque corpus curat : idque aller sine melu et anxietate, alter tremens et timens adver- sitates. Ne respexeris igitur quanta sit possessio, sed an major fructus majorem possessionem sequa- Nibil juvant opes divitem morientem, quas secum auferre nequit et hoc duntaxat recepit lucri, quod cum viveret beati titulum apud adulatores habuerit. Multi divitiis afluentes vitam sibi minime vita- lem existimant ; alii in extrema paupertate maxima cum hilaritate degunt. Imo illi post satellitia glo- riam et honores, non raro vitam ipsam exsecran- tur : hi vero obscuri, et ex obscuris, et omnibus ignoti, multis aliis se beatiores existimant. Hila- ritas enim et tranquillitas animi non tam in rerum conditione, quam judiciis hominum con- Bistere solet. Ipse Christus pronuntiavit quod non possitis Deo servire et mammonæ, 65 et quod nemo possit duo- bus dominis servire ; præcipiunt enim contraria. Christus inquit, Paree pauperibus. Mammonas D inquit, Nudis etiam quæ habent abstrahe. Christus inquit, Evacua quæ habes. Mammonas inquit, Acci- pe etiam quæ non habes. Verumtamen magis auscultatur illi, cujus crudelia, immania et ferina sunt præcepta, quam i li qui nobis benigna et sa- lutaria præcipit. Hæc causa est gehennæ, causa {enebrarum, causa luvii igniti, denique perpetui vermis causa. Cyrilli. Divitiis etiam recte uti licet, si expendas indigentibus. Molestiæ divites plurimum sequi solent, et ex n¦- Α οὖν κακῶς τῷ πλούτῳ κεχρημένος ἐλεεινός· ὡς ὁ τῷ ξίφει ὁ ἔλαβε πρὸς τὴν τῶν πολεμίων ἄμυναν, τούτῳ ἐκουσίως ἑαυτὸν κατατιτρώσκων. Μὴ μίξωμεν τὸν ἡμέτερον πλοῦτον ἀλλοτρίοις δά- χρυσιν, ὑφ' ὧν ὡς ἀπὸ τοῦ καὶ σητὸς δαπανηθήσεται, ἢ τὸν τῆς Γραφῆς εἰπεῖν, ἐξεμέθα. Οἱ πλούσιοι ὡς τὰ πολλὰ πρὸς κακίαν εὐεμπτώ τως ἔχουσι τῆς γὰρ εὐπορίας πολλὴν ταῖς πονηραί; ἐπιθυμίαις παρεχούσης τὴν εὐκολίαν, ὀξύτερον ἐπὶ τὰ ἁμαρτήματα τρέχουσιν. Επισφαλὴς ὁ βίος τοῖς πλουτοῦσι, δυσμεταχείρι στος ή μεταβολή. Εἰ δὲ λέγεις, Πολλοὺς οἰκέτας περιάγει, καὶ πολλὰ κέκτηται πλέθρα γῆς ὁ πλου τῶν· πρῶτον γνῶθι ὅτι χαλεπάς ἕξει τὰς εὐθύνας, Β πάντων τὸν λόγον ὑπέχων. Οὐ γὰρ ὅπως ἀπολαύσοι ἔλαβε μόνον, ἀλλ' ὅπως καὶ ἑτέροις γένοιτο χρήσ μος· δεύτερον, ὅτι οὐδὲν ἀπὸ τῆς περιουσίας αὐτῷ γίνεται ταύτης ή φροντίδες καὶ μέριμναι καὶ ὀργαί, καὶ τὸ διὰ παντὸς εἶναι ἐν ταραχῇ καὶ θορύβοις. Οὐ γὰρ οὗτος μὲν μυρίας γαστέρας, ὁ δὲ πένης μίαν πληροί μόνον, ἀλλὰ καὶ οὗτος κἀκεῖνος μίαν, καὶ ἐν ἀμφότεροι θεραπεύουσι σῶμα· ἀλλ᾽ ἡ μὲν χωρίς ἀγωνίας καὶ δέους, ὁ δὲ μετὰ τοῦ δεδοικέναι καὶ τρέμειν τὰς ἐπαναστάσεις. Μη τοίνυν ἴδῃς ὡς πολλὴν ἔχει τὴν περιουσίαν, ἀλλ᾽ εἰ πλέον τι τῆς πολλῆς ταύτης ἀπολαύσει. Οὐδὲν ὄφελος τῷ πλουσίῳ ἀποθνήσκοντι μὴ δυνα μένῳ λαβεῖν τὸν πλοῦτον σὺν ἑαυτῷ, δέ γε τοσοῦτον ἀπὸ τῆς ἀπολαύσεως εκέρδανε μόνον, ὅσον τὴν ψυ χὴν αὐτοῦ ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ παρὰ τῶν κολάκων ματ χαρισθῆναι. Πολλοί πλούτῳ περιῤῥεόμενοι τὸν βίον ἀβίωτον ενόμισαν εἶναι· ἕτεροι δὲ, πενίᾳ συζῶντες ἐσχάτῃ, πάντων εὐθυμότερον διετέλεσαν. Καὶ οἱ μὲν δορυφο ρίας ἀπολαύσαντες καὶ δόξης καὶ τιμῶν πολλάκις αὐτὴν ἐπηράσαντο τὴν ζωήν· οἱ δὲ ἄσημοι καὶ ἐξ ἀσήμων καὶ οὐδενὶ γνώριμοι πολλῶν ἑαυτοὺς μαχα- ριωτέρους εἶναι ἐνόμισαν. Οὐ γὰρ ἐν τῇ φύσει τῶν πραγμάτων οὕτως, ὡς ἐν τῇ γνώμῃ τῶν ἀνθρώπων, τὰ τῆς εὐθυμίας ίστασθαι πέφυκεν. Αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἀπεφήνατο, ὅτι οὐ δύνασθε θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνῇ· καὶ ὅτι οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἐναντία γὰρ ἐπιτάττουσιν. Ο Χριστὸς λέγει, Φείδου τῶν πενομένων• ὁ μαμωνάς λέγει, Καὶ τοὺς γυμνούς ἀπόδυσον αὐτὰ & ἔχουσιν. Ὁ Χριστὸς λέγει, Κένωσον ἅπερ ἔχεις· ὁ μαμωνάς λέγει, Λάβε καὶ ἅπερ οὐκ ἔχει;. Ἀλλ' ὅμως ἀκούς- ται μᾶλλον ὁ τὰ ὠμὰ καὶ ἀπηνῆ καὶ θηριώδη προσ τάττων τοῦ τὰ ἐπιεικῆ καὶ σωτήρια ἡμῖν κελεύον τος. Διὰ τοῦτο γέεννα, διὰ τοῦτο σκότος, διὰ τοῦτο ποταμὸς πυρός, διὰ τοῦτο σκώληξ ἀτελεύτητος. Εστι καὶ πλούτῳ εἰς δέον χρήσασθαι, ὅταν εἰς τοὺς δεομένους ἀναλώσῃ. Τὰς πλουτοῦσι μάλιστα παρέπεσθαι φιλεῖ τὸ δυσ ήνιον, καὶ ἐκ πλείστης ἄγαν ἀγερωχία, κατασύρον ται πρὸς τὸ μάθυμον. Ι ad vitia feruntur. pauper vero unum solum : sed unum et hic et ile, tur. mia superbia að negligentiam detrahuntur. (1) Quæ hic in Greco sequuntur aliquot verba, videntur corrupta. ANTONIJ MELISSE

rum servabit. S. Basilii. Gaudeas, o homo, in penuria, quoniam Πλούτος κακίας μάλλον ή καλοκαγαθίας ἐστὶν Α ὑπηρέτης. ΛΟΓΟΣ ΑΓ. Περὶ πτωχῶν καὶ πενήτων, Κραυγὴν πένητος καὶ κραυγὴν πτωχοῦ εἰσακού σεται Κύριος. Οὐκ εἰς τέλος ἐπιλησθήσεται ὁ πτωχός. Η υπο μονὴ τῶν πενήτων οὐκ ἀπολεῖται εἰς τέλος, Κρινεῖ τοὺς πτωχούς τοῦ λαοῦ, καὶ σώσει τους υἱοὺς τῶν πενήτων. Έγνων ότι ποιήσει Κύριος την κρίσιν τῶν πτω χῶν, καὶ τὴν δίκην τῶν πενήτων. Ὁ ἀτιμάζων πένητα ἁμαρτάνει. Ο συκοφαντῶν πένητα παροξύνει τὸν ποιήσαντα αὐτόν. Πενία άνδρα ταπεινοί. Πλουσίου πτωχὸς οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν. Πάντα τὰ ἔργα τοῦ πτωχοῦ φανερὰ παρὰ τῷ Θεῷ. ὓς ἀποφράσσει τὰ ὦτα αὐτοῦ τοῦ μὴ ἀκοῦσαι πτωχοῦ, τῆς δεήσεως αὐτοῦ οὐκ εἰσακούσεται ὁ Θεός. Η σοφία τοῦ πένητος ἐξουθενημένη, καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ οὐκ εἰσὶν ἀκουόμενοι. Βοσκηθήσονται πτωχοὶ διὰ Κυρίου, πένητες δὲ άνθρωποι ἐπ' εἰρήνης ἀναπαύσονται. Ταπεινὸς ἐσφάλη, καὶ προσεπετίμησαν αὐτῷ· ἐφθέγξατο σύνεσιν, καὶ οὐκ ἐδόθη αὐτῷ τόπος. Προσευχή ταπεινοῦ νεφέλας διῆλθε, καὶ οὐ μὴ παρακληθῇ, ἕως ἂν ἐπισκέψηται Ύψιστος. Σοφία ταπεινοῦ ἀνυψώσει κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν μέσῳ μεγιστάνων καθιεῖ αὐτόν, Πτωχὸς δοξάζεται δι' ἐπιστήμην καὶ εὐλάβειαν· ὁ δοξαζόμενος ἐν πτωχείᾳ, ποσαχώς ἐν πλούτῳ 1 Μὴ παρεκτείνου πένης ὧν πλουσίῳ, τῇ δὲ σῇ εὐ νοίᾳ ἀπόσχου. Εμίσησεν ἡ ψυχή μου πτωχὸν ὑπερήφανον. Πτωχεύων, ἄνθρωπο, εὐφραίνου, ὅτι Λαζάρου σε τὰ ἀγαθὰ διαδέξεται. Οὐδεμίαν αἰσχύνην τὸ πένεσθαι προξενεί. Ενὶ τούτῳ διαφέρομεν τῶν πλουτούντων οἱ πέτ νητες, τῇ ἀμεριμνίᾳ· καὶ καταγελῶμεν αὐτῶν ἡ ἀγρυπνούντων, αὐτοὶ καθεύδοντες. Πενία μετὰ ἀληθείας πάσης ἀπολαύσεως τοῖς σω φρονοῦσι τιμιωτέρα. Οὐ τὸ πένεσθαι ἐπονείδιστον, ἀλλὰ τὸ μὴ φέρειν εὐγνωμόνως τὴν πενίαν. Πένης μὴ ἀθυμήσῃς. Η γὰρ εἰς ἄγαν κατήφεια γίνεται τῆς ἁμαρτίας αἰτία, τῆς μὲν λύπης βαπτι ζούσης τὸν νοῦν, καὶ ἀμηχανίας ποιούσης ίλιγγον, τῆς δὲ ἀπορίας τῶν λογισμῶν τὴν ἀχαριστίαν ἀπο- γεννώσης. Μὴ γὰρ οὐκ ἐπιβλέπει τὴν στένωσιν ὁ θεός; Εχει τὴν τροφὴν ἐν χερὶ, καὶ ἀναβάλλεται τὴν δόσιν, ἵνα σου δοκιμάσῃ τὸ βέβαιον. Οὐδὲν τῷ Θεῷ μέγα, δ μὴ καὶ πένησι δίδωσι. Ιεα. Χιν. Philonis. Divitiæ magis improbitati quam hone- stati inserviunt. De egenis et pauperibus. Job. Claniorem pauperis et clamorem egeni Do- minus exaudiet. Psal. is, Non in perpetua oblivione jacebit egenus. Patientia pauperum non semper frustrabitur. Ibid.v11. Judicabit inopes populi, et tilios paupe- Ibid. cxxxıx. Cognovi quod Domines acturus est causam inopuin, et judicium pauperuin. Prov. xvii. Qui spernit pauperen, peccat. Qui pauperem calumniatur, irritat creatorem ejus. Paupertas humiliat virum. Prov. xii. Pauper non sustinet minas divitis, Omnia opera inopis manifesta sunt apud Deum. Prov. xxi. Qui obstruit aures suas ne audiat egentem, illius preces non exaudiet Dominus. Eccle. ix. Sapientia pauperis nihil reputatur, et verba ejus non audiuntur. Inopes a Domnino pascentur, et homines pauperes in pace quiescent. Eccli. xm. Humilis quispiam erravit, et increpatus est; locutus est sapienter, et non datus est ei le- cus. Ibid. xxxv. Oratio humilis per nubes transivit, et nou accipiet solatiuw, donec visitet Altissi- mus. Ibid. xxxv. Sapientia humilis extollet caput ipsius, et collocabit eum inter principes. Ibid. x. Pauper laudatur ob scientiam et mod.- stiam : qui igitur pauper honoratus est, quanto di- ves idem esset honoratior I Prov. xxi. Pauper cum sis ne contendas cum di- vite, sed per prudentiam tuam abstine. Odit anima mea inopem superbum. Lazari bɔna te sequentur. Nallum dedecus paupertas producit. Hoc uno pauperes a divitibus distamus, 66 tran- quillitate animi : et vigilias ipsorum ridemus ipsi dormientes. Paupertas cum veritate quavis fruitione pretio- sior est apud prudentes. Non turpe est esse pauperem, sed non æquo anl- mo ferre paupertatem. Pauper dum es no abjicias animum. Nimia enim tristitia gignit peccatum, in qua mœror submergit mentem, et veluti vertiginem facit ipsa perplexitas, et consiliorum penuria ingratitudinem producit. An putas Deum non intueri angustiam tuam ? At- qui ille cum victum in manibus habeat, largiri cun- ctatur, ut constantiæ tuæ experimentum sumat. Theologi. Nihil magni possidet Deus, quod non etiam pauperibus largiatur. : LOCI COMMUNES. PARS. J. SERMO XXXIII. SERMO XXX [al. CXLI].

Præstantior est paupertas possessione now 4 justa. Misera quidem paupertas, sed opulentia mala niserior. Omnes sumus pauperes et indigi divinæ gratiæ, quamvis alius alii præstare videatur, si exiguis men- .suris metiare. Si creatorem irritat qui in pauperem fuerit con- ·tumeliosus, ergo ille qui colit opus, honorat opifi- cem. Præstabilior est juvenis pauper sapiens sene rege insipiente. Multitudo magne æstimationis hominum anius 'pauperis pii dignitate inferior est. Chrysost. Facilem sobrietatem, animæ cultum, modestiam promptam, non subitam iufationem, που ambitionem insanam, imo et alias omnes abunde virtutes in pauperum animis florentes invenias : divites contra ut plurimum virtutibus vacuos, et ad vitia pronos. Quid paupere magis beatum fieri possit, cum divitem quoque, si salvus esse velit, eumdem in statum redigi prius oporteat, in quo munc pauper exsistit? Nam si rebus suis tanquam alienis absti- meat, et affation indigentibus eas distribuerit, ita sa- lutem consequi poterit. Sic fecit Job, sic Abraham, et res quas tanquam heriles et a Domino sibi con- 'missas in conservos erogarunt. Idcirco neque præ- sentibus eis parcebant, nec absentibus animo cru. G ciabantur. O insignem paupertatis excellentiam, hæc Dei persona fit ! Deus in paup ·re absconditur, et pauper quidem porrigit manum, Deus autem suscipit quod offertur. Qui cum paupertate philosophantur, magis magis- que Deo appropinquant. Non pauper est qui nihil habet, sed qui multa desiderat. Non dives 67 est qui mulla possidet, Bed qui nulla re indiget. Qui aures suas (inquit) obturat, ut non audit pauperem, illius orationem non exaudiet Deus. Beatus qui animadvertit að mendicum et pauperem, liberabit eum Dominus in die malo. Est autem dies D malus, qui peccatoribus destinatus est. Sexti. Paupertatem ferre non cujusvis est, sed viri sapientis. Didymi. Qui mendici vel pauperes propter vir- tutem et pietatem facti sunt, illos magis ac diligen- Aius curare debes : itidem qui propter morbos aut casus adversos inopia laborant, in illos magis be- neficus esto, quam qui ex malo facinore aut luxn- ria ad paupertatem redacti sunt. Aristot. Paupertas multis rebus indiget, inexple bilitas omnibus. Democriti. Si non multa desideres, pauca tibi • Κρείσσον πενία μὴ δικαίας κτήσεως. Δεινὸν πένεσθαι, χεῖρον εὐπορεῖν κακῶς. Πτωχοί ἐσμεν ἅπαντες, καὶ τῆς θείας χάριτος ἐπιδεεῖς, κἂν ἄλλος ἄλλου προσέχειν δοκῇ μικροῖς μέτροις μετρούμενος. Εἰ γὰρ ὁ ἀτιμάζων πένητα παροξύνει τὸν ποις. σαντα αὐτὸν, τιμᾷ τὸν ποιητὴν ὁ περιέπων τὸ ποίημα. Κρείσσων νέος πένης σώφρων γέροντος βασιλέως ἄφρονος. Ανδρῶν ἐνδόξων πλῆθος ἑνὸς πένητος εὐσεβοῦς οὐκ ἀντάξιον. Τὴν τῆς σωφροσύνης εὐκολίαν, καὶ τῆς ψυχῆς ἐπιμέλειαν, καὶ τὸ μετριάζειν ῥᾳδίως, καὶ τὸ μὴ φυσιοῦσθαι ταχέως, καὶ δοξομανίας ἀπηλλάχθαι, καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν ἄλλην ἀρετὴν μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας ἐν ταῖς τῶν πενήτων ψυχαῖς βρύουσαν ἴδοι τῆς ἄν· τοὺς δὲ πλουσίους ὡς τὰ πολλὰ ἐρή μους ταύτη; ὄντας, καὶ πρὸς κακίαν εὐεμπτώτως Έχοντας. Τί πένητος γένοιτο μακαριώτερον, ὅταν δίῃ καὶ τὸν πλούσιον, ει μέλλει σώζεσθαι, πρότερον ἐνταῦθα αφικέσθαι, ἔνθα ὁ πένης ἔστηκεν; "Αν γὰρ τῶν οἱ χείων ὡς ἀλλοτρίων απόσχηται, καὶ εἰς τοὺς δερμα νους αὐτὰ σκορπίσῃ μετὰ δαψιλείας ἁπάσης, οὗ ω δυνήσεται σωτηρίας ἐπιτυχείν. Οὕτω γοῦν ὁ Ἰώβ, οὕτω καὶ ὁ ᾿Αβραὰμ ἐποίησαν, καὶ τὰ αὐτῶν ὥσπερ δεσποτικὰ ἐγχειρισθέντες, οὕτως εἰς τοὺς ὁμοδούλους ἀνήλισκον. Διὰ τοῦτο οὔτε παρόντων ἐφείλοντο, οὔτε ἀπόντων ἐδάκνοντο. Ο πηλίκον ἀξίωμα τῆς πενίας, Θεοῦ γίνεται προσ ωπείον ! Κρύπτεται ἐν πένητι Θεὸς, καὶ πένης μὲν ὁ τὴν χεῖρα προτείνων, Θεὸς δὲ ὁ δεχόμενος. Οἱ πενία προσφιλοσοφήσαντες ἐγγίζουσιν ἀεὶ τῷ Θεῷ. Οὐκ ἔστι πένης ὁ μηδὲν ἔχων, ἀλλ᾽ ὁ πολλῶν ἐπι- θυμῶν. Οὐκ ἔστι πλούσιος ὁ πολλὰ κεκτημένος, ἀλλ' ὁ μηδενὸς δεόμενος. Ο; ἀποφράσσει, φησί, τὰ ὦτα αὐτοῦ, τοῦ μὴ ἀκοῦσαι πτωχοῦ, τῆς δεήσεως αὐτοῦ οὐκ εἰπακούσει ται ὁ Θεός. Μακάριος ὁ συνιὼν ἐπὶ πτωχὸν καὶ πέρ νητα, ἐν ἡμέρᾳ πονηρᾷ ρύσεται αὐτὸν ὁ Κύριος. Ημέρα πονηρά, ἡ τοῖς ἁμαρτωλοῖς ἀποκεκληρω μένη. Πενίαν φέρειν οὐ παντὸς, ἀλλ᾽ ἀνδρὸς σοφοῦ. Μείζονα καὶ σπουδαιοτέραν τὴν ἐπιμέλειαν ποιοῦ εἰς τοὺς δι' ἀρετὴν καὶ θεοσέβειαν πτωχεύσαντας ἡ πενομένους· ὁμοίως καὶ εἰς τοὺς ἐκ νόσων ή συμπτωμάτων ἀποροῦντας παρὰ τοὺς ἐκ κακοπραγ- μονίας ἢ ἀσωτίας πτωχεύσαντας. Η πενία πολλῶν ἐστιν ἐνδεής· ἡ δὲ ἀπληστία πάντων. ἂν μὴ πολλῶν ἐπιθυμῇς, τὰ ὀλίγα πολλά στι ANTONII MELISSÆ

ὀλίγας. Ρίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία, ἧς Ο φιλάργυρος οὐδέποτε στήσεται τῆς ἐπιθυμίας. Μη γίνου φιλάργυρος, ἵνα μὴ ἀντὶ Θεοῦ δουλεύ- Basilii. Animus avaritia captus trutina est ad sic animus tibi avaritia detentus, nihil quam aurum Non fias avarus, ne Mammonæ, loco Dei, ser- δέξε:. Μικρὰ γὰρ ὄρεξις πενίαν Ισοσθενῆ πλούτου Δ ποιήσει, Τὰ μέγιστα τῶν κακῶν οἱ πένητες ἐκπεφεύγασιν, ἐπιβουλὴν, φθόνον, καὶ μέρος, οἷς οἱ πλούσιοι καθ' ἡμέραν συνοικοῦσιν. Τὴν πενίαν ὁ σώφρων καρτερία καὶ γενναιότητι τιμῶν, πλούτου τιμιωτέραν ἀποφαίνει. Οὐ τὸ πένεσθαι κατά φύσιν αἰσχρόν· ἀλλὰ τὸ δι' αἰσχρὰν αἰτίαν πένεσθαι όνειδος. Κρείσσον καλῶς πένεσθαι μᾶλλον ἢ πλουτεῖν και πῶς. Τὸ μὲν γὰρ ἔλεον, τὸ δ' ἐπιτίμησιν φέρει. Γῆς ἐπέβην γυμνός, γυμνός δ' ὑπὸ γαίαν ἄπειμι. Καὶ τί μάτην μοχθώ, γυμνὸν ὁρῶν τὸ τέλος; Πέ-Β νης ἀποθανών φροντίδων ἀπηλλάγη· ζῶν γὰρ τέθνη κε, τὴν πενίαν νέκρωσιν ἔχων. Αριστείδης ὁ δίκαιος, ὀνειδιζόμενος ἐπὶ πανίᾳ ὑπό τινος πλουσίου, εἶπεν· Ἐμοὶ μὲν ἡ πενία οὐ δὲν ἱστορήσει κακόν· σοὶ δὲ ὁ πλοῦτο; ταραχὰς οὐκ ΛΟΓΟΣ ΑΔ'. τινες ὀρεγόμενοι ἀπεπλανήθησαν ἀπὸ τῆς πίστεως, καὶ ἑαυτοὺς περιέπειραν οδύναις πολλαῖς. Σὺ δὲ, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, ταύτην φεύγε· δίωκε δὲ δικαιο- σύνην, εὐσέβειαν, πίστιν, ἀγάπην, ὑπομονήν, προς- τητα. ἐστὶν, ἐπὶ τὸ βαρὺ τοῦ κανόνας τὴν μονὴν καταφέ- ρουτα. Χρυσὸς τῶν ψυχῶν ἡ ἀγχόνη, τὸ τοῦ θανάτου ἄγκιστρον, τὸ τῆς ἁμαρτίας δέλεαρ. Πένης ἐστὶν ὁ πολλῶν ἐνδεής· πολλῶν δὲ ἡμᾶς ἐνδεεῖς ποιεῖ τὰ τῆς ἐπιθυμίας ακόρεστον. Ὥσπερ γὰρ τοῖς μεθύουσιν ἀφορμὴ τοῦ πίνειν ἡ τοῦ οἴνου προσθήκη γίνεται· οὕτως καὶ οἱ νεόπλου- τοι, πολλὰ κτησάμενοι, πλειόνων ἐπιθυμοῦσι, τῷ ἀεὶ προστιθεμένῳ τὴν νόσον τρέφοντες, καὶ περιτρέπες καὶ αὐτοῖς ἡ σπουδὴ πρὸς τὸ ἐναντίον. η Πάντα χρυσὸν βλέπεις, πάντα χρυσὸν φαντάζεις • D τοῦτό σοι καὶ καθεύδοντι ἐνύπνιον, καὶ ἐγρηγορότι ἐνθύμιον. Ὥσπερ γὰρ οἱ ὑπὸ μανίας παράφοροι οὐ τα πράγματα βλέπουσιν, ἀλλὰ τὰ ἐκ τοῦ πάθους φαντάζονται, οὕτως σοι ἡ ψυχὴ τῇ φιλοχρηματία κατασχεθείσα, πάντα χρυσόν, πάντα άργυρον βλέπει. Ηδιον ἂν ἴδοις τὸν χρυσὸν ἢ τὸν ἥλιον. της τῷ Μαμωνᾷ. Βαρύ τι χρῆμα τὸ χρυσίον ἐστί· κούφον δὲ καὶ ἀνωφερές πράγμα ἡ ἀρετή. Εἰ οὖν χρὴ τοῖς ἄνω προσβαίνειν, τῶν καθελκόντων πτωχεύσωμεν, ἵνα ἐν τοί, ἄνω γενώμεθα. διαι, - multa videbuntur. Desiderium enim contractumn ' paupertatem divitiis æquipollentem reddet. Pauperes maximis malis non infestantur, ut insi- dits, invidia et odio, quibus divites expositi sunt quo:i.lie. Euripidi. Sapiens paupertatem animo patiente ∙et generoso colens, divitiis pretiosiorem efficit. Apollonii. Paupertas non turpis est secundum naturam, turpi vero de causa pauperem esse dode- cus est. Catonis. Præstat honesta paupertas improbis di- ‚vitiis. Hoc enim opprødærii, ilind minerationis cansa fit. Luciani. Nudus in terram veni, ot nudus in illaı redeo. Quid frustra crucior, nudum videns exitum? Pauper defunctus liberatur curis. Vivens enim mortuus est, paupertatem ceu mortem ferens. Aristides. Aristides ille justus, eum dives quidain paupertatem ei objiceret, dixit : Mihi quidem nihil afferet mali paupertas, tibi vero divitiæ non pau- cas perturbationes. 1 Tim. vı. Radix omnium malorum est pecuniæ studium, cujus aliqui desiderio capti a fide aberra- runt, el multis seipsus doloribus impliquerunt. Tu vero, homo Dei, ista fuge ; sectare autem justi- pietatem, fem, charitatem, patientiam, mall- suetudinem. pondus inclinaus regulas momentum. Aurum est laqueus auiu:orum, bamus mortis, esca peccati, Pauper est qui multis indiget : multorum autem indigos facit cupiditas 68 insatiabilis. Quemadmodum ebriis magis magisque occasio- nem bibendi vinum bibitum præstat, sic etiam bomines recenter ditati cum multa possideant plura desiderant, ex ipsa rerum accessione morbum fo- ventes, et suum eis studium vertitur in contra- riuin. Quidquid vides, quidquid imaginaris, aurum est. Hoc tibi dormienti somnium, et vigilanti cogitatio est. Nam ut qui per iusanian delirant, non ipsas res vident, sed quæ eis affectio suggerit, imaginantur : et argentum videt, et suavius quidem aurum quam sol conspectui tuo se offert. Chrysost. Avarus nunquam liberabitur cupidi- lale. vias. Gravis res est aurum, virtus contra levis et apta in sublime ferri. Ergo si nobis accedenda sunt sublimia, ea quæ deorsum trahunt abjiciamus, ut sursum feramur. LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XXXIV. Περὶ φιλαργυρίας. Λογισμός φιλαργυρία περιειλημμένος τρυτάνη SERMO XXXIV [al. XLII.]. De avaritia.

lis est vita hominis avari, nam cum nihil non ha- bet, oblectandum neminem habet. Potu restinguitur appetitus bibendi, et cibus de- siderio cibi medetur : avaritiam vero non aurum niam insidiatores multos habet. Socratis. Avarorum divitiae, ut sol post occasum, Diphili. Si accipere nihil esset, nemo foret malus. Istud est avaritia, cum relicta consideratione Justi, fuero per omnia servis. tristitiæ sequuntur. Luc. x11. Videte et cavete ab avaritia, non enim in abundantia cujusquam vita ejus est ex his quæ non potius damnum accipitis ? Imo vos injuriam tis, quod injusti regni Dei hæreditatem non conse- quentur ? 69.11 ad Titum 1. Desistat ab injustitia omnis Novit Dominus justos a tentatione liberare, injustos vero ad diem judicii puniendos ser- Il Petr. n. Qui diligit injustitiam, odit animam Prov. x. Virum injustum mala corripient ad per- · Injustis omnia in sinum colliguntur. Sap Injusti cito peribunt. Gentis injustæ obliqui sunt anni. nihil enim juvabit in die afflictionis. Eccli. xxxv. Oratio patientis injuriam exauditur. milis est congerenti lapides in tumulum sepulturæ Ibid. xxii. Leo insidiatur venationi, itidem pec- γίνεται. Plutarchi. Silicernio seu funebri convivio simi- ▲ Nec a mortuo colloquium, nec ab avaro benefi- cium petendum est. nec argentum exstinguit. Diogenes. Diogenes Cynicus philosophus interro- gatus a quodam cur aurum palleret, dixit: Quo- nemineın mortalium oblectant. Diodori, Quæ nequeant armis capi, facile expu- gnantur auro. Nihil non subjicitur argento. Mala lucra voluptates quidem breves, longæ vero possidet. 1 Cor. vi. Cur non potius injuriam patimini ? cur facitis, et damno amicitis, idque fratres ? An uesci- qui uomen Dei nominat. guam. Psal. xxxiii. Facies Domini super facientes mala ut aboleat a terra memoriam eorum. niciem. Thesauri non juvabunt iniquos. Prov, xx. Hæreditas præpropera principio tan- dem non benedicetur. Ibid. x. Opes iniquitatis studio comparatæ minuuntur. Salomon. Ne gaudeas ob injustam pecuniam : Qui domum suam ædificat pecuniis alienis, si- suæ. • Εοικεν ὁ τῶν φιλαργύρων βίος νεκροῦ δείπνῳ· πάντα γὰρ ἔχων τὸν εὐφρανθησόμενον οὐκ ἔχει. Ούτε παρὰ νεκροῦ ὁμιλίαν, οὔτε παρὰ φιλαργύρου χάριν δεῖ ἐπιζητείν. Ποτὸν μὲν ἔσβεσε την ποτοῦ ὄρεξιν, καὶ τροφή τὴν τροφῆς ἐπιθυμίαν ηκέσατο· φιλαργυρίαν δὲ οὐ σβέννυσιν ἀργύριον ἢ χρυσίον. Διογένης ὁ Κυνικός φιλόσοφος ερωτηθεὶς ὑπό τινος, διατί τὸ χρυσίον χλωρόν ἐστιν, ἔφη, Ότι πολλούς ἐπιβούλους ἔχει. Ὁ τῶν φιλαργύρων πλοῦτος, ὥσπερ ὁ ἥλιος και ταδὺς εἰς τὴν γῆν, οὐδένα τῶν ζώντων εὐφραίνει. Τὰ τοῖς ὅπλοις ἀδύνατα χειρωθῆναι τῷ χρυσῷ ῥᾴδιόν ἐστι καταπολεμῆσαι. Τῷ ἀργυρίῳ ὑποτάσσε και τὰ σύμπαντα. Εἰ μὴ τὸ λαβεῖν ἦν, οὐδὲ εἰς πονηρὸς ἦν. Φιλαργυρία τοῦτ' ἔστιν, ὅταν ἀφῇς σκοπεῖν Τὰ δίκαια, τοῦ κέρδους διαπαντὸς δοῦλος εἷς. Τὰ πονηρὰ κέρδη τὰς μὲν ἡδονὰς ἔχει μικράς, τὰς δὲ λύπας μακράς. Περὶ πλεονεξίας, πλεονεκτούντων καὶ ἀδικούντων. Ορᾶτε καὶ φυλάττεσθε ἀπὸ τῆς πλεονεξίας, ὅτι οὐκ ἐν τῷ περισσεύειν τινὶ ἡ ζωὴ αὐτῷ ἐστιν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῦ. Διατί οὐχὶ μᾶλλον ἀδικεῖσθε ; διατί οὐχὶ μᾶλλον ἀποστερεῖσθε; ἀλλ᾽ ὑμεῖς ἀδικεῖτε καὶ ἀποστερεῖτε, καὶ ταῦτα ἀδελφούς ; "Η οὐκ οἴδατε ὅτι ἄδικοι βασι λείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν ; Αποστήτω ἀπὸ ἀδικίας πᾶς ὁ ὀνομάζων τὸ ὄνομα Κυρίου. (ἶδεν Κύριος εὐσεβεῖς ἐκ πειρασμοῦ βύεσθαι, ἀδίκους δὲ εἰς ἡμέραν κρίσεως κολαζομένους της ρεῖν. Ὁ ἀγαπῶν τὴν ἀδικίαν μισεῖ τὴν ἑαυτοῦ ψ χήν. Πρόσωπον Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξο λοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. *Ανδρα ἄδικον κακὰ θηρεύσει εἰς διαφθοράν. Οὐκ ὠφελήσουσι θησαυροὶ ἀνόμους. Εἰς κόλπους ἐπέρχεται πάντα ἀδίκοις. Μερὶς ἐπισπουδαζομένη ἐν πρώτοις ἐν τοῖς τελευ ταίοις οὐκ εὐλογηθήσεται. Υπαρξις ἐπισπουδαζομένη μετὰ ἀνομίας Ελάσσων Αδικοι ἀπολοῦνται συντόμως. Γενεᾶς ἀδίκου σχολιὰ τὰ ἔτη. Μὴ ἐπίχαιρε ἐπὶ χρήμασιν ἀδίκοις. Οὐδὲν γὰρ ὠ φελήσουσιν ἐν ἡμέρᾳ ἐπαγωγής. Δέησις ἀδικουμένου εισακουσθήσεται. Ο οἰκοδομῶν τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐν χρήμασιν ἀλλο τρίοις ὡς ὁ συνάγων τοὺς λίθους αὐτοῦ εἰς τὸν χει- μάρξουν. Λέων ἐνεδρεύει θήραν, οὕτως ἁμαρτία τοὺς ἔργα ζομένους άδικα. | ANTONII MELISS.E SERMO XXXV [al. XLI]. De avaritia, et qualibet, in re plus habere volentibus et injustis. vare. catum facientibus iniqua. ΛΟΓΟΣ ΔΕ'.

Μὴ ποίει κακά, καὶ οὐ μή σε καταλάβη κακόν. Α Απόστηθι ἀπὸ ἀδίκου, καὶ ἐκκλινεῖ ἀπὸ σοῦ ἁμαρ τία. Υιέ, μὴ σπείρῃς ἐπ' αὔλακας ἀδικίας, καὶ οὐ μὴ θερίσης επταπλασίονα. θύων υἱὸν ἔναντι πατρὸς αὐτοῦ ὁ προσάγων θυ σίαν ἐκ χρημάτων πενήτων. Οὐαὶ ὁ πληθύνων ἑαυτῷ τὰ οὐκ ὄντα αὐτοῦ, καὶ βαρύνων τὸν κλοιὸν αὐτοῦ στιβαρῶς. Οὐαὶ οἱ θησαυρίζοντες ἀδικίαν καὶ ταλαιπωρίαν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν. Οὐαὶ οἱ συνάπτοντες οἰκίαν πρὸς οἰκίαν, καὶ ἀγρὸν πρὸς ἀγρὸν ἐγγίζοντες, ἵνα τοῦ πλησίον ἀφέλωνται τι. Μὴ οἰκήσετε μόνοι ἐπὶ τῆς γῆς; Ηκούσθη γὰρ εἰς τὰ ὦτα Κυρίου Σαβαώθ ταῦτα. Απέχου ἀπὸ ἀδίκου, καὶ οὐ φοβηθήσῃ, καὶ τρό- Β μας οὐκ ἐγγιεῖ σοι. Μὴ ἔστω ἡ χείρ σου ἐκτεταμένη εἰς τὸ λαβεῖν, καὶ ἐν τῷ ἀποδιδόναι συνεσταλμένη. Πλεονέκτου ὀφθαλμός οὐκ ἐμπιπλᾶται ἐν με ρίδιο Ο τὰ ἑτέρου λαμβάνων καὶ ἑτέροις διδοὺς οὐκ ἐλέησεν, ἀλλὰ καὶ ἠδίκησεν ἀδικίαν τὴν ἐσχάτην. Εἰ μὲν γὰρ ἐλεεῖς ἐξ ὧν ἀδικεῖς, ἐλέησον οὓς ἀδικεῖς. Εὐσεβῆς γὰρ ἐκεῖνος, οὐχ ὁ πολλοὺς ἐλεῶν, ἀλλ' ὁ μηδένα ἀδικῶν. Όσα βλέπει ὀφθαλμός,τοσαῦτα ἐπιθυμεῖ ὁ πλεον έκτης. Ο ᾅδης οὐκ εἶπεν, Ἀρχεῖ· οὐδὲ ὁ πλεονέ- κτης εἶπέ ποτε, Αρκεῖ. Πονηρὸς ἐν πόλει σύνοικος, ο πονηρὸς ἐν ἀγροῖς. Η θάλασσα οἶδε τὰ ὅρια αὐτῆ;, ἡ νὺξ οὐχ ὑπερβαίνει ὁμοθεσίας ἀρχαίας. Ὁ δὲ πλεον ἐκτης οὐκ αἰδεῖται χρόνον, οὐ γνωρίζει ὅρον, οὐ συγχωρεῖ ἀκολουθία διαδοχῆς, ἀλλὰ μιμεῖται τοῦ πυρὸς τὴν βίαν, πάντα ἐπιλαμβάνεται, πάντα ἐπι- νέμεται. Τί οὖν μετὰ ταῦτα; ούχι τρείς σε πήχεις αναμέν νουσιν οἱ πάντες ; οὐχὶ λίθων ὀλίγων βάρος ἀρκέσει πρὸς φυλακὴν τῇ δυστήνῳ σαρκί; Ὑπὲρ τίνος οὖν μοχθεῖς; ὑπὲρ τίνος παρανομεῖς; Τί ἀπολογήσῃ, επειδάν σε κύκλῳ περιστάντες οἱ ἠδικημένοι κατα- βοῶσιν ἐπὶ τοῦ κοινοῦ κριτοῦ; Πῶς παραπείσεις τὸν ἀπαραλόγιστον δικαστήν ; Οὐκ ἔστι ῥήτωρ ἐκεῖ, οὐκ ἔστι πιθανότης βημάτων, κλέψαι δυναμένη τοῦ δικα στοῦ τὴν ἀλήθειαν. Ανδρὶ ἐπιθυμητῇ χρημάτων οὐκ ἐγγίνεται κόσ Ο μέν γε πένης κἂν δοῦλος ᾖ, καὶ μὴ ὑπεμ- πλήσας τὴν ἑαυτοῦ γαστέρα, προσηνούς μεταλαμβά- νει τῆς διὰ τοῦ ὕπνου ἀνέσεω;· πλούτου δὲ ἐπιθυ- μία σύνεσιν ἀγρυπνίαις καὶ καμάτοις τρύχει. Χρυσοῦ δεύτερα πάντα ἀδίκοις. ὐ μὴ δεόμενος τῶν ἀλλοτρίων, ἀλλ' ἐν αὐταρκεία νομίζων εἶναι, πάντων ἐστὶν εὐπορώτατος. Αρκτοι μὲν καὶ λύκοι ἐπειδὰν λάβωσι κόρον, τῆς ἁρπαγῆς ἀφίστανται· οἱ δὲ πλεονέκται πόρον οὐκ ἔγουσιν. - Mala ne feceris, et non apprehendet te malum. Desiste ab injusto, et declinabit a te peccatum. Ibid. v11. Fili, ne seras in suleos injustiţiæ, ne septies tanto ampliorem inde messem facias. Ibid, xxı. Filium occidit coram patre suo, qui victimam offert ex pecuniis pauperum. Habac. u. Væ illi qui sibi res non suas multi- p'icat, et qui aggravat super se densum lutum. Amos . Væ illis qui colligunt injustitiam et miseriam in manibus suis. Isa. v. Væ illis qui domum domui conjungunt, et agrum agro apponunt, ut aliquid eripiant proxi- mo. Num vos soli babitabitis in terra? Atqui Domilnus exercituum auribus hæc percepit. Ibid. Liv. Abstine ab injusto, et non timebis, neque tremor invadet te. Eccli. ¡v Manus tua non sit porrecta ad accipien- dum, et ubi dandum est contracta. Ibid. xiv. Oculus avarus nulla portione salia- lur. Basilii, Qui alicui eripit et alteri dat, is non misericordiam, sed extremam injustitiam exercet. Nam ex injuriis materiam miserationis captas, mi- serere potius illorum quos injuria afficis. Pius enim Ille est, non qui miseretur multorum, sed qui ne miui facit injuriam. Quæcunque videt oculus, ea omnia desiderat avarus. Iuferis nunquami satis fit, nec unquam avarus sibi sufficere dicit. Malus hic vicinus est in urbe, 70 malus ruri. Mare suos fines agnoscit, et nox antiquos terminos non transcendit. Avarus autem tempus nulluin reveretur, non agnoscit ter- minum, non cedit ordini successionis; sed - ignis violentiam imitatur, omnia arripit, omnia depa- scitur. Sed quid tandem fiet? Nonne tres omnino cubiti te manent? Nonne paucorum lapidum moles ad custodiam miseræ carni sufficiet? Ad quid igitur laboras? Quorsum iniquus esse pergis ? Quibus verbis defendes te, cum affecti abs te injuria undi- que circumstantes sub communi judice contra te clamaverint ? Quomodo persuadebis judici, qui falli non potest? Nullus illic orator est, nulla verbo- rum probabilitas quæ veritatem judici abscondere valeal. Theologi. Homini pecuniæ cupido nulla satietas innascitur. Pauper quidem, licet servus et ventre non satu- ro, blanda per somnum quiete fruitur: cupidītās autem divitiarum mentem vigiliis et laboribus crucial . Injusti nihil non auro postponunt. Chrysost. Qui non indiget alienis, sed sua sibi sufficere existinat, omnium est ditissimus. Ursi et lupi saturati rapinam relinquunt ; avariz autem nulla satietas. LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XXXV.

tuexplebilitas admodum violenta est, el avaritia ▲ præpotens: rapaces vitam hominum perturbant, et hujus quidem rapinæ sunt, deliciæ autem aliorum : in ipsum cadit exsecratio, fruitio in alios: adversus ipsum eduntur suspiria, abundentia contingit aliis ‹ adversus ipsum funduntur lacrymæ ab aliis usur- pantur pecuniæ: ipse apud inferos punitur, et alii sæpenumero in ipsius divitiis voluptuantes cantillant. Pleonexia, id est avaritia, est cum plus habet aliquis quam ad eum pertineat. Avaritia est idololatria, imo deterior ea. Siquidem idololatræ Dei creaturas adorant, et venerati sunt (inquit) at coluerunt creaturam præter Creatorem. Tu vero tuum ipsius opus adoras. Deus enim avari- tiam non creavit, sed insatiabilis et immodica uma cupiditas ent ezengitavit. Si quis de suis non largitur, ab illo accusabitur in die judicii, cujus non est misertus: quomodo illi venia dabitur qui rapuit aliena, undique circom- stantibus eum illis quos affecit injuria? Non enim illic testibus, non accusatoribus, non argumentis locus est, sed ipsæ res per se, quales a nobis ge- stæ sunt, coram oculis nostris apparent. Ecce enim (inquit) homo et opera ejus. Etenim hoc quoquera pina est, et 71 avaritia, et spoliatio, sua non com- municare. Nam Deus Judæos accusans per prophe- tam, inquit : c Protulit terra fructus suus, et non solvistis decimas, rapuistis bona pauperis. » Ει rursus alibi inquit, « Ne quid eripias de victu pau- C pcris. » Plutarchi. Qui ex turpibus lucris ad honesta offi- cia sumptuın faciunt, simile quid faciunt illis qui ex sacrilegio Deum placare volunt. Democriti. Divitiæ malo facinore partæ majori dedecore notantur. Non inutile quidem est pecunias acquirere, per injustitiam autem, longe pessimum. Socratis. Socrates avaros avibus comparabat, quarım alia deglutit quidquid invenerit, et quan- doque suffocatur: alie vero sequuntur ut quod habet ei extorqueant, et ipsæ quoque aliæ post alias suffocantur. Diogenis. Diogenes interrogatus quænam essent feræ pessimæ, dixit: In montibus ursi et leones, in civitatibus autem publicani et sycophantæ. Antiphanis. Canis de carnibus edendis cogitans non amplius gregem custodire potest. Mala lucra breves quidem voluptates, tristitiæ vero longa sequuntur. Plaion, Paupertas existimetur, non imminutio re- rum, sed inexplebilitatis adauctio. Isocr. Nullum inique luerantem æmuleris : sed magis approbato viventes cum justitia. : Nam qui magna rapiunt, au parva qroque rapiant, incertum est ; qui vero parvis non abstinent, ilti nimirum ne a magnis quidem sibi temperabunt. Η απληστία τυραννεῖ, ἡ πλεονεξία δυναστεύει οἱ ἄρπαγες τὸν βίον ταράσσουσι, καὶ αὖθις αὐτοῦ αἱ ἁρπαγαὶ, καὶ ἄλλων αἱ ἡδοναί· αὐτοῦ αἱ κατάρτι, καὶ ἄλλων αἱ θεραπείας· κατ' αὐτοῦ οἱ στεναγμοί, καὶ παρ' ἑτέροις οἱ πλεονασμοί· κατ' αὐτοῦ τὰ δά- κρυα, καὶ παρ' ἑτέροις τὰ χρήματα· αὐτὸς ἐν δὲ κολάζεται, καὶ ἄλλοι πολλάκις ἐν τοῖς αὐτοῦ τρ φῶντες ψάλλουσιν. Πλεονεξία ἐστὶ τὸ πλέον ἔχειν τοῦ ὡρισμένου. Η πλεονεξία εἰδωλολατρεία ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ χι λεπωτέρα εἰδωλολατρείας. Οἱ γὰρ εἰδωλολάτραι τους τοῦ Θεοῦ κτίσμασι προσκυνοῦσι· καὶ ἐσεβάσθησαν (φησί) καὶ ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Σὺ δὲ τῷ κτίσματι τῷ σαυτοῦ προσκυνεῖς. Ο γάρ θεὸς πλεονεξίαν οὐκ ἐδημιούργησεν, ἀλλ' ἡ τῆς σῆς ἁπληστίας ἐπεξεῦρεν ἀμετρία. Εἰ ὁ τῶν ἐαυτοῦ μὲ μεταδιδοὺς κατήγορον έχει τὸν οὐκ ἐλεηθέντα ἐν τῇ τῆς κρίσεως ἡμέρᾳ· ὁ καὶ τὰ ἀλλότρια ἁρπάσας ποιες τεύξεται συγγνώμης, πανταχόθεν αὐτῷ περιεστηκότων τῶν ἠδικημένων; Οὐ γὰρ μαρτύρων ἐκεῖ χρεία, οὐδὲ κατηγόρων, οὐδὲ ἀποδείξεων· ἀλλ᾽ αὐτὰ καθ᾿ ἑαυτά τα πράγματα, οἷάπερ αὐτὰ κατεσκευάσαμεν, πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν φαίνεται τῶν ἡμετέρων. Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἄνθρω πος καὶ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἀρπαγή, τὸ μὴ μεταδιδόναι τῶν ὄντων, καὶ πλεονεξία καὶ ἀπ' στέρησις· τοῖς γὰρ Ιουδαίοις ἐγκαλῶν ὁ Θεός, διὰ τοῦ προφήτου φησίν· Εξήνεγκεν ἡ γῆ τὰ ἐκτά- ρια αὐτῆς, καὶ οὐκ εἰσηνέγκατε τὰ ἐπιδέκατα· ήρ πάσατε τὰ τοῦ πένητος. • Καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ λέ- γει, « Μὴ ἀποστερήσῃς τὴν ζωὴν τοῦ πτωχοῦ. ο Οἱ ἀπὸ τῶν αἰσχρῶν κερδῶν εἰς τὰς καλὰς ἀναλ σκοντες λειτουργίας ὅμοιόν τι ποιοῦσι τοῖς ἀπὸ ίε· ροσυλίας θεοσεβοῦσιν, Πλοῦτος ἀπὸ κακῆς ἐργασίας ἐπίγινόμενος επιτα νέστερον όνειδος κέκτηται. Χρήματα πορίζειν μὲν οὐκ ἀχρεῖον· ἐξ ἀδικίας δὲ πάντων κάκιον. Σωκράτης τοὺς μὲν πλεονέκτας είκαζε ταῖς ὄρνι σιν, ὧν ἡ μὲν καταπίνει ὅ τι ἂν προστύχῃ, καὶ ξ- στιν ὅτε πνίγεται· αἱ δ' ἄλλαι περιακολουθοῦσιν, ἀφελεῖν αὐτὸ σπεύδουσαι, ἵνα παρά μέρος πνιγώ- σιν. Διογένης ερωτηθεὶς ποῖα εἴη θηρία χαλεπώτερα, εἶπεν· Ἐν μὲν τοῖς ὄρεσιν ἄρκτοι καὶ λέοντες, ἐν δὲ ταῖς πόλεσι τελῶναι καὶ συκοφάνται. Κύων, μελετήσας σαρχῶν ἀπογεύεσθαι, φυλάττειν οὐκ ἔτι δύναται τὴν ἀγέλην. Τὰ πονηρὰ κέρδη τὰς μὲν ἡδονας έχει μικρές, τὰς δὲ λύπας μακράς. Πενίαν ἡγητέον εἶναι μὴ τὸ τὴν οὐσίαν ἐλάττω ποιεῖν, ἀλλὰ τὴν ἀπληστίαν πλείω. Μηδένα ζήλου τῶν ἐξ ἀδικίας κερδαινόντων· ἀλλὰ μᾶλλον ἀποδέχου τοὺς μετὰ δικαιοσύνης ζώνε ሃሩ Οἱ μὲν γὰρ τὰ μεγάλα ἁρπάζοντες ἄδηλον εἰ καὶ τὰ μικρὰ ἁρπάζουσιν· οἱ δὲ τῶν μικρῶν μὴ ἀπεχό μενοι δῆλον ὅτι οὐδὲ τῶν μεγάλων ἀφέξονται. ANTONII MELISSÆ

Ἡ οἰκονομοῦσα τὸ ζῶον δύναμις αὐτάρκειαν μὲν Ἡ αὐτάρκεια καὶ τροφή ἐστι, καὶ ἡδονὴ, καὶ ὑγεία, Αὐταρκεί τροφή σμικρά γ. μακρά] νὺξ οὐδέποτε αὐτάρκεια γάρ ἐστ: φύσεως πλοῦτος. ΛΟΓΟΣ ΑΓ. Εἶπεν ὁ Κύριος· Μὴ μεριμνήσησε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε. Ἔστι δὲ πορισμός μέγας ἡ εὐσέβεια μετὰ αὐταρ κείας· οὐδὲν γὰρ εἰσηνέγκαμεν εἰς τὸν κόσμον, δῆ λον ὅτι οὐδὲ ἐξενεγκείν τι δυνάμεθα. Εχοντες δ διατροφὰς καὶ σκεπάσματα, τούτοις ἀρκεσθησόμεθα. Κρείσσον μικρά, μερὶς μετὰ φίλου Κυρίου ή μετ γάλος θησαυροί μετὰ ἀσεβείας. Ἀρχὴ ζωῆς ἀνθρώπου ἄρτος, καὶ ὕδωρ, καὶ ἱμάν τον καλύπτον ἀσχημοσύνην αὐτοῦ. Σοφὸς ἀνὴρ ἀρκεῖται τοῖς ὀλίγοις. καὶ λιτότητα ῥᾳδίως κατειργάσατο, καὶ ᾠκείωσε τῷ τρεφομένῳ · πολυτέλειαν δὲ καὶ ποικίλιαν βρωμά. των παραλαβοῦσε, εἶτα ἀντισχεῖν πρὸς τὸ πέρα; οὐκ ἐξαρκέσασα, τὰ ποικίλα γένη των νοσημάτων ἐποίησεν. Οι πλούσιος ἐστιν ὁ πολλὰ κεκτημένος, ἀλλ' ὁ μὴ πολλῶν δεόμενος. Πρὸς χρείαν, ἀδελφοί, οὐ πρὸς ἡδονὴν ἡ ζωὴ συμ- μετρεῖται. Τὸ οὖν περιττὸν τῆς φύσεως ἀποθέμενοι, τὸ ἀναγκαῖον μόνον ἀσπασώμεθα. Ο πρὸς τοὺς ὑπερέχοντας βλέπων τῆς ἐνούσης αὐτῷ εὐπορίας οὐδέποτε δύναται λαβεῖν αἴσθησιν· ἀλλὰ χρὴ αὐτάρκως πρὸς τὰ ἴδια ἔχειν, καὶ εὐχα- ριστεῖν τῷ Θεῷ. τὸ δὲ πλέον λύμη καὶ ἀηδία καὶ νόσος, Φησὶν ὁ Χριστός, Ζητείτε πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν· ἡμεῖς δὲ τὴν τάξιν ἀντεστρέψαμεν, καὶ ζητοῦμεν τὴν γῆν, καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ ἀγαθά· διὰ τοῦτο οὔτε ταῦτα, οὔτε ἐκεῖνα έχομεν. Μέτρον κτήσεώς ἐστιν ἡ χρεία του σώματος, τὸ δὲ ταύτην ὑπερβαίνειν ἀκοσμία λοιπὸν, καὶ οὐκ ἔτι χρεία ἐστίν. Καλὸν τοῖς ὅμοις τῆς χρείας ἐμμένειν, καὶ φιλο- νε κεῖν πάσῃ δυνάμει, τούτους μὴ ὑπερβαίνειν. Ἐὰν D γὰρ ὀλίγον παρενεχθῇ τις ἀπὸ τῆς ἐπιθυμίας ἐπὶ τὰ ἡδέα τοῦ βίου, οὐδεὶς λοιπὸν ἴστησι τὴν ἐπὶ τὰ πρόσω φοράν. γίνεται. Ὀφείλομεν ἑαυτοὺς ἐθίζειν ἀπὸ τῶν ὀλίγων ζῆν, ἵνα μηδὲν αἰσχρὸν ἕνεκεν χρημάτων μάθωμεν. Σωκράτης ἐρωτηθεὶς ὑπό τινος, Τίς τοι πλουσιώ τερος εἶναι δοκεῖ; εἶπεν· Ὁ ἐλαχίστοις ἀρκούμενος ο Βέλτιόν ἐστιν ἐν μικρή περιουσία συστελλόμενον εὐθυμεῖν, ἢ μεγάλης τυγχάνοντα δυστυχεῖν, Μήτε λίαν πολυτελῶς, μήτε ἄγαν εὐτελῶς πειρῶ - De virtute quæ animum suis et præsentibus rebus contentum reddit. Matth. v. Dixit Dominus, Ne solliciti sitis pro vita vestra quid comedatis, neque pro corpore ve- stro quid induatis. 1 Tim. vi. Est autem questus magnus pietas com animo sua sorte contento. Nihil enim intulimus in mundum, videlicet nee efferre quidquam possu mus: sed habentes alimenta et quibus tegamur, his contenti erimus. Proverb. xvi. Præstat parva portio cum timore Domini, quamı magni thesauri cum impletate. Eectí, xx+x. Principium vitæ hominis pauis et aqua et vestis turpitudinem ejus operiens. Auctoris incerti. Vir sapiens paucis contentus est. Facultas qnæ gubernat corpus animalis, frugalem et simplicem alimoniam facile concoquit, et parti- bus nutriendis assimilat; sumptuosis vero et variis eduliis onerata, et impoteus 72 tandem ea super- are, varla morborum genera producit. Chrysest. Non qui multa possidet, sed qui non multis indiget, dives est. Ad necessitatem, o fratres, non ad voluptate. Η metienda est vita. Quare deposito quod naturæ su- perfluum est, necessarium solum amplectamur. Qui se superiores respicit, nunquam videre po¬ test quam dives sit. Verum oportet sua sorte con- tentum esse, et Deo gratias habere. Sobria frugalitas et alimentum est, et voluptas, et sanitas nimium vero noxa, et fastidium, et morbus. Christus inquit, Quærite primum regnum Dei et justitiam ejus, et hæc omnia adjicientur vobis. Nos vero invertimns ordinem, et quærimus terram et bona terrena, quare nec haec habemus nec illa. sel Nili. Possessionis modus est corporis necessitas, ejus vero excessus, non usus aut necessitas, vitium est. Bouum est intra fines necessitatis manere, et οmnibus viribus contendere we transcendlamus il Jos. Naın si qris vel modicum per cupiditatem ad vitæ delicias deßlexerit, nullus deinceps quominus pergal coercere potest. Democriti. Si victus frugalis sit, nunquam vide- bitur nox longa. Clitarchi. Debemus nos assuefacere ut ex paucis vivamus, ne quid pecuniæ gratia turpe discamus, Socratis. Socrates interroganti quis videretur sibi ditissimus, respondit : Qui paucissimis contentus est. In frugalitate enim sibi sufficiente exsistunt divitiæ natura. Satius est in paucis opibus se continentem bila- riter agere, quam in magnis infeliciter. Plutarchi. Neque sumptuosum nimis, neque LOCI COMMUNES. Περὶ αὐταρκείας. PARS I. SERMO XXXVI. SERMO XXXVI [ al. XXXII ].

Luc. xxi. Sublatis autem oculis Jesus vidit eos lectant. Matth. vi. Cum jejunaveritis ne sitis veluti by- Isa. Lvısı. Ad lites et jurgia jejunatis et pugnis nou euim tale jejunium approbo, dicit Dominus. nexus violentorum contractuum, oppressos dimitte sordidum, aut vilem in vestimentis, victu et reli- qua vita te exhibeas; hoc enim odiosum aut mise- rabilem, illud invidiosum aut ridiculum reddit. Assueflat corpus frugali et parabili modo vitæ sibi satisfacere. Nan qui paucis indigent, non frau- dantur multis. Familiarem tibi redde victum simplicem, ut sumptuoso nunquam indigeas. Quod major pars non semper melior sit. qui mittebant munera sua in gazophylacium divites. Vidit autem et quamdam viduam pauperculam mittentem illuc æra minuta duo, et dixit, Vere dico vobis, quod vidua hæc pauper plus quam om- nes misit. Nam 73 omnes lui ex eo quod ipsis cxu- berat, miserunt in munera Dei : hæc auten, ex penuria sua universam substantiam quam habebat, misit. 1 Cor. xiv. In ecclesia volo quinque verba mente mea loqui (ut alios instituam) potius quam de- cem millia verborum lingua. Basilii. Per unum sapientem habitabitur civitas, gens autem iniquorum brevi desolabitur. Nam si panis cor hominis roborat, non oportet obsonium cibi amplius necessario temere inpurgi tare. Theologi. Breve regnum melius est longa tyran- nide, et parva portio pretiosa præstat magnæ quæ vilis et periculosa sit possessioni, et exiguum lumen multis tenebris. Chrysost. Eleemosyna non æstimatur ex mensura largitionis, sed ex animi liberalitate. Jucunda quæ maxime rara sunt, inprimis de- Incerti auctoris. Alexander audito Darium tri- ginta myriades in aciem producere, dixit: Unus coquys non metuit multas oves.. Idem cum explorator ei referret majorem esse Darii exercitum, dixit : Oves etiam licet plures ab uno aut altero lupo capiuntur. pocrite tetrici. Obscurant enim facies suas, quo p perspicuum sit hominibus ipsos jejunare. Amen dico vobis, habent mercedem suam. Tu vero cum jejunas, uuge caput tuum, et faciem tuam lava, etc. 1. Cor. ix. Omnis qui certal, per omnia tempe- rans est. Chrysost. Qui carnem Christi Jesu crucifixerunt cum affectibus et cupiditatibus. aflictum caditis. Quid est quod mihl jejunatis? Sed tu solve omnem nodum iniquitatis, dissolve cuun libertate, et omnem injustam syngrapham Α τὰ περὶ τὴν ἐσθῆτα καὶ δίαιταν καὶ τὴν ἑτέραν δια- γωγὴν τὸ σῶμα διοικεῖν. Τὸ μὲν γὰρ φθονεῖσθαι ἡ γελᾶσθαι, τὸ δὲ μισεῖσθαι ἡ ἐλεεῖσθαι ποιεῖ. Εἰθίσθω τὸ σῶμα δι᾿ εὐτελείας πρὸς εὐκολίαν αύταρκες ἑαυτῷ γινόμενον· οἱ γὰρ ὀλίγων δεόμενοι πολλῶν οὐκ ἀποτυγχάνουσιν. Εθιζε σαυτὸν τῇ λιτῇ διαίτῃ, ἵνα τῆς πολυτελης μηδέποτε προσδεηθῇς. Περὶ τοῦ ὅτι οὐκ ἀεὶ τὸ πλεῖστον ἄριστον. Αναβλέψας δὲ ὁ Ἰησοῦς, εἶδε τους βάλλοντας τὰ δῶρα αὐτῶν εἰς τὸ γαζοφυλάκιον πλουσίους. Είδε δὲ καί τινα χήραν πενιχράν, βαλοῦσαν ἐκεῖ δύο λεπτά, καὶ εἶπεν· 'Αληθῶς λέγω ὑμῖν, ἡ χήρα ή πτωχή αὕτη πλείω πάντων ἔβαλεν, ἅπαντες γὰρ οὗτοι ἐκ Β τοῦ περισσεύοντος αὐτοῖς ἔβαλον εἰς τὰ δῶρα τοῦ ' Θεοῦ· αὕτη δὲ ἐκ τοῦ ὑστερήματος αὐτῆς ἅπαντα τὸν βίον ἂν εἶχεν ἔβαλεν. Ἐν ἐκκλησίᾳ θέλω πέντε λόγους διὰ τοῦ νοός μου λαλῆσαι ή μυρίους λόγους ἐν γλώσση. ᾿Απὸ ἑνὸς συνετού συνοικισθήσεται πόλις· φυλή δὲ ἀνόμων ἐρημωθήσεται ἐν τάχει. Εἰ γὰρ ἄρτος καρδίαν ἀνθρώπου στηρίζει, οὐ δεῖ πλέον τοῦ ἀναγκαίου τῆς τροφῆς τὸ προσάψημα αλά γως προσφέρεσθαι. Κρείσσων ὀλιγοχρόνιες βασιλεία μακράς τυ ραννίδος, καὶ ὀλίγη μερὶς τιμία πολλῆς κτήσεως ἀτίμου καὶ σφαλερᾶς, καὶ πολλοῦ σκότους ὀλίγον φως. Οὐ τῷ μέτρῳ τῶν διδομένων ἐλεημοσύνη κρίνε- ται, ἀλλὰ τῇ δαψιλείᾳ τῆς γνώμης. Τῶν ἡδέων τὰ σπανιώτατα γινόμενα μάλιστα τέρπει. Αλέξανδρος, ἀκούσας ὅτι Δαρείος τριάκοντα μυ- ριάδα; εἰς παράταξιν ἄγει, ἔφη· « Εἷς μάγειρος οὐ φοβεῖται πολλὰ πρόβατα. » ῾Ο αὐτὲς, κατασκόπου λέγοντος αὐτῷ, πλείους εἶναι τοὺς Δαρείου, ἔφη· ι Καὶ τὰ πρόβατα, πλείονα ὄντα, ὑφ᾽ ἑνὸς ἢ δευτέρου λύκου χειροῦνται. » Περί νηστείας καὶ ἐγκρατείας. Οταν νηστεύητε, μὴ γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑποκριταί σκυθρωποί. Αφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσωπα αὐτῶν, ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες. ᾿Αμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. Σὺ δὲ νησ στεύων άλειψαί σου τὴν κεφαλὴν ἐλαίῳ, καὶ τὸ πρόσωπόν σου νίψαι, καὶ τὰ ἑξῆς. Πᾶς ὁ ἀγωνιζόμενος πάντα ἐγκρατεύεται. Οἱ τοῦ Χριστοῦ Ἰησοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σύν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. Εἰς κρίσεις καὶ μάχας νηστεύετε, καὶ τύπτετε πυγμαῖς ταπεινόν. Ινατί μοι νηστεύετε; οὐ γὰρ τοιαύτην νηστείαν ἐξελεξάμην, λέγει Κύριος · ἀλλὰ λύς πάντα σύνδεσμον ἀδικίας, διάλυε στραγγαλιά; βιαίων συναλλαγμάτων· ἀπόστειλον τεθραυσμένου; ἐν ἀφέσει· καὶ πᾶσάν του συγγραφὴν ἄδικον διάστα ANTONI MELISSÆ SERMO XXXVII [al. XIV]. ΛΟΓΟΣ ΛΖ'. SERMO XXXVIII [al. LXVI]. De jejunio et continentia. ΛΟΓΟΣ ΛΗ.

Διαθρυπτε πεινώντι τὸν ἄρτον σου, καὶ πτωχούς 1 ἀστέγους εἰσάγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου. Ἐὰν ἴδῃς γυμνών, περίβαλε, καὶ ἀπὸ τῶν οἰκείων τοῦ σπέρμα- τῆς σου οὐχ ὑπερέψει. Υπωπίαζέ σου τὸ σῶμα καὶ δουλαγώγει, μή πως εὐεκτοῦντος καὶ ὑπερζέοντός σου τοῦ αἵματος, ἀφορμὴ πρὸς ἁμαρτίαν ἡ πολυσαρκία γένηται. Μὴ κολάκευε σου τὴν σάρκα· ὕπνῳ καὶ λουτροίς καὶ μαλακοῖς στρώμασιν, ἀεὶ ἐπιλέγων τὸ ῥῆμα τοῦτο· Τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἵματί μου, ἐν τῷ κατα- βαίνειν με εἰς διαφθοράν; Οσῳ γὰρ παχυτέραν σάρκα σεαυτῷ ποιεῖς, τοσούτῳ βαρύτερον τῇ ψυχῇ κατασκευάζεις τὸ δεσμωτήριον. Αληθῶς ἐγκρατή; ἐστιν ὁ παντὸς πάθους ἀνώ- τερος, καὶ μηδένα ἐξ ἡδονῆς ἐρεθισμόν προσιέμενος, ἀλλ' ἐγκρατῶς καὶ ἀνενδότως πρὸς πᾶσαν ἀπόλαυσιν Β βλαβερὰν διακείμενος. Εγκράτειά ἐστιν ἀγαρτίας αναίρεσις, παθῶν ἀλλοτρίωσις, σώματος νέκρωσις. Φυλάσσεται δὲ οὔτ τως ὁ τῆς ἐγκρατείας σκοπός τοῖς μὲν εὐτελεστέ ροις καὶ ἀναγκαίοι; πρὸς τὸ ζῆν μέχρι τῆς χρείας προσδιατρίβειν, τῶν δὲ πρὸς ἡδονὴν καθόλου ἀπέ- χεσθαι. Ὅσον ὑφαιρεῖς τῆς σαρκός, τοσοῦτον ποιεῖς τῆς πνευματικῆς εὐεξίας τὴν ψυχὴν ἀποστίλβειν. Οὐ γὰρ σωματικοῖς τόνοις, ἀλλὰ καρτερίᾳ ψυχῆς καὶ τῇ πρὸς τὰς θλίψεις ὑπομονῇ τὸ πρὸς τοὺς ἀοράτου; ἐχθροὺς περιγίνεται κράτος. Ο τῇ σαρκὶ προσθέμενος τὸ πνεῦμα καταγνω- ρίζεται, καὶ ὁ πρὸς τὸ πνεῦμα καταταξάμενος, καταδουλούται τὴν σάρκα. Ταῦτα γὰρ ἀλλήλοις ἀν τίκειται. Ωστε εἰ βούλει ἰσχυρὸν ποιῆσαι τὸν νοῦν, δάμασον τὴν σάρκα διὰ νηστείας. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ὅ φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι ο Οσον ὁ ἔξωθεν ἄνθρωπος διαφθείρεται, τοσοῦτον ὁ ἔσω ἀνακαινοῦται· ν καὶ τὸ, • Ὅταν ἀσθενῶ, τότε δυνατός είμι. » Ἐπειδὴ οὐκ ἐνηστεύσαμεν, ἐξεπέσομεν τοῦ πα- ραδείσου. Νηστεύσωμεν τοίνυν, ἵνα πρὸς αὐτὸν ἐπαν- έλθωμεν. Νηστεύοντος σεμνὸν τὸ χρῶμα, οὐκ εἰς ερύθημα ἐξανθοῦν ἀναιδές, ἀλλ᾽ ὠχρότητι σώφρονι κεκοσμη- μένον· ὀφθαλμός πραΰς, κατεσταλμένον βάδισμα, πρόσωπον σύχνουν, ἀκολάστῳ γέλωτι μὴ καθυβρι ζόμενον, συμμετρία λόγου, καθαρότης καρδίας. Ατοπόν ἐστι μὴ χαίρειν ἐπὶ ὑγεία ψυχῆς, ἀλλὰ D λυπεῖσθαι ἐπὶ βρωμάτων ἐναλλαγῇ, καὶ πλείονα χάριν φαίνεσθαι διδόντας ἡδονῇ γαστρός ἡ ἐπιμε- λείς ψυχῆς · κόρος μὲν γὰρ εἰς γαστέρα τὴν χάριν ίστησι, νηστεία δὲ πρὸς ψυχὴν ἀναβιβάζει τὸ κέρδος. Ἔστι μὲν οὖν πάντα τὸν χρόνον ἡ νηστεία ὠφέλι- μος τοῖς αἱρουμένοις αὐτήν. Οὔτε γὰρ ἐπήρεια δαι μόνων κατατολμᾷ τοῦ νηστεύοντος, καὶ οἱ φύλακες τῆς ζωῆς ἡμῶν ἄγγελοι φιλοπον ύτερον παραμένουσι τοῖς διὰ νηστείας κεκαθαρμένοις. Μὴ μέντοι ἐν τῇ ἀποχῇ μόνον τῶν βρωμάτων τὸ ἐκ τῆς νηστείας ἀγαθὸν ὁρίζου. Νηστεία γὰρ ἀληθῆς ἡ τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσις. • Λύς πάντα σύνδεσμον ἀδικίας, ἄφες τῷ πλησίον τὴν λύπην, άφες αὐτῷ τὰ - tuam dilacera. Frangas esurienti panem tuum, et pauperes sine domibus introduc in mdes tuas. Νιι. dum si videris, vestito, et cognatos generis tni non asperneris. Basilii. Sugilla corpus toum et servitute astringe, ne tuo sanguine aucto et effervescente, ad peccan- dum occasio tibi flat carnosus corporis habitus. Ne corpori tuo blandiare somno, et balneis, et mollibus stragulis, semper læc verba proferens : Quænam utilitas sanguini meo me descendente 74 in perditionem ? Nam quo crassiorem lili car- nem acquiris, hoe graviorem animæ tuæ carcerem Vera continens est qui omni perturbatione supe- rior est, et nullum voluptatis irritamentum admit- tit, sed auino sobrio et nusquam cedente ad on nem fruitionem noxiam afficitar. Continentia peccatum inderimit, affectus amovet, corpus mortificat. Servatur autem hoc modo con- tinentiæ scopus, si vilioribus quidem et necessariis ad vitam quantum requirit usus adhæreas, iis vere quæ ad voluptatem pertinent, prorsus abstineas. Quantum adimis carni, tanto nitidiorem spiri- tuali habitu reddis animam. Non enim viribus corporis, sed anima continentia, et in aflictoni- bus patientia, adversus inconspicuos hostes victoria comparatur. Qui carnem anget, spiritum impodit, et qui spi- ritui se conjungit, carnem subigit. Hæc enim ad- versantur sibi invicem. Ergo si mentem roborare velis, domato carnem jejunio. Hoc enim est quod inquit Apostolus, • Quantum externus homo eor rumpitur, tautum renovatur internus; » et rursus : • Cum langueo, tum validus sum. Quia non jejunavimus, excidimus paradiso ; jo- jauemus igitur, ut in paradisum redeamus. Jejunanti color honestus est, non efflorescente lascivo rubore, sed pallore sobrio ornatus ; oculus mitis, compositus gressus; vullus cogitabundus, nen luxurioso risu indecenter affectus; modestia sermonis, puritas cordis. ' Absurdum est non gaudere ob animæ incolumita- tem, sed propter cibos mutatos tristari et videri magis gratificari voluptati ventris, quam animae cultui. 'Satietatis enim gratia intra ventrem con- sistit, jejunium vero ad animam usque lacrum elevat. Semper quidem utile est jejunium usurpantibus se. Nam neque contumelia dæmonum quidquam audet adversus jejunantom, et vitæ nostræ custodes angeli alacrius manent apud illos qui per jejunium purgati sunt. Isa. Lv. Non in abstinentia solum ciborum je- junii bonum circumscribas. Verum enim jejunium est malorum alienatio. ‹ Solve omnem iniquitatis nodum· remitte molestiam proximo; renſitte ei do- PATROL. GR. CXXXVI. paras. LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XXXVIII.

ferant, bita. » Ne jejunetis ad lites et jurgia. Carnem non A comedis, scd comelis fratrem. Abstines vino, set ab injuriis tibi non temperas. Vesperam exspectas ad sumendum cibum, sed insumis diem causis fo- rensibus. Quid juvat jejunare corpore, animam 75 vero malis innumeris repleri ? Verum jejunium est malorum alienatio. Theologi. Non gloriamur mole miensarum et cu- pediis insensati ventris. Nihil enim laudamus illa- rum, quæ intra fauces sumpta ejusdem omnia pretii sunt, aut omnia potius æque vilia et reji- cienda. Sed vivimus simplici facilique apparatu, parum sane hac in parte differentes a brutis ani- malibus, quorum imparatus et minime elaboratus rictus est. Chrysost. Mensae simplicitas satiat, varietas au- Β tem appetitum excitat. Jejuninn non ciborum, sed peccatorum abstinen- tiam efficit. Homini qui jejuniis maceratur nihil tam est in- tolerabile, quam aeris inæqualitas. Cyrilli.Decet eos qui jejunant ex pia mente id fa- cere, et non tanquam histriones in fabula, tetricam et deformem veluti personam sibi indnentes, lan- tum non ipso habitu exclamare quod inedia labores Philonis. Continentiæ proprium est sanitas et ro- bar, încontinentiæ autem imbecillitas et ægritudo morti vicina. Atkanasii. Bona continentia est modicum citra C necessitatem tempore cibi sumere, ut simul et cordi provideas, et occultos a Tectus clam impugnes. Non modo tarditas cibi sumendi jejunium est, sed etiam paucitas, neque in hoc sita est religionis exercitatio ut bini comedant, sed ne varia comedant. Est enim exercitatio mensa cibo simplici contenta, et dissolutam voracitatis morem ceu minime gra- tum abominans. Theodoreti. Verum jejunium est assidua indi- gentia. Evagrii. Ne dixeris, llodie non comedam, quo- niam non prudenter id facis. Noxam enim corpori luo, et dolorem stomacho tuo contrabes. SERMO XXXIX [al. LXVII]. De gula et incontinentia circa mensam: Lucæ vi. Væ vobis qui impleti estis, quoniam esurietis. Væ vobis qui ridetis nunc, quoniam lu- gebitis et flebitis. Jac. v. Voluptuarii et delicati in terra fuistis, nutrivistis corda vestra, tanquam in die mactatio- nis. I Cor. vi. Escæ ventri destinatæ sunt, et venter escis. Deus autem et hunc et illas abolebit. Hebr. xıı. Nullus sit scortator aut profanus vel- »‹ Esan, qui unico edulio permutavit jus primoge- sili. Exod. xxx|1. Et sedit populus ut ederet ac bibe- ret, et surrexerunt ad ludendum, et 76 dixit Do- οφλήματα. Μὴ εἰς κρίσεις καὶ μάχας νηστεύετε. Κρεῶν οὐκ ἐσθίεις, ἀλλ᾽ ἐσθίει; τὸν ἀδελφόν. Οίνου ἀπέχῃ, ἀλλ᾽ ὕβρεων οὐ κρατεῖς. Τὴν ἑσπέραν ἀναμέν νεις εἰς μετάληψιν, ἀλλὰ δαπανᾷς τὴν ἡμέραν εἰς δικαστήρια. Τί όφελος νηστεύειν τῷ σώματι, τὴν δὲ ψυχήν μυρίων κακῶν ἐμπεπλῆσθαι ; Νηστεία ἀληθὴς ἡ τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσις. Οι τραπέζης Εγκῳ φιλοτιμούμεθα καὶ φαρμα κείαις ἀναισθήτου γαστρός. Οὐδὲν γὰρ ἐπαινοῦμεν τῶν μετὰ τὸν λαιμὸν ὁμοτίμων, μᾶλλον δὲ ἀτίμων ὁμοίως καὶ ἀποβλήτων. Ἀλλὰ ζῶμεν οὕτως ἀπῶς καὶ σχεδίως, καὶ μικρόν τι τῶν θηρίων, οἷς ὁ βίος ἄσκευο; καὶ ἀνεπιτήδευτος, διαφέροντες. Τράπεζα, μονοειδὴς μὲν οὖσα, κόρον ἐντίθησιν· αἱ δὲ ποικίλαι τὴν ὄρεξιν διεγείρουσιν. Οὐκ ἀποχὴν βρωμάτων, ἀλλ' ἀποχὴν ἁμαρτημάτ των εργάζεται νηστεία. Οὐδὲν οὕτως ἀφόρητον τῷ κατατρυχομένως νη- στείαις, ὡς ἡ τῶν ἀέρων ἀνωμαλία. Προσήκει τοὺς νηστεύοντας ἐκ θεοφιλούς διανοίας τοῦτο δρᾷν, καὶ μὴ κατά τινας τῶν ἐπὶ σκηνῆς θαυματοποιών, προσωπεῖον ὥσπερ στυγνόν τι καὶ ἀειδὲς ἑαυτοῖς περιπλάττοντας, μονονουχί δι' αὐτοῦ κεκραγέναι τοῦ σχήματος, ὅτι τοὺς τῆς ἀσιτίας φέ- ρουσι πόνους. Ἐγκρατείας μὲν ἴδιον ὑγεία καὶ ἰσχύς · ἀκρασία; δὲ ἀσθένεια καὶ νόσος γειτνιῶτα θανάτῳ. Καλὴ ἐγκράτειά ἐστι τὸ παρὰ μικρὸν τῆς χρείας μεταλαμβάνειν ἐν τῷ καιρῷ τῆς διαίτης, καὶ τὴν καρδίαν τηρεῖν, καὶ πρὸς τὰ κρύφια πάθη κρυπτώς πολεμεῖν. Οὐ τὸ βραδυφαγῆσαι μόνον τοῦτο νηστεία ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ τὸ βραχυφαγῆσαι· καὶ οὐ τὸ διαδύο ἐσθίειν τοῦτο ἄσκησίς ἐστιν, ἀλλὰ τὸ μὴ ποικιλοφαγῆσε:. Ασκησις γὰρ ἐστι τράπεζα ἐν μονοειδεῖ τροφή συνεσταλμένη, τὸ ἔκλυτον τῆς παντοφαγίας ὡς αὐτὲς βδελυττομένη. ᾿Αληθής νηστεία ἡ διηνεκής ἔνδεια. Μὴ εἴπῃς, Σήμερον οὐ βρώσομαι· ὅτι οὐκ ἐν φρο- νήσει ποιεῖς τοῦτο. Εσται γὰρ βλάβη τῷ σώματι σου, καὶ ὀδύνη τῷ στομάχῳ σου. ΛΟΓΟΣ ΑΘ'. Περὶ ἀκρασίας καὶ γαστριμαργίας. Οὐαὶ ὑμῖν, οἱ ἐμπεπλησμένοι! ὅτι πεινάσετε· οὐαὶ ὑμῖν, οἱ γελῶντες νῦν, ὅτι πενθήσετε καὶ κλαύσετε. Ἐτρυφήσατε ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐσπαταλήσατε, εθρέψατε τὰς καρδίας ὑμῶν ὡς ἐν ἡμέρᾳ σφαγής. Τα βρώματα τῇ κοιλίᾳ, καὶ ἡ κοιλία τοῖς βρώμα σιν. Ο δὲ Θεὸς καὶ ταύτην καὶ ταῦτα καταργήσει. Μή τις πόρνος ἢ βέβηλος ὡς Ἡσαῦ, ὅς ἀντὶ βρώ σεως μιᾶς ἀπέδοτο τὰ πρωτοτόκια αὐτοῦ. Εκάθισεν ὁ λαὸς φαγεῖν καὶ πιεῖν, καὶ ἀνέστη- σαν παίζειν, καὶ ἐλάλησε Κύριος προς Μωυσήνο ANTONII MELISSE

Βάδιζε, κατάβηθι τὸ τάχος ἐντεῦθεν. Ηνόμησε & γὰρ ὁ λαός σου, οὓς ἐξήγαγες ἐκ γῆς Αἰγύπτου, παρέβησαν ταχὺ ἐκ τῆς ὁδοῦ, ἧς ἐνετείλω αὐτοῖς· ἐποίησαν ἑαυτοῖς μόσχον χωνευτὸν, καὶ προσεκύνη- σαν αὐτῷ. Η δύναμις τοῦ Σατανᾶ ἐπ' ὀμφαλού γαστρός. Μὴ ἀπληστεύου ἐπὶ τραπέζης, μή ποτε προσχή- της. Ψυχὴ ἐν πλησμονῇ οὗτα κηρίοις ἐμπαίζει· ψυχῇ δὲ ἐνδεεῖ καὶ τὰ πικρά γλυκέα φαίνεται. *Ος κατασπαταλῇ ἐκ παιδόθεν, οἰκέτης ἔσται. Ἐν τῇ κοιλίᾳ ἐπτέρνισε τὸν ἀδελφὴν αὐτοῦ Ἰακώβ. Οἱ καθεύδοντες ἐπὶ κλινῶν ἐλεφαντίνων, καὶ και τασπαταλῶντες ἐπὶ ταῖς στρωμναῖς αὐτῶν, οἱ κατε- σθίοντες ἐρίφους ἐκ ποιμνίων, καὶ μοσχάρια ἐκ μέσου βουκολίων γαλαθηνά, οι πίνοντες τὴν διυλ σμένον οἶνον, καὶ τὰ πρῶτα μύρα χριόμενοι. Οὐαὶ οἱ ἐγειρόμενοι τὸ πρωΐ καὶ τὸ σίκερα διώ κοντες, οἱ μένοντες τὸ ὀψέ. Ο γὰρ οἶνος αὐτοὺς ἐκκαύσει. Οπίσω τῶν ἐπιθυμιών σου μὴ πορεύου, καὶ ἀπὸ τῶν ὀρέξιών σου κωλύου. Ἐὰν χορηγήσης τῇ ψυχῇ στου χορηγίαν ἐπιθυμίας, ποιήσει σε επίχαρμα ἐχθρῶν σου. Μὴ εὐφραίνου ἐπὶ πολλῇ τρυφῇ. Στρόφος γὰρ μετά ἀνδρὸς ἀπλήστου. Μὴ ἀπληστεύουν ἐν πάσῃ τρυφῇ· ἐν πολλοῖς γὰρ βρώμασιν ἔσται νόσος. Ανὴρ βλέπων εἰς ἀλλοτρίαν τράπεζαν, οὐκ ἔστιν ὁ βίος αὐτοῦ ἐν λογισμῷ ζωῆς. Αϋπνός ἐστι καὶ ἀκοίμητος πρὸς τὴν τοῦ πλείονος ἐπιθυμίαν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις. Βαρυνομένη γαστήρ οὐχ όπως πρὸς δρόμου, αλλ οὐδὲ πρὸς ὕπνον ἐστὶν ἐπιτηδεία, διότι καταθλι βομένη τῷ πλήθει οὐδ᾽ ἡρεμεῖν συγχωρεῖται, ἀλλ ἀναγκάζεται πολλὰς ποιεῖσθαι τὰς περιστροφὰς ἐφ' ἑκάτερα. Γαστὴρ συναλλακτής ἐστιν ἀπιστότατος, ταμεῖον ἀφύλακτον· πολλῶν ἀποτεθέντων, τὴν μὲν βλάβην παρακατέχουσα, τὰ δὲ παρατεθέντα οὐ διασώζουσα. Η Λίχνη γαστὴρ ἡ ἀεὶ ἀπαιτοῦσα καὶ μηδέποτε λήγουσα· ἡ λαμβάνουσα σήμερον, καὶ αὔριον ἐπι λανθανομένη. Οταν ἐμπλησθῇ, περὶ ἐγκρατείας φιλοσοφεῖ· όταν διαπνευθῇ, ἐπιλανθάνεται τῶν δογμάτων. Φοβήθητε τὸ ὑπόδειγμα τοῦ πλουσίου· ἐκεῖνον παρέδωκε τῷ πυρί ἡ διὰ βίου τρυφή. Θα γὰρ άδι- κίαν, ἀλλὰ τὸ ἀβροδίαντον ἐγκληθεῖς, ἀποτηγανίζετα ἐν τῇ φλογὶ τῆς καμίνου. Τῆς οὖν δαψιλοῦς καὶ παχείας τροφῆς αιθαλώδεις τινὲς ἀναθυμιάσεις αναπεμπόμεναι, νεφέλης δίκην minus ad Moser : I, et statim hinc descendle; pec- cavit enim populus tuus quos eduxisţi de terra Ægypti, cito prævaricati sunt a via, quam præce- pisti cis, fecerant sibi ipsis vitulum couflatilem, et adorarunt eum. Job XL. Potentia Satana sita est in umbilico ventris. Ne inexplebilis esto in mensa, ne quando of- fendas. Prov. xxvit. Anima repleta favos contemnit : animæ vero indigenti amara quoque videntur dulcia. Osee. În utero mɔtris fratrem suum supplantavit Jacob. Amos vi. Qui dormiunt in lectis eburneis, el in stragulis suis deliciantur; qui hædos ex gregibus comedunt, et vitulos teneros ex armentis, qui vinum defecatum bibunt, et præcipuis unguentis angantur. Isa. v. Væ illis qui surgunt mane et siceram sectantur, et cum ca exspectant noctem. Viuum evím exuret ipsns. Sirach. Ne sequaris cupiditates tnas, et desiderés tuis abstine. Si animæ tuæ indulgeas et gratifi- ceris pro cupidine sua, faciet te ludibrium hostibus luis. Ne delectator multis deliciis; tormina enim vi- Crum inexplebilem cruciant. Ne fueris inexplebilis in quavis voluptate : ex multis enim eduliis morbus fict. Eccli. xl. Viri mensam alienam spectantis vita non est pro vita deputanda. Incerti auctoris. Hominum natura vel noctes in- somnes ducit, nec unquam quiescit præ desiderio plura conquirendi. Basili. Gravatus venter non modo ad cursum), sed ad somnum etiam ineptus est. Compressu8 enim pondere non potest quiescere, sed frequenter hue et illue se convertit. Nullum cum ventre fidum commercium contrahi potest ; est enim pena heustofftumn, et multorum quæ in co deposita sunt noxam quidem retinet, ipsa vero deposita non conservat. Liguritor venter semper aliquid postulat, et nunquam intermittit; hodie accipit, et cras of li- viscitur. Cum plenus est, de continentia cogitat, vaporibus autem cibi discussis obliviscitur eorum: quæ statuerat. Divitis exemplum metue, quem voluptuaria vita igni tradidit. Non 77 euim de injustitia, sed vila deliciis accusatus, in Daima camini torrebatur. A copioso et piagui nutrimente fuliginosi qui- dam vapores sublati, instar nubis opace, Interci Ibid. xsix. Qui delicatus est a puero, servus erit (1). (1) Hanc sententiam alii ex Hebræo sic vertunt : Qui seryum suum a pueritia delicate educat, pos tresno jus filiorum occupare molictur. LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO XXXIX.

piunt illuminationem quæ a Spiritu sancto trans- mittitur menti; quamobrem et Moses cum ad Dei contemplationem mente conscenderet, sine cibo et sine potu diebus quadraginta mansit, imper- turbatam sibi mentis aciem conservari satagens. Cum corpus bene habitum est, et multa carne gravatur, necesse est infirmam et imbecillem esse mentem ad proprias functiones; contra cum anima bene habet, et exercitatione rerum bonarum að suam magnitudinem attollitur, consequens est ut corporis habitus emarcescat. Job XL. Robur Satanæ, inquit, in lumbis situm est, et potentia ejus in umbilico ventris. Etenim cibis ingestis pinguescente, necessario partes etiam subjecte, humore copioso per imum ebulliente, ad naturales actiones moventur. Satietas initium est ipjuriæ. Statim enim cum voluptate, ebrietate et variis condimentorum cu- pediis omne genus bellminæ luxuriæ se immiscet ; Line bomines equis ad libidinem furibundis simi- les redduntur, propter furorem ex voluptate in anima natum. Graeci vocant incontinentiam, quod id est vim, nullam habeat adversus in- gruentes voluptates. Theologi. Incontinentiam voco quidquid super- fluum est et usum excedit, idque esurientibus et indigentibus aliis, qui ex codem iuto et eadem c mistione producti sunt. Nihil tam contentiosum est et pronum in lites quam venter. Admirabile quiddam est continentia, et rerum paucarum indigentia, et non vinci a voluptatibus, nec a ventre tanquam austero et illiberalį domino regi. Si quid voluptati carnis ademistis, date spiritui. 1n propinquo est pauper, juva ejus agritudinem, in illum aliquid de superfuis effundas. Quid est quod et tu labores fastidio cibi, et ille fame? tu crapula distendaris, ille hydrope? tu satietatem oneres satietate, et ille morbo conficiatur? Ne tuum Lazarum hic neglexeris, ne te faciat qualis illic erat dives ille. Nulla satietas sobrie et prudenter agere potest; Etenim ignis solet excrescere per 78 mate- riamn. Ne terra et mare pretiosum nobis excrementum adducant. Non enim honoriticentius de voluptate loqui libet. Chrysost. Cibo salaratus curam tui habeas. Prae- ceps enim est voluptatis focus. Venter crassus mentem subtilem non parit. Cum nativus calor cibos nimios concoquere non potest, sed obruitur, supernatant fumigantes, et multum fastidii molestiæque generant. Α πυκνῆς, τὰς ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Εγγινομένας Ακρασίαν κράτος, ἐλλάμψεις εἰς τὸν νοῦν διακόπτουσιν· διὸ καὶ Μωϋ τῆς πρὸς θεωρίαν Θεοῦ ἀναβαίνων διὰ τοῦ νοῦ, ἄσιτο; καὶ ἄποτος ἡμερῶν τεσσαράκοντα διετέλεσεν, ἀθόλωτον διαμένειν αὐτῷ τὸ ἡγεμονικόν διακούς μενος. Σώματος μὲν γὰρ εὐεκτοῦντος καὶ πολυσαρκία βαρυνομένου, ἀνάγκη ἀδρανῆ καὶ ἄτονον εἶναι πολ τὰς οἰκείας ἐνεργείας τὸν νοῦν· ψυχῆς δὲ εὐεκτού σης, καὶ διὰ τῆς τῶν ἀγαθῶν μελέτης πρὸς τὸ εἰς χεῖον μέγεθος ύψουμένης, επόμενόν ἐστι τὴν τοῦ σώματος ἕξιν καταμαραίνεσθαι. Ἡ ἰσχὺς τοῦ Σατανά, φησὶν ἐπ' ὀσφύν, ἡ δὲ δύναμις αὐτοῦ ἐπ' ὀμφαλοῦ γαστρός. Πιαινομένης γὰρ ταύτης ὑπὸ τῆς γεύσεως, ἀνάγκη τὰ ὑπ' αὐτὴν μόρια ὑπὸ τοῦ πλημμυροῦντος ὑγροῦ βρασ σομένου ἐν βάθει πρὸς τὰς φυσικὰς ἐνεργείας κινεῖσθαι. Κύρος ὕβρεως ἀρχή · εὐθέως γὰρ συνεισπίπτει τῇ τρυφῇ καὶ τῇ μέθῃ καὶ ταῖς παντοδαπαῖς καρυκείαις πᾶν εἶδος ἀκολασίας βοσκηματώδους· ἔνθεν ἵπποι θηλυμανεῖς οἱ ἄνθρωποι διὰ τὸν ἐκ τῆς τρυφῆς οἱ- στρον ἐπιγινόμενον τῇ ψυχῇ. ᾿Ακρασία ἐστὶν ἢ μὴ ἔχουσα κράτος κατὰ τῶν ἐνοχλούντων ἡδονῶν. Ακρασία γὰρ ἐμοὶ πᾶν τὸ περιττὸν καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν, καὶ ταῦτα πεινώντων ἄλλων καὶ δεομέ- νων, τῶν ἐκ τοῦ αὐτοῦ πηλοῦ τε καὶ κράματος. Οὐδὲν οὕτως ἐπιμαχόν τε καὶ φιλόνεικον, ὡς γαστήρ. Θαυμαστὸν ἡ ἐγκράτεια καὶ ὀλιγάρκεια, καὶ τὸ μὴ κρατεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἡδονῶν, μηδὲ ὡς ὑπὸ πικρᾶς καὶ ἀνελευθέρου δεσποίνης τῆς γαστρὸς ἄγεσθαι. Εἰ περὶ τὴν τρυφὴν ὑφέλησθέ τι τῆς σαρκὸς, δύτε τῷ πνεύματι. Ἐγγὺς ὁ πένης, τῇ νήσῳ βοήθησον, εἰς τοῦτον ἀπέρευξαί τι τῶν περισσῶν. Τί καὶ σὺ κάμνεις ἀπαιτῶν, καὶ οὗτος πεινῶν ; καὶ σὺ κραιπα- λῶν, καὶ οὗτος ὑδεριῶν; καὶ σὺ κόρον κήρῳ βαρύ νων, καὶ οὗτος περιτρεπόμενος νόσῳ ; Μὴ παρίδης τὸν σὸν Λάζαρον ἐνταῦθα, μή σε ποιήσῃ τὸν ἐκεῖθεν Ο πλούσιον. Οὐδεὶς χόρος πέφυκε σωφρόνως ἔχειν · Καὶ γὰρ τῷ πυρὶ εἴωθε ταῖς ὕλαις θέειν. Μὴ γῆ καὶ θάλαττα τὴν τιμίαν ἡμῖν κόπρον δορυφορείτωσαν. Οὕτω γὰρ ἐγὼ τιμᾷν οἶδα τρυφήν. • Φαγὼν καὶ πιὼν καὶ ἐμπλησθεὶς, πρόσεχε σεαυ τῷ· ἀπόκρημνος γάρ ἐστιν ὁ τόπος τῆς τρυφῆς. Παχεία γαστήρ λεπτὸν οὐ τίκτει νοῦν. Τοῦ κατὰ φύσιν θερμοῦ οὐκ ἀρκοῦντος τὰ πολλὰ κατεργάσασθαι βρώματα, ἀλλὰ καταχωννυμένου, ἐπίκεινται ἄνωθεν καπνιζόμενα, καὶ πολλὴν ποιοῦντα τὴν ἀηδίαν. ANTONI MELISSAB

Τὰ πολλὰ σιτεῖσθαι παρδάλεως καὶ λέοντος καὶ ἄρκτου ἐστίν. Οὐκ ἔστιν ἡμῖν πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα. Καὶ γὰρ ἀριστῶσι, καὶ βαδίζουσι, καὶ λουομένοις πάρε- στιν ὁ ἐχθρὸς, καὶ οὐκ εἶδε καιρὸν ἀνακωχῆς, εἰ μὴ τὴν τοῦ ὕπνου μόνον· πολλάκις δὲ καὶ τότε πολεμεῖ, λογισμοὺς ἐμβάλλων ἀκαθάρτους, καὶ ἀσελγεστέρους ἀπὸ τῶν ὀνειράτων εργαζόμενος. Ἡ αὐτάρκεια καὶ τροφή ἐστι καὶ ἡδονὴ καὶ ὑγεία· τὸ δὲ πλέον λύμη καὶ αηδία καὶ νότος. "Α γὰρ ποιεῖ ὁ λιμὸς, ταῦτα ποιεῖ καὶ ἡ πλησμονή, μᾶλλον δὲ χαλεπώτερα. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἐν ὀλίγαις ημέ- ραις ἀπηλλάγη τοῦ ἀνθρώπου, αὕτη δὲ διατρώγοντα καὶ σήπουσα τὸ σῶμα μακρά παραδίδωσι νόσῳ, αεί ποτε θανάτῳ χαλεπωτάτῳ. ᾿Αλλὰ καὶ ὕλη ἐστὶν ἡ πλησμονὴ ταῖς ἀτίποις ἐπιθυμίαις. Κἂν γὰρ πάν- των ή φιλοσοφώτερος ὁ τρυφῶν, ἀνάγκη τὸ παθεῖν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ οἴνου, ἀπὸ τῶν σιτίων ἀνάγκη δια- χυθῆναι· ἐντεῦθεν πορνείαι, ἐντεῦθεν μοιχεῖαι. Οὐ γὰρ δύναται πεινώσα γαστήρ έρωτα τεκεῖν. Ποδαλγίας, καὶ καρηβαρίαι, καὶ ἀμβλυωπίαι, καὶ χειραλγία:, καὶ τρόμοι, καὶ παρέσεις, καὶ ίκτερος, καὶ πυρετοὶ μακροὶ καὶ φρικώδεις, ἐξ ἀδηφαγίας καὶ πλησμονῆς τίκτεσθαι πεφύκασιν. Ἀκορίη γάρ τροφῆς ὑγεία, φασὶν ἰατρῶν παῖδες. Τράπεζα μονοειδής μὲν οὗτα κόρον ἐντίθησιν· αἱ δὲ ποικίλαι τὴν ὄρεξιν διε είρουσιν. Όψον σο: γενέσθω ἔνδεια, καὶ τὸ μὴ ἐπιβάλλειν κόρῳ τὸν κόρον, μηδὲ ἀμβλύνειν τῇ κραιπάλῃ τὴν C ὄρεξιν. Μ χρι τῆς ὑπερῴας ἡ τῶν ἡδυσμάτων αίσθη- σις τὸν ὅμον ἔχει, ἀπὸ δὲ τῆς ὑπερῴας ἀδιάκριτος ἡ τῶν ἐμβαλλομένων διαφορά, ὁμοτίμως τὰ πάντα της φύσεως προς δυσωδίαν άλλοιούσης. Ἐγκρατείας μὲν ὑγεία καὶ ἰσχύς· ἀκρατίας δὲ ἀσθένεια καὶ νόσος γειτνιῶτα θανάτῳ. Θλιβομένης κοιλίας, ταπεινοῦται καρδία θερα πενομένης δὲ αὐτοῦ, γαυριο λογισμό.. Επιτηρήσαντες πολλάκις εὑρήσομεν γελοῖον πιο κρὸν παρὰ τοῖς δαίμοσι καθ' ἡμῶν γενόμενον. Κορεσθέντας γὰρ ἡμᾶς κατανύσσουσι, καὶ νηστεύον τις σκληρύνουσιν, ἵνα τοῖς νόθοις δάκρυσιν ἀπατη θέντες τῇ μητέρι τῶν παθῶν τρυφῇ ἑαυτοὺς ἐκ - σωμεν, οἷστισι, οὐ πείθεσθαι δεῖ, μᾶλλον δὲ τούναν- τίον ποιεῖν. Καρδίας ἡδυπαθούσης, λογισμοῦ λοιμοὶ ἀναφύον ται, καὶ ἐν τῷ καπνῷ τὴν ἐγκειμένην ύλην ἐπιγι νώσκομεν. Τί βέλτιον, τρυφᾶν ἐπὶ ὀλίγας ἡμέρας, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς σαρκὸς ποιεῖν, καὶ στερηθῆναι τῆς αἰωνίου ζωῆς; καὶ τὰ λοιπά. Υγείαν ἔχειν παρὰ Θεοῦ αἰτοῦνται οἱ ἄνθρωποι, τὴν δὲ ταύτης δύναμιν παρ' ἑαυτοῖς ἔχοντες οὐκ ἴσασιν· ἀκρασίᾳ γὰρ τὰ ἐναντία πράττοντες, αὐτοὶ προδόται τῆς ὑγείας γίνονται. Τάχος καὶ ἐπειξις ἀπέστω τοῦ ἐσθίειν. Κυνῶδε; γὰρ τοῦτο, καὶ θηρίῳ μᾶλλον ἢ ἀνθρώπῳ πρέπον. - Multa vorare ad pardalim, leonem et ursum pertinet. Non est nobis lucta adversus sanguinem et car- nem. Nam et prandentibus, et ambulantibus, et Javantibus, præsens est hostis, nec ullas inducias agnoscit, nisi tempus somni: quamvis sape tube etiam impugnet, cogitationes impuras suggerens, et per insomnia lasciviores efficiens. Frugalitas et alimentum est, et voluptas, el sa- nitas; nimium vero noxam, fastidium et morbum gignit. Nam quæcunque fames, eadem efficit reple- tio, imo graviora. Fames enim paucis diebus bo- minent relinquit: hæc vero excedens et putrefa- ciens corpus in tonguni morbum impellit, interdum autem gravissimam mortem. Quin etiam materia B. est repletio absurdís desideriis. Nam licet maxime philosophus sit et sapiat qui voluptati indulget, mecesse tamen est eum aliquid pati a vino, et a cibis aflici: hinc scortationes et adulteria prodeunt. Venter enim famelitus amores gignere non potest. . Pedum dolores, et capitis gravitates, et oculo- rum hebetudines, et manuum ægritudines, et tre- mores, et resolutiones, et aurigo, el febres longæ ac horrentes, ex voracitate et repletione produci solent. Nam cibo non saturari sanitatem esse me- dicorum filii pronuntiant. Mensæ simplicitas saturat, varietas appetitum. excitat. Obsonii loco tibi sit inopia, et quod satietas non obruitur satietate, nec appetitus helelatur per crapulam. Condimentorum sensus ad palatum ter minatur, deinceps vero indifferens est quod inge- ritur, omnia ex æquo ad fœætorem usque alterante, natura. Philonis. Continentiam sauitas et robur sequitur : incontinentiam vero infirmitas et ægritudo morti vicina. Climacis. Ouerato ventre, deprimitur cor ; autem ratio ejus habeatur, exsultat mens. si Sæpe si observemus ridiculum malum dæmones. contra nos moliri 79 inveniemus : Saturatos enim rios pungunt (od est, instigant ad lacrymas), jeju- nantes autem indurant, ut spuriis lacrymis decepti voluptati perturbationum parenti nos dedamos.. quibus non obedieudum, sed contrarium potius fa- ciendum est. Marci. Quando cor indulget delicjis, rationi pestis innascitur: cognoscimus autem materiam insitam ex fumo. Isaia. Utrum melius, est, an deliciari paucis diebus, et carnis desiderio satisfacere, et privari æterna vita? ele, Democr. Homines a Deo sanitatem petunt, igno- rant autem quod ejus potestatem penes sese ha-` beant. Nam per incontinentiam facientes ci con- traria, ipsi desertores sanitatis exsistunt. Celeritas et festinatio absit a comedendo. ¡lva enim caninum est, et bellute convenit magis quam homini. LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XXXIX.

Antisthenis. Antisthenes rogatus quid festum A esset? dixit: Ingurgitationis occasio. Epicteti. In conviviis memento duos tibi hospites corpus contuleris, id statim effundi, quod autem Theognidis. Multo plures viros satietas interemit Biogenis. Lupus cum vidisset pastores in tugu. rio comedentes oven, accedens dixit: O quantus foret tumultus, si ego istud facerem I Columna suæ basi innititur, scortationis autem Satietas injuriam parit, imperitia vero potestati Mori longe præstat, quam animæ tenebras per Pythagore. Tres botri nascuntur in vite, primus De prodigalitats el luxuria. lectis, junior filius profectus est in regionem lon- Prov. xxix. Qui delicate vivit a puero, servus Theologi. Eque difficile est tum bonum aliquid ab initio acquirere, tum acquisitum conservare. Si pueri alicujus tutor esses et bonis ejus acceptis ipsum miserrime afleetum negligeres, sexcenti te ac- eusarent, et paran secundum legemn lueres. Jara vero acceptis Christi rebus, 80 cum ita temere eas Dionis. Des operam ut nunquam temere consu- mas pecuniam, unde nullam tibi gloriam pares. Nam divitia magna non tam multa accipiendo, quam non multa expendendo colliguntur. Menandri. Hli qui suas opes temere profundunt, Bonama famam cito in malam transmutant. Chilonis. Si expendas ubi non oportet, parcus eris ubi oportebat expendere. Non possidɩne divitias, non adeo noxium est · præsentibus autem male uti, prorsus ad perditio- nem et inopem vitam redigit. ae lascis iis. Ανδρας. Στύλος μὲν ἐπερείδεται βάσει, πορνείας δὲ πάθος ἡδονῆς, τὸν δεύτερον μέθης, τὸν δὲ τρίτον ὕβρεω ΛΟΓΟΣ Μ. Μὴ μεθύσκεσθε οἴνῳ, ἐν ᾧ ἐστιν ἀσωτία. conjuncta dementiam. incontinentiam offundere. dilapidavit. ria. 9:6 Αντισθένης ἐρωτηθείς, τί ἐστιν ἑορτή, ἔφη· Γα- στριμαργίας αφορμή. Ἐν ταῖς ἐστιάσεσι μέμνησο ὅτι δύο ὑποδέχῃ, σῶμα καὶ ψυχὴν, καὶ ὅ τι ἂν τῷ σώματι δῷς, τοῦτο εὐθὺς ἐξέχεας, ὅ τι δ' ἂν τῇ ψυχῇ, διαπαντός τηρείς. Πολλῷ τοι πλέονας λιμοῦ κόρος ώλεσεν ήδη Λύκος ἰδὼν ποιμένας ἐσθίοντας ἐν σκηνῇ πρόβα τον, ἐγγὺς προσελθών, Ηλίκος ἂν ἦν ὁ θόρυβος, εἶπεν, εἰ ἐγὼ τοῦτο ἐποίουν! - ἐπαναπαύεται κόρῳ. Κόρος μὲν ύβριν τίκτει, ἀπαιδευσία δὲ μετὰ ἐξου σίας ἄνοιαν. Τεθνάναι πολὺ κρεῖττον ἢ δι᾽ ἀκρασίας τὴν ψυ χὴν ἀμαυρῶσαι. Βότρυας τρεῖς ἡ ἄμπελος φέρει, τὸν μὲν πρῶτον Καὶ μετ᾿ οὐ πολλὰς ἡμέρας συναγαγὼν ἅπαντα ὁ νεώτερος υἱὸς ἀπεδήμησεν εἰς χώραν μακράν, καὶ ἐκεῖ διεσκόρπισε τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, ζῶν ἀσώτως. ὺς κατασπαταλῇ ἐκ παιδὸς ἀσώτως, οἰκέτης ἔσται, ἔσχατον δὲ ὀδυνηθήσεται ἐφ' ἑαυτῷ. Τῆς αὐτῆς δυσχέρειά ἐστι καὶ κτήσασθαί τι τῶν ἀγαθῶν οὐχ ὑπάρχον, καὶ κτηθὲν διασώσασθαι. Εἰ παιδὸς ἐπετρόπευες καὶ λαβὼν τὰ αὐτοῦ περι- εώρας αὐτὸν ἐν τοῖς ἐσχάτοις ὄντα, μυρίους ἂν έσχες κατηγόρους, καὶ τὴν ἀπὸ τῶν νόμων ἔδωκας ἂν δίκην· τὰ δὲ τοῦ Χριστοῦ λαβὼν, καὶ οὕτως μάτην ἀναλίσκων, οὐχ ἡγῇ δώσειν εὐθύνας ; Μηδέποτε μάτην χρήματα σπούδαζε ἀναλίσκειν, ἐξ ὧν οὐδεμία προσγίνεται εύκλεια. Πλοῦτος γὰρ ἀκριβὴς οὐχ οὕτως ἐκ τοῦ πολλὰ λαμβάνειν, ὡς ἐκ τοῦ μὴ πολλὰ ἀναλίσκειν ἀθροίζεται. Τοὺς τὸν ἴδιον δαπανῶντας ἀλογίστως βίον. Τὸ καλῶς ἀκούειν ταχύ ποιεῖ πᾶσι κακῶς. Δαπανώμενος ἐφ᾽ ἃ μὴ δεῖ, ὀλίγος ἔσῃ ἐφ᾽ ἃ δεῖ. Τὸ μὴ κεκτῆσθαι πλοῦτον βλάβην οὐ κομίζει του σαύτην· τὸ δὲ τοῖς οὖσι κακῶς κεχρῆσθαι ἀπόλλυσι τὸν ὄντως, φασί, κεχρημένον βίον. ΛΟΓΟΣ ΜΑ'. Προσέχετε ἑαυτοῖς, μήποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλῃ, καὶ μέθῃ, καὶ μερίμναις βιο τικαῖς, καὶ αἰφνιδίως ὑμῖν ἐπιστῇ ἡ ἡμέρα ἐκείνη ὡς παγὶς γὰρ ἐπελεύσεται ἐπὶ πάντας τοὺς καθημέν νου; ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς. Ως ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περιπατήσωμεν, μὴ κώμοις καὶ μέθαις, μὴ κοίταις καὶ ἀσελγείαις. ANTONII MELISSÆ nutriri, corpus, inquam, et animam, et quidquid in in animam, perpetuo servari. qnam fames. affectus satietati incumbit. voluptatis, secundus ebrietatis, tertius injuria. SERMO XL [al. LV]. Luc. xv. Et post dies non multos, omnibus col- ginquam, et illic vivens luxuriose substantiam suam Ephes. v. Ne inebriemini vino, in quo est luxn- erit, tandem autem de seipso lugelit. profundas, non arbitraris pœnam te luiturum? SERMO XLI. LXVI.} De ebrietate. Luc. xxı. Observate vos ipsos, ne quando graven- tur corda vestra per crapulam, ebrietatem et hu- jus vitæ ærumnas, et subito vobis immineat dies ila. Irrvet enim instar laquei super omnes seden- tes in lucie terre. Rom. xi. Tanquam in die honeste ambulemus, non comessationibus et cbrietatibus, non cubilibus Περὶ ἀσωτίας. Περί μέθης.

Ος ἐστιν ἡδὺς ἐν οἴνου διατριβαῖς, ἐν τοῖς ἑαυτοῦ Δ ὀχυρώμασι καταλείψει ἀτιμίαν. Πᾶς μέθυσος καὶ πορνοκόπος ἐνδύσεται διεῤῥηγ μένα. Τίνι οὐαί ; τίνι θόρυβος ; τίνι κρίσεις; τίνι ἀη- δίαι καὶ λέσχαι ; τίνι συντρίμματα διακενής ; τίνος πελιδνο! οἱ ὀφθαλμοί; Οὐ τῶν ἐγχρονιζόντων ἐν οἴνοις, καὶ τῶν κατασκοπουμένων ποῦ πότοι γίνον ται ; Οἶνος τὰ παρὰ Θεοῦ δῶρον εἰς παραμυθίαν τῆς Ασθενείας δεδομένον τοῖς σωφρονοῦσιν, ὅπλον δὲ νῦν γενόμενον ἀκολασίας τοῖς ἀσελγαίνουσιν. Τὸ ἐκ τοῦ οἴνου πῦρ ἐγγινόμενον τῇ σαρκὶ ἔξαμμα γίνεται τῶν πεπυρωμένων βελῶν τοῦ ἐχθροῦ. Τὸν μὲν γὰρ λογισμὸν καὶ τὸν νοῦν ὁ οἶνος καταβαπτί ζει· τὰς δὲ ἐπιθυμίας καὶ τὰς ἡδονὰς, ώσπερ ἔλαιον φλόγα, ἐξάπτει. Οὐδεὶς ἐκραιπάλησεν ἀπὸ ὕδατος· οὐδενὸς κεφαλή ὠδυνήθη ποτὲ ὕδατι βαρηθεῖσα· οὐδεὶς ἀλλοτρίων ποδῶν ἐδεήθη ὑδροποσίᾳ συζῶν· οὐδενὸς ἐδέθησαν πίδες, οὐδενὸς χεῖρες απηχρειώθησαν ὕδατι καταρ ζόμεναι. Μέθη Κύριον οὐχ ὑποδέχεται· μέθη Πνεῦμα ἅγιον ἀποδιώκει. Καπνὸς μὲν γὰρ φυγαδεύει μελίσ- σας, χαρίσματα δὲ πνευματικὰ ἀποδιώκει κραι- πάλη. Μέθη αυθαίρετος δαίμων ἐξ ἡδονῆς ταῖς ψυχαῖς ἐμβαλλόμενος. Μέθη κακίας μήτηρ, ἀρετῆς ἐναν τίωσις, τὸν ἀνδρεῖον δειλὸν ἀποδείκνυσι, τὸν σώ- φρονα ἀσελγῆ, δικαιοσύνην οὐκ οἶδε, φρόνησιν άναι- ρεῖ. Ωσπερ γὰρ ὕδωρ πολέμιόν ἐστι πυρί, οὕτως ἀμετρία οίνου λογισμὸν κατασβέννυσι σώφρονα. Τοῖς μεθύουσιν ὕπνοι μὲν βαρεῖς καὶ δυσανάφοροι καὶ πνιγώδεις, καὶ τῷ ὄντι θανάτου γείτονες· αἱ δὲ γρηγορήσεις τῶν ὕπνων ἀναισθητότεραι. Ενύπνιον γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ὁ βίος· οἴ γε ἱμάτιον οὐκ ἔχοντες, οὐδὲ τί φάγωσιν εἰς τὴν αὔριον, βασιλεύουσι, καὶ στρατοπέδων ἄρχουσιν ἐν τῇ μέθῃ καὶ πόλεις οἰκοδο μοῦσι, καὶ χρήματα διανέμουσιν. Αἱ μὲν γὰρ τοῦ λοιμοῦ βλάβαι χρόνῳ ἐγγίνονται τοῖς ἀνθρώποις, κατὰ μικρὸν τοῦ ἀέρος τὴν παρ' ἑαυτοῦ φθορὰν ἐντιθέντος τοῖς σώμασιν· αἱ δὲ παρὰ τοῦ οἴνου, εὐθὺς συνεισπίπτουσαι· οὕτω γὰρ τὴν μ ψυχὴν ἀπολωλέτες, ὡς ὑπὸ πάσης κηλίδος είναι και τεστιγμένοι, ἔτι καὶ αὐτὴν τοῦ σώματος τὴν ἕξιν προσδιαφθείρονται, οὐ μόνον τῇ ὑπερβολῇ τῶν ἡδο νῶν ἐξοιστρούντων, ἐπὶ λαγνείας ἐκτετηκότες καὶ διαρρέοντες, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ τῷ ὄγκῳ πεπλαδηκές καὶ βρυῶδες, καὶ τοῦ ζωτικοῦ τόνου λελυμένον τὴ σώμα φέροντες. Τούτων πελιδνοὶ οἱ ὀφθαλμοί, ὕπω- χρις δὲ ἡ ἐπιφάνεια, πνεῦμα προεστηκός, γλῶσσα παρειμένη, κραυγή άσημος, ἀκροσφαλεῖ; οι πόδες, καθάπερ οἱ τῶν παίδων, Αἱρετώτερον πενθεῖν ἢ κωμάζειν· καὶ συμπατ ρεῖναι τοῖς λυπουμένοις ἢ τοῖς μεθυσκομένοις. Τοῖς ἐν μέθῃ καὶ ἀκολασίᾳ βιοῦσιν ἡ ἡμέρα πρὸς τὸ τῆς νυκτὸς μεταστρέφεται σκότος οὐ τοῦ ἡλίου - : Salomon. Qui gaudet immorari viao, in suis miu- nimentis relinquet infamiam. Prov. xxi. Omnis ebrius et scortator vestietur laceris vestibus. Apud quem est dolor, tumultus, contentiones, molestis, loquacitas, vulnera temere iudicta, ci livor oculorum ? Nonne apud immorantes in vino, et circumspicientes ubi compotationes fant? Basilii, Vinum a Deo datum temperantibus do - num ad 'consolationem infirmitatis, lascivientibus Aunc factum est instrumentum luxuria. Ignis ille qui carni ex vino innascitur, fomes fit ignitorum jaculorum inimici. Rationem enim et mentem vinum demergit: affectus autem et volu- plates, ut oleum flamma, accendit. Nullus ex aquæ potu crapulam sensit; nutting unquam caput doluit aqua gravatum, mullus aquæ potor alienis pedibus indignit, nullius pedes ligali sunt, nullius inutiles redditæ manus aqua irti- gala. Ebrietas non suscipit Dominum, ebrietas Spiri- tum sanetum repellit. Fumius enim apes fugal, crapula vero pellit spiritualia dona. Ebrietas dæmon est sponte admissus per volup- tatem in animos. Ebrietas mater est malitiæ, im- pugnatio virtutis : hæc ex forti timidum facit, ex modesto lascivum, justitiam ignorat, prudentiam abolet. Nam sicut aqua repugnat igni, sic inme- deraţio vini mentem sobriam exstinguit. 81 Ebriorum graves suut somni, profundi, et suffocationi, imo revera morti vicini ; vigiliæ vera ipsorum minus etiam quam somni senzuum ha- bent. Vita cuim eis insomnium est qui cum inni- cam non habeant, neque quod in crastinum come- dant, regnant tamen et exercitibus imperant in ipsa ebrietate, et urbes ædificant, et pecunias dis - tribuunt. Nocumenta quidem pestis cum tempore komini - bus contingunt, aere ipso paulatim virus suum cur- poribus inserente ; vini autem moxæ illico ingruunt. Ebrii quippe cum adeo corruperunt animam, it to‘a sit inquinata et plena maculis, insuper etiam cor- poris habitum perdunt; non præ: libidine solum ta- bidi et difuentes, voluptatil us eos vehementia sua in furorem agentibus, sed ipsum quoque corpus circumferentes mole sua turgidum et flaccidum, et vitali vigore destitutum. His livent oculi, pallet cutis, spiritus est angustus, lingua resoluta, vox incerta, et pedes tanquam pueris cespitantes. Theologi. Præstat Ingere quam comessari, ct conversati tristantibus, quam se inebriantilus. Chrysost. Tilis qui in ebrietate et luxuria vivunt, dies in caliginem nocturnam vertitur, non quideta LOCI COMMUNES. PARS 1. SERMO XLI.

vero sermone Dei. SERMO XLII [al. LXIX]. exstincto sole, sed mente ipsorum per ebrietatem & obfuscata Ebrietas est rectæ rationis alienatio et delirium, et secundum animam sanitatis perditio. Vinum immodice potum luxuriæ fomes est, volu- ptatum suppeditatio, lues juventutis, animæ vene- num, ratiouis exstinctio, virtutis alienatio. Clement. Omnis enim vinosus (ut habetur in tra- gœdia): vincitur ab ira, et mente vacuus est. Evagri. Corpus quidem vino roboratur, anima Plutarchi. Mundus quidem igne et aqua corrum- pitur, luxuriosorum autem opes amore et ebrie- Injuria et vinum detegere solent amicis mores amicorum.. Multum merum parum sapere cogit. Non enim copia potus, si quis observet, Desipere facit, sed polantis indoles. Molestum est autem cum quis præ vino nimis floquitur, Nihil seicus, simulans vero scire. (Menandri.) Anacharsis, Auacharsis dixit, primum quidem peculum quod infunditur sanitatis bibi, alterum vo- kiptatis, tertium injuriæ, ultimum insaniæ. Pythagoræ. Tres botri nascuntur in vite, primus voluptatis, secundus ebrietatis, 82 tertius inju- Line Idem a vinoso quodam interrogatus quomodo quis ebrietatem averteret, dixit: Si sæpe quæ per temulentiam designat, consideret. Sapiens quidam interrogatus quomodo aliquis compotandi studium desereret, dixit: Si ante oculos habeat vitia ebriorum. Prov. xxın. Laceras et panuosas vestes oinnis Sirach. Cura vigiliarum requiret somnum. S. Basilii. Gratias age illi qui mirabiliter nos per somnum ab assiduis laboribus recreat, et mo- dica quietis benefcio rursus ad vigorem virium reducit. Theologi. Vir somnolentus invenit somnia. Sommus enim auctor est spectrorum, non rerum. Chrysost. Somnus nihil aliud est quam mors ad breve tempus, et aliquot horarum obitus. Philonis. Non temere qui rem vere considera- runt, ¿somnum esse mortis præmeditationem, et umbram ac delineationem quamdam vitæ denno futuræ statuerunt. Imagines enim utriusque evi- denter repræsentat. Quippe cumdem hominem ex integro et aufert, et sibi restituit. Somnus veluti publicanus dimidium vitæ nobis- cum partitur. Somnus est quædam naturæ cessatio imago mor- tis, cessatio sensuum. p 9.9 σβεννυμένου, ἀλλὰ τῆς ἐκείνων διανοίας σκοτιζομέ- νης τῇ μέθῃ. Μέθη ἐστὶν ἔκστασις τῶν ὀρθῶν λογισμῶν, καὶ παραφροσύνη, καὶ τῆς κατὰ ψυχὴν ὑγείας ἀναίρε- σις. Ο οἶνος όταν παρέλθῃ τῇ ἀμετρία τὴν χρείαν, ἀκολασίας ἐστὶν ὑπέκκαυμα, ἡδονῶν χορηγία, νε τητος λύμη, ψυχῆς δηλητήριον, διανοίας νέκρωσιν, ἀρετῆς ἀλλοτρίωσις. Πᾶς γὰρ οἰνώδης, κατὰ τὴν τραγωδίαν, ήττων μὲν ὀργῆς ἐστι, τοῦ δὲ νοῦ κενός. Ῥώννυσι μὲν οἶνος σῶμα, τὴν δὲ ψυχήν λόγος Θεού. Φθείρεται μὲν ὁ κόσμος πυρὶ καὶ ὕδατι, ὁ δὲ τῶν ἀκολάστων πλοῦτος ἔρωτι καὶ μέθη. Υβρις καὶ οἶνος ἀποκαλύπτειν ειώθασι φίλοις τα ἤθη τῶν φίλων. Ο πολὺς ἄκρατος ὀλίγ᾽ ἀναγκάζει φρονείν. Οὐ γὰρ τὸ πλῆθος, ἂν σκοπῇ τες, τοῦ ποτοῦ Ποιεῖ παροινεῖν, τοῦ πιόντος δ' ἡ φύσις. Χαλεπὸν ὅταν τις ὧν πίνῃ πλέον λαλῇ, Μηδὲν κατειδώς, ἀλλὰ προσποιούμενος. Ανάχαρσις εἶπε, κιρναμένου κρατῆρος ἐφεστίου, τὸν μὲν πρῶτον ὑγείας πίνεσθαι, τὸν δεύτερον ήδο- νῆς, τὸν δὲ τρίτων ὕβρεως, τὸν δὲ τελευταῖον μα νίας. Βότρυας τρεῖς ἡ ἄμπελος φέρει, τὸν μὲν πρῶτον ήδονῆς, τὸν δεύτερον μέθης, τὸν δὲ τρίτων ὕβρεως. ῾Ο αὐτὸς ἐρωτηθεὶς ὑπό τινος οινόφλυγος, πῶς ἂν τοῦ μεθύειν παύσαιτο, ἔφη· Εἰ συνεχῶς θεωρεῖ τὰ ὑπ' αὐτοῦ πρασσόμενα. Σοφός τις ερωτηθείς, πῶς ἄν τις μὴ ἡ φιλοπό της, εἶπεν· Εἰ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχοι τὰς τῶν μεθυόν των ασχημοσύνας. ΛΟΓΟΣ ΜΗ. Ενδύεται διερρηγμένα καὶ ῥακύδη πᾶς ὑπνώ δης. Μέριμνα ἀγρυπνίας ἀπαιτήσει νυσταγμόν. Εὐχαρίστει, ἄνθρωπε, τῷ ἀκουσίως ἡμᾶς διὰ τοῦ ὕπνου τῆς συνεχείας τῶν πόνων λύοντι, καὶ ἐκ μια κρᾶς ἀναπαύσεως πάλιν πρὸς τὴν ἀκμὴν τῆς δυ νάμεως ἐπανάγοντι. ᾿Ανὴρ ὑπνώδης εὑρέτης όνειράτων. Μύστης γὰρ ὕμνος φασμάτων, οὐ πραγμάτων. Ὕπνος οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ θάνατος πρόσκαιρος, καὶ ἐφήμερο; τελευτή. Εἰκότως μελέτην μὲν θανάτου, σκιὰν δὲ καὶ ὑπὸ γραμμὸν τῆς αὖθις ἐσομένης ἀναβιώσεως, τίν ὕπνον οἱ ἀληθῆ πεφρονηκότες ἀπεφήναντο. Εκι- τέρων γὰρ ἐναργείς φέρει τὰς εἰκόνας. Μεθιστά γὰρ καὶ παριστᾷ τὸν αὐτὸν ἐξ ὁλοκλήρου. Ὁ ὕπνος ὥσπερ τελώνης τὸν ἥμισον ἡμῖν τοῦ βίου συνδιαιρεῖται χρόνον. φύσεως) ποσὸς σύστασις, Ὕπνος ἐστὶ φύσεων (f. εἰκὼν θανάτου, αισθήσεων ἀρχίσα ANTONII MELISSE tale. De somno. somnolentos induit. Περὶ ὕπνου.

γουσιν. Παραγίνεται ενύπνιον ἐν πλήθει πειρασμοῦ. οὕτως ὁ προσέχων ἐνυπνίοις. Eccli. xxxıv. Qui observat insomnia, similis est Solent enim fere imaginationes in somnis, ut Χάριτι ἐστε σεσωσμένοι διὰ τῆς πίστεως, καὶ Τὸ γὰρ οὐκ ἐφικτόν, οὐδὲ πιστόν πως διὰ τὸν φθί insomniis afliciuntur. Qui observat insomnia, similis est umbram suam Eccli. xi. Crede Domino, et mane in labore tuo : Εἷς μὲν ὁ ὕπνος, πολλὰς δὲ τὰς ὑποθέσεις καὶ ἡ Δ ἐπιθυμία ἔχει· λέγω δὴ, ἐκ φύσεως, ἐκ βρωμάτων, ἐκ δαιμόνων, ἢ τάχα καὶ ἐξ ἄκρας καὶ ἐπιτεταμέ νης νηστείας, ἐξ ἧς ἐξατονοῦσα ἡ σάρξ, δι᾽ ὕπνου λοιπὸν ἑαυτὴν παραμυθήσασθαι βούλεται. Ώσπερ ή πολυπλασία συνήθεια εἴρηται, οὕτως καὶ ἡ πολυυπνία. Χαλεπὸν οὖν συνήθειαν μακράν Ιάσασθαι. Ημερήσιοι ὕπνοι ή σώματος ὄχλησιν, ἢ ψυχῆς ἀδημοσύνην, ἢ ἀργίαν, ἢ ἀπαιδευσίαν σημαί Τὸ πέραν καθεύδειν τοῦ πρέποντος τοῖς τεθνησ κόσι μᾶλλον ήπερ τοῖς ζῶσιν ἁρμόδιον. Μηδέν σοι καὶ τῷ δικαίῳ ἐκείνῳ· πολλὰ γαρ ἔπα- θαν σήμερον κατ' ὄναρ δι᾿ αὐτόν. "Ην δέ τις μαθητὴς ἐν Δαμασκῷ, ὀνόματι Ανα νίας, καὶ εἶπε πρὸς αὐτὸν ὁ Κύριος ἐν δράματι, κ. τ. λ. Ως ὁ δρασσόμενος σκιάς, καὶ διώχων ἀνέμους, Ὣς γὰρ ἐπὶ πολὺ τὰ καθ' ὕπνον φαντάσματα τῶν μεθημερινῶν ἐννοιῶν εἰσιν ἀπηχήματα. Πεφύκασι γάρ πως αἱ καθ᾽ ὕπνον φαντασίαι, ὡς τὰ πολλὰ ἀπηχήματα εἶναι τῶν μεθημερινών φρον- είδων. Οποία γὰρ ἂν ᾖ τὰ κατὰ τὸν βίον ἡμῶν ἐπιτηδεύματα, τοιαῦτα ἀνάγκη εἶναι καὶ τὰ ἐνύ- Δὲ νύχτες τὰς μεθημερινὰς φροντίδας παρα- λαβοῦσι, ἐν ταῖς αὐτῶν φαντασίαις ἐξαπατῶσι τὸν Τὸ κατ᾿ ὄναρ ἰδεῖν τὰ ποθούμενα, φέρει τοῖς ἀγα- πᾶσι παραμυθίαν. Οἱ μέθη καὶ ἀδηφαγίᾳ δεδουλωμένοι οὔτε ὕπνον αἱροῦνται γνήσιον καὶ εἰλικρινή, οὔτε ὀνειράτων ἀπαλλάττονται φοβερών. Ο τοῖς ὀνείροις προσέχων ἔοικε τῷ τὴν σκιὰν αὐτοῦ καταδιώκοντι. Οπόταν ἐν τοῖς ὕπνοις τοῖς δαίμοσι πείθεσθαι ἐρξώμεθα, τότε λοιπὸν καὶ ἐγρηγορότας ἐμπαί· τοῦτο οὐκ ἐξ ὑμῶν· Θεοῦ τὸ δῶρον, οὐκ ἐξ ἔργων, ἵνα μή τις καυχήσηται. Πίστις ἐστὶν ἐλπιζομένων ὑπόστασις, πραγμάτων Έλεγχος οὐ βλεπομένων. Επιδεικνυμένην πίστιν ἀναγγελεῖ δίκαιος. Πίστευε τῷ Κυρίῳ, καὶ ἔμμενε τῷ πόνῳ του, ὅτι κούφον ἐν ὀφθαλμοῖς Κυρίου ἐξάπινα πλουτίσαι πένητα, Δόσις Κυρίου παραμενεῖ εὐσεβέσι. - 92% Unus quilem somnus est, multas vero ejus car- pendi suggestiones cupiditas habet: videlicet, a summo et intenso jejunio, quo debilitata natura, somno statim se recreare cupit. ficile est autem consuetudini longæ mederi. Diurni somni aut corporis molestiam aliquam, aut anima anxietatem, aut segnitiem, aut impe Eschinis. Somnus diuturnior quam deceat, mor- Matth. xxvır. Nihil tibi et justo illi; multa enim passus sum hodie in somnis propter ipsumi. Act. ix. Erat autem discipulus in Damasco n10- mine Ananias, et dixit ad eum Dominus in visione, etc. Salomon. Insomnium aecedit in multitudine ten- tationis. captanti umbram et ventos persequenti. mum diurnis cogitationibus respondent. • plurimum respondere curis diurnis. Qualia enim fuerint vitæ nostræ studia, talia necessario etiam OV. Noctes excipiunt curas die um, easque imagi- nando illudunt animis. In somnis videre sua desideria, solatium fert amantibus. Nili Qui dediti sunt ebrietati et gulæ, illi somnum genuinumn. sincerumque non capiunt, et terribilibus persequenti. Quando in somnis dæmonibus obedire incipimus, Ephes. 11. Gratia servati estis per falem idque non ex vobis : Dei donum est, non ex operilus, Hebr. xi. Fides est sperandorum substantia, ar- Salomon, Certam et exhibitam fidem profitebitur justus. quoniam facile est coram Domino pauperem subi.o ditare. Largitio Domini apud pios permanebit. natura, a cibis, a dæmonibus, et forte etiam a Quemadmodum vinolentiam vocanus malam quamdam consuetudinem, sic et somnolentiam. Dif- ritiam arguunt. luis potius quam vivis convenit. 83 Basilii. Imaginationes in somuis ut pluri- tunc etiam vigilantes deinceps illudunt. ne quis glorietur. gumentum rerum quæ non apparent. Theologi. Quod aliquis non potest assequi, id (1) Incrant non pauca quæ etiam habentur supra primo sermone: ca hic omisimus. LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XLIII. ΛΟΓΟΣ ΜΓ'. Περὶ ἐνυπνίων. SERMO XLIII [al. LXX]. De insomniis. C insomnia fient. πνια. ΛΟΓΟΣ ΜΑ'. Περὶ πίστεως. SERMO XLIV [al. CLIX]. De fide (1).

auimus nikil honestum et egregium quod credat quomodo adbuc creditur? Patre vestro. Vestri vero etiam pili capitis omnes Rom. sı. Ο memor erit ex alto ? Ecce ccelum, et column caelu- Epicuri. Gratias ago beatæ naturæ, quod quæ vult, bonos viros ei producit; cum vero civitati rare, donec ipsa te cogat necessitas : sed cum abun- εἶναι. Η θεία πρόνοια κοινῶς ἁπάντων πρὸς ὠφέλειαν Προσευχόμενοι μὴ βαττολογήσητε. Κακοπαθεί τις ἐν ὑμῖν; προσευχέσθω. Θυσίαι ἀσεβῶν βδέλυγμα Κυρίῳ· προσευχή! δὲ Μὴ ὀλιγοψυχήσῃς ἐν τῇ προσευχή σου. nos. 9:4 Ψυχαῖς γὰρ βεβήλοις οὐδὲν τῶν καλῶν ἀξιόπι στον. Το πίστει παραδεκτὸν ἀπολυπραγμόνητον εἶναι χρή. Τὸ γὰρ βασανιζόμενον πῶς ἔτι πεπίστευται; Οὐχὶ δύο στουθία ἀσσαρίου πωλεῖται; καὶ ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν, ἄνευ τοῦ Πατρ ὑμῶν. Ὑμῶν δὲ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς πᾶσαι ἠριθμημέναι εἰσίν. Ο βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ, ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνία στοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ ! Μή εἴπῃς, Αποκρυβήσομαι· καὶ ἐξ ὕψους τις μου μνησθήσεται; Ἰδοὺ ὁ οὐρανὸς καὶ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ, ἄβυσσος καὶ γῆ, καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς, ἐν τῇ ἐπισκοπῇ αὐτοῦ σαλευθήσονται. Τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ τίς ἐνθυμηθήσεται ; Οὐδὲν ἀπρονόητον οὐδὲ ἡμελημένον παρὶ θεῷ· πάντα σκοπεύει ὁ ἀκοίμητος ὀφθαλμός, πᾶσι πάρε- στι, σκορπίζων ἑκάστῳ τὴν σωτηρίαν. Πολλάκις παραδόξους σωτηρίας οἶδε τὸ θεῖον και νοτομεῖν, νεῦον πρὸς τὸ φιλάνθρωπον τῇ ἑαυτοῦ Χάρις τῇ μακαρία φύσει, ὅτι τὰ ἀναγκαῖα ἐποίησεν εὐπόριστα, τὰ δὲ δυσπόριστα οὐκ ἀναγ κατα. Μήτε αἴτιον κακῶν τὸ θεῖον ὑπολάμβανε, μήτε χωρὶς αὐτοῦ δυστυχεῖν ἡμᾶς νόμιζε. Όταν βούληται Θεὸς εὖ πράξει πόλιν, άνδρες ἀγαθοὺς ἐποίησεν· ὅταν δὲ μέλλῃ κακῶς πράξει πόλιν, ἐξεῖλε τοὺς ἄνδρας τοὺς ἀγαθοὺς ταύτης τῆς πόλεως ὁ Θεός. Ὅσον τοῖς δικαίοις τὸ θεῖον συναγωνίζεται, τ.σού- τον τοῖς ἀδίκοις ἐναντιοῦται. Μηδέποτε ἀναμένειν πορίζεσθαι τὰ ἐπιτήδεια, ἔστ' ἂν ἡ χρεία σε ἀναγκάσῃ· ἀλλ᾽ ὅταν μάλιστα εὐπορῇς, τότε πρὸ τῆς ἀπορίας μηχανῶν. Καὶ γάς τεύξῃ μᾶλλον παρ' ὧν ἂν δέῃ, μὴ ἄπορος δοκών προνοεῖται· τὰ δὲ ἐπιγινόμενα φθαρτικὰ ἑπόμενα ἐστι τῇ τῆς ὕλης ἀσθενείᾳ. κατευθυνόντων δεκταὶ παρ' αὐτῷ. Μακρὰν ἀπέχει ὁ Θεὸς ἀπὸ ἀσεβῶν· εὐχαῖς δὲ δι καίων ὑπακούει. Μὴ ἐμποδίσῃς τοῦ ἀποδοῦναι εὐχὴν εὐκαίρως. Η θεία ἀκοὴ οὐ φωνὴς δεῖται πρὸ; αἴσθησιν. Οίδε γὰρ καὶ ἐν τῷ κινήματι τῆς καρδίας γνωρίσαι τα ANTONII MELISSÆ simpliciter fieri posse non credit. Nam prolanus & vov. dignum arbitratur. 84. S. Cyrilli. Quol Gitle suscipitur, non debet curiose examinari. Nam quod rationibus inquiritur, SERMO XLV [al. CLVIII}. De Providentia. Matth. x. Nonne duo passerculi minuto asse venduntur ? et unus ex illis non cadet in terram sine munerati sunt. profunditas divitiarum, et sapientiz, et cognitionis Dei, quam imperscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viæ ejus ! Eccli. xv. Ne dixeris: Abscondar, et quis mei rum, abyssus et terra in visitatione ejus concu- ·tientur. Vias ejus quis animo complectetur ? S. Basilii. Nihil sine Providentia, nihil negle- ctum est apud Deum; omnia contemplatur oculus vigilantissimus, omnibus adest, omnibus distribuit salutem. Theologi. Numen providentia sua pronum in benignitatem, saepe solet inopinatam salutem al- ferre. necessaria sunt fecit parabilia, difficilia autem pa- ratu, non necessaria. Theopempri. Neque malorum auctoren Deum exi- C stimes, neque sine eo infortuniis nos affici putes. Platonis. Cum Deus civitati beneficium præstare calamitatem immissurus est, aufert ab ea viros bo- Demadis. Quantumn Deus justos adjuvat, tantum injustis adversatur. Xenophontis. Nunquam differas necessaria compa- das maxime, tunc ante inopiam rem emce. Faci- lius 85 enim acquires ab illis unde tibi opus est acquirere, si videaris inops non esse. Divina providentia communiter omuibus ad uti- litatem providet: quæ autem rebus accedunt noxia, et interitum afferunt, materiæ infirmitatem sequun- tur. SERMO XLVI [ al. CLXVIII]. De oratione. Matth. vi. Orantes non sitis multiloqui. Amigitur aliquis inter vos? imploret. Salomon. Impiorum sacrificia abominatio sunt Domino, preces autem rectorum acceptæ sunt ei. Prov. Procul abest Deus ab impiis, precibus au- tem justorum auscultat. Eccli. 1. Ne sis pusillanimis in oratione tua. Ne differas reddere orationem in tempore. S. Basilii. Auscultatio Dei non indiget voce ad sentiendum. Novit enim statim ex motu cordis ΛΟΓΟΣ ΜΕ. Περί Προνοίας. προνοία. ΛΟΓΟΣ ΜΕ'. Περὶ προσευχῆς.

ἐπιζητούμενα. Η οὐκ ἀκούεις ότι Μωϋσῆς μηδὲν ἡ φθεγγόμενος, τοῖς ἀλαλήτοις ἑαυτοῦ στεναγμεῖς ἐνα τυγχάνων τῷ Κυρίῳ, ηκούετο παρὰ τοῦ Κυρίου λέ γοντος, Τί βοᾷς πρὸς μέ ; Εθος γὰρ τοῖς δαίμοσι κατὰ τὰς ὥρες τῶν προσ ευχῶν, προφάσει δῆθεν εὐλογοποιοῦ αἰτίας, ἐπείγειν ἡμᾶς πρὸς ὑποχώρησιν, ἵνα ἀπαγάγωσιν ἡμᾶς εὐσ λογοφανῶς τῆς σωτηριώδους εὐχῆς. Μέγα ἀγαθὸν εὐχὴ, ἐὰν μετὰ διανοίας εὐχαρίστου γένηται. Οταν γὰρ ἐκ καθαρῶν χειλέων ἐξέρχηται δέησις, καὶ ἐκ καρδίας ἀνυποκρίτου, οἶδε φθάσαι τὸ ἀκολά- κεντον οὖς τοῦ Δεσπότου. Καλόν πάντοτε διὰ προσευχῆς ὁμιλεῖν τῷ Θεῷ. Εἰ γὰρ συντυχία ἀνδρὸς ἀγαθοῦ βελτιον τὸν ἐντυγχά γοντα, πόσῳ μᾶλλον τὸ καὶ ἐν ἡμέρᾳ καὶ ἐν νυκτὶ προσομιλεῖν τῷ θεῷ ; Οὐχ οὕτως τὸ πῦρ τὸν ἂν ἀποσμήχει, ὡς αἱ νυκτεριναὶ δεήσεις τὸν ἐν τῶν ἡμετέρων ἁμαρτης μάτων. Ενώπιον Κυρίου εύχεται ὁ πάντοθεν ἑαυτοῦ τὴν ψυχὴν συλλέγων, καὶ μηδὲν ἔχων κοινὸν πρὸς τὴν γῆν, ἀλλὰ πρὸς ἑαυτὸν μετοικήσας, καὶ πάντα ἀν- θρώπινον λογισμὸν ἀπὸ τῆς ψυχῆς ἐκβαλών. Οπου εὐχὴ καὶ εὐχαριστία, ἁγίου Πνεύματος παραγίνεται χάρις, καὶ φυγαδεύονται δαίμονες, καὶ πᾶσα ἀντικειμένη δύναμις δραπετεύει καὶ ἀφίστα- Προσευχή λέγεται καὶ ἡ διὰ ῥημάτων δέησις, λέ- γεται καὶ ἡ ὑπόσχεσις καὶ ἐπαγγελία. Ενηχός ἐστιν ἐκείνη ἡ φωνὴ, καὶ μέχρι τῆς θείας ἀναβαίνουσα ἀκοῆς, οὐχ ἡ μετά τινος διατάσεως γινομένη κραυ γῆ, ἀλλ' ἡ ἀπὸ καθαρᾶς συνειδήσεως ἀναπτομένη ἐνθύμησις. Ἐὰν ἡ εὐχὴ τῇ σπουδή προσηγῆται, ἡ ἁμαρτία πάροδον κατὰ τῆς ψυχῆς οὐχ εὑρίσκει. Τῆς γὰρ τοῦ Θεοῦ μνήμης ἐν τῇ καρδίᾳ καθιδρυμένης, άπρακτοι μένουσιν αἱ τοῦ ἀντικειμένου ἐπίνοιαι, πανταχοῦ τῆς δικαιοσύνης ἐν τοῖς ἀμφισβητουμένοις μετι- τευούσης. Ἐκ τοῦ προσεύχεσθαι περιγίνεται τὸ μετὰ τοῦ Θεοῦ εἶναι · χωρίζεται δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ μὴ συνάπτων ἑαυτὸν διὰ προσευχῆς τῷ Θεῷ. Τοῦ δὲ Θεοῦ χωρι ζόμενον ἀνάγκη πάσα τῷ ἐναντίῳ συνάπτεσθαι. Προσευχή σωφροσύνης ἐστὶ φυλακτήριον, παρ- θενείας σφραγίς, θυμοῦ παιδαγωγία, τύφου κατα- στολή, μνησικακίας καθάρσιον, φθόνου καθαίρεσι:, εἰρήνης ἀσφάλεια. Όταν περί τινος ἀγαθοῦ παρακαλέσῃς τὸν Θεόν, καὶ μὴ εἰσακούσῃ σου παραυτίκα, μὴ ὀλιγωρήσης μηλά μικροψυχήσῃς. Πολλάκις γὰρ πρὸς τὸ παρὸν οὐ συμφέρει σοι τὸ αἴτημα. Τὸν εὐχόμενον δεῖ φρόνιμον είναι, μὴ λάθῃ τι εὐσ ξάμενος κατ' αὐτοῦ. Οι άνθρωποι τότε γίνονται βελτίους, ὅταν Θεῷ προσέρχωνται. "Ομοιον δὲ ἔχουσι Θεῷ τὸ εὐεργετείν καὶ ἀληθεύειν. Προσευχή 93.5 - quæ requiruntur cognoscere. An non audis quod TEL. Moses cam nihil loqueretur, tacitis suspiriis suis Dominum appellans, exauditus fuerit a Domino di- cente: Quid clainas ad me? Mos enim est dæmonibus orationum tempore, prætextu scilicet bonæ et justæ causæ, urgere nos ad secessum, ut nos a salutari oratione veluti per probabilem, ut videri potest, causam abducant, S. Chrysost. Magnum bonum est oratio, si grato animo filǝt. Nam cum ex puris labiis prodit oratio et corde non simulato, severam Domini aurem occupare potest, Bonum est semper cum Deo colloqui per ora- tionem. Nam si boni viri occursus meliorem reddit illum quem convenerit, quanto magis colloquium quod dies noctesque cum Deo fit? Ignis non ita abstergit æruginem, ut nocturnæ preces peccatorum nostrorum sordes expurgaut. Coram Domino orat, qui animam suam unde- quaque colligit, et nihil commune habet cum ter- ra, sed intra seipsum migrat, et omnem humanam cogitationem ex anima ejicit. Ubi oratio et gratiarum actio est, sancti Spiri- tus gratia accedit, et fugantur dæmones, et omnis contraria potentia aufugit ac discedit Græcis vocatur, tum quæ verbis f oratio vel precatio, tum pollicitatio et promissio. Sonora est fila vox et usque ad divinum auditum ascendens, non quæ 86 cum clamoris aliqua in- tentione fit, sed quæ per conscientiae puræ medita- Lionem excitatur. Si oratio feriæ assiduitati accedat, nullus pecca- to ad animam accessus patet. Collocata enim Dei memoria in corde, nihil efficit machinis suis adver- sarius, justitia in omnibus de quibus ambigitur facem præferente. Oratione acquiritur conversatio Dei, sejungitur autem a Deo, qui non se conjunxerit ei per oratio- nem. Qui vero separatur a Deo, illum prorsus ne- cesse est adversario conjungi. Oratio custodia est temperantiæ, virginitatis si gillum, ira castigatio, superbiæ moderatio, animae memoris injuriarum expiatio, invidiæ demolitio, pacis confirmatio. Nili. Quando bonum aliquod a Deo petieris, nec ille te statim aulierit, noli teipsum negligere, nec animum dejicere. Sæpenumero enim non conducit tibi tua petitio ad præsens tempus. Isocratis. Orantem oportet sapere, ne quid in- scius contra seipsum oret. Homines tunc fiunt meliores, cum Deum acto- dunt.Habent autem similia Deo, benefcentiam et veritatem. ww LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO XLVI.

Theologi. Actio est ingressus ad contemplatio- Æque imperfecta sunt tum actio sine ratione, Tacitum opus præstat infecto sermoni. abscondit; neque bonam actionem maledicentia Malorum operum malus dæmon dux est. Gladii capulis, actioues temporis occasione ap- Statuam ornat figura, virum actio. Præstat divitiis et voluptatibus multo emptis Hominum justorum et bonorum præsentia. De doctrina quæ tum sermone tum conversatione fit. docuerit, hic magnus vocabitur in regno colorum. Jac. Cmuis homo sit celer ad audiendum, et tar-C Eccli. xxi. Elocutio stulti est tanquam onus 87 gratia. et in dictis ipsorum exerceare. Melius est in plana et trita via ingredi, quam Inexplebile est humanum genus tum loquendo, tum alterum loquentem audicude. Non incipientem, sed desinentem sermonem lau- dare convenit, et ingenium approbare modestum, non autem elatum ac superbum. Sape verbis et prava cohortatione vincuntur illi, quos ipsa rerum natura non fefellit. Cognitio alia sine ratione est, alia cum ratione. Sunt enim multi qui cognitionem quidem habent, rationem vero nullam. Λόγος ἐστὶν οὐ γέννημα. nem. visus auditu, et doctrina quæ experimento sive exemplo constat, quam quæ fit ore, ladit. prehenduntur. auro Matth, v. Amen dico vobis, quicunque fecerit et dus ad loquendum. Solomon. In aures insipientis nibil dicas, ne for- te prudenter abs te dicta irrideat. in itinere : in labiis autem prudentis invenietur S. Basilii. Ne asperneris narrationem sapicutium, Præstat habenas sui committere peritioribus, quam aliorum aurigas esse imperitos: et aures po- tius praestare benignus, quam linguam indoctam ciere. salebrosa et invia, discere. Non sine periculo aliquid (boni) auditur, cum ið deinceps non reipsa præstatur. . Περὶ πράξεως. Πραξις εστιν ἐπίβασις θεωρίας. Ομοίως ἀτελὲς ἄλογος πράξις καὶ λόγος ἀπρα- κτος. *Αφωνον ἔργον κρείσσον απράκτου λόγου. Πρᾶξις λόγου· ἐναργεστέρα, ὡς ἀκοῆς ὄψις, καὶ τῆς διὰ στόματος διδαχῆς ἡ διὰ πείρας διδασκαλία, Φαύλην πρᾶξιν ἐσθλὲς λόγος οὐκ ἀμαυροι· οὔτε δὲ πράξιν ἀγαθὴν λόγου βλασφημία λυμαίνεται, Κακῶν πράξεων κακὸς δαίμων ἡγεμών. Χρόνος μαλάσσει πάντα κἀξεργάζεται. Πολλῶν ὁ καιρὸς γίνεται διδάσκαλος. Τὰ μὲν ξίφη ταῖς λαβαῖς, αἱ δὲ πράξεις τοῖς και ροῖς κρατοῦνται. Ανδριάντα μὲν τὸ σχῆμα, ἄνδρα δὲ ἡ πρᾶξις κοσμεί. Κρείσσον δὲ πλούτου καὶ πολυχρύσου χλιδής Ανδρῶν δικαίων κἀγαθῶν παρουσία. Περὶ διδαχῆς καὶ λόγου καὶ ὁμιλίας. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὃς ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Εστω πᾶς ἄνθρωπος ταχὺς εἰς τὸ ἀκοῦσαι, καὶ βραδύς εἰς τὸ λαλῆσαι. Εἰς ὦτα ἄφρονος μηδὲν λέγε, μή ποτε μυκτηρίση τοὺς συνετούς σου λόγους. Ἐξήγησις μωρού, ὡς ἐν ὁδῷ φορτίον· ἐπὶ ἂ χείλη συνετοῦ εὑρεθήσεται χάρις. Μὴ παρίδῃς διήγημα σοφῶν, καὶ ἐν ταῖς παροι- μίαις αὐτῶν ἀναστρέφου. Βέλτιον τὰς ἑαυτῶν ἡνίας ἐνδιδόναι τεχνικωτέ- ροις, ἢ ἄλλων ηνιόχους εἶναι ἀνεπιστήμονας, καὶ ἀκοὴν ὑποτιθέναι μᾶλλον εὐγνώμονα, ἡ γλῶσσαν κινεῖν ἀπαίδευτον Οδὲν μὲν γὰρ πατεῖν ἄμεινον τὴν λείαν καὶ τε- Ο τριμμένην ἢ τὴν ἀτριβῆ καὶ τραχείαν. *Απληστόν ἐστι τὸ τῶν ἀνθρώπων φύλον πρός τε τὸ λέγειν, πρός τε τὸ ἑτέρου λέγοντος ἀκούειν, Λόγον δὲ οὐκ ἀρχόμενον, ἀλλὰ παυόμενον ἐπι:- νεῖν προσήκει· καὶ τὸ μέτριον ἦθος ἀποδέχεσθαι, καὶ μὴ τὸ μετεωριζόμενον καὶ τετυφωμένον. Βέλτιον ἀγνοεῖν καλῶς, ἢ μανθάνειν κακῶς. Πολλάκις οὓς ἡ τῶν πραγμάτων φύσις οὐχ ὑπε σκέλισε, ῥῆμα καὶ παραίνεσις διεφθαρμένη κατα λυσεν. Οὐκ ἀκίνδυνον ἡ ἀκρόασις, ὅταν ἡ διὰ τῶν ἔργων προσθήκη μὴ γίνηται. Ἔστι γνῶσις λόγου χωρίς, καὶ ἔστι γνῶσις μετά λίγου. Καὶ γάρ εἰσι πολλοὶ γνῶσιν μὲν ἔχοντε;, λόγων δὲ οὐκ ἔχοντες. ANTONII MELISSÆ SERMO XLVII [al. CLXIX]. De actione. tum ratio sine actione. S. Chrysost. Actio evidentior est sermone, ut Ex ethnicis. Malam actionem sermo bonus non Tempus emollit cuncta, et elaborat. Multarum regum magister est tempus. SERMO XLVIII [al. CLXX]. Theologi. Sermo est non opus aut creatura. S. Chrysost. Melius est bene ignorare, quam male ΛΟΓΟΣ ΜΖ'. ΛΟΓΟΣ ΜΙΙ.

Verg. 40. Acceptis — benedixit, Suspexit an celum Patrem bonorans, ac ostendens Deo ncn esse contrarium. Prelerea docens mon prius mensam esse atingendam, donec Deo gratias agamus, qui nobis alimentum suppeditavit, ejusque benedictionem coelitus trabamus. Interdum ergo quasi Deus propria auetoritate miraculum ope- rauir: quandoque vero deprecatur 0b pradictas causas, ne malos offendat, Vers. 19. Et — turbis. Dedit discipulis ium quasi magis familiaribus, tum etiam ne eos lateret müraculum, ad quod suis manibus subministrave- vant. Vers, 20. Et — saturati tuu. Qui prius cos spirituali alimento saturaverat, docendo, ut dictam est, et loquendo de regno Dci, munc quoque 9Joan.v1. 5-7, — 99 Marc. vi, 29..— ** Luc. mx, 14. Joan, v. Ecce sanalus es, noli amplius pec- care. " B I1 Thess. v. Obsceramus autem vos, fratres, mio- nete inordinatos, congolamini pusillanimes, suble- vate inlirmos, patientes estote erga omnes, ete. Vi- dete ne quis malum.pro malo culpiam reddat, sed Semper quod bonum est sectemiui. . S. Basilii, Doctrina violenta non. solet permane- Οὐδὲν ὅφελο; χατηχήτεως, ὅταν ἡ διὰ τῶν ἔργων , ἐπίδειξις μὴ συμδαίνῃ τοῖς λεγομένοις. Βουλοίμην δ' ἂν ἐγὼ τῶν ἀγαθῶν τι λεγόντων ἄχούειν μᾶλλον, ἢ λέγειν αὐτός, Περισσὸς πᾶς λόγυς πρὸς διόρθωσιν, ὅταν ἡ τῶν ἀχονόντιων πρὸς τὸ χεῖρον νεύγυσα σπουδὴ τοῖς μετὰ συμδουλὴν λεγομένοις ἐναντίως διάκειται. Κατόπτροις ἐοίχασιν οἱ λόγοι, καὶ ὥσπερ ἐν ἐχεί- νοὶς ὁ τοῦ σώματος καὶ τῆς μορφῆς ἐμφανίζεται τύπος, οὕτως ἐν ταῖς ὁμιλίαις τὸ τῆς ψυχῆς εἶδος χαραχτηριζόμενον καθορᾶται. ότε ἀνύει διδάσκαλος, καὶ πιστεύεται λέγων, ὅταν ἀφ' ὧν πράττει παιδεύῃ, χατὰ τό " « Ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεῖν τε καὶ διδάσχειν.» Βίος ἄνεν λόγου μᾶλλον ὠφελεῖν πέφυχεν ἢ λόγος ἄνευ βίον " ὁ μὲν γὰρ καὶ σιγῶν ὠφελεῖ, ὁ δὲ βοῶν ἐνοχλεῖ. ΕἸ δὲ καὶ λόγος καὶ βέος συνδράμεις, φιλο- σοφίας ἀπάσης ἀποτελέσουσιν ἄγαλμα. Πρᾶττε λογικῶς, καὶ λέγε πραχτιχῶς, Ἐσθλῶν μὲν γὰρ ἄπ' ἐσθλὰ, διδάξεαι᾽ ἂν δὲ χα- [κρῖσι Συμμιγῇς, ἀπολεῖς καὶ τὸν ἐόντα νόον, Τὰ μὲν γὰρ σώματα τοῖς συμμέτροις πόνοις, ἢ δὲ ψυχὴ τοῖς σπουδαίοις λόγοις αὔξεσθαι πέφυκεν. Ἐν μὲν τοῖς ἐσόπτροις ὁ τῆς ὄψεως, ἐν δὲ ταῖς ὁμιλίαις ὁ τῆς ψυχῆς χαραχτὴρ βλέπεται. Ἐν συλλόγῳ πρῶτος λέγειν μὴ ἐπιτήδευς. Μετὰ γὰρ πλείονας λέγων, ὄψει μᾶλλον τὰ συμφέροντα. ( ΑἹ μὲν χελιδόνες εὐδίαν ἡμῖν προσημαίνουσιν, οἱ δὲ ἐχ φιλοσοφίας λόγοι ἀλυπίαν, Μισῷ πονηρὸν, χρηστὸν ὅταν εἴπῃ λόγον. Ἰὰ ὦτά σου μὴ πᾶσιν ὕπεχε λόγοις. Λόγος γὰρ καχὸς καχῶν ἔργων ἡγεμών. “Ἴσον ἐκεῖνο παρ' ἐμοὶ χέχριται, Φοονέειν τε εὖ, χαὶ τῷ λέγοντι χρηστὰ πείθεσθαι; Αἰρετώτερόν σοι ἔστω λίθον εἰκῆ βαλεῖν ἡ ἀργὸν λόγον. ᾿ Οἰνοπίδης, ὁποία ἡ φύσις τοῦ ἀνθρώπου ἐστὶ, τοιοῦτον ἔφασκεν εἶναι καὶ τὸν λόγον. Ῥωμύλος τὸν μὲν κέραμον ἐχ τοῦ χύπου ἔφη δο- κιμάζεσθαι, τὸν δὲ ἄνθρωπον ἐκ τοῦ λόγου, [ ᾿Ανδρὸς χαραχτὴρ ἐκ λόγου γνωρίζεται, Οὐ πώποτ᾽ ἔργου μᾶγλον εἰλόμην λόγους, .— Nili juvat institutio verbis facia, nisi ipsius ope- ris eshibitio dietis aecedat, Greg. Nussen. Malim equidem audire dicentes aliquid boni, quam ipse dicere. Nili, Frustra insumuntur omnia verba ad emen- dationem, quando animus audientium ad deteriora inclinans, contrarium consulloris sermoni inslitu- tum habet. Photii patriarcha. Speculo similis est scrmo, ct sicut. in illis repraesentatur species corporis el for- mis, ita in colloquiis anima forma expressa conspi- citur. Didymi. Tum proficit magister, et lidem dicendo facit, eum suis operibus docet, juxta illud: « Que capit Jesus facere et docere. » |— Jsidori Pelusiotg. Vita sine sermone plus juva'e potest, quem sermo sine vita. Vita euim juvat eliam tacilà, sermo autem clamore suo melestüs est. Quod si sermo et vita conveniant, Lolius philo- sophiz simulacrum perficient. Agito cum sermone, et dicito cum actione. Theognidis. À bonis etenim boua disci: si vcro [malis Miscearis, amiiles quoque pristinam mentem, Corpora moderatis laboribus augeri solent, anima vero honestis sermonibus prolicit. 1n speculis quidem faciei, in colloquiis 88 au- tem anima character videtur. Clitarchi: ln conventu ne studeas primus. dicere » Sententiam tunm. Nam sí post plures dixeris, magia ' videbis quae utilia saut. E Mirundines quidem serenitatem nobis fore prz- sagiunl, Sermones aulem philosophici vacuitatem vristitiz, Odi malum quando bonum sermonem dicit. Aures luas non euivis éermeni prabe; malus enim sermo malorum operum dux est. Herodoti. quale hoc spud me Judieatur, tuin. bene sapere, tum bona dieenti obtemperare. Pyihagore. Lapidem potius temere projieere de- bes, quam otiosum sermonem. ÜOEnopidis. OEnopides talem dicehal sermonem esse liominis, qualis ejus natura esset. Romyli. Romylous vas ílctile ictu et.sono, lio- ) minem-sermone probari dicelat. Viri eharaeter ex verbis ejus noscitur, Nunquam verba polius quam rem lpsam pro« bavi.

re: quod autem cum delectatione et gratia se insinuat, tenacius quodammodo nostris animis in- sidit. S. Chrysost. Conducit peccantes morderi acri- monia verborum, ut ipsa rerum infamia libe- rentur. Diogenis. Mortuum medicari, et senem admonere, idem fuerit. Aristot. Omnes fere libenter admittunt illos qui desideriis ipsorum inserviunt, et eos non modo sibi benevolos arbitrantur, sed solos etiam homines re- vera esse. Moleste autem ferunt illos a quibus ca- stigantur. Euripidis. Omnes in admonendo sapimus; Ipsi vero si quid delinquimus, non agnoscimus. Esopi. Esopus dicebat unumquemque no- strum duas peras secum ferre, unam ante, alteram a tergo : et in anteriori quidem aliorum peccata `reponere, in posteriori vero nostra. Isocratis, Nulli malæ rei defensorem te aut patronum adhibeas. Videberis enim tu quoque ejusmodi facere, si facientibus aliis auxiliator fueris. De disciplina et philosophia. 1 Cor. 11. Si quis sibi videtur sapiens esse inter vos in sacula hoc, stultus fat, ut reddatur sapiens. Etenim sapientia mundi bujus stultitia est apud Deum. Scriptum est enim : Qui comprehendit sa- pientes in astutfa ipsorum. Et rursum : Dominus novit cogitationes sapientum, quod sint vanæ. Hebr. xn. Si extra disciplinam estis, spurii igitur estis et non filii. Quis enim Alius est, quem non ca- stigat pater? Solomon. Níbil tam pretiosum est quod cum eru- dita anima permutari debeat. Prov. iii. Fili, ne contemnas disciplinam Domini, neque fastidias cum argueris ab ipso. Dominus enim castigat quem diligit, et flagellat omnem filium quem suscipit. Eccli, vi. Fili, in adolescentia tua elige disci- plinam, et accede ad ipsam tanquam arans et se- rens, ac bonos inde fructus exspecta. Theologi. Confessum esse puto apud omnes pientes, disciplinam primarium apud nos bonum esse. Qui vacatis philosophiæ, ne nimium tribuite ra- tionibus, neque plus quam modum et rationem decet argumentis ac sophismatis iulærete : nec ubique velitis improbe vincere, sed alicubi etiam honeste vinci. Præcipua sapientia est vita laudabilis et expiata Deo. Prima sapientia est contemnere sapientiam, quæ ratione et verborum strophis, et improbis ac super- Auis argumentandi contentionibus nititar. G $31 Α τὸ δὲ μετὰ τέρψεως καὶ χάριτος εἰσδυόμενον μονι μώτερόν πως ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ἐνιζάνει. 62- Συμφέρει δάκνεσθαι διὰ τῆς τῶν ῥημάτων άλγη. δίνος τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἵνα διὰ τῆς τῶν πραγμά των αἰσχύνης ἀπαλλαγῶσιν. Νεκρὸν ἰατρεύειν, καὶ γέροντα νουθετείν ταύτιν ἐστιν. Πάντες, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τοὺς μὲν ὑπηρετοῦντας αὐτῶν ταῖς ἐπιθυμίαις ἀποδέχονται, καὶ νομίζουσιν οὐ μόνον εὔνους, ἀλλὰ καὶ μόνους ἄνδρας ὡς ἀληθῶς εἶναι· τοῖς δὲ σωφρονίζειν ἐπιχειροῦσιν ἀηδῶ; ἔχον σιν. *Απαντές ἐσμεν εἰς τὸ νουθετεῖν σοφοί· Αὐτοὶ δ᾽ ὅταν ποιῶμεν, οὐ γινώσκομεν. Αίσωπος ἔφη, δύο πήρας ἕκαστον ἡμῶν ἐπιφέρειν, τὴν μὲν ὄπισθεν, τὴν δὲ ἔμπροσθεν· καὶ εἰς μὲν τὴν ἔμπροσθεν ἀποτιθέναι τὰ τῶν ἄλλων ἁμαρτής ματα, εἰς δὲ τὴν ὄπισθεν τὰ ἑαυτῶν, Μηδενὶ πονηρῷ πράγματι μήτε παρίστασο, μήτε συνηγόρει. Δόξεις γὰρ καὶ αὐτὸς τοιαῦτα πράττειν, εἰ τοῖς ἄλλοις πράττουσι βοηθείς. ΛΟΓΟΣ Ν. Περὶ παιδείας και φιλοσοφίας. Εἴ τις δοκεῖ σοφὸς εἶναι ἐν ὑμῖν ἐν τῷ αἰῶν! τούτῳ, μωρός γενέσθω, ἵνα γένηται σοφός. Η γὰρ σοφία του κόσμου τούτου μωρία παρὰ τῷ θεῷ ἐπι. Γέγραπται γάρ, "Ο δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν. Καὶ πάλιν, Κύριο; για σκει τους διαλογισμούς τῶν σοφῶν, ὅτι εἰσὶ μέσ Εἰ ἐκτὸς παιδείας ἐστὶ, ἄρα νόθοι ἐστὲ καὶ οὐχ ιἱοί. Τις γὰρ υἱὸς, δν οὐ παιδεύει πατήρ ; Οὐκ ἔστιν ἀντάλλαγμα οὐδὲν πεπαιδευμένης ψυ χῆς. Υιέ, μὴ ὀλιγώρει παιδείας Κυρίου, μηδὲ ἐκλύου ὑπ' αὐτοῦ ἐλεγχόμενος. Ὃν γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος, παιδεύει· μαστιγοί δε πάντα υἱὸν, ὃν παραδέχεται. Τέκνον, ἐν νεότητί σου επίλεξαι παιδείαν, καὶ ὡς ἀροτριῶν καὶ σπείρων πρόσελθε αὐτὴν, καὶ ἀνά- μενε τοὺς ἀγαθοὺς καρποὺς αὐτῆς. Οίμαι δὲ πᾶσιν ἂν ὁμολογεῖσθαι τῶν νεῶν ἐχει των, παίδευσιν τῶν παρ' ἡμῖν ἀγαθῶν εἶναι τὸ πρῶτον. Οἱ περὶ λόγους, μὴ σφόδρα τοῖς λόγοις θαῤῥεῖος, μηδὲ σοφίζεσθε περισσὰ καὶ ὑπὲρ τὸν λόγον· μηλ νικᾶν ἐπιθυμεῖτε πάντα κακῶς, ἀλλ᾽ ἔστιν & καὶ ἡττᾶσθαι καλῶς ἀνέχεσθε. Σοφία πρώτη βίος ἐπαινετὸς καὶ Θεῷ κικ1013. μένος. Σοφία πρώτη σοφίας ὑπερορᾷν, τῆς ἐν λόγῳ παι μένης καὶ στροφαῖς λέξεων, καὶ ταῖς κιβδήλοις καὶ · περιτταῖς ἀντιθέσεσιν. ANTONII MELISS.E 89 SERMO L {al. CXXXII]].

Ἐμοὶ δὲ γένοιτο πέντε λόγους ἐν ἐκκλησίᾳ λα- Α λῆσαι μετὰ συνέσεως ἢ μυρίους ἐν γλώσσῃ. Οὐ γὰρ ὁ ἐν λόγοις σοφός, αυτός μοι σοφός, οὐδ᾽ ἔσεις γλῶσσαν μὲν εύστροφον ἔχει, ψυχὴν δὲ ἄπτα- τον καὶ ἀπαίδευτον· ἀλλ᾽ ὅστις ὀλίγα μὲν περὶ ἀρε τῆς φθέγγεται, πολλὰ δὲ οἷς ἐνεργεῖ παραδείκνυσι, καὶ τὸ ἀξιόπιστον τῷ λόγῳ διὰ τοῦ βίου προστίθη- σιν. Κρείσσων γὰρ εὐμορφία θεωρουμένη τῆς λόγῳ ζωγραφουμένης· καὶ πλοῦτος δν αἱ χεῖρες κατέχον. σιν, ἢ ὄνειροι πλάττουσι· καὶ σοφία οὐχ ἡ τῷ λόγῳ λαμπρυνομένη, ἀλλ᾽ ἡ διὰ τῶν ἔργων ελεγχομένη. Σύνεσις γὰρ ἀγαθὴ πᾶσι τοῖς ποιοῦσιν αὐτὴν (φη- σὶν), ἀλλ᾽ οὐ τοῖς κηρύττουσι. Η γὰρ φιλοσοφητέον, ἢ τιμητέον φιλοσοφίαν, εἴπερ μὴ μέλλοιμεν παντελῶς ἔξω τοῦ καλοῦ πί- πτειν, μηδὲ ἀλογίαν κατακριθήσεσθαι, λογικοί γεγο- νότες, καὶ διὰ λόγου πρὸς λόγον σπεύδοντες. Σοφώτεροι γὰρ τῶν πολλῶν οἱ κόσμου χωρίζαν τῆς ἑαυτοὺς, καὶ τῷ Θεῷ τὸν βίον καθιερώσαντες. Οὐδὲν ἀναλωτότερον φιλοσοφίας, οὐδὲν ἀλυπώτε τερον. Πάντα ενδώσει πρότερον ή φιλόσοφος. Δύο ταῦτα δυσκράτητα, Θεὸς καὶ ἄγγελος, καὶ τὸ τρίτον φιλοσοφία, αῦλος ἐν ὕλῃ, ἐν σώματι ἀπερίγραπτος, ἐπὶ γῆς οὐράνιος, ἐν πάθεσιν ἀπαθὴς, πάντων ἡττώ- μενος πλὴν φρονήματος, νικῶν τὸ νικᾶσθαι τοὺς κρατεῖν νομίζοντας. Εγώ μίαν σοφίαν οἶδα, τὸ φοβεῖσθαι Θεόν. Αρχή τι γὰρ σοφίας φόβος Κυρίου· καὶ, Τέλος λόγου τὸ πᾶν ἄχους, τὸν Θεὸν φοβοῦ, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ φύλασσε. Έπεται τῇ γνώσει τὰ ἔργα, ὡς τῷ σώματι ἡ σκιά. Αμήχανον τὰ μεγάλα πρὸ τῶν μικρῶν παιδευ- θῆναι. Ωσπερ γὰρ ὁ ἥλιος ἁπάντων ἐστὶ φῶς τῶν ὄψεις ἐχόντων, οὕτω καὶ ὁ σοφὸς τῶν ὅσοι λογικῆς κεκο:- νήκασι φύσεως. Ονείρῳ ἔοικεν ὁ τῶν ἀπαιδεύτων βίος, κενάς ἔχων φαντασίας. Εύπλαστον καὶ ὑγρὸν ἡ νεότης, καὶ ταῖς νεωτέ ρεῖς ψυχαῖς ἀπαλαῖς ὅτι τὰ μαθήματα ἐντίκτεται. Πᾶν δὲ τὸ σκληρὸν χαλεπῶς μαλάττεται. Τὸ πᾶσιν ἀπολογεῖσθαι θεραπευτικὸν καὶ οὐκ ἀξιωματικών· τὸ δὲ πάντων καταφρονεῖν ὑπερήφα- νον καὶ ἀνόητον. Τὸ εἰδέναι τινὰ ὅτι ἀγνοεῖ σοφίας ἐστὶν, ὡς καὶ τὸ εἰδέναι ὅτι ἐδίκησε δικαιοσύνης. Τὸν γνωστικὸν οὐδέποτε τὸ πλουτείν γήθειν ποιεῖ, οὐδὲ τὸ χρημάτων ἀπορεῖν εἰς ταπείνωσιν ἄγει, τῆς ἀρετῆς καὶ σοφίας αὐτὸν ὑπερυψούσης, καὶ ὑπερ- άνω αὐτῶν ἱστασθαι παρασκευαζούσης. Πᾶσα ἐπιστήμη, χωριζομένη δικαιοσύνης καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς, πανουργία, ἀλλ᾽ οὐ σοφία φαίνε- και. Αντισθένης ερωτηθεὶς, τί δήποτ' οὐχ οἱ πλούσιοι πρὸς τοὺς σοφοὺς ἀπίασιν, ἀλλ᾽ ἀνάπαλιν, εἶπεν, ε - 11 Cor. xiv. Mihi vero contingat potius quinque verba in ecclesia loqui eum intellectu, quam decem millia per linguam. Non illum qui verbis sapit judico sapientema, ne- que illum cui lingua volubilis, animus autem incon- stans est, sed qui parum quidem de virtute loquitur, multa vero re ipsa præstat, et sermoni suo vita ſæ- disque fdem conciliat. Nam et pulchritudo subjecta oculis præstat descriptæ verbis, et divitiæ manibus comprehensa, per somnium apparentibus. Et sa- pientia non quæ verbis illustratur, sed quæ in ope ribus deprehenditur, præstabilior est. Intellectus (inquit) bonus est cunctis re et opere declaranti- bus eum, non autem sermone. Aut philosophari oportet, aut honorare philoso- phiam, si non prorsus ab boneste excidere velimus : et cumrationales facti simus, et ratione feramur að in - dagandam rationem, neglecta amissæque rationis merito damnari. Qui se a mundo segregarunt, ot 90 vitam Deo con- secrarunt, hominum vulgo sapientiores sunt. Nihil inexpugnabilius philosophia, nibil tranquil- lius. Omnia prius cedent quam philosophus. Duo sunt invicta, Deus et angelus; et tertium philoso- phia. Est enim philosophus quidem non materialis in materia, in corpore autem incircumscriptus, in terra cœlestis, in affectibus imperturbatus, ubi- que inferior cæteris præterquam animi magnitu- dine, et cedendo vincens illos qui se vincere putant. Unam ego sapientiam novi, timere Deum. Etenim sapientiæ initium est timor Domini. Et alibi: Audi summam sermonis, Deum time, et præcepta ejus observa. Clementis. Cognitionem opera sequuntur, ut umbra corpus. Philonis. Non fieri potest ut magna discantur ante paria. Sicut sol omnium oculis præditorum lux est, sic etiam sapiens onínium qui rationali natura partici- pant. Isidori: Somnio similis est imperitorum vita, va- nas imaginationes habens. Formatu facilis et mollis est adolescentia; et ju- nioribus ingeniis adhuc teneris disciplinæ inna- D scuntur. Omne autem durum agre mollitur. Omnibus rationem reddere, servile est et ab au- etoritate alienum : omnes autem contemnere, ho- minis est superbi et stolidi. Didymi. Scire quod nescias, scicntiæ est, ut agnoscere suam‘injustitiam, justitiæ. Sapientis animum inopia pecuniæ non dejicit, cum virtus et sapientia ipsum extollant, et altiorem pecunia collocent. Platonis. Omnis scientia si separetur a justitia et reliqua virtute, calliditas, et non sapientia efficitur. Antisthenis. Antisthenes interrogatus quamob rem divites non irent ad sapientes, sed hi ad illos, LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO L.

dixit : Quoniam sapientes sciunt quid eis necessa- rium sit ad vitam, illi vero nesciunt: secus enim sapientiæ potius quam pecuniæ studerent. Aristot. Demosthenes dixit radicem disciplinæ amarum esse, fructus autem dulces. Democriti. Disciplina fortunatis quidem ornamen tum est, infortunatis autem refugium. Civitates ornant anathemata, animas vero ma- themata. Socratis. Socrates interroganti quodnam esset pulcherrimum animal, dixit: Homo doctrina or- natus. Idem cum ei sermo barbarus exprobraretur : Ego quidem, dixit, barbarus sum verbis, vos autem noribus. Solon. Soloni cam objiceretur quod cum haberet ferense negotium, conduxisset 91 oratorem : Atqui, dixit, cum habeo convivium, coquum conduco. Cleanthis. Cleanthes dicebat homines imperitos sola forma differre a bestiis. Empedoclis. Empedocles ad quemdam dicentem quod nullum sapientem reperire posset : Non mi rum est, dixit : oportet ut ille primum sapiat, qui sapientem quæris. Theocriti. Theocritus Chius ineptum quemdam poętam recitantem auscultans et interrogatus ab eo, quænam ei placerent ? respondit : Quæ omisisti. Philosophus quidam cum duos discipulos haberet, alterum quidem laboriosum, sed hebetis ingenii, alterum ingeniosum, sed ignavum : Ambo, dicebat, ο pereatis; quoniam tu cum velis, non potes, tu vero cun possis, non vis. Prastat sero, quam nihil discere. Agricola terram, philosophus ingenium excolit. Democriti. Civitatibus mœnia, animis vero mens per disciplinam exculta decus et munimentum præ- stant. Cum juvenis in theatro gloriaretur, et sapientem se prædicaret, ut qui multis sapientibus conversatus esset, respondit quidam : Et ego multis divitibus conversatus, non tamen dives sum. Idem dixit : Non decet doctum inter indoctos loqui, ut neque sobrium inter ebrios, CEnopidis. Enopides cum videret adolescentem multos libros conquirere, dixit : Non cista, sed pec- tori. Socratis. Socrates interrogatus quod in vita sua- vissimum esset, dixit: Disciplina et virtus, et rerum incoguitarum cognitio. Lasi. Lasus interrogatus quid sapientissimum esset : Experientia, dixit. Idem cum indoctus quidem pictor ei diceret: Opere tectorio illine domum tuam, ut ipsam depin- gam, respondit: Minime, sed tu prius eam depinge, ut illinam postea. Demadis. Rerum ipsarum experientia præstat omni sophisticæ doctrinæ. D σιν. πρὸς τὸν βίον, οἱ δὲ οὐκ ἴσασιν, ἐπεὶ μᾶλλον σου φίας ἢ χρημάτων ἐπεμελοῦντο. Α Οτι οἱ σοφοὶ μὲν ἴσασιν ὧν ἐστιν αὐτοῖς χρεία Αριστοτέλης τὴν μὲν βίζαν τῆς παιδείας ἔφη εἶναι πικρὰν, τοὺς δὲ καρποὺς γλυκείς. Παιδεία εὐτυχοῦσι μὲν ἔστι κόσμος, ἀτυχοῦσι δὲ καταφύγιον. Τὰς μὲν πόλεις ἀναθήμασι, τὰς δὲ ψυχὰς μαθή ματι δεῖ κοσμεῖν. Σωκράτης ερωτηθεὶς, τί τῶν ζώων κάλλιστον, ἔφη· Ανθρωπος παιδεία κεκοσμημένος. Ὁ αὐτὸς ὀνειδιζόμενος υπό τινος ότι βαρβαρίζει, ἔφη· Ἐγὼ μὲν τῷ λόγῳ, ὑμεῖς δὲ τῷ τρόπῳ. Σόλων ἐνειδιζόμενός ποτε ὅτι δίκην ἔχων ἐμισθώ σατο ρήτορα, Καὶ γὰρ, ἔφη, ὅταν δεῖπνον ἔχω, μά γειρον μισθοῦμαι. Κλεάνθης τοὺς ἀπαιδεύτους ἔφη μόνῃ τῇ μορφή τῶν θηρίων διαφέρειν. ν Εμπεδοκλῆς πρὸς τὸν λέγοντα, ὅτι οὐδένα σορίν εὑρεῖν δύναμαι, Κατὰ λόγον, εἶπε· τὸν γὰρ ζητοῦντα σοφὸν αὐτὸν πρότερον εἶναι δεῖ συφόν. Θεόκριτος ὁ Χῖος ἀφυοῦς ποιητοῦ ἀκρόασιν ποιού μενος, ερωτώμενος ὑπ' αὐτοῦ πολά ἐστιν τὰ καλῶς εἰρημένα, ἔφη· Α παρέλιπες. Φιλόσοφος ἔχων δύο μαθητάς, ἕνα μὲν ἀφυλ, φι- λόπονον δὲ, ἕτερον δὲ εὐφυῆ, ἀργὸν δὲ, εἶπεν· 'Αμ φότεροι ἀπόλοισθε· ὅτι σὺ μὲν θέλων οὐ δύνῃ, σὺ δὲ δυνάμενος οὐ θέλεις. Βέλτιον ὀψιμαθῆ καλεῖσθαι, ἢ ἀμαθῆ. Ο μὲν γεωργὸς τὴν γῆν, ὁ δὲ φιλόσοφος τὴν ψυχὴν ἐξημεροί. Ταῖς μὲν πόλεσι τὰ τείχη, ταῖς δὲ ψυχαῖς ὁ ἐκ παιδείας νοῦς κόσμον καὶ ἀσφάλειαν παρέχεται. Νεανίσκου ἐν θεάτρῳ ἐναβρυνομένου, καὶ λέ- γοντος σοφὸς εἶναι, πολλοῖς ὁμιλήσας σοφοῖς, εἰπό τις Κἀγὼ πολλοῖς πλουσίοις, ἀλλὰ πλούσιος οὐκ εἰμί. Ὁ αὐτὸς ἔφη· Οὐ καλὸν πεπαιδευμένον ἐν ἀπαι- δεύτοις διαλέγεσθαι, ὥσπερ οὐδὲ νήφοντα μεθύει Οινοπίδης ὁρῶν μειράκιον πολλά βιβλία κτώμε νον, ἔφη· Μὴ τῇ κιβωτῷ, ἀλλὰ τῷ στήθει. Σωκράτης ερωτηθεὶς τί ἥδιστον ἐν τῷ βίῳ, ἔφη Παιδεία καὶ ἀρετὴ, καὶ ἱστορία τῶν ἀγνοουμένων. Λάσος ερωτηθεὶς ὑπό τινος τί εἴη σοφώτατον, Πεῖρα, ἔφη. Ὁ αὐτὸς, ἀφυοῦς ζωγράφου λέγοντος αὐτῷ, Κα νίασόν σου τὴν οἰκίαν, ἵνα αὐτὴν ζωγραφήσω, ἔφη· Οὐμενοῦν, ἀλλὰ σὺ πρότερον αὐτὴν ζωγράφησαν, Τα μετὰ ταῦτα ἐγὼ αὐτὴν κονιάσω. Η διὰ τῶν πραγμάτων εμπειρία κρείττων πάν σης σοφιστικής διδασκαλίας ἐστί. ANTONI MELISSÆ

Μὴ πρὸς ἐπαίνους χαυνωθῶμεν τοὺς ὑπὲρ τὴν ἀγαθοὺς ἐπαινοῦντες καὶ θαυμάζοντες, συμμεριστα ὑμῶν ἐπαίνου τὴν ἐμαυτοῦ ἀκαθαρσίαν στοχάζο Επίπλαστο; ἔπαινος ἀληθοῦς ἀτιμότερος ψόγου. γῇς ἐπαινοῦντας, ἀλλὰ τοὺς τοῖς ἁμαρτανομένοις eos : Si me laudare destiteritis, ex discessu vestro dare non desinitis, ex laude vestra meam impuri- Τί ἡ γῆ βαρύτερον βαστάζει ; "Ανθρωπον ἀπα!- Α δευτων. Οι πεπαιδευμένο τόσον διαφέρουσι τῶν ἀπαι δεύτων, ὅσον Θεὸς τῶν ἀνθρώπων. Καχοῖς συνεχῶς ὁμιλῶν γενήσεται καὐτὸς ἐκεί- τοις ὅμοιος. ΛΟΓΟΣ ΝΑ'. Οὐαὶ ὑμῖν ὅταν καλῶς εἴπωσιν ὑμᾶς οἱ ἄνθρωποι· κατὰ ταῦτα γὰρ ἐποίουν τους ψευδοπροφήτας οι πατέρες αὐτῶν. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ στόματος εξέρχεται ευλογία καὶ κατάρα. Δοκίμιον ἀργυρίου καὶ χρυσίου πύρωσις· ἀνὴρ δὲ δοκιμάζεται διὰ στόματος εγκωμιαζόντων αυτ τόν. ἀλήθειαν. Αἱ τῶν τιμῶν ὑπερβολαί παρασκευάζουσι τινας καὶ τοῦ δέοντος ὑπερφρονῆσαι. Πρώτη τῶν εὐεργεσιῶν τὸ ἐπαινεῖσθαι τὰ καλά. Ζήλου γὰρ ὁ ἔπαινος πρόξενος, ζῆλος δὲ ἀρετῆς, ἀρετὴ δὲ μακαριότητος, ἡ δὲ τὸ ἄκρον τῶν ἐφετῶν, καὶ πρὸς ὁ τείνει πᾶσα σπουδαίου κίνησις. Πολλοί πολλάκις αὐτὰς τὰς ἀρετὰς διὰ τοὺς πόλ τους φεύγοντες, διὰ τὴν ἐξ αὐτῶν εὐφημίαν αἱροῦν- και πονεῖν. Οὐ μόνον τὸ μετιέναι καὶ ζηλοῦν ἀρετὴν, ἀλλὰ καὶ τὸ τοὺς μετιόντας ἐπαινεῖν καὶ θαυμάζειν, φέρει τινὰ μισθὸν ἡμῖν οὐ μικρόν. Ὥσπερ οὐχ οἱ τὰ φαῦλα πράσσοντες μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ τούτους ἐγκωμιάζοντες, τῆς αὐτῆς ἢ καὶ χα- λεπωτέρας κοινωνήσουσι κολάσεως· οὕτως οἱ τοὺς τῶν ἐκείνοις ἀποκειμένων στεφάνων εἰσί · καὶ τοῦτο αὐτὸ ἀπὸ τῆς Γραφῆς ἔστιν ἰδεῖν· πρὸς γοῦν τὸν Αβραὰμ ὁ Θεὸς ἔλεγε· . Τοὺς εὐλογοῦντάς σε εύκ λογήσω, καὶ τοὺς καταρωμένους σε καταράσομαι. Ὁ γὰρ ἐπὶ τοῖς κατορθώμασιν ἔπαινος σφοδροτέ- ραν τοῖς κατορθώμασι τὴν πρὸς τὸ κρεῖττον ἐπιθυ- μίαν προστίθησι. Σοφόν τινα τῶν κολάκων τινὲς ἐμακάριζον· ὁ δὲ φτσι πρὸς αὐτούς· Εἰ μὲν τοῦ ἐπαινεῖν με παύση- σθε, ἐκ τῆς ὑμῶν ὑποχωρήσεως μέγα εἶναι ἐμαν- D τὸν νενόηκα· εἰ δὲ ἐπαινοῦντες οὐ παύεσθε, ἐκ τοῦ μαι. Θηρεύουσι τοῖς μὲν αυσὶ τοὺς λαγωούς οι κυνηγοί, τοῖς δὲ ἐπαίνοις τοὺς ἀνοήτους οι πολλοί. Τὲν μὲν λιβανωτὸν τοῖς θεοῖς, τὸν δὲ ἔπαινον τοῖς ἀγαθοῖς ἀπονέμειν δεῖ. Πιστοὺς ἡγοῦ μὴ τοὺς πᾶν ὅ τι ἂν ποιῇς καὶ λέ- ἐπιτιμώντας. Οἶδε γὰρ πολλοὺς πολλάκις καὶ λωβᾶσθαι τῶν ἀν θρώπων ὁ ἔπαινος. Χαυνοί γὰρ τὴν προθυμίαν, καὶ τὸν δρόμον λυμαίνεται. Καὶ ἡγούμενος τις αὐτὸ κατα - PATROL. GR. CXXXVI. Quidnam gravissimum terra fert? Hominem ins peritum. Docti ab indoctis tantum differunt, quantum Deus ab hominibus. Si malis sæpe converseris, ties etiam ipse similis eis. Luc. Va vobis cum laudaverint vos homines, Be- cundum hæc enim faciebant pseudoprophetis patres corum. Jac. mi. Eodem ore procedit benedictio et exse- cratio. 92 Argenti et auri probatio per ignem ft : vir autem probatur per os laudantium eum. S. Basilii. Ne nobis stute placeamus propter lat- des quæ veritatem excedunt. Theologi. Nimii honores redigant aliquos ad ni- miam superbiam. Præcipuum beneficium est in rebus honestis lau - dari. Lauis enim parit æmulationem, æmulatio virtu- tem, virtus felicitatem, quæ supremum et finis est omnium quæ desiderantur, et quo omnis viri bon¡ motus refertur. S. Chrysost. Multi sæpe cum virtutes ipsa³ propter laborem fugiant, gloriæ tamen gratia sequentis eas labores suscipiunt. Non solum exercere et æmulari virtutem, sed etiam excercentes alios laudare ac admirari, mercedom non exiguam nobis confert. Quemadmodum non modo qui mala faciunt, sed etiam qui laudant cos, ejusdem aut gravioriș quo- que participes erunt supplicii: ita qui bonos laudant . et admirantur, consortes erunt coronarum quæ illis destinatæ sunt. Exemplum autem et argumen- tum in Scriptura habemus; dixit enim Dominus ad Abraham : « Benedicentes tibi benedicam, et exsecrantes exsecrabor. › Laus enim propter egregia facta auget animi cupiditatem ad meliora in illis qui aliquid bene gesserunt. Clementis. Assentatores quidam beatum prædi- cabant sapientem quemdam; ille vero dicebat ad magnumn alique: meipsum cogitabo; si vero lau- talem conjicio. Laus ficta pejor est reprehensione vera. Venatores quidem canibus venantur lepores, stultos autem plerique capiunt laudibus. Diis thus, bonis autem viris laudem tribuere convenit. Fideles tibi existimato non qui dicta factaque tua laudaverint omnia, sed qui peccata reprehen- dant. Theodoreti. Multis sæpe hominibus nocet lauda. tio. Laxat enim animi vigorem, et cursum impedit, Et aliquis ipsum curriculi finem se conseculum LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO LI Περὶ ἐπαίνου. SERMO LI [al. Ll]. De laude.

des, hoc enim adulationem, illud 93 inimicitiam Περί κολακείας. gratia. Melior est vir qui redarguit, quam qui adulatur. S. Basilii. Fugiamus adulationem çt assentatio- ´respicere, non autem rectam rationem vitæ ducem tunc auferuntur adulatorum personæ : tum cborus existimans (Iraec enim persuasio per laudem se in- A sinuat) currere desinit. er victoriam perdit. Moschionis. Si bene audire cupis, bene loqui di- scas. Comeris bene facere, et sic bene audiendi fru- ctum acquires. Polyani. Praesentes neque vituperes, neque lau- parit. Antagenis. Operam da ut vivus laudabilis, mor- tuus autem beatus judiceris. Idenı dixit, Cum multi me laudant, tum nullius pretli meipsum existimo; cum vero pauci, bonum et egregium hominem. Civitatis ornamentum est fortitudo virorum; cor- paris, pulchritudo; animæ, justitia: his contraria de- decori sunt. Oportet autem virum, et mulierem, et sermonem, et factum, et civitatem, et rem quamlibet, si laude digna sit, laudando honorare, indignam vero vituperio afficere. Æque enim vitio- siku et stolidum est, vituperare laudanda, et lau- dare vituperanda. Luc. vi. Ta quando bene vobis dixerint ho- mines. Juda. Hi sunt murmuratores, queruli, juxta concupiscentias suas ambulantes, et os ilforum loquitur tumida, admirantes personas, utilitatis & Per blandiloquentiam decipiunt corda simpli- cium. Solomon. Sermones astutorum molles sunt, sed feriunt penetralia viscerum. Isa. Qui vos felices prædicant, seducunt vas, et callem via perturbant. nem, et insidiosæ vulpis astutiam et varias fraudes. Nihil enim intolerabilius est recte sapientibus quam vivere ad gloriam, et ad opinionem pluribus ratam instituere. In hoc amicus ab adulatore differt, quod hic quidem conversatur að voluptatem, ille vero mo- lestis etiam non abstinet. Theologi. Est enim viri magnanimi, amicorum potius libertatem approbare, quam inimicorum Multo satius est per molestiam parvam utilitatis plurimum conciliare, quam voluptatem sectando totius sortis jacturam inferre. S. Chrysost. Cum aliqua mutatio fit in deterius, histrionum, et rei simulatio arguuntur. Aperiuntur omnium ora, exsecrandum, improbum et homi- nem pessimum vocitant. An non heri assentabaris ci, et manus ejus deosculabaris? Persona bac ειληφέναι τοῦ δρόμου τὸ τέρμα (τοῦτο γὰρ ὁ ἔπαι νος ὑπαινίττεται) παύεται τοῦ τρέχειν, καὶ τὴν νίκην ἀπόλλυσι. Εἰ θέλεις καλῶς ἀκούειν, μάνθανε καλῶς λέγειν πειρῶ καλῶς πράττειν, καὶ οὕτως καρπώσῃ τὸ και λῶς ἀκούειν. Παρόντων μὲν μήτε λέγε, μήτε ἐπαίνει· τὸ μὲν γὰρ ἔχθραν φέρει, τὸ δὲ κολακείαν. Ζῶν μὲν ἐπαινοῦ, ἀποθανὼν δὲ μακαρίζου. Ὁ αὐτὸς εἶπεν, Ὅταν ἐπαινῶσι με πολλοί, τότε νομίζω μηδενὸς ἄξιος εἶναι· ὅταν δὲ ὀλίγοι, σπου δαῖος ἄνθρωπος. Κόσμος πόλει μὲν εὐανδρία, σώματι δὲ κάλλος· ψυχῇ [Γ. δὲ δικαιοσύνη], τὰ δ' ἐναντία τούτων άχος. μία. "Ανδρα δὲ καὶ γυναῖκα καὶ λόγον καὶ ἔργον καὶ πόλιν καὶ πράγμα χρὴ τὴ μὲν ἄξιον ἐπαίνου ἐπαίνῳ τιμᾷν, τῷ δ' ἀναξίῳ μῶμον ἐπιθεῖναι. Ἴση γὰρ ἁμαρτία καὶ ἀμαθία μέμφεσθαί τε τὰ ἐπαινετὰ, καὶ ἐπαινεῖν τὰ κωμητά. Οὐαὶ, ὅταν καλῶς εἴπωσιν ὑμᾶς οἱ ἄνθρωποι. Οὗτοί εἰσι γογγυσταί, μεμψίμοιροι, κατὰ τὰς ἐπιθυμίας αὐτῶν πορευόμενοι, καὶ τὸ στόμα αὐτῶν λαλεῖ ὑπέρογκα, θαυμάζοντες πρόσωπα ὠφελείας χάριν. Διὰ τῆς χρηστολογίας ἐξαπατῶσι τας καρδίας τῶν ἀκάκων, Λόγοι κερκώπων μαλακοί, οὗτοι δὲ τύπτουσιν εἰς ταμεία σπλάγχνων. Κρείσσων ἀνὴρ ἐλέγχων τοῦ κολακεύοντος. Οἱ μακαρίζοντες ὑμᾶς πλανῶσιν ὑμᾶς, καὶ τὴν τρίβον τῶν ἐδῶν ταράσσουσιν. Φύγωμεν κολακείας καὶ θωπείας, καὶ τῆς ἀρχιλό χου ἀλώπεκος τὸ κερδαλέον καὶ ποικίλον. Οὐδὲν γὰρ χαλεπώτερον τοῖς εὖ φρονοῦσι τοῦ πρὸς δόξαν ζην, καὶ τὰ τοῖς πολλοῖς δοκοῦντα περισκοπεῖν, καὶ μὴ τὸν ὀρθὸν λόγον ἡγεμόνα ποιεῖσθαι τοῦ βίου. Τοῦτο φίλος κόλακος διενήνοχε, τὸ τὸν μὲν πρὸς ἡδονὴν ὁμιλεῖν, τὸν δὲ μήτε τῶν λυπούντων ἀπὸ έχεσθαι. Εστι γὰρ ἀνδρὸς μεγαλόφρονος φίλων ἀποδέχε- σθαι μᾶλλον ἐλευθερίαν, ἢ ἐχθρῶν κολακείαν. Πολλῷ βέλτιον βραχέα λυπήσαντα, μέγιστα ώφε- λῆσαι, ἢ τὸ πρὸς ἡδονὴν διώκοντα, ζημιῶσαι τῷ κεφαλαίῳ. Οταν μεταβολή τις γένηται πρὸς τὸ χεῖρον, τότε τῶν κολάκων ἀφαιρεῖται τὰ προσωπεία· τότε ὁ χο- ρὸς ἐλέγχεται τῶν ὑποκριτῶν, καὶ ἡ σκήψις του πράγματος. Ανοίγεται πάντων τὰ στόματα, Ο μιαρός, λέγοντες, ὁ πονηρὸς, ὁ παμπόνηρος. Οὐ χθὲς αὐτὸν ἐκολάκευες ; οὐ τὰς χεῖρας αὐτοῦ κατέ- ANTONI MELISSA SERMO LII [al. VIII. De adulatione. ΛΟΓΟΣ ΝΒ'. adulationem.

φίλους; Προσκοπειον ἦν ἐκεῖνα. Ἦλθεν ὁ καιρός, καὶ ἔρριψα τὸ προσωπεῖον, καὶ ἀπεφηνάμην τῇ δια- νοίᾳ. Τὰς τῶν ἀρχόντων ευπραγίας μᾶλλον ἢ τοὺς ἄρ γοντας αὐτοὺς εξώθασι θεραπεύειν οἱ πλεῖστοι. Κάκον ή κολακεία γραπτή πανοπλία. Διὸ τέρψιν μὲν ἔχει, χρείαν δὲ οὐδεμίαν παρέχει. Τὰ μὲν ξύλα τὸ πῦρ αὐξάνοντα, ὑπ' αὐτοῦ πυρὸς καταναλίσκεται· ὁ δὲ πλοῦτος τρέφων τους κόλακας ὑπ' αὐτῶν τούτων διαφθείρεται. Ὥσπερ οι κόρακες παρεδρεύοντες εξορύσσουσι τοὺς τῶν νεκρῶν ὀφθαλμούς, οὕτως οι κόλακες τοῖς ἐπαίνοις τοὺς λογισμούς διαφθείρουσι τῶν ἀν θρώπων. Λαγῷ μὲν κύνα, φίλῳ δὲ κόλακα φύσει πολέμιον ἡγητέον. Χαίρειν χρὴ τοῖς ἐλέγχουσιν, οὐ τοῖς κολακεύου σιν. Οἱ μὲν γὰρ ἡμᾶς λυποῦντες διεγείρουσιν, οἱ δὲ χαριζόμενοι εκλύουσι καὶ σκελίζουσιν. Διόρα καὶ τοὺς τέχνῃ κολακεύοντας, καὶ τοὺς μετ' εὐνοίας θεραπεύοντας, ἵνα μὴ πλεῖον οἱ πονηροὶ τῶν χρηστῶν ἔχωσιν. Μίσει τοὺς κολακεύοντας, ὥσπερ τοὺς ἐξαπατῶν· τας. Αμφότεροι γὰρ πιστευθέντες τοὺς πιστεύσαν τὰς ἀδικοῦσι. Ἐπὶ τῆς κολακείας ὥσπερ ἐπὶ τοῦ μνήματος αὐτὸ μόνον τὸ ὄνομα τῆς φιλίας επιγέγραπται. Ὁ αὐτὸς ἐρωτηθεὶς τί τῶν θηρίων κάκιστα δά- χνει, ἔφη · « Τῶν μὲν ἀγρίων συκοφάντης, τῶν δ' Δημοσθένης έφη, τὸν κόλακα τούτο διαφέρειν τοῦ κόρακος, ὅτι ὁ μὲν ζῶντας, ὁ δὲ νεκροὺς ἐσθίει. Αντισθένης φησιν Αἱρετώτερον εἰς κόρακας ἐμ πεσεῖν ἢ εἰς κόλακας· οἱ μὲν γὰρ ἀποθανόντος τὸ σῶμα, οἱ δὲ ζῶντος τὴν ψυχὴν λυμαίνονται. Οἱ μὲν κόρακες τῶν τετελευτηκότων τοὺς ὀφθαλ μούς λυμαίνονται, οἱ δὲ κόλακες τῶν ζώντων τὰς ψυχάς διαφθείρουσιν. Ὥσπερ ὁ ᾿Ακταῖος ὑπὸ τῶν τρεφομένων ὑπ' αὐτοῦ κυνῶν ἀπέθανεν, οὕτως οι κόλακες τους τρέφοντας κατεσθίουσιν. Κράτης προς νέον πλούσιον, πολλούς κόλακας ἐπισυρόμενον, εἶπε· Νεανίσκε, ἐλεῶ σου τὴν ἔρη- μίαν. Έλεγχε σαυτὸν ὅστις εἶ, καὶ μὴ πρὸς χάριν Ακου', ἀφαιροῦ δὲ κολάκων παρρησίαν. Χαῖρε τοῖς ἐλέγχουσί σε μᾶλλον ἢ τοῖς κολα- κεύουσιν· ὡς δ᾽ ἐχθρῶν χείρονα; ἐκτρέπου τους Ἡ τῶν κολάκων εὔνοια καθάπερ ἐκ τροπῆς φεύ- γε: τὰς ἀτυχίας. Αποστρέφου τῶν κολάκων τους απατηλούς λό γους· ἐξαμβλύνοντες γὰρ τοὺς τῆς ψυχῆς λογισμούς, - A erant; nunc tempus venit, in quo personam al- jeci, et animi mel sententiam declaravi. Plerique magis felicitatem principum quam principes ipsos cofere solent. 94 delectat enim solum, nihil vero utilitatis prabel. Ligna quidem augendo ignem ab ipso igne consu- ab bis ipsis perduitur. Quemadmodum corvi cadaverum oculus éllu- Gaudendum est commercio reprehendentium, et subvertunt nos, iHi vero molestiam exhibendo excitant et erigunt. . Vide quinam ex arte adulentur, aut ex' benevo- lentia te colant, ne malis plus tribuas quam boñis. Odio habeas adulantes, sicut decipientes. Utri- que enim, ubi fides eis habetur, credentibus inju› rii sunt. C tum amicitiæ inscriptum est: Idem interrogatus quodnam animalium pessimė morderet, dixit : ‹ Ferorum quidem calumniator, differre dixit a corvo, quod hic mortuos, ille vivos devoral (1). Antisthenis. Antisthenes inquit: Satius fuerit in mortui, hi vero animum viventis lædunt. Phavorini. Sicut Actæonem nutriti ab ipso ca- D nutritores eorum. Crates ad juvenem quendam locupletem, multos seret me tuæ solitudinis. Audias, sed aufer assentatoribus libertatem. Pythagora. Gaude potíus arguentibus te, quam lalores aversare. stibus tergo dato fugit infortunium. mones, qui com animæ rationem kebetent, verita- Εν ΠΡΟ ΞΕ, ὮΝ Ἐλαιγα. ὙΑΦΕΝ 9 φεαῖμηφη καὶ ἔῤῥιψα τὸ προσωπεῖον, καὶ ἀπεφηνάμην τῇ ὅταν νοίᾳ. Νόσος φιλίας ἡ κολακεία, Τὰς τῶν ἀρχόντων εὐπραγίας μᾶλλον ἢ τοὺς ἄρ- χοντας αὐτοὺς εἰώθασι θεραπεύειν οἱ πλεῖστοι. Ἔοικεν ἡ κολακεία γραπτῇ πανοπλίᾳ. Διὸ τέρψιν μὲν ἔχει, χρείαν δὲ οὐδεμίαν παρέχει. Τὰ μὲν ξύλα τὸ πῦρ αὐξάνοντα, ὑπ᾽ αὐτοῦ πυρὸς καταναλίσχεται " δ'δὲ πλοῦτος τρέφων τοὺς κύλαχας ὑπ᾽ αὐτῶν τούτιον διαφθείρεται. Ὥσπερ οἱ κόρακες παρεδρεύοντες ἐξορύσσουσι τοὺς τῶν νεκρῶν ὀφθαλμοὺς, οὕτως οἱ χύλαχες τοῖς ἐπαίνοις τοὺς λογισμοὺς διαφθείρουσι τῶν ἀν. θρώπων. Λαγῷ μὲν κύνα, φίλῳ δὲ κόλακα φύσει πολέμιον ἡγητέον, Χαίρειν χρὴ τοῖς ἐλέγχουσιν, οὐ τοῖς χολαχεύου- αἰν. Οἱ μὲν γὰρ ἡμᾶς λυποῦντες διεγείρουσιν, οἱ δὲ χαριζόμενοι ἐκλύουσι καὶ σχελίζουσιν. Διόρα καὶ τοὺς τέχνῃ χολαχεύοντας, καὶ τοὺς μετ᾽ εὐνοίας θεραπεύοντας, ἵνα μὴ πλεῖον οἱ πονηροὶ τῶν χρηστῶν ἔχωσιν. Μίσξι τοὺς κολακεύοντας, ὥσπερ τοὺς ἐξαπατῶν- τας. ᾿Αμφότεροι γὰρ πιστευθέντες τοὺς πιστεύσαν- τας ἀδικοῦσι. . Ἐπὶ τῆς χολαχείας ὥσπερ ἐπὶ τοῦ μνήματος αὑτὸ μόνον τὸ ὄνομα τῆς φιλίας ἐπιγέγραπται. Ὁ αὐτὸς ἐρωτηθεὶς τί τῶν θηρίων κάκιστα δά- ἄνει, ἔφη τ « Τῶν μὲν ἀγρήων συχοφάντης, τῶν δ᾽ ἡμέρων κόλαξ, ν Δημοαθένης ἔφη, τὸν χόλαχα τοῦτο διαφέρειν τοῦ κόραχος, ὅτι ὁ μὲν ζῶντας, ἃ δὲ νεχροὺς ἐσθίει. "Ἀντισθένης φησίν’ Αἰρετώτερον εἰς κόραχας ἐμ- πεσεῖν ἢ εἰς κόλακας" οἱ μὲν γὰρ ἀποθανόντος τὸ σῶμα, υἱ δὲ ζῶντος τὴν ψυχὴν λυμαίνονται, Οἱ μὲν κόραχες τῶν τετελευτηκότων τοὺς ὀφῦαλ- μοὺς λυμαίνονται, οἱ δὲ κόλαχε; τῶν ζώντων τὰς ψυχὰς διαφθείρουσιν... Ὥσπερ ὁ ᾿Αχταῖος ὑπὸ τῶν τρεφομένων ὑπ᾽ αὐτοῦ κυνῶν ἀπέθανεν, οὕτως οἵ χύλακες τοὺς τρέφοντας χατεοθίουσιν. : Κράτης πρὸς νέον πλούσιον, πολλοὺς κόλαχατ ἐπισυρόμενον, εἶπε " Νεανίσκε, ἐλεῶ σου τὴν ἔρη- μίαν. Ἔλεγχε «αυτὸν ὅστις εἰ, καὶ μὴ πρὸς χάριν “Ακου᾽, ἀφαιροῦ ἔξ κολάκων παῤῥησίαν. Χαῖρε τοῖς ἐλέγχουσε σε μᾶγλον ἢ τοῖς κολα- κεύουσιν" ὡς δ᾽ ἐχθρῶν χείρονα; ἐκτρέπον τοὺ; χολαχεύοντας. Ἢ τῶν κολάχων εὔνοια καθάπερ ἐκ τροπῆς φεύ- γει τὰς ἀτυχίας. Ἀποστρέφου τῶν χολάχων τοὺς ἀπατηλοὺς λό- γουξ" ἐξαμδλύνοντες γὰρ τοὺς τῆς ψυχῆς λογισμοὺς, LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO LII.

Dionis. Omnium fere vitiorum turpissima de- Non potes me et amico et adulatore uti. ΛΟΓΟΣ ΝΓ. ficos calumniam projiciet. Tribus simul damnosus est calumniator. Nam et apponere, viri pii et cordati est. pium est amicitiæ, sic maledicentia et calumnia quomodo illi se defendent qui calumnias et con- Maximi. Calumniatori aures ne præbeas, ne du- tem in rebus perspicere non sinunt. Aut enim lau- dant vituperanda, aut vituperant sæpe quæ omnem laudem excellunt. Sotionis ex libro Deira. Delphini quousque unda subest comitantur natantes, in littus vero nun- quam 95 egrediuntur. Sic adulatores in sereno re- runi statu manent: sicut qui amicos ad peregrina- tionem cuntes, dum via plana est, deducunt, cum asperior est recedunt. prehenditur adulatio. Phocion. Phocion ad Antipatrum dicere solebat: Matth. v. Beati estis quando probra in vos jece- B rint et persecuti fuerint. I Cor. 1v. Male audientes benedicimus, conviciis affecti obsecramus. Prov. x. Abscondunt inimicitiam labia justa : qui autem proferunt convicia, stultissimi sunt. Sirach. Peccator turbabit amicos, et inter paci- Priusquam examines rem, ne accuses; considera primum, et postea reprehende. S. Basilii. Verba non solent molestiam et dolo- rem concitare, sed contemptus illius qui convicia dixerit contra nos, et sua cujusque imaginatio. Mliberales isti cultus magnos dominos comitari solent, apud quos qui nihit proprii boni habent unde innotescant, ex alienis vitiis seipsos commendant. ¡lli quem traducit injurius est, et audientibus eam, et ipse sibi. Non magna res est reprehendere, imo facillima et cujuslibet volentis : suum vero consilium culpæ Præstat male audire, quam male dicere. Reprehensionem non vulgares modo, sed etiam præstantissimi incurrunt. Quemadmodum benedicentia et laudatio princi- 'inimicitiæ et odio, et infinitis malis initium et an- sam praebet. S. Chrysost. Fieri non potest ut qui virtute præ- diti sunt apud omnes bene audiant. Si qui temere aures præbent, venia indigni sunt, vicia proferunt ? Ne doleamus male audientes, nisi merito male audiamus. Plurimi suis peccatis patrocinantur, accusant au- tem aliena. plex peccatum cum illo committas, tum teipsum Α οὐ συγχωροῦσι τῶν πραγμάτων τὴν ἀλήθειαν. Η γὰρ ἐπαινοῦσι τὰ ψόγου άξια, ἢ ψέγουσι πολλάκις τὰ ἐπαίνων κρείττονα. Οἱ δελφίνες μέχρι τοῦ κλύδωνος συνδιανήχονται τοῖς κολυμβῶσι, πρὸς δὲ τὸ ξηρὸν οὐκ ἐξοκέλλουσιν· οὕτως οἱ κόλακες ἐν εὐδίᾳ παραμένουσι, καὶ τοὺς φίλους εἰς ἀποδημίαν προπέμποντες μέχρι τῆς λείας συμπαρακολουθοῦσιν· ἐπειδὰν δὲ εἰς τραχείαν Ελ θωσιν, ἁπίασιν. Πασῶν γὰρ τῶν κακῶν αἰσχίστην ἄν τις εὕροι τὴν κολακείαν. Φωκίων ειώθει λέγειν προς Αντίπατρον· Οὐ δύνα- σαί μοι καὶ φίλῳ καὶ κόλακι χρήσασθαι. Μακάριοι ἐστὲ, ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώ ξωσιν. Λοιδορούμενοι, εὐλογοῦμεν· βλασφημούμενοι, παρ ρακαλοῦμεν. Καλύπτουσιν ἔχθραν χείλη δίκαια· οἱ δὲ ἐκφέρον τις λοιδορίας άφρονέστατοί εἰσι. ᾿Ανὴρ ἁμαρτωλός ταράξει φίλους, καὶ ἀνὰ μέσον ειρηνευόντων βαλεῖ διαβολήν. Πρὶν ἐξετάσῃς, μὴ μέμψη. Νόησον πρῶτον, καὶ τότε ἐπιτίμα. Οὐ τὰ ῥήματα πέφυκε τας λύπας κινεῖν, ἀλλ' ἡ κατὰ τοῦ λοιδορήσαντος ἡμᾶς ὑπεροψία, καὶ ἡ ἑκά- στου αὐτῶν φαντασία. Πεφύκασι πως ταῖς μεγάλαις δυναστείαις αἱ ἀνε λεύθεροι αὗται παραφύεσθαι θεραπείαι, αἱ διὰ τὸ ἀπορεῖν οἰκείου ἀγαθοῦ δι' οὗ γνωρισθώσιν, ἐκ τῶν ἀλλοτρίων κακῶν ἑαυτοὺς συνιστῶσιν. Τρισὶν ὁμοῦ προσώποις τὴν βλάβην προστρίβεται ὁ διαβάλλων· τόν τε γὰρ συκοφαντούμενον ἀδικεῖ, καὶ πρὸς οὓς ὁ λόγος ἐστὶν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς ἑαυ- τόν. Τὸ μὲν ἐπιτιμᾶν οὐ μέγα· ῥᾷστον γὰρ καὶ τοῦ βουλομένου παντός· τὸ δὲ ἀντεισάγειν τὴν ἑαυτοῦ γνώμην ἀνδρὸς εὐσεβοῦς καὶ νοῦν ἔχοντος. Κακῶς ἀκούειν κρείσσον ἢ λέγειν κακώς. Απτεται οὐ τῶν πολλῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀρίστων ὁ μῶμος. Ὥσπερ τὸ καλῶς λέγειν καὶ ἐγκωμιάζειν ἀρχὴ φιλίας ἐστὶν, οὕτω τὸ κακῶς λέγειν καὶ διαβάλλειν. ἔχθρας καὶ ἀπεχθεία; καὶ μυρίων κακῶν ἀρχὴ καὶ ὑπόθεσις γέγονε. Οὐ δυνατὸν τοὺς ἐν ἀρετῇ ὄντας παρὰ πάντων ἀκούειν καλῶς, Εἰ οἱ παραδεχόμενοι ἀκοὴν ματαίαν οὐκ ἂν τύχοιεν συγγνώμης, οι διαβάλλοντες καὶ λοιδοροῦντες ποίαν ἕξουσιν ἀπολογίαν ; Μὴ τῷ κακῶς ἀκούειν ἀλγῶμεν, ἀλλὰ τῷ δικαίως ἀκούειν κακῶς. Οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων τῶν μὲν ἰδίων ἁμαρτη - μάτων συνήγορος γίνονται, τῶν δὲ ἀλλοτρίων κατή χοροί. Επιστόμιζε τὸν διαβάλλοντα ἐν ἀκοαῖς σου, ἵνα μὴ διπλὴν ἁμαρτίαν σὺν αὐτῷ ἁμαρτάνης, καὶ ταυ ANTONII MELISSA SERMO LIJI (al. LIII]. De vituperio et calumnia. Περὶ ψόγου καὶ διαβολῆς.

τὸν ὀλεθρίῳ πάθει ἐθίζων, κἀκεῖνον κατὰ τοῦ πλη- στον φλυαρεῖν οὐκ ἀνακόπτων. ὺς εὐχερῶς τὰς ἀλλοτρίας διαβολὰς ἀποδέχεται, οὐδὲ τῶν ὁμοίων οὗτος ἀπέχεται πράξεων. Η γὰρ εργασία τοῦ ἐπιτηδεύματος εἰς κοινωνίαν φιλεῖ καθ- ἔχειν καὶ τὸν ἀναίτιον. Γλώσσα βλάσφημος διανοίας κακῆς ἔλεγχος Καθάπερ ἡ Αἰσώπειος αλεκτορίς, πρὸς τὴν απ λουρον ώς δὴ κατ' εύνοιαν, αὐτῆς νοσούσης, όπως έχει πυνθανομένης, Καλῶς, εἶπεν, ἂν σὲ ἀποστῇς· οὕτω πρὸς τοιοῦτον ἄνθρωπον ἐμβαλόντα λόγον ὑπὲρ τῆς διαφορᾶς, καὶ πυνθανόμενον καὶ ὑπορύττοντα τῶν ἀποῤῥήτων ἔνια χρὴ λέγειν· 'Αλλ' ἔμοιγε πράγμα πρὸς ἀδελφὸν οὐδὲν, ἂν μήτε ἐγὼ τοῖς διαβάλλουσι προσέχω, μήτε ἐκεῖνος. Ψίθυρον καὶ διάβολον ἄνδρα μὴ προσδέχον· οὐ γὰρ ἕνεκεν εὐνοίας τοῦτο ποιεῖ. Ὡς γὰρ τὰ τῶν ἄλ λων ἀπόῤῥητα ἀπεκάλυψέ σοι, ὡσαύτως καὶ τὰ ὑπὸ τοῦ λεγόμενα ἑτέροις ἀναθήσεται. Ὑπὸ πολλῶν διαβάλλεσθαι κακῶν οὔτε ἀληθὲς ούτε βλαβερόν· τὸ δὲ ὑφ᾽ ἑνὸς ἀγαθοῦ ψέγεσθαι καὶ ἀληθὲς, καὶ λυσιτελές. Τινὸς σοφιστοῦ αἰτιωμένου αὐτὸν, καὶ λέγοντος, Διὰ τί με κακῶς λέγεις; Ὅτι μὴ καταφρονεῖς, ἔφη, τὸν κακῶς λέγοντα. Πελοπίδου ἀνδρείου στρατιώτου διαβληθέντος τῷ Δημώνακτι, ὡς βλασφημοῦντος αὐτὸν, Ἐγὼ τὰ μὲν ἔργα, ἔφη, αὐτοῦ βλέπω, τὸν δὲ λόγον οὐκ ἤκουσα. ΑΙ. Πελοπίδας ἀνδρείου στρατιώτου διαβληθέντος αὐτῷ, ὡς βλασφημοῦντος, κ. τ. λ. Ηδιον οὐδὲν, οὐδὲ μουσικώτερον Εστ' ή δύνασθαι λοιδορούμενον φέρειν. Καὶ γὰρ ὁ λοιδορών, ἂν ὁ λοιδορούμενος Μὴ προσποιῆται, λοιδορεῖται ὁ λοιδορών. Οστις διαβολαῖς γε πείθεται ταχύ, Ητοι πονηρὸς αὐτός ἐστι τοῖς τρόποις, "Η παντάπασι παιδαρίου γνώμην έχει. | Πολλοὶ γοῦν ἤδη μείζω κακά πεπόνθασιν ὑπὸ τῶν διαβολῶν ἢ τῶν πολεμίων. Καὶ πολλοὶ ἤδη μείζω ἠδίκηνται ὑπὸ τῆς τῶν ὤτων ἀσθενείας, ἢ ὑπὸ τῆς τῶν ἐχθρῶν ἐπιβουλῆς. Κακουργότερον οὐδὲν διαβολῆς ἐστί που, Λάθρα γὰρ ἀπατήσασα τὸν πεπεισμένον, Μῖσος ἀναπλάττει πρὸς τὸν οὐδὲν αἴτιον. Ο διαβαλών φίλον μὴ εὐδοκιμείτω, κἂν ἀληθῇ λέγῃ. Εἰπόντος αὐτῷ τινος, Ο φίλος σε λάθρα λοιδορεί, εἶπε· Μὴ ἔλεγχε αὐτὸν, ἐπεὶ φανερῶς αὐτὸ ἔχει ποιεῖν. Ὁ μὲν ἀγαθὸς δρομεὺς τῆς ἱσπληγγος εὐθὺς καταπεσούσης, μόνου τοῦ πρόσω εφιέμενος, καὶ τὴν διάνοιαν ἀποτείνας πρὸς τὸ τέρμα, καὶ ποτὲ τὴν ἐλπίδα της νίκης ἔχων, τῷ πλησίον οὐδὲν κακουρ γεῖ, οὐδέ τι τούτου κατὰ τοὺς ἀγωνιστές πολυπραγ μονεῖ· ὁ δὲ κακὸς ἐκεῖνος καὶ ἀναθλος ἀνταγωνιστής, ἀπογνοὺς τὴν ἐκ τοῦ τάχους ἐλπίδα, ἐπὶ τὴν κακοτε A pernicioso alfectui assuefaciens, 96 tum illum ad- versus proximum nugari non impediens. Photii patriarchæ. Qui facile alienas calumnias admittit, ne ipse quidem similibus factis abstinet. Nam ipsa calumniantium admissio innocentem quoque qui admittit in societatem detrahere so- let. Plutarchi. Lingua blasphema mala mentis indi- cium est. Quemadmodum Esopica illa gallina cum ægro- taret, ad felem interrogantem eam tanquam ex benevolentia, quomodo valeret,. Recte, dixit, si tu discedas : sic ad ejusmodi hominem, qui super dis- sensione sermonem movet, et interrogat, et secreta aliqua sufodit, dicendum est: Atqui nihil ego in B fratre desidero, si uec ipse calumniautes audiam, nec ille. Socratis. Loquacem et calumniatorem ne admit- tas : non enim ex benevolentia id facit, sed ut alio- rum arcana tibi detexit, similiter etiam quæ tu dixeris exponet aliis. Moschionis. A multis malis traduci, neque verum, neque damnosum est: ab uno autem bono repre- bendi, et verum et utile est. Demonax. Cum sophista quidam culparet•eum, et diceret : Cur mihi maledicis? respondit: Quo- niam tu maledicentem non contemnis. Cum Pelopides strenuus miles apud Demona- ctem traductus esset, ut qui convicia in eum dice- ret: Ego, inquit, opera ejus respicio, sermonem vero non audivi. Nihil suavius, neque magis musicum Est, quam convicia ferre posse. Nam convicia, si is contra quem dicuntur Dissimulet, in sui auctorem recidunt. (Philemonis.) Quisquis statim fidem babet calumniis, Aut moribus improbis præditus est, Aut ingenium prorsus habet puerile. (Menandri.) Rhegini. Multi jam majoribus malis affecti sunt per calumnias quam hostes. Et multi jam magis læsi sant ob aurium infirmitatem, quam hostiu:u insidias. Nibil usquam malignius est calumnia. Hæc enim ubi clam aliquem a sc persuasum decepit, Odium excitat adversus eum qui nihil est commeritus. Sexti. Qui calumniatur amicum, non landetur, licet vera dixerit. Chrysippi. Cur) quidam ei dixisset: Amicus clam te traducit, respondit: Ne reprehendas euur; licet enim hoc illi etiamı palam facere. Luciani. Bonus quidem cursor, ut primum cur- rend: signum datum est, nihil quam pergere deside- rans, et animum ad metam convertens, et in pedi- bus victoriæ spem collocans, nihil mali molitur in proximum, neque quidquam de ipso 97 curat in- ter certatores; malus vero et ignavus autagonista, de celeritate sua desperans, ad malas artes se vertis, LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO LIII.

bis traditur. Hoc facite in mei memoriam. Prov. x. Memoria justorum cum laude, nomen Memoria est cogniti reservatio, reminiscentia Theologi. Del memoria magis necessaria est quam Clementis. Etidens memoria mortis ciborum ap- Μνήμη θανάτου εναργής περιέκυψε βρώματα et hoc unum præ omnibus spectat, ut currentem quovis modo retardet ac impediat, ut qui vincere nequeat, si hoc omiserit. Dionysii regis. Dionysius rex cum audivisset duos adolescentes multa contumeliosa de ipso et tyrannide inter compotandum dixisse, utrosque vocavit ad cœnam. Cum videret autem alterum ex temulentia petulantem et multa nugantem, alte- rum vero modeste et caute bibentem, illum ut na- tura ebriosum et stolidum dimisit, hunc vero in- terfecit tanquam ex animi proposito malevolum et inimicum. Alexandri. Alexander cum epistolam contra me- dicum suum accepisset, utpote insidiantem ei, et jam esset in ipso tempore bibendi veneni, adeo non credidit traducenti, ut simul et epistolam legerit, et venenum hauserit. Eumdem dicunt cum familiaris quidam traduce- ret apud eum, alteram aurem obstruxisse manu, scilicet ut illam puram absenti relinqueret. Cleobulus illam civitatem maxime dixit bene compositam esse, ubi infamiam magis quam le- gem cives metuant. Conviciorum reprehensio non attingit illos qui secundem virtutem vivunt. Diogenes. Gum a calvo quodam convicio afficere- tur: Tibi contumeliam, inquit, non dico, sed capil- los tuos laudo, quod malam effugerint calvamı. Cum proditor quidam ei malediceret: Gaudeo (inquit) me factum inimicum tuum: non enim mnimicis, sed amicis male facis. Aristippi. Aristippus cum contumelia a quodam afficeretur, secedebat: maledico autem persequente, ac dicente, Fugis? Etiam, inquit: nam tu male di- cendi potestatem habes, ego vero non audiendi. Demosth. Demosthenes cum quidam ei convicium faceret: Non descendo, inquit, in certamen, in quo victus victore superior est. Luc. xxii. ifoc est corpus meum, quod pro vo- Apost. Memores eslote Jesu Christi a mortuis D excitati. autem impiorum exstinguitur. Eccli. vi. In omnibus operibus tuis memento finis tui, et non peccabis. S. Basilii. Non fleri potest ut a justa via declinent, nisi qui Dei oblivionem animo ægri patiuntur. antem elapsi recuperatio. respiratio. Deum operibus cole, verbis lauda, mente veue- rare. Α χνίαν τρέπεται, καὶ τοῦτο μόνον ἐξ ἁπαντος σκοπεί, ὅπως τὸν τρέχοντα ἐπισχών, ἢ ἐμποδίσας επιστομῇ, ὡς, εἰ τούτου διαμάρτοι, οὐκ ἄν ποτε νικῆσαι δυνά- μενος. Διονύσιος ὁ βασιλεὺς ἀκούσας δύο νεανίσκους πολλὰ βλάσφημα περὶ αὐτοῦ καὶ τῆς τυραννίδος είν ρηκέναι παρὰ πότον, ἀμφοτέρους ἐκάλεσε περὶ δεῖ. πνον· ὁρῶν δὲ τὸν μὲν παροινοῦντα καὶ ληροῦντα πολλὰ, τὸν δὲ κοσμίως μετ' εὐλαβείας ταῖς πόσεςι χρώμενον, ἐκεῖνον μὲν ἀπέλυσεν ὡς φύσει παροι- νήσαντα, τοῦτον δὲ ἀνεῖλεν ὡς δύσνουν καὶ πολέμων ἐκ προαιρέσεως. Αλέξανδρος ἐπιστολὴν κατὰ τοῦ ἰατροῦ δεξάμεν νος, ὡς ἐπιβουλεύοντος, ἐπειδὰν ἔτυχεν ἐν αὐτῷ καιρῷ φάρμακον ὥστε πιεῖν, τοσοῦτον ἀπέσχε πιστεῦσαι τῷ διαβάλλοντι, ὥστε ὁμοῦ τε ἐπιστολὴν ἀνεγίνω σχε, καὶ τὸ φάρμακον ἔπινεν. Τὸν αὐτόν φασι διαβαλλομένου τινὸς τῶν συνή θων, τὴν μὲν ἑτέραν τῶν ἀκοῶν ἐπιμελῶς ἐπιφράσ ξασθαι τῇ χειρὶ, ἀκεραίαν δηλονότι ταύτην διασώ ζοντα τῷ μὴ παρόντι. Κλεόβουλος μάλιστα σωφρονεῖν ἔφη, ὅπου τὸν ψόγον μᾶλλον οἱ πολιτευόμενοι δεδοίκασιν, ἢ τὸν νό μου. Τῶν κατ' ἀρετὴν ζώντων ὁ τῆς λοιδορίας μώμος οὐχ άπτεται. Λοιδορούμενος ὑπό τινος φαλακροῦ, ἔφη· Σὲ μὲν οὐχ ὑβρίζω, τὰς δὲ τρίχας του ἐπαινῶ, ὅτι κακὸν ἐξέφυγον κρανίον. Προδότου δέ τινος κακῶς αὐτὸν λέγοντος ἔφη· Χαίρω ἐχθρός σου γενόμενος. Σὺ γὰρ οὐ τοὺς έχε θρούς, ἀλλὰ τοὺς φίλους κακῶς ποιεῖς. Αρίστιππος ὑβριζόμενος ὑπό τινος ἀνεχώρει· τοῦ δὲ ἐπιδιώκοντος, καὶ λέγοντος, Φεύγεις ; Ναί, ἔφη· τοῦ μὲν γὰρ κακῶς λέγειν σὺ τὴν ἐξουσίαν ἔχεις, τοῦ δὲ μὴ ἀκούειν ἐγώ. Δημοσθένης λοιδορουμένου τινὸς αὐτὸν, Οὐ σύγκ καταβαίνω, εἶπεν, εἰς ἀγῶνα, ἐν ᾧ ὁ. νικώμενος τοῦ νικῶντος ἐστι κρείττων. . ΛΟΓΟΣ ΝΔ'. Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου τὸ ὑπὲρ ἡμῶν διδόμενον. Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. Μνημονεύετε Ἰησοῦν Χριστὸν, ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν. Μνήμη δικαίου μετ᾿ ἐγκωμίων, ὄνομα δὲ ἀσεβῶν σβέννυται. Ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις σου μιμνήσκου τὰ ἔσχατά σου, καὶ οὐχ ἁμαρτήσεις. Αμήχανον ἐκτραπήναι τῆς δικαίας ὁδοῦ μὴ λή- θην Θεοῦ ταῖς ψυχαῖς νοσήσαντας. Μνήμη ἐστὶν ἡ τοῦ γνωσθέντος τήρησις, ἀνάμνη- σι; δὲ ἡ τοῦ ἀπελθόντος ἀνάληψις. Μνημονευτέον Θεοῦ μᾶλλον ἢ ἀναπνευστέον. Τὸν Θεὸν ἔργοις μὲν σέβου, λόγοι; δὲ ὕμνει, ἐν νοίᾳ δὲ τίμα. ANTONI MELISSA SERMO LIV [al. LXXXIV]. De memoria. Περὶ μνήμης.

rendo, sive per animam sive per corpus, Deus Prov. xi. Onnis anima benedicta simplex. σώματος πάθους ἡ ψυχή. Sanguine et spirita continetur anima. His enim in ipsam conferenda sunt : justorum autem anima βρωμάτων δὲ ἐν ταπεινώσει κοπέντων συνεξεκόπη - σαν πάθη. Πλάτων ἔλεγε τοὺς μὲν νέους σφόδρα, καὶ τοὺς γέροντας ἀμνήμονας εἶναι· ὑπαῤῥεῖν γὰρ τῶν μὲν διὰ τὴν αὔξησιν, τῶν δὲ διὰ τὴν φθίσιν. Ἐὰν ἀεὶ μνημονεύῃς, ὅτι ᾧ ἐργάζῃ κατὰ ψυχὴν * σῶμα Θεὸς παρέστηκεν ἔφορος, ἐν πάσαις σου ταῖς προσευχαῖς καὶ ταῖς πράξεσιν οὐ μὴ ἁμάρτης, ἕξεις δὲ τὸν Θεὸν σύνοικον. ὡς ἡδὺ τὴν θάλασσαν ἀπὸ γῆς ὁρᾷν, οὕτως ἡδὺ τῷ σωθέντι μεμνῆσθαι τῶν πόνων. ΛΟΓΟΣ ΝΕ'. Ο εὑρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἀπολέσει αὐτὴν, καὶ ὁ ἀπολέσας αὐτὴν ἕνεκεν ἐμοῦ εὑρήσει αὐτήν. Εἰ καὶ ὁ ἔξω ἡμῶν ἄνθρωπος διαφθείρεται, ἀλλ' ὁ ἔτωθεν ἀνακαινοῦται ἡμέρᾳ καὶ ἡμέρᾳ. Ψυχὴ εὐλογημένη πᾶσα ἁπλῆ. Η καταστροφὴ τῶν παρανόμων κακή. Τῇ γὰρ ἀσεβεία τὴν ἑαυτῶν ψυχὴν ἀφαιροῦνται. Τέκνον, ἐν πραύτητι δόξασον τὴν ψυχήν σου, καὶ δς αὐτῇ τιμὴν κατὰ τὴν τάξιν [αί. ἀξίαν] αὐτῆς. Ψυχῆς θησαύρισμα σώματος ἔνδεια. Τούτου γὰρ πλουτοῦντο;, ἐκείνη πένεται. Δέχεται μὲν γὰρ ζωὴν ἐκ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα· μεταλαμβάνει δὲ ἀλγηδόνας ἀπὸ τοῦ σώματος ἡ @ Αἵματι καὶ πνοῇ κρατεῖται ἡ ψυχή. Τούτων γὰρ ἐκλειπόντων ἀναχωρεῖ καὶ ἡ ψυχή. Οὐ μόνον ἄγγελοι τὰ καθ' ἡμᾶς βλέπουσιν, ἀλλὰ καὶ πάντων ἁγίων αἱ ψυχαί. Τί σοι θέλεις γενέσθαι; ψυχὴν ἐμὴν ἐρωτῶ. Τι σοι μέγα, ἢ τί μικρὸν τῶν τιμίων; Κράτει σου. Ζή. τει μόνον προθύμως τι λαμπρόν, καὶ δώσομεν. Σῶμα μὲν εὐεκτεί καμνούσης ψυχῆς· ψυχὴ δὲ θάλλει καὶ ἄνω βλέπει, τῶν ἡδονῶν ὑποβαινουσών καὶ συναπομαραινομένων τῷ σώματι. Τρέφεται μὲν διὰ ψυχῆς σῶμα, κοινωνεῖ δὲ διὰ Υποχωροῦσα τοῦ σώματος ἡ ψυχή, ἐν συναισθή- D σει γίνεται τοῦ μέλλοντος αὐτὴν διαδέχεσθαι ἀγαθοῦ ἡ κακοῦ, ἀλλὰ καὶ αἰσθάνεται τῶν ἐντεῦθεν εἰς αὐτ τὴν τελουμένων· αἱ δὲ τῶν δικαίων καὶ πρεσβεύειν ὑπὲρ ἡμῶν δύνανται. Πείθομαι σοφῶν λόγοις, ὅτι ψυχὴ πᾶσα καλή τε καὶ θεοφιλής, ἐπειδὰν τοῦ συνδεδεμένου λυθεῖσα. σώματος ἐνθένδε ἀπαλλαγῇ, εὐθὺς μὲν ἐν συναι σθήσει καὶ θεωρίᾳ τοῦ μέλλοντος αὐτῇ καλοῦ γενο- μένη, ἅτε τοῦ ἐπισκοτοῦντος ἀνακαθαρθέντος, * ἀποτεθέντο; ἢ οὐκ οἶδ' ὅ τι καὶ λέγειν χρή, θαυμα σίαν τινὰ ἡδονὴν ἤδεται καὶ ἀγάλλεται καὶ ἵλεως χωρεῖ πρὸς τὸν ἑαυτῆς Δεσπότην· ὥσπερ τι δεσμε τήριον χαλεπὸν τὸν ἐντεῦθεν βίον ἀποφυγοῦσα, καὶ τὰς περικειμένας ἀποσεισαμένη πέδας, ὑφ᾽ ὧν τὸ - A petitum aufert: ablatis autem cilis eum humilin- tione simul auferuntur et excinduntur affectus. Platonis. Plato dicebat, tum valde juvenes tum senes obliviosas esse: præterfluere enim imagines memoriæ, his propter imminutionem, illis propter incrementum corporis. 88 Si semper memineris, quod operi abs te ge- assistat spectator, in omnibus tuis et precibus et actionibus non errabis, sed Deum habebis tibi familiarem. Ut jucundum est mare a terra prospicere, ita ju- cundum est servato meminisse laborum. Matth. Xa Qui iuvenit animam suan, perdet eam : et qui eam perdiderit propter me, inveniet eam. 11 Cor. iv. Quamvis externus noster homo cor- rumpitur, internus tamen renovatur de die in diem. Exitus iniquorum malus est. Abolent enim ani- mam suam impietate. Sirach x. Fili, per mansuetudinem gloriam animæ tuæ concilia, et cam honore quem meretur allice. S. Basili. Animæ thesaurus est penuria corpo- ris. floc enim ditate, illa inops est. dolorum corporis particeps fu. Corpus enim vitam ab anima recipit : anima vero deficientibus anima quoque discedit. Non solum angeli res nostras conspiciunt, sed omnium quoque sanctorum aniınæ. Theologi. Quid tibi vis fieri ? sic animam meam interrogo. Quid tibi magnum, aut quid parvum inter res optabiles? Impera tibi. Pete splendidum aliquid, et dabimus. Corpus quidem anima laborant bene habitum est : anima vero floret ac erigitur quando volupta- tes abscedunt, et simul cum corpore marcescunL. Corpus quidem ab anima nutritur, auima vero passionis particeps efficitur a corpore. Anima cum a corpore discedit, præsentia quod adventurum ei est bonum aut malum, et quæ hinc etiam intercedere pro nobis possunt. Sapientium dictis fidem habeo, quod omnis ani- ma bona et pia, postquam astricto sibi corpore soluta hinc discesserit, mox sentiens et contom- plans eventurum sibi bonum, utpote illo quod tene- bras offundebat expurgato, sive deposito, sive quocunque alio modo dicendum est, mirifica `qua- dam voluptate mulcetur, et exsultat, et placida ad Dominum suum proficiscitur, a præsenti vita veluti carcere quodam gravi refugiens, et injecta sibi vincula decutiens, a quibus mentis ala detrabe- LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO LV. Περὶ ψυχῆς. SERMO LV [al. CLXVII]. De anima. ψυχή.

mortalis. Luc. v. Non opus habent medico sani, sed male Eceli, xxxviit. Scientia medici extollet caput S. Chrysost. Veteres melicos existimo non sim- Didymi, Perfectum medicum dicimus, non qui batur, et jam quodammodo 99 per imaginationem destinata sibi felicitate fruitur. S. Chrysost. Onnia duplicia naturæ nostræ Deus dedit, binos oculos, binas aures, binas manus, binos pedes: si alterutra pars e duabus lasa fuerit, necessitati per alteram inservimus: animanı vero - unam dedit nobis; hanc si perdiderimus, quid su- perest quocnin in vita maueamus ? Anima est substantia quædam incorporea et im- Anima est substantia genita, substantia viva in- telligibilis. Clitarchi. Animæ tanquam ducis, corporis vero tanquam militis curam habe. Philistionis. Anima sapientis Deo conjungitur. Animam non mors, sed mala vita perdit. Zaleuci. Unumquemque igitur habere et parare vportet animam suam, ab omnibus malis puram. Etenim Deus non colitur ab homine malo, neque placatur sumptibus, neque tragœdiis capitur, sed bona voluntate bonorum et justorum operum. Democr. Convenit howines animæ magis quam corporis rationem habere, Eţicteti. Magis necessarium est animæ quam corpori mederi. Præstat enim mori quam male vivere. affecti. Hebr. xu. Facite ut recti sint gressus pedibus vestris, ne claudicauo aberret a via, imo sanctur HULIUS. Solomon. Vir lenis et mansuetus medicus est cordis. ejus, et coram principibus in admiratione habebitur. S. Basilii. Neque prorsus fugienda est ars me- dica, nec omnem in ea spem collocare decet. Verum ut agriculturam exercenus quidemn, petimus autem fructus a Deo, et gubernatori quidem coni- mittimus temonem, Deum autem obsecramus ut e pelago serveinur : sic etiam introducentes medicum, in Deum sperare ne desinamus. Imperitus medicus ad ægrotos ingressus, pro restitutione ipsorum in sanitatem, exiguas etiam virium reliquias adimit. pliciter, neque temere statuisse, ut variarum ope- rationum exhibitio publica ſieret, sed ut sauos ita redderent tutiores. Jilam qui non est medicus præstat non habere medicamen. Nam ille qui habet perdit, nescieus quomodo co uti debeat, 100 Gregor. Nyss. Quanto praestantior est anima quam corpus, tante majoris preti est qui medetur ananis quam qui corpora cural. Α τῆς διανοίας πτερὸν καθείλκετο· καὶ οἷον ἤδη τῇ φαντασία καρποῦται τὴν ἀποκειμένην μακαριότητα, Πάντα διπλά δέδωκεν ἡμῶν ὁ Θεὸς τῇ φύσει, δύο ὀφθαλμοὺς, δύο ὦτα, δύο χεῖρας, δύο πόδας· ἐὰν ὁπότερον τούτων βλαβῇ, διὰ τοῦ ἑτέρου τὴν χρείαν παραμυθούμεθα· ψυχὴν δὲ μίαν δέδωκεν ἡμῖν· ἐν ταύτην ἀπολέσωμεν, μετά τίνος έμβιοτεύσομεν; Ψυχή ἐστιν οὐσία τις ἀσώματος καὶ ἀθάνατος. Ψυχή ἐστιν οὐσία γεννητή, οὐσία ζώσα νοερά. Τῆς ψυχῆς ὡς ἡγεμόνος ἐπιμελοῦ· τοῦ δὲ σώματος ὡς στρατιώτου προνόει. Ψυχὴ σοφοῦ ἁρμόζεται πρὸς Θεόν. Ψυχὴν θάνα- τοῦ οὐκ ἀπόλλυσιν, ἀλλὰ κακὸς βίος. Εκαστον οὖν ἔχειν καὶ παρασκευάζειν δεῖ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν πάντων καθαρὰν τῶν κακῶν. Ὡς γὰρ οὐ τιμᾶται Θεὸς ὑπ' ἀνθρώπου φαύλου, οὐδὲ θερα- πεύεται δαπάναις, οὐδὲ τραγῳδίαις τῶν ἁλισκο μένων, ἀλλ' ἀγαθῇ προαιρέσει τῶν καλῶν ἔργων καὶ δικαίων. ᾿Ανθρώποις ἀρμόδιον ψυχῆς μᾶλλον ἢ σώματος λόγον ποιεῖσθαι. Ψυχὴν σώματος ἀναγκαιότερον ἐᾶσθαι· τοῦ γὰρ κακῶς ζῆν τὸ τεθνάναι κρείσσον. Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ὑγιαίνοντες Ιατροῦ, ἀλλ' οἱ κακῶς ἔχοντες. Τροχιάς ὀρθὰς ποιήσατε τοῖς ποσὶν ὑμῶν, ἵνα μὴ τὸ χωλὸν ἐκτραπῇ, ἰαθῇ δὲ μᾶλλον. Πραύθυμο; ἀνὴρ καρδίας Ιατρός. Επιστήμη Ιατροῦ ἀνυψώσει κεφαλήν αὐτοῦ, καὶ Έναντι μεγιστάνων θαυμαστωθήσεται. Οὔτε φευκτέον πάντη τὴν τέχνην, οὔτ᾽ ἐπ' αὐτὴν πάσας τὰς ἐλπίδας ἔχειν ἀκόλουθον. Αλλ' ὡς κεχρήσ μεθα μὲν τῇ γεωργικῇ, αιτούμεθα δὲ παρὰ τοῦ θεοῦ τοὺς καρποὺς, καὶ τῷ κυβερνήτῃ μὲν τὸ πηδάλιον ἐπιτρέπομεν, τῷ Θεῷ δὲ προσευχόμεθα ἐκ τοῦ πε- λάγους ἀποσωθῆναι· οὕτω καὶ ἰατρὸν εἰσάγοντες τῆς Ο πρὸς Θεὸν ἐλπίδος μὴ ἀφιστώμεθα. ᾿Ανεπιστήμων ἰατρὸς πρὸς κάμνοντας εἰσιών, ἀντὶ τοῦ εἰς ὑγείαν αὐτοὺς ἐπανάγειν, καὶ τὸ μικρὸν λεί ψανον τῆς δυνάμεως ἀφαιρεῖται. Οἶμαι τοὺς ἀρχαίους τῶν ἰατρῶν οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ αλόγως νομοθετῆσαι, δημοσιεύεσθαι τὴν τῶν ποικί λων ἐργασιῶν ἀπόδειξιν, ἀλλ᾽ ἵνα τοὺς ὑγιαίνοντας ἀσφαλίζωνται. Τὸν γὰρ οὐκ ἰατρὸν βέλτιον μηδὲ ἔχειν φάρμακον. Ο μὲν οὖν μὴ ἔχων ἀπόλλυσιν, οὐκ εἰδὼς ὅπως χρή σεται. Οσῳ κρείττων ψυχὴ τοῦ σώματος, τοσούτῳ τις μιώτερος τῶν τὰ σώματα θεραπευόντων ὁ τὰς ψυ χὰς ἐξιώμενος. Τέλειον ἰατρὸν λέγομεν οὐ τὸν θεραπεύοντα πάν ANTONII MELISS.E SERMO LVI [al. CXLVI], De medicis. ΛΟΓΟΣ ΝΤ'. Περὶ ἱατρῶν.

medicantibus. Quippe magis optandum est non pati, lere et cogitationibus conversari Deo. τως, ἀλλὰ τὸν μηδὲν εἰς ὠφέλειαν ἀνηκόντων καὶ θεραπείαν παραλείποντα. Ιατρὸν καὶ φίλον ἡγοῦ τοὺς ἐν ἀνάγκαις σπου δαίους. Νικοκλῆς τοὺς Ιατροὺς εὐτυχεῖς ἔλεγεν, ὅτι τὰς μὲν ἐπιτυχίας αὐτῶν ὁ ἥλιος ὁρᾷ, τὰς δὲ ἀποτυχίας ἡ γῆ καλύπτει. Στρατόνικος ἰατρὸν κολακεύων ἔλεγεν, Επαινῶ σου τὴν ἐμπειρίαν, ὅτι οὐκ ἐᾷς τοὺς ἀρρώστους κα τασαπῆναι, τάχιον αὐτοὺς τοῦ ζῆν ἀπαλλάσσων. Τοῖς Ἀσκληπιάδαις μείζων ὀφείλεται χάρις επερ χομένην ἀναστέλλουσι νόσον ἢ παραπεσοῦσαν ίασα- μένοις. Τοῦ γὰρ ἀπηλλάχθαι κακοῦ τὸ μὴ πάσχειν αἱρετώτερον. Τοῖς μὲν νοσοῦσιν Ιατρούς, τοῖς δὲ ἀτυχοῦσι φί- λους δεῖ συμπαρεῖναι. Καὶ ἰατρὸν καὶ φίλον οὐ τὸν ἴδιον [[. ἡδίω], ἀλλὰ τὸν ὠφελιμώτερον δεῖ ἐκλέγεσθαι. Σοφὸς ἀκούσας παρὰ ἰδιώτου ἰατροῦ, ὅτι Γέρων γέγονας, ἔφη· Οτι οὐκ ἐχρησάμην ἰατρῷ. Περὶ νοσούντων. Ησθένησα, καὶ ἐπεσκέψασθέ με. Μιμνήσκεσθε τῶν δεσμίων, ὡς συνδεδεμένοι τῶν ἀσθενῶν, ὡς καὶ αὐτοὶ ὄντες ἐν σώματι. Ο; φράσσει τὰ ὦτα αὐτοῦ τοῦ μὴ ἀκοῦσαι ἀσθενοῦς. καὶ αὐτὸς ἐπικαλέσεται, καὶ οὐκ ἔσται ὁ ἀκούων, Μὴ ἔχνει επισκέπτεσθαι ἀῤῥώστους. Τέκνον, ἐν ἀρρωστημασί σου μὴ παράβλεπε, ἀλλ' εξαι Κυρίῳ, καὶ αὐτὸς ἰάσεταί σε. Απόστησον πλημμέλειαν, καὶ εὔθυνον χεῖρας, καὶ ἀπὸ πάση; ἁμαρτίας καθάρισον καρδίαν. Καὶ μνημόνευσον σεμιδάλεως, καὶ ἰατρῷ δὸς τόπον, καὶ γὰρ αὐτοῦ χρεία. Καὶ μὴ ἀποστήτω σου· καὶ γὰρ αὐτὸν ἔκτι σεν ὁ Κύριος. Εστι καιρὸς ὅτε καὶ ἐν χερσὶν αὐτῶν εὐοδία. Καὶ γὰρ αὐτοὶ Κυρίου δεηθήσονται, ἵνα δῷ αὐτοῖς ἀνάπαυσιν καὶ ἴασιν χάριν εμβιώσεως. Ο ἁμαρτάνων ἔναντι τοῦ ποιήσαντος αὐτὸν ἐμπεσεῖται εἰς χεῖρας ἰατροῦ. Υλην ἀρετῆς ποιοῦ τὴν ἀσθένειαν. Πολλάκις καὶ μάστιγες ἁμαρτημάτων εἰσὶ τὰ ἀρο βωστήματα. "Ον γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος, παιδεύει.. Επρεπεν ἡμῖν μὴ μακαρίζεσθαι, μηδὲ κάμπτε- σθαι πρὸς τὰ πάθη, ἀλλὰ περιφρονεῖν τὸν πηλόν καὶ τὸ μὲν σῶμα ἐν πάσχειν τὸ ἑαυτοῦ, πάντως ὕστερον ἡ νῦν λυθησόμενον νόμῳ φύσεως (οιχήσεται γὰρ ἡ νήσῳ κάμνον, ἢ χρόνῳ), ἡμᾶς δὲ ὑψοῦ τὴν ψυχὴν ἔχειν, καὶ μετὰ τοῦ Θεοῦ τάττεσθαι τοῖς λου γισμοῖς. Ἐὰν μηδὲν ἔχῃς ἐνεγκεῖν τῷ ἀσθενοῦντι διὰ τὴν πενίαν, σαυτὸν εἰσάγαγε, καὶ τὴν ἀπὸ τῶν ῥημάτων αὐτῶν παραμυθίαν προσένεγκε· οὕτως γὰρ καὶ κατ' ἐκείνην ἀκούσῃ τὴν ἡμέραν, «Ασθενής ήμην, καὶ ἐπεσκέψασθέ με. Πολλάκις καὶ φύσις αέρων ήρκεσε μόνη πρὸς τὴν τοῦ κάμνοντο; ὑγείαν· ἔστι δὲ ὅπου καὶ ὕπνο, προσ- πεσὼν πρὸς καιρὸν, παντὸς ἀπήλλαξε πόνου τὸν Ιατρόν. ἡ 95.3 - omnino curat, sed qui nihil eorum quæ ad utilita- tem ægri et curam pertinent omittit, Hieronis. Medicum et amicum existimato, qui in necessitate diligentes fuerint. Nicoclis. Nicocles medicos felices dicebat, quo- niam successus quidem ipsorum sol intuctur, erro- res autein tellus operit. Stratonici. Stratonicus adulans medico, dice- bat : Laudo tuam experientiam, quia nou sinis in- firmos computrescere, statim eos a vita liberans. Demadis. Major gratia medicis debetur ingruen- tem morbum arcentibus, quam constitutum jam quam liberari malo. Demetr. Ægris medicos, infortunatis amicos Badesse oportet. Et medicus et amicus, non jucundior, sed utilior cligendus est. Sapiens quidam, cum imperitus medicus ´ ei dixisset, Senex factus es, respondit: Quia non usus sum medico. Matth. xxv. Ægrotavi, et visitastis me. llebr. x. Memores estote vinctorum tanquam una cum illis vincti : eorum qui affliguntur, tau- quam ipsi quoque versantes in corpore. Qui obturat aures suas ne audiat infirmum, ipse quoque invocabit, et a nemine audietur. Eccli. vii. Ne cuncteris invisere infirmos. 1bid. xxxvııı. Fili, in morbis tuis ne sis negligeus, sed ora Dominum, et ipse sanabit le. Missum fac delictum, manusque rectas exbile, atque omni peccato cor tuum emunda, tamen sulmentum adole, commendatitiamque similaginem deinde locum des medico, ut cujus Dominus auctor sit, nec discedat abs te, quia ipsius indiges. Est cum medico- rum quoque manus successum consequantur; nam et ips! Dominum orant, ut lenimentum secundet sibi, vitæque causa curationem. Qui in creatorem suumn peccaverit, in manus medici solet incidere. S. Basilii. Infirmitatem facito virtutis materiam. Morbi sæpe flagella sunt peccatorum. Dominus enim castigat quem diligit. Theologi. Decebat nos nec applaudere, neque flecti passionibus, sed contemnere lutum : et corpus quidem nostrum pati 101 sinere, utpote necessario, sive nunc, sive non multo post, pro lege naturæ dis- solvendum (peribit enim aut morbo aut longo tern- pore confectum), nos vero animam in sublime tol- S. Chrysost. Si per inopiam nihil tibi sit quod alferas #grolo, teipsum ei exhibe, et verboruin consolationem offer. Sic enim etiam audies olim : Infirmus eram, et visitastis me.› Sæpe vel sola natura aeris satis fuit ad sanitatem ægroti : interdum et somnus obveniens tempestive omni labore medicum liboravit. LOCI COMMUNES. ΛΟΓΟΣ ΝΖ'. PARS I. SERMO LVII. SERMO LVII [ al. CXLV]. De egrotantibus.

ant agritudo longa. Περὶ θανάτου. bere mortem. Athanasii. Corpora quidem ægra curationis et A abstinentiæ beneficio restituuntur, restituta vero per negligentiam et repletionem paulatim relabun- tur, et ad eosdem morbos recidunt, Joan. xi. Qui credit in me, licet moriatur, vic- turus est. Et omnis qui vivit et credit in me, in æternum non morietur. Eccli. xxx. Melior est mors quam vita amara, S. Basilii. Qui vivit adhuc, nondum beatus est propter finis incertitudinem: qui vero jam functus est officio suo, et vitam indubio fue conclusit, is demum constanter beatus prædicatur. Nemo solutis jam nundinis negotiatur, neque post certamina rediens coronatur, neque post bella for- titudinis specimen exhibet. Diuturnior hujus vitæ mora plurium vitiorum est occasio. Mors autem infertur expletis hujus vitæ terminis, quos ab initio singulis justum Dei judicium, quid cuique conducat multo ante providentis præfixit. Cogita quod qui nos formavit et animavit Deus, propriam cuique animæ in hac vita transactionem dedit, et aliis alios exeundi terminos præscripsit. Alium enim diutius conversari cum carne destina- vit, alium vero citius corporis hujus vinculis libe- rari constituit, secundum ineffabites sapientiæ ejus et justitiæ rationes. Quemadmodum carceribus inclusorum alii qui- dem diutius in affictione vinculorum permanent, alii vero eclerius liberantur; sic etiam animarum aliæ diu in hac vita detinentur, aliae brevius, crea- tore nostro providente nobis singulis sapiente pro- fundoque consilio, quod humana mente indagari non potest, juxta mensuram cujusque dignitati convenientem. Non audis Davidem dicentem: «Educ e carcere animam meam?, Non audivisti de sancto, quod 102 soluta sit anima ejus ? Simeon autem Doe minum nostrum ulnis complexus, nonne hæc verba protulit ? Nunc dimittis servum tuam, Domine: D Nam corporis conservatio ad superiorem vitam properanti quavis afflictione et carcere gravior est. Incomprehensibilis quædam causa est, propter quam alii celerius hinc abducuntur, alii dintius molesta huic vitæ misere immorantes relinquuntur. Decet etiam incipientem vivere ob oculos ha- Quotidie nos paratos esse oportet ad, discessum ex hac vita, et nutum Domini fixis oculis ex- spectare. « Sint enim, inquit, luumli vestri accincti, et ardentes candelæ, et vos similes exspectantibus dominum suum, quando redeat ex nuptiis. » Τα σώματα κάμνοντα μὲν ταῖς θεραπείαις ἀνα φέρει καὶ ταῖς ἐνδείαις· ἀνενεγκόντα δὲ ταῖς κατὰ μικρὸν ἀμελείαις καὶ ταῖς πλησμοναῖς πάλιν ὑπερ ῥεῖ, καὶ πρὸς τὰς αὐτὰς ἀρρωστίας ἐπάνεισιν. ΛΟΓΟΣ ΝΗ. Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ, κἂν ἀποθάνῃ, ζήσεται· καὶ πᾶς ὁ ζῶν καὶ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ ἀποθάνῃ εἰς τὸν αἰῶνα. Κρείσσων θάνατος ὑπὲρ ζωὴν πικρὰν ἢ ἀρξώστημα Έμμονον. Ο μὲν ἐν τῷ βίῳ τυγχάνων οὔπω μακαριστής, διὰ τὸ ἄδηλον τῆς ἐκβάσεως· ὁ δὲ συμπληρώσας Β τὰ ἐπιβάλλοντα, καὶ ἀναντιῤῥήτῳ τέλει τὴν ζωήν κατακλείσας, οὗτος ἤδη ἀσφαλῶς μακαρίζεται. Οὐδεὶς μετὰ τὸ λυθῆναι τὴν πανήγυριν πραγμα τεύεται, οὐδὲ μετὰ τοὺς ἀγῶνας ἐπανελθὼν στεφα- νοῦται, οὐδὲ μετὰ τοὺς πολέμους ἀνδραγαθεί. Ἡ ἐπιπλεῖον ἐνταῦθα διατριβή πλειόνων κακῶν ἐστιν ἀφορμή. Θάνατοι δὲ ἐπάγονται τῶν ὅρων τῆς ζωῆς πληρω θέντων οὓς ἐξ ἀρχῆς περὶ ἕκαστον έπηξεν ή δικαία τοῦ Θεοῦ κρίσις, πόῤῥωθεν τὸ περὶ ἕκαστον ἡμῶν συμφέρον προβλεπομένου. Εννόησον γὰρ ὅτι ὁ πλάτας ἡμᾶς καὶ ψυχώσας Θεὸς ἰδίαν ἔδωκεν εκάστῃ ψυχῇ τοῦ βίου διαγωγήν καὶ ἄλλοις ἄλλους όρους έπηξε τῆς ἐξόδου. Τὸν μὲν γὰρ ἐπιπλεῖον παραμείναι τῇ παρουσίᾳ τῆς σαρκὸς ᾠκονόμησε, τὸν δὲ θᾶττον ἀπολυθῆναι τῶν δεσμών τοῦ σώματος διετάξατο, κατὰ τοὺς ἀῤῥήτους τῆς σοφίας ἑαυτοῦ καὶ τῆς δικαιοσύνης λόγους. Ὥσπερ οὖν οἱ ταῖς εἱρκταῖς ἐμπίπτοντες, οἱ μὲν ἐπὶ πλείονα χρόνον τῇ κακώσει τῶν δεσμωτηρίων εναποκλείονται, οἱ δὲ ταχυτέραν ευρίσκουσι τῆς και κοπαθείας ἀπαλλαγήν· οὕτω καὶ αἱ ψυχαὶ, αἱ μέν ἐπὶ πολὺ προσκατέχονται τῇ ζωῇ ταύτῃ, αἱ δὲ ἐπ' ἔλαττον κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἀξίας εκάστου, σοφῶς καὶ βαθέως, καὶ ὡς οὐκ ἂν ἐφίκοιτο νοῦς ἀνθρώπων, τὰ περὶ ἕκαστον ἡμῶν τοῦ κτίσαντο; ἡμᾶς προβλεπομένου. Οὐκ ἀκούεις λέγοντος τοῦ Δαβίδ, « Εξάγαγε ἐκ φυλακῆς τὴν ψυχήν μου; Οὐκ ἤκουσας περὶ τοῦ ἁγίου, ὅτι ἀπελύθη αὐτοῦ ἡ ψυχή ; Τί δαι Συμεών, ὅτι ἠναγκαλίσατο τὸν Κύριον μένῳ πρὸς τὴν άνω διαγωγήν βαρυτέρα πάσης ματός ἐστι διατριβή. ἡμῶν, ποίαν φωνὴν ἀφῆκεν; Οὐχ ὅτι « Νῦν ἀπο λύεις τὸν δοῦλον σου, Δέσποτα; » Τῷ γὰρ ἐπειγ κολάσεως καὶ δεσμωτηρίου παντὸς ἡ μετὰ τοῦ σώ Ἔστι τις αἰτία ἀκατάληπτος, δι' ήν οἱ μὲν θάττον ἐντεῦθεν ἀπάγονται, οἱ δὲ ἐπιπλεῖον προσταλαιπω ρεῖν τῷ ὀδυνηρῷ τούτῳ καταλιμπάνονται. Προσήκει καὶ τὸν ἀρχόμενον τοῦ βίου ἐν ὀφθαλ μοῖς ἔχειν τὴν τελευτήν. Δεν παρασκευασμένους ἐφ' ἡμέραν εἶναι πρὸς τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν ἡμᾶς, καὶ τὸ τοῦ Δεσπότου νεῦμα περιμένειν ἑστῶσι τοῖς ὀφθαλμοῖς. • Εστω σαν γάρ, φησίν, αἱ ὀσφύες ὑμῶν περιεζωσμένα: καὶ οἱ λύχνοι καιόμενοι, καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον αὐτῶν, πότε ἀναλύσει ἐκ τῶν γάμων. » ANTONII MELISSA SERMO LVIII [ al. CLV]. De morte.

θάνατός ἐστι στέρησις ζωῆς. Καντὶ βροτῷ θνήσκοντι πᾶσα γῆ τάφος. Εἰ πόλιν ἐκ πόλεως ἀμείβοντες τοῦ χειραγωγούν τος δεόμεθα, πολλῷ μᾶλλον ἡ ψυχὴ τῆς σαρκὸς ἀπάρασα, καὶ πρὸς τὴν μέλλουσαν μεθισταμένη ζωὴν, τῶν ὁδηγησόντων αὐτὴν διηθήσεται. Δεῖ δὲ ἐπὶ θανάτῳ χαίρειν, ἂν μὲν νέος, ὅτι τα χέως ἀπηλλάγη τῶν ἐν μέσῳ κακῶν· ἂν δὲ πρεσ- δύτερος, ὅτι ὁ δοκεῖ ποθεινὸν εἶναι, τοῦτο μετὰ χόρου λαβὼν ἀπῆλθεν. Πονηρᾶς βιοτῆς πονηρὸν ἔσται τὸ τέλος. Ὁ μὲν ἐν φόβῳ εὑρισκόμενος ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐξίδου, ἐλευθερίῳ τρόπῳ τοὺς ταρταρίους οι παρε- λεύσεται ἄρχοντας. Συνήγορον γὰρ ὥσπερ ἔχουσιν ἐκεῖνοι τὴν τῆς ψυχῆς δειλίαν τῆς ἑαυτῶν κακίας· ἡ δὲ ἐν τῇ ἀγάπῃ τοῦ Θεοῦ ἀγαλλιωμένη ψυχὴ ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς ἀναλύσεως ἐπάνω πασῶν τῶν σκοτει νῶν παρατάξεων σὺν τοῖς ἀγγέλοις τῆς εἰρήνης φέ ρεται. Ἐκ τοῦ βίου κράτιστόν ἐστιν ἐξελθεῖν͵ ὡς ἐκ συμ- ποσίου, μήτε διψώντα, μήτε μεθύοντα. Ἐν νόσῳ διαθήκας γράφων, παραπλήσια πάσχει τοῖς ἐν χειμῶνι θαλαττίῳ εὐτρεπίζειν ἀρχομένοις τὰ τῆς νεὼς ὅπλα. Δἱροῦ καλῶς τεθνάναι μᾶλλον, ἢ ζῆν αἰσχρῶς. Κρείττον ἀποθανεῖν, ἢ δι᾽ ἀκρασίας τὴν ψυχὴν ἀμαυρῶσαι. Ταῖς νόσοις ὁ θάνατος ἀλλήλαις ἐπιλαμβανούσαις Ο οὐδ' αὐτὸς παρεῖναι ἀναβάλλεται. Διογένης ὁ Κυνικός, ὀδυρομένου τινὸς ἐπειδὰν ἐπὶ ξένης έμελλε τελευταν, εἶπεν· Τί ὀδύρη, ὦ μάταις; πανταχόθεν γὰρ ἡ ὁδὸς ἡ αὐτὴ εἰς ᾅδου. Ο θάνατος τοῖς εὐτυχοῦσιν ἐστι λυπηρότερος ή τοῖς ἐπιπόνως ζῶσιν. Οἱ μὲν ζῶντες ἐκ τῶν φίλων, οἱ δὲ τεθνεῶτες ἐκ τῶν ἐπιτρόπων δείκνυνται. Ἐχρὴν γὰρ ἡμᾶς σύλλογον ποιουμένους Τὸν φύντα θρηνεῖν εἰς ὅτ' ἔρχεται κακά Τὸν δ᾽ αὖ θανόντα, καὶ πόνων πεπαυμένον, Χαίροντας, εὐφημοῦντας, εκπέμπειν δήμων. Δημόκριτος νοσήσας καὶ ληθάργῳ περιπεσών, ὡς ἀνένηψεν, « Οὐδέν με, ἔφη, ἐξαπατήσει ή φιλοζωία, ο καὶ ἐξήγαγεν ἑαυτὸν τοῦ βίου. Ψυχὴν σώματος ἀναγκαιότερον ἰᾶσθαι. Τοῦ γὰρ κακῶς ζῇν τὸ τεθνάναι κρείσσον. Τύμβῳ γὰρ οὐδεὶς πιστὸς ἀνθρώπων φίλος. Βίας θεασάμενος μάχαιραν ἐῤῥιμμένην, ἔφη· « Τίς σε ἀπώλεσεν, ἢ τίνα σύ ; » Ὁ αὐτὸς ἐρωτηθείς ποῖες τῶν θανάτων κακός, ἔφη· « Ο ἀπὸ τῶν νόμων ἐπαγόμενος. » Ψυχὴν θάνατος οὐκ ἀπόλλυσιν, ἀλλὰ κακὸς βίος. - Mors est privatio vitæ. Theologi. Cuilibet morienti quævis terra sepul- crum est. Chrysost. Si proficiscentes ab una civitate in alteram indigemus duce, multo magis anima sol- vens a corpore, et migrans ad futuram vitam, du- cibus indigebit. Gaudendum est morte, sive juvenis, quod sta- tim liberatus sit hujos vitæ malls; sive senis, quod rebus quæ in vita exoptandae videntur, ad satie- tatem usque fruitus, abierit. Malæ vitæ malus etiam finis erit. Diadochi. Qui exeundi tempore laborat metu, non libere transibit principes inferorum. Est enim animæ timiditas illorum malitiæ veluti patrona et adjutrix. Apima vero quæ in dilectione Dei exsul- tat tempore discessus, supra omnes tenebrosos ordines elata, cum angelis pacis fertur. Aristot. Optimum est e vita tanquam e convivio · discedere, neque sitientem nec inebriatum. Qui ægrotans testamentum scribit, similiter facit, ut qui in tempestate maris nautica instru- menta parare incipiunt. Socratis. Honeste potius mori velis, quam tur piter vivere. Clitarchi. Satius est mori, quam incontinentia animam obfuscare. Moschionis. Mors, quando frequentes morbi alil post alios ingruunt, ipsa actutum adest. Diogenes. Diogenes Cynicus lugente quodam quod in peregrina terra moriturus esset, dixit: Quid luges, o stulte? Undecunque eadem via est aul inferos, Platonis. Molestior est mors fortunatis, quam laboriose viventibus. Vivi quidem ab amicis, mortui autem a tutori- bus indicantur, 103 Oporteret enim nos conventu facto Lugere natum propter multą mala quæ ingreditur; Mortuum vero et laboribus solu̟tum Gaudentes et bana verba dicentes ex ædibus dimit- |tere. (Euripidis.) Democrit. Demoeritus ægrotans cum in lethar- gum incidisset, et postea rediisset ad se: «Non me decipiet, dixit, amor vitæ, › et seipsum e vita eduxit. Epicteti. Magis necessarium est animæ quam corpori mederi. Præstat enim mori quam male vivere. Nullus enim hominum fidus amicus est sepulcro. Bias. Bias consprcto ense projecto, dixit : « Quis te perdidit, aut quem tu?, Idem interrogatus quænam esset mala mors, respondit : • Quæ legibus infertur. » Philistionis. Animam perdit non mors, sed mala vila. LOCI COMMUNES. PARS I. SERMO LVIII.

Περὶ τοῦ, Γνῶθι σαυτόν. πτώσεώς σου περιπατείς. SERMO I.X [al. CX]. Proverb. vi. Ne te vincat desiderium pulchritu- Μή σε νικήσῃ κάλλους επιθυμία, μηδὲ ἀγρευθῇ; Si nullus moreretur, impunita naueret malitia. Causiani lugent in lucem editos, defunctos au- tem beatos prædicant. De cognoscendo seipsum. | Matth. vII. Quid vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem in tuo oculo non animadvertis? Rom. 1v. Tu quis es qui judicas alienum ser- vum? proprio domino stat aut cadit ; imo fulcietur ut stet; potens enim est Deus efficere ut stel. Eccle. xı. Ambulato in viis cordis tui inculpatus, et nosce teipsum. Nam de omnibus istis Deus a te rationem postulabit. Sirach. Qui seipsos cognoscunt, sapientes sunt. Eccli. III. Observa et animadverte diligenter, quoniam cum ruina tua ambulas. S. Basilii. Accurata cognitio lui ipsius suff- cienter te veluti manu deducet ad notionem et contemplationem Dei. Memor naturæ, nunquam superbies. Memor au- tem eris ipsius, si teipsum observes. Hoc tute pateris quod accusas, et alienum qui- dem malum acute vides, tuum vero dedecus nihili facis. S. Chrysost. Hic maxime seipsum cognoscit qui seipsum pro nihilo reputat. Clementis. Si vis Deum cognoscere, fac antea teipsum cognoscas. Antiphanis. Si mortalis es, bone vir, mortalia quoque sapias. Demosthenis. Futura cunctis hominibus ignota arbitror esse, et parvæ occasiones maximarum fiunt rerum causæ. Quapropter in kona fortuna moderatus esse convenit, et futura 104 prospic cere videri. Heraclitus. Heraclitus adhuc juvenis omnium sapientissimus fuit, quia sciebat se nihil esse. Socratis. Socrates existimabat nihil se scire præter hoc unum quod nihil sciret: reliquos vero ne hoc quidem scire. Qui valde febricitant, appetitum et robur amit- tunt : qui vero principum aulas inhabitant, men- tem et bonos mores perdere solent, nisi frequen- D tur auimo repetant boc dictum : Nosce teipsum. Matth. vi. Cognoscite lilia agri quomodo cre seant: non laborant neque nent. Attamen dico vobis, ne Salomonem quidem in universa gloria sua sie amictum fuisse, ut unum ex his. 1 Tim. 11. Volo mulieres in amictu modesto cum verecundia et castitate ornare semetipsas, non tortis crinibus aut auro aut margaritis, aut vestitu sumptuoso. dinis, neque palpebris tuis utere ad illicium. Α Εἰ μηδεὶς ἀπέθνησκεν, ατιμώρητος ἂν ἦν ἡ και • χία. Καυσιανοὶ τοὺς μὲν γεννωμένους θρηνοῦσι, τοὺς δὲ τελευτήσαντας μακαρίζουσι. Τι βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ δικὸν οὐ κατανοεῖς ; Σὺ τίς εἶ ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην; τῷ ἰδίῳ κυρίῳ στήκει ἢ πίπτει. Σταθήσεται δέ. Δυνατός γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς στῆσαι αὐτόν. Περιπάτει ἐν ὁδοῖς καρδίας σου ἄμωμος, καὶ γνῶθι σαυτόν· ὅτι ἐν πᾶσι τούτοις άξει σε ὁ Θεὸς εἰς κρίσιν. Οἱ ἑαυτῶν ἐπιγνώμονες σοφοί. Συντήρησον καὶ πρόσεχε σφοδρῶς, ὅτι μετὰ τῆς Ἡ ἀκριβὴς σεαυτοῦ κατανόησις αὐτάρχη σοι παρ- ἔχει καὶ χειραγωγίαν πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ Θεοῦ. Μεμνημένος τῆς φύσεως, οὐκ ἐπαρθήσῃ ποτέ. Μεμνήσῃ δὲ αὐτοῦ [αὐτῆς], ἐὰν προσέχης σαυτόν. Έπαθες, ἄνθρωπε, ὁ ἐγκαλεῖς· καὶ τὸ μὲν ἀλλά τριον κακὸν ἐπιμελῶς βλέπεις, τὸ δὲ σαυτοῦ αἰσχρὸν οὐδαμοῦ τιθεῖς. Οὗτος μάλιστα ἐστιν ὁ ἑαυτὸν εἰδὼς, ὁ μηδὲν ἑαυτὸν εἶναι νομίζων. Εἰ βούλει γνῶναι Θεόν, προλαβών γνῶθι σαυτόν. Εἰ θνητὸς εἶ, βέλτιστε, θνητὰ καὶ φρόνει. Οἶμαι τὸ μέλλον ἅπασιν ἀνθρώποις ἄδηλον, καὶ μικροί καιροί μεγάλων πραγμάτων αἴτιοι γίνονται. Διὸ δεῖ μετριάζειν ἐν ταῖς εὐπραξίαις, καὶ προορισ μένους τὸ μέλλον φαίνεσθαι. Ηράκλειτος νέος ὢν πάντων γέγονε σοφώτερος, ὅτι ᾔδει ἑαυτὸν μηδὲν ὄντα. Σωκράτης ᾤετο μηδὲν εἰδέναι, πλὴν αὐτὸ τοῦτο, ὅτι μηδὲν οἶδεν· τοὺς δὲ λοιποὺς μηδὲ τοῦτο εἰδέ ναι. Οἱ μὲν σφοδρῶς πυρέττοντες τὴν ὄρεξιν καὶ τὴν ῥώμην, οἱ δ' ἐν τοῖς βασιλείοις παροικοῦντες, τὸν νοῦν καὶ τὰ ἤθη πεφύκασι διαφθείρεσθαι, εἰ μὴ τὸ, Γνῶθι σαυτόν, συχνῶς ἑαυτοῖς ἐπιλέγουσιν. Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, πῶς αὐξάνει· οὐ κοπιᾷ, οὐδὲ νήθει. Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι οὐδὲ Σου λομὼν ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλετο ὡς ἐν τούτων. Βούλομαι τὰς γυναῖκας ἐν καταστολή κοσμία μετά αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης κοσμεῖν ἑαυτάς, μὴ ἐν πλέγ μασιν, ἢ χρυσῷ, ἢ μαργαρίταις, ἢ ἱματισμῷ πολυ- τελεῖ. σους βλεφάροις ANTONII MELISSÆ SERMO LIX [al. LXXX]. ΛΟΓΟΣ ΑΘ. De pulchritudine. ΛΟΓΟΣ Ε. Περὶ κάλλους.

el subcærulei coloris. Denique genæ, neque rube- Κάλλος προσώπου ἐπὶ ἡλικίᾳ στασίμῃ. Μὴ βδελύξῃ ἄνδρα ἐν δράσει αὐτοῦ, μηδὲ αἰνέσης ἄνδρα ἐν κάλλει αὐτοῦ. Κάλλος ἐστὶ τὸ ἐν τῇ συνθέσει τῶν μελῶν εὐάρε μοστον, ἐπανθοῦσαν αὐτῷ τὴν χάριν ἔχον. Κάλλος νόμιζε την φρενῶν εὐκοσμίαν. Οὐκ ἀπὸ τῆς διαπλάσεως, ἀλλ' ἀπὸ τῶν τρόπων καὶ τῆς κοσμιότητος τὸ κάλλος χαρακτηρίζεται. Εἰς κάτοπτρον κύψας, θεώρει· καὶ εἰ μὲν καλὸς φαίνει, άξια τούτου πρᾶττε· εἰ δὲ αἰσχρὸς, τὸ τῆς ὄψεως ελλειπὲς ὡράιζε καλοκαγαθίᾳ. Αίσωπος ἀνειδιζόμενος ὅτι χαλεπήν ἔχει τὴν ὄψιν, ἔφη· Μή μου τὸ εἶδος, ἀλλ᾽ εἰς τὸν νοῦν πρόσεχε. Οταν φύσει τὸ κάλλος ἐπικοσμῇ τρόπος Χρηστός, διπλασίω, ὁ προσιὼν ἀλίσκεται. Τὰ τῶν καλῶν φιλήματα φυλάττεσθαι δεῖ, ὡς τὰ τῶν ἰσβόλων δήγματα. Διογένης, θεασάμενος μειράκιον εὔμορφον, καὶ διὰ τοῦτο φιλούμενον, ἔφη· Σπούδασον, μειράκιον, τοὺς τοῦ σώματος ἐραστὰς εἰς τὴν ψυχὴν μεταγαγεῖν. Ο αὐτὸς, θεασάμενος νεανίσκον καλλωπιζόμενον, ἔφη· Εἰ μὲν πρὸς ἄνδρας, ἀτυχεῖ;· εἰ δὲ πρὸς γυ- ναῖκας, ἀδικεῖς. Αριστοτέλης, θεασάμενος μειράκιον ὡραῖζόμενον, ἔφη· Οὐκ αἰσχύνῃ, ὅτι, τῆς φύσεως ἄνδρα σε ποι- ησάσης, ἑαυτὸν τεθήλυκας; Ο αὐτὸς νέου τινὸς εὐειδοῦς μὲν τὴν ὄψιν, ἀσελ τοὺς δὲ τὸν τρόπον, λοιδορουμένου αὐτοῦ καὶ λέγον· τος, εἰ ἐπίσης αὐτῷ ἐμισεῖτο ὑπὸ τῶν πολιτῶν, ἀπήγξατο ἂν, ἔφη· Ἐγὼ δὲ ἀπηγξάμην ἂν, εἰ ἐπίσ της σοι τῶν πολιτῶν ἐφιλούμην. Ἐὰν καλὸν ἔχῃς σῶμα καὶ ψυχὴν κακὴν, καλὴν ἔχεις ναῦν καὶ κακὸν κυβερνήτην. Καλὴν γυναῖκ᾽ ἐὰν ἴδῃς, μὴ θαυμάσης· Τὸ γὰρ πολὺ κάλλος καὶ ψόγων πολλῶν γέμει. Σιμοκάτου τήν τε θέαν οὔτε λόγος ἐκφράσειεν, οὔτε ζωγράφου χεῖρες μιμήσαιντο. Ην γὰρ ὁ νεα νίας εὐσθενὴς, ὄρθιος, τὸ περιστέρνιον λάσιος" οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ δορκάδος αὐτῷ, τὸ δὲ βλέμμα οὔτε θυ- μῷ φοινισσόμενον, οὔτε μαλακώτερον τῇ ὑγρότητι, ἀλλ' ἀνδρεῖον καὶ πρᾶον ὁμοῦ· ἡ δὲ χροιά ἡ τοῦ σώματος οὔτε πρὸς τὸ μελανώτερον μετεσκεύαστο. Ἡ δὲ θρίξ ηρέμα πως επεκύμαινεν, ἐν τῇ ουλότητι κυανίζουσα. Δ: δὲ παρειαὶ οὔτε κατέρου κατέρυ- θραι], γυναικώδες γάρ, οὔτε πάλιν ὠχρότητι την εὐπρέπειαν ἐπεστυγναζον. Κάλλος οξύτερον τιτρώσκει βέλους, καὶ διὰ τῶν ὀφθαλμῶν εἰς τὴν ψυχὴν καταῤῥεῖ. ΛΟΓΟΣ ΕΑ'. Ζητεῖτε πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖνο 9:1 p Eccli. xxvi. Venustas facici in ætatis vigore (vel, in ætate constanti). Ibid. xi. Ne abomineris quemquam in vultu ejus, neque laudaveris virum in pulchritudine ejus. Pulchritudo est bona illa concinnitas in compo¬ sitione membrorum, floris instar superinductam sibi gratiam habens. Theologi. Pulchritudinem existima ornatum animi. S. Chrysost. Non in corporis forma, sed in mo- ribus et modestia pulchritudo sita est. Plutarchi. In speculo te contemplare, et si pul- cher appareas, ea fac quæ decent pulchrum; sin deformis, id quod faciei deest houestate morum supple. Esopus ob deformitatem culpatus, dixit: No mihi forma., sed mentem aspice. Cum naturæ venustatem cxornaverint mores Probi, dupliciter aliquis accedens capitur. Socratis. Oscula formosoruin cavenda sunt, sice ut morsus venenatorum animalium. Diogenes. Diogenes cum vidisset formosum ado- lescentem formæ causa amari, dixit: Quin operain des, adolescens, ut corporis amatores ad animam transferas. Idem conspecto adolescente qui se ornabat, dixit: Si viris quidem te ornas, infelix es; sin mulieribus, injustus. Aristoteles cum adolescentem se ornare vidisset, dixit: Non erubescis, quod cum natura te virum fecerit, 105 tu teipsum effeminaris ? Idem cum juvenis quidam facie formosus, sed moribus petulans, inter alia convicia ci diceret : Si tam exosus essem civibus, ut tu es, laqueo vi- tum finirem,' respondit: Ego vero laqueum mihi inferrem, si ita me cives amarent ut te, Isocratis. Si pulchrum tibi corpus est, et anima mala, bonam navim habes et malum gubernatorein. Pulchram mulierem si vides, ne mireris; Eximia enim forma multis etiam criminibus scatet. (Incerti.) Simocatus. Simocati formain nec exprimere ser- mo, neque manus pictoris imitari poterant. Erat enim juvenis robustus, erectus, hirsuto pectore, oculis capreoli, visu autem neque minaci et rubi- cundo, neque humido et molli, sed viuili simul et miti: corporis colore, nec albebat nimium, neque nigricabat. Cæsaries vero placide fluctuabat, cripsa bant, quod muliebre est, neque pallore venustatein obfuscabant. Leucippes. Pulchritudo acutius telo vulnerat, et per oculos in animam defuit. Matth. vi. Quærite primum regnum Dei et ju- stitiam ejus, et hæc omnia adjicientur vobis. LOCI COMMUNES."- PARS I. SERMO LXI. Περὶ δόξης. (Menandri.) SERMO LXI [al. CXI]. De gloris.

Rom. vui. Non comparandæ sunt afflictiones præ- A sentis temporis cum gloria fatura quæ revelabitur nobis. Prov. ult Sapientes gloriam possidebunt, impii au- tem dum evehuntur ignominiam acquirnot. Prov. xxı. Via justitiæ et misericordiæ inveniet vitam et gloriam. Sapientibus adest timor Domini et divitiæ et gloria et vita. Eccli. vii. Ne ridiculas fas in gloria tus, et tem- pore gloriæ ne extollaris. Ne petas principatum a domino, nec a rego solium gloriæ. Multi potentes magna ignominia affecti sunt, et gloriosi in manus aliorum traditi sunt. Ibid. ix. Ne zmuleris gloriam peccatorum. 1bid. ¡v. Magnati humilia capul tuum. Ibid. vi. Ne contendas cumn homine potente, ne quando incidas in manus ejus. Cum te potens aliquis ad se vocal, cedito, et tunc maxime te vocabit. Noli te parem facere magnatibus in medio ipse- rum. S. Basilii. Si gloriam quærls, et cupis superior multis videri, et in rebus mundanis clarus fieri, sis justus, temperans, prudens, fortis, et patiens iut 108 adversis pro religione suscipiendis. Sic enin et teipsum servabis, et per majora bora majorem adeptus eris splendorem. Præsidem conditionis suæ dignitas në extollat, ne excidat beatitudinis præconio humilitati proposito. Ο Ejusdem. Debebat homo in gloria que penes Deum est manere, et sic non fictam celsitudinem, sed veram, Dei potentia promotus, habuisset : sed quoniam divinae gloriæ desiderium deposuit, majo rem exspectans, et quod assequi non poterat desi- derans, id etiam perdidit quod habere poterat. Ejusdem. Volo tibi vehementius inseri admira- tionem creationis. Primum igitur cum vides her- bama graninis et furem, ad humana nature congi derationem te convertas, memor comparationis apud sapientem Isaiam, quod omnis caro fenum sit, et omnis gloria hominis tanquam flos feni. Nam hujus vitæ brevitas, et tam brevi tempore durans humana felicitatis laetitia et hilaritas, ο aptissime a propheta in banc similitudinem trahitur. En aliquis foridi corporis hodie, et præ deliciis carnosus, pulchro colore nitidus, ætatis vigore vegetus, nervosus et prævalidus, hic idem cras miserabilis est, vel tempore tabefactus, vel morbo dissolutus. Alius præclarus est pecuniis et opibus, ambit eum adulatorum turba, comitantur amici ficti et sui ipsorum gratia colentes ipsum, adsunt cognati plurimi et bi quoque simulati, denique in- et·hi finita est caterva síve victus sive alterius utilitatis gratia ei adhærentium, fuos ille et procedendo in publicum et redcundo seeum trahens, invidiosus est obviis. Vides præterea dívitiis accedere civilem quemdam potentiam, aut etiam honores a regibus Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Δόξαν σοφοί κληρονομήσουσι, οἱ δὲ ἀσεβεῖς ὑψών σουσιν ἀτιμίαν. Οδός δικαιοσύνης καὶ ἐλεημοσύνης εὑρήσει ζωήν καὶ δόξαν. Γενεά σοφῇ φόβος Κυρίου, καὶ πλοῦτος, καὶ δόξα, καὶ ζωή. Μὴ δὸς μῶμον ἐν τῇ δόξῃ σου, καὶ ἐν ἡμέρᾳ δ ξης μὴ ἐπαίρου. Μὴ ζήτει παρὰ κυρίου ἡγεμονίαν, μηδὲ παρὰ βασιλέως καθέδραν δόξης. Πολλοὶ δυνάσται ἡτιμάσθησαν σφόδρα, καὶ ἔνδο ξοι παρεδόθησαν εἰς χεῖρας ἑτέρων. Μὴ ζηλώσει; δόξαν ἁμαρτωλῶν. Μεγιστάνι ταπείνου τὴν κεφαλήν σου. Με διαμάχου μετὰ ἀνθρώπου δυνάστου, μή ποτε εμπέσης εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ. Προσκαλουμένου σε δυνάστου ὑποχωρῶν γίνου, καὶ τότε μάλιστα προσκαλέσεται. Ἐν μέσῳ μεγιστάνων μὴ ἐξισάζου. Εἰ δόξης ἐπιθυμεῖς, καὶ βούλει τῶν πολλῶν ὑπερ- βαίνεσθαι, καὶ εὐδόκιμος ἐν τοῖς κοσμικοῖς πράγματ σι γίνεσθαι, όσο δίκαιος, σώφρων, φρόνιμος, ἀν- δρεῖος, ὁπομονητικὸς ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβεία; παθή μασιν. Οὕτω γὰρ καὶ σεαυτὸν σώσεις, καὶ ἐπὶ μείζοσιν ἀγαθοῖς μείζονα ἕξεις τήν περιφάνειαν. Τον προεστῶτα μὴ ἐπαιρέτω τὸ ἀξίωμα, ἵνα μὴ έκπέσῃ τοῦ μακαρισμοῦ τῆς ταπεινοφροσύνης. Οφειλεν ἄνθρωπος ἐν τῇ παρὰ Θεῷ δόξῃ μεμενη κέναι, καὶ εἶχεν ἂν ὕψος οὐκ ἐπίπλαστον, ἀλλ' ἀλη θινόν, δυνάμει Θεοῦ μεγαλυνόμενος. Ἐπειδὴ δὲ τὴν τῆς θείας δόξης ἐπιθυμίαν μετέθηκε καὶ μείζονα προσδοκήσας, σπεύσας ὅπερ οὐκ ἠδύνατο λαβείν, ἀπώλεσεν ὅπερ ἔχειν ἡδύνατο. Βούλομαί σοι σφοδρότερον τῆς κτίσεως ἐνιδρυν- θῆναι τὸ θαῦμα. Πρῶτον μὲν οὖν ὅταν ἴδῃς βοτάνην χόρτου καὶ ἄνθος, εἰς ἔννοιαν ἔρχου τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, μεμνημένος τῆς εἰκόνος τοῦ σοφοῦ Ἡσαΐου, ὅτι • Πᾶσα σὰρξ χόρτος, καὶ πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρτου. » Τὸ γὰρ ολιγοχρόνιον τῆς ζωή, καὶ τὸ ἐν ὀλίγῳ περιχαρὲς καὶ ἱλαρὸν τῆς ἀνθρω πίνης ευημερίας, καιριωτάτης παρὰ τῷ προφήτη τετύχηκε τῆς εἰκόνος. Σήμερον εὐθαλῆς τῷ σώματι, κατασεσαρκωμένος ὑπὸ τρυφῆς, ἐπανθοῦσαν ἔχων τὴν εὔχροιαν, ὑπὸ τῆς κατὰ τὴν ἡλικίαν ἀκμῆς σφριγῶν καὶ σύντονος, καὶ ἀνυπόστατος τὴν ὁρμήν αὔριον ὁ αὐτὸς οὗτος ἐλεεινὸς, τῷ χρόνῳ μερικ θεὶ;, ἢ νόσῳ· διαλυθείς. Ο δεῖνα περίβλεπτος ἐπὶ χρημάτων περιουσίᾳ καὶ πλῆθος περὶ αὐτὸν καλά- κων, δορυφορία φίλων προσποιητῶν τὴν ἐπ' αὐτῶν χάριν θεραπευόντων, πλῆθος συγγενείας καὶ ταύτης κατεσχηματισμένης, ἐσμὸς τῶν ἐφεπομένων μυρίες τῶν τε ἐπισιτίων, καὶ τῶν κατὰ τὰς ἄλλας χρείας αὐτῷ προσεδρεύοντων, οὓς καὶ προϊών, καὶ πάλιν ἱπανιὼν ἐπισυρόμενος ἐπίφθονός ἐστιν τοῖς ἐντυγ χάνουσιν. Πρὸς δὲ τῷ πλούτῳ εὕροι; καὶ πολιτικήν ANTONII MELISSÆ

πια δυναστείαν, ἢ καὶ τὰς ἐκ βασιλέων τιμὰς ἐθνῶν Λ ἐπιμέλειαν ἢ καὶ στρατοπέδων ἡγεμονίαν, καὶ τὸν κήρυκα μέγα βοῶντα προϊόντα πρὸ αὐτοῦ, τοὺς ῥαβδοφόρους ἔνθεν καὶ ἔνθεν βαρυτάτην κατάπληξιν τοῖς ἀρχομένοις ἐμβάλλοντας, τάς πληγάς, τὰς δεν σμεύσεις, επαγωγάς, τὰ δεσμωτήρια, ἐξ ὧν ἀφόρη τοῦ ὁ παρὰ τῶν ὑποχειρίων συναθροίζεται φόβος. Καὶ τί μετὰ τοῦτο ; Μία νύξ, ἢ πυρετὸς ἢ πλευρί τις, ἢ περιπνευμονία, ἀνάρπαστον ἐξ ἀνθρώπων ἀπάγουσα τὸν ἄνθρωπον, οίχεται, πᾶσαν τὴν κατ' αὐτὴν σκευὴν ἐξαπίνης ἀπογυμνώσασα, καὶ ἡ δόξα ἐκείνη, ὥσπερ ἐνύπνιον, ἀπηνέχθη. ὥστε ἐπιτέτευκται ὁμοίωσις τῆς ἀνθρωπίνης δόξης. Δόξης ἀεὶ φρόντιζε τῆς αἰωνίου Ἡ γὰρ παρούσα ψεύδεται καθ' ἡμέραν. Δόξαν δίωκε, μήτε πᾶσαν, μήτ' ἄγαν τῷ προφήτῃ ἡ πρὸς τὸ ἀδρανέστατον ἄνθος Κρείσσον γὰρ εἶναι τοῦ δοκεῖν· εἰ δ' ἄμετρος εἶ, Μὴ τὴν κενὴν θήρευε, μηδὲ τὴν νέαν. Η μὲν γὰρ παρὰ τῶν ἀνθρώπων δόξα τῶν δοξα- ζέντων μιμεῖται τὴν εὐτέλειαν, ὅθεν καὶ μεταπίπτει ῥᾳδίως · ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἀκίνητος μένει διηνεκώς. Καὶ ταῦτ' ἀμφότερα δηλῶν ὁ προς φήτης, κἀκείνης τὸ ἐμμετάπτωτον, καὶ ταύτης τὸ μόνιμον, οὕτως ἔλεγεν· . Πᾶσα σὰρξ χόρτος, καὶ πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρτου. » Απασαν τὴν ἀνθρωπίνην ευημερίαν οὐδὲ πρὸς χόρτον, ἀλλ' ἑτέραν ὕλην εὐτελεστέραν ὁ προφήτης παρέβαλεν, δ ἄνθος αὐτὴν ὀνομάσας χόρτου πᾶσαν ὁμοῦ. Οὐδὲν γὰρ μέρος αὐτῶν προέθηκεν, οἷον πλοῦτον, ἢ τρυ φήν, ἢ δυναστείαν, ἢ τιμήν, ή τι τοιοῦτον· ἀλλὰ πάντα τὰ ἐν ἀνθρώποις λαμπρά μια προηγορίᾳ τῇ τῆς δόξης περιβαλών, οὕτως ἐπήγαγε τὴν εἰκόνα τοῦ χόρτου, εἰκών· . Πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς ἄνω θος χόρτου, ἐξηράνθη χόρτος, καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπε σεν. Φύσει μὲν γὰρ χόρτου (φησίν) ἔοικε τῶν ἀνθρώ πων τὸ γένος, ἄνθη δὲ χόρτου ἡ ἐπιγινομένη δόξα καὶ δυναστεία. Καὶ καθάπερ τοῦ χόρτου ξηραινου μένου τὸ ἀνθος εκπίπτει, οὕτω τοῦ θανάτου τοῖς ἀνθρώποις ἐπιόντος ή δυναστεία καὶ ἡ ὑπερηφάνεια σβέννυται. Τὰ μὲν φυτὰ ἀπὸ τῆς ῥίζης, ἡ δὲ δόξα ἀπὸ τῆς πρώτης λήψεως [αί. λίξεως] αὔξει. Οὐδεὶς φροντίζων δόξης ἀγαθῆς γένοιτ' ἂν ἀνὴρ. φαῦλος. Καλὸν δὲ ἀντὶ [αί. ἀρ'] βραχείας ἀπολαύ σεως ἀλλάξασθαι δόξαν αιώνιον. Αξίωμα μέγιστόν ἐστιν οὐ τὸ κεχρῆσθαι τιμαῖς [α!. τιμῆς], ἀλλὰ τὸ ἄξιον ἑαυτὸν [for. αὐτῶν] εἶναι νομίζεσθαι. Τῶν τὰς δόξας ζηλοῖς, τούτων καὶ τὰ ἀγαθὰ πρά ξης. - PARS J. SERMO LXT. SGS præconem alta voce antecedentem, satellites utrin- que gravissimum terrorem incutientes subditis, verbera, vincula, abductiones, carceres, unde tinor subditorum intolerabilis fit. Sed quid postea? Una nox et febris, aut costarum aut pulmonis acuta gritudo, ex vivis raptum hominem aufert. Sic Lola illius scena subito denudatur, et gloria illa tanquam somnium evanescit. Commode igitur et vere infirmissimo flori humanam gloriam compa- ravit propheta. - conferri, provinciarum curam, imperium militare, Curæ tibi æterna semper sit gloria : B Præsens enim quotidie fallit. Gloriam sequitor nec omnem neque nimium. Præstat enim esse quam videri : sin temperare tibi [nequis, 107 Inanem gloriam aut novam saltem ne captes. (Theologi.)" Ejusdem. Subjiciamur et Deo, et nobis invicem et principibus in terra, idque eo magis, quo lenio- res et benigniores illi fuerint. (Malum enim est benignitatem principum frangere pervicacia, it cavendum) ne in nosipsos asperitatis illorum culpa recidat, si tranquillitatem immisso vento solveri- mus, luci tenebras immiserimus, et absinthium melli miscuerimus. Chrysost. Etenim quæ ab hominibus confertur gloria, conferentium vilitatem sequitur, quare etiam facile dilabitur : divina vero nem ita fluxa est, sed perpetuo stabilis manet.Et haec amalo docens propheta, illius, inquam, lubricitatem et hujus stabilitatem, his verbis utitur: « Omnis care feuum est, et omnis gloria hominis ceu flos feni: » quibus omnem humanam felicitatem ne feno quidem, sed vi- liori materiæ comparando, florem feni totam eam sim mul nominavit. Nullam enim partem ejus præfert, ut divitias, aut voluptatem, aut potentiam, aut hone- rem, aut aliquid hujusmodi, sed omnia inter homines . splendida comprehendens una appellatione gloria, feni similitudinem subjungit, inquiens: ‹ Omnis gloria hominis est tanquam flos graminis, gramen exaruit et flos cecidit. › S. Cyrilli. Hominum genus simile est naturæ graminis, fores autem graminis sunt quæ accrescit gloria et potentia : et sicut arescente gramine fas excidit, sic morte hominibus ingruente potentia et superbia exstinguuntur. Plutarchi. Plantæ quidem a radice, gloria vero (a bono opere) crescit. Nullus honestam gloriam curans, vir malus esse potest. Pulchrum est enim pro brevi voluptate æternam gloriam permutando nancisci. Aristot. Maxima dignitas est, non quidem usur- pare honorem, sed honore dignum existimari. Isocratis. Quorum gloriam æmularis, eorumden bona facito. LOCI COMMUNES.

afflingens se partibus, ex invidia maxime homini- Nam ut ærugo ferrum, sic invidia quam infe- rantur. Scriptura multis in locis invidiam cum cæde menti, sic invidia morbus est amicitiær. Utinam pereat ex hominibus invidia, habentium καρπός ἐστι τοῦ φθόνου. Τὸ γὰρ διπλοῦν τοῦ ἤθους Philonis. Qui didicit obedire mox etiam imperare A discit. Nam qui subjici nou antea didicerit, nec obedire institutus fuerit, is nequaquam verus est princeps, licet totius terra et maris imperium habeat. Ex Antiquitatibus Josephi. Omnes qui recte obe- dire didicerunt, scient etiam imperare, potestatem adepti. Matth. xx. Venientes autem primi putabant se plura accepturos, et ipsi quoque acceperunt dena- rium singuli. 108 Jac. 111. Ubi æmulatio et contentio, ¡bi in- B constantia et omne opus pravum. Salomon. Invidia quod utilius est præferre nescit. Æminlatur socius socium, Eccli. xxxvi. Ne consultes cum co qui te suspe- ctum habet; æmulantibus absconde consilium tuum. S. Basilii. Invide, quid suspiras? propriumine malum, aut alienum bonum ? Non vides qualis res simulatio sit ? et hæc fru- ctus est,invidiæ. Animus enim duplex, et diversis bus accerlit. Nullus perniciosior affectus animis hominum in- cit animam consumit. Canes nutricatione cicurantur, et cultu mansue- scunt leones : invidì vero ad obsequia magis effe- nominat. Quemadmodum rubigo peculiare est vitium fru- Inimici probitatis dæmones cum sibi familiares et congruas hominum voluntates invenerint, omnibus modis abutuntur eis ad suam libidinem, ita ut etiam oculis invidorum ad ministerium suæ cupidi- tatis utantur. Theologi. Noli invidere præclarum aliquidl fa- D cienti, quamvis illum tibi invidum esse persuasus 818, ac ideo succenseas, se consumptio, et affectorum ærugo: solus inter affectus injustissimus simul et justissimus; justum dico, quoniam lædit a quibus fovetur; injustum, quia præclaris omnibus molestus est. S. Chrysost. Invidet quidem dæmon, sed homi- nibus, nulli vero dæmoui; tu vero cum sis homo, ho- milnibus invides, et quomodo consequeris veniam ? Si ille qui diligit amantem, nihil plus habet pu- blicano : qui odio habet immeritum, qualem ille benevolentiam assequetur ? Ο μαθὼν ἄρχεσθαι, καὶ ἄρχειν εὐθὺς μανθάνε:· οὐδὲ γὰρ, εἰ πάσης γῆς καὶ θαλάσσης τὸ κράτης ἀνάψαιτό τις, ἄρχων ἂν εἴη πρὸς ἀλήθειαν, εἰ μὴ μάθῃ καὶ προπαιδευθείη τὸ ἄρχεσθαι. Πάντες οἱ ἄρχεσθαι καλῶς μεμαθηκότες, καὶ ἄρο χειν εἴσονται, παρελθόντες εἰς ἐξουσίαν. ΛΟΓΟΣ ΞΒ. Ελθόντες δὲ καὶ οἱ πρῶτοι ἐνόμισαν ότι πλεύνα λήψονται, καὶ ἔλαβον καὶ αὐτοὶ ἀνὰ δηνάριον. Οπου ζῆλος καὶ ἐριθεία, ἐκεῖ ἀκαταστασία καὶ πᾶν φαῦλον πρᾶγμα. Φθόνος οὐκ οἶδε προτιμάν το συμφέρον. Τῷ ἀνδρὶ ὁ ζῆλος παρὰ τοῦ ἑταίρου αὐτοῦ. . Μη συμβουλεύου μετὰ ὑποβλεπομένου σε· ἀπὸ τῶν ζηλούντων ἔκκρυψον βουλήν σου. Τι στενάζεις, φθονερέ ; τὸ ἴδιον κακόν, ἢ τὸ ἀλλ τριον ἀγαθόν ; Οὐχ ὁρᾷς ηλίκον ἐστὶν ἡ ὑπόκρισις ; καὶ αὕτη ἐκ φθόνου μάλιστα τοῖς ἀνθρώποις γίνεται. : Φθόνου γὰρ πάθος οὐδὲν ὀλεθριώτερον ψυχαῖς ἀνα θρώπων ἐμφύεται. "Ωσπερ γὰρ ἐς τὸν σίδηρον, οὕτως ὁ φθόνος τὴν ἔχουσαν αὐτὸν ψυχὴν ἐξαναλίσκει. Οι κύνες τρεφόμενοι ἡμεροῦνται, καὶ οἱ λέοντες χειροήθεις θεραπευόμενοι γίνονται. Οἱ δὲ βάσκανοι ταῖς θεραπείαις πλέον ἐξαγριαίνονται. Εθος τῇ Γραφῇ πολλαχοῦ μετὰ τοῦ φόνου τάσσειν Ωσπερ ἡ ἐρυσίβη ίδιόν ἐστι τοῦ σίτου νόσημα, οὕτως ὁ φθόνος φιλίας ἐστὶν ἀῤῥώστημα. Οι μισόκαλοι δαίμονες ἐπειδὰν οἰκείας ἑαυτοῖς εύρωσι προαιρέσεις, παντοίως αὐταῖς ἀποκέχρηνται πρὸς τὸ ἴδιον βούλημα, ὥστε καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς τῶν βασκάνων εἰς ὑπηρεσίαν χρήσασθαι τοῦ ἰδίου θελή ματος. Μή φθονήσεις τῷ κατορθοῦντι ὀφθανηθείς [forle ὡς φθονηθείς], καὶ φθονεῖσθαι πεισθεὶς, καὶ διὰ τοῦτο κατενεχθείς. ὡς ἀπόλοιτο ἐξ ἀνθρώπων ὁ φθόνος, ἡ δαπάνη τῶν ἐχόντων, ὁ τῶν πασχόντων [ός: τὸ μόνον τῶν παθῶν ἀδικώτατόν τε ἅμα καὶ δικαιότατον· τὸ μὲν, ὅτι πᾶσι διοχλεῖ τοῖς καλοῖς, τὸ δὲ, ὅτι ἀδικεῖ τοὺς Έχοντας. Ο δαίμων φθονεῖ μὲν, ἀνθρώποις δὲ, δαίμονι δὲ οὐδενί· σὺ δὲ ἄνθρωπος ὤν, ἀνθρώποις φθονεῖς, καὶ ποίας τεύξῃ συγγνώμης ; Εἰ γὰρ ὁ τὸν φιλοῦντα ἀγαπῶν οὐδὲν πλέον ἔχει τελώνου, ὁ τὸν οὐδὲν ἀδικοῦντα μισῶν ποίας τεύξει και φιλανθρωπίας; ANTONI MELISSA SERMO LXII [al. XCIX]. De invidia. nascitur quam invidia. Περὶ φθόνου. τὸν φθόνον.

Γέλωτος θυμὸς ἔμφρων προτιμότερος. Αυστηρά Αριστοτέλης, Φθόνος, φησίν, ἀνταγωνιστής έστι Α τῶν εὐτυχούντων. Τοῖς μὲν διὰ τοῦ ἡλίου πορευομένοις έπεται κατὰ ἀνάγκην σκιά· τοῖς δὲ διὰ τῆς δόξης βαδίζουσιν ἀκολουθεῖ φθόνος. Τὸ τῆς δόξης κάλλος ὥσπερ ὑπὸ νόσου του φθόνου ταχύ καταφθείρεται. Ανάχαρσις ὁ Σκύθης ερωτηθείς, διὰ τίνα αἰτίαν ἄνθρωποι λυποῦνται πάντοτε, ἔφη· Οτι οὐ μόνον αὐτοὺς τὰ ἴδια κακὰ λυπεῖ, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀλλότρια ἀγαθά, Ὥσπερ ὑπὸ τοῦ ἱοῦ τὸν σίδηρον, οὕτω τοὺς φθο νεροὺς ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἤθους κατεσθίεσθαι. Ο αὐτὸς τὸν φθόνον εἶπεν ἔλκος εἶναι τῆς ἀλη θείας. Φθόνος στάσιος ἀρχὴν ἀπεργάζεται. Πολλοὶ θανόντας ἀμείβουσι τοῖς τάφοις, οὓς τῷ φθόνω πρότερον ήλγυναν ζώντας. Ο αὐτὸς τὸν φθόνον ἔφη τῆς ψυχῆς εἶναι πρίονα. Κλεόβουλος ὁ Λίνδιος ἐρωτηθεὶς ὑπό τινος, τίνα δεῖ μάλιστα φυλάττεσθαι, εἶπεν· Τῶν μὲν φίλων τὸν φθόνον, τῶν δὲ ἐχθρῶν τὴν ἐπιβουλήν. Βίων ὁ σοφιστής, ιδών τινα φθονερὸν σφόδρα κε- χυρότα, εἶπεν· Η τούτῳ μέγα κακὸν συμβέβηκεν, ἡ ἄλλῳ μέγα ἀγαθόν. Αγάθων εἶπε τοὺς φθονεροὺς τῶν ἀνθρώπων οὐχ οὕτως εὐφραίνεσθαι ἐπὶ τοῖς ἰδίοις ἀγαθοῖς, ὡς ἐπὶ τοῖς ἀλλοτρίοις κακοῖς. Θεμιστοκλῆς μειράκιον ὢν οὐδὲν ἔφη πράττειν λαμπρόν· οὔπω γὰρ φθονείσθαι. Καθάπερ γὰρ αἱ κανθαρίδες ἐμφύονται μάλιστα τῷ ἀκμάζοντι σίτῳ καὶ τοῖς εὐθαλέσι ῥόδοις· οὕτω ὁ φθόνος ἅπτεται μάλιστα τῶν χρηστῶν καὶ αὐξανομένων πρὸς ἀρε τὴν, καὶ δόξαν ἠθῶν καὶ προσώπων κεκτημένων. Οὐαὶ ὑμῖν οἱ γελώντες, ὅτι πενθήσετε καὶ κλαύ- σετε. Αισχρότης, καὶ μωρολογία, καὶ εὐτραπελία, καὶ τὰ οὐκ ἀνήκοντα, μηδὲ ὀνομαζέσθω ἐν ὑμῖν, ἀλλὰ μᾶλλον εὐχαριστία. Διήγησις μωρών προσόχθισμα, καὶ ἡ γέλως αὐτ τῶν ἐν σπατάλῃ ἁμαρτίας. Αχρι μὲν γὰρ μειδιάματος φαιδροῦ τὴν διάχυσιν τῆς ψυχῆς ὑποφαίνειν οὐκ. ἀπρεπές, ὅσον δεῖξαι μόνον τὸ γεγραμμένον. Καρδίας εὐφραινομένης, πρόσωπον θάλλει. » Εκκαχλάζειν δὲ τῇ φωνῇ ἱαι. τὴν φωνὴν, καὶ ἀναβράσσεσθαι [αι. ἀναβράζεσθαι] τὸ σῶμα, οὐ τοῦ [δοκίμου] περικρατῶς ἔχοντος ἑαυτοῦ. γὰρ διαθέσει προσώπου κατορθούται ψυχή. • Aristotel. Aristoteles, Invidia, inquit, hostis est fortunatorum, umbra, in gloria vero constitutos invidia. Gloriæ pulchritudo ab invidia quasi morbo ştatim Anachars. Anacharsis Scytha interrogatus cur homines generatim tristentur, dixit: Quia non $0- lum propria mala eis molesta sunt, sed etiam allena bona. 109 Plutarch. Ut ferrum ærugine consumitur, sie invidi suople ingenio. Democrit.Idem dixit invidiam esse ulcus anima (1). Invidia seditionis initium parit. Socrat. Multi in monumenta defunctorum gratos et beneficos se exhibent, quos antea præ invidia vivere dolebant. Idem dixit invidiam animæ serrain esse. Cleobul. Cleobulus Lindius, interrogatus a quρ- dam quænam præcipue cavenda sint, dixit : Amico- rum quidem invidiam, inimicorum antem insidiąş. Bion. Bion sophista cum vidisset invidum quem- dam valde tristantem demisɛo in terram vultų, dixit: Aut huic magnum malum contigit, aut alji cuipiam magnum honum. Agathon. Agathon dixit invidos homines non tam lætari propriis bonis, quam alienis malis. Themistocles adhuc adolescens nihildum præ- clare se facere dixit : nondum enim invideri sibi. Nam sicut cantharides vegeto maxime tritico innascuntur, et rosis pulchre forentibus : sic inyi- dia maxime invadit bonos viros, et in virtute prof- cientes, et ingenii personæque gloriam sustinentes. Luc. vi. Va vobis qui ridetis nunc, quoniam luge bitis et flebitis. Eph. v. Obscenitas, nec stultiloquium, nec ca- villatio, aut ea quæ non conveniunt, ne nominen- D tur quidem inter vos, sed potius gratiarum actio. Sirach. Narratio stultorumi offensio est, et rigus S. Basilii. Ad lenem usque risum animæ hila- ritatem subindicare non dedecet, juxta Scriptu- ram, quæ ait : • Lælante corde vultus renidel. » Cachinnari autem voce, et concuti corpore, nou est hominis probi, neque sui compolis. Theologi. Animus gravis et prudens melior ac dignior est risu; severus enim habitus ſaciei amen- dat animam. Plutarch. In sole ambulantes necessario sequitur corrumpitur. eorum in deliciis peccati. (1) In Stobaei locis Socrati auribuitur hoc dictum. LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO LXIII; ΛΟΓΟΣ ΞΕ΄. Περὶ γέλωτος. SERMO LXIII [al. LXXI). De risu. PATROL. GR, CXXXVI.

sunt ridiculi. Straton. Stratonicus citharœdus cum vidisset quemdam imperite jaculantem, abiens ad ipsum sam, respondit : ‹¨Ne feriar. › Matth. x11. Bonus homo bona profert ex bono thesauro cordis, et malus homo ex malo thesauro mala profert. Prov. xi. Cogitationes justorum judicia sunt. Eccli. xxvn. Ut sordes in excusso cribro, ila S. Chrysost. Aviculis ideo datæ sunt alæ, ut fu- effugiant. Mens non desinit producere cogitationes; tu vero malas evelle, bonas cole. dit fidelem, sed cogitationum castitas et puritas. Plutarchi, Solem sæpe nubes obumbrant, ratio- rportet. Isocratis. Quæ tibi ratiocinanti optima videntur, eadem re ipsa perfice. mala inclinantem fugare »portet. • 9:2 Αἱ μὲν τοίνυν τῶν σοφῶν ψυχαὶ σκυθρωπάζουσι καὶ συστέλλονται· αἱ δὲ τῶν ἀφρένων επαιρόμενοι διαχέονται. Μη παρὰ γέλοια σπούδαζε, μηδὲ παρὰ τὰ σπου δαῖα τοῖς γελοίοις χαίρε. Τὸ γὰρ ἄκαιρον πανταχού λυπηρόν. Γελάν & θέλων μετὰ μειρακίου αἰσχρὰς ὕβρεις κερδήσει καὶ μέμψιν. Οι σπουδάζοντες ἐν τοῖς γελοίοις ἐν τοῖς σπου δαίοις γίνονται καταγέλαστοι. Στρατόνικος ὁ κιθαριστής θεασάμενός τινα ἀφυῶς τοξεύοντα, ἀπελθὼν ἔστη παρὰ τὸν σκοπόν συν θανομένου δέ τινος τὴν αἰτίαν, « Ὅπως, ἔφη, με πληγώ. Ο Περὶ λογικοῦ καὶ λογισμού. ῾Ο ἀγαθὸς ἄνθρωπο, ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυρού τῆς καρδίας ἐκβάλλει ἀγαθὰ, καὶ ὁ πονηρὸς ἄν θρωπος ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ ἐκβάλλει πονηρά, Οδοὶ ζωῆς διανοήματα συνετοῦ· ἀπὸ τῶν δια νοημάτων αὐτοῦ πλησθήσεται ἀνὴρ ἀγαθῶν. Λογισμοί δικαίων κρίματα. Εν σείσματι κοσκίνου διαμένει κοπρία· οὕτως σκύβαλα ἀνθρώπου ἐν λογισμῷ αὐτοῦ. Πολλοί λογισμοὶ ἐν καρδίᾳ ἀνδρός· ἡ δὲ βουλή τοῦ Θεοῦ κρατήσει εἰς τὸν αἰῶνα. Κρεῖστον λογισμός πράξεων ή χρημάτων. Τα μὲν γὰρ τῆς φθορᾶς ἐστιν, ὁ δὲ ἴσταται. Διὰ τοῦτο πτερὰ τοῖς στρουθίοις, ἵνα φύγῃ παγίδα καὶ διὰ τοῦτο λογισμὸς τοῖς ἀνθρώποις, ἵνα ἐκφύ γωσιν ἁμαρτήματα. Οὐ παύεται λογισμούς ή διάνοια τίκτουσα· σὺ δὲ τοὺς μὲν φαύλους Εκτιλλο, τοὺς δὲ ἀγαθοὺς γεώργει. Οὐχ ἡ τῶν πράξεων ἀποχή δικαιοῖ τὸν πιστὸν, ἀλλ᾽ ἡ τῶν ἐννοιῶν ἁγνεία καὶ ειλικρίνεια. Επισκοτεῖ τῷ μὲν ἡλίῳ πολλάκις τὰ νέφη, τῷ δὲ λογισμῷ τὰ πάθη. Ἐκ μὲν τοῦ ποδὸς τὴν ἄκανθαν, ἐκ δὲ τῆς ἀλόγου ψυχῆς τὴν ἄγνοιαν ὑπεξελέσθαι δεί. Ο τῷ λογισμῷ πάντα παρ' ἑαυτῷ σκοπῶν, Τὸ κακὸν ἀφαιρεῖ, τἀγαθὸν δὲ λαμβάνει. "Α ἄν σοι λογιζομένῳ βέλτιστα, ταῦτα τοῖς ἔργοις ἐπιτέλει. Α μὴ δεῖ ποιεῖν, μηδὲ ὑπονοοῦ ποιεῖν. Δεῖ, ὥσπερ ἐξ εύνομουμένης πόλεως φυγαδεύειν στασιαστὴν ἄνθρωπον, οὕτως ἐκ τῆς ψυχῆς τὸν πρὸς τα φαῦλα κεκλικότα λογισμόν. Περὶ ἑκουσίου καὶ ἀκουσίου, Ἐκεῖνος ὁ δοῦλος ὁ γνοὺς τὸ θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ, καὶ μὴ ποιήσας, δωρήσεται πολλάς· ὁ δὲ μὴ γνούς, δαρήσεται ὀλίγας. Οὐαὶ δέ μοι ἐστιν, ἐὰν μὴ εὐαγγελίζομαι. Εἰ γὰρ ερὲ πογικοὺ καὶ κογισμου. Ὃ ἀγαθὸς ἄνθρωπο, ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας ἐκδάλλει ἀγαθὰ, χαὶ ὁ πονηρὸς ἄγ- θρωπος ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ ἐχδάλλει πονηρά, Ὁδοὶ ζωῆς διανοήματα συνετοῦ" ἀπὸ τῶν δια- νοημάτων αὐτοῦ πλησθήσεται ἀνὴρ ἀγαθῶν. ΔΛογισμοὶ δικαίων κρίματα. Ἐν σείσματι κοσχίνου διαμένει κοπρία" οὕτως σχύδαλα ἀνθρώπου ἐν λογισμῷ αὐτοῦ, Πολλοὶ λογισμοὶ ἐν χαρβίᾳ ἀνδρός " ἡ δὲ βουλὴ ποῦ Θεοῦ χρατήσει εἰς τὸν αἰῶνα. Κρεῖσπον λογισμὸς πράξεων ἢ χρημάτων. Τὰ μὲν γὰρ τῆς φθορᾶς ἔστιν, ὁ δὲ ἵσταται. Διὰ τοῦτο πτερὰ τοῖς στρουθίοις, ἵνα φύγῃ παγίδα" καὶ διὰ τοῦτο λογισμὸς τοῖς ἀνθρώποις, ἵνα ἐχφύ- γωσιν ἁμαρτήματα ὁ ᾿ Οὐ παύεται λογισμοὺς ἡ διάνοια τίχτουσα " σὺ δὲ τοὺς μὲν φαύλους ἔχτιλλε, τοὺς δὲ ἀγαθοὺς γεώργει. Οὐχ ἡ τῶν πράξεων ἀποχὴ δικαιοῖ τὸν πιστὸν, ἀλλ᾽ ἡ τῶν ἐννοιῶν ἀγνείᾳ καὶ εἰλιχρίνεια. Ἐπισχοτεῖ τῷ μὲν ἡλίῳ πολλάχις τὰ νέφη, τῷ δὲ λογισμῷ τὰ πάθη. Ἐκ μὲν τοῦ ποδὸς τὴν ἄκανθαν', ἐκ δὲ τῆς ἀλόγου ψυχῆς τὴν ἄγνοιαν ὑπεξελέσθαι δεῖ. Ὁ τῷ λογισμῷ πάντα παρ᾽ ἑαυτῶ, σκοπῶν, Τὸ καχὸν ἀφαιρεῖ, τἀγαθὸν δὲ λαμβάνει. ; “Ἃ ἄν σοι λογιζομένῳ βέλτιστα, ταῦτα τοῖς ἔργοις, ἐπιτέλες. “Δ μὲ δεῖ ποιεῖν, μηδὲ ὑπονοοῦ ποιεῖν. Δεῖ, ὥσπερ ἐξ εὐνομουμένης πόλεως φυγαδεύειν στασιαστὴν ἄνθρωπόν, οὕτως ἐκ τῆς ψυχῆς τὸν πρὸς τὰ φαῦλα χεχλιχότα λογισμόν, ANTONII MELISSAB SERMO XLIV [al. XXXVI]. SERMO LXV [al. IV]. ΛΟΓΟΣ ΕΔ'. ΛΟΓΟΣ ΣΕ.

ANTONII MELISSÆ Οἱ φόβοι τοῖς εὖ φρονοῦσιν οὐκ ἄχρηστοι, ἀλλὰ λίαν καλοὶ καὶ σωτήριοι. Εἰ γὰρ καὶ γίνεσθαι αὐ τοὺς ἀπευχόμεθα, γενομένοις γε παιδευόμεθα. Κά μνουσα γὰρ ψυχὴ ἐγγίζει θεῷ, φησί που θαυμασιών τατα λέγων ὁ Πέτρος. Οὐκ ἀπὸ θεωρίας ἀρξαμένους εἰς φόβον χρή και ταλήγειν. θεωρία γὰρ ἀχαλίνωτος τάχα ἂν καὶ κατὰ κρημνῶν ὤσειεν· ἀλλὰ φόβῳ στοιχειουμένους, καὶ καθαιρομένους, καὶ ἵνα οὕτως είπω, λεπτυνομένους, εἰς ὕψος αίρεσθαι. Φύλλων λαγωοὺς ἐκφοβοῦσιν οἱ κτύποι, *Ανδρας δ' ἀνάνδρους αἱ σκιαὶ τῶν πραγμάτων. Οὐ τοσοῦτον ἐργάσασθαι δυνήσεται λόγος, ὅσον ἐργάζεται φόβος. Ο γὰρ τῆς γεέννης φόβος τὸν τῆς βασιλείας ἡμῖν κομιείται στέφανον. Αίτιος ἡμῖν πολλῶν ἀγαθῶν, εἰ βουλοίμεθα, ο διάβολος· δεδοικότες γὰρ αὐτοῦ τὰς ἐπιβουλάς, νήφομεν καὶ μεμνήμεθα τοῦ Θεοῦ. Ο γὰρ ἐφεστώτα τὸν ἐχθρὸν ὁρῶν τῷ δυναμένῳ προστρέχει βοηθείν. Ὥσπερ ἀκτὶς ἡλίου δι᾽ ἐπῆς εἰσελθοῦσα ἐν οἴκῳ πάντα φωτίζει, ὡς καὶ τὸ λεπτότατον ὁρᾷν, τόν τε κονιορτόν πετόμενον· οὕτως καὶ φόβος Θεοῦ μετά διακρίσεως ἐν καρδίᾳ γενόμενος, πάντα αὐτῇ τὰ αὐ τῆς ἁμαρτήματα υποδείκνυσιν. Αρχὴ σωτηρίας ἀνθρώπων ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος, καὶ ῥίζα πάντων ἐν ἡμῖν ἀγαθῶν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος. Βίας ἐρωτηθεὶς τί ἂν εἴη τῶν κατὰ τὸν βίον ἄφο βον, εἶπεν, ὀρθὴ συνείδησις. ΛΟΓΟΣ ΕΖ'. Περὶ νόμου. Η κρίσις ἡ ἐμὴ δικαία ἐστὶν, ὅτι μόνος οὐκ εἰμὶ, ἀλλ' ἐγὼ καὶ ὁ πέμψας με · καὶ ἐν τῷ νόμῳ τῷ ὑμετέρῳ γέγραπται, ὅτι δύο ἀνθρώπων ή μαρτυρία ἀληθής ἐστιν. Οσοι ἀνόμως ἥμαρτον, ἀνόμως καὶ ἀπολοῦνται· καὶ ὅσοι ἐν νόμῳ ἥμαρτον, διὰ νόμου κριθήσονται. Τὸ νόμον γνῶναι διανοίας ἐστὶν ἀγαθῆς. Ο φυλάσσων νόμον Κυρίου κρατεῖ τοῦ ἐννοήμα- τος αὐτοῦ. Οὐ δυνατὸν σωθῆναι μὴ ποιοῦντα τὰ κατ' ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ ἔργα, οὔτε τὸ παριδεῖν τι τῶν προστε ταγμένων ἀκίνδυνον. Δεινὴ γὰρ ἡ ἔπαρσις κριτές ἡμᾶς τοῦ νομοθέτου καθέζεσθαι, καὶ τοὺς μὲν ἐγαρί νειν τῶν νόμων, τοὺς δὲ παραπέμπεσθαι. Εἰ γὰρ δεῖ τέλειον εἶναι τὴν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον, ἀνάγκη πᾶσα διὰ πάσης ἐντολῆς καταρτισθῆναι, εἰς μέτρον ηλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ wash τὸν θεῖον νόμον, κἂν καθαρὸν ᾗ τὸ τελούμενον, ἀπρόσδεκτον εἰς θυσίαν τῷ Θεῷ. Νόμους φυλάττων, τοὺς φόβους ἔξω βαλείς. ... φόβων γὰρ ἔξω πᾶς ὁ τοῦ νόμου φύλαξ. Δύο μὲν γὰρ τὰ διάγοντα ἡμᾶς ἐστι, φύσις καὶ νόμος. Κρατεῖ δὲ τοῦ νόμου ἡ φύσις. Ισασι καὶ οἱ νόμοι τὰ ἐξ ἀνάγκης συγγινώσκειν ἁμαρτήματα. Είδη τῶν νόμων τρία, νόμος ὁ τῆς φύσεως, νόμος ὁ τοῦ γράμματος ὁ τῷ Μωϋσεῖ δοθεὶς, νόμος ὁ τῆς δ χάριτος. S. Basilii. Timores non inutiles sunt prudentibus, A sed valde boni et salubres. Quamvis enim eos fleri deprecamur, 112 factis tamen castigamur. Afflicta enim anima approquinquat Deo, ut pulcherrime alicubi dicit Petrus. Theologi. Non oportet initio a contemplatione fa eto in timorem descendere; contemplatio enim freno destituta, cito ad abrupta nos trabere potest ; sed timore eruditi, purgati et quasi extenuati in a!tum efferamur. Crepitantibus foliis terrentur lepores, Viri autem timidi rerum umbris. S. Chrysost. Non tantum verbis effici potest quam timore. Nam timor gehennæ regni coronam nobis afferet. Multorum nobis bonorum, si velimus, causa sit diabolus: metuentes enim insidias ejus, sobrii su- mus et memores Dei. Nam qui videt instantem hostem, ad illum confugit qui potest opem ferre. Cümacis. Quemadmodum solis radius per fora- men illapsus, quidquid in domo est illustrat, ita ut vel minima videantur, et pulvis ipse volitans : sic etiam Dei timor, cum discretione natus in corde, omnia ejus peccata prodit. Severiani. Dei timor initium est salutis hominum, et lex divina radix est nobis omnium bonorum. Bias. Bias interrogatus quidnam in vita metu va- caret, dixit : Recta conscientia. De lege. Joan, v111. Judicium meum justum est, quia non -sum solus, sed ego et qui misit me; et in lege ve- stra scriptum est, quod duorum hominum testi- monium verum sit. Rom. 1. Qui sine lege peccarunt, peribunt etiam - sine lege; et qui in lege peccarunt, per legem judicabuntur. Salomon. Legem cognoscere est bonæ mentis. Eccli, xxı. Qui legem Domini servat, imperat cogitationibus suis (vel servat voluntatem ejus). " • S. Basilii. Non fieri potest ut servetur qui non f.cit opera secundum præcepta Domini, neque ul- lum et præceptis sine periculo negligitur. Nam unaudita res est constituere nos judices legislatoris, η et legum ejus alias admittere, alias rejicere. Si caim_perfectum `esse oportet Dei hominem, om- nino necessarium est ut in omnibus præceptis absolutus sit, ad modum et summam perfectionem Christi. Jmo, ex lege divina, quantumcunque purum sit sacrifciam, indignum est cultu Dei. Legem observans, eficies timorem. Vacat enim timore quilibet custos legis. (Tkeologi.) Duo sunt quibus regimur, natura et lex. Fortior autem est natura quam lex. S..Chrysost. Peccatis ex necessitate commissis leges etiam ignoscunt. Legum genera tria sunt, tex nalure, lex scri- pta quæ Moysi data est Jex gratiæ. SERMO LXVII [al. Cl].

η Οἱ φόβοι τοῖς εὖ φρονοῦσιν οὐκ ἄχρηστοι, ἀλλὰ λίαν καλοὶ καὶ σωτήριοι. Εἰ γὰρ καὶ γίνεσθαι αὐ τοὺς ἀπευχόμεθα, γενομένοις γε παιδευόμεθα. Κά μνουσα γὰρ ψυχὴ ἐγγίζει θεῷ, φησί που θαυμασιών τατα λέγων ὁ Πέτρος. Οὐκ ἀπὸ θεωρίας ἀρξαμένους εἰς φόβον χρή και ταλήγειν. θεωρία γὰρ ἀχαλίνωτος τάχα ἂν καὶ κατὰ κρημνῶν ὤσειεν· ἀλλὰ φόβῳ στοιχειουμένους, καὶ καθαιρομένους, καὶ ἵνα οὕτως είπω, λεπτυνομένους, εἰς ὕψος αίρεσθαι. Φύλλων λαγωοὺς ἐκφοβοῦσιν οἱ κτύποι, *Ανδρας δ' ἀνάνδρους αἱ σκιαὶ τῶν πραγμάτων. Οὐ τοσοῦτον ἐργάσασθαι δυνήσεται λόγος, ὅσον ἐργάζεται φόβος. Ο γὰρ τῆς γεέννης φόβος τὸν τῆς βασιλείας ἡμῖν κομιείται στέφανον. Αίτιος ἡμῖν πολλῶν ἀγαθῶν, εἰ βουλοίμεθα, ο διάβολος· δεδοικότες γὰρ αὐτοῦ τὰς ἐπιβουλάς, νήφομεν καὶ μεμνήμεθα τοῦ Θεοῦ. Ο γὰρ ἐφεστώτα τὸν ἐχθρὸν ὁρῶν τῷ δυναμένῳ προστρέχει βοηθείν. Ὥσπερ ἀκτὶς ἡλίου δι᾽ ἐπῆς εἰσελθοῦσα ἐν οἴκῳ πάντα φωτίζει, ὡς καὶ τὸ λεπτότατον ὁρᾷν, τόν τε κονιορτόν πετόμενον· οὕτως καὶ φόβος Θεοῦ μετά διακρίσεως ἐν καρδίᾳ γενόμενος, πάντα αὐτῇ τὰ αὐ τῆς ἁμαρτήματα υποδείκνυσιν. Αρχὴ σωτηρίας ἀνθρώπων ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος, καὶ ῥίζα πάντων ἐν ἡμῖν ἀγαθῶν ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος. Βίας ἐρωτηθεὶς τί ἂν εἴη τῶν κατὰ τὸν βίον ἄφο βον, εἶπεν, ὀρθὴ συνείδησις. ΛΟΓΟΣ ΕΖ'. Περὶ νόμου. Η κρίσις ἡ ἐμὴ δικαία ἐστὶν, ὅτι μόνος οὐκ εἰμὶ, ἀλλ' ἐγὼ καὶ ὁ πέμψας με· καὶ ἐν τῷ νόμῳ τῷ ὑμετέρῳ γέγραπται, ὅτι δύο ἀνθρώπων ή μαρτυρία ἀληθής ἐστιν. Οσοι ἀνόμως ἥμαρτον, ἀνόμως καὶ ἀπολοῦνται καὶ ὅσοι ἐν νόμῳ ἥμαρτον, διὰ νόμου κριθήσονται. Τὸ νόμον γνῶναι διανοίας ἐστὶν ἀγαθῆς. Ο φυλάσσων νόμον Κυρίου κρατεῖ τοῦ ἐννοήμα τος αὐτοῦ. Οὐ δυνατὸν σωθῆναι μὴ ποιοῦντα τὰ κατ' ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ ἔργα, οὔτε τὸ παριδεῖν τι τῶν προστε ταγμένων ἀκίνδυνον. Δεινὴ γὰρ ἡ ἔπαρσις κριτές ἡμᾶς τοῦ νομοθέτου καθέζεσθαι, καὶ τοὺς μὲν ἐγαρί νειν τῶν νόμων, τοὺς δὲ παραπέμπεσθαι. Εἰ γὰρ δεῖ τέλειον εἶναι τὴν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον, ἀνάγκη πᾶσα διὰ πάσης ἐντολῆς καταρτισθῆναι, εἰς μέτρον ηλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ τὸν θεῖον νόμον, κἂν καθαρὸν ᾗ τὸ τελούμενον, ἀπρόσδεκτον εἰς θυσίαν τῷ Θεῷ. Νόμους φυλάττων, τοὺς φόβους ἔξω βαλείς. ... φόβων γὰρ ἔξω πᾶς ὁ τοῦ νόμου φύλαξ. Δύο μὲν γὰρ τὰ διάγοντα ἡμᾶς ἐστι, φύσις καὶ νόμος. Κρατεῖ δὲ τοῦ νόμου ἡ φύσις. Ισασι καὶ οἱ νόμοι τὰ ἐξ ἀνάγκης συγγινώσκειν ἁμαρτήματα. Είδη τῶν νόμων τρία, νόμος ὁ τῆς φύσεως, νόμος ὁ τοῦ γράμματος ὁ τῷ Μωϋσεῖ δοθεὶς, νόμος ὁ τῆς δ χάριτος. S. Basilii. Timores non inutiles sunt prudentibus, sed valde boni et salubres. Quamvis enim eos fleri deprecamur, 112 factis tamen castigamur. Afflicta enim anima approquinquat Deo, ut pulcherrime alicubi dicit Petrus. Theologi. Non oportet initio a contemplatione fa eto in timorem descendere; contemplatio enim freno destituta, cito ad abrupta nos trabere potest; sed timore eruditi, purgati et quasi extenuati in a!tum efferamur. Crepitantibus foliis terrentur lepores, Viri autem timidi rerum umbris. S. Chrysost. Non tantum verbis effici potest quam timore. Nam timor gehennæ regni coronam nobis afferet. Multorum nobis bonorum, si velimus, causa sit diabolus: metuentes enim insidias ejus, sobrii su mus et memores Dei. Nam qui videt instantem hostem, ad illum confugit qui potest opem ferre. Cümacis. Quemadmodum solis radius per fora men illapsus, quidquid in domo est illustrat, ita ut vel minima videantur, et pulvis ipse volitans sic etiam Dei timor, cum discretione natus in corde, omnia ejus peccata prodit. Severiani. Dei timor initium est salutis hominum, et lex divina radix est nobis omnium bonorum. Bias. Bias interrogatus quidnam in vita metu va caret, dixit: Recta conscientia. SERMO LXVII [al. Cl]. De lege. Joan, v111. Judicium meum justum est, quia non sum solus, sed ego et qui misit me; et in lege ve stra scriptum est, quod duorum hominum testi monium verum sit. Rom. 1. Qui sine lege peccarunt, peribunt etiam sine lege; et qui in lege peccarunt, per legem judicabuntur. Salomon. Legem cognoscere est bonæ mentis. Eccli, xxı. Qui legem Domini servat, imperat cogitationibus suis (vel servat voluntatem ejus). S. Basilii. Non fieri potest ut servetur qui non f.cit opera secundum præcepta Domini, neque ul lum et præceptis sine periculo negligitur. Nam unaudita res est constituere nos judices legislatoris, et legum ejus alias admittere, alias rejicere. Si caim_perfectum `esse oportet Dei hominem, om nino necessarium est ut in omnibus præceptis absolutus sit, ad modum et summam perfectionem Christi. Jmo, ex lege divina, quantumcunque purum sit sacrifciam, indignum est cultu Dei. Legem observans, eficies timorem. Vacat enim timore quilibet custos legis. (Tkeologi.) Duo sunt quibus regimur, natura et lex. Fortior autem est natura quam lex. S..Chrysost. Peccatis ex necessitate commissis leges etiam ignoscunt. Legum genera tria sunt, tex nalure, lex scri pta quæ Moysi data est Jex gratiæ. wash

Ζάλευκος ὁ τῶν Λοκρών νομοθέτης τους νόμους Δ τῆς ἀραχνίοις εἶπεν ὁμοίους εἶναι. Καὶ γὰρ εἰς ἐκεῖνα ἐὰν ἐμπέσῃ μυτα ή κώνωψ, κατέχεται· ἐὰν δὲ σφὴξ ή μέλισσα, διαῤῥήξασα ἀφίσταται. Ἐν τοῖς νόμοις ἐὰν ἐμπέσῃ πένης, συνέχεται· ἐὰν δὲ πλού στός, ἢ δυνατὸς λέγειν, διαρρήξας ἀποτρέχει. Σίλων ἐρωτηθεὶς ὑπό τινος, πῶς ἄριστα αἱ πότ λεις οἰκοῦνται, ἔφη· Ἐὰν μὲν οἱ πολίται τοῖς ἄρ χουσι πείθωνται, οἱ δὲ ἄρχοντες τοῖς νόμοις. Τοῖς μὲν δούλοις ἡ ἀνάγκη νόμος, τοῖς δὲ ἐλευθέ ροις ὁ νόμος ἀνάγκη. Νόμος βούλεται μὲν εὐεργετείν βίον ἀνθρώπων· οὐ δύναται δὲ ὅταν αὐτοὶ βούλωνται πάσχειν· ἐν γὰρ τοῖς πειθομένοις ἐνδείκνυται τὴν ἰδίαν ἀρετήν. Ὥσπερ τοῖς νοσούσιν ἰατροὶ σωτήρες, οὕτω καὶ τοῖς ἀδικουμένοις οι νόμοι. Νόμοι ἀληθέστατοι οἱ δικαιότατος. Νόμῳ καὶ ἄρχοντι καὶ τῷ σοφωτέρῳ είκειν κόσ σμιον. Τὰ παρὰ νόμον γινόμενα ἀντὶ μὴ γινομένων εἰσί. ΛΟΓΟΣ ΞΗ'. Περὶ τοῦ ὅτι δεῖ τιμᾷν ἀρετὴν, καὶ κολάζειν κακίαν. Ἐκπορεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες εἰς ἀνά- στασιν ζωῆς, οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες εἰς ἀνά- στασιν κρίσεως. Ο δε Κύριος εὐσεβεῖς ἐκ πειρασμού δύεσθαι, ἀδίπους δὲ εἰς ἡμέραν κρίσεως κολαζομένους της C ρεῖν. Ζημιουμένου ἀκολάστου, πανουργότερος γίνεται ἄκακος. Πανούργος, ἰδὼν πονηρὸν τιμωρούμενον, κραταιῶς αὐτὸς παιδεύεται. Οὐ δίκαιον ἀτιμᾶσαι πτωχὸν συνετὸν, καὶ οὐ κατ θῆκον δοξάσαι ἄνδρα ἁμαρτωλόν, Δὸς τῷ δεομένῳ, καὶ μὴ δῷς τῷ ὀρχουμένῳ, ἵνα μὴ μετὰ τῶν σῶν χρημάτων καὶ τὴν ψυχὴν ἀπολέ σῃς τὴν ἐκείνου· σὺ γὰρ αἴτιος εἶ τῆς ἐκείνου ἀπω λείας διὰ τῆς ἀκαίρου φιλοτιμίας. Εἰ γὰρ οἱ ἐπὶ τῆς ὀρχήστρας ᾔδεσαν, ὅτι τὸ ἐπιτήδευμα αὐτοῖς ἀκερδὲς ἔμελλεν ἔσεσθαι, πάλαι ἂν ἐπαύσαντο ταῦτα ἐπιτηδεύοντες. Αδικεῖ τοὺς ἀγαθοὺς ὁ φειδόμενος τῶν κακῶν. Ὅσοι τοὺς ἀδικοῦντας κολάζουσιν, οὗτοι τοὺς ἄλ λους ἀδικεῖσθαι χωλύουσιν. Ὁ ἀρετὴν τιμών πρώτην ἀλήθειαν τιμά, και μά λιστα ὡς ἀγαθοῦ παντὸς ἡγεμονεύουσαν. Σόλων ὁ σοφὸς ἐκείνην εἶπεν ἄριστα οἰκεῖσθαι τὴν πόλιν, ἐν ᾗ τοὺς ἀγαθούς συμβαίνει τιμᾶσθαι, κάτ κιστα δὲ οἰκεῖσθαι, ἐν ᾗ τοὺς κακούς. Δύο ἀφορμαὶ κινοῦσιν ἄνθρωπον εἰς Θεοῦ ἐπιμέ λειαν, τιμωρία δυσσεβείας, καὶ γνώμης εὐσεβοῦς ἀμοιβαί. Αφόρητος γίνεται κακία επαινουμένη. Μὴ τιμωμένης ἀρετῆς ἡ κακία παρρησιάζει ται. - $78 Zaleucus. Zaleucus Locrensium legislator leges aranearum telis comparabat. illis enim. 113 si musca vel cutex inciderit, detinetur : sin vespa aut apis, lacerat telam et avolat. Et in leges si pauper inciderit, retinetur : sin aliquis dives aut disertus, perrumpens evadit. Solon. Solon rogatus a quodam quomodo optime civitates habitarentur, dixit : Si cives principibus, principes legibus obediant. Demadis. Servis quidem necessitas lex est, libe- ris autem lex est necessitas. Epictecti: Legis scopus est bene mereri de vita bo- minum; non potest autem erga frominus benefica - esse, quaudo ipsi pati volunt; solis enim obedien- tibus suam virtutem declarat. est. Egri servator est medicus; injuriam passi, lex. Leges verissimæ sunt quæ justissimæ. Legi ct principi et sapientiori cedere decorum Quæ præter legem flunt, pro non factis habentur. Virtutem honorandam el vilium puniendum esse. Joan. v. Egredientur qui bona fecerunt, ad re- surrectionem vitæ, qui vero mala perpetrarunt, ad resurrectionem judicii. II Petr. 1. Novit Dominus pios a tentatione. liberare, injustos autem ad diem judicii puniendos reservare. Solomon. Cum punitur luxuriosus, prudentior evadit innocens. Prudens multo fit doctior cum videt improbum puniri. Eccli. x. Pauperem prudentem contemnere non justum est, neque peccatorem honore affici decet. S. Chrysost. Egenti dato, et saltanti ne dederis, ne cum tuis pecuniis animam quoque illius perdas. Tu enim intempestiva liberalitate causa es perditio- nis ejus. Nam, si scirent qui frequentant oreite- stram, inutile sibi hoc studium futurum, pridem sane his rebus vacare desiissent. Isa. Injurius est bonis qui parcit malis. Qui puniunt injurios, ne aliis injuria- fiat prohi- bent. Qui virtutem colit, primo et maxime veritatem colit, utpote ducem bonorum omnium. Solon, Solon ille sapiens optime dixit habitari eivitatem illam, in qua boni honorantur, pessime antem illam, in qua mali. Sexti. Duæ causæ movent hominem ad cultum Dei, impietatis pana, et mentis piæ remuneratio. Improbitas si laudetur, intolerabilis fit. Procopii rhetoris. Ubi virtus non honoratur, ibi Nalitia libertate fruitur. LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO LXVIII. SERMO LXVIII [al. 11].

Malitiam esse facilem et virtutem acquisitu difficilem. Matth. vii. ingredimiui per angustam portain : lata enim est porta, et ampla via deducens ad per- piciem. Bebr. xi. Omnis castigatio in præsens quidem non videtur esse gaudii, sed molestiz. Δt postea fructum tranquillum justitiæ reddit iis qui per illam fuerint exercitati. Prov. xìv. Est vià quæ videtur apud homines recta esse, finis autem ejus procedit ad fundùm inferorum. Eccli. xxi. Via peccatorum lapidibus est com- planata, at in exitu ejus orci fovea. Basilii. Quodnam bonum facile est? Quis dor- miens tropæum statuit? Quis indulgens deliciis et tibiarum concentui; continentiæ coronis redimitus est? Nullus sine cursu meruit bravium. Labores gignunt gloriam, et certamina córonás acquirunt. Multi multis ab adolescentia collectis, postquam ætatis medium attigerunt obortis afflictionibus per spiritus malitia, non potuerunt ferre vim tempe statis, utpote imperiti gubernationis, et rerum suarum omnium jactúram fecerunt. Theologi. Vix præstari potest recta virtus, et non parvis laboribus comparatur. Rara et ardua est possessio boni, licet mulia sint quæ ad bonum alliciant et provocent. In promptu est improbitas, neque quidquam tam facile quam fleri malúm. Æque difficile est vel acquirere bonüm aliquod ab initio, vel acquisitum conservare. Sæpius enim quod industria conquisivit, negligentia perdidit, et quod ignavia pessumdedit, diligentia recupe- ravil. Facilius est vitii participem fleri, quam commu- nicare virtutem. Ut materia humida ignem, sic hominum natura bonum vix comprehendit ; plurimi autem ad mala perpetranda prompti et idonei sùnt. Celebritas illa malitiæ multos allicit ad similem D rerum lubricarum affectationem. Malitia facilius sèquitur málum, quam impedi- tur a bono, Facilius est ab initio non cedere malitiæ, et pri- mum nascentem effugere, quàm impedire et supe- rare progrèssam : quemadurodum et lapidem ab initio apprehendere et retinere, quam repellere cum in motu est. S. Chrysost. Multum voluptatis malitia, multum autem laboris sudorisque virtuti conjunctum est. Et quænam tibi gratia deberetur, aut quid merce- ktis 115 acciperes, nisi negotia esset laborio- ´6um? Etenim multos ostendere poššëm, qui natura mulieribus misceri oderant. Illoshë temperantes ΛΟΓΟΣ ΕΘ'. Περὶ τοῦ ὅτι εύκολος ἡ κακία, καὶ δυσάριστος ἀρετή. Εἰσέλθετε διὰ τῆς στενής πύλης, ὅτι πλατεία ή πύλη, καὶ εὐρύχωρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν. Πασά παιδεία πρὸς μὲν τὸ παρὸν οὐ δοκεῖ χα- ρᾶς εἶναι, ἀλλὰ λύπης· ὕστερον δὲ καρπὸν εἰρη νικὸν τοῖς δι' αὐτῆς ἐγγεγυμνασμένοις ἀποδίδω σιν. Ἔστιν ὁδὸς, ἡ δοκεῖ παρὰ ἀνθρώποις ὀρθὴ εἶναι; τὰ δὲ τελευταία αὐτῆς ἔρχεται εἰς πυθμένα ᾅδου. Οδός ἁμαρτωλῶν ὡμαλισμένη ἀπὸ λίθων, καὶ ἐπ' Β ἐσχάτου αὐτῆς βόθρος ᾅδου. Τί τῶν ἀγαθῶν εὔκολον; Τίς καθεύδων τρόπαιον έστησεν; Τις τρυφῶν καὶ καταυλούμενος τοῖς τῆς καρτερίας στεφάνοις κατεκοιμήθη; Οὐδεὶς μη δρα μὼν ἀνείλετο βραβείον. Πόνοι γεννῶσι δόξαν, κάτ ματοι δὲ προξενοῦσι στεφάνους. Πολλοὶ πολλὰ συναθροίσαντες ἐκ νεότητος, περὶ τὰ μέσα τοῦ βίου γενόμενοι, ἐπαναστάντων αὐτοῖς πειρασμῶν ἐκ τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας, οὐκ ἤνεγκαν τοῦ χειμῶνος τὸ βάρος, διὰ τὸ τὴν κυβέρ νησιν αὐτοῖς μὴ παρεἶναι· ἀλλὰ πάντων ἐκείνων τὴν ζημίαν ὑπέμειναν. Δυσκατόρθωτος ἡ ἀρετὴ, καὶ οὐ μικροῖς ἁλίσης - και πόνοις. Σπάνιον ἡ τοῦ ἀγαθοῦ κτῆσις καὶ πρόσαντες, καν εἰ πολὺ τὸ μεθέλκον εἴη καὶ προκαλούμενον. Πρόχειρον πρᾶγμα ή μοχθηρία, καὶ οὐδὲν οὕτω ῥᾴδιον ὡς τὸ γενέσθαι κακόν. Τῆς αὐτῆς ἐστι δυσχερείας καὶ κτήσασθαί τι τῶν ἀγαθῶν οὐχ ὑπάρχον, καὶ κτηθὲν διασώσασθαι. Πολ- λάκις γὰρ ὁ μὲν σπουδὴ προσέλαβεν, βαθυμία διέ- φθειρεν, δ δὲ ὄχνος ἀπώλεσεν, ἀνεκαλέσατο ἐπιμέν λεια. Κακίας ῥᾷον μεταλαβεῖν, ἢ ἀρετῆς μεταδού ναί. . Δύσληπτον μὲν τὸ ἀγαθὸν τῇ ἀνθρωπίνῇ φύσει, ὥσπερ καὶ ἐλ πῦρ ὕλῃ τῇ ὑγροτέρα - Έτοιμοι δὲ πρὸς τοῦ κακοῦ ἐργασίαν οἱ πλεῖστοι καὶ ἐπιτή- δειοι. Τὸ ἐν κακίᾳ περίβλεπτον πολλοὺς εἰς τὸν ὅμοιον ζῆλον τῶν εὐολισθήτων εφέλκεται. Πρόχειρον ή πονηρία τῷ κακῷ μᾶλλον ἀκολουθεῖν, ἢ ὑπὸ τοῦ κρείττονος ἀνακόπτεσθαι. Ῥᾷον γὰρ ἀπ' ἀρχῆς μὴ ἐνδοῦναι κακίαν, καὶ προϊοῦσαν διαφυγεῖν, ἢ προβαίνουσαν ἀνακύψαι, καὶ φανῆναι ταύτης ἀνώτερον· ὥσπερ καὶ πέτραν ἀπ' ἀρχῆς αἱρῆσαι καὶ κατασχεῖν, ἢ φερομένην ἀνώσασθαι. Πολλὴ μὲν ἡδονὴ τῇ κακία, πολὺς δὲ τῇ ἀρετῇ συνέζευκται πόνος καὶ ἱδρώς. Καὶ ποία σοι χάρις ἦν; τίνα δ᾽ ἂν ἔλαβες μισθὸν, εἰ μὴ ἐπίπονον τὸ πράγμα ἦν; καὶ γὰρ πολλοὺς ἔχω δεῖξαι φύσει τὸ μίγνεσθαι γυναικὶ μισοῦντας. Τούτους οὖν σώφρο νας καλέσομεν, η στεφανώσομεν; Ουδαμώς. Σωφρο ANTONII MELISSE 114 SERMO LXIX [al. III].

Qui in bona fortuna modum et disciplinam non Magnum remedium est infortunato misericordia Non parum est si fortunati facti non obliviscantur Nili. Luge peccatorem fortunatum. Intentatur Insignes fortuna, sicut venti vchementes, infe- Ut qui cœlo sereno navigant, instrumenta etiam In læta fortuna recte sapiunt, præsidium quoque adversus infortunia comparant. Fortuna similis est malo certaminum præsidi. Infortunium cela, ne gaudium parias inimicis esse cogites. Sic enim neque fortunatus nimium do naufragus fit, et vir industrius, infortunatus. In foco ignem, in bona fortuna mentem splende- σύνη γάρ ἐστιν ἐγκράτεια, καὶ τὸ μαχόμενον πε- Α ριγενέσθαι τῶν ἡδονῶν. Πολλὴ πρὸς τὴν κακίαν ἐστὶν ἡ εὐκολία, καὶ ὀξύρο ῥπο; ἐπὶ τὸ χεῖρον ἡ φύσις. Κόπῳ πολλῷ, καὶ μόχθῳ, καὶ ἱδρῶτι, κατορθοῦ και ἐν ἡμῖν ἦθος χρηστὸν καὶ εὐκατάστατον· καὶ τὰ πολλῷ μόχθῳ κατορθούμενα δυνατὸν ἐν μιᾷ και τοῦ ῥοπῇ ἀπολέσαι. ΛΟΓΟΣ Ο'. Περὶ εὐτυχίας καὶ δυστυχίας. (Λείπει τι ἐνταῦθα.) Μεγίστη γὰρ ἐπικουρία τοῖ, ἀτυχοῦσι μεταβολῆς Β ἐλπὶς, καὶ τὸ κρεῖ:τον ἐν ὀφθαλμοῖς κείμενον. Πληγὴ τοῖς εὖ φρονοῦσι παίδευμα γίνεται, καὶ κρείττων ευημερίας πολλάκις κακοπάθεια. Μεγίστη συμφορὰ ἀνθρώπῳ δυσπραγοῦντι καὶ ἡ ἐρημία τοῦ ἀνακτησομένου. Μέγα τῷ ἀτυχοῦντι φάρμακον ἔλεος ἀπὸ ψυχῆς εἰσφερόμενος· καὶ τὸ συναλγεῖν γνησίως πολύ τι κουφίζει τῆς συμφοράς. Οὐ μικρὸν δὲ καὶ τὸ ἐν εὐημερίᾳ γενομένους μὴ εἰς λήθην ἐμπεσεῖν τῶν εὐεργετησάντων. Θρήνει τὸν ἁμαρτωλὸν εὐθηνοῦντα· τὸ ξίφος γὰρ αὐτῷ τῆς δίκης ἐπιτείνεται. Πάντων σου τῶν πραγμάτων κατευοδουμένων, ἐκδέχου μεταβολήν· καὶ πάλιν ποτὲ ὑπὸ ἀπροσδο- κήτων συμφορῶν κυκλούμενος, φαντάζου τα χρηστὰ C καὶ κρείττονα. Εὐδαιμονίαν κτήσασθαι μὲν, οὐκ εὐχερές· κτη θεῖσαν δὲ μέχρι τέλους διασώσασθαι, πολλῷ δυσχερέ στερον. Πάσα συμφορὰ κούφη ἐστὶν ἀνδρὶ μὴ κούφφ. οὔτε τὸν ἀῤῥωστοῦντα ἡ χρυσόπους ὠφελεῖ πλί νη, οὔτε τὸν ἀνόητον ἡ ἐπίσημος εὐτυχία. Τοῖς μὲν νοσοῦσιν Ιατρούς, τοῖς δ᾽ ἀτυχοῦσι φί λους δεῖ συμπαρεῖναι. Αἱ ἐπιφανεῖς τύχαι, καθάπερ οι σφοδροὶ τῶν ἀνέ- μων, μεγάλα ποιοῦσιν ναυάγια. Ὥσπερ οἱ ἐν εὐδίᾳ πλέοντες καὶ τὰ πρὸς τὸν χει- μῶνα ἔχουσιν έτοιμα, οὕτως οἱ ἐν εὐτυχίᾳ φρονοῦν D τες εὖ καὶ τὰ πρὸς τὴν ἀτυχίαν ἡτοιμάκασι βοηθή- ματα. Εοικεν ἡ τύχη φαύλῳ ἀγωνοθέτη. Πολλάκις γὰρ τοὺς μὴ νικήσαντας στεφανοί. Ατυχίαν κρύπτε, ἵνα μὴ τοὺς ἐχθρούς σου εὐ- φράνης. Νόμιζε μηδὲν εἶναι τῶν ἀνθρωπίνων βέβαιον· οὖ- τω γὰρ οὔτε εὐτυχῶν ἔσῃ περιχαρής, οὔτε δυστυ χῶν περίλυπος. Καὶ κυβερνήτης ἀγαθὸς ἐνίοτε ναυαγεῖ· καὶ ἀνὴρ σπουδαῖος ἀτυχεί. Καλὸν μὲν ἐπὶ ἐστίας φαίνεσθαι τὸ πῦρ λαμπρόν, ἐπὶ δὲ τῆς εὐτυχίας τὸν νοῦν. Σωκράτης ερωτηθείς, τί λυπεῖ τοὺς ἀγαθούς, ἔφη· • Ευτυχία πονηρῶν. » - vocabimus aut coronabimus ? Minime. Temperan- tia enim est continentia et voluptates pugnando vincere. Gregor. Nysseni, Magna facilitas est ad malitiam, et in deteriora proclivis natura delabitur. Joan. Climacis. Labore multo et sudore mores boni et recte compositi in nobis effeiuntur : feri- que potest ut quæ multo labore præclàre facta sunt, uno temporis momento perdantur, adhibet, huic etiam dolenti consolatio nulla pro- derit. Maximum præsidium calamitosis est vicissitudi- nis ɛpes, et melior status ob oculos positus. Aflictio prudentibus disciplina fit, «t melior est interdum adversitas prosperitate. Maxima calamitas est homini misero destitui a quo restituatur et recreetur. ex animo collata : et sincera condolentia multo le‐ viorem reddit calamitatem. illorum a quibus affecti sunt beneficiis. enim ei gladius judicii. Cum omnes res tuæ bene procedunt, exspecta mutationem : et rursus alias inopinatis malis cir- cumdatus, fauela et meliora tibi promitte. Photii. Felicitatem acquirere non facile est : ac- quisitam vero ad finem usque servare multo dim- citius. Evagrii. Homini non levi quævis calamitas levis est. Plutarchi. Nec ægrum aureis pedibus suffultus grabatus juvat, nec stolidum insignis prosperitas. Ægris medicos, infortunatis amicos adesse opor- tet. runt niagna naufragia.! adversus tempestates in promptu habent : ita qui Nam sæpe coronat illos qui non vicerunt. tuis. 116 Isocratis. Nihil in rebus humanis firmum gaudebis, nec infortunatus tristabere nimium. Democriti. Etiam bonus gubernator aliquan- re pulchrum est. Socratis. Socrates interrogatus quid bonis viris molestum esset, dixit: Felicitas malorum. LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO LXX. SERMO LXX [al. CXLVIII]. De fortuna bona et mala.

Φιλεῖ γὰρ εὐημερία παράλογος ύβρεως έργα προ καλεῖσθαι. ῦν ἡ τύχη προπηλακίζει, καὶ παρὰ τῶν πράων οὗτος μάστιγας εὑρίσκει. Οὔτε οἱ ἄμουσοι τοῖς ὀργάνοις, οὔτε οἱ ἀπαίδευτο ταῖς τύχαις δύνανται συναρμόσασθαι. Δείκνυσιν ἡ μὲν τροπὴ τὸν κατὰ ἀλήθειαν ἀνα δρεῖον, ἡ δὲ ἀτυχία τὸν φρόνιμον. Εὐτυχῶν μὴ ἔσο υπερήφανος, ἀπορήσας δὲ μὴ ταπεινοῦ. Τὰς μεταβολὰς τῆς τύχης γενναίως ἐπίσ στάσο φέρειν. ᾿Αλέξανδρος ὁ βασιλεὺς, ἰδὼν Διογένην κοιμώμενον ἐν πίθῳ, ἔφη· Ω πίθε μεστὲ φρενῶν. Ὁ δὲ φιλόσο φος ἀναστὰς, ἔφη· "Ω βασιλεῦ μέγιστε, Θέλω τύχης σταλαγμὸν ἢ φρενών πίθον. Πρὸς ἄν τις ἀντέφησε τῶν φιλοφρόνων Τανὶς φρενών μοι μᾶλλον ἢ βυθός τύχης. "Η; μὴ παρούσης, δυστυχοῦσιν αἱ φρένες. Δημήτριος τὸν μὴ δυνάμενον φέρειν ἀτυχίαν μηδ' εὐτυχίαν ἔφη δύνασθαι. Εὐτυχῶν μέτριος ἴσθι, ἀτυχῶν δὲ φρόνιμος. Οἱ πεπαιδευμένοι καθάπερ οἱ ἐκ παλαίστρας, καν πέσωσι, ταχέως καὶ ἐπιδεξίως ἐκ τῆς ἀτυχίας ἐξε ανίστανται. Εἰς μὲν τὸ εὐπλοῆσαι κυβερνήτου καὶ πνεύματος χρεία, εἰς δὲ τὸ εὐδαιμονῆσαι λογισμοῦ καὶ τύχης. Τὸν λογισμὸν ὥσπερ Ιατρὸν ἀγαθὸν ἐπικαλεῖσθαι δεῖ ἐν ἀτυχίᾳ βοηθόν. Εὐτυχίας ὥσπερ μέθης ἄφρων ἐπὶ πλεῖον ἀπος λαύσας, ἀνοητότερος γίνεται. Τῶν εὐτυχούντων ἀνταγωνιστής ο φθόνος. Ο μεμνημένος τί ἐστιν ἄνθρωπος ἐπ᾽ οὐδὲν τῶν συμβαινόντων δυσχερανεί. Ἱέρων ἐρωτηθείς, τίς ὁ εὐδαίμων, ἔφη· ι Ο τὸ μὲν σῶμα ὑγιὴς, τὴν δὲ ψυχὴν εὔπορος, τὴν δὲ φύ σιν εὐπαίδευτος.» Ρωμύλο; ἔφη τὰ παθήματα τοῖς ἀνθρώποις μα θήματα εἶναι περὶ τὸν βίον. Πολλοὶ γὰρ οὐ δυνάμε ναι τῷ λόγῳ προορἂν τὸ μέλλον, τῷ πάσχειν ᾔσθον το τα πράγματα. Χρὴ γὰρ οὐκ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων κρίνειν τοὺς ἀγαθοὺς ἄνδρας, ἀλλ' ἐκ τῆς προαιρέσεως. Τοῦ μὲν γὰρ ἡ τύχη κυρία, τοῦ δ᾽ ἡ προαίρεσις δοκιμάζε ται, Εὐτυχέστερον ὑπάρχει συμφορὰς ἐνεγκεῖν ἐπιδε ξίως ἢ τὰς εὐμεγέθεις εὐημερίας ἐμφρόνως. Αἱ συμφοραὶ καὶ τὸν ἄγαν σώφρονα πολλάκις ἐξή γαγον ἀφεῖναί τι βῆμα τῶν αὐτοῦ τρόπων ἀνάξιον. Τὸ φυλάξασθαι τὰ ἀγαθὰ τοῦ κτήσασθαι χαλεπώ τερον. Chariclee. Solet enim prosperitas inopinata con tumeliæ facinora prolicere. Moschionis. Quem fortuna contumeliosum reddit, is vapulat etiam a benignis. Demonactis. Ut musicæ rudes organis, sic indo cti fortunis accommodare se nesciunt. Fugæ tempus in bello virum revera fortem declarat, infortunium vero prudentem; Phavorini. În læta fortuna ne superbias, et inops ne dejicias animum. Fortune vices fortiter ferre scias. Alexander rex cum Diogenem in delio dormien tem vidisset, dixit: (Deest aliquid.) Avarus quidam hæc verba protulit Malo fortunæ guttam, quam dolium mente plenum. Nam ilfa absente infortunata mens est. Cui quidam ex prudentiæ studiosis respondit Stilla mihi mentis potius obtingat, quam fortunæ [inare. Demetrius. Demetrius illum qui sinistram fortu uam ferre nequeat, ne dextram quidem ferre posse dixit. Cypseli. In laeta fortuna moderatus, in tristi pru dens esto. Docti homines, quemadmodum in palæstra exer citati, etsi ceciderint, statim et cum dexteritate quadam ab infortunio resurgunt. Ad ſaustam navigationem gubernatore et vento opus est, ad vitæ felicitatem vero ratione et for Luna. Isecratis. Rationis opem ceu boni medici in calamitate invocare oportet. Stultus, bona fortuna tanquam ebrietate nimium fruens, stultior evadit. Fortunatorum antagonista est invidia. Qui meminit quid sit homo, nullum evenientem casum ægre feret. Hieron interrogatus, quis felix esset, dixit: c Qui corpore sanus est, animo liberalis, et ingenio du clis. i Romulus dixit: «Quæ nocent hominibus, vitaın eorum docent. Multi euim cum ratione futura præ videre non possint, patiendo res intelligunt. Diodori. Oportet enim non ex eventibus 117 bonos viros judicare, sed ex animi proposito. 116 rum enim domina esse fortuna, hujus autem ipsa voluntas creditur. Felicioris ingenii est infortunia cum dexteritate ferre, quam ingentem prosperitatem regere pru denter. Libanii sophiste. Calamitates etiam valde ¿pru dentem sæpe propulerunt verba aliqua suis indigna moribus efferre. Bona conserváre difficilius est quam acquirere. Græca cum Latinis non concordant, at lectionem utramque consulto dedimus, nam hæc Diogenent dixisse nusquam legitur.

Joan. xvi. Amen, amen,dico vobis, plorabitis et ¡amentabimini vos, mundus autem gaudebit, sed tristitia vestra in gaudium vertetur. Mulier cum tatis, propterea quod gaudeat hominem esse na- 1 Tim. vi. His qui sunt divites in praesenti sæculo, constans est, nec sibi æqualis, ner per se sufficiens, alias atque alias in uno die sapius, interdum etian hora una mutationes ferens, Et potius licet ere- dere instabilibus ventis, et navis mare sulcantis vestigiis, et noctis fraudulentæ somniis quorum brevis est gratia, et quæcunque in arena pueri per Indum effingunt, quam hominum prosperitati. S. Chrysost. Quæ in præsenti vita splendere vi- dentur, inutilia sunt defunctis. Cumtranquillam degis vitam, exspectes olim temi- pestatem tuis rebus adfore. Nili. Ne decipiant uos res ille, quæ in hoc mun- spectes quoque jacturam, Dionis Rom. Multi in meliore statu dolent, mut- ti in deteriore gaudent. Quot enim divites angun- ma et robur aliis deformitas et infirmitas profuit. Sunt qui pacem præ bello colant, alii bellum paci praeferunt. An non semper fere in tyrannide cousti tuti babent quod lamententur? Et quod maximunı 118 est, plurimi quidem moleste vivunt, plurim Idem est in secunda fortuna altum sapore, et in D Aristonymi. Vita similis est iheatro : quare pes- τονται. simi sæpe primarium in eo locum obtinent. Democriti. Temporum mutatio facit ut etiame valde potentes infirmioribus indigeant. Hippothoontis. Homo cuin sis, memor este forta- Euripidis. Mortalis natus, cura videre quæ le Nil est consians in genere mortali. Nemo enim vivit quo desiderat modo. Περὶ βίου ανωμαλίας. Αμήν, αμήν λέγω ὑμῖν, ὅτι κλαύσετε καὶ θρηνή πετε ὑμεῖς, ὁ δὲ κόσμος χαρήσεται, ἀλλ' ἡ λύπη ὑμῶν εἰς χαρὰν γενήσεται. Η γυνὴ ὅταν τίκτῃ, λύ- την ἔχει, ὅτι ἦλθεν ἡ ὥρα αὐτῆς· ὅταν δὲ γεννήσῃ τὸ παιδίον, οὐκ ἔτι μνημονεύει τῆς θλίψεως διὰ τὴν χαράν, ὅτι ἐγεννήθη ἄνθρωπος εἰς τὸν κόσμον. Τοῖς πλουσίοις ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παράγγελλε, μὴ ὑψηλοφρονεῖν, μηδὲ ἠλπικέναι ἐπὶ πλούτου ἀδηλό- τητος, ἀλλ' ἐν τῷ Θεῷ τῷ ζῶντι. Φύσει μὲν οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων βέβαιον, οὐδὲ ὁμαλὸν, οὐδὲ αὐταρκες, ἀλλὰ κύκλος τις τῶν ἡμε τέρων περιτρέχει πραγμάτων, ἄλλοτε ἄλλας ἐπὶ μιᾶς ἡμέρας πολλάκις, ἔστι δὲ ὅτε καὶ ὥρας, φέρων μεταβολάς. Καὶ αὔραις μᾶλλον ἔστι πιστεύειν οὐχ Ισταμέναις, καὶ νηός ποντοπυρούσης ίχνεσι, καὶ νυ κτὸς ἀπατηλοῖς ὀνείρασιν, ὧν πρὸς ὀλίγον ἡ χάρις, καὶ ὅσα κατὰ ψάμμον παῖδες τυποῦσι παίζοντες, ἢ ἀνθρώπων εὐημερίας. Νεκρῶν ἀχρηστότερα τα λαμπρὰ τοῦ παρόντος βίου. Ἐν τῇ εὐδίᾳ ὢν τοῦ βίου, ἐκδέχου ποτὲ καὶ χει μῶνα πραγμάτων.. Τὸ περὶ τὰ φαινόμενα την σπουδήν ἔχειν διόν ἐστι τοῖς μηδεμίαν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἑαυτοῖς ὑποτιθεμένοις ἐλπίδα. Μὴ ἐξαπατάτω ἡμᾶς ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ περιφα νῆ καὶ λαμπρὰ δεικνύμενα πράγματα. Παρέρχεται γὰρ πάντως, καὶ οὐδὲν τῶν φαινομένων στάσιμον. Πάντων σου τῶν πραγμάτων κατευθλουμένων, έχε τέχου καὶ ζημίαν. Πολλοὶ μὲν ἐπὶ τοῖς ἀμείνωσιν ἀλγοῦσι, πολλοὶ δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς χείροσι χαίρουσι · πόσοι μὲν γὰρ πλου τοῦντες ἄχθονται ; πόσοι δὲ πενόμενοι ήδονται ; "Αλ- λους κάλλος καὶ ἰσχὺς ἔβλαψεν· ἄλλους αἶσχος καὶ ἀσθένεια ὠφέλησεν. Ετεροι τὴν εἰρήνην πρὸ τοῦ πολέμου τιμῶσιν· ἕτεροι πολεμεῖν μᾶλλον ἢ εἰρήνην ἐθέλουσι. Τί δ' οὐκ ἀεὶ τυραννοῦντέ; τινες ὀλοφύρον ται; Καὶ τὸ μέγιστον, πλεῖστοι μὲν ὅσοι ἀηδῶς ζῶσι, πλεῖστοι δὲ ἡδέως ἀποθνήσκουσι. Ταυτόν ἐστιν ἐπὶ εὐτυχίᾳ μέγα φρονεῖν, καὶ ἐπὶ Ολισθηρᾶς ὁδοῦ σταδιοδρομεῖν. Εοικεν ὁ βίος θεάτρῳ· οἱ πολλάκις χείριστοι τὸν κάλλιστον ἐν ἑαυτοῖς κατέχουσι τόπον, Ταῖς τῶν καιρῶν μεταβολαῖς καὶ οἱ σφόδρα δυνα τοὶ τῶν ἀσθενεστέρων ἐνδ:εῖς γίνονται. Ανθρωπο; ὢν μέμνησο τῆς κοινῆς τύχης. θνητὸς πεφυκώς, τὰ ὀπίσω πειρῶ βλέπειν. Βέβαιον οὐδέν ἐστιν ἐν θνητῷ γένει. Βιοῖ γὰρ οὐδεὶς ἂν προαιρεῖται τρόπον. Περὶ λύπης καὶ ἀθυμίας. Μακάριοι οι πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθή- Θ. έψιν ἔξετε ἐν τῷ κόσμῳ. autem peperit puerum, jam non meminit anxie- præcipe ne elato siut animo, neque spem po:ant · Theologi. Natura quidem nihil ex rebus humanis sed circulus quidam rerum nostrarum volvitur, Gregor. Nysseni. Præscutibus rebus invigilare, proprium est illis qui nullam futuri sæculi spein sibi promittunt. do celebres ac splendidæ videntur. Omnino enim prætereunt, et nihil ex apparentibus stabile est. Cum tibi omnia negotia tua bene succedunt, ex- tur quot vero pauperes lætantur ! Aliis obfuit for - vero libenter morluntur. lubrica via cursu contendere. [sequuntur. LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO LXXII. ΛΟΓΟΣ ΟΑ΄. SERMO LXXI [al. CXLVII]. De vitæ inæqualitate. ¸ parit, dolorem habet, quia venit hora ejus. Cum tum in mundo. in divitiis incertis, sed in Deo vivente: ΛΟΓΟΣ ΟΒ'. me communis. SERMO LXXII [al, CXLIV]. { De tristitia et mærore. Matth, v. Beati'qui lugent, quoniam ipsi cons0– Jationem accipient. Afflictionem habebitis in mundo.

Apost. Quis est qui me exhilaret, nisi qui molestia A Prov. xxv. Ut vestem tinea, et lignum teredo, Ita cor viri tristitia lædit. Eccli. xxxviii. A tristitia mors contingit, et tri- stitia cordis debilitabit vires. Colloquium cum aliis eodem animo affectis om- nem solatur mærorem. S. Basilii. Hic igitur est prulens gubernator, quί ut conjicit rem propositam decere, contingentia quæque disponit, similis ipse sibl manens perpetuo, nec inflatus in lætitia, neque dejectus in calamitate. Theologi. Communio et societas luctus solatio est dolenti. Tristitia aliquando melior est voluptate, et mœ- s:itia panegyri, et lacrymæ laudabiles inhonesto risu. Magnum enim remedium fertur a condolentibus. patientibus exhibent. Afflictio etiam quandoque bonum est pharmacum ad salutem. -S. Chrysost. Mærendi tempus est, non cum male afcimur, sed cum male agimus. Moeroris excessus a naturali mente sæpius extur- bans animam submergere solet, et ad omnia bona inutilem reddere. Tristitia in multos divisa minus cruciat patien- G Leu. Medicorum fill¡ dicunt (1) quod etiam in quodam stomachi affectu intempestiva mxstitia contingat. Au non idem nobis evenire probabile est, cum dolc- mus, et dolendi causam nescimus? Ne cruciemur ergo in afflictionibus, sed oremus ne Încidamus in tentationem, instantem vero susci- piamus. Sic enim et prasentia peccata delemus, et si quid justitiæ habemus, illam quoque reddi- hius illustriorem. 119 Argumento est lub, qui magis claruit in tentatione. Nihil æque splendidos et æmulatione dignos red- dit, et infinitis bonis implet, ac multæ tentationes, pericula, labores, ma:rores, insidiæ perpetuæ, el ab illis structæ, a quibus minime oportebat, atque hæc omnia æquo et benigno animo ferre. Afflictionem habebitis in mundo, inquit Christus ; liciis et otio tribueremus, quod Christus afflictio- nis futurum prædixit. Photii. Sola similes affectus expertorum collo- quia mœrentibus flunt solatía. Per afflictionem bona parantur hominibus, mała vero per inanei gloriam et voluptatein. Qui ab hominibus injuriam patitur, effugit pec- cata et parem afflictioni opem consequitur. Qui mandatum perfecit, tentationem super eo Τίς ἐστιν ὁ εὐφραίνων με, εἰ μὴ ὁ λυπούμενος ἐξ ἐμοῦ ; Ὥσπερ σῆς ἱματίῳ, καὶ σκώληξ ξύλῳ, οὕτως λύ- πη ἀνδρὸς βλάπτει καρδίαν. ᾿Απὸ λύπης ἐκβαίνει θάνατος· καὶ λύπη καρδίας κάμψει ἰσχύν. Πάσης λύπης παρηγορία ἡ πρὸς τοὺς ὁμοψύχου; ἐστὶν ὁμιλία. Οὗτης οὖν ἐστιν ὁ νοήμων κυβερνήτης, ὁ ἐστυχι σμένως τῆς ὑποκειμένης φύσεως μεταχειριζόμενος τὰ συμπίπτοντα, καὶ ὅμοιος ἀεὶ αὐτὸς ἑαυτῷ διαμέσ νων, μήτε ἐπαιρόμενος ἐν ταῖς εὐθυμίαι:, μήτε και ταπίπτων ἐν ταῖς συμφοραῖς. Φέρει παραμυθίαν ὀδυνωμένῳ κοινωνία τῶν στε ναγμών. Ἔστι ποτὲ ἡδονῆς λύπη τιμωτέρα, και κατήφεια πανηγύρεως, καὶ γέλωτος οὐ καλοῦ δάκρυον ἐπαι- νετόν. Μέγα γὰρ τὰ παρὰ τῶν ἀλγούντων φάρμαχον· οἱ γὰρ τὸ ἴσον τοῦ πάθους ἔχοντες πλέον εἰσὶν εἰς παι ραμυθίαν τοῖς πάσχουσιν. Ἔστι γὰρ ὅτε καὶ τοῦτο φάρμακον ἀγαθὸν εἰς σω τηρίαν ἡ θλίψις. Καιρός ἀθυμίας οὐχ ὅταν πάσχωμεν κακῶς, ἀλλ᾿ ὅταν ὁρῶμεν κακῶς. Η ὑπερβολὴ τῆς ἀθυμίας οἶδε καὶ τῶν κατὰ φύσ σιν πολλάκις ἐκβάλλουσα φρενῶν ὑποβρύχιον ποιεῖν τὴν ψυχὴν, καὶ πρὸς ἅπαντα ἄχρηστον εργάζεσθαι τὰ καλά. Η λύπη εἰς πολλούς διαμεριζομένη μετριώτερον δάκνει τὸν πάσχοντα. Ιατρῶν λέγουσι παῖδες, ὅτι καὶ παρὰ στομάχου κατασκευὴν ἄκαιροι γίνονται λύπαι. Η οὐχὶ καὶ παρ' ἡμῖν τοῦτο συμπίπτειν εἰκὸς, ὅταν ἀλγῶμεν, καὶ μὴ εἰδῶμεν τῆς λύπης τὴν ὑπόθεσιν ; Μὴ τοίνυν ἀλύωμεν ἐν ταῖς θλίψεσιν, ἀλλ᾽ εὐχώ μεθα μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμὸν, ἐπιστάντα δὲ δε- χώμεθα. Τα τε γὰρ ὄντα αμαρτήματα ἀποτιθέμεθα, εἰ δέ τινα δικαιοσύνην ἔχωμεν, κἀκείνην λαμπροτέ ραν ἐργαζόμεθα· καὶ δείκνυσιν Ἰώβ, τότε μειζόνως διαλάμψας. Οὐδὲν γὰρ οὕτω λαμπρούς ποιεῖ καὶ ζηλωτοὺς καὶ μυρίων ἐμπίπλησιν ἀγαθῶν, ὡς πειρασμῶν πλῆθος, καὶ κίνδυνοι, καὶ πόνοι, καὶ ἀθυμίαι, καὶ τὸ διηνεκ χῶς ἐπιβουλεύεσθαι, καὶ παρ' ὧν οὐδαμῶς ἐχρήν, καὶ πράως ἅπαντα φέρειν. Θλίψιν ἔξετε ἐν τῷ κόσμῳ, ὁ Χριστός φησιν. Ούκ οὖν τότε μᾶλλον ἀλγεῖν ἐχρῆν, εἰ δν προείπεν ὁ Χριστὸς θλίψεως είναι χρόνον, τοῦτον ἐποιούμεθα τρυφῆς καὶ ἀναπαύσεως καιρόν. Μέναι τῶν ὁμοιοπαθῶν ὁμιλίαι τοῖς ἀθυμοῦσιν εὑρίσκονται παρηγορίας. Διὰ θλίψεως τὰ ἀγαθὰ τοῖς ἀνθρώποις ήτοίμασας, ὁμοίως καὶ τὰ κακὰ διὰ κενοδοξίας καὶ ἡδονῆς. Εκφεύγει αμαρτίας, ὁ παρὰ ἀνθρώπων ἀδικούμε νος, καὶ ὁμοίαν της θλίψεως ευρίσκει ἀντίληψιν. Ο ποιήσις ἐντολὴν ἐκδεχέσθω τὸν ὑπὲρ αὐτῆς per me amicitur ? Nam qui æquali affectione laborant, plus solatii magis igitur dolendum esset, si nos id tempus de- (1) Videtur de hypochondriaco affectu accipiendum. ANTONII MELISSÆ

exspectet. Dilectio enim erga Christum per con- Fuge tentationēm patientia et oratione : sin abs. gaudet prasentibus. Matth. xii. De omni verbo otioso quod locui servat animam suam. Tacitus lenit contentionem : et qui diligit vitam suam parci: ori suo. πειρασμόν. Ἡ γὰρ εἰς Χριστὸν ἀγάπη δι' ἐναντίων & δικιμάζεται. Φεύγε πειρασμὸν δι᾽ ὑπομονῆς καὶ δεήσεως· εἰ δὲ ἐκτὸς τούτων ἀντιτάσσει, περισσοτέρως επέρχεται. Ἡ ἄνεσις, καὶ ἡ ἀμεριμνία, καὶ ἡ ἀνάπαυσις; χαυνοῦσι καὶ διαχέουσι τὴν ψυχήν. οἱ δὲ πειρασμοί συσφίγγουσιν αὐτὴν, καὶ ἐνοῦσι τῷ Θεῷ, ὡς λέγει ὁ προφήτης ο Κύριε, ἐν θλίψει ἐμνήσθημέν σου. » Οδὸν μὲν τὴν λειοτάτην εκλέγεσθαι χρή, βίον δὲ τὸν ἀλυπότατον. Επενδύεσθαι δεῖ τῷ μὲν θώρακι χιτῶνα, τῇ δὲ λύπῃ νοῦν. Σωκράτης ερωτηθείς, τί λυπεῖ τοὺς ἀγαθοὺ;, εἶ πεν · Εὐτυχία πονηρῶν. Ὁ αὐτὸς ἐρωτηθείς, πῶς ἄν τις άλυπος διάγοι, Τοῦτο ἀδύνατον, εἶπεν· οὐ γὰρ ἔστι πόλιν ἡ οἰκίαν οἰκοῦντα καὶ ἀνθρώποις όμιλ. θντα μὴ λυπεῖσθαι Τοῦτο γὰρ ἴδιον, τῶν ὀφθαλμῶν, ἐν τοῖς μεγάλοις κακοῖς τὸ μὴ ἐκχέιν δάκρυον· ἐν δὲ ταῖς μετρίαις συμφοραῖς ἀφθόνως τὰ δάκρυα καταῤῥεῖν. Πολλάκις γὰρ τὸ χαρᾶς ὑπερβάλλον εἰς ἀλγεινὸν περιίστησιν· καὶ τῆς ἡδονῆς τὸ ἄμετρον ἐπίσπαστον λύπην ἐγέννησεν. Επεσθαι τοῖς τερπνοῖς εἴωθε τὰ λυπηρά. Εἴ τις πλεῖστα τῶν ἀγαθῶν κεκτημένος, μετὰ τοῦ λυπείσθαι διάγει τὸν βίον, ἁπάντων ἂν εἴη καὶ τῶν ὄντων καὶ τῶν ἐσομένων ἀθλιώτατος. Τοὺς ἄφρονας ὁ χρόνος, τοὺς δὲ φρονίμους ὁ λό- γος τῆς λύπης ἀπαλλάττει. Εὐγνώμων ὁ μὴ λυπούμενος ἐφ᾽ οἷς μὴ ἔχει, ἀλ λὰ χαίρων ἐν οἷς ἔχει. Ἐπίκτητο; ἐρωτηθείς, πῶς ἄν τις τὸν ἐχθρὸν λυ- πήσῃ, ἔφη· ἑαυτὸν παρασκευάζων βέλτιστα πράτ- τειν. Οὐδεὶς ἀλύπως τὸν βίον διήγαγεν, ἄνθρωπος ὤν, εὐδ᾽ ἄχρι τέλους ἔμεινεν εὐτυχῶν. Οὐκ ἔστιν εὑρεῖν βίον ἄλυπον ἐν οὐδενί. ΛΟΓΟΣ ΟΓ. Περὶ σιωπῆς καὶ ἀποῤῥήτων. Πᾶν ῥῆμα ἀργὸν δ᾽ ἐὰν λαλήσωσιν οἱ ἄνθρωποι, ἀποδώσουσι περὶ αὐτοῦ λόγον ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως. Εστω πᾶς ἄνθρωπος ταχὺς εἰς τὸ ἀκοῦσαι, καὶ βραδὺς εἰς τὸ λαλῆσαι. ὺς φυλάσσει τὸ ἑαυτοῦ στόμα, διατηρεῖ ἐκ θλί- ψεως τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Αντιλογίαν πραΰνει σιγηρός, ἀγαπῶν δὲ ζωὴν αὐτοῦ, φείδεται στόματος αὐτοῦ. Μισῶν λαλιὰν, ἐλαττοῦται κακία. ᾿Αγαθά ἐκκεχυμένα ἐπὶ στόματι κεκλεισμένῳ. Ο σιγηρὸς καὶ νοήμων τιμῆς ἀξιωθήσεται. Σοφία κεκρυμμένη καὶ θησαυρὸς ἀφανής, τίς ὠφέλεια ἐν ἀμφοτέροις ; Εστιν ἔλεγχος, καὶ οὐκ ἔστιν ὡραῖος. Καὶ ἔστι τις σιγῶν, καὶ εὑρισκόμενος σοφός. traria probatur. que his præsidiis te opponas, vehementius inva- dit. Dorothei. Remissio, incuria et quies laxam et dissolutam reddunt animam; tentationes vero constringunt eam, et uniunt Deo, ut inquit propheta his verbis : e Domine, in afflictione memininus tui. 9 Plutarchi. Via quidem eligenda planissima, vita vero tranquillissima. Thoraci tunicam, tristitiæ vero mentem et ra- tionem introducere oportet. Socrates interrogatus quid bonis molestum esset, dixit : Prosperitas improborun. Idem interrogatus quomodo quis vitam tristitia va- cuam degeret, respondit : Hoc fieri non potest. Nam qui in civitate aut familia habitat, et cum homini- bus conversatur, non potest non aliquando tristari. Leucippi. Hoc enim proprium est oculis, ut in magnis malis lacrymas non effundant, in medio- cribus autem calamitatibus abunde lacrymentur. Coricii. Immoderatum gaudium sæpius exit in dolorem : et immodica voluptas accersi:am sibi tristitiam producit. Moschionis. Tristitia sequi solet voluptatem. Theopempti.Si quis plurimas opes possidens cuin tristitia vitam transigit, is certe fuerit omnitum qui sunt quique futuri sunt hominum miserrimus. Epicteti.Insipientes tempus, sapientes autem ra- tio moerore liberat. Bapit qui non tristatur propter absentia, sed Epictetus interrogatus quomodo quis hosti dolo- rem excitare posset, dixit : 120 Si quis ita com™ paret seipsum, ut optima quæque faciat. Posidippi. Nullus hominum sine tristitia vitaṁ transegit, neque fortunatus ad fluein usque mansit. Euripidis. Non est in quoquam reperire vacuant tristitia vitam. D fuerint homines, in die judicii rationem reddent. Jacob. Onnis homo sit celer ad audiendam, et tardus ad loquendum. Prov. xxı. Qui os suum custodit, ab afflictione Qui loquacitatem odit, malitiam minuit. Eccli. xxx. Effusa bona sunt in ore clauso. Ibid. xxı. Tacitus et prudens erit in pretio. Ibid. πει. Sapientia abscondita et thesaurus la- Lens, quid juvant? 1bid. xx. Est cum minime sit speciosa repres hensio, et est cum quis sapienter taceai. LOCI COMMUNES. - PARS I. SERMO LXXI:I. SERMO LXXIII [al. XCIII). De silentio el arcanis.

Theologi. Si quid habes silentio melius loquere: A diligas autem taciturnitateın, ubi silentium sermo- ui praestat. Illis dicendi libertas concedenda est, quorum modestus ac vere mundus, et compositus et so- brius est sermo. Non jucunda est fidelibus loquacitas, et sermo- nis contentio. Sufficit enim eis vel unus oppositus. Melior est cum ratione tarditas inconsiderata celeritate. floc etiam taciturnitatis lucrum est, quod non opus habeat multitudini respondere. Silentium pro consensu haberi docetur etiam proverbio. S. Dionysii. Aut melius aliquid dic silentio, aut sile. Sexti. Vir sapiens et silens Deum colit, et cau- sam scit cur sileat. Seniorum. Silere quam loqui malis. Silentium enim colligit, locutio dispergit. Prae omnibus præceptis Deus elegit taciturnita- tem ; scriptum est enim : • Quem respiciam nisl humilem et tacitum? » Qui cupit salvari, sequatur inopiam et silentium. Plutarchi. Nemini dixeris quod tacerl vis. Quo- modo enim ab alio postulabis silentii fidem, quam tute tibi non præstitisti ? Tacere non solum sitim aufert, ut inquit Hip- pocrates, sed tristitiam quoque et dolorem. Silentii neminem, sermonis plurimos poenituit. Taciturnitas ubique totum ornamentum est ju- veni. 121 Qui non scit tacere, loqui etiam nescit. Aristotel. Aristoteles interrogatus, quamobrem cum alios doceret loqui, ipse taceret, dixit : Nempe cos quidem ipsa non scindit, cultros autem acuit. Hominis improbi sicut taciti canis silentium magis quam sermonem cavere oportet. Idem interrogatus a quodam quis arcanum ser monem continere posset, dixit : Qui carbonem quo- que ignitum lingua retinere potest. Theophrastus peripateticus in convivio juvenem D quemdam tacitum videns, dixit : Si rudis quidem cum sis taces, sapis ; si vero doctus, insipienter laces. • Charelis. Linguam primis ubique moderari co- Quod et seni et juveni decorum est. [neris. . Quod facturus es ne dixeris ; nam si non succe- dal, irrideberis. Lycurgi. Lycurgus interroganti cur breviloquio studerent Lacedæmonti, dixit : Quoniam silentio vicinum est. Simonidis. Simonides dicebat nunquam se pœ- nituisse sileutii, sermonis autem sæpius. φθέγγου μέν, εἴ τι κρείττον σιωπῆς ἔχεις· ἀγάπα δὲ ἡσυχίαν, ἔνθα κρείττον λόγου τὸ σιωπᾷν. Τὴν ἐν λόγοις ἐλευθερίαν ἔχειν δεῖ τοὺς μετρίους ἐν λόγῳ, καὶ ὡς ἀληθῶς κοσμίους καὶ σώφρονας. Οὐχ ἡδὺ τοῖς πιστοῖς ἀδολεσχία, καὶ λόγων ἀντί- θεσις. Αρκεῖ γὰρ καὶ εἷς ἀντικείμενος. Κρείσσον λελογισμένη βραδυτης τάχους ἀπερι σκέπτου. Καὶ τοῦτο κέρδος τῆς σιωπῆς, τὸ τοῖς πολλοῖς μηδὲ ἀποκρίνεσθαι. Τὴν σιωπὴν συγκατάθεσιν εἶναι διδάσκει καὶ ἡ παροιμία. "Η λέγε σιγῆς τι κρεῖττον, ἢ σιγὴν ἔχε. Σοφός ἀνὴρ καὶ σιγῶν τὸν Θεὸν τιμή, εἰδὼς καὶ διὰ τί σιγά. Αγάπα τὸ σιγὰν ὑπὲρ τὸ λαλεῖν. Ἡ σιωπὴ γὰρ θησαυρίζει, τὸ δὲ λαλεῖν διασκορπίζει. Πρὸ πασῶν τῶν ἐντολῶν τὴν ἡσυχίαν, ἐξελέξατο ὁ Θεός. Γέγραπται γάρ· Ἐπὶ τίνα επιβλέψω ἀλλ᾽ ἢ ἐπὶ τὸν ταπεινὸν καὶ ἡσύχιον ; ν Ο θέλων σωθῆναι διωξάτω τὴν ἀκτημοσύνην καὶ την σιωπήν. Οπερ ἂν σιωπᾶσθαι βούλῃ, μηδεν! εἴπῃς. Η πῶς παρά τινος ἀπαιτήσεις τὸ πιστὸν τῆς σιωπῆς, δ μὴ παρέσχες σεαυτῷ ; Τὸ σιωπὴν οὐ μόνον ἄδιψον, ὥς φησιν Ἱπποκρά ς της, ἀλλὰ καὶ ἄλυπον καὶ ἀνώδυνον. . Σιωπήσας μὲν οὐδεὶς μετενόησε, λαλήσαντες δὲ παμπληθείς. Πανταχοῦ τῷ νέῳ κόσμος ἀσφαλῆς ἐστιν ἡ σιωπή. Ο μὴ εἰδὼς σιωπᾶν οὐκ οἶδε λέγεσθαι, Αριστοτέλης ερωτηθεὶς, Διὰ ποίαν αἰτίαν τοὺς άλλους διδάσκων λέγειν, αὐτὸς σιωπᾷς, ἔφη· Καὶ γὰρ ἡ ἀκόνη αὐτὴ μὲν οὐ τέμνει, τὰ δὲ ξίφη οξέα ποιεί. Φαύλου ἀνδρός, καθάπερ κυνός σιγηροῦ, δεῖ τὴν σιγὴν ἢ τὴν φωνὴν εὐλαβεῖσθαι. Ὁ αὐτὸς ἐρωτηθεὶς ὑπό τινος, τίς κατασχεῖν δύ ναται λόγον ἀπόῤῥητον, ἔφη • Οστις καὶ διάπυρον ἄνθρακα τῇ γλώσσῃ κατασχεῖν δυνήσεται. Θεόφραστος ὁ περιπατητικός, ἐν συμποσίῳ νεανί- σκον τινὰ βλέπων ἡσυχίαν ἔχοντα, εἶπεν· Εἰ μὲν ἀπαίδευτος ὢν σιωπά:, πεπαιδευμένος υπάρχεις" εἰ δὲ πεπαιδευμένος, ἀπαιδεύτως σιωπᾷς. Γλώσσης μάλιστα πανταχοῦ πειρῶ κρατεῖν, Ο καὶ γέροντι καὶ νέῳ τιμὴν φέρει. “Ο μέλλει; ποιεῖν, μὴ λέγε· ἀποτυχών γὰρ και τα γελασθήσῃ. Λυκοῦργος πρὸς τὸν εἰπόντα, διὰ τί Λακεδαιμό νιο: τὴν βραχυλογίαν ἀσκοῦσιν, εἶπεν· Οτι ἐγγύς ἐστι τοῦ σιγᾷ». Σιμωνίδης μηδέποτε μὲν αὐτῷ ἔλεγε μεταμελήσαι σιγήσαντι, φθεγξαμένῳ δὲ πολλάκις. ANTONII MELISSE

Solomon. Audivisti sermonem, commoriatur tibi. Si protraxeris sermonem, contentiones et pugnæ Eccli. Sermo insipientis iu multitudine verbo- D Theologi. Satietas sermonis inimica est auribus, Cum res ipsæ apparent, superflua est sermonis Ș. Chrysost. Sermo simpliciter narratus inte- τὴν ἄκοσμος ὁ βίος, τούτοις ἡ σιωπὴ μέγιστος κόσμος. Δημοσθένης, μειρακίου παρὰ πότον πολλά ληρούν τος καὶ μὴ βουλομένου σιωπῆσαι, Μειράκιον, εἶπε, πώς παρ' οὗ ἔμαθες λαλείν, παρ' αὐτοῦ σιωπὴν οὐκ ἔμαθες ; Ονειδίζοντος αὐτῷ τιν ὅτι στόμα δυσῶδες εἶχε· Πολλὰ γάρ, εἶπεν, αὐτῷ τῶν ἀποῤῥήτων ἐγκατεσάπη. ΛΟΓΟΣ ΟΔ'. Περί πολυλόγων καὶ ταχυλόγων, καὶ ἐκφερομυ θούντων μυστήρια. Ο τὰ πολλὰ λέγων καὶ ἀντακούσεται. Μὴ πολὺς ἐν βήμασι γίνου. Μέχρι τίνος οὐ σιωπήσεις; Ἐπίσ σχες, ἵνα καὶ αὐτοὶ λαλήσωμεν. Δια τί ὥσπερ τετρά ποδα ἐσιωπήσαμεν ἐναντίον σου ; Ανὴρ γλωσσώδης οὐ κατευθυνθήσεται ἐπὶ τῆς γῆς. Ηκουσας λόγον, συναποθανέτω σοι. Μὴ ἴσθι ταχὺς ἐν λόγοις, καὶ μὴ συμπαρεκτείνῃ πίνης ὢν πλουσίῳ, μηδὲ ζήτει τῶν σοφῶν εἶναι του φώτερος. Ἐκ πολυλογίας οὐκ ἐκφεύξῃ ἁμαρτίαν. Ἐὰν ἐξελκύσῃς λόγον, ἐξελκύσονται κρίσεις καὶ μάχαι. Έστιν ἔλεγχος, καὶ οὐκ ἔστιν ὡραῖος· καὶ ἔστι τις σιγῶν, καὶ εὑρισκόμενος σοφός. ὓς ἀποκρίνεται πρὶν ἀκούσαι, ἀφρονύνῃ αὐτῷ ἐστι καὶ ὄνειδος. Οἱ ἀπαίδευτοι ἀκρατεῖς γλώσσῃ. Ἐὰν Γης ἄνδρα ταχὺν ἐν λόγοις, γίνωσκε ὅτι έλε πίδα έχει μᾶλλον ὁ ἄφρων αὐτοῦ. ῾Ο ἄφρων πληθύνει λόγους· ὁ πλεονάζων ἐν λόγῳ μισηθήσεται. Φωτὴ ἄφρονος ἐν πλήθει λόγων. Μὴ γίνου ταχὺς ἐν λόγῳ σου, μηδὲ νωθρὸς καὶ παρειμένος ἐν λόγοις σου. Χείλη πολυλάλων τὰ οὐκ αὐτῶν διηγήσονται. Ο θέλων ζωὴν καὶ ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθὰς παυσάσθω τὴν γλῶσσαν ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον, ἐκκλινάτω ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποιη- σάτω ἀγαθὸν, ζητησάτω εἰρήνην, καὶ διωξάτω αὐτήν. Κύρος λόγου πολέμιος ἀκοαῖς, ὡς ὑπερβάλλουσα τροφή σώμασιν. Ολισθος ἀνθρώποις γλῶσσα μὴ λόγῳ κυβερνω μένη. Φαινομένων έργων περιττόν ἐστι μακρολογία. Λόγος ἁπλῶς προενεχθεὶς ὁλοκλήρους πολλάκις οἴκους ἀνέτρεψε, καὶ ψυχὰς ἀπώλεσε καὶ κατέδυσε. Καὶ τῶν μὲν χρημάτων την ζημίαν πάλιν ἔνι λα Γεῖν· λόγον δὲ ἐκπηδήσαντα ἅπαξ ἀνακτήσασθαι πάλιν οὐκ ἔν:. Τὰ λοιπὰ τῶν ἁμαρτημάτων καὶ λόγου καὶ πραγ- μάτων καὶ τῆς ἔξωθεν συνεργείας πρὸς τὸ γενέ- σθαι δέονται. 'Η δὲ τοῦ λόγου φύσις κατεξουσίαν ἔχει τὸ πλημμελεῖν. · A Quorum indecora vita est, illis maximum decus est silentium. Demosthenis. Demosthenes, cum adolescens qui- dam inter pocula multas nugas effntiret, et tacere nollet : Alolescens, dixit, quomodo non didicisti tacere ab illo, a quo didicisti loqui ? Cum objiceret ei quidam oris fetorem: Mulța enim, dixit, secreta in eo computruerunt, De multiloquis et festinate loquentibus, et arcana efferentibus. Job ri. Qui multa dicit, ille vicissim audiet. Ne sis multus in verbis. Quousque non tacebis? Tace ut et ipsi loquamur. Cur veluti quadrupedes tacebi- B mus coram te? David. Vir linguax non fortunatus erit in terra. Ne sis celer in verbis, et ne, pauper cum sis, con- tendas cum divite, neque sapientior sapientibus esse quæras. Per multiloquium non effugies peccatum. protrahentur. Eccli. xx. Est cum minime sit speciosa repre- hensio, et est cum quis sapienter laceat. Prov. xvi. Qui respondet priusquam audierit, insipientia et dedecore notatur. Imperiti linguam continere nesciunt. 122 Si videris hominem loquendo velocem, scias plus spei esse stulto quam ipsi. Insipiens multiplicat verba; qui abundat verbis habebitur odio. rum est. Ne sis præceps in sermone tuo, neque piger et remissus in verbis tuis. Labia loquacium nihil ad se [pertinentia loquen- tur. Į Petr. ¡µ. Qui desiderat vitam, et bonos dies videre cupit, prohibeat linguam a malo, et labia sua ne loquantur fraudem; declinet a malo, et faciaɛ bonum ; quærat pacem et sectetur eam. ut nimium alimentum corporibus. Lingua non gubernata ratione subvertit homi prolixitas. gras sæpe familias evertit, et animas perdidit ac submersit. Et pecuniæ quidem jacturam resarcire licet, sermonem autem semel elapsum revocare non licet. Gregor. Nyss. Reliqua peccata verbis et rebus et externa ope indigent ut perficiantur : sermonis au- tem natura sponte potest delinquere. LOCT COMMUNES. - PARS I. SERMO LXXIV. SERMO LXXIV [al. XCVI ]. nes.

θ΄. τα Τῷ Παντεχνῇ. E. o5. imiciacé dir cerni rc alil Aba cilc D ca: 1 ei liugua remissa est, Iepi coU dyov xal peydtov. Eó0vjilov, xal d- Auv Üsogtlae zéy flor Gamrvxdtur. "Emi b tfe odefs d ycginvias xal EüUUpeog Exel- vog 6 péqag xal mi(aUAnro; dwà iy DlaAatrzlunv ühapmev EE PmayvrMas piv Yerevymp£vog xac "sU; ypóvous U$álevtos, "Üxpng db «i máyu xal "Axaxitp cote sf: Mese booqslac Béforc xaün- yeuésw spugsl; áfluc xal madieag pevermyóz * Eixa cir «oU. mpzaGuzéooy Bbyzsat erporovtav, xal y lepüyv uovav vhy &mypéatay Ex pora, "Ezrttva. x&x3 lloatezivny Yevópitvos, £v xtv amma aóv- aga. ^i) Dav pari) Geaxclaxt qb cj; áperts miyyvu- sac Epyaavijpuv, xai tb «rg quocoglac bxnovetzac bv Exclu i£ 0nb scoMols xal Ouigripors xavaqu- C vong: xmi Aadozv Ümepurriün cwviorqar xal Emi (si mposMelv dpeztis, is xavdya xàl mov Yevé- et tbv Blov. povatixzc xaxastáseos nepigavi] 6b evéoat soi, Saípaat, Too vo llepoGv quidpyou vh» malis &pripeM] wil cüüov iütbkvo, xci vàe vo) obpavoU Bópag àvigke, xat óvipov hv. 3v áxag- may vosuügav rapssxeuáqzro alg ebyal;. IDonüoe 8b &puuv Ex mdwo Bpayvtázuv mypásat Miinaey, BE Oy wel cevpaxóctot Ávbgeg. Expágnsav: ova 8 becerpopéváts tàe prjtpas soxtxvolzas xaüloza. Ti B iepày ExixeloUvtoc ponraurlav, qe oüpa- -vézv olázsp-sUhog wipuájgmóv bw abchw xaüsiro sugxapestiz xal alovrt quiviv ágiele, ofoz Tfj voU Biov hapwpórnit à &vhp* xal tv. mposiivtov efi p ilg xarwowía ofo; Éxasso; hy ütáÜro:w vorpüx Bpucixo, 8 exp piov (ugavéavotov üávtyvOe fs ele xov bxelvoo xaüipsee. "E£sbjuet 6k phe Küptov à paxiptó; bxssbw bzü Teyowag Deóvroy pivew puív, Afovtoz s00 gey&hou viv &gyhy Subovoveoc pisptos v vb ios, xxi vb» apónov yáha ámioUasa- ao; tb Bb ypOua Muxbe, dpw sv pimpüv Gacstav xaüziaévgé cà edens Eguv. Clorópmra: péviot d; QR. "ME Durata i. OMM. dnd egeta Mm. cba diei ocior e ean. iris uir RS ind mia tulisset. Quo tempore primus etam Leo eonsütutione lata, et dies Domin:cus ab. omnibus absque labore omui per otium transigerelur, festusque et venerabilis emet, quemadmodum et di- Mis aposioKis visum est, precepit. Comsüiuit queque (2) ut quiin cleri ord:nem lecti essent, asolo prefecto przetorlo judicarentur, ) AOTOE A'. A0TOZ OE. Περὶ τῶν ἑαυτῶν γιῶτταν καὶ στόμα φυκλαττόν- των, καὶ τοῦ μὴ σκληρῶς καὶ ἀπηνῶς δι έ- γεσθαι. Οὐ λαλήφει τὸ στόμα μα» ἄνομα, οὐδὲ ἡ ψυχή μου μελετήσει ἄξιχα. ᾿ Εἶπα, Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρτάνειν με ἐν γλώσσῃ μου, ἐθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συστῆναι τὸν ἀμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Θοῇ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μον, χαὶ θύραν περιοχῆς περὶ τὰ χείλη μου. Μετὰ δικαιοσύνης πάντα τὰ ῥήματα τοῦ στόματός βου, οὐδὲν ἐν αὐτοῖς σχυλιὸν οὐδὲ στραγγαλ:ῶδες. ᾿Απὸ χαρπῶν στόματος ψυχὴ ἀνδρὸς πλησθήσεται ἀγαθῶν, ἀγταπύδομα δὲ χειλέων αὐτοῦ δοθήσεται αὐτῷ. ἤλργυρος πεπυρωμένος γλῶφφι δικαίου. Ὁ Κείλη δὲ φίλει ἀποκρινόμενα λόγους. ὀρθοῦ; "Απόκρισις ὑποπίπτουσα ἀποστρέφει ἢυμήν. “Ὃς φείδεται ῥῆμα προέσθαι σχληρὸν, ἐπιγνώμων, "Ὃς φυλάσπει τὸ στόμα αὐτοῦ καὶ τὴν γλῶασαν, διατηρεῖ ἐκ θλίψεως τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Θάνατος καὶ ζωὴ ἐν χερσὶ γλώσσης " οἱ δὲ κρα- πτοῦντες αὐτὴν ἔδογται τοὺς χαρποὺς αὐτῆς. Κηρία μέλιτος λόγοι χαλοὶ, γλύκασμα δὲ αὑτῶν ἴασις ψυχῆς. Λόγοι στόματος σοφοῦ χάρις. Μᾶλι καὶ γάλᾳ ὑπὴ τὴν γλῶσσάν σου. Μὴ ἀποκωλύσῃς λόγον ἐν καιρῷ σωτηρίας. Εἰ ἔστι σοι λόγος, ἀπύκρίθητι " εἰ δὲ μὴ, ἔστω ἢ χεῖρ σου ἐπὶ τῷ στόματί σου. Αείπει τιγὰ τοῦδε τοῦ ᾿όγου, καὶ διῖος ὁ ρ.18', ὁ ἐπιγεγραμμένος " Περὶ τῶν μὴ φυλαττόντων τὸ ἑαντῶγν στόμα καὶ τὴν γλῶτταν». De ilis qui linguam suam et os. custodiunt , et. de dermone non duro ueque contumace, Job xxvi. Os. meum non loquetur iuiqua, nee anima mea meditabitur injusta. Psal, xxxvin, Disi, Custodiam vias neas, ne pec- cem iu lingua mea: ponam custodiam ori mico cum coram me steterit impius, Psal. cL. Pone, Domine, custodiam ori meo, et jae niam munitionis cirea labia mea, Solomon. Oinla verba oris mel cur justitia , ni- hil in eis obliquum neque tortuosum. A fruetibus oris anima. viri implebitur bonis, et E retributio labiorum ipsius dabitur ei. Prov. X. Argentum ignitum lingua justi. lbid. xxw. Amato labiag, quw rectos sermones exhibent, * i Ibid. xv. Mitis responsio averti iram. Sapit qui durum sermonew proferre parcit, lbid. xxi. Qui. custodit os suum et linguam, ab. affiictione servat animam suam. loid. xvii. Mors et vita penes lingaam sunt: qui vero. moderantur eam, fructum 193 inde ca- pient. Ibid, xvt, Bons verba favi sunt mellis, et dulcedo. eorum remedium est anima. Eccle. x. Qris sapientis verba gratiosa sunt. [ Mél et lac sub lingua tua. Ne coliibeas sermonem in tempore salutis. Eccdi. v. Si quid vales dicendo, responde : sin minus, cobibeto manu os tuum. Deest hujus sermonis 15 finis ei totus 76 qui in- scribitur, De illis qui os suum e linguam. non custodiunt. Περὶ τῶν ἑαυτῶν γλῶτταν καὶ στόμα φυλεττόν- των, καὶ τοῦ μὴ σκληρῶς καὶ ἀπηνῶς διιιΔέ- γεσθαι. Οὐ λαλήφει τὸ στόμα μα. ἄνομα, οὐδὲ ἡ ψυχή μου μελετήσει ἄξιχα. ᾿ Εἶπα, Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρτάνειν με ἐν γλώσσῃ μου, ἐθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συστῆναι τὸν ἀμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Θοῇ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μον, χαὶ θύραν περιοχῆς περὶ τὰ χείλη μοι. Μετὰ δικαιοσύνης πάντα τὰ ῥήματα τοῦ στόματός βου, οὐδὲν ἐν αὐτοῖς σχυλιὸν οὐδὲ στραγγαλ:ὥξες. δ΄ ἸᾺπὸ χαρπῶν στόματος ψυχὴ ἀνδρὸς πλησθήσεται ἀγαθῶν, ἀγταπύδομα δὲ χειλέων αὐτοῦ δοθήσεται αὑτῷ. ἤλργυρος πεπυρωμένος γλῶφαι δικαίου. Ὁ Κείλη δὲ φίλει ἀποχρινόμενα λόγους. ὀρθοῦ;- "Απόκρισις ὑποπίπτουσα ἀποστρέφει ἢυμήν. Ὃς φείδεται ῥῆμα προέσθαι σχληρὸν, ἐπιγνώμων, "Ὃς φυλάσπει τὸ στόμα αὐτοῦ καὶ τὴν γλῶασαν, διατηρεῖ ἐκ θλίψεως τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Θάνατος καὶ ζωὴ ἐν χερσὶ γλώσσης " οἱ δὲ κρα- πτοῦντες αὐτὴν ἔδογται τοὺς χαρποὺς αὐτῆς. Κηρία μέλιτος λόγοι χαλοὶ, γλύκασμα δὲ αὐτῶν ἴασις ψυχῆς. ᾿ς Δόγοι στόματος σοφοῦ χάρις. Μᾶλι καὶ γάλᾳ ὑπὴ τὴν γλῶσσάν σου. Μὴ ἀποκωλύσῃς λόγον ἐν καιρῷ σωτηρίας. Εἰ ἔστι σοι λόγος, ἀπύκρ!θητι " εἰ δὲ μὴ, ἔστω ἢ χεῖρ σου ἐπὶ τῷ στόματί σου. Αείπει τιγὰ τοῦδε τοῦ ἀόγου, καὶ διῖος ὁ ρ.18', ὁ ἐπιγεγραμμάνος " Περὶ τῶν μὴ φυλαττόντων τὸ ἑαυτῶν στόμα καὶ τὴν γλῶτταν, Περὶ βασιλέως χρηστοῦ καὶ δικαίου, καὶ περ ὠρχῆς καὶ ἐξουσίας. Αὐξηθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ, ἔδεται ξῦνη ἐγύρῷ; SERMO T [ ql. CIII ]. De rege commodo et equo : et de. magistratu ac potestate, Num, xxiv, Augebitur. regnum ejus, gentes bo-

αυτου͵ καὶ τὰ πάχη αὑτηῦ ἐ τμυζλιεῖ, καὶ ταῇῖ-: 8.» λίσιν αὐτοῦ κατατοξεύσει ἐχθρόν. Ἔσωσεν ὁ Θεὸς τὸν Δαυϊδ ἐν πᾶσιν οἷς ἐπορεύθη, γσὶ ἐδασίλευσε Δαυῖδ ἐπὶ πάντας. (αὶ ἣν Δανῖδ ποιῶν κρίμα χαὶ διχχιοτύνην ἐπὶ πάντα τὸν λαόν, Εἶπε δΔαυΐδ- Ἄφετε αὐτὸν χχταράτατθαι,, ὅτι εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεός, Εἴ πως ἴδοι Κύριος ἐν τῇ ταπει- “νώσει μου, καὶ ἐπιστρέψει μοι ἀγαθὰ ἀντὶ τῆς κατ’ ἀρας αὐτοῦ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ, - Ἐμεγαλύνθη Σολομὼν ἐπὶ πάντας τοὺς βασῃ) εἴς τῆς γῆς πλούτῳ χαὶ σοφίᾳ " καὶ πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς ἐξεζήτουν τὸ πρύσωπον Συλομῶντος, ἀκοῦς σαι τῆς σοφίας αὐτοῦ ἧς ἔδωκεν ὁ Θεὸς εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, χαὶ αὐτοὶ ἔφερον ἕκαστος τὰ δῶρα αὐτῶν. Ἔν ταῖς ἡμέραις ᾿Ασὰ ἡσύχασεν ἡ γῆ Ἰούδα δέκα ἔτῃ, χαὶ ἐποίησεν "Ασᾶ τὸ ἀγαθὴν χαὶ τὸ εὐθὺ ἐνώπιον Κυρίου τοῦ Θεοῦ αὐτοῦῇ, καὶ ἀπέστησε τὰ θυσιαστήρια τὰ ἀλλότρια χαὶ τὰ ὑψηλὰ, ναὶ συνέ- τριψε τὰς στήλας, χαὶ ἐξέκοψε τὰ ἄλση, καὶ ἠαύχα- σεν ἡ βασιλεία ἐνώπιιν αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἣν αὐτῷ πό- λεμος ἐν τοῖς ἔτεσι τούτοις. Ἐγένετο Κύριος μετὰ Ἰωσαφὰτ, καὶ κατεύθυνε Κύριος τὴν βασιλείαν ἐν χειρὶ αὐτοῦ, καὶ ἦν Ἴωπα- φὰτ πορευόμενος χαὶ Ρεγαλυνόμενο; ἕως εἰς ὕψο:ν Κύριε, ἐν τῇ δυνάμει σου εὐφρανθέσεται ὁ βα- σλεὺς, καὶ ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ σου ἀγαλλιάτεται σφόδρα. Ὃ θεὺς, τὸ κρίμα σου τῷ βασιλεῖ δὸς, χαὶ τὴν δικαιοσύνην σου τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως, χρίνειν τὸν λαόν σοῦ ἐν διχαιοσύνῃ, καὶ τοὺς πτωχούς σου ἐν κρίσει, Πδέλυγμα βασιλεῖ ὁ ποιῶν χαχά. Μετὰ γὰρ δι- καιοσύνης ἑτοιμάζεται θρόνος ἀρχῆς. Δεχτὰ βασιλεῖ χείλη δίκαια, λόγους δὲ ὀρθοὺς ἀγατᾷ. Ἣν πολλῷ ἔθνε, δόξα βασιλέως, ἐν δὲ ἐχλείψει. λᾳοῦ συντριδὴ δυνάστου. Λικμήτωρ ἀσεδῶν βασιλεὺς σοφὸς, καὶ. ἐπιδαλεῖ αὐτοῖς τροχόν. Ὅταν βασιλεὺς δίκαιος καθίσῃ ἐπὶ τοῦ θρόνου, οὐκ ἐναντιοῦται ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ οὐδὲν πονηρόν. Δεχτὰς βασιλεῖ ὑπηρέτης νοήμων, Ἐλεημοσύνη καὶ ἀλήθεια φυλαχὴ βαδιχεῖ, καὶ περικυχλώσοντιν ἐν δικαιοσύνῃ τὸν θρόνον αὐτοῦ. Μάγαιρα γλῶσσα βασιλέως, καὶ οὐ σαρχίνη. Μὴ ἀλαζονεύου ἐνώπιον βασιλέως, μηδὲ ἐν τόποις δυναστῶν. ὑφίστασο. Κρεῖσσον γάρ σοι ῥηθῆναι, "λνάθαινε πρός με, ἢ ταπεινῶσαξ σε ἐν προσώπῳ δυναπτῶν. Βασιλέως ἐν ἀληθείᾳ κρένοντος πτωχοὺς, ὁ θρόνος αὑτοῦ εἰς μαρτύρ ον χαταασταϑήσεται, Θυμὸς βασιλέως ἄγγελος θανάτον, ἀνὴρ δὲ σοφὸς ἐξιλάσχεται αὐτόν. Βασιλέως ἀπειλὴ ὁμυία βρυγμῷ λέοντας " ὡς 5 δρόσος ἐπὶ χόρτον, οὕτως τὸ ἱλαρὸν αὐτοῦ. | etium ejus edet, et quie in éo sunt crassa, emedul- lahit, et sagittis suis conficiet hostem, II fieg. vm. Servavit. Deus Davidem in omnibus 4d que profeetus est, regnavilque in ommes, ac universo populo jus cum aequitate dicebat. H Reg. xvi, Sinite, inquit David , illum male- dicla jacere, quia Deus ipsi jussit. SI qua ratione respieiet Dominus in hanc meam abjectipnem, ad mo reverteuiur bona pro maledicto istius hoc. ipso die. 11 Paral. 1x. Aucius est Solomon supra omnes lerra reges, opulentia el sapienlia, ae omnes re- ges requirebant os. illius, ut quam ei Deus largitus €sset sapientiam audirent, suaque illi quisque nu- nera offerebat. 11 Paral. xu. Regnante.Asa quieta fuit Jud:a an- nos decem, probeque se gessit Asa ac reete in cun- spectu Domini Dei sui, et aliaria alina execlsaqua sustulit, ac columnas contrivit, et Ineos excidil, et. quietum fuil regnum in orulis ejus: nec fuit el ullum bellum per illos annos. Hl. Paral. xvn, Fuit Dominus cum Josaphato, ac per manum illius regnum recte adminiswavit, ae iu víla sua auctus est Jossphatus usque ad suni- mum, Psal. xx. Polentia tua, Domine, Letabitur rex, et salute quam das, exsultabit valde. Psal. xxt. Deus, judicium tuum regi da, et ju- stiliam tuam filio regis, n! cum zquitate res populi. juilicet, et pauperum toorum eum judicio. . Prov. xvi. Exsecrandus est regi, qui male facit, 1944 quia cum justitia solium. magistratus firtia- Mur. Prov; xiv. Accepta .sunt regi. labia justa; nam sermones reetos. diligit. 1n multitudine gentis, gloria regis : at si defeca- rit populus, priucipis pernicies est, Prov, xx. Venüilator impiorum rex sapiens, et in rege rota ipsorum. Ibid. xx. Cum justus rex in solio considet, nihil D improbum adversatur in oculis ejus. Ibid. xvi. Aeceptus regi. minister imtelligens. Ibid. xx. Misericordia et veritas .custodie sunt. regi, et solium ejus cum zequitate cireumdabunt. Lingua regis gladius minime earneus. lbid. xxv. Ne &is arrogans coram rege, nee pria- cipum Iqe3 occupato; melius est emim ut (ibi dicatur: Astende ad me, quam ut abjieiarig in oculis poteniinm. Ibid. xxix. Regis causas pauperu:n vere judiean- iis solium in testimonio firmo stabit, 16i. xvi. ra regis mortis nuntia : al vir sapiens placabit illum. lbid. xix. Regis mima leonis rugitui similea; qualis autem est ros herbz insidens, talis illius aMaslsee:

Στόμα βασιλέως φύλαξον, ὅτι πᾶν ὅ ἐὰν θέλῃ ποιήσει. Εξουσιάζων λαλεῖ, καὶ τὶς ἐρεῖ αὐτῷ, ΤΙ ποιεῖς; Εν συνειδήσει σου βασιλέα μή καταράσῃ, καὶ ἐν ταμείαις κοιτῶνός σου μὴ καταράσῃ πλούσιον, ὅτι πετεινὸν τοῦ οὐρανοῦ ἀποίσει τὴν φωνήν σου, καὶ ὁ ἔχων πτέρυγας ἀναγγελεῖ λόγον σου. Ἰδοὺ βασιλεὺς δίκαιος βασιλεύσει, καὶ ἄρχοντες μετὰ κρίσεως ἄρξουσιν. Ευλογήσει σε ὁ λαὸς ὁ πτωχὸς, καὶ πόλεις ἀνθρώ πων ἀδικουμένων εὐλογήσουσί σε. Εγένου γὰρ πάση πόλει ταπεινῇ βοηθὸς, καὶ τοῖς ἀθυμήσασι δι' Ενδειαν σκέπη. Αγαπήσατε δικαιοσύνην, οἱ κρίνοντες τὴν γῆν. Βασιλεὺς φρόνιμος ευστάθεια δήμου. Παρὰ βασιλεῖ μὴ σοφίζου. Μυστήριον βασιλέως καλόν κρύπτειν· ἔργα δὲ Θεοῦ ἀναγγέλλειν ένδοξον. Επηρώτησαν δὲ αὐτὸν καὶ στρατευόμενοι, λέγον τες· Καὶ ἡμεῖς τί ποιήσομεν; Καὶ εἶπε πρὸς αὐτ τούς· Μηδένα διασείσητε, μηδὲ συκοφαντήσητε, καὶ ἀρκεῖσθε τοῖς ἔψωνίοις ὑμῶν, Ὑποτάγητε πάσῃ ἀνθρωπίνῃ κτίσει διὰ τὸν Κύ ριον, εἴτε βασιλεῖ ὡς ὑπερέχοντι, εἴτε ἡγεμόσιν ὡς δι' αὐτοῦ πεμπομένοις εἰς ἐκδίκησιν κακοποιῶν καὶ ἔπαινον ἀγαθοποιῶν. Πᾶσα ψυχὴ ἐξουσίαις ὑπερεχούσαις ὑποτα σέσθω. Πᾶς ὁ ἀντιτασσόμενος τῇ ἐξουσία τῇ τοῦ Θεοῦ διαταγῇ ἀνθέστηκεν· οἱ δὲ ἀνθεστηκότες ἑαυτοῖς κρίμα λήψονται. Οἱ γὰρ ἄρχοντες οὐκ εἰσὶ φόβος τῶν ἀγαθῶν ἔργων, ἀλλὰ τῶν κακῶν. Θέλεις μὴ το βεῖσθαι τὴν ἐξουσίαν; τὸ ἀγαθὲν ποίει, καὶ ἕξεις ἔπαινον ἐξ αὐτῆς. Ἐὰν δὲ τὸ κακὸν ποιῇς, φοβού. Κατὰ τὸν κριτὴν τοῦ λαοῦ, οὕτως καὶ οἱ λειτουρ γοὶ αὐτοῦ, καὶ κατὰ τὸν ἡγούμενον τῆς πόλεως πάν τες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ. Μὴ ζήτει παρὰ Κυρίου ἡγεμονίαν, μηδὲ παρὰ βασιλέως καθέδραν δόξης. Βασιλεία ἐστὶν ἔννομος ἐπιστασία. Αἱ οὖν παρὰ βασιλέως διδόμεναι ὑποθῆκαι, τοῦ γε ἀληθῶς τῆς προσηγορίας ταύτης ἀξίου, πολὺ τὸ νόμιμον ἔχουσι τὸ κοινῇ πᾶσι λυσιτελές σκοποῦσαι, καὶ οὐχὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἰδίας ὠφελείας συγ τεταγμέναι. Τοῦτο γὰρ διαφέρει τύραννος βασιλέως, ὅτι ὁ μὲν τὸ ἑαυτοῦ πανταχόθεν σκοπεῖ, ὁ δὲ τὸ τοῖ; ἀρχομένοις ὠφέλιμον ἐκπορίζει. Ιδιον βασιλέως προμηθεῖσθαι τῶν ἀρχομένων. Εἰ καρδία βασιλέως ἐν χειρὶ Θεοῦ, οὐ σώζεται διὰ ὁπλιτικὴν δύναμιν, ἀλλὰ διὰ τὴν θείαν χειρα γωγίαν· ἐν χειρὶ δὲ Θεοῦ ἐστιν οὐχ ὁ τυχῶν, ἀλλ' ὁ ἄξιος τῆς τοῦ βασιλέως προσηγορίας. Κύριος καθιστῷ βασιλεῖς καὶ μεθιστῷ· καὶ οὐκ ἔστιν ἐξουσία εἰ μὴ ὑπὸ Θεοῦ τεταγμένη. Oliserva regis os, quia quidquid voluerit, efficiel summa præditus auctoritate loquitur, et quis ei di cet, Quid agis? Eccle. x. Regi ne în conscientia quidem tua maledicito, nec in cubiculi tui parte secretiore opulento maledicas, quia volueris aerea deferet vocem tuam, et qui præditus est pennis, sermonem tuum denuntiabit. Isai. xxxii. En rex justus regnabit, et principes cum justitia imperabunt. Populus pauper et civitates hominum injuria affectorum laudibus te afficient, quod fueris auxilio civitati aflictæ, et animun despondentes propter inopiam protexeris. Diligite justitiam qui judicatis terram. Sap. vi. Rex prudens populi stabilitas. Sirach. Apud regem captiosus ne esto, Tobias. Regis arcanum honestum est celare, at Dei opera renuntiare gloriosum. Luc. 111. Interrogaverunt autem eum et qui militabant his verbis: Et nos, inquiunt, quid faciemus? Et ille: N·minem, inquit, concutialis aut calumniis prematis. Et estote contenti stipendiis vestris. I Petr. 11. Subjicimini omni humanæ creaturæ propter Dominum, sive regi tanquam præcellenti, sive præfectis, ut qui per illum mittuntur ad scelerosorum quidem vindictam, proborum vero laudem. 125 Rom. sui. Omnes homines potestatibus præcellentibus subjiciantur. Ibid. Quisquis potestati resistit, Dei decreto resistit: at qui restiterint, sibi damnationem acquirent. Principes enini non sunt terror bonorum operum, sed malorum. Si vis non timere potestatem, quod bonum est facito, et ab illa laudem consequeris. Sin autem malum feceris, time. Eccli. x. Qualis judex populi, tales sunt ministri ejus: et qualis gubernator civitatis, tales cives qui in ea habitant. Eccle. vi. Ne quære præfecturam a Domino, nec a rege solium gloriæ. S. Basilii. Regnum est legitima præfectura. Ergo præcepta ea quæ a rege traduntur, qui quidem hoc vocabulo dignus fuerit, legitima sunt, communem utilitatem spectantia, nec privatæ utilitatis causa comparata. In hoc enim differt tyrannus a rege, quod ille sua undecunque spectat commoda, hic eorum quibus præest utilitatem quærit. Proprium est regis iis quibus præsit prospicere. Prov. xxı. Si cor regis in manu Dej est, pon servatur armorum robore, sed divino adminiculo ac ductu. Est autem in Dei manu non quivis, sed regis nomine dignus. Rom. xiii. Dominus reges constituit, et idem deponit: nec est potestas, nisi a Deo ordinata.

Πολλάκις ἀκρασία δήμου τὸν χείριστον εἰς ἀρχὴν & προστήσατο. Πρὸς τὸ τοῦ ἄρχοντος ἦθος πλάττεσθαι πέφυκεν ὡς τὰ πολλὰ τὸ ἀρχόμενον, ὥστε ὁποῖο! ποτε οἱ ἄγοντες ὦσι, τοιοῦτον ἀνάγκη καὶ τὸν ἀναγόμενον εἶναι. Καλὸν ἀεὶ τὸ χείριστον ὑπὸ τοῦ κρείττονος ἄγε- σθαι. Παλαιός ἐστι λόγος τοὺς ἀρετῆς μεταποιουμένους μεθ᾿ ἡδονῆς αὐτοὺς μὴ ἐπιβάλλειν ἀρχαῖς. Τὸν προεστῶτα μὴ ἐπαιρέτω τὸ ἀξίωμα, ἵνα μὴ ἐκπέσῃ τοῦ μακαρισμοῦ τῆς ταπεινοφροσύνης. Η μὲν ἀταξία ἀναρχίας ἐστὶ γνώρισμα, ἡ δὲ τάξις τὸν ἡγεμονεύοντα δείκνυσι. Τί γὰρ ἔφελος κυ- βερνήτη είναι χρηστόν, πονηροῖς χρώμενον ἐρέταις ; Τό τε γὰρ ἄναρχον άτακτον· τό τό τε πολύαρχον στασιώδες. Μή τις, ἑνὸν ἀκινδύνως ἕπεσθαι, ἄρχειν ἐπικιν- δύνως ἐπιθυμείτω, μηδ' ὁ τῆς ὑποταγῆς νόμος και ταλυέσθω, ἢ καὶ τὰ ἐπίγεια συνέχει καὶ τὰ οὐράνια. Τὸ βούλεσθαι βασιλέως ἄγραφός ἐστι νόμος τῷ κράτει συνηγορούμενος, καὶ πολύ γε τῶν γραπτῶν Ισχυρότερος, τῶν οὐ δυναστεία βοηθουμένων. Οἱ βασιλεῖς, αἰδεῖσθε τὴν ἁλουργίδα. Νομοθετήσει γὰρ καὶ νομοθέταις ὁ λόγος. Γινώσκετε τί τὸ πι στευθὲν ὑμῖν, καὶ τί τὸ περὶ ὑμᾶς μυστήριον· κόσ σμος ὅλος ὑπὸ χεῖρα τὴν ὑμετέραν διαδήματι μι- ο πρῷ καὶ βραχεί ῥακίῳ κρατούμενος. Τὰ μὲν ἄνω μόνου Θεοῦ, τὰ δὲ κάτω καὶ ὑμῶν. Θεοὶ γίνεσθε τοῖς ὑφ᾽ ὑμᾶς· ἵνα είπω τι καὶ τολμηρότερον, καρδία βασιλέως ἐν χειρὶ Θεοῦ καὶ εἴρηται, καὶ πεπίστευ- ται· ἐνταῦθα ἔστω κράτος ὑμῖν, ἀλλὰ μὴ τῷ χρυσῷ καὶ ταῖς φάλαγξιν. Τὸ δραστικὸν δείκνυε, μὴ τῷ δρᾷν κακῶς, τῷ δ' εὖ τι πονεῖν, εἰ θέλεις εἶναι θεός. Τὸ δ' ἐστὶν ἀνδρὸς ειδότος συγγενές. Κτείνει δὲ ῥᾶστα καὶ ταγγὼν καὶ σκορπίος. Οἱ δυνάσται, φοβεῖσθε τὸν δυνατώτερον· οἱ τῶν ὑψηλῶν θρόνων τὸν ὑψηλότερον. Βασιλείας τοῦ Θεοῦ δύο εἶδεν ἡ Γραφή, τὴν μὲν κατ' οἰκείωσιν, τὴν δὲ κατὰ δημιουργίαν. Βασιλεύει D μὲν γὰρ ἁπάντων, καὶ Ἑλλήνων, καὶ Ἰουδαίων, καὶ δαιμόνων, καὶ τῶν ἀντιτεταγμένων, κατὰ τὸν τῆς δημιουργίας λόγον. Πολλοὶ καὶ ἄλλοι βασιλεῖς πολλάκις ἐπὶ τὴν ἀρ χὴν ἐλθόντες, τοὺς πάλαι λελυπηκότας λαβόντες, ἀνάξιον εἶναι ἐνόμισαν ἐν ἀρχῆς ἔγκῳ τοσούτω δι- κιν ἀπαιτῆσαι τῶν πεπλημμελημένων. θεραπεύειν, οὐκ ἐρεθίζειν δεῖ τὰς ἐξουσίας. Οταν ἄρχων ἀνεπίληπτος ᾗ πᾶσι, τότε δύναται μεθ' όσης βούλεται εξουσίας καὶ κολάζειν καὶ συγ χωρεῖν τοὺς ὑπ' αὐτῷ ταττομένους ἅπαντας. Οὐδὲν γὰρ οὕτω δείκνυσι τὸν τὴν ἀρχὴν ἔχοντα ὡς φιλοστοργία περὶ τοὺς ἀρχομένους. Καὶ γὰρ πα - Sepenumero populi impotentia delerrimo magi, stratum dedit. Ad principis mores sere ungi solent, qui iǹ ejus sunt imperio, ut qualescunque tandem fuerint duc- Lores, tales esse qui ducuntur necesse sil. Bonum est ut præstantior semper deteriori præ- sit et imperet. Vetus est verbum, eos qui studeant virtuti, non cum voluptate magistratum accipere. Qui præest aliis ne se efferat 'propter auctorita- tem, ne excidat beatitudine quæ posita est in ani- mi abjectione. Theologi. Confusio inordinata nota est reipublicae magistratu carentis, at ordo qualis sit magistratus B ostendit. Quid enim juvat gubernatorem esse mo- deratum pravis utentem remigibus ? Prov. 11. Ubi enim nullus magistratus, ibi immo- derate et sine ordine omnia feruntur, et magistra- tuum multitudo seditiosa est. Cum liceat sine periculo sequi, periculose præ- esse nemo concupiscat, neque subjectionis lex abrogetur, quæ et terrestria et coelestia continet. Regis voluntas lex est non scripta, quae potentia defenditur, et quidem multo scriptis franor, quae nullius 126 potentia juvantur. Reges, purpuram metuite; legislator enim est¸ et legistatoribus ipsa ratio; quid vobis sit comI- missum, cognoscite, et quale sit in rebus yestris mysterium ; universus mundus sub manu vestra exiguo diademate et parvo panniculo tenetur. Su- perna salius Dei sunt, at inferna etiam vestra. Estote dii subjectis, ut aliquid dicam etiam auda- cius: Cor regis esse in manu Dei et dictum et cre- ditum est; illic sit robur vestrum, non autem iu auro et phalangibus. Tuam in efficiendo vim et potestatem demonstra, non ut mali, sed ut bọni aliquid efficiatur, si cupis deus esse. Hoc enim est viri innatam yim coguo- scentis facillime autem pastinaca et scorpius necant. Qui geritis potestatem, timete potentiorem : qui in alto throno sedetis, altiorem. Chrysost. Regna Dei duo novit Scriptura, unum familiare et domesticum, alterum quod creationis ratioņem spectat. Est enim Rex universorum et Græcorum et Judzorum, et dæmouum, et adversa- riorum creationis habita ratione. Multi etiam reges sape imperio accepto, cumn eos qui sibi antea fuissent molesti in sua potestate haberent, in tanto imperii fastu indignum esRĘ judicaverunt, qui pœnas reposcerent scelerate fa- ctorum. Calenda, non irritanda potestas. Cum princeps apud omnes inculpatæ vitæ fuerit, tum potest quanto volet arbitrio et punire subje- clos omnes, et eisdem ignoscere. Nihil est quod sic magistratum ostendat, ut amor et benevolentia erga eos qui sunt sub ipsius impe- PATROL, GR, CXXXVI. 100! LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO I.

slo; nam pater non solum procreando, sed etiam A diligendo post procreationem efficitur. Quod si ubi natura est, charitate est opus, multo magis ubi gratia. Non in veste et zona, nec in præconis voce cer- nitur princeps, sed in reficiendo fracta et fatiscentia, et quæ male constituta sunt corrigendo, ac impro- bos puniendo, nec permittendo ut violenter jus cuiquam eripiatur et auferatur. Ars est imperare, non solum dignitas, et quidera ars omitium maxime excellentissima. Qui maxime ex bumilibus sunt, cum dignitates nacti fuerint, facilius in arrogantiam tolluntur, quippe qui ad repentinos honores inepti sint. Regnum terrenarum rerum asperitates exæquat. 127 S. Iren. Rex ampis justus sacerdotalem ollinet ordinem, Jogn. Damasc. Optimum principem decet in syίς quidem peceatis esse acerbum Judicem et minime Ignoscentem, at in erratis subjecwrum placitum et ad ignoscendum facilem, Philanis. Deus nullius indiget, rex selius Dei. Imitare igitur eam qui nullius eget, ac largiter impertire petentibus misericordiam, non summo juro nec restricte cum supplicibus agens, sed omni- bus que ad vitam dogenders pertinent petentibus praebees. Tyrannus est princeps belli, rex vero pacis presses. Res justissime, cum missus sis & nolara ad supremam pappis partem occupandam, cumque gubernacula teneas, guberna communem hominum scapham feliciter cum salute omnium : nulla re magis gaudeas ac lætitia afficiare, quam tua erga subjectes beneficentia, Quid enim regis benevolentia subjectis populis eptabilius aut melius esse possit? Xenophontis. Principem omnibus quibus præsit simul succensere, magnum peccatum hoc quidem mihi videtur esse. Necesse est enim quia multis terrori sit, multos habere hostes : et quia omnibus simul suocenseat, eosdem omnes ad concordiam cummovere. Plutarchi, Ne puero gladium, proverbio dicitur. Ego vero dixerim: Ne puero divitias, nec viro doctrinæ experti potentiam. Nullum Aranius principis præsidium quam vera _t constans benevolentia. Ubi enim vulgus et pro- œeres assuefacti fuerint von principem, sed principi timere, tum multis oculis videt, multis auribus audit, ac quæ geruntur praesentiscit. Potentiam, divitias, magistratum accipere, et quasi in homeros tollere, vel mulieres et pueri possunt ; at magnam potestatis provinciam susci- pere et administrare, nec succumbere, nec opprimi pondere et magnitudine rerum, id viri demum est virtutc, prudentia et intelligentia prætti. 10:9 τέρα οὐ τὸ γεννῆσαι μόνον ποιεῖ, ἀλλὰ καὶ τὸ φιλεῖν μετὰ τὸ γεννῆσαι. Εἰ δὲ ἔνθα φύσις, ἀγάπης χρεία, πολλῷ μᾶλλον ἔνθα ἡ χάρις. Οὐκ ἐν τῇ χλανίδι καὶ τῇ ζώνῃ, οὐδὲ ἐν τῇ φωνῇ τοῦ κήρυκος ἄρχων, ἀλλ᾽ ἐν τῷ τὰ πεπονηκέσα ἀνακτᾶσθαι, καὶ τὰ κακῶς ἔχοντα διορθοῦν, καὶ κοι λάζειν μὲν ἀδικίαν, μὴ συγχωρεῖν δὲ ὑπὸ δυναστείας τὸ δίκαιον ἀπελαύνεσθαι. Τέχνη τὸ ἄρχειν ἐστὶν, οὐκ ἀξίωμα μόνον, καὶ τέχνη πατῶν ἀνωτέρα. Οἱ μάλιστα ἐκ ταπεινῶν ὄντες, ὅταν ἀξιωμάτων ἐπιλάβωνται, εὐκολώτερον αίρονται πρὸς ἀπόνοιαν, ἅτε ἀπειροκάλως ἔχοντες πρὸς τὴν ἐξαίφνης τιμήν. Βασιλεία τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων τὰς τραχύτητας εμαλίζει. Πᾶς βασιλεὺς δίκαιος ἱερατικὴν ἔχει τάξιν. Τὸν ἄριστον ἄρχοντα ἐν τοῖς μὲν καθ᾿ ἑαυτὸν ἀσύγγνωστον εἶναι χρὴ καὶ πικρὸν δικαστήν, ἐν δὲ coῖς τῶν ἀρχομένων πταίσμασι συγγνωμονικὸν καὶ ήμερον. Ὁ μὲν Θεὸς οὐδενὸς δεῖται, ὁ βασιλεὺς δὲ μόνον Θεοῦ. Μιμοῦ τοίνυν τὸν οὐδενὸς δεόμενον, καὶ κα ψιλεύου τοῖς αἰτοῦσι τὸν ἔλεον, μὴ ἀκριβολογούμε νος περὶ τοὺς σοὺς ἱκέτας, ἀλλὰ πᾶσι παρέχων τὰς πρὸς τὸ ζῆν αἰτήσεις. Τυραννός ἐστιν ἄρχων πολέμου, βασιλεὺς ἡγεμὼν εἰρήνης. Βασιλεύ δικαιότατε, παραπεμφθεὶς ὑπὸ τῆς φύσ σεως ἐπὶ πρύμναν ἀνωτάτω, καὶ τοὺς οἵακας ἐγχει: ρισθείς, πηδαλιούχει τὸ κοινὸν ἀνθρώπων σκάφος σωτηρίως, ἐπὶ μηδενὶ μᾶλλον χαίρων καὶ τερπόμε: νος ἢ ἐν τῷ τοὺς ὑπηκόους εὐεργετείν. Τι ἂν γένοιτο εὐμενείας βασιλέως υπηκόοις ἄμεινον ; "Ανδρα άρχοντα πάσιν ἅμα χαλεπαίνειν τοῖς ἄρχος μένοις, τοῦτο ἔμοιγε δοκεῖ μέγα ἁμάρτημα είναι. Ανάγκη γὰρ διὰ τοὺς πολλοὺς φοβεῖν, πολλούς ἐχθροὺς ποιεῖσθαι· δια δὲ τὸ ἅμα πᾶσι χαλεπαίνειν, πᾶσιν αὐτοῖς ὁμόνοιαν ἐμβαλεῖν. . Μὴ παιδί μάχαιραν, ἡ παροιμία φησίν. Ἐγὼ δὲ φαίην, μὴ παιδί πλοῦτον, μηδὲ ἀνδρὶ ἀπαιδεύτη δυναστείαν. Οὐδὲν οἷον ἀληθινὴ καὶ βέβαιος εὔνοια φυλα κτήριον ἀνδρὸς ἄρχοντος · ὅταν γὰρ ἐθισθῶσιν οἱ τι πολλοὶ καὶ δυνατοὶ μὴ τὴν ἡγούμενον, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ ἡγουμένου δεδιέναι, πολλοῖς μὲν ὄμμασιν ὁρᾷ, διὰ πολλῶν δὲ ὤτων ἀκούει, καὶ προαισθάνεται τὰ γι νόμενα. Τὸ λαβεῖν καὶ ἀναθέσθαι δύναμιν καὶ πλοῦτον καὶ ἀρχὴν καὶ γυναικός ἐστι καὶ παιδός· τὸ δὲ μετ γάλην ἐξουσίαν ἐνεγκεῖν καὶ μεταχειρίσασθαι, καὶ μὴ συντριβῆναι, μηδὲ διαστραφήναι τῷ βάρει καὶ μεγέθει τῶν πραγμάτων, ανδρός ἐστιν ἀρετὴν καὶ φρόνημα καὶ νοῦν ἔχοντος. ANTONI MELISSA 100%

Ὃ μὲν Κλέων ὅτε πρῶτον ἔγνω τῆς πολιτείας Α ἅπτεσθαι, τοὺς φίλους συναγαγὼν εἰς ταυτὸ, διελύ- σατο τὴν φιλίαν πρὸς αὐτοὺς ὡς πολλὰ τῆς ὀρθῆς καὶ δικαίας προαιρέσεως μαλάσσονσαν ἐν τῇ πολι- πείᾳ καὶ πυράγουσαν. Ὃ δὲ Θεμιστοκλῆς πάλιν πρὸς τὸν εἰπόντα, ὡς ἄρξῃ καλῶς, ἴσον ἅπασι παρέ- χων ἑαυτὸν, Μηδέποτε, εἶπεν, εἰς τοιοῦτον ἐγὼ κα- ϑίσωμαι θρόνον, ἐν ᾧ πλέον οὐχ ἕξονσιν οἱ φίλοι παρ᾽ ἐμοὶ τῶν μὴ φίλων. Οὐ γὰρ ἀφίλων αἱ πόλεις ἀνδρῶν καὶ ἀνεταίρων, ἀλλὰ χρηστῶν χαὶ σωφρόνων δέονται. Πάν0' ὅσα τοὺς ἀρχομένους καὶ φρονεῖν χαὶ πράτ- πεῖν βούλει, καὶ λέγε καὶ ποίει. Οὕτω γὰρ ἂν μᾶλ- λον παιδεύσειας αὑτοὺς ἢ ταῖς ἔχ τῶν νόμων τιμω- ρίαις, Τὺ μὲν γὰρ ζῆλον, τὸ δὲ φόδον ἔχει, Καὶ ῥᾷόν ἢ τις μιμεῖται τὰ χρείετω ἐρῶν ἔργῳ γινόμενα, ἢ φυλάττεται τὰ χείριυ, ἀκούων λόγῳ χωλνόμενα, Πέφυκεν ὡς ἀεὶ πρὸς τὰς γνώμας τῶν ἀρχόντων τυποῦσθαι καὶ τὸ ὑποχείριον, Πρὸς τὰς γνώμας καὶ τὰς; πράξεις τῶν ἡγουμέ- νων αὐτῶν οἱ πολλοὶ ἐξομοιοῦνται, χαὶ ὁποῖα ἂν ἐκείνους δρῶντας ἴδωσι, τοιαῦτα καὶ αὐτοὶ, οἱ μὲν ὡς ἀληθῶς, οἱ δὲ καὶ προσποιούμενοι πράττουσιν, ποθητὸς. εἶναι μᾶλλον ἢ φοδερὸς κατὰ τὸν βίον προαιροῦ, Ὃν γὰρ πάντες φοδοῦνται, πάντας φο- δεῖται. Τὸν ἄρχοντα ξεῖ ἔχειν πρὸς μὲν τοὺς καιροὺς λο- Ὑισμὸν, πρὸς δὲ τοὺς ἐναντίους τόλμαν, πρὸς ᾿δὲ ( τοὺ; ὑποτεταγμένους εὔνοιαν. ΟΙ κακοὶ ἰόντες εἰς τὰς τιμὰς, ὀχόσῳ ἂν μᾶλλον ἐνάξιοι ὄντες εἰς τὰς τιμὰς ἴωσι, τοσούτῳ μᾶλλον ἂν ἀχυδέες. γίνονται, καὶ ἀφροσύνης καὶ θῤᾷσεος πίμπλανται. ΚΆρχων μὲν ἐπιτήδευε πρᾷος εἶναι, ἀρχόμενος δὲς μεγαλόφρων, Βασιλέᾳ φρόνιμον τὸ διάδημα ὁδ ποιεῖ, Νοῦς γάρ ἔστιν ὁ ἄρχων, ὄλρχεσθαι μὴ μαθὼν, ἄρχειν μὴ ἐπιχείρει. "Ὦ πλοῦτε καὶ τυραννὶς, καὶ τέχνη τέχνης, Ὑπερφέρουσαι τῷ πολυζήλῳ βίῳ, - Ὅσος παρ' ὑμῖν ὁ φϑόνος φυλάφαρται " Πρέπει μὲν, ὦ μακάριε, τῷ τῶν 'μεγίστων προ. δτατοῦντι μεγίστης φρονήσεως μετέχειν. Φείδεσθαι χρὴ τῆς ἐξουδίας τοὺς δυναμένους, ὅπως ἀεὶ παραμένῃ τὸ ἐξεῖναι, Τὸν ἄρχοντα ἢ κριτὴν δεῖ μήτε ὑπὲρ τῶν δικαίων λιπαρεῖσϑαι, μήτε ὑπὲρ τῶν ἀδέχων ἐκλιπαρεῖσθαι. ᾿Αλέξανδρος, τοῦ οἰνοχόν αὐτοῦ ἀπολέσαντας φιά- λην χρυοῆν, καὶ δεὰ τοῦτο δοσφημοῦντος {{, δυσθυ- μοῦντος], μαθὼν τοῦτο προασχαλεσάμενος αὐτὸν εἶπε, Θάρσει. ὦ παῖ" ὅπου γὰρ ἂν εἴη, ἡμετέρα ἐστί. ᾿Αλέξανδρας ᾿ἐρωτηθεῖ; ποῖος βασιλεὺς ἄριστος, ἔφη: Ὃ τὸς φίλους δωρφαῖς συνέχων, τοὺς δὲ ἐχθροὺς δι' εὐεργεσιῶν φιλοποιούμενος. Διογένης ἐρωτηϑεὶ,. πῶ; ἂν τις πολιτεύηται ἐπὶ . leon quidem eum primum slatuisset rempu- blicam capessere, amicis in unum locum convo- £atis, exm qua ei cum illis intereesserat amicitiam dirupit, tanquam 'qum ]n administratione civitatis rectum et justum institutum emolliat et transver- sum agat, Themistocles contra, qui eum quidam moneret ut praelare magistratu fungeretur : Nequa- quam, inquit, iu eo sexsurus sum throno, in quo &miel non 198 meliore sunt futuri conditione, quant nón amici ; non enim civitas honrines amicis et sodalibus carentes, &ed commodos e& tempe- rantes requirit, Dionis Romani, (jus velis eos qui sub tuo sunt imperio et sentire et agere, eadem lu et loquitor et facito : sic enim eos facilius et melius institueris ? quam iis qus legibus constituuntur. suppliciis. iind enim zmulationem, hoe terrorem habet, et facilius quis optima imitatur quze videt opere fleri, quam cavet pessima qua audit verbo vetari. Ad principum voluntatem populi mores semper eonformantur. Dicta et facta suorum praefectorum vulgus sequi- tur, ac ea. qui ab illis" fleri animadverterit, eadetu et qui sunt sob imperio, alii vere, alii simulate faciunt. Democr, Desiderari magis quam "timeri in vita expele; quem enim omnes metuunt, idem omnes metuit. Principem in rerum opportunitatibus uti. decet p ratione, adversus hostes audacia, benevolentia autem erga subjectos. Prov, xxvin et xxix. Mali qui accedant ad honores, quanto magis sunt indigni qui honores assequantur, tanto magis ealumniosi et imprudeutia &t audacia pleni turgent. Clilarchi. Si magistratum. geris, mansuetus , si sub imperio alterius agis, magno animo praeditus esto. Regem prudentem diadema mom efficit; mens enim est quie imperat. Si parere non didicisti, imperare ne aggreditor. Euripidis. O divilx, et tyrannis, et ars artem Excellens, in vita hac semnlatione plena , Quantum ínvidiz vobiscum latet! D' pri. Decet, o beate, Qui rebus maximis praeest, eum prüdentia przditüm ease maxima, Catenis. Debent potentes arce uti potestate, ut. semper dli possint. Magistratus aut judex neque pro justis orari, neque pro injustis exorarí debet. Alexandri. BMexander, cam poculorui minister ejus phialam aerea perdidisset, ob eamque cau- sam animo afligeretur, Jubet arcessi eum, et, Conte, inquit, puer, nam ubi ubi est, omnino no- sira est, . Alekander, quis essel ópiimus rex, Intérrogatus, Qui, inguit, amicos douis retinet, et inimicos bete» ficlig amicos facit. Diogenis. Diogenes Intertogatus, quomodo quis

vivere debeat sub potestate, quemadmodum igni A utendum esse 129 respondit, neque minis prope accedendum, ne exuraris, neque ninium procul, be rigeas. Cyrus. Imperium non convenit ei qui nihilo iis qui sunt sub imperio est præstantior. Solon. Impera, si prius parere didiceris ; nam parere qui didicit, imperandi erit peritus. Qui multis metuendus est, multos metuit. Aristotelis. Qui potestatem gerunt, si sapientes sunt, debent non propter magistratus, sed propter virtutes cum admiratione laudari, ut fortuna mu- tata iisdem laudibus digni judicentur. Isocratis. Æmulare non eos qui maximum impe- rium acquisierint, sed eos qui optime præsentibus usi fuerint. Idem pessimum imperatorem esse dicebat, qui sibi ipse imperare non posset. Suscipe curam multitudinis, et jucundum impe- rium omnibus rebus antepone, intelligens et eam fornan reipublica in qua pauci imperant, et alia- rum rerumpublicarum illas diutissime conservari, quæ multitudinem curant et colunt optime. Bonus autem eris populi ductor et curator, si nec affici injuria turbam patiere, nec injuria affectam negli- ges, sed id curabis, ut opti¹ni quique honores acci- piant, cæteri nuka afficiantur injuria. Corporis tui custodiam tutissimam existima esse amicorum virtutem, et aliarum rerumpublicarum benevolentiam, quamque ipsius prudentiam ; his enim rebus et conservari et parari regua maxime possunt. Gravis et metuendus fac videare; nihil eorum quae funt, inexploratum relinquendo : clemens autem, leviora delictis supplicia statuendo. Fac velis imperio dignus esse non acerbitate, neque graviter puniendo, sed efficiendo ut omnes superentur tua mente et intelligentia, arbitrene turque se melius quam ipsos pro sua salute con- sultare. Diodori. Nemo eorum qui aliquam dignitatem assecuti sunt, si vehementer peccarit, speret se ad extremum sine reprehensione latere posse. Etenim si in vita sua effugerit reprehensionem el infaniam, post tamen exspectanda ei est veritas cum libertate, D' quæ occulta olim silentio prædicabit. Regem bene fungentem suo munere decet justum et magnanimum et sincerum et liberalem iu lar- giendo esse, ac quavis cupiditate majorem ; suppli- cia leviora delicio, gratiam autem benelicio majo- rem referre, 130 tum subjectis tum amicis. Nullus princeps longius in vitia provehitur, nisi cupiditatum ministros habeat. Agathonis. Tria meminisse decet magistratum: primum se hominibus imperare ; alterum ex legi- bus imperare ; tertium, se non semper imperatu- rum esse. Antigoni. Antigonus rex cuidam anui se beatum praedicabti, Si scires, inquit; & mater, quam mul- εξουσία, ἔφη· Καθάπερ πυρί, μήτε λίαν ἐγγὺς εἶ- ναι, ἵνα μὴ κατακαῇ, μήτε πόρρω, ἵνα μὴ ῥιγώσῃ. · Αρχειν μηδενὶ προσήκει, ὃς οὐδὲ κρείττων ἐπὶ τῶν ἀρχομένων. Αρχε πρῶτον μαθὼν ἄρχεσθαι· ἄρχεσθαι γὰρ μαθὼν, ἄρχειν ἐπιστήσῃ. Ο πολλοῖς φοβερὸς ὢν πολλοὺς φοβεῖται. Δεῖ τοὺς νοῦν ἔχοντα; τῶν δυναστευόντων μὴ διὰ τὰς ἀρχὰς, ἀλλὰ διὰ τὰς ἀρετὰς θαυμάζεσθαι, ἵνα τῆς τύχης μεταπεσούσης τῶν αὐτῶν ἐγκωμίων ἀξιῶνται. Ζήλου μὴ τοὺς μεγίστην ἀρχὴν κτησαμένους, ἀλλὰ τοὺς ἄριστα τοῖς παροῦσι χρησαμένους. ῾Ο αὐτὸς κάκιστον ἔλεγεν ἄρχοντα εἶναι τὸν ἄρ- χειν ἑαυτοῦ μὴ δυνάμενον. Μελέτω σοι τοῦ πλήθους, καὶ περὶ παντὸς ποιοῦ κεχαρισμένως αὐτοῖς ἄρχειν, γινώσκων ὅτι καὶ τῶν όλιγαρχιῶν καὶ τῶν ἄλλων πολιτειών αὗται πλεί- στον χρόνον παραμένουσιν, αἵτινες ἂν ἄριστα τὸ πλῆθος θεραπεύσωσι. Καλῶς δὲ δημαγωγήσεις, ἂν μήτε τὸν ὄχλον ὑβρίζειν ἐξ;, μήτε ὑβριζόμενον περ ριορᾶς, ἀλλὰ σκοπεῖς ὅπως οἱ βέλτιστοι μὲν τὰς τιμὰς ἔξουσιν, οἱ δὲ ἄλλοι μηδὲν ἀδικηθήσονται. Φυλακὴν ἀσφαλεστάτην ἡγοῦ τοῦ σώματος εἶναι τήν τε τῶν φίλων ἀρετὴν, καὶ τὴν τῶν ἄλλων που λιτειών εὔνοιαν, καὶ τὴν σεαυτοῦ φρόνησιν. Διὰ γὰρ τούτων καὶ σώζειν καὶ κτᾶσθαι τὰς τυραννίδας μά λιστα ἄν τις δύναται. Δεινὸς μὲν φαίνου, τῷ μηδέν σε λανθάνειν τῶν γινομένων, πρᾶος δὲ, τῷ τὰς τιμωρίας ελάττους ποιεῖσθαι τῶν ἁμαρτανομένων. - Αρχικός είναι βούλου μὴ χαλεπότητι μηδὲ τῷ σφόδρα κολάζειν, ἀλλὰ τῷ πάντας ἡττᾶσθαι τῆς σῆς διανοίας, καὶ νομίζειν ὑπὲρ τῆς αὐτῶν σωτηρίας ἄμεινόν σε βουλεύεσθαι. Μηδεὶς ἐλπιζέτω τῶν τυχόντων υπεροχής τινος, ἂν ἐξαμαρτάνῃ μεγάλα, λήσεσθαι διὰ τέλους ἀνεπι- τίμητος. Καὶ γὰρ ἂν ἐν τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν βίῳ διαφύγη τὸν ἀπὸ τῆς ἐπιτιμήσεως λόγον, ὕστερον ἥξειν ἐπ' αὐτὸν προσδέχεσθαι τὴν ἀλήθειαν μετὰ παρρησία; κηρύττουσαν τὰ πάλαι σιωπώμενα. Δεῖ τὸν καλῶς βασιλεύοντα δίκαιον καὶ μεγαλό ψυχον, καὶ ἀληθῆ καὶ μεταδοτικὸν εἶναι, καὶ πάσης ἐπιθυμίας κρείττονα· καὶ τὰς μὲν τιμωρίας ἐλάττους τῆς ἀξίας, τὰς δὲ χάριτας μείζους τῆς εὐεργεσίας ἀποδιδόναι τοῖς ὑπηκόοις καὶ φίλοις. Οὐδεὶς ἐπὶ πλεῖον κακίας προβαίνει δυνάστης, ἐὰν μὴ τοὺς ὑπηρετήσοντας ἔχῃ ταῖς ἐπιθυμίαις. Τὸν ἄρχοντα τριῶν δεῖ μεμνήσθαι, πρῶτον μὲν, ὅτι ἀνθρώπων ἄρχει· δεύτερον, ὅτι κατὰ νόμους ἄρχει· τρίτον, ὅτι οὐκ ἀεὶ ἄρχει. Αντίγονος ὁ βασιλεὺς πρός τινα μακαρίζονταν αὐτὸν γραῦν, Εἰ ᾔδεις, ἔφη, ὦ μῆτες, ὅσων κακών ANTONII MELISSE

Lore carentem : Quanta, inquit, bestia caput non quod Lacedaemoniis imperarent: Vili, inquit, top- perio qui parent, omnes sunt exleges. . gem senem et insipientem. ἐστι τουτὶ τὸ ῥάκος, δείξας τὸ διάδημα, οὐκ ἂν ἐπὶ κοπρίας αὐτὸ κείμενον ἐβάστατας. Επαμινώνδας ὁ Θηβαῖος ἰδὼν στρατόπεδον μέγα καὶ καλὸν, στρατηγὸν οὐκ ἔχον, Ἡλίκον, ἔφη, θη- ρίον κεφαλὴν οὐκ ἔχει ! Τὸν βασιλέα δεῖ μνημονεύειν ὅτι ἄνθρωπος ὢν θεόθεν νεί ισόθεον]; ἵνα ἐξουσίαν εἴληφεν ἰσόθεν [f. προαιρῆται μὲν τὰ καλὰ καὶ θεῖα, φρονήσει δὲ ἀνω . θρωπίνῃ χρῆται. Εἰ βούλει σου τὴν οἰκίαν εὖ οἰκεῖσθαι, μιμοῦ τὴν Σπαρτιάτην Λυκούργον. Ον γὰρ τρόπον οὐ τείχεσι τὴν πόλιν ἔφραξεν, ἀλλ' ἀρετῇ τοὺς ἐνοικοῦντας ὠχύ- . - ρώσε, καὶ διὰ παντὸς ετήρησεν ἐλευθέραν τὴν π.- λιν· οὕτως καὶ σὺ μὴ μεγάλην αὐλὴν περίβαλε καὶ τοίχους ὑψηλοὺς ἀνίστα, ἀλλὰ τοὺς ἐνοικοῦντας Β εὐνοίᾳ καὶ πίστει καὶ φιλίᾳ στήριζε · καὶ οὐδὲν εἰς αὐτὴν εἰσελεύσεται βλαβερόν, οὐδ' ἂν τὸ σύμπαν τῆς κακίας παρατάξηται στίφος. Μηδεὶς τῶν φρονίμων τοῦ ἄρχειν ἀλλατριούσθω. Καὶ γὰρ ἀπεβὲς τὸ ἀποσπᾷν ἑαυτὸν τῆς τῶν δεομέν νων εὐχρηστίας, καὶ ἀγεννὲς τὸ τοῖς φαύλοις παρα- · χωρεῖν. Ανόητον γὰρ τὸ αἱρεῖσθαι κακῶς ἄρχεσθαι μᾶλλον, ή καλῶς ἄρχειν. Δεινὸν καὶ χαλεπώτατον τοὺς χείρους τῶν βελτιό νων ἄρχειν, καὶ τοὺς ἀνοητοτέρους τοῖς φρονιμωτές ροις προστάττειν. · Ευμένης ὁ βασιλεὺς ἔλεγε τοῖς ἀδελφοῖς· διὰ παν τός· Ἐὰν μὲν ὡς βασιλεῖ προσφέρησθε, ὡς ἀδελ- φοῖς ὑμῖν χαρίσομαι· ἐὰν δὲ ὡς ἀδελφῷ, ἐγὼ ὑμῖν ὡς βασιλεύς. Κότυς δ' τῶν Θρακών βασιλεύς, Θηβαίων σεμνυ νομένων ὅτι Λακεδαιμονίων ἡγήσαντο, Ἐγώ, φησίν, ἑώρακα χειμάρρους ποταμούς μείζους τῶν ἀενάων γινομένου, ἀλλ᾽ ὀλίγον χρόνον. Ὁ αὐτὸς ἐρωτηθείς, Τίνι καταλιμπάνεις τὸ βασί- λειον ; ἔφη, Τῷ δυναμένῳ. ΛΟΓΟΣ Β'. Περὶ βασιλέως μὴ λίαν θαυμαζομένου. Βασιλεὺς θρασὺς ἐμπεσείται εἰς κακά. Βασιλέως ὑπακούοντος λόγον ἄδικον, πάντες οἱ ὑπ' αὐτὸν παράνομοι. Αγαθός πένης καὶ σοφὸς ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύ τερον καὶ ἄφρονα. Οὐαί σοι, πόλις, ἧς ὁ βασιλεύς σου νεώτερος. Η κακοπραγία περιστρέφει θρόνους δυναστῶν. Ακούσατε οὖν, βασιλεῖς, καὶ σύνετε, ἐνωτίσασθε οἱ κρατοῦντες πλήθους, καὶ γεγαυρωμένοι ἐπὶ ὄχλοις ἐθνῶν, ὅτι ἐδόθη παρὰ Κυρίου ἡ κράτησις ἡμῶν καὶ ἡ δυναστεία παρὰ Ὑψίστου · ὅς ἐξετάσει ὑμῶν τὰ ἔργα καὶ τὰς βουλὰς διερευνήσει, ὅτι ὑπηρέται ὄντες τῆς αὐτοῦ βασιλείας, οὐκ ἐκρίνατ' ὀρθῶς, ο δὲ ἐφυλάξατε νόμον, οὐδὲ κατὰ τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ ἐπορεύθητε, φρικτὸς καὶ ταχέως επιστήσεται ὑμῖν ὅλεθρος· ὅτι κρίσις ἀπότομος ἐν τοῖς ὑπερέ· χουσι γίνεται. Ο γὰρ ἐλάχιστος συγγνωστός ἐστιν ἐλέους, δυνατοὶ δὲ, δυνατῶς ἑτασθήσονται. Οὐ γὰρ υποστελεῖ τὸ πρόσωπον ὁ πάντων Δεσπότης, οὐδὲ • - A torum malorum sit hic pannus (diademna autein ostendebat), in stercore eum jacentem non tolleres. Epaminondæ. Epaminondas Thebanus cum vi- deret exercitum magnum et ornatum, sed inpera- babet! Philippi. Rex meminisse debet, homo cum sit, se potestatem divinitus accepisse, ut quæ præclara sunt et divina sibi proponat et expetat, prudentia · autem utatur humana. Si vis domum bene habitari, Spartanum Lyeur- gum imitare; quemadmodum enim ille non muris cinxit urbem, sed virtute incolas obrallarid, sicquc semper civitatem liberam retinuit ; sie et tu facito : nec magnum vestibulum cingito, nee muros alles excitato, seul cives benevolentia et fi:le et amicitia Grmato, et nibil in eam ingrelietur infestum aut · noxium, nec si universum quidem improbitatis ag- men sc opponat. . Prudens a gerendo magistratu no se abducito ; impium.ést enim seipsum abstrahere ab indigen- tium utilitate et commodis, et improbis cedera minime. generosum. Stultum est enim præoplare male gubermari, quam bene gubernare. Acerbum est et molestiae plenissimum, deteriores praestantioribus imperare, et stultiores prudentio ribus prescribere. ; Euments. Eumenes rex fratribus crebro dicere solebat. Si me rego usi fueritis, vobis tanquam fra- tribus gratifcabor ; sin autem tanquam fratre, ego vobis ut rex. - Cotyis. Cotys Thracum rex Thehanis gloriantibus rentes perennibes ſluviis majores factos, sed ad breve tempus. Idem interrogatus cui relinqueret arcem regiam, De rege non multum admirando (vel de rege mało). Prov. Rex audax incidet in mala. Regis subauscultantis orationem iniquam im- Eccle. iv. Pauper probus et sapiens est supre-re Eccle. x. Væ tibi, civitas, cujus juvenis rex est. Isa. lli, Sap. vi. Actio mala potentiun solia ever- tit. Audite igitur, reges, ae intelligite, sccipite au- ribus, qui imperatis multitudini, et in turbis gen- tium elati estis ; datus est a Domino principatus vester, et potentia ab Excelsissimo, qui facta vestra examinabit, et consilia vestra perscrutabitur ; quia cum regni ejus ministri sitis, non recte judicia exercuistis, nec legem servastis, neque ex Dei sententia et consilio` vos gessistis, horribile vobis exitium ingruet, idque cito; judicium enim severe fiet in eos qui præcellant aliis : minimus enim venia et misericordia dignus est, sed potentes potenter examinabuntur; non enim faciem et os cujusquam LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO II. · 1010 Potenti, inquit. 131 SERMO II [al. CIV].

- 1011 verebiur omnium Dominus, neque magnitudinem & reverebitur, quia parvum et magnam ipse fecit, æqualiterque omnium commodis consulit et pro- spicit; potentes autem diligenter et severe excu- lientur. Eccli. viii. Multos perdidit aurum, et corda regum a recto deflexit. Prov. xxıx. Rex doctrinæ expers populum suum perdet. Prov. xxvını. Regnum a gente ad gentem trans- fertur propter injustitias et violentas injurias et pecunias dolosas. Theologi. Non eadem reges et privatos decere exiximamus, quod non eadem 199 sint dignitate. Privatis enim vel vafre aliquid facere concedemus ; quem enim perspicuum est vi nihil agere posce, Β' hujus vafrities veniam meretur. Regi autem cam valde turpe sit vi et potentia superari, tem tur- pius minusque decere arbitror, ut arie et callide conata perfeiat atque institute. Philo̟nis. Juventus cum summa potestate appeti- tionibus quæ cohiberi non possunt uténs, malum Inexpugnabile est. Corpore quidem rex cuivis alteri homini par est; potestate vero dignitatis similis est qui sapra omnes est, Deo ; non enim habet in terris se quid. quam excelsius; itaque debet rex ut mortalis non telli, et ut Deus non irascl. Etsi enim imaginio divinæ, honore est affectus, pulveri tamen terreno implicitus est, per quem edocetur, qua erga amnes c utamur, simplicitatem. Musonii. Niti decet ut subjectis venerabilis gis quam terribilis esse videaris; illud enim gravi tas, hoc vero feritas comitatur. Democr. Improba natura, si potestatem assecuta fuerit, publicas afferre solet calamitates: Antisthenia. Tum civitates interire solent, cum qui imperant improbos a probis discernere non possunt. Ut furioso gladium, sie improbo potestatem dare periculosum est. Menandri. Opulentia rationis expers, potestatem nacta, etiam eos qui sapore videntur stuktos voldit. Demosthenis. Nam fortunatum esse præter digni - tatem, desipiendi præter dignitatem occasio est. SERMO HI [al. CLXXIII]. De episcopis moderatis et Dei mandala observantibus; gravem et talem quæ reprehendi` non possit visam corum documentum esse iis quibus præsint. Gen. xiv. Melchisedec rex Salem protulit panes et vinum Abrahamo, cuin reverteretur ex occisione regum; erat autem Dei summi sacerdos, Levit. Quisquis fuerit vitioso corpore, non ingre dietur (aut aecedet ad ministerium), non cæcus, non plandus, nou mutilo naso præditus, aut auribus truncatie, nec qui fracta manu aut pede est, nee nec facie lentiginosa, aut glaber ciliis, item Fibbus, 10:2 ἐποίησεν, ὁμοίως δὲ προνοεῖται τῶν πάντων, τοῖς δὲ έντραπήσεται μέγεθος· ὅτι μικρὸν καὶ μέγαν αὐτὸς ' κραταιοῖς ἰσχυρὰ ἐφίσταται έρευνα. Πολλοὺς ἀπώλεσε τὸ χρυσίον, καὶ καρδίας βασι- λέων εξέκλινεν. Βασιλεὺς ἀπαίδευτος ἀπολεῖ τόν λαόν αυτού. Βασιλεία ἀπὸ ἔθνους εἰς ἔθνος μετάγεται διὰ ἀδικίαν καὶ ὕβριν καὶ χρήματα δόλια. ιώταις πρέπειν Οὐ τὰ αὐτὰ βασιλεῦσί τε καὶ υπολαμβάνομεν, ὅτι μηδὲ τῆς αὐτῆς ἀξίας ἀμφόπ ρος. Ιδιώταις μὲν γὰρ καὶ τεχνικές πράξει τι συγχωρήσομεν· ᾧ γὰρ τὸ φανερῶς βιάζεσθαι με δυνατόν, τούτῳ συγγνωστὸν τὸ τῆς περινοίας. Βα σιλεῖ δὲ τοῦ δυνάμει κρατεῖσθαι λίαν αἰσχρού τυγχά νοντος, ἔτι αίσχιον οἶμαι καὶ ἀπρεπέστερον τέχνη κλέπτειν τὰς ἐγχειρήσεις καὶ τὰ προκείμενα. Νεότης μετ' ἐξουσίας αὐτοκρατούς ορμαΐς έχει θέντος χρωμένη, κακόν δυσμαχον γίνεται. Τῇ μὲν οὐσία τοῦ σώματος ἴσος παγεὸς ἀνθρώπο βασιλεὺς, τῇ ἐξουσίᾳ δὲ τοῦ ἀξιώματος όμους ἐστι τῷ ἐπὶ πάντων Θεῷ. Οὐκ ἔχει γὰρ ἐπὶ γῆς αὐτοῦ ὑψηλότερον. Χρή τοίχων καὶ ὡς θνητὸν μὴ επαίρεσθαι, καὶ ὡς Θεὸν μὴ ὀργίζεσθαι. Εἰ γὰρ καὶ εἰκόνι θεϊκῇ τετίμηται, ἀλλὰ καὶ πόνει χοἰκῇ συμ- πέπλεκται, δι' ἧς ἐκδιδάσκεται τὴν πρὸς πάντας ἁπλότητα. Πειρατέον καταπληκτικὸν μᾶλλον τοῖς ὑπηκόοις φοβερὸν θεωρεῖσθαι. Τῷ μὲν γὰρ σεμνότης, τῷ δ : $ ἀπήνεια παρακολουθεί. Πονηρὰ φύσις, ἐξουσίας επιλαβομένη, δημοσίας ἀπεργάζεται συμφοράς. . Τότε τὰς πόλεις ἀπόλλυσθαι συμβαίνει, ὅταν μὴ δύνωνται οἱ κρατοῦντες τους φαύλους ἐκ τῶν σπου δαίων διακρίνειν. Επισφαλές μαινομένῳ δοῦναι μάχαιραν καὶ μα χθηρῷ δύναμιν. . Πλοῦτος ἀλόγιστος προσλαβὼν ἐξουσίαν καὶ τοὺς φρονείν δοκοῦντας ανοήτους ποιεί. Τὸ γὰρ εἴ πράττειν παρὰ τὴν ἀξίαν ἀφορμὴ τοῦ Ο κακῶς φρονεῖν παρὰ τὴν ἀξίαν γίνεται. ΛΟΓΟΣ Γ'. Περὶ ἐπισκόπων χρηστῶν, καὶ φυλαττόντων τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ· καὶ ὅτι ὁ σεμνὸς καὶ ἀνε- πίληπτος τούτων βίος παίδευμα γίνεται τοῖς ὑποτεταγμένοις. Μελχισεδέκ βασιλεύς Σαλήμ ἐξήνεγκεν άρτους καὶ οἶνον τῷ ᾽Αβραὰμ ἐν τῷ ὑποστρέφειν αὐτὴν ἀπὸ τῆς κοπῆς τῶν βασιλέων. Ην δὲ ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου. Πᾶς ἄνθρωπος ᾧ ἂν ᾖ μῶμος ἐν αὐτῷ, οὐ προσε- λεύσεται· ἄνθρωπος τυφλός, ἢ χωλός, ἢ κολοβόλοιν, ἢ ὠτότμητος · ἢ ἄνθρωπος ᾧ ἂν ᾖ σύντριμμα χειρός, ἢ σύντριμμα ποδός, ἡ κυρτός, ἢ ἔφηλος, ἢ πτιλὲς τοὺς ὀφθαλμούς· ἡ ἄνθρωπος ᾧ ἂν ᾗ ἐν αὐτῷ ψώρα ANTONII MELISSÆ

ἀγρία, ἢ λειχήν, ἡ μονάρχης. Τὰ γὰρ δῶρα τοῦ Θεοῦ ἅγια τῶν ἁγίων. Θεοὺς οὐ κακολογήσεις, καὶ ἄρχοντα τοῦ λαοῦ του οὐκ ἐρεῖς κακῶς. Ανθρωπος ἐὰν ποιήτῇ ἐν ὑπερηφανίᾳ τοῦ μὴ εἰσακοῦσαι τοῦ ἱερέως τοῦ παρεστηκότος λειτουργεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, ἢ τοῦ κριτοῦ ὃς ἂν γένηται ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκεῖναις, ἀποθανεῖται ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, καὶ ἐξαρεῖς τὸν πονηρὸν ἐξ Ισραήλ. Οἱ ἱερεῖς σου ἐνδύσονται δικαιοσύνην, καὶ οἱ ὅσιοί σου ἀγαλλιάσονται. Ἡμεῖς ἐγνωρίσαμεν ὑμῖν τοὺς πάντας ἱερεῖς, καὶ Λευΐτας καὶ ᾠδοὺς καὶ πυλωρούς, καὶ τοὺς λειτουρ- Β γοὺς τοῦ Θεοῦ, φόρον καὶ πρᾶξιν καὶ ἀποφοράν οὐκ ἔχειν ὑμᾶς ἐξουσίαν ἐπιβαλεῖν ἐπ' αὐτοῖς. Γνωστὸς ἐπιγνώσῃ ψυχές ποιμνίου σου, καὶ ἐπι- στήσεις καρδίαν σου σαῖς ἀγέλαις. Χείλη ἱερέως φυλάξεται κρίσιν, καὶ νόμον ἐκζη τήσουσιν ἐκ στόματος αὐτοῦ, ὅτι ἄγγελος Κυρίου παντοκράτορός ἐστιν. Παρακαλεῖτε τὸν λαόν μου, λέγει ὁ Θεὸς, ἱερεῖς. Δώσω τοὺς ἄρχοντάς σου ἐν εἰρήνῃ, καὶ τοὺς ἐπι σκόπους σου ἐν δικαιοσύνῃ. Ἐὰν ἴδῃς τὴν ρομφαίαν ερχομένην; καὶ μὴ ση μάνης τῇ σάλπιγγι, καὶ ὁ λαὸς μὴ φυλάξηται, καὶ ἐλθοῦσα ἡ ῥομφαία λάβῃ ἐξ αὐτῶν ψυχὴν· αὐτὴ μὲν διὰ τὴν ἀνομίαν αὐτῆς ἐλήφθη, τὸ δὲ αἷμα αὐτῆς ἐκ τῆς χειρός σου ἐκζητήσω. Ἐὰν δὲ διαστείλῃς ἐῷ ἀνόμῳ, καὶ μὴ ἀποστρέψῃ ἀπὸ τῆς ἀνομίας αὐτοῦ καὶ ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ, ὁ ἄνομος ἐκεῖνος ἐν τῇ ἀνομίᾳ αὐτοῦ ἀποθανεῖται, καὶ σὺ τὴν ψυχήν σου βύσῃ. Οἶνον οὐ μὴ ἔίωσι πᾶς ἱερεὺς, ἐν τῷ εἰσπορεύε- σθαι αὐτοὺς εἰς τὴν αὐλὴν τὴν ἐσωτέραν. Τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεός Ισραήλ· Αδικίαν καὶ ταλαιπωρίαν ἀφελεσθε, καὶ κρῖμα καὶ δικαιοσύ νην ποιήσατε. Ἐξάρατε καταδυναστείαν ἀπὸ τοῦ λαοῦ μου, λέγει Κύριος ὁ Θεός. Οι φυλάξαντες οσίως τὰ ὅσια ὁσιωθήσονται, καὶ οἱ διδαχθέντες αὐτὰ εὑρήσουσιν ἀπολογίαν. Ἱερέα φρόνησις καὶ βίος καὶ εὐσέβεια καὶ γνῶσις D ποιεῖ. Ἐν ὅλῃ ψυχῇ σου εὐλαβοῦ τὸν Κύριον, καὶ τοὺς ἱερεῖς αὐτοῦ θαύμαζε. Ἐν ὅλῃ δυνάμει σου δόξασαν τὸν ποιήσαντά σε, καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ μὴ ἐγκαταλίπῃς. Φοβοῦ τὸν Κύριον, καὶ δόξασον ἱερέα, καὶ δὲς τὴν μερίδα αὐτῶν, καθὼς ἐνετείλατό σοι. Ηγούμενόν σε κατέστησα, μὴ ἐπαίρου. Γίνου ἐν αὐτοῖς ὡς εἷς ἐξ αὐτῶν. Ανὴρ σοφὸς τὸν ἑαυτοῦ λαὸν παιδεύσει, καὶ μάτ καρ:οῦσιν αὐτὸν πάντες οἱ ὁρῶντες. Ο γάρ σοφός ἐν λαῷ αὐτοῦ κληρονομήσει πίστιν, καὶ τὸ ὄνομα αὐτ τοῦ ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Εἶπεν ὁ Κύριος - Τῖς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς οἰκονό- μας καὶ φρόνιμος, ὃν καταστήσει ὁ Κύριος ἐπὶ τῆς A nec qui fera scabit, aut mentagra laborat, aut uui- testis est. Dona enim Dei sunt sancla sanétorum. Exod. xxii. Diis et principi populi tui ne male- dicito. Deut. xvii. Qui per superbiam non audierit sacerdotem adstantem ad ministrandum in noñjite Domini Del tui, aut jndicem qui illo tempore fue- rit, is morte multetur, et ex Israele tolles inpro- buin. Psal. cxxvi. Sacerdotes tui induentur justitiam, et sancti tui exsultabunt. Esdræ. Nos designavimus vobis omnes sacerdo- tes et Levitas, et cantores el janitores et ministros Dei, ne habeatis potestatem imponendi illis tribu tum et exactionem et pensionem. Prov. xxvii. Accurate agnosces animas ovilis tui, et cor tuum grégibus tuis præfcies. Malach. u. Labia sacerdotis observabunt justi- tiam, et legem requirent de ore ejus, quia mantiue est Domini omnipotentis. Esa. Sacerdotes, inquit Deus, exhortamini et consolamini populum meum. Dabo principes tuos cum pace, et episcopos tuos cum justitia. Exech, 111 et xvii. Ši frameam videris, nec siª gnincavels tube; populusque non sibi caverit, sed gladius ipse unum aliquem ex illis ceperit, is quidem propter iniquitatem suam capitur: at an guinem illius de manu tua repetam. Sin iu pium 183 reprehenderis, nec so couverterit ab impietate sua, nec a via sua deflexerit, ille in impietate sua morietur, et tu tuam animam libe- raris. Ezeth. xxxxiv. Nulli” sacerdotes vinum hibem, quandiu quidem in aulam interiorem ingrediuntur. Hæc dicit Dominus Deus Israelitarum : Injas titiam et vexationem auferte, et judicium et justi* tiam exercete. Auferte oppressionem a populo meo, inquit Dominus. Sap. ult. Qui sancta sancle servaverint, sancti futuri sunt: et qui ea didicerint, invenient defen- sionem. Prudentia et vita et pietas et scientia sacerdo tern eficit. Sirach vis. Toto corde melde Dominum, et sa cerdotes ejus venerare: omnibus viribus tuis eum³ qui te fecit, laudibus allicito, et ministros ejus ne deseras metue Dominum, et sacerdotem laudibus allicito, et (ut tibi præcepi) da illis partem suam. Eccli. xxxn. Ducem te præfeci, ne effertor; esto in illis ut unus de illis, 1bid. xxxvır. Sapiens vir populum suum instituet, ac cum prædicabunt beatum quotquot eum viderint; nam sapiens in populo hæreditariam fidem et auc- toritatem sibi parabit, et nomen ejus vivet in srculum. Matth. xxiv. Quis est, inquit Dominus, Gidelis rei domesticæ præfectus, et prudens quem prafciat LOCI COMMUNÉS. — PARS H. SERMO IÑI.

Dominus familia suæ, ut suo tempore det illis & demensum Beatus servus ille, quem cum venerit Dominus ejus, invenerit sic facientem. Vere dico vobis, eum omnibus bonis suis præficiet. Joan. xxi. Dixit Dominus Petro: Simon, fili Jonæ, diligis me plus quam hi? Ettam, inquit, Domine. Tuin ille: Pasce, inquit, agnos meos. Dixit illud iterum : Simon, fii Jona, amas me ? Actor. xx. Testificor vobis posthac me fore purum sanguinis et peccati omnium vestrum, non enim quidquam celavi, quin vobis totum Dei consilium en untiarem. Prospicite igitur vobis et toti gregi, cujus vos Spiritus sanctus effecit episcopos, ut Ecclesiam Domini pascatis, quam suo sibi sanguine acquisivit. 1. Tim. ult. Si quis episcopi officium appetit, honestum munus concupiscit. Oportet igitur episco- pum talem esse, qui reprehendi non possit, sobrium et vigilantem, moderatum, hospitum studiosum, ad docendum aptum, uon vinolentum, non violentum et injuriosum, sed clementem et de suo jure ce- dentem, non pugnacem, a studio pecuniæ alienum, quique domui suæ 134 bene præsit. Si quis enimu domui suæ præesse nescit, quo tandem modo Ec- clesiæ Dei curam geret? non novitium, ne inflatus in damnationem incidat. Eliam oportet eum hone- stum testimonium ab externis habere, ui ne in probra et laqueum calumniatoris incidat. 1 Tim. v. Manus cito nemini imponito. nec alie- ňorum peccatorum particeps esto; teipsum castum survato. Tit. 1. Oportet episcopum talem esse, qui neque fedargui, neque convinci possit, tanquam Christi dispensatorem, non pertinacem, non iracundum, mon injuriosum, non turpis lucri cupidum, sėd ‘hospitum et peregrinorum studiosuni, bonitatis et probitatis amantem, temperantem, justum, sanctum, continentem, adhærentem fideli doctrinæ sermoni, ‘ùt et possit sana dočtriña' exhortari, et contradi- centes reprehendere. 1 Petr. v. Pascite eum cuijpræestis Christi gregem, hon coacti, sed volentes, non avare, sed alacriter, fieque tanquam do ainantes în sortem, sed estote exemplar gregis, et cum prodibit pastorum prin- ceps, recipietis gloriæ coronam, quæ nunquam D marerscel. Ignatii. Date operam ne résistatis episcopo, ut Theo subjiciamini, et quo magis tacitum videritis èpiscopum, tanto magis eum metuite. Quemcunque ènim mittit paterfamilias qui rei domesticæ præsit, sic decet excipere, ut eum ipsum qui mittit : itä- tine decet, ut episcopum tanquam Dominum ipsum suspiciatis. S. Basilii. Auctoritàs docentis orationem effìcit àcceptam ac discipulos reddit attentiores. Qul præest alfis ne efferatur dignitate, ne amittat humilis animi beatitudinem, aut ipse inflatus in kondemnationem incidāt diabóli; θεραπείας αὐτοῦ, τοῦ δοῦναι ἐν καιρῷ τὸ σιτομέν .. τριον; Μακάριος ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, ὃν ἐλθὼν ὁ Κύριος αὐτοῦ εὑρήσει ποιοῦντα οὕτως. ᾿Αληθῶς λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ καταστήσει αὐτόν. Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Πέτρῳ Σίμων Ἰωνᾶ, ἀγι- πᾶς με πλέον τούτων; Λέγει αὐτῷ, Ναί, Κύριε. Λέγει αὐτῷ, Βόσκε τὰ ἀρνία μου. Λέγει αὐτῷ πάλιν τὸ δεύτερον· Σίμων Ἰωνᾶ, φιλεῖς με ; Διὸ μαρτύρομαι ὑμῖν ἐν τῇ σήμερον ἡμέρᾳ, ὅτι καθαρός είμι ἀπὸ τοῦ αἵματος πάντων ὑμῶν. Οι γὰρ ὑπεστειλάμην τοῦ μὴ ἀναγγεῖλαι ὑμῖν πᾶσαν τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ. Προσέχετε οὖν ἑαυτοῖς καὶ παντὶ τῷ ποιμνίῳ, ἐν ᾧ ὑμᾶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον έθετο ἐπισκόπους ποιμαίνειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Κυρίου, αν περιεποιήσατο διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος. Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ. Δεῖ οὖν τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι, μιᾶς γύο ναικὸς ἄνδρα, νηφάλιον, σώφρονα, κόσμιον, φιλόξε νον, διδακτικὸν, μὴ πάροινον, μὴ πλήκτην, μὴ απ σχροκερδῆ, ἀλλ᾽ ἐπιεική, ἄμαχον, ἀφιλάργυρον, τοῦ ἰδίου εἴχου καλῶς προϊστάμενον, τέκνα ἔχοντα ἐν ὑποταγῇ μετὰ πάσης σεμνότητος. Ει γάρ τις του Ιδίου οίκου προστῆναι οὐκ οἶδε, πῶς Ἐκκλησίας Θεοῦ ἐπιμελήσεται ; μή. νεόφυτον, ἵνα μὴ τυφωθεὶς εἰς κρίμα ἐμπέσῃ. Δεῖ δὲ αὐτὸν καὶ μαρτυρίαν καλὴν ἔχειν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν, ἵνα μὴ εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμ- πέσῃ καὶ παγίδα τοῦ διαβόλου. Χείρας ταχέως μηδενὶ ἐπιτίθει, μηδὲ κοινώνει ἀλλοτρίαις ἁμαρτίαις. Σεαυτὸν ἁγνὸν τήρα. Δεῖ τὸν ἐπίσκοπον ἀνέγκλητον εἶναι, ὡς Χριστοῦ οἰκονόμον, μὴ αὐθάδη, μὴ ὀργίλον; μὴ παροινον, μὴ πλήκτην, μὴ αἰσχροκερδή, ἀλλὰ φιλόξενον, φιλά γαθον, σώφρονα, δίκαιον, ὅσιον, ἐγκρατῆ, ἀντεχν μενον τοῦ κατὰ διδαχὴν πιστοῦ λόγου, ἵνα καὶ δυνα τὸς ᾗ παρακαλεῖν ἐν τῇ ὑγιαινούσῃ διδασκαλίᾳ, καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας ἐλέγχειν. Ποιμαίνετε τὸ ἐν ὑμῖν ποίμνιον τοῦ Χριστοῦ, μὴ ἀναγκαστῶς, ἀλλ᾽ ἑκουσίως, μὴ αἰσχροκερδῶς, ἀλλὰ προθύμως, μηδὲ ὡς κατακυριεύοντες τῶν κλήρων, ἀλλ᾽ ὡς τύποι γενόμενοι τοῦ ποιμνίου· καὶ φανέντος τοῦ ἀρχιποιμένος, κομίσεσθε τὸν ἀμαράντινον στέ φανον τῆς δόξης. Σπουδάσατε μὴ ἀντιτάσσεσθαι τῷ ἐπισκόπῳ, τα ἦτε Θεῷ ὑποτασσόμενοι. Καὶ ὅσον βλέπετε σιγώντα τὸν ἐπίσκοπον, πλέον αὐτὸν φοβεῖσθε. Πάντα γάρ ἐν πέμπει ὁ οἰκοδεσπότης εἰς ἰδίαν οἰκονομίαν, οὐ- τω; δεῖ ἡμᾶς αὐτὸν δέχεσθαι, ὡς αὐτὸν τὸν πέμ ποντα. Τὸν οὖν ἐπίσκοπον ὡς αὐτὸν τὸν Κύριον δεῖ προβλέπειν. Αξιοπιστία τοῦ διδάσκοντος εὐπαράδεκτον μὲν τὸν λόγον καθίστησι, προσεχεστέρου; δὲ τοὺς μαθη τευομένους παρασκευάζει. Τὸν προεστῶτα μὴ ἐπαιρέτω τὸ ἀξίωμα, ἵνα μὴ ἐκπέσῃ τοῦ μακαρισμοῦ τῆς ταπεινοφροσύνης, κ καὶ αὐτὸς τυφωθεὶς εἰς κρίμα ἐμπέσῃ τοῦ διαβόλου. ANTONII MELISSÆ

Ο την κοινὴν φροντίδα πεπιστευμένος, ὡς ὀφεί- λων λόγον δοῦναι περὶ ἑκάστου τῶν πεπιστευμένων, οὕτως διακείσθω. Οὐδεὶς ἐν ἐπισκοπῇ ὧν ἐγκαλεῖται, εἴ τι κατά ἀδιαφορίαν ἐν τῷ λαϊκῷ ἀπαρατηρήτως ἔγραψεν. Αύτη μοι φαίνεται τῷ ὄντι τέχνη τις εἶναι τεχνῶν καὶ ἐπιστήμη ἐπιστημῶν, ἄνθρωπον ἄγειν τὸ πολυ- τροπώτατον ζώον καὶ ποικιλώτατον. Ὥσπερ τοῖς σώμασιν οὐ τὴν αὐτὴν φαρμακείαν Προσφέρονται ἅπαντες, ἄλλοι δὲ ἄλλην, ἢ εὐεκτοῦν- τες ἢ κάμνοντες, οὕτω καὶ τὰς ψυχὰς διαφόρῳ λόγῳ καὶ ἀγωγῇ θεραπευτέον. Μάρτυρες δὲ τῆς θεραπείας, ὧν καὶ τὰ πάθη. Τοὺς μὲν γὰρ ἄγειν λό- γος, οἱ δὲ ῥυθμίζονται παραδείγμασιν. Οἱ μὲν δέον ται κέντρου, οἱ δὲ χαλινοῦ. Οἱ μὲν γὰρ εἰσι νωθεῖς Β καὶ δυσκίνητοι πρὸς τὸ καλόν, οἱ δὲ θερμότεροι τοῦ μέτρου καὶ δυσκάθεκτοι ταῖς ὁρμαῖς, καθάπερ πώλοι γενναῖοι πόρρω τῆς νύσσης θέοντες, ούς βελτίους ἂν ποιήσειεν ἐλέγχων καὶ ἀνακόπτων ὁ λόγος. Οὗτος ὄρος πάσης πνευματικής προστασίας πάνω ταχοῦ τὸ καθ' ἑαυτὸν παροράν πρὸς τὸ τῶν ἄλλων συμφέρον. Παίδων φείδεσθαι πατρικός νόμος. Μήτε τῆς οὐ διδομένης ἐφίεσθαι χρή προστασίας, μήτε ἀπωθεῖσθαι τὴν διδομένην. Τὸ μὲν γὰρ ἐστιν θρασέων, τὸ δὲ ἀπειθῶν, καὶ ἀπαιδεύτων ἀμφό τερα. Οἷς τὰ μέγιστα ἐν χερσὶ, καὶ ἐν οἷς τὸ πᾶν ταλάν τεύεται, τούτοις μάλιστα φροντιστέον Θεοῦ, καὶ τῆς ἐντεῦθεν ἐπικουρίας. Οὐδὲν οὕτω πείθει τοὺς πολλοὺς, ὡς πρᾶξις ἡ σιωπῶσα παραίνεσιν. Τροφὴ καὶ τοῦ τρέφοντός ἐστιν ἡ δίδαξις. Τοσούτῳ ἀνώτερον βασιλείας εστηκεν ἱερωσύνη, ὅσον πνεύματος καὶ σαρκὸς τὸ μέσον. Πολλὴν μὲν τὴν σύνεσιν, πολλὴν δὲ πρὸ τῆς συν- ἔσεως τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ χάριν, καὶ τρόπων ὀρθό τητα, καὶ καθαρότητα βίου, καὶ μείζονα ἢ κατὰ ἄνο θρωπον ἔχειν δεῖ τὴν ἀρετὴν, τὸν τῆς ἱερωσύνης ἀναδεχόμενον τὴν φροντίδα. Τῶν ἀκτίνων αὐτῶν καθαρωτέραν τοῦ ἱερέως τὴν ψυχὴν εἶναι δεί. Μέσος τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως ἔστηκεν ὁ ἱερεὺς, τὰς ἐκεῖθεν τιμάς κατάγων προς ἡμᾶς, καὶ τὰς παρ' ἡμῶν ἱκετηρίας ἀνάγων ἐκεῖ. Πολλῆς τῆς ἐν τῷ λέγειν δυνάμεως χρεία τῷ 13- ρεῖ. Ἀλλὰ καὶ σφόδρα ἔμπειρον εἶναι δεῖ τῆς δια λεκτικής. Μὴ ζήτει γενέσθαι κριτής, εἰ μὴ ἰσχύεις ἐξαραι ἀδικίαν. Μὴ ζήτει γενέσθαι διδάσκαλος, εἰ τῆς τοῦ πράγ ματος ἀρετῆς ἀπέχεις, ἀλλὰ ἐλκόμενος ἀποπήδι. Ἐπικίνδυνον γὰρ τὸν μὴ διὰ τοῦ πρακτικοῦ βίου ἀναχθέντα διδάσκειν ἐπιχειρεῖν. Οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι μυριάκις πίπτοντες, δύνανται τυχεῖν συγγνώμης· ὁ δὲ διδάσκαλος ἐὰν τοῦτο πάθῃ, . ' A Cui cura communis creiliis est, is quasi debeat rationem reddere de singulis creditis, ita affectus esto. Theologi. Nullus episcopi munere fungens re- prehenditur, si quid in rebus indifferentibus (in oratione populari) inconsiderate scripserit. Hæc mihi videtur esse ars quædam artium et scientia scientiarum, hominem versutissimum om- nium animalium ac maxime varium regere. Ut corporibus non idem medicamentum adhibent omnes, sed alii aliud, sive valentes sive ægrotantes, sic et animas diversa ratione et institutione cura- bimus, atque hujus curationis testes sunt qui perturbationibus animi afficiuntur. Alios enim du- cit oratio, alii exemplis ducuntur 135 et corri guntur ; alii calcari, alii freno egent ; alii enim sunt segnes et difficiliter ad honesta incitantur, alii su- pra modum calent, etiam appetitionibus effrenatis, quemadmodum generosi equi. ultra metam curren tes, quos meliores efficias, si verbis reprehendas ac retro inhibeas. Hlic est terminus cujusvis spiritalis prefecture, ubique sua negligere ad aliorum uitilitatem. Liberis parcere patrum est lex et consuetudo. Neque eam quæ non datur præfectura appetere, neque eam quæ datur repudiare debemus. illud est enim aularium, hoc vero rebellium et cont- macium, utrumque indoctorum. Qui res maximas tractant, quique rerum summan tenent et tanquam pondere librant, ii maximė Deum curare et ab illo auxilium petere debent. Nibil iam movet vulgus, atque actio quæ est la cita admonitio. Alimentum etiam alentis est doctrina. S. Chrysost. Tanto est superius regno sacerdo- tium, quantum est inter spiritum et carnem inter- vallum: Non solum sagacitatem, sed etiam aniea magnam a Deo gratiam vitæque mores rectos et puros, ac virtutem humanam majorem habere decet cum, qui sacerdotii curam suscipit. Lis. Radiis ipsis purfor esse debet anima sacerdo- Medius inter Deum et hominum naturam stat saª cerclos, beneficia illinc ad nos deducens, et sup- plices nostras postulationes illuc subducens. Magna dicendi facultate sacerdoti est opus, quin- êtiam dialectices valde peritum esse oportet. Eccli. vi. Noli Geri judex, si injustitiam tollere non potes. Noli esse doctor, si à rei virtute abes, sed etiam si trabaris resilito. Periculosum est eum qui non sit in rerum acª tione versatus, docendi munus suscipere. Etsi enim alii millies labantur, possunt tamèn veniam impetrare : at doctor si istud ei acciderit, LOCI COMMUNES. -- PARS IJ. SERMO III.

omni excusatione privatur, et extremo afficitur sup- plicio. Qui adversus omnes pugnam sušcepturus sit, eum nosse ørtes omnes oportet. Sagacitas et intelligentia non ex ætate judicanda est, nec presbyter a canitie probandus, nec juvenis est omnino arcendus a tali ministerio, sed neophy- tus ; magnum est autem quod est inter utrumque medium. 136 Non novit ætatis differentiam universorum Deus, sed pietatem solam et rerum divinarum amo- rem et studium requirit; at si hæc in juvene re- pererit, hunc multis senioribus anteponit. Tunc maxime sacerdotes honore allcere debemus; cum etiam reipublicæ venerabiles fuerint. Si enim quosvis propter aetatem venerablies existimamus, Β multo magis patres spirituales. Sacerdotii dignitate præditos lėk dëos nöminat : • Diis, inquit, non maledices, net principi populi tui. › flonor qui habetur sacerdotibus in Univerŝorum Dominum redundat. Episcopus dicitur ab ἐπισκοπεῖν, id est, a apetu- lando et spectando, quod universos speculetur. Quanto major est diguitas, tanto majorá sünt pericula. Episcopi munere fungenti unum rectum officium sui muneris satis est, ut in caelum subducatur, et nnum peccatum ut in geheanam ipsam detruda- tur. Si contingat quempiam vel per amicitia vel pet allam causam ab aliquo ad episcopi dignitatem evebi iudignum; emulum quæ ab illo acta fuerint, ipse reddet rationem ; nam qui in numero privato- rum est ucautus, multo magis cum magistratum capessit. Etenim inanis gloria tum vehementius invadit, et pecuniarum cupido et pertinacia, magi- stratu potestatem præbente et ofusiones et iuju- rias et convicia. 1 Tim. v. Manus, inquit divus Apostolus, tito imponito nemini,nec peccatorum socius esto. Quid ais? alius peccavit, et ego sum particeps crimina. tionum et supplicii ? Certe, inquit, quia improbitali potestatem dedisti : et ut si quis furenti et insano gladium in manus tradiderit, quem in sua habebat potestate, cædis quam fecerit per furorem ille inga- nus, culpam sustinet, sic et qui potestatem magi- stratus dederit homint improbo, universorum pecca- torum illius et audacter temereque factorum ignem in caput attrahit suum; nam qui radicem tradide- rit, ubicunque is eorum quæ ex ea nascuntur causa et auctor est. Ut te Dominus, sic tu omnes ferto; omnes sustide 'cum charitate, postula prudentiam majorem quam babes ; omnium morbos portato : ubi enim pluri- mum laboris, ibi quoque lucri plurimum. Si quis a Domino gloriam consequi volet, oves Fàtionis participes eurato, fratrum suorum curam chu ydevvav. . Α πάσης ἀπεστέρηται ἀπολογίας, καὶ τὴν ἐσχάτην δία δωσι τιμωρίαν. Δεῖ τὸν μέλλοντα τὴν πρὸς πάντας ἀναδέχεσθαι μάχην τὰς πάντων εἰδέναι τέχνας. Οὐ χρὴ τὴν σύνεσιν ἡλικία κρίνειν, οὐδὲ τὸν πρε- σβύτερον ἀπὸ τῆς πολιᾶς δοκιμάζειν, οὐδὲ τὸν νέον πάντως ἀπείργειν τῆς τοιαύτης διακονίας, ἀλλὰ τὸν νεόφυτον πολὺ δὲ ἀμφοτέρων τὸ μέσον. Οὐκ οἶδεν ηλικίας διαφορὰν ὁ τῶν ὅλων Θεός, ἀλλ᾽ εὐσέβειαν μόνην καὶ φιλοθείαν ζητεῖ· καν εὕρῃ ταύτην ἐν νέῳ, πολλῶν τοῦτον τίθησι πρεσβυ τέρων. Τοὺς ἱερέας τότε μάλιστα τιμᾶσθαι δεῖ, ὅταν και ἀπὸ τῆς πολιτείας ὦσιν αἰδέσιμοι. Εἰ γὰρ τοὺς του χόντας διὰ τὴν ἡλικίαν αἰδεσίμους είναι νομίζο μεν, πολλῷ μᾶλλον τοὺς πατέρας τους πνευματικ κούς. Τοὺς τῇ ἱερωσύνη τετιμημένους θεούς ο νόμος καλεῖ· ὁ θεοὺς οὐ κακολογήσεις, καὶ ἄρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς. » Η εἰς τοὺς ἱερέας τιμὴ εἰς τὸν τῶν ὅλων Δεσπό διαβαίνει. Επίσκοπος παρὰ τὸ ἐπίσκοπεῖν ἅπαντας. ρόῳ γὰρ μέγα τὸ ἀξίωμα, τοσούτῳ μείζους και οἱ κίνδυνοι τῷ τὴν ἐπισκοπὴν ἔχοντα. Αρκεῖ ἐν κατόρθωμα ἐπισκοπῆς ἀνενεγκεῖν εἰ; τὸν οὐρανὸν, καὶ ἐν ἁμάρτημα εἰς αὐτὴν ἐμβαλεῖν Αν τύχῃ ποτέ τινα ἢ διὰ φιλίαν ή δι' άλλην τινά aἰτίαν ἀνάξιον εἰς ἐπισκοπὴν παραγαγεῖν, πάντων τῶν ὑπ' ἐκείνου πραττομένων αὐτὸς δώσει τὰς εἰς θύνας. Ὁ γὰρ ἐν τάξει ἰδιώτου ὧν ἀνευλαβής, πολλῷ μᾶλλον ὅταν ἐπιλάθηταί τῆς ἀρχῆς. Καὶ γὰρ κενοδοξία τότε σφοδρότερον ἐπιτίθεται, καὶ χρη μάτων Ερως καὶ αὐθάδεια, τῆς ἀρχῆς τὴν ἐξουσίαν παρεχούσης, καὶ προσκρούσματα, καὶ βόρει;, καὶ λοιδορίας. Χεῖρας, φησὶν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, ταχέως μηδενί επιτίθει, μηδὲ κοινώνει ἁμαρτίας. Τί λέγεις; δι- λος ἥμαρτε, κἀγὼ κοινωνῶ τῶν ἐγκλημάτων καὶ τῆς τιμωρίας; Ναί, φησίν, ὅτι πονηρία τὴν ἐξου σίαν παρέσχες. Καὶ καθάπερ τις μαινομένῳ καὶ παραπαίοντι ξίφος ἐγχειρίσας ήκονημένον, ὃν ἂν εργάσηται φόνον ὁ μεμηνώς, ἐκεῖνος ὑφίσταται τὴν αἰτίαν· οὕτω καὶ ἀνθρώπῳ τις πονηρία συζῶντι την ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ταύτης ἐξουσίαν παρασχῶν, τὸ πῦρ ἁπάντων ἁμαρτημάτων ἐκείνου καὶ τῶν τολμημάτ των ἐπὶ τὴν οἰκείαν έλκει κεφαλήν. Ο γὰρ τὴν ῥί- ζαν παρασχών πανταχού, οὗτος τῶν ἐξ αὐτῆς φυ μένων ἐστὶν αἴτιος. Πάντας βάσταζε ὡς σὲ ὁ Κύριος πάντων· ἀνέχου ἐν ἀγάπῃ· αἰτοῦ σύνεσιν πλείονα ἧς ἔχεις. Πάντων τὰς νόσους βάσταζε· ὅπου γὰρ πλείων κόπος, πολύ τὸ κέρδος. Εἴ τις εὐδοκιμείν βούλοιτο παρὰ Θεῷ, τῶν λογι τῶν ἐπιμελείσθω προβάτων, τῶν ἀδελφῶν κηδέσθω ANTONII MELISSA

Αντάνια Αλάει εί. desse possunt. Sed quanto hic grex illo, et homines SERMO IV ['àl. CLXXIV]. mortui sunt. τῶν ἑαυτοῦ· οὐδὲν τούτου τῷ Θεῷ προτιμότερον και η τόρθωμα. Ο γὰρ ἑαυτῶν ἀσκῶν εἰς ἑαυτὸν μόνον περιίστησι τὴν ὠφέλειαν· τὸ δὲ τῆς ποιμαντικῆς κέρδος εἰς ἅπαντα διαβαίνει τὸν λαόν. Οὕτω χρὴ τὸν ἱερέα διακείσθαι πρὸς τοὺς ἀρχου μένους, ὡσπερανεί πατὴρ πρὸς παῖδάς ἄγαν νηπίους διάκειται. Καὶ καθάπερ ἐκείνων οὔτε πληττόντων, οὔτε ὀδυρομένων ἀποστρεφόμεθα, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡνίκα ἂν γελῶσι, μέγα ἐπὶ τούτῳ φρονοῦμέν ποτε· οὕτω καὶ τούτων μήτε τοῖς ἐπαίνοις ἐξογκοῦσθαι χρή, μήτε καταπίπτειν τοῖς λόγοις, ὅταν ἀκαίρως γίνων- ται παρ' αὐτῶν. Εἰ ὁ πατριάρχης Ιακώβ θρεμμάτων προεστώ;; πρόβατα άλογα βίσκων, καὶ ἀνθρώποις μέλλων εὐ- θύνας διδόναι, καὶ νύκτας ἀνύπνους διήνυσε, καὶ καύματα καὶ κρύος, καὶ πᾶσαν ἀέμων ἀνωμαλίαν ἔφερεν, ὥστε μηδὲν παραπολέσθαι τῶν θρεμμάτων ἐκείνων· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς, τοὺς οὐκ ἀλόγων Ενεστώτας, ἀλλὰ πατρικῶν προβάτων, καὶ οὐκ ἀν θρώποις, ἀλλὰ Θεῷ τῆς ἐπιστασίας ταύτης διδόναι μέλλοντας εὐθύνας, πρὸς οὐδὲν ἐκνεῖν ἢ ἀνασύρ φθαι χρή, τῶν δυναμένων ὠφελήσει τὰ ποίμνια. Ἀλλ' ὅσον βελτίων αὕτη ἡ ποίμνη ἐκείνης, καὶ ἀλό των Ανθρωπός, καὶ ἀνθρώπων Θεός· οὕτω καὶ ἡμᾶς Ελεῖον σφοδρότερον τὴν σπουδήν καὶ τὴν προθυμίαν ἐπιδείκνυσθαι χρή. Τοὺς ἐπὶ τὴν παναγεστάτην Ιόντας ἱερουργίας της Δουλειές ἀποκεκαθάρθαι δεῖ καὶ τὰς ἐσχάτας τῆς ψυχῆς φαντασίας καὶ ὁμοιότητας, καὶ οὕτως αὐτῇ κατὰ τὸ δυνατόν προσιέναι. Λόγῳ μὲν τὴν ἀρετὴν δίδασκε, ἔργῳ δὲ ταύτην κήρυσσε. Οὐ χρὴ τῶν ἱερέων τὰ πλημμελήματα δῆλα γίνε σθαι τοῖς πολλοῖς, ἵνα μὴ, σκανδάλου πρόφασιν ἐνω τεῦθεν λαμβάνοντες, ἀδεῶς ἁμαρτάνωσιν. Εἰ γὰρ ἔγωγε αὐτόπτης ἐπισκόπου γάμον ἀλλότριον διορύτε τοντος ἐγεγόνειν, συνεκάλυψα ἂν τῇ πορφυρίδι τὸ παρανόμως γινόμενον, ὡς ἂν μὴ βλάψοι τους θεω μένους τῶν δρωμένων ἡ ὄψις. ΛΟΓΟΣ Δ'. Περὶ ἐπισκόπων μοχθηρῶν καὶ μὴ φυλαττόντων η τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Ελαβον οἱ δύο υἱοὶ 'Ααρών Ναβαδ καὶ ᾿Αβιούδ ἕκαστος τὸ πυρίον αὐτοῦ, καὶ ἐπέθηκαν ἐπ᾿ αὐτὰ πῦρ, καὶ ἔβαλον ἐπ' αὐτὰ θυμίαμα, καὶ προσο ήνεγκαν έναντι Κυρίου πῦρ ἀλλότριον, ὃ οὐ προσ έταξε Κύριος αὐτοῖς, καὶ ἐξῆλθε πῦρ παρὰ Κυρίου, καὶ κατέφαγεν αὐτοὺς, καὶ ἀπέθανον ἔναντι Κυρίου. Εκρυψαν ἱερεῖς ὁδὸν Κυρίου. Σὺ ἐπίγνωσιν ἀπώσω, κἀγὼ ἀπώσομαι σὲ τοῦ ιερατεύειν μοι. Οἱ ἡγούμενοι αὐτῆς μετὰ δώρων ἔκρινον, καὶ οἱ Ἱερεῖς αὐτῆς. μετὰ μισθοῦ ἀπεκρίναντο. gerito ; nullum est Deo officiumn hoc gratius 137 et majoris dignitatis. " 1 Cör. iv. Qui seipsum exercet, soli sibi pro- dest; at artis päscendi lucrum in totum populum mdinat. Šic decet sacerdotem erga cos quibus præsit afectuin esse, ut pater erga alios prorsus infautes solet affici. Et quemadmodum ab ¡His neque certan- dem cum rident, ob idipsum superbimus et magni- fice de nobis sentimus : sic´et horum neque laudi- bus infari, neque vituperationibus suiuis conci- becisione præbita ab illis fit: Gen. xxiii. Si patharchid Jacob pecudibus pra rectus oves rationis expertes pascens atque id hom minibus rationem redditurus; et noctes insomnes duxit, et astum et frigus, et quamvis aeris intem periem ferebat, ut nulla et illis peculibus periret : nos qui nou rationis expertibus præsumus, sed pa- reddituri, multo magio debemus nihil gravate facere aut recusarè quidquam eorum quæ gregibus pro- brutis, et hominibuò Deus præstat, tanto nos ala- orius et vehementius in hoc studium incumbere debemis. Qui ad purienitum accedunt sacrificium : cos perpurgatos esse oportet extremis etiam animt vicis et similitudinibus, atque ita pro viribus ad Ipeum accedere. Evagrii. Verbo quidem virtulem deceio, opere äutem eam prædicato. Constanțină imperatoris. Sacerdotum errata non debent notá esse vulgo, ne offendiculi excusatio- nem hinc prætendentes llcenter ac sine metu peccent. Si enim ipse episcopum viderem alienat pura meà contegerem, no faet! aspectus spectatores læderet. De episcopis improbis, nec Dei pracepia observanti- Libes. Levit. x. Duo ülil Aaronis Nabad et Abiud snum quisque ceperunt thuribulum, et in ea ignem iun- posuerunt, injeceruntque suffitam, atque sic obtú→ terunt in conspectù Domini ignem alienum quod non jusserat ipsos Dominus. Et rediit ignis a Do- mino, qui eos devoravit, ac in conspectu Domini Oseæ iv. Viam Domini sacerdotes occultarunt. Ibid. Tu scientiam repulisti, et ego te a 138 sacerdotio meo repellam. Micheœ 11. Præfecti ejus donis corrupti judicá- bant, et sacerdotes pro mercede responsa dabant. tibüs (1) neque fentibas discedimus, ac ne tum qui- dere debemus, cum id intempestive nulla a nobis ternis ovibus, nec hominibus, sed Deo rationem nuptias perfodientem, contra legem admissum pur- (4) Aut fortasse legendum πιπτόντων, id est, cadentibus, labentibus. Loca COMMUNES. - PARS II. SERMO IV. Desunt hic quædam.

Sophon. 111. Sacerdotes ejus sancta mea profa- ▲ nant, et legem meam impie violant. Zachar. 11. O qui pascitis res inanes ovibus de- sertis. Jerem, xxı11. O pastores, qui oves gregis disper- gitis ac disperditis, ob quam causam hæc Dominus in pastores dicit, qui populum pascunt : Vos, inquit, òves dispersistis, ac eas rejecistis, nec vi- sitastis. Ecce ego ulciscar vos secundum instituta vestra malitia plena. Populus meus ut oves perditæ fuit; qui eum pascebant, repulerunt eos, et per montes ut erra- rent impulerunt. Ezech. xx|1. Sacerdotes lęgem meam repudiave- runt, ac sara profanaverunt, impura a puris – non discreverunt, et in medio ipsorum profa- naverunt. Hæc dicit Dominus, Si eduxeris pretiosum og isligno, cuis os meum. Ibid. . Fili hominis, spoculatorem to posui domui Israeliuice. Si non reprehenderis populum meum, morietur ille quidem in peccato suo, sed sanguinem ejus de manu tua reposcam. 1bid. xxxιν. Ο pastores Israelitici, num pastores seipsos pascunt? Lac devorastis, et lana aurieti estis, et opimas oves mactastis, nec pascitis oyes meas, infirmas rɔn corroborastis, et ad errantes non re- versi estis, et perditas non quæsistis, et robustas cecidistis, et dissipale sunt eyes meæ. Pasires η peipsos paverunt; quod non essent pastores, sed uves meas non paverunt: ob hanc causam agamı nunc contra pastores, et oves meas de manibus · ipsorum repeta nu; Avertam os meum ab illis, et contaminabunt visi- tationem meam, et in sacra nrea inverecunde intra- bunt, caque profanabunt atque sordidabunt : quia terra judicio sauguinum, et civitas iniquitate plena est. Sap. vi. Minimus veniam et misericordiam im- petrat, sed potentes severe examinabuntur. Ibid. Non enim os cujusquam metųet omnium Dominus, nec magnitudinem verebitur. Matth. xxn. In cathedra Mosis sedent Scribæ et Pharisæi; itaque quæcunque jusserint vos facere, ea servate et facite, sed opera eorum nolite iml- tari; dicunt enim nec faciunt, quia alligant onera gravia et portatu difficilia, ac in humeros hominum imponunt, digito autem suo nolunt ea movere : quæcunque autem, op.:ra faciunt, ea, ut 139 ipsi spectentur ab omnibus faciunt. fbid. Vs vobis, Scribae et Pharisæi simulati, quia decimas datis menthæ et anethi et cumini, quæ aus ten graviora sunt in lege, præteritis, judicium et misericordiam et fidem : hæc enim facere opor❖ tebat, et illa non prætermittere. Duces cæci, qui culicem percolatis, sed camelum deglutitis. 10:3 Οἱ ἱερεῖς αὐτῆς βεβηλοῦσι τὰ ἅγιά μου, καὶ ἀσε· βοῦσιν νόμον μου. * οἱ ποιμαίνοντες τὰ μάταια, καὶ καταλελοιπό τες τὰ πρόβατα. Ο οἱ ποιμαίνοντες, οι διασκορπίζοντες καὶ ἀπολα λύντες τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης, διὰ τοῦτο τάδε λέγει Κύριο; ἐπὶ τοὺς ποιμένας; τοὺς ποιμαίνοντας τὸν λαόν μου· Ὑμεῖς διεσκορπίσατε τὰ πρόβατα, καὶ ἐξώσατε αὐτὰ, καὶ οὐκ ἐπεσκέψασθε αὐτά. Ἰδοὺ ἐγὼ ἐκδικῶ ὑμᾶς κατὰ τὰ πονηρὰ ἐπιτηδεύματα ὑμῶν. οι πολ Πρόβατα ἀπολωλότα ἐγενήθη ὁ λαός μου, μαίνοντες αὐτὸν ἐξώσαντο αὐτοὺς, ἐπὶ τὰ ὄρη ἐπε- πλάνησαν αὐτούς. Οἱ ἱερεῖς ἠθέτησαν νόμον μου, καὶ ἐβεβήλουν τὰ ἅγιά μου, ἀνὰ μέσον τοῦ ἀκαθάρτου καὶ καθαρού ο διέστελλον, καὶ ἐβεβήλουν ἐν μέσῳ αὐτῶν. : Τάδε λέγει Κύριος, Ἐὰν ἐξαγάγης τίμιον ἐξ ἀναξίου, στόμα μου ἔσῃ. Υἱὲ ἀνθρώπου, σκοπὸν δέδωκά σε τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ. Ἐὰν μὴ διαστείλῃς τῷ λαῷ, ἐκεῖνος μὲν ἀποθη νεῖται ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ αὐτοῦ, τὸ δὲ αἷμα αὐτοῦ ἐκ τῆς χειρός, σου ἐκζητήσω. 'Ο οἱ ποιμένες Ισραήλ, μὴ βόσκουσιν οἱ ποιμένες ἑαυτούς ; Ἰδοὺ τὸ γάλα κατεσθίετε, καὶ τὰ ἔρια περιβάλλεσθε, καὶ τὸ παχὺ σφάζετε, καὶ τὰ πρόσ βατά μου οὐ βόσκετε, τὸ ἠσθενηκός οὐκ ἐνισχύσατε, καὶ τὸ πλανώμενον οὐκ ἐπεστρέψατε, καὶ τὸ ἀπο λωλὸς οὐκ ἐζητήσατε, καὶ τὸ ἰσχυρὸν κατεργάσι σθε, καὶ διεσπάρη τα πρόβατά μου διὰ τὸ μὴ εἶναι Κοιμένας, Εβόσκησαν οι ποιμένες ἑαυτοὺς, τὰ δὲ πρόβατά μου οὐκ ἐξόσκησαν· ἀντὶ τούτου ἰδοὺ ἐγὼ ἐπὶ τοὺς ποιμένας, καὶ ἐκζητήσω τα πρόβατά μου ἐκ τῶν χειρῶν αὐτῶν. Αποστρέψω τὸ πρόσωπόν μου ἀπ' αὐτῶν, καὶ μιανοῦσε τὴν ἐπισκοπὴν μου, καὶ εἰσελεύσονται εἰς τὰ ἅγιά μου ἀφυλάκτως, καὶ βεβηλώσουσιν αὐτά, καὶ ποιήσουσι φυρμόν διότι ἡ γῆ πλήρης κρίσεως αἱμάτων, καὶ πόλις πλήρης ἀνομίας. ῾Ο ἐλάχιστος συγγνωστός ἐστιν ἐλέους· δυνατοί δὲ δυνατῶς ἑτασθήσονται. Οὐ γὰρ ὑποστελείται πρόσωπον ὁ πάντων Δεσπό τῆς, οὐδὲ ἐντραπήσεται μέγεθος. Ἐπὶ τῆς Μωσέως καθέδρας εκάθισαν οι Γραμματ τεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι· πάντα οὖν ἔσα ἂν εἴπωσιν ὑμῖν ποιεῖν, τηρεῖτε καὶ ποιεῖτε, κατὰ δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν μὴ ποιεῖτε · λέγουσι γὰρ καὶ οὐ ποιοῦσι. Δε σμεύουσι γὰρ φορτία βαρέα καὶ δυσβάστακτα, καὶ ἐπιτιθέασιν ἐπὶ τοὺς ὤμους τῶν ἀνθρώπων, τῷ δὲ δακτύλῳ αὐτῶν οὐ θέλουσι κινῆσαι αὐτά· πάντα δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν ποιοῦσι πρὸς τὸ θεαθῆναι τοῖς ἀν θρώποις. Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματείς και Φαρισαΐοι ὑποκριταί, ὅτι ἀποδεκατοῦτε τὸ ἡδύοσμον καὶ τὸ ἄνηθον καὶ τὴ κύμινον, καὶ ἀφήκατε τὰ βαρύτερα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν καὶ τὸν ἔλεον καὶ τὴν πίστιν· ταῦτα γὰρ ἔδει ποιῆσαι, κἀκεῖνα μὴ ἀφιέναι. Οδηγοί τυφλοί, οἱ διυλίζοντες τὸν κώνωπα, τὴν δὲ κάμηλον κατα πίνοντες. ANTONI MELISS.E

Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, Δ ότι παρομοιάζετε τάφοις κεκονιαμένοις· οἵτινες ἔξωθεν μὲν φαίνονται ὡραῖοι, ἔσωθεν δὲ γέμουσιν ὀστέων νεκρῶν καὶ πάσης ἀκαθαρσίας· οὕτως καὶ ὑμεῖς, ἔξωθεν μὲν φαίνεσθε τοῖς ἀνθρώποις δίκαιοι, Εσωθεν δὲ μεστοί έστε ὑποκρίσεως καὶ πάσης ἀνομίας. Ἰδὼν δὲ Σίμων ὅτι διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χει ρῶν τῶν ἀποστόλων δίδοται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, προσήνεγκεν αὐτοῖς χρήματα, λέγων· Δότε καμοί τὴν ἐξουσίαν ταύτην, ἵνα ᾧ ἐὰν ἐπιθῶ τὰς χεῖράς μου, λαμβάνῃ Πνεῦμα ἄγιον. Πέτρος δὲ εἶπε πρὸς αὐτὸν, Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν, ὅτι τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ ἐνόμισας διὰ χρημάτων κτᾶσθαι· οὐκ ἔστι σοι μερὶς οὐδὲ κλῆρος ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ. Ὅσον ἐστὶ κακὸν, ἀντὶ ὁδηγίας, πλάνης αἴτιον γενέσθαι τοῖς ὑποχειρίοις, συνοραν ἔξεστιν ἐκ τῶν ἀποστολικῶν διδαγμάτων· σημεῖον δὲ ἐστι τοῦτο τοῦ καὶ τὴν ἐντολὴν τῆς ἀγάπης ἀκατόρθωτον εξ- και. Οὐδεὶς γὰρ πατὴρ περιορᾷ τὸ ἑαυτοῦ τέκνον μέλλον καταπίπτειν εἰς βόθυνον, ἢ ἐμπεσὸν ἐν αφίησι τῷ πτώματι. Πόσον δεινότερον ψυχήν εἰς βάθος κακῶν ἐμπεσοῦσαν ἀναφεἶναι τῇ ἀπωλεία Οίχεται σεμνότης Ιερατική, επιλελοίπασιν οἶκος νομίας πτωχῶν, εἰς ἰδίας ἀπολαύσεις καὶ δώρων Απόλωλε κρίμα δίκαιον. Πᾶς τις τῷ θελήματι τῆς καρδίας αὐτοῦ πορεύεται· ἡ πονηρία άμετρος, οἱ λαοὶ ἀνουθέτητοι, οι προεστῶτες ἀπαῤῥησίαστοι. Δοῦλοι γὰρ τῶν δεδωκότων τὴν χάριν οἱ δι' ἀνθρώ των ἑαυτοῖς τὴν δυναστείαν κατακτησάμενοι. Τὸ παιδεύειν ἄλλους ἐπιχειρεῖν πρὶν αὐτοὺς ἱκα νῶς παιδευθῆναι, καὶ ἐν πίθῳ τὴν κεραμείαν μαν θάνειν, τὸ δὴ λεγόμενον, ἐν ταῖς τῶν ἄλλων ψυχαῖς ἐκμελετῶν τὴν εὐσέβειαν, λίαν μοι φαίνεται ἀνοή των ἢ τολμηρῶν· ἀσυνέτων μὲν, εἰ μηδὲ αἰσθάνον καὶ τῆς ἑαυτῶν ἀμαθίας θρασέων δὲ, εἰ συνιέντες κατατολμῶσι τοῦ πράγματος. Τάξις οὐκ ἀρίστη διδάσκειν πρότερον, εἶτα μαν θάνειν, μὴ ὅτι τὰ θεῖα καὶ τηλικαῦτα... (ἔοικε λεί- πειν τινά.) Χειροτονεῖ δὲ ῥᾳδίως πολλοὺς μὲν ἁγίους, πολλοὺς δὲ ἀθέους παρὰ τὸ εἰκὸς ὁ καιρὸς, μᾶλλον δὲ πάντας αθλίους. Ταῦτα γὰρ τῶν νόθων καὶ παρεγγράπτων ἱερέων ἐστὶ, καὶ τοῦ ἐπαγγέλματος ἀναξίων, οι μηδὲν τῇ ἱερωσύνῃ προσενεγκόντες, μηδὲ τοῦ καλοῦ πρῶτα λαιπωρήσαντες, ὁμοῦ μαθηταὶ καὶ διδάσκαλοι τῆς εὐσεβείας ἀναδείκνυνται, καὶ πρὶν καθαρθῆναι καθ αίρουσι χθὲς ἱερόσυλοι, καὶ σήμερον ἱερεῖς· χθὲς τῶν ἁγίων ἔξω, καὶ μυσταγωγοί σήμερον, παλαιοί τὴν κακίαν, επισχέδιοι τὴν εὐσέβειαν. η - • Ibid. Væ vobis, Scibe et Pharisæi simulati, propterea quod similes estis sepulcris tectorio tem plena sunt ossibus cadaverum et quavis imı- munditie: ad eumdem modum et vos extrinsecus hominibus videmini justi, intrinsecus autem pleni Aƒt. viii. Cumque Simon animadvertisset per impositionem manuum dari Spiritum sanctum ab apostolis, obtuliί eis pecunias. Εt mibi etiamn Et imposuero, is accipiat Spiritum sanctum. Turn le trus: labe tibi, inquit, tuam pecuniam in perdi- tionem, quod existimaris donum Spiritus sanct pecunia parari, non est tibi ulla societas aut ul- Blum consortium in hac re. S. Basilii. Qua:.tum mali sit cum te ducem esse oporteat, erroris auctorem esse tuis, ex apostolicis documentis perspicere licet, atque hoc argumen- tum est né præceptum quidem de charitate recto esse perfectum. Nemo euim pater negligit Ülium suum, quem videt casurumu in foveam, aut jau delapsum relinquit in illa miseria. Quanto indi- „nius est animam in malorum profunditatem tum deciderit, in exitio relinquere ? Actum est de grayitate sacerdotali, defecerunt miuistrandi pauperibus rationes, ad privatos usus, et · munerum largitiones omnia consumentibus tri- Quum praefectis (4). Periit æquum judicium. Nemo non instituit vitam al arbitrium cordis sui, malitia est immen- qui libere non audent. Servi enim sunt eorum, & quibus benefleiuin accepere, qui per homines sibi pra'fecturam et potentiam compararunt. Thevlogi. Qui alios erudire conantur, priusquam ipsi satis eruditi sint, ac in dolio artem Gguli dis cunt (ut est in proverbio) atque in animis alio. rum pietatem ediscunt ac meditantur, nimis stul- lorum hoc mihi esse videtur, vel audacium. Hebe- tes quidem certe sunt, si non sentiunt se e se indoctos : audaces autem, si cum intelligant, tamey aggredi audent. 140 Ordo non optimus est docere prius, dein, des discere, non solum in divinis ac tantis rebus. .. (Deesse aliquid videtur.) Occasio facile creat sanctos permultos, et in- pios item plurimos contra jus, vel potius ommH'S miseros. Hæc enim sunt nothorum et obreptitlorum sa- cerdotum et designatione iudignorum, qui cum ad sacerdotium nikil attulerint, neque quidquanı honesţi exercuerint, simul discipuli et doctores pietatis designantur, ac priusquam purgati fuerint beri exclusi sacris, hodie mystagogi, id est sacro- rum institutores, iu vitiis veteres, in pietate repen tini scu extemporanei. διανομές παραναλισκόντων πάντα τῶν φιλαρχούν των. inductis, quæ foris speciosa videntur, intus au- estis simulatione et omni genere iniquitatis. dat", inquit, banc potestatem, ut cuicunque manus 5a, populus admonitiones non audit, praefecti lo- ipsi, purgant alios, heri sacrilegi, hodie sacerdotes, (1) Ribittus legit, potestatis ambitiosis, φιλαρχούντων, φυλαρχούντων. Alias PARS. II. SERMO IV. LOCI COMMUNES.

Caput ne esto qui vix alicubi manus es, aut ▲ fliud aliquod ex corporis membris imperfectio- ribus. Unusquisque igitur in quo vocatus est ordine, fratres, in eo maneto, etiamsi fuerit ma. joris æstimationis. Plus enim laudis consequetur si præsenti fuerit contentus, quam si quæsierit eam quam non accepit. Nemo, cum liceat sine periculo sequi, ducere periculose concupiscat. Nauticam consnetudinem laudo, quæ remun antea dederit ei qui nune gubernator est, et illinc eum ad proram deduxerit et commissis alicui muniis que in priore navis parte necessaria suut, sie ad gubernacula sedet post multam maris ver- berationem et ventorum considerationem. Non ex virtute magis quam ex maleficio præ- sides constituuntur: neque digniorum, sed poten- tiorum sunt tribunalia.' Quis subjectos moderatos efficiat, cum sic qut præsunt affecti sint? Subjecti celerrime præfectorum vitio malitia complentur, atque id multo facilius quam virints contraria. Cypseli, Magnitude boneris non convenienter ho- port vivere instituentius panse accessionem facit. Nihil doctore frigidius in verbis tantum philoso- phante ; hoc enim non doctoris, sed histrionis cod. ed Non enim tam ex verbis quam ex robus disci- ptinæ in animum infunduntur. Quante ad altius magistratus fastigium ascendit, qui episcopi munus est sortitus, tanto majorem co- getur reddere rationem, non modo de docendi tione et pauperum præfectura, verum etiam suffragiorum probatione, deque aliis infinitis. Nihil prodesse poterit, si dicant se ignorare eum qui crearetur sufragiis, 141 sod ob hanc ipsum causam magis accusandi έωωι, quod quem igno rebant, promererim.. Nihil eo magistratu miserius, qui quibus præsit, nihil prodest. Rem esse quietis et voluptatis prætextum non debemus existimare; omnium enim rerum Libo- riosissimum est aniinis praeesse. Εt eos qui eo accedunt, unctos esse oportet, ut qui in certamen laboriosum descendant. Judic. 11. Discant si velint ab Abimelech et Gedeu- „ne subjectos non dictis, sed factis ad imitationem „incitari : ille quidem lignorums fasces et faciebat et portabat, ac suis, Quemadmodum, inquit, vio ‚ḍistis me facientem, ita' et vos facitote; hiç autem ad res novas cum hortaretur et duceret euos, ipseque auctor esset facinoris : Quod me, inquit, facere videtis, idem vos quoque facitote. Doctoris imperitia discentes perdit, ac discipu- lorum calamitas periculum creat decturi, praser tim cum propter illius inscientiam illi imperii et inertes fuerint. f " .. • ' . Μὴ ἔστω τις κεφαλή, μόλις που χεὶρ τυγχάνων, ἢ ποῖς, ἢ ἄλλο τι τῶν εὐτελεστέρων τοῦ σώματος. Εκαστος οὖν ἐν ᾗ ἐκλήθη τάξει, ἀδελφοὶ, ἐν ταύτῃ μενέτω, κἂν ᾖ τῆς κρείττονος ἀξίας, ἐν ᾧ στέργει [αί. τῷ στέργειν] τὴν παροῦσαν πλέον εὐδοκιμῶν, ἢ ἐν τῷ ζητεῖν ἢν οὐκ ἔλαβεν. Μή τις, ἐνὸν ἀκινδύνως ἔπεσθαι, ἄρχειν ἐπιχη δύνως ἐπιθυμείτω. Επαινῶ τὸν νη την νόμον, ὃς τὴν κώπην πρόσ τερον ἐγχειρίσας τῷ νῦν κυβερνήτη, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὴν πρώραν ἀγαγών, καὶ πιστεύσας τὰ ἔμπροσθεν, οὕτως ἐπὶ τῶν οἰάκων καθίζει, μετὰ τὴν πολλὴν τυφθεῖσαν θάλασσαν, καὶ τὴν τῶν ἀνέμων διάσ σκέψιν. Οὐκ ἐξ ἀρετῆς μᾶλλον ἢ κακουργίας ή προεδρία· οὐδὲ τῶν ἀξιωτέρων, ἀλλὰ τῶν δυνατωτέρων ε θρήνοι. Τίς ἂν τοὺς ἀρχομένους πείσεις μετριάζειν, τῶν προεστώτων οὕτω διακειμένων; Φιλεῖ τάχιστα τῆς τοῦ προεστῶτος κακίας ἀνα- πίμπλασθαι τὸ ὑπήκοον, καὶ πολύ γε βίον ἢ πίν αντίον τῆς ἀρετῆς. Τιμής μέγεθος τοῖς οὐκ ἀξίως τῆς τιμῆς των προαιρουμένοις προσθήκη τιμωρίας ἐστίν. οὐδὲν διδασκάλου ψυχρότερον ἐν λόγοις φιλοσο φοῦντος μόνον· τοῦτο γὰρ οὐ διδασκάλου, αλλ' υπο κριτοῦ. Οὐχ ούτως γὰρ εἴωθεν ἐντίθεσθαι τῇ ψυχή μαθήματα ἀπὸ τῶν βημάτων, ὡς ἀπὸ τῶν πραγ μάτων. Τα Ὅσον πρὸς μείζονα όγκον τῆς ἀρχῆς ἀναβέβη πεν ὁ τὴν ἐπισκοπὴν λαχών, τοσοῦτον πλείονα ἀπαι τηθήσεται λόγον, οὐχὶ διδασκαλίας μόνον καὶ κινή των προστασίας, ἀλλὰ καὶ χειροτονιῶν δοκιμασίας, καὶ μυρίων ἑτέραν. Οὐδὲν ὠφελῆσαι δύναται, εἰ λέγοιεν τὸν χειροτο νηθέντα ἀγνοεῖν, ἀλλὰ διὰ τοῦτο μεῖζον τὸ ἔγκλημα γίνεται, ότι ἂν ἡγνόουν παρήγαγον. Αρχοντος μηδὲν τοὺς ἀρχομένους ὠφελοῦντος ούτ δὲν ἀθλιώτερον. Μὴ νομιζέτωσαν ἀνέσεως καὶ ἀπολαύσεως είναι πρόφασιν τὸ πράγμα· πάντων γὰρ ἐπιπονώτερον ἐστιν ἄρχειν ψυχῶν. Καὶ δεῖ τοὺς ἐπὶ τοῦτο ἔρχο μένου; ἀλείψασθαι, ὡς πρὸς ἀγῶνα ἐπίπονον εἰς βάλλοντας. : Μαθέτωσαν εἰ βούλοιντο τὸ παρὰ τοῦ ᾿Αβιμέλεχ καὶ τοῦ Γεδεών, ὅτι οὐ λόγος, ἀλλ' ἔργον τοὺς ἄρ χομένους ἐνάγει πρὸς τὴν μίμησιν· τοῦ μὲν ποιή σαντος φορτία ξύλων καὶ βαστάσαντος, καὶ λέγον τος· Ὃν τρόπον ίδετέ με ποιοῦντα, ποιήσατε καὶ ὑμεῖς· τοῦ δὲ ἔργων εἰσηγουμένου καινῶν, καὶ ἑαυτὸν προστάσσοντος της εργασίας, καὶ λέγον τος· 'Απ' ἐμοῦ ὄψεσθε, καὶ οὕτως ποιήσατε. Ἡ τοῦ διδασκάλου ἀπειρία ἀπόλλυσι τοὺς μαθη τευομένους· καὶ ἡ τῶν μαθητευομένων ἀπόλεις κίνδυνον φέρει τῷ διδασκάλῳ, καὶ μάλιστα όταν παρὰ τὴν αὐτοῦ ἀνεπιστημοσύνην ῥαθυμοῖεν ἐκεῖναι ANTONII MELISSA

*Ατοπόν ἐστι διώκοντα τὰς τιμὰς φεύγειν τοὺς 4 πόνους, δι' ὧν αἱ τιμαί. Τοῖς παρ' ἀξίαν ἐπιτυχοῦσι τῆς ἀνωτάτω τιμής ὑπακούειν ἀνάγκη τοῖς παρασχοῦσιν. ΛΟΓΟΣ Ε'. Περὶ ἀρχόντων χρηστών. Δώσω τοὺς ἄρχοντάς σου ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ οὐκ ἔτι ἀκουσθήσεται ἀδικία ἐν τῇ γῇ σου, οὐδὲ σύνο τρίμμα, οὐδὲ ταλαιπωρία ἐν τοῖς ὁρίοις σου. Ἐγὼ καὶ οἱ ἀδελφοί μου ἄρτον τῆς ἡγεμονίας μου οὐκ ἐφάγομεν· οἱ δὲ ἄρχοντες οἱ ἔμπροσθέν μου ἐξάρυναν τὴν κλειὸν ἐπὶ τὸν λαὸν, καὶ ἔλαβον παρ' αὐτοῦ ἄρτον καὶ οἶνον, καὶ ἔσχατον ἀργυρίου είκλους τεσσαράκοντα. Μνήσθητί μου, ὁ Θεός, πάντα εἰς ἀγαθὸν, ὅσα ἐποίησα τῷ λαῷ τούτῳ. Ο σοφὸς ἐν τῷ λαῷ αὐτοῦ κληρονομήσει πίσειν, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Πόλις οικοδομηθήσεται ἐν συνέσει δυνάστου. Μὴ δῶς μώμον ἐν τῇ δόξῃ σου, καὶ ἐν ἡμέρᾳ δόξης μὴ ἐπαίρου. Μὴ ζήτει παρὰ Κυρίου ηγεμονίαν, μηδὲ παρά βασιλέως καθέδραν δόξης, Μὴ ἁμάρτανε εἰς πλῆθος πόλεως, καὶ μὴ καταβά της ἑαυτὸν ἐν ὄχλῳ. Μὴ ζήτει γενέσθαι κριτής, εἰ μὴ. Ισχύεις ἐξᾶραι ἀδικίας· μήποτε εὐλαβηθῇς ἀπὸ προσώπου δυνάστες, καὶ θήσῃς σκάνδαλον ἐν εὐθύτητί σου. Οἱ ἄρχοντες οὐκ εἰσὶ φόβος τῶν ἀγαθῶν ἔργων, ἀλλὰ τῶν κακῶν. Θέλεις μὴ φοβείσθαι τὴν ἐξουσίαν; τὸ ἀγαθὸν ποίει, καὶ ἕξεις ἔπαινον ἐξ αὐτῆς. Ἐὰν δὲ τὸ κακὸν ποιῇς, φοβοῦ. Οὐ γὰρ εἰκῇ τὴν μάχαιραν φορεί. Θεοῦ γὰρ διάκονός ἐστιν, ἔκδικος εἰς ὀργὴν τῷ κακῶς πράσοουει. Ὑποτάγητε πάσῃ ἀνθρωπίνῃ κτίσει διὰ τὸν Κό ριον, εἴτε βασιλεῖ ὡς ὑπερέχοντι, εἶνε ἡγεμόσιν ὡς δι' αὐτοῦ πεμπομένοις εἰς ἐκδίκησιν κακοποιών, ἔπαινον δὲ ἀγαθοποιών. Εἰ δόξης ἐπιθυμεῖς, καὶ βούλει τῶν πολλῶν ὑπερ- φαίνεσθαι, καὶ εὐδόκιμος ἐν τοῖς κοσμικοῖς πράγμασι γίνεσθαι, ἔσο δίκαιος, σώφρων, φρόνιμος, ἀνδρεῖος, ὑπομονητικὸς ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας παθήμασιν. Οὕτω γὰρ καὶ σεαυτὸν σώσεις, καὶ ἐπὶ μείζοσιν ἀγαθοῖς μείζονα ἕξεις την περιφάνειαν. Εναντι πάντων εἰσένεγκε την φιλανθρωπίαν, ᾗ χαίρει Θεὸς μᾶλλον ἢ πᾶσι τοῖς ἄλλοις. Μίξον τῷ φόβῳ τὴν ἐπιείκειαν, κέρασον τῇ ἀπειλῇ τὴν ἐλπίδα. Πολλὰ καὶ χρηστότητα κατορθούν εἶδα. Το δραστικὴν δείκνυς, μὴ τῷ ὁρᾷν κακῶς, Τῷ δ' εὖ τι ποιεῖν, εἰ θέλεις εἶναι θεός. Τὸ δ' ἐστὶν ἀνδρὸς εἰδότος τὸ συγγενές, Εμπ. Evagrii. Absurdum est qui persequitur bonores eum ſugere labores e quibus nascuntur honores. Josephi. Qui indigne summos honores sunt asso- cuti, iis pareant qui tradiderint necesse esĻ. De principibus moderatis. Isa. v. Dabo principes tuos cum justitia, nec amplius in terra tua audietur injustitia, nec ami- £tio, nec miseria in Quibus tuis. 111 Esdr. 11. Ego et fratres mei panem prefe oturæ meæ non edimus : magistrațus autem quiante me ſuerupt grașia vincula injecerunt populo, et panem et vinum ab eo acceperunt, et ad extremum argenti siclos quadraginta, Recordare, Deus, eorum B quæ bene feci populo buic. Sirach xxiv. Sapiens in populo suo auctoritatem habebit hæreditariam, et nomen ejus vivet in sæ- culum. Civitas prudentia ejus qui potestatem obtinet zalificabitur. In gloria tua vide ne des reprehensionis occa- sionem, et in die gloriæ ne extollaris. Eccl. vụ. Noli petere a Domino præfecturam, noc A rege cathedram glorire. Noli in multitudinem civitatis poceare, nec tel- psum des in turbam. Noll fjeri judex, si non potes expellero injusti- tiam : ne verearis vultum potestatem obtinentis, et Impedimentum aferas rectitudini et integritati Rom. xut, Principes non sunt terrori lis qui hene, 142 sed qui male faciunt. Vis non iniere potestatem ? quod boṇuin est facito, et ex illa laudem consequere. Sin autem quod malum est feceris, tj- peto; non equim frustra gladium gerit; Dei epim minister est, vindex severus improborum. I Petr. 1. Subjecti estole cuivis humanæ crea- turæ propter Dominum, sive regi tanquam præcel- lenti, sive praefectis tanquam per illum missis ad scelestos ulciscendos, et prohos laude afficiendos. S. Basili. Si laudem concupiscis, visque supra vulgus eminere, et cum gloria in qudanis negotiis versari, justus esly, temperans, prudens, fortis, patiens in afflictionibus pietatis causa susceptis. Sic enim et tibi ipse, salutem consequeris, ac in majoribus bonis illustriorem obtinebis laudem. excellentiam. Theologi. In omnium conspectu adhibe humnyi- tatem, qua Deus magis quam reliquis omnibus rebus delectatur. Clementiam terrori miscela, minis spem tempes etiam bona inde oriri scio. rato. Μιλια Tuam in eficiendo vim demonstrato, non malum, Sed bonum efficiendo, si cupis dens fieri. Hoc autem viri est naturam sibi congenitam [noscentis, Decidit autem..... Deest nonnihil. Κτείνει δέ... Λείπει τινά. LOCJ COMMUNES. PARS II. SERMO V. SERMO V {al. CVIJ.

SERMO Vi [μ|. ΟΥ̓}. — —— Tr AOTOZ G'. De principi*us improbis. Prov, xxxi, Principes animosi sunt, vinum ne libant, ut necum biberint, sapientiae obliviscantur, mec tenuibus rectum possint exercere. judicium. Si servus imperarit, violenter potestatem exerce- bit, ! Misera eivitas, cujus rex junior est, et. magistra lus tuí mane cibum sumunt. Ose. wv. Gladio radent magistratgs ipsorum, quod lingua sint. Inerudítg. t Mich, vn. Hei mihi animz, quod probus de terra *ublatus sit, et. quod inter homines, qui perfecte elficium priestet, non sit ; omnes cum sanguiniseu- 1 piditate judicant, fratrem suum quisque opprimit, «d malellcium manus suas paratas habent : prin- ceps peti, judex pacilica loquitur. animi sui desi- derio, Soph. wn. Principes ejus in ea. sunt ut leones ru- gientes, et judices ut Arabiel lupi. Isa. 1. Principes tui non obediunt, socli furum, mnamera aannt, perseqüuutur remunerationes, pu- pillurum eausas mon judicant, ei ad viduarum judicia non attendunt. Przficiam jüvenes qui illis imperent, et derisores qui in illos dominentur. 143 Jerem. xu, Oculi tui non. boni, nec cor iuum rectuui, sed habeudi eupiditate rapitur, et ( vonira saWguipem innocentium ad effundeudum illum, et ad caluuuium ot ijuriam, er ad edem facienda. Ezech. xxt, Prineipes. in medio ejus tanquam lupi rapaces, qui predam rapiunt vlolenter, ut snam svariliam et habendi cupiditatem expleant, Sap. Judicium severe iu cos qui precellüut, exercebitur. S. Basilii, Principum mila subjeetis luportant calawitatém. Hoc enim video multis judicibus nunc vsu ve- nire, qui facillus summis maxima concedant, quam minima iufiars et tenuibus. S. Chrysost, Npn in pretiosa veste ct zona, nec ] in przconis voce, cernitur princeps, sed in &o quod collapsa reficiat, qux» male eonstituta sunt, corrigat, ae in injuriosog gnimadvertàl, nct patia- lur a polentioribus jus auferri. Justini Philosophi. Tantum possunt maglsiratu Tungentes qui ^ veritati gloriam anteponunt, quan- tum in solitudine latrones. Aurige imperitia et viiio mécesse est anImalia jugata per pracipitia dari, ut. contra ejusiem vir- iui et peritia servari, — Philonis. Donee ferum externarum affluentia est, sagaeitas et solertia eam comitari videntur; sin autem "delracta fuerit, simul et opinio prudenti sublala erit. ἐερὶ ἀρχόντων πονηρῶν. Οἱ δυνάσται θυμώδεις εἰτὶν, οἶνον μὴ πινέτωσαν, ἴνα μὴ πιόντες ἐπιλάθωνται τῆς σοφίας, χαὶ ὀρθὰ χρίνειν οὐ μὴ δύνωνται τοὺς ἀσθενεῖς. Ἐὰν οἰκέτης ἄρξῃ, μεθ᾽ ὕδρεως δυναστεύει. Οαέ σοι, πόλις, ἧς ὁ βασιλεύς σου νεώτερος, χαὶ οἱ ἄρχοντές σου ἐν πρωῖΐᾳ ἐσθίουσιν, Πεσοῦνται οἱ ἄρχοντες αὐτῶν ἐν ῥομφαίᾳ διὰ ἀπαιδευσίαν γλώσσης αὐτῶν. Οἴμοι, ψυχὴ, ὅτι ἀπόλωλεν εὐλαδὴς ἀπὸ τῆς γῆς. καὶ ὁ κατορθῶν ἐν ἀνθρώποις οὐχ ὑπάρχει. ἢ Πάντες εἰς αὕματα δικάζουσιν, ἕκαττος τὸν ἀδελφὸν αὑτοῦ ἐχθλίδουσιν, ἐπὶ τὸ καχὴν τὰς χεῖρας αὑτῶν ἑτοὶμάζοναιν, Ὁ ἄρχων αἰτεῖ, καὶ ὁ κριτὴς λόγους εἰρηνικοὺς ἐλάλησε, καταθύμιον ψυχῆς αὐτοῦ ὡς ἔστιν, ΟἹ ἄρχοντες αὐτῆς ἐν αὐτῇ ὡς λέονέες ὠρυόμενοι, οἱ κριταὶ αὐτῆς ὡς λύχοι τῆς ᾿Αραδίας. ΟἹ ἄρχαντές σου ἀπειθοῦσὶ, κοινωνοὶ κλεπτῶν, ἀγαπῶντες δῶρα, διώχοντες ἀνταπόδομα, ὀρφανοῖς οὐ κρίνοντες, καὶ κρίσει χηρῶν οὐ προσέχοντες. Ἐπιστήσω νεανίσχους ἄρχοντας ἀὐτῶν, καὶ ἐμ- παῖχται χυριεύσουσιν αὐτῶν. Οἱ ὀφθαλμοί σου οἱ καλοὶ, οὐδὲ ἡ καρδία σὸν Σ εὐθεῖα - ἀλλ᾽ ἐπὶ τὴν, πλεονεξίαν καὶ ἐπὶ τὸ αἵμα πὸ ἀθῶον, τοῦ ἐχχέειν αὐτὸ, καὶ ἐπὶ τὴν συκηφᾶνν «τίαν, καὶ εἰς ἀδίκημα καὶ εἰς φόνον τοῦ ποιεῖν, Οἱ ἄρχοντὲς ἐν μέσῳ αὐτῆς ὡς λύκοι ἅρπαγες, ἀρπάζοντες ἅρπαγμα, ὅπως πλεονεξίᾳ πλεονον χτῶσιν. Κρίσις ἀπότομος ἐν τοῖς ὑπερέχουσι γίνεται, Τὰ τῶν ἀρχόντων καχὰ συμφορα τοῖς ἀρχομένοις γίνεται, Τοῦτο γὰρ ὁρῷ πολλοὺς τῶν νῦν χριτῶν πάσχον- τας, οἵ ῥᾷον ἂν τοῖς ὑψηλοῖς τὰ μέγιστα συγχωρὴ- φαῖεν, ἢ τοῖς ταπεινοῖς τὰ ἐλάχιστα. " Οὐκ ἐν τῇ χλανίδι καὶ τῇ ξώνῃ, οὐδὲ ἐν τῇ φωνῇ ποῦ κήρυχο; ἄῤχων, ἀλλ᾽ ἐν τῷ τὰ πεπονηκότα ἀναχτάαθαι, καὶ τὰ κακῶς ἔχοντα διορθοῦν, καὶ κολάζειν μὲν ἀδικίαν, μὴ συγχωρεῖν δὲ ὑπὸ δυνα- στείας τὸ δίχαιον ἀπελαύνεαθαι. Τοσοῦτον δύνανται οἱ ἄρχοντες πρὸ τῆς ἀληθείας δόξαν τιμῶντες, ὅσον χαὶ λῃσταὶ ἐὺ ἐρημίᾳ, . ᾿Ανάγχη ἀπειρίᾳ καὶ χαχίᾳ ἡνιόχου τὰ ὑπεζειγ- Ῥένα χατὰ κρημνῶν φέρεσθαι, ὥτπερ ἐμπειρίᾳ χσὶ ἀρετῇ διασώζεσθαι. Ε Μέχρε μὲν γὰρ ἢ τῶν ἐκτὸς πρόσεστιν ἀφθονία, σύνεσις ἐπακολουθεῖν δοχεῖ καὶ ἀγχίνοια ὅταν δὲ ἀφαιρεθῇ, συμπεριήρηται καὶ τὸ δοχεῖν εἶναι φρρ- νεῖν.

Sermoni sapientis aures accommodato. commiscet. Λόγῳ σοφῷ παράβαλε τον οὖς. *Ανδρες δίκαιοι ἔστωσαν σύνδειπνοί σου. Μετὰ ἀνδρὸς εὐσεβοῦς ἐνδελέχιζε. Πετεινὰ πρὸς τὰ ὅμοια καταλύει · λειτουργοί απ τοῦ, καὶ κατὰ τὸν ἡγούμενον τῆς πόλεως, πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ. Αποστυγοῦντες τὸ πονηρὸν, κολλώμενοι τῷ ἀγαθῷ. "Ωσπερ οι ζωγράφοι ὅταν ἀπὸ εἰκόνος εἰκόνα γρά φωσι, πυκνὰ πρὸς τὸ παράδειγμα βλέποντες, τὸν ἐκείνου χαρακτῆρα πρὸς τὸ ἑαυτῶν σπουδάζουσι μεταθεῖναι φιλοτέχνημα, οὕτω δὴ καὶ τὸν ἐσπουδα κότα ἑαυτὸν πᾶσι τοῖς μέρεσι τῆς ἀρετῆς ἀπεργά σασθαι τέλειον, οἱονεὶ πρὸς ἀγάλματά τινα κινού- μενα καὶ ἔμπρακτα, τοὺς βίους τῶν ἁγίων ἀποβλέ- πειν χρὴ, καὶ τὸ ἐκείνων ἀγαθὸν οἰκεῖον ποιεῖσθαι διὰ μιμήσεως Ἐὰν ἴδῃς ἐθνικόν, βίου σώφρονος καὶ τῆς λοιπής κατὰ τὸ ἦθος εὐταξίας ἐπιλαβόμενον πλέον σεαυτοῦ, τὸ σπουδαῖον ἐπίτεινον. Εἰ τοῖς καλοῖς ἔποιο νουθετούμενος, Οὐκ ἐντραπήσῃ τοῖς κακοῖς γελώμενος. Σοφῶν θύρας ἔκτριβε, πλουσίων δὲ μή. Μὴ κλείσῃς τὰ ὦτα πρὸς παιδείαν Κυρίου καὶ νουθεσίαν, ὡς ἀσπὶς πρὸς ἐπάσματα. Οὐ μικρὸν τοῖς σπουδαίοις καὶ μικρὰ τῶν μεγία στων ή μίμησις. Κρείσσον δεύτερα ἔχειν μεγάλων ἢ πρῶτα πενι χρῶν. Φιλεῖ πρὸς τὰς ἀναστροφὰς τὰ ἤθη ρυθμίζεσθαι. Έλεγχος ἀνδρὸς ἤθους ἡ μετὰ τῶν τοιῶνδε συν- ουσία· ὅ τε γὰρ φαῦλος ἐξ ἀνάγκης τοῖς ὁμοίοις συνέσται· δ τε δ᾽ αὖ πάλιν σώφρων καὶ σοφὸς τοῖς τὰ τοιαῦτα μετιοῦσιν. Καλὸν ἀεὶ τῷ κρείττονι τὸ χεῖρον ἀκολουθεῖν διὰ βελτιώσεως ἐλπίδα. Περὶ συναγωγής κακῶν ἀνδρῶν καὶ ὅτι χρὴ φεύγειν τὰς τῶν μοχθηρῶν εταιρείας, ὡς ὅλε θρον προξενούσας. Αφανίσατε τὸν πονηρὸν ἐξ ὑμῶν αὐτῶν. Τὸ ἀπέχεσθαι ἀπὸ κακῶν ἐστιν ἐπιστήμη. Μακάριος ἀνὴρ, ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν, καὶ ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη, καὶ ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν. Οὐκ ἐκάθισα μετά συνεδρίου ματαιότητος, καὶ μετὰ παρανομούντων οὐ μὴ εἰσέλθω. "Αφρων ἑαυτῷ πεποιθὼς μίγνυται ἀνόμῳ. Υιέ, μή σε πλανήσουσιν ἄνδρες ἀσεβεῖς, μήτε πορευθῇς ἐν ὁδῷ μετ᾿ αὐτῶν. Εκκλινον τὸν πόδα σου ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν. Οὐ γὰρ μὴ ὑπνώσουσιν, ἐὰν μὴ κακοποιήσωσιν. - (1) In epist. ad Greg. De vita solitaria. Viri sapientes sint tui convivæ, Viro pio multum assidueque utitor. Volueres ad pares divertunt : ministri, et omnes qui urbem incolunt, præfecti mores imitantur. Rom. x11. Odio sit vobis malum : at bono agglu- Linamini. S. Basilii (1). Quemadmodum pictores cum ima ginem ab imagine pingunt, identidem exemplaria spectantes, illorum lincamenta ad suum opificii usum transferre student : sic qui studet se omui- bus virtutis partibus perfectum efficere, debet elaborare, ut quasi ad simulacra motu et actione prædita, vitas dico sanctorum, sæpe oculos animi convertat. Si videris ethnicum, vitam temperatam et re- liquam in moribus moderationem diligentius, quam teipsum, conservare, fac ut studium tuum et diligentiam circa eadem augeas. Si honestos sequeris monitus, Non erubesces a malis derisus. Ostia sapientum, non divitum terito. (Theologi.) Ad eruditionem et monitionem Domini ne ob- turato aures, ut aspis ad incantamenta. Non exiguum quid videtur bonis, licet exigua maximarum rerum imitatio. Præstat magnorum partes secundas, quam par- vorum primas tenere. Solent ad rationem conversationis conviventium mores conponi. Cujusque ingenium quale sit ex conversatione arguitur; etenim improbus necessario cum sui similibus versabitur; contra autem teniperans et sapiens cum iis qui eadem exercent. Philonis. Bonum est semper ut improbior me- liorem sequatur, propter emendationis spem. De congregatione malorum virorum; et quod oportet sodalitates improborum exitiosas evitare. Deut. 1. Amovete ex vobis improbum. 1 Cor. v. Se abetinere ab improbis viris, id demum scientia est. Psal. 1. Beatus qui in concilio impiorum non am- bulat, nec in via scelerosorum 178 stat, nec in sede pestiferorum sedit. Non sedi in consessu vanitatis, nec ingrediar cum exlegibus. Solomon. Insipiens confidenter se cum exlege Fili, vide ne te seducant impii, nec sequaris eorum instituta. Deflecte a viis illorum; non enim somnum capere possunt, nisi maleficium aliquod LOCI COMMUNES. - PARS II. SERMO XXXVI. ΛΟΓΟΣ ΑΓ. SERMO XXXVI [al. XX]. commiserint.

Soph. 11. Judicium exercete et justitiam quærite ; quærite mansuetudinem, ut in die iræ Domini in luto sitis. Zach. vi. Judicium justum exercete. Jerem. xxii. Hæc dicit Dominus : Facile judicium et justitiam, et eripite spoliatum de manu injuria afficientis illum; et advenam, viduam et pupillum ne opprimatis, nihil impie agatis, et sanguinem in- noxium ne profundatis. Hæc dicit Dominus : Judicia justa exercete, justi- tia utimini. Beatus qui hæc agit, his adhaerens, et manus suas abstinens ab injuria facienda. Isa. 1. Exquirite judicia, liberate injuria affe- clum, judicium reddite pupillo, viduam absolvi- tole, et venite et disceptemus, inquit Domiuus. Jerem. xxı. Hæc dicit Dominus: Judicate mane, et recta ratione dirigite; eripite spoliatum et vexa- tum de manu ipsum injuria afficientis, ne ira mea tanquam ignis succendatur et exardescat, nec sit qui possit exstinguere. 145 Ezech. vi. Injustitiam et calamitatem au- ferte, judicium et justitiam exercete, eximite ly. rannidem e populo meo, dicit Dominus Deus. Eccli. iv. Personam potentis ne respicito, ad mortem usque pro veritate certato, et Dominus præliabitur pro te. Adversus animam tuam personam ne respicito. Injuriosi personæ ne assurgito. Tum summis tum infimis jus dicito æqualiter. Injuria affectum de manu injuria afficientis exi- mito, nec in jure dicundo sis pusillanimis. Prius quam inquisieris ne accuses : primum co- gnoscito, tum denique objurgalo. Sine judicio nihil quidquam feceris. Nolite ex aspectu et vultu judicare, sed justo Ju- dicio judicate. Qui facit justitiam justus est. Justi animi index est integritas in judicando. Ad cognoscendam veram justitiam profecto ma- gno opus est ingenio et mente perfectissima. Fieri enim non potest ut qui non est in jure institutus, «ontroversias possit recte dijudicare. Qui autem veram scit justitiam, ac per eam suum cuique tri- buere didicit, is optime potest judicia dirigere et dministrare. Quemadmodum sagittarius ad scopum dirigit tela, neque superando, neque submitten- do, neque in utramvis partem convertendo, frustra sagittam emittit, sed collimat ; sic judex jus tra- clat, neque personas respiciens, neque quidquam faciens cujusquam hortatu et invitatione, sed re- clas et minime contortas proferens sententias. Et duobus litigantibus stat in medio judex exæ- quans, et tantum detrahens ei qui plus babet, quantum invenit ademptum ei cuiiniuria facta sit. Non est æqui judicis pares paribus decernere p Α Κρίμα ἐργάσασθε, καὶ ζητήσατε δικαιοσύνην, ζητήσατε πραύτητα, όπως σκεπασθῆτε ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς Κυρίου. Κρίμα δίκαιον κρίνατε. Τάδε λέγει Κύριος · Ποιεῖτε κρίσιν καὶ δικαιο- σύνην, καὶ ἐξέλεσθε διηρπασμένον ἐκ χειρὸς ἀδι- κοῦντος αὐτὸν, καὶ προσήλυτον καὶ χήραν καὶ ὄρο φανὸν μὴ καταδυναστεύετε, καὶ μὴ ἀσεβεῖτε, καὶ αἷμα ἀθῶν μὴ ἐκχέετε. Τάδε λέγει Κύριος · Ποιήσατε κρίσιν, ποιήσατε δικαιοσύνην. Μακάριος ὁ ποιῶν ταῦτα καὶ ἀντεχό μενος αὐτῶν, καὶ διατηρῶν τὰς χεῖρας αὐτοῦ μὴ ποιεῖν ἄδικα. Εκζητήσατε κρίσιν, ῥύσασθε ἀδικούμενον, κρί. νατε ὀρφανῷ, καὶ δικαιώσατε χήραν, καὶ δεῦτε, καὶ διαλεχθῶμεν, λέγει Κύριος. Τάδε λέγει Κύριος. Κρίνατε πρωί, καὶ κατευ θύνατε· καὶ ἐξέλεσθε διηρπασμένον ἐκ χειρὸς ἀδι κοῦντος αὐτὸν, ὅπως μὴ ἀναφθῇ ὡς πῦρ ἡ ὀργή μου, καὶ καυθήσεται, καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων. Αδικίαν καὶ ταλαιπωρίαν ἀφέλεσθε, κρίμα καὶ δικαιοσύνην ποιήσατε, ἐξάρατε καταδυναστείαν ἐκ τοῦ λαοῦ μου, λέγει Κύριος ὁ Θεός. Μὴ λάβης πρόσωπον δυνάστου, ἕως θανάτου ἀγώνισαι περὶ τῆς ἀληθείας, καὶ Κύριος πολεμήσει ὑπὲρ σοῦ. Μὴ λάβης πρόσωπον κατά ψυχής σου. Μὴ ἐξαναστῇς ἀπὸ προσώπου ὑβριστοῦ. Δικαίωσον μικρῷ καὶ μεγάλῳ ὁμοίως. Ἐξελοῦ ἀδικούμενον ἐκ χειρὸς ἀδικοῦντος, καὶ μὴ ὀλιγοψυχήσῃς ἐν τῷ κρίνειν σε. Πρὶν ἐξετάσῃς, μή μέμψη. Νόησον πρῶτον, καὶ τότε ἐπιτίμα. Ανευ κρίσεως μή ποιήσῃς μηδέν. Μὴ κρίνετε κατ᾿ ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνατε. Ὁ ποιῶν τὴν δικαιοσύνην δίκαιός ἐστιν. Έλεγχος τῆς τοῦ δικαίου διαθέσεως ἡ περὶ τὸ κρίνειν ὀρθότης. Ο Τὸ νοῆσαι τὴν ἀληθῆ δικαιοσύνην μεγάλης όντως διανοίας καὶ φρενός τελειοτάτης δεῖται. Αμήχανον γὰρ μὴ προπαιδευθέντα τοῦ δικαίου δύνασθαι τὰς ἀμφισβητήσεις ὀρθῶς διακρίνειν. Ὁ γὰρ εἰδὼς τὴν ἀληθῆ δικαιοσύνην, καὶ δι' αὐτῆς διδαχθεὶς τὸ αἰν κεῖον ἀπονέμειν ἑκάστῳ, οὗτος δύναται κατευθύνειν κρίμα. Ωσπερ ὁ τοξότης πρὸς τὸν σκοπὸν ἀπει θύνει τὸ βέλος, οὔτε ὑπερβολαίς, οὔτε ἐλλείψεσιν, οὔτε ταῖς ἐφ᾽ ἑκάτερα περιτροπαῖς ἀποπλανῶν τὴν τοξείαν· οὕτως ὁ κριτὴς τοῦ δικαίου καταστοχάζεται, οὔτε πρόσωπα λαμβάνων, οὔτε ποιῶν τι κατά πρόσω κλησιν, ἀλλ᾽ εὐθείας καὶ ἀδιαστρόφους ἐκφέρων τάς κρίσεις. Καὶ δύο κρινομένων παρ' αὐτῷ ἔστηκεν ἡ κριτὴς ἐπανισῶν αὐτοὺς πρὸς ἀλλήλους, καὶ τοσοῦ τον ὑφαιρῶν τοῦ ὑπερέχοντος, ὅσον ἐλαττούμενον εὑρίσκει τὸν ἀδικούμενον. Οὐκ ἔστι δικαίου κριτοῦ, ἴσας πρὸς ἴσας ὁρίζειν ANTONII MELISSÆ

qui odit munera, vivet. τὰς ἀντιδόσει;· ἀλλ᾽ ἀνάγκη τὸν κατάρξαντα και κοῦ μετὰ προσθήκης ἀποτίσαι τὰ ὀφειλόμενα, εἰ μέλλοι αὐτός τε βελτίων ταῖς τιμωρίαις γενέσθαι, καὶ τοὺς λοιποὺς σωφρονεστέρους ποιῆσαι τῷ ὑπο- δείγματι. Ποιήσατε δικαιοσύνης ὅπλον, καὶ μὴ θανάτου τὴν παίδευσιν. Ἴσθι κρινόμενος ὁ κριτής, καὶ ἧττον ἁμαρτήσεις. δ Οὕτω δοκίμαζε τὸν ἀδελφόν σου, ὡς καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς αὐτοῖς μέτροις κρινόμενος. Τῇ τῶν δικαζόντων μακροθυμίᾳ οἱ λίαν άδικοι σκληρότεροι ἑαυτῶν γίνονται κατὰ τὸ ἀπειθεῖν. Καὶ δεῖ τὸν κριτὴν εἰδέναι, ὅτι κρίσει Θεοῦ ὑπηρετεῖ, καὶ οὐ κύριός ἐστιν, ὡς βούλεται ἄγειν τὸ κρίμα, ὥστε καὶ χαρίζεσθαι τοῖς κρινομένοις τάγματα. Ατοπον ἁμαρτήμασιν ενόχους εἶναι τοὺς τοῖς ἄλλοις τὰ δίκαια βραβεύειν ἐξισοῦντας. Οταν αἰτιῶται δικαστής κρινόμενον, ἀνάγκη σιωπήν. Αριστος κριτής ὑπονοείσθω ὁ ταχέως μὲν συνιες, βραδέως δὲ κρίνων. Θάτερον μὲν οὖν εὐνοίας, θάτε μου δὲ ἀκριβείας. Ασκέπτως οὐ δεῖ προπετεῖν ἐν τῷ κρίνειν, ἔμ- προσθεν δὲ βουλεύεσθαι, μηδὲ τῷ σπεύδειν τῷ λου γισμῷ παρ' δ δεῖ λέγειν· ἀλλὰ βραδύνοντάς τε καὶ μέλλοντας, τὴν ὁρμὴν ἀκριβῶς πεπονημένους, καὶ μὴ πρὸς χάριν μεταβάλλεσθαι· ἧττον γὰρ τοῦ ἀβού- λου τὸ εὐμετάβολον, καὶ τοῦ προπετοῦς τὸ κούφον. Οὐχ οὕτω τὸν τῶν γραμμάτων χαρακτῆρα ὀρθοῦν· δεῖ, ὡς τὸν τῶν πραγμάτων τηρεῖν. Ἡ γὰρ κακὴ κρίσις παντός κακοῦ αἰτία. Μηδείς φρονίμων τοῦ ἄρχειν ἀλλοτριούσθω. Καὶ γὰρ ἀσεβὲς τὸ ἀποσπᾷν ἑαυτὸν τῆς τῶν δεομένων εὐχρηστίας· καὶ ἀγεννὲς τοῖς φαύλοις παραχωρεῖν. Ανόητον γὰρ τὸ αἱρεῖσθαι κακῶς ἄρχεσθαι μᾶλλον, ἢ καλῶς ἄρχειν. Οὐδὲ ἄλλο ἡγεμόνι πρέπει ἢ τὸ μηδένα ὑπερηφα νεῖν, μηδὲ ἁβρύνεσθαι, ἀλλ᾽ ἐξ ἴσου πάντων προϊ στασθαι. ΛΟΓΟΣ Η'. Περὶ δικαστῶν ληπτῶν καὶ δωροδοκουμένων, καὶ ἀθέσμως κατακρινόντων. Επικατάρατος πᾶς, δς ἂν ἐκκλίνη κρίσιν προσ- D ηλύτου καὶ ὀρφανοῦ καὶ χήρας. Πῦρ κατακαύσες οίκους δωροδεκτών. Θυμὸς ἐπ' ἀσεβεῖς ἔσται δι᾿ ἀσέβειαν δώρων, ὧν ἐδέχοντο ἐν ἀδικίᾳ. Εἰ ἀληθῶς ἄρα δικαιοσύνην λαλεῖτε, εὐθείας κρίνατε, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομία; ἐργάζεσθε ἐν τῇ γῇ, ἀδικίαν αἱ χεῖρες ὑμῶν συμπλέκουσιν. Έως πότε κρίνετε ἀδικίαν, καὶ πρόσωπα ἁμαρ τωλῶν λ. μβάνετε ; Εξόλλυσιν ἑαυτὸν ὁ δωρολήπτης· ὁ δὲ μισῶν δώ- ρων λήψεις ζήσεται. ' A satisfactiones, sed auctorem mali necesse est cum additamento persolvere debita, si debeatur illa temperantiores. pœna melior fileri, et reliquos suo exemplo reddere Theologi. Nolite committere ut vestra eruditio sit mortis armatura, sed justitiæ. Judex rei personam sustine, et minus peccabis. Sic fratrem tuum probato, ut si ipse eisdem ra- tionibus in Judicium vocatus esses. Qui supra modum iniqui et injuriosi sunt, judi- cum lenitate fiunt asperiores ad non parendum et rebellandun: itaque judex ignorare non debet se Dei judicium administrare, 146 se autem dominum nor esse ut sic judicia gubernet, ut litigantibus et in judicium vocatis pœnam condonet. Philonis. Absurdum criminibus teneri eos qui aliis jura exæquant et administrant. Democriti. Cum judex reum accusat, tum tacere necesse est. Optimus judex habeatur, qui cito intelligit, et lente judicat. Alterum quidem est benevolentiæ, alterum autem diligentiæ exquisitæ. Inconsiderate nihil oportet præcipitare in judicio, sed prius deliberare: nec cogitatione festinandum ut aliquid plus quam decet dicas: sed lente et cunctanter appetitio accurate exercenda, nec ad gratiam immutanda est ; nam inconstantem, teme- rarium et levem esse, deterius est quam consilio ca- C rere. Non tam in litterarum figuris, quan) in negotiis rectum sequi debemus: pravum enim judicium om- nis mali causa est. Epicteti. Nemo prudens a se alienum judicet ma- gistratu fungi ; est enim impium sese abstrahere ab iis qui commoda abs te requirunt, et parum genero- sum improbis cedere: stultum est enim magis expe- tere gubernari, quam bene gubernare. Nihil est quod magis eum qui præsit, deceat, quam ut neminem vel superbe contemnat, vel indecore a.lmiretur, sed ex æquo omnibus præsit. De judicibus nummariis et munera accipientibus, et contra jue et fas condemnantibus. Deut. xxvii. Exsecrandus quisquis rejecerit cau- sau. peregrini et pupilli et viduæ. Job xv. Ignis domos muneribus corruptorum ex- uret. Iracundia in impios erit propter munerum impie- tatem, quæ inique acceperunt ad alterius injuriani. Psal. Σιν. Si vere tandem justitiam loquimini, recte, alii hominum, judicatote. Etenim in corde ini- quitates perficitis in terra, iniurias manus vestræ connectunt. ibid. Lxt. Quousque tandem inique judicatis, et personas sceleratorum respicitis? Salomon. Munera qui accipit, se ipse perdit : 20 LOCI COMMUNES. - PARS II. SERMO VIII. SERMO VIII [al. CIX].

Pecuniam quæ dolo datur quasi testam existimare A debemus. Impii personam admirari honestum non est, nec sanctum declinare jus in-judicio. Qui occultat manus suas in sinum, injustus est, nec illas ori suo admovet. 147. Os impiorum deglutiet judicia. Qui ¿vstum judicat injustum, et injustum justum, Osem. Cur impietatem reticentes tulistis, et inju- rias ejus vindemiastis? Habacuc. Quousque tandem, Domine, clamabo, nec exaudies ? cur demonstrasti molestias et dolo- res, ut inspicias miserias et impietatem me circum- stantes ? ex adverso judicium factum est, et judex recipit, atque ob eam causam dissipata est lex, nec perducitur ad finem judicium, quod impius justum potentia opprimit: cujus rei causa prodit judicium perversum. Adversus me factum est judicium, et judex re- cipit, ob quam causam prodit judicium perversum. Isa. 1. Cum extenderitis manus vestras, os meum a vobis avertam ; manus enim vestra sanguine plena Væ vobis qui justificatis et absolvitis impium mu- nerum causa, et jus justo eripitis. non hæc visitabo, dicit Dominus, aut in talem gen- G tem non vindicabit anima mea ? Væ scribentibus malitiam. Scribentes enim mali- tiam seribunt, a se rejicientes pauperum causam, rapientes judicia pauperum populi mei, ut vidua sit illis rapinæ et pupillus prædæ : at quid in die visitatio- nis facient? afflictio enim ipsorum olim veniet : tum ad quem perfugient auxilii petendi causa? Cur vos, inquit Dominus, injuriam facitis populo meo, et ora pauperum dedecore et ignominia affi- citis? Isa. v. Væ qui malum dicitis bonum, et bonum malum, et ponitis lucem tenebras, et trenebas lu- cem, et amarum dulce, et dulce amarum. Improborum consilium iniqua deliberat, ut hu- miles oratione iniqua perdat, et pauperum sermones in judicio dissipet. Exechiel. Dejecisti superbum, et extulisti deje- ctum : pro injuria hoc ponam, dicit Dominus. ineum Ezech, xx111. Animæ populi mei perversæ sunt et profanarunt me pro hordei pugillo et frusto panis, ad eos interficiendos quos occidi non oportebat, et ut eos conservarent in vita quos vivere non oportebat. " Αργύριον διδόμενον μετὰ δόλου ὥσπερ όστρακον ἡγητέον. Θαυμάσαι πρόσωπον ἀσεβοῦς οὐ καλόν, οὐδὲ ὅσιον ἐκκλίνειν τὸ δίκαιον ἐν κρίσει. Ὁ ἐγκρύπτων εἰς τὸν κόλπον αὐτοῦ χεῖρας ἀδί- πως, οὐδὲ τῷ στόματι αὐτοῦ οὐ μὴ προσενέγκη αὐτάς. Στόμα ἀσεβῶν καταπίεται κρίσεις. Ος δίκαιον κρίνει τὸν ἄδικον, ἄδικον δὲ τὴν δί- καιον, ἀκάθαρτος καὶ βδελυκτὸς παρὰ Κυρίῳ. Ινα τί παρεσιωπήσατε ἀσέβειαν, καὶ τὰς ἀδικίας αὐτῆς ἐτρυγήσατε ; Εως πότε, Κύριε, κεκράξομαι ἀδικούμενος, καὶ οὐκ εἰσακούσῃ ; ἵνα τί ἔδειξας κόπους καὶ πόνους, ἐπιβλέπειν ἐπὶ ταλαιπωρίαν καὶ ἀσέβειαν; ἐξ ἐναν τίας μου γέγονε κρίσις, καὶ ὁ κριτής λαμβάνει, Διὰ τοῦτο διεσκέδασται νόμος, καὶ οὐ διεξάγεται εἰς τέλος κρίμα, ὅτι ὁ ἀσεβής καταδυναστεύει τὸν δίκαιον· ἔνεκεν τούτου ἐξέρχεται τὸ κρίμα διεστραμ μένον. Ἐξ εναντίας μου γέγονε κρίσις, καὶ ὁ κριτής λαμβάνει· διὰ τοῦτο ἐξέρχεται τὸ κρίμα διεστραμ Ὅταν ἐκτείνητε τὰς χεῖρας ὑμῶν, ἀποστρέψω τὸ πρόσωπόν μου ἀφ' ὑμῶν. Αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἷμα- τις πλήρεις. Οὐαὶ οἱ δικαιοῦντες τὸν ἀσεβῇ ἕνεκεν δώρων, καὶ τὸ δίκαιον τοῦ δικαίου αίροντες ἀπ' αὐτοῦ. Οὐκ ἔκριναν κρίσιν ὀρφανῶν, καὶ κρίσιν χήρας οὐκ ἔκριναν. Μὴ ἐπὶ τούτοις οὐκ ἐπισκέψομαι ; λέ- γει Κύριος, ἢ ἐν ἔθνει τῷ τοιούτῳ οὐκ ἐκδικήσει ἡ ψυχή μου; Οὐαὶ τοῖς γράφουσι πονηρίαν. Γράφοντες γάρ πονηρίαν γράφουσιν, ἐκκλίνοντες κρίσιν πτωχῶν, ἁρπάζοντες κρίμα πενήτων τοῦ λαοῦ μου, ὡς τὴ εἶναι αὐτοῖς χήραν εἰς ἁρπαγὴν, καὶ ὀρφανὸν εἰς προνομήν. Καὶ τί ποιήσουσι τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐπισκο πῆς; ἡ γὰρ θλίψις αὐτῶν πόῤῥωθεν ἥξει· καὶ πρὸς τίνα καταφεύξονται τοῦ βοηθηθῆναι; Τί ὑμεῖς ἀδικεῖτε τὸν λαόν μου, καὶ τὸ πρόσωπον τῶν πτωχῶν καταισχύνετε; φησὶν ὁ Κύριος. Οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τὸ καλὸν πονηρόν· οἱ τιθέντες τὸ φῶς σκότος, καὶ τὸ σκότος φῶς· οἱ τιθέντες τὸ πικρὸν γλυκύ, καὶ τὸ γλυκὺ πικρόν. Ἡ βουλὴ τῶν πονηρῶν ἄνομα βουλεύεται, κατα- φθεῖραι ταπεινούς ἐν λόγοις ἀδίκοις, καὶ διασκεδάσα: λόγους πενήτων ἐν κρίσει. Εταπείνωτας ὑψηλὸν, καὶ ὕψωσας ταπεινόν. Αδικίαν θήσομαι αὐτό, λέγει Κύριος. Αἱ ψυχαὶ διεστράφησαν τοῦ λαοῦ μου, καὶ ψυχὰς περιεποιούντο, καὶ ἐβεβήλουν με πρὸς τὸν λαόν μου, ἕνεκεν δρακὸς κριθῶν, καὶ ἕνεκεν κλάσματος ἄρτου, ἀποκτεῖναι ψυχὰς ἄς οὐκ ἔδει ἀποθανεῖν, καὶ περιεποιοῦντο ψυχὰς ὡς οὐκ ἔδει ζῆσαι. ་ impurus est apud Dominum et odio dignus. sunt Pupillorum et viduæ causas non susceperunt. An animas vivificaverunt (1), et apud populum (1) Il est absolverunt. ANTONII MELISSÆ

Ξένια καὶ δῶρα εκτυφλοί ὀφθαλμοὺς σοφῶν, καὶ δ ὡς φιμὸς ἐν τῷ στόματι ἀποστρέφει ἐλεγμούς. Εστιν ἀπολλύων τὴν ψυχὴν αὐτοῦ δι' αἰσχύνην, καὶ ἀπὸ λήψεως προσώπου ἀπολεῖ αὐτήν. Εἰ προσωποληπτείτε, ἁμαρτίαν ἐργάζεσθε, ἐλεγχό μενοι ἐκ τοῦ νόμου ὡς παραβάται. Διὸ ἀναπολόγητος εἴ, ὦ ἄνθρωπε, πᾶς ὁ κρίνων. Ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνεις τὸν ἕτερον, σεαυτὸν κατακρίνεις. Τὰ γὰρ αὐτὰ πράσσεις ὁ κρίνων. Αδικος δικαστής μεμολυσμένη συνείδησις. Ο τὴν ἀληθῆ δικαιοσύνην μὴ ἔχων προεναποκει- B μένην αὐτοῦ τῇ ψυχῇ, ἀλλ᾽ ἢ χρήμασι διεφθαρμένος, " Η φιλίᾳ χαριζόμενος, ἢ ἔχθραν ἀμυνόμενος, * δυναστείαν δυσωπούμενος, τὸ κρίμα κατευθύνειν οὐ δύναται. Δὲ παρὰ ἄρχουσι κρίσεις οὐδὲ τὴν νίκην ἀζήμιον φέρουσιν. Οὐ πρὸς δικαίου ἀνδρὸς σιωπῇ τὰς παρανομίας ἐπικαλύπτειν. Τῇ τῶν δικαζόντων μακροθυμίᾳ οἱ λίαν άδικοι σκληρότεροι αὐτοὶ ἑαυτῶν γίνονται κατὰ τὸ ἀπει θεῖν. Καὶ δεῖ τὸν κριτὴν εἰδέναι, ὅτι κρίσει Θεοῦ ὑπηρετεῖ, καὶ οὐ κύριος ἐστιν ὡς βούλεται ἄγειν τὸ κρίμα, ὥστε καὶ χαρίζεσθαι τοῖς κρινομένοις τάγματα. Φόβο; Θεοῦ ἀνθρώπων σωτήριος, σπάνιος δέ. C Ὅθεν οὐ χρὴ θαυμάζειν ἀφορῶντα πρός τε πένητας συκοφαντουμένους, καὶ πρὸς δικαστάς παραλογιο ζομένους. Τὸ νέμειν ἴσα τοῖς ἀνίσοις τῆς μεγίστης ἐστὶν ΛΟΓΟΣ Θ'. Περί γονέων χρηστῶν, καὶ ὅτι χρὴ διὰ σπουδῆς καὶ προσηκόντως τὰς τῶν τέκνων ἀναγωγάς ποιεῖσθαι, Εἶπε Κύριος, Οὐ μὴ κρύψω ἐγὼ ἀπὸ ᾽Αβραὰμ τοῦ παιδός μου ὁ ἐγὼ ποιῶ. Ηδειν γὰρ ὅτι συντάξει Ἀβραὰμ τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ μετ' αὐτὸν, καὶ φυλάξουσι τὰς ὁδοὺς Κυρίου, ποιεῖν δι καιοσύνην καὶ κρίσιν, ὅπως ἂν ἐπαγάγῃ ὁ Θεὸς ἐπὶ Αβραὰμ πάντα όσα ελάλησε πρὸς αὐτόν. Απέστελλεν Ἰώβ, καὶ ἐκαθάριζε τὰ τέκνα αὐτοῦ, ἀνιστάμενος τῷ πρωί, καὶ προσφέρων περὶ αὐτῶν θυσίας κατὰ τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν, καὶ μόσχον ἕνα περὶ ἁμαρτίας, περὶ τῶν ψυχῶν αὐτῶν. Ἔλεγε γάρ Ιώβ · Μή ποτε οἱ υἱοί μου κακὰ ἐνενόησαν ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτῶν πρὸς Θεόν. Παίδευε υἱὸν, καὶ ἀγαπήσει σε, καὶ δώσει κόσμον τῇ ψυχῇ σου. Καλῶς ἐκτρέφει πατὴρ δίκαιος. Ἐπὶ δὲ υἱῷ σοφῷ εὐφραίνεται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ. Ὁ ἀγαπῶν ἐπιμελῶς παιδεύει. Μὴ ἀπόσχες νήπιον παιδεύειν· ὅτι ἐὰν πατάξῃς αὐτὸν ῥάβδῳ, οὐκ ἀποθανεῖται. Σὺ μὲν γὰρ πατάξεις αὐτὸν ῥάβδῳ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ἐκ θανάτου ῥύσῃ. τ - Eccli. xx. Xenia et munera excaecant oculos sa= pientum, et quasi frenum in ore reprebensiones avertunt. Est qui perdat animam suam per turpitudinem, et respectus personarum perdit eam. 148 Jac. 11. Si personam respicitis, peccatam admittitis reprehendimini enim a lege tanquam violatores. Rom. 11. Quare excusationem non habes, o hom mo, quisquis es qui judicas: quo enim judicio de altero judicas, teipsum condemnas; eadem enim facis qui judicas. tia. S. Basilii. Iniquus judex contaminata conscien- Qui veram justitiam in animo prius defixam non habet, sed vel pecunia corrumpitur, vel amicitia gratificatur et placere studet, vel inimicitiam ulci- scitur, vel potentiæ præbet obsequium, is recte judi- cia exercere non potest. Judicia apud magistratus ne victoriam quidem sine damno reportant. Theologi. Viri boni nou est iniquitates silentio. contegere. Injuriosi supra modum qui sunt, judicum leni- tate flunt contumaciores ad non parendum et de- trectandum imperium. Et judicem scire oportet se. Dei in judicio ministrum esse, non vero dominum, qui litigantibus leges et jura præscripta condonare possit. Melus Dei hominibus salutaris est, sed idern ra- rus: quod mirandum non est si consideres tum pauperes calumniis oppressos, tum judices falso judicantes. Maximæ est injustitiæ paria imparibus tribuere. De parentibus bonis, et quod oporteat liberos diligenter . ac decenter institui. Gen. xvii. Non celabo, inquit Dominus, Aura- hain famulum meum, quæ facturus sim. Scio enim quod præcepturus sit Gliis suis ac familiæ su futuræ post ipsum, ut observent vias Domini, justi- liam et judicium exercentes, ut adducat Deus super Abraham quæcunque locutus est ad Hlumn. Job 1. Misit nuntios Job ad liberos, et purgavit, eos, maneque surgens pro illis sacrificia obtulit, numero paria liberis : itemque vitulum unum pro . peccato ac illorum animis : sic enim secum cogi tabat Liberi mei forte mala cogitarunt mentibus suis adversus Deum. : Corrige filium, et te diliget, afferetque orna- mentum animæ tuæ. Pater probus bene educat filios, animus autem ejus filio sapiente lætabitur. Qui diligit, diligenter erudit. Infantem castigare ne recusato : nam si virga eum cecideris, non morietur. Tu quidem virga eum cades, animam vero ipsius e morte liberabis. LOCI COMMUNES. ἀδικίας. PARS II. SERMO JX. SERMO IX [al. CXXVI].

termee. rantibus. Juvenum gloriatio patres eorum: 149 plagæ & et reprehensiones dant sapientiam. Prov. xix. Erudito filium tuum : sic enim bonæ spei futurus est. Eccli. vi. Si tibi sunt liberi, instituito illos, et jam inde ab adolescentia ipsorum colla inflectito. Prov. xi. Qui diligit filium suum, continenter eum flagellet. Eccli. xxx. Qui fHum suum docet, aemulationen inimico suo movet, et apud amicos eo lætabitur. Eccli. xxx. Qui filium suum castigat, eo lætabi- tur, et inter familiares ac notos de eo gloriabitur. Ephes. vi. Nolite, patres, liberos vestros ira vestra provocare, sed eos in eruditione et admonitione Domini educate. Liberos vestros, patres, ne irritetis, ut ne animum despondeant. S. Basilii. Ut parentes singulis liberis ex æquo corporis essentiam impertiti sunt, sic eisdem æqua- liter parique conditione quæ ad vitam degendam pertinent jure optimo præbere debent. Theologi. Patrum lex est liberis suis parcere. Legitimum maxime et æquissimum est, ut libero- rum bona pater cogitatione consideret. S. Chrysost. Liberorum modestiam et temperan- tiam patres non curantes liberorum interfectores sunt, atque gravius peccant quam illi, quanto sci- licet animæ perditio et mors gravior est quam cor- poris. Philonis. Quod Deus est mundo, hoc liberis pa- rentes esse arbitror; nam ut ille quod non erat ut exsisteret, effecit : sic et hi imitantes, quoad feri potest, illius potentiam, genus immortale reddunt. Epicteti. Cura ut filios tuos eruditos magis quam opulentos relinquas præstant enim eruditorum exspectationes, quam indoctorum divitiæ. Medici contumelia jucundum remedium (1). Filia aliena posseśsio patri est. Solon. Liberis ne arrideas, ut in posterum ne fleas. Synesii. Filio et filiæ honesta gloriatio, laudes pa- Virtutes Philonis. Patris et matris appellationes communes, sed potentiæ differentes sunt. Illum igi- tur qui hanc universitatem molitus est artificem, simul et patrem sui operis recte justeque appella- mus : matrem autem, ipsius fabricatoris scientiam, cum qua congressus Deus, non more humano, ge- merandi semina insevit, quibus illa Domini semini- bus 150 acceptis perfecto et fecundissimo partu amabilem et sub sensus cadentem filium peperit. De parentibus liberorum educationem neglectim cu- 1 Reg. 11. Renuntiavi ei me ulturum familiam ejus (1) Græcus codex habet, ἰατρὸς (sic) Καύχημα νέων πατέρες αὐτῶν. Πληγαὶ καὶ ἔλεγ χοι διδόασι σοφίαν. Παίδευε υἱόν σου· οὕτως γὰρ ἔσται εὔελπις. Τέκνα σοί ἐστι, παίδευσον αὐτὰ, καὶ κάμψον ἐκ νεότητος τὸν τράχηλον αὐτῶν. Ὁ ἀγαπῶν τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐνδελεχίσει μάστιγας αὐτῷ. Ο παιδεύων τὸν υἱὸν αὐτοῦ διαζηλώσει τὸν ἐχθρόν · καὶ ἔναντι φίλων ἐπ᾿ αὐτῷ ἀγαλλιάσεται. Ο παιδεύων τὸν υἱὸν αὐτοῦ εὐφρανθήσεται ἐπ' αὐτῷ· καὶ ἀνὰ μέσον γνωρίμων ἐπ' αὐτῷ καυχήσε ται. Οι πατέρες, μὴ παροργίζετε τὰ τέκνα ὑμῶν, ἀλλ' ἐκτρέφετε αὐτὰ ἐν παιδείᾳ καὶ νουθεσία Κυρίου. Οἱ πατέρες, μὴ ἐρεθίζετε τὰ τέκνα ὑμῶν, ἵνα μὴ ἀθυμῶσι. Δίκαιόν ἐστι τοῖς γονεῦσιν, ἵνα ὥσπερ ἐξ ἴσου μετ ταδεδώκασιν ἑκάστῳ τῶν παίδων τοῦ εἶναι, οὕτω καὶ τὰς πρὸς τὸ ζῆν ἀφορμὰς ἴσως αὐτοῖς καὶ ὁμοτίμως παρέχωσι Παίδων φείδεσθαι πατρικός νόμος. Τὰ τῶν παίδων τῷ πατρὶ λογίζεσθαι τῶν ἐννομω τάτων τε καὶ δικαιοτάτων. Οἱ τῆς τῶν παίδων κοσμιότητός τε καὶ σωφροσύνης ἀμελοῦντες πατέρες παιδοκτόνοι τυγχάνουσι, καὶ χαλεπώτερον ἢ ἐκεῖνοι, ὅσῳ καὶ πρὸς ψυχὴν ἡ ἀπώ λεια καὶ ὁ θάνατος. Οπερ, οἶμαι, Θεὸς πρὸς κόσμον, τοῦτο πρὸς τέτ κνα γονεῖς, ἐπειδὴ ὡς ἐκεῖνος τῷ μὴ ὑπάρχοντι ύπαρξιν κατειργάσατο, καὶ οὗτοι μιμούμενοι καθ' ὅσον οἷόν τε τὴν ἐκείνου δύναμιν, τὸ γένος ἀθανατί ζουσιν. Τοὺς υἱούς σου σπούδαζε πεπαιδευμένους μᾶλλον Η πλουσίους καταλιπεῖν. Κρείττους γάρ εἰσιν αἱ τῶν πεπαιδευμένων ἐλπίδες ἢ ὁ τῶν ἀμαθῶν πλοῦ- τος. Πατρὸς [ἰατροῦ] ὕβρις ἡδὺ φάρμακον, Θυγάτηρ ἀλλότριον κτῆμα υπάρχει τῷ πατρί. Υἱῷ καὶ θυγατρὶ μὴ προσμειδιάσῃς, ἵνα μὴ ὕστερον δακρύσης. Τέκνοις αἰδέσιμον καύχημα πατρὸς ἔπαινος. Πατρὸς καὶ μητρὸς κοιναὶ μὲν αἱ κλήσεις, διάφοροι δὲ δυνάμεις. Τὸν γοῦν τὸ πᾶν τόδε ἐργασάμενον δη- μιουργὸν ὁμοῦ καὶ πατέρα εἶναι τοῦ γεγονότος εν θὺς ἐν δίκῃ φήσωμεν· μητέρα δὲ τὴν τοῦ πεποιηκό τος ἐπιστήμην ᾖ συνών Θεὸς οὐχ ὡς ἄνθρωπος, ἔσπειρε γένεσιν· ἡ δὲ παραδεξαμένη τὰ τοῦ Κυρίου σπέρματα, τελεσφόροις ὠδῖσι τὸν ἀγαπητὸν καὶ αἱ σθητὸν υἱὸν ἀπέτεκεν. • ΛΟΓΟΣ Ι. Περὶ γονέων καταφρονητικῶς ἐχόντων τὰς τῶν τέκνων ἀναγωγάς. Απήγγελκα αὐτῷ, ὅτι ἐκδικῷ ἐγὼ ἐπὶ τὸν οἶκον ὕβρις ἡδὺ φάρμακον. ANTONII MELISSA SERMO X (al. LXXVII].

senem contemnito. αὐτοῦ ἕως αἰῶνος· ὅτι ἐκακολόγουν Θεὸν οἱ υἱοὶ Δ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐνουθέτει αὐτούς. Καὶ οὐχ οὕτως ώμοσα τῷ οἴκῳ Ἠλεί, εἰ ἐξιλασθήσεται ἀδικία. οἴκου Ηλεὶ ἐν θυμιάματι καὶ ἐν θυσίαις αὐτοῦ ἕως αἰῶνος. ὺς φείδεται τῆς ἑαυτοῦ βακτηρίας, μισεῖ τὸν υίν αὐτοῦ. Πατρὶ ἀσεβεῖ μέμψεται τέκνα, ὅτι δι' αὐτὸν ὄνει δισθήσονται. Ιππος ἀδάμαστος ἀποβαίνει σκληρός· καὶ υἱὸς ἀνειμένος ἐκβαίνει προαλής. Τιθήνησον τὸν υἱόν σου, καὶ ἐκθαμβήσει σε, καὶ μὴ συγγελάσῃς αὐτῷ, ἵνα μὴ συλλυπηθῇς, καὶ ἐπ' ἐσχάτων γομφιάσει τοὺς Ιδόντας σου. Μη δὸς αὐτῷ ἐξουσίαν ἐν νεότητι, καὶ μὴ παρίδῃς τὰς ἀγνοίας αὐτοῦ. Κάμψον τὸν τράχη- λον αὐτοῦ ἐν νεότητι. Θλάσον τὰς πλευρὰς αὐτοῦ, ὡς ἔστι νήπιος, μή ποτε σκληρυνθεὶς ἀπειθήσῃ σοι, καὶ ἔσται σοι ἐξ αὐτοῦ ὀδύνη ψυχῆς. Παίδευσον τὸν υἱόν σου, καὶ ἔργασαι ἐν αὐτῷ, ἵνα μὴ ἐν τῇ ἀσχημοσύνῃ αὐτοῦ προσκόψῃς. Τέκνα βδελυκτὰ γίνεται τέκνα ἁμαρτωλῶν. Εγγονα ἀσεβῶν οὐ πληθυνεί κλάδους, καὶ ρίζαι ἀκάθαρτοι ἐξ ἀκροτόπου πέτρας. Ἐκ σπέρματος όφεων ἐξελεύσεται ἔκγονα ἀσπί δων· τὰ δὲ ἔκγονα αὐτῶν ὄφεις πετόμενοι. Αδικώτατος περὶ τὴν τῶν ἐγγόνων ἐκτροφὴν ὁ αετός. Δύο γὰρ ἐξαγαγών νεοττούς, τὸν ἕτερον αὐτῶν εἰς τὴν γῆν καταῤῥήγνυσι, ταῖς πληγαῖς τῶν πτερύ γων ἀπωθούμενος · τὸν δὲ ἕτερον μόνον λαβών οίκει- C οὗται, διὰ τὸ τῆς τροφῆς ἐπίμονον, ἀποποιούμενος ἂν ἐγέννησεν. Τοιοῦτοι τῶν γονέων εἰσὶν οἱ ἐπὶ προ- φάσει πενίας ἐκτιθέμενοι τὰ νήπια, οἳ καὶ ἐν τῇ δια- νομῇ τοῦ κλήρου ἀνισώτατοι πρὸς τὰ ἔγγονα. Ἱερεὺς ἦν ὁ Ἠλεί, καὶ τοῖς παισὶν ἀσεβοῦσιν ἐπέπληττε μὲν, ὅτι δὲ μὴ σφοδρῶς ἐνεκλήθη, καὶ δίκην ὑπέσχε πατὴρ εὐλαβὴς παίδων παρανομίας. Καταγέλαστον ἀνθρώπῳ, τῷ τῶν ἰδίων ἀφειδής σαντι, παιδεύειν ξένους ἐπιχειροῦντι. ΛΟΓΟΣ ΙΔ'. Περὶ παίδων τιμώντων γονεις, καὶ ἴσα ἔπεται ἀγαθὰ τοῖς ὑπακούουσιν αὐτοῖς. Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εξ σοι γένηται, καὶ μακροχρόνιος ἔσῃ ἐπὶ τῆς γῆς. Εκαστος πατέρα αὐτοῦ καὶ μητέρα φοβείσθω. Υιέ, φύλασσε νόμους πατρός σου, καὶ μὴ ἀπώσῃ θεσμούς μητρός σου, ἄραψαι δὲ αὐτοὺς ἐπὶ τῇ ψυ χῇ διαπαντὸς, καὶ ἐγκλοίωσαι περὶ σῷ τραχήλῳ. Στέφανον γὰρ χαρίτων δέξῃ σῇ κορυφῇ, καὶ κλοιόν χρύσεον περὶ σῷ τραχήλῳ. Ακους, υἱὲ, πατρὸς τοῦ γεννήσαντός σε, καὶ μὴ καταφρόνει, ὅτι γεγήρακέ σου ἡ μήτηρ. Υιός δοξάζει πατέρα. Καὶ εἰ Πατήρ εἰμι ἐγώ, ποῦ ἐστιν ἡ δόξα μου; Ο τιμῶν πατέρα αὐτοῦ ἐξιλάσκεται ἁμαρτίας. Καὶ ὡς ὁ ἀποθησαυρίζων, ὁ δοξάζων μητέρα αὐτοῦ· - Deo, nee illos castigavit, idcirco juravi familie Eli, quod non expietur iniquitas domus ejus in suffur migatione et sacrificiis usque in sæculum. usque in sæculum : quia alii ejus maledicebant Salomon. Qui parcit suis baculis, filium odit suum. Eccli. 'ALI. Patrem impium accusabunt liberi, quia propter ipsum probris afficientur. Ibid. xxx. Equus indomitus ore fit duro, ßlins indulgenter tractatus fit temerarius et præceps. Indulge filio tuo, et ipse territabit te ; ne simul cum illo rideas, ut ne simul cum illo tristeris et ad extremum dentibus tuis infrendeas. Ne des ei in juventute licentiam, et ignorationes ejus ne preter- mittas. In juventute cervicem ejus flectito : et la tera ipsius tundito dum adhuc puer est, ne robu- stus factus nolit tibi parere, atque ex eo tuts ani- mus dolorem capiat maximum. Filium tuum era- dito ac perpolito, ut in turpitudine illius non offen- daris. Abominandi sunt liberi improborum et sceleribus infamium. Impiorum posteri non multiplicabunt ramos, et radices ex acutissimo saxo impuræ. Ex semine serpentum prodibunt aspidum fetus, fetus autem ipsarum serpentes erunt volantes. Incerti auctoris. Crudelissima est in pullis edu- candis aquila; duos enim cum ediderit pullos, al- terum alis impellens in terram dejectum allidit, alterum retentum tantummodo pro suo et legitimo habet, taedio nutricationis quem procrearit ipsa repudians et abdicans. Tales sunt parentes qui paupertatis specie suos pueros infantes exponant", qui et suis posteris in hæreditatis distributione iniquissimi sunt. I Reg. 11. Sacerdos fuit Eli, ac filios suos imple se gerentes reprehendit quidem, sed quia non satis vehementer objurgavit, pater religiosas poenam filiorum temeritatis et iniquitatis luit. Diogenis. Ridiculum est eum qui suis parcat, alienos castigare velle. De liberis parentes honorantibus, et quæ bona con- sequantur qui illis obtemperarint. Exod. xx. Honora patrem et matrein tuam ut tibi bene sit, et longo tempore in terra vivas. 151 Levit. xix. Patrem suum quisque ac ma- trem meluat. Fili, cave violes a patre tibi impositas leges, et matris mopita ne repellite, sed applicato semper animo tuo, et collo tuo alligato ; gratiarum enim coronam in verticem capitis recipies, et monile au- reum in collum tuum. Audi, fili, patrem qui te procreavit, nec matrem Malach. 1. Filius gloriæ erit patri. Quod si Pater sum ego, ubi gloria,mea ? Eccli. 11. Qui patrem suum honore afficit, delet peccata. Qualis est qui thesauros recondit, talis est LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XI. SERMO XI [al. CXXVIII].

qui matrem suam gloria amicit ; qui patrem honorat A a Aliis laetitia allicietur, et orationis suæ tempore voti fiet compos. Qui patrem gloria affecerit, lou- gævus erit, et qui audit Dominum matrem suam recreabit, et tanquam dominis serviet iis qui se procrearint. Verbo et opera patrem colito, ut ab illo tibi benedictio accidat. Patris benedictio domos liberorum Grmal; at matris exsecratio radicitus fundamenta evertit. Ibid. Fili, succurrito patri senescenti, et si ani- serit intelligentiam, veniam mereatur, nec ulla ignominia affici ipsum patiare pro omnibus viribus tuis. Patris enim misericordia non veniet in obli- vionem; et ut serenitas glaciem liquefacit, sic pec- cata tua dissolventur. Ex toto animo tuo, ut honor et gloriæ sis patri curato, nec matris tuæ dolorum obliviscitor. Re- cordare te ab illis esse procreatum : et quid illis reddes, quale ipsi dederunt tibi ? Honore afficito patrem et matrem tuam, et tan- quam teipsum proximum diligito. Ephes. vi. Liberi, parentibus vestris obedite in re- bus omnibus, siquidem hoc Domino pergratum et acceptum est. S. Basilii. Ciconiarum erga parentes senes benevo- lentia satis potest liberos nostros, si modo allen- dere velint, patris amantes efficere; nemo est enim adeo prudentia destitutus, qui non pudeudum esse judicet ab avibus rationis expertibus virtute supe- rari; ille enim patrem præ senectute pennas dimit- Lenten in orbem circumstant, ac pennis suis fovent, alimenta copiose suppeditantes, quantum etiam possunt volatum ejus adjuvant, placide pennis suis utrinque allevantes. Atque sic beneficiorum remu- nerationem nominant, quasi dicas reciconiationem. Grati liberi magna faciunt patrum encomia. 152 Theologi. Quod honestum est exerceto, quia honestum est patri parere; etiamsi nihil aliud tibi accessurum esset, hoc ipsum merces est patri gra- tificari. S. Chrysost. Quia eadem mensura, ut ait Domi- nus, in quaque re gerenda nobis redditur, paren- tes tanquam dominos honorare discamus, ut et a D nostris ipsorum honore afficiamur liberis, el a Do- mino in hac re definitam mercedem amplam reci- piamus. Tanquam verna genitoribus tuis servito : quid enim illis tale reddas, quale ab illis accepisti? Nam viçissim generare illos non licet. Aristot. Equum est ut filius patris sit servus magis quam verna; ille enim natura patris est ser- vus, hic lege. Isocratis. Talem te præsta parentibus, quales optas tibi morigeros fore liberos. Alexander rex cum interrogaretur, utrum magis desideraret patrem Philippum, an Aristotelem : ὁ τιμῶν πατέρα εὐφρανθήσεται ὑπὸ τέκνων, καὶ ἐν ἀντιπελάργωσιν α ἡμέρᾳ προσευχῆς αὐτοῦ εἰσακουσθήσεται. Ο δοξά ζων πατέρα μακροημερεύσει· καὶ ὁ ἀκούων Κυρίου ἀναπαύσει μητέρα αὐτοῦ, καὶ ὡς δεσπόταις δουλεύ σει τοῖς γεννήσασιν αὐτόν. Ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ τίμα τὸν πατέρα σου, ἵνα ἐπέλθῃ σοι εὐλογία παρ' αὐτ τοῦ. Εὐλογία γὰρ πατρός στηρίζει οίκους τέκνων· κατάρα δὲ μητρὸς ἐκριζοῖ θεμέλια. Τέκνον, ἀντιλαβοῦ ἐν γήρᾳ πατρός σου, καὶ ἐὰν ἀπολίπῃ σύνεσιν, συγγνώμην ἐχέτω, καὶ μὴ ἀτι μάσῃς αὐτὸν ἐν πάσῃ ἰσχύϊ σου. Ελεημοσύνη γὰρ πατρὸς οὐκ ἐπιλησθήσεται· καὶ ὡς εὐδία ἐν παγε τῷ, οὕτως ἀναλυθήσονταί σου αἱ ἁμαρτίαι. Ἐν ὅλῃ καρδίᾳ σου δόξασον τὸν πατέρα σου, καὶ μητρὸς ὠδίνων μὴ ἐπιλάθῃ. Μνήσθητι ὅτι δι' αὐτῶν ἐγεννήθης· καὶ τί ἀνταποδώσεις αὐτοῖς, καθώς απ τοὶ σοί ; Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, καὶ ἀγάπα τον πλησίον σου ώς σεαυτόν. Τέκνα, ὑπακούετε τοῖς γονεῦσιν ὑμῶν κατὰ πάνω τα. Τοῦτο γὰρ ἐστιν εὐάρεστον τῷ Κυρίῳ. Η περὶ τοὺς γηράσαντας τῶν πελαργών εὔνοια ἐξαρκεῖ τοὺς παῖδας ἡμῶν, εἰ προσέχειν βούλοιντο, φιλοπάτορας καταστῆσαι. Πάντως γὰρ οὐδεὶς οὕτως ἐλλείπων κατὰ τὴν φρόνησιν, ὡς μὴ αἰσχύνης ἄξιον εἶναι κρίνειν, τῶν ἀλόγων ὀρνίθων ὑστερεῖν κατ' ἀρετήν. Ἐκεῖνοι γὰρ, τὸν πατέρα ὑπὸ γήρως πτερο βυήσαντα περιστάντες ἐν κύκλῳ, τοῖς οἰκείοις πτε- ροῖς περιθάλπουσι, καὶ τὰς τροφὰς ἀφθόνως παρα σκευάζοντες, τὴν δυνατὴν καὶ ἐν τῇ πτήσει παρέα χονται βοήθειαν, ηρέμα τῶν πτερύγων ἐπικουφίζον- τες ἑκατέρωθεν. Καὶ οὕτως τὴν τῶν εὐεργετημάτων ἀντίδοσιν ἀντιπελάργωσιν ὀνομάζουσιν. Εὐγνώμονες παῖδες μεγάλα ποιοῦσι τὰ τῶν πατέ ρων ἐγκώμια. Εργασαι τὸ καλόν, ὅτι καλὸν τῷ πατρὶ πείθεσθαι· καὶ εἴ σοι μηδὲν ἔσεσθαι μέλλοι, τοῦτο αὐτὸ μι σθὸς, τὸ πατρὶ χαρίζεσθαι. Ὡς τοῖς αὐτοῖς μέτροις, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωτ νὴν, ἐφ' ἑκάστῳ τῶν πραττομένων μετρούμενοι, μάτ θωμεν ὡς δεσπότας τιμαν γονεῖς, ἵνα καὶ ὑπὸ τῶν ἰδίων τιμηθῶμεν παίδων, καὶ τὸν παρὰ τοῦ Κυρίου ὡρισμένον ἐπὶ τούτῳ πλούσιον μισθὸν ἀπολάβωμεν, Ὡς οἰκέτης δούλευσον τοῖς γεννήσασί σε. Τί γάρ ἀνταποδώσεις αὐτοῖς οἷα αὐτοὶ σοί; ἀντιγεννῆσαι γὰρ αὐτοὺς οὐκ ἔνι Χρὴ τὸν υἱὸν δοῦλον εἶναι τοῦ πατρὸς ἢ τὸν οἱ- κέτην. Ὁ μὲν γὰρ φύσει τοῦ πατρὸς δοῦλός ἐστιν, ὁ δὲ νόμῳ. Τοιοῦτος γίνου περὶ τοὺς γονεῖς, οἵους ἂν εὔξαιο περὶ σεαυτὸν γενέσθαι τοὺς σαυτοῦ παῖδας. Αλέξανδρος ὁ βασιλεὺς, ερωτηθείς, τίνα μάλλον ποθεῖ, τὸν πατέρα Φίλιππον ἢ Αριστοτέλην, Τὸν δι ANTONII MELISSÆ

Melesii. Qualia in parentes contuleris beneficia, Vivens parentes qui colit, Filius rebellis misere peribit. Filius insipiens auctor est ut semper irascatur Eccli. m. Qui patrem suum deserit, similis est Liberi parentum rationem non habentes in Prov. xv. Filius sapiens patrem afficit latitia. δάσκαλον, ἔφη · ὁ μὲν γὰρ τοῦ γενέσθαι, ὁ δὲ τοῦ καλῶς γενέσθαι αίτιος. Ὁ αὐτὸς βαρύ τι επιταττούσης αὐτῷ τῆς μητρός Ολυμπιάδος, ἔφη· 'Ο μήτερ, πικρόν με ενοίκιον τῆς ἐννεαμηναίου ἀπαιτεῖς. Οτους ἂν ἐράνους ἐνέγκης τοῖς γονεῦσι, τοιούτους αὐτὸς ἐν τῷ γήρᾳ παρὰ τῶν τεκόντων [τέκνων] προσδέχου. Οστις δὲ τοὺς τεκόντας ἐν βίῳ σέβει, Ὁ δ᾽ ἐστὶ καὶ ζῶν καὶ θανὼν Θεοῦ φίλος. Οὐκ ἔστι παισὶ τούτου κάλλιον γέρας, Η πατρὸς ἐσθλοῦ κἀγαθοῦ πεφυκέναι, Καὶ τοῖς τεκοῦσιν ἀξίαν τιμήν νέμειν. Σόλων ερωτηθεὶς διατί κατὰ τῶν τυπτόντων τοὺς πατέρας ἐπιτίμιον οὐχ ὥρισεν, ἔφη· Οτι οὐχ ὑπέ- Β λαβον τοιούτους τινὰς ἔσεσθαι. Γαμβροῦ ὁ μὲν ἐπιτυχὼν εὗρεν υἱὸν, ὁ δὲ ἀποτυ χὼν ἀπώλεσε καὶ θυγατέρα. Τοῖς γονεῦσιν ἴσας πρὸς ἴσας ἀποδοῦναι χάριτας τῶν ἀδυνάτων. ᾿Αντιγεννῆσαι γὰρ οὐχ οἷόν τε. Περὶ πατραλοίῶν καὶ μητραλοιῶν, καὶ ὅσα ἔψε ται αὐτοῖς κακά. *Ος τύπτει πατέρα αὐτοῦ, θανάτῳ θανατούσθω. Ο κακολογῶν πατέρα αὐτοῦ ἡ μητέρα αὐτοῦ θα νάτῳ τελευτάτω. Επικατάρατος πᾶς ὁ ἀτιμάζων πατέρα αὐτοῦ μητέρα αὐτοῦ· καὶ ἐρεῖ πᾶς ὁ λαδί, Γένοιτο, γένοιτο. Υἱὸς ἀνήκοος ἐν ἀπωλείᾳ ἔσται. Ὁ ἀτιμάζων πατέρα αὐτοῦ, καὶ ἀπωθούμενος μη- τέρα αὐτοῦ, καταισχυνθήσεται, καὶ ἐπονείδιστος ἔσται. Κακολογοῦντος πατέρα ή μητέρα σβεσθήσεται λαμπτήρ· αἱ δὲ κόραι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ὄψονται σκότος. ὓς ἀποβάλλεται πατέρα ή μητέρα, καὶ δοκεῖ μὴ ἁμαρτάνειν, οὗτος κοινωνός ἐστιν ἀνδρὸς ἀσεβοῦς. Οὐκ εὐφραίνεται πατὴρ ἐπὶ υἱῷ ἀπαιδεύτῳ. Υἱὸς δὲ φρόνιμος εὐφραίνει μητέρα αὐτοῦ. ὀργὴ πατρὶ υἱὸς ἄφρων, καὶ ἐδύνη τῇ τεκούσῃ αὐτόν. Ως βλάσφημος ὁ ἐγκαταλείπων πατέρα αὐτοῦ, καὶ κατηραμένος ὑπὸ Κυρίου ὁ παροργίζων μητέ- ρα αὐτοῦ. Μὴ δοξάζου ἐν ἀτιμίᾳ πατρός σου. Η γὰρ δόξα ἀνθρώπων ἐκ τιμῆς πατρὸς αὐτῶν. Οἱ γονέων ἀλογοῦντες ἑκατέρας μερίδος εἰσὶν έχε θροί, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν καὶ τῆς πρὸς ἀνθρώπους. Περὶ υἱοῦ σοφοῦ. Υἱὸς σοφὸς εὐφραίνει πατέρα αὐτοῦ. Υἱὸς φρόνι μας εὐφραίνει μητέρα αὐτοῦ. Εὐφραινέσθω ὁ πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ ἐπὶ σοί· καὶ χαιρέτω ἡ τεκοῦσά σε. - A Magistrum, inquit ; ille enim ut essem, hic autem ut præclare institutus essem auctor fuit. Idem cum mater Olympias ei aliquid gravius im- mater, inquit, pro novein peraret : Acerbam, ο mensium onere mercedem exigis. talia in senectute a liberis exspecta. Futurus est gratus Deo vivus simulque mortuus. Nec præmium ullum est liberis honestius, Quam si probo nascantur et honesto patre, Dignisque parentes afficiant bonoribus. (Euripidis.) Solon interrogatus, cur nullas pœnas adversus eos qui patres verberassent constituisset : Quod nullos, inquit, tales exstituros existimabam. Generum nactus, tilium invenit: at qui malum nactus est, perdidit et filiam. Philonis. Parentibus par gratia reddi nullo modo potest : nam vicissim eos generare omnino non licet. De patricidis et matricidis, et quæ eos secutura sint mala. Exod. xxı. Qui patrem suum verberat, morte multetur. Levit. xx. Qui patri aut matri maledicit, mortis supplicio afficiatur. Deut. xxvii. Exsecrandus quisquis patrem aut matrem ignominia afficit : cunctus autem populus, Fiat, inquiet, fiat. Prov. vi. Qui patrem suum dedecorat, et matrem suam repellit, ignominiosus et probrosus erit. Lumen exstinguetur ejus, qui in 153 patrem et matrem maledicta congesserit, et oculorum ejus pupillæ tenebras aspicient. Qui patrem aut matrem rejicit, et putat se non peccare, is est viri impii socius. Filio inerudito et non castigato pater_non læta- bitur; at prudens filius lætitia afficiet matrem. pater, et genitrix dolore afficiatur. summi Dei conviciatori; et qui matrem ad iram provocat, Domino exsecrandus est. Philonis. In patris ignominia non est glorian- dum : sua enim cuique gloria ex patris honore est. utramque parlem, tum Deo tum hominibus sunt odiosi. Filius prudens afficit kætitia matrem. Lætetur de te pater et mater, et quæ te peperi! gaudeal. : LOCI COMMUNES. ΛΟΓΟΣ ΙΒ'. ΛΟΓΟΣ ΙΓ'. PARS II. SERMO XIII. SERMO XII [al. CXXIX). SERMO XIII [al. CXXX]. De filio sapiente.

Viri sapientiam amantis lætabitur pater. Si sapiens fueris, fili, tibi ipsi eris sapiens et aliis: sin autem malus et indoctus, solus feres mala. Propter filium sapientem animus paternus læti- tia afficitur. Juvenis probus, pauper et sapiens, antecellit re- gem seniorem et insipientem. Eccli. xv. Filius unus probus præstat mille impiis. Liberi in vita honeste versantes suorum genito- rum ignobilitatem tegent. Theologi. Unus est liberorum felicitatis termi- mus, nempe virtus, et si in rebus laudandis pa- rentum similitudinem referant., Liberorum virtus patri gloriæ est. Philonis. Satis bene fecundi sunt, qui bonitatis et probitatis sunt periti. De filio insipiente, improbo et inerudito. Prov. Filio ínerudito non lætabitur pater. Filius insipiens patrem deridet suum. Josipiens filius patrem ad iram commovet, el genitricem dolore afficit. Mali liberi patrem exsecrantur, et matri non be- medicunt. Mali liberi elatis sunt oculis, et palpebras sem per motitant. Eccli. xxi. Dedecori est patri proles inerudita. Vitiosorum liberorum hæreditas 154 peribit, et in posteritate eorum continuabitur probrum. Liberorum multitudinem inutilium ne concupi- scas, nec liberis impiis lætandum tibi est. Præ- stat sine liberis a vita decedere, quam impios ha- bere liberos. Liberi insipientia et imperitia gloriantes cogna- tionis suæ contaminant nobilitatem. De filia honesta el modesta. Levit, xıx. Filiam tuam ne profanato, nec scor- tari sinito, nec patieris esse scortationem in terra, ne compleatur iniquitate. Eccli. xxvi. Si tibi sunt filiæ, corpora ipsarum servato, nec hilarem vultum tuum illis ostendito. Floca filiam, et rem magnam perfeceris; atque viro D șagaci in matrimonium dato. Ibid. xLut. Filia patris occulta est vigilia, et sol- licitudo de ipsa eripit somnum patri, ac in juven- tute quidem, ne deflorescat forma, et cum nupta est, ne fat odiosa; in virginitate, ne vitietur, et jn ædibus paternis prægnans fiat; el elocata viro, ne leges matrimonii violet. Ibid. xxi. Prudens filia viro est vice haeredi- tatis. Puella pudica etiam virum reverebitur. } Tim. v. Volo igitur juniores nubere, liberos procreare, rem familiarem administrare, nullam adversario conviciandi occasionem præbere. Epicteti. Filia patri aliena possessio est. . • Ανδρὸς φιλοῦντος σοφίαν εὐφραίνεται ὁ πατήρ Υιέ, ἐὰν σοφὸς γένη, σεαυτῷ σοφὸς ἔσῃ καὶ τῷ πλησίον· ἐὰν δὲ κακὸς ἀποβῇς, μόνος ἀντλήσεις τὰ κακά. Ἐπὶ υἱῷ σοφῷ εὐφραίνεται ψυχὴ πατρός. ᾿Αγαθὺς παῖς, πένης καὶ σοφός, ὑπὲρ βασιλέα πρεσβύτερον καὶ ἄφρονα. Κρείσσον εἷς υἱὸς δίκαιος ἢ χίλιδοι υἱοὶ ἀσεβεῖς. Τέκνα ἐν ἀγαθῇ ζωῇ τὴν ἀναστροφὴν ἔχοντα τῶν Ιδίων γεννητόρων κρύψουσι δυσγένειαν. Εἰς εὐτεχνίας ὄρος, ἀρετὴ, καὶ ἡ πρὸς τὸ κρεῖτα τον ὁμοίωσις. Τέκνων ἀρετὴ δόξα πατέρων. Εὔπαιδες οἱ τῶν καλῶν καὶ ἀγαθῶν ἐπιστήμονες. Περὶ υἱοῦ ἄφρονος, καὶ πονηροῦ, καὶ ἀπαιδεύτου. Οὐκ εὐφραίνεται πατὴρ ἐπὶ υἱῷ ἀπαιδεύτῳ. Υἱὸς ἄφρων μυκτηρίζει πατέρα αὐτοῦ. Οργή πατρὶ υἱὸς ἄφρων, καὶ ὀδύνη τῇ τεκούση αὐτόν. Εγγονον κακὸν πατέρα καταρᾶται τὴν δὲ μητέ ρα οὐκ εὐλογεῖ. Εγγονον κακὸν ὑψηλοὺς ὀφθαλμοὺς ἔχει, τοῖς δὲ βλεφάροις αὐτοῦ σπαίρεται. Αισχύνη πατρὸς ἐν γεννήματι ἀπαιδευτη. Τέκνων ἁμαρτωλῶν ἀπολεῖται κληρονομία, καὶ μετὰ τοῦ σπέρματος αὐτῶν ἐνδελεχιεῖ ὄνειδος. Μὴ ἐπιθυμήσῃς πλῆθος τέκνων ἀχρήσεων· μηδὲ εὐφραίνου ἐπὶ υἱοῖς ἀσεβέσι. Κρείσσον ἀποθανεῖν ἄτεχνον, ἢ ἔχειν τέκνα ἀσεβῆ. Τέκνα ἐν καταφρονήσει καὶ ἀπαιδευσία γαυριώμε να συγγενείας ἑαυτῶν μολύνει εὐγένειαν. Περὶ θυγατρὸς σεμνῆς καὶ κοσμίας. Οὐ βεβηλώσεις τὴν θυγατέρα σου ἐκπορνεύσαι αὐτὴν, καὶ οὐκ ἐκπορνεύσει ἡ γῆ, καὶ πλησθήσεται ἀνομίας. Θυγατέρες σοί εἰσι, πρόσεχε τῷ σώματι αὐτῶν, καὶ μὴ ἱλαρώσῃς πρὸς αὐτὰς τὸ πρόσωπόν σου. Εκδου θυγατέρα, καὶ ἔσῃ τετελεκὼς ἔργον μέγα, καὶ ἀνδρὶ συνετῷ δώρησαι αὐτήν. Θυγάτηρ πατρὶ ἀπόκρυφος ἀγρυπνία, καὶ ἡ μέσ ριμνα αὐτῆς ἀφιστῷ ὕπνον· ἐν νεότητι, μή ποτε παρακμάσῃ· καὶ παρῳκηκυία, μή ποτε μισηθῇ· ἐν παρθενίᾳ, μή ποτε βεβηλωθῇ, καὶ ἐν τοῖς πατρι- κοῖς αὐτῆς ἔγκυος γένηται· καὶ μετὰ ἀνδρὸς οὖσα, μή ποτε παραδῇ. Θυγάτηρ φρονίμη κληρονομήσει ἄνδρα αὐτῆς. Θυγάτηρ εὐσχήμων καὶ τὸν ἄνδρα εντραπήσεται, Βούλομαι οὖν νεωτέρας γαμεῖν, τεκνοποιεῖν, οι κοδεσποτεῖν, μηδεμίαν ἀφορμὴν διδόναι τῷ ἀντικε μένῳ λοιδορίας χάριν. Θυγάτηρ ἀλλότριον κτῆμα υπάρχει τῷ πατρί, ANTONII MELISSA SERMO XIV [al. CXXXIJ. SERMO XV [al. CXXXII]. ΛΟΓΟΣ ΙΔ'. ΛΟΓΟΣ ΙΕ'.

Γαμβροῦ ὁ μὲν ἐπιτυχὼν εὗρεν υἱὸν, ὁ δὲ ἀποτυ- Α χὼν ἀπώλεσε καὶ θυγατέρα. ΛΟΓΟΣ 14'. Περὶ θυγατρὸς ἀσέμνου καὶ ἀκόσμου. Ἐπὶ θυγατρὶ ἀδιατρέπτῳ στερέωσον φυλακήν, μήποτε ποιήσῃ σε ἐπίχαρμα ἐχθρῶν. Θυγάτηρ ἐπὶ ἐλαττώσει γίνεται. Πατέρα καὶ ἄνδρα καταισχύνει ἡ θρασεία καὶ ὑπὸ ἀμφοτέρων άτιμασθήσεται. Θυγάτηρ ἀσχήμων ἀτιμίαν κατατρίψει. ΛΟΓΟΣ ΙΖ'. Περὶ γερόντων ἐν ἀρετῇ καὶ συνέσει κοσμου- μένων. Από προσώπου πολιοῦ ἐξαναστήσῃ, καὶ τιμή- σεις πρόσωπον πρεσβυτέρου. Επερώτησον τὸν πατέρα σου, καὶ ἀναγγελεί σοι, τοὺς πρεσβυτέρους σου, καὶ ἐροῦσε αοι. Ελάλησαν οἱ πρεσβύτεροι πρὸ; Ροβοάμ, λέ- γοντές οἱ· Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ ἔσῃ δοῦλος τῷ λαῷ τούτῳ, καὶ δουλεύσεις αὐτοῖς, καὶ λαλήσεις πρὸς αὐτοὺς λόγους ἀγαθούς· καὶ ἔσονταί σοι δοῦ λοι πάσας τὰς ἡμέρας. Καὶ ἐγκατέλιπε Ροβοάμ τὴν βουλὴν τῶν πρεσβυτέρων. Ασφαλὴς τῶν πρεσβυτέρων ἡ εἰσήγησις, τῇ πολλῇ τοῦ βίου καὶ τῶν πραγμάτων πείρα βοηθου- μένη. Ἐν πολλῷ χρόνῳ σοφία, ἐν δὲ μακρῷ βίῳ ἐπι- στήμη. Στέφανος καυχήσεως γῆρας, ἐν δὲ ὁδοῖ- δικαιο- σύνης εὑρίσκεται. Δόξα πρεσβυτέρων πολιαί. Στέφανος γερόντων τέκνα τέκνων. Πολιά ἐστι φρόνησις ἀνθρώποις, καὶ ἡλικία γη- ρως βίο; ἀκηλίδωτος. Γηρας λεόντων κρείσσον ἀκμαίων νεβρών. Ἐν πλήθει πρεσβυτέρων στῆθι· καὶ εἴ τις σοφός, προσκολλήθητι αὐτῷ. Μὴ ἀστόχει διηγήματος γερόντων· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἔμαθον παρὰ τῶν πατέρων αὐτῶν. Μὴ ἀτιμάσῃς ἄνδρα ἐν γήρᾳ αὐτοῦ, καὶ γὰρ καὶ ἐξ ἡμῶν γηράσκουσιν. Στέφανος γερόντων πολυπειρία, καὶ τὸ καύχημα αὐτῶν φόβος Κυρίου. Ως ὡραῖον πολιαῖς κρίσις, καὶ πρεσβυτέροις ἐπιγνῶναι βουλήν ! Ὡς ὡραία γερόντων σοφία και δεδοξασμένοις διανοήματα βουλῆς ! Οτε ἧς νεώτερος, ἐζώννυες σεαυτόν· ὅταν δὲ γηράσῃς, ἐκτενεῖς τὰς χεῖρας σου, καὶ ἄλλος σε ζώσει. Πᾶν τὸ ἀρχαιότητι διαφέρον αἰδέσιμον. Πλέον τῷ ὄντι τῆς ἐπὶ θριξὶ λευκότητος εἰς πρεσβυτέρους ἅπασι τὸ ἐν φρονήσει πρεσβυτε ρικόν. Διαφέρει τοῦ νηπίου καθ᾽ ἡλικίαν οὐδὲν ὁ ταῖς φρεσὶ νηπιάζων. Lεν. λιχ. Επη. - Solonis. Generum nactus, Gilium invenit : nactus autem malum generum, filiam etiam perdidit. . De filia minime honesta et immodesta. Eccli. sLit. Filiæ inquiete pone custodem, ne gaudio aflicias inimicos tuos. Filia (alias additur fatua) minoris venit æ‚ti- manda, Ibid. Audax et impudens patrem et virum dede- corat, et ab utroque vituperabitur. Ibid. xxi. Filia sine verecundia infamiam delebit. De senibus virtute et prudentia ornatis. Cano assurgendum est, et seniori bo- nor habendus est, Deut. Interroga patrem tuum, et anuuntiabit, seniores tuos, et dicent tibi. II Reg. »; II Paral. x. Locuti sunt ad Ro- boam seniores in hunc modum : Si hodierno die fueris servus populi hujus, eique servieris, et bo- nis et humanitatis plenis verbis locutus fueris, illi futuri suut in perpetuum servi tui. Sed 155 Ro boam consilium seniorum non est secutus. Scholion. Tuta est seniorum doctrina, et con - silium longo vitæ et rerum usu adjutum et firma- Job x11. In diuturnitate temporis sapientia, at in longa vita scientia est. Prov. xvi. Gloriationis corona senectus, quæ in viis justitiæ reperitur. Gloria senum cani sunt. Corona senum liberi liberorum. Sap. iv. Canities est prudentia hominibus; et senilis ætas, vita nulla labe contaminata. Hippothontis. Leonis senectus præstantior est binnulorum juventa. Sirach. Multitudini seuum acquiesce, ac ei qui sapiens est agglutinare. Ne repudiato narrationes majorum natu; nam illi a patribus suis didicerunt. Noli contemnere quemquam in senectute; etenim ex vobis etiam sunt qui futuri sint senes. Corona senum magnus rerum usus, et gloriatio ipsorum Dei metus. Quam decorum est canitiei judicium, et majoribus natu nosse consilia! Quam pulchra est senum sa- pientia, et ætate evectos quam decet consiliorum intelligentia ! Joan. xxi. Cum juvenis esses, cingebas leipse; cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget. S. Basilii. Quidquid vetustate excellit venera- bile est. Senilis animi habitus et matura prudentia rè̟- vera præstantior vel capillorum canitie, quæ in omnibus ætate provectis reperitur. Nihil interest inter ætate puerum et eum qui mente pueros imitatur: LOCI COMMUNES. PARS. II. SERMO XVII. SERMO XVI al. CXXXIII]. SERMO XVII. [al. CLIIN.

Theologi. Melior est canities cum prudentia con- A juncta, quam juventus inerudita. Magnum usum rerum et experientiam tempore collegimus, ex qua nascitur sapientia. Non decent senes puerilia ludicra. S. Chrysost. et Sap. iv. Canities non capilli albi, sed animi virtus. Nec juvenem criminare, neque senem lauda; ne- que enim in ætatis, sed in animi differentia virtus et vitium consistit. Non ætatum differentiam novit universitatis Deus; sed pietatem solam et rerum divinarum studium a nobis requirit : quod si hæc in juvene repererit, multis hunc anteponit senibus. Senectus et paupertas duo sunt curatu dimi- cilia. Philonis. 156 Vere senex non ex temporis longinquitate, sed ex laudabili et perfecta vita spectatur. Juvenili vitæ quæ in rerum actione versatur, senilis succedit præstantissima et sacratissima, eaque in rerum contemplatione cernitur, cui quasi gubernatori a se misso Deus gubernacula in manus tradidit, tanquam idoneo qui possit terrena guber- nacula tenere; nam sine contemplatione et scien- tia nihil in rebus agendis honestum est. Evagrii. Tum florescit animus ad scientiam per- cipiendam, cum robur corporis diuturnitate tem- poris marcescit. Nili. Capillus albus factus animam hinc abitu- ram testatur et clamat. Symeon. Neque cuivis seni fidendum est, neque quivis omnino juvenis repudiandus. Fieri enim potest, ut opinor, ut et juventus temperans sit, et senectus sæpe officium negligat. Plutarch. Hiems tegumentum, senectus doloris vacuitatem requirit. Solon. Solon senectutem portum malorum esse dicebat, quod ad eam omnia confugiant. Phavorini. Qui sibi voluptatem reprimit, sapiens, qui repressione non indiget, beatus est: senectus ad utrumque (vel in senectute est utrumque ). ( Desunt quadam.) De senibus inhonestis et imprudentibus. Eccli. xxv. Senem adulterum intellectu carentem ex animo odi. I Cor. xiv. Fratres, ne sitis puerili mente, sed vitiis pueros imitamini, at mente perfecti estole. Hebr. v. Tardi facti estis ad audiendum. Etenim qui propter diuturnitatem temporis debuistis esse magistri, rursus doctore egetis, qui vos doceat quæ sint divinorum oraculorum principia et elementa, talesque estis qui lacte egeatis, non etiam solido cibo : quisquis autem lacte utitur justitia rationis imperitus est, quod puer sit. Solidus vero cibus est perfectorum qui per habitum sensus habent exercitatos ad discernendum mala a bonis. Κρείσσον πολιὰ μετὰ φρονήσεως ἀπαιδεύτου νεότ τητος. Πολλήν εμπειρίαν τῷ χρόνῳ συνελέξαμεν, ἐξ ἧς σοφία γίνεται. Οὐχ ὡραῖον γήρα παίδων αθύρματα. Πολιὰ οὐ τρίχες λευκαί, ἀλλὰ ψυχῆς ἀρετή. Μὴ τὸν νέον διάβαλλε, μηδὲ τὸν γεγηρακότα ἐπαίνει· οὔτε γὰρ ἐν τῇ διαφορᾷ τῆς ἡλικίας ἀρετὴ καὶ κακία, ἀλλ' ἐν τῇ διαφορᾷ τῆς γνώμης. Οὐκ οἶδεν ηλικίας διαφορὰν ὁ τῶν ὅλων Θεός· ἀλλ᾽ εὐσέβειαν μόνην καὶ φιλοθεῖαν ζητεῖ, κἂν εὕρῃ ταύτην ἐν νέῳ, πολλῶν τοῦτο προτίθησι πρεσ σβυτέρων. Γῆρας καὶ πενία δύο πράγματα δυσθεράπευτα. Ὁ ἀληθείᾳ πρεσβύτερος οὐκ ἐν μήκει χρόνου, ἀλλ᾽ ἐν ἐπαινετῷ καὶ τελείῳ βίῳ θεωρεῖται. Μετὰ τὸν ἐν· νεότητι πρακτικὸν βίον ὁ ἐν γήρα θεωρητικός βίος ἄριστος καὶ ἱερώτατος· ἐν οἷα κυβερνήτην παραπέμψας ὁ Θεὸς, ενεχείρισε τοὺς οἴακας, ὡς ἱκανὸν πηδαλιουχεῖν τὰ ἐπίγεια· χωρὶς γὰρ θεωρίας ἐπιστημονικῆς οὐδὲν τῶν πραττομένων καλόν. Ανθεῖ πρὸς ἐπιστήμην ψυχή, ὁπότε ἐκ τοῦ σώ ματος ἀκμαὶ χρόνου μήκει μαραίνονται. Θρίξ λελευκασμένη τὴν ἐντεῦθεν τῆς ψυχῆς ἀπο- Ο δημίαν βοᾷ καὶ διαμαρτύρεται, Οὔτε πάνυ γήρᾳ θαῤῥεῖν, ούτε νεότητα χρή παν- τάπασιν ἀποδοκιμάζειν. Ενι γάρ, οἶμαι, καὶ σω φρονεῖν τὴν νεότητα, καὶ γῆρας πολλάκις που του καθήκοντος ἀμελεῖν. Ὁ μὲν χειμὼν σκέπης, τὸ δὲ γῆρας αλυπίας δεῖται. Σόλων τὸ γῆρας ἔλεγεν ὅρμον εἶναι κακῶν, εἰς αὐτὸν γοῦν πάντα καταφεύγει. Ηδονῆς ὁ μὲν εἰργόμενος σοφός· ὁ δὲ μὴ δεόμε νος μακάριος· τὸ δὲ γῆρας πρὸς ἀμφότερα. Περὶ γερόντων ἐν ἀνοιᾳ καὶ κακίᾳ βιούντων. Εμίσησεν ἡ ψυχή μου γέροντα μοιχὸν, ἐλαττού- μενον σύνεσιν. Αδελφοί, μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσὶν, ἀλλὰ τῇ κακία νηπιάζετε, ταῖς δὲ φρεσὶ τέλειοι γίνεσθε. Νωθροί γεγόνατε ταῖς ἀκοαῖς. Καὶ γὰρ ὀφείλοντε; εἶναι διδάσκαλοι διὰ τὸν χρόνον, πάλιν χρείαν ἔχετε τοῦ διδάσκεσθαι ὑμᾶς, τίνα τὰ στοιχεῖα τῆς ἀρχῆ; τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ, καὶ γεγόνατε χρείαν ἔχοντες γάλακτος, καὶ οὐ στερεᾶς τροφῆς· πᾶς γὰρ ἐ μετα έχων γάλακτος ἄπειρος λόγου δικαιοσύνης · νήπιος γάρ ἐστι. Τελείων δὲ ἡ στερεά τροφή, τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰσθητήρια γεγυμνασμένα ἐχόντων πρ διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ. ANTONII MELISSÆ SERMO XVIII. ΛΟΓΟΣ ΙΗ'.

dabunt? Si tuis sermonibus parebunt. Dan. xiii. Dixerunt seniores Danieli : Age, con Διαφέρει τοῦ νηπίου καθ᾽ ἡλικίαν οὐδὲν ὁ ταῖς Δ φρεσι νηπιάζων. Οιδά τινας ἐν νεοτητι πρὸς τὰ τῆς σαρκὸς πάθη κατολισθήσαντας, και μέχρι πολιᾶς αὐτῆς διὰ συνή θειαν τοῦ κακοῦ ταῖς ἁμαρτίαις παραμείναντας. Αἰσχρὸν τὴν μὲν ἡλικίαν παρακμάσαι, μη παρα- κμάται δὲ τὴν ἀσέλγειαν. Παιδεύεται τι καὶ πολιὰ, καὶ οὐ παντὶ τὸ γῆρας, ὡς ἔοικεν, εἰς σύνεσιν ἀξιόπιστον. Οταν οὖν καὶ γέρων τὰ νεότητος νοσῇ, ύπερ- βολὴ κακίας ἐστί· καὶ οὐδὲ ἐν νεότητι οὗτος ἀπο λογίαν ἔχει· οὐ γὰρ δυνατὸς λέγειν Αμαρτίας νεό- τητός μου καὶ ἀγνοίας μου μη μνησθῇς. Μη τοίνυν διὰ τῶν ἐν γήρα γινομένων ἀποστερήσῃς σεαυτόν καὶ τῆς τῶν ἐπὶ νεότητι ἁμαρτημάτων συγγνώμης. Β Τοὺς αἰῶνα πολὺν τρίψαντας ἐν τῇ μετὰ σώμα- της ζωής δίχα καλοκαγαθίας, πολυχρονίους παῖδας λεκτέον, μαθήματα πολιᾶς ἄξια μηδέποτε παιδευ- θέντας. Μέχρι τίνος ἡμεῖς οἱ γέροντες ἔτι παῖδές ἐσμεν, τὰ μὲν σώματα χρόνου μήκει παλαιοί, τὰς δὲ ψυχὰς ὑπ' ἀναισθησίας κομιδή νήπιοι ; Γέρων ἀνόητο;, ὥσπερ τρίβων παλαιὸς, εἰς οὐδέν . ἐστιν εὔθετος. Διογένης ἰδὼν γραῦν καλλωπιζομένην, εἶπεν· ΕΙ μὲν πρὸς τοὺς ζῶντας, πεπλάνησαι· εἰ δὲ πρὸς τοὺς νεκρούς, μὴ βράδυνε. Ἔστι που σύνεσις νέων, καὶ γερόντων ἀσυνεσία· χρόνος γὰρ οὐ διδάσκει φρόνησιν, ἀλλὰ φύσις καὶ ὀρθὴ δίαιτα. ΛΟΓΟΣ ΙΘ'. Περὶ νέων παιδείᾳ καὶ συνέσει κοσμουμένων. Ὁ δὲ Ἰησοῦς υἱοῦ Ναυῆ νέος οὐκ ἐξεπορεύετο ἐκ τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου. Καί γε, νεώτερος ὑμῶν ὤν, οὐκ εἰμὶ ἀσυνετώτερος ὑμῶν. Νεώτερος μέν εἰμι τῷ χρόνῳ, ὑμεῖς δὲ ἐστε πρεσβύτεροι· διὸ ἡσύχασα, φοβηθεὶς ἀναγγείλαι ὑμῖν τὴν ἑαυτοῦ ἐπιστήμην. Εἶπα δὲ, ὅτι οὐχ ὁ χρόνος ἐστὶν ὁ λαλῶν· ἐν πολλοῖς δὲ ἔτεσιν οὐκ οι- δασι σοφίαν· ἀλλὰ πνεῦμά ἐστιν· ἐν βροτοῖς, πνοὴ δὲ Παντοκράτορός ἐστιν ἡ διδάσκουσά με. Οὐ γὰρ D οἱ πολυχρόνιοί εἰσι σοφοί, οὐδὲ οἱ γέροντες οίδασι κρίμα. Ἐν τίνι κατορθώσει νεώτερος τὴν ὁδὸν αὐτοῦ; Ἐν τῷ φυλάξασθαι τοὺς λόγους σου. Κόσμος νεανίαις σοφία. Εὐφραίνου, νεανίσκε, ἐν ἡμέραις νεότητός σου, καὶ ἀγαθυνάτω σε ἡ καρδία σου - καὶ περιπάτει ἐν ὁδοῖς καρδίας σου ἄμωμος, καὶ ἐν δράσει ὀφθαλ- μῶν σου· καὶ γνῶθι ὅτι ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἄξει σε δ θεὸς εἰς κρίσιν. Εἶπον οἱ πρεσβύτεροι πρὸς Δανιήλ Δεῦρο κάθισον ἐν μέσῳ ἡμῶν, καὶ ἀπάγγειλον ἡμῖν, ὅτι σοι ἔδω κεν ὁ Θεὸς τὸ πρεσβυτέριον. Τέκνον, ἐν νεότητί σου ἐπίλεξαι παιδείαν, καὶ - S. Basilii. Nihil interest inter ætatem puerilem et mentem pueros imitantem. Novi quosdam qui cum in juventute in carnis vitia prolapsi essent, in eis propter cousuetudinem ad canos usque perseverarunt Theologi. Turpe est ætatis vigorem deferbuisse, Jididinem autem non deferbuisse. S. Chrysost. Discit aliquid etiam canities, nec · cujusvis senectus prudentiæ satis nacta esse videri debet. 157 S. Chrysost. Ergo cum senex ¡isdem quj- bus juventus morbis laborat, maximum vitium est, ac ne de juventute quidem excusationem habet, neque enim illa potest dicere: Peccata juventutis meæ et ignorationes meas ne memineris. Vide igi- tur ne propter senilia facta juvenilium peccatorum venia te prives. Philonis. Qui multum ævi in vita corporis con- triverint sine ulla virtute et probitate, eos longi temporis pueros appellare licet, ut qui nullis di- sciplinis eruditi sint senectute dignis. Quousque tandem nos senes adhuc pueri eri- mus, corporibus quidem propter temporis longin- quitatem veteres, animis autem propter ignorationem et hebetudinem admodum pueri ? Plutarchi. Senex stultus, quemadmodum lacerna vetusta, nulli rei est aptus. Diogenes. Diogenes, anum comptam conspicatus, Si, inquit, ad vivos, falsa es; sin ad mortuos, ne cunctare. Philemonis. Reperiuntur aliquando juvenes saga- ces, et senes hebetes; tempus enim prudentiam non docet, sed natura et recta institutio. De juvenibus eruditione et prudentia ornalis. Num. xxvII; Eccli. XLVI. Jesus, Nave filius, Juve- nis cum esset, non egrediebatur de testimonii ta- bernaculo. Job xxx. Etsi vobis sum junior, non tamen hebetior. Junior sum tempore, vos autem seniores ; itaque me continui, veritus vobis explicare que sclebam. Illud autem cogitabam, tempus non loqui solere, atque non in multis annis sciri sapientiam, sed esse spiritum in mortalibus, aspirationemque Omnipotentis esse quæ me doceat; neque enim longævi qui sunt, iidem sapientes sunt, nec senes dijudicandi rationem norunt. Qua in re adolescentiores vitæ institutum emen- Adolescentium ornatus sapientia est. Solomon. Eccles. u. Dum juvenis es, lactare, et animo tuo obsequere, instituta cordis tui sine cu ⚫ jusque reprehensione, et quæ viderint oculi tui, sequere. Sed illud scito fore, ut de his omnibus Deus te in judicium vocet suum. side in medio nostrum, ac declara nobis quantam tibi senilem prudentiam largitus sit Deus. Sirach vı. Fili, in ætate juvenili collige eruditio- ' LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XIX. SERMO XIX [al. CLI].

merum cooptatus. - Daniel adhuc juvenis consenes quosdam judicio damnavit, eosque non seniores, cum juventutis causa eam quam Deus ei tradebat, sapiens cum duodecim haberet annos, magnam scentium suos liberos dijudicavit. David pro- I Petr. Juniores, subjecti estote senioribus. S. Basilii. Non enim ælate juvenis, sed qui animo Theologi. Si quis juvenis est, adversus cupidita- tes et perturbationes fortis sit, tantumque ex ipsa juventute capiat utilitatis, ut juniorum perturba vigenti corpore exerceat, et id erit gratia digaum Optimum est juvenem vel ante tempus tempe- Juvenis es, sta contra motus animi perturbatos ; cum baptismalis auxilio in Dei acien fac adnu- Plutarchi. Plutarchus juvenes bortabatur ut hæc tria habere curarent : in animo temperantiam, in 111 Reg. x11. Deliberavit Roboam cum adolescen- tulis æqualibus suis, qui circumstabaut illum : Quid, et illis qui hac oratione apud me utentur : Jugum est ; et nunc pater meus gravi jugo vobis imperavit, «go gravius imponam vobis; pater meus flagellis vos castigavit, ego vos scorpionibus castigabo. Scholium. Audaci atque superbo consilio juve- Prov. xx11. Stultitia appensa est cordi juvenum, Eccle. 13. Juventus et iniquitas nihil aliud sunt quam vanitas. ΛΟΓΟΣ Κ'. new, et quasi arans et serens ad eam accede, il- liusque optimos fructus 158 exspectato. Fili, florem ætatis tuæ lutum conservato, Ignatii; Theophori (1). Samuel cuni adhuc parvus esset, videns est vocatus ac in prophetarum nu- sed perdite libidinosos esse demonstravit. Jeremias prophetandi provinciam recusaret, a Deo illa au- dit : Te juniorem esse ne dicito ; ad quoscunque enim te misero, proficisceris. Salomon autem ille pheta simul et rex adolescentulus adhuc a Sa- B muele ad futurum regnum ungitur. imperfecto est junior dicitur. majore, quam qui in Olympiis coronantur. rantem esse. mereris ; contra Goliath gere te fortiter; assume mille aut decem millia: ad hunc modum fructum per- lingua silentium, in ore autem pudorem. inquit, mihi consulitis, ut respondeam huic populo, quod pater tuus nobis imposuit, levius facito? Illi respondent : His verbis, inquiunt isti, populo re- spondebis: Parvilas mea lumbo patris mei crassior eum 159 dum paret Roboam, subjectos ad de- ficiendum et rebellandum præparavit. virga autem et castigatio sunt procul ab eis. Δ ὡς ἀροτριῶν καὶ σπείρων πρόσελθε αὐτῇ· καὶ ἀνά μενε τοὺς ἀγαθοὺς καρποὺς αὐτῆς. Τέκνον, ἀκμὴν ἡλικίας σου συντήρησον ἀσφαλῆ. Ο Σαμουήλ, παιδάριον ὤν, ὁ βλέπων ἐκλήθη, καὶ τῷ χορῷ τῶν προφητῶν ἐγκαταλέχθη. Δανιὴλ νέος ῶν, ἔκρινεν ὁμογέροντάς τινας, δείξας ἐξώλεις αυ τοὺς καὶ οὐ πρεσβυτέρους εἶναι. Ἱερεμίας διὰ τὸ νέον παραιτούμενο; τὴν ἐγχειριζομένην αὐτῷ παρά τοῦ Θεοῦ προφητείαν, ἀκούει· . Μὴ λέγε, Νεώτε ρής εἰμι· διότι πρὸς πάντας οὓς ἐὰν ἐξαποστελώ σε, πορεύσῃ. » Σολομῶν δὲ ὁ σοφὸς, δυοκαίδεκα τυγχάνων ἐτῶν, συνῆκε τὸ μέγα τῆς ἀγνωσίας τῶν γυναικῶν ἐπὶ ταῖς σφετέροις τέκνοις ζήτημα. Δαυΐδ, ὁ προφήτης ὁμοῦ καὶ βασιλεὺς, μειράκιον χρίεται ὑπὸ Σαμουὴλ εἰς βασιλέα. Νεώτεροι, ὑποτάγητε πρεσβυτέροις. Οὐ γὰρ τὴν ἡλικίαν νέος, ἀλλ᾽ ὁ τὴν ψυχὴν ἀτε λής, νεώτερος λέγεται. Νέος τίς ἐστι; κατὰ τῶν παθῶν ἀνδριζέσθω, καὶ τοσοῦτον ἀπολαυέτω τῆς νεότητος, τὸ μὴ νεωτέρων παθεῖν, ἀλλὰ πρεσβυτικήν φρόνησιν ἐν ἀκμαίῳ τῷ σώματι ἐξασκείτω, καὶ χάρις ἔσται τῇ νίκη πλέον ἢ ἐν Ολυμπίοις στεφανούμενοι. Κράτιστον τὸν νέον καὶ πρὸ ὥρας σωφρονεῖν. Νέος εἶ; στῆθι κατὰ τῶν παθῶν· μετὰ τῆς τοῦ βαπτίσματος συμμαχίας εἰς Θεοῦ παράταξιν ἀριθ μήθητι· ἀρίστευσον κατὰ τοῦ Γολιάθ· λάβε τὰς χιλιάδας, ἢ τὰς μυριάδας. Οὕτω τῆς ἡλικίας ἀπό λαύσου. Πλούταρχος παρεκελεύετο τοῖς νέοις, τρία ταῦτα ἔχειν· ἐπὶ μὲν τῆς γνώμης σωφρονεῖν, ἐπὶ δὲ τῆς γλώσσης σιγὴν, ἐπὶ δὲ τοῦ προσώπου αἰδῶ. Περὶ νέων ἐν ἀφροσύνῃ καὶ ἀγνοίᾳ ζώντων. Συνεβουλεύσατο Ροβοάμ μετὰ τῶν παιδαρίων τῶν ἐκτραφέντων μετ' αὐτοῦ, τῶν παρεστηκότων πρὸ προσώπου αὐτοῦ, ἐπεὶ εἶπεν αὐτοῖς· Τί ὑμεῖς συμβουλεύετε μοι; καὶ ἀποκριθῶ τῷ λαῷ τούτῳ καὶ τοῖς λαλοῦσι πρός με Κούφισον ἀπὸ τοῦ κλοιού, οὗ ἔδωκεν ὁ πατήρ σου ἐφ' ἡμᾶς. Καὶ ἐλάλησαν πρὸ; αὐτὸν λέγοντες· Τάδε λαλήσεις τῷ λαῷ τούτῳ· Η μικρότης μου παχυτέρα τῆς ὀσφύος τοῦ πατρός μοῦ ἐστι· καὶ νῦν ὁ πατήρ μου ἐπέτασσεν ὑμῖν ἐν κλοιῷ βαρεί, κἀγὼ προσθήσω ἐπὶ τὸν κλοιὸν ὑμῶν. Ο πατήρ μου ἐπαίδευσεν ὑμᾶς ἐν μάστιξι, κἀγὼ παιδεύτω ὑμᾶς ἐν σκορπίοις. Τῇ θρασείᾳ καὶ ὑπερηφάνῳ συμβουλίᾳ τῶν νέων πεισθεὶς Ροβοαμ, ἀφηνιάσαι τῆς βασιλεία; παρε- σκεύασε τοὺς ὑπηκόους. • Ανοίᾳ ἐξῆπται καρδία νέου ράβδος δὲ καὶ παι δεία μακρὰν ἀπ' αὐτοῦ. Η νεότης καὶ ἡ ἀνομία ματαιότης. (1) Ir epist. ad Magnesianos. ANTONII MELISSÆ quæstionem de ignoratione mulierum non agno- tionibus non serviat, seul serilem prudentiam in cipito juventæ. SERMO XX [al. CLII]. De juvenibus in imprudentia et ignoratione vitam de- gentilibus.

S. Basilii. Juventutis naturale vitium hoc est, ut propter levitatem consilii ea se habere jam arbi- nia cogitationem circumferentes, splendidas sibi vitæ conditiones proponunt, magnificas nuptias, liberorum felicem procreationem, senectutem lon- gam, ac honores sibi ab omnibus deferendos : deinde cum nusquam cogitatione consistere pos- sint, infantur, ac præ stultitia speratis se frui pu- Juventus est levis et ad improbitatem proclivis; cupiditas efrenata, belluarum ira, temeritas, inju- ria, superbia, et infationes, magnique spiritus, congenita et coalita mala juventutis haec sunt : propterea quod magistratuum vitiə subjectis importent invidiæ adversus rem excellentem, suspiciones de familiaribus. Denique malorum tanquam examen joventuti connexum et copulatum est, quorum om- nium fructum necesse est in subjectos redundare, Juventute nihil mobilius, et facile vana spe eff··r- tur : quod si poleslaudem summam adipiscatur, tum levitas major fit, tum in majorem stultitiam Mobilissima juventus, et ad vitia propensa; di- versis enim perturbationum fluctibus agitatur. Eget igitur ductore, qui ad portum recta deducar. Theologi. Quid insipientius corpore bene consti- C tuto ac deliciis afluente? aut juventute errante et Juventus temporis est æstus. S. Chrysost. Ira et cupiditatibus facilius juvenes ducuntur et vincuntur: quare majorem quamdam Cani tum demum venerabiles exsistunt eum quæ Greg. Nyss. In omni fere negotio periculosa stile 160 adolescentium consilia, nec facile reperias qui aliquid recte gesserint rerum magnarum, qui- nionem adhibiti. cupiditatibus utens effrenatis, malum fit inexpu- Juvenis laborem recusans in senectute miser et calamitosus est. Φύσει ἀρρώστημα τοῦτο νέοις, κουφότητι γνώμης Α ἔχειν ήδη νομίζουσι τὰ ἐλπισθέντα· ὅταν γάρ ποτε ἡσυχίας λάβωσιν, ἢ ἐρημίας νυκτερινῆς, ἀναπλάτο σουσιν ἑαυτοῖς φαντασίας ἀνυποστάτους, τῇ εὐκολίᾳ τῆς γνώμης ἐπὶ πάντα φερόμενοι, ὑποτιθέμενοι περιφανείας βίου, γάμους λαμπρούς, εὐπαιδείαν, γῆρας βαθὺ, τὰς παρὰ πάντων τιμάς· εἶτα μηδα μοῦ στῆναι τοῖς λογισμοῖς δυνάμενοι, ὑποφυσῶν ται, καὶ ὑπὸ τῆς ἀνοίας ἀπολαύειν δοκοῦσι τῶν ἐλπισθέντων, ὡς ἤδη παρόντων, καὶ ἐν ποσὶ κειμέ νων αὐτοῖς. Κούφον ἡ νεότης, καὶ εὐκίνητον πρὸς τὰ φαῦλα, ἐπιθυμίαι δυσκάθεκτοι, ὀργαὶ θηριώδεις, προπέ- τείαι, ὕδρις, ὑπερηφανίαι, καὶ φυσιώσεις, σύντροφα τῇ νεότητι πάθη, φθόνοι πρὸς τὸ ὑπερέχον, ὑποψίαι η πρὸς τὸ οἰκεῖον · μυρίων κακῶν ἑσμὸς συνέζευκται τῇ νεότητι· ὧν πάντων ἀνάγκη ἀπολαύειν τοὺς ἀρ χομένους, διότι τὰ τῶν ἀρχόντων κακὰ συμφορά τοῖς ἀρχομένοις γίνεται. Ευρίπιστον ἡ νεότης, καὶ ῥᾳδίως ταῖς κεναῖς τῶν Ελπίδων μετεωριζόμενον. Εἰ δὲ καὶ ἐξουσίας ὑπερ- υχὴ προσείη, μείζων μὲν ἡ κουφότης, εἰ; μείζονα δὲ ἄνοιαν καὶ πτῶσιν, ὡς τὰ πολλὰ προχωρεῖ. Ευρίπιστος ἡ νεότης, καὶ πρὸς κακίαν ἐξύρρο πος· διαφόροις γὰρ παθημάτων περικλύζεται κύ μασι. Δεῖται τοίνυν τοῦ ποδηγοῦντος, καὶ πρὸς τοὺς λιμένας διευθύνοντος. Τί σαρκὸς εὐπαθούσης καὶ νεότητος περιφερομέν τῆς ἀφρονέστερον ; Νεότης βράσματα χρόνου. Πρὸς θυμὸν καὶ πρὸς ἐπιθυμίας εξεμπτωτος μᾶλλον ἐστιν ὁ νέος· διὸ καὶ πλείονος δεῖται τῆς φυλακής, σφοδροτέρου του χαλινοῦ, ἀσφαλεστέρου τοῦ τοιχίου καὶ τοῦ κωλύματος. Η πολιὰ τότε ἐστὶν αἰδέσιμος, ὅταν τὰ τῆς που λιᾶς πράττη· ὅταν δὲ νεωτερίζῃ τὰ τῶν νέων, κατα- γελαστοτέρα ἔσται. Ἐπὶ παντὸς ὡς ἐπὶ πολὺ πράγματος επισφαλής σύμβουλος ή νεότης, καὶ οὐκ ἄν τις εὕροι κατορ θωθέν τι ῥᾳδίως τῶν σπουδῆς ἀξίων, ᾧ μὴ καὶ πολιὰ συμπαρελήφθη πρὸς κοινωνίαν τοῦ σκέμ- ματος. Νεότης μετ' ἐξουσίας αὐτοκρατούς ὁρμαῖς ἀκα- θέκτοις χρωμένη, κακόν δύσμαχον γίνεται. Νεότης πονεῖν οὐκ ἐθέλουσα, πρὸς τὸ γῆρας και κοπραγεί. Περὶ δεσποτῶν χρηστῶν. Εἰ ἐφαύλισα κρίμα θεράποντός μου ἢ θεραπαίνης κρινομένων αὐτῶν παρ' ἐμοί· πότερον οὐχ ὡς ἐγὼ ἐγενόμην ἐν γαστρὶ, καὶ ἐκεῖνοι γεγόνασιν; Γεγύ- ναμεν δὲ ἐν τῇ αὐτῇ κοιλίᾳ. Εἰ δὲ καὶ πολλάκις εξ- που αἱ θεράπαιναί μου· Τίς ἂν δῴη ἡμῖν τῶν σαρ- κῶν αὐτοῦ ἐμπλησθῆναι; λίαν μου χρηστοῦ αὐταῖς έντος. 10€1 - calamitatem. et ruinam ſere progreditur. claustra tutiora. gnabile. LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XXI. trentur quæ spe concupierunt; cum enim quies- cunt, aut noctu soli sunt, fingunt sibi visa quæ nusquam sunt, facilitate ingenii per on)- tant, tanquam præsentibus et ante pedes positis. ΛΟΓΟΣ ΚΑ'. nullis certis sedibus consistente ? custodiam requirunt, ac frenum durius, parietes et canis digna sunt, fiunt: cum autemi juveniliter so gerunt senes, majore risu quam juvenes digni erunt. bus cani non fuerint ad considerationis conu- Philonis. Juvenis summam potestatem adeptus, SERMO XXI fal. CXVI]. De bonis et benignis dominis. Job xxxt. Si perverti judicium servi ant servæ, cum apud me litigarent, an non ut ego in utero fui, sic illi fuerunt ? Fuimus autem in eodem utero. Sin autem sæpe etiam dixerunt ancillæ meæ ; Quis det nobis ut carnibus ejus expleamur ? cum illis value essem commodus et clemens.

miseratur. Ne curiose quæras omnia quæ ab illis dicuntur : ne servum tuum audias tibi male precantem. sit, quia sanguine comparasti eum. Si tibi verna erit, Coloss. 311. Eadem, domini, illis facitote, positis rum in cœlo essc. Ephes. vi. Justos et æquabiles præbete vos, do- Theologi. Omnibus mansuetus esto, si fieri po- utilis est dominus formidolosus ; nam illius indignam Nullus ex procreatis vere dominus est, etiamsi imperium suum in omnes terras ultimas pro- tenderit, sed solus est non falso dux et Dominus qui Exod. xxi. Si quis percusserit oculum servi sui aut servae, atque etiam excaecaverit, pro oculo eos manumittet; sin autem dentem excusserit vel servo rit, et sub manibus illius moriatur, multa multa- bitur. Quod si supervixerit unum aut duos dies, non multabitur; pecunia enim illius est. miliam suam, pro hæreditate ventos possidebit. Eccli. iv. Ne sis nt leo in domo tua, nec mo- rosus in servos tuos, et subjectos tibi ne deprimito. S. Basilii. Si male servum tuum tractaris, isque Quem pater inique In servitutem redegit, ac servum tibi reliquit, dona cum libertate, et ilişle- viorem feceris pœnam, et tibi veram paraveris II- Eccli. xx1. Si est tibi verna, tanquam alter ipse enm diligito : si est tibi utilis et frugi, utere eo tanquam fratre ; quia anima tua illius opera egelit. num habere in caelu. test ; multo magis autem proximis. generalus non est. te relicto aufugerit, qua via quæres illum ? bertatem. Δ Δίκαιο: οικτείρει ψυχὰς κτηνῶν αὐτοῦ. Εἰς πάντας τοὺς λόγους οὓς λαλήσουσι, μη θες καρδίαν σου, ὅπως μὴ ἀκούσῃς τοῦ δούλου σου κατ- αρωμένου σε. Εἰ ἔστι σοι οἰκέτης, ἔστω ὡς σὺ ἔτι αἵματι ἐκτήσω αὐτέν. Εἰ ἔστι σοι οἰκέτης, ἀγάπησον αὐτόν· καὶ εἰ ἔστι σοι χρήσιμος, ἄγε αὐτὸν ὡς ἀδελφόν· ἔτι ἡ ψυχή σου ἐπιδεήσει αὐτῷ. Οἱ κύριοι, τὰ αὐτὰ ποιεῖτε πρὸς αὐτοὺς, ἀνιέντες τὴν ἀπειλὴν, εἰδότες ὅτι καὶ ὑμῶν καὶ αὐτῶν Κύ- ριός ἐστι ἐν οὐρανῷ. Οι κύριοι, τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἰσότητα τους δούλοις παρέχετε, εἰδότες ὅτι καὶ ὑμεῖς Κύριον ἔχετε ἐν οὐρανῷ. Πᾶσι μὲν ἴσθι χρηστὸς, εἰ τοῦτο σθένος· πλείω δὲ τοῖς ἔγγιστα. Καὶ ἀναγώγοις καὶ ἄφροσιν οἰκέταις φοβερὸς δε- σπότης ὠφέλιμος. Τὰς γὰρ ἐπαναστάσεις αὐτοῦ δε- διότες, ἄκοντες φόβῳ νουθετοῦνται. Οι λεγόμενοι δεσπόται δόξῃ μόνον, οὐ πρὸς ἀλήθειαν ονομάζονται. Κύριος γεννητὸς πρὸς ἀλήθειαν οὐδεὶς, κἂν ἀπὸ περάτων εἰς πέρατα τὴν ἡγεμονίαν ἀνάψηται· μό νος δὲ ὁ ἀγέννητος ἀψευδῶς ἡγεμών. Περὶ δεσποτων μοχθηρών. 'Εάν τις πατάξῃ τὸν ὀφθαλμὸν τοῦ οἰκέτου αὐτοῦ, @ ἢ τὸν ὀφθαλμὸν τῆς θεραπαίνης αὐτοῦ, καὶ ἐκτυ φλώσῃ, ἐλευθέρους ἐξαποστελεῖ αὐτοὺς ἀντὶ τοῦ ὀφθαλμοῦ αὐτῶν. Ἐὰν δὲ τὸν ὀδόντα τοῦ οἰκέτου αὐτοῦ, ἢ τὸν ὁδόντα τῆς θεραπαινίδος αὐτοῦ ἐκκόψη, ἐλευθέρους ἐξαποστελεῖ αὐτοὺς ἀντὶ τοῦ ὀδόντο, αὐτῶν. Εάν τις πατάξῃ τὸν παῖδα αὐτοῦ ἢ τὴν παιδίσκην αὐτοῦ ἐν ῥάβδῳ, καὶ ἀποθάνῃ ὑπὸ τὰς χεῖρας αυτ τοῦ, δίκην ἐκδικηθήσεται· ἐὰν δὲ διαβιώσῃ ἡμέραν μίαν ἢ δύο, οὐκ ἐκδικηθήσεται. Τὸ γὰρ ἀργύριον αὐτ τοῦ ἐστιν. 'Ο μὴ συμπεριφερόμενος τῷ ἑαυτοῦ οἴκῳ κληρο- νομήσει ἀνέμους. Μὴ ἴσθι ὡς λέων ἐν τῇ οἰκίᾳ σου, καὶ φαντασιακο πῶν ἐν τοῖς οἰκέταις σου, καὶ ταπεινῶν τοὺς ὑποχει Ο ρίους σου. Ἐὰν κακώσῃς τὸν παῖδά σου, καὶ ἀπάρας ἀποδρᾷ, ἐν ποίᾳ ὁδῷ ζητήσεις αὐτόν; Αδίκους [[. ἀδίκως] καταδουλωσάμενος ὁ πατὴρ ἀφῆκέ σοι δοῦλον, δὺς αὐτῷ τὴν ἐλευθερίαν, κἀκείνῳ κουφοτέραν ποιήσεις τὴν βάσανον, καὶ σεαυτῷ την ἀληθινὴν ἐλευθερίαν παρασκευάσεις. Περὶ δούλων χρηστῶν. Θυμον ἀνδρὸ; πραΰνει θεράπων φρόνιμος. Οικέτης νοήμων κρατήσει δεσποτῶν ἀφρόνων. Οἰκέτου σοφοῦ εὔοδοι ἔσονται πράξεις, καὶ κατ' ευθυνθήσονται αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ. Οἰκέτης σοφὸς ἡδὺς δεσπότῃ. ļ ANTONII MELISSÆ Salomon. Vir bonus jumentorum suorum vitamn minis, quod intelligatis Dominum vestrum et illo- mini, servis vestris, non ignorantes vos etiam Domi- Philonis. Servis male institutis et insipientibus tiones dum metuunt, vel inviti metu corriguntur. Qui dicuntur domini opinione tantum, non jure tales nominantur. SERMO XXII [al. CXVII.] De improbis dominis. vel servæ, pro dentibus eos libertate donabit. Si quis servum aut servam suam virga percusse- 161 Salomon. 11. Qui non diligenter obit fa- SERMO XXIII [al. CXVIII]. De frugi servis. Salomon. Iram viri prudens servus mitigat. Servus intelligentia præditus dominis insipienti- bus dominabitur. Servi sapientis prosperæ erunt actiones et insti- tuta ejus recta. Sapiens jucundus domino servus. ΛΟΓΟΣ ΚΒ'. ΛΟΓΟΣ ΚΓ'.

PATROL. GR. CXXXVI. Servi sapientes dominos suos utiles sibi reddunt. Prudentem servum ex animo diligito, nec eum Sagaci servo liberi ministrabunt. tremore in cordis vestri simplicitate; non quidem, ut qui tantum serviunt oculis domini, ut hominibus placeatis, sed ut Christi servi facientes volunta - non hominibus servientes; scientes quod quisque Servi, obedite dominis vestris secundum carnem, tuentes : et quidquid feceritis, id ex animo facien- illud non ignorantes fore, ut a Domino recipiatis remunerationem hæreditatis vestræ. I Petr. 1. Servi, subjecti estote in omni ti- more dominis vestris, non solum bonis et clemen- tibus, sed etiam importunis ; hoc enim gratum est Domino, si quis bona conscientia molestias et doln- res patiatur immerito. Quid enim habet ea res gloriæ, si propter peccata colaphis casi patiinini f Sed si honeste et sancte viventes patimini et sul- fertis, hoc demum Deo est gratum. Elaborare debent ut Domini benevolentiam Liberum et servum mores ostendunt, si quid admirabile de dominis narretur. sed impigre et industrie supra vires diligenter om- nia curare, ut bono consilio absolvat, et recte Οἰκέται σοφοὶ ἰδίους δεσπότας δανείσουσιν. Γλυκὺς ὁ ὕπνος τοῦ δούλου, εἴτε ὀλίγον, εἴτε καὶ πολύ φάγεται. Μὴ κακώσῃς οἰκέτην ἐργαζόμενον ἐν ἀληθείᾳ. Οἰκέτην συνετὸν ἀγαπάτω σου ἡ ψυχή, καὶ μὴ στερήσῃς αὐτὸν ἐλευθερίας. Οἰκέτῃ συνετῷ ἐλεύθεροι υπουργήσουσιν. Οἱ δοῦλοι, ἀγαπᾶτε τοὺς κατὰ σάρκα κυρίους ὑμῶν, μετὰ φόβου καὶ τρόμου, ἐν ἁπλότητι καρδίας ὑμῶν, φοβούμενοι τὸν Κύριον, καὶ μὴ κατ' ὀφθαλμοδου- λείαν, ὡς ἀνθρωπάρεσκοι, ἀλλ' ὡς δοῦλοι Χριστοῦ, ποιοῦντες τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐκ ψυχῆς, μετ' εύτ νοίας, δουλεύοντες τῷ Κυρίῳ καὶ οὐκ ἀνθρώποις, εἰδότες ὅτι ἕκαστος δ ποιήσει ἀγαθόν, τοῦτο κου μιεῖται παρὰ Κυρίου, εἴτε δοῦλος, εἴτε ἐλεύθερος. Οἱ δοῦλοι, ὑπακούετε τοῖς κατὰ σάρκα κυρίοις, μὴ ἐν ὀφθαλμοδουλείαις, ὡς ἀνθρωπάρεσκοι, ἀλλ' ἐν απλότητι καρδίας, φοβούμενοι τὸν Κύριον· καὶ ὁ ἐὰν ποιῆτε, ἐκ ψυχῆς ἐργάζεσθε, ὡς τῷ Κυρίῳ καὶ οὐκ ἀνθρώποις, εἰδότες ὅτι παρὰ Κυρίου λήψεσθε τὴν ἀντίδοσιν τῆς κληρονομίας ὑμῶν. Οἱ οἰκέται, ὑποτασσόμενοι ἐν παντὶ φόβῳ τοῖς δεσπόταις, οὐ μόνον τοῖς ἀγαθοῖς καὶ ἐπιεικέσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς σχολιοῖς. Τοῦτο γὰρ χάρις παρὰ Θεῷ, εἰ διὰ συνείδησιν ἀγαθὴν ὑποφέρει τις λύπας πάν σχων ἀδίκως. Ποιον γὰρ κλέος, οἱ ἁμαρτάνοντες καὶ κολαφιζόμενοι, ὑπομένετε; Αλλ' οἱ ἀγαθο- ποιοῦντες καὶ πάσχοντες, ὑπομένετε, τοῦτο χάρι; παρὰ θεῷ. Οἱ δοῦλοι μὴ ἐράτωσαν ἀπὸ τοῦ κοινοῦ ἐλευθεροῦ σθαι· ἀλλ᾽ εἰς δόξαν Θεοῦ πλέον δουλευέτωσαν, ἵνα κρείττονος ἐλευθερίας ἀπὸ Θεοῦ τύχωσιν. Οἱ δὲ οἰκέται, καὶ μάλιστα οἱ Θεοῦ, Μὴ φευγέτωσαν εὐνοεῖν τοῖς δεσπόταις. Ελεύθερον καὶ δοῦλον ὁ τρόπος γράφει. Καὶ Χριστὸς ὤφθη δοῦλος, ἀλλ' ἠλευθέρου. Γλυκεία δούλων ἀκοαῖς δεσποτικῶν θαυμάτων διήγησις. Μέγιστον ἐγκώμιον οἰκέτου μηδενὸς ὧν ἂν προσ- τάξει ὁ οἰκοδεσπότης, ολιγωρεῖν, ἀόκνως δὲ καὶ φι λοπόνως ὑπὲρ δύναμιν πάντα σπουδάζειν αισίω γνώ- μη κατορθοῦν. ΛΟΓΟΣ ΚΑ'. Περὶ δούλων μοχθηρών. Ιδοῦσα 'Αγαρ ὅτι ἐν γαστρὶ ἔχει, ήτιμάσθη ἡ κυ ρία αὐτῆς ἐνώπιον αὐτῆς. Εἶπε δὲ Σάρρα πρὸς ᾿Αβραάμ· Αδικοῦμαι ἐκ σοῦ. Ἐγὼ δέδωκα την παι ιδίσκην μου εἰς τὸν κόλπον σου · ἰδοῦτα δὲ ὅτι ἐν γαστρί έχει, ἡτιμάσθην ἐναντίον αὐτῆς. Κρινεῖ ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ σοῦ. Εἶπε δὲ αὐτῇ ᾿Αβραάμε Ἰδοὺ ἡ παιδίσκη σου ἐν ταῖς χερσί σου. Χρῶ αὐτῇ, η - male tractato. Hibertate fraudato. fconsectentur. administret. LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XXIV. Dulcis somnus servi est, sive parum, sive multum cibi sumpserit. Eccli. xxxiii. Servum sincere opus facientem ne Ephes. vi. Servi, dominos vestros secundum car- nem diligite, metuentes Dominum cum timore et tem Dei ex anima, cum benevolentia Domino, et boni fecerit, id a Domino eum reportaturum, sive servus sit, sive liber. non illis ad oculum servientes, quasi qui homini- bus velitis placere, sed simplici corde Dominum me- dum suscipite, tanquam Domino et non hominibus : Ignatii. Servi non quærant mundanam libertatem, sed potius in 162 Dei gloriam serviant, ut melio“ rema Domino consequantur libertatem. Cum omnes, tum maxime Dei servi Etenim Christus visus est servus, sed liberos nos fecit. (Theologi.) S. Chrysost. Jucundum est auribus servorum, Philonis. Maximum est servi encomium nihil eorum quæ præscripserit ei dominus- contemnere, SERM. XXIV [al. CXIX}, De servis improbis. Gen. xvi. Cum vidisset Agar se prægnantem esse, probris affecit dominam suam, ac præ se contem- psit. Sara autem apud Abrahamum queritur sic : Injuria afficior abs te. Ego hanc puellam in sinum tuum collocavi; at postquam se prægnantem esse vidit, probrosa illi visa sum. Judicet Deus inter me et te. Abrahamus autem : Ancilla, inquit, sub tua

Prov. xxix. Servus durus et pertinax verbis non servos reddent. dabis ei de alimentis tuis. piens a debitore meo. disponit sermones suos in judicio. Solomon. Creditorem simul et debitorem con- ΛΟΓΟΣ ΚΕ. manu est, tracta eam ut tibi videbitur. Sara male cœpit tractare, ita ut aufugerit a conspectu ejus. · erudietur; nam etsi intelligat, non tamen obediet. Non conveniunt insipienti deliciæ: et si servus magistratu fungatur, injuriose potestate utetur. Prov, xxvi. Flagellum equo, stimulus asino, virga servo insipienti. Eccli. xxxit. Pabula, virga, et onera asinum de- cent : servum autem, panis, castigatio, et opus. Cura ut servus opus faciat, et requiem invenies : si remiseris manum illi, quæret libertatem. Servo improbo ne veretor latus ad sanguinem tun- dere. Jugum et lorum cervicem [duram] inflectent, ser- vum autem malignum tormenta et quaestiones. Ad opuς – faciendum compellito, ne fat desidiosus et igna- vus ; multa enim vitia docuit otium. In ea ergo opera applicato eum, quæ illi conveniunt: quod si non pareat, graviores injice illi compedes. Theologi. Mali enim servi est dominum arridentem [colere, Objurgantem autem et castigantem malain putare. Illud est proprium malorum servorum ut heros snos rejiciant, et dominis resistant, et liberos con- Philonis. Nemo tam insanit, quam qui, servus 163 cum sit, domino adversatur. Hermog. Natura enim servi dominorum sunt inimici. Exod. xx, Si pecuniam mutuaveris fratri tuo pauperi, qui apud te versatur, eum neque urgebis, neque usuram ab eo exiges. Levit. xxv. Tecum vivet fratrer tuus, nec ei dabis pecuniani tuam ad usuram, nec ut plus recipias Deut. xxiii. Mutuum dato proximo tuo, quantum ei opus est, nec gravate aut cum animi mærore dabis; nam ob istam causam fortunabit tibi Deus ounia opera tua. Non fœneraberis fratri tuo cibaria, aut aliud· quidquam, quod fratri tuo mutuaveris. Job xxxi. Syngrapham quam habebam contra quempiam humeris circumdatam tanquam coronam legebam, et eam a me fractam reddidi, nibil acci- Psal. xiv. Argentum non dedit foenori, et mu- nera contra innocentes non accepit: qui hæc exer- cet,' non conquassabitur ullo tempore. Vir bonus est is qui miseretur et commodat, Justus miseretur et commodat. corde viventes inspicit Dominus. Δ' ὡς ἄν σοι ἀρεστὸν ᾖ. Καὶ ἐκάκωσεν αὐτὴν Σάββα, καὶ ἀπέδρα ἀπὸ προσώπου αὐτῆς. Λόγοις οὐ παιδευθήσεται οικέτης σκληρός. Τάν γὰρ καὶ νοήσῃ, ἀλλ' οὐχ ὑπακούσεται. Οὐ συμφέρει άφρονι τρυφή· καὶ ἐὰν οἰκέτης ἄρξη, μεθ' ύβρεως δυναστεύει. Μάστιξ ἵππῳ, καὶ κέντρον δνῳ, ῥάβδος δὲ οἰκέτη άφρονι. ο Χορτάσματα καὶ ῥάβδος καὶ φορτία όνῳ ἄρτος δε καὶ παιδεία καὶ ἔργον οἰκέτῃ. Εργασαι ἐν παιδί, καὶ εὑρήσεις ἀνάπαυσιν· ἄνε; χεῖρα αὐτῷ, καὶ ζητήσει ελευθερίαν. Οικέτη πονηρῷ μὴ αἰσχυνθῇς πλευρὰν αἱμάξαι. Ζυγὸς καὶ ἱμὰς τράχηλον κάμψουσιν, οἰκέτην κακούργον στρέβλαι καὶ βάσανοι. Εμβαλε αὐτὸν εἰς ἐργασίαν, ἵνα μὴ ἀργῇ· πολλὴν γὰρ κακίαν ἐδίδαξεν ἡ ἀργία. Εἰς ἔργα κατάστησον αὐτὸν ὡς πρέπει αὐτῷ· καὶ ἐὰν μὴ πειθαρχῇ, βάρυναν τις πέδας αὐτοῦ. Δούλου κακοῦ γὰρ προσγελώντα μὲν σέβειν· Τον δεσπότην πλήττοντα δ' ἡγεῖσθαι κακόν. Δούλων ὑπάρχει κακῶν ἀθετεῖν δεσποτείαν, καὶ ἐπανίστασθαι κυριότητι, καὶ ὁμόδουλον ἑαυτοῖς ποιεί- σθαι τὸ ἐλεύθερον. Οὐδεὶς οὕτω μέμηνεν, ὡς δοῦλος ὧν ἐναντιοῦσθαι δεσπότῃ. Φύσει γὰρ ἐχθρὸν τὰ δοῦλον τοῖς δεσπόταις. Περὶ δανειστῶν χρηστῶν. Ἐὰν ἀργύριον ἐκδανείσης τῷ ἀδελφῷ σου τῷ πένητι τῷ παρὰ σοι, οὐκ ἔσῃ αὐτῷ κατεπείγων, οὐκ ἐπιθήσεις ἐπ' αὐτῷ τόκον. Ζήσεται ὁ ἀδελφός σου μετὰ σοῦ. Τὸ ἀργύριόν σου οὐ δώσεις αὐτῷ ἐπὶ τόκῳ, καὶ ἐπὶ πλεονασμῷ οὐ δώσεις αὐτῷ τὰ βρώματά σου. Δάνειον δανιεῖς τῷ πλησίον σου, ὅσου ἐπιδέεται καὶ οὐ λυπηθήσῃ τῇ καρδίᾳ σου διδόντος σου αὐτῷ· ὅτι διὰ τὸ ῥῆμα τοῦτο εὐλογήσει σε Κύριος ὁ Θεός σου ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις σου. Οὐκ ἐκτοκιεῖς τῷ ἀδελφῷ σου τόκον βρωμάτων, καὶ τόκον παντὸς πράγματος, οὗ ἐὰν ἐκδανιῇς τῷ ἀδελφῷ σου. Συγγραφὴν ἣν εἶχον κατά τινος, ἐπ' ώμοις περι- θέμενος, ὡς στέφανον ἀνεγίνωσκον, καὶ ῥήξας αύτ τὴν ἀπέδωκα, μηδὲν παραλαβὼν παρὰ χρεωφειλέ του μου. Τὸ ἀργύριον αὐτοῦ οὐκ ἔδωκεν ἐπὶ τόκῳ, καὶ δῶρα ἐπ' ἀθώοις οὐκ ἔλαβεν. Ὁ ποιῶν ταῦτα οὐ σαλευθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. . Χρηστὸς ἀνὴρ ὁ οἰκτείρων καὶ κιχρῶν· οἰκονο μήσει τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐν κρίσει. Δίκαιος οικτείρει και κιχρᾷ. Δανειστοῦ καὶ χρεωφειλέτου ἀλλήλοις συνελθόν των, ἐπισκοπὴν ἀμφοτέρων ποιεῖται Κύριος. ANTONII MELISSÆ SERMO XXV [al. LXI1. De probis creditoribus.

præcepta serval. Salom. xxviii. Qui amplificat res suasusuris el [ Οπις] ενεχυρασμόν οφείλοντος ἀποδώσει, καὶ τὸ ἀργύριον αὐτοῦ ἐπὶ τόκῳ οὐ δώσει, καὶ πλεο- νασμὸν οὐ λήψεται, δίκαιος οὗτός ἐστι, ζωῇ ζήσε ται, λέγει Κύριος. Ὁ ποιῶν ἔλεος δανιεῖ τῷ πλησίον· καὶ ὁ ἐπισχύων τῇ χειρὶ αὐτοῦ τηρεῖ ἐντολάς. Τῷ αὐτοῦντι σε δίδου, καὶ τὸν θέλονταν ἀπὸ σοῦ δανείσασθαι μὴ ἀποστραφῇς. Ἐὰν δανείζετε παρ' ὧν ἐλπίζετε ἀπολαβεῖν, ποία ὑμῖν χάρις ἐστί; καὶ γὰρ ἁμαρτωλοὶ ἁμαρτωλοῖ; δανείζουσιν, ἵνα ἀπολάβωσι τὰ ἴσα. Πλὴν ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, καὶ ἀγαθοποιεῖτε, καὶ δανείζετε, μηδὲν ἀπελπίζοντες, καὶ ἔσται ὁ μισθὸς ὑμῶν πολύς ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Μήτε τὸν θέλοντα δανείσασθαι ἀποστραφῇς, καὶ τὸ ἀργύριόν σου οὐ δώσεις ἐπὶ τόκῳ· ἵνα ἐκ Πα λαιᾶς καὶ Νέας Διαθήκης τὰ συμφέροντα διδαχθῇς, μετὰ ἀγαθῆς ἐλπίδος πρὸς Θεὸν ἀπίῃς, ἐκεῖ τοὺς τόν κους τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἀποληψόμενος. Εἰ βούλει τὸν Χριστὸν ἔχειν φίλον διηνεκώς, πολύ «ῶν αὐτὸν κατάστησον χρεώστην. Οὐδὲ γὰρ οὕτω χαί. σει δανειστής ὀφειλέτας ἔχων· καὶ οἷς μὲν μηδὲν ὀφείλει, τούτους καὶ ἀποφεύγει· οἷς δὲ ὀφείλει, τού- τοῖς καὶ ἐπιτρέχει, ΛΟΓΟΣ ΚϚ'. Περὶ δανειστῶν μοχθηρῶν. Πρόσεχε σεαυτῷ, μὴ γένηται ῥῆμα κρυπτὸν ἀνδ μημα ἐν τῇ καρδίᾳ σου, λέγον· Ἐγγίζει τὸ ἔτος τὸ ἕβδομον τῆς ἀφέσεως. Καὶ πονηρεύσεται ὁ ὀφθαλ μός σου τῷ ἀδελφῷ σου τῷ ἐπιδεομένῳ, καὶ οὐ δῷς αὐτῷ, καὶ βοήσεται κατὰ σοῦ πρὸς Κύριον, καὶ ἔσται σοι αμαρτία μεγάλη. Πλοῦτος ἀδίκως συναγόμενος ἐξεμηθήσεται. Πληθύνων τὸν πλοῦτον αὐτοῦ μετὰ τόκων καὶ πλεονασμῶν, τῷ ἐλεοῦντι πτωχοὺς συνάγει αὐτόν. * Υπαρξις ἐπισπουδαζομένη μετὰ ἀνομίας κλάσε σων γίνεται. Δόσις ἄφρονος οὐ λυσιτελήσει σοι λαβόντι. Οἱ γὰρ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἀνθ᾽ ἑνὸς εἰς τὸ λαβεῖν πολλά· ὀλίγα δώσει, καὶ πολλὰ ὀνειδίσει· καὶ ἀνοίξει τὸ στόμα αὐτοῦ ὡς κήρυξ. Σήμερον δανιεῖ, καὶ αὔριον ἀπαι· τεῖ. Μισητός Κυρίῳ καὶ ἀνθρώποις ὁ τοιοῦτος. Ἐξελθὼν δὲ ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, εὗρεν ἕνα τῶν συν- δούλων αὐτοῦ, ὅς ὤφειλεν αὐτῷ ἑκατὸν δηνάρια· καὶ κρατήσας αὐτὴν, ἔπνιγε λέγων· Απόδος ὅ τι ὀφε:· λεις, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐὰν χρεωφειλέτην λάβης προσπίπτοντα, πᾶσαν συγγραφὴν ἄδικον διάσπασον· μνήσθητι τῶν μυ ρίων ταλάντων, ὧν σοι Χριστὸς ἐδωρήσατο, καὶ μὴ γένῃ πράκτωρ πικρὸς τοῦ ἐλάττονος χρέους. Τῷ ὄντι ὑπερβολὴν ἀπανθρωπίας ἔχει τὸν μὲν τῶν ἀναγκαίων ἐνδεῶς ἔχοντα ζητεῖν εἰς παραμυθίαν σου βίου, τὸν δὲ μὴ ἀρκεῖσθαι τῷ κεφαλαίῳ, ἀλλ᾽ ἐπι· σειν ἐκ τῶν συμφορῶν τοῦ πένητος προσόδους ἑαυτῷ καὶ εὐπορίας προσάγειν. -- Ezech. vu, xvm. Qui debitoris pignus reddiderit, et argentum suum fœnori non dederit, nihilque ultra sortem receperit, is vir bonus est, ait Do- minus, et quan diutissime vivet. Eccli. xxix. Qui misericordiam impertit, pro- ximo mutuum dabit : et qui manu sua corroborat, Luc. vi. Petenti abs te dalo ; et ab eo qui vult abs te mutuum sumere, ne avertaris. Si mutuum datis a quibus speratis vos recep- turos, quæ vobis gratia est? etenim scelerosi mu- tuum dant scelerosis, ut paria sibi referantur; imo vero diligite inimicos vestros, ac benefacite, mu- tuumque date nihil inde sperantes, et erit merces vestra in cœlis copiosa. S. Basilii. Neque volentem abs te natuum su• mere repellito, nec argentum tuum des fœnori ut ex Veteri et Novo Testamento quæ utilia surt discas, bonaque spe accedas ad Deum, ubi usuras Si vis Christum continenter amicum et faventem retinere, multarum 164 rerum efficito illum de- bitorem; neque enim tam gaudet foenerator debi- Loribus et quibus nihil debet, eos refngit, quibus autem debet, ad hos accurrit. De avaris el improbis creditoribus. animo volutes ista ratione, qua dicas septimum annum appropinquare condonationis (4), atque ob eam causam sis iniquior fratrı tuv egenti, nec des ei quidquam ; ille clainabit ad Dominum, peccatum autem tuum magnum erit. Job xx. Divisiæ injuria coacervatæ evomentur. præter sortem accessionibus, is impertienti mi- sericordiam pauperibus eas coacervat. Oseæ. Divitiæ per injuriam comparatæ minuentur. Si quid largitus sit insipiens, non proderit ei qui acceperit ; oculi enim ipsius erunt pro muo, ut multa accipiat; pauca dabit, et multa exprobrabit; et sic aperiet os suum, quemadinodum præco solet. Hodie mutuum dabit, et cras reposcet : istiusmodi Ɗ qui est, tum Deo tum hominibus odiosus est. Matth. Egressus autem servus ille invenit uNUIR ex conservis suis, qui centum denarios debebat, apprehensumque eumn urgebat, ac dicebat : Redde quod debus, et que deinceps. Theologi. Si debitorem deprehenderis supplicem, totam syngrapham iniquam discerpito; recordare decem millia talentorum, quæ tibi Christus con- donavit; nec sis acerbus exactor debiti minoris. S. Basilii. Extrema profecto inbumanitatis est subsidia vitæ quærere ab eo cui necessaria desint, illi vero sortem non satis esse, sed ex calamitatibus pauperis reditus copias sibi parare cogitare, (1) id est, norarum tabularum, bonorum operum recepturus es. Deut. Cavendum tibi est, ne quid occulte impium in LOCI COMMUNES. · PARS II. SERMO XXVI. SERMO XXVI [al. LXII].

Fonus, ut opinor, a multiplici fetu mali no- A minatum est, nec aliunde : vel fortasse dicitur fc- nus propter tristitias et dolores quibus affici solent animi eorum qui mutuantur a fœneratoribus : utenim dolor parienti, sic dies certus obærato in- cidit. Faenus cumulatum foenore, ex improbis paren- tibus improbi liberi. Fanorum fetus viperarum proles recte dici possunt; narrant autem viperas, erosa matris alvo, in lucem edi, et fœnora devoratis debitorum domibus procreantur. Quæ exigis omne inhumanitatis genus superant : ex incommodis alterius 165 tua paras commoda, ex lacrymis argentum colligis, nudum jugulas, esi- rientem verberas: nulla usquam misericordia est, neque cognationis ejus qui premitur recordatio ulla. Agricola cum semel spicam seminis receperit, iterum sub radice scrutari non solet: tu vero et fru- clus habes, nec tibi unquam sors diminuitur. Incer- tum est cui coacerves; certus est qui fœnoribus pres- sus lacrymatur, at qui fruiturus sit isto modo com- paratis opibus ambiguum est. Canes si quid acceperint cicurantur : at fœne- rator accipiens, etiam irritatur ; non enim desinit latrare, ac plus plusque inquirere. Si juras, non credit : quæ intus sunt, scrutatur, in contractibus multum operæ ponit: si e domuncula prodeas, trahit ad se et scindit vestimenta : sin autem te ipse occultaveris, astat in vestibulo et ostium pul- C sat. S. Chrysost. Cum invenerint debitores suos, quasi prædam nacti sic lætantur, ac omnia faciunt ut totum repetant. Quod si minus id possunt propter eorum qui debent inopiam, iram pecuniæ causa in- flammatam in ærumnosorum corpus exercent, con- tumeliose flagris cædentes, et verberantes, et mille aliis incommodis aficientes. De iis qui mutuantur et quod æquum est credito- ribus gratos esse. Salomon. Prudentiæ est cognoscere a quo profi- ciscatur gratia (id est, gratuitum beneficium). Sirach. Gratiam hominum tanquam pupillam ocu- li conservato. Qui gratiam reddit, futurorum meminit,et tempo- re suæ calamitatis inveniet stabilimentum. S. Basilii. Qui de nobis bene meriti sunt, iis omnem benevolentiam præstare debemus. Theologi. Reddamus igitur cum fœnore debitum si modo tantum possidere videamur. Philonis. Nihil est quod facilius benevolentiam conciliare possit, quam ipsa beneficiorum grata commemoratio. De ingratis cum mutuum sumpserint. David. Mutuatur improbus, nec unquam reddit. Τόκος, οἶμαι, διὰ τὴν πολυγονίαν τοῦ κακοῦ προσηγόρειται· πόθεν άλλοθεν ; ἢ τάχα τόκος λέγε- ται διὰ τὰς ὀδύνας καὶ λύπας ἃς ἐμποιεῖν ταῖς ψυ χαῖς τῶν δανεισαμένων πέφυκεν. "Ωσπερ γὰρ ἡ ὠδι; τῇ τικτούσῃ, οὕτως προθεσμία τῷ ὑπόχρεῳ παρί- σταται. Τόκος ἐπὶ τόκῳ, πονηρῶν γονέων πονηρὸν Εγγονον]. Ταῦτα λεγέσθω γεννήματα ἔγγυον [f. έχιδνῶν, τὰ τῶν τόκων ἀποκυήματα. Τὰς ἐχίονας φασί, τὰς γαστέρας τῆς μητρὸς διεσθιούσας, τίκτε σθαι· καὶ οἱ τόκοι, τοὺς οἴκους τῶν ὀφειλόντων ἐκφα- γόντες, ἀπογεννώνται. "Α λαμβάνεις, μισανθρωπίας ὑπερβολὴν οὐδεμίαν ἀπολείπει. ᾿Απὸ συμφορῶν κερδαίνεις, ἀπὸ δακρύων ἀργυρολογεῖς, τὸν γυμνὸν ἄγχεις, τὸν λιμώττοντα τύπτεις. Ελεος οὐδαμοῦ, ἔννοια τῆς συγγενείας του πάσχοντος οὐδεμία. Ο γεωργὸς τὸν στίχον λαβὼν τοῦ σπέρματος, πάλιν ὑπὸ τὴν ῥίζαν οὐκ ἐρευνᾷ · σὺ δὲ καὶ τοὺς καρποὺς ἔχεις, καὶ οὐκ ἀφίστασαι τῶν ἀρχαίων. *Αδηλον τίνι συνάγεις. Ὁ μὲν δακρύων ἐπὶ τοῖς τόν κοις πρόδηλος· ὁ δὲ ἀπολαύειν μέλλων τῆς ἀπὸ τοῦ των περιουσίας ἀμφίβολος. Κύνες λαβόντες ἡμεροῦνται· ὁ δὲ δανειστής λαμ- βάνων προσερεθίζεται. Οὐ γὰρ παύεται ὑλακτών, καὶ τὸ πλέον ἐπιζητῶν. Ἐὰν ὁμνύῃς, ἀπιστεῖ· ἐρευνᾶ τὰ ἔνδον· τὰ συναλλάγματά σου πολυπραγ- μονεῖ. Ἐὰν προΐης του δωματίου, ἔλκει πρὸς ἑαυ τὸν καὶ κατασύρει. Ἐὰν δὲ ἑαυτὸν κατακρύψης, ἐφέστηκε τῇ αὐλαίᾳ καὶ θυροκρουστεί. Ἐπειδὰν εὕρωσι τοὺς ὀφείλοντας οἱ ἄνθρωποι, ὥσπερ θήραμα εὑρόντες, οὕτως γεγήθασι, καὶ πάντα ποιοῦσιν ὅπως τὸ πᾶν ἀπαιτήσωσι· κἂν μὴ δυνη θῶσι διὰ τὴν πενίαν τῶν ὀφειλόντων, τὴν ὑπὲρ τῶν χρημάτων ὀργὴν εἰς τὸ ταλαίπωρον τῶν ἀθλίων σῶμα, αἰκιζόμενοι καὶ τύπτοντες καὶ μυρία αὐτοῖς διατιθέμενοι κακὰ, ἐναφιᾶσιν. ΛΟΓΟΣ ΚΖ'. Περὶ δανειζομένων, καὶ ὅτι χρὴ εὐγνωμονεῖν τοῖς κυριο χρέοις. Φρονήσεως τὸ εἰδέναι τίνος ἡ χάρες. Χάριν άνθρωπου ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ συντήρησον. ῾Ο ἀνταποδιδοὺς χάριτας, μέμνητα: εἰς τὰ μετὰ ταῦτα· καὶ ἐν καιρῷ πτώσεως αὐτοῦ εὑρήσει στήν ριγμα. Τοῖς εὐεργέταις πᾶσαν εὔνοιαν ἐκπληροῦν ὀφεί λομεν. ᾿Αποδώσωμεν τοίνυν σὺν τόκῳ τὸ χρέος, ἂν ἄρα τοσοῦτον εὐποροῦντες φανῶμεν. Οὐδὲν οὕτως εὐάγωγον εἰς εὔνοιαν, ὡς ἡ τῶν εὐερ γετημάτων εὐφημία. ΛΟΓΟΣ ΚΗ'. Περὶ δανειζομένων καὶ ἀγνωμονούντων. Δανείζεται ὁ ἁμαρτωλὸς, καὶ οὐκ ἀποτίσει. ANTONII MELISS.E SERMO XXVII [al. LX]. SERMO XXVIII {al. LXI].

Μὴ ἔστω ἡ χείρ που εκτεταμένη εἰς τὸ λαβεῖν, Δ καὶ ἐν τῷ ἀποδιδόναι συνεσταλμένη. Πολλοὶ ὡς εύρημα ἐνόμισαν δάνος, καὶ παρέσχον κόπους τοῖς βοηθήσασιν αὐτοῖς. Αχρηστος ἐν διανοίᾳ ἐγκαταλείψει δυσάμενον. Μὴ μόνον λαμβάνοντα σεαυτὸν νόει, ἀλλὰ καὶ ἀπαιτούμενον. Τί πολυπλόκῳ θηρίῳ ἑαυτὸν παρα- ζευγνύεις ; Ο τόκοις ἑαυτὸν ὑπεύθυνον καταστήσας, ὧν τὴν κτησιν οὐχ ὑφίσταται, δουλείαν αὐθαίρετον ἐδέξατο διὰ βίου. . Ὁρῶμεν οὐχὶ τοὺς τῶν ἀναγκαίων ἐνδεεῖς ἐρχο μένους ἐπὶ τὸ δάνειον· οὐδὲ γὰρ ἔχουσι τοὺς πιστεύον τας· ἀλλὰ δανείζονται άνθρωποι δαπάναις ἀνει- μέναις, καὶ πολυτελείαις ἀκάρποις ἑαυτοὺς ἐπιδι- δόντες. Εἶδον ἐγὼ ἐλεεινὸν θέαμα, παῖδας ἐλευθέρους ὑπὲρ χρεῶν πατρικῶν ἑλκομένους εἰς τὸ πρατή ριος. Οὐ νύχτες τῷ χρεώστῃ ἀνάπαυσιν φέρουσιν, οὐχ ἡμέρα φαιδρά, οὐχ ἥλιος τερπνός, ἀλλὰ δυσχεραίνει τὸν βίον, μισεῖ τὰς ἡμέρας πρὸς τὴν προθεσμίας ἐπειγομένας, φοβεῖται τοὺς μῆνας ὡς τόκων. πατέ ρας. Κἂν καθεύδῃ, ἐνύπνιον βλέπει τὸν δανειστὴν, κακὸν ὄναρ τῇ κεφαλῇ παριστάμενον· καν γρηγορῇ, ἔννοια αὐτῷ καὶ φροντὶς ὁ τόπος ἐστί. Τοιοῦτον ἡ εἰς τοὺς ἀχαρίστους χάρις. Ἀντὶ γὰρ C ὧν ὠφελήθησαν, παρέχουσι τὰς μεγίστας ζημίας τοῖς εὐεργετήσασιν. ΛΟΓΟΣ ΚΘ'. Περὶ ἐκμισθουμένων, ἤτοι κυριέργων χρηστών, καὶ μισθίων χρηστών. Εἶπε Λάβαν τῷ Ἰακώβ· Οτι γὰρ ἀδελφός μου εἶ σύ, οὐ δουλεύσεις μοι δωρεάν· ἀνάγγειλόν μοι ὅ τι σου ὁ μισθός ἐστι. Οὐ κοιμηθήσεται ὁ μισθὸς τοῦ μισθωτοῦ παρὰ σολ ἕως πρωί. Οὐκ ἀπαδικήσεις μισθὸν πένητος καὶ ἐνδεοῦς ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ἢ ἐκ τῶν προσηλύτων, τῶν ἐν ταῖς πόλεσί σου. Αύθημερὸν ἀποδώσεις τὸν μισθὸν αὐτοῦ. Οὐκ ἐπιδύσεται ὁ ἥλιος ἐπ' αὐτῷ, ὅτι πένης ἐστί, καὶ ἐπ' αὐτῷ ἔχει τὴν ἐλπίδα. Μὴ κακώσης οἰκέτην ἐργαζόμενον ἐν ἀληθείᾳ, μηδὲ μίσθιον διδόντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Τῷ ἐργαζομένῳ ὁ μισθὸς οὐ λογίζεται κατὰ χάριν, ἀλλὰ κατὰ ὀφείλημα. ΛΟΓΟΣ Α'. Περὶ ἐκμισθουμένων, ἤτοι κυριέργων πονηρῶν. Μη καταβοήσηται κατὰ σοῦ ὁ μίσθιο; πρὸς Κύσ σ:ον, καὶ ἔσται ἐν σοὶ ἁμαρτία. Επικατάρατος ὁ ὑστερῶν μισθὸν μισθωτοῦ· καὶ ἐρεῖ πᾶς ὁ λαδί, Γένοιτο, γένοιτο. Eccli. iv. Ne sit manus tua adl accipiendum por- recta, et ad reddendum contracta. 16. xxix. Multi mutuum quasi inventum æsti- mant, exbibentque molestias eis qui ipsis subve perint. 166 Stultus et ingratus eum a quo fuerit ali- quando liberatus, deseret. Non solum est cogitandum tibi esse accipien- dum, sed etiam reddendum, cum repetetur quod acceperis; cur te cum bestia nodosa conjungis? Qui se fœnoribus subjectum reddit, quorum possessionem non tenet, voluntariam perpetuam- que suscipit servitutem. Non videnius eos quibus necessaria desunt ad mutuum sumendum accedere; non enim habent · qui ipsis credant; sed ii soli mutuantur, qui- sumptibus profasis et luxui infractuoso se dedide- runt. Rem miserabilem spectavi, liberos homines, quorum patrimonia essent obærata, qui traheban - tur ut venirent. S. Basilii. Non noctes debitori quietem afe- runt, non dies ei jucunda, non sol delectans ; sel per omnem vitam in tristitia versatur: dies odit, qui ad præscriptum tempus properant; menses fornidat, quasi usurarum genitores; si dormierit, in somnis videt fœneratorem capiti imminentem, infaustum somnium; sin vigilarit, cogitatio et sollicitudo de usuris est. Tale quiddam in ingratos efficit beneficii gratia; pro iis enim beneticiis quibus adjuti sunt, multis. damnis afficiunt de se bene meritos. De mercede conducentibus, seu operarlorum dominis- probis. Gen. xxix. Dixit Labanus Jacobo : Quandoqui- dem neus frater es, mibi gratis non servies ; declara mihi, quam mercedem postulas ? Levit. xix. Non pernoctabit mercenarik merces. apud te usque in crastinum. Non fraudabis pauperem sua mercede', nee egentem ex fratribus tuis aut advenis, qui versan- tur in tuis civitatibus; eo ipso die mercedem reddes, D nec occidet sol super ea; pauper enim est et in. ea ipsa spem habet. Eccli. vi. Servum opus vere facientem ne male tractato, nęc mercenarium qui dat animaın snam. Rom. iv. Opus facienti merces non beneficii, sed debiti loco æstimatur. De mercede conducentibus, seu operariorum dominis improbis. Levil. xix. Vide ne mercenarius tuus clamet al Dominum contra te, et peccatum in te sit. Deut. xxvil, Exsecratus sit, qui mercenariom 167 mercede fraudaverit, et dicat cunctus po- pulus, Fiat, fiat. LOCI COMMUNES. - PARS II. SERMO ΧΧΧ. SERMO XXIX [al. CXX]. SERMO XXX [al. CXXI].

illis debitam tribuit, cede sua. Yox exsultationis et salutis in tabernaculis ju- Job. Tenues sine cibo et mercede vineas im- A piorum coluerunt. Jerem. Qui ædificat domum suam non cum justi- tia, et ccenacula sua non cum judicio, operarius. ex proximis suis gratuito sumit, nec mercedem Sirach xxxiv. Sanguinarius est (vel sanguinis eſſfusor) qui mercenarium mercede privat. Matth. x ; 1 Cor. ix. Dignus est operarius mer- Bovi frumenta terenti os ne obturato ; dignus est operarius cibo suo. Jac. v. En merces operariorum, qui messuernut agros vestros, quæ a vobis retenta est clamat, et clamores messorum ad aures Domini exercituum pervenerunt. Num. xx. Suos Dominus cognoscit, et sanctos axl se advocabit. Deut. xv1. Qui diligitur a Domino, fidenter in la- Pernaculo suo erit, omneque tempus aetatis ipsius Deus ei gloriosum reddet. 1 Reg. xvi. Surge, inquit Dominus Samueli, et unge Davidem, quia hic est vir probus. Psal. xxxvi. Justi terræ hæreditatem consequen- tyr, et in multa pace deliciabuntur. lbid. Cum sen's sim, juvenis fui, nec vidi jn tum derelictum, nec semen ipsius panem men- chcaus. Salus justerum a Domino est, et eorum propu- guator est in rebus adversis. Familia integrorum virorum beata erit, gloria e. divitiæ in domo illorum). s'nrum. Solomon. Fame justos Dominus non necabit. Ex ore justi gratiæ fluunt. Viæ justorum similiter ut lux splendent. Vir bonus Glios filiorum in hæreditate sua cernet. Acceptæ sunt Domino viæ justorum, et propter ¡psos etiam inimici fiunt amici. Vir probus ut leo confidit. Moderati erunt incolæ terræ, et innocentes in ea Ο relinquentur : quia recti qui sunt, terram pro hære- ditate possidebunt, et sancti in ea relinquentur. Ex hominum proborum labiis gratiæ stillabunt. Justitia rectorum recte vias secat. Domus justorum beatæ sunt. Justorum radices non exstirpabuntur. 168 Qui aspicit melliter, misericordiam conse- quetur. Qui sine cujusquam reprehensione in justitia versatur, liberos relinquet beatos. Proborum lætitia est justa omnia facere. Oseæ. Viro bono posuit in conspectu sapientiam, cognitionem et laetitiam. Quis sapiens est, et hæc intelliget? aut sagas, Αδύνατοι ἀμπελῶνας ἀσεβῶν ἀσιτὶ καὶ ἀμισθί εἰργάσαντο. Ο οἰκοδομῶν τὸν οἶκον αὐτοῦ οὐ μετὰ δικαιοσύνη, καὶ τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ οὐκ ἐν κρίματι, παρὰ τῶν πλησίον ἐργάται δωρεάν, καὶ τὸν αὐτὸν μισθὸν αὐτ τῶν οὐ μὴ ἀποδῷ αὐτοῖς. Εκχέων αἷμα ὁ ἀποστερῶν μισθὸν μισθωτού. Αξιος ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ. Οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλοῶντα, καὶ ἄξιος ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ ἐστι. Ἰδοὺ ὁ μισθὸς τῶν ἐργατῶν ἀμησάντων τὰς χώρας ὑμῶν, ὁ ἀπεστερημένος ἀφ' ὑμῶν κράζει· καὶ αἱ βοαὶ τῶν θερισάντων εἰς τὰ ὦτα Κυρίου Σαβαώθ εἰσεληλύθασιν. ΛΟΓΟΣ ΛΑ'. Περὶ καλῶν καὶ ἀγαθῶν ἀνδρῶν. Εγνω ὁ Θεὸς τοὺς ὄντας αὐτοῦ, καὶ τοὺς ἁγίους προσηγάγετο πρὸς ἑαυτόν. Αγαπημένος ὑπὸ Κυρίου κατασκηνώσει πεποι θὼς, καὶ ὁ Θεὸς δοξάσει ἐπ' αὐτῷ πάσας τὰς ἡμέ . ρας. Εἶπε Κύριος πρὸς Σαμουήλ• Ανάστα καὶ χρίσ σον τὸν Δαυΐδ, ὅτι οὗτος ἀγαθός. Δίκαιοι κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατατροφήτου- σιν ἐπὶ πλήθει εἰρήνης. Νεώτερος ἐγενόμην, καὶ γὰρ ἐγήρασα, καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον ἐγκαταλελειμμένον, οὐδὲ τὸ σπέρμα Ο αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Σωτηρία τῶν δικαίων παρὰ Κυρίῳ, καὶ ὑπερασπι στὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως. Γενεὰ εὐθέων ευλογηθήσεται, δόξα καὶ πλοῦτος ἐν τῷ οἴκῳ αὐτῶν. Φωνὴ ἀγαλλιάσεως καὶ σωτηρίας ἐν σκηναίς δι χαίων. Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυχὴν δικαίαν. Στόμα δικαίου αποστάζει χάριτας. Αἱ ὁδοὶ τῶν δικαίων ὁμοίως φωτὶ λάμπουσιν. ᾿Αγαθὸς ἀνὴρ κληρονομήσει υἱοὺς υἱῶν. Δεκταὶ παρὰ Κυρίου ἐδοὶ ἀνθρώπων δικαίων· διὰ δὲ αὐτῶν καὶ οἱ ἐχθροὶ φίλοι γίνονται. Δίκαιος ὥσπερ λέων πέποιθεν. Χρηστοὶ ἔσονται οικήτορες γῆς· ἄκακοι δὲ ὑπο λειφθήσονται ἐν αὐτῇ· ὅτι εὐθεῖς κληρονομήσουσι γῆν, καὶ ὅσιοι ὑπολειφθήσονται ἐν αὐτῇ. Χείλη ἀνθρώπων δικαίων ἀποστάζουσι χάριτα. Δικαιοσύνη ὀρθῶν ἀνδρῶν ὀρθοτομεί ὁδούς. Οίκοι δικαίων εὐλογοῦνται. Αἱ ρίζαι τῶν δικαίων οὐκ ἐξαρθήσονται. Ο βλέπων λεῖα ἐλεηθήσεται. ὓς ἀναστρέφεται ἄμωμος ἐν δικαιοσύνῃ, μαχα- ρίους τοὺς παῖδας καταλείψει. Εὐφροσύνη δικαίων ποιεῖν κρίματα. Τῷ ἀνθρώπῳ τῷ ἀγαθῷ ἔδωκε σοφίαν προ προς ώπου αὐτοῦ, καὶ γνῶσιν καὶ εὐφροσύνην. Τις σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα; ἢ συνετής, και ANTONI MELISSA SERMO XXXI [al. IX]. De viris bonis et probis.

ἐπιγνώσεται αὐτά; διότι εὐθεῖαι αἱ ὁδοὶ Κυρίου, καὶ δίκαιοι πορεύσονται ἐν αὐταῖς. Δίκαιο: εἰς τὸν αἰῶνα ζῶσι, καὶ ἐν Κυρίῳ ὁ μια σθὸς αὐτῶν, καὶ ἡ φροντὶς αὐτῶν παρὰ Ὑψίστῳ. Διὰ τοῦτο λήψονται τὸ βασίλειον τῆς εὐπρεπείας, καὶ τὸ διάδημα τοῦ κάλλους ἐκ χειρὸς Κυρίου· ὅτι τῇ δεξιᾷ αὐτοῦ σκεπάσει αὐτοὺς, καὶ τῷ βραχίονι ὑπερασπιεῖ αὐτῶν. Δίκαιος ἐὰν φθάσῃ τελευτήσαι, ἐν ἀναπαύσει ἔσται. Χάρις καὶ ἔλεος ἐν τοῖς ἐκλεκτοῖς αὐτοῦ, καὶ ἐπι σκοπὴ ἐν τοῖς ὁσίοις αὐτοῦ. ᾿Αγαθὰ τοῖς ἀγαθοῖς ἔκτισται ἀπ᾿ ἀρχῆς, οὕτω τοῖς ἁμαρτωλοῖς κακά. ῾Ο ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας αὐτοῦ προφέρει ἀγαθά. Δικαίῳ νόμος οὐ κεῖται. ῾Ο ἀγαθὸς ἀγαθῶν ἐστι παρεκτικός. Ράβδος δικαίου κρείσσων ἡ τιμὴ κακοῦ. Οἱ γὰρ ἄριστοι καὶ ξείνοις τελέθουσι προσηνίες. Τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ καὶ τὸ τραχὺ προσηνὲς διὰ τὴν ὠφέλειαν· τοῦ δὲ πονηροῦ καὶ τὸ χρηστὸν ὕποπτον διὰ τὸ κακόηθες. Οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ μόνος ὁ Θεός· τὸ ἄκρως ἀγαθὸν, φησί, μόνου Θεοῦ. Τὸν πνευματικὸν καὶ ἀπόνηρον εἶναι δεῖ ἁπλοῦν καὶ ἄδολον, καθάπερ ὁ Χριστός φησιν· « Εὰν μὴ στραφῆτε, καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ μὴ εἰσέλ θητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. » Δεὶ μὲν οὖν χρὴ θαυμάζειν τὴν ἰσχὺν τῶν μετα ιόντων τὴν ἀρετήν, μάλιστα δὲ ὅταν πολλῶν αὐτὴν ἀπολιπόντων, εὑρεθῶσι τινες αὐτῆς ἀντεχόμενοι. Ο τῇ φύσει ἀγαθὸς καὶ ἀγαθῶν πάντων παρεκτι κός γίνεται. Ὥσπερ τὰ εὐώδη τῶν ἀρωμάτων τῆς ἰδίας εὐ πνοίας τὸν παρακείμενον ἀέρα πλήρη ποιεῖ, οὕτως ἀνδρὸς ἀγαθοῦ παρουσία τους πέλας ὀνίνησιν. Ιδιον παντὸς ἀγαθοῦ τὸ ὠφελεῖν. Έστω (ἔσται) που πάντως γνωριμώτατος ὁ φιλά- μετος, καὶ ἀρίστων ἐπιτηδευμάτων αποτελεστής. *ύνπερ γὰρ τρόπον τὰ τῶν ἀρωμάτων εὐοσμότατα D καὶ ἐξαίρετα, κἂν ἐν ἀγγείῳ κρύπτοιντο, τῆς ἐνού- σης αὐτοῖς εὐοσμίας ἐμπίπλησι τὴν αἴσθησιν, οὐχὶ δέ που μόνοις τοῖς ἐγγὺς, ἀλλὰ γὰρ καὶ τοῖς μακράν οὕτως ὁτία ψυχὴ καὶ φιλάρετος, καὶ τῶν εἰς εὐσέ βειαν ἀνδραγαθημάτων ἔχουσα λόγον, καν λεληθό τως, πάντη τε καὶ πάντως ἔσται γνωριμωτάτη. Φιλάνθρωπος ὁ ἀστεῖος καὶ εὐμενὴς, καὶ συγγνώ μων, οὐδενὶ μνησικακῶν τὸ παράπαν, ἀλλὰ νικᾶν τοὺς ἐχθροὺς ἀξιῶν, ἐν τῷ ποιεῖν εὖ μᾶλλον ἢ βλά πτειν. Τοῖς ἀγαθοῖς ἀγαθὰς ὑπέχειν γνώμας ἔοικεν ὁ Θεός, δι' ὧν ὠφελοῦντες ὠφεληθήσονται. Ανδρες ἀγαθοὶ, τροπικώτερον εἰπεῖν, κίονές εἰσι, - et hæc agnoscet ? quod recta sunt Domini viæ, quas probi ingredientur. Sap. Viri boni vivent æternum, quorum merces- in Domino est, et eura apud celsissimum, ob quam- causam regnum decorum adipiscentur, et pulcherri- mum diadema manibus Domini eis imponetur, quia- dextera sua teget eos, et brachio suo defendet. Justus si ex hac vita decesserit, in requie fute- rus est. Gratia et misericordia in electis ejus, et visitatio. in sanctis ejus. Eccli. xxxix. Ut bona bonis a principio parata, sunt, sic mala malis. Luc. v. Qui bonus est ex bono cordis sui the- B sauro bona promit. Tim. 1. Justo nulla lex imposita est. S. Basilii. Bonus bonorum est largitor. Theologi. Virga boni viri melior est, quam mali: laudatio. Optimi enim externis etiam sunt lenes et ha- mani. Boni enim viri vel asperitas lenis est, propter utilitatem, quam continet : mali autem etiam beni- gnitas suspecta propter morum improbitatem. Nullus bonus nisi solus Deus; his verbis quod summe bonum est asseritur Dei solius esse. S. Chrysost. Spiritualis omni malitia carere de- bet, astutia et dolo, quemadmodum Christus inquit: • Nisi convertamini et effecti fueritis similes parvis- pueris, ñon introibitis regnum cœleste. ▸ Atque robur quidem eorum ¡qui virtutem exer- cent, admiratione perpetua dignum est; præsertim vero cum multis eam deserentibus nonnulli repe- riuntur qui virtuti adhærescant. Greg. Nyss. Qui natura bonus est, idem ad bona omnia largienda propensus est. Ut fragrantia aromata suo odore circumfusum complent aerein, sic boni viri præsentia proximo juvat. S. Cyrilli. Proprium est bonorum omnium alīis- prodesse. Erit sane maxime insignis virtutis cultor, et præ- clarissimorum operum auctor. Quemadmodum enim odoratissima aromata et eximia, etiamsi in vase- condita sint, fragrantia sua tamen explent odorandi sensum, 169 non solum eorum qui prope adstant,. sed etiam eorum qui longius semoti sunt: ita san- clus animus et virtutis cupidus, et honeste facto- rum et ad pietatem pertinentium rationem habens, vel nihil tale cogitans, omnibus modis erit nobilis- simus et clarissimus. Philonis. Humanus urbanus et comis et ad igno- scendum propensus, nullius omnino injuriæ memor est, sed vincere hostes cupit benefaciendo, magis. quam lædendo. Bonis Deus bona suppeditat et inserit consilia, quibus, cum aliis prosint, ipsi maxime juvantur. Viri boni, ut figurate dicam, columnæ sunt, po- LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XXXI.

palum totum confirmantes quasi domos magnas, civitates et respublicas. Honestum tam est honestum, cum ut ab altero laudetur non eget, sed secum circumfert suæ pul- chritudinis notas et insignia. De malis et improbis viris. Deut. xxii. Ut ne perdal scelerosus a scelere im- munem, non vult Deus illi placari, sed accendetur ira Domini, et æmulatio ejus in hominem illum. I Reg. 1. Ab iniquis exlegibus progredietur im- probitas et maleficium. Improbe se gessit Achabus in conspectu Domini, et sceleratior quam ii qui ante ipsum fuerant. Nemo improbus cum sit, se fore innocentem confidat. Dulce fuit in ore ejus vitium. Modum transeunt errata improborum. Malorum mors erit non decora. Filii hominum quousque tandem dura geretis corda? Psal. iv. Scelerati multa flagella (id est, omnis generis aflictiones.) Vultus Domini in mala patrantes. Mors sceleratorum inala est. Malliores oleo sermones illorum, at ipsi sunt quasi bolides ( id est, pondera funiculis affixa ad explorandum aliquid). Jam inde ab utero matris abalienati sunt im- probi, mendacia loculi sunt. Salus longe abest ab improbis, quia jura tua juste instituta non exquisierunt. Sanguinarií et dolosi ætatis dimidium non con- sequentur. Peccantes in mala incident. Prov. Qui malos castigat, sibi ignominiam meri - faciet : quique impium reprehendit, seipsum vitu perabit. Quærent me improbi, nec tamen 170 invenient, sapientiam enim odere. Animi eorum qui exleges sunt interibant imma - Juri. Exitus eorum qui legem violant, malus est. Malos ne reprebendas, ut ne sis odio illis. Prov. ix. Fili, si sapiens fueris, tibi et proximis tuis sapies : şin malus evaseris, solus exantlabis mala, Dolus est in corde mala fabricantis. Misericordiam et judicium non norunt majorum architecti. Expelle e concilio pestiferum, et una cum ille exibit contentio : cum enim sederit in virorum con- sessu, omnes probro afficiet. Improbus non erit impunitus. Amos iš, Odi repulique dies vestros festos,¡nee vestris conventibus delector, Α δῆμον ὅλον ὑπερείδοντε;, καθάπερ οἰκίας μεγάλας, τὰς πόλεις καὶ τὰς πολιτείας. Τὸ καλὸν τότε καλόν ἐστιν, ὅταν τῆς ἀφ' ἑτέῃσι συστάσεως οὐ δέηται, ἀλλ' ἐν αὐτῷ περιφέρῃ τῆς οἰκείας καλλονῆς τὰ γνωρίσματα. Περὶ κακῶν καὶ μοχθηρῶν ἀνδρῶν. ἵνα μὴ ἀπολέσῃ ὁ ἁμαρτωλὸς τὸν ἀναμάρτητον, οὐ μὴ θελήσῃ ὁ Θεὸς ἱλασθῆναι αὐτῷ, ἀλλ᾽ ἐκκαι, θήσεται ὀργὴ Κυρίου, καὶ ὁ ζῆλος αὐτοῦ ἐν τῷ ἀνα θρώπῳ ἐκείνῳ. Ἐξ ἀνόμων ἐξελεύσεται πλημμέλεια. Εποίησεν ᾿Αχαὰν τὸ πονηρὸν ἐνώπιον Κυρίω, καὶ Β ἐπονηρεύσατο ὑπὲρ πάντας τοὺς γενομένους ἔμπρο σθεν αὐτοῦ. Μηδείς πεποιθέτω πονηρὸς ὢν, ἀθῶος ἔσεσθαι. Ἐγλυκάνθη ἐν στόματι αὐτοῦ κακία. Εξαίσια πτώματα πονηρῶν. Φαῦλοι ἐν θανάτῳ ἐξαισίῳ. Υἱοὶ ἀνθρώπων, ἕως πότε βαρυκάρδιοι ; Πολλαὶ αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλού. Πρόσωπον Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, Θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. Η παλύνθησαν οἱ λόγοι αὐτῶν ὑπὲρ ἔλαιον, και αὐτοί εἰσι βολίδες. Απηλλοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας, ἐλάλησαν ψευδή. Μικρὰν ἀπὸ ἁμαρτωλῶν σωτηρία, ὅτι τὰ δικαιών ματά σου οὐκ ἐξεζήτησαν. "Ανδρες αἱμάτων καὶ δολιότητος οὐ μὴ ἡμισείς σωσι τὰς ἡμέρας αὐτῶν. Αμαρτάνοντας καταλήψεται κακά. Ο παιδεύων κακοὺς λήψεται ἑαυτῷ ἀτιμί:ν· ἐλέγχων δὲ τὸν ἀσεβή, μωμήσεται ἑαυτόν. Ζητήσουσί με κακοὶ, καὶ οὐχ εὑρήσουσιν· ἐμίσ σησαν γὰρ σοφίαν. Ψυχαὶ ἀνόμων ὁλοῦνται χωρος. Η καταστροφὴ τῶν παρανόμων κακή. Μὴ ἔλεγχε κακούς, ἵνα μὴ μισήσωσί σε. Υιέ, ἐὰν σοφὺς γένῃ, αὐτῷ σοφὸς ἔσῃ καὶ τα; πλησίον σου· ἐὰν δὲ κακὸς ἀποβῇς, μόνος ἀντλής. τὰ κακά. . Δόλος ἐν καρδίᾳ τεκταινομένου κακά. Οὐκ ἐπίστανται ἔλεον καὶ κρίσιν τέκτονες και χῶν. Εκβαλε ἐκ συνεδρίου λοιμόν, καὶ συνεξελεύσεται νεῖκος αὐτῷ. Οταν γὰρ καθίσῃ ἐν συνεδρέῳ, ἀντα; ἀτιμάσει. Ο κακὸς οὐκ ἀτιμώρητος ἔσται. Μεμίσηκα, ἀπῶσμαι τὰς ἑορτὰς ὑμῶν, καὶ τὰ μὴ ὀσφρανθῶ ἐν ταῖς πανηγύρεσιν ὑμῶν. ANTŪNII MELISSÆ SERMO XXXII | al. Χ7]. ΛΟΓΟΣ ΛΒ'.

Ος δίκαιον κρίνει τὸν ἄδικον, ἄδικον δὲ τὸν δί- καιον, ἀκάθαρτος καὶ βδελυκτὸς παρὰ Κυρίῳ, Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ· Αὐτοὶ οἶκο- δομήσουσι, κἀγὼ καταστρέψω· καὶ ἐπικληθήσε- ται αὐτοῖς ὅρια ἀνομίας, καὶ λαὸς ἐφ᾿ ὃν παρατέ- τακται Κύριος ἕως αἰῶνος, οὐ μὴ μείνῃ εἰς τὸν αἰῶνα χρόνου σπέρμα πονηρόν. Ἐκ σπέρματος όφεως ἐξελεύσεται ἔγγονα ἀσπί δων, τὰ δὲ ἔγγονα αὐτῶν ὄφεις πετόμενοι. Τὰ ἁμαρτήματα ἡμῶν διίστησιν ἀνὰ μέσον ἡμῶν καὶ τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν ἀπέ- στρεψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀφ᾿ ἡμῶν, τοῦ μὴ ἐλεῆ Υἱοὶ ἄφρονές εἰσι, καὶ οὐ συνετοί, σοφοὶ τοῦ και κοποιῆσαι· τὸ δὲ καλῶς ποιῆσαι οὐκ ἔγνωσαν. Τὰ ἔργα αὐτῶν ἔργα ἄνομα· καὶ οἱ πόδες αὐτῶν εἰς κακίαν τρέχουσιν. Εἱ ἀλλάξεται Αιθίοψ τὸ δέρμα αὐτοῦ, καὶ πάρδα λις τὰ ποικίλματα αὐτῆς, καὶ ὑμεῖς δυνήσεσθε εὖ που σαι μεμαθηκότες κακά. Πτώσις κακῷ κατὰ σπουδὴν ἥξει. Οδὸς ἁμαρτωλῶν ὡμαλισμένη ἀπὸ λίθων, καὶ ἐπ' ἐσχάτων αὐτῆς βόθρος ᾅδου. Τὸν ἁμαρτάνοντα εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τις δι καιώσει ; Τέκνα βδελυκτά γίνεται τέκνα ἁμαρτωλῶν. Ονομα ἀνθρώπων ἁμαρτωλῶν ἐξαλειφθήσεται Ο πονηρὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυρού τῆς καρδίας αὐτοῦ προφέρει τὰ πονηρά. Ἐκ γὰρ τοῦ περισσεύματος τῆς καρδίας λαλεῖ τὸ στόμα. Τοῦτο δὲ γινώσκετε, ὅτι ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, ενστήσονται και οι χαλεποί. Εσονται γὰρ οἱ ἄνθρω- ποι φίλαυτοι, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐν ἀμίλλαις πονηρίας αθλιώτερος ὁ νικήσας, διότι ἀπέρχεται τὸ πλεῖον ἔχων τῆς ἁμαρτίας. Τὸ ἔσχατον ἐν πονηρίᾳ καὶ πρὸς ἑαυτῷ ἐστιν ἀ- σύμφωνον. Πολλοί εἰσι τὰς πονηρὰς πράξεις ἀποδεχόμενοι, καὶ χαρίεντα μὲν τὸν εὐτράπελον λέγοντες, τὸν δὲ εἰσχρολόγον πολιτικόν· τὸν πικρὸν καὶ ὀργίλον ἀκα- ταφρόνητον ονομάζουσι· τὸν φειδωλὸν καὶ ἀκοινώνης τον ὡς οικονομικὸν ἐπαινοῦσι· τὸν ἄσωτον ὡς ἐλεύ θερον· τὸν πόρνον καὶ ἀσελγῆ ἀπολαυστικόν τινα καὶ ἀνειμένον. Οἱ τοιοῦτοι τῷ στόματι μὲν εὐλο γοῦσι, τῇ δὲ καρδίᾳ καταρῶνται. Ἐν γὰρ τῇ τῶν ῥημάτων εὐφημία πᾶσαν κατάραν ἐπάγουσιν αὐτῶν τῇ ζωῇ, ὑποδίκους αὐτοὺς τῇ αἰωνίῳ κατακρίσει, δι' ὧν ἀποδέχονται, καθιστώντες. Οντως ἀσυλλόγιστόν τι πράγμα ή μοχθηρία, καὶ οὐδέν ἐστιν ὁ τους πονηρούς βελτίους ποιή- σειεν. Εὐζήλωτον μέντοι καὶ πρόχειρον πράγμα ἡ μο χληρία, καὶ οὐδὲν οὕτω ῥᾴδιον ὡς τὸ γενέσθαι και κός. Δύσληπτον μὲν τὸ ἀγαθὸν τῇ ἀνθρωπίνη φύσει, - A Qui justum injustum julical : et injustum ju- stum, is impurus apud Domiuum et abominandus est. 021. Malach. Dominus omnipotens sic loquitur: Illi dificabunt, ego vero diruam, ut vocentur termini iniquitatis, et populus cui Dominus se opponet in sæculum : non mansura est in sæculum temporis improba progenies. Isa. Lix. Ex semine serpentis prodibunt aspidum catuli, at illarum posteri volantes serpentes erunt. Peccata nostra dissociant nos a Deo, propterque iniquitates nostras avertit a mobis vultum suum, ut non misereatur. Insipientes sunt nec sagaces, docti ad maleficien- dum, honeste facere non norunt. Opera illorum, opera injusta, et pedes eorum in maleficium currunt. Jerem. xix. Si mutabit Ethiops cutem suam, et pardalis varietates suas, et vos poteritis benefacere cum mala didiceritis. Ruina improbi sero tandem veniet. Via scelerosorum elapidata et complanata, sed in extrema ipsa inferorum est fossa. Peccantem in animam suam quis absolvet? Liberi abominandi sunt ex improbis prognati. Nomen sceleratorum hominum delebitur. Matth. xu et Luc. vi. Malus ex cordis sui malo thesauro quæ mala sunt, promit: ex abundantia enim cordis os loquitur. 1 Tim. 1, Illud autein cognoscitote fore, ut 171 in ultimis diebus instent acerba et difficilia tempora. Erunt enim homines sui amantes, etc. S. Basilii. In improbitatis certamine miserior victor, quam victus, propterea quod ille pluribus peccatis onustus discedit. Ultima in improbitate etiam secum Ipsa discrepant. Complures sunt, qui actiones pravas approbent, ac urbanum quidem gratiosum nominantes, et ob- scenitate verborum utentem, civilem: acerbum et iracundum minime contemnendum vocant : par- cum et alienum a liberalitate quasi rei familiaris D administrandæ peritum laudant; prodigum, quasi liberalem; scortatorem libidinosum, voluptarium quemdam et remissiorem. Istiusmodi laudatores illis ore quidem bene precantur, at corde exsecran- tur. Nam in illa verborum pulchra commemora- tione omnem exsecrationem in illorum vitam in- ducunt, imo eos æternæ damnationi obnoxios eflì- ciunt, ipsa vitia approbantes. Theologi. Profecto res est rationis expers impro- bitas : nec quidquam est quod improbos efficere possit meliores. Improbitas facile sui studium excitat, atque in promptn est, nihilque tam facile est, quam Geri malum. Dilliciliter bonum comprehenditur a natura ho- LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XXXII.

minum, quemadmodum ignem non concipit lumi- dior materies. At parati ad maleficium plurimi et dispositi. Malum facilius et promptius improbum sequitur, quam coerceatur a meliore. Animis profanis nihil honesti satis dignum vide- tur, cui persuadendos se præbeant. S. Chrysost. Qui sape peccant nec puniuntur, metuere et vereri debent; augentur enim iHis sup- plicia per supplicii tarditatem) et divinam lenita- te:n. Non tantum ii qui scelerate aliquid faciunt, ve- rum etiam qui istos laudibus efferunt, eorumdem cum illis vel etiam graviorum participes erunt sup- pliciorum. Sanctos quidem lucidi servant angeli, improbos Β autem tenebrosi. Abundantia cognitionis sapientiæ nobis multos conciliat angelos : impurus autem etiam ab eo qui ipsi a puero datus est, separatur. Philonis. Iniprobus aliud sentit, aliud loquitur ; aliæ etiam sunt ejus actiones: denique diversa ei et omaino pugnantia sunt omnia; non enim loqui- tur, quæ sentit, et contraria decrevit iis, quæ se 172 facturum narrat, nec his consentanea exse- quitur, ut proprie dicere liceat, improbi vitam se- cum bellum gerere. Improbis nulla re gaudere concessum est : quem- admodum in propheticls canitur oraculis : Gaudere non licet impiis, Deus ait. Sermo enim divinus, ο verus et utilis est, tetricam et tristitiæ deditam', ac infelicitatis plenam esse improbissimi cujusque vilain. Instabiles sunt malorum hominum spes, qui sibi quidem commoda proponunt cogitatione, quibus tamen adversa et illis digna contingunt. Antisthenis. Autisthenes cum ab improbis quibus- dun laudaretur, Vereor, inquit, ne quid mali a me designatum sit, quod istis placeo. Mali adulationibus cum deliniuntur, pejores eva- dunt. Senem peccantem ne moneas; veterem enim arborem transplantare difficile est. Diogenes. Diogenes improbum quemdam monebat, interrogalus autem quid ageret : Alliopein (in- D quit) abstergo, ut candidum reddam. Medici amaris medicamentis quæ lingendo su- muntur, mellis nonnihil adhibent, ut dulciora fa- ciant: sic ingeniosi difficiliorum hominum con- gressiones hilaritate molliunt. Ex factis magis quam ex verbis hominis pericu- lum facito ; multi enim cum vitam vitiosam agant, oratione suavi et ad persuadendam valenti utuntur. SERMO XXXIII [al, CXXIII], De mutiere forti, et temperanti, et sagace. Gen. xxx Rachel et Lia respondentes Jacobo, Num, inquiunt, pars adhuc nobis est aut hæreditas in domo patris nostri? Nonne alienæ ab illo exi- Α ὥσπερ καὶ τὸ πῦρ ὕλῃ τῇ ὑγροτέρᾳ· ἔτοιμοι δὲ πρὸς τὴν τοῦ κακοῦ ἐργασίαν οἱ πλεῖστοι καὶ ἐπι- τήδειοι, Πρόχειρον ἡ πονηρία τῷ κακῷ μᾶλλον ἀκολου θεῖν, ἢ ὑπὸ τοῦ κρείττονος ἀνακόπτεσθαι. Ψυχαῖς βεβήλοις οὐδὲν τῶν καλῶν ἀξιόπιστον. Οἱ πολλὰ πταίοντες καὶ μὴ κολαζόμενοι φοβεί. σθαι καὶ δεδοικέναι ὀφείλουσιν. Αύξεται γὰρ αὐτοῖς τὰ τῆς τιμωρίας διὰ τῆς ἀτιμωρησίας καὶ τῆς μα προθυμίας τοῦ Θεοῦ. Οὐχ οἱ τὰ φαῦλα πράσσοντες μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ τούτους ἐγκωμιάζοντες, τῆς αὐτῆς αὐτοῖς, ἢ καὶ χαλεπωτέρας, κοινωνήσουσι κολάσεως. Τοὺς μὲν ἁγίους φωταγωγοὶ φυλάσσουσιν ἄγγελοι, τοὺς δὲ φαύλους σκοτεινοί. Πλοῦτος γνώσεως σοφίας προστίθησιν ἡμῖν ἀγγέ λους πολλούς· ὁ δὲ ἀκάθαρτος καὶ ἀπὸ τοῦ δοθέντος αὐτῷ ἐκ παιδὸς χωρίζεται. Τοῦ φαύλου ἕτερα μὲν τὰ ἐνθύμια, ἕτερα δὲ τὰ ῥήματα, ἄλλοι δὲ αἱ πράξεις, διάφορα δὲ καὶ μαχό μενα παντάπασι· λέγει γὰρ οὐχ & φρονεῖ, καὶ βε βούλευται τἀναντία οἷς διέξεισι, καὶ πράττει τὰ τούτοις μὴ συνάδοντα· ὥστε, κυρίως εἰπεῖν, ὁ τοῦ φαύλου βίος πολέμιος. Τὸν φαῦλον οὐδενὶ χαίρειν ἐφίεται, καθάπερ ἐν προφητικαῖς ᾄδεται βήσεσι. Χαίρειν οὐκ ἔστι τοῖς ἀσεβέσιν, εἶπεν ὁ Θεός. Λόγος γὰρ ὄντως καὶ χρήσ σιμός ἐστι θεῖος· σκυθρωπὸν καὶ ἐπίλυπον καὶ μεστόν βαρυδαιμονίας εἶναι τὸν παντὸς μοχθηροῦ βίον. Αβέβαιοι αἱ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων ἐλπίδες, είν χαζόντων μὲν τὰ χρηστότερα, τὰ δὲ παλίμφημα καὶ ὧν ἄξιον τυγχάνειν εἰσὶ, πασχόντων. Αντισθένης ἐπαινούμενος ὑπὸ πονηρῶν ἀνθρώ πων, ᾿Αγωνιώ, ἔφη, μή τι κακὸν εἰργασταί μοι, ὅτι τοιούτοις ἀρέσκω. Κακοὶ κολακευόμενοι κακώτεροι γίνονται. Μὴ νουθέτει γέροντα ἁμαρτάνοντα. Δένδρον γὰρ παλαιὸν μεταφυτεύσαι δύσκολόν ἐστιν. Διογένης ἐνουθέτει τινὰ πονηρόν ερωτώμενος δὲ ὑπό τινος, Τί τοῦτο ποιεῖς; ἔφη]· Αιθίοπα σμήχω, ἵνα λευκὸν ποιήσω. Οἱ μὲν ἰατροὶ τὰς τῶν ἐκλειστῶν φαρμάκων πο κρία; μέλιτι, οἱ δὲ σοφοὶ τὰς τῶν δυσκολωτέρων ἀνθρώπων ὁμιλίας ιλαρότητι γλυκαίνουσιν. Πεῖραν ἀνθρώπου ἐκ τῶν ἔργων λάμβανε μᾶλλον ἢ ἐκ τῶν λόγων. Πολλοὶ γὰρ βίῳ μέν εἰσι κακο, λόγῳ δὲ πιθανοί. ΛΟΓΟΣ ΑΓ. Περὶ γυναικὸς ἀνδρείας, καὶ σώφρονος, καὶ συνετής. Αποκριθεῖσαι Ῥαχὴλ καὶ Λία, εἶπαν τῷ Ἰακώβ' Μή ἐστιν ἡμῖν μερίς, ή κληρονομία ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ πατρὸς ἡμῶν; Οὐκ ἀλλότριαι λελογίσμεθα αὐτῷ· ANTONII MELISSE

Πέπρακε γὰρ ἡμᾶς, καὶ κατέφαγε καταβρώσει τὸ Ηγγισεν ᾿Αβιμέλεχ ἕως τῆς πύλης του πύργου, ἐμπρῆσαι αὐτὴν ἐν πυρί. Καὶ ἔῤῥιψε γυνή μία κλάσμα μύλου ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ᾿Αβιμέλεχ, καὶ ἐβόησε ταχὺ πρὸς τὸ παιδάριον τὸ αἷρον τὰ σκεύη αὐτοῦ, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Σπάσαι τὴν βομφαίαν σου, καὶ θανάτωσόν με, μή ποτε είπωσιν, ὅτι γυνὴ ἀπ- έκτεινεν αὐτόν. Καὶ ἐξεκέντησεν αὐτὸν τὸ παιδάριον αὐτοῦ, καὶ ἀπέθανεν. Ανήγγειλε τῷ Δαυίδ Μελχόλ ή γυνὴ αὐτοῦ λέ- γουσα· Ἐὰν μὴ σὺ σώσῃς τὴν ψυχὴν σεαυτοῦ τὴν νύκτα ταύτην, αὔριον θανατωθήσῃ. Καὶ κατάγει Μελχώλ τὸν Δαυίδ διὰ τῆς θυρίδος, καὶ ἀπῆλθε, καὶ Τις ἔδωκε γυναιξὶν ὑφάσματος σοφίαν, καὶ ποι· Β κιλτικὴν ἐπιστήμην ; Γυνὴ ἀνδρεία στέφανος τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς. Γυνὴ εὐχάριστος ἐγείρει ἀνδρὶ δόξαν. *Ος εὗρε γυναῖκα ἀγαθήν, εὗρε χάριτας, έλαβε δὲ παρὰ Κυρίου Ιλαρότητα. *Ος ἐκβάλλει γυναίκα ἀγαθήν, ἐκβάλλει ἀγαθὰ ἐκ τοῦ οἴκου αὐτοῦ. Σοφαὶ γυναῖκες ᾠκοδόμησαν οἴκους· ἡ δὲ ἄφρων κατέσκαψε ταῖς χερσὶν αὐτῆς. Γυναῖκα ἀνδρείαν τίς εὑρήσει; τιμιωτέρα ἐστὶ Σίθων πολυτελῶν ἡ τοιαύτη. Θαρσεῖ ἐπ' αὐτῇ ἡ καρ δία τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς. Ἡ τοιαύτη καλῶν σκύλων οὐκ ἀπορήσει. Ενεργεῖ τῷ ἀνδρὶ ἀγαθὰ, καὶ οὐ κακά. Οὐ φροντίζει τῶν ἐν οἴκῳ ἀνὴρ αὐτῆς. Οταν που χρονίζῃ, δισσάς χλαίνας ἐποίησε τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς. Ηνίκα ἂν καθίσῃ ἐν συνεδρίῳ μετὰ τῶν πρεσβυτέ ρων, στόμα αὐτῆς διήνοιξε προσεχόντως καὶ ἐννός μως, καὶ τάξιν ἐνετείλατο τῇ γλώσσῃ αὐτῆς. Στε καὶ δὲ διατριβαὶ οἴκων αὐτῆς, σἶτα δὲ ἐκνηρὰ οὐκ ἔφαγεν. Πολλαὶ θυγατέρες ἐκτήσαντο πλοῦτον, πολλα ἐποίησαν δύναμιν· σὺ δὲ ὑπέρκεισαι καὶ ὑπερῆρας πάσας. Ψευδεῖς ἀρέσκειαι καὶ μάταιον κάλλος οὐκ ἔστιν ἐν σοί. Γυνή συνετή εύλογεῖται, φόβος δὲ Κυρίου αὐτήν αἰνείσθω εν πύλαις ὁ ἀνὴρ αὐτῆς. Μὴ ἀστόχει γυναικὸς σοφῆς καὶ ἀγαθῆς· ἡ γὰρ χάρις αὐτῆς ὑπὲρ τὸ χρυσίον. Χάρις ἐπὶ χάριτι γυνή σιγηρά· καὶ οὐκ ἔστι σταθμὸς ἄξιος ἐγκρατους ψυχῆς αὐτῆς. Γυναικὸς ἀγαθῆς μακάριος ὁ ἀνὴρ, καὶ ἀριθμὸς τῶν ἡμερῶν αὐτοῦ διπλάσιος. Γυνὴ ἀνδρεία εὐφραί εἰρήνῃ. Γυνὴ ἀγαθὴ μερὶς ἀγαθή· καὶ ἐν μερίδι φο- σουμένων Κύριον δοθήσεται. ὀστᾶ αὐτοῦ πιαίνει ἡ ἐπιστήμη αὐτῆς. Γυναικὸς ἀνὴρ χρῆμ' οὐδὲν ληίζεται A stimata sumus? vendidit enim nos, et plane devo- ravit argentum nostrum. Judic. 1x. Accessit Abimelechus usque ad turris portam, ut eam incenderet; mulier autem quælam tim clamans aceersit puerum, qui arma ipsius ge- rebat. Gui, Educ, inquit, gladium tuum, et ma in- terfice, ne dicant vulgo me a muliere interfectum. Et puer ejus pupugit eum, et mortuus est. 1 Reg. xix. Meichol uxor Davidis, renuntiavit ei, dicens : Nisi hac nocte servaveris vitam tuam, cras morte afficieris ; et dimisit maritum suum Davidem ; per fenestram. Sicque ille exiit, aufugit, et serva- 4ob. Quis dedit mulieribus lexendi sapientiam, el artem acu variandi? 173 Prov. xi. Uxor fortis corona est viri sul, Uxor grata excitat viro gloriam. Qui nactus est uxorem bonam, is gratias est adeptus, et a Domino accepit hilaritatem. Qui ejicit uxorem probam, ejicit bona e domo sua. Prov. xiv. Uxores sapientes ædificaverunt domos; at insipiens suis manibus demolita est. Prov. xxxı. Uxorem fortem quis inveniet ↑ talis pluris est æstimanda quam lapides pretiosi; ea con- fidit cor viri; hæc spoliis pulchris non carebit ; bonis afficit virum suum, non malis. Vir non est sollicitus de rebus domesticis, sicubi autein diutius moratus fuerit, ipsa interea geminas confecit vestes. Cum autem in consessu seniorum considet, ipsa o& suum aperit attente et legitime, ac ordinem ori suo tenen- dum præscribit. Taciturnæ autem sunt domus ejus exercitationes, cibum otiosa non capit. Multæ filiæ divitias et potentiam comparaverunt, tu autem superasti omnes, et super illas te extulisti; ſalsa affabilitas et inanis pulchritudo non est in te. Mulier sagax benedicitur, sed metus Domin: eam commendet ; date ei de fructibus labiorum suorum, et vir ejus laudetur in portis. Eccli. v. Vide ne excidas uxore sapiente et bona; nam gratia ejus auro præstat. Gratia duplicata mulier taciturna (alias pudica], nec est quidquam quod cum animo illius continente comparari possit. Ibid. Probæ mulieris vir est beatus, et numerus dierum ejus duplicabitur. Uxor fortis exhilarat virum suum, et annos ejus cum pace complebit. Mulier proba portio bona est ; et in parte metuen- tium Dominum dabitur. - Uxoris gratia virum exhilarat, et scientia ejus ossa viri saginat. Theologi. Vir nullam rem acquirere potest uxore proba honestiorem, quemadmodum nullam deterio- rein improba. ἀργύριον ἡμῶν. Έφυγε, καὶ ἐσώθη. fragmentum mole in caput ejus conjecit : et sta- tus est. αἰνείτω. Δότε αὐτῇ ἀπὸ καρπῶν χειλέων αὐτῆς, καὶ νει τὸν ἄνδρα αὐτῆς, καὶ τὰ ἔτη αὐτοῦ πληρώσει ἐν Χάρις γυναικὸς εὐφραίνει τὴν ἄνδρα αὐτῆς, καὶ τὰ Κάλλιον ἐσθλῆς, ὥσπερ οὐδὲ χείρον τῆς ἐναντίας (1). (1) Versus constabit si legas, Κάλλιον ἐσθλῆς, οὐδὲ χεῖρον ἐναντία;. LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XXX¡II.

S. Cyrilli. Muliebre genus quodammodo lacry- marum amans est et animo ad misericordiam fa- Mulier · vitat omnes calumniarum suspiciones ; si neque se comat, neque oruet supra modum, pre- cationibus et deprecationibus attentione summa va- cans. Philonis. Narrant physici ſeminam nihil aliud Infirmiora quodammodo sunt mulierum consilia, aec extra res quæ sub sensus cadunt, quidquam dunt, comprehendere. 174 Philonis uxor in complurium feminarum cretu interrogata, cur sola ex omnibus aureo non natus viri sui virtus est. Uxorem temperantem quærito, nec formosio- rein; illud enim est thesaurus qui surripi non potest, Protagor. Honestam uxorem et bonam si eris assecutus, vitam dolore vacantem deges. SERMO XXXIV [al. CXXIV]. De improbis mulieribus et adulteris omnique vitio plenis. Prov. v, vii. Mulieri improbæ ne mentem adli- c beto; mel enim ex meretricis ore fluit, quod ad invenies, et gladio ancipiti acutius. Ne des mulieri opes tuas. Fili, serva mandata mea, et vives, ut te servent a peregrina muliere et improba. Tempus est ignominiæ, mulier quæ odit honesta. Prov. 1x. Mulier insipiens et audax cibo quo alatur carebit, quæ scilicet verecundiam non co- fuoscit. Ibid. xi. Ut inauris in nare suis, sic in muliere Qui adulteram retinet, insipiens et impius est. liere pugnace et linguace et iracunda. Malach. proph. A conjuge tua tibi cave; nec Sirach ix. Ne tradas mulieri animam tuam; me- retricibus obviam ne ito; ne psaltriam canentem Jos tuos a muliere formosa; cum uxore alterius etiam sapientes. Φιλόδακρύ πως ἀεὶ τὸ θῆλυ γένος, καὶ τὸν νοῦν εἰς ἔλεον εὐδιαθρυπτον ἔχον. ᾿Ανύποπτον εἰς διαβολήν δείκνυσι γυναῖκα τὰ μὴ καλλωπίζεσθαι, μήτε μὴν κοσμείσθαι πέρα τοῦ πρέποντος, εὐχαῖς καὶ δεήσεσι προσανέχουσαν ἐκε τενώς. Λέγεται ὑπὸ φυσικῶν ἀνδρῶν οὐδὲν ἕτερον εἶναι θῆλυ ἢ ἀτελὲς ἄῤῥεν. Ασθενέστεραί πώς εἰσιν αἱ γνώμαι τῶν γυναι- κῶν, ἔξω τῶν αἰσθητῶν μηδὲν ἰσχύουσαι νοητόν και ταλαβεῖν. Ἡ Φίλωνος γυνὴ ἐρωτηθεῖσα ἐν συνόδῳ πλειόνων γυναικῶν, διατί μόνη τῶν ἄλλων οὐ φορεῖ χρυσοῦν κόσμον, ἔφη· Αὐτάρκης κόσμος ἐστὶ γυναικὶ ἡ τοῦ ἀνδρὸς ἀρετή. • Αρίστιππος γυναίκα καλήν μικρὰν ιδών, Μι κρὸν κακὸν μὲν, μέγα δὲ καλόν, ἔφη. Αί. Μικρὸν μὲν καλόν, μέγα δὲ κακόν. Γυναίκα σώφρονα ζήτει, καὶ μὴ εὐμορφων. Τὸ μὲν γὰρ θησαυρὸς ἀνέκλειπτος, τὸ δὲ ὑποψία γνώ μης. Σεμνής γυναικὸς καὶ ἀγαθῆς ὅταν τύχῃς, τὸν βίον ἄλυπον διατελείς. Περὶ γυναικῶν πονηρῶν καὶ μοιχαλίδων, καὶ πά σης κακίας πεπληρωμένων. Μή πρόσεχε φαύλῃ γυναικί. Μέλι γὰρ ἀποστάσει ἀπὸ χειλέων γυναικὸς πόρνης, ἢ πρὸς καιρὸν λι παίνει σὺν φάρυγγα, ὕστερον μέντοι πικρότερος σχολῆς εὑρήσεις, καὶ ἠκονημένον μᾶλλον μαχαίρας διστόμου. Μὴ δῷς γυναικὶ τὸν σὸν πλοῦτον. Υιέ, φύλασσε ἐμὰς ἐντολὰς, καὶ βιώσει;, ἵνα σε τη ρήσωσιν ἀπὸ γυναικὸς ἀλλοτρίας καὶ πονηράς. Γυνὴ τιμίας ψυχὰς ἀνδρῶν ἀγρεύει. Χρόνος ἀτιμίας γυνὴ μισοῦσα δίκαια. Γυνὴ ἄφρων καὶ θρασεῖα ἐνδεής ψωμού γίνεται, κ οὐκ ἐπίσταται αἰσχύνην. Ὥσπερ ἐνώτιον ἐν ῥινὶ ὑὸς, οὕτως γυναικὶ κακό φρονι κάλλος. Ο κατέχων μοιχαλίδα ἄφρων καὶ ἀσεβής. Κρείσσον οἰκεῖν ἐν ἐρήμῳ ἢ μετά γυναικός μαχί μου καὶ γλωσσώδους καὶ ἀργίλου. Ἀπὸ τῆς συγκοίτου του φύλαξαι τοῦ ἀναθέσθαι αὐτῇ, τί ποιῶν. Μὴ δῷς γυναικὶ τὴν ψυχήν σου· μὴ ὑπάντα έται- ριζομένῃ, μετὰ ψαλλούσης μὴ ἐνδελέχιζε. Παρθένον μὴ καταμάνθανε. Απόστρεψον τοὺς ὀφθαλμούς σου ἀπὸ γυναικὸς εὐμόρφου. Μετὰ ὑπάνδρου γυναικό; μὴ κάθου τὸ σύνολον. Ἐν κάλλει γὰρ γυναικὸς πολ λοὶ ἐπλανήθησαν. Οἶνος καὶ γυναῖκες ἀποστήσουσι συνετούς. cili praeditum. e-se quam imperfectum marem. possunt eorum quæ tantum sab intelligentiam ca- uteretur ornatu : Satis (inquit) uxori magnus or Aristippus mulierem parvam, sed pulchram con- spicatus : Parvum, inquit, malum, sed magnum pulchrum (1). hoc autem animi opinio sive persuasio. tempus ungit guttur, postea tamen felle amarius Mulier pretiosas virorum animas prædatur. malitiosa pulchritudo. Melius est habitare in solitudine, quam cum nu- quod facturus es, illi aperito. frequentato ; virginem ne considerato ; averte ocu- omnino ne sedeto; forma enim et pulchritudine muliebri complures seducti sunt. Vinum et mulieres ad deficiendum impellunt (1) Videtur potius invertendum ut sit : Partum quidem pulchrum, magnum autem malum; καλὸν cf xxxv apud Græcos facile permutari possunt. ANTONII MELISSÆ ΛΟΓΟΣ ΑΔ'.

Πᾶσαν πονηρίαν καὶ μὴ πονηρίαν γυναικός. Μὴ δῷς ὕδατι διέξοδον, μηδὲ γυναικὶ πονηρᾷ ἄνε σιν. Εἰ μὴ πορεύεται κατὰ χειράς σου, ἀπὸ τῶν σαρ κῶν σου ἀπότεμε αὐτήν. Συνοικήσαι λέοντι καὶ δράκοντι εὐδόκησαι, ἢ συν- εικῆσαι μετά γυναικός πονηράς. Μικρὰ πᾶσα κακία πρὸς κακίαν γυναικός· κλῆρος ἁμαρτωλοῦ ἐπιπέσῃ ἐπ' αὐτήν. ᾿Απὸ γυναικὸς ἀρχὴ ἁμαρτίας, καὶ δι αὐτῆς ἀπο θνήσκομεν πάντες. Μὴ δῷς γυναικὶ πονηρᾷ παῤῥησίαν. Οργή μεγάλη γυνή μέθυσος. Καρδία πονηρὰ καὶ πρόσωπον σκυθρωπόν, καὶ πληγή καρδίας, γυνὴ πονηρὰ ἀντιτασσομένη τῷ ἀν- δρὶ αὐτῆς. Πορνεία γυναικὸς ἐν μετεωρισμοῖς ὀφθαλμῶν καὶ ἐν τοῖς βλεφάροις αὐτῆς γνωσθήσεται. Κρείσσον πονηρία ἀνδρὸς ἢ ἀγαθοποιὸς γυνή. ᾿Απὸ ἱματίων ἐκπορεύεται σὴς, καὶ ἀπὸ γυναικὸς πονηρία. Ἐπὶ γυναικὶ πονηρᾷ καλόν σφραγίς. Γυνὴ μεγαλόφωνος καὶ γλωσσώδης ὥσπερ σάλπιγξ πολεμίων εἰς τροπήν θεωρηθήσεται. Ωσπερ γὰρ τὰ ἐπίσαθρα τῶν πλοίων καταιγίδες καὶ ζάλαι ὑποβρύχια φέρουσιν, οὕτως αἱ πονηραὶ τῶν γυναικῶν διαθέσεις τὰς ἀσθενεῖς ψυχὰς τῶν συνοικούντων καταβαπτίζουσιν. Τότε [πότε] οὖν ψυχῆς ἐπιμελήσεται ὁ γυναι- κείαις ἐπιθυμίαις δεδουλωμένος; οὐδεὶς γὰρ ἐξ-C αρκεί πλοῦτος, γυναικείαις ἐπιθυμίαις υπηρετού- μενος. Δὲ τῶν γυναικῶν ἀφρονέσταται, ἀποροῦσαι καλ λους οἰκείου, πρὸς τὰ χρήματα καταφεύγουσι· καὶ εἰσὶν, ὡς ἂν εἴποιμι, κοσμίως θεατριζόμεναι, δι' ευσχημοσύνην ἀσχήμονες, καὶ δι' αἶσχος αἰσχρός τεραι, Ὦ κακὸν κακοῦ κάκιστον, γυνὴ πονηρά. Δεινὸν δράκοντες, καὶ κακοῦργον ἀσπίδες. Διπλή γυναικός δεινότης ἐν θηρίοις. Γυνὴ πονηρὰ οὐδέποτε ἡμεροῦται, ἀλλ' ὑβριζο μένη μαίνεται, καὶ κολακευομένη επαίρεται. Σίδηρον ἐψεῖν, ἢ νουθετείν, γυναῖκα ῥᾷον. Γινωσκέτω ὁ ἔχων γυναῖκα πονηράν, ὅτι ἤδη τους μισθοὺς αὐτοῦ τῶν ἀνομιῶν ἐκομίσατο. Οὐδὲν ἐν κόσμῳ θηρίον ἐφάμιλλον γυναικὸς πο νηράς. Τί δεινότερον λέοντος ἐν τετράποσιν; τί δὲ ὠμό τερὸν δράκοντος ἐν ἑρπετοῖς ; 'Αλλ' οὐδὲν, πλὴν γυ ναικὸς πονηρᾶς. Δεινὸν πενιχροτέραν ἑαυτοῦ λαβεῖν γυναῖκα, δεινὸν εὐπορωτέραν. Τὸ μὲν γὰρ εἰς τὴν οὐσίαν ἔβλαψε, τὸ δὲ εἰς αὐθεντίαν καὶ ἐλευθερίαν τὸν ἄνδρα. Ὑπὸ γυναικὸς ἄρχεσθαι ὕβρις ἂν εἴη ἐσχάτη. Δεινὸν γυνὴ γνώμην ἀνδρὸς παραλῦσαι καὶ παρα- γαγεῖν, καὶ μάλιστά μάχλος. Ἕνεκα γὰρ τοῦ συν • Omnem malitiam et non malitiam mulieris. Aquæ ne des exitum, nec malieri improbæ licen- tiam si nolit monentem te audire, desecato eam de carne tua. 175 Cum leone et dracone potius habitato, quam cum muliere improba. Omnia vitia parva sunt, ɛi cum mulieris vitiis comparentur. Sors scelerati in eam incidat. Ex muliere peccati initium est, et per eam om- nes morti debemur. Improbæ mulieri licentiam loquendi ne conce- dito. Ira magna est mulier ebriosa, Cor malum et vultus tristis cordisque vulnus, mala mulier viro suo resistens. Scortatio mulieris in elatione oculorum et in palpebris suis agnoscetur. Præstat malitia viri, quam benefica mulier. Ex vestimentis enascitur tinea, et ex muliere malitia. In muliere improba bonum est sigillum. Mulier clamosa et linguax quasi tuba hostium ad fugam spectabitur. S. Basilii. Ut enim naves putres procellæ et tempestates demergunt, sic improba mulierum studia et affectiones imbecillas cohabitantium ani- mas misere submergunt et perdunt. Quando igitur animi sui curam geret, qui amoribus mulierum quasi servus addictus est ? Nula enim opes salis sunt cupiditatibus mulie- rum. Theologi. Mulieres insipientissimæ pulchritudine sua carentes ad pecunias confugiunt ; ac sunt (ut sic dicand theatrali ornatu conspicuæ, propter for- mam deformes et propter deformitatem defor- miores. S. Chrysost. O malum quovis malo pejus mulie- rem improbam ! Asperi sunt dracones, aspides maleficæ; Sed mulieris asperitas acerbior quam ferarum. Improba mulier nunquam mansuefiet; si du. rius tractetur, furit : si blandius, tollitur et elala est. Ferrum coquere, quam mulierem emendare faci- lius. Qui habet uxorem malam, suorum se peccato- ruin mercedem accepisse intelligat. Nulla in mundo bellua est, quæ cum muliere im- proba conferatur. Quid leone inter quadrupedes ferocius? Quid crudelius dracone inter serpentia? Nihil visi mu- lier improba. Acerbuma est pauperiorem duxisse uxorem, acer- bum item opulentiorem: illud enim rem, hoc aucto- ritatem et libertatem viri minuit et lædit. Philonis. Mulieri parere contumelia est suprema. 176 Callidissimum est mulieris ingenium adl mentem viri luxandam et statu suo deturbandam, LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XXXIV.

maxime si fuerit intemperans; quia euim conscia sibi est hujus vitii, mollior subinde redditur. Sui amans est mulier, et zelotypa immoderate ac mire industria, ut possit viri mores pervertere. Diogènis. Diogenes conspicatus mulieres inter se colloquentes: Aspis, inquit, vipera venenutu mutuatur. Aristippi. Aristippus Cyrenæus philosophus, a quo- piam interrogatus, an sibi ducere uxorem expediret, negavit. Si enim duxeris (inquiebat) formosam, babebis communem; sin autem deformem, poenar. Mulier os exornans animum deformem indicat. Democr. Cum Democritum quidam percunctare- tur, cur magnus cum esset, parvam duxisset uxo- rem : Ego, inquit, in malo eligendo, quod mini- mum erat, elegi. Socratis. Cum te diligere et appetere te dixerit mulier, tum ab illa magis metuendum tibi est quam cum conviciatur. Protagora. Protagoras interrogatus ob quam causam inimico filiam nuptum dedisset: Quia, in- quit, nihil ei dare poteram pejus. Idem cum vidisset anum exornatam : Si, inquit, viris, falleris; si sepulcro, ornata es. Socratis. Socrates dicere solebat, tria se mala assecutum, grammaticam, paupertatem et pernicio- sam uxorem ; quorum duo cum efugisset, pernicio- sam uxorem effugere non potuisse. Idem se consulentibus de ratione matrimonii contrahendi, dixit : Quemadmodum pisces, o ado- lescentuli, qui nondum intra nassas sunt, volunt intrare, qui autem jam intus sunt, volunt exire; sic et vos ne idem vobis accidat videte. Idem Xanthippen ornatam et ad spectacula eun- tem conspicatus : Non inquit, ut spectes, o uxor, exis, sed ut specteris. Philoxeni. Philoxenus poeta cuni quidam eum percunctaretur, quamobrem Sophocles bonas in- troducat feminas, ipse autem malas : Quia, inquit, quales oportet esse feminas Sophocles ostendit, ego vero quales sunt. Catonis. Omnes homines uxoribus imperant, nos omnibus hominibus, nobis autem uxores. De congregatione bonorum virorum, et prastantis- simis adhærendum esse, non item improbis. 177 Prov. XIII. Qui cum sapientibus conversa- tur, sapious evadet. · Si videris sagacem ac prudentem, mane illum adito, et limina januarum ejus pedibus tuis dele- In multitudine seniorum stato, et si quis erit sapiens, huic te adjungito. Narrationes sapientum ne contemnas, et în pro- verbiis illorum verseris. Λ ειδότος μαλακικωτέρα (f. μαχλικωτέρα τεί μαλακω ΓΗΝ, τέρα] γίνεται. Φίλαυτον γυνή, καὶ ζηλότυπον οὐ μετρίως καὶ δει νὸν παραλῦσαι ἤθη ἀνδρός. Διογένης κοινολογουμένας γυναίκας θεασάμενος, ἔφη· Ασπίς παρ' ἐχίδνης φάρμακον δανείζεται. Αρίστιππος ὁ Κυρηναίος φιλόσοφος, ερωτηθείς ὑπό τινος εἰ συμφέρει αὐτῷ γῆμαι, εἶπεν· Οὔκ· ε! μὲν γὰρ καλὴν, κοινὴν ἕξεις· εἰ δὲ φαύλην, ποινήν. Γυνὴ τῷ προσώπῳ κοσμουμένη, τὴν τῆς ψυχῆς ἀμορφίαν ἐμφαίνει. Δημοκρίτῳ ἔφη τις· Διατί, μέγας ών, μικρὰν ἔγη- μας γυναῖκα ; Κἀκεῖνος εἶπε· Τοῦ κακοῦ ἐκλογὴν ποιούμενος, τὸ ἐλάχιστον ἐξελεξάμην. Όταν ποθεῖν σε καὶ στέργειν λέγῃ γυνή, φοβού παρ' αὐτῆς πλέον, ὧν λέγει κακά. Πρωταγόρας έρωτηθείς, Διὰ τίνα αἰτίαν ἐχθρῷ τὴν θυγατέρα δέδωκας πρὸς γάμον, εἶπεν· Οὐκ εἶχον γὰρ αὐτῷ δεδωκέναι χεῖρον. Ο αὐτὸς, έωρακώς κεκοσμημένην γραῦν, ἔφη· Εἰ μὲν πρὸς ἄνδρας, ἐπλανήθης· εἰ δὲ πρὸς τάφον, ἐκοσμήθης. Σωκράτης ἔφη, Τριῶν κακῶν τέτευγμαι, γραμ- ματικῆς, πενίης καὶ οὐλομένης γυναικός· τῶν δύο ἐξέφυγον, οὐλομένης γυναικὸς ἐκφυγεῖν οὐκ ἐδυ νήθην. ῾Ο αὐτὸς πρὸς τοὺς αὐτὸν συμβουλευομένους περί τοῦ γῆμαι, ἔφη· Ωσπερ οἱ ἰχθύες, ὦ νεανίσκοι, οἱ περὶ τοὺς κύρτους, οἱ μὲν ἔξωθεν ὄντες βούλονται εἰσελθεῖν, οἱ δὲ ἔνδον ὄντες βούλονται ἐξελθεῖν· οὔ- τως δὲ ὑμεῖς ὁρᾶτε, μὴ τὸ αὐτὸ πάθητε. Ὁ αὐτὸς, Ξανθίππην κεκοσμημένην καὶ ἐπὶ θέαν πορευομένην ἰδὼν, ἔφη· Οὐχ ἵνα θεάσῃ, γύναι, που ρεύῃ, ἀλλ᾽ ἵνα θεαθῇς. Φιλόξενος ὁ ποιητὴς, εἰπόντος τινός, Διὰ τί Σοφού κλῆς χρηστὰς παρεισάγει τὰς γυναῖκας, αὐτὸς δὲ φαύλας, εἶπεν· Οτι Σοφοκλῆς μὲν οἷας δεῖ εἶναι τὰς γυναίκες λέγει, ἐγὼ δὲ οαι εἰσίν. Πάντες οἱ ἄνθρωποι τῶν γυναικῶν ἄρχουσιν, ἡμεῖς δὲ ἀνθρώπων ἁπάντων, ἡμῶν δὲ αἱ γυ ναῖκες. ΛΟΓΟΣ ΛΕ'. Περὶ συναγωγῆς χρηστῶν ἀνδρῶν· καὶ ὅτι χρή ἀρίστοις ἀνδράσι κυλλᾶσθαι, καὶ μὴ πονη ροῖς. Ο συμπορευόμενος σοφοῖς σοφὸς ἔσται. Ἐὰν ἴδῃς συνετόν, ὄρθριζε πρὸς αὐτὸν, καὶ βαθ- μοὺς θυρῶν αὐτοῦ ἐκτριβέτω ὁ πούς σου. Ἐν πλήθει πρεσβυτέρων στῆθι· καὶ εἴ τις σο φὸς, προσκολλήθητι αὐτῷ. Με παρίδης διήγημα σοφῶν, καὶ ἐν ταῖς παροι- μίαις αὐτῶν ἀναστρέφου. 109} ANTONII MELISSE SERMO XXXV [al. X].

rn NE Ie MERI e RTT Ww AOTOE Aq". Δόγῳ σοφῷ παράδαλε σὸν οὖς: ἔ ὕΆνδρες δίκαιοι ἔστωσαν σὔνδειπνοί σου. Μετὰ ἀνδρὸς εὐσεδοῦς ἐνδελέχιζε, Πετεινὰ πρὸς τὰ ὅμοια καταλύετ᾽" λειτουργοὶ αὖ- τοῦ, καὶ χατὰ τὸν ἡγούμενον τῆς πόλεως, πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ. ᾿Αποστυγοῦντες τὸ πονηρὸν, κολλώμενοι τῷ ἀγαθῷ, "Ὥσπερ οἱ ζωγράφοι ὅταν ἀπὸ εἰκόνος εἰκόνα γρά- φωσι, πυχνὰ πρὸς τὸ παράδειγμα βλέποντες, τὸν ἐχείνηυ χαρακτῆρα πρὸς τὸ ἑαυτῶν σπουδάζουσι μεταθεῖναι φιλοτέχνημα, οὕτω δὴ χαὶ τὸν ἑσπουδα- κότα ἑαυτὸν πᾶσι τοῖς. μέρεσι τῆς ἀρετῆς ἀπεργά- σασθαι τέλειον, οἱονεὶ πρὸς ἀγάλματά τινα χινού- μενα καὶ ἔμπρακτα, τοὺς βίους τῶν ἁγίων ἀποθλέ- πεῖν χρῇ, χαὶ τὸ ἐχείνων ἀγαθὸν οἴχεζον ποιεῖσθαι, διὰ μιμήσεως Ἐὰν ἴδῃς ἐθνικὸν, βίου σώφρονος καὶ τῇς λοιπῆς κατὰ τὸ ἦθος εὐταξίας ἐπιλαδόμενον πλέον σεαυτοῦ, τὸ σπουδαῖον ἐπίτεινον. Εἰ ποῖς καλοῖς ἔποιο νουθετούμενος, Οὐχ ἐντραπήσῃ τοῖς καχοῖς γελώμενος. Σοφῶν θύρας ἔχτριδε, πλουσίων δὲ μή. Μὴ χλείσῃς τὰ ὦτα πρὸς παιδείαν Κυρίου καὶ νουθεσίαν, ὡς ἀσπὶς πρὸς ἐπάτματα. Οὐ μικρὸν τοῖς σπουδαίοις καὶ μικρὰ τῶν μεγί- στῶν ἡ μίμησις. Κρεῖσσον δεύτερα ἔχειν μεγάλων ἢ πρῶτα πενι- χρῶν. Φιλεῖ πρὸς τὰς ἀναστροφὰς τὰ ἤθη ῥυθμίζεσθαι, "Ἔλεγχος ἀνδρὸς ἤθους ἡ μετὰ τῶν τοιῶνδε συν- ουσία" ὃ τε γὰρ φαῦλος ἐξ ἀνάγχης τοῖς ὁμοίοις συνόσται' ὅ τε δ᾽ αὖ πάλιν σώφρων καὶ σοφὸς τοῖς τὰ τοιαῦτα μετιοῦσιν. Καλὸν ἀεὶ τῷ κρείττονι τὸ χεῖρον ἀκολουθεῖν διὰ ξελτιώσεως ἐλπίδα. " Λόγῳ σοφῷ παράδαλε σὰν οὖς; Δ ΤΑνδρες δίκαιοι ἔστωσαν αὐὔνδειπνοί σου. Μετὰ ἀνδρὸς εὐσεδοῦς ἐνδελέχιζε, Πετεινὰ πρὸς τὰ ὅμοια καταλύει!" λειτουργοὶ αὖ- ποῦ, καὶ χατὰ τὸν ἡγούμενον τῆς πόλεως, πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ. ᾿Αποστυγοῦντες τὸ πονηρὸν, κολλώμενοι τῷ ἀγαθῷ. "Ὥσπερ οἱ ζωγράφοι ὅταν ἀπὸ εἰκόνος εἰκόνα γρά- φωσι, πυχνὰ πρὸς τὸ παράδειγμα (βλέποντες, τὸν ἐχείνου χαρακτῆρα πρὸς τὸ ἑαυτῶν σπουδάζουσι μεταθεῖναι φιλοτέχνημα, οὕτω δὴ χαὶ τὸν ἐσπουδα- κότα ἑαυτὸν πᾶσι τοῖς. μέρεσι τῆς ἀρετῆς ἀπεργά- σασθαι τέλειον, οἰονεὶ πρὸς ἀγάλματά τινὰ κινού- μενα καὶ ἔμπρακτα, τοὺς βίους τῶν ἁγίῳν ἀποβλέ- πεῖν χρὴ, καὶ τὸ ἐχείνων ἀγαθὸν οἴχεζον ποιεῖσθαι διὰ μιμήσεως Ἐὰν ἴδῃς ἐθνικὴν, βίου σώφρονος καὶ τῇς λοιπῆς χατὰ τὸ ἦθος εὐταξίας ἐπιλαδόμενον πλέον σεαυτοῦ, τὸ σπουδαῖον ἐπίτεινον. Εἰ τοῖς καλοῖς ἕποιο νουθετούμενος, Οὐχ ἐντραπήσῃ τοῖς καχοῖς γελώμενος. Σοφῶν θύρας ἔχτριδε, πλουσίων δὲ μή. Μὴ χλείσῃς τὰ ὦτα πρὸς παιδείαν Κυρίου καὶ νουθεσίαν, ὡς ἀσπὶς πρὸς ἐπάτματα. Οὐ μικρὸν τοῖς σπουδαίοις καὶ μικρὰ τῶν μεγί- στὼν ἡ μίμησις. Κρεῖσσον δεύτερα ἔχειν μεγάλων ἣ πρῶτα πενι- ( χρῶν. Φιλεῖ πρὸς τὰς ἀναστροφὰς τὰ ἤθη ῥυθμίξεσθαι, "Ἔλεγχος ἀνδρὸς ἤθους ἡ μετὰ τῶν τοιῶνδε συν- ουσία " ὅ τὸ γὰρ φαῦλος ἐξ ἀνάγκης τοῖς ὁμοίοις συνέσται" ὅ τε δ᾽ αὖ πάλιν σώφρων καὶ σοφὸς τοῖς τὰ τοιαῦτα μετιοῦσιν. Καλὸν ἀεὶ τῷ κρείττονι τὸ χεῖρον ἀκολουθεῖν διὰ βελτιώσεως ἐλπίδα, ᾿ Atq coyu xapá6ale gov abc. 4 "Avboes Olxaioy Égvtogay aüvüstmyot aou. Mexà àvbpb; züse6o0; bvbelyiee. Mleseivà mph; cà Bpoíx xaralUs:* Aztroupyol ai- o9, xal xasà viv iobgevov cis móleus, mávesg ol x1100x00vves Ev als. "Axostoyoüvesg «b movnphv, xoXMDpevor cj ial. "Denep cl Quypágnt Gvav ámb ebxbvoz elxdva. vpá- pci muxvà mpg tb mapábecyua fMimoviec, xbv ixebvou xapaxrhpa phe «b tav emoybáQouct uevabelyat qorégrpa., oUvu Oh xal tbv bomovba- xóa bavTby müct volg. uépest vf ápetüjg &mspyá- cacüzi céAetw, olovel mpg &ydpamá vta tod sva xal Éptspaxsa, vog Bloug civ dyluv &nofd- métv «ph, xal vb Exsivtoy &yaÜbv obxetov motatoüni bà pupfjseug *Eàv lips Hüvuxby, Bio) aügpovec xaV fs Voce xarà vb fo, eüsatlag Umcka6ópsyoy miéov ceauzoU, th amoubaiov Emistivov. El wf; xaAot; Émoto vovOecoóuevoc, Ox &vspanfsn tole xaxolc YeXopavoc. Xogüyy Bópag Éxipióe, nXoucluy àb pij. Mà xhrlops và raus madelov Kuplou xal vovÜsclav, Ds &crdg npb; bnásuasa. Ob puxphy sol; amovüalot; xal pixp zv peyl- etw 1| pfpgaie. Kpelosoy 8s)sepa Éyew peyóuy j| npOta mevi- ypàv. Bet nghe zàq &vaetpogàc xà fn duDpiqcaDas, "EXeryog üvüphg ffov; j pet vOv votvEs suv- evcla* 6 *& vàp qzülo; ££ áváyxnz Tul; Ópolotg suvéetat* B ve O' ol xdi acppov xal aogbz xol; và 40t0va. pertoüdtv. Kov ádl. cip xpalvtov, s. eipov dxolov0sty &ià Sz)runssue &AmlSa. "

Ο ψόγον. Noli mulari exleges; ubicunque castra sua A posuerint, eo fac ne accedas; declina illos ac prawleri ; non enim somnum capient, nisi maledi- cium commiserint. Viam impiorum ne ingrediaris, nec exlegum viss quaesieris. Qui cum insipientibus congreditur, agnoscetur. Fili, malos viros ne æmuleris, nec illorum cœtus appetas : falsa enim meditatur cor illorum, et molesta labia eorumdem loquuntar. Prov. xxxiii. Ne te adjungas sodalem iracundo, aut amico iracundo contubernalem, ne discas tan- dem illius vias, et laqueum capias animæ tuæ. Isa. Abstine ab injusto, et non terreberis, nec tremor appropinquabit tibi. I Thess. v. Præcipimus vobis, fratres, nomine Domini nostri Jesu Christi, ut secedatis ab uno- quoque fratre immoderate et sine ordine se ge- rente, et non ea ratione quam a nobis traditam acceperatis. Fugite imitationes condemnatorum. I Cor. v. Si quis, frater cum nominetur, fuerit vel scortator, vel simulacrorum cultor, vel convi- ciator, vel rapax, cum ejusmodi ne cibum quidem sumite; tollite ex vobis improbum. Sirach. Cum disciplina carentibus ne colludas, ne parentes tui probro afficiantur. S. Basilii. Perniciusæ sunt malorum congressi- nes: siquidem hæc est amicitiæ lex ac consuetudo, ut per similitudinem ingeneretur conjunctis. Ut enim in pestilentibus locis paulatim aer immissus mor- bum occulte illic degentibus immittit, sic impro- borum consuetudo multa mala importat, etiam- si calamitas in præsentia oculos fugiat. Bonos non bonis semper anteponito. Nam si cum malis verseris, malus omnino fies, (Theologi.) S. Chrysost. Delicatos et dissolutos ac improbos vitato, ac etiam ens qui scorta ductant. S. Athanas. Non modo a vitiis cavere debenus, ac ea vitare, verum etiam eos qui talia faciunt aversari. 179 S. Cyrilli. Improbis connivere, et noxium est et vituperatione dignum. Clementis. A sceleratis liberari, est saluti initiari. Nili. Probi viri ad improbos accedentes multo facilius vitia trahunt, quam virtutem impertiunt. Philonis. Perniciosæ sunt stultòrum congressio- nes : et animo sæpe audienti illorum dementie simulacra imprimantur. Non rus improbos, non urbs bonos efficit, sed talium consuetudo. De illis qui optimos et sanctos viros honorant. Gen. xx. Abimelechus mille didrachma argenti, oves, vitulos, pueros et puellas Abrahamo donavit : Μη ζηλώσῃς ὁδοὺς ἀνόμων· ἐν ᾧ ἂν τόπῳ στρατ τοπεδεύσωσι, μὴ ἐπέλθῃς ἐκεῖ· ἔκκλινον ἀπ' αὐτῶν καὶ παράλλαξον. Οὐ γὰρ μὴ ὑπνώσουσιν, ἐὰν μὴ και κοποιήσωσιν. Οδοὺς ἀσεβῶν μὴ ἐπέλθῃς, μηδὲ ζητήσῃς ὅλους παρανόμων. Ο συμπεριφερόμενος άφροσι γνωσθήσεται. Υιέ, μη ζηλώσης κακοὺς ἄνδρας, μηδὲ ἐπιθυμήσης εἶναι μετ' αὐτῶν. Ψευδὴ γὰρ μελετᾷ ἡ καρδία αὐτῶν, καὶ πόνους τὰ χείλη αὐτῶν λαλεῖ. Μὴ ἴσθι ἑταῖρος ἀνδρὶ θυμώδει, μηδὲ συναυλίζου φίλῳ ὀργίλῳ, μήποτε μάθης τῶν ὁδῶν αὐτοῦ, καὶ λά της βράχους τῇ σῇ ψυχῇ. Απέχου τοῦ ἀδίκου, καὶ οὐ φοβηθήσῃ, καὶ τρόμος οὐκ ἐγγιεῖ σου. Παραγγέλλομεν ὑμῖν, ἀδελφοί, ἐν ὀνόματι τοῦ Κι ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, στέλλεσθε ὑμᾶς ἀπὸ παν τὸς ἀδελφοῦ ἀτάκτως περιπατοῦντος, καὶ μὴ κατὰ τὴν παράδοσιν ήν παρελάβετε παρ' ἐμοῦ. Φεύγετε τὰς μιμήσεις τῶν κατεγνωσμένων. Εάν τις ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος ή πόρνος, ἢ εἴδω λολάτρης, ή λοίδορος, ἢ ἅρπαξ, τῷ τοιούτῳ μηδέ συνεσθίειν· ἐξάρατε τὸν πονηρὸν ἐξ ὑμῶν αὐτ τῶν. Μὴ πρόσπαιζε ἀπαιδεύτοις, ἵνα μὴ ἀτιμάζωνται οἱ γονεῖς σου. Βλαβεραὶ αἱ πρὸς τοὺς κακούς συνουσίαι· ἐπειδὴ νόμος οὗτος φιλίας δι' ὁμοιότητος πεφυκέναι τοῖς συν απτομένοις ἐγγίνεσθαι. ὡς γὰρ ἐν τοῖς νοτοποιοίς χωρίοις κατὰ μέρος ἀναπεμπόμενος ὁ ἀήρ λανθάνου σαν νόσον τοῖς ἐνδιαιτωμένοις εναποτίθησιν, οὕτως ή πρὸς τοὺς φαύλους συνουσία μεγάλα κακὰ ταῖς ψυ χαῖς ἐναφίησι, κἂν τὴν παραυτίκα αἴσθησιν τὸ βλα βερὸν διαφεύγῃ. 'Αεὶ προτίμα τους καλούς τῶν μὴ καλά Κακοῖς δ' ὁμιλῶν καὶ κακὸς πάντως ἔσῃ. Φεῦγε τοὺς βλάκας καὶ ἐκλύτους ἄνδρας καὶ πονη- ροὺς, καὶ ἡταιρηκότας. Δεῖ μὴ μόνον ἀπέχεσθαι τῶν κακῶν, ἀλλὰ καὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα πράσσοντας ἀποστρέφεσθαι. Τὸ συνδιαιτάσθαι τοῖς φαύλοις ἐπιβλαβὲς καὶ ἐπί- Η τῶν κακῶν ἀπαλλαγὴ σωτηρίας ἐστὶν ἀρχή. Πολλάκις ἄνδρες ἀγαθοὶ, κακοῖς προσγενόμενοι, πολλῷ θάττον κακίας μέτελαβον, ἢ μετέδοσαν άρε- . τῆς. Βλαβεραὶ τῶν ἀνοήτων αἱ συνουσίαι· καὶ ἀκού- ουσα πολλάκις ψυχή, τῆς ἐκείνων φρενοβλαβείας ἀπομάττει τὰ εἴδωλα. Οὐ ποιεῖ ἀγρὸς φαύλους, οὐδὲ ἄστυ σπουδαίους, ἀλλ᾽ ἡ μετὰ τῶν τοιῶνδε συνδιατριβή. Περὶ τῶν τοὺς ἀρίστους καὶ ἁγίους ἄνδρας τη μώντων. Καὶ ἔλαβεν ᾿Αβιμέλεχ χίλια δίδραχμα ἀργυρίου, καὶ πρόβατα, καὶ μόσχους, καὶ παῖδας καὶ παιδί ANTONII MELISSE SERMO XXXVII [al. XII]. ΛΟΓΟΣ ΑΖ'.

mus ei coenaculum in parvo aliquo loco, ubi collo-- Psal. cxxxviii. Valde autem honorati sunt a me σκας, καὶ ἔδωκε τῷ ᾿Αβραάμ. Καὶ ἀπέδωκεν αὐτῷ Σάβραν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἰδοὺ ἡ γῆ μου ἐναντίον σου, καὶ οὗ ἐὰν ἀρέσκῃ σου, παροίχει. Εἶπεν ἡ γυνὴ πρὸς τὸν ἄνδρα αὐτῆς· Ἰδοὺ ἔγνων ὅτι ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ ὁ ἅγιος οὗτος διαπορεύεται ἐφ' ἡμᾶς διαπαντός" ποιήσωμεν δὴ ὑπερῷον τόπον μικρὸν, καὶ θῶμεν αὐτῷ ἐκεῖ κλίνην καὶ τράπεζαν, καὶ δίφρον, καὶ λυχνίαν· καὶ ἔσται ἐν τῷ εἰσπορεύ- εσθαι πρὸς ἡμᾶς, ἐκκλινεῖ ἐκεῖ. Καὶ ἐγένετο ἡμέρα, καὶ εἰσῆλθεν Ελισσαις, καὶ ἐξέκλινεν εἰς τὸ ὑπερῷον, καὶ ἐκοιμήθη ἐκεῖ. Ἐμοὶ δὲ λίαν ἐτιμήθησαν οἱ φίλοι σου, ὁ Θεός· λίαν ἐκραταιώθησαν αἱ ἀρχαὶ αὐτῶν. Ὁ ἀντιλαμβανόμενος δικαίων, οὗτος ἀνατελεῖ. Μνήμη δικαίων μετ' ἐγκωμίων. Εν ποίησον εὐσεβεῖ, καὶ εὑρήσεις ανταπόδομα, καὶ εἰ μὴ παρ' αὐτοῦ, ἀλλὰ παρὰ τοῦ Ὑψίστου. Ο δεχόμενος προφήτην εἰς ὄνομα προφήτου μια σθὸν προφήτου λήψεται· καὶ ὁ δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου μισθὸν δικαίου λήψεται. Ερωτῶμεν δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοὶ, εἰδέναι τοὺς κοι πιῶντας ἐν ὑμῖν, καὶ προϊσταμένους ὑμῶν ἐν Κυ ρίῳ καὶ νουθετοῦντας ὑμᾶς, καὶ ἡγεῖσθαι αὐτοὺς ὑπερεκπερισσοῦ ἐν ἀγάπῃ διὰ τὸ ἔργον αὐτῶν. Πρώτη τῶν εὐεργεσιῶν τὸ ἐπαινεῖσθαι τοὺς και λούς. Ζήλου γὰρ ὁ ἔπαινος πρόξενος, ζῆλος δὲ ἀρε της. Τῶν ἀρίστων μάλιστα μνημονευτέον, ὧν καὶ τὸ μεμνῆσθαι ὅσον ἐμοὶ καὶ ὠφέλιμον. Πᾶσι τὸ καλὸν ὁμοίως αἰδέσιμον. Οἱ τοὺς ἀγαθοὺς ἐπαινοῦντες μερισταὶ τῶν ἐκεί νας ἀποκειμένων στεφάνων εἰσίν. Εἴ τις εἴη ἐν ἡμῖν τῆς ἐξαιρέτου ζωῆς ἐπιμελη- τῆς, καὶ τῇ τοῦ βίου λαμπρότητι μαρτυρούμενος, τούτῳ πάντη τε καὶ πάντως ἐποιτο ἂν τὸ χρῆναι τιμᾶσθαι καὶ μὴ ἀπιστεῖσθαι πρός τινων, ἀλλ᾽ εἰς δρχου δύναμιν δέχεσθαι παρ' αὐτοῦ τὸ ναὶ ναὶ, καὶ τὸ οὐ ού. Οὐκ ἔστι μέγα τὸ φροντίζειν ἀνδρὸς δικαίου, ἀλλὰ · χάριν λαμβάνει δ καταξιούμενος διακονεῖν αὐτῷ. ΛΟΓΟΣ ΛΗ'. Περὶ τῶν τοὺς ἁγίους καὶ ἀρίστους άνδρας άτιμα ζόντων. Δίκαιοι καταγελῶνται· παραδίδονται γὰρ εἰς χεῖο μας ἀσεβῶν. Δίκαιος ἀνὴρ ἄμεμπτος ἐγεννήθη εἰς χλεύασμα. *Αλαλα γενηθήτω τὰ χείλη τὰ δόλια, τὰ λαλοῦντα κατὰ τοῦ δικαίου ἀνομίαν. Κατανοεῖ ὁ ἁμαρτωλὸς τὸν δίκαιον, καὶ βρύξει ἐπ' αὐτὸν τοὺς ὁδόντας αὐτοῦ. - A reddidit etiam Sarram uxorem, eumque sic afytur: Eu terra mea est in conspectu - tuo ; ubicunque libi❤ tum fuerit, ibi habitato. • IV Reg. iv. Uxor dixit viro suo : Novi hune hominem Dei sanctum frequenter hac transire. Facia- eemus ei lectum et mensam, et sedem ac candela- Drum, ut cum præteribit hac, huc divertere possit, Postea autem aliquando accidit, ut veniret Elisæus, et se recepit in illud coenaculum, ibique dormivit. amici tui, Deus : corroborati sunt admodum princi- patus eorum. Prov. 1. Qui bonis succurrit, magnus landem aliquando evadet. Eccli. x11. Memoria justorum cum laudibus con- juncta est. Pio benefacito, et remunerationem consequeris, et si non ab illo, certe ab ipso Celsissimo. Matth. x. Qui prophetam prophetæ nomine reci- pit, mercedem prophete accipiet : et qui justum recipit justi nomine, justi mercodem accipiet. 1 Thess. v. Rogamus autem vos, fratres, ut eos agnoscatis qui inter vos laborant: itemque eos qui præsunt vobis, ad Domini laudem, quique vos admo- nitionibus erudiunt et castigant, et habeatis illos in summo honore per charitatem, propter munus et officium, qua funguntur. Theologi. Primum inter beneficia est, ut boni laude afficiantur. Laus enim parit æmulationem, æmulatio virtutem. Præstantissimorum maxime memores esse debe- mus, quorum vel sola recordatio sancta mihi et utl- lis est. Chrysost. Honestum ex æquo omnibus veneratione dignum videtur. 180 Qui bonos laudant, coronarum quæ illis re- positæ sunt, participes fiunt. Cyrilli. Si quis exstiterit inter nos eximiæ vitæ meditator, et testimonio comprobatus de vitæ præ- stantia, huic omnino consequens est, et ut honore- tur, et fides ei habeatur ; quin etiam jurisjurandi loco ex illo accipiatur simplex afrinatio aut negatio. Res magna non est virum justum curare, sed gra- tiam meretur qui justo mluistrare satagit. De iis qui sanctos el præstantes viros ignominia affi- ciunt. Job x11. Justi deridentur: nam in implorum ma- Aus traduntur. Vir justus et irreprehensibilis factus est ad ludi- briam. Darid. Muta ſlant labia dolosa, quæ contra justum lo.juuntur inique. Observat sceleratus justum, et dentibus in eum) frendet. LOCI COMMUNES. PARS 11. SERMO XXXVΙΙΙ. PATROL. GR. CXXXVI. SERMO XXXVIII [al. XXI].

Prov. xxix. S.pientes et sagaces improbos vocant. A Viri sanguinarii quod sanctum est, oderunt. Abominandus est scelerato divinus cultus. In regione impiorum probi gemunt: at in illorum exitio boni augebuntur. Isa. 111. Miser animus illorum, quia malum cepe- runt consilium contra seipsos, dicentes: Vinculis constringamus justum, quia nobis est obnoxius. Ergo fructus operum illorum devorabunt. Sap. iv. Si viderint justum, contemnent: Domi nus autem irridebit eos: deinde ignominiose et contumeliose tractabuntur. 1bid. v. Tunc cum magna constantia stabit justus adversus ora eorum qui ipsum afflixerint et qui repudiaverunt labores ipsius, cumque viderint, gra- vi metu turbabuntur, et obstupedent ad admirabi- Β lem illius salutis rationem: secum enim taciti loquentur pœnitentes: Hic est quem risui habui- mus insipienter, et conviciis proscidimus, ac in eum conviciorum proverbia jecimus, in vita eum insanire putabamus, et mortem ipsius ignominiosam arbi- trati sumus : quomodo vero adnumeratus est inter filios Dei, et inter sauclos sors ejus cecidit ? Ergo aberravimus a via, et justitis lux nobis non illu- ait, et sol mobis non est exortus ; quid profuit no- bis superbia ? quid opulentia cum arrogantia nobis contulit ? preterita sunt illa omnia, quasi umbra, et quasi fama prætervolans. 1 Tim. 1. Quicunque volunt pie vivere ex Chri- sti Jesu instituto, ii persecutionibus 161 agita- buatur : improbi aulam homines et praestigiatores " ad pejora proficient seducentes et seducendi. S. Basilii. Sæpenumero boni etiam in manns ipiorum traduntur, non ut illi honore afficiantur, sed ut hi contemplu probentur. Theologi. Siquidem inr, malus cun sim, optimum esis'imas, quid mihi faciendum est? An improbior ero, ut magis placeam tibi? Nequaquam vero sic mihi consulam. Eodem modo nec si, cum recte ſun- gar officio meo, labi et errare me credis, rectum officium propter te deseram : vivo enim non tibi magis quam mihi ipsi. Fabricantur scelerati supra dorsum nostrum, factique sumus commune theatrum et angelis et hominibus. S. Chrysost. Fieri non potest ut qui virtuti dedi- ti sunt, apud omnes audiant bene. S. Athanasii, Traduntur sæpe etiam justi in sce- lerosorum manus, non ut isti honorentur, sed ut illi probentur deridentur in præsens quandiu Christi bonitas permittit, occultantur aliquantisper magna et secreta penetralia earum reruïd quæ utris- que s'int reservatæ in ilind tempus, eum et oratio, et actio, et cogitatio æquis lancibus pendentur, eum zurget ad judicandum universam terram, consilia, voluntates et opera ipsa congregaturus et aperitu- fus que apud ipseu consignata et clausa servan- rur. . • Τοὺς σοφοὺς καὶ συνετους φαύλους καλοῦσιν. "Ανδρες αἱμάτων μέτοχοι μισήσουσιν ὅπον, Βδέλυγμα ἁμαρτωλῷ θεοσέβεια. Ἐν τόποις ἀσεβῶν στένουσι δίκαιοι· ἐν δὲ τῇ ἐκείν νων ἀπωλεία πληθυνθήσονται δίκαιοι. Οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, ὅτι βεβούλευνται βουλήν πονηρὰν καθ' ἑαυτῶν, εἰπόντες" Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν. Τοίνυν τὰ γεννήματα τῶν ἔργων αὐτῶν φάγονται. Ὄψονται τὸν δίκαιον καὶ ἐξουθενήσουσιν· αὐτοὺς δὲ Κύριος ἐγγελάσεται· καὶ ἔσονται μετὰ τοῦτο εἰς πτώμα άτιμον καὶ εἰς ύβριν. . Τότε στήσεται ἐν παρρησίᾳ πολλῇ ὁ δίκαιος κατά πρόσωπον τῶν θλιψάντων αὐτὸν, καὶ τῶν ἀθετούν των τοὺς πόνους αὐτοῦ. Ιδόντες δὲ ταραχθήσονται φόβῳ δεινῷ, καὶ ἐκστήσονται ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τῆς σωτηρίας. Εροῦσι γὰρ ἐν ἑαυτοῖς μετανοοῦντες· Οι- τός ἐστιν ὄν ποτε ἔσχομεν εἰς γέλωτα καὶ εἰς παρα- βολὴν ὀνειδισμοῦ οἱ ἄφρονες· τὸν βίον αὐτοῦ ἑλογι σάμεθα μανίαν, καὶ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἄτιμον· πῶς καταλογίσθη ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ ἐν ἁγίοις ὁ κλήρος αὐτοῦ ἐστιν ; "Αρα ἐπλανήθημεν ἀπὸ ὁδοῦ, καὶ τὸ τῆς δικαιοσύνης φῶς οὐκ ἐπέλαμψεν ἡμῖν, καὶ ὁ ἥλιος οὐκ ἀνέτειλεν ἡμῖν. Τί ὠφέλησεν ἡμᾶς ἡ ὑπερηφανία ; καὶ τί ὁ πλοῦτος μετὰ ἀλαζονείας συμ- βέβληται ἡμῖν; Παρῆλθεν ἐκεῖνα πάντα ὡς σκιά, καὶ ὡς ἀγγελία παρατρέχουσα, Πάντες οι θέλοντες εὐσεβῶς ζῆν ἐν Χριστῷ Ἰησ σοῦ διωχθήσονται· πονηροὶ δὲ ἄνθρωποι καὶ γύητες προκόψουσιν ἐπὶ τὸ χεῖρον, πλανῶντες καὶ πλανώ μενοι. Παραδίδονται πολλάκις καὶ δίκαιοι εἰς χεῖρας ἀστο βῶν, οὐχ ἵνα ἐκεῖνοι τιμηθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα οὗτοι δοκι μασθῶσι διὰ τῆς περιφροσύνης. Εἰ δέ με ὄντα κακὸν ἄριστον ὑπελάμβανες, τί με ποιεῖν ἐχρῆν ; εἶναι μᾶλλον κακόν, ἵνα πλέον ἀρέσκω σκι; Οὐκ ἂν τοῦτο ἐμαυτῷ συνεβούλευσα. Οὕτως οὐδὲ εἰ κατορθοῦντά με πταίειν ὑπολαμβάνεις, τὸ κατορθοῦν διὰ σὲ μεταθήσομαι. Ζῷ γὰρ οὐ σοὶ μᾶλ λον ἢ ἐμαυτῷ. Τεκταίνουσιν ἐπὶ τὸν νῶτον ἡμῶν οἱ ἁμαρτωλοί, καὶ γεγόναμεν θέατρον κοινὸν καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις. Οὐ δυνατὸν τοὺς ἐν ἀρετῇ ὄντας παρά πάντων ἀκούσιν καλῶς. Παραδίδονται πολλάκις καὶ δίκαιοι εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, οὐχ ἵνα ἐκεῖνοι τιμηθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα ούτ τοι δοκιμασθώσιν. Καταγελῶνται πρὸς τὸ παρὸν, ὡς ἔστι [γ. ἔτι] ἡ τοῦ Θεοῦ χρηστότης κρύπτεται, καὶ τὰ μεγάλα ταμεῖα τῶν ὕστερον ἀποκειμένων εκατέρας, ἡνίκα καὶ λόγος καὶ πρᾶξις και διανόημα τοῖς δι καίοις σταθμοῖς ταλαντεύεται, ὅταν ἀναστῇ κριτ καὶ τὴν γῆν, τὴν βουλὴν καὶ τὰ ἔργα συνάγων, πεὶ γυμνῶν τὰ ἐσφραγισμένα παρ' αὐτῷ καὶ σωζό μενα. ! ANTONII MELISSÆ

ΛΟΓΟΣ ΑΘ'. Περί μισοπονηρίας, καὶ τῶν τὰ ἄτοπα ἀποστρε φομένων. Εγένετο δὲ ἐν ταῖς ἡμέραις ταῖς πολλαῖς ἐκείναις, μέγας γενόμενος Μωσῆς ἐξῆλθε πρὸς τοὺς ἀδελφούς αὐτοῦ τοὺς υἱοὺς Ισραήλ. Κατανοήσας δὲ τὸν πόνον αὐτοῦ, ὁρᾷ ἄνθρωπον Αἰγύπτιον τύπτοντά τινα Ἑβραῖον τῶν ἑαυτοῦ ἀδελφῶν τῶν υἱῶν Ἰσραήλ· περιβλεψάμενος δὲ ὧδε καὶ ὧδε, οὐχ ὁρᾷ οὐδένα. Καὶ πατάξας τὸν Αἰγύπτιον, ἔκρυψεν αὐτὸν ἐν τῇ ἄμε μῳ. Εξελθὼν δὲ τῇ ἡμέρᾳ τῇ δευτέρα, ὁρᾷ δύο ἄν δρας Εβραίους διαπληκτιζομένους, καὶ λέγει τῷ ἀδικοῦντι· Διατί τύπτεις τὸν πλησίον; Ὁ δὲ εἶπεν· Τις σε κατέστησεν ἄρχοντα καὶ δικαστὴν ἐφ' ἡμᾶς; ἢ ἀνελεῖν με θέλεις, δν τρόπον ἀνεῖλες χθὲς τὸν Α'- γύπτιον ; Εμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευομένων, καὶ μετὰ ἀσεβῶν οὐ μὴ καθίσω. Οἱ ἀγαπῶντες τὸν Κύριον, μισεῖτε πονηρά. Οὐ προστιθέμην πρὸ ὀφθαλμῶν μου πράγμα πα ράνομον, ποιοῦντας παραβάσεις ἐμίσησα. Αδικίαν εμίσησα καὶ ἐβδελυξάμην· τὸν δὲ νόμον σου ἠγάπησα. Φόβος Κυρίου μισεῖ ἀδικίαν, 5βριν τε καὶ ὑπερη φανίαν καὶ ὁδοὺς πονηρῶν. Μεμίσηκα διεστραμμένας ὁδοὺς κακῶν, Ο μισῶν ἀδικίαν μακρὸν βιώσεται χρόνον. Περικάθαρμα δικαίῳ ἄνομος. Οὐκ ἀρέσει δικαίῳ οὐδὲν ἄνομον. Λόγον άδικον μισεῖ δίκαιος. Δίκαιος οὐ προσέχει χείλεσι ψευδέσιν. Ευδοκία Κυρίου ἀποστῆναι ἀπὸ πονηρίας, καὶ ἐξιλασμός ἀποστῆναι ἀπὸ ἀδικίας. Δείξον, ἄνθρωπε, τὸ μισοπόνηρον, ἀποστρεφόμε νος μὲν τὰς ἁμαρτίας, ὑπερτιμῶν δὲ τὰς ἀρετάς. Ἐὰν γὰρ ἐφ' ἑκάστης πράξεως νικάν ποιήσῃς τὰ βελτίονα, μακάριος ἔσῃ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, ὅτε κρινεῖ ὁ Θεὸς τὰ κρυπτὰ τῶν ἀνθρώπων. Τί τὸν Φινεὶς ἐδικαίωσεν; οὐχὶ δικαία καὶ μισο πόνηρος ὀργὴ κατὰ τῶν πορνευσάντων ; δς τὰ πολλά ἐπιεικὴς ὢν καὶ πρᾶος, ἐπειδὴ εἶδε τὴν πορνείαν τοῦ Ζαμβρὶ καὶ τῆς Μαδιανήτιδος ἀναφανδόν καὶ ἀπηρυ- θριασμένως γιγνομένην, οὐδὲ συγκαλυπτόντων αὐτ · τῶν τὴν αἰσχύνην, τὴν ἀσχήμονα θέαν οὐκ ἀνεχόμε νος, εἰς δέον ἐχρήσατο τῷ θυμῷ, δι' ἀμφοῖν ἐλάσας τὸν σειρομάστην. Σαμουήλ δὲ τὸν ᾿Αγὰρ βασιλέα τοῦ ᾿Αμαληκ ὑπὸ δικαίας ὀργῆς εἰς μέσον ἀγαγὼν κατε φόνευσεν. Οὕτω γίνεται πολλάκις ὁ θυμὸς ἀγαθῶν καὶ δικαίων πράξεων υπηρέτης. 'Ηλίας δὲ ὁ ζηλω τῆς τετρακοσίους καὶ πεντήκοντα ἄνδρας ἱερεῖς τῶν ἀλσῶν, ἐσθίοντας την τράπεζαν Τεζάβελ, και την τρακοσίους άνδρας ἱερεῖς τῆς αἰσχύνης, λελογισμέ νῳ θυμῷ καὶ σώφρονι, εἰς ὄφελος παντὶ τῷ Ἰσραὴλ ἐθανάτωσεν. Ωμῆς δίχα ψυχῆς οὐ καθαίρεται κακία. η - • . De improbitatis odio, ac de iis qui quæ absurda sunt declinant. Exod. u. Accidit autem longo post tempore, ut Moses jam grandis inviserit fratres suos filios Israe- lis : cumque animadvertisset eorum molestias ac labores, videt ab homine Ægyptio percussuin Hebræum quemdam, unum ex fratribus filiorum Israelis : cumque huc et illuc circumnspexisset, nec quemquam vidisset, percussit Egyptium iffum, ac occultavit eum in arena. Postridie autem cum prodiisset, vidit Hebræos duos compugnantes, ac injuriam facienti dixit : Cur verberas proximum tuum ? ille autem, Quis te, inquit, principem et - judicem constituit super nos ? an me interficere vis, quemadmodum heri interfecisti Ægyptium ? Psal. xxv. Odi concionem improbe agentium, nec cum impiis habitabo. Qui Dominum diligitis, improbitatem odisse de- betis. Non proponebam mihi ante oculos rem quæ con- tra legem esset, transgressores et prævaricatores ●di. Iniquitatem odi, et abominor : legem 182 aut tem tuam diligo. Prov. v. Metus Domini injustitiam odit, et contumeliam, superbiam et improborum vias. Odi tortuosas pravorum vias. Qui odit iniquitatem longe vivet tempore. Placului est justo exlex. Nihil legi adversum placebit fusto. Verbum iniquum odit justus. Justus non attendit labiis meudacibus. Sirach xxxv. Gratum est Domino ab *ryprobitate desistere, et placatur cum ab injuria desistitur. S. Basilii. Demonstra, o homo, te improbitatem olisse, peccata rejiciens, et virtutes honore all- ciens. Si enim in unaquaque actione effeceris ut meliora vincaut, beatus eris illo die, cum Deus oc- culta hominum judicabit. Quid justum effecit ipsum Phineem? nonne justa et improbitatem exosa ira adversus scortatores? qui alinqui esset lenis et clemens. Sed postea- quam animadvertit improbitatem Jambri et Madia- nitidis manifestam et inverecundam, Mis non tegen- tibus turpitudinem, deforme spectaculum non fe- rens, sicut decebat, iracundiam in illos exercuit, ac otrumque hasta sua transfodit. Sammel vero Agagum regem Amalecorum, justa commotus ira, in medium adductum occidit. Ita sæpenumero bona- rum et justarum actionum ministra est ira. Itemque Helias ille æmulator quadringentos et quinquaginta sacerdotes lucorum, de mensa Hiezabelis cibum su- mentes, et quadringentes turpitudinis sacerdotes, meditata ratione et ira sobria commotus, morte adfer cit ad universi populi feraelitici utilitatem. Philonis. Sine sævo animo non repurgantur sitia. LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XXXIX. SERMO XXXIX (al. VII].

De iis qui malis delectantur, probantque improbita- lent. Davidis. Comprehenduntur in insidiosis suis con- siliis quæ excogitarunt, quia laudatur scelerosus in cupiditatibus animi sui, et injuriosus in eisdem bene audit. · Psal. xLIX, Quando videbas furem, una cum illo currebas, et cum adultero societatem inibas. Quid gloriatur potentia præditus in vitio? ini- quitatem tolos dies et iniuriam commentata est lin- Qui dicit impium justum esse, is exsocratus po- pulis erit, et genti odiosus. O qui malis delectamini, ac perversitate mala gandetis, quorum viæ tortuosæ, et obliqua cursus vestigia. 183 Quarens mala comprehendetur ab illis, Qui alterius interitu gaudet, non erit innocens. Quovis tempore oculi improborum admittunt fa- gilia. Amos. Ne gaudeas, inimica mea, quod ceciderim ; nanı resurgam, propterea quod etiamsi sedero in tenebris, Dominus illustrabit me : iram Domini sustinebo, quia in eum peccavi donec ipse justifi - carit causam uieam, et eduxerit me in lumen, ac ipsius justitiam videro. Videbit item hostis mea, et confusione turpi induetur, quæ mihi dicere so- lehat, Ubi est Dominus Deus tuus? Isa. v. Miseri vos, qui dicitis malum bonum, et vicissim bonum malum ; qui ponitis tenebras lu- cein, et lucem tenebras : itemque amarum dulce, et dulce amarunt. Laqueo capientur qui piorum ruina gaudent, et vehemens dolor conficiet ipsos ante mortein. Non convenit scelerosum laudibus efferri. Scelerosus amicos suos turbabit, et inter eos qui pacifice vivunt, injiciet calumniam. Qui gestiunt gaudio propter viri mala, iis conse- rescent mala. Rom. 1. Qui quidem justa Dei decreta cum co- gnoscant, eosque qui talia designassent mortis sup- · plicio dignos esse, non solum illa faciunt, sed etiam approbant eos qui faciunt. Proditio est veritatis, et assuefactio ad rerum Indifferentiam improbe viventium receptio. Multi malas actiones approbant, ac festivum gratiosum dicunt : et obscenitata verborum uten- tein civilem nominant : et quæ deinceps sequun- tur. Non solum vitium imitari, sed etiam cum peccato viventes laudare, pena dignum est et supplicio non vulgari : et ut etiam admirabile quiddam di- cam, si licet, nobis gravius imminet periculum quam ils qui in ipso scelere vivunt ; nam laudare peccantes majore animadversione dignum est, quam peccare, et merito. Est enim corrupti animi et morbo incurabili laborantis hæc sententia et ju- ຮູບ ເພ. ΛΟΓΟΣ Μ'. 1101. Περὶ χαιρεκάκων καὶ ἀποδεχομένων τὰ πονηρά, Συλλαμβάνονται ἐν διαβουλίοις οἷς διαλογίζονται. Ὅτι ἐπαινεῖται ὁ ἁμαρτωλὸς ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ ὁ ἀδικῶν ἐνευλογεῖται. Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ, καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ἐτίθης Τί ἐγκαυχῇ ἐν κακίᾳ ὁ δυνατός; ἀνομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀδικίαν ελογίσατο ἡ γλῶσσά σου. Ο εἰπὼν τὸν ἀσεβῆ, ὅτι δίκαιός ἐστιν, ἐπικατάρι τος λαοῖς ἔσται, καὶ μισητὸς ἔθνει. Ο οἱ εὐφραινόμενοι ἐπὶ κακοῖς, καὶ χαίροντες ἐπὶ διαστροφῇ κακῇ, ὧν αἱ τρίβοι σχολιαὶ, καὶ καμπύλες αἱ τροχιαὶ αὐτῶν. Ἐκζητοῦντα κακά καταλήψεται αὐτόν. Ὁ ἐπιχαίρων ἀπολλυμένῳ οὐκ ἀθωωθήσεται. Πάντα τὸν χρόνον οἱ ὀφθαλμοὶ τῶν κακῶν προσ- δέχονται κακά. Μὴ ἐπίχαιρέ μοι, ἐχθρά μου, ὅτι πέπτωκα, καὶ ἀναστήσομαι. Διότι καὶ ἐὰν καθίσω ἐν σκότει, Κύ- ριος φωτιεῖ μοι. Οργὴν Κυρίου ὑποίσω, ὅτι ἦμαρ τον αὐτῷ, ἕως τοῦ δικαιῶσαι αὐτὸν τὴν δίκην μου, καὶ ἐξάξει με εἰς φῶς, καὶ ὄψομαι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Καὶ ἔψεται ἡ ἐχθρά μου, καὶ περιβαλεῖται αἰσχύνην, ἡ λέγουσα πρός με, Ποῦ Κύριος ὁ Θεός σου; Οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ πονηρὸν καλὸν, καὶ τὸ καλόν πονηρόν· οἱ τιθέντες τὸ σκότος φῶς, καὶ τὸ φῶς σκότος· οἱ τιθέντες τὸ πικρὸν γλυκύ, καὶ τὸ γλυκὺ πικρόν. Παγίδι ἁλώσονται οἱ εὐφραινόμενοι ἐπὶ πτώσει εὐα σεβῶν, καὶ ὀδύνη καταναλώσει αὐτοὺς πρὸ τοῦ θαν νάτου αὐτῶν. Οὐ καθήκον δοξάσαι ἄνδρα ἁμαρτωλόν. ᾿Ανὴρ ἁμαρτωλὸς ταράξει φίλους, καὶ ἀνὰ μέσον εἰρηνευόντων βαλεῖ διαβολήν. Τοῖς γαυριῶσιν ἐπὶ τῇ κακίᾳ συγγηρᾷ τὰ κακά. Οἵτινες τὰ δικαιώματα τοῦ Θεοῦ ἐπιγνόντες, ὅτι οἱ τὰ τοιαῦτα πράσσοντες ἄξιοι θατάτου εἰσὶν, οὐ μόνον αὐτὰ ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ συνευδοκοῦσι τοῖς Ο πράττουσιν. - Προδοσία τῆς ἀληθείας ἐστὶ καὶ ἐθισμὸς πρὸς ἀδιαφορίαν ἡ τῶν πονηρευομένων ἀποδοχή. Πολλοί εἰσιν οἱ τὰς πονηρὰς πράξεις ἀποδεχόμεν ναι, καὶ χαρίεντα μὲν τὸν εὐτράπελον λέγοντες, τὸν δὲ αἰσχρολόγον πολιτικὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ τὰ ζηλοῦν κακίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ τοὺς ἐν αὐτῇ ζῶντας ἐπαινεῖν, φέρει τινὰ κόλασιν οὐ τὴν τυχοῦ σαν ἡμῖν, καὶ εἰ χρή τι καὶ θαυμαστὸν εἰπεῖν, αὐτῶν τῶν ἐν πονηρία ζώντων χαλεπωτέραν· τοῦ γὰρ ἁμαρτάνειν ἐπαινεῖν τοὺς ἁμαρτάνοντας πολύ μεί ζον εἰς κολάσεως λόγον, καὶ μάλα εἰκότως. Διεφθαρ μένης γάρ ἐστι γνώμης, καὶ ψυχῆς ἀνίατα νοσούσης, αὕτη ἡ ψῆφος. Ο γὰρ ἐπαινῶν πονηρίαν τῆς ἐκ ANTONII MELISSE SERMO XL [al. XVII.

A dicium. Qui enim probitatem laudat, is se poenitendi esse judicarit. Itaque non modo qui improbs fa- etiam acerbioris participes erunt animadversionis. Philonis. Malevolentia ac própter vitia delecta- tio 184 a sapientibus aliena est. Gen. xviii. vixit Abraamus ad Dominum : Si fue- rint quinquaginta justi in civitate, perdes eos? nonue condonabis propter quinquaginta justos ? Nequaquam istud committas, ut justum cum impio interficias, sitque eadem conditione justus cum im- invenero Sodomis quinquaginta justos, propter illos Prov. 11. Propter bonitatem justorum fortunatæ fuerunt civitates. In benedictionibus justorum exaltabitur civitas. Habitationes justorum fortunatæ et felices. magna est apud me parva civitas, et pauci in ea ΛΟΓΟΣ ΜΗ. aerein complent, sic viri boni præsentia proximis. Philonis. Cum virum aliquem bonum vel in 'fa- que eam et præsentibus bonis perfrui firmiter, et corum quæ desunt exspectari non frustra copiam, cum Deus infinitam et incircumscriptam opulentiam suam propter dignos Indignis etiam largiri soleat. Improborum quidem causa nulla respublica trans quilla esset, sed sine seditione durant propter unum aut alterum civem, cujus virtus civilibus morbis medetur, Deo (cut virtus et probitas placer) solum seipsum, sed etiam proximos adjuvet. Boni viri (ut figuratius dicam) columnæ sunt po- pulum totuni sustinentes, tanquam magnas domos, civitates et respublicas. τοῦ μετανοῆσαὶ θεραπείας ἑαυτὸν ἀπεστέρησεν • ὥστε εἰκότως τοῦτο ἐκείνου χαλεπώτερον ὁ Παῦλος εἶναι ἐνομοθέτησε. Διὰ τοῦτο οὐχ οἱ τὰ φαῦλα πράτ- σοντες μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ τούτους εγκωμιάζοντες, τῆς αὐτῆς ἢ καὶ χαλεπωτέρας ἐκείνοις κοινωνήσουσι κολάσεως . Επιχαιρεκακία ἀλλότριον σαρῶν. ΛΟΓΟΣ ΜΑ'. Περὶ πολιτῶν ἀγαθῶν. Εἶπεν ᾿Αβραὰμ προς Κύριον. Ἐὰν ὦσι πεντή χοντα δίκαιοι ἐν τῇ πόλει, ἀπολέσεις αὐτοῦ; ; οὐκ ἀνήσεις πάντα τὸν τόπον ἔνεκα τῶν πεντήκοντα δι- καίων; μηδαμῶς οὐ ποιήσεις τὸ ῥῆμα τοῦτο τοῦ ἀποκτεῖναι δίκαιον μετὰ ἀσεβοῦς, καὶ ἔσται ὁ δί- καιος ὡς ὁ ἀσεβής μηδαμῶς. Ο κρίνων πᾶσαν τὴν γῆν οὐ ποιήσεις κρίσιν; Εἶπε δὲ Κύριος· Ἐὰν εὕρω ἐν Σοδόμοις πεντήκοντα δικαίους, οὐκ ἀπο- λέσω ἕνεκα τῶν πεντήκοντα· καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐν ἀγαθοῖς δικαίων κατωρθώθησαν πόλεις. Ἐν εὐλογίαις δικαίων ὑψωθήσεται πόλις. Επαύλεις δικαίων εὐλογοῦνται. ᾿Απὸ ἑνὸς συνετού συνοικισθήσεται πόλις. Καί γε τοῦτο εἶδον, σοφίαν ὑπὸ τὸν ἥλιον. Καὶ μεγάλη ἐστὶ πρός με πόλις μικρά, καὶ ἄνδρες ἐν αὐτῇ ὀλίγοι· καὶ ἔλθῃ ἐπ' αὐτὴν βασιλεὺς μέγας, καὶ κυκλώσει αὐτὴν, καὶ οἰκοδομήσει ἐπ' αὐτὴν χάρακας μεγάλους· καὶ εὕρῃ ἐν αὐτῇ ἄνδρα πένητα καὶ σοφόν, καὶ διασώσῃ αὐτὸς τὴν πόλιν ἐν τῇ " σοφίᾳ αὐτοῦ. Ὥσπερ τὰ εὐώδη τῶν ἀρωμάτων τῆς ἰδίας εὐ πνοίας τὸν παρακείμενον αέρα πλήρη ποιεί, οὕτως ἀνδρὸς ἀγαθοῦ παρουσία τοὺς πέλας ὀνίνησιν. Ἐγὼ ὅταν τινὰ τῶν σπουδαίων διαιτώμενον κατ' οἰκίαν ἢ πόλιν θεάσωμαι, τὴν οἰκίαν ἢ τὴν πόλιν. ἐκείνην εὐδαιμονίζω, καὶ οἶμαι τήν τε τῶν παρόν- των ἀγαθῶν ἀπόλαυσιν βεβαίαν, καὶ τὴν τῶν ἀπόγ των προσδοκίαν τελεσφορουμένην σχήσειν, τοῦ Θεοῦ τὸν ἀπεριόριστον καὶ ἀπερίγραφον πλοῦτον αὐτοῦ διὰ τοὺς ἀξίους καὶ τοὺς ἀναξίους δωρουμένου. Ευδαιμονιστέον μὲν καὶ χώραν καὶ οἰκίαν, ὅταν ἔχῃ τινὰ σπουδαῖον· κακοδαιμονιστέον δὲ, ὅταν ἔρη- μας ᾗ τοιούτου. Ἕνεκα μὲν τῶν φαύλων οὐδεμία πόλις ηρέμισεν ἄν· διαμένουσι δὲ ἀστασίαστοι δι᾿ ἑνὸς ἢ δευτέρου συνοικοῦντος, οὗ ἡ ἀρετὴ τὰς πολιτικὰς νόσους ἰᾶται, γέρας ἀπονέμοντος τοῦ φιλαρέτου Θεοῦ καλοκαγα- θίας, τὸ μὴ μόνον αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ τοὺς πλησιά ζοντας ὠφελεῖν. "Ανδρες ἀγαθοὶ, τροπικώτερον εἰπεῖν, κίονες εἰτι, δῆμον ὅλον ὑπερείδοντες, καθάπερ οἰκίας με γάλας, τὰς πόλεις καὶ τὰς πολιτείας. Περὶ πολιτῶν μοχθηρών. οἱ ἄνθρωποι οἱ ἐν Σοδόμοις ἁμαρτωλοὶ καὶ πονη- ρον ἐναντίον τοῦ Θεοῦ σφόδρα. Οὐ πορεύσῃ δολίως ἐν τῷ ἔθνει σου. curatione privat, ut merito Paulus hoc illo gravius ciunt, seul etiam qui: istos laudant, ejusdem vel pio : nequaquam, qui judicas universam terram, non facias judicium. Dominus autem : Si, inquit, quinquaginta non perdam ; et reliqua. Per unius sagacis hominis prudentiam frequens Eccle. Hoc etiam vidi, sapientiam sub sole, ct viri, adversus quam venit rex magnus, obseditque et magnos aggeres adversus eam congessit et obval- lavit. luventus autem est pauper in ca, sed sapiens, qui eam urbeu salvam præstitit sua sapientia. Ut aromata odorata fragrantia sua circumfusum utilitates adfert plurimas. milia aliqua vel in civitate versari animadverto, earn ſamiliam aut civitatem beatam prædico, existimo- Felix judicari meretur et civitas et regio et fami- lia, cum aliquem virtute praditum babuerit : iufe- lix autem, cum tali viro caruerit. hoc præmium virtutis cultori tribuente, ut id non LOCI COMMUNES. -PARS I). SERMO XLII. SERMO XLI [al. XI]. De bonis civibus. erit incolis civitas. SERMO XLH [al. XXIX]. De civibus improbis. 185 Gen. τις. Cives Sodomorum scelerosi et improbi in conspectu Dei vehementer. Levit. xix. In populo tuo ne dolose agito,

tum, et trementem sermones meos ? Epectant, Per stultum os illaqueatur civitas. Impiorum ore dirutæ sunt urbes. Prov. xvII. Perversum cor fabricatur mala quo. vis tempore et homo talis civitati turbas excitat, ob quam causam repente venit illius exitium, di- scinditur et conteritur, ita ut nulium possit inve- niri remedium, qula delectatur iis omnibus, quæ Dominus ipse odit, conteritur autem propter animi impuritatem. Subsannat cives mentis inops, vir autem pro- dens quietus est. Eccle. ix. Peccans unus perdit bonitatem multa- run. Muscæ mortuæ putidam reddunt confectionem olei suaveolentis. Qui in ea habitabant, falsa loquebantur,`et lingu, B ipsorum elata est in ipsorum ore. Isti sunt viri qui mala excogitarunt, et malum consilium capientes in civitate hac dixerunt: Hæc est lebes, nos autem carnes in medio ejns. Itaque Dominus dicit: Mortui vestri quos in medio ejus percussistis, hi sunt earnes, haec autem est le- bcs, vosque educam e medio ejus ; gladium metui- tis, at ego gladium adducam iu vos (dicit Dominus onmnium rerum praepotens), et tradam vos in alieno rum manus, et exercebo in vos judicla. De monachis probis et bonis præfectis. 11 Paral. xx. Estole fortes, nec manus vestra dissolvantur, quia merces est operæ vestræ. 1 Reg. ut. Domino juvante curram, singulari cer- tamine pugnans, et auxiliante Deo transiliam nu- rum. Psal. cxxxii. Ecca igitur quid honestius, aut quid jucundius quam fratres concorditer habitare? Prov. Salutem quasi thesaurum recondit recte se gerentibus Dominus, leget quasi clypeo gressuin illorum, ut servent rationem justorum decretorum. Eccle. 17. Duo præstant uni, quibus ipsis est ope tima merces in labore commuoi : quia si cecido rint, alter tollet sociuin suum. Et miser est qui solus est, si ceciderit, quia non sit alter, qui eum possit erigere. Cant. v. Erui tunicam meam, quomodo eam in- duam? Lavi pedes meos, quomodo contaminabo eos ?- Isa. LXVI. Quem respiciam nisi humtem et quie- Ibid. xl. Qui Dominum exspectant, novas sub- inde vires recipient, et aquilarum 186 more pen- nas emittent; current, et non defatigabuntur; am- bulabunt, et non esurient. Jerem. Útile est cuique viro sub jugo Domini fuisse in juventute sua, sedebit solus et facebit. Bonus est Dominus iis qui ipsum patienter ex- Eccli, ui. Fili, si accedas ad serviendum Douino, Λ Ἐν στόματι ἀφρόνων παγὶς πολίταις. Στόματι ἀσεβῶν κατεσκάφησαν πόλεις. Διεστραμμένη καρδία τεκταίνεται κακὰ ἐν παντὶ καιρῷ. Ο τοιοῦτος ταραχάς συνίστησι πόλει, διὰ τοῦτο ἐξαπίνης ἔρχεται ἡ ἀπώλεια αὐτοῦ, διακοπή καὶ συντριβὴ ἀνίατος, ὅτι χαίρει ἐπὶ πᾶσιν οἷς με δεῖ ὁ Κύριος, συντρίβεται δὲ διὰ ἀκαθαρσίαν ψυ χῆς. Μυκτηρίζει πολίτας ἐνδεής φρενών. Ανὴρ δὲ φρέσ νιμος ἡσυχίαν άγει. Αμαρτάνων εἷς ἀπολέσει ἀγαθωσύνην πολύ λών. Μυΐαι θανατοῦσαι σαπριοῦσι σκευασίαν ἐλαίου ἡδύσματος. Οι κατοικοῦντες αὐτὴν ἐλάλουν ψευδή, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν ὑψώθη ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Οὗτοι οἱ ἄνδρες οι λογιζόμενοι μάταια, καὶ βου- λευόμενοι βουλήν πονηρὰν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, καὶ λέγοντε;· Αὕτη ἐστὶν ὁ λέβης, ἡμεῖς δὲ τὰ κρέα Διὰ τοῦτο τάδε λέγει Κύριος· Τοὺς νεκροὺς ὑμῶν, οὓς ἐπατάξατε ἐν μέσῳ αὐτῆς, οὗτοί εἰσι τὰ κρέα. Αὕτη δέ ἐστιν ὁ λέξης. Καὶ ὑμᾶς ἐξάξω ἐκ μέσου αὐτῆς. Ρομφαίαν φοβεῖσθε, καὶ ῥομφαίαν ἐπάξω έφ' ὑμᾶς, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ δώσω ὑμᾶς εἰς χεῖρας ἀλλοτρίων, καὶ ποιήσω ἐν ὑμῖν κρίματα.. Περὶ μοναχῶν χρηστῶν καὶ ἡγουμένων εγ θῶν. Ἰσχύσατε, καὶ μὴ ἐκλυέσθωσαν αι χείρες ὑμῶν, ὅτι ἐστὶ μισθὸς τῆς εργασίας ὑμῶν. Ἐν Κυρίῳ δραμοῦμαι μονόζωνος, καὶ ἐν Θεῷ στ ὑπερδήσομαι τεῖχος. Ἰδοὺ δὲ τί καλόν, ἢ τί τερπνόν, ἀλλ᾽ ἢ τὸ κατοι κεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό ; Θησαυρίζει Κύριος τοῖς κατορθοῦσι σωτηρίαν υπερασπιεῖ τὴν πορείαν αὐτῶν, τοῦ φυλάξει δόν δικαιωμάτων. Αγαθὸν οἱ δύο ὑπὲρ τὸν ἕνα, οἷς ἐστιν αὐτοῖς ὁ μισθὸς ἀγαθὸς ἐν μόχθῳ αὐτῶν· ὅτι ἐὰν πέσωσιν, 4 εἷς ἐγερεῖ τὸν μέτοχον αὐτοῦ. Καὶ οὐαὶ τῷ ἑνὶ, ὅταν πέσῃ, καὶ μὴ ᾖ δεύτερος ἐγείραι αὐτόν. Εξεδυσάμην τὸν χιτῶνα μου, πῶς ἐνδύσομαι αὐτόν; Επιψάμην τους πόδας μου, πῶς μολυνώ αὐτούς ; Ἐπὶ τίνα επιβλέψω, ἀλλ' ἡ ἐπὶ τὸν ταπεινὸν και ἡσύχιον, καὶ τρέμοντα μου τοὺς λόγους ; Οἱ ὑπομένοντες τὸν Κύριον ἀλλάξουσιν ἰσχύν, πτεροφυήσουσιν ὡς ἀετοί· δραμοῦνται, καὶ οὐ και πιάσουσι · βαδιοῦνται, καὶ οὐ πεινάσουσιν. ᾿Αγαθὸν ἀνδρὶ ὅταν ἄρῃ ζυγὸν ἐν νεότητι αὐτοῦ· καθίσεται κατὰ μόνος καὶ σιωπήσεται. Αγαθός Κύριος τοῖς ὑπομένουσιν αὐτόν. Τέκνον, εἰ προσέρχῃ δουλεύειν τῷ Κυρίῳ, ἑτοί ANTONI MELISSA SERMO XLII) [al. XIII]. ΛΟΓΟΣ ΚΓ'.

μασον τὴν ψυχήν σου εἰς πειρασμόν· εὔθυνον τὴν Α καρδίαν σου, καὶ καρτέρησον· καὶ μὴ σπεύσῃς ἐν καιρῷ ἐπαγωγῆς. Κολλήθητι αὐτῷ, καὶ μὴ ἀπο- στῇς, ἵνα αὐξηθῇς ἐπ' ἐσχάτων σου· πᾶν ὅ ἐὰν ἐπε αχθῇ σοι, δέξαι· καὶ ἐν ἀλλάγματι ταπεινώσεώς σου μακροθύμησον· ὅτι ἐν πυρὶ δοκιμάζεται χρυσός· καὶ ἄνθρωποι δεκτοὶ ἐν καμίνῳ ταπεινώσεως. Ἐν μέσῳ ἀδελφῶν ὁ ἡγούμενος αὐτῶν ἔντι- μας. Μὴ ἐκλύεσθε ἰσχύειν ἐν Κυρίῳ, ἵνα κραταιώσῃ ὑμᾶς αὐτός. Μὴ περιβλέπον ἐν πύλαις πόλεως, καὶ ἐν ταῖς πλατείαις αὐτῆς μὴ πλανῶ. Ηγούμενόν σε κατέστησαν, μὴ ἐπαίρου. Γίνου αὐτοῖς ὡς εἷς ἐξ αὐτῶν· φρόντισον αὐτῶν, καὶ οὕτως κάθισον· καὶ πᾶσαν τὴν χρείαν σου ποιήσας ἀνάπεσε. Μὴ φοβοῦ, τὸ μικρὸν ποίμνιον, ὅτι ηὐδόκησεν ὁ Πατὴρ ὑμῶν, δοῦναι ὑμῖν τὴν βασιλείαν. Πωλήσατε τὰ ὑπάρχοντα ὑμῶν, καὶ δότε ἐλεημοσύνην. Ποιή- σατε ἑαυτοῖς βαλάντια, μὴ παλαιούμενα, θησαυρὸν ἀνέκλειπτον ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὅπου κλέπτης οὐκ ἐγγίζει, οὐδὲ σής διαφθείρει. Οπου γάρ ἐστιν ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία ὑμῶν ἔσται. Έστωσαν δὲ αἱ ὀσφύες ὑμῶν περιεζωσμέναι, καὶ οἱ λύχνοι καιόμενοι, καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσε δεχομένοις τὸν κύριον αὐτῶν, πότε ἀναλύσει ἐκ τῶν γάμων, ἵνα ἐλθόντος αὐτοῦ καὶ κρούσαντος, εὐθέως ἀνοίξωσιν αὐτῷ. Μακάριοι οἱ δοῦλοι ἐκεῖ νοι, οὓς ἐλθὼν ὁ κύριος αὐτῶν εὑρήσει γρηγοροῦν- τας· ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι περιζώσεται καὶ ἀνακλι νεῖ αὐτοὺς, καὶ παρελθὼν διακονήσει αὐτοῖς. Ἐκεῖνος ὁ δοῦλος ὁ γνοὺς τὸ θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ, καὶ μὴ ποιήσας, δωρήσεται πολλάς· ὁ δὲ μὴ γνούς, ποιήσας δὲ ἄξια πληγών, δαρήσεται ὀλίγας, Παντὶ δὲ ᾧ ἐδόθη πολύ, πολύ ζητηθήσεται παρ' αὐτοῦ· καὶ ᾧ παρέθεντο πολύ, περισσότερον ἀπαι τήσουσιν αὐτόν. Οὐδεὶς οἰκέτης δύναται δυσι κυρίοις δουλεύειν. ᾿Αμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐδείς ἐστιν ὅς ἀφῆκεν οἰκίας, ἡ γονεῖς, ἢ ἀδελφοὺς, ἡ γυναῖκα, ἢ τέκνα, Ένεκεν τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ὅ; οὐ μὴ ἀπολάβη πολυπλασίονα ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ, καὶ ἐν τῷ μέλο λοντι ζωὴν αἰώνιον. Οἱ ἐν σταδίῳ τρέχοντες πάντες μὲν τρέχουσιν, εἷς δὲ λαμβάνει τὸ βραβείον. Οὕτω τρέχετε, ἵνα κατα λάβητε. ΠΑ; δὲ ὁ ἀγωνιζόμενος πάντα ἐγκρατεύε ται· ἐκεῖνοι μὲν, ἵνα φθαρτόν στέφανον λάβωσιν, ἡμεῖς δὲ ἄφθαρτον. Αδελφοί, έδραῖοι γίνεσθε, ἀμετακίνητοι, περισ- σεύοντες ἐν τῷ ἔργῳ τοῦ Κυρίου πάντοτε, εἰδότες ὅτι ὁ κόπος ὑμῶν οὐκ ἔστι κενὸς ἐν Κυρίῳ. Αδελφοί, ἐνδυναμοῦσθε ἐν Κυρίῳ, καὶ ἐν τῷ κράτει τῆς ἰσχύος αὐτοῦ ἐνδύσασθε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ. Μνημονεύετε τῶν ἡγουμένων ὑμῶν, οἵτινες ἐλά -. ad tentationem animum tuum praeparato. Gor tuum rectum facito, et durato, nec festines ipso captivitatis tempore ; abjunge te illi nec defcita, ut ad extremum augeare. Quidquid grave impositum fuerit, id suscipe. Vicem abjectionis et humilitatis tum leniter ferto : quia ut igne aurum probatur, sic homines accepti in humilitatis fornace. In medio fatrum, qui̟ ductor est illorum, în ho- nore est, Ne deficitote, seu va.entrs estute Domini auxi- lio, ut ipse vos corroboret. Portas urbis nec circumspicito curiose, nec per vias ejus errato. Si te alicui muneri præpositum videris, ne effe- rare, sed ut unus de multis esto: curam gere illo- rum, sicque sedelo : cumque te omnibus modis utilem præbueris, recumbito. Luc. xi. Ne' metue, exigue gres,quia Patri placi tum est dare vobis regnum. Vendite bona quæ hæ- Delis, et ad beneficentiam conferte: parate vobis sacculos qui non sentiunt. vetustatem : thesaurum, qui non deliciat in coelis, quo fur non accedit, et ubi tinea non corrumpit : ubi enim fuerit thesau⚫ rus vester, ibi erit et cor vestrum. Sint autem lum- bi vestri præcincti, et lucernæ ardentes, et vos- similes iis qui exspectant dominum suum, quando revertatur e nuptiis, ut cum venerit et pulsarių, statim aperiant illi: beati sunt servi illi, quos cum venerit dominus ipsorum vigilantes invenerit. . Hoc enim vobis confrmo fore, ut ille se succingat et i̇llos accubare jubeat, ac illis accumbentibus mi- nistret. Ibid. Servus ille qui voluntatem domini sui norit, nec explerit, largiter vapulabit, multasque- accipiet plagas : qui autem non merit, sed plagis digna fecerit, paucas accipiet. Cuicunque auten. multum datum est, ab eo ipso multum repetetur, et cui multum commissum fuerit, ab eo plus repo❤ scetur. Nullus servus potest duobus dominis servire. Pro certo hoc vobis confirmo, nullum esse qui reliquerit domos, aut parentes, aut fratres, aut conjugem, aut liberos gratia regni coelestis, qui non recepturus sit, hoc quidem tempore 187 mul- D to plura, et in futurum vitam æternam, 1 Cor. ix. Iu curriculo omnes quidem currunt, sed unus accipit præmium. Sic eurrite ut appre- hendatis. Quicunque certat omnibus modis conti- neus est : at illi, ut corruptioni obuoxiam coronam accipiant : vos autem, ut immortalem et corruptioni minime obnoxiam. Fratres, firmi estete, immobiles, diligentissime versantes in opere Domini assidue, illud intelligen- tes laborem vestrum Domini causa non esse iua- nem. Fratres, fortes et robusti estote in Domino, et infirmitate roboris ejus induite divinam armaturam. Mementole corum qui xobis ductores præpositi LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XLIII.

stul, qui vobis annuntiant divinam sermonem : quorum contemplantes conversationis exitum fidem imitamini. Parete ductoribus vestris, et cedite, ipsi enim vigilant pro animis vestris. Nemo militans negotiis pro victu implicatur, ut ei qui se in militiam arcersiverit, placeat : quod si quis certet, non coronatur continuo, nisi legitime / certaverit. Videte ne perdatis ea ipsa quæ perfecistis, sed ut plenam mercedem accipiatis. S. Basilii. Certator bonus, qui seniel ad pietatis curriculum exutus est, fortiter et generose ferre debet ictus adversariorum, spe coronarum laudig adipiscendæ. Etenim in gymnicis certaminibus qui assuefacti sunt palmstræ laboribus, non contrahun- tur að dolorem plagarum, sed cupiditate laudatio- nis quæ a præcone fit, cum colluctatoribus pedem couf rumt, praesentia omnia despicientes. Vineulis affectionum ✓ perturbationum vitæ humanæ solvi debet, qai vere Deum sequi ex animo decrevit, id quod per secessum plane perfectum et veterum morum oblivionem recte paratur; nam nisi et a cognatione propinquitateque carnali, et vitæ communione nos ipsos abálienaverimus, quasi în alterum quendam mundum exercitatione et me- ditatione migrantes, ejus consilium sequentes, qui dixit : e Nostra autem conversatio in caelis est, omnino deii nequit, ut scopum, qui est Deo gratifi- candi, attingamus : cum Dominus definite dixe- C rit : « Quicunque ex vobis non valere jubet omnia sna, non potest esse discipulus meus. › Est autem postrema salutatio bonorum e corde profecta, eum ad coelestem 188 conversationein et administrationem se convertit. Continentiam dicimus non omnino omnis generls ciborum abstinentiam (hæc enim est violenta vi- tæ dissolutio), sed eam duntaxǝt quæ puritatis causa suscipitur. Continentia est peccati detractio, ab affectibus abalienatio, corporis exstinctio usque ad perturba- tiones etiam naturales et cupiditates. Institutun et pietatis propositum non debemns existimare otii prætextum aut laboris recusationem, sed argumentum certationis et plurium laborum, ac in affictionibus patientiæ. · Ad hunc modum Dej templum efficimur, cum curis terrenis contentio memoriæ perpetua non in- terrumpitur, cum meus inexspectatis perturbatio- nibus non turbatur: sed hæc omnia cum efugerit divinarum rerum cupidus, ad Deum ipsum secc- dit; ac depellens ea quæ ad vitia incitant, in iis tantum inɔmoratur officiis et muneribus, quæ ad vir- tutem ducunt. S. Ignatii. Si bonos et honestos tantum disci- pulos diligis, nulla tibi gratia debetur. Magis rebel- les lenitate tractare debes, ut erudiantur; non enim omne vulnus eodem emplastro curatur. Exa- cerbationes perfusionibus seda. Α λησαν ὑμῖν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ· τῶν ἀναθεωροῦντες τὴν ἔκβασιν τῆς ἀναστροφῆς, μιμεῖσθε τὴν πί στιν Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν, καὶ ὑπείκετε αὐτοὶ γὰρ ἀγρυπνοῦσιν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ὑμῶν. Οὐδεὶς στρατευόμενος εμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ· ἐάν δὲ καὶ ἀθλῇ τις, οὐ στεφανοῦται, ἐὰν μὴ νομίμως ἀθλήσῃ. Βλέπετε ἑαυτοὺς, ἵνα μὴ ἀπολέσητε & εἰργάσι σθε, ἀλλ᾽ ἵνα μισθόν πλήρη λάβητε. Τὸν ἀγωνιστὴν τὸν καλὸν ἅπαξ ἐπὶ τὸ τῆς εὐσε βείας στάδιον ἀποδυθέντα, φέρειν δεῖ γενναίως τὰς πληγὰς τῶν ἀντιπάλων ἐλπίδι τῆς δόξης τῆς ἀπὸ τῶν στεφάνων. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς γυμνικοῖς ἀγῶσιν Β οἱ κατὰ τὰς παλαίστρας τοῖς πόνοις προσεθισθέν τες οὐ πρὸς τὸ ἀλγεινὸν συστέλλονται τῆς πληγής, ἀλλ' ὁμόσε χωροῦσι τοῖς ἀντιπάλοις, ἐπιθυμία [[. ἐπιθυμίαν δὲ] τὴν τῆς ἀναῤῥήσεως τῶν παρ αυτίκα πάντων ὑπερορώντες. Λυθῆναι δεῖ τῶν δεσμῶν τῆς προσπαθείας τοῦ βίου τὸν ἀληθινῶς τῷ Θεῷ ἀκολουθῆναι μέλλοντα τοῦτο δὲ διὰ παντελοῦς ἀναχωρήσεως καὶ λήθης τῶν παλαιῶν ἠθῶν κατορθούται· ὡς εἰ μὴ ἀποξε νώσαιμεν ἑαυτοὺς καὶ συγγενείας σαρκικῆς, καὶ κοινωνίας βίου, οἱονεὶ πρὸς ἕτερον κόσμον διὰ τῆς ἀσκήσεως μεταβάντες, κατὰ τὸν εἰπόντα, « Ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ο αμήχανον ἡμᾶς περιγενέσθαι τοῦ σκοποῦ τῆς πρὸς Θεὸν εναν ρεστήσεως· τοῦ Κυρίου ἐριστικῶς εἰπόντος, ὅτι • Πᾶς ἐξ ὑμῶν, ὃς οὐκ ἀποτάσσεται τοῖς αὐτοῦ ὑπάρχουσιν, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής. » Αποταγή έστι καρυίας ανθρωπίνης πρὸς τὴν ἐν οὐρανοῖς πολιτείαν μετάθεσις. Εγκράτειαν λέγομεν οὐ πάντως τὴν εἰς τὸ παν τελὲς ἀποχὴν τῶν βρωμάτων, τοῦτο γὰρ βιαία τις ἐστι διάλυσις τῆς ζωῆς, ἀλλὰ τὴν ἐπὶ καθάρσει. Εγκράτειά ἐστιν ἁμαρτίας ἀναίρεσις, παθῶν αλλοτρίωσις, σώματος νέκρωσις μέχρι καὶ αὐτῶν τῶν φυσικῶν παθημάτων τε καὶ ἐπιθυμιῶν. Οὐ πρόφασιν ἀργίας, οὐδὲ ἀποφυγήν πόνου, τὸν τῆς εὐσεβείας σκοπὸν ἡγεῖσθαι χρή, ἀλλ᾽ ὑπόθεσιν ἀθλήσεως, καὶ πόνων περισσοτέρων, καὶ ὑπομονής τῆς ἐν θλίψεσιν. Οὕτω γινόμεθα ναός Θεοῦ, ὅταν μή φροντίσι γηί- ναις τὸ συνεχὲς τῆς μνήμης διακόπτηται· ὅταν μὴ τοῖς ἀπροσδοκήτοις πάθεσιν ὁ νοῦς ἐκταράττηται, ἀλλὰ πάντα φυγὼν ὁ φιλόθεος, ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀνα- χωρῇ, καὶ ἐξελαύνων τὰ πρὸς κακίαν, τοῖς εἰς ἀρετὴν ἄγουσιν ἐπιτηδεύμασιν ένδιατρίβῃ. Καλούς μαθητὰς ἐάν φιλῇς, χάρις σοι οὐκ ἔστι μᾶλλον τοὺς ἀπειθεστέρους ἐν πραύτητι ὑπότπασε. Οὐ πᾶν τραῦμα τῇ αὐτῇ ἐμπλάστρῳ θεραπεύεται. Τοὺς παροξυσμοὺς ἐμβροχαῖς παῖε. ANTONII MELISSÆ

Υποτασσώμεθα καὶ Θεῷ, καὶ ἀλλήλοις, καὶ τοῖς ὁ ἐπὶ γῆς ἄρχουσι· Μεῷ διὰ πάντα· διὰ τὴν φιλαδελ- φίαν ἀλλήλοις· δι᾿ εὐταξίαν τοῖς ἄρχουσι· καὶ του σοῦτον μᾶλλον, ὅσῳπερ ἂν ὦσιν ἡμερώτεροι καὶ χρηστότεροι (δεινὸν γὰρ ἐπιείκειαν δαπανῆσαι τῷ συνεχεί τῆς συγγνώμης), ἵνα μὴ καὶ τῆς ἐκείνων τραχύτητος αὐτοὶ δίκας ἀπαιτηθῶμεν, γαλήνην πνεύ ματι λύσαντες, καὶ φωτὶ ζόφον ἐπάγοντες, καὶ μέλιτι καταμιγνύντες ἀψίνθιον. Οἱ κόσμου χωρίζοντες ἑαυτοὺς, καὶ τὴν ἔρημον ἀσπαζόμενοι, ζῶσι Θεῷ, πάντων μᾶλλον τρεφομέ νων ἐν σώματι· οἱ μόνον τὸν πάντη μοναδικὸν δια θλοῦντες ἰβίον, ἑαυτοῖς μόνοις προσλαλοῦντες καὶ τῷ Θεῷ, καὶ τοῦτο μόνον κόσμου εἰδότες, ὅσον ἐν τῇ ερημία γνωρίζουσι· τοῖς μὲν ἄλλοις τεθνηκότες ἀν θρώποις, καὶ πράγμασιν, ὅσα ἐν μέσῳ στρέφεται, στροβοῦντά τε καὶ στροβούμενα, καὶ παίζοντα ἡμᾶς ταῖς ἀγχιστρόφοις μεταβολαῖς· ἀλλήλοις δὲ κα σμος ὄντες, καὶ τῇ παραθέσει τῇ ἀρετῇ θήγον τες. Τὸ μονάζειν ἐν τῇ εὐσταθείᾳ τοῦ τρόπου μᾶλ λον ἢ τῇ τοῦ σώματος ἀναχωρήσει χαρακτηρίζει Ορᾷς τοὺς ἀδίους τούτους καὶ ἀνεστίους καὶ ἀσάρχους, μικροὺς καὶ ἀναίμονας, καὶ Θεῷ κατὰ τοῦτο πλησιάζοντας, τοὺς ἀνιπτόποδας, καὶ χα- μαιεύνας, τοὺς κάτω καὶ ὑπὲρ τὰ κάτω, τοὺς ἐν ἀνθρώποις καὶ ὑπὲρ τὰ ἀνθρώπινα, τοὺς δεδεμένους καὶ ἐλευθέρους, τοὺς κεκρατημένους καὶ ἀκρατή- του; ὧν οὐδὲν ἐν κόσμῳ, καὶ πάντα τὰ ὑπὲρ κάτ σμον ὧν διπλοῦν τὸ ζῇν, τὸ μὲν ὑπερορώμενον, τὸ δὲ σπουδαζόμενον· τοὺς διὰ τὴν νέκρωσιν ἀθανά τους, τοὺς διὰ λύσιν Θεῷ συνημμένους, τοὺς ἔξω πόθου, καὶ μετὰ θείου καὶ ἀπαθοῦς ἔρωτος· ὧν αἱ πηγαὶ τοῦ φωτὸς, καὶ ὧν ἤδη τὰ ἀπαυγάσματα ὧν αἱ ἀγγελικαὶ ψαλμῳδίαι, καὶ αἱ πάννυχοι στά σεις, καὶ ἡ τοῦ νοῦ πρὸς Θεὸν ἐκδημία προαρπα- ζομένου· ὧν ἡ κάθαρσις, καὶ ὧν τὸ καθαίρεσθαι. Τὸ φιλοσοφεῖν ὅσον μέγιστον, τοσοῦτον καὶ χαλε πώτερον, καὶ οὐ πολλῶν τὸ ἐγχείρημα, ἢ τῶν ὑπὸ τῆς θείας κεκλημένων μεγαλονοίας, ἢ τοῖς προη ρημένοις καλῶς χεῖρα δίδωσιν. Οἷς ἐστι τρυφὴ ἐγκράτεια, καὶ πρᾶξις ἡ ἀπρα- ξία, καὶ δόξα τὸ μὴ γινώσκεσθαι. Καλὸν ἡ ἄσκησις μετὰ συμμετρίας καὶ γνώσεως ἀληθοῦς. Οὕτως ὀφείλει ὁ μοναχὸς πάντοθεν ἑαυτὸν περι- σκοπεῖν, καὶ ἀκίνητον ἔχειν πρὸς τὴν ἑαυτοῦ φυλα πὴν τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα, ὡς ἐν μέσῳ παγίδων διο δεύων ἀεί. Οἱ μὲν μάρτυρες πολλάκις καὶ ἐν μιᾷ καιροῦ βοπῇ ἀγωνισάμενοι ἐτελειώθησαν· ἡ δὲ τῶν μονα- χῶν πολιτεία, καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἀθλοῦσα διὰ τὸν Χριστὸν, μαρτυρεί, οὐ πρὸς αἷμα καὶ σάρκα παρατασσομένη, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους, - tal. Theologi. Subjiciamur tum Deo,tum nobis invi cem; tum bis qui in terra potestatem gerunt, ac Déo quidem omnibus modis ; invicem propter fraternain charitatem et societatem; magistratibus propter or dinis conservationem, eoque magis, si fuerint nian- suetiores et benigniores. (Improbum enim est æqui- tatem consumere perpetuo ignoscendo) ut ne etiam illorum asperitatis ipsi poenas luamus, tranquillita- tem immisso vento solventes, et luci tenebram in- ducentes, et melle commiscentes absinthium. Qui seipsi a miundo separarunt, et solitudinem amplectuntur, Deo vivunt, omnium maxime qui corpore aluntur : qui solummodo prorsus solitariam præferentes vitam secum et cum Deo colloquuntur, illud tantum de mando cognoscentes, quantum în ipsa solitudine agnoscunt, aliis quidem mortui ho- minibus, et rebus quæ in medio hominum versan- tur tum agitantes,'tum agitatæ in omnem partem, tum nos ludificantes voluhilibus mutationibus : sibi invicem vero mundus sunt, et mulua collatione virtutem aeuunt. Solum esse, morum magis constantia 189 quam corporis secessu foruatur ac exprimitur. Vides istos opibus et domibus carentes, excar- nes, exiles et exsangues, etiam Deo hac ratione appropinquantes, illotis pedibus et humi cubantes: qui infra cum sint, inferiora superant, et inter ho- mines supra liumanam conditionem sunt, vinctos et liberos; detentos et lamen non teneri ; quorum in mundo nihil est, et omnia supra mundum; quorum duplex est vita, una quæ despicitur, altera quæ appetitur; qui per mortificationem sunt immorta- les; qui per solutionem Deo copulati et apti sunt; qui carent amoris desiderio, et in divino et pertur- bationis experte cupidine; quorum sunt fontes lu- cis, et quorum jam sunt irradiationes; quorum alle gelicæ psalmodiæ, et pernoctes stationes, et mentis ad Deum rapte peregrinatio; quorum denique purgatio, quorumque repurgari est. Philosophari quanto est majus, tanto etiam diff - cilius, quod non multi facere conantur, nisi per divinæ mentis invitentur excelsitatem, quæ boni quippiam proponentibus manum porrigit. Gregor. Nyss: Quibus deliciæ sunt continentia, et ačļio olium, et gloria a nemine cognosci. S. Athanasii. Honesta res est exercitatio, cum moderatione et cognitione vera. Sic debet mona- chus undique seipsuın cireumspicere, et immobi- len tenere animi oculum ad suam custodiam, quasi per medios laqueos semper incedat. Martyres quidem sæpe vel uno temporis mo- mento cum certassent, perfectionem assecuti sunt; at monachorum vita singulis diebus per Christuin certaus martyr est, id est, testimonium Christo dicit, non adversus sanguinem et carnem in acie instructa, sed adversus principatus, adversus po- LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XLIII.

Centutes, silversus mundi dominos rectores iedebra- rum, adversus spirituales astutias usque ad ultimum spiritum certamen habeus, et certat et coronatur armatura Dei induta. S. Serapionis. Continenti convenit turbas fugere, ut mentem non distractam retincat et perturba- tione vacuam; multa enim est in turbis perturbatio. Non dormientium et desidiosorum est regaum Dei, sed violenti rapiunt illud. Hæc autem sela violentia honesta est, Deo vim afferre, ab eodem - que vitam rapere. Ille vero cognoscens violentos, vel potius tenaciter in proposito durantes, eis con- cedere solet. Gaudet enim Deus se hac in re vinci. 190 Justini philosophi. Finis quem sibi propo- nit qui philosophatur, est, ut Dei similis, quoad ejas fieri potes', sit Philonis. Inæquale quiddam natura est meditatio et exercitatio, modo enim in altum conscendit, modo in contrarium remeat. Et alias quemadmo- dum navis bona et felici navigatione vitæ, alias autem infelici utens meditatorum vita alternat, ut quidam sit, interdum vivens et vigilans, interdum vero mortua aut dormiens. Neque vero hæc a pro- posito aberrantia dicuntur. Sapientes enim buma- num locum sortiti sunt ut habitarent,sursum tendere semper assueti : mali autem inferorum secessus et angulos petunt, a principio ad finem usque mori assuefacti, et in senectutem a cunabulis cor- ruptioni familiares effecti: at meditatores medii sunt inter extremia, et sursum ae deorsum fre- quenter quasi in gradibus eunt, vel meliore quodam falo sursum attracti, vel pejore retracti,donec hujus certaminis et pugna praefectus Deus reddat praemia præstantiori parti, contrariam in universum abo- leus. SERMO XLIV [al. XXII]. De monachis inconstantibus et ad vitia reverten- libus. David. Declinantes ad fraudes abducet Dominus cum iis qui exleges sunt. Prov. xxvi. Ut canis cum redit ad vomitum suum odiosus est, sie insipiens ad vitium suum reversus. Eccle, vıı. Animadverti justum pereuntem vani- tale sua, atque id quidem vanitas est. Zachar. vm. Ingredienti et exeunti non est pax ab afflictione. Isa. Defecit currens velut equus hinniendo fossils. Exech. xxx. Si justus deflexerit a justitia sua, injusteque fecerit ad exempla peccatorum, quæ committunt exleges, ejus omnes injusticise in quibus ante se exercuerit, in oblivionem venient propter erratum ipsius, quo lapsus fuerit, ac in ipsis pecca- tis quæ admiserit morietur. Justum non eripiet e malo sua justitia, quo die ¡pse aberraverit: et impium iniquitate sua non afliget quo die ab iniquitate sua discesserit. la suis quemque viis et institutis judicabo, o domus Israelitica. 11:6 Α πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας, ἕως ἐσχάτης " ἀναπνοῆς τὴν πάλην ἔχουσα, καὶ ἀθλεῖ καὶ στεγαν νοῦται, τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ ἔχουσα. Αρμόζει τῷ ἐγκρατεῖ καὶ τοὺς ὄχλους φεύγειν, ἵνα τὸν νοῦν ἀπερίσπαστον ἔχῃ, καὶ τὴν διάνοιαν ἀτά- ραχον· πολλὴ γὰρ ἐν τοῖς ὄχλοις ή ταραχή. Οὐ τῶν καθευδόντων καὶ βλακευόντων ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· ἀλλ' οἱ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν· αὕτη γὰρ μόνη ἡ βία καλή, Θεῷ βιάσασθαι, καὶ παρά Θεοῦ ζωὴν ἁρπάσαι. Ο δὲ γνοὺς τοὺς βιαίους, μαλ λον δὲ βεβαίως ἀντεχομένους, συνεχώρησε καὶ εἶξε. Χαίρει γὰρ ὁ Θεὸς τὰ τοιαῦτα ἡττώμενος. Τέλος τῷ φιλοσοφοῦντι ἡ πρὸς Θεὸν ὁμοίωσις κατὰ τὸ δυνατόν. Ανώμαλον φύσει ἡ ἄσκησις, ποτὲ μὲν εἰς ὕψος ἰοῦσα, ποτὲ δὲ ὑποστρέφουσα πρὸς τοὐναντίον, καὶ ποτὲ μὲν (καθάπερ ναῦς) εὐπλοίᾳ τῇ τοῦ βίου, ποτέ δὲ δυσπλοία χρωμένη, ερήμερος (ὡς ἔφη τις) τῶν ἀσκητῶν ὁ βίος· ἄλλοτε μὲν ζῶν καὶ ἐγρηγορώς, ἄλλοτε δὲ τεθνηκώς ή κοιμώμενος. Καὶ τάδε οὐκ ἀπὸ σκοποῦ λέγεται· σοφοὶ μὲν γὰρ τὸν ἀνθρώπινον χῶρον ἔλαχον οἰκεῖν, ἄνω φοιτᾷν ἀεὶ μεμαθηκότες, κακοὶ δὲ τοὺς ἐν ήδη μυχούς, ἐξ ἀρχῆς ἄχρι τέλους ἀποθνήσκειν μεμαθηκότες, καὶ εἰς γῆρας ἐκ σπαρ γάνων φθορᾶς ἐθάδες ὄντες· οἱ δ' ἀσκηταὶ μεθόριος τῶν ἄκρων εἰσὶν, ἄνω καὶ κάτω πολλάκις ὡς ἐπὶ κλίμακος βαδίζουσιν, ἢ ὑπὸ τῆς κρείττονος μοίρας ἀνελκόμενοι, ἢ ὑπὸ τῆς χείρονος ἀντισπώμενοι, μέσ χρις ἂν ὁ τῆς ἀμίλλης καὶ διαμάχης ταύτης βρα φευτής Θεὸς ἀναδῷ τὰ βραβεία τάξει τῇ βελτίον, τὴν ἐναντίαν εἰς ἅπαν καθελών. ΛΟΓΟΣ ΗΔ'. Περι μοναχών παλιμβόλων καὶ παλινδρομούν των εἰς κακίαν. Τοὺς ἐκκλίνοντας εἰς τὰς στραγγαλιὰς ἀπάξει Κύριος μετὰ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν. Ὥσπερ κύων ὅταν ἐπέλθῃ ἐπὶ τὸν ἑαυτοῦ ἔμετον μισητός γίνεται, οὕτως ἄφρων τῇ ἑαυτοῦ κακία ἀναστρέψας ἐπὶ τῇ ἑαυτοῦ ἁμαρτία. Εἶδον δίκαιον ἀπολλύμενον ἐν τῇ ματαιότητι αὐτ Ο τοῦ, καί γε τοῦτο ματαιότης. Τῷ εἰσπορευομένῳ καὶ ἐκπορευομένῳ οὐκ ἔπιν εἰρήνη ἀπὸ τῆς θλίψεως. Διέλιπεν ὁ τρέχων, ὡς ἵππος κάθιδρος ἐν χρεμε τισμῷ αὐτοῦ. Ἐν τῷ ἐπιστρέψαι δίκαιον. ἐκ τῆς δικαιοσύνη; αὐτοῦ, καὶ ποιῆσαι ἀδικίαν κατὰ πάσας τὰς ἀνο- μίας ἃς ἐποίησεν ὁ ἄνομος, πᾶσαι αἱ δικαιοσύναι αὐτοῦ ἄς ἐποίησεν, οὐ μὴ μνησθῶσιν ἐν τῷ παι ραπτώματι αὐτοῦ, ᾧ παρέπεσε· καὶ ἐν ταῖς ἁμαρτ τίαις αὐτοῦ ἂς ἡμαρτεν, ἐν αὐτοῖς ἀποθανεῖται. Δικαιοσύνη δικαίου οὐ μὴ ἐξέληται αὐτὸν, ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ πλανηθῇ · καὶ ἀνομία ἀσεβοῦς οὐ κακώ σει αὐτὸν, ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ ἀποστραφῇ ἀπὸ τῆς ἀνο- μίας αὐτοῦ. Εκαστον ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ κρινώ ὑμᾶς, οἶκος Ἰσραήλ. ANTONII MELISSÆ