Επανάγων ἀπὸ δικαιοσύνης εἰς ἁμαρτίαν, ὁ Κύ- Α, ριος ετοιμάσει βομφαίαν αὐτῷ Μὴ καταδεσμεύσεις δισσὰς ἁμαρτίας· οὐδὲ γὰρ ἐν μια αθωωθήσῃ. Βαπτιζόμενος ἀπὸ νεκροῦ, καὶ πάλιν ἁπτόμενος αὐτοῦ, τί ὠφέλησεν ἐν τῷ λουτρῷ αὐτοῦ; Οὕτως ἱ ἄνθρωπος νηστεύων ἐπὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ, καὶ πάλιν πορευόμενος, καὶ τὰ αὐτὰ ποιῶν, τῆς προσευ χῆς αὐτοῦ τί; εἰσακούσεται ; καὶ τί ὠφέλησεν ἐν τῷ ταπεινωθῆναι αὐτόν ; Οὐδεὶς, ἐπιβαλὼν τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ' ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν ἐν τῇ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Εἰ γὰρ ἀποφυγόντες τὰ μιάσματα τοῦ κόσμου ἐν ἐπιγνώσει τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ & Χριστοῦ, τούτοις δὲ πάλιν ἐμπλακέντας, ήττηνται, γέγονεν αὐτοῖς τὰ ἔσχατα χείρονα τῶν πρώτων. Κρείττον γὰρ ἦν αὐτοῖς μὴ ἐπεγνωκέναι τὴν ὀδὲν τῆς δικαιοσύνης, ἢ ἐπιγνοῦσιν εἰς τὰ ὀπίσω ὑπου στρέψαι ἐκ τῆς παραδοθείσης αὐτοῖς ἁγίας ἐντολῆς. Συμβέβηκε δὲ αὐτοῖς τὸ τῆς ἀληθοῦς παροιμίας, Κύων ἐπιστρέψας ἐπὶ τὸ ἴδιον ἐξέραμα, καὶ ὅ; λουσαμένη εἰς κύλισμα βορβόρου. Ελεεινὸν θέαμα, μετὰ νηστείαν, μετά σκληρα- γωγίαν, μετά προσευχὴν ἐκτενῆ, μετὰ δάκρυον δαψιλές, μετὰ ἐγκράτειαν ἐτῶν εἰκοσί που η τριά- κοντα, δι' ἀπροσεξίαν ψυχῆς καὶ ἀμέλειαν, γυμνὸν ἀπὸ πάντων ἀποδειχθῆναι, καὶ παραπλήσιον γενέ- σθαι τῇ ἐργασίᾳ τῶν ἐντολῶν εὐθηνούμενον ἐμπόρῳ C τινὶ μεγαλοπλούτῳ, ὃς τῷ πλήθει τῶν ἀγωγίμων ἐπαγαλλόμενος, ἐξ οὐρίες αὐτῷ τῆς νηός φερομέ- νης, τὰ φοβερά πελάγη διαδραμών, πρὸς αὐτοῖς τοῖς λιμέσι διαῤῥαγγέντος τοῦ πλοίου, πάντων ἔρη- μας ἀθρίως ἀπεδείχθη· ἐὰν καὶ οὗτος τὰ μυρίοις πόνοις κτηθέντα μια προσβολῇ δαίμονος ἀπολέσῃ, ὥσπερ τινὶ ἀγρίᾳ λαίλαπι τῇ ἁμαρτία βυθισθείς. Πρέπουσα φωνὴ τῷ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν ἀρετὴν ναυα γήσαντι, Ηλθον εἰς τὰ βάθη της θαλάσσης, καὶ καταιγίς κατεπόντισέ με. Ὁ ἐν προκοπῇ γενόμενος ἀγαθῶν ἔργων, εἶτα παλινδρομήσας πρὸς τὴν ἀρχαίαν συνήθειαν, οὐ μόνον τὸν ἐπὶ τοῖς πεπονημένοις μισθὸν ἐζημιώθη, ἀλλὰ καὶ βαρυτέρας ἀξιοῦται τῆς κατακρίσεως. Εν σοι μηδὲν ἠλπίζετο δυσχερές, ἡνίκα τῇ φιλο σοφίᾳ προσέβαλες, ἀφιλόσοφος ἡ ἀρχή· εἰ δὲ ἠλπί ζετο, εἰ μὲν οὐκ ἀπήντησε, τῷ Θεῷ χάρις· εἰ δὲ ἀπήντησεν, ἢ καρτέρει πάσχων, ἢ ἴσθι ψευσάμενος τὴν ὑπόσχεσιν. Ένιοι προκόψαντες ἐπ᾿ ἀρετὴν, υπενόστησαν πρὶν ἢ ἐφικέσθαι τοῦ τέλους, τὴν ἄρτι φυομένην ἀριστοκρατίαν ἐν τῇ ψυχῇ καθελούσης τῆς ὄχλο- κρατίας, ἢ πρὸς ὀλίγον ηρεμήσασα, πάλιν ἐξ υπαρχῆς μετά πλείονος δυνάμεως ἀντεπέθετο. Πολλοὶ ἀσκηταὶ γενόμενοι ἐπὶ τοῦ τέλους μετέ βαλον τῆς ἀρετῆς [/. τὴν ἀρετήν]· ᾧ δὲ παρέχει 5 Θεὸς ἐπιστήμην βεβαίαν, τούτῳ δίδωσιν ἀμφότερα, - . Qui a justitia ad flagitia defecit, ei Dominus præparabit gladium. Ne connectas gemina peccata; nam ne in uno quidem innocens eris (id est, quasi innoceus absol- veris). Eccli. xxxiv. Ei qui se laverit ob tactum cadaver, et iterum idem tangit, quid prodest lavacrum? Badem est ratio ejus 191 qui jejunat propter peccata sua, et iterum redit ad eadem; quis istius'- modi precationem audiet? et quid illi profuit quod se humiliaverit ? Luc. ix. Nemo cuin inanum suam aratro admo – verit, et ad posteriora se converterit aptus est ad regnum cœleste. 11 Petr. 11. Nam si, posteaquam refugerunt in- quinamenta mundi per agnitionem Domini et Ser vatoris nostri Jesu Christi, rursus tamen his impli- citi, superati fuerint, illis postrema pejora primis acciderunt. Melius enim illis fuisset non agnovisse viam justitiæ, quam ea agnita retrorsum revertisse, et a sancto illo præcepto ipsis tradito deflexisse; accidit enim illis quod vero proverbio dici solet : Canis reversus ad suum vomitum, et sus løta ad volutabrum cœni. S. Basilii. Spectaculum miserabile, post jejunium, post duram exercitationem, post precationes assi duas, post multas et copiosas lacrymas, post con- timentia:n annorum viginti fortasse vel etiain tri- giuta per incogitantiam et negligentiam, denudatum omnibus ostendi, ac præceptorum perfectione abundantem similem esse mercatori alicui opulen- tissimo, qui copia mercium advectitiarum exsultans, navi secundis progrediente ventis, periculosa maria prætervectus, in ipso tandem pertu navi fracta uuio versis illis simul privatur : quod hic quoque inlinl- ‘is laboribus comparata uno diaboli impetu perdat per peccatum, quasi per procellam quamdaın im; manem submersus. Hæc vox ei convenit qui omnem simul virtutem naufragio ainiserit: Veni in altum mare, et procella submersit me. Id. in Oratione contra ebrios. Qui progressum in bonis actionibus fecerit, deinde ad pristinam coa- suetudinem reversus fuerit, non modo laborumı. præteritorum mercede privatur, sed etiam acerbiore condemnatione dignus judicatur. Theologi. Si tu tibi nihil molestiarum fore puta- bas cum ad philosophiam accessisti, alienum a phi- losophia fuit initium. Sm putabas et non accidit, Deo gratia est habenda : sin acciderit, aut patien- ter ſerto, aut promissis scias te non stetisse. Phiboris. Nonuulli cum in virtute profecissent, deflexerunt et revocaverunt se priusquam ad finem pervenissent. Etenim optimam vivendi rationen ex animo detrahit turbulenta et pessima ratio, quæ cum paulisper quieris de integro majoribus viribus renititur. Complures meditatores cum essent, ad extremum virtutem mutarunt. 192 At cui Deus firmam lar. gitur scientiam, huic utraque largitur, et virtute LOCI COMMUNES. PARS II SERMO XLIV.

serv.re. reliqua. exercere, et ab iisdem munquam defcere, seul & semper recondere, et unamquamque semper con- Jam quidam novarum rerum cupidi et fastidiosi, cum probitatem degustassent, ac spem status me- lioris dedissent, in eumdem recidere mørbunın. De iis qui opus libenter faciunt et studiose. Item laborandum esse, quod labor utilitatem habeat. Gen. 111. Cum sudore oris edes panem tuum. 11 Paral. xxv. Robusti estote, nec fatigentur ma- nus vestræ, quia est merces operæ vestræ. Job. Ex sollicitudine et cura tibi exorietur pax. Psal. cut. Exibit homo ad opus suum, et ad cul. turam suam usque ad vesperain. Labores fructuum tnorum edes, beatus es, et bene tibi erit. Prov. vi. Si impiger ſueris, veniet veluti fons messis tua; indigentia autem velut egregius cursor effugiet. Manus fortium locupletant. In omni sollicite cogitanti inest aliquid redun- dans. Qui accumulat sibi cum pietate, locupletabitur. Prov. xxxi. Porrexit brachia sua ad opus, ac in- tellexit honestum esse operari, et totam noctem Jucerna ipsius non exstinguitur. Condemnabit justus laborans viventes impios. Bonorum laborum fructus gloriæ conjunctus est. Eccli. In omnibus operibus tuis assiduus esto, et nullus te morbus corripiet. Eccle. ut. Crede Domniuo, et persiste in labore tuo : quia leve est in oculis Domini repente ditare pauperem. Eccli. L. Facile opus vestrum ante tempus, et dabit vobis mercedem in tempore suo. Præstat qui in omnibus aliquid operis facit, quam qui gloria afficitur, panis indigens. In opere tuo consenescito. Ad horam præscriptam surgito, nec tardus esto. Joan. v. Pater meus adhuc operatur, et ego operor. Matth. xxv. Hoino quidam peregre profecturus vocatis servis suis dedit sua bona, alii quidem ta- lenta quinque, alteri autem duo, alteri unum, ac pro facultate cuique, et peregre profectus est, et Act. xx. Ipsi nostis manus has necessitatibus meis, et eorum qui mecum erant ministrasse : exemplo demonstravi 193 vobis, sic laborandum esse, ut infirmis. subveniatur; recordari enim de- betis verba Domini, cum ipse dixerit: ‹ Felicius est dare, quam accipere. › 1 Thess. ¡v. llortamur autem vos, fratres, ut abundantiores sitis, et studeatis quieti; et privata opera faciatis, manibusque vestris opus conficiatis : འ 1:20 εργάζεσθαί τε τὰς ἀρετὰς, καὶ μηδέποτε αὐτῶν Ο ἀφίστασθαι, ἀλλ' ἀεὶ ταμιεύειν καὶ φυλάττειν ἑκάστην. Ηδη τινὲς ἀψίκοροι, γευσάμενο: καλοκαγαθίας, καὶ ἐλπίδα παρασχόντες ὑγείας, εἰς τὴν αὐτὴν ἐπανέ- στρεψαν νόσον. ΛΟΓΟΣ ΜΕ. Περὶ φιλεργῶν καὶ σπουδαίων· ὅτι χρὴ ποιεῖν, ὠφέλειαν γὰρ ἔχει. Ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου φάγῃ τὸν ἄρτον σου. Ἰσχύσατε, καὶ μὴ ἐκλυέσθωσαν αἱ χεῖρες ὑμῶν, διότι ἐστὶ μισθὸς τῆς ἐργασίας ὑμῶν. Ἐκ μερίμνης καὶ φροντίδος ἀναφανεῖται σοι εἰ- ρήνη. Ἐξελεύσεται ἄνθρωπος ἐπὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ ἕως ἑσπέρας. Τοὺς πόνους τῶν καρπῶν σου φάγεσαι, μακάριος εἶ, καὶ καλῶς σοι ἔσται. Ἐὰν ἄοκνος ᾖς, ἥξει ὥσπερ πηγὴ ὁ ἀμητός σου. ἡ δὲ ἔνδεια ὥσπερ καλὸς δρομεὺς ἀπαυτομολήσει, και Χείρες ἀνδρείων πλουτίζουσιν. Εν παντί μεριμνώντι ένεστι περισσόν. Ο συνάγων ἑαυτῷ μετ᾿ εὐσεβείας πληθυνθήσε Ερεισε τοὺς βραχίονας αὐτῆς εἰς ἔργον, καὶ ἐγεύ- σατο ὅτι καλόν ἐστι τὸ ἐργάζεσθαι· καὶ οὐ κατα σβέννυται ὁ λύχνος αὐτῆς ὅλην τὴν νύκτα. Κατακρινει δίκαιος καμὼν τοὺς ζῶντας ἀσεβεῖς. ᾿Αγαθῶν πόνων καρπὸς εὐκλεής. Ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις σου γίνου ἐντρεχὴς, καὶ πᾶν ἀρρώστημα οὐ μή σε ἀπαντήσῃ. Πίστευε τῷ Κυρίῳ καὶ ἔμμενε τῷ πόνῳ σου, ὅτι κοῦφον ἐν ὀφθαλμοῖς Κυρίου ἐξαπίνης πλουτίσαι πένητα. Εργάζεσθε τὸ ἔργον ὑμῶν πρὸ καιροῦ, καὶ δύο σει τὸν μισθὸν ὑμῶν ἐν τῷ καιρῷ αὐτοῦ. Κρείσσον ἐργαζόμενος ἐν πᾶσιν, ἢ δοξαζόμενος καὶ ἀπορῶν ἄρτου. Ἐν τῷ ἔργῳ σου παλαιώθητε. Ἐν τῇ ὥρᾳ σου ἐξεγείρου, καὶ μὴ βραδύνης. Ο Πατήρ μου έως ἄρτι εργάζεται, κἀγὼ ἐργάζο μαι. *Ανθρωπός τις ἀποδημῶν ἐκάλεσε τοὺς ἰδίους δούλους, καὶ παρέδωκεν αὐτοῖς τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ· καὶ ᾧ μὲν ἔδωκε πέντε τάλαντα, ᾧ δὲ δύο, ᾧ δὲ ἐν, ἑκάστῳ κατὰ τὴν ἰδίαν δύναμιν· καὶ ἀπεδήμησεν εὐθέως, καὶ τὰ ἑξῆς. Αὐτοὶ γινώσκετε ότι ταῖς χρείαις μου καὶ τοῖς οὖσι μετ' ἐμοῦ ὑπηρέτησαν αἱ χεῖρες αὗται. Υπέ δειξα οὖν ὑμῖν, ὅτι οὕτως κοπιῶντας δεῖ ἀντιλαμ βάνεσθαι τῶν ἀσθενούντων, μνημονεύειν τε τῶν λό- γων τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ὅτι αὐτὸς εἶπε· Μακάριον τὸ διδόναι μᾶλλον ἢ λαμβάνειν. Παρακαλοῦμεν δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί, περισσεύειν μᾶλλον καὶ φιλοτιμεῖσθαι ἡσυχάζειν, καὶ πράτ σειν τὰ ἴδια, καὶ ἐργάζεσθαι ταῖς χερσὶν ὑμῶν, ANTONII MELISSÆ SERMO XLV [al. LXXXIX].

καθώς παρηγγείλαμεν ὑμῖν, ἵνα περιπατῆτε εἰ· Α σχημόνως πρὸς τοὺς ἔξω, καὶ μηδενὸς χρείαν . ἔχητε. Τὸ γὰρ πάνῳ κτηθὲν περιχαρῶς ὑπεδέχθη, καὶ φιλοπόνως διεφυλάχθη· ὧν μέντοι πρόχειρος δ περισμός, τούτων καὶ ἡ κτῆσις εὐκαταφρόνη Μίσους όντως αξία καὶ καταγνώσεως ή αργία, μύρμηκος καὶ μελίσσης χείρονα ποιοῦσα τὸν ἄν θρωπον ός γε καὶ ἐξ ἀρχῆς πλασθεὶς ἐτέθη εἰς τὸν παράδεισον, ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν αὐτόν. Ωστε τὸ πρῶτον καὶ οἰκειότατον τῶν ἀνθρώπων ἡ περὶ τῶν ἔργων σπουδή, καὶ οἱονεὶ παρὰ φύσιν αὐτῷ ἡ ἀργία. Τί τῶν ἀγαθῶν εὔκολον; τίς καθεύδων τρόπαιον ἔστησεν ; τίς τρυφῶν καὶ καταυλούμενος τοῖς τῆς εὐσεβείας στεφάνοις κατακοσμήθη ; Οὐδεὶς με δρα μὴν ἀνείλετο βραβείον. Πόνοι γεννῶσι δόξαν, κάμας τοι προξενοῦσι στεφάνους. Τὸ μὲν ἑαυτοῦ ἕνεκεν μεριμναν, ἢ ἐργάζεσθαι, παντάπασιν ἀπηγόρευται· κατ' ἐντολὴν δὲ τοῦ Κυ μίου διὰ τὴν χρείαν τοῦ πλησίον μεριμνᾶν καὶ ἐρω γάζεσθαι σπουδαιότερον χρή. Οἱ ἐκ μακρᾶς συνηθείας μελετηθέντες πόνοι ἀλυπότερον προσπίπτουσι τοῖς ἐγγεγυμνασμένοις. Εστιν ἐκ πόνων ὑγεία, καὶ ἐξ ιδρώτων σωτη- ρία. Ἐὰν φύγωμεν τῆς σαρκὸς τὰ επίπονα, οὐκ ὀψη μεθα τὰ ἀγαθὰ τῶν δικαίων. Τὸ μικρὸν ἐπὶ σμικρῷ κατατίθεσθαι οὐ μόνον εἰς ἀργυρίου προσθήκην, ἀλλὰ καὶ εἰς ἡντιναοῦν ἐπιστήμην ὀρθῶς ἔχειν, τῷ σπουδαίῳ προσήκεν. Τῆς αὐτῆς ἐστι δυσχερείας, καὶ κτήσασθαί τι τῶν ἀγαθῶν οὐχ ὑπάρχον, καὶ κτηθὲν διασώσασθαι. Πολλάκις γὰρ, δ μὲν σπουδή προσέλασε, ῥαθυμία διέφθειρεν· ὁ δὲ ἔκνος ἀπώλεσεν, ἀνεκαλέσατο ἐπι· μέλεια. Φιλεῖ τὸ μὲν πόνῳ κτηθὲν μᾶλλον κρατεῖσθαι, τὸ δὲ ῥᾳδίως κτηθὲν ἀποπτύεσθαι τάχιστα, ὡς πάλιν ληφθῆναι δυνάμενον. Αἱ γενναῖαι φύσεις, λόγου μὲν αὐτὰς παιδαγω γοῦντος καὶ διευθύνοντος, μέγα τι χρῆμα πρὸς ἀρε τήν· ἐπιλειπούσης δὲ ἐπιστήμης καὶ λόγου, τὸ ἴσον εἰς κακίαν εὑρίσκονται. Μικρὸν κοπιάσωμεν χρόνον, ἀγαπητοί, ἵνα μὴ τῶν αἰωνίων ἐκπέσωμεν ἀγαθῶν. Πρὸς ὀλίγον χρόνον ὁ κάματος, καὶ εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἡ ἀνάπαυσις. Οπου πλείων ὁ πόνος, ἐκεῖ μείζων ἡ ἡδονή. Οὐκ ὀκνεῖ ὁ εὖ φρονῶν πρὸς τοὺς πόνους διὰ τοὺς ἐκ τῶν πόνων καρπούς. Πανταχοῦ διὰ δυσκολίας καὶ πόνων τοῖς ἀνθρώ- πεις πέφυκε τὰ χρήσιμα παραγίνεσθαι. Οἱ πόνοι τῶν ἀγαθῶν πανταχοῦ χορηγοί. Μικρὰ ἐν πετεινοῖς ἡ μέλισσα, καὶ ἀρχὴ γλυκασμα- των 5 καρπὸς αὐτῆς. -M quemadmodum praceperamus vobis, ut decenter vos feratis erga extraneos, nullaque re indigentis. Incerti auctoris. Quod enim labore partum est, majore lætitia accipitur, diligentiusque asservatur ; quorum autem facilis est comparatio, eorum ipso- rum contemnenda est possessio. Otium profecto condemnatione et odio dignum est, quo formicis et apibus deterior homo reddi- tur : qui quidem cum primo formatus essel, in paradiso collocatus est, ut eum excoleret et cu- stodiret. Quare primum et maxime accommodatuın est naturæ hominis operis et laboris studium, et quasi contra naturam ipsius otium. Quid ex numero bonorum facile est? quis dor- Bmiens unquam tropæum fixit ? quis in deliciis vivens et cantibus sese oblectans, pietatis coronis est un-- quam decoratus? Nemo qui non cucurrit palina ın et bravium retulit. Labores gloriam pariunt, su- dores coronas comparant. Ut sui causa quis sollicitus sit et opus faciat, in- terdictum est omnino; at præceptum est divinum, ut propter proxim} necessitatem et solliciti simus, el diligentissime in opus incumbamus. Longa consuetudime exercitati labores minore molestia ab exercitatis suscipiuntur. Ex laboribus valetudo, ex sudoribus salus. Si quæ carni sunt molesta fugerimus, non frum- mur justorum bonis. Paululum paululo adjungere, non solum ad pe- cuniæ amplificationem, sed etiam ad quamcunque scientiam utile, studiosi et diligentis hominis vffi- cium est. Theologi. Ejusdem est dificultatis aliquid boui acquirere quod nondum habeas, et acquisita tueri. Sape enim quod studio partum erat, negligentia perdidit: et quod negligentia perdidit, diligentia recuperavit. Quod labore partum est, diligentius retineri so- let : quod autem facile quæsitum est, quam celer- rime respuitur, tanquam facile recuperari possit. Generosa ingenia, ratione quidem moderante et dirigente, magnum habent momentum ad virtutem D sequendam : 194 at si desit scientia et ratio, non minus prompte ad vitia labuntur. S. Chrysost. Exiguo tempore, o dilecti, elabore- mus, ne bonis excidamus æternis. Brevis est temporis labor, at in sæcula multa rę- qu'es. Ubi major labor, ibi major voluptas. Qui prudentia præditus est, ad laborem non gravate accedit, propter consequentes laborum fructus. ' Utilia nusquam nisi difficultate et laboribus sup- peditari solent. Labores bonorum ubique sunt largitores. Exigua est inter volucres apis, at inter dulcia primum locum tenet fructus ipsius LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XLV.

Ο δέ γε εῤῥωμένος καὶ ἀκριβὴς λόγος καὶ τὰ πικρὰ εἶναί φησι τῶν γλυκέων ἐφόδια, καὶ γίνεσθαι καρποὺς τῶν πόνων τὰς ἡδονάς. ᾿Ακμητὶ γὰρ οὐδὲν δύναται παραγενέσθαι καλόν. Αρχὴν εἰ δεῖ ἀληθὲς εἰπεῖν) παντὸς ἀγαθοῦ καὶ ἀρετῆς ἁπάσης ὁ Θεὸς ἐνέδειξεν ἀνθρώποις νον· οὗ χωρὶς τῶν ἀγαθῶν οὐδέν ἐστι παρὰ τῷ θνητῳ γένει συνιστάμενον. Θνητῷ γὰρ οὐδενὶ κτῆσιν ἀγαθοῦ δίχα τόνων ή φύσις δεδώρηται. Αὕτη ἡδονὴ ψυχῆς ἀσκητικής ἥδιστον ἀντὶ πικροῦ τὸ πονεῖν ὑπολαμβάνειν. Ὁ μὲν τὸν πόνον φεύγων φεύγει τὰ ἀγαθά· ὁ δὲ τλητικῶς καὶ ἀνδρείως ὑπομένων τὰ δυσκαρτέρητα σπεύδει πρὸς μακαριότητα. Τὰ πλεῖστα καὶ μέγιστα τῶν ἀγαθῶν ἀσκητικαῖς ἀθλήσεσι, καὶ ἡδῶσι πόνοις εἴωθε περιγίνεσθαι. Δεῖ τοὺς πόνους διώκειν, ἀνθ' ὧν τὰ μεγάλα καὶ λαμπρά γίνεται τοῖς ἀνθρώποις. Φύσεως μὲν γὰρ ἀρετὴν διαφθείρει βαθυμία φαυλότητα δὲ ἐπανορθοί διδαχή· καὶ τὰ μὲν ῥᾴδια τοὺς ἀμελοῦντας φεύγει· τὰ δὲ χαλεπὶ ταῖς ἐπιμε λείαις ἀλίσκεται· ὥσπερ γὰρ ὄργανον ἄνεσιν καὶ ἐπίτασιν λαμβάνον ἡδὺ γίνεται, οὕτω καὶ βίος. Γύμναζε σαυτὸν πόνοις ἐκουσίοις, ἵνα δέξης καὶ τοὺς ἀκουσίους ὑπομένειν. Οὐδεὶς ἔπαινον ἡδοναῖς ἐκτήσατο. Οὐδεὶς ράθυμος εὐκλεὴς ἀνήρ ᾿Αλλ' οἱ πόνοι τίκτουσι τὴν εὐανδρίαν. Δημοσθένης έρωτηθεὶς ὑπό τινος, πῶς τῆς ῥητο ρικῆς περιεγένετο, ἔφη, Πλέον ἔλαιον οίνου δαπα νήσας. Γύμναζε τοῖς μὲν πόνοις τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν γενναίως ὑπομένειν τοὺς κινδύνους. Ὁ Θεὸς οὕτως ἐποίησε, τοὺς μὴ θέλοντας ἑαυτοὺς προστάσσειν ἐκπονεῖν τὰ ἀγαθὰ, ἄλλους αὐτοῖς ἐπι τακτῆρας δίδωσιν. Οἱ ἑκούσιοι πόνοι τὴν τῶν ἀκουσίων ὑπομονὴν ἐλαφροτέραν παρασκευάζουσιν. Ὁ αὐτὸς ἰδὼν νεανίαν φιλοπονούντα, ἔφη· Κάλλι στον όψον τῷ γήρατι ἀρτύεις. Περί μισεργῶν καὶ ὀκνηρῶν, καὶ καταφρονούν των καὶ ῥαθυμούντων, Ἐν κόποις ἀνθρώπων οὐκ εἰσὶ, καὶ μετὰ ἀνθρώ των οὐ μαστιγωθήσονται. Ιθι πρὸς τὸν μύρμηκα, ὦ ὀκνηρέ, καὶ ζήλωσον τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ, καὶ γενοῦ ἐκείνου σοφώτερος ἐκείνῳ γὰρ γεωργίου μή υπάρχοντος, μηδὲ τὰ ἀναγκάζοντα ἔχων, μηδὲ ὑπὸ δεσπότην ὤν, ἑτοιμά ζεται θέρους τὴν τροφὴν, πολλήν τε ἐν τῷ ἀμητῷ ποιεῖται τὴν παράθεσιν. "Η πορεύθητι πρὸς τὴν μὲ λισσαν, καὶ μάθε ὡς ἐργάτις ἐστὶ, τήν τε εργασία Dionysii Alex, Fortis antem et accurata oratio anara ellam dicit esse dulcium causas [viatica], et laborum fructus esse voluptates: nam sine la bore nihil potest pulehri contingere. Philonis. Principium omnis boni et virtutis, si verum fateri volumus, laborem esse Deus homini bus· ostendit, quo remoto (nihil boni apud genus humanuın constitui potest. Natura enim nulli mortalium boni possessionem sine laboribus largita est. Hæc est auimi rerum divinarum contemplatione versantis voluptas, ut laborare existimet dulcissi Qui laborem fugit, ipsa bona fugit: qui autem toleranter et fortiter sustinet dura, ad beatitudinem festinat. Plurima et maxima bona certationibus exercita tionis plenis et virentibus laboribus aequiruntur. Democr. Labores debemus persequi, quibus ho mines magnas res et splendidas sibi comparant. Naturæ virtutem corrumpit incuria, improbita tem corrigit doctrina. Et facilia negligentibus ela luntur: difficilia vero curis capiuntur. Ut enim in strumentum quod remittitur et intenditur, jucunda voluptate oblectat: sic etiam vita hominum [otium inter et laborem dispertienda est]. Socratis. Exerce te laboribus voluntariis, ut pos sis et non voluntarios tolerare. Nullus unquam laudem est voluptatibus conse [cutus. Nullus negligens gloriam magnam est adeptus; Sed labores fortitudinis laudem pariant. (Carcini.) Demosthenes a quodam interrogatus, quemad modum esset dicendi facilitatem adeptus, Plus, inquit, olei quam vini consumendo. 195 Corpus laboribus exerce, animum autem fortiter et generose pericula sustinendo. Xenophontis. Deus sic statuit, ut illis qui nolint imperare et praescribere sibi honesta facta, alios eis imperantes inducat dominos. Labores voluntarii, non voluntariorum perpes sionem efficiunt leviorem. Idem conspicatus juvenem industrium et laboris amantem, Jucundissimum, inquit, senectusi condis obsonium SERMO XLVI [al. XC]. De osoribus laborum et operum, ac pigris, nihil rantibus et incuriis. Psal. LXXH. In laboribus hominum hon sunt, et cum hominibus Bagris non cædentur. Prov. ix. llo ad formicam, o piger, et æmulare rationem ac viam illius, sisque ea prudentior, nam cum illi desit ager quem colat, neminemque qui co gat ad opus habeat, nec sub illius dominatu vivat, parat tamen æstate cibum, multumque in messe acervat quod sibi hieme apponat. Aut accede ad apem, disceque quam sit laboriosa, quamque opus

ὡς σεμνὴν ποιεῖται, ἧς τοὺς πόνους βασιλεῖς καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται. Ποθεινή δέ ἐστι πᾶσι καὶ ἐπίδοξος, καίπερ οὖσα τῇ ῥώμῃ ἀσθενὴς (τὴν σοφίαν τιμήσασα προήχθη). Εως τότε, οκνηρέ, κατάκεισαι; πότε δὲ ἐξ ὕπνου ἐγερθήση; Ολίγαν μὲν ὑπνοῖς, ὀλίγον δὲ κάθησαι, μικρὸν δὲ νυστάζεις, ὀλίγον δὲ ἐναγκαλίζῃ χερσὶ στήθη. Είτα παραγίνε ταί σοι, ὥσπερ ἀγαθὸς δρομεὺς, ἡ πενία, καὶ ἡ ἔνδεια ὥσπερ καλὸς ὁδοιπόρος. Πλούτου ὀκνηροὶ ἐνδεεῖς γίνονται. Ἐν ἐπιθυμίαις ἐστὶ πᾶς ἀεργός. Οδοὶ ἀεργῶν ἐστρωμέναι ἀκάνθαις. Ψυχὴ ἀεργοῦ πεινάσει. Ενδύεται διερρηγμένα και βακώδη πᾶς ὑπνώ δης. Ονειδιζόμενος ὀκνηρὸς οὐκ αἰσχύνεται. ὡσαύτως καὶ ὁ δανειζόμενος σἶτον ἐν ἀμητῷ. Επιθυμίαι ὀκνηρὸν ἀποκτενοῦσιν· οὐ γὰρ αἱροῦν ται αἱ χεῖρες αὐτοῦ ποιεῖν τι. Προφασίζεται καὶ λέγει οκνηρός· Λέων· ἐν ταῖς ὁδοῖς, ἐν δὲ ταῖς πλατείαις φονευταί. Ὃς καταφρόνει πράγματος, καταφρονηθήσεται ὑπ' αὐτοῦ. Σοφώτερος ἑαυτῷ φαίνεται όκνηρός. "Ωσπερ θύρα στρέφεται ἐπὶ τοῦ στρόφιγγος, οδ τως ὀκνηρὸς ἐπὶ τῆς κοίτης αὐτοῦ. Οδοὶ καταφρονούντων ἐν ἀπωλεία. Ἐν ὀκνηρίᾳ ταπεινωθήσεται δόκωσις, καὶ ἐν ἀρ- G για χειρῶν στάξει οἰκία. Μὴ γίνου ταχὺς ἐν γλώσσῃ σου, καὶ νωθρὸς καὶ παρειμένος ἐν τοῖς ἔργοις σου. Πολλὴν κακίαν ἐδίδαξεν ἡ ἀργία. Ἐν νεότητί σου οὐ συναγήσχας, καὶ πῶς ἂν εὔν ροις ἐν γήρα σου ; Ἐν ἀργίᾳ ἐλάττωσις πολλή μήτηρ ἐστὶν ἡ ἀργία τοῦ λιμοῦ, ἀδελφὴ δὲ τῆς κλοπῆς. Τῷ ἔχοντι παντὶ δοθήσεται, καὶ περισσευθήσεται ἀπὸ δὲ τοῦ μὴ ἔχοντος καὶ ὁ δοκεῖ ἔχειν ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ. Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω· ἀκούο μεν γάρ τινας ἐν ὑμῖν ἀτάκτως περιπατοῦντας, μη- δὲν ἐργαζομένους, ἀλλὰ περιεργαζομένους. Τοὺς δὲ τοιούτους παραγγέλλομεν καὶ παρακαλοῦμεν ἐν Κυρίῳ, Ἰησοῦ ἵνα μετὰ ἡσυχίας εργαζόμενοι τὸν ἑαυτῶν ἄρτον ἐσθίωσιν. Αργία κακουργίας ἀρχή. Ιδιον τοῦτο ἀρρώστημα ἀργῆς καὶ βαθύμου τυχῆς, ἐνύπνια βλέπειν ἐγρηγορότος τοῦ σώματος. Τίς, ἐν καιρῷ σπορᾶς οἴκοι καθήμενος, ἐνστάντος τοῦ θερισμοῦ τὸν κόλπον ἐπλήρωσε τῶν δραγμάτων; τίς ἐτρύγησεν ἀμπελῶνα, τὸν μὴ παρ' αὐτοῦ πεφυ- τευμένον; Εκείνων οἱ καρποὶ ὧν καὶ οἱ πόνοι. Αἱ τιμαὶ καὶ οἱ στέφανοι τῶν νενικηκότων εἰσί. Τις στεφανοί ποτε τὸν μηδὲ ἀποδύντα πρὸς τὸν ἀντίπα λον ; ὁπότε οὐ νικῆσαι μόνον δεῖ, ἀλλὰ καὶ νομίμως ἀθλῆσαι, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον. - . A splendidum eflciat, cujus laboribus tum reges ilim privati utuntur ad valetudinem : et ab omnibus amatur et celebrator, quanquam sit robore fufir. mo : sapientiæ enim dedita, honestata est. Quous- que, piger, decumbes? quando tandem e somno ex- cilaberis? Paulisper dormis, paulisper sedes, pant - paupertas velut egregius cursor ad te venit, et inopia velut celer viator. Pigri divitiarum sunt inopes. literque qui commodato accipit frumentum messig tempore. ejus volunt quidquam facere. Causatur et dicit piger, leonem esse in viis, et in Qui rem contemnit, contemnetur ab ipsa. Piger sibi videtur sapientissimus. Ut ostium volvitur in cardine, sic piger in lecto 840. Viæ nihil curantium In perditione. Pigritia dejicietur et diructur fectum, et otio ma, nuum stillalit domus (1). 196 Ne sis lingua celeri, et in operibus langui- dus ac remissus. Plurima vitia docet otium. Eccli. xxxm. In juventute cum nihil collegeris, gnomodo invenias in senectute lua Tobia. In otio multæ res imminuuntur : otium Matth. xiii. Omni qui habet dabitur, et alluet ; ab eo autem qui non habet, et quod videtur habe- re, auferetur. II Thess. 1. Si quis operari recusat, is quoque nihil edat : audimus enim quosdam inter vos qui immoderate se gerant, nihil operis ipsi facientes, sed in aliena opera curiose inquirentes: quos mo- nemus et hortamur per Dominum Jesum, ut quiete operantes suum ipsi panem edaut. mi, ut vigilante corpore somnia videat. Quis, sementis tempore domi sedens, instante æstate sinum suum manipulis implevit? quis vinde❤ míavit vineam, quam ipse non conseverit ? eorum sunt fructus, quorum fuerunt labores. Honores et coronæ eorum, qui victoriam obtinuerint, esse so- lent. Quis unquam coronandum putavit eum qui ad certandını cuin adversario ne se exuerit quidem ? quando non solum vincendum est, sed etiam, ut ait Apostolus, legitime certandum. (1) ld est, stillicidiis plena erit propter otiosis lulum dormitas, admoves manus pectori, deinde In cupiditatibus versatur omnis otiosas. Viæ otiosorum spinis stratæ sunt. Anima otiosi esuriet. Vestietur detritis pannis somniculosus. Piger probris cum afficitur, non erubescit ; simi- Cupiditates pigrum interficient; non enim manus vicis sicarios. mater est famis et frater furti. Basilii. Otium maleficii principium. Propria est hæc ægritudo otiosi et desidìosi ani- manus. LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XLVI.

Quis certaminum præfectus adeo caret jndicio, ut A fisdem coronis dignos judicet victorem et euun qui nihil certarit? Quis imperator est, qui eos qui ne visi quidem sint in prælio, ad parem victoribus spoliorum distributionem voc‹t ? Theologi. Quantum est malum ad pessima para- tum esse, et ad optima cunctatorem et impara- tumn ! Honestum jam non est honestum, cum non fit boneste. Infirma et dissoluta ingenia, tum ad virtutem, tum ad vitium, similiter remissa et languida sunt, difficiliaque ad se commovendum; in neutram partem insigniter inclinant otiosorum momenta. Segnities somni conjux. Aque inutilia sunt, et segnities nihi. agens, et ardor sine doctrina; illa ad honesta non accedit, hac honestum transiiit, et justo justius quiddam facit. S. Chrysost. Nihil est tam facile, quod non valde grave et invisum magna pigritia reddat ; nec quid- quam tam laboriosum et difficile, quod studium et alacritas non facillimum efficiat. 197 Qui faciunt aliquid non ut decet, illud reipsa non faciunt. Clementis. Qui infirmi et imbecilles sunt, ii, vel quod mędiocre est supra vires ipsorum vi- detur. Philonis. Labor utilia, el facilitas nocen- C tia comitatur; qui autem labori facilita- lem præponunt, ii utilia suadentibus succen- sent. Continuata exercitatio scientiam efficit firmam, ɛicut inscientiam nulla exercitatio adhibita; ita- que innumerabiles neglecta exercitatione robur eliam na:urale enervaverunt. Consuetudine et quiete confirmatum olium in- sidiosum est. De præstanti sensu et intellectu præditis. Salomon. Tinea et erosio ossium est cor sensu praestans. Sensus prudentibus facilis, Prudentis cor sensu viget. Eccl. xxi. Qui sensum comparavit, se ipse di- ligit. Cor viri sensu præditum, anima tristis. Sollicitudine aflicietur vir intelligentia præ- diti:s. Vir prudens, thronus intelligentia. Cor sapientis intelliget, quæ ex ipsius ore profi- ciscentur. Eccli. Intelligentia præditus lapsum suum agnos- cit. Si audierit scientia præditus sapientem sermonein, laudabit ilium, et ad illum adjiciet. . 1 27 Τίς οὕτως ἄκριτος ἀθλοθέτης &ς τῶν ἴσων ἀξιώσει στεφάνων τὸν νικητήν, καὶ τὴν μηδὲν ἡγωνισμένον, Τις στρατηγὸς εἰς τὴν μερίδα τῶν σκύλων ἐξ ἴσου ποτὲ τοῖς νενικηκόσι τοὺς μηδὲ φανέντας ἐπὶ τῆς μάχης εκάλεσεν ; Οπον ἐστὶ κακὸν ἑτοιμότης πως τὸ χεῖρον, καὶ μέλλησις πρὸς τὸ βέλτιον. Τὸ καλὸν οὐ καλόν, ὅταν μὴ καλῶς γίνηται. Αἱ ἀσθενεῖς καὶ διακεχυμέναι φύσεις καὶ πρὸς ἀρετὴν καὶ πρὸς κακίαν ὁμοίοις νωθεῖς, καὶ δυσκί νητοι· οὐδετέρω; μέγα νεύουσαι οἱ τὰ τῶν ἀρκούν Ουδετέρωσε μέγα των κινήματα. (Ego legerim, νεύουσι τὰ τῶν ἀργούντων κινήματα.) Νωθεία ὕπνου σύζυγος. Ομοίως άχρηστα και νωθρότης άπρακτος, καὶ θερμότης ἀπαίδευτος· ἡ μὲν οὐκ ἐγγίζουσα τῷ καλῷ, ἡ δὲ ὑπερεκπίπτουσα, καὶ τοῦ δεξιοῦ ποιουμένη τι δεξιώτερον. Οὐδὲν, οὕτω ῥᾴδιον, ὁ μὴ σφόδρα βαρὺ καὶ ἐπ- αχθὲς ὁ πολὺς δείκνυσιν ὄχνος· οὔτε ἐπίπονον καὶ δυσχερές, ὁ μὴ λίαν εύκολον ἡ σπουδὴ καὶ ἡ προθυ ή μία ποιεῖ. Οἱ μὴ ὡς δεῖ ποιοῦντές τι, οὐδ᾽ ὅλως αὐτὸ ποιοῦ σιν. Τοῖς ἀτόνοις καὶ ἀσθενικοῖς τὸ μέτρον ὑπὲρ τόνον δοκεῖ. Πόνος μὲν τοῖς συμφέρουσι, ραστώνη δὲ τοῖς βία βεροῖς ἔπεται, Πόνου δὲ ῥᾳστώνην προκρίνοντες, τοῖς τὰ συμφέροντα εἰσηγουμένοις ἀπεχθάνονται. Η συνεχής άσκησις ἐπιστήμην παγίαν ἐργάζε ται, ὡς ἀμαθίαν ἀμελετησία. Μυρίοι γοῦν ἀθλήσεως ἔκνῳ καὶ τὴν ἐκ φύσεως ἰσχὺν ἐξέλυσαν. Ἡ ἐξ ἔθους καὶ σχολῆς ἀργία πρᾶγμα ἐπίθον· λογ. • ΛΟΓΟΣ. ΜΖ. Περὶ αἰσθητικοῦ ἀνθρώπου. Σῆς ἐστέων καρδία αισθητική." Αίσθησις φρονίμοις εὐχερής. Καρδία φρονίμου κατ' αἴσθησιν. Κτώμενος αίσθησιν ἀγαπᾷ ἑαυτόν. Καρδία αισθητικὴ ἀνδρὸς λυπηρὰ ψυχὴ αὐτοῦ. Εμπεσείται μέριμνα ἀνδρὶ νοήμονι. Ανὴρ συνετὸς θρόνος αἰσθήσεως. Καρδία σοφοῦ νοήσει τὰ ἀπὸ τοῦ ἰδίου στόματος. ῾Ο νοήμων οἶδεν ἐν τῷ ὀλισθαίνειν αὐτόν. Λόγον σοφὸν ἐὰν ἀκούσῃ ἐπιστήμων, αινέσει αὐτόν, καὶ ἐπ' αὐτὸν προσθήσει. ANTONI MELISSE SERMO XLVII [al. XXV].

Homo gratia carens, intempestivus sermo. Περὶ ἀναισθητούντων. Ἐὰν μαστιγοῖς τὸν ἄφρονα ἐν μέσῳ συνεδρίου, οὐ μὴ περιέλῃς ἀτιμάζων τὴν ἀφροσύνην αὐτοῦ. "Αφρων μαστιγωθεὶς οὐκ αἰσθάνεται. Ἠσχύνθησαν, καὶ τὴν ἀτιμίαν αὐτῶν οὐκ ἔγνω- σαν, καὶ οὐχ ὡς κατησχυμμένοι ᾐσχύνθησαν. ᾶς ὁ ἐξεγείρων καθεύδοντας ἐκ βαθέος ύπνου, ὁ διηγούμενος ἄφρονι, καὶ ἐπὶ τέλει ἐρεῖ, Τί τοῦτο; καὶ ἐπὶ συντελείᾳ ἐρεῖ, Τί πρότερον ; Μετὰ ἄφρονος μὴ πορεύου, ἀναισθητῶν γὰρ ἐξου θενεῖ σου τὰ πάντα· φύλαξαι ἀπ' αὐτοῦ, ἵνα μὴ κάτ που ἔχῃς. Συγκολλῶν ἔστρακον ὁ διδάσκων κωδόν. Περὶ ὀνόματος χρηστοῦ καὶ χάριν ἔχοντος, *Ην Κύριος μετὰ Ἰωσήφ, καὶ κατέχεεν ἐπ' αὐτῷ Έλεος, καὶ ἔδωκεν αὐτῷ χάριν ἔναντι τοῦ ἀρχιδεσμο- φύλαχο;. Αἱρετώτερον ὄνομα καλὸν ἢ πλοῦτος πολύς· ὑπὲρ δὲ ἀργύριον καὶ χρυσίον χάρις ἀγαθή. Χάρις καὶ φιλία ἐλευθεροῖ, &ς τήρησον σεαυτῷ, μὴ ἐπονείδιστος γένῃ. Περιποίησαι χάριν καὶ ἔννοιαν ἀγαθὴν ἐν ὀφθαλ μοῖς Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. Αγαθὸν ὄνομα ὑπὲρ ἔλαιον ἀγαθόν. Φρόντισον περὶ ὀνόματος· αὐτὸ γάρ σοι παραμε ναι ἢ χίλιοι μεγάλος θησαυροί. Χάρις ὡς παράδεισος εὐλογίας. ᾿Αγαθῆς ζωῆς ἀριθμὸς ἡμερῶν, καὶ ἀγαθὸν ὄνομα εἰς τὸν αἰῶνα μένει. Χάρις καὶ ἔλεος ἐν τοῖς ὁσίοις αὐτοῦ. Περὶ ὀνόματος πονηροῦ καὶ χάριν μὴ ἔχοντος. Όνομα πονηρὸν αἰσχύνην καὶ ὄνειδος κληρονο μήσει. Άνθρωπος ἄχαρις μῦθος ἄκαιρος. Ονομα ἀνθρώπων οὐκ ἀγαθῶν ἐξαλειφθήσεται. Μωρὸς ἐρεῖ· Οὐχ ὑπάρχει μοι φίλος, καὶ οὐκ ἔστι D χάρις τοῖς ἀγαθοῖς μου. Περὶ ζυγῶν, καὶ σταθμῶν, καὶ μέτρων ἀδίκων. Οὐ ποιήσεις ἄδικον κρίσιν ἐν μέτροις, καὶ σταθε μοῖς, καὶ ζυγοίς. Ζυγὰ δίκαια, καὶ μέτρα δίκαια, καὶ χοῦς δίκαιος ἔσται ὑμῖν. εὶ Οὐκ ἔσται ἐν τῷ μαρσίπῳ σου σταθμίον μικρόν καὶ μέγα· οὐκ ἔσται ἐν τῇ οἰκίᾳ σου μέτρον μέγα καὶ μικρόν. Σταθμίον ἀληθινὸν καὶ δίκαιον ἔσται σοι, Ένα πολυήμερος γένῃ ἐπὶ τῆς γῆς. Σταθμίον δίκαιον δεκτὸν Κυρίῳ. Ζυγός δίκαιος, καὶ μέτρον δίκαιον, καὶ χοίνιξ δί- καιος ἔσται ὑμῖν. • De nullo sensu aut intellectu prædilis. Salomon. Si flagris insipientem cecideris in me- dio concilio, illi non detraxeris hac ignominia insipientiam. Stultus fagris cæsus non sapit. Jerem. Erubuerunt, et infamiam suam non agnoverunt, nec ut dedecore affecti verecundati sunt. Velut qui excitat dormientes ex alto somno, sic qui stulto aliquid narrat: qui tandem ad extremum dicet: Quid istud est ? et in consummatione, Quid prius? Cum stulto ne congreditor, nam cum sensu ca- reat, omnia tua contemnit : cave illum, ne mole- stiam suscipias. Agglutinat testam qui stultum docet. De nomine bono et gratiam habente. Gen. xxxix. Fuit Dominus cum Josepho, et im< pertiit ei misericordiam, deditque ei gratiam apud præfectum carceris. Prov. xxii. Magis expetendum est nojuen bo- nestum, quam divitiæ multæ : argento et 198 auro præstantior est bona gratia. Gratia et amicitia liberum faciunt. Ilas igitur fac serves tibi, ne sis probrosus. Compara gratiam et notitiam bonam in oculis Dei c et hominum. Eccle. vII. Bonum nomen pretiosius bono olen.' Curæ sit tibi nominis fama; ipsa enim tibi magis proderit, quam mille magni thesauri. Gratia est veluti paradisus benedictionis. Honestæ vitæ numerus dierum : et honesta fama æternum durat. Gratia et misericordia in sanctis illius. De nomine malo et gratiam non habente. Sirach. Nomen in probum turpitudinem et dede- cus hæredſtarium consequetur. Nomen virorum non bonorum delebitur. Stultus queretur nullum sibi esse amicum, et nullam esse gratiam in bonis suis. De ponderibus, slateris et mensuris. Levit. xix. Nihil inique feceris in judicio, in men - suris, stateris et ponderibus; pondera vobis sint justa, et mensuræ et congius justus. Deut. xxv. Non erit in marsupio tuo pondus par- vum et magnum, nec mensura magna et parva domi tuæ. Pondus verum et justum erit tibi, ut diu vivas in terra. Pondus æquum Domino est acceptum. Ezech. xxv. Bilanx æqua, itemque mensura et chœnix æqua vobis sint. LOCT COMMUNES. - PARS II. SERMO LI. ΛΟΓΟΣ ΜΗ'. ΛΟΓΟΣ ΗΘ'. ΛΟΓΟΣ Ν. SERMO XLVIII [al. XXIX]. SERMO XLIX [al. CXIII]. ΛΟΓΟΣ ΝΑ'. PATROL. GR. CXXXVI. SERMO L [al. CXIII]. SERMO LI {al. XLII].

Stultus eo ipso die enuntiat iram, sapiens autem Psal. Lxi. Vani Glii hominum, et fallaces in pol- gere (2). Prov. x. Pondera dolosa abominanda sunt Do- mino. Statera magna et parva, et gemina mensura, ambo impura sunt in conspectu Domini ; quique pondus dolosum in conspectu ipsius non gratum Osea x11. Chanaan, est in manibus ipsius statera B dolosa, oppressionibus delectata est, etc. Labo- quas fecit. Amos vou. Audite hæc omnia, qui mane paupe terra, ac dicitis illa : Quando tanden præterierit mensis, ut mercaturam nostram faciamus, et ape- riamus thesauros, ut minorem faciamus mensuram, argento comparemus egentes, et tenues calceamen - nis, ex omni genere fructus mercemur ? Matth. v. Quisquis irascitur fratri suo temere, ju- dicio erit obnoxius. ne flagris quidem cæsus sentit. paulatim promit. sed Grave est saxum, et difficilis portatu arena, stalti ira utroque gravior; nam quo se inclinarit ira cjus ruinam dabit ipsi. que cum iracundo ne habites. Sodalis hominis iracundi ne esto, neve contuber- nalis sis amico iracundo, ne quando ipsius instiinta discas, et laqueos tendas animæ tuæ. Tracundus pugnas excitat : lenis autem et eam quæ S. Basilii. Ira excitat rixan, rixa parit convicia, 1:31 Περὶ δολίων ζυγῶν, καὶ σταθμίων και μέτρων. Μάταιοι υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ψευδεῖς υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν ζυγοῖς τοῦ ἀδικήσαι· αὐτοὶ ἐκ ματαιό τητος ἐπὶ τὸ αὐτό. Μὴ ἐλπίζετε ἐπ' ἀδικίαν, καὶ ἐπὶ ἅρπαγμα μὴ ἐπιποθεῖτε. Πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ, μή προστίθεσθε καρδίαν. Ζυγοί δόλιοι βδέλυγμα Κυρίῳ. Σταθμίον μέγα και μικρόν, και μέτρα δισσά, ἀκά- θαρτα ἐνώπιον Κυρίου ἀμφότερα· καὶ ὁ ποιῶν αὐτὰ ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασιν αὐτοῦ συμποδισθήσεται. Βδέλυγμα Κυρίῳ δισσὸν σταθμίον· καὶ ζυγό; δή. λιος οὐ καλὸν ἐνώπιον αὐτοῦ. Χαναάν, ἐν χερσὶν αὐτοῦ ζυγὸς ἀδικίας, καταδυνα στεύειν ἠγάπησε. Πάντες οἱ πόνοι αὐτοῦ οὐχ εὑρ: θήσονται ἐν αὐτῷ διὰ ἀδικίας &ς ἥμαρτεν. Ακούσατε ταῦτα πάντα, οἱ ἐκτρίβοντες εἰς τὸ πρωί πένητα, καὶ καταδυναστεύοντες πτωχοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, οἱ λέγοντες, Πότε διελεύσεται ὁ μὴν, καὶ ἐμπολήσομεν, καὶ ἀνοίξομεν θησαυρούς, τοῦ ποι ῆσαι μικρὸν τὴ μέτρον, καὶ τοῦ μεγαλῦναι σταθμία, καὶ ποιῆσαι ζυγὸν ἄδικον, τοῦ κτᾶσθαι ἐν ἀργυρί πτωχούς, καὶ ταπεινοὺς ἀντὶ ὑποδημάτων, καὶ ἀπὸ παντὸς γεννήματος εμπορευσόμεθα ; Οὐ δικαιωθήσεται ἐν ζυγῷ ἄδικος, καὶ ἐν μαρσί- πῳ σταθμία δόλου, ἐξ ὧν τὸν πλοῦτον αὐτῶν ἀσε - βείας ἔπλησαν. Περὶ θυμοῦ καὶ ὀργῆς. Πᾶς ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει. Πᾶσα πικρία καὶ θυμὸς καὶ ὀργὴ καὶ κραυγὴ καὶ βλασφημία ἀρθήτω ἀφ᾽ ὑμῶν σὺν πάσῃ κακία. Ο ήλιος μὴ ἐπιδυέτω ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν, μηδὲ δίδοτε τόπον τῷ διαβόλῳ. Συντρίβει ἀπειλή καρδίαν φρονίμου· ἄφρων δὲ μαστιγωθεὶς οὐκ αἰσθάνεται. Αφρων αὐθημερὴν ἐξαγγέλλει ὀργήν. Σοφὸς δὲ ταμιεύεται κατά μέρος. Βαρύ λίθος, καὶ δυσβάστατον ἄμμος· ὀργὴ δὲ ἄφρονος βαρυτέρα ἀμφοτέρων. Η γὰρ ῥοπὴ τοῦ θυ- μοῦ αὐτοῦ πτῶσις αὐτῷ ἐστιν. ᾿Ανήρ θυμώδης οὐκ εὐσχήμων· καὶ ἀνδρὶ θυμώ· δει μὴ συναυλίζου. Μὴ ἴσθι ἑταῖρος ἀνδρὶ θυμώδει, φίλῳ δὲ ὀργίλι μὴ συναυλίζου, μή ποτε μάθῃς τῶν ἐδῶν αὐτοῦ, καὶ λάθης βρόχους τῇ σῇ ψυχῇ. Ανήρ θυμώδης παρασκευάζει μάχες· μακρόθυ μο; δὲ καὶ τὴν μέλλουσαν καταπραΰνει. Θυμὸς ἐγείρει μάχην, μάχη δὲ γεννα λοιδορία;" De ponderibus et stateris et mensuris iniquis. deribus, ut injuriam faciant; ipsi ex vanitate simul. Nolite spem habere in injuria, et rapinam non desi- derate; divitiæ si atlluxerint, nolite cor in eis defi- ea facit, in suis institutis irretietur impeditus. Detestatur Dominus duplicem stateram; ct res ejus non invenientur in eo, propter injurias rem conteritis, et potentia mendicos opprimitis in et majora pondera, et lancem faciamus iniquam, ut Micheæ vi. Non justificabitur in statera iniquus, nec in sacculo ponderum dolosoruro, quibns divitias impietatis coacervarunt. ira, clamor, maledictum, ac simul omne vilium, a vobis tollatur. Sol ne occidat super irritationem vestram, nec- date locum criminatori. Salomon. Minæ conterunt cor sapientis: insipiens excitari videbatur, sedat. (1) In editione Melissa Stobæo subjuncta sermo iste superiori sine distinctione intermiscetur. Edit. (2) flebri habent, Si simul ponantur in bilance 1osa vanitate leviores erunt. SERMO LII (1). ANTONII MELISSE SERMO LIII [al. LXX VII }. De excandescentia et ira. Ephes. vi. Omnis acerbitas et excandescentia et Iracundus et facile excandescens deformis est; ita- ΛΟΓΟΣ ΝΕ. ΛΟΓΟΣ ΝΓ.

αἱ δὲ λοιδορίαι πληγάς· πληγαὶ δὲ τραύματα· ἐκ δὲ τραυμάτων πολλάκις θάνατοι. Θυμός βασιλέως ἄγγελος θανάτου· ἀνὴρ δὲ σορός ἐξιλάσει αὐτόν. Θυμός ἐστι ζέσις τοῦ περὶ καρδίαν αἵματος, ἐξ ἀναθυμιάσεως τῶν χυμῶν συνιστάμενο;· ὀργὴ δέ ἐστιν ὄρεξις ἀντιλυπήσεως. "Ωστε ὁ μὲν ἐξεῖαν ἔχει τοῦ πάθους τὴν κίνησιν· ἡ δὲ μονιμωτέραν καὶ παν ρατεταμένην ἐμφαίνει τὴν ἐπὶ τὴν λύπην ἐκπλήρω σιν. Ούτε στέφανοι χωρίς ανταγωνιστῶν, οὔτε πτώμα χωρὶς ἀντιπάλου. Τυφλὸν ὁ θυμὸς καὶ ἐπίλυπον, καὶ μάλιστα ὅταν τὸ δικαίως ἀγανακτεῖν παρ. Πάνυ δὲ χρὴ θυμοῦ φείδεσθαι, καὶ μὴ εἰς ὀργὴν προθύμως καταφέρεσθαι, ᾗτινι ἄφρονες δουλεύου σιν. Οὐδὲν οὕτω καθαρότητα νοῦ καὶ τὸ διειδὲς θολοί τῶν φρενῶν, ὡς θυμὸς ἄτακτος καὶ μετὰ πολλῆς τῆς ῥύμης φερόμενος. Ο θυμὸς ὀξὺς ἐστι καὶ ὀλιγοχρόνιος· ἡ δὲ ὀργή βραδυτέρα μὲν, μονιμωτέρα δέ. Δύο ἐν ἡμῖν γενικὰ πάθη, φυσικώτερα τῶν ἄλλων, θυμὸς καὶ ἐπιθυμία. Μὴ ἀποδέχου εγκράτειαν, διωκομένης πραότητος. Εὐτονωτέρας ἐπὶ τῆς ὀργῆς χρήζομεν τῆς σπου δῆς. Τυραννικὸν γὰρ τὸ πάθος, καὶ πολλάκις παρα σύρει τοὺς μὴ νήφοντας, καὶ πρὸς τὸ βάραθρον αὐτὸ κατάγει τῆς ἀπωλείας. Πρόχειρον ὡς ἐπὶ πολὺ παρὰ πάντα τὸν βίον τὸ κατὰ τὴν ὀργήν ἐστιν ἀρρώστημα. Οργίλος εἶ; ἔσο κατὰ τῶν ἁμαρτημάτων τῶν σαυτοῦ τοιοῦτος· ἐπίπληττε τῇ ψυχῇ, μάστιζε τὸ [1. τὴν συνείδησιν] συνειδήσε σου. Σφοδρὸς ἔτο κρι τῆς, καὶ πικρὸς δικαστής τοῖς οἰκείοις ἁμαρτήμασι. Τοῦτο τῆς ὀργῆς τὸ κέρδος ἐστὶ, διὰ τοῦτο ἡμῖν αὐτὴν ἐνέθηκεν ὁ Θεός. Καθαροί θυμοῦ ὦμεν· οὐ γὰρ κατοικεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἔνθα θυμός. Οι θυμοί, καθάπερ αἱ κύνες, τυφλὰ τίκτουσιν ἐγκλήματα. Οἱ μὲν τραχεῖς ἵπποι τοῖς χαλινοῖς, οἱ δὲ ὀξεις θυμοὶ μετάγονται τοῖς λογισμοῖς. Τὸ μὲν εὔκρατον ὕδωρ τὰς φλεγμονάς, ὁ δὲ ἐπιει κῆς λόγος τὰς ὀργὰς διαλύει. ὺς γὰρ ὁ καικίας τὰ νέφη, καὶ ὁ φαῦλος βίος ἐφ' ἑαυτὸν ἕλκει τὰς λοιδορίας. Πλάτων ὀργιζόμενος ποτε τῷ οἰκέτῃ, ἐπιστάντος Ξενοκράτους, Λαβὼν, ἔφη, τοῦτον μαστίγωσον· ἐγὼ γὰρ ὀργίζομαι. Κόλαζε κρίνων, ἀλλὰ μὴ θυμούμενος. Ανήρ κακοῦργος πρᾶον ὑπεισελθὼν σχῆμα, Κεκρυμμένη πρόκειται παγὶς τοῖς πλησίον. Οὐκ ἔστιν ὀργῆς, ὡς ἔοικεν, φάρμακον convicia ictus, ictus vulnera, et sape vulnera morg consequitur. Regis ira mortis nuntia: sed sapiens placabit il lum. Iracundia est fervor sanguinis, qui circumfusus est cordi, ex evaporatione succorum constans: ira autem est libido ulciscendi, et vicissim molestiis afciendi. Itaque illa celerem habet perturbationem et motionem, hæc autem diuturniorem. Theologi. Nec corona datur sine adversariis, neque casus et lapsus sine adversario colluctatore. Cæca est ira, et molestiarum plena, et maxime cum causa indignandi justa subest. cet in bilem ferri, cujus stulti servi sunt. Iræ maxime parcendum est, nec 200 statim de Chrysost. Nihil æque mentis puritatem et animi sinceritatem turbat, ac immoderata ira, quæ magno fertur impetu. Iracundia est celeris ac brevis: ira autem tar dior quidem, sed diuturnior. Duæ in nobis sunt'generales perturbationes, natu rales magis quam alim, ira et cupiditas. Continentiam ne probes, ubi clementia rejicitur. In vehementiore ira summum adhibendum est stu dium et cautio; est enim affectus tyrannicus. Sæpe enim non sobrios pervertit, et in Larathrum exitii detrahit. Prompta fere per omnem vitam iræ est ægritudo. Iracundus es? Esto in peccata tua talis: objurga animum tuum, flagris cæde conscientiam, vehemens esto judex et acerbus in propriis peccatis; hoc enim est irae lucrum, ob hanc causam Deus nobis eam indidit. Alieni ab ira simus; non enim ubi ira fuerit, habitat Spiritus sanctus. Plutarchi. Iræ, quemadmodum canes, cæcas pa riunt criminationes. Equi duri frenis, at iræ vehementiores ratione ducuntur et reguntur. Ut aqua tepida inflammationes, sic oratio hu manitatis plena iram restinguit. Ut enim cæcias nubes, sic improba vita in se convicia attrahit. Euripidis. Nimirum in omnibus hominibus habitat ira: nam qui jucunda audierit, voluptate corpus implet: qui auten contraria audierit, tumore afficitur Locus iste decst in Graev. Plato. Plato, servo iratus, astanti Xenocrati, Ac cipe, inquit, et fagris hunc cædito; ego enim iras cor. Democriti. Castiga judicio, non ira adhibita. Vir improbus et veterator clementiæ obrepens ha [bitu, Proximis quasi laqueus occultus prætenditur. Nullum est, ut videtur, iræ remedium

Αλλ' ή λόγος σπουδαῖος ἀνθρώπου φίλου, Aliud, nisi apla amici oratio. Etsi vehementer doleas, nihil irritatus temere Agas : iram enim vincere, quae alienissima rallo- [nis est, In perturbationibus maxime sapientein decet. (Menandri.) Theognidis. Haul licet, its, tibi concedere con- grua cuneta. Ab iis qui injuriam fecerint, jus aut rationem facti ne exigito ; satis est enim illos suo premi malo. Impius est qui non reveretur honotatum virum, - nec attendit 201 at honorem illi habeat. Immoderátum et inexplebife otium aut stulti- tiam, aut insignem improbitatem procreal. Leucippi. Dolor per pectus diffusus anima fo- mitem liquat : fra autem, cor circumlatrans, “Turoris spuma rationem quasi undis obruit. De simplicitate et injuriarum memoria. Marc. x. Amen, amen dico vobis, nisi conversi fueritis, et fiatis quasi pueri, non intrabilis in re- guum co'orum. Matth. LX. Si munus tuam obtuleris ad aram, ibique recordatus fueris fratrem tuum aliquid ad- versus te habere, relicto munere adio primuin fratrem, eumque tibi reconciliato, deinde redito ad oblationem muneris tui. 1 Thess. v. Videte ne quis malum pro malo red- dat cuiquam sed semper quod bonum est perse- quamini. Sol ne occidat super iracundiam vestram. Si alii alios mordetis et devoratis, videte ne mu- tuo conficiamini. Si ceciderit inimicus tuus, ne illius malo læteris, nec casu illius tollare: quia Domi- nus intuebitur, nec placebit ipsi, ac iram suam ab illo avertet. Viæ corum qui injuriarum sunt memores, ad mortem ferunt. Injuriarum memor exlex est. Eccli. xxvi. Condlona injuriam proxime (ue, et ium, precante, peccata tna dissolvemur. S. Basilii. Non decet at super iracundia fratris sol occidat ; ne quando nox traducatur inter utrun que, et relinquat in die judicii inexcusabile erimen. Improbus facillime condemnat bonum, bonus au- tem ne improbam quidem facíle. Nemo maluin malo sanat, sed bono malum, Cum inimicus tuus inciderit in manus tuɔs, nou vindictæ, sed salutis occasionèm esse cre- dito. Cum mente volutamus quæ a conservis passi su- mus, cogitemus etiam quemadmodum ipsi nos erga Dominum gesserimus, ac nostrorum peccatoruín metu impulsi, iram ex alienis peccatis susceptam cito deponere poterimus. Si enim licet peccatorum meminisse, nostrorum 1:35 Εἰ καὶ σφόδρ' ἀλγείς, μηδὲν ἠρεθισμένος Πράξης προπετώς. ὀργῆς γὰρ ἀλογίστου κρα [τεῖν Ἐν ταῖς ταραχαῖς μάλιστα τὸν φρονοῦντα δεξ. Οὐ δύναμαί σοι, θυμε, παρασχείν άρμενα πάντα. Τοὺς ἀδικήσαντας μὴ πρᾶττε δίκας. ᾿Αρκεῖ γὰρ αὐτοῖς ὑπὸ τῆς ἰδίας ταπεινοῦσθαι κακίας. Ασεβής Βς οὐκ ἐπῃσχύνθη πρόσωπον ἐντίμου, οὐδὲ οἶδε τιμὴν θέσθαι τούτῳ. Αμέτρητος οὖσα καὶ ἀκόρεστος ἡ ἀργία ἢ μα ρίαν ἀπεργάζεται, ή κακὴν πονηρίαν. Η λύπη περὶ τὰ στέρνα διανεμημένη κατατήκε Β τῆς ψυχῆς τὸ ζωπυροῦν. 'Η δὲ ὀργὴ, περιυλακτούσα Prου. Σχιν. τὴν καρδίαν, ἐπικλύζει τὸν λογισμὸν τῷ τῆς μανία; Περὶ ἀκακίας καὶ μνησικακίας. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ στραφῆτε, καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βα- σιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ἐὰν προσενέγκης τὸ δῶρον σου εἰς τὸ θυσιαστής ριον, κἀκεῖ μνησθῇς ὅτι ἔχει τι ὁ ἀδελφός σου κατά σου, ἄφες τὸ δῶρόν σου, ύπαγε, πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε προσφέρῃς τὸ δῶρον σου. Ορᾶτε μή τις κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδῷ τιν ἀλλὰ πάντοτε τὸ ἀγαθὸν διώκετε. Ο ήλιος μὴ ἐπιδυέτω ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν. Εἰ ἀλλήλους δάκνετε καὶ κατεσθίετε, βλέπετε με ὑπ' ἀλλήλων ἀναλωθῆτε, Ἐὰν πέσῃ ὁ ἐχθρός σου, μὴ ἐπιχαρῇς αὐτῷ, ἐν δὲ τῷ ὑποσκελίσματι αὐτοῦ μὴ ἐπαίρου· ὅτι ἔψεται Κύριος, καὶ οὐκ ἀρέσει αὐτῷ, καὶ ἀποστρέψει τὴν θυμὸν αὑτοῦ ἀπ' αὐτοῦ. Οδοὶ μνησικάκων εἰς θάνατον. Ο μνησικακῶν παράνομος. Αφες ἀδίκημα τῷ πλησίον σου, καὶ τότε, δεηθέντος σου, αἱ ἁμαρτίαι σου λυθήσονται. Οὐ δεῖ ἐπὶ παροργισμῷ ἀδελφοῦ δύναι τὸν ἥλιον· μή ποτε ἡ νύξ μεταστήσει μεταξὺ ἀμφοτέρων, καὶ καταλίπῃ ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἔγκλημα ἀπαραίτησιν [ἀπαραίτητον]. Ο μὲν γὰρ κακὸς τάχιστα ἂν καταγνοίη καὶ τοῦ ἀγαθοῦ, ὁ ἀγαθὸς δὲ οὐδὲ τοῦ κακοῦ ῥᾳδίως. Οὐδεὶς κακῷ κακὸν ἰᾶται, ἀλλ' ἀγαθῷ τὸ κακόν. Οταν ἴδῃς τὸν ἐχθρὸν ἐμπεσόντα εἰς τὰς χεῖρα; τὰς σας, μὴ νόμιζε τιμωρίας, ἀλλὰ σωτηρίας ἐκεῖ. γον εἶναι τὸν καιρόν. Οταν ἐννοήσωμεν ἅπερ ἐπάθομεν παρὰ τῶν συν- δούλων, λογισώμεθα καὶ ἅπερ ἐποιήσαμεν εἰς τὸν Δεσπότην, καὶ τῷ φόβῳ τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων τὸν θυμὸν τὸν ἐπὶ τοῖς ἀλλοτρίοις πλημμελήμασι τα χέως ἀπώσασθαι δυνησόμεθα. Εἰ γὰρ δεῖ μεμνῆσθαι ἁμαρτημάτων, τῶν οἰκείων ANTONI MELISSA 113€ SERMO LIV [al. VIII]. ἀγρῷ. ΛΟΓΟΣ ΝΔ'.

δεῖ μεμνῆσθαι μόνον· ἂν τῶν οἰκείων μνημονεύσω μεν, οὐδέποτε τὰ ἀλλότρια λογιούμεθα. *Αν ἀφῆτε τοῖς ἐχθροῖς ὑμῶν, ἀφεθήσεται ὑμῖν. "Αφες δουλικὰ ἁμαρτήματα, ἵνα λάβῃς συγχώρησιν δεσποτικὴν ἁμαρτημάτων, Εἰ δὲ μεγάλα Αδίκησεν, ὅσῳπερ ἂν μείζονα ἀφῇς, τοσούτῳ μείζονα λήψῃ την συγχώρησιν. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐδιδάχθημεν λέγειν· *Αφες ἡμῖν καθὼς ἀφίεμεν· ἵνα μάθωμεν ὅτι τὸ μέτρον τῆς ἀφέσεως παρ' ἡμῶν πρῶτον λαμβάνει τὴν ἀρχήν. Ὥστε ὅσῳπερ ἂν ὁ ἐχθρὸ; ἐργάσηται, καὶ τοσούτῳ μειζόνως εὐεργετεί. Σπεύδωμεν τοίνυν καὶ ἐπειγώμεθα καταλλάττεσθαι πρὸς τοὺς λελυπης κότας, ἄν τε δικαίως, ἄν τε ἀδίκως ἐργίζωνται. "Αν μὲν γὰρ ἐνταῦθα καταλλαγῆς, ἀπηλλάγης τῆς ἐκεῖ κρίσεως: ἂν δὲ μεταξὺ μενούσης τῆς ἔχθρας, θά- νατος ἐπιστὰς ἀπαγάγῃ, τὴν ἀπέχθειαν μεσολαβή- σας, εἰς τὸ δικαστήριον λοιπὸν ἐκεῖνο τὸ φοβερὸν εἰσαχθῆναι τὴν δίκην ἀνάγκη· καὶ τὴν ἐσχάτην δώσεις δίκην ἐπὶ τῇ ψήφῳ τοῦ δικαστοῦ πάντας ἐκεί- νου. Καὶ ἀμφότεροι τιμωρίαν ὑποστήσεσθε ἀπαραί τητον, ὁ μὲν ἀδίκως ὀργιζόμενος διὰ τοῦτο, ὅτι ἀδί κως, ὁ δὲ δικαίω; διὰ τοῦτο αὐτό, ὅτι δικαίως έμνη- σικάκησεν. Ο τοίνυν διὰ νηστείας, καὶ ὀδυρμῶν, καὶ εὐχῶν, καὶ σάκκου, καὶ σποδοῦ, καὶ μυρίας ἐξομολογήσεως μόλις ἕτεροι κατορθοῦσι, τὸ τὰ ἁμαρτήματα ἐξαλεί- φειν λέγω τὰ ἑαυτῶν, τοῦτο ἔξεστιν ἡμῖν ῥᾳδίως ποιεῖν χωρὶς σάκκου καὶ σποδοῦ καὶ νηστείας, ἂν μόνον ἀπὸ τῆς διανοίας ἐξαλείψωμεν τὴν ὀργὴν, καὶ ᾧ μετὰ εἰλικρινείας ἀφῶμεν τοῖς ἡδικηκόσιν ἡμᾶς. Παντὸς ἁμαρτήματος τὸ μνησικακεῖν χεῖρον. Συγγνώμην αὐτούμενος ἁμαρτημάτων, συγγίνω σκε καὶ αὐτὸς τοῖς εἰς σὲ πλημμελοῦσιν· ὅτι ἀφέσει ἀντιδίδοται άφεσις, καὶ ἡ πρὸς τοὺς ὁμοδούλους ἡμῶν καταλλαγὴ τῆς θείας ὀργῆς γίνεται ἀπαλ λαγή. Ἐν οἷς πλήττειν ἄλλους ἐθέλεις, ἐν τούτοις βλά- Την έλπιζε την μείζονα. Εχθροῦ δεηθέντος μὴ ἀποστραφῇς τὴν ἀξίωσιν· πλὴν ἀσφαλίζου σεαυτόν. Οὐδὲν γὰρ κυνός διαφέρει. Σπούδαζε τὰς μὲν ἔχθρας ολιγοχρονίους ποιεῖσθαι, τὰς δὲ ἀγάπας πολυχρονίους. Μνησικακίαν σβέννυσι δῶρα· καὶ πειθέτω σε Ια- κωδ, τὸν Ἡσαῦ δόμασιν ὑπελθὼν μετὰ τριακοσίων εἰς ἀπάντησιν ἐξελθόντα. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς πένητες ὄντες τραπέζῃ τὴν χρείαν πληρώσωμεν. Ο δαίμοσι μνησικακῶν ἀνθρώποις οὐ μνησικακεῖ· εἰρηνεύει δὲ μετὰ δαιμόνων ὁ τῷ ἀδελφῷ μηνιῶν. Κροῖσος τῷ παιδοφόνῳ τὴν ὀργὴν ἀφεῖναι λέγεται, ἑαυτὸν παραδόντι εἰς τιμωρίαν, καὶ Κῦρος ὁ μέγα; αὐτῷ τούτῳ τῷ Κροίσῳ φίλος γενέσθαι μετὰ τὴν νί- κην. A meminisse debemus solum : quod si nostrorum me " mores erimus, nunquam aliena supputabimus. Si condonaveritis inimicis vestris, vobis condo- nabitur. Ignosce servarum erratis, ut a Domine veniam impetres 202 peccatorum. Quod si gravi- ter peccarit, et te læaerit, quanto majora remiseris, tanto majorem impetrabis 'veniam. Idcirco enim docemur dicere: Remitte nobis sicut remittimus, ut intelligamus remissionis et condonationis mo- dum a nobis primum initium capere. Itaque ini- micus, quanto majori affecerit maleficio, tanto, majori aficit benefcio, Festinemus igitur ac pro- peremus, pt pos qui molestia et dolore nos affece- rint, sive jure sive injuria irascantur, reconci liemus. Si enim hie reconciliatus fueris, illic judicii. condemnatione liberaboris : sin autem interea ma neute ira, mors adstans suo interventu abducet, interveniens simultati, in judicium illud metuen- dum, quod reliquum est, causam adduci necess est, el extremo afficieris supplicio ex sententia- Hlius omnium judicis. Et ambo supplicium sybibitis inevitabile, alter injuste iratus, quia injustus : alter vero juste propter ipsam, uteunque justam, inju- riarum memoriam. Quod igitur jejunio et lamentis, precibus, sacco. et cinere et iafinița confitendi ratione vix ații per- ficiunt, ut peccata abstergeant sua, id nobis licet facile assequi sine sacco, cinere et jejunio, si modo ex animi cogitatione iram deleamus, et- omnino ex animo iis qui nobis injuriam fecerint ignoscamus. Quovis peceato injuriarum memoria deterior est. Cum delictorum veniam petis, fac ipse ignoscas. iis qui in te peccarint, quia condonatio condona- țione remuneratur, ac conservorum nostrorum conciliatio nobis ſit a divina ira liberatio. Moschionis. In quibus aljos reprehendere vis, in žis detrimentum majus esse existįmato. Epicuri. Hosti precanti ne denegato quoi peliţ: sed te ipse munito adversus illum. Nihiļ cuim a. cane differt. Theopompi Da operam ut inimicitias suscipias D breves, amicitias autem sempiternas. Evagrii. Injuriarum memoriam munera exstin- guunt, id quod ex Jacobo discere licet, qui se in gratiam Esau fratris sui muneribus insinuayit, cum trecentis obviain occurrentis. Sed nos pauperes cuju sinus quæ desunt mensæ compleamus. Martini anachoretæ, Qui memor est injuriæ dæ- moņum, uon meminit injuriæ hominum ; et pacem cum damonibus agit, qui fratri irascitur. 203 Cirasus. Crasus Glii interfectori, qui so ad supplicium offerebat, dedisse veniam dicitur : et huic ipsi Croeso magnus ille Cyrus post victo- riam amicus factus esse fertur. LOCI COMMUNES. - PARS II SERMO LIV. 1138-

SERMO LV. [ol. LXXIV]. 4 unnm —€— ΔΌΓΟΣ NE. MNPIUESTSSURAESM NEN. TATUS BOTE NEIN li inda De proximo ;'quod proximi onera [ferenda sini, eique succurrendum , ei quod autice reprehendere deteat, si quid indecenter eg-rit, non autem iuimi- citius cum illo gerere. Lewit, xi*, Diliges. prosimum tuum tanquam teipsum, Acriter redargues proximum tuum, nce illius causa scelus admittes. Deut, v. Nihil eorum qux sunt proximi tui, toneupiscito. $ Psal. 1v. lrascimiui, sed nolite peecare. Meiior est qui repreliendit et arguit , quam qui pervicax esi. Osea. Qui libere arguit, pacem conciliat. Cur ad impietatem silentio connixistis, et iniqui- L tates ejus vindemiastis ? Zachar, Nemo. vitia. proximorum ia corde suo recardetur. * Misericordiam et miserationem impertimini quis- que proximo suo ae fratri suo. Ne ob quanlibet injuriam proximo tuo irasci- tor, Eccli, xxvii, emitte proximo injurfam, et tam, te precaute, peccata tua. delehuntur. Melior est minore praeditus intelligeutia, si inetu 50 continet, quam abundans prudentia qui legem violat. Recordare praceptum, et sic proximum Luum non negliges. C Tecordare postremo qua tibi evenient, et inimi- citis gerere desiuito. Ex teipso res proximi cognoscito. Matth. v. Si obtuleris munus tuum ad aram, et reliqua. Si remiseritis hominibus delieta ipsorum, re- Toilet etiam vobis Pater vester colestia delicta vestra, Mah. xvri. Tum. Petrus. Domino dixit : Quo- lies peeeabit in. me frater meus, et remittam ei ? num usque septies? Dicit ei Jesus : Non dico tibi usque septies, sed usque sepluagies septies, — ^ Matth. xvii. Si frater tuus in te pecearit, objurga eum; «tsi penituerit, reuitte iili ; et si septies in die peecarit in. te, septiesque in die revertatur 1 ac dieat : Pienitet me, remitte illi. Videte na contemnatis unam de pusillis his : dico enim vobis, angelos ipsorum in celo continenter videre faciem Patris mei qui est iu calis. Rom. xv. Debemus nos qui robusü sumus, infirmitates imbecillium ferre, nee nolis ipsis pla- cere. Unusquisque vestrum. proximo 9 placeat in €0 quod bonum est ad aedificationem. Nemo sua querat, sed proximi commodis quis- que serviat. Ünrra portate alij. aliorum, et. sic explcbitis le- Wu MNILUA ES Μερὶ τοῦ πλησίον" ὅτι γρὴ τὰ βάρη τοῦ πλησίον φέρειν, καὶ ἀντιλαμδάνεσθαι αὑτοῦ" καὶ ἐλέγ- χειν ἀγαπηεικῶς τὰ οὐχ ὡς εἰκὸς γινόμενα παρ' αὐτοῦ, καὶ μὴ μνησικακεῖν αὐτῷ. "Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν. Ἐλεγμῷ ἐλέγξεις τὸν πλησίον δου" καὶ οὐ λήψῃ δι᾽ αὑτὸν ἁμαρτίαν. Οὐκ ἐπιθυμήσεις πάντα, ὅσα τῷ πλησίον σοῦ ἔστιν, Ὁργίζεαϑε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε. Κρεῖασον ἀνὴρ. ἐλέγχων ἀνδρὸς σχληροτραχήλου. Ὃς κρύπτει ἀδίκημα, ζητεῖ φλίαν. ᾿ς να τί παρεσιωπήσατε ἀσέθειαν, καὶ τὰς ἀδιχίας αὐτῆς ἐτρυγήσατε; Κακίαν ἕκαστος τοῦ πλησίον αὐτοῦ μὴ μνησιχα- χείτω ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, “Ἔλεος καὶ οἰκτιρμοὺς ποιεῖτε ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὑτοῦ, καὶ τὴν ἀδελφὴν αὑτοῦ. Ἐπὶ παντὶ ἀδικήματι μὴ μηνίσῃς τῷ πλησίον σου, γΆφες ἀδίχημα τῷ πλησίον σου, καὶ τότε, δεηθέν- τὸς σου, αἱ ἁμαρτίαι σου λυθήσονται. Κρεῖσσον ἡττώμενος ἐν συνέσει ἔμφοδος, ἢ περιδ- σεύων φρονήσεως, καὶ παραθαίνων νόμον, Μνήσθητι ἐντολῆς, καὶ μὴ ἀμελήσῃς τοῦ πλησίον δου. Μνήσθητι τὰ ἔσχατά σον, χαὶ παῦσαι ἐχθραίνων. Νόει τὰ τοῦ πλησίον ἐξ ἑαυτοῦ, Ἐὰν προσφέρῃς τὸ δῶρόν σον ἐπὶ τὸ θυσιαστή- ρίον, καὶ τὰ λοιπά, Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὺ- πῶν, ἀφήσει χαὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τὰ παραπτώματα ὑμῶν. Ἰότε ὁ Πέτρος τῷ Κυρίῳ εἶπεν" Ποσάκις ἁμαρ- τήσει εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μόν, καὶ ἀφήσω αὐτῷ; ἕως ἑπτάχις; Λέγει αὑτῷ ὁ Ἰητοῦς " Οὐ λέγω σοι ἕως ἑπτάκις, ἀλλ᾽ ἕως ἐδδομηγοντάκις ἑπτά. Ἐὰν ἁμάρτῃ ὁ ἀδελφό; συν, ἐπιτίμησον αὐτῷ" χαὶ ἐὰν μετανοήτῃ, ἄφες αὐτῷ " καὶ ἐὰν ἑπτάχις ) τῆς ἐμέρας ἁμάρτῃ εἰς σὲ, χαὶ ἑπτάχις τῆ; ἡμέρας ἐπιστρέψῃ λέγων, Μετανοῶ, ἄφες αὐτῷ. Ὁρᾶτε μὴ καταφρονήοητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τοῦ- των. Λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι οἱ ἄγγελο! αὐτῶν ἐν τῷ οὐρανῷ διαπαντὸς βλέπουσι τὸ τρόσωπον τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ὀφεύομεν ἡμεῖς οἵ δυνατοὶ τὰ ἀσθενήματα τῶν ἀδυνάτων βαστάζειν, καὶ μὴ ἑαυτοῖς ἀρέσχειν, Ἕκαστος ὑμῶν τῷ πλησίον ὁρεσκέτω εἰς τὸ ἀγα-' θὺν πρὸς οἰκοδομήν. Μηδεὶς τὸ ἐσυτοῦ ζητείτω, ἀλλὰ τὸ τοῦ πλησίον ἔχαττος, ᾿Αλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε, καὶ οὕτως ἀνα- πλγεώσετε τὸν νόμον τοῦ Χριπτοῦ.

Γίνεσθε οὖν εἰς ἀλλήλους χρηστοί, εὔσπλαγχνοι, Δ χαριζόμενοι ἑαυτοῖς, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἐχαρί- σατο ὑμῖν. Γίνεσθε οὖν μιμηταί τοῦ Θεοῦ, ὡς τέκνα ἀγα- πητὰ, καὶ περιπατεῖτε ἐν ἀγάπῃ, καθὼς καὶ ὁ Χρισ στις ἠγάπησεν ἡμᾶς, καὶ παρέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν προσφορὰν καὶ θυσίαν τῷ Θεῷ εἰς ὀσμὴν εὐωδίας. Ενδύσασθε, ὡς ἐκλεκτοί τοῦ Θεοῦ, ἅγιοι, καὶ Αγαπημένοι, σπλάγχνα οἰκτιρμού, χρηστότητα, τα πεινοφροσύνην, πραΰτητα, μακροθυμίαν, ἀνεχόμε- νοι ἀλλήλων, καὶ χαριζόμενοι ἑαυτοῖς, ἐάν τις πρός τινα ἔχῃ μομφήν· καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἐχαρίσατο ὑμῖν, οὕτω καὶ ὑμεῖς. Παρακαλοῦμεν ὑμᾶς, ἀδελφοὶ, νουθετεῖτε τοὺς ἀτάκτους, παραμυθεῖσθε τοὺς ὀλιγοψύχους, ἀντέ- 5 χεσθε τῶν ἀσθενῶν, μακροθυμεῖτε εἰς πάντας. Ορᾶτε μή τις κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδῷ, ἀλλὰ πάντοτε τὸ ἀγαθὸν διώκετε, καὶ εἰς ἀλλήλου;, καὶ εἰς πάντας. Εἰρήνην διώκετε μετὰ πάντων, καὶ τὸν ἁγιασμὸν, οὗ χωρὶς οὐδεὶς όψεται τὴν Κύριον. Εκαστος τὴν κακίαν τοῦ πλησίον αὐτοῦ μὴ λογί. ζεσθε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν. Τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσιν. Ὥσπερ οἱ ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν ἑστῶτες, τοῖς ἐν θα λάσσῃ βαπτιζομένοις συμπάσχοντες, οὐ προΐενται τὴν οἰκείαν ἀσφάλειαν ἐν τῇ περὶ τῶν κινδυνευόν- των φροντίδι· οὕτως οὐδὲ οἱ τοῖς ἁμαρτήμασι τῶν πέλας ἐπιστυγνάζοντες τὴν οἰκείαν ἀφανίζουσιν εύ φροσύνην· τοὐναντίον μὲν οὖν καὶ μείζονα ποιοῦσιν αὐτὴν, ὑπὲρ τῶν εἰς τοὺς ἀδελφοὺς δακρύων ἀξιού- μενοι τῆς χαρᾶς τοῦ Κυρίου διὰ τὴν συμπάθειαν· ἐπειδὴ τὸ τοιοῦτον δάκρυον οἱονεὶ σπέρμα καὶ δά- νεισμα γίνεται τῆς αἰωνίου χαρᾶς. Ὁ ὑπὲρ τῆς τοῦ πλησίον ἁμαρτίας θερμὸν ἀπο στάξας δάκρυον, ἑαυτὸν ἐξιάσατο δι' ὧν τὸν ἀδελφὸν ἀπωδύρατο. ῾Ο ἐφησυχάζων καὶ μὴ ἐλέγχων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ἄσπλαγχνός ἐστιν, ὥσπερ ὁ τὸν ἱὸν ἐναφεὶς τῷ δηχθέντι ὑπὸ τοῦ ἰοβόλου. Οἶδα; τί ποιήσεις τῷ πλησίον καλόν ; “Ο σεαυτῷ D βούλει παρ' ἑτέρου γενέσθαι. ῾Ο ἀγαπῶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν οὐδὲν περισ- σότερον κέκτηται τοῦ πλησίον. Αφες ὁ ἀφεθείς, ἐλέησον ὁ ἡλεημένος" κτῆσαι τῷ φιλανθρώπῳ τὸ φιλάνθρωπον. Μη γελάσης πτῶμα τοῦ πέλας· διάβαινε δὲ ἀσφα λὴς, ὅση σοι δύναμις· ἀλλὰ καὶ δίδου χεῖρα χαμαί κειμένω. Συγχωρήσωμέν τι μικρὸν, ἵνα μεῖζον ἀντιλάβω μεν. Ορᾶτε νόμους ἀθλήσεως, καὶ παλαιστῶν ἀγω νίσματα, οι τῷ κάτω κεῖσθαι πολλάκις, νικῶσι τοὺς ὑπερκειμένους. - Estote igitur alii in alios suaves et commodi, misericordes, condonantes. vicissim, quemadmo dum Christus vobis condonavit. Estote igitur imitatores Dei tanquam filii cha- rissimi, ac in dilectione ambulate, quemadmodum ipse Christus vos dilexit, et seipsum pro vobis offe rendum et mactandum Deo tradidit in odorem suaveolentem. Induimini ut electi Dei, sancti, ab ipso dilocti,. viscera miserationis, suavitatem animi, demissio- nem, clementiam, lenitatem, ferentes vos invicem et mutuo condonantes, si quis cum aliquo habet expostulationem : ut Christus condonavit vobis, sic etiam vos condonare debetis alii aliis. Hortamur vos, fratres, ut eos qui immoderato nulloque ordine servato se gerunt, admoneatis, cos qui parvo animo sunt consolemini, et debiles sustentetis, et lenes erga omnes sitis. Videte n.: quis malum pro malo reddat, semperque quod bo num est, prosequimini, tum erga vos invicem, tum erga alios omnes. Pacem cum omnibus et sanctificationem expetite, sine qua Dominum nemo visurus est. Vitia proximi sui nemo vestrum in animo cogitet. Peccantes coram omnibus reprehende, ut cæteri metu in officio retineantur. S. Basilii. Ut qui in littore tuti sunt, cum eo- rum qui in mare demerguntur calamitate affician- tur, suam securitatem et tutam stationem non amittunt propter sollicitudinem quam de pericli- tantibus suscipiunt: sic etiam qui de proximorum peccatis marent, suam non amittunt lætitiam, sed contra majorem eam reddunt, dum per lacry- mas quas fratrum causa profuderiut, Domini gaudio digni habentur, propter affectionem illamı qua alienis malis afficiuntur : quia talis lacryma- quasi semen et fœnus æterni gaudii est. Qui pro peccato proximi ferventem profuderit la- crymam, hic fratrem deplorando seipse sanavit. Qui conquiescit, nec fratris sui peccatum repre- hendit, hic immisericors est, ut qui in plagam a serpente factam venenum infunderet. Sciene quid boui proxima faciendum ? 205 Quod tibi ipse vis ab altero fieri. Qui proximum sicut seipsum diligit, is nihiko non capisco plus quam proximus possidet. Theologi. Remitte, cum tibi sit remissum : mni- serere, qui misericordiam consecutus es, humani- tateque tibi humanitatem parato. Casum proximi ne rideto: tuto autem, quoad a te fieri poterit, transito; quin etiam porrigito manum humi jacenti. Concedamus aliquid exiguum, ut majus impetre- mus, nempe concordiam ; patiamur nos vinci, ut vincamus. Videte athletarum consuetudinem, ct loctatorum certamina, qui sæpenumero hoc ipso quod suppositi sunt, adversarios sibi incumbentes vincunt. LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO LV.

Bonum est mansuetudine audaciam vincere, et A meliores efficere eos qui injuriam faciunt, dum to- leramus patiendo. Unusquisque nostrum aliquid debet, et Christus multa facit nomina. Veniam demns, ut nobis re- Si Deo nihil supplieii debes, Ipse quoque nihil afficiaris debentium miseriis; Sin autem scis te debere, tu prior exhibe clo Pro misericordia enim vel apud Deum ipsum mi- [sericordia rependitur. Salis est moderatis quidem injuriosos metu af. fici, atque ea exspectare quibus sunt digni ; quæ enim quis tanquam perpessurus metuit, eadem patitur, etiamsi non patiatur, et forte plus a seipso punitur, quam ab iis qui cruciaturi essent. Satis esse existimare debemus, si faclendi po- testatem habemus. Satis mihi supplicii est adversus eos qui inju- riam intulerint, si ulciscendi potestas fuerit. Et sæpenumero (1) mentionem facio veuiæ dan- dæ, ut quæ ad salutem pudore affectum eum qui injuriam intulerit, reducat, et metu liberatam) ad amorem alliciat mentem quæ non prorsus desipit. Multo est melius dolore exiguo comparare utili– tates maximas, quam voluptates sequendo summæ Lotus damnum inferre. Bonis prediti moribus ad veniam dandam parati sunt. Ignoscamus alienis in nos peccatis, ut et ipsi veniam impetremus. Ne te fallat inanis et stuita cogitatio ut juste persequi crimine vacare 206 credas, et injurium legibus tradere puniendum. Ut cum ratione vincere, sic et honeste vinci di- dicimus. S. Chrysost. Quanto fortior fueris, tanto sequius est te imbecilliorem ferre. Non enim sibi solum fortis esse debet qui robore præditus est, sed etiam aliis. Quod si dicis te fortem esse, et illius imbecil- litatem contemnis, duplicem dabis pœnam : nam unusquisque nostrum de salute proximi solicitus esse jure debet : itaque non tantum commoda nostra D spectare et parare juesi sumus, sed etiam proximo- rum. Pretio empti sumus ; qui autem nos redemit, hoc præscripsit ad communem omnium utilitatem. Non simpliciter ad delictorum modum adhibenda est objurgatio, vel castigatio: sed delinquentium consilium etiam considerandum est: ne dum dissu- tum consuere vis, deteriorem effìcias rupturam. Difficile esse arbitror ut qui futurus est aliorum reprehensor et castigator, animum suuın ab auda- cia et superbia longissime abducat, et verbis tau- tum, non verberibus agat. Ἀγαθὸν χρηστότητι νικήν θρασύτητα, καὶ βελ- τίους ποιεῖν τοὺς ἀδικοῦντας, οἷς καρτερούμεν πάν σχοντες. Εκαστος ἡμῶν ἐστιν ἐν ἐπιτιμίοις, καὶ ὀχους [β. δ Χριστός] πολλὰ φέρει τὰ ὀφλήματα. Συγχωρήσωμεν οὖν, ἵνα συγχωρηθῶμεν· ἀφῶμεν, ἵνα ἀφεθῇ ἡμῖν Εἰ μηδὲν ἔφλεις τῷ Θεῷ τιμωρίας, Μηδ' αὐτὸς ἴσθι τοῖς ὀφείλουσι συμπαθής [1. δρεί λουσ' ἐμπαθής]" Εἰ δ' οἶδας όφλων, καὶ πρόχρησον τὸ πρᾶον. Οἴκτῳ γὰρ οίκτος καὶ Θεῷ σταθμίζεται. Αύταρκες τοῖ; γε μετρίοις τὸ τῶν λελυπηκύτων δέο;, καὶ τὸ προσδοκήσαι ταῦτα παθεῖν, ὧν εἰσιν ἄξιοι. "Δ γάρ τις ὡς πεισόμενος δέδοιχε, ταῦτα πά πονθε, κἂν μὴ πάθῃ, καὶ πλείω παρ' ἑαυτοῦ τυχὶν, ἢ τῶν δρασόντων κολάζεται. Αύταρχος ἡγεῖσθαι χρεὼν τὴν τοῦ ποιεῖν ἐξου sίαν. Αυτάρκης μοι τιμωρία κατὰ τῶν ἀδικούντων ἡ τοῦ ἀντιδρᾶν ἐξουσία. Καὶ τὸ συγγνώμον πολλάκις λέγω, προς σωτηρίαν αϊδοί κατείργον τὸν ἀδικήσαντα, καὶ μετάγον εἰς φίλτρον ἐκ φόβου τὴν ἀσφαλεστέραν έννοιαν. Πολλῷ βέλτιον μικρά λυπήσαντα μέγιστα ώφε- λῆσαι, ἢ τὸ πρὸς ἡδονὴν διώκοντα ζημιώσαι τῷ και φαλαίῳ. Ετοιμον τὸ χρηστὸν εἰς συγγνώμην. Συγχωρήσωμεν τὰ εἰς ἡμᾶς, ἵνα καὶ αὐτοὶ τύχω μεν συγχωρήσεως. Μή σε απατάτω μάταιος λογισμός, ὅτι τὸ δικαίω; ἐπελθεῖν ἀνευθυνόν ἐστι, καὶ τὸ παραδοῦναι τοῖς νόμοις τὸν ἀδικήσαντα. Ὥσπερ σὺν λόγῳ νικάν, οὕτως καὶ νικᾶσθαι και λῶς μεμαθήκαμεν. Οσπερ ἂν ἰσχυρότερος ᾖς, τοσούτῳ δικαιότερος ἂν εἴης τὸν ἀσθενέστερον διαβαστάξαι. Οὐ γὰρ ἑαυ τῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις ἰσχυρὸν εἶναι χρὴ τὴν ισχύοντα. Εἰ δὲ, λέγων ἰσχύειν, τὴν ἀσθένειαν τὴν ἐκείνου περιορᾷς, διπλῆν δώσεις δίκην. Υπεύθυνος γὰρ ἕκαστος ἡμῶν τῆς τοῦ πλησίον σωτηρίας ἐστί διὰ τοῦτο οὐχὶ τὰ ἑαυτῶν σκοπεῖν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ τῶν πέλα; ἐκελεύσθημεν. Τιμής Αγοράσθημεν· ὁ δὲ ἀγοράσας ἡμᾶς τοῦτο προσέταξεν ἐπὶ τῇ κοινῇ πάντων λυσιτελείς. Οὐχ ἁπλῶς πρὸς τὸ τῶν παραπτωμάτων μέτρων δεῖ τὴν ἐπιτίμησιν ἐπάγειν, ἀλλὰ καὶ τῆς τῶν ἁμαρ τανόντων στοχάζεσθαι προαιρέσεως, μή ποτε, τὴ διερρωγός βάψαι βουλόμενος, χεῖρον τὸ σχίσμα ποιήσῃς. Δεινὸν οἶμαι τὸν μέλλοντα ἐλεγκτικὸν εἶναι, θρα σύτητος μάλιστα καὶ ἀπονοίας πορρωτάτω τὴν ἑαυ τοῦ ψυχὴν ἀπάγειν, καὶ τὸ δραστήριον ἐν τῇ φύσει τῶν ῥημάτων, καὶ μὴ τῶν πραγμάτων ἐπιδεικνα σθαι μόνον. : mittatur. [mentiam. (1) Videntur hæc jungenda praecedenti versui. ANTONII MELISSÆ

Matth. vi. Si non remiseritis hominibus delicta Πιστὸς εὖ μάλα ὁ μετ᾿ ἐπιστήμης ἔλεγχος· ὅτε καὶ τελειοτάτη απόδειξις εὑρίσκεται ἡ γνώσις τῶν κατεγνωσμένων. Μείζον ἀγαθὸν τὸ ἐλεγχθῆναι τοῦ ἐλέγξαι νομίζω, ὅσῳ μεῖζόν ἐστι τὸ αὐτὸν ἀπαλλαγῆναι κακοῦ τοῦ ἄλλον ἀπαλλάξαι. Καὶ τοὺς ἐπὶ ψεκτῆς αἰτίας περιπεσόντας, σκυ θρωπῶς νουθετῶν τις, οὐκ ἂν ἐλέγξοι κατὰ λόγον κινούμενος. Τὸ γὰρ λέγειν, Διατί ἡμάρτανες; βαρύ μᾶλλον ἐστιν, ἢ πόνων κουφέται μέγα δύναται κυ- ρίως καὶ ὡς δεῖ προσαγόμενος Ελεγχος. Συγγνώμη μετάνοιαν πέφυκε γενναν. Γίνου τοῖς πᾶσιν, ὡς σὺ [γ. σοὶ] θέλεις τοὺς πάνω τας. Τὴν συγχώρησιν τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῶν ἐν τῇ Β συγχωρήσει τοῦ πλησίον εὑρίσκομεν· καὶ τὸ ἔλεος τοῦ Κυρίου ἐν τῇ ἐλεημοσύνῃ τοῦ πλησίον ἐγκέ- κρυπται. Διὰ τοῦτο ὁ Κύριος ἔλεγεν « "Αφετε, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν, ἐν τῷ θελήματι ὑμῶν λοιπόν ἐστιν ἡ σωτηρία ὑμῶν. Περὶ τῶν μὴ ἀφιέντων, ἀλλὰ μνησικακούντων. Οδοι μνησικάκων εἰς θανάτον. Κρύπτων ἔχθραν, συνίστησι δόλον. *Ος μισεῖ κρύπτειν ἀδίκημα, διίστησι φίλους καὶ οἰκείους. Ἐμνησικάκησαν καὶ ἐξεδίκησαν δίκην. Διὰ τοῦτο τάδε λέγει Κύριος· Ἐκτενῶ τὴν χεῖρά μου ἐπὶ τὴν Ἰδουμαίαν, καὶ ἐξολοθρεύσω ἐξ αὐτῆς ἄνθρω που, καὶ θήσομαι αὐτὴν ἔρημον. ῾Ο ἐκδικῶν παρὰ Κυρίου εὑρήσει ἐκδίκησιν, καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ διατηρῶν διατηρήσει. Ανθρωπος ἀνθρώπῳ διατηρεῖ ὀργὴν, καὶ παρὰ Κυρίου ζητεί ἴασιν· ἐπ' ἄνθρωπον ὅμοιον αὐτοῦ οὐκ ἔχει ἔλεος, καὶ περὶ ἁμαρτιῶν αὐτοῦ δεῖται. Αὐτὸς σὰρξ ὢν διατηρεῖ μῆνιν, καὶ τίς ἐξιλάσεται τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ; Μνήσθητι τὰ ἔσχατά σου, καὶ ποῦσαι ἐχθραίνων. Μνήσθητι ἐντολῶν, καὶ μὴ μη- νίσῃς τῷ πλησίον σου διαθήκην 'Υψίστου, καὶ παρ- ίδης ἄγνοιαν. Ἐὰν μὴ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, οὐδὲ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ἀφήσει τὰ παραπτώματα ὑμῶν. Εἰ ἀλλήλους δάκνετε καὶ κατεσθίετε, βλέπετε μή ὑπ' ἀλλήλων ἀναλωθῆτε. Πολλάκις οἱ τῷ πάθει τῆς μνησικακίας κρατού μενος εἰς προϋπτον κακὸν ἑαυτοὺς ἐμβάλλουσι τῇ · πρὸς τὴν ἄμυναν σπουδῇ τοῦ καθ' ἑαυτοὺς ἀμελοῦν τες. Οἱονεὶ γὰρ οίστρῳ τῇ μνήμῃ τῶν λελυπηκότων εγχόμενοι, σφύζοντος αὐτῶν του θυμοῦ καὶ πηδῶν- τοῦ, οὐ πρότερον ἀπολήγουσι, πρὶν ἢ τι κακὸν δοῦ και τῷ παροξύναντι, εἴ που καὶ προσλαβεῖν ἐὰν τύχη. Οίδαμεν ότι χαλεπόν ἐστι, προσφάτου τῆς ἀδικίας οὔσης, καὶ τοῦ θυμοῦ ζέοντος ἔτι, παραδεχθῆναι τοὺς λογισμούς. Τυφλὸν γὰρ ὁ θυμὸς καὶ ἡ λύπη, . -- Clement. Fidelis maxime, quæ scientia adbibita, fit reprehensio, quando perfectissima demonstra- tio est, condemnatarum rerum cognitio. Methodit. Majus bonum esse judico reprehensio- nem ferre quam reprehendere, quanto majus etiam est teipsum liberari malo quam liberare alium. Nec quisquam tetrice monens, eos qui in vitu- peratione dignam rem inciderint, coarguendo Oratione coinmota utatur: nam dicere, Cur peccasti? gravius, est et severius, quam laboribus levare. Multum autem valet proprie et ut decet adhibita reprehensio. Philonis. Vemia penitentiam generat. Evagrii. Talem te præsta omnibus, quales tibi omnes esse vis. Μaximi. Veniam et condonationem peccatorum nostrorum in condonatione proximi invenimus. Et misericordia Domini in misericordia quæ im- pertitur proximo abscondita est. Quamobrem Do- minus dicebat: • Remittite, et remittetur vobis, in voluntate vestra relinquitursalus vestra. De iis qui non remittunt, at injurias meminerunt. Prov. xxvi. Viæ eorum qui injuriam memine- runt ad mortem ferunt. Inimiciliam celans, dolum machinatur. Qui odit occultare injuriam [aceeplan], amicos 207 et fauxiliares dissociat. Ezech. xxxv. Injurias meminerunt et ulti sunt, C quamobrem hæc dicit Dominus: Extendam manum mean adversus Idumæain, et exterminabo ex ea ho- minem eamque vastabo. Sirach xxvi. Qui se ulciscitur, eum Dominus ulciscetur, ejusque peceata seduło observabit. Ibid. Homo homini irascitur, et a Domino sanari quærit : homini sui simill misericordiam non im- pertit, et pro peccatis suis precatur: ipse caro cum sit, iracundiam retinet, et quis pro peccatis illius exorabit? Fac eorum quæ adextremum tibi eventura sunt, memineris ; et desine inimicitias gerere. Recordare præcepta, proximo autem ne succenseas, Perpende pactum Altissimi, et parce inscitiæ. ipsorum, nec Pater cœlestis remittet vobis pec- cata vestra. 1 Cor. s. Si alii alios mordetis et devoralis, videte ne alii ab aliis conficiamini. Basilii. Sæpe qui hoc morbo tenentur, ut inju- rias recordentur, in manifestum et certum malum se conjiciunt, ulciscendi cupiditate impulsi, ac sui omnino obliti ; Etenim quasi œstro, memoria eo- rum qui molestia affecerint, tabescunt, et bulliente ac saliente corum ira, non prius desistant quam mali aliquid ei qui ipsos irritarit, dederint, sicu- bi forte in cum inciderint. Theologi. Scimus difficile esse recenti adhuc injuria et ira fervent recipere rationis consilia. Caca enim ira est et dolor, et maxime si justa fuerit indigna- JOCI COMMUNES. ΛΟΓΟΣ ΝΕ. PARS II. SERMO LVI. SERMO LVI [al. LXXV).

gutturi meo. tionis causa. Sed non idcirco etiam nosipsi injuria & afficiemus, nec eum qui injuriam fecit tantuin oile- rimus, quantum nobis non expedit; nec nostram erga Deum libertatem amittamus, inimici exsisten- tes eorum qui injuriam fecerint, et supra modum indignantes. Peccata observamus, non ut lugeamus, sed ut exprobremus: nec ut sanemus, sed ut præterea vulneremus: et proximorum vulnera pro nostro- rum malorum excusatione habemus. Eque vitiosum est obsequium immoderatum, et condemnatio omni venia seniota: illud enim totas laxat habenas, hæc acerbitate præfocat. S. Chrysost. Quid poteɛt esse injuriarum recor.'a - tione deterius, quæ humanitatem Domini prom- plam revocat et amolitur ? Cum memoria repetimus quæ a conservis passi sumus, et quæ deinceps 208 sequuntur (1). Multi sunt pecudibus ipsis deteriores, qui ne sa- lutare quidem dignantur priores, proximum exi- stimantes se contumelia alici et contemni, si vel tenuem quamdam impertiant salutationem. Sed quid esse potest ista stultitia ridiculum magis ? Tu:n enim contumelia aliceris, tum ignominia notaris, o homo, cum prior te tuus proximus alloquitur. Non reconciliari ei qui molestiam exhibuerit, non tam est illum ulcisci, quam contumelia Deum afficere qui hanc legem præscripsit. De gratis et beneficia agnoscentibus. Psal. cxv. Quid retribuam Domino pro omnibus quæ mihi largitus est? Psal, cxxxvı. Si obliviscar tui, Jerusalem, in obli- vionem veniat dextra mea, agglutinetur lingua mea Salomon. Prudentiæ est agnocere cui debeatur gratia. Eccli. xxix. Qui gratiam refert in futurum pro- spicit, ac in tempore miseriæ suæ inveniet quo sta- Liliatur. Gratia hominis tanquam pupilla oculi obser- vanda. Luc. xvii. Unus autem de leprosis cum vidisset se csse sanatum, cum magna voce reversus est, D Deum laude celebrans, et cecidit in faciem suam ad pedes Jesu, gratias illi agens: is autem crat Samaritanus. II Thess. v. In omni re gratias agite : hoc enim Deus requirit a vobis, qui Christum Jesum agno- scitis. 11 Tim. 11. Impertiatur Dominus misericordiam Onesiphori familiæ, quia sæpe me recreavit et refecit, nec calenæ meæ eum puduit : sed cum Romam venisset, summa diligentia me quæsivit, et Invenit : faxit Dominus, ut illo die misericor- diam consequatur. (1) Vide supra in sermone 54, mox post citatum Basilium. καὶ μάλιστα ὅταν τὸ δικαίως ἀγανακτεῖν παρῇ ἀλλὰ μὴ διὰ τοῦτο καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ἀδικήσωμεν, μηδὲ τοσοῦτον τὸν ἠδικηκότα μιτήσωμεν, ὅσον ἡμῖν οὐ συμφέρει· μηδὲ τὴν παρρησίαν τὴν πρὸς Θεὸν ἀποβάλωμεν, ἐχθροὶ τοῖς ἠδικηκόσι φανέντες, καὶ ὑπὲρ τὸ μέτρον ἀγανακτοῦντες. Τηροῦμεν τὰς ἁμαρτίας, οὐχ ἵνα πενθήσωμεν, ἀλλ᾽ ἵνα ὀνειδίσωμεν· οὐδ᾽ ἵνα θεραπεύσωμεν, ἀλλ᾽ ἵνα προσπλήξωμεν· καὶ ἀπολογίαν ἔχομεν τῶν ἡμε τέρων κακῶν τὰ τῶν πλησίον τραύματα. Ομοίως γάρ ἐστι κακὸν καὶ ἄρεσις ἀσωφρόν στος, καὶ κατάγνωσις ἀσυγχώρητος· ἡ μὲν ὅλην ἐφιεῖσα τὴν ἡνίαν, ἡ δὲ τῷ σφοδρῷ κατάγχουσα. Τί ἂν γένοιτο μνησικακίας χεῖρον, ὅταν φιλαν θρωπίαν ἐξενεχθεῖσαν ἀνακαλῆται Δεσπότου; Οταν ἐννοήσωμεν ἅπερ ἐπάθομεν παρὰ τῶν συν δούλων, καὶ τὰ ἑξῆς. Πολλοί βοσκημάτων διακείμενος χείρους οὐδὲ προσειπεῖν ἀνέχονται τῷ πλησίον πρότερον, νομί ζοντες ὑβρίζεσθαι καὶ ἐλαττοῦσθαι, εἰ ψιλῆς τους μεταδοῖεν προτρήσεως. Καὶ τί ταύτης καταγελαστά τερον γένοιτο τῆς ἀνοίας ; Τότε γὰρ ὑβρίσθης, τότε ήτιμάσθης, ἄνθρωπε, ὅταν ὁ πλησίον σοι πρότερον προσείτῃ. Τὸ μὴ καταλλάττεσθαι τῷ λελυπηκότι οὐκ ἐκεί νόν ἐστιν ἀμυνομένου τοσοῦτον, ὅσον τὸν Θεὸν ὑδρί- ζοντος τὸν ταῦτα νομοθετήσαντα, ΛΟΓΟΣ ΝΖ'. Περὶ εὐχαριστούντων καὶ εὐγνωμονούντων. Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀντ- απέδωκέ μοι ; Ἐὰν ἐπιλάθωμαί σου, Ἱερουσαλήμ, ἐπιλησθείη ἡ δεξιά μου, κολληθείη ἡ γλῶσσά μου τῷ λαρυγγί μου. Φρονήσεως καὶ τὸ εἰδέναι τίνος ή χάρις. ῾Ο ἀνταποδιδούς χάριτας μέμνηται εἰς τὰ μετὰ ταῦτα, καὶ ἐν καιρῷ πτώσεως αὐτοῦ εὑρήσει στή ριγμα. Χάριν ἀνθρώπου ὡς κόρην οφθαλμοῦ συντήρη σου. Εἴς δὲ ἐκ τῶν λεπρῶν ἰδὼν ὅτι ἰάθη, ὑπέστρεψε μετὰ φωνῆς μεγάλης δοξάζων τὸν Θεὸν, καὶ ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, εὐχαρι στῶν αὐτῷ. Καὶ αὐτὸς ἦν Σαμαρείτης. Ἐν παντὶ εὐχαριστεῖτε· τοῦτο γὰρ θέλημα Θεού ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ εἰς ὑμᾶς. Δῴη ὁ Κύριος ἔλεος τῷ Ονησιφόρου εἴκῳ, ὅτι πολλάκις με ανέψυξε, καὶ τὴν ἄλυσίν μου οὐκ ἐπη- σχύνθη· ἀλλὰ γενόμενος ἐν Ῥώμη, σπουδαιοτέρως ανεζήτησέ με, καὶ εὗρε · δῴη αὐτῷ ὁ Κύριος εὑρεῖν Έλεος παρὰ Κυρίου ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. ANTONI MELISSÆ SERMO LVII [al. XLIII].

S. Basilii. Benefciorum acceptorun commemo Πρέπουσα δοξολογίας ὑπόθεσις ἡ τῶν εὐεργετη- Α μάτων διήγησις. Τοῖς εὐεργέταις ἑκουσίως πᾶσαν εὔνοιαν ἀποπλη· ρῶμεν. Αποδώσομεν τοίνυν σὺν τόκῳ τὸ χρέος, ἂν ἄρα τοσοῦτον εὐποροῦντες φανῶμεν. Ἐπειδὴ ὅσον ἐφείλομεν εἰς εὐχαριστίαν ὑμῶν εἰσ πεῖν οὐκ ἰσχύομεν, λέγομεν ὅσον δυνάμεθα. Οὐδὲν οὕτως εὐάγωγον εἰς εὔνοιαν, ὡς ἡ τῶν εὐερ γετημάτων εὐφημία. Περὶ ἀγνωμονούντων καὶ ἀχαριστούντων. Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρὰ ἀντὶ ἀγαθῶν. Ἀντὶ τοῦ ἀγαπᾷν με ἐνδιέβαλλόν με· ἐγὼ δὲ προσευχόμην, καὶ ἔθεντο κατ᾿ ἐμοῦ κακὰ ἀντὶ ἀγα θῶν, καὶ μῖσος ἀντὶ τῆς ἀγαπήσεώς μου. ὓς ἀποδίδωσι κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, οὐ κινηθήσεται κακὰ ἐκ τοῦ οἴκου αὐτοῦ. Οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ· δείλαιοί εἰσιν, ὅτι ἡσέβησαν εἰς ἐμέ. Ἐγὼ γὰρ ἐλυτρωσά- μην αὐτοὺς, αὐτοὶ δὲ κατελάλησαν κατ' ἐμοῦ ψευδή. Ακουε, οὐρανό, καὶ ἐνωτίζου, γῆ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν· « Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δὲ μὲ ἠθέτησαν. Ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ· Ἰσραὴλ δὲ μὲ οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός μου οὐ συνῆκεν. Ἀχαρίστου ἐλπὶς ὡς χειμέριος πάχνη τακήσεται, καὶ ῥυήσεται ὡς ὕδωρ ἄχρηστον. Αχάριστος ἐν διανοίᾳ ἐγκαταλείψει φυσάμενον. Σενιεῖς καὶ ποτιεῖς ἀχάριστον, καὶ πρὸς ἐπὶ τού- τοις μικρὰ ἀκούσῃ· διπλάσια γὰρ κακὰ εὑρήσει σοι ἐν πᾶσιν ἀγαθοῖς, οἷς ἐὰν ποιῇς αὐτῷ. Δεινὸν τὸν εὐεργετηθέντα, καὶ ταῖς μεγίσταις ὑπόχρεων χάρισι, πρὸς τῷ ἀχαρίστῳ, ἔτι καὶ ὕβρεως καὶ ἀτιμίας κατάρξαι· δεινὸν μὲν, ἀλλὰ τῷ ποιοῦντι μεῖζόν ἐστι κακὸν, ἢ τῷ πάσχοντι. Αἱ ἀχάριστοι ψυχαὶ ἐν τῇ ἀλλοτριώσει τῶν ἀγα θῶν τῆς παρελθούσης χάριτος ἐπαισθάνεσθα: πε- φύκασιν. "Οτε γὰρ ἀπέλαυον τῶν χρηστοτέρων, ούτ δεμίαν χάριν τῷ δεδωκότι γινώσκοντες, μετὰ τὴν στέρησιν τὸ παρελθὸν μακαρίζουσιν. Υπερβολὴ τοῦτό γε ἀγνωμοσύνης, τὴν φιλανθρω πίαν τοῦ εὐεργέτου ἀφορμὴν ἀχαριστίας ποιεῖσθαι. Τὸ τῶν δυσαρεστουμένων πάσχουσιν οἱ πολλοί, τὸ μὲν παρὸν ἀτιμάζοντες, τῶν δὲ ἀπόντων ἐπιθυμοῦν- τες. Οὐ γὰρ τοὺς ὑποδεεστέρους αὐτῶν ἀπαριθμούσ μενοι τὴν ὑπὲρ ὧν ἔχουσιν εὐχαριστίαν ἀποπληροῦσι τῷ Δεσπότη, ἀλλὰ τῇ πρὸς τὸ ὑπερέχον συγκρίσε: - ratio honesta est laudandi occasio. Bene meritis ultro debemus omnem benevolen- tiam praestare. Theologi. Reddamus igitur cum fenore debitum, si modo tanta copia abundare videamur. S. Chrysost. Quando quantum debemus ad gra· tiam vobis referendam dicere non valemus, dicimus quantum possumus. Philonis. Nihil tam valet ad benevolentiam con- ciliandam quam beneficiorum deprædicatio ac- ceptorum. De ingratis et beneficia non agnoscentibus. Psal. xxxiv. 209 Malə pro bonis mihi red·li- derunt. Calumniabantur me, cum diligerem eos. Ego a11- tem precabar et mala pro bonis mihi posuerunt, ot odium pro dilectione mea. Prov. xvit. Qui mala pro bonis reddit, ex ejus familia mala non movebuntur. Oseæ ♥11. Væ illis, quia resilierunt a me; infelices sunt, quia impii in me fuerunt. Ego enim redeme- ram cos, ipsi vero oblocuti sunt mihi falso. Isa. 1. Audi, coelum ; auribus percipe, terra. qu.a Dominus loquitur: Filios procreavi et evexi, ipsi verome rejecerunt. Agnoscit bos possessorein suuri, et asinus præsepe domini sui; Israel autem me non agnoscit, et populus meus non intellexit. Sap. xvi. Ingrati spes ut hiberna pruina lique- scet, et defluet ut inutilis aqua. Sirach xix. Ingrata mens deseret eum a quo ali- quando fuerit liberata. Ibid. Hospitio et potu excipies ingratum, et in- super acerba audies. Duplicia enim mala com- parabis tibi pro omnibus bonis quæ in eum contu- leris. S. Basilii. Indigna res, eum qui sit beneficio affectus, vel maximis oppigneratorum remissioni- bus et condonationibus, præterquam quod ingratus sit, etiam injuria et ignominia lacessere; indignum quidem id est, sed facienti majori est damno, quam patienti. Ingrati animi in alienatione bonorum præteritam gratiam sentire consueverunt. Cum enim accepe- rint a liberalioribus, nullam largienti habent gra- tiam, privati autem præterita beata prædicant. Admiranda illa quidem ingratitudo est, quæ bene merentis benevolentiam ingratitudinis occasionem facil. Permulti sunt morosis hominibus similes, id quod allest contemnentes, et qur absunt requiren- tes. Non enim indigentiores ipsis enumerando, pro iis quæ possident gratias agunt Domino; sed com · paraules sua cum excellentissimis, et quantum LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO LVIII. ΛΟΓΟΣ ΝΗ. SERMO LVIII[al. XLIV].

11:1 Α ὅσον ἀπολιμπάνονται λογιζόμενοι, ὡς οἰκείων στε ρούμενοι τῶν ἑτέροις προσόντων, οὕτως ἀνιῶνται, καὶ καταμέμφονται. Ὁρῶμεν πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων, μετὰ τὰς εὐερ γεσίας, καθάπερ ἀνδραπόδων οὕτως ὑπερορῶντας τῶν εὐεργετησάντων, καὶ τὰς ἀφοῦς ἀνασπώντων κατ' αὐτῶν. Δεινόν μοι ή αχαριστία καταφαίνεται, δεινὸν, καὶ πάνδεινον. Παθόντα γάρ τι καλὸν μὴ ἀμείδεσθαι πειρᾶσθαι, εἰ καὶ μὴ ἄλλοις δυνατόν, εὐχαριστίας γοῦν ταῖς διὰ λόγων, ἢ ἀνοήτου παντελῶς καὶ ἐνα:- σθήτου τῶν εὐεργεσιῶν, ἢ ἀγνώμονος. Περὶ τῶν συμβουλὴν καὶ ἐλέγχους μὴ δεχτ μένων. Εἰς ὦτα ἄφρονος μηδὲν λέγε, μή ποτε μυκτη ρίσῃ τοὺς συνετούς σου λόγους. Μὴ ἔλεγχε κακούς, ἵνα μὴ μισήσωσί σε. (ἱ ἔλεγχοι τῷ ἀσεβεῖ μώλωπες αὐτῶν. Ο μισῶν ἐλέγχους ἄφρων. Ὁ παιδεύων κακοὺς λήψεται ἑαυτῷ ἀτιμίαν. Οἱ μισοῦντες ἐλέγχους τελευτήσουσιν αἰσχρῶς. Οὐκ ἀγαπήσει ἀπαίδευτος τοὺς ἐλέγχοντας αὐτόν. Ἐμίσησαν ἐν πύλαις ἐλέγχοντα, καὶ λόγον ὅσιον ἐβδελύξαντο. Πάντας τοὺς ἐλέγχοντας ἐν πύλαις πρόσκομμα θήσουσιν. Ελάλησα πρὸς σὲ ἐν τῇ παραπτώσει σου, καὶ εξ. πας. Οὐκ ἀκούσομαι. Τάδε λέγει Κύριος. Ἰδοὺ ἐγὼ δέδωκα πρὸ προσε ώπου ὑμῶν τὴν ὁδὸν τῆς ζωῆς καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ θανάτου. Άνθρωπος ἁμαρτωλὸς ἐκκλινεῖ ἐλεγμόν. Ασύμβουλος ἀνὴρ πλοῖόν ἐστιν ἀκυβέρνητον. Ἐὰν ἁμάρτῃ ὁ ἀδελφός σου, ἔλεγξον αὐτὸν μετα- ξὺ σοῦ καὶ αὐτοῦ μόνου. Εάν σου ἀκούσῃ, ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου. Ο μὴ καταδεχόμενος τὴν παρὰ τοῦ ἀδελφοῦ θε ραπείαν, προσαγομένην αὐτῷ, ἀσύμφωνός ἐστι καὶ αὐτὸς ἑαυτῷ. Ψυχὴ πάτα ενουθέτητος αθεράπευτος. Οὐ δεῖ φιλικῶς ἐγκαλοῦντα ἔξω τι τῶν τῆς φιλίας ὅρων ποιεῖν, Περισσὸς πᾶς λόγος προς διόρθωσιν, ὅταν ἡ τῶν ἀκουόντων πρὸς τὸ χεῖρον ἀποκλίνασα σπουδή τοῖς κατὰ συμβουλὴν λεγομένοις ἐναντίως διά κειται. . Πολλοὶ πολλάκις ὑπὲρ τοῦ μὴ φανῆνας δεόμενος συμβουλῆς τῆς παρ' ἑτέρων εἵλοντο προδοῦναι τὴν ὠφέλειαν τὴν ἀπὸ τῆς γνώμης, ἢ δεξάμενοι τὴν παραίνεσιν, διορθῶσαι τὸ ἁμάρτημα· καὶ μᾶλλον ἀγνοεῖν, ἢ μαθεῖν κατεδέξαντο, οὐκ εἰδότες ὅτι οὐ vineantur cogitantes, quasi propriis careant, quod aliena non habeant, cruciantur et queruntur, S. Chrysost. Multos hominum videre licet bene. Beiis acceptis mancipiorum ritu de se bene meritos contemnere, et adversus illos supercilia contra- here. Vitium maximum ingratitudo mihi videtur, in- dignum profecto et perquam indignum vitium. Nam beneficio aliquo affectum non velle rependere, si non licet aliter, at saltem gratias verbis agendo, aut omnino 210 stulti et beneficia non sentientis, aut ingrati hominis est. Hic deest Sermo LIX, qui inscribitur : De consultore et illis qui consilium ol reprehensionenem admit- tunt, et quod intelligere oporteat qualis sit consultor. De lis qui consilium et reprehensionem non admittunt. Salomon. In aures insipientis nihil dicito, ne quando sermones tuos prudentiæ plenos irrideat. Prov. xv. Malos ne reprehendito, ut illis odio we sis. Reprehensio impio est pro vibicibus. Qui odit reprehensionem et castigationem, in- cipiens est. Qui malos docet, sibi pariet dedecus. Qui castigationes odere, turpiter vitam finient. Imperitus non amabit castigantes ipsum. Amos v. Oderunt in portis reprehendentem, et sanctam orationem abominati sunt. Omnes reprehendentes in portis pro offendiculo & habebunt. Jerem. Locutus sun tibi in delicto tuo, et re- spondisti te non auditurum. Hæc fatur Dominus: Ecce ego posui ante ve- strum conspectum viam vitæ et viam mortis, Eccli. Improbus vituperationem declinare solet. Vir consilio carens, navigium est gubernatore destitutum. Matth. xviii. Si peccarit frater tuus, reprehende ipsum dum soli estis. Si te audierit, lucratus es fratrem tuum. S. Basitii. Qui non recipit sibi a fratre adhibi- tam curationem, is secum ipse dissidet. Theologi. Omais anima repudians admonitiones incurabilis est. Amico reprehendens non est extra terminos amicitiæ ejiciendus. Nili. Inanis est omnis oratio, quæ ad corrigen- dum adhibetur, si auditorum voluptas et studium, ad deterius inclinans, consilio nostro adversatur. Chrysost. Multi sæpenumero, ne viderentur alte- rius egere consilio, maluerunt prodere et amittere utilitatem, quæ a consilio profecta fuisset, quam audiendo admonitiones errata corrigere, et igno- rare quam discere maluerunt, nescientes in di- ANTONII MELISSÆ SERM() LX [al. XXXIJ. ΛΟΓΟΣ Ξ.

i AOTUS EA'. gm RU TRRIQITT SPTEUUBIDITSLCTIDISGIVURT BTPUIUSZSNENT. TR AOF0Z EB. SERMO LXI [el. XCI]. "AX Ü qe CAygiiioees pilos dpàv, "Ost M- paz (24), dxodosrw, OUwoc bà meprtóc xal Ados mégz oU Biovcas. EL 8 Imsoxpáeny (oeraw Ürxis etn, xv absby im! dpi coyexálreas, dg dy gre palag FkeÜspüen, eippawu wepueipsvoe. Nüv Di dno. vigas soUid vs ce &poDlag tíw ipiow AeiÜz(lplu (22) vc pot v Ei sie uppaxomocias uà mxpiynuct mpipparx. Sb B6 pov ipis soglac, val bmà cuglag ipo, wal quAázwno vxívp mizue xaxivaruc du tepo; xol w&wugbue. Oi mpoozyossuüivess, dvvt- mpsswqupróovsi os, powovob ew Voydv ^i mpozequ- gsóas: Exdtepoc Cvamoasad dpavese. I. — T qapgvoy ret xupip Nueolpq- Elwai à Pbyüpr de wg dl 50 Gusb movnped- hen, Pu xal in oxab ats bauisà Dpasvnpubcrpos Bebeow, mupürere Béomora wai Mw Rubrtpe, &wa6dses del ehe xaxlac Ovrtiüiurvoz —CAXAX Kóptos tüv Sovigstov uiü' dnüy xaüaipüw sS Lxdpse, Dusboo, xai pámem euníum và moy. pripava. TOR od gfAAsis (23) pe8 pd elvat ümà xy civ» deyltov xad Adquw xat eüyü Dvouxofielg vole dyabios duty BU hv olusluv ypurvócqen; CAMAR pi maószto co)Utoy wapzsxsoitos Gppéve, eg qUisse bwpusuc, Óq By ui djpüw d» másag Tàc Auípae, &c üfogs) (DwAaüi, quil züw Aópuw xal e)yü) Dapzóptvon, Uer oU vuvssAesüR Dv dulw Ó lesrüc wovpbc aid), vzpoi pHe PAroipouc tic woxzóg x&v movzpi zpdistov, πὸ μαθεῖν ἔγχλημα, ἀϊλὰ τὸ ἀγνοεῖν χατηγορία τι οὐ τὸ διδάσκεσθαι, ἀλλὰ τὴ ἔν ἀμαθέᾳ εἶναι, οὐ τὸ ἐλέγχεσθαι, ἀλλὰ τὸ ἁμαρτάνειν: ἀδιόρυωτα, Ἔστι σὰρ, ἔστι παρὰ ἀνθρώπῳ μιχρῷ καὶ εὐτελεῖ εῦρε- θῆναί τι τῶν δεόντων ὃ παρὰ τῷ σοφῷ καὶ μεγάλῳ πολλάκις οὐχ εὕρηται. Δυυϊδ τῆς τοῦ Ἰωὰδ παραλογισάμενος παραινέ- ἀεως, προσπίμῳ θεῖ ὑπέπεσεν, Ῥυδοὰμ, ἀπωσάμενος τὴν βουλὴν τῶν πρεσθυτέ- ρων, τὸν λαὸν αὐτοῦ διεσκέδασεν. Μεῖζον ἀγαθὸν τὸ ἐλεγχθῆναι τοῦ ἐλέγξαι νομέζω, ὅτῳ μεῖζόν ἔστι τὸ αὐτὸν ἀπαλλαγῆναι χακοῦ τοῦ ἄλλον ἀπαλλάξαι, Οὐδελ τῶν φαύλων ἐπιστὰς ἔλεγχος δε' ἡδονῆς ἔστι. ] Περισσὺς ὑπὲρ τοῦ τὰ δέοντα ποιεῖν πᾶς ὁ λόγος, ὅταν ἡ τῶν ἀχονόντων πρὸς τὸ χεῖρον ὁμόνοια , ΘἰΠΠοαμ δὲ σου]08 οἱ Πἰπρυαπι, δὲ αυιάϊ!ατὰ ρυτί Πσδιὶ, βαϊαυδ, ἱπιθ!} βθηΐοβθ, ἰθρθπίοβ οὐ δυάίθηίθθ αὐτῷ πονὶβ βου ρίθ βυηΐ, Μα18 θπὶπι οὺ ναϊάα ρϑυίοα!οϑδ Π05 ΒΑΘ δπιὰ8, Βα πο ἰβϑῖ πιὸ θουηΐμο, ἡπίρρο ῬΓᾶ- Ξβηξὶ αἀνογϑίἑαέο ἀονίοι!, οἱ γγοίεπάῖς ἀφιαταηι αὖ- πογριὶ τς 56 ορίβιο!αυ ἐσ 89 τη Π08. βαϊνίαπ. θὲδ [εοῖτ « γιιοϊαπίπιϊίαίε ἐρίτίμιδ οι ἐθπιρεδίαϊε, δι αὐ αὐνγ580 γεράναί 5, φε ἀδ ἔεῖο [οὶ οχιταχῖ!, ἀπὸ Ποϑυνῃ, Τιη Πα 8 68, σαπα ἀροϑίυ!ι 8 1) πιδρρογείαγ, Οὐοτοιλο- πυΐβεὶ οπΐπη π05, ὁ ἀα!οῖδ Ππρυλ 1 πὸ ΡΥΡΒΘΏ ΡΒ ἐατθδιηαγ, 8β8ὰ ἤγιΩΐ φοπβίβία πη αΒ οἵ γθοὶῖ; δὺ ὁχσ χαϊ δἰ ταπι ἐπβία Πὰς. ἐπ᾿ τθρυβ σοηδίαπιϊαπι Τοίΐ- πϑδίπυβ. (μϑίονατῃ δατησηίἴο ἐμὰ δ Ὁ] ταὶ οϑί, οἵ ΘΠΠοαχ, οἵ ΒΟΥ πλΟ ῥγεββέα 8 σΟηΒοΙ αἰίοπθπι 0 ἀἰνὶ- μαπὶ αὐϊαηρὶς νἱγίαιϊομι, ἀπ δυδνίίον ἰδημθπδ 60Υν Τρϑπὶ αράθρο [λοὶξ, βῖσι! οἱ Οἰδορ λα! 5", οἱ ΘΠσα. Γ ὁδηὶ το ϊν κὰ δοτι διϊοηθην. Οὐ] δηΐτὰ τα] Βτιείδν ϑμίδίο!ϊαπι ἰϑέυ ἃ, πἰβὶ βογηοθ8 ΙοαΕὶ εἰ ΔΗΤαΒ, οὐ βαρίϑη!ϑ ἰπδηΐ βέτθρί(α ρεγουςθη8. δυάίίυτη, ἀρτί8 ἤἕαταβ ραξδὶ βίη 65, (οἱ συτα 'ρ80 θ6Πυ θη αἰ Πα πὶ Νὰ σεέξββεβ ἱμί νυν μο0 τησάο ἀαχὶ ΠΠπιγτ ργωβίατθ ποσὶ Βὶβ, δὲ βηϊπηϑτα Ἰνεί σατο σαγομ 1 ἰρυ ρα! οπ}8. μὺγ- αὐϊάατη, 4αᾶπὶ "08. οἴ ἀϑη08 ἐπ᾿ ῬΤΏΚΘΠΒ ἐμ! αυοά εἰ] ἱπιετργθία μά τα τοι πιο; ρἰ θὲ θῖν ΟΒσ. ΒΟΌΤΙ ΒΟΡΙΠΟΏΐ8 ΒΘΏΒ}) ἃ [10 ἴρβο δχρ ἰσαγθ, ν8- ΔΙῚ ΠΒΠ6 τη0 πτη [Ὀρογας ροβιίοϊαίαις [ἃ] ΠΙΌΒ. 8, ἰᾳπιοίβί ππᾶμπαιν εἷξ, ταϊπί πηεφυο ροτίυ ποίου ῃτα ἱπβὶρἰδσηιῖσ πρθ ἀοσαπιοπίστῃ, Βα σηὶ 118, αὐ πποία νοσπηίιν, αὐθαθθ βοηέυγός αἰροσαίμρασος παπηδτο ἐθηαυΐ, οἰωέδηιῳ αὖ πιδιπυγίαιι. γογοθαβιῖ, ᾿ 4υο ἱπυποίϊ βυιη 8 δὰ βαποῖο ἢ αὰ (0. σλπβα μ᾽ αν ἃ πορὶδ μοβίπ!αίατ, αὐ Ποπλϊηῦ ΟἸΟΡάταυβ, ΦυϑΓῚ ΜΠ: δὲ οἱ ΟΥ̓Δ Ιοη 858 ργὸ ἐμ γιμίαηναίῖθ ΘΧ ΤΠ θα π.08, Ἰθουταφας ἰῃίθγρο! !θιλιι9 ἀβδί 8. ΠῸπ 50] υπὶ ὑΓῸ ποϑέτῖβ, 86 δἰϊδι μγὺ ΡΌΒΟΙ ἠσορββιιαιῖθαβ, Οὐ] γϑγο 6χ ἴογι δυγατῃ ΟνἸ πάτίσα, αἱ Ἰοπμί τι ἀΐμ8 αὰ ἰηβίβ ὕβοα , οἱ οχ τδοιαἀΐηθ,ἀσσθτγθ τη γυϊυ οι ἡ Νοηηθ, 68 αυϊάθιι 8588 πι πὸπ ἀθθθγθ ἰοϊατη 8υ- ἀϊοίαπι ταυτῖ ; 88 ϑὰτῃ θχίμυι (δος απ) ΤΟΣ μανί ἰαησδηάατη τηϊπὶ 6988 (χα ῃθτηαπηρί πὶ ἰαρῖ 465. ἃ] - 4υἱ βαποιὶ γοϊνυπίπσ ἀρι}] μουρη θα); μὰιδ νόρο, τυ ἰαἴθπι, φασι γάθι γα! 5. Ποταῖπὶ 5), χυβιηχυθ, 4υΐ Παθθπ|, βϑηοιὶ 8απὶ, ἂς βσαΐδνοθ μαϑοδοήὶ οἱ σου Πριηδηΐ ορογα, 4υ ρεοροὶΐ βααὶ ἀροἰορίβοορὶ οπαγαοίθγθϑ τοδὶ ἰη πο ει! Ὁ Οὐΐα νδρὸ τϑι ψαΐβ αὰ- 0» ΒΌΑΥΘΟΙΘὨ 0018 εἰ σηΐβ ἃ ργοίαηδα, (υτ ἰπ ἰῷ Ι θ8ῖ, βνδίϊα σοτηπηοπίίιβ ᾧ 7 ἃ 5ι1π2, πἰβὶ, τὶ γα σΘ τα τπδαπὶ 101] τα, δὲ πξ τη θτη ρα πῦθ8, ὦ Βα πῇ ΒΌΡΟΡ. τοτρατη, πιογεὶ ἔσοπα "3 ἢ ΠΟγὰ πὶ Θηΐ ΠΣ ὉΓΩΧ ΒΥ ΠΊθ6-- ἰᾳ πὶ ποβίραρη 08 ασίϊοπ απ συ! χίο οἱ οβί, οἱ α1-- αἷταν, ΕθῸ ἰρίταν ἰβία εχ τοθιβ 08. (6 πιϊβϑῖϑ ναί ο-- παῃᾶο σοποθρί. ΑἹ βὶ ἐὰ χυϊὰ ρίατη ΒΒ] τοῖα, μιρτίϑ- ἥπ6 ο00}}5 πιοὶϑ Βαρθεῖιβ βρί ἐπα ἀΐι5 4ὰ6 βυ ἱηααἰ-- θᾶγθ, αὐ νυ βέμ!6 ΘΕ., γο αἰδύϊ, ἔρθα γθνοὶα ὁσυϊοβ Περὶ αἰσχύνης πονηρᾶς. περὶ τῆς ψυχῆς δον μὴ αἰσχυνθῇς. Ἔστι γὰρ αἰσχύνη ἐπάγουσα ἁμαρτίαν" καὶ ἔστιν αἰσχύνην δέβα καὶ χάρις. Καὶ μὴ λάδῃς πρόσωπον κατὰ ᾧυ- χῆς σου, καὶ μὴ ἐντρὰ πῆς εἰς πτῷσίν σον. “Βατιν ὅτε τις χάριν αἰσχύνης ἐπαγγελλόμενος φίλῳ, ἐκτήσατο αὐτὸν ἐχθρὸν δωρεάν. V scenilo nullum esse erimon, sed in ignorando; nee. discere, sed inscitiam retinere; nec. reprehendi et Casligari, sed peecare ila uL corrigi nolis, vitio dari. Licet enim, 9E licel vel. apud. hominem influumin et abjectissimum | aliquid. rectum. quod- que decent invenire, quod apod sapientem et ma- gnum sxps non reperitur. David, Joabi monitione contempta, mult sub- jacuit divin. Roboam, consilio seniorum repudiato, populum suum dissipavit. i Methodi. Tanto majus bonum reprehendi, quam reprehendere arbitror, quanto mojus est teipsum mulo liberari, quam alterum liberare. Philonis. Nemini improborum castigatio voluptati ) est. lnanis est omnis ad honostatem exhortaus oratio, cuin audientium animi ad deterius. conspirant, De pudore honesto, Cen. xi. Securus et Japhetus acceptam vestem. imposuerunt super dorsa sua, ct avrai aecesserunt, et nuditatem patris sui contexeruul ; aversi igitur €um essent, nuditate patris sui nou viderunt, Salomon. Est pudor qui peccatur addueit, est qui gloriam et gratiam. Eccli. xxxii. Non est lionestum quemvis pudorem cavere, ; Uta tonitru confestim prodit fulgur, sic à vere- cundo homine proficiscelur gratia. Verecundare coram parentibus de scorlatione, eoram prefecto et tyrauno de mendacio, apud ju- dicem et magistratum de errale, apud socium eL auieum de injuria: in loco ubi habits de [furto verendum est: in cogitatione, de mulioro nupta, cta curiosa ejus ancilla : ab aniico, de. verbo ex- probrationis, et patefactione arcanorum sermonim, el cris vere verecundus, erisque sratiosus apud. omnes, Theologi, Malus si audis, verere, nom iguobilis- Genus sunt qui pridem jam putruere. Genusincipere, quas finire melius est. S. Chrysost. Vereeundum | oporict peccatum. ve- d reri, ei ne Deum offenilat, et ne quid turpe admittat. SynesH, Est igitur et hoc secundum bonum, ve- reri; nam nunquam peccare palam, est. divini cu- jusdam fati cl nature. Htubor a2ulem qui ob nou recte facta iunascitur, temperantize Indieat colorem. Be verecundia. improbanda. Eccli. De anima tua ne verearis ; est enim pudor qui peecatum inducit, alter vero. gloriam el gra- Tiam. Et ne acelpias personam contra 212 animam iuam, nec vertaris in ruinam tuam. Est qui pudoris gratiam aliquando professus amico, paravit eum sibi inimicum gratis.

Non est honestum quamvis verecundiam obser- A vare. Ira et impudentia et pudendum quiddam est, 81 uxor marito necessaria præbet. Mulieri improbæ necessarium est obsignata esse omnia : et ubi manus multa, claudendum est : cui- cunque dederis numero et pondere, et datum et acceptum omnia perscribantur. Est qui pudore perdat animam suam et personæ acceptione perdet eam. Philonis. Pullorem aiunt plerisque inutilem esse. SERMO LXIII [al. LXXXV]. De iis qui jurejurando frequenter utuntur: item non licere frustra usurparé jusjurandum, aut omnino jurare. Exod. xx. Nomen Domini Dei tui ne in vano usurpato; non enim purum existimabit Dominus eum qui nomen ipsius in vano usurparit. Levit. xxi. Nomen meum ne jurate in re iniqua, nec profanate nomen Domțini Dei vestri.{ Jurijurando ne assuefacito es tuum, et sancti no- minationi non assuescas. Eccli. xxiii. Qui multum jurat, iniquitate reple- bitur, nec flagellum ab illius domo recedet. Matth. v. Audistis dictum esse antiquis, non esse pejerandum, sed reddendum Domino jusjurandum. Ego vero dico non jurandum omnino: neque per cœlum, quod thronus est Dei: neque per terram, quod est scabellum pedum ejus; sed nec per ca- put tuum juraveris, quia non potes capillum unum C candidum aut atrum facere. Sed sit sermo vester, eliam, etiam, et non, non : quod enim præter hæc adjicitur, ex malo est. Jac. v. Ante omnia, fratres mei, nolite jurare, ne- que per cœlum, neque per terram, nec ullo alio molo juratote. Sed sit vestrum, etiam, etiam, et Don, mon. Theologi, Lex ait : Non pejerabis : tu vero ne ab initio quidem jurato, neque per rem minimam ne- que per maximam, quod jusjurandum perjurium parit. S. Chrysost. Jusjurandum omnis controversie - nis est a.l confirmationem. S. Gregor. Nysseni. Juramentum est oratio con- firmans per se veritatem. Philonis. Jusjurandum est testificatio Dei de re controversa. Jusjurandum ita fugito, ut ne sancte 213 qui- dem jures Socratis. Bonos viros decet, ut eos mores afferre videantur qui sint jurejurando firmiores. Jusjurandum oblatum duabus de causis suscipito, aut te a crimine absolvens, aut amicos ex magnis periculis liberans. Pecuniæ causa nequidquam Deum juraris, ne si sancte quidem juraturus sis : aliis enim pejerare, aliis avarus esse videberis. Eusebii. Multi solent monere alios, ut sancte jurent; ego vero ne ab initio quidem facile jurare licitum esse censeo. 11:5 ' Οὐκ ἔστι πᾶσαν αἰσχύνην φυλάξασθαι καλόν. 1:55 Οργὴ καὶ ἀναίδεια καὶ αἰσχύνη πονηρά, ἐὰν για νὴ ἐπιχορηγῇ τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς. Ἐπὶ γυναικὶ πονηρᾷ καλόν σφραγίς· καὶ ὅπου χειρες πολλαί, κλεῖσον· ᾧ ἐὰν παραδῷς ἐν ἀριθμῷ καὶ σταθμῷ, καὶ δόσις καὶ λῆψις, πάντα ἐν γραφή. Εστιν ἀπολλύων τὴν ψυχὴν αὐτοῦ δι' αἰσχύνην, καὶ ἀπὸ λήψεως προσώπου ἀπολεῖ αὐτήν. Τὴν αἰδώ φασι μὴ λυσιτελῆσαι τοῖς πολλοῖς. ΛΟΓΟΣ ΕΓ΄. Περὶ τῶν τοὺς ὅρκους στεργόντων, καὶ ὅτι οὐ χρὴ μάταιον λαμβάνειν ὅρκον, ἢ ὅλως όμ νύειν. Οὐ λήψει τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ μα. ταίῳ· οὐ γὰρ μὴ καθαρίσει Κύριος τὸν λαμβάνοντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἑτὶ ματαίῳ. Οὐκ ἐμεῖσθε τῷ ὀνόματί μου ἐπ' ἀδίκῳ, καὶ οὐ βεβηλώσετε τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ ὑμῶν. Ορχῳ μὴ ἐθίσῃς τὸ στόμα σου, καὶ ὀνομασίᾳ τοῦ ἁγίου μὴ συνεθισθῇς. Ανήρ πολύορκος πλησθήσεται ἀνομίας, καὶ οὐκ ἀποστήσεται ἀπὸ τοῦ οἴκου αὐτοῦ μάστιξ. Ηκούσατε ὅτι ἐξέθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐκ ἐπιορκής σεις, ἀποδώσεις δὲ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου. Εγώ εξ λέγω ὑμῖν, μὴ ὁμόσαι ὅλως, μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπεδιν ἐστι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, μήτε ἐν τῇ κεφαλῇ σου ἐμή. σῃς, ὅτι οὐ δύναται μίαν τρίχα λευκὴν ἢ μέλαιναν πλῆσαι. Εστω δὲ ὁ λόγος ὑμῶν να', ναὶ, καὶ οὐ, ού. Τὸ γὰρ περιοσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν. Πρὸ πάντων, ἀδελφοί μου, μὴ ὀμνύετε, μήτε τὸν οὐρανὸν, μήτε τὴν γῆν, μήτε ἄλλον τινὰ ὄρκον. Πτω δὲ ὑμῶν τὸ ναι, ναι, καὶ τὸ οῦ, ου. Ο νόμος φησί, Οὐκ ἐπιορκήσεις· σὺ δὲ οὐδὲ ὀμῇ τὴν ἀρχὴν, οὐ μικρόν, οὐ μείζον. ὡς τοῦ ὄρχου τὴν ἐπιορκίαν τίχτοντος. Πάσης ἀντιλογίας πέρας εἰς βεβαίωσιν ὁ ὅρκος. Ορκος ἐστὶ λόγος πιστούμενος δι' ἑαυτοῦ τὴν ἀλήθειαν. Όρκος ἐστὶ μαρτυρία Θεοῦ περὶ πράγματος ἀμ- φισβητουμένου. Ορκον περίφευγε, καὶ δικαίως ὀμνύειν. Δεῖ γὰρ τοὺς ἀγαθοὺς ἄνδρας τρόπον ὅρκου πιστό τερον φαίνεσθαι παρεχομένους. Ορκον ἐπακτὸν προσδέχου διὰ δύο προφάσεις, ἢ σεαυτὸν αἰτίας ἀπολύων, ἢ φίλους ἐκ μεγάλων κιν δύνων διασώζων. "Ένεκα χρημάτων μηδαμῶς Θεὸν ὀμόσῃς, μηδ' ἂν εὐορκεῖν μέλλῃς. Δύξεις γὰρ τοῖς μὲν ἐπιορκεῖν, τοῖς δε φιλοχρημάτως ἔχειν. Οἱ πολλοὶ τοῖς ἀνθρώποις τοὺς [f. τὰς εὐέρκους εἶναι παραινοῦσιν· ἐγὼ δὲ καὶ τὴν ἀρχὴν μηδ' εὐ- πετῶς ὀμνύναι ὅτιον ἀποφαίνομαι. ANTONII MELISSE

κιᾶται. Morum probitatem jurejurando firmiorem habere De multum jurantibus et jusjurandum exigentibus. audierit, et hic testis vel vidit, vel conscius est, nisi enuntiarit, asciscet sibi peccatum illius. Salomon. Si qui jusjurandum additum audierint, nec enuntiaverint, quod homines aut metuerent, testamentum meum quod violavit, et jusjurandum meum quod dedecore affecit, delero in caput ejus, Sap. Inique doloseque juraverunt, sanctitate contempta; non enim jurantium potestas, sed pec- cantium supplicium persequitur semper iniquorum prævaricationem. Eccli. xx. Ut servus semper vapulans flagello non emendatur, sit jurans et appellans semper a pec- Qui multum jurat iniquitate plenus esse solet, nec ab illius domo discedet flagellum. Confirmans mendacium jurejurando exitiosa u inhumanitatis mercem, videlicet perjurium, com- parat. S. Chrysost. Non tam interficit ensis, quam ju- jurisjurandi plaga. Qui jurat, etsi videtur vivere, ex urbe egrediatur et astantem videat carnificem, mortuus est simulatque januam egressus est præ- torii sic et qui falso mendaciterque juravil, etiamsi vival, mortuus est. Philonis. Ex frequenti jurejurando perjurium nascitur. Aiunt quidam jusjurandum verum non essa rejiciendum : sed jam 214 qui jurarit, ejus fides in suspicionem venit. Testificatio Dei est de rebus ambiguis jusjuran- dum : testem autem adlitere in mendacio Deum, placidus nunquam culpa liberabit, utpote impurum et scelestum, etiamsi hominum supplicia eva- Τρόπου καλοκαγαθίαν όρκου δεῖ πιστοτέραν Α ἔχειν. Περὶ πολυόρκων, καὶ τῶν τοὺς ὅρκους ἀπαιτούν των. Ἐὰν ψυχὴ ἁμάρτῃ καὶ ἀκούσῃ φωνὴν ὁρκισμοῦ, καὶ οὗτος μάρτυς ἢ ἑώρακεν, ἢ σύνοιδεν, ἐὰν μὴ ἀναγγείλη, λήψεται τὴν ἁμαρτίαν αὐτοῦ. Ἐὰν ἄρχου προτεθέντος ἀκούσαντες μὴ ἀναγγεί λωσι, φοβηθέντες, ἢ αἰσχυνθέντες ἀνθρώπους, ὑπε σκελίσθησαν. Τάδε λέγει Κύριος· Ζῶ ἐγώ, ἐὰν μὴ τὴν διαθή. μην μου ἣν παρέβη, καὶ τὴν ὁρκωμοσίαν μου ἣν ἡτί- μωσε, δώσω αὐτὰ εἰς κεφαλὴν αὐτοῦ· καὶ ἐκπετάσω ἐπ' αὐτὸν τὸ δίκτυόν μου,καὶ ἁλώσεται ἐν τῇ περιοχῇ αὐτοῦ. Αδίκως ὤμοσαν ἐν δόλῳ καταφρονήσαντες όσιό- τητος. Οὐ γὰρ ἡμῶν ὀμνυμένων δύναμις, ἀλλ' ἡ τῶν ἁμαρτανόντων δίκη ἐπεξέρχεται ἀεὶ τὴν τῶν ἀδίκων παράβασιν. Ὥσπερ οἰκέτης ἐξεταζόμενος συνεχῶς ἀπὸ μά στιγος οὐκ ἐλαττωθήσεται, οὕτως ὁ ὀμνύων καὶ ὀνομάζων διαπαντὸς ἀπὸ ἁμαρτίας οὐ μὴ καθαρι σθη. Ανήρ πολύορκος πλησθήσεται ἀνομίας, καὶ οὐκ ἀποστήσεται ἐκ τοῦ οἴκου αὐτοῦ μάστιξ. Πιστούμενος τὸ ψεῦδος διὰ τὴν ὅρκον, κακὸν παρ εμπόρευμα τῆς ἀπανθρωπίας τὴν ἐπιορκίαν προσ- Οὐχ οὕτως σφάζει ξίφος, ὡς ὅρκου φύσις· οὐχ οὐ- τως ἀναιρεῖ μάχαιρα, ὡς ὅρκου πληγή. Ο ομόσα, κἂν δόξῃ ζην, ἤδη τέθνηκε, καὶ τὴν πληγὴν ἐδέξατο καὶ ὥσπερ ὁ τὸ σπαρτίον λαβών, καὶ πρὶν ἢ τὴν πόλιν ἐξελθεῖν, καὶ δήμιον ἰδεῖν ἐφιστάμενον, τέθνη- κεν ἅμα τῷ τὰς θύρας ἐξελθεῖν τοῦ δικαστηρίου, οὕτω καὶ ὁ ὁμόσας ἐπὶ ψεύδει, κἂν ζῇ, τέθνηκεν. Ἐκ πολυορκίας ψευδορκία φύεται. Φασί τινες τὸ εὐορκεῖν οὐκ ἀπόβλητον· ἀλλ᾽ ἤδη ὅ γε ὀμνὺς εἰς ἀπιστίαν ὑπονοεῖται. Μαρτυρία Θεοῦ ἐστι περὶ πραγμάτων ἀμφισβη τευμένων ὁ ὅρκος, μάρτυρα δὲ καλεῖν ἐπὶ ψεύδει τὸν Θεόν, ἀνοσιώτατον. Τὸν ὀμνώντα μάτην ἐπ' ἀδίκῳ Θεὸς ὁ τὴν φύσιν ἵλεως οὔποτε τῆς αἰτίας ἀπαλλάξει, δυσκάθαρτον καὶ μικρὸν ὄντα, καν διαφύγη τῆς ἀπ' ἀνθρώπων Περὶ ζήλου ἀγαθοῦ, καὶ μιμήσεως χρηστῆς. Εἶπεν ὁ Κύριος, Υπόδειγμα δέδωκα ὑμῖν, ἵνα καθὼς ἐγὼ ἐποίητα ὑμῖν, καὶ ὑμεῖς ποιήσητε αλλή- λοις. Ζηλοῦτε τὰ χαρίσματα τὰ κρείττονα. Μιμηταί μου γίνεσθε, καθώς κἀγὼ Χριστοῦ. β G oportet. aut revererentur, fraudem admiserunt. et extendam rete meum in eum, capieturque in cato non repurgatur. risjurandi natura; non tam occidit gladius, qu.. tamen jam mortuus est, et plagam accepit ; ac Frustra jurantem ob rem iniquam Deus natura - LOCI COMMUNES. - PARS II. SERMO LXV. ΛΟΓΟΣ ΕΔ' τιμωρίας. ΛΟΓΟΣ ΞΕ. SERMO LXIV [al. LXXXVII]. Levit. v. Si anima peccarit et vocem jurisjurandi Zachar. xvi. Hæc dicit Dominus : Vivo ego nisi munitione sua. quemadmodum cui injectus est laqueus, priusquamn summe impium est. serit. SHRMO LXV [al. VII]. De zelo bono et imitatione bona. Joan. xı11. Dixit Dominus: Exemplum dedi vo- bis, ut quemadmodum ego feci vobis, sic et vuς alii aliis faciatis, 1 Cor. iv. Emulamini dona perfectiora. Imitatores mei estote, quemadmodum et ego Christi.

Consideremus alii alios ad charitatis provocatio- Α nem et honestorum operum. Memores estote eorum qui vobis præsunt, qui vobis verbum Dei ministrarunt, quorum contem plantes exitum conversationis imitamini fidem. III Joan. 1. Dilecte, noli tibi malum ad imitan- dum proponere, sed id quod bonum est. Qui bene facit, ex Den est ; at qui male, Deum non vidit. Synesii. Imitatio conciliatio est, et conjungit cum eo quod imitandum propopitur imitantem. S. Basilii. Si videris ethnicum vitæ temperatæ et reliquæ morum honestatis studiosum supra te, tuum etiam studium intende, ut fras assimilis fructuosæ ficui, quæ per caprifici viciniam vires suas colligit, ac diffusionem cohibets melius suos fructus alit et producit. SERMO LXVI [al. XVIII]. De zelo et imitatione prava. Levit. xviii. Ego Dominus Deus vester. Seeun- dum iustituta Ægypti, in qua incolæ fuistis, non vie vetis: nec ex institutis Chananæorum vitam în- stituetis, in quorum agrum vos inducam, nec ex legibus corum regemini, ne terra detestetur vos, sicut detestata est cos qui habitabant in ipsa. Psal. 1. Beatus qui non adiit consilia impiorum, et in via sceleratorum non stetit, et in cathedra pestilenti non sedit. Noli æmulari scelerate viventes, nec legis viola- C tores, quia sicut herba cito exarescent. Salomon. Vide ne pravorum hominum decora asciscas, nec vias illorum sequaris. 215 Proverb. xxiv. Fili, noll æmulari improbos, nec cum fllis esse concupiscas : mendacia enim meditatur cor eorum, ct molestias labia eorum loquuntur. Ne delectare malis, mec improbos semulare. Proverb. v. Fili, ne legis contemptorum vias se- quare ; ubicunque castrametati fuerint, eo ne acce- das, declina illos et præteri; non enim somnem capere solent, nisi malefecerint: detractus est illis somnus, nec dormiunt. Isti enim cibis impietatis D aluntur, et vino iniquitatis inebriantur. Impiorum vias ne ingrediaris, nec exlegum viam quaras. Ecdli. Noli æmulari gloriam sceleratorum : igno- ras enim quid exitus ipsorum ferat. Galat. iv. Semper decet æmulari honesta. S. Basilii. Fugite imitationes condemnatorum. Theologi. Noli quidquam æmulari eorum quibus non invidetur, sed qui odio habentur. Noli cogitare te malis videri præstantiorem, seri tristare quod sis bonis inferior. Κατανοῦμεν ἀλλήλους, εἰς παροξυσμὸν ἀγάπης καὶ καλῶν ἔργων. Μνημονεύετε τῶν ἡγουμένων ὑμῶν, οἵτινες Ελασ λησαν ὑμῖν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, ὧν ἀναθεωροῦντε; τὴν ἔκβασιν τῆς ἀναστροφής, μιμεῖσθε τὴν πίστιν. ᾿Αγαπητέ, μὴ μιμοῦ τὸ κακὸν, ἀλλὰ τὸ ἀγαθόν. Ὁ ἀγαθοποιῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ὁ δὲ κακοποιῶν οὐχ εώρακε τὸν Θεόν. Η μίμησις οἰκείωσίς ἐστι, καὶ συνάπτει πρὸς θ μιμεῖται τὸν μιμούμενον. Ἐὰν ἴδῃς ἐθνικὸν βίου σώφρονος καὶ τῆς λοιπῆς κατὰ τὸ ἦθος εὐταξίας ἐπιμελούμενον πλέον σεα- τοῦ, τὸ σπουδαῖον ἐπίτεινον, ἵνα γένη παραπλή- στος τῇ καρποφόρῳ συκῇ, ἐκ τῆς τῶν ἀγρίων παρουσίας συναθροιζούσῃ τὴν δύναμιν, καὶ τὴν μὲν ῥύσιν ἐπεχούσῃ, ἐπιμελέστερον δὲ τοὺς καρποὺς ἐκε Περί ζήλου καὶ μιμήσεως πονηράς: Ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν· κατὰ τὰ ἐπιτηδεύματα τῆς Αἰγύπτου ἐν ᾗ παρῳκήσατε ἐπ' αὐτῆς, οὐ ποιή- σετς· καὶ κατὰ τὰ ἐπιτηδεύματα γῆς Χαναάν, εἰς ἦν ἐγὼ εἰσαγάγω ὑμᾶς ἐκεῖ, οὐ ποιήσετε, καὶ τοῖς ναυ μίμοις αὐτῶν οὐ πορεύσεσθε, ἵνα μὴ προσοχθίσῃ ἡ γῆ ὑμῖν, καθὼς προσώχθισεν ἐν τοῖς καθημένοις ἐν αὐτῇ. Μακάριος ἀνὴρ, δ; οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν, καὶ ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη, καὶ ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν. Μὴ παραζήλου ἐν πονηρευομένοις, μηδὲ ζήλου τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν, ὅτι ὡσεὶ χόρτος ταχὺ ἀπο ξηρανθήσονται. Μὴ κτήσῃ κακῶν ἀνδρῶν ὀνείδη, μηδέ ζηλώσης τὰς ὁδοὺς αὐτῶν. Υιέ, μὴ ζηλώσης κακοὺς ἄνδρας, μηδὲ ἐπιθυμήσ σῃ; εἶναι μετ' αὐτῶν. Ψευδὴ γὰρ μελετᾷ ἡ καρδία αὐτῶν, καὶ πόνους τὰ χείλη αὐτῶν λαλεῖ. Μὴ χαῖρε ἐπὶ κακοῖς, μηδὲ ζηλώσης ἁμαρτω λούς. Υιέ, μὴ ζηλώσῃς ὁδοὺς παρανόμων, ἐν ᾧ ἂν τόπῳ στρατοπεδεύσωσε, μὴ ἀπέλθῃς ἐκεῖ, ἔκκλινον τὴν πόδα σου καὶ παράλλαξον. Οὐ γὰρ μὴ ὑπνώσουσιν, ἐὰν μὴ κακοποιήσωσιν. Αφῄρηται ὁ ὕπνος αὐτῶν, καὶ οὐ κοιμῶνται. Οἴδε γὰρ σιτοῦνται σἶτα ἀσεβείας, οίνῳ δὲ παρανόμῳ μεθύσκονται. Οδοὺς ἀσεβῶν μὴ ἐπέλθης, μηδὲ ζητήσῃς ἐδους παρανόμων. Μη ζηλώσῃς δόξαν ἁμαρτωλῶν. Οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ καταστροφὴ αὐτῶν. Καλὸν τὸ ζηλοῦσθαι ἐν καλῷ πάντοτε. Φεύγετε τὰς μιμήσεις τῶν κατεγνωσμένων. Μη ζηλώσης τι τῶν οὐ φθονουμένων, ἀλλὰ μισον- μένων. Μὴ φρόνε: τῶν κακῶν φαίνεσθαι κρείττων· λυποῦ δὲ τῶν ἀγαθῶν ἡττώμενος. ANTONII MELISS.E τρεφούσῃ. ΛΟΓΟΣ ΕΓ.

ΛΟΓΟΣ ΞΗ. Περὶ μίσους καὶ ἔχθρας καὶ τῶν μάχας συνα πτόντων. Απέστειλεν Ιεφθάε ἀγγέλους πρὸς βασιλέα υἱῶν Αμμών, λέγων, Τί ἐμοὶ καὶ σο!, ὅτι ἥκεις ἐπ' ἐμὲ, πολεμῆσαί με ἐν τῇ γῇ μου; ἐγὼ οὐχ ἥμαρ τόν σοι, καὶ σὺ ποιεῖς μετ᾿ ἐμοῦ πονηρίαν τοῦ πολε μῆσαι ἐν ἐμοί. Κρίναι Κύριος ὁ κρίνων, ἀνὰ μέσον ή υἱῶν Ἰσραήλ, καὶ ἀνὰ μέσον υἱῶν ᾿Αμμών. Καὶ οὐκ εἰσήκουσε βασιλεὺς υἱῶν ᾿Αμμὼν τῶν λόγων Ιεφθάε, ὧν ἀπέστειλε πρὸς αὐτὸν, καὶ ἐγεννήθη ἐπὶ Πεφθάς Πνεῦμα Κυρίου, καὶ διέβη πρὸς τοὺς υἱοὺς Αμμών, τοῦ πολεμῆσαι αὐτούς. Καὶ παρέδωκεν αὐτ τοὺς Κύριος ἐν χειρὶ αὐτοῦ, καὶ ἐπάταξεν εἰς αὐτ τοὺς εἴκοσι πόλεις, καὶ ἐνετράπησαν οἱ υἱοὶ Αμμών ἀπὸ προσώπου υἱῶν Ἰσραήλ. Παῦσαι ἀπὸ ὀργῆς, καὶ ἐγκατάλιπε θυμόν· μὴ παραζήλου ὥστε πονηρεύεσθαι· ὅτι οἱ πονηρευόμε ναι εξολοθρευθήσονται. Διασκόρπισον ἔθνη τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα. Μίσος εγείρει νεῖχος. Οὗ ἐὰν εἰσέλθη ύβρις, ἐκεῖ καὶ ἀτιμία. Ανήρ θυμώδης παρασκευάζει μάχας. Αντιλογίας εγείρει πᾶς κακός· ὁ δὲ Κύριος ἄγγε 2ον ἀνελεήμονα εκπέμπει αὐτῷ. Φιλαμαρτήμων χαίρει μάχαις. Λόγος λυπηρὸς ἐγείρει ὀργά;. Μὴ ἐπέχαιρε καὶ πρόσπιπτε εἰς μάχην ταχέως, ἵνα μὴ μεταμεληθῇς ἐπ' ἐσχάτων σου. Σίδηρος σίδηρον ὀξύνει· ἀνὴρ δὲ παροξύνει πρόσ ωπον ἑτέρου. Με φιλεχθρήσεις πρὸς ἄνθρωπον μάτην, ἵνα μή τι εἰς σὲ ἐργάσηται κακόν. Σύντριμμα καὶ ταλαιπωρία ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ ὁδὸν εἰρήνης οὐκ ἔγνωσαν, καὶ οὐκ ἔστι κρίσις ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν. Α' γὰρ τρίβοι αὐτῶν διεστραμ Δἱ μένας ἂς ἐδεύουσι, καὶ οὐκ οἴδασιν εἰρήνην. Πᾶς ὁ οἶκος Ισραήλ φιλόνεικοι καὶ σκληροκάρο διοι. *Ανὴρ ἁμαρτωλός παροξύνει φίλους, καὶ ἀνὰ μέσ σον εἰρηνευόντων βάλλει διαβολήν. Έρις κατασπευδομένη εκκαίει πῦρ, καὶ μάχη κατασπευδομένη εκχέει αίμα. Πάσα βασιλεία, μερισθεῖσα καθ᾿ ἑαυτὴν, ἐρημοῦ ται· καὶ πᾶσα πόλις καὶ οἰκία, μερισθεῖσα καθ' έαυ τὴν, οὐ καθίσεται. Διὰ τὸ πληθυνθῆναι τὴν ἀνομίαν ψυγήσεται ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν. Εἴ τις δοκεῖ φιλόνεικος εἶναι, ἡμεῖς τοιαύτην συνή Θειαν οὐκ ἔχομεν, οὐδὲ ἐκκλησίαι τοῦ Θεοῦ. Ο ταράσσων ὑμᾶς αὐτὸς βαστάσει τὸ κρίμα, ὅστις ἂν ᾖ. LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO LXVIII. De charitate, pace, concordia et pacificis. Sermo iste nihil fere continet quod non le gatur in sermone 26 partis primæ, ejusdem est ar Camnenti, De charitate scilicet seu dilectione, pace, 216-218 SERMO LXVIII [al. LXXVI]. De odio et inimicitiis, et pugnas serentibus. Judic. 11. Jephtha nuntios misit ad regem Am monitarum, cum hujusmodi mandatis: Quid tibi mecum rei est, quod venis in fines agri nostri bellatum? nihil in te peccavi, et tu mecum mali tiose agis, qui mibi bellum infers. Judicet Domi nus de causa Israelitarum et Ammonitarum. Rex autem Ammonitarum non acquievit orationi Jephthæ, qua per nuntios apud illum usus erat: et corripuit Jephtham Spiritus Donini, et progressus est ad bellum inferendum filiis Ammonis, tradidit que eos Dominus in manus ei, vastavitque viginti urbes: et Ammonite timuerunt leraelitas. David. Seda iracundiam, et iram omitte; noli ita aemulari ut improbe agas: quia improbi fundius peribunt. Disperge gentes que bella volunt. Odium excitat contentionem. Quocunque ingressa fuerit contumelia, eo etiam ignominia. Vir iracundus præparat pugnas. Contradictiones excitat omais malus: Domiņus autem illi mittet angeluın immisericordem. Peccandi cupidus pugnis gaudet. Molesta oratio excitat iras. Ne insultes aut irruas in prælium cito, ne ad extremum te ajus pœniteat. Ut ferrum acuit ferrum, sic homo hominem ir ritat. Noli sine causa inimicitias cum quoquam susci pere, no quid in te mali excogitet. Isa. Lix. Contritio et miseria in viis eorum, nec viam pacis norunt, nec est in viis eorum ju dicium; viæ enim quas ingrediuntur, prava sunt, nec pacem uoverunt. Ezech. Tota familia Israelitica ex contentiosis 219 et pervicacibus constat. Improbus exacerbat amicos, et inter concorditer viventes injicit calumniam. Eccli. xxviн. Contentio festinata emittit ignemi, et pugna accelerata effundit sanguinem. Matth. xi. One regnum secum dissidens de solatur, itemque civitas omnis ac familia divisa adversus seipsam, non stabit. Quia multiplicabitur iniquitas, frigoscet charitas multorum. 1 Cor. xt. Si quis videtur contentiosus esse, n108 talein consuetudinem non habemus, nec ecclesiæ Dei. Qui conturbat vos, damnationem portabit, qui« canque sit. concordia et pacificis. Igitur ex duobus unum feci nius.

De oblocutoribus, et contumelia. nantur. mas. Quid est enim ira insipientius? Sin vero iræ διότι ἀπέρχεται τὸ πλέον ἔχων τῆς ἁμαρτίας. τον ἐξεδίωκον. Cum enim in vobis contentio et æmulatio et so- A ditiones sint, nonne carnales estis, et hominum ´ritu ambulatis ? Jac. mi. Ubi aemulatio et contentio, ibi inconstan- tia et omnis improbītas. Servin Domini non decat pugware, sed enga omnes writem esse. 1 Joan. w. Si quis dicas se Deum diligere, ef fratrem suum oderit, mendax est. · Defacit dilectio mandatorum radix, S. Bas. In certaminibus improbitatis miserier ent' qui vicerit, propterea quod peccatis onustior · discedit. Solent contentiosi minus consilio valere, at sæpe “suis rebus made consulere, ut dolore afficiant sude adversarios. Theologi. Præstat beneste vinci, quam periculosa et injuste vincere. • A partibus adversariorum propemodum slans qui ingenio sant bellicose, gloriam suam ex publico venantes, et suo se dedecore ornantes. Nam et diabolus. Apparet quoddam deesse. Apertum hostem cavere facile est. Inimfời tits. Anes fac noscas, non autem bone- volentia. S. Chrysost. Quid inter 'nes temere digiudiamur quid bellamus ahi cum aliis, quibus præceptum est, ut qui nos ederint, amamus? Si inter Paulum et Barnabam angustus et pu- sillus animus fuit, quid mirum ei etiam inter nos? C Non ubique debemus velle vincere : Interdum enim victoria detrimentum affert, vinci autem ut- Matora præbet. Democrit. Seipsum vincere omnium victoriarumI prima et præstantissima est; at vi a seipso et turpissimum et pessimom. Isocratie. Práva ingonia endeia solent esse et contentiosa, ut non prius Anem faciant paguæ el contentionis, quum kotalon) acceperint plagam, et supplicio memorabili afficiantur. 220 Euripódis. Unum conallium bonum multas uncit mainIS; Deut. Auditionem inanem ne admittas. Psat. xtv. Qui detrahebal clam proxinie suo, eum persequebar. S. Basilii. Qui fratri adversatur, aut audit detre- bentem, et sustinel, ambo digni sunt qui extermi - Theologi. Nihil tam jucandum est hominibus quam de alleuís rebus loqui, et maxime ai favore alicujus aut odio ducantur, a quibus solet plurimum veritas oocultari et supprimi. Cum irasceris convicium facienti, probra con fir- parcas et lentus fueris, pudore amicis injuriam fa- crantem, reipsa temperantiam declarans. - " Οπου γὰρ ἐν ὑμῖν ἔρις καὶ ζῆλος καὶ διχοστα σίαι, οὐ σαρκικοί έστε, καὶ κατὰ ἄνθρωπον περιπα τεῖτε ; Οπου ζῆλος καὶ ἐριθείᾳ, ἐκεῖ ἀκαταστασία καὶ πᾶν φαῦλον πράγμα. Δοῦλον Κυρίου οὐ δεῖ μάχεσθαι, ἀλλ᾽ ἤπιον εἶναι πρὸς πάντας. Εάν τις εἴπῃ ὅτι ἀγαπῶ τὸν Θεὸν, καὶ τὸν ἀδελ φὸν αὐτοῦ μισῇ, ψεύστης ἐστίν. Επιλέλοιπεν ἡ ἀγάπη, ἡ ῥίζα τῶν ἐντολῶν: Ἐν ἀμέλλεις πονηρίας αθλιώτερος ὁ νικήσας, Πεφύκασι πως οι φιλονεικοῦντες ἀβουλότεροι για νέσθαι, καὶ πολλὰ τῶν ἰδίων κακῶς διατίθεσθαι ὑπὲρ τοῦ λυπῆσαι τοὺς ἐναντιουμένους. Κρείττον ἡττᾶσθαι καλῶς ἡ νικᾶν ἐπισφαλῶς καὶ ἀθέσμως. Τῆς ἀντικειμένης μερίδος ἐγγὺς οἱ πολεμικοί εν τρόπον, καὶ τὸ εὐδόκιμον τῷ κοινῷ κακῷ θηρώ μενοι, καὶ τῇ ἑαυτῶν αἰσχύνη ἐγκαλλωπιζόμενος ἐπεὶ καὶ ὁ διάβολος. Εοικά τι λείπειν ἐνταῦθα. Τὸ προδήλως ἐχθρὸν καὶ εὐφύλακτον. Εχθρας δρους γίνωσκε, εὐνοίας δὲ μή. Τί μαχόμεθα πρὸς ἀλλήλους εἰκῆ; εἰ πολεμούμεν ἀλλήλοις, προστεταγμένοι καὶ τοὺς μισούντας φω λεῖν ; Εἰ μεταξύ Παύλου και Βαρνάβα μικροψυχία, τί θαυμαστὸν εἰ καὶ μεταξὺ ὑμῶν; Μὴ δὴ πανταχού ζητώμεν νικάν. Εστι γὰρ ὅπου νίκη μὲν φέρει βλάβην, ηττα δὲ ὠφέλειαν. Τὸ νικᾶν αὐτὸν ἑαυτὸν πασῶν νικῶν πρώτη και ἀρίστη· τὸ δὲ ἡττᾶσθαι αὐτὸν ὑφ᾽ ἑαυτοῦ αἰσχιστόν σε καὶ κάκιστον. Πεφύκασιν αἱ πονηραὶ φύσεις καὶ φιλόνεικαι μὴ πρότερον λήγειν τῆς διαμάχης καὶ ἔρίδος, πρὶν ἢ καιρίαν δέξασθαι τὴν πληγὴν, καὶ ἀνεπλήστου τιμω ρίας πείραν λαβεῖν. Σαφὸν γὰρ ἐν βούλευμα τὰς πολλὰς χεῖρας Περί καταλαλούντων, καὶ περὶ ύβρεως. Ακοὴν ματαίαν μὴ παραδέξῃ. Τὸν καταλαλοῦντα λάθρα τοῦ πλησίον αὐτοῦ, τοῦ Ο καταλαλῶν ἀδελφοῦ, ἡ ἀκούων καταλαλοῦντας καὶ ἀνεχόμενος, ἀφορισμοῦ ἄξιος καὶ οἱ ἀμφότεροι. Οὐδὲν οὕτως ἐδὲ τοῖς ἀνθρώποις, ὡς τὸ λαλεῖν τὰ ἀλλότρια, καὶ μάλιστα ἐὰν εύχωσιν ὑπ᾿ εὐνοίας τι νὸς ἢ μίσους ἐλκόμενοι, ὑφ᾽ ὧν φιλεῖ κλέπτεσθαι ὡς τὰ πολλὰ ἡ ἀλήθεια. Επὰν ὀργισθῇς κατὰ τοῦ λοιδωρήσαντος, ἐβεβαίω σας τὰ ἐνείδη. Τί γὰρ ὀργῆς ἀφρονέστερον ; Ἐὰν δὲ μείνῃς ἀύργητος, ᾔσχυνας τὸν ὑβρίσαντα, ἔργῳ τὴν σωφροσύνην ἐπιδειξάμενος. ANTONI MELISSE Turbæ vero conjuncta ruditas plus affert mali. SERMO LXIX (al. LIV]. Νικῷ· σὺν ὄχλῳ δ' ἀμαθία πλέον κακόν. ΛΟΓΟΣ ΕΘ'.

Ὁ διαβάλλων την πλησίον αὐτοῦ ἀδελφικὰ κρεα Δ ἔφαγεν, ὑπόληψιν τρώσας, καὶ μυρία ἕτερα έργα- σάμενος διὰ τοῦ λόγου κακά. Ὥσπερ τὸ καλῶς λέγειν καὶ ἐγκωμιάζειν ἀρχή φιλίας ἐστὶν, οὕτω τὸ κακῶς λέγειν καὶ διαβάλλειν ἔχθρας καὶ ἀπεχθείας καὶ μυρίων κακῶν ἀρχὴ καὶ ὑπόθεσις γέγονεν. Αν μὲν ὀνειδίσῃ σε ὁ ἐχθρὸς ἁμάρτημα, δ σεαυ τῷ σύνοιδας, σὺ δὲ ἀκούσας, ἐκεῖνον μὲν μὴ ὑδρί- σης, στεγάξης δὲ πικρὸν, καὶ τὸν Θεὸν παρακαλώ σῃς, εὐθέως ἀπέθου τὴν ἁμαρτίαν ἅπασαν. Μηδέποτε αἰδεαθῇς τὸν πρὸς σὲ καταλαλοῦντα, μαλλον δε λέγε, Παῦσαι, ἀδελφέ, ἐγὼ καθ' ἡμέραν χαλεπώτερα πταίω. Καὶ πῶς ἐκεῖνον κατακρίναι δύναμαι; Δύο γὰρ κερδανεῖς, ἐν μιᾷ ἐμπλάστρῳ καὶ σεαυτὸν καὶ τὸν πλησίον ασάμενος. Πλάτωνα τινος λέγοντος, ότι Τιμές λοιδοροῦσί σε, ἔφη ὁ ᾿Αλλ᾽ ἐγὼ οὕτως διάξω, ὥστε ἀπιστεῖσθαι αὐτ τους. Όταν λοιδορηθής, σκόπει μή τί σοι πέπρακται τῆς λοιδορίας ἄξιον· εἰ δὲ οὐ πέπρακται, καπνὸν εξ και τὴν λοιδορίαν νόμιζε. Χαβρίας ὑπὸ πονηροῦ πολλά λοιδορηθείς, ἔφη Κάλλιστα ἐποίησας, μηδὲν τῶν προσόντων καταλι πών. Η μὲν μάχαιρα τέμνει, ἡ δὲ διαβολὴ χωρίζει μια λους. οὔτε ἀρρώστου πληγήν, οὔτε ἀνοήτου ἀπειλὴν δεῖ εὐλαβεῖσθαι. Φίλιππον τὸν Αλεξάνδρου πατέρα ελοιδόρει τις τῶν κακογλώττων ἀνθρώπων· καὶ παρήνουν οι φί. λοι διώκειν τὸν λοίδορον.. Ὁ δὲ ἔφη· Ούκ ἔστι και λὸν τοῦτο ποιῆσαι, ἵνα μὴ ἐν πλείοσι περιεχόμενος · κακῶς λέγῃ ἡμᾶς. Ὁ αὐτὸς ἔλεγεν, ὅτι Χάριν ἔχω τοῖς λαιβορονα με ότι βελτίονα ποιούσιν, Εγώ γὰρ σπουδάζων ψευδεῖς αὐτοὺς ἀπελέγχειν, εἴ τι φαῦλον ποιώ, μετα βάλλομαι. Εὐλαβοῦ τὰς διαβολάς, καν ψευδείς ώσιν. Οἱ γὰρ πολλοὶ τὴν μὲν ἀλήθειαν ἀγνοοῦσι, πρὸς δὲ τὴν δόξαν ἀπιβλέπουσι. Τινὶ σοφῷ ἔφη τις, ὅτι ἡ δεῖνα κακῶς σε κλοι δόρει ἐπὶ ἐμοῦ. 'Ο δὲ ἔφη · Εἰ μὴ σὲ ἡδέως ήκουεν, οὐκ ἂν ἐκεῖνος με ελοιδόρει. Λοιδορούμενός τις ὑπό τινος φαλακροῦ εἶπεν· Σε μὲν οὐχ ὑβρίζω, τὰς δὲ τρίχας σου ἐπαινέσω, ὅτι κακὸν ἐξέφυγον κρανίον. Λοφορούμενος τις υπό τινος ἀνεχώρει τοῦ δὲ ἐπιδιώκοντος καὶ λέγοντος, Φεύγεις ; Ναί, ἔφη τοῦ μὲν γὰρ κακῶς λέγειν σὺ τὴν ἐξουσίαν ἔχεις, τοῦ δὲ ἀκούειν ἐγώ. Πολλαχώς τις άνειδιζόμενος ὑπό τινος, ἐπὶ τῷ γονέων ἀγεννῶν εἶναι, εἶπεν· Ἐμοὶ μὲν ὄνειδος οἱ γονείς, σὺ δὲ τοῖς γονεύσιν. • € S. Chrysost. Qui fratrem suum criminatur, fra- ternas carnes edit, existimatione ejus lasa, et mille, aliis malis lingua patratis. Ut benedicere et laudare initium anxicitiæ est, sic maledicere et criminari inimicitia et odii et. sexcentorum malorum principium et pocasia est., Si tibi ut probrum objicit inimicus peccatum, cujus mu tibi conscius es, nec tu audiens illum contumeliose excipis, sed acerbe gemis, Deumque. precaris, statim omne peccatum a∙le removisti. Element. Fac nunquam revereaṛis eum qui apud, te alterum proscindit, sed potius illum sic monets, dicens : Desine, frater. Ego quotidie gravius 10- Imer et pecco : et qui possum illum condemnare ? bør Duos enim lucraberis, uno emplastro et teipsum et proximum sanans. Plato. Plato cum quidam ei parraret esse nan- nullos qui ipsum maledictis ingeclarentur : At ego, inquit, sic vivam, ut illis non habeatur fides. Cum reprehenderis conviciose, vide num quid a. te convicio dignum designatum sit; si nihil tale actum est, fumum esse convicium illud existimato. Chabrias. Chabrias ab improbo quodam multis conviciis affectus : Bene, inquit, fecisti, quod nihil eorum quæ insunt prætermisisti. Gladius secat, calumnia autem disjungit amicos. Neque infirmi iolus, neque multi minas metuere debemus. Philippus. Philippum Alexandri patram.convicja alliciebat quidam efreni lingua praestitus; cumque amici hortarentur ut conviciatorem persequeretur: 821 Nun est hoc, inquit ille, faciendum, ne a187 plius affectus et implicatus plura in nos jaciat male- dicta. Idem dicebat se suis convicjatoribus gratiam habe, re, quod se meliorem redderent. Ego enim, inguit, studens illos mendacii convincere, si quid improbe fecerim, my consilium, et poenitentia emendo factum. Democrit. Vitato calumpias etiam falsas: mulţi enim veritatem ignorantes existimationis et opinio Dis rationem tantum habent. Cum sapienti cuidam aliquis diceret, se præsente ipsi a certo quodam convicium factum, tum ille: Nisi tu, inquit, libenter audivisses, nunquam ille mihi conviciatus esset. „Cum quidam afficeretur copyiçio a calvo aliquo,: Tibi, inquit, contumeliam non dicam, sed capillos tuos laudabo, quod malum caput refugerint. Convicio lacessitus quidam, ab altero discedeba.; cum autem conviciator persequeretur, ac diceret : Fugis? Etiam, inquit ; nam tu quidem maledicendi potestatem babes, ego autem audiendi. Cum cuidam mulus modis aliquis ut probrum objiceret, quod e parentibus prognatus esset igno- bilibus: Mihi, inquit, dedecori sunt parentes, lit vero parentibus, LOCI COMMUNES. - PARS II. SERMO LXIX.

- Diogenes. Diogenes convicianti sibi, At nec mihi, A inquit, credit quisquam te laudanti, nec tibi me vituperanti. Cum sapienti quidam diceret, eum a quopiam convicio impetitum : Non praesentem, inquit, etiam verberet me. De 'loquacitate et temeritate in dicendo. Matth. xi. Illad autem vobis confirmo fore ut de omni verbo otioso quod locuti fuerint homines, in die judicii rationem reddant ; nam ex verbis tàis justificaberis, et ex verbis tais condemnaberis. Jac. 1. Sit oninis homo velox ad audiendum, et tardus adloquendum. Nultus sermo spurcus de ore restro exent, sed is qui aptus est ad ædificationem fidei. Recti. vi. Cum linguaci noli pugnare, nec in ignem ejus ligna congerere. Ne festina pronuntiare verbum in conspectu Dei, quia Deus in cœlo sursum, et tu in terra deorsum. S. Basilii. Lingua ne sis in omnibus confidenti, ne quid tibi intempestivum accidat, quemadmodum excuius totum volens intueri solem, id etiam quod halet lumen perdit. · Theologi. Perniciosa est lingua, qnæ non ratione regitur. 222 Chrysost. 'Multi sarpe etiam temperantes, per obscena verba ad vitiosas actiones descende- ŕu»t : anima eñini nostra nec bona est natura, nec mala, sed ex instituto hoc et illud efficitur. Nullus sit sermo otiosus : ab otioso enim in ab- surdes delabimur. Non est hoc tempus ridendi, sed tugendi, allietionum et lamentationum. Tu vero scurram agis. Quis athleta in stadium ingressus, vmisso certamine cum adversario, urbana jactat dieta 7 Astnt diabolus, circumit rugiens ad rapien- dum, omnia movet, omnia volvit in caput tuum, et machinatur, ut é domo te extrudat; frendit den- tibus, fremit, ignem sufflat contra salutem tuam : εt tu sedes, urbanis dictis te oblectans, et stuila loquens, ac ea quæ non decet ore proferens. et Nili. Si ventrem contines, contine et Muguam : D ut ne s's aherius servus, alterius autem stulte liber. Evagrii. Loquere quæ decet, et quando decet et de rebns honestis, et non audies inhonesta, quæque miniure decet. Amygdalas, quia omnium stirpium primæ florent, pruina corrumpere solet : sic homines fere Hngua temeritas et præceps loquacitas. Isocratis. Quidquid dicturus es, id prius in ani- ´mo considerato : multorum enim lingua mentem prsecurrit. Isocrates orator, cum Caræon loquax ejus velſet frequentare scholam, duplicem petebat mercedem, Διογέννης πρὸς τὸν λοιδορούμενον αὐτῷ, ἀλλ᾽ οὔτ τε ἐμοί, ἔφη, πιστεύει τις εὐφημοῦντί σε, οὔτε σου ἐμὲ βλασφημοῦντι. Εφη σοφῷ τις, Ο δεῖνά σε ελοιδόρει· ὁ δὲ ἔφη, Μὴ παρόντα καὶ τυπτέτω με. ΛΟΓΟΣ Ο. "Ετι περὶ γλωσσαλγίας Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι πᾶν ῥῆμα ἀργὸν δ ἐὰν λαλή σωσιν οἱ ἄνθρωποι, ἀποδώσουσι περὶ αὐτοῦ λόγον ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως. Ἐκ γὰρ τῶν λόγων σου δικαιωθήσῃ, καὶ ἐκ τῶν λόγων σου κατακριθήσῃ. Εστω πᾶς ἄνθρωπος ταχὺς εἰς τὸ ἀκοῦσαι, καὶ βραδὺς εἰς τὸ λαλῆσαι. Πᾶς λόγος σαπρὸς ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν μὴ ἐχο Η πορευέσθω, ἀλλ' εἴ τις ἀγαθὸς πρὸς οἰκοδομὴν πίσ στεως. Γλωσσώδες ἀνθρώπῳ μὴ διαμάχου, μηδὲ ἐπιστοί- βαζε ἐπὶ τὸ πῦρ αὐτοῦ ξύλα. Μη σπεύσης εξενεγκεῖν ῥῆμα προ προσώπου του Θεοῦ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ σὺ ἐπὶ τῆς γῆς κάτω. Μὴ πάντα θάρρει τῇ γλώσσῃ, ἵνα μὴ πάθῃς ἀκαί- ρως, καθάπερ όφθαλμὸς ὅλον τὸν ἥλιον θέλων ἀπο- βλέψαι, ἀπόλλυσι καὶ δ ἔχει φῶς. Ολισθος ἀνθρώποις γλώσσα μὴ λόγῳ κυβερνω μένη. Πολλοί πολλάκις καὶ σωφρονοῦντες ἀπὸ ῥημάτων αἰσχρῶν ἦλθον ἐπὶ πράξεις πονηράς. Οὐ γάρ ἐστιν ἡ ψυχὴ ἡμῶν οὔτε ἀγαθὴ φύσει, ούτε κακή, ἀλλὰ προαιρέσει τοῦτο κἀκεῖνο γίνεται. · Μηδείς έστω λόγος ἀργός· ἀπὸ γὰρ τοῦ ἀργοῦ καὶ εἰς ἀτόπους καταπίπτομεν. Οἱ διαχύσεως ὁ παρὼν καιρός, ἀλλὰ πένθους, θλίψεων καὶ ὀδυρμών. Σὺ δὲ εὐτραπελεύῃ. Τίς ἀθλητὴς εἰς τὸ στάδιον εἰσελθών, καὶ τὴν ἀγωνίαν ἀφεὶς τὴν πρὸς τὸν ἀντίδικον, αστεία φθέγγεται; Ἐφέστηκεν ὁ διάβολος, περιέρχε και ωρυόμενος αρπάσαι, πάντα κινεί καὶ πάντα στρέφει κατὰ τῆς σῆς κεφαλῆς, καὶ μηχανᾶται τῆς καλιᾶς σε ἐκβαλεῖν. Τρίζει τοὺς οδόντας, βρυχάται, πῦρ πνεῖ κατὰ τῆς σωτηρίας τῆς σῆς · καὶ σὺ κάθη και αστεία λέγων, καὶ μωρολογῶν, καὶ τὰ μὴ ἀνθ κοντα φθεγγόμενος. Εἰ κρατεῖς γαστρός, κράτει καὶ γλώσσης, ἵνα μὴ τῆς μὲν ὑπάρχῃς δοῦλος, τῆς δὲ τυγχάνῃς ἀνόητος ἐλεύθερος. Λάλει ἃ δεῖ, καὶ ὅτε δεῖ, καὶ ὑπὲρ ὧν δεῖ, καὶ οὐκ ἀκούσεις ἃ μὴ δεῖ. Τὰς μὲν ἀμυγδάλας, διὰ τὸ πρὸ πάντων φυτῶν τὸ άνθος ἐκφέρειν, ἡ πάχνη, τοὺς δὲ ἀνθρώπους ή προ- πέτεια τῆς γλώσσης ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον διαφθείρειν πέφυκεν. Πᾶν ὅ τι ἂν μέλλῃς ἐρεῖν, πρότερον ἐπισκόπει τῇ γνώμη. Πολλοῖς γὰρ ἡ γλῶσσα προτρέχει τῆς δια- νοίας. Ισοκράτης ὁ ῥήτωρ, Καραίωνος όντος λάλου, καὶ σχολάζειν παρ' αὐτῷ βουλομένου, διατοὺς έτησε με ANTONI MELISS.E SERMO LXX [al. XCV].

σθούς· τοῦ δὲ τὴν αἰτίαν πυθομένου, Ενα μὲν (Έφη) ἵνα λαλεῖν μάθῃς, τὸν δὲ ἕτερον, ἵνα σιγᾷν. Ο μὴ θέλεις ἀκούειν, μηδὲ εἴπῃς· δ μὴ θέλεις λέγειν, μηδὲ ἄχους. Ωτων καὶ γλώσσης μέγας ὁ κίν δυνος. Κρείττόν ἐστι τῷ ποδὶ ὀλισθαίνειν ἢ τῇ γλώσσῃ. Πλεονεξία τὸ πάντα λέγειν, μηδὲ ἀκούειν ἐθέλειν. Πολυλογία πολλὰ σφάλματα ἔχει, τὸ δὲ σιγᾷν ἀσφαλές. Α λόγοις ἁμάρτωμεν, ἔργοις την τιμωρίαν ὑφέ ξομεν. Περὶ ἀντιλογίας, καὶ θρασύτητος, καὶ ἔριδος. Β Σὺ τίς εἶ, ὁ ἀνταποκρινόμενος τῷ Θεῷ ; μὴ ἐρεῖ τὸ πλάσμα τῷ πλάσαντι, Τί με ἐποίησας οὕτως; ἢ οὐκ ἔχει ἐξουσίαν ὁ κεραμεὺς τοῦ πηλοῦ, ἐκ τοῦ αὐτ τοῦ φυράματος ποιῆσαι, δ μὲν εἰς τιμὴν σκεῦος, δ δὲ εἰς ἀτιμίαν ; Σίδηρος σίδηρον οξύνει· ἀνὴρ δὲ παροξύνει πρόσο ωπον ἑτέρου. Πρὸ πυρὸς ἀτμὶς καμίνου καὶ καπνός· οὕτω πρὸ αἱμάτων λοιδορίαι. Έρις κατασπευδομένη εκκαίει πῦρ, καὶ μάχη κατασπεύδουσα ἐκχέει αἷμα. Αντιλογίαν πραΰνει πᾶς σιγηρός. Αντιλογίας ἐγείρει πᾶς κακός· ὁ δὲ Κύριος ἄγγε λον ἀνελεήμονα εκπέμπει αὐτῷ. Άνθρωπος συνεθιζόμενος λόγοις ὀνειδισμοῦ, ἐν πάσαις ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ οὐ μὴ παιδευθῇ. Όπου ἔχθραι, Ερεις, θυμοί, φιλονεικίαι, θορύβους ἀσιγήτους ταῖς ψυχαῖς ἐμποιοῦσαι, ἐκεῖ τὸ πνεῦμα τῆς πραότητος οὐκ ἀναπαύεται. Ἡ ἀντιλογία τὸ αὐτοκρατορικὸν καὶ ἀνυπότακτον δείκνυσι, κἂν ἐν σχήματι γένηται ταπεινώσεως. Φιλεῖ γὰρ τὰ γενναία φρονήματα πρὸς τὸ βία κρατοῦν αὐθαδίζεσθαι, καὶ καθάπερ φλόξ ὑπ' ἀνέ μου ριπιζομένη, τοσούτῳ μᾶλλον ἀνάπτεσθαι, ὅσῳ- περ ἂν σφοδρότερον καταπνέηται. Εἰ τέλος παιδείας τὸ ἑαυτὸν αἰσχύνεσθαι, ἐσχάτης ἀπαιδευσίας τὸ μηδὲ τοὺς ἄλλους αἰσχύνεσθαι. Αναισχυντία μὲν ἴδιον φαύλου, αἰδὼς δὲ σπου- D δαίου· τὸ δὲ μήτε αἰσχύνεσθαι, μήτε ἀναισχυντεῖν, τοῦ ἀκαταλήπτως ἔχοντος καὶ ἀσυγκαταθέτως. Αριστοτέλης βλασφημούμενος ἀπ' ἀνθρώπου ἀσελ γούς, ἔφη· Σὺ μὲν ἀκούεις τὰ κακὰ ῥᾳδίως, καὶ λέ- γεις εὐχερῶς· ἐμοὶ δὲ καὶ λέγειν ἄηθες, καὶ ἀκούειν ἀηδές. Τὸ μὴ αἰσχύνεσθαι κακὸν ὄντα κακίας υπερβολή. Γλώσσῃ θρασείς μὴ χρῆσθαι· πολλάκις γὰρ τὸ Θράσος καὶ αὐτὴν διώλεσε τὴν κεφαλήν. Θράσει μὲν οὐδεὶς οὐδέπω, πόνῳ δὲ καὶ γενναιό τητι καὶ ἐπιεικείᾳ ἀρετὴν ἐπεκτήσατο. - A cumque ille causam percunctaretur: Unam, in- quit, ut loqui discas, alteram autem ut tacere. Clitarchi. Quæ nolis audire, ea ne dicito: quæ nolis dicere, ea ne audito quidem. Aurium enim et linguæ magnum est periculum. Præstat pede quam lingua labi. Socratis. Arrogantia est omnia dicere, nibil au- tem audire velle. Theophylacti. Multiloquium multum damni affert, sed tacere tutmin est. Simocatæ. Quæ verbis peccarimus, corum suppli- cium factis feremus. De contradictione, et audacia, et contentione. Rom. 1x. Tu quis es, qui ex adverso respondes Deo? Num dicet figimentum fictori suo : Cur me sic fecisti annon habet potestatem figulus luti, ex eadem massa faciendi aliud vas honorificum, aliud dedecorosum ? Prov. xxvii. Ferrum acuit ferrum, homo hominem exasperat. Ut ante ignem vapor camini et fumus præit, sic ante vulnera sanguinem convicia. Eccli. xxvi. Contentio accelerata ignem accen dit, 223 et pugna festinans sanguinem effundit. Dissensionem sedat omnis taciturnus. Dissensiones excitat omnis malus : Dominus ɔu- tem illi angelum immisericordem mittit. Assuefactus verbis probrosis in omnibus diebus suis non castigabitur. S. Basili. Ubi odia, lites, iræ, contentiones, ma- gnos tumultus in animnis excitant, ibi Spirius man- suetudinis non requiescit. Ipsa contradictio imperatorium quiddam et vo luntatem nulli se subjiciendi indicat, etiamsi in humili fuerit habitu. Theologi. Solent enim magno spiritu præditi violentis contumaciter prefracteque resistere, et quemadmodum flamma a vento excitata, tanto ma- gis accendi, quanto vehementius sumatur. S. Chrys. Si finis doctrinæ est seipsum revereri, extremæ est imperitiæ, ne alios quidem revereri. Philonis. Impudentia est propria sceleratorum, pulor autem bonorum. Neutro autem horum affe- ctnum moveri, eorum est qui nihil affirmant aut assentiuntur. Aristotelis. Aristotoles eum ab impudente quodam conviciis lacesseretur : Tu, inquit, et convicia faci- le audis et libenter dicis: mihi vero et dicere non consuetum, et audire injucundum. Si quis malus cum sit non erubescit, insigniter improbus est. Socratis. Lingua petulanti non utendum. Sæpe euim audacia ipsum perdidit caput. Euripidis. Audacia quidem nemo adhuc virtu- tem comparavit, sed industria, generositate et cle- mentia. LOCI COMMUNES. PARS II, SERMO LXXI. ΛΟΓΟΣ ΟΔ'. SERMO LXXI [al. LXXIX].

Theophrastus. Theophrastus adolescentulam erh-A bescentem conspicatus : Macle, inquit, hunc enim virtus habet colorem. De temerario et impudente, et iracundo, et efferve- scente ira, et extremæ bilis homine. Gen. XLIX. Simeon et Levi fratres injustitiam perfecernut propositi sui. In consilium eorum ne veniat anima mea, quia in ira sua interfecerunt bomines, et in cupiditate sua enervaverunt tauróś. Detemanda ipsorum ira est ob contumaciam, et in- dignatio eorum, quia induruit: Job. Scelerati, commoti ira, imbecillos everterunt. Impius est qui non reveretur conspectum hono- rati viri, nec novit ei honorem habere. David. Fac înem iracundia, iramque omittito. Ira eorum est quális serpentis. . Qul iracundus est, agit nullo consilio 224 adhi- bito. Tracundus indecore sé gerit. Gravis est lapis et portatu dificilis arena : sed Insipientis irà gravior útróque. Animosus excitat rixam, iracundus autem edo. dit peccatim. Ubi non est discörs, ibi quiescit pugna. Insipientis labia in calamitatem ducunt, os autem ejus audax mortém accersít. Os insipientis conterit ipsum, et labia illaqueant animam. Boreas excitat nubes, facies impudens linguam C irritat (4). Ore impudenti qui est, odio habebitur. Propter injuriam superbiens temerario est corde. Ne festina spiritu perturbari, quia ira in zinu insi- pientium manet et conquiescit. Ipsa. Nervos ferreus collum tuum, et facies tua 'vnea. Jerem. Aspectus meretricis fuit tibi; erga omnes te impudenter gessisti. Eccli. viii. Cum iracundo ne pugnes, nec iter fa- cito cum illo in solitudine, quia nihili aestimal sane guinem, et ubi nullus succurrere poterit, ibi te pro- Sternet. Non potest animus iniquus justificari: nam com- motio iræ ejus ruina ipsius est. Æmulatio et ira dies vitæ minuunt. Omnipotens Domine, Deus salutis mex, ne tradəs me voluntati hominis impudentis. Temerarius ne sis, ut ne auferaris. Matth. v. Quicunque fratri suo irascitur temere, obnoxius erit judicio. Ephes, iv. Sol ne occidat super iracundia vestra, nec date locum calumniatori⚫ Omnis amaritudo el excandescentia, et ira, et cla- mor, et blasphemia tollantur. S. Basili. Postquam, semel deturbata ratione, iræ perturbatio animi dominatum occupavit, hominem Θεόφραστος ἰδὼν μειράκιον ἐρυθριάσαν, ἔφη· Θάρρει· τοιοῦτον γὰρ ἡ ἀρετὴ ἔχει τὸ χρῶμα. Περί προπετοῦς καὶ ἀναιδοῖς, καὶ ὀργίλου, καὶ θυμώδους, καὶ ὀξυχόλου. Συμεών και Λευί αδελφοί συνετέλεσαν ἀδικίαν ἐξ αἱρέσεως αὐτῶν. Εἰς βουλὴν αὐτῶν μὴ ἔλθοι ἡ ψυχή μου, ὅτι ἐν τῷ θυμῷ αὐτῶν ἀπέκτειναν ἀνθρώπους, καὶ ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ αὐτῶν ἐνευροκόπησαν ταύρους. Επικατάρατος ὁ θυμὸς αὐτῶν, ὅτι αὐθάδης, καὶ ἡ μῆνις αὐτῶν, ὅτι ἐσκληρύνθη. Θυμῷ κατέστρεψαν ἀδυνάτους οἱ ἁμαρτωλοί. Ασεβὴς ὃς οὐκ αἰσχύνεται πρόσωπον ἐντίμου, ούτ δὲ οἶδε τιμὴν θέσθαι τούτῳ. Παῖσαι ἀπὸ ὀργῆς, καὶ ἐγκατάλιπε θυμόν. Θυμός αὐτοῖς κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ όφεως. Οξύθυμος πράσσει μετὰ ἀδουλίας. Ανὴρ θυμώδης οὐκ εὐσχήμων. Βαρὺ λίθος, καὶ δυσβάστακτον ἄμμος· ὀργὴ δὲ ἄφρονος βαρυτέρα ἀμφοτέρων. Ανήρ θυμώδης Φρύσσει νεῖκος· ἀνὴρ δὲ ὀργίλος ἐξώρυξεν ἁμαρτίαν. Ὅπου οὐκ ἔνι δίθυμος, ἡσυχάζει μάχη. Χείλη ἄφρονος άγουσιν αὐτὸν εἰς κακά· τὸ δὲ στόμα αὐτοῦ τὸ θρασὺ θάνατον ἐπικαλείται. Στόμα άφρονος συντρίβει αὐτόν· τὰ δὲ χείλη αὐτ τοῦ παγὶς τῇ ψυχῇ αὐτοῦ. Ανεμος βορρᾶς ἐξεγείρει νέφη πρόσωπον εξ ἀναιδες γλῶσσαν ερεθίζει. Αναιδὴς προσώπῳ μισηθήσεται. Μεγαλόφρων ἐφ' ύβρει θρασυκάρδιος. Μὴ σπεύσῃς ἐν πνεύματί σου θυμοῦσθαι, ὅτι θυ μὸς ἐν κόλποις ἀφρόνων αὐλίζεται καὶ ἀναπαύεται. Νεῦρον σιδηροῦν ὁ τράχηλός σου, καὶ τὸ πρόσω πόν σου χαλκοῦν. Οψις πόρνης ἐγένετό σοι, ἀπῃσχύντησας πρὸς πάντας. Μετὰ θυμώδους μη ποιήσῃς μάχην, καὶ μὴ δια πορεύου μετ' αὐτοῦ τὴν ἔρημον, ὅτι ὡς οὐδὲν ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτῷ αἷμα· καὶ ὅπου οὐκ ἔστι βοήθεια, καταβαλεί σε ἐκεῖ. Οι δυνήσεται θυμὸς ἄδικος δικαιωθῆναι. Η γὰρ Ο ροπὴ τοῦ θυμοῦ αὐτοῦ πτώσις αὐτῷ. Ζῆλος καὶ θυμὸς ἐλαττοῦσιν ἡμέρας. Κύριε παντοκράτωρ, ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου, ψυχῇ ἀνδρὸς ἀναιδοῦς μὴ παραδῷς με. Μη προπετής γίνου, ἵνα μὴ ἐξαρθῇς. · Πᾶς ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει. Ο ήλιος μὴ ἐπιδυέτω ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν, μηδὲ δίδοτε τόπον τῷ διαβόλῳ. Πᾶσα πικρία, καὶ θυμὸς, καὶ ὀργὴ, καὶ κραυγή, καὶ βλασφημία, ἀρθήτω ἀφ' ὑμῶν σὺν πάσῃ κακίμ. Επειδὰν ἅπαξ παρωσάμενον τοὺς λογισμούς το πάθος τῆς ὀργῆς τὴν δυναστείαν τῆς ψυχῆς παρα- (1) Jurta Hebræos vertitur: Ventus aquilonaris pellit pluvias, at vultus severus linguam absconsio- nis, id est, quæ clam defert. ANTONII MELISSA SERMO LXX|| [al. LXXVII]. ΛΟΓΟΣ ΟΒ'.

λάβῃ, ἀποθηριοί παντελῶς τὸν ἄνθρωπον, καὶ οὐδὲ ἄνθρωπον εἶναι συγχωρεί, οὐκ ἔτι ἔχοντα τὴν ἐκ τοῦ λογισμοῦ βοήθειαν. Ὅπερ γὰρ τοῖς ἰσβόλοις ἐστὶν ὁ [ὰς, τοῦτο τοῖς παροξυνθεῖσιν ὁ θυμὰς γίνεται. Ὥσπερ γὰρ αἱ χαράδραι, πρὸς τὰ καλα ρέουσαι, τὸ προστυχὸν παραπύρουσιν, οὕτως αἱ τῶν ὀργιζομέ- νων ὁρμαὶ βίαιοι καὶ δυσκάθεκτος, καὶ διὰ πάντων χωρούσιν ὁμοίως Οὐ πολιὰ τοῖς θυμουμένοις αιδέσιμος, οὐκ ἀρετή βίου, αὐκ οἰκειότης γένους, οὐ προλαβοῦσαι χάριτες, οὐκ ἄλλο τι τῶν τοιούτων οὐδὲν τίμιον παρ' αὐτοῖς ἐστι. σε ὀργιζόμενοι οὐ πρότερον ἱστανται, πρὶν ἂν διὰ μεγάλου καὶ ἀνηκέστου κακοῦ, οἷον πομφόλυγος, τῆς ὀργῆς ἐκραγείσης, διαπνευσθῇ τὸ φλεγμαίνον. οὔτε γὰρ ξέφους ἀκμή, οὔτε πῦρ, οὔτε ἄλλο τι τῶν φοβερῶν ἱκανὸν τὴν ὑπὸ ὀργῆς ἐκμανεῖσαν ψυχὴν ἐπισχεῖν· οὐ μᾶλλον γε ἢ τοὺς ὑπὸ δαιμόνων κατα σχεθέντας, ὧν οὐδὲν οὐδὲ κατὰ σχῆμα, ούτε κατά τὴν ψυχῆς διάθεσιν, οἱ ὀργιζόμενοι διαφέρουσιν. Ορεγόμενοι γὰρ τῆς ἀντιλυπήσεως, περιζέει μὲν τὴν καρδίαν τὸ αἷμα, ὥσπερ βία πυρός κυμαινόμενον καὶ παφλάζον. Πρὸς δὲ τὴν ἐπιφάνειαν ἐξανθῆ σαν, ἐν ἄλλη μορφὴ τὸν ὀργιζόμενον ἔδειξε, τὴν συνήθη πᾶσι καὶ γνωρίμην ὥσπερ τι πρόσωπον ἐπὶ σκηνῆς ὑπαλλάξαν. Θυμὸν χαλίνου, μὴ φρενών ἔξω πέσης. Οὐδὲν οὕτως καθαρότητα τοῦ καὶ τὸ διειδές θολοί τῶν φρενῶν, ὡς θυμὸς ἄτακτος, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς ῥύμης φερόμενος. Ποῖον οὕτω θηρίον ώμον καὶ ἀνήμερον, ώς δυσαρε γας ἀνὴρ καὶ ἀκράτῳ θυμῷ τυραννούμενος ; ποία δὲ οὕτω θάλασσα, ραγδαίων αὐτῇ καταχεομένων πνευ- μάτων, ταῖς ἔγκειμέναις πέτραις ἐῤῥήγνυται, ὡς ἀνὴρ ἀκάθεκτὸς καὶ δριμὺς καὶ ἀχάλινος εἰς ὁρμάς, καὶ ἅλας ώσπερ τῷ πάθει διδοὺς τὰς ἡνίας ; Τὸ ὀργίζεσθαι παρ' ἡμῖν μέχρι τοῦ παύειν τὰ ἁμαρτήματα περιορισθήσεται. Οργίζεσθε γαρ, φησί, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε. Καὶ τὸ ἀκριβές κριτικὸν παρ- αιτητέον, τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ λέγοντος· « Μη γίνου δίκαιος πολύ. · θυμῷ μάλιστα δεν κυβερνήτῃ χρῆσθαι. Κατα- ληφθεὶς γὰρ ἀκυβέρνητος, ἄνω καὶ κάτω κυκώμενος ὑπὸ σάλου καὶ κλύδωνος, τὴν ψυχὴν ὅλην, καθάπερ ἀνερμάτιστον σκάφος, ἀνατρέψει, συνανατρέψας καὶ τὸ σῶμα. Περί ταπεινοφρονούντων, καὶ πτωχῶν τῷ πνεύματι. Αποκριθείς Αβραὰμ εἶπεν· Νῦν Αρξάμην λα λῆσαι πρὸς τὸν Κύριόν μου· ἐγὼ δὲ εἰμι γῆ καὶ σποδός. Εἶπε Δαυίδ πρὸς Αβεσσα • "Αφετε αὐτόν κατα- ρίσασθαι, ὅτι εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεός, εἴ πως ίδοι Κύριος τὴν ταπείνωσίν μου, καὶ ἐπιστρέψει μοι ἀγαθὰ ἀντὶ τῆς κατάρας αὐτοῦ τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ. Κύφοντας ὀφθαλμοὺς σώζει ὁ Θεός. Ακοὴν ὠτὸς ἤκουαν σου τὸ πρότερον, τῶν δὲ A eferat omnino, nec hominem esse patitur, qui a τε tione amplius auxilium habeat. Nam quod est in venenatis venenum, id est in Irritatis et acerbatis Ira. Quemadmodum enim torrentes per cava loca fuentes, quidquid occurrerit secum trahunt : sic iratorum impetus violenti sunt, talesque ut retineri. »on queant, ac per omnia similiter incurrunt. · Iratis non veneranda canities, non victus vitæ, non propinquitas generis, non præterita beneficia, non 225 aliud quidquam talium apud tales magni æstimatur. Irati non prius desistunt quam per magnum et insanabile aliquod malum ira ipsorum veluti bulla. erumpat, et inflammatio discutiatur. Neque enim gladii acies, neque ignis, neque aliud quidquam eorum quæ maxime timentur, ira furentem animum corrcere potest : non magis quam eos qui a dæuno- πibus occupati tenentur, a quibus irati nibil prorsus. neque habitu, neqne animi affectione differung. Cum enim ulciscendi libidine quempiam dolore afficere cupiunt, tum iis sanguis circa cor efferre scit, quasi calore ignis agitatus, et ebulliens. At cum in extrema cute efflorescit, aliam irati specieų, demonstrat, faniliarem et notam omnibus veluti personam in seena immutans. . Theologi. Freno coerce iram, ne mente excidas. Nihil tam puritatem et limpitudinem turbat men- tis, atque ira immoderata, quæ multo urpetu fertur. S. Cyrill. Quae fera adeo erudelis et immanis est, at iracundus, et intemperatæ iræ imperio subdius ? Aut quod mare adeo vehementibus ventis agitatum et impulsum að saxa illiditur, ut homo effrenis e asper, quique nullo modo retineri potest, quiù iræ pareat, et totas libidinibus laxet habenas ? Dionysii Alex. İrasci apud nos eo usque ostende- tur dum peccata sedet. Irascimini enim, inquit, et ne peccetis. Et summum jus vitandum est, cum di- cat Ecclesiastes : «Ne sis justus multum,› Iræ maxime opus est gubernatore : nam si gu- bernatore careat, sursum et deorsum. agitata Muelh- bus et procellis, animain totam quasi scapham fundo carentem evertet, corpore simul everso. De modestis et spiritu pauperibus. Gen. xvi. Respondens Abrahamus : Nune, inquit, copi loqui cum Domino meo, cum tamen sing terra et cinis. Il Reg. xvi. Dixit David ad Abessa : Simile eum maledicta facere, quia dixit ipsi Deus, si qua fieri possit ut Dominus videat humilitatem meam), et redeant ad me bona pro maledicto et exserratione istius hoc ipso die. Job. Demissos oculos Deus liberat. Antea auribus te audivi, nunc vero meus oculus. ! LOCI COMMUNES. - PARS II. SERMO LXXIII.. ΛΟΓΟΣ ΟΓ. SERMO LXXII [at. ΧΧΧΙΥ].

te vidit : et meipse nihili feci, me terram et cine- rem putavi. Semel, Domine, locutus sum, sed iterum non lo- quar. Quis enim sum ut causam meam agam in conspectu tuo ? 226 Psal. xxi. Ego sum vermis et non homo, pro- brum hominum, et rejectamentum populi. Prope adest Dominus contritis corde, et humiles spiritu salvos facit. Sacrificium Deo spiritus contritus, cor contritum et humiliatum Deus non rejiciet. In humilitate nostra memor fuit nostri Dominus, et redemit nos de inimicis nostris. Prov. xxix. Modestos ad gloriam evehet Dominus. Superbis Dominus resistit, humilibus autem dat gratiam. 1 Petr. v. Os humilium sapientiam meditatur. Sanctum existimate eum, qui animum suum dejici!. Isa. Lxvi. Quem respiciam, nisi humilem et quie- tum, sermonesque meos cum tremore servantem ? Ezech. xv11. Ego Dominus sum qui lignum ex- celsum humile reddo, et lignum humile exalto ; vi- ride autem arefacio, et aridum forere facio. Ego Dominus dixi, et faciam. Eccli. xvii. Igne probatur aurum, et homines ac- cepti bumilitatis camino. Quanto majores, tanto submissius te geras in conspectu Domini, et gratiam nancisceris : quia ma- gna Domini potestas est, et ab humilibus magnifca- bitur. Principum thronos detraxit Dominus, et pro illis plantavit abjectos. Matth. v. Beati pauperes spiritu, quia ipsorum est regnum cœlorum. Amen, amen dico vobis, nisi conversi fueritis, et facti fueritis ut parvi pueri, non ingrediemini in re- gaum cœlorum. Qui igitur se abjecerit ut parvus puer hic, in regno cœlorum is erit maximus. Quicunque vult in vobis magnus esse, sit minister vester : et quicunque in vobis vult primus esse, sit omnium servus et omnium postremus. Etenim Fi. lius hominis non venit ut ipsi ministraretur, sed ut ipse aliis ministraret. Qui se ipse elate gesserit, bumilis reddetur ; qui vero submisse, in altum gradum evehetur. Luc. v. Dixit Petrus Jesu : Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. Matth. Dixit centurio : Non sum dignus, Domine, at tectum meum subeas. Cum ab aliquo vocatus fueris ad nuptias, ne ac- cumbas in primo loco, et quæ deinceps. Cum feceritis omnia quæ præscripta sunt vobis, dicite : Servi inutiles sumus, quia quod debuimus facere fecimus. 227 Rom. 11. Dico autem per gratiam mihi da- tam cuivis versanti inter vos, ne sentiat de se su- pra id quod sentire debet : sed ita sentiat, ut moderate et temperanter sentiat. • Α οφθαλμός μου εἶδέ σε, καὶ ἐξουθένησε ἐμαυτόν· ἤγημαι ἐμαυτὸν γῆν καὶ σποδόν. Κύριε, ἅπαξ ἐλάλησα, ἐπὶ δὲ τῷ δευτέρῳ οὐ προσθήσω. Τίς γάρ είμι, κρινόμενος ἐναντίον Κυ ρίου ; Εγώ δέ εἰμι σκώληξ, καὶ οὐκ ἄνθρωπος, όνειδος ἀνθρώπων, καὶ ἐξουθένημα λαοῦ. Εγγύς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τῇ καρδίᾳ, καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον· καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Ἐν τῇ ταπεινώσει ἡμῶν ἐμνήσθη ἡμῶν ὁ Κύριος, καὶ ἐλυτρώσατο ἡμᾶς ἐκ τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν. Τοὺς ταπεινοφρονοῦντας ἐγερεί Κύριος εἰς δόξαν. Κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν. Στόμα ταπεινών μελετά σοφίαν. Αγιάσατε τὸν φαυλίζοντα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω ἀλλ᾽ ἢ ἐπὶ τὸν ταπεινὸν, καὶ ἡσύχιον, καὶ τρέμοντα μου τους λόγους ; Εγώ Κύριος ὁ ταπεινῶν ξύλον ὑψηλὸν, καὶ ὑψῶν ξύλον ταπεινόν· καὶ ξηραίνων ξύλον χλωρόν, καὶ ἀναθάλλων ξύλον ξηρόν. Ἐγὼ Κύριος ἐλάλησε, καὶ ποιήσω Εν πυρὶ δοκιμάζεται χρυσός, καὶ ἄνθρωποι δεν κτοὶ ἐν καμίνῳ ταπεινώσεως. Οσῳ μέγας εξ, τοσούτῳ ταπείνου σαυτόν έναντι Κυρίου, καὶ εὑρήσεις χάριν· ὅτι μεγάλη ή δυνα στεία Κυρίου, καὶ ὑπὸ τῶν ταπεινῶν δοξασθήσεται. Θρόνους ἀρχόντων καθείλεν ὁ Κύριος, καὶ ἐφύ τευσε ταπεινούς ἀντ' αὐτῶν. Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ στραφήτε καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βα- σιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ὅστις οὖν ταπεινώσει και τὸν ὡς τὸ παιδίον τοῦτο, οὗτός ἐστι μείζων ἐν τῇ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. ὓς ἐὰν ἐν ὑμῖν θέλῃ μέγας γενέσθαι, ἔστω ὑμῶν διάκονος· καὶ ὃς ἐὰν ἐν ὑμῖν θέλῃ πρῶτος εἶναι, Έστω πάντων δοῦλος, καὶ πάντων ἔσχατος. Καὶ γὰρ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἦλθε διακονηθήναι, ἀλλὰ Ο διακονήσει. Οστις ὑψώσει ἑαυτὸν, ταπεινωθήσεται· καὶ ὅστις ταπεινώσει ἑαυτὸν, ὑψωθήσεται. Εἶπεν ὁ Πέτρος πρὸς τὸν Ἰησοῦν· Εξελθε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι ἀνὴρ ἁμαρτωλός είμι, Κύριε. Εἶπεν ὁ ἑκατόνταρχος· Κύριε, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθης. Οταν κληθῇς ὑπό τινος εἰς γάμους, μὴ κατακλι θῇς εἰς τὴν πρωτοκλισίαν, καὶ τὰ ἑξῆς. Όταν ποιήσητε πάντα τὰ διατεταγμένα ὑμῖν, λέγετε· Δοῦλοι ἀχρεῖοί εσμεν, ὅτι ὁ ὀφείλομεν που ῆσαι πεποιήκαμεν. Λέγω δὲ, διὰ τῆς χάριτος τῆς δοθείσης μοι, παντί τῷ ὄντι ἐν ὑμῖν, μὴ ὑπερφρονεῖν παρ' δ δεῖ φρο γεῖν, ἀλλὰ φρονεῖν εἰς τὸ σωφρονεῖν. ANTONII MELISS.E

Μὴ τὰ ὑψηλὰ φρονῆτε, ἀλλὰ τοῖς ταπεινοῖς συν- Α απάγεσθε. Τῇ ταπεινοφροσύνῃ ἀλλήλους ἡγεῖσθε ὑπερέχον τας ἑαυτῶν, μὴ τὰ ἑαυτῶν σκοποῦντες, ἀλλὰ καὶ τὰ ἑτέρων. Ὁ Θεὸς ἡμᾶς τοὺς ἀποστόλους ἐσχάτους ἀπέδει ξεν, ὡς ἐπιθανατίους· ὅτι θέατρον ἐγενήθημεν τῷ κόσμῳ, καὶ ἀγγέλοις, καὶ ἀνθρώποις. Ως περικαθάρματα ἐγενήθημεν τοῦ κόσμου, πάντων περίφημα έως άρτι. · Ταπεινώθητε ενώπιον Κυρίου, καὶ ὑψώσει ὑμᾶς. Ο Θεὸς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν. Ταπεινώθητε οὖν ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ, ἵνα ὑμᾶς ὑψώσῃ ἐν καιρῷ ἐπισκο πῆς. Αμήχανον τὸν μὴ καταδεξάμενον τὸ πρὸς πάν- τας ὑποδεὶς καὶ ἔσχατον, δυνηθήναί ποτε ή λοιδο ρούμενον, θυμοῦ κρατῆσαι, ἢ θλιβόμενον, διά μα προθυμίας περιγενέσθαι τῶν πειρασμών. Γυμνάσιον ταπεινοφροσύνης, ἡ ἐν τοῖς εὐτελεστέ ροις πράγμασι διατριβὴ, τὸ πάθος τῆς φιλοδοξίας θεραπεύουσα. Δείκνυσιν ἡμῖν ὁ Κύριος ἀρίστην ὁδὸν ὑψώσεως τὴν ταπείνωσιν. 18 ταπεινὸν μετὰ τῆς εὐδοξίας ἔχει καὶ τὴν ἀσφάλειαν. Κρείσσον δντα σοφὸν ὑφίεσθαι δι' ἐπιείκειαν, ἢ ἀμαθῶς ἔχοντα διὰ θράσος ὑπερεκτείνεσθαι. Μὴ ἐν ἐσθῆτε τὸ ταπεινὸν ἔχωμεν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν ψυχῆς καταστήματι· μηδὲ θρύψις αυχένος, ἢ φωνῆς ὕφεσις, ἢ προσώπου νεῦσις, ἢ βάθος ὑπήνης, ἢ βαδίσματος ἦθος τὸ ταπεινὸν ὑποκρίνοιτο, τὰ πρὸς ὀλίγον τυπούμενα, καὶ τάχιστα ελεγχόμενα. Πᾶν γὰρ ὁ προσποιητὸν οὐδὲ μόνιμον. 'Αλλ᾽ ὦμεν ὑψηλοὶ μὲν τῷ βίῳ, ταπεινοὶ δὲ τῷ φρονήματι· καὶ τὴν μὲν ἀρετὴν ἀπρόσιτοι, τὴν συνουσίαν δὲ καὶ λίαν εὐπρόσοδοι. Πολιτικοῦ μὲν γὰρ ἔργον εἶναι [1. οἶμαι] πάντα ποιεῖν καὶ λέγειν, ἐξ ὧν εὐδοκιμή- σει παρὰ τοῦ [[. τῶν] ἔξωθεν πνευματικοῦ δὲ καὶ τοῦ καθ' ἡμᾶς πρὸς ἐν μόνον βλέπειν, τὴν σωτηρίαν, ἥ τε ἁπλότης, καὶ τὸ τοῦ ἤθους ἄδολόν τε καὶ ἀμνη- σίκακον, Οὐδὲν οὕτως τῷ Θεῷ φίλον, ὡς τὸ μετὰ τῶν ἐσχά των ἑαυτὸν ἀριθμῆσαι. Οὐχ οὕτως τὸν ἁμαρτάνοντα, ὡς τὸν κατορθοῦντα χρὴ μετριάζειν. Ταπεινοφροσύνη ἐστὶ τὸ ὑψηλὸν ὄντα ἀπὸ κατορ θωμάτων ταπεινοῦν αὐτὸν ἀπὸ διανοίας. Μηδεὶς ἄπονον οιέσθω καὶ μετὰ ραστώνης εκπο ριζόμενον τὸ τῆς ταπεινοφροσύνης κατόρθωμα. Εμ- πέφυκε γὰρ τὸ κατὰ τὴν ἔπαρσιν πάθος παντὶ σχεδ δὸν τῷ κοινοῦντι τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως. Διὸ πάνω των τῶν κατ' ἀρετὴν ἐπιτηδευομένων τοῦτό ἐστιν ἐπιπονώτερον. : - Videte ne vos elate geratis, sed abjectis et humi- libus vos accommodate. Philipp. 11. Per humilitatem animi alium quisque sibi antecellere existimato, non vestra commoda spectate, sed etiam aliorum. 1 Cor. iv. Deus nos apostolos postremos fecit, quasi morti addictos, quia spectaculum facti su- mus mundo et angelis et hominibus. Quasi mundi purgamenta facti sumus, omnium peripsema usque adbuc. Jac. Humiliamini coram Domino, et extollet vos. I Petr. v. Superbis Deus resistit, humilibus au- tem dat gratiam. Humiliamini igitur sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationis. ¦ S. Basilii. Fieri non potest, ut is qui non infl- mam et postṛemam sortem sibi æquo animo feren- dam persuasus sit," aut si convicium ipsi fiat, iram comprimat, aut si prematur, patientia victor evadat. Exercitatio humilitatis est, in vilioribus rebus versari; sic enim gloriæ cupiditas coercetar. Optimam dignitatis viam ostendit Dominus, hu- militatem dico. Humilitas cum honesta fama habet et securita- tem. Præstat doctum de suo jure cedere clementia, quam imperitum per audaciam nimium alas exten- dere. Non in veste solum utamur modestia, sed etiam in animi constitutione; neque enim cervicis de- jectio, aut vocis remissio, aut capitis uutus, aut barba promissa, aut incessus compositus mode- stiam recte exprimunt, utpote quæ ad tempus fin- guntur, sed celerrime falsa deprehenduntur; quid- quid autem est fctum, idem non diuturnum erit. Simus igitur vita quidem elati, sed spiritu humi- les, et virtute quidem inaccessibiles, conversatione autem facillimus sit ad nos aditus. Est enim boml- nis civilis officium, ut omnia faciat et dieat ex quibus ab aliis gloriam consequatur : spiritalis autem et ejus qui nobiscum sentit, in unicam rem spectare, nimirum salutem, quæ est in simplici- Date, et moribus minime dolosis, ac injuriarum oblivione. S. Chrysost. Nihil est tam Deo gratum, quam seipsum cum postremis numerare. Non tam peccantem, quam recte facientem, de- cet modum servare et mediocritatem. ' Modestia est, fortiter factis et 228 virtutibus excelsum animo seipsum dejicere. Nemo credat labore carere, aut facile præstari posse modestia et humilitatis officium. Innatum est enim superbiæ vitium omnibus fere natura humana constitutis. Quare hoc ex omnibus virtutis opert- bus dificillimum est LOCI COMMUNES. · PARS II. SERMO LXXIII.

σθείς. Psal. lxxxviii. Ty depressisti, sicut saucium, Infamia non eum attingit, qui se moderatione et A abjectione animi rexerit. Modestia est modeste sentire, alterum convician- tom ferre, agnoscere peccatum, accusationes pati. est spiritus, est ταπείνωσις, id est alrjectio. Modestus aut humilis est is qui cum possit elatus esse, seipse abjicit; ut si imperator subjiciatur prætori aut proconsuli, modestus est, quod ex alio descenderit. Sin prætor imperatori, non est hun lis idcirco; non enim ex alto se ipse abjecit et exte- nuavit. Clement. Tanto quisque debet se submissius ge- rere, quanto major videtur esse. Decet enim ut superiorem deterior sequatur, ea spe ut fat melior. Β Nili. Beatus cujus est vila excelsa, spiritus au- tem humilis. Evagrii. Armatura tutissima, animi modestia. Legi, magistratul et sapientiori cedere, mode- stiæ est. Patrum. Versare cum modestis, et mores ipso- rum edisces. Si enim contemplatio doctorum utilis est, quanto magis doctrina, quæ ex illorum ore proficiscitur 1 Philonis. Tolerantiæ et prudentiæ et justitiæ amatoren decet elationem et magnos spiritus de- pellere ; nam magnum est argumentum vere exer- ceri virtutem, si omnis modestia adsil, et arrogan tia absit. Si dignitatibus et magistratibus multum inflan - u tibus es præditus, sicut bonus gubernator vela expansa contrahito, ne imprudens præcipiteris. De superbis et protervis et arrogantibus, et inanis gloria cupidis. Job XL. Omnem contumeliosumi humilia, et superbum restingue: tabefacito impios repente, et ora ipsorum ignominia impleto. Psal. ix. Dum superbis impius, ut ignis accen ditur. Psal. 11. Oculos superbes deprimes. Vidi impium superexaltatum, ut 220 in su- Ŋy blime ut cedros Libani sublatum. superbum. Psal. c. Cum superbo oculo et inexplebili corde cíbum.non sumpsi. Prov. xi. Superbis Dominus resistit, humilibus vero dat gratiam. Impurus est apud Dominum quisquis est elato corde. Audax et præfractus et arrogans pestis vocatar. Sophon. 111. Perdam contumeliam exlegum, et superborum jujuriam deprimam. Si tam sublimis sublatus fueris quam aquila, ac Τα πεινοφροσύνη dicitur quod φρονήματος. id Ατιμία οὐχ άπτεται τῷ ἑαυτὸν ταπεινοφροσύνην παιδαγωγήσαντι. Ταπεινοφροσύνη ἐστὶ τὸ ταπεινοφρονεῖν, τὸ ἑτέρου ὀνειδίζοντος φέρειν, τὸ ἐπιγνώσκειν τὸ ἁμάρτημα, τὸ φέρειν τὰς κατηγορίας. Ταπεινοφροσύνη διὰ τοῦτο λέγεται, ὅτι τοῦ φρο- νήματός ἐστι ταπείνωσις. Ταπεινόφρων ἐκεῖνος ἐστιν, ὁ ὑψηλὰ δυνάμενος φρονεῖν, ταπεινοφρονῶν· οἷον, ἐὰν μὲν ὁ βασιλεὺς ὑποταγῇ τῷ ὑπάρχω, ταπεινόφρων ἐστὶν, ὅτι ἀπὸ τοῦ ὕψους κατέβη· ἐὰν δὲ ὁ ὑπαρχος τῷ βασιλεῖ, οὐκ ἔστι ταπεινόφρων. Οὐ γὰρ ἀπὸ τοῦ ὕψους ἐπα πείνωσεν ἑαυτόν. Τοσοῦτόν τις μάλλον ὀφείλει ταπεινοφρονεῖν, ὅσον δοκεῖ μᾶλλον εἶναι. Καλόν γὰρ ἀεὶ τῷ κρείττονι τὸ χεῖρον ἀκολουθεῖν διὰ βελτιώσεως ἐλπίδα, Μακάριος ὁ τὸν βίον ὑψηλὸν ἔχων, ταπεινὸν δὲ τὸ φρόνημα. Αρρηκτον ὅπλον ή ταπεινοφροσύνη τῇ ψυχῇ. . Νόμῳ καὶ ἄρχοντι καὶ τῷ σοφωτέρω είκειν, και σμιον. Συναναστρέφου τοῖς ἔχουσι ταπείνωσιν, καὶ μαθήσ σει τους τρόπους αὐτῶν. Εἰ γὰρ ἡ θεωρία των εἰρημένων ὠφέλιμος, πόσω μάλλον ή διδασκαλία τοῦ στόματος αὐτῶν! Τον καρτερίας καὶ φρονήσεως καὶ δικαιοσύνης εραστὴν οἴησιν χρὴ καὶ τὸ μεγάλαυχον καθαιρείν. Τοῦ γὰρ ἐπιτηδεύειν ἀνήθως ἀρετὴν δείγμα οὐ με κρὸν ἄσκησις ἀτυφίας. Εἰ δόξαις καὶ ἀρχαῖς μέγα φυσώσαις ἐφτεσαι, καθάπερ νηὸς ἀγαθὸς κυβερνήτης, τὴν πολλὴν τῶν Ιστίων χύσιν στείλον, ἵνα μὴ λάθης ἐκτραχηλι ΛΟΓΟΣ ΟΔ'. Περὶ ὑπερηφάνων καὶ σοβαρῶν καὶ αλαζόνων καὶ κενοδόξων. Πάντα ὑβριστην ταπείνωσον, ὑπερήφανον δὲ σβές σον, σῆψον δὲ ἀσεβεῖς παραχρῆμα· τὰ δὲ πρόσωπα αὐτῶν ἀτιμίας ἔμπλησον. και Ἐν τῷ ὑπερηφανεύεσθαι τὸν ἀσεβῆ ἐμπυρίζε Οφθαλμοὺς ὑπερηφάνων ταπεινώσεις. Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον, καὶ ἐπαιρόμενον ὡς τὰς κέρδρους τοῦ Λιβάνου. Σὺ ἐταπείνωσας, ὡς τραυματίαν, ὑπερήφανον. Υπερηφάνῳ ὀφθαλμῷ καὶ ἀπλήστῳ καρδίᾳ, τούτῳ οὐ συνήσθιον. Κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν. Ακάθαρτος παρά Κυρίῳ πᾶς υψηλοπάρδιος. θρασὺς καὶ αὐθάδης καὶ ἀλαζὼν λοιμὸς καλεί Απολέσω ύβριν ἀνόμων, καὶ ὕβριν ὑπερηφάνων ταπεινώσω. Ἐὰν μετεωρισθῇς ὡς ἀετὸς, καὶ ἐὰν ἀνὰ μέσον ANTONII MELISSA SERMO LXXIV [al. XXXV).

τῶν ἄστρων θῇς νοσσιάν σου, ἐκεῖθεν κατάξω σε, λέ- Α γει Κύριος. Ηφανίσθησαν καὶ πετεινὰ, ὅτι εἶπαν, Οὐκ ὄψεται Κύριος ὁδοὺς ἡμῶν. Πάντας τοὺς πορευομένους ἐν ὑπερηφανία ταπει νώσει Κύριος. Τότε ἐροῦσι πρὸς ἑαυτούς· Τί ὠφέλησεν ἡμῖν ἡ ὑπερηφανία; καὶ τί ὁ πλοῦτος μετά αλαζονείας συμβέβληται ἡμῖν; Παρῆλθε πάντα ως σκιά. Μὴ ἐξύψου σεαυτόν, ἵνα μὴ πέσης καὶ ἐπαγάγῃς τῇ ψυχῇ σου ἀτιμίαν, καὶ ἀποκαλύψῃ Κύριος τα κρυπτά σου, καὶ ἐν μέσῳ ἐκκλησίας καταβάλει σε Μισητή έναντι Κυρίου καὶ ἀνθρώπων ή κενο- δοξία. Εἰσιν οἱ πλουτίζοντες εαυτούς, μηδὲν ἔχοντες. Κρείσσον ἀνὴρ ἐν ἀτιμίᾳ δουλεύων ἑαυτῷ, ἢ ὁ τιμὴν ἑαυτῷ περιθεὶς, καὶ προσδεόμενος ἄρτου. Τί ὑπερηφανεύει, γῆ καὶ σποδός ; Αρχή υπερηφανίας ἁμαρτία· καὶ ὁ κρατῶν αὐτ τῆς ἐξομβρήσει βδέλυγμα. Ο απτόμενος πίσσης μολυνθήσεται · καὶ ὁ κοινων νῶν ὑπερηφάνῳ ὁμοιωθήσεται αὐτῷ. Βδέλυγμα υπερηφάνοις ταπείνωσις. Μὴ ὑπερηφανεύου ενώπιον βασιλέως. Ἐξέλιπεν ἄνομος, ἀπώλετο ὑπερήφανος, πεσοῦνται οι υψηλοί μαχαίρα. Δόξαν παρ' ἀλλήλων λαμβάνοντες, τὴν δόξαν παρὰ τοῦ μόνου Θεοῦ οὐ ζητεῖτε. Πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται Τὸ ἀνθρώποις ὑψηλὸν, βδέλυγμα ενώπιον τοῦ Θεοῦ. Μή υψηλοφρένει, ἀλλὰ φοβοῦ, Μη γενώμεθα κενόδοξη, ἀλλήλους προκαλούμενοι, ἀλλήλοις φθονοῦντες. Οὐ τα βήματα πέφυκε τις λύπας κινεῖν, ἀλλ᾽ ἡ καὶ τοῦ λοιδορήσαντος ἡμᾶς ὑπεροψία, καὶ ἡ ἑκά στου περὶ αὐτῶν φαντασία. Τῷ ὄντι θεραπευόμενα τὰ ὑπερήφανα ήθη καυ τῶν ὑπεροπτικώτερα πέφυκε γίνεσθαι. Ομοίως ἐστὶ χαλεπὸν ἐν τε δυσκολίαις πραγμάτ των ἀταπείνωτον τὴν ψυχὴν διασώσασθαι, καὶ ἐν ταῖς ὑπερηφανίαις μὴ ἐπαρθῆναι. Κενόδοξος ἐστιν ὁ ψιλῆς ἕνεκεν τῆς ἐν τῷ κόσμῳ D δόξης, της παρὰ τῶν ὁρώντων ἢ ἀκουόντων, ποιῶν τι ή λέγων. Μη επαρθῇς μέγα, ἵνα μὴ μέτζον κατενεχθῇς. Μέγα τοῖς ἀνθρώποις ή πενή δόξα πρὸς ἀρετὴν ἐμπόδιον. Ῥᾷστον ἑαυτὸν ἀπατῶν, καὶ οἴεσθαι εἶναί τι, οὐδὲν ὄντα, ὑπὸ τῆς κενής δόξης φυσώμενον. Τὸ οἴεσθαι τοῦ εἶναι τὸ πλεῖστον ἀφαιρεῖται: Μὴ φρόνει τῶν κακῶν φαίνεσθαι κρείττων· λυποῦ δὲ τῶν ἀγαθῶν ἡττώμενος. Υβρις μικρὸν κρατοῦντα φυσᾶσθαι μέγα. Τί τοῦ τύφου καὶ τῆς ἀπονοίας αἰσχρότερον ; : inter astra nidum posueris tuum, illinc detraham te, inquit Dominus. Jerem. Evanuerunt etiam pennigera, quia di- xerum Dóminum non visurum vias Ipsorum. Dan. iv. Omnes qui superbe incedunt, Dominus depriinet. Sap. v. Tune dicent in seipsis : Quid profuit mobis superbia? quid item opulentia cum arro- gantia conjuncta contulit? Omnia in umbræ morem praeterierunt. Noli te extollereè, ne cadas, et animæ tuæ ignemi- niam inuras, et Dominus patefacial occulta tua, et in medio ecclesiæ dejiciat te. Eccli. x. Odiosa est in conspectu Dei et hominum inonis gloria. Sunt qui se divites prædicent, cum nihil habeant.. Melius est in ignobilitate sibi servire, quam ho- norem sibi assumere cum panis ponuria. . Ibid. Quid superbis, terra et cinis? Ibid. Superbiae initium peccatum est (al. su perbia initium peccati est), et præditas ea pro- fundet exseorabilia. Ecoti, xm. Qai tangit picem, contaminabitur; qui dum superbe communicat, similis ei evadet. Ibid. Delestantur superbi nodestiam. • Ne superbe to geras in conspectu ragės. Defecit exies, periit superbus ; endent elast gladia Laudem invicem accipientes, laudem a solo Deo C non quderitis. Quisquis se ipsè extollit, déprimetur. Quod in hominibus excelsunt est, id coram Don abominatio. Noli elatus esse, sed times Galat. v. Ne simus inanis gloriæ cupidi, invicem provocantes, invicem invidentes, S. Basilii. Non verba ipsa solent dolore afficere, sed conviciantis nobis contemptus, et cujusque de - se ipso opinio. Mores hominis superbi si vere sanati 230 fue- rint, solent esse sui despicientiores. Eque difficile est in rerum difficultatibus ani- mum firmum servare, quam in prosperitatibus non extofli. Inanis gloriæ captator est, qui aliquid aut facit aut dicit mundanæ ét nudæ gloriæ causa, quæ ips! vėl a spectatoribus vel auditoribus tribuátur. Theologi. Ne multum tollare, he magis deji- ciare. Janis gloria magnum est ad virtutem impedi- mentum. Facillimum est seipsum fallere, at præ gloria inauf inflamm se aliquid putare, cum nihil s's. Opinari ab esse plurimum differt. ' Nòll cogitare te malis vid eri præstantiorem : sed potius tristare quod sis bonis inferior. Injuria est, si quis cum paulum valeat, multum Infetur. S. Chrysost. Quid fastu et arrogantia turpius? LOCI COMMUNES. - PARS II. SERMO LXXIV.

Vere dicta est ab antiquis inanis gloria, quod inanis sit, nihil intus habens quod utile sit. Greg. Nyss. Generis nobilitas et fastus superbi Effrenatus et protervus tum aliis adiri non po- test, tum ipse sibi inimicus est. Si detrahas fastuosos mores, iræ nullus relin- quetur locus. Elatus est semper arrogantium animus, et ad su- blimia semper fertur, convivere humilioribus non. sustinens, et moderatum et humilem despiciens spiritum. Laudatione summa dignus est, qui arrogantem odit, videlicet ipsum arrogantiæ vitium, quod est omnium malorum fœdissimum, tum apud Deum enim contemplorem non putat molestum et in- tolerandum? quis turgidum non odit spiritum ? quis non inflatos objurgandos putat? Semper enim quodammodo arrogans est audax, asper, iracundus, et compesci non potest. Clement. Excelso et glorioso affixa est volubilis ad humilitatem mutatio et casus, ut divina docet doctrina. alias perturbationes superet, a gloria et a populi laudatione superari solet. Ex his qui in republica versantur, si detrahas materias [id est, quod forinsecus], inane sepulcrum 231 reperies mente carens. multumöglorietur. In omnibus rebus opinio impedit illud quod est revera. Ventilator virtutis animus superbus. Cisterna destituta aquis, animus gloriæ cupidus. Joan. Clim. Jejunans gloriæ inanis cupidus sum, abdo me ut ignotus sim, tanquam prudens rursus gloriam appeto. Splendide vestitus ab illa vincor: vili habitu tectus, rursum gloriam cupio : loquens vincor, tacens rursus victus sum : quocunque pro- jeceris istum tribulum, aculeus stat réctus. Difficile est inanis gloriæ dæmonem effugere ; nam quidquid molitus fueris, ut hane exstirpes, idipsum erit alterius inanis gloriæ initium. Fur solem detestatur, superbus modestos despi- cit. Melior est cum ratione vini potio, quam cum fastu aquæ. Α Εἰκότως εἴρηται παρὰ τῶν παλαιῶν κενοδοξία. Διάκενος γάρ ἐστιν ἔνδον, οὐδὲν ἔχουσά τι χρήσι μον. Ἡ εὐγένεια καὶ ἡ σεμνότης τοῦ ὑπερηφάνου τὸ συγγενὲς πρὸς τὴν πλίνθον ἔχει. Ὁ ἀπηνὴς καὶ σοβαρὸς ἀπροσπέλαστός ἐστι τοῖς ἐγγίζουσι, καὶ δυσμενὴς ἑαυτῷ. Ἐὰν ὑφέλης τοῦ τύφου τὸ ἦθος, καιρὸν οὐχ ἔξει τὸ κατὰ θυμὸν ἐγγενέσθαι πάθος. Μετέωρος ἐστιν ἀεί πως τῶν ἀλαζόνων ὁ νοῦς, καὶ πρὸς τὰ ἄνω φέρεται, συζῆσαι χθαμαλωτέροις οὐκ ἀνεχόμενος, καὶ τὸ μέτριον καὶ ταπεινὸν ἀτιμάτ των φρόνημα. Εὐφημίας τῆς ἀνωτάτης ἄξιος ὁ τὸν ἀλαζόνα μισῶν, ήγουν αὐτὸ τὸ χρῆμα τὴν ἀλαζονείαν, τὴ πάντων αίσχιστον τῶν κακῶν, καὶ παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις στυγηρὸν καὶ ἀπόβλητον. Τίς γὰρ τὸν υπερόπτην οὐχ ἡγεῖται φορτικόν ; τίς τὸ ὑπέρογ κον οὐ παραιτείται φρόνημα ; τοῖς μέγα φυτῶσιν εἰς οὐκ ἐπιτιμᾶ ; Δεὶ γάρ πώς ἐστιν ὁ ἀλαζὼν θρασύς, καὶ ἀτίθασ σος, δύσαργός τε καὶ ἀκατεύναστος. Τῷ ὑψουμένῳ καὶ μεγαλυνομένῳ παραπέπηγεν ἀγχίστροφος ἡ πρὸς τὸ ταπεινὸν μεταβολὴ καὶ πτώ σις, ὡς ὁ θεῖος διδάσκει λόγος. Φασί τινες, ὅτι ὕστατον ἀποδύσεται τὸν τῆς κενο δοξίας χιτῶνα ὁ σοφός. Καὶ γὰρ τῶν ἄλλων παθῶν περικρατήσει· ἀλλὰ τῆς δόξης καὶ τοῦ παρὰ ταῖς πολλοῖς ἐπαίνου πέφυκεν ἡττᾶσθαι. Τῶν πολιτικῶν ἐὰν τὰς ὅλας ἀφέλῃς, κενὸν τάφον εὑρήσεις, νοῦν οὐκ ἔχοντα. Τις τιμῆς ἡ ἀρχῆς καταπεφρόνηκε ; Σχεδόν των ἔτι πεφυρμένων ἐν κεναῖς δόξαις οὐδεὶς τὸ παρά- πάν. Δεινόν έστι μέγα φρονείν μικρά πράττοντα. Ἐν παντὶ τὸ οἴεσθαι τῷ εἶναι ἐμποδίζει. Δικμήτωρ ἀρετῆς λογισμὸς ὑπερήφανος. Λάκκος άνυδρος φιλόδοξος ψυχή. Υπερήφανος ψυχή πανδοχείον λῃστῶν. Νηστεύων κενοδοξῶ, καταλύω ἵνα μὴ γνωσθῶ, ὡς φρόνιμος πάλιν κενοδοξῶ. Λαμπρά περιβεβλημένος ἡττῶμαι ταύτην, καὶ εὐτελῆ ἐξαλλάσσων πάλιν κε- νοδοξῶ· λαλῶν ἡττῶμαι, καὶ σιωπήσας πάλιν ήτ τήθην. ὡς ἂν ρίψης τὴν τρίβολον ταύτην, ὀρθὸν τὸ κέντρον ίσταται. Χαλεπὸν διαφυγεῖν τὸν τῆς κενοδοξίας δαίμονα. “Ο γὰρ ποιήσει τις καθαιρήσειν αὐτὴν, τοῦτο ἀρχὴ κενοδοξίας ἑτέρας γενήσεται. Βδελύττεται ήλιον κλέπτης, υπερήφανος δὲ πραεῖς ἐξουθενεῖ. Αμεινον ἡ μετὰ λόγου οινοποσία τῆς μετὰ τύφου υδροποσίας. cognationem cum figlinis lateribus habent. (1) tum apud homines odiosum et rejiciendum. Quis Philonis.Aiunt quidam sapientem omnium pos- tremum exuere inanis gloriæ tunicam; etenim ut Honorem aut magistratum quis contempsit? Nul- lus fere illorum qui adhuc immersi fuerunt inani gloris. Evagrii. Indignum est ut is qui parum prodest, Superbus animus diversorium latronum. (1) Nimirum quia omnes homines ex luto ut lateres originem ducunt. 1183. ANTONII MELISSE

δελφοι μᾶλλον ἢ φίλαυτοι. magnifice de nobis sentiamus. batus est, sed quem Deus commendat nemo frater, suis quisque servit commodis, ideoque et alios servat. Δεῖ τῶν νέων ἐκπνευματοῦν τὸ οἴημα, καὶ τὸν τῷ · Α φον, ὡς τῶν ἀσκῶν τὸν ἀέρα τοὺς ἐκχέειν τι βου λομένους χρήσιμον· εἰ δὲ μή, γέμοντες όγκου καὶ φυσήματος, οὐ προσδέχονται. Τοὺς μὲν ἀσκοὺς τὸ πνεῦμα διίστησι, τους δε ἀνοήτους ἀνθρώπους τὸ οἴημα. Ο τύφος, ὥσπερ ποιμήν, οὗ θέλει τοὺς πολλοὺς ἄγει. Αλέξανδρος νοσήσας μακρὰν νόσον, ὡς ἀνέγξω σεν, οὐδὲν ἔφη διατεθῆναι χείρον· υπέμνησε γὰρ ἡμᾶς ἡ νόσος μὴ μέγα φρονεῖν θνητούς ὄντας. Ἐὰν ἴδῃς πονηρὸν εἰς ὕψος αιρόμενον, Λαμπρῷ τε πλούτῳ καὶ τύχῃ γαυρούμενον, Οφρύν τε μεῖζον τῆς τύχης επαίροντα· Τούτου τάχιον μεταβολὴν προσδόκα, Επαίρεται γὰρ μείζον, ἵνα καὶ μείζον πέσῃ. Ο τρισάθλιοι, πάντες οἱ φυσῶντες ἑαυτοῖς με γάλα 1 Αὐτοὶ γὰρ οὐκ ἴσασιν ἀνθρώπου φύσιν. Αριστοτέλης θεασάμενος νεανίσκον κατωφρυωμέν νον, μηδὲν δὲ ἐπιστάμενον, Νεανίσκε, έφη, οἷός μοι δοκεῖς αὐτὸς εἶναι, ἐγὼ γενοίμην· οἷος δὲ τῇ ἀλη- θείς ὑπάρχεις, τοιοῦτοι μοι οἱ ἐχθροὶ γένοιντο. ῾Ο αὐτὸς κατανοήσας μειράκιον ἐπὶ πολυτελεία τῆς χλαμύδος σεμνυνόμενον, Οὐ παύσει, ἔφη, μειρά- κιον, ἐπὶ προβάτου δορᾷ σεμνυνόμενος ; ΛΟΓΟΣ ΟΕ'. Ο φιλῶν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἀπολέσει αὐτήν· καὶ ὁ μισῶν αὐτὴν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ εἰς ζωὴν αἰώνιον φυλάξει αὐτήν. Οὐχ ὁ ἑαυτὸν συνιστῶν, ἐκεῖνος ἐστι δόκιμος, ἀλλ᾽ ἂν ὁ Κύριος συνίστησιν. Οἱ πάντες τὰ ἑαυτῶν ζητοῦσιν, οὐ τὰ τοῦ Χριστοῦ. Πᾶς ἀνὴρ φαίνεται ἑαυτῷ δίκαιος· κατευθύνει δὲ καρδίας Κύριος. Εγκωμιαζέτω σε ὁ πέλας, καὶ μὴ τὸ σὸν στόμα, ἀλλότρια, καὶ μὴ τὰ σὰ χείλη. Πάντες μὲν εὐσεβεῖς ἐξ ἑνὸς τοῦ καταγινώσκειν ἀλλήλων ἀσέβειαν ἢ τῶν μὲν ἰδίων πράοι κριταί, τῶν δὲ ἀλλοτρίων ἀκριβεῖς ἐξετασταί. Συνῶμεν ἀλλήλοις πνευματικῶς, γενώμεθα φιλά- Ο μὴ καταδεχόμενο; τὴν παρὰ τοῦ ἀδελφοῦ θεραπείαν προσαγομένην αὐτῷ ἀσύμφωνος ἐστι καὶ αὐτὰς ἑαυτῷ. Οὐδεὶς φίλος, οὐδεὶς ἀδελφός· τὰ ἑαυτῶν σκοποῦμεν ἕκαστος, διὰ τοῦτο καὶ τὰ ἑαυτῶν κολο- βοῦμεν· καὶ ἀσθενεῖς, καὶ εὐκαταγών στοι καὶ ἀνθρώποις καὶ διαβόλῳ ἐσμὲν ἐκ τοῦ μὴ συνασπί ζειν ἀλλήλοις. Καὶ γὰρ ἐν πολέμῳ καὶ παρατάξει ὁ πρὸς τοῦτο μόνον ὁρῶν στρατιώτης, όπως ἑαυτὸν διασώσῃ φυγών, καὶ τοὺς ἄλλους μεθ' ἑαυτοῦ προσο απόλλυσιν· ὥσπερ οὖν ὁ γενναῖος, καὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων τὰ ὅπλα τιθέμενος, μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ἑαυτὸν διασώζει. - Platonis.Exhaurire oportet ex animis juvenum falsam opinionem et fastum, sicut aerem ex utri- bus utile quippiam infusuri exsugunt: secus enim inflatione et spiritu turgentes nihil admittunt. Socratis. Utres aer distendit, homines autem stultos opinio. Diogenis. Fastus sicuti pastor, quo libet multos ducit. Alex. Alexander diuturno morbo afflictatus, ut convaluit, negavit se pejus esse affectum ; admo- net enim nos ægritudo, mortales cuin simus, ne Si videris improbum in altum gradum evectum, Magnisque opibus et fortuna exsultantem, Superciliaque supra fortunam extollentem, Ejus celerrimam exspecta mutationem ; Tollitur enim altissime, ut majori casu ruat. Menandri. O ter miseri, quotquot magnis sunt inflati rebus ! Ipsi enim hominis naturam non norunt. Arist. Aristoteles adolescentulum superciliis subla- tis superbientem conspicatus, sed nulla scientia præ- ditum : Adolescentule, inquit, utinam talis essem, qualis ipse tibi videris, qualis autem revera es, tales fiant hostes mel. Idem cum animadvertisset sumptuosa chlamyde adolescentulum se jactantem : Non desines, inquit, adolescentule, ovis pelle gloriari ? Joan. xi. Qui amat animam suam, perdet eam : et qui odit eam in hoc mundo, in vitam sempi– ternam custodiet camı. 11 Cor. x. Nou qui seipse commendat, hic pro- Omnes quæ sua sunt quærunt, non quæ sunt Christi. Salomon. Quivis sibi videtur justus, sed cor Dominus dirigit. Theologi. Laudel to proximus, non os tuum, labia aliena, non tua. Omnes videntur pii in hoe uno, condemnando videlicet alii alios impietatis : suorum peccatorum parum severi judices, alienorum autem, accurati examinatores. Conversemur alii aliis spiritualiter, et simus fra- ´trum magis quam nostri amantes. · S. Chrysost. Qui non fratris obsequium accipit quod ille offert, secum ipse dissentit. Nemo amicus, sua quisque minuit: et infirmi et debellatu faciles tum hominibus, tum diabolo sumus, quod alii alios non delendimus. Nam etiam in pugna et acie miles qui suam solius salutem in animo habet cateris quoque proripit et perdit. E contra vir fortis et se LOCI COMMUNES. - PARS II. SERMO LXXV. Περὶ φιλαυτίας. 232 SERMO LXXV [al. LXXXI]. De amore sui .

Οἱ ἑαυτῶν μόνον ἔνεκα πάντα πράττοντες φιλαν τίας μέγιστον κακὸν ἐπιτηδεύουσιν. Φιλαυτία ἐστὶν ἡ τοῦ σώματος ἄλογος φιλία. Εξ αὐτῆς δὲ τίκτεται ὁ τῆς γαστριμαργίας λογισμός καὶ ὁ τῆς κενοδοξίας· ἐκ δὲ τούτων τίκτεται ἅπας ὁ τῶν κακῶν κατάλογος. Οταν καταγελάσωμέν τινων, ἐπιστρέφειν ἐφ' ἐμυ τοῖς καὶ σκοπεῖν δεῖ μὴ καὶ αὐτοὶ τοῖς αὐτοῖς ἐσμεν ἔνοχοι. Πολλὰ γὰρ τὸ φίλαυτον ἐπικρύπτει καὶ περι βάλλει, παρὰ τῶν μᾶλλον καταγελώντων. Δεινὸν δ' ὅταν τις μὴ φρονῶν δοκῇ φρονείν. Αγαθοὶ δὲ τὸ κακόν ἐσμεν ἐφ' ἑτέρων ἐδεῖν· αὐτοὶ δ' ὅταν ποιῶμεν, οὐ γινώσκομεν. & Οὐδεὶς ἐπ' αὐτοῦ τὸ κακὸν συνορα, Πάμφιλε· ἑτέρου δ' ἀσχημονοῦντος σαφῶς ἔψεται. Διογένης ἐρωτηθεὶς τί χαλεπώτατον, Το γινώσκειν ἑαυτόν, ἔφη. Πολλὰ γὰρ ὑπὸ φιλαυτίας Έκαστον ἑαυτῷ προστιθέναι, Ὁ αὐτὸς τῶν ἀνθρώπων ἐνίους ἔφη τὰ δέοντα λέγοντας, ἑαυτῶν οὐκ ἀκούειν, ὥσπερ καὶ τὰς λύρα; καλὸν φθεγγομένας οὐκ αἰσθανέσθαι. ΛΟΓΟΣ ΟΦ. Περί πολυπραγμοσύνης καὶ ἀπραγμοσύνης καὶ ἡσυχίας· καὶ ὅτι τὸ ἠρεμεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ γνῶσιν προξενεῖ. Ἰακὼς ἦν άνθρωπος ἄπλαστος, οἰκῶν οἰκίαν. Ενδοξάσθητι καθήμενος ἐν τῷ οἴκῳ σου. Ησυχάσεις, καὶ οὐκ ἔσται ὁ πολεμῶν σου Καταγελῶν πολυοχλίαν πόλεως, μέμψιν δὲ φορο λόγου οὐκ ἀκούων. Σχολάσατε καὶ γνῶτε ὅτι ἐγώ είμι Θεός. Καταμόνας εἰμὶ ἐγώ, ἕως οὗ παρέλθω. Ανὴρ φρόνιμος ἡσυχίαν άγει. Ισχυρότερά σου μὴ ζήτει, καὶ βαθύτερά σου μὴ έρευνα. "Α προσετάγη σοι, ταῦτα διανοοῦ. Τὰ γὰρ πλείονα τῶν ἔργων αὐτοῦ ἐν ἀποκρύφοις. ᾿Αγαθοὶ ἡσυχάζουσι διαπαντός. Ο συνιὼν ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ σιωπήσεται, ότι καιρός πανηρός ἐστιν. Ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω ἀλλ᾽ ἢ ἐπὶ τὸν ταπεινὸν, καὶ ἡσύχιον, καὶ τρέμοντα μου τοὺς λόγους; Εὐφρανθήσονται οἱ ἡσυχάζοντες ἐν τῇ γῇ. Μὴ ἐκπορεύησθε εἰς τὸν ἀγρὸν, καὶ ἐν ταῖς ὁδοῖς μή βαδίζητε, ότι ρομφαία τῶν ἐχθρῶν παροικεῖ κυκλόθεν. ᾿Αγαθός Κύριος τοῖς ὑπομένουσιν αὐτόν· ψυχῇ ἡ ζητήσει αὐτὸν, ἀγαθὸν, καὶ ἡσυχάσει εἰς τὸ σωτή ριον Κυρίου. Αγαθὸν ἀνδρὶ, ὅταν ἄρῃ ζυγὸν ἐκ νεότητος αὐτοῦ. Καθήσεται καταμόνας καὶ σιωπήσεται, ὅτι ἦρεν ἐφ' ἑαυτῷ. Δώσει τῷ παίοντι σταγόνα, χορτασθή σεται ὀνειδισμῶν, ὅτι οὐκ εἰς τὸν αἰῶνα ἀπώσεται Κύριος. Αποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, εἶπεν αὐτῇ· Μάρθα, Philonis. Sua causa omnia agentes, philantis (id est, amoris sui) maximum małym exercent. Maximi. Amer sui pat corporis ratione carens amicitia, ex qua quidem nascitur gulogitatis ratio, et inanis gloriæ gupiditas: ex his auem nafcitur universus malorum numerus. Platonis. Cum deridebimus alios, decet in nos ipnos convertamus, consideremusque num et ipsi iisdem vitiis simus ohnoxii: multą enim amor sui celat et legit, etiam in bis qui maxime alios irrident. Critiæ. Indigna res est, cum quis non sapiens sapere sibi videtur. Apti sumus ad aliena vitia cernenda, ipsi autem si male facimus, non cernimus, Socratis. Nemo in seipso vitia cernit, Pamphile, alterius dedecora vides aperte, Diogenis. Diogenes interrogatus quid esset difellinm, Nosse seipsum, inquit; multa enim propter amorem sui sibi quemque præsumere. Idẹm nonnullos homines esse dicebat qui cum belle dicerent, recteque loquerentur, seipsos non audirent, in lyrarum morem, quæ cum helle soment, nihil tamen sentiunt. 233 SERMO LXXVI{al. XXXVII]. De curiositate et securitate et quiete, ao quietum esse Dei cognitionem conciliare. Gen. xxv, Jacobus erat vir simplex, domi se conLinens. Gloriam comparato ɖomi ședens. Job. Quiesces, et non erit qui tecum bellet. Deridens magnam civitatis turbam, querelam autem exactoris tributorum non audiens. Olium agite et cognoscite me esse Deum. Solus sum ego dum præteriero. Prov. Vir prudens quietem agit. Eccli. Difficiliora quam quibus par sis, nẹ quæsito, et te profundiora ne scrutator: sed quæ tibi præscripta sunt, ea considerato; quæ enim ultra opera Dei sunt, in arcanis latent. Boni viri perpetuo sunt quieti. Amos v. Intelligentia perditus hoc tempare tacebit, quin tempus malum est S fea, uxxtı. Quem respiciam, nisi humilem et p quietum, et timide audientem sermones meos? Lætabuntur, qui tranquilli sunt in terra, Jerem. vi. Ne egrediamini in agrum, nec per sias vadite, quia gladius hostium in orbem circunhabitat. Benevolus Dominus iis qui ipsum exspectant animæ quæ ipsum quæret, bene erit, et in salute Domini conquiescet. Bene est ei qui tulerit jugum a juventute sua; scdebit solus et tacebit, quoniam in seipso sustinet; dabit percutient maxillam. Salurabitur probris quia non in æternum repellet Dominus. Luc. x. Respondens autem Jesus dixit ei; Mar

Μάρθα, μεριμνᾶς καὶ τυρβάζῃ περὶ πολλά. Ενὸς δέ ἐστι χρεία. Μαρία δὲ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο, ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἀπ' αὐτῆς. Παρακαλῶ οὖν ὑμᾶς, ἀδελφοί, περισσεύειν μάλ λον, καὶ φιλοτιμεῖσθαι ἡσυχάζειν, καὶ πράσσειν τὰ ίδια, καὶ ἐργάζεσθαι ταῖς χερσὶν ὑμῶν. Ράδιον ἑκάστῳ ἡμῶν πολυπραγμονεῖν τὰ ἀλλὰ τρια, ἢ τὰ οἰκεῖα ἑαυτοῦ διασκέπτεσθαι. Πολλοὶ μὲν τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ κατανοοῦσι, τὴν δὲ ἐν τῷ οἰκείῳ ὀφθαλμῷ δοκὲν οὐκ ἐμβλέπουσιν. "Ωσπερ γὰρ τὰ θηρία εὐκαταγώνιστά έστι καταψη χθέντα, οὕτως ἐπιθυμίαι, καὶ ὄργαὶ, καὶ φόβοι, καὶ λύπας, τὰ ιοβόλα τῆς ψυχῆς κακά, κατευνασθέντα διὰ τῆς ἡσυχίας, καὶ μὴ ἐξαγριούμενα τῷ συνεχεί ἐρεθισμῷ, εὐκαταγωνιστότερα τῇ δυνάμει τοῦ λόγου γίνεται. Τὸ ἀπεσχισμένον καὶ ἰδιάζον του κοινωνικοῦ καὶ ἡνωμένου τοῖς πολλοῖς προτιμότερον. Συντελεῖ πρὸς τὸ ἀμέριστον τῆς ψυχῆς τὸ ἰδιάζειν κατὰ τὴν οἴκησιν. Τὸ γὰρ ἀναμεμιγμένην ἔχειν τὴν ζωὴν τοῖς ἀφρόνως καὶ καταφρονητικῶς πρὸς τὴν ἀκριβῆ τήρησιν τῶν ἐντολῶν διακειμένοις βλαβε- ρόνο Ἡσυχία οὖν ἀρχὴ καθάρσεως τῇ ψυχῇ, μήτε γλώσσης λαλούσης τὰ τῶν ἀνθρώπων, μήτε ὀφθαλ μῶν εὐχροίας σωμάτων και συμμετρίας περισχο- παύντων, μήτε ἀκοῆς τὸν τόνον τῆς ψυχῆς ἐκλυούσης ἐν ἀκροάσει μελῶν πρὸς ἡδονὴν πεποιημένων, μήτε βήμασιν ευτραπέλων καὶ γελοιαστῶν ἀνθρώπων, 8 μάλιστα λύειν τῆς ψυχῆς τὸν τόνον πέφυκεν. Νοῦς μὲν γὰρ μὴ σπεδαννύμενος ἐπὶ τὰ ἔξω, μηδέ ὑπὸ τῶν αἰσθητηρίων ἐπὶ τὸν κόσμον διαχεόμενος, ἐπανεῖσι μὲν πρὸς ἑαυτὸν, δι᾿ ἑαυτοῦ δὲ πρὸς τὴν περὶ Θεοῦ ἔννοιαν ἀναβαίνει· κακείνῳ τῷ κάλλει περιλαμπόμενος ως καὶ ἐλλαμπόμενος, καὶ αὐτῆς τῆς φύσεως λήθην λαμβάνει, μήτε προς τροφῆς φρον τίδα, μήτε πρὸς περιβολαίων μέριμναν, τὴν ψυχὴν καθελκόμενο;· ἀλλὰ σχολὴν ἀπὸ τῶν γηΐνων φροντί δων ἄγων, τὴν πᾶσαν ἑαυτοῦ σπουδὴν ἐπὶ τὴν κτῆσιν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν μετατίθησι, πῶς κατα ορθωθῇ αὐτῷ ἡ σωφροσύνη καὶ ἡ ἀνδρία· πῶς δὲ δικαιοσύνη, καὶ ἡ φρόνησε;, καὶ αἱ λοιπαὶ ἀρεται. Χρή τι καὶ ἡσυχάζειν, ὥστε ἀθολώτως προσομι λεῖν τῷ Θεῷ, καὶ μικρόν τι συνάγειν τὸν νοῦν ἀπὸ τῶν πλανώντων. Τηροῦμεν τὰς ἀλλήλων ἁμαρτίας, οὐδ᾽ ἵνα θρη νήσωμεν, ἀλλ᾽ ἵνα ἀνειδίσωμεν, οὐδ᾽ ἵνα θεραπεύ- σωμεν, ἀλλ' ἵνα προσπλήξωμεν, καὶ ἀπολογίαν ἔχωμεν τῶν ἡμετέρων κακῶν τὰ τῶν πλησίον τραύ- ματα. Ἡ ἀπράγμων ἡσυχία τῆς ἐν πράγμασι περιφα- νείας τιμιωτέρα. Βίος ἡσύχιος χρημάτων πολλῶν περιφανέστερος, Επίπονος τοῖς νεωστὶ ἀποτασσομένοις ἡ ἡσυχία. Τότε γὰρ καιρὸν λαβοῦσα ἡ μνήμη, πᾶσαν ἀνακινεῖ -ὴν ἐγκειμένην ἀκαθαρσίαν, οὐ σχολάζουσα πρότερον - A tha, Martha, sollicita es et turbaris circa multas res, unum autem est opus. Maria optimam partem elegit, quæ non auferetur ab ea. --- Philipp. 1. Obsecro igitur, fratres, ut magis ac magis abundetis, et quieti vos tradatis, et pri vata negotia geratis, et manibus vestris opus fa- Cialis, S. Basili. Facilius est cuique nostrum alia curiose spectare, quam nostra propria considerare. Multi festucam quæ est in oculo fratris conside- rant, trabem aulemn sui oculi non vident. Ut enim fere facile superantur, si demulceas; sic cupiditates, ira, timores, dolores, venenata animi mala, per quictem consopita, nec efferata perpetua irritatione, vi rationis facilius domari solent. Quod separatum et privatum est, pluris æstí- matur, quam quod commune multis et conjunctum. 234 Utile est privatim et separation habitare, ut animus in plures partes non distrahatur; nam ip vita commiscere se cum iis qui imprudenter et con- temptim ad mandatorum observationem exquisitam affecti sunt, inutile et perniciosum est. Quies igitur initium est purgationis animi, çum neque lingua res humanas loquitur, nec oculi cor- porum colores et aptas membrorum compactionęs circumspiciumt,nec aures animf intentionem solvunt audiendis canticis ad voluptatem modulatis, aut dictis scurrilibus et ridiculis, qua re animi intentio languescere maxime solet. Mens enim cum ad res externas non dissipatur, nec in mundum per partes in quibus siti sunt sensus diffunditur, ad se ipsa revertitur, ac per sese ad Dei notionem ascendit; atque illa pul- chritudine cum circumlustratur atque illuminatur, ipsius quoque naturæ obliviscitur, non alimenti cura aut vestimenti animum sollicitans, sed libe- rata terrenis curis omnem suum studium ad compa- randa bona sempiterna transfert, quo nimirum temperantiam et fortitudinem, justitiam et pru- dentiam, et reliquas virtutes babeat et exerçeat. Theologi. Quietos nus esse oportet, ut non tur bulente cum Deo colloquamur, et paululum revo- cemus mentem ab iis quæ seducunt et errori in- volvunt. Observamus invicem errata, non ut deploremus, seul ut exprobremus : nec ut sanemus, sed ut in- super vulneremus: et pro defensione nostrorum vi- liorum habemus proximorum vulnera. Gregor. Nysseni ; Nili. Oliosa quies pluris gesti manda, quamɩ negotiorum illustris tractatio. Vita quieta multis pecuniis anteponenda est. Molestum iis qui recens secesserunt, otium est, quod tunc occasionem nacta memoria, omnem repetit et movet iusitam immunditiem, cum antea LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO LXXVI.

multitudinem distrahentium negotiorum. comitatum esse non vult. me agrum perire ? negligere, ipsum autem se curare : En enim, in- turum. pertinentium. ad id faciendum spatium non haberet, propter Sapiens quietem et otium persequitur, ut rerum divinarum opportune compos fat. Sapiens demigrat el transfugit a vita confusa et perturbata ad beatam vitam et pacificis convenientem. Res profecto constans et vera exsistit sapientia"; qui amat illam sapiens exsistit; cumque talis sit, tamen nos improbos præterit: bouum enim male Socratis. Socrates interrogatus, qui sine per- turbatione viverent : Qui, inquit, nihil sibi con- sciunt mali. 235 Aristippi. Aristippus cum quidam ei obe jiceret, ac diceret: Propter te ager periit ; An non, inquit, melius me propter agrum, quam propter Β Demosthenes cum quidam diceret eum agrum quit, curo propter quæ agrum comparavi. Severini. Thaletem in cœlum suspicientem, et lapsum in barathrum ancilla conspicata, merito id illi accidisse dicebat, qui, cum quæ ante pedes es- sent ignoraret, coelum contemplaretur ut cogno- sceret. Euckdis. Valens ægrotat omnis curiosus, aliena Demonactis. Cum quidam exquirerent, an mun- dus esset animatus, et rursus, an globosus : Voe, ¡nquit Demonax, de mundo solliciti estis, at vestram De negotiorum sollicitudine et distractione. Tota impii vita in sollicitudine est. Job. Odi equidem universum laborem, quem sub sole sustineo, quia relinquo eum post me futuro haredi : et quis novit sapiensne an insipiens fu- turus sit ? Peccanti dedit distentam anxietatem augendi et coacervandi, ut det bono in conspectu Dei. Eccli. 1v. Fili, fac ne variis actionibus distraha- ris. Si enim auctus fueris, non eris innocens : qui sequitur quaestum, implicabitur litibus. Cor malitiosum onerabitur laboribus. Luc. xiv. Homo quidam fecit conam magnam, multosque vocavit, et misit servum suum hora cœnæ, qui juberet invitatos venire, quod jam pa- rata essent omnia. Et cœperunt pariter omnes se excusare; ac primus dixit se agrum emnisse, etc. Dico vobis, neminem illorum de cœna mea gusta- Philipp. 11. Omnes de suis rebus solliciti sunt, Bon'de iis quæ pertinent ad Christum. S. Basilii. Fieri non potest, ut potiatur aliquis la- boriosa rerum divinarum meditatione, inter animi distractiones et occupationes rerum ad victum Ut in speculo non repurgato cerni non possunt . Α τοῦτο ποιεῖν, διὰ τὸ πλῆθος τῶν περισπώντων πραγ- Η μάτων. Ο σοφός ἠρεμίαν καὶ ἀπραγμοσύνην διώκει, ἵνα τῶν θείων ἐν εὐκαιρίᾳ ἐπιτύχῃ. Σοφός μέτοικος καὶ μετα- νάστης ἐστὶν ἐκ τοῦ πεφυρμένου βίου πρὸς τὴν μπο καρίαν καὶ εἰρηναίοις πρέπουσαν ζωήν. Εστι μὲν ὑπαρκτόν πράγμα σοφίας· ἔστι δὲ καὶ ὁ ἐραστὴς αὐτῆς σοφός. Υπάρχον δὲ ὅμως, ἡμᾶς τοὺς φαύλου; διελήλυθεν· ἀγαθὸν γὰρ οὐκ ἐθέλει κακοῖς συνέρχεσθαι. Σωκράτης ερωτηθεὶς τίνες αταράχως ζῶσιν, Οι μηδὲν ἑαυτοῖς, εἶπεν, ἄτοπον συνειδότες. Αρίστιππος, λέγοντος αὐτῷ τινος, Διὰ σὲ ἀπόλα λεν ὁ ἀγρὸς, Οὐκοῦν, ἔφη, κάλλιον δι᾿ ἐμὲ τὸν ἀγρὸν ἢ διὰ τὸν ἀγρὸν ἐμέ ; Δημοσθένης, λέγοντος αὐτῷ τινος, ὅτι τοῦ ἀγροῦ αμελεῖς, ἑαυτῷ δὲ σχολάζεις, Τούτων γάρ, ἔφη, ἐπιμελοῦμαι, δι' ὧν καὶ τὸν ἀγρὸν ἐκτησάμην. Θάλην εἰς τὸν οὐρανὸν ὁρῶντα καὶ ἐμπεσόντα εἰς βάραθρον θεράπαινα θεωροῦσα, δίκαια παθεῖν ἔφη, δς τὰ παρὰ ποσὶν ἀγνοῶν, τὰ ἐν οὐρανῷ ἐσκόπει. Υγιαίνων νοσεί πᾶς περίεργος, ὁ τὰ ἀλλότρια πολυπραγμονῶν. *Αλλων ἐξεταζόντων εἰ ὁ κόσμος ἔμψυχος, καὶ αὖθις εἰ σφαιροειδής, Ὑμεῖς, εἶπε Δημώναξ, περὶ μὲν τοῦ κόσμου πολυπραγμονείτε! περὶ δὲ τῆς ἑαυτῶν ἀκοσμίας οὐ φροντίζετε. ΛΟΓΟΣ ΟΖ'. Περὶ συνοχής πραγμάτων καὶ περισπασμού. Πᾶς ὁ βίος ἀσεβοῦς ἐν φροντίδι. Εμίσησα ἐγὼ σύμπαντα μόχθον μου, ὃν ἐγὼ μοχθῶ ὑπὸ τὸν ἥλιον· ὅτι ἀφίημι αὐτὸν ἀνθρώπῳ τῷ μετ' ἐμέ· καὶ εἰς εἶδεν εἰ σοφὸς ἔσται ἢ ἄφρων ; Τῷ ἁμαρτάνοντι ἔδωκε περισπασμὸν τοῦ προσθεί ναι καὶ τοῦ συναγαγεῖν, τοῦ δοῦναι τῷ ἀγαθῷ πρὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, Τέκνον, μὴ περὶ πολλὰ ἔστωσαν αἱ πράξεις σου. Ἐὰν γὰρ πληθύνῃς, οὐκ ἀθῶος ἔσῃ. Διώχων έργο λάβειαν ἐμπεσεῖται εἰς κρίσεις. Καρδία πονηρά βαρυνθήσεται πόνοις. Ανθρωπός τις εποίησε δεῖπνον μέγα, καὶ ἐκάλεσε πολλοὺς; καὶ ἀπέστειλε τὸν δοῦλον αὐτοῦ τῇ ώρα τοῦ δείπνου, εἰπεῖν τοῖς κεκλημένοις ἔρχεσθαι, ὅτι Ετοιμά ἐστι πάντα. Καὶ ἤρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραι τεῖσθαι πάντες· ὁ πρῶτος εἶπεν αὐτῷ, ἀγρὸν ἠγά ρασα· καὶ τὰ λοιπά. Λέγω ὑμῖν ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων γεύσεταί μου τοῦ δείπνου. Οἱ πάντες τὰ ἑαυτῶν μεριμνῶσιν, οὗ τὰ τοῦ Χρι- στοῦ. Ἐν τοῖς ἕλκουσι τὴν ψυχὴν, καὶ ἀσχολίας βιωτι κὰς ἐμποιοῦσι, περιγενέσθαι τῆς ἐπιπόνου μελέτης τῶν τοῦ Θεοῦ ἀμήχανον. Ούτε κατόπτρῳ ῥυπώνει δυνατὸν τῶν εἰκόνων. ANTONII MELISSÆ sollicite curans. ipsorum immunditjem non curatis. SERMO LXXVII [al. XXXVI].

PATROL. GR. CXXXVI. inest. Prov. xxvi. Αuctoritatem orationi conciliat iui- δέξασθαι τὰς ἐμφάσεις, οὔτε ψυχῇ ταῖς βιωτικαῖς & προσκλωμένῃ μερίμναις, καὶ τοῖς ἐκ τοῦ φρονή- ματος τῆς σαρκὸς ἐπισκοτουμένῃ πάθεσι, δυνατὸν ὑποδέξασθαι τὰς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐλλάμψεις. Ὥσπερ ὀφθαλμὸν περιαγόμενον συνεχῶς, καὶ νῦν μὲν ἐπὶ τὰ πλάγια φερόμενον, νῦν δὲ πρὸς τὰ ἄνω καὶ κάτω πυκνά μεταστρεφόμενον, ἰδεῖν ἐναργῶς τὸ ὑποκείμενον οὐχ οἷόν τε· οὕτω καὶ νοῦν ἀνθρώπων ὑπὸ μυρίων τῶν κατὰ τὸν κόσμον φροντίδων περιελ- κόμενον ἀμήχανον ἐνατενίσαι τῇ ἀληθείᾳ. Οἱ σφόδρα ταῖς τοῦ βίου μερίμναις κατειλημμένοι, οἷον ὄρνιθες πολύσαρκος, εἰκῆ τὸ πτερὸν ἔχοντες, κάτω που σύρονται μετὰ τῶν βοσκημάτων. Ψυχὴ οὖν μὴ τῶν κοσμικῶν ἀπαλλαγεῖσα φρον τίδων, οὔτε τὸν Θεὸν ἀγαπήσει γνησίως, οὔτε τὸν διάβολον βδελύξεται ἀξίως. Κάλυμμα γὰρ ἅπαξ ἔχει φορτικὸν τὴν μέριμναν τοῦ βίου. Ἐν θορυβουμένῳ καὶ ἀγωνίας ἔχοντι νῷ οὔτε ἔννοιά τις τῶν καλῶν, οὔτε Θεοῦ χάρις ἐγγίνεται. Τελείας ψυχῆς ἐστι τὸ ἀμέριμνον· ἀσεβοῦς δὲ τὸ φροντίσι κατατρίβεσθαι. Πέφυκεν ὁ ἄφρων, ἀεὶ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον κινού μενος, ἠρεμίᾳ καὶ ἀναπαύσει δυσμενής είναι. Άνθρωπος πολυμέριμνος προς καὶ ἡσύχιος γενέσθαι οὐ δύναται, διότι αἱ ἀναγκαῖαι αἰτίαι τῶν πραγμάτων, ἐν οἷς ταλαιπωρεῖ, ἀναγκάζουσιν αὐτὸν κινεῖσθαι ἐν αὐταῖς ἄκοντα καὶ μὴ βουλόμενον, καὶ διασκορπίζουσι τὴν γαλήνην αὐτοῦ καὶ ἡσυχίαν. Χωρὶς ἀμεριμνίας φῶς ἐν τῇ ψυχῇ σου μὴ ζητή- σης. Ο φαῦλος πόλιν τε καὶ τὸν κατά πόλιν ὄχλον τε καὶ φυρμὸν ἀνθρώπων ὁμοῦ καὶ πραγμάτων μεταδιώκει. Φιλοπραγμοσύναι γὰρ, καὶ πλεονεξίαι, δημοκοπίαι τε καὶ δημαρχίαι, τῷ τοιούτῳ τιμαί· τὸ δὲ ἡσυχάζειν ἀτιμότατον. Δυσεύρετον, ἢ καὶ παντελῶς ἀνεύρετον, ἐν πεφυρ μένῳ βίῳ τὸ καλόν. ΛΟΓΟΣ ΟΗ'. Περὶ παῤῥησίας καὶ τοῦ ἐλέγχειν. Οὐδεὶς ἐν κρυπτῷ τι ποιεῖ, καὶ ζητεῖ αὐτὸ [αι. αὐτὸς] ἐν παῤῥησίᾳ εἶναι: Ἐὰν ἡ καρδία ἡμῶν μὴ καταγινώσκῃ ἡμῶν, παρρησίαν ἔχομεν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ἅπερ απο τοῦμεν λαμβάνομεν παρ' αὐτοῦ, ὅτι τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηροῦμεν, καὶ τὰ ἀρεστὴ ἐνώπιον αὐτοῦ ποιοῦμεν. Μηδείς σου τῆς νεότητος καταφρονείτω· ἔλεγχε αὐτοὺς ἀποτόμως. Εξουσίαν δίδωσι λόγοις ἀρχὴ δικαιοσύνης. Μὴ ἐκκαίης ἄνθρακας, ἁμαρτωλοὺς ἐλέγχων, μὴ ἐμπυρισθῇς φλογί πυρὸς ἁμαρτιῶν αὐτῶν. ῾Ο ἐφησυχάζων, καὶ μὴ ἐλέγχων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ἀσπλαγχνός ἐστιν· ὥσπερ ὁ τὸν μὲν ἐναφεὶς τῷ δηχθέντι ὑπὸ τοῦ ἰοβόλου, - imaginum species : sic animus curis victus affixus, . et perturbationibus, quæ a carnis sensu suggerun- tur, obtenebratus, Spiritus sancti illustrationem re- cipere non potest. Ut oculus qui continenter circumagitur, ac nunc in transversa circumfertur, nunc sursum ac deor- sum deflectitur, evidenter et clare rem propositam 236 cernere non potest : sic et inens humana, sex- centis mundanis curis distracta, veritatem attente cernere, ac in ea defixa esse nullo modo potest. ་ Qui vehementer vitæ hujus curis occupati sunt, quasi aves corpulenta frustra pennis præditæ deor sum trahuntur cum pecudibus. S. Chrysost. Animus igitur mundanis nondum liberatus curis, neque vere Deum diliget, neque diabolum detestabitur, ut dignum est. Prætextum enim hahet gravem, rerum ad victum pertinentium curami. S. Cyrill. In mente tumultu et angore plena, ne- que reruin honestarum cogitatio, neque Dei gratia S. Nili. Perfecti animi est curæ vacuitas : impii autem curis conteri. Insipiens præter rectam rationem motus tran- quillitatem et requietem semper odisse solet. Isaac. Qui multis curis distractus est, lenis et quietas esse nullo modo potest, propterea quod causæ negotiorum in quibus miser est, cogunt eum conumoveri invitum et nolentem, et ejus tranquil- lum et quietum statum disturbant. Sine curarum vacuitate lumen in animo tuo ne quæras. Philonis. Improbus civitatem ac civitatis torbam et læcem bominum simul et negotiorum persequi- tur. Nam alienarum rerum curationes et avaritia, popularitas et tribunatus plebis, istiusmeli bo- mini ceu honorifica probantur : at quietum essa probrosissimum est. Difficile est, vel potius omniue fieri non potest, ut honestas in vita conturbata inventatur. De libertate reprekendendi. Joan. vi. Nemo quod in occulto facit, id vult pałam fieri. (Alias, nemo aliquid in occulto facil, Del quærit ipse palam esse.) 1 Joan. 111. Si cor nostrum non condemnet nos, fiduciam habemus apud Deum : et quæ petimus ab eo accipimus, quia mandata ejus exsequimur, et quæ illi placent, facimus, Fac no quis juventutem tuam contemnat : repre- lende eos severe. tium justitiæ. Ne carbones accendas, sceleratos reprehendens, ne flamma ignis peccatorum ipsorum exuraris, S. Basilii. Qui quicscit, nec fratris arguit pecca- tam, immisericors est, ut qui venenum immittit in eum qui est a venenata bestia morsus. LOCI COMMUNES. - PARS II. SERMO LXXVIII. SERMO LXXVIII [el. XLIX].

237 In objurgando gravis ne esto; nec cito, nec A affectu nimio! reprehendito, hoc enim insolentiæ est : nec ob res leviores damnato, quasi summo jure cum bis qui dereliquerint agens, et spirita liter eos instaurans, quemadmodumn monet Apesto lus, teipsum considerans ne et tu tenteris. Evidens est reprehensionis Anem esse pecrantis emendationem, injuriam vero nil aliud efficere quam ipsius confusionein. Optabilius est objurgationem sapientis unins admittere, quam totius chori hominum improborum canentium fieri auditorem. S. Chrysost. Libere loqui simpliciter eat etiam vulgaris hominis sæpenumero: at sicut res poslu. lal, et cum tempus idoneum est, adhibita modi re. Η gula et prudenter rebus uti, iḍ sane maguum ad- modum et eminentem virum requirit. Vita quæ ex legibus agitur, libertatis effectrix est. Maxima est libertas, se non habere libertatem existimare : quemadmodum dedecus est maximum in conspectu Domini se justificare: testes sunt eo- rum quæ dicimus, Pharisæus et Publicanus. Nibil est quod magis arrogantiam augere soleat, quam præclarorum facinorum sibi conecius ani- mus et utens libertate. Isocratis. Concede libertatem tibi bene cupienti- bus, at de quibus ambigis, qui tecum exquirant et probent habeas. Præstat sua, quam aliena redarguere peccata. Pythagora. Pythagoras, cum quidam dixisset : Nimium me irrides ; Atqui, inquit, splenicis eliam aeria et amara presunt, dulcia nocent. Neque gladio obtuso, neque immoderata libertate ati decet. Socratis. Libertatis, ut cujusque partis anni, in De generis nobilitate et ignobilitate. Joan. 111. Quod natum est ex carne, caro est, et e spiritu natum, spiritus est. Rom. 1. Non fit carnis fidem sunt filit Del : sed filii promissionis habentur pro semine. Eceli. Liberi honeste vitam agentes genitorum suorum tegent ignobilitatem. S. Basilii. Patres et majores non licet prædicare nobiles, quia veritatis lex propria cujusque depo- seit encomia. Theologi. Malum vocari pudeat, non item ignobi jem. S. Chrysost. Splendidum et nobilem non ma- jorum nobilitas, sed animi virtus efficere 238 solet. Nihil generis nobilitas ad pecuniam : Opulentia enim vel pessimum inter primos col- [loeat. Μὴ βαρὺς ἐν ἐπιτιμήσει γίνου, μηδὲ ταχέως, μη- δὲ ἐμπαθῶς ἐξελέγχων· αὔθαδες γὰρ τὸ τοιοῦτον· μηδὲ ἐπὶ μικροῖς καταδικάζων, ὡς ἀκριβοδίκαιος αὐτὸς ὑπάρχων, τοὺς ἐν παραπτώματα προσλαμ βανόμενος, καὶ πνευματικῶς καταρτίζων αὐτούς, ὡς ὁ ᾿Απόστολος παραινεί, σκοπῶν σεαυτόν, μὴ καὶ σὺ πειρασθῇς. Έοικεν ὁ μὲν ἔλεγχος τέλος ἔχειν τὴν διόρθωσιν τοῦ ἁμαρτάνοντας, ὁ δὲ ὀνειδισμὸς ἐπὶ ἀσχημοσύνῃ τοῦ ἑπταικότος γενέσθαι. Εὐχταιότερόν ἐστιν, ἐπίπληξιν σοφοῦ ἑνὸς δέξα σθαι, ἢ ὅλου χοροῦ ἀνθρώπων φαύλων οδόντων γε- νέσθαι ἀκροατήν. Τὸ μὲν ἁπλῶς παρρησιάζεσθαι καὶ τοῦ τυχόντος πολλάκις ἐστί· τὸ δὲ εἰς τὸ δέον, καὶ καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ μετὰ τῆς ἁρμοττούσης συμμετρίας καὶ συνέσεως τῷ πράγματι χρήσασθαι, μεγάλης λίαν καὶ θαυμαστῆς δεῖται ψυχῆς. Έννομος ζωὴ παρρησίας δημιουργός. Μεγίστη παρρησία τὸ μὴ νομίζειν ἔχειν παῤῥη σίαν· ὥσπερ οὖν αἰσχύνη μεγίστη, τὸ δικαιοῦν ξαν τὸν ἐνώπιον Κυρίου· καὶ μάρτυς τῶν λεγομένων ὁ Φαρισαῖος καὶ ὁ Τελώνης. Οὐδὲν οὕτως εἰς ἀπόνοιαν αἴρειν εἴωθεν, ὡς συν ειδὸς τῶν κατορθωμάτων, καὶ ψυχή μετά παρρη σίας ζῶσα. Δίδου παρρησίαν τοῖς εὖ φρονοῦσιν, ἵνα περὶ ὧν ἀμφιγνοεῖς, ἔχῃς τους συνδοκιμάσοντας. Κρείσσον τὰ οἰκεία ελέγχειν αμαρτήματα ἢ τὰ ἀλλότρια. Φήσαντος αὐτῷ τινος, Λίαν μοι ἐπισκώπτεις, ἔφη· Καὶ γὰρ τοῖς σπληνικοῖς τὰ μὲν δριμέα καὶ πικρά ὠφέλιμα, τὰ δὲ γλυκέα βλαβερά. Ούτε μάχαιραν ἀμβλείαν, ούτε παρρησίαν άτακτον ἔχειν δεῖ. Τῆς παῤῥησίας, ὥσπερ ὥρας, ἐν καιρῷ ἡ χάρις Περὶ εὐγενείας και δυσγενείας: Τὸ γεγενημένον ἐκ τῆς σαρκὸς σάρξ ἐστι, καὶ τὸ γεγενημένον ἐκ τοῦ πνεύματος πνεῦμά ἐστιν. Οὐ τὰ τέκνα τῆς σαρκὸς, ταῦτα τέκνα θεοῦ, Β ἀλλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐπαγγελίας λογίζεται εἰς σπέρμα. Τέκνα ἐν ἀγαθῇ ζωῇ τὴν ἀναστροφὴν ἔχοντα τῶν ἰδίων γεννητόρων κρύψουσι δυσμένειαν. Οὐκ ἔχομεν πατέρας λέγειν καὶ προγόνους περι- φανεῖς. Ο γὰρ τῆς ἀληθείας νόμος ίδια ἑκάστου ἀπαιτεῖ τὰ ἐγκώμια. Κακός δ' ἀκούων αἰσχύνου, μὴ δυσγενής. Ἡ εὐγένεια καὶ ἡ σεμνότης τοῦ ὑπερηφάνου τὸ συγγενὲς πρὸς τὴν πλίνθον ἔχειν. • Οὐδὲν ἡ εὐγένεια πρὸς τὰ χρήματα Τὸν γὰρ κάκιστον πλοῦτος εἰς πρώτους ἄγει. ANTONII MELISSÆ tempore gratia jucandior. SERMO LXXIX [at. CXXXIX]. ἡδίων. ΛΟΓΟΣ ΟΘ'.

ΛΟΓΟΣ Π'. Thespidis. Majorum nobilitate nemo gloriari de- ut lex servatur. Ὅταν δὲ κρηπίς μὴ καταβληθῇ γένους Ορθῶς, ἀνάγκη δυστυχείν τοὺς ἐκγόνους. Φεῦ φεῦ, παλαιός αἶνος οὐ καλῶς ἔχει· Οὐκ ἂν γένοιτο χρηστὸς ἐκ κακοῦ πατρός. Ευγενείς εἶναι νόμιζε μὴ τοὺς ἐκ τῶν καλῶν καὶ ἀγαθῶν γεγεννημένους, ἀλλὰ τοὺς καλὰ καὶ ἀγαθὰ προαιρουμένους. Ἐπὶ προγόνων εὐγενείᾳ μηδεὶς ἐγκαυχάσθω · πηλὸν γὰρ ἔχουσι πάντες τοῦ γένους προπάτορα, καὶ οἱ ἐν πορφύρᾳ καὶ βύσσῳ τρεφόμενοι, καὶ οἱ ἐν πενίᾳ ἀδύσσῳ δαπανώμενοι. Πολλοῖσι θνητῶν ἡ μὲν ὄψις εὐγενής, Ὁ νοῦς δ' ἐν αὐτῇ δυσγενής εὑρίσκεται. Τις γὰρ κατόπτρῳ καὶ τυφλῷ κοινωνία; Σώστρατος ὁ αὐλητής, ονειδιζόμενος υπό τινος ἐπὶ τῷ γονέων ἀσήμων εἶναι, εἶπεν· Καὶ μὴν διὰ τοῦτο μᾶλλον ὤφειλον θαυμάζεσθαι, ὅτι ἀπ' ἐμοῦ τὸ γένος ἄρχεται. Σεμνύνεσθαι μὲν ὥσπερ ἄλλῳ τινὶ τῶν καλῶν ἐπ' εὐγενείᾳ οὐκ ἀπεικός ἐστιν· ἐγὼ δὲ μίαν ἀρε τὴν οἶδα, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντα τύχην. Καὶ γένοιτ' ἂν ὁ μὲν ἐκ φαύλων ἀγαθὸς καὶ βασιλέων καὶ πάντων εὐγενέστατος, ὁ δὲ ἐξ ἀγαθῶν φαῦλος, αὐτὸς αὐτοῦ καὶ τῶν ταπεινοτάτων δυσμενέστατος. Ωστε ψυχῆς ἔπαινον αὔχει, μὴ προγόνων τεθνηκυίαν εἰς ἀδοξη τέρους εὐγένειαν. ῾Ο ἐξ ἀρετῆς γεννηθείς, ἐκεῖνος εὐγενὴς εἰκονίζεται. Περὶ συνηθείας καὶ ἔθους. Χρόνῳ κρατυνθὲν τὸ ἀσεβὲς ἔθος ὡς νόμος διε φυλάχθη. Οὐδὲν οὕτως ἐπιθυμητόν, ὡς μὴ τῇ συνεχείᾳ τῆς ἀπολαύσεως εὐκαταφρόνητον γίνεσθαι. "Ων δὲ σπανία ἡ κτῆσις, περισπούδαστος ἡ ἀπόλαυσις. Παλαιωθὲν γὰρ τραῦμα ψυχῆς, καὶ κακοῦ μελέτη χρόνῳ βεβαιωθεῖσα, δυσίατός ἐστιν, ἢ καὶ παντε λῶς ἀνίατος, ὡς τὰ πολλὰ τῆς ἕξεως εἰς φύσιν με θισταμένης. Εθους χωρισμὸς καὶ τοῖς ἀλόγοις ἐστὶ διαφορώ τατος. Καί ποτε εἶδον ἐγὼ βοῦν ἐπὶ φάτνης δα- κρύοντα, τοῦ συννόμου αὐτοῦ καὶ ἡμοζύγου τελευ τήσαντος. Ῥᾷον γὰρ ἀπ' ἀρχῆς μὴ ἐνδοῦναι κακίᾳ, καὶ προϊούσαν διαφυγεῖν, ἢ προβαίνουσαν ἀνακέψαι, καὶ φανῆναι ταύτης ανώτερος. Δικτύῳ κομίζειν ὕδωρ, καὶ πλίνθον πλύνειν εὐπε- τέστερον, ἡ κακίαν φυτευθείσαν χρόνῳ πολλῷ ἐν ἀνθρώπου ψυχῇ ἐξελεῖν. Οὐδὲν οὕτως ἰσχυρὸν παρὰ ἀνθρώποις, ὡς συνη- θείας παλαιᾶς τυραννίς. Τινὲς τῶν ἔξωθεν δευτέραν φύσιν τὴν συνήθειαν ἐκάλεσαν · Δεινὸν ἡ συνήθεια κατασχεῖν πρὸς ἑαυτὴν, καὶ μὴ συγχωρῆσαι πάλιν διαναστῆναι ἐπὶ τὴν πρώτην ἕξιν τῆς ἀρετῆς. Quod si genoris origo bene jacta non fuerit, Posteros in calamitate versari necesse est. Non recte se habet vetus hæc sententia : Ex malo patre nunquam nascetur bonus. Theopempti. Generosos existimato non eos qui ex bonis et probis nati sunt, sed qui honesta et bona sequenda sibi proponunt. bet : omnes enim habent generis originem lutum, tum ii qui in purpura et bysso nutriuntur, tum ii qui in paupertate magna vivunt. Scleriæ. Multi mortalium præ se ferunt nobilitatem (in vultu, Quorum tamen animus ignobilis et ingenerosus freperitur. Quid enim cæco cum speculo ? pa- Sostrati. Sostratus tibicen, cum quidam ei ob- fectaret, quod ex ignobilibus prognatus esset μα- rentibus : Atqui, inquit, ob idipsum debui magis laudari, et in admiratione esse, quoi a me genus initium cepit. Phalaridis. Nobilitate quemadmodum alia ali- qua re honesta gloriari non indecorum est. Ego vero unam virtutem novi, cætera omnia tribuuntur fortunæ. Et fieri potest, ut qui ex improbis sit, bonus fiat, et regum et omnium generosissimus : ex bonis autem prognatus; improbus fiat, et seipso deterior et humillimis quibusque ignobilior. Quare laudema animi gloriose jacta, non etiam majorum per igno- biliores posteros emortuam nobilitatem. Ex virtute procreatus, generosus effingitur. De consuetudine et more. Salomon. Tempore confirmata impia consuetudo Nihil est tam appetèndum quin perpetno fruendo contemptibile reddatur. Quorum autem rarior est possessio, jucundior est usus. Inveteratum vulnus animi, et; mali meditatio tempore confirmata difficiliter curatur, vel potins non curatur onmino, quod habitus sæpenumero iu naturam mutatur. Ab assuetis disjungi vel rationis expertibus diffi- D cile et molestum est. Ipse aliquando animadverti bovem qui ad præsepe socium bovem et in pastu et in jugo subenuda, mortium floret. 239 Theologi. Facilius est a principio. non se vim tio dedere, et effugera nascens, quam fortißcatum rescindere, atque co superiorem fieri. Reticulo aquam ferre et laterem lavare facilius est, quam vitium ia kominis animo ex tempore diuturno plantatum eximere. S. Chrysost. Nihil tam firmam est in rebua hu- manis, quam veteris consuetudinis tyrannis. Externi quidam consuetudinem alteram naturam esse dixerunt. Mire efficax est consuetudo retinere, et non pati ut ad pristinum virtutis habitum aliquis revertatur. LOCI COMMUNES. PARS H. SERMO I.XXX. (Euripidis.) SERMO LXXX [al. CII].

Philonis. Diuturnus mos natura ipsa firmior esi, et leviora prccata, si non prohibeas, subinde na- scuntur et magnitudinem assequuntur. Naturam accusare non debemus, cum jucundam aut injucundam vitam omnem efficiat consuetudo. Chariclis. Ex omnibus enim passionibus quæ cito Choricii. Nacta semel delicias natura vix ad la- bores vult reverti. Socratis. Nihil natura jucundum aut injucun- duin, sed omnia talia consuetudine fieri videmus. Optimum vitæ genus tibi proponito; hoc enim ju- Ut longa consuetudo brevi tempore solvatur: Consueta enim haudquaquam despicienda sunt. Polyani. Consuetudo a parvis initium capit, ne Οὐδεὶς ἐλεύθερος ἑαυτὸν μὴ κρατῶν. Ελευθερία ἀκρατῶς καὶ ἀμέτρως φερομένη · εὐαφαίρετος. Ελεύθερον ἀδύνατον εἶναι τὸν πάθεσι δουλεύοντα, Αμεινον δουλεύειν ἐπιεικῶς, ἡ ἐλευθεριάζειν Epicteti. Parentes pædagogo pueros nos tradiderunt, qui ubique observaret ne quidȚ læderemur : Dens roudonantes mutuo, quemadmodum ipse Deus Sumilitatem, lenitatem, clementiatn. particeps : ad similitudinem autem fo, dumn beni- Theologi. Bonitatis habet laudem mansuetudine Talem te præbeas amicis et proximis, Quales erga te illos esse vis. ΛΟΓΟΣ ΠΓ. στου· ὅτι αὐτὸς χρηστός ἐστιν ἐπὶ τοὺς ἀχαρίστους Γίνεσθε εἰς ἀλλήλους χρηστοὶ καὶ εὐσπλαγχνοι, Ενδύσασθε σπλάγχνα οἰκτιρμοῦ, χρηστότητα, ομοίωσιν γίνομαι ἐν τῷ χρηστὸς γενέσθαι. Αγαθὸν χρηστότητι νικαν θρασύτητα, καὶ βελο Πᾶτι μὲν ἴσθι χρηστός, πλέον δὲ τοῖς ἔγγιστ curabilis. glecta autem vim maximam accipit. Quodnam dogma‹ charitatis³ dogmate brevius? (1) Græca desunt. • Εγχρονίζον ἦθος φύσεως κραταιότερόν ἐστιν· καὶ μικρὰ μὴ κωλυόμενα αμαρτήματα φύεται καὶ ἐπι δίδοται πρὸς μέγεθος συναυξάνοντα. Μηδαμῶς τὴν φύσιν αιτιώμεθα· πάντα γὰρ βίον ἡδὺν ἡ ἀηδῆ ἡ συνήθεια ποιεί. Πάθος γὰρ ἅπαν, τὸ μὲν ὀξέως γινωσκόμενον εὐβοήθητον, τὸ δὲ χρόνῳ παραπεμπόμενον, ἐγγὺς ἀνίατον. Λαδομένη ἅπαξ ηδυπαθείας ή φύσις μόλις ἐθέλει πρὸς πόνους χωρείν. Οὐδὲν οὕτως ἡδὺ ἡ ἀηδὲς τῇ φύσει ὑφέστηκεν· πάντα δὲ τῇ συνηθεία γίνεται. Βίον αἱροῦ τὸν ἄριστον. Τοῦτον γὰρ ἡδὺν ἡ συνή θεια ποιήσει. Μακρὰν συνήθειαν ἐν βραχεῖ λύσαι χρόνῳ. Τὸ γὰρ σύνηθες οὐδαμοῦ παροπτέον. Εθος ἄρχεται μὲν ἀπὸ μικρῶν, ἀμελούμενον δὲ τὴν ἰσχὺν μείζονα λαμβάνει. ΛΟΓΟΣ ΠΑ΄. καὶ ὑπὸ παθῶν κρατούμενον, Αγαθοποιεῖτε καὶ δανείζετε, μηδὲν ἀπελπίζοντες, καὶ ἔσται ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς, καὶ ἔσεσθε υἱοὶ Ὑψ- καὶ πονηρούς. χαριζόμενοι ἑαυτοῖς, καθὼς καὶ ὁ Θεὸς ἐν Χριστῷ ἐχαρίσατο ὑμῖν. ταπεινοφροσύνην, μακροθυμίαν, πραότητα. Τὸ κατ' εἰκόνα ἔχω ἐν τῷ λογικὸς εἶναι· τὸ δὲ καθ' τίους ποιεῖν τοὺς ἀδικοῦντας, οἷς καρτερούμεν πά σχοντες. Τοιοῦτος ἴσθι τοῖς φίλοις καὶ τοῖς πέλας, Οἷους σεαυτῷ τούσδε τυγχάνειν θέλεις. ANTONII percipitur,·ei facile remedium adhiberi potest : que vero longo tempore innata fuerit, prope est it- cundum efficiet consuetudo. Perdificile est SERMO LXXXI [al. CXXXVIII]. De conscientia. Nemo liber est, qui seipse non continet. Libertas impotens et immoderata facile amitti- tur. Fieri non potest ut is liber sit, qui perturbationi- bus servit, et a perturbationibus vincitur. Præstat servire decenter, quam libertate ut' im- pudenter. MELISSÆ Αμήχανον Περὶ ἐλευθερίας. ἀναισχύντως. SERMO LXXXII. De conscientia (1). autem jam viros insitæ conscientiæ custodiendos tradit, quæ quidem custodia et conservatio nequaquain contemnenda est, quoniam et Deo displiceret, et conscientiæ ipsi nostræ hostes essemus. SERMO LXXXIII [al. XCVII]. De benignitate. 240 Luc. vi. Benefacite et inutuum date, nihil inde sperantes : et erit merces vestra ampla, eri- tisque filii Altissimi; quia Ipse in ingratos et im- probos benignus est. Ephes. iv. Estote benigni invicem et misericordes, vobis per Christum condonavit. Induite viscera miserationis, benignitatem, animi S. Basilii. Imaginem habeo, dum rationis sum gnitatem colu. feritatem vincere, et in mellores efficere injuriam facientes, patienter ferendo quæ nobis inferuntur. Omnibus esto benignus, sed maxime proximis, Quære tibi Dei benignitatem, si benignus es. Περὶ χρηστότητος. Ζήτει Θεοῦ σοι χρηστότητα χρηστὸς ὤν. Τι χρηστότητος δόγμα συντομώτερον ;

Psal. xxiv. Deducet et mansuetos in judicio, el docebit clementes vias suas. Excipiens clementes Dominus extollet, et salu- Cum sapientia da responsum. Si intelligentiam Matth. v. Beati clementes, quoniam ipsi terræ Οὐκ εὐεργετῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ κολάζων ἀγαθός Α ἐστι καὶ φιλάνθρωπος ὁ Θεός. Καὶ γὰρ αἱ κολάσεις αὐτοῦ καὶ αἱ τιμωρίαι μέγιστον εὐεργεσίας μέρος εἰσίν· ἐπεὶ καὶ ἰατρὸς, οὐχ ὅταν εἰς παραδείσους καὶ λειμῶνας εξάγῃ τὸν κάμνοντα μόνον, οὐδ᾽ ὅταν εἰς βαλανεία καὶ κολυμβήθρας υδάτων, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἄσιτον κελεύῃ διαμείναι, ὅταν τέμνῃ, ὅταν πικρά προσάγῃ φάρμακα, τότε καὶ ἰατρός ἐστιν ὁμοίως, καὶ τὴν αὐτοῦ φιλανθρωπίαν ἐπιδείκνυσι πλέον. Ο τῇ φύσει ἀγαθὸς καὶ ἀγαθῶν πάντως παρ- εκτικός. Ιδιον παντὸς ἀγαθοῦ τὸ ὠφελεῖν. Οὐ τοσοῦτον ὁ λόγος, ὅσον χρηστὸς τρόπος πείθειν δύναται. Οἷσιν ὁ τρόπος ἐστὶν εὔτακτος, τουτέοισι καὶ βίος συντέτακται. Τέχνῃ μὲν γνωρίμους ἐκτησάμην Πολλούς, διὰ τὸν τρόπον δὲ τοὺς πλείστους φίλους. Θεμιστοκλῆς χωρίον πωλῶν ἐκέλευσε κηρύττειν, ὅτι καὶ γείτονα χρηστὸν ἔχει. Περὶ πραύτητος καὶ εὐλαβείας. Εὐλαβεῖς ποιεῖτε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. Ο άνθρωπος Μωσης πραΰς σφόδρα παρὰ πάντας ἀνθρώπους, τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς. Οδηγήσει πραεῖς ἐν κρίσει, διδάξει πραεῖς ὁδοὺς αὐτοῦ. Οἱ δὲ πραείς κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατατρυ- φήσουσιν ἐπὶ πλήθει εἰρήνης. Αναλαμβάνων πραεῖς ὁ Κύριος, ὑψώσει πρεῖς ἐν · σωτηρία. Πραΰθυμος ἀνὴρ ταχὺς ἰατρός. Κρείσσον πραΰθυμος μετὰ ταπεινώσεως, ἢ ὃς διαιρείται σκύλα μετὰ ὕβρεως. Μακάριος, ὃς καταπτήσσει πάντα δι' εὐλάβειαν· ὁ δὲ σκληρὸς τὴν καρδίαν ἐμπεσείται κακοῖς. Απόκρισις ὑποπίπτουσα ἀποστρέφει θυμόν. ὺς φείδεται ῥῆμα προέσθαι σκληρόν, ἐπιγνώ- μων. Λόγος μαλακός συγκλάει ὀστᾶ· πραΰς ἔστω μα χητής. Τέκνον, ἐν πραύτητι τὰ ἔργα σου διεξάγαγε, καὶ ὑπὸ ἀνθρώπου δεχτοῦ ἀγαπηθήση. Γίνου πρᾶος ἐν ἀποκρίσει λόγου, ἵνα συνήσῃς. Ἐν μακροθυμίᾳ φθέγγου ἀπόκρισιν. Εἰ ἔστι σοι σύνεσις, ἀποκρίθητι τῷ πλησίον. Τέκνον, ἐν πραύτητι την ψυχήν σου δίδαξον. Ρίζας ἐθνῶν καθεῖλεν ὁ Κύριος, καὶ ἐφύτευσε πραεῖς ἀντ᾽ αὐτῶν. Μακάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν. Αρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ' ὑμᾶς, καὶ μάθετε ἀπ' ἐμοῦ ὅτι πραός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Ο λόγος ὑμῶν πάντοτε ἐν χάριτι, αλατι ήρτυ μένος, εἰδέναι πῶς δεῖ ὑμᾶς ἑνὶ ἑκάστῳ ἀποκρίνε σθαι. Non solum Deus benigne et humaniter nos tra- ctat dum beneficiis nos afficit, verum etiam dom punit. Etenim animadversiones ejus et supplicia beneficii sunt pars maxima, quando et medicus non solum cum in hortos et prata educit ægrotum, aut in balneas et aquarum piscinas, sed etiam cum a cibo abstinere jubet, cum secat, cum amara adhi- bet medicamenta, tum quoque æque est medicus, suamque magis declarat humanitatem. Greg. Nyss. Qui natura bonus est, idem et bo- norum largitor omnino est. Proprium bonorum omnium est prodesse alifs. Non tam verba, (quam boni mores persuadere possunt. Posidippi. Quorum mores sunt moderati, eorum- dem tota vita bene composita est. Arte muitos mihi familiares, Moribus autem plurimos amicos comparavi. Themistoclis. Themistocles prædium venditurus, jussit præconis voce promulgari, etiam bonum vi- cinum id habere. Levit. Verentes et metuentes facite filios Israelis. Num. xii. Moses mansuetus supra omnes homi- nes qui sunt in terris. Mites autem hæreditabunt terram, 241 et in C summa pace vitam agent cum voluptate. tem dabit. Vir leni præditus animo celer est medicus. Prov, xvi. Præstat leni esse animo cum humili- tate, quam dividere spolia cum contumelia. Beatus qui prudenter omnia timet: duro autem corde præditus incidet in mala. Prov. xv. Responsio submissa iram avertit. Qui cavet quo minus verbum emittat durum, prudens est. Joel et Prov. xxv. Mollis oratio confringit ossa }; mitis esto pugnator. Eccli. Fili, in levitate fac opera tua perficias, et ab homine spectato diligeris. Esto lenis in responsione, ut intelligas. babes, responde proximo. Eccli. x. Fili, in lenitate animum tuum monstrato. (Alias, δόξασον, id est glorifica.) Ibid. Ractices gentium detraxit Dominus, et in l0- cum illarum plantavit mansuetos. hæreditatem capient. Matth. xi. Accipite jugum meum super vos, ae ex me discite, quoniam mitis sum et humilis corde, et animis vestris requietem invenietis. conditus, ut quemadmodum unicuique respondere convenit, sciatis. • ! ' LOCI COMMUNES."- PARS II. SERMO LXXXIV. ΛΟΓΟΣ ΠΔ'. SERMO LXXXIV [al. XCVIII]. De clementia et verecundia. Coloss. iv. Sermo vester semper in gratia, sale

candum. Simplex cuivis sermoni credit. Modestia vestra nota sit omnibus. S. Basilti. Quasi fundamentum quoddam est ad perfectionem verecundia,cum metu. Gaui senum clementia. Juvenis mansuetuis multa sustinet. Nulla de virtutibus sic solet sapientiam parere, ut elementia. S. Ignatii. Clementia ereo, qua evertitur prin- ceps hujus saculi diabolus. Bonos remunerator, malos despice, Ut eos quoque bonos reddas tempore. Clementium benignitas targitio est honesta. S. Chrysost. Modestia nihil potentius, atque boc declarans quidam, dicebat oratione malli essa confringi : atqui quid osse durius? Verum etsi quis adeo durus fuerit et minime flexibilis, Acile ta- men benignitate corrigitur. Cyrilli. Exemplum summæ omnium clementiæ ipsum habemus omnium Servatorem Christum, quem a tergo sequi debenius, et ali aliorum infu rias necessario ferre; nain de illo scriptum est : cuin' contumelia vexaretur, mon vicissim contume- lia et convicio affecisse; dem pateretur, non mini- Latum, sed et qui fuste judicat, tradidisse fudi- Juvenis lenis multa ferre selet: at 242 senem angusti animi quis ferat? fracundum senem vidi sublatum in thronum suum; major tamen de juvene spes labeftatur, quam de ¡Ho. Philosophus quidam cum uxorem haberet Im- prebam, et parslan, et ebriassm, percontantibus cur talem ferret : Ut domi, inquit, habeam philo- sophiæ gymmastam et palæstram. Ero enim erga esteros lenior, irac quotidie institutus. Sunt etiam qui ipsum ob lane ipsam causam illam duxisse De viro simplici et innocente. Gen. xxv. Jacobus erat simplex minimeque fictus, domi se continens. Job vist. Dominus innocentem non repudiabit. Psal. Serva innocentiam, et vide æquitatem re- etam, quoniam sunt reliquiæ homini pacifice. Deus stabilit in domo constantes et integræ in- dolis homines. Dominus cum innocentia viventes bonis non pri- vabit. Salomon. Qui simpliciter ambulat, ambuiet πο denter. Quandiu innocentes justitiæ adhærescunt, non afficientur pudore. Qui aspicit benigne, misericordiam consequetur: qui recte ambulat, Dominum metuit. Laudabilis est anima omnis simplex. Prov. 111. Benigni erunt terræ possessores, et innocentes in ea superstites erant : quia recti corde Serram inhabitabunt. Τὸ ἐπιεικὲς ὑμῶν γνωσθήτω πᾶσιν, υἱονεὶ κρηπὶς καὶ βάθρον ἐστὶ πρὸς τὴν τελείω σιν ἡ εὐλάβεια. Πολιὰ γερόντων πραΰτης. Νέος πραύς πολλὰ ὑπομένει. Οὐδεμία τῶν ἀρετῶν οὕτως πέφυκε τίκτειν σοφίαν, ὡς πραότης. Χρήζω πραότητος, ἐν ᾗ καταλύεται ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου διάβολος. Καλοὺς ἀμείβου, τοὺς κακούς περιφρόνει ο ὓς ἂν καλοὺς καὶ τούσδε ποιήσης χρόνῳ. Τῶν πραέων [4] χρηστότης καλή δόσις. Οὐδὲν ἐπιεικείας δυνατώτερον, καὶ τοῦτο δηλῶν τις ἔλεγεν, ὅτι λόγος μαλακός συγκλῇ ὀστᾶ· και και τ' ὀστοῦ σκληρότερον ; 'Αλλ' ὅμως κἂν οὕτω τις σκληρὸς ᾗ καὶ ἀκαμπής, ῥᾳδίως ὁ μετ᾿ ἐπιεικείας αὐτῷ χρώμενος διορθοί. Υποτύπωσιν τῆς ἀνωτάτω πασῶν πραΰτητος αὐτ τὸν ἐσχήκαμεν τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα Χριστόν· οὗ δὴ κατόπιν ἰέναι σπουδάζοντας καὶ ἡμᾶς ἀλλήλους ἀνεξικακεῖν ἀναγκαῖον. Γέγραπται γὰρ περὶ αὐτοῦ, ὅτι λοιδορούμενος οὐκ ἀντελοιδόρει, πάσχων οὐκ ἠπείλει, παρεδίδου δὲ τῷ κρίνοντι δικαίως. Νέος πραΰς πολλὰ ὑποφέρει, ὀλιγόψυχον δὲ γέ- ροντα τίς οποίσει; Εἶδον ὀργίλον γέροντα επαιρό μενον ἐν θρόνῳ αὐτοῦ· ἐλπίδα μέντοι μᾶλλον ἔσχεν ὁ νέος αὐτοῦ. Φιλόσοφός τις, μοχθηρών ἔχων γυναῖκα, καὶ φλύα- ρον, καὶ πάροινον, πρὸς τοὺς ἐρωτῶντας, τίνος ένε κεν τοιαύτην ἔχων ἀνέχεται, εἶπεν· Ωστε γυμνάσιου καὶ παλαίστραν ἔχειν φιλοσοφίας ἐπὶ τῆς οἰκίας. Ἔσομαι γὰρ τοῖς λοιποῖς πραότερος, φησίν, ἐν ταύτῃ καθ᾿ ἑκάστην παιδευόμενος τὴν ἡμέραν. Τινὰς δὲ καὶ διὰ τοῦτο ἀγαγέσθαι αὐτὴν αὐτὸν λέγουσιν. ΛΟΓΟΣ ΠΕ. Περὶ ἁπλοῦ καὶ ἀκάκου τὸν τρόπους. Ἱππὼς ἦν ἀπλαστος, οἰκῶν οἰκίαν. Ο Κύριος οὐ μὴ ἀποποιήσεται τὸν ἄνοικον. Φύλασσε ἀκακίαν, καὶ ἴδε εὐθύτητας, ὅτι ἐστὶν εγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Ὁ Θεὸς κατοικίζει μονοτρόπους ἐν οἴκῳ, Κύριος οὐ στερήσει τὰ ἀγαθὰ τοῖς πορευομένοις ἐν ἀκακίᾳ. *Ος πορεύεται ἁπλῶς, πορεύεται πεποιθώς. Ὅσον χρόνον ἔχονται ἄκακος τῆς δικαιοσύνης, οὐκ αἰσχυνθήσονται. Ο βλέπων λεῖα ἐλεηθήσεται· πορευόμενος ὀρθῶς φοβεῖται τὸν Κύριον. Ψυχὴ εὐλογημένη πᾶσα ἁπλῆ. "Ακακος πιστεύει παντὶ λόγῳ. Χρηστοί έσονται οικήτορες γῆς· ἄκακοι δὲ ὑπου λειφθήσονται ἐν αὐτῇ, ὅτι εὐθεῖς κατασκηνώσουσι μήν. ' ANTONII MELISSÆ dicant. SERMO LXXXV [al. Vi].

Sermones impiorum insidiosi. Καὶ ἦν Ἐφραὶμ ὡς περιστερὰ ἄνους, μὴ ἔχουσα Δ καρδίαν. Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄρεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί. Ο λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός. Ἐὰν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινὸν ἔσται. Διττῶς νοοῦμεν τὴν ἀκακίαν· ἡ γὰρ κατὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας ἀλλοτρίωσιν λογισμῷ κατορθουμένην, καὶ διὰ μακρᾶς προσοχῆς καὶ μελέτης τῶν ἀγαθῶν οἱονεὶ τὴν ρίζαν τῆς κακίας εκτεμόντες· ἢ κατὰ στέρησιν αὐτῆς παντελή, τὴν τοῦ ἀκάκου προσηγο μίαν δεχόμεθα. Καὶ πάλιν ἀκακία ἐστὶν ἡ μήπω τοῦ κακοῦ ἐμπειρία, διὰ νεότητα πολλάκις ἢ βίου τινὸς ἐπιτήδευσιν, ἀπείρως τινῶν πρός τινας κακίας δια κειμένων, οἷον ὁ παῖς οὐκ οἶδεν ὑπερηφανίαν, οὐκ Β οἶδε δόλον ἢ ῥᾳδιουργίαν. Τους τοιούτους ἀκάκους λέγομεν, οὐχ ὡς ἐκ προαιρέσεως κακίας κεχωρισμέ- νους, ἀλλ' ὡς μήπω εἰς πεῖραν τῆς πονηρᾶς ἔξεως ἀφιγμένους. Χαρακτηρίζει οὖν τὸν ἄκακον ἡ ἁπλό- της του τρόπου. Τὸ ἁπλοῦν καὶ ἄδολον τοῦ ἤθους εὐκόλως ἐξαγο ρεύει τὰ ἀποῤῥητα τῆς ψυχῆς. Αφύλακτον ἡ ἁπλότης, καὶ ἥκιστα κακίαν ύφο ρᾶται τὸ κακίας ἐλεύθερον. Βραδὺ πρὸς ὑπόνοιαν κακοῦ τὸ πρὸς κακίαν δυσκί νητον. Τὸ εἰς κακίαν οὐχ ἔτοιμον οὐδὲ εἰς ὑπόνοιαν εὐ- χερές. Τὸ κακίας ἐλεύθερον καὶ ὑφορᾶσθαι κακίαν ἀργό τερον. Χαρακτηρίζει τὸν ἄκακον ἡ ἁπλότης τοῦ λόγου. Ἡ ἁπλότης τιμιωτέρα παρὰ Θεῷ. Τὸ γὰρ παν- οργον, εἰ καὶ δεκτόν ποτε ἐν τοῖς κατὰ Θεὸν σπου δάσμασιν, ἀλλ᾽ οὐδαμῶς εἰς ἀρετῆς εὐωδίαν καταλο γισθήσεται.. ΛΟΓΟΣ ΠϚ'. Περὶ πανούργου, καὶ βολίου, καὶ σκολιοῦ τὸν τρόπον, Ἐξολοθρεύσει Κύριος πάντα τὰ χείλη τὰ δόλια, γλῶσσαν μεγαλορρήμονα. Τὸ στόμα σου επλεόνασε κακίας, καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητας. *Ανδρες αἱμάτων καὶ δολιότητος οὐ μὴ ἡμισεύ- σωσι τὰς ἡμέρας αὐτῶν. Κύριε, ῥῦσαι τὴν ψυχήν μου ἀπὸ χειλέων ἀδίκων καὶ ἀπὸ γλώσσης δολίας. Διεστραμμένη καρδία τεκταίνεται κακά· ἐν παντ τὶ καιρῷ ὁ τοιοῦτος ταραχὰς συνίστησι πόλει· διὰ τοῦτο ἐξαπίνης ἔρχεται ἡ ἀπώλεια αὐτοῦ, ὅτι χαίρει πᾶσιν οἷς μισεῖ ὁ Θεός. Λόγοι ἀσεβῶν δόλιοι. Ψυχαὶ δικαίων πλανῶνται ἐν ἁμαρτίαις. Ο σχολιὸς ἐπὶ τὸ ἑαυτοῦ στόμα φορεῖ τὴν ἀπώ λειαν. Ανὴρ σκολιό, διαπέμπεται κακά, καὶ διαχωρίζει φίλους. - Osec vi. Et erat Ephraim velut colomba stolida et carens cordle. Matth. x. Estote prudentes sicut serpentes, el simplices ut columbæ. Matth. vi. Lucerna corporis tui est oculus. Si igitar oculus tuns simplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit. B. Basilii. Dupliciter innocentiam intelligimus; aut enim ab alienatione a peccato, quæ ratione dirigitur, ac per longam attentionem et exercita- tionem bonorum quasi radice vitiorum excisa; aut ex omnimoda malitiæ privatione simplicis et inno- contis appellationem accipimus. Et rursus, inno· centia est ea quæ mali imperita est, ut sæpe propter ætatem juvenilem, aut propter vitæ genus nonnulli imperiti sunt aliquarum improbitatum et vitiorum : • ut puer non novit superbiam, non novit dolum aut versutiam. Tales simplices dicere solemus, non quod ex instituto a malo et vitio sint separati, sed quod nondum senserint aut experti sint malam animi affectionem. Format 243 igitur simplicem morum simplicitas. Simplicitas et mores minime dolosi facile animi secreta enuntiant. Theologi. Incauta est simplicitas, minimeque mali quidquam suspicatur, qui a malo liber est. Tardus est ad mali suspicionem, qui ad matum agre inpellitur. Qui ad malum suscipiendum paralus non est, is ne ad mali quidem suspicionem facilis est. S. Chrysost. Qui a malo liber est, is ad malum suspicandum tardior. Orationis simplicitas simplicem declarat. S. Cyrilli. Maximi est pretii apud Deum simplici- tas; nam elsi versutia aliquoties non rejicitar in rerum divinarum studiis, haudquaquam tamen in virtutis suaveolentis numeruin reponetur. De versulo, et doloso, et perversis moribus prædita. Psal. xi. Disperdet Dominus omnia labia dolosa et linguam magnifica loquentem. Os tuum malitia redundavit, et lingua tua dolos D connexuit. Viri sanguinarii et dolosi dimidium vitæ tempus non implebunt. Libera, Domine, a labiis iuiquis animam meam, et a lingua dolosa. Salomonis. Perversum cor architectatur mala : in omni tempore talis turbas suscitat civitati, quamobrem repente aderit internecio ejus, quod is omnibus delectetur quæ odit Deus. Animi justorum errant in peccatis. Pravus in ore suo fert exitium. Vir pravus immittit mala, et dissociat amicos. LOCI COMMUNES. — PARS II. SERMO LXXXVI. SERMO LXXXVI {al. XVI].'

rigantur. Pravis pravas vias mittit Deus. Sermones ¦adulatorum molles, sed intimas partes feriunt. Tortuosis viis ambulans implicabitur. Luc, xvi. Filii hujus sæculi in genere suo filiis lucis sunt prudentiores. S. Basilii. Duo significat astuti vocabulum : alter enim ad nocendum aliis solertia ingenii utens in- probus est : alter laude dignus, qui acute et prii- denter sibi accommodatum bonum reperit, dolosa antem et insidiosa incommoda et detrimenta quæ ab akis afferuntur, declinat. Observa igitur dili- genter astutiæ vocabulum, ac medium quemdam id habere habitum intellige; qua qui ex instituto sano ad utilitatem proximi sul usus fuerit, probandus & est at qui ad proximorum perniciem eam exer- cet, condemnandus, quod ea arte tanquam perdi- Lionis 244, occasione et materia ulatur. Fuge varietatem et multiplicitatem ingenii . Ser- pens enim varius ob id ad serpendum damnatus est. Dolus est curiositas vitiosa ad parandlas insidias parata, cum quis boni aliquid præ se fert, idque quasi escam prætendit ut insidias struat. Occulta malitia est perniciosior quam aperta. Philonis. Quibus vires desunt tyrannicis viris, ii rein astu et insidiis moliuntur. De puro corde et cogitationibus, et de iis qui puram habent conscientiam. Job xxvii. Non loquentur labia mea legi ad- versa, nec anima înjusta meditabitur. Purum cor meum verbis, et sagacitas labiorum meorum pura intelliget. Psal. xxxvı. Laudabuntur omnes qui corde sunt recto. Res pretiosa vir integer. Prov. v. Omni cautione cor servato : ex hoc enim sunt exitus vitæ. Cor virl æqua cogitet, ut a Deo gressus ejus di- Cogitationes justorum judicia sant. Ut probatur argentum et aurum in fornace ignis, sic corda electa apud Deum. Cogitationibus suis implebitur vir bonus. Viæ vitæ, consilia sapientis. Diligit Dominus corda pura, ac illi aecepti sunt omnes, qui tales sunt ut reprehendi non possint. Eccli. u. Ambula in cordis tui via sine repre- hensione, et scito te in omnibus his adductum iri a Domino in judicium. Eccl. XXXVII. Remove iram a corde tuo, et ma- litiam repelle a carne tua. Beatus quem suus animus non condemnat. : ' Πρὸς τους σκολιούς σκολιάς ὁδοὺς ἀποστέλλει δ Θεό;. Λόγοι κερκώπων μαλακοί· οὗτοι δὲ τύπτουσιν εἰς ταμεία σπλάγχνων. Ο σχολιαῖς ὁδοῖς ἐμπορευόμενος ἐμπλακήσεται. Οἱ υἱοὶ τοῦ αἰῶνος τούτου φρονιμώτεροι ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τοῦ φωτὸς εἰς τὴν γενεὰν αὐτῶν εἰσιν. Δύο σημαίνει ἡ τοῦ πανούργου προσηγορία. Ο μὲν γὰρ ἐπὶ βλάβῃ ἑτέρων τῇ ἐπινοία κεχρημένος, πονηρός · ὁ δὲ ἐπαινετὸς πανούργος, ἐξέως και συν ετῶς τὸ οἰκεῖον ἀγαθὸν ἐξευρίσκων, καὶ τὰς δολίως καὶ ἐπιβούλως παρ' ἑτέρων βλάβας αὐτῷ σκευωρου- μένας ἀποδιδράσκων. Πρόσεχε οὖν ἀκριβῶς τῷ τῆς πανουργίας ονόματι, καὶ γίνωσκε ὅτι μέση τίς ἐστιν ἕξις· καθ᾿ ἣν ὁ μὲν ἐκ προαιρέσεως ὑγιοῦς ἐπ' ὠφελείᾳ τῶν πλησίον αὐτῇ κεχρημένος ἀπόδεκτος, ὁ δὲ ἐπὶ βλάβη τῶν πέλας μεταχειριζόμενος αὐτὴν κατεγνωσμένος, ἀφορμῇ πρὸς ἀπώλειαν τῷ ἐπιτη- δεύματι χρώμενος. Φεῦγε τὸ παντοδαπὸν καὶ πολλαπλοῦν τοῦ τρό που. Ο ότις ποικίλος διὰ τοῦτο καὶ ἔρπειν κατεδι- κάσθη. : Δόλος ἐστὶ τὸ ἐκ κακίας πρὸς ἐπιβουλήν περίερ γον· ὅταν τις ἀγαθόν τι σχηματισάμενος, καὶ τοῦτο ὥσπερ δέλεαρ τι προθεὶς, διὰ τοῦτο τὰ τῆς ἐπιβου λῆς κατεργάσηται. Λανθάνουσα πονηρία τῆς προκεκηρυγμένης βλα- βερωτέρα. Οἷς ἰσχὺς οὐ πρόσεστι τῶν τὰς φύσεις τυρανν:- κῶν, πανουργίαις τὰς ἐπιβουλὰς κατορθοῦσιν. ΛΟΓΟΣ ΠΖ'. Περὶ καθαρᾶς καρδίας, καὶ τῶν λογισμῶν, καὶ τῶν συνειδὸς καθαρὸν ἐχόντων. Οὐ λαλήσει τὰ χείλη μου ἄνομα, οὐδὲ ἡ ψυχή μου μελετήσει ἄδικα. Καθαρὰ καρδία μου βήμασι, σύνεσις δὲ χειλέων μου καθαρὰ νοήσει. Επαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Κτήμα τίμιον ἀνὴρ καθαρός. Πάσῃ φυλακῇ τήρει την καρδίαν· ἐκ γὰρ ταύτης Έξοδοι ζωής. Καρδία ἀνδρὸς λογιζέσθω δίκαια, ἵνα ἀπὸ Θεοῦ Ο διορθωθῇ τὰ διαβήματα αὐτοῦ. Λογισμοί δικαίων κρίματα. Ὥσπερ δοκιμάζεται ἐν καμίνῳ ἄργυρος καὶ χρυ- σὸς, οὕτως ἐκλεκταὶ καρδίαι παρὰ Θεῷ. ᾿Απὸ τῶν διανοημάτων αὐτοῦ πλησθήσεται ἀνὴρ ἀγαθός. Οδοὶ ζωῆς διανοήματα σοφοῦ. Αγαπᾷ Κύριος ὁσίας καρδίας· δεχτοὶ δὲ αὐτῷ πάντες ἄμωμοι. Περιπάτει ἐν ὁδοῖς καρδίας σου ἄμωμος, καὶ γνῶθι ὅτι ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἄξει σε ὁ Θεὸς εἰς κρίσ σιν. Απίστησον θυμὸν ἀπὸ καρδίας σου, καὶ πάραγε πονηρίαν ἀπὸ σαρκός σου. Μακάριος, οὗ οὐ κατέγνω ἡ ψυχὴ αὐτοῦ. ANTONII MELISSÆ SERMO LXXXVII [al. LXXXII].

Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν 4 Θεὸν ὄψονται. Η καύχησις ἡμῶν αὕτη ἐστί, τὸ μαρτύριον τῆς συνειδήσεως ἡμῶν, ὅτι ἐν ἁγιότητι καὶ εἰλικρινείᾳ Θεοῦ, οὐκ ἐν σοφίᾳ σαρκικῇ, ἀλλὰ ἐν χάριτι Θεοῦ ἀνεστράφημεν ἐν τῷ κόσμῳ, περισσοτέρως δὲ πρὸς ὑμᾶς. Αδελφοί, προσεύχεσθε περὶ ἡμῶν. Πεποίθαμεν γὰρ ὅτι καλὴν συνείδησιν ἔχομεν, ἐν πᾶσι καλῶς θέλοντες ἀναστρέφεσθαι. Ἐὰν ἡ καρδία ἡμῶν μὴ καταγινώσκῃ ἡμῶν, παρ ῥησίαν ἔχομεν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ὁ ἐὰν αἰτῶμεν, λαμβάνομεν παρ' αὐτοῦ, ὅτι τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηροῦμεν, καὶ τὰ ἀρεστὰ ἐνώπιον αὐτοῦ ποιοῦμεν. Πρῶτον μακαριστὸν τὸ ἐν τῇ διανοίᾳ ἡμῶν καθα μὸν, ἐπειδὴ ῥίζα τῶν διὰ τοῦ σώματος ενεργειῶν τὸ ἐν τῇ καρδίᾳ βούλευμα. Καθαρὸς τῇ καρδίᾳ ἐστὶν ὁ μὴ λαμβανόμενος ἑαυτοῦ ἐπὶ ἐντολῆς Θεοῦ ἀθετήσει. Οὐκ ἐν μικροῖς τὸ εὐσεβές, οὐδὲ ἐν τῷ κατηφεῖ τὸ φιλόσοφον, ἀλλ' ἐν ψυχῆς στερρότητι, καὶ διανοίας καθαρότητι, καὶ γνησίᾳ τῇ πρὸς τὸ καλόν νεύσει. Οὐδὲν οὕτως ἡμᾶς εὐφραίνειν είωθεν, ὡς συνειδός καθαρὸν καὶ ἐλπίδες ἀγαθαί. Τὸ συνειδὸς ἀγαλλόμενον συγκαλλωπίζει ἑαυτῷ καὶ τὸ πρόσωπον, καὶ ἄρδει τὰς παρειὰς ἡ τῆς ψυχῆς εὐρωστία, καὶ οὐχ ἁπλῶς εἴρηται τῷ σοφῷ Καρδίας εὐφραινομένης πρόσωπον θάλλει. Οἱ λαμπροὶ τὴν συνείδησιν υἱοὶ φωτὸς καὶ ἡμέ- ο ρας ἀναγορεύονται. Οὐχ ἡ τῶν πράξεων ἀποχὴ δικαιοῖ τὸν πιστὸν, ἀλλ' ἡ τῶν ἐννοιῶν ἀγνεία καὶ εἰλικρίνεια ἀκραι φνής. Καὶ λόγος καθαρὸς, καὶ βίος ἀκηλίδωτος, θρόνος καὶ ναός ἐστιν ἀληθινὸς τοῦ Θεοῦ. Απαθῶν καὶ καθαρῶν ἐστιν ἡ σωτηρία. Σώφρων καρδία λιμὴν θεωρημάτων. Οὐκ ἐκριζωτὴς τῶν παθῶν, ἀλλ᾽ ἀνταγωνιστής ἐστιν ὁ λογισμός. Επειδήπερ ἀοράτως εἰς τὸν τῆς ψυχῆς χῶρον εἰσδύεται ὁ Θεὸς, παρασκευάζωμεν τὸν τόπον ἐκεῖ νον ὡς ἔνεστι κάλλιστον, ἀξιόχρεων, ἐνδιαίτημα Θεοῦ γενησόμενον. Εἰ δὲ μή, λήσεται μεταναστὰς εἰς ἕτερον οἶκον ὁ Θεός. Οἶκος Θεοῦ σοφοῦ διάνοια· τούτου καλεῖται Θεός ἰδίως ὁ τῶν συμπάντων, ώς φησιν ὁ προφήτης, ὡς Θεὸς ἐμπεριπατεῖ οἷα βασιλείῳ. Οφθαλμοῖς μὲν τὰ ἐν φανερῷ καὶ τὰ ἐν χερσὶ καταλαμβάνεται· λογισμὸς δὲ ἀκέραιος φθάνει καὶ πρὸς τὰ ἀόρατα καὶ μέλλοντα. ΛΟΓΟΣ ΠΗ'. Περὶ καρδίας πονηρᾶς, καὶ συνειδότος κακοῦ. Ἐκ τῶν κρυφίων μου καθάρισόν με, καὶ ἀπὸ ἀλλοτρίων φεῖσαι τοῦ δούλου σου. Διεστραμμένη καρδία τεκταίνεται κακά. Matth. v. Beati puro corde, quia ipsi Deum vi debunt. 11 Cor. 1. Gloriatio nostra haec est, testimonium conscientiæ nostræ, quod in sanctitate et sinceri tate Dei, non in sapientia carnali, sed in gratia Dei in mundo versati sumus, sed multo magis apud vos. Fratres, precamini pro nobis. Confidimus enim ‚nos bonam conscientiam habere, in omnibus hone ste versari volentes. Joan. Si cor nostrum non condemnat nos, ad Deum libere accedimus, et quidquid petimus, at illo accipimus: quia præcepta ejus servamus, quæ que illi grata sunt, facimus. S. Basilii, Prímum beatissimumque est quod in 245 corde nostro purum: quia radix est omnium corporis actionum cordis consilium. Puro corde est is qui se ipsum non convincit præceptorum Dei contemptu. Theologi. Non est pietas in reous parvis, ncc philosoph a in vultus demissione, sed in animi Gr mitate et cogitationis puritate et vera ad res ho nestas propensione. Nihil est quod sic nos delectare soleat, ut con scientia pura et spes bona. Conscientia læta et exsultans sibi etiam vultum hilarem reddit, ac geuas rigat animi bona valetudo, nec sine causa dictum est a sapiente: Ubi cor lætatur vultus florescit. Greg. Nyss. Qui praeclara sunt conscientia, alii lucis et diei prædicantur. Non facinorum abstinentia fidelem justificat, sed cogitationum castitas et pura sinceritas. Oratio casta, et vita nulla labe contaminata thronus et verum Dei templum est. Evagrii. Salus est eorum qui perturbationibus carent et puri sunt. Josephi. Cor temperans doctrinarum portus est. Non exstirpatrix perturbationum est, sed adversa trix ratio. Philonis. Quia nobis non videntibus in animi locum intrat Deus, præparemus locum illum, quant licet pulcherrimum et idoneum maxime, futurum Dei habitaculum. Sin secus, nobis non sentientibus in aliam domum Deus migrabit. Doinus Dei cogitatio sapientis, ac hujus proprie vocatur Deus, qui universorum est (ut inquit pro pheta), quod Deus tanquam in regia in ea ambulet. Oculis quæ aperta sunt, quæque in manibns sunt, comprehenduntur; sed ratio sincera penetrat etiam quæ sub oculos non cadunt et futura sunt. SERMO LXXXVIII [al. LXXXIII]. De corde versula, deque mala conscientia. Psal. XVII. Ex occultis meis purga me, et ab alienis parce servo tuo. Prov. vi. Distortum cor perficit mala.

Qui duro corde præditus est, ei bona non obtin- A gunt. în corde bono conquiescet sapientia; at in corde insipiemtium non dignoscitur. Insipientes mala in animo volutant. Duro corde præditus in miserias incidet. Detestanda est apud Dominum iniqua cogitatio. Mich. ut. Molesta cogitabant, et mala designabant in cubiibus suis, et simul et illuxerat, ea perfe ciebant. 246 Isa. Cogitationes corum sanguinaris. Eluito a malitia cor tuum : quousque tandem in animo volutabis dolores et molestias? Sap. Stultus stulta loquitur, et tor ejus in vanis elaborat. Pravæ cogitationes a Deo sejungunt. Eccli. m. Cor durum gravabitur molestiis. Ut in motione cribri remanet fæx, sic rejecta- erta hominis in cogitatione ipsius. Ut vasa figuli probat fornax, sic distrahitur homo in cogitatione sua. Matth.'xv. Quidquid intrat in os, în ventriculum descendit, et in secessum ejicitur ; quod autem ex ore exit, ex corde profciscitur, atque id coinquinal hominem ; nam ex corde exeunt prava cogitatio- nes, cades, adulteria, scortationes, furt, falsa testimonia, maledicta : baec sunt quæ hominem impurum reddunt. Ex cordis abundantia os loquitur. Jac. iv. Repurgate manus, scelerati, purificate corda, duplicis animni homines. Theologi. Illud solum non potest evitari, inter num et in nobis ipsis situm tribunal. Cum turpe aliquid cogitas, complures adesse existimato ac teipse reveretor. Greg. Nyss. Malum esse in ipsa solum voluntate positum est, sæpeque satis est ad vitii perfectio- nem cogitatio. Ipsum per se malum nusquam reperitur extra voluntatem privatim subsistens, sed tum demum procreatur, cum animo instituimus illud. Nulla res æque impudentes facit atque mala conscientia. S. Cyrilli. Principium et radix et quasi fons et procreatio nostrarum perturbationum est ad ma- lum propensus appetitus, ad ipsas invitans mentem ac primo præstigiis illudens, postea vim adhibens el'concutiens. Siquidem ſumi more, vel etiam quemadmodum vapores quidam insitarum voluptatum appetitus in nobis nascuntur. Sed qui temperans est et fortis, motus increpat, mee longius progredi sinit, faciles infirmos adňuc perturbationis motus superat. Iners autem et negligens voluptatum principia admittit, quasi cogitationes nudas, cumque permiserit in latidudinem progredi, difficillimum erit resistere : Ο σκληροκάρδιος οὐ συναντᾷ ἀγαθοῖς. Εν καρδίᾳ ἀγαθῇ ἀναπαύσεται σοφία· ἐν δὲ καρ- δίᾳ ἀφρόνων οὐ διαγινώσκεται. Οἱ ἄφρονες διαλογιούνται κακά. Ο σκληρὸς τῇ καρδίᾳ ἐμπεσείται κακοῖς. Βδέλυγμα Κυρίῳ λογισμὸς ἄδικος. Εγένοντο λογιζόμενοι κόπους, καὶ ἐργαζόμενοι κακὰ ἐν ταῖς κοίταις αὐτῶν, καὶ ἅμα τῇ ἡμέρᾳ συν- στέλουν αὐτά. Οι διαλογισμοί αὐτῶν λογισμοὶ ἀποφόνων. Απόπλυνε ἀπὸ κακίας τὴν καρδίαν σου, ἵνα σωθῇς έως πότε υπάρχουσιν ἐν σοὶ διαλογισμοί πόνων σου; Ὁ μωρὸς μωρὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάθ Β ταια πονήσει. Σκολιοί λογισμοί χωρίζουσιν ἀπὸ Θεοῦ. Καρδία σκληρὰ βαρυνθήσεται πόνοις. Ἐν σείσματι κοσκίνου διαμένει κοπρία, οὕτως σκύβαλα ανθρώπου ἐν λογισμῷ αὐτοῦ. Σκεύη κεραμέως δοκιμάζει κάμινος, καὶ περι- σπασμὸς ἀνθρώπου ἐν διαλογισμῷ αὐτοῦ. Πᾶν τὸ εισπορευόμενον εἰς τὸ στόμα εἰς τὴν κοι λίαν χωρεί, καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται· τὸ δὲ εκπορευόμενον ἐκ τοῦ στόματος ἐκ τῆς καρδίας εξέρχεται, κἀκεῖνο κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον· ἐκ γὰρ τῆς καρδίας εξέρχονται πονηροί λογισμοί, φόνοι, μοι χείας, πορνείαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίας, βλασφη μίαι· ταῦτά ἐστι τὰ κοινοῦντα τὸν ἄνθρωπον. Ἐκ τοῦ περισσεύματος τῆς καρδίας λαλεῖ τὸ Ο στόμα. Καθαρίσατε τὰς χεῖρας, ἁμαρτωλοί, ἁγνίσατε τὰς καρδίας, δίψυχοι. Τοῦτο μόνον οὐκ ἔστι διαφυγεῖν, τὸ ἔνδον καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς δικαστήριον. Οταν ποτὲ αἰσχρὸν ἐννος, νόμιζε πολλούς παρ εἶναι, καὶ σεαυτὸν ἐντρέπου. Τὸ γενέσθαι κακὸν ἐν τῷ προελέσθαι μόνον ἀπό κειται· καὶ ἤρκεσε πολλάκις πρὸς τελείωσιν κακίας ὁ λογισμός. Αὐτὸ οὖν καθ᾿ ἑαυτὸ κατ' ἰδίαν ὑπόστασιν έξω προαιρέσεως οὐδαμοῦ τὸ κακὸν ευρίσκεται κείμε νον, ἢ ὑφεστώς, ἀλλὰ τότε εἰς γένεσιν παράγεται, ὅταν ἐλώμεθα αὐτό. Οὐδὲν οὕτως ἀναίσχυντον ποιεῖ, ώς πονηρόν συνει δός. ᾿Αρχὴ καὶ ῥίζα καὶ οἷον πηγὴ, καὶ γέννησις τῶν ἐν ἡμῖν ἐστι παθῶν ἢ πρὸς κακίαν ὄρεξις, ἐπ' αὐτοῖς καλοῦσα τὸν νοῦν, καὶ καταγοητεύουσα μὲν ἐν ἀρχαῖς, βιαζομένη δὲ μετὰ τοῦτο καὶ κατασεί ουσα. Καπνοῦ μὲν γὰρ δίκην, ἢ καὶ ὥσπερ τινὲς ἀτμοί, τῶν ἐμφύτων ἡδονῶν ἀνίσχουσιν ἐν ἡμῖν αἱ ὀρέξεις. ἀλλ' ὁ μὲν σώφρων και νεανικὸς ἐπιτιμᾷ τοῖς κινή μασι, καὶ περαιτέρω προελθεῖν οὐκ ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἀδρα- νὲς ὅν ἔτι τὸ πάθος ήττηται ῥᾳδίως· ὁ δέ γε ῥᾴθυμος καὶ κατημελημένος εἰσδέχεται μὲν τὰς τῶν ἡδο νῶν ἀρχὰς, ὡς ἐννοίας ἔτι ψιλάς, ἐπιτρέψας δὲ προελθεῖν εἰς πλάτος, δυσχερεστάτην εὑρήσει την ANTONII MELISSÆ

ἀντίστασιν. Ο γὰρ προαλοὺς καὶ προηετημένος οὐ Δ τῶν ἰδίων ἐστὶ θελημάτων κύριος, ὑποκείσεται δὲ μάλλον, καθάπερ τιν βαρβάρω, τῷ νικήσαντι πάθει. Ἡ ἁμαρτία οὐκ ἐν μόναις ἂν γενοιτο ταῖς ἐπιθυ μίαις, ἀλλ᾽ ἐν ταῖς ἐκβάσεσι τῶν ἀποτελεσμάτων. Καὶ ἕως μὲν ἔστιν ἐν ὠδίσι τοῦ νοῦ τὸ κακὸν, οὔπω νέκρωσις, οὔπω θάνατος. Αἱ συνεχεῖς ὑπομνήσεις τῆς κατὰ τὸ πάθος φαν τασίας, τύπους εγχαράττουσαι τρανείς, βλάπτουσι τὴν διάνοιαν, καὶ (ὰ ἤκουσαν) αὐτὴν πολλάκις περι τρέπουσιν· ἐν δὲ τούτοις σωτήριον ἡ φυγή· τὸ δὲ ὑπομνήσκεσθαι, καὶ ἀναγγέλλειν, καὶ ἀναπολείν, κρατεῖ καὶ δουλοῦται βιαίως τὴν νοῦν. Τῷ μὲν ἀγνοίᾳ τοῦ κρείττονος διαμαρτάνοντα συγγνώμη παρεισέρχεται· ὁ δὲ ἐξεπίτηδες ἀδικῶν ἀπολογίαν οὐκ ἔχει, προεαλωκὼς ἐν τῷ συνειδότος δικαστηρίῳ. Τῷ ἔνδον οἰκείω δικαστηρίῳ πᾶς ἄφρων αλίσκε ται. Ηδονὴ οὐ παρέχεται πόνον, οὐδὲ λύπην χαρά, οὐδὲ κατήφειαν εὐφροσύνη. ΛΟΓΟΣ ΙΘ΄. Περὶ ὑπομονῆς καὶ μακροθυμίας. Είπε Δαυΐδ, Αφετε τον Σεμεί καταράσασθαι, ὅτι εἶπεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, εἴ πως ἴδοι Κύριος την ταπείνωσίν μου, καὶ ἐπιστρέψει μοι ἀγαθὰ ἀντὶ τῆς κατάρας αὐτοῦ. Ἐὰν ὑπομείνῃς, ὁ καρπός σου ἔσται ἐν ἀγα Θοῖς. Πάντες οἱ ὑπομένοντες σε, Κύριε, οὐ μὴ καται σχυνθῆσιν. Υπέμεινον τὸν Κύριον, καὶ φύλαξον τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ ὑψώσει σε τοῦ κατακληρονομῆσαι γῆν. Ανήρ φρόνιμος πολλὰ ὑποφέρει. Μακρόθυμος ἀνὴρ κατασβέσει κρίσεις, ὁ δὲ ἀσε βὴς ἐγείρει μᾶλλον. Μακρόθυμος ἀνὴρ πολὺς ἐν φρονήσει ὁ δὲ ὀλιγό ψυχος ἰσχυρὸς ἄφρων. Κρείσσων ἀνὴρ μακρόθυμος ισχυροῦ· ὁ δὲ κρατῶν ὀργῆς κρείσσων καταλαμβάνοντος πόλιν. Ἐὰν ὑστερήσῃ, ὑπόμεινον αὐτὸν, ότι ερχόμενος ἥξει, καὶ οὐ χρονιεῖ. Υπόμεινόν με, λέγει Κύριος, ἐν ἡμέρᾳ ἀναστά- σεώς μου εἰς μαρτύριον. Χρηστος Κύριος τοῖς ὑπομένουσιν αὐτὸν ἐν και ρῷ θλίψεως, καὶ γινώσκων τοὺς εὐλαβουμένους αὐτ τόν. Οἱ ὑπομένοντες τὸν Κύριον ἀλλάξουσιν ἰσχὺν, πτεροφυήσουσιν ὡς ἀετοί, δραμοῦνται καὶ οὐ κοι πιάσουσι, βαδιοῦνται καὶ οὐ πεινάσουσιν. Αγαθός Κύριος τοῖς ὑπομένουσιν αὐτόν. Τεκνία, μακροθυμήσατε τὴν ἐπελθοῦσαν ὑμῖν ὀργήν. Εως καιροῦ ἀνέξεται μακρόθυμος, καὶ ὕστερον ἀναδύσει αὐτῷ εὐφροσύνη, ἕως καιροῦ κρύψει τους Ρτον. Σιν. nam qui ante captus est et jam occupatus, is cou- ' siliorum suorum non est dominus, imo magis victrici perturbatioui quasi barbaro alicui subji- cietur. . Peccatum non erit in ipsis solis cupiditatibus, sed in ipsis effectorum exitibus; ac quandiu qui- dem est malum in mente parturiente, nondum 247 est exstinctio, newvium mors. Philonis. Perpetuæ recordationes et imaginationes perturbationum claras species imprimentes mentem lædunt, et cedentem sæpe illam pervertunt. In istis igitur rebus salutaris est fuga : recordari autem, et· in ore habere, ac in animo volutare, id vincit et violenter mentem in servitutem redigit. Peccanti virtutis ignoratione venia parata esse debet : at qui de industria injuriam facit, excusa- dionem non habet, quippe qui prius judicio con- scientiæ damnatus sit. Interno ac domestico judicio quilibet insipiens damnatur. Niki. Voluptas dolorem non exhibet, nec mœrorem gaudiunn, nec tristitiam lætitia. De patientia et lenitate, vel longanimitate. 11 Reg. xv. Sinite, inquit David, maledicta jaciat Semei, quod Deus ipsi jusserit, si qua ratione Do- minus abjecuonem meam videat, et ad me redeant bona pro exsecratione istius. Job xxı. Si patiens fueris, fructus tuus in bonis numerabiter. Psal. . Quicunque patienter te exspectant. Domine, ii nunquam dedecore afficientur, Patienter Dominuin exspectato, et viam ejus observato, et ipse te extolles, ut terram poesi- deas. Prudens multa fert. Leni animo præditus lites accensas exstinguit, sed impius magis excital. Longanimis multum prudentiae habet: pusilla- nimis autem vaide stultus est. Lenis forti præstat: et iræ qui imperat major est 'urbium expugnatore. Nahum. Si tardaverit, tainen exspectato, quia D certe remier, nec procrastinabit. Exspecta me, inquit Dominus, in die resurred- tionis meæ in testīmonium. Malach. 111. Benignus est Dominus vis qui ipsum exspectant cum premuntur, et agnoscit timentes eum. Isa. XL. Qui Dominum spectant, vires renovatas accipient; aquilarum more renovabuntur eis alæ : current, nec fatigabuntur: deambulabunt, nec esu- rient. Bonus est Dominus iis qui ipsum exspectant. Baruch. 14. Filioli, leniter ferte iram super vos venturain. Eccli. Ad tempus patientiam præstabit leni præ- dius animo, postea ci afferetur lætitia, tempur : LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO LXXXIX. SERMO LXXXIX [al. LXXII].

postulante occultabit sermones suos, et multorum labiis enarrabitur prudentia ejus. Qui metuunt Dominum, præparant animas suas, ac in conspectu ejus humiliabunt animas suas, et lenitate utentur usque ad tempus visitationis ejus. 248 Fili, si servire Domino instituis, ad tentatio- nem animum tuum præparato : rectum cor babeto, et perdurato. Vide ne festines tempore calamitatis ; exspectato patienter Deum, ac illi adhærescito, ut ad extremum bene tibi cedat. Lenitate in respondendo utitor. Haudquaquam tardabit patientia pil. Eccli. x. Qui perseverarint usque in finem, is sa- Iutem consequetur. Luc. xxi. Patientia vestra nitentes, possidete ani- mias vestras. Ephes. iv. Obsecro vos, fratres, ego qui captivus sum el vinctus Domini nomine, ut, sicuti est voca- tione vestra dignum, aubuletis cum omni modestia, mansuetudine et lenitate, ferentes vos invicem in charitate. Facite ne vestram in dicendo libertatem amittatis, quæ magnam habet mercedem. Patientia enim vobis opus est, ut voluntati divinæ obtemperantes, promis- siones accipiatis. Certus est sermo : si commortui sumus, convi- vemus eliam : si patimur patienter, una etiam regnabinus. Omne gaudium existimate, fratres mei'prædilecti, si in tentationes varias incideritis, illud non igno- rantes, probationem fidei vestræ patientiæ effec- tricem esse : patientia autem perfectum habeat opus, ut perfecti sitis et integri, nulla re indigentes. Beatus qui tentatur et patienter ſert : quia pro- batus cum fuerit, vitæ coronam accipiet, quam Deus iis promisit, qui diligunt ipsum. 11 Petr. 11. Hoc gratia est, si bona conscien- tia quis dolores patiatur inique. Quæ enim gloria est, si peccantes colaphis cædimini et patimini ? Sed si benefacientes cruciati patienter fertis, id sane grátum est Deo. Si justus vix salutem consequitur, sceleratus et impius ubi comparebit? S. Ignatii. Firmiter dum caederis, ut incus slalo. Generosi est athietæ cædi et vincere: maxime vero propter Deum nobis omnia ferenda sunt, ut ipse Los ferat. Patienter alii alios cum mansuetudine patimini, ut semper Deus vos leniter ferat. S. Basilii. Qui demissione animi suas cogitationes præmunierit, apud Deum minus dedecoris inveniet quam revera habeat : ac ex patientia sìbi coronam parabit, alterius insaniam suæ securitatis et quietis causam faciens. Cum igitur ad convicia incitaris, teipse in judi- cium adductum existimato : utrum ad Deum per ! Α λόγους αὐτοῦ, καὶ χείλη πολλῶν ἐκδιηγήσεται σύνε σιν αὐτοῦ. Οἱ φοβούμενοι τὸν Κύριον ἑτοιμάσουσι τὰς ψυ χὰς αὐτῶν, καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ ταπεινώσουσι τὰς ψυχὰς αὐτῶν, καὶ μακροθυμήσουσιν ἕως ἐπισκοπῆς αὐτοῦ. Τέκνον, εἰ προσέρχῃ δουλεύειν τῷ Κυρίῳ, ἑτα!. μασον τὴν ψυχήν σου εἰς πειρασμόν· εὔθυνον τὴν καρδίαν σου, καὶ καρτέρησον. Μὴ σπεύσῃς ἐν καιρῷ ἐπαγωγῆς· μεῖνον τὴν ἀναμονὴν, καὶ κολλήθητι αὐτῷ, καὶ μὴ ἀποστῆς, ἵνα αὐξηθῇς ἐπ' ἐσχάτων σου. Εν μακροθυμίᾳ φθέγγου ἀπόκρισιν. Οὐ μὴ καθυστερήσῃ ὑπομονὴ εὐσεβοῦς. Ὁ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται. Ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν. Παρακαλῶ ὑμᾶς, ἀδελφοὶ, ἐγὼ ὁ δέσμιος ἐν Κυ ρίῳ, ἀξίως περιπατῆσαι τῆς κλήσεως ἧς ἐκλήθητε, μετά πάσης ταπεινοφροσύνης καὶ πραότητος, μετ τὰ μακροθυμίας, ἀνεχόμενοι ἀλλήλων ἐν ἀγάπῃ. Μὴ ἀποβάλητε τὴν παρρησίαν ὑμῶν, ἥτις ἔχει μετ γάλην μισθαποδοσίαν. Ὑπομονῆς γὰρ ἔχετε χρείαν, ἵνα τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ποιήσαντες, κομίσησθε τὰς ἐπαγγελίας. Πιστὸς ὁ λόγος. Εἰ γὰρ συναπεθάνομεν, καὶ συ ζήσομεν· εἰ ὑπομένομεν, καὶ συμβασιλεύσομεν. Πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε ποικίλοις, γινώσκον τες ὅτι δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως κατεργάζεται ὑπομονὴν, ἡ δὲ ὑπομονὴ ἔργον τέλειον ἐχέτω, ἵνα ἦτε τέλειοι καὶ ὁλόκληροι, ἐν μηδενὶ λειπό μένοι. Μακάριος ἀνὴρ ὃς ὑπομένει πειρασμόν ότι δίκι- μος γενόμενος λήψεται τὸν στέφανον τῆς ζωῆς, ἐν ἐπηγγείλατο ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Τοῦτο χάρις, εἰ διὰ συνείδησιν ἀγαθὴν ὑπο φέρει τις λύπας, πάσχων ἀδίκως. Ποῖον ὑμῖν κλέος, εἰ ἁμαρτάνοντες καὶ κολαφιζόμενοι ὑπομέ νετε ; Αλλ' εἰ ἀγαθοποιοῦντες καὶ πάσχοντες ὑπο μένετε, τοῦτο χάρις παρὰ Θεῷ. Εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἁμαρτωλὸς καὶ ἀσεβὴς τοῦ φανεῖται ; Στῆκε ὡς ἄκμων τυπτόμενος. Μεγάλου ἀθλητοῦ ἐστι δέρεσθαι καὶ νικᾷν· μάλιστα δὲ ἕνεκεν Θεοῦ πάντα ἡμᾶς ὑπομένειν δεῖ, ἵνα καὶ αὐτὸς ἡμᾶς ὑπομείνῃ. Μακροθυμείτε μετ' ἀλλήλων ἐν πραύτητι, ὡς ὁ Θεός μεθ᾿ ἡμῶν διαπαντός. Ο τῇ ταπεινοφροσύνῃ τοὺς ἑαυτοῦ λογισμούς προκατασχὼν πᾶσαν ἀτιμίαν ἐλάττονα εὑρήσει τῆς ἀληθείας· καὶ τὸν ἀπὸ τῆς ὑπομονῆς προξενήσει ἑαυτῷ στέφανον, τὴν ἑτέρου μανίαν ἀφορμὴν οἰ- κείας ἀσφαλείας ποιούμενος. Ο [f. ὅταν] οὖν σοι κινηθῇ ὁ τῆς λοιδορίας πειρασμός, νόμιζε κρίνεσθαι ἑαυτὸν πότερον δια ANTONII MELISSÆ

μακροθυμίας προσχωρήσῃς τῷ Θεῷ, ἢ διὰ τῆς ὀρ- γῆς ἀποτρέχῃς πρὸς τὸν ἀντίπαλον. Τοῖς εὐσεβέσιν ἀγωνισταῖς προλαβὼν ὁ προφήτης ὑπέδειξεν ἐν ἀρχῇ τοῦ ψαλμοῦ τὸ μακάριον τέλος, ἵνα τῇ ἐλπίδι τῶν ἀποκειμένων ἀγαθῶν ἀλύπως τοῦ βίου τὰ ἀλγεινὰ φέρωμεν· οὕτω καὶ ὁδοιπόροις τραχεῖαν ὁδὸν πορευομένοις καὶ δύσβατον κουφίζει τὴν μόχθον, ἐπιτήδειον αὐτοῖς προσδοκηθὲν κατα- γώγιον. Διὸ καὶ ὁ κοινὸς τοῦ βίου διορθωτής, ὁ μέ- γας διδάσκαλος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, σοφῶς καὶ ἐντέχνως τοὺς μισθούς προεβάλετο, ἵνα ὑπερ. κύπτοντες τοὺς ἐν χερσὶ πόνους, τῇ διανοίᾳ πρὸς τὴν ἀπόλαυσιν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ἐπειγώμεθα. Οὐ γὰρ ὁ ἀπορῶν τῶν ἀναγκαίων καρτερικός, ἀλλ' ὁ ἐν ἀφθονίᾳ τῆς ἀπολαύσεως ἐγκαρτερῶν τοῖς δεινοῖς. Σωφρόνων ἀνδρῶν τὸ μὴ κινδύνοις ἐπιρρίπτειν ἑαυτούς· γενναίων δὲ καὶ φιλοσόφων τὸ ἐμπεσόντας φέρειν γενναίως. Ἔστι τι παρὰ τῷ μύθῳ φυτόν, ἡ θάλλει τεμνόμε νον, καὶ πρὸς τὸν σίδηρον ἀγωνίζεται, καὶ εἰ δεί ποιητῶν μεμνήσθαι λόγου) θανάτῳ ζῇ, καὶ τομῇ φύεται, καὶ αὔξεται δαπανώμενον. Ταῦτα μὲν ὁ μῦθος, καὶ ἡ αὐτονομία τοῦ πλάσματος· ἐμοὶ δὲ δοκεῖ σαφῶς τοιοῦτο εἶναι τι ὁ φιλόσοφος, δς εὐδο κιμεῖ τοῖς πάθεσι, καὶ ὕλην ἀρετῆς ποιεῖται τὰ λυπηρά, καὶ τοῖς ἐναντίοις ἐγκαλλωπίζεται, μή- τε τοῖς δεξιοῖς ὅπλοις τῆς δικαιοσύνης αἱρόμενος, μήτε. τοῖς ἀριστεροίς καμπτόμενος· ἀλλ' ὁ αὐτὸς ἐν τοῖς οὐκ αὐτοῖς διαμένων ἀεὶ, ἢ καὶ δοκιμώτερος, C ὥσπερ ἐν καμίνῳ χρυσός, εὑρισκόμενος. Βέλτιον τοῦ τάχους ή μακροθυμία, καὶ τῆς αὐτ θαδείας ἡ συγκατάβασις. ᾿Αγαθὸν χρηστότητι νικαν θρασύτητα, καὶ βελ τίους ποιεῖν τοὺς ἀδικοῦντας, οἷς καρτερούμεν πάν σχοντες. Οὐδὲν ἰσχυρότερον τῶν πάντα φέρειν ἑτοίμων. Αργοῦσι καὶ οἱ τῷ κόσμῳ προστετηκότες, καὶ πολλῷ πλέον τῷ Θεῷ δουλευόντων · ἀλλὰ μισθός αὐτοῖς τὸ ἀλγεῖν· ἡμῖν δὲ καὶ τὸ πάσχειν ἔμμισθον, ὅταν διὰ τὸν Θεὸν καρτερῶμεν. Μὴ γενώμεθα δοῦλοι κακοί, ἀγαθύνοντι μὲν ἐξο- μολογούμενοι τῷ Δεσπότῃ· παιδεύοντι δὲ, μή προσ- τιθέμενοι. Καίτοι ποτὲ κρεῖσσον ὑγείας πόνος, καὶ ὑπομονὴ ἀνέσεως, καὶ ἐπίσκεψις ἀμελείας. Οὐδὲν οὕτως αἰδεσίμους ποιεῖ, ὡς ὑβριζομένους φέρειν. Καθάπερ τοῖς μετανοοῦσιν ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυ- μία ὠφέλιμος, οὕτω τοῖς ἀνενδότοις καὶ σκληροῖς μειζόνων γίνεται κολάσεων πρόφασις. Εθος τῷ Θεῷ μὴ ἐκ προοιμίων τὰ δεινὰ κατα- λύειν, ἀλλ' ὅταν κορυφωθῇ ἡ αὐξηθῇ, ὅταν σχεδόν μηδὲν ὑπολελειμένον ᾖ τῆς τῶν πολεμούντων και κίας, τότε ἀθρόως πάντα μεταβάλλει ἐπὶ τὸ γαλη νὸν, καὶ πρὸς ἀπροσδοκήτους τινὰς καταστάσεις αὐτὰ πραγμάτων άγει. Οταν τις επηρεάζῃ, μὴ πρὸς αὐτὸν ἴδῃς, ἀλλὰ πρὸς τὸν κινοῦντα δαίμονα, καὶ τὴν ὀργὴν ἅπασαν - A lenitatem accessurus sis, an per iracundiam al adversarium recurras. 249 Piis certatoribus Propheta inde a prin- cipio Psalmi beatitudinis finem ostendit, ut bono- rum spe futurorum molestias vitæ non gravate ſe- ramus. Sic et iter facientium laborem asperæ et salebrosæ viæ levat commodi exspectatio diversorii. Quocirca communis vitæ rector, et magnus doctor Spiritus ille veritatis, sapienter et arte maxima præ- mia proposuit, ut ultra labores et dolores præsentes prospicientes, cogitatione properemus ad sempiterna bona perfruenda. Nou enim rerum necessariarum egens patiens est, sed qui in abundantia voluptatum perfert malum. Temperantium est non se in pericula conjicere, sed fortium et philosophorum est, si inciderint, ferre fortiter. Theologi. Est in fabulis, plantam quamdam esse, quæ cum inciditur germinet, quæque cum ferro certare dicatur, ac si poetarum 'more loqui licet, quae morte vival, et incisione nascatur, et consum- ptione augeatur. Talis mihi videtur esse sapiens et philosophus, qui in perturbationibus claritatem con- sequitur ; cui virtutis materia est molestia, et ad- versis ornatior redditur, nec dexteris justitiæ armis tollitur, nec sinistris flectitur aut dejicitur, sed idem semper manet non iisdem, aut etiam probatior, quemadmodum aurum in fornace: Melior lenitas celeritate, et consensus quam con- tumacia. Utile est audaciam mansuetudine vincere, et me- liores reddere injuriam facientes, quæ nobis ținfe- runtur patienter ferendo. Nihil est fortius iis qui ferre omnia parati sunt. Dolent etiam qui orbi præfecti sunt, ac multo ma- gis quam qui Deo serviunt, sed præmnium illis est dolor : nobis vero etiam pati, non caret mercede, dummodo propter Deum patiamur. Videndum est ne servi mali simus : et benigne quidem facienti Domino gratia a nobis sunt agen- dæ ; et castigante etiam eo, non ægre ferendum est. Etenim præstat aliquoties valetudini morbus, el patientia remissioni, et animi intentio negligentiæ. S. Chrysost. Nulla res æque facit venerabiles, at- que injuriam sustinere. Quemadmodum pœnitentibus divina prodest le- nitas, sic obstinatis et pertinacibus graviora affert supplicia. Solet Deus non a principio mala avertere, sed cum usque ad summum venerint et creverint, cum fere nihil intentatum fuerit ab hostibus,, tum simul omnia in summam tranquillitatem convertit, 250 ac præter omnium exspectationem res ipsas optime constituit et firmat. Cum quis te offendit, noli ad ipsum aspicere, sej ad dæmonem impellentem, et iram totam in il- LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO LXXXIX.

lum effundito, Afius autem miserere qui s danome A impellitur. Non enim solum dum boni aliquid facimus, sed etiam dum mali patimur aliquid, magna præmia exspectare debeinus : id qnod Jobus ostendit, qui ex malis et rebus adversis magis quam a recte factis, clarus evasit. Nulla profecto res est, quæ tam splendidos ef- ficiat et imitatione dignos, ac honis et commodis afficiat innumeris, quam multæ et variæ tentationes et afflictiones, pericula, labores, tristitiæ et conti- nenter insidiis appeti vel ab iis qui minime debebant, sed omnia leniter ferre. Quidquid enim a quocunque injuste patimur, aut að peccatorum remissionem Deus nobis injuriam illam imputat, aut ad mercedis remunerationem. Qui meditatas babet afflictiones, non fastidiet cum opprimetur. S. Nili. Contemnere et nolle pati calamitates maguæ et variæ est insipientiæ proprium. Pythagora. Magnam eam peritiam existimato, per quam ferre possis imperitiam. Glyconis. Notio Dei per lenitatem et clementiam in homines declaratur. Metrodori. Sperare non debes ut ea quæ flunt, quem” admodum velis flant : sed quemadmodum res ipsæ accidunt, ita accipere debes. Josephi. Nihil tam plagas reprimit, quam eas ferre et injuriam accipientium patientia quieta in- juriam facientibus pudorem affert. De non patientibus e: animo parvo prædilis. Salomon. Parvo animo prædītus valde est insi- piens. Animi virum angusti quis ferat ? Eccli. n. Væ vobis qui patientiam perdidistis ! quid facietis cum Dominus ad res inspiciendas ve- niet? S. Basilii. Si irasceris convicianti, convicia appro- basti. Quid enim ira insipientius ? Sin vero nihil moveris fram, injuriam facientem pudore affecisti, reipsa temperantiam manifestans. Evidentibus argumentis Dominus noster patientiæ viam uobis monstravit, leniter mansueteque per- D cutientem ferens, nihilque se commovens. Efector enim cœli terræque et Dominus ab omnibus crea- tin adorandus, qui fulcit omnia verbo virtutis suæ, eum a quo alapa casus fuerat, haudquaquam vivum ad 251 inferendos dehiscente terra demisit, sed monuit et docuit, dicens: «Si male sum locutus, testare de malo : sin autem bene, cur me cædis ?ɔ Si enim assuefactus fueris omnium postremus esse, quemadmodum præceptum est Domini, nunquam iindignaberis, quasi præter dignitatem tibi contingat Injuria. Theologi. Ex iis qui tentantur, alii mihi videntur in morem levissimorum lapillorum et inanium con- ehularum rəpi, ac ne ad brevissimum quidem tem- και εκείνου κένωσον· αὐτὸν δὲ καὶ ἐλέει τὸν ὑπ' ἐκείνου κινούμενον. Οὐ γὰρ τὸ ποιῆσαί τι χρηστόν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ παθεῖν τι κακόν πολλὲς ἔχει τὰς ἀμοιβάς· καὶ δείκνυσιν Ἰως, ἀπὸ τῶν παθημάτων μᾶλλον ἢ ἀπὸ τῶν κατορθωμάτων εὐδοκιμήσας. Οὐδὲν γὰρ οὕτω λαμπρούς ποιεῖ καὶ ζηλωτούς, καὶ μυρίων εμπίπλησιν· ἀγαθῶν, ὡς πειρασμῶν πλη- θος, καὶ κίνδυνοι, καὶ πόνοι, καὶ ἀθυμίαι, καὶ τὸ διηνεκῶς ἐπιβουλεύεσθαι, καὶ παρ' ὧν οὐδαμῶ; ἐχρῆν, καὶ πράως ἅπαντα φέρειν. Ὅπερ γὰρ ἂν πάθωμεν αδίκως παρ' οτουοῦν, ἢ εἰς ἁμαρτημάτων διάλυσιν ὁ Θεὸς ἡμῖν λογίζεται τὴν ἀδικίαν ἐκείνην, ἢ εἰς μισθοῦ ἀντίδοσιν. Ο μεμελετηκώς θλίβεσθαι οὐδὲ ἀποδυσπετήσει πρὸς τὸ πιέζεσθαι. Τὸ ὀλιγωρεῖν καὶ μὴ θέλειν ὑπομένειν συμφορὰς μεγάλης καὶ ποικίλης ἀφροσύνης ίδιον. Μεγάλην παιδείαν νόμιζε, δι' ἧς δυνήσει φέρειν ἀπαιδευσίαν. Γνῶσις Θεοῦ διὰ μακροθυμίας καὶ πραότητος εἰς άνδρα γνωρίζεται. Μὴ ζήτει γενέσθαι τὰ γινόμενα ὡς θέλεις, ἀλλὰ θέλε ὡς ἂν τὰ γινόμενα γίνηται. Οὐδὲν οὕτω τὰς πληγὰς ἀναστέλλει, ὡς τὸ φέτ ρειν· καὶ τὸ τῶν ἀδικουμένων ἡσύχιον τοῖς ἀδι- κοῦσι γίνεται διατροπή. ΛΟΓΟΣ Κ. των. Περὶ τῶν μὴ ὑπομενόντων, ἀλλ' ἀλιγοψυχούν Ολιγόψυχος ἰσχυρὸς ἄφρων. Ολιγόψυχον ἄνδρα τίς ὑποίσει ; Οὐαὶ ὑμῖν τοῖς ἀπολωλεκόσι τὴν ὑπομοντήν ! καὶ τι ποιήσετε, ὅταν ἐπισκέπτηται Κύριος ; Βὲν ὀργισθῇς κατὰ τοῦ λοιδορήσαντος, ἐβεβαίω σας τὰ ὀνείδη. Τί γὰρ ὀργῆς ἀφρονέστερον; Εάν θα μείνης αόργητος, ᾔσχυνας τὸν ὑβρίσαντα, ἔργῳ τὴν σωφροσύνην ἐπιδειξάμενος. Δι' ἐνεργῶν ὑποδειγμάτων ὁ Κύριος ἡμῶν ἐπεία δευσεν ἡμᾶς τὴν τῆς ὑπομονῆς ὁδον, πράως καὶ ἀκινήτως εχόμενος τοῦ τύπτοντος. Ο γὰρ οὐρα νοῦ καὶ γῆς ποιητὴς καὶ Δεσπότης, ο παρὰ πάση; τῆς κτίσεως προσκυνούμενος, ὁ φέρων τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, οὐχὶ ζῶντα ἔπεμψε τὸν ῥαπίσαντα εἰς τὸν ᾄδην, τῆς γῆς ὑποῤῥαγείσης ἀλλ᾽ ἐνουθέτει καὶ ἐδίδασκε, λέγων· « Εἰ μὲν κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλώς, τί με δέρεις ; ο Ἐὰν γὰρ ἐθισθῇς πάντων ἔσχατος εἶναι, κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου, οὔποτε ἀγαν αιτήσεις, ὡς παρ' ἀξίαν τῆς ὕβρεως ἀπαντώτης. Τῶν πειραζομένων οἱ μὲν ἐδόκουν μοι ὡς τὰ κου φότατα καὶ ἄπνοα τῶν καγλήχων, καὶ τῶν κηρυ κίων παρασύρεσθαι, καὶ οὐδὲ μικρὸν ἀντέχειν προς ANTONII MELISSE SERMO XC [al. LXXIII].

Si quis me diligit, sermonem meum servabit, τὰς ἐπηρείας δυνάμενα· οὐδὲ γὰρ ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς & στεῤῥότητα καὶ βάρος λογισμοῦ σώφρονος καὶ προσ- πίπτουσιν ἀντιβαίνοντος. Οἱ δὲ εἶναι πέτρα, τῆς πέτ τρας ἐκείνης ἄξιοι, ἀφ᾿ ἧς βεβήκαμεν, καὶ ἣν λα- τρεύομεν· ὅσοι φιλοσόφω χρώμενοι λόγῳ, καὶ ὑπερο αναβεβηκότες την τῶν πολλῶν ταπεινότητα, πάντα φέρουσιν ἐσείστως καὶ ἀτινάκτως, καὶ διαγελῶσι μᾶλλον, ἢ ἐλεοῦσι τοὺς σειομένους, τὸ μὲν ὑπὸ φιλο- σοφίας, τὸ δὲ ὑπὸ φιλανθρωπίας. Αὐτοὶ δὲ τῶν αἰσ χρῶν τίθενται ἀπόντα μὲν τὰ δεινὰ περιφρονεῖν, μᾶλλον δὲ μηδὲν οἴεσθαι, παρόντων δὲ ἡττᾶσθαι, καὶ ταῦτά τινων τῶν παρερχομένων· καὶ τοῦ καιροῦ μὲν ἔξω φιλοσοφεῖν, ἐν δὲ ταῖς χρείαις ἀφιλοσόφους φαίνεσθαι· ὥσπερ ἂν εἴ τις ἑαυτὸν νομίζει τῶν ἀθλητῶν, μηδὲ καταβαίνων εἰς τὸ στάδιον, ἢ κυβερ- νήτην τῶν εὐδοκίμων, ἐν μὲν ταῖς εὐδίαις τῇ τέχνῃ Β μεγαλοφρονοῦντα, ἐν δὲ ταῖς ζάλαις μεθιέντα τους οίακας. Τὸ ὀλιγωρεῖν καὶ μὴ θέλειν ὑπομένειν συμφορὰς μεγάλης καὶ ποικίλης αφροσύνης ίδιον. ΛΟΓΟΣ ΚΑ'. Περί πολιτείας σεμνῆς καὶ ὑπακοῆς. Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίους· Οφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὁδόντα ἀντὶ ὁδόντος. Εγώ δε λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ· ἀλλ' ὅστις σε ραπίσει εἰς τὴν δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην· καὶ τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι καὶ τὴν χιτῶνα σου λαβεῖν ἄφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον· καὶ ὅστις σε αγγαρεύσει μίλιον ἐν ὕπαγε μετ' αὐτοῦ δύο · τῷ αἰτοῦντί σε δίδου, καὶ τῷ θέλοντι ἀπὸ σοῦ δανείσασθαι, μὴ ἀποστραφῇς. Εάν τίς με ἀγαπᾷ, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευ σόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Ταῦτα ποιεῖτε χωρὶς γογγυσμῶν καὶ διαλογισμῶν, μηδὲν κατ' ἐριθείαν, ἢ κενοδοξίαν. Με γογγύζωμεν, καθώς τινες αὐτῶν ἐγόγγυσαν, καὶ ἀπώλοντο ὑπὸ τοῦ ὀλοθρευτοῦ. Αἱ γυναῖκες, ὑποτάσσεσθε τοῖς ἀνδράσιν, ὡς ἀνῆ κεν ἐν Κυρίῳ. Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας, καὶ μὴ πικραίνησθε πρὸς αὐτάς. Τὰ τέκνα, ὑπα κούετε τοῖς γονεῦσι κατὰ πάντα· τοῦτο γὰρ ἐστιν εὐάρεστον τῷ Κυρίῳ. Οι πατέρες, μὴ ἐρεθίζετε τὰ τέκνα ὑμῶν, ἵνα μὴ ἀθυμῶσιν. Οἱ δοῦλοι, ὑπακούετε κατὰ πάν τατοῖς κατὰ σάρκα κυρίοις, μὴ κατ' ὀφθαλ μοδουλείαν, ὡς ἀνθρωπάρεσκοι, ἀλλ' ἐν ἁπλότητι καρδίας, φοβούμενοι τὸν Θεόν· καὶ πᾶν ὅ τι ἂν ποιῆτε, ἐκ ψυχῆς ἐργάζεσθε, ὡς τῷ Κυρίῳ, καὶ οὐκ ἀνθρώποις, εἰδότες ὅτι παρὰ τοῦ Κυρίου λήψεσθε τὴν ἀνταπόδοσιν τῆς κληρονομίας. Οι κύριοι, τὸ δι- καιον καὶ τὴν ἰσότητα τοῖς δούλοις παρέχετε, ειδότες ὅτι καὶ ὑμεῖς ἔχετε Κύριον ἐν οὐρανοῖς. Αδικον οὐδὲν ἦν ἐν χερσί μου, εὐχὴ δὲ μου και θαρά. Οἱ ὀφθαλμοί σου ἐρθὰ βλεπέτωσαν, τὰ δὲ βλέφαρά σου νευέτω δίκαια. *Ος ἀναστρέφεται ἄμωμος ἐν δικαιοσύνη, μαχα- ρίους τοὺς παῖδας καταλείψει. ' • pus insultum sustinere posse : neque enim in se possident rationis temperate soliditatem et gravi tatem, quæ casibus irruentibus obsistat. Ali vero similes videntur petra, illa petra digni in qua sta- mus, quamque colimus, quicunque ratione uientes sapientiæ studiosa, vulgi excellunt humilitatem, et omnia ferunt æquo animo et infracto, ac rident magis, quam miserentur aliae, qui vexamur : illud per philosophiam, hoc vero per bumanitatem. Ipsi antam turpe existimant, quæ absunt pericula contem- nere et nihili æstimare, præsentibus superari, praesertim praetereuntibus : et non in tempere plilo- sophari, in ipso autem usu philosophie expertes deprehendi, Lanquam si quis se velit athletam ox. iatinari, φui nunquam in stadium descenderit, aut egregiam gubernatoren qui in serenitate nagnos ob artem sibi sumat spiritus, intempestatibus autem gubernacula deserat. Propriuın est insignis stultitiæ, adversas res parvi facere, et nolle cum accidunt pati. De republica honesta, et de obedientia. Matth. v. Audistis dietum esse antiqnis : Oeu- lum pro oculo, et dentem pro dente. At ego dico vobis, non esse malo resistendum; sed qui alapam tibi incusserit in malam dextram, obvertito ei et alteram ; volentique tecum certare et tunicam au- ferre tuam, pernitte et pallium : et si quis te adle- gerit ire miliare naum, cum eo duo pergito'; pe- tenti a te dato, et volentem abs le mutuum suntere He aversator. et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et apud eum manebimus. Philipp. 11. Hæc facite sine murmuratione et dis- putatione, nihil per contentionem, aut inanem glo- riam. Ne murmuremis, sicut quidam illorum murmu- raverunt et perditi sunt a perdente. Uxores, subjectæ viris estole, sicuti decet propter Dominum. Viri, diligite 252 uxores, nec erga illas acerbi sitis. Liberi, obedite parentibus in omnilus, quia hoc Domino pergratum est. Patres, nolite li- beros vestros irritare, ne illi despondeant animum. D Servi, subjecti dominis carneis estote, non ad ocu- lum servientes, quasi qui hominibus placere sin- deatis, sed in simplicitate cordis Deum metuentes ; et quidquid faeitis, id ex animo exsequi debetis, quasi iu conspectu Domini, non hominum, non ignorantes futurum esse, ut a Domino remunera- tionem hæreditatis accepturi sitis. Quod justum et æquum est, domini, servis tribuite, quod scialis vos habere Dominum in cœlis. Job xxxı. Iniquum nihil fuit in manibus meis, precatio autem mea pura. Prov. 1v. Oculi tui recte aspiciant, et palpebræ tuæ æqua nutent. Qui sine reprehensione in justitia versatur, libe- ros relinquet beatos. LOCI COMMUNES. -PARS II. SERMO XCI, SERMO XCI [al. C.

utilissimum est. Senectus nonorata, non qure multos habet annos, Α nec numero annorum metienda est, sed vita in- taminata. S. Basilii. Fac{discas, o homo, ac docearis evan- gelicam conversationem, oculorum eruditionem,lin- gua continentiam, corporis servitutem, animi hu- militatem, puritatem nentis, iræ exstinctionem. Cum aliquid abs te exigitur, etiam amplius adde: cum fraudatus fueris, judicium' ne perito : si te quis odit, amato : si persequitur, sustineto : si conviciis pro- scindit, obsecrato. Factum tacitum dicto præstat infecto. Nemo sine actione adhuc probatus est, At absque verbis argute prolatis quam plurimi. Non enim loquentibus, sed recte viventibus gratia debetur. Ubi res ipsæ comparent, longa supervacua est Oratio. S. Chrysost. Vita potentior oratione verbisque mores, et operuim demonstratio verboruin doctri- næ præponitur. Philipp. 11 ; Psal. 1. Audi Apostolum dicentem, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem efficite: omnia facite sine murmurationibus et dis- putationibus, ut sitis simplices ac tales de quibus conqueri possit nemo, filii Dei sine reprehensione. Quin etiam,vates David, Servite, inquit, Domino cum metu, quia ubique est Deus, audit omnia, om- nia videt, non modo ea quæ aguntur et dicuntur, verum etiam ea omnia quæ in cordibus volutantur, vel quæ sunt in fundo cordis : ipse enim est cu- piditatum et cogitationum cordis judex et cogni- tor. 253 S. Nili. Præstantioribus subjectum esso · Infinita sunt mala quæ commaculant animum, quibus expurgari et elui omniuo non licet: necessa- rio enim relinquuntur cuivis mortali sordes, quæ leviores feri posse videntur, tolli autem omnino non possunt. git. Obedienția juncta continentiæ vel bestias subi- SERMO XCII [al. C]. De republica vituperanda, et inobedientibus ac rebel- libus, deque iis qui moribus improbandis præditi D sunt. Quia noluerunt mea sequi consilia, sed increpa- Liones meas deriserunt, vise suæ fructibus fruentur, et cupiditatibus suis explebuntur. Jerem, Populo buic fuit cor inobediens et re- helle: omnes inobedientes sunt et per ambages ingrediuntur. Ad quem loquar et testabor, ut audiat? Ecce aures eorum incircumcisæ sunt, nec possunt audire. Ezech. 111. Qui audit me, audiat; et qui non pa- ret, ne pareal. Basilii. Ubi inimicitis, lites, iræ, contentiones, (Theologi.) Γῆρας τίμιον οὐ τὸ πολυχρόνιον, οὐδὲ ἀριθμῷ ἐτῶν μετρεῖται, ἀλλὰ βίος ἀκηλίδωτος. Μάθε, άνθρωπε, διδάχθητι τὴν εὐαγγελικὴν πολι- τείαν, ὀφθαλμῶν ἀκρίβειαν, γλώσσης Εγκράτειαν, σώματος δουλαγωγίαν, φρόνημα ταπεινὸν, ἐννοίας καθαρότητα, ὀργῆς ἀφανισμόν. Αγγαρευόμενος πλέον ἐπίθες, ἀπατώμενος μὴ δικάζου, μισούμενος ἀγάπα, διωκόμενος ἀνέχου, βλασφημούμενος παρε κάλει. Αφωνον ἔργον κρείσσον απράκτου λόγου. Βίου μὲν οὐδείς πώποθ' ὑψώθη δίχα · Λόγου δὲ πολλοὶ τοῦ καλῶς ψοφουμένου. Οὐ γὰρ λαλούντων, εὖ βιούντων δ᾽ ἡ χάρις. Φαινομένων ἔργων περιττόν ἐστι μακρολογία. Βίος λόγου δυνατώτερος, καὶ τρόποι βημάτων, καὶ ἡ διὰ τῶν ἔργων ἐπίδειξις τῆς διὰ τῶν λόγων διδασκαλίας. Ακουσον τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος. Μετά φό βου καὶ τρόμου τὴν ἑαυτῶν σωτηρίαν κατεργάζε σθε· πάντα ποιείτε χωρίς γογγυσμῶν καὶ διαλογι σμῶν, ἵνα γένησθε ἄμεμπτοι καὶ ἀκέραιοι, τέκνα Θεοῦ ἀμώμητα. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ θεσπέσιος Δαυτό φησι· Δουλεύσατε τῷ Κυρίῳ ἐν φόβῳ. Πανταχοῦ γὰρ πάρεστιν ὁ Θεὸς, πάντα ακούει, πάντα ὁρᾷ οὐ τὰ πραττόμενα μόνον καὶ λεγόμενα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν καρδίαις ἅπαντα, καὶ τὰ ἐν τῷ βάθει τῆς καρ- δίας. Κριτικός γάρ ἐστιν ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Τὸ ὑποτάττεσθαι τοῖς κρείττοσιν ὠφελιμώτατον, Απειρα τὰ καταῤῥυπαίνοντα τὴν ψυχὴν κακά, ἅπερ ἐκνίψασθαι καὶ ἀπολούσασθαι παντελῶς οὐκ ἔνεστιν· ἀπολείπονται γὰρ ἐξ ἀνάγκης παντὶ θνητῷ κῆρες. Λωφῆσαι μὲν γὰρ εἰκὸς, ἀναιρεθῆναι δὲ εἰσάπαξ ἀμήχανον. Υπακοὴ μετὰ ἐγκρατείας ὑποτάσσει καὶ θη- ρία. Περὶ πολιτείας ψεκτῆς, καὶ ἀνυποτάκτων, καὶ ἀπόβλητον τὸ ἦθος καὶ τοὺς τρόπους εχόν. των. Ἐπειδὴ οὐκ ἤθελον ἐμεῖς προσέχειν βουλαίς, ἐμυκτήρισαν δὲ ἐμοὺς ἐλέγχους· τοιγαροῦν ἔδονται τῆς ἑαυτῶν ὁδοῦ τοὺς καρποὺς, καὶ τῆς ἑαυτῶν ἐπι· θυμίας πλησθήσονται. Τῷ λαῷ τούτῳ ἐγενήθη καρδία ανήκοος καὶ ἀπει θῆς· πάντες ἀνήκοοι, πορευόμενοι σκολιώς. Πρὸς τίνα λαλήσω καὶ διαμαρτύρωμαι, καὶ ἀκού σεται ; Ἰδοὺ ἀπερίτμητα τὰ ὦτα αὐτῶν, καὶ οὐ δύ νανται ἀκούειν. Ὁ ἀκούων μου ἀκουέτω, καὶ ὁ ἀπειθῶν ἀπει θείτω. Οπου ἔχθραι, ἔρεις, θυμοί, φιλονεικείαι, θορύ ANTONI MELISSÆ ΛΟΓΟΣ ΚΒ'.

σους ἀσιγήτους ταῖς ψυχαῖς ἐμποιοῦσαι, ἐκεῖ τὸ πνεῦμα τῆς πραότητος οὐκ ἀναπαύεται. Κρείσσον οἶμαι ἐπιτιμηθῆναι παρὰ πατρὸς καὶ δεσπότου, ἢ ἀπωσθῆναι. Αναιδές βλέμμα, καὶ μετέωρος αὐχὴν, καὶ συνε χής κίνησις ἐφρύων, καὶ βάδισμα σεσοβημένον, καὶ τὸ ἐπὶ μηδενὶ τῶν φαύλων ἐρυθριᾷν, σημεῖα ψυχῆς ἐστιν αἰσχίστης, τοὺς ἀφανεῖς τῶν οἰκείων ὀνειδῶν τύπους ἐγγραφούσης τῷ φανερῷ σώματι. Δεὶ γὰρ ἀπειρήτων νέος ἀνδρῶν Δύσμαχος, οὐδὲ θέλουσι καὶ ἀτρεκέεσσι πιθέσθαι. ΛΟΓΟΣ ΑΓ. Περὶ ἀμοιβῆς τῶν εὖ καὶ κατ᾿ ἀρετὴν βιωσάν των ἐν ἀπεράντῳ μακαριότητι. Ὁ Θεὸς ὁ φυλάττων τὴν διαθήκην αὐτοῦ, καὶ τὸ Ελεος τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, καὶ ταῖς φυλάσσουσι τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, εἰς χιλίας γενεάς. Δίκαιοι κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατασκηνώσου- σιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ' αὐτῆς. Τὸ δὲ ἔλεος τοῦ Κυρίου ἀπὸ τοῦ αἰῶνος καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος ἐπὶ τοὺς φοβουμένου; αὐτόν. Τους δικαίους καταλήψεται ἀγαθά. Ο πορευόμενος δικαίως βοηθηθήσεται. Χρηστοὶ ἔσονται οικήτορες γῆς, ἄκακοι δὲ ὑπο λειφθήσονται ἐν αὐτῇ· ὅτι εὐθεῖς κατασκηνώσουσι γῆν, ἔνθα ἀπέδρα οδύνη καὶ λύπη καὶ στεναγμός. Δίκαιος ἐὰν φθάσῃ τελευτῆσαι, ἐν ἀναπαύσει ἔσται. Δικαίων ψυχαὶ ἐν χειρὶ Θεοῦ, καὶ οὐ μὴ ἄψεται αὐτῶν βάσανος. Τάδε λέγει Κύριος, Ἰδοὺ οι δουλεύοντές μοι φάγονται, ὑμεῖς δὲ πεινάσετε. Ἰδοὺ οἱ δουλεύοντές μοι πίονται, ὑμεῖς δὲ διψήσετε. Ἰδοὺ οἱ δουλεύον τές μοι εὐφρανθήσονται, ὑμεῖς δὲ αἰσχυνθήσεσθε. Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ σωθήσεται ὁ λαὸς πᾶς ὁ εὐύ ρεθείς γεγραμμένος ἐν τῇ βίβλῳ ταύτῃ, καὶ πολλοὶ τῶν καθευδόντων ἐν γῆς χώματι, εξεγερθήσονται οὗτοι εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οἱ συνιέντες ἐκλάμ- ψουσιν ὡς ἡ λαμπρότης τοῦ στερεώματος. δ Δίκαιοι εἰς τὸν αἰῶνα ζῶσι, καὶ ἐν Κυρίῳ ὁ μι- D σθὸς αὐτῶν, καὶ ἡ φροντὶς αὐτῶν παρὰ Ὑψίστῳ. Διὰ τοῦτο λήψονται τὸ βασίλειον τῆς εὐπρεπείας, καὶ τὸ διάδημα τοῦ κάλλους ἐκ χειρὸς Κυρίου. Αγαθὰ τοῖς ἀγαθοῖς ἐκτίσθη ἀπ' ἀρχῆς. Τότε ἐρεῖ ὁ βασιλεὺς τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ· Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολής κόσμου. Επείνασα γὰρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν. Πρόκειται ἀνάπαυσις αἰωνία τοῖς νομίμως τὸν ἐνταῦθα διαθλήσασι βίον, οὐ κατὰ ἔφλημα τῶν ἔργων ἀποδιδομένη, ἀλλὰ κατὰ χάριν τοῦ μεγαλο- δώρου Θεοῦ τοῖς εἰς αὐτὸν ἠλπικόσι παρεχομένη. 1.23 - A quæ in animis Lmultus inexplicabilis excitant» ibi spiritus clementiæ non requiescit. Theologi. Præstat, opinor, a patre et domino ob- jurgari, quam aliudicari. Impudens oculus, cervix erecta, continua su- perciliorum motio, incessus fastuosus, et ob nut- lam rem improbam crubescere, animi fœdissimi signa sunt, occultas probrorum suorum formas conspicuo corpori inscribentis. Oppiani. Semper enim imperitorum mens viro- Irum Expugnatu dificilis est; nec volunt etiam veris [fidem babere. De remuneratione eorum qui bene et ex virtule vize- runt, in beatitudine sempiterna. Deut. xxviii. Deus qui servat testamentum suum, et misericordiam diligentibus ipsum ¡¡sque qui man- data ipsius exsequuntur, in mille ätates. Justi hæreditateın terræ ac- cipient, ac in ea in sæculum sæculi habitabunt. Misericordia autem Domini continuatur per sæcu- la iis qui ipsum metuunt, Salomon. Justi optime excipientur. Qui juste vivit, ei auxilium non deerit. Benigni terræ erunt possessores, et innocentes in ea relinquentur; nam qui recti sunt, habi:a- bunt terram, ubi abierit dolor, tristitia et gemi- tus. • 254 Justus si extremum vitæ diem confccerit, in requiete futurus cst. Justorum animi in manu Dei sunt, nec tanget illos cruciatus. Isa. Lxv. Haec Domini sunt verba : Ecce, inquit, servi mei edcnt, vos autem esurietis. Ecce servi mei bibent, vos autem sitictis. Ecce qui ser- viunt mihi, laetabuntur, vos autem pudore allicic- mini. Van, 511. In tempore illo salutem conseqnetur omnis populus, qui fuerit inventus in hoc libro scriptus: multique corum qui dormiunt in terre tumulo, excitabuntur ad vitam sempiteram, et qui intelligunt splendebunt quasi splendor firma- pienti, Sap. v. Justi æternum vivunt, et in flomino mer- ces eorum, et de ipsis sollicitudo apud Altissimum. Itaque regiam magnifleam ut decorum diadema acci- pient de manu Demini. Eccli. xxxix. Bona bonis jam inde ab initio con- dita sunt. Matth. xxv. Tum dicet rex iis qui fuerint ad dex- teram : Adeste, vos lenedicti a Patre meo, possidete paratum vobis regnum a mundi constitutione. Esu- rivi enim, et dedistis mihi édere. S. Basilii. Proponitur requies æterna iis qui legitime in hac vita decertarint, quæ non ex debito operum redditur, sed ex Dei magnorum donoruin largitoris gratia, iis qui in ipso spem habuerint, præbetur. PATROL GR. CXXXVI. Psal. xxxvI. LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO XCIII. SERVO XCIII [al. CLVA.

PERSE E era P7 SOUMETTRE Rm e ESTERI SERMO XCIV [a/. CLVITJ. TPHSNYEUINPDECMSENSS NON ; AOTOS ty. m Justerum corona — Spiritus. est gratia, qua et / cojiusior et perfectior eoueeditur, cum pro ratione Tortium factorum spiritalis gloria cuique. dispertia- iur. In. splendoribus enim sanctorum tnulie. sunt monsiones apud Patrem. Ie sunt quie dignitatum differentiam effiviunt, «— Theologi. Ac alios quidem lumen inenarrabile ex- cipit, ac sauctze eL regalis "Trinitatis contemplatio, «quae lucilius et purius illustrat, queque tota menti permist; est; quod ipsum solum et masime regnum cadorum existimo, Promium virtutis deum fieri, ct. purrssinnt luce colluswari, Non qui non supplicio dignus, idem continuo et lionore: quemadmodum et. przmio.indiguns non stàtim su qlicium meretur. E 8, Chrysost, Regnum. cüvlorum non est terra flu- vns melle et lacte, nec. viridis senecta, nee libe- rorum eopia, non cibus, uon vinum, nen ovilia, nen bubilia, sed. ccelum ae. ea. bona qu: in. eara sui, el adoptio el fraternitas. cum Maiyenito, et communio hereditatis, et una eum illo gloria affi i et regnare, et sexeenta talia przemia. Intelligere debemus eos qui ex parte Q5 man- idatr exsecuti fuerint, juxta eamdem. rationem. in regnum eclorum ingredi ; qui autem ad. perfec- vum venire volunt, necesse habent. omnia prorsus exsequi; eonlinet autem. omuia mandata anim »bnegatio, qua: est mors, SERMO XCIV [a/. CLVITJ. , De remuneratione eorum, qui in vitio et illicite vize- rint ; perpetuumque illis el interminautum proposi- tum esse supplicium. Deut. xxvii, Dt non. perdat. sceleratus. innocen- Vern, nolet Deus illi placari, sed exardescet ira Do- wini, et emulatio ejus in hominem illum. Job, xvii. Qui sementem | absurdam fecerint, ilelores sibi metent. Impiorum lucerna exstinguetur. Venieb conver- in eorum, eb similes erunt paleis, que a vento dispelluntur, Paudulum eesus es. flagellis ob ea qum. peceasti, Psal, x. Pluct in improbos laqueo, igne, sulphu- ré et vento proeellosa, ] Vacies Domini jn eos qui mala patrant. Mars seelerosorum mala. Ut cera igue liquefit. sic peccatores Interibunt. Rtedidet illis Dominus iniquitatem ipsorum, et pro ratioue malitiz illorum Dominus Deus exterminabit ens. Manasse. Tra tuarum in seeleratos minarum ipto- leranda est. Prov. Promptum est impiorum exitium, de quo inimici ketantur. In supplicio seelerosorum mon est ullum reme- dium, Vitam impiorum Dominus evertet. “ Περὶ ἁμοιδῆς τῶν ἐν κακίᾳ καὶ ἀθέσμως βιωσάν- τῶν" καὶ ὅτι διηνεκὴς καὶ ἀπέραντος ἡ ἅπο- κειμένη αὑτοῖς κόλασις. “να μὴ ἀπολέσῃ ὁ ἁμαρτωλὸς τὸν ἀναμάρτητον, οὐ μὴ θελήσει ὁ Θεὸς ἰλαυθῆναι αὐτῷ " ἀλλ' ἐχ- καυθήσεται ἐργὴ Κυρίου, χαὶ ὁ ζῆλο; αὐτοῦ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ, Οἱ “σπείροντες τὰ ἄτοπα ὀδύνας θερίζουσιν ἕαυ- τοῖς Ἰλσιδῶν λύχνος σθεσθήσεται, Ἐλεύσεται δὲ ἡ χαταστροφὴ αὐτῶν, καὶ ἔσονται ὥσπερ ἄχυρα ὑπὸ ἀνέμου. ᾿Ὄλίγα ὧν ἡμάρτηκας μεμαστίγωσαι. Ἐπιδρέξει ἐπὶ ἁμαρτωλοὺς παγίδα, πῦρ, καὶ . θεῖον, καὶ πνεῦμα καταιγίδος, Πρόσωπον Κυρίου κπὶ ποιοῦντας χαχά, Θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. Ὡς τήχεται χηρὸς ἀπὸ προσώπον πυρὸς, οὕτως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοί. ᾿Ανταποδώσει αὐτοῖ; Κύριος τὴν ἀνομίαν αὐτῶν, καὶ κατὰ τὴν πονηρίαν αὐτῶν ἀφανιεῖ αὐτοὺς Κύ- ριος ὃ θεός. ᾿Ανυπόστατος ὁ ὀργὴ τῆς ἐπὶ ἁμαρτωλοῖς ἀπει- λῆς σου. Πρόχειρο; καὶ ἐπίχαρτος γίνεται ἀσεῦῶν ἐπώ- λεία. Ἐν ἐπαγωγῇ ἁμαρτωλῶν οὖκ ἔστιν ἴασις. Ζωΐ» ἀσεδῶν ἀναττρέψει Κύριος. Ὁ RAE ANNALES. 1112 Virga porrecta vito? condnnatze signum, 112. Virgines rapta, non mulieres, 317. Virginize stuprum, 347. Vingiuius (LA ibid. Virginum (E.) contu delecta eonjax, 178. Virzo a Magneutio iumolata, b 17; Viri ab anno 27 ueque ad 82, 147. Viri prosstantiseima. pessessi civitatum, 361. In viro tmo forti vielorim mo- mentum, 80. Virtus peregrini insidioga, 34. Virtus excellens regno digus creditur, 68, Virtutes prineipum el privatorum distinctos, b 46. Virtutes, 574. Virlulis cultus Deo ef Augelis acceptum facit, 133. Viscera iu calum elata, 404. Visus Tobito post oclo uunos restitutus, 110. Vita. vilis est cuiseris, 101. Vita ex logis mandatis ins- tituta, 142, Vite. humane spalium' aüni 130, 13. Vile propugationem oratur Deus, 111. Vitaliaui Thrueis seditio, b 96. Vitaliani polentin et edes b 58. Vitelliange euius 2150 centenis millibus draehmaram eonstilerant, 574. Vitellii imperium, ἐδία, Interitua, 576. Vitellii liberulibus erga Jndisos, 269. Vitellii (L.) prudens elasio Lyranniet umendacii, 553. Vi- tellius, 203. Vitis aurea 600 talentum, 223. Vituli duo aurei, 87. Vival rex, solemnis acclamutio, 59. Vivendum dua prosis aliia, 548. Voloyesus Parlhus izateu frustra uppugust, 303. Vo- lógesus Parthus coutea ltomnuns grassntür, 595. Solsci ducem creant Goriolanuui, 343. Yolseorum impressio, 189. Volnmuia Corioluni uxor, 343. Volusianus, 628. Voluutaria tribnta liberaliora, 104. Vox ex adgto Llircauo filioruu victoriam nuntiaL, 211. Vox in lemplo andila, Migremus hine, 302. Vox victoria nunlia, 335. Vox, Gulli veniunt, 355, Vox fortuita longa. oratione efficacior, 358. Vulgus enneuinem inimieorum eitit, 67, "Vulpes 300 Palestinorum segetem iueondunl, 51. X Xaneti excidium, 505. Xanthieus Aprilis, 35. Xanlhippus Lacedaemonius Carthaginenses reereat, aon. Xerxes Europum frustra tentat, 120. Xerxes et proce- 168 regii in templum liberales, 175. Xerxes quarlus rex Perssrau, ἰὴ oras ad snlrapas Esdrae eomuiniatio, ihid.

Διωγμὸς ἀσεβῶν εἰς θάνατον. Ετοιμάζονται ἀκολάστοις μάστιγες. Οἱ ἄνομοι διελεύσονται ἀγαθὰ, καὶ οὐκ εἰσελεύ σονται εἰς αὐτά. Φῶς ἀσεβῶν σβέννυται. Αμαρτάνοντας καταδιώξεται κακά. Η καταστροφὴ τῶν παρανόμων κακή. Κατάρα Κυρίου ἐν οἴκοις ἀσεβῶν. Οἶκοι ἀσεβῶν ἀφανισθήσονται. Στηριῶ τοὺς ὀφθαλμούς μου ἐπ' αὐτοὺς εἰς κακά, καὶ οὐκ εἰς ἀγαθά. Ασθενήσουσιν οἱ ἀσεβεῖς, καὶ ἐξαρῶ τοὺς ἀνό- μους ἀπὸ τῆς γῆς, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Ἰδοὺ ἡμέρα ἔρχεται ὡς κλίβανος καιομένη, καὶ φλέξει αὐτοὺς, καὶ ἔσονται πάντες οἱ ἄνομοι καλά- μη, καὶ ἀνάψει αὐτοὺς ἡ ἡμέρα ἡ ἐρχομένη, λέγει I Κύριος παντοκράτωρ· καὶ οὐ μὴ ὑπολειφθῇ αὐτοῖς βίζα, οὐδὲ κλῆμα. Συντέλεια ἐπὶ ἁμαρτωλοὺς ἤξει. Ἰδοὺ ἡμέρα Κυρίου έρχεται μετά θυμοῦ καὶ ὀργῆς, θεἶναι τὴν οἰκουμένην όλην ἔρημον, καὶ τοὺς ἁμαρ τωλοὺς ἀπολέσαι ἐξ αὐτῆς. Οὐαὶ τῷ ἀνόμω! πονηρὰ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ συμ- βήσεται αὐτῷ. Κατακαυθήσονται οἱ ἄνομοι, καὶ οἱ ἁμαρτωλοί ἅμα, καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων. Ο σκώληξ αὐτῶν οὐ τελευτήσει, καὶ τὸ πῦρ αὐ τῶν οὐ σβεσθήσεται, καὶ ἔσονται εἰς ὅρασιν πάσῃ σαρκί. Εν συναγωγῇ ἁμαρτωλῶν ἐκκαυθήσεται πῦρ. πάντα ταῦτι Πῦρ, χάλαζα, καὶ λιμὸς, καὶ θάνατος, πάντα ταῦτα εἰς κόλασιν ἁμαρτωλῶν ἐκτίσθη. Εκδίκησις ἁμαρτωλῶν πῦρ καὶ σκώληξ· ἐπὶ ἁμαρ τωλούς κατακαύσῃ ὁ θυμὸς αὐτοῦ. Ὥσπερ συλλέγεται τὰ ζιζάνια καὶ πυρὶ καίεται, οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος τούτου· ἀποστελεῖ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλου; αὐτ τοῦ, καὶ συλλέξουσιν ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ πάντα τα σκάνδαλα, καὶ τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν, καὶ ἐμβαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμός τῶν ὀδόντων. Τότε ἐρεῖ ὁ βασιλεὺς καὶ τοῖς ἐξ ευωνύμων, Που ρεύεσθε ἀπ᾿ ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγ- D γέλοις αὐτοῦ. Οἶδε Κύριος εὐσεβεῖς ἐκ πειρασμοῦ ῥύεσθαι, ἀδίκους ἃ εἰς ἡμέραν κρίσεως κολαζομένους την ρεῖν. Τοὺς πάντας ἡμᾶς φανερωθήναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τα διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθόν, εἴτε φαῦλον. Εν καὶ τοῦτο τῆς τοῦ διαβόλου μεθοδείας, τὸ τοὺς πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων, ὥσπερ ἐπιλαβομένους τῶν τοσούτων καὶ τοιούτων τοῦ Κυρίου ἀποφάσεων, τέλος κολάσεως ἑαυτοῖς ἀπογράφειν, καὶ εἰς τὸ μέλλον κατατολμᾷν τῆς ἁμαρτίας. Εἰ γὰρ τῆς αἰω ίος κελάσεως ἔσται ποτὲ τέλος, πάντως ἕξει καὶ - A Impiorum afflictio mortifera. ra. Præparantur intemperantibns flagella. Exleges præteribunt hona, et non ingrédientur in Lumen impiorum exstinguitur. Peccantes mala persequentur. Exitus iniquorum miser. Exsecratio Domini in domibus impiorum. Domus impiorum exterminabuntur. Amos 1x. Defigam neules meos in illos ad cala- mitates inferendas, non prosperitates. Sophon, m. Infirmi erant impii, et de terra tollanı iniquos, Dominus ait omnipotens. Malach. rv. Ecce dies veniet quasi dibanus exar- descens, et cremabit eos, eruntque omnes iniqui stipulae similes, et incendet eos dies illa quæ ven- tura est, dicit Deus omnipotens, neque relinque- tur nec radix nec ramus. 256 Habac. Consummatio in scelerosos venit. Isa. xi. Ecce dics Domini veniet cum vehemen- ti ira, ut totum orbem desertum efficiat, et ex co tollat scelerosos. Væ iniquo 1 mala, sicut opera ipsius requirunt, arcident ei. Exurentur iniqui et scelerati simul, nec exsistet quisquam qui ignem exstinguat. t Varmis corum non morietur, nee ignis ipsorum restinguetur, eruntque omnibus spectaculo Eccli. xv In consilio scelerosorum ignis ex- arlebit. xxxix. Ignis, grando, et famics, et mørs, hæc omnia ad sceleratorum supplicium condila stint, Hatth. x:11. Vindicta scetcrosorum ignis et rer- mis : in sceleratos ira illius exardescet. Quemadmodum colliguntur zizania, et igni ex. aruntur, sie fet in hujus sæculi consummatione; mittet Filius hominis angelos sums, et ex regno ip- sins colligent omnia offendicula, cosque qui inique segerunt, et conjicient in fornacem ignis, ubi futurus est fletus et stridor dentiunu. Tum dicet rex iis, qui erunt ad sinistram: Dis- cedite a nır, exsecrati, in ignem sempitérnam, quí diabolo et angelis cjus paratus est. 11 Petr. 11. Novit Dominus pies ex teutatione eri- perc, iniquos autem in diem judicii ernejaudos ser- vare. 1 Cor. v. Ad tribunal Christi ut sistamur omnes cportet, ut auferat quisque pro suis actionibus, quas in corpore gessit, sive bonum, sive malum. S. Basilii. Ex insidiis diaboli sunt etiam istæ, ut muiti homines, quasi obliti tot et talium Domini sen- tentiarum, finėm suppliciorum sibi circumscribant, quo in futurum audacius peccent. Si enimi aterni supplicii futurus est aliquando finis, omnino et vita æterna fiuem habitura est. Quod si hoc de vita LOCI COMMUNES. PARS. H. SERMO XCIV.

æterna non probamus, qua ratione supplicio sem- A piterno finem concedemus? nam in utroque æter- enim, inquit, isti in supplicium aeternum ; justi vero O quam te ipse laniabis ! quam suspirabis et ge- mes frustra ! sero scilicet plorans, rebus jam consti- justorum splendorem in illa magnifica donorum distributione, et scelerosorutu in profundissimis le- nebris demissionem-et-tristitiam. Peccati labores tristis et laboriosa manet gelienna. Suæ quisque actionis fructus in illo remuneratio- nis die agnoscet. Theologi. Quam melius est nunc castigari et per- B purgari, quam in illum cruciatum 257 venire, cum judicii, non purgationis tempus crit. Non enim licet iis qui ad inferos descenderint examinationem, post quam non restat judex major, non per secunda opera defensio; non oleum a pru- supremum et formidolosissimum judicium exstat. O diem nihi infelicem ! ubi illum efugiam? Et qualis fiam? Metuo enim sterilis, Metuo spinis et Gomorræ labruscis Refertus apparere, quando judicans Christus Deus, assignabit pro dignitate ds Locuin, prout quisque lucis splendorem sustinet. proborumi immortalia surgunt corpora; sed honor hic sceleratis supplicii et cruciatus occasio est; immortalia enim resurgunt, ut semper ardeant. Nam cum ignis ille sit talis, ut nunquam exstin- guatur, ei talibus opus est corporibus, quæ nun- Excitamur ergo æterna habentes corpora, sed spirituale accipit, ut digne cum angelis versetur. At si quis scelerosus est, corpus accipit quod pec- cali supplicia pati possit, ut igni sempiterno ardens conficiatur nunquam. Atque id justissime Dins utrisque ordinibus constituit, quod sine corpore a aŋhis gestum est nihil. dentibus virginibus, aut a vendentibus, lampadi- ἡ αἰώνιος ζωή. Εἰ δὲ ἐπὶ τῆς ζωῆς τοῦτο οὐ κατα· δεχόμεθα, ποῖον ἔχει λόγον τῇ αἰωνία κολάσει τέλος δοῦναι; ἡ γὰρ τοῦ αἰωνίου προσθήκη ἐφ' ἑκατέρων επίσης κεῖται. «Απελεύσονται γάρ, φησίν, οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. » Ο πόσα σπαράξεις ἑαυτόν! ὦ πόσα στενάξεις ἄπρακτα ! μετακλαίων ἐπὶ τοῖς ἤδη βουλευθείσιν, ὅταν ἴδῃς τὴν λαμπρότητα τῶν δικαίων, ἐν τῇ λαμ- πρᾷ διανομῇ τῶν δωρεῶν, καὶ τὴν κατήφειαν τῶν ἁμαρτωλῶν ἐν τῷ σκότει τῷ βαθυτάτω. η Τοὺς τῆς ἁμαρτίας καμάτους τὸ τῆς γεέννης ἐπίσ πονον καὶ σκυθρωπὸν ἀναμένει. Εκαστος τῆς οἰκείας Εργασίας ἐν τῇ ἡμέρᾳ της ἀνταποδόσεως τοὺς καρποὺς ἐπιγνώσεται. Ως βέλτιον εἶναι νῦν παιδευθῆναι καὶ καθαρι σθῆναι, ἢ τῇ ἐκεῖθεν βασάνῳ παραπεμφθῆναι, ἡνίκα κρίσεως καιρός, ἀλλ' οὐ καθάρσεως. Οὐκ ἔστι γὰρ τοῖς ἀπελθοῦσιν ἐν ᾅδῃ ἐξομολό γησις καὶ διόρθωσις· συνέκλεισε γὰρ ὁ Θεὸς ἐνταῦθα μὲν βίον καὶ πρᾶξιν, ἐκεῖ δὲ τὴν τῶν πεπραγμένων ἐξέτασιν. Μεθ᾿ ἣν οὐκ ἔστι κριτής υψηλότερος, οὐκ ἀπολογία δι' ἔργων δευτέρων, οὐκ ἔλαιον παρὰ τῶν φρονίμων παρθένων, ἢ τῶν πωλούντων, ταῖς ἔκλει πούσαις λαμπάσιν· οὐ μεταμέλεια πλουσίου φλογ τηχομένου, καὶ τοῖς οἰκείοις ἐπιζητοῦντος διόρθω σιν, οὐ προθεσμία μεταποιήσεως, ἀλλὰ καὶ μένον καὶ τελευταῖον καὶ φοβερὸν τὸ κριτήριο. Φεῦ ἡμέρας μοι τῆς κακῆς! Αν ποῦ φύγω; Καὶ τίς γένωμαι ; ὡς δέός ἀκαρπίας, Δέος δ' ἀκανθῶν, καὶ Γομόρρας βοτρύων Πλήρη φανῆναι, Χριστὸς ἡνίκα κρίνων Θεός, θεοῖς δίδωσι τὴν πρὸς ἀξίαν Χώραν, ἑκάστῳ φωτὸς ὡς ὄψις φέρει. Οὐ μόνον τῶν δικαίων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἁμαρτωλῶν ἄφθαρτα τὰ σώματα ἀνίστανται· ἀλλ' ἡ τιμὴ αὕτη τοῖς ἁμαρτωλοῖς ἐφόδιον κολάσεως καὶ τιμωρία; γίνεται· ἄφθαρτα γὰρ ἀνίστανται, ἵνα διὰ παντὸς καίηται. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ πῦρ ἄσβεστον ἐκεῖνο, τοιούτων αὐτῷ δεῖ σωμάτων, μηδέποτε δαπάνε μένων. Εγειρόμεθα τοίνυν, αἰώνια μὲν ἔχοντε; τὰ σώ- ματα, οὐ πάντες δὲ ὅμοια. Αλλ' εἰ μέν τίς ἐστι δίκαιος, λαμβάνει σῶμα πνευματικόν, ἵνα δύνηται μετὰ ἀγγέλων ἀναστρέφεσθαι ἀξίως. Εἰ δέ τις άμαρτωλός ἐστι, λαμβάνει σῶμα ὑπομονητικόν τι μωρίας ἁμαρτιῶν, ἵνα ἐν πυρὶ αἰωνίω καιόμενες μηδέποτε καταναλωθῇ. Καὶ δικαίως ἀμφοτέροις τοῖς τάγμασιν ὁ Θεὸς παρέχει τοῦτο· οὐ γὰρ χωρὶς σώ· ματος ἡμῖν πέπρακται τι. Περὶ ἀποταγῆς, καὶ ὑποταγῆς, καὶ ἀσκήσεως. Χρὴ τοίνυν, καθάπερ οἱ ἐπὶ τὸ λουτρὸν εἰπόντε; γυμνοῦνται παντὸς περιβλήματος, οὕτως καὶ τοὺς τῇ ἀσκητικῇ προσερχομένους ζωή, πάσης ύλης βιομ τικῆς γυμνωθέντας, ἐντὸς τοῦ κατὰ φιλοσοφίαν γενέ σθαι βίου. ANTONII MELISSÆ nitatis vocabulum æque additum est, ‹ Abibunt in æternam vitanı, ɔ tutis nec mutationem admittentibus, cum videris confiteri et se corrigere. Conclusit enim Deus hic vitam et actionem, illic autem rerum gestarum bus quæ jam exstingmuntur, comparari potest. Nulla est poenitentia divitis, qui flammis exuritur, et domesticis suis correctionem inquirit : non ·re- linquitur ad emendationem dies, sed solum hoc et S. Chrysost. Non solum bonorum, sed etiam im quam conficiantur. nou omnes similia. Sed si quis est justus, is corpus SERMO XCV [al. CLXXV]. Quomodo subjici quis debeat, et valedicere mundo et postea exercere. S. Basilii. Debent igitur qui in ascesi et medi- tatione volunt vitam degere (ut qui in balneum in- grediuntur, omnem vestitum exuunt), omni materia negotiorum vitæ nudati, intra septa philosophica vitae se buere. ΛΟΓΟΣ ΚΕ.

ἐς τὰς ον μὸν Σου D EXE MS ADTOZ πα’. πε σός ὦ ΝΗ Tue WOMEN RR SERMO XCVI. [u. CL.XXUI. De pre fecto. S. Basilii, Ex oficio ineumbit prxfeeto fra» wuni sodalitati, ut vigilet pro animis corüm, ac de a lada incAenes Li asalisléné nesc dI mutlonosumn smi Περὶ προεστῶτος. . Ὑπεύθυνο: οὖν ἐστιν ὁ ἐφεστὼς τῇ ἀδελφότητι ἀγρυπνεῖν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν αὐτῶν, καὶ μεριμγᾷν τὰ ποὺς σωνηρίαν αὐτῶν, ὡς λόγον ἀποδώφων᾽" καὶ ΚΕΦ, ΜΔ’, Περὶ τῶν δύο τυς» Τῶν. Caeterum vera ei perfecta subjectórum erga du- ctorem obedientia in boc ostenditur, ut non solum ab absurdis, pravfecti consilio obtemperantes, absti- neant, sed etiam ut ne illa quidem quae laudabilia suut sine iliius consilio suspiciant. Continentia enim ae quavis corporalis afflictio ad aliquid utilis esL: sed si quis, proprios appetitus sequens, quod sibi placet, $556 faciat, et prafecto consilium danti non ohtemperet, majus eril. peccatum, quam effi- einm. Qui enim resistit;potestati, Dei. ordinationi resistit : ae obedientie praemium quam continenter. facti. majus est. Exercitatio vite ex Evangelio Christi inshitule nt i Deo accepti simus, haie est, nt secedamus ab ouui- bus mundi solicitudinibus, el omnino a tenfatio- wibus alieni simus. Nam nisl abducanus nosipses aàb omni carnis cognatione et vile communione, «quasi ad alterum mundum migrantes. per medita- lionem, sequentes consilium illis. qui dixit z « Nostra/enim eonversstio iu eelis est, » omnino fieri nequit, ut propositum teneamus. quo volumus Deo accepti esse, eim Dominus definite digat sie ; « Quieunque ex vobis mun valere jusserit omuia sua, mon potest meus csse discipulus. » Et alibi : (Si quis me sequi. vull, abneget semetipsum, » Abuegatio autem sui ipsíus est perfecta. pricteri- torum oblivio, et a sua voluutate. omnino abalic- natio. & 1 Quod imperatum fuerit et praeseriptum, non est reeusandum ; nam obedientia vel ad mortem usqua extenditur. S. Chrysost, Virtus subjecti et bonor est in obe- dientia persistere, Si quis fidem habet. ín aliquem, ac scipsum tradit illi suljiciendum, nihil i eat opus, ut mandatis Dei mentem adbibeat , sed ut patri suo omne voluntitis su: studium deferat, et apud Deui crimine vacabü. Refice patrem tuum, nt eum ad Dominum abie- rit, pro te roget, et tibi benc sit. Vehementer oderunt demones cos qui in subjce- linme patris eminent, et adversus eos dentibus frendent, quod cum obedientia renuntiationenr l' copulaverunt, idque owmi solicitudine posita : adyetsus quos, meditalas ratiónes commiuiscentes, irritationem instituunt, ae ir jam innate adjun- gunt ifacmndiam, deindo etiam oliwm in pairem paulatim. coquunt, quasi pater inique objurget, et personam respicial, ut ex dissidentibus. moribus. animum agitatum ex. ulnis paternis exturtum.dis- sipent. Dorothei, Qui se in patrum obedientiam eommit- Ul, secure et quiete vivit. "Il 82 àlnüRs xol celela ümaxol «ow Gnogeiplo ) *pb; xiv xaünyoduevov Ev. to0sto Belxvosat , bv ip hi i£voy iy &xónuv xaxk viyy supóouMiy «oU mpot- G:ütoz &ziyealat, à) pit oov tà Enalvevk qu- pe hz bxelvoo TvÓje motsiv. "H yàp kyxpáeur xai rüsx fj coparod] xaxomáüeur mpl; wi xpqsi- gui Esc * 03! dy vic vals lbíate óppatz éxoloutiàv nhrápfaxov abcip meti, xal eup6ooledovet «i mpor- stück ct pip meiÜnrar, nelQoy «o0 xavopÜdpoto: Essa zb mi mppelospevov, "Ü yàp &verezaapevoc sj iouàíq «ij toU BtoU Aracayf] ávüfovqxe * xai 5 vij; Ümaxong pir0bg peüluv to xavh vv iyxpáiav xixoxopüpaxoz. "H áoxnsg jo xat v» Eüaqyilov wo0 Xpistoü phe thy Bcbv cüapsavijseus Ev vj ávayupyisst «v quet soU xéapov , xol vl saveslel dülosQubotc zv sipasuiv fjulv xaropüo'vat. "fc el pp ye dxo- fevüsatpey Eauvobe xal avrrevelag aupxodie, xat xovwavfag Bio, olv mphe Írtpov xóspov bià vi: vyfaete peaBávees, x33 xbv sbxivsa: e Hy qàp. s» mMseopa Bv obpavot; Üxápysio &pfjyavov fps meptyevés0as to) oxomoU jg mphz Welw eDapraih- acu: , o0 Kuplo épistixüe envios , Ust « Obra; az && bp, Ug e0« &notásoerar xol; Eautob Unáp- yoj0w, ox Bóvatal pov eTvzt uantfjc * » xol aX ynà, « EE ee 9t Ónfon qon EMOslv, &mzpyaástu Favsóv. » "Apvnate 86 Éotiv CaoxoU Tj maveeMye ci "psMveuy Mijn, xa fj «àv Üzimuámuv Éauroü àvaydipasic. T péveo, ye Emseveyplyov 02 yolj ávxdiiyem. "Hp 6nzxolj pé4pt Oavásou Eyet vàv ópov. "Apr ápyopivou xal xui] xb pévery Em ch b raxofs. "Eàv Éyg si moro elg stwk , xal Bibugty £autbv recursus abzip, o ygelav Eyex mpoatyety Bvtolalg «o5, à vi) asp abvoo coyyopetv rà 8ciuava 0205, xxx Éjquar olx. Eyes map eub. "Avámausoy xbv macépx ouv, iva av àmDü mxohs Kóptov, mataxaMe) ünlp s50 , wal eD amt yé- vgrat. -Egiópz Qnheüsw ol Sa!povez tobe iv ónoxayf] ma- ^ph; &otp&mtoyvaz , xdi «plzouaiw xas' ayvOv vou; JMvxas, Bri Ey vf, Onovar i rhy &moxay hv ápeplpvuiz dUovosgy, x20! Qv xot npogásst; àxpiOoloyoUvaze , mapo$usubv &prünuat, xaX tjj supGaivodag Opri) viv güww byyMgoodty, Emstra 8b xal pisos mph: civ macépa xb xax' üMyoy Ejouatv, dig ze r0ev Blue bxukétrovtos , xol ark mpástmov mpocéyovwo;, Tvx Ux Brapíptoy spórudv vhv duyliv meprivátavitg Uv maspuxiov áyaaldv axopnídus.. "0 84v Eaoxbv clé: bmaxohy macipuv àpipe

redditurus. At ita debet de animis illorum solicitu· dinem suscipere, ut ad mortem usque studium pro illis sunnı probet et declaret, non solum ex mandato Domini quod 259 ad omnes pertinet, ut animam suam quis ponat pro amieis suis, verum etiam ex privato et proprio ill¡us qui dixit (1 Thess. 11): • Studiosi vestrum ex animo cupiebamus impertire vobis, non solum Evangeliumi, verum etiam nostras ipsorum animas., Sic igitur persuasus esse debet præfectas, futu- rum ot, nisi cum ratione præsit fratribus, ea res ¡psi gravem et inevitabilem iram adducat; nam sanguis ipsorum de manibus ejus requiretur, quem- admodum scriptum est. Subjectus autem sic para- tus esse debet, ut ad nullum præscriptum et præ- ceptum vel difficillimum pigritetur, ea spe fretur, quod merces ampla sit in cœlis. Obedi ntem spes consoletur vitæ, ut cum omni gaudio et patientia opus Domini fiat. Testificare populo isti, inquit propheta, et si mon audierint, tu culpa vacabis. Solent subjecti quam celerrime præfecti sui vitiis infici, atque id muko facilius quam contraria vitiis virtute imbui. Facile enim est et promp- tum vitia imitari, nec quidquam est tam facile, quum feri malum, etiam si nemo ad illud nos invi- tet et ducat. Vitiorum apud vulgus celebratio multos ad si- male vitae genus attrahit, eorum maxime qui tu- c brici et inconstantes sunt. S. Chrysost. Rectum non est ut leo pascal oves: nec tutum est ut qui alhuc perturbationibus duci- tur, iis præsit qui iisdem moventur. Capite enim male affecto, corpus etiam reliquum imbecillitatem participare necesse est. Maximam affert subjectis utilitatem præfecti verentia. Vita pra:fectorum gravis, talisque quæ reprehen- di non possit, subjectis pro eruditione cst. SERMO XCVII ¦ al. CLXXVII]. De iis qui ob cibos offenduntur, et de mensarum differentia. Coloss. n. Nemo igitur judicet vos in cibo et po- tione, aut in parte diei festi, aut novilunii, aut Sab- D balorum, quae sunt umbra futurorum, corpus au- tem Christi. I Cor. viii. Cibus nos non commendat Deo ; ne- que enim si non cdamus, inferiores sumus que si edamus, superiores. 1 Tim, sv. Quæcumque Deus condidit, ut suman- tur cum gratiarum actione a fidelibus, ea tangere fas est; quidquid enim Deus condidit, bonUM, nec quidquam rejiciendum est, si modo cum gratiarum) actione sumatur; sanctum enim efficitur per sermonem Dei et precationem. 260 Rom. xiv. At qui discernit, si ederit, con- dem:natus est, quod non ex dide. Noli destruere opus Dei propter cibum : omnia Δ μεριμνᾷν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν αὐτῶν ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς ; ' καὶ μέχρι θανάτου τὴν παρ' αὐτῶν σπουδὴν ἐνδεί κνυσθαι, οὐ μόνον κατὰ τὸν κοινὸν πρὸς πάντας του Κυρίου λόγον, ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν ἴδιον τοῦ εἰ- πόντος· ο μειρόμενοι ὑμῶν, εὐδοκοῦμεν μεταδού ναι ὑμῖν οὐ μόνον τὸ Εὐαγγέλιον, ἀλλὰ καὶ τὰς ἑαυ τῶν ψυχάς. Χρὴ οὖν τὸν προεστῶτα πεπείσθαι, ὅτι τὸ μὴ κατά λόγον προστῆναι τοῦ ἀδελφοῦ βαρείαν αὐτῷ καὶ ἀπαραίτητον τὴν ὀργὴν ἐπάγει· τὸ γὰρ αἷμα αὐτοῦ ἐκ τῶν χειρῶν αὐτοῦ ἐκζητήσεται, καθώς γέγρα- πται. Καὶ τὸν ὑπήκοον οὕτως παρασκευάζεσθαι, ὡς πρὸς μηδὲν ἐπίταγμα, μηδὲ τὸ χαλεπώτατον ἀπο οκνεῖν, πεπεισμένος ὅτι ὁ μισθὸς πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Τὸν μὲν ὑπακούοντα εὐφραινέσθω ἡ ἐλπὶς τῆς ζωής, ἵνα πάσῃ χαρᾷ καὶ ὑπομονῇ τὸ ἔργον Κυρίου γένηται. Διαμάρτυρας τῷ λαῷ τούτῳ, φησὶν ὁ προφήτης, κἂν μὴ ἀκούσωσιν, αὐτὸς ἀνεύθυνος ἔσῃ. Φιλεῖ τάχιστα τῆς τοῦ προεστῶτος κακίας ἀναπίμ- πλασθαι τὸ ὑπήκοον, καὶ πολλῷ γε έφον ἢ τοῦ ἐναντίου τῆς ἀρετῆς. Εὐζήλωτον γάρ τι καὶ πρόχει ρον πράγμα ή μοχθηρία, καὶ οὐδὲν οὕτω βάδιον, ὡς τὸ γενέσθαι κακὸν, καὶ εἰ μὴ τύχῃ πρὸς ταύτην ἡμᾶς ἄγων μηδείς. Τὸν ἐν κακίᾳ περίβλεπτον πολλοὺς εἰς τὸν ἔμοιον βίον τῶν εὐολισθήτων εφέλκεται. Οὐκ εὐθὲς λέοντα πρόβατα νέμειν· καὶ οὐκ ἀστα λὲς ἐμπαθῆ ἔτι ἐμπαθῶν ἄρχειν. Κεφαλῆς γὰρ κακώς διακειμένης, μεταλαγχάνειν ἀνάγκη τὸ σῶμα τῆς ἀσθενείας. Μεγίστην φέρει τοῖς ὑπηκόοις ὠφέλειαν ἡ τοῦ προεστῶτος εὐλάβεια. Ο σεμνὸς καὶ ἀνεπίληπτος τῶν προεστώτων βίος παίδευμα γίνεται τοῖς ὑποτεταγμένοις. ΛΟΓΟΣ ΙΖ'. Περὶ τῶν ἐπὶ βρώμασι σκανδαλιζομένων, καὶ διαφορᾶς τραπεζών. Μὴ οὖν τις ὑμᾶς κρινέτω ἐν βρώσει και πόσει, εν μέρει ἑορτῆς, ή νουμηνίας, ἢ Σαββάτων, ὦ ἐστι σκιὰ τῶν μελλόντων. Βρῶμα ἡμᾶς οὗ παρίστησι τῷ Θεῷ. Οὔτε γὰρ ἐάν μὴ φάγωμεν, ὑστερούμεθα, οὔτε ἐὰν φάγωμεν, πε- ριστευόμεθα. "Λ ὁ Θεὸς ἔκτισεν εἰς μετάληψιν μετὰ εὐχαρι στίας τοῖς πιστοῖς, ἅπτεσθαι ἑκάστου χρή. Πᾶν γάρ κτίσμα Θεοῦ καλὸν, καὶ οὐδὲν ἀπόβλητον μετὰ εὐ- χαριστίας λαμβανόμενον. "Αγιάζεται γὰρ διὰ λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως. 'Ο δὲ διακρινόμενος ἐὰν φάγῃ κατακέκριται, ότι οὐκ ἐκ πίστεως. Μὴ ἔνεκεν βρώματος κατάλυε τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ. ANTONII MELISSA

Πάντα μὲν καθαρά, ἀλλὰ κακόν τῷ ἀνθρώπῳ, τῷ διὰ προσκόμματος ἐσθίοντι. Τράπεζαν ἡδίστην οὐκ ἐδεσμάτων πολυτέλεια ποιεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ τῶν κεκλημένων όρεξις. Οὐ τῇ φύσει τῶν ἐδεσμάτων, ἀλλὰ καὶ τῇ διαθέτ σει τῶν ἐσθιομένων ή πολυτέλεια κρίνεται τῶν τρα πεζών. Λαμπρὰ τράπεζα εὐτελὴς φαίνεται, ὅταν μὴ μετὰ τοῦ πεινὴν προσβάλωσιν οἱ παρόντες· καὶ εὐτελὴς πάλιν πολυτελής δείκνυται, ὅταν πεινώντας λάσῃ τοὺς δαιτυμόνας. Ψυχὴ γὰρ, φησὶν Ἰώβ, ἐν πλησμονῇ οὖσα, κη ρίοις ἐμπαίζει· ψυχῇ δὲ ἐνδεεῖ καὶ τὰ πικρὰ γλυκέα φαίνεται· οὐ τῆς φύσεως τῶν προκειμένων μετα- βαλλομένης, ἀλλὰ τῆς διαθέσεως τῶν ἑστιωμένων Β κλεπτούσης τὴν αἴσθησιν. Συν πλήθει βρωμάτων καὶ περιεργεία πρὸς ἡδο νὴν μετασκευάζων τοῦ ἀδελφοῦ σου τὴν τράπεζαν, κατηγορεῖς αὐτοῦ φιληδονία», καὶ καταχεῖς αὐτοῦ γαστριμαργίας ονείδη, ὧν κατασκευάζεις, ἐλέγχων αὐτοῦ τὴν περὶ ταῦτα ἡδυπάθειαν. Καθόλου τὸ ἐπιζητεῖν βρῶμα παρ' ἐντολήν ἐστιν τοῦ Κυρίου εἰπόντος· « Μὴ ζητείτε τί φάγητε, καὶ τί πίητε, καὶ μὴ μετεωρίζεσθε. Ταῦτα γὰρ πάντα τὰ ἔθνη τοῦ κόσμου ἐπιζητεῖ.» ΛΟΓΟΣ ΚΗ. Περὶ τοῦ μὴ σκανδαλίζειν μήτε κρίνειν τινά. Εδει παραδοθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλ' οὐαὶ δι᾿ οὗ παρεδόθη. Καὶ τὰ σκάνδαλα ἐλθεῖν ἀνάγκη, ἀλλ' οὐαὶ δι' οὗ ἔρχεται. Συνέφερεν αὐτῷ, εἰ μύλος ὀνικός περιέκειτο περί τὸν τράχηλον αὐτοῦ, καὶ ἔῤῥιπτο εἰς θάλασσαν, ἢ ὅτι ἐσκανδάλισεν ἕνα τῶν μικρῶν τούτων. Ἵνα δὲ μὴ σκανδαλίσωμεν αὐτοὺς, βάλε ἄγκι στρον εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ τὸν ἀναβάντα πρῶτον ἰχθὺν ἄρον, καὶ εὑρήσει; ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ στα τῆρα, τοῦτον δὲς αὐτοῖς ὑπὲρ ἐμοῦ καὶ σοῦ. Εἰ διὰ βρῶμα ὁ ἀδελφός σου λυπεῖται, οὐκ ἔτι κατὰ ἀγάπην περιπατεῖς. Καὶ μετ' ὀλίγον· Καλόν τὸ μὴ φαγεῖν κρέα, μηδὲ πιεῖν οἶνον, μηδὲ ἐν ᾧ ὁ ἀδελφός σου προσκόπτει, ἢ σκανδαλίζεται, ἢ ἀσθενεῖ. Ἀλλὰ τοῦτο κρίνατε μᾶλλον, τὸ μὴ προστιθέναι πρόσκομμα τῷ ἀδελφῷ εἰς σκάνδαλον. Οὕτως δὲ ἁμαρτάνοντες εἰς τοὺς ἀδελφούς, καὶ τύπτοντες αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν, εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνετε. Απρόσκοποι γίνεσθε, καὶ Ἰουδαίοις, καὶ Ἕλλησι, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ. Μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Κύριος, 85 καὶ φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερώ σει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν. Τάδε τοῦ Θεοῦ κρίματα ἐκδικεῖν ἀπαραίτητος ἀνάγκη, ἵνα μὴ ἀπολαύσῃ τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ ὁ ἐφησυχάζων. Μὴ ταχὺς εἶναι εἰς κρίσιν ὑπὸ τῆς Γραφῆς νε νουθέτημαι. A quidem pura, sed malumn cst homini, qui per oden- diculum edit. S. Basilii. Non solumn ciborum sumptuosus ap - paratus, verum etiam invitatorum appetitus, men- sam efficit jucundissimam. Non natura ciborum, sed appetitu et affectione edentium apparatus. judicatur mensarum. Opipara mensa tenuis videtur, cum non exspe- clata esurie cibum sumunt : et contra vilis sum- pluosa fit, cumn esurientes accesserint convivar. Anima enim, ait Jobus, in rerum abundantia versans, favis il!udit ; animæ autem indigenti amara dulcia videntur, non quia appositorum natura mutata sit, sed quia convivantium adectio sensum fallit. Multitudine ciborum et supervacanea copia ad voluptatem apparans fratri tuo mensam, tacite eum accusas quod voluptarius sit, et effundis in eum Bullusitalis probra, ipsa præparatione tua ceu de- licatum eum arguens. Matth. vi. Generatim cibum quærere contrarium est mandato Domini dicentis : « Nolite quærere quid edatis, et quid bibatis, et quid induatis ; hæc enim omnia gentes mundi requirunt. » De non offendendo nec judicando quoquam. Luc. xxi. Oportebat prodi Filium hominis, sed va illi per quem proditus est : et offendicula venire necesse est, sed væ illi per quem veniunt. Matth. xvm. Utilius esset ut mola asinaria collo cjus circumdaretur, et ipse in more projiceretur, quam ul unum ex istis parvis offendat. Ut autem eos ne offendamus, jace hamum in mare, et eum qui primus ascenderit piscem telle, et in ore ejus invenies staterem, quem il´ia dato pro une et pro te. Rom, xiv. Si propter cibum frater tuus dølet, non ex charitate id agis. Et paulo post : Bonum est non edere carnes, et vinum non bibere, nec quidquam quo frater tuus impingat, aut offendatur, aut infir - metur. Sed illud judicate magis ne quid committatis quo frater offendatur. Sic enim peccantes in fratres, el verberantes eo- rum infirmam conscientiam, in Christum ipsum peccatis. Tales vos præstate, ut neque Judæis, neque Græ- cis, neque Christi Ecclesiæ offendiculo sitis. Nolite quidquam ante tempus judicare donec venerit Dominus, qui et illustrabit 261 et in aper- tum proferet quæ sunt occulta in tenebris, et cor- dium consilia patefaciet. Hæc Dei judicia ulcisci necesse est onmino, ne experiatur iram. Dei etiam ¡¡le qui fuerit quietus. Theologi. Ne velox sim ad judicandum, a Seri ptura admonitus sum. LOCI COMMUNES. - PARS II. SERMO XCVIII. SERMO XCVII [al. CLXXVI].

SERMO XCIX, "Tx ΔΟΓῸΣ Lg. - AOTOX Le. S. Clugsost, Ouin ergo ita geramus, ut ne pro- | ximus offeilatur. Vita enim | quamvis recte. insti- tuta. faerit, si offondiculum aliis. prabea!, omnia perdidit, . Qui vult igitur viam. eharitatis ingredi, nullius hominis suseipiut curam, ut neminem judicet, sive rectus et bonus sil, sive secus. ——À1 9 mw WT ERETHIEEET. SF ME UENSUPRIER, . WihH nos diabolus possit ledere. S. Basilii. Omnino ipsum per se Satanam nemini precati auctorem esse posse arbitror, sel illum co- nari ut nos non vigilantes nec sobrios in sua »li- ducat. ex moribus, qui in nobis iuterdum naturales, wnterdum. etiam. licet veliti, nostro tanien arbitrio wsurpsti sunt. ] S. Chrysost. Canis ritu d'abolus insultat divitibus quasi qui a puero tenente offam aut placentam au- lerre velit. Diabolus ewm aniwadvertit se niliil proficere, in posterum desistit, ipetuens ne aliarum nobis au- tor sit coronarum. Diabolus sibi malus est, non nobis. Nos enim $i velimus, magnas per ipsum eapiemus utilitates. Metaentes enim illius insidias, vigilamus et conti- menter Doi meminimus, ' Novit enim, unvit artifex varius diabolus vel pr bonas actiones suum interspergere venenum, — ^ Solent liemonia. non solum inter se mutuis uti ministeriis, verum etiam improbis hominibus pro justrumertis. ad sui generis hominibus insidias po- * vendas. Roli izitur exspectare, ut eum remissiono et in- curia eclum videas; non euin licet; nemo spere $e cum delieiis per aagustam. viam. ingredi posse ; 4 enim fleri. requit; nemo per latam ingrediens, speret se vitàm consecuturam. Non femissorum et securoruin est reguun ca lorum, sed violentorum. Arena est liec vita : in arena autem et. certati- nibus non polest remisse agere qui coronaudus est. Adliere igitur sedulo virtuti : sie enim, etiamsi novitius abieris, eum magua copia ilis, duplicem- «ue semper vite festivitatem fiabebls, et a vitio ] alistinens , et virtutem exercens. Memissionem ne queramus ; afffetionem: euim siis diseipulis promisit 969. Christus; et Paulus 1 Qui volunt, inquit, in Christo vivere, persecutioni- bus vexabuntur.» Generosus athleta in sudio balnca non requirit, nee. mensam cibis et vinis onustam, lioe enim non estothlete, sed mollis et. iznavi, Nam arh'eta. pugnat eum. pulvere, oleo, solis ca- ire, sudore. multo, afflictione et angustia : certa- minis hoc est et pugnandi tempus, ergo ciiam vulneris areipiendi, dolendi, et sanguinis effun- déndi tempus est, Audi quid beatus dicat Paulus ; * Sie certo, non quasi aerem. verberans, » Oumem ergo vitam ccrlaninis tempus. esse existimemus : πρυεῤις μοι ἰὸς Περὶ ἀμειϊῶν καὶ ῥᾳθύμων - καὶ ὅτι ἐὰν νήφω- μῶν, Πὐδὸν ἡμᾶς ΕΥΥΡΝ βαάψαι ἐὐόνα οι Καθόλου οἶμαι, ὅτι αὐτὸς καθ᾽ ἑαυτὸν ὁ Σατανᾶ; γενέσθαι αἴτιός τίνι ἁμαρτίας οὐ δύναται " τοῖς ἐδ ἐγυπάρχουσι ποτὲ μὲν φυσιχοῖς χινήμασι, ποτὲ δὲ καὶ ἀπηγορευμένοις πάθεσι αυγχωρουμένοις δι᾽ αὐτ τῶν, χαὶ εἰς τὰ οἰχεῖα πάθη ἀπάγειν ἐπιχειρεῖ τοὺς ' μὴ νήφοντας Καθάπερ κύων, οὕτως ἐνάλλεται τοῖς πλουτοῆσιν ὁ διάδολος, ὥσπερ ψωμὸν ἢ πλαχηῦντα παιδίου χατ- ἐχήντος ἀποτπᾶτας θέλων, ὍὋ διάδολως ὅταν ἴδῃ ἑαυτὸν μηδὲν ἀνύοντα, ἀφί- στάται λοιπὸν, δεδοιχὼς μὴ πλειόνων ἡμῖν στεφάνων αἴτιος γένηται, Ὁ διάθολος ἑαυτῷ κακὸς, οὐχ ἡμῖν. Ἡμεῖς γὰρ εἴ βουλοίμεϑα, καὶ πολλὰ καρπωδόμεϑα δι᾽ αὑτοῦ καλά, Δεδοικότες γὰρ αὐτοῦ τὰς ἐπιδουλὰς, νήφομεν, καὶ μεμνήμεθα τοῦ Θεοῦ διηνεχῶς, Οἵἴδε γὰρ, οἴδεν ὁ πολυμέχανος διάδολος καὶ διὰ χρηστῶν πράξεων τὸν ἑαυτοῦ παρασπείρειν ἰόν. Ἔθος τοῖς δαιμονίοις, οὗ μόνον ἀλλήλοις ὑπηρέ- , ταις, ἀλλὰ καὶ πονηροῖς ἀνθρώποις ὀργάνοις πρὶς " τὴν τῶν ὁμοφύλων αὐτῶν ἐπιδουλὴν χεχρῆσθαι. Μὴ τοῖνυν μετὰ ἀνέσεως προσδοκάτω τις τὸν οὗ- ρτνὺν ὄψεσθαι, οὐ γὰρ ἔνι" μηδεὶς μετὰ τρυφῆς ἔλ- πιζέτον τὴν στενὴν ὀδεύειν ὀδὸν, ο7 γὰρ δυνατόν" μηδεὶς τὴν εὐρύχωρον βαδίζων τὴν ζωὴν ἐλπιζέτ᾽ν Οὐκ ἀνέτων καὶ ἀμερίμνων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἀλλὰ βιαστῶν, Σχάμμα ἐστὶν ὁ παρὼν βίος " ἐν δὲ τῷ σχάμμετι χαὶ τοῖς ἀγῶσιν οὐ δύναται ἀνέσεως ἀπολαύειν ὁ στε- φανοῦσθαι μέλλων, Ἔχευ τλίνυν τῆς ἀρετῆς, Οὕτω γὰρ, κἂν νέος ἀπέλθῃς, μετὰ πολλῆς ἥξεις τῆς εὐπορία:, καὶ δι- ἢ πλῆν ἑορτὴν διὰ παντὸς ἕξεις τοῦ βίου, κακ ας τὸ ἀπεχόμενος καὶ ἀρετῆς ἐπιμεμελη μένος, Μὴ ζητῶμεν ἄνεσιν, θλίψιν γὰρ τοῖς ἑαυτοῦ μα- θηταῖς ἐπηγγείλατο ὁ Χριατός " καί φησιν ὁ Παῦλας, ΟἹ θέλοντες ζῇν ἐν Χριστῷ διωχθήσονται, Οὐδεὶς γενναῖος ἀθλητὴς Ἔν τῷ σχάμματι ληυτρὰ ἐπίζητεῖ, χαὶ τράπεζαν πλήθουσαν σιτίοις χαὶ οἴνῳ. Τοῦτο οὐκ ἔστιν ἀθλητοῦ, ὁλλὰ βλακοῦ, Ὃ γὰρ ἀθλητὴς μάχεται: ἐν κόνει, ἐλαίῳ, ἀχτῖνος θερμότητι, ἰδρῶτε πολλῷ, θλίψει καὶ στενοχωρίᾳ, ᾿Αγῶνος οὗτός ἔστιν καὶ τοῦ πυκτεύειν ὁ καιρὴς, οὐκοῦν καὶ τοῦ τραύματα λαμ- Θάντιν, καὶ αἰμάττεαθαι, χαὶ ἀλγεῖν, "Αχουτον τί φῆσιν ὁ μαχάριος Παῦλο;, ἐθύτως πωκτεύω ὡς; οὐκ ἀέρα δέρων. » {Πάντα τὸν βίον ἐναγώνιον εἶναι νομίχω-" βιφῶν οὐδέτιοτε θλιδόμενο: ξενοπαθήτωομεν ' εἴπερ μηδὲ ᾿ Πάντα τοίνυν πράττωμεν, ὥστε μὴ σχανβαλισθῆ- νηΐ τὸν πλησίον, Πίος γὰρ χἂν σφόδρα ὀρθὺς ἦ, σκάνξαλου ἑτέροις παρέ ιν) τὸ πᾶν ἀπώλεσεν. Ὃ θέλων οὖν ἐλθεῖν ἐπὶ τὴν ὁδὸν τῆς ἀγάπης ἀμτ- ριμνήσει ἀπὸ παντὸς. ἀνθρώπου τοῦ μὴ χρίνειν τινὰ, εἴςς χαλός ἐστιν, εἴτε μή.

SERMO C [a/. CLXXX||]. πύκτης, ὅτε ἐν ἀγῶνί ἐστι, ξενοπαθεί. Ετερός ἐστιν Α nec ung · ὁ τῆς ἀνέσεως καιρός. Διὰ θλίψεως ἡμᾶς τελειωθή- ναι δεῖ· εἰ καὶ μὴ διωγμός ἐστι, μηδὲ θλίψεις αἱ καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἡμῖν συμπίπτουσαι. Εἰ δὲ ταύτα; οὐ φέρομεν, σχολῇ γε ἐκείνας ἐνέγκαι μεν ἄν. «Πειρασμός ὑμᾶς οὐκ εἴληφε, φησὶν, εἰ μὴ ἀντ θρώπινος.» Εὐχώμεθα οὖν τῷ Θεῷ μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν· εἰσελθόντες δὲ φέρωμεν γενναίως. Οἱ τὰ μαλακά φοροῦντες ἐν τοῖς οἴκοι; τῶν βασι- λέων εἰσίν· οἱ δὲ τὰ μὴ τοιαῦτα, ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Τὸ γὰρ μαλακὸν ἱμάτιον καὶ τὴν αὐστηρὴν ἐκλύει ψυχὴν, διακλᾷ, διαχεῖ· κἂν τραχὺ λάβῃ σῶμα καὶ σκληρόν, ταχέως διὰ τῆς τρυφεραγωγίας μαλακὸν ποιεῖ καὶ ἀσθενές. Ἐξ οὗ καὶ αἱ ἐπὶ τῶν ἀγρῶν τρε- φόμεναι γυναίκες τῶν ἀστικῶν ἀνδρῶν εἰσιν ἰσχυρό- Β τεραι. Τοῦ δὲ σώματος γινομένου μαλακωτέρου ἀνάγ κη καὶ τὴν ψυχὴν συναπολαύειν τῆς λύμης· τὰ γὰρ πολλὰ καὶ συνδιατίθενται αὐτῆς αἱ ἐνέργειαι τῇ τοῦ σώματος διαθέτει, Τίς οὖν ὁ τῆς κακίας δημιουργός; τίς δὲ ἄλλος ἀλλ' ἡ ῥᾳθυμία τῆς προαιρέσεως ; Ἡ ἄνεσις καὶ ἡ ἀμεριμνία καὶ ἡ ἀνάπαυσις χαυ- νοῦσι καὶ διαχέουσι τὴν ψυχὴν· οἱ δὲ πειρασμοί συν σφίγγουσιν αὐτὴν καὶ ἐνοῦσιν αὐτὴν τῷ Θεῷ, ὡς λέ- γει ὁ Προφήτης· « Κύριε, ἐν θλίψει εμνήσθημέν σου. Ἐὰν ἴδῃς ἑαυτὸν ἐν καιρῷ ἀναπαυόμενον ἀπὸ τῶν παθῶν, μὴ πιστεύσης σεαυτῷ, διότι στέλλουσιν ἑαυ τοὺς οἱ ἐχθροὶ πρὸς καιρὸν ἐν πανουργία· ἴσως ὁ C ἄνθρωπος ἀπολύσει τὴν καρδίαν αὐτοῦ, νομίζων ὅτι ἀνεπαύθη· καὶ ἄφ ω εἰσπηδήσουσιν ἐπὶ τὴν ταλαί πωρον ψυχὴν, καὶ πάσουσιν αὐτὴν ὡς στρουθίον. Τοῖς μὲν κοσμικοῖς οἱ δαίμονες διὰ τῶν πραγμάτ των μᾶλλον παλαίουσι, τοῖς δὲ μοναχοῖς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον διὰ τῶν λογισμῶν πραγμάτων γὰρ διὰ τὴν ἐρημίαν ἐστέρηνται. Καὶ ὅσον εὐκολώτερον τὸ κατὰ διάνοιαν ἁμαρτάνειν τοῦ κατ' ενέργειαν, τοσοῦτο χαλεπώτερος ὁ κατά διάνοιαν πόλεμος τοῦ διὰ τῶν πραγμάτων συνισταμένου. Ευκίνητον γάρ τι πρά γμα ὁ νοῦς, καὶ πρὸς τὰς ἀνομους φαντασίας δυσκά θεκτος. ΛΟΓΟΣ Γ'. Περὶ τῆς μεταλήψεως τῶν θείων τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων. “Ο; ἂν ἐσθέῃ τὸν ἄρτον τούτον, ἢ πίνῃ τὸ ποτή ρ:ον τοῦ Κυρίου ἀναξίως, ἔνοχος ἔσται τοῦ σώμα- τος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου. Δοκιμαζέτω δὲ ἄνθρω- πο; ἑαυτὸν, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἄρτον ἐσθιέτω, καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου πινέτω. Ο γὰρ ἐσθίων καὶ πίνων ἀναξίως, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, μὴ διακρί- νων τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου. ᾿Αθετήσας τις νόμον Μωσέως, χωρίς οἰκτιρμῶν ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθνήσκει· πόσῳ δο κεῖτε χείρονο; ἀξιωθήσεται τιμωρίας ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοι τὸν ἡγησάμενος, ἐν ᾧ ἡγιάσθη, καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς - •1212 Eli admiremur aut stupeamies ; apprehendit, inquit, nisi humans. » Precemur igitur a Deo in tentationem derimus, fortiter feranius. " nam neque pugil, dum in certamine est, adversum aliquid sibi accidere miratur. Non hoc, sed aliud est recreationis tempus. Ilic sane in afflictionibus perfectio nobis conquirenda est; quanquam illi casus quòs experimar quotidie, persecutio et affli- Ictio dici non debeant. Quod si tamen hos non ferimus, vix illas feremus. Tentatio vos non ne incidamus; sin inci- Qui molli vestitu utuntur, in aulis regum ver- santùr; qui vero non tali vestitu sunt, in cœlis sunt. Nam mollis vestitus vel austerum ani- mum solutiorem facit, frangit, diffundit; et si corpus asperum et durum nanciscatur, conticuo deliciis emollit et infirmius reddit. Ex quo fit ut mulieres quæ ruri vivunt, viris in urbe degentibus sint robustiores. Atqui corpore molliore reddito, necesse est etiam animum illius corruptionis esse participem, propterea quod ipsius animi actiones fere ad corporis affectionem consensu mutuo fur- mentur. Quis igitur est vitii artifex? quis alius erit quam voluntatis desidia ? Dorothei. Remissio, securitas, requies, hæc emolliunt et diffundunt animum; tentationes autem consolidant, ac cum Deo conjungunt; quenradio- dum Propheta dicit: ‹ Domine, in calamitate me- minimus tui. › Si animadverteris teipsum aliquo tempore per · turbationibus solutum, vide ne tu tibi Aidas, quia parant se hostes ad tempus opportunum versutiæ; fortassis homo soluto erit animo, omuia seilata esse credens, et repente in miserum animum in- silient hostes, et quasi passerculum devorabunt. Evagrii. Cum mundanis dæmones per res ipsas magis luctantur, cum monachis autem fere per rationum disputationes ; negotiis enim et operibus propter solitudinem soluti sunt, At quanto 263 fa- cilius est mente peccare, quam externa actione, tanto est animi bellum difficilius, quam ipsarum rerum. Est enim mens quiddam quod facile move, tur, et ad contrarias legi phantasias effrenata, D De participatione divinorum Christi mysteriorum. 1 Cor.11. Quicunque panem huc ederit, aut bibe- rit poculum Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Donini : probet autem seipse homo, ac sic de illo pane edat, et de poculo bibat. Qui enim edit et bibit indigne, judicium sibi edit et bibit, non dijndicans corpus Domini. Si quis legem Mosis rejecisset, sine misericordia, duobus aut tribus convictus testibus, morte aflicie- batur quanto graviore dignus erit supplicio, qui Filium Dei conculcarit, et sanguinem testamenti communein duxerit, per quem sit ipse sanctifica- LOCI COMMUNES. PARS II. SERMO C.

tus, quique Spiritum gratia contumelia affecerit ! Novimus enim eum qui dixit : « Mea est vindicta, ego retribuam, dicit Dominus. » Ac rursus : • Dominus judicabit populam suum : terribile est incidere in mnaulus Det viventis. S. Basilii. Impurum appropinquare sauctis my- steriis vel ex Veteri Testamento horrendum esse judicium docemur. Quod si amplius est hic templo, perspicuum est magis horrendum esse, id qual docet nos Apostolus dicens : • Qui edit et bibit in- digne, judicium sibi edit et bibit. S. Chrysost. Tempus communionis non festus dies et celebris, sed conscientia pura, et vita crini- nibus libera. Et quemadmodum eum qui sibi nihil male conscit, decet quotille accelere : sic pecca- tis præoccupatum, nec pœuitentia mutatum, ne in festo quidem die tulum est accedere. Nam ut semet in anno licet cum dignitate accedere, non liberat sos a peccatis : ita hoc ipsum magis condemnat, quod semel tantum accedentes ne tum quidem purc id faciamus. Quamobrem vos omnes obsecro, no simpliciter propter festi necessitatem adeatis : sed si quando bujus sanctæ participes oblationis esso velitis, multo ante vos ipsos purgare debetis per pœnitentiam, precationem et eleemosynam, et re- rum spiritalium studio, nec rursus reverti canis ritu ad proprium vomitum. Ad divina Christi mysteria negligenter secedere, supplicium intolerabile meretur : et si vel semel in anuo hoc quis audeat, ignis spiritualis plena est ipsa mensa. Et quemadmoduin 264 fontes natu- raliter aqua scaturiunt, sic et hæc mensa flammamı quamdam ineffabilem fovet. Cave igitur accedas cum stipula, lignis et fœno, ne majus efficias incen- dium, et ɔnimum qui fit ejus particeps, exuras. Regein excepturus es per communionem ; Rege au- tem in animum intrante, magna esse debet tran- quillitas, magna quies, alla summaque cogitatio- num pax. Migraturi hine si mysteriorum fuerint participes, pura conscientia, cum extremum edituri sunt spi ritum, stipatores habent angelos, qui ipsos pro- pter id quod sumpserunt, binc deducunt. S. Athanasii. Si quis gulositate aut turpium consensu cogitationum, quasi luto contaminatus est, si quis odio et injuriarum recordatione quasi vertigine affectus est, si quis invidia aut ira per- turbatus est, si quis superbia et arrogantia victus tenetur, is ad divina et pura hæc mysteria acce- dere ne ausit, priusquam per pœnitentiam conve- nientem cfuerit et purgarit scipsum ab omni carnis et spiritus inquinamento. Α χάριτος ενυβρίσα;; Οίδαμεν γὰρ τὸν εἰπόντα, ο Ἐμοὶ Ο ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδώσω, ο λέγει Κύριος· καὶ πάλιν, ο Κύριος κρινεῖ τὸν λαὸν αὐτοῦ· φοβερὸν τὸ εμπεσεῖν εἰς χεῖρας Θεοῦ ζώντος. Τὸ ἐν ἀκαθαρσία όντα τινὰ ἐγγίζειν τοῖς ἁγίοις μυστηρίοις καὶ ἐκ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης φοβερόν διδασκόμεθα τὸ κρίμα. Εἰ δὲ πλέον τοῦ ἱεροῦ ὧδε, φοβερώτερον δῆλον, ὅ τι παιδεύσει ἡμᾶς ὁ ἀπόστο λος εἰπών· . Ὁ ἐσθίων καὶ πίνων ἀναξίως κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει. ο Καιρός κοινωνίας οὐχ ἑορτὴ καὶ πανήγυρις, ἀλλὰ συνειδός καθαρόν, καὶ βίος ἐγκλημάτων ἀπηλλαγμέ- νος. Καὶ καθάπερ τὸν οὐδὲν ἑαυτῷ συνειδότα φαύ λον καθ' ἑκάστην δεῖ προσιέναι τὴν ἡμέραν, οὕτω τὴν ἐν ἁμαρτήμασι προκατειλημμένον, καὶ μὴ μετ τανοοῦντα, οὐδὲ ἐν ἑορτῇ προσιέναι ἀσφαλές. Οὐ γὰρ δὴ τὸ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ ἀπαλλάττει τῶν ἐγκλη μάτων ἡμᾶς, ἀναξίως γ. ἂν ἀξίως] προσίωμεν· αὐτὸ δὲ [/. δὲ] τοῦτο μειζόνως καταδικάζει, ὅτι ἅπαξ προσιόντες, οὐδὲ τότε καθαρώς προσωμεν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ πάντας ὑμᾶς μὴ ἁπλῶς δια τὴν τῆς ἑορτῆς ἀνάγκην τῶν θείων άπτεσθαι μυστη μίων, ἀλλ᾽ εἴποτε μέλλοιτε τῆς ἁγίας ταύτης με θέξειν προσφορᾶς, πρὶ πολλῶν ἡμερῶν διακαθαί ρειν διὰ μετανοίας καὶ εὐχῆς καὶ ἐλεημοσύνης, καὶ τῆς περὶ τὰ πνευματικά σχολῆς, καὶ μὴ πάλιν ἐπι- στρέφεσθαι καθάπερ κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμετον. Το βαθύμως προσιέναι τοῖς θείοις τοῦ Χριστοῦ μυστηρίοις κόλασιν ἀφόρητον ἔχει· κἂν ἄποξ τοῦ ἐνιαυτοῦ τοῦτο τολμᾷ τις, πυρὸς αὕτη γέμει ἡ τρί πεζα πνεύματι Κυρίου. Καὶ καθάπερ αἱ πηγαὶ φύσε: ὕδατος ἐναβλύζουσιν, οὕτω καὶ αὕτη φλόγα τινὰ ἔχει ἄῤῥητον. Μὴ τοίνυν προσέλθῃς καλάμην ἔχων, ξύλα καὶ χόρτον, ἵνα μὴ πλείονα τὴν ἐμπρησμόν ἐργάσῃ, καὶ κατακαύσῃς τὴν μεταλαμβάνουσαν ψυ- χήν. Βασιλέα ὑποδέχεσθαι μέλλεις διὰ τῆς κοινων νίας· βασιλέως δὲ ἐπιβαίνοντος τήν ψυχήν, πολλὴν εἶναι δεῖ τὴν γαλήνην, πολλὴν τὴν ἡσυχίαν, βαθείαν τῶν λογισμῶν τὴν εἰρήνην. Οἱ μέλλοντες ἐνθένδε ἀπαίρειν, ἂν τύχωσι τῶν μυστηρίων μετασχόντες ἐν καθαρᾷ συνειδήσει, όταν ἀποπνέειν μέλλωσι, δορυφοροῦντες αὐτοὺς δι' ἐκεῖνο τὸ ληφθέν, ἀπάγουσιν ἐνθένδε άγγελοι. Εἴ τις ὑπὸ γαστριμαργίας, η συγκαταθέσεως αἰσ- χρῶν λογισμῶν βεβορβόρωται, εἴ τις ὑπὸ μίσους τη μνησικακίας ἐσκότωται, εἴ τις ὑπὸ φθόνου ἡ ὀργῆς τεθόλωνται, εἴ τις ὑπὸ ὑπερηφανίας ἢ ἀλαζονείας κεκράτηται, μή τολμήσῃ προσελθεῖν τοῖς θείοις καὶ ἀχράντοις μυστηρίοις, πρὶν ἢ διὰ προσηκούσης μετανοίας απονιψάμενος καθαρίσῃ ἑαυτὸν ἀπὸ παν τὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος. ANTONII MELISSÆ