EUSTATHH THESSALONICENSIS METROPOLIT.E ΕΠΙ ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΥΡΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΞΗΓΗΘΗΣΟΜΕΝΟΝ ΙΑΜΒΙΚΟΝ ΚΑΝΟΝΑ Οὗ Προοιμίου πρὸς τὸ τέλει κεῖται καὶ ἡ κατ' ἐκεῖνον ἀκροστιχίς. SANCTISSIMI METROPOLITE THESSALONICENSIS D. EUSTATHII PROŒMIUM IN INTERPRETATIONEM IAMBICI CARMINIS Cujus proœmii in fine legitur acrostichis huc spectans. Videris, frater, spiritualem illam postulationen Εοικας, ὦ ἀδελφέ, ἣν προ μακροῦ διέτριδος quam jemdin suspensam tenebas, tempus terens et cautius loquens, remisse autem propter røverentiam, distulisse tandem quantum licebat, ut prodiret et in aperto poneretur, et studium impendisse ut ad finem duceretur. Quare hæc tecuin volvens, ut quidam dixit, et paululum deblaterans demissa voce, hodie in lucem emisisti, et voluisti we ad opus difficile provocare, quod est interpretatio et commentatio bymini hodie Spiritui sancto cantati, neglecti quidem ab iis qui talia diligentius sectantur, nullo modo autem digni qui sic contemnatur: ex inspiratione eniu cœlesti prodit hic hymnus per supercolestem Paracletum, quem veneratur poeta celebrando; et auctor illa inspiπνευματικὴν ἀξίωσιν τριψημερῶν καὶ λαλών προ μηθέστερον μὲν, ηρέμα δὲ κατ' εὐλάβειαν, ἐπιτεῖναι ἀρτίως ὅσων ἐξῆν, ὡς προθέσθαι καὶ εἰς ἐμφανές ἐνεγκεῖν καὶ σπουδήν ποιήσασθαι ἀγαγεῖν αὐτὴν εἰς Εντέλειαν. Διὸ τὴν τοιαύτην γνώμην ὑπὸ σεαυτῷ άλλων καθά τις ἔφη καὶ ὡς οἷον παραλαλῶν λεπτα λέῃ φωνῇ, σήμερον ἐξετράνωσας, καὶ ἠθέλησας εἰς πράγμα δύσεργον ἐμὲ προκαλέσασθαι, ὅπερ ἐστιν ἐξήγησις εἴτ' οὖν διευκρίνησις ὕμνου μελωδικοῦ τοῦ σήμερον ᾀδομένου τῷ ἁγιωτάτῳ Πνεύματι, παρεωραμένου μὲν τοῖς τὰ τοιαῦτα μετελθοῦσιν ἐπιμε λέστερον, οὐ μὴν καὶ εἰς τόδε βαθμοῦ καθεστάσθαι ἀξίου πεφυκότος υποθέσεώς τε γὰρ οὐρανίας Εχεται ὁ τοιοῦτος ὕμνος διὰ τὸν ὑπερουράνιον Παράκλητον, ratione in sublime extollitur, alia quidem pedestri ἐν ἀποσεμνύνει περιᾴδων· καὶ αὐτὸς ἐκείνῃ συν sermone proferens et verecunde incedeus, in aliis autem metrica visus sublimitate vehi; cui res divinas conformans et pallens verbis poeticis; nec re ipsa ita est inferior his qui talibus non assueverunt, quibus simplicitas cordi est, videtur ideo prodiisse imaginis instar divinæ in adorationis actu prostratæ, indignæ quidem fucati decoris interpretativi; sic enim, inquirenti mihi ostenditur connientatorum de tanta pulchritudine æqualitas; nisi forsan iis placuerit cælatum hoc sanctum sigillum reservare inconsulto cuilibet; vel aliter, omnem gloriam divini hujus cantici intus relinquere jacentein, non ut tutus sit ab insidiis, sed ob ineffabilem admirationem, ut tnyslerio stupo- c rem pariat magis quam explicatione tali, quæ festi esset impar solemnitati. εξαίρεται εἰς ὅσον οἷόν τε, τὰ μὲν πεζῇ προϊών τῇ φράσει, ὡς εἰ καὶ σεμνὰ· ἐβάδιζε· τὰ δὲ καὶ ἔποχος μετρικῷ ὕψει διεκφαινόμενος· ᾧ συσχηματιζόμενος τὰ περὶ τὴν θειοτάτην έννοιαν καὶ λέξεσιν ἐγκρο αίνων ποιητικώτερον· ἔστι δὲ οὗ καὶ οὐ πάνυ συνηθέστερον, τοῖς ἀτριδέσι τὰ τοιαῦτα οἷς τὸ ἀφελὲς πεφίληται· δοκεῖ δι' αὐτὸ εἰς εἰκόνα οἷον θειοτάτην προΐστασθαι προβεβλημένην μὲν προσκυνητῶν, οὐ μὴν κατηξιωμένην καί τινος περιάπτου κάλλους τοῦ ἀπὸ ἐξηγήσεω;· οὕτω γὰρ αἰτιολογῶν παρίστα ταί μοι τὸ τῶν ἐξηγησαμένων ἀπερίστροφον ἐπὶ τοιῷδε καλῷ· εἰ μή τι ἄρα ἐκείνοις εὐηρέστητο, τὴν γλαφυρὰν ἁγίαν σφραγίδα ταύτην ἀπαρακίνη τον ἀφεῖναι τῷ κατ' αὐτοὺς ἀνεπισκέπτῳ· ἢ καὶ ἄλ λω; πᾶσαν τὴν δόξαν τοῦ τοιούτου θείου ᾄσματος ἔσω παρεᾶσαι κατακεῖσθαι. οὐκ εἰς ἀνεπιβούλευτον, ἀλλὰ πρὸς ἀμύθητον θαυμασιότητα, ἵνα τῷ μυστηριώδει θαυμάζοιτο μᾶλλον ἢ τῇ ἐκφάνσει, οὐχ οἷς σε φύση, τῷ μεγαλείῳ τῆς ἑορτῆς συνεπαίρεσθαι. At sic quidem, o amice, tanti operis gravamine Αλλ' οὕτω μὲν, ὦ φιλότης, ἐπὶ οὕτω μεγάλη

IN HYMNUMI PENTECOSTALEM DAMASCENI. πράγματι σήμερον τελεσφορήσας πρὸς ἔνστασιν grave mihi, utinam non usqu. in finem, onus imposuisti; ego autem nescio an pallore au rubore, conspicuus sum de iis quæ facere dignus habeor, (pudor enim simul et timor me replent; ille qui. dem, ne recusans irridear multiformiter; hic autem, ne, annuens operi, et sic stadium ingressus, exsibiler ab his qui et hoc pulchrum de præsenti sectantur, si quidem aliud magni studii materia sit eis): mihi ipsi tamen persuadens, ut non amplius deprebendatur in te ratio petitionis in se quidem diviuæ, molesta tamen si non perficiatur, tuam sequor voluntatem; et quoniam quam jamdiu concepisti in mente sanctain cogitationem, et parturisti, hodie peperisti, quasi consulto captans opportunitatem, fætum venio obstetricaturus, et quantum in me est educaturus, et redditurus tibi nescio an heroicam prolem, an simium aliquem qui rudioribus admirationi sit: humanam enim novimus naturam, quæ nullam ærumnarum terrestrium parvipendit, et, ut ita dicam, nullius 1110– menti simile quid est ac si inter fructus terræ alii aliis ad delectationem accessu faciles prostarent. Gratum igitur habebo et ipse si dignum inveutum sit in popularium congressum venire quod modo bonum, me judice, sum facturus; licebil el mihi usurpare inter meos æquales, verbum Glycit dicentis Et ego aliquis in terra videor esse. Si autem ab boc bonore exciderim, contentus ero tua solius satisfactione; et vulgi non habens admirationem, diligam solitudinem; et amici atque amicitiæ proposito conterminans unicam hanc ambitionem, propter praestitum deinceps mibi vo tum, non gloriabor quod prævaluerini quasi voluntas adfuerit ut multiplicentur mihi verba laudis; sicut sæpius dicere soleo intra me, quod quemadmodum multas manus vincit unum sapiens consilium, sic et una bona oratio multorum laudes. Angariatus igitur a te quotquot passuum millibus prosperum iter præbebit Spiritus sanctus, qui a sapientibus fratribus laudem accipit, quibus plena est sanctissima Dei Ecclesia, inde incipiam unde jussisti. τὴν ἐφ' ἡμῖν ἀξίωσιν, φόρτον ἡμῖν ἐπέθου, εἴθε μὴ ἐς τέλος, βαρύν. Ἐγὼ δὲ χρωσθεὶς οὐκ οἶδα είτε ὠχρῳ, εἴτε ἐρυθήματι ἐφ᾽ οἷς ἠξίωμαι· καὶ γὰρ ἅμα αἰδώς τε καὶ φόβος ὑπῆλθε με· ἡ μὲν, μὴ ἀπα-, νηνάμενος, σκεφθήσομαι πολυειδῶς· ὁ δὲ μή ποτε κατανεύσας εἰς ἔργον, καὶ οὕτω του σταδίου γενόμενος, ἀποσυριχθήσομαι κλωζόμενος τοῖς καὶ τοῦτο τὸ καλὸν ἐν τοῖς ἄρτι φιλοτιμουμένοις, εἴπερ τι ἄλ λο τῶν διὰ σπουδῆς πολλῆς· ὅμως ἐμαυτὸν συμ πείσας, ἵνα μὴ ἐπὶ πλέον εἰλῆται περὶ σὲ λογισμός ὀρέξεως, θείας μὲν τῷ ὄντι, ὀχληρᾶς δὲ εἰ μηδέποτε ἀποτελεσθείη, γίνομαι ἰδοὺ τοῦ σοῦ θελήματος· καὶ ἐπειδὴ πάλαι ἁγίαν ἐπιθυμίαν ἐν ψυχῇ συλλαβόμενος καὶ ὠδινήσας, ἐξέτεκες τὴν σήμερον, ὡς οἷον καιροφυλακήσας ἐπίτηδες, μαιώσεσθαι ἥκω τὸ ἀποτεχθέν, καὶ ἐκθρέψασθαι ὡς περίεστί μοι τοῦτο ἔχειν, καὶ ἀποδοῦναί τοί, οὐκ οἶδα μὲν, εἴπερ ἡρωί. δε τινὰ γένναν, πιθηκίδα δέ τινα πάντως ἂν οἴαν τοῖς ἁπλουστέροις καὶ αὐτὴν περιβλέπεσθαι· κατέ γνωμεν γὰρ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, οὐδέν τι τῶν ἐν τῷ καθ᾿ ἡμᾶς βίῳ πονημάτων πάντη πάντως ἐξουθενοῦσαν ἐφ᾽ ἅπασιν, οὐδὲ τὸ φαυλότατον, καὶ, ὡς εἰπεῖν, οὐδενόσωρον· καὶ ἔστι τὸ πρᾶγμα ὅμοιον ὡς εἰ καὶ τῶν ἐκ γῆς ἀναδιδομένων ἄλλοις ἄλλα πρὸς ἀρέσκειαν εὐπρόσιτα εκκεινται. ᾿Αγαπήσω γοῦν καὶ αὐτὸς, εἰ καί τισι μετρίοις ἀξιωθήσεται εἰς ἐντυχίαν ἐλθεῖν, ὅπερ ἄρτι ἀγαθὸν, κατ' ἐμὲ κρίνοντα, εργάσομαι· καὶ ἔσται λέγειν καὶ ἐμοὶ δι' ἐκείνους πρὸς ἐμο: ὄντας, τὸ τοῦ Γλυκέως εἰπόντος ὡς ἄρα καὶ ἐγὼ ἐν τῇ τῇ τις φαίνομαι εἶναι. Εἰ καὶ τούτου διεκπεσοῦμαι τοῦ εμνώματος, άρα κέσομαι τῇ σῇ καὶ μόνῃ εὐαρεστήσει· καὶ τὸ λεω φορούμενον θαῦμα μὴ ἔχων, φιλήσω τὸ μονῆρες, καὶ τῷ τοῦ φίλου καὶ τῆς ὄντως φιλίας ἔρῳ παραπήξας τὴν ἐνιαίαν ταύτην ἀγάπην, διὰ τὴν ἐντεῦθεν πεπορισμένην μοι εὐχὴν, οὐκ εὔξομαι πλεονεκτή σαι ὡς ἐθελῆσαι πληθυνθῆναι μοι λόγους εὐφήμους· οἷα πολλάκις ὑπολαλεῖν κατ' ἐμαυτὸν εἰωθὼς, ὡς καθὰ σοφὸν βούλευμα ἂν τὰς πολλὰς χεῖρας νικᾷ, οὕτω καὶ μία εὐχὴ ἀγαθὴ τὸν μυρίων ἔπαινον. Για νόμενο; οὖν τοῦ λοιποῦ τῆς σῆς ἀγγαρείας ἐπὶ μι λιασμοῖς ὁπόσοις εὐοδώσει τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐκ τῶν ἀδελφῶν σοφῶν ἀφελόμενον χάριν, οἷς ἡ ἁγιωτάτη τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία πέπληθεν, ἐνάρξομαι οὔπερ ἐζήτησας. Καὶ δὴ ἐν πρώτοις παρασημαίνομαι ὅτι πολλῶν ὑπαγόντων τὸ τοῦ προκειμένου ἡμῖν σκέμμα και μόνος εἰς τὸν ἐκθέμενον τοὺς δεσποτικοὺς ἰαμβείους, τὸν εἰς τὴν γέννησιν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, καὶ τὸν εἰς τὸ βάπτισμα, ἐκείνους δὲ αὖθις εἰς τὸν πάμμεγαν Ιωάννην τὸν Δαμασκηνόν, ἐγὼ οὐκ ἔχων γενέσθαι ῥᾳδίως τοιάσδε γνώμης, διὰ τὸ μὴ ἐξακριβώσασθαι τοῦτόν τε τὸν κανόνα, τῇ φράσει τεκμαιρόμενος ἀποδιιστῷ ἐκείνων τῶν δύο ἰαμβικῶν, καὶ ἄλλον τεχνίτην ἐκείνοις ἰδιάζων ἑτέρῳ τινὶ τοῦτον παρα-, πήγνυμι ὅς τις ἂν καὶ εἴη ἐκεῖνος. Καὶ οὐδὲ ἐκεί πως τῷ μεγάλῳ Δαμασκηνῷ ἔχω προσνέμειν, κατ' αἰτίαν τοιάνδε· φῶς εἰς τὰς θείας Γραφὰς ἐλθεῖν ἐκ Θεοῦ καὶ τὸν λαμπρὸν τοῦτον Δαμασκηνὸν λέγω· τὴν δὲ σαφήνειαν αὐτοῦ τίς ἐκμάξεται μιμησάμε Et hoc in primis annoto quod multi præsentem hymnum referant ad auctorem Dominicorum carminum, unius quidem de nativitate Salvatoris Christi, alterius de baptismate, alios rursum magno Joanni Damasceno ascribunt. Ego autem hanc sententiam haud possui sequi, ideo quod nou diligenter absolutus est hic canon; et ex stylo conjectans, semoveo duo hæc carmina, et alium auctorem iis tribuens, proprium alium quemdam huic assigno, quisquis ille; nec magno Damasceno tribuere pos sum, ob eam causam quod lux in Scripturas divinas a Deo venit, el in illustrem hunc Damascenum; et elegantiam ejus quis imitando referet, quam in omnibus scriptis suis profert? tali autem Idea longe absunt prædicti canones. Si quis

ΣΟΥ EUSTATHII THESSALONICENSIS METROPOL.LE vero dixerit illum in iis quos concinnavit iambis & voς, τὴν ἐν ἅπασιν οἷς γράφει; τοιαύτης δὲ ἰδέας proprium immutasse characterem, audiet primo eumdem in omnibus incedere doctum rhetorem, et forsan invitum, dominante in illo propria in scribendo natura: ¡llumque maxime in versibus talem exsistere eo quod majorem voluptatem venatur poesis, et sic illecebras maxime prælendat; jucundum enim quod perspicuum est, non autem quod obscuram. Plato quidem cum poetice scri- “bit, dilucidior est et suavior. Audiet postea quod manifestaverit magnus ille vir quid in poesi valeret; non enim paucas tantum versuum paginas reliquit, sed et opus dramaticum scripsit, ut nobis experientia probavit qui drama leginins compositum in beatæ ct castæ Suzannæ historiam, perperain adnotatum ut poemia Joannis Mansur; erat autem Mansur cognomen quo maledictus Copronymus maligne loquebatur irridens eum quasi Syrio ortum genere; et adornabat compositionem hujusce dramatis stylus plane Euripidicus; propriam enim genealogiam texebat Suzanna, et dolebat si tanto mało succumberet in horto, et vim pateretur; tunc paradiso locum assimilans, referebat quomodo malus dæmnon rursum decipere Lentaret Evan me; sic poesis absque grandiloquentia, et luce perspicuitatis pollens, nec rudi phrasi obscura in illustri Damasceno. οἱ εἰρημένοι κανόνες πάνυ μακράν εἰσιν. Εἰ δέ τις εἴποι ἐκεῖνον ἐπίτηδες ἀλλάξαι τὴν οἰκεῖον χαρα κτῆρα ἐν οἷς ίαμβισε, πρῶτα μὲν ἀκούσεται ὅτι σα φῆς ῥήτωρ πανταχοῦ τοιοῦτος ἐκβαίνει, σχεδόν τι καὶ ἄκων, τυραννούσης αὐτὸν τῆς εἰς τὸ γράφειν φύσεως, καὶ μᾶλλον ἐν τοῖς ἔπεσε τοιοῦτός ἐστιν ἐκεῖνος, διὰ τὸ τὴν ποιητικὴν ἡδονῆς πλέον στοχά ζεσθαι, καὶ οὕτως αὐχεῖν μάλιστα τὸ ἐφοκλόν· 48 δὲ τὸ σαφές, οὐ τὸ μὴ σαφές. Ο γοῦν Πλάτων ότι πρός μέτρον γραφει, σαφέστερός ἐστιν ἑαυτοῦ καὶ γλυκύτερος· εἶτα προσεπακούσεται, ὅτι ὁ μέγας ἐκεῖνος οὐ λέληθεν οὐδὲ ὁποῖος ἦν τὴν ἐποποιίαν· οὐ γὰρ ἁπλῶς μετρητά; ἀφῆκε σελίδας ἐπῶν, ἀλλὰ καὶ ἑδραματούργησεν· ὡς καὶ ἡμᾶς ἡ πεῖρα δια δαξε περιτετυχυκότας δράματι εκείνου, πεποιημέν νῳ μὲν εἰς τὰ κατὰ τὴν μακαρίαν σώφρονα Σωσάν ναν, παρασεσημειωμένῳ δὲ ἐκ πλαγίων ποίημα είν ναι Ἰωάννου Μανσούρ· ἦν δὲ ὁ Μανσούρ ἐπώνυ μον, ᾧ δὴ ὁ ἐπάρατος Κοπρώνυμος εκακολόγει σκώπτων ἐκεῖνον οἷα γένους ώρμημένον συριακού, καὶ ἐσκευώρει τὴν διάθεσιν ἐκείνου τοῦ δράματος εὐριπίδειος αὐτόχρημα μέθοδος· ἐγενεαλόγει τε γὰρ ἑαυτὴν ἡ Σωσάννα καὶ ἀπεκλαίετο εἰ περιπέσοι και κῷ τηλικούτῳ ἐντὸς κήπου καὶ βιασθείη· ἔνθα καὶ παραδείσῳ τὸν τόπον εἰκάσασα, ἐν ᾧ ἡ προμήτωρ ὑπὸ τοῦ δαίμονος απατηθείη, φράζει γλυκέως ὡς ἐ ἀρχέκακος δράκων πάλιν πλανᾶν ἔσπευδε τὴν Εὔαν ἐμέ· οὕτως ἀστόμφαστος καὶ ἡ ἐποποιΐα καὶ φωτὶ σαφηνείας διάλευκος καὶ ἀνεπισκότητος φράσει σκληρᾷ τῷ λαμπρῷ Δαμασκηνῷ. Hujus ad imitationem in magua Thessalonice, c iambos olim texuerunt diaconi, unus quidem indigena, nomine Sumanes, scrinlorum præfectus ex ecclesiastica dignitate; alter sapiens Megalopolites, levita sacrarum artium magister, Michael protecdicos, qui tandem vexatione diaboli laboravit; et amba propter hymnum pro sanctissimo urbis præfecto, de suaveolenti magno martyre gloriam adepti sunt, cum non vilia dixissent, et luciditate fulgerent. Ante eos autem, eodem suscepto opere de augustissimo Nativitatis Christi festo Joannes Geometres gloriari potuit et ipse quod simili luce gravitatis, et claritatis et suavitatis præfulgeret, nil et ipse asperum habens. Si quis autem coutendens dicere malit spiritualem modulatorem alta sapientem, vel aliter dithyraurbico igne succensum scripsisse, quod urbanus et doctus Theocritus in methodum redigère statuit, vel ut laudem capta. ret, vel ut æquaret alios tali poesi nobilitatos, etsi quædam non probata dicat, et probabilia tantum edal. Esto tamen, veritatem dixerit; ut enim non arguamur quod ita afirmative locuti simus de his quæ non oportebat, demus ut mutaverit musicus sanctus Damascenus propriam loquelam, quasi vocis dissimulator, per Imitationem non quæ sim pliciter a multis exercetur quando opportunitas voluerit, non qua insigni modo narratur de heroica quadam persona, sed secundum apostolicam illam Οι πρός τινα ὁμοιότητα ἐν τῇ μεγάλη Θεσσαλονίκῃ φθάσαντες ποτε ιαμβίσαι διάκονοι, ο μέν τις ἐγχώριος, ἐπίκλην Σουμάνης, χαρτοφύλαξ τὸ ἐκ κλησιαστικὸν ἀξίωμα, ἕτερος δὲ σοφὸς μεγαλοπολί της, λευίτης ἁγιασοφίτης, Μιχαήλ πρωτέκδικος, δ ἐν ὑστέρῳ δυσκληρήσας επηρείᾳ δαίμονος, καὶ ἀμφότεροι πρὸς ὕμνον τοῦ ἁγιωτάτου πολιούχου κατά τον μυροβλύτην μεγαλομάρτυρα εὐδοκίμησαν, οὔτε ταπεινὰ φράσαντες καὶ σαφηνείᾳ ἐλλαμψάμενοι· πρὸ δὲ αὐτῶν εἰ; ὅμοιον ἔργον πονησάμενος ὁ σου φώτατος Ιωάννης ὁ Γεωμέτρης ἐπὶ τῇ πανσέπτω τῆς τοῦ Χριστοῦ γεννήσεως ἑορτῇ, ἔσχεν αὐχῆσαι καὶ αὐτὸς ὁμοίῳ φωτὶ καὶ σεμνότητος καὶ σαφηνείας καὶ γλυκύτητος λαμπρύνασθαι, οὐδέν τι σκληρυνά μενος οὐδ᾽ αὐτός· εἰ δέ τις ἐρίζων ελέσθαι εἰπεῖν τὸν πνευματικών μελῳδὸν λυκοφρόνως ἢ ἄλλως δι Ουραμβικώς ποιῆσαι, δ καὶ ὁ ἀστεῖος ἅμα καὶ σου φὸς Θεόκριτος επέκρινε που μεθοδεῦσαι χάριν ἢ φιλοτιμίας ἢ ἁπλῶς ἐξισώσεως τῆς πρὸς ἑτέρους ἀγλαϊζομένους εποποιία τοιαύτῃ, ἀμάρτυρα μὲν λαλεῖ καὶ, ὡς εἰπεῖν, εἰκοτολογεί. Εστω δὲ ὅμως ἀληθεύων. Ἵνα γὰρ μὴ πεισμονὴν περιέπειν ἐγκλη θῶμεν ἐφ᾽ οἷς οὐκ ἐχρῆν, διδόαμεν ἀλλάξαι καὶ τὸν ἅγιον Δαμασκηνὸν μελῳδὸν, τὸν οἰκεῖον φθόγγον οἷα και τινα φωνόμιμον προς μίμησιν οὐ τὴν ἁπλῶς παρὰ τοῖς πολλοῖς μελετωμένην, ὅτε καιρός, οὐδὲ κατὰ τὸ ἐξαιρέτως ἱστορημένην περί τινος ηρωϊκού προσώπου, ἀλλὰ κατὰ τὴν ὑπ' αὐτοῦ με μελισμένην De agnonine Mansur, itemque de alio infra legendo, Arcia, Allatius loco predicto.

་ IN HYNNUM PENTECOSTALEM DAMASCENI. ἀποστολικὴν πολύφθογγον αρμονίαν γλωσσῶν· ἵνα linguarum hormoniam ab eo litigenter quasitam; πρὸς τέχνην εἴη καὶ αὐτὸς ποικιλόφωνος, καὶ ἐκ θείας ἐπιπνοίας πολύγλωσσος. ut per artem esset et ipse variarum vocum et ex divina inspiratione multarum linguarum peritus. Nunc ergo, o sauctissime Damascoue, gratias age his qui in te hos canones injecerunt, et cum feceris sermones illos, ut videtur, el genueris 00%, et sic multiplicaveris fœtus tuos, accipe et tertium canonem in Spiritum sanctum. Quid enim vetat quin ascribatur tibi et iste cum aliis, nt cauistrum hoc, id est calathum, vel cephium vel sportam tribuamus tibi, opus, ut aiunt, docti Juanuis Archa? Nec honestum illi nomen impenentes impigo huic et grandiloquo philosopho; quos ego odi, sicut et alios qui antiquum et doctum magistrum, cujus doctrinis multi et umiltoties oculati facti sunt, invidia tumentes Chœroboscum cognomivaverunt; non quod ille sic seipsum manifestavorit, quando scribens propria ad vivuĽN expriuebat; fanari hi viri nil minus eferunt quam, juxta Massiliensium Adem, Latini apud quos absque ulla causa et necessitate, indigenas appositis nominibus sic odiose vocare mos est alium pannum, alium rclavonem, alium pagami cognominant; quasi optandum sit inter eos ignoti nominis esse aliquem, quod plebi cum pulicibus contingit; vel sic foede nominari hominem etiam multo tempore nobilem. Sed hoc quidem in digressione; qui autem Charoloscum hominem talis doctrinæ irrident, sub suario degant; et qui Arclam loquuntur, tali domicilio digni essent, si fingentes talia nobilibus ascribant viris. Nec dico hominem omni laude dignum, et de cætero sapientem, ol peritum musicum, in publicum edidisse, et sic prudenti zelo versibus conclusisse divinos hymnos ¦ multos enim novimus tales et in antiquis et in recentioribus, qui falso sibi attributa respuebant scripta. Τοίνυν, ὦ ἁγιώτατε Δαμασκηνέ, χρεώσει χάρι τας τοῖς παραρρίψασιν ἐπὶ σὲ τοὺς τοιούτους κα νόνας, καὶ εἰσποιησάμενος τους λόγους τούτους ὡς οἷα καὶ γεννησάμενος αὐτοὺς, καὶ οὕτω πληθύνας τέκνα σου, δέξαι καὶ τρίτον κανόνα τὸν εἰ; τὸ ἁγιώστον Πνεῦμα. Τί γὰρ κωλύει ἐπιγράφεσθαί σοι καὶ αὐτὸν κατ' ἐκείνους, ἵνα πανάριον ὅ ἐστι θίβη, ἢ ἀρχαίον, εἴτουν κιβώτιον, χαρισώμεθά σοι τῷ μετ γέλῳ Ἰωάννῃ τὸ πόνημα τοῦτο, ὡς φασιν οἱ τόμο νες, Ιωάννου 'Αρελά; οὐδὲ σεμνὸν γοῦν τι αὐτοὶ όνομα χαριζόμενοι τῷ καὶ φιλοπόνῳ ἐκείνῳ καὶ με γαλοφώνων φιλοσόφῳ ἀνδρί· οὓς ἐγὼ μισῶ, καθά καὶ ἄλλους οἱ και ειναι σοφὸν διδάσκαλον παλαιὸν πολλοὺς καὶ πολλαχῶς ἐν λόγοις όμματώσαντα, φε γάμενος φθήνῳ Χοιροβοσκὴν ἐπωνόμασαν· οὐκ ἂν ἐκεῖνον οὕτως ἑαυτὸν δηλοῦντα, ὅτε γράφον έχαρακτήριζε τὰ οἰκεῖα· κακώνυμοι ἄνδρες ἐκεῖνοι οὐδὲν ἧττον ἤπερ οἱ κατὰ τὴν μασσαλιωτικὴν πίσαν Λατί νο, παρ' οἷς τεθέληται ἀναιτίως οὕτω καὶ εἰς οὐδὲν δέον δυσφημεῖν τοὺς ἐγχωρίους ἐπιθέτοις ονόμασι, Τὸν μὲν γὰρ σκύλαν, τὸν δὲ σκλάβον, τὸν δὲ παγανον, ἢ ἐπονομάζουσιν ἡ καλοῦσιν· ὡς αἱρετὸν εἶν ναι, ἀνώνυμον παρ' ἐκείνοις εἶναί τινα, δ τοῖς ψυλο λοῖς τῷ ἔθνει ἐπισυμβέβηκεν, ἢ οὕτως ἀτίμως ένα μαστόν, χρόνῳ δέ ποτε μακρῷ καὶ περιώνυμον· ἀλλὰ τοῦτο μὲν τοιοῦτον ὡς ἐν παρεκβάσει. Όσοι Ο Χοιροβοσκὸν τὸν τὴν λογιότητα τοσοῦτον συλλαβνουσιν, εἶεν ὑπὸ συβώτῃ ἀγόμενοι· καὶ οἱ τὸν ᾿Αρ κλἂν δὲ λαλοῦντες, ἀποθήκης τοιαύτης εἶεν επάξιοι, ἐὰν πλαττόμενοι τοιαῦτα ἐπιγράφωσιν ἀνδράσι περιανύμοις· καὶ οὐκ ἀπαγορεύω ἐς τὸ πᾶν ἄνδρα θετέον ἐκεῖνον, τά τε ἄλλα σοφὸν καὶ μουσικὸν ἐπιστήμονα, προθέσθαι, καὶ οὕτως ἀρμόσασθαι τοὺς θείους ομο τους πρὸς μέτρον ζήλῳ ἐλλόγῳ· ἐπεί τοι πολλοὺς οἴδαμεν καὶ τοιούτους ἔν τε τοῖς παλαιτάτοις καὶ ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, οἱ τὰ γραφικά μετατιθέμενος ἐξηλλάττοντο. Ὁ γοῦν ἐν ἁγίοις πατριάρχης ἀοίδιμος Λουκᾶς, &ς νεφέλην χρυσήν εὐεργεσίας ἡμῖν ἔβρεξεν, ὅτι ἦμεν ἐν διακόνοις τελοῦντες, ἐντετυχηκώς ποιήματι Αράχνης θαυμαστῶς κατὰ ἐποποιίαν, ὅπερ ἐν ἀσ πίδι μὲν ἐγέγραπτο, ἀνέκειτο δὲ εἰς θαῦμα περί που τὰ ἐντὸς τοῦ μεγάλου φροντιστηρίου, όπερ δείματα Στούδιος ὁ 'Ρωμαῖος, ἐποίησέ τι καὶ αὐτὸς ὅμοιον, εἰ καὶ μὴ πάνυ ἐν χρῷ πρὸς ἐγγύτητα· ἦν γὰρ ἀλη θῶς ἐκεῖνο τὸ παλαιὸν ἀμίμητον· οὗ τι που παίζων οὐδαμῶς οὐδὲ ὁ ἅγιος γέρων ἐκεῖνος, ἀλλὰ ἐν τῷ χάσαι τὸ σύντονον τοῦ πνευματικῷ; ἀθλεῖν, ποιούσ μενος καὶ τὴν ἄδειαν ἔργον, καὶ τὴν ἀνάπαυλαν σπουδήν τινα, καὶ τὴν ἄνεσιν έντασιν εἰς γλυκὺ ἀγαθόν· ᾧ τις προσανασχὼν ἔχοι ἂν λέγειν, ὡς οὐδ᾽ οὕτω κακῶς. Πρὸ δὲ ἐκείνου οἴδαμεν ἔργον λογικόν Συνηθὲν ὅτι τὸ Ῥωμαϊκὴν σκήπτρον ώρθου ὁ Κομνηνός ᾿Αλέξιος, οὗ τοῦ ἔργου σκοπός ἅμα καὶ ἀποτέλεσμα, στίχους ήρωϊκοὺς ἐκθέσθαι, κορυφουμένους μὲν εἰς ποσὸν τὸ δοκοῦν τῇ κατ᾽ ἐκείνους μούση ἀριθμούμενον δὲ ἕκαστον γράμμασιν ἴσοις, ὡς μηδὲ Sanctus igitur et nobilis patriarcha Lucas qui anrqum nobis beneficentim rorem infudit dum inter diaconos versaretur, occurrens poemati Arauca φuamad poesim admirabil, quod super clypeum inscriptum erat, jacebat autem in interiori parte magni monasterli quod exstruxerat Studius Bum μus, fecit et ipse simile aliquid, etsi specie impar, vere onim inimitabile erat vetus illud; nec aliquo modo irridene sanctus senex, sed ut spiritualis contentionem laboris rolerares, quietem fecit laberem, et eljum suavis negotium boni; cui adhærens quisque powalt dicere non ita malum. Antes qutem vidimus methodicum opus exaratur quando Romanum sceptrum portabat Alexius Comnenus, cujus operis scopus et fuis erat heroicos deducere • versus, terminatos in quantitate poesi illorum congruendi, numeratum autem unumquemque litteris paribus, ita ut neque unus vicinum excederet, vel una littera, et erant litteræ omnes concatenatæ ita ut manifesta esset carum æqualitas; et latitudo

quidem poematis istius sententias referebat laudis ἂν ἔπος ὑπερπαίειν τὸ προσεχές, οὐδὲ γοῦν ἑνὶ στοι plenas imperatoriæ. Qui vero legendo percurrebant duos versuum terminos, litteram litteræ addendo, inveniebant a dextris completum heroicum versum, et a sinistris similiter alterum; et erant sacrati acrostichides, et unusquisque seorsim ab alio, nibil fundo poematis adhærentes; et scriptum erat in tetragono diligenter hoc poema lateribus circumductum non linearibus sed grammaticis; et diametri ipsæ insignitæ erant præclare litteris rubris: nomina enim venerabilia quatuor paribus litteris ita deducta ut composite:ponerentur ostendebant singula diametri principia; et aspicienti hæc in mentem venit nil impedivisse artificem tetragoni hujus poematis, et potuisse summis diametris materiam cancellare si voluisset; noluit autem; sed cuu mensurasset primo, et initia reliquisset sibi invlcem adversantia, ita ut menti occurrerent diametri illae ad perfectionem, laboravit in medio epopc suæ, et figuram rhomboidalem ex quatuor litteris descripsit; et elegans erat hoc opus, et aliter quidem, sed et scribendi peritia; et latera universi tetragoni et diametrorum initia in nominibus et rhombus rubris fulgebat ornata litteris; et residuum operis consuetis scriptum erat characteribus, et erat vere oculorum oblectamentum et scitum mentis ornamentum. χείῳ· καὶ ἔκειντο τὰ στοιχεῖα πάντα καθ' εἱρμὸν, ὡς εἶναι δήλην τὴν ἐν αὐτοῖς ἐξίσωσιν· καὶ τὸ μὲν πλάτος τῆς ἐποποιΐας ἐκείνης περιεἶχεν ἐννοίας ἀποσεμνυνούσας τὴν αὐτοκράτορα. Οἱ δὲ τὰ τῶν στο χων δύο ἄκρα περιερχόμενοι αναγνώσται, καὶ στο χεῖον στοιχείῳ ἐπιστοιβάζοντες, εὕρισκον ἐκ δεξιῶν ἔπος ἀποτελούμενον ἡρωϊκὸν καὶ ἐξ ἀριστερῶν ὅμοιον ἕτερον· καὶ ἦσαν ἰδιάζουσαι ἀκροστιχίδες, κυρίως ταῦτα καθ' ἑαυτὰ ἑκάτερα, οὐδέν τι τοῦ ἐδαφίου προσαπτόμεναι· καὶ κατεγράφετο εἰς τετράγωνον ἀκριβὲς ἐκεῖνο τὸ ποίημα πλευραῖς περιεχόμενον οὐ γραμμικαῖς ἀλλὰ γραμματικαῖς· καὶ αἱ διάμετροι ἀλλὰ καὶ αὐταὶ θαυμαστῶς ἐσημειοῦντο γράμμασιν ερυθροῖς. Ονόματα γὰρ σεμνὰ τέσσαρα ἐπογράμ ματα κατασυρόμενα ἐν τῷ εὐτάκτως τεθεῖσθαι, παρέφαινον ἀρχὰς διαμέτρου ἑκατέρας· καὶ εἶχεν ἐνθύμιον ὁ βλέπων μηδέν τι κωλύεσθαι τον τεχνίτην τοῦ ποιητικοῦ τετραγώνου ἐκείνου, καὶ ἀκραίοις διαμέτροις χιάσαι τὸ ἔμβαδον εἴπερ ἤθελεν· οὐκ ἤθελεν δὲ ἄρα ἐκεῖνος, ἀλλὰ διαμετρήσας ἀρχικῶν, καὶ ἀφεὶς τὰς ἀρχὰς ἀντιμετώπου; κεῖσθαι ἀλλή λοις, ὡς ἐννοεῖσθαι διαμέτρους εκείνους πρὸς ἐκτέλειαν, ετεχνάσατο ἐν τῷ μεσαιτάτῳ τῆς ἐποποιΐας αὐτοῦ, καὶ σχημά τι ρομβοειδές, ἐκ τεσσάρων γραμμάτων αὐτὸ διαγράψας. Καὶ ἦν ἀστεῖον ἐκεῖνο τὸ πόνημα, καὶ ἄλλως μὲν, καὶ διὰ τοῦ δεξιῶς δὲ αὐτὴ διαγραφῆναι· τὰ μὲν πλευρὰ τοῦ ὅλου τετραγώνου καὶ αἱ τῶν διαμέτρων ἐν ὀνόματι καταρχαίο καὶ δὲ ῥόμβος ερυθροῖς ἐγανοῦντο παραυγάζοντα γράμμασιν· ὁ δὲ λοιπὸς δικὸς ὁ κατὰ τὸ ἔμπεδον συνήθως εἶχε τῆς γραφῆς· καὶ ἦν αὐτὸ πανήγυρις τε ὄψεως καὶ σῶφρον ἄγαλμα ψυχῆς. Et solers nobis visus est vir ille; nec solertiam mentitas erat, in veritate dico; visus est autem non ex seipso tam pulchrum inchoasse opus, sed accepisse illud ex antiqua inventione. Antea enim exstabat simile Græcum poema, quoad sententias quidem omnino diversum; secundum enim ad imitationem, regias laudes habebat; archetypum autem peregrinis constabat substantiis; quædam autem fugerunt me; abiit enim volumen aliquo inter Latinos; heu mihi quod meminerim quanta perpessus fuerim captus et in servitutem redactus! Fellcem autem me quod a Deo vere Salvatore liberatus fuerim! Modicum autem recordatus, referre possum quomodo exordium unum male deducebat Sarapis, dæmonis hoc nomen; reliqua autem tria similia, et ipsa litteris paria; rhombum in quadratum redigebat Zɛùç in tali figura: Z quidem stante in medio versus seorsim, & autem subjectum post versum unum, quasi sub vertice positum; in medio autem ambaruın litterarum istarum erant ɛ et v, in medio apte verbi vel litterarum, ita ut ferent subjecta conjunctio duorum triangulorum rhombi congrue descripti; quoniam versus illi non ad densitatem per litteras coacervabantur, sed concinne ad perspicuitatem resolvebantur. Εt hac quidem duo in poesim versa a viris quibus otium studium erat. Καὶ ἐφάνη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ἡμῖν δεξιός· καὶ δὲ, οὐδὲ ἐψεύδετο την δεξιότητα πρὸς ἀλήθειαν· ἐφωράθη δὲ οὐ κατάρξας αὐτὸς τοῦ καλοῦ τοῦδε πονήματος, ἀλλὰ παραλαβὼν αὐτὸ ἐξ εὑρέσεως παρ λαιᾶς· προέκειτο γὰρ ἐκείνου ἑλληνικὸν τοιοῦτο ποίημα, ἐς τὸ πᾶν ἀπαράλλακτον δίχα γε τῶν ἐν νοιῶν· τὸ μὲν γὰρ πρὸς μίμησιν δευτερεῦσαν βασιλέως εὐσεβοῦς εἴχετο· τὸ δὲ ἀρχέτυπον ἐξωτερι κῶν ἐννοιῶν ἡρτετο· καὶ τὰ μὲν ἄλλα ἐκείνου παρ ἦλθε με· ᾤχετο γάρ μοι τὸ βιβλίον ἐς που τὴν Λατίνην. Οίμοι δὲ ὅτι ἀνεμνήσθην οἷα ἔπαθον αἰχμα λωτισθείς, καὶ οὕτω δουλωθείς· εὖ μοι δὲ, ὅτι πρὸς τοῦ ἐλευθερωτοῦ τῷ ὄντι Θεοῦ λέλυμαι. Βραχὺ δέ τι μεμνημένος ἔχω ἀναφέρειν ὡς μίαν μὲν ἀρχὴν διαμέτρου παρέσυρεν ὁ Σάραπις· δαιμόνιον αὐτὸ ὄνο μα. Τὰς δὲ λοιπὰς τρεῖς ἕτερα όμοια ισογράμματα καὶ αὐτά· τὸν δὲ ῥόμβον ἐτετραγώνιζεν ὁ Ζεὺς ἐν τάδε καταγραφή οἷα τοῦ μὲν ζ κειμένου μέσον στίχου ἰδίᾳ βεβλημένου μετά ἔπος ἕν, ὡς οἷον κατά τι να κάθετον· ἐν δὲ τῷ μέσῳ τούτων ἀμφοῖν στίχων παρακειμένων τοῦ εἰ καὶ υ; συμμέτοφ μεσολαβήσει στοιχείου ή στοιχείων, ὡς ἂν γίνωντα: αὐτὰ υποτείνουσα κοινὴ τοῖς δυσὶ τριγώνοις τοῦ βόμβου διαγραφέντος μάλα εὐκρινῶς· ἐπειδὴ τὰ ἔπη ἐκεῖ να οὐ πρὸς πύκνωσιν τοῖς γράμμασιν ἐστοιβάζον το, ἀλλὰ εὐρύθμως ἠραιοῦντο πρὸς εὐδιάρθρωτον καθ᾿ ἑαυτό· τοῦ δὲ σ' ὑπου καὶ τοιαῦτα μὲν ἐκεῖνα τὰ δύο κατὰ ἐποπο:ΐαν πλατέα τετραμμένα παρὰ ἀνδράσιν οἷς ἦν καὶ ἡ σχολή σπουδή.

. στι Ο δὲ μετρήσας ἡμᾶς χρόνος, ἔφηνε καὶ αὐτὸς ἄνδρα λευΐτην δεξιὸν ἐξανύειν λογικὰς ἐγχειρήσεις, αἷς ἂν ἐπιβάλοι, Ὀλυντηνὸν τὸ ἐπίκλην· καὶ εἴδομὲν ἱστὸν ἂν ἐκεῖνος ἐξύφανε μετρικῶς, καὶ ἐθαυμάσαμεν ἀκούοντες μὲν τὸ τέχνημα καὶ ἐκ παλαιοῦ, οὔπω δὲ περιτετυχηκότες τοιούτῳ μέχρι καὶ ἐς αὐτόν· ἦν δὲ τὸ ἱστούργημα ἐκεῖνο τοιοῦτον χιδίῳ πρώτῳ ὑπέκειτο ἕτερον ὅμοιον, στοιχείοις γρα φικοῖς ἐς ἀπαράλειπτον κατ' ἐκεῖνο ποσούμενον· καὶ τῷ δευτέρῳ τρίτον ὑπέστρωτο ἐμφερές τά γε εἰς ἀριθμὸν γραμμάτων· καὶ τῷ τρίτῳ τέταρτον, καὶ τοῦτο ἐχομένως, ἕως οὗ ἐκεῖνος εἴτε ήθελεν εἴτε ἠδύνατο· καὶ τὰ γράμματα κιονηδόν οἷον διατεταγ μένα κατ' ευκρίνειαν ἐν τῷ ἕκαστον στίχον ἑκάστῳ ἐπικεῖσθαι ἀνακείμενον, ὡς εἰ καὶ ἀλλήλων τὰ στοι χεῖα ἐξήρτηντο: ἐφάνταζον στυλίσκους τοὺς μὲν και τὰ πλάτος, τοὺς δὲ κατὰ βάθος ὀρθοῦς ἅπαντας, καὶ συμβιβαζομένων τῶν ἐν ἑκατέροις ἐννοιῶν ἀναγνωστικῶς ἀκροστιχίδων δίκην· ἐκληροῦντο ἰδίας μὲν ἐννοίας οἱ κατὰ πλάτος ὅρδινοι ἀπ' ἀρχῆς μέχρι: τοῦ τελευταίου· ἰδίας δὲ ὡσαύτως οἱ κατὰ βάθος • καὶ ἦν οὐ Πηνελόπης ἱστὸς ἐκεῖνος καὶ ἱστορούμενος καὶ ἀναγόμενος, ἢ Ελένης πέπλος Ελληνικοῖς ἀεθλεύμασι κατάπαστος, ἀλλὰ ἐμπλοκὴ σοφίας, ἧς ἔργον καλὸν καὶ τὸ πάρεργον· ἱστοῦ δὲ τούς του στήμονες μὲν, οἷον τὰ κατὰ βάθος ἔπη· κρήτ κη δὲ, τὰ τοῦ πλάτους· καὶ λογίζεται ἡ μὲν τού του ποίησις ύφανσις, ὡς οἷον δὲ ἀνάλυσις, ἡ ἀνάγε νωσις, καὶ ὁ στήσας ἐκεῖνον προσφυῶς ἂν ῥηθείη λόγον ἐξυφάναι σοφόν· ὡς δὲ δύσεργον τὸ τοιοῦτον G ἐξύφασμα, γνώσεται ὁ πειρασόμενος αὐτὸ διαχειρί σεσθαι· σοφὸς μὲν ἐσόμενος εἴπερ αὐτὸ ἀκριβώσε και οὐ δυνησόμενο; δὲ διὰ τέλους οὐδ᾽ αὐτὸς ἐν πολλοῖς εἶναι κατὰ τὸν οὕτως εἰπόντα σοφόν. Πτέ ρυγας δέ γε καὶ ἀξίνας καὶ ἐὰ καὶ βωμούς, ἀθύρω ματα καὶ αὐτὰ μουσῶν σεμνότερον δὲ φάναι ἀγάλ ματα, Θεόκριτος παραδεικνύτω καὶ εἴ τις ἄλλος τοι οῦτο ἐκφαίνεται· οὐ σπουδαίοις ἐκεῖνος λογίοις έχε διδοὺς ἑαυτὸν κατὰ τοὺς ἀδιακρίτους ἐξεταστὰς, ἀλλὰ πρὸς οὐ φαύλην σπουδὴν ἀστεῖζόμενος. Ἐν οἷς ἔστιν εἰπεῖν ὡς ἦν αὐτοῖς ἡ τοιαύτη ἔργῳδία, κόπος άπονος, μόχθος γλυκύς, πόνος ἀνάλγητος, ἔμμουσος ἀσχολία, αῦλος ἡδονὴ, ἀργία ἑλλόγως έργατική, θῆξις ψυχῆς εἰς ὀξύτητα, εθισμός καινοτέρων ἐπινοιῶν, καινοτομία λόγου επαινετή, μέθοδος τοῦ μὴ βαίνειν κατ' ἴχνη πολλῶν, ὃ δὴ Καλλίμαχος ὁ σοφὸς ἐπετήδευσεν, έφοδος εφευρετική καινοτέρας ποιήσεως, ἔνδοξος αποφυγή ταυτογραφίας, εὐφυΐας ένδειξις, ἐπίδειξις εὐπορίας νοεράς, φιλόκαινος καὶ φιλότιμος μεταχείρισις λόγου, ἐξηλλαγμένη στολή σοφίας, ἀγαθὸν ἀλλόκοτον, πλούτου νοερού προχείρισις, έμφασις δυνάμεως ψυχικῆς, ἔκφανσις ἰσχύος γραφικής. Ἀλλ' ὅπερ ἀνόπιν λόγου φθάσαντες ἐσκεπτόμεθα, είπερ πολλοί τινες καὶ τῶν ἐν ἡμῖν παλαιτέρων καὶ τῶν προσφάτων καὶ περὶ μέτρα ἐπονήσαντο, ἢ διὰ βαστώνην έμφρονα, ἢ πρὸς χάριν όποιανοῦν, καὶ γέIta cod. Sed quod mensural nos tempus, manifestavit et ipsum levitam hominem peritum perficiendi rationalia incepta quibus animum intendebat, Olynttenum nomine: et vidimus telam quam metrice texuit, et mirati sumus audientes artem hanc anti quam esse, el nondum hucusque tale quid videramus. Erat autem textura talis: Versui primo subjacebat alter similis, elementis graphicis sine intermissione secundum illum conformatus: et secundo tertius substratus erat quod litterarum numerum compar et tertio quartus, et sic deinceps quoadusque textus voluit aut potuit: et litteræ columnæ justar ordinatæ ad perspicuam distincrionem, dum singulis versibus singuli subjacentes versaṛentur, ita ut invicem cohærerent elementa; ostendebant columnas et in latitudine et in profum ditate, rectas omnes, cum coagmentarentur in singulis sententiae congrue ad legendum, aerostichidum instar; proprias sortiebantur sententias versus in latitudine ordinati, ab initio usque ad finem; pro prias similiter qui în altitudine et erat non Penelopis tela hac, ab historiis cognita et celebrata; nec Helena velum Argivorum camporum certaminibus, sed sapientiæ complexus, cujus pulchrum opus primarium et secundarium, telæ autem bujus stamina sicut et versus, in profundo posita; trama autem in latitudine, et æstimatur textura poesis illa, sed, ut æquum est, explicatio vel expositio; et qui constituit eam, congruenter diceretur docta textuisse verba quam dificilis sit talis textura, sciel qui talem instituere tentabit, solers futurum si eam apte perfecerit; non poterit autem usque in Gnew et ipse in multis esse sicut prædictus ingeniosus vir. Alas autem, et secures et ova, et altaria, signa et musarum ornamenta ut decentius appareant, Theocritus canat, vel si quis alius reperitur incomptis dans seipsum auctor sententiis, juxta indoctos inquisitores; sed potius urbanitatem diligentissime sectatur. De quibus dicenduin est tale arduum opus ipsis fuisse laborem facilem, molestiam dulcein, fatigationem dolore carentem, conciuna cura, immaterialis voluptas, otium sapienter laboraus, i ngenii acuminis cultus, novarum cogitationum consuetudo, laudabilis verbi innovatio, modus non sequendi viam multorum; Cailimachus philosophus instituit, via inventrix recentioris poeseos, laudabilis fuga tautographias, ingenii ostensio, manifestatis uberis animi, nova et generosa verbi tractatio, divitiarum spiritualium ac· quisitio, vigoris ingenii argumentum, vis graphica exhibitio. Sed quod antea considerabamus utrum multi ex antiquioribus et ex recentibus poesi operam dedissent, vel propter inditam facilitatem, vel propter causam qualemcunque, et hoc accidit volenti Da-

KUSTATHII THESSALONICENSIS METROPOLITÆ mascene, illuminatori Boclesize Dei, qui doctos coepit γονεν ἐθελήσαντι καὶ τῷ ἐκ Δαμασκοῦ φωστῆρι τῆς iambos concinnare; et hoc non secundum propriam naturam quæ, ut ita dicam, homines per Spiritum sanctam lumine replet, sed ad imitationem poetici ingenii, modo quidem sublimis et dulcis, modo autem rigidi et infelicis his quibus loqnitur, ut dixerit quidam; secundum quem characterem et ipse alius videtur ac antea, quasi accessu difficilis: et un·le boc oriatur, affirmatur certissimo modo. Profunde igitur inclinatus, libenter accipio quod affirinatur, reprehensionem accepturus, si senior factus nondum noverim rem tam pulchram; ferens aulem, eo quod non ignorem non omnibus omnia dare Deum; et longum tempus per quod statuitur experientia, non omnium peritiam omnibus tribuere; si autem qui afrmaturi sunt et probaturi quæsitum non inveniant, nihilominus annuo, et multorum sequer opinionem, et de cætero am!ci Injuncta subeo: boc bene perpendens, illud quod in Ecclesia sancta introductum fuerit, quasi in:le jain et manifestatum et probatum et judicatum, et in psalmodia praedicatum, certe in contemplum venire, si non admittatur at beati Patris mente satum; et propterea non despiciendum quasi spurium et interpolatum et ideo rejectitium vel aifi. ciendum; sed potius adoptandum, et in multa habendum aestimatione. Quomodo enim reprehensione dignam non esset, margaritam in fundamento ecclesiastico, vel lapillo, vel illitam calcem non parvi facere, sed revereri ubi occurrerit; et do- c gma de Trinitate et sermones divina mysteria interpretantes, quibus beati Deum servi collaudant, non cum veneratione dicere et præcinere et rite componera, et nil remittendo et cum luciditate expo - nere, ita ut sie sanctificentur et oculi et os, et manus et habitus corporis, et anima ipsa? τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας, άλλαξαμένῳ τὴν φιλόσοφον διάθεσιν ἰαμβίσαι· καὶ τοῦτο οὐ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν τὴν, ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι φα:- σίμβροτον, ἀλλὰ πρὸς μίμησιν χαρακτῆρος ποιητιτοῦ, ἄλλως μὲν κατ' ἔννοιαν σεμνοτάτου καὶ γλυκυτάτου, οἷς δὲ φράζει αυστηροῦ εἴτε καὶ ἀτηρού, κατὰ τὸν οὕτως ἐροῦντα· καθ' όν χαρακτῆρα καὶ αὐτὸς ἀλλοῖος φαίνεται ή πάροιθεν ὡς δυσπρόσιτος, καὶ μαρτυρεῖται ποθεν τοῦτο εἰς ἀναμφήματον· τί θημι βαθεῖαν προσκύνησιν, καὶ δέχομαι προς όμο λογίαν τὸ μαρτυρηθέν· πεισόμενος μὲν οὖ οἶδα μέμψιν εἰ γέρων ἄνθρωπος ἐς βαθύ, οὔπω ἔμαθον ἱστορήσας πρᾶγμα οὕτω καλόν. Ανεξόμενος δὲ διὰ τὸ μὴ ἀμφιγνοεῖν ὡς οὔτε πᾶσι πάντα δίδωσιν ὁ Θεός· οὐδὲ μὴν ὁ μακρός χρόνος δι' οὗ ἀθροίζεται πολυπειρία, πάντων ἅπασι πεῖραν ἐντίθησιν. Ἐὰν δὲ οἱ μαρτυρήσοντες καὶ πιστωσόμενοι τὸ ζητούμε νον οὐχ εὑρίσκοιντο, προσκυνῶ καὶ οὕτως, καὶ τί θεμαι τῇ φήμῃ τῶν πολλῶν, καὶ τοῦ λοιποῦ γίνου μας τοῦ φιλικοῦ ἐπιτάγματος· ἐκεῖνο καλῶς ἐπισ λογισάμενος, ὅτι τὸ ἐκκλησιαζόμενον ἱερῶς, ὡς ἤδη καὶ ἐμφανισθὲν καὶ δοκιμασθὲν καὶ ἐγκριθὲν καὶ εἰς ψαλμῳδίαν παρρησιαζόμενον, οὐκ ἔστιν ὥσπερ οὐκ ἐξαθερίσαι, οὕτως οὐδὲ ἀμφιβαλεῖν μὴ οὐχὶ ἀγαθοῦ πατρὸς νους δηλαδὴ ἔκγονον εἶναι· διὸ οὐδὲ χρῆναι παραβλέπεσθαι ὡς νόθον· καὶ ὑποβολιμαῖον καὶ δι' αὐτὸ ἔκβλητον ἢ ἀπόβλητον, ἀλλὰ εἰσποιεί σθαι, καὶ ἐν λόγῳ τίθεσθαι πολλῷ. Η πῶς οὐκ ἐν εἴη μεμπτέον, μάργαρον μὲν λίθον κρηπίδος ἐκκλησ σιαστικής, η ψηφίδος ή έμπλασμα τιτάνου μὴ πει ριοράν, ὡς παραπεσεῖν ὅποι τύχοι, θεολογίας δὲ τριαδικὰς τοιαύτας, καὶ λόγους μυστηρίων θειοτάτων έχε φάντορας, οἷς καὶ ἅγιοι Θεοῦ θεράποντες ὑμνοῦνται παραπλεκόμενοι μὴ προσκυνητῶς καὶ λαλεῖσθαι καὶ ψάλλεσθαι, καὶ γράφεσθαι εἰς ὀρθὸν, καὶ ἀνυποστό λως ἐπὶ σαφηνείᾳ ερμηνεύεσθαι, ὡς οὕτως ἁγιάζεσθαι καὶ ὀφθαλμοὺς καὶ στόμα, καὶ χεῖρας, καὶ περιοχὴν ὅλην τοῦ σώματος καὶ ψυχὴν αὐτήν; Αρκτέον δὴ τὸ ἐντεῦθεν, οὗ προεθέμην, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἐκθετέον οἷον ὁ τοῦ ἐγχειρηθησομένου ἔργου ποιητὴς τὰ ἐς διάθεσιν γραφικήν, είτε φύσει τοιοῦτός ἐστιν οἷος ευρισκόμενος ἀναγινώσκεται, εἴτε καὶ κατὰ μίμησιν, ὡς ἂν τεχνήσαιτο καὶ αὐτ τὸς χρησταῖς διαφόροις γλώσσαις λαλείν. Καθαρή Inde ergo incipiendum unde proposueram, et exponendum primo quomodo commentandi operis auctor, quoad styli dispositionen se liabeat sive ria - inra talis fuerit, qualem reapse cognitum habemus, sive per imitationem optimis et variis linguis loqui contenderit. Puritatis igitur est luminis quod ad perspicuitatem attinet, tantum scripturæ hujus cano. τητος μὲν οὖν καὶ φωτὸς τοῦ κατὰ σαφήνειαν ἐς nis inest, quantumu hiemali nocti siderea lucis; tenebrescit enim sic in mu'tis philosophus, tum ob cogitationum profunditatem doctrinæ theologice, cum ob miram styli conciunitatem; quandoque autem propter verba haud communia, sed, sicut ipsi arridet, inusitata prorsus aut difficile imitabilia; varios quoque ipse verbis sensus accommodat, quos purista non dubitant reprehendere velut quædam sermonis vitia, qui non obtemperant legibus materiæ sublimis ac proinde difficilis, per quam irriti llunt plerisque artis rhetoricæ effectus, quanquam non existiment ipsi ut peregrinum, inconsueta agendi ratione sublime loqui, vel solemnia dictitare verba, vel voces inflare et dicta, et natalitias divinationes τοσοῦτον μέτεστι τῇ γραφῇ τοῦ κατ' αὐτὸν κανόνος, εἰς ὅσον καὶ νυκτὶ χειμερίῳ ἀστρώας ελλάμψεως. Απεσκόταται γὰρ οἷον τὰ πολλὰ ὁ σοφός· τὰ μὲν διὰ τὸ τῶν νημάτων βάθος, θεολογικῶν τῶν πλειόνων ὑπαρχόντων· τὰ δὲ οἷς σχηματίζει σεμνῶς· ἔστι δὲ ὅπου καὶ διὰ τὸ τῶν λέξεων οὐ κατημαξευμένον, αλλά που καθά φιλεῖ διατρίβειν αὐτὸς καὶ παντε λῶς ἄτριπτον, ἢ γοῦν ἀλλὰ δυστίδητον· ἔχει δέ τι να; καὶ ἑτεροίας ἐπιτηδεύσεις ὁ λόγος αὐτῷ, &; οἱ περίεργοι ὀκνοῦσι μὴ ψέγειν ὅσα καί τινα; κέρες γραφῆς· οὐ περιπεσόντες αὐτοὶ ἐς ἀνάγκην ὑποθέσ σεως ὑψηλῆς καὶ οὕτως ἐργώδους δι' ἧς ἀκινητί ζουσι τὰ κατὰ ῥητορείας σκιρτήματα τοῖς πολλοῖ;· οὐδὲ ἐνθυμούμενοι ἐκεῖνοι ὡς ἑτεροΐον μὲν τὸ ἐν που

λιτεία κομπάζειν, ή στωμύλλεσθαι πανηγυρικώς, ἢ proferre, et alia similia effutire; aliud aulem re στρογγύλλειν προφωνήσεις και λαλιάς, καὶ γενεθ διαλογεῖν, καὶ τοιαῦτά τινα μετέρχεσθαι. Αλλο δὲ τὸ θεολογεῖν καταμόνας ἐμμελῶς καὶ μέτρῳ ἔπει σθαι καὶ τοῖς τοῦ μέτρου ὅσα καί τινι νομοθέτη. Η γὰρ ἂν εἰ οὕτω διέκειντο καταθέμενοι τὰς ψήτους, καὶ συναγαγόντες ὅλους ἑαυτοὺς, ἐφίλουν τὸν εὐθέτως γράψαντα κατὰ τὸ ὑποκείμενον χορηγεί τ καὶ ὕστερον εἴπου καὶ παραφθέγξεται τι κατὰ ἀνάγχὴν ὁ ἀγωνιῶν. Εἰ δὲ καὶ συνθέτοις φανεῖται λέξεσι χαίρων ὁ νῦν εἰς τὴν προκειμένην ἑορτὴν μελο ποιῶν, συγχωρείσθω ποιεῖν ἀφειδέστερον ὅπερ ἐπ· έκρινεν· ὡς οἷα τρόπον τινὰ εἰς τοῦτο πεφυκώς, σεμνότητα. divina loqui duntaxat accurate, et mensuræ subesse et metri regulis velut magistro; in tali enim casu si, sententias deposuissent, conversi ipsi eam diligerent qui recte scripsisset juxta propositum argumentum: licet quandoque aliquid neglexerit scriptor ex necessitate; si autem ret tis videatur gaudere verbis qui propositam canit som leminitatem, liceat illi facere negligentius quod judicavit, quasi quodam modo in hoc nato, nec per contemptun agenti, sed ob placitam ei reverentiam. οὔτε πρὸς ψόγον, καὶ πρὸς ἀρέσκουσαν δὲ αὐτῷ Αρκούντων δὴ καὶ τούτων εἰς ἐνδεχομένην σκέψιν Sed hæc sufficiant ad susceptam dissertationem; θεωρίας, ἐπελευστέον καὶ τὴν παρὰ τοῖς νεωτέροις veniendum nume ad inventam a recentioribus poetis μελωδικοῖς εὐρημένην ἡμισευμένην ἀκροστιχίδα - dimidiatam acrostichidem: dimidiatam dixi en ἡμισευμένην δὲ αὐτὴν εἶπον, ὡς μὴ κατὰ τοὺς ἀρ- quod, contra priscorum usum, non seorsim χαίους ἰδίᾳ ἐξ ἀριστερῶν καὶ ἰδίᾳ δεξιόθεν συνείρου- sinistris et seorsim a dextris complentur metrum σαν μέτρον ἐκ τῆς τῶν ἐπῶν ὅλων ἑκατέρωθεν ex initiis versum omnium, summis elementis in-· ἀκρότητας, τῶν ἄκρων στοιχείων ἐπιστοιβαζομέ- vicem colerentibus ab initio usque ad finem, wed των ἀλλήλοις ἀρχῆθεν μέχρι τέλους· ἀλλὰ τὸ ἥμισυ perficiatur dimidium operis hujus, sumptis sci τῆς σπουδῆς ἐκείνης ἀνύουσαν, ὅπερ ἐστὶ τὴν ἐν cet initiis solummodo singulorum versuum a siniμέναις ταῖς ἑκάστου τῶν στίχων ἐξ ἀριστερῶν και stris positorum; unde per imitationem remotama el ταρχαῖς· οὐ πρὸς ἔμφασιν ἀμυδρὰν καὶ ἥκιστα minime diflcilem excogitata est a plerisque poetis δυσχερῆ ἐπινενόηται τοῖς πλείοσι μελφδοῖς ἡ μέχρι ea quæ hucusque a pluribus observatur annotatio καὶ νῦν συντηρουμένη ἐνίοις παρασημείωσις, μόνης initii solum stropharuin, quarum singulis adjunτῆς τῶν τροπαρίων ἐνάρξεως· ὧν ἑκάστῳ προσ- ctum primum secuudo, et illud sequeuti, et sic οῦσα ἡ πρώτη τῇ δευτέρᾳ, καὶ αὕτη τῇ μετ' αὐ- reliqua deinceps, unum efformant iambum, a priτήν, καὶ αἱ λοιπαὶ ταῖς ἐφεξῆς, ἀποτελοῦσιν ἕνα ma libera in prima strophe usque ad ultimam ab ίαμβον τὸν ἐκ τοῦ προκαθημένου γράμματος ἐν τῷ solutum: licet nunc negligatur et hoc a nobis veπρώτῳ τροπαρίῳ μέχρι καὶ τοῦ τελευταίου ἀπαρ cordibus et ignavis, qui psalmodiam secundi inter τιζόμενον· εἰ καὶ νῦν παρεώραται καὶ αὐτὴ τοῖς sacros canones hymni, quem usque ad nos ætas μαλθακοῖς ἡμῖν καὶ ἀπόνοις· οἱ καὶ τὴν ψαλμῳδίαν integrum servavit et similiter canones ex pOYOM τῆς ἐν τοῖς ἱεροῖς κανόσι δευτέρας ᾠδῆς, τό γε εἰς seriebus constantes, serie una singulos privavimus, ἡμᾶς ἦχον τέλεον παρεστείλαμεν, καὶ οὕτω τοὺς in octavum nonarium decurtantes; et furtum illud κανόνας εννεαείρμους ὄντας, ἐζημιώσαμεν εἱρμῷ quod invenimus non arbitror inter res vere sacras ἑνὶ ἕκαστον, εἰς ὀκτάδα τὴν ἐννεάδα κολοβώσαντες· deputandum esse: licet illustris inter doctos Theo καὶ κλέμμα τοῦτο ἐξευρηκότες οὐκ ἂν οἶμαι λογικ dorus Prodromus hujus causam reddat qui canoσόμενον εἰς ἐπαινετῶς ἱερόν· εἰ καὶ ὁ ἀοίδιμος ἐν nes sacros interpretatus est. Rebus igitur ita se σοφοῖς Θεόδωρος ὁ Πρόδρομος αιτιολογεῖ σεμνῶς αὐτ habentibus quoniam interpretando melodico caτὸ, κανόνας ἱεροὺς ἐξηγησάμενος. Εχόντων δὴ καὶ noni præit respondens sequentibus acrostichis, ante τούτων οὕτως, ἐπεὶ ὁ ἐξηγηθησόμενος μελωδικός canonem considerandus ipse venit. κανὼν ἔχει συνήθη τοῖς ὕστερον ἀκροστιχίδα, ἐπισκεπτέον πρὸ τοῦ κανόνος αὐτὴν διακειμένην οὔ τους. Η ακροστιχίς. Θειογενές Λόγε, Πνεῦμα παράκλητον πάλιν ἄλλον Ἐκ γενέτου κόλπων ἧκας ἐπιχθονίοις, Οἷα πυρός γλώσσῃσι, φέρον θεότητος άθλου Σήμα τῆς φύτλης και χάριν ύμνοπόλοις. Τούτων δὲ τῶν τεσσάρων ἐπῶν τὸ μὲν πρῶτον καὶ τρίτον ήρωά εἰσιν· ἐλεγεῖα δὲ τὸ δεύτερον καὶ τὸ τέταρτον· ποταπὸν δὲ τὸ ἡμῷον, καὶ οἷον τὸ ἐλεγεῖον, ἀναλεκτέον ἐκ τῶν ἐξηγητῶν. Ὁ δὲ νοῦς αὐτ τῶν τοιοῦτος· «ἐκ Θεοῦ Πατρός γεννηθεὶς Λόγε, ἔπεμψας ἡμῖν τοῖς ἐπιχθονίοις, καὶ διὰ τοῦτο τα πεινοῖς, ὡς ἐν γλώσσαις πυρός, καθὼς καὶ ὁ κανὼν Acrostichis. O Deigenum Verbum, Spiritum advocatum rursus [alium Ex genitoris sinibus misisti terrestribus In igneæ linguæ specie ferentem Deitatis materiæ [expertis Signum tuæ generationis, et gratiam cautoribus. Horum quatuor versuum primus et tertius heroici sunt, elegiaci vero secundus et quartus. Qualis autem heroicus, et qualis elegiacus, discendum a commentatoribus; eorum autem sensus hic est: O Verbum ex Deo Patre genitum, misisti nobis in terra degentibus et propter hoc miseris, quasi in igneis linguis, sicut ducebit canon, Spiritum con- !

solatorem rursus alterum, secundum videlicet illumn διδάξει. Πνεῦμα παράκλητον πάλιν άλλον, ήγουν postquam tu in coelum ascendisti; ut postquam consolator venit super nos Filius tuus, consolator iterum veniret e sinu Patris, missus Spiritus sanctus, afferens laudatoribus sauctæ Trinitatis signum immaterialis tuæ divinitatis, id est naturæ ac nativitatis tuæ, et psallentibus gratiam pro hymnis. Interim verbum Deigenum quod ab initio dicitur, ostendil vinlentum mensuræ in carminibus impedimentum; unde θειογενῆ dicit Verbum, cum impossibile sit, ut non proferatur cum diphthonga, sed cum sola littera «, θεογενῆ. Manifestum enim quod aliud est θεός, aliud θεῖον: anima scilicet quæ Deus non est, divina est; unde et aliud sit θεογενής et aliud θειογενής: forsan autem, non per generationem inter duas immutabiles personas Verbum inventum est θειογε νές, sed quia communiter dicitur genitum, quoniam per ipsum, scilicet divinum Verbum, divini et nos et Dco similes efficimur. Si quis autem Oslov non derivative naturæ particeps accipiat, sed Deum ipsum sic cogitans, divinum dicat Verbum ex divino, Deo scilicet, Patre ortum, nescio an inveniat qui faciliter hoc admittat: mihi quidem ita sentire non placet; de Paracleto autem dicenda infra dicentur. δεύτερον τοῦτον νῦν μετὰ σὲ ἀντληφθέντα εἰς οὐ. ρανόν· ένα Παρακλήτου ἤδη σοῦ τοῦ Υἱοῦ καταβάντος εἰς ἡμᾶς, παράκλητος πάλιν ἔλθῃ δευτερώματος Λόγῳ ἐκ τῶν κόλπων τοῦ Πατρὸς, τὸ ἀπεσταλμένον ἅγιον Πνεῦμα· φέρον αὐτὴ τοῖς ὑμνηταῖς τῆς ἁγίας Τριάδος, καὶ σημεῖον ἀθλου θεότητος τοῖς φύτλης, ήγουν τῆς σῆς φύσεως ἢ γεννήσεως, καὶ τοῖς ὑμνηταῖς χάριν τὴν ἐπὶ τοῖς ὕμνοις· ἐν τούτοις δὲ τὸ μὲν θειογενές, ἐκ προθύρων, ὦ φασι, διεκφαίο νει τὴν μετρικὴν ἐν ἐποποιΐαις βιαίαν περιολκήν, δι' Αν θειογενή λέγει τὸν Λόγον, δέον ἀδυνάτως εἰπεῖν μὴ ἐν διφθόγγῳ, ἀλλ᾽ ἐν μόνῳ τῷ ε στοιχείῳ θεογ νή. Πρόδηλον γὰρ ὡς ἄλλο μὲν Θεὸς, ἄλλα δὲ θεῖον. Η γοῦν ψυχὴ Θεὸς μὴ οὖσα, θεῖόν ἐστιν· ὥστε καὶ ἄλλο μὲν ὁ θεογενής Λόγος, ἄλλο δὲ ὁ θειογενής ἴσως δὲ οὐ παρὰ γέννησιν τὴν ἐν [δυ]σὶν ἀμεταβό λοις, λόγος νῦν εὑρέθη θειογενής, ἀλλὰ παρὰ τὸ κοινώς λεγόμενον γενέσθαι, ἐπεὶ δι' αὐτοῦ ἤγουν τοῦ Θείου Λόγου ἡμεῖς θεῖοι καὶ θεοειδείς γινόμεθα. Εἰ δέ τις τὸ θεῖον οὐ παραγώγως μετουσιαστικὸν λαμβάνων, ἀλλὰ τὸν Θεὸν αὐτὸν οὕτω νοῶν, θειογενῆ λέγει τὸν ἐκ θείου ήγουν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, οὐκ οἶδα εἴπερ εὑρήσει τὸν ἀπραγμένως ἀποδεχόμενον τοῦτο. γοῦν οὔχουν ἀρέσκει οὕτω νοεῖν· περὶ δὲ Παρακλήτου εἰρήσεται τὸ δέον ἐν τοῖς ἑξῆς. Αλλον autem vel simpliciter dicitur pro ἕτερον, vel ad dogmaticam exactitudinem quam novit qui distinguit ἄλλας εἰ ἀλλείας; cui obsequens, et quasi in luce ambulans,non dixisset diversum missun fuisse Paracletum, sed alterum, juxta præsentem scripturam; genitum autem de quo hic dicitur et genitorem el satorem et Patrem, divina synonyma simul venerabunda colligit; φυτοσπόρος enim communior est: quod autem ex sinu Patris missus fuerit Spiritus sanctus, manifestius docet canon, in quo invenietur rursum του γλώσσῃσι, μου tica lonum dialecto; ut poeta enim, molestiam patitur eo quod utatur verbis quibus gaudet poesis; indicium autem naturæ Filii fert Spiritus santlus Non unum, secundum unicam acrostichidis dictionem, sed varia, sicut veritatem decet; veritatem enim dixit magister veritatis Verbum, promittens se missurum Spiritum sanctum veritatis, amorem quem primus habuit in discipulos suos, quos dilexit et Spiritus sanctus, qui et docuit eos ut Spiritus sapientiæ, cujus etiam indicium fuit consubstantialitas Patris et Spiritus, et luminis participatio et sanctitatis, et charitatis, quam inde veniens attulit Spiritus sanctus, sicut tunc et discipulis, et mox initiatoribus populorum, ita et nune nobis spiritualibus laudatoribus, id est circa hymnos oecupatis; quod bonum et in omnes effunditur Dei laudatores, quibus poeta commode se immiscuit pro participatione charitatis. Videndum autem utrum hoc qui fert formam incorruptibilis deitatis possit et verbo accommodari per rectitudinem masculinæ communicationis, ut dicatur Filius dare nobis per Spiritum sanctum formam naturæ suæ. Τὸ δὲ ἄλλον ἢ ἀπλοϊκῶς ἴσως εἴρηται ἀντὶ τοῦ Έτερον, ἢ πρὸς ἀκρίβειαν δογματικὴν, ἣν οἶδεν ὁ ἀκριβωσάμενο; τὸ ἄλλας, ἀλλ᾽ οὐκ ἀλλοίας· ὑπερ ὁ ἀκολουθῶν καὶ ὡς ἐν φωτὶ οὕτω περιπατῶν, οὐκ ἂν εἴποι πεμφθῆναι ἀλλοῖον παράκλητον, ἀλλὰ ἄλ λον κατὰ τὴν ἐνταῦθα γραφήν· γενέτην δὲ τὸν ἐν ταῦθα ῥηθέντα καὶ γενέτορα καὶ φύσαντα καὶ πα τέρα ἡ θεία συνωνυμία εἰς ἓν ἄγει σεμνῶς. Ο μένο το φυτοσπόρος κοινότερος, τὸ δὲ ἐκ κόλπων Παν τρὸς πεμφθῆναι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὁ κανὼν διδάξει ἐμφανέστερον, ἐν ᾧ εὑρεθήσεται πάλιν κείμενον καὶ τὸ γλώσσῃσι ποιητικῶς Ιώνων διαλέκτῳ. Οἷα γάρ ἐποποιὸς, ὀχλεῖται καὶ λέξεσι χρῆσθαι ὁποίας οἱτε φιλεῖν ἡ ποίησις· σημεῖον δὲ φέρει τῆς τοῦ Υἱοῦ φύτλης τὸ ἅγιον Πνεῦμα, οὐχ ἓν κατὰ τὴν ἐνικὴν προφορὰν τῆς ἀκροστιχίδος, ἀλλὰ διάφορα, οἷον τὴν ἀλήθειαν. Ἠλήθευσε γὰρ ὁ τῆς ἀληθείας χορηγός Λόγος ὑποσχόμενος πέμψαι τὸ τῆς ἀληθείας ἅγιον Πνεῦμα, τὴν φιλίαν ἦν ἔφθασε σχεῖν ἐπὶ τοῖς μας θηταῖς, οὓς καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα συνεφίλησε, τὸ καὶ σοφίσαν ἐκείνους ὡς Πνεῦμα σοφίας. Έτι σημ μεῖον οὗ ἔφανεν καὶ τὸ συμφυές Πατρὶ καὶ Πνεύ ματι, τὸ συμφωτιστικὸν, τὸ συναγιαστικὸν, τὸ τῆς χάριτος συμμεταδοτικόν, ἣν ἐκεῖθεν ἥκει φέρον τὸ ἅγιον Πνεῦμα ὥσπερ τότε τοῖς καὶ μύσταις, καὶ αὐτ τίκα μυστηπόλοις τῶν ἐθνῶν, οὕτω καὶ νῦν ἡμῖν τοῖς πνευματικοῖς ὑμνοπόλοις, ὅ ἐστιν ἀναστρεφομένοις περὶ ὕμνους· τοῦτο δὲ τὸ ἀγαθὸν καὶ εἰς πάντας διαβαίνει τοὺς τοῦ Θεοῦ ὑμνητάς· οἷς ὁ μελῳδὸς δεξιῶς ἑαυτὸν ἰδοὺ συμπαρέμιξεν ἐπὶ συμμεθέξει τῆς χά ριτος" σκοπητέον δὲ εἴπερ τὸ φέρον θεότητος άλλου σῆμα, δυνήσεται καὶ τῷ λόγῳ προσαρμόσαι κατά δύν θείαν ἄρσενος μετοχῆς, ἵνα λέγηται ὁ Υἱὸς ἄγειν διά τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἡμῖν σῆμα τῆς ἑαυτοῦ φύσεως.

Ὅτι δὲ φύτλη οὐ μόνον ἡ φύσις, ὡς εἴρηται κατὰ τὸν ἐξηγητήν, ἀλλὰ καὶ ἡ γέννησις, φανερόν ἐστι κοινῶς· καὶ ἔστι προσφυὴς ἡ τοιαύτη σημασία ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ ὡς γεννητοῦ, δι' οὗ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἡμῖν ἐπιφοιτᾷ. Δήλον δὲ ὡς ἐκ τῆς τοιαύτης φύτλης, καὶ ὁ διὰ τοῦ ν διχρόνου προφερόμενος ἐξωτερικῶς παρήκται φυτάλιμος· γινόμενος μὲν καὶ παρὰ τὸ φυτὰ ἄλλεσθαι ποιεῖν, μάλιστα δὲ παρὰ τὴν φύτλην, ἵνα ᾗ ἐξ αὐτῆς φυτλάμιος, καὶ μεταθέσει φυτάλιμας· ὡς οἷά τις πατὴρ καὶ οὕτως αἴτιος τοῦ φύε· σθαι, ή τις ἔννοια καὶ τὸν φυτοσπόρον ὠνόμασεν. Οὕτως δὲ καὶ τῆς ἀκροστιχίδος διεσκευασμένης, ώρα μέχρις ὧδε καταστῆναι τὰ πρὸ τοῦ κανόνος, ἵνα ἐντεῦθεν εἰς ἐκεῖνον μεταβαίη ὁ λόγος ἡμῖν πα ρασημηναμένοις ὡς πλημμελῶς ἐνιαχοῦ ὁ τοιοῦτος ἔχει κανών, διὰ τὸ τῶν ἀντιγράφων ἐκ μακροῦ ἐφάμαρτον, ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς φανεῖται. Εἱρμὸς τῆς ᾠδῆς πρώτης. Αρχὴ τῆς τοῦ εἰρημένου κανόνο; ἐξηγήσεως, ἤχου μὲν ὄντος τετάρτου τοῦ κατὰ τοὺς ᾠδικούς μου. σιχωτάτου καὶ χοροποιού, μεμαλισμένου δὲ πρὸς εἱρμοὺς τοὺς ὑποτεταγμένους· οἷς δηλαδὴ ἀκολούθω; καὶ τὰ ὑφ᾽ ἑκάστῳ συνείρονται τροπάρια. 1. Θείῳ καλυφθεὶς ὁ βραδύγλωσσος γνόφι Εῤῥητόρευσε τὸν θεόγραφον νόμον. Τὺν γὰρ ἐκτινάξας όμματος νόου, Ορᾷ τὸν ὄντα, καὶ μυεῖται Πνεύματος Γνῶσιν γεραίρων ἐνθέοις τοῖς ᾆσμασιν. Ερμηνεία. α'. Κανονικῶς, ὡς εἰπεῖν μεθοδεύσας τὸν παρόντα εἱρμὸν τῆς πρώτης ᾠδῆς ὁ σοφὸς ποιητής Ιωάννης, ὅς τις ποτ᾽ ἂν καὶ εἴη οὗτος, οὐ μόνον ἐκ τῆς τοῦ ειν λέξεως χαρακτηρίζει αὐτὸν, ἧς χάριν έχειωμένης τῇ πρώτῃ ᾠδή, παρεισήκται τὸ ᾆσμα κείμενον ἐν τῷ, Γεραίρων ἐνθέοις τοῖς ᾄσμασιν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν νομοθέτην μόνον, ὕλην ποιείται τοῦ εἰρμολυτικού μέλους, ἄλλως μέν τοι παρὰ τὸ σύνηθες. Οὐ γάρ τι ἐρυθραίον ὅλως ἐνταῦθα ἡ Αἰγυπτιακὸν παραπλέκει θαῦμα· τὰ τῆς ἑορτῆς δὲ παρεμβαλών τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀσυμφανῶς, ήγουν τὸν Θεόγραφον νόμον, ᾧ σύστοιχος και σύμφωνος ὁ ἐκ Σιών ξελευσόμενος νόμος, ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς εἰρήσεται καὶ τὴν τοῦ ὄντως ὅρασιν διὰ πνευματικῆς ἀποκα λύψεως ὁποία καὶ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις σήμερον ἐπεγένετο, καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος γνώσιν προθεω-D ρηθεῖσαν ἔκτοτε, ὡς μετ' ὀλίγα λέξεται, φιλοσοφεί ἐπὶ τῷ προφήτῃ οἷα πνευμαφορήτῳ τὰ καθήκοντα· ἔστι δὲ δ μέλπει τοιοῦτον· Μωϋσῆς, ὁ μικροῦ λέγειν δέω, νοῦς θεῖος καὶ τὴν σοφίαν περιττός, ἄλλως μέν το βραδύγλωσσος, οὐ νεφέλη σιναϊτικῇ σκεπασθεὶς ἁπλῶς, ἀλλὰ γνόφῳ πυκάζοντι θείῳ, ἐῤῥητόρευσε νόμον ἐκεῖνον τὸν περίκλυτον διὰ τὸ θεόγραφον, ἀστραπηβολήσας οἷον ἐκεῖθεν τὸν μέχρι καὶ τότε κρυπτόμενον· ἢ καὶ ἄλλως, ἐκφήνας ὡς εἰ καὶ ἐκ λίθου πυρίτιδος φῶς αὐτὸς πρῶτος ἔφηναν, δ δὴ λέγεται, ἄφαντον τοῖς μήτε ἰδοῦσι, μήτε ειδόσιν αὐτό. β'. Εἰ δὲ ξενίζον δοκεῖ ἄνθρωπον ὑπογραμματεῦσαι, ἢ ὅπως ὁμιλῆσαι τῷ ἀοράτῳ, καὶ ἀναιδέῳ καὶ ἀπροσίτῳ PATROL. GR. CXXXVI. Quod autem φύλη non solum natura, ut dictum est secundum interpretem, sed et origo sit, evidens est; et naturalis est hæc significatio de Filio quasi genito, per quem nobis Spiritus sanctus venit. Evidens est autem quod ex ista voce φύλη 26ductum est verbum φυτάλιμος prolatum vulgari modo per anceps; derivatum ex radice quæ signileat, facere ut crescant planta, maxime a φύλη, ita ut inde fiat φυτλάμιος et cum transpositione φυτάλμιος; quasi quis pater sit, et sic causa erescendi, unde venit nomen φυτοσπόρος. Verum sic adornata acrostichide, tempus eat ut hic sistant quæ præeunt hymno, ut exinde in eum veniat nobis sermo, qui notavimus mendosumquandoque esse hymnum hunc, ex antiquorum culpa Hbrariorum, ut ex sequentibus patebit. Hirmus primæ odæ. Initium interpretationis prædicti hymni, o quarto tono, omnium elegantissimo et choris congruente, modulato pro subordinatis birmis, quos deinde sequuntur subnexe singulis strophe. Divina tectus tardilinguis nebula, Elocutus est a Deo scriptam legem: Materla enim abjecta, oculis mentis Videre eum qui est discit, Spiritus Cognitionem laudans divinis cantibus. Interpretatio. 1. Regulariter, ut ita dicam, tractatain praesen tem primi hymni strophen doctus poeta Joannes, guisquis sit, non solum ex verbo ᾄδειν insignit, cujus gratia priinam strophen formavit, introduc tus est cantus his verbis: laudans divinis cantibus; sed et ipsum legislatorem soluin materiam facit paetici operis, aliter autem quam fert consuetudo. Non enim omnino maris Rubri vel Ægypsi miracula hic intexuit, sed furtim introducens qua festo Spiritus sancti congruunt, divinam nempe legem, cui compar et consona est lox ex Sion ori tura, sicut postea dicetur, simul et Dei visionean per revelationem Spiritus, qualis et sanctis apostolis hodie facta est, et Spiritus cognitionem ex tune præbitam, ut mox dicetur, disserit de prophcta quasi a Spirit edocte quæ decent. Hoc est autem quod præcinit: Moyses (quod vix dicere necesse est), mens divina, et in sapientia excellens, calorum lingus tardus, non nebula Sinaitica coopertus simpliciter, sed circumfusa nabe divins, illam promulgavit legem omnium praelarissimam, quæ a Deo scripta est, fulgaribus ines tiens earn usque ad id temporis incognitam; vel aliter, manifestans quasi ex igneo lapide, lucem quam ipse primus ostendit, quæ dicitur, his qui nec viderunt nec noverunt eam, invisibilis. 2. Si autem inauditum videatur hominem Dei scribam exstitisse vel omnino conversatum essc cum

EUSTATHII TIIESSALONICENSIS METROPOLIT.E $21 invisibili, formam non habente et inaccessibili Θεῷ, οὗ δὴ ἁπλῶς ἀνθρώπου τοῖς κατὰ νοῦν ὄμμα. Deo, quando spiritualibus hominis oculis non lignum, vel trabs, vel tale aliud vile corpusculum objacet ad eripiendam divinam visionem; sed mundanum lutum vitæ humori immistum inungit limi instar animæ intellectum, ita ut omnino non possit per se ipsam pervenire ad visionem Dei. Si igitur non mirum videatur quibusdam, sciant won vulgarem hominem fuisse Moysen quando, ut quidam ait, cum Deo loquebatur amici instar familiarissimi, nec humanis utebatur oculis, se‹t ſere angelicis; imo omnino angelicis. Non enim deprarabat visionem ejus materia aliena, nec limus qualem diximus, qui oblinere gandet et obtenebrare animæ lumen, et sic inutilem facere hominum prudentiam; sed cum expunxisset eum et removis. set, ut aptius loquar, cum excussisset de oculo mentis impedimenta, vidit Dominum, et statim initiatus est, sive accepit notitiam ejus qui hodie celebratur Spiritus, qui cum Deo semper est et cognoscitur et cernitur; quem statim et veneralus est, ut videtur, cantibus non vulgaribus, sed vere divinis, superne afflatus sicut et in celebrato exitu. Nou enim accidit ei sicut Manoe dicere: Periimus, Deum vidimus: sed, Viximus, et vitam produximus, et confirmati sumus; Deo appropinquavinius, De collocuti sumus ut discipuli; unde ·lætari oportet et laudare Deum, et keta canere, non simpliciter sicut quæ vulgo laudabilia sunt, sed certe divina, per quæ et animæ bonitas demousσιν οὐ ξυλήφιον, ἢ δοκάριον, ἢ ἄλλο τι τοιούτον φαύλον σωμάτιον ἐπίκειται εἰς θείαν ὄψιν ἐπιπρι σθοῦν· ἀλλὰ χους κοσμική βίου υγρότητι ἀνακεχραμμένη εμπλάττει δίκην Ιλύος τὸ νοερὸν τῆς ψυχῆς, ὡς μὴ ἐξικνείσθαι ὅλως τὸ κατ' αὐτὴν ὀπτι κὸν εἰς θέαν Θεοῦ. Εἰ τοίνυν τοῦτο ξενίζον ἔχει τις νὰς, ἀλλ᾽ ἔστωσαν ἐκεῖνοι, ὅτι οὔκουν ὁ τυχών ἄνο θρωπος ἦν ὁ Μωϋσῆς, ὅτε κατὰ τὸν οὕτως εἰπόντα ὠάριζε τῷ Θεῷ δίκην οικειοτάτου ὁμιλητοῦ, οὐδὲ ὀφθαλμοῖς διψκεῖτο ἀνθρωπικοῖς, ἀλλὰ ἀγγελοειδέ σιν, εἰπεῖν δὲ ὀρθῶς καὶ ἀγγελικοίς. Οὐ γὰρ ἐκε κούργει τὴν ὄψιν αὐτῷ οὔτε ὕλη τις ἀλλοία, οὐδὲ μὴν ἱλὺς, ὁποίαν είπομεν, φιληδοῦσα καταπλάττειν καὶ ἀμαυροῦν τὸ κατὰ ψυχὴν φῶς, καὶ οὕτως ἀχρειοῦν τὸ ἐν ἀνθρώποις νηφάλιον· ἀλλὰ ἐξαλείψας αὐτὴν καὶ ἀπαγαγών, καιριώτερον δὲ φάναι, ἐκτινάξας τοῦ κατὰ νοῦν ὀφθαλμοῦ, ὁρᾷ τε τὸν κυριότητα ὄντα, καὶ αὐτίκα μνεῖται εἴτουν μυσταγωγεῖται τὴν γνώσιν τοῦ σήμερον ἑορταζομένου Πνεύματος, τοῦ ἀε! σὺν ἐκείνῳ καὶ ὄντος καὶ γινωσκομένου καὶ ὁρωμέ νου· ὅπερ εὐθὺς καὶ ἐγέραιρεν, ὡς εἰκός, ᾄσματιν οὐ τοῖς τυχοῦσιν, ἀλλὰ δηλαδὴ ἐνθέοις, ἐνθεάζων δή που κατὰ τὰ ἐν τῇ περιυμνήτῳ ἐξόδῳ. Οὐ γὰρ ἐπῆλθε καὶ αὐτῷ κατὰ τὸν Μανως λέγων, ὡς Απο λώλαμεν, Θεὸν ἑωράκαμεν· ἀλλὰ Ἐζήσαμεν, διεγεν μεθα, συνέστημεν, Θεῷ ἡγγίσαμεν, ὁμιληταὶ Θεοῦ χρηματίζομεν. Διὸ καὶ ἀγάλλεσθαι χρή, καὶ γεραίρειν τὸν Θεὸν, καὶ ᾄδειν χαρμόσυνα, οὐχ ἁπλῶς ὁποία tratur, et gaudium de bono; Deum enim vel divina G τὰ πολιτικῶς ἐπαινετα, ἔνθεα μέν τοί, δι' ὧν καὶ Jaudare, animæ virtus est; cantando autem ea proferre, lætitiæ indicium cum nullum sit animal triste, cantare voluimus. χρηστότης ψυχῆς ἐκφαίνεται καὶ χαρμονὴ ἐπὶ τῷ ἀγαθῷ· τὸ μὲν γὰρ ὑμνεῖν τὸν Θεὸν ἢ τὰ θεῖα, χῆς ἀρετή· τὸ δὲ καὶ ᾀσματικῶς αὐτὰ προάγειν, σύμβολον ἡδονῆς· ἐπεὶ μηδὲν ζῶον λυπούμενον, ᾄδειν παρελάβομεν. γ'. "Ορα δὲ ἐν τῇ ῥηθείσῃ ᾠδῇ τὸ θείῳ καλυφθεὶς γνέςῳ, ῥηθὲν καὶ ἐπὶ διαστολῇ φυσικοῦ τινος γνόφου πυκνωθέντος εἰς ἔκρηξιν ἀερίαν πυρόεσσαν, δι ἧς βλάπτονταί ποτε τὰ κατὰ κόσμον. Ἔτι δὲ καὶ πρὸς ἑτεροίους γνέφους, ὁποίους ἐπαιγίζειν φιλεῖ ὁ ἀρχέκακος δαίμων ἐπὶ βλάβῃ ἐκκλησιαστικῇ, έχει μενα δὲ εἰπεῖν, χριστιανικῇ. Καὶ γέμει πολλῶν τοιούτων γνόφων ἡ ἁγία Ἱστορία, οὓς ὁ τοῦ σκότους ἄρχων πυκνοί, νεφέλας ἀγείρων κατὰ τῶν μισούν 5. Vide in supracitato liymuo, hoc: divina tec tus nebula, dictum ad distinctionem naturalis nubeculæ densat❤ in tempestatem aeriam rutilantem, per quam laeduntur aliquando quæ in mundo sunt; adhuc et aliarum nobium quales violenter apirare laetatur pessimus daemon ad permicien Ecclesiæ, et dicere possem Christianitatis. Ex multis hisce nubibus repletur historia sacra, quam princeps tenebrarum condensat, nebulas in eos congregaus qui contemnnuut, insidians quandoque των αὐτῷ, συσκευαζόμενος μέν ποτε καὶ τεχνώμεν es machinaus ut in lucem tonet et fulguret, non valens autem hoc facere usque in finem, et tene-· brosas brevi evadens, sicut· lumen fulguris simul ac emical evauescit. Nou talis ergo nebula beatuın operuit Moysem, sed re ipsa divina; a Deo enim congregata in atrum condensata est, et virum Dei circumfudit, et modo quasi in templo divino ipso vel schola Déus loquebatur ut magister, et scribebat; Moyses autem hæc exinde hauriens promulgavit. 4. Vide lectus opportunissimum verbum, et adjacentibus congruens; non enim coopertus vel aliud simile fuisset aptius hic Moysi quam tectus; et videtur prodire, verbum hoc ex aulæis, et iis πειν νος, καὶ εἰς φῶς ἐξαστράπτειν, καὶ οὕτως ἐκλα - οὐκ ἔχων δὲ κατορθοῦν αὐτὸ καὶ εἰς τέλος, ἀλλὰ σκοτιαῖος ταχὺ ἀποβαίνων, ὡς καὶ σέλας ἀπὸ τραπαῖον ἐκλάμψαν ἀπέσβη· οὐ τοίνυν τοιοῦτος τὸν μακάριον Μωϋσῆν ἀμφεκάλυψε γνόφος, ἀλλὰ τῷ ὄντι θεῖος· ὑπὸ Θεοῦ τε γὰρ συνηγμένος εἰς μέλαν ἐστεγάνωτο, καὶ Θεοῦ περιελάμβανεν ἄνθρωπον· καὶ ὅσα καὶ περὶ μουσεῖον θεῖον αὐτὸν ἢ διδασκαλεῖον Θεὸς μὲν ἐλάλει ἐξάρχων καὶ ἔγραφε, Μωύσης δε τα ἐκεῖθεν μεταλαμβάνων ἐῤῥητόρευσεν, δ. Ορα δὲ τὸ καλυφθείς, καιριωτάτην ταύτην λέξιν καὶ τοῖς προκειμένοις εὐάρμοστον. Οὔτε γὰρ τὸ σκεπασθεὶς, οὔτε ἄλλο τι τοιοῦτον προφύοιτο ἂν τῷ Μοῦ τῇ ἐνταῦθα μᾶλλον, ἤπερ τὸ καλυφθείς. Καὶ

δοκεῖ ὡρμῆσθαι ἡ λέξις ἐκ τῶν θυρατικών καλυμ- maxime quæ similia sic vocatis nebulis, retium μάτων, καὶ μᾶλλον τῶν κατὰ τὰς οὕτω καλουμένας νεφέλας, ὁπέσαι πλεκόμεναι δικτυωδῶς καταπετάννυνται πετεινῶν, καὶ περιειληφυῖαι κύκλῳ αὐτὰ κατέχουσιν ἔσω, καὶ οὐκ ἀφιᾶσιν ἐκδιδύσκεσθαι τὸ ἀμφίβληστρον. Οὕτω γάρ πως, κυριολεκτικῶς εξ πεῖν, κάτοχος τῷ Θεῷ γενόμενος ὁ καλυφθεὶς Μωϋσῆς, ὅλος ἦν ἐκείνου, καὶ πρὸς ἐκείνῳ καὶ δι' ἐκεί τοῦ ἐνήργει τὰ κελευόμενα· τοιούτου δὲ νοήματος ἤρτηται καὶ τὸ κεκαλύφθαι μὲν τὴν Ἐρυθρὰν ὕδατι, ἀνακαλυφθῆναι δὲ τὰ ἐκείνης θεμέλια ἐν τῇ διαβάσ σει τοῦ Ἰσραήλ. Οὕτω καὶ πόντος ἐκεῖνος τὸν Φαραὼ σὺν τοῖς ἀμφ' αὐτὸν ἐκάλυψε· καὶ τὸ ἀνακεκαλυμμένον δὲ πρόσωπον, τοιαύτης θεωρίας ἐκκύπτει καὶ οἱ ἀποκεκαλυμμένοι δαυιτικῶς ὀφθαλμοί, τοιαύτην κατακάλυψιν ἐκδύντες, ἀνεῴγασιν βλέπειν πλατύ. instar implicata, avibus expanduntur, et in gyrum: circumacla eas intus detinent, nec clabi sinunt e reticulo. Sic ergo, ut proprie dicam, a Deo occupatus tectus Moyses, totus erat ejus, et pro eo et per eum jussa perficiebat (tali menti affine est quod mare Rubrum unda coopertum est, et profunda ejus detecta sunt in transitu filiorum Israel; sic et mare illud Pharaonem cum comitibus suis cooperuit), et revelata facie tali contemplatione prospicit; et detecti plane oculi, tali velamine exuti, aperti sunt ut late viderent. ε'. Ορα δὲ ὡς γνόφῳ καλυφθεὶς ὁ Μωϋσης, ὅμως οὐκ ἐσκότωται ζοφωθεὶς ὁμοίως τῷ καταπεπλασε μένῳ ἰλύϊ τὸ ὀπτικὴν τῆς ψυχῆς, ὡς ὁ μελωδός φησιν, ἀλλ᾽ εἰς τοῦτο καὶ μόνον περιεχύθη ἔνδον, ὡς κρυθῆναι τὸν κόσμον καὶ θεωρῆσαι καθ᾿ ἡσυχίαν τὸν Θεὸν, καὶ ἐξαστράψαι λόγῳ τε καὶ πράξει, ἐκδὺς τὸν γνόφον ἀστραπηδόλος καὶ ἀπηλλαγμένος αὐτοῦ, καθὰ καὶ οὐρανὸς καλύψεως τῆς ἐκ νεφῶν. Όλως γὰρ αίνιγμα ἦν ὁ γνόφος τοῦ καὶ σχολῆς δεῖσθαι τὸν προφήτην, ἵνα οὕτω γνῷ δαυιτικῶς, καὶ τοῦ ἀστράψειν ἐκεῖθεν πνευματικῶς· ἃ δὴ σύστοιχα τῇ νῦν ἀγομένῃ ἑορτῇ, ἐν ᾗ φώτισμα ἁγίου Πνεύματος, καὶ φωτοχυσίας φλεξ καὶ ὑγρότητος ἁγιαστικῆς τῆς κατὰ τὸν ἅγιον Ἰωὴλ χορηγείται ἣν ὑγρότητα σκου τεινὸν μὲν ὕδωρ ἄλλως ἐν νεφέλαις πνευματικαῖς κατενόησε διὰ τὸ βάθος τοῦ μυστηρίου ὁ Δαβίδ· οὐκ ἂν δὲ μὴ κατελάβετο καὶ πάμφωτον εἶναι τὸ αὐτὸ, διὰ τὸ ἅγιον βάπτισμα καὶ τὴν οὕτως ἔνδυσιν τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ. 5. Vide porro quomodo nube tectus Moyses non tamen tenebrescit, caligine circumfusus quasi i!litis limo oculis mentis, ut ait poeta; sed in tantum et solummodo in interiori effusus est, ut absconderetur mundus, et in pace videret Deum, et verbo fulgeret et actu, nube exutus fulgura coruscans, et expeditus, sicut cœlum absque velamine nebularum; omnino enim mysterium erat nebula et si gnificabat otio indigere prophetam, ut sic aperte cognosceret, et inde spiritualiter illuminaturum esse; quæ præsenti congruunt festo in quo illuminatio Spiritus sancti et flamma cum diffuso lomine et pluvia sanctificante subministratur, juxta sanctum Joel; quam pluviam aliter ad undam tenebrosam in nubibus spiritualibus intellexit David; non autem intellexisset lucidissimum esse hoc per sanctum baptisma, in quo síc veram induimus lucem, Jesum Christum. 6. Tardilinguis opponitur celeriter loquenti, nec plus quam iste vituperandus est. Tardiloquus enim hoc boni habet quod phrasim protrahens et sic locupletans, et quasi repetens, audientium animis in diligentissima memoria et cognitione inserit dicta, dum sermone vir pedetentim graditur et comitatur; qui autem celeriter loquitur et dicta sic Inarticulatim miscet, citatam linguam verbis impellens, captu didicilis est, et acrius in dicendo currens ut lorrens in præceps raptus, cito audientes præreniet, inutil facto strepita, et pectore, ut aiunt, dolens; ut plures novimus breviloquentes qui confuse verba proferunt; mibi autem magister obveniat lingua perfectus sicut Moyses, non qui alatas proferat voces, et sic inania loquatur; si autem pernicem talis locupletetur linguam, beatum illum dico, sicut et calamum scribæ divina velociter scribentis. 5΄. Ο δὲ βραδύγλωσσος ἀντίκειται μὲν τῷ ταχυγλώσσῳ, οὐ πάνυ δὲ πλείω ψόγον οὗτος ἐκείνου ἔχει. Ο μὲν γὰρ βραδύγλωσσος ἔχοι ἂν ἀγαθόν τι ποτέ, οἷς διατρίβων τὴν φράσιν καὶ οὕτως ἔστιν ὅ τε ἀναδι πλῶν αὐτὴν καὶ οἷον ἐπαναφέρων, ἐγκαθίζει ταῖς τῶν ἀκροατῶν ψυχαῖς εἰς ἀκριβεστέραν μνήμην καὶ γνῶσιν τὸ λεγόμενον, βάδην τῷ λόγῳ προϊὼν καὶ παρακολουθούμενος. Ο δὲ ταχυλαλος καὶ φύρων οὕτω τοὺς λόγους εἰς ἀδιάρθρωτον, οἷα ἐπίτροχον γλῶσσαν τοῖς λόγοις ἐφιεὶς, καὶ δυσπαρακολούθη τος ἐντρέχων οἷς λέγει γοργότερον ὡς εἰ καὶ ρεύματι κατά πρανοῦς ἐχέετο, τάχα ἂν παραδράμοι τοὺς ἀκροωμένους, κενὰ ψοφήσας, καὶ πνευμόνων, ο δή λέγεται πόνον παθών· ὁποίους πολλοὺς οἴδαμεν πε πειραμένοι ὠκυγλώσσους, χύδην τους λόγους εκφέμοντας· ἐμὲ γοῦν διδάσκαλος λάχοι πλήρης την γλῶσσαν κατὰ τὸν Μωϋσῆν, καὶ μὴ πτερόεντας προφέρων λόγους, καὶ οὕτω κενόγλωσσος· εἰ μέν τοι γλῶσσαν ὁ τοιοῦτος πλουτεῖ ἐντρέχουσαν, ὡς οἷα καὶ κάλαμον γραμματέως ὀξυγράφου τὰ θεῖα μακαρίζω αὐτόν. ζ. Ἐνταῦθα δὲ σημειωτέον, ὡς εἰ καί, καθὰ Ιστορήθη, ἐξ ἐπικαύσεως ἐπῆλθε τῷ μεγάλῳ Μωϋση τὸ βραδύγλωσσον, ἀλλ᾽ οὐχ οὕτω καὶ τὸ δύσηχον, ὅπερ ὁ ἁγιώτατος ποιητής Κοσμᾶς ἐπιλέγει αὐτῷ ἐν τῷ, τῷ βραδυγλώσσῳ καὶ δυσήχῳ Μωσεῖ. Τῷ 7. Notandum hic quod si, ut narratum est, ex adustione acciderit Moysi tardiloquentia, non æque ingratus vocis sonus quem ipsi attribuit sanctissimus Cosmas poeta dicens; Tardiloquo et dissono Moysi; in ore enim restricta lingua, eorum tan-

tum qui in ipso efformantur sonorum domina est, & στόματι γὰρ ἐγκολυμβῶσα ἡ γλῶσσα, καὶ μόνον τῶν nec raucitatis, nec gravedinis, nec cæteroruin morborum qui male sonantem reddunt vocem causa ∙est, quia non omnibus participat ipsa, sed multi soni non articulosi et qui lingua non indigent, per seipsos in nobis efformantur et somno deditis, vel aliter silentibus, nec plane loquentibus. Phy- ·sicum ergo vitium in Moyse gracilis vocis sonus, nec ex aduatione provenit, quoad tardiloquentiam autem, notandum quod hic non derisorie adjecti tium hoc nomen prophetæ qui Deum vidit inferatur, sed per singularitatem quamdam dictum sit, · cum mirum sit eum qui sic lingua vitiosus erat, non fuisse errabundum in verbis interpretem Dei. Unde illustrissimum non dixit Moysen, sed ex lar- «diloquentia eum notavit, quasi per excellentem cum articulo demonstrativo conjunctionem,expresse -omnino vocari potuerit qui divina loquitur, si ita libuisset. Si enim vulgaris homuncio, et ut ita dicam ultimus, in cantus poetici initio commemo - randum habuisset Moysis ipsum nomen dicendo: Divinitus olim tectus nube Moyses; vel aliter: Divina Hoyees aliquando tectus nebula; vel Divinam Moyses ingressus olim nabent, quomodo, sublimis poeta videri volens, sie demens fuisset ut tardiloquum proferret, sileret autem inclytum Moysis nomen? Et tale quid hic habemus. 8. Nubes (γνόφος) autem, si oporteat et philoc logis aliquid præbere quod ipsis gratum sit, non longe distat a νέφος, ει νόφος et ζόφος; sic autem construitur. Est verbum absconditum, nec usu clarum vɛpà non fulgeo, unde simplicius deducitur νέφος: solita autem commutatione littera e in o, efficitur vópo;; unde consequenter, et medius inter verbum præbabitum νέφω, deducitur νένοφεν, sicut dicitur κέκλοφεν; inusitatum autem verbum νόφος unam ex tribus mediis litteris, hinc y, inde & sumens, ¡quarum communio in myów et nyyh, et in γήπεδον εἰ δάπεδον demonstratur) οι γνόφος et δνόφο;; γνόφος autem, rejecto hoc et servato qued immutabile est, et assumpto T, Tópos tandem fit; quod et locum habet in μαδὸς εἰ μαζίς, ut aiunt veteres; μαδᾷ enim necessario μαζί;. In nube autem, et non aperte luce fulgente, peracta sunt prodigia quæ ad divinam legis scriptionem spec- , sicut decet omnium regem Dominum terribilem et hominum amatorem, ut millies docent sacr.e Scripturæ suaviter agenti in his quæ ad nos sunt, sicut et graviter, et ut ita dicam, regie; ut el superbos homines doceret, et eos praesertim qui in magnis dignitatibus sunt, interesse plerumque et assimiları iis qui sub manu eorum sunt per consensum et concursum in demissione; non oblivisci autem gravitatis quando necessaria est, ne impune se extollentes subditi, conversi volvantur in insubordinatione, et sic in anarchia, quod ipsis minime commodum esset, nec. magistratibus. Εt et κατ' ἐκεῖνο ποιῶν ἔχων αὐτὴ κυριεύουσα, οὐκ ἤδη καὶ βραγχώματος, καὶ κορύζης, καὶ ἄλλων παθῶν ποιούντων δυσήχους τοὺς ἐκφωνούντας, αἰτία ἐστὶν, ὅτι μηδὲ συνεπιλαμβάνεται πάντων ἐκείνη, ἀλλὰ πολλοὶ ἦχοι ἀναρθροι καὶ οὐδέν τι γλώσσης δεόμε· νοι, ἐνεργοῦνται ἡμῖν αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς, καὶ ἀνακειμένοις εἰς ὕπνον, καὶ ἄλλως δὲ σιωπῶσι καὶ μὴ φθεγγομένοις τὸ σύνολον· φυσικὸν ἄρα πάθημα τὸ δύσηχον τῷ Μωϋσῃ καὶ οὐκ ἐξ ἐπικαύσεως καὶ αὐτό. Εἰς δὲ τὸ βραδύγλωσσος, παρασημαντέον καὶ ὅτι οὐ σκωπτικῶς ἐνταῦθα τὸ τοιοῦτον ἐπίθετον τῷ θείπτῃ προφήτῃ ἐπέρριπται, ἀλλὰ πρός τινα παραδοξίαν ἐπιλέλεκται, ὡς καινὸν ὅν, εἴπερ ὁ οὕτω τὴν γλῶτ ταν ημαρτημένος, οὐκ ἀφαμαρτοεπής ἦν θεωρή τωρ· διὸ καὶ σιγήσας τὸ ἐπισημότατον κύριον τὸν Μωϋσέα, ἐκ βραδυγλωσσίας αὐτὸν ἐχαρακτήρισεν, ὡς οἷα ἐξ ἁρματος ὑπεροχικοῦ μετὰ καὶ ἄρθρου γνωριστικοῦ, δυνάμενος πάντως ἐξονομάσαι ῥητῶς τὸν θεορρήμονα, είπερ ήθελεν. Εἰ γὰρ ἄνθρωπος εἰκαῖος, καὶ ὡς οὕτως εἰπεῖν ἥκιστος, ἔχοι ἂν ἐν καταρχῇ τοῦ εἱρμοῦ μνησθῆναι τοῦ προφήτου πρὸς ὄνομα, εἰπὼν θείως ὁ Μωϋσῆς πρὶν καλυφθεὶς τῷ γνόφῳ· ἢ καὶ ἄλλως· Θείῳ καλυφθεὶς Μωϋσῆς ποτε γνόφῳ, ἢ καὶ θεῖον παρεισδὺ; Μωϋσῆς πάλαι γνή φον· πῶς ἂν ὁ μεγαλεπήβολος μελωδός βουληθείς, ἐξη πορήθη ὡς τὸ βραδύγλωσσον μὲν προσενεγκεῖν, σιγῆσαι δὲ Μωϋσέα τὸ περίκλυτον όνομα; καὶ τοῦ τον μὲν καὶ τοῦτο. ΙΙ. Ὁ δὲ γνόφος, εἴ τι χρὴ καὶ τοῖς ἐγκυκλίου παιδεύσεως ὁμιλοῦσι παραθεῖναί τι σφίσι φίλον, οὐ μακρὰν μὲν ἀπαιωρείται νέφους καὶ ἐνόφου καὶ ζή φου. Ἔχει δὲ σκευωρίαν τοιαύτην· ἔστι λέξις κρυ φαία καὶ οὐ παραυγάζουσα χρήσιν, νέφω τὸ οὐ λάμπω, ἐξ οὗ ἁπλούστερον μὲν τὸ νέφος τροπῇ δὲ συν ήθει τοῦ ῥηματικοῦ ε εἰς ὀνοματικόν ο νόμος ᾧ ἀκου λούθως καὶ μέσος παρακείμενος τοῦ αὐτοῦ ἐνεστῶτος τοῦ νέφω, παραδέδοται νένομεν ὡς κέκλοφεν· ὁ δὲ ἄχρηστος νόφος οὗτος ἐκ τῶν τριῶν μέσων στοιχείων πῆ μὲν τὸ γάμμα, τῇ δὲ τὸ δέλτα προσλαβών, ὧν κοινωνία καὶ ἐν τῷ πηδῶ καὶ πηγὴ, καὶ ἐν τῷ γή πεῖον καὶ δάπεδον, ποιεῖ τὸν γνόφον καὶ τὸν ὀνό φον. Ο μέν τις γνόφος ἐκπυρηνίσα;, οἷον τὸ ἀμετά βολον, καὶ μεταλαβὼν τὸ φίλον ζῆτα, ζόφος ἀποτε λεῖται· δ δὴ γίνεται καὶ ἐν τῷ μαδὸς καὶ μαζῆς, ὡς φασὶν οἱ παλαιοί· μαδῇ γὰρ ἀναγκαίως ὁ μαζός. Έν γνόφῳ δὲ καὶ οὐκ ἀπαρακαλύπτως ὑπὸ φωτὶ λάμ ποντι τὰ κατὰ τὴν θείαν νομογραφίαν τερατουργείτάς, καθότι τὸν παμβασιλέα Κύριον τὸν καὶ φρικτών καὶ φιλάνθρωπον, μυριαχοῦ τῆς ἱερᾶς Γραφῆς μανθάνομεν, ἱλαρῶς σε προσφερόμενον τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ σεμνῶς, καὶ ὡς εἰπεῖν βασιλικῶς, ἵνα καὶ τοὺς ὑπεροχικούς ἀνθρώπους διδάξῃ, καὶ μάλιστα τοὺς ἐν μεγάλαις ἀρχαῖς πραΰνεσθαι μὲν τὰ πλείω καὶ ὡς οἷον ἀφομοιοῦσθαι τοῖς ὑπὸ χεῖρα διὰ συγ χωρήσεως καὶ συνδρομής της διά συγκατάβασιν μὴ λανθάνεσθαι δὲ μηδὲ τοῦ ἐμβριθοῦς ὅτε χρεών ἵνα μὴ ἐξυπτιάσαντες ἀδεῶς οἱ ὑποτεταγμένοι, κατακυλισθῶσιν ἐκτραπέντες εἰς τὸ ἀνύπεικτι

IN HYMNUM PENTECOSTALEM DAMASCENT.. et tranquillitatis, et occultationis virtute præditæ symbolum est dicta Mosaica nubes; quare oportet Dei collocutores non in tenebris vagari, ne fiat nt aliter ad divina accedamus quam in luce non furensi et bimultuaria, et melius dicam vulgari, sod in obscuritate quiete plena, in qua qui otio vacanI, Deum intime norunt. Et hæc talia sunt, καὶ οὕτως ἄναρχον· ὡς μηδὲν ἐν διάφορον αὐτοῖς aliter quidem, quietis philosophica et securitatis, καὶ τῷ ἄρχοντι· καὶ μὴν καὶ ἄλλως, ήσυχίας φιλο σόφου καὶ ἀτρεμείας καὶ ἠρεμίας, καὶ ἐπικρύψεως ἐναρέτου σύμβολον καὶ ὁ ῥηθεὶς μωσαϊκὸς γνόφος • ὡς δέον τοὺς ὁμιλητὰς τοῦ Θεοῦ μὴ κατὰ σκότον μὲν ἠλάσκεσθαι (μή γένοιτο!) πλήν μηδὲ ἐν φωτί ἀγοραίῳ καὶ τυρβατικών, σεμνότερον δὲ εἰπεῖν, πανηγυρικῷ, μετιέναι τὰ θεῖα, ἐν ἀφανείᾳ δὲ σχολαστικῇ, καθ᾿ ἣν οἱ σχολάζοντες γινώσκουσι δαυιτικῶς τὸν Θεόν. Καὶ ταῦτα μὲν τοιαῦτα. θ'. Τὸ δὲ, ὁ βραδύγλωσσος ἐῤῥητόρευσεν, ἀντιθέτῳ ἔοικε ῥητορικῷ· ἀντίκεινται γάρ πως ἡ ῥητορεία καὶ ὁ βραδύγλωσσος. Εἰ γάρ τις βραδύγλωσσος, πῶς ἂν ῥητορεύοι; καὶ αὖ πάλιν εἰ ῥητορεύει, καὶ ταῦτα νόμον θεόγραφον, πῶς ἂν εἴη βραδὺς τὴν γλῶσσαν; Καὶ ὅμως ἔχει τὸ ἀσφαλὲς ἡ ἔννοια κατὰ ἰδέαν ὕψους, ὅπερ ἐστὶ σεμνότητος. Τρόπον γάρ τινα φράξει οὗ τω;· υ τὴν γλῶσσαν παράκοπος οὐ διὰ μογγίαν, ἀλλ' ὡς οἷον βούγλωσσος καὶ βατταρίζειν σκωπτόμενος ἐῤῥητόρευσεν, οὐχ ὑπουργῶν τῇ ἐπιτυχούσῃ φράσει, ἀλλὰ φθόγγῳ Θεοῦ. Εἰ δὲ σκηνοβατῶν τις ἐν θεάτρῳ καλῶς ὑπὸ χορηγῷ λαμπρῷ, ἔπαινον που λὺν ἐπισύρεται, πηλίκος ἂν εἴη ἐς θαῦμα ὁ τῷ χο ρηγῷ τῆς σοφίας θεῷ ὑποφητεύων τὰ ἐκείνου ῥητο ριχῶς καὶ τορῶς; Διὸ τῷ τοιούτῳ ἀντιθετικῷ σχή ματι καὶ νοήματι συνεξαιρόμενος ὁ μελῳδὸς καὶ τὰ ἐς φράσιν, οὐκ εἶπεν ὡς ὁ βραδύγλωσσος ἐξηκρίβωσεν ἢ ἐξετράνωσε τὸν θεόγραφον νόμον, ἀλλὰ τοῦ τροπα ριακοῦ γνόφου ὅσα καὶ βροντὴν ἐξέῤῥηξε τὸν τοῦ ἀμεταβόλου συχνὸν ῥοῖζον, τριπλώσας αὐτὸν ἐν μιᾷ λέξει πρὸς εὐλογίαν τριαδικὴν, καὶ τὸ σεμνὸν σεμ νῶς φράσας ὡς ἔπρεπε· τί δ᾽ ἀλλὰ καὶ χρήζομεν ἐν τοιούτοις Μωϋσέως τούτου στεντοροφώνου ρήτορος, οὗ καὶ τὸ ἰσχναλέον τῆς λαλιᾶς εἰς οὐρανὸν αὐτὴν ἀναβαίνει ἀκουομένου ὑπὸ Θεοῦ; καὶ στοιχείοις ὑπαχὴν ἐμποιεῖ ἐπὶ ἀλλοιώσει ξένῃ, καὶ θάλασσαν σχίζει καὶ ἀποκαθιστῷ, καὶ γῆν δὲ αὐτὴν ῥήγνυσιν ὡς χαίνειν κατὰ κακότητος, εἴ τις ἐννοήσεται τὰ κατὰ τὸν Δαθὰν καὶ τὸν ᾿Αβειρών. 9. Quod autem tardiloquus locutus sit, antithesi simillimum est oratoriæ; opponuntur enim quodam modo eloquentia et tardiloquentia. Si enim quis sit lingua tardus, quomodo eloquatur? Et rursum, si loquatur, et legem proferat a Deo scriptam, quomodo lingua tardus sit? Et tamen certa manet. mens, secundum ideam altitudinis, id est majestatis; quodam ením modo sic loquitur: Qui lingua impeditus erat non quia clara orbatus voce, sed quasi bubulam linguam gerens, et balbutit woneuilibet phrasi obsequens, sed voci Dei. Si autem scenam adiens quis in theatro a nobili magistro edoctus, gloriam multam lucretur: qua in adu ratione foret qui sub magistro sapientiæ Deo interpretaretur verba ejus clare et eleganter? Unde tali antithetica figura et cogitatione sublatus poeta etiam quoad phrasim, non dixit tardiloquun plane calluisse vel explicasse divinam legem, sed sicut figurativæ nubis tonitrua, crebrum emişit immutabilis Dei sibilum, triplicans eum in uno verbo ad Trinitatis gloriam, et grandia graviter elocutus, ut decebat; quid autem nobis opus est in bis Moyse illo stentoreæ vocis rhetore, cujus gracilitas vocis in cœlum ipsum ascendit sub audiente Deo? Et elementis auditum fecit pro aliena transmutatione, et mare divisit et dimovit, et terramı rupit, ita ut alversus pravitatem palesceret, si recogitaveris quæ eirca Dathan et Abiron facta sunt. 10. Si autem non ex vitio naturæ, sed ex carbonis aduatione, quem sumpsit ipse pro statere auri, tardiloquium miti accidit Moysi, maxima est vero Dei dignitas, post ipsum aureum os dici, et. igneam linguam sicut apostoli sortitum esse, et magni instar Isaia, carbone prophetice fuisse ta ctum. Si autem loquelam et muti a nativitate claram a Deo obtinent et admirationi sunt, et balbi perspicuam reddunt vocem et ipsi prodigium sentiunt, qualis fuit tardiloquus ille arator qui Dei vocem interpretatus, sic abundantius meruit honorari? sed idem aliter dicendum: Si diligens bominum studium linguam curet in loquendo mali prohibitam, quod et fecit ex Pæana tribu oriundus orator ad vitiosa emendationem naturæ, quo modo non possit omnipotens Dominus, naturæ creator, proprium interpretem curare, si lingua laboret? Notandum autem quod illud pronuntiavit non necessario sumatur pro perfecte et eleganter protulit, sed significare auctor voluit sincera et maΓ. Εἰ δὲ καὶ μὴ δυσπραγία φύσεως, ἀλλὰ ἐξ ἐπισ καύματος άνθρακος, δν μετέλαβεν αὐτὸς ἀντὶ στα τῆρος καὶ αὐτοῦ χρυσέον, τὸ βραδύγλωσσον ὁ γλυκὺς Μωϋσῆς ἐκληρώσατο, σεμνότης καὶ αὕτη τῷ θερά. ποντι τοῦ Θεοῦ μεγίστη, ἐφ᾽ ᾧ καὶ χρυσέω τὴν γλῶσσαν λέγεσθαι, καὶ πυρίνην γλῶσσαν καὶ αὐτὸν p λαχεῖν ἀποστολικῶς, καὶ κατὰ τὸν μέγαν Ησαΐαν ἄνθρακα ψωμισθῆναι προφητικώς. Εἰ δὲ καὶ κωφοί ἐκ γενετῆς τρανοῦνται γλώσσας ὑπὸ Θεοῦ καὶ θαυ μάζονται, καὶ μογιλάλοι διατρανοῦσι τὸ λάλημα καὶ ὑποκινοῦσι καὶ αὐτοὶ θαῦμα, πηλίκος ἂν εἴη βραδύγλωσσος οὗτος ῥήτωρ, ὃς Θεοῦ φωνὴν ὑποκρι νάμενος, οὕτως ὑπερλίαν εὐδοκιμεῖν ἔλαχε; Φράσαι δὲ καὶ ἄλλως τὸ αὐτό· Ἐὰν ἀνθρωπίνη συνάσκησις ἐπιμελὴς θεραπεύσοι γλῶσσαν δυσπραγοῦσαν εἰς τὸ λαλεῖν, δ δὴ ὁ Παιανιεύς ῥήτωρ ὡς καλλίστευμα δυσπραγούσης φύσεως ἐτεχνήσατο, πῶς οὐκ ἂν δυνήσεται δ' παντοδύναμος Κύριος, ὁ τῆς φύσεως δημιουργός τὸν αὐτοῦ ῥήτορα θεραπεῦσαι, εἰ τὴν γλῶσσαν καχεκτεῖ; Σημείωσαι δὲ ὅτι ἄλλως τὸ ἐβ-

EUSTATIII THESSALONICENSIS METROPOLITÆ nifesta locutus est, prout faciunt diligenter et gene. ῥητόρευσεν οὐκ ἐξ ἀνάγκης λαμβάνεται ἀντὶ τοῦ, rosi oratores, qualis exstitit Moyses non a seipso loquens, nec propria proferens, sed divinitus quæ Dei erant; unde invincibiles sunt et ipsi a Spiritu sancto afali oratores qui, ut postea canet poeta, illitterati cum essent, Græcorum philosophorum ora clauserunt, non aliter quam verbo; et tales esse Dei prædicatores omnino oportebat. διάτορον ἐκαλλιῤῥημόνησεν, ἀλλὰ δηλοῦν ἐθέλει καὶ τλ, σπουδαῖα καὶ ἀναντίῤῥητα ἐλάλησε κατά, τοὺς καὶ ἐναγωνίους και γενναίους ρήτορας, ὁποῖος πέφηνε καὶ ὁ Μωϋσῆς, οὐκ ἀφ᾽ ἑαυτοῦ λαλῶν, οὐδὲ τὰ ἑαυτοῦ, θεόθεν δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ· δι᾿ οὗ ἀκαταμάχη τοι καὶ οἱ κατὰ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ρήτορες, οἱ ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς μέλψει ὁ μελωδός, ἀγράμματοι! ὄντες, τοὺς τῶν Ἑλλήνων σοφιστὰς ἐπεστόμιζον, οὐκ ἄλλως ἀλλὰ λόγῳ· καὶ ἐχρῆν πάντως τοιούτους εἶναι τοὺς θεορρήτορας. 11. Divina autem lex quam Deus ipse digito scripsit, per quam dæmones pellit, et onera volvit quæ nemo feret unquam, et innumera alia peragit miracula excogitaret autem hic forsan aliquis quod, inter catera, alius sit legis dator, et alius legislator; sed ambe in Deum recidunt; ipse enim Jegem dat præcipiendo, et fert scribens in corporibus; idem legem et dedit, et tulit; manifeste autem a Deo scripta inventa est lex per Moysen divinitus Israelitis missa, ad supereninentem distinctionem cæterarum legum physicæ, gentium, et si quæ alia justa distinguitur omnino ab illa lege; incompositæ enim et incongruæ leges, et crudeles, quales erant Cyclopum et Læstrygonum leges, non sunt hic omnino commemorandæ, quando sermo est de lege a Deo rite scripta; sicut nec leges eorum qui statutis reguntur propriis, vel mulierum, vel tabularum, vel puerorum, et si qui alii tales sunt; nec ipsi enim ob vilitatem memoria digni sunt. Si autem omnis lex politica Dei donum, et sapientium hominum inventio esse dignoscitur, talis certe bona est, et vere accipitur ut a Deo data et lata. η 12. Limus autem quod sit cœnosa humiditas et per hoc ad illinendum apta, et aliud quam materia simpliciter, jam declaratum est pulchre repræsentans ex conjectura naturalis inter legem collationis et carnem in nobis ex limo conditis, ideam et notionem; unde obtenebrata nostra mentali lucerna quasi ab eo liniretur velut ex limosis tabellis, ut aperte dicam, susceptio deletur et manifestatio luminis in mentibus nostris; nec prius permittitur illuminans esse et lucifera lucerna hæc a Patre luminum accensa, quam primo cœnosam absterserinus interiorem marisiunculam; quando et videre vel cogitare poterimus illuminatorem Deum, cadente madido cœeno, et munita contra impedimenta immissa luce; ut exinde locus qui est in anima nostra illuminans, et excipiat hilarem lucem a Deo, et emittat, adeo ut quomodo quidam ait, eum certissime cernat qui est ultra omnem visionem. 13. Verbum excutiens fortitudinem demonstrat, et nobilem facilitatem ob liberationem a malo; sic salvi Israelitæ facti sunt projectis Ægyptiis in mare; sic Paulus mordentem viperam excussil a manu. Usitatum autem hoc verbum, et in psalmis τα'. Θεόγραφος δὲ νόμος, ὃν Θεὸς αὐτὸς ἔγραψε δακτύλῳ, δι' οὗ καὶ δαιμόνια εκβάλλει καὶ φορτία μετακινεῖ, ἅπερ οὐκ ἂν φέροι τις, καὶ λοιπὰ δὲ μυρία εκτελεί τεράστια. Πορίσηται δ᾽ ἄν τις ἐντεῦ θεν, εἰ καὶ ἐπ' ἄλλων διαφόρους εἶναι δοκεί κατά τι τόν τε νομοδότην τόν τε νομοθέτην, ἀλλ' ἐπὶ Θεοῦ συμβαίνειν ἀμφότερα. Ο γὰρ αὐτὸς καὶ νόμον δίδω σιν ἐπιτελλόμενος, καὶ τίθησι γράφων ἐν σώμασιν· ὁ αὐτὸς ἄρα καὶ νομοδοτεῖ. Δῆλον δὲ ὅτι θεόγραφος εὑρέθη νόμος ὁ διὰ Μωϋσέως θεόθεν τοῖς Ἰσραηλί ταις πεμφθείς πρὸς ὑπέρσεμνον διαστολὴν ἑτέρων νόμων, τοῦ φυσικοῦ, τοῦ ἐθνικοῦ, καὶ εἴ τις ἄξιος ἀντιδιαστέλλεται ὅλως νόμῳ τοιούτῳ. Οἱ γὰρ ἀλό γιστοι καὶ ἀπρεπεῖς νόμοι, ἔτι δὲ καὶ οἱ θηριώδεις, ὁποῖοι καὶ οἱ κυκλώπειρι, καὶ οἱ κατὰ Λαιστρυγόνας, οὐδὲ μνημονευτέοι ὅλως ἐνταῦθα, ἔνθα ὁ λόγος περὶ νόμου εὐθέτως γραπτοῦ τῷ Θεῷ· καθὰ οὐδὲ οἱ τῶν αὐτονόμων, ἄλλως δὲ οὐδὲ οἱ τῶν γυναικονόμων, καὶ τῶν τραπεζονόμων, καὶ τῶν παιδονόμων, καὶ οι τινες ἄλλοι τοιοῦτοι. Οὐδ᾽ αὐτοὶ γὰρ ἐν τοῖς ἄρτι μνήμης ἐπάξιοι, διὰ τὸ εὐτελές. Εἰ δὲ καὶ πᾶς νόμας πολιτικός δώρημα μὲν Θεοῦ, εὕρημα δὲ σοφῶν ἀνδρῶν ἐγνωμάτευται, ἀλλὰ τοιοῦτον ἀγαθὸν μάλιστα καὶ κυρίως ἡ διειλημμένη ἐκ Θεοῦ νομοδοσία καὶ νομοθεσία. ιβ. 'Η δὲ ἰλὺς ὅτι πηλώδης ὑγρότης ἐστὶ, καὶ δι' αὐτὸ ἐμπλαστική, καὶ ἄλλο τι παρὰ τὴν ἁπλῶς ὕλην, δεδήλωται ἤδη σαφῶς ἑρμηνεύουσα ἐξ εἰκασίας προσφυοῦς παραβολῆς νόμῳ τὸ ἐν ἡμῖν τοῖς ἐκ πην λοῦ σαρκικὸν φρόνημα καὶ νόημα· δι' οὗ ἐπιπροσθούμενον τὸ νοερὸν ἡμῖν φανίον ὡς εἰ καὶ ἐνεπλάτα τετο ὑπ' αὐτοῦ οἷα καὶ πηλοῦ πλατειῶν δαυιτικῶς εἰπεῖν, ἀφαντοῖ τὴν τοῦ κατὰ Πνεῦμα φωτὸς καὶ εἰσδοχὴν καὶ ἔκφανσιν· καὶ οὐ πρότερον ἀφίεται φεραυγὲς εἶναι καὶ φωσφόρον ἐμπορευόμενον ἐκ τοῦ τῶν φώτων Πατρὸς, εἰ μὴ πρότερον τὴν ἰλυώδη απαλείψομεν μεσολάβησιν· ὅτε καὶ ὁρᾷν ἤγουν νοεῖν δυνησόμεθα τὸν φωτοδότην Θεὸν, τῆς πλαδωτης Ιλύος καὶ ἐπιπιπτούσης καὶ στεγανούσης πρὸς κωλύμην φωτὸς ἀπενηνεγμένης· ὡς ἐντεῦθεν τὸ ἐν ἡμῖν φωταγωγές χωρίον τὸ κατὰ ψυχὴν, καὶ εἰσδέχεσθαι φῶς ἱλαρὸν θεόθεν, καὶ προπέμπειν, ὡς ὀξύτατα, κατὰ τὸν οὕτω φάμενον, ἐκδέρκεσθαι τὸν ἁπάση; θέας ἐπέκεινα, ιγ'. Τὸ δὲ ἐκτινάξας γενναιότητα ἐμφαίνει καὶ εὐγενῆ ῥᾳστώνην ἐξ ἀπαλλαγῆς κακοῦ· οὕτως ἐξάν τεις Ἰσραηλῖται τῶν Αἰγυπτίων ἐγένοντο ἐκτιναχθέντων εἰς θάλασσαν· οὕτω Παῦλος τὴν ἑνδακοῦσαν ἔχιδναν εκτινάξας ἀπάγει τῆς χειρός· χρήσιμον

" tis ex bac parte duplicem totum hominem innuit; ut enim uni portæ domus alicujus quoad intelligentiam sensuum, opposita patet alia in mente, sic in aliis quatuor sensibus. Si autem manibus manus, et pedes pedibus, ex media mediis adjacent, in modum `dualismi inter sensus et mentem, nil necesse foret illud demonstrare hominibus non negligentibus, probe autem scientibus videre duplicem gloriam hanc in homine. δέ τι ἐνταῦθα καὶ ψαλμικὸν τὸ «Ἐξετινάχθην ὡσεὶ notum: «Excussus sum sicut locusta. Ocnlum menἀκρίδες· ο ὄμμα δὲ νέου, ὡς ἐκ μέρους τούτου στὸν τὸ πάντα διπλοῦν αινίττεται ἄνθρωπον. ὡς γὰρ μια θυρίδι τοῦ κατ' ἄνθρωπον οἴκου, τῇ κατ' ἀκοὴν αἰ σθητικὴν ἀντανέψγεν ἡ κατὰ νοῦν, οὕτως καὶ ταῖς λοιπαῖς τέτρασιν αἱ ἀνάλογοι. Εἰ δὲ καὶ χερσὶ χείο ρες, καὶ πόδες ποσὶ, καὶ μέσα μέσοις παράκεινται, συνδυασμοῦ λόγῳ, τοῦ κατ' αἴσθησιν καὶ τοῦ κατὰ νοῦν, οὐκ ἂν εἴη ἀναγκαῖον εἰς πλέον ἐπισημαίνεσθαι παρά γε ἀνθρώποις οὐ παραβλέπουσιν, ἀλλὰ ὀρθῶς μεμαθηκόσι θεωρεῖν διπλόην ταύτην ἐπαινετὴν τὴν κατὰ ἄνθρωπον. ιδ. Τὸ γὰρ, ὁρᾷ τὸν ὄντα, δίδωσιν ἡμῖν θαυμά ζειν, ὅτι ἐν γνόφῳ καθορᾷ ὁ θεοπτικώτατος Μωάσῆς κάλλιον ἤπερ οἱ ἄνθρωποι τὰ αἰσθητὰ ἐν φωτὶ και θαρῷ. Αὐτοὶ γὰρ παραβλέποντες, καὶ τὰ μὴ ὄντα ἔστιν οὗ ὡς ὄντα φαντάζονται· θεοῤῥήμων ἄρα κυρίως ὁ Μωϋσῆς ὡς Θεὸν τὸν ὄντως ὄντα ὁρῶν καὶ ἀληθῶς θεωρικώτατος. Ιστέον δὲ ὅτι τὸ, ὁρᾷ τὸν ὄντα, δηλοῖ μὴ ἐνδαλθῆναι ἢ ἄλλως ἁπλῶς οὕτω φαντασιωθῆναι τὸν Μωϋσῆν τηνικαῦτα· αὐτὸν δὲ πάν τως τὸν Θεὸν ἰδεῖν ὡς ἀνθρώπῳ ἐφιχτόν· ποῖον Θεόν; οὗ κύριον ὥσπερ ὄνομα Ὁ τρ· κατὰ τὸ Ἐγώ εἰμι ὁ ων· ὁ κατ' ἐξοχὴν δηλαδή. Εἰ δὲ καὶ τὰ ὄντα εἶδεν ἄλλοτε διὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὕτως εἶδεν τὰ κατὰ τὴν κοσμογένειαν ὁ Μωϋσῆς, οὐχ ἁπλῶς, λόγῳ δὲ φιλοσοφίας καθὰ δηλαδὴ ὄντα· ἀλλὰ νῦν αὐτὸν τὸν ὄντα βλέπει, τὸν δι' οὗ τὰ ὄντα πάντα, καὶ οὗ τῇ δεσποτείᾳ τὰ ὄντα πάντα ὑπόκειται. Ἐν δὲ τῷ μυεῖ και σημείωσαι ὅτι ἅμα εἶδε Μωϋσῆς τὸν ὄντα, καὶ αὐτίκα μυεῖται τὰ τοῦ Πνεύματος, ἐν οἷς ὁ θεόγρα φος νόμος, ἵνα ὡς ὁ ἑωρακὼς τὸν Υἱὸν ἑώρακε και τὸν Πατέρα, οὕτως ὁ ἑωρακὼς ὅ ἐστὶ νοήσας, καὶ οὕτω γνοὺς τὸν ὄντα, ἔχοι γνῶσιν αὐτίκα καὶ τοῦ Πνεύματος. Ἀγαθὸν τοῦτο μέγα, τὸ καὶ τοῖς ἀποστόλοις κεχαρισμένον ἀπὸ τῆς σήμερον ἑορτῆς. 14. Verba, videt eum qui est, admirandi locum præbent quod Moyses vir maxime perspicuus, melius Deum viderit in nube, quam homines in pura luce sensibilia. Ipsi enim torva tuentes, qua non sunt sibi efformant quasi sint; Moyses autem a Deo amatus, quasi Deum, eam qui vere est vidit, vero oculo. Sciendum autem quod vidit eum qui est, ostendat non visum esse, vel aliter, non simpliciter eſſgiem respexisse Moysen; ipsum au tein omnino Deum vidisse sicut homini fas est; per qualem Deum? Suum Dominum, cujus nomen: Qui est; juxta hæc: Ego sum qui sum, vi lelicet excellenti modo. Si autem ea quæ sunt intuitus est olim per Deum, et sic vidit ea quæ. ad cosmogoniam spectant Moyses, non simpliciter, sel per modum philosophicum ratione nempe eorum exsistentiæ nunc autem et ipsum entem videt, quem sunt omnia, cujus potestati omnia subsunt. In verbo autem initiatur, notandum quod simul entem vidit Moyses, et statim novit quæ de Spiritu sunt, in quibus divina lex; unde, sicut qui vihit Filium, vidit et Patrem: ita qui vidit, id est, qui cogitavit et sic novit entem, Spiritus statim -cognitionem habet; et magnum illud bonum quod et apostolis concessum est in hodierno festo. μ'. Τοῦ δὲ μυεῖται λέξιν καιριωτέραν τοῖς τὰ θεῖα τελουμένοις οὐκ ἔστιν εὑρέσθαι. Ἐξ αὐτῆς γοῦν παρ' Έλλησι μύσται τὸ πρῶτον οἱ τὰ σφίσι δοκοῦν τα θειότατα κρυφα μυστικῶς παραλαμβάνοντες πρὸς τῶν ἱερᾶσθαι λαχόντων, καὶ οὕτω τελούμενοι, καὶ τελεταρχικῶς παιδευόμενοι· ὁποῖα καὶ τὰ Ἀττικά μεγάλα καὶ μικρὰ μυστήρια καὶ τὰ ἐν Τροφωνίου καὶ ᾿Αμμωνος καὶ λοιπά. Παρήκται δὲ ἡ λέξις ἢ ἀπὸ τοῦ μύειν, ὅ ἐστι συγκλύειν τὰ χείλη· ἀνάγκη γάρ ἦν σιγᾷν πάντη καὶ πάντως τοὺς μυουμένους ἅπερ ἐτελέσθησαν, ὡς καὶ οἱ Πυθαγορικοί μάλιστα δηλοῦσι, καὶ θανάτῳ ἐτιμῶντο οἱ τα μυστήρια ποιού μενοι ἔκφορα ἢ ἀπὸ τοῦ μύειν, δ δὴ καὶ καμμύειν φαμὲν, διὰ τὸ δεῖν εἶναι τὸν οὕτω μυστηριαζόμενον, εἰς ἑαυτὸν συνῆχθαι καὶ μόνον, κατὰ τὸν ὅλον ἄνθρωπον, καὶ μηδέν τι τῶν ἑαυτοῦ ἀπολύειν ἔξω ῥέμβεσθαι, μηδ' αὐτὸ τὸ τῆς ὄψεως εξαλλόμενον ὀπτικὸν, μήποτέ τι τῶν ἐξωτερικῶν εἰδώλων, ὁ μύ στῆς ἐπεισσπασάμενοις, ἀποκαταστήσῃ τὴν μύησιν ὡς εἰς ὀνειροπόλησιν· οὐ μὴν οὐδὲ οὕτω καμμύειν τοῖς ὀφθαλμοῖς τὸν μυούμενον ὡς ἀφυπνοῦν καὶ οὕτω νεκρίζειν· ἀλλ' ὡς τὰς πύλας τὰ βλέφαρα συγκλείειν 15. Opportunius autem quam μυεῖται verium iis qui divina peragunt invenire impossibile est: ex hoc enim apud Græcos mystæ- primo, qui ea quæ sibi divinissima videbantur, accipiebant ab his qui. sacerdotium sortiti erant, sie initiati et sacra edocti; qualia inter Atticos parva et magna-mysteria, et Trophonii, et Ammonis, et alia; deducitur autem verbum a μύειν, id est labia claudere: necesse enim erat ut omnia omnino quæ perfecta erant silerent initiati, sicut maxime ostendunt Pythagorici; et morte mulctabantur qui mysteria evulgabant; vel a verbo μύειν quod καμμύειν; quia initiatum, in seipso recollectum esse secundum totum hominem, nec sinere aliquid in so exterius evulgari debet, ne ipsum quidem oculi iotum, ne aliqua exteriori imagine abstractus qui initiatur, initiationem faciat quasi somnium; nec sic oculos claudere debet dum initiatur ita ut obdormiat, et sic moriatur; sed quasi ponas palpebras claudere si oportuerit, et lucem omnem in myste rium reservare; hujus symbolum, initiationis tenpus apud Atticos, et ejus ordinatio; nos enim, erat

tempus illud; cæterum illustrata quoque erat lumi- είγε δεήσει, καὶ τὸ φῶς ἅπαν οὕτως ἀπασχολεῖν εἰς num fulgore ex mysticis lampadibus diffuso, quarum usus nocturnus oculos claudi volebat; lampadum autem accensio vigilantiam et doctrinam mysticam initiatis commendabat. τὸ μυστήριον. Τούτου δὲ σύμβολον καὶ ὁ τοῦ μυστη ριασμοῦ καιρὸς παρὰ Ἀττικοῖς, καὶ ἡ κατ' αὐτὸν διάθεσις· νὺξ μὲν γὰρ ὁ χρόνος ἐκεῖνος. Διέκειτο δὲ ἄλλως ἡμεροφαῶς τῇ τῶν φώτων αναλάμψει τῇ ἐπ χρῆναι καμμύειν, ὡς εἴρηται, αίνιγμα ἦν· τὸ δὲ τῶν μυστικῶν δαΐδων, ὧν τὸ μὲν νύκτερον τοῦ φωσφόρον λαμπαδούχημα τοῦ ἀνυστάζοντος ἐν ἐγρηγόρσει ἐμβλέπειν καὶ ἀναθεωρεῖν τὰ τῆς μυστικῆς τελετής. 16. Mihi quidem videtur metaphorica docti Joannis dulcedo non inconsulto hic subjunxisse divinamı nubem spiritualis initiationis, sed ad genuinam metaphoram seu translationem, ut divina nubes illa sit congrua applicationi animæ non in vanis occupatæ caligo divina; initiatio autem consentanea, ea quæ in ipso ft illuminans et sub sole Spiritus sancti initiatio, et vere doeta cognitio; quam cognitionem Spiritus dicit per oppositionein cæterarum notionum, sicut tertia strophe docebit varias esse, moralem, et physicam, et mathematicam, et excellentiorem theologicam Patris et Filii et Spiritus sancti: hujus meminit divinus poeta, et duas illas signifiravit; Dei enim lex triplex est; similiter et initiatio cognitionis Spiritus vel Filii vel Patris, communis est sanctæ Trinitali; quod item ex phrasi poetae intelligi potest. Dicendo enim: videt eum qui est, sanctam Trini tatem indigitavit, et initiationem appellans Spiritus, illam nobis supponendam reliquit, sicut colligi potest ex alio poeta qui in nona strophe prosaici hymni dicens apostolos superno afflatu illumina - 10s, Trinitatem omnem cognovisse, inducit in sequenti strophe illius ævi populos qui cognitioni Trinitatis initiandi erant. ις'. Εμοιγ' οὖν ἡ μεταφορικὴ τοῦ σοφοῦ Ἰωάννου γλυκύτης, οὐ παρέργως ἐνταῦθα δοκεῖ προσθείναι τὸν θεῖον γνόφον, τῆς πνευματικῆς μυήσεως, ἀλλὰ πρὸς εὐφυή μεταφορὰν ἤτοι τροπήν, ἵνα σκότος μὲν εἴη θεῖον πρέπον συστολῇ ψυχῆς ῥεμβάστου ὁ θεῖος ἐκεῖνος γνόφος· μύησις δὲ ἀνάλογος ἡ ἐν αὐτῷ φωταυγής καὶ ὑπὸ ἥλιον τοῦ ἁγιωτάτου Πνεύματος μύησις· καὶ ἀληθῶς γνῶσις ἐπιστημονική - Αν γνώ σιν Πνεύματος λέγει πρὸς διαστολὴν ἑτέρων γ σεων, ὁποίαν καὶ ἡ τρίτη λαλήσει ᾠδὴ διαφόρους οὔσας, ὧν καὶ ἡ κατ᾽ ἦθος, καὶ ἡ φυσική, καὶ ἡ πρὸς μάθησιν, καὶ τὸ κορυφαίον ή θεολογική, ἡ τοῦ Πατρὸς, ἡ τοῦ Υἱοῦ, ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἧς ἐνταῦθα μνησθεὶς ὁ θεῖος ποιητὴς καὶ τὰς δύο συνε δήλωσε. Θεοῦ γὰρ νόμος τριαδικός ἐστιν· ὁμοίως δὲ καὶ μύησις γνώσεως Πνεύματος ή Υἱοῦ, ἡ Πατρὶς κοινὴ τῆς ἁγίας Τριάδος· ἔστι δὲ κατανοήσασθαι αὐτὸ καὶ ἀπὸ τῆς φράσεως τοῦ μελωδού. Ειπών τε γὰρ ὁρᾷ τὸν ὄντα, τὴν ἁγίαν Τριάδα παρεστήσατο - καὶ μύησιν δὲ φάμενος Πνεύματος, τὴν αὐτὴν ἀφῆκεν ήμῖν συνεννοεῖν, ὡς ἔστι καταλαβέσθαι καὶ ἀπὸ ἐτέρου μελῳδοῦ, ὅς ἐν τῇ ἐννάτῃ ᾠδῇ τοῦ πεζολογικοῦ κανόνος εἰπὼν, ὡς οἱ ἀπόστολοι ἐπιπνοίᾳ τῇ ἄνωθεν καταλαμφθέντες, τὴν Τριάδα πᾶσαν ἐγνώρισαν, ἐπάγει ἐν τῷ ἑξῆς τροπαρίῳ τοὺς ἐκεῖ τότε λαούς τὴν τῆς Τριάδος μυηθῆναι γνώσιν. & 17. Forsitan quis dicat Moysen primum, non solum prophetici, sed Dei gratia et apostolice iniLiatum fuisse cognitioni celebrati Spiritus, et hoc ex strophes verbis erui. Sic enim per pubem significatur domus in qua inventi sunt discipuli hodie sedentes; divina enim nubes illa nuncupabatur prophetæ, et domus nebula quodammodo adumbraps interiora ejus, nec sinens illum radiis sola ribus attingi. Per eloquentiam autem illi inditam, notatur sapientia apostolorum antea rudium; ejus autem tardiloquium quod ignitæ ejus eloquentiæ non nocuit, linguas signifcavit discipulorum igneas ex indoctis a Deo inagistro factas; divisionem autem linguarum et eos qui tunc adfuerunt populos lex divina manifestavit; ipsa enim duro populo Israelitico partita est ad directionem, et Christus Spiritum divisit, sicut infra canetur, populo gentili qui erat ipse dura cervice, sicut ostendunt qui ex ¡psis aderant festo, et ebrietatem sanctis apostolis exprobraverunt; mox dicendum autem quod spiritum vehementem et in ipso ignem, nubes illa significat; nebulas enim per vadunt tales aeriæ passiones modo ex casu, modo ex Dei jussu; et tale quid fuit circa cognitionem Spiritus sancli. Posset autem aliter per circumlocutionem idem Spiιζ'. Εχοι δ' ἄν τις εἰπεῖν ὡς ἔφθη οὐ μόνον προ φητικῶς, ἀλλὰ Θεοῦ χάριτι καὶ ἀποστολικῶς μυη θῆναι τὴν τοῦ ἑορταζομένου Πνεύματος γνῶσιν ὁ Μωϋσῆς, καὶ διὰ τῶν κειμένων ἐν τῷ εἱρμῷ· οἷον διὰ τοῦ γνόφου τὸν οἶκον ἐν ᾧ εὑρέθησαν οἱ μαθηταὶ καθήμενοι σήμερον· ὁ θεῖός τε γὰρ ἐκεῖνος γνόφος οἶκος οἷον ἐχρημάτιζε τῷ προφήτῃ· καὶ οἶκος δὲ γνοφοί τρόπον τινὰ σκιάζων τοὺς ἐντὸς αὐτοῦ καὶ μὴ ἀφιεὶς ἀκτῖσιν ἡλίου ψαύεσθαι· διὰ δὲ τῆς κατ' αὐτὸν ῥητορείας τὴν τῶν ἀποστόλων ἐξ ἰδιωτῶν σου φίαν· τὸ δὲ κατ' ἐκεῖνον βραδύγλωσσον, δ τὴν ἐν αὐτῷ πυρίπνουν ῥητορικὴν οὐδὲν ἔβλαψεν, τὰς τῶν μαθητῶν ἐμύησεν αὐτὸν γλώσσας πυρπνόου; ἐξ ἀγραμμάτων διδασκαλικώς γενομένας· τὴν δὲ διανέ μησιν τῶν γλωσσῶν καὶ τοὺς τηνικαῦτα παρατυ χόντας λαοὺς ὁ θεόγραφος νόμος παρεδήλωσεν· αὐτ τός τε γὰρ σκληρῷ λαῷ τῷ Ἰσραηλιτικῷ διενεμήθη προς διόρθωσιν· καὶ ὁ Χριστὸς ἔνειμεν τὸ Πνεῦμα, ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς μελωδηθήσεται, ὑπὲρ τοῦ ἐθνικοῦ λαοῦ τοῦ καὶ αὐτοῦ σκληροτραχήλου, ὡς ἐμφαίνουσ:ν οἱ ἐξ αὐτῶν παρόντες τῇ ἑορτῇ, καὶ μέθην τῶν ἁγίων ἀποστόλων καταλέγοντες· τὴν δέ γε ῥηθηση μένην βιαίαν πνοὴν καὶ τὸ κατ' αὐτὴν πυρῶδες, ο γνόφος ἐκεῖνος συνεδήλου. Γνόφων γὰρ τὰ τοιαῦτα έκτρέχουσιν ἀέρια ὄντα παθήματα· ποτὲ μὲν ἐκ

συμβάματος, ποτὲ δὲ ἐκ θείου κελεύσματος· καὶ η ritus dici et cognitio Spiritus in mento hominis, τοιοῦτον μὲν τοῦτο περὶ τοῦ μυείται Πνεύματος quoniam in nobis quo ad exteriorem sapfentiam, γνώσιν. Εστι δὲ καὶ ἄλλως περιφράσεως λόγῳ mens non potest doctrinam perfecte capere, nisi απὐτὸν Πνεῦμα εἰπεῖν καὶ γνῶσιν Πνεύματος την aliquo modo assimiletur ei. κατὰ νοῦν ἀνθρώπου· εἴ γε καὶ παρ' ἡμῖν κατὰ τὴν ἔξω σοφίαν, ὁ νοῦς οὐκ ἔχει δράττεσθαι τοῦ γνωστοῦ ἀκριβῶς, εἰ μή πως ἐξομοιωθῇ πρὸς αὐτό. 18. Sciendum autem quod dici possit initiatum fuisse Moysen cognitioni Spiritus per legem, quam inde didicit esse divinam; similiter initiatus est per visionem qua illuminatus est spiritualiter, fulgente hinc ei comprehensibili divina mente, ut sicut nubes lucida obenbravit postea eos qui cum Salvatore erant, sic rursus nebule nubra transmitteret divinissimam Spiritus illuminationem; cui erinde, ut videtur, initiatus obscurius propheta, ιη. Ιστέον δὲ ὅτι καὶ ἄλλως ἔστιν εἰπεῖν ὡς ἐμνήθη ὁ Μωϋσῆς τὴν γνῶσιν τοῦ Πνεύματος διὰ τοῦ νόμου, ὃν ἐκεῖθεν δεδίδακται θεόγραφον εἶναι· ὡσαύτως μεμύηται καὶ διὰ τῆς δράσεως καθ' ην εἶδε τὸν ὄντα τοῦ ἁγίου μεσολαβοῦντος Πνεύματος" ἔτι δὲ καὶ διὰ τοῦ γνόφον, ᾧ περιελάμφθη θεωρητιχῶς, ἀναστραφάτης ἐκεῖθεν αὐτῷ καταληπτικής θείας νοήσεως, ἵνα ὥσπερ νεφέλη φωτεινὴ ἐπεσκίασεν ὕστερον τους μετὰ τοῦ Σωτῆρος, οὕτως ἀνάπαδεν γνόμου σκιὰ φωσφορήτῃ θειοτάτην έλλαμψιν postea manifestius vidit in Thabor; in luce hac Πνεύματος· ἦν ἔκ τοτε, ὡς εἰκὸς, μυηθεὶς κρυφίωδέστερον ὁ προφήτης, ἐθεώρησεν ὕστερον ἐκφαντοριχῶς ἐν Θαβώρ φωτὶ ἐκείνῳ καὶ τὰς πυρίνας ἅμα γλώσσας ἐνοπτρισάμενος θεοπτικώτερον, καὶ οὕτω μέλψας ασματικῶς τῷ Θεῷ· δηλώσει δὲ καὶ τὸ τέτ λος τοῦ ἐφεξῆς τροπαρίου ἐν τῷ, νείμας τὸ Πνεῦμα καὶ νόμον Θεοῦ. ιθ'. Τοῦ δὲ γεραίρων, ὅπερ ἐστὶ γέρως καὶ τιμής ἀξιῶν, πρωτόθετόν ἐστι τὸ γέρας· οὕτω δὲ καὶ τοῦ κεραίρειν, δ κεραίειν ἄλλοι γράφουσι, τὸ κέρας προϋπόκειται, εἰ; δ ἐγχέοντες τὸ ποιὸν οἱ παλαιοὶ ἐξωσίουν τὰ φίλα συμπόσια. Ενθεα δὲ ᾄσματα κυρίως ἅπερ ᾄδομεν ἐντὸς ἡμῶν τὸ θεῖον ἔχοντες, καὶ διασαφηθήσεται ή λέξις κάλλιον ἐν τοῖς ἐφεξῆς. Ιστέον δὲ καὶ ὅτι ἐν τῷ γεραίρων ἐνθέοις τοῖς ᾄσμασιν, ἐκ περισσοῦ κεῖται τὸ ἄρθρον πρὸς ἀναπλήρωσιν μέτρου ἀναγκαίαν τῷ μέλει· ἄλλως γὰρ οὐδέν τι παρασημειοῦται ή "Ελλην φράσις, εἴ τις ενν πως γεραίρων ἐνθέοις ᾄσμασιν· οὕτω δὲ καὶ τὸ ἐν πυρίνῳ τῷ εἴδει παρὰ τοῖς ἱεροψάλταις οὐ πρὸς ἀνάγκην ἔχει τὸ ἄθρον τῆς δυτικῆς· ἐντελὶς γὰρ ἦν καὶ τὸ ἐν πυρίνῳ εἶδει. Τροπάριον. ΙΙ. Εφη τὸ σεπτὸν καὶ σεβάσμιον στόμα Νοσφισμός ὑμῖν οὐ γενήσεται φίλοι;" Ἐγὼ γὰρ εἰς πατρον ύψιστον θρόνον Συνεδριάζων, ἐκχεῶ τοῦ Πνεύματος Λάμψαι ποθοῦσι τὴν χάριν τὴν ἄφθονον. 20. Μετὰ τὸν εἰ μὲν πρὸς ἐν ειώθαμεν ᾄδειν τὰ μετ' ἐκεῖνον τροπάρια, γενόμενος τῶν ἐφεξῆς ἐχόμενα τῆς ἑορτῆς ὁ μελωδός, παραφράζει Δεσποτι. κὴν ὑπόσχεσιν ἐπηγγελμένην τοῖς ἁγιωτάτοις αὐτοῦ μαθηταῖς οὐ μόνον ἐν τῷ, Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφα νούς, καὶ ἐν ἄλλοις δὲ πολλοῖς τόποις εὐαγγελικοῖς, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ, Κοτίσατε εν Ιερουσαλὴμ ἕως οὗ ἐνα δύσησθε δύναμιν ἐξ ὕψους· καὶ ἐν πρώτοις τιμῶν τὸ ἁγιώτατον γαζοφυλάκιον, ἐξ οὗ προήχθη ὁ ἅγιος θησαυρός, ἡ εἰρημένη ἐπαγγελία, τὸ στόμα δηλαδή τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· σεπτὸν αὐτὸ καὶ σεβάσμιον λέγει, παραλλήλῳ θεὶς τῷ ὀνόματι τούτῳ κατὰ μιᾶς ἀμφωσημασία;, διὰ τὸ μὴ ἔχειν άλλο τι φράσει προσφυέστερον καὶ σεμνότερον. Τὸ γὰρ σέβειν τῷ Θεῷ μόνῳ ἀφώρισται εἰς οἰκείωσιν speculatus igneas linguas evidentius et sic Dei laudes cantibus prosecutus; ostendet aulem finis sequentis antistrophæ, in his: dans Spiritum Christus; nam idem est cognitionem Spiritus dicere, et legein Dei. Χριστές, ὡς ταὐτόν ἐστι γνῶσιν Πνεύματος εἰπεῖν 19. Verbi porro γεραίρων, id est, honore et veneratione dignum reputans, radix est γέρας; sic ως κεραίρειν, quod alii κεραίειν scribunt, a voce χέρας derivatur, in quo potum effundentes antiqui, sua celebrabant convivia. Divina autem cantica ea sunt proprie quæ canimus Deum in nobis habentes; et melius explicabitur verbum hæc in sequentibus. Sciendum autem quod in γεραίρων ἐνθέσις τοῖς ᾄσμασι, ex abundanti ponitur articulus, ad complementum mensura versui necessarius; nam nil amplius significat græca phrasis, si quis dicat: γεραίρων ἐνθέοις ᾄσμασι. Sic et illud: ἐν πυρίνῳ τῷ εἴδει in sacris scriptoribus, non habet necessario articulum dativo præmissum; sufficiens enim erat: ἐν πυρίνῳ εἴδει. Antistrophe. Dixit severum et venerandum os, Divisio vobis non diet, o amici: Ego enim ad paternum excelsum thronum Considens effundam Spiritus Splendere desiderantibus gratiam infinitam. 20. Post strophen (εἱρμὸν), post quam soliti suinus canere antistrophas sequentes, aggrediers statim poeta ea quæ ad festum spectant, explicat promissionem a Deo factam sanctissimis discipulis suis, non solum bis verbis: Non relinquam vos orpkanos, et in aliis multis locis evangelicis; sed et in hoc: Sedete in Jerusalem, donec induamini virtute ex alto; et venerans primo sanctissimum gazophylacium unde prodiit sanctus thesaurus dictee promissionis, os scilicet Salvatoris nostri Jesu Christi, severum illud et venerandum dicit, simul addens nomini huic duo in unum recidentia verba, eo quod aliud dicendum non habuerit aptius et augustius: verbum enim σέβειν reservatum est Deo soli ob congruentiam, apud autiquos, a σέβειν

καὶ τὸ σεπτὸν καὶ τὸ σεβάσμιον, καθὰ καὶ τὸ σεμν νόν· διὸ καὶ τὴν ἐν Ῥωμαίοις ἐπικληθέντα Θεὸν ὁ διαδεξάμενος Υἱὸς ὀκνήσας ἀποστερήσει τοῦ κατὰ τὴν τοιαύτην λέξιν ἐπιθέτου, ἄλλως αὐτὸν κολακεύο σας υπηγάγετο, σεβαστὸν ἑαυτὸν ἐπονομάσα:, ἵνα μία σεμνὴ ἔννοια θειοτάτη εκατέρα, ώς οἷα καὶ δια πλόη στολὴ ἐφαρμόττουσα ἡ τοῦ Θεός, καὶ ἡ τοῦ σεβαστός, συνδιάγοι καὶ τῷ Πατρὶ ζῶντι, καὶ τῷ Υἱῷ δὲ συμβιοτεύοι παρ' ὅλην ζωὴν διὰ τὸ τῆς ἐνα νοίας ἀξίωμα. Εἰ γάρ τις πρὸς ἀλήθειαν σεβαστές, καὶ Θεός ἐστιν, ἐπεὶ καὶ ὁ Θεὸς σεβαστὸς τῷ ὄντι ἐκείνῳ δὲ τῷ σεπτῷ σεμνώματα χαρεὶς ἀξιώτατα καὶ ὁ ἐν βασιλεῦσιν ἁγίοις ἰσαπόστολος ὁ φερωνύμως autem oritur σ:πτὸν et σεβάσμου, sicut et σεμνόν. παρά γε τοῖς παλαιτάτοις· οὗ δὴ σέβειν ἐξώρμηται Ideo ei qui apud Romanos vocabatur Deus succedens Filius, veritus ne orbaretur hoc titulo in eisdem terminis adhibito, aliter illum adulans induxit, augustum seipsum cognominans, ut una venerabilis idea divinissima, quasi vestimentum duplex optata, Dei scilicet cogitatio et augusti, et Patri conveniret viventi, et cum Filio exsisteret per omnem vitam, ob ideæ dignitatem; qui enim in veritate augustus est, Deus est, quoniam Deus in veritate augustus. Per hunc itaque titulum ornamentis gaudens dignissimis qui inter-sanctos'reges, apostolis par, est vere firmus Constantinus, longum sibi honoris titulum attribuere noluit, sicut et sequentes principes; sed hoc solum Augusti η εὐσταθής Κωνσταντίνος, σχοινοτενές μέν τοι π cognomen assumere dignum reputans, sic inscribebat epistolam suam: Constantinus Augustus, salutem. Si autem multiplicatum est nunc pulchrum hoc nomen, deos esse, eosque plures, quid malum esse filios Excelsi omnes, ac proinde augustos? καλὸν ὄνομα τοῦτο, τίς φθόνος θεοὺς εἶναι καὶ ἔτι σεβαστούς; 21. Dixit ergo, inquit, venerandum os Domini ac V. rbi incarnati, quando inter nos versaretur; dicens en'm propheta os Domini hæc locutum esse, semper innuit os Dei. Ait ergo: O dilecti discipuli, divisio vestri non fiet, id est non relinquam vos, non elongabo, non procul et separatus a vobis ero; quomodo autem hæc perficiam, qui mox tollendus sum a vobis? Secundum speciem quidem corpoream non amplius conversabor vobiscum; brevi in altum conscendens, et æterno Patri assidens, pon cessabo esse ubique vobiscum; sed Spiritus mei gratiam vobis immarcescibilem effundam, quam cupitis omnes lucere vobis; non quod ego qui Jux vəni in mundum exstinguendus sim, quando tollar a vobis, nec amplius luceam vobis; sed cum sancio Spiritu et ego illuminabo generans vos, sicut et Pater; et promissa fulgida illuminatio non in mente solum, et secundum operationem secuturam ex vobis în ultimis temporibus concipictur, sed statim opportuno tempore, clare, evidenter, communiter, et ut ita dicam universaliter cognoscetur, non coram duobus testibus vel tribus, vel quibusdam aliis quos facile numerabit quis, sed coram multitudine magna oculis spectante, et sic admi- · rante, el ore acclamante quæ divina docet Scriptura. 22. Notandum deinde quod in his: divisio non fiet vobis amicis, amicos postea solos dicit sanctissimos apostolos; cæterum eorum opera, salutare nuntium in eos venit, nec venire cessabit, qui nimirum apostolice vident, ut idem dicam, et digni Deo. Hoc autem verbam νοσφισμός stricte hie sumptum, id est simpliciter et leniter, licet aliter contra communis locutionis consuetudinem: nulli enim nunc inter nos νοσφίζεσθαι intelligunt usurpare, et propria sibi facere aliena; et νοσφισμέν νολόγημα ἑαυτῷ ἐπιγράφειν ᾤκνησε κατὰ τοὺς μετ' αὐτὸν περιττούς. Σεβαστὸν δὲ τοῦτο καὶ μόνον ἠξίου προσονομάζειν ἑαυτὸν, προγράφων τῶν οἰκείων ἐπισ στολῶν ἐκεῖνο δὴ καὶ μόνον — Κωνσταντίνης σε 2στὸς τῷ δεῖνι χαίρειν. - Εἰ δὲ νῦν πεπλήθυνται πλ πλείονας, καὶ υἱοὺς Ὑψίστου πάντας, καὶ αὐτίκα τ 21. Εφη τοίνυν, φησί, τὸ πάνσεπτον κυριακών στόμα τοῦ θεανθρώπου Λόγου, ὅταν περὶ ἡμᾶς ἔτι ἐστρέψετο· ὁ γὰρ εἰπὼν προφήτης, ὅτι τὸ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα, μυστηριάζει ἄλλως τὸ στόμα τοῦ Θεοῦ. Εφη οὖν ἔτι, Ὦ φίλοι μαθηταί, νόσφισμα ὑμῖν οὐ γενήσεται· τουτέστι, Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς, οὐκ ἀποστήσομαι, οὐ νόσφι καὶ χωρὶς ἡμᾶς γενήσομα:· πῶς δὲ τοῦτο ἐξανύσω 5 μικρὸν ὅσον ἀναληφθησόμε νος ἀφ' ὑμῶν; κατὰ ἔψιν μὲν τὴν ἐν σώματι οὐκέτι συναναστραφήσομαι ὑμῖν· μικρὸν δὲ ὅσον ὑψοῦ ἀνα6άς, καὶ τῷ συνανάρχω Πατρί συνεδριάσας, οὐ παύσομαι ὧν πάντοτε μεθ' ὑμῶν· ἀλλὰ καὶ τοῦ Πνεύμα τός μου ἐκχεῶ ὑμῖν χάριν ἄφθονον, ἣν ποθεῖτε πάντως ἐπιλάμψαι ὑμῖν· οὐχ ὅτι ἐγὼ φῶς ἐληλυθώς εἰς τὸν κόσμον ἀπεσβηκὼς ἔσομαι, ὅτι ἀναληφθῶ, καὶ οὐκέτι καταλάμψω ὑμᾶς, ἀλλ' ὅτι σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἐγὼ καταστράψω ζωογονῶν ὑμεῖς, καθὰ καὶ ὁ Πατήρ καὶ ἡ ὑπεσχημένη ἀστραπαία λάμψις αὕτη οὐ κατὰ νοῦν μόνον, καὶ τὴν ἑπομένην ἐξ ὑμῶν ἐν ὑστέροις χρόνοις ἐνέργειαν καταληφθε σεται, ἀλλὰ καὶ αὐτίκα ὥρας ἐναργῶς, καὶ ἐμφι· νῶς, καὶ κοινῶς, καὶ ὡς εἰπεῖν, πανδημεί, γνωσθή σεται· οὐκ ἐπὶ μαρτύρων δύο ἢ τριῶν ἤ τινων ἄλλων, οὓς ῥᾷον μετρήσει τις, ἀλλὰ ὄχλου μυρίου ὀφθαλ μοῖς τε βλέποντος, καὶ οὕτω θαυμάζοντος, καὶ στό μασιν ἀνακράζοντος ἅπερ ἡ θεία διδάσκει συγ γραφή. κβ'. Σημειωτέον δὲ ὅτι ἐν τῷ, νόσφισμα ὑμῖν οὐ γενήσεται φίλοις, φίλους προσεχῶς μὲν ἐν τῷ πα ρασχεδὸν μόνους ἔφη τοὺς ἁγιωτάτους ἀποστόλους" ἄλλως δὲ διὰ μέσων ἐκείνων ἡ σωτήριος ἐπαγγελία καὶ εἰς τοὺς μετ' αὐτοῦ διαβαίνει, καὶ οὐδὲ παύτε ται καταβαίνουσα, ζῶντας δηλαδὴ ἀποστολικῶς, εἶν πεῖν δὲ ταὐτὸν, καὶ θεοπρεπῶς. Ορα δὲ τὸν νευρίζο μὲς, δριμέως ἐνταῦθα· δεχθὲν, ὅ ἐστιν ἀφελῶς καὶ γλυκέως, εἰ καὶ ἄλλον τρόπον ἀσυνήθως τῇ κοινῇ ἐμιλίᾳ· οἱ γὰρ πολλοὶ ἐν τοῖς νῦν καθ' ἡμᾶς νοσφί

5A1 ζεσθαί τε φασὶ τὸ σφετερίζεσθαι καὶ ἰδιοποιεῖσθαι talem alieni usurpationem boni; sic enim quis τὰ ἀλλότρια· καὶ νοσφισμὸν τὴν τοιαύτην ιδιοποίη σιν οὕτω γὰρ καὶ νοσφίζεσθαι τις τὰ τῶν πέλας λέγεται, καὶ νοσφισμὸν ποιεῖσθαι τῶν παρ' ἑτέροις Εντων· καὶ ἔστι τοιοῦτον νοσφίζεσθαι, τὴ νόσφι καὶ χωρὶς τοῦ ἔχοντος πραγμά τι ποιεῖν διὰ ἐπικτήσεως οὐκ ἐπαινετῆς. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐν τοῖς ὕστε pov. κγ'. Ὁ δὲ τῶν παρ' Έλλησι ποιητῶν πρώτιστος, τὸ νοσφίζεσθαι τίθησιν ἐπὶ ἔννοιαν ὁποίαν· οἶδε καὶ ὁ ἱερὸς οὗτος μελωδός. Νοσφίζεσθαι γάρ, φησὶν ἐκεῖνος, ἀνδρὸς γυναῖκα καὶ θυγατέρα, ὅ ἐστιν ἰδίᾳ καθεσθῆναι· καὶ γυναῖκα φονεύσασαν ἄνδρα τὸν ἑαυτῆς νοσφίσασθαι ἐκείνου κειμένου καὶ ἔτι ἀσπα ροντος· ἐκείναις δὲ ταῖς χρήσεσιν ἀκολουθήσας ἀκρι δῶς ὁ ἱερῳδὸς οὗτος, νοσφισμὸν ἔφη τὴν ἀναχώρη σιν, ὅ ἐστι τὸν χωρισμόν, τὸ νόσφι δηλαδή γενέσθαι τῶν ὁμιλητῶν· τὸ δὲ ὑμῖν ἀσφαλῶς ἔχοι ἂν καὶ διὰ του η γραφόμενον, ἵνα συνεισάγων καὶ ἑαυτὸν ὁ Σωτήρ, λέγῃ ὡς Οὔτε ἐγὼ ὑμῶν ἐμαυτὸν χωρίσω, εἴτε ὑμεῖς ἐμοῦ χωρίσεσθε. Εἰ γὰρ κατὰ τὸν εἰ πάντα τὸ διαζευγνὺν τοῦ διεζευγμένου διέζευκται, οὐκ ἂν εἰκὸς εἴη οὐδὲ δυνατὸν, ἐμοῦ μεθ᾽ ὑμῶν ἦν της, μὴ καὶ ὑμᾶς μετ᾿ ἐμοῦ εἶναι, καὶ τὸ ἀνάπαλιν. Αἴτιον δὲ τοῦ τοιούτου μὴ νοσφισμοῦ ἡ φιλία - ἐπεὶ γὰρ δι' αὐτὴν ὑμῶν τε ἔκαστος ἄλλος ἔστιν ἐγώ, καὶ ἐγὼ δὲ ὅπερ ἄλλος ὁ καθ᾽ ἕνα ὑμῶν· οὐδεὶς καστρισμός δι' αἰῶνος. dicitur νοσφίζεσθαι subtrahere vicinorum bona, et furtum facere corum quæ cæterorum sunt; et sic νοσφίζεσθαι significat aliquid separare, et procul a possessore removere per acquisitionem non laudabilem. Sed hoc in sequentibus. 23. Princeps Graecorum poetarum idem verbum hac mente accipit, sicut novit sanctus noster auctor; νοσφίζεσθαι, ait ille, a viro uxorem et filiam, id est scorsum ponere: et mulierem quæ virum suum interfecerat νοσφίζεσθαι, procul removere ab illo jacente et adhuc spirante. Quem sensum apte sequens auctor noster, νοσφισμόν ai secessum, id est separationem, procul a contubernalibus abesse. Verhum autem dµly recte diceretur per litteram (ἡμῖν), ut inducens seipsum Salvator dicat Non meipsum a vobis secerno, nec vos a me separabimini. Si enim, ut quidam ait, dividens a diviso dividitur, non verisimile esset nec possibile, me manente vobiscum, vos mecum non esse et vice versa. Causa autem hujus indivisionis amicitia; quoniam enim per eam unusquisque vestrum, et nemo a seipso dividitur vivens, non proinde separatio vobis erit in æternum. δὲ ἑαυτοῦ νοσφίζεται ζῶν· οὐδ᾽ ἄρα ὑμῖν ἔστα: 21. Excelsus vero thronus magnum habet apparatum descriptionis, quasi sit formosa quædam ædificatio; sufficiet autem ejus altitudinem ostendere ex hoc textu: Qui in altis habitat, et humilia respicit. Ejus qui sic omnia videt, excelsus omnino visibilis thronus. Si autem quæ hic sunt excelsa montium augustum quid sunt, multo augustiora quæ sunt in coelo, cujus portae, juxta Psalmistam, elevantur ascendente Salvatore Christo. Vide nunc paternum thronum; non enim dixit: in proprium excelsum thronum, id est meum, ne aliqua divisio appareret inter illum et Patrem, duplici adumbrata throno. Maluit enim paternum thronum dicere, ut sicut una est adoratio sanctæ Trinitatis venerata simul in una adoratione, sic et unus sit thronus, una sedes; manifeste autem thronus est sedes sanctæ Trinitatis in bonitate: consessio auκι'. Ο δὲ ὕψιστος θρόνος πολλὴν μὲν ἔχει γρα φικὴν συγκρότησιν, ὡς οἷα και τινα λαμπρὰν ἀρχι τεκτόνησιν· ἀρκέσει δὲ μόνον παραδεῖξαι τὸ αὐτοῦ ὕψος ἐκ τοῦ, ὁ ἐν ὑψηλοῖς κατοικῶν καὶ τὰ ταπεινὰ ἐφορῶν. Τῷ γὰρ οὕτω παντεπόπτῃ, καὶ ὕψιστος πάντως ὁ ἐποπτικός θρόνος θρόνος· εἰ δὲ καὶ τὸ αὐτ τοῦ εἶναι τὰ ὑψηλὰ τῶν ὀρέων σεμνόν ἐστι, ἀλλ' ὑπέρσεμνα τὰ κατὰ τὸν οὐρανὸν, οὗ αἱ πύλαι κατὰ τὸν ψάλλοντα αίρονται ἀναλαμβανομένου τοῦ Σωτῆ ρος Χριστοῦ. "Ορα δὲ ἐνταῦθα τό, πατρῷον θρόνον· οὐ γὰρ εἶπεν εἰς οἰκεῖον ύψιστον θρόνον, τουτέστι τὸν ἐμὲν, ἵνα μή τις διαίρεσις εμφανείη αὐτοῦ πρὸς τὸν Πατέρα υποσκιασθεῖσα τῷ τοῦ θρόνου δυασμῷ. Επέκρινε δὲ πατρῷον θρόνον εἰπεῖν, ἵνα ὥσπερ μία προσκύνησις τῆς ἁγίας Τριάδος συμπροσκυνουμένης ἐν μιᾷ προσκυνήσει, οὕτω καὶ θῶκος εἷς καὶ συνεὁριασμός· ὧν ὁ μὲν θρόνος τὸ ἐν ἀγαθότητι βασιλιχῶς ἑδραῖον τῆς ἁγίας Τριάδος δηλοῖ· ὁ δὲ συνε- tem symbolum est indivisionis ejus. Verbum autem ὁριασμὸς τοῦ κατ' αὐτὴν ἀχωρίστου σύμβολόν ἐστι· τὸ δὲ συνεδριάζων ἐκ τοῦ κοινώτερον λεγομένου συνεδρίου παρείλκυσαι. Η γὰρ ἕδρα ὅπερ ἐστὶ καθέδρα τρισύλλαβον ῥῆμα παράγει τὸ ἑδράζειν, οὐ μὴν ἑδριάζειν· δικαστικὴ δὲ λέξις τὸ συνεδριάζειν πρέπουσα Υἱῷ τῷ καὶ κρίνοντι καὶ συγκρίνοντι τοῖς ἴσοις τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι, καὶ ἐλευσομένῳ κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς. κα'. Τὸ δὲ ἐκχεῶ, προφητική λέξις ἐστὶ, τοῦ Ἰωὴλ δηλονότι, καὶ ἔχεται ἱερωτάτων ἐννοιῶν, ὧν μία καὶ ἡ κατὰ τὸ ἅγιον βάπτισμα, εἰς ὃ καταδύντες, οὕτω καὶ συναναστάντες σωτηρίου ἱμάτιον ἡμφιέσμεθα, χιτῶνα τοῦτον φωτεινὸν περικέχυμενον ἡμᾶς, καὶ διεμσυνεδριάζων ex voce communiter συνέδριον trahitur; έδρα enim, id est cathedra, verbum trisyllabun producit εδράζειν ut et εδριάζειν; judiciale autem verbum συνεδριάζειν convenit Filio qui et judicat, et conjudicat cum æqualibus personis Patre et Spiritu sancto, qui venturus est judicare vivos et mortuos. 25. Verbum deinde effundam propheticum est, ex Joel videlicet sumptum, et abundat sanctissimis cogitationibus; quarum una ad sanctum lavaerum refertur, in quod descendentes et mox assurgentes, salutis vestem induti sumus, splendidam hane tuni-

cam circumfusam et ostendentem Spiritum san- φαίνοντα ὅτι θεῖον Πνεῦμα ἐκκέχυται ὥσπερ εἰς ctum descendisse sicut in sanctos illius ætatis, ita et in eos qui postea fuerunt, et usque ad nos. Si autem et fluminis undam líbet dicere argenteain, simul et pulchram, et candidam, quando leniter fluit quod adjectivum apte apponemus propheticæ huic effusioni a sanctis apostolis desideratæ, juxta sacrum hymnum, huic igni et flammæ, et lumini illuminaturo eos in commune bonum? 20. Notandum porro quod, sicut in sequentibus patet, amat inspiratus noster Joannes liquidos, ut quidam ait, arte facere suos versus, ex sacris talibus textibus; gaudet aspergere hoc scribendi genus ex sacris Scripturis, ex quibus habemus, si nobis opus sit, salientes undas, quales Sanaritanam genuerunt; et puteorum aquam quibus antiqua sacra Scriptura refertur; et flumina evangelica ex abysso sapientiæ divinitus defluentia; et rores et pluvias voluntarias; qualis et mannae piuvia, et procellæ quasi semper pacificæ, quas ad saIntem vulgo stillat, et pluit, et efundit; et quasi imber descendens in vellus, et quasi stillans super terram, cujus nomen unguentum effusum, sicut accepimus per laudabilem suam evacuationem; superfertur autem nobis nebula salutaris, lucida ipsa, utpote quæ solem intra se inclusit, et pluvia nutrice mundi fœta, quæ exinde subito inclinata, Rullo modo cessat mundum verum spiritualem hominem opimare et vivificare. 27.Talibus verbis densatæ sacræ Scripturæ fulcitur quodam modo prædictum verbum effundo. Hic in mente habendum quod verbum hoc pro cœlesti rore scriptum est, ut non solum Filius credatur pluvia effusa super ' τοὺς τότε ἁγίους, οὕτως καὶ εἰς τοὺς μετ᾿ ἐκείνους καὶ ἕως καὶ εἰς ἡμᾶς· εἰ δὲ ποτάμιον χύμα φιλού μεν ἀργύρεον λέγειν, ἔτι δὲ καὶ καλὸν καὶ λευκὸν ὅτι ἡδὺ προῤῥέει, ποῖον ἂν ἐπίθετον προσαρμόσωμεν εἰκαίως τῷ εἰρημένῳ προφητικῷ χεύματι τῷ ταῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ποθητῷ κατὰ τὴν ἱερὰν μελωδίαν, τῷ καὶ πυρὶ, καὶ φλογι, καὶ φωτὶ περιλάμψοντ αὐτοὺς εἰς κοινὸν ἀγαθόν; κς'. Ιστέον δὲ ὅτι καθὰ καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς φανεῖται, χαίρει ὁ πνευματῳδὸς οὗτος Ιωάννης ὑγρὰ κατὰ τὸν οὕτως εἰπόντα ποιῶν ἐπίτηδες τὰ κατὰ αὐτὸν ἔπη, ἐκ τοιούτων ἱερῶν λέξεων χαρεὶς ὑδρεύσασθαι τὸν τοιοῦτον γραφικὸν τρόπον ἐκ τῶν θειοτάτων Γραφῶν, ἐξ ὧν ἔχομεν οἱ χρήζοντες πηγιματά τε ύδατα, ὁποῖα καὶ τὴν Σαμαρείτιν ἐζωογόνησε, καὶ φρεατ τιαία, ὧν ἡ παλαιὰ θειοτάτη Γραφή γέμει· καὶ ποτάμια εὐαγγελικὰ τῆς θεόθεν ἀβύσσου σοφίας ἀναπιδύοντα, καὶ δρόσους καὶ βροχὰς ἑκουσίους· ομήροι, οὓς ἐπὶ σωτηρίαν κοινῇ καὶ ψεκάζει, καὶ ὁποία καὶ ἡ τοῦ μάννα, καὶ οἱ ὡς ἑκάστοτε εἰρηνικά δει, καὶ καταδράσσει· ὁ καὶ ὡς ὑετὸς ἐπὶ πόκον καταβὰς, καὶ ὡς οἷα σταγών στάζουσα ἐπὶ τὴν γῆν, οὗ ὄνομα μύρον, ἐκκενωθὲν καθὰ παρελάβομεν διὰ τὴν αὐτοῦ ἔνδοξον κένωσιν· ὑπερφέρεται δὲ ἡμῶν καὶ νεφέλη σωτήριος, φωτεινή τε ἐκείνη ὡς ἥλιον στέξασα ένδον, καὶ ἄμβρου δὲ κοσμοτρόφου ἐγχ μων, ὅς ἐκεῖθεν καθάπαξ ἐκκύψας οὐδέ ποτε ἀνίησι τὸν κυρίως κόσμον τὸν πνευματικὸν ἄνθρωπον πολίνων καὶ ζωογονών. κζ'. Τοιαύταις οὖν λέξεσι τῆς ἁγιωτάτης περι κνωμένης γραφής, συστοιχεῖ πῶς ἐκείναις, καὶ τὰ ὡς εἴρηται ἐκχεῶ· ἔνθα ληπτέον εἰς νοῦν, ὅτι ἡ λέξις ellus hoe purissimum, sed pluvia αύτη ὡς ἐπὶ οὐρανίου ὄμβρου ἐγράφη, ἵνα μὴ μόνον voluntaria et optata sit et Spiritus, sanctus ut olim et postea in sanctos apostolos, ita et nunc in omnem Christianam creaturam effusus. Ex verbo autem effundo, ut dictum est, et effusio sapientiæ in dignos missa est, et omnis spiritualis lætitia et gratia inde in labiis sanctis effusa sunt. Si autem intermiseendum sit aliquid aliud, inde oritur Israelticus vulgus quando multiplicati in Ægypto sicut arena maris terram totam repleverunt. Talem autem cœlestem effusionem dulcem et lætam et; consolatricem habentes et nos, et lætabundi de superna boni concessione, simul contrario animo versemur, el caveamus, et humiliemur, maxime quando audierimus: Effunde super eos iram tuam, quam hi soli fugient qui effundunt coram Deo deprecationein suam. 28. In bisce notandum est verbum effundam, nexum esse et vinculum Salvatoris Christi, per quod non separatur ab amicis suis: dum enim effundit Spiritus gratiam in eos, sic semper inest eis: quod Spiritum autem attinet, continebitur in voce effun. dam, ut dicatur: De Spiritu meo effundam. Facile autem intelligitur hoc: Effundam gratiam Spiritus in ὁ Υἱὸς ὑετὸς νοοῖτο βρεχθεὶς ἐπὶ πόκον ἐκεῖνον καθαρώτατον, ἀλλὰ βροχή τις εἴη εκουσία καὶ εὐκταία, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ὥσπερ πάλαι ποτέ, ὕστερον δὲ καὶ ἐπὶ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ πᾶσαν σάρκα χριστιανικήν· τοῦ δὲ ὡς ἐβρέθη έκχεῶ, καὶ χύμα σοφίας ἐπὶ τοὺς ἀξίους ἀπεστά λακται, καὶ πᾶσα δὲ πνευματικὴ χαρὰ καὶ χάρις ἐκεῖθεν ἐν χείλεσιν ἁγίοις ἐξεχύθησαν. Εἰ δέ τι παρενθεῖναι χρὴ καὶ ξενίζον ηρέμα, ἐκεῖθεν καὶ τὸ Ἰσραηλιτικὸν ώρμηται χυδαίον, ὅτε δηλαδὴ πληθυν Ο νόμενοι ἐν Αἰγύπτῳ ἐκεῖνοι καθὰ καὶ ἄμμου χύμα 4 θαλάσσης χυδαῖοι ἐγίνοντο ἐπὶ τῆς γῆς· τοιοῦτον δὲ οὐράνιον χεῦμα γλυκὺ καὶ ἱλαρίνον, καὶ παρήγορον ἔχοντες καὶ ἡμεῖς, καὶ χαίροντες τῇ ἄνωθεν ἀγαθοχν σίᾳ, ὅμως ἐνθυμοίμεθα καὶ ἑτεροῖα, καὶ αὐτίκα εὐλαβοίμεθα, καὶ συστελλοίμεθα, καὶ μᾶλλον ὅτε ἀκούομεν τὸ, Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, ἣν μόνοι φευξούν ται οἱ ἐκχέοντες ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τὴν δέησιν αὐτῶν. κη'. Νοητέον δ' ἐν τούτοις τὸ ἐκχεῶ, ἅψιν οἷόν τινα καὶ ἀφὴν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, δι' ἧς οὐ νοσεί ζεται τῶν αὐτοῦ φίλων. Εκχέας γὰρ τὴν τοῦ Πνεύ ματος χάριν ἐπ᾿ αὐτῶν, καὶ σύνεστιν οὕτως αὐτοῖ; εἰσαεί· τὸ δὲ τοῦ Πνεύματος, κολληθήσεται μεν ἀσφαλῶς καὶ εἰς τὸ ἐκχεῶ, ἵνα λέγῃ ὅτι Ἐκ τοῦ Πνεύματός μου ἐκχεῶ· εὐοδοῦται δὲ καὶ τὸ ἐκχεῶ,

Spiritus autern gratia non individua, sed omnino triplex; infinita autem, illam ostendit magnificatn et multam; sicut et multæ miserationes Dei, maguam multitudinem bonitatis ejus, non procul abest ab hoc sensu invidiæ carentia. τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος τοῖς, ὡς εἴρηται, ποθοῦσι eos, ut dictum est, qui cupiunt ejus illuminationem; τὴν αὐτοῦ λάμψιν· ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος χάρις, οὐκ ἂν ἰδιάζουσα εἴη, ἀλλὰ πάντως Τριαδική. Η γὰρ ἄφθονος δηλοῖ μὲν καὶ τὴν δαψιλή και πολλήν καθότι καὶ πολλοὶ οἱ οἰκτιρμοί τοῦ Θεοῦ, καὶ πολὺ τὸ πλῆθος τῆς αὐτοῦ χρηστότητος· οὐ πίπτει δὲ μακρὰν σημασίας τοιαύτης οὐδὲ ἡ ἀφθόνητος. Τροπάριον δεύτερον τῆς πρώτης ᾠδῆς. 11. Ορος βεβηκὼς ἀτρεκέστατος λόγος Γαληνόμορφον ἐκτελεῖ τὴν καρδίαν, Εργον γὰρ ἐκπεράνας, εύφρανεν φίλους, Πνοῇ βιαίᾳ καὶ πυρὸς γλωττήμασι. Νείμας τὸ Πνεῦμα, Χριστὸς ὡς ὑπέσχετο. Troparium secundum primi hymni. Terminus perfectus verissimum verbaiu Tranquillæ formæ implet cor: Opere enim expleto lætificavit amicos, Flatu violento, et ignis glossematis Dato Spiritu, Christus ut pollicitus est. κθ'. Έοικε γνωμικῷ τινι λόγῳ ἡ καταρχὴ τοῦ 29. Sermoni sententioso simile videtur initium παρόντος τροπαρίου, ἵνα οἱ μὲν πρῶτοι κείμενοι δύο & presentis stropha, ita ut duo primi versus omniuo στίχοι λέγωσιν ἐν τῷ καθόλου, ὅτι ὁ ὅρος ὁ βεβηκώς ἔγουν ὁ στεῤῥὸς καὶ ἀληθέστατος λόγος, γαληνιᾷν πκεῖ τὰς καρδία;· ἔχει δὲ οὐχὶ οὕτως ἁπλῶς, ἀλλὰ χρὴ τὸ Χριστὸς ὄνομα κείμενον πρὸς τῷ τέλει τοῦ πέμπτου ιαμβείου προσαρμόσαι τοῖς κατάρκται; δυσὶ στίχοις, καὶ εἰπεῖν οὕτω θεολογικῶς· Ὁ Χριστὸς, ὁ βεβ, πώς δρος ὁ ἀτρεκέστατος λόγος, γαλήνης αἰτιός ἐστι τῇ τῶν αὐτοῦ φίλων καρδίᾳ. Πόθεν τοῦτο δῆλον; ἐὰν τὴν παροῦσαν γνώμην καταγαγόντες ῥητορικῶς εἰς τι μερικὸν πιστωσώμεθα ἐκείνην δι αὐτοῦ· ἰδοὺ γὰρ ὡς βεβηκώς φησι καὶ στάσιμος ὄρος, καὶ ὡς λόγο; τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀψευδές, ὑποσχόμενος ἤδη τοῖς φίλοις μαθηταῖς ἀκύμαντον καρδιακὴν γαλήνην, καὶ εἰς ἔργον προαγαγὼν τὴν ὑπόσχεσιν, εὔφρανεν αὐτούς. Τί δὲ ἦν τὸ ἔργον ὅπερ ἐπαγγειλάμενος ἐξεπλήρωσε; τὸ διαμερίσαι αὐτοῖ; τὸ ἅγιον Πνεῦμα οὐκ ἠρέμα καὶ ἡσυχῇ κατά τι παρ μέθυστον καὶ οὕτω τοῖς ἐν κόσμῳ ἀνεπίγνωστον, ἀλλὰ πρὸς ἐνάργειαν ἐν πνοῇ ἀνέμου βιαίου, ἣν οὐκ ἣν λαθεῖν, καὶ γλώτταις πυρός, οἷα γλωσσών πυριτέφρων, ὡς οἷον ἐξ οὐρίας πνοῆς τινος, ἄνωθεν ἐμφανῶς ἐρχομένων ἐπὶ τοὺς μαθητάς, καὶ ἐμπυρευουσῶν ἐκείνας ἀοράτως ἁγιώτατα νοήματα, καὶ λαλιὰς ὁμοίας· ὡς ἂν καὶ γλώσσαις ἀγγέλων λαλῶσι, καὶ εἰς λειτουργικά φλογοειδῆ ἐγγράφωνται πνεύ ματα. κ. Καὶ τοιοῦτο μὲν ὁ τοῦ τροπαρίου νοῦς, ὡς ἐν συναιρέσει ἐκθέσθαι κατά πρώτην απλουστέραν ἐπιβολήν. "Εστι δὲ καὶ ἄλλως αὐτὴν διαθήσεσθαι χαριέστερον. Ο ρηθεὶς ὅρος καὶ Λόγος Χριστὸς εἰδώς τεταραγμένους εἶναι τοὺς ἁγίους αὐτοῦ μαθητάς ἐπὶ δυσελπιστία;, ὡς εἰκὸς, καὶ συννοίας μετὰ τὴν ἐκείνου ἀνάληψιν, ἔπαυσε τὸν τοιοῦτον τάραχον αὐτ τοῖς ὡς γαληνιᾷν. Πῶς δὲ κατέστησε τὸν τάραχον; Βοίαν πέμψας πνοήν, ῃ καὶ γλώσσαι πυρὸς ἀναμε Π μιγμέναι, θαῦμα εἶχον· καὶ τοῦτο ποιήσας, εύφρανε τοὺς ἁγίους ἀποστόλους κατὰ τὴν αὐτοῦ πρὸς ἐκεί νους ὑπάσχεσιν· καὶ ἔστι γλυκύτερον οὕτω διατεθέν καὶ ἀστεῖον τὸ νόημα, οι διὰ πνοῆς βιαίας γαλήνην εὐφρόσυνον μεθώδευσεν ὁ Θεὸς τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς. Οὕτω δὲ καὶ τῆς δευτέρας εννοίας τοῦ τροπαρίου ἐν ἐπιτομῳ καθεσταμένη;, πρῶτα μὲν ἐπισημαντέον ὡς εἰ καὶ ἀνεπισφαλῶς τὸν ὄρον ἔστιν εἰπεῖν ἀτρική enuntient terminum perfectum, stabile scilicet et verissimum verbum, quieta facere corda. Non sic autem simpliciter se habet, sed oportet nomen Christi in fine quinti versus adaptari initialibus his duobus versibus, et dici sic theologice: Christus terininus perfectus, verissimum Verbum, tranquil litatis causa est suorum corde dilectorum; unde hoc patet? Si præsentem sententiam reducentes rheto - rice ad aliquid particulare, hinc illam faciamus lìde dignam. Dicit elenim: Perfectus et stabilis terminus, et Verbum Dei et Patris non mentitur, sed promissa jam dilectis discipulis quieta cordis tranquillitate, promissa perficiens lætificavit eos. Quid autem erat quod nuntiatum complevit? Partiri eis Spiritum sanctum, non sensim et paulatim quasi intrusum aliquid et sie his qui in mundo erant incognitum, sed cum evidentia in flatu venti vehementis qui latere non poterat, et linguis igneis. ut linguis igni similibus, velut secundo aliquo fatu ex alto manifeste delapsis in discipulos, et inflammantibus in eis invisibiliter sanctissimas cogitationes et locutiones: quasi linguis angelorum loquerentur, et inter ministrantes spiritus igniformes ascriberentur. 30. Et hæc quidem strophæ mens, sic compendiose exposita, ex prima et simpliciori conjectura. Potest autem exponi elegantius: Christus dictus terminus et Verbum, sciens turbatos esse sanctos discipulos præ desperatione, et tristiti: post discessam suum, tali finem imposuit eorum turbationi; ita ut quieti fierent. Quomodo autem turbationem compressit? Viclenti omnino fatu, cui et linguæ ignis admistæ erant mirum in modum; quo facto lætificavit sanctos discipulos secundum ipsis datam promissionem, Et est jucundior sic positus, et proprius sen sus, si per ventum vehementem tranquillitatem la:- tam insinuavit Deus apostolis suis. Sic secundæ strophes sententia compendiose exposita, ostendendum primo quomodo certissime terminus dici possit verus, et Verbum firmum; simul et pro accurata diligentia, termini denuntiatur firmitas, et Verb

EUSTATHI THESSALONICENSIS METROPOLIT.E veracitas; deinde discutienda veniunt pro luci- καὶ τὸν λόγον βεβηκότα· ὅμως πρὸς ἀκρίβειαν ὅρον ditate singulæ strophiæ partes. μὲν κατηγορεῖται τὸ βεβηκός, λόγου δὲ τὸ ἀτρεκές· εἶτα δὲ διαληπτέον ἐπὶ σαφηνείᾳ καὶ τὰ κατὰ μέρος τοῦ τροπαρίου. κα'. Ομώνυμος λέξις ὁ ὅρος· ὅρος γὰρ λέγεται ἀῤῥενικῶς, κοινῶς μὲν καὶ συνηθέστατα ἡ κατὰ γῆν περιγραφή, ὅπερ ἐστὶν ὁρισμός, παρὰ ὁρᾶν αὐτή; γενόμενος· εὐόρατον γὰρ ὁ τοιοῦτος ὅρος καὶ εὐσυνο Οπτον ποιεῖ τὸ ἑκάστου, ἢ χωράφιον, ἢ ἀμπέλιν ἢ γήπεδον, ἢ ὅλως εἰπεῖν τύπιον· τοπική γάρ τις λέξι; ὁ τοιοῦτο; ὅρος, καὶ κυρίω; λεγόμενος βεβηκώς ἐξ οὗ παροιμιώδης παραγγελία τὸ χρῆναι μένειν ἕκαστον ἐντὸς τοῦ οἰκείου ὅρου, ήγουν μὴ παρεκβαίνειν τὸ ἢ ὅσιον ἢ δίκαιον. Ο δ' αὐτὸς καὶ ὅροι λέγεται ουδετέρῳ γένει· ἀφ' οὗ πε παροιμίαστα: τ 31. Duplicem præbet sensum verbum δρο:; enuntiatur enim öpos masculino genere, vulgo et usitatisissime terrena circumscriptio, id est (ορισμός) quod ab ópậv deducitur; talis enim terminus visibile et oculis spectabile facit uniuscujusque prædium, vel vilem, vel hortum, vel quemcunque locum; locale enim verbum est hic õpo;, et apte dicitur firmum; unde proverbialis sententia, oportere ut maneat quisque intra terminum suum, id est non transgrediatur quod justum et sanctum est; idem autem dicitur ὅριον neutro genere; unde proverbium exiit, Ne tollas terminos æternos. Ex his autem erui- Μή μέταιρε ὅρια αἰώνια· ἐκ δὲ τῶν τοιούτων και tur ὁρίζω, circumscribo mensurabs terram, elinde verbum ἀφορίζω, cujus duplex significatio, sacra una, ut quando dicimus pluvian voluntariam segregare Deum servis suis; et segregari aliquem ex servis Dei, et Separavit Deus aliquem ad serviendum sibi; vel quando Separavit per electionem; idem autem est dicere ώρισε, hic enim inutilis est præpositio ἀπὸ, sicut et in ἀπεμνημόνευσεν pro εμνήσθη. Alia autem significatio verbi popisty exclusionem ostendit et ejectionem procul a consuetis finibus, juxta quam mentem et ab Ecclesia excluditur quis et a patria, procul scilicet a finibus ejus mittitur, et ostendit hic prepositio semotionem privativam, sicut in verbo απεμήνισεν, id est, iram deposuit pace inita. ὁρίζω, περιγράφω ἀναμετρῶν γῆν· καὶ ἀπ᾿ αὐτῶν σύνθετον τὸ ἀφορίζω. Διπλῆ δὲ αὐτοῦ σημασία· ἱερὰ ἡ μία, ὡς ὅτε λέγομεν βροχὴν ἑκούσιον ἀφορία ζειν τὸν Θεὸν τοῖς αὐτοῦ· καὶ ἀφωρίσθαι τινὰ ἐκ παίδων τῷ Θεῷ· καὶ, Αγώρισεν ὁ Θεὸς τὸν δεῖνα ὑπηρετεῖν αὐτῷ· ἢ ὡς περιώρισε κατ' ἐπιλογὴν ταὐτὸν δ᾽ εἰπεῖν ὥρισε, περιττευούσης ἐνταῦθα τῆς ἀπό προθέσεως, ὡς καὶ ἐν τῷ ἀπεμνημόνευσεν ἀντὶ τοῦ ἐμνήσθη· ἡ δὲ ἑτέρα ἑρμηνεία τοῦ ἀφορίζει ἐξορισμὸν δηλοῖ καὶ ἀποδίωξιν ἐκ τῶν συνήθων ὁρίων· καθ᾿ ἣν ἔννοιαν καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἀφορί ζεταί τις καὶ τῆς πατρίδος, ήγουν ἀπὸ τῶν ὁρίων γίνεται· καὶ δηλοῖ ἐνταῦθα ἡ πρόθεσις ἀπέλασιν τινα στερητικήν· ὡς καὶ ἐν τῷ ἀπεμήνισεν, ἔχουν ἀπέθετο τὴν μῆνιν σπεισάμενος. λβ'. Ἔτι δρο; λέγεται καὶ ὁ λόγος τῆς οὐσία; ἑκάστου προσώπου καὶ πράγματος φιλοσόφως· οὐ μέν τοι κοινότερον καὶ αὐτὸς, οἷον ὁ εἰπὼν ὅτι ζώον ἐστὶν οὐσία ἔμψυχος αἰσθητική, ὅρον ήγουν λόγον ὁριστικὸν εἶπε τοῦ ζώου, καὶ δήλωσιν τῆς οὐσίας αὐτοῦ· ἐδήλωσε γὰρ σαφῶς, καὶ ἀκριβῶς, και βεβαίως, καὶ ὡς εἰπεῖν εὐδιοράτως πρὸς ἀλήθειαν, τί ἐστι τὸ ζῶον· οὕτω δὲ καὶ ὁ εἰπὼν ὅτι ἄνθρωπος ἐστι ζώον λογικὸν, θνητὸν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτ τικὸν, οὐσίαν ἔφη τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῷ τοιούτῳ λόγῳ. τοῦτο γὰρ ἐστιν ἄνθρωπος, ὅπερ εἶπεν ὁ ῥηθείς ὁρισμό;· τὸ δὲ αὐτὸ ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀπά των, ὧν ἂν εἴποι τις· ἔτι ὅρος λέγεται φιλοσόφω 32. Dicitur etiam philosophis opo,, ratio exsistentiæ cujuslibet personæ et actus; non proinde latiori sensu hoc sumitur; sicut qui ait animal esse ens animatum sensibile, terminum aut rationem terminativam ait animalis, et manifestationem essentiæ ejus; plane enim et clare et perspicue el vere indicat quid sit animal. Sic qui dicit hominem esse animal rationale, mortale, mentis et intelligentiæ capax,essentiam hominis dicit esse in hoc verbo; hoc est enim homo quod 'ait dicta definitio; et idem similiter de cæteris cunctis, de quibus sermo. Dicitur adhuc philosophice ὄρος, pars propositionis, vel quasi simplex vox; et ut apertius dicam, verbum unum deliniens et circumscribens et sic καὶ μέρος προτάσεως, ἢ ὡς ἀπλή τις φωνή· καὶ clare ac perfecte manifestans cogitatum quoddam, id est unam simplicem cogitationem; sic propositio est simplex apprime et integra, non exquisita et captu facilis; Socrates philosophatur; termini autem ex quibus constat sunt Socrates et philosophatur, quorum unusquisque gást; dicitur apud doctos; exponit euim cogitationem, qua termi natur perfecta et veritas, simplicem, τ Socrates, et philosophatur; hinc quidem hominis, inde autem actionem. essentiam 33. Talibus autem terminis superior est apprime syllogismi medius terminus, qui inter duos extremos medius exsistens cum cadit in medio eorum, sicut tradunt philosophi, facile colligat eos; σαφέστερον εἰπεῖν, λέξις μία ὁρίζουσα και περιγρα φουσα καὶ οὕτω σαφῶς καὶ βεβηκότως δηλοῦσα νόημα τι ἐν, ἤτοι μίαν ἁπλῆν τινα ἔννοιαν· οἷον πρότασις μὲν ἐστι ἁπλουστατη καὶ ἀφελή;, καὶ ἀπερίεργο, καὶ εὔληπτος, το Σωκράτης φιλοσοφεῖ· δροι δὲ αὐτῆς ἐξ ὧν σύγκειται, τὸ Σωκράτης, καὶ τὸ φιλοσοφεῖ· ὧν ἑκατέρα καὶ φάσις λέγεται παρὰ τοῖς σοφές φάσκει γάρ τι νόημα προβεβηκυίαν ἀλήθειαν ώρα σμένον καὶ ἁπλοῦν τὸ Σωκράτης, καὶ τὸ φιλοσοφεί τὸ μὲν οὐσίαν ἀνθρώπου, τὸ δὲ ἐνέργειαν. λγ'. Τῶν δὲ τοιούτων όρων υπερτερεί μάλιστα δ συλλογιστικός μέσος όρος, ὃς μεσάζων τοὺς δια ἄκρους, ἐν τῷ πίπτειν μέσος αὐτῶν, καθὰ οἱ φιλοσο φοῦντες παραδιδόασι, συνάγει αὐτοὺς εὐμεθόδως·

ὡς ἐξ ἐκείνων καὶ τῶν κατ' αὐτοὺς δύο τὸ ἐλάχιστον 4 ita ut ex his propositionibus quæ inter se ad minus προτάσεων, ἃς ὁ μέσος απαρτίζει διπλούμενος, ἀποτελεῖσθαι συμπέρασμα βεβηκός οἷον καὶ στάσιμον διὰ τὸ ἀληθεύειν, καὶ οὕτως οὐ μὴν ἄλλως περαί νεσθαι τὸ διὰ σπουδῆς τῷ πλέκοντι τὸν συλλογισμόν· καὶ ἔστιν ὁ τοιοῦτος όρος προσφυέστατος τά γε κατά τὰ εἰκὸς, τῷ με φοουμένῳ ἐνταῦθα βεβηκότι ὄρῳ, τῷ Μεσσία Ἰησοῦ Χριστῷ, τῷ ἀκρογωνιαίῳ παντίμῳ λίθῳ, τῷ τῶν διεστώτων οὐκ εὐλογίστως λογικῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ συνδετικῷ. Πίπτων γὰρ αὐτὸς μέσος ἡμῶν τε τῶν ἐφαμάρτων καὶ τοῦ ὑπεραγίου Πατρὸς αὐτοῦ, συναποτελεῖ ὅπερ ἐστὶν αὐτῷ διὰ πολλοῦ σπουδά σματος, τὸ ἑνοποιεῖν ἡμᾶς, καὶ κολλήσας ὀπίσω ἐκείνου κατὰ τὸν ἅγιον Δαβὶδ ἀκολουθητικῶς, καὶ παριστάνειν εἰς πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὀπτανεσθαι· καὶ οὕτω τὴν σωτηρίαν ἡμῶν οὐχὶ ἁπλῶς περαίνειν ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι, ἀλλ᾽ ἀναγκαίως συμπεραίνειν· συνθελόντων γὰρ καὶ ἡμῶν, περατοί συνάγων τοιοῦτον τέλος· ἄλλους δὲ ὀκνεῖ, ὡς τὰ πολλὰ σώζειν άκοντας, καὶ ἐν χημῷ καὶ χαλινῷ τὰς σταγόνας ἄγχειν τῶν μὴ ἐθελόντων ἐγγίζειν αὐτῷ. Οὐ γὰρ οὕτω βιαστή ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ὡς ἑλκομένους καὶ τυραννουμένους πρὸς βίαν τὴν ἄλλοθεν σώζεσθαι ἡμᾶς· ἡ γὰρ ἂν πρὸ ἡμῶν οἱ δαί μονες τοῦτο ἔπαθον ἄν· οὐκοῦν δικαίως ἐξ ἀνάγκης τοὺς, ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἑτερογνάθους, καὶ ἀστόμους duo sunt, quas medius duplicans adaptat, perficiatur conclusio firma et stabilis quia vera est, et sic finem accipiat diligentia texentis syllogismum; et est talis terminus maxime congruus, ut videtur quidem ei qui canitur hic termino perfecto, Messia Jesu Christo, ngulari venerando lapidi qui conciliavit rationabiles homines a Deo male divisos; cadens enim medius inter nos peccatores et sanctissimum Patrem suumi, perficit quod ipsi maximæ curæ est, redigens nos in unum, et adjuncios post se, juxta sanctum David, constituens in conspeclu ejus ut videamur; et sic salvationem nostram non simpliciter perficiens cum Patre et Spiritu, imo necessario nobiscum procedens; voleutibus enim nobis optatus hic habetur exitus; alios autem plerumque tardat salvare invitos, et camo et freno eorum maxillas constringere, nolentium accedere ad eum. Non enim ita violenbum est regnum cœlorum, ut tractos et per vim aliunde coactos salvet nos; nec enim pro nobis id dæmones patèrentur; juste igitur ex necessitate eos qui, ut ita dicam, indociles sunt et dura cervice, et freni impatientes ita, ut omnino dirigens eos frenum penitus abjiciant, in abyssum præcipites dari sinit. καὶ δυσηνίους ἐν τῷ πάντη πάντως ἀποπτύειν τὸν ἀπευθύνοντα χαλινόν, ἀφίησι κατὰ κρημνοῦ φέρε σθαι. λδ'. Ετι ὄρος λέγεται θείῳ τρόπῳ καὶ λόγῳ καὶ ἐπὶ ἱερῶν ἀποφάνσεων, καὶ θείων κελευσμάτων. Προν γοῦν τῆς ἁγίας συνόδου φαμέν τινα, καὶ βασιλικοὺς ὀρισμούς· ὁ καὶ αὐτὸ, ἄγχιστα κεῖται τοῦ καὶ ὅρους εἰπεῖν· κἀντεῦθεν ὥρισε, φαμέν, ἡ ἁγία σύνο νος, καὶ ὥρισεν ὁ αὐτοκράτωρ. Λαμβάνουσι δὲ ἀφορμὴν αὐτὰ εἰς τὸ οὕτως ὠνομάσθαι ἢ ἀπὸ τοῦ κατὰ τὰς γαίας εἰρημένου ὅρου, ὡς γὰρ ἐκεῖνο; περιγράφει τὸ ἔσω αὐτοῦ εἰς ἀμετάβατον, οὕτω καὶ οἱ βηθέντες σεβάσμιοι ὅροι τὸ ὑπ' αὐτῶν κελευσθέν, καὶ ποιοῦσιν ἐκεῖνο βεβηκὸς καὶ ἀπαράβατον, καὶ ἀναντίῤῥητον, καὶ ἄμαχον τοῦ λοιποῦ, καὶ, ὡς εἰπεῖν, ἀδήριτον· ὁ δὴ καὶ τοῦ κατὰ τὴν γῆν ὅρου ἀρετὴ φαίνεται εἶναι. Ο γὰρ ἀκριβῶς περιωρισμένος καθ' ὁμολογίαν τόπος οὐκέτ᾽ ἀμφιβάλλεται ὑφ' ὅτου δεσπόζεται· διὸ οὐδὲ φιλονεικίαν ὑποκινεῖ μάχιμον, ὁποίαν πάσχουσιν οί, κατὰ τὴν ποίησιν, ἀμφ' οὕρεσι δηριόωντες, ήγουν μαχόμενοι περὶ γῆς ὅρων ἢ τοινυν ἐκ τοῦ τὰ γήδια περιγράφοντας ὅρου λαβόντες ὅρους λέγομεν τούς, ὡς ἐῤῥεθη, ἁγίους καὶ θείους, ἢ ἀπὸ τοῦ φιλοσόφως διασαφούντος τὴν οὐσίαν τοῦ ὑποκειμένου, καὶ διδάσκοντος αὐτὴν ἐναργέστατα. Ως γὰρ ὁ ὅρος ἐκεῖνος καθιστᾷ τὸν νοῦν βεβηκότως Αγουν βεβαίως εἰς τὸ καταλαβέσθαι ὅ τί ποτέ ἐστιν ἐκεῖνο, οὗ τὴν οὐσίαν ζητοῦμεν, οὕτω καὶ οἱ σεβά σμιος ὅμοι τυποῦσιν ἀποφαντικῶς εἰς εὔγνωστον καὶ πως βεβαίωσιν ἔμπρακτον ἀναμφίλεκτον, ὅπερ φρίζουσι. λε'. Τετραχῶς οὖν ἡμῖν ἐνταῦθα, κατὰ τὸ ἐν τοῖς παρούσε χρήσιμον, τεθεωρουμένου τοῦ ὅρου κατ' ἐπιδρομήν τὸ ὄρος γὰρ οὐδετέρῳ γένει ἐνταῦθα 34. Dicitur quoque špo; modo divino et verbo, de sacris effatis et divinis unionibus. Dicimus item δρον sacra synodi, οι βασιλικούς ορισμούς istud enim idem prope est ac dicere ὄρους; inde definivisse dicimus sacram synodum, et decrevisse imperatorem: ortum autem ducunt hæc, vel a termino in terra prænotato. Sicut enim hic eircumscribit quæ intra se sunt ita ut transgredi non possint, sic et prædicta veneranda decreta quod ab ipsis imperatur, et faciunt ut illud firmum sit, nec possit violari aut contradici aut impugnari, aut citra controversiam fiat; quod videtur esse virtus decreti in terra. Qui enim perfecte delimitatur per conventionem locus, cujus domini sit non ambigitur: unde nullam contentionem suscitat adversam, qualem patiantur qui, juxta poetam, circa limites concertant, id est de terræ limitibus pugnant, vel limitem prædia dividentem invadunt. Definationes vocamus, ut dictum est, Ble ctas et divinas, vel ab eo qui philosophica cơnstructione notam fecit substantiæ essentiam, et illam optime didicit. Sicut enim definitio hæc mentem firmiter instituit in intelligendo quid sit hoc cujus essentiam quærimus; sic veneranda decreta aperte manifestant quod interminant, ita ut bene cognitum sit, et cum explorata lide minime dubium. 55. Quadrupliciter igitur nobis secundum præ sentem usun considerato termino, ὅρος enim neutro genere hic intrusum fuisse nemo cogitabit, ut

EUSTATIII THESSALONICENSIS METROPOLIT.£ arbitror; videndum est, utrum apte et con- παραβυσθῆναι οὐδὲ ἐνθυμηθήσεται τι, οἶμα:, θεω grue Salvatori nostro Jesu Christo accommodentur Et bi quatuor sensus. Εt quidem primum examinemus et dicamus terminum, sicut et Verbum iugeniti Patris Filium dici theologice, ut terminantem eum, et ostendentem, et notum per se facientem. Sicut enim constans in terra terininus, si vocem haberet, diceret quidem ad auditorem quæ:itantem: Qui me videl scit quid a me limitetur; sic et Filius ait: Qui videt me, videt et Patrem; et, Ego in Patre, et Pater in me est. Sic igitur terminus existens maximus et Filius et Deus, habet necessario ex transpositione rerum bene fundatarum vel firmarum firmum esse, id est stabilem, immobilem, inconcussum, inaccessibilem, uni soli pervium, constantem, solidum, immutabilem. Si enim ter minus utilis sit quem nemo prætergredietur evellens et immutans, quales novimus eos qui antiquas metas transiliunt, quomodo non esset terminus perfectus qui secundum Patrem ininutabilis, et secundum naturam Girmissinus summe et immobilis est? Et hæc prima termini commentatio rapida, ex terra sumpti, et notissimi, et apertissimi. " ρητέον ἐν ἐπελεύσει, ὡς οἷόν τε, εἰ καλῶς καὶ οὐκ ἀπροσφῶς ἀρμόσουσι τῷ ἡμῶν Σωτῆρι Ἰησοῦ Χριστῷ καὶ οἱ τέσσαρες. Καὶ πρῶτον ἐπιβλητέον τῷ πρώτῳ· καὶ ῥητέον ὅτι ὅρος καθὰ καὶ Λόγος τοῦ ἀγεννήτου Πατρός ὁ Υἱός λέγεται θεολογικῶς, οἷα ὁρίζων ἐκεῖνον καὶ δεικνύς, καὶ γνωρίζων δι' ἑαυ τοῦ. ῾Ως γὰρ ὁ περὶ γῆν βεβηκώς προς εἴπερ ἀνελάβετο φωνὴν, εἶπεν ἄν ποτε πρὸς ἀκροατήν ζητητικών, ὅτι Ὁ ἐμὲ βλέπων οἶδε καὶ τὸ περιωρισμένον δι' ἐμοῦ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς λέγει ὡς Ο έωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· καὶ, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Τοιοῦτο δὲ ἂν ὄρος ὁ πάμμεγας καὶ Υἱὸς καὶ Θεός, ἔχει ἀναγκαίως ὡς ἐκ μεταφορᾶς τῶν εὖ διαβεβηκότων, ή βεβηκότων, καὶ τὸ βέβαιος εἶναι, ήγουν σταθερός, ἀμετακίνητος, ἀπαρασάλευτος, άνεπιχείρητος, ἐφ' ἑνὸς βάσιμος, ἑστὼς, ἀσφαλῆς, ἀμε τάθετος. Εἰ γὰρ ὅριον εὔχρηστόν ἐστι δ οὐδεὶς παρελεύσεται παραστῶν, καὶ ὁρογλυφῶν, ὁποίους οίδαμεν τοὺς ἀρχαῖα ὅρια υπερπηδώντας καὶ ὑπερ βαίνοντας, πῶς οὐκ ἂν εἴη ὄρος βεβηκώς, ὁ κατὰ τὸν Πατέρα ἀναλλοίωτος, καὶ τὴν οὐσίαν εὐπταθέ στατος ἐς ἄκρον καὶ ἀμεταποίητος; καὶ αὕτη μὲν ἐπιβολὴ πρώτη όρου επίτροχος, τοῦ γῆθεν δηλονότι καὶ γνωριμωτάτου κοινῶς καὶ σαφεστάτου. λς'. Εστι δὲ προσβιβάσαι τῷ ἡμῶν Σωτῆρι νοῦν ὁρικὸν καὶ κατὰ φιλοσοφούμενον ὁρισμὸν ὁμοία γορ γότητι καὶ ὀρθότητι. Εἰ γὰρ ὄρος ήγουν όρισμός ἐστι λόγος γνωρίζων, ἤτοι δηλῶν οὐσίαν ἢ προσώπου ή ἁπλῶς οἱανοῦν, εἴη ἂν καὶ ὁ Υἱό, ὁ τοῦ Πατρὸς λόγο;, ὄρος ἐκείνου, καθότι καὶ ἐγνώρισε τοῖς ἐν κόσμῳ καὶ εἰσέτι δὲ γνωρίζει τὸ ἐκείνου ὄνομα· οὐσιωδῶς δηλαδὴ καὶ ὡς ἔχει θεότητος ὁ Πατήρ. Πάντως γὰρ καὶ ὁ παρὰ τοῖς φιλοσόφοις βεβηκὼς ὅρος, ἀσφαλὴς καὶ βέβαιος ὁρισμὸς καὶ ὄντως ἀληθῆς, ὀνόματός ἐστιν ὑποκειμένου εἰς διδασκαλίαν, οὐσιώδης γνωρισμός· καὶ δόξοι ἂν ὁ μελῳδὸς ἐπαναπαύσασθαι μᾶλλον τη τοιαύτῃ ἐννοία. Διὸ καὶ ὡς οἷον πορισάμενος ἐντεῦθεν, επάγει παραφραστικῶς ἡ μεταποιητικῶς τὸ ἀτρε κέστατος Λόγος· ἄγων οἷον εἰς ἐν τὸν τοῦ Πατρὸς δρον τε καὶ Λόγον· ὧν τῷ μὲν ἐπιτέθειται ὁ βεβηκώς, τῷ δὲ ὁ ἀτρεκής· νοοῖτο δὲ ἂν ἀσφάλτως ὄρος ὁ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς Υΐδ;, καὶ κατὰ τὸ τρίτον σημαινόμενον τοῦ κατὰ πρότασιν ὅρου, εἴ τις οὕτω μετέλθοι τὸν 36. Adjungenda venit Salvatori nostro mens defnitiva, juxta philosophicum terminum, idque pari celeritate et rectitudine. Si enim terminus est verDum notam faciens, aut ostendens essentiam vel persona, vel qualensis, esset et Filius, Patris Verbum, terminus ejus quatenus manifestavit his qui erant in mundo et etiam nunc manifestat nomen ejus, substantialiter nimirum, qualenus divinitatem habet Pater. Omnino enim inter philosophos perfectus terminus, firma et stabilis, et essentialiter vera definitio, est nominis subjacentis ad notitiam præbendam substantialis cognitio; et certo videtur auctor huic sententiæ maxime hæsisse; unde quasi hinc comminiscens, inducit interpretative vel commutative rerissimum Verbum, in unum re. digens Patris et Verbum et terminum; quorum uni quidem adjungitur perfectus, alteri autem verissiwww. Existinatur certe terminus, Dei Patris Filius, secundum tertiam termini significationem in propositione, si quis sic sedulo mentem ejus exquirat: νοῦν ἐκείνου ἰσχνῶς. Ἐγώ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, Ego, ait, in Patre et Pater in me est; terininus igitur oblati quasi dualismi hujus sanctissimi et semper commansuri in unitate, est Filius simpliciter exsistens et cogitatus, mentem habens completam et in seipso perfectam; sed etsi excogitetur cum Patre coexsistens, cum eo unitus, simul agens, et certissime et in absoluta veritate; quod aliter determinatur, ei qui seit inquirere per hoc quod mediator sit ut in unitate redigat de qua paulo ante, ut licuit disseruimus. Sic et hoc breviter et quasi summæ rei et sententiæ signum attigerim. 37. Non multum autem laborabit quis, ut quarκαὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Ὅρος οὖν, οἷον προτεταμένου δυασμοῦ τούτου τοῦ ἁγιωτάτου καὶ ἀεὶ ξυμβιβαζο μένου εἰ; ἑνότητα, ὁ Υἱὸς ἁπλῶς καὶ ὧν καὶ νοούμενος, νοῦν ἔχων ὀλοτελῆ καὶ παντέλειον καθ᾿ ἑαυ τόν· ἀλλὰ καὶ συννοούμενος τῷ Πατρὶ καὶ συνὼν καὶ συμπροβαλλόμενος, καὶ συμπροτείνων τὰ ἐνεργή ματα, βεβηκότως καὶ πρὸς ἀλήθειαν ἀσφαλῆ, ἄλλως τα περατουμένην, ὡς ἐκεῖνος οἶδε μεθοδεύειν, καὶ διὰ τοῦ μεσιτεύειν δὲ ὡς ὑπὸ ἐνότητα συνάγειν ἡμᾶς, ὁποίαν ὁρικῶς πρὸ βραχέων, ὡς ἐξῆν δεδη λώκαμεν· καὶ οὕτω μὲν καὶ τοῦτο βραχυλογικῶς, καὶ ὡς οἷον ἐφάψασθαι κατά τι σημείον μεγίστου πράγματος καὶ νοήματος. 25. Τὸν δὲ τέταρτον όρον τῷ Παμβασιλεί προσαρτ !

μέσαι Υἱῷ, οὐ μακρὰν πονήσεταί τις, τὸν καὶ ἱερώ- tum terminum regio adoptet Filio sacratissimum τατον καὶ θειότατον καὶ βασιλείῳ ἐπιπρέποντα ἱερα τεύματι δρος γάρ ἐστι τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, καὶ ὡς τὸ πρὸ αἰώνων βεβουλευμένον καὶ τετυπωμένον καὶ ὡρισμένον, αὐτοκρατορικώτατον καὶ ἀγιώτατον θέ λημα αὐτὸς πληρώσας· καὶ πρωταπόστολος τῆς ἡμῶν σωτηρίας γινόμενος, καὶ δακτύλῳ Πατρός, δρου δίκην καὶ λόγου, τόμῳ ἐγγραφεὶς ἁγίως καθαρωτάτῳ παρθενικῷ, καὶ οὕτως εἰς ὅρον θεῖον ἀποτελε σθεὶς, καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἀποδοθεῖς, ἐπὶ ἀγαθῷ μεγίστῳ καὶ βεβηκότι, καὶ ἀτρεκεστάτῳ πρὸς αὐτήν, ἀκρίβειαν· καὶ οὕτω μὲν ἡμῖν ὁ βεβηκώς ὅρος, ὡς ἐξῆν, ἐπελευστικῶς τεθεώρηται· συνεπιδραμούσιν ἅμα καὶ τὸν μελῳδικὸν ἀτρεκέστατον λόγον· περὶ οὗ σαφέστερον ἔστιν εἰπεῖν, καὶ ὅτι σημασίας ούσης καὶ τῷ λόγῳ οὐχ ἁπλῆς, ἀλλὰ ὑπὸ δεκάδα, καθὰ ἐκτίθενται οἱ παλαιοί, τὸ ὕψιστον ἐν τῇ τοιαύτῃ λέξει σημαινόμενον ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐστὶν ὁ ἐνού. σιος, ὁ πρὸ πάσης ουσίας κτίστης, ὁ αἴτιος καὶ αὐτοῦ τοῦ κατὰ ἄνθρωπον λόγου καθ' ἂν ἐκεῖνος λογικὸς ὀνομάζεται· οὐ μόνον δηλαδὴ τοῦ προσ φορικοῦ τῆς ἰδιαιτάτης τοῦ ἀνθρώπου φωνῆς, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐνδιαθέτου, τοῦ εἰδοποιοῦντος τὸν ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς ἄνθρωπον· οὗ δὴ λόγω ποτὲ μὲν ψεῦὡς ὑπαγορεύοντος ἢ ἐφαμάρτως ἢ κατά τι άλλως παρατυχόν, ποτὲ δὲ πρὸς τῇ ἀληθείᾳ ὄντος, διέ σταλται ὁ ἐν ἀρχῇ Λόγος διὰ τοῦ μὴ ἁπλῶς ἀτροτῆς εἶναι, ἀλλὰ ἀτρεκέστατος, ὅ ἐστιν ἀληθέστατος, ὅπερ οἱ μὲν παρὰ τὸ στερητικόν α καὶ τὸ τορὶν, καὶ τὸ ἑκὼς εἶπον εἶναι· ἵνα εἴη ἀτρεκὲς τὸ μὴ τοῦ τοροῦ ἐκες, ήγουν τὸ μὴ πόῤῥω τοῦ σαφούς καὶ τεθαι quibuslibet, sed nec metuit. et divinissimum, et regio congruentem sacerdotio. ' Terminus est enim Patris Filius, et quatenus ante sæcula volitam et expressam et determinatam, omnipotentem et sanctissimam perfecit ejus volunta - tem; et primus præco nostræ salutis factus, et digito Patris, termini instar et verbi, volumini inscriptus purissimo Virginis, et sic in terminum divinum consummatus, et hominibus datus pro bono maximo et perfecto et verissimo; et sic perfectus terminus transeundo, ut decebat, visus est nobis qui simul conversati sumus cum sacratissimo verissimo Verbo; de quo apertius dicendum est quod significatione τοῦ verbo non simplici exsistente, sed decuplici, sicut docent antiqui, altissima hujus signéfcatio est Dei Verbum substantiale, ante omnem substantiam creator, auctor hujus qui in homine est verbi secundumn quod et rationabilis vocatur; non solum prolationis propriæ homini vocis, sed intimi sensus, unde in se constituitur homo; non verbi quod errorem profert vel culpabiliter, vel ob aliquam circumstan - tiam, aliquando autem præter veritatem est; non ad hoc assignatum est in principio Verbum, eo quod sit non simpliciter verum, sed ἀτρεκεστατον, quod alii ab a privativo, et τυρόν, et ἐκὰς derivant, ita ut sit ἀτρεκὲς τὸ μὴ τοῦ τοροῦ ἐκας, id est, non procul a recto et securo per veritatem; alii. alı a privativa particula, et xpłw; qni enim veritate gauder, non solum non erubescit loquendo coram βημένου διὰ τὴν ἀλήθειαν· οἱ δὲ παρὰ τὸ α στερητικόν μόριον καὶ τὸ τρέω τὸ φοβοῦμαι. Ο γὰρ τῇ ἀλη θεί, χαίρων οὐ μόνον οὐκ αἰσχύνεται λαλῶν ἐναντίον ὧν ἂν λέγοι, ἀλλ᾽ οὐδὲ φοβεῖται. λη. Ενθυμητέον δ' ἐνταῦθα ὅτι καθὰ ὑπὲρ ἅπα σαν οὐσίαν ἡ οὐσία ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, καὶ πάντα δὲ τὰ κατ' αὐτὸν ὑπὲρ ἅπαντα τὰ ἐγκόσμια, οὕτω καὶ ἡ αὐτοῦ ἀλήθεια ὑπὲρ ἅπασαν ἀλήθειαν. Ο μὲν γὰρ ἐν ἡμῖν λόγος ἑκάτερος ὅτε καὶ ἀληθεύσει, οὐκ αὐτ τὸς ἐποίησεν ἡ ποιεῖ τὸ πρᾶγμα ἐκεῖνο περὶ οὗ ἀλη θεύει, ἀλλὰ καταλαβόμενος ἐκφαίνει τὴν ἐπ' ἐκείνῳ ἀλήθειαν· ὁ δὲ πανάγιος Λόγος καὶ ὄρος τοῦ Πατρὸς, ἡ αὐτοαλήθεια, καὶ τοῖς ἔργοις ἐπαληθεύει, ων έστι ποιητὴς καὶ προβολεύς· οὐ ψευσάμενος τὴν αὐτῶν παραγωγὴν ὡς οἷα παραποιῶν ἀτέχνως, ἀλλ' ἐν σου φία κατασκευάσας ἀῤῥήτῳ. Διὸ καὶ καλῶς ψάλλομεν ἀληθινὰ εἶναι πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ, καὶ πάντα ἐν ἀληθείᾳ ποιῆσαι αὐτόν· οὗ κατ' ἄλλην έφοδον καὶ ὁ Λόγος ἀλήθειά ἐστιν. Ασφαλέστατα γοῦν καὶ ὑψη λύτατα τὸν τοῦ Πατρὸς Λόγον ἀτρεκέστατον ὁ σοφὸς Ιωάννης ἐμελώδησεν. λθ. Ἐνταῦθα δὲ λόγου ἐλθὼν καὶ διαγνοὺς οὐ κατ' Ενθυμον, ἀλλ' ἐξ αὐτοῦ ἔργου, ὅτι τῶν τινες ἢ ἁπλουστέρων καὶ οὕτως ἀβαθεστέρων ἢ καὶ ἄλλως πειρατικῶν ἀνδρῶν ἐπιφύονται τῷ περὶ γῆν δρῳ, καὶ ὡς οἷα γῆς ἀναδασμὸν ἀκριβούμενοι, ἀπάγουσι τὸ κατ' αὐτὴν ὅριον, τοῦ βεβηκότος δρου, καὶ λόγου τοῦ ὑπερουσίου Θεοῦ, ὡς μὴ ἐπάξιον δν τῷ ὑπερουσίῳ γήϊνόν τι παχύ προσαρμόττειν ὄνομα· σφαδάζω μὲν ἐνθουσιῶν πολλὰ λαλῆσαι αὐτοῖς, γινώσκων δὲ τὸ πρᾶγμα PATROL, GR. CXXXVI. 38. In mente porro recoudendum quod sicut super omnem essentiam est essentia Dei, et cuneta quæ ad eum pertinent super omnia mundana, sic et veritas ejus super omnem veritatem. Quod enim est in nobis verbum, quando verax est, non ipsuINI fecit vel facit rem illam de qua vera dicit, sed acceptam manifestat de ea re veritatem: sanctissimun autem Verbum et terminus Patris, ipsa veritas, etiam in operibus verax est quorum est auctor et productor; non mentitur eorum creatiouem. quasi imperite assimulans, sed in sapientia dispo. nens ineffabili; unde recle psallimus vera esse omnia opera ejus, et eum cuncta in veritate fecissse; unde et per aliam expositionem, Verbum est veritas: certissime proinde et altissime Verbum Patris verissimum cecinit Joannes. 39. Atque in hoc loco conftendum nobis est noΝ per cogitatum, sed ex ipsis operibus, quosdam vel simpliciores et sic rudiores, ac prædatorios homines exsistere in finibus terræ, et velut partitionem terræ probe cognitam habentes, qui terminum ejus procul agunt a perfecto termino et Verbo supersubstantialis Dei, quasi indignum sit supersubstantiali terrestre quoddam et crassum adjungere nënën. Tripudio quidem ardore fagrans multa eis loquen18

EUSTATIIII THESSALONICENSIS METROPOLITE di; sciens autem non opportunam rem esse, ver- οὐκ εὔκαιρον, μετρήσω τὴν λαλιὰν εἰς ὅσον μὴ πάνω ba ita ponderabo ut neque his reprehendendum ψόγῳ ἐμαυτὸν ὑποσχεῖν μήτε παρ' ἐκείνοις μήτε παρ' me præbeam, neque aliis penes quos est judicium. άλλοις, οἷς ἔστι διάκρισις· καὶ πρό γε τῶν ἄλλων μεί. Et ante omnia, ad iræ nostræ levamen, mensam λιγμα χόλου τοῦ καθ' ἡμῶν τράπεζαν αὐτοῖς ὅσα καὶ ipsis instructam, qualem hospitibus præbent, pro- παραβαλοῦσι ξένοις ἐξαρτίσας, ὑποθήσομαι, δι' ήν ponam, per quam oblectati, ut arbitror, mites οἶμαι, θελξάμενοι πραϋνθήσονται· ἔσται δὲ τὸ πρόσ efficientur; apponetur autem his quidem ovis, his θεμα, τοῖς μὲν πρόβατον, ἑτέροις δὲ, εἰκὸς γὰρ καὶ autem, probabile enim est quosdam Deo sacratos Ναζιραϊκούς τινας παρατυχεῖν, ἰχθὺς λάβραξ ἀδρός". præsto futnros, piscis λάβραξ; et si quidem in men- καὶ εἰ μὲν ἐκεῖνοι ἔλωνται προσενέγκασθαι εἰς τρα sam hæc afferri eligant, ita ut oveın dum viveret πέζωμα τὰ τοιαῦτα, ὡς τὸ μὲν βόσκημα καταθοι devorent cum vellere, cum pelle, carnibus et ungulis νήσασθαι οὕτως ὡς ἔχει ζωῆς, αὐτῷ μαλλῷ, αὐτῷ et visceribus, et piscem cum squamis et reliquo δέρματι, κέρασιν αὐτοῖς καὶ ὄνυξι, καὶ τῇ τῶν ἐγκάcorporis habitu: cavebo statim ne respondeam των διαθέσει, τὸ δὲ ὀψάριον αὐταῖς λεπίσι καὶ τῇ eis, non mente considens, sed admiratus, me vi- λοιπῇ κατὰ σῶμα διαρτίᾳ, στήσομαι τάχα τοῦ ἀντ disse homines voraces. Si autem confecerint εἰπεῖν αὐτοῖς, οὐκ ἐξαπορηθεὶς πάντως, ἀλλὰ τε rite et non ferarum more, et eligentes exquisita " θαμβημένος οἷς ἀνθρώπους εἶδον ώμηστάς. Εἰ δὲ et communia comederint, sicut oportet, reliqua κατεργάσονται φρονίμως, οὐ μὴν θηριωδῶς αὐτά· autem sicut et cætera inutilia, et quasi superflua καὶ ἀπολεξάμενοι τὰ μὲν πολιτικὰ καὶ κοινὰ προσabjecerint, tunc confidens, conversabor cum eis, οίσονται, καθὰ χρὴ, τὰ δὲ λοιπὰ ὡς καὶ ἄλλως:- et postquam ipsus superaverim, gloriabor dicens ριττὰ καὶ ὡς περιττώματα δὲ ἀποπροσποιήσονται· me victoriam retulisse. τότε ἂν τεθαῤῥηκὼς ἐμπλέξομαι αὐτοῖς, καὶ κατε νεγκὼν αὐχήσω εἰπεῖν ὡς νενίκηκα. 40. Et expróbrans primo defraudatores esse supra quam oportet erga Deum, homines de quibus præsens mihi sermo, suppliciter efflagitabo ut dentur mihi qui colligant nomina per quæ designatur Deas, ob aliquam ejus actionem, ad æmulam diligen. tiam, et propriam ipsi veritatem; et si bene cesserit oratio mea, gratias agam eis multas, nec ego solus, sed et omnes quicunque tractatul illi interfuerint. Sed, antequam omiserim eos at colligant quæ ego discere cupio, aio dici Filium Dei terminum perfectum, ex terrestri limite, non quod circuitum patiatur, et circumagatur qui includit gyrum terra, qui omnipotens est, et incomprehensibi!is, et infinitus; nec quod manibus tangatur qui intraetatus est; nec quod Patrem circumscribat et coar- «tet quasi in circuitu, nec aliud quid faciat quasi in patientem Patrem; sed inter tales omnes actiones et voces electo terrestri termino, terminus perfectus omnium Patris Verbum ejus est, secundum prædictam congruain rationem; et hoc pro nobis et per nos qui discere opus habemus, nec aliter discere possumus, quam per solas vires indillas nobis, in quibus Deus inhabitare diceretur, nec per hoc solum quod Dei qualitates in nobis et in circumstantibus rebus sitæ sunt et per medium earum sit in nobis Deus. Si autem recte sapiamus, per hæc sumus et nos in eo, ipsi attributi; et velut sinceri unguentarii, odorifera hæc aromata præparata velut ex odorante materia venerandorum a nobis nominum offerimus, ita ut odoretur Dominus odorem suavitatis, et ipsum acceptabilem, sive e terra ascendat, sive aliunle oriatur. 41. Si autem commentatam terminam, o negotiose et industriæ tenacissime, abjicias eo quod verbum μ'. Καὶ πρῶτα τέως ἀποστερητικοὺς ἐξονειδίσας εἶναι παρὰ τὸ δέον ἐπὶ τῷ Θεῷ τοὺς ἀνθρώπους, περὶ ὧν ὁ παρὼν ἐμοὶ λόγος, ποτνιώμαι προσκυνη τικῶς παραδοῦναί μοι ἀπανθίσοντας ονόματα δι' ὧν χαρακτηρίζεται ὁ Θεὸς ἐφ᾽ ὁποιανοῦν ἐνέργειαν αὐτ τοῦ πρὸς ἐμφερῆ ἀκρίβειαν, καὶ οἰκειοτάτην αὐτῷ ἀλήθειαν, καὶ πάντως εἴπερ εύστοχήσω τῆς αἰτή σεως, οφλήσω χάριν αὐτοῖς πολλὴν, καὶ οὐκ ἐγὼ μόνος, ἀλλὰ καὶ πάντες ὁπόσοι τῇ τοιαύτῃ παραδό σει μεθ᾿ ἡμᾶς ἐπιτύχωσι. Καὶ τοίνυν πρὶν ἢ ἐπισ βαλεῖν αὐτοὺς ἀπανθίζεσθαι ἅπερ ἐγὼ μαθεῖν ἐπι ποθώ, λέγω βηθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ βεβηκότα ἄρον ὡς ἐκ τοῦ κατὰ γῆν ὅρου, οὐχ ὅτι περιέλευσιν πάσχει καὶ περιλαμβάνεται ὁ κατέχων τὸν γύρον τῆς γῆς καὶ ἀπειροδύναμος καὶ ἀπερίληπτος καὶ ἀπερίγραπτος· οὐδ᾽ ὅτι χερσὶ ψαύεται ὁ ἀναφὴς, οὐδ' ὅτι περιορίζει τὸν Πατέρα και στενοχωρεῖ ὡς ἐν περιγραφής οὐδ᾽ ἄλλο τι ποιεῖ ὡς ἐπὶ πάσχοντι τῷ Πατρὶ, ἀλλὰ τῶν τοιούτων πάντων ἐνεργημάτων καὶ ἰδιωμάτων τοῦ γηίνου ὅρου ὑπεξαιρουμένου, ὅρως βεβηκὼς τοῦ πάντων Πατρὸς ὁ πρὸς ἐκεῖνον λόγος ἐστὶ, κατὰ μόνον τὸ ὡς ἐῤῥέθη πρέπον γνώρισμα· καὶ αὐτὸ πρὸς ἡμᾶς, καὶ δι᾿ ἡμᾶς τοὺς δεομένους μανθάνειν, οὐκ ἔχοντας δὲ ἄλλως μαθεῖν ὅτι μὴ διὰ μόνων τῶν καθ᾿ ἡμᾶς οἷς ἐνοικεῖν ὁ Θεὸς λέγοιτο ἂν καὶ κατ' αὐτὸ τοῦτο, ὅτι δηλαδὴ τὰ τοῦ Θεοῦ χαρακτηριστικὰ ἡμῖν καὶ τοῖς περὶ ἡμᾶς ἔγκειται, καὶ διὰ μέσων αὐτῶν ἔστιν ἐν ἡμῖν ὁ Θεός. Εἰ δὲ φρονοῦμεν ὀρθὰ, ἐσμὲν διὰ τῶν τοιούτων καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ, λογιζόμενοι ἐκείνῳ, καὶ ὡς εἰς καθαρείους μυρεψοὺς εὐώδη θυμιάματα ταῦτα σκευαστὰ ὡς ἐξ εὐόδμου ὕλης τῶν ἐν ἡμῖν τιμίων ονομάτων ἀναπέμποντας· ὡς ὀσφραίνεσθαι τὸν Κύριον ὀσμὴν εὐωδίας, καὶ ταύτην εὐπρόσδεκτον, εἴτε γῆθεν ἀναδιδομένην εὐκόσμως, εἴτε ἄλλοθεν σθενοῦν. μα'. Εἰ δὲ τὴν διειλημμένον ὅρον, ὦ πολυπράγ μον καὶ γλισχρότατε τὴν ἀκρίβειαν, ἀποστρέφῃ,

sit vile, crassum, pingue, et sensum ejus contendas non posse in altum levari; ita ut Deo non crasso, nec gravi et supercoelesti apletur, licet tibi cæteroquin non solum Filium et Verbum Dei verbe omni mundano dirimere, sed et æternum Patrem et corregnantem Spiritum. Tolle igitur omnia inter nos usitata nomina, quasi neque unum ex istis proprium sit ineffabilis Dei, sed potius omnia nostra humilia, sicut et mundi creatorem quem fabricatorem novimus exponi, de quo in sequentibus sermo erit; fabricatoren, quod neque ipse magnam excellentiam habeat; omnium factorem, quem neque cougrua significatione designant qui principium ipsum vocant; adhuc et creatorem quod est mundi creator; et gubernatorem, mercatorium ac proinde quæstuosum, ut plerumque circa res incongruas versetur; lapidem angularem, quæ æstimatio non satis!ponderosa est; et quid talia commemorem quæ omnia non judicantur Deo congruere, et tua convelluntur eloquenti potentia? Vereor, ne via incedens invia, illas a sancta Trinitate auferre cogites quæ ipsi propria sunt notas; non enim Pater vocabitur. juxta judicem tui similem; Pater en m omnis communium affectuum particeps, sive a pariendo secundum carnem sic vocatur, sive aliunde; υἱὸς autem, ex verbo in se non supernaturali deducitur φύεσθαι (gigni), vela verbo βεσθαι juxta doctos; πνεῦμα autem ex verbo επιπνέειν (exsuflare), eι εμπνέειν; fare autem quamdam habet inconstantiam. Sic et omne διὰ τὸ τῆς λέξεως χθαμαλὸν καὶ παχὺ καὶ βαρύ, καὶ τὸ κατ' αὐτὴν νόημα δογματίζεις μὴ ἂν δύνασθαι ὑψοῦ ἐλαφρισθῆναι ὡς ἁρμόττειν τῷ ἀπαχεῖ καὶ ἀβαρεῖ καὶ ὑπερουρανίῳ Θεῷ, ἐξεστί σοι τοῦ λοιποῦ ἀποστερεῖν μὴ μόνον τὸν Υἱὸν καὶ Λόγον τοῦ Θεοῦ λέξεως ἁπάσης ἐγκοσμίου, ἀλλὰ καὶ τὸν προαιώνιον Πατέρα, καὶ τὸ συνάναρχον Πνεῦμα· οὐχ οὖν ἀποῤῥάπιζε τὰ ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς πάντα ὀνό ματα, ὡς μηδὲ ἐν αὐτῶν οἰκειοῦν τῷ ἀκατονομάπῷ Θεῷ, καὶ μᾶλλον τὰ ἐν ἡμῖν ταπεινότατα, οἷον τὸν δημιουργὸν ἐν χειροτέχνην οἴδαμεν έρμηνεύεσθαι, περὶ οὗ καὶ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα εἰρήσεται· τὸν τεχνίτην ὃς οὐδ' αὐτὸς ὑπεροχὴν ἔχει πολ λήν· τὸν παντουργὸν, ὃν οὐδὲ ἐν εὐφήμῳ σημασίᾳ τάττουσιν οἱ τὴν ἀρχὴν αὐτὸν ὀνομάσαντες· ἔτι δὲ καὶ τὴν ποιητὴν τὸν εἰς ταυτὸν ἥκοντα τῷ δημιουρ γῷ, καὶ τὸν κυβερνήτην, εμπορικόν γε αὐτὸν ὄντα καὶ οὕτω κερδαλέον, ὡς τὰ πολλὰ καὶ ἐφ᾽ οἷς οὐ χρή· τὸν ἀκρογωνιαίον λίθον τὸν τάχα οὐδὲ μναῖαῖον τὸ τίμημα. Τί δέ μοι τῶν τοιούτων λέξεων καὶ ὅσαι δὲ ἄλλαι κατ' αὐτὰς ἀπαξιούμεναι οἰκειοῦσθαι τῷ θεῷ, κατεπιχειροῦνται ὑπὸ τῆς ἐν σοὶ λεκτικῆς δυνάμεως; Δέδοικα μὴ ὁδῷ προϊων οὐκ εὐόδῳ, μετ λετήσῃς ἀφελέσθαι τῆς ἁγίας Τριάδος, καὶ αὐτὰ τὰ Ιδιαίτατα χαρακτηριστικά. Οὔτε γὰρ Πατήρ κλη θήσεται κατά γε κριτὴν τὸν κατὰ σέ. Πατὴρ μὲν γὰρ ἅπας ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ἐμπαθής, εἴτε παρὰ τὸ σπείρειν κατὰ σάρκα οὕτω καλεῖται, εἴτε ἄλλο θεν ὁθενοῦν· καὶ υἱὸς δὲ ἐκ τοῦ κατὰ φυσικὴν οὐ μὴν ὑπερφυῆ ἀκόλουθα φύεσθαι, εἴτουν ύεσθαι, G verbum multiformiter uec sub uno tantum respectu κατὰ τοὺς σοφούς· καὶ πνεῦμα δὲ ἐκ τοῦ ἐπιπνέειν movetur, vel ex adversa parte removetur. καὶ ἐμπνέειν ἡμῖν· τὸ δὲ πνέειν, ἀστασίαν τινὰ ἔχει. Οὕτως δὲ καὶ ἄλλως, καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, Πο λυειδῶς καὶ οὐ κατά τινα μονομέρειαν, κινούμενον ἢ καὶ ἀντικινούμενον. μβ'. Εἰ δὲ οὕτω επιχειρήσεις πρὸς διάλεξιν σοφι 42. Si autem dialecticam sophistarum in auxiστιχήν, ἐψίλωσας τὸν Θεὸν ἅπαντος τοῦ ἐξ ἀνθρώ lium vocas, Deum omni qua apud homines fruitur των σεμνώματος, καὶ ἀφῆκας μὲν ἐκεῖνον ἀγώνυ- auctoritate privas; quem ubi nomine spoliasti,nos μον, ἐστέρησας δὲ καὶ ἡμᾶς τῆς πρὸς ἐκεῖνον κοι- ipsos a communitate ac familiaritate, quæ nos νωνίας καὶ ἐγγύτητος, καὶ οὐδὲ τὸ, Κύριε, ἐλέησον, inter et Deum intercedit, ejicis. Quia enim ne illud καταλελοιπὼς ἡμῖν εἰς ἀνεπιχείρητον, διὰ τὸ κατὰ quidem, Miserere, Deus, nobis reliquisti, non nisi τὸν ἔλεον περιπαθές, καὶ οὕτως ἐμπαθές, μόνην ἡμῖν manuum et oculorum ad montes elevationein ἀφῆκα; τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάτασιν τῶν χειρῶν, καὶ permittis, unde nobis auxilium veniet; Jam vero τὴν τῶν ὀφθαλμῶν ἄρσιν εἰς τὰ ὄρη, ὅθεν ἡμῖν ἥξει etiam leonum more, qui circumeuntes rugiuut ἡ βοήθεια - ἤδη δέ που καὶ τοὺς στεναγμοὺς καὶ οἷον et alimenta a Deo efflagitant, gemere nobis ac rugiὠρυθμοὺς πρὸς ὁμοίωσιν σκύμνων τῶν ὠρυομένων re licebit. Sicus autem tu, homo, nullum auimal καὶ ζητούντων παρὰ τῷ Θεῷ βρῶσιν ἑαυτοῖς· καὶ terrestre, aut aerium, aut marinum, ovis aut lupi μὴν, ἄνθρωπε, καθὰ σὺ αὐτὸς οὐδὲν βοτὶν χερσαίον, marini instar, offers, inter id quod offerendum οὐδὲ ἀέριον ζώον, οὐδὲ θαλάττιον ἁπλῶς οὕτω est, et id quod non est, distinguendo et rejiciendo; προσφέρῃ ἐς ἀποδοχὴν καθὰ διὰ τοῦ προβάτου, καὶ sic et nos, secundum Patrum sanctorum exemplum, τοῦ λάθρακος προϋπνιξάμεθα, μὴ ἀφορίζων μὲν, unumquodque nominum, quae pro humilitate noὅσον αὐτοῦ καλὸν εἰς προσφοράν, ἀπεκλεγόμενος stra Deo offerimus aut potius sanctificamus, et δὲ τὸ μὴ πρόσφορον· οὕτω κατὰ τὴν τῶν ἁγίων rejectis iis quæ Deo indigna sunt, ei sacrificamus. Πατέρων τύπωσιν καὶ ἡμεῖς ἐφ' ἑκάστου τῶν ὀνομάτων, ἅπερ ἐξ ἡμῶν λαβόντες τῶν ταπεινοτάτων ἀνατιθέαμεν τῷ Θεῷ, μᾶλλον δὲ ὁτιοῦμεν αὐτῷ τὰ ἐκείνου, ἐξαφαιρούμενοι καὶ μηδὲ εἰς νοῦν λαμβάνοντες τὸ ἀνοίκειον τῷ Θεῷ, ὀρθῶς αὐτῷ προσφέρομεν· ὅμοιον ὡς εἰ καὶ ἱερεῖον ἀποδείραντες καὶ εἰς καθάρειον ἀποπλύναντες, θύομεν κατὰ τὸ ὅσιον. Αγ'. Δημιουργόν γοῦν ἐκεῖνον καλοῦμεν καὶ τεχ να την καὶ παντουργὸν καὶ ποιητὴν κατ' οὐδὲν ἄλλο ἢ μόνον ὅτι παράγει ὥσπερ ἐκεῖνοι ἐπιμελῶς τὰ κατά σφᾶς αὐτοὺς ἔργα, οὕτω καὶ αὐτῆς, οὐ δη43. Opificem igitur eum et artificem et fabrum et conditorem appellamus ob id tantum quod,sicut illi, opera sua rile exsequitnr. Re vera enim ΠΟΙ solum creat et summa artę omnia facit, sed quæ

facit cognovit et in honore halet, imo diligit, amore μιουργών μόνον καὶ σοφωτάτῃ τέχνῃ πάντα έργα complectitur et iis providet. Gubernatorem autem Deum nominamus, navigii nempe mundani, sed qui nostram quoque naviculam pro scientia ac voluntate sua per undas dirigit, quanquam aliqui nostrum, spreta illus arte gubernatoria, vite undis decumanis agitari malunt, et cum scopulis ac saxis luctantes aquis obruuntur. Dum enim a lapide angulari quidquid superfaum est, rescindimus, id tantum conservamus quod animum versus cœlestia ac divina tollit. Christus enim Salvator, naturarum distantium quasi mœnium mediator factus, illas in unum quasi corpus adunat; quæ cum secundum gentium ac populorum ingenia diversæ apparent, non eodem diriguntur; per Salvatoris autem mediationem, contactum ac adunationem unum β quid factæ, communionis spiritualis compotes fiunt, ita ut quæ modo errabant et discordabant, upam fiant. ζόμενος καὶ ποιῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τιμῆς ἄγων καὶ συνιστῶν τὰ εἰργασμένα, καὶ φιλῶν, καὶ περιποιούμενος, καὶ προνοίας παντοίας ἀξιῶν. Κυβερνήτην δέ φαμεν τὴν αὐτὸν Θεὸν, ὡς τοῦ κατὰ κόσμον σκάφους γε, καὶ τῶν καθ᾽ ἡμᾶς δι᾽ ἁλιάδων ἰθυν τῆρα κατὰ τὴν αὐτοῦ καὶ ἐπιστήμην καὶ θέλησιν· εἰ καί τινες ἡμῶν παρανομοῦντες τὴν ἐκεῖθεν οἰακιστικὴν, καὶ βίου κύμασι προαιρούμενοι πλάζεσθαι, χοιράσι καὶ βαχίαις ἡμᾶς αὐτοὺς προσαράσσομεν εἰς ἀπώλειαν· καὶ λίθου δὲ ὁμοίως ἀκροφώνου τὴν οὐκ εὔχρηστον σκῦρον εἴτουν λατύπην ἀποξέοντες ἅπασαν λιθοξοϊκῶς, ἐκεῖνο καὶ μόνον αὐτοῦ ἀπο λαμβάνομεν εἰς ἔνθεον ἀναφοράν· ὅτι μεσίτης δ Σωτὴρ Χριστὸς τῶν διεστώτων φύσεων ὅσα και τι νων τοίχων γενόμενος, συνδέει αὐτὰς, καὶ εἰς μίαν συνάγει συνέχειαν· γεγωνιωμένας μὲν ἄλλως ἰδιοτροπία οικοδομῆς τῆς κατὰ ἔθνη καὶ λαοὺς καὶ οὕτω μὴ ἐχούσας τὸ θυτενές· διὰ δὲ τῆς αὐτοῦ μεσολαβήσεως καὶ τῆς ἑκατέρων ἅψεως καὶ συναγωγῆς ἐνοποιουμένας, ὡς εὐθυβόλως πρὸς ὀρθότητα συνίστασθαι ξυνοικίας πνευματικῆς, τὰ τέως μὲν πλαγιάζοντα, μικρὸν δὲ ὅσον καὶ διαστησόμενα εἰς ἀσύμβατον. 44. Eadem ratione etiam Pater qui communis omnium Pater, non per instinctum agit, sed qui post mundum creatum nostrum omnium curam agit et gaudet si multiplicamur et crescimus, sicut ipse vult. Eos enim qui ipsius more digni sunt, alit et dital, et alios patres facit secundum carnem, alios secundum spiritum, et hæreditatem, imo regnum coelorum, ut pater benevolus, tribuit, atqué ita quidem Deus verus Pater est; vult enim patrem quoque carnalem bonorari qui,secundum antiquos per alium generat, illumque nostri simidem neque inferiorem fieri sustinet. 45. Talis autem Patris coæternus Fillus ex eo genitas, ex ipso non humano more, sed divino processit. Pater autem hunc ut sibi consubstantialem amat et duplici glorificatione honorat, una quidem ante mundi creationem, altera post incarnationem quæ nundo saluti fait et adventum; et cohæredem habet omnium quæ vitam æternam et regnum cœleste participant, addita Filli hæreditate, quæ non cum morte exstincta, sed communionis beneficio immortalis erit, ita ut quæ Pater penes nos habet, ad Filium quoque spe. ctent, et ut quæ Filii sunt, Patris quoque sint, et ut ambo immortales ac coetanei exsistant. Hic enim Filius illius Patris; sicut Pater nos alios genui. 1:0s adoptavit, sic ille, concesso nobis hoc privilegio, fratres suos fecit. Quia enim amorem patermum in filios et fraternum in fratres contulit, Filium illum principio carentem Patris, qui sine principio est, appellari prorsus decet. με. Τὸν αὐτὸν δὲ λόγον καὶ Πατὴρ ὁ κοινῶς πάντων Πατὴρ, οὐκ ἐμπαθῶς, ἀλλ' ὅτι κήδεται πάντων ἡμῶν μετὰ τὴν ἐν κόσμῳ γένεσιν καὶ γέννησιν, καὶ εὐφραίνεται εἴπερ αὐξανόμεθα καὶ πλη θυνόμεθα ὡς αὐτὸς ἐθέλει, καὶ τρέφει καὶ πλουτί ζει τοὺς ἀξίους, καὶ πατέρας ποιεῖ τοὺς μὲν κατὰ σάρκα, τοὺς δὲ πνευματικούς· καὶ κληρονομίαν πατρικῶς, καὶ δὴ καὶ βασιλείαν τὴν ἐν οὐρανοῖ; ἀποτίθεται· καὶ οὕτω μὲν Πατὴρ ὁ Θεός· ἐθέλων μὲν τιμᾶσθαι καὶ τὸν σαρκικὸν πατέρα τὸν ἐν ἄλλῳ γεννῶντα κατὰ τοὺς παλαιούς, καὶ θεοείκελον ἐκεῖνον ἡμῖν λογίζεσθαι, οὐκ ἀνεχόμενος δὲ εἰ τὸ ἔλατ τὸν ἐκείνου παρ' ἡμῖν φέρεται. με'. Υἱὸς δὲ Πατρὸς τοιούτου συμπροαιώνιος δ ἐκείνου ἐκφὺς, καθότι ἐξ ἐκείνου ἐξελήλυθεν ἀπαθῶς ὅτι καὶ θεϊκῶς· καὶ φιλεῖ ἐκεῖνος τοῦτον συνου σιωμένον αὐτῷ, καὶ δοξάζει δόξῃ διπλῇ· μιᾷ μὲν τ πρὸ τοῦ εἶναι τὸν κόσμον, ἑτέρᾳ δὲ τῇ μετὰ τὴν κοσμοσωτήριον σάρκωσιν καὶ ἐμφάνειαν· καὶ κληρονόμον δὲ πάντων ἔχει τῶν αὐτοῦ τῇ αἰωνίῳ αὐτ τοῦ ζωῇ καὶ βασιλείᾳ, καὶ τὴν τοῦ Υἱοῦ κληρονο μίαν συμπαραμετρῶν· οὐ θανάτῳ ἀπελευσομένην, ἀλλὰ κοινωνία συμπαρεκταθησομένην τῇ ἐς ἀθάνα τον ἵνα τοῦτο δὴ τὸ ἐν ἡμῖν μὴ κρατοῦν πάντα καὶ πάντοτε ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἔχῃ διηνεκῶς ὁ Υἱός, καὶ πάντα τὰ σοῦ Υἱοῦ ἔχῃ καὶ ὁ Πατήρ, κοινωνεί οὗτοι ἀθάνατοι καὶ ἀδιάδοχοι· ἔτι Υἱὸς οὗτος Πατρὸς ἐκείνου ὅτι καθὰ ὁ Πατὴρ εἰς υἱοὺς ἡμᾶς ἐξιδιώ σατο γνησιότητος λόγῳ θεοπρεποῦς, οὕτως αὐτὸς ἐκχωρήσας ἐκείνῳ τῆς προληπτικῆς τοιαύτης μετ ρίδος, εἰς ἀδελφοὺς ἡμᾶς ώκειώσατο· εἰς ταὐτὸν συναγαγὼν ἀγάπης πατρικὴν ἐκείνην σχέσιν πρὸς υἱοὺς, καὶ ἀδελφικὴν ταύτην πρὸς ἀδελφούς, καὶ οὕτω μὲν ἐπιτόμως εἰπεῖν καὶ Υἱὸς Πατρὸς προαν άρχου συνάναρχος. 46. Spiritus porro sanctus ob nullam materialem causam ita appellatus apud sanctos Christianos hoc nomine dignus est habitus, quia omnis vitæ με'. Τὸ δὲ ἅγιον Πνεῦμα, κατὰ οὐδεμίαν ὑλαίαν αἰτίαν οὕτως ἐπικληθὲν παρὰ τοῖς ἁγίοις Χριστια νΐ;, δεδόξασται ὀνομάζεσθαι οὕτως διὰ τὸ συστατι

est, et quod Deus est spirituum, qui eos qui animi perversitato in peccata lapsi sunt rediutegrat et qui pusillanimos consolatur; ut uno verbo dicam, qui reipsa vita genitor, conditor datorque exsistit. Non solum enim plantas varias producens cum Patre ac Filio conservat, amplectitur, curat; sed omne animans balitu qui divinitus datur, føvet, auget, vivificat; unde etiam natura apud antiquum aliquem philosophum sufflatio audit secundum originem productionis. Sufflat enim ac separat el sufflando distendit et corpus vividum sicut utrem insufflatum amplificat, et inde, quæ a terra genita aluntur et augentur, cohæsionum ac connexionum loco habet, ea lege ut Spiritus sanctus rebus mandanis adjiciatur non tantum secundum naturam, sed supranaturaliter, et Spiritus quidem sancus. animam abeuntem captivam facit suprarationaliter, et sic illam ad salutem animat, et igni spirituali el qui debita præstat officia, angelico more incendit et iis qui cum Spiritu navigant, navigationem secundam largitur. ἐξανάπτον αὐτὸ εἰς φλόγωσιν ἀγγελικήν, καὶ κὸν τῆς καθ' ἡμᾶς εἶναι ζωῆς, καὶ πνοῆς ἁπάσης et spirationis secundum modum humanum origo αἴτιον, καὶ Θεὸν τῶν πνευμάτων ἀναψύχοντα τοὺς ἐν ἡμῖν ἐκλείποντας ὑπὸ κακότητος, ἐπανάγοντα ἐξ ὀλιγοψυχίας, καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, ζωογόνον καὶ ζωοποιὸν καὶ ζωοδότην ἀληθέστατον· οὐ μόνον γὰρ φυτὰ παντοία προάγον συντηρεί ὡς τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ συνδημιουργὸν καὶ συμπρονοούμενον καὶ συμπεριέπον καὶ συνιστῶν, ἀλλὰ καὶ ζῷον ἅπαν τῷ θεόθεν συνουσιωθέντι κατὰ φύσιν πνεύματι θάλπει, καὶ εἰς αὐξην προάγει, καὶ εἰς τὸ ζῆν συγκρατεί· ὅθεν καὶ ἡ φύσις παρωνόμασται, κατά τινα σοφήν παλαιόν, ὡς οἷον φύσησις κατὰ τὸ ἀρχέγονον τῆς παραγωγῆς· φυσᾷ γὰρ ὥσπερ αὐτὴ καὶ οὕτω δι ιστᾷ, καὶ ἐξογκεῖ τρόπῳ οἰδήσεως, καὶ αὔξει τὸ ζωϊκὸν σῶμα, ὡσεὶ ἀσκόν τινα έμφυσώμενον· κάνω τεῦθεν τὰς προσφύσεις διαστάσεις ἔχει τὰ ἐκ γῆς γεννώμενα καὶ τρεφόμενα, καὶ αὐξόμενα· συνεπι λαμβανομένου τοῖς ἐν κόσμῳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος παντὸς ἀγαθοῦ, καὶ οὐ μόνον τοῦ κατὰ φύσιν, ἀλλὰ καὶ τοῦ ὑπερφυῶς· καὶ ζωγρεῖ δὲ ψυχὴν ἀπιοῦσαν τὸ ἅγιον Πνεῦμα, οὐ κατὰ τὸ ἀέριον, ἀλλ᾽ ὑπὲρ λόγον· καὶ οὕτως ἀναψύχει ἐκείνην εἰς σωτηρίαν, καὶ πυρὶ δὲ ψυχικῷ συντελεῖ ἐνεργοῦντι τὰ καθήκοντα τοῖς πνευματικῶς πλέουσι τὸν πρῶτον πλησιστίοις χαρίζεται πλοῦν. μζ'. Οὐκοῦν οὐδεμία τῶν κάτω καὶ περὶ ἡμᾶς λέξεων ὑψοῦ πρὸς Θεὸν ἔχει αίρεσθαι, μὴ ἐπιεικώς αὐτῷ προσδεχθεῖσα, ἐν τῷ συγκαταβατικῶς καὶ ἀναγκαίως εἰς ὅσον ἐξὸν προσιτὴ διακριτικῶς ἐκεί να γενέσθαι καὶ συγγνωμονικῶς παρὰ τὸ μὴ ἔχειν ἄλλως αὐτὸ γενέσθαι· καὶ ὁμοιοῦται τόδε τὸ πρᾶγ μα ὡς εἰ καὶ βασιλεὺς ὑπερτίμῳ πλούτῳ πλήθων, καὶ πολυταλάντῳ καλλωπισμῷ ἐλλαμπόμενος, ἀνέ χεταί ποτε ἄμφιον περικείσθαι τῶν εὐτελεστέρων κατά τινα χρείαν, οὔτε ἀποπροσποιούμενος, καὶ ἐπικοσμῶν δὲ τὸ οὐ πολυτελὲς περίβλημα, οἷς ἐπιει κευσάμενος αὐτὸ περιέθετο. Τί δὲ οὐ ταχύνω λέγειν ὡς χαίρει καὶ ποιμὴν λεγόμενος ὁ Θεός; καὶ αὐτὸς οὐχὶ ὀκνῶν πάνυ σμικρολόγος είναι, ὁποῖος ὁ κατὰ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον τὰ ἐννενήκοντα εννέα πρόβατα βόσκεσθαι ἀφεὶς ὡς εἰ και τις ψυχῇ αὐτὰ ἐνέμετο, καὶ πονηθεὶς περὶ τὴν τοῦ ἑνὸς τῶν ἑκατὸν ἀποπλανηθέντος ἀναψηλάφησιν· ἔτι δὲ καὶ οἰκοδό μος, κατὰ τὸ, Ἐὰν μὴ Κύριος οἰκοδομήσῃ οἶκον· ὁ καὶ παιδεύσας ἐπὶ ἀσφαλοῦς καὶ μὴ ἐπὶ ψάμμου οἰκοδομεῖν· καὶ φύλαξ δὲ πόλεω;, ἂν αὐτοῦ μὴ φυλάσσοντος, εἰς μάτην ἀγρυπνοῦσιν οἱ αὐτῆς φύλα κες· καὶ ἀμπελουργὸς δὲ, κατὰ τὴν ἐπ' αὐτῷ ἁγίαν θεωρίαν· εὐαγγελικῶς δὲ καὶ οἰκοδεσπότης. Εἰ δὲ μὴ καὶ ἁλιεὺς αὐτόχρημα, ἀλλ᾽ οὖν φιλοαλιεὺς διὰ τοὺς μαθητὰς οἱ τὴν τοιαύτην τέχνην εὖ μάλα Ασκήσαντο καινὸν δὲ οὐδὲν φιλιώσασθαι αὐτὸν τοῖς κατ᾿ ἄνθρω πον τὰ φιλοτίμημα τῶν αὐτοῦ χειρῶν, εἰ καὶ λέων καὶ ἀετὸς ἐκλήθη, τὸ μὲν ἐκ τῶν κατὰ γῆν οὐ λου γικῶν, τὸ δὲ ἐκ τῶν ἀερίων δεξιωσάμενος. Τί δέ μοι καὶ ταῦτα, εἰ καὶ σκώληξ αὐτῷ εἰς κλήσιν οὐκ ἀπηξίωται; γινώσκει δὲ ὁ αὐτὸς, καὶ νηδύν Παρθέ του Μητρὸς ὑποδύς, καὶ βρέφος ἐκεῖθεν ἐκδύς, καὶ 47. Igitur nulla vocum pedestrium atque humanarum ad Deum tolli poterit, nisi, quantum fieri potest, inter eum et nos congruenter astruatur. Hæc vero res comparatur regi qui, divitiis abondans et luxu resplendens, vestem induit exiguam ad certum finem. Sed cur non dicam Deum etiam pastorem dici? et quod parvis rebus animums – applicuerit, sicut is qui in Evangelio, nonaginta nevem ovibus relictis, quasi spiritualiter eas pasceret, ad eam reperiendam quæ amissa erat, se accinxit;aut sicut architectus, secundum illud: Nisi Dominus difcaverit domum; ut doceret in solo firmo, neque vero in arena, ædificandum esse; aut custos urbis quæ sine ipso male custodiretur; aut vinitor ut in Scriptura saera legimus; aut sicut paterfamilias, ut ibidem. Si autem non reapse piscator, sed qui pisces capiendo delectatur propter discipulos qui istam artem strenuo exercuerunt; nec mirum si alios munus ejus bonoraro decuit, sive leo, sive aquila appelletur, e quibus ille quidem anima terrestre rationis expers, hæc e volatilibus sumpta erat. Quid autem, si ver mem elegisset? Hoc autem ipse novit; cum anim in Matris Virginis uterum intraret, cuut partu inde ederetur et in præsepi reponeretur, hæc omnia secundum carnem quidem, sed more divino et fecit et tulit. Et sicut naturam humanam pro viribus ac dignitate ornavit, ea nempe temporis momento quo incarnatus est, sie humanis quoque nominibus ac vocibus appellatus est. Adeo anim pro nobis humiliates est ad salutem nostram, ut post incarnationem peccatum et male. dictio audiret. p ἐν φάτνῃ ἀνατεθεὶς, καὶ ἀκόλουθα τῇ κατὰ σάρκα φύσει, τὰ μὲν ποιήσας θεοπρεπῶς, τὰ δὲ καὶ παι θῶν, καὶ διὰ πάντων τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν κοσμήσας, ὥσπερ ἐν τῷ προσλαβεῖν αὐτὸν τὸν ἀναμάρτ

τητον ἄνθρωπον, οὕτω καὶ ἐν τῷ καταδέξασθαι λέξεις οπόσαι κατ' ἄνθρωπον· καὶ ἐς τοσοῦτον ἐπὶ σωτηρίᾳ ἡμῶν τεταπεινωμένος, δι᾽ ἦν καὶ ἐσαρκώθη, ὡς καὶ ἁμαρτίαν καὶ κατάραν ἐπικληθῆναι ὄνομα, 48. Qui porro ex istis rebus nomina adeptus est, et qui postremo humanam naturam suscepit, terminum terrestrem nunquam abolebit, ut nec cogitandi facultatem, aut activitatem quæ felici aliqua inventione vitæ tradita est; quæ æqualitatis distributivæ vi mortales justificat, et quæ cuivis homini benigno pacificoque amanter opitulatur. Valeat autem iste terminus, quo Spiritus sanctus von per ostentationem nomen suum gerit, sed va- · poris et fumi symbolo prophetico nuncupatur; ut brevi dicam, mi frater, cogitationes nostras irreprebensibiles pio animo ad Deam referamus, qui bæc omuia nobis donavit, et cui hoc modo munus datum reddimus. ἡμῖν οὐκ ἂν ποθεν ἐχόντων μέμψιν, αἰχμαλωτίζομεν αὐτὸ, καὶ οὕτως ἄξιον αὐτῷ ἀντιδίδοσθαι. 49. Quo alio igitur illum nomiue appellemus, sut excipiamus cognoscamusve, aut qua ratione aliis docendo tradamus? Num secundum ea quæ Paulus in cœlum sublatus mysteria didicit? Humano utique more quæ discere licebat didicit. Homo autem humanum tantum sermonem capiet; iġitur ros terrestres cœlestibus haud indignæ videbuntur. Insuper secundum ea quæ Paulo cœlitus revelata sunt, Joannem psalten inspiratum. Filium Dei, non terminum aut Verbum appellare oportuit, sed melius aliquid; forte enim verbum non conferetur Christo supersubstantiali ab iis qui omnia susi sunt; vox enim subito in nihilum atit; sed nec ipse, nec nos de sermonibus coelestibus aliquid didicimus. Non enim Paulo sanctissimo ista dicere licuit; quare non prolocutus cat. μη'. Οὐ τοίνυν ὁ τοιούτοις ἐπικύψας εἰς ἀναδοχὴν ὀνόμασι καὶ καταδεξάμενος ἐξ ἐκείνων καλεῖσθαι, τέλος δὲ καὶ αὐτὸν ἀναλαβόμενος τὸν ἄνθρωπον, ἐξουθενώσει τὸν γήϊνον ὅρον· ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν τὴν κατ' αὐτὸν ἔννοιαν ἤδη δὲ πως καὶ ἐνέργειαν, τὴν καὶ δι' εὑρέσεως ἀγαθῆς παραδοθεῖσαν τῷ βίῳ, καὶ διανεμητικὴν ἰσότητος, καὶ δικαιούσαν τους βιωτι κούς, καὶ τῷ δημοτικῷ φιλανθρώπῳ καὶ εἰρηναίῳ, καὶ ἀστασιάστῳ συμπράττουσαν. Χαίροι δὲ ἂν ὄρος τοιοῦτος ἐπονομαζόμενος οὐ πρὸς μεγαλοπρέπεια», καθὰ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, συμβολογραφούμε - νος οὐ πάνυ μεγαλείως ατμίδι καὶ καπνῷ προφη τικῶς, κεφαλαιώσασθαι δέ μοι τον λόγον καὶ ἀπαρ είσαι ταχύ, εἰ μὴ πᾶν, ὦ ἀδελφὲ, νόημα τῶν ἐν εὐσεβῶς εἰς τὸν Θεόν, οὗ δῶρον ἐν ἡμῖν καὶ μθ'. Πῶς ἂν ἐκεῖνον καὶ πόθεν ἄλλοθεν ἡ ὀνομάσω μεν, ἢ δεξιωσώμεθα, ή γνωσόμεθα, ἢ ἄλλοις ἐς διδα σκαλίαν παραδωσόμεθα; ἆρά γε ἀφ᾽ ὧν ὁ Παῦλος ἀρθεὶς ἄνω καὶ μυηθεὶς ἔμαθε; καὶ μὴν ἐκεῖνο μαθών ὡς ἐξὸν ἦν ἀνθρώπῳ μαθεῖν ἐμεμαθήκει; ἐξῆν δὲ πάντως κατ' ἄνθρωπον· ἄνθρωπος δὲ οὐκ ἂν μάθοι μὴ οὐχὶ κατ' ἀνθρωπίνην διάλεκτον· ἄρα τοίνυν οὐκ ἀπηξίωται οὐδὲ τοῖς οὐρανίοις τὰ γήινα καὶ καθ' ἡμᾶς βήματα· πρὸς τούτοις δὲ, εἰ καὶ ἐκ τῶν ἄνω με μυσταγωγημένων τῷ Παύλῳ, ἐχρῆν ἐμπνευσθέν τα τὸν ἱερῳδὸν Ἰωάννην ὀνομάσαι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ μὴ ὅρον ἢ λόγον, ἀλλά τι κρείττον ἄλλοι τάχι γὰρ καὶ ὁ λόγος οὐ παραδεχθήσεται ᾠκειῶσθαι τῷ ὑπερουσίῳ Χριστῷ παρὰ τῶν τὰ πάντα τολμώντων, διὰ τὸ τοῦ προφορικού ρευστὸν καὶ οὕτως ἀκούσιον ἀλλ᾽ οὔτε αὐτὸς οὔθ᾽ ἡμεῖς οὐδὲν ἐκείνων τῶν άνωτάτω ῥημάτων ἐμάθομεν· οὔτε γὰρ ἦν θέμις τῷ ἁγιωτάτῳ Παύλῳ εἰπεῖν ἐκεῖνα, καὶ ἀκολούθως οὐδὲ εἶπεν. 50. Age, sodes, et nos quoque sicut omnes cælera gentes lingua humana loquamur, postea spirituali iltomate res divinas dicturi; virtutem enim et bopum spirituale more divino enantiamus. Age, Deans, ut ipsi comprehendinus, manifestemus, netnpe ex nobis superiorem, ex comprehensibilibus incomprehensum, e terrestribus cœlestem; qui inter ren sensibiles immaterialis ac incomprehensibilis est; qui in reruin circumscriptarum numero. ubique adest, omnia replet; qui inter res visibiles et limitatas invisibilis et indefinitus est. Quod si nobis hæc tribuis, illied terrae terminus ipse ad præsentem doctrinam non inutilis erit, sensu poprio, at' diximus, adbibitus. Si autem secundum bomonymiam tribus aliis terminis logicis eircumscribis, hinc fet ut ipsis quoque tutum aliquid et Axum inist, non secundum crassam et materialem naturam. Terminus enim super terra fixus aliter suis terra apparet et collibus, arboribus, fruticelis, spinis, et interdum multiformis surgit et opportuno loco constitutus. Muhi enim termini ut lapides milliares columnis politis et abacis marmoreis et diversimmode inscriptis insistunt. Sed, mi frater ν. Αφες οὖν, ὦ οὗτος, καὶ ἡμᾶς καθὰ καὶ πᾶν ἄλλο ἔθνος λαλεῖν ἐκ τῶν παρ' ἡμῖν ἀνθρωπίνῃ ὀρθῇ γλώττῃ, αὐτίκα δὲ καὶ πνευματικῇ τὰ τοῦ Θεοῦ ὡς ἐξισχύομεν· ἐπιλεγομένους τὴν ἐν λέξεσιν ἀρετὴν καὶ τὸ κατ᾿ αὐτὰς ἀγαθὸν ψυχικὸν, καὶ πνευματι κὸν, καὶ οὕτω θεοπρεπές· ἄφες διασαφεῖσθαι τὸν Θεὸν ὑφ᾽ ἡμῶν ὡς παρελάβομεν, τὸν ὑπὲρ ἡμᾶς ἐκ τῶν ἐν ἡμῖν καθ' ἡμᾶς, ἐκ τῶν εὐλήπτων τὸν ἀκα τάληπτον, ἐκ τῶν περὶ γῆν τὸν ἐπουράνιον, ἐκ τῶν αἰσθητῶν καὶ παχέων τὸν ὑπὲρ πᾶσαν αἴσθησιν καὶ ἄῦλον, ἐκ τῶν περιγραπτῶν τόπῳ τὸν πανταχού παρόντα καὶ τὰ πάντα πληροῦντα καὶ ἀπερίγραπτον, καὶ ἐκ τῶν ὁρατῶν καὶ ὡρισμένων τὸν ἀόρατον καὶ ἀπεριόριστον· καὶ εἴπερ οὕτω δώσεις καὶ ἀρήσεις ἡμῖν, αὐτίκα καὶ ὁ τῆς γῆς ὄρος οὐκ ἔσται ἡμῖν οὐδ᾽ αὐτὸς ἐς τὴν προκειμένην θεωρίαν ἀσυντελής, κυριολεκτούμενος μὲν αὐτὸς κοινότερον, ὡς προερρέθη, επιμεριζόμενος δὲ λογικωτέρως καὶ τοῖς καθ᾽ ὁμωνυμίαν τρισὶν ἄλλοις ἔροις ὡς ἐγχω ρεῖ διὰ τὸ καὶ ἐν αὐτοῖς ἀσφαλὲς καὶ στερεὸν καὶ σταθερόν· οὐ μὴν κατὰ τὸ παχυλῶς καὶ σωματωδῶς ἑστηκὸς καὶ οὕτω βεβηκός· ὁ γάρ τοι περὶ γῆν βεβηκὼς ὅρος ἄλλως ἐν ὀρύγματι θεωρεῖται, καὶ

ν ἐπαναστήμασι γηλόφων, καὶ δένδροις, ἢ θάμνοις, ἢ importune; requiescere me sine, ne denuo te exἀκάνθαις, καὶ ἑτέρως δὲ πολυειδῶς ἀνέσταται, καὶ eitem, qui terminum Christo Salvatori - injungere non vis et sermonem· sublimems et severum pronundare; e quibus unus est verbum quod ipse suum fecit, alter Filius. Quæ nomina ab hominibus in Dei Filium collata si tu exprobras, non solum Deus te dementavit, sed dæmones quoque, qui sub illis denominationibus Deo serviliter subjecti sunt, contra to insurgent; et sie terminus fixus Patris · Filius a termino terræ infixo dicendus erit. terra enim res et nomina plurima offeruntur. οὕτως ἐπιτηδείως βέβηκε. Πολλοὶ γὰρ ὅροι καθὰ καὶ μιλιασμοί καὶ λίθοις παρασημειοῦνται εἰχαίοις ἀνεστηκόσι, καὶ κίοσιν εὖ απεξεσμένοις καὶ βεβηχόσιν ἐπ' ἀσφαλούς, καὶ πλατύτητι ἀβακίων εκ μαρμάρων, οἷς καὶ γράμματα ἐντετύπωται. Αλλ', ὦ ἀδελφὲ ὀχληρέ, άφες με ήσυχάσαι τοῦ λοιπού, μὴ καὶ ἀνακάμψας εἰς πλέον ἐντρέψω σε, φαινόμε νον ἀπαξιοῦν μὴ ὅτι γε τον βεβηκότα δρον προσα αρμόττειν τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, ἀλλὰ μὴ καὶ ἄλλην ἐξ ἀνθρώπου λέξιν ὕψος ἔχουσαν καὶ σεμνότητα· ὧν μία μὲν ὁ λόγος, ὃν ὑπὲρ τοὺς ἄλλους αὐτὸς ᾠκειώσατο, ἑτέρα ὁ Υἱός & δὴ ὀνόματα ἐξ ἀνθρώπων ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ὡρμημένα εἴπερ εθέλεις μέμψασθαι, οὐ μόνον ἐξώλεσέ σοι φρένας αὐτὸς ὁ Θεός, ἀλλὰ καταγενήσονταί σου καὶ οἱ δαίμονες τοιούτοις ονόμασι σεμνύνοντες δουλικῶς τὸν Θεόν· καὶ οὕτω μὲν ὄρος βεβηκώς τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς ἐξ ὅρου τοῦ περὶ γῆν βεβηκότος λέγοιτο ἄν· ἐξ ἧς γῆς καὶ ἄλλα οὐκ ὀλίγα τῷ Θεῷ ἀνατίθενται ὥσπερ πράγ ματα, οὕτω καὶ ὀνόματα. 51. Cor serenum quod Salvator tentat et ærumnis objicit ita ut in trepidationem abeat, penes pium tantum invenitur; hic enim lætifcans animum, secundum Ecclesiasten, vultum serenum monstrat. Certe serenitas cordis curarum et sollicitudinum absentiam quibus mortales vexantur monstrat. Undæ enim quæ corda vestra perturbant et mentem trepidam faciunt, post tempestatem ad tranquillitatem redeunt; Deus enin jubet et curas vestras ex animis vestris eripit. Manifestum est autem quod tranquillitas non tranquillitatis simulacrum exhibet; difert enim inter speciem et realitate. Quemadmodum enim inter cetera corporis membra rultus serenus hominis laetitiam ostendit, et quemadmodum facies serenitatis speculum est, να'. Ἡ δὲ γαληνόμορφος καρδία, ἣν ὁ Σωτὴρ εὐφραίνει τεταγμένην είτε πεφυκυίαν ἄλλως ἐν τοῖς δεινοῖς ταράσσεσθαι, κἀντεῦθεν μὴ γαληνῶν, οὐκ ἔστιν ἄλλου τινὸς ἢ τοῦ θεοφιλοῦς ἀνθρώπου· δς εὐφραινόμενος τὴν καρδίαν, γλυκὺ θάλος προσώπου κατὰ τὸν παροιμιαστὴν προβέβληται· πάντως δὲ γαλήνη καρδίας ἀπαλλαγὴ πασῶν φροντίδων καὶ μεριμνῶν ἀλλοίων τε καὶ ὁπόσας ἐξ ἐπηρειῶν τῶν ἐθενδήποτε πάσχομεν ἄνθρωποι· ἐξ ὧν κορυφούμένα κύματα ἐν ἡμῖν καὶ ταράσσοντα κατὰ τὸ, Τι τεταραγμένοι ἐστὲ διαλογισμῶν ἀναβάσει, ὅσα καὶ κυμάτων ἀνατάσει, καταστορέννυται εἰς πραείαν γαλήνην, Θεοῦ κελεύοντος καὶ οὕτως εὐφραίνοντος ἐν τῷ ὑπὲρ ἡμῶν μεριμνᾷν. Δῆλον δὲ ὡς οὐ ψευδογαλήνην ἐνταῦθα δηλο ή γαληνόμορφος, καθό δη λαδή μορφάζουσα ἠρεμίαν οὐκ ἔστι γαλήνιος, ἀλλ᾽ ὡς οὕτω φάναι γαληνοειδής· ἀλλ' ἐπειδὴ μάλιστα τῶν ἄλλων μερῶν τοῦ σώματος ἢ κατ' όψιν μορφὴ θάλλουσα καταμηνύει χαίρειν τὸν ἄνθρωπον, καὶ ψυχῆς χαιρούσης Ενοπτρον τὸ γαληνιῶν πρόσωπον, διὰ τοῦτο γαληνόμορφον ἔφη τὴν καρδίαν, ἧς ἡ χαρά τοῦ προσώπου ἐξανίσχει λάμπουσα, χυμὸν προβαλλομένης φίλιον καὶ παραφαινούσης ἑαυτὴν ὡς εἰς κάλλος πρωϊνὸν ῥοδοδάκτυλον· καὶ ἄλλως δὲ τῆς μορφῆς εἰς φύσιν μεταλαμβανομένης τοῖς ἁγιωτάτοις Πατράσιν εἰπεῖν δὲ κατ' αὐτοῦ, εἰς τὴν ἀλήθειαν εἴη ἂν καρδία γαληνόμορφος ἡ φύσει καὶ ἀληθῶς γαληνιῶσα διὰ τὸ εἰς αὐτὸν τὸν Θεὸν εὐφροσύνως ἐλλιμενίσασθαι· οὗ ἡ κατ' εὐφροσύνην γαληνότης ἀκατάκλυστος καὶ ἀδιεχὴς ὡς ὑπὲρ πᾶσαν συνέχειαν διά τε καὶ αἰώνιον αὐτῆς καὶ οὔ τως ἀκατάπαυστον· ὡς εἶναι γαληνόμορφον καρδίαν οὐ τὴν μορφαζομένην ὡς εἰς γαλήνην, κατὰ τὸ ἐν τοῖς ἑξῆς πυρσομορφοῦν, ἀλλὰ τὴν ἀληθῶς εὐγάληνον διὰ τὸ κατ' αὐτὴν βέβαιον, ὅπερ ἔσχε διὰ τοῦ βεβηκότος δρου Χριστοῦ τοῦ καὶ ἀτρεκεστάτου λόγου, τοῦ καὶ ἐπιτάσσοντος τῇ καταιγίδι, στήναι εἰς αὖραν, καὶ ταπεινοῦντος τὰ κύματα· ὥστε συνοχή τῆς κατά γαληνόμορφον καρδίαν ἐννοίας, ὁ εἰ· ρημένος βεβηκὼς ὅρος, ὁ ἀτρεκής λόγος, ὁ καὶ ἐπιτάξας πρὸς ἀλήθειαν καὶ αὐτίκα ποιήσας βεβηκυίαν γαλήνην είτουν σταθεράν, δι' οὗ ἀτρεμίζονται παντοῖα κύματα, ὡς καὶ τῶν ἀνέμων καὶ τῆς θαλάσ στις ὁποίους ἂν καὶ αὐτοὺς καὶ ἐκείνην ἐκλάβοιτό τις, ὑπακουόντων αὐτῶν. Gsic cor dixit serenum cujus gaudium in vultu resplendet; roseus enim ei color insidet; quæ quidemi sanctorum quoque Patrum opinio fuit, qunrum veracitati non resistet qui cor serenum habet, et quod in Deo ut tuto portu refugium quæriı. Ea enim vera serenitas non interrupta æterna erit. Cor enim lætum non opus habet nt lætum sistatur et inflammetur. Vera enim tranquillitas e termipo Christo et genuino Verbo prodit quod vel tempestati imperat et undas subigit. Terminus igitur fixus, verbum tutum cordi tranquillitatem largitur. Illud enim serenitatem stabilit, et sic omnes undæ. immobiles redduntur; venti enim ac mare Dei jubentis dicto obediunt. νβ'. Τὸ δὲ ἐκτελεῖ οὐχ ἁπλῶς κεῖται ἀντὶ τοῦ ποιεῖ, ὅθεν λαβών τις ποιητικώτερον εἶπεν ἂν εὖ ποιεῖ, ἢ καὶ ἄλλως οὐσιοῖ ἡ ἁρτοι· ἀλλὰ δῆλον ὅτι ποιεῖ μὲν καρδίαν γαληνόμορφον, πλὴν οὐκ ἄλλως ἀλλὰ τελεταρχικῶς καὶ κατά τινα τελετὴν ἁγίαν 52. Illud εκτελεί porro pro ποιεί legitur;. poetarum enim more sensa exprimere voleus melius οὐσιοῖ aut ἀρτοι dixisset. Sed sine dubio car se renum reddit, sed cum sanctione quæ homines perfectiores reddit. Ubi enim quis serenitatem

secundum Deum, postea secundum honinem, deri δι' ἧς ἄνθρωποι τελειούμεθα· ποῦ γὰρ ἂν εἶτα dicet, ut hinc perfectum dicit eum qui sancte lætatur? Si autem cor non indelnite dicit, sad cum articulo et deßinitione generali, brevi cor Dei amans revelabitur. Talibus eaim hominibus cordis serenitatem impertitur, efficiens quæ promisit. Sed non pro corde ipso misericordia hæc quidem loco accipienda est, sed ad animam ipsam recurrendum est, quod etiam facere vult is qui dicit quod cor et care ipsius in Deo exsultant; non enim cor ad aliquid quod carnis particeps non est relegat. Patet autem quod per cor variationis ergo spiritus intelligi debet. Quare eliam David postquam dixit spiritum contritum, cor contritum addit. Per hanc enim præcipuam parten, quæ principii loco in nobis est, vita huma na et omnis virtus spiritalis et cogitationes spiritales indigitantur. τις τὴν κατὰ Θεὸν εὐφρόσυνον γαλήνην κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην ποιεῖσθαι, ὡς ἐντεῦθεν καὶ τετελεσμέ τον άγίως λέγεσθαι τὸν κατ' αὐτὴν εὐφραινόμενον; Τὴν καρδίαν δὲ εἰπὼν οὐχὶ ἀορίστως, ἀλλ᾽ οἷον μετά προσδιορισμοῦ καθολικοῦ διὰ τὸ ἄρθρον, τάχα ἂν πᾶσιν καρδίαν δηλοί· θεοφιλῆ δὲ πάντως ἐκείν νην· τὰς τοιαύτας γὰρ ὁ Χριστός γαληνομόρους ποιεῖ, ἐργαζόμενος ἅπερ ὑπέσχετο. Οὐ τὸ σπλάγ χνον δὲ αὐτὸ καρδίαν νοητέον ἐνταῦθα, ἀλλ᾽ ἀνα βατέον ἐξ αὐτῆς συνήθως εἰς τὴν ψυχὴν· ὁ δὴ βού λετας ποιεῖν καὶ ὁ τὴν καρδίαν αὐτοῦ καὶ τὴν σάρκα ἐνθέως ἀγαλλιάσθαι φάμενος· οὐ δήπου γὰρ τὴν καρδίαν εἰς τι ἄσαρκον ἐκεῖνο ἀπέταξε· δῆλον δ' ὅτι καὶ ταυτόν ἐστι καρδίαν πνεῦμα εἰπεῖν πολυωνυμίας λόγῳ· διὸ καὶ ὁ Δαβὶδ εἰπὼν πνεῦμα συντε τριμμένον, ἐπισυνάπτει καρδίαν συντετριμμένην δι' ἧς καιριωτάτου μορίου ἐν ἡμῖν οὔσης καὶ ἀρχικοῦ, καὶ ἡ ἀνθρωπίνη δηλοῦται ζωή ποτε, καὶ πᾶσα δύναμις ψυχικὴ, καὶ τὰ ψυχικὰ δὲ φρονή. ματα. 33. Opus dein perfecturus et nos exhortans ne sermonum sectatores simus, quod quidem homiui prudenti minus expedit, ut jam veterum aliquis docuit, id præcipit ut perfectæ amicitiae adhæreamus; ne sermonibus et vanis spebus illecti ut somniatores et mendaces vivamus. Tu igitur quod scriptum exstat nota, et quod ad omnipotentem Deum spectat ob oculos pone. Εύφρανεν autem Attici dicunt, augmentum naturale adhibere satagentes, sicut in εὐλόγησε, εὐδοκίμησε, εὐμοίρησε, εὐμάρισε, εὗρε, ευτύχησε, εὐκρίνησε, et in aliis. Si G quis autem his vocibus præsigusre voluerit, communi dialecto se conformans faciat. Nota autem quod dictio superius prolata, έργον γὰρ περάνας εύφρανε φίλους, duobus in locis falsa est; participium enim æque ac verbum ipsum male se habet. Quando enim quartus pes spondeus est cum fuali, εἰ ἐκπεράνας ut τύψας aut λέξας, etc., profertur, quintum quoque pedem brachycatalectun habet contra normam, quasi iambus aut trochæus esset. Itaque non facile est versum secundum communem nostrum iambeium scandere ac metiri. Si quis autem alte critica usus et more ionico scripserit ἔργον γὰρ ἐκπέρανεν, aut εἰς πέρας ἤγαγεν εὐφραίνων, aut εὐφράνας φίλους, pes quartus neque nimis longus, neque quintus nimis brevis erit, et sic voci justi iambi formam dabit. Si autem sic scribendum esse alicui probabimus, jam non errabimus. Quod autein περαίνειν saepe cum περατοῦν congruit, τὸ τελειοῦν quoque indicat. Quod autem πειραίνειν aliud quid valet, id aliunde cognosci potest. νγ'. Τὸ δὲ ἔργον γὰρ ἐκπεράνας, καὶ ἑξῆς παι δεύειν ἀρ:δήλως ἡμᾶς βούλεται μὴ λόγους φιλεῖν, ὅπερ οὐ στέργει ἄνθρωπος φρονῶν, καθά τις φθάσας εγνωμάτευσεν, ἀλλὰ σπεύδειν ἐργάζεσθαι τὰ πρὸς ἐντελή φιλίαν· ἵνα μὴ λόγων μόνων καὶ τῶν ἐντεῦθεν ἐλπίδων ἀπαιωρούμενοι, ὡς ἐν ἀνεί· ροις ζῶμεν, γλυκέως ἐλπιδοκοπούμενοι καὶ τὸ δαιμονικὸν ψεύδος οὕτω παῤῥησιάζοντες • σημείωσαι δὲ τὸ ἐνταῦθα γραφὲν ἔργον, καὶ τὰ κατ' αὐτὸ θεῖα ὧν ἕνεκεν παντουργὸς ὁ Θεὸς, ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς φανείται. Τὸ δὲ εὔφρανεν Αττικοί λέγουσιν, ἀρχούμε και τῇ κατὰ φύσιν αὐξήσει τῇ τοῦ ἐνεστῶτος, καθά καὶ τὸ εὐλόγησε, καὶ εὐδοκίμησε, καὶ εὐμείρησε, καὶ εὐμάρισε, καὶ εὗρε, καὶ εὐτύχησε, καὶ εὐκρίν νησε, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Ε' δέ τις τὸ η προκαθίζει τῶν τοιούτων λέξεων, χειροτονείτω ἐκεῖνο ὡς βού λεται χαριζόμενος τῇ κοινότητι σημείωσα: δὲ ὅτι τὸ προσεχῶς ἐξηγημένον ἔπος, τὸ ἔργον γὰρ ἐκπεράνας εύφρανε φίλους, ἐν δυσι τόποις ἔσφαλται, δυσπαθοῦν κατὰ τὴν μετοχὴν καὶ τὸ ῥῆμα. Όταν γὰρ ὁ τέταρτος ποὺς σπονδεῖός ἐστιν ἐκτείνων τήν λήγουσαν τοῦ ἐκπεράνας κατὰ τὸ τύψας, καὶ λέξη;, καὶ τὰ ὅμοια, καὶ τὴν πέμπτον δὲ πόδα βραχυκατάληκτον ἀσυνήθως ἔχει ὡς εἴπερ ἦν ἴαμβος ή τρο χαῖος, καὶ ἔστι διὰ τοῦτο ὑποδύσκολον ἐκθεραπεῦσαι τὸν στίχον ὡς μετρηθῆναι κατὰ τὸ παρ' ἡμῖν ἄρτι κοινὸν ἰαμβείον. Εἰ δέ τις κριτικῷ λόγῳ μετα γράψει αὐτὸ οὕτως, ἔργον γὰρ ἐκπέρανεν, Ιωνικώς, ἔχουν εἰς πέρας ἤγαγεν, εὐφραίνων, ἢ εὐφράνα; φίλους, τό τε προκοίλιον τοῦ τετάρτου ποδός θερα πεύσει, καὶ τὸ τοῦ πέμπτου λαγαρόν· καὶ οὕτως εἰς ὐγιὲς ἰαμβεῖον ἔπος αὐτὸ μεταγάγῃ. Εἰ δέ τινι ἀπᾴδομεν οὕτω χρῆναι γράφειν λέγοντες, ἀλλ' ὅτι παρα εσημειωσάμεθα τὸ οὐ πάντῃ σύνηθες, ἁρμοσόμεθα εἰς ἄμεμπτον· ὅτι δὲ τὸ περαίνειν μὲν, ὡς ἐπὶ πολὺ τὸ περατοῦν δηλοῖ καὶ τελειοῦν· τὸ δὲ πειραίνειν ἀλλοῖόν τι σημαίνει, ἑτέρωθεν ἔστι γνώναι. 54. Amicos Christi sanctos apostolos secundum sanctum Evangeliumn appellat poeta. Quod porro Dei præsentiæ et operationum signa et indicia sunt tempestates et ventorum impetus, maris turbines et fervor, aer obscurus, ather violentus, coeli p να. Φίλους δὲ τῷ Χριστῷ τοὺς ἁγίους ἀποστό λους ἀκολούθως τῷ ἁγίῳ Εὐαγγελίῳ εἶπεν ὁ μελφ δός· ὡς δὲ θείων παρουσιῶν καὶ ἐνεργειῶν ἀλλὰ δῆτα τὰ καὶ ἐνεργειῶν ἐπίσημα εἰσι καὶ παράσημα, αἰγίδες καὶ καταφοραὶ ἀνέμων, ὧν ἀποτέλεσμα καὶ

5%0 ἀγριότης θαλάσσης, καὶ ἀὴρ σκοτόεις, καὶ σκυθρω- ira, terra motus, nemo ignorat. Notum vero est quod ipsa creatio secundum nos Deo adversatur, quando ipsum að iram lacessimus. Hoc autem loco Christo Salvatori spiritus violentus, de quo poeta loquitur, nullatenus inservit, sed Spiritui sancto, ut regi maximo corpora servilia imperanti obtemperant, ut Scriptura sacra hoc quidem loco minus clare indicat, aut alio modo, sicut corpora serva Dei gloriæ more debito inserviunt, idque ad confundendos uos servos inutiles, qui communi Domino nulla in re prosumus; ad quod probandum sexcentos Scripturæ sacræ locos congerere liceret quibus probaretur, nutu divino visionibus terrificis nobis interminari, ut eas vere a Numine ipso ad nos castigandus missas credamus. πότης αἰθέρος, καὶ ἄχος οὐρανοῦ, καὶ τῶν περὶ γῆν ἀνακίνησις, οὐδεὶς ἀγνοεῖ. Βγνωσται δὲ ὁμοίως καὶ αὐτὴν τὴν κτίσιν συνεκπολεμεῖν τῷ Θεῷ καθ᾿ ἡμᾶς, ὅτι αὐτὸν εἰς ἀγανάκτησιν ἐρεθίσομεν· ἐν ταῦθα μέντοι εἰς τοιοῦτον οὐδὲν ὑπουργούσε τῷ Σωτήρι Χριστῷ ή μελωδημένη βιαία πνοὴ καὶ τὰ κατ' αὐτήν· ἀλλὰ συμπαρομαρτούσι τῇ διανομή τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὅσα καὶ βασιλεῖ μεγίστῳ δοῦλα σώματα, ήτοι κελευόμενα, ὡς οὐκ ἐξέφηνεν ἐμφανῶς ὧδε ἡ ἁγία Γραφή ἢ καὶ ἄλλως ἀκέλευστα ὡς δοῦλα υποκινούμενα ὀφειλετικῶς εὐδοκίᾳ Θεοῦ, καὶ αὐτὸ ἐπὶ αἰσχύνῃ τῶν λογικῶν ἡμῶν ἀχρηστοδού λων, οἱ τῷ κοινῷ Δεσπότῃ πρὸς οὐδὲν εὐχρηστού. μεθα· καὶ ἔστι μυρία ὅσα ἐνταῦθα Γραφικὰ συναγαγέσθαι χρηστὰ πρὸς λόγου πίστωσιν, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ μὴ ἂν ἀεὶ ἐκφωνεῖσθαι, ὡς ὅτι κελεύσει θείᾳ τὰ κατὰ κόσμον φοβερὰ ἡμῖν ἐμβριμῶνται, ἢ ἐπιτίθενται, ὡς δοκεῖν καὶ αὐτὰ καθ᾿ αὐτὰ οἷον οι καθεν ζηλοῦντα βλάπτειν, θεόθεν παραχωρούμενα. tempestales; quæ omnia tacite et quin historia enarret, în perniciem induxerunt. In terram enim respiciens, eam tremefacit. Igitur hic quoque Spi ritus divini missione ac visitatione necesse est ut terriculamenta, Deo permittente, subsequantur. Ventus enim violentus ac lingua Ignite Spiritum optimum et dulcissimum qui animas captival post flamina violenta adducit, qui Regis adventum tuba indicat et igne divino illuminat et vividcat et quæ necessaria sunt illustrat et spiritu calefactos ad cibi divini participationem et Deo gratam ccenam invitat; qui quidem spiritus catera consumit et dissolvit et in nihil reducit quæcunque illo adventu indigna sunt. Sed ignis quoque aereus et flaminas clene simul descendit ut cum terrore consolatio quoque appareat, et igne invisibili sancti Spiritus spectatores ex visibili aliquid assumant et loco simplicis boni duplex bonum recipient. νε. Έβρεξε μὲν οὖν πῦρ ὁ Κύριος, καὶ ἀπέστει- 55. Igitur Dominus ignem cœlitus demisit et Σε καταιγίδα· ἐγένοντο δὲ ταῦτα καὶ ἄλλως εἰς κάκωσιν δίχα ἱστορικῆς ἐπισημάνσεως, εὐδοκού μενα σιωπηλῶς· οὕτω καὶ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν ποιεῖ τρέμειν αὐτὴν, ὡς ἐκεῖνος οἶδε καὶ τοῦτο ποιεῖν. Οὐκοῦν καὶ ἐνταῦθα τῇ τοῦ θείου Πνεύματος τοῦ ἄνωθεν παρακλήτου ἀποστολῇ καὶ ἐνεργεῖ ἐπιφοιτήσει καὶ ἐνεργεία, παρακολουθοῦσιν ἀναγκαίως καὶ φριχτά τινα Θεῷ ἐπιτρέποντι· πνοή τε, φησί, βιαία καὶ πυρὸς γλωττήματα καὶ πνεύματι ἀγαθῷ καὶ πραϋτάτῳ ψυχὰς ἀνακτωμένῳ καὶ οὕτως εὐκταίη, παρομαρτεῖ πνεῦμα βίαιον, ὡς οἷα φιλοτιμούμενον καταπνέειν καὶ ἠχητικῶς ὑποσαλπίζειν καὶ παρασημαίνειν ἐνδημίαν ταύτην βασιλικὴν, καὶ πυρὶ θειοτάτῳ θάλποντι μὲν καὶ φωτίζοντι καὶ ζωογονοῦντι, ἀλλὰ δὴ καὶ ὡς οἷον ἐργατικῶς τὰ δέοντα ἐκφλογοῦντι, καὶ παράγοντι, καὶ δὴ καὶ ἀφέψοντι τοὺς τῷ πνεύματι ζέοντας καὶ τῇ ἐκείνου τραπέζῃ προσήκοντας ὅσα καὶ βρῶμα θεῖον καὶ θυσίαν φίλην τῷ Θεῷ· ἄλλως δὲ καὶ καταναλίσκοντι καὶ ἀφανίζοντι, καὶ ἀναλύοντι ἐς τὸ μηδὲν τὰ το αὐτῆς ἐπεξελεύσεως άξια· συντρέχει καὶ πῦρ ἀέριον φλογεροπνόον, ἵνα πρὸς τῷ ἐκφοβεῖν καὶ σεμνύνοι το άθλῳ πυρὶ ἐκείνῳ καὶ ζωηφόρῳ συνεξαστράπτον αὐτὸ δουλικῶς· καὶ φωτὶ ἀόρατῳ τῷ ἐκ τοῦ ἁγιω τάτου Πνεύματος, φῶς τι καὶ ἐκ τοῦ αἰσθητοῦ οι θεώμενοι προσλαμβάνοιντο, καί πως ἀντὶ ἁπλοῦ διπλοῦν πορίζοιντο ἀγαθόν, κς'. Εἰ δὲ καὶ εἰς γλώσσας πυρίνας τὸ ἀέριον ἐκεῖνο πῦρ ἐσχημάτιστο, ἀναμίξ τῇ βιαίᾳ πνοῇ συμφερόμενον, ἄλλο καὶ τοῦτο θάμβος τοῖς θεαταῖς· τὸ μὲν οἷς ἐξέπληττε γλωσσοποιούμενον τὸ μὴ πε ψυχος οὕτω μεταπλάττεσθαι· τὸ δ' ὅτι ἐπληροφόρει οὐκ ἔτι τοὺς Θεοῦ φίλους ἀποστόλους γλώσσαις χρήσ σεσθαι ταῖς περὶ γῆν, ὃς καὶ γλωττοπέδη φυσική καταργεί, καὶ σίδηρος ἀπάγει, καὶ φόβος εγκλείει, καὶ ἀπορία κατασιγάζει, ἀλλὰ οὐρανίαις καὶ οὕτως ἐνθέοις καί γε ἀπαθέσιν· ἀλλὰ καὶ οἴαις ἐμπιπρᾷν πᾶσαν ὕλην ἀθεΐας ὅσα καὶ εὐέξαπτον ἄχυρον είτε φρύγανον, καὶ φωτεινοῖς δὲ καὶ λαμπραίς διὰ τὴν θεολογικὴν ἔκφανσιν· ἀλλὰ καὶ πανσόφοις ώ; πυρό; μένος πνέειν, ούκουν τοῦ κατὰ ῥητορείαν ἢ λοιπήν σοφιστείαν, τοῦ δὲ κατὰ τὸν ὑπέρσεμνον Κύριον, ὃς καὶ τοιοῦτον πῦρ ἦλθε βαλεῖν εἰς τὸν κόσμον· φῶς αὐτὸς εἰς ἐκεῖνον ἄλλως ἐληλυθώς, καὶ τοὺς 56. Si autem ignis ille æthereus in linguas igneas flamine violento divisus est, novum id spectantibus terriculamentum exstitit. Linguarum enim ignearum species contra naturam transformavit et Dei amicis apostolis facultatem impertivit omnibus per orbem linguis loquendi, quas ordo naturalis constringit et ferrumn abigit, et metus concludit, et dubium silere facit. Istæ enim linguæ eæ sunt quæ omnen impietatem sicut paleam comburunt, et vi theologica lucem et claritatem extenduut, imo et omniscientiæ ignem efflant et doctrinæ fontes recludunt, ipsumque Dominum maxime venerandum qui venit talem ignem super mundum projecturus. Ipse lux apparuit et philosophos mundanos, quorum lingua resonuit, in terram vocavit; initiatores autem cœlestes et divinos ibidem recondidit, nubem igniferam monstrando, et linguas spirituales

ignitas in angelicas transformando quæ humanis μὲν σοφιστὰς τῶν γηίνων, ὧν ἡ γλῶσσα διῆλθε, linguis superiores essent, quippe quæ Spiritus προσφυῶς εἰπεῖν, ἐπὶ τῆς γῆς ἀπήγαγε· τοὺς οὐ dactylo tactæ essent, el quæ mundo salutaria essent ρανομύστας δὲ καὶ θεορρήτορας ἀντεισαγαγὼν ἐπαρ psallendo resonarent, ut etiam ii qui a sanctis ῥησίασε γλωσσόκομον, οἷον αὐτοῖς παραφήνας το discipulis initiati essent novis linguis loquerentur πυρίμορφον ἐκεῖνον νέφος, καὶ πνευματοφόροις mirum in modum secundum David, linguis dico γλώσσαις ὡς οἷον ἐν πυρὶ τὰς ἐκείνων στομώσεις quas nunquam didicerunt. His enim linguis opus. καὶ ἐμπορεύσας ἁγνῶς εἰς ἀγγελικάς, ὡς ὑπερ erat loqui contra vanos, et sic Dei Spiritum βάντας γλῶσσαν ἅπασαν τὴν κατ' ἄνθρωπον, ἀγγέ testari et cœlestia annuntiare. Si enim atheis λων γλώσσαις λαλεῖν, ψηλαφωμέναις δακτύλῳ Πνεύ linguis labor et difficultas nascitur, piis e contra ματος, καὶ ψαλλούσαις καὶ ἀπηχούσαις τὰ τῷ κόσμῳ dulcedo ut mel accedit, ut linguæ antiquorum po- σωτήρια· ἵνα καὶ οἱ διὰ τῶν ἁγίων μαθητών μυστα pulorum, quibus lux immensa accensa est et quæ γωγούμενοι λαλούντων γλώσσαις καιναῖς, λέγοιεν in aerem ascendit, pessimi regis in auxilium, sunt μετὰ θαύματος ἐκ τῶν τοῦ Δαβὶδ γλώσσας ἀκοῦσαι humiliatæ in miserias vitæ humanæ. Præsentis ᾶς ἔγνων οὐδέποτε· καὶ ὡς ἐχρῆν κατὰ τῶν λήρων autem festi linguæ et qui iis illuminati sunt Deo γλωσσαλγιῶν γλώσσας ταύτας ἐνθέους πεμφθῆναι regum Regi se addixerunt. Trinitatis enim ignem οὐ δυσπραγούσας ἀλγεῖν, ἀλλὰ τεθεραπευμένω; continent, qui res exteras non comburit. Quia λαχούσας λαλεῖν· καὶ ὡς τοῖς μὲν ἀθέοις κόπος enim cum vento violento desuper venit, non sicut καὶ πόνος ὑπὸ ταῖς γλώσσαις, τοῖς δὲ ἐνθέοις ἥδυσμα tonitru et contra legem naturalem in linguas flam- ὑπὲρ μέλι, καὶ ὡς αἱ μὲν σύμφυλοι τοῖς πάλαι meas incidit; sed illuminat et perficit mirum in λαοῖς, καὶ ταῖς τότε φυλαῖς γλῶσσαι, ὅτε καὶ ἡ modum eos qui sic illa luce præditi fuerunt, et μικροῦ δέουσα πεντηκοντάπηχυς ἐξανῆπτο φλόξ, tanquam vento violento qui Spiritus sancti virtuti καὶ εἰς αἰθέρα ἐφιλονείκει ἀναθῆναι, βασιλέως τε inest, ad Patrem luminum perducit. ἦσαν κακίστου, καὶ κάτω συρόμεναι καὶ ταπεινα καὶ χοῦν συρφετού βιωτικοῦ κατέχουσαι· τῆς δὲ νῦν ἑορτῆς αἱ γλῶσσαι καὶ ὅσοι δὲ σοφίζονται δι' αὐτῶν τοῦ πάνυ ἀγαθοῦ παμβασιλέως Θεοῦ πεφύκασιν· οἱ καὶ περὶ πῦρ ἔχουσι τοῦτο στρεφόμενοι Τριαδι κὸν, οὔτε τοὺς ἐντὸς αὐτοῦ φλέγον οὔτε πλαγιάζον καὶ ἐκτρέχον εἰς ἐμπρησμὸν τῶν πέριξ, οὗ τὸ και νότατον καὶ ὅτι ἄνωθεν κατασκῆπτόν μετὰ βιαίας πνοῆς, οὐ κεραύνιον ἐμπίπτει ἀποπάλλον μερισμό παραδόξῳ γλώσσας φλογέας, ἀλλὰ φωτίζει καὶ ἀποτελεῖ θαυμάσιον τὸ τοὺς οὕτω φωτισθέντας δι' αὐ τοῦ ἀναρπάζεσθαι, ὡς διὰ πνεύματος βιαίου τῆς κατὰ τὸ ἅγιον Πνεῦμα δυνάμεως, εἰς αὐτὸν δὴ τὸν Πατέρα τῶν φώτων. 57. Restat illis nobisque dicere quomodo dictio symbolica, Deum esse ignem, non a mala phœnice desumptum, non eo usque Dominum omniscium perduxisse, ut missis linguis igneis super dircipulos suos vivificam Spiritus sancti virtutem opere visibili et quod mentem supernaturalem denotet, indicaret. Unde cognoscimus sermonem quoque apostolicum igneum evasisse, et quod fulgura ratione spirituali apostolis cœlitus immissa sunt, quæ impie audientes non ad cantum excitarunt. Per fulgura autem non simpliciter tonitru. voces subaudienda erunt, quales aliunde cognovimus, sed tonitru filii. Tonitru enim impellente et ipsi et post ipsos magistri locuti sunt; quo quidem sensu et Joannes tonitru filius, sicut et fulgur divinum istius tonitru efectus est, quia non modo vita Deo digna per virginitatem effulsit, sed etiam theologico sensu. Si autem linguæ secundum gentes linguis opponuntur, apostolicae quoque non, sicut dictum est, ebrietatis effectus fuere, quippe quo spiritualiter et barmonice inter se conspirant. Quare quæ desuper sunt linguse, ignes habenda subl. νς, Ἔστι δὲ καὶ ἐκείνοις καὶ ἡμῖν λέγειν, καὶ ὡς τὸ συμβολικῶς μὲν γεγραμμένον πῦρ εἶναι τὸν Θεόν, οὐ καλῶς δὲ ἐκληφθὲν τῷ κακοσόφῳ φοίνικ:, ἐς τοσοῦτον οὐκ ἐνέτρεψε την πάνσοφον Κύριον, ὡς ἰδοὺ καὶ γλώσσαις πυρίνεις ταύταις ἐπιπεμπομέ ναις τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς, τὴν ζωοποιὸν τοῦ ἁγίου Πνεύματος παραδηλοῦν δύναμιν καὶ ἐνέργειαν αἱσθητῷ σεμνῷ πράγματι παραδηλοῦντι νόημα ύπερφυές· δι' οὗ καταλαμβάνομεν, καὶ ὡς οἷα πυρίνην λαλιὰν γενήσεσθαι τὴν ἀποστολικήν· καὶ ὡς ἀστρα παὶ νοητῶς πληθυνθήσονται θεόθεν τοῖς ἱεροῖς ἀποστόλοις, ταράσσουσαι ψαλμικῶς τοὺς μὴ ἐνθέως άκρωομένους· αἱ δὴ ἀστραπαὶ λέγοιντο ἂν οὐ φωναί ἁπλῶς βροντῆς, ὁποίαν ἄλλοθι ἔγνωμεν, ἀλλὰ βρον τῆς ἔκγονοι· βροντολάλοι γὰρ καὶ αὐτοὶ καὶ οἱ μετ' αὐτοὺς διδάσκαλοι· ὁποίῳ λόγῳ καὶ ὁ θεολογικώ τατος Ἰωάννης βροντῆς υἱὸς, καθότι καὶ ἔνθεος ἀστραπὴ τοιαύτης βροντῆς ἔκγονος, διὰ τὸ ἐξαστρά ψᾶι οὐ μόνον θεοπρεπεί φανότητι βίου διὰ παρθε νίας, ἀλλὰ καὶ θεολογικῶς· εἰ δὲ γλῶσσαι γλώσ σαις αἱ κατὰ ἔθνη ἀντίκεινται, ἀλλὰ αἱ ἀποστολικα, εἰ καὶ κατὰ τὸν οὕτως εἰπόντα δίχα φρονέουσι τῷ κατὰ δόκησιν μέθης παρακούσματι, ἄλλως γοῦν συμφωνοῦσιν ἐκεῖναι πνευματικῶς, καὶ εἰς ἐν ἁρμονίας ἔρχονται· ὅτε καὶ ἦν τινας λέγειν, ὡς αἱ μὲν ἄνωθεν γλῶσσαι, γλῶσσαι πυρός. 58. Quod vero ipsæ operantur, non ignis, non fulgoris aut rerum in mundo ignearum opus sunt, sed lucis spiritalis more angelos symbolice transAgurat; quam qui habet, non lumen est singulariνη'. "Ο δὲ αὐταὶ ποιοῦσιν, οὐ. πυρὸς ἔργον, οὐδὲ ἀστραπῆς, οὐδ᾽ ἄλλων ὁπόσα πυρά εἰσιν ἐν τῷ κόσμῳ, φλογὸς δὲ νοερᾶς, ὁποία καὶ τοὺς ἀγγέλου; οὔχουν εἰδοποιεῖ, ἀλλὰ συμβολογραφεῖ, ἦν ὁ ἔχων

οὔτε φῶς ἐστι καταμόνας, οὔτε νοῦς ὁ τυχών, ἀλλὰ ter, neque intellectus, sed mens lucifera e Patre φωσφόρος νοῦς τοῦ τῶν φώτων Πατρὸς ἀποπαλλό- luminum progrediens et illuminationi secundum hominem addita et facultates adaugens, quas ex humanis in divinas et apostolicas, imo in natnram Dei calidiorem transformat, ut Deus deorum sic apostolorum Dominus vocaretur, qui visiones igneas multiplicare, et nunc linguas ignitas in mysteriis manifestare, eos autem qui circa quæstiones versantur permovere et ad mentem reducere valet; cujus miracula, ut breviter dicam, symbolice repraesentantur, ut poeta cantat: Spiritus sancti symbolum ventus; cujus porro vim sicut Dei virtutum exprimit, ignem autem fulminantem et illustrantem divinitatis opus exhibet, cujus praesentia ad res præsentes spectat, et qua in re linguæ sapientiam indicant; cujus etiam abyssi apud Deum flumina jis fluunt qui inde bibere et ista ad communem utilitatem exantare digni sunt. Sed hæc hactenus. μενος, καὶ τῇ κατ᾿ ἄνθρωπον φωτοφανείς νούμε νος, καὶ προσεπαύξων τὴν κατ' αὐτὸν ἐνέργειαν, καὶ ἐξ ἀνθρωπίνης μεταποιῶν εἰς θείαν καὶ ἀποστολι χὴν, καὶ οἵαν μὴ φαντάζειν, ἢ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, ἢ τοὺς ἀποστολικοὺς εἰς ἑρμᾶς, ἀλλὰ καὶ εἰς φύσιν Θεοῦ θερμότερον, ἵνα Θεός θεῶν οὕτω τῶν ἀποστόλων ὁ Κύριος λέγοιτο, δ' σὺν τῷ πληθύνειν δράσεις ποτέ σεμνῶς πυροέσσας, ἐμφανίσας νῦν καὶ γλώσσας πυρίνας εἰς μυστήριον, ἐκπλήττειν ἅμα καὶ σοφίζειν τοὺς ζητητικούς δυνάμενος· οὗ τὸ ἀξιάγαστον ἐπελθεῖν βραχυλογικῶς, οὕτω συμδολογραφεῖται, καθὰ ψάλλει ὁ μελωδός Πνεύματος μὲν τοῦ ἁγιωτάτου σύμβολον ή πνοή· τὸ δὲ κατ' αὐτὴν βίαιον, τὴν ἐκείνου δύναμιν ὑπογράφει ὡς Θεοῦ τῶν δυνάμεων· τὸ δὲ πῦρ τὸ καὶ φλογερὸν ἅμα καὶ φωτιστικὸν τῆς θεότητος· ὧν ἡ προχείρι τις πρὸς τὰ ὑποκείμενα, αἱ δὲ γλῶσσαι σοφίας Ενδειξις· ἧς ἀβύσσου παρὰ τῷ Θεῷ ὑπερκεχυμένης ποταμοὶ ἐξερεύγονται τοῖς καὶ πίνειν ἀξίοις, καὶ ἄλλως δὲ ἐξαντλεῖν εἰς κοινὴν ὠφέλειαν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον καὶ ὑφ᾽ ἡμῶν περιειργάσθω. να'. Ἡ δὲ βιαία πνοὴ πρὸς διαστολὴν μὲν εἴρη και μή τοιαύτης πνοῆς, ὁποία τις καὶ ἡ καθωμιλημένη αύρα πραεία, καὶ τὸ διασυρίζον πνεῦμα τῆς δρόσου. Εστι δὲ οὐχ οὕτω βιαία, ὡς ἡ τοῦ νότου ἡ ή τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν κατατεμούσα εἰς διαιρέσεις, καὶ ἡ τοῖς τέκνοις τοῦ μακαριωτάτου Ιώβ οἶκον ἐπικατασείσασα εἰς ἀπώλειαν. Διὸ οὐδὲ καταφοριχῶς νῦν τὸ πνοὴ βιαία είρηται, ἀλλ' ἐπὶ σεμνότητι μᾶλλον· βιαία γὰρ ἡ ἰσχυρὰ καὶ ἐνδύναμος, καὶ λέγεται οὕτω παρὰ τὴν βίαν, ἥτις ἦν δύναμις ἐν τοῖς πάλαι, καὶ ἔπαινον εἶχε πολύν· διὸ καὶ τὸν βίον αὐτὴ παράγει. Ο γὰρ ἅλις ἔχων τοῦ κατὰ κόσμον βίου, ἐκεῖνος καὶ δύναμιν πλουτεῖ πολυειδῆ· τὴν μέντοι παρὰ τοῖς ἄρτι λεγομένην βίαν τὴν ἀπάνθρωπον καὶ τυραννικὴν, καὶ δι᾿ αὐτὴν κολαζομένην κατ' ἐκ δίκησιν, ὑπέρβιον ὕδριν οἱ σοφοὶ ἔλεγον· οἴδασι δὲ καὶ οἱ πεζολόγοι ῥήτορες ἐπὶ ἐναρέτου σημασίας τὸ βίαιον ἐπιχείρησίν τινα γενναίαν λυτικὴν ἀντιθέσεως τῷ τοῦ βιαίου καλούντες ονόματι· τὴν δὲ λέξιν τοῦ γλωττήματος ὅθεν εἴληφεν ὁ μελῳδὸς οὐκ οἶδα. Εἰκὸς δὲ ἐν τῷ μυρίῳ καὶ ἀπεριελεύστῳ λεκτικῷ χύ μετι, ψιάδα παρεγκεχύσθαι που ἡμῖν ἀθεώρητον τὸ γλωττῶ γλωττήσω· ἐξ οὗ καὶ ἡ γραμματική λέξις τὸ γλωσσηματικόν. Καταγλώττισμα μέντοι οίδαμεν ἐκ τοῦ καταγλωττίζω ῥήματος, καὶ ἄλλα δὲ τοιαῦτά τινα, ἐν οἷς καὶ ὁ κατεγλωττισμένος. Εἰ δὲ λάλον ὕδωρ ἐῤῥέθη που δεξιῶς, εἴποι ἄν τις καὶ λάλον ταύ την τὴν πνοὴν ἐνθέως τε καὶ οὐδὲ ἀπροσφυῶς, διὰ τὰ εἰρημένα καταγλωττήματα μετὰ τῆς διειλημμέ της πνοής. ξ'. Τὸ δέ, νείμας τὸ Πνεῦμα, ταὐτόν ἐστι τῷ διαμερίσας· μερίζεται δὲ αὐτὸ οὐκ ἄλλως ἀλλ᾽ ἢ κατὰ τὴν ἑκάστῳ καὶ τότε δεδομένην καὶ μέχρι νῦν διδομένην χάριν ἐκ τοῦ Θεοῦ, ὅς ἄλλοις ἄλλα δίδωσιν ὡς ἐκεῖνος ἐπικρίνει, καὶ οὐδ᾽ ἂν παύσηται ποιῶν τοῦτο διαπαντός. Εἰ δέ τις ἄλλον τινὰ βλέπων πλεανεχτοῦντα χαρίσμασι βιάζεται τὸ ἐκ περισσοῦ, οὐκ ἂν ὀκνήσῃ ὁ χαριτοδότης Θεὸς εἰπεῖν καὶ πρὸς ἐκεῖ νον, ὡς ᾿Αρκεί σοι ἡ χάρις μου· προθέμενος ἴσως καὶ τὸν Ἡ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Εἰ γὰρ 59. Violentus porro ventus ab eo distinguitur qui dulci aura adest et qui vocem agitat. Non est tamen violentia venti qui mare Rubrum in partes divisit, et qui beatissimi Job flios difcii sub ruina consepelirit. Quare etiam nunc quidem non ob violentiam, sed propter solemnitatem ventus prædicatur. Violentia enim fortis est et a vi deri vatur, quæ apud antiquos virius sonat et de quo multus sermo est. Hinc enim vita quoque originem ducit. Qui enim multum vitæ humanæ habet, is quoque virtute magna pollet. Quæ autem apul nostrates vis tyrannica et inhumana audit, quæquo a legislatoribus pœnam dat, eam philosophi nimiam insolentiam vocitarunt. Sed pedestres quoque scriptores cum voce βίαιον antithesiu conjungunt et hoc sensu adhibent. Unde vero γλωττήματος vocem poeta sumpserit ignoro. Forte autem in vocabulorum turba guttula per γλωττώ γλωττήσω dialillavit, unde etiam apud grammaticos γλωσσηματικόν. Καταγλώττισμα quidem verbo καταγλωττίζω derivatum novimus, ut et alia similis, ut κατεγλωττισμένος. Quod si alicubi aqua loquens legitur, ventum quoque loquentem divinitus et mediate dixerit, ob καταγλωττήματα vocem cum vento diviso. 60. Quod deinde νείμας Spiritum dicitur, idem est Σε διαμερίσας. Disribuitur autem non aliter ac secundum gratiam quæ cuique data est a Deo, qui aliis alia distribuit, sicut ille quidem judicat, el quod facere nunquam cessabit. Si quis autem alium gratia superabundantem videns vim inde patitur, Deus charismatum dator dicere poterit ad eum: ● Sufficit tibi gratia mẹa;» addens illud quoque: ● Virtus mea in debilitate perficitur.»~‹ Si tu enim debilis es, nulla ex me sumpta gra:ia, ego, inquit,

in virtute mea debilitatem implebe» Sciendum καὶ σὺ ἀσθενεῖν φής, μὴ λαβὼν ἐξ ἐμοῦ χάριτος autem quod illud νείμας, quod derivatur a νέμω, unde et νόμος, indicat, quod hodierna Spiritus distri butio apostolis et discipulis Christi in legem abierit, ut, distributione rite facta, secundum præceptum nostrum, nobis Israelitis' legislatores facti sunt, qui per ipsos mentes Deum videntes facti simus. ἐπιβολὴν, ἀλλ' ἐγώ, φησί, τῇ ἐν ἐμοὶ δυνάμει ἀναπληρώσω τὴν κατὰ ἀσθένειαν. Ίστέον δὲ καὶ ὅτι τὸ νείμας, οὗ προκατάρχει τὸ νέμω, ἐξ οὗ ὁ νόμος, ἐμφαίνει καὶ εἰς νόμον γενέσθαι τοῖς ἁγίοις ἀπο στόλοις καὶ μαθηταῖς τοῦ Χριστοῦ τὴν σήμερον δια νομὴν πρὸς αὐτοὺς τοῦ ἁγιωτάτου Πνεύματος, ὡς καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς φανήσεται· ὥστε ταύτην εὖ διαθέ μενοι καθὰ ὑπὲρ ἡμῶν ἐνετάχθησαν, καὶ νομοθέται γεγόνασιν ἡμῖν τοῖς κυρίως Ισραηλίταις, οἱ δηλον ότι διὰ μέσων αὐτῶν καὶ δι' αὐτοὺς νέες τὸν Θεὸν ὁρῶντες γεγόναμεν. 61. Ynéoxeto deinde, quod dicit, syntaxeos normain transgreditur. lllud quoque έργον γὰρ ἐκπεράνας omnes operis divini partes superat. Salutanda vero του ὑπέσχετο ab ὑπέσχεν derivata, qua utimur, humilitatis sub specie, in υπέσχεν αὐχένα, τὴν χεῖρα, il est, salutandi formula subjecit se manui distri- πεινώσεως λόγῳ· καὶ ἐν τῷ ὑπέσχε τὴν χεῖρα, buenti. Sic enim quodammodo etiam Christus Salvator discipulis suis promisit, per condescendentiam sese communicando, et beneficium pollicendo amicis, qui ipsi ad bonum oblatum se accommodare et gratias referre debebant. Quod si aliter i̇sta verba interpreteris, conjunctivum ὑπέσχετο sensum habet. Patet enim quod is qui aliquid promittit, præcipue autem veris amicis, ab his tenetur et quasi debito obligatur. Cum bls autem vocibus ὑπισχνείσθαι quoque cjusdem natura est, sicut et ὑπέσχετο, et alia similia. ξα'. Τὸ δὲ ὑπέσχετο ἀναχθὲν κατὰ ὑπέρβασιν συν τάξεως· εἰς τὸ ἔργον γὰρ ἐκπεράνας, διαβαίνει ἐκεῖ. θεν καὶ εἰς ὅλα κατὰ κοινοῦ τὰ τοῦ θείου ἔργου μετ ρικά. Δεξιωτικὴ δὲ λέξις τὸ ὑπέσχετο, ἐξωρμημένη τοῦ ὑπέσχεν, οὗ χρῆσις ἐν τῷ ὑπέσχεν αὐχένα τα ἤγουν ὑπέθετο καὶ ὑποκάτω ἔσχε τῆς δωρουμένης χειρὸς λόγῳ δεξιώσεως. Οὕτω γὰρ τρόπον τινὰ καὶ ὁ Σωτὴρ Χριστὸς ὑπέσχετο τοῖς μαθηταῖς, οἷα συγκαταβάσεως ταπεινοποιού χάριν ἑαυτὸν ὑπο σχών· καὶ ἐπαγγειλάμενος εὐεργεσίαν φίλοις ὀφεί λουσιν ἑαυτοὺς ἀνθυποσχεῖν εἰς τε ὑποδοχὴν τοῦ διδομένου ἀγαθοῦ, καὶ εἰς ἀπόδοσιν ἀντιχάριτος· καὶ ἄλλως δὲ τῇ λέξει ἐπιβαλεῖν, συνδετικὴν ἔννοιαν ἔχει τὸ ὑπέσχετο. Δῆλον γὰρ ὡς ὁ ὑποσχόμενός τι, καὶ μάλιστα φίλοις γνησίοις, ίσχεται ὑπ' ἐκείνων ή ἔχεται ἐκείνων, ἢ ἐνέχεται ὥσπερ χρέει. Συστοιχεί δὲ τοῖς τοιούτοις ρήμασι καὶ τὸ ὑπισχνεῖσθαι· ἀκολούθως δὲ καὶ τὸ ὑπέσχετο, καὶ ὁπόσα δὲ ἄλλα τοιοῦτα. Hirmus tertiæ odæ. Efregit ventris sterilis vincula, Injuriamque intolerabilem fecundæ Sola oratio prophetissæ olim Annæ, ferentis spiritum contritum Ad potentem et Deum scientiarum. 62. Hujus tertii carminis nexus juxta quamdam tenuissimam mentem a festivo subjecto dependens, in cætera ipsius textura rebus sanctæ Annæ prophetissa componitur: hoc ft ex lege psallendi per nexum quem illius oratio paral tertia carmina dirigentibus. Dicit ergo sacer ille poeta, simul pulchrum christianæ consequentiæ precumque systema, necnon sanctam Annam exornans, rem adeo esse pulchram orare, et a Deo meliora precari, οι insolubiles compedes et vincula non parientis ob sterilitatem ventris Annæ, quam Scriptura declarat prophetissam non quoddam donum, qualia magna funt apud homines, sed solo Deo chara, precatio mulieris calamitatem patientis, disruperit, illamque tandem liberam in pace per vitam ob fecunditaten ambulare permiserit. Statim sutem eadem oratio simul sustulit et injurias aut exprobrationes quas ex invidis patiebatur Anna, ac præsertim ex fecunda beataque ob prolem Phenenna. Qui nihil allud valentes maledicere contra castam et Deum timentem prophetissam Annam, ex inepta sterilitatis ratione, quasi ratio criminandi inde penderet, calumniabantur eam ut maΟδῆς τρίτης εἱρμός. 1. Ερρηξε γαστρὸς ἠτεκνωμένης πέδας, “Χάριν τε δυσκάθεκτον εὐτεκνουμένης Μόνη προσευχὴ τῆς προφήτιδος πάλαι Άννης, φερούσης πνεῦμα συντετριμμένον Πρὸς τὸν δυνάστην καὶ Θεὸν τῶν γνώσεων. ξδ'. Ο εἱρμὸς τῆς ἐνταῦθα τρίτης ᾠδῆς κατὰ πάνυ βραχύν τινα νοῦν παραπτόμενος τῆς ἑορτα στικῆς ὑποθέσεως τῷ λοιπῷ αὐτοῦ ὕφει τῶν κατὰ τὴν προφῆτιν ἁγίαν Αννην ἔχεται, νόμῳ εἱρμολο γίας ψαλμῳδικῆς, ἦν καὶ ἡ προσευχὴ ἐκείνης άρτύει τοῖς μεταχειριζομένοις τὰς τρίτας ᾠδάς. Λέγει οὖν ὁ ἱερὸς οὗτος ποιητής, ἀποσεμνύνων ἅμα καὶ τὸ καλόν χρῆμα τῆς Χριστιανικῆς ἀκολουθίας καὶ εὐ γῆς, καὶ τὴν ἁγίαν δὲ Ἄνναν, ὅτι τοσοῦτον καὶ τοιοῦτόν ἐστι καλὸν τὸ προσεύχεσθαι, καὶ αἰτεῖσθαι παρὰ Θεοῦ τὰ κρείττονα, ὥστε τὰς ἀλύτους πέδας καὶ τὰ δεσμὰ τῆς διὰ στείρωσιν ἀτεκνούσης γαστρός τῆς κατὰ τὴν ᾿Ανναν τὴν, ὡς ἡ Γραφὴ ἀποδείκνυσι, προφῆτιν, οὐ δωρεά τις, ὁπόσαι παρ' ἀνθρώποις μετ γάλαι, ἀλλὰ μόνη φίλη Θεῷ προσευχὴ τῆς πασχού σης τὸ κακὸν γυναικὸς διέρρηξε, καὶ ἀπέλυσε λοιπὸν ἐκείνην ἐλευθέραν ἐν εἰρήνῃ κατὰ βίον πορεύεσθαι διὰ τοῦ τεκνοποιήσασθαι. Αὐτίκα δὲ συναπεφόρτισεν ἡ αὐτὴ προσευχὴ καὶ τὰς ὕβρεις είτουν ὀνειδισμούς, οὓς ἡ ᾿Αννα ἐκ τῶν ἐριθευόντων κακοζήλως έπασχε, καὶ μάλιστα ἐκ τῆς εὐτέκνου Φενάννης, τῆς καὶ του λυτέκνου· οἱ ἄλλο κατειπεῖν μηδὲν ἔχοντες τῆς καθαρᾶς καὶ Θεὸν διοπτευούσης Αννης, καὶ διὰ

$76 τοῦτο προφήτιδος, ἐκ τῆς κατὰ τὴν ἀτεχνίαν οὐκ nifestam peccatricem et ideo fractum ventris Deo - non suspicientem: tristitiam enim prorsus etiam in pariendo babuisset; sed post partum, lætitiam, quod ex ipsa bomo genitus esset in mundum; et idcirco non obtinuerat a Deo concipere et parere, nequando gaudere ipsi daretur. Ruptum est autem, inquit, sterilitatis vinculum illi sanctæ Annæ, quæ peperit non multos, sed unum magnum, cognomine petitum a Deo, vel Samuel, per orationem, non simplicem, quam plerique summis tantum labiis efflamus, respirare simul et orare sancte studentes, sed quam efflagitabat, supplicans cum contritione cordis Deum, qui cuncta potest et seit. Talis igitur totius nexus sententia. εὐτέχνου αἰτιολογίας, ὡς εἰ καὶ ἔγκλημα ἦν ἐξ αὐτ τῆς ἐπαγόμενον, ἐκείνην ἐκακολόγουν, οἷα δηλαδή ἁμαρτωλὸν οὖσαν, καὶ δι' αὐτὸ καρπὸν κοιλίας εκ Θεοῦ μὴ λαμβάνουσαν· λυπησομένην μὲν πάντως καὶ αὐτὴν ἐν τῷ τίκτειν, χαιρήσουσαν δὲ μετὰ τόσ κον, ὅτι ἐγεννήθη δι' αὐτῆς ἄνθρωπος εἰς τὸν και σμον, καὶ διὰ τοῦτο μή παραχωρουμένην θεόθεν συλλαβέσθαι καὶ τεκεῖν, ἵνα μὴ χαίρειν αὐτῇ γένοιτό ποτε· ἐῤῥάγη δέ, φησὶν, ὁ τῆς ἀτεχνίας δεσμός τῇ ἁγίᾳ ἐκείνῃ Αννῇ, τεκούσῃ οὐ πολλούς, ἀλλὰ Ένα μέγαν, τὸν φερωνύμως θεαίτητον Σαμουήλ διὰ προσευχῆς, οὐ τῆς ἁπλῆς καὶ ὡς ἔτυχεν, ἦν οἱ πολλοὶ ἄκροις μόνοις ἐκπνέομεν χείλεσιν, ἐξοσιούμενοι ἀναπνεῖν ἅμα καὶ εὔχεσθαι, ἀλλὰ ἦν εὔξατο, προσάγουσα δέησιν μετὰ συντριβῆς ψυχῆς τῷ Θεῷ τῷ πάντα καὶ δυναμένῳ καὶ γινώσκοντι. Καὶ τοιαύτη μὲν ἡ ἔννοια τοῦ ὅλου εἱρμοῦ.. Εγ'. Ο δὲ εἰς νοῦς ὁ ἐπὶ βραχὺ τῆς πανηγυριζομένης, ὡς ἔφαμεν, ἑορτῆς ἐχόμενος, τὸ συντετριμ μένον ἐστὶ πνεῦμα τῆς ᾿Αννης, δ καὶ αὐτὸ χάρισμά ἐστι ἅγιον τοῖς ἀγαθοῖς ἀνθρώποις θεόθεν, ήγουν ὥσπερ ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, οὕτω καὶ τοῦ ἑορταζομένου ἁγιωτάτου Πνεύματος. Οὐδὲν γάρ ἐστιν ἐν ἡμῖν ἀγαθὸν, ὁ μὴ κατῆλθεν ἄνωθεν· τῶν δὲ ἐν τῷ εἱρμῷ λέξεων τὸ μὲν ῤῥηξε ἦν γραφήναι καὶ ἔλυσε· λύονται γὰρ ὥσπερ δεσμά, οὕτω καὶ πέδαι· κατὰ τὸ, λῦσον τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδών σου· ὑποδῆσαί τε γὰρ καὶ δεσμῆσαι σύστοιχά εἰσι, καὶ ἡ πέδη δεσμός τις οὖσα, ποδι παρωνόμασται· διὰ ταυτόν τι πέδας λύσαι, καὶ ἐκ ποδῶν ὑπόδημα λύσαι. Εκδηλον δὲ μάλιστα τὸ ῥηθὲν ἐξ ἑτέρας με λῳδίας, ἐν ᾗ λέγεται ὁ Θεὸς λῦσαι, ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν ῥῆξαι τὰ ἄλυτα τῆς ἀτεχνίας δεσμὰ τῇ μητρὶ τῆς Θεομήτορος. Τοιούτῳ δὲ λόγῳ ἐπ' αὐτῆς ἐλύθη, δ ἐστιν ἐρράγη, ὅσα καὶ στερρός τις δεσμὸς καὶ ἄρῥηχτος ἡ ἀρὰ τοῦ ἐν λύπαις τίκτειν τὰς μετὰ τὴν Εύαν· ἐκφαίνεται δὲ ἡ ῥηθεῖσα ἰσοδυναμία του μή ξαι καὶ λῦσαι ἐν τῷ, Τὰ δεσμὰ διαρρήξας του φίλου, ἔλυσε τοῦ θανάτου τὸ κατάκριμα· καὶ οὕτω μὲν εἶχε γράψαι ὁ μελωδός, ἀντὶ τοῦ ἔρρηξε, τὸ ἔλυσε προς κρίθη δὲ ἐνταῦθα τὸ ῥῆξαι τοῦ λῦσαι, καὶ διὰ τὸ σεμνὸν μὲν ἴσως τῆς φράσεως, καὶ οὕτω φάναι, βοιζητικόν· μάλιστα δὲ πρὸς ἔμφασιν καὶ τῆς τοῦ δεσμοῦ στερρότητος, καὶ τῆς ταχυτάτης ἐκλύσεως· ἀκολούθως γὰρ τῷ εἰπόντι δεσμοὺς ἀρρήκτους, ἀλύ τους· ῥήγνυνται μὲν οἱ σιδηροῖ καὶ ὅσοι οὕτω σκληροὶ ὁμοίως αὐτοῖς· ὁποῖος καὶ ὁ ἐν Ἐφέσῳ ἀργύρεος, ἂν ὁ μέγας Αλέξανδρος ἔῤῥηξε κρούσας ξίφει λύονται δὲ ὅσοι ἀναγνάμπτεσθαι δύνανται· δηλοῖ δὲ τὸ σεμνὸν τῆς λέξεως καὶ ἡ παραγωγὴ αὐτῆς· ἐκ τοῦ ῥῶ γὰρ τὸ δύναμαι καθὰ ἡ ῥῶσις, οὕτω καὶ τὸ βήσσειν παράγεται. ξω. Τὸ δὲ γαστρός πέδας, διαστολή ἐστιν ἑτεροίων πολυειδῶν δεσμῶν. Οὐκ ἄδηλον δὲ ὡς ἐπὶ ποδών κυ μίως ἡ πέδη, ὅθεν καὶ παρῆχθαι φαίνεται· δεσμοί δὲ πάντως γαστρὸς πολλοί, ὅθεν διαστολῆς χάριν κεῖται τὸ ἠτεκνωμένης· δοκεῖ γὰρ πεπεδῆσθαι καὶ νηδύς άτεκνος παρὰ τὸ μὴ εὐδρομεῖν δύνασθαι εἰς τὸ τὰ ἑαυτῆς ἐνεργεῖν. Εἰ δὲ ζητεῖν ἐθέλει τις τί τὸ G 65. Unus autem ille sensus, ut diximus, a diet solemnitate pendens, contritus est Annæ spiritus, qui et ipse sanctum est charisma bonis hominibus veniens a Deo, seu, quemadmodum a Patre Filioquo, sic et a sanctissime Spiritu cujus festam sinus. Nihil enim in nobis est boni, quod nou descendat ab alto. Ex vocibus autem sequelæ, varbum rupit poterat etiam scribi solvit. Sicut enim solvuntur vincula, sic et conpedes, juxta illud: Solve calceamentum ex pedibus tuis. Subligare enim vincireque ejusdem suut ordinis, et eum vinculum quoddam est compes, a pede cognominatur. Ideo idem est solvere compedes, el ex pedibus calceamentum solvere. Maxime vero quod dicimus manifestum est ex alia melodia, qua legitur Deus solvisse, vel, quod idem est, rupisse insołubitka sterilitatis vincula matris Deiparæ. Simili ratione propter ipsam soluta vel rupta est, quasi solidum quoddam et frmissimum vinculum, maledictio qua in moerore pariunt post Evam mulieres. Manifestatur autem dicta potestas æqualis verborum τωpisse et soluisse, in hoc: Ruptis inferni vinculis, mortis solvit sententiam. Et ita quidem scribere poleral cantor pro verbo rupit verbum solvit. Hic autem verbum ῥῆξαι verbo λύσαι fuit antepositum, quia dictio æque honesta est, et, ut ita dicam, sonora; sed præsertim ad ostendendam vinculi duritiem et solutionis celeritatem. Congruenter enim dixit: vincula infragilia et insolubilia; rumpuntur quidem ferrea et quæ alia sunt similiter illis dura, quale erat argenteum Ephesi, quod Alexander Magous ense disrupit; solvuntur autem quæcunque possunt enodari. Ostendit autem etiam dictionis magnificentiam ejus derivatio: ex pw namque poleus sum, sicut ῥῶσις, sic etiam ῥήσσειν derivatur. 64. Compes autem ventris est distinctio caleroṛum vinculorum quæ multiformia sunt. Non obscurum est pro pedibus esse proprie compedem, unde quoque derivari videtur. Ventris autem vineula cum omnino multa sunt, distinctionis gratia ponitur hoc: infecundi. Videtur enim compedibus ligari sterilis uterus, eo quod non excurrere

χνοῦν ἀτεχνοί τινα, ὡς οἴδαμεν, ἐκ τῶν ἀτεκνούντ των ὑδάτων, οὕτω καὶ τὸ ἀτεκνούμενον ὑπό τινος ἀτεκνοῦντος ἀτεκνοῦται· μαθήσεται ὡς πήρωσις μὲν φύσεως ἠτέκνωσεν ἐκείνην, ὁποίας πολλές απ μήτραι πάσχουσιν· ὁ δὲ θεὸς ὑγιώσας εἰς εὐτεχνίαν επέβρωσεν. valet ad eorum quæ sibi propria sunt efficaciam. Si ἀτεχνοῦν τὴν προφῆτιν· πάντως γὰρ καθὰ τὸ ἀτε quis autem quærere vult quid prophetissam orbaret prole; sicut enim omnino sterflitas feminam sterilem reddit, ut scimus, ex humoribus sterilitatem generantibus, sic etiam quod est sterile a quodam sterilitatis auctore sterile factum est; discet naturæ quidem paralysi, qua multa afficiuntur matrices, eam fuisse sterilem factam, sed a Deo sanata per sobolem convaluit. ξε'. Υβριν δὲ δυσκάθεκτον τοὺς ἐπὶ τῇ ἀτεχνίᾳ, ὡς ἐῤῥέθη, καταφορικούς ὀνειδισμούς νοητέον· ύβρεως γάρ τι καὶ αὐτοὶ εἶδος, καὶ μάλισθ' ὅταν ἐν χρῷ δάκνουσι τούς ἀκούοντας, ἐς βάθους παραδιό μενος ψυχῆς· ὅτε καὶ ἀκάθεκτοί εἰσιν· ὡς δυσχε ρὲς ἐν τῷ ὀνειδιζομένῳ κατασχόντι τὴν λύπην, καὶ ώς οἷον καταπέψαντι, μὴ ἀντιλυπῆσαι οπωσοῦν. Εστι δὲ καὶ ἄλλως δυσκάθεκτον ύβριν τὴν τοιαύτην εἰπεῖν, οὐ τῷ ἀκούοντι, ἀλλὰ τῷ λαλοῦντι· διὸ καὶ πάντας μὲν λόγους πτερόεντας εἶναι, καὶ ἐξεῖς καὶ ταχεῖς ἐκπέτεσθαι τοῦ κατ' ἄνθρωπον τῶν ὀδόντων Έρκους· ἐπιλαμβανομένου τι κανταῦθα καὶ συμπε τομένου τοῦ δαίμονος, καὶ χαίροντι τῷ ὑβριστή συγχαίροντος· ἵνα, ὥσπερ τῷ ὀργιζομένῳ καὶ πλήτο τοντι γλυκίων μέλιτος ὁ θυμὸς ἐν στήθεσι καταλεί βεται, οὕτω καὶ τῷ μετὰ θυμοῦ ὑβρίζοντι· καὶ γέν νηται λέγειν, ὥσπερ καθ' Ηρόδοτον, οίνου κατιόν τος ἀναπλώειν ἔπεσ, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ ἐνδιαθέτως ὑβρίζοντος, ότι γλύκιον ἤπερ μέλι καταλειβομένου αὐτῷ θυμοῦ ἐν καρδίᾳ, ὕβρεις ἀναπλέουσι. Σημείω σαι δὲ ὅτι δεσμῷ τινι ὁ μελῳδὸς ὑπάγει καὶ τὴν ακάθεκτον ὕβριν· καὶ δῆλον αὐτὸ ἐκ τῆς συντάξεως τοῦ δευτέρου στίχου. Εἰπὼν γὰρ ἐν τῷ πρώτῳ, Ερ βηξε γαστρὸς πέδας, εἶτα ἐπαγαγών ύβριν τε δυσκάθεκτον, καὶ προσαρμόσας κοινοῦ καὶ τῇ τοιαύτῃ ὕβρει τὸ ἔῤῥηξεν, ἀφῆκεν ἡμᾶς νοεῖν ὅτι ὥσπερ τὴ ῥαγὲν ἀνωτέρω δεσμὸς ἦν, οὕτω καὶ τὸ κατωτέρω 65. Intolerandam antem injuriam, violentas, ut dictum est de carentia prolis exprobrationes, intelligendum est: injuriæ siquidem illa sunt species, maxime cum in cute mordent audientes, in profundum animæ penetrant; et tunc intolerabiles sunt; nam difficile est et exprobrationem passo, dolorem continenti quasique decoquenti non aliquo modo vicissim contristari. Alias autem talis injuria dici potest infrenata, non audienti, sed loquenti: quia cuncti quidem sermones alati sunt, et citi velocesque ex hominum ore volant, et hic etiam manum admovet et convolat diabolus, gaudenti congaudens contumelioso. Sicut enim ei qui frascitur et verbera impingit, ira melle dulcior distillat in pectore, ita etiam ei qui eum ira insultat; ita ut cum Herodoto dicere possimus quod, sicut ubi vinum bibitar verba proferuntur, ita, quando ira melle dulcior in ejus corde liquefit, insultationes prorumpunt. Nota sutein quod poeta calumniam infrenatam rhythmo subjicit, quod quidem e secundo versu patet, Post quam euim in primo dixisset, ventris vinculum rupit, tum opprobrium intolerabile subjicit, et insultationi vocem rupit addit, et nos subaudire vult quod sicut quod prius ruptum est, catena fuit, ita etiam quod postea ruptum fuit, eumdem sensum habet, et quod sine dubio mœror sæpe hominem pungit, idque saepe magis quam ferrum. ἐῤῥηγμένον ὅμοιον ἔχει λόγον· καὶ οὐκ ἔστιν ἀντειπεῖν ὡς οὐ θλίβει πολλάκις τὰ λυπηρὰ τὸν ἄνθρω πον, καὶ χεῖρον δεσμού. 66. Vox autem prole felicis convenienter specie distinguit injuriam, ut non putemus Annam simpliciter alicunde contumeliau pati, sed præsertim a mulieribus prole felicibus. Attamen ipsis fuerat cogitandum secundam fortunam non esse necessario bonorum tantum hominum, sed aliquando et improborum, ut ostendit illud: «Accepisti, dives, bona tua dum viveres, et Lazarus similiter mala. › Vos igitur, muliere partu felices, vosque, patres prole gaudentes, ne sic incaute invehamini contra eos qui quidem boni sunt, sed orbitate affliguntur, ne, postquain Spiritum sanctum contristaveritis, mutationem in his quæ sunt ad vos sentiatis, prout Judicabit Deus, qui prolem dat et aufert. Memento autem quod non omnino unius bonæ mulieris injuria contristabat Annam: etenim illinc demonstrantur aliæ, nec per istam solum molestari dicitur prophetissa, siquidem multa ei exprobrabant, Phenenna fecunditatem, dicentes matrem et ipsam futuram fuisse, si Dei serva, ut ista, fuisset. ξς'. Τὸ δὲ εὐτεκνουμένης ἰδικεύει τὴν ὕβριν ἐπίτηδες, ἵνα μὴ ἁπλῶς ὑβρίζεσθαι νοῶμεν τὴν ᾿Ανα ναν ἀπὸ τῶν τυχόντων, ἀλλὰ καὶ μάλιστα ὑπὸ τῶν εὐτεκνουμένων γυναικῶν· καὶ μὴν ἐχρῆν ἐκείνας ἐνθυμεῖσθαι ὡς οὐκ ἐξ ἀνάγκης αἱ εὐπραγίαι τῶν ἐναρέτων μόνον προσώπων εἰσὶν, ἀλλά ποτε καὶ τῶν μὴ τοιούτων, ὡς δηλοῖ καὶ τὸ, ο Απέλαβες, ὦ πλούσιε, τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου, καὶ Λάζαρος ὁμοίως κακά. ο 'Ο γοῦν γυναῖκες εὐτεκνούμεναι, καὶ ὦ πιτέρες εύτεκνοι, μὴ κατεπαίρεσθε ἀπραγμόνως οὕτω τῶν φανερῶς μὲν ἀγαθῶν, δυσπραγούντων δὲ ἀτικνίαν, ἵνα μὴ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λυπήσαντες, μετα στρέψητε τὰ καθ' ὑμᾶς, ὡς ὁ Θεὸς διακρινεῖ, ὁ καὶ διδοὺς παῖδας καὶ ἀφαιρούμενος. Ιστέον δὲ καὶ ὡς οὐκ ἐξάπαντος μιᾶς ἀγαθῆς γυναικὸς ὕβρις έλύπει τὴν ᾿Ανναν, ἀλλὰ ἢ ἐκ μέρους ἐκείνης καὶ ἄλλα δη λοῦνται πρόσωπα, ἢ δι᾽ ἐκείνην τὴν μίαν λέγεται ἡ προφῆτις βαρύνεσθαι, ὡς πολλῶν προφερόντων εἰς ὀνειδισμὸν αὐτῇ τὸ τῆς Φενάννης εύτεκνον, καὶ λεγόντων μητέρα καὶ αὐτὴν γενέσθαι ἄν, εἴπερ ἦν θεράπαινα Θεοῦ κατ' ἐκείνην,

67. Hoc autem sola prophetissæ precatio, segregat ab aliis divinis oblationibus puram precationem, quam ipsum ejus nonien exornat. Εὐχὴ namque est vocata ab εὖ ἔχεσθαι. Hoc autent est bene et optimum in virtutibus, et maxime Deus apud quem factus homo pius, bene adhæret praestantissimo, sive Deo, qui talem admittit precationem. Sciendum est autem non prorsus iden significare εὐχὴ εἰ προσευχή. Cum aliquis Deum suppliciter rogat, animam ad illum tollens et aliquo modo ante faciem ipsius stans, hoc est προσευχή, sed simul etiam εὐχή. Cum autem divina recogitans bona pollicetur ea quæ sibi proponit in retributionem, tunc volumn (εὐχὴν) facit; jamque non est simplex προσευχή, sed illa quæ communiter dici tur promissio, sese quodammodo jungens preeationi, et ideo dicta εὐχή. Aliis autem verbis, precatio videtur præstare voto: habet enim quidquid ad hoc pertinet; sed insuper gloriam indicandi propinquitatem per præpositionem qua declarat apud Deum adstare iilum qui precatur, et confldentem tanquam amico, ipsi desideria communi care. In his etiam sæpe quædam est munerabunda voluntas; ideoque talis gloriari posset quod suum volum coram Deo venit, sua deprecatio in conspe - ctum ejus propinquat. Vocem autem sola non hic simpliciter communi tenuique, sed sapientissima ratione artifex posuit: ob intellectum enim hoc dixit eorum quæ, sicut aiunt philosophi, subjunguntur precationi. Subjunguntur autem ipsi suffitus, libamina, victimæ, donaria diversa. Dicit igitur quod per Deum prodigia fecit prophetissæ precatio, non cum aliquo subjuncto vel affini, sed ipsa sola per ipsam; qua digne prorsus oblata, salvatur homo, nul lam habens in mundo eminentiam aut præstantiam. σώζεται ἄνθρωπος, μηδεμίαν ἔχων ἐν κόσμῳ 55'. Τὸ δὲ μόνη προσευχὴ τῆς προφήτιδος ὑπεξαιρει τῶν ἄλλων θείων προσφορῶν τὴν καθαράν προσ ευχήν, ἣν καὶ αὐτὸ σεμνύνει τὸ κατ' αὐτὴν ὄνομα εὐχὴ γὰρ ὠνόμασται παρὰ τὸ τοῦ εὖ, ήγουν τοῦ ἀρί που, ἔχεσθαι. Εὖ δὲ καὶ ἄριστον καὶ τὸ τελικώτατον ἐν ταῖς ἀρεταῖς, μάλιστα δὲ ὁ Θεός· πρὸς ᾧ γενόμενος ὁ θεοφιλής ἄνθρωπος τοῦ κυριωτάτου εὖ ἔχει ται, ἤτοι τοῦ Θεοῦ προσισμένου τὴν τοιαύτην προσευχήν. Ιστέον δὲ ὅτι οὐ πάντοτε εἰς ταυτὸν σημασίας ήκουσιν εὐχὴ καὶ προσευχή· ἀλλὰ ὅτε μὲν δέεταί τις τοῦ Θεοῦ, ἀνατείνων τὴν ψυχὴν εἰς ἐκεῖνον καὶ τρόπον τινὰ παριστάμενος, ήγουν ἐγγὺς Ιπτάμενος, προσευχή ἐστι τὸ τοιοῦτον, αὐτίκα δὲ καὶ εὐχή· ὅτε δὲ ἀναπολήσας ἀγαθὰ τὰ ἐκ Θεοῦ ὑπισχνείται ἅπερ ἐναρέτως ἐθέλει ὡς εἰς ἀντίδοσιν, τότε εὔχεται μὲν καὶ εὐχὴν ποιεῖται, οὐ μὴν ἁπλῶς προσευχὴν, ἀλλὰ τὴν οὕτω κοινῶς λεγομένην ὑπό σχεσιν, ἐγγίζουσαν πως καὶ αὐτὴν τῇ προσευχῇ, καὶ διὰ τοῦτο λεγομένην εὐχήν. Καὶ ἄλλως δὲ εἰ πεῖν, ἡ προσευχὴ πλεονεκτεῖν δοκεῖ τὴν εὐχήν. Έχει μὲν γὰρ καὶ τὸ ἐκείνης τὸ ἀπαν· ἐπέκεινα δὲ εὐκληρεῖ καὶ τὸ δηλοῦν ἐγγύτητα διὰ προθέσεως, δι' ἧς ἐμφαίνει ὡς πρὸς τῷ Θεῷ ἱστάμενος ὁ εὐχόμενος καὶ θαῤῥῶν, ὡς οἷα καὶ ἐπὶ φίλῳ, ἀναφέρει ἐκείνῳ τὰ βουλητά· ἐν οἷς πολλάκις καὶ δωρεατική τις βούλησις· Διὸ αὐχήσοι ἂν ὁ τοιοῦτος εἰσελθεῖν τὸ ἀξίωμα αὐτοῦ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐγγίσαι τὴν αὐτοῦ δέησιν ἐνώπιον ἐκείνου. Τὸ δὲ μόνη οὐχ ἁπλῶς ἐνταῦθα τέθεικεν ὁ μελῳδὸς λόγῳ κοινῷ καὶ ἀφελεῖ, ἀλλὰ φιλοσοφωτάτῳ. Πρὸς νόησιν γὰρ αὐτὸ ἔφη τῶν, ὡς φασὶν οἱ σοφοί, συζυγούντων τῇ προσ ευχῇ· συζυγοῦσι δὲ αὐτῇ θυμιάματα, σπονδαί, θυ σίας, ἀναθήματα πολυειδή. Λέγει οὖν ὅτι τερατούρα γησε διὰ τοῦ Θεοῦ ἡ τῆς προφήτιδος προσευχή, οὐ μετά τινος συζύγου καὶ συστοίχου αὐτῇ, ἀλλὰ μόνη αὐτὴ κατ' αὐτὴν, δι' ἧς δικαίως πάντως ἀναφερομένης, περιβολὴν, εἴτουν περιττότητα βιωτικήν. ξη'. Τὸ δὲ τῆς προφήτιδος "Αννης τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ τῶν γνώσεων, ἐν τῇ ψυχῇ τῆς ἁγίας γνῶσιν Στο πρόγνωσιν δηλοῖ, καὶ τὸ ἐκεῖθεν εὔελπι. Εὖ γὰρ εἰδυῖα ὅτι κἂν ἄλυτοι ὦσιν ἄλλως οἱ δεσμοὶ τῆς στει ρώσεως, όμως λελύζονται αὐτῇ, οὐδὲν ἧττον περ τη μακαρία Σάββα, εἰ μετὰ συντετριμμένου πνεύ ματος εὔξεται τῷ θεῷ, πεποίηκεν οὕτω· καὶ εὗρε τὸ ἐξετὶν ἐκβεβηκὸς αὐτῇ κατ' ἐλπίδα. Τὸ δὲ φερούσης πνεύμα συντετριμμένον πρὸς τὸν Θεὸν, διάλυσιν πέσ πονθεν τῆς προσφορᾶς ιωνικωτέρως. Ὡς γὰρ τὸ ζώα γράφειν διαλελυμένως ῥηθὲν, ταυτόν ἐστι συν θέτῳ τῷ ζωγραφεῖν, οὕτω καὶ τὸ φέρειν πρὸς τὸν δεῖνα, εἰς ἴσον ἔρχεται τῷ προσφέρειν τῷ δεῖνι. Πνεῦμα δὲ συντετριμμένον εἶπεν οὐ κατὰ τὸ σημαί νόμενον τοῦ συντετριμμένου γραφικῶς καλάμου, ἢ τῶν ψυχικῶν ὀστῶν, ἅ συντριβήναι ψάλλονται ὑπὸ βάρους ἡδονῶν, ἀλλὰ τὴν τεταπεινωμένην ψυχήν κατὰ ἀρετάς· ὅτε δηλαδὴ ἀγαθὰ πράττων ἄνθρωπος, τὸ μηδὲν ἑαυτὸν εἶναι λογίζεται· ὁπηνίκα καὶ κάτω νεύειν καὶ κατακάμπτεσθαι κλοιοῦ δίκην λέγεται ἡ ψυχή, καὶ συγκεκυφέναι, ὡς καὶ ἄλλους ἐξανορθοῦν σωτηριωδῶς, οὐ μὴν πάσχειν κατ' ἐκείνην τὴν 68. Vox prophetissæ Annæ, illam scientiarum Dei scientiam sive præscientiam et exinde bonam spem in anima sanctæ ostendit: bene namque sciens sterilitatis vincula, licet insolubilia, tamen fore sol venda sibi, non minus quam beatæ Saræ, si oum spiritu contrito precaretur Deum ita fecit, et quod desiderabat citra spem experta est. Illud: ferentis ad Deum spiritum contritum, ionico more sejunctionem oblationis rubiit. Sicat enim, dictuin sejunctim, ζώα γράφειν idem est ac compositum ζωγραφείν, sic etiam ferre ad aliquem idem est ac ei offerre. Spiritum autem contritum dixit non juxta sensum calami Scripturæ confracti, vel spiritualium ossium, quæ conteri voluptatum pondere psalluntur, sed humiliatam secundum virtutem animam significavit; quod fit, cum bene agens homo, nihil semetipsum esse putat, necnon quotiescunque deorsum incurvari tanquam collare et inclinari anima dicitur, ut alios salutariter erigat, non tamen ut aliciatur sicut illa quæ misere corruit; atque hujus rei manifestatio sunt prostrationes et genuflexiones, humiliante se cum anima corpore. Trans-

EUSTATHII THESSALONICENSIS METROPOLIT.B lata sunt autem ipsa contritio ac humiliatio ab ή οκερὰ συγκύπτουσαν· καὶ τούτου παράδειξις καὶ αἱ arboribus, quarum multæ quidem flectuntur, Hon paucæ vero cremationis causa comminuuntur, seu teruntur siccata; quod etiam patiuntur eorum ossa qui Davidico more per Deum, humiliati sunt; quasi oporteat in his quæ juxta vim errantia sunt, fortia esse conterenda, quoniam facile humiliantur et mollia. Rursum igitur spiritualem sanitatem affectantibus interiora necesse est conteri per humiliationem et ab intensa labilique altitudine demitti, ut, interioribus sanatis, ac restitutis in rectum hominem interiorem, firmus etiam constet exterior, carnalis et materialis. Sic enim cum arbor curva dextere erigitur, ipse cortex in similem habitus rectitudinem extenditur. Cor igitur contritum, id est, ut interpretatur David, spiritum contritum ae humiliatum qui gerit, bis quæ sunt a Deo, non frustrabitur. τετριμμένην, ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν, ὡς ἑρμηνεύει Δαβίδ, σάμενός τις οὐκ ἐξουδενωθήσεται τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ. 69. Hic autem etiam alia recogitanda sunt ossa Davidica, quorum nec unum conteretur. Quænam vero sunt? Ea quibus prope est Deus, eo quod humilia sunt spiritu, sicque digna salute. Qui namque quasi leones sunt, et adeo spiritualibus ossibus fortiter compaginati, ut tanquam ignivomum instrumentum sint istorum contritione contra persequentes ipsos, non egeant contritione ossium juxta eos qui sic pati sunt digni. Si quis autem reputans animo contrito et humiliato opponi quod rectum est, et in mentem revocans spiritum rectum, præferre se potius dicat habere rectum spiritum quam spiritum contritumn et humiliatum, audiet ipsi dimidiatum esse tale bonum desiderium: oportere enim ipsum dicere se non magis quam spiritum contritum amare rectum, sed æqualiter utrumque. Maxime igitur præstat ipsum scire quod primo conterendum est cor sicut petram montosam et asperam, in præcipiti minantem, respuentemque quod est campestre proindeque humile ac planum vel æquum; deinde studium de recto instruendum procedendumque juxta viam illis charam qui secundum Deum ambulant in vita. Alias enim anima non contrita non recte dirigetur ad bonum, sicut nec saxa scandali, quæ non remota ad iter æquandum, viam sequi rectam sinent. 70. Ut autem et aliter nunc sermonem resumam, contere, dilecte, dictam hanc arduam, collis instar, petram et in minuta dissecatain exporta diligenter, et observata operatione opportuna, recogitataque in temetipso ædificatione sancta, sicut divinissima Scriptura præcipit, et materia convenienti aggerata, structuram Domino auspice incipias in nomine Dei, illamque in rectitudinem partim perpendiculo, partim amussi spiritualis artis dirigens, accommoda domum in templum Deo dignum, ut inhabitet ibi spiritus rectus: sic enim et non aliter προσκυνήσεις καὶ αἱ γονυπετήσεις συνταπεινωμένου τῇ ψυχῇ καὶ τοῦ σώματος· καὶ μετῆκται ἡ συντρι 6η αὕτη καὶ ἡ κατάκαμψις, ἀπὸ φυτῶν ὧν πολλά μὲν κάμπτονται, οὐκ ὀλίγα δὲ καὶ ἀποφρυγῆναι φράσαντα συντρίβονται, ήγουν ὁμοῦ τρίβονται τειρόμεν να, δ πάσχουσι καὶ τὰ ὀστᾶ τῶν Δαυϊτικῶς τεταπει νωμένων διὰ τὸν Θεόν· ὡς δέον ἦν τὰ κατὰ βίαν ἁμαρτητικὰ στερέμνια θρύπτεσθαι· οἷς βιον συνταπεινοῦνται καὶ τὰ μαλθακά. Οὐκοῦν ἀνάπαλιν τοῖς ἐκθεραπεύουσιν ἑαυτοὺς εἰς ὑγιείαν πνευματικής τὰ ἐντὸς χρὴ συντρίβειν διὰ ταπεινώσεως, καὶ ὑποκαταβιβάζειν τοῦ ἀτενοῦς καὶ ἔφαμάρτως ὀρθίου, ἵνα τῶν ἐντὸς ὑγιασθέντων καὶ ἀποκαταστάντων εἰς τὸν ὀρθῶς ἄνθρωπον τὸν ἐντὸς, ἀτενὴς ἑστήξεται καὶ ὁ ἐκτὸς, ὁ σαρκικὸς καὶ δερμάτινος. Οὕτω γὰρ καὶ στρεβλῷ φυτῷ ἐξορθωθέντι δεξιῶς, καὶ ὁ φλοιὸς εἰς ὅμοιον εὐφυΐαν παρεκταθήσεται· καρδίαν οὖν συν πνεῦμα συντετριμμένον καὶ τεταπεινωμένον κτην ξθ'. Ενθυμητέον δ' ἐνταῦθα καὶ ἕτερα ὀστέα Δαυΐ τικά, ὧν οὐδὲ ἐν συντριβήσεται. Ποῖα δὲ ἐκεῖνα; Οἷς ἐγγὺς ἐστιν ὁ Θεὸς ταπεινοῖς οὖσι τῷ πνεύματι, καὶ οὕτω σωτηρίας ἀξίοις. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι λέοντες οἷον ὄντες, καὶ εἰς τοσοῦτον ἐστεγανωμένοι στερεως τὰ κατὰ ψυχὴν ὀστᾶ, ὡς καὶ πυρεκβολήν τῇ κατ' αὐτὰ συντρίψει κατὰ τῶν αὐτοῖς ἐγκειμένων, οὐκ ἂν δέοιντο συντριβῆς ὀστέων κατὰ τοὺς οὕτω πάσχειν ἀξίους. Εἰ δέ τις ἐντεθυμημένος ἀντικεῖσθαι τῷ συν τετριμμένῳ καὶ κατακεκαμμένῳ τὴν ψυχὴν τὸ εὐθ', καὶ προσειληφώς εἰς νοῦν τὸ εὐθὲς πνεῦμα, αἱρεῖσθαι μᾶλλον εἴποι πνεῦμα εὐθὲς ἔχειν ήπερ συντε τριμμένον καὶ κατακεκαμμένον, ἀκούσοι ἂν ἡμισεύεσθαι αὐτῷ τὴν τοιαύτην ἀγαθὴν ἐπιθυμίαν ἐνταῦθα· χρῆναι γὰρ αὐτὸν εἰπεῖν μὴ μᾶλλον τοῦ συντετριμμένου πνεύματος ἀγαπᾶν τὸ εὐθὺ, ἀλλ᾽ επίσης καὶ ἀμφότερα, ἐπειδὴ καὶ εἰς ἴσον τέλους ἀγαθοῦ ἀποτελευτῶσιν ἑκάτερα. Μάλιστα μὲν οὖν κάλλιόν ἐστιν εἰδέναι αὐτὸν ὅτι πρῶτον συντριπτίον τὴν καρδίαν, ὡσεὶ καὶ πέτραν ὀρεινὴν ἀπόκροτον ὄχθοις ἐκτραχυνομένην καὶ ἀπαρνουμένην τὸ πεδινὸν καὶ οὕτω ταπεινὸν καὶ ὁμαλὸν ἢ ἀγχώμαλον. Εἶτε πραγματευτέον τὸ εὐθὺ καὶ ἀνεπιπρόθητον εἰς ἐν φίλην τοῖς θεοφιλῶς ὁδοιποροῦσιν ἐν βίῳ. Αλλως γὰρ ἀσύντριπτος ψυχὴ οὐ κατευθυνθήσεται εἰς ἀγα Ο θότητα, ὡς οὐδὲ πέτραι σκανδαλοποιοὶ μὴ ἐξαιρεθεί και πρὸς λεωφόρον κατευθύνεσθαι τὴν πορείαν ἀφή σουσιν. ο'. Ἵνα δὲ καὶ ἄλλως κορυφώσω τὸν λόγον τοῦτον, σύντριψον, ὦ φιλότης, τὴν εἰρημένην ὀχθώδη κατ' Επαρσιν πέτραν, καὶ διατμήξας εἰς λεπτά παραχώ μισον ἐπιμελῶς, καὶ φυλαξάμενος εργατείαν είναι ρον, καὶ λογισάμενος καθ᾿ ἑαυτὸν οἰκοδομὴν ἁγίαν, ὡς ἡ θειοτάτη Γραφὴ ἐγκελεύεται, καὶ ὕλην ἐπίσωρεύσας ἱκανὴν, ἄρξαι θεοφυλάκτου οἰκοδομὴς ἐν ὀνόματι Θεοῦ, καὶ ἀπευθύνων αὐτὴν εἰς ὀρθότητα πῆ μὲν καθέτῳ τέχνης πνευματικῆς, τῆ δὲ στάθμη ἀπάρτισον τὸν οἶκον εἰς Θεοῦ ναὸν ἐπιτήδειον, ὡς ένοικῆσαι αὐτῷ πνεῦμα εὐθές· οὕτω γὰρ καὶ οὐκ

ἄλλως το πανάγιον Πνεῦμα εἰς τὸν σὸν οἶκον τὴν sanctissimus Spiritus in domum tuam, id est cor, καρδίαν εἰσελεύσεται. Τοῦτό σοι κερδήσαντες ἐξ ἐπισ στημονάρχου τοῦ μεγάλου Δαυΐδ Ιδού παραδεδώκαμεν εἰς ὠφέλειαν, ὃς εἰπὼν, Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεὸς, ὡς ἐξ ὑπαρχῆς βίου δηλαδή ἐπάγει, και, Πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. Ινα τί ποιῶ; Ινὰ οὕτως ἐστηριγμένου μοι τοῦ ἱεροῦ οἴκου καὶ ἀβλαβοῦς μένοντος ἀνέ μων τε καταπνοαίς καὶ ποταμῶν ἐπιβῥοαῖς καὶ σεισμῶν τιναγμοῖς, ἡγεμονεύω κατὰ παθῶν, καὶ μὴ δουλικώς ὑπ' αὐτοῖς γίνωμαι, ἡγεμονικῷ πνεύματι στηριζόμενος διὰ σοῦ. Κεφαλαιώσασθαι οὖν τὸ πᾶν ἐν βραχεῖ, συντριβῆς πρὸ πάντων χρεία, ὡς εἴρηται εἶτα οἰκοδομής, μεθ᾿ ἣν πνεῦμα εὐθὲς τοῖς ἡμῶν ἐγκάτοι; ἐγκαινισθήσεται. Αἱρετὸν οὖν ἐπίσης ὥσπερ τὸ συντετριμμένον πνεῦμα, οὕτω καὶ τὸ εὐθές. απ'. Συντριβὴν δὲ καὶ πάλιν φημὶ τὴν ἐνάρετον καθ᾿ ἑκούσιον, ὁποίαν μακαρίως πάσχουσι καὶ οἱ λέγοντες πρῶτοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν καὶ σφᾶς αὐτοὺς κατακρίνοντες. Οἱ γὰρ ἄλλως ἑτέρωθεν συντριβόμενος καὶ κατακαμπτόμενοι, οὐ μακαρίως ἔχουσι. Τί γὰρ παλὸν ἔσται πονηρῷ ἀνθρώπῳ καὶ ἁμαρτωλῷ συντριβέντι τὸν βραχίονα ψαλμικώς, ή τῷ ἐναχθέντι ἐς παγίδα, καὶ κατακαμφθέντι τὴν ψυχήν; Ἐπιστῆσαι δὲ χρὴ ὡς καὶ ἡ τοιαύτη εὐαγεστάτη συντριβὴ διὰ τοῦ Θεοῦ γίνεται τοῦ προσισμέτου, καὶ μὴ ἐξουδενοῦντος τὸ συντετριμμένον πνεῦ μα, ὡς ἄξιον οἰκειοῦσθαι αὐτῷ. Καὶ εἴη ἂν συντριβὴ αύτη λεγομένη διὰ τὸ σὺν ἑτέρῳ τὴν ψυχὴν κατατρίβειν ἑαυτὴν καὶ συνθλᾷν, καὶ ἐπισχνοῦν τὸ κατ' αὐτὴν σκληρὸν καὶ ἀπολεπτύνειν εἰς πνεῦμα σώματι ἐσυνδύαστον. Ποῖος δὲ ἐκεῖνος ἕτερος; Ο Θεός, οὗ συνεπιλαμβανομένου τῷ ἰδίῳ πλάσματι, ώ; ψυχὴν μόνην δι' αὐτοῦ ἀποτελεῖσθαι τὸν σύνθετον ἄνθρωπον ὃς ἐθέλει συντρίβεσθαι εἰς εὐαφῆ ταπείνωσιν τὴν ἐν θεῷ, ἐξανύεται βίον τὸ τῆς συντριβῆς ἀγαθόν. Αλλά ταῦτα μὲν πεπόριστες μεταφορικώς ἀπὸ συντριβής ἅμα καὶ κατακάμψεως φυτική;· ἄλλως δὲ καὶ ἡ καταμόνας τροπική συντριβή, ὅπερ ἐστὶ σύντριψις, χρησίμη φαίνεται εἶναι εἰς τὸ τὴν συντετριμμένην κατὰ Θεὸν ψυχὴν, καὶ οὕτως ἀτράχυντον καὶ ἀσκλή. ρόντον, καὶ οὐδὲ ἐπηρμένην, κατανοείσθαι φίλην εἶναι τῷ Θεῷ. Βούλεται δὲ καὶ ἄλλως ἡ κατὰ τὴν συντριβὴν τροπή, δ έστι μεταφορά, δηλοῦν ἐνταῦθα intrabit, Hoc tibi lucrati ex magistro scientiarum magno David, tradidimus ad utilitatem; qui dicens: Cor mundum crea in me, Deus, tanquam ex vitæ initio repetit; el, Spiritum rectum innova in visceribus meis: ut quid faciam? Ut sic mihi stabilita sacra domo, immunique manente a ventorum flatibus et a fluminum fluentis, et a terræ motuum procellis, ego dux sim adversus passiones, et non illis serviliter sub❤ jiciar, spiritu principali per te roboratus. Ut igitur breviter totum summatim repetam, contritione ante omnia opus est, ut diximus; deinde apta constructione, post quam spiritus rectus in visceri bus nostris inhabitabit. Est igitur desiderabilis sicut spiritus contritus, sic et rectus. 71. Contritionem rursum dico laudabilem ac voluntariam, quam feliciter experiuntur qui primi suas culpas dicunt et semetipsos judicant. Qui enim alias et aliunde conteruntur et humiliantur, non feliciter afficiuntur. Quid enim erit boni homini nequan et peccatori juxta psalmos brachio conteri, vel illi qui inductus est in laqueum, et auima humiliatus est? Meminisse vero oportet illam sanctissimam contritionem per Deum fieri qui probat neque rejicit spiritum contritum, ut dignum qui sibi conjungatur; et ista contritio sic dicitur quia cum altero anima semetipsam atterit et frangit, et quod in se durum est, attenuat, et minuit in spiritum corpori dissociatum. Quinam autem est ille aller? Deue, quo propriam creaturam adju vante, ita ut anima sola per ipsum perficiatur compositus homo qui vult in docilem bumiliationem, illam quæ in Deo est, conteri, completur facile contritionis bonum. Hæc autem metaphorice quidem deducta sunt a contritione et incurvatione planta - rum: sed aliter seorsimn tropica συντριβή, quod est σύντριψες contribuere videtur, ut animna secundum Deum contrita, et ita nec aspera nec dura, nec superba, censcatur esse Deo chara. Aliter autem contritionis tropus, id est metaphora, hic ostendere vult quod in totum est tritum; ita ut spiritus contribulatus etiam conteratur, quasi per bumiliationem plane fractus; aliis autem verbis, conteritur τὸ καθ' ὁλότητα συλληπτικῶν, ὡς εἰπεῖν, τριβέν· ἵνα quod multis modis, vel uuo aliquo majori ab omni τὸ συνθλαβὲν πνεῦμα ἐκεῖνο καὶ συντρίβηται, ὡς στον parte teritur. θραυσθὲν διὰ ταπεινώσεως εἰς παντελές· καὶ ἄλλως δὲ φράσαι, συντρίβεται τὸ συνόλως τριβὲν τρόποις πολλοῖς ἢ καὶ τίνι ἀξωλόγῳ ἑνί. ε. Δυνάστην θὰ γραφικῶς λέγει τὸν παντοδύναμον θεὸν ὁ μελωδός, ἢ ὡς ἁπλῶς ἄρχοντα, ἢ ἀντὶ τοῦ ἐνδύναμον καὶ ἰσχυρὸν, οἷα τῆς λέξεως τοῦ δυνατοῦ μήτε κατὰ μέτρον, μήτε κατὰ μέλος, εὐχρήστου ἐνταῦθα τῷ ποιητῇ δντος. Οὐκ ἀεὶ δὲ ἡ τοιαύτη λέξις Έπαινον ἔχει παρὰ τοῖς παλαιοτέροις, ἀλλ᾽ εἰσί τινες ὦ βίαιόν τινα τὸν δυνάστην φασὶν, οὐ κυριολεκτοῦν τις αὐτοῖ, ἀλλὰ μέσην λέξιν, καὶ τὸν δυνάστην, καθὰ καὶ τὸν δυνατόν, τιθέμενοι. Εθρηται γὰρ καὶ ὁ δυνατὸς ἐν τῇ θειοτάτῃ Γραφῇ οὐ μόνον ἐπαινοῦμένος κατὰ τὸν Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατὸς ἐν PATROL. GR. CXXXVI. 72. Dynastam autem graphice Deum omnipotentem dicit scriptor, vel ut simpliciter dominantem, vel potentem ac fortem, quatenus vox potens, nec juxta metrum, nec secundum melodiam hic expedit poetæ. Non autem semper hujusmodi dictio laudem invenit apud antiquos, sed aliqui sunt qui virum violentum dynastam vocant, non sensu proprio loquentes, sed mediam dictionem et dynastam potentem ponentes. Invenitur enim et potens in divina Scriptura non tantum cum laudė dictus, ut: Dominus fortis et polens in prælio; et, Accingere gladium tuum super femur

tuum, o Potens, sed et cum vituperatione; quate- πολέμῳ· καὶ, Περίζωσαι τὴν ρομφαίαν σου ἐπὶ nus qui in malitia gloriatur, sic etiam dynasta, ut passim videmus. Hic ergo dynasta Deus est, cujus cbrachium est potentia munitum: quem autein evertit Altissimus disperiit jacens. Sic etiam equi potentia, quod est vigor, laudem habet suam. Ita quoque in homine octoginta annorum vivendi facultates. Non tainen hujusmodi est potentia tyrannica. Quærendum est porro utrum, ut a πειράζω πειραστής, ο δοκιμάζω δοκιμαστής, sic etiam ex δυνάζω δυνάστης secundum aliquos derivet qua ex causa non ipso accentu notetur. Forsitan autem confudit poeta, sicut πυραύστης, parvum animal; de quo proverbium est: Surs pyraustæ, de eis qui brevi pereunt ex propria incuria. 73. Deum porro scientiarum ac sapientiæ dicere idem est. Qualium tandem scientiarum? Certe primo carum quæ in ipso Deo sunt, incogitabilium et ineffabilium etiam angelis juxta quas ipse semetipsun cognoscit; deinde quoque earum quæ apud homines sunt, quæque et ipsæ ad Deum pertinent, quatenus exinde ad illos devenerunt. Sermonem vero nobis etiam confirmat magnus Petrus cum dixit; Domine, tu omnia nosti, tu scis quia amo te. Si vero quis inter omnes jactator gloriatur quod ipse quamdam artem aut methodum invenerit, frequens autem sapientium hominum turba tradita sit, attamen non est iste Deus hujus scientiæ; sed tantum per Inventionem artis procreator ex scientiarum Deo, cujus et solius est proprium ipsum esse Deum et dominum scientiarum, cum aliarum, tum earum quæ pertinent ad diversa specialiter dicta studia, quique studia parat, illi saue solique convenientia. Non enim aliis ista parare dicitur, sed sibimetipsi juxta concinnam sanctæ Annæ theoriam. Hic autem sciendum est quod si secundum sanctissimum Petrum dicentem: Tu omnia nosti, tu scis quia amo te, ejusdem sensus est scire et cognoscere, ǝliquis tamen forte timuerit dicere Deum idearum, sicut scientiarum, veritus ne videretur delirare juxta Platonicas idearum species; et tamen ille veritus quod si juxta rectam sententiam ac opinionem in idem reduceret scientias et cognitiones, non absonum aliquid diceret, ut in sequentibus ex auctore nostro patebit. 74. Quod autem aliis scientiis illa Dei cognitio clare præponitur, quæ proprie vera est et certis sina, ex eo quoque manifestum est quod nemo potest mentein Domini novisse, secundi cum sint ab illo qui recte de Deo ratiocinantur, quales erant qui tunc Judæam habitabant, juxta illud: Notus in Judæa Deus; ubi prorsus sanctus Israel erant quæ Deum videbant mentes. Ideo egregie David adjecit: In Israel magnum nomen ejus, ubi quoque psalm lens ita, Hugnificamus et exaltamus nomen Do - mini, recte dicebat. fic enim maxime magnificaba tur. Hæc autem hujusmodi cognitio vel scientia τὸν μηρόν σου, Δυνατέ· ἀλλὰ καὶ μωμητός· ὡς καὶ ὁ ἐν κακίᾳ ἐγκαυχώμενος, οὕτω δὲ καὶ ὁ δυνάστῆς, ὡς πολλαχόθεν δηλούται. Ὁ μὲν οὖν ἐνταῦθα δυνάστης ὁ Θεός ἐστιν, οὗ καὶ ὁ βραχίων μετὰ δυνα στείας· ὃν δὲ καθαιρεῖ ὁ Ὕψιστος, εξόλοιτο κείμε νος· οὕτω καὶ δυναστεία μὲν ἵππου, ὅ ἐστι ρώμη, ἔπαινον ἔχει· ὡς καὶ αἱ κατὰ ὀγδοηκοντούτην ἄν θρωπον δυναστείαι τοῦ ζῆν. Οὐ μὴν τοιαύτη καὶ ἡ τυραννική. Ζητητέον δὲ, εἴπερ ὡς πειράζω πειραστης, δοκιμάζω δοκιμαστής, οὕτω καὶ δυνάστης ἐκ τοῦ δυνάζω κατά τινας γίνεται, πῶς οὐκ ὀξύνεται αὐτός; Ἴσως δὲ ἐξηκολούθησε τῷ ποιητῇ, καὶ τῷ πυραύστης, ζωύφιον δὲ οὗτος, περὶ οὗ παροιμία το, Πυραύστου μόρος, ἐπὶ τῶν ταχὺ ἀπολλυμένων ἐξ οἰκείας ἀβουλίας. G Ογ'. Θεὸν δὲ γνώσεων καὶ σοφίας εἰπεῖν, εἴη ἄν ταυτόν. Ποίων δὲ γνώσεων; ῏Η πάντως πρῶτον μὲν τῶν παρ' αὐτῷ τῷ Θεῷ, τῶν καὶ ἀκατανοήτων και ἀῤῥήτων καὶ ἀγγέλοις αὐτοῖς, καθ᾽ ἂς καὶ ἑαυτὸν ἐκεῖνος γινώσκει· εἶτα καὶ τῶν παρ' ἀνθρώποις, αἱ καὶ αὐταὶ τοῦ Θεοῦ εἰσιν, ὡς ἐκεῖθεν πάντως καθή κουσαι εἰς αὐτούς. Πιστοῦται δὲ τὸν λόγον ἡμῖν καὶ ὁ μέγας Πέτρος ἐν οἷς λέγει· Κύριε, σὺ πάντα εἶδας, σὺ γινώσκεις ὅτι φιλῶ σε. Εἰ δὲ τυχὸν ἀλαζονευόμενός τις τῶν ἁπάντων, αὐτὸς ἐξευρεῖν αὐχεῖ τέχνην οἱανοῦν ἢ μέθοδον, συχνὸς δὲ σοφῶν ἀνδρῶν τοιοῦτος όμιλος παραδέδοται, ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι θεὸς ἐκεῖνος τῆς τοιαύτης γνώσεως· προβολεὺς δὲ μόνον κατὰ εὕρεσιν τέχνης ἐκ τοῦ Θεοῦ γνώσεως, οὗ καὶ μόνου ἴδιον τὸ εἶναι αὐτὸν Θεὸν καὶ Κύριον γνώ σεων τῶν τε ἄλλων, καὶ τῶν κατὰ τὰ ἰδίως οὕτω λε γόμενα παντοῖα ἐπιτηδεύματα, ὃς καὶ ἑτοιμάζει ἐπι τηδεύματα, ἐκείνῳ δηλαδὴ καὶ μόνῳ πρέποντα. Οὐ γὰρ ἄλλοις αὐτὰ ἑτοιμάζειν εἴρηται, ἀλλὰ ἑαυτῷ κατὰ τὴν τῆς ἁγίας Αννης Εμμελή θεωρίαν. Ένα ταῦθα δὲ ἰστέον ὡς εἰ καὶ κατὰ τὸν ἁγιώτατον Πέτρον εἰπόντα, Σὺ πάντα οἶδας, σε γινώσκεις ότι φιλῶ σε, τῆς αὐτῆς ἐννοίας ἐπὶ τὸ εἰδέναι καὶ τὸ γινώσκειν, ὅμως εὐλαβηθήσεται τις ἴσως θεὸν εἶν πεῖν εἰδήσεων, ὥσπερ καὶ γνώσεων, δεδιὼς μὴ καὶ σχωθήσεται παραλαλεῖν τὸ Πλατωνικὸν εἰδητικὸν αἴτιον· καὶ μὴν ἐκεῖνος ὁ οὕτως εὐλαβηθεὶς εἰ πρὸς ἔννοιαν καὶ δόξαν ὀρθὴν εἰς ταυτὸν ἄγει τὰς γνώσεις καὶ τὰς εἰδήσεις, οὐκ ἂν ἀποδόν τι λαλήσειεν, ὡς καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς φανήσεται ἀπ' αὐτοῦ τοῦ μελω δοῦ. οδ. Ὅτι δὲ τῶν ἄλλων γνώσεων ἡ τοῦ Θεοῦ κατ' εξαίρετον υπέρκειται γνῶσις, ἡ κυρίως ἀληθὴς καὶ ἐπιστημονική, δῆλον καὶ ἐκ τοῦ μηδένα δύνασθα τοῦν γνῶναι Κυρίου, δευτερούντων αὐτοῦ τῶν πρὸς ὀρθότητα θεολογούντων, ὁποῖοι καὶ οἱ τῆς Ἰουδαίας ἦσαν τότε οικήτορες, κατὰ τὸ, Γνωστὸς ἐν τῇ Ἰου δαίᾳ ὁ Θεὸς, ἔνθα πάντως ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ ἦσαν οἱ Θεὸν ὁρῶντες νόες. Διὸ καλῶς ἐπήγαγεν ὁ Δαβίδ, ὡς ἐν τῷ Ἰσραὴλ μέγα τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ὅπου καὶ ὁ ψάλλων, ὡς Μεγαλύνομεν καὶ ὑψοῦμεν τὸ τοῦ Κυρίου ὄνομα, καλῶς ἔλεγεν· ἐκεῖ γὰρ ὑπερλίν ἐμεγαλύνετο. Ἡ δὲ τοιαύτη γνῶσις είτε εἴδησις καὶ

38.) ἐκ πάντων ἀπαιτεῖται ἀνθρώπων· "Ιδετε, γάρ, φη- ab omnibus requiritur hominibus: Scitut cnim, σίν, ὅτι ἐγώ εἰμι Θεός· ὅπερ ἐστὶ, Γνῶτε, νοήσατε. · Ἀλλὰ πρῶται μὲν αὗται, καὶ δεύτεραι γνώσεις· αἱ μὲν αὐτοῦ φανερῶς οὖσαι Θεοῦ, αἱ δὲ ἡμῖν ἐξ ἐκεί του ἐλλάμπουσαι. Εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι παρὰ ταύτας γνώσεις Θεοῦ, αἱ τῶν καρδιῶν ἡμῶν καὶ τῶν τρίβων ἡμῶν, εἰς ἃς καὶ αὐτὰς ἡ προφῆτις απονεύουσα, όπο μιμνήσκειν δοκεῖ τὸν Θεὸν, ὡς καὶ καρδίαν καθαράν ἔχειν αὐτὴν οἶδε, καὶ εὐθυποροῦσαν ἐναρέτως γινώσκει. Διὸ καὶ ζητεῖ ἐξ ἐκείνου ἀντίχαριν, ὡς ἑτοιμάσαι, ήγουν ἑτοίμως καὶ ἀπεντεῦθεν αὐτὸν ἐπιτηδεύσασθαι καὶ τὸ δι' εὐχῆς αὐτῇ· καὶ τοίνυν πείθει προσεύξαμένη, καὶ ἐπιτυγχάνει τοῦ ἀφετοῦ αἰτήμα. ος'. Εἰ δὲ καὶ ἑτεροῖαι γνώσεις εἰσὶ παρὰ τῷ Ὑψίστῳ μὴ ἂν συνηριθμημέναι ταῖς ἐκείνῳ φίλαις, καὶ ἐκείνων πάντως αὐτὸς κύριος μετασκευάζων αύτ τὰς ὅπως ἂν ἐθέλοι, καὶ κατακυριεύειν οὐκ ἀφεὶς καὶ λυμαίνεσθαι τοῖς αὐτὸν θεραπεύουσιν· ἀλλὰ καὶ ἐκείνας ἀπάγων ἢ ἀλλοιῶν, καὶ τὰς οἰκείας παρεισ άγων ἀκαταλήπτῳ χάριτι, ἣν ὁ ἔχων θεολογεῖ κατὰ τοὺς προφήτας καὶ τοὺς μαθητὲς τοῦ Χριστοῦ, οὐ καταπνεόμενος πονηροῖς πνεύμασι παρενοχλοῦσι τοῖς θεωρητικοῖς, ἀλλὰ σκεπαζόμενος, ὡς ἔσω μένων σκηνῆς θείας ἢ ἁγίου ναοῦ, τῶν κρειττόνων τοῦ Μω σαϊκοῦ γνόφον, καὶ ὡς, οὕτως εἰπεῖν, θείων ἡσυχα στηρίων· Σκεπάσω γὰρ, φησὶν, αὐτὸν ὅτι ἔγνω το όνομά μου. Τοιαύτη δὲ ἡ προφῆτις 'Αννα, γινώσκου σα τὸν Θεὸν ἐν τῷ σκεπάζεσθαι ὑπ' αὐτοῦ, καὶ οὔτ τως ἐν ἡσυχίᾳ καρδιακῶς αὐτῷ ἐντυγχάνουσα, καὶ κραγὸν μὲν οὐ κράζουσα καὶ τρανὲς καὶ τορὸν, ἄλ ἕως δὲ, καθὰ ὁ ἅγιος Ἰωνᾶς ἐκ τοῦ κήτους, βοῶσα ἐκ συνοχῆς καρδίας ἐνδόμυχος. Διὸ πανσόφως καὶ ὁ Δαβὶδ μετὰ τὸ σκέπασμα τὸ διὰ τὴν γνῶσιν τοῦ Θεοῦ, ἐπήγαγε τὸ, Κεκράξεται πρός με, καὶ ἐπα κούσομαι αὐτοῦ· ός γε καὶ ἔτι λαλοῦντος τοῦ ἀγα δοῦ ἀνθρώπου, καὶ πρινὴ δὲ λαλεῖν, κλίνει τὸ οὖς καὶ ὑπακούει αὐτοῦ. ος. Τούτων δὲ οὕτως εχόντων, καλῶς ἂν ἔχοι εί πεῖν ἡμᾶς καὶ ὅτι φθάσασα ἡ θαυμασία προφῆτις ἐν τῇ κατ᾿ αὐτὴν ᾠδῇ ἀποκωλύσαι τοὺς ὑπ' αὐτῆς διδασκομένους τοῦ ὑψηλὰ εἰς ὑπεροχὴν λαλεῖν, καὶ τῆς μεγαλορρημοσύνης ἐν τῇ καυχήσει οπαδόν οι δαμεν, ὡς ἀνοήτων ὄντων τῶν τοιαῦτα ποιούντων καὶ νοῦν μὴ ἐχόντων καὶ γνῶσιν, καὶ διὰ τοῦτο ἀποστραμμένων τῷ θεῷ· αὐτίκα φιλοσοφεῖ ὡς αὐτό χρημα γνωσίς ἐστιν ὁ Θεὸς, καὶ Θεὸς γνώσεων, καὶ φι λῶν τοὺς ὄντως αὐτῷ γνωστούς. Διὸ τοιαύτῃ φιλοξόφψ προσεσχηκὼς ὁ Θεὸς καὶ ὡς εἰς κήρυγμα λογια σάμενος καὶ αὐτὴν καὶ διδάσκαλον, ἀποδίδωσιν αὐτ τῇ τὸ δι᾿ εὐχῆς, τὸν ἀγαπητόν δηλαδή τόπον, ὃν ᾐτήσατο. Ἐπὶ τούτοις ἔστι γυργῶς φράσαι ὡς Θεὸν γνώσεων ἡ μακαριωτάτη 'Αννα εἰποῦσα τὸν Κύριον, φιλοσόφως ἀντιπίπτει τοῖς βλασφήμω; φαμένοις εξ ἔστι γνῶσις ἐν τῷ Ὑψίστῳ· μονονουχί λέγουσα ὡς ἡμεῖς οἱ ἄνθρωποι οὐκ ἐπιστάμεθα, καὶ δι᾿ αὐτὸ οἷα γνῶσιν μὴ ἔχοντες ὀφείλομεν καὶ αὐτοὶ λέγειν τὸ, Τις ἔγνω νοῦν Κυρίου ὃς πάντα οἶδε καὶ πρὸ γεinquit, quod ego sum Deus: id est, cognoscite, intelligite. Sed aliæ quidem primæ, aliæ vero secundæ sunt cognitiones, siquidem aliæ quidem ipsius Dei manifeste sunt; aliæ vero nobis ex illo illuxerunt. Sunt autem etiam præter illas aliæ Dei cognitiones, cordium inquam nostrorum ac viarum, ad quas ipsas alludens prophetissa, in mentem Dei revocare videtur, quod ipsam esse puro corde novit, et secundum virtutem ambulare cognoscit: ideoque remunerationem ab illo quaerit, ita ut disponat, seu prompte et exinde adducat illum, et học per precem, ad curam de ipsa habendam. Et certe precando persuadet et desideratam rem obtinet. 75. Si vero quoque sunt aliæ cognitiones apud Altissimum, quæ connumerari non possent cum illis ipsi charis, istarum etiam ipse prorsus Dominus est, disponens illas sicut vult, nec sinens dominari aut nocere fidelibus servis, sed et illas abduœens vel immutans, et proprias introducens ineffabili gratia, qua praditus homo, secundum prophe - tas et discipulos Christi, de Deo loquitur, non a malignis spiritibus quri speculantes conturbant inspiratus, sed in tuto positus, quasi manens intia divinum tabernaculum seu sanetum templum, quæ Mosaica nube meliora sunt, et, ut ita dicam, divisi recessus: Protegam enim, inquit eum, quoniam cognovit nomen meum. Talis autem erat propletissa Anna, quæ cognoscebat Deum, quod ab ipso protegeretur, et sic in securitate ipsi ex animo inhærebat, non quidem acuto manifestoque cla more clamans, alias autem, sicut sanctus Jonas ex ventre ceti, ex anxietate cordis intrinsecus clamitans. Ideo sapientissime David, post e protectionem in cognitione Dei adjecit: Clamabit ad me, el exaudiam eum. Hic enim adhuc loquente bono homine, sed et priusquam loquatur, aurem inclinat et exaudit eum. 76. Hæc autem cum ita sint, consonum nobis esset dicendum quod, postquam hæc admirabilis prophetissa prævenisset in suo carmine prohibere doctos ab ipsa ne sublimia superbe loquerentur et caverent a jactantia quam gloriationis comitem esse scimus, quantum qui talia agunt insulsi sunt nec mentem nec eognitionem habent, et ideo a Deo avertuntur, statim philosophice docet quod reipsa scientia Deus est et Deus scientiarum et diligit eos qui ipsi vere not sunt. Idcirco talem philosophiz magistram advertens Deus et tauquam præconem ae discipułam reputans, ipsi tradidit quod erat in voto, dilectum nempe Filium, quem poposceral. Acute præterea dicendum est quod Deum scientia - ram sanctissima Anna proclamans Dominum, philosophice obnititur iis qui blasphemando pronuntiant an sit scientia in Excelso: quasi diceret nos homignitionem non habentes debere et ipsos hoc dicere, nos non esse seientia præditos, et ideo veluti coQuis novit sensum Domini, qui cuncta scit etiam

5粥 autequam eveniant? Ipse naroque reipsa sapien- Aνέσεως; Αὐτὸς γὰρ μόνος τῷ ὄντι σοφώτατος, καὶ tissimus est, et summe sapiens, cuncta sciens, el non scientiæ vel scientiarum, sed scientiarum omn.um Dominus. Unde colligitur quod nullius iuiquitatis ille noxius est: peccatum enim non est cognitio, sed prorsus ignorantia. Porro si peccatum est ignorantia, non ergo sapientiam babet peccator in quantum peccat. Sapientissimus igitur et sanctissimus est scientiarum Dominus. Si vero de numero cognitionum est ea quae adl laudabile Adami respicit matrimonium quo cognovit Adam uxorem suam quæ et ipsa cognovit illum, et hujus cognitionis Deus est Deus. Faciet ergo quoque super istam dignissimum effectum et institutum, assentiens in adimpletionem ejus quod ipsa postulaverat. 77. Hic autem addi potest quod accurate de Deo disserit propbetissa, cum omnium bonorum causam esse prædicat Deum. Est enim, inquit, Deus sciențiarum, nulla vero artificiosa cognitio otiosa est apud ipsum, sed omnes in bonum opus abeunt, et hoc omnino competit buic optimo artifici. Non autem absurdum esset dicere quod copulantur bonæ cognitioni quæ secundum Deum est laudabilis præ cognitio, dignoscentia, recognitio, de peccatis antea commissis condemnatio nobilis ignoscentia, circumspicientia, cum spiritualiter inter se circumspicientes disserunt. Talia uamque cognitiones quæ- - dam sunt Deo probatæ. In his autem est notanduın quod hic scite et sapienter modulator apposuit dy. nastae Deum cognitionum, ostendens quod, sicut hominem perfectum scimus esse verbo et opero conspicuum, sic et Deum nosse convenit dynastam ct cognitorem; maxime vero super omnes hujusmodi, qui talis cum sit el cognoscens et potens quod in Anna faciendum erat hoc, nullo cooperatore fecit. καθὰ πάνσοφος, οὕτω καὶ παγγνώστης, καὶ οὐ γνώ σεως ἢ γνώσεων, ἀλλὰ τῶν γνώσεων πασῶν Κύριος· ἐξ ὧν συνάγεται καὶ ὡς κακίας παὶ οὐδεμιᾶς ἐκεῖ νος αἴτιος. Η γὰρ ἁμαρτία οὐ γνῶσις, ἀλλ' αὐτό χρημα ἄγνοια. Ἐὰν δὲ αὐτὴ ἄγνοια, οὐδὲ σοφίαν ἄρα ὁ ἁμαρτάνων ἔχει καθὸ ἁμαρτάνει· πάνσοφο; ἄρα καὶ ἁγιώτατος ὁ τῶν γνώσεων Κύριος. Εἰ δὲ μία τῶν γνώσεων καὶ ἡ κατὰ τὴν ᾿Αδαμεζίαν εὐλογητὴν συζυγίαν, καθ' ήν ἔγνω Αδάμ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, γινώσκουσαν δή που καὶ αὐτὴν ἐκεῖνον, καὶ ταύτης ἄρα γνώσεως Θεός ὁ Θεός. Ποιήσει ἄρα καὶ ἐπ' αὐτῇ ἀξιολογώτατον συμπέρασμα, καὶ ἐπιτήδευμα ἐπινες σας εἰς συμπλήρωσιν οὗ αὐτὴ ηὔξατο. οζ'. Οὐκ ἀνένδεκτον δὲ εἰπεῖν ἐνταῦθα καὶ ὡς θεο λογεί συνεπτυγμένως ή προφῆτις, πάντων τῶν ἀγα θῶν αἴτιον εἶναι δοξάζουσα τὸν Θεόν. Θεὸς γάρ φησι γνώσεων, ουδεμία δὲ γνῶσις δημιουργικὴ ἀργοῦσα παρ' ἐκείνῳ ἀπόκειται, ἀλλὰ πᾶσαι εἰς ἔργον ἀπὸ τελοῦνται ἀγαθὸν, καὶ αὐτὸ πάντως καὶ πρέπιν τοιούτῳ παναγάθω δημιουργῷ. Οὐκ ἂν δὲ εἴη πάρ εργον εἰπεῖν καὶ ὅτι συμπαρεκτείνονται τῇ γνώσει τῇ ἀγαθῇ τῇ κατὰ Θεὸν, καὶ ἡ ἐπαινετή πρόγνωσις, καὶ ἡ διάγνωσις, καὶ ἡ ἐπίγνωσις, καὶ ἡ ἐπὶ φθάν σασι πταίσμασι δικαία κατάγνωσις, καὶ ἡ ἐλλόγιμος ξύγγνοια ήγουν συγγνώμη, καὶ ἡ πολυωνύμως και λουμένη μετάγνοια, καὶ μετάνοια, και μετάγνωσις· ἤδη δὲ τότε καὶ ἡ ἀμφίγνοια, ὅτε συζητοῦσι πνευ ματικῶς οἱ ἀμφιγνοοῦντες. Γνώσεις γάρ τινες καὶ τὸ τοιαῦτα θεοφιλείς· ἐν τούτοις δὲ σημειωτέον καὶ δει δεξιῶς καὶ σοφῶς ὁ μελῳδὸς ἐνταῦθα παρέθετο τα δυνάστῃ τὸν Θεὸν τῶν γνώσεων δεικνὺς ὡς, καθά τὸν τέλειον ἄνθρωπον, δόκιμον οίδαμεν εἶναι καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ, οὕτω καὶ τὸν Θεὸν εἰδέναι πρέπει καὶ δυνάστην καὶ γνώστην μάλιστα δὲ ὑπεροχικῶς ὑπὲρ τοιούτους ἅπαντας, ὃς τοιοῦτος ὢν καὶ γινώσκων τὸ ἐπὶ τῇ ᾿Ανντι ποιητέον, ἅμα δὲ καὶ δυνατό; ῶν, ἐποίησεν αὐτὸ οὐδενὸς ἄλλου συμπράττοντος προσδεηθείς. Troparium primum tertiæ odæ. Incomprehensibilis est divinissimus principatus. Rhetores enim demonstravit illitteratos, Satis sophistas mutire faciendo serinone, Et a profunda nocte extrabendo Populos infinitos fulgur Spiritus. 78. Ausit aliquis fortasse hic pulchri operis lu proposito tropario, non longe fulgens dicere exordium, quod requirit poeta Thebanus antiquissimus. Si enim in quinto versu positum: ἀστραπῇ τοῦ Πνεύματος non est in dativo, sed nominativo desinit ἀστραπή ordinatque sic aliquis syntaxin: Incom prehensibilis est Spiritus fulger, non valde laudari posset ob extremam inversionem, et hanc uti quis audacius loqueretur, toto cœlo procul distantiam sive juxta altitudinem cœli supra terram, aut saltem quantum de supra cerni possunt quæ sub terra sunt, aut in profundum deuergi potest: namque transiens homo simplex et iners, audito: Incomprehensibilis est divinissima, statim perspicere conatur quænam sit ista, et eum tædet per longum Τροπάριον πρῶτον τῆς τρίτης ᾠδῆς. Γ. Αληπτός ἐστιν ἡ θεαρχικωτάτη, Ῥήτρας γὰρ ἐξέφηνε τοὺς ἀγραμμάτους, Αλις σοφιστάς συστομίζοντας λόγῳ· Καὶ τῆς βαθείας νυκτὸς ἐξαιρουμένους Λαοὺς ἀπείρους ἀστραπῇ τοῦ Πνεύματος. ση'. "Εστιν, οἶμαι, τολμῆσαί τινα εἰπεῖν ἐνταῦθα ἔργου καλοῦ τοῦ κατὰ τὸ ἐκτεθὲν τροπάριον μὴ πάνω τηλαυγές πρόσωπον, δ δὴ ἀπαιτεῖ ὁ Θηδηθεν παλαί τατος λυρῳδός. Εἰ μὲν γὰρ ἐν τῷ πέμπτη στίχω κείμενον τὸ ἀστραπῇ τοῦ Πνεύματος οὐκ ἔστι δοτική, ἀλλὰ κατ᾿ εὐθὺ πέπτωκεν ἡ ἀστραπὴ, καὶ συντάξει τις ὅτι ἄληπτός ἐστιν ἡ θεαρχικωτάτη ἀστραπὴ τοῦ Πνεύματος, οὐκ ἂν μάλα ἐπαινοῖτό τις άκρας ύπερβάσεως, καὶ τῆς ὡς ἄν τις τολμηρότερον ὑπερβάλοι, ὅσον οὐρανός ἐστ᾽ ἀπὸ γαίας, διαστάσεως, ή κατά ὕψος οὐρανοῦ ἀπὸ γῆς, ἡ γοῦν ἀλλὰ ἐς ὅσον ἐξ ὑπερῴου τὸ ὑπὸ τὴν ἰδεῖν, ἢ κατακολυμβῆσαι βί θεον. Ο γὰρ τῆς παρόδου ἄνθρωπος ὁ ἀπράγμων καὶ ἀφελῆς, ἀκούσας ὡς ἄληπτός ἐστιν ἡ θεαρχικώ τάτη αὐτίκα ἰδεῖν ἐντρανίζει, καὶ τίς ἐκείνη ἐστί;

καὶ ὀκνεῖ ἀναμένειν ἐπὶ μακρὸν τὴν ἀπόδοσιν, καὶ explicadonem exspectare Si vero quis aliud quid οὕτω μὲν οὐκ ἀναπαύει ἀκοὴν τὸ μακρὸν ὑπερβατόν. Ει δέ τι άλλο νοήσει τις ἀπὸ κοινοῦ λαβὼν όνομα κατὰ συνήθειαν παλαιὰν, ἀλλὰ τοῦτο ξενίσει τὴν μὴ ἀντριβῶς ἀκροώμενον· τάχα γὰρ ἔσται εἰπεῖν ὅτι καθάπερ ἐκ τοῦ βασιλεύειν βήματος ὄντος εξο ρηταί που ελκόμεναν κατὰ κοινού. ὄνομα τὸ ὁ βασι λεύς, ἢ ὁ βασιλεύων ἐν τῷ, οὐ μὲν γάρ τι κακόν βασιλευέμεν αϊψά τέ οι, ήγουν ἐν τῷ βασιλεῖ δώμ' ἀφνειον πέλεται· ὡσαύτως δὲ καὶ ἐν τῷ δικάσω. Ἰθεία δὲ ἔσται ἡ ἐκ τοῦ δικάσω δηλαδὴ ὑπακου σθεῖσα δίκη, οὕτω κάνταῦθα ἐκ τοῦ ἐξέφηνε ῥήμα τις παρεισδύεται τῇ ἐννοίᾳ, ὅτι ἀληπτός ἐστι οὐ. Είπας δ' ἄν τις ὁμοίως βιασάμενος καὶ ὡς ἐκ τοῦ ἄληπτος ἀπονοηθῆναι δύναται ἀσφαλῶς ἀπὸ κοινοῦ ἡ λίμψις ή θεαρχικωτάτη, ἣν δηλαδή λαμβά ν.μεν καὶ ὡς λήμμα ἐνδοξότατον οἱ Χριστιανοὶ, καὶ πάγκοινον δόγμα ἔχομεν. θεαρχικωτάτην και παρειληφότες καὶ φυλάσσοντες τὴν τριαδικήν ἐν ἐνὶ Θεῷ ὑπερούσιον ἐξουσίαν τὴν τρισυπόστατον· ἥτις λήψις εἴτουν λαβὴ καὶ κατάληψις ἑτέρῳ λόγῳ ἄληστός ἐστιν, ἐπεὶ καὶ τοῦτο μόνον αὐτῆς ληπτόν, ή ἀκαταληψία κατὰ τὸν οὕτω φιλοσοφήσαντα. Δύναται δὲ καὶ ἐκ τοῦ θεαρχικωτάτη παρελκυσθῆναι ἡ κατά άρχουσα τοῦ τοιούτου ονόματος θεαρχία, καὶ ἀπο τελέσαι ἀσφαλῶς καὶ ὀρθῶς ὁμοίαν σύνταξιν. Είτε τοίνυν κατὰ τὸν πρῶτον λόγον τὸν κατὰ μακρόν ὑπερβατόν σχήμα τὴν φραστικὴν τάξιν τοῦ τροπι ρίου μεθοδεύσει τις, είτε κατα τοὺς τρεῖς τοὺς ἀπὸ G femininum communeque nomen, quo subintellecto κοινοῦ ἐρανισαμένους θηλυκὸν εὐθὺ ὄνομα, οὗ ὑπονοηθέντος δοτική μένει τὸ ἀστραπῇ τοῦ Πνεύματος, σύννοιαν τὸ πρόσωπον τοῦ προκειμένου μελωδικού ἔργου εμποιεῖ τῷ περιτυγχάνοντι, καὶ τὴν ὄψιν ἐς αὐτὸ ἐπιρρίπτοντι· ἐπικρινέσθω οὖν τῷ φιλοθεάμονι ὁποῖον βούλεται· οἶμαι δὲ ὡς ὁ πρῶτος ἀρέσκοι ἂν λόγος διὰ τὰ προφανῶς ἀόχλητον. cogitet, commuui juxta morem antiquam sumpto nomine, at istud auditorem non asuetum confundit. Forte namque dici poterit quod, quemadmodum ex regnare, quod est verbum, inventum est derivatum commune nomen rex, vel qui regnat, in hoc: «Non enim aliquid malum est regnare, et sive in hoc: Regi nobile palatium est; ita etiam in verbo: Judicabo. Rectum vero erit ex judicabo, subauditum sane judicium, sic et ibi ex verbo ἐξέφηνε occurrit menti, quod incomprehensibilis est Εκφανσις que ¡llitteratos reddidit oratores. Εκφανσις ή βήτορας τοὺς ἀγραμμάτους ἐκφήνασα. π. Εφ' οὗ καὶ θεωρητέον τὴν κατὰ τὸ τροπάριον Έννοιαν βουλομένην λέγειν ὅτι ἡ θεαρχικωτάτη ἀστραπὴ τοῦ Πνεύματος ἄληπτός έστιν, ὅπερ ἐστὶν ἀκατάληπτος, ἀκατανόητος, μὴ ὑποκειμένη λαβαίς, ὁ ἐστιν ἀφαῖς, ὥσπερ οὐ ταῖς κατὰ σῶμα, οὕτως οὐδὲ κατὰ νοῦν. Εἰ μὴ ἄρα ἐκεῖνος ἐλλάμποι το φλογί ἀγγελική, ὡς ἔχειν οὕτω λαβέσθαι πυρὸς, καὶ φωτὶ φῶς προλαμβάνειν, καὶ τῷ τῶν φώτων οὕτω προσπελάζειν Πατρὶ τῷ μεγάλῳ Θεῷ πόθεν τοῦτο δῆλον; ἐξ αὐτοῦ δὴ τοῦ σήμερον θαύματος ρητορικῶς γὰρ αὐτίκα δὲ καὶ φιλοσόφως τοὺς ἀγραμμάτους ἐστόμωσε μαθητές, καὶ ἀχρόνως καὶ ὡς ἐν ἀτόμῳ σοφοὺς ἐξέφηνεν ἄλι;, ὅπερ ἐστὶν αὐτάρκως, τοὺς ἰδιώτας συστομίζοντας τῷ οἰκείῳ λόγῳ, τουτἐστιν ἐν τῷ ἐμφράττειν τὰ χείλη, επιστομίζοντας τὸ παρ' Ἕλλησι σοφιστικόν φύλον, καὶ τῷ τῆς θείας διδασκαλίας ἐξαστράπτονες φωτὶ, ἐξάγοντας τοῦ κατὰ τὴν ἀγνωσίαν ζόφου νυκτέρου· ὅπερ ενέργημα πάντως ἀκατάληπτον ὁμολογηθείη αν πα'. Καθεσταμένης δὲ ὧδε τῆς ἐννοίας, τὰ κατὰ (f) Et ita non moratur auditorem longo hyperbato. Divinissimam traditione acceptam custodien79. Similiter autem aliquis dicere posset, quod ex voce incomprehensibilis tuto subintelligi potest nomine communi apprehensio ή θεαρχικωτάτη quam certe tanquam lemma celeberrimum nos apprehendimus Christiani, et communissímum habemus dogma quæ apprehensio, sive acceptio, vel, aliis verbis comprehensio, incomprehensibilis est, siquidem, secundum eum qui sic philosophatur, hoc solum istius est comprehensibile, quod incomprebensibilis est. Potest auten etiam ex θεαρχικωτάτη derivari νox quæ præest huic nomini θεαρχία, complereque tuto recteque similem syntaxim. Sive ergo juxta primum moduin, de longa scilicet inversione, ordinat quis elocutoriam syntaslin troparif sive juxta tres alios, derivantes in nominativo dativus manet ἀστραπῇ Spiritus, frons propositi operis melodici sensum præstat occurrenti et oculos in ipsum injicienti. Discrimen igitur sit curioso quodlibet. Equidem puto quod primus sufficeret modus, quia manifeste non affert difficultatem. 80. Super hoc etiam considerandum est troparii sententiam quæ dicere vult quod divinissima fu!- guratio Spiritus incomprehensibilis est, nempe inapprehensibilis. impercepta, non subjecta conceptui, id est, tactui ut incorporeis sic neque spiritualibus. Nisi igitur spiritus iste flamma luceret angelica, ita ut posset ignem apprehendere, lumineque lumen assumere, et sic Patri luminum, magno Deo, propinquare, unde hoc foret manifestum? Ex ipso hujus diei prodigio. Protinus enim oratores et philosophos disertos fecit illitteratos discipulos, et extemplo quasique in instanti sapientes reddidit satis, hoc est sufficienter, hos idiotas, obmuLescere proprio sermone facientes, id est, in occludendo labia, silere cogentes sophisticam Grecorum tribum; istamque divinæ doctrinæ fulguranti lumine educentes ex ignorantiæ tenebrosa nocte: quæ efficacia prorsus incomprehensibilis censenda est. 81. Statuta vero taliter sententia, quæ ad dictiotes trinam in uno Deo supersubstantialem substantiam tribus personis constantell.

νῦν ὡς εὑρέθη ἡ ἀκατάσχετος, ἷς οὐκ ἔστι λαβέσθαι δηλοί δέ ποτε ή λέξις ομώνυμος οὖσα καὶ τὸν ἄμεμ πτον, ἢ ἄνθρωπον ἢ βίον, οὗ καὶ αὐτοῦ ὡς ἐναρέτου δράξασθαί τις οὐ δύναται λόγῳ αἰτιάσεως· δοκεῖ δὲ μετ τενεχθῆναι ἡ λέξις ἐκ παλαιστῶν τεχνικῶν, οἱ καὶ ἀλειφόμενοι ἔλαιον, καὶ ἄλλως δὲ ὑποκλίνοντες δεξιώς ἐπιτηδεύονται μὴ ἐνδιδόναι τοῖς ἀντιπάλοις λαβάς· ὅθεν πάνυ γλυκέως άληπτος λέγοιτ' ἂν ὁ σώφρων Ἰωσήφ, ὁ τὴν Αἰγυπτίαν δέσποιναν γυμνός φυγών, ὡς μὴ ληφθῆναι καταδεξάμενος· τῷ δὲ οὕτως ἀλή πτῳ κατὰ λόγον πάλης, ἀντίκειται ὁ εὐλαβής, οὗ δηλαδή έχον ὁ βουλόμενος λάβοιτο. Τὸ δὲ ἐστὶν διὰ τὴν ἀκολουθίαν τοῦ εἱρμοῦ ὀξύνεται, ἵνα τὸ ἄληπτός ἐστί, συνάδει τῷ ἔῤῥηξε γαστρός, κατὰ τὴν ὀξυτό νησιν· ἄλλοις δὲ, ὡς οἱ τεχνικοὶ βούλονται, ἐγκλί νεσθαι ὀφείλει· ὁ δὲ ὀκνῶν ἀκούειν τοῦτο, παρα κουέτω θλίβων ἡμᾶς οὐδέν. nes troparii pertinent, sic explicantur: Imprensibi- Δ. λέξιν τοῦ τροπαρίου ἔχουσιν ούτος· ἄληπτος μὲν lis, at inventum est, Idem significat quod incomprehensibilis, quam capere non est possibile. Ostendit autem ista dictio, quæ homonyma est, etiam irreprehensibilem sive hominem, sive victum, cujus et ipsius, tanquam commendabilis virtute, nibil aliquis incriminandum reperire potest. Videtur autem dictio metaphorice deduci a luctatoribus, qui oleo peruncti et aliunde solertes inclinari, curant ne captum adversariis præbeant. Unde optime imprensibilis diceretur castus Joseph, qui dominam Ægyptiam nudus fugit ut comprehendi non posset. Huic autem imprensibili, juxta modum luctatoris, opponitur εὐλαβής, quem scilicet facile prehenderes. Vox autem kotly per consequentiam nexus aruto accensu notatur, ut hoc ἄληπτος ἐστὶ, conciκαὶ τῷ ἔῤῥηξε γαστρός, secundum vim accentus aruti. Aliunde vero, sicut viri docti volunt, enclitica esse debet. Qui vero hoc audire fastidit, nobis prorsus illæsis prætereat. 82. Que vero θεαρχικωτάτη dicitur, omnem splendoris intentionem excedit. Superior enim est "na altera fulguratio, magis una divina; atque altera quædam principalis, et principalior, et principalissima sed divina principalissimaque fulgnratione Spiritus, et Patris et Filii, non recte diceremus aliquid esse præstantius. Hæc enim summan significat Dei virtutein, sapientiam mundum diversimode docentem et ita salvantem: quo quid praestantius opus Dei esset præter incarnationis œconomiam, ubi cuncta sunt ad nostram salutem et ad impletionem superioris mundi speclant? Est autem theologica voς θεαρχία et quæcunque inde veniunt. Vos autem ῥήτρας per circumferum pro ῥήτορας, non est valde usitata, sicut neque πάτρας pro πατέρας, μήτρας, pro μητέ ρας, vel aliud quid simile. Θυγατέρας tamen iuvenitur cum syncope. Igitur noscit aliquis undecum que dictionis hujus usum, vel remittendum est ad licentiam poeticam vel aliam propter metrum necessitatem. Attamen ῥήτρας cum accentu super pen. vitimam dicimus genere feminino, cum quibusdam conditionibus conventiones; quarum singulare est hoc: Euge, ῥήτρην faciamus, et est istud sicut φμήτρη, et similia. Εξέφηνεν autem spectat ad ful gurationem, qua manifestantur quæ hucusque in obscuritate erant, quemadmodum et discipuli, qui erant obscuri, manifestati sunt, cum a Spiritu sancto illuminati fuerunt. Et non solum ipsi luxerunt, sed et aliis bonam hanc affectionem dederunt. Illitteratos autem dicit, vel qui prorsus litteras nesciebant, quosque dixeris analphabetos, vel qui paucas sciebant litteras: qua significatione usus est etiam qui scripsit episcopum esse posse illitteratum, sive qui paucis sacrarum litterarum libris operam dat: nam illum qui nihil omnino novit pigeret, puto, sacram lucernam accendere. 83. Vox ἅλις quæ significat sufficienter, tanquam alverbium, venit ex ἀλίζω ἁλίσω, id est cogo, po- πβ'. Ἡ δὲ θεαρχικωτάτη πᾶσαν ἐπίτασιν ὑπερα βαίνει λάμψεως· ὑπερτέρα μὲν γὰρ ἄλλη ἄλλης ἀστραπῆς, καὶ θειοτέρα, καὶ ἀρχική τις ἑτέρα, καὶ ἀρχικωτέρα, καὶ ἀρχικωτάτη τῆς δὲ θεαρχικευτή τῆς ἀστραπῆς τοῦ Πνεύματος, αὐτίκα δὲ καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, οὐκ ἂν ὀρθῶς εἴποιμεν εἶναι τι ὑπέρτερον. Θεοῦ γὰρ αὕτη ἐνέργειαν τελικωτά την σημαίνει σοφίζουσαν κόσμον πολυειδῶς καὶ οὕτω σώζουσαν· οὗ τί ἂν ὑπερφέροι ἔργον Θεοῦ μετά τὴν ἔνσαρκον οἰκονομίαν, ἔνθα τὰ πάντα εἰς σωτηρίαν ἡμῶν, καὶ οὕτως ἀναπλήρωσιν τοῦ ἄνω κόσμου ἀφορᾷ; Θεολογικὴ δὲ λέξις καὶ ἡ θεαρχία καὶ τὰ ἐντεῦθεν παραγόμενα. Τὸ δὲ ῥῆτρας προπερισπώμενον, ὅ ἐστι ρήτορας, οὐ τέτραπται εἰς πλατείαν χρῆσιν, ὡς οὐδὲ τὸ πατέρας πάτρας, μητέρας μή τρας, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον· θυγατέρας μέντοι εύρηται συγκεκομμένον ἐκ τοῦ ἁπλοῦ· ήγουν ο δέ τις χρήσιν τῆς λέξεως ἐθενοῦν, ἢ ἀλλὰ ἀναπεμπτέον εἰς ἄδειαν ποιητικὴν καὶ τὴν διὰ μέτρον ταύτην ἀνάγκην. *Αλλως μέντοι ρήτρας φαμὲν παροξυτόνως γένει θηλυκῷ, τὰς ἐπί τισι ῥητοῖς συνθήκας· ὧν ἐνικὸν τὸ, ἀλλ᾽ ἄγε ῥήτρην ποιήσωμεν· καὶ ἔστιν ἐκεῖνο κατά τὸ φρήτρη καὶ τὰ τοιαῦτα. Τὸ δὲ ἐξέφηνεν οἰκεῖον πρὸς τὴν ἀστραπὴν, ἧς ἐλλαμψάσης ἐκφαίνεται τὰ τέως ὄντα ἐν σκότῳ, καθὰ καὶ οἱ μαθηταὶ ἀφανείς ὄντες, ἐξεφάνησαν, οἷς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνελάμφθησαν· καὶ οὐ μόνον αὐτοὶ ἐξέλαμψαν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοις ἔδωκαν τὸ ἀγαθὸν τοῦτο πάθος. Αγραμμάτους δὲ ἢ τοὺς μὴ εἰδότας ὅλως γράμματα λέγει, οὓς ἀναλφαβήτους ἔφη τις, ἢ τοὺς ὀλιγογραμμάτους δι' οὗ σημαινομένου συνηγορεῖται καὶ ὁ γράψας μὴ κωλύεσθαι εἶναι καὶ ἀγράμματον ἐπίσκοπον, εἴγουν ὀλίγοις ἐντριβέντα βιβλίοις ἱερῶν γραμμάτων. Ο γὰρ καὶ μηδὲν ὅλως εἰδὼς, ὀκνησο: ἂν εἶμαι, καὶ ἱερὰ λύχνα ἀνάπτειν. · πγ'. Τὸ δὲ ἅλις, 8 σημαίνει μὲν τὸ αὐτάρκως, ὡς ἐπίῤῥημα· γίνεται δὲ ἐκ τοῦ ἁλίζω, ἁλίσω, τὸ ἀθροίσω,

Έχει συμβιβάζεσθαι ἀνάστως καὶ πρὸς τὸ ρήτρας test referri ad oratores, et illitteratos, et os obtnκαὶ πρὸς τὸ ἀγραμμάτους, καὶ πρὸς τὸ συστημί ζοντας. Σοφισταὶ δὲ παρ᾽ Ελλησι διχῶς, καὶ μάλιστα μὲν οἱ πλασματογράφοι ρήτορες σοφίζοντες ἐκεῖνοι ἐν τῷ μελετῶν πλαστὰς ὑποθέσεις, τοὺς ἐπ' ἀληθείᾳ δικηγόρους. Οὕτω γοῦν σοφιστής Λιβάνιος τις καὶ ᾿Αφθόνιος καὶ λοιποί. Ησαν δὲ καὶ φιλίσοτοι σοφισταί διαλεκτικοί συριζόμενοι τεχνικῶς τοὺς αὐτοῖς κοινωνοῦντας, και παραλογιζόμενοι, καὶ ἐν τῷ οὕτω ποιεῖν ἐλεγχόμενοι καὶ ἐλέγχοντες· οὐ ζηλω - την μὲν ἐκεῖνοι ὡς καὶ προκαθέζεσθαι διδασκαλείων, πονεύμενοι δὲ ὅμως περὶ τέχνην ταύτην οχληράν. Οθεν λαβόντες ἡμεῖς, σοφιστήν κακίας φαμὲν καὶ πάντα μὲν κακὸν, μάλιστα δὲ τὸν ἀρχέκακον δαίμονα· συστομίζοντας δὲ ἀντὶ τοῦ τὸ στόμα ἐμφράττοντας, καὶ ὡς ἐν ἀνθ᾿ ἑνὸς εἰπεῖν ἐπιστομίζοντας. Εληπται δὲ ἡ λέξις ἀπὸ ἀγγείων βραχυστόμων, καὶ ὡς οἱ παλαιοί φασι συντόμων· τοιαῦτα δέ εἰσιν ὧν τα στόματα συνήκται εἰς κομιδή στενόν, ὡς πωμά ζεσθα: ὀλιγίστῳ δερματίῳ, ή στυππείῳ, η ξυληφίῳ· ἔπι οὖν συστομίζειν τὸ ἀχανῆ ποιεῖν τὸν ἐλεγχόμεν νον, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι προάγειν ὅλως λόγον τοῦ στόματος· ὡς εἰ καὶ μὴ πλατύ χαίνειν εἶχεν, ἀλλὰ συνήχτη τὰ χείλη κατὰ βαλάντιον ἤ τινα βίκον· ὅπερ ἐμάνθανον οἱ τοῖς ἁγιωτάτοις τοῦ Θεοῦ μαθη ταῖς ἀντικαθεστάμενοι σοφισταί, οὐ φόβῳ ἢ βίᾳ, λόγῳ δὲ συστομιζόμενοι ἀποστολικῷ τῷ ἐκ τοῦ πανσέρου Θεοῦ. rantes. Sophistarum vero apud Græcos duo genera habebantur: præsertim plasmatographi oratores: hi ficta subjecta declamantes, veros efformabant ad sapientiam advocatos. Talis fuit sophistes Libanius, et Aphthonius, et cateri. Erant porro philosophi sophistae dialectici, qui secum conversantes argutiis Indebant et sic erant convicti et convincentes; non zelantes ut disciplinis præessent, laborantes tamen circa istam molestam artem. Unde morem assumpsimus nos, sophistam malitiæ vocandi omnem improbum, præsertim malorum principem dæmonem. Συστομίζοντας autem sumitur pro, obturantes ora; et, ut unum pro altero dicam, επιστομίζοντας. Dictio vero desumpta est a vasibus tenuis colli, quae dicuntur ab antiquis σύστο μα. Talia sunt ea quorum os in arctam introductionem tenuatur, ut obtrudi possit tenuissima pellicula, vel stuppa, vel lignen particula. Συστομία Cutv est igitur mutum facere convictum, eo quod· omnino nequit ex ore proferre sermonem, et lanquam ad modum crumenæ vel urceoli non potest late hiare, sed contrahuntur labia. Quod didicerunt sanctissimisiDei discipulis adversarii sophistæ, non metu aut violentia, sed apostolico sermone a Deo sapientissimo proveniente, ora obturati. πι. Ἐνταῦθα δὲ οὐ πάντη άκαιρον καὶ ἀπερίερ τον ιστορῆσαι ὅτι σοφός τις δύο φοιτηταῖς παρασπιζόμενος πάνυ αὐτῷ μελομένοις, ὧν ὁ μὲν εὐχερῶς καὶ μικροῦ δεῖν ἀχρόνως ἀναλαμβάνων τὰ διδασκάλια. εἶτα ἐξελανθάνετο ταχύ, ὁ δὲ μόχθω πολλῷ εἰσδεχόμενος τὸ ἑρμήνευμα παρακατείχεν εἰς μνήμην διη νεχή στεγόμενον· τὴν μὲν πρῶτον ἐκεῖνον λαγύνῳ εἴκαζεν εὐρυστόμῳ, ῥᾷον μὲν πληρουμένῃ, ῥᾷον δὲ ἀποκενουμένῃ· τὸν δὲ δεύτερον ἀγγειδίῳ συστήμῳ, βράδιον καὶ εἰσδεχομένῳ, καὶ ἀποπτύοντι τὸ ὑγρόν, καὶ τοιοῦτον μὲν τὸ σύστομον. Βαθεῖαν δὲ τὴν νύκτα λέγει τὴν παλαιτάτην ἐν τοῖς ἐθνικοῖς πλάνην, δι' {ν ὡς ἐν σκοτίᾳ περιπατοῦντες, οὐκ εἶχον τὸ τῆς αληθείας βλέπειν φῶς, οὐδ᾽ αὐτοὶ Ἕλληνες, οἷς ἡ κατά κόσμον σοφία ἐνέλαμπε· καὶ ἦν ἐκείνοις ἡ εξ αὕτη καινότροπος· οὐ γὰρ ἥλιος, γῆν ὑποδύς, τῇ ἐκεῖθεν σκιᾷ ἐλύπει τὴν κτίσιν· ἀλλ' ὁ μὲν ἥλιος τῆς ἀληθείας ὁ ὑπερουράνιος ἐπλήρου τὸν κόσμον· ἐκεῖνοι δὲ βλέποντες οὐκ ἔβλεπον· ἔμελλε δὲ ἄρα ἐν τῷ ὕστερον ἀνάπαλιν θαύματι τὸ ἔμπαλιν τοῦ πρώτου πάθους ἐγγενέσθαι τοῖς ἔθνεσιν. Ὅτε γὰρ ὁ ἄδυτος ήλιος οὐρανόθεν κατελθὼν ἐφ' ἡμᾶς ὑπὸ γῆν γένοιτο, τηνικαῦτα ἐκείνοις ἡ πρώτη μὲν ἀπηλάθη νύξ, ἐπέλαμψε δὲ φῶς τὸ ἀνέσπερον. Ιστέον δὲ ὡς βαθεία νὺξ δηλοῖ μὲν τὴν ἄκρως μέλαιναν, καὶ καθά τις ἔφη σκοτομήνιον· τὴν μεταφορὰν δὲ είληχεν ἐκ τῶν βαθέων, καὶ φρεάτων, καὶ φαράγγων, καὶ βόθρων, καὶ πελαγέων καθ' ὧν οὐ διικνεῖται φῶς καθαρὸν, ὅπερ ἄνω φορούμενον φύσει, ὀλίγα πέφυ κεν ἀσχολεῖσθαι περὶ τὰ ἢ βαθέα ἢ ἄλλως γωνιούμενα καὶ παράβυστα· ἐντεῦθεν δὲ νοητέον καὶ βαθὺ 84. Hic autem non prorsus intempestivum aut superſnim est enarrare quod quidam philosophus duobus auditoribus, quos magna prosequebatur cura, deditus, quorum unus facile ac subito suscipiebat documenta, sed brevi postea obliviscebatur, alter magno labore susceptam explicationem în memoria perpetuo custodiebat, primum quidem as -. similabat ore largo lagenæ quæ facile impletur, sed facile et vacuatur; secunduin autem angusti oris urceo, tardius recipienti et rejicienti aqua'n. Tale quidem est verbum, σύντομον. Profundam autem noctem dieit antiquissimu:n ethnicorum errorɔm, per quem velut in tenebris ambulantes, non valebant veritatis aspicere lumen, nec ipsimet Græci quil us sapientia secundum mundum illuxerat. Erat autem illis ista Lox novi generis. Non enim sui sub terram subiens creaturam exinde contristabat umbra: verum hic quidem celestis mundum replebat sol veritatis; sed illi aspicientes non videbant. Debebat proin:le fieri gentibus in ultimo prodigio quidquam buic prime affectioni contrarium; etenim cum ille sol indeficiens, ad nos ex alto dimissus, sub terram intravisset, statim hæc prima nox evanuit, eisque lumen absque vespere illuxit. Notandum est autem quod dictio profunda nox UStendit illam fuisse summe nigram, illunem ac lenebricosam. Metaphora vero sumpta est de profundis, puteia, baratiris, fovcis, pelagis, in quæ non penetrat purum lumen; quod natura sursum elevatum, circa profunda vel alias angulata seu furtiva parum est versari natum. Exinde quoque concipien-

dum est illam ad solum usque profundam adoratio- προσκύνημα τὸ ἕως ἐδάφους, καὶ βαθεῖαν γαλήνην, nem et profundam serenitatem, quam qui non habet, ex aquis profundis eripi se precatur. ἣν ὁ μὴ ἔχων, εὔξεται ῥυσθῆναι ἐκ τῶν βαθέων ὑδό των. πε'. Τὸ δὲ ἐξαιρουμένους είρηται μὲν ἄρτι ἀντὶ τοῦ ἐκλαμβάνοντας καὶ οὕτως ἐξάγοντας· λέγεσθαι δὲ εἴωθεν ἐπὶ τῶν ἐκ βάθους ἀνελκόντων οτιδήποτε. Εξαιρείται γοῦν τις τὸν ἐν τῷ κατακολυμβάν πνιγμόν, καὶ τὸν ἐμπεσόντα λύτ βαθείς· ἐντεῦθεν δὲ τροπικώτερον καὶ τὸν αἰχμαλωσία περιπεσόντα· τῷ δὲ τοιούτῳ ἐξαιρεῖν σύστοιχόν ἐστι καὶ τὸ ἐξελέσθαι καὶ ἐξελεῖν· οὐ τοιαῦτα δὲ καὶ ἀναιρεῖσθαι καὶ ἀνελέσθαι. Οὐ γὰρ ἐκ βάθους ἀναλαμβάνοντές τινα, πεσόντα δὲ ὀρθοῦντες ἀναιρούμεθα, καὶ ὡς τοῦτο ποιήσει ἀνείλετο ἐκεῖνον. Ὅτι δὲ τὸ ἐξαιρεῖσθαι καὶ ὁ ἐξαιρούμενος καὶ παθητικήν ποτε σημασίαν ἔχω σιν, ἐξ ὧν καὶ τὸ ὑπεξαιρεῖσθαι καὶ ὁ ὑπεξαιρούμε ναι, οὐκ ἔστιν ἀμφιβολεῖν. Λαοὺς δὲ ἀπείρους τους τῇ ἀστραπῇ καταλαμφθέντας τοῦ Πνεύματος μόνους φησίν. Εἰ γὰρ ἄλλως μάλιστα τῶν ἐθνῶν ἀπειρία κατακέχυται, εἴ τις τοὺς ἔτι καὶ νυκτιπόρους ἐν τῇ πλάνῃ, καὶ νυκτιλόχους δὲ καθ᾿ ἡμῶν σκέπτοιτο· ἀλλ᾽ οὖν ἄπειροι καὶ οἱ κατὰ Θεὸν πεφωτισμένοι, καὶ προαχθήτωσαν ἡμῖν εἰς ἔννοιαν οἱ ἅγιοι πάντες, καὶ πάντως θαυμασόμεθα τὸ ἐν αὐτοῖς ἄπειρον, οὐ κυριολεκτούμενον οὐδὲ αὐτό. Εἰ γὰρ μηδὲ πάντες ἄνθρωποι οἱ ἐξ ᾿Αδὰμ καὶ μέχρι συντελείας τοῦ κόσμου άπειροι παρὰ τῷ Θεῷ κυρίως λεχθήσονται, πῶς ἂν τοῖς ἁγίοις ἐκείνου, καὶ τοῖς ἄλλοις δὲ ὁμοῦ Χριστιανοῖς ἀπειρία ἐπαληθεύοιτο; Εἰσὶν οὖν λαο! άπειροι, ὧν τὸ πλῆθος εἰ καὶ πεπέρασται, ἀλλ' ἡμῖν οὐκ ἔγνωνται ὡς οὐδὲ τὸ κυρίως ἄπειρον. Εἰ δὲ καὶ γῆ ποτὲ μὲν ἀπείρων εἶναι λέγεται, ποτὲ δὲ πέρατα ἔχειν, ἐπισκεπτέον καὶ ἐκεῖνο χρήσιμον τοῖς ἐνταῦθα ἐσόμενον· ἐνθυμητέον δὲ πρὸς ὁμοίαν χρείαν καὶ τὸ λαῶν ἀπείρων συμφωνούντων, ὁ δὲ παρὰ ἑτέρῳ κεῖται μελωδῷ. 85. Τοπ εξαιρουμένους est pro εκλαμβάνοντας, et sic educentes. Dici solet de iis quæ ex profundo eruuntur, Extrahit igitur aliquis eum qui demergendo suffocatur, aut in profundum cœnum lapsus est; vel magis tropice, qui cecidit in captivitatem. Huic autem ἐξαιρεῖν allinia sunt ἐξελέσθαι εἰ ἐξελεῖν. Talia vero non sunt αναιρεῖσθαι ει ἀνελέσθαι: non enim ex profundo suscipientes, sed lapsum erigentes, aliquem elevamus; et sic indicabit istud: ἀνείλετο ἐκεῖνον. Quod autem τὸ ἐξαιρεῖσθαι εἰ ὁ ἐξαιρούμενος, ex quibus sunt υπεξαιρεί σθαι εἰ ὁ ὑπεξαιρούμενος, passivam aliquando significationem babeant, non est ambigendi locus. Populos autem immensos solummodo dicit eos qui fulgore Spiritus illuminati sunt. Licet enim allas marine gentilium immensitas pateat, si quis eos qui etiam nunc in tenebris errorum ambulant, et mocturno tenipore contra nos insidiantur, consideret; attamen immensi quoque sunt secundum Deum illuminati: et nobis ante oculos ducantur ormes sancti, prorsusque mirabimur eorum infinitatem, etsi non proprie sumamus istam. Si euim nec omnes homines qui ab Adam ad consumanationem usque sæculi sunt, coram Deo proprie dicentur innumeri vel infiniti, quomodo sanctis ejus et cæteris simul Christianis infinitas competeret? Sunt ergo populi intuiti, quorum multitudo, ο licet habeat finem, uobis tainen non est magis nɔta, quam quod est proprie infinitum. Si vero quoque terra tum esse dicitur immensa, tum habere terninos, observandum est hoc etiam utile præsentibus futurum. Eidem etiam usui inservit dictum: • Populis infinitis consentientibus», quod apud alium poetam invenitur. 86. Fulguratio vero sauci Spiritus, et praesertim illa quæ spectat ad hodiernam festivitatem, in qua sunt spiritus vehemens et ignita lingua, aliquid suávitatis additum majestati habet ex naturali cogitatione per quam ad divinissimam speculationem anagogice ducimur. Scimus enim quod sensibilis fulguratio sensibilem spiritum, ante propriam generationem jam exsistentem, lancque producentem, Ο arguit: quo intra nebulam incluso, motuque inflammato, atque exitum quærente, tenebrarum violenta scissura tonitruum efficit, fulgurationem vero quæ diurnis coloribus aera pingit, spiritus generat. Quæ porro physica cum sint, in præsenti festivitate sciunt eum docere qui cupit undique quod pium est lucrose quarere. Quod autem, sicut noctem ignis ille - minat, et non dico ignem hunc antiquum Judæis auxilium præſtantem, sed simplicem ignem, sic etiam fulguratio; quodque sæpe multum juvat et viatores et navigatores, et ipsis est saluti, uerunt qui sunt experti, apud quos etiam gratiarum debita, puto, talibus fulgetris reservantur. Muho vero magis et omni modo maximas debemus gratias sancti Spiπς'. Ἡ δὲ ἀστραπὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ μά λιστα ἡ κατὰ τὴν σήμερον ἑορτήν, ἐν ᾗ πνοὴ βιαία καὶ γλῶσσαι πυρός, ἔχει γλυκύτητός τι πρὸς τῷ σεμνῷ καὶ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν ἐννοίας, δι' ἧς εἰς θεωρίαν θειοτάτην ἀναγόμεθα. Οίδαμεν γὰρ ὡς καὶ ἡ κατ' αἴσθησιν ἀστραπὴ πνεῦμα αἰσθητὴν προϋ πάρξαν αἰτιᾶται τῆς οἰκείας γενέσεως· οὗ ἐγκλει σθέντος ἔσω νεφέλης καὶ τῇ κινήσει ἐκπυρωθέντος καὶ ζητοῦντος ἐκπόρευσιν, ἡ μὲν τοῦ γνόφου πρὸς βίαν ρήξις βροντὴν ἀποτελεῖ, ἀστραπὴν δὲ τὸ Πνεῦμα ποιεῖ, τὸν ἀέρα χρώζουσαν ἡμεροφαῖ;· ὰ δὴ φυσικά ὄντα ἑορταστικῶς οἶδε νῦν σοφίζειν τὴν ἐθέλοντα κερδαίνειν πάντοθεν τὸ θεοσεβές· ὅτι δὲ καὶ καθάπερ νύκτα τὸ πῦρ φωτίζει, καὶ οὐ λέγω τὸ πάλαι ποτὲ τοῖς Ἰουδαίοις ἐπικουροῦν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἁπλῶς, οὕτω καὶ ἡ ἀστραπὴ, καὶ ὅτι ὠφελεῖ πολλάκις μυρία καὶ ὁδοιπόρους, καὶ ὅσοι δὲ ναυτίλλονται, καὶ σωτη ρία αὐτοῖς γίνεται, ἴσασιν οἱ πεπειραμένοι, παρ' οἷς καὶ ὀφειλαὶ χαρίτων, οἶμαι, ταῖς τοιαύταις ἀστρια παῖς ταμιεύονται· μυρίως δὴ μάλιστα δὲ τῷ παντὶ Καλημεν ἀπείρους χάριτας τῇ ἀστραπὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, δι' ἧς νυκτός πολυειδώς βαθείας ἐξαι

IN HYMNUM PENTECOSTALEM DAMASCENT. ρούμεθα. Οὐ μόνον γὰρ τῆς κατὰ ψυχὴν, ἀλλὰ καὶ ἡ rilus fulgurationi, per quam e nocte multifarie proτῆς περὶ βίον, δς μικροῦ καὶ ἀκατάληπτός ἐστιν ὅσα καὶ ὁποίοις ψυκτέροις πλάνοις μετρείται. Τροπάριον δεύτερον τῆς τρίτης ᾠδῆς. VΙ. Ην ἐκπορευτὸν ἐξ ἀγεννήτου φάους Το παναθενουργόφωτον ἄφθιτον σέλας, Οὗ τὴν, δι' Υἱοῦ πατρικῆς ἐξουσίας, Νῦν ἐμφανίζει συμφυή φρυκτωρίας Πυρώδης ἦχος ἐν Σιὼν τοῖς ἔθνεσιν. πζ. Θεολογία ὅλον τὸ παρὸν τροπάριον κοινὴν ὅλως ἔννοιαν οὐκ ἐπισυρόμενον· ἑορταστικῶς δὲ ἄρα χεται ὁ μελιωδὸς ἀπὸ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος έχε πορεύσεως ἐκ τοῦ Πατρός· γοργῶς ᾄδων καὶ σε μνῶς ὡς προσῆκε τῷ μέτρῳ· ἡ δὲ ἀρχὴ αὐτῷ κατὰ τὴν τοῦ πρώτου Θεολόγου εὐαγγελιστοῦ ἐσχημάτι σται εἰπόντος, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος· φησί γάρ, ἦν ἐκπορευτὸν, καὶ ἑξῆς· ἐνταῦθα δὲ ἐπισημαντέον ἀναγκαίως πρὸ τῆς ἑρμηνείας, ότι μετὰ τοὺς ἐν ἀρε χῇ δύο διστίχους, οἱ ἐπιφερόμενοι γράφονται καὶ οὕτως· - οὗ τὴν δι' Υἱοῦ πατρικὴν ἐξουσίαν — νῦν ἐμφανίζει συμφυεί φρυκτωρία --- πυρώδες ἦχος ἐν Σιών· — Καὶ περὶ μὲν τῆς γραφῆς ταύτης ὡς καὶ περὶ πρὸ αὐτῆς, εἰρήσεται τὸ δέον· τῷ τέως δὲ ἐπιβλητέον τῇ ἐννοίᾳ τοῦ τροπαρίου τοιάδε ούσῃ • Ην, ὡς ἐῤῥάθη, ἐκπορευτὸν ἐκ φωτός ἀγεννήτου, ἔχουν ἐκ τοῦ τῶν φώτων Πατρὸς, τὸ καὶ ἄφθαρτον σέλας, ήγουν ἅγιον Πνεῦμα, φῶς ἐκ φωτός προελθὸν καὶ παντοδύναμον ἄλλως τε πολυτρόπως, καὶ ἐν τῷ φωτὸς εἶναι παρεκτικὸν καὶ αὐτό· οὗ ήγουν τοῦ εἰρημένου ἁγίου Πνεύματος τὴν φρυκτωρίαν εἴτουν φανότητα, τὴν αὐτῷ συμφυῆ ὡς μεγάλῳ φωτί, τὴν γενομένην διὰ τῆς πατρόθεν τοῦ Υἱοῦ ἐξουσίας τῆς κοινῆς τῇ ἁγία Τριάδι, τοῖς παρατιχούσιν ἔθνεσιν ἐμφανίζει νῦν σήμερον αἰσθητῶς καὶ οὕτως ἐμφανῶς κατὰ τὴν Σιὼν ἐν τῇ τῆς Πεντηκο στῆς ἑορτῇ τὸ πυρῶδες ἀπήχημα· ἤγουν ἡ ἐν πυρίναις, ὡς προεῤῥέθη γλώσσαις, βιαία πνοή φερομένη ἄνωθεν ηχητικῶς καὶ ζωοῦσα τους τότε πιστούς • δι' αὐτῶν δὲ καὶ τοὺς ἀκουσομένους ἐξ αὐτῶν τὸ κύρυγμα καὶ τὴν ἀληθεστάτην ιστορίαν τοῦ θαύμα. τος. πή. Σημείωσαι δὲ ὡς ἐν τῷ πρώτῳ ἔπει μυστι funda extrabimur: non solum ex animæ nocte, sed etiam ex pocte victus, qui fere quoque incomprehensibilis est, quot et qualibus nocturnis erroribus mensuram habeat refertam. Troparium secundum tertiæ odæ, Erat procedens ex ingenita loce Omnipotenter lucificus incorruptusque splendor, Cujus per Filii paternam substantiam Nunc manifestat cognatam facem Ignita vox in Sion gentibus. 87. Theologia totum est prasens troparium, non omnino vulgarem aliquam post se trahens sententiam. Incipit vero festivaliter poeta a sancti Spiritus ex Patre processione, vivide magnifioeque canens ut metro convenit. Initium autem apud ipsum configurationem habet eum initio primi Theologi evangelistæ dicentis: in principio erat Verbum. Dicit enim: Erat procedens, et sequentia. Hic autem ante interpretationem necessario notandum est quodl, post duo prima disticha, subsequentia sic etiam scribuntur: οὗ τὴν δι᾿ Υἱοῦ Πατρικὴν ἐξουσίαν, νῦν ἐμφανίζει συμφυεί φρυκτωρίᾳ πυρώδες ήχος ἐν Σιών. De Scriptura quidem ita sicut de ea quæ præcedit, dicetur quod necessarium est. Nnne autem inhærendum est troparii sententiæ, quæ sic se habet: Erat, ut dictum est, procedens ex inRenito lumine, sive ex Patre luminum, incorrupibile lumen, sive sanctus Spiritus, lumen e lumine proveniens, omnia mukifarie facere valens, sed praesertim in eo quod ipsum luminis emissionen habet propriam. Cujus ergo dicti Spiritus sancti pharum seu fulgorem, ipsi tanquam magno lumi ni proprium, enstum per Filii a Patre potestatem quæ sanctæ Trinitati communis est, occurrentibus gentibus manifestat hodie sensibiliter et ita patenter in Sion in festo Pentecostes ignita resonantia, sive ille in igneis, ut dictum est, linguis spiritus vehemens desuper cum sonitu veniens, et tunc temporis Adeles vivificans; per ipsos autem viviñicans et illos qui ex ipsis præconium historiamque prodigii verissimam audituri sunt. 88. Notandum est autem quod, cum in primo κῶς, καὶ δι᾿ αὐτὸ οὐ πάνυ σαφῶς, ἀγέννητον φῶς ὁ versu mystice proin leque non omnino clare ingeniὑψίνους μελῳδὸς τὸν Πατέρα εἰπὼν πρὸς διαστολήν τοῦ γεννητοῦ φωτὸς τοῦ Υἱοῦ· ἐν δὲ τῷ τρίτῳ στίχῳ τὴν ἁγίαν Τριάδα θεὶς, τὸ μὲν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὄνομα, δι᾿ ἀντωνυμίαν μονοσυλλάτου ἐδήλωσεν· τὸν δὲ Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν ἀριδήλως ἐξωνόμασεν· οἷς αὐτίκα συνεννοεῖται καὶ τὸ μυστι κὴν σέλας, τὸ καὶ δι᾿ ἀντωνυμίαν δεδηλωμένον ἅγιον Πνεύμα. Θαυμαστέον δὲ τοῦ θεωρουμένου τροπαρίου καὶ ὅτι ὁλόφωτον αὐτὸ ἐξέφανεν ὁ μελωδός· καὶ οὕτως εἰπεῖν, λυχνίαν αὐτὸ ἀνῆψε μυστικὴν ἑπτάφωτον· τὸ μὲν ἀγέννητον φάος τὸν Πατέρα ἐκτωνήσας, τὸ δὲ γεννητὸν τὸν Υἱὸν συνεπινοεῖσθαι ἀφείς· οὗ διαστέλλων πάντως ἀγέννητον φῶς εἶπε τὴν Πατέρα· τῷ δευτέρω στίχῳ φῶς ἐνθεὶς καὶ σέtuin lumen excelsa præditus mente poeta dixit Patrem, ad distinguendum eum a Filio, genito lumine, in tertio autem versu sanctissimam Trinitatem posuit; sancti quiden Spiritus nomen per prononem monosyllabum ostendit; Patrem vero Filiumque manifeste nominavit; quibuscum protinus et intelligitur mysticus fulgor; qui quoque per prononem declaratur Spiritus sanctus. Mirandum autem est illad spectati troparii, quod ilind omnifulgens exposuit poeta, et ut ita dicam, flluð mysticam septem luminibus lucernam accendit: quandoquidem ingenitum lumen pronuntiavit Patrem; genitum vero dedit simul intelligi Filium, a quo prorsus secernens, ingenitum lumen dixit Pa-

trem; in secundo autem versu, lumen ac fulgorem λας· τῷ δὲ τρίτῳ καὶ φανόν τινα παραυγάσας πνευposuit; in tertio vero quamdam exposuit facem et ejusdem ordinis pharum accendit; in quinto vero et ultimo ignitam resonantiam stridere fecit. 39. De processione vero, quod ipsi et soli decernatur Spiritui sancto sicut Filio generatio passiva, activaque Patri (generat nempe Pater, Filius autem inde generationem habet, et procedit ex eodem Patre Spiritus sanctus), hoc quidem est divinis Scripturis constanter usitatum, probatum et professum; et sicut ille qui in Creta de animae immortalitate colloquebatur, magnus sapiens egregie dixit quod immortalis est anima, sic etiam nune dicere possumus quod dogmatizare, quia sola tria hæc et Patrem generare et Filium a Patre generari, et a Patre procedere Spiritum, characte res sunt illis speciales, catera vero cuncta divinitatis pariter applicantur tribus sive sanctissimæ Trinitati, verius est quam quod hora quum ista sane proferimus in Scripturam, æstiva serenaque nostra est. Est igitur mihi desiderium ab hac dictione minime desistere, sed solam hanc sinceram semper habere super linguam. Non quod bonum non est etiam productio, juxta quam ratione divinæ polyonymiæ, sanctissimi Patres Spiritum sanctum esse productum dicunt nec non alii quos indicant characteres, sed quod ex Evangelio prototypum est hujus specilitatis hoc nomen et quasi radicem gerit; et ex ipso, tanquam ex principio quodam theologice præstituto, omnis dictio procedendi, juxta sensuum evangelicum, erumpit. ματικὸν διὰ τοῦ ἐμφανίζει ῥήματος, καὶ φρυκτω ρίαν σύστοιχον ἐξανάψας· ἐν δὲ τῷ πέμπτῳ καὶ τελευταίῳ βοιζήσας ἦχον πυρόεντα. πθ'. Περὶ δὲ τοῦ ἐκπορεύεσθαι ὅτι αὐτῷ καὶ μόνῳ ἰδίως αφώρισται τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καθὰ καὶ τῷ Υἱῷ τὸ γεννᾶσθαι, καὶ τῷ Πατρὶ τὸ γεννᾷν· γεννα μὲν γὰρ ὁ Πατήρ, γεννᾶται δὲ ἐκεῖθεν ὁ Υἱός, έχε πορεύεται δὲ τοῦ αὐτοῦ Πατρὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τέτριπται εἰς ἀπλαγία στον ταῖς θείαις Γραφαῖς, καὶ ἀποδέδεικται, καὶ οὕτως ὡμολόγηται, καὶ ὥσπερ ὁ ἐν Κρήτῃ διαλεγόμενος μέγας σοφὸς περὶ ἀθανασίας ψυχῆς, ἔφη γλυκέως ὡς τὸ τὴν ψυχὴν ἀθάνατον εξω ναι, οὕτως ἔστι φάναι καὶ νῦν ἡμᾶς ὅτι τὸ δογματ τίζειν ὡς μάνα δὲ ταῦτα τρία καὶ τὸν Πατέρα γεν ναν, τὸ τὸν Υἱὸν γεννᾶσθαι ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ τὸ πατρόθεν ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα, ἰδιάζουσιν ἐχεί. νοις χαρακτηριστικῶς· τὰ δ᾽ ἄλλα πάντα τῆς θεί τητος ἐπίσης προσαρμόζει τοῖς τρισὶν, ἤγουν τῇ ἁγιωτάτῃ Τριάδι, ἀληθέστερόν ἐστι τοῦ νῦν ὅτε δη λαδὴ ταῦτα προφέρομεν εἰς Γραφὴν θερινὴν αἰθριά ζουσαν ἡμετέραν εἶναι· καὶ τοίνυν ἐμοὶ ὄρεξις μηδ' ὅλως ἀφίστασθαι λέξεως, ἀλλὰ μόνην ἀπαραποίη τον αὐτὴν ἀεὶ ὀχεῖν ἐπὶ γλώττης· οὐχ ὅτι μὴ καλόν καὶ ἡ προβολὴ καθ᾽ ἦν καὶ προβλητὸν τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ ὅσα δὲ ἄλλα χαρακτηριστικά πολυ νυμίας θείας λόγῳ, οἱ ἁγιώτατοι Πατέρες αὐτὴ ἐπιλέγουσιν, ἀλλ' ὅτι εὐαγγελικῶς πρωτόθετον ἰδιότη τος ταύτης ὄνομα τοῦτο, καὶ ὡς εἰπεῖν ῥιζικόν· καὶ ἐξ αὐτοῦ ὅσα καὶ ἐξ ἀρχῆς τινος προκαταβεβλημέν νας θεολογικῶς, ὁρμᾶται λέξις ἅπατα εκπορευτική κατά εὐαγγελικήν έννοιαν. 90. Coactus igitur Spiritus sancti processionem 4. Συντελλόμενος γοῦν ἐκλαβέσθαι τὴν ἐκπορευ in exitum accipere, licet hæc ambo ad unum re- σιν ἐπὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς ἐξέλευσιν, εἰ καὶ ducantur sensum propter Filium dicentem: Exivi ἄμφω ταῦτα εἰς νοῦν ἕνα συνέρχονται διὰ τὴν εἰ a Patre; scio quidem a Deo prolatam hanc vocem, πάντα Υἱόν, Ἐξῆλθον ἐκ τοῦ Πατρός· καὶ οἶδα μὲν et ad rectissimam sententiam adaptans amo; sed θεύφθογγον ἐκεῖνο τὸ ῥῆμα, καὶ φιλῶ αὐτὸ ἁρμότ tainen ab ipsa processione non desisto. Et ita τῶν εἰς ὀρθοτάτην ἔννοιαν· οὐκ ἀφίσταμαι δὲ ὅμως quidem a Patre procedens est Spiritus sanetus. αὐτῆς δὴ τῆς ἐκπορεύσεως· καὶ οὕτω μὲν ἐκπορευ Lumen autem ad quid Patrem dicit? Nemo tam τὴν Πατρὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα· φάος δὲ διὰ τί τὸν mentis visione obtusus est, ut ignoret se non in- Πατέρα λέγει; Οὐδεὶς οὕτω εἰδυσώπητος τὴν κατά tueri lumen illius tanquam aliquid quod-attingere νοῦν ἔψιν, ὡς ἀγνοεῖν μὴ ἐμβλέπων τῷ κατ' ἐκεῖνον possumus, nec illius claritatem intelligere. Inge- φωτὶ καθὰ ἐφικτόν, καὶ κατανοούμενος τὴν φωτφο nitum autem hoc lumen ait propter Filium, qui ρίαν αὐτοῦ· ἀγέννητον δὲ φῶς ἐκεῖνόν φησι διὰ τὸν lumen ipse quidem est, sed genitum, ut dictum est; Υἱόν· φῶς μὲν καὶ ἐκεῖνον ὄντα, γεννητὸν δὲ, ὡς at quadam ad idem hic polyonymiæ ratione Patri lumen est attributum: aliter enim non apte τὸ ἀγέννητον lumini, nisi tanquam Deo Patri, tribueretur. Dictio vero πανσθενουργόφωτον a dicendi tarditate per celeritatem synthesis poetam liberat: quatuor enim voces πᾶν, σθένος, ἔργον, φῶς, taquam glomeratas in plurium una congregatorum globum, velociter dixit, huic necessario applicatus, metro cogente. Si vero comicis poetis hæc convenire veteres statuunt, rarissimam apud antiquos esse talem synthesim adnotantes, legem sibimet ipsis statuant, sinentes divinos viros spiritualia spiritualiter loqui, qualitercunque excedant. Significat autein vox prædicta quod navoßevh;, id est εἴρηται, λόγῳ δέ τινι πολυωνυμίας εἰς ταυτὸν ἐνα ταῦθα ἧκται τῷ Πατρὶ τὸ φάος. "Αλλως γὰρ οὐκ ἂν εὐζήλως τὸ ἀγέννητον φωτὶ προσαρμόττοιτο, εἰ μὴ ὡ; Θεῷ Πατρί· τὸ δὲ πανσθενουργόφωτον βραδυγλωσσίας ἀπαλλάττει τὸν μελουργὸν τῇ κατὰ σύν θεσιν γοργότητι. Λέξεις γὰρ τέσσαρας, τὸ πᾶν, τὸ σθένος, τὸ ἔργον, καὶ τὸ φῶς, γογγυλίας οἷον εἰς μίαν συνημμένων ὑφὲν, γοργῶς ἔφρασεν, ἐπιτηδενσάμενος αὐτὸ ἀναγκαίως, μέτρου κατεπείγοντος. Εἰ δὲ οἱ παλαιοὶ κωμικοῖς ποιηταῖς ἁρμόττειν τὰ τοιαῦτα νομίζουσι, παρασημειούμενοι σπανίζειν ὅτι μάλα παρὰ τοῖς πάλαι τὴν τοιαύτην σύνθεσιν, νομη θετείτωσαν ἑαυτοῖς, ἀφιέντες τοὺς θείους ἄνδρας φράζειν πνευματικῶς τὰ πνευματικά, ὅπως ἂν καὶ

ἐχχωρούντο. Δηλοῖ δὲ ἡ ῥηθεῖσα λέξις, ὅτι πανσθενές, potentissimus est Spiritus sanctus ad operandum ὁ ἐστι παντοδύναμον ἂν τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐργάζε σθαι τὰ θεοπρεπή, καὶ φωτὸς εἶναι δύναται ἀποτε λεστικὸν ἀφθίτου 8 σήμερον ἑορτάζομεν· καὶ ἄλλως δὲ σέλας ὁποῖον είρηται τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἔφη ὁ μετ λως κατὰ ἐξαίρετον παράδοξον· οὐδὲ γὰρ ἄλλο σέλας πρὸς τὸ φωτίζειν καὶ πανσθενές ἐστι καὶ παντουργόν. η κα'. Τὸ δὲ ἄφθιτον εἴποι μὲν ἄν τις ἀσφαλῶς ἴσον δύνασθαι τῷ ἄδυτον, ὡς ἐπὶ φωτὸς ἡλιακοῦ· ἐπεὶ καὶ ἡ κατὰ τὴν ἡλιακὴν δύσιν ὥρα φθινάς ἐστιν. Ἀπὸ τοῦ φθίω δὲ ἡ λέξις γίνεται, ὅθεν καὶ ὁ φθίμενος καὶ ὁ φθιτος· κωλύει δὲ οὐδὲν καὶ ἀπὸ τοῦ φθίνω παρήχθαι. Εἰ δὲ οὐκ ἔγκειται τὸ θεματικὸν ἀμετάβολον τῇ τοιαύτῃ λέξει ἵνα ᾗ ἄφθιντον, ὡς ἀνάκλιντρον, καινὸν οὐδὲν, ἐπεί τοι οὐδὲ ὁ κατάκρι τος, οὐδὲ ὁ κριτός, ὡς ἐκ τοῦ κρίνω ἐπάγονται τὸ τοῦ ἐνεστῶτος ὑγρόν. Τοῦ μέντοι πίνω οὔτε τοιοῦ τόν τι ἐξεγένετο οὔτε ἀλλοῖον· ἀλλ' ἐκεῖνο μὲν ἀπόκειται μονῆρες, ἡ δὲ σύστοιχος αὐτῷ λέξι; τὸ ποτὸν ἄλλοθεν ἀπολείβεται, οὕτω δὲ καὶ τὸ πῖσος ἦταν ὁ ὑγρὸς τόπος, ἐξ οὗ δηλαδὴ ἔστι πιεῖν, ὡς τὸ πίσει ποιήεντα. Τοῦ πίω γὰρ καὶ αὐτὸ ἐξώρμηται, οὗ χρῆσις μέλλοντος παρὰ τῷ λυρικῷ, ὅθεν καὶ ἡ Ολυμπιακή Πίσα, ὡς εἴ τις ἐρεῖ ποτίστρα· ἐκεῖθεν δὲ καὶ φάρμακον πιστὸν τὸ πινόμενον, ὥσπερ χριστὸν τὸ χριόμενον. Ιστέον δὲ ὅτι πανσθενουργόφωτον σέλας τὸ ἅγιον Πνεῦμα εἰρῆσθαι φαίνεται ὡς ἀπὸ ἡλίου, τοῦ καὶ πολυσθενοῦς καὶ φωσφόρου ἐν τῷ κόσμῳ στοιχείου· διὸ χωρίζων πάντη τὸν ὑπὲρ νοῦν G ἥλιον τοῦ αἰσθητοῦ ὁ μελῳδὸς, ἄφθιτον ἐκεῖνον λέδ γει ὅ ἐστιν ἄδυτον, ὡς τοῦ φθίνειν καὶ ἐπὶ δύσεως Ηλίου λεγομένου, καθὰ εἴρηται. ea quæ Deo competunt, et purissimi luminis quod hodie celebramus, effector est. Aliunde vero fuigorem, qualis Spiritus sanctus dictus est, juxta spe cialissimam acceptionem declaravit poeta: nullus enim alius fulgor ad illuminandum est omniparens et omnipotens. 91. Vocem vero άφθιτον tuto posset aliquis æqui. parem dicere voci ἄδυτον, tanquam de lumine solis; siquidem solis occumbentis hora desinens (φθινάς) est. verbo autem półw venit, unde quoque sunt φθίμενος εἰ φθιτός. Nihil autem impedit quin ex φθίνω deriretur. Si vero non integra radix huic voci inhæreat, ut sit ἄφθιντον, sicut ἀνάκλιντρον, non est mirum; siquidem nec 6 κατάκριτος nec ὁ κριτός, tanquam ex κρίνω, praesentis liquidam assumunt. Ex verbo tamen æ{vw nec aliquid tale nec diversum provenit, sed illud quidem reponitur solitarium. Vox autem ejusdem ordinis TÓV aliunde desumitur, necnon etiam τὸ πίσος, sive humida loca, unde sane venit πιεῖν, sicut πίσει ποιήεντα (Toca humida ac florida): ipsum enim eruitur ex πίω, cujus futurum in usu venit apud lyricum, unde quoque derivatur Ολυμπιακή Πίσα, tanquam aliquis diceret ποτίστρα. Indle pariter ves nit remedium πιστὸν quod potum est, sicuti chri stum, vel unctumn (χριστον) quod unctum est. Notandum est autem quod πανσθενουργόφωτον lumen Spiritus sanctus dici videtur ex sole qui validissimum et lucidissimum est in mundo principium: ideo solem qui supra mentem est a sensibili sole discernens poeta illum dicit incorruptibilem, id est inocciduum, quia φθίνειν etiam de solis occasu dicitur, ut notatum est. 4. Τὸ δὲ σέλας ἔχει μὲν διαφοράν τινα λεπτήν 92. Σέλας parvam quidem differentiam a simpli πρὸς τὸ ἁπλῶς φῶς παρὰ τοῖς ἀρχαίοις, νῦν δὲ που ci lumine (φῶς) apud antiquos habet, nunc auανωνυμίας λόγῳ ἀντὶ φωτός είληπται. Ἡ δὲ διὰ τῆς tem ratione polyonymiæ pro lumine dicitur. Ille πατρικῆς τοῦ Υἱοῦ ἐξουσίας συμφυής, ὡς εἴρηται, vero per paternam Filii potestatem congeneratus φρυκτωρία τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὐ περιορίζει την Spiritus sancti fulgor, non circumscribit divinam θεϊκὴν ἐξουσίαν εἰς μόνον τὸν Πατέρα οἷα εἰς πηγήν potestatem ad solum Patrem tanquam ad aliquem ειναι η δεξαμενήν, ὡς ἐκεῖθεν μὲν αὐτὴν τὸν Υἱόν, fontem aut receptaculum, et exinde quidem eam ἀπ' αὐτοῦ δὲ μετοχετεύεσθαι καὶ διαβαίνειν εἰς τὸ accipere Filium et ab ipso derivari transireque ad ἅγιον Πνεῦμα· τριενέργητος δὲ, ὡς οὕτως εἰπεῖν, η Spiritum sanctum; terefficax auten, ut ita dicam, ἐξουσιαστικὴ κανταῦθα φρυκτωρία δηλοῦται Πατρός, " imperatorius hic fulgor ostenditur Patris, Filii et Ποῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ὁμοῦ καὶ ὡσαύτως προβαλλομένη ὑπὸ τῶν τριῶν· μία γάρ ἐξουσία ἐν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι καὶ παντελῶς ἡ αὐτὴ οὐκ ἐπεισερχομένη, οὐ διαπεμπομένη πρὸς ἐνδείας ἀναπλήρωσιν, οὐ κατά χάριν διαδιδομένη, ἀλλ' αὐτοφυῶς αὐτῇ ἀεὶ προσοῦσα, καὶ παροῦσα, καὶ ὁμοτίμως ἐνεργοῦσα· εἰ καὶ ἡ καθ' ἡμῶν γλῶσσα καὶ φράσις ἀνθρωπίνως ἑρμηνεύοντα τὰ θειότατα, καὶ ὑγρῷ πηλῷ τῷ κατά στόμα καὶ γλῶσσαν ἐντυποῦσα χαρακτῆρας θεϊκούς, ἐξαχριδοῦν οὐ δύναται τὸ ἀόρατον ἐξεικόνισμα. Η γοῦν Πατρικὴ ἐξουσία ἡ αὐτὴ καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐστι καὶ ἐν τῷ Υἱῷ ἐστι· καὶ ἡ τοῦ Υἱοῦ δὲ ὡσαύτως ἐν τῷ Πνεύματι. Εμφανίζεται δὲ διὰ τῆς πατρόθεν ἐξου σίας τοῦ Υἱοῦ ἡ συμφυής τῷ Πνεύματι φρυκτωρία, Spiritus sancti, simul et simili modo a tribus productus. Una nempe potestas est in sancta Trinitate, omninoque eadem, non superveniens, non ad egestatis impletionem transmissa, non secundum gratiam tradita, sed essentialiter ipsi semper astani et inhærens, et æqualiter operans; licet nostra lingua locutioque, divinissima humanitus interpretans, et humido oris et linguæ luto divinos typos exprimens, invisibilem efigiem adamussim adumbrare nequeat. Paterna scilicet potestas eadem Filii est et in Filio est; et hæc Filii potestas pariter est in Spiritu. Manifestatur autem per Filii a Patre potestatem congeneratus Spiritui fulgor, quia secundum illius promissionem, ut dictum est,

talis manifestatio facta est, non uta Patre depen- Α, διότι κατὰ τὴν ἐκείνου ὑπόσχεσιν, ὡς προείρηται, dentis, sed secundum ejus μου μία operantis τοιαύτη εμφάνεια γέγονεν, οὐχ ὑπεξουσίου ὄντος τῷ potentiam illuminationem, non igitur absque consertio t910 Πατρί, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐκείνου ἐξουσίαν ἐνεργήσαν cooperantis Spiritus tum Patris, cujus nuntium ad τος τὸ φρυκτώρημα· ούκουν ἀνεπικοινωνήτως τῇ discipulos demisit. Verbum ante εμφανίζει festi συνεργοῦντος Πνεύματος, οὐδὲ τῇ τοῦ Πατρὸς, οὗ vitati, sicut dictum est, convenit, in qua clare τὴν ἐπαγγελίαν ἀπέστειλε τοῖς μαθηταῖς. Τὸ δὲ manifesteque coram muitorum oculis et, ut ait, vi«ἐμφανίζει πρέπει τῇ ἑορτῇ, ὡς καὶ προείρηται, καθ' sibile sancti Spiritus prodigium factum est. Con- ἦν ἐναργῶς καὶ ἐμφανῶς καὶ ἐνώπιον πολλῶν ὄψεων, genitum autem fulgorem juxta sententiam apud καὶ, ὡς εἶπεν, ἐπάψιον τὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος θαῦμα antiquum lyricum jacentem simillimam, ingeni- γέγονε. Τὴν δὲ συμφυή δυνατὸν μὲν καὶ ἐμφυή λε tum etiam diei poluisset: prorsus autem sacri χθῆναι κατὰ τὴν παρὰ τῷ ἀρχαίῳ λυρικῷ κειμένην poetæ verbum pulchrius: quod enim consortii ὁμοιοσήμαντον ἔννοιαν· τῷ παντὶ δὲ κάλλιον τὸ τοῦ praefert prepositio, trinam evidenter hic positam ἱεροῦ μελῳδοῦ· τὸ γὰρ κοινοποιὸν τῆς συμπροθέ manifestat illuminationem, Talia porro sunt juxta σεως τριαδικὴν ἀποφαίνει σαφέστατα καὶ τὴν ἐν sensum expositæ prioris scripturæ troparii, in ταῦθα κειμένην φρυκτωρίαν· ἀλλὰ τοιαῦτα μὲν κατὰ qua congenitum fulgorem in singulari accusativo τὴν ἔννοιαν τῆς ἐκτεθειμένης πρώτης του τροπαρίου novimus. γραφῆς, ἐν ᾗ συμφυή φρυκτωρίαν κατά γενικήν απτιατικὴν ἔγνωμεν. 93. Nam est et alia scriptura jam enuntiata quæ dicit quod igneus sanus hodie miraculose proditus manifestat per Filium paternam potestatem sancti Spiritus, hancque claram facit per congenitum ipsi sive genito sono fulgorem; vel ut idem aliter dicam, expandit suo congenito fulgore, qui non est hucusque explicatæ faci similis. Videtur enim dicere carmen quod hodiernus sonus ignitus, symbolicus, qui per sanctum Spíritum producitur, consecratum sibi talem habet fulgorem. Ignitus enim cum sit, fulgidus etiam est: quod certe sapius aeri similiter juxta naturam accidit, non tanen juxta quoddam mysterium prodigiumque Deo conveniens, quale nunc istud celebratum. Notandum autem est etiam aliud quid esse præter jubar increatum et omnimode fulgens lumen, hanc igniti sonitus dictam illuminem: illa namque supernaturalia sunt ac per orbem diffusa: hæc autem in sola Sion nunc circumscribitur ad instar cujusdam lampadis permanentis el semper lucentis. De lampade vero Inceruaque necnon similibus in sequentibus dicetur, ubi de πυρσομορφούν erit sermo. Nota vero vocem πυρώδες indicare non ignem esse reipsa linguas, quas celeberrimas gestat festivitas; sed ignitas: Aliud enim prorsus est ignis, et aliud quod derivative dicitur ignitum. Sic autem diverse dicuntur lignum et ligneum, vinum et vineum. Pinguis igitur berba siccata diceretur lignosa, non autem Mgnum, et piraquidem vinea, non autem simpliciter vinum. Taliter etiam lingua scorpionius, et fuliginosus, et alia non pauca. 94. Notandum est autem quod πυρώδες egregie quidem sumitur pro adverbio tanquam æquivalens τῷ πυρωδῶς. Cum vero hominibus ante nos ausum est pro neutro sumi †xos, ita ut libere melodus diral τὸ πυρῶδες ἦχος, pro τo βρέμον κατὰ πῦρ ήχημα, quod est, sicut fuit dictum, violentum famen, bonum sit est istud, sicuti quibusdam plaçuit, & θρήνος myrrhigerorum τὸ θρῆνος dici: nunquam poeta hoc adnittet, bene sciens quod aer vero Αγ. Ἐπεὶ δὲ ἡ ἑτέρα γραφή προδεδηλωμένη καὶ αὐτὴ λέγει ὅτι ὁ πυρώδης ἦχος ὁ σήμερον θαυμα τουργηθεὶς, ἐμφανίζει τὴν διὰ τοῦ Υἱοῦ Πατρικὴν ἐξουσίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ φανερὰν ποιεῖ διὰ τῆς συμφυούς αὐτῷ ήγουν τῷ πυρώδει έχω φρυκτωρίας, ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν ἐκφαίνει τῇ κατ' αὐ τὸν συμφυεῖ φρυκτωρία ἑτεραίᾳ οὔσῃ παρὰ τὴν προσεχῶς ἑρμηνευομένην· δοκεῖ γὰρ λέγειν ἡ μετ λῳδία, ὅτι ὁ σήμερον πυρώδης ήχος, ὁ συμβολικὸς, ὁ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνουσιωμένην ἑαυτῷ τὴν τοιαύτην έχει φρυκτωρίαν πυρώδης γὰρ ῶν ἅμα καὶ φρυκτοειδής ἐστιν· 8 δὴ πολλάκις καὶ τῷ ἀέρι επισυμβαίνει κατὰ φύσιν μέν τοι αὐτό, οὐ μὴν και τα τι μυστηριώδες τῷ Θεῷ πρέπον τεράστιον ὁποῖον τὸ νῦν ἑορταζόμενον σημείωσαι δὲ καὶ ὡς ἑτεροϊόν τι παρὰ τὸ ἀγέννητον φάος καὶ τὸ πανσθενουργόφω τον σέλας, τὸ εἰρημένον φρυκτωρημα τοῦ πυρώδους ἤχου· ἐκεῖνα μὲν γὰρ καὶ ὑπερκόσμια καὶ παγκό σμια· τοῦτο δὲ τῇ Σιών μόνῃ ἐμπεριώρισται ναν φρυχτοῦ τινος δίκην παραμονίμου και ἀειλαμπούς. Περὶ δὲ φρυκτοῦ καὶ φανοῦ καὶ τῶν κατ᾿ αὐτὰ ἐν τοῖς ἑξῆς ῥηθήσεται, ὅπου λόγος ἔσται περὶ τοῦ πυρ σομορφοῦν. Τὸ δὲ πυρῶδες σημείωσαι, δηλοῦν καὶ αὐτὸ οὐ πῦρ αὐτόχρημα τὰς γλώσσας εἶναι ἂς περιλαλήτους ἡ ἑορτὴ φέρει, ἀλλὰ πυροειδεῖς· ἄλλο γὰρ πάντως τὸ πῦρ, καὶ ἄλλο μετουσιαστικῶς λεγόμενον πυρώδες. Οὕτω δὲ ἑτεροιοῦνται καὶ τὸ ξύλον καὶ τὸ ξυλώδες, καὶ ὁ οἶνος καὶ τὸ οἰνῶδες βοτάνη γεν παχεία, κατάξηρος, ξυλώδης μεν λεχθείη ἄν, οὐ μὴν καὶ αὐτὸ δὴ τοῦτο ξύλον, καὶ ἀπιοι οἰνώδεις μὲν, οὐ μὴν ἀκραιφνῶς οἶνος· τοιοῦτον καὶ ὁ σκορπιώδης τὴν γλῶσσαν, καὶ ὁ καπνώδης, καὶ ἄλλα οὐκ ὀλίγα. 48. Ιστέον δὲ ὡς τὸ πυρῶδες καλὸν μὲν ἀντὶ επιρρήματος λαβεῖν, οἷα ἐξισάζον τῷ πυρωδῶς· ἐπεὶ δὲ ἐτολμήθη τοῖς πρὸ ἡμῶν ληφθῆναι ὁ ἦχος ἀντὶ οὐδετέρου, ἵνα λέγῃ αὐτονόμως ὁ μελῳδὸς τὸ πυρῷδες ἦχος, ἀντὶ τοῦ τὸ βρέμον κατὰ πῦρ ἤχημα, *, ὡς ἐῤῥέθη, βιαία πνοή· ἔστω καλὸν καὶ αὐτὰ καθά τισιν ἤρεσε, καὶ ὁ θρῆνος τῶν μυροφόρων, τ θρῆνος λέγεσθαι· μήποτε δὲ οὐκ ἂν ὁ μελῳδὸς αὐτὸ καταδέξοιτο, εὖ εἰδὼς ἐκεῖνο ὅτι ἀὴρ μὲν ἠχῶν καὶ !

quidem resonans et famen viulentum reboans, alt quando ignitum est et dicitur, sonitus autem ignitus diçi non sotet. Non est enim sonus aliqua suihstantia quæ accendatur, sed accidens substantiæ ad inflammationem aptæ et combustionem patientis; vel ut brevius et clarius dicam, est aliqura vex aeris percussi, sicut bombus et murmur et crépitus, ita et echo: porro sicut illa non accenduntur, sic nec ista. Melius est ergo πυρώδες adverbialiter, dicere pro πυροειδώς, sicut in sequentibus, in carmine quarto, ponitur ἀτρεκές εἰ νημερτές pro ¿λņēŵę, ut ibi monstratur. Forte vero non absurde crederes, quod in duabus particulis volens subtilis poeta eitius explicare prælibatum Ba men violentum et ignitas linguas, et dicere quod apparuit ignitus aer et illus sonus, amgestia metri fuit impeditus, et sic abeque conjunctione cite dixit, speciatim quidem rem ignitam, speciatim vero illius sonitum. Echo autem hic indefinite pro sono dicitur, non pro illo qui dictus est ήχέτα τέττιξ. Quoad vero τοῖς ἔθνεσιν, ad praedictos Innumerės populos in Sion hodie referendum est. πνεῦμα βίαιον ἠχητικών, πυρώδες καὶ ἔστι ποτέ και μοῦ καὶ λέγεται· ἦχος δὲ πυρώδη; οὐκ είθισται λέγεσθαι. Οὐ γάρ τις οὐσία τὸ ἀπήχημα ως εκπυρω θῆναι, ἀλλὰ σύμβαμα οὐσία; πεφυκυίας τὰ ἐκπυ· ροῦσθαί ποτε καὶ πασχούσης ἐκπύρωσιν· εἰπεῖν δὲ σαφέστερον καὶ γοργότερον, ποιά τις φωνή πεπληγάτος αέρος, ὥσπερ ὁ βόμβος, καὶ ὁ δοῦπος, καὶ ὁ χτύπος, οὕτω καὶ ὁ ἦχος· ὡς δὴ ἐκεῖνα οὐκ ἐκπυροῦνται, οὕτως οὐδὲ αὐτός. Κάλλιον οὖν ἐπιρρηματικῶς πυρώδες εἰπεῖν ἀντὶ τοῦ πυροειδώς, καθὰ καὶ ἐν τῇ ἑξῆς τετάρτῃ ᾠδῇ κεῖται ἀτρεκὲς καὶ νημερω τὰς ἀντὶ τοῦ ἀληθῶς, ὡς ἐκεῖ φανεῖται. Ἴσως δὲ οὐκ ἀπεικὸς νοῆσαι, καὶ ὅτι γοργῶς ἐν δυσὶ κομματίοις παραφράσαι βουληθεὶς ὁ ἀγχίνους μελῳδὸς τὴν προς με μελισμένην πνοὴν βιαίαν καὶ τὰ τοῦ πυρὸς γλωττήματα, καὶ θέλων εἰπεῖν ὡς ἐμφανισθὲν ἀέριον – πυρώδὲς καὶ ὁ κατ' αὐτό ἦχο;, ἐκολούσθη τῷ σφιγκτῷ τοῦ μέτρου, καὶ οὕτως ἔφη ἀσυνδέτως ἐν γοργότητι, κατ' ἰδίαν μὲν τὸ πυρώδες πράγμα, ἰδίᾳ δὲ τὸν κατ' ἐκεῖνα ἦχον εἴτουν βρόμον· ἦχος δὲ ἐνταῦθα ἡ βοὴ καθολικῆς ἀοριστίας λόγῳ, οὐ μὴν καθ᾿ ἣν ἠχέτα τέττιξ εἴρηται· τὸ δὲ τοῖς ἔθνεσιν εἰς τοὺς προῤῥη θέντας ἀνακτέον ἀπείρους λαοὺς τοὺς ἐν τῇ Σιών σήμερον. φθῆς τετάρτης ειρμός. VII. "Αναξ ἀνάκτων, οἷος ἐξ οιου μόνος, Λόγος προελθών Πατρὸς ἐξ ἀναιτίου, Ισοθενές σου Πνεῦμα τοῖς ἀποστόλοις Νημερτές εξέπεμψας, ὡς εὐεργέτης, Αδουσι, Δόξα τῷ κράτει σου, Κύριε. με'. Θεολογεῖ ὁ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἑορτῆς ἐποποιὸς καὶ ἐν τῇ παρούσῃ ᾠδῇ, καὶ ἀποτεινάμε νας τὸν λόγον πρὸς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, εἶτα μεταβαίνων εἰς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους καὶ εἰς τὸ καταπεμφθὲν αὐτοῖς ἅγιον Πνεῦμα, τελειον δεξιῶς τὸν εἱρμὸν εἰς ἔννοιαν χαρακτηριστικὴν τῆς τετάρτης ᾠδῆς τοῦ ἁγίου '166ακούμ ης προανάκρουμα το Δόξα τῇ δυνάμει σου, Κύριε. Ἐν δὲ τοῖς κατάρ χουσι δυσὶ στίχοις στρυφνοῖ τὴν φράσιν, ὡς τοῦ μέτρου μὴ ἀφιέντος αὐτὸν ἐκπλατύνεσθαι πρὸς σαφή νειαν· καὶ βούλεται μὲν εἰπεῖν· ὅτι, η παμβασιλεύ Λόγε τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ὃς μονογενής Υιός Παν τρὸς ἐξ ἀγεννήτου γέγονας δίχα μητρός, ὅπερ ούσ δεὶς ἄλλος υἱὸς ἔσχεν, ἀλλὰ σὺ μόνος, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπεὶ δὲ ἡ τοῦ μέτρου ἐκλογὴ οὔτε τὴν κλητικὴν πτῶσιν εὐοδοῦ, καὶ τὸ οἷος δὲ ἰσοδυναμοῦν τῷ μόνος, οἷα ταυτόσημον, ἐπικρίνασα ἐδευτέρωσε, καὶ τρίτον συγκατέλεξεν αὐτοῖς τὸ μόνον ἐν στίχῳ ἐνὶ, ἐντεῦ δεν ἐνεποίησε τῷ εἰρμῷ φράσιν ὑποδύσκολον. κς'. Ἐξ ἀρχῆς γοῦν αὐτῆς τὸ ἄναξ ἀνάκτων καὶ τὰ ἑξῆς, οὐ κλητικῶς, ὡς ἐχρῆν, ἀλλὰ γραφικῇ ἀνάγκῃ κατ᾿ εὐθεῖαν φράσας, προάγει ἔννοιαν τοιάνδε· Συ ὁ Παμβασιλεὺς (τοιοῦτος γὰρ ὁ τῶν ἀνάπτων ἄναξ), σὺ τοίνυν, ἀττικῶς εἰπεῖν, ᾧ καὶ Παντάναξ και λόγε καὶ Υἱὲ τοῦ Πατρὸς, ὁ ἐν τοῖς ἀπ' αἰῶνος γεννητοίς μεμονωμένος τῷ τεραστίῳ τῆς γεννήσεως, ο προελθὼν ἐξ ἀναιτίου ήτοι ἀνάρχου καὶ ἀγεννήτου Πα τρός, ἵνα μὴ γεννηθεὶς Πατὴρ, μηδὲ ἀνάγκην ἔχει γεννῆσαι ἀκολουθία φύσεως· προελθὼν δὲ ἐκεῖθεν Hirmus quarte ode. Rex regum, solus ex solo, solum Verbum procedens a Patre causæ experto, Equipotentem tuum Spiritum apostolis Vere illustrando misinti, ut benefactor, Cantantibus potentiæ tuæ gloriam, o Domine. 95. Thenlegice agit et in præsenti carmine epicus festivitatis sancti Spiritus vates, et sermone ad Filium Dei producto, deinde ad sanctos aposiolos et ad immissum ¡psis Spiritum sanctum tradueto, scite nexum perficit ad characteristicam quarti carminis sancti Abhacum sententiam, cujus exordium est: Gloria potestati tuæ, Domine. In duobus autom primis versibus locutionem arduam facit, quasi metro non ipsi permittente clarius eam expla nare. Vult enim dicere: 0 potentissimum Dei er Patris Verbum, tu qui unigenitus Filius es Patris, ex ingenito genitus absque matre, sicut nullas unquam fùit alter filius, sed ta solus, et reliqua. Cum autem inetri delectus non casum vocativum admittit, vocem auten οἷος equipulentem voei μόνος, et idem sonautem duplicavit, et tertiam Ιμείς connexuit vocem μόνον in uno versu: exinde ipsis nexui dictionem subasperam adscripsit. 96. Cum igitur ex ipso principio dictionem: Vox regum, et sequentia, non vocative, ut oportebat, sed mensuræ necessitate nominative adhibuit, profert sententiam hanc: Tu rex potentissinrus; talis enim est Rex regum; tu ergo, ut Attice dicam, ὦ παντάναξ, rer omnipotens et Verbum et Fill Patris, qui in genitis a sæculo, solus et miraculo ge nerationis, procedeus ex Patre causam seu principlum nesciente et ingenito, ut non genitus Paler nec necessitatem generandi consequentia naturæ

haleat; procedens autem exinde solus sive unige- οἷος ήταν μονογενῆς καὶ εἷς ἐξ οἷου μόνου Πατρὸς nitus, et unus ex uno solo Patre sine matre; o rex δίχα μητρός. Ο γοῦν τοιοῦτε παμβασιλεῦ, ὁ μόνος onmnipotens, tu solus, et, ut ita dicam, solissimus καὶ, ὡς οὕτως εἰπεῖν, μονώτατος προελθών οἷος ἐξ procedens unus ex uno, sicut diximus, Patre; οἷου, ὡς ἔφαμεν, Πατρός· ἐξέπεμψας ὡς ἀψευδής, misisti, mentiri nescius, uti promiseras, tuis καθὰ ὑπέσχου τοῖς σοῖς ἀποστόλοις, ἰσοσθενές σου apostolis, æquipareın tibi et veracer Spiritum: Πνεῦμα καὶ ἀληθές· δι᾿ αὐτοῦ γὰρ ὡς καὶ διὰ σοῦ per ipsum enim sicut per te ac Patrem spiramus καὶ Πατρὸς πνέομεν ζῶντες ἑκατέραν ζωήν· καθότι utraque vita viventes; quatenus etiam communiter καὶ κοινῇ εὐεργετείτε· ποίοις δέ; 'Αποστόλοις σου, benefacit. Quibus aulem? Tuis apostolis, istud ca- τοῖς ᾄδουσιν ἐκεῖνο προφητικὸν τὸ, Δόξα τῷ κράτει nentibus propheticum: Gloria potestati tuæ, Do- σου, Κύριε· οὕτω γὰρ ἄμεινον γράφειν ήπερ δόξαν mine; sic enim præstat scribere, δόξαν cum littera μετὰ τοῦ ν. "Αναξ δὲ ἀνάκτων ὁ Σωτήρ, διότι κατά v. Rex regum vero Salvator est, qua, juxta sa- τὸν σοφὸν παροιμιαστὴν δι' αὐτοῦ βασιλείς ἅπαντες pientem parœmiastam, ‹ per ipsum cuncti reges βασιλεύουσι, ποιμαίνοντες τοὺς περὶ αὐτοὺς παρι regnant, o pascentes eos qui circa ipsos sunt cum κλήσει ῥάβδου καὶ βακτηρίας ὁποίαν δώσει ἐκείνοις adjutorio baculi et virgæ; ‹quam dabit illis Deus.> ὁ Θεός. Οὐ πρὸς ἀκρίβειαν δὲ πέφρασται τὸ ἄναξ Non vero secundum accuratam locutionem prædi- ἀνάκτων, οἷα προσισταμένου τοῦ μέτρου· οὐ γὰρ ο catur rex regum, tanquam obsistente metro: ἁπλῶς ἀνάκτων ἄναξ, ἐκεῖνος καὶ παμβασιλεὺς ἐστι· nen enim simpliciter rex regum, ille Rex μυρίοι γοῦν ἐν τῷ κόσμῳ ἀνάκτων καὶ γεγόνασι καὶ est summus. Mille namque reges in mundo fu- εἰσὶν ἄνακτες, καὶ ὅμως οὐ λέγονται παμβασιλεῖς ἡ erunt et sunt, qui tamen non dicuntur sum- παντάνακτες. Ο γοῦν πεζολογικὸς ἱεροψάλτης ασφαmi reges aut summi duces. Tutius ergo pedestris λέστερον εἶπεν ἐπὶ Θεοῦ τὸ, Ὁ τῶν ἀνάκτων ἄναξ sacer Psalmista de Deo dixit: Qui Rex regum καὶ Θεός. est ac Deus. › 97. In hoc autem oἷος et in hoc μόνος, differen tiam exsistentem examinemus quod μόνος quidem, cum, ut aiunt sapientes, ad aliquid conjunctum dicitur, sic ad sibi conjunctos omnes alios filios pronuntiatur. Οἷος autem ad aliquid anum in se `dicitur, quod non habet fratrem juxta similitudinem adjunctum. Si ergo synonymia causa idem est dicere, οἷος οι μόνος, clara tamen interpreta-· tio confusionem inde amovet: dicit enim sacer poeta Dei Verbum solum ipsum ex omnibus Aliis generari olov, sive unum, ex of Patre, sive non conjuncto, ideoque solo. Similis est loquendi modus ac si quis speciatim queuidam in laude segregans, ac nolens alium præter ipsum reputari, diceret quod ołos sive unus ille possidet istud laudis genus, solus et non cum alio quocunque. Simili modo melodus voces οἷος ει μόνος ad Filium Dei consociavit; olov dicens, quia solus iste Filjus, nec alius, unus Filius generatus est solus ingenito patrum Patri; significans his quæ praeclare dicit, quod mille quidem sunt mille patribus unigenii; οἷος autem vel unus Filius, quod est solus, seu, quod idem est dicere, unigenitus, ex oly sive ¡uno solo Patre, nullus est alius, nisi tu omniuo solus. 98. Memento porro quod si ter vox ołoç vel µóvo; in nexu esset, eadem sententia pie conservari posset. Solus enim Salvator soli Patri solus Filius generatus est. Sic autem etiam olo; ille ex Patre oly. ołoç exivit. Melodus vero locutionem disposuit, alternans, ut metrum dabat. Sciendum etiam quod istud: unum ex uno Patre solum Verbum exiens, non absurde quis diceret antistrophum seu æquipollens huic: Solus unigenitor unigeniti Klii Pater. Circa cadem enim ex æquo convertun- 15. Ἐν δὲ τῷ οἷος καὶ ἐν τῷ μένος χρὴ ἐπιστήσαι τῇ κατ' αὐτὰ διαφορᾷ, καὶ νοῆσαι ὅτι τὸ μὲν μόνος πρός τι συζυγοῦν, ὡς φασιν οἱ σοφοί, λεγόμε νον, ὡς πρὸς συζυγοῦντας αὐτῷ φράζεται τοὺς ἄλ λους ἅπαντας υἱούς· τὸ δὲ οἶος πρός τι ἂν καὶ αὐτή, οὐκ ἔχει σύζυγον ἀδελφὸν κατὰ τὸ εἰκός· ὥστε εί καὶ ταυτόν ἐστι συνωνυμίας λόγω οἷος εἰπεῖν καὶ μόνος, ἀλλὰ ἡ σαφὴς ἑρμηνεία διευκρινήσει τὴν ἐν αὐτοῖς σύγχυσιν· λέγει γὰρ ὁ ἱερὸς οὗτος ποιητής τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον μόνον αὐτὸν ἐκ πάντων γεννηθῆναι υἱῶν οἷον, ήγουν ἕνα ἐξ οίου πατρὸς Στοι ἀσυνδυάστου καὶ δι' αὐτὸ μόνου· καὶ ἔστιν ὅμοιος ὁ λόγος, ὡς εἰ καί τις ἰδίᾳ μονάζων τινὰ κατ' εξαίρε τον καὶ ὀκνῶν συνεπινοηθῆναι αὐτῷ καὶ ἕτερον, εἴτ ποι ὅτι οἷος ήγουν εἷς οὗτος τόδε τι ἔσχε σεμνὸν μόνος καὶ οὐ σύν τινι ἑτέρῳ· ὥστε καὶ ὁ μελῳδὸς τοιούτῳ λόγῳ συνεδύασε τὸ οἷος καὶ τὸ μόνος ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ· ὡς οἷον εἰπὼν ὅτι μόνος οὗτος Υἱὸς καὶ οὐδείς ποτε οὐδαμοῦ ἄλλος, εἷς Υἱὸς για γονε μόνο, γεννήτῳ πατέρων Πατρί· ναῶν ἐν οἷς γοργώς φράζει, ὅτι μονογενεῖς μὲν μυρίοι τοῖς αὐτ τῶν τοκεῦσιν· οἷος δὲ ἤτοι εἶ; υἱός, δ ἔστι μόνος, ταυτὸν δ' εἰπεῖν μονογενής, ἐξ οίου ήτοι ἑνὸς μόνον τοῦ Πατρὸς, οὐδεὶς ἄλλος ότι μὴ σὺ μονώτατος. ζηʹ. Ιστέον δὲ ὡς εἰ καὶ τρὶς τὸ οἷος, ἢ τὸ μόνος ἐν τῷ εἱρμῷ ἔκειτο, ἡ αὐτὴ ἔννοια εὐσεβῶς εἶχε σώζεσθαι· μόνος γὰρ ὁ Σωτὴρ τῷ Πατρὶ μόνῳ μέσ νος Υἱὸς γέγονεν· οὕτω δὲ καὶ οἷος αὐτὸς ἐκ Πιτρὸς οίου οἷος προῆλθεν. Ο δὲ μελῳδὸς διώκησε τὴν φράσιν, ἀλλάξας ὡς τὸ μέτρον ἐδίδου. Ετι ἰστέον καὶ ὅτι τὸ οἷος ἐξ οἴου μόνος λόγος προελθών Πατρός, ἀντίστροφον εἴποι τις ἂν οὐκ ἀπροσφυῶς, εἴτουν ἰσύ στροφον τῷ, Μόνε μονογεννήτορ μονογενοῦ; Τοῦ Παν τήρ. Περὶ τὰ αὐτὰ γὰρ ἐξ ἴσου στρέφονται άμφω !

vox` νοήματα· εἰ καὶ ἐκεῖνο μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς ἀρξάμε- tur ambæ sententia, licet hæc a Patre incipiens νον ὡς μόνου μονογεννήτορος εἰς τὸν μονογενῆ καὶ τέληξεν Υιόν. Τοῦτο δὲ ἀνάπαλιν· διάφορον δὲ ἀμφοῖν, ὅτι ἐκεῖ μὲν ἐξήρκεσεν ἀσφαλῶς τριπλωθεν τὸ μόνος, ἐνταῦθα δὲ ἅπαξ αὐτὸ ἐῤῥέθη ὡς τοῦ οἷος τῇ διπλώσει τὸν ἐκείνου τόπον αναπληρώσαν· της· ὅτι δὲ ψιλούται καλῶς τὸ οἷος ὁ μόνος, παρα διδόασιν οἱ παλαιοὶ λέγοντες ὡς ἐκ τοῦ ἴος ἀρσενικὸν μὲν γένος οὐ παρελάβομεν· θηλυκὸν δὲ εὕρηται Τα ἡ μία· φαίνεται δὲ καὶ οὐδέτερον αὐτοῦ εἶναι τον τὸ ἕν, κατὰ τὸν εἰπόντα θανεῖν τινας τῷ ἤματι ἢ ὡς ἐνί· δ περιττώμενον καταφευξεῖται εἰς τὴν ἀναλογίαν τοῦ θηλυκού. Ωσπερ γὰρ τα μὲν βαρυ τόνως, ἡ δὲ γενικὴ ιᾶς περισπωμένως ως μία μιας, οὕτω καὶ ἴον μὲν τὸ ἓν κατὰ βαρυτόνησιν, τοῦ δὲ καὶ ἰῷ μετὰ περισπωμένης, αἱ πλάγιοι. Αθ. Αναίτιον δὲ Πατέρα τὸν ἀγέννητον λέγει, ὡς μὴ γενόμενον καὶ αὐτὸν αἰτιατὸν ἐν τῷ σχεῖν πατέρα αἴτιον τῆς αὐτοῦ γενέσεως κατὰ τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ. Διὰ αὐτὸς μὲν αἰτιός ἐστιν ὡς Πατήρ Υιού αἰτιατοῦ κατὰ μόνον τὸ γεννηθῆναι. "Αλλος δέ τις οὐκ ἔστιν αὐτοῦ δὴ τοῦ Πατρὸς αἴτιος· οὐκοῦν ἀναί τιος ὁ Πατὴρ λέγεται παρὰ τὸ μὴ ἔχειν Πατέρα αἴτιον τοῦ εἶναι τοῦτον. Ὅτι δὲ τὸ μὲν αἴτιον τῷ Πατρί προσαρμόττει, τὸ δὲ αἰτιατὸν τῷ Υἱῷ, παρ ραδέδοται καὶ θεολογικῶς - σημείωσαι δὲ ὅτι ὁμών νυμος λέξις ὁ ἀναίτιος, ὁ μὴ ἔχων αἰτίαν, ἢ ὡς μὴ ὑποκείμενος αἰτιάματι, ὅ ἐστι μομφῇ τινι, ὃς καὶ οὐκ αἴτιος λέγεται, ὡς τὸ οὔτι μοι αἰτίη ἐσσί· ἢ ὡς οὐχ ὑπάρχεις μοι μεμπτέα, οὐδὲ ἔχω αἰτιά· σασθαί σε καὶ τοῦτο μὲν ἓν σημαινόμενον τοῦ ἀναίτιος· ἄλλως δὲ φιλοσόφως ἀναίτιος ἐνταῦθα Πατήρ, ὁ μὴ ἔχων αἴτιον γεννήσεως τῆς ἑαυτοῦ, ἀλλ' αὐτὸς δηλαδὴ αἴτιος γεννήσεως τοῦ Υἱοῦ, αίτια τοῦ δηλαδὴ αὐτοῦ ὄντος· τὸ γὰρ αἴτιον ἀεὶ πρὸς αἰτιατὸν λέγεται, ὡς καὶ αἰτιατὸν πρὸς αἴτιον· καὶ ἀεὶ αίτιος μὲν ὁ Πατήρ πρὸς Υών, αἰτιατὸς δὲ αὐτ τὰς πρὸς Πατέρα· καὶ οὕτω μεν σεμνότατα ὁ Πα τὴρ Θεὸς ἀναίτιος λέγεται· ἄλλως δὲ κατὰ τὴν κοι τὴν σημασίαν εἰπεῖν αὐτὸν ἀναίτιον ιδιωτικῶς, ἀληθὲς μέν ἐστιν, οὐ πάνυ δὲ σεμνόν. Τί γὰρ ὑψηλὸν ἀναίτιον ἤγουν άψογον καὶ ἄμεμπτον εἰπεῖν τὸν θεὸν, καὶ ἐπὶ ποίᾳ αἰτιάσει; ὅπερ οὐδὲ ἔνδοξος ἄν θρωπος ἀκούσας ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἀποδέξαιτο ἂν ἐς λίαν. ρ'. Ιστέον δὲ ὅτι τε οὐ ταυτὸν αἰτιατὸς καὶ αἰ τιατέος, ἀλλὰ ὁ μὲν αἰτιατὸς ἀγαθὴ λέξις, ὁ δὲ αἰ. τιατέος ἐπίψογος· καὶ ὅτι εἰ ἀναίτιος ἐνταῦθα δ Πατήρ, καθὰ εἴρηται, ἀλλὰ τρόπον ἄλλον αἴτιός ἐστι πάντων τῶν ὄντων, καὶ αὐτὸν αιτιώμεθα παντὸς καλοῦ, ἤτοι αἴτιον κρίνομεν πάντων τῶν ἀγαθῶν. Μηδεὶς δὲ παίζων λεγέτω καὶ τὸ μὴ ὂν καὶ τὸ μηδὲν ἀναίτια εἶναι, ὡς μὴ ὄντως τινὸς αἰτίου αὐτῶν. Τὸ μὲν γὰρ αἴτιον ὄντος τινὸς αἴτιον, εἴτε οὐσία ἐκεῖνο τὸ ὄν εἴτε συμβεβηκός· τὸ δὲ μὴ ὂν, καὶ τὸ μηδὲν, οὐσίᾳ μὴ ὄντα, ὥσπερ οὐ τὸ αἴτιον, οὕτως οὐδὲ τὸ ἀναίτιον ἔξουσι κατηγορούμενον ἑαυτῶν· εἰ tanquam· solo unigenitore ad Filium unigenituz desinat, illa vero e contrario. Ambobus autem discrepantia, quod hic suffecit triplicata νοχ μόνος, illic vero semel dicta fuit, tanquam voce οἷος duplicata focum hujus implente. Quod autein reete spiritu tenui notetur ošo; (solus) tradunt antiqui, dicentes nos ex los genus quidem masculinum non accepisse, sed femininum inveniri la (sola). Videtur autem etiam ipsius neutrum esse for (unum), secundum dicentem quosdam esse mortuos lộ telo seu tanquam uno; quod circumAlexum aufugiet ad analogiam feminini: sieut enim la quidem gravi tono est, genitivus autem circumflexo, tanquam μία μιας; sic etiam lov quidem (unum), erit cum gravi sono, casus autem obliqui loù et li cum circumflexo. 99. ᾿Αναίτιον vero Patrem ingenitum dicit, non causam ipsum agnoscentem in habendo patre suæ generationis causa, secundum eos qui sunt in mudo. Ideo ipse quidem est causa ut Pater Filii causam habentis in solo generationis puncto; alius autem quis non est Patris principium. Itaque Pater ideo dicitur ἀναίτιος, quatenus ipse non habet patrem suæ existentiæ causam. Quod autem causa Patri conveniat, causatum vero Filio, theologice traditum est. Notandum est autem dictionem dralτιος (qui non babet causam), esse homonymam, sive quod iste non subjaceat causæ, id est, cuidam criminationi, et dicitur οὐκ αἴτιος, ut istud: nihil mihi causa est, sive quod dicatur: Tu mihi crimi - nanda non es, nec ego te accusare habeo: et hoc quidem est unum vocis ἀναίτιος signifcatum; aliter autem hic philosophice dicitur ávaltio; Pater, qui non habet suæ generationis causam, sed ipse sane causa est generationis Filii, causam reipsa habentis. Αἴτιον enim semper ad αἰτιατὸν refer tur, velut affectus ad causam; et semipor causa Pater est quoad Filium, causatus autem hiç quoad Patrem. Et ita quidem honorifice Deus Pater ávalτιος dicitur. Alias autem, juxta communem sigui Beationem, ipsum privatiin αναίτιον dicere, veruun quidem est, non autem multuin honorabile. Quid enim sublime αναίτιον, sive insontem, sive irrepre bensum, dicere Deum, et super quam criminationem? Quod nec illustris homo de se taliter audiens in magnum acciperet. 100. Nota autem idem non esse αἰτιατὸς et al. τιατέος, sed αἰτιατὸς bonam esse locutiouem, alτιατέος vituperabilem. Insuper si Pater hic est ἀναίτιος, ut fuit dictum, at alio modo bonorum ex nium est aftɩog seu causa, ipsumque cujuslibet boni facimus auctorem, sive causam omnium bonorum judicamus. Nemo vero ludens dicat id quod non est et id quod est nihil, ἀναίτια esse, quatemus ipsorum non est aliquis auctor; quod enim est αἴτιον, cum sit alicujus entis causa, id sive substantia sive accidens est; quod autem non est et quod est nihil. cum substantiæ non sint, sicut non

GIG αἴτιον sic neque ἀναίτιον de semetipsis habebunt δὲ τυχὸν οὐσίαν τοῦ ὄντος καὶ τοῦ μηδενὸς ἐρεῖ τις pronuntiatum. Si vero forte quis dicat substantiam εἶναι αὐτὸ τὸ μηδὲν, παίζει καὶ οὗτος, οὐσίαν λέγων itlias quod non est vel est nibil, ipsum nihil esse, καὶ ὄν, τὸ αὐτόχρημα μὴ ἐν καὶ μηδέν· καὶ οὕτως Judit ille substantiam et ens affirmans, id quod εἰς ἄτοπον ἀπάγων τὸν λόγον οἷς ἀντιφάσκει· ἔτι reipsa non est et est nihil; et verba per quæ cóll- ἰστέον καὶ ὅτι αἴτιός ἐστι μὲν, ότε λέγεται μέσως, ὁ tradicit in absurdum abducens sermonem. Adde ἀφορμὴν δοὺς πράξεις ή πάθους τινὸς ἢ ἀψόγου ή illum etiam esse αἴτιον seu principium, cum medio ἐπιψόγου· εἴρηται δὲ ἡ λέξις ἰδίως ληφθεῖσα κατά dicitur, qui dat impulsum actionis vel passionis, sive τι μονήρες καὶ ἐπὶ ψόγου· οἷον αἴτιος ὁ γράψας απ irreprehensæ sive reprebensæ. Invenitur antem lo- τια Καλλιμάχου, ἤτοι αἰτιατέος καὶ κολαστέος ὁ cutio privatim accepta ad aliquid solitarium et γράψας ἐκεῖνα. Ο μέντοι Παναίτιος τὸ κύριον, εύο in vituperationem; qualiter αἴτιος qui scripetit φημίαν ἔχειν δοκεῖ σεμνήν, φιλοσόφῳ πρέπονταν, Callimachi causas sive culpandus vel reprehen- παντὸς πράγματος αἰτίαν ἀποδιδόντι δέουσαν· δ τῆς dendus est qui talia scripstit. Nomen proprium ἀνυποθέτου φιλοσοφίας ίδιόν ἐστι, καὶ θεῖον αὐτό Παναίτιος, venerabilem videtur tamen habere lau- χρημα, καὶ Θεῷ πρέπον, παρ' ᾧ πάντων αἱ αἰτίαι dem, philosopho congruentem, causam cujuslibet τῶν ἀγαθῶν ὡς πανταιτίῳ, καὶ ὅς πάντα εἰδὼς rei tradenti debilam: quod positive philosophim διαπέμπει γνῶσιν καὶ τοῖς κατ' ἄνθρωπον φιλοσο proprium est, vereque divinum et Deo conveniens, φοῦσι, τοῖς μὲν ἐξ ἐπιμέτρου, τοῖς δ᾽ ἄλλως, ὡς apad quém, ut omnium causam, cunctorum sunt βούλεται. principia bonorum, quique cuncta sciens, immittit scientiam illis qui secundum hominem philosophiæ student, aliis quidem cum abundantia, aliis autem aliter, prout vult. 401. Æquipollentein vel ejusdem potentiæ dicere Spiritum, eamdem vim habet. Idem est divere de ὁμοσθενὲς, non autem de ὁμοιοσθενές: sicut enim dogmatice prohibemur dicere όμοιούσιον, sic etiam όμοιοσθενές necnon ὁμοιοδύναμον, in his quæ spectant ad sanctam Trinitatem. Sciendum autem etiam quod si quidem scriberetur: Par tibi potentia, verbum eamdem vim haberet nec aliqua explanatione egeret. Si vero alias scribitur: Πνεῦμά σου par potentia, ut legas: spiritus tuus par tibi potentia, sententia remlitenda est ad pallentem: Spiritum qui meus est et Patris, mittam, jam alias suficienter explicatum. Νημερτές autern venit a v privativo et a verbo αμαρτάνειν, et significat verax et infallibilė, quomodocunque veracitas inter hơmines exerceri possit et secundum id quod non diceretur homo miéndax. Non autem a recto deviaret, qui tanquam adverbium hanc expressioneth acciperet, uti prius hoc monstratum est, ita ut poeta dicat: Vere misisti. Non enim erat possibile te mentitum fuisse discentem: promissionem Patris te discipulis fore missurum. Tuus enim sermo veritas est, et te scimus esse veritatem ipsam, nun minus ac tuos in sanctitate compares Patrem et Spiritum. Locutio: Misisti apostolis, aliquid habere nunc etiam sanctum Spiritum demonstrat; nec mirum est ita sentire: Paracletus enim sanctus Spiritus apostolis missus est; Salvator autem Christus muntius nobis a Patre salutaris venit; sicut angolus, qui super omnes angelos est, utpote supersubstantialis. Vox autem beneficus ostendit manifestis– sime beneficentiam esse quæ a Deo veniunt charismata, nec omnino tantum in partioulari, sed commaniter: bonum igitur tunc apostolis missum, ad nos hucusque pervenit et in æternum perveniet. Hoc autom, Gloria potestatì tuæ, insinuatio est quod potentes ad imitationem Dei beneficos esse oportet. ρα. Ἰσοσθενὲς δὲ Πνευμα εἰπεῖν καὶ ταυτασθενές, τὴν αὐτὴν ἔχει δύναμιν· ἤδη δὲ καὶ ὁμεσθενές, οὐ μὴν καὶ ὁμοιοσθενός. Ὡς γὰρ κεκώλυται δογμα τικῶς τὸ ὁμοιοούσιον, οὕτω καὶ τὸ ὁμοιοσθενὲς ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, καθάτε τὸ ὁμοιοδύναμον. Ιστέον δὲ καὶ ὡς εἰ μὲν γράφεται ισοσθενές σου, τὴν αὐτὴν Έχει δύναμιν, οὐ δέεταί τινος ἐπιστασίας τὸ ῥητόν· εἰ δ' ἄλλως γράφεται ισοσθενές σου Πνεῦμα, ίνα λέγῃ τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἰσοσθενές σοι, ἀναπεμπτέον τὴν ἔννοιαν εἰς τὸν ψάλλοντα, τὸ Πνεῦμα τὸ ἐμόν τι καὶ Πατρὸς ἀποστελῶ, ἐξηγημένον ἑτέροις ἱκανῶς. Τὸ δὲ νημερτὲς γίνεται μὲν ἐκ τοῦ μὴ στερητικού καὶ τοῦ ἁμαρτάνειν, καὶ δηλοῖ ἀληθὲς καὶ ἄπται στον ἐν τῷ ὁπωσοῦν ἀνθρωπίνως ἀληθεύειν καθ' 8 καὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀφαμαρτοεπής βηθείη. ἄν. Οὐκ ἂν δὲ σφαλείη τοῦ δέοντος, εἴ τις καὶ ὡς ἐπίρρημα εν ταῦθα λάβῃ τὴν λέξιν ταύτην, καθὰ καὶ αὐτὸ προ δεδήλωται, ἵνα λέγῃ ὁ ποιητὴς ὅτι; Αψευδῶς ἐξέτερ ψας. Οὐ γὰρ ἦν ψεύσασθαί σε εἰπόντα ὡς τὴν επαγγελίαν τοῦ Πατρὸς ἐξαποστελεῖς τοῖς μαθηταίς. Ο γὰρ λόγος ὁ τὸς ἀλήθεια ἐστι, καθότι καὶ αὐτος λήθειάν σε οίδαμεν κατ' ἴσον τοῖς συναγιωτάτοις τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι· τὸ δὲ, Εξέπεμψας ἀποστό λοις, ἔχειν τι ἄρει καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα δηλοί· καὶ καινὸν οὐδέν ἐστιν οὕτω νοῆσαι· Παράκλητον γάρ τὸ ἅγιον Πνεῦμα τοῖς μαθηταῖς ἀπέσταλται, καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ Χριστὸς ἀπόστολος ἡμῖν πατρόθεν σωτή ριος ἦλθεν· καθὰ καὶ ἄγγελος ὁ ὑπὲρ πάντας ἀγ γέλους, ὅτι καὶ ὑπερούσιος· τὸ δὲ ὡς εὐεργέτης, δηλοί σαφέστατα εὐεργεσίαν εἶναι τὰ θεόθεν χαρί σματα, καὶ πάντως οὐχ ἁπλῶς ἐν μέρει, ἀλλὰ και νάς. Τὸ γοῦν τοῖς ἀποστόλοις πεμφθέν ποτε ἀγαθόν, καὶ εἰς ἡμᾶς διαβαίνει μέχρι καὶ νῦν, καὶ εἰς αἰῶνας διαθήσεται· τὸ δὲ, Δόξα τῷ κράτει σου, αίνιγμά ἐστι τοῦ χρῆναι τοὺς κραταιούς ευεργετικοὺς εἶναι πρὸς Θεοῦ μίμησιν. Τ

Τροπάριον πρώτον τῆς τετάρτης ᾠδῆς. VIII. Δουτρὸν τὸ θεῖον τῆς παλιγγενεσίας Λογῳ κεραννύς συντεθειμένῃ φύσει, Ομβροβλυτείς μοι ῥεῖθρον ἐξ ἀκηράτου Νενυγμένης σου πλευρᾶς, ὦ Θεοῦ Λόγε, Επισφραγίζων τῇ ζέσει τοῦ Πνεύματος. ρβ'. Χορεύων ἐκκλησιαστικῶς ὁ ἱερὸς οὗτος πνευ ματῳδὸς, καὶ δαιταλεύων φιλοτήσια καὶ πνευματικῶς τρυφερά, καὶ ἀγλαΐζων τὴν ἑορτὴν ἐννοιῶν ποικιλίαις, ὡς ἔξεστιν, ὀχετεύει ἐς τὴν ἄρτι πνευ ματικὴν πανήγυριν, καὶ θειοτάτου λουτροῦ κέρασμα, οὗ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι μέτεστι, τὸ δέ ἐστι τὸ κατὰ τὸ ἅγιον βάπτισμα, καὶ διατίθεται τὴν ἔννοιαν τοῦ τροπαρίου γλυκέως ὡς πρὸς ἀκολουθίαν λουτρώνος ὁποίους οι καθαρειότεροι σκευάζουσι· κεράννυται γὰρ παρ' ἐκείνοις τὸ λούμα, θυμῆρες αὐτὸ κατὰ κράτος τε καὶ ὤμων κερασαμένοις, καὶ ῥεῖθρον ἐκεῖσε χορηγείται ἱλαρὸν ὁποῖόν τι καὶ τὸ ὄμβριον· φιλοτιμοῦνται δὲ ζέσιν ἐκεῖνοι ἀγαθύνουσαν. Πρὸς γοῦν τοιαύτην ἰδέαν ἔλκων ὁ μελῳδὸς τὴν διάθεσιν τοῦ ἑορταστικοῦ τοῦδε τροπαρίου, ἔννοιαν γράφει τοιάνδε· Ο Θεοῦ Λόγε, τὸ θεῖον λουτρόν τῆς Χριστιανικῆς παλιγγενεσίας κεραννὺς τῇ κατ' ἄνθρωτον οὐχ ἁπλῃ, ἀλλὰ συντεθειμένη φύσει, τῇ ἐκ ψυχῆς δηλαδὴ ἀθανάτου καὶ φθαρτοῦ σώματος· πῶς δὲ αὐτὸ συγκεραννύς; λόγῳ δηλαδή σῷ, τουτέστιν ἐλλόγῳ κελεύσει καὶ ἀναλογίᾳ πρεπούσῃ τῇ κατ' ἄνθρωπον θεοπλαστίᾳ· ἡ καὶ ἄλλως, Λόγῳ τῷ διὰ τῶν ἁγιωτάτων ἐκκλησιαστικῶν εὐχῶν, ὀμβροβλυτεῖς μοι ἐπέκεινα τῆς λοιπῆς ἱεροτελεστίας τῆς καὶ σωματικῆς φαινομένης, καὶ ἄλλως δὲ θεωρητικώτερον νοουμένης, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἀκηράτου σου πλευ μᾶς ῥεῖθρον τῆς, γραφικῶς εἰπεῖν, νενυγμένης λόγχῃ στρατιωτικῇ, καὶ τῷ τοιούτῳ θείῳ λουτρῷ προσεπιβάλλεις φιλοτιμότερον τὴν ἔνθεον ζέσιν τοῦ Πνεύματος, τὴν διαθερμαίνουσαν τοὺς τῷ Πνεύματι ζέοντας, ἧς προφανή σύμβολα καὶ τὰ ἐκ Πατέρων ἁγίων τύπου θερμὰ ὕδατα· ὅτι δὲ ἡ τοιαύτη τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζέσις, ή ζωτική, ἡ ζωογόνος, ή. θεῖον ζῆλον ἐντήκουσα τῇ ψυχῇ, τὸ τελικώτατόν ἐστιν αἴτιον καὶ σκοπιμώτατον τοῦ ἁγίου βαπτί σματος, δηλοῖ ὁ μελοποιὸς εἰπὼν ἐπισφραγίζεσθαι τὴν τοιαύτην ὅλην ἱεροτελεστίαν τῇ ζέσει τοῦ Πνεύ ματος. ὃς γὰρ ἐπιβουλευτὸς θησαυρὸς ὁ ἀσφράγι στις, οὕτως ἀκάθαρτον βάπτισμα, καὶ τοῖς ἐπιδούλοις δαίμοσιν εὐπεριφρόνητον τὸ μὴ δι' αὐτοῦ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ὁποῖα τά τε ἄλλων αἱρετιζόντων καὶ τὰ τῶν ἀναβαπτιζόντων ἡμεροβαπτιστών, ὧν ἄπεστι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὡς μὴ εἰδὸς ἐκείνους εἰ καὶ ἐπικαλοῦντας αὐτό. Ενθυμητέον δ᾽ ἐνταῦθα λουτρὸν εἶναι θεῖον καὶ τὸ διὰ τῶν δακρύων καὶ τὸ μοναχικόν· οἷς καὶ αὐτοῖς Πνεύματος ἀνθρακεύεται καὶ ἀναλάμπει ζέσις παρὰ τοῖς θερμῶς προσιεμέ νοις αὐτά. Προσενθυμητέον δὲ καὶ ὅτι καθὰ τὴν εἰρημένην ζέσιν ἐπικοσμεῖ τὸ Πνεῦμα συνεκφωνηθὲν, οὕτω καὶ τὸ θεῖον προστεθειμένον, σεμνωμά ἐστι τοῦ λουτροῦ· καὶ ὁ λόγος δὲ ὁ τοῦ δευτέρου πίχου προκείμενος κόσμημά ἐστι τῆς ἐννοίας, ὡς καὶ εἴρηται καὶ αύθι, ειρήσεται. PATROL. GR. CXXXVI. ς Troparium 1 quarta ode. Balneum divinum regenerationis Verbo miscens compositæ naturæ, μ Suppeditas mihi aquam ex incorrupto Vulnerato tuo latere, o Dei Verbum, Sigillans fervore Spiritus. 102. Choros duceus ecclesiasticos sacer ille Spiritu plenus, et invitans ad spirituales amabilesque delicias, atque sententiarum varietatibus, ut ft, festivitatem exornans, diducit in præsentem spiritualem cœtum etiam divinissimi, balnei mistie-: nem, quod cum sancio Spiritu partem habet (hoe est, sancti baptismatis lavacrum), et eximie sen-. tentiam strophæ disponit, tanquam ad balnei consectaria, qualia balneatores parant. Miscetur enim ab istis lavacrum, in caput et humeros illud gratum infandentibus, huicque velut imber dulce diducitur fluentum. Curant autem isti ferverem bonum. Juxta talem igitur hujus strophæ disponens ordinem melodus, hancce scribit sententiam: 0 Deus. Verbum qui Christiana regenerationis divinum lavacrum miscuisti naturæ humanæ, non simplici, sed composite, ex anima scilicet immortali et corruptibili corpore. Quomodo autem illud commiscuisti? Verbo tuo, id est, rationali ordinatione et analogia ad divi nam hominis conformationem convenienti. Akis verbis, verbo tuo per sanctissimas Ecclasiæ preces, mihi, ultra cæteram imitationem quæ corporaliter apparet, ´et aliunde theoretice reputatur, tanquam imbrem infundis Duentum ex purissimo to. latere, quod, ut expresse loquar, lancea militis est per cussum talique divino lavacro pretiosum Spiritus fervorem divinitus superaddis, qui spiritu viventes calefacit, cujusque manifesta sunt symbola ex sanctorum Patrum typo, fervidæ aquæ. Quod autem talis Spiritus sancti fervor, vitalis, vivificans, divinum zelum animæ communicans, ultima sit ratio scopusque præcipuus sacri baptismatis, ostendit poeta dicens tolam hanc sacram initiationem Spiritus fervore obsignarl. Sicut enim non signatus thesaurus insidiis objicitur, sic impurum baptisnia, quod non est per ipsum Spiritum sanetum, dæmonibus insidiantibus facile lacessitur: quaiia sunt cæterorum hæreticorum baptismata necnon Danabaptistarum quotidie baptizantium, a quibus abest Spiritus sanctus, ut nesciens illos, tametsi ipsum invocent. Hie autem recogitandum est lavacrum esse quoque divinum, illud quod fit per lacrymas, et illud quod monachicum est: his et ipsis Spiritus fervor accenditur et ardet in illis qui fervide suscipiunt ca. In mente vero simut babendum est, quod sicut dictum fervoreın eıornat Spiritus simul euuutiatus, sic etiam divinum superadditum est lavacri decoramentum. Verbum autem λόγος, qui secundum versum antegreditur, ornamentum est sententiæ, sicut dictum est et iterum dicetur.

105. Regeneratio auten, apud Graecos initium sortita, venit ad nos; lapis tunc forte projectus, ultimo vero divinæ ædificationi comptatus, sive ex calculo in lychnitam cum splendore mutatus, vel ∙etiam arbuscula non nobilis ex monte Libani, sic in cedri altitudinem ancta, ut culmini sacre conveniat; preter Hilles autern locationes, ex indigno in dignum comanditata, et ex profano in sanctissimum. Antiquus quidem et varius sapientia posta non expressu talem adhibuit locutionem, sed illam tantum indicavit, dicens: Nunc quidem jactator nee sis, noc flas; hoc enim: nee sis nunc vivens, nec flas, in futurum scilicet, regenerationis æquivalet voci. Post item autem, discipuli Pythagoræ el dederunt noωση, παλιγγενεσίαν dicentes iterum atque iterum fori per metempsychosis post more tem, ut isi aiebaut, in eo quod a corporibus in corpora transfunderentur sive transmigrareut bominum acimæ, sioque periodos percurrerent, quas illi strabis intuentes oculis spectaverant. Et certe Laliter hujusmodi transmissionem frmavit, ut non solum greges exteriores talem mortiferam manducarent herbam, sed et quidam ex ovili et aula Christiana, inter quos præcipue mirabitur aliquis sapientem Origenem in irrationalen hæresim ita fuisse illapsum, postquam retrorsum a sana mente çecidit. ργ'. Η παλιγγενεσία δὲ ἀπὸ Ἑλλήνων ἀρχὴν λα βοῦσα, ἐφ' ἡμᾶς ήκει, λίθος παρεββιμένος μὲν εἰκῆ τότε, ὕστερον δὲ οἰκοδομῇ θείᾳ παρεντεθεὶς εἰς εὐάρεστον, ἢ καὶ ἀπὸ πάχληκος εἰς λυχνίτην ἐκφανεῖς, ἢ καὶ ἀπὸ ὄρους Λιβάνου φυτάριον οὐκ εὐγε νές, κεδρωθέν σεμνότατα ὡς ἐμπρέπειν ὀρόφω ἱερῷ· δίχα δὲ τοιούτων φράσεων ἀπὸ ἀναξίου μεταποιηθεῖσα εἰς ἄξιον, καὶ ἀπὸ ἀνιέρου εἰς ἁγιώτατον καὶ ὁ μὲν παλαιὸς καὶ ποικίλος τὴν σοφίαν ποιητής οὐκ ἐξεφώνησε ῥητῶς τὴν τοιαύτην λέξιν, ἀλλ' ἐνέφηνε μόνον αὐτὴν εἰπὼν, Νῦν μὲν δὴ μήτε εἴης βου γάτε, μήτε γένοιο· - τὸ γὰρ μήτε νῦν εἴης ζῶν, μήτε γένοιο, εἰς τὸ μέλλον δηλαδή, παλιγγενεσίαν φασὶν αινίττεται· μετ᾿ ἐκεῖνον δὲ οἱ ἀμφὶ τὸν Πυ θαγόραν καὶ ὠνόμασαν αὐτὴν, παλιγγενεσίαν εἰπόν τες τὸ πάλιν καὶ πάλιν γίνεσθαι μετεμψυχωμένους μετὰ θάνατον, ὡς εἶπον ἐκεῖνοι, ἐν τῷ μεταγγίζει σθαι εἴτουν μετεμβιβάζεσθαι ἀπὸ σωμάτων εἰς σώ ματα τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς, καὶ περιόδους οὕτως ἐλίττειν ἂς ἐκεῖνοι παραβλέποντες ἐθεώρησαν καὶ δὴ ἱστερέωσε τὴν τοιαύτην ὑπόληψιν εἰς τοσοῦτον, ὡς μὴ μόνον τὰ ἔξω βοσκήματα ἐμφαγεῖν τῆς τοι αὐτῆς ὀλεθρίου βοτάνης, ἀλλὰ καί τινας τῆς Χριστιανικῆς μάνδρας τε καὶ αὐλῆς, ὧν ἐν τοῖς μᾶλλον τὸν σοφὸν ὠριγένην θαυμάσει τις οὕτω συναπα χθέντα εἰς ἀλόγιστον αἵρεσιν ἐν τῷ ἀνάπαλιν πεσεῖν τοῦ φρονεῖν ὀρθά. 104. Banctissima tamen Ecclesia pulcherrimum ρθ. Ἡ μέντοι αγιωτάτη Εκκλησία γνοῦσα κάλ renovationis nomen sciens pessinıæ sententiæ imλιστον ὄνομα τὸ τῆς παλιγγενεσίας χειρίστη έννοια positum, et inanitatis causa quod in desuetudinem ἐπιτεθειμένον καὶ κινδυνεῦον ἀχρειωθῆναι άχρηveniret periclitari, illud celebravit, slatum post στίας λόγῳ, ἐκλέισεν αὐτὸ τήν τε μετὰ τὴν ἐκ τῶν migrationem ex præsentibus in meliora, regeneraὧδε μετάστασιν εἰς τὰ κρείττονα παλιγγενεσίαν αυLeaou dici Matuens, eo quod pro mundi genera- ρώσασα λέγεσθαι, διὰ τὸ ἀνάπαλιν τῇ κατὰ κόσμον tione corruptibili sit illic incorruptibilis, et transἐν τοῖς φθαρτοῖς γενέσει ἄφθαρτα εἶναι τὰ ἐκεῖ, καὶ formationem hujus vitæ in bonum, præsertim cum τὴν ἐν ὅσῳ δὲ ζῶμεν μεταποίησιν εἰς τὸ καλόν, saera tousura pure sanctificamur, eadem bonorans πρῶτα μὲν διὰ κουρᾶς ἁγίας όσιωθῶμεν ἐκείνῳ και appellatione, quasi nunc iterum facti fuerimus θαρῶ;, τῇ αὐτῇ σεμνύνουσα κλήσει, ὡς εἰ καὶ ἄρτι in vitam editi. Gratias tibi, o pulchra dictio Chriπάλιν γεγονότες εἰς βίον προήλθομεν. Χάρις σοι, ὦ stiana, quod ita lectionem hanc, augustam quidem, καλὴ Χριστιανικὴ λεκτική, ὅτι οὕτω λέξιν ταύτην sed dehonestatam sententia, cui servieral, nobi- σεβασμίαν μὲν, ἀτιμουμένην δὲ ὑπὸ ἐννοίας, ᾗ και liter lberatam in honestum attulisi donum Deo, τεδουλώθη, εὐγενῶς λυσαμένην προσεκόμισας εἰς qui sauctifculos sibi per penitentiam purificat, δῶρον τίμιον τῷ Θεῷ ἐκκαθαίροντι τοὺς αὐτῷ διὰ tanquam per desideratum lavacrum, et statim hoc μετανοίας οίκειουμένους, ὅσα καὶ λουτροῦ ἐφετοῦ honuris nomen ferre permittit. Notandum est au- καὶ αὐτίκα φορεῖν διδόντι τοιοῦτον σεμνότητος teau quod communem usum et scripturam sequentes p όνομα σημείωσαι δὲ ὡς τῇ κοινῇ παρακολουθούν παλιγγενεσίαν hic dicimus, iu hoc recte agentes. τις χρήσει τε καὶ γραφῇ παλιγγενεσίαν ἐνταῦθά Si vero iambico inhærendum est metro, el omnino φαμεν· καλῶς τοῦτό γε ποιοῦντες. Εἰ δέ γε τῷ ab illo in præsentibus non est recedendum, ἰαμβικῷ προσεκτέον μέτρῳ, πάντως δὲ χρὴ μὴ παλιγγενησίαν hic oportet scriptum fuisse, ut ἀποστῆναι αὐτοῦ ἐν τοῖς παροῦσι, παλιγγενησίαν antepenultimum ita rectam perficiat mensuram; ἐνταῦθα χρὴ γράψαι, ἵνα προπαραλήγον ἐν τῇ τοι alias enim claudicat. Et est ille quoque sensus αύτῃ λέξει τὸ ἦτα ευμετρίαν ἀποτελῇ· ἄλλως γὰρ accuratus: Sicut enim hoc sacro lavacro renova- ἔσφαλται· καὶ ἔστιν ὁ τοιοῦτος νοῦς ἀκριβὴς καὶ mur, sic etiam magis proprie rursum generamur αὐτός. ὡς γὰρ πάλιν γινόμεθα τῷ ἁγίῳ λουτρῷ, tanquam Alii Dei: ita ut bonum sit, quod commu οὕτω καὶ ἔτι προσφυέστερον πάλιν γεννώμεθα ὡς nius, παλιγγενεσία, necnon παλιγγενεσία, quod υἱοὶ Θεοῦ· ὥστε καλὸν καὶ ἡ παλιγγενεσία κοιν ibi metrum requirit. τερον, καὶ ἡ παλιγγενησία, ἣν ἐνταῦθα τὸ μέτρον 405. Hoc autem λόγῳ, de quo jam scriptum est, conjungi potest etiam cum composita natura. Verbo ἀπαιτεῖ. ρε'. Τὸ δὲ λόγῳ, περὶ οὗ καὶ προεγράφη, δύνα ται κολλάσθαι καὶ τῇ συντεθειμένη φύσει· λόγω

γὰρ Θεοῦ συντέθειται ὁ ἄνθρωπος διεξοδικωτέρῳ, καὶ οὕτω πλείονι καὶ ἐνδοξοτέρῳ τῶν πρὸ αὐτοῦ παραχθέντων, ὡς ἔστιν ἐκ τῆς θειοτάτης Γραφῆς ἀναλέξασθαι. Καὶ τοίνυν κατὰ τοιαύτην ίσως ἔννοιαν συντεθειμένη φύσις ἠθικῶς ὁ ἄνθρωπος λέγοιτ' ἄν· ἄλλως γὰρ καὶ τὰ ἄλλα σώματα κελεύσει τοῦ Θεοῦ γεγονότα σύνθετά εἰσιν, οὐ δήπου γὰρ ἁπλᾶ. Τὸ δὲ περινός, καλὸν ἂν εἰς τὴν κατὰ τὸ λουτρόν τροπήν, οὐδὲ εἰς τὴν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἔννοιαν ἀκαλλές ἐστι· καὶ γὰρ καὶ ἐκεῖνα μυστηριωδώς κεράννυται, ὡς οἴδασιν οἱ μεμυημένοι παρ' οἷς καὶ τὸ ἀγιώτατον μύρον καὶ τὸ τίμιον ἔλαιον θειότατα με μυστηρια σται· συμποτικὴ δὲ λέξις οὖσα τὸ κεραννύναι, καὶ παρὰ τὸ κέρας γενομένη, δι' οὗ τὴν πόσιν οἱ και λαιοὶ προσεφέροντο, μετενήνεκται ἄρτι ἐκεῖθεν θειότερον δηλοῦν μίγμα τὸ κατὰ τὸ ἅγιον θερμόν αἷμα καὶ ὕδωρ τὸ ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ. Έστι δὲ λογίσασθαι ὅτι πρὸς τὸ κεραννύναι ίσως ἐπῆκται καὶ ἡ συντεθειμένη φύσις ή κατ' ἄνθρωπον, ἵνα ᾖ ἁρμόττον τὸ πνευματικὸν τοῦτο κέρασμα ήγουν κράμα πρὸς τὸ θεόπλαστον σύνθεμα, καὶ ἀναμιχθῇ συ θέτῳ τούτῳ σύνθετον θειότατον καὶ ἐκεῖνο τὸ ἐκ Θεοῦ. Μάλιστα δὲ λογιστέον ὅτι καὶ απνιγμα τῆς φρικτῆς τῶν ἁγιωτάτων μυστηρίων τοῦ Θεοῦ μεταλήψεως, ἡ παρούσα φράσις ἐστί· κρέμα γὰρ ἁγιαστικὸν ἐκεῖ αίματος κυριακού μυστηριάζε ται καὶ ὕδατος καὶ ζέσεως πνευματικῆς τῶν ἐκ πλευρᾶς ἀκηράτου δι' ἧς ἀνεπλάσθημεν. Εἰ δὲ τὸ ἐξ ἀκηράτου πρὸς τὸ κεραννὺς ἐπήχθη κατά τινα, το χαίαν μὲν, γλυκεῖαν δὲ εἰκασίαν ρητορικής παρη χήσεως ὁποῖα καὶ τοιαῦτα πολλὰ τοῖς γράφουσι παραπίπτουσιν, οὐκ ἀναγκαῖον ἐξακριβώσασθαι· μόνον δὲ παρασημαντέον ὡς τοιοῦτον καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς τὸ, κάμπτει γόνυ γόνῳ Πατρός· καὶ ἀλλαχοῦ τὸ, ἐξ ἀλοχεύτου προελθών, καὶ λογχθεὶς τὴν πλευράν. ρε'. Τὸ δὲ ὀμβροβλυτεί;, θαυμασίως ἔχει πρὸς δή λωσιν τοῦ κατὰ τὸ ἅγιον αἷμα καὶ ὕδωρ, ότε Δεσποτικῆς νυγείσης πλευρᾶς ἐξῆλθεν. "Αλλως μὲν γὰρ ἀσύμβατα εἰς ἄν, ἡ πάντως ἄνωθεν όμβρησις καὶ ἡ κάτωθεν βλύσις· ἐπὶ δὲ τοῦ ἐν τῷ παντίμῳ σταυρῷ θεανθρώπου Λόγου ἀξιολογώτατον τὸ ῥῆμα. Ο μὲν γὰρ ἄμβρος, τὸ καὶ ὑψόθεν καὶ ἐκ θείας πλευρᾶς τὸ ἁγιαστικὸν αἷμα καὶ ὕδωρ κατελθεῖν ση μαίνει· τὸ δὲ βλύειν, τὸ ἀπὸ τῆς γῆθεν προσλήψεως ἐκεῖνα προῤῥεῖσαι δηλοί. Ακήρατος δὲ πλευρὰ ἡ τοῦ Δεσπότου Θεοῦ, διὰ τὸ μὴ παθεῖν πῆρα τὴν κατά ἁπλῶς ἄνθρωπον. Εἰ γὰρ καὶ μὴ ἄφθ.ρτο; οὖσα πρὸ θανάτου ἡ Δεσποτικὴ σὰρξ ἐνεκρώθη, ἧς καὶ ἡ πλευρὰ μέρος, ἀλλ᾽ οὐκ εἶδε διαφθοράν, οὐ μὴν οὐδὲ φθορὰν μετὰ τὸ πάθος καὶ τὴν ἔγερσιν, ὡς διαφω τίζει καὶ ὁ ἐκ Δαμασκοῦ λαμπρὸς δᾳδοῦχος τῶν ἁγίων Γραφών. Τὸ δὲ νενυγμένης πλευράς κυριο λεκτείται, ὡς παλαιαὶ δηλοῦσι χρήσεις, ἐν οἷς νύσ σειν λέγεται τὸ κεντεῖν· ἄλλως δὲ τροπικῶς νύσσειν λέγεται καὶ τὸ λόγοις ἢ ἔργοις ερεθίζειν τινὰ εἰς πράξιν οἰανοῦν. ρζ'. Ἡ δὲ ζέσις τοῦ Πνεύματος πεπόρισται μὲν namque Dei compositus est homo largiore, sicque majore et illustriore quam ea quæ ante ipsum producta sunt, ut ex divinissima Scriptura potest intelligi. Itaque juxta talem sententiam composita Batura moraliter homio diceretur: aliter enim cætera quoque corpora Dei jussione producta, composita sunt, non sane simplicia. Vox autem κεραννύς al dropum de balneo bona, nec ad sancti xepavvùç að baptismatis sententiain est invenusta. Hic ežim etiam mystica fit mistio, sicut noverunt initiati, pro quibus sanctissimum ungueutum et pretiosum oleum divinissime consecrata sunt. Convivalis autem cum sit dictio τὸ κεραννύναι, οι juxta τὸ κέρας facta, que potum veteres proferebant, nune exinde derivata est divinior sane mistura, quæ sàero ferventique sanguine necnon aqua constans, ex latere Salvatoris Christi profluxit. Potest vero putari quod ad τὸ κεραννύναι est relata etiam hominis natura composita, ut illa spiritalis mistura sive commistio cum divina compositione sit adoptata; et huic composito divinissimum istud compositum, quod ex Deo est, commistum sit. Maxime vero cogitandum est præsentem dictionem esse tremendæ sanctissimorum Dui mysteriorum participationis snigma: est enim ibi mystice sauctissima cummistio Dominici sanguinis et aquæ, necuon fervoris spiritualis, e purissimo latere, quo plasmati sumus, profeontium. An autem hoc, ἐξ ἀκηράτου, juxta quamdam, fortuitam quidem, sed jucundam rhe toricæ figuræ de sono imitatione speciem, qualia sunt scribentibus elapsa multa, ad τὸ κερανούς relatum sit, nou necesse est accurate definiri: 30lum vero notandum tale quoque esse in sequentibus, βερές γόνο γόνῳ Patris; et alibi: ἐξ ἀλοχεύτου fecit procedens, et latere λογχθείς. et 106. Νυς όμβροβλυτείς, mirabilis est ad sign ficandum sacri sanguinis el aquæ fluentum, cum e percusso Domini latere exivit. Non enim aliás una congruunt pluvia, quæ desursum omnino venit, et effusio, quæ ab imo est (όμβρησις ει βλύσις); sad de Verbo Tueanthropo, venerandio simæ cruci affixo, convenientissimum est dictum: pluvia namque (όμβρος) desuper et ex divino latere sacratissimum sanguinem et aquam exivisge siguifcat; erumpere (βλύειν) vero ex assumptione terrena ista profluxisse ostendit. Incorruptum est Domini Dei latus, eo quod meri hominis non subierit fatum. Etsi enim, non incorrupta ante mortem, caro Domini mortua est, cujus quoque latus pars erat, non tamen vidit corruptionem, nec ullam alterationem post passionem ac resurrection nem, ut explicat illustris ex Damasco sacrarum Scripturarum lucernarius. Dictio vero νενυγμένης πλευρᾶς, proprie sumitur, ut antiqui ostenduin usus, quibus νύσσειν dicitur τὸ κεντεῖν: alias autem νύσσειν, verbis et operibus aliquem ad quem cunque actum excitare, tropice dicitur. 107. Fervor autem Spiritus poetæ quidem præ-

EUSTATHI THESSALONICENSIS METROPOLITA GRA statur ex ea de linguis igneis, inflammatione cele- τῷ μελῳδῷ ἐκ τοῦ ἑορταζομένου κατὰ τὰς πυρίνας brata; spiritualibus autem bellatoribus hujusmodi γλώσσας φλογώδους χρησιμεύει δὲ πνευματικοῖς dictio tanquam arma conspicua utilis est adversus hæresim Hydroparastatarum, quam alius erit temporis circumire, si quædam occurrerit utilitas. Est autem iste fervor vivificans quidem eos qui fervide lavati sunt in Spiritu sancto commiscente, comburens vero sicut ignis prædictos hæreticos aliosque quicunque similes sunt, per calorem sanguinis et aquæ, quæ de sacratissimo latere fluxerunt; quorum meminisse sacratissimus interpres ∙in sua enarratione tonitrui Filium ac Theologum ostendit, ubi scribens in epistola ait: Tres sunt qui testimonium dant, spiritus et aqua et sanguis, et hi tres in unum sunt. Quale hoc unum? secundum unam deitatem, ad quam est satagendum restitui nos per sancti Spiritus fervorem ac perfectionem. Troparium 2 quartæ odæ. Flectunt omnia Consolatori genu, Filioque Patris, Patri cognatissimo. In personis enim novit tribus substantiam Vere inaccessibilem, temporis exsortem, unam. luxit enim lumen gratia Spiritus. η πολεμισταῖς οἷα καὶ ὅπλον ἀξιόλογον ἡ τοιαύτη λέξις, κατὰ τῆς αἱρέσεως τῶν ὑδροπαραστατών, ἣν ἄλλου καιρού περιελθεῖν εἴ τις παρεμπέσοι χρεία. Ἔστι δὲ ζέσις αὕτη ζωοποιοῦσα μὲν τοὺς ἐνθέρμως ἐν ἁγίῳ Πνεύματι κεραννύντι λελουμένους, καίουσα δὲ ὡς οἷα καὶ πῦρ τοὺς εἰρημένους αἱρετικοὺς καὶ ὅσοι δὲ ἄλλοι κατ' αὐτοὺς ἡ νοουμένη ἐν τῷ ρεύ σαντι ἐκ τῆς ἁγιωτάτης πλευρᾶς αἵματι καὶ ὕδατι· ὧν μεμνῆσθαι παραπήγνυσιν ὁ ἱερώτατος ἐξηγητής. τῇ κατ' αὐτὸν ἐξηγήσει, καὶ τόν τε βροντῆς υἱὸν θεολόγον ἔνθα ἐπιστείλας λέγει, ὅτι Τρεῖς εἰσιν οἱ μαρ τυροῦντες, τὸ πνεῦμα καὶ τὸ ὕδωρ καὶ τὸ αἷμα, καὶ οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἔν. Ποἶον ἐκεῖνο τὸ ἕν; τὸ κατὰ τὴν μίαν θεότητα, εἰς ἦν πραγματευτέον ἀποκαταστή ναι ἡμᾶς διὰ τῆς κατὰ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ζέσεως καὶ οὕτω τελειώσεως. Τροπάριον δεύτερον τῆς δ' ᾠδῆς. ΙΧ. Κάμπτει τὰ Πάντα τῷ Παρακλήτῳ γόνυ, Γόνῳ τε Πατρὸς Πατρὶ συμφυεστάτῳ. Ἐν γὰρ προσώποις οἶδε τριττοῖς οὐσίαν Νημερτὲς ἀπρόσιτον, ἄχρονον, μίαν· Έλαμψε φῶς γὰρ ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος. ρη'. Εἰπόντος τοῦ ἁγιωτάτου Αποστόλου ὡς ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθο νίων, ψάλλει ἐνταῦθα ὁ μελῳδὸς ὅτι ἄρτι ἀπέβη 108. Cum dixerit sanctissimus Apostolus in nomine Jesu Christi, Salvatoris nostri, omne genu nectendum, caelestium, terrestrium et infernorum, ibi cauit poeta hoc jam advenisse, licet alii quidam aliud hujus miraculi tempus interpretentur. τοῦτο, εἰ καί τισιν ἕτερος καιρὸς ἡρμήνευται τοῦ Omnia genu lectunt Paracleto, sive, ait, Patris nalo Patrique consubstantiale: hæc autem mira- -bilis et divinissima genuflexio facta est eo quod non simpliciter, sed omnnibus illuxit gratia Spiritus, per quam lucem omnia illuminata subjecta sunt, tanquain protinus perfecta scientia a Deo et Domino scientiarum clarificata, cognoscentiaque Dominum omnipotentem, et ipsi prompte submissa. Qualis autem est hujusmodi spiritualis gratia? Sanctæ Trinitatis agnitio. In tribus enim personis, inquit, scienter noverunt omnia, seu mundus, νημερτές, id est vere, ut paulo ante dictum est, unam substantiam sicut et naturam, quæ sanctissima TriniTatis est, Patris ingeniti, geniti Filii, et procedentis Spiritus; quas non prius aliquis trinas dixit, ‘quam in unum conglutinavit et adoravit; nondum autem, ut ita dicam, ad unitatem illis reductis, inelodus iterum sanctissimis illis tribus personis, omnia, quotquot habet proferre augusta epitheta, siquidem dives erat graphicum solum, tripliciter prostravit; ob loci tamen angustias, Istam unicain substantiam inaccessam et æternam dicere satis babel. 109. Hoc quidem, quod Deus invisibilis est: Deum enim nemo vidit unquam; sed etiam tremendus, non quantum ignis consumens, multo vero magis, et ideo inadibilis. Cui enim accessibilis esset, nisi cum reverentia appropinquanti ad ipsam illuminationem? Accedite enim, inquit, et τοιούτου θαύματος· καὶ τὰ πάντα κάμπτει γόνυ τῷ Παρακλήτῳ, ήγουν τῷ καὶ Γόνῳ, φησί, τοῦ Πατρὸς και συμφυεστάτῳ τῷ Πατρί. Γέγονε δὲ ἡ τοιαύτη εὐκταία καὶ θειοτάτη κατάκαμψις, διότι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ πᾶσιν ἔλαμψε φῶς ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος, δι' οὗ τὰ πάντα φωτισθέντα ὑποτέτακται, ὡς αὐτίκα καὶ ἐλλαμφθέντα τελείᾳ γνώσει ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Κυρίου τῶν γνώσεων, καὶ ἐπιγνόντα τὸν παντοδύ να μον Δεσπότην, καὶ ὑποταγέντα ἑτοίμως αὐτῷ· τίς δὲ ἡ τοιαύτη πνευματική χάρις; Η τῆς ἁγίας δηλαδὴ Τριάδος ἐπίγνωσις. Ἐν γὰρ προσώποις, φησί, τρισὶν οἶδε γνωστικῶς τὰ πάντα, ήγουν ὁ κόσμος, νημερτές ήτοι ἀληθῶς, ὡς καὶ πρὸ ὀλίγων εβρέθη, οὐσίαν μίαν ὥσπερ καὶ φύσιν τὴν ἐν τῇ ἁγιωτάτη Τριάδι, τῇ κατὰ τὸν ἀγέννητον Πατέρα, καὶ τὸν γεννητὸν Υἱόν, καὶ τὸ ἐκπορευτὴν Πνεῦμα· ἅπερ οὐκ ἔφθη τις τριαδικῶς εἰπεῖν, καὶ ἅμα εἰς ἐν συνε ῆψε καὶ συμπροσεκύνησεν· οὔπω δὲ αὐτὰ ἑνίσας, ὡς οὕτως εἰπεῖν, αὖθις ἐτρίαξε τούτοις τοῖς τρισί προσώποις τοῖς ὑπεραγιωτάτοις μυρία ὅσα προσε νεγκεῖν σεμνὰ ἔχων ἐπίθετα ὁ μελῳδὸς, εἴπερ ἐπλού τει γραφικών πλατὺ ἔδαφος, όμω; διὰ τὸ στενόχωρον ἀρκεῖται τὴν μοναδικὴν ταύτην ουσίαν ἀπρόσιτον εἰπὼν καὶ ἄχρονον. ρθ'. Τὸ μὲν, ὅτι καὶ ἀόρατος ὁ Θεός· Θεὸν γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ἀλλὰ καὶ φρικτὸς οὐχ ὅσα καὶ πῦρ καταναλίσκον, ἀλλ᾽ εἰς ὑπέρπλεον, καὶ δι' αὐτὸ ἀκατατόλμητος. Τίνι γὰρ γένοιτο προσιτός, εἰ μὴ ἄρα τῷ μετ' εὐλαβείας προσιόντι αὐτῷ ἐπιφων τισμῷ; Προσέλθετε γάρ, φησί, πρὸς αὐτὸν, καὶ φω

τίσθητε, ἵνα δηλονότι καλοὶ γένησθε· καὶ ἀνακεκa illuminamini, ut nempe boni sitis, et revelata λυμμένῳ προσώπῳ βλέποντες Θεὸν ἀγγελοειδώς, μηδὲν σκοτίου αίσχους προκάλυμμα προσώπου φέροντες. Διὸ καὶ ἐπάγει ὁ Δαβὶδ μετὰ τὸ, Φωτίσθητε, τὸν καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ. 'Αλλ' οὔπω μὲν ἀπρόσιτος ἡ ἁγία Τριάς, ὁ εἷς Θεός ο ἄχρονος δὲ, ὅτι αὐτὸς μὴ ὅτι γε χρόνους καὶ και ρούς, ἀλλὰ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησε. Διὸ οὐδὲ ἦν χρόνῳ ὑπέχεσθαι τὸν παντὸς χρόνου ποιητὴν καὶ κύτ ριον. Τὸ δὲ, κάμπτει γόνυ, ὅ ἐστι προσκυνεῖ ἐν τῷ γονυπετεῖν, ήγουν ἐπὶ γόνυ πίπτειν καὶ γονυκλιτεῖν, μετῆκται ἀπὸ τετανῶν σωμάτων, & ταπεινούμένα κάμπτονται· ὁποῖόν τι καὶ τεταναὶ λεγόμεναι τρίχες· ἔστι δὲ ἡ ἐπίτασις τετανοῦ τὸ ἀτενὲς ὡς λίαν τεταμένον εἰς ὄρθιον, ἢ στέρησις ὡς μὴ δεόμετην τάσεως πλείονος, ἣν ὁ ἀπολέσας κέκαμπται. Τοιαῦτα δὲ τὰ μὴ ὄρθια πάντα σώματα, ἐν οἷς al ούλαι τρίχες, καὶ τὰ γναμπτὰ ἄγκιστρα καὶ τὰ ἀγκιστροειδώς περιηγμένα, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τὰ κυρτά, ὧν παρωνυμία οἱ ἁλιευτικοί κύρτοι. Υποταγῆς δὲ σύμβολον ἄκρας τὸ κάμπτειν γόνυ· διὸ καὶ τοῖς κραταιοίς βασιλεῦσιν ὅτε που ἔθνος υπου ταγῇ, κάμπτειν αὐτῷ γόνυ λέγεται· τὸ δὲ μελωδια χῶς τὰ πάντα εἰπεῖν, ἢ τὸ πᾶν ἀποστολικῶς, τῆς αὐτῆς ἐννοίας εἰσὶ ἐπὶ τοῖς σοφοῖς· κοσμικὴ γὰρ ὁλότης δι' εκατέρων σημαίνεται. ριʹ. Παράκλητον δὲ τὸν Υἱὸν πρὸς τὸν Πατέρα λέγομεν, καθὰ καὶ τὸ Πνεῦμα· οὐκ ἂν οὐδὲ τοῦ Πατρὸς ἀπαξιοῦντος τὸ πρᾶγμα ἢ ἄλλως ἀποστερουμένου τοῦ καλεῖσθαι οὕτω· οὐ μόνον ὅτι παρακαλεῖται καὶ αὐτὸς ὑπὸ τῆς οἰκείας φιλανθρωπίας εἰς τὰ ὑπὲρ ἡμῶν, ὅτι δὲ καὶ ὑφ᾽ ἡμῶν προκαλουμένων τὴν ἐκεῖθεν βοήθειαν, ἀλλὰ καὶ ὅτι παρακαλεῖ ἡμᾶς ὡς εἰ καὶ κατέψα, καὶ ποππύζων ἐκολάκευε, καὶ πάντα τρόπον ἐπήγετο εἰς τὸ καὶ υἱοὺς καὶ κληρονόμους ἀποτελέσει αὐτοῦ. Εἰ γὰρ μὴ ὁ Πατὴρ ἐθέλει καὶ δύναται παρακαλεῖν ἡμᾶς εἰς τὰ κρείττω, τάχα ἂν οὐδὲ ὁ Υἱός, οὐδὲ τὸ Πνεῦμα ἐξουσι τὸ τοιοῦτον σέμνωμα· καὶ ἄλλως δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ συμπροσκυνουμένου, καὶ δὲ καὶ συνδοξαζομένου ἐφ᾽ οἷς τερατουργεί, ἄτοπόν ἐστιν ἀποστερεῖν αὐτοῦ τὴν ἡμῶν παράκλησιν. facie Deurn angelice tuentes, nihilque opprobrii tenebrosi velamen faciei ferentes. Itaque post: Illuminamini, David adjicit: et facies vestra non confundantur. Non solum autem inadibilis est sancta Trinitas, unus Deus: est etiam æternis, quod ipse non tantum tempus et sæcula, sed et æternitates fecit. Ideo tempori non erat subjiciendus, qui cujuslibet temporis est auctor et Domiuns. Hoc autem: κάμπτει. γόνυ, quod est adorat in τῷ γονυπετεῖν, sive in prosternendo se et genu flectendo, translatum est ab extentis corporibus, que demissa dectuntur, qualiter etiam extenti dicti crines. Est autem tensionis excessus, inflexi bile, ut nimis tensum in rectum, vel priyalio, sicut non egens majore tensione; quam qui perdidi incurvatur. Talia sunt autem omnia nou recta corpora, in quibus crispi sunt crines, et curti hami, et in hami forma tortæ res, sed et maxime curvæ (κυρτά) quorum est derivatio piscatoria nas384 Summæ vero subjectionis symbolum est curvare genu ideoque cum potentibus regibus gens subjicitur, ipsi curvare genu dicitur. Dicere vero etin poela omnia, vel cum apostolo omne, pro sapientibus ejusdem est sententia: ab utroque enim universitas mundi significatur. 110. Paracletum autem apud Patrem Filium dicimus, sicut et Spiritum; cum're non indignas esset ipse Pater, nec aliunde frustrari potest hujusmodi nomine. Ipse quippe ad res nostras advocatur, non solum a sua benignitate propter nos, sed etiam a nobis ipsius auxilium ad nos advocan tibus. Insuper advocat nos, quasi nos altrectaret, sibilandoque leniret, et omni modo nos allicit, ut filios et hæredos suos nos efficiat. Imo nisi Pater velit et possit nos ad meliora vocare, continuo neque Filius neque Spiritus hoc decus haberet. Aliande vero ubi sanctus Spiritus cum Patre et Filio simul adoratur et conglorificatur pro miraculis quæ patrat, absurdum esset advocandi nos. illum honore privare. 114. Scire enim oportet quod, pre omnibus qui inter homines ad Dei magistrorumque instar sunt ρια. Χρὴ γὰρ εἰδέναι ὡς πρὸ πάντων τῶν κατ' ἀνθρώπους θεομιμήτως καὶ διδασκαλικῶς οἱονεὶ πα ρακλήτων, ὁ κυρίως Παράκλητος Πατὴρ καὶ Λόγος quasi paracleti, ille qui proprie Paraclelus est καὶ Πνεῦμα ἐπὶ τοὺς μακαριωτάτους ἦλθε μαθητάς, καὶ μετ' ἐκείνους ἐπὶ τοὺς δι' ἐκείνων επεγνωκότας τὸν Θεόν· ὃς οὐ μόνον λαλούντων τῶν αὐτοῦ δεομέ νων, ἀλλὰ καὶ μήπω μηδὲ λαλησάντων, πάρεστιν' δ δὴ παρακαλεῖν ὁμολογουμένως ἐστί. Παρακαλεῖ δὲ, τουτέστιν ἐγγὺς αὐτοῦ καλεῖ, πρὸς σωτηρίαν τοὺς τὸν λογισμὸν ἔχοντας πρὸς αὐτῷ μυριαχῶς, οἷον διὰ τῶν κτισμάτων καλλονῆς, & δι' ἡμᾶς ἐποίησε, καὶ τῆς ἐκεῖθεν παντοδαπῆς ἀμόχθου ἡμῖν ὠφελείας, καὶ διὰ τοῦ ἀγ. θὰ μὲν τοῖς ἀγαθοῖς ἐπιμετρεῖν, τοῖς δὲ κακοῖς ἄλλως προσφέρεσθαι· καὶ διὰ τοῦ ἐπιφιλοτιμήσασθαι νοῦν καὶ διάνοιαν ἐπιγνώμονας ἀγαθοῦ τε καὶ κακοῦ· ὡς τὸ μὲν ἐγκρίνειν καὶ ἐπιλέγεσθαι. τὸ δὲ ἀποκρίνειν καὶ ἐξωθεῖν οἷα τοῦ κατὰ Paler, Verlum et Spirius ad beatissimos venit discipulus, et post illos ad eos qui per ipsos Deum cognoverunt; atque non solum loquentibus, ipso egentibus, sed etiam nondum loculis, adest; hoc est autem, uti constat, παρακαλεῖν: advocat autem, id est, ad se propius vocat ad salutem 008 qui secum utuntur ratione multis modis, qualiter per ereaturarum pulchritudinem, quas propter nos fecit, et multiformem exinde nobis absque labore utilitatem, et per bonitatem qua bona quidem abunde largitur bonis, malis autem alias succurrit, necnon per dilectionem qua prosequitur mentem et cor quæ bonum et malum discernunt; ut unum quidem admittant et eligant, alterum autem re-

Ενθύμιον ἀποβάλλων τοῦ εἶναι δούλους αὐτοῦ, εἰς ἀγαθοπραξίαν ἡμᾶς ἀνάγει, παρακαλεῖ πάντως καὶ οὕτως εἰς τὰ σωτήρια ὥσπερ καὶ διὰ τοῦ θανατοῦν, καὶ ζωογονεῖν, καὶ πτωχίζειν, καὶ πλουτίζειν, καὶ ταπεινοῦν, καὶ ἀνυψοῦν, καὶ πάντων τῶν ἄλλων ἔσα τοιαῦτα. ριβ'. Τὸ δὲ πάντων προχειρότατον καὶ εὐπόριστον, καὶ ὡς ἄν τις ὀρθῶς εἴποι λεωφορούμενον καὶ δημοκοπούμενον, καὶ ἀληθῶς πάγκοινον, παρακαλεί καὶ διὰ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν τε καὶ μαθητειῶν τῶν ὡς ἑκάστοτε καιροῦ· ὧν αἱ μὲν μεμέτρηνται τῷ εὐαγεστάτῳ Εὐαγγελίῳ περιειλημμέναι, αἱ δὲ με κροῦ καὶ εἰς ἀπειρίαν κέχονται ταῖς ἀνέκαθεν δια δοχαῖς. Παράκλητοι γάρ, θαρρούντως φημί, μετὰ probent et ejiciant, tanquam homine secundum Θεὸν ἀνθρώπου ἀνάξιον. Εἰ δὲ καὶ θλίβων ἡμᾶς καὶ Deum aliquid indignum, Quod si nos affligens, et in memoriam snbjiciens nos ipsins esse servos, ad bene agendum nos inducit, omnino sic etiam ad salutaria nas advocal, tanquam mortificando, et vivificando, pauperem faciendo divitemque reddendo, hu. miliando. et elevande, cæterisque hujusmodi modis. 112. Quod autem ex amnibus in promptu maxime est ac facillimum, et, uti quis recte diceret, magis obvium se populare, vereque cunctis commune, advocat etiam per suos discipulos et docementa quibuscunque temporibus opportuna; quorum alia quidem circumscribuntur sanctissimo conclusa Evangelio, alta vero prope in infinitum antiquis circumferuatur traditionibus. Paracleti namque, confidenter dico, post Deum, primo qui, & τὸν Θεὸν πρῶτα μὲν οἱ ἐν τῷ παλαιτάτῳ νόμῳ dem in antiqua lege prophetae salutisquo magietri, deinde quotquot, ante celebratam hodie sancti Spiritus in nobis inhabitationem, fuerunt apostol, per argumentum, ut plerumque, perque objurgationem advocantes reformabant populos, juxta illud: Argue, increpa, exhortare. Illorum vero successores. apostolici viri, quorum gratia quae secundum Spiritum sanctum est, ad præsentem usque generationem pervenit, similiter exhortantur et ipsi ad virtutem auditores, maximeque Hil qui sunt sacerdotes, quibus expresse populos exhortari præscriptum est. 113. b his autem observandum quod, si παρακλήσει eadem serie respondere scimus Παράκλητον, η alque dicimus consolationem a nobis remitti consokatori, nemo tamen ex nobis paracletus vocari posset, sed soli Deo tale nomen attributum est, qui quidem venit ad nos recte advocantes, propinquat egentibus, et nobis inhabitat cum decenter advocatur; aliunde vero dignum censet honórabili - ter in throno gloriæ regni sul manere, ne pertingat ipsum aliquid non conveniens. Rationem autem Imbet advocationis ex nobis ad altissimum, et iterum advocationis exhinc erga nos ex nostris duplicatio: supponamus enim aliquem in difficilis exitus locum fuisse lapsum scireque stantem super hunc puteum hominem generosum et amicum quem advocari supplicat ad susceptionem. Si porro caput inclnrans iste, amicoque par nomen immitLewis appellationem, exhortansque ab imo extendere manum, et auditus corripiat manum amicam et ad xe trabens terræ matri restituat bominem, ut reponatur ubi stabat ante casum, en advocatus iHe ad salvandum hominem, illum vicissim advocavit et saivavit: sic etiam paracielus Dominus, hominem diligens salvari advocantem, illum advocat taliter affici, et ecce ibi quoque duplex advocatio, una quidem Salvatoris paracleti, provocantis egentem, alia vero ilias, qui dici posset παρακλήτωρ. Ideo pulchre ca nit qui sic aliquem e Dei sanctis supplcnt: Advoco te advocare me, προφῆται καὶ διδάσκαλοι τοῦ σώζεσθαι, εἶτα ὁπό σοι, πρὸ τῆς ἑορταζομένης ἄρτι ἐν ἡμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνδημίας, ἀπόστολοι μετὰ ἔλεγχον, ὡς τὰ πολλὰ, καὶ ἐπιτίμησιν παρακαλοῦντες διωρθοῦντο τοὺς λαούς, κατὰ τὸν Ἔλεγξον, ἐπιτίμησον, παρακάλεσον· οὓς οἱ μετ᾿ ἐκείνους ἀποστολικοί άνδρες διαδεξάμενοι, ὧν ἡ κατὰ τὸ ἅγιον Πνεῦμα χάρις μέχρι καὶ εἰς τὴν νῦν γενεὰν καθήκει, παρακαλοῦσιν ὁμοίως καὶ αὐτοὶ πρὸς ἀρετὴν τοὺς ἐππ· κούοντας, καὶ μάλιστα οἱ ἱερεῖς· οἷς γραφικῶς εντέταλται παρακαλεῖν τὸν λαόν. ριγ'. Εν τούτοις δὲ σημείωσαι ὡς εἰ καὶ τῇ παρακλήσει συστοιχούντα οἴδαμεν τὸν Παράκλητον, λέγομεν δὲ καὶ παράκλησιν δι' ἡμῶν ἀναπέμπεσθαι τῷ Παρακλήτῳ, ἀλλ᾽ οὖν οὐδεὶς ἡμῶν Παράκλητος ἐπιλέγοιτο ἄν· ἀλλὰ μόνῳ τῷ Θεῷ νενέμηται τὸ τοιοῦτον ὄνομα εἰς ἐξαίρετον, ἐρχομένῳ μὲν ἐφ' ἡμᾶς παρακαλοῦντας ὀρθῶς, καὶ ἐγγίζοντι δεομέ νοις, καὶ ἡμῖν ἐνσκηνοῦντι ἐν τῷ πρεπόντως πα ρακλητεύεσθαι· ἄλλως δὲ ἀξιοῦντι σεμνῶς ἐπὶ θρόν νου δόξης τῆς βασιλείας αὐτοῦ μένειν ὡς μὴ παραψαύειν αὐτοῦ τὰ μὴ πρέποντα. Εχει δὲ τὸ εὔλογον ἡ διπλόη τῆς ἐξ ἡμῶν παρακλήσεως εἰς τὸν Ὕψι στον καὶ τῆς ἐκεῖθεν αὖθις ἐφ' ἡμῖν ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς. Ὑποθετέον γὰρ καταπεσόντα τινὰ εἰς δυσεξίτητον λάκκον καὶ εἰδότα ἐφίστασθαι τῷ βοθύνῳ ἐκείνῳ γενναῖον άνδρα φίλον κατακαλεῖσθαι ποτνιώμενον εἰς ἀνάληψιν. Εἰ δὴ ἐκεῖνος ἐπικύψας καὶ τῷ φίλῳ κλῆσιν ἐπιπέμψας πρὸς ὄνομα καὶ παρακαλέ σας ἀνατεῖναι χεῖρα κάτωθεν καὶ ἀκουσθεὶς δράξε ται τῆς φίλης χειρός, καὶ ἀνελκύσας αποδώσει τῇ μητρὶ γῇ τὸν ἄνθρωπον, ὡς καθεστάναι ὅποι καὶ πρὸ τοῦ πτώματος, ἰδοὺ παρακαλεσθεὶς ἐκεῖνος ἐφ᾽ ᾧ περισώσασθαι άνθρωπον, ἀντιπαρεκάλεσεν ἐκεῖνον καὶ σέσωκεν· οὕτω δὴ καὶ ὁ Παράκλητος κύριος άνθρωπον φιλῶν παρακαλοῦντα σωθῆναι, παρακαλεῖ παθεῖν· ἐκεῖνον οὕτων, καὶ ἰδοὺ διπλή κανταῦθα παράκλησις, ἡ μὲν τοῦ Σωτῆρος παρα κλήτου προκαλουμένου τὸν δεόμενον, ἡ δὲ τοῦ, ὡς οὕτως ὀνομάσαι, παρακλήτορος. Διὸ καλῶς ψάλλει ὁ δυσωπήσας τῶν τινα Θεοῦ ἁγίων ὡς Παρακαλώ σε παρακαλέσαι με.

ρη. Περὶ δὲ συμφυίας Τριαδικής καθ' ήν ὁ Χριστὸς γόνος ἐῤῥέθη Πατρὶ συμφυέστατος, προεγράφη τι ἐν τῷ συμφυῇ φρυκτωρίαν. Νῦν δὲ ῥητέον ὡς ἡ λέξις είληπται προσφυῶς ἀπὸ κλάδων συμφυῶν καὶ ὁμοουσίων φυτῷ τινι, καὶ ἀπὸ βλαστημάτων προβῥίζων μιᾶς ἀρχῆς ἐξωρμημένων· ὁμοίως γάρ τινε τρόπῳ συμφυέστατος καὶ ὁμοφυής τῷ Πατρὶ ὁ Υἱός καθὰ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα κατὰ τὴν θεότητα καὶ τἄλλα ὁπόσα δογματίζομεν οἱ Χριστιανοί. Περὶ δὲ προσώπου οὐσίας τῶν οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ὡς ἡγνοημένων ἐκκλησιαστικοῖς ἀνδράσιν, ὁ ἐνταῦθα γράψαι τι μέλλων ὡς ἐπὶ φιλοτιμίᾳ δεούσῃ, κρατείτω και κύαθον ὡς μετρήσων δι' αὐτῆς θάλασσαν· ὅμοιον γὰρ τοσαύτῃ ἄρτι φιλοσοφίᾳ ἐπιβαλεῖν τινα καὶ θαλάσσης μετρητὴν γενέσθαι· τοσοῦτον δὲ ῥητέον ἐν στενῷ πρὸς ὑπόμνησιν τοῖς ἀπὸ εἰσαγωγῆς, ὅτι οὐσία μὲν μία τῆς ἁγίας Τριάδος· μονάζει γὰρ Ιδιάζον αὐτῇ τὸ εἶναι, καὶ οὐ σχίζεται εἰς διαφορές ἀλλοιούσας ἢ ἑτεροιούσας αὐτήν. Ἀλλὰ εἷς ἐκείνη Θεός ἁπλοῦς ἀναλλοίωτης. Εἰ γὰρ ἡμῶν ἑκάστου αὐτοῦ καθ᾽ αὑτὸν ἀποφάσκεται τὸ πρὸς τοὺς καθ' ἡμᾶς ἑτεροούσιον τοιούτων όντων τὰ ἐς ποικιλίαν ὁποῖοι ἐσμεν, τίς ἂν τολμήσοι συγγενείας ὡς εἰπεῖν τοιαύτης καὶ συνουσιώσεως καὶ ταυτότητος τὴν ἁγίαν ἀποστερῆσαι Τριάδα καὶ τὸ ἀποστατικῶς ἐν αὐτῇ θεωρῆσαι ἀγχέμαχον διὰ τῆς ἀσυμφυοῦς καὶ ἐμφύτου ἑτεροιότητος; Καὶ οὕτω μὲν οὐσία μία τὴν ἁγίαν Τριάδα συνάπτει ὁποίαν εἰκὸς ἐνθεωρεῖσθαι τῷ ὑπερουσίῳ θεῷ, τῷ καὶ ἐπέκεινα πάσης ουσίας υπερκοσμίου τε καὶ ἐγκοσμίου καὶ αἰτίῳ. ριε'. Καὶ τοῦτο περινοησάμενοι καὶ τῶν ἔξω οἱ σοφώτεροι ἂν εἶναι τὸ κυρίως ἂν ἐφιλοσόφησαν· ἐμε μείναντες δὲ τῷ τοιούτῳ ἐκεῖνοι νοήματι ἐφ' ὅσον ἐμέτρησεν ἡ ἐν αὐτοῖς γνῶσις, εἶτα κατέσχισαν αὐτὸ εἰς ὁπόσα οὐκ ἂν ἔχει τις ῥᾳδίως οὐδὲ ἀριθμήσασθαι πολυθεῖαν ἐκεῖνοι δοξάσαντες. Οἱ δὲ τῆς καθ' ἡμᾶς πίστεως ἁγιώτατοι παραδόται τὴν εἰρημένην θείαν οὐσίαν εἰς τρία διελόντες, Πατέρα λέγω καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, τὰ καὶ πᾶσι μὲν Χριστιανοῖς προσκυνητά, οὐκ ἂν δὲ μὴ καὶ τοῖς ἄλλοις ἁπάσι σεβάσμια ὁπόσοι δι' αὐτῶν ὀπωτοῦν ἤχοντας ἀκροθιγῶς παραψαύουσι θείας γνώσεω;, εἰς Τριάδα διήγαγον τὸν ἕνα ἐκεῖνον Θεόν, καλ πρόσωπα τὰ τοιαῦτα τρία ὠνόμασαν, οὐδέν τι σεμνότερον άλλο ἔχοντες ἐπιθέσθαι αὐτοῖς εἰς γνώρισμα τίμιον ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ κατ' ἄνθρωπον τιμιωτάτου μέρους αν κατ' εἰκόνα Θεοῦ ποιήσας ὁ ἐν Τριάδι Θεὸς ἐξ ἐκείναι προσωπικῶς ἑαυτὸν εἰκόνεσεν, ἐκεῖνον χαρακτη ρίσαντες. Οἱ δὲ αὐτοὶ ἅγιοι καὶ τὴν εἰς τρία ταύτην διαίρεσιν φιλοτιμούμενοι συναιρεῖν πρὸς ὀρθότητα, οὐκ ἀποδιιστῶσιν εἰς ἀσύμβατα, καὶ ἀλλότρια, καὶ ἀσύντροχα - διαφορὰν δὲ ὅμως ἐν τοῖς τοιούτοις παραδιδόντες τὴν κατὰ ἰδιότητας είτουν χαρακτήρας· καθότι ὁ μὲν Πατὴρ ἀγέννητος, καθὰ προδιδήλωται, ὁ δὲ Υἱὸς γεννητὸς, τὸ δὲ Πνεῦμα τἆλλα μὲν ταυτιζόμενόν ἐστι τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ἰδίᾳ δὲ νοσφισάμενον τὴν πατρόθεν ἐκπόρευσιν, ἀφιᾶσι 114. Quoad Trinitatis cónnexionen‣ juxta-quanChristus Filius dictus est, Patri natura conjunctio simus, aliquid prascriptum est in locutionem: φρυκτωρίαν συμφυή. Nunc dicendum quod dictio convenienter sumpta est a ramis coherentibus e consubstantialibus arbori, et surculis radicitus as une principio derivatis. Similiter eniın quedansmodo conjunctissimus et consubstantialis Patri Fic lius est, quemadmodum Spiritus sanctus, secundum divinitatem et cetera quæcunque dogmate tenemus Christiani. De persona vero substantiaque, de quibus non est dicendum utpote viris ecclesiasticis non notis, qui super hac aliquid scribere debet tanquam ex zelo necessario, vas corripiat quasi eo mare mengurus. Tali namque se daře philosphiš non secus est ac mare metiri velle. Breviter hoc tantum dicendum est tanquam memoriale nuper Initiatis, quod una quilem est substantia sanctae Trinitatis. Uuicum enim esse proprium eat ipsi, nec dividitur in differentias, illam variantes vel alienantes.; verum una est, Deus simplex, incommutabilis. Si enim unoquoque nostrum ipso manente, negatur erga similes nobis substanti:e divorsitas, cum, quicunque semus, tales aimus að varietatem, quis auderet tall, ut ita dicam, nature cognatione,consubstantialitate et identitate sanctam privare Trinitatem et in ipsa videre repugnantiam ex insociabili ingenitaque diversitate? Et ita quidem una substantia sanctam coaptat Trinitatem qualem æquum est in superconsubstantiali contueri Doo, qui super omnem substantiam munda-" nam et cœlestem est ac principium. 115. Et hoc considerantes inter exteros sapien, tiores, unum esse quod ens proprie est, philosophati sunt. Cum autem in hac sententia perman serunt illi quantum permisit quæ in ipsis erat co< gnitio, postea diviserunt istud in tot entia quotakiquis nec facile numerare posset, polytheismum opinati. Sanetissimi vero Adei nostræ traditores divinam hanc dictam substantiam ut tria distribuentes, Patrem inquam et Filium et Spiritum s clum, quæ quidem omnibus Christianie sunt adorands, sed non ula cunctis aliis veneranda, qu quomodocunque leviter inter eos venientes, divinam notitiam leviter attigerunt, in Trinitatem hunc unum Deum traduxerunt, el personas illa tria nominaverunt, nibil aliud habentes honorabiles, quod Ullis ad distinctione auguste imponerent; sed ex augustissima parte hominis, quem ad imaginem Dei factum hic in Trinitate Deus personaliter sui ipsius imaginem dedit, illum charactere distinguentes. Lidem vero sancti talem in tria distributionem juxta rectiudinem in unum contrahere studentas non in disparata, nec aliena, nec discordia, separent, distinctionem tamen eam qure est juxta proprie tates seu characteres, in illis assignantes;. quatenus quidem Pater est ingenitus, uti præmonstra tum est, Filius autem genitus,. Spiritus varo de cœtero idem cum Patre et Filio, proprie tamen ver

processionem a Patre distinctus, concedunt alia, τὰ ἄλλα πάντα κοινὰ εἶναι ὁποῖα εἴποι τις ἄν· ὡς quæcunque dicere quis posset, esse communia; οὕτω τὴν πάντων ἡμῶν σωστικὴν Τριάδα με μετρη ita ut proinde, salutaris nobis omnibus, Trinitas ista, propriis quidem characteribus circumscripta, sed in immensum diffusa supersubstantiali natura potentiaruni suarum in operando atque providendo, nos quoque doceat homines in quamdam multipartitam divinamque communionem informari. μένην μὲν τοῖς χαρακτηριστικοῖς ἰδιώμασι, κεχυμένην δὲ εἰς ἄπειρον τῷ ὑπερουσιασμῷ τῶν κατ' αὐτὴν ἐνεργειῶν, τῶν τε δημιουργικῶν, καὶ προνοητικῶν, καὶ τῶν λοιπῶν παιδεύειν καὶ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους εἰς τινα τοιαύτην πολυμερή κοινωνίαν ἔνθεον, ρις'. Καὶ οὕτως ἐκεῖνοι τρία νοοῦντες τὸ ἕν, οὐκ αφιάσι μὴ οὐχὶ συντόμως καὶ ἀχρόνως καὶ ἀκαρε! τὰ, ὡς εἴρηται, διῃρημένα συναιρεῖν· καὶ τοῦτο θάττον ήπερ φράσοι τις ἂν, ἐνταῦθα τὸ ἐν Τριάδα, ἢ τὴν Τριάδα μονάδα εἶναι. Καὶ τοίνυν διελόντες ὡς εἰ καὶ συμφυείς κλάδο: ἀλλήλων ἐχόμενο: καὶ οἷον συμπεφυκότες, ἅμα διαστῶσιν εἰς ὅσον ἐδέσθαι, καὶ αὐτίκα εἰς συμφυίαν δραμοῦνται τὴν πρότερον, οἱ αὐτοὶ καὶ εἰς νοῦν τὸν κατ᾽ ἄνθρωπον καὶ εἰς λόγον τοιοῦτον, καὶ εἰς πνεῦμα στοίχῳ τοιούτῳ σύμπνουν καὶ σύνδρομον, προβιβάζουσι τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος νόησιν· καὶ ἐξεικάσαντες τῇ καθ' ἡμᾶς καλῇ Τριάδι ταύτῃ τὴν πάντιμον ἐκείνην καὶ ὑπέρτιμον, ἐνάγουσι κατανοεῖν ἡμᾶς ὡς δυνατὸν ἐκ ταύτης, πῶς καὶ ἐκείνη καὶ τρία ἐστὶ καὶ ἕν. Ὅτε γὰρ ἐν ἡμῖν πατὴρ νοῦς, καὶ ὁ ἐν αὐτῷ λόγος, καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ καὶ δι᾿ αὐτοῦ πνεῦμα, τρία καὶ ὄντα καὶ μετρούμενα εἰς ἕν τι συννεύουσιν ἀχωρίστικ, καὶ ὁ μέγιστος Πατήρ, καὶ ὁ ἁγιώτατος αὐτοῦ Λίγος, καὶ τὸ πανάγιον Πνεῦμα, ὁμοίῳ δή τιν 146. Et sic illi quod unum est tria cogitantes, non omittunt quin statim continuoque ac subito ea quæ, sicut dletum est, sunt divisa, ad unum reducant; et hoc citius quam diceret aliquis id unum Trinitatem vel hanc Trinitatem esse monadem. Ideoque distinctionem facientes, sicut mutuo rami œonsubstantiales et veluti congeneres, simul sepa- ·rentur quantum satis est ut videantur, et statim ad primam cohæsionem recurrant, iidem ad mentern humanam ac rationem et spiritum in eodem ordine conflautem et concurrentem, sanctæ Trinitatis conceptum producunt; et, adumbrata per hu ·jusmodi pulchram in nobis Trinitatem illa veneranda atque colendissima, nos inducunt ad cogitandum, ut possibile, per istam, quomodo sit hæc tria simul et unum. Cum enini in nobis pater animus, et in ipso ratio, et ex ipso et per ipsum spiritus, quæ tria sunt et mensurata, in aliquid unum inseparabiliter conspirant, maximus etiam Pater et sanctissimum ejus Verbum, et sacratissimus Spiritus, aliquo simili modo sane concipiuntur. Ο τρόπῳ καταλαμβάνονται· ἐν δὲ πάντως ἡ Τριάς Unum autem prorsus est ista Trinitas, et tria uac monas, non juxta quæ sunt in nobis habentia causam producta, facia; omnium vero nostrum et rerum quæ sunt sursum et infra, ipsa certe et sola proprie causa. 117. Ει postquam ita propemodum, non secundum homines, sed angelorum linguis, locuti erant sancti, vel potius, auctore Deo, talia constituerant, sicut nobis ex divinis sacrisque Scripturis colligere datur, aliter etiam nobis in mentem eamdem philosophiam recte simul ac sapienter inducere studebant. Ponebant quidem, ut aliquam domum, maximum mundum, et tres ibi suspendebant hypothesi lampades, sanctam trifulgentem Trinitatem. flas autem lampades contuebantur privatim nitentes et domum illuminantes; exinde vero claritates et radiationes excogitabant mutuo, per se · venientes et cooperantes, unum efficere bonum sapremum et finale, hospitii administrationem per ·¡lluminationem et pragmaticam ostensionem, in `cujus gratiam tales accensæ fuerant lampades; et hujusmodi exemplo docebant, unam compositamque sanctæ Trinitatis operationein, ut neque trinum per confusionem in ea velaretur, sed manifeste pateret; et operatio, quin esset communis et inconSusa, non Impediretur. Sunt quidem sapientissima sublimiaque, præter alia multa, talia documenta, necion rectarum cogitationum inventa, sed ipsa tamen breviora sunt ac corporalia taliaque que αὕτη, καὶ τρία ἡ μονάς, οὐ κατὰ τὰ ἐν ἡμῖν τὰ αἰτιατά, τὰ παρηγμένα, τὰ ποιητά· πάντων δὲ καὶ ἡμῶν καὶ τῶν τε ἄνω καὶ τῶν κάτω, αὐτὰ δὴ καὶ μόνα κυρίως αίτια. ριζ'. Καὶ οὕτω πως οἱ ἅγιοι οὐ κατ' ἀνθρώπους λαλήσαντες, ἀλλὰ γλώσσαις ἀγγέλων, μᾶλλον δὲ θεοπαραδότως τὰ τοιαῦτα καταστήσαντες, ὡς ἔστιν ἡμῖν ἀναλέγεσθαι ἐκ τῶν θείων καὶ ἱερῶν Γραφών, ἐφιλοτιμήσαντο ἐμβιβάσαι ἡμῖν εἰς νοῦν καὶ ἄλλως τὴν τοιαύτην φιλοσοφίαν εὐθυβόλως ἅμα καὶ σοφῶς ο ὡς οἶχον μέν τινα υπερθέμενοι τὸν μέγιστον κόσμον, λύχνα δὲ οἷον ἐπανάψαντες ὑποθετικώς τρία, τὴν τρίφωτον ἁγίαν Τριάδα· καὶ τοὺς μὲν λύχνους ἰδίᾳ θεωροῦντες ἐκλάμποντας καὶ τὸν οἶκον φωτίζοντας· τὰς δὲ ἐκεῖθεν λάμψεις καὶ ἀκτινοβολίας φιλοσο φοῦντες δι' ἀλλήλων ἠκούσας καὶ συνεργούσας, ἐν ποιεῖν ἀγαθὸν καιριώτατον, καὶ σκοπιμώτατον τελι κῶς, τὴν τοῦ ὁσπητίου διοίκησιν διὰ φωτισμοῦ καὶ καθυποδείξεως πραγματικῆς, ἦς χάριν τὰ τοιαῦτα λύχνα εξανήφθησαν, καὶ διδάσκουσι καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης παραδείξεως, τὸ τῆς ἁγίας Τριάδος μονα νέργητον συνεργάσμα, ως μήτε τὸ τριαδικὸν αὐτῆς ἐσκιάσθαι διὰ συγχύσεως, ἀλλὰ φανερῶς ἐκφαίνε σθαι· καὶ τὸ ἐνέργημα δὲ κοινωνικῶς καὶ ἀσυγχύ τως ἀνεπικώλυτον εἶναι αὐτῇ· καὶ εἰσὶ μὲν πάνδωρα καὶ τὰ τοιαῦτα πρὸς μυρίοις άλλοις διδασκάλια καὶ ὑψηλὰ, καὶ διανοιῶν εὐθέων εὑρήματα, ταχύτερα δὲ καὶ αὐτὰ ὅμως, καὶ σωματικὰ καὶ οἷα με

ἔχειν πληροφορεῖν ἄνθρωπον πολυπράγμονα προς convincere nequeant hominem de inscrutabili comἀσυζήτητον κατάληψιν, εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Θεὸς ἀποκα λύψας τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν ἢ ἀμβλυωπούντων ἢ ἄλλως δυσωπουμένων τὴν πρὸς τὸν ἥλιον τῆς ἀλη θείας ανάβλεψιν, ἑαυτὸν ἐμφανίσει καὶ διδάξει τὰ ὑπὲρ ἀνθρωπικὴν κατανόησιν. Οὐκοῦν ἵνα μὴ ἀναγκασθῶμεν αὐτόχρημα μεταλαμβάνειν τὰ τῶν ἁγίων Πατέρων ἐξ ἀντιγράφων ερανιζόμενοι τὰ καὶ ἡμῶν δίχα έκδηλα εἰς ἔνδειξιν φανεράν τοῦ μίαν ἐν τρισὶ προσώποις εἶναι τὴν ἁγιωτάτην θεότητα, καὶ εἰκῆ φανεῖσθαι περὶ τὰ πᾶσιν εὐπόριστα, περιωρίσθω ἡμῖν ἕως ὧδε καὶ ὁ τοιοῦτος νοῦς· τὸ δὲ, ἔλαμψε φῶς ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος, διχώς νοητέον· ἡ γὰρ ὅτι ἀπετέλεσε λάμψιν φωτίζουσαν ψυχὰς ἡ χάρις του ἑορταζομένου Πνεύματος, ἢ ὅτι σήμερον ἐξέλαμψεν ἀνατείλαν φῶς οὐ τὴ σύνηθες, καὶ πρὸς αἴσθησιν, ἀλλὰ ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἵνα ταυτὸν εἴη φῶς ἐνταῦθα εἰπεῖν, καὶ χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Τροπάριον τρίτον τῆς δ' ᾠδῆς. η Χ. Τελεῖσθε πάντες τῇ θεαρχικωτάτῃ Οσοι λατρευταὶ τῆς τριφεγγοῦς οὐσίας· Υπερφυῶς τελεῖ γὰρ ὡς εὐεργέτης, Καὶ πυρσομορφο? Χριστὸς εἰς σωτηρίαν Ολην πος ίξων τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος. ριη'. Ἠθικεύεται ὁ μελωδός ἅμα παρόντι τροπερίῳ, καὶ τὰ τῆς ἑορτῆς φιλοσοφεῖ. Καὶ ἡ μὲν πρὸς ἦθος παίδευσις λέγει, ὅτι Πάντες ὅσοι ἐστὲ λατρευταὶ τῆς τριφεγγους οὐσίας τελεῖσθε, τουτέστι μύσται γίνεσθε, τελετὴν ἑορτάζοντες, καὶ οὕτω τελειοῦσθε τῇ τοιαύτῃ θεαρχικωτάτῃ ουσίᾳ· ἡ δὲ φιλόσοφος θεωρία πληροφορεί ότι ἡ τοιαύτη ουσία διὰ τοῦ Χριστοῦ, δς εὐεργέτης ὄντως ἐστὶν, ὑπερφυῶς τε τελεῖ ἤγουν μυεί, τουτέστι μυσταγωγεί διδάσκων, καὶ παιδεύων καὶ πυρσομορφοι οὐ πρὸς Ερύθημα αἰδοῦς εἴτε κάλλους, ἀλλὰ εἰς σωτηρίαν, πορίζων τοῖς μύσταις αὐτοῦ ὅλην τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος. Οὐ γὰρ ἀτελῆς ὁ Θεὸς, ὥσπερ οὐ την πληρεστάτην φύσιν αὐτοῦ ἢ ἄλλο τι τῶν κατ' αὖτὸν, καὶ περὶ αὐτὸν, οὕτως οὐδὲ τὴν εὐεργεσίαν καὶ τὴν χάριν τὴν ἐξ αὐτοῦ πρὸς τοῦ αὐτοῦ. Εἰ γὰρ και πάνω μικρὰ λαμβάνων προσίεται ὅς γε καὶ προσκυνήσει χαίρει τῇ κατ' ὀρθότητα καὶ εὐλογία εὐγνώμονι ὡς καὶ ὄντως εὐλογητός, ἀλλ' αὐτὸς μεγαλόδωρός ἐστιν, ὅτι καὶ ἐλευθεριότητος ἀπάσης, καὶ μεγαλοπρεπείας δεσπότης ἅμα καὶ παραδότης: καὶ ὁ τὸν ἀναμάρτητον ἄνθρωπον ὅλον ἑαυτὸν ἐκείνῳ ἀντιδίδωσιν εἶπερ ἄξιος τούτου γένηται. ριθ'. Ιστέον δὲ ὅτι προστακτικής τε ἐγκλίσεως τὸ τελεῖσθε, καὶ ὅτι μυστικῶς ἁγία ἡ τοιαύτη λέξις σύστοιχος τῇ τελετῇ, καὶ τῇ τελεταρχίᾳ, καὶ τοῖς τελεσταῖς τῶν μυστηρίων εκφάντορσι· τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ τελεῖ, ὅπερ ἀνωτέρω κεῖται. Αποκαρανοῦται δὲ, ὁ δή τις ἔφη, ταῦτα καὶ ὅσα τοιαῦτα, ὧν καὶ προεμνήσθημεν· σαφῶς δὲ εἰπεῖν κεφαλαιοῦται καὶ ἀφορᾷ εἰς τὴν κατ' ἄνθρωπον τελείωσιν, ἣν εὐπραγοῦσιν οἱ πρὸς ὀρθὴν ἀλήθειαν καὶ ὀρθότητα, οὐ μὴν εἰς κρίμα ἢ εἰς κατάκριμα, τὰ θεῖα μιμούμενοι· τάχα δὲ τοιαύτη τις ἔννοια καὶ τοὺς ἐν η prehensione curiosum, nisl Deus ipse revelans oculos debilium et eorum qui alias difficile sustinent solis veritatis intuitionem, semetipsum manifestet et ea quæ humanam superant intelligentiam doceat. Ιtaque ne reipsa cogamur ex rescriptis eruentes explicare dicta sanctorum Patruus, quæ sine nobis ad clare demonstrandum in tribus personis unam esse sanctissimam Deitatem manifesta sunt, vanique videamur circa res omnibus obvias, hucusque circumscribatur nobis hæc talis sententia. Hoc autem: Έλαμψε φῶς ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος, dupliciter intelligendnın: aut enim, quod claritatem animas illuminantem perfecit celebrati Spiritus gratia, vel quoul lodie luxit exoriens lumen non a8suetum, et sensibile, quod tamen est gratia saucti Spiritus, ut idem sit lumen hic dicere Spiritusque sancti gratiam. Troparium 3 odæ quariæ, Servitis omnes divinissimo principatui, Quot servi estis triluminis substantiæ. Supernaturaliter enim perficit ut benefactor, Et igneam formam Christus dat in salutem, Tolam porrigens gratiam Spiritus. 118. In præsenti quidem stropha poeta moraliter ac philosophice quæ sunt festivitatis tractat. Et quidem moralis instructio dicit: Quicunque substan - tiæ ter lucentis estis adoratores, initiamini, id est, mysta sitis mysteria celebrantes, et ita tali omnipotenti substantia consecramini. Philosophica vero theoria plenam facit fidem quod talis substantia per Christum, qui vere beneficus est, superius perficit, id est, initiat et sacris consecrat, docens et erudlens, et ignis formam ingerit, non juxta ruborem pudoris vel pulchritudinis, sed ad salutem, suis mystis omnem Spiritus gratiam præbens. Non est enim imperfectus Deus, sicut nec circa perfectissimam ejus naturam, vel aliud quid eorum ad ipsum respicientium, sic neque circa beneficentiam et gratiam quæ ex ipso et per ipsum est. Etsi enim vaide parva suscipiens concipiatur, qui facta secundum rectitudinem adoratione gaudet necnon benevola laude, quasi revera laudatus, ipae tamen in donis magnificus est, utpote qui cunctæ liberalitatis et magnitudinis est dominus et dalor, quique innocentem hominem totum seipsum illi vice sua tradit dum ille dignus hoc fiat. 119. Sciendum est autem imperativi modi esse vocem τελεῖσθε; mysticeque sanctam esse hanc locutionem quæ ejuslem est generis ac ή τελετή ει ἡ τελεταρχία, οι οἱ τελεταί, qui sunt mysteriorum interpretes. Tale est quoque verbum τελεί, quod superius habemus Αποχαρανοῦται autem, ut aliquis dixit, hac aliaque similia, quorumn memoriam fecimus vel, ut clarius loquar, summation dicuntur et spectant ad hominis τελείωσιν quam recte faciunt qui juxta reclam veritatem et orthodoxam Aden, non in judicium et condemnationem, divina imitan-

LUSTATHII THESSALONICENSIS METROPOLITE tur. Forte vero talis quædam sententia eos exornal τέλει σεμνύνει, ὅ ἐστι τοὺς ἀξιωματικούς, κατὰ τὸ qui in τέλει, id est in dignitate sunt secundum istud: Illis qui sunt in dignitate (τέλει) constituti, parebo, necnon forsitan bellici ordines hinc (τέλη) dicuntur propter illorum velut initiationem ad bonam compositionem, ob quam etiam de talibus quæstionibus liber honorabiliter taxtızdy dicitur. De voce autem, ἀρχικωτάτῃ jam scriptum est. Ουσία vero prorsus juxta communem formam bic sumitur, non ex quadam prævia, sed ex illa quæ in secundo versu posita est. 120. Λατρεύειν olim quidem pro servire sumebatur, et ideo λάτρης servus dicebatur, secumdum λα particulam augmentarian, οι τρείν quod est vereri taliter enim ad dominos servile genus affici oportet; siquidem δοῦλος (servus), secundum τὸ δέους ὅλος appellatur. Qui tamen aliter afficitur servus haud λάτρης, sed ἀτρεὺς vocari nom bilins vellet, scilicet veritus ne quoque tremens diceretur, secundum illum qui sic ob timorem luditur. Cum autem, o sodes, inveneris quemdam fornicationi vel avaritia λατρεύειν scriptum, bominem commiseresce risu dignum ac commiseratione tanquam idololatram sciens, eo quod talibus iniquitatibus servivit. Sciendum autem expressionem: ὅσοι λατρευταί, evidenter explicare hoc: • In his sancta Trinitati initiabuntur, o al segregatim soli omnes ipsius adoratores.. lluc vero: τριφεγγοῦς ουσίας, ex nominativo accentu acuto notalo consuetoque dictum est. Sicut πολυφεγγής, sic etiam est τριφεγγής substantia. Invenitur autem etiam alia dictione talis dictio in hoc: τρίφεγγον οὐσίαν glorificamus. Hoc autem fecit hiatus evitatio vitandaque asperitas, quæ, nisi sic modularetur, esset futura: τρίφεγγος autem ac τριφεγγής congruenter est ή τρίφωτος: lumen enim ac illuminatio simul est sancta Trinitas, juxta quam Jumine videbimus lumen, non autem in tenebris mundano modo. Prorsus inauditum vero est ac supernaturale unam substantiam esse τρι φεγγή, trilucentem; eo quod soli Deo, in Trinitate uni, specialiter hoe adjectivum competit. non τοῖς ἐν τέλει βεβῶν πείσομαι· καὶ τὰ πολεμικά δε τάγματα ίσως ἐντεῦθεν τέλη λέγοντας διὰ τὴν κατ' αὐτὰ ὡσανεὶ μύησιν τὴν ἐπὶ εὐταξίᾳ, δι' ἦν καὶ τὸ περὶ τοιούτων ὑποθέσεων βιβλίον σεμνώς τακτικὸν λέγεται. Περὶ δὲ τοῦ ἀρχικωτάτῃ προγέγραπται· οὐσία δὲ πάντως αὕτη ληφθεῖσα κατὰ τὸ ἀπὸ κοινοῦ σχῆμα ἐνταῦθα, οὐκ ἔκ τινος προηγησαμένου, ἀλλο ἐκ τῆς ἐν τῷ δευτέρω στίχω κειμένης ουσίας. ρκ'. Τὸ δὲ λατρεύειν πάλαι μέν ποτε ἀντὶ τοῦ δουλεύειν είληπτο, διὸ καὶ λάτρης ὁ δοῦλος ἐλέγετο, παρὰ τὸ λὰ ἐπιτατικὸν μόριον καὶ τοῦ τρεῖν ὁ ἔστι τὸ φοβεῖσθαι. Οὕτω γὰρ πρὸς τοὺς δεσπότας τὸ δοῦλον γένος διακείσθαι χρεών· ἐπεί τοι ὁ δοῦλος παρὰ τὸ δέους ὅλος εἶναι ὠνόμασται. Ο μέν τη ἄλλως διακείμενος δοῦλος, οὐ λάτρης ἀλλὰ ἀτρεὺς καλεῖσθαι ἂν εὐγενέστερον ἐθέλοι, ὡς οἷα δεδιὼν μὴ καὶ τρέσας κληθείη κατὰ τὸν οὕτως ἐπὶ δειλία και μῳδούμενον. "Οτε δὲ, ὦ οὗτος, εὕροις τινὰ γραφό μενον τῇ πορνεία λατρεύειν, ή τῇ φιλαργυρία, οίκτειρε τὸν ἄνθρωπον τοῦ μυκτηρισμοῦ, καὶ τῆς ἐλεεινότητος ὡς εἰ καὶ εἰδωλολάτρην ήκουσας, οἷα δεδουλωμένη κακίαις τοιαύταις. Ιστέον δὲ καὶ ὅτι τὸ ὅσοι λατρευταὶ διασαφητικόν ἐστιν εὐκρινῶς τοῦ, τελεσθήσονται τὰ τῆς ἁγίας Τριάδος, ἀλλὰ ἐπισ λέγξη, μόνοι πάντες οἱ αὐτῆς λατρευταί. Τὸ δὲ τριφεγγούς οὐσία;, ἀπὸ εὐθείας οξυτόνου συνήθους ἐκλήθη· καὶ ἔστιν ὡς ἡ πολυφεγγής, οὕτω καὶ ἡ τριφεγγής· εὑρίσκεται δὲ καὶ ἑτεροίας λέξεως ή τοιαύτη λέξις ἐν τῷ, τρίφεγγον οὐσίαν δοξάζομεν. Εποίησε δὲ ἐκεῖνο ἡ τῆς χασμωδίας ἀποφυγή, καὶ τὸ δυσμελὲ; εἰ μὴ οὕτω μεμέλιατο· τρίφεγγος δ και τριφεγγής ὁμολογουμένως ή τρίφωτο;· φῶς γὰρ ἅμα καὶ φῶτα ἡ ἁγία Τριάς, καθ᾿ ἣν φωτὶ φῶς θεώμεθα, οὐ μὴν ἐν σκότῳ κοσμικώτερον. Παράἄρξον δὲ πάντως καὶ ὑπερφυές μίαν οὐσίαν τριφεγγή εἶναι· διὸ καὶ μόνῳ τῷ ἐν Τριάδι ἑνὶ Θεῷ τὰ τοιούτον ιδιαζόντως εκείωται. 121. Sciendum est vero quod τρίφεγγος et τριφεγγής similitudinem habent ut άτερπος et οι άτερπος εἰ ἀτερπής; quorum unum quidem ponitur apud dicentem: Injucundæ miseriæ memoriam habuisse, alterum autem in, injucundam aulam, seu triste tabernaculum (ἀτέρπου διζύος ἀτερπέα αὐλήν. Hoc autem: ὑπερφυῶς τελεῖν, tuto dicitur. Quod enim aliquis ad summam artem iuitietur, nihil hoc habet supernaturale: quod autem aliquis mystice initietur, ut non solum ad Deum appropin quet vel accedat, sed et raptus ad Apostoli instar coram Deo sistat in altissimo, hoc supernaturale simul est, ac ineffabile continet beneficium. Ideoque huic: ὑπερφυώς τελεί (supernaturaliter initiat) recte subjectum est: εὐεργέτης, Christus scilicet. Verbum autem πυρσομορφοί simplicius ponitur pro: similes facit, sicut jam scriptum est, vel lu- ρκα'. Ιστέον δὲ ὅτι τὸ τρίφεγγος καὶ τριφεγγής ὁμοιότητα έχει πρὸς τὸ ἄτερπος καὶ ἀτερπής· ὧν τὸ μὲν κεῖται παρὰ τῷ εἰπόντι – ἀτέρπου δϊζύος ἐκλε λαθέσθαι – τὸ δὲ παρὰ τῷ φράσαντι - ατερπέα αυτ τὴν - ήγουν λυπηρὰν κατασκήνωσεν. Τὸ δὲ ὑπερφυῶς τελεῖν, ἀσφαλῶς εἴρηται· μυηθῆναι μὲν γάρ τινα πρὸς τέχνην ἄκριν οὐκ ἔχει τι ὑπερφυές· τελεσθῆναι δέ τινα μυστικῶς, ὡς οὐ μόνον ἐγγίσαι ἢ εἰσελθεῖν εἰς τὸν Θεὸν, ἀλλὰ καὶ παραστῆναι αὐτῷ ὑψοῦ ἀποστολικῶς ἀρθέντα, ὑπερφυές τε άμα ἐστὶ καὶ εὐεργεσίαν πλουτεῖ ἀνυπέρβλητον· διὰ τῷ ὑπερφυώς τελεί, καλῶς ἐπῆκται τὸ εὐεργέτης, ὁ Χριστὸς δηλαδή· τὸ δὲ πυρσομορφοί ἁπλούστερον μὲν ἀντὶ τοῦ, ἐξομοιοί πυρσῷ, καθὰ καὶ προγέγρα παι, ή λαμπρύνει τὴν τοῦ μύστου φύσιν. Μορφή γὰρ, ὡς προέφημεν, καὶ ἡ φύσις, ἢ καὶ τὸ πρόσωπον, καθά ποτε δεδόξαστο καὶ Μωϋσῆς τῇ κατὰ πρόσωπον

IN HYMNUM PENTECOSTAŁEK DAMASCENI. μανότητι, πιστὴν ἐκεῖνο τότε προδείξα, καὶ τὸ τῆς μεταμορφώσεως θαῦμα, ἐν ᾧ ὑπὲρ ἥλιον ἔλαμψεν δ Χριστός· ἔνθα τηνικαῦτα παρὼν καὶ ἐκεῖνος, ἔμα θεν εἰς πλέον ὅπως ὁ Θεὸς πάντα όσα έχει διανέμει καὶ τοῖς αὐτὸν θεραπεύουσι. Καὶ ταῦτα μὲν ἁπλούστερον περὶ τοῦ ὡς ἐῤῥέθη πυρσομορφοῦν. center initiati naturam reddit: forma nanque eet,´ut ante fait dietum, vel natura vel facios, sient olim clarifleatus est Moyses, facket illuminatione, credibile jam antea faciens illud et transfigurationis miraculum, in quo plusquam sol illaxit Christus; ibique simul astans ille magis didicit quomodo concta, quæcunque Deus habet, ipsi servientibus distribuat. Et hæc quidem simplicius de verbo, ut dicum est, παραμορφούν. οκβ'. Αλλως δὲ εἰς σωτηρίαν πυρσομορφοί & θεὸς τοὺς ἀληθεῖς αὐτοῦ λατρευτάς, ὡς μορφῶν · καὶ εἰδ ποιῶν αὐτοὺς εἰς πυρσών, ὅ ἐστι φανὸν καὶ φρυκτὴν τῷ ὄντι σωτήριον ὃς προκείμενος που η νήσου ἡ γῆς παραιγιάλου σωτήριος προλάμπει τοῖς ἢ ἀμφ γνοῦσιν ὅπου προέρχονται γῆς ἢ θαλάσσης, ἡ πτουμένοις κίνδυνον προφανή. Τοιοῦτοι δὲ πρὸς τοῦ Θεοῦ καὶ διὰ τὸν θεὸν, καὶ ἄλλοι μὲν μυρίοι ἔστι ἐλεήμονες ἐκεῖνοι τὴν ψυχὴν, καὶ οἰκτέρμονες, καὶ φιλάδελφοι, καὶ φιλάνθρωποι, καὶ πρὸ πάντων φιλόθεοι· μάλιστα δὲ οἱ βασιλεῖς καὶ οἱ προσεχῶς βασιλικοὶ, καὶ οἱ τῶν ἐπισκόπων δὲ εἰς ὑπέρπλεον· οἷς καὶ ἡ κλήσις ἐκ τοῦ περισκοπεῖν, καὶ οὕτω φυλάσσειν κεχάρισται· εἰ μήπου, ὅπερ μὴ ἐάσῃς, ὁ Κύριε, γίνεσθαι, ή σφοδρά καταιγὶς τὸν λαμ πτῆρα νοῦν αὐτοῖς ἀποσβέσει καὶ λόγον, ἢ κόνις ἐπαχλύτατα συγχέει τὸ ὀπτικὴν & συγκροτεῖ τὸν ἐπίσκοπον. ὀρθῶς οὖν οἶμαι καὶ οὕτω πυρσομορ φοῦν λέγεται ὁ ἐν Τριάδι Θεὸς εἰς τοὺς ὀρθῶς αὐτῷ· λατρεύοντας. ραγʹ. Ιστέον δὲ ὅτι ταυτόν φανόν, καὶ πυραν καὶ φρυκτών· καὶ ὁ φανὸς μὲν, ἂν καὶ πανὸν διὰ τοῦ ε γράφουσι τῶν τινες παλαιῶν, ἀπὸ τοῦ φαίνω φανε, τὰ λάμπων, γίνεται· ἐξ ἐκείνου δὲ φανίου ὑποκοριστικῶς τὸ παρ' ἡμῖν φανάριον. Ομωνύμου δὲ ὄντος τοῦ φαίνειν, ελέγετο γὰρ φαίνειν Αττικώς, καὶ τὸ ἐνδείκνυσθαι, ὅπερ ἦν εἶδο; κατηγορίας πεττάχωμα φιλοῦν λέγεσθαι δημοτικῇ λαλιά, φανός ἐσκώπτατό τις ᾿Αθήνησι δικῶν ἀπογραφεύς, ὡς οἷα φαίνων καὶ οὕτω βλάπτων τινάς· καί πως έχει ὁ τοιοῦτος τῷ συκοφάντη, δ καὶ αὐτὸς ἐκ τοῦ ἐπὶ συκῶν οὕτω φαίνειν ὠνόμασται· καὶ τοιοῦτον μέν τι ὁ φανὸς σωτήριος ὢν ὡς τὰ πολλά· ὁ δὲ φρυκτὸς φαίνει μὲν καὶ αὐτὸς, ὠνόμασται δὲ οὐκ ἀπὸ τοῦ ἔργου οὗ ἐπὶ σωτηρίᾳ ποιεῖ, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ὑπαναπρού σης αὐτὸν ὕλης, ἤπερ ἐστὶ πεφρυγμένα ξύλα είτε καὶ φρύγανα, καὶ παράγεται ἀπὸ θέματος τοῦ φρύγω φρύξω, ἐξ οὗ ῥῆμα πέφρυκται, ὅθεν καὶ φρυκτὸς ὁ ῥηθείς, καὶ φρύκτωρον, καὶ φρυκτωρία ή κατὰ τὸν φρυκτὸν φυλακή, ὡς ἀπό τοῦ ὡρῶ τὸ φυλάσσω. Τοιούτου δὲ ὄντος καὶ τοῦ φρυκτοῦ, καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ, ὁ πυρεός γνωριμώτερον μὲν ἐξωνός μισται, οὐ μὴν κάλλιον ήπερ ὁ φανός· καὶ ἔστιν εἰπεῖν ὡς πορρώτερον μὲν τοῦ κατὰ τὴν εὕρεσιν τῶν τριῶν σκοποῦ ἡ φρυκτές, ἀπὸ ὕλης ονομασθεὶς ὡς προσεχῶς, ἐῤῥάθη· ἐγγύτερον δὲ ὁ πυρσός, οἷα πῦρ αὐτὸ ὢν ἀποτελεσθὲν ἐκ τῆς τοιαύτης ύλης· ἔτι δὲ ἔγγιον, ὁ φανὸς, οἷα παρὰ τὸ φαίνειν γενόμενος, οὗ ἕνεκεν καὶ τὰ φρύγανα συνῆκται καὶ ὁ πυρσὸς ἀνῆπται ὡς φαίνεσθαι τοῖς ἀναγκαίως χρήζουσι, Β' 122. Aliter autem in salutem πυρσομορφοί Deus veros suos adoratores, ut configurans et specie similans illos ad πυρσόν, quod est, lucernam ac pharum revera salutarem; quæ sita ante insulam vel maritimam terram salutaris prælucet iis qui quo maris vel terræ progrediantur hæsitant vel Imminens periculum reformidant. Tales autem sunt a Den et per Deum, tum quidem mille alii animo misericordes et benigni, et fratrum amatores, et humani, et ante omnia erga Denm pii, sed presertim reges et propinqui principes et maxime qui de episcopis sunt; quibus nomen ex περισχοπείν et sic custodire gratiose donatum est; si non, quod ne sinas, Domine, feri, vel violenta tempe stas facem fulgentein ipsis mentem et rationem exstinguet, vel pulvis obscurans infundetur in ocufum qui constituit episcopum. Recte igitur, puto, sic etiam ignis formam dare dicitur Deus, în Trinitate unus, illis qui ipsum recte adorant. 125. Sciendum est porro idem esse φανόν εἰ πυρσόν εἰ φρυκτόν· ὁ φανὸς quidem, quem etiam πάνὸν perscribunt veterum aliqui, a φαίνω φανῶ, id est luceo, venit. Ex hoc autem demiuutive est φανίον quod apud nos est φανάριον. Homonymnum autem cum sit verbum φαίνειν (dicebatur enim Atrice φαίνειν convincere, quod unum erat accusationis genus, in populari lingus πιττάκωμα dici assuetum), φανός Athenis lusorie dicebatur quidam causarum Notarius, veluti clarificans et ita quosdum lædens. Et aliquo modo talis assimilatur sycophantææ, qui et ipse ex locutions ἐπὶ συχῶν οὕτω φαίνειν, appellatus est. Εt ita quidem est plerumque φανός σωτήριος • φρυκτός etiam ipse φαίνει, sed vocatur non ab opere, ubi salutariter agit, sed ex materia ipsum accendente, quæ est torrefacta ligna (zcypv γμένα ξύλα) sive crenula (φρύγανα) et deducitur Memate φρύγω φρύξω, ex quo dictus φρυκτός, et φρυκτωρον, et φρυκτωρία, quæ est secundum ob servationis facem custodia, velut ab opổ quod σει φυλάσσω. Τalis eum sint et verbum φρυκτές, ot verba quæ ab isto veniunt, è nupodę sæpius nominatur, non autem pulchriue est quam ὁ φανός. Dicendum autem quod ab inventionis trium scope, ἐφρυκτος, a materia.noninatus ut proxime vidimas, longius abest: propius autem est ὁ πυρσός, κεροια qui ignis ipse est, ex hujusmodi materia effectus; proxime vero est & φανός, ut a verbo φαίνειν το wiens, cujus causa cremia succenduntur es & mupσός accenshitur, ut quibus est opus kuceat.

424. Et exinde perficiatur quartum et ultimum et maxime necessarinm bis quibus opus est sive ❤avî sive opuxtų), salus scilicet intuentium ad hoc luminare. Quod autem et alias φανός seu fax elcitur absque siccala materia ignisque carbonarii expositione, manifestum est ex constructis tubis et vasculis, in quibus modicæ quædam faces per noctem sive cera sive oleo succenduntur, vitris, tanquam minutis linteaminibus, orbiculatim sanctorum faminibus, quibus talia lumina exstinguuntur. Cum vero fumus per diem sæpe procul idem prastat indicium ac plarus, et ipse salvificat, φανὸς aut lucerna dici potest et ille per catachresim, vel homonymiam, non juxta φαίνειν, quod est lucere, sed juxta alind commune palvety seu indicare, et ΕΑΠ ρκδ. Κἐντεῦθεν ἀποτελεῖσθαι τὸ τέταρτον, καὶ τελικώτατον, καὶ ἀναγκαιότατον τοῖς δεομένοις τοῦ εἴτε φανοῦ, εἴτε πυρσοῦ, τὴν σωτηρίαν δηλαδὴ τῶν ἀναβλεπόντων εἰς τὸ τοιοῦτον λαμπρόν. Οτι δὲ καὶ ἄλλως φανὸς ἀποτελεῖται δίχε φρυγανώδους ὕλης καὶ πυρὸς ἠνθρακωμένου ἐκφάνσεως, δῆλον δε ἐκ τῶν οἰκοδομητῶν χωρημάτων τε καὶ ἀγγείων, ἐν οἷς μέτριοι φανοί τινες νύκτωρ ἀνάπτονται εἴτε ἀπὸ νηροῦ φανία, εἴτε καὶ ἐλαδίου, θέλων ὅσα και τινος λεπτής οθόνης ἀντικειμένων κύκλῳ ταῖς τῶν ἀνέμων καταπνοεῖς. δι' ὧν τὰ τοιαῦτα φῶτα σβέννυνται. Ε: δὲ καὶ καπνὸς ἡμερινής πόρρωθεν δηλοῖ πολλάκις ἐπόσα καὶ ὁ πυρσός, καὶ σώζει καὶ αὐτὸς. δύναται φανὸς καὶ ἐκεῖνος ονομασθῆναι καταχρήσεως λόγω, ἢ ὁμοιωνυμίας, οὐ παρὰ τὴ φαίνειν δ ἐστι λάμπειν, ad lucem conducere, quod proprie dictus φανός και ἀλλὰ παρὰ τὸ κοινῶς ἑτεροῖον φαίνειν, ήγουν δεικνύειν pharus. 125. Considerandum autem est aliunde an istos famos, salutis per diem locos, vel alio modo siguiferos in insulis aut in aliis locis, recte φανούς vel φρυκτούς vel πυρσούς aliquis dicere possit. Forte enim, non invento meliore nonine, nigrum hunc fumum appellare pavóv ausit aliquis ob lucentem ignem, cujus signum fumus cum sit, rem colorat in nigrum elevatus: propter eandem vero causam πυρσόν eumdem fumum vocabit, φρυκτόν tamen vel φρύχωρον hunc appellare quis verebitur: non enim ex fricta materia necessario producitur iste fumus, ut apud poetam sunt opúyava; sed potius viridi ligno sub ignem aggeratiın immisso solet surgere ille fumus. Ast quidem nos velut e f»mo, quod dicitur, exeamus ex hoc sermone; sufficienter explicato verbo πυρσομορφοί, quod est informat tanguam in πυρσόν. 126. Sciendum est etiam quod ex vnce nũp nupdy venit πυρρός duplicata sine mutatione liutera p, qua in semisonum σίγμα οι πυρσός, ex quo verbum πυρεομορφοί: non autem obscurum est quod vir πυρρός et mulier πυρρά dicuntur, qui sunt etiam 2 ῥόδῳ ῥόδεοι; invenitur et πυρσή coma quæ est πυρρά. Sic autem etiam proprium nomen Πύρρος cum accentu penultimo ad distinctionem adjectivi cum accentu ultimo historia monstrat. Πορίζειν autem idem est ac praestare, factum vel a voce πόρος, ex qua venit έμπορος et consortia verba; vel a πόροις, ex quibus, ut plerumque obscuris, nobis utilia proveniunt; vel a verbo πόρρω, unde quoque est Bolice πόρσω ει πορσύνω. Verbum tamen ἐκπορίζειν quamlam expulsionem ac expensam ostendit. Sic enim ignis in hiemis tempore accedens ad vulum, tristitiam ἐκπορίζει, id est, eximit, abigit, evacuat. Est ibi metaphora a sudantibus, quorum corporales pori superfluum humorem colant, Sic autem etiam fures apte dicerentur ἐκπορίζειν aliena. Alias autem, ut rem accurate exponamus, quemadmodum apud antiquoς εξαίσιον et Εκδικον, καὶ εἰς φῶς προάγειν ἐκεῖνα ὁπόσα καὶ ὁ κατὰ κυ ριολεξίαν φανός. ρκε'. Σκοπητέον δὲ καὶ ἄλλως εἰ καὶ τοὺς μεθ' ἡμέραν σωτηρίους τόπους καπνούς, ἢ ἄλλον τρόπο σημειώδεις νησιωτικούς τυχὸν ἢ καὶ ἐν ἄλλοις ὡς εἰκός τόποις, δυνήσεται τις φανούς ὀρθῶς ἡ φρυ στοὺς ἢ πυρτοὺς εἰπεῖν. Ἴσως γὰρ ὁ μὴ ἐκ τοῦ προχείρου εύπορηκώς κρείττονος ονόματος τολμήσει ἂν καὶ τὸν μέλανα καπνὸν ἐκεῖνον φανὸν ὀνομάσας διὰ τὸ φανῆν πῦρ, οὗ σημεῖον ὁ καπνὸς ὤν, χρώζει τὴν ἀέρα εἰς μελάντερον ἐξαιρόμενος. Διὰ τὴν αὐτὴν δὲ αἰτίαν καὶ πυρσὴν τὸν αὐτὸν καπνὸν καλέσει· φρυκτόν μέντοι ἡ φρύκτωρον εὐλαβηθήσεταί τις ή Ο ὀνομάσας αὐτόν. Οὐ γὰρ φρυκτῆς ἐξ ἀνάγκης ύλης ἐξαναδίδονται καπνός τοιοῦτος ὁποία παρὰ τῷ ποιητή - κάγκανα ξύλα – καὶ τὰ ἐπ᾽ ἀληθείᾳ φρύγανα, χλε ροῦ δὲ μᾶλλον ὑλαίου υποκειμένου πυρὶ ὀχλουμένου, ἀναθρώσκειν φιλεῖ ὁ χρήσιμος ἐκεῖνος καπνός. 'Αλλ' ἡμεῖς μὲν ὡς ἐκ καπνοῦ, ὁ δὴ λέγεται, ἀπέλθωμεν τοῦδε τοῦ λόγου, αρκούντως διασκευάσαντες τὸ πυρ σομορφοί, ὅπερ ἐστὶ, μορφάζει ὡς εἰς πυρσόν. ρκς'. Ιστέον δὲ καὶ ὅτι ἐκ τοῦ πῦρ πυρὸς γίνεται πυρρός, διπλασιασθέντος τοῦ ἀμεταβόλου ᾖ, ᾧ εἰς ημίφωνον τὸ σίγμα γίνεται πυρσός, ἐξ οὗ τὸ πυρσο μορφος· οὐκ ἄδηλον δὲ ὅτι καὶ πυῤῥὸς ἀνὴρ καὶ γυνὴ πυρὰ λέγονται οἱ καὶ ἀπὸ τοῦ ῥόδου ῥόδεα.. Εἴρηται δὲ καὶ πυρσή θρίξ ή πυῤῥά. ὡς δὲ καὶ Πύρρος κύριον όνομα βαρυτόνως πρὸς διαστολὴν τοῦ επιθέτου ὀξυτόνου ἡ ἱστορία δηλοί. Τὸ δὲ πορίζει» ταυτόν ἐστι τῷ παρέχειν, γενόμενον ἢ ἀπὸ τοῦ πόρου ἐξ οὗ ὁ ἔμπορος καὶ τὰ κατ' αὐτὸν, ἢ ἀπὸ τῶν πόρων, ὧν ἀδήλων ὡς τὰ πολλὰ ὄντων ἐξίενται τὰ χρηστὰ ἡμῖν, ἢ καὶ ἀπὸ τοῦ πόρρω βήματος ἐξ οὗ καὶ τὸ πάρσω Αιολικὸν, καὶ τὸ πορσύνω. Τὸ μέν τοι ἐκπορίζειν ἐξαγωγήν τινα δηλοῖ καὶ δαπάνην. Οὕτω γὰρ πῦρ τῷ γυμνητεύοντι προσὸν ἐν καιρῷ χειμῶνος, ἐκπορίζει τὰ λυποῦντα, τουτέστιν ἐξάγει, ἀπάγει, εκκενοί· καὶ ἔστιν ἐνταῦθα ἡ μεταφορὰ ἐκ τῶν ἱδρούντων, ὧν οἱ κατὰ σῶμα πόροι διηθοῦσι τὸ περιστὸν ὑγρόν· οὕτω δὲ καὶ φῶρες λέγοιντο ἂν ἀστείως ἐκπορίζειν τὰ ἀλλότρια· ἄλλως δὲ πρὸς ἀκρίβειαν παραδούναι, ώσπερ παρὰ τοῖς παλαιοίς μὲν ἐξαίσιον, καὶ ἔκδικον τὸ ἔξω τοῦ αἰσίου καὶ τοῦ

δικαίου, ὡς οἷον στέρησιν δηλούσης τῆς ἐκ προθέ- quod extra conveniens ac justitiam est, signi σεως· παρὰ δὲ τοῖς ὕστερον ἐξαίσιον κατ' ἐπίτασιν καὶ ἔκδικον τὸ λίαν, πάνυ αἴσιον καὶ δίκαιον· οὕτω καὶ ἐκπορίζειν ἦν μὲν ὅτι τὸ μὴ πορίζειν, ἀλλὰ ἀπάγειν· οἱ δὲ ὑστερογενείς ρήτορες εἰς ταυτὸν τὸ πορίζειν ἄγουσι καὶ τὸ ἐκπορίζειν, ὡς δηλοῖ καὶ τὸ, παρασκευήν τροφῆς ἐκπορίζει, ὅ ἐστι δαψιλῶς χου ρηγεί. 8' Αδῆς ἐ' εἱρμός. ΧΙ. Λουτήριον κάθαρσιν ἀμπλακημάτων Πυρίπνοον δέξασθε Πνεύματος δρόσον, Ο τέκνα φωτόμορφα τῆς Ἐκκλησία;" Νῦν ἐκ Σιὼν γὰρ ἐξελήλυθε νόμος, Η γλωσσοπυρσόμορφος Πνεύματος χάρις. ραζί. Πρὸ βραχέων λουτροῦ θείου μνησθεὶς ὁ καλὸς οὗτος μελῳδὸς, καὶ ὀλίγον ἀποστὰς ἐκείνου, Επανέκαμψεν ὡς οἷά τις φιλόλουτρος πάλιν ἐπ' αὐτό· καὶ οὐ διαπετάννυσι μὲν ὅλην τροπικῶς τὴν εἴσοδον, ὡς ἐκεῖ ἐνε βάθυνεν, εἰπὼν τὴς Ομβροβλυτείς μας μείθρον, καὶ ἑξῆς: Προκύψας δὲ ἄλλως εἰς ὅσον ἡρέμα κανταῦθα προσάψασθαι τοῦ ἀγαθοῦ, ἐπιστρέ φεται εἰς τὰ ἐκκλησιαστικὰ τέκνα, καὶ προκαλεῖται αὐτὰ καθήρασθαι, λελουμένα μὲν ἤδη ὄντα καὶ οὕτω φωτόμορφα, δεόμενα δὲ ὅμως καὶ εἰσαεὶ τῆς αὐτῆς χάριτος, ἣν οὐδέποτε ὀκνήσει ὁ φιλότιμος Χριστιανὰς ἐπιτείνεσθαι ζητεῖν ἐκ Θεοῦ. Φησὶν οὖν τοιαῦ τα· ' τέχνη φωτόμορφα ἐκκλησιαστικά, δέξασθε κάθαρσιν ἀμπλακημάτων λουτήριον, ήγουν ἀπο λούουσαν ώς οἷον ῥύπον πολὺν καὶ οὕτω βαρύν, τὰ ἐν ἡμῖν ἁμαρτήματα· ᾗ δὴ καθάρσει πλυνάμενοι, " καὶ ὡσεὶ ἔριον λευκανθήσεσθε, τῇ τοῦ Θεοῦ σκηνῇ χρησιμεύοντες, καὶ ὑπὲρ χιόνα ἧς πολύ τι καλὸν τοῖς ἐπὶ γῆς τὸ ἀποτέλεσμα ἐν καιρῷ. Ποίαν δὲ λέγω κάθαρσιν; Τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος πυρίπνοον δρόσον· ἦν αὐτίκα Σιωνίτην νόμον έρμηνεύσει, είν τών· Νῦν γὰρ ἐκ τῆς περικλύτου Σιών, ἧς πλεῖ. στος λόγος πανταχοῦ τῆς γῆς, ἐξελήλυθε νόμος. Ποιος ἐκεῖνος νόμος; Η χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ή, ὡς εἴρηται, γλωσσοπυρσόμορφος. ficat, privationem ostendente propositione ex; apud recentiores autem εξαίσιον est cumn Intensione et Εκδικον cum amplitudine, quod omnino conveniens et justum est: ita etiam ἐκπορίζειν erat olim non præstare, sed abducere; sed posteriores rhetores in unum redigunt πορίζειν et εκπορίζειν, ut illud ostendit: preparationem cibi ἐκπορίζει, quod est laute proponit. Hirmus oda 5. Solubilem purgationem criminum, Ignitum accipite Spiritus rorem, Ο Alii luciformes Ecclesia: Nunc enim ex Sion exivit lex, Igneæ lingua forma, Spiritus gratia. 127. Paulo ante divini lavacri mentione facta paululumque præterita bonus poeta noster ut homo balnei cupidus, ad illud iterum redit. Non explicat quidem tropologice totum aditum, sicut illic profunde penetravit dicens: Tanquam imbrem mihi fluentem immittis, et reliqua; sed alias inclinationo facta tanquam ad paululum hujus boni hic etiam delibandum revertitur ad Ecclesiæ filios, et illos hortatur ut se purificent, jam lavati et illuminati, sed tamen adhuc in perpetuum eadem egentes gratia, quam fervens Christianus a Deo postulare nunquam pigre curabit. Hæc igitur dicit: 0 illuminati Ecclesiæ filii, purificationem peccatorum accipite, abluentem veluti sordem multam et profundam, quæ sunt in nobis peccata: hac purificatione lavati, sicut lana dealbamini, Dei tabernaculo servientes, et super nivem, cujus in tempore opportuno effectum est aliquid valde bonum his quæ sunt super terram. Qualem autem dico purificationem? Iniferum sancti Spiritus rorem; quem continuo Sioniticam legem interpretabitur, dicens: 'Nunc enim ex inclyta Sion, cujus plurimus est abique Lerrarum sermo, venit lex. Quænam ista lex? Gratia sancti Spiritus, quæ, sicut dictum est, ignis et linguæ figuram gerit. ρκη. Ιστέον δὲ καὶ ὅτι τοῦ ἐνταῦθα λουτηρίου 128. Sciendum autem etiam est quod ibi λουτηπαράφρασις εἶναι δοκεῖ τοῦ ἐν τῇ τετάρτῃ ᾠδῇ ρίου paraphrasis esse videtur divini lavacri in θείου λουτροῦ. Καὶ τοίνυν τὸ μὲν θεῖον ἢ τῶν quarto carmine commemorati. Itaque verbum diἀμπλακημάτων κάθαρσις περιφραστικῶς ἑρμης νίκum peccatorum purificatio circumlocutione invinum νεύει· θεῖον δὲ αὐτὴ πάντως οὖσα λουτρόν· τὴν δὲ terpretatur, cum ipsa sit omnino divinum lavaἐκεῖ ζέσιν τοῦ Πνεύματος, ἡ ἐν τῷ εἰρμῷ τούτῳ λέξις ἐμφαίνει τοῦ πυρίπνοον· ἡ δὲ δρόσος τὸν ἐκεῖ ὁμόρον καὶ τὸ ῥεῖθρον· οὐ γὰρ ἕτερογενῆ ὁ ὄμβρος καὶ ἡ δρόσος, καθὰ οὐδὲ τὸ ῥεῖθρον. Τὸ δὲ ἐφεξῆς φῶς καὶ ὁ πυρσὸς τὰ ἐν τῷ τρίτῳ καὶ πέμπτῳ στίχῳ λάμποντα, σεμνύνουσιν ὑπὲρ τὴν ᾠδὴν ἐκείτην, τὴν φωτεινὴν κατὰ Πνεῦμα κάθαρσιν, εἴτουν ἀπόλαυσιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν τέκνων· ἅμα δὲ τὴν εἰρημένην δρόσον τοῦ Πνεύματος αμα οὖσαν τοῖς τέκνοις τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ χαρακτῆρος τῆς πέμπ πτης κατὰ τὸν Ἡσαΐαν ᾠδῆς ἐνθυμητέον εἶναι· καθα καὶ τὸ φῶς ὁ προλάμπει τῶν εἰδότων ὅσα προστάσσει ὁ Θεός· οὗ φῶς τὰ προστάγματα ἐπὶ τῆς γῆς. Ὁ δὲ πυρσὸς ὁ εἰρημένος ἐν τῷ πυρσό crum. Fervorem autem illic Spiritus, dictio πυρί πvoov in hoc nexu demonstrat. Hic ros imbrem illıc et fluentum denotat: non enim alieni generis sunt imber et ros, sicut et fluentum. Lumen et fax quæ postea tertio quintoque versu lucent, in illo carmine purificationem secundum Spiritum lucidam, sive bliorum ecclesiasticorum purgationem exorn.t. Simul autein oportet ut meditemur prædictum Spiritus rorem, qui filiis Ecclesia remedium est, charactere quinti secundum Isaiam carminis esse; sicul et lumen, quod prælucet videntibus quantum præcipit Deus, cujus lumen sunt præcepta super terra. Dicta vero fax πυρσός, in voce πυρσόμορ ços contenta, non absque verisimilitudine dici

potest et ipsa ex eodem carmine cluxisse, faciente μορφος οὐκ ἀπεικότως καὶ αὐτὸς ῥηθείη ἂν τῆς memoriam ignis, qui consumitadversantes nobis. Et quidem tale est istud. 129. Dicta vero balnearia purificatio dicitur ad distinctionem ab aliis sanctis purifcationibus, quales sunt hæc quæ fit per exomologesim, hæc per pœnitentiam de malefactis, hæc per morales virtutes. Novimus autem et illum qui carbone circa labia spiritualiter purificatus est. Purificabatur etiam aliquis qui zelum habuerat erga Deum, et qui de illo testimonium reddiderat, vel aliud quid simile bonum fecerat. Horum autem omnium principium est balnearius et igne afflatus traditus ros Spiritus sancti. Ros quidem cognominatus, et quod desursum tanquam irrigat ac pinguefacit pulchras paradisi plantas (bonos homines), easque vocat ad fructuum abundantiam; igneflatus autein dictus, ob renovationem spiritualis potentiæ per illum et secundum illum factam; quatenus hac potentia aqua consumit ea quæ a Deo præscribuntur, et flamma irrigat quæ salute digna sunt; ita ut sit ideo, juxta poetam, ros ignedalus sancti ros Spiri tus, idemque sit roriger ignis cum spiritali fervore, sicque balnearius ad decoram animæ purificationem. 130. Vox ἀμπλάκημα etiam feminine αμπλακία, venit a locutione ἀνάπαλιν ήκειν, eo quod non re ctam vivendi sequitur viam peccator, sed tanquam retrorsum a rectitudine peccaus recedit. Πυρίπνοον synthesis est locutionis πῦρ πνέειν, non flammeum, quod ex aere inflammato est, ita ut aliquis eo plem nus, ignem sicut chimara vel catoblepas spiral, sed quale viros apostolicos angelice iufammavit ad divina mysteria; cujusque linguæ ignite (γλωσσοπυρσόμορφοι) erant symbolum. Not deinceps quod τὸ περίπνοον et ejus masculinum genus accentu notentur in antepenultima; vox autem per syncopen trisyllaba πυρπνόος in penultima habet accentum; sicut et ex illis paulo pυει ὁ πυρίπνους et adverbium πυρπνέως. Hic autem etiam exoticum vide cogitatum sacro hymnographo traditum ad hymnum spiritualem: dictum enim πῦρ πνέειν (ignem spirare) quod initio fuit adinventum de Lauris Colchicis et de chimæra Lyciaca, ut ignem spirantibus traditis, sibi nunc solerter proprium fecit, ignis illius, ut ita dicam, ficti et extranei lampade mystice accensa dicataque sancto Spiritui; per quem balneariam purificationem fidelibus perfecit. Quod si vero posterius aliquis dictus est ob eloquentiam vim ignis spirasse, vel aliquo modo simile est febri ferveus, pro: pathetice locutus est, tropi a sunt ista, quod nee anagogice expressa et excelsa. Hic quoque notandum est quod πυρπνόος turus et πυρπνόος himara recte aculo touo siguantur ob actionem quam ostendunt, quemadmodum in hac dictione: mulier πρωτοτόκος: hæc enim primum parit, et illi spirant ignem. Porro πυρίπνοος ros ad passionem resolvitur, sicut et αὐτῆς ᾠδῆς ἐκλάμψαι, πυρός μεμνημένης 8 κατεσθίει τοὺς ὑπεναντίους ἡμῖν. Καὶ τοιόνδε μὲν καὶ τόδε. ρκθ'. Ἡ δὲ εἰρημένη λουτήριος κάθαρσις πρὸς διαστολὴν ἄλλων εἴρηται ἁγίων καθάρσεων· ὁποία καὶ ἡ δι' ἐξομολογήσεως, καὶ ἡ διὰ μετανοίας τῆς ἐπὶ κακοῖς, καὶ ἡ δι' ἀρετῶν ἠθικῶν. Οίδαμεν δὲ καὶ τὸν καθηράμενον ἄνθρακι νοητῶς τὰ χείλη· ἐκαθήρατο δέ τις καὶ ζηλώσας ἐπὶ τῷ Θεῷ, καὶ ὁ μαρτυρήσας ὑπὲρ ἐκείνου, ἢ ἄλλο τι ποιήσας αγαθὸν ὅμοιον. Τούτων δὲ πάντων αἰτία ἡ νῦν παραδε δομένη λουτήριος πυρίπνοος δρόσος του Πνεύματος" δρόσος μὲν ὀνομασθεῖσα διὰ τὸ ἄνωθεν οἷον ἐπομβρεῖσθαι καὶ πιαίνειν τὰ καλὰ τοῦ παραδείσου φυτά, τοὺς ἀγαθοὺς ἀνθρώπους, καὶ ἐκκαλεῖσθαι αὐτὰ εἰς πολυκαρπίαν· πυρίπνους δὲ διὰ τὸ κατ' αὐτὴν καὶ δι' αὐτῆς καινότροπον τῆς πνευματικής δυνάμεως καθ' ήν ὕδωρ τε φλέγει ἅπερ ἐπιτάσσεται θεόθεν, καὶ φλὸς δροσίζει τὰ σώζεσθαι ἄξια· ὡς εἶναι διὰ τοῦτο καὶ δρόσον πυρίπνων τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, κατὰ τὸν μελῳδὸν, καὶ πῦρ τὴν αὐτὴν δρυσερὸν ἅμα ζέσει πνευματικῇ, καὶ οὕτω λουτήριον ἐπὶ καλές ποιῷ καθάρσει ψυχῆς. ρλ'. Τὸ δὲ ἀμπλάκημα καὶ ἀμπλακία λέγεται θηλυκῶς· γίνεται δὲ παρὰ τὸ ἀνάπαλιν ἔκειν, ἐπεὶ μὴ εὐθυπορεῖ κατὰ βίον ὁ ἁμαρτωλός, ἀλλὰ τῆς ὀρθῆς ἁμαρτάνων ἀναχωρεῖ ὡς οἷον ἔμπαλιν. Τὸ δὲ πυρίπνοον συνθεσίς ἐστι τοῦ πυρπνέειν, οὐ φλόγεων τὸ ἐξ αέρος ἐμπύρου ἵνα τις ἐμφορηθεὶς αὐτοῦ, πῦρ πνέη δίκην χιμαίρας ή κατώβλεπος, ἀλλὰ ὁποῖον τοὺς ἀποστόλους ἀγγελικῶς ἐξεφλόγωσεν εἰς λει τουργίας θείας, οὗπερ αἱ γλωσσοπυρσόμορφο γλώσ και σύμβολον. Ιστέον δὲ ὅτι τὸ μὲν πυρίπνοον καὶ τὸ ἀρσενικὸν αὐτοῦ προπαροξύνεται· τὸ δὲ κατά συγκοπήν τρισύλλαβον ὁ πυρπνόος παροξύνεται, ἐκ τούτων δὲ μετ' ὀλίγα ὁ πυρίπνους, καὶ ἐπίρρημα τὸ πυρπνόως. Ορα δὲ κανταῦθα νόημα εξωτερικὴν παραδεχθὲν τῷ ἁγίῳ μελῳδῷ εἰς ὕμνον πνευματικήν, Τὸ γὰρ πῦρ πνέειν τὴν ἀρχὴν ἐπὶ ταύρων Κολχι κῶν, καὶ ἐπὶ χιμαιρας τῆς Λυκιακῆς λογοποιηθέν, ὰ δὴ ζῶα πυρπνόα παραδέδονται, ᾠκειώσατο νῦν δεξιῶς πυρός, ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἐκείνου πλαστού ἀλλοφύλου εναύσας μυστικῶς λαμπάδα καὶ ἀναθεὶς τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, δι' οὗ λουτήριον κάθαρσιν ἐξήρ τισε τοῖς πιστοῖς. Εἰ δὲ ἐν τοῖς ὕστερον μένος πυρὸς πνέειν τοῦ κατὰ ῥητορείαν ἐῤῥέθη τις, ή πυρετῷ ζέων ὅμοιόν τι ἐπὶ τῷ πάθει ἐλάλησε τροπικὰ ταῦτα, οὐ μὴν ἀναγωγικῶς γραφικὰ καὶ ὑψηλά. Επισης μαντέον δὲ ἀναγκαίω; ἐνταῦθα ὅτι πυρπνόος μὲν ταῦρος, καὶ πυρπνόος χίμαιρα, ὀρθῶς ὀξυτονοῦνται δι' ἣν δηλοῦσιν ἐνέργειαν, ἀναλόγως τη γυνή πρω τοτόκος· ἐκείνη τε γὰρ πρώτων τίκτει, καὶ αὐτὰ πυρπνέουσιν. Η μέντοι πυρίπνοος δρόσος εἰς πάθος ἀναλύεται, ὡς καὶ ὁ πρὸ δύο συλλαβών ὀξυνόμενος παῖς· ἐκ πυρὸς γὰρ αὐτὴ ἀναπνέεται ἀτμιδουμένη, καὶ σχεδόν τι δρόσος οὖσα· οὐ γὰρ

παρενοχλεῖ ὡς αυτόχρημα κῦρ, ἀλλὰ θερμαίνει ὁ παῖς acuto notatur accentu pro duabus syllabis: ex παρήγορα ὡς οἷα λουτήριος. igne scilicet iste spiratur vaporatus, cum adbuc fere sit ros: non enim obturbat ut ipsemet ignis,· sed calefacit quasi balnearis. ρία. Φυντόμορφα δὲ τέχνα, ἢ τὰ μορφῇ, ὅ ἐστι φύσει, ὡς προεῤῥέθη, καὶ ἀληθῶς φωτεινά, ἢ τὰ φωτοειδῆ· τὸ δὲ τῆς Ἐκκλησίας γλυκέως κεῖται ὡς μητρὸς τῶν εἰρημένων τέκνων, ἵνα λέγῃ αὐτὰ ὁ μελῳδὸς παῖδας ἐκκλησιαστικούς, λελουμένους ὑπ' αὐτῆς ἐπὶ καθάρσει φωτεινῇ, ἀρεσκούσῃ τῷ Θεῷ. Ο δὲ νῦν ἐξεληλυθώς νόμος οὐκ ἄλλοθέν ποθεν, ἀλλὰ ἐκ τῆς Σιὼν ἡ τοῦ Πνεύματός ἐστι κατὰ τὸν μελῳδὸν χάρες. Καὶ ἐνθυμητέον ἐνταῦθα ὅτι καλῶς καὶ πρὸ ὀλίγων τὸ νείμας τὸ Πνεῦμα ὡς ὑπέσχετο, τοιαύτης ἐννοίας ἔφαμεν εἶναι ἐμφαντικόν. Εἰ γὰρ μὴ τὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς νόμους θήσομεν enim quæ sunt Spiritus sancti ponamus in leges πυρσεύοντας γλώσσαις γραφικαῖς τὰ σωτήρια, σχολής γ᾽ ἂν νομοθέτας ἐξωτερικοὺς ἀξιώσομεν λόγου. Τὸ δὲ, ἐξελήλυθε νόμος, ἄλλως μὲν οὐκ ὀρθῶς ποδίζεται, διὰ τὸ βραχυκατάληκτον τοῦ ἐξελήλυθε· πυρρίχιος γὰρ βαίνει ὁ πέμπτος πούς. Έχει δ θεραπείαν λόγῳ κοινῆς συλλαβῆς, ὁποίαν καὶ ἀορίστου λήγουσα ὁμοία ἐν τῷ - Νέστορα δ' οὐκ ἔλαβεν Ιαχή - τινὸς δὲ ἔγραψαν, ἐξεληλύθει, κατὰ ὑπερσυν τελικὸν χρόνον. "Εστι δὲ ἴσως οὐκ ἀκριβὴς ἡ τοιαύτη γραφή, διὰ τὸ νῦν ἐπίρρημα τὸ κατάρχον τοῦ στί χου ἐπὶ ἐνδείξει Καινῆς Διαθήκης. Αὐτὸ μὲν γὰρ ὁμολογουμένως ἐνεστῶτα δηλοί, καὶ ᾠκείωται πιο ρακειμένῳ καὶ ἐνεστῶτι. Ο δὲ ὑπερσυντελικός ἤδη φθάσα; χρονικῶς ὑπερσυντετέλεστο· ὅτι δὲ καὶ ὁ οὕτω γράψας δύναται εἰπεῖν χρόνον ἀντὶ χρόνου συνήθως ληφθῆναι· ἢ ὡς ὑπερσυντελικὸν ἀντὶ πα ρακειμένου, καὶ ὅτι ὁ αὐτὸς τὸν νῦν ἐξεληλυθότα νόμον ὡς ἀρχῆθεν βεβουλευμένον τῷ Θεῷ ὑπερσυν τελικῶς ἐξελθεῖν φράσαι ἠθέλησεν, ἐς τοσοῦτον διαληπτέον. 131. Φωτόμορφα dein τέχνα sunt vel forma, id est, natura, sicut ante dictum est, et vere lucidi. filii, vel lumini similes. Vos autem τῆς Ἐκκλησίας, commode ponitur quasi de matre dictorum filiorum, ut illos dicat poeta filios ecclesiasticos ab illa lavatos ad purificationem lucidam et Deo gratam. Lex autem quæ non aliunde venit nisi de Sion, Spiritus est secundum bymnographum gratia; et ibi recogitandum quod pulchre, paulo antea dictionem, ‹ distribuens Spiritum ut promiserat › lis cogitati diximus esse demonstrativam: nisi igneis linguis slutaria demonstrantes, vix legislatores extraneos dignos verbo judicabimus. floc veτο: ἐξελήλυθε νόμος, non recto graditur metro propter syllabam brevem vocis ἐξελήλυθε: pyrrhichius enim graditur pes quintus': babet autem remedium, syllabae communis ratione, quale similis aoristumn terminans in hoc: Νέστορα δ' οὐκ ἔλαβεν ἰαχή. Quidam scripserunt ἐξεληλύθει plusquamperfecto: quæ scriptura non videtur accurata propter adverbrum vūv incipiens versum de manifestations Novi Testamenti. Ipsum enim ex confesso præseus indi-. cat et appropriatur præterito el præsenti; piusquamperfectum autem, quod jam tempore praecessit, ante fuerat elapsum. Quoniam autem ille qui taliter scripsit dicere potest tempus pro tempore de more fuisse sumptum, velut plusquamperfectum pro præ terito, idemque legem, quæ nunc advenit, tanquam ab initio Deo beneplacitam, in tempore plusquainperfecto venisse voluit indicare, bie disserendi, Anem facimus. 132. Ex Sion venisse legom a poeta prædictamn sanctissimo consonal Evangelio: oportebat enim etiam illam a Jerusalem incipere, tanquam pœnitentiæ peccatorumque remissionis nobis causam. Vide vero vocem γλωσσοπυρσόμορφος, despectam illis qui de grammaticis nimis et inutiliter delicatiores sunt, sacro autem poetæ charam, et per illum ρλβ'. Τὸ δὲ ἐκ Σιὼν ἐξεληλυθέναι τὸν εἰρημένον τῷ μελῳδῷ νόμον, συμφωνεῖ τῷ ἁγιωτάτῳ Εὐαγγελίῳ· ἐχρῆν γὰρ καὶ αὐτὸν ἐκ τῆς Ἱερουσαλὴμ άρ ξασθαι, μετανοίας αἴτιον ἡμῖν ὄντα καὶ ἀφέσεως ἁμαρτιῶν. Ὅρα δὲ τὴ γλωσσοπυρσόμορφος, έξαθε ριζόμενον μὲν καὶ αὐτὸ τοῖς εἰς οὐδὲν δέον περιέργας τὰ γραμματικά, φιλούμενον δὲ τῷ ἱερῷ ποιητῇ, καὶ δὲν ἐκεῖνον τοῖς φιλοκάλοις στεργόμενον. " pulchri amantibus dilectam. Cuilibet enim rhetori, Έξεστι γὰρ παντὶ ρήτορι, καθὰ καὶ τῷ ἐξωτερικῷ καλῷ Ξενοφώντι, κατά ποσά διαστήματα γράφειν παρατημέν τι φίλον αὐτῷ κατὰ χαρακτήρα ἴδιον. Με γοῦν κατακλύζωμεν ἀφρόνως, ἀνδρὸς οὐκ ἀγνοήσαντος, ἀλλ' ὡς αὐτῷ ἐδόκει, ἐπικρίναντος τὸ παρ' ἄλλοις οὐχ ἡδύ. Θαρρούντως οὖν, ὦ μελῳδέ, ἀναφώνησαν καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς, καθὰ σὺ φιλεῖς, τὸ ἀκτιστοσυμπλαστουργο σύνθρονον, ὅπερ ἡμεῖς μὲν ἡδέως ἀκουσόμεθα ἐπικλείοντες ὅλα, κλείζοντες ὡς οἷα καὶ νεωτάτην ἀοιδήν, δ δὴ λέγεται. Οἱ δὲ μὴ ἀρεσκόμενοι βυέτωσαν τὰς ἀκους, ἀλειψάμενοι της ρῷ αὐτὰς, εἴτε πηλῷ, οὗ καί εἰσι κατάξιο. ρλγ'. Ιστέον δὲ ὡς δοκεῖ χαίρειν ὁ ἐποποιὸς οὔτ της καὶ τῇ λέξει τῆς μορφῆς, τῆς προσωπικῆς δη λαδή, ὡς οἷα πρόσωπον αὐτὸ τοῦτο λαμβάνων ἐκε sicut honesto exotico Xenophonti, licet aliquoties aliquid non probatum scribere sibi placens juxta specialem characterem. Non igitur insulse clamitemus adversus hominem non ignorantem, sed, ut ipsi videtur, quod apud alios non est acceptum, eligentem. Coufidenter igitur, o poeta, persones etian in sequentibus, ut ubi placet, dictum άκτιστοσυμ πλαστουργοσύνθρονον, quod nos quidem libenter audienus, omnino probantes, celebrantesque re centissimum carmen. Qui vero contenti non sunt, obturent aures, nungentes eas cera, vel luto, quo etiam bene sunt digni. 133. Nolandnm autem quod etiam gaudere videtur poeta noster dictione τῆς μορφῆς, personalis sane, tanquam personam hanc sibi prælectam su- +

mens. Ideo saepe linguam admovet. Ad illam, indi- λεκτὸν αὐτῷ· διὸ καὶ συχνὰ πρὸς αὐτῇ ἔχει τὴν cantem hic etiam in fine nexus, vel quod natura γλῶσσαν, δηλούσῃ καὶ ἐνταῦθα ἐν τῷ τέλει τοῦ εἰρ vorum est, vel quod est juxta speciem, ut sit γλωσ. συπυρσόμορφος gratia, quæ per rubras linguas configurata est secundum exemplar, et ita lumini facta similis, ad divini luminis ostensionem, πυρσῷ simpliciter accepto pro lumine; aliis autem verbis, πυρσόμορφος est ista gratia, quæ πυρωπός sicque facem tum imitata, linguas ignitas configurabat; quibus linguis, ignari quidem facti sapientes, serones bonos et vere sapientes et divinissimos adinvenerunt; philosophi vero, adhaerente gutturi cujusque lingua, inania balbutiverunt. .Troparium 1 odæ quintæ. Sicut dignum voluit spoute sua liberaliter, Domino carens descendit Spiritus a Patre, Sapientes faciens in linguis apostolos, Sigillans in illis vitæferum verbum, μοῦ, ἢ τὸ φύσει ἀληθὲς, ἢ τὸ κατὰ εἶδος, ἵνα εἴη γλωσσοπυρσόμορφος, ἢ διὰ πυρσῶν γλωσσών μορφασθεῖσα πρὸς ἔνδαλμα, ὡς ἐξῆν, καὶ οὕτω φωτοει δῆς πρὸς ἔνδειξιν θειοτάτου φωτός, λαμβανομένου τοῦ πυρσοῦ ἁπλῶς ἀντὶ φωτός· καὶ ἄλλως δὲ φράσ σαι πυρσόμορφος Πνεύματος χάρις, ή πυρωπός καὶ οὕτω πυρσὸν τότε ινδάλλουσα, ἥτις καὶ γλώσσας που ρίνας ἐμόρφαζε· δι' ὧν γλωσσῶν ἀγράμματοι μὲν σου φισθέντες, λόγους ἀγαθοὺς καὶ τῷ ὄντι σοφούς καὶ θειοτάτους ἐξηρεύξαντο· φιλόσοφοι δὲ κολληθείσης τῷ λάρυγγι τῆς γλώσσης ἑκάστῳ, κενὰ ἐβαττάρισαν. Τροπάριον πρῶτον τῆς πέμπτης ᾠδῆς. ΧΙΙ. Καθώς περ εὐδόκησεν αὐτεξουσίως Αδέσποτον κάτεισι Πνεῦμα πατρόθεν, Σοφίζον ἐν γλώσσῃσι τοὺς ἀποστόλους, Επισφραγίζον τὸν φερέσβιον λόγον Πατροσθενῆ ξύμμορφον δν Σωτὴρ ἔφη. ρλδ'. Τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὁ μελωδός φιλοσο φεῖ κάθοδον ἐν τῷ ἀνακειμένῳ τροπαρίῳ, διδάσκων ὅτι οὐ δουλικῶς ἐπέμφθη ἄνωθεν εἰς τοὺς μαθητὰς ἐπ' ὠφέλειαν τῶν συνειλεγμένων ἐθνικῶν, ἀλλὰ καθάπερ, φησίν, εὐδόκησεν, ἰδίᾳ τε δηλαδὴ εὐδοκίᾳ καὶ κοινῇ δὲ κατὰ τὴν ἁγίαν Τριάδα, ἀλλὰ καὶ αὐτεξουσίως καὶ ἀδέσποτον κατέρχεται πατρόθεν· ὡς τῆς αὐτῆς καθὰ εὐδοκία; οὕτω καὶ ἐξουσίας καὶ δεσποτείας οὔσης, καὶ τῷ τὴν τοιαύτην κάθοδον συναποδεχομέν νῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ δὲ ὥσπερ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι· κατέρχεται δὲ, φησί, σοφίζον ἐν γλώσσαις, ήγουν διὰ γλωσσῶν πυρίνων, αἷς τὸ ἅγιον ἐσημαί. νετο Πνεῦμα, τοὺς ἀποστόλους καὶ ἐπισφραγίζον ἤτοι βεβαιοῦν τὸν φερέσβιον λόγον, ἂν ὁ Σωτὴρ ἔφη, ήγουν τὸν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, τὸν ἀληθῶς εἰπόν τα ἐλεύσεσθαι τὸν Παράκλητον, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀλη θείας ἐπὶ τοὺς μαθητάς, καὶ ὁδηγήσειν αὐτοὺς εἰς πᾶσαν ἀλήθειαν. Τὸν δὲ τοιοῦτον τοῦ Υἱοῦ λόγον καὶ πατροσθενῆ ὀνομάζει, ὡς ἐκεῖθεν ἔχοντα τὸ κατ' ἐνέργειαν σθένος, καὶ ξύμμορφον διὰ τὴν ἀλή θειαν, ἢ ἐκείνῳ τῷ λόγῳ καὶ Υἱῷ τῇ αὐτοαληθείᾳ, ἢ τῷ ἴσῳ Πατρί· ἀντὶ τοῦ συμφυῆ, κατὰ τὸ σημαι νόμενον τῆς μορφῆς, ὁ τὴν φύσιν δηλοῖ· πάντα γὰρ ὅσα τε σθένει ὁ Πατὴρ καὶ ὅσα συμπέφυκεν αὐτῷ Patre pariformi, quod Salvator dixit. 134. in lac stropha sancti Spiritus descensunt philosophice tractat poeta, docens quod non serviliter desuper missus est ad apostolos in ethnicorum congregatorum utilitatem, sed, inquit, sicut bene placuit, proprio sane placito communique sanctæ Trinitati, verum etiam sponte sua plenaque volunLate a Patre descendit, siquidem, ut idem placitum, sic quoque potestas eadem ac idem dominatus est et Patri tatem descensum comprobanti, Filioque, ac pariter sancto Spiritui. Descendit autem, inquit, erudiens in linguis, sive per linguas ignitas, quibus significabatur Spiritus sanctus, apostolos, atque docens, seu confirmaus salutiferum sermonem, quem Salvator dixit, sive sermonem Salvatoris Christi, veraciter afirmantem venturum esse Paracletum, Spiritum veritatis, in apostolos, et inducturum eos in omnem veritatem. Taleni autem Filii sermonem etiam πατροσθενῆ vocal, tanquam exinde vim ellicaciæ tenentem; et ξύμμορφον veritate, sive isti Verbo et Filio, qui est ipsa veritas, sive æquali Patri, loco dictionis συμφυή, juxta significatuui μορφής, quod naturam iudicat; naw omnia quæcunque potest Deus et quæcunque naturalia sunt ei, Filii quoque sunt. Videtur enim sapiens poeta noster vi cogere voluisse ὡς πανσθενεῖ Θεῷ, καὶ τοῦ Υἱοῦ εἰσι· δοκεῖ γὰρ quæ sunt Filii, sive virtutem a Patre, id est, poteslutem Patri concordem, et quod est cum ipso conuaturale, ferventiusque sermoni ab isto sive Filo firmiter promisso ac verissimo coadunare. Talis est, quantum nobis intelligere datur, strophæ sensus, juxta traditum ipsius textum. 135. Si quis autem vivificum sermonem ipsum Dei Patris Filium esse putans ad illum referre velit dictiones: πατροσθενῆ εἰ ξύμμορφον, non facile poterit, puto, juxta talem sensuum illis conjungere dictionem: ὂν Σωτὴρ ἔφη. Melius esset ad facilis sententia dispositionem si quis scriberet recto mominativoque casu: πατροσθενής ξύμμορφος, μι confirmet sanctus Spiritus vivificum verissimum- „noἐθελῆσαι βιάσασθαι ὁ σοφὸς μελικὸς οὗτος τὰ τοῦ Υἱοῦ, ἤγουν τὸ πατροσθενὲς, τουτέστιν ἱσοσθενὲ; τῷ Πατρὶ, καὶ τὸ πρὸς ἐκεῖνον συμφυές, καὶ τῷ ὑπ' ἐκείνου ἤγουν τοῦ Υἱοῦ βεβηκότως υπεσχημένω καὶ ἀληθεστάτῳ λόγῳ θερμότερον προσαρμόσαι· καὶ τοιαύτη, ὅσα γε ἡμᾶς ἐπιβαλεῖν, ἡ ἔννοια τῷ τροπαρίῳ, κατὰ τὴν προενηνεγμένην γραφὴν αὐτοῦ. βλε'. Εἰ δέ τις φερέσβιον λόγον αὐτὸν τὸν τοῦ Θεοῦ Πατρὸς νοήσας Υἱόν, ἐθελήσει πρὸς αὐτὸν ἐκεῖνον συμβιβάσαι τὸ πατροσθενῆ καὶ ξύμμορφον, οὐκ ἂν, οίμαι, δυνήσεται ῥᾷον κολλῆσαι αὐτοῖς πρὸς νοῦν τοιοῦτον καὶ τὸ, ὃν Σωτὴρ ἔφη. Εἴη δὲ ἂν κάλλιον εἰς ἀπαρτισμὸν εὐοδουμένης ἐννοίας, εἴ τις γράψει κατὰ ὀρθὴν καὶ εὐθεῖαν πτῶσιν, πατροσθενής ξύμμορφο;, ἵνα επισφραγίζῃ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τὸν ζωη

φόρον καὶ ἀληθέστατον προφορικὸν λόγον, ὃν ὁ Σω- que verbalen sermonem, quem dixit Salvator τὴρ Χριστὸς ἔφη, ὁ καὶ πατροσθενής ξύμμορφος τῷ Πατρὶ δηλαδή. Τούτων δὲ οὕτω προσεπιβεβλημένων, ἐπεὶ καλόν ἐστι καὶ τὰ κατὰ μέρος ἐπισκέψασθαι τοῦ τροπαρίου σηνήθως, ἰστέον ὅτι τὸ καθώς περ, εξ καὶ μὴ πάνυ τέτριπται τοῖς πάλαι βήτορσιν, ἀλλὰ προτιμᾶται αὐτοῦ τὸ καθάπερ, ὥσπερ καὶ τοῦ καθὼς τὸ καθὰ, ὅμως ὁ μελῳδὸς διὰ τὸ μέτρον καὶ τὴν πάγκοινον χρήσιν καὶ ἁγίαν, ἧς τὸ καθὼς ἀπέσταλκέ με ὁ Πατήρ, προέκρινε τὸ καθώς περ. ρλς'. Τὸ δὲ εὐδόκησεν λίαν σεμνῶς εἶπεν· ὑψηλὴ γὰρ λέξις τὸ εὐδοκεῖν, καὶ Θεῷ καὶ θείοις ἀνδράσιν ἀποκεκληρωμένη, ὁποῖοι μάλιστα οἱ βασιλεῖς. Εχει δὲ τὸ σεμνὸν διὰ τὸ κατ᾽ ἐπίκρισιν ἀποφαντικῶς· οὐ γὰρ ἐδόκησεν φαμέν, οὐδὲ δοκεῖ ἐπὶ τῶν τοιούτων, ἀλλὰ εὐδόκησε καὶ εὐδοκεῖ· αὐτεξούσιος δὲ κυ ρίως ᾧτινι αὐτῷ κρατοῦντι ἑαυτοῦ, δίχα ἐπιτάγε ματος ἔξεστι ποιεῖν ὅπερ ἐθέλει· καὶ λέγεται ὁ τοιοῦτος αὐτεξουσίως ποιεῖν ὅπερ ἂν ποιῇ, ὡς ἑξόν ἂν αὐτῷ. Αδέσποτον δὲ νῦν μὲν τὸ μὴ τεταγμένον ὑπό τινι δεσπότῃ. Οἱ δὲ παλαιοὶ βήτορες καὶ βιβλίον ἀδέσποτον φασὶ τὸ ἀνώνυμον, οὗ μὴ φανερὸς ὁ ποιηδ τῆς ἢ ὁ δεσπότης· οὕτω δὲ καὶ ζήτησιν ἀδέσποτον, τὴν ἀνεπίγραπτον καὶ οὕτως ἄδηλον· καὶ φήμην δὲ ἀδέσποτον τὴν ἁμάρτυρον, ἧς οὐκ οἴδαμεν τὸν κατάρ ξαντα. Εἰ δὲ πατρόθεν τὸ Πνεῦμα κάτεισιν, ἀλλά καὶ ὁ Υἱὸς ἔπεμψεν αὐτό· καὶ αὐτὸ δὲ αὐτεξουσίω; κατῆλθεν ἀδέσποτον. Πάντως δὲ οὐ περιγέγραπται τόπῳ καταφοιτῆσαν τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καθὰ οὐδὲ ὁ Υιός οὔτε συγκαταβεβηκώς, οὔτε ἀνεληλυθώς πανταχοῦ γὰρ ἀεὶ πάρεστιν ἡ ἁγία Τριάς. ρλζ'. Σοφίζειν δὲ καὶ ἐνταῦθα τὸ σοφούς ποιεῖν, οὐ δήπου γὰρ τὸ ἐξαπατᾷν· τὸ δὲ ἐν γλώσσαις, γλώσσῃσιν εἶπεν ἀναγκαίως ποιητικευόμενος· καὶ ἔστιν ἡ λέξις Ἰώνων, οἱ καὶ τὸ μούσαις καὶ σφαίραις, μούσῃσι φασὶ καὶ σφαίρῃσιν· οὐκ ἂν δὲ γλώσσας ἐνταῦθα μόνας νοοῖμεν ἂν τὰς ἐν εἴδει πυρὸς ἐμφανισθείσες ποτέ, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον τὰς τῶν ἀλλογε νών, αἷς ὡς μελφδείται καινουργηθέντες σοφίσθησαν οι μαθηταί. Εἰ δὲ ὁ Υἱὸς σφραγὶς Ισότυπος λέγετα: τοῦ Πατρὸς, οὐ μεμπτέον τὸν μελῳδὸν εἶπόντα καὶ ὅτι σφραγίζει τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τὸν τοῦ Υἱοῦ λόγον· οὐδὲν γάρ τι κωλύει προσαρμόζειν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι καὶ τὸ κατὰ τὴν σφραγίδα σεμνόν. Φερέσβιος δὲ λόγος κυρίως καὶ πρώτως, ὁ μὴ κατ' ἄν θρωπον τὸν ἁπλῶς, ἀλλὰ ὁ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τοῦ καὶ ἄλλως μὲν σεμνυνομένου τῇ τοιαύτῃ λέξει πολύ λαχώς, μάλιστα δὲ ὅτι αὐτὸς λόγος ήτοι αἰτία ἐστὶ πάντων τῶν ὄντων, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ζωογόνος και φερέσβιος, ήτοι φέρων ἡμῖν βίον, ἔπερ ἐστὶ ζωὴν διπλῆν, τὴν κατὰ ψυχὴν ὁμοῦ καὶ σάρκα, καὶ τὴν κατὰ βίον, δν καὶ αὐτὸν ζωὴν καλεῖ ὁ σεμνύνων τὸν Ιθακήσιον ήρωα ὅτι ζωὴ αὐτῷ ἦν πολλή ζωή, ἐκεῖνος λέγων τήν τε ἄλλην ἐν βίῳ πτῆσιν καὶ τὴν ζώοις παντοδαποῖς. Ἐκ τοῦ φέρω δὲ φερέσιος, ὡς ἄρχω ἀρχέπλουτος, καὶ ὡς φέρω φερέοικος. Διὰ δὲ τὰ συχνὰ βραχέα φωνήεντα καὶ τὴν ἐνταῦθα κακοPATROL. GR. CXXXVI. Christus, qui sane cum Patre virtute formaque consimilis est. His itaque sic adjectis, quoniam bonum est per partes, ex more, strophæ perspicere membra, sciendum est quod vox καθώς περ, etsi non multum fuerit apud antiquos rhetores usitata, ipsique praefertur τὸ καθάπερ, ut verbo καθώς verbun καθά, poeta tamen ob metrum et similem sanctumque usum, qui dicitur: καθὼς ἀπέσταλκέ με ὁ Πατήρ, prætulit καθώς περ. 136. Verbum autem εὐδόκησεν valde convenienter adhibuit. Excelsa namque est dictio εὐδοκεῖν, et Deo divinisque viris sorte tribula, quales sunt praesertim reges. Habet autem majestatem ob electionis liberam manifestationem: non enim dicimus εδόκησεν, nec δοκεῖ, erga eos tales, sed εὐδό χησεν εἰ εὐδοκεῖ, αὐτεξούσιος autem proprie est illius cui, sui domino, absque jussione licet facere quod vult. Et dicitur talis αὐτεξουσίως facere quod facit tanquam ipsi licitum.'Αδέσποτον vero est quod sub aliquo domino non est constitutum. Veteres autem rhetores ἀδέσποτον quoque vocant librum anonymum, cujus auctor aut dominus non appares sic etiam disquisitionem ἀδέσποτον, illam que titulo caret et von est manifesta; ἀδέσποτον queque dicimus hanc quæ non habet testem cujusque nescimas auctorem. Si vero Spiritus a Patre descendil, at Filius illum etiam misit. Ipse vero quoque sponte sua libereque descendit. Non autem omnino circumscribitur loco descendens Spiritus sanctus, sicat neque Filius, cum ipse descendit aut ascendit: ubique enim semper adest sanctissima Trini las. 157. Σοφίζειν hic etiam sapientes facere, non sane decipere significat. Hoc vero: ἐν γλώσσαις, magis poetice necessario dixit γλώσσῃσιν. Dictio est Ionica qua pro μούσαις et σφαίραις, dicunt μούσῃσι οι σφαίρῃσιν. Hic autem de linguis cogitare debemus, non istis solis, quæ sub ignis specie apparuerunt, sed præsertim de alienigenarums linguis, quibus, ut poetæ carmine celebratur, renovati sapientes facti sunt discipuli. Si vero Filius æquum Patris dicitur sigillum, non arguendas est poeta dicens Spiritum sanctum signare Filii verbum. Nihil enim impedit quin tribuatur sanctae Trinitati quod in sigillo venerandum est. Vivificum autem verbum proprie primumque non est homifnis vulgaris verbum, sed Verbum Filil Dei, 'qui sæpe tali dictione celebratur, sed ideo præsertim quod ipse ratio sit (26yos) sive causa cunctorum entium; et idcirco dicitur vivificus et vitalis, sen nobis ferens vitam, id est, duplicem vitam, eam quæ simul ad animum et carnem respicit, et illam quæ juxta víctum consideratur, quem etiam vitam appellat iste celebrans Ithacensem herbem, quod ipsi mulla vita (ζωή) erat, vitam vocans reliquari victus possessionem et præsertim eain in variis animalibus stantem. verbo autem qέpw venit pɛpi6:05, sicut ἄρχω ἀρχέπλουτος εἰ φέρω φερέν κας.

Propter multas vero breves vocales et falsam exin- μετρίαν, ἐπενθέσει τοῦ σ γέγονε φερέσβιος· οὔτε de mensuram, additione literæ σ factum est ver- καὶ ὁ θεόδοτος θεόσδοτος ἐν μέτρῳ λεχθείη ἄν· ὅμοι· bum φερέσβιος. Sic quoque θεόδοτος in metro ος δὲ λόγος ἐσιγμάτισε καὶ τὸ θεσπέσιον, καὶ τὸ ἐκ Θεόδοτος diceretur. Similis vero ratio littera σ θεοεικέλου θέκελον, εἶτα θέσκελον, donavit etiam θεσπέσιον, et ex θεοεικέλῳ θέκελον, postea θέσκελον. Troparium secundum odæ quintæ. Curabat mentes quidem a peccato Et sibi apparabat apostolorum, Deus Verbum, omnium princeps, immaculata domo; Equabilis roboris autem et consubstantialis, Nunc informatur Spiritus lumen. Τροπάριον δεύτερον τῆς πέμπτης ᾠδῆς. ΧΙΙΙ. Τῆτο τὰς φρένας μὲν ἐξ ἁμαρτίας, Χ' αὐτῷ κατεσκεύαζε τῶν ἀποστόλων, Θεός Λόγος πάνταρχος ἄχραντον δόμονο Ομοσθενοῦς δὲ, καὶ συνουσιωμένου Νῦν ἐγκατοικίζοιτο Πνεύματος φάος. ολη'. Χάριτας ἀποφείλειν τῷ μεγάλῳ διδασκάλω Χριστῷ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους φιλοσοφεῖ ὁ μελι δός· καὶ δὴ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἐξάπαντος· δῆλον δὲ πάντως ὡς αὐτίκα καὶ τῷ Πατρὶ· ὁ γὰρ πάνταρχος Υἱὸς καθό Λόγος καὶ πάσης ἀλογίας διώχτης, Ιἦτο, ήγουν ἰᾶτο ἐξ ἁμαρτίας καὶ ἐθεράπευε πρὸ τῆς ἀναλήψεως τὰς φρένας τῶν ἀποστόλων· ὀρθῶς δὲ ἂν τῷ κατὰ παρατατικόν σχηματισμῷ τοῦ ἰᾶτο, συνεπινοήσοιτό τις καὶ τὸ ἰήσατο αὐτὰς, ήγουν ἐθεράπευσεν ἔκτοτε. Καὶ τοῦτο ἐξανύων καὶ ἐξανύσας, κατεσκεύαζεν ήτοι κατεσκεύασεν αὐτῷ, ήγουν ἑαυ τῷ, κατὰ πνεῦμα δασύ, δόμον ἄχραντον, ήγουν ἅγιον οἶκον ἔκαστον ἀπόστολον· καὶ τοῦτο μὲν ὁ σοφώτατος οικοδόμος ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἤνυσεν ἤδη φθάσας πρὸ τῆς σήμερον ἐπὶ τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς, οἴκους ἐκείνους ἑαυτῷ συστησάμενος επιστημονας χικῶς ἐνθέῳ σκευωρίᾳ τεκτονικὴ γάρ τις λέξις τὸ κατασκευάζειν· ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν καὶ οἰκοδομική 138. Gratias debere magno doctori Christo sanctos apostolos philosophice docet poeta, non minores deinde Spiritui sancto; necnon ipsi Patri. Supremus enim Dominator Filius, quatenus ratio cunctæque persecutor amentiæ, iñto vel idro peccato ante ascensionem, et curabat animos apostolorum; recte vero sub imperfecti forma verbi lāto, subintelligeres; ιήσατο αὐτὰς sive jam tunc curavit. Et hoc agens et perfciens parabat sive paravit αὐτῷ, sive ἑαυτῷ, cum aspero spiritu, puram domum, seu sanctam habitationem, unumquemque apostolum. Et hoc quidem sapientissimus economus Filius Dei jam ante diem hodiernam in sanctos apostolos perfecerat, eos sibi domos affabre divina cura construens: quædam enim artificiosa dictio est κατασκευάζειν; aut, ut idem dicam, architectonica: unde nominatur apud sapientes ανασκευὴ εἰ κατασκευή. Nunc autem Spiritus-sanctus, ut semper dignam quærens iubabitationem ac permausionem ὅθεν ὠνόμασται καὶ ἡ παρὰ τοῖς σοφοῖς ἀνασκευὴ sibi, inventis sanctorum apostolorum animis, id est, intellectualibus domibus, scopis mundatis et pulchritudine splendentibus, aromatum plenis, et ad 'illum alliciendum valde idoneis, inhabitavit hujusmodi domibus, utpote qui cum illo ejusdem est virtutis et consubstantialis. Hic etiam ipsi libertas plena nec ulla senatusconsulti necessitas, ubi nec invidia nec contentio reperitur. Hanc igitur Verbi domum, que simul est Patris, hodie Spiritus sanctus ingredietur, vel, ut simplicius dicam, babital. 139. Verbum iήτο poterat ctiam dicere idro, ο communius per litteram a. Sequens autem, tanquam extraneus, istud, ἰητρὸς εἰ ἰητρεῖον, ionice dictum; et hoc: non oculum iήσεται, nequidem Neptunus; scribit et ipse lῆτο pro ιάτρευε. Pectora vero Christum sanare dicit, non viscera, vel corporalia pectora, quorum derivatio est φρενίτις, sed spiritualia, secundum quæ sensali (φρενήρεις) parentes esse, et non seductionem neque dementiam subire, pulamnus illa quidquam etiam fuisse cooperata. Istud enim aliquando faciet medicus, timens ne Lypochondria curatus morbi perversitate paliatur. Medicus autem animarum, Del Filius, in apostolis babitaculum sibi, mentem curat, quæ sapere in hominibus est, seu φρονοῦν, quod φρένας disis καὶ κατασκευή. Νῦν δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς ἀεὶ ζητοῦν ἀξίαν ἐνοίκησιν καὶ παραμονὴν ἑαυτοῦ, εύκ ρὸν τὰς τῶν ἁγίων ἀποστόλων ψυχὰς, ὅ ἐστι τοὺς τοιούτους νοητούς οίκους αὐτῶν, σεσαρωμένα; καὶ εἰς κάλλος λαμπομένας, καὶ ἀποφοράς ευώδους τεπλησμένας, καὶ πολὺ τὸ ἐφολκὸν αὐτοῦ εὐπραγού σας, ἐνῴκησε τοῖς τοιούτοις οἴκοις τοῦ ὁμοσθενούς αὐτῷ καὶ συνουσιωμένου Αγίου Πνεύματος - αύτεςούσιον κἀνταῦθα καὶ προβουλεύματος οὐ δεόμενον, ἔνθα οὔτε φθόνος, οὔτε στάσις ἡτισοῦν παρεισκρίνεται. Τῷ γοῦν οἴκῳ τοῦ Λόγου, αὐτίκα δὲ καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα σήμερον ἐγκατοι κίζοιτο, ήγουν ἁπλοϊκῶς εἰπεῖν, ἐνοικεῖ. ρλθ'. Τὸ δὲ ἰῆτο εἶχε μὲν καὶ ἰᾶτο εἰπεῖν κοινότερον διὰ τοῦ α ἀκολουθῶν δὲ ὡς οἷα εξωτερικής τῷ ἰητρὸς καὶ ἰητρεῖον Ιωνικῶς, καὶ τῷ - οὐκ ὀφθαλ μὲν ἰήσεται, οὐδ᾽ Ενοσίχθων - γράφει καὶ αὐτὸς ἐνταῦθα ἦτο ἀντὶ τοῦ ἰάτρευε· φρένας δὲ τὸν Χριστὸν ἰᾶσθαι φησὶν, οὐ τὸ σπλάγχνον, τὰς σωματ τικὰς δηλαδή, ὧν παρώνυμος ἡ φρενίτις, ἀλλὰ τὰς ψυχικάς, καθ᾽ ἂς φρενήρεις φαινόμενοι εἶναι, καὶ οὔτε φρεναπάτην πάσχειν, οὔτε φρενοβλάβειαν, φρονοῦμεν συντελούσας τι καὶ αὐτάς. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ ιατρός ποτε ποιήσει, δεδιώς μὴ καὶ τὸ ὑποχόν δριον ὁ ἰατρευόμενος δυσπαθήσῃ κακοτροπία νόσου ο ὁ δὲ τῶν ψυχῶν ἰατρὸς, ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός, ἐν τοῖς ἀποστόλοις τὸ αὐτῷ οἰκεῖν, τὸν νοῦν θεραπεύει, ὃς ἐστι τὸ ἐν ἀνθρώποις φρονοῦν, δ φρένας εἶπεν ὁ με

λωδός· τὰ δὲ ἐξ ἁμαρτίας πρὸς ἀκρίβειαν ἐννοίας poeta. Hoc autem: ἐξ ἁμαρτίας, ad sententia acκεῖται· φρενῶν γὰρ ψυχικῶν ἱατρεία ὡς καὶ καρ δίας, ἡ τῆς ἁμαρτίας ἐξαίρεσις. ρμ'. Καὶ σημείωσαι τὸ ἰῆτο, ήγουν ιάτρευε φρένα; ἐξ ἁμαρτία;· δι' οὗ δηλοῦται ὅτι καθὰ νόσοι σωμάτων αἱ κατ' ἐκεῖνο καχεξίαι, οὕτω καὶ φρεσ νῶν αἱ ἁμαρτίαι· καὶ ὅτι ἅμα ἐκείνων ἴασι; ἀποτε λεῖται, καὶ αὐτίκα δόμος Θεοῦ γίνεται ὁ τεθεραπευ μένος· ὡς δὲ σώματος καθικνοῦνται, νόσοι καὶ δι' ἁμαρτίας, ἔμαθε καὶ ὁ ἀκούσας τὸ, Ιδε ὑγιὴς γέγονας· μηκέτι ἁμάρτανε· καὶ ἔχει εὐλόγως καὶ τους: τὸ πρᾶγμα. Εἰ γὰρ τὸ κατ' ἄνθρωπον ὀργανικὸν σῶ μα βλάπτει ψυχήν καθὰ καὶ τεχνίτην ἄνθρωπον καὶ ἐπιστήμονα πολλάκις τραυματίζει καὶ ἄλλως δὲ λυπεῖ τὸ κατ' αὐτὸν ὄργανον, οὐδ᾽ ἐκεῖνο ἀπαθές ἀεὶον, καλῶς ποτε καὶ αὐτὸ πάσχει ἐν καιρῷ κατά τι ἀντιπάθειαν. Ιστέον δὲ ὅτι τε ὁ μὲν σύνδεσμος ἐνταῦθα οὐκ ἀποδέδοται συνήθως, ἀλλὰ δοκεῖ ἀναπόδοτος είναι μερισμὸς ὁποῖος καὶ ἐν τῇ καταρχή κεῖται τοῦ σεβασμίου βιβλίου τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων. Εἰ μή τις ἄρα δεξιῶς αὐτὸν συνδήσει ἐν τῷ ὁμοσθενοῦς δὲ καὶ συνουσιωμένου - ἵνα λέγη ὡς τὰ μὲν πρὸ τούτου δόμον ἄχραντον ὁ Θεὸς Λόγος κατεσκεύαζε· νῦν δὲ τῷ τοιούτῳ οἴκῳ ἅγιον Πνεῦ μα εγκατοικίζεται. Μέτρου δὲ πιεσμῷ σφιγγόμενος ὁ μελῳδὸς τὸ καὶ ἑαυτῷ κατεσκεύαζε δόμον, χ' αθ τῷ λέγει, ἀφελόμενος μὲν τὸ κατ' ἀρχὴν τῆς ἀντων νυμίας τῆς καὶ οὕτως πάλιν δασυνομένης τρέψας δι ε» κ τοῦ καὶ συνδέσμου εἰς ἀντίστοιχον δασὺ τὸ χι μετὰ τὴν λόγῳ συναλοιφῆς ἔκθλιψιν της αι διφθόγ του· ήτις δίφθογγος οὕτως ὑπῆλθε κουφισθεῖσα καὶ ἐν τῷ - Ερχομ᾽ ἔχων ἐπὶ νῆας - - ἔχει δὲ καὶ ἀρχετυπίαν χρήσεως παλαιτάτης ὁ μελῳδὸς ἐκ τοῦ τυράννου Οιδίποδος τὸ - χ' αὐτοῦ - ἤτοι καὶ ἑαυτοῦ. curationem ponitur: pectorum enim spiritualium sicut et cordis curatio, est culpæ avulsio. 140. Notandum est hoc loco: ιῆτο, sive liberabat peccatis pectora: hinc demonstratur quod sicut morbi corporates sunt malæ corporis habitudines, sic et pectorum culpæ; quodque, statim ut illorum sanatio completur, continuo domus Dei fit sanata. Quod autem ad corpus attingant morbi vel per culpas, ile didicit qui sic audivit: Vide, sanus factus es; jam noli peccare. Et hoc quoque rationabile est. Si enim organicum hominis corpus ani❤ mam lædit quemadmodum artificiosum et peritum hominem sæpe sauciat aliasque contristatur ipsius instrumentum, quod non est semper impassibile, bene aliquando etiam ipsum cum opportunitate quodammodo patitur antipathiam. Scito autem quod conjunctio µèv hic non ex more producitur, · sed videtur esse sine respondente particula, qualis in initio venerandi Actuum apostolorum libri legi, tur; nisi quis eam conjungat cum isto: ὁμοσθενοῦς δὲ καὶ συνουσιωμένου; ut dicat: quod antea quidens puram domum Deus Verbum parabat; nunc autem in ista domo Spiritus sanctus inhabitat. Metrį vero constrictione pressus poeta, hoc ἑαυτῷ κατεσκεύαζε δόμον, - χ' αὐτῷ dicit, dimissa quidem initiafi littera e pronominis, quod sic etiam aspero spiritu notatur; conversa autem conjunctionis littera × in asperam ejusdem ordinis x, post elisio nem,per synalœpham, diphthongi at; quæ diphthon, gus sic insinuatur elisa in hoc: ἔρχομ᾽ ἔχων ἐπὶ νῆας. Habet autem exemplum antiquissimum poeia ex adipo rege locutionem χ' αὐτοῦ, sive καὶ ἑαυτ του. ρμα'. Τὸ δὲ πάνταρχος ἴσον ἐστὶ τῷ παμβασιλεὺς, καὶ παντάναξ, καὶ ἄναξ ἀνάκτων, καὶ βασιλεὺς βασιλέων, καὶ κύριος κυριευόντων, τὸ δὲ μεῖζον καὶ θεὸς θεῶν. Σεμνότερον δὲ πάνταρχος λέγειν διὰ τοῦ τ, ὥσπερ καὶ παντάναξ, ήπερ δια μένου τοῦ ν, καὶ ἡ αἰτία δήλη· διὸ καὶ ὁ παντουργός προεκρίθη ἐπιλέγεσθαι τῷ Θεῷ, τοῦ πανούργου ἀφορισθέντος ὡς ἐπιῤῥήτου τὰ πλείω· εἰ καὶ ὁ παροιμιαστής ἀγαθὴν ἔννοιαν παρεισκρίνει αὐτῷ, ἔνθα ἐπαινῶν ἐκφαίνεται τὸν πανούργον. Λόγῳ δὲ ὁμοίῳ καὶ παντ αιτία σοφία λέγεται ἡ τοῦ Θεοῦ παρὰ ἑταίρῳ ἁγίῳ μελῳδῷ, οὐ πρὸς ἀκολουθίαν τοῦ Παναίτιος κυρίου ὀνόματος· ὅτι δὲ καὶ δίχα τοῦ τ ἐν τοῖς τοιούτοις ή αὐτὴ ἔννοια σώζεται ὁποία ἦν ἂν καὶ μετὰ τοῦ τ, δῆλον δίχα πολλῶν ἄλλων καὶ ἐκ τοῦ πανωλεθρία, καὶ τοῦ πανόπτην κύκλον ἡλίου καλῶ· ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν τὸν πάντ' ἐφορῶντα, καὶ ὡς ἂν φαίη τις παντεπόπτην· ἄχραντος δὲ δόμος ὁ ὑπὲρ πᾶν ἀρχικὴν ὑπερῷον, ὁ πρέπων πάντως Θεῷ. Τοιοῦτος δὲ ὁ ναὸς Θεοῦ ὤν, ἐκεῖνος οἶκος· ὥστε κατὰ τὴν δαυιτικὴν ἱκετείαν, ἧς προεμνήσθημεν, τὰ ἐνταῦθα γίνεται· κατασκευάζει μὲν γὰρ ὁ Υἱὸς καὶ Θεὸς δόμου ἀχράντου τοὺς ἀποστόλους, καρδίαν καθαρὰν κτίζων ἐν αὐτοῖς· ἐγκατοικίζεται δὲ κατὰ τὸν μελῳδὸν αὐτ κάθε πνεῦμα εὐθὲς, ἐγκαινισμοῦ λόγε, 141. Vox πάνταρχος æquivalet voci παμβασιλεύς, necnon vocibus παντάναξ, ἄναξ ἀνάκτων, βασιλεύς βασιλέων, κύριος κυριευόντων; et, quod pius est, Θεός θεῶν. Satius autem dicere πάνταρχος per τ sicut παντάναξ, quam per solum v. Ratio manifesta est, ideoque 6 παντουργός dicere de Deo praestat, quam ὁ πανούργος, qui plerumque malo sumitur sensu. Si Proverbiorum auctor bonam ei tribuis significationem, hic manifeste videtur laudare τὸν πανούργον. Simili ratione παντα τία dicitur sapientia Dei apud socium sanctum melodum, non cougruenter ad nomen proprium Παναίτιος. Quod autem etiam in similibus absque servetur eadem sententia qualis esset cum hac littera, patet, præter calera, ex πανωλεθρίᾳ; et πανόπτην orbem solis voco; id est, cuncta speculantem; et, quasi dicas, παντε κόπτην "Αχραντος deinde est δόμος surgens super omnem primarium ordinem, et Deo prorsus compe tens. Talis vero, quæ templum Dei est, illa domus; ut juxta Davidicam supplicationem, de qua mentionem fecimus, res ibi sint; parat enim quidem Filius ac Deus, in domum immaculatam, apostolos, cor mundum creans in eis; inhabitat autem juxta poetam ibidem spiritus rectus, dedicationis,

εμβ'. Ταυτὸν δ' εἰπεῖν ἐνιδρύσεως· ἱερὰ δὲ λέξις καὶ ἡ ἵδρυσις ἐκ τῶν ἔξω παρελκυσθεῖσα ἔσω, καὶ ἀφιερωθεῖσα τῷ Θεῷ· ἐλέγετο δὲ ἱδρύειν παρ' Ελ. λησι τὸ τὴν ἀρχὴν καθιστῶν εἰς ναὸν μετὰ τιμίας ἀκολουθίας νενομισμένης, τὸ παρ' αὐτοῖς τιμώμενον ἐξ οἱασοῦν ὅλως θεοειδὲς ὁμοίωμα εἴτουν ἀφίδρυμα. Ετι ἰστέον καὶ ὡς κατὰ τὸν ἄχραντον ἢ ὡς καθαρών δόμον ἔννοια δόξοι ἂν τρόπον τινὰ τοῦ προειρημένου λουτροῦ ἔχεσθαι· πάνυ γὰρ δεξιῶς φυλάξας ὁ ἱερὸς ἐποποιὸς τὴν κατ' ἐκεῖνο τροπὴν, καὶ τεχνικῶς καθὰ ἐν τῷ - λουτρὸν τὸ θεῖον τῆς παλιγγενεσίας· - οὕτω καὶ πρὸ ὀλίγου ἐν τῷ - λουτήριον κάθαρσιν ἀμπλακημάτ των· ἡ κάθαρσίς τε γὰρ τῷ λουτηρίω εὐπρεπῶς παρακολουθεῖ· ὁμοίως δὲ καὶ τὸ πῦρ οὗ δέεται τὸ λουτήριο. Προθέμενος δὲ νοῦν φίλον τοιαύτῃ ἐννοίᾳ καὶ τὸ τέκνα φωτόμορφα, ὅ ἐστι λευκὰ καὶ καθαρά, κατὰ τὸ - λούσασθε, καθαροί γένεσθε - πλύναντες δηλαδή γραφι κῶς καὶ τὰ ἱμάτια ὑμῶν, ὅ ἐστι τὸν ἔξω καθήραν τες καὶ περίθετον οἷον ἱματισμὸν τῆς ψυχῆς, καὶ λευκάναντες τῷ τοιούτῳ λουτρῷ. Οὕτω γοῦν τὴν μεταφορὰν ἐκείνην ἀπευθύνας ὁ σοφὸς μελωδός, ᾠκείωσεν ἐκείνῃ καὶ τὸν εἰρημένον ἄχραντον δήμον· εἴπερ ὥσπερ ἱματισμὸν ψυχῆς τὸ σῶμα οὕτω καὶ οἶκος ἐκείνης τὸ αὐτὸ σῶμα. Διὸ καθὰ πλύνειν χρή τὸ τοιοῦτον ἱμάτιον, οὕτω καὶ τὸν αὐτὸν πνευματι κὸν οἶκον σαίρειν, ὡς διόλου μένειν ἐνοικισμοῦ χά ριν ἐν αὐτῷ, εἴτουν ἐγκαινισμοῦ, τὸ ἅγιον Πνεῦμα· ἵνα οἶκος οὗτος καὶ οἱ κατ᾽ αὐτὸν οἶκοι τοῦ προει ρημένου Σιωνίτου νόμου τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου 172. Vel ut idem dicam, ενιδρύσεως ratione. Sacra vero lectio est ίδρυσις ex extraneis introrsum invecta Deoque sacrata. Dicebatur autem apud Græcus ιδρύειν, primum: instituere in templum cum honorifico comitatu a lege statuto, quod apud ipsos undecunque venerandum erat divinum simulacrum aut statua. Notandum vero quod de immaculata seu pura domo sententia ad prædictum lavacrum aliquo modo pertinens converti potest. Valde namque solerter artificioseque sacer melodius, servato lavacri tropo, sicut in locutione: divinum regenerationis lavacrum, sic etiam paulo aple: Lavacrum peccatorum purifcationem; purificatio namque convenienter lavacro inhæret; similiter autem ignis, quo eget balneum, præposito vero sensu huic amico sententia, isto: τέκνα φωτόμορφα, quod est, filii nivei ac puri; juxta illud: Lavamini, puri estote, purificantes scilicet vestimenta vestra, quod est, exteriorem ac circumpo-· situm vestimentum animæ purgantes et tali lavaero dealbantes. Sic igitur hac metaphora sapiens poeta recte producta, dictam immaculatam domum illi accommodavit; siquidem, ut vestimentum est animæ corpus, ita quoque domus illius est ideın corpus. Itaque, sicut oportet tale vestimentumi purgare, sic etiam camdem spiritualem domum mundare, quatenus semper in ea maneat inaugurationis gratia vel dedicationis, Spiritus sanctus; ut illa domus et quæ sunt ei similes domus prædicta Sion legis, gratia Spiritus sancti, destructivæ c Πνεύματος, καθαιρετικοί γένωνται οἴκων ἀνομιῶν fiant domorum iniquarum, de quibus igitur apud David, sicut illa spelunca sancta nativitatis Christ speluncarum latronum scholam reprobavit, quæ probrum et objurgationem habent in sancto Evangelio. τῶν παρὰ τῷ Δαβίδ, καθὰ καὶ σπήλαιον ἅγιον ἐκεῖ να τὸ τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ σχολὴν κατεψηφίσατο σπηλαίων λῃστρικῶν, ὁ ἐν τῷ ἁγίῳ Εὐαγγε λίῳ ἔχει μομφήν καὶ ἔλεγχον. εμγ'. Ομοσθενὲς δὲ ὡς καὶ ἰσοσθενὲς τῷ ἁγι τάτῳ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα, οὕτω δὲ καὶ τῷ Πατρὶ καθά προεγράφη· οὐ μὴν ὁμοιοσθενές· αἵρεσις γὰρ του τό γε· οὕτω δὲ οὐδὲ ὁμοούσιον, ἀλλὰ ὁμούσιον, εἰπεῖν δὲ ἄλλως, συνούσιον· ὅθεν καὶ συνουσιωμέν νον ἐνταῦθα τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα φησίν· οὐκ ἀπόβλη τον δὲ καὶ συσθενὲς εἰπεῖν, καὶ ταυτοσθενὲς καὶ ταυτούσιον, ἀλλὰ ὀρθὰ πάντα ταῦτα καὶ ὅσα τοια 143. Paris sicut æquæ virtutis est Spiritus cum sanctissimo Filio, necnon, ut dictum est, cum Patre; sed non similis: hoc enim est hæresis. Sic neque similis substantiæ, sed ejusdem substantiæ (οὐδὲ ὁμοιοούσιον, ἀλλὰ ὁμοούσιον) vel, aliis verbis, consubstantialis. Unde quoque consubstantivum Filio Spiritum ibi dicit. Non autem respuendum dicere συσθενές, vel ταυτοσθενὲς, vel ταυτούσιον, et recta sunt ista aliaque similia. Evidens autem τα. Δῆλον δὲ ὡς ἀδύνατον τὸ συνουσιωμένον τῷ λόest impossibile esse Spiritum sanctum, Verbo consubstantivum, non eamdem cum illo domum inbabitare. Hoc autem Πνεύματος φάος, ob festivitatis habetur lumen. Per periphrasin vero dictum est: pro Spiritu namque sumptum. Et ibi poctice loquitur poeta: figura namque poetica est periphrasis. Sive autem quis dicat: inhabitat Spiritus, Juxta illud: Spiritum rectum innova in visceribus meis; sive Spiritus gratia, sive Spiritus iumen, hæc uni sententia consecrantur. Si vero Spiritus lumen dicte domui divine præparatæ insidet, a Dco proinde juxta David ista domus est constructa, in quam non frustra laboraverunt ædificantes, ejusque lucidæ portæ Deo paratæ sunt ad liberam γῳ ἅγιον Πνεῦμα μὴ τὸν αὐτὸν ἐκείνῳ δόμον οἰκεῖν' τὸ δὲ Πνεύματος φάος, διὰ μὲν τοῦ φάους ἔχεται τῆς ἑορτῆς· περιπέφρασται δέ. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Πνεύματ τις είληπται· καὶ ποιητικεύεται κάνταῦθα ὁ μελῳ δός" σχῆμα γάρ τι ποιητικὸν καὶ ἡ περίφρασις. Είτε δὲ ἐγκατοικίζεται Πνεῦμα εἴποι τις κατὰ τὸ Πνεῦμα εὐ θὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου· είτε Πνεύματος χάρι;, εἴτε Πνεύματος φάος, μιᾷ ἐννοίᾳ ταῦτα καθα γιάζονται. Εἰ δὲ Πνεύματος φάος τῷ ῥηθέντι θεοσκευ άστῳ δόμῳ ἐγκατοικίζεται, θεόδμητός τε ἄρα ὁ τις τος οἶκος κατὰ τὸν Δαβίδ, εἰς ὖν οὐ μάτην οἰκοδομούν τές τινες εκοπίασαν, καὶ αἱ κατ' αὐτὸν φωταγωγοί Ούραι, Θεῷ ἡσκηνται εἰς ἀκώλυτον φωτὸς εἰσδοχήν, ὅπερ ἐκεῖνος ἀκτινοβολεῖ· καὶ φάους πνευματικού

IN HYMNUM PENTECOSTALEM DAMASCENT. ὲ τοιοῦτος νόμος πέπλησται, οὗ νύξ οὐκ οἶδε κατα- luminis acceptionem, quod ille irradiat; et spiritali καυχάσθαι. lumine talis repleta est domus, 'contra quam nox gloriari nescit. ρμδ'. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἔπεισιν ἡμῖν ἀναδρομοῦσιν, εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἐξηγημένου τροπαρίου θεωρήσαι μήποτε οὐκ ἐξ ἀνάγκης ὁ Θεὸς ἰᾶτο κατά τὴν μελῳδὸν φρένας τὰς τῶν ἀποστόλων· οἱ καθά παξ δλοψύχως αὐτῷ ἑνωθέντες καθαροὶ πάντες ἦσαν κατὰ τὴν ἐκείνου λόγον, δίχα ἑνὸς τοῦ ἐπαράτου Ἰούδα· ἀλλὰ φρένας ἑτέρας δυσιάτους ἐν τῷ ἁμαρτάνειν, καὶ οὕτως ἐκείνας ἰώμενος ἑαυτῷ κατεσκεύαζε δόμον ἀποστόλων, ήγουν ἀποστολικόν, οὗ οἰκονόμο: δηλαδή κατέστησαν οἱ ἀπόστολοι, ὡς καὶ ἐργάται δοῦλοι πιστοὶ καὶ φίλοι κοινωνοὶ ὑπὸ οἰκοδεσπότῃ τεταγμένοι τῷ Θεῷ. Εἰ δὲ δόμον εἶπεν ἐνικῶς καὶ οὐ δόμους πληθυντικῶς, οὐ θαυμαστέον ἡμᾶς ἐνθυμουμένους τὴν μίαν ἁγίαν καθολικὴν καὶ ἀποστολι τὴν Ἐκκλησίαν, τὸν τοῦ Θεοῦ δόμον, τὸν διὰ μέσης τῆς ἐκκλησιαστικῆς λέξεως εμπεριεχόμενον τῷ ἁγιωτάτῳ συμβόλῳ τῆς κοσμοσωτηρίου χριστιανικῆς πίστεως. δῆς έκτης ειρμός. ΧΙΜ. Πλασμὸς ἡμῖν, Χριστέ, καὶ σωτηρία Ο Δεσπότης Ελαμψας ἐκ τῆς Παρθένου, Ἵνα ὡς προφήτην θηρὸς ἐκ θαλαττίου Στέρνων Ἰωνᾶν τῆς φθορᾶς διαρπάσης Ολον τὸν ᾿Αδάμ παγγενή πεπτωκότα. ρμε'. Ασυνάρτητος ἡ ἔννοια τοῦδε τοῦ εἱρμοῦ πρὸς τὰ τῆς παμφώτου ἑορτῆς, βραχύ τι παντελῶς ἐκείνης θιγγάνουσα κατὰ τὸν Ἔλαμψας ἐκ τῆς Παρθένου, δηλαδή ἧς προλογίσας τὸν ὑπερφυή τοκετόν, εὐθὺς ὡς ἐχρῆν ἀσχολεῖται εἰς τὸ κατὰ τὸν Ἰωνᾶν τέρας τὸν συστάτην τῆς ἔκτης ᾠδῆς, πρὸς & παρα6ολικῶς εἰκάζει τὰ τοῦ Ἀδάμ, λέγων οὕτω· Χριστέ ὁ Δεσπότης, Ελασμὸς ἡμῖν καὶ σωτηρία έλαμψας ἐκ τῆς ἀειπαρθένου θεοτόκου. Διὰ τί; Συγκαταβὰς καὶ ταπεινωθεὶς ἐς τοσοῦτον, ὡς δι' ἡμᾶς γενέσθαι καὶ ἄνθρωπος ὁ ἡμῶν πλάστης, ἵνα δηλονότι καθὰ τὴν προφήτην Ἰωνᾶν, ὃς προετύπωσε τὴν ἐκ ταφῆς τριημέρου ἀνάστασίν σου, τεραστίως περιεσώσω ἐκ τῶν στέρνων τοῦ θαλαττίου θηρός· θῆρες γὰρ καὶ τὰ κάτη· οὕτω καὶ τὸν Ἀδὰμ ὅλον διαρπάσῃς ἐκ τῆς φθορᾶς, παγγεννή πεπτωκότα. Ολῳ γὰρ τῷ Αδάμ, Έχουν πάσῃ τῇ ἐξ Ἀδὰμ ἀνθρωπίνη φύσει, καὶ ὕλῃ δὲ κατὰ ψυχὴν, δηλαδὴ ἄλλως καὶ σῶμα, ἐδόθη τὴ διὰ τὴν ἀδαμιαίαν ἁμαρτίαν ἐπιτίμιον, καὶ πάν τες ἐκεῖθεν φθορᾷ ὑποκείμενοι ἐπανεσώθημεν εἰς τὸ ἀρχαῖον διὰ τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ. αμς'. Καὶ τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ εἰρμοῦ ἔννοια· τινά δὲ ἀντίγραφα ἀντὶ τοῦ ἱλασμὸς καὶ σωτηρία, ἐλα σμὸν καὶ σωτηρίαν ἔχουσι κατὰ πτῶσιν αἰτιατικὴν, ἵνα λέγῃ ὁ μελῳδὸς ὅτι ἱλασμὸν καὶ σωτηρίαν ἡμῖν λάμψαι πεποίηκας. Σεμνοτέρα δὲ ἡ πρώτη γραφή αυτόχρημα γὰρ ἔλασμὸς καὶ σωτηρία ἐστὶν ὁ Χρισ στές. Τλάω δέ ἐστι τὸ θέμα τοῦ ἱλασμοῦ, ὅθεν καὶ τὸ ἱλάσασθαι· ῥῆμα δὲ οὐκ εὐχρηστον πραχθὲν ἐξ αὐτοῦ τὸ ἔλημι ὡς ἔστημι, παράγει τὸ ἴληθι, καὶ ἴλα Οι, καὶ τὸ ἱλήκοις, ἀντὶ τοῦ ἵλεως εἴη;. 'Η δὲ παρα γωγὴ τοῦ ἱλάω καὶ τῶν συστοίχων αὐτῷ περιττή 144. His igitur ita sese habentibus, nobis occurrit redeuntibus ad initium charratæ strophæ speculari ne forte non necessario Deus, juxta pretam, apostolorum pectora sanaret; qui semel ommiuo ipsi uniti, puri omnes erant juxta ipsius verbum, excepto uno traditore Juda, sed alia pertora, a peccato curatu difficilia, hrcque sic sanans sibi præpararet domum apostolorum sive apostolicam, cujus œconomi sane constituti sunt apostoli, tanquam operarii, servi adeles et amici sociati, sub Domino domus ordinati Deo. Si vero domum singulariter dixit et non domos in plurali numero, nobis non est mirandum, recogitantibus unam esse sanctam catholicam et apostolicam. Ecclesiam, Dei domum, quæ melia Ecclesiae dictione, sanctissimo symbolo fidei christianæ, mundi servatricis, comprehenditur. Hirmus odæ sexlæ. Propitiatio nobis, Christe, et salus Præsens illuxisti ex Virgine, Ut, tanquam prophetam ex feræ marinæ Pectoribus Jonam, a corruptione eriperes Totum Adam cum omni genere cadentem. 145. Non cohærens hujus nexus sententia cum reliquis lucidissima festivitatis, cum ad hanc on nino paululum attigit secundum istud: Luristi de virgile; de cujus sane praclara supernaturalique progenie prolocutus est, statim, ut oportebat, applicat auctorem sexti carminis ad zona prodigium; juxta quod parabolice depingit res Adami, sic dim cens: Christe dominator, propitiatio salusque nobis e Deipara semper Virgine luxisti. Quomodo? Descendisti nobiscum et humiliatus es, ut propter nos et homo fieres, qui noster es creator; ut sane sicut prophetam Jonam, qui præfiguravit tuam e tumulo post tres dies resurrectionem, miraculose eripuisti de ventre maritima fera; ferme namque sunt cete; sic etiam totum Adam, universe lapsum, e perditione subduceres. Tai enim Adam, sive cunctæ quæ venit ex Adam humanæ naturæ, toti vero secundum animam et alio sane modo secumdum corpus, ultio data est; et omnes exinde cor ruptioni subjecti in pristinum statum per Christi nativitatem redintegrati sumus. 146. Talis est nexus sententia; quædam autem exemplaria pro Ελασμός et σωτηρία, ιλασμόν et σωτηρίαν per casum accusativum habent; ut dicat poeta propitiationem et salutem nobis lucere fecisti. Augustior autem prima sententia est: propίtiatio nanque reipsa ac salus est Christus. Ιλάω vero, unde quoque venit Ελάσασθαι, radis est τοῦ ἱλασμοῦ. Verbum autem non commole factum ex ipsa ἵημι tanquam ἵστημι, derivatione dal ἵληθ:, οι ίλαθι, οι ιλήκοις, pro, ἵλεω; εἴης, propitius esto. Derivatio autem τοῦ ἱλάω ipsiusque consortium hie

superfue nunc exponeretur: ex verbo ἱλάω, ἱλάσω, ἡ ἐνταῦθα νῦν ἐκτεθῆναι· ἐκ τοῦ ἱλάω, ἐλάσω, και communius verbum {)ásxw venit. Quoad autem vocem σωτηρία, scito quod vox σωτήρ, cujus est derivatio σωτηρία, ex extraneis ad res nostras dis vinas est deducta, sicut et βασιλεύς. Alicis enim populare regimen præferentibus, nec tamen haud ignorantibus regiam potestatem aliis meliorem esse potestatibus, Jupiter cognominabatur βασιλεύς, quasi dignus non esset homo qui rex esset inter ipsos; et ipsum nominabant σωτήρα, cui etiam κρατήρα cognomen in conviviis imponebant. Verhum autem έλαμψεν ut de sole pronuntiavit; juxta quem augustissima Deipara coelum est, ex quo justitiæ Sol illuxit. Aliis aulem verbis, ex qua, velut lucida nubes et hæc salutaris, illuminatio venit et salvificans nos imber super terram irrupit. Ideo prætalit hujusmodi dictionem istis: ἔφανας, aut πέφανας, aut ἧσταξας, que sunt ipsa splendide tlictiones. modo 147. Hic insuper advertendum nubem memoratam non simpliciter etymon habere juxta qualecunque nebulum, veluti nigram ac tenebrosam, sed, ut ita dicam, juxta nebulum solare, tanquam obumbrantem intra seipsam veritatis ac justitiæ solem. Vox autem ὁ Δεσπότης admirative dicta est, siquidem hic dominator ita illuxit servis, nihil durum ostendens. Dictio: ex Virgine, cogitare suggerit verbum έλαμψας, non secus ac incarnatus es e Virgine puritate splendente; sicque Jumine salutis nos in peccatorum tenebris jacentes circunfulsisti. Per expressionem vero τῶν στέρνων τοῦ κήτους, ipsius ventrem, ut materno more licebat, significat. Prorsus autem hujusmodi pectoribus ac ventre, quæ sunt inferni figurate cogitanda sunt; unde fuga liberati resurrectionem obtinuious; et aliquo modo dicit: Quoniam e ventre virginali sicut sol illuxisti, dominator ac Salvator Christe, de ventre inferni mortifero ernisti nos, juxta veterem typum prophetz Jone. Sciendum autem quod pro στέρνων dicere potuisset σπλάγχνων, nisi jam ab alio melodo præventus esset. Vide vero dictionem: φθορᾶς διαρπάσας, de Salvatore Christo prorsus festive fiducialitérque adhibitam: qui enim prævalentis olim contra nos spolia diripuit, non pratermisit quin etiam Adam • corruptione subriperet: optimus raptor et ipse vocari contentus, qui nos docuit, preter alia salutaria, rapere tempus, quod, sicut aliquis sapiens dixit, pretiosissimus est sumptus. Notum est autem lingua peritis quod τὸ ἁρπάζειν leonum, leopardorum, aliorumque similium proprium positum est. lioc autem: Tolum Adam, referri potest ad id: lapsumn; ut intelligatur lapsus Adam totus, anima quidem ob peccatum, corpore vero propter condemnationem ad mortem; cujus liberatio non erat nisi per Salvatoris nostri Jesu Christi resurrectionem. 148. Notandum autem quod sanctissimus Da. mascenus lapsam nostram naturam redintegratam η νότερον ῥῆμα τὸ ἱλάσκω γίνεται. Ἐν δὲ τῷ σωτηρία Ιστέον ὅτι καὶ ὁ Σωτὴρ, οὗ παρώνυμον ή σωτηρία, ἐκ τῶν ἔξω παρείλονται εἰς τὰ καθ' ἡμᾶς θειότητα, καθὰ καὶ ὁ βασιλεύς. Ἀττικοῖς γὰρ δημοκρατεῖσθαι μὲν προηρημένοις, οὐκ ἠγνοηκόσι δὲ κρείττω εἶναι τῶν ἄλλων ἀρχῶν τὴν βασιλικὴν, ὁ Ζεὺς ἐπεκαλεῖτο βασιλεὺς, ὡς μὴ ἄξιον ὃν ἄνθρωπον ἐν αὐτοῖς βασι δν λέα εἶναι· καὶ σωτῆρα αὐτὸν ἐνόμιζον· ᾧ καὶ κρατῆρα ἴπων ἐν συμποσίοις ἐπώνυμον· Τὸ δὲ ἔλαμψεν ὡς ἐπὶ ἡλίου εἶπε· καθ' δν οὐρανὸς ἡ ὑπέραγνος Θεοτόκος, ἐξ οὗ ὁ τῆς δικαιοσύνης έλαμψεν Ήλιος. Φράσαι δὲ καὶ ἄλλως, ἐξ ἧς οἷα νεφέλης φω τεινῆς καὶ τοιαύτη σωτήριο; λάμψις γέγονε, καὶ ὁ σωστικὸς ἡμῶν ὑετὸς ἐρξάγη ἐπὶ γῆς· Διὶ καὶ τριέ κρινε τὴν τοιαύτην λέξιν τοῦ ἔφανας, ἢ πέφηνας, δ ἤστραψας, αἱ φαειναὶ καὶ αὐταί εἰσι λέξεις. ρμί. Παρασημαντέον δ' ἐνταῦθα την προσεχών μνημονευθείσαν νεφέλην οὐχ ἁπλῶς ἐτυμολογεῖσθαι κατά τι νέφος τὸ προστυχόν, οἷα δνοφεράν τινα καὶ σκοτόεσσαν, ἀλλ' ὡς οὕτως εἰπεῖν φερωνύμως νέφος ήλιξεν, οἷα σκιάσαν ἔνδον αὐτοῦ τὸν τῆς ἀληθείας καὶ δικαιοσύνης ήλιον τὸ δὲ ὁ δεσπότης θαυμαστι κῶς εἴρηται, εἰ ὁ δεσπότης οὕτω λάμπει τοῖς δού λοις μηδέν τι παραδεικνὺς ἀγριώτατον. «Τὸ δὲ ἐκ τῆς Παρθένου νοεῖν ὑποβάλλει τὸ ἔλαμψας, ὅμοιον τῷ ἐσαρκώθης ἐξ ἀειπαρθένου φωσφορούσης τη ἁγνείᾳ· καὶ οὕτω φωτὶ σωτηρίας ἡμᾶς τοὺς ἐν σκέ τει ἁμαρτιῶν περιηύγασας· διὰ τῶν στέρνον δὲ τοῦ χήτους τὴν ἐκείνου κοιλίαν ὡς μητρικῶς ἐνεχώρει δηλοί. Πάντως δὲ στέρνοις καὶ κοιλίᾳ τοιαύτῃ τὰ κατὰ τὸν ᾅδην είκαστέον· ὅθεν φυγόντες ἐτύχομεν ἀναστάσεως· και πως λέγει ὅτι ἐκ παρθενικής και λίας λάμψας ὦ Δέσποτα Σωτερ Χριστέ ἡλιοειδῶς, ἐκ κοιλίας ᾅδου θανατηρᾶς ἐξέσπασας ἡμᾶς, κατὰ τὸν πάλαι ποτὲ τύπον τοῦ προφήτου Ἰωνᾶ. Ιστέον δὲ ὅτι τὸ στέρνων εἶχε σπλάγχνων εἰπεῖν, εἰ μὴ προκατελήφθη ἑτέρῳ μελῳδῶ. "Ορα δὲ τὸ φθορᾶς διαρπά σας πάνυ ἀστείως λεχθὲν καὶ τεθαῤῥημένως ἐπὶ Σωτῆρος Χριστοῦ. Ὁ γὰρ τὰ σκύλα τοῦ καθ᾿ ἡμῶν ποτε δυνατοῦ ἁρπάσας, οὐκ ἐμέλησε καὶ τὸν ᾿Αδάμ τῆς φθορᾶς ἀφαρπάσαι· ἄρπαξ ἄριστος εὐδοκήσα; κληθῆναι καὶ αὐτός· ὃς καὶ ἡμᾶς ἐδίδαξεν ἄλλα τε ἁρπάζειν σωτήρια καὶ αὐτὸν τὸν καιρὸν, τὸν καθά τις ἔφη σοφός, πολυτελέστατον δαπάνημα. Γνωστόν δὲ τοῖς περὶ λόγους ὅτι τὸ ἁρπάζειν λεόντων, καὶ παρδάλεων, καὶ ἄλλων τῶν κατ᾽ αὐτὰ ἴδιον τέθειται· τὸ δὲ ὅλον τὸν Ἀδὰμ δύναται διαβιβασθῆναι καὶ εἰ; τ), πεπτωκότα· ἵνα νοῆται πεπτωκὸς ὁ ᾿Αδάμ ὅλος, ψυχῇ μὲν διὰ τὸ ἡμαρτηκέναι, σώματι δὲ διὰ τὰ κατακριθῆναι θάνατον· οὗ λύτρωσις εὐκ ἦν εἰ μὴ διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐξαναστάσεω:. ρμη'. Σημείωσαι δὲ ὅτι ὁ μὲν ἁγιώτατος Δεματ σκηνὴς τὴν πεπτωκυῖαν ἡμῶν φύσιν ἀνοικοδομηθί

66% ναι εἶπεν ἀναστάντος τοῦ, ὡς ὁ Ἰωνᾶς προδιετύπω- fuisse dixit, resurgente, qui, sicut Jonas præl" σε, παθόντος καὶ ταφῇ δοθέντος καὶ ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς τῆς γενομένου Χριστοῦ· ἡ δὲ παροῦσα ᾠδὴ σωθῆναι φησιν ἀφαρπαγέντα φθορᾶς τὸν Ἀδὰμ πεπτωκότα, Χριστοῦ λάμψαντος ἐκ τῆς Ἀειπαρθένου· δεξιώτα τα τῆς μελωδίας ἀνατιθείσης τὸ αὐτὸ καλὸν ἐκεῖ μὲν τῇ θεοσώμῳ ταφῇ τοῦ Χριστοῦ τῇ ἐπισφραγιστικῇ τῆς ἡμῶν σωτηρίας· ἐνταῦθα δὲ τῇ καταρκτικῇ τοῦ σωθῆναι τὸ ἀδαμιαῖον φύραμα γεννήσει εκείνου· ἐν οἷς ταυτόν ἐστιν ἐκ χοὸς εἰπεῖν ἀνοικοδομηθῆναι τὴν κατ' ἄνθρωπον οὐσίαν, ὅ ἐστι φύσιν κατὰ τὸν Δαμασκηνόν, καὶ ἐκ φθορᾶς ἁρπαγῆναι τὸν ὅλον 'Αδάμο συμβιβάζοντος τοῦ εἱρμοῦ καὶ τὸ κατὰ τὸν Ἰωνᾶν, εἰς τινα ὁμοίαν ἐκείνῳ ἔννοιαν, ὡς δύναται διασκευάσαι ὁ τὰ θεῖα σοφός. Δοκεῖ δὲ ἡ μὲν ἐκεῖ μετὰ πτῶσιν ἀνοικοδομηθεῖσα θεία οὐσία, πτώμα χοϊκὸν δηλοῦν τὸ εἰς αὐτὸν τὸν ᾅδην· ὁ δὲ ὡς εἴμη. τα: πεπτωκώς Αδάμ, ἔμπτωσιν ὡς εἰς ᾅδην τὴν κοιλίαν τοῦ κήτους· εἰς δὲ τὸ παγγενή χρησιμεύει κατά τε γραφὴν καὶ κατ' ἔννοιαν ἡ ψαλλομένη παγ γενής κατάρα τῆς προμήτορος. Τροπάριον πρώτον τῆς ἕκτης ᾠδῆς. Ι. Ιμερτὸν ἡμῖν εὐθὲς ἐν τοῖς ἐγκάτοις Αιωνίως έξουσι πνεῦμα καινίσοις, Πατροπροβλήτως πάντοτε ξυνημμένον, Υλης ἀπεχθούς καυστικός μολυσμάτων, Τύπου τε παντὸς ῥυπτικὸν παντοκράτορ. ρμθ'. Καθαρῶς τὸ παρὶν τροπάριον τὴν τῆς ἐνα νοίας ἀφορμὴν ἐκ τοῦ πανσόφου ἔχει Δαβίδ, οὗ θεοκλυτήσαντος καρδίαν αὐτῷ καθαρὰν κτισθῆναι, καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαινισθῆναι τοῖς ἐγκάτοις αὐτοῦ, καθὰ καὶ προεγράψαμεν, παραφράσας ὁ μελῳδὸς ὑπερεύχεται εἰς κοινόν, οὕτω πρὸς ἀκολουθίαν ἑορ ταστικὴν παραμιγνὺς καὶ θεολογίαν· "Ω παντοκράτον Λόγε, καινίσοις εἴθε τοῖς ἐγκάτοις ἡμῶν τῶν χριστιανῶν πνεῦμα ἱμερὸν καὶ εὐθὲς, δ καὶ αἰωνίως ἔξοιμεν· ἵνα ὡς τὸ ἅγιον Πνεῦμα συνήπταί σοι ἀεὶ, οὕτως ἡ χάρις σου μένῃ διαπαντός μεθ᾿ ἡμῶν ἕως συντελείας αἰῶνος, οὐ μεταμελομένου εἰ μὴ φθάσαντες ἡμεῖς πταίσομεν, οὐδὲ διδόντος πνευματ τικῶς πρόσκαιρα. Εἶτα φιλοσοφῶν θεολογικῶς, λέγει πάντοτε τὸ ἅγιον Πνεῦμα ξυνήφθαι τῷ Υἱῷ καὶ λόγῳ τοῦ Θεοῦ πατροπροβλήτως, ἐν τῷ ἐκ τοῦ Πατρὸς δηλαδή προβεβλῆσθαι καὶ ἐκπορεύεσθαι· ὡς λόγῳ συνωνυμίας μυστικῆς ἀμφοτέρων τούτων ταυτιζομένων τῶν λέξεων. ρν. Πρόδηλον δὲ ὅτι συνῆπται ἀεὶ τὸ Πνεῦμα καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ ὡς πάντοτε ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ, οὔτ τω καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· εἶτα καὶ τὴν ἡμῖν ἐνέρ γειαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν ὀλιγίστῳ διασαφών ὁ μελῳδὸς, καὶ παραδεικνὺς πῦρ καταναλίσκον εἶκαι αὐτὸ, καυστικὸν εἶναί φησι μολυσμάτων ὕλης ἀπεχθοῦς, καὶ ῥυπτικὸν ὅ ἐστι καθαρτικόν τύπου παντὸς, τοῦ κατὰ νοῦν δηλαδή, ὁ δηλοῦται ἐν τῷ Καθάρισον ἡμᾶς ἀπὸ πάσης κηλίδος· ἣν κηλίδα καὶ ἦν ρύπον οἱ ἁπλουσάμενοι, καθαροὶ τῇ καρδίᾳ καὶ οὕτω θεόπται γίνονται, καὶ φῶς Θεῷ φίλον ὡς ἱμάτιον ἀναβάλλονται. Ιστέον δὲ ὅτι τε ἐν παλαιοίς ἀντιγράφοις εὕρηται τύπου φρενών τε ῥυπτικόν guravit, passus est et tumulo creditus et in ventre terræ positus, Christo: præsens autem carmen lapsum Adam, e corruptione raptum, ait fuisse salvalumi, cum Christus e semper Virgine luxit, meľodia idem bonum commode tribuente illic quidem venerando Christi sepulcro salutis nostræ sigillo; hic autem incipienti massam Adamiticam salvare, nativitati ejus: in quibus idem est ex humo restauratam fuisse substantiam hominis, hoe est, naturam, juxta Damascenum, et ex corruptione fuisse raptum totum Adam juxta nexum, qui quod ad Jonam attinet, concinit cuidam illi simili sententiie, ut concipere potest in divinis sapiens. Videtur autem illic post casum restaurata divina substantia, terrestrem casum in ipsum infernum indicare lapsum: lapsus autem, ut dictum est, Adam, lapsum, tanquam in infernum, in celi ventrem. Huic autem: παγγενή, servire polest quoad scriptum et quoad sensum, psalmis celebrata παγγενής avim maledictio. Troparium primum odæ sextæ. Desideratum nobis rectum in interioribus Æterne habituris Spiritum innoves, Patre procedentem undique copulatum, Materiæ inimicæ combustilem inquinationem, Sordisque omnis purgativum, o omnipotens. 149. Puram hujus sententia originem præsens strophe tenet e sapientissimo David, quem, cuin perivisset a Deo sibi cor mundum creari, spiritumque rectum in visceribus suis innovari, quemadmodum antea scripsimus, commentatus poeta, ad festivalem continuationem admiscens quoque, theologiam, sic communiter deprecatur: Ο omni potens Verbum, utinam innoves in visceribus nostrum Christianorum spiritum desiderabilem ac rectum, quem in sempiternum habeamus! u', sicut Spiritus sanctus tecum est semper unitus, sic tua gratia semper nobiscum maneat ad sæculi consummationem, te non variante nisi prius nos peccemus, nec spiritaliter momentanea dante. Deinde theologice philosoplans, ait Spiritum sanctum semper conjungi cum Filio Verboque Dei πατροπροβλήτως, in eo quod sane ex Palre producitur (προβεβλήσθαι), et procedit, tanquam, mystica synonymia, utraque” dictione idem significante. 150, Manifestum est autem quod etiam cum Filio semper conjungitur Spiritus; et quemadmodum Pater semper est in ipsa, sic etiam Spiritus sanctus. Deinde nobis etiam sancti Spiritus effica - clam brevissime manifestans hymnographús, ipsumque consumentem ignem esse demonstrans, urentem esse dicit macularum odiosam materiam, eluen temque seu purgantem omnes sordes, illas scilicet quæ spectant ad mentem, quod in hoc demonstra - tur Munda nos ab omni macula: qua macula quaque sorde lavati puri sunt corde sicque Deum videntes fiunt, lumenque Deo charum tanquam vestimentum induunt. Sciendum est autem quod in

EUSTATHI THESSALONICENSIS METROPOLITA ΓΕΙ amiquis exemplaribus, invenitur: δύπου φρενών τε ταντοκράτορ, καὶ ὅτι τροπαρίου ἐξώρμηται ἡ εἰρη ῥυπτικὸν παντοκράτορ, quodque strophae sententia prorumpit eadem ac strophæ panlo superioris in quinto carmine, ubi Dei Verbum sibi præparabat domum, in qua Spiritus lumen inhabitavit. Ut autem accuratius dicam, asseverationem illie positam, in precem hic mutavit poeta, oratione facta ut nos bonum habeamus, quod antea philosophice in secunda illa strophe et in illius continuatione exposuit. 451. Supponendum est autem quol ἐγκατοικίζοιτο, optative dictum illic propter metrum, loco hujus: ἐγκατοικίζεται καὶ ἐνοικεῖ, sacrum poetam ut enthymema duplicantem, induxit ad directe nunc aliquo modo precandum ibique sic dicendum: 0 stine Potens, postquam immaculatam apostolicamque domum tibimetipsi præparasti nos, innova nobis Spiritum sanctum. Non autem incommode quis dixerit quod ex præcedenti divino lavacro et ex hujus lavacri purificatione deducitur hic odiosarom macularum exustionis sententia spiritualisque purgatio. Caeterun, omissa suppositione quod dictum verbum καυστικό» fuerit translatum tropice fr Spiritu fervente, ex igueis etiam pendet Inguis: et ex hoc Ignem consumentem esse Spiritum sanctum. Evidens est autem quod magis assatum prorsus τὸ καίεσθαι quam τὸ ῥύπτεσθαι; nec obliviscendum illam exustionem odiosæ macularum · materiæ, tanquam de materiis adulterinis in vase fusorio per ignem vehementem liquefactis: omnis enim hujusmodi materia, puris odiosa, post fusionem et exustionem ejus quod illam fœdat, amatur et requiritur: quod etiam egregie patitur ille qui Spiritus igne probatur, et hac maculæ detersione purificatus exit, nt fit de his quæ fullonica certe vel aliter sordibus absterguntur. Istorum enim non 'est quamlibet exustionem subire; istis autem similes sunt Davidici, qui lavari bene volunt, non tamen gustare quemlibet ignem. 152. Attendendlum autem ili ne quando quidam ex nobis, sola tantum detersione sordem deponere valentes, poetam cogamus ad nos in ignis carbomes volvendos, ut sic concremata sorde dealbemur et ad Eucharistiam redeamus. Vidimus enim manutergia ex filis amianti contexta, quem olim dicitur produxisse montana Carystes petra, in quibus, cum profunda insedisset macula, facile evanescebat per ignis combustionem aut alias per detersionem: ordinandi sunt in hanc purificationem illi qui celeriter ex pura vita, non advertentes, aliquandiu mutati, postea prompte convertuntur si quis in camino fundit ipsis spiritualem constantiam. Et ita sensus hujus strophæ constitutus sit. De recto autem Spiritu parum quidem, sed tamen jam scriptum est. Nunc dicere satis erit emnino quidem recto curvum opponi, alias autem etiam tortuosum. Talia vero nec in spiritualibus ad vitam civilem attinentibus probantur, si bonis utamur moribus. Hic autem desiderabile festivitatis μένη ἔννοια τοῦ πρὸ βραχέων ἐν τῇ πέμπτῃ ᾠδη ἔνθα ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος δόμον ἑαυτῷ κατεσκεύαζεν, ο εγκατῳκίσθη Πνεύματος φάος· καὶ ἀκριβέστερον δ εἰπεῖν, τὴν ἐκεῖ ἀπόφανσιν εἰς εὐχὴν ἐνταῦθα ἥνει ψεν ὁ μελωδός, εὐξάμενος ἔχειν ἡμᾶς ὅπερ ἀγαθε, φθάσας ἐφιλοσόφησεν ἔν τε τῷ δευτέρῳ ἐκείνῳ τρο παρίῳ, καὶ ἐν τῷ ἐκείνου εἰρμῷ. ρνα'. Ἔστι δ' ὑπονοῆσαι καὶ ὅτι τὸ ἐγκατοικίζοιτη εὐκτικῶς ἐκεῖ λεχθὲν διὰ τὸ μέτρον, ἀντὶ τοῦ ἔγκατοιχίζεται καὶ ἐνοικεῖ, ἐνήγαγε τὸν ἱερὸν μελωδία ὡς οἷον ἐπενθυμηθέντα εἰς τὸ ἐξ ὀρθοῦ νῦν εύξασθαί πως, καὶ ἐνταῦθα τλ, Ω παντοκράτορ, κατασκευάσας δόμον ἄχραντον ἀποστολικὴν σοὶ αὐτῷ ἡμᾶς, ἐγκαίνισον ἡμῖν τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐκ ἂν δὲ Ευστραπέλως εἴποι τις ὅτι καὶ ἐκ τοῦ φθάσαντος Θείου λουτροῦ, καὶ τῆς τοῦ λευτηρίου καθάρσεως, παρείλκυσται ὧδε ἡ τῆς καύσεως ἔννοια τῶν ἀπό χθῶν μολυσμῶν, καὶ ἡ πνευματικὴ ῥύψις· ἄλλως δὲ τὸ εἰρημένον καυστικόν, δίχα γε τοῦ ὑπονοῆσαι με. τηνέχθαι τροπικῶς ἐκ Πνεύματος ἐμπύρου, καὶ τῶν περίνων ἔχεται γλωσσῶν· καὶ τοῦ, πῦρ καταναλ σκον εἶναι καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Δῆλον δὲ ὅτι φρο κτότερον πάντως τὸ καίεσθαι τοῦ ῥύπτεσθαι· καὶ νοητέον τὴν μὲν καῦσιν τῆς τῶν μολυσμάτων ἀπε χθοῦς ὕλης, ὡς ἐπὶ τῶν ἐν χωνείᾳ τῇ διὰ πυρί; σφοδρού τηκομένων κιβδήλων ὑλῶν. Πάτα γὰρ ὅλη τοιαύτη ἀπεχθής οὖσα τοῖς καθαρείοις μετὰ τὸ χωνευθῆναι καὶ καυθῆναι τὸ μολύνον αὐτὴν, στέργεται καὶ ἀμφέπεται· δ δὲ πάσχει ἐπαινετῶς καὶ πᾶς ε πυρὶ Πνεύματος δοκιμαζόμενος καὶ καθαιρόμενος τήνδε τοῦ ῥύπου ἔκπλυνσιν, ὡς ἐπὶ τῶν σμηχομένων ἢ κναφευτικῶς ἢ ἄλλως όπωσοῦν. Τούτων γὰρ ἄπεστι παντοία καῦσις· τούτοις δὲ ἐοίκασιν οἱ δαυιτικού, πλυνεῖσθαι ἀξιοῦντες, οὐ μὴν πυρός τινος γεύσασθαι. ρνβ'. Προσεκτέον δὲ ἐνταῦθα μήποτέ τινες οἷοί τε ὄντες μόνῳ σμήγματι ἀποθέσθαι τὴν ῥυπαρίαν ἀναγκάσωμεν τὸν ποιητὴν ἐπ' ἀνθράκων πυρὸς καταστρώ σαι ἡμᾶς· ὡς ἂν οὕτω κατακαυθέντος τοῦ ῥύπου, λευκανθησώμεθα καὶ εἰς εὐχαριστίαν ἐπανέλθωμεν, Εθεασάμεθα γὰρ χειρόμακτρα μέτρα ἐκ μίτων ἀμιάντου ὕλης ἐξυφανθέντα, ἣν πάλαι ποτὲ λέγεται χορηγεῖν καὶ ἡ κατὰ Κάρυστον ὀρεινὴ πέτρα, οἷς βαθὺς ἐγκαθίσας ῥύπος, ῥᾷον ἀπήρχετο διὰ πυρὸς καύσεως ἤπερ ἄλλως διὰ τοῦ ῥύψασθαι. Ταχτέον δὲ εἰς τοιαύτην κάθαρσιν τοὺς ἐκ καθαροῦ βίου ταχύ ἀλλαττομένους ἀνεπαισθήτου κατά μικρόν, εἶτα θάττον μεταβαλλομένους εἴ τις καμινεύει αὐτοῖς πνευματικὴν ἐμβρίθειαν· καὶ οὕτω μὲν ὁ νοῦς και θεστάτω τοῦδε τοῦ τροπαρίου. Περὶ δὲ εὐθεος Πνεύ ματος ὀλίγον μέντοι, προγέγραπται δὲ ὅμως· νῦν δὲ εἰπεῖν ἀρκέσει, ὅτι καθόλου μὲν τῷ εὐθεῖ τὸ καμ πύλον ἀντίκειται, καὶ τὸ ἄλλως δὲ στρεβλόν· τὰ δὲ τοιαῦτα οὐδὲ ἐν τοῖς κατὰ πολιτείαν πνευματικοῖς παρρησιάζονται εἴπερ εὐνομούμεθα· τῷ δὲ τῆς ἑορ

τῆς εὐκταίῳ Πνεύματι τῷ εὐθυτάτῳ, ἀντιθετεῖ τὸ spiritui rectissimo, opponitur demonium; quo! δαιμόνιον· δ καὶ τοὺς κύκλῳ, ψαλμικῶς εἰπεῖν, πε - ριπατοῦντας περιάγει, καὶ οὐδὲν ἀγαθὸν πρὸς ἀλή θειαν ευθύτητα ποιεῖ, ἀλλὰ στρεβλοῖ τὰ πάντα εἰς τὸ ἡμῖν ἀσύμφορον, εἰ μὴ τὸ εὐθὲς ἀντιπράττει Πνεῦμα βοηθοῦν ἡμῖν· διὰ τῶν ἐγκάτων δὲ τῆς ψυ χῆς καὶ τῶν κατ' αὐτὴν ποικίλων θεόθεν ἐννοιῶν αἰνίττεται βάθος, καθ' δ σημαινόμενον καὶ ὁ Δαβιδ ταῖς αὐτοῦ ἐντὸς εὐλογεῖν τὸ ὄνομα Κυρίου ἐπιτέλνεται· ὃς καὶ ἐκ τοιούτων βαθέων κεκραγώς τῷ Κυ ρίῳ εἰσακούεται. Χρὴ γὰρ πᾶν ἀγαθὸν ψυχικὸν μὴ ἐπιπόλαιον προφέρεσθαι, ἀλλ᾽ οἰκουρεῖν ἐν βάθει ταμιευτικῶς, θησαυροῦ δίκην, ᾧ καὶ ἡ τοῦ καθέκα στην καρδία σύνεστι κατὰ τὴν ἁγίαν Γραφήν. Οτι δὲ τὸ ἐγκάτοις, ἔγκασιν ἔφη ὁ ἐν τοῖς ἔξω σοφός ποιητής, δῆλον τοῖς εἰδόσιν· ὃς καὶ τὸ προσώποις προσώπασιν ἔγραψεν· ὁμοίως τὸ ἄστροις ἄστρασι, καὶ ὀνείροις ἐνείρασι. Τὸ δὲ μόλυσμα ἐκ τοῦ μολύνω παρηγμένον ἀναλογεῖ πρὸς τὸ μιαίνω μίασμα, καὶ ἡδύνω ἥξυσμα· τὸ δὲ αἰωνίως πρὸς τὸ πάντοτε ἁρμοστέον, ἵνα δι' εὐχῆς ἡμῖν εἴη, αἰωνίως ἐν ἡμῖν τὸ ἅγιον Πνεῦμα εἶναι τὸ πάντοτε συνημμένον τῷ Παντοκράτορι. Τὸ δὲ ῥύπου ῥυπτικόν, ἔστι μὲν ἑτυμολογικού τρόπου, Αττικῆς δὲ κοινῆς γλώττης ὤρμηται· τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ λέγω λόγον, καὶ ὑπνῷ ὕπνον, καὶ τὰ ὅμοια. Τροπάριον δεύτερον τῆς ἔκτης ᾠδῆς. ὅσ hac et illac ambulantes, ut cum Psalmis- loquar, circumducit, nec ullum bonum juxta veritatem rectitudine facit, sed omnia detorquet ad nostrum incommodum, nisi spiritus rectus, nobis auxilium præstans, obsistat. Per animæ viscera variarum ipsius a Deo cogitationum profunditas insinuatur, juxta quod significatum David his quæ intra ipsum sunt, ut nomen Domini benedicant, præcipit. Ει etiam, enim ex talibus profundis clamavit, ad Dominum, exauditur. Oportet enim omne bonum animæ non ad superficiem proferri, sed pretiose domus in profundo custodiri, sicut thesaurum, cui juxta sacram Scripturam, uniuscujusque cor apponitur. Quod autem vocem εγκάτοις, ἔγκασιν dixit sapiens apud exteros poeta, viris doctis notum est: similiter scripsit προσώπασιν pro προσώποις ἄστρασι pro άστροις, οι ὀνείρασι pro ὀνείροις. Vox auten μόλυσμα e verbo μολύνω derivatur analogice cum: μιαίνω μίασμα, et ἡδύνω ήδυσμα. Adverbium αἰωνίως juxta πάντοτε accommodandum est, ut nobis sit in voto semper (alwvlw;) in nobis esse Spiritum sanctum, qui summo dominator semper (πάντοτε) conjungitur. Hoc autem ῥύπου ρυπτικόν, est quidem etymologicus tropus, Attica vero commumi lingua formatur. Talia sunt: λέγω λόγον, ὑπνῷ ὕπνον, et similia. ΧΠΙ. Ορεκτὸν ἀξίωμα τοῖς ἀποστόλοις· Σιωνίταις μίμνουσι την παρουσίαν, Γνώρισμα Πνεῦμα πατρογεννήτου Λόγου Λέσχην ἀπηνῆ τῶν ἐθνῶν ποππυσμάτων Ὤκιστα δεικνύς πυρπνόως καθιδρύεις. ριγ'. Εὐξώμεθα ἐν τῷ παρόντι τροπαρίῳ περιτυχεῖν ἀντιγράφῳ ἀσφάλτῳ. Οἷς γὰρ ἐνεκύρσαμεν οὐκ ἔστι μέμψιν ἀξίαν ἐπενεγκεῖν· τῷ τέως δὲ γράψαντες πρὸς τὰ παρευρημένα όπως ισχύσομεν, οστερον ὅτε ὀρθῇ ἐκδώσει περιτευξόμεθα, τότε ἀνακάμψομεν τὸ οὐκ εὐθύ. Λέγομεν οὖν ἀφορμάς είληφότες ἔκ τινος προϋπάρξεως, ὅτι δοκεῖ πρὸς τὸ ἅγιον ἀποτεινόμενος Πνεῦμα ὁ μελωδός, λέγειν οὕτω πως· * Πνεῦμα ἅγιον, γνώρισμα τοῦ ἐξ ἀνάρχου Πα τρὸς γεννηθέντος Υίου τοῦ Θεοῦ. Ως γὰρ ὁ Υἱὸς ἡμῖν τὴν Πατέρα γνωρίζει, οὕτω σὺ τὸν Υἱόν• *Ὦ πάνυ ὀρεκτὸν ἀξίωμα τοῖς ἀποστόλοις τοῖς ἐν Σιών καθημένοις καὶ ἀναμένουσι τὴν παρουσίαν σου καθὰ παρηγγέλθησαν, σὺ ὡς Θεὸς πυρπνόος, καὶ δι' αὐτὸ φοβερός, δεικνὺς τὴν λέσχην καὶ τὴν ὁμιλίαν τῶν κατὰ τὰ ἔθνη τὰ μὴ πιστὰ ποππυσμάτων· ὅτι οὐκ ἔστιν ἐκείνη πνευματικὴ, ἀλλὰ ἀπηνής ὤκιστα καὶ σὺν οὐδενὶ πόνῳ καθιδρύεις τοὺς ἐθνικούς· ήγουν ἁπλῶς καθίζεις καὶ οὕτω κατασιγάζεις καὶ ἀκινητίζειν ποιεῖς, ὡς μηκέτι μέθην εἶναι νομίζειν τὴν ἀποστολικὴν ζητορείαν· καὶ τοιοῦτον μὲν ὡς ἐκ τῶν παραπεσόντων ἀντιγράφων ἠρανισάμεθα νοῦν δη λοῦντα, ὡς ἐν ὀλίγῳ φράσαι, ὅτι ῾Ο ἅγιον Πνεῦμα τὴν ἐθνικὴν φλυαρίαν ταχὺ ὡς Θεός παραδειγματί σας, κατέπαυσας. Εἰ δὲ τὸ πυρπνόως ἐπίῤῥημά Troparium secundum odæ sexiæ. Appetibilis dignitas apostolis: Sionensibus, exspectantibus tuam præsentiam, Nota, Spiritus geniti a Patre Verbi, Nugas inficetas blanditiarum gentium Celeriter monstrans, in illis instar ignis insides. 153. Gloriari possumus in hac strophe us occurrisse tuto exemplari: his enim quibus obvii fuimus nihil exprobatione dignum inferri potest. Ilucusque vero cum secundum inventa, quomodo valeremus, scripsimus, postea eum editioni recle occurremus, tunc quod non est rectum corrigemus. Dicimus ergo, exordium ex quibusdam præeuntibus mutuati, quod videtur ad sanctum intentus Spiritum poeta ita quodammodo dicere: O sancte Spiritus, Filii Dei, ex Patre principium nesciante geniti, revelatio, sicut enim Filius nobis revelat Patrem, sic et tu Filium; Ο dignatio valde desirabilis apostolis in Sion sedentibus exspectantibusque tuam, ut ipsis est promissa, præsentiam; tu tanquam Deus ignifans (πυρπνόος) et ideo tremendus, ostendens relate ad ethnicos non fideles seductionem, sermocinationem ac conversationem, quod non est spiritualis, sed crudelis, protinus et absque ullo labore illos ad terram prosternis, sive simpliciter sedere, sicque silere ac sine motu esse cogis, ut jam non putent cbrietatem esse apostolorum eloquentiam. Talem equidem ut ex præterlapsis exemplaribus eruimus sensum significantem, ut breviter loquar, istud: O sancte Spiritus, ethnicam garrulitatem cito tanquam Deus stigmata no-

οὐχὶ δευτέρου ἔστι προσώπου, οὐδὲ ἁπλῶς κάθισμα καὶ ἀργίαν δηλοῖ, ἀλλὰ ὡς καὶ πρὸ ὀλίγων δεδήλω ται, ἱερὰ λέξις ἐστὶν, ὡς ἐπὶ ἐγκαινίου ἢ ἐνθρονι σμοῦ δοίη ὁ Θεὸς διαφωτισθῆναι ποθεν ἡμᾶς. tam, continuisti. Si vero πυρπνόος adverbium ἐστιν, ἢ τὸ δεικνὺς ἄλλως γράφεται, ἢ τὸ καθιδρύεις est, vel δεικνύς aliter scribitur, vel καθιδρύεις 50cunda persona non est, nec simpliciter sessionem `ac quietem significat, sed, ut paulo ante demonstratum est, sacra est dictio, ut in dedicationem vel in solii inaugurationem dederit Deus nos illuminari. 154. Bonum autem videri posset sic etiam notavi praesentem 'strophen: Ο sancte Spiritus, αι dictum est in tribus ex ordine versibus- significatum, tu demonstrans ut Deus sanctis apostolis, sive tanquam doctor manifestans qualia sibilent ethnici, qualia vero theologica doceant discipuli Dei, hoc autem ostendens per linguas igneas et per vehementem flatum, sanctos apostolos constituis, sive consecras, et ita venerandos instituis, ta1quam divinas statuas, qua: Dei templis illuceant, et ita venerantur, dignas: ut secundum hanc selltentiam, sacra dictio sit verbum ενιδρύειν, qualenus ante scrip'um est: Εt tale quidem est istud. Verbum autem ἀξίωμα dle advocatione quidem intelligere proprinin est; sed potius ἀξίωμα dicitur, vel quia apostoli, corde mundo in eis creato, digui erant qui Spiritum sanctum reciperent, vel propier hoc: ἐκ πρώην ἀναξίως ἄξιοι γεγόνασι, (ex lesterna indignitate digni sunt facti) et revera conspicui magnificique propter sancti Spiritus in eos inspirationem. Insuper atten in sermone philosophico cum auctoritate (ἀξιωματικῶς) loquebantur velut exinde repleti sapientia. Si enim Pythagora loquente vana, ille qui dubitabat, cum a quodam ex discipulis ejus audierat: Ipse dixit, a quarendo cessabat, quomodo ille qui discipulos spiritu plenos audiebat docentes tain angusta, tam excelsa, tam auctoritate plena, tam Spiritu sancto digna, rebellatione ac contradictione doctrinæ obstitisset? 155. Ορεκτὸν autem apostolis erat hujusmodi dignatio, sive valde desiderata, et, sicut prædictum est, ἱμερτόν; ἱμείρειν enim et ιμείρεσθαι est ἐπιθυμεῖν, et (ὀρέγεσθαι), cujus est derivatio appetitus et appetentia (ορεκτόν et ὄρεξις): sive præ cellenter a Deo data: verbum enim βρέγειν hujusmodi quoque significationi subjacet, ut sic: δρεξόν μοι et manum auxiliatricem, sive porrige, da; ex quo venit cum accentu penultimo όργυια, seu juxta veteres, cum accentu antepenultimo, όργυια (ulna): unde: όργυιᾶσθαι extendere nautica vela. Ex hoc autem, ut dictum est, verbo ὀρέγειν, derivatur etiam ἔγχος (lancea) non cominus feriens, sed projecta per manus tensionem. Hoc autem Σιωνίταις est pro Ἱεροσολυμίταις, seu juxta Sion. Vox vero μίμνουσιν tuto dici potuisset μένουσιν, illius loco: lu Sion ἀναμένουσιν (exspectantibus) tuam sive tui præsentiam: elegit autem poeta quod magis poeticum erat; communiter enim μένω dicimus: poetice vero derivatum μίμνω. Talia sunt τέκω τίκτω, ἔχω ἴσχω, et similia. Vox autem πατρογεννήτου compositio est auctori sacro chara. – ρνδ'. Δέξοι δὲ ἂν καλὸν εἶναι νοηθῆναι καὶ οὕτω τὸ παρὸν τροπάριον· Ο ἅγιον Πνεῦμα, ὡς ἐῤῥθη ἐν τοῖς τρισὶ καθεξής δηλούμενον στίχοις, σὺ δεικνὺς ὡς Θεὸς τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, ήγουν διασκαλικῶς παραδηλῶν ὁποῖα μὲν τοππύζουσε οἱ ἐθνικοί, ὁποῖα δὲ θεολογοῦσιν οἱ τοῦ Θεοῦ μα θηταί, δεικνὺς δὲ αὐτὸ διὰ τῶν πυρίνων γλωτσῶν καὶ τῆς βιαίας πνοῆς καθιδρύεις τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, ήγουν ἁγιάζεις, καὶ οὕτω καθιστᾷς ἐντίμους, ὡσεὶ καὶ ἀγάλματα θεῖα ναοῖς Θεοῦ ἐμπρέπειν άξια, καὶ οὕτω σεβάζεσθαι· ἵνα κατὰ τὴν ἔννοιαν ταύτην, ἱερὰ λέξις εἴη τὸ ἐνιδρύειν, καθά καὶ πρὸ τούτων γέγρ πται· Καὶ τοιόνδε μὲν καὶ τοῦτο. Τὸ δὲ ῥῆμα ἀξίωμα ἐπὶ παρακλήσεως μὲν νοῆσαι ιδιωτικόν ἐστι· μᾶλλον δὲ ἀξίωμα λέγεται, ἢ διότι ἄξιοι τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὑποδοχῆς οἱ ἀπόστολοι ἦσαν διὰ τὸ καρδίαν αὐτοῖς καθαρὰν κτ:- σθῆναι, ἢ διὰ τὸ ἐκ πρώην ἀναξίως ἄξιοι γεγόνασι, καὶ ὄντως ἀξιωματικοὶ καὶ μεγαλεῖοι διὰ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς αὐτοὺς ἐπίπνοιαν· καὶ ἀξιω ματικῶς δὲ φιλοσόφῳ λόγῳ ἐλάλουν ὡς ἐκεῖθεν σε σοφισμένοι πληρέστατα. Εἰ γὰρ Πυθαγόρου κενολογοῦντος, ὁ ἀπορῶν καὶ ἀκούσας πρός τινος τῶν ἐκείνῳ φοιτώντων ὅτι αὐτὸς ἔφατο, ἐπαύετο τοῦ ζητεῖν, πῶς ἂν ἡ τοὺς πνευματοφόρους μαθητές ἀκούων διδάσκοντας οὕτω σεμνά, καὶ ὑψηλά, καὶ ἀξιωματικά, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἄξια, ἐνέχο ψεν ἂν τὴν διδασκαλίαν ἐνστατικῶς καὶ ἀντιλογιχῶς; ρνε'. ρεκτὸν δὲ ἀποστόλοις τὸ τοιοῦτον ἀξίωμα, ἢ ὡς ἐφετῶς ἐπιθυμητόν, καὶ δ δὴ προείρηται, ἱμερ τόν. Ἱμείρειν γὰρ καὶ ἱμείρεσθαι τὸ ἐπιθυμεῖν, καὶ ορέγεσθαι, οὗ ἐκφοίτησις τὸ ὀρεκτὸν καὶ ἡ ὄρεξις· ἢ τὸ ἐξαιρέτως θεόθεν δοτόν· κεῖται γὰρ τὸ ὀρέγειν καὶ ἐπὶ τοιούτου σημαινομένου, ὡς τό, Ορεξόν με χείρα βοηθείας, ήγουν ἔκτεινον, δός· ἐξ οὗ καὶ ἡ παροξυτόνως ὀργυία, ἢ κατὰ τοὺς παλαιοὺς προπαροξυτόνως όργυια· ὅθεν τὸ ὀργυιᾶσθαι τοὺς ναυτικοὺς φώσωνας· τοῦ δὲ, ὡς ἐῤῥέθη, ὀρέγειν παρίκται καὶ ἔγχος ὀρεκτόν, οὐ τὸ ἀγχέμαχον, ἀλλὰ τὸ ἐπαφιέμενον διὰ εκτάσεως χειρός. Τὸ δὲ Σιωνίταις ἀντὶ τοῦ Ἱεροσολυμίταις ήγουν κατὰ τὴν Σιών· τὸ δὲ μίμνουσιν εἶχεν εἰπεῖν ἀσφάλτως μένουσιν, ἀντὶ τοῦ ἐν τῇ Σιὼν ἀναμένουσι σὴν παρουσίαν, ἢ σοῦ παρουσίαν· εἵλετο δὲ ὁ μελῳδὸς τὸ ποιητικώτερον, Κοινῶς μὲν γὰρ μένω φαμέν· ποιητικῶς δὲ μίμνω κατὰ παραγωγήν· ὁμοίως τῷ τέκω τίκτω, έχω ἴσχου, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Η δὲ τοῦ πατρογεννήτου σύνθεσις φίλη καὶ αὐτὴ τῷ ἱερῳδῷ.

ρνς”. Λέσχη δὲ νῦν μὲν κοινότερον ἡ μὴ ἀναγκαία πάνυ, τάχα δὲ καὶ ἄκαιρος πολυλογία καθημένων τινῶν ἀργῶν ἐθνικῶν. Πάλαι δέ ποτε οἱ ἀργοὶ διὰ πενίας, καὶ μὴ ἔχοντες ἔργου σπουδαίου ἔχεσθαι, ἀθροιζόμενοι περὶ καμίνους βαλανειακάς χειμῶνος καὶ περὶ χαλκεῶνας χάριν ἀλέας ὅ ἐστιν ἀλεωρῆς καὶ θερμότητος, καὶ ἀνακείμενοι καὶ λαλοῦντες τὰ ἐκείνοις φίλα, καὶ μάτην οὕτω τὴν γλῶσσαν πονούσ μενοι, καὶ κατατρίβοντες ὡς οἷα καὶ γλώσσαλγοι, τὴν τῆς λέσχης ὀνομασίαν ἐξέφηναν. Λέσχαι γὰρ ἐκαλοῦντο οἱ τοιοῦτοι τόποι, τάχα μὲν ἀπὸ τοῦ λέγειν ήτοι λαλεῖν, μάλιστα δὲ ὡς ἀπὸ τοῦ λέγω τὸ κάθημαι, καὶ ἀνάκειμαι, καὶ κοιτάζομαι· ὅθεν λέξω, λέξομαι, τὸ κοιμήσομαι παρακείμενος δὲ τοῦ τοι ούτου θέματος λέλεχα, ὅθεν οὐ μόνον λέχος καὶ λέο πτρον ἡ κοίτη, καὶ γυνὴ λεχώ, ἀλλὰ καὶ ἡ βηθεῖσα λέχη, καὶ πλεονασμῷ τοῦ σ λέσχη· ὅθεν καὶ τὸ ἀβολεσχεῖν, ήγουν δαψιλώς λαλεῖν. ρυζ. Ἡ ἀπηνὴς δὲ, καὶ ὁ ἀπηνῆς, καὶ τὸ ἀπήνες, οὐ μόνον τὸ ἀντικείμενον τῇ πραότητι δηλοί, καθ᾿ ὁ σημαινόμενον τοὺς τυραννικούς απηνεῖς λέγομεν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἄσεμνον παρ' Αττικοῖς, ὡς ἀπο αίνου έχουν μακρὰν ἐπαίνου· τὸ γὰρ μὴ σεμνὸν οὐκ ἔχο μὲν ἐπαινεῖν· ἀπηνὴς οὖν λέσχη ἐθνῶν κατ᾿ ἄμφω ταῦτα σημαινόμενα. Τὸ δὲ κόππυσμα ποία λέξις ἐστίν; ὀνοματοπεποιημένη δηλαδή ετυμολογίαν μὲν οὐκ ἔχουσα, πραγματικῶς δὲ γνωριζομένη τοῖς ἀκούσ τυπιν ὅτι τὰ χείλη σφιγμῷ συνάγοντες, ἢ βρέφη προσφωνούμεν φιλίως κολακικώτερον φωνῇ ἀνάρθρῳ, Η πωλάρια, ἢ ἄλλο τι μὴ ἔχων ἐπαίειν ἐνάρθρου λαλιᾶς· καὶ ἔστι τοῦθ᾽ ὅμοιον ὡς εἰ καὶ καθὰ κόκκυ κοκκύζω, οὕτως ἦν καὶ πόππυ, ἐξ οὗ ἐὸ ποππύζω, ἢ τοῦ γρύζω, και με μάζω· ποππύσμασι δὲ εἰκάζει δεξιῶς ἅμα καὶ ἀστείως τὰς τῶν ἐθνῶν λέσχας, διὰ τὸ ἐν λόγοις μόνοις ἡδὺ καὶ οἷον φιληματικῶς ἐπαγωγὴν τῶν ἐξωτερικῶν φράσεων. Καρπὸν γὰρ ἐκεῖναι ψυχοτρόφον μὴ φέρουσαι, τὸ ἐφολκὸν εἶχον ἄλλως μυθικοῖς πλάσμασι και τισι τοιούτοις λήροις, οἷς οἱ χυδαίοι χαίρουσιν ὡσεὶ καὶ ζῶα ποππυζής μενα. " στο 156. Λέσχη nanc quidem communiter est non multum utilis, sed etiam forte uon opportuna confabulatio hominum otiosorum ethnicorum. Olimn autem ol àpyol propter paupertatem, et qui non poterant operi strenuo vacare, congregati, circa balnearios hiemis caminos et circa fornaces #rariorum ob calorem (ἀλέαν), il est tutelarem et fotum, jacentes et confabulantes, sicque frustra, linguam exercentes et consumentes veluti loquaces λέσχης nomen propalaverunt: λέσχας enim vocantor hujusmodi loca, forte a verbo λέγειν seu loqui, sive potius a λέγω recubo, jacco, dormio; unde λέξω, λέξομαι, requiescam. minitatem autem habet cuni hujusmodi radice λέλεχα, unde non solumm venit λέχος et λέκτρον cubile, et mulier λεχώ (puerpera), sed et dicta voς λέχη, quæ cum expletivo e lit λέσχη. Hinc etiam venit άδολεσχεῖν, sive copiose loqui. 157. Voces autem ἡ ἀπηνής, et ὁ ἀπηνής, et τ ἀπηγές, non solum quod opponitur mansuetudini significant, quatenus hac significatione tyrannos dicimus ἀπηνεῖς, sed etiam apud antiquos exprimunt quod indignum est tanquam a laude sive gloria (αίνου et επαίνου) longinquum. Quod enim honorabile non est, laudare non possumus: ἀπηνή; igitur erat ethnicorum λέσχη sive confabulatio, sccundum utramque significationem. Jam πόππυσμα qualis est vox? Onomatopoia sane. Etymologiam enim non habet, sed efectu noscitor audientibus com labia stringentes, amice blanduleque inarticulata voce compellamus infantes aut pullos, ant aliud quid locutionem articulatamı attendere non valens. Hoc vero non secus est ac si juxta κόκκυ κοκκύζω, sic haberetur πόππυ, ande ποππύζω, vel γρύ γρύζω εἰ μῦ μύζω. Sibi lationibus autem blandulis vere, et urbane confabulationes ethnicorum assimilat, eo quod in solis verbis constat quod exterarum locutionum. dulce quodamque modo amanter attractivum est. Fractum enim animæ nutritium istæ non ferentes, illecebras aliter habebant ex fabulosis adinventionibus quibusdamque talibus nugis, quibus vulgus, tanquam animalia sibilis illecta, gaudet. ρνη'. Τὸ δὲ ὤκιστα, οἰκειότατον ἐνεργεία Πνεύμα458. Hoc autem: ᾤχιστα, maxime proprium τῆς, ἀχρόνως τὰ οἰκεῖα ἐνεργοῦντος, ἐπίτασις ἂν efficacis Spiritus, qui sua sine tempore operatur, τάχους, ὥσπερ ὠκὺ ἄκιστα. Τὸ δὲ δεικνὺς ὡς μὲν πρὸς τὴν φορὰν τοῦ Πνεύματος, δεικνύν ὠφελεν εἶναι· προενεχθὲν δὲ σὺν τῷ πυρπνόως ἀρσενικώς ἀττικίζεται πρὸς ὀγίειαν εννοίας· Θεὸς γὰρ ἀληθῶς καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· διὸ καὶ τὸ δεικνὺς ἀρμόττει αὐτῷ· τὸ δὲ πυρηνίως παράφρασις γοργοτάτη ἐστὶ τοῦ πνοῦ βιαίᾳ καὶ πυρὸς γλωττήμασιν· ὁποῖόν τι καὶ ἡ πυρίπνοος πνευματική δρόσος, καὶ ὅσα τοι αῦτα. Ιστέον δὲ ὅτι τὸ πυρπνόως εἰ μεγεθύνει την λήγουσαν ἐπιῤῥηματικώς, συντακτέον ἔσται τῷ δει κνύ;· οὕτω γὰρ ήγουν πυρπνόως, καθὰ ἐῤῥέθη, δέδεικται τὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν τῇ νῦν ἑορτῇ αὐτοῦ. superlativum est τοῦ τάχους, quemadmodum ὠκύ, ᾤκιστα. Δεικνύς vero, tanquam ad Πνεῦμα relatio, debebat esse δεικνύν; sed verbum hoc prolatuin cum πυρπνόως, genus masculinum altice juxta cogitationis valetudinem sequitur. Deus enim vere quoque Spiritus sanctus est, ideoque cum ipso consentit δεικνύς. Vos autem πυρπνόως vivida paraphrasis est illius: πνοῇ ιαίᾳ καὶ πυρὸς γλωττήμασιν; qualiter ή πυρίπνους πνευματική δρόσος, et his similia. Sciendum autem quod si τὸ πυρπνόως adverbialiter finalem auget, construendum erit cum τῷ δειχνύς. Sic enini, sive πυρπνόως, ut dictum est, ea quæ sunt sancti Spiritus in hac ipsius præsenti festivitate manifestata sunt,

EUSTATIII THESSALONICENSIS METROPOLITÆ Hirmus oda seprimæ. Concors clamavit instrumentorum cantus, Adorare auream inanimam imaginem. Paracleti autem lucifera gratia Dignos facit ut clament, O Trinitas sola, Equipotens, sine principio, Lenelicta es. δῆς ἑβδόμης ειρμός. XVII. Σύμφωνὸν ἐθρόησεν ὀργάνων μέλος Σέβειν τὸ χροσότευκτον ἄψυχον βρέτας, Η τοῦ Παρακλήτου δὲ φωσφόρος χάρις Σεβασμιάζει τοῦ βοᾷν· Τριὰς μόνη, Ἰσοσθενής, ἄναρχε, εὐλογητὸς εἶ. Ανθ'. Ιστορίαν παλαιὰν παραθέσει λαὸν ἐκεῖνον οὐκ ἔμφρονα παλαίτατον.ὁ μελῳδὸς τοῖς νῦν ἐν τῇ Σιών ἑορτασταῖς ἀντιθείς, οἱ καὶ τὴν σήμερον τοῦ Αγίου Πνεύματο; ἔκχυσιν ἐπὶ τοὺς ἀποστόλους που ηγυρίζουσιν· ἀποκρίνει μὲν τῆς ἐπαινετῆς μοίρας τοὺς ὄχλους ἐκείνους, εγκαθιστᾷ δὲ αὐτῇ τοὺς, και ρίως εἰπεῖν, πνευματικούς. Εστι δὲ ἡ ἱστορία τῷ ἱερῳδῷ ἐκ τῆς κατὰ τὸν Ναβουχοδονόσορ ἀλαζονικῆς 159. Historiae veteris appositione populum hunc vetustissimum non sapientem melodus opponίς. festiviter agentibus nunc in Sion, qui sancti Sion, qui sancti Spiritus hodiernum descensum in apostolos celeIrant: abjudicat quidem a parte landatoria Lurbas illas; ibi vero sistit eos qui, opportuna dictione, spirituales sunt. Habet autem sacer vates historiam ex adulatrice statuæ Nabuchodonosor elevatione impiorumque ipsius adoratorum agendi ratione. Η εικονοστασίας, καὶ τῶν ἐπιτ ρίπτων τότε προσκυνησ Dicit quod symphoniaca de Nabuchodonosor melodia sonitusque multiformium illorum instrumentorum, quorum pleraque nota nou erant Hellenorum genti, signum dabant, ut adoraretur aurea statua, sive inanimum idolum: sed hoc quidem tum erat, cum idololatria publice colebatur. Num autem cula ille qui vere Dominus est et Deus deorum agnosci. tur, paracliti sancti Spiritus gratia: non aperte noscítur in sonitu clangoris, fistule, citharæ, sambuca, psalterii, aliorumque similium; sed sonus extraordinarius vehementis flatus et resonantis ignis, quo perculsi sunt hic occurrentes congregati, neminem quidem turbavit, sed σε ασμιάζει εἶνε σεβασμίως. (veneranter et pie) movet, augstamque venerationem spiritualem inspirat, et auguste resonat ob concordiam personantis datus deorsum cum cœlestibus melodiis, docens, non ad istam veterem similitudinem, inauimo sicque insensibili sono respondere, sed fiducialiter voce chara dicere ad illum qui prodigia profert, Deum, qui in Trinitate subsistit: Ο Trinitas, æqua po testate sineque principio constans; sola sane tu juxta veritatem es benedicenda; ideoque te solam nos qui tui sumus, benedicimus, tanquam nullum. alium Deum præter te solum agnoscentes. Ita verbum Luna σεβασμιάζει antithetum est ad verbum εθρούσε, præsertim autem ad dictum σέβειν τὸ βρετας; cumque fortassis est licitum ad occasionem necessariam rhetoribus novas invenire dictiones, hoc etiam ili fecit melodus, ex verbo σέβειν derivans σεβασμιάζειν. 160. Vide autem ut solerter sacer ille poeta, dican Chaldaicam historiam septimi carminis ¸nexui adaptatam, velut aliquid addititium addueens, parallelamque ponens cum his quæ ad celebratom Spiritum sanctum attinent, dexteritatem suam multam manifestavit. Symphoniacæ quippe melodia eorum quæ sensus afficiunt instrumentorum, præsentem spiritualem symphoniam opposuit: non onim həbetur íbi linguarum confusio, sed unio, et ut ita dicam, consensus. llorum autcm inspiratoni ae motui, (quædam enim iu eis craut inspirata) spiritalem inspirationem in apostolos ex Ꭰ τῶν ἐκείνης· καὶ λέγει ὅτι τὸ σύμφωνον ἐπὶ Νιβουχοδονόσορ μέλος καὶ ὁ κατ' ἐκεῖνο θροῦς τῶν πλο λυειδῶν ἐκείνων ὀργάνων, ὧν τὰ πολλὰ οὐδὲ γνωστά τῇ καθ' Έλληνας γενεᾷ, συνθηματίζων ἦν, σέβειν τὸ χρυσότευκτον βρέτας, ήγουν εἴδωλον τὸ ἄψυχον. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν τότε ὅτε τὰ τῆς εἰδωλολατρείας έπαῤῥησιάζετο· νῦν δὲ τοῦ ὄντος Κυρίου τοῦ τῶν θεῶν Θεοῦ ἐπεγνωσμένου, ἡ χάρις τοῦ παρακλήτου ἁγίου Πνεύματος ἐμφανῶς ἐγνωσμένη οὐκ ἐν τῷ θορυβείν σάλπιγγας, και τύμπανα, και ψαλτήρια, καὶ θαμβούρια, καὶ σαμβύκας, καὶ εἴ τι τοιοῦτον· ἀλλὰ κατηχεῖσθαι παραδόξως πνοῇ βιαίᾳ καὶ βρέ μοντι περί τους παρευρημένους καὶ συλλεγῆναι λαχόντας, ἐθρόησε μὲν οὐδένα, σεβασμιάζει δὲ ἦτος σεβασμίως καὶ σεπτῶς ὑποκινεῖ καὶ σέβασμα ἐνθεά ζει σεμνῶς πνευματικὸν καὶ κατηχεί σεπτῶς ἔνεκα τοῦ ἀντιβουν κάτωθεν ταῖς ἄνωθεν κατηχουμένη πνοῇ, οὐ πρὸς ὁμοιότητα ἐκείνην παλαιὰν ἀψύχω καὶ οὕτως ἀναισθήτω βοῇ ἀντιφθέγγεσθαι, ἀλλὰ θαρσαλέως λέγειν διατόρῳ βοῇ πρὸς τὸν ἄρτι σημενο φοροῦντα Θεόν, τὸν ἐν Τριάδι τὸ ῾Ο Τριὰς ἰσοσθενὴς ἄναρχος" μόνη σὺ εὐλογητὸς εἶ πρὸς ἀλήθειαν. Διδ καὶ μόνην σὲ ἡμεῖς οἱ σοὶ εὐλογοῦμεν, ώς μή είν δότες Θεὸν ἄλλον ὅτι μὴ σὲ καὶ μόνον· ὥστε τὸ σεβασμιάζει αντίθετόν ἐστι πρὸς τὸ ἐθρόησε, μάλιστα δὲ πρὸς τὸ σέβειν τὸ βρέτας· καὶ ἴσως ἐξὸν ἐν τοῖς ῥήτορσιν ἔστιν οὗ κατ᾿ ἀνάγκην τινὰ καινουργεῖν λέξεις· ἐποίησε τοῦτο καὶ ὁ μελωδός νῦν, παραποιήσας ἐκ τοῦ σέβειν τὸ σεβασμιάζειν. ρξ. Ορα δὲ ὡς δεξιῶς δὲ ἱερὸς οὗτος ποιητὴς τὴν ειρημένην Χαλδαϊκὴν ἱστορίαν παρεισοδιάσας ἁρμότ του σαν εἱρμῷ ἑβδόμης ᾠδῆς, καὶ παράλληλον αὐτὴν θεὶς· τοῖς κατὰ τὸ ἑορταζόμενον άγιον Πνεύμα, δε ξιότητα πολλὴν οἰκείαν ἐξέφηνε· τῷ μὲν γὰρ συμ φώνῳ μέλει τῶν πρὸς αἴσθησιν ὀργάνων ἐκείνων, τὴν ἄρτι πνευματικήν συμφωνίαν ἀντιπαρέθετη. Οὐ γὰρ γλωσσῶν ἐνταῦθα σύγχυσις, ἀλλὰ ἔνωστή, καὶ ὡς οὕτως εἰπεῖν συμφρόνησις· τῇ δὲ κατ' ἐκεῖνα ἐμπνοίᾳ καὶ κινήσει, εμπνευστὰ γάρ τινα πάντως ἦσαν ἐν αὐτοῖς, τὴν πνευματικὴν ἐπίπνοιαν εἰς τοὺς ἀποστόλους ἀντιτέθεικεν· όργανα Θεοῦ αὐτοῦ;

φυλαῖς, καὶ γλώσσαις, τὰ ἐν τῇ νῦν ἑορτῇ ὅμοια· τῇ δὲ βοῇ ἐκείνῃ προς βίαν πληττούσῃ τὸν ἀέρα, τὴν ἐνταῦθα βιαίαν πνοήν· τῷ δὲ ἐκεῖ σεβασμῷ τοῦ ἀξίου κακολογεῖσθαι ἀψύχου εἰδώλου, καὶ τῇ προσκυνήσει, τὴν τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ τοῦ ἀεὶ ζῶντος ζω παρόχου ἐπίγνωσιν καὶ προσκύνησιν· συννοητέον δὲ καὶ ὡς πυρὶ ἐκείνῳ Χαλδαϊκῷ φυλάσσοντι μὲν τοὺς τὴν ἁγίαν Τριάδα τυποῦντας 'μακαρίους τρεῖς παῖδας τὴν ἐν μιᾷ θεότητι πάντως, ἣν συμβολικώς ἐδήλου ὁ εἷς ὁ συγκαταβὰ; ἐπὶ σωτηρίᾳ ἐκείνοις, πὰρ τὸ ἐνταῦθα παρέθετο, σῶζον μὲν σὺν τῷ καὶ πυρίνων είδει γλωσσών σοφίζειν τοὺς τῆς ἁγίας Τριάδος ἐπιγνώμονας· οὐκ ἂν δὲ μὴ καταναλίσκον ἀρξήτῳ συνειδήσεως τρόπῳ καὶ λόγῳ τοὺς μὴ του ούτους, καθὰ καὶ προείρηται· καὶ τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ σοφοῦ ἱεροψάλτου ἐνταῦθα δεξιότης ἐς ὅσον ἡμᾶς ἐνοπτρίσασθαι. Ἐν δὲ τῷ εἰρμῷ τὸ μὲν σύμφωνον μέλος, καιρίως λέλεκται, καὶ οὐκ ἔστι φράσαι κάλ λιον· ἔνθα ὅρα λέξιν ἀγαθὴν καὶ σύμφωνον, καὶ οὕτως ἐναρμόνιον, φαυλοπραξία προσαρμόσασαν τῇ ἐκ θελήματος τυραννικοῦ· καὶ εἰσὶν ἀληθῶς καθά συνελεύσεις ἀπτυκταῖαι καὶ φευκταῖαι, ὁποία καὶ ἡ τῶν πονηρευομένων συναγωγή, ὡς ψάλλει Δαβίδ, καὶ καθ᾽ ἦν συνελθεῖν 'Ατταγᾶς Νουμηνίῳ πεπαροιμίασται, οὕτω καὶ συμφωνίαι δαιμονιώδεις· ὧν χειρίστη μὲν ἡ συγκράξασα τον Αρον, ἆρον, σταύρωσον αὐτόν· ὑφειμένη δὲ ὡς πρὸς ἐκείνην, ἡ βα σιλέα μὲν ἔχειν ἀπαρνησαμένη, ἐγκρίνασα δὲ Καί674 ὄντας τὰ ἐκείνου μέλποντα· τοῖς δὲ τότε λαοῖς, καὶ ἡ adverso statuit, qui suut ipsi Dei instrumenta, ipsius laudes melode cauentia. Istis autem olim μopulis et tribulus et linguis, quæ sunt in hac festivitate similia comparât; i'li vero clamori violenter aera percutiendi v bementem ibi fatum; illi venerationi digni cui maledicatur inanimi židuli atque adorationi, veri Dei semper viventis et vivificantis agniționem et adorationem. Una vero cofiaulum quod illi Chaldaico igui, beatos illo servanti tres pueros, Agurantes sanctam Trinitatem in una prorsus divinitate, quim symbolice @guralit lic unus qui descendit adl salvandos illos, ignis ibi contra positus est, servans quidem, sub ignearum forma linguarum reddendo sapientes sanctæ Trinitatis cognitores; nonne autem forte consumens ineffabili conscientiæ modo rationsque eos qui tales non sunt, ut jam dictum est? Talis quidem est ibi sapientis auctoris sacri solertia, quantum nos inspicere potuimus. In hoc autem nexu: σύμφωνον μέλος, opportune dictum est, nec erat locutio pulchrior: ubi vide dictionem bonam el symphoniacam, et ideo harmonicam pravo adaptatam operi quod e voluntate tyranni pendebat. Sunt etenim vere, sicut abominabilia detestandaque concilia, qualis erat, juxta psalleutem David, Iniquorum synagoga, illaque qua Attagus cum Nun:enio congredi proverbium est, sic etiam dæmouiacæ symphoniæ, quarum pessima fult quidem ea quæ conclamavit: Tolle, tolle, crucifige emm; et ea quæ, tanquam illi subjecta, non habere regenr nisi Cæsarem, affìrınabat. σαρα. ρξα'. Τὸ δὲ ἐθρόησε τραχεία λέξις πρέπουσα ἐν νοίᾳ ἐκφοβητικῇ· ἄλλοις δέ γε ἀστεία, διότι οὐδὲν εἶχεν ἡδὺ τὸ μέλος ἐκεῖνο, ἀλλ' ἡ μόνον ἐθράει και ταφοβοῦν· ἐπιστῆσαι δὲ χρὴ ἐνταῦθα μήποτε οὐ τὴ σύμφωνον τῶν ὀργάνων μέλος τὸ μάλιστα θέλγον, έθρόησε τους παρατετυχηκότας, ἀλλὰ τὸ κήρυγμα τοῦ βασιλικοῦ βουλήματος· δ κήρυγμα συνεπιλα μενον καὶ θροῆσαν, ὅ ἐστιν κλονἦσαν καθ᾿ ἕτερον μελῳδὸν, πεποίηκε συνεξακούεσθαι τοῖς ὀργάνοις τὴν θρόησιν. Αληθῶς γὰρ οὐ τὸ μέλος ἐθρόει, ἀλλὰ τὸ κήρυγμα· ἴσως δὲ καὶ διὰ τὸ ὑπερπαίειν τὰ τύμπανα καὶ τὰ βάρβιτα καὶ τὰ κύμβαλα τῷ τραχυφώνω τὴν λεπτὴν ἐμμέλειαν, καὶ θορυβητικὰ μᾶλλον εἶναι ἤπερ θελκτήρια, ὡς ἐκ μέρους αὐτῶν καὶ τῶν κατ' αὐτὰ κατηγόρησε τὸ θροεῖν τῶν ὁλοργάνων: γίνε ται δὲ τὸ θροεῖν ἐκ τοῦ θρόος θρούς, ο δηλοῖ τὸν θόρυβον· δύναται δὲ θροεῖν εἶναι καὶ τὸ ἠχεῖν ἁπλῶς, καὶ τὸ λαλεῖν δὲ θροεῖν φασί τινες, οὐ μὴν πεζολογικῶς, ἀλλὰ ποιητικώς τραγικώτερον. 'Οργανα δὲ ἰδίως νῦν τὰ μουσικά, οὐ κυριολεκτικῶς, ἀλλὰ κοι νότερον δι' αὐτὴν ἐπ' αὐτοῖς ὄρεξιν τῶν ὡς ἐπὶ πολύ ἀργοτέρων, μάλιστα δὲ τῶν ἐν πανηγύρεσιν· ἄλλως μέντοι ὄργανα, καὶ ἐργαλεῖα εἰς ἐν σημασίαν ἀποτελευτῶσι· τὰ μὲν παρὰ τὸ ἔργον ὠνομασμένα ὡς ἐργατικῶς ἀφωρισμένα προσώποις· τὰ δὲ παρὰ τὸ ὀρέγω τὸ κτείνω, εἰς ἃ χεῖρες εργατικαὶ ὀρέγου ται ήγουν ἐκτείνονται. 161. Verbum auten έθρόησε dictio est aspera, terrificæ sententiæ conveniens; alias autem urbana, co quod nihil habebat dulce talis melodia sed lantum personabat ad terrendum. Hic autem advertendum minime symphoniacam fnstramentorum melodian, valde mulcentem, obvios conturbavisse, sed regiæ voluntatis præconium: quod præconium, simul acceptum et θροΐσαν, id est, juxta meloduin alteram, turbans (κλονῆσαν), exaudiri fecit cum instrumentis terroris sonum: vere namque non melodia, sed præconium conturbabat. Forstan autem etiam, eo quod tympana, barbytus, et cymbala rauco sono lenem melodiam superabant, ideo inagis turbare quam mulcere poterant, ita ut ex parte illorum et ipsis similium adversus omnia dixerit instrumenta yerbum θροεῖν. Venit autem θροείν ex voce θρόος θρούς, quod significat tumultum. Putest autem esse Sporty simpliciter hyaïv, resonare, et etiam loqui dicunt aliqui θορεῖν, non quidem in prosa, sed iu stylo poetico tragico. 'Οργανα vero speciatim hodie dicuntur instrumenta musica, nou propria dictione, sed communi, ob appetitum ὄρεξιν in ea plerumque pigriorum maximeque cobus panegyricis assuetorum, Alias tamen, organa οι εργαλεία in unum quoad significationem desinunt: una quidem ob έργον dicta tanquam Εργατικῶς sejuncta a speciebus; alia vero propter ὀρέγω tendo, in quæ manus operaria tenduntur vel ὀρέγονται.

EUSTATAI THESSALONICENSIS METROPOLIT.E 462. Quoad σέβας autem, cujus est derivatio σεβάζειν, undle venit ή σεβάσμος οι σεβασμιάζειν, in prima stropha primi carminis scriptum est. Aureaın vero statuam illam dicit ex illius parte, quod pretiosius est, ut ibi quoque quodammo lo tyrannidem exerceat aurum, alias quidem materias statum abscondens, et illa vocatum. Alias enim diversis materiis erat idoli compositio, licet etiam aliunde!gentium idola sint tantum argentum et aurum. Adjectivum autem &ļugov ad confusionam dictum adorantium hujusmodi simulacrum, cujns honor species augusta; non solum non habens spiritum in ore ejus, ut juxta David loquar, sed nec aliquid pium in animam suggerens. 163. Του βρέτας venit quidem a voce: βροτός be:no, significatque mortale sive humanum simulacrum ανδριάντα scilicet; duas autem habet Lerminationes, unam in a; ut γῆρας, et ύδα; aqua, et οὔδα; pavimentum; et aliam in os, secundum predicta: Sicut enim dicimus γῆρος, ex quo venit γηροτροφεῖν, et apud Sophoclem γηροβοσκός, ale que etiam ὕδος, cujus dativus est δεϊ eι δει tanquam τείχει τείχει; similiter quoque ἔδος, έδεος ἕξους, ἐδεῖ ἔδει; sic etiam βρέτος, ex quo pluraliter deorum ßpieŋ idola dicuntur. Poetica vox est βρέτας etiam pedestribus rhetoribus, Ideo dulcis comicus disyllabam hanc dictionem alicubi derideus, βρετέτας in tribus syllabis dixit. Si vero βρέτας comice ridetur, quid ergo patietur κεράμδηλον? Similis quidem significationis et ipsum, ausuin autem sie dici juxta xipas et præpositionem ἀνὰ, εἰ τὸν βηλόν, quod est coeli limen, ut sit κεράμβηλον, cujus χέρας sive potentia, pervenit ad ipsum cœlum. Ut breviter autem hæc resumanı, veteribus polyonomiæ sunt ista † sixwv, et tò εἴδωλον, εἰ τὸ δείκηλον, et τὸ βρέτας, οἱ τὸ κεράμε δηλον. Ex his autem κεράμηλον quidem expulsum cst et jacet abjectum; βρέτας autem et δείκηλον aliquando circumferuntur juxta metri necessitatem, Cæterorum vero duorum ǹ quidem slxŵv in honorem speciatim veuit in hoc: «Ad imaginem Dei, et similibus; idolum vero gentibus a dæmonibus ductis ablegatum est: Idola namque gentium, ait, argentum et aurum.› 464. Gratiam paracliti sancti Spiritus dicit hodiernam gratiosar: dispensatiouem ac viam, juxta quam in hymnis benedicitur sancta Trinitas. Vide vero quod prorsus verbis fulgidus cum sit melodus, φωσφόρον (fulgidan) hic ctiam ait prædictam Spiritus gratiam, propter ignem festivum. Body autem a rectitudine metri non excessisset melodus aiens λέγειν νεί λαλεῖν, sed praetulit augustius. ll.ec enim ob sonum τοῦ λάμβδα leniora dulcioraque sunt: sed verbi Boy emphasis dignitatem subjecto convenientem infert. Cæterum autem, sicut verbo τῷ σέβειν de Nabuchodonosor statua dieto, inseruit spiritualiter τὸ σεβασμιάζειν; sic illa melodia. sonitu turbante, convenientius erga nos dictumi ρξβ'. Περὶ δὲ τοῦ σέβας οὗ παράγωγον τὸ σεβάζει», ὅθεν ὁ σεβάσμιος, καὶ τὸ σεβασμιάζειν, ἐν τῷ πρώτῳ γέγραπται τροπαρί τῆς πρώτης ᾠδῆς. Χρυσότευ στον δὲ εἰκόνα ἐκείνην λέγει ὡς ἀπὸ μέρους τοῦ τιμιωτέρου, ἵνα πως κανταῦθα τυραννῇ ὁ χρυσός, τὰς μὲν ἄλλας βλας τοῦ ἀνδριάντος ἀποκρύψας ἐκε φωνηθεὶς δὲ αὐτό· ἄλλως γὰρ διαφορόυλος ἦν ἡ τοῦ εἰδώλου σύνθεσις· εἰ καὶ ἄλλω; τὰ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν ἀργύριόν εἰσι μόνον καὶ χρυσίον μόνον· τὸ δὲ ἄψ χου πρὸς ἐντροπὴν εἴρηται τῶν προσκυνούντων του οὗτον βρέτας, οὗ τὸ τίμιον φαντασία σεμνή, οὐ μόν νον οὐκ ἔχον πνεῦμα ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, ξανΐεικῶς εἰπεῖν, ἀλλ᾽ οὐδὲ συμβαλλόμενόν τι ἐς ψυχὴν θεοφιλῶς. ρέγ'. Τὸ δὲ βρέτας γίνεται μὲν ἀπὸ τοῦ βροτὸς ὁ ἄνθρωπος, καὶ δηλοῖ βρότειον εἴδωλον ήγουν ἀνθρώ πινον, ἀνδριάντα δηλαδή. Έχει δὲ καταλήξεις καὶ αὐτὸ δύο, τὴν εἰς ας, ὡς γῆρας, καὶ ὕδας τὸ ὕδωρ, καὶ οὗδας τὸ ἔδαφος· καὶ τὴν εἰς ος, καθὰ καὶ τὰ ῥηθέντα, ὡς γὰρ γῆρας λέγομεν ἐξ οὗ τὸ γηροτροφεῖν, καὶ παρὰ Σοφοκλεί ὁ γηροβοσκός, ἔτι δὲ καὶ ὕδος, οὗ δοτικὴ τῷ ὑδεῖ καὶ ὕδει, ὡς τείχεῖ τείχει· ὁμοίως καὶ ἔδος, ἔδεο; ἔδους, ἔδεῖ ἔδει, οὕτως καὶ βρέτος, ἐξ οὗ πληθυντικῶς θεῶν βρέτη τὰ εἴδωλα, Ποιητική δὲ λέξις τὸ βρέτας, καὶ πεζολόγοις μήτορσι· διὸ καὶ ὁ γλυκὺς κωμικές καταμωκώμενός του τῆς δισυλλάβου ταύτης λέξεως, βρετέτας ἔφη ἐν τρισὶν λέξει σιν. Εἰ δὲ τὸ βρέτας κεκωμώδηται, τί ἄρα πείσεται τὸ κεράμβηλον; ὁμοίας μὲν ἂν καὶ αὐτὸ σημασίας, τολμηθὲν δὲ οὕτω λεχθῆναι παρὰ τὸ κέρας καὶ τὴν ἀνὰ πρόθεσιν καὶ τὸν βηλὸν, ὅ ἐστι τὴν βάσιν τοῦ οὐρανοῦ, ἵνα ᾗ κεράμβηλον, οὗ τὸ κέρας ήγουν ή δύναμις ἀνήκει ἐς αὐτὸν οὐρανόν. Συναλείψαι δὲ τὰ τοιαῦτα ἐν στενῷ, ταυτὰ πολυωνυμίας, λόγῳ ἐπὶ τοῖς παλαιοῖς, ἡ εἰκὼν, καὶ τὸ εἴδωλον, καὶ τὸ δεξ χηλον, καὶ τὸ βρέτας, καὶ τὸ κεράμβηλον· Τούτων δὲ τὸ μὲν κεράμβηλον ἐκέκρουσται καὶ κεῖτα ἀποῤῥιφέν· τὸ δὲ βρέτας, καὶ τὸ δείχηλον περιφέ ρονταί ποτε διὰ χρείας μέτρου· τῶν δ' ἐπιλοίπων δύο ἡ μὲν εἰκὼν ὑπερτετίμηται ἐν τῷ κατ' εἰκόνα Θεοῦ καὶ τοῖς ὁμοίοις. Τὸ δὲ εἰδωλον τοῖς δαιμονο φορήτοις έθνεσιν ἀπονενέμηναι· τὰ γὰρ εἴδωλά φησι τῶν ἐθνῶν ἀργύριον καὶ χρυσίον. ρξε. Χάριν δὲ τοῦ παρακλήτου ἁγίου Πνεύματος λέγει τὴν σήμερον χαροποιὸν οἰκονομίαν καὶ μέθοδον, καθ᾽ ἣν ὑμνολογικῶς εὐλογεῖται ἡ ἁγία Τριάς. Δρα δὲ ὅτι πάνυ φωτολόγος ὧν ὁ μελωδός, φωσφόρον κάνε ταῦθα τὴν εἰρημένην τοῦ Πνεύματος χάριν φησί, διὰ τὸ ἑορταστικὸν τύρ. Τὸ δὲ βοᾷν οὐκ ἂν ἐσφάλη τῆς κατὰ μέτρον ὀρθότητος ὁ μελωδός λέγειν εἰπὼν, ἢ λαλεῖν, προέκρινε δὲ τὸ σεμνότερον· λειότερα μὲν γὰρ ἐκεῖνα διὰ τὸν τοῦ λάμβδα ἦχον, καὶ γλυκύτερα. Ὁ δὲ τοῦ βοᾷν στομφασμός σεμνότητα ποιεῖ τῇ νῦν προθέσει πρέπουσαν· ἄλλως δὲ ὥσπερ τῷ σέβειν ῥηθέντι ἐπὶ τῆς τοῦ Ναβουχοδονόσορ εἰκόνος, ἐντέΟεικε τὸ σεβασμιάζειν πνευματικῶς, οὕτω τοῦ μέσ λους ἐκείνου θροοῦντος, ἐφ' ἡμῶν εἴρηται σεμνότη

ρον τὸ βοᾷν· ὡς χρεὼν ὂν οὕτως ᾄδειν τῷ Θεῷ, est τὸ βοᾷν; quasi necesse sit ita canere Deo, juxκατὰ τὸ, ἀνεφώνησε φωνῇ μεγάλῃ καὶ εἶπε. εξε'. Τὸ δὲ ἱσοσθενὴς καὶ ἄναρχος κλητικώς νο ούμενον, Αττικὸς ἂν εἴποι ἀνὴρ ἀντὶ τοῦ τῇ ἰσο σθενὲς καὶ ἄναρχε· 'Αθηναίοι γὰρ ταυτίζουσι την ὀρθὴν καὶ τὴν κλητικὴν, τὰ εἰς ἐκφώνησιν· καὶ ἡ εὐλογητὸς δὲ Τριάς, τῆς αὐτῆς διαλέκτου ἐστί, καθὰ καὶ τὸ ἡ γενναῖος, καὶ τὰ τοιαῦτα· τὸ γὰρ κοινὸν ἡ εὐλογητή. Οὕτω δὲ καὶ τὸ κατάρχον ἐν. ἱεραῖς ἀκολουθίαις τρισάγιον κατὰ κλητικὴν ἔννοιαν ἐκρω νεῖται καὶ ἀληθῶς παρακλητικὴν, εἰ καὶ ἄλλως κατ' εὐθεῖαν πτῶσιν ἐκπεφώνηται. Δηλοῖ δὲ ὅτι ὥσπερ ἡ δύναμις καὶ τὰ κατ' αὐτὴν, ἔτι δὲ καὶ ἰσχὺς καὶ τὸ κράτος, οὕτως καὶ τὸ σθένος ᾠκείωται τῷ Θεῷ· διὰ καὶ ἰσισθενῆ τὴν ἁγίαν ἔφη Τριάδα- δυνατὸς γὰρ ὁ Θεὸς, καὶ δυνάστης, καὶ ἰσχυρὸς, καὶ κραταις, καὶ σθεναρός, καὶ πάντα τοιαῦτα, καθ' ὑπέρθεσιν ἀνυπέρβλητον τῆς κατὰ τὴν ἑβδόμην δὲ ᾠδὴν χοροποιΐας ἴδιον τὸ εὐλογητὸς εἶ. Διὸ τετράκις αὐτῷ ἐσφράγισεν ὁ μελῳδὸς ἐνταῦθα τὰ τέσσαρα μέλη αὐτοῦ, τὸν εἱρμὸν καὶ τὰ τρία τροπάρια, ἐπῳδοῦ δίκην ἐπαγαγὼν αὐτὸ δὲς μὲν Ἀττικῶς, δὶς δὲ κοι νότερον. ta istul.; Clamavit voce magna, et dixit. 165. Voces autem ισοσθενής εἰ ἀναρχος vocative sumptas, alticus homo sic diceret pro: "@ ισοσθενὲς et åvapye: Athenienses enim nominativum et vocaGivum in pronuntiatu similiter habent. Ευλογητός autem Trinitas ejusdem est dialecti; sicut el ή γενναίος et similis: communiter enim dicitur ἡ εὐλογητή. Sic autem etiam in capite sacrarum litaniarum τρισάγιον juxta vocativum sensum et vere deprecatorium pronuntiatur; licet alias proguntiari consuevit juxta rectum casum. Patet autem quod quemadmodum potentia ipsiusque consectaria, nechon virtus et imperium, sic etiam σθένος robur appropriatur Deo: ideoque sauclam Trinitatem ait Ισοσθενῆ. Paleus enim est Deus, et dynastes, et fortis et robustus, et validus, caleraque similia, in supremo gradu. Chorici vero cantus proprium est in septimo carmine istud: εὐλο γητὸς εἶ: ideo quater obsignavit ipso melodue hic quatuor anelo.lias suas, nerum et tres strophas. epodi more producens illud, bis quidem attice, bis autem communiter. Troparium primum odæ septimæ. Vocem a propheta dictam qui ignorarunt, Dicebant stulti, factam a vino ebrietatem. Loquelae peregrine auditæ sunt, ut apostolorum. Pii autem tibi clamamus divinitus Novifice universi, benedictus es. Τροπάριον πρῶτον τῆς ἑβδόμης ᾠδῆς. ΧVΙΙΙ. Φωνὴν προφητόφθεγκτον ηγνοηκότες, Εφασκον οἰνότευκτον άφρονες μέθην, Ρήσεις ξενηκούσθησαν ὡς ἀποστόλων· Οἱ εὐσεβεῖς δὲ σοὶ βοῶμεν ἐνθέως, Νεουργὲ τοῦ σύμπαντος, εὐλογητὸς εἶ. ρές. Τοὺς περιτετυχηκότας τῇ τοῦ ἁγιωτάτου Πνεύματος ἐνδημία τότε λαούς, καὶ μὴ ἐπιπνοίᾳ τοῦ Θεοῦ τῶν γνώσεων, ἐπιγνόντας τὴν ἐκείνου θειοτάτην δύναμιν, μηδὲ ἐμβαθύναντας διορατικῶς ὅπως χορηγοῦντος τοῦ Θεοῦ διαφόροις γλώσσαις τὰ ἐκείνου ἐλάλουν οἱ ἀπόστολοι εναρμονίως ἐν διαφορᾷ χρον μάτων, ἅπερ ἐνήργει ἐν ταῖς ἐκείνων γλώσσαις τὸ ἅγιον Πνεῦμα ὡς οἷα καὶ πλήκτρον δεξιόν. Τους τοίνυν τοιούτους λαούς παραδειγματίζων ὁ μελῳδὸς ὡς μὴ ἀποδεχόμενο; ἐκείνους, ἄφρονάς τε ἀποκαλεῖ ὡς ἀλογίᾳ κατόχου;, καὶ συνθέναι μὴ ἔχοντας οἷα καὶ ὅσα δύναται ὁ Θεὸς, καὶ ὁποῖα λαλεῖ ἐκεῖνος καὶ ποιεῖ διὰ τῶν θεραπόντων αὐτοῦ· καὶ μέμφεται ὅτι ἔλεγεν οίνῳ μεθύειν τοὺς ἀποστόλους, ἐπὰν ῥήσεις ἐκείνων ξέναι, ὅ ἐστι ξενίζουσαι, καὶ ξένως ήτοι παραδόξως ἀπηχούμεναι διὰ τὸ ἑτερόγλωσσον καὶ pter loquendi facultatem alienis et sie incognitis οὕτως ἀλλόγνωτον, ἠκούσθησαν· Ἐποίουν δὲ, ἢ μᾶλλον έπασχον τὴν ἀφροσύνην ταύτην οἱ εἰρημένοι, ὡς ἡγνοηκότες τὴν προδηλωθεῖσαν τοῦ προφήτου Ἰωὴλ φωνήν· καὶ ὡς ἡ ξενίζουσα τῶν γλωσσών ἐκείνη ἐναλλαγὴ τὴν τῆς Ἑλληνικῆς θρησκείας ὑπε δήλου ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἀλλοίωσιν, οὐκέτι ἀπὸ θραχών είναι μηθησομένην, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, ἐν σεβόμεθα οἱ χριστιανοί· ὃς καὶ πρὸ τῶν ἁγίων παθῶν αὐτοῦ ὑπέφηνε τῇ ξένῃ μεταμορφώσει τὸ αὐτὸ μυστήριον· ἀλλοίωσιν δηλῶν τὴν ἐν τῷ παντί, καὶ σκότους μὲν παγκοσμίου, τοῦ κατὰ τὴν πλάνην, ἀπέλασιν· φωτὸς δὲ ὀρθοδοξίας ἔκλαμψιν· ἀλλ᾽ οὕτω μέν φησιν ἄφρονες ἐκεῖνοι, μή που δὲ καὶ εἰς τὸ πᾶν ἀσεβεῖς. Ἡμεῖς δὲ οἱ ἀντιδιῃρημένοι 466. Populos tunc forte præsentes ad sanctissimi Spiritus incolatum, nec, Dei scientiarum inspiratione, divinisssimam ejus potentiam agnoscentcs, neque perspicaciter intuentes quomodo Deo duce, variis linguis ipsius verba loquerentur apostoli concinne in diversitate sonorum, quos in ipsorum liaguis Spiritus sanctus velut dexterum plectrum producebat; hos igitur ejusmodi popules stigmate nolans melodus tanquam non approbans Hlos, insipientes vocat tanquam amentia correptos nec intelligere valentes quæ qualiaque possit Deus, et qualia loquatur et agat ille per suos servos; et vituperat quod dicerent ebrios esse vine apostolos, postquam ipsorum verba extranea, id est, mire prolata, ξένως aut extraordinarie sonantia, prolinguis, audita sunt. Agebant seu potius patiebantur hujusmodi stultitiam prædicti, nescientes ante manifestatan feelis prophetae vocem; nee advertentes quod novitate percellens ista linguarum commutatio graecae religionis (θρησκείας) mutationem in melius indicaret, non jam a Thracis venire dicendam, sed a Salvatore Christo, quem veneramur Christiani, quique ante sacram ipsius passionem extranea transformatione idein mysterium subindicavit: mutationem significaus in omnibus, et quidem tenebrarum mundi, quæ spectant ad erroses, expulsioncm, luminis autem orthodoxa Gdei reful gentiam. Attamen, si veluti melodus ait, taliter erant imprudentes isti, non erant in omnibus impii. Nos

autem qui cum illis ex adverso positi sumus ut prudentes et pii, übi non simpliciter, sed divino motu clainamus: Benedictus es, o restaurator universorum, sive mundi renovator. Convenientissime enim illum qui spiritum rectum ad utilitatem mundi in visceribus apostolorum innovavit, vel, ut aliter dicam, mundum iniquitatibus antiquatum, renovavit, universi dicit renovatorem: cum enim æquunt est καινὸν et νέον dicere, esset ὁ ἐγκαινιστῆς, εἰ ὁ ἀνακαινίσας, quidam καινουργός et ideo νεουργός. ἐκείνοις ὡς ἔμφρονες καὶ εὐσεβεῖ:, βοῶμέν σοι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ ἐνθέως τὸ Εὐλογητὸς εἶ, ὦ νεουργί τοῦ σύμπαντος, ήγουν τοῦ κόσμου. Πάνυ γὰρ προσ φυῶς τὸν ἐγκαινίσαντα τοῖς ἀποστολικοῖς ἐγκάτοι; εὐθὲς πνεῦμα ἐπ' ὠφελείᾳ τοῦ κόσμου, καὶ ἄλλως δὲ φάναι πεπαλαιωμένον ἀνομίαις τὸν κόσμον ἀνακαινίσαντα νεουργὸν ἔφη του σύμπαντος. Ἐπεὶ γάρ ἶπον καινὸν καὶ νέον εἰπεῖν, εἴη ἂν ὁ ἐγκαινιστής, καὶ ὁ ἀνακαινίσας καινουργός τις καὶ δι' αὐτὸν νευρ γάρο ρέι, Καὶ ταῦτα μὲν οὐκ ἐν παρέργῳ οὕτω τε θείσθω τοῖς ἁπλουστέροις· ὁ δὲ τοῦ προειρημένου μέλους τεχνίτης, ἔχοι ἂν ἀκοῦσαί ποθεν ἀστείως κανταῦθα παραποιητικῶς τὸ ἔστι δ' ὁ πάλαι μελωδός, 167. Εt ista quidemn non superflue ponantur pro simplicioribus. Hujus autem prædictæ melodiæ artifex forsitan urbane etiam hic, quodam modo, posset hoc audire de se. At est antiquus melodus. qui, velut aliquis diceret, sibi complacet in puί- 6 καθά τις ἂν εἴποι, φίλαυτος ἐν καλοῖς, καὶ τὰς chris, dictiones quidem simplices et ita neglectas, ad terram deponit et ad se non omnino sumit; compositas autem alias eligens, et ornans et multum amans. Etenim in præcedentibus cum dixerit χρυσότευκτον simulacrum, auditoremque ferine non intellexerit gravatum, triplicat quod sibi charum est, hic φωνήν προφητό φθεγκτον aiens vocem Joelis, et ebrietatem οἰνότευκτον, et sermones ξενηκούσθησαν, quod quidem superius interpretatuin est. Et aliquis urbane diceret quemdam avarum in cogitationibus esse melodum illum, magisque gaudere compositis tanquam de negotiis multum afferentibns lucrum. Istis enim majus est lucrum quam expeditis, et dictio per compositionem aggeraia, tanquam pinguior non composita divitiorque, & amanti talia, judicatur. Verbum autem ignorantes, indicat quidem populos istos fuisse propheticorum verborum ignaros; significat autem alias forsan et alteram ignorautiam, illam quæ venerat ex oblivione, vel ex attentionis defectu ad Joelis verba: præteriti namque temporis usus subindicat jampridem illos ignaros fuisse: ideoque vere imprudentes erant illi qui tunc animum dissipabant, ubi dissipatum colligere decebat. 168. Ebrietatem ex vino provenientem ad distinctionem¸ alterius dixit; siquidem animo quidam ebrius est tunc cum etiam insanire dicitur, et qui patitur amoris furorem, sic ebrius est. Evidens autem est quod qui magna perpetravit, ebrius est gaudio, secundum istud: Talis factorum njagnitudine est ebrius. Si quis autem ſervens autumnus gravem somuum” dormienti suggesserit, ipso tanquam ebrium illum facit; experientia multi noverunt. Quod autem hordeacea præparatio vinum simulans, quosdam ex vulgo aflicit ebrietate, nullus ignorat; et hoc etiam usu receperunt illi, saltem in hoc semibarbari vocare ούλοβίνας: οὐλὰ; quis dem intelligere pestico dantes horden; βίνουμ vero, latine rinum. Unde quoque dibıror Latini dicunt aliquom lapillum, tanquam vino coloratum. Scribit etiam Parabates heroicos quosdam versus ad hujus vini laudem. Vide autem ut proverbialeni sɔplentiæ calicem, quem ipsa miscebat vere praμὲν ἁπλᾶς, καὶ οὕτως ἀπερίττους λέξεις, πεδεί και θίζων καὶ οὐ πάνυ πρὸς ἑαυτῷ ποιούμενος· τὰς δὲ συνθέτους, ἄλλως ἐξαίρων καὶ τημελῶν οἷα καὶ ὑπερ φιλῶν χρυσότευκτον γὰρ βρέτας ἐν τοῖς πρὸ τούτων εἰπὼν καὶ τὸν ἀκροατήν τάχα που συνιδών οὐ βαρυνόμενον, τριπλάζει τὸ αὐτῷ φιλητὸν, ἐνταῦθα φωνὴν προφητόφθεγκτον εἰπὼν τὴν τοῦ Ἰωήλ, καὶ μέθην οἰνότευκτον καὶ ῥήσεις ξενηκούσθησαν, ὅπερ ἐξήγητας ἀνωτέρω· καὶ τίς ἀστείσηται φιλοκερδή τινα ταῖς ἐννοίαις ὄντα τὸν μελῳδὸν τοῦτον, χαίρειν ταῖς συνθέτοις ἐπὶ μᾶλλον ὅσα καὶ ἐμπόροις πολύ φόρτοις; ἐκείνοις τε γὰρ πλεῖον τὸ κέρδος ἤπερ τοῖς εὐζώνοις, καὶ λέξις εστοιβασμένη κατὰ σύνθεσιν, παχυτέρα τις οἷον καὶ ὀλβιωτέρα τῆς ἀσυνθέτου τῷ φιλοτοιούτῳ λελόγισται· καὶ τὸ δὲ ἠγνοηκότες, ἐμφαίνει μὲν καὶ ἀμαθεῖς προφητικῶν ῥήσεων εἶναι τοὺς λαοὺς ἐκείνους. Δηλοῖ δὲ ἄλλως καὶ ἑτεροίαν ἄγνοιαν ἴσως, τὴν ἐκ τοῦ ἢ λαθέσθαι ἢ μὴ ἐπιστῆς σαι τηνικαῦτα τῇ βήσει τοῦ Ἰωήλ. Χρόνου δὲ ἂν παρακειμένου υποδηλοῖ τότε ὥρας αὐτίκα ἡγνοηκέναι αὐτούς· διὸ καὶ ἄφρονες ἀληθῶς οἱ τὸν νοῦν σκεδάσαντες τηνικαῦτα ὅτε καὶ ἐσκορπισμένον ἐκεῖ νον όντα, ἔδει συναγαγεῖν. ρξη. Οι νότευκτον δὲ μέθην ἔφη πρὸς διαστολὴν ἑτέρας· εἴ γε καὶ θυμῷ μεθύει τις ὅτε καὶ μαίνετ σθαι λέγεται· καὶ πάσχων δέ τις ερωμανίαν μεθύει οὕτω· Δῆλον δ᾽ ἔτι καὶ μεγαλουργῶν τις, μεθύει ν τῇ χαρᾷ, κατὰ τὸ μεθύει τῷ μεγέθει τῶν πεπρα γμένων ὁ δεῖνα· εἰ δὲ καί τις όπώρα χάρον ἐμποιούσα τῷ κορευσαμένῳ αὐτῆς μεθύσπεσθαι οἷον ἐκεῖνον το εί, πείρα οίδασιν οἱ πολλοί. Ως δὲ καὶ σκεύασμα κρίθιον οἰνώδες, μεθυστικῶς διατίθεται τινες ἐθνικούς, οὐδεὶς ἀγνοεῖ. Ο καὶ παρέλαβον οἱ τοῦτό γε ἡμιβάρβαροι οὐλοβίνας λέγειν· οὐλὰς μὲν διδόν τες τὰς κριθάς νοεῖν ποιητικῶς· βίνουμ δὲ Λατιν:- στὶ τὸν οἶνον· ὅθεν καὶ διδινὸν 'Ρωμαίοι λιθάριόν τι λέγουσιν, ὡς οἰνόχροον. Καὶ γράφει ὁ Παραβάτης ἐπαινετὰ ἡρῷα ὀλίγα εἰς τοιοῦτον οἶνον. Ορα δὲ ὡς τὸν παρειμιακὸν κρατήρα τῆς σοφίας ὃν αὐτὴ ἐκίρνα τοῖς ἔμφροσιν ὄντως ἀποστόλοις μεθ' υψηλού κηρύ γματος τοῦ ἄνωθεν, οὗ σύμβολον καὶ ἡ βιαία πνοή, καὶ τὴν ἐμφόρησιν τοῦ οἶνου δν ἐκείνη τοῖς ἀποστά

τοις κεκέρασε, μέθην ἱκανοὶ ἐνόμιζον κριτικοὶ καὶ dentibus apostolis, cum excelso preconio, desuper άφρονες μενούντες παράνομοι, ἐξολοθρευθῆναι αὐτοὶ ἄξιοι κατὰ τὴν Δαυϊτικὴν ἀπόφασιν· ἡ γὰρ οὐ τοιού τοι ὅσοι μὴ τῷ ἐκ Σιών, ὡς ἐβρέθη, ἐξελθόντι νόμῳ προσεσχήκασιν; ἐν ὁ γνοὺς διάνοιαν ἔχει ὀρθὴν κατά τὸν παροιμιαστήν, καὶ τούτῳ τῷ τρόπῳ ζῇ πολύν χρόνου προστιθεμένης αὐτῷ ζωῆς πολυετούς διὰ τοῦ κυρίου τῶν γνώσεων, τοῦ ἀποδεχομένου τὸν πορευόμενον ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ. veniente, cujus quoque symbolum erat vehemens Batus, infusionemque vini, quod illa miscuerat apostolis, ebrietatem idonei putabant judices, qui manebant insipientes et iniqui, digni qui juxta Davidica sententiam ipsi funditus perderentur. Nonne enim tales erant, qui legem ex Sion, ut dictum est, venientem, in votis non habuerunt? Quam qui novit, juxta Parœmiasten, reclam bahet cogitationem; istoque modo vivit tempore multo, proposita ipsi longorum annorum vita per Domioni scientiarum, qui recipit in ipsius lege ambulantem. ρξθ'. Ιστέον δὲ καὶ ὅτι ἄφρονες οὐ τοὺς ἁπλῶς ἔφη ὁ μελῳδὸς, ἀλλὰ τοὺς ἀπίστους· καθὰ δοκεῖ ἑρμηνεύειν ὁ τὴν τότε τοῦ Πνεύματος ενέργειαν είν των μέθην τοῖς ἀπίστοις λογίζεσθαι· καὶ αὐτὸ δὲ οὗτος ὁ μελῳδὸς ἐπαγαγὼν ἀντιθετικῷ σχήματι τὸ - Οἱ εὐσεβεῖς δὲ σοὶ βοῶμεν· - ἀσεβεῖς νοεῖν ἀφίησι τοὺς ἀνομοίους ἡμῖν καὶ διὰ ἀπιστίαν άφρονες· καὶ εἶχε μὲν ἂν καὶ αὐτὸς εἰπεῖν, Εφασκον οἰνότευκτον ἄπιστοι μέθην. Προέκρινε δὲ οὕτω φράσαι εἰς πιο πρότερον ὀνειδισμόν, χειρόνως εκείνους μεθύειν ἐμε φαίνων ήπερ τοὺς ἀπίστους· ἐκ μέθης μὲν γὰρ ταχύ ανανήφει τι;. Οὐχ οὕτω δὲ καὶ ἐξ ἀπιστίας, δι' ἦν εἰ καὶ ἄλλως παρηγγέλμεθα μή μωρὸν ἀπο καλεῖν τὸν ἀδελφὸν, ἀλλ᾽ ἐπεὶ ὁ ἄπιστος οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἀδελφὸς, ὀρθῶς ἂν καλοίημεν αὐτὸν καὶ ῥακά, καὶ μωρόν, καὶ ἄφρονα, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Ετι ἰστέον καὶ ὅτι τὸ οἰνότευκτον φυλάσσει την ευ δίφθογγον ἀπὸ τοῦ τεύχω ἐνεστῶτος, καθὰ καὶ τὸ τεῦχος· ἄλ καὶ δὲ λέξεις τοῦ τοιούτου ἐξωρμημέναι θέματος ἢ τὸ υ μόνον τὸ ἐξ ἐκείνου φυλάσσουσιν, ὡς τὸ τυκτὸν κακὸν, καὶ τὸ εὐτυκτον, καὶ τὸ τυκίζειν παρὰ τῷ κωμικῷ ἐν Ορνισι, καὶ ἡ τύχη, καὶ τὸ τυχάνιον· ἢ μόνον τὸ ε, ὡς ἡ τέχνη καὶ τέκτων, ἤδη δὲ καὶ τὸ τύχω καὶ τὸ τέκνου. ρο. Τοῦ δὲ ξενηκούσθησαν ὁμοιότης ἐν τοῖς ἑξῆς εὑρεθήσεται τις εἰς τὸ πατρακουσθέν. Τὸ δὲ ὡς ἀποστόλων ἀναστρεπτέον, ἵνα ᾗ τρόπος ἀναστροφῆς· λέγει γὰρ ὁ μελῳδὸς ὅτι ἔλεγον οἱ ἄφρονες ὅπερ ἔλεο γον, ὡς ἠκούσθησαν αἱ ξενίζουσαι ρήσεις τῶν ἀποστόλων, ήγουν ἐπειδὴ ἠκούσθησαν. Τὸ δὲ ἐνθέως βοήν διαστολὴν ἔχει παντοίας άλλης βοῆς· ἔστι δὲ βοὴ ἔνθεος ἢ κατὰ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον ἀναφωνοῦσα φωνῇ μεγάλῃ καὶ λαλοῦσα τὰ τῷ Θεῷ ἀρέσκοντα, ὡς καὶ προδεδήλωται. "Ην δὲ γνωστόν τι καὶ ταῖς Ελλησι τὸ ἐνθέω; βοᾷν, ὁ καὶ ἐνθεάζειν ἐκεῖνοι καὶ βακχεύειν ἔλεγον. Εὐλογητὸς δὲ κυριώτατα μόνος ὁ ἐν Τριάδι Θεὸς, ἐν εὐλογοῦσι καὶ ὑμνοῦσι πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ· τῶν ἄλλων δὲ ἁπάντων οὔτινι προσαρμόττει οὕτως ἡ τοιαύτη λέξις, ὅτι μηδὲ κου σμοποιὸς ἄλλος ἢ μόνος Θεός. Τροπάριον δεύτερον τῆς ἑβδόμης ᾠδῆς, ΧΙΧ. Θέσπιν κατεβρόντησεν ὁ βλέπων όπα Ενθους Ἰωὴλ τοῦ θεαρχικωτάτου, Οἷς ἐκχεῶ, φήσαντος, οἷάπερ λόγου PATROL. GR. CXXXVI. 169. Sciendum autem quod iusipientes ait melodus non eos qui tales suot simpliciter, sed infideles; sicut videtur interpretari qui dicit tune Spiritus efficaciam infidelibus ebrietatem fuisse reputatam. Idem quoque suggerit ille melodus sub antitheti forma, subjungens: Nos autem pii tibi clamamus: impios intelligere nobis relinquit dispares, et propter incredulitatem insipientes. Poterat quidem etiam ipse dicere: Aiebant vino factam ebrietatem infideles: prætulit autem sic loqui in amarius convicium, illos deterius inebriari significans quam infideles. Etenim ex ebrietate quidem aliquis mentis sanitatem recepit; non autem sic ex infidelitate, propter quam, licet aliunde jussi sumus non fatuum appellare fratrem, quoniam tamen inβdelis, non est nobis frater, recte vocamus eum et raca, et fatuum, et insipientem, et quæcunque similia. Adhuc autem sciendum quod νος οἰνότευκτον servat diphthongum εu ex verbi praesenti tempore τεύχω, sicut εἰ τὸ τεῦχος: aliae vero dictiones ex eadem exorbe radice, vel τὸ ν tantum servant, veluti τυκτὸν malum, et τὸ εὔτυκτον, et, apud coricum in Avibus, τὸ τυκίζειν, et ἡ τύχη, ει τὸ τυκάνιον vel solum τὸ ε, sicut ή τέχνη, εἰ τέκτων, necnon τὸ τέχω εἰ τὸ τέ κνου. 170. Hujus autem verbi ξενηκούσθησαν aliqua reperietur in sequentibus similitudo circa tò natpακουσθέν. Hoc vero ὡς ἀποστόλων invertendum est. ut sit inversionis tropus. Dicit enim melodus quod dicerent insipientes quod dicebant, cum auditæ sunt extraneæ voces apostolorum, sive postquam audita fuerunt. Hoc autem ενθέως βουν differentiam habet ab alio quocunque clamore. Est autem divinus clamor ille qui juxta sanctum Evangellum magna voce profertur et quæ Deo placent loquitur, sicuti monstratum est. Erat autem quodammodo Græcis notum ἐνθέως βοᾷν, quod eliam illi ἐνθεάζειν et βακχεύειν dicebant, Benedicendus autem proprie solus in Trinitate Deus, quem benedicunt hymnisque celebrant omnia opera ejus. Aliorum autem quorumcunque nemini sic competit hujusmodi dictio, quoniam non est alius auctor mundi nisi solus Deus. Troparium secundum odæ septimæ. Vaticinantem pertonuit videns vocein Deo plenus Joel divinissimi principatus: Quibus effundam, aiebat, tanquam Verbum,

De Spiritu meo, una clamabunt: 0 natura Triplici splendore lucens, benedicta es. 171. Non praelucet quidem hujus strophæ per spicuitas: est autem alias accessibilis ob sententiæ uniformitatem et velocitatem. Exponit enim breviter unam sententiam a Deo prophetæ suggestəm circa Spiritus sancti descensuin, et ait quod Joel, intuens ut propheta, motus inspiratione, fulminavit, id est, clare elocutus est propheticam vocem, sive divinam vocem ejus qui, sicut dictum est, excellenter est θεαρχικώτατος, Deus ac pater; ejus qui dixit et prænuntiavit istud: Homines, quibus de Spiritu neo dederim, conclamabunt, sive voce concorde clamabunt juxta divinam cognitionem, hoc ipsum sane: Tu, ο Deus, ter lucidissima essentia, benedictus es, ut antea scriptum est. Εt quidem est hoc simplicius. Si vero juxta exemplaria quædam scribitur: Tibi clamabunt; adaptabitur etiam a præferentibus eam æqualiter hujusmodi scriptura; sed, puto, non facile. Si quis autem, prædictam immutare volens sententiam, ita construxerit: Fulminavit propheta vocem divinissime potentis Verbi, sive Filii, qui dixit, οἷάπερ sive ὡσανεί articulato verbo, hoc et hoc, hominum more, attentionem fortassis et ipse inve niet. 172. Interea tamen juxta præordinatam strophæ scripturam hic etiam vide congeriem verbi, τρισσορεγγόφωτος, non volente melodo discedere quodammodo de longis dictionibus, quas amat sicut Libanus longas cedros, et aliquis alter quercuum congregationes excelsas, aut cupressos magnas. Eviscerari mallet quam hujusinodi solvere congestas dictiones, et simplicius eas dispergere; sic igitur, optime, scribe, quæque vis dicens fac eliam quæ nobis salutaria suur; divitem, inquam, doxologiam sanctæ Trinitatis, quam ille qui revera benedictus est Deus accipit. Vos autem φέγγος, etsi solari lumini ponatur æquivalens, multis Linen φάους ἐγγύ; esse videtur. Diciinus ergo fulguris φέγγος; ex hoc autem etiam φθόγγος de sermone qui sententias velut in tenebris absconditas illuminat, ut sit quoque φθέγγεσθαι hoc φάει ἐγγίζειν. Dicta vero θέσπις, divina vox interprelala, semisono redundat sicut φερέσβιον ει θεσπέσιον, et similia. Reipsa namque θέσπις est pro ὑπὸ Θεοῦ ἔπεσθαι a Deo venire seu theologice dici. Tale quoque est ὁ θεσπέσιος λόγος. Res 12men aliter est θεσπέσιος, tanquam in nos a Deo lapsa. Ex hac autem etymologia venit etiam apud antiquos trisyllaba vox θέσπιος (puer) in oraculo, sive divinus juvenis. Est autem etiam proprium nomnen ὁ Θέσπις, tragicus poeta. Simili redundautia gaudet et ό θεσμός, qui deberet esse θεμό; juxta θέμιν, a qua venit etiam εθέμωσε. 173. Verbum autem κατεβρόντησε magnifce dictum est. Non enim solum significat quod clare, sicut dictum est, et perspicue locutus est propheta, sed etiam quod desuper ipsi demonΤοῦ Πνεύματός μου, συμβοήσουσι· Φύσις ᏩᏚᎪ Η τρισσο εγγόφωτος, εὐλογητὸς εἶ. ροπ. Οὐ προλάμπει μὲν οὐδὲ τοῦ παρόντος τρο παρίου σαφήνεια· ἔστι δὲ ἄλλως εὐπρόσιτον δῆθεν αὐτὸ διὰ τὸ κατ' ἔννοιαν μονοειδὲς καὶ γοργόν. Ἐκτίθεται γὰρ ἐν βραχεῖ ἔννοιαν μίαν προφητικήν θεόθεν περὶ τῆς καθόδου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, λέγον ὅτι ὁ Ἰωὴλ ὁ βλέπων οἷα προφήτης, ἔνθους γενόμενος, κατεβρόντησεν, ήγουν τρανῶς ἐξεῖπεν, ὅτι θέσπιν, ήγουν θείαν φωνὴν τοῦ ὡς καὶ προεδέθη θεαρχικωτάτου κατ' ἐξαίρετον Θεοῦ καὶ Πατρός· φήσαντος καὶ προειπόντος, «Οἱ ἄνθρωποι οἷς ἐκχεώ τοῦ Πνεύματός μου, ἡ ἐκεῖνοι συμβοήσουσιν, ήγουν βοῇ συμφώνω κεκράξονται κατὰ θείαν ἐπίγνωσιν, αὐτὸ δὲ τοῦτο τό· Σύ, ὦ Θεός, ἡ τρισσοφεγγόφωτης φύσις, εὐλογητὸς εἰς ὡς προγέγραπται. Καὶ τοῦτο μὲν οὕτως ἀπλούστερον. Εἰ δὲ γράφεται κατά τια τῶν ἀντιγράφων, σοὶ βοήσουσι, συμβιβασθήσεται μὲν ἴσως καὶ ἡ τοιαύτη γραφὴ πρὸς τῶν αἱρουμέν νων αὐτήν· οὐκ ἂν δὲ εὐκόλω;; οἶμαι. Εἰ δέ τις τὴν ῥηθεῖσαν ἔννοιαν ἐθελήσας ἀλλοιῶσαι, συντάξει ότι κατεβρόντησεν ὁ προφήτης ὅτα τοῦ θεαρχικωτάτου Λόγου, ήγουν τοῦ Υἱοῦ φήσαντος, οἷάπερ, ήγουν ὡσανεὶ ἐνάρθρῳ λόγῳ εἰπόντος τὸ καὶ τὸ ἄνθρωπο κώτερον, εὑρήσει προσοχήν ποθεν καὶ αὐτός. ροβ'. Τῷ τέως μέντοι κατὰ τὴν ἀνατεταγμένην τοῦ τροπαρίου γραφὴν ἄρα κάνταῦθα τὴν στοιβὴν τοῦ τρισσοφεγγόφωτος, οὐκ ἐθέλοντος τοῦ μελωδού ἀπαλλάττεσθαι ὥσπερ οὐδὲ τῆς μακρολεξίας, τ φιλεῖ καθὰ καὶ ὁ Λίβανος τὰς μακρὰς κέδρους· καί τις άλλος δρυμών αἰγείρους μακεδνάς, ἢ κυπαρίσ σους μηκεδανάς· καὶ ἂν ἔλοιτο καταχρδευθῆναι αὐτὸς, ἡ τοιαύτας διαλῦσαι σεσωρευμένα; λέξει:, καὶ διασκεδάσαι αὐτὰς εἰς ἀπλότητα, καὶ γράφε οὕτως ὦ ἄριστε, καὶ λέγων ἅπερ ἐθέλεις ποίει καὶ τὰ ἡμῖν σωτήρια· τὴν δαψιλή φημι δοξολογίαν της ἁγίας Τριάδος, ἣν ὁ ὄντως εὐλογητὸς Θεὸς ἀποδέχε ται· τὸ δὲ φέγγος εἰ καὶ εἰς ἴσον τέθειται ηλιαχῷ φωτί, ἀλλὰ πολλοῖς φάους ἐγγὺς εἶναι δοκεῖ, Φέγγο οὖν φαμεν ἀστραπῆς, ἐξ αὐτοῦ δὲ καὶ φθόγγος, ἐπὶ λόγου φωτίζοντος τὰ ὡς ἐν σκότῳ κρυφαία νοήματα, ἵνα ᾖ καὶ φθέγγεσθαι τὸ φάει ἐγγίζειν· ἡ δὲ ῥηθεῖσα θέσπις, φωνὴ θεία ερμηνευομένη, κατὰ τὸ φερέσβιεν πλεονάζει τῷ ἡμιφώνῳ, καθὰ καὶ τὸ θεσπέσιον, καὶ τὰ τοιαῦτα. Τὸ γὰρ ἐντελὲς θέσπις ἐστὶ, διὰ τὸ ὑπὸ Θεοῦ πεσθαι, ήγουν λέγεσθαι θεολογικώτερον. Όμοιον δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος λόγος πρᾶγμα μέντοι ἄλλως θεσπέσιον, ὡς ἀπὸ Θεοῦ πεσὸν εἰς ἡμᾶς· ἐκ δὲ τοιαύτης παραγωγῆς καὶ ὁ παρὰ τοῖς παλαιοῖς τρι συλλάβως θέσπιος κοῦρος ἐν χρησμῷ, ἤτοι θεῖος νέος ἔστι δὲ καὶ κύριον όνομα ὁ Θέσπις τραγωδίας ποιητής ἐκεῖνος· ὁμοίου δὲ πλεονασμοῦ καὶ ὁ θεσμός, θεμὸς ὀφείλων εἶναι κατὰ τὴν θέμιν, ἀφ᾽ ἧς καὶ τὸ ἐθέσ μωσε. ρογ'. Τὸ δὲ κατεβρόντησε σεμνώς εἴρηται· οὐ μόνον γὰρ δηλοῖ τὸ τρανῶς, ὡς ἐῤῥέθη, καὶ τορῶς ἐλάλησεν ὁ προφήτη, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἄνωθεν ἐκφαθέν αὐτῷ Θεοῦ θέλημα ἐξεφώνησεν· δ δὴ νόημα βροντήν

68€ εἶπεν ἐξηχηθεῖσαν οἷον οὐρανόθεν καὶ ἀκουσθεῖσαν stratam Dei voluntatem enuntiavit. Cogitatum hoc μόνῳ τῷ προφήτῃ κάτω. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν σεμνότητός ἐστι τροπικῆς. Ὁ δὲ προφητικός νοῦς οὐκ ἂν ἀνέ μενεν Ιλυσπώμενος κάτω, δέξασθαι τὴν ἐκ τῶν ἄνω θείαν βροντήν, ἀλλὰ τῷ Θεῷ καὶ αὐτὸς ἐγγίσας, ἤκουσεν ὅπερ ἐπεὶ ἐνετάλθη μὴ ἐπικρύψαι, ἐξήγ γειλέ τε ἄλλως καὶ ἐγγράφως παρέδοτο. Εστι δὲ νοῆσαι, καὶ ὅτι ὡς τὸ προηγησάμενον τροπάριον ἐξεφωνήθη τοῦτο δεξιῶς, ὑψηλότερον μέντοι· τὴν μὲν γὰρ ἐκεῖ συμφωνίαν συμβόησιν ἐνταῦθα εἶπε· τὸ δὲ, καὶ ἐθρόησεν, εβρόντησεν ἔφη· τὸ δὲ ὀργάνων μέλος ὅπα τοῦ θεαρχικωτάτου· τὸ δὲ σέβειν καὶ τὸ σεβασμιάζειν διὰ τοῦ θέσπιν ἐνέφηνε ταυτὸν γὰρ ὅπα σεπτὴν εἰπεῖν καὶ θέσπιν. Ὁ βλέπων δὲ προς φητικὸν ἐπίθετον, οὐ μόνον τῷ Ἰωὴλ καὶ τῷ Σαμουήλ ἐπιτρέπον, ἀλλὰ καὶ τοῖς κατ᾿ αὐτοὺς ὅλοις, ὡς θεοπτικωτάτοις, καὶ ὄντως τὸν ὄντα καὶ τὰ ὄντα βλέπουσι, καὶ οὕτω πρὸς ἀλήθειαν θεωρητικοῖς. zámotę, et reipsa illum qui est et ea quæ sunt libus. ροῦ. Ἔνθους δὲ ἀντὶ ὡσανεὶ ἔνθεος· εἴπομεν δὲ τὸ ὡσανεὶ πρὸς ἀκρίβειαν σεμνότερον γὰρ τὸ ἔνθεος τοῦ ἔνθους· ἔνθεος μὲν γὰρ ὁ ἔνδον ἑαυτοῦ Θεὸν ἔχων, καὶ δι' ἐκείνου ἢ ἄλλως ἐνεργῶν ἢ λαλῶν· τοιοῦτόν τι πάλαι τὸ κατὰ τὰς βάκχας, ὃς ἔφη τις ἐνθέους γυναίκας. Ομοιον καὶ τὸ κατὰ τὰς ἀποφος - βαζούσας πνεύματι Πύθωνος ένθεος δὲ καὶ ὁ κατὰ τὰς μαντικὰς Σιβύλλας ἐννεὰς ἐλέγετο καὶ ῥῆμα ἐκ τῆς τοιαύτης λέξεως ὑψηλὸν τὸ ἐνθιάζειν. Οτε porro tonitru dixit, utpote quod e cœlo resonuerat et soli prophetæ deorsum erat auditum. Hoc tainen est figurate magnificentiæ. Mens enim prophetae non poterat permanere super terram repens, ad accipiendum ex altissimis divinum tonitru: sed ipsa Deo facta propior, aadivit quod postquam jussa est non abscondere, nuntiavit et etiam scripto tradidit. Fist autem observandum, quod, sicut praecedens strophe, hac solerter, excelsius tanen, declarata est. Illie enim symphoniam, hic conclamationens dixit. Hoc autem ἐθρόησεν, ait ἑβρόν τησεν; organorum melodiam, vocem divine potendissimil; σέβειν οι σεβασμιάζειν per vocem θέσπιν expressit; idem enim est dicere ότι σεπτήν εἰ θέσπιν. Videntis autem propheticum est epithe tum, non solum Joeli et Samueli competens, sed et cæteris illorum similibus, tanquam OcontixIvidentibus, et ita secundum veritatem speculan - et 174. Ενθους autem est quasi pro ένθεος. Dicimus vero quasi ad accurationem: augustius enim est verbum ένθεος quam ένθους. Ενθεος enim quidem est ille qui întra se Deum habet, et per ipsum vel agit vel loquitur. Tale quid fuit olim relative ad Bacchas quas aliquis dixit ένθέους mulieres. Simile quoque fuit erga repletas spiritu Pithonis, oracula dantes. Verbum etiam ex hac dictione venit excelsum τὸ ἐνθεάζειν. Cum autem ὁ ἔνθεος δὲ ὁ ἔνθεος κατὰ συναίρεσιν ἔνθους λεχθείη, οὐκέτι per contractionem ένθους dictus est, non jam siσημασίαν ὁμοίαν ἔχει, ἀλλ᾽ οἷον μετουσιαστικῶς καὶ μετοχικῶς τῷ ἐνθουσιῶντι μέτεστι τοῦ ἐνθέου· ἱρμητικός τις γὰρ μετὰ καὶ χαρᾶς ὁ ἔνθους ἐστί· καὶ δοκεῖ, διὰ τὸ χαίρειν τοῖς ὑποκειμένοις, ἀκάθεατος εἶναι εἰς τὸ ἢ πανηγυρίζειν ἢ ἄλλο τι πράττειν ἡδύ· καὶ δηλοῖ τὸ λεγόμενον ὑφ᾽ ἡδονῆς ἔνθους: καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ ῥῆμα τὸ ἐνθουσιῶν οὐ ταυτὸν δν τῷ ἐνθιάζειν. Ο δὲ μετρικὸς οὗτος μελωδός, ἀναγκαίως διὰ τὴν ἀκολουθίαν τοῦ ἔνθεος Ελλήνων δὲ λέξις ὁ ἄνθεος, ὧν οἱ θεοί, Δαυιτικῶς εἰπεῖν, τὰ δαιμόνια· διὸ καὶ τοὺς δαιμονοφορήτους ἐκεῖνοι ἐνθέους ἔλεγον. Οἱ μέντοι ἀγαθοὶ Χριστιανοί μετέλαβον αὐτὴν εἰς Θεοῦ ἀρέσκειαν. ρος'. Τὸ δὲ ἐκχεῶ λέξιν ταύτην ἐξ ὑγροῦ ληφθεῖ σαν αἰνιττομένην τὸ ἅγιον βάπτισμα, δι' οὗ ἐξαλεί φεται καὶ ἀπάγεται ὡς ρυπτικοῦ ἁγιωτάτου ὕδατος, καὶ παρασύρεται πᾶν ἀνόμημα, οὗ καὶ ὁ Δαβιδ και τεύχεται, διεσάφησεν ἤδη ὁ μελῳδὸς διὰ δρόσου καὶ λουτροῦ, καὶ λουτηρίου, καὶ ὁμβροβλυτήσεως, καὶ ἑτέρων λέξεων· τὸ δὲ οἷάπερ λόγον πρός τε ἀναπλήρωσιν κεῖται τοῦ στίχου, καὶ πρὸς σαφήνειαν της προηγησαμένης λέξεως, ἥτις ἦν τὸ φήσαντος ἐν ἑρμηνεύων επάγει τὸ οἴάπερ λόγον. ὡς γὰρ ὁ Μωϋσῆς ἐν τῷ, Εἶπεν ὁ Θεὸς, Γενηθήτω τόδε, εἶχεν, ἑρμηνευτικῶς εἰπεῖν, εἴπερ ἤθελεν, ὅτι εἶπεν ὁ Θεὸς ὡς οἷα διὰ λόγου ἀνθρωπικού, Γενηθήτω τάδε, οὕτω καὶ ὁ μελῳδὸς εἶπε τὸ φήσαντος, οἷάπερ λόγον ἐγγράμματον, φάμενος ώσανεί λόγον τὴν θεόθεν τῷ Et milem habet significationem, sed tanquam participatione ac derivatione ὁ ἐνθουσιῶν cum τῷ ἐν θέῳ partem habet. Aliquis enim frruens cum gaudio ὁ ἄνθους est; et, cum subjectis gaudet, vi- ¿ detur contineri non posse, sive laudandum sive quid aliud jucundi faciendum habeat. Εt dictum significat ὑφ᾽ ἡδονῆς Ενθους; necnon ex ipso verbum ἐνθουσιαν, quod non idem est ac ενθεάζειν. Με tricus autem ille melodus necessario dixit consequenter τῷ ἔνθεος. Græcorum est ista vox ὁ ἔνΘεος, quorum dii, juxta Davidica verba, sunt demonia. Ideoque illi a dæmonibus inspiratos ἐνθέους alebant. Boni tamen Christiani hanc dictionem ad Dei placitum receperunt. 475. Illam autem dictionem εκχεῶ, ex liquido sumptam, sacrum baptisma subindicantem, per quod abluitur, et abducitur, et exlergitur, tanquam aqua sanctissima purificante, omnis iniquitas, contra quam David deprecatur, jam elucidavit melodus per reren et lavacrum, et lavationem, et imbris Duentum, cæterasque dictiones. Hoc autem ο!άπερ λόγον ponitur et ad versus impletionem, et ad pracedentis clucitationem dictionis, quæ est φήσαν τος, et quam interpretans adjicit τὸ οἰάπερ λόγον. Sicut enim Moyses in hoc: Dixit Deus: Fiat istud, poterat, si voluisset, tanquam interpretando dicere: Dixit Deus, quasi per humanum sermonem: Hæc fant; sie et melodus dixit τὸ φήσαντος, οἷάπερ λόγον ἐγγράμματον, aiems quasi sermonem hanc

a Deo propheta factam inspirationem et revelatio- προφήτῃ δαθεῖσαν ἐπίπνοιαν καὶ ἀποκάλυψιν. Εἰ δὲ nem. Si vero scribitur ad dativum casum, servatur sic etiam eadem sententia, ut dicat: Elocuto Deo tanquam λόγῳ sermone enuntiativo. Supe rius autem significatum est quodl etiam λόγου scribitur ad genitivum casum. Troparium tertium odæ septimæ. Tertia quidem nacta est horarum gratiam, Ut demonstraret, tres substantias Adorare in simplicitate potestatis: Sed in una nunc dierum domina, γράφεται λόγῳ κατὰ πτῶσιν δοτικήν, σώζεται καὶ οὕτως ἡ αὐτὴ ἔννοια, ἵνα λέγῃ, φήσαντος τοῦ Θεοῦ ὡς οἷα καὶ λόγῳ προφορικῷ ἀνωτέρω δὲ παρετη μάνθη ὅτι καὶ λόγου γράφεται κατὰ πτῶσιν γενι κήν. Τροπάριον τρίτον τῆς ἑβδόμης ᾠδῆς. ΧΧ. Τρίτη μὲν εὐμοίρησεν ὡρῶν τὴν χάριν, Όπως υπεμφήνεις τρεῖς ὑποστάσεις Σέβειν ἐν ἁπλότητι τῆς ἐξουσίας· 'Αλλ' ἐν μιᾷ νῦν ἡμερῶν τῇ κυρία Υἱὸς, Πατὴρ, καὶ Πνεῦμα, εὐλογητὸς εἶ. ρος'. Τοῦ ἁγιωτάτου Πνεύματος περὶ τὴν τρίτην ὥραν καταπεμφθέντος· τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς, ὡς παρελάβομεν, διὸ καιρῷ τοιούτῳ καὶ ἡμεῖς τὴν θειοτάτην ἀγιστείαν ἐπιτελοῦμεν ἐπὶ σταθερῷ ἐλπίδι τοιαύτης αξιεράτου πνευματικῆς ἐπελεύσεως· ἐκ τῆς τοιαύτης εννοίας, καὶ τοῦ κατ' αὐτὴν συμβο λογραφουμένου μυστηρίου τὸ παρὸν τροπάριον ἐκτέθειται· καὶ ἡ μὲν ἔννοια τούτου ἐστὶ καὶ σαφῶς εὐθυνομένη καὶ βραχυλογικῶς. Λέγει γὰρ ὅτι τρίτη ὥρα τὸ πνευματικὸν θαυμάσιον ἔσχεν· ἵνα συμβ λικῶς ὑποφήνῃ τρεῖς ὑποστάσεις τῆς ἁγίας Τριάδος, &ς ή τρίτη ώρα ηνίξατο. Σήμερον δὲ οὐκ ἐν αἰνίγματι πανηγυρίζομεν, οὐδὲ ὑπεμφαίνοντες, ἀλλὰ ἐμφανῶς εὐλογοῦντες Υἱόν, Πατέρα, καὶ Πνεῦμα, τὴν ἁγίαν Τριάδα, τὸν ἕνα Θεόν. Καὶ τοιαύτη μὲν ἡ προκειμένη έννοια, ἣν προϊὼν ὁ λόγος διασαφήσει ἀναγκαίως πλατύτερον· ἡ δὲ γραφή του τροπαρίου, εἴπερ οὐκ ἔχει ἐξ ἀρχῆς τρίτη βαρυτόνως δι᾿ ἑνὸς ር ταῦ, ἀλλὰ τριττὴ ὀξυτόνως ἐν διπλότητι τοῦ ταῦ, οὔτε πρὸς τὸ σύμφωνον μέλος τοῦ εἰρμοῦ τοιοῦται, οὔτε πρὸς τὸ θέσπιν κατεβρόντησεν ὅπα, ἀλλὰ πρὸς τὸ φωνὴν προφητόφθεγκτον· διὸ νικᾷ γράφεσθαι τρίτη βαρυτόνως δι᾿ ἑνὸς ταῦ· ὁ δὲ θέλων ἐνίστασθαι γραφέτω καὶ λεγέτω καὶ τριττή, ὡς ἡ φωνή. Filius, Pater, et Spiritus, benedictus es. 176. Cum Spiritus sanctissimus, ut accipimus, bora tertia super apostolos descendit, idcirco tempore isto, divinissimam cæremoniam adimple mus in spem Grmam desiderabilis Spiritus adventus. Ex illa sententia, mysterioque secundum illam symbolice expresso stropha præsens exposita est. Et Εt quidem illius sententia clare breviterque est directa. Dicit enim quod hora tertia Spiritus prodigium habuit; ut symbolice tres sancta Trinitatis personas subiudicet, quas tertia hora adumbravit. Hodie vero non celebramus in ænigmate, nec subindicantes, sed aperte benedicentes Filium, Patrem et Spiritum, sanctam Trinitatem, unum Deum. Talis quidem est proposita sententia, quam progrediens sermo magis planam necessario faciet. Scriptura vero strophes, etsi non habet ex initio τρίτη per unum τ, cum acceutu penultino, sed τριττή per duplicem τ, cum accentu ultimo, nec tomum habet, neque juxta τὸ σύμφωνον μέλος " nexus, neque juxta τὸ θέσπιν κατεβρόντησεν όπα, sed juxta τὸ φωνήν προφητόφθεγκτον, ideo melius scribitur tpitŋ cum accentu penultimo per unum Τ. Qui vero contradicere voluerit, scribat et dicat quoque τριττή, sicut ἡ φωνή. 177. Hoc autem εὐ μοίρησεν, cujus Atticum est, uι prædictum fuit, augmentum, ex omnium confesso præter communem syntaxim hic assumptum est. Nemo enim Grace loquendo scriberet εὐμοίρησε τὴν χάριν, sed τῆς χάριτος. Attamen melodus metro angustatus, pro trisyllaba voce χάριτος adhibuit χάριν, excipiens verbum εὐμοίρησε pro simplici έλαχεν οι ἔσχεν. Hujusmodi vero dictio non hanc sortem (μοῖραν) quæ fato juxta Graecos assignatur, sed illam quæ dicitur μερὶς, amplectitur. Ileo recte τὸ εὐμοίρησεν in τὸ ἔλαχεν interpretatur: pam εὐμοιρεῖν est bene habere de μοίρᾳ, sive de μερίδι, id est, λάχει: læc enim synonyma sunt. Hoc autem τρίτη ὡρῶν diurnarum sane, melodi placito sic pluraliter positum est: poterat enim dicere juxta nominativum casumn ὥρα, ut esset: τρίτη ὥρα vel τριττή invenit et obtinuit sanctissimam hanc Spiritus gratiam, ut, inquit, theologice speculantibus subindicaret, sive repræsentationem quasi specularem cogitationemque juxta consilium introductorium daret, quod adorentur tres personæ unius Dei in simplicitate substantiæ, id est, unitate essentia, sicut demonstrabitur. At ilροζ'. Τὸ δὲ εὐμοίρησεν, οὗ Αττικόν, ώς προείρηται, τὸ ἀναύξητον, ομολογουμένως παρὰ τὴν κοινὴν σύνταξιν ἐνταῦθα εἴληπται· οὐδεὶς γὰρ Ελληνίζων γράψοι ἂν εὐμοίρησε τὴν χάριν, ἀλλὰ τῆς χάριτος" καὶ ὅμως ὁ μελῳδὸς ὑπὸ τοῦ μέτρου στενούμενος, ἀντὶ τρισυλλάβου χάριτος χάριν παρέλαβεν, έκλαβόμενος τὸ εὐμοίρησεν ἀντὶ τοῦ ἔλαχεν ἁπλῶς καὶ ἔσχεν. Οὐ μοῖραν δὲ ἡ τοιαύτη λέξις περιέχει τὴν καθ' Ελληνας εἱμαρμένην, ἀλλὰ τὴν λεγομένην μερίδα· διὸ καλῶς τὸ εὐμοίρησεν εἰς τὸ ἔλαχεν μετα λαμβάνεται. Εύμοιρεῖν γὰρ τὸ εὖ ἔχειν μοίρας, ήγουν μερίδος, τουτέστι λάχους» συνώνυμα γὰρ καὶ ταῦτα. Τὸ δὲ τρίτη ὡρῶν ἡμερινῶν δηλαδή, θελήσει καὶ αὐτὸ τοῦ μελωδοῦ οὕτως ἐτέθη πληθυντικώς ἡδύνατο γὰρ ὥρα κατ' εὐθείαν πτῶσιν εἰπεῖν, ἵνα ἦν ὅτι τρίτη ώρα ἢ τριττὴ εὗρε καὶ ἔλαχε τὴν ἁγιω τάτην ἐκείνην χάριν τοῦ Πνεύματος, ὅπως, φησίν, ὑπεμφήνῃ τοῖς θεολογικῶς ἐπιβάλλουσιν, ήγουν ἔμφασιν δώσει ὡς οἷον ἐνοπτρικὴν καὶ ὑπόνοιαν κατά ἐναγωγὴν εἰσαγωγικὴν, σέβειν τρεῖς ὑποστάσεις του ἑνὸς Θεοῦ ἐν ἁπλότητι ἐξουσίας, ὅ ἐστι μονάδι ούτ σίας, ὡς δηλωθήσεται. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν τότε πρῶτον ἐν τῇ Σιών· ἐν δὲ τῇ καθ᾿ ἡμᾶς σήμερον ἑορταστική

τοῦ θαύματος ἐκείνου ἀθροίσει ἐν μιᾷ ἡμερῶν κυρίᾳ lud quidem tum primum in Sion factum est. In οὐκ ἐμφαντικῶς καὶ ἐνοπτρικῶς νοοῦμεν την τρισ υπόστατον θεότητα. ᾿Αλλὰ καταλαβόμενοι ἐκεῖνο τὸ τρίωρον κατ' ἔμφασιν αἴνιγμα πρὸς ἀκριβεστάτην καὶ ἀκραιφνεστάτην καὶ οὕτως ἐμφανεστάτην ἀλή θειαν· καὶ ὁρᾷν ὀφθαλμοφανῶς δοκοῦντες σὲ τὸν ἐν τρισὶ προσώποις ἕνα Θεὸν, τὸν Υἱὸν, καὶ Πατέρα, καὶ Πνεῦμα, λέγομεν καὶ βοῶμεν καὶ ψάλλομέν σοι τὸν Εὐλογητὸς εἶ. ροη'. Καὶ ὅρα τὸ ἐν μιᾷ ἡμερῶν συνηγοροῦν τῷ τρίτη ὡρῶν, ὡς ἀναγέγραπται· εἰ μή τις τὸ ἡμερῶν τῇ κυρία συντάξει κολλήσας, καθότι ἡ παρ' ἡμῖν τοιαύτη ἑορταστική κυρία ἐστὶ καὶ αὐτὴ τῶν ἐφε ξῆς ἡμερῶν δι' ὧν ἀπαρτίζεται ἡ ἑβδομάς. Τὴν δὲ χάριν εἰπὼν μετὰ ἄρθρου, κατ' ἐξαίρετον ἐδήλωσε τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν σχήματι ἐξοχῆς· ἦν χάριν ὁ ἔχων πέπλησται τῶν κρειττόνων, καὶ οὗται; αὐτάρκως ἔχει, καν μυρία θλίβηται, ώς· τοῦ Θεοῦ παντοίως επισκεπτομένου αὐτόν· καὶ τοῦτο δηλοί ὁ ἐκεῖθεν ἐφ᾽ οἷς ἐδέετο μαθὼν τὸν ᾿Αρκεί σοι ἡ χάρις μου· ἡ δὲ ἁπλότης ἐνταῦθα οὐ τὴν συνήθη δηλοί, καθ' ἦν ἁπλοῦς τις πεπλάσθαί φησιν, ἀλλὰ τὸ μονῆ ρες καὶ ἀσύνθετον καὶ ἀποίκιλον τῆς ἁγίας Τριαδιτῆς ἐξουσίας. Ἡ δὲ ἐξουσία ἐν τούτοις οὐκ ἐπὶ δυνάμεως ἁπλῶς κυριολεκτείται, ὡς εἰθίσμεθα, ἀλλὰ μάλιστα οὐσίαν δηλοῖ ἐξοχωτάτην ὑπερούσιον, ήπερ ἐστὶν ὁ Θεὸς, τῆς ἐξ προθέσεως καὶ νῦν ἐπιτατικὴν δηλούσης ὑπεροχήν, ὡς καὶ ἐν τῷ, ἐξώγκωται, καὶ ἐν τῷ Ἔκδικος ὁ ἄγαν δίκαιος, καὶ ἐν τοῖς ὁμοίοις, περὶ ὧν προγέγραπται. Τὸ δὲ ἐν μιᾷ πρὸς τὸ τρίτη ἀφορά, ἵνα νοῶμεν ὡς τότε μὲν αἱ τρεῖς ὧραι τὸ τρισυπόστατον ὑπεσήμαινον τῆς θεότητος, νῦν δὲ παρ' ἡμῖν ἐν μιᾷ Κυριακῇ τὸ ἁπλοῦν καὶ ἑνιαῖον τῆς εἰρημένης ἐξουσίας δηλοῦται. trinitatem, nunc vero apud nos tv µiḍ Kupiaxi) dictæ præcellentis substantiæ demonstrari. ο bac autem nostra congregatione, quæ fit in una dierum Dominica, ad celebrandum hoc prodigium non tanquam în repræsentatione et in speculo divinitatem in tribus personis, cogitamus; sed hoc trium horarum repræsentativum ænigma juxta purissimam, accuratissimam et ita manifestissi - mam veritatem intelleximus; et existimantes visibiliter intueri te in tribus personis unum Deum Filium, et Patrem, et Spiritum, dicimus et clamamus et psallimus tibi: Benedictus es. 178. Εt vide locutionem, in una dierum congregerit, dictione τρίτη ὡρῶν fuisse delineatam; nisi quis τὸ ἡμερῶν τῇ κυρίᾳ syntaxi conjungat, quatenus apud nos dies hujusmodi festiva κυρία ἐστὶ (domina est) ipsa subsequentium dierum, quibus hebdomada componitur. Cum autem τὴν χάριν cum articulo dixerit, eximie gratiam Spiritus in supremo gradu significavit; quam gratiam habens metioribus repletur, et sic, licet mille tribulationes sustineat, tanquam Deo omnimodo eum visitante satis habet. Et hoc demonstrat ille qui exinde, ubl deerant multa, didicit: Sufficit tibi gratia mea. Hic autem simplicitas non haue signifieat communem, juxta quam aliquis simplex dicitur esse fetus, sed sanctæ Trinitatis substantiæ unitatem, absque compositione et varietate. In his autem ἡ ἐξουσία non simplieiter juxta morem de potentia proprie dicitur, sed potius substantiam îndicat præstantissimam et supersubstantialem, quae Deus est, proposita particula ἐξ etiam nunc ordinativam significante superiorem dignitatem, sicut in hoc: εξώγκωται, et in hoc: ἔκδικος (qui nimis justus) et in similibus, de quibus ante scriptum est. Hoc au- ་ ἐν μιᾷ, ad hoc τρίτη, respicit, ut intelligamus tunc quidem tribus horis innui Divinitatis (una dierum Dominica) simplicitatem et unitatem tem 179. In hoc autem: Filius, Pater, et Spiritus, Yibs, Πατήρ, καὶ Πνεῦμα, εὐλογητὸς εἶ, Attica quidem cogitandum est ὦ Υιέ, ὦ Πάτερ, ὦ Πνεῦμα: simul autem est intelligendum quod id: εὐλογητὸς εἶ, ad tres singulariter prolatum est, quasi dixerit: εὐλογητοί έστε, benedicti estis, ad ostendendam ροθ'. 'Εγ δὲ τῷ, Υἱός, Πατήρ, καὶ Πνεῦμα εὐλο γητὸς εἶ, νοητέον μὲν Ἀττικῶς, Ο ΥΠ, ὦ Πάτερ, ὦ Πνεῦμα· συννοητέον δὲ καὶ ὅτι τὸ, Εὐλογητὸς εἶ, καὶ ὅτι τὸ, Εὐλογητὸς εἶ, ἐπηνέχθη ἑνικῶς τοῖς τρισὶν, ὡς εἴπερ εἶπεν, Εύλο γητοί έστε, πρὸς δήλωσιν τοῦ κατ᾽ οὐσίαν ἑνιαίου αὐτῶν. Μίαν γὰρ τριπρόσωπον φύσιν καὶ ἡ τοιοῦτος δηλοί σχηματισμός. Μή θαυμαστέον δὲ εἰ προτέ- eorum substantiæ unitatem: uuam enim in tribus τακται Υἱὸς ἐνταῦθα τοῦ Πατρὸς διὰ τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἀκροστιχίδος. Εἰ γὰρ καὶ ειώθαμεν εὐαγ γελικώς Πατέρα λέγειν, εἶτα Υἱὸν, καὶ τρίτον τὸ Πνεῦμα, κατὰ τὸ, Βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος, όμως κωλύει οὐδὲν κατὰ τὰς τῶν Πατέρων παραδόσεις καὶ τὸν Υἱὸν προτάσσειν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ὀρθότητι ἐννοιακῇ, διὰ τὸ τῆς ἁγίας Τριά δος ἐφ᾽ ἅπασιν ὁμότιμον, καὶ οὐδέ τι φθόνου επισυρόμενον οὐδὲ ἐν ταῖς τοιούται; κατ' όνομα προτα γαῖς· δ μήτε ὑπονοείν, μήτε λέγειν ἀνδρὶ χριστιανῷ γένοιτο, εὖ εἰδότι μὴ ὅτι γε τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ παντὸς ἀγαθοῦ ἀνδρὸς ἐξόριστον εἶναι τὸ σος τοῦ φθένου. personis naturam talis forma demonstrat. Non vero mirandum si Filius hic prior Patre ponatur, ob acrostichidis sequelam: si enim secundum evangelium consuevimus dicere Patrem, deinde Filium et tertio Spiritum, juxta istod: Baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, nihil tamen obstat juxta Patrum traditiones, quin, salva recta fide, prius ordine ponatur Filius et Spiritus sanctus, quia quod ad sanctam Trinitatem attinet »jusdem est dignitatis in omnibus, et ex his nominum præpositionibus nihil invidiosi consequitur quod neque suspicari, neque dicere contingat homini christiano, bene scienti quod non solum a Deo, sed ab omni homine probo procul abest invidia passio.

Hirmus.ode oclava. Solvit vincula, et rorat flammam Terno lumine principatus forma. Laudant pueri, laudate vero solum Salvatorem, et conditorem omnium, et benefaCreata universa creatura. [ctorem. Εἱρμὸς ᾠδῆς ὀγδόης. ΧΧΙ. Λύει τὰ δεσμὰ καὶ δροσίζει την φλόγα Ο τρισσοφεγγής της θεαρχίας τύπος. Ὑμνοῦσι παίδες, εὐλογεῖ δέ τε τὸν μόνον Σωτῆρα καὶ παντουργόν, ὡς εὐεργέτην, Η δημιουργηθείσα σύμπασα κτίσις. ρπ'. Ο εἱρμὸς οὗτος ἐκ τῆς κατὰ τοὺς ἰσαρίθμους τῇ βασιλικωτάτη ἁγία Τριάδι παῖδας θαυματουρ γίας γοργότατα συνειρμένος διὰ τὴν τῆς ὀγδόης ᾠδῆς ἀκολουθίαν καταμόνας μὲν οὐ μέμνηται τοῦ ἑορταζομένου ἁγίου Πνεύματος· τῇ δὲ Τριαδικῇ θεαρχία συμπεριλαμβάνει εἰς μνήμην καὶ αὐτὸ λέγων ὅτι Ο τύπος ὁ πάλαι ποτὲ κατὰ μὲν ἕτερον μελῳδὸν τυπῶν καὶ προεικονίζων τὴν τοῦ Κυρίου μητέρα, κατὰ δὲ τὸν ἐποποιὸν τῆς σήμερον ἑορτῆς, καὶ τὴν θεαρχίαν ὑποδηλῶν ἀφ᾿ ἧς παρήκται τὸ προγραφὲν θεαρχικώτατον ὁ τριστοφεγγής, δ ἐστι κάνταῦθα τρίφωτος, ἵνα καὶ πάλιν ὁ μελῳδὸς φωτί λαμπόμενος φίλῳ μέλπῃ τὰ θεῖα. Ἐκεῖνος τοίνυν Ο τύπος τῆς ὕστερον διοικονομησαμένης θεαρχίας τὰ τῷ κόσμῳ σωτήρια ἔλυσε τὰ τῶν παίδων δεσμά οὐ γὰρ ἄνετοι, ἀλλὰ πεδῆται εἰς τὴν πυρὰν ἐνεβλή θησαν, καὶ τὴν περισχοῦσαν αὐτοὺς φλόγα εδρόσισε. Τὸ γὰρ λύει καὶ δροσίζει ἀντὶ τοῦ ἔλυσε καὶ ἑδρα σισε τέθειται συνήθει νόμῳ ρητορικῷ. Ούτω δι πάνυ γοργῶς ὁ μελῳδὸς τὸ θαῦμα ἐκεῖνο φρέσας ἐπάγει ἀσυνδέτως θαυμαστικῷ σχήματι, ὅτι ὑμνοῦσι παῖδες ἐκεῖνοι πρώτως. Οὐ δήπου γὰρ τότε καὶ ἄλλοι· εὐλογεῖ δὲ κοινῶς τὸν Θεὸν καὶ ἡ δημιουργη θεῖσα κτίσις, ήγουν πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ· ὃν καὶ αὐτοὶ ὁμολογοῦσι τοιοῦτον οἱ ψυχόλεθροι δαίμονες, καθὰ τὸ ἅγιον παραδίδωσιν Εὐαγγέλιον· ὡς τοῖς παισὶν ἐκείνοις καὶ τοὺς τοῦ κόσμου συμμέλπειν ὅλους, ὡς οἴδαμεν, καὶ τοῦ ὕμνου συνεπιλαμβάνεσθαι· καὶ οὕτω μὲν οὐδέν τι πέφηνε περιέχων έναρ γῶς ἑορταστικὸν ὁ προκείμενος εἱρμὸς τῆς ὀγδόης ᾠδῆς· ἄλλως μέντοι αινίττεται ὡς ἡ ἑορτὴ φιλεί διά τε τοῦ δροσίζει, καὶ διὰ τοῦ φέγγους, ὅπερ ἔγκειται τῇ τρισσοφεγγεῖ θεαρχίᾳ, καὶ διὰ τοῦ κατά τοὺς ἁγίους τρεῖς παῖδας θαύματος· καὶ διὰ τούτου μὲν ὅτι ἐν πυρὶ συμβολογραφούντι τὰς ὕστερον πυρίνας γλώσσας, καὶ ἐκεῖνοι ἐσοφίσθησαν ενα θεν, καὶ ἀνεβάλοντο φιλοσοφίαν οἷον ἐμπύριον, και ναῖς γλώσσαις μέλποντες καὶ αὐτοὶ πυρπνόως, ἅπερ οὐδ᾽ ἂν σοφοί μουσικοὶ ἐνευκαιροῦντες ᾄσμασι· διὰ δὲ τοῦ εἰρημένου Τριαδικοῦ φέγγους, ὅτι καὶ ἡ νῦν ἑορτὴ πῦρ φεγγοβόλον ἔσχεν, δ τοιαύτας γλώσσας ἐνέφηνε· διὰ δὲ τῆς ὑγρᾶς καὶ οὕτω χυτῆς καὶ ῥυτῆς δρόσου, ᾗ καὶ τὸ διασυρίζον Πνεῦμα συνενθυμούμεθα τῆς ἑβδόμης ᾠδῆς τὸ, Εκχει τοῦ Πνεύματός μου και ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. Εἰ δὲ καὶ τὸ ὡς ἐῤῥέθη διασυρί ζειν προλογισόμεθα, πρὸς τὸ σήμερον βίαιον Πνεῦμα ηρέμα συμβιβάσομεν ἐκεῖνο, σεμνύνοντες τὸ τοιού των διασυρίζειν, καὶ ἐκ τοῦ τὴν σήμερον ἀποστολι κὴν ἐμμέλειαν αινίττεσθαι, καὶ πρὸς τὰ τότε ἀπο τείνεσθαι πνευματικῶς μέντοι, ὅτε καὶ σύριγγες ένηγοῦντο βασιλικαὶ καὶ ψαλτήρια. Καὶ οὕτω μὲν καὶ ταῦτα καθέσταται. 180. Iste uerus e prodigio puerorum regalissime sanctæ Trinitati numero parium per sequelam octavi carminis clarissime continuatus, separatim quidem non meminit celebrati sancti Spiritus; sed in divina Trinitatis potestate sub memoriam et ipsum comprehendit, dicens: quod typus ille antiquus, qui secundum alium quidem melodum olim pingebat et præfigurabat Domini matrem; secundum autem hodiernæ festivitatis epicam poe1am τὴν θεαρχίαν, a qua voce derivatum est pra scriptum θεαρχικώτατον, subindicat etiam terlucidus, ὁ τρισσοφεγγής; ita ut iterum melodus charo Lumine splendens hic etiam divina celebret; ille proinde typus supremæ divinæque potestatis quæ mundo salutaria postremum administravit, puerōrum vincula solvit (non enim soluti, sed compediti missi sunt in fornacem); et circumdantem ipsoς flammam irroravit. Hæc enim: λύει et δροσίζει, pro: Έλυσε et εδρόσισε, «onsueta rhetorum regula, posita sunt. Postquam autem sic prorsus vivide prodigium illud melodus expressit, absque conjunctione per modum admirationis, adjicit quod hym- »um canunt pueri illi primum; non enim adhuc tunc et alii; benedicit autem communiter Deum facta creatura, sive omnia opera ejus; hunc enim ut talem ipsi confitentur animæ perditorcs dæmones, veluti sanctum tradit Evangelium; ita ut cum pueris illis concinant omnes in mundo, sicut Loverunt, et hymni consortium habeant. Et sic quidem nihil aperte videtur continere de festo præsens ille nexus octavi carminis; alias tamen innuit ænigmate sicut festivitas amat, et per verbum δροσίζει et per τὸ φέγγος, quod continetur iu τρισσοφεγγεί Oɛapylą; et per trium sanctorum puerorum prodigium, et per hoc, quod in igne, posteriores igneas linguas symbolice figurante, desuper et isti facti sunt sapientes, et philosophiam velut ignitam emiserunt, novis linguis et ipsi πυρπνέως atulenter cantantes, quæ sapientes musici non in carminibus imitarentur, necnon per trinam bane prædictam lucem, eo quod præsens festivitas etiam habuit luciferum ignem, qui tales linguas manifestavit; perque humidum sieque liquidum et failun rorem, quo sibilantem concipimus septimi carminis Spiritum, id est: Effundum de Spiritu meo super omnem carnem. Si vero quoque verbum διασυ ρίζει», ut dictum est, proloquamur, ad bodiernum vehementem flatum facile referemus, tale verbum διασυρίζειν exornantes, ex eo quod hodiernaml apostolorum continentiam subindicat, et tamen ad illa praeterita spiritaliter extendatur, quando regales fistulæ psaltoriaque inflabantur. Et ita quidea ista constituta sunt.

694* ρπα΄. Τὸν δὲ Θεὸν Σωτῆρά τε λέγει ὁ εἱρμὸς οὐ Α. 18t: Deum autens Salvatorem ait nexus non soμόνον κοινῶς, ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ ἐχομένως τοῦ κατὰ lum communiter, sed speciatim propter sanetoτοὺς ἁγίους παῖδας θαύματος· καὶ παντουργὸν δὲ, rum puerorum miraculum; et omnium factorem, ὡς ἐντεῦθεν ὀφειλέτας εἶναι τοὺς περὶ σύμπασαν ut exinde debeant omnes qui totam componunt creaκτίσιν τοῦ αὐτὸν ὑμνεῖν ὡς καὶ εὐεργετικώτατον tionem, illum tanquam beneficentissimum hymnis τοιοῦτο γὰρ ὑπερβαλλόντως ὁ καὶ κοινὸς Σωτὴρ καὶ celebrare. Taliter enim est superabundanter coniΔημιουργός. Τὸ δὲ λύειν δεσμά, 8 καὶ διαλύειν λέγε- munis Salvator et Creator. Hoc autem: λύειν δε - ται, ότι διάφορόν ἐστι πρὸς τὸ ῥήσσειν ἐφάνη ἐν τῷ σμά, quod etiam dicitur διαλύειν, a verbo βήσσειν έρρηξε πέδας γαστρός. Βίαιον μὲν γὰρ τὸ ῥήσσειν, differre monstratum est in hoc: Εββηξε πέδας γαγαληνὸν δὲ τὸ λύειν, καὶ μᾶλλον ἐνταῦθα λόγους στρός: violentam enim quidem est τὸ βήσσειν, τάχα γὰρ τὰ δεσμὰ τῶν ἁγίων παίδων οὐδὲ ἁπλῶς tranquillam autem τὸ λύειν, et praesertim ibi ser. ἔλυσεν ἡ καμιναία φλόξ ἐκείνη σιδηρά όντα μεν monis: forte enim sanctorum puerorum vincula, οὔγγε τήξασα εἰς τὸ πρώην ἀνέλυσε μέταλλον, οὐ cum essent ferrea, nec simpliciter solvit fornacis φλεγομένων τῶν παίδων, ἀλλὰ δροσιζομένων παραMamma; imo vero liquefactum in primum statum δόξως της φλογί· καὶ ἔστιν εἰκάσαι προσφυώς δει resolvit metallum, non adustis pueris, sed flamma καθὰ τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός, τοιούτῳ mirabiliter irrigatis. Et est apte conjiciendum quod τρόπῳ καὶ τὰ δεσμὰ τῶν ἁγίων ἐκείνων παίδων sicut fluit cera a facie ignis, ita sanctorum quoque ἀπεῤῥύη ἐν τῷ πυρί· ἀπονητί διεκπεσόντα ὡς οὐδὲ puerorum vincula profluxerunt in igne. Quod auεἴπερ ὁποδήματα ἐλύθη αὐτοῖς ἐκ ποδῶν. Ὅτι δὲ τὸ tem διαλύειν et λύειν inter se diferant, patet ex διαλύειν διαφέρει τοῦ λύειν, δῆλον ἐκ τοῦ συναλ hoc: συναλλακτικῶς διαλύεσθαι, et ex ejusdem λακτικῶς διαλύεσθαι, καὶ ἐκ τοῦ ἄλλως δὲ φυσικώς verbi physiologico usu in hoc: διαλύεται omnis κατὰ τὸ, Διαλύεται πᾶς ἄνθρωπος. Φανερὸν δὲ ὅτι homo. Manifestum est sunon quod genus λύσεως εἰ γένος λύσεώς τε καὶ ῥήξεως τῶν ἀντιδιηρημένων ή ρήξεις oppositorum, est simplex solutio λύσις. Ideo ἁπλῶς λύσις. Διὸ ἡ μὲν ῥῆξι; καὶ λύεις τις λέγοι ἂν ρήξις etiam quædam λύσις solutio necessario sona; ἀναγκαίως, ἡ δὲ λύσις τὸ γένος, οὐκ ἐξ ἀνάγκης λύσις autem, genus, non est necessario ρήξις neque ῥῆξις, οὐδὲ ἡ λύσις τὸ εἶδος· τοῦ δὲ εἶναι γενικήν λύσις species. Quod vero vox generis εiς λύσις, λέξιν τὴν λύσιν, δεῖγμα ἡ τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν argumentum est τοῦ δεσμεῖν οἱ λύειν antithetum: ἀντίθεσις. Οὐ γὰρ παρελάβομεν δεσμεῖν καὶ ῥήσ non enim traditione recepimus δεσμείν et βήσσειν, σειν, ἀλλὰ Πάντα ὅσα ἂν λύσητε κάτω ἢ δήσητε, sed: quæcunque solveridis (λύσητε) infra, vel ligaλελυμένα ἢ δεδεμένα ἔσται άνω. Πολλάκις μέντοι ὡς – verilis(δήσητε), soluta vel ligats sursum erunt: πολυώνυμα τὸ λύειν καὶ τὸ ῥήσσειν ταυτίζονται. Ρήγνυται γοῦν καταπέτασμα, καὶ λύεται κρήδεμνα πόλεως· ἔτι δὲ ῥήγνυται ᾅδου δεσμὰ, καὶ καταλύεται σταυρῷ θάνατος. Εἰσὶ δέ τινες λύσεις ὧν προϋπάρχει δεσμός, αἷς οὐκ ἔστι προσαρμόσαι ῥῆξιν, οἷον τῇ τοῦ, ἐξ ὁδοῦ κατελύοντο εἰς ἀνάπαυλαγ· καὶ τοῦ, Λύοντο χρέος ἢ πλόκαμον, ἢ λυομένου αἰχμαλώτου, ἢ ἐπελύοντο χρησμόν· καὶ ὁ εἰπὼν δὲ ὅτι οὐδέν τι τέλη λύσει ἀντὶ τοῦ λυσιτελεῖ, οὐκ ἔχει ἀντιθεῖναι τῇ λύσει ταύτῃ ῥῆξίν τινα. Λύονται δὲ οὕτω καὶ αἰνίγματα καὶ ζητήματα· ὁμοίῳ δὲ λόγῳ καὶ πηδῶν δεσμά· εἰπεῖν γὰρ αὐτὰ ῥαγῆναι, οκνήσει τις. Φαί νεται δὲ διαφορὰ ἐνσωμάτου λύσεως καὶ ρήξεως, καθότι τὰ μὴ δυνάμενα λύεσθαι βήσσονται· τὰ δεσμὰ δὲ μεταπέπλασται ἀπὸ γένους ἄῤῥενος εἰς οὐδέτερον 1 κατὰ τοὺς παλαιούς. α; γὰρ ὁ ζυγὸς τὸ ζυγὸν ὀξυτόνως, καὶ ὁ σταθμὸς τὸ σταθμόν, οὕτω καὶ ὁ δεσμὸς τὸ δεσμόν, ὅθεν τὰ δεσμά. stepe tamen ut polyonyma verba λύειν et βήσσειν assimulantur: ῥήγνυται proinde aulaeum, et λύεται ‚ urbis pinnarum decus. Adhuc autem phyvurai inferni vincule, οι καταλύεται cruce mors. Sunt att tem quædam λύσεις, quas praecesserunt vincula et quibus non est adaptare ῥῆξιν, qualis hæc: Ex itinere solvebantur in requiem; et illae: λύοντο debitum vel cincinus; vel λυομένου αἰχμαλώτου (10hoto captivo), vel ἐπελύοντο χρησμόν (solvebant oraculum) et qui dixit quod οὐδέν τι τέλη λύσει pro: λυσιτελεί, non habet buic solutioni τινὰ ῥῆξιν sippopere. Sic autem etiam solvuntur ænigmata et quasila, similiter vero quoque pedum vincula: hæc namque dicere rumpi (ῥαγῆναι) aliquis now auderet. Videtur autem differre corporalis λύσις ac ῥῆξις, quatenus ea quæ suvi nequeunt rumpuntur. Vincula vero commutata sunt Græce ex masculino genere in neutrum juxta veteres. Sicut enim ¿ Cuγός, τὸ ζυγόν cum acuto tomo; et ὁ σταθμός το σταθμόν, sic etiam ὁ δεσμὸς τὸ δεσμόν, unde τὰ δεσ σμά. ρπβ'. Τὸ δὲ δροσίζει την φλόγα ἱκανῶς ἐῤῥητό ρευται τοῖς πάλαι ἁγίοις· ἀκόλουθον δὲ τῇ συμβουλογραφία τῆς κατὰ τοὺς ἁγίους τρεῖς παῖδας ἱστο ρίας, οὓς ἡκάμενος ὅσα καὶ ζωογόνος ἀὴρ οὐ κατέ καυσεν· ἀλλὰ ζωογόνον θάλψασα περιεσώσατο μόνον τὸ φωσφόρον αὐτῆς καὶ φαεινὸν ἀποσυλῆσαι κατὰ νοῦν ἡμᾶς καὶ ἐκμάξασθαι· οὐ μὲν τὸ καυστικὸν συνεπινοῆσαι καὶ καταναλίσκον καὶ παμφάγον, ἀλλὰ τῷ αἰσθητῷ πυρὶ ἀφεῖναι αὐτά. Διὸ οὐδὲ εἶπεν ὡς 182. Hoc autem: δροσίζει τὴν φλόγα, valde rhetoricati sunt veteres sancti, sed consequenter ad symbolicum sensum historiæ trium sanctorum puerorum quosmissus quasi vivificus aer non combassit, dum ipsa calefaciens vividcut tantum remansit ut quod in ipsa luciferum et lucidum erat, nos juxta mentem auferremos et exprimeremus; nec quidem adhuc cogitaremus aliquid causticum, consumens et devorans, scd ista sensibili igni relinqueremus. Mo

non dixit: Solvit vincula irroratque flammam ὁ πυρ- λύει δεσμὰ καὶ δροσίζει φλόγα ὁ πυροειδής τῆς σοειδὴς τῆς θεαρχίας τύπος; vel aliud quid simile, θεαρχίας τύπος, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον, ἀλλὰ ὁ τρισ sed ὁ τρισσοφεγγής, pulchre componens et ibi di clionem islam, ut est sibi charum: φέγγος enim non urit, sed illuminat. Observandum est autem in talibus, quod si typus ille ter lucidæ potestatis divinæ hæc portentose fecit, quanta miraculose possit operari typo figurata θεαρχία, cujus typus talia valet. Quoniam autem ipse typus mysterio pariter incarnationis aplaur relate ad augustissimam Virginem Matrem, quæ quidem recepit divinitatis ignem, nec tamen fuit consumpta, cogitandum est etiam de præfigurata sancta Deipara, qualis est nobis et qualis erit perpetuum in salutem, passionum flam - mas exstinguens, et omne vinculum compedeinque ac cæteram constrictionem lethiferam animæ solvens. 183. Hoc vero: Omnis creatura a Deo condita benedicit illum qui solus est Salvator, et reliqua, interpretatio est locutionis: Benedictus Deus, non a talibus scilicet et talibus, sed ab omni creatura, sive ab omnibus operibus Domini, sicut nona psallit ode, multum vivide disponens eorum partes, ubi sunt ipsius sacerdotes et servi, familiares amici sancti apostoli sacerdotaliter ipsi ministrantes, el ita facti liturgici spiritus, prævia visione noti magno David, qui spiritus speculatur angelos Dei et flammam ignis ipsi ministrantes: quæ certe conveniunt intelligentibus recta. Prævia autem eorum indicia erant, ex melodo sanctorum puerorum, secundum nonam oden, chore, fulgura et nubes, quæ canebant illi camino clust, prævidentes symbelicum hodie celebratum fatum et ignicoloram visionem linguarum, quarum symbolum erant nuhes, opportune spirituum matres, et flammifera fulgura. σοφεγγής συνθεὶς καλῶς κανταῦθα την λέξιν, ὡς φίλον αὐτῷ· φέγγος γὰρ οὐ καίει, ἀλλὰ φωτίζει ἐπιστῆσαι δὲ χρὴ ἐν τούτοις ὡς κἂν τύπος ἐκεῖνος τῆς τρισσοφεγγούς θεαρχίας τοιαῦτα ἐθαυματούρ γησεν, ἡλίκα έχει τερατουργεῖν ἡ τυπουμένη θεαρ χία, ἧς ὁ τύπος τοιαῦτα ἰσχύει. Ἐπεὶ δὲ αὐτὸ τύπωμα καὶ τῷ μυστηρίῳ τῆς ἐνσάρκου οικονομίας ἀρμόττεται τῷ κατὰ τὴν πάναγνον Μητροπάρθενον, δεξαμένην μὲν τὸ τῆς θεότητος πῦρ, οὐ μὴν κατα φλεχθεῖσαν, συννοητέον καὶ τὴν προτετυπωμένην ἁγίαν Θεοτόκον, ὁποία καὶ ἔστιν ἡμῖν καὶ ἔσται δι' αἰῶνος εἰς σωτηρίαν, φλόγας τε παθημάτων ἀποσβεν νῦτα, καὶ κλοιὸν πάντα, καὶ ποδοκάκην, καὶ λοιπὸν σφιγμόν ψυχόλεθρον λύουσα. μπγ'. Τὸ δέ· Η σύμπασα κτίσις ἡ δημιουργηθεῖσα εὐλογεῖ τὸν μόνον Σωτῆρα καὶ ἑξῆς, Ερμηνεία ἐστὶ τοῦ, Εὐλογητὸς ὁ Θεός, οὐχ ὑπὸ τῶνδε ἢ τῶνδε δηλαδή, ἀλλ' ὑπὸ πάσης κτίσεως, ἤγουν ὑπὸ πάντων τῶν τοῦ Κυρίου ἔργων, ὡς ἡ ὀγδόη ψάλλει ᾠδή· ὧν τὰ κατὰ μέρος αυτή διασκευάζει πάνυ γοργῶς· ἐν οἷς οἱ αὐτοῦ ἱερεῖς καὶ δοῦλοι, καὶ ο!κειακοὶ φίλοι ἅγιοι ἀπόστολοι, λειτουργοῦντες αὐτῷ ἱερατικῶς, καὶ οὕτω λειτουργικὰ ὄντες πνεύματα, γινωσκόμενα προορατικῶς καὶ τῷ μεγάλῳ Δαβίδ, ὃς πνεύματα θεωρεῖ τοὺς τοῦ Θεοῦ ἀγγέλους, καὶ φλόγα πυρὸς τοὺς λειτουργοῦντας αὐτῷ. "Α δὴ ἐπιτρέπει τοῖς νοοῦσιν ὀρθά· προμήνυμα δὲ τούτων ἐκ τῆς κατὰ τὴν ὀγδόην ᾠδὴν ἐμμελοῦ; τῶν ἁγίων παίδων χορείας, καὶ ἀστραπαὶ καὶ νεφέλαι, ἃς ἐκεῖνοι καμι νευόμενοι ἔψαλλον, προορώμενοι τὴν ἄρτι πανηγυ ριζομένην συμβολικήν πνοὴν καὶ τὴν πυρσοειδή θέαν τῶν γλωσσῶν, ὧν σύμβολον νεφέλαι μητέρες πνευμάτων ἐν καιρῷ, καὶ φλογωποὶ ἀστραπαί. ρπό. Ταῦτα δὴ τῆς ὀγδόης ᾠδῆς· οἷς κολλητέον καὶ τὸ μελωδούμενον ἐκεῖ φῶς καὶ σκότος· ἐπεί τοι καὶ γνόφῳ μὲν σύστοιχον τὸ σκοτώδες, ἀστραπῆς δὲ ἀρετὴ τὸ φῶς· δι' ὧν δηλοῦται ὡς οἱ ἀποστολικοί ἄνδρες καὶ γνοφοῦνται ποτε Μωσαϊκῶς, ὡς ἡ πρώτη ᾠδὴ τοῦ κανόνος ἐδίδαξε, καὶ φωσφοροῦσιν αὖθις ὡς αὐτὸς πλατέως παρέδοτο. Εὔκαιρον δὲ ἡμῖν εἰπεῖν ἐνταῦθα καὶ ὅτι τὸ συμβολικῶς πνευματικὸν, καὶ 184. Hæc sunt odes nonæ; quibus conjungendæ sunt ibi celebratæ lux et tenebræ; per quas significatur quod apostolici viri aliquando quoque Mosaico more obscurantur, ut prima ode canonis docuit, et iterum resplendent, ut ipse copiose tradidit. Opportunum autem est nobis hic dicere id quod in apostolis æthereum est ac spirituale, aeris elevatione . subindicari: juxta quam sublimi volatu tanquam equilae surgentes illi, iu predictum augustissim αἰθέριον τῶν ἀποστόλων, καὶ ἡ ἀερία συγκροτεί Deiparæ tabernaculum requieverunt. Dictum vero Τὸν μόνον Σωτῆρα, mulum accurate scriptum est: sicut enim unus est Deus qui Deus deorum est, unusque Dominus qui dominorum est Dominus, sic etiam unus est Salvator, qui salvatorum Salvator est. Reliqui vero ex ipse per communicationem sunt salvatores, si tantum est quod salvent. Dat autem wihi sic dicendi rationem, qui tradidit non esse confidendum in principibus, in filiis hominum in quibus non est salus. Quod autem ex Græcorum spinis hane salutarem rosam collegerimus, ante scriptum est. Attici namque primi Jovem excellenter salvatorem inscripserunt. 185. Ο παντουργός, apud recentes quidem, ex ἔπαρσι; ἣν ἐκεῖνοι μετάρσιοι πετόμενοι ὡσεὶ καὶ ἀετοὶ, ἐπὶ τὸ τῆς πανάγνου σκήνωμα προκείμενον Θεομήτορος ἀνέπαυσαν. Τὸ δὲ, Τὸν μόνον Σωτήρα, πάνυ συντετηρημένως γέγραπται. ὡς γὰρ μένος Θεὸς ὁ τῶν θεῶν Θεὸς, καὶ Κύριος ὁ τῶν κυρίων Κύριος, οὕτω καὶ Σωτὴρ μόνος ὁ τῶν σωτήρων Σωτήρ· οἱ γὰρ λοιποὶ ἐξ αὐτοῦ σωτῆρες κατά μετάδοσιν, εἰ τέως καὶ σώζουσι. Δίδωσι δέ μοι τοῦτο λέγειν ὁ παραδοὺς μὴ πεποιθέναι ἐπ' ἄρχοντας ἐπὶ υἱοὺς ἀνθρώπων, οἷς οὐκ ἔστι σωτηρία· ὡς δὲ ἐξ Ἑλληνικῶν ἀκανθῶν καὶ τὸ σωτήριον τοῦτο μέδον ἀπολέλεκται, προγέγραπται· 'Αττικοὶ γὰρ πρῶτοι κατ' ἐξαίρετον Δία σωτῆρα ἐπεγράφοντο. ρπε'. Ο δὲ παντουργός παρὰ μὲν τοῖς ὕστερον

ἁγία λέξις ἐστὶν ὁμολογουμένως μόνος γὰρ παν- omnium confesso, sacra dictio est: solus enim τουργὸς ὁ Θεὸς παρ' ἡμῖν εὐσεβῶς. Οἱ δὲ καθ' Deus apud nos pie dicitur" παντουργός. Auctores Ελληνας τῆς αὐτῆς εἶχον σημασίας τὸν παντουργόν,· autem Greci, sicut præmonstratum est, ejusdem ὡς καὶ προδεδήλωται, τὸν καὶ ἐφ᾽ οἷς οὐ χρὴ πε-· significationis habebant τὸν παντουργόν, illum qui μεργότατον καὶ οὕτω κακοεργόν· οὐ παντὶ ἔργῳ τῷ valde operarius est in quibus non oportet, et sic κατ᾿ ἄνθρωπον ἐναρέτως ἐπιβάλλοντα, ἐγχειροῦντα malefactor est; qui non omni se dat operi humano δὲ καὶ οἷς οὐκ ἐχρῆν· δ δὴ καὶ τῶν τις παλαιτάτων laudabiliter, sed manum ingerit ubi non oportet; σοφῶν κατηγορηθεὶς ἐβλάβη ὡς διαστρέφων τοὺς `de quo unus ex antiquissimis sapientibus accusatus μαθητευομένους ἐν τῷ ἀναγινώσκειν αὐτοῖς τὸ, punitus fuit ut pervertens discipulos ipsis persuadenΕργον δ' οὐδὲν ὄνειδος, οὐ πρὸς ὀρθόν, λόγον ὡς ὁ do quod nullum opus probram est. Non ad rectam κατήγορος ἔφη· ἀλλ' ὅτι ἔργον οὐδὲν ὄνειδός ἐστιν, rationem, ut accusator dixit, sed quod nullum opus ήγουν οὐδὲ μία ἐργασία πρὸς ὀνειδισμοῦ γένοιτ' ἂν probrum est, seu nulla actio probro esse potest, τῷ ἀποπληροῦντι αὐτήν· δ; δὴ λόγος άτοπος ἐξεφαί adimplenti illam: qui sane sermo videbatur absurνετο, εἰ παιδεύοι μὴ ὀνειδισμόν τινα ἔχειν τὰ ἐφά- dus, si doceret nullum probrum habere peccatoria μαρτα ἔργα, ἐπαινετὸν δὲ εἶναι καὶ τὸν ἅπαντα ἐρopera, laudabilem vero esse cuncta operantem et γαζόμενον καὶ οὕτω παντουργόν· διὸ εἰς ἀπόβλητον ita παντουργόν. Ideo contemptui tradatur hominiἀπεῤῥιπτεῖτο τοῖς τότε ὁ παντουργός ὕστερον μένο bus hujus avi ὁ παντουργός. Posterius tamen, opere τοῦ τοῦ ἔργου ἀποκριθέντος εἰς ἑρμηνείαν πράξεως In interpretationem actionis bonæ æstimato, proἀγαθῆς, καὶ ἰδιάσαντος εἰς ἐπαινετὸν καὶ πρέπον prieque pertinente ad id quod laudatur et competit βίῳ πολιτικῷ, καὶ ἐργάτου λεγομένου τοῦ εὐεργού homini politico, et operario dicto illo qui bene viκαὶ ἐνεργοῦς ἐπὶ καλῷ, προλιπὼν ἡμᾶς ὁ παντουρ riliterque agit in bono, derelinquens nos ὁ παντουρ γὰς ἀπὸ χθονὸς εὐρυοδείης εἰς Ολυμπον ἀναβέβηκε, γὸς ἀπὸ χθονός εβρυοδείης in Olympum ascendit, τῷ θεῷ εἰς ἐπωνυμίαν οικειωσόμενος, καὶ τὸν παν in cognomen Deo propriatus, et τὸν παντουργόν circa οῦργον καταλέλοιπεν εἰλεῖσθαι περὶ ἡμᾶς· οὕτω nos versari reliquit. Sic etiam olim θαυματουργός ille καὶ θαυματουργὸς πάλαι μέν ποτε ὁ παιγνίαν τὴν quidem erat qui jocosa specie seductorie fingebat,quaὄψιν ἀποπλανῶν ὁποῖα τὰ περιᾳδόμενα Σωκράτους lia sunt quæ celebrantur esse Socratis et alia quædam εἶναι, καὶ ἄλλα δέ τινα ὧν κατέπαιξεν Ωριγένης de quibus confutatis risit Origenes: hæc autem juxta ἀπελέγξας αὐτά, θαύματα μωροῖς ἐκεῖνα κατὰ τὸν nomen erant miranda stultis. Posterius tamen ¿ Oavοὕτω φάμενον· ὕστερον μέντοι ὁ θαυματουργός ματουργός divinissima vox facta est, Deo mirum θειοτάτη λέξις ἐστὶ, Θεοῦ θαυμαστοῦντο; τὴν ἐκεῖ faciente illum qui talem exinde gratiam habet. θα τοιαύτην χάριν ἔχοντα. ρπς'. Ὁ δὲ εὐεργέτης καὶ βασιλέως ἀγαθοῦ, Πτολεμαῖος δὲ ἦν ἐκεῖνος, ἐπώνυμον ἐπεκρίθη γενέσθαι, διὰ τὸ ἐνθέως ἀγαθὸν τοῦ εὐεργετεῖν, εἰ τι μεμνήμεθα, βασιλέως παλαιοῦ φαμένου ὅτι Σήμερον οὐκ ἐβασίλευσα, οὐ γὰρ εὐηργέτησα· καὶ απ πάλιν ἑτέρου μὴ τοιούτου, περὶ οὗ σοφός τις έρω τηθεὶς ἐν τῷ τοῦ ἀρχείου ἐξιέναι, τί ὁ βασιλεὺς ποιεῖ, Πτωχούς, ἔφη· σκώπτων ἐκεῖνος τὸν ἄρχοντα ὡς μὴ εὐεργετικόν. Καὶ τῷ ὄντι βασιλεὺς φειδόμενος θησαυρῶν καὶ δι' αὐτὸ χρυσοφυλακῶν μύρμηξ ἂν εἴη χρυσωρυχῶν, ὅς ἐνθυμείσθω καὶ τοὺς ἱστορουμένους μύας εἰς οὐδὲν δέον φιλεῖν τὸν χρυσόν. Οὕτω δὲ καὶ πᾶς πλούσιος τῇ γῇ πιστεύων τὰ χρήματα ή τοίχοις παραδύων εἰς νοῦν λαμβανέτω μὴ ἂν προπόντως ταφήσεσθαι, εἴπερ αὐτὸς θάπτει τὰ μὴ ἄξια κατακρύψεως, ἀλλὰ διαδόσεως τῆς πρὸς τοὺς ἀδελ φούς. Ο δ' αὐτὸς ἐννοείσθω καὶ ὅτι ἅμα χρήματα ἐκρύβησεν, καὶ ὁ Θεὸς τοὺς οἰκτιρμοὺς αὐτοῦ συνέ στειλε, λέγων οἱονεὶ ὅτι, Δὸς, ᾧ πλούσιε, καὶ δώσω, εὐεργέτησον, καὶ εὐεργετήσω, καὶ οὕτως ἔσομαί σοι οὐκ ἀποδότης καὶ βραβευτής χάριτος, ἀλλὰ δώσω σαι ὀφειλετικῶς ἄξιον ἀνταπόδομα. Ορα δὲ ὅτι τὸ εὐεργετεῖν, ὅ ἐστιν εὐποιεῖν, εἴτουν εὖ ποιεῖν, ἡ μετάδοσις ἐξιδιώτατο ἀποκληρωτικῶς κατ' ἐξαίρετον διὰ τὸ θεομίμητον· εἰς δ μαρτυρεῖ ὁ γνωματευτάμε νος τὸν εὐεργετοῦντα μιμητὴν εἶναι τοῦ Θεοῦ. μπζ'. Τὸ δὲ δημιουργείν, είπερ ό πάντων ποιητής καὶ Θεὸς ἀνέχεται ἀνατίθεσθαι εἰς ἐπωνυμίαν αὐτῷ 186. Vos auleni's εὐεργέτης boni regis, et bic quidem erat Ptolemaus, cognomnen Geri judicata est, eo quod divinitus bonum est benefacere, si meminerimus veteris illius regis, aientis: Hodie non regnavi; non enim benefeci; et alterius hami similis, de quo sapiens quidam in palatii exitu interrogatus quid rex faceret, Pauperes, inquit, cor siderans iste principem ut nou beneficum. Et revera princeps thesauris parcens, et ideo auricustos, for mica quædam esset infodiens aurum; hic in men. tem revocet traditos memoriæ mures in nullam utilitatem aurum diligentes. Sic autem etiam omnis dives terræ fidens divitias aut muris inserens, mente concipiat se non forte decenter esse lumnulandum, etsi tumulet ipse res absconsione non dignas, sed potius erga fratres largitione. Ipse vero quoque recogitet quod, ubi thesauros abscondit, simul et Deus misericordiam conclusit in eum, quodammodo dicens: Da, dives, et dabo, benefac et benefaciam; et sic ero tibi non gratiæ largitor et redditor, sed tibi debitam dignamque retributionem dabo. Vide ergo quod τὸ εὐεργετείν, id est benefacere, sibi tanquam hæreditatem excellenter appropriat ob imitationem Dei bonorum communicatio: quod testatur sententia illius qui dixit, beneficium imitatorem esse Dei. 187. Hoc autem δημιουργείν, si quidem omnium factor et Deus consentit accipere sibi cognomen

a nobis, maxima est gratia. Quid enim est ad il- παρ' ἡμῶν, μεγίστη χάρες. Τί γὰρ πρὸς αὐτὸν ἡ lum hujusmodi dictio: Quomodo διμιουργός est hic universi mundi creator? δημιουργόν normut antiqui illum qui publica agit, qui civilia operatur, qui, ut ita dicam, laboriosæ multitudinis est homo. Et tamen ille qui propter nos peccatum et maledictio vocatus est et sustinuit, sustinet, sicut viduam ipsi tanquam pauperi quosdam obolos porrigentem, sic et nos ipsum cognominantes juxta quamdam omnino bonitatem, ex qua partiaria licet et particulari, transit ad aliquid excelsius is qui mente transcendit. Sic etiam gubernator, qui mundum dirigit, et plastes, qui summe sapiens est et artifex, vocari gaudet. Vox σύμπασα nihil eorum quæ sunt in mundo, neque mortale, neque immortale sine Den esse demonstrat; κτίσις autem a Dei opificio subtrahit malitiam: peccatum enim ipse secundum nullam hujs sententiæ significationem creavit aut fecit. Simul autem seipsum increatum esse solum ostendit. Troparium primum odæ octavæ. Memoriam Christus verborum quibus mortales Quae a Patre audivit, apostolis dixit, Spiritus praparat linguarum ignearum spectaculo lusidens, benedictum, assimilata: Alienata vero laudat te creatio. 188. Scimus Salvatorem Christum præveniendo promisisse discipulis: Cum Paraclitus venerit, docebit vos omnem veritatem et suggeret vobis quæcunque dixi. Novimus etiam quod nihil est apud Patrem, quod non sit etiam apud Filium; et quæ audivit a Patre, discipulis nota fecit. Tales igitur sententias componens melodus ait quod Christus τεύχει, id est, parat et facit sibi cousnbetan - tialem et supremum dominum, Spiritum sanctum, μνήμην, id est, memoriale recordationemque τῶν βροτοσσώων ἐπῶν, salutarium, scrmonum, quos πατρακουσθείς, sive a Patre audiens, tanquam exhinc illos accipiens, sicut et ex ipso et Spiritu sanclo, apostolis dixit, sicut doctor illos tradens. In memoriam igitur revocavit ipsis Spiritus sanctus juxta dictam promissionem, et apud eos mansit sedens benedictus, id est, insidens et, sicut post Davidicam dedicationem, modo stabili et immutaLili in loco constitutus. Quomodo vero discipulis venit Spiritus sanctus in recordationem, ad instar, ut aliquis diceret, memorantis et recordationem suggerentis? In visione γλωσσοπυρσεύτῳ, sive in specie flammearum ignearumve linguarum. Hoc autem facto, hisque ab ista die exorsis omnes docere et baptizare idololatras gentes, vindicata tibi,Christe, tandem creatura tibi per idololatricum errorem quondam aliena, μέλπει, id est, cum melodia te cele bral: μέλπειν enim non est simpliciter laudare, sed, uti demonstratum est, cum cantu, secundum etymologiam Επεσθαι μέλει. 189. Quod memoriam ibi recordationem dicat, evidens est: doctrina namque prævia, oblivione postea ut par est inscula, supervenit recordatio, τοιαύτη λέξις; πῶς δὲ δημιουργὸς ὁ τοῦ κόσμου σύμπαντος ποιητής; δημιουργόν οίδασιν οἱ παλαιοὶ τὸν τὰ δήμια ἐργαζόμενον τὸν πολιτικόν, χειρώνακτα, τὸν, ὡς οὕτως εἰπεῖν, τῆς χειρομάχον πληθύος ἄνθρωπον. Καὶ ὅμως ὁ δι' ἡμᾶς ἁμαρτία καὶ κατάρα ὀνομασθεὶς καὶ ἀνασχόμενος, ἀνέχεται καθὰ χώρα; οἷα καὶ πένητα αὐτῷ ποριζούσης ὀβολούς τινας, οὕτω καὶ ἡμῶν ἐπονομαζόντων αὐτὸν κατά τινα ὅλες χρηστότητα, ἐξ ἧς μερικῆς οὔσης καὶ ἰδιωτιζούσης, μεταχωρεί πρὸς τὸ ὑψηλότερον ὁ τὸν νοῦν διαβατι κός· οὕτω καὶ κυβερνήτης ὁ τὸν κόσμον παραγαγὼν χαίρει ἀκούων, καὶ πλάστης ὁ καὶ παντεχνή μων καὶ πάνσοφος. Τὸ δὲ σύμπασα οὐδέν τι τῶν ἐν τῷ κόσμῳ δίχα Θεοῦ γενέσθαι παραδηλοί, ούτε θνητ τὸν, οὔτε ἀθάνατον· τὸ δὲ κτίσις ὑπεξάγει τῆς κατὰ Θεόν δημιουργίας τὴν κακίαν· ἁμαρτίαν γὰρ αὐτὸς κατ' οὐδὲν σημαινόμενον ἐννοίας τοιαύτης έκτισε», εἴτουν ἐποίησεν· ἅμα δὲ καὶ ἄκτιστον αὐτὸν εἶναι μόνον παραδηλοί. Τροπάριον πρώτον τῆς ὀγδόης ᾠδῆς. ΧΧΙΙ. Μνήμην ὁ Χριστὸς τῶν βροτοσσώνων ἐπῶν, "Α πατρακουσθεὶς τοῖς ἀποστόλοις ἔφη, Τὸ Πνεῦμα τεύχει γλωσσοπυρσεύτῳ θέα, Εφίζον, εὐλογητόν· οἰκειουμένη, αλλοτριωμένη δὲ μέλπει σε κτίσις. ρπη'. Οίδαμεν φθάσαι τοῖς μαθηταῖς ὑποσχετικώς τὸν Σωτήρα Χριστὸν ὅτι, Ο Παράκλητος ἐλθὼν διδά ξει ὑμᾶς πάντα, καὶ ὑπομνήσει ἃ εἶπον ὑμῖν· ὡσαύ τως οίδαμεν καὶ ὅτι οὐδέν τι παρὰ τῷ Πατρί ἐστιν δ μὴ καὶ παρὰ Υἱῷ· καὶ ὅτι ἃ παρὰ τοῦ Πατρός ήκουσιν, ἐγνώρισε τοῖς μαθηταῖς. Τὰς τοιαύτας οὖν ἐννοίας ἐνταῦθα συνάψας ὁ μελωδός, φησὶν, ὅτι ὁ Χριστὸς τεύχει, ὅ ἐστι κατασκευάζει καὶ ποιεῖ τὸ ὁμοούσιον, καὶ συναδέσποτον ἅγιον Πνεῦμα, μνήμην δ ἐστι μνημόσυνον, καὶ ἀνάμνησιν τῶν βροτοσεώων ἐπῶν, ήγουν τῶν σωτηρίων λογίων, & πατρακουσθεί, ήγουν πατρόθεν ἀκούσας, ὡς ἐκεῖθεν αὐτὰ λαβών, καθὰ καὶ ἐξ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τοῖς ἀποστόλοις ἔφη, παραδοὺς ἐκεῖνα διδασκαλικῶς· καὶ τοίνυν ἀνέμνησεν αὐτοὺς τὸ ἅγιον Πνεῦμα κατὰ τὴν εἰρημένην ἐπαγγελίαν, καὶ παρέμεινεν αὐτοῖς ἐφίσ ζον εὐλογητὸν, ὅ ἐστιν ἐπικαθήμενον καὶ ὡς οἷον μετὰ ἐγκαινισμὸν Δαυιτικὸν ἐνιδρυθὲν εἰς ἀμετάθε τον καὶ ἀμετάστατον. Πῶς δὲ ἐπῆλθε τοῖς μαθηταῖς τὸ ἅγιον Πνεῦμα εἰς ἀνάμνησιν, δίκην ὡσανεί, εἴποι τις μνήμονος, ήγουν ὑπομιμνήσκοντος; Εν θέᾳ γλωσ σοπυρσεύτῳ, ήγουν ἐν εἴδει πυρσῶν γλωσσῶν ἤτοι πυρίνων. Τούτου δὲ οὕτω γενομένου, καὶ τῶν ἀπὸ τῆς ἄρτι ἀρξαμένων καὶ μαθητευσάντων πάντα τὰ εἰδωλολατροῦντα ἔθνη καὶ βαπτισάντων, οἰκειουμένη σοι, ὦ Χριστέ, τοῦ λοιποῦ ἡ κτίσις ἡ ἠλλοτριωμένη πρώην ἀπὸ σοῦ διὰ τὴν εἰδωλικὴν πλάνην, μέλπει σε, ὅ ἐστιν ὑμνεῖ σε μετὰ μέλους, μέλπειν γὰρ οὐχ ἁπλῶς τὸ ἐπαινεῖν, ἀλλ' ὡς καὶ προδεδήλωται, τὸ μετά ᾄσματος, παρὰ τὸ ἔπεσθαι μέλει. ρπθ'. Οτι δὲ μνήμην ἐνταῦθα τὴν ἀνάμνησιν λέγει, δῆλον· διδασκαλίας γὰρ προϋπαρξάσης, εἶτα λήθης ὡς εἰκὸς ἐγγενομένης, επεισέρχεται ἀνάμνηi

σις, ἀναπόλησις οὖσα μνήμης ἐκείνης, καὶ μνήμη quæ quodammodo memoriam illam remandit, diμὲν καὶ αὐτὴ λεγομένη, κυριώτερον δὲ ἀνάμνησις. Τί δέ, βροτοσσώων ἐπῶν, δηλοῖ μὲν τοὺς τῶν βροτῶν σωστικοὺς λόγους τοῦ Θεοῦ· παραλήγεται δὲ τῷ μετ γάλῳ ω, ὡς ἀπὸ τοῦ σώω τὸ σώζω. οὗ παράγωγον τὴ σωέσκω καὶ σώεσκον, ὡς τὸ ζώω, ζωέστω καὶ ζώεσκον. Εἰ δὲ καὶ διὰ τοῦ ο μικροῦ γράφει τις αύ τὴν παραλήγουσαν, οὐ σφαλήσεται. Ει γάρ σόος ὁ ὑγιὴς παρ' Ομήρῳ ἀπὸ τοῦ σέω τὸ ὁρμῶ, καὶ ἐκεῖ θεν λαοσσόος θηλυκῶς ἡ σωστικὴ τοῦ λαοῦ, δύναται εἶναι καὶ λαοσσός ἔπη τὰ θεῖα, δι᾽ ὧν ὑγιῶς ἔχει ἀρεταίνων ὁ ἄνθρωπος. Εἰ δέ τις ἐρεῖ λαοσσόον εἶναι Ὅμηρικῶς τὴν σόουσαν, ήγουν κινοῦσαν τὸν λαὸν εἰς πόλεμον, ᾧ δὴ ὅμοιον καὶ τὸ δορυσσόος, καλῶς μὲν λέγει καὶ ἐκεῖνος, οὐκ ἀνατρέπει δὲ τὸ παρ' ἡμῶν ῥηθὲν, ἀσφάλτως γὰρ εἴρηται. Τάχα δὲ καὶ κατὰ τοιοῦτον σημαινόμενον βροτοσσία Επη τὰ τοῦ Θεοῦ λέγονται, οἷα σέοντα ἤτοι σέβοντα, καὶ παρακινοῦντα τὸν ἄνθρωπον εἰς ἀγαθοπραξίαν· ἀληθῶς γὰρ δίχα διδασκαλίας θείας καὶ ἐπιπνοίας τῆς ἐκ Θεοῦ καὶ συνάρτεως ακινητίζει τὰ εἰς ἀγαθουργίαν ὁ ἄνθρω της ποιητικῶς δὲ τὸ βροτοσσόων διπλάζει τὸ σ' καθὰ καὶ τὸ δορυσσόος, καὶ λαοσσόος. cta quidem et ipsa memoria, proprius tamen recordatio. Hoc autem βροτοπτώων ἐπῶν significat quidem Dei sermones mortalium servatores. Penultimum autem habet longum w, tanquam a verb 1ο σώω pro σώζω, cujus derivatio est τὸ σωέσκω et σώεσκον, sicut τὸ ζώω ζωέσκω et ζώεσκον. Si quis vero per brevem o scribat istam penultimam, nullum incurret periculum: si enim σόος apud Mo merum a σέω irruo pro ὁ ὑγιής habetur, et exinde λαοσσόα feminine dicitur populi servatrix, possunt etiam esse λαοσσόα verba divina, per quæ sans efficitur virtute præditus homo. Si quis autem dicat apud Homerum esse λαοσσόον eam quæ est σίουσα, sive populum movens ad bellum, non secus ac verbum δορυσσός pulchre quidem et ille dicit, sed a nobis dictum non evertit: tuto namque die ctum est; sed forte juxta talem significationem Dei verba βροτοσσός dicuntur, tanquam σέοντα είνα σέδοντα moventiaque hominem ad bene agendum: semotis enim divina doctrina et inspiratione qua ex Deo est et unione non ad bonum agendum movetur homo. Poetico more £utem τὸ βροτοσσώων • duplicat, sicut et δορυσσόος οι λαοσσόος. 190. Hoc autem ἐπῶν bene quidem esset tensum, si dixisset λόγων juxta nerus sequelam: quoniam autem præmonstrata canonis acrostichis hic reposcit secundum strophæ versum non aliter incipi, quam per a, sumpto verbo inŵv ad plurale neutrumn adjicit melodus: "Δ πατρακουσθεὶς ἔφη, id est τὰ ἔπη (verba ). Hoc vero πατρακουσθείς ad τὸ ξενηκούσθησαν enuntiatione simile prius expositum est et est hoc ipsum melodo jucundum. Alpha vero propter augmenti remotionem habetur antepenultima: quod sane pateretur etiam r ξενηκούσθησαν in τῷ ξανακουσθείς, si quando quis hoc diceret. Hoc autem τεύχει ut magis poeticum eligitur: aliter enim verbum πέμπει non esset hic incommodum, uti prius demonstratum est. Η γλωσ σοπύρσευτος autem visio non sinit intelligentem auditorem nec suspicari, nec a fortiori cogitare quod Spiritus sanctus in spiritum vehementem et linguas rufas sive igneas transmutatus super discipu los venit: altamen videntibus, οι licebat, sic visus ρή. Τὸ δὲ ἐπῶν εὔτονον μὲν ἦν ἐὰν εἶπε λόγων κατὰ τὴν ἀκολουθίαν τοῦ εἱρμοῦ· ὅτι δὲ ἡ προδεδηλωμένη τοῦ κανόνος ἀκροστιχὶς ἀπαιτεῖ τὸν ἐνταῦθα δεύτερον στίχον τοῦ τροπαρίου μὴ ἄλλοθεν ἄρξασθαι, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ ἄλφα, μεταλαβὼν ὁ μελῳδὸς τὸ ἐπῶν οὐδέτερον πληθυντικόν, επάγει, "Α παρακουσθείς ἔφη, τουτέστι τὰ ἔπη. Τὸ δὲ παρακουσθεὶς ὁμοιάζον τῇ προφορά πρὸς τὸ ξενηκούσθησαν, προπαρεσημάνθη· καὶ ἔστι καὶ αὐτὸ χαρτὸν τῷ μελωδῷ· προσ παραλήγεται δὲ τὸ ἄλφα ὡς ἀναύξητον· δ δὴ πείσεται καὶ τὸ ξενηκούσθησαν ἐν τῷ ξενακουσθεὶς, εἰ ποτέ τις αὐτὸ εἴπῃ. Τὸ δὲ τεύχει ὡς ποιητικώτερον ἐπιλέγεται· ἄλλως γὰρ καὶ τὸ πέμπει οὐκ ἀπροσφυές † ἐνταῦθα, ὡς καὶ προδεδήλωται. Ἡ δὲ γλωσσοπύρσευτος θέα οὐκ ἀφίησι τὸν συνετὸν ἀκροατήν οὐδὲ ὑπολαβεῖν μὴ ὅτι γε νοῆσαι, ὅτι τὸ ἅγιον Πνεῦ μα εἰς πνεῦμα βίαιον καὶ γλώσσας πυρσάς, ήγουν πυρίνας μεταβεβλημένον, ἐπῆλθε τοῖς μαθηταῖς· ἀλλὰ τοῖς ὡς ἐξῆν βλέπουσιν ἐθεάθη οὕτως. Πῶς οὕτως; Σωματοειδώς, ως φασιν οἱ ἅγιοι, ὅπερ ἐστὶν ἐν εἴδει πυρὸς, καὶ ὡς ἐν εἴδει γλωσσῶν· δι' ὧν ή est. Quomodo sic? Corporali specie, ut aiunt sancti, id αυτοσοφία τὴν δοθησομένην τοῖς ἀποστόλοις σοφωτά την λεκτικὴν ἐδήλωσε, διὰ τὸ μὴ δυνατὸν εἶναι ἄλ λως τοὺς θεατὰς κατ' ὄψιν σαρχίνην ἀντιλαβέσθαι τοῦ ἀοράτου φωτός καὶ πυρὸς τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος. ρία'. Δύναται δὲ ἡ θέα ἐνταῦθα πρὸς τῇ καὶ κατ' αἴσθησιν ὄψει καὶ θεωρίαν δηλοῦν φιλόσοφον· ᾗ ἐνε βάθυνον, ὡς εἰκὸς, οἱ σοφοὶ τὰ πνευματικά θεωρία γάρ τις πάντως καὶ τὸ νοῆσαι ὡς αἱ πυρσοί γλῶσσαι τὰς ἀποστολικὰς αἰνίττονται, λαλοῦσα: καινὰ φωναῖ; ἀλλογενέσι, καὶ δηλοῦσαι οὕτω; ἐγκαινισμὲν οὐ νήσων, οὐδὲ χώρας τῆσδε ἢ ἐκείνης, ἀλλὰ πάσης οἰκου μένης, καὶ ὅτι οὐκ ἐκ τῆς χαμαιγαίου σοφίας, ἀλλ' est sub ignis imagine, et sub linguarum specie; per quas ipsamet sapientia dandam apostolis sapientissimam eloquentiam manifestavit, eo quod possibile don est aliter spectatores in carnalibus oculis invisibile lumen et ignem Spiritus sancti apprehendere, 191. Potest auem bic ή θέα præter sensibilem visum étiam speculationem philosophicam significare, iu quam penetrarunt, ut par est, spiritualibus sapientes. Quædam enim prorsus est theoria cogitare quod igner lingua linguas apostolicas enigmatice prodant, nova linguis alienis loquentes, et sic ostendentes renovationem non insularum neque regionis bujus aut illius, sed orbis universi, et quod non ex

EUSTATH! THESSALONICENSIS METROPOLITÆ sapienta terrestri, sed desuper, ea quæ nunc di- ἄνωθεν τά τε νῦν λαλούμενα, καὶ τὰ ὕστερον πνεύcuntur et quæ spiritualiter in posterum sunt dicenda, Dei homines linguis exprimunt. Diceret etiam sapiens iste melodus quod sicut visæ sub ignis specie linguæ, non absque aeria spiratione apparuerunt, sic neque apostolorum linguæ sine divina motione per Spiritum sanctum activa fucrunt. 492. floc autem ἐφίζον velut thronos Spiritus saneti subindicat apostolos; quibus tanquam spirituferis insidens ille similes istos facit divinissimis circa Deum thronis uni supercœlestium sacrorum ordinum, ut didicimus. Et hic etiam dictio τοῦ ἐφίζειν emphatice significat ingredi Spiritum sanctum in apostolos tanquam in propriam domum nuper dedicatam, ut antea dictum est; et tanquam rectum et firmum permanere, sive juxta locutionem magis evangelicam, mansionem apud illos facere, et tanquam supersedere, in unumquemque eorum firmiter requiescentem et in finem sessurum super sedem istam gloriæ regni ejus. Si autem hic dici potest quod etiam velut in currus in apostolos ἐφίζειν pronuntiatus est Spiri tus sanctus, recogitandum quod non τὸ ἐφίζειν, sed τὸ ἐπιβαίνειν hujusmodi sententia convenit, alquam: Conscendisti, Domine, equites apostolos tuos, etc., ut connectit alter melodus. 193. Hoc autein εὐλογητόν bic commode positum est að mentem hujus octavi carniinis; cujus præloquium: Benedicite Dominum, hæc et ista, pervenit ad illud: Benedicite, spiritus justorum, quibus & sane gaudet Spiritus sanctus: suaviter autem post: insidentem, ponitur hoc: benedictum. Non enim sicut mundanum pondus gravat Spiritus sanctus insidens, ubi sibi placuerit, sed de consessu benedicitur; quoniam bonum est sanctæ Trinitatis jugum et onus ejus leve. Ideo bonus Christianus precatur ut ad se veniat et insideat Spiritus sanctus, et acquiescentem benedicit, et superlaudat et superexaltat, cognoscens taliter posse se propinquitatem ad Deum habere; sancti namque pueri benedictum et superlaudabilem et superexaltatum psallentes Dominum, quod est, quod fuit, et quod in æternum erit, exprimebant. Οἰκειουμένη vero creatura juxματικῶς λαληθησόμενα οἱ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωποι γλωτ τηματίζονται. Εἴποι ἂν ὁ σοφὸς οὗτος μελωδός, καὶ ὅτι ὥσπερ αἱ ὁραθεῖσαι πυροειδεῖς γλῶσσαι οὐ δίχα πνοῆς ἀερίας ἐφάνησαν, οὕτως οὐδὲ αἱ γλῶσσαι τῶν ἀποστόλων ἐνήργησαν μὴ θεοκινήτως διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. ρηβ'. Τὸ δὲ ἐφίζον καὶ ὡς θρόνους ὑπεμφαίνει τοῦ ἁγίου Πνεύματος τοὺς μαθητάς· οἷς οἷα πνευματ τοφόροις ἐκεῖνο ἐπικαθήμενον, ἀντιμίμους αὐτοὺς ποιεῖ τοῖς θειοτάτοις περὶ Θεὸν θρόνοις τῷ ἑνὶ τῶν ὑπερουρανίων ἁγίων ταγμάτων, ὡς ἐμάθομεν· καὶ ἔστιν ἐνταῦθα ἡ λέξις τοῦ ἐφίζειν ἐμφατικὴ τοῦ εἰσο ελθεῖν τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὡς εἰς οἶκον ἴδιον τοὺς ἀπο στόλους προσφάτως ἐγκαινισθέντα, καθὰ προγέγρα πται· καὶ ὡς εὐθὲς καὶ εὐσταθὲς παραμεῖναι, εἰπεῖν δὲ μάλιστα εὐαγγελικῶς, μονὴν παρ' αὐτοῖς ποιήσασθαι, καὶ οἷον ἐπικαθεσθῆναι, εἰς ἕνα ἕκαστον ἐκείο νων επαναπαυσάμενον ἑδραίως, καὶ μέλλον εἰς τέλος καθῆσθαι ὡς ἐπὶ θρόνου τούτου δόξης τῆς βασιλείας αὐτοῦ. Εἰ δὲ ἔστιν εἰπεῖν ἐνταῦθα ὅτι καὶ ὡς ἐπὶ ἁρμάτων τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἐφίζειν ἐῤῥέθη τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ἐνθυμητέον ὅτι οὐ τὸ ἐφίζειν ἀλλὰ τὸ ἐπιβαίνειν τῇ τοιαύτη ἁρμόττει εννοίᾳ, ὡς τὸ, Ἐπέδης εφίππους τοὺς ἀποστόλους σου, Κύριε, καὶ ἑξῆς, ὡς εἱρμοποιεῖ ἕτερος μελωδός. ρηγ'. Τὸ δὲ εὐλογητὸν ἐπίτηδες ἐνταῦθα τεθῆναι πρὸς ἐνθύμιον ὀγδόης ταύτης ᾠδῆς· ἧς προκατάρχον τὸν Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον τάδε καὶ τάδε, καθήκει καὶ εἰς τὸν Εὐλογεῖτε πνεύματα δικαίων, δηλαδὴ ὁποίοις χαίρει τὸ ἅγιον Πνεῦμα· γλυκέως δὲ μετὰ τὸ ἐφίζον κεῖται τὸ εὐλογητόν. Οὐ γὰρ κατὰ βριθοσύνην κοσμι κὴν βαρύνει τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐφίζον, ὅπου ἂν εὐδο κήσῃ, ἀλλὰ εὐλογεῖται τῆς ἱδρύσεως· ἐπεὶ καὶ χρηστὸς ὁ τῆς ἁγίας Τριάδος ζυγὸς, καὶ ἐλαφρὸν τὴ φορτίον αὐτῆς· διὸ καὶ εὔχεται ὁ καλὸς Χριστια δε ἐλθεῖν ἐπ' αὐτὸν καὶ ἐφιζῆσαι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ ὑπακοῦσαν ὑπερευλογεῖ, καὶ ὑπερυμνεῖ αὐτὸ καὶ υπερυψοί, γινώσκων δύνασθαι οὕτως οἰκειοῦσθαι πρὸς τὸν Θεόν. Οἱ γὰρ ψάλαντες ἅγιοι παίδες εὐλο γημένον καὶ ὑπερύμνητον καὶ ὑπερυψούμενον εἶναι τὸν Κύριον τὸ ὂν αὐτὸ εἶπον, τὸ καὶ γινόμενον, καὶ εἰς αἰῶνας γενησόμενον· οἰκειουμένη δὲ κτίσις κατὰ ta communem dialectum dicta est: quos enim di- κοινήν διάλεκτον πέφρασται· οὓς γὰρ φιλοῦμεν, οἱlgimus, propinquos facinus, et isti nobis propinqui et familiares dicuntur. In hoc sensu reperiebantur apud Persas intimi sermonis principes, ut Amaseus geographus refert, et istud seu sermonis intimi (οἰκείου λόγου) denominatio usque nunc in lingua ecclesiastica servatur. 194. Vox autem ήλλοτριωμένη expresse dicta est. Alienos enim sacra Scriptura dicit impios, et illos qui recta fide non sunt ad Deum. Tales sunt alieni filii, quos audimus a semitis suis claudicasse, peccatoresque qui ab utero alienati sunt. Cæterum antem alienos dicere extraneos commune est: ad sensum vero sententiæ proprium, alienatam dixit creaturam in tempore plusquam perfecto; propinχειούμεθα, καὶ οἰκεῖοι λέγονται ἡμῖν ἐκεῖνοι καὶ οἰκειακοί. Τοιαύτης δὲ ἐννοίας καὶ οἱ παρὰ Πέρσαις τοῦ οἰκείου λόγου βασιλικοί, ὡς ὁ ᾿Αμασεύς γεωγρά φος ἱστορεῖ, καὶ φυλάσσεται τοῦτο, ήγουν ἡ τοῦ οἰκείου λόγου κλῆσις μέχρι καὶ νῦν ἐκκλησιαστικώς. μηδ'. Ἡ δὲ ἠλλοτριωμένη γραφικῶς ἐῤῥέθη· ἀλλοτρίους γὰρ ἡ ἁγία Γραφὴ τοὺς ἀθέους λέγει, καὶ μὴ ὀρθοὺς τὴν εἰς Θεὸν πίστιν· τοιοῦτοι γοῦν οἱ ἀλο λότριοι υἱοὶ, οὓς χωλᾶναι ἀκούομεν ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν, καὶ οἱ ἀπαλλοτριωθέντες ἐκ μήτρας αμαρτων λοί· ἀλλοτρίους δὲ ἄλλως τοὺς ξένους λέγειν κοινών ἐστι· πρὸς ἀκρίβειαν δὲ ἐννοίας ήλλοτριωμένην ἔφη κτίσιν κατά χρόνον υπερσυντελικόν οἰκειουμένην

δὲ κατὰ ἐνεστῶτα· ἡλυτρώθη μὲν γὰρ ἀφ᾽ ἱκανοῦ quam autem factam in praesenti. longo nanque ἀφεστηκυία τοῦ Θεοῦ ἡ κτίσις· οἰκειοῦται δὲ μετὰ τὴν κοσμοσωτήριον ἐνανθρώπησιν. Εσται δὲ καιρὸς ὅτε παντελῶς ᾠκειωμένη τῷ Θεῷ κληθήσεται· και YE Θεοῦ χάριτι καὶ ἔστιν ὁ τοιοῦτος καιρὸς κατὰ τὴν μελωδίαν τοῦ, Κάμπτει τὰ πάντα τῷ Παρακλήτῳ γόνυ· τὸ δὲ, Μέλπει σε εἶχεν ἄλλως εἰπεῖν καὶ Μέλο πει σοι ὁ μελωδός· ἀρέσαν δὲ αὐτῷ ἀψόγως εἵλετο συντάξαι οὕτως. Τὸ δὲ κτίσις γοργότητος λόγῳ δεί κνυσι καὶ τὸν ἥλιον, καὶ τὴν σελήνην, καὶ τὰ στο χεῖα καὶ τἆλλα πάντα μέλπειν τὸν Κύριον κατὰ τὴν ἀναφώνησιν τοῦ παγκοίνου μέλους τῆς ὀγδόης ᾠδῆς• μέρη γὰρ καὶ ἐκεῖνα τῆς κτίσεως· ὡς εἶναι λοιπὸν ἀνοή τους καὶ ἀθέους τοὺς ἐκείνοις ὡς θεοῖς προσανέχοντας. Τροπάριον δεύτερον τῆς ὀγδόης ᾠδῆς. ΧΧΠΙ. Σωτηριωδῶς αὐτοδεσπότως Ιὸν Φῶς αὐτολαμπές, καὶ παρεκτικόν φάους Υπάρχον ἧκὲς ἐμφοροῦν ἀποστόλους Τιμῆεν ὡς ἄημα τοῖς σοῖς οἰκέταις tempore fuerat alienata procul a Deo creatura; propinqua vero facia est post salutarem mundo incarnationein. Tempus autem erit cum omnino Deo proxima propriaque vocabitur; et tamen Dei gratia est etiam tale tempus juxta melodiam dicti: Paracleto curvant omnia genn. Hoc vero μέλπει σε 10terat aliter dicere μέλπει σοι melodus; sed illan sibi placentem syntaxim irreprehensibiliter elegit. Vox autem κτίσις vitissime significat et solem et lu - nam et elementa, aliaque cuneta, melode celebrare Dominum juxta conclamationem melodia communis octavi carminis: partes enim sunt ista creationis; ita ut de catero stulti sint et impii qui talibus ut diis addicuntur. Troparium secundum odæ octaræ. Salutari ratione sua potestate iens Lux a te splendida, et datrix luminis Exsistens, venisti ut impleres apostolos, Honoratum tanquam halitum tuis servis, Illustremque Spiritun distribuis. Λελιπαρημένον τε Πνεῦμα προσνέμεις. ρις. Απλοϊκώτερον καὶ σαφέστερον πρὸς τὴν Σωτήρα Χριστὸν ὁ μελῳδὸς διηγηματικὸν λόγον ποιούμενος, αὐτὸ τοῦτο καὶ μόνον φράζει ἐν τῷ παρόντι τροπαρίῳ, ὅτι πὶ Ἐσωτηρίᾳ κοινῇ τὸ ἅγιον Πνεῦμα τοῖς σοῖς ἀποστόλοις ἔστειλας· λέγει οὖν ότι σωτηριωδώς, "Ω δηλαδή Σώτερ, ήκας, ήγουν ἀφῆσ τας καὶ ἔπεμψας φῶς αὐτολαμπὲς ὑπάρχον, καὶ παρεκτικόν φάους, οὐ κελευσθὲν δουλικῶς, ἀλλὰ αὐτ τοδεσπότως ελθόν· φῶς ἐκ φωτός προϊόν, καὶ αὐτὸ οὐκ ἀμυδρὸν λόγῳ φειδούς ή τινος ἄλλου πάθους - ἅπερ άπαντα τῆς θεϊκῆς ἀπώκισται φύσεως, ἀλλὰ ἐμποροῦν τοὺς ἀποστόλους. Επεμψας δέ, φησίν, αὐτὸ, οὐχ ὡς μηδένα τῶν ἁπάντων αἰσθέσθαι, δ δὴ ἐπὶ τοῖς σοῖς ἁγίοις ποιεῖς ὡς ἑκάστοτε, ἀλλ᾽ ἵνα γνωστὴν λαοῖς γενόμενον μαρτυρῆται καὶ πρὸ τῶν ἐπακολουθούντων σημείων πιστεύηται. Καθὰ γὰρ τιμῆεν ἅημα, ήγουν πνεῦμα, τοῖς αὐτοῖς τοῖς οἰκές ταῖς ἀποστόλοις αὐτὸ ἐξάκουστον μετὰ βιαίας πνοῆς ἀφῆκας, καὶ τοῦτο ποιήσας λελιπαρημένον Πνεῦμα προσνέμεις καὶ τοῖς ἀποστόλοις μὲν καὶ τῷ κόσμῳ δὲ δηλονότι παντὶ ὁπόσοι τοῦ τοιούτου καλοῦ ὁλοψύχως ἐφίενται οἰκέται σου ὄντες· ὥστε τὸ, τοῖς σοῖς οἰκέταις, τρισὶν ἁρμόττει προσιέναι τόποις· τιμῆἐν τε γὰρ τοῖς σοῖς οἰκέταις ὀρθῶς λέγεται, καὶ ἡ μένον αὐτοῖς, εἰ προςνέμεται αὐτοῖς. λελιπαρημένον τοῖς αὐτοῖς, καὶ προςνέμεται δὲ αὐτοῖς. 495. Simpliciter ac evidenter ad Salvatorem Christum enarrativum texens sermonem melodus, hoe ipsum et solum in presenti stropha dicit, quod ad communem salutem Spiritum sanctum suis apostoHis misit. Ait ergo: Salutariter, ο manifeste Salvator, ἧκας sive ἀφῆκας misisti lumen quod proprio nitore lacet, suppedit atque jubar, jussu non servi– liter accepto, sed motu proprio veniens: lumen procedens, et hac non subobscurum propter parcimoniam aut quamdam aliam passionem, cuncta quæ divinæ naturæ sunt aliena, sed inebrians apostolas. Misisti autem illud, inquit, non taliter ut omnium nemo sentiat quod certe pro sanctis tuis continuo facis, sed ut notum populis factum testes habeat et sequentibus signis fide teneatur: sicut enim pretiosum datum seu spiritum, eisdem apostolis f miliaribus tuis, illud cum vehementi flatu sensibile misisti, et hoc facto, advocatum Spiritum tribuis et apostolis quidem, et universo mundo, quotquot hujusmodi bonum ex toto corde desideraut utpote familiares tui: ita ut dictis: τοῖς σοῖς οἰκέ ταις, tribus concipiendi modis conveniat: τιμήεν enim τοῖς σοῖς οἰκέταις recte dicitur, et λελιπαρηρης'. Εστι δὲ Πνεῦμα λελιπαρημένον ἢ τὸ παρα κλητευθὲν ὥστε δοθῆναι καὶ αὐτὸ παράκλητον ἡμῖν· λιπαρεῖν γὰρ τὸ δυσωπεῖν· ἡ τὸ παράμονον, καὶ ὡς πρὸ ὀλίγων εβρέθη, ἐφίζον· λιπαρεῖν γὰρ καὶ τὸ προσμένειν, καὶ ἐγκαρτερεῖν, παρὰ τὸ λίαν παρεῖ και· ὅθεν καὶ λιπαρής ἱκεσία ἡ πολύωρος, ἡ πολυ χρόνιος, ή διηνεκής • κλινομένη λιπαρούς, καὶ ἔχουτα ουδέτερον τὸ λιπαρές. Καὶ οὕτω μὲν διατέθειται τὸ ῥηθὲν τροπάριον κατὰ προτιτλωθεῖσαν ἔννοιαν. Εἰ δὲ τὸ τ' ἦκας» γράφεται ήκες διὰ τοῦ ε κατά τινα τῶν ἀντιγράφων ἀντὶ τοῦ ἦλθες, οὐκ ἔστιν ὅλως νοήκαι τὸ ῥηθὲν τροπάριον πρὸς τὸν Υἱὸν λεχθὲν περὶ 196. Est autem Spiritus λελιπαρημένος, sive ad vocatus, ut ipse nobis Paraclitus donetur; λιπα ρεῖν enim est supplicare; sive permanens incola atque ut paulo ante dictumn est, insidens: λιπαρεῖν enim est etiam permanere et persistere, ex τῷ λίαν παρείναι. Unde ἱκεσία λιπαρής est oratio longa, diuturna, permanens. Et sic quidem exponitur dicta strophe juxta præscriptam sententiam. Si vero ἧκας scribatur ήκες per e juxta quædam exempla ria pro ἦλθες, non potest omnino prasens intelligi strophe tauquam ad Filium de Spiritu sancto juxta expositionem.dicta, sed ad ipsum Spiritum sanctum

directa: ubi de catero non est expressa Salvato- τοῦ αγίου Πνεύματος κατὰ τὴν ἐξήγησιν, ἀλλὰ πρὸς ris Christi mentio in stropha, deprecatórie illum in communi introducimus in eam. Dicit igitur melodus ex hac secunda scriptura τοῦ ἦκος: Salutariter tu, o sancte Spiritus, ex temetipso libere lens, etc., venisti tauquam quoddam famen implens aposto. los; et distribuis, pro distribuisti, eis Spiritum non alium ac te, sed a te, et Filio, et Patre; gratiam istam spiritualem infusam in cos, ut ante scriptum est. Si vero optative scribatur νόμοις, hoc etiam utrique sententiæ convenit. 197. Quod autem αὐτοδέσποτος sit Spiritus sancius, præcedenter dixit melodus. Simili vero prorsus modo αὐτολαμπής est: non enim ex alio incensus lucet non solum nou accipit aliunde lucere, sed ctiam mirifice volentes ex corde illuminat. Pulchre vero τὸ αὐτοδεσπότως hic cum τῷ σωτηριωδώς conjunxit, significans ex psalmistæ paraphrasi quosdam esse dominatores seu principes in quibus non est salus, et ideo non in eis esse confidendum. Dominus igitur est omnipotens, ex seipso potentiam habens, omnium dominator; verus imperator salutariter simul et ex ipso potenter faciens quod solus agit, Deus Spiritus sanctus, Filius et Palert cui, juxta sacrum poetam, τὸ ὑπάρχον convenit; quod non solum significat quod est, sed etiam quod fuit ab initio, quodque futurum est in sæcula: tale quippe est juxta veterum accuratiores τὸ ὑπάρχον. Aiunt igitur: talis ὑπῆρξεν εἰρήνη; νεί υπάρχει μάχης (initium pacis sumpsit, vel suscepit certamen ), quod etiam ἄρχειν et κατάρχειν dicitur, ita ut dicere: lioc aliquid tale ὑπάρχει, idem sic ae: Taie est; sed aliquid majus tamen significat, et iste sensus bic prorsus obvius est: dicit enim rò únápχον, ut dictum est, Pneuma, nunc hodic venire discipulos implens. ρ – 198. Verbum auten ήχες per s, a radice venit ήχω, cujus tertia persona est ήταν μεν ήλθε. Verbi vero ἦχας quod etiam in primo ἀκροστιχίδος disti eba facere visum est; prasens quidem est ίημι ex γιο ἀφίημι et εφίημι; ipsum vero non præteritum sed aoristus esse judicaur, et ex ipso provenisse ἠκάμην: unde juxta, προηχάμην pro verbis: προέπέμψα, προέδωκα, sic etiam προσηκάμην μεν: προσεδεξάμην, cujus radix est προσίημι. Verbum autem ἐμφοροῦν, ex quo, paulo post, os propheti cum πνευματέμφορον, divina quædam hic videtur esse dictio secundum τὸ ἔνθεον: qui enim Spiritu sancto repletur (εμφορούμενος) simul etiam est divipe inspiratus (ένθεος), tanquam intra se φορῶν είνε φέρων (portaus) Deum qui cuncta repiet, et reipsa divinitatem secuin gerens (θεοφόρον). Seite vero quod verbum qopɛiv quod non est multum in usu, cum aliis et aliis præpositionibus, diversam præstat significationem: hoc patet ex verbo ɛlaφορεῖν, quod significat introducere et importare; et ex verbo εκφορείν sive ejicere: unde quoque αὐτὸ δὴ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· ὅπου γε καὶ ἄλλως μὴ έκπεφωνημένου τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ ἐν τῷ τροπι ρίῳ, αἰτηματικῶς ἀπὸ κοινοῦ ἐκεῖνον εἰσάγομεν ἐπ' αὐτό. Φησὶ γοῦν ὁ μελῳδὸς τὴν δευτέραν γραφήν τὴν τοῦ ἦκες. Συστηριωδώς σύ, ὦ ἅγιον Πνεῦμα, αὐτ τοδεσπότω; Ιὸν καὶ ἑξῆς, ἦλθες ὡς οἷα πνοή τις έμφοροῦσα τοὺς ἀποστόλους· καὶ νέμεις, ἀντὶ τοῦ Ενειμας αὐτοῖς, Πνεῦμα οὐχ ἕτερον παρὰ σὲ, ἀλλὰ τὸ ἀπὸ σοῦ καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Πατρός· χάριν ταύτην πνευματικὴν ἐκχυθεῖσαν ἐπ' αὐτοῦ, ὡς προγέγραπται. Εἰ δὲ καὶ εὐκτικῶς γράφει νέμοις, άρο μόττει ἀμφοτέραις ταῖς ἐννοίαις καὶ αὐτό. ρης. Ως δὲ αὐτόδεσποτόν ἐστι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ φθάσας εἶπεν ὁ μελῳδός· πάντως δὲ ὁμοίῳ λόγῳ καὶ αὐτολαμπές ἐστιν. Οὐ γὰρ ἄλλοθεν ἐμπορευό μενον λάμπει· οὐ μόνον οὐ προσλαμβάνον τὸ φαίν νεῖν ἄλλοθεν, ἀλλὰ καὶ φωτίζον ὑπερφυῶς τοὺς ὅλο ψύχους βουλομένους· καλῶς δὲ ἐνταῦθα τὸ αὐτοδεσπότως συνεδύασε τῷ σωτηριωδῶς· δηλῶν ἐκ παρα φράσεως ψαλμικῆς, ὡς εἰσί τινες δεσπόται, είτουν ἄρχοντες, οἷς οὐκ ἔστι σωτηρία. Διὸ οὐδὲ πεποιθέναι αὐτοῖς χρή. Δεσπότης οὖν παγκρατὴς καὶ αὐτοκρατῆς, καὶ κράτωρ πάντων, καὶ ἀληθῶς αὐτοκράτωρ σωτηριωδῶς ἅμα καὶ αὐτοδεσπότως ποιῶν ὅσα ποεί Θεὸς μόνος, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὁ Υἱὸς, καὶ ὁ Πατήρ· ᾧ προσαρμόζει τὸ ὑπάρχον κατὰ τὸν ἱερὴν εποποιόν· ὅπερ οὐχ ἁπλῶς οὕτω δηλοῖ τὸ ὄν, ἀλλὰ τὸ ἐξ ἀρχῆς καὶ πρὸ αἰώνων· τοιοῦτον γὰρ τοῖς τῶν παλαιῶν ἀκριβεστέροις τὸ ὑπάρχον. Φασὶ τοῦν ὡς ὁ δεῖνα ὑπῆρξεν εἰρήνης, ἢ ὑπάρχει μάχης, δ καὶ ἄρχειν καὶ κατάρχειν λέγεται· ὥστε καὶ τὸ εἰπεῖν ὡς τόδε τι τοιόνδε υπάρχει, λαμβάνεται μὲν ἀντὶ τοῦ ἐστί· δηλοῖ δέ τι καὶ πλεῖον αὐτοῦ, καὶ εὐοδουται πάνυ ὁ νοῦς οὗτος ἐνταῦθα· λέγει γὰρ τὸ ὑπάρ χον, ὡς ἐῤῥέθη, Πνεῦμα ἐλθεῖν ἄρτι σήμερον ἐμφιμοῦν τοὺς μαθητάς ρηη'. Τὸ δὲ ἦρες διὰ τοῦ ε ἀπὸ τοῦ θέματος όρμα. ται τοῦ ἥκω, οὗ τρίτον τὸ ἧκεν ἀντὶ τοῦ ἦλθε· τοῦ δέ γε ἦκα;, δ καὶ ἐν τῷ πρώτῳ ἐλεγείῳ τῆς ἀκροστιχίδος πέφηνε κεῖσθαι, ὁ μὲν ἐνεστὼς ἔημι, ἐξ οὗ τὸ ἀφίημι, καὶ ἀφίημι· αὐτὸ δὲ οὐ παρακείμενος ἀλλὰ αόριστος εὐαρεστείται εἶναι, καὶ ἀπ' αὐτοῦ κεκινήσθαι τὸ ἠκάμην· ὅθεν κατὰ τὸ προηκάμην ἀντὶ τοῦ προέπεμψα προέδωκα· οὕτω καὶ προσηκάμην ἀντὶ τοῦ προσεδεξάμην, οὗ τὸ θέμα προσίημι· τὸ δὲ ἐμφοροῦν ἐξ οὗ μετ᾿ ὀλίγα στόμα πνευματέμφορον τὸ προφητικόν, θεία τις ἐνταῦθα φαίνεται εἶναι λέξις κατὰ τὸ ἔνθεον. Ο γὰρ ἐμφορούμενος ἁγίου Πνεύ ματος ἅμα καὶ ἔνθεός ἐστιν ὡς ἔνδον ἑαυτοῦ φορῶν ἤτοι φέρων τὸν τὰ πάντα πληροῦντα Θεόν, καὶ αὐτό χρήμα θεοφόρον. ἴσθι δὲ ὅτι τὸ φορεῖν οὗ χρήσις πολλὴ παρὰ πολλοῖς, μετὰ προθέσεων ἄλλων καὶ ἄλ λων, ἀλλοίας ἀποτελεῖ σημασίας· ὡς δῆλον ἐκ τοῦ εἰσφορεῖν, δ δηλοῖ τὸ εἰσάγειν καὶ εἰσκομίζειν, καὶ τοῦ ἐκφορεῖν ἤτοι ἐκβάλλειν· ὅθεν καὶ ἐφορον μυστήριον, καὶ τοῦ συμφορεῖν· συνεφόρησε γάρ φασ μεν κατηγορίας καὶ φλυαρίας πολλάς· καὶ τοῦ ἐπι·

70% φορεῖν ἤτοι ἐπιβάλλειν, καὶ τοῦ προφορ:ῖσθαι ἤ ἐστι venit ἔκφορον mysterium; et ex συμφορεῖν: dici διάζεσθαι· καὶ τοῦ διεφέρησε, διαφορεῖται γοῦν ἔγκατα ζώου ἐκχεόμενα τῆς κοιλίας. Εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλα τοιαῦτα, ἐν οἷς καὶ τὸ ἀνωφορεῖσθαι, καὶ τὸ περιφο ρεῖν, ὅθεν καὶ ἡ περιφόρητος. Πρωτόθετον δὲ πάλαι ποτὲ τὸ ἐκφορεῖν ἐπὶ νηὸς πληρουμένης, ᾧ ἀντίχει καὶ τὸ ἐμφορεῖν. Εἰ δὲ ταυτὸν ἐμφορεῖν εἰπεῖν καὶ ἐμπιπλᾷν κατὰ τὸν Ἐπλήσθη Πνεύματος ἁγίου, εἴτουν ἐνεφορήθη, καὶ ἦν καὶ τὸ μέτρον δεκτικόν τούτου· ἀλλὰ προετιμήσατο καλῶς ὁ μελῳδὸς τὸ ἐμφοροῦν ἤπερ τὸ ἐμπιπλῶν. mus enim: συνεφόρησε congessit accusationes et migas mullas; et ex ἐπιφορεῖν, quod est injicere et ex προφορείσθαι, sive ordiri: et ex διεφόρησε, διαφορεῖται enim (disperguntur) animalis viscera ex ventre effusa. Sunt etiam hujusmodi alia, in quibus τὸ ἀνωφορεῖσθαι ει τὸ περιφορεῖν unde ὁ περιφόρητος huc illuc versatus. Primitiva autem erat olim forma èxqopelv de navi impleta, cui opponitur ἐμφορεῖν. Si vero idem est dicere: εμφορεῖν et εμπιπλήν, juxta istud: ἐπλήσθη repletus est Spiritu sancto, sive ενεφορήθη; et versus alterutrum recipere poterat, auamen pulchre melodus τὸ ἐμφοροῦν τῷ ἐμπιπλῶν prætulit. ρήθ'. Σκοπητέον δὲ μήποτε τό· Εμφοροῦν τοὺς ἀποστόλους Δημα τιμήεν, παρείλκυσται ἀπὸ ἐξωτε ριχοῦ ἔπους τοῦ, Ἔπρησε δ' ἄνεμος Ιστίον μέσον, ἑταῖρος ἐκεῖνος ὀνομασθεὶς καὶ δι' αὐτὸ τίμιος· καὶ εἴη ἂν οὕτως ὁ μελωδός λέγων ότι ενεφόρησεν, ήγουν έπρησε, τουτέστιν ἐπλήρωσεν οἷα φίλον τίμιον πνεῦμα ὅσα καί τινα ἱστία πλευστικὰ τοὺς ἀποστό λου;, ἵνα οὕτω πλησίστιος εξορίας ταύτης πνοῆς φερόμενοι, τὰς ἐθνικὰς θαλάσσας περιέρχοντο· νήσους το προφητικῶς ἐγκαινίζοντες τῷ Θεῷ, καὶ τοῖς ἐν ταῖς χέρσοις παρακομίζοντες εμπορίας τρόπον τὰ εἰς σωτηρίαν ἐνδέοντα. Δημα δὲ τὸ πνεῦμα, ὡς ἀπὸ τοῦ ἄημι ἀήσω, ἐξ οὗ καὶ παρατατικός Μήνα δ' άληκτον δει νότος· οὗ σημασία μὲν τὸ ἔπνει· κίνησις δὲ κατὰ τὸ ἐτίθειν, ἐτέθεις, ετίθει· ἔστι δὲ καὶ μετοχὴ τοῦ δημι, ἀεὶς ἀέντος, ὡς τιθεὶς τιθέντις· οὗ γενική πληθυντικὴ ἀέντων, ὡς τό· Ανέμων μένος ὑγρὸν ἀέντων· ἐκεῖθεν δὲ ἀήτης ὁ ἄνεμος· Ο ὡς δὲ ἐκ τοῦ ἄημι τὸ ἄημα, οὕτως ἐκ τοῦ τίθημι ἐπίθημα, τὸ πῶμα τῆς χηλοῦ· καὶ ἀνάθημα καὶ σύνθημα. σ'. Τιμῆεν δὲ τὸ εἰρημένον ἅημα, ήγουν ἡ βιαία πνοή, διὰ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ᾧ ἐκείνη ὡς οἷον παρηκολούθησεν· οὐκ ἀπεικὸς δὲ τὸν ἀκούσαντά που νέφος θυόεν τὸ οἱονεὶ τεθυμιαμένον τοιοῦτον ὑπονοῆσαί τι καὶ οὕτω τίμιον καὶ τὸ νῦν ῥηθὲν ἀέριον· καὶ ἄλλως δὲ τὸ τιμῆεν συντεχθὲν τοῖς οἰκέ ταις ἄλλως ἂν ἔχοι· τίμιον γὰρ ἦν τοῖς ἀποστόλοις, ὡς αὐτίκα εἰρήσεται, τοῖς καὶ μόνοις επεγνωκόσι τὴν ἐν τῷ συμβόλῳ θειοτάτην σοφίαν, καὶ διακρίνασι τὸν ἦχον τῆς βιαίας, πνοῆς· ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν τοῦ βιαίου σήματος, μήνυμα εἶναι τῆς τοῦ ἁγιωτάτου Πνεύματος επελεύσεως. Εἰ δὲ τὰ τοιοῦτον πνεῦμα οὐκ ἔφριξαν, ἀλλὰ ἐτίμησαν χαρέντες, ὡς εἰκὸς, οίους νομίσομεν τοὺς πιστοὺς οἰκέτας τούτους εἶναι τὰ εἰς χαρὰν ἐφ᾽ οἷς ἐνήργουν ὕστερον εμφορηθέν τες τοῦ ἁγίου Πνεύματος; Εἰ δὲ κατετάχθησαν ήδη εἰς φίλους τῷ δεσπότῃ Χριστῷ, καθὰ ἐκεῖνος εὐαγ γελικῶς διέθετο, ἀλλ᾽ οὐκ ἂν ἐκφεύξονται τὸ μὴ δοῦλοι εἶναι φύσει, ναὶ δὲ καὶ δουλέκδουλοι. σα'. Ιστέον δὲ ὅτι τε ὅθεν τὸ ἅημα, ἐκεῖθεν καὶ ὁ ἄνεμος· δεμός τις ὢν καὶ πλεονασμῷ τοῦ νῦ, ἄνε μό;· καὶ ὅτι χρῆσις ἀήματος καὶ ἐπὶ τῷ εἰπόντι η 199. Videndum autem ne forte dictio: Replens apostolos venerandum flamen, eruta sit ex hoc externo dicto: Επρησε δ' ἄνεμος ἰστέον μέσον, infavit ventus medium velum, amicus iste dictus et ideo pretiosus seu venerandus. Et sic melodus diceret: ενεφόρησε είτε έπρησε, id est, replevit, uti vencrandum amicumque Damen, tanquam quædam navalia vela, apostolos, ut ita repleti per fausta (n banc lane spirationem lati, ethnica maria circumnirent; insulas prophetico modo dedicautes Deo, et ad illos qui terram solidam habitant, veluti negotiaudio, ea quæ ad salutem necessaria sunt, importantes. Spiritus autem est δημα, velut ab ἄημι ἀήσω, ex quo imperfectum: Μήνα δ' ἄληκτον ἄει νότος, intermi nato mense spirabat notus; cujus significatio quidem est ut Envce: motio vero kt juxta rò tríða:v, ἐτίθεις, ἐτίθει. Εst autem etiam participium του δημι, ἀεὶς ἀέντος, sicut τιθεὶς τιθέντος; cujus plu - ralis genitivus est ἀέντων, ut in hoc: Ανέμων μένος ὑγρὸν ἀέντων, ventorum motus variabilis spirantium. Exinde quoque venit ἀήτης ὁ ἄνεμος. Sicut autem ἐν τῷ ἄημι τὸ δημα, sic ex τῷ τίθημι ἐπίθημα, operculum capsula; et ανάθημα σε σύνθημα. 200. Venerandum autem est prædictum flamen sive spiratio fortis, ob Spiritum sanctum, cui quodammodo comiti prævia fuit. Non autem contra verisimilitudinem est eum qui quopiam audivit nubem odoriferam sive suffitam, tale suspicari aliquid et ita pretiosum, præsenter dictum aerium. Alias autem τὸ τιμῆεν conjunctum cum τοῖς οἰκέταις, aliter haberetur: pretiosum enim erat apostolis, ut continuo dicetur, qui soli divinissimam sapientiam agnoverant in symbolo sonumque vebementis flatus vel quod idem est, fortis σήματος dijudicaveram indicium esse sanctissimi Spiritum venientis. Si vero talem spiritum non reformidaverunt, sed honoraverunt laetantes, ut est verissimile, quales putabimus fideles istos familiares esse in gaudio,super bis, quæ postea fortiter operabantur Spiritu sancto repleti? Si autem jam ordinati sunt amici Christo Domino, sicut iste disposuit in Evangelio, non tamen cessaverunt esse natura servi, quin imo servorum filii. 201. Sciendum autem quod unde venit Δημα, unde quoque άνεμος qui velut ἄεμος quidam, additione ν, ει άνεμος et quod Δήματος usus etiam eor

EUSTATHI THESSALONICENSIS METROPOLIT.E in locutione: ἄημα πνευμάτων et quod är μα dicere ἅημα πνευμάτων· καὶ ὅτι προέκρινεν ἡ μελωδός praetulit melodus τὴν πνοήν, quam πνεῦμα, veri tus ne concursus ex bomonymia ßeret, eo quod continuo dicere deberet λελιπαρημένον πνεῦμα spiri· tualem Dei gratiam, sanctis apostolis dispertitam et quod prædictam vehementem spirationem bie evidenter honestavil τιμήεσσαν dicens ad ostendendum ibi τὸ βίαιον non esse vituperationis dictum; et quod τιμῆεν ἄημα spiritualibus domesticis dixit ael locutionis accurationem: fidelibus enim Spiritus sancti domesticis venerandum ex confesso istud flamen erat, sed non omnibus quotquot aderant: qui enim spiritualem energiam apostolorum divinitus inspiratorum ebrietatem judicabant, non ut fideles servi istud honorabant flamen, cui quoque Linguarum ignis mixtus erat, ut venerando quidem Spiritus sancti flamine, id quod exinde refrigerans ac vivificans est, pateret; ignts autem specie, id quod aptum est omnem peccandi materiam ac dispositionem consumere; linguarum vero forma, docendi peritia divinitus inspiratorum, quando Spiritus insidens et requiescens super apostolos, illos elocet. 202. Vide vero quoque quod τὸ σοῖς οἰκέταις poLens melodus prius ponere in hoc: ἐμποροῦν ἀποστόλους; valelut enim dicere εμφοροῦν τοὺς οἰκέτας meliorem hic adoptavit ordinem, apostolos quidem splendoris ac luminis proximitate honoris causa, dignitus, domesticos autem flaminis reverentia: quiddam enim servile est quod agitur reverentia, non apostolicum. Manifestum est autem quod ad αὐτοδέσποτον spectat hoc: τοὺς τοὺς οἰκέτας: domesti corum enim dominus est ὁ δεσπότης dominus, qualescunque dicat quis illos, sive servos, sive liberos; οἰκέτης enim et οικεύς apud antiquos unus de alio matuo dicebantur. Videtur autem liberior οἰκέτης (familiaris) ad idem significationis venire cum ol κε:ακῷ domestico. De verbo λελιπαρημένῳ, sicut dictum est, intellecto velut stabiliter manente, testimonium est illud: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem sæculi. Sciendum est autem quod hujus strophæ juxta possibile, a nobis sedulo expositæ quintus versus in quo jacet τὸ λελιπαρημένον Πνεῦμα, velut summa rius aliquis epilogus, complectitur longe prolatam in quatuor versibus sententiam, sive quoad hoc: ἧκες φῶς pro ἦλθες; sive quoad istud: ἧκας φῶς pro έπεμψας. Hanc quidem scripturam, ubi verbum ήχας scribitur per a, sic resumit: dicebat illa dif fusius, quod, Misisti, Salvator, hujusmodi Spiritum apostolis. 203. Finalis autem versus, eadem cogitatione resumpta, repetitione dicit quod etiam una cum dicto lumine tribuis ac dispertiris, Salvator, Spiritum sanctum, ut dictum est, λελιπαρημένον: tanquam idem sit illud dicere lumen, et istum Spiritum. Et sic quidem hanc primam scripturam, in qua jacet ήκας, quintus versicuius in repetitionem brevem recollegit. Secundam vero scripturam sic ἄημα εἰπεῖν τὴν πνοὴν ἤπερ πνεῦμα, εὐλαβούμενος τὴν ἐξ ὁμωνυμίας συνέμπτωσιν διὰ τὸ προσεχώς μέλλειν εἰπεῖν λελιπαρημένον πνεῦμα τὴν πνευμα τικὴν θείαν χάριν τὴν διανεμηθεῖσαν τοῖς ἁγίας ἀποστόλοις· καὶ ὅτι τὴν προειρημένην βιαίαν πνοήν σαφῶς ἐνταῦθα ἐσέμνυνε τιμήεσσαν εἰπὼν πρὸς ἔν δειξιν τοῦ μηδὲ ἐκεῖ τὸ βίαιον ἐπὶ ψόγῳ ῥηθῆναι, καὶ ὅτι τιμῆεν ἄημα τοῖς πνευματικοῖς οἰκέταις έφη πρὸς ἀκρίβειαν φράσεως· τοῖς γὰρ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος πιστεῖς οἰκέταις τιμῆεν αὐτὸ ἦν ὁμολογουμέ νως, οὐ μὴν καὶ τοῖς ὅλοις ὅσοι παρῆσαν· οἱ γὰρ τὴν πνευματικὴν ἐνέργειαν τῶν θεοπνεύστων απου στόλων μέθην κρίναντες οὐκ ἂν ἐτίμων δουλικῶς ἐκεῖνο τὸ Δημα, ᾧ καὶ πῦρ τὸ κατὰ τὰς γλώσσα; συναναμέμικτο, ἵνα τῷ μὲν τιμηέντι ἀήματι τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὸ ἐκεῖθεν ἀναψύχον ἐμφαίνοιτο καὶ ζωογόνον, τῷ δὲ πυρόεντι τὸ καὶ ἀναλωτικών πάσης αμαρτητικής ύλης καὶ διαθέσεως, τῷ δὲ γλωσσοειδεῖ τὴ διδασκαλικὸν τῶν ἐμπνεομένων θεῖο χῶς ὅτε τὸ Πνεῦμα ἐφίζον καὶ ἐπαναπαυόμενον τας ἀποστολικοῖς, σοφίζει αὐτούς. σβ'. Ορα δὲ καὶ ὅτι τὸ, τοῖς οἰκέταις, δυνάμενος ὁ μελῳδὸς θεῖναι προτέρως ἐν τῷ, ἐμφοροῦν ἀποστόλου. εἶχε γὰρ εἰπεῖν ἐμφοροῦν τοὺς οἰκέτας, δταμιεύσατο ἐνταῦθα ὡς μᾶλλον ἐχρῆν· τοὺς μὲν ἀποστόλους δικαιώσας τῇ παραθέσει τῆς λάμψεως, καὶ τοῦ φάου:, λόγῳ σεμνότητος, τοὺς δὲ οἰκέτας τῇ τιμῇ τοῦ ἀήματος· δουλικὸν γάρ τι τιμῆς ἔργον, οὐ μὴν ἀποστολ κόν. Δῆλον δὲ καὶ ὅτι πρὸς τὸ αὐτοδέσποτον ἀφορᾷ τὸ τοὺς τοὺς οἰκέτας· οἱκετῶν· γὰρ δεσπότης ὁ δεσπότης, ὁποίους ἂν τούτους εἴποι τις; εἴτε δούλους εἴτε ἐλευθέρους· οἰκέτης γὰρ καὶ οἰκεὺς παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἐπ' ἀμφοτέρων ἐλέγοντο· δοκεῖ δὲ ὁ ἐλει θερος οἰκέτης εἰς ταυτὸν σημασίας ἥκειν τῷ οἱ κειακῷ· περὶ δὲ τοῦ λελιπαρημένου ὡς εἴρηται νοουμένου καὶ τοῦ μονίμως παρόντος μαρτυρία ἐστὶ τό· Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Ιστέον δὲ ὅτι ὁ πέμπτος στίχος τοῦ ὡς δυνατὸν ἡμῖν προσε χῶς ἐξηγημένου τροπαρίου ἐν ᾧ κεῖται τὸ λελιπαρή μένον Πνεῦμα, περιέχει ὡς οἷα και τις ἐπινομίς κε φαλαιωδῶς τὴν μακρολογικῶς προενεχθεῖσαν τε τράστιχον ἔννοιαν, τήν τε κατὰ τὸ, ἧκας φῶς, ἀντ᾽ τοῦ ἔπεμψας, καὶ τὴν κατὰ τὸ, ἧκες φῶς, ἀντὶ τοῖ ἦλθες· καὶ τὴν μὲν πρώτην γραφὴν τὴν κατὰ τὸ ἦκας διὰ τοῦ ἄλφα συντέμνει οὕτως· ἔλεγεν ἐκείνη διεξοδικώτερον, ὅτι, Επεμψας, ὦ Σῶτερ, Πνεῦμα τοιόνδε τοῖς ἀποστόλοις. σγ'. Ὁ δὲ τελευταῖος στίχος τὸ αὐτὸ νόημα στρογγύλως λέγει ταυτολογικῶς ὅτι καὶ αὐτίκα τῷ εἰρη μένῳ φωτὶ συννέμεις καὶ συμμερίζεις τό, ὡς ἐργέ θη, λελιπαρημένον ἅγιον Πνεῦμα· ὡς ταυτὸν ἂν φῶς ἐκεῖνο εἰπεῖν, καὶ Πνεῦμα τοῦτο· καὶ οὕτω μὲν τὴν πρώτην γραφὴν τὴν ἐν τῷ ἧκας συνέστρεψε τὸ πέμπτον ἔπος εἰς κομιδῆ βραχύ· τὴν δὲ ἑτέραν οὕτω διοικονομεῖται βραχυλογικῶς· ' αὐτοδέσποτον καὶ

αὐτολεμπέ, φῶς καὶ φωτὸς μεταδοτικόν, ἀρχέγονον summatim repetit: O suuine Domine, Ιunιe ex ήτοι προάναρχον, ἦλθες τοῖς ἀποστόλοις ἄρτι· καὶ τοῦτο μὲν τὸ ἐν τοῖς τέσσαρσι στίχοις δεύτερον πλατύ νόημα· ὁ δὲ πέμπτος ἅμα καὶ σφίγξας ἐκεῖνο, καὶ διασαφήσας λέγει ὅτι καὶ νέμεις ήγουν χαρίζη Πνεῦμα παράκλητον, ήγουν σὲ αὐτὸ καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ ἐμφοιτήσασαν θειοτάτην χάριν· καὶ εὐχ ἁπλῶς νέμεις, ἀλλὰ κατ' ἐπιβολήν τινα περισσεία; λόγῳ· τοιοῦτον γάρ τι τὸ προσνέμεις· καλοὶ μὲν' γὰρ καὶ πρὸ τούτου ἀπόστολοι, ἐκ τῆς σήμερον δὲ καὶ εἰς τὸ ἑξῆς μέχρι τέλους καλλίονες ἔσονται καὶ ἀγαστότεροι, διὰ τὸ ἐνδύσασθαι δύναμιν ὑψόθεν ἐκ τοῦ δυνάστου καὶ Θεοῦ Σαβαώθ, ήγουν Κυρίου δυνάμεων πολλῶν· ὥστε τὴν ἐν τοῖς τέσσαρσιν ἔπεσιν κατὰ διττὴν γραφὴν τοῦ ἦκας καὶ ἧκες περιειλημμένην θεολογίαν, ἰδίᾳ ὁ πέμπτος ἔχει στίχος απολα δών· ὁ δύναμιν τοῦ μελωδοῦ νοεράν πολλὴν καὶ ἐν τῷ φράζειν ἐνδείκνυται. Τροπάριον τρίτον τῆς ὀγδόης ᾠδῆς. XXIV. Ησε προφητῶν πνευματέμφορον στόμα Σὴν σωματωδῶς, ὦ Μέδων, ἐκδημίαν· Καὶ Πνεῦμα κόλπων πατρικῶν προηγμένον, ᾿Ακτιστο συμπλαστουργο σύνθρονον σέθεν Πεὶς ἐνανθρωπήσεως πιστοῖς σέλας. temetipso fulgens, ac lurem conamunicaes, primarium sive principale, apostolis hodie venisti. Et bæc quidem est in quatuor versibus expressa prolixe secunda senteutia. Quintus autem versus illam simul stringens et elucidans, ait: Tribuis sive gratificaris Spiritum paracletum, seu teipsum, et a to digressam divinissimam gratiam. Et nen simpliciter tribuis, sed, abundantiae causa, cum quadam additione: tale enim aliquid est verbum προσνέμεις. Boni scilicet erant jam prius apostoli; ex hac vero die et deinceps et usque in finem, meliores el mirabiliores erunt, eo quod induti sunt virtute ex alto, a Domino Deoque Sabaoth, id est, multarum potentiarum Domino. ita ut involutam in quawor versibus, juxta duplicem scripturam ήχας οι ήκες, theologiam, quinus versus, propriam sibi faciens, amplectatur: quod potentiam multam postæ, tum in cogitando, tum in eloquendo, ostendit. Troparium tertium odæ octavæ. Cecinit prophetarum Spiritu plenum ea. Tuum corporaliter, ο Domine, adventum, Et Spiritum sinibus paternis product un Increatum, confactorem, consessorem tuum, Quem misisti incarnationis fidelibus aciendum. 204. Simplex illa tertia strophe sicut præcedens, sensum tamen magis duplicatum habet. Diciţenim: ο Μέδων, id est, rex salvator Christe! Gesinit slee dixit, tanquam ex ġów ġaw, tuam inter nos corporalem præsentiam os prophetarum; quod, u dictum est in præcedenti stropha, erat πνευματέμφορον, Spiritu plenum. Vel aliter, os plenorum Spiritu μrophetarum. Similiter autem cecinit eumdem incolatum tuum Spiritus sanctus qui de Patris tui sinu procedit, non ipse canens, sed virtutem prophelaudibus et iia canentibus infundens, et, είσαι aiunt sancti Patres, que sunt Ecclesin cathollem et apostolica. loquens per prophetas. Et est tertius versus super eamdem sententiam, primi explanatorius, dicens: Non tantum quæ ad te spectant, o Rex omnipotens, locutum est os prophetarum, tunc repletum Spiritu sancto qui nunc symbolice figuratur per latam vehementem spirationem, et ideo vocat και πνευματοφόρον πεί πνευματέμφορον, quasi spirituferum; sed etiam ipse Spiritus sauclus çjus oris loquelain adaptabat, tanquam jussum fuisset unicuique prophetarum: Dilata. es tune t impleho illud; et; Aperi os tuum et attrahes me: quemadmodum in discipulis etiam facturus est, quorum multi quoque prophetabunt. Aliter autem aliquis stropham dicere posset: 0 Rex Salvator, sicut te velut incarnandum cecinit seu prænuntiavit conspicue propheticum os, sic etiam celebratamı tui sanctissimi Spiritus præsentiamı. σδ'. Αποίκιλον γὰρ τὸ τρίτον τοῦτο τροπάριον, δι πλην μέντοι ἔχον καὶ αὐτὸ πλείονα τοῦ προσεχῶς εἰρημένου· λέγει γὰρ ἢ ὅτι, ὦ μέδων, ὅ ἐστι βασιλεῦ Σώτερ Χριστέ, ᾖσεν ὅ ἐστιν ἔλεξεν, ὡς ἐκ τοῦ έξω άσω, τὴν σὴν σωματωδῶς ἐνδημίαν τὸ στόμα τῶν προφητῶν, τὸ ὡς ἐν τῷ πρὸ τούτου τροπαρίῳ εἴρηται πνευματέμφορον· ἢ καὶ ἄλλως τὸ στόμα τῶν πνευματοφόρων προφητῶν· ὁμοίως δὲ ἔμελψε την αὐτὴν ἐνδημίαν σου, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα προηγη μένον τῶν πατρικῶν σου κόλπων, οὐχὶ αὐτὸ ἄδον, ἀλλ' ἐνεργοῦν ἐν τοῖς προφητεύουσι καὶ οὕτως ᾄδουσι· καὶ, ὡς οἱ ἅγιοι Πατέρες φασὶ, λαλοῦν διὰ τῶν προφητῶν τὰ καθολικῶς καὶ ἀποστολικῶς ἐκκλησιαστικά· καὶ ἔστιν ὁ τρίτος στίχος ἐνταῦθα διασα. φητικὸς τοῦ πρώτου ἐπὶ τῇ αὐτῇ ἐννοίᾳ· λέγων ὅτι Οὐχ ἁπλῶς τὰ κατὰ σὲ, ὦ παμβασιλεῦ, τὸ τῶν προφητῶν στόμα ελάλησε πληρωθὲν ἁγίου Πνεύματος τότε τοῦ νῦν συμβολογραγέντος διὰ τῆς φερομένης βιαίας πνοῆς, καὶ δι' αὐτὸ κληθὲν πνευματοφόρον ἢ πνευματέμφορον· ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ ἅγιον Πνεῦμα την λαλιὰν ἡρμόσατο ἐκείνου τοῦ στόματος· οἱονεὶ ἐγ κελευόμενον ἑκάστῳ τῶν προφητῶν, Πλάτυνον τὸ στόμα σου, καὶ πληρώσω αὐτό· καὶ ᾿Ανοιξον τὸ στόμα σου, καὶ ἑλκύσεις με· ὥσπερ μέλλει καὶ ἐν τοῖς μαθηταῖς ποιεῖν, ὧν πολλοὶ καὶ προφητεύουσι. Και ἄλλως δὲ λέγοι ἂν τὸ τροπάριον, ὅτι ὦ Μέδων Σω τερ, ὥσπερ σὲ μέλλοντα σαρκωθῆναι ἦσαν ήγουν προκατήγγειλε το προφητικὸν στόμα ἀριδήλως, οὔτ τως καὶ τὴν ἑορταζομένην παρουσίαν τοῦ ἁγίου σου Πνεύματος. σε. Ὁ δὲ πέμπτος ἐνταῦθα στίχος ἔχων οὕτως - ἱεῖς ἐνανθρωπήσεως πιστοῖς σέλας – συντάσσεται μὲν τῷ δευτέρῳ στίχῳ ἀποδιδόμενος πρὸς τὸν ὦ μέδων, καὶ συγκροτῶν τὴν δευτέραν ἔννοιαν· καταλή PATROL.. GR. CXXXVI. 205. Quintus autem hic versus, qui sic habet: ἰεὶς ἐνανθρωπήσεως πιστοῖς σέλας, ordinatr quidem ad secundum versum, respiciens ad hoc: ' μέδων, et secundam sententiam resumeus. De23

sinit autem ad σέλας, sive lumen Incarnationis et γει δὲ εἰς σέλας ήτοι φῶς κοινὸν τῆς τε ἐνανθρωπή hodierna festivitatis commune bomm: lumen auSem dico, non istud quod secundum stellam est et ideo juxta linguarum ignem, sed lumen gratis juxta quam sanctissima Virgo, Ave, gratia plena, sibi dicere audivit. Tanquam solem vero speculatus poeta Regem Christum, dictum protulit versum; extollens ineffabilem hunc ex Virgine partum, eo quod non solum tunc temporis snam misericordiam erga mundum miram effecit, sed etiam nunc misericordiam exercet, illuminans nos 'Christlane, et usque in finem bonum istud extendet. Et quidem talia sunt in hoc versu quinto cornprehensa, qui clarius sic exponitur: Ο Res, ut dictum est, qui elicis et mittis seu misisti Spirifam tuum sanctum, incarnationis tuæ jubar, illustrans utique manifestansque ac revelans inconiprehensibilem incarnationem tuam; ο Rex igitur Christe, celebraverunt et prophetæ tuam inter nos inhabitationem, sed ante eos Spiritus sanctus inspirans eos et suggerens velut oribus divinitus loquentibus quæ nobis salutaria sunt. 206. Hoc autem de quinto versu sic observalo, quartus qui præcedit et cujus est textus: - Ακτιστο συμπλαστουργο σύνθρονον σέθεν, non est · ambigendi locus quin extollat valde Spiritum san- · elum, eo quod eadem cum Patre participat, ul- “pote cum illo increatum, et creatorem, et throni · consessorem, ut confessum est. Videretur autemn ·· curavisse poeta, talem fasciculum dictionum, ut • sibi placet, astruens, jam hujusmodi dilectioni sum valedicere: jamjam enim non ita conspicue 'componet in sequentibus. Neglectus, ut ita dicam, · et inordinatus est hujusmodi versus, duobus tan- ‹‹tum roboratus acutis tonis, et sic præter harmoAr miam dispositus; et hæc spectant ad duas præce- * tenies strophae et ad nexum, aliunde tonis apte • constitutos. Talis vero omnino sunt carmina ad - Wistar tabula extensa, quale est istud apud quemdim: ή ψευδοσεμνόκομπομυθοπλασία. ". 207. Hoc autem, ᾖσε, melodam vocem, acrostichis quidem necessario præstitit; diceret autem aliquis quod a propheticissime poeta David, velut a parte dignissiına, amanter inhæret etiam aliis prophetis poeta, tanquam ipsis etiam concinentibus. et ita lyricos quoque cogitat eos propter Daril, qui desuper, quod est in principio Verbam sic advocans: Inclina coelos et descende, etiam Filium hominis evangelice prævidit, ipsumque dixit a Patre fuisse roboratum, et nobis visum ut electuni ejus; et ipsius iter in gentibus omnibus esse rolom, spectatasque esse semitas ejus utique in terra; de Spiritu autem sancto passim theologice locutus est, ut in psalmo quinquagesimio, videns etiam ipse factus, secundum Joelem. Sciendum autem est quod fi non solum æquum est verbo Έμελψεν, at etiam τῷ εἰπεῖν. Ex verbo enin έπω forniatum est είπεν, ex quo etiam ἔπος et ἔννεπε, voces quoque poeticæ. – σεως καὶ τῆς νῦν ἑορτῆς· φῶς δέ φημι οὐ τὸ κατά τὸν ἀστέρα ἐκεῖ, καὶ ὧδε τὸ κατὰ τὸ πῦρ τῶν γλωτσῶν, ἀλλὰ τὸ τῆς χάριτος καθ' ἦν καὶ ἡ παναγιωτάτη Παρθένος τὸ Χαῖρε, κεχαριτωμένη, ἤκουσε· ὡς ἥλιον δὲ θεωρήσας ὁ μελῳδὸς τὴν βασιλέα Χριστόν, προήνεγκε τὸν εἰρημένον στίχον - σεμνύνων τὸν ἄῤῥητον ἐκεῖνον ἐκ Παρθένου τόκον, οἷς οὐ τότε μόνον ἐθαυ· μάστωσε τὸ κατὰ κόσμον ἔλεος αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ μέσ χρι νῦν ἐλεεῖ φωτίζων ἡμᾶς Χριστιανικῶς· καὶ εἰς τέλος δὲ τὸ αὐτὸ ἀγαθὸν παρατενεῖ· καὶ τοιαῦτα μὲν τοῦ πέμπτου ἔπους· ὃ σαφέστερον οὕτως ἑρμηνευθήσεται· Ω Μέδων, ὡς εἴρηται, ὁ ἰεὶς καὶ πέμπων ἤτοι πέμψας τὸ ἅγιόν σου Πνεῦμα, σέλας τῆς ἀρρή. του σαρκώσεώς σου, τὸ ἐκφαντορικὸν καὶ διασαφητικόν δηλαδὴ, καὶ ἀνακαλυπτικὸν τῆς ἀκατανοή του ἐνανθρωπήσεώς σου· ὦ τοίνυν Μέδων Χριστέ, ὕμνησαν καὶ οἱ προφῆται τὴν σὴν εἰς ἡμᾶς ἐνδη μίαν· πρὸ δὲ αὐτῶν, τὸ αὐτοὺς ἐμφοροῦν ἅγιον Πνεῦμα, καὶ ἐμπνέον ὡς αὐτοῖς θεσφθόγγοις τὰ ἡμῖν σωτήρια. σς'. Οὕτω δὲ καὶ τούτου ἐπὶ τῷ πέμπτῳ στίχω τεθεωρημένου, 8 πρὸ αὐτοῦ τέταρτος οὗ ὕφος τὸ ἀκτιστο συμπλαστουργοσύνθρονον σέθεν, οὐκ ἔστιν ἀμφιβολεῖν ὅτι σεμνύνει λίον πάνυ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, οἷς ἐπικοινωνεῖ τῶν αὐτῶν τῷ Πατρὶ, ἄκτιστόν τε ὃν κατ' ἐκεῖνον καὶ συμπλαστουργὸν ἐκείνῳ, καὶ σύνθρονον καθὰ ὠμολόγηται· δόξοι δὲ ἂν φιλοτιμή σασθαι ὁ μελῳδὸς θέμενος ἐνταῦθα φάκελλον τοῦτον λέξεων καθὰ φιλεῖ αὐτό, ἤδη συντάσσεσθαι τῷ τοι οὕτῳ φιλήματι αὐτοῦ· ἡρέμα γὰρ οὐχ οὕτως ἐμφανῶς συνθήσει ἐν τοῖς ἑξῆς· ἀμελὲς δὲ, ὡς οὕτως εἰς πεῖν, καὶ ἄῤῥυθμον τὸ τοιοῦτόν ἐστιν ἔπος, δυσὶ μέσ ναις φωννύμενον ὀξείαις, καὶ οὕτω πρὸς ἐμμέλειαν ἁρμοττόμενον· καὶ ταῦτα τῶν πρὸ αὐτοῦ δύο τροπα ρίων καὶ τοῦ εἱρμοῦ ἄλλως διοικουμένων τοῖς τόνοις ἐμμελῶς· τοιαῦτα δὲ πάντως τὰ πινακηδὲν ἀποτεινόμενα ἔπη, ὁποῖον παρά τινι καὶ ἡ ψευδοσεμνοκομε πομυθοπλαστία. σζ'. Τὸ δὲ ἦσε την μελωδικήν λέξιν ἡ ἀκροστιχίς μὲν ἀναγκαίως ἐπορίσατο· εἴποι δὲ ἄν τις, ὅτι ἀπὸ τοῦ προφητικωτάτου μελῳδοῦ τοῦ Δαβίδ, ὡς ἐκ μέσ ρους ἀξιολογωτάτου, φιλητικῶς ἔχει καὶ τοῖς ἄλλας προφήταις 6 μελῳδὸς οἷα καὶ αὐτοῖς ᾄδουσι, καὶ οὔ τως ᾀσματικούς καὶ ἐκείνους νοεῖ διὰ τὸν Δαβίδ, ὃς ὑψόθεν τὸν ἐν ἀρχῇ ὄντα λόγον κατακαλέσας ἐν τῷ Κλίνον τοὺς οὐρανοὺς καὶ κατάβηθι - καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου αὐτὸν προεθεώρησεν εὐαγγελικῶς, καὶ κραταιωθῆναι εἶπεν αὐτὸν τῷ Πατρὶ, καὶ θεαθῆναι ἡμῖν ὡς ἐκλεκτὸν αὐτοῦ, καὶ γνωσθῆναι τὴν ὁδὸν αὐτοῦ ἐν πᾶσιν ἔθνεσι, καὶ θεωρηθῆναι τὰς πορείας αὐτοῦ ἐν γῇ δηλαδή· καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος δὲ ἐθευλόγησε πολλαχοῦ ὡς καὶ ἐν τῷ πεντηκοστῷ ψαλμῷ, βλέπων ὢν καὶ αὐτὸς κατὰ τὸν Ἰωήλ. Ἰστέον δὲ ὡς τὸ ᾖσεν οὐ μόνον ἴσον ἐστὶ τῷ ἔμειψεν, ἀλλὰ καὶ τῷ εἶπεν· ἐκ τοῦ ἔπω γὰρ κεκίνηται τὸ εἶν πεν, ἐξ οὗ καὶ τὸ ἔπος, καὶ τὸ ἔννεπε, λέξεις καὶ αὐταὶ ποιητικαί.