PG 139Isidorus Thessalonicensis Episcopus
Isidore, Bishop of Thessalonica
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed pages · scan text
vision-corrected · Migne scan
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

NoticeNotitia

SermonsSermones

col. 15–16page 1 of 73
NotitiaSermo Primus
PG 139:15γεγονότα παραδόξως τῆς γενησομένης πρὸς τὸ γενέ σθαι δεόμενα, καὶ μόνη καινῶς τοὺς πατέρας προ ἔτεκε· τοσοῦτον ἡ Παρθένος τῶν τὸν βίον προειληφότων οὐδενὸς ἐδεήθη. προϋπάρξαντα διὰ ταύτης ὑπέστη· καὶ ἦν ἄρα τὰ Δ΄. Ἔτι δὲ καὶ πρὸς πάντα παρήλλακται· τί γὰρ τῶν γενομένων πώποτε γένοιτ' ἂν παραπλήσιον τῷ ξένῳ τούτῳ τεχνήματι, οὗ τοῦ κάλλους καὶ ὁ πλά στης ἑάλω, καὶ εἰς μεγίστην ἑαυτῷ συνέδησε τοῦτο συγγένειαν; Μητέρα γὰρ τὸ παραδοξότατον γενέ σθαι παρεσκεύασεν ἑαυτοῦ, ὥσπερ οὐκ ἀποχρῆν ἄλλως ἡγούμενος ἐνδείξασθαι τὴν τῆς πανάγνου μεγαλειότητα, εἰ μὴ τῇ πρώτῃ τῶν ἐκ συγγενείας ο κειώσει χρήσαιτο πρὸς αὐτὴν, λέγω δὲ τῇ τῆς μητρός, ἧς οὐδὲν οὔτ᾽ οἰκειότερον κατ᾿ ἀνθρώπους ΐσμεν οὔτε σεβασμιώτερον. Εἰ δὲ καὶ τῆς αὐτῆς ἡμῖν μετέσχε μορφῆς καὶ ἡ πάναγνος, δι᾿ οὐδὲν, εἴποιμι ἂν, ἕτερον ἀλλ᾽ ἤ πάντως ἵν᾿ ἁγιασμός και σεμνότης, οἷς κεκοινώς νηκε, μορφωθῇ· ἵν᾽, ὥσπερ σύμφυσοι γεγόναμεν τῷ ὁμοιώματι τῆς μακαρίας καὶ θείας ἐκείνης εἰ κόνος (συγχωρήσειε δ᾽ ἄν μοι καὶ Παῦλος ὁ λαμπρὸς ὑπὲρ τούτου τοῖς ἐκείνου χρήσασθαι ῥήμασιν), οὕτω καὶ τῶν χαρίτων κοινωνήσωμεν ταύτης. Καὶ γοῦν τὸ ὑπερφυὲς τουτὶ μεγαλούργημα, τὸ καινοπρεπές ἄγαλμα, ἡ εἰς τοῦτο ἐφθακυῖα δόξης, ὡς καὶ οἰκη τήριον Θεῷ χρυσουργηθῆναι προσήκον, ὅτι γεγέννηται πανηγυρίζομεν σήμερον, καὶ τῶν ταύτης γε νεθλίων τὴν τελετὴν ἑορτάζομεν, μυστήριον ὑψηλὸν καὶ σεβάσμιον, τὸ τῆς Παρθένου γενέθλιον πᾶσι πιστοῖς καταγγέλλοντες. Ε΄. Σκοπῶμεν δὲ ἤδη· τὰ σύμπαντα παραγαγών ὁ Θεὸς, ὅτι καλὰ μεθ᾽ ὑπερβολῆς ψηφίζεται περί αὐτῶν· τῶν δὲ ὁρωμένων τούτων καὶ καλλίστων ἁπάντων τὸν ἄνθρωπον ἄρχοντα καθιστῷ· καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ θανάτου κρείττω καὶ φθορᾶς, καὶ δόξης, ἧς ἀπέτυχεν φθονηθείς, ἀπολαύσοντα (), φησὶ δὲ τὴν ἰσοθείαν, ὅση χοϊκῷ προσήκεν, εἰ μὴ τῆς δοθείσης αποπηδήσειεν ἐντολῆς. ᾿Αλλὰ τοῦ πλάστου μὲν οὗτος ἀποσκιρτήσας, τῷ δὲ πλάνῳ τὴν ὑποταγὴν ἐγχειρίσας, γυμνός, ἐλεεινός, αμά λωτος, οίμοι! προὔκειτο, τῆς προτέρας εὐγενείας πάσης ἀφηρημένος· καὶ τὰ καλὰ πάντα ἐκεῖνα καὶ ϋ. (β) απολαύσοντα φθονηθεὶς.
col. 17–18page 2 of 73
PG 139:17λίαν καὶ κατὰ τὴν ἄπταιστον τοῦ Δημιουργοῦ ψῆ τον ε'ς κατήφειαν ὡσανεὶ μετεποιήθη, τὸν οἰκεῖον δεστην, τὸν ἄνθρωπον λέγω, περιηγκωνισμένον καθάπες εωρακότα τῷ πολεμίῳ· γῆ γάρ, καὶ θάν 12757, καὶ ἀστέρων κύκλος, καὶ βουνοὶ καὶ ὅσα τοῦ Κτίστου πρὸς αἶνον ὁ προφήτης καλεῖ, σιγὴν ἐπήνει, μὴ τὸν ὕμνον ἀναβαλλόμενα, ὡς τοῦ πλή καρου, φημὶ δὲ τὴν γλῶτταν, τὴν τοῦ ἀλλοτρίου κιθάρου κρούειν βιαζομένου· ἀλλὰ καὶ οἱ τῆς τοῦ Θεον εύξης κήρυκες οὐρανοὶ σχολὴν ἤγον, καὶ τοῦ κρατεῖν καὶ διηγείσθαι τὰ λαμπρά πρὸς λήθην γκιν καὶ ἁπλῶς ἅπαν ὅ τι καλὸν τὴν ἰδίαν ὥραν ἀπέθετο, μὲ ἔχοντα ὅ τι φανῆναι καλὰ, τοῦ διερ μηνέως, δι' ἂν ἐκείνης ήκουσαν τῆς φωνῆς, ἑτέροις προτεσχηκότος ήθεσιν. ζ. Έκειτο τοίνυν πᾶσα ἡ τερπνή ποίησις ἐκείνη άτωνος, ἀκαλλὴς, καὶ οἷον νεκρά. Επει τι παρασχὼν ἑαυτῷ τε καὶ κτίσει τῇ λοιπῇ τῆς τοῖς τὴν αἰτίαν, τὸ μέγα τοῦτο πλάσμα, ὁ ἄνε θρωπος ἦν, ἔδει δ' ἐλέους ὑπερβολῇ τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ τοῦτον ἐπανελθεῖν· τί γίνεται; καὶ τί τερατουργεῖται θαυμάσιον; Γῆν αἱρεῖται πατῆσαι Θεός καὶ ὁ τοῦτον ὑποδεξάμενος ἄνθρωπος ἐρευνᾶται, ἵνα καὶ τῆς δουλείας λύσῃ τὸ γένος, καὶ τὴν καλλονὴν αναζωγραφήσῃ τῇ κτίσει· ἄλλοτε ἄλλων πολλῶν και μεγάλων επιφανέντων, οἷος ἦν ὁ παραδόξων αυτουργός Μωϋσῆς θεαμάτων, καὶ ὁ τοῦ οὐρανοῦ θυρωρός, ὡς εἰπεῖν, Ηλίας, καὶ ὁ πολὺς ἄλλος τῶν πεινῶν ἐκείνων ἀνδρῶν καὶ προφητῶν κύκλος, ἀντίρροπος ἦν οὐδεὶς τοῦ ζητουμένου. Οψὲ δὲ καὶ μετὰ πολλὴν ἡλίου περίοδον καὶ ὁ καινός άνθρωπος, τὸ μέγα καὶ ζωογόνον ἀληθῶς στοιχεῖον, ἡ οὐράνιος δρόσος, τὸ θεοδόγον σκεῦος, ἡ καλλίπαις ἐπιλάμπει τῷ βίῳ Παρθένος· καὶ λύε ται μὲν διὰ ταύτης τῆς συμφορᾶς ἄνθρωπος, καὶ τὸ πρῶτον ἀφαιρεῖται ἀξίωμα, καὶ βασιλικῶς ἐπισ κάθηται διαπαίζων τὸν πλάνον, καὶ ἅπερ, ὡς ἀν δράποδον, πρὶν εἷλκε δεσμὰ, αὐτὸν δὴ τούτοις τὸν Ες άσαντα περιβάλλει· ἡ δὲ ποίησις πᾶσα τὴν ἐαυ τῆς ἐπιδείκνυται αὖθις εὐπρέπειαν, καὶ τὴν τοῦ κτίσου ἡητορεύει μεγαλουργίαν· ὅτι τὸν ὑμνοπλό τον εὗρε τὸν σοφόν καταγγελέα τῆς ἐν αὐτῇ ἐπι στήμης, καὶ νῦν ἀτεχνῶς τοῖς προφητικοῖς ὑπείκει λόγοις, πρὸς εἶνον τοῦ Κυρίου διανισταμένη. Καὶ
col. 19–20page 3 of 73
PG 139:19Μαρίας γέννησις ἀναγεννήσεως πᾶσι καὶ ἀναπλάσεως καὶ ὡραῖσμοῦ καὶ ἀνακαινίσεως πέφηνε πρό ξενος. Τοσούτων ἡ τῆς Παρθένου πρόοδος γέμει χαρίτων! Οὕτως ἡ τῶν γενεθλίων αὐτῆς ἡμέρα χαρ μόσυνα καὶ νικητικά διεσάλπισε πῆσι! Τοσοῦτον ἡ παροῦσα πανήγυρις μυστικής θεωρίας προτίθησιν ὕψος 1 ἵνα συνελών εἴπω, ἡ τῆς ἀειπαρθένου καὶ Θεοτόκου Η Ζ΄. ᾿Αλλὰ τις ἂν ἰσχύσειεν ἢ κατ' ἀξίαν ἐν νοῆσαι, ἢ γλώττης ἔργον οικονομῆσαι, ἢ τὴν σεμνότητα, ήν πᾶσα ἡ ποίησις διὰ ταύτης δὴ τῆς παμβασιλίδος ἔχει λαμπρῶς περιβαλλομένη, ἢ τὴν ταύτης μεγαλειότητα, δι᾿ ἣν καὶ Θεὸν ἔνοικον αὐτῇ σχεῖν ἐξεγένετο, καὶ πάντα ἐκεῖνα προαγαγεῖν, τὰ τε αὐτῇ καὶ τῇ κτίσει λαμπρὰ καὶ περίδοξα; Ἐπεὶ γὰρ, καθόσον ἄν τις ἑαυτὸν ἀποξέῃ προς γε τὸ ἐοικέναι θεῷ, κατὰ τοσοῦτον καὶ συμπλοκῆς καὶ δώρων καταλλήλων ἐκεῖθεν τυγχάνει, ἵν᾿ ὅσον ἡ Παρθένος Θεῷ προσωμοίωται, τοῦτ', οἶμαι, δείξῃ τοῖς ἀνθρώποις ὁ Πλάστης, διὰ τοῦτο καὶ ἡ ξένη μετ' αὐτῆς αὐτοῦ διέλαμψεν ἕνωσις, καὶ ἡ δημιουργίᾳ πᾶσα τὴν ἱστουργίαν δι' αὐτῆς περιβέβληται τὴν σεμνοπρεπή. Περὶ ταύτης, ἔμοιγε δοκεῖ, καὶ ὁ προφήτης Δαβὶδ σὺν θαύματι προδιεκωδώνισε, Τίς ἐν νεφέλαις ἰσωθήσεται, φάσκων, τῷ Κυρίῳ, ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ; Θὐδὲ γάρ ἐστιν ὁ τῶν γενομένων τὴν μακαρίαν ὕπερ, καὶ ὑπὲρ τὸ τῶν νεφελῶν ὕψος πρὸς ὁμοίωσιν ἀναβέβηκε θείαν· ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν εἶν τῶν ἐσομένων ἔσται, τῶν ἁπάντων οὐδεὶς, τοσοῦτος ὕψωθησόμενος· αὕτη γάρ ἐστι τὸ μετεωρότατον ὄρος, Ὁ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. Ἔνθεν καὶ τοῦτό τις ἀξίως, οἶμαι, προσερεῖ τῇ βασιλίδι, ὃ πρὸς τὸν Δεσπότην ὁ θεσπέσιος ᾿Αββακούμε Ἐκάλυψενοὐρανοὺς ἡ ἀρετὴ αὐτῆς, καὶ τῆς συνέσεως αυ τῆς πλήρης ἡ γῆ. Εἰ δὲ, καθάπερ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ θεῖος ἐκήρυξε Λουκᾶς, τὸ ἐν ἀνθρώποις ὑψηλὸν, βδέλυγμα ενώπιον τοῦ Θεοῦ πόσον ἄρα τὸ ὑπὲρ πάντας ἀνθρώπους, φαίην δ' ἂν ἔγωγε, καὶ ἀγγέ λους, ὑψηλὸν παρ' αὐτῆς, ὁ καὶ Θεὸν εἰς γῆν και τήγαγε, λογίζεσθαι χρή; Διὰ ταῦτα καὶ μάλα στο ζων ἄν τις τὸ δέον ἐπάνω πάντων, Θεοῦ πλὴν, τὸ ὑψηλότατον τοῦτο καλέσειε γέννημα· εἰ δὲ τοῦτο, καὶ ἔκειν ἐξ οὐρανοῦ· ἐπεὶ καὶ ἡ θεολογικωτάτη καὶ πάντα περιηχούσα φάσκει φωνή· Ὁ ἐξ οὐρα νοῦ ἐρχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστίν. τὸ τίς· Τίς ἐν νεφέλαις ισωθήσεται τῷ Κυρίῳ; καὶ τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ; Εκάλυψεν οὐρανοὺς ἡ ἀρετὴ δύναμις) αὐτοῦ, καὶ αἰνέσεως αὐτοῦ πλήρης ἐπλήσθη) ή απ
col. 21–22page 4 of 73
PG 139:21Ι΄. Έγωγε μήν, ἐπεὶ πάλαι κακῶς εἶχεν ἡ γῆ, καὶ ἦν ἔπασα σάλου καὶ μανίας ἐμπιπλαμένη, καὶ ώσπερεί σειομένη τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ παρ' ἑαυτῆς όπως τι βλαστήσειεν ἀποροῦσα φάρμακον, ἵν' ἐκεῖνο τὸ δεινὸν κατακλύσῃ καὶ ἀποκαθάρῃ τὴν νόσον, ὁ οὐρανὸς εἴποιμ᾽ ἂτι περ ἐλείπετο, καὶ χεῖρα ορέξαι, καὶ παρ' ἑαυτοῦ τι χορηγῆσαι τῇ καμνούσῃ σωτήριον· ὥστ᾽ εἴ τις τὸν κλόνον ἐκεῖνον ἔστησε καὶ τὸ τῆς ὀσμῆς ἀπήλασεν ἄχαρι τοῦ ξεινοῦ, οὗτος δὲ ἦν ὁ λαμπρὸς ἰατρὸς ἡ Παρθένος, καὶ οὐράνιος ἂν εἰκότως κληθείη. Ἐμοὶ γὰρ καὶ πρὸς τοῦτο φέρεῖν ἐκεῖνο δοκεῖ τοῦ θείου Δαβίδ Γῆ ἐσείσθη, καὶ γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἐσταξαν· οἶμαι δὲ, καὶ τῆς ἔσταξαν λέξεως δια τοῦτ' ἐδέησε το προφήτη, ἵν᾽ ὑποφήνῃ ὡς οὐ θανα σίμους ἀφειδῶς ἀνοιγνύμενοι, οἷα πάλαι κατέβῥαξαν ὑετοὺς οὐρανοὶ, ὡς ἂν καὶ κιβωτοῦ μικρὰ τοῦ γένους σπέρματα διασωζούσης ἂνθρωποι δεηθεῖεν, ἢ μετά τὴν σωτηρίαν σάλον ἄλλον εἰς γῆν ἀπέθετο τὸν ἀπὸ τῆς παροινίας, ἀλλ᾽ εὐλαβῶς πως ἂν εἴποις, καθά περ οἱ οὐρανοὶ διηθούμενοι τὸ εὐωδέστατον ἄνθος, τὸ περπνὸν δὴ τοῦτο, τὴν Πάναγνον, τοῖς ἀνθρώποις ἐνέσταξαν μύρον. Ε' δ' οὐκ ἄδηλον εὐμενῶς δι' αὐτῆς πρὸς ἡμᾶς ἐπιβλέψαι Θεόν, εἴδηλον ἄρ᾽ ὡς κἀκεῖνο περὶ αὐτῆς Ἐξ οὐρανοῦ ἐπέβλεψεν ὁ Κύριος οίδε πέρας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων ἐξ ἑτοίμου κατ ικητηρίου αὐτοῦ. Εἰ δ᾽ ὅτι ναὸς Θεοῦ καὶ θρόνος † Πάναγνος, αναμφισβήτητον πάντη καὶ τοῦτο πάντως δι' αὐτήν· Κύριος ἐν ναῷ ἁγίῳ αὐτοῦ Κύριος ἐν οὐρανῷ ὁ θρόνος αὐτοῦ· δι᾽ ἃ δήπου μεν καὶ οὐρανὸν καὶ οὐρανῶν κύημα οὐκ ἄν τις αμάρτοι, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, τὴν Παρθένον προσονομάζων. Εἰ δὲ τοῦ πηλοῦ καὶ τῆς ᾿Αδαμιαίας ἐκείνης μοίρας οἱ τῆς Παρθένου γεννήτορες, οὐδέν τι δέος την λέγω, οὐρανὸν κάξ οὐρανοῦ τὴν μακαρίαν ἀνα πράττοντι. Ἐπεὶ καὶ γῆ μὲν ἀνίησι φυτά, τῆς ἐν δὲ τὸ τῶν δρόσου, ἵνα καὶ τέκῃ, καὶ χρήσιμον τη καρπόν καὶ ἀνδριάντα μὲν ἐκ χρυσοῦ ἐστιν ὡς συνεστήσατο, οὐ παρ' ἑαυτοῦ δὲ καὶ τὸν ΧΧΧΙΙ,
col. 23–24page 5 of 73
PG 139:23ότητα μόνην. χρυσόν συνεισήνεγκε, τὴν δὲ τῆς τέχνης ἐπιτηδει Θ΄. Ὅτι δ', ᾖπερ ἔφημεν, πάντων τε ἡ Παρθένος ἐπάνω καὶ γῆθεν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἐμφερῆ πρὸς ταύτην εἰκόνα, γνοίη τις ἂν ἐνθένδε· ἅπασι μὲν γὰρ τοῖς γεννωμένοις ἀνάγκη τῶν γεννώντων, εξ καὶ μὴ πρὸς οὐδὲν ἴσως ἕτερον, ἀλλὰ δι' αὐτὴν δήπουθεν δεῖσθαι τὴν γέννησιν, ὡς ἄρα φυτά τε καὶ ζώα πάντα τρανὴν κηρύττει μαρτυρίαν. Αννα δὲ ἡ σεβάσμιος μήτηρ ἀναγεννηθῆναι τῆς παιδὸς ἐδεῖτο γεννῶσα, καὶ ἦν, ὅτ' ἐκύει, καινόν τινα κυοφορουμένη τρόπον. Καὶ οὐχ ἡ προσευχῆς αὕτη μήτηρ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ προπάτορι ταύτης ἐδέησεν, ὅσαπερ οιονεί μητρὶ χρήσασθαι, πρὸς στερ ῥάν τε διάπλασιν καὶ ἀμετάπτωτον, ὡς τῆς πρώτης ἐκείνης μητρὸς ἐρείψιμον ἐχούσης τὴν σύστασιν, ἐπείπερ ἦν χοῦς, καὶ βολαῖς ἡττωμένην πνευμά των· καὶ οὐ Ἀδὰμ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὁ πολὺς τῶν ἐξ ἐκείνου σύλλογος τῆς θείας ἄχρι παιδὸς ταύτης, καθάπερ οἰκείας ἕκαστος ἐξωβελικότες μητέρας, ὡς ἀτελῆ τικτούσας, καὶ οἷον πηρά, τὴν καινὴν δὴ ταύτην ἐζήτουν καὶ τελεσιουργικωτάτην και φωτο δότιδα μητέρα· ὅθεν ὠδίνοντό τε καὶ διεμορφοῦντο καὶ τότ' ἀληθῶς προῆλθον εἰς φῶς, ὅτ᾽ εἰς γῆν αὕτη προελθεῖν ἐξ αὐτῆς καὶ τὸν ἐμὸν ἐκαινούργησε Σω τῆρα. Ενθεν τοι καὶ κατὰ τὴν βροντόφωνον γλῶτταν θαῤῥήσειεν ἄν τις λαμπρόν φθέγξασθαι καὶ τοῦτο περὶ αὐτῆς· Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτῆς, δόξαν ὡς μονογενοῦς Μητρὸς Θεοῦ· πλήρης χάρι τος καὶ ἀληθείας. Οὐ τοῖς πάλαι δὲ μόνον καὶ πρὸ αὐτῆς ἡ εἰς τὸ φῶς παρ' αὐτῆς ὃν εἴρηται τρόπον δεδώρηται πρότ οδος, ἀλλὰ καὶ παντὶ τῷ ἀπ' ἐκείνης ἱερῷ συστήματι ἀναγέννησις καὶ ζωὴ ἀληθὴς, καὶ φωτὸς ἔλ. λαμψις· ἔτι δὲ καὶ ἐσαεὶ διατελέσει βλύζουσα τὰ τοιαῦτα ἡ πολυύμνητος, ἕως ἂν τὸ μέγα καὶ τελευταῖον ἄδυτον ἐπιλάμψῃ φέγγος, δ δὴ τῆς πολυτόκου ταύτης καὶ τοῦτο, καὶ παιδὸς, καὶ μητρὸς, καὶ παρθένου πέφυκε κύημα. Ὅθεν εἰπεῖν ἔξεστι περὶ αὐτῆς μικρὸν παρωδί σαντας, ὅ περὶ τοῦ Σωτῆρος ὁ μακάριος εἴρηκε Παῦλος· ὅτι Ἡ ζωὴ ἡμῶν ἐκέκρυπτο σὺν αὐτῇ, καὶ Ὅτε αὕτη πεφανέρωται ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε καὶ ἡμεῖς σὺν αὐτῇ ἐφανερώθημεν ἐν δόξῃ κάνε
col. 25–26page 6 of 73
PG 139:25ταῦθα καὶ τὸ τοῦ σεμνοῦ ᾿Αββακούμ οὐκ ἀπεικότως, ἐμοὶ δακῶ, μεθαρμόσειεν ἄν τις Ἐξῆλθες εἰς σωτηρίαν λαοῦ σου, τοῦ σῶσαι τοὺς χριστούς του ἐλήλυθας. Ἀλλὰ δὴ καὶ ὁ Ζαχαρίας ἔφησεν ὁ θεόπνευστος Επεσκέψατο ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους, ἐπιφᾶναι τοῖς ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου καθημένοις. Σκιά γὰρ ἀτεχνῶς ἐκεῖνα τὰ πάλαι, καὶ σκότου μηδὲν ἀποδέονται ἅπερ ἅπαντα καὶ ἔδινε παρα δόξως ἡ μακαρία πρὸ τοῦ φανῆναι, καθὰ προέφη μεν, καὶ γεννηθεῖσα, πρὸς ἀληθῆ γέννησιν ἤγαγε καὶ φῶς ὥσπερ οὐκ ἀνασχομένη, μὴ καὶ ἄλλοις ὧν ἐπλούτησε μεταδοῦναι, λέγω δὲ τὴν φωτεινὴν ὕπαρ ξιν, οἷόν τι κάλλιστον μύρον, οἷς ἂν κοινωνήσεις, τὴν παρ' ἑαυτοῦ χορηγοῦν ἀρετήν. Ἐντεῦθεν τοίνυν, μυστικόν τινα λόγον, οὐ καλλίπαις μόνον, ἀλλὰ καὶ πολύπαις γέγονεν ἡ Παρθένος, Αχαβ ἐκείνου καὶ Γεδεών κρείττων τῇ πολυτεκνία γνωριζομένη Θαυμαστὸν δὲ οὐδὲν, εἰ τόκους οὕτω καινούς, οὕτω πολλούς καινοτοκεῖν ὁ λόγος δείκνυσι τὴν παρθένον, ὅτι καὶ, τὸ καινότατον, τὸν τῶν ἀπάντων ἔτεκε δημιουργὸν καὶ τοκέα. Ι. Αξιον δὲ κάκ τίνων, καὶ ὅπως ἔφυ διαλαβεῖν τὸ πάσης ηλικίας νουνεχέστερον βρέφος, το γῆς ἁπάσης καὶ οὐρανοῦ πλατύτερον γέννημα, ἡ ὑπερα φυής καὶ ἀπόρρητος Μητρόπαις. Ἰωακεὶμ καὶ Ἄννα δυὰς ἐτύγχανον πάλαι τῷ βίῳ δικαιοτάτη· νόμου τε φύλακες ἀκριβεῖς καὶ φιλοσοφίας φιλοῦντες, ὅση τε ἦθος εὖ ζωγραφεῖ, καὶ οἶκον εἰρηναῖον τίθησι καὶ ἀστασίαστον σφόδρα τε α περίβλεπτοι διὰ ταῦτα, καὶ τὸ περιὸν εἰς μετάδοσιν, οἷς ἐδέησεν, ὧν ἐκέκτηντο· ἦσαν γὰρ καὶ πλούτου μετειληφότες βαθέος· Οθεν τῶν μὲν ἄλλων ἕκαστος ὑπὲς ἑαυτοῦ μόνον τὰ δῶρα τῷ Κυρίῳ προσήγον οὗτοι δ' ἀφθονίᾳ βίου, μᾶλλον δὲ γνώμης ἐλευθερία, καὶ πρὸς τὸ γένος φίλτρῳ, ἐαυτῶν τε ἔνεκα καὶ τοῦ λαοῦ παντὸς διπλῆν ἐποιοῦντο τὴν προσένεξιν· διὸ καὶ εἰς πρώτους· ἐτέλουν τῆς Ἰουδαϊκῆς ἐκείνης καὶ βασιλικωτάτης φυλής. Τούτοις οὖν γάμου μὲν ἦν ἐπιπολὺ κοινωνία, παιδὸς δ' εὐκληρία προσῆν οὐδαμοῦ· τοῦτο δὲ λίαν ἀνεπρὸν ἐδόκει, καὶ πλῆττον οὐ μικρὰ τὴν καρδίαν και ποτε γοῦν, τῆς μεγίστης παρ' ἐκείνοις ἑορτῆς ἐπιστάσης, τὰς ἐν ἱερῷ κατὰ τὸ εἰωθὸς ἐκόμιζον προσφοράς· ὁ δὲ τῆς ἱερατείας τότε Ῥουβίμ πρὸς λειτουργίαν τελῶν οὔτε λαμβάνει τὰ δῶρα, καὶ ὀνεί τὸ ἐλήλυ χριστούς σου,
col. 29–30page 7 of 73
PG 139:29του ἢ δέησις, φησὶν ὁ ἄγγελος ἑκατέρῳ, καὶ τε χθήσεται ὑμῖν παιδίον, οὗ ἡ δόξα ἐν ὅλῃ διαδρα μεῖτα: τῇ οἰκουμένῃ. Εκβαίνει μὲν οὖν εἰς πέρας τὸ τοῦ ἀγγέλου μήνυμα· καὶ ἡ θεόπαις τὸ καινὸν πλασμα, τὸ νεοφανὲς ὑπέρλαμπρόν θέαμα, τὸ νεοθαλὲς Διαιότατον βλάστημα, τὸ ἀειθαλές ψυχαγωγικώτατον σκίασμα, το παγκόσμιον περιήχημα τὸ ἰαματικώτατον ἐτέχθη αυτόν. Έξεστι δὲ ἄρα θαῤῥούντως τοῖς δικαίοις ἐκείνοις τὰ τοῦ θείου είναι περὶ αὑτῶν Ησαίου· Διὰ τὸν είδον σου, Κύριε, ἐν γαστρὶ ἐλάβομεν καὶ ὠδι νήσαμεν καὶ ἐτέκομεν πνεῦμα σωτηρίας σου, δ ἐκυήσαμεν ἐπὶ τῆς γῆς· γέννημα γὰρ ἦν ἀληθῶς εὐχῆς καὶ φόβου Θεοῦ τὸ σωτήριον τοῦτο κύημα, δ Θεοῦ δακτύλῳ ἀνεκφράστοις χαρίτων κάλλεσι διεζωγραφήθη " τε καὶ κατεποικίλθη. ΙΓ΄. Κνηθείσης δὲ τῆς φαεινοτάτης καὶ θείας ταύτης εἰκόνος, ἔστη καὶ ᾿Αννὰ τοῦ κύειν· οὔτε γὰρ ἔδει τῇ μετρὶ ταύτῃ προσθήκης ἑτέρου παιδός, λειτουργήσον τος οἱονεὶ τὸ τοῦ πρωτοτόκου ὑστέρημα, ἅτε δὴ τὸ τὴν δυναμένου τοῦ γεννηθέντος, οὔτ᾽ εἶχε τίκτειν παν ραπλήσιον τῆς Πανάγνῳ. Εἰ οὖν καὶ δεύτερον ἔτικτεν, ἐδόκει μή της ὑποτέρου ἂν εἴη παιδὸς ἀμφιβαλλομένη οὐδὲ γὰρ οἷόν τε τῆς Παρθένου τὴν ἀρετὴν ἔγγιόν που ξενῆνα: τῶν ἐν γεννητοῖς ἕτερον· ἐκ δὲ τούτου μέγα ἄν ἀφημεῖο τῆς προσούσης νῦν αὐτῇ δόξης παρὰ τῆς μονογενούς. Άλλως τε οὔτε ἄνθρωποι, οὔτε ἄγγελοι, οὔτε τις ἑτέρα κτίσις τῆς οὕτω καλλιτόκου μητρὸς καὶ δεύ τερον ἐξαγαγεῖν ἐδεῖτο καρπόν· γέγονε γὰρ αὐτάρ της ή μεγαλοδύναμος καὶ ὑπερφυής μόνη παῖς πρὸς καλλονήν ἁπάσης ποιήσεως· Ἐν αὐτῇ γάρ εἰσι, κατὰ τὸν θαυμάσιον Παῦλον εἰπεῖν, πάντες οἱ θησαυροί της σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀπόκρυφοι· διὰ ταῦτα καλως Αννα ποιοῦσα οὐδένα τοῦ τίκτειν ἑξῆς πεποίηται Αλλ' ἐπήει μοι καὶ τοῦτο θαυμάσαι, ὅπως κατ' Ψυχὴν ἡ τοῦ δικαίου ἐπωνυμία τοῖς Θεοπάτορσι ανενέμηται, ὡς ἐν ταῖς ἱερεῖς δείκνυται τελεταῖς, και του καταλόγου μεμνημένοι τῶν ἁγίων, παρὰ Κούπες! κανό, πλάσμα) (θεόπαις) χχχνι,
col. 31–32page 8 of 73
PG 139:31τοὺς λοιποὺς μόνους τούτους ἁγίους ὁμοῦ καὶ δι καίους καλεῖν εἰώθαμεν. Μή ποτε γοῦν, ὡς τὸ δέον ἑαυτοῖς τε καὶ τῇ κτίσει διανενεμηκότες, τῷ μὴ παιδα λέγω τεκεῖν ἕτερον, μόνοι δίκαιοι μυστικῶς προσηγορεύθησαν; Η τούτου τοίνυν ἕνεκεν, ἢ καὶ διὰ ταῦτ᾽, ἄν ἴσως εἴποι τις, ὡς ἤ τοῦτο προσωνομάσθησαν, δ καὶ ἐτύγχανον ἐναργώς, διὰ πάσης ἀρετῆς εὖ ήκοντες δηλαδή, δῆλον δ' ἐκ τοῦ καρπού, ἢ ὅτι τοὺς γεννήτορας ἡ καλλίστη θυγάτηρ τῆς εὐτεκνίας αμειβομένη, η μόνη διέκυψεν ἀληθὴς ἐν ἀνθρώποις δικαιοσύνη, της τοιαύτης μετέδωκε προσηγορίας. ΙΔ΄. Ἀλλ' οὕτως ἤδη καὶ ἐκ τοιούτων, ὡς ὁ λόγος ἔδειξε, πατέρων ἡ καλλίστη εγέννηται βλάστη, τὴν οἰκουμένην εὐωδιάσασα, καὶ τοῦ καύσωνος κατασκιάσασα τῶν παθῶν, καὶ τροφὴν ἡδίστην ὑπὲρ νοῦν θρέψασα καὶ ἀποῤῥητον, ὁ καινοπρεπής και ἐξαίσιος ἄνθρωπος, ὃς δὴ μόνος τὸν ἄνθρωπον ἐλεεινῶς Θεοῦ χωρισθέντα, ὃν οὔτε οὐρανὸς, οὔτε ἥλιος, οὔτε τι τῶν ὁρωμένων, οὔτ᾽ εἴ γε πᾶσα κτίσις συνήρχετο, ἤ συναγαγεῖν, ἢ μικρόν τι ψυχα γωγῆσαι δεδύνηνται, τοῦτον ὑπὲρ λόγον εἰς μέλη Θεοῦ μετέπλασε· τῶν γὰρ αὐτοῦ μελῶν κεφαλὴν ἐπεκάθισε τὸν Δεσπότην. Ο δὴ συνιδεῖν οὕτως ἔνεστι. Πλάττει μὲν ἐκ γῆς ὁ Θεὸς ἐν ἀρχῇ τὸν Ἀδάμ, τῆς δὲ βοηθοῦ μήτης ἡ τούτου κατεβλήθη πλευρά. Ἐπεὶ δ᾽ ἐκπεπτώκασιν, οὔτε γῆς αὖθις ἐδεήθη Θεὸς, ἵνα νέον ἀπεργάσηται ἄνθρωπον· ὡς γὰρ εὔπτωτον οἱονεὶ τὸν χοῦν παρε γράψατο, οὔτε μέλους ἀνδρὸς, ἢ ὅλου τοιούτου· ὡς ἔοικε γὰρ, ἅτε δὴ τὴν πλευρὰν ἐλλιπής ὁ ἀνὴρ, παρα ορᾶται καὶ οὗτος. Ἀλλ᾽ ὅ μήτ' ἐκ γῆς πρῶτον συνέστη, μήτε τι τῶν μελῶν ἀφήρηται, εἴη δ᾽ οὐδ᾽ ἂν ἕν, οὐχ ἵν τι τῶν ἁπάντων πρὸς ταῦτ᾽ οἰκειότερον ἢ ἡ Παρθένος· οὔτε γὰρ ἐκ γῆς, ὡς εἰπεῖν, δι' εν ἔφημεν τρόπον, καὶ ὑπὲρ ἅπασαν κτίσιν τελειοτάτη, Τῶν ἁγίων καὶ δι καίων θεοπατόρων Ἰωακεὶμ καὶ "Αννην Των δικαίων σου, Κύριε, τὴν μνήμην ἑορτάζοντες, δι' αὐτῶν σε δυσωποῦμεν, σῶσον τὰς ψυχὰς ἡμῶν. διέκυψεν
col. 33–34page 9 of 73
PG 139:33τοῦτο τῆς νέας λαμβάνει δημιουργίας ὄργανον, ἵνα καὶ μετὰ λαμπρᾶς τῆς προσθήκης τὸ δάνειον ἀπο δῷ, λέγω δὲ τὴν πλευράν· καὶ διὰ τοῦτο γεννᾶται ὁ νέος Αδαμ, ὁ ἐμὸς Χριστός, οὐ τέλειος μόνον, ἀλλὰ δὴ καὶ ὑπερτελὴς, παρὰ τῆς ἄρτι γεννηθείσης τελείας, ὅσα φημὶ κατ᾿ ἀνθρώπους, θεόπαιδος καὶ μητρός, ἤπερ ἐντεῦθεν μέλη Θεοῦ ἡμᾶς ἀπειργά ΙΒ΄. Εἶεν. Απασι μὲν οὖν τοῖς γενομένοις καὶ τὸ λεῖπον ἀκολουθεῖν ἀνάγκη, ἡ φθορὰ δηλαδή, ἄνευ μέντοιγε τῶν ἀσωμάτων, οἷς ὁ Πλάστης ὑποστήσας καὶ ταυτα, μὴ πρὸς τέλος ὁρᾶν ἐχαρίσατο, ἵν᾿ ἡ πολυποίκιλος αὐτοῦ σοφία καντεῦθεν, οἶμαι, φανε ρωθῇ, ὅτι τῶν ὑπὸ γένεσιν ἔνια μὲν φθορὰν ἐπι σπεύδειν, τῶν δ᾽ αὐτῶν ἕτερα διαμένειν ἐδημιούργησεν ἄφθαρτα. Τὴν πάναγνυν δὲ, εἰ καὶ μηδενὶ τῶν γενητῶν τὴν τοιαύτην ἀνάγκην διαφυγεῖν ἐνῖν, πόθεν ἄν τις τούτῳ με ὑποπίπτειν τῷ πάθει δοίη δικαίων, ἧς γενομένης, ἀληθὴς πᾶσιν ἀνάπλασις ἐπήνθησε καὶ ζωή, ᾗπερ ὁ λόγος ἔδειξε φθάσα; ὡς γὰρ οὐ δενὸς τῶν οὐκ ἐπαινουμένων ἀνθρώποις δέδεικται κοινωνός, ἀλλὰ καὶ ἀγγέλων ἁγιωτέρα μόνη, και μένην ἐχρῆν μὴ τοῖς ἄλλοις τῆς κοινῆς κοινωνεῖν δυσκληρίας· ἀλλ' ἔδει γ᾽, ἐπεὶ τηλικαύτη γεγέννηται μήτηρ οιονεί γενέσεως καὶ πηγή, δι᾿ ὃν εἴρη ται λόγον, γένεσιν μόνον ἀεὶ τὸ κατ᾿ αὐτὴν καὶ εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι· καθὰ καὶ ἄγγελοι, ὧν ὑπερ τέρα καθίσταται, γεγονότες, ἀθάνατοι μένουσι καὶ φθορὰς ἀνώτεροι. Ιζ΄. Αλλ' ὁ λόγος, ὅτι οὐχ οὕτως, ἵν᾿ ἡλίου δια δειχθῇ τηλαυγέστερον ἡ τῆς Παρθένου μελαλειότης ότι, τῆς ἐνύλου λαχοῦσα μοίρας, δῆλον δ᾽ ἐξ ὧν τὸν
col. 35–36page 10 of 73
PG 139:35ἀμιγοῦς καὶ ὑψηλῆς, λέγω δὲ τῶν ἀγγέλων, ὑψηλότερα διεπράξατο φύσεως· εἰ γὰρ καὶ φθορᾶς ἐδείκνυτο κρείττων, ἑτέρας ἂν εἶναι παρὰ τὸν ἄνε θρωπον αύλου δημιουργίας ἐδόκει· καὶ οὐκ ἂν ἦν οὕτω θαυμαστὸν, τὰ ὑψηλὰ τῆς παναμώμου διειργασμένης ἐκεῖνα. τῶν ἀνθρώπων ἀδιάβλητον οὐ διέφυγε νόμον, τῆς Εἰ δὲ τὰ παναγέστατον ὑποδεξαμένη γῆ τῆς παντ άγνου σῶμα οὐκ ἀνήλωκεν, ὡς τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, ἀλλ᾽ ὅτι μὲν παρ' αὐτῆς, διὰ τοῦτ' ἐδέξατο: ὅτι δ᾽ ἵνα δείξῃ κρεῖττον ἢ κατὰ τὰ ἀνθρώπινα σώματα, καὶ οἷον καταπολὺ τῷ δεσποτικῷ ἐοικέναι σώματι, οὐ παρακατέχειν ἔσχεν ἐπιπολύ, ὡς διεξοδικώτερον ἐν τῷ περὶ τῆς κοιμήσεως τῆς μακαρίας δείκνυμεν λόγῳ. Εἰ τοίνυν διὰ ταῦτα μὴ συγχωρεῖν τις ἐνταῦθα βούλεται τὴν φθοράν, λέγω δὲ, τῷ μὴ καθάπερ τὰ ἡμέτερα διεφθορέναι κἀκεῖνο, οὐκ ἀντιλέγοντας ἕξει καὶ ἡμᾶς. ΙΖ΄. Αλλως δὲ καὶ ἡ τῆς φθορᾶς προσωνυμία οὐκ ἐπὶ σωμάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ψυχῆς κατηγορεῖται. Καὶ σώματος μὲν ἡ τῆς συνεχούσης τάξεως διάλυσις, καὶ πρὸς ἐκεῖνα, ὅθεν συνέστηκεν, ένα χώρησις: ψυχῇ δὲ τοῦτ' ἂν εἴη φθορά, ἡ Θεοῦ ἀλλοτρίωσις, καὶ πρὸς ἃ μὴ πέφυκε παρὰ φύσιν οἰκείωσις· καὶ οἷον εἰπεῖν, τοῦθ᾽ ἑκατέρῳ θάνατος, ἡ τῆς καταλλήλου διάζευξις ἀρμονίας, εἰ καὶ πρὸς ἄλληλα τρόπον ἔτερον, ὡς ἂν φαίη τις ἴσως, ἀκατάλληλος ἑκατέρῳ συμβέβηκεν ἡ τελευτή· ἐπείπερ, ὡς ἔφημεν, σώματι μὲν φθορὰ ἡ πρὸς τὴν στοιχειώδη καὶ πρώτην αὐτοῦ ἀρχὴν ἀνάλυσις, ψυχῇ δὲ θάνατος τοὐναντίον ἡ τῆς πρώτης ὄντως ἀρχῆς ἀπόστασις. Πλὴν κατὰ γε τὸν εἰρημένον τῆς φθορᾶς, ὃς ένα θεωρεῖται τῇ ψυχό, λόγον, εἴπερ τις, ἡ πάναγνος φθορᾶς ἀνεπίδεκτος. Πάντη μὲν γὰρ τῶν ἀνθρώπων οὐδεὶς ἁμαρτίας ἡστινοσουν αψαυστος γέγονεν, ἐκείνουν δίχα, τὸν καιρόν φημι τῆς μακαρίας τόκον, ὃς μόνος οἷα θεάνθρωπος ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν,
col. 39–40page 11 of 73
Sermo II
PG 139:39οὐδὲ εὐρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· κατὰ δὲ τὸ μηδὲν ἁμαρτεῖν οὐδεὶς τῆς πανάγνου μᾶλλον τὴν πρὸς Χριστὸν ἐμφέρειαν φέρει· ἔδει γὰρ μεῖζον ἢ τινα τῶν ἁπάντων τὴν τεκοῦσαν ἀφομοιοῦσθαι τῷ ἐξ αὐτῆς οὐκοῦν ἀνθρώπων μὲν πάντων ἡ πάναγνος, καὶ οὐδ᾽ ὅσον λογίσασθαι, ἀνωμολόγηται καθαρωτέρα, καὶ διὰ τοῦτο μόνη πρὸς τούτους άφθαρτος πάντως. Αγγελοι δὲ πάλαι μὲν ὅτι περιπίπτειν εἶχον τῇ κατά ψυχὴν προαποδοθείση φθορᾶ, ὁ πάντων τῶν τῆς ἐκείνου μανίας ἐξ ἐκείνου καὶ δι' ἐκείνου μετα ειληφότων ἐπέκεινα Θεοῦ χωρισθεὶς δείκνυσιν ἐναρ τῶς ἀσώματος, ὃς ἐκ τῆς ἄνω καὶ φωτεινῆς ἀξίας, τὴν κάτω καὶ ζοφεράν εἴληφε τάξιν· ὅτι δ᾽ ἄτρες πτοι μένουσι νῦν, μετὰ τὸν ἀπόῤῥητον τῆς Παρθέ. του τόκον εὑρηκέναι πιστεύεται. Εἰ δ' ᾧ καὶ ἄγγελοι συνέπεσον, τούτου κρείττων ἡ πολυύμνητος περα νέρωται, ἔτι δὲ καὶ ἀτρεψίαν παρέσχεν ἐκείνοις, ταυτὸ δ' εἰπεῖν ἀφθαρσίαν, καθ᾽ ἂν φαμεν ἐπὶ ψυ γῆς τῆς φθορᾶς λόγον· κἀκείνων ἄρα μακρῷ μέτρα βελτίων ή πάναγνυς. καὶ τούτῳ γε ἀφθαροτέρα τῷ μετά τὸν ἀπόρθητον
col. 37–38page 12 of 73

SERMO IN NATIVITATEM B. V. MARIÆ Deus homo, peccatum non fecit, neque dolus inven tus est in ore ejus. Quod vero pertinet ad hanc ab omni peccato immunitatem, nemo magis,quam innoceptissima illa, similitudinem cum Christo gessit; oportebat enim, ut plus quam alius quili bet, Genito Genitrix assimilaretur. Merito igitur eadem illa innocentissima quibuslibet hominibus, quantum nec fari licet, purior prædicatur; ac proinde spla inter homines fuit plane incorrupta. Quod autem pertinet ad angelos, jam vero in eam, quam superius innuimus, animæ corruptionem prolabi olim eos potuisse, luculenter sane ostendit alienatus a Deo spiritus ille (diabolus), cunctis insaniæ ipsius sociis et ex illo ac per illum mali consortibus supereminens, qui e superna ac splendida dignitate lapsus ad inferam ac tenebricosam sedem detrusus est. Quod vero nunc angeli immutabiles porseverent, id per ineffabilem Virginis partum assecuți putanti Si ergo Virgo omni laude dignissima præstantior illo apparuit, quocum angeli lapsi sunt, insuper vero reliquis contulit immutabilitatem (ut sempe juxta eu, quæ de animæ corruptione præmissimus, sic cam incorruptibilitatem appellem), profecto etiam istis longe excellentior fuit innocentissima, et ex hac saltem parte fuit incorruptibilior uipe. in ore ipsius. At non ita Patrum nostrorum sapientia, non ita sensus matris Ecclesiæ. Ecce tibi duo illa invicem conjuncta: Christus solus ab umni peccato prorsus integer fuil: et paulo infra Sula Virgo Deipara fuit plane incorruptibilis, scilicet integra a peccato: de hac enim corruptione sermo est. Imo ex eo quod SOLUS Christus prorsus integer fuerit a peccato, cernis auctorem concludere. Deiparam quoque SOLAM peccato cuivis inaccessam exsistere debuisse. Curnam? Propterea, inquit, quia maxima,quæ haberi protuit, cum Christo Similitudo Deiparæ inesse debuit, proindeque hæc Christi Dominí prærogativa potius quam a sui consortio Deiparam sanctam repellat, imo postulat ut ipsi (quantum eorum, quæ Dei simul et hominis propria sunt, particeps esse potest purus homo) fuerit communis, ac soli Deiparæ inter puros homines tributum id fuerit, quod soli Christo, qua Deus homo est, reservatur. ii. Quod auctor dicit 12:05 Tózov, vertendum, putavi, per ineffabilem partum Virginis; tum quia præpositio età salten poetice pro eo usurpatur quod est Latine propter; tum quia, etiamsi velis vertere post, referri id non incommodo potest ad ordinem non quidem temporis, sed causalitatis. Iloc pacto proponitur hic nobis sententia,in quibusdam etiam catholicis scholis recepta, de gratia angelis intuitu peritorum Christi collata, non vero opinio nuspiam audita de angelis ante Christi Salvatoris adventum ndum in gratta firmatis. 141) Cur, inquies, Isidorus, veluti sententiam suam coarctans, dicit Deiparam SALTEM EX HẠC PARTZ incorruptibilem magis quam angelos fuisse? Responsio petenda est e contextu, in quo videre licet doctrinam catholicis scholis communissimam. Sane quemadmodum scholae puritatem attendunt per recessum a peccato; ita Isidorus cum animæ Juortem ac corruptionem in peccato collocasset, orruptionem definit per recessum in peccato. Hinc sicuti sanctus Thomas (1, dist, xyl, q. 2, art. 4, post resp. ad 3) ex eo principio concluserat Quia in beata Virgine fuit depuratio ab omni peccato, ideo pervenit ad summum puritatis; sic Isidorus pronuntiavit (supr.): Sola (Deipara) inter homines fuit plane incorruptibilis. Porro si summum puritatis, plane incorruptibile constituitur in cujusvis peccati absentia, jam si plures sint qui omni peccato caruerint, profecto ex hac parte non potest esse alter altero purior aut incorruptibilior, cum absurde fingatur summum summo majus. Atqui sancti angeli nullo unquam peccato inquinati sunt; ergo, siquidem ratio solum habeatur actualis a peccato immunitatis, cum angeli quoque summum puritatis attigerint, concipi utique non potest quispiam purior angelis, sicut nec angelus angelo purior. Est tamen alia ratio, propter quam vel inter eos, qui nullo unquam peccati nævo infecti fuerint, alius alio purior esse et dici possit. Spectari enim potest recessus a peccato non modo quoad actum, sed etiam quoad potentiam. Et sic purior erit, qui a peccando remotior, atque in bono firmior exstiterit. Proinde S. Thomás (1. c.) Augmentum puritatis est secundum recessum a contrario; et quia in beata Virgine fuit depuratio ab omni peccato, ideo pervenit ad summum puritatis; sub Deo tamen, in quo non est aliqua potentia deficiendi, quæ est in qualibet creatura, quantum in se est. Quod idem sic deinde repetit (1 dist. 44, q. 1, art. 3 ad 3): Duritas intenditur per recessum a contrario: et ideo potest aliquid creatum inveniri, quo nihil purius esse possit in rebus creatis si nulla contagione peccati inquinatum sit: et talis fuit puritas beatæ Virginis, quæ a peccato originali et actuali immunis fuit. Fuit tamen sub Deo, in quontum erat in ea potentia ad peccandum. Ergo siquidem profitendum sit, quod exploratissimum haberi debet, Deiparæ firmiorem, quam angelis, in bono stabilitatem a Deo collatam; ac proinde remotiorem ipsam, quam angelos, a contrahenda labe servatam fuisse; eo ipso habemus, cur purior ipsis angelis jure celebrari possit. Atqui hoc nimirum est, quod Isidorus contendit, atque ad id conficiendum eo utitur argumento, immutabiliorem et

Sermon IISermo II

col. 39–40page 11 of 73
Πάσαις τοίνυν ψήφοις ἄφθαρτος ἡ πανύμνητος, ὅν εἰρήκαμεν τρόπον· καὶ σὺ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀφθαρσίας, ἦν ὁ λόγος ἔδειξεν, αἰτία τῷ νοητῷ φαί νεται διακόσμῳ, ὡς καὶ γενέσεως, οἷς ὑπὲρ τοῦτο δέδεικται πᾶσιν. 10. ᾿Αλλὰ τί ἄν τις τὸ θεουργικώτατον τοῦτο προσειπὼν καὶ πλαστουργικώτατον, ὡς εἰπεῖν, γένο νημα, μὴ πόῤῥω τοῦ πρὸς ἀξίαν δόξειε φράζειν; τίνα ἂν τὸν σἰκότα πλέξαντες ἀποδοίημεν ἔπαινον. ὅθεν τοσαῦτα εὐηργετήθημεν; Αλλ' εἰ καὶ ὑμῖν, ἀδελφοί, ὥς γε κἀμοὶ συνδοκεῖ, ὑπὲρ μὲν τῶν ταύτης χαρίτων κοινῇ μετ' ἀγγέλων· πείθομαι γὰρ κἀκεί. νους τὴν πάναγνον συνυμνεῖν· τὸ θεῖον ἐκεῖνο μή νυμα τῇ Θεοτόκῳ προσείπωμεν· Χαῖρε κεχαριτωμένη, δι' ἧς χαίρει πᾶσα ἡ κτίσις· ὁ Κύριος μετὰ σοῦ, ὅς σοι παρῆν καὶ πρὸ τοῦ βίου, καὶ γεννηθείσῃ, καὶ πρό γε τοῦ ἀσπασμοῦ, καὶ κατ' ἐκεῖ νον δὴ, καὶ μετ' ἐκεῖνον τρόπον ἔτερον. ᾿Ανθ' ὧν δ ἀπελαύσαμεν δωρεῶν ἐκεῖθεν, ἡμᾶς αὐτοὺς διασώσων μεν, οἷους διὰ τῆς ἀναγεννήσεως ἐνεούρησεν· οὐ μᾶλλον οὐδενὶ τῶν ἁπάντων ἡ πάναγνος χαίρει· οὗ καὶ τυχεῖν ἀξιωθείημεν λιταῖς τῆς παναχράντου καὶ ἀμωμήτου Θεόπαιδος εἰς δόξαν τῆς πανσθενοῦς καὶ ἁγίας Τριάδος, ή πρέπει δόξα εἰς ἀπεράντους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. xιν, ΛΟΓΟΣ Β΄. Εἰς τὴν εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων εἴσοδον τῆς παναχράντου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου ἀειπαρθένου Μαρίας. καὶ Δ΄. Καθάπερ τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ εἰ τότε μόνον δεῖν τις ᾤετο προσιέναι, ἡνίκα ἄν πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὕψος ἑαυτὸν ἀκριβῶς συνορῴη τὰ δέοντα σώζειν, οὐδέ ποτ᾽ ἂν ἔγγιον, οἶμαι, τοῦ θείου γένοιτο δείπνου ποῦ γὰρ ἄνθρωπος, ὅς, οὐδ᾽ εἰ μίαν βεβιωκώς ἡμέ ραν εἴη, ὡς τὰ θεῖα φησι λόγια, ρύπου μένειν ἕξω πεπίστευται, προσομιλεῖν ἄν τοτε πρὸς ἀξίαν φανείη τῷ παναχράντῳ ἐκείνῳ καὶ περιπεζίου παντὸς ανωτέρῳ; οὕτως ὁ τὴν ἀξίαν ἀποδοῦναι φωνὴν τῇ παναμώμῳ ζητῶν καὶ μητρὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου τῶν ἀλάλων ἰχθύων οὐδὲν ἄρα διοίσει· ἀλλ᾿ ὥσπερ τῷ γαληνῷ τοῦ Σωτῆρος τεθαῤῥηκότες, τῆς ἀποῤῥήτου τῆς παναμώμου,
col. 41–42page 13 of 73
PG 139:41γενόμεθα διαίτης ἐκείνης, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα, ἵν' ότι τύπος εἰδότες ἡμεῖς τῇ κοινωνίᾳ καθα γνισθῶμεν, τὸν ἴσον δὴ τρόπον κἀπὶ τῆς μακαρίας λογιστέον Παρθένου· καὶ διὰ τοῦτο ταύτῃ προστ λαλητέον εἰς δύναμιν, ὡς ἂν δι' ὧν αὐτὴν προσ υμνούμεν, ὧν εἴργασται παραδόξων μεμνημένοι πραγμάτων, ἁγιασμὸν καὶ κηλίδος ἀποφερώμεθα ἐκπλυσιν. Β΄. Εστι μὲν οὖν οὐδ᾽ ἂν ἕν τῶν κατ᾿ αὐτήν, οὐ δὲν, δ μὴ μόρφωσιν ἐντίθησιν ἁγιαστικὴν, ᾧ λόγος ταῦτα λογίζεσθαι, οὐδενὸς δ᾽ ἧττον καὶ ἡ εἰς τὰ τῶν Αγίων "Αγια είσοδος· 8 τῷ νῷ παραστὰν, ἐκ τούτου γ' εὐθὺς, δ καλεῖται χαρίζεται, ᾧ προύργου περιε λίπτειν ἔνδον αὐτό· περὶ οὗ καὶ νῦν ἡμῖν εἰπεῖν εἴη κεκινημένοις καὶ νοῦν ἅμα καὶ γλῶτταν ἁγια σθῆναι, καί τι κατάλληλον φθέγξασθαι τῇ τούτου προσωνυμία, ἀλλὰ μὴ τῷ ὕψει παντάπασιν ἀπᾷδον τῆς παναχράντου, εἰ καὶ τοῦ πρὸς ἀξίαν, ὅ πάντως ἔσται, ἀποδεῖν συμβαίη τῷ λόγῳ. Γ. Αγια τοίνυν Αγίων πρὶν μὲν ὁ νεώς δικαίως ἐκεῖνος ὑμνεῖτο, ὃς καὶ κιβωτὸν ἔφερε καὶ πλάκας, καὶ τὰ σεμνὰ πάντα ἐκεῖνα Μωσέως τρόπαια καὶ μαρτύρια, ἐν ᾧ καὶ τοῖς προσιοῦσιν ἡ κάθαρσις, καὶ τῶν πάλαι θαυμαρτουγιῶν παραδόξων ἔκθεσις τε καὶ διασάφησις ἐτελεῖτο· καὶ ἦν οὐδὲν ἀληθῶς ἕτερον, ὧν γῆς περιείχε κύκλος, τοῦ θείου μᾶλλον ἐκείνου τεμένους ἁγιαστικὴν ἕξιν ἤ κλήσιν αὐτοῦν. Ο Ὥσπερ δὲ λυχνιαῖον μὲν φῶς, σφόδρα φωτεινὸν καὶ χρηστόν, ἕως ἂν τὸ λειτουργικὸν ὁμοῦ καὶ ἄρ κον τῆς ἡμέρας καλύπτεται σκεῦος, τοῦ δὲ μεγάλου προκύψαντος φωστῆρος περιττή τε ἡ φωτοποιός ἐκείνη, δαπάνη και μικροῦ λόγου πάντως ἀξία τῷ ὑπερπλήρει τῆς ἡλιανῆς ἀκτῖνος· οὕτως Αγια οὕτως Αγια Αγίων ὁ χῶρος, ὅς τοῦτ᾽ ἤκουεν, ἐκεῖνος νῦν ἐκρύβη τε καὶ χρῆσιν οὐδενὶ παρέχων ἀπέσβη, ότιπερ "Αγια Αγίων ἕτερος ἐκείνου μακρῷ παναγέστερος οἶκος ἐνηγέρθη τε καὶ ἀπήστραψεν, ἡ πάναγνος, φημὶ, καὶ φωτοειδεστάτη Θεοῦ νύμφη. Δ. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ τὰ ποώην Αγια ἁγίων, ἐγὼ τῆς παναχράντου,
col. 47–48page 14 of 73
PG 139:47ὁμοῦ καὶ κενῶν ἄληπτος ληρημάτων, ὅτι καὶ ἄνε θρωπος ὁ Σωτὴρ είλετο δι' ἐμὲ γενέσθαι, ἄνω δὲ οὐκ Ενῆν τὴν τοιαύτην ἀναλαβέσθαι μορφήν· καὶ ὅτι τοῖς, μὴ ὅτι τοῦτ' ἐγεγόνει, κακῶς δογματίσασιν, οὐκ ἀσθενῆ τὴν Παρθένον πεποίηκεν ἔλεγχον, ἢ τοῦτον ἔτεκε. Σαφὴς δ' αὕτη πηλὸς, ὡς ἐκ γηίνων οῦσα, καὶ τοῦ χοὸς, οἰκεῖον εἶναι καὶ τὴν Πάναγνον κύημα, τρα νότατα διακωδωνοῦντος, οὗπερ ἥκιστα πέπτη ἀλλὰ κατὰ τοὺς ὁμοφυεῖς ταῖς ἐκεῖθεν, ὡς εἰπεῖνς, εἶχε πέδαις τοῖς κάτω προσγειτονοῦσα. εἴ γε μὴ τρόπος οὗτος ἐπραγματεύετο σωτήριος τε Θ· Επεὶ τοίνυν οὐκ ἦν διὰ ταῦτα τῆς ὑπὲρ γῆν τυχεῖν κληρουχίας, ἧς, εἴπερ τις τῶν ἀγγέλων, ή μακαρία δικαιοτάτη, ἀπὸ γε τῶν περιγείων καὶ συγγενῶν τὰ τῶν ἀνακτόρων οἰκεῖν ὑψηλότερα τὴν Παρθένον, τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων φημί, ὁ Θεὸς ἐδί καίωσεν· ἔμεινε δ' ἂν, οἶμαι, μέχρι τῆς ἄλλης καὶ τελευταίας αὐτῆς πρὸς οὐρανοὺς εἰσόδου τοῦ ἱεροῦ ἔνδον τεμένους, άτε δὴ μόνῃ τῇ Πανάγνῳ πρέποντος ἐκείνου, δι' ἣν καὶ κλῆσιν εἴληχεν ἐκείνην καὶ τὴν φερώνυμον ἐνέργειαν, ᾖπερ ὁ λόγος ἔδειξεν. Ἀλλ᾽ ἵνα καὶ ὁδὸν ἡμῖν ὑποδείξῃ, ἣν ἐνεκαίνισεν εἰς τὴν εἴσο οδον τῶν Ἁγίων ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ. Παύλου τοῦτο τοῦ θείου φωνή, ἔτι δὲ καὶ γῆν ἄλλην καὶ ἀέρα αροκαθαγνίσῃ, ἃ δήπουθεν μετὰ μικρὸν ὁ Δεσπότης δι' αὐτῆς ἔμελλε τελεώτερον ἁγιάσειν, οὗτος δὲ, καθά μοι εἴρηται, θεῖος νόμος, ἀπὸ τῶν ἁπλουστέρων χωρ ρεῖν ἐπὶ τὰ τελεώτερα, καὶ ἵν᾽ Ἰωσήφ, τῷ σεμνῷ ἐκείνῳ καί εἰς πεῖραν ἥκοντι γραμμάτων, τὸ ἐφρα γισμένον δὴ τοῦτο ἐγχειρισθῆναι βιβλίον, ὃς, οὔτ᾽ ἦν κανὸς τοῖς ἀδύτοις ἐνδιατρίβειν, καὶ εἶχεν ἄλλως τὸ μυστικὸν ἐξηγεῖσθαι καὶ ἀποῤῥητον ἐκεῖνο βιβλίον διὰ ταῦτα καὶ τοῦ νεὼ μὲν ἐξῆλθεν ἐκείνου, ναὸν δ᾽ ἑαυτὴν, ὦ ξένον θαῦμα! τοῦ ἀχωρήτου Δημιουργού κατεσκεύασεν· οὐ χάριν οὐχ "Αγία ἁγίων μόνον, ἀλλὰ καὶ εἴ τι τούτων αἰδοῦς ἀξιώτερον, τῶν εὐλό γων ἂν εἴη τό ἀνέκφραστον τοῦτο καλεῖν Θεοῦ κατοικητήριον. (κατ' αγό γέλους δημιουργηθείσης). (ή δήπουθεν ὑπὲρ τούτους), ἵπτη. Σιν, ΧΧΙΧ,
col. 49–50page 15 of 73
PG 139:49Γ΄. Δοκῶ δέ μοι καὶ τοῦτο, ὡς οὐ τῆς ἴσης ἂν ἐνεφορεῖτο θεοπτίας ὁ ἅπαξ τὰ ἄδυτα εἰσιών ἱεράρχης ἐκεῖνα, τῆς τε παμβασιλίδος τοῖς οἰκείοις παρούσης βασιλείοις, καὶ ὅτε μὴ τοῦτ' ἐγίγνετο· ἀλλὰ πολλῷ κρείττονος δι' ἐκεῖνο μετειλήφει θεωρίας ἢ τῆς Δεσποίνης ἀπούσης· Ἐπεὶ γὰρ πάντων ἀνθρώπων καὶ ἱεραρχῶν ἐξ ἀνάγκης πλησιεστέρα Θεῷ, οὐδ᾽ ὅσον εἰπεῖν ἔνεστιν, ἡ Παρθένος, ἀναλόγως καὶ πάντων ἐπέκεινα θεαμάτων ἂν ὑψηλῶν ἐτύγχανεν εὐμοιροῦσα· ὃς δ᾽ ἐκείνῃ συνῆν, τηλικούτων ἀπολαβούσῃ, βελτίων ἄν ἦν ἑαυτοῦ πάντως, καθάπερ φώτων ὑπὲρ βασιλέως προκειμένων φωτεινότερον οἱ παρο όντες ὁρῶσιν. ΙΔ΄. Αλλ' ὑμνητέον μικρὸν ἄνωθεν τὰ περὶ αὐτὴν, ἵν᾿ ἀπὸ τῆς θείας αὐτῆς ἐν βίῳ προόδου εἰς τὴν εἰς τὰ ᾿Αγια τῶν ἁγίων εἴσοδον ἀκολούθως ὁ λόγος τὴν Πάναγνον φέρῃ. Γεννᾶται τοίνυν τὸ θεαυγέστατον τοῦτο κάλλος, τὸ θεοπτικώτατον ἔσοπτρον, τὸ θεοιδέστατον κάτοπο τρον, ἡ θεολαμπής αἴγλη, ἡ θεοτερπής λαμπηδών, ἡ θεοπρεπῆς ἀγλαία, ἡ θεόνυμφος καὶ θεόπαις Μα ρία, ἐκ στείρας μὲν καὶ ἀγόνου γαστρός, πολυτόκου δὲ ψυχῆς καρπῶν θεαρέστων, και μάλα γονίμου γεννημάτων ἐνθέων, καὶ οἷς ἐντρυφᾷ Θεὸς μένοις. τικτο ΙΒ΄. Έδει γὰρ ἡγήσασθαι τοῦτο κἀνταῦθα, ὡς ἄν ἀπὸ μικροῦ θαύματος, τὴν παιδοτόκον φημὶ στείραν, τὸ μέγα και παραδοξότατον, ὁ τῆς Παρθένου καινού τομηθείη τόκος, ἵνα καὶ παῖς κατὰ μητρὸς οὕτω λαμπράς, οὕτω θαυματουργού, φέρῃ τὰ νικητήρια 'Αννα γάρ, ἡ μετὰ βραχὺ καλλίπαιδος μήτηρ ἐκείνη, καὶ Ἰωακεὶμ ὁ θαυμάσιος, τὸ θεόλεκτον καὶ δικαιότατον ζεῦγος, τάλλα μὲν πάντων εἰς εὐδαιμονίαν
col. 51–52page 16 of 73
PG 139:51δυστυχέστεροι· ἔνθεν τοι καὶ ρεύματα μὲν ἀπέῤῥει δακρύων οσημέραι τῶν δικαίων ὀφθαλμῶν ἐκείνων, συχνὴ δ' ἀνεπέμπετο δέησις θολώσεως άμικτος, καὶ οἷαν οὔτε Θεὸς παρορᾷ, καὶ ὡς ὀσμὴν εὐωδίας ὁρᾷ ἐπαγγελία συμβολαίου παντὸς πιστοτέρα, τὸ τεχθησόμενον ἀντιδώσειν τῷ δεδωκότι. ἐκράτουν· πρὸς δέ γε παιδοποιίας πενήτων ἠλέγχοντο ΙΓ΄. 'Αλλ᾽ ὦ δικαίας εὐχῆς, πτερὸν ἅπαν ἐλεγ χούσης τῷ τάχει, ὑπὲρ οὐρανοὺς ἀνιούσης, θεῷ προσιούσης θαῤῥούντως. καὶ παρ᾽ αὐτοῦ προσδεχομένης ἡδέως! Ω καρδιῶν ἐκείνων, μεστών καθαρότητος, καὶ διὰ τοῦτο Θεὸν ὀπτριζομένων κἀκεῖθεν ἀντιδεχομένων τὴν τῶν θερμῶν ἐξαλμάτων περαίωσιν! Ω χειλέων ἁγνῶν, διὰ Θεὸν κινουμένων, καὶ ὡσπερεί διὰ τοῦτο πεποιημένων, ἵνα τὸ προωρισμένον μυστήριον τούτων α?τουμένων ἐκβῇ! Ὦ ψυχῶν ἀμώμων, ἃς ὑπερηγάσθη Θεὸς, καὶ τελέσειν εἰς τὴν τούτων ἠγάπησε συγγένειαν! Τυγχάνουσι μάλα περιφανῶς τῆς αἰτήσεως, καὶ τίκτουσι καρπὸν, τοῦτον δὴ τὸν καινότερον, ὃς τῆς οἰκουμένης απάσης καλλονὴ καὶ σεμνότης, καὶ τροφή μυστική, μέλιτος ὑπὲρ νοῦν γλυκυτέρα, καὶ κατασκίου δένδρου παντός ψυχαγωγικώτερον θέαμα, καὶ ἀνθέων πᾶσαν εὐωδεστάτων κάτω τεθεὶς πέ φηνε χάριν. Εδει γὰρ μήτ' ἐκείνους, οὕτως εὐγενεῖς τὴν ψυ χὴν γεγονότας υὕτως εἰς ἄκρον δικαιοσύνης έλη λακότας, οὕτω παντὸς τῶν ὑπ᾽ οὐρανὸν Θεὸν προτιθέντας, οὕτω θεολαμπεὶς τὸν νοῦν, ἄλλης ἢ ταύτης χρηματίσαι πατέρας, μήτε τὴν μακαρίαν, ἧς τὸ σεμνὸν οὐκ ἔχων ὅσον εἰπεῖν ὁ λόγος ἐᾷ, ἐτέρων παῖδα παρὰ τούτους γεγονέναι· ἔτι δὲ μήτε τῆς ὁμιλίας ἐκείνης ἤ τῇ Παρθένῳ συλλήψεως αἴτιον, ἄλλο τι ή Θεοῦ ὁμιλίαν πρωταίτιον εἶναι καὶ προηγούμενον, ἵν', ὡς οἷόν τε ἦν, ἡ πάναγνος ἔχοι μόνη καὶ τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο διαφυγεῖν, καὶ, Οὐκ ἐν ἀνομίαις συνελήφθην, οὐκ ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέ με μόνην ἡ μήτηρ μου, περὶ ἑαυτῆς φάσκειν, ἐκείνῳ καὶ τούτου συμπε
col. 53–54page 17 of 73
PG 139:53ριειλημμένου τῷ καταλόγῳ, ὧν μοι μεγαλείων ἐποίησεν ὁ δυνατός. Τοῦτο δ' ἐξ ὧν ἔπραξαν, ἔδειξαν οἱ γεννήτορες, ἀφ' οἵας ἐκ Θεοῦ καταβεβηκότες ὁμιλίας, πρὸς τὴν τῆς παιδοποιίας αἰτίαν ὁμιλίαν συνῆλθον. Άριστα τοίνυν καὶ τοῦτ' εὖ ἔχον τῷ κύκλῳ τῶν περὶ αὐτῆς παραδόξων συνέ δραμεν. ΙΔ΄. Επει δ' εἰς φῶς ἡ λαμπρά πεφανέρωται Θεόπαις, ἡ μᾶλλον ἢ φῶς ἅπαν διαυγεστέρα, ἧς χωρὶς οὔτε φῶς, οὔτ᾽ οὐρανὸς, οὔθ᾽ ἡ ποίησις πᾶσα τῶν δυναμένων ψυχὴν ἀληθῶς λαμπρῖναι καὶ οἰκειῶσαι Θεῷ, ἐπεὶ τοίνυν ἡ τηλικαύτη γεγέννηται, καὶ τὰ ὑπεσχημένα τοῖς τοκεῦσιν ἡ μνήμη περᾶναι μηνύει· οἱ δ᾽ εἰς ἔργον ἄν, οἶμαι, ἐχώρουν, ἅμα τῷ γεννηθῆναι τῷ ναῷ τὴν παῖδα προσάγοντες, είγε η μὴ τὸν καιρὸν προαρπάζειν τῶν οὐκ εἰκότων ἐδόκει, καθὰ καὶ ὁ Σωτὴρ ὕστερον πάντα κατὰ καιρὸν, καὶ θαύματα, καὶ τὸ θεῖον ἐπεδείξατο λουτρόν, ᾧ πάνω τως ἔδει τελεῖσθαι ἀκόλουθα καὶ ἐπὶ τῆς ἐκείνου μητρὸς καὶ πρὶν τοῦτο φανῆναι σφόδρα γὰρ ἄν τι τερατουργεῖν ἐδόκουν, βρέφος, πρὶν ἀποστῆναι τίτθης, ἢ λόγου καὶ ἀκοῆς εἰληφέναι πεῖραν, εἰς τὰ άδυτα ἐπιχειροῦντες εἰσενεγκεῖν ἐκεῖνα· ἤ, ὥς τις ἔφη τῶν πρὸ ἡμῶν, ἡ τριετία διατηρεῖτο, τὴν ἐν τοῖς ἀβάτοις εἴσοδον παρασχεῖν τῇ Παρθένῳ, ἵνα τὸ μέλω λον προγράψῃ, ὅτι μόνη, τὸν ἄβατον καὶ ἀπερίλη στον ἕνα θεὸν τῆς ἁγίας Τριάδος καινότατα τέξεται, καὶ ὑπὲρ ἅπαντας ἁγίους τῆς ὅλης φρικτής Τριάδος μονὴ φανεῖται καὶ σεβασμιώτατον οἰκητήριον. Οὐδὲ γὰρ ἦν οἴκοι μένειν τῶν ἀναγκαίων, ὅτι θηλῆς ἡ πάναγνος ἐδεῖτο· ὡς γὰρ καὶ τριετής, ἐνδιαιτω. μένη τῷ θείῳ περιβόλῳ ἐκείνῳ, τῆς παρ' ἀνθρώ των οὐ μετεῖχε τραπέζης, μυστικῷ δὲ λόγῳ οὐρα νίας ἡ ἐπουράνιος μετελάμβανε τροφῆς· οὕτως, εἰ καὶ γάλακτος ἔτι δεομένη, τὰ ἄβατα οἰκεῖν εἰσή πανάγνου κατὰ πᾶν ἀγνόν, ἁγνή, πάναγνος ἁγνός
col. 55–56page 18 of 73
PG 139:55γετο, κατὰ τὸ ἴσον ἐκεῖνο θαῦμα, ὑπερφυεῖ τινι ἄν ἐστηρίζετο καὶ ἀῤῥήτῳ τρόπῳ. ΙΕ΄. 'Αλλ' ἢ χάριν ὧν εἴρηταί μοι, τοῦτ᾽ ἐγεγόνει, ἢ ὅτι καὶ πρὸς βραχύ βρεφικῆς ἦν εἰκὸς τοῖς τοκεῦσι κἂν ἀπολαῦσαι χάριτος παρὰ τῆς παιδὸς, ἢ μετ' ὀλίγον ἐκποίητος μὲν ἔμελλεν ἔσε σθαι Θεῷ, τοῖς δὲ φιλτάτοις τούτοις αόρατος πα τράσιν· ὑπὲρ ἦς, ἐνὸν τρυφῶν, είλοντο κακοπαθεῖ σθαι, καὶ τῶν καμάτων ἐκείνων καὶ πολυῤῥύτων δακρύων ταύτην ἔλαβον ἔπαθλον· ὤν, ἔμοιγε δοκεῖ, τῶν τοσούτων ἐκείνων, λέγω, πόνων, ταύτην Θεὸς αξίαν διέγνω τὴν ἀμοιβὴν, τὴν ἄχρι τριετίας ἀπό λαυσιν τῶν τῆς λαμπροτάτης χαρίτων παιδός. Ὅσην γὰρ ἔχουσι τῶν παίδων ἀλλοῖ καὶ κάλλιστοι ἡδονὴν τοῖς πατράσιν ἐνθεῖναι ἀπό γε τῆς συνοί και πολυετίας, ταύτην εἶχεν ἡ πάναγνος καταθεῖναι τῇ τριετία φαίην δ' ἂν καὶ δαψιλεστέραν καὶ μείζω ὅσῳ καὶ γεννητῶν ὑπέρκειται πάντων· αἱ γὰρ παρὰ τῶν μεγίστων ἀντιδόσεις φιλότιμοι καὶ τῷ μεγέθει τῶν χορηγούντων κατάλληλοι· δικαίους δὲ ὄντας ἐκείνους και καλουμένους οὐκ ἦν ἂν τῶν ἀκολουθῶν τὴν στάθμην υπερβῆναι τῆς ἐπωνυμίας· διὰ ταῦτα τὸ τοῦ ἔτους δίκαιον μέτρον ἀπειληφότες, τοῦτο δὲ ἦν ἡ τριετία, μὴ διαπεσεῖν εὖ πεποιήκασι καὶ τὴν ἐπαγγελίαν. Ιζ'. Ἐπεὶ δὲ μετὰ μικρὸν τῶν τῆς οἰκουμένης ἐπιβήσεσθαι περάτων ὁ τῆς βασιλίδος καὶ θεόπαι δος ἔμελλε κρότος, φθάνει τὰ Ἱεροσόλυμα πάσης γῆς ἄλλης προπλέξαντες τὴν εὐφημίαν, καὶ τὸν ἱερὸν ὕμνον ἐπάσαντες τῇ Παρθένῳ, καὶ σεμνῶς τερετίσαντες· καὶ τοῦτο εἰκότως· ὅτι καὶ τὸν ἐμὸν Ἰησοῦν ἀνήγαγον, φησίν, εἰς Ἱεροσόλυμα παραστῆναι Κυρίῳ, οὗ τοὺς χαρακτῆρας ἡ μήτηρ ἐν ἑαυτῇ προέφαινε. Καὶ γοῦν ὅσοι τῶν ἐκκρίτων τὴν πόλιν οἰκοῦντες ἐκείνην ἐτυγχανον, ἀνδρῶν τε καὶ δυναικῶν καὶ νεανίδων παρθένων, τὸ μὲν τὸν πατέρα, τὸ δὲ διὰ τὴν μητέρα, τὸ λοιπὸν δὲ διὰ τὴν πανύμνητον, τὴν εἰς τὸ ἱερὸν ᾔεσαν συνελθόντες, μετὰ λαμπάδων ἐνταῦθα ἄμωμος επί πανάμωμος
col. 57–58page 19 of 73
PG 139:57τὴν πάναγνον ἄγοντες, καὶ μέλος ὑπὲρ ταύτης ἐπὶ γλώττης καὶ μετ' εὐφροσύνης ᾄσματα φέροντες, τὰ εἰκότα τῇ θεονύμφῳ πάντως διαπραττόμενοι. Περὶ ὤν, μοὶ δοκῶ, διὰ τοῦτο καὶ τὸν μακαρισμὸν προειρῆσθαι ἐκεῖνον. Μακάριος ὁ λαὸς, ὁ γινώσκων ἀλα λεγμόν· καὶ τοῖς προοιμίοις δὴ τούτοις τὸ μέλλον διασημαίνοντες, ὅτι καὶ πάντα κρύψει πυρσὸν τὸ τῆς ἐμψύχου ταύτης λαμπάδος φῶς ἀπαστράψον, καὶ ᾀσμάτων αὕτη πλήσει ψυχὰς ταύτην υμνούσας καὶ τὰ σωτήρια μελωδούσας. Οἶμαι δὲ, καὶ ὁ νοητὸς ἅπας τότε διάκοσμος τοῖς λαμπαδοφόροις ἄν ἐκείνοις καὶ συνῇδε καὶ συνεφώ τιζε, καὶ συνεβάδιζε τοῖς προπομποῖς, ὅσον τῆς προαγομένης δεικνύντες τὸ σέβας τοῖς τῷ σαρκίῳ τούτῳ, οιονεί τινι νέφει, τὴν αἴγλην τῆς παμβασιλίδος δρον διαφραττομένοις, εἰ μὴ καὶ ἀγγέλους ἀγνοεῖν τὸ μυστήριον τοῦτο προώριστο δι' οἰκονομίαν, ἢ με διέσωσε, καὶ τῆς αἰσχρουργοῦ καὶ τυραννικῆς ἀφήρπασε χειρός. ΙΖ΄. Εν τῷ ναῷ τοίνυν, ᾗπερ εἴρηται,, φέρουσι τὸ ἱερώτατον ἔμψυχον σκεῦος ἐκεῖνο, τὸ θεοποίητον ἄγγος τῶν θεουργικῶν λαμπηδόνων, τὸ πολυτίμητον καὶ θεῖον ἀνάθημα, οὗ πᾶσα ἡ ποίησις ἥττων ἐμοῦ πρὸς λόγον ἀξίας. Ὁ δ᾽ ἀρχιερεὺς ἀπό γε τῶν ὁρωμένων τότε, ὅτι πλέον ἐκεῖνα ἤ ἐδείκνυτο τὰ εἰωθότα, καὶ θείας ἔνδον αὐτὸν συναισθήσεως, ἐγὼ νομίζω, περιλαμψάσης, ὑψηλότερον τῶν φθασάν των, ὅτι δὲ καὶ τῶν ἐςομένων, τὴν ἐπέλευσιν αἰ σθόμενος τῆς θεονύμφου, οὐδὲν ἦν, δ τοῦ ἱεροῦ μὴ τῇ Παρθένῳ ἀνέφξε, καὶ οἰκεῖν αὐτὴν οἰκειότερον ἑαυτοῦ, εἴ τι καὶ ἄβατον, διεψηφίζετο. Ἐκ δὲ τού του δῆλον ὡς καὶ χαρᾶς ἄν ἦν ἔμπλεως πάντως, προορῶν ὥσπερ τὴν περιελευσομένην τὰ σύμπαντα χαρὰν διὰ τῆς ἐπιδημησάσης ἄρτι τῷ ναῷ κόρης. ΙΕ΄. Καὶ τοῦτ᾽ ἄν προσεφώνει τῇ πανάγνῳ, δ καὶ ή άδολος πληθύς ἔπειτα πρὸς τὸν Κτίστην· Εὐλό γημένη ἡ ἐρχομένη βασιλὶς ἐν ὀνόματι Κυρίου. Εἰρήνη ἐν οὐρανῷ καὶ δόξα ἐν ὑψίστοις. Ἀλλὰ καὶ τὴν χαροποιὸν δὴ ταύτην ἂν προσείπε φωνὴν, ἦν ὁ βλέπων Σοφονίας προεφθέγξατο· Χαῖρε σφό. Έρα, θύγατερ Σιών, δι' ἧς ὁ Κτίστης καὶ νῦν μὲν χαίρει, σὲ τὸν λαμπρότατον οἶκον περικαλλῶς ὁρῶν υψούμενον ἤδη καὶ συναρμολογούμενον πρὸς οἴκη σιν ἑαυτοῦ· χαρήσεται δ᾽ ἐναργέστατον, ὅτε τοῦθ᾽, ὅτι χαίρει τῇ σῇ συνοικήσει, δεικνύων, τὴν χαράν σοι δι᾿ ἀγγέλου μηνύσει, δι᾿ ἣν καὶ νόες ἀγαλλιά. Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών.
col. 59–60page 20 of 73
PG 139:59πρυνθήσεται κτίσις. σονται καὶ ἄνθρωποι σκιρτήσουσι, καὶ πᾶσα λαμ Ἔτι δὲ καὶ οἷον ὁ θεοδόχος Συμεών ὕστερον πρὸς τὸν Σωτῆρα, τοιοῦτον κανταῦθα καὶ ὁ τὴν Θεοτό τον υποδεχόμενος ιεράρχης κατὰ καιρὸν εἴρηκεν ἄν· Νῦν εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριον, 8 ἡτοίμασται κατὰ πρόσωπον κάντων τῶν λαῶν, φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν, καὶ δόξαν λαοῦ Ἰσραήλ σύν τούτῷ τε καὶ τὸ παρὰ τοῦ θείου Ἡσαΐου διὰ τὸν Δεσπότην· νῦν ὄψεται, κόρη, πᾶσα σὰρξ διὰ σοῦ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ· εἴτελθε οὖν θαῤῥούντως εἰς ναὸν ἅγιόν σου, τοῦτο δὴ τὸ σὸν ὑπὲρ πάντας ἀληθῶς καταγώγιον, καὶ ἐπιλάθου τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου, ὅτι ὁ βασιλεὺς τοῦ σοῦ κάλλους ἐπιθυμήσει. Καὶ νῦν ἐγὼ μὲν τὰς τοῦ νεὼ τοῦδε μόνῃ σοι πύ λας ἀνοίγνυμι πάσας, καὶ μετ᾿ ἐλευθερίας τῶν ἀδύ τῶν ἔνδον χωρεῖν, ὅποι βούλει, παραχωρῶ· σὺ δὲ μόνῳ τῷ πλάστῃ τὰς πύλας τῆς σῆς ἀναπετάσεις καρδίας, καὶ ἔνδον ἐλευθερίως ἐνοικεῖν σοι παρα σκευάσεις, ἐν ᾗ κατοικεῖν ᾑρετίσατο μόνῃ, καὶ ἥν ἐκ τῶν θυγατέρων Σιὼν ἐξελέξέατο. Νῦν, εἰ καὶ ξένον καὶ παρὰ τὸ εἰωθὺς, ὅτι κλει δὸς ἐλευθέρα τοῦ ἱεροῦ πᾶσα καθίσταται πύλη, ἀλλὰ τι μεῖζον ὑπὲρ σοῦ καὶ νῦν ἄνω Θεὸς διατίθεται, καὶ τὰς οὐρανίους αἴρειν σπι προστάττει πύλας, ἵνα πρὸς τὸν μόνον αὐτὸν ἄβατον, μηδενός σοι προσιστάμενος, φθάσης, καὶ κάτω πείσης διὰ τὴν σὴν ἀγλαΐαν τοῦτον φανῆναι, καὶ ὑπὲρ ἥλιον λαμπρῦναι τὴν γῆν, τῦν μὲν κατοικεῖν σε ἐν οἴκῳ Κυρίου εἰς μακρότητα ἡμερῶν, ψαλμικῶς εἰπεῖν, ἐνδίδωμι, ἔνθα τοῦ ἐνιαυτοῦ ἅπαξ εἰσιέναι τὸν ἀρχιερέα νομίζεται σὺ δὲ μετ' ὀλίγον τὸν μέγαν ἀρχιερέα Χριστὸν ἔνδον 8. ἕξεις σαυτῆς, καὶ τοῦτον βαστάσεις παραπολύ. χθε τοίνυν, ὦ θύγατερ, εἰς τὰ τῶν ἁγίων Αγια, ἡ τῶν ἁγίων ἁπάντων ἁγιώτατον ὑποδεξομένη, καὶ τὸ πᾶν ἁγιάσουσα· πρόσιθι, βασιλίς, τὰ λαμπρὰ δὴ ταῦτα καὶ τὰ βασίλεια δεχομένη, ἡ τὸν τοῦ παντὸς βασιλέα βασιλικὰς τοῖς ἐν γῇ παρασχεῖν χάριτας αναπείσουσα. 5, Καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ. (ἀλλ᾽ ἐπὶ τῆς γῆς ἱσταμένη τὸν οὐράνιον Δεσπότην καὶ βασιλέα τῶν ἀπάντῶν ἐπεσπάσω πρὸς ἐαυτήν). (Ης τὸ μὲν τῆς κυχῆς κάλλος ἀπει ράκις ἀπείρως εἰς τοσοῦτον ἐξῄρηται, ὅπως καὶ Χριστὸν αὐτὸν τὸ ἀμήχανον κάλλος εἰς ἐπιθυμίαν του ταύτης κάλλους ἐλθεῖν...). ζ' ο ὡς καλὴν, ὡς ιραίαν ποθήσας σε ὁ παλλοποιὸς Ἰησοῦς, παναμώμητε, ἐκ σοῦ σαρκὶ γεγέννηται, καὶ θεοί με δι᾽ οἶκτον αμέτρητον).
col. 61–62page 21 of 73
PG 139:61ΙΘ΄. Τούτοις οὖν ἡ Θεόπαις λόγοις ὑποσχοῦσα τὴν ἀκοὴν, καὶ ὡσανεί πειθομένην ἑαυτὴν παρασχοῦσα, τῶν εὐγενῶν νεανίδων ἐκείνων, αἳ ταύτην λαμπα δουχοῦσαι περιίσταντο, ηρέμα διαστᾶσα, καὶ ὅλη χαρίεσσα σεμνῷ φανεῖσα καὶ σχήματι καὶ φρονήματι, πρόσεισιν ἀσμένως τῷ ἱεράρχῃ, περιχαρῶς προσλαλοῦσα, καὶ κινήμασιν, οἷς εἶχε, καὶ ψελλίσμασι τῇ τούτου ψήφῳ συνάδειν ὑποδεικνῦσα· καὶ ἀντὶ τῶν πατέρων καὶ τῆς κατ' οἶκον θεραπείας ἄλλης τὴν εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων οίκησιν αἱρεῖσθαι προθύμως ἐμφαίνουσα· καὶ, Εἰσελεύσομαι, εἶπεν ἄν τὸ τοῦ θείου Δαβίδ, πρὸς τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ, πρὸς τὸν Θεὸν τὸν εὐφραίνοντα τὴν νεότητά μου· ὅτι σὺ ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστῶν τῆς μητρός μου· ἐπὶ σὲ ἐπεῤῥίφην ἐκ μήτρας, ἀπὸ γαστρός μητρός μου, Θεός μου εἴ σύ. Κ΄. Διὰ τοῦτο καὶ εἰσεισιν εἰς τὰ ἄδυτα μόνη τοῦ Ἱεροῦ καταλιπούσα γεννήτορας καὶ πατρῴας ἐστίας συνήθειαν, ἧς οὐδ' εἰς φρονοῦσαν ἡλικίαν τελοῦντες ὑπεριδεῖν ἔχουσι, τρία οὖσα καὶ ταῦτα ἡ πάναγνος ἔτη, ἐν ᾧ τῆς ἡλικίας δηλαδὴ ταύτης οὐκ ἂν ἱκανὸς εἰπεῖν εἴη τοῦ θαύματος τὴν ὑπερβολὴν, εἴ τις λογίσαιτο, οἷων ἅτε δή βρέφος δεομένη, οἷς ἠλλάξατο. Ἐκεῖσε γοῦν, εὐαγγελικῶς εἰπεῖν, ηΰξανε καὶ τὸ παιδίον τοῦτο, καὶ ἐκραταιοῦτο πνεύματι, πλη ρούμενον σοφίας, καὶ χάρις Θεοῦ ἦν ἐπ᾿ αὐτῷ ἤ, ἵνα καὶ τοῦτο προσθείην, προέκοπτε σοφίᾳ καὶ ἡλικίᾳ καὶ χάριτι παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις· περὶ οὗ μόνον προσφυῶς ἔχειν εἶπέ τις ἄν, ἥν εἴρηκε φωνὴν ὁ Σωτὴρ ὕστερον "Αφετε τὰ παιδία έρχεσθαι πρός με, καὶ μὴ κωλύετε αὐτά· τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασι λεία τῶν οὐρανῶν. ΚΑ'. Έδει δὲ ἄρα καὶ τὸ τῆς εἰσόδου τοῦτο καινὸν ἐπὶ τῷ Παρθένῳ γενέσθαι, ἵνα ἀκόλουθον εἴη τῇ τε παραδόξῳ ταύτης εἰς βίον προόδῳ καὶ τοῖς ἔτι παραδοξότερον ἐσομένοις αὐτῇ, ὡς ἂν ἀπ᾿ ἀρχῆς θαυμαστὰ μὲν ᾖ τὰ κατ' αὐτὴν ἄχρι καὶ πέρατος, τὰ δ᾽ ἐπιόντα των πρὸ αὐτῶν ὑψηλότερα Καὶ γὰρ γεγέννηται μὲν καινότερον ἢ κατὰ τοὺς λοιποὺς τῶν ἀνθρώπων· τούτου δὲ θαυμαστότερον καὶ μὴ κατὰ τὰς ἄλλας παρθένους, ὅτι περ τριετής
col. 63–64page 22 of 73
PG 139:63ποῖον οὐ κάτω τίθησι θαῦμα; Πάντα μὲν πάντως τἄλλα, μόνων δὲ δίχα τῶν παρ' ἑαυτῆς ἐφεξῆς, ὧν ἡττώμενον οὐκ αἰδεῖται τὴν ἧτταν. ἐπεδήμησε τῷ νεῷ. Ἡ δὲ καὶ εἰς τὰ ἄδυτα εἴσοδος ΚΒ'. 'Αλλ᾽ ἔμοιγε δοκεῖ, τοῦτο καὶ θεμέλιον καὶ βίζαν τῶν ἐσχάτων καὶ ὑψηκῶν οὐκ ἄν τις ἁμάρτοι καλέσας· οὐδὲν μὲν γὰρ ὑψηλότερον, ἤ τι τῶν κατ' αὐτὴν, ἤ τι τῶν ἁπάντων ἕτερον, ἤ Θεὸν καθ᾿ ἡμᾶς ἐξ αὐτῆς μορφωθῆναι· πρὸς δὲ τοῦτο ἐκεῖθεν ἡ πάναγνος ἔσχε τὴν ἐπιτηδειότητα. Ἐν γὰρ τοῖς ἀβάτοις ἡ πάνσεμνος διατρίβουσα, ἐπεὶ οὐκ ἦν τι τῶν ἀνθρωπείων ἰδεῖν, ᾧ ἂν ἑαυτὴν όμοιώσειεν, ἀεὶ δὲ Θεὸν ἦν μόνον φανταζομένη. Θεῷ μόνῳ προσλαλοῦσα, καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας αὐτῆς, κατὰ τὸν προφήτην φάναι Δαβίδ, ἐνώπιον Θεοῦ διαπαντός, θεόθεν μόνη τυγχάνουσα τροφῆς, καὶ πρὸς ὁμοίωσιν Θεοῦ ὑπὲρ ἅπαντας, ἀνθρώπους φημὶ καὶ ἀγγέλους, ἔφθασε μορφωθεῖσα, τούτῳ δὴ μόνῳ τῷ συχνὰ προσομιλουμένῳ, καὶ οἷον εἰπεῖν γνωριζομένῳ, ἑαυτὴν, ὡς οἷόν τε ἦν, ἐμφερῆ ποιησαμένη σαφῶς. Διὸ καὶ ὁ Πλάστης εἰς τοσοῦτον ὑψηλοῦ τε καὶ θείου κάλλους δωρακὼς τὸ οἰκεῖον λαμπρυνθὲν ποίημα, οὐδὲν ἀνάξιον ᾤετο καὶ αὐτὸς τὴν τοῦ πλά σματος περιθέσθαι μορφὴν, δίκαιον μᾶλλον ή, ἵνα οἰκειότερον εἴπω, φιλάνθρωπον ἐγνωκώς, ἵν᾿ ὅπερ, ὅσον ἐξῆν, ἀνῆλθεν, ὡς κατ' αὐτὸν γενέσθαι, τούτῳ χαρίσηται τὸ κατελθεῖν, τῆς τε εἰκόνος αὐτῷ κεκοινωνηκέναι καὶ τῆς ἄλλης διαίτης· ἔνθεν καὶ γέγονε διὰ τὴν τῆς Παρθένου πρὸς Θεὸν ὁμοίωσιν Θεὸς ἡμῖν ἐξ αὐτῆς ὅμοιος. ΚΓ΄. Εἰ γὰρ καὶ τοσοῦτον τῇ πανάγνῳ περιῆν εἰς ἁγνείαν, ὥστε ὅπη περ ἄν παρῆν, Αγια εἶναι τὸν τόπον ἁγίων εὐθὺς, καὶ βραχέα ἢ οὐδὲν ἀναχωρήσεως ἢ τῆς ἐκ τόπου δεῖσθαι συνεργείας ἑτέρας, ἀλλ᾽ οὐκ ἄν ἔχοι τις καὶ ἀπό τῆς ἀβάτου καὶ τῶν ἀνθρωπείων ἐρήμου διατριβῆς ἐκείνης μὴ πρὸς θείαν ύψωσιν δοῦναι συνεργεῖν τῇ Παρθένῳ, ἕως οὗ καὶ τῇ γῇ παρὼν ὁ Σωτὴρ ἀναχωρήσει δείκνυται χαίρων καὶ ὄρει, τῆς πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν εὐχῆς Χάριν καὶ ὁμιλίας. Ἐκεῖνα τοίνυν ὄντως τὰ ἄβατα τῇ μακαρίᾳ παρο ἔσχον φρονίμως οἰκονομῆσαι καὶ ταῖς θεραπαινίσι,
col. 65–66page 23 of 73
PG 139:65τὰς σεβασμίους λέγω ταύτης αισθήσεις, ἐν καιρῷ, κατὰ τὸν θεῖον Λουκᾶν, δοῦναι τὸ σιτομέτριον. Τὸ δὲ σιτομέτριον, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἡ εὐκαίρως ἑκάστῳ τῶν κινήσεων διανεμηθεῖσα μελέτη ἂν εἴη καὶ τήρησις· δ δὴ καὶ ὡς σοφῶς οὕτω καὶ θαυμασίως ή Πάναγνος οἰκονομήσασα, ἐφ᾿ ἅπασι τοῖς ὑπηργμένοις Θεῷ δέσποινα δέδεικται. Πρὸς τοῦτο γὰρ ἐκεῖνα βάλλειν τοῦ Σωτῆρος δοκῶ μοι τὰ βήματα" Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς οἰκονόμος καὶ φρόνιμος, ἐν καταστήσει ὁ Κύριος ἐπὶ τῆς θεραπείας αυ τοῦ, τοῦ δοῦναι ἐν καιρῷ τὸ σιτομέτριον; Μα κάριος ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, ὃν ἐλθὼν ὁ Κύριος αὐτ τοῦ εὐρήσει ποιοῦντα οὕτως. Ἀληθῶς λέγω ὑμῖν ὅτι ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ καταστήσει αὐτόν Περὶ ταύτης, ἔμοιγε δοκεῖ, καὶ ὁ θεῖος ἐκεῖνο προεῖπε Δαβίδ· Σύ, Κύριε, καταμόνας ἐπ' ἐλπίδι κατῴκισάς με· ἐκείνη γὰρ ἡ μόνωσις τῇ Παρθένῳ γέγονε πρόξενος τῆς ἀληθινῆς ἀλπίδος τυχεῖν, κἀκεῖ τοῦτο προφητικῶς ἄν εἶπεν ἡ Πάναγνος, ὡς ἐμαυτὸν πείθω· Ἤκουσεν ἐκ ναοῦ ἁγίου αὐτοῦ φωνῆς μου· καὶ Η κραυγή μου ἐνώπιον αὐτοῦ εἰσελεύσεται εἰς τὰ ὦτα αὐτοῦ. ΚΔ΄. Έγωγε δὲ καὶ τὴν μυστικὴν ἐκείνην καὶ κρυφιωδεστάτην ἐν τοῖς ἱεροῖς οἴκησιν τῆς Παρθένου καὶ πρὸς τὴν εἰκόνα ταύτην οἷομαι φέρειν τοῦ υἱοῦ καὶ Σωτῆρος αὐτῆς. Καθάπερ γὰρ ὁ Δεσπότης, ὅτι μὲν ἄνθρωπος παρ' αὐτῆς, κοινωνῶν ἦν καὶ δρώμε νος τοῖς ἀνθρώποις, ἀθέατος δ᾽ ὡς Θεὸς, καὶ συναυλίας ἄμοιρος ἀνθρωπείας· οὕτως ἡ τῶν μεγαλείων τυχοῦσα τοῦ δυνατοῦ ὁρωμένη τε ἐτύγχανε καὶ ἀόρατος· καὶ ὡς μὲν ἀνθρώπων καὶ καθ' ἡμᾶς, ἑωράθη τε τοῖς πολλοῖς μέχρι τριετίαν, καὶ μετὰ τὴν τοῦ ἱεροῦ ἔξοδον ἄχρι τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀνόδου· ὡς δὲ τὴν ἀρετὴν ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ τὸ καινὸν τῆς ψυχῆς κάλλος, καὶ, οἷον εἰπεῖν, Θεὸς ἐπίγειος, ἀθέατος οὐκ ἐπ' ὀλίγον κατέστη, τὸ ἄβατον οἰκοῦσα καὶ θεῖον ἔδαφος· ὡς ἄν, δ προϋπέγραψεν ἐν ἑαυτῇ ὁρατὴ φανεῖσα καὶ ἀόρατος, ᾗπερ ἔφην, τοῦτο τοῦ φανέντος παρ' αὐτῆς ἀοράτου τε καὶ ὁρατοῦ Θεοῦ εἰκὼν ἐναργής προτεθείν. καταμόνας εἰσελεύσεται.
col. 67–68page 24 of 73
PG 139:67Α. η ΚΕ'. 'Αλλὰ καὶ τὸ τῇ Παρθένῳ τὰ ἄβατα ἀνθεψχής ναι, καὶ ἄγγελον οὐρανόθεν κατιόντα συνεῖναι, τοῦ δείπνου χάριν ἐκείνου τοῦ παραδόξου, ἐκεῖνό μοι προγράφειν ὑπαγορεύει, τὸ τὸν οὐρανὸν ἀνεψχθῆναι, καὶ καταβῆναι σωματικῷ εἴδει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καταδεχομένου τὸ θεῖον ἐν Ἰορδάνη λουτρὸν τοῦ Δεσπότου· οὔτε γὰρ, ὡς τῇ Μαρθένῳ, ἑτέρῳ τῷ τῶν ἁπάντων ἀνέψγε τὰ ἄβατα, καὶ ὑπὲρ μόνου τοῦ Σω τῆρος γυμνὸν οὐρανὸς τότε προΰθηκεν ἑαυτόν. Τὸ δέ γε μόνῳ τῷ ἱεράρχῃ, ἅπαξ εἰσιόντι τὰ ἄδυτα, ὁρᾶσθαι τὴν πάναγνον οὐκ ὀλίγον, αὐτῇ καὶ τοῦτὸ πρὸς θείαν ὁμοίωσιν εἰκονίζεσθαι δίδωσιν· ὥσπερ γὰρ ἀνθρώπων μόνον τῶν ἱερῶν Θεὸν ὁρῶν, ὡς ἐφικτὸν ἀνθρώποις, οὐκ ἀεὶ δὲ καὶ τοῦτο, ἀλλ' ὅταν τῆς κάτω χωριζόμενοι πολυειδοῦς καὶ σκιώδους πληθύος, καὶ μόνοις, ὡς οἷόν τέ ἐστιν, ἑαυτοῖς συνόντες, εὖ ἔχωσι τοῖς θείοις ἐνδιατρίβειν καὶ ὑψηλοῖς, καὶ ἃ μὴ βά σιμα τοῖς πολλοῖς· οὕτως, ἵνα τὸ πρὸς Θεὸν ἐοικὸς κατὰ τοῦτο δειχθῇ τῆς Παρθένου, διὸ καὶ Θεὸν ἤνεγκεν, ὦ φρικτοῦ μυστηρίου! καὶ ἅπαξ ἦν θεατή, καὶ μόνῳ τῷ ἱεράρχη. κζ'. 'Αλλ' οὐδέ γε καὶ ὁρωμένης συνορων εἶχεν ὁ θεατὴς ὅσον τὸ κατ' αὐτὴν μεγαλεῖον. Καθάπερ γὰρ, ᾧτινι θεοπτείας τυχεῖν ἐξεγένετο, οὐ πᾶν ὅσον περὶ Θεὸν ἐνενόησεν, οὕτως οὐκ ἦν ἄν, ὅς, ἐκείνην έωρα κώς, τὸ κατ' ἐκείνην εἶχεν ἅπαν ὕψος καταληπτόν οὕτω γέγραφεν ἑαυτὴν ἡ Παρθένος χρώμασιν, ὡς εἰπεῖν, θείοις· οὕτω κατὰ τὸν Δαβὶδ ἐπ' αὐτὴν ἀληθῶς έσημειώθη τὸ φῶς τοῦ προσώπου Κυρίου, ὥστε σαφεῖς ἐν ἑαυτῆ σώζειν θεοε:δεῖς ἐμφερείας. Ο ΚΖ'. Πλὴν, ὅπερ ἔφην, κτίσεως ἁπάσης ὑπερκειμένη, καὶ μόνην ἔχειν ἴδοι τις ἂν ἀτεχνῶς πρὸς δόξαν ἄγειν ἀνθρώπους Θεοῦ, μεῖζον ἤ πᾶσα ἡ ποίησις δύναται· εἴπερ γὰρ ἄγγελοι, οὐρανός τε καὶ ἥλιος ἢ χορὸς ἀστέρων, καὶ γῆ καὶ θάλασσα, καὶ φυτῶν παντοδαπὴ καὶ παράδοξος ἱστουργία, ταῦτα Λέγω δὲ ἀπερινόητα μὲν καὶ ἀνθρώποις σχεδόν ἄφραστα θεουργικὰ καὶ ταύτῃ προσεῖναι πλεονεκτήματα, Θεῷ δ' ἐξ ἴσης οὐδέποτε· ἀλλά γε πρὸς μὲν ἡμᾶς Θεὸν ἂν εἴποις τὴν πάναγνον τῆ καθ᾽ ὑπερβολὴν αὐτῆς ἀρετῆ, πρὸς δὲ Θεὸν, τοῦτ' αὐτὸ ὅπερ ἐστὶν ἄνθρωπος ἡ Παρθένος.
col. 69–70page 25 of 73
PG 139:69δὲ μὴ τὴν πρώτην ὑπέστη, οὐκ ἄν ἔλαττον ή νῦν φρονεῖν ἦχον ἄνθρωποι Θεοῦ, τῆς ἀπαραμίλλου μόν σης φανείσης Παρθένου. Τὰ κρείττω δὲ μάλιστα λαμπρά μὲν καθ᾿ αὐτὰ, καὶ θαύματος οὐ μικρὰν ἀφιέντα φωνήν πρὸς δὲ γε τὴν βασιλίδα, ἣ νὸν τοῦ παντὸς ἔτεκε βασιλέα, καὶ τὰ λυσιτελέστατα πᾶσι παρέσχεν, οὐδ' ὅσον ἀποβέβηκεν, ἔνεστι συνιδεῖν· ὃς δ᾽ ἐν μείζονος ἔργου καθ᾽ ὑπεροχήν εἴη δημιουργός, οὐκ ἄρ᾽ ἀνάγκη καὶ ἥττω ποίησιν εἰς ἔπαινον τούτῳ προσεῖναι· τῷ γὰρ μεγάλα τεχνουργεῖν δυναμένῳ καὶ τῶν ἐλαχίστων ἅπας ἂν εἶναι ποιητὴν συγχωρήσειεν. “Πρχει τοίνυν ἡ πάναγνος, ὡς εἴρηται, μόνη, καὶ μηδενὸς τῶν γενητῶς ὑποστάντος ἑτέρου, τὴν μεγαλουργικὴν τοῦ Θεοῦ κηρύττειν δόξαν, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ τὰ λοιπὰ πάντα παρῆσαν. Γέγονε δὲ διὰ τοῦτ᾽, ἂν φαίην. κἀκεῖνα, ἵν᾿ ὅπως εἴη πολλῶν καὶ τηλικούτων καὶ ἐς ὅσον κρείττων οὕτη φανείη· ἔτι δὲ καὶ ἵν᾿ ἔχοι Θεὸς δι' αὐτῆς, οἷς Αν περιφανεστέραν χορηγήσεις τὴν παρ' ἑαυτοῦ ἀγαθότητα· ἧς πᾶσα μὲν ἔργον ἡ κτίσις, αὐτῇ δ εἴ τι σεμνὸν τοῦτ᾽ εἴληφε διὰ τῆς Παρθένου· οὕτω θαῦμα θαυμάτων ἡ πάνσεμνος, καὶ τῶν ὄντων οὐδὲν, Θεοῦ δίχα, μεγαλοπρεπέστερον ταύτης, ΚΙ'· Οθεν εἰ κἀκεῖνο θαύματος οὐ μικροῦ, ὅ νῦν ἡμᾶς θαυμάσαι κεκίνηκε, λέγω δὲ τὴν κατ᾽ ἐκεῖνο τῆς ἡλικίας ἐν τοῖς ἀδύτοις παράδοξον εἴσοδον τῆς πανάγνου, ἐμοὶ δὲ οὐ τοσοῦτον τοῦτο δοκεῖ θαυμαστὸν, ὅσον εἴ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τοῦτ᾽ ἐγεγόνει· οὐ γὰρ, τὰ μέγιστα ἐνδεικνυμένου τοῦ δυνατοῦ, θαυμάζειν χρή· ἀλλὰ τούναντίον, εἰ καινὰ πράττειν ἐξὸν τῷ ἰσχυρῷ, ὁ δὲ τὴν αὐτὴν τοῖς πολλοῖς βαδίζειν αἱ ρεῖται. Ἐπεὶ δὲ οὐδ᾽ ἄν, εἰ τι καὶ φαῖμεν ἄνθρωποι περὶ αὐτῆς, τὸν εἰκότα ἄν ποτε πλέξαιμεν κρότον, ἐπὶ δὲ των μεγίστων ἡ σιγή θαύματος ἐνίοτε μήνυμα γίνεται καὶ νῦν, τὰ τῆς ὑμνουμένης ὅτι θαύματος πέρα, σιγὴν ἡμᾶς αἱρετέον. Εἴη δὲ ἡμῖν καὶ φθέγο γεσθαι περὶ αὐτῆς, καὶ σιγᾶν ὅτ᾽ ἄμεινον τῇ τῆς πανυμνήτου δὴ ταύτης χάριτι, ἣν ὡς ἄγκυραν ἔχομεν τῆς ψυχῆς, κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον εἰπεῖν, ἀσφαλῆ τε καὶ βεβαίαν, καὶ εἰσερχομένην εἰς τὸ ἐσώτερον τοῦ καταπετάσματος, ὅπου τρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν Ἰησοῦς, ᾧ τὸ τε κράτος καὶ ἡ προσκύνησις οὖν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ η

Sermon IIISermo III

col. 71–72page 26 of 73
PG 139:71ἁγίῳ Πνεύματι εἰς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰω νων 'Αμήν. ΛΟΓΟΣ Γ΄. Εἰς τὸν Εὐαγγελισμὸν τῆς πανυπερενδόξου και κεχαριτωμένης Δεσποίνης ημών Θεοτόκου καὶ 'Αειπαρθένου Μαρίας. Δ΄. Εὐφραινέσθωσαν οἱ οὐρανοὶ καὶ ἀγαλλιάσθω ἡ γῆ κροτείτωσαν ἄγγελοι· καὶ σκιρτάτωσαν ἄνθρωποι, καὶ πᾶσα ἡ κτίσις φαιδρυνέσθω σήμερον, ὅτι ὁ πάντων Κτιστης νῦν χαρᾶς ἐμπίπλησι χαίρων τὸ πᾶν. Νῦν εἰς διαλλαγὰς Χωρεῖ τῶν ἀπηχθημένων νῦν λύει τὴν ἐξ ἁμαρτίας κατήφειαν· νῦν, ὡς ἄλλον ἀέρα, πᾶσιν εὐφροσύνην ἐξέχει· νῦν ὑπὲρ ἥλιον λάμπει τοῖς πέρασι θυμηδίαν· Νῦν ἱμάτιον ἐνέδυσε σωτηρίου καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης περιέβαλεν ἡμᾶς, παρὰ τὴν θεόκροτον Ησαίου φωνήν. Νῦν ὁ θρηνό φθογγος Ἱερεμίας, παλινῳδίαν πλάκων, ὡς ἐκ Θεοῦ κατὰ καιρὸν ἐρεῖ· Ἴλεως ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις τῶν ἀνθρώπων, καὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. Νῦν οὐρανοῦ κάλλος καὶ φωτοειδὴς ἀστέρων κύκλος, ἥττων νῖς τέρψιν τῆς προκειμένης λαμπρότητος. Νῦν εὔκαιρον εἰπεῖν τὸ, Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Ὁ γὰρ οὐρανὸν καὶ γῆν καὶ ἥλιον πρὶν ὑποστήσας, καὶ τὰ λαμπρὰ τῆς ἄκλης μεγαλουργίας, νῦν, ὡς εἰπεῖν, ὅ τὴν ἀρχὴν οὐκ ὑπέστης ἢ κτισθὲν οὐ διέμεινε, τὴν χαρὰν ὑφίστησι. Καὶ καθάπερ, Γενηθήτω φῶς, εἶπε, καὶ ἐγένετο, καὶ τὴν ποικίλην λύσιν πάσαν τῶν γενητῶν τοῦτον πασήγαγε τὸν τρόπον· οὕτω νῦν, Χαῖρε, φησὶ δι' ἀγγέλου τῇ κεχαριτωμένῃ. Β΄. Τοῦτο τὴ τὸ Χαῖρε νῦν ὡσανεί πλαστουργῶν, καὶ περιλαβεῖν πέμπων ἅπασαν κτίσιν, ἧς τὴν χάριν καὶ τὴν καλλίπλοκον ἐν αὐτῇ χρυσουργίαν ἡ τοῦ χαίρειν αἴσθησις αἰσθάνεσθαι τοῖς προσέχουσι χορη γεῖ. Επείπερ τὸ πάσχον ἀεὶ λύπῃ συνὸν φύσεως κάλλος καὶ θαῦμα οὐ πέφυκεν ἐρευνᾶν· ὥστε καὶ εἰ μὴ τὸ χαίρειν τοῦτο νῦν ἐγεγόνει,ῥέον ἂν ἀκήρυκτον διετέλει τὸ φαιδρὸν ἅπαν τῆς δημιουργίας. Επει δ' οὐκ ἦν οὕτω τοῦ ἀγαθοῦ Δεσπότου τὴν κρείττω μοῖραν, λέγω δὲ τὴν χαρὰν, περιιδεῖν δυστυχοῦσαν τὴν κτίσ σιν, διὰ τοῦτο καὶ δημιουργεῖ νῦν τὸ χαίρεῖν, ὅ πά λαι μὲν ἐφίλει τοῖς οὖσι προσθείναι, τὸ δὲ ἱκανὸν οὐχ εὕρισκε σκεῦος, δ καὶ φυλάξαι τὸ δοθὲν καὶ μετα δοῦναι δυνατῶς ἕξει, Νῦν γὰρ τῷ ὑπερφυεῖ τούτῳ φανέντι καὶ εὐρυχωροτάτῳ δοχείῳ ἡ πολυύμνητος τοῦτο πάντως Παρθένος, μηνύει μὲν τὸ δὲ
col. 73–74page 27 of 73
PG 139:73χαῖρε, οἱονεὶ τῇ προσρήσει ταύτῃ δεικνύς, ὅτιπερ τὸ φελούμενον εὗρε καθὰ καὶ ἡμεῖς τοῖς φίλοις οὕτω προσαγορεύομεν ἐντυχόντες. Γ΄. Ο δὲ λογος οὗτος οἷόν τινα φύσιν ἄλλην τοῖς 111. προϋποστᾶσι, καὶ τὸ χαίρειν προσέπλασεν ὑποστή τας. Διὰ τοῦτο σήμερον χαίρει μὲν ὁ Κτίστης, τὸ χαίρειν παράγων. Πῶς γὰρ οὔ; ὁπότε καὶ ὁ μυρον συνθεὶς μυρίζει διὰ τὸ πλάττειν. Χαίρει δὲ καὶ ἡ ποίησις πᾶσα, τὸ εὐωδέστατον δὴ τοῦτο μύρον, φημί δὲ τὴν χαρὰν, ἐπ' αὐτὴν ὑποδεχομένη χεόμενον. Οὐδὲν ἄρα τῶν ὀντων χαρᾶς ἄμοιρον σήμερον. Ἀλλ᾿ ἵνα τοῦτο σαφέστερον γένηται, καὶ διὰ πολ λοὺς μὲν ἄλλους, οὐκ ἄκαιρον δὲ καὶ δι' ὃν εἴρηται λόγον, δῆλον μὲν ὅτι χαίρει Θεός, Χαίρουσι δὲ καὶ άγγελοι, τῆς δημιουργηθείσης πεφηνότες διάκονοι χαρᾶς. ᾿Αλλὰ καὶ ἄνθρωποι χαίρουσιν· ἐπείπερ ἐπείπερ οὐχ ἡλιακοῦ δίσκου, οὐ καμάρας οὐρανίου, οὐκ αγγελικῆς φύσεως, οὐκ ἄλλου τοῦ τῶν ἁπάντων πρὸς ὑποδοχὴν τῆς καινῆς ταύτης χαρᾶς ἐδέησε τῷ θεν, ἀλλὰ τοῦ παρθενικοῦ δὴ μόνου καὶ πανάγνου, καὶ ὁμοφυούς τούτοις οἴκου. Οὐκ ἀπεικὸς δὲ καὶ τὴν λοιπὴν χαίρειν ὕλην, τὸν ἑαυτῆς δεσπότην, τὸν ἄνε θρωπον λέγω, διὰ γὰρ τοῦτον ἐκείνη, τὸ βαρὺ τῆς ἱςεύος, ὡς εἰπεῖν, αἰσθομένη περιδυόμενον. Τὰ γὰρ δεη καὶ οἱ βουνοί, φησὶν ὁ θαυμάσιος Ησαΐας, ἐξελοῦνται, προσδεχόμενοι ἡμᾶς ἐν χαρᾷ καὶ πάντα τὰ ξύλα τοῦ ἀγροῦ ἐπικροτήσει τοῖς κλά τοις. Αλλως τε καὶ εἰ πᾶσα ἡ κτίσις συστενάζει, ή φησιν ὁ μακάριος Παῦλος, καὶ συγχαίρειν ἀνάγκη χαίρουσιν. Ἐπεὶ καὶ φθορᾶς μετέσχε διὰ τὸν ἄνα θωπον καὶ ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς, κατὰ τὸν θεῖον καὶ τοῦτο Παῦλον, ἡμῶν, δι' οὕς νῦν τῇ κτίσει τὸ πάσχειν, κομισαμένων τὰ ὑψηλά. Λοιπὸν ἄρα μεστὰ σήμερον ἀλη πατρο; ἁγνὴ, πάναγνος υπέραγνος
col. 75–76page 28 of 73
PG 139:75Λ θῶς εἶναι πάντα χαρᾶς, ἀγαλλιάσεως πλήρη, φαι δρότητι διαλάμποντα, ἀγλαΐᾳ παντοδαπῇ καὶ χάριτι στίλβοντα, Δ΄. Εἰ δὲ, πάντων μὲν τῶν ὄντων χαρᾶς ἀπολα βίντων, οὐδ᾽ ἐγγὺς γίνεται τῆς ὥρας ὁ τῆς κακίας δημιουργός, θαυμαστὸν οὐδέν. Εκὼν γὰρ οὗτος τὸ σκότος παθών, εκών, οὐ διέφυγε την μοχθηρίαν. οὐδὲ τὴν λαμπρότητα επεζήτησεν, ἀλλ' ἔμεινεν ἐντρυφῶν, ᾗπερ ἐμπέπτωκεν ἀθλιότητι. δὲ τῶν ἑκόντων ἐν τοῖς νοῦν ἔχουσιν, εὑρεῖν ἄκοντα, λόγον οὐκ ἂν εἴη σώζον· 2 γάρ τις ἀπωθεῖται, λαβεῖν οὐκ ἔνι. Καλεῖν ἄρα πρὸς εὐωχίαν, ᾗ μήτε χαίρων ὁ ἀποστάτης, μήτε γνώμην διδοὺς ἦν, πόῤῥω τῶν ἀκολούθων. Ἐγίνετο γὰρ ἂν παραπλήσιον, ὥσπερ εἴ τις χοῖρον, βορβόρω χαίροντα, ἐπ' ἀνθέων ἄγοι τερπνότητα, μήτ' ἐκεῖνον εὐφραίνων, τῶν φίλων αφέλκων, καὶ τῶν λειμώνων ὑβρίζων τὴν χάριν, Διὰ τοῦτο ἔξω μὲν τῆς παγκοσμίου χαρᾶς, ὡς οὔτε θέλων, καὶ προσυβρίσων, εἴγ᾽ ἐκέκλητο, τετήρηται εἰς δὲ κρίσιν μεγάλης ημέρας δεσμοῖς ἀϊδίοις ὑπὸ ζόφον, Ἰούδας φησὶν ὁ ἀπόστολος, καὶ τὸ ἡτοια μασμένον πῦρ, ὡς ἐν Εὐαγγελίοις ἀκούομεν. Ων γὰρ ἐπειλουμένων ἤ καλουμένων ή διόρθωσις τίκτεται, καὶ τοῦτο, καθόσον ἑκατερον ἐγχωρεῖ, ἢ καὶ ἄμφω, τούτων ἀεὶ τῷ Θεῷ μέλει οἷος δὲ μὴ τὸ σωφρονεῖν ἐκεῖθεν, ὄλεθρος ἡ ἐπίκρισις. καὶ τού των ἑκατέρου Νινευίται μάρτυρες καὶ Σοδομίται. Ε΄. Αλλως τε καὶ οὐδ᾽ ἂν εἰκότως τῷ χορῷ συνδεθείη τῶν ὄντων, τοῦ μακαρίου καὶ παμφαούς ὄνο τος ἀποστὰς, ζόφος τε γεγονώς, καὶ περὶ τὸ μὴ ὂν τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ κατὰ φυσιν νοερὰν δαπανών δύο ναμιν, ὡς που καὶ Μάξιμος ὁ θεσπέσιος εἴρηκε καθάπερ οὐ φωτεινὸν, δ τοῦ φωτίζοντος ἔρημον, οὐδὲ ζῶν ὁ μὴ τῷ τῆς ζωῆς αἰτίῳ συνών. Δι' δν, οἶμαι, λόγον καὶ μετὰ τὸν κρημνὸν ἐκεῖνον τοῦ ἀποστάτου κατὰ μεθ' ὑπερβολῆς ὁ Θεὸς πάντα προσεῖπεν, ἅτε τοῦ κύκλου τῶν καλῶν ἐκραγέντος τοῦ ἀρχεκάκου, καὶ οἱονεὶ τεθνηκότος, ἢ μᾶλλον διαφθαρέντος, καὶ διὰ τοῦτο πᾶσι μὴ περιγραφομένου τοῖς οὖσιν. χχν,
col. 77–78page 29 of 73
PG 139:77ς'. Εξ' ὧν δὲ καὶ ἀνωτέρω προεφημεν, ὅτι τῆς ἀπανταχοῦ διαδοθείσης χαρᾶς μένος ὁ δόλιος ἄγευ στις, τῶν τε ήδη ρηθησομένων, τοῦτ' ἄν τις αἴτιον οι σκοπεῖν, καὶ ὅπως τὸν ἄνθρωπον Θεὸς μὲν ἔσωσεν ἐκπεσόντα, τὸν δὲ τύραννον οὐκ ἀνώρθωσεν. Αδάμ μὲν γὰρ καὶ ἡ βοηθός οὔτε παρ' ἑαυτῶν ἐκαινοτόμησαν τὸ δεινὸν, καὶ κλαπέντες οὔτ᾽ ἄλ λοις φθονερὸν ἐπαφῆκαν βέλος· καὶ ἐκρύβησαν, ὅπερ οδυρομένων ἦν τὴν ἀπάτην καὶ τὴν συμφοράν. Ἠσχύνοντο γὰρ διὰ τὴν γύμνωσιν, ὡσανεὶ ἑαυτοὺς ἀφανίσαι πειρώμενοι, οἷα ἀνθ' οίων, αἴσχιστα όπως ἀντὶ σεμνῶν είλοντο, δακνόμενοι. Ὁ δὲ κακοῦργος καὶ πρῶτος ἐτόλμησε τὴν και καν, πρὸς μηδέν τι τοιοῦτον ἀπιδὼν παράδειγμα, ἀγαθῶν οὐχ ἥκιστα πολλῶν ἀνθελκόντων, ἅπαντα γὰρ ἦν τὴν τοῦ πλαστουργοῦ σώζοντα ψῆφον, καὶ άλλοις τοῦ ποτηρίου τῆς μοχθηρίας μετέδωκε. Καὶ οὐχ ἵνα ἢ δύο κρημνίσας, ἢ καὶ ἑκατὸν, ἔστη και καλείς του φόνου· ἀλλ᾽ εἰ οἷόν τε ἦν, πτῶμα ἐλεεινὸν ἀνθρώπους προβεῖναι πάντας, καὶ Θεοῦ χω εῆσαι, καὶ γεέννῃ παραπέμψαι, οὐκ ἂν εἶναι τὴν κακίαν ὁ ἀλιτήριος ἱκανὴν ἐνόμισε· τρυφήν δὲ μᾶλ λον καὶ ἡδονὴν τὸν πλοῦτον τῆς συμφορᾶς. Καὶ τοῦτ' ἐν ἐπράχθη τῷ γε ἐκείνου μέρει, εἰ μὴ Θεὸς τὴν Στου καθ᾿ ἡμῶν ἐπείγε μανίαν, τὴν ὑπὲρ ἡμῶν τεί πρόνοιαν ἐνδεικνύμενος. Εἶτα οὐκ αἰσχύνεται τοιαῦτα πράττων· οὐδ᾽ ἐλέου διενοήθη, βήματα, οὐδ᾽ ὅτι τὰ δρώμενα βδελυκτα, καὶ εσως χείρω παντός, κρύπτεσθαι μεμελέτηκεν ἀλλὰ παρρησιάζεται, καὶ χαίραι τῇ κακουργίᾳ, καὶ τείνεται τοῖς μηχανήμασι, καὶ ἀναισχύντως τοὺς ἐμέ ποὺς ἐπιζητεῖ, ὡς καὶ ἡ κατὰ τὸν Ἰὼβ παρ ίστησιν ἱστορία. Ζ΄. Διὰ τοῦτο ἄνθρωπος μὲν, μήτε κακίαν ἐξευρη τως, μήτε φανείσης μεταδιδούς, ἀλλὰ καὶ παβὼν και εξαγόμενος, οἴκτου καὶ ἦν ἄξιος, καὶ τετύχηκε. Πράγματι γάρ, εἰ καὶ μὴ ρήμασι, τὸν ἔλεον ἐξε κελεῖτο. Τὸ κρυβῆναι γὰρ δεικνύντος ἦν μέγα το θα τὸ ἀδίκημα, ὡς μηδὲ φωνή θαῤῥεῖν προϊέναι, † ἐκ τῶν παραδεῖξαι. Τῷ δὲ παμπονήρῳ, τὰ κά κατά τε διανοησαμένῳ, καὶ καθ' ἑαυτοῦ διαπρα ξεμένῳ, καὶ τῶν ἄλλων, καὶ μηδ' ὁτιοῦν ἐξ ἐκείνου κουμέντα της μανίας, στέργοντι δὲ τὴν νόσον. καὶ στον παρορώντι, καὶ τὸν ἔλεον ἀποστρεφομένῳ, πως το 2007 και γένοιτό ποτε, ός γε καὶ τὰ τοῖς μιας φάρμακα οἰκείαν ήγηται βάσανον; Τί γὰρ, την, ἐμοὶ καὶ σοί, Ἰησοῦ; Ἦλθες πρὸ καιροῦ Η
col. 79–80page 30 of 73
PG 139:79βασανίσαι με, τὴν ὑπ' αὐτοῦ κατασχεθεῖσαν νόσον ἐλαυνομένην ὁρῶν. Εἶτα ἀφεὶς τὸν Σωτῆρα, ἐπιζητεῖν ἐλαυνόμενος τόπους εἰς οἴκησιν εὐανθεῖς, ἢ τι τῶν άλλων τερπνῶν, ὁ δὲ λαμπρὴν οἰκίαν αἱρεῖται τοὺς χοίρους. Οὕτω χοιρώδης καὶ βορβόρου μεστός ὁ πανάθλιος, καὶ ἀεὶ μὲν τὴν κακίαν ὀρύττων, ἐπεντρυφᾷ, ἀνανεῦσαι δὲ καὶ τὴν ὑγείαν ἀνακαλέσασθαι ἐνενόησεν οὐδεπώποτε. Ὅθεν καὶ κεῖται δυστυχῶς κάμνων, λαλλονὴν τὴν πονηρίαν ἡγούμενος, καὶ χαριζομένην ἀποστρέφεται τὴν θεραπείαν ὁ ὑπερήφανος. Αλλ' οὐχ οὕτως οἱ πεσόντες ἡμεῖς δεξάμενοι γάρ τὴν πληγὴν, τὸν φιλανθρωπότατον ἰατρὸν ἐπεβοώμεθα συχνά, καὶ τοῦτον ἐπιστάντα ἰδόντες, δουλικῶς ὑπεδεξάμεθα, καὶ πάντα γενέσθαι εὐξάμεθα, ὅσα τῷ Σωτῆρι διανενόηται. Η΄. Καὶ δηλοῖ τοῦτο σαφῶς τῆς Παναχράντου τὰ ρήματα· Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, φησί, γένο: τό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου. Ης ἡ ἀρετὴ τὸ μέγα τοῦτο τρόπαιον, τὴν ἡμετέραν ἀνήρηται σωτηρίαν. Επει δὴ γὰρ εἶλεν ἡμᾶς ἡδονὴ, καὶ Θεὸν, οἴμοιί τὸν εὐερ γέτην, διαφυγόντες τῷ πονηρῷ προσετέθημεν ὄφει, ἐλεεινῶς αἰχμάλωτοι γεγονότες, καὶ ταῖς τοῦ δρο πέτου καθυπείγοντες γνώμαις, καὶ οὐδὲν ἦν ὅτου τῶν κακῶν μήτε σύμβουλος ὁ πλάνος καὶ ἡμᾶς ὑπὸ χεῖρα μὴ εἶχεν· ὅθεν χειμών μὲν ἀσελγείας ἐῤῥάγη, καὶ κυκεὼν ἀνομίας ἐξεχύθη, καὶ ζάλη τὰ πέρατα διέσεισεν ἀδικίας. Θεὸς δὲ ζητῶν διέκυπτεν οὐρανός θεν, εἴ πού τις αὐτῷ κατὰ γνώμην ἐπὶ γῆς εἴη, ὅ ἂν ἱκανὸς ἀπαλλάξαι φανείη τῆς πλάνης ἐκείνης καὶ τῶν δεσμῶν τοὺς ἀνθρώπους· καὶ ἦν εὑρεῖν οὐχ ἕως ἑνὸς, ἁπάντων δήπουθεν προκειμένων ἀχρείων, καὶ τῷ τοῦ ὀφεως κατιωμένων ῷ. Μετά πολλὰς δὲ γενεὰς, ἐπεὶ τὸ ὑπερφυὲς ἄγαλμα ἡ πανάμωμος ἀνεδείχθη, ἧς ἡ ἀρετὴ καὶ οὐρανοὺς, προφητικῶς εἰπεῖν, ἐκαλυψεν, ἀλλὰ καὶ ἡ γῆ πλή (ἡ πανάμωμος) κόσμου ἀνάκλησις, παντὸς κόσμου σωτηρία, λύσις κατάρας, πεσόντων ἐπανόρθωσις, ἀνθρώπων, λύτρον, κόσμου ἀντίλυτρον, ζωής σωτηρίας πρόξενος, μεσίτις, ἱλαστήριον,
col. 81–82page 31 of 73
PG 139:81ρης τῆς ἐκεῖθεν ἐγεγόνει λαμπρότητος, ὡς μικράν εἶναι τὴν διαλάμψασαν ἀκτῖνα τῇ τῆς Πανάγνου μαρμαρυγῇ, ἐπεὶ ταῦτα οὕτω συνέβη, τερατουργεῖ Θεὺς ἐξαίσια διὰ τῆς Παρθένου· καὶ λύει μὲν τῶν τοῦ τυράννου χειρῶν τοὺς δεσμίους, καὶ δεσπότας ἀντὶ δούλων, οὗ πρὶν ἀνδράποδα, καθιστῷ· ζάλης δὲ καὶ σκότους ἀπαλλάττει τὸ γένος, καὶ τὴν πάντα νοῦν ὑπερέχουσαν εἰρήνην χαρίζεται, καὶ θεοειδεῖς ἀπεργάζεται τοὺς πολεμίους. Οὕτω λαμπρῶς ἀπέστραψεν ἡ Παρθένος, οὕτω γαραδόξως κατηύγασε τοὺς ἀνθρώπους 1 Θ΄. Οἶμαι δὲ ὅτι καὶ πρὸς μεγίστην οὕτως εἶχεν ἀντικαταστῆναι κακίαν, διὰ τοῦτο μετὰ πολὺν τὸν ρεύσαντα χρόνον ἡ Πάναγνος τετήρητο, ὡς ἂν τὸ τῆς ἀρετῆς ὑπερβάλλον τῷ πλήθει τῆς κακίας δια δειχθῇ ὅτι τοσαύτην ἐνίκησεν, οὕτω μὲν πολλῶν γενεῶν, οὕτω δὲ ποικίλην, οὕτω δὲ ἀνοσιωτάτην, Στε τοῦ χρόνου τῇ κακία προσεξευρήματα μεταχορτα γοῦντος. Εἰ γὰρ μὴ φῦναι ἔμελλεν αὕτη, πάλαι ἄν, οἶμαι, μετὰ τὸν ᾿Αδαμαῖον ἐγγὺς ὄλασθον δυνάμει μὲν ἑτέρα, μικρᾷ δ᾽ ἴσως, τὰ τῆς ἀνθρωπείας ἐπανορθώσεως ἐπραγματεύεται τῆς θείας ἀγαθότητος, δι' ἦν τὰ πάντα, μὴ εἰσέπειτα μὲν προειδυίας μεγάλα καὶ οἷα τὰ κατὰ τὴν Παρθένον, κατορθούν ἔσεσθαι σκεῦος, ἄνθρωπον δὲ τὸ τιμιώτατον κτίσμα, ὅθεν καὶ Θεῷ τὸ θαυμαστὸν, οὐκ ἂν ἀνασχομένης διαφθαρήναι. Καὶ εἰ μὴ Θεὸς καὶ γῆς πατῆσαι προσθεσπίσατο δι' αὐτῆς, οὐδ᾽ ἂν εἶχεν ἡ γῆ τὸν ὑπὲρ τὰ Σεραφίμ ἄνθρωπον φέρειν. Εἰ δὲ καινοπρεπῶς ἐμεγαλουργεῖτο Θεῷ καὶ τοῦτο, ἀκλ' οὐκ ἂν κοινὰς τὰς διατριβὺς τοῖς ἀνθρώποις ἐπιπολύ ποιουμένη παρέμεινεν, ἧς οὐδὲν ἦν κατ᾿ αὐτοὺς ἡ διάνοια· ἀλλ' ὅσον ὅτι πλάττειν Θεὸς ἐκ τῆς γῆς καὶ ὑπὲρ τοὺς μὴ ἐκεῖθεν ἔχει γεγεννημένους, δεῖξαι φανεῖσα ὑπὲρ τοὺς οὐρανοὺς τάχιστα ἄν ἀπέπτη, δν αὐτῇ προσῆκε χῶρον κατειληφυῖα. α σέως αὐτοῦ πλήρης ἡ γῆ,
col. 83–84page 32 of 73
PG 139:83'Αλλ' ὅτι καὶ πολλὴν εἶχεν ἀποσβέσαι κακίαν, καὶ εἰς γῆν ὑποδέξασθαι Θεὸν κατιόντα, καὶ τὸν ἀχώρητον δὴ τοῦτον χωρῆσαι, καὶ αὐτῷ τοὺς ἀνθρώ τους προσοικειώσαι, διὰ ταῦτα καὶ πολὺς ύστερον ὁ χρόνος τὴν ὑπερένδοξον ἤνεγκε, καὶ γῆ τὸ λαμπρὸν ἐβάστασεν ἐκεῖνο κειμήλιον, καὶ τὸ μεῖζον δέξασθαι περιμένουσα δι' αὐτῇς. Δεξαμένη δὲ ἄρα, καὶ μὲ ἄλλως τῇ Παρθένῳ τὰ τῆς εὐλαβείας ὅπως ἂν ἔχουσα σώσειε, τὸν ἐξαίρετον αὐτῆς κατοικεῖν ἀποδίδωσι τόπον, τὰ τῶν ἁγίων Αγια, καὶ τούτων τὸν σεβασμιώτατόν. Καὶ οὐδὲ τὸν παρ' ἑαυτῆς καρπὸν χου ρηγεῖν ὅσιον ᾤετο πρὸς τροφήν, τοῦτον εἶναι μόνον τὸν ἄνθρωπον ἐγνωκυῖα τὴν Πάναγνον, περὶ οὗ τα γεῖν ἄρτον ἀγγέλων καὶ προφήτης μεμύηται. Ού ρανῷ γοῦν δι' ἀγγέλων τούτου παραχωρεῖ, οἷς ἔδει η μεταμικρόν εὐαγγέλια παραδοξοτέρου διακονήσειν αὐτῇ μυστηρίου, καθὰ δήπουθεν σφόδρα μαρτυρεί περιφανῶς τὰ παρόντα. Ι. Απεστάλη γάρ, φησίν, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ὁ ἄγ γελος Γαβριήλ προς Παρθένον μεμνηστευμένην ἀνδρὶ ᾧ ὄνομα Ἰωσὴφ, ἐξ οἴκου Λαβίδ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς Παρθένου Μαριάμ· καὶ εἰσελθὼν ὁ ἄγγελος, πρὸς αὐτὴν εἶπε· Χαῖρε, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ. εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξί. Τὰ μείζω των μεγαλουργημάτων τῇ τοῦ Κτίστου Μητρὶ τὴν ὀφειλομένην, ὡς βασιλίδι, λειτουργίαν ἀπεδίδου τὸ ὑπερφυές διακονησομένῃ μυστήριον Γῆ τὴν σεμνοτάτην οἴκησιν, τὴν τροφὴν οὐρανὸς, ἄγγελος τῆς τροφῆς ἐδείκνυτο ταμίας. ᾿Αλλὰ καὶ τὴν ἐπωνυμίαν ἑαυτοῦ νῦν, ὡς οὐδέποτε, καλλίστην ἀπέδειξεν· ἀγαθῶν γὰρ τοιούτων ἄγγελος οὐδέποτε ἐγεγόνει. ᾿Αλλ᾽ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, φησὶν, ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Τοῦτο τοῖς πρὶν ὡς ἐναντία τὰ παρόντα αινίττεται Οὐ γὰρ παρ' ἑαυτοῦ νῦν ὁ Γαβριὴλ, καθάπερ τῇ προμήτορι προσῆλθεν ὁ δόλιος, οὐδὲ Θεοῦ πατεῖν ὑποτίθησιν ὅρους· ἀλλὰ καὶ ἀπεστάλη, καὶ τὰ κατὰ θείαν ἐξεπέρανε γνώμην. Απεστάλη δὲ, ἵνα τῇ δια κονία ταύτῃ λαμπρότερος ἑαυτοῦ γένηται. Οὐδὲ γὰρ μέσου ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἔμελλεν, ἡ πρώτη μετὰ τὸ πρῶτον ἐδεῖτο τοῦ ἐλάττονος, τὴν προσο λαλιὰν ἐκείνην ἀκοῦσαι δεῆσαι δεῆσαν. Η γὰρ ἂν ὁ
col. 85–86page 33 of 73
PG 139:85Θεός Λόγος δι' ἑαυτοῦ προσηγόρευσεν, ἤ τοῦτον ἤνεγκεν, ἅπαν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος. ΙΑ΄. Αλλ' εἰ φαιδρυνθῆναι τὸν διακονήσοντα προΰ κειτο, τὸν μείζονα τοῦτο παθεῖν ἐχρῆν, φαίη τις ἄν, ἥκιστα δὲ τὸν Γαβριήλ, ὡς ἂν εἰς τοὺς ἥττους καὶ τὸ λαμπρόν διαβῇ. Τίς οὖν ὁ λόγος; Ὅτι τοῖς κάτω κοινωνὸν ἵνα ποιήσῃ τὸν ὑπὲρ ἅπαντας ἡ ὑπερύμνητος δοθεῖσα τῷ βίῳ, κλίμακι καθάπερ ἐχρήσατο τῷ παντὶ πρὸς ἀνάβασιν. Γῆν τοίνυν ἐπείπερ πρώτην εἶχεν ἡ μας καρία βαθμίδα, ᾗ προσῆκεν οὐρανὸς φέρειν τὴν πρόοδον, ἤ, εἴ τι ἄλλο καὶ αὐτοῦ ὑψηλότερον, οὐρα νὸς γὰρ αὕτη τοῦ οὐρανοῦ, μόνῳ προσήκουσα τῷ Κυρίῳ κλήρος, ἦν ἂν καὶ τοῦτο τῶν ἀκολούθων, δ καὶ ἐξέβη, τῇ πρώτῃ μετὰ τὴν γῆν τῶν ἀσωμάτων ἐντυχεῖν αὐτὴν τάξει. ᾿Αλλως τε καὶ ἐπεὶ τὴν γῆν ἡ πολυύμνητος οὐ ρανὸν ἐποίησε, τοῖς προσεχῶς ὑπὲρ τὴν γῆν ἔδει προσομιλεῖν πρότερον, καὶ μετὰ τοῦτο τοῖς ἀνωτές τοῖς τὴν κοινὴν ὑποδεικνύειν ὁδόν. Προσεχής δὲ ἡμῖν νοερὰ τάξις ἡ τοῦ θείου εἶναι λέγεται Γαβριήλ. Εἶτα θαυμαστὸν οὐδὲν, εἰ τοῖς ὑποβεβηκόσιν ἀγγέλοις τῷ λαμπρῷ μυστηρίῳ πρώτοις διαυγα τήν και συνέβη· ἐπεὶ καὶ ἄνθρωποι κατατρυφήν ἠξιώθησαν, ὧν τοῖς ἀγγέλοις μήτε γεῦσις συγκεχώρητο, καὶ σφοδρὸς ἔρως εἰς ἐκεῖνά γε παρακύπτειν ἐνίησι· καὶ ταῦτα τῶν αὐλων πολλῷ τῷ μέτρῳ τήν σε ἀξίαν καὶ καθαρότητα διιστάμενοι. Καὶ καθάπερ εἴ τις ἔτιοῦν ἐπιζητοίη λαμπάδι, τὰ παρακείμενα τῶν πόρρω δείκνυσι φωτεινότερα· τὸν ἴσον τρόπον τῆς δραχμής εὑρεθείσης ἐκείνης, ὑπὲρ τῆς ὁ παμε φιέστατος λύχνος ἀνήφθη, καὶ ὅσα τοῦ φανέντος πλησίον μᾶλλον ἢ τὰ μακρὰν τοῦ φωτὸς ἦν εἰκὸς ἀπολαύειν. Τῆς δὲ βασιλικωτάτης εκείνης εἰκόνος, τον Πάναγνον λέγω, ἤ μέσον ἀπήστραπτε τῶν βε όσα ερωμένων ὁμογενῶν, οὐδὲν ἐς ἔγγιον ἄλλοι ἢ ἀνθρωποι· καὶ ἡ προσεχὴς αὐτοῖς ἀσώματος τοῦ Γαβριήλ είρηται στρατιά. Διὰ ταῦτ᾽ οὖν εἰκὸς καὶ
col. 87–88page 34 of 73
PG 139:87πρό γε πάντων τῶν νέων τὸν ἀρχιστράτηγον δὴ φαιδρυνθῆναι τοῦτον. ΙΒ'. Φαιδρύνεται τοίνυν οὗτος πρῶτος τῇ τε ἐγγύτητι καὶ πρός γε τούτῳ, δι᾿ ἣν ἐκόμιζε χαρὰν, ἅτε τοῦ κομιζομένου καὶ αὐτὸς μετειληφώς, καθά περ ὁ μύρου μεταδιδοὺς τῆς ἐκεῖθεν ἀρετῆς κοινωνεῖ τῷ δεχομένῳ. προκεκήρυκται τοῖς προφήταις. Ἀλλ᾽ οὔτε τις τῶν Χαῖρε οὖν, κεχαριτωμένη, φησὶν, ὁ Κύριος μετά σοῦ. Οὐκ εἶχε φέρειν ὁ Γαβριὴλ τὸ τῆς χαρᾶς μέσ γεθος· καὶ ὡσανεί σπεύδων τὸ μέγα ἐκεῖνο τῆς χαρᾶς χρῆμα ἀφ' ἑαυτοῦ ἐπιθεῖναι τῷ δυναμένῳ, τοῦ ὀνόματος ἐπελάθετο τῆς Πανάγνου· καὶ χαῖρε δίδωσιν εὐθὺς, ὅπερ ἦν φέρων, τῆς προσηγορίας ὥσπερ ἀμνημονήσας. Σὺ οὖν εἴ κεχαριτωμένη, φησί, σὺ ἐν γυναιξὶν εὐλογημένη, καὶ διὰ τοῦτο χαίρε. Μετὰ σοῦ γὰρ ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης, καὶ οὐδὲν οἰκειότερον ἢ χαῖρε σοὶ προσλαλεῖν οἶδα. ῦν γὰρ οὐρανὸς καὶ γῆ, καὶ εἰ πολλαπλάσιον ἑαυ τῶν εἶχον διαταθῆναι, χωρεῖν οὐ δεδύνηνται, οἶκον ἐκείνου, ὦ θαύματος παραδόξου! σεαυτὴν ἐχρυσούρα γησας. Καὶ ὡς ἁπάντων τοίνυν βασιλίδι προσκυνῶ, καὶ ὡς προσετάγην, Καϊρέ σοι προσφωνῶ. Καίροις, ὅτι διὰ τοῦτο νῦν χαίρω καὶ αὐτὸς οὐ τῷ τερπνῷ μόνῳ τῆς ἀγγελίας, ὅ πρᾶσιν ἔπεται διαγγέλλουσιν ήδιστα, ἀλλ᾿ ὅτι καὶ ἐμαυτοῦ βελτίων ἀπάρτι, καὶ νοεῖν ὑψηλότερα διαυγέστερος γίνομαι ταῦτα δὲ τὰ σὰ, ὧν οὔτε παραδοξότερον οὔθ᾽ ὑπέρο οὐδέν. Εἰ δὲ τοῖς ἡδέσιν εἴ τις προσομιλοίη, χαίρει, κἂν εἰς αὐτὸν ἡ τέρψις ἐλίττηται μόνον, όταν γλυκασμοῦ μὲν ὑπὲρ ἔννοιαν ἀπολαύῃς, συν σοὶ δὲ καὶ κτίσις ἅπασα, καὶ ὁ Πλάστης χαίρη Θεός, τί ἄν τις περὶ σοῦ φαίη; τερον ΙΓ΄. Καῖρε τοίνυν, κεχαριτωμένη, καὶ χαρᾶς ὑπὲρ ἅπαν τερπνὸν ἀπόλαυε, εὐλογημένη. Τούτων σοι τῶν προσφωνημάτων οὐκ ἔχω προσαγαγεῖν τιμιώτερον. Καὶ οἶδα μὲν ὅτι καὶ μακαρία ἀκούσῃ, δι' δν κατὰ τὰ ἐμὰ βαστάσεις εὐαγγέλια, καὶ μετ γαλοπρεπῶς μέχρι παντὸς ὑμνηθήσῃ παρὰ πολλοῖς, καθὰ δήπουθεν σὺν θαύματι περὶ σοῦ τὰ παράδοξα πάλαι τὴν γιγνομένην διέσωσεν εὐφημίαν, οὔτε τῶν παρόντων ἤ ἐσομένων, ὡς προσῆκέ σοι, φθάσει τὸν κρότον· ἔτι, καὶ οὐδ᾽ εἰ πᾶσι, τοῖς τε οὖσι, πρό τε οὔτι, τοῖς τ᾽ ἐσομένοις, ὑπὲρ τούτου συνελθεῖν ἐγεγόνει, τὸν εἰκότα ἄν ὕμνον ἐξεγένετο πλέξαι. Καῖρε λοιπὸν διὰ ταῦτα, ὦ βάθος γνώσεως, καὶ σοφίας ὕψος, καὶ χαρᾶς πλοῦτος, καὶ χαρίτων θά
col. 89–90page 35 of 73
PG 139:89λασσα, καὶ θαυμάτων μέγεθος, καὶ πέλαγος καλλονῆς, καὶ μυστηρίων θησαυρός! Ο Κύριος μετά σοῦ. Τίς οὐκ ἂν ἐκπλαγείη τὸ καινὸν τῆς σῆς μετ γαλειότητος; Ποίος νοῦν τοῖς παραδόξοις τούτοις ἀξίως ἐμφιλοχωρήσει θεάματι; Ποια διάνοια προς ὕψος ἀμιλληθήσεται τῶν νῦν ὑπὲρ πᾶσαν πτῆσιν αιθερίως διαθεόντων; Τίς λογισμός, τοῖς ἀποῤῥήτοις τούτοις ἐμπετασθείς, τῷ ἱκανῷ τῆς μνήσεως κατα βάς, σεμνυθήσεται: Ποία γλώσσα, φωνῶν ἄνθη, χρυσαυγή, τὸν φθόγγον, καὶ πολυτερπῆ τὴν λέξιν, προσήκουσαν ἀπανθισαμένη τοῖς παροῦσιν ἱστους γίαν ἐξυφανεῖ; Ὁ Κύριος μετὰ σοῦ, οὐ καθάπερ μόνον ἐν τοῖς λοιποῖς κτίσμασι συνοχεὺς ὤν, οὐδ' ὥσπερ Μωϋσεῖ, καὶ Πλίμ. καὶ τοῖς ἄλλοις συνῆν ἁγίοις, μεγαλους. Η γῶν οἰκήσει μετὰ σοῦ θαύματα· οὐδὲ νῦν μὲν οἶκών σε προσευρηκώς ἑαυτῷ λαμπρυνεῖ, τὴν δ' οἰκονομίαν ἔπειτα τετελεκώς, οὐκ ἐσχε! φωτιεῖ μετὰ τοῦ τὰ σύμπαντα δαδουχῶν· ἀλλὰ μετὰ σοῦ ὁ Κύριος ξένον δῆτα τρόπον, οὗ μήτε ὀφθαλμὸς ᾔσθετο, καὶ οἴῳ θύραν οὐκ ἀνέωγεν ὦτα, ἀλλὰ καὶ αναβάσεως κρείττω ἀνθρωπείας καρδίας. Μετὰ σοῦ γές, διὰ τὴν ἐξαστράπτουσα ὥραν τῆς θείας σου ψυχῆς, τὰς τῆς ἀῤῥήτου θεϊκῆς φύσεως τοῖς ἀν θρώποις ἀκτῖνας ἐπιλάμψει· διὰ τὸ φαιδρότατον κάλλος τῆς τῆς ἀρετῆς, τὴν σὴν, ἣν ἠγάπησε, μορ σιν φανεῖται περιβαλλόμενος· καὶ τοῖς σοῖς ἁγμάντοις αἷμασιν ἑνωθείς, ὦ μυστηρίου ξένου! δ οὐκ ἦν, ἐκ σοῦ διὰ δὲ γενήσεται, τὴν σήν τε ὅλην φέρων εἰκόνα, τοῦ τε Θεὸς εἶναι μὴ ἐπιστάμενος. Κάντεῦθεν θεϊκώς τε καὶ μεγαλοπρεπῶς ἀντιφιλοτιμούμενος, ὅπερ ἐστὶν ὁ Δημιουργὸς φύσει, τοῦτό σου χάριτι καινοπρεπῶς ἀντιχαριεῖται, καὶ εἰς αιώνας μετὰ σοῦ, δι᾿ ὧν σοι κεκοινώνηκεν, ἐν τοῖς τοῦ ἀοράτου Πατρός μενεῖ κόλποις ἀναπαυόμενος. Σ. καὶ γάλα παραδόξως βλύσεις, ἐπεὶ καὶ πάντα θαυμάτων γέμει τὰ σὰ, ἡ εἰς ἀνθρώπους πρόοδος, ἡ τοῦ τόπου διατριβή, ἡ εἰ τήνδε τὴν ἡλικίαν α ξησις μὴ κατ' ἀνθρώπους χορηγηθεῖτά σοι, ὁ νῦν ἀπόρθητος ἀσπασμὸς, ὁ μετὰ τοῦτον εψόμενος καινός τόπος· καὶ τῷ γάλακτι ποτιεῖς, ὃς ἅπαν εὐδοκίας ἐμπίπλησι ζῶον, ἐλευθερίαν χειρὶ συγκ χωρῶν· σα! χεῖρες οἴσουσιν, οὗ καὶ καὶ σὲ χεῖρες διέπραξαν, ὁρατόν τε κόσμον ὑπέστησε καὶ ἀόρατον, ἐνόημα μόνον· ἀλλ᾽ εἰ μετὰ σοῦ ὁ Κύριος, τί δει πολλά λέγειν; Παράδοξα πάντως, και διανοίας ψηλότερα πάσης καὶ ἥλιος ὄψεται, καὶ κροτήσει τὰ πέρατα διά σέ. Χαῖρε τοίνυν, κεχαριτωμένη, χαῖρε,
col. 91–92page 36 of 73
PG 139:91νικητήρια φύσεως. εὐλογημένη, τῆς μετὰ Θεὸν φέρουσα κατὰ πάσης τὰ ΙΔ΄. Ἡ δὲ ἰδουσα, φησὶ διεταράχθη ἐπὶ τῷ λόγῳ αὐτοῦ, καὶ διελογίζετο ποταπός εἴη ὁ ἀσπα σμὸς οὗτος. Απεῖδεν ὁ τῆς Πανάγνου νοῦς ὑψηλό. τατος Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων τὸ διάφορον· εἶτα πρὸς τὴν τοιαύτην συγκατάβασιν, ὅση, καὶ τὸ μυστήριον ἐξεπλάγη κατανοοῦσα. Καὶ ὑφ᾽ ἡδονῆς ἐσκίρτησεν εὐλαβῶς, ἀλλ' οὐκ ἐδειλίασεν οὐδὲ διεσείσθη καὶ τὴν ψυχὴν ἀνώγαλος γέγονε. Πάνυ γὰρ ἦν διαβατικω τάτη, ὥσθ' ὅστις ὁ προσελθὼν, θάττον ἔχειν εἰδέναι. Τὸ γὰρ ἰδοῦσα διεταράχθη, τούτό μοι νοεῖν δίδω σιν, οἱονεὶ ἀποβλέψασα καὶ λογισμῷ θεόφρονι συν διασκεψαμένη τί μὲν Θεοῦ μέγεθος, τι δὲ ἀνθρώπων οὐθένεια, ἐπάλλετο χαίρουσα τὴν καρδίαν· πρὸς τὰ θετά τε ἐξεθαμβεῖτο καὶ ἐκράτει θαυμάσια, τηλι καύτην Θεοῦ συγκατάβασιν ἀκούουσα. Δια ταύτα καὶ ποταπὸς ἂν εἴη, ὡς μέγας ὁ ἀσπασμὸς, καὶ κάτω τιθεὶς ἀνθρώπειον διελογίζετο νοῦν. Ἔστι γὰρ παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ τὸ σαλεύεσθαι, δ ταὐτὸν δύναται τῷ ταράσσεσθαι, καὶ χαρᾶς ἔννοιαν ὑποφαῖνον, ὡς τὸ, Σαλευθήτω ἡ θάλασσα καὶ τὸ πλήρωμα αυτ τῆς χαρήσεται τὰ τα πεδία καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς. Κανταῦθα τοίνυν ἀπό γε τοῦ διεταράχθη καὶ ἡ ἀγαλλίασις, καὶ τὸ τῆς θαυμασίας ἐκείνης ψυχῆς θερμότατον ἐμφαίνεται ἔξαλμα πρὸς ἔκπληξιν τε καὶ κρότον τῶν τοῦ Θεοῦ τεραστίων μετὰ γε εὐπρεπεστάτου τοῦ φόβου. Εἰ γὰρ ἀπαράμιλλος τὴν ἀγνείαν ἡ Μάνσεμνος, καὶ ἑαυτῇ μηδέν εἶχεν ᾧ ἂν συνδρῴη μὴ καὶ ἱκανῶς ἔχειν πρὸς Θεοῦ σφόδρα φιλεῖσθαι· ἀλλ᾽ ἄνθρωπος ἦν, ὃς ἔχει πρὸς Θεὸν ὡς πρὸς ἀλήθειαν ψεῦδος, καθά που και προφητική διορίζεται έκστασις. Δι' ἐκεῖνο τοίνυν καινότατον ἐπιεικῶς ᾤετο, τὸν ὑπεράπειρον γαστέρα, βραχύ πέρας ἔχουσαν, ἐνεγκεῖν καὶ θαύματος πέρα διε νοεῖτο, τὴν καινὴν σὺν τῷ τεχνήματα κοινωνίαν τοῦ Πλάστου. Ἕως μὲν οὖν πρὸς τὸ σῶμα, ὅτι τῶν κάτω, καὶ τοῦ πηλοῦ, καὶ τοῦ παραβάντος εσκόπει γέννημα ἐκείνου πατρός, φοβερὸν ἐνόμιζε τὴν ὑψη λὴν αγγελίαν ἐκείνην, καὶ ἦν ὕλη θάμβους μεστή, ὅπως ἐκ πηλοῦ, καὶ οἷον ἡ πτῶσις κατέαξε σκεύος, ἄρα τοιοῦτον, τὸν ἀχώρητον ἔνδον χωρήσει· καὶ ἦν πάντως τὸ διαλογίζεσθαι ἀπὸ γε τῆς ἐννοίας ἐκείνης· Οτε δὲ πρὸς τὴν ἑαυτῆς ψυχήν, όπως
col. 93–94page 37 of 73
PG 139:93ἀσπιλον, ὅπως ὑπέραγιον ἔσωσεν, ὅπως ἅπαν ἤλεγξε πτερὸν ταῖς ὑψηλαῖς ἀναβάσεσι τῆς καρδίας εἰς ύψος ἀναπτᾶσα οὐράνιον, τὴν ἔκπληξιν ὑποχωρεῖν ἐδίδου, καὶ ἑαυτὴν ἀταράχως ὑπετίθει τῷ μηνύ ματι· καὶ Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, ἐβόα· γένοιτό και κατά τὸ ῥῆμά σου. ΙΕ΄. Οίμαι δὲ ὡς εἶχεν ἂν καὶ ἐκ τῆς ἡμετέρας συνθέσεως ἡ ὑπεραμωμος βραχεῖαν ὑπανοίγειν θύο σαν τῷ ὑπερφυεῖ ἀσπασμῷ. Καθάπερ γὰρ ἡμῖν μὲν ὑπὲρ λόγον ὁ τῆς ψυχῆς καὶ σώματος σύνδεσμος, πάτι δὲ όμως λογισμοῖς τὴν τοιαύτην ἀνομολογοῦ με συνέπειαν οὕτως ἂν καὶ περὶ τῆς μείζονος ενενόει συλλογίζεσθαι κοινωνίας, οὐ μικρὰν ἐκ τῆς ἐκεῖθεν συμονίας καὶ περὶ τοῦ καινοῦ τοῦδε μας πηρίου νεῦσιν ποριζομένη. Ἐμοὶ γὰρ δοκεῖν, καὶ οὐχ ὡς τὸ ποικίλον ἵνα μόνον διαδειχθῇ τῆς τοῦ Δημιουργού σοφίας ἀτάτου, τὴν διστὴν ἄνθρωπος είλησε σύνθεσιν, ἀλλὰ καὶ τοῦ μυστηρίου τούτου ένεκα μικρὴν ἑαυτῷ πίστιν ὅπως παρ' ἑαυτοῦ συνε εισφέρῃ. Καὶ είγε μὴ καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγου, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἄνωθεν ἡ ἀνθρωπεία διεπλάττετο πραγματεία, οὐκ ἂν ὁ χοῦς ἐδέησε τῷ Θεῷ, ὡς ἂν ἐκ τούτου τὸ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους φέροιμεν ἀλλ᾽ ἦμεν ἂν τοῖς αύλοις προσθήκη, μικρά τις ἴσως ἑτέρα τάξις, καὶ τῆς γῆς δίχα. Ἔτι δὲ καὶ εἰ μηδὲν προεισενεγκόντας (τί γὰρ οὐκ ὄντες εἰσενεγκεῖν εἴχομεν); τὰ ὑπεράγαθα σπλάγ για, διὰ τοῦτ' αὐτὸ μόνον καὶ παρήγαγε καὶ φιλό τιμον παρέθηκε τράπεζαν, τὴν ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν μέσῳ ποικιλίαν τε καὶ δαψίλειαν, τίνων οὐκ ἂν ἀπολοῦσαι γένοιτο δωρεῶν, φίλα τῷ ποιητῇ διαπραξαμένοις; Καὶ τὸ διειδέστατον οὖν ἐκεῖνο πεῖος, ἡ ὑπερένδοξος, ἐπεὶ μηδὲν εἶχεν ἐννοεῖν, με φιλοτίμως εἰς ἀγνείαν προσήγαγε τῷ Δεσπότῃ, οὐδ' ἂν εἶχε πάνω διαπορεῖν, τῶν ὑπὲρ νοῦν ἑαυτὴν ἀκούουσα λειτουργόν. Πλὴν διὰ τὸν λόγον ἐκεῖνον, ὅτι μηδ' ὅσον
col. 95–96page 38 of 73
PG 139:95λογίσασθαι Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους τὸ μέσον, ἦν δὲ ἄνθρωπος, πρὸς τὸ φοβερὸν ἐπείπερ ἑώρα του μυσ ο στηρίου, ἀγγελικῆς ἀκούει γλώττης καὶ αὖθις· Μὴ φοβοῦ, Μαριάμ εὗρες γὰρ χάριν παρὰ τῷ Θεῷ. Νῦν τῆς ἐπωνυμίας εἰς μνήμην ὁ Γαβριὴλ ἔρχεται. Απέθετο γὰρ ἂν ἀνεῖχε φόρτον τῆς χαρᾶς, καὶ ὥσπερ κούφως μετὰ τὴν κατάθεσιν διαπνεύσας, ἐλευθερίως προσομιλεῖ· καὶ, Μή φοβού, φησί, Μαριάμ, αὐτὸ δὴ τὸ ὄνομα νῦν προσειπών. Φοβερὸν μὲν οὖν τὸ μυστήριον πάντως, καὶ θαύ ματος πλῆρες· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν κτιστῇ φύσει, ὅς ἄν, ὡς προσῆκε, λογίσα:το περὶ αὐτοῦ. Σὺ δὲ, φησί, μόνη. Μαριάμ, με φοβοῦ. Τὸ πρὸς ἔκπλήξιν εὐλαβές, τόν τε σεμνοπρεπῆ τῆς Παρθένου κρότον, καὶ τὴν μετ᾿ αἰδοῖς ἀγαλλίασιν, φόβον ὁ Γαβριήλ ἐνταῦθα καλεῖ, ὡς καὶ Δαβίδ, ᾿Αγαλλιᾶσθε, εἶπεν, αὐτῷ ἐν τρόμῳ. Μὴ οὖν ξενίζου, φησί, τὴν ὑπερ βολήν· μηδὲ νόμιζε πρὸς τηλικαύτην ἀδυνάτως ἔχειν μεγαλειότητα· μηδὲ, τῆς τελετῆς ἀφορῶτα τὸ μέγεθος, ἥττων ἐκπλήξεως γίνου καὶ φόβου· μηδ ὅτι ἄνθρωπος, διὰ τοῦτό σοι καὶ φοβερὸν ἢ ἀδύνατον οἴου τὸν ἀσπασμόν. Πάνυ μὲν οὖν τὰ εἰκότα λογίζη, καὶ τῆς σῆς ὑψηλῆς ἄξια διανοίας. Ανθρωπος μέν γὰρ μὴ ὅτι γε Θεὸν ἐνεγκεῖν, καὶ ὡς χιτῶνα τὴν ἑαυτοῦ σάρκα περιβαλεῖν τὸν ἀναβαλλόμενον τὸ φῶς ὡς ἱμάτιον, ἀλλ᾽ οὐδὲ καταμικρὸν ἐγγίσαι δύο ναται, ᾧ παρίστανται χίλιαι χιλιάδες ἀγγέλων, καὶ μύριαι μυριάδες λειτουργοῦσι, καὶ ἀπὸ προσο ώπου τῆς δυνάμεως αὐτοῦ πάντα φρίσσει καὶ τρέμει. Σὺ δὲ, οὐκ οἶδα πῶς ἂν εἴπω, οὐκ ἄνθρωπος, οὐκ ἄγγελος, ἀλλὰ τις ὑψηλὴ φύσις ἑτέρα, καὶ οἴα μηδὲ πρὸς παράδειγμα μετὰ τὴν θείαν παραβάλλεσθαι φύσιν. Διὰ τοῦτό σοι μόνῃ, Μαριάμ, οὐ φοβερὸν τὸ τῆς ἐμῆς ἀγγελίας ὕψος, Οὐχὶ τὸ πάναγνον τῆς σῆς ἀρετῆς πρὸς τηλικοῦτον ἀνεπιτήδειον μήνυμα· οὐχὶ τὸ λαμπρὸν τῆς ξένης του ψυχῆς τὴν ὑποδοχὴν ἀπω θεῖται τῶν εὐαγγελίων· οὐ τὸ σὸν κάλλος ἀνάξιον ὁ δημιουργὸς ἑαυτοῦ θεσπίζει· οὐ τὸ φαιδρὸν τῆς σῆς ἀγλαίας παρέδραμεν ὁ παντεπόπτης· οὐ τὸ διάλαμπρον τῆς σῆς καθαρότητος ἀπροσπέλαστον ὁ Πλάστης ἑαυτῷ ψηφίζεται. Μή φοβοῦ λοιπόν, Μα το
col. 97–98page 39 of 73
PG 139:97ριάμ· εὗρες γὰρ χάριν παρὰ τῷ Θεῷ. Δικαστὴ ὁ Θεός γίνεται τῶν σῶν· καὶ ἐπεὶ οὐκ εἶχεν ἀντίχαριν ἀξίαν εὑρεῖν ἑτέραν τῶν τροπαίων τῆς σῆς λαμπηδόνος, ἑαυτὸν ὁ Δεσπότης ἔπαθλόν σοι παρέχει Οὐ γὰρ παρατρέχει τοὺς ἀθλητὰς ὁ ἀθλοθέτης· οὐδὲ γέρας τῶν καμάτων ἐλάττω δίδωσιν· οὐδὲ στεφάνους πλέκει τῶν ἔθλων ἀποδέοντας. Σοῦ δὲ μήτε ἐνω εστώτα, μήτε μέλλοντα, μήτε ὕψωμα, μήτε βάθος, μήτε κόσμος ἅπας, μήτε τις ἑτέρα κτίσις, ἐπείπερ οὐκ ἦν ἀντίῤῥοπος, ἦς μόνης ἀξία εἶ, ταύτης δὴ καὶ τυγχάνεις τῆς ἀμοιβῆς. Ἡ δὲ ἐστιν, ὦ τῆς ἀῤῥή του του δόξης, Πάναγνε! ὅτι Ἰδοὺ συλλήψῃ ἐν γαστρὶ, καὶ τέξῃ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. Οὗτος ἔσται μέγας, καὶ Υἱὸς Υψίστου κληθήσεται· και δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς τὸν θρόνον Δαβίδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ· καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰακώβ εἰς τοὺς αἰῶνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. Αὕτη τῶν φαεινοτάτων ακτίνων τῆς σῆς ψυχῆς ἡ ἀντίδος σις αύτη σοι τῆς ὑπερουρανίου καὶ θεοπρεπούς ἀναβάσεως ἡ ἀντίχαρις· τοῦτό σοι προεικόνιζεν ἡ ἐν τοῖς ἀβάτοις διατριβὴ, ὅτι τῷ μόνῳ προσεκτι χεῖν ἀβάτῳ καὶ ξενοτερπῆ καθάπερ λειμῶνα τὴν τὴν ἔμελλες παρασκευάσειν γαστέρα πρὸς οίκησιν, καὶ βατὸν μὲν οὐρανὸν τοῖς κάτω καινοτομήσειν. εἰς δὲ μὴ κλῆρος ὁ χους, καινὸν περίπατον ὑπου πρώσειν τὴν γῆν. Τοῦτό σοι καὶ ἡ οὐράνιος ὑπέ γραφε τροφή, ἵν᾿ ἐξ ὑψηλοτέρας διαίτης παραθεί να: δείπνον εὐπορήσῃς τῷ Ὑπερτάτῳ. ο ΙΖ. Εἶπε δὲ Μαριάμ πρὸς τὸν ἄγγελον· Πῶς ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω; Σύλ ληψιν μηνύεις, υἱὸν εὐαγγελίζῃ, Γαβριήλ ταῦτα δὲ τρόπος οἶδεν οἰκονομεῖν ἕτερος, οὗ πάντως ἄγευστος ἐγώ. Πῶς οὖν ἔσται μοι τὸ σὸν εὐαγγέλιον; γὰρ καὶ μέγα τὸ τεχθησόμενον καὶ παράδοξον διαγγέλλεις, ἀλλ' ἀκολουθία φυσικῇ τινι μικρᾷ καὶ ἀντ θρωπική, τῶν θαυμάτων ἔγνωμεν ὅσαπερ ἐν γῇ εἰς δεύρο τερατουργηθέντα, κεκαινοτόμηται. Οὕτω καὶ Μωϋσῆς, θάλατταν τέμνων, ἐδεήθη ράβδου· καὶ Ηλίας ἐλαίου καὶ βραχέος αλεύρου, τὴν Σαρεφθίαν ἐκ πολύ διατρέφων· καὶ τῷ Τωβίτ Ραφαήλ δι' έχεις διέθηκε τὴν ἀνάβλεψιν· διὰ τοῦ αὐτοῦ καὶ δαίμονα ἀπήλασε. Καὶ οὐ λέγω ῥάβδον, ἢ ἐχουν, ἢ τὰ τῶν λοιπῶν ἐκεῖνα διενεργεῖν τὰ λαμπρά. ἀλλ᾽ ότι Θεός παραδοξοποιών διετέλει, χρωμένων τοῖς εἰωθόσι τῶν ἀνθρώπων. Ὡς ἔσται μὲν οὖν τι καὶ ἐπ' ἐμοὶ, Θεοῦ βουλομένου, τῶν ἀποῤῥήτων, δια πιστεῖν οὐκ ἔχω· σύλληψις δὲ καὶ υἱὸς, οἷς δὴ που δεν κέχρηται, ἀνθρώπεια βήματα και κοινωνίαν
col. 99–100page 40 of 73
PG 139:99ἀνδρὸς τὸ ἀκόλουθον ἐπιζητεῖ. Πῶς οὖν ἔστα. μοὶ τὸ μήνυμα, μὴ μέσου παραληφθέντος ἐκείνου, σύ μοι δήλωσον, ἀγνοούσῃ τὸν τρόπον. ΙΗ'. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος, εἶπεν αὐτῇ Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι· διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἅγιον, κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ. Οὐκ ἔχω, φησί, κατα αλλήλους δοῦναι τῷ μυστηρίῳ φωνάς· καὶ διὰ τοῦτο τοῖς ἐξ ἀνθρώπων ἐν τοῖς ὑπὲρ ἄνθρωπον χρῶμαι 'Αλλως τε καὶ ἀπεικὸς οὐδὲν τῶν τοιούτων κοινωνεῖν ὀνομάτων, ὃς ὑπὲρ ἀφράστου φιλανθρωπίας άνθρωπος και κληθῆναι κατηξίωσε, καὶ γενέσθαι. Σύλληψις οὖν ἀληθὴς, καὶ σός ἐστιν υἱὸς ἀληθῶς, τὸ παρὸν μυστήριον. Ὁ δὲ τρόπος, Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ, διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἅγιον, εἰ καὶ σὸς, υἱὸς ἀλλὰ καὶ Υἱὸς Θεοῦ κληθήσεται. Άκουσον τοίνυν, θύγατερ, μετ᾿ ἐμοῦ σὲ καὶ ὁ προφήτης ἀξιοῖ, τὴν σὴν πρὸς ἐμὲ περὶ τούτου ζήτησιν πάντως προμυηθείς, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου του κατ᾽ ἄνθρωπον τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον συλλογίζεσθαι, καὶ ὅσα τῆς πατρικῆς ἐστι σῆς καὶ συγγενούς οἰκίας, ὅτι ὁ βασιλεὺς τοῦ σοῦ κάλλους ἐπεθύμησε, καὶ διὰ σὲ τὸ γένος τῆς πρὶν ὁδυνηρᾶς λύει ψήφου, καὶ ὑπερφυεῖς σής μερον ἐπιλάμπει τοῖς πέρασι χάριτας. Ἰδοὺ δὲ, πίστις σοι τῶν ἐμῶν βημάτων, καὶ Ἐλισάβετ ἡ συγγενής σου, καὶ αὐτὴ συνειληφνία υἱὸν ἐν γήσει αὐτῆς καὶ οὗτος μὴν ἔκτος ἐστὶν αὐτῇ τῇ καλουμένῃ στείρα ὅτι οὐκ ἀδυνατήσει παρὰ τῷ Θεῷ πᾶν ῥῆμα. Μή τοίνυν, ἐπιδημίαν ἐν σοὶ Θεοῦ πυθομένη, τὸ πῶς ἐπιζήτει. ΙΘ'· Εἶπε δὲ Μαριάμ Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου. Εἶγε τῆς ἀποκρίσεως, ὑπέρευγε τῆς διανοίας, ἢ τὰ θαυμαστά προηυτρέπιστο τίκτειν! Πῶς ἔσται, φησίν, ὁ τρόπος τῆς συλλήψεως ἐζήτουν, τοῦτο αὐτό, σύλληψιν, ἐνηχουμένη. Ἐπεὶ δὲ Πνεύματος ἁγίου ἐπέλευσιν ακήκοα, οὐκ ἀμφι βάλλω, Πειθομένην ἔχεις, ἐκ νέου θεὸν ποθοῦσαν, καὶ Θεοῦ πλὴν ἄλλο φανταζομένην μηδέν· καὶ δουλεύσειν Θεοῦ βουλήματι πάλαι προελομένην. Ὡς δούλη τοίνυν Κυρίου, ἰδοὺ προθύμως ὑποπίπτω τῷ ἀσπασμῷ· γένοιτό μοι λοιπὸν τὸ σὸν εὐαγγέλιον, ἄγγελε· Αδυνατεῖν γὰρ παρὰ τῷ Θεῷ μηδέν, συμ φθέγγομαι καὶ αὐτή. ἐκ σοῦ.
col. 101–102page 41 of 73
PG 139:101Κ΄. Τοιαῦτα τῆς εὐλογημένης ή καινὴ πρὸς ἀρ τὴν ἄνοδος ἀνώτερα παντὸς ἐτεκτήνατο θαύματα! Οὕτως ἀπὸ τοῦ καρποῦ τῶν ἔργων αὐτῆς, ἔργα δὲ λέγω τὰς ὑψηλὰς θεωρίας, ὧν καρπὸς ὁ γλυκύτατος Ἰησοῦς, καὶ γῆν καὶ οὐρανὸν, καὶ τὰ σύμπαντα χορτασθῆναι πεποίηκεν. Αὕτη ὄντως ἡ γῆ, ἧς ἀσφα λεῖς οἱ θεμέλιοι, καὶ ἀκλινεῖς εἰς αἰῶνας, καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὴν ὑπὲρ οὐρανοὺς οἰκοδομηθεῖσαν ἐβάστασεν ὕψωσιν παρελεύσεσθαι γὰρ γήν ἄλλην καὶ οὐρανὸν ἀκούομεν. Αὕτη ἡ γῆ, ἐξ ἧς ἀνέτειλεν ἡ ἀλήθεια, καὶ δι' ἣν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ δικαιοσύνη διέκυψε. και Καὶ Δαβὶδ μὲν ὁ μακάριος ματαιότητι εοικέναι τον άνθρωπον, καὶ ψεύστην ἀποφαίνεται πάντα, ταὐτὸν, οἶμαι, ματαιότητα τῷ ψεύδει τιθέμενος. Τὸ δ' ἐξαίρετον ἀπάνθισμα τοῦτο, ὡς ἂν μὴ κατ᾿ ἀν θρώπους είναι σαφέστατα μαρτυρήσῃ, τὴν μόνην ἀνῆκεν ἀλήθειαν, τὴν ἀληθινὴν γεωργήσασα αμπε λον. Ἐγὼ γάρ εἰμι, φησὶν ὁ Χριστός, ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή. Αὕτη ἡ γῆ τὸν ἀληθινὸν ἄρτον ἐξη τὸν εὐφραίνοντα καρδίαν οἶνον ἂν θρωπου, ἅπερ ἡμῖν σαφῶς ὁ ἐμὸς Ἰησοῦς, καὶ πέριγμα καὶ εὐφροσύνη. Διὰ ταῦτα περὶ αὐτῆς Δαβὶδ ὁ προφήτης, και, Πλησθησόμεθα ἐν τοῖς ἀγαθοῖς τοῦ οίκου σου, προδιεσάλπισεν. Αὕτη καὶ ὁδὸς, καὶ ἀλήθεια, καὶ ζωή, ὅτι ταῦτα καὶ ὁ ἐξ αὐτῆς. Δι' αὐτῆς καὶ τὸ φοιτᾷν πρὸς τὸν οὐράνιον Πατέρα· ἐπεὶ οὐδεὶς πρὸς αὐτὸν εἰ μὴ διὰ τοῦ και τοῦ τόκου, οὐδεὶς δὲ πρὸς τοῦτον εἴτεισι τῆς μητρός άνευ. νίία Κ.Α. Καὶ Θεὸς πλάττων, οἶμαι, τὸν ἄνθρωπον, τὰ ταύτην ἐκεῖνό γε καὶ ἐνενόησε καὶ ἐφθέγξατο· “ Ποιήσωμεν άνθρωπον κατ' εἰκόνα καὶ καθ᾽ ὁμοίω την ἡμετέραν. Ὥστε γὰρ ἅπαντας ταυτῇ συνδικά 15 2: ψίσω βεβαίως, ὡς ἄνθρωπος ἔφθασε λίαν περιφανῶς πρὸς θείαν ἡμοίωσιν, ὅσον ὁ πηλὸς ἐδί. του, ὅθεν τὸ ἀκατάλληλον πρός τε Θεὸν αὐτῷ καὶ ἀγγέλους, οὔτε τῶν ἀπ' αἰῶνος γέγονεν, ἢ ἡ Πάνω της, εὔθ᾽ ἕτερος έσται μέχρι παντός. Οὐδὲ γὰρ 'Αδάμ, οὐκ ἄλλος τις τῶν ἐξ ἐκείνου, τὸ τοῦ ἀνθρωπείου μέτρον πεπλήρωκεν ἐντελῶς ὕψους. Εἰ δὲ τοῦτο μὲν τὸ μέγεθος, ἐπεὶ καὶ ἐγεγόνει νοεῖν ἂν, εἴχομεν καὶ ζητεῖν, ἡ δὲ πεῖρα τὸ γνώριμον οὐδέ που αν παρείχεν, οὐδὲ ὑποπετεῖν τρανῶς ἔδωκεν ἐφθαλμοῖς, μὴ τοῦ χρὸς δηλαδὴ τὴν πάντιμον δια. μορφώσαντος, διαπεσεῖν ἂν ἡ θεία ἐδόκει φωνή. Διά ταύτην ὥρα τῆς ὑψηλῆς ἐκείνης τυγχάνειν ἀκή κεν άνθρωπος ὁμοιώσεως. Καὶ οὗτός ἐστι λοιπὸν Οι
col. 103–104page 42 of 73
PG 139:103ὁ θησαυρός, ὃν ἐν ὀστρακίνοις ἔχομεν σκεύεσι, τοῖς αρχεγόνοις, φημὶ, δέρμασιν. η ΚΒ΄. Ἔτι δὲ καὶ διὰ ταύτην ἄνθρωπος ἄνωθεν πέπλασται, καὶ οὐρανὸς ἥπλωται, καὶ γῆ, καὶ πάντα ὅσα ὑπέστη διὰ τὸν ἄνθρωπον. Εἰ γὰρ ὅτι πεσεῖται μὲν Ἀδάμ, οὐκ ἡγνήει Θεός, τοῦ δὲ προορισθῆναι τὴν ἐπαρνόρθωσιν δίχα οὔποτ' ἄν παρήγαγεν, ἡ πάναγνος δὲ τῆς ἰατρείας ὑπόθεσις· εὔδηλον ὅτι κάτ κεῖνος δι' αὐτὴν, καὶ εἴ τι δι' αὐτὸν πρὸ αὐτοῦ καὶ μετ' αὐτόν. άλλως τε καὶ ἐπεὶ τὸν ἄνθρωπον λῦσαι τῆς δυσ πραγίας ὁμοφυὴς ἄνθρωπος ἔδει, καὶ οἷος ἄν ἱκανὸς εἴη διὰ τὸ τῆς ἀρετῆς ὑπερβάλλον καὶ συμμάχῳ χρήσασθαι Θεῷ· μεῖζον γὰρ ἦν τὸ πταίσμα, η ὥστε ἄνθρωπον μόνον δυνηθῆναι τὴν ἐλευθερίαν εὐεργετῆσαι· καινὸν ἄρα ἐχρῆν ἄνθρωπον διαπλασθῆναι, καὶ πολὺ πρὸς Θεὸν φθάνοντα, ὃς ἂν εἶχε τὸ φάρμακον ἐπιθεῖναι. Καὶ ἦν πάντως ὁ καινότατος άνθρωπος, ἡ πολυ ύμνητος ήδε, ὑπὲρ τῆς, ὅτι τοσαῦτα δυνήσεσθαι ἔμελλε, καὶ Θεῷ προειπεῖν ἐμέλησε, καὶ πεποιηκέ καὶ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ ὁμοίωσιν ἄνθρωπον, ὃς οἷα Θεός συμπράττων Θεῷ, τὸ μέγα ἂν δυνηθείη πλάσμα σῶσαι, τὸν ἄνθρωπον. Ὥστε ἔξεστι καὶ ταῦτα συνάγειν, ὡς οὐκ ἂν ἐξαρχῆς τὸ θεῖον ἀγαθὸν ἐχύθη, οὐδέ τι τῶν δημιουργημάτων Θεοῦ διηγεῖτο δόξαν, εἰ μὴ τῶν χαρίτων αὐτῆς ἡ πληρὺς ἐν τῇ δημιουργική προδιέλαμψεν ἐννοίᾳ. Οὔτε γὰρ ἂν ὁ Θεὸς τοῦτο ὑπέστησεν, ὅ μὴ εἶχε καθίσον οἷόν τε ἑαυτοῦ τὴν βελτίωσιν φθάσαι. Ετέρου δὲ μήτε και άνθρωπον ἐπανωρθωκότος, καὶ ἀσωμάτους λαμπροτέρους ἐργασαμένου, καὶ ὅ τι τῶν λοιπῶν εἷς γε τὸ φαιδρότερον διαθεμένου, πλὴν τῆς ὑμνουμένης ὑπερφυοῦς καὶ θείας ψυχῆς, σαφές πάντως ὅτι καὶ δημιουργὸς ὁ Θεὸς δι' αὐτῆς πεφανέρωται, καὶ ὅσα
col. 105–106page 43 of 73
PG 139:105τῆς ἀγαθότητος ἡμῖν ἐκείνου διαζωγραφούσι τὸ πέλαγος. ΕΓ. Καὶ οὐ τοῦ δημιουργοῦ Λόγου μόνον μήτηρ, διότι τοῦτον ἔτεκεν, ἀλλὰ καὶ τῆς δημιουργικής ἀγαθότητος ώσανεί μήτηρ ἐκείνου, ὡς ὑπόθεσις καὶ αἰτία τοῦ τὴν ἀγαθουργό, φανῆναι δύναμιν. Καὶ εἰ τολμηρόν, συμπλάστης ἂν εἴη Θεῷ καὶ πρὸ τῆς εἰς γῆν ἡ μακαρία προόδου, καὶ συμπαρα γωγεὺς τῶν εἰς τοῦτο κάλλους δρωμένων τε καὶ ἀοράτων κτισμάτων, ὡς ἄρα καὶ φανεῖσα, συμ ποικιλτὴς καὶ συγκαλλοποιὸς τοῦ προσυνεξυφανθέν τος παγκοσμίου γεγένηται πέπλου. Καὶ οὐ τὰ παρο ὄντα μόνον ἔσχε τὴν γένεσιν δι᾽ αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ ὅσα τῶν μενόντων εἰσέπειτα λαμηρά, κἀκεῖνα ταύ της κατόρθωμα. Ἐπεὶ κἀκεῖνα δι᾿ ἡμᾶς, ἡμεῖς δὲ, ὡς δέδεικται, δι' αὐτήν· μᾶλλον δὲ τῶν ἐσομένων ἡμῖν τὸ τερπνότατον τοῦ νῦν αὐτῇ μηνυθέντος εὐ αγγελίου τὸ πέρας. Οὗ τί ἄν γένοιτο φανερώτερον, δτι καὶ τὰ μέλλοντα χρηστὰ δι' αὐτὴν; ΚΔ΄. Τοῦτο τὸ μήνυμα καὶ τέκνα ἡμᾶς Θεοῦ καὶ ἀκούειν καὶ εἶναι παρεσκεύασεν. Ὅσοι γὰρ 37 ἔλαβον, φησίν, αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέχνη Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Καὶ καθέπερ οὐκ ἐκ θελήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς ὁ ἀσπασμὸς ἐπῆλθε τῇ κεχαριτωμένῃ, οὕτω καὶ ἡμῖν δι' αὐτῆς ἡ ἀνάπλασις σαρκικῆς ἄμικτος θεουργεῖται ῥίζης ἀπάτης. Καὶ καθάπερ τὸν ἡμέτερον προγονικόν Χιτῶνα, οὗ καὶ αὐτὴ μετέσχεν, ὅλον Θεῷ καθιέρωσε, τὸν ἴσον τρόπον, δὲ ὁ καθ᾿ ἡμᾶς ἐκύκλωσε κόλπος Θεόν, τοῖς ὁμοφυέσιν ἔσπευσε μεταδοῦναι, ὅτι τοῦ τον ἔλαβεν ἐν ἑαυτῇ. Καὶ ἦν μὲν οὐδαμῶς ἀκόλουθον, διότι δέρμα κοινὸν ἔσκομεν, διὰ τοῦτο καὶ ὧν ἐπλούτησε θεουργικών λαμπηδόνων ἐπίσης αὐτῇ κοινωνεῖν, ἡ ὀλίγου δεῖν πρὸς αὐτή. Αλλ᾿ ὥσπερ τῶν ὑψηλῶν οὐδὲν ἦν, ὁ τὴν ἐπιθυμίαν ἐκείνης ἐνέπλησεν, ἕως ἂν καὶ Θεὸν αὐτὸν καταπίῃ, καὶ τοῦτο Δαβίδ περὶ αὐτῆς ἐναργέστατα προεκρότησε, Χορτασθήσομαι ἐν τῷ ὀφθῆναι μοι, φάσκων, τὴν είχαν σου, ἐνταῦθα μόνην εὑροῦσα στάσιν τῆς είψης τῶν ἀγαθῶν· οὕτως οὐδὲν τῷ πελάγει τῆς πρὸς τὸ γένος ἀγάπης τῆς πανάγνου προσίσταται, μὴ τῶν ἴσων ἐθέλειν αὐτῇ μεταδοῦναι καὶ ἡμῖν λαμ κοτήτων. ε
col. 107–108page 44 of 73
PG 139:107ΚΕ'. ᾿Αλλ᾿ ἵν' ως περὶ μικροῦ καὶ Δημιουργός καὶ Δεσπότης ἀγαθὸς, κατὰ τὸν Πλάστην καὶ Υἱὸν αὐτῆς, ἀναδειχθείη, πάντων ἀφθόνως μεταδίδωσι τῶν μεγίστων. Μᾶλλον δὲ ἴρα δείξῃ ὅτι δι' ἡμᾶς εἰς τὸν βίον ἦκεν, ὡς ἂν ἡμῖν χεῖρα ὀρέξασα συμ πλέξῃ Θεῷ ἐκεῖθεν διαστᾶσι, προθύμως διὰ τοῦ ἰδίου τόκου κοινωνούς καλεῖ τῆς πρὸς τοῦτον ἐνώ σεως, ἵν᾿ ὅπερ αὐτῇ γέγονε Θεὸς διὰ τῆς ξένης ἐκείνης συλλήψεως, ἤνεγκε γὰρ αὐτὸν ὡτανεὶ κατα πιοῦσα καὶ αὐτῷ συμφυεῖσα, τοῦτο καὶ ἡμεῖς πά θοιμεν πρὸς Θεὸν διὰ τῆς τῶν σαρκών μεταλήψεως, ὧν ὁ Μονογενὴς αὐτῆς παρ' αὐτῆς προσελάβετο. Ο τρώγων μου γάρ, φησί, τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει, πἀγὼ ἐν αὐτῷ· και Ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ γιου του ἀν θρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. Τὸν δὲ ἥδιστον καὶ ζωοπάροχον τοῦτον δεῖπνον ὁ ὑπερουράνιος ὄντως ἐγεώργησεν ἄνθρωπος οὗτος, καὶ τοῦθ᾽ ὅ τι δεῖπνος ἡμῖν γενέ σθαι παρεσκεύασεν. ὥσθ' ὅταν ὁ ταύτης Μὸς καὶ πρὸς τήνδε ἡμᾶς ἕλκῃ τὴν τράπεζαν, καὶ τῶν ἑαυ τοῦ μήτε φείδηται σαρκῶν, καὶ χαίρῃ γενομένους ὁρῶν, καὶ τῇ Μητρὶ ταῦτα δοτέον, ὅτι καρπὸς ἀν θρώπων ἐξηνθουργήθη καὶ αὐτὴ, ἵνα τῶν μὲν αὐ τῆς κοινωνήσῃ Θεὸς σαρκών, θρέψῃ δὲ ταύταις τὸ συγγενὲς τῆς μητρός. Οὔτε γὰρ, εἰ μὴ τοῦτο ἔμελλε, τὸ ὑπὲρ πᾶσαν ὕλην περιφανέστατον τοῦτο σκεῦος χοϊκὸς ἄν διεικόνισεν ἀνδριάς, οὔτε τὸν χοῦν ὑπελθοῦσα, ἐπεὶ μέγα τὸ ἐοικὸς εἶχε πρὸς Θεὸν, ἄλλου του ἂν ἦν ἐφιεμένη, ἢ ὁ καὶ Θεὸς ἐπέθει. Καὶ ἐπεὶ ξύλου μὲν ἦν γεῦσις, ἡ Θεοῦ τὸν ἄνε θρωπον, φεῦ ἠλλοτρίωσεν, έώρα δὲ τὴν ἑαυτῆς σάρκα φάρμακον ἱκανὸν ἀντιγευσαμένῳ πρὸς θείον οἰκείωσιν, ὃ καὶ παρασχεῖν τῷ νοσοῦντι προίκα ἠγάπα, τὸ δ' αὐτὸ καὶ Θεὸς ἐφίλει, τροφὴν, εἰ οἷόν τε, ἑαυτὸν παραθεῖναι τῷ πεπτωκότι, ἀλλ᾽ ἑκατέρω μὲν ἀμιγῶς οὐκ ἦν ἄνθρωπον χρήσασθαι τῶν δν νατῶν, ὥστε ἐπανελθεῖν, ἔδει δὲ συνελθεῖν ἀμφό τερα, ὡς ἂν καὶ διὰ τὸ συγγενὲς εὔχρηστον ᾖ τῷ χρωμένῳ τὸ φάρμακον, καὶ τοῦτο πάντως οὐκ ἀγνοοῦσα ἡ ὑπεράμωμος, Θεοῦ ἂν ἐδεῖτο κεράσαι τὴν ἰατρείαν. Δεομένην δὲ παριδεῖν οὐ Θεοῦ, ὅτι τε τυχεῖν ἦν ἀξία, τούτου τε ἤρα Θεός. Διὰ τοῦτο τὸ παράδοξον ᾠκονομήθη μυστήριον· καὶ σαρκῶν Θεοῦ
col. 109–110page 45 of 73
PG 139:109κοινωνούμεν ἄνθρωποι, ἂς ἡ πάναγνος ἐξιστούρ γησε, καὶ τὸν Σωτῆπα ἐνέδυσεν. Κζ' Οἶμαι δὲ, καὶ δυοῖν τούτοιν ἕνεκα ἀνθρώπων ἤκουσε παῖς ἡ τὸν ὑπερώνυμον κυήσασα, ἵνα τε θεῷ κοινωνήσῃ καὶ τῆς ἐπὶ γῆς δόξης, δόξα γὰρ τῷ Δεσπότῃ καὶ ἅπερ ἡμῖν ταπεινά, καὶ λοιπὸν ὅπως τοῖς ἀνθρώποις γένηται δῆλον, μέχρι τίνος ὁ πη λὸς ἀναπτῆναι δύναται. Οὔτε γὰρ Θεῷ, καὶ τῆς υπεράγνου δίχα, ἄπορον ἦν ἡ τοῦ γένους βοήθεια, καὶ οὐδέ τις εἷλκεν ἀνάγκη μὴ ἂν ἄλλως ἔχειν τὴν πάναγνον δαψιλῶς ἐμφορηθῆναι τῶν θείων, μὴ τυχοῦσαν τῶν κάτω. Πν γὰρ καὶ τοῦτο Θεῷ ῥο διον, ἄνωθεν μετρῆσαι τῇ Παρθένῳ τὴν τέρψιν, εἰ καὶ μὴ γῆς ἐκείνη γε ἐδεήθη, ἤν ἡ παρ' ἑαυτῆς λαμπηδὼν τοῖς ἀΰλοις συνήπτεν. Εἰ δὲ καὶ μὴ γνώριμος ἀνθρώποις, οίων ἦν ἀξία ἡ μακαρία, ἐν θάδε καθίστατο, οὐδὲ παρὰ τοῦτο τῆς προσηκούσης ἂν ἀπετύγχανε δόξης ἐν οὐρανῷ. ᾿Αλλ᾽ ἵνα τοίνυν δε: Θεὸς ἐν ὑψηλοῖς, καὶ τοῖς γηίνοις δοξάζεται, τοῦτο κακείνη γένηται ἐκείνῳ καταπολὺ ἐοικία, καὶ μηδενὸς ἂν ἀμοιροῦσα πρὸς δόξαν τυγχάνῃ, οὗ καὶ Θεὸς, καὶ ὅπως ἄνθρωποι μὴ τοσοῦτον, ὃ παρ' ἱσνῶν, ὦσιν ὕψος ηγνοηκότες, διὰ ταῦτα καὶ γῆν ἐπάτησεν ἡ ὑπερένδοξος, καὶ τῷ ἐξ αὐτῆς ἐλύτρῳ περιεβλήθη. ΚΖ. Καὶ διὰ τοῦτο, Μεγαλεῖα, φησίν, ἐποίησε με ὁ δυνατός. Ταῦτα δὲ ἐναργῶ; εἶχε, καὶ οὐκ ἐδεῖτο ποιηθῆναι τὸ γεγονός· ἀλλ᾽ ἐφανέρωσε, σαφῆ πᾶσι κατέστησε, δηλοῖ τὸ ἐποίησε. Καὶ δι' αἰτίαν ίσως τοιαύτην ὁ Γαβριήλ, κατὰ τὴν τῆς γλώτης διακονίαν, Χαῖρε, ἐφώνησε, κεχαριτωμένη, καὶ εὐ λογημένη, ἵν᾿ ἡμᾶς, τε διδάξῃ οἵαις δεῖ χρῆσθαι φωναῖς πρὸς αὐτὴν, καὶ οἷον, αὐτῇ τὸ μεγαλεῖον, ἀνέγραπτον τῇ ἐξαγγελία ταύτῃ προθείη. Ηδύ νατο γὰρ καὶ ταῖς ἀγλώττοις τοῦ νοῦ λαλιαῖς τὴν λειτουργίαν οἰκονομήσειν ἐκείνην, καὶ τῷ αὐτῷ χρωμένης ὀργάνῳ τῶν λαμπρῶν τῆς Παρθένου δια καύσειν ῥημάτων. Καὶ είγε μὴ τρόπος ἦν ἕτερος, οὗτος δὲ, ἵνα, τὸ ταπεινὸν ὁ Δεσπότης ἀναβαλλόμε τας, με σφόδρα ὑψηλῶς καὶ μὴ καταλλήλως διασαλ είπ τῷ πράγματι, καὶ ἄλλως, ὅτι καὶ ἡμᾶς η ἕξει μνεῖσθαι τὰ τὸν ὑπερήφανον πλήττοντα, ὑπὲρ " ὧν ἡ οἰκονομία καὶ τοιαύτη. ΚΗ΄. Πάσα ἂν καὶ ἡ ἀγγελική διακόσμησις, οι μα:, οὐρανός τε καὶ ἥλιος, καὶ γῆ καὶ θάλασσα, καὶ πάσα τότε ἡ κτίσις, ἕκαστα μετὰ γλώττης αναπλα Μέντα, τὸ Χαῖρε τῇ Παρθένῳ συνεξεβόων τῷ Γα βριὴλ καὶ καθάπερ ἐπὶ χοροῦ, τὸ μελώδημα δια δεχόμενα τοῦ πρωτοστάτου, τὰ αὐτὰ ἂν πολλάκις
col. 111–112page 46 of 73
PG 139:111καὶ ἀνείλιστον καὶ ἀνύμνουν, καὶ συνεφθέγγοντο τῷ χοράρχῳ. Τοσοῦτον γὰρ τὸ τῆς πανάγνου μεγα λεῖον, καὶ οὕτω πᾶσα ἡ κτίσις προσειπεῖν ὠφειλε τῇ Παρθένῳ. Ἀλλ᾽ εἰ μὴ γλώττῃ, δι᾿ ὃν εἴρηται λόγον, πράγμασι δὲ ἐδήλωσαν τὴν χαράν, δι' ὧν ᾔσθοντο πρὸς τὸ φαιδρότερον ἑαυτῶν μεταποιηθέν των· καὶ οὕτως ή δημιουργία πᾶσα τὰ μεγαλεία τῆς πανυμνήτου γλώσσης τρανότερον διεκήρυξεν. Ο γὰρ οὐκ ἂν εἶχε τῶν ἐπὶ γῆς ἕκαστον, οὐδ' ἂν εἴ τι καὶ ἐγεγόνει, ἐγγὺς οὕτω Θεοῦ γενέσθαι, ὥστε δ μεν ἑαυτὸ καθέδραν ὑποθεῖναι Θεῷ, ὅ δὲ κλίνην, καὶ τροφὴν ἄλλο, ποσὶν δὲ ἕτερον ἄλλην τε άλλο χρῆσιν καὶ ἄλλο γλώττης ἀκούειν θεϊκὴν διηχούσης ἐνέργειαν, ἄνθρωπος δὲ καὶ λόγων και διαίτης κοινωνῆσαι θεῷ, καὶ οὕτω πάντα τῷ ξένῳ λαμπρυνθῆσαι ἁγιασμῷ, τούτου ῥᾷστα καὶ ὁτουοῦν δίχα πόνου τυχεῖν διὰ τῆς πανάγνου δεδύνηνται. Μήτε γὰρ ἑτέρωσε μεταστάντων, μήτε τῶν εἰωθός των διαζευχθέντων, μήθ' ἑτέρῳ συντυχόντων ἀήθει τόπῳ ἢ τρόπῳ, ἀλλὰ πάντων ἐφ᾽ ἅπασι κατὰ χώ ραν μενόντων· μετ᾿ αὐτῶν ἡ πολυύμνητος καινόν τινα τρόπον ἑνωθῆναι τὸν Κτίστην πεποίηκε. ΧΧΙΛ. ΚΘ΄. Ταῦτα δὲ τῆς παρούσης δῶρον καὶ γέννημα πανηγύρεως. Ο νῦν ἀσπασμὸς τῶν καινῶν γέγονε θαυμάτων δημιουργός. Τὸ τοῦ Γαβριὴλ εὐαγγέλιον ἥλιον ἄλλον, τὸν προτέρου λαμπρότερον, πᾶσιν ἐπιλάμψαι πεποίηκεν. Αὕτη ἡ προσλαλιά, τὸν χοί κόν διαρρήξασα χιτωνίσκον, θεουργικὸν ἔνδυμα περιέβαλλε τοὺς ἀνθρώπους. Τοῦτο τὸ πρόσρημα τῶν πρὶν μὲν κήρυγμα αἰνιγμάτων· νέων δὲ νῦν χαρίτων ἀγλάϊσμα. Τοῦτο καὶ πρὸ τοῦ συμπεράσματος, λέγω δὲ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασιν, τοῖς κάτω σεμνοῖς ἀνδράσιν ἡδονὴ καὶ χαρίεν κίνημα. ὡς γὰρ ἐπὶ γῆς οἷα προφῆται τοῦτο δὴ τὸ πάνο των χαριέστατον διάγγελμα προηγόρευον, οὕτω δὴ καὶ ἐν ᾅδῃ ἀγνοεῖν, οἶμαι, οὐκ εἶχον τὸ τερ πνότατον εὐαγγέλιον. Εἰδέτας δὲ, καὶ τῆς καινῆς ὥσπερ ἀκηκοότας προσρήσεως, ὅτε ὁ Γαβριὴλ ἐφών νει, χαίρειν εἰκὸς καὶ σκιρτᾷν, ὅτι τὴν ἐλευθερίαν ἤγγικεν ἐνοπτριζομένους. Τοῦτο τὸ μήνυμα, ἵνα μὴ πολλὰ λέγω, φαιδρὰν ἀπειργάσατο πᾶσαν τὴν κτίσιν. Α΄. Παρυπογράφει δὲ τὸ σαφὲς καὶ ἡ καλλίστη τῶν ὡρῶν ἢ δε, δι' ὧν πᾶσι βελτίστην μεταβολὴ καὶ ἀναβίωσιν οἱονεὶ χαρίζεται, ὥσπερ οἱδουμένη, εἴ γε μὴ λαμπρόν, δι' ὧν ἔχει φαίνειν, τὸ τῆς χα ρᾶς ἐκεῖνο μήνυμα ἐπιδείξῃ· καὶ ὡς εἰπεῖν, ἵνα μὴ τις ἀγνωμοσύνης αὐτήν γράψαιτο, τῇ παρ' ἑαυ τῆς καλλονῇ σπεύδει τρανῶς διαγγέλλειν ὡς οὗτός ἐστιν ὁ καιρός, καθ᾿ ἂν ἡ παγκόσμιος ἐπέστη χαρά. Νῦν γὰρ ἥλιος τῆς ἀκτῖνος ώσπερεί λήμην τὸ νεφῶδες ἀποξέει, καὶ διαυγεστέραν ἀφίησι τὴν λαμ
col. 113–114page 47 of 73
PG 139:113πηδόνα, καὶ ὑπὲρ γῆν ἄρχεται πλεῖον προσγειτο νεῖν, ἅπασι μονονού προσφωνῶν τὴν τοῦ νέου καὶ μεγάλου τοῦδε φωτὸς ἐπιφάνειαν, καὶ ὡς ἄρτι καὶ αὐτὸς τὴν ἀνακαίνισιν δέχεται, καὶ ὑπὸ νῶτα κρύο πτειν τῆς γῆς βραχέα βούλεται, τὴν ἀκτίνα. Νῦν οὐρανὸς, οἷον ἱμάτιον ἑαυτὸν περιβάλλων καινόν, σκυθρωπότητα μὲν περιδύεται, διαύγειαν δὲ ἀμφιέννυται, καὶ ὡσανεί τινα κόσμον τῆς οἰκείας ἐσθητος τοὺς ἀστέρας προβάλλει, ποικίλου τε καὶ διαλαμπή εικόνα προθεὶς ἑαυτὸν, οἷς ἔπιπλα ποικίλλειν ἐσπούδασται· καὶ νῦν μᾶλλον ἢ πρὶν Θεοῦ διηγείσθαι δόξαν γράφει. Νῦν γῆ βοτάνας ἀνίησιν εἰς κάλλος ξένον καὶ οἷον ἀμίμητον, τῷ πολυειδεῖ τῶν χροῶν ἐξυφαίνουσα, καὶ τοῖς ζωγραφεῖν αἱρουμένοις ἀνθουργικά βάμματα χορηγοῦσα, δ᾽ ὧν τοῖς ζωγραφικοῖς ἔνεστι πλάσμασι διαμιλλᾶσθαι πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Πᾶσι το φυτοῖς ἀναβιῶναι παρακελεύεται, καὶ τὸ λαμπρὸν εξυμνεῖν τῆς πανηγύρεως. Χαίρει δὲ τοῖς παρ' ἑαυτῆς ἄνθεσι στολιζομένη, καὶ ἑαυτὴν στρωμνὴν ὑποτίθησιν ἐπιεική, ἢ πρὶν ἀνήμερος ἦν. Νῦν θάλασσα, οἷα πρὸ μικροῦ πολεμία, τοῖς κύ μασι τὴν γείτονα τύπτουσα γῆν, ἀπειλεῖν τὰ δεινά παυσαμένη, γελῶτα, τὰς διαλλαγὲς ἐπιζητεῖ, ὡς ἄρτι πᾶσιν ἐπέδραμε μαρτυροῦσα, ἡ πάντα νοῦν ὑπερέχουσα εἰρήνη. Νῦν ἀὴρ ἤπιον διηχεῖ τὴν ἀφιλάνθρωπον πνοήν, καὶ μεγαλόκροτον μεγαλόκροτον ἐκτιναξάμενος βροντήν, καὶ οἱονεὶ τιθασσῶς ἐπιπνέων, τῶν οικίσκων πάντας καὶ καταδύσεων ἐκκαλεῖται, φίλα προσενεῖν ὑπισχνούμενος. Νῦν τετραπόδων μὲν ἀγέλαι σκιρτῶν, καὶ τῇ μητρί γῇ προσπαίζειν, και πωλικῶς ἐγάλλεσθαι διανίστανται. Νεοττῶν δὲ γένη τὸ πτερὸν ἄπονον ἐξαπλοῖ πρὸς ἀέρα· καὶ μουσικῶς κιθαρίζειν ἑτοι μάζεται τὰ ποικιλόφωνα, χαίρειν ἐκ τούτου πάντα διασημαίνοντα. Καθάπερ καὶ ἄνθρωποι, δι' ὧν νῦν μὲν τοῦ σώματος ἀποτιθέμεθα τῶν ἐνδυμάτων· τὰ πλείω, δι' ὧν δὲ πλεῖν καὶ στρατηγεῖν ἀρχόμεθα, καὶ πρὸς ἀποδημίας ἴεσθαι, καὶ ὅλως χεῖρα καινοῖς ἐπιβάλλειν ἔργοις· ὅτι νῦν τὸ βαρὺ τῆς παλαιότητος, διαγγέλλομεν, ἀπεξέσθη, καὶ ἀνάπλασις διηρ τίσθη, καὶ χαρὰ ἐξεχύθη, δι᾿ ἣν ἄλλος ἄλλῳ, καθά περ κήρυξ τόπους διιών, χαίρειν διακελεύεται, καὶ τῆς ἐνώσεως δίδωσι καὶ ἀντιλαμβάνει τὰ συναλλάγματα. Αλλὰ ταῦτα μὲν, ἵνα τὴν ἐκκενωθεῖσαν ἐκείνην δείξῃ, καὶ τὰ πέρατα διαλαβοῦσαν χαρᾶς εὐωδίαν, τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον· καὶ οὐδέποτ' ἂν μηνύειν τὰ τῆς χάριτος σύμβολα κατοκνήσαιεν, ἕως ἂν ἡ καινοτάτη και γήρως κρείττων ἀνάπλασις ἐκδέξη τα τελευταία, ἧς ἡ τρυφὴ τοῦ μυστηρίου τοῦδε καρπός.
col. 115–116page 48 of 73
PG 139:115ΛΔ'. Ἡμεῖς δὲ, ἐξ ὧν ἡ πολυύμνητος, τὸ κοινὸν ἐντρύφημα, καὶ ὑπὲρ ὧν ὁ δυνατὸς τὰ μεγαλεῖα διέ πλεξε μετ' αὐτῆς, καθάπερ ἐδεξάμεθα τὴν χαρὰν, οὕτως ἀντιδῶμεν τὸ χαίρειν τῇ παρασχούσῃ, οὐ τὴν τοῦ Γαβριὴλ μόνον μύησιν προσφωνοῦντες, ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ἔνδον ἐκκοροῦντες, καὶ ὑπερόριον πάντα ποιοῦντες κίβδηλον τρόπον, ὡς ἂν τοῦ δείπνου γενώμεθα καθαρῶς, τῆς ξένης και πανάγνου τρυ φῆς, ἦν ὁ ἀσπασμὸς ἐκαινούργησεν οὗτος. Οὕτω γὰρ ἡ ὑπερένδοξος μάλιστα χαίρει, τῆς τραπέζης ἐκείνης, τῶν τοῦ μονογενοῦς αὐτῆς Υἱοῦ σαρκῶν έμφορουμένους ὁρῶσα. Ἐπεὶ γὰρ διὰ τοῦτο καὶ εἰς γῆν ἦλθεν ἡ Πάναγνος, καὶ τὸν σαρκικὸν ἑαυτῆς χιτώνα τον Σωτῆρα ἐφόρεσεν, ἵν᾿ ἡμῖν ὁ Σωτὴρ τοῦτο γένηται δεῖπνος, καὶ διὰ τῆς συγγενοῦς ἡμῖν αὐτῆς σαρκὸς Θεῷ πλησιάσωμεν, οὗ τυχεῖν δίχα τῆς Θεοτόκου δι᾿ ἁμαρτίαν οὐκ εἴχομεν, χαίρει πάντως ταύτῃ χρωμένων ἡμῶν τῇ τραπέζῃ, ἂν ἡτοίμασε διὰ τοῦτο, καὶ δι᾽ ἦν τὰ φρικτὰ πάντα ἐκεῖνα ἐτελεσιουργήθη μυστήρια, καὶ δι' ἧς ἐξ ἀνθρώπων εἰς θεοὺς τῷ δώρῳ μεταποιούμεθα. ΑΒ. Εἰ δὲ τὸ χαίρειν ἐκεῖθεν, ἀνιαρὸν ἂν εἴη τοὐναντίον τῇ κεχαριτωμένη, ὅταν τῆς ἱερᾶς τρα πέζης ποῤῥω λιμώττοντας καθίσωμεν ἑαυτοὺς, ὅπερ ἐστὶ Θεοῦ ἀλλοτρίωσις καὶ ζωῆς ἀναίρεσις. Ὁ γὰρ τρώγων μου, φησί, τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει κἀγὼ ἐν αὐτῷ· καὶ, Ο μένων ἐν ἐμοὶ κἀγὼ ἐν αὐτῷ, οὗτος φέρει καρπόν πολύν, ὅτι χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν· καὶ, Ἐὰν μή τις μείνῃ ἐν ἐμοὶ, ἐβλήθη ἔξω ὡς τὸ πλῆμα, καὶ ἐξηράνθη, καὶ συνάγουσιν αὐτὰ, καὶ εἰς τὸ πῦρ βάλλουσι, καὶ καίεται. Ὁ δὲ μὴ τούτων ἄρα μεταλαμβάνων Θεοῦ μὲν γίνε ται μακράν, χοίρων δὲ, φεῦ! μετὰ τοῦ ἀλάστορος ἀγελάρχης καθίσταται, ἢ τὸ τελευταῖον φεέννης ὕλη. Καὶ πάλιν· Ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ ου τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. Εἰκότως· ὥσπερ γὰρ ὁ τῆς συνήθους ἀποστὰς διαίτης καὶ τῆς σαρκικῆς διίσταται ζωῆς, τὸν ἴσον τρόπον ὅ γε μὴ κἀκεῖνα σιτούμενος νεκρός, ἐλεεινὸς, ζωῆς άμοιρος ἀληθοῦς, καὶ βασάνων ἑαυτῷ πρόξενος αἰωνίων. ΛΓ'. Ἐπεὶ δὲ χαρᾶς μὲν πρόξενος ὁ νῦν ἀσπα σμὸς, ὃς καὶ τὸν καινὸν προήγαγε τόκον, οὗτος δὲ τράπεζα ἡμῖν ἡδίστη, καὶ ζωῆς ἀλήκτου αἰτία κατέστη, χαράς μὲν καὶ ἡμεῖς τὰς ἡμετέρας ἐμπλήσωμεν ψυχάς· Χαῖρε, τῇ μητρὶ τοῦ Θεοῦ, τῷ Γα βριὴλ συμβφθεγγόμενοι· Χαῖρε, λέγοντες, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ· εὐλογημένη σὺ ἐν για ναιξί. Δενθῶμεν δὲ τῆς πανάγνου, ὥστε καὶ τῆς ζω οποιος τυγχάνειν ἀξίως τροφῆς, ἢν ἡ παροῦσα ἀνῆκε χαρά, καὶ δι' ἦν ἡμῖν αἰωνίως τὸ χαίρειν. Χαίρει δὲ ἄρα καὶ ἡ ὑπερένδοξος διὰ τοῦτο, καὶ ὁ ταύτης
col. 117–118page 49 of 73
PG 139:117Υἱός· καὶ εἴν πάντας ἡμᾶς κοινωνοὺς τῆς ἀλήκτου γενέσθαι χαράς, πρεσβείαις τῆς κεχαριτωμένης καὶ Θεοῦ μητρὸς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. μετὰ Θεὸν πρώτη, ΛΟΓΟΣ Δ΄. Εἰς τὴν πάνσεπτον κοίμησιν τῆς παναχράντου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας. Α΄. Εἰ δὲ οὐρανοῦ κάλλος καὶ αὐγὴν ἡλίου φαι ἐρὰν οὔτ᾽ ἐσίγησεν εωρακώς, καὶ θαυμάσας οὐχ ἱκανὸν ἀπέδωκε τῇ μεγαλουργία τον κρότον, καὶ διὰ τοῦτο, ἕως ἂν ὁρᾷ, καὶ ἄκων ἐκφέρει τὸ θαῦμα πῶς ἐν τῇ πολυυμνήτῳ μητρὶ τοῦ Θεοῦ οὐχ ἑκά στοτε πλέκειν δίκαιον εἴη τὸν ὕμνον, εἰ καί τις πολλάκις τοῦ τοιοῦδε χρέους ἐκτιννὺς ἔφθασε κέρ ματα; γὰρ, ὅτι φωτὸς μὲν ἥλιος ἐστι χορηγός, οὐ φαῦλον δὲ δυνάμεως ὄργανον ζωογόνου, οὐρανὸς δὲ τῇ τῶν ἀστέρων λαμπρὸς ποικιλίᾳ, καὶ τῷ μετ γέθει είκοντα πάντα τιθεὶς ἑαυτῷ, διὰ ταῦτα τὸν ἔπαινον ἕλκουσιν· ἢ τὸ ἀληθινὸν καὶ ἀσβεστον φῶς ἀνατέλλει τοῖς πέρασι, ζωῆς τε τῆς ἀλήκτου δίσκος δέδεικται φαεινότατος, οὐρανοῦ δὲ καὶ ὥραν ἡττᾶ σθαι ποιεῖ καὶ μέγεθος, ὅτι καὶ ἐραστὴν ἔσχε, καὶ παντὶ τὸν ἀχώρητον ἐχώρησε, τίνα ἂν εὐφημίαν οὐκ ἀεὶ καλέσε ο παρ' ἑαυτῇ; Β΄. Εἰ δὲ τὸ ἐπαινεῖν ἐκεῖνα Θεῷ προσάγει τὸν πήρα και Θεοῦ γὰρ δόξαν καὶ οὐρανὸς φιλοσοφεῖ, καλέσαι.

Sermon IVSermo IV

col. 119–120page 50 of 73
PG 139:119ὅταν οὐκ ἄν τις ἑτέρου μᾶλλον οὐδενὸς ἢ διὰ τῆς παναχράντου Θεῷ συναφθείη, ἧς οὔτε παραπλήσιον, οὔτ᾽ οὐδὲν τῶν ἁπάντων Θεῷ πλησιέστερον, σχολῇ γ᾽ ἂν εὔ φρονῶν καὶ προσλαλεῖν καὶ προσκεῖσθαι, καὶ κοσμεῖν ἐγκωμίοις, ἄλλο πρότερον ἡγήσαιτο τῆς Πανάγνου. Καθάπερ τοίνυν ἀνύστακτος ἀγγέλοις δόξα μελῳδεῖται Θεῷ, ὅτι καὶ κρεῖττον ἢ ἡμεῖς διὰ τὸ τοῦ Χοὸς ἄμικτον ἐκείνῳ τὸ ἐμφερὲς σώζουσιν οὕτω δήπουθεν τὴν μετὰ Θεὸν πρώτην, δι' ἧς ἡμῖν ἀφθόνως τῆς τοῦ Θεοῦ τυχεῖν ἐξεγένετο φιλανθρωπίας, διότι καὶ ταύτῃ κατάλληλα τὰ ἡμέτερα, ἀσίγητ᾽ ἐξυμνεῖν, εἰ οἷόν τε, καὶ πανηγυρίζειν ὀφείλεται. ', αὕτη δὲ ἡ δόξα πρὸς Θεὸν ἀνάγει τὸν ἐπαινέτην Πολλῶν δὲ ὄντων καὶ μεγάλων, ὅθεν ἂν τις διαυγασθείη, καὶ νοῦν καὶ γλῶσσαν περὶ αὐτῆς διυπνίζων, κομιδή μέγιστον, καὶ ἀπὸ τῶν γηίνων πρὸς οὐρανόν τε καὶ θεῖα φέρον τὸν ὑμνητὴν, καὶ ἡ πρὸς τὸν Θεὸν τῆς Παρθένου μετάστασις, δι᾿ ἐν ἡ παροῦσα πανήγυρις. Καθάπερ γὰρ τὰ κατὰ τὴν πανύμνητον ἅπαντα, ἡ πρόοδος ἡ εἰς ἀνθρώπους, ἡ ἐν τοῖς ἀβάτοις τοῦ σεβασμίου τόπου ξένη διατριβὴ, ἡ οὐκ ἐξ ὧν φύει τοῦς, ἀλλ᾽ οὐρανός, Χορηγη θεῖσα τροφὴ, ὁ τοῦ θείου Γαβριὴλ ὑπερφυὴς ἀσπα σμὸς, ὁ καινὸς καὶ ἀπόῤῥητος τόκος, ἡ τοῦ γάλακτος παράδοξος βλύσις, καὶ τἄλλα, ὧν τὰ μὲν ᾄδεται περιφανῶς, ἅτε δὴ καὶ θαύματος πέρα, ἔστι δὲ ἃ καὶ ἀκήρυκτα μένει, ὡς ἥττω τῶν παρ' αὐτῆς ὑψη λῶν, εἰ καὶ μείζω τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, ὡς ἐκεῖνα τοίνυν τοιαῦτα, οἷα λόγον ἐλέγξαι πάντα, κἂν εἰς αἰθέρα καὶ ὑπὲρ οὐρανοὺς ῥητορεύῃ· τὸν ἴσον ἄρα τρόπον καὶ ἡ λαμπρὰ κοίμησις τῆς Θεοδόχου κόρης ὑπερφυέσι καὶ σεμναῖς συνδέδεται θεουργίαις.
col. 121–122page 51 of 73
PG 139:121Γ'. Αλλ' ἵνα τι μικρὸν ὁ λόγος προθεωρήσῃ, ἡ πάναγνος επείπερ εἰς βίον ήκεν, ἵνα τὸ παράδοξον ἐκεῖνο διαπλέξῃ τεράστιον, τό γε τὴν δουλικὴν τῷ Δεσπότῃ περιθείναι μορφὴν, καὶ εἰς ἑνωτικωτάτην καὶ ὑπὲρ λόγον εὔνοιαν έννοιαν] τὸν Πλαστην συνάψαι τοῖς πρὶν ἀποκηρύκτοις καὶ πολεμίοις ἀνθρώ τοις, ἑαυτὴν ἐξεικόνιζε, καὶ σαφῶς διεμόρφου, οἷα τις ἀγαθὸς ζωγράφος, πρὸς τὴν τοῦ Δημιουργοῦ καὶ Ποῦ αὐτῆς εἰκόνα ὁρῶσα. Ωσπερ γὰρ ὁ Κτίστης, τὸν χοϊκὸν ἀναβαλλόμενος παρ' αὐτῆς χιτῶνα, ταπεινὰ καὶ τοῦ χρὸς ἄξια εἰς γῆν ἐνεδείξατο· καὶ τέκτονος γὰρ ἤκουσεν υἱὸς, καὶ λαπρὸν οὔτ᾽ ᾠκείωσεν οἰκίαν, ἀλλὰ καὶ ἀλωπέκων πενέστερος ποῦ κλίναι οὐκ εἶχε τὴν κεφαλὴν, καὶ παῖδα πρὸς ὑπουργίαν οὔτ᾽ ἱπρίατο αὐτός τε ἦν ἐξυπηρετῶν τῇ μητρὶ, καὶ πάντα ποιῶν, ὧν ὀλιγωρεῖν οὐκ ἐᾷ τὸ φίλτρον φιλο στέργως τοκεύσιν ὑποτασσόμενον, καὶ ἔτι πένησι πένητα, Πτωχὸς γὰρ εἰμι ἐγὼ, καὶ ἐν κόποις ἐκ νεότητός μου· οὕτω καὶ ἡ ἱερὰ Μητροπάρθενος, τῶν ἴσων ἰχνῶν ἐχομένη, ὄγκον τε ἡγάπησεν οὐδένα, μήτε παιδίσκας, μήτε θεραπείαν ἡντιναοῦν δε σποινικῶς ἑαυτῇ παραστήσασα, καὶ βίον είλκεν εὐτελῆ διαζῶσα· ἑαυτῇ μὲν οἴκοι μονῃ χρωμένη ἑαυτῆς διακόνῳ· ἦν δὲ ἔξωθεν ἐδεῖτο παραμυθίας, χορηγῷ τῷ πάντ᾽ ἀρίστῳ καὶ ὑπὲρ πάντας μαθητῇ ειληθέντι, Ἰωάννῃ τῷ παρθένῳ, ὄν, καθάπερ τῆς Πανάγνου, καὶ χαρίτων μὲν ἕνεκα ἄλλων, οὐδενος δ᾽ ἧττον καὶ τοῦ καλλους τῆς παρτενίας, υἱὸν ὁ πλάστης ἑαυτὸν ἐκαινούργησεν, οὕτω διὰ τὸ ταὐτὸν τῆς ἁγνείας υἱὸν ὑπέθεον τῇ Παρθένῳ. Δ΄. Εζη τοίνυν, τὸν νοῦν περιφέρουσα, ἡ τῶν οὐρανῶν ὑψηλοτέρα, μᾶλλον δὲ ἧς ἥττω μηδὲ μι κρῷ μέτρῳ τὰ Σεραφίμ, πόρξω φαντασίας καὶ δόξης ἁπάσης κενής, λιτῇ καὶ πενιχρᾷ χαίρουσα διαίτῃ. Καθάπερ γὰρ αὐτῇ πρὶν ἂν ἐκεῖνα ἐπιστῇ τὰ μετ γελεῖα τοῦ δυνατοῦ, καὶ Γαβριὴλ τὸ μέγα καὶ ὑψηλὸν κομίσῃ πρόσφθεγμα, οὐδέν τι τῶν γηίνων † λαμπρὸν ἐδόκει, ἢ πρὸς ἑαυτὸ μεταστῆσαι τὴν μπατρίαν ίσχυσεν, ἀλλ᾽ ἦν μὲν ἀπάντων ὑπερορῶσα, οὐράνια δὲ αὐτῆς κατεκράτει μόνα. καὶ Θεοῦ θερμό υπτος ἔρως, ᾧ καὶ ὑπὲρ λόγον ἤνωται· οὕτω καὶ μετὰ τὸ τὸν Θεὸν λόγον τεκεῖν, καὶ τὸ γένος εἰς οὐράνιον δόξαν ἀνενεγκεῖν, ἐκεῖ τε τὸν αὐτῆς Υἱὸν καὶ Θεὸν ἀνελθεῖν, οὗ μηδαμῶς πώποτε κεχώρισται, των κάτω κρείττων ἐτύγχανε πάντων, καὶ τῶν λνομένων οὐδὲν, ἐφ᾽ οἷς ἄνθρωποι μέγα φρονοῦσι, φίλου τρόπῳ τῇ Παρθένῳ παρέστη. (δ) πενέστερον.
col. 123–124page 52 of 73
PG 139:123Μάλιστα δὲ, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, καὶ μετὰ τὸ παθεῖν τὴν ὑπερφυᾶ καὶ ἄῤῥητον χάριν ἐκείνην, ἤδε, ὅτι Θεὸν ἤνεγκεν, ἐπὶ μέγα ἂν καὶ τοῦ προτέ μου μεῖζον ήρετο πόθου ἡ τῆς πανάγνου πρὸς ὑψηλὰ καὶ τὸν Θεὸν ἐραστικωτάτη φλόξ. Καὶ ἵν᾿ εἰκὼν μικρὰ χοικόθεν βεβαιώσῃ τὸν λόγον, καθά περ τις μονογενοῦς μήτηρ οὐκ ἂν ἴσον σώσεις φίλτρον περὶ τὸν παῖδα, καὶ ὅτε τοῦτον εἶδε, καὶ ὅτ' ᾐτεῖτο πρὸ τοῦ τυχεῖν, εἰ καὶ καθ᾽ ὑπερβολὴν ἀκοῦσαί μήτηρ ἐπίθει, πάντη που γὰρ δῆλον ὅτι τὸ φανὲν καὶ εἰς πεῖραν ἦχον ἡδὺ τοῦ μήπω τοῦτο γε γονότος ερασμιώτερον· οὕτω δὴ καὶ μεθ᾽ ὑπεροχῆς ὅτι πλείστης καὶ περὶ τῆς Πανάγνου λογίζεσθαι χρή. Εἰ γὰρ ταῦτα ὁ πηλὸς ἰσχύει, τί ἂν εἴποις ἐπὶ τῆς θάπερ ὁ τὸ θεῖον ποῖον ποθῶν λουτρόν, μετὰ τὸ τυχεῖν, διαυγέστερος ἂν εἴη καὶ θερμότερος ἐκ τῆς τελετής πρὸς ἔρωτα θεῖον· τὸν ἴσον τρόπον καὶ περὶ ἐκείνων ἂν τις ψηφίσαιτο. ὑψηλῆς ἐκείνης καὶ θείας οἰκονομίας; Ἔτι δὲ, και Ε΄. Ὅτε δὲ καὶ πρὸς τούτοις τῆς ἱερᾶς ἀπέστη μητρὸς ὁ θεῖος οὕτω καὶ φιλούμενος Παῖς, πῶς ἂν οἴει διακεῖσθαι τὴν τοιαύτην μητέρα; Οὐδ᾽ ἂν εἷς τῶν ἁπάντων, οὐδεὶς ἐξειπεῖν ἢ ἐννοεῖν ἔχοι, οἷον ἐκείνῃ τὸ φίλτρον μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀνάληψιν πρὸς αὐτόν τε, καὶ ἅπερ αὐτὸς ἐφίλει. Ἀλλ' ἐπεὶ πρὸ τοῦ παραδόξου τόκου, Εύρες χάριν, ήκουσε παρὰ τοῦ αρχιστρατήγου, τῆς θεοπρεποῦς ἀγάπης δηλαδή καὶ ἀρετῆς, τὴν τοῦ καινοῦ τόκου ἀντίδοσιν· ἔδει λοιπὸν καὶ λαμπρᾶς ἔπειτα ἄλλης ἀπολαῦσαι χάρι τος τῇ πανάγνῳ, πρὶς θείαν ἀγάπην, περ (α) είρηται, φιλοσόφωτερόν τε καὶ ἐνθεώτερον αναβεβηκυία. Τοῦτο δὲ οὐ γέγονε· τὸ δὲ αἴτιον, ὡς κιστά γε τῶν ἁπάντων οὐδὲν, οὗ τετύχηκεν, εὑρεῖν οἷόν τε ἦν υψηλότερον ἐν τῷδε τῷ βίῳ· ὥστε ἐπεὶ λαμπρότερον, ὡς ἐνἦν ἐνταῦθα, λόγος οὐδεὶς συγχωρεῖ, λεί πεται ἄρά μετα τὴν εἰς οὐρανοὺς ἐκδημίαν τρανότερον ὑπὲρ ὁ καὶ λογίζεσθαι ἕξεστι, τῶν χαρίτων ἄνω καὶ λαμπηδόνων τοῦ ταύτης Υἱοῦ κατατρυφήν καὶ Θεοῦ. Ὅτι καὶ ὁ Σωτὴρ καινῆς] τινος ἐν τῇ πατρικῇ βασιλείᾳ κοινωνῆσαι τοῖς μαθηταῖς ἐπήγ γείλατο πόσεως, τὴν φανερωτέραν ἐκεῖθεν τῆς πρὸς Θεὸν ἑνώσεως γεῦσιν καινὴν, οἶμαι, πόσιν διασημαίνων, ἧς τῶν δικαίων πινόντων, χαίρει Θεός" καὶ τοῦτ᾽ αὐτὸ, τὴν χαρὰν, πόσιν ἡγεῖται Θεὸς, καὶ διὰ τοῦτο συμπίνειν ἀνωμολογεῖτο τοῖς κήρυξι. Καὶ εἴγε μὴ καρπὸς καὶ οὗτος ἐταμιεύετο, ὅτι καὶ τὸ πρὶν ὑπερβάλλεσθαι πρὸς Θεὸν εἶχε φίλτρον, καὶ ἔτι μετὰ τῆς ἁγίας ἐκείνης σαρκός, ἵν᾿ ἀμοιβῶν ἀῤῥήτων ἄνω ἐμφορηθῇ, ἔτι δὲ καὶ ἄλλοις ἐνταῦθα παρασχεῖν ὄνησιν, ἀπαίρων ἂν ὁ μονογενῆς αὐτῆς ὑπερφυ. ήπερ.
col. 125–126page 53 of 73
PG 139:125Υιός συνανελάμβανεν, οἶμαι, καὶ τὴν μητέρα πρὸς ύψος. Ότι δε, καθά προέφημεν, διὰ τὸν περὶ τὰ θεῖα πύθον, εὐτελῆ καὶ ἀφιλότιμον ἄν εἷλκε βίον ἡ πάναγνος, κατενοεῖν ἔξεστι καὶ ὧδε. Ως εἰ καὶ μὴ τηλι καύτη γε οίκοθεν ἐτύγχανεν οὖσα, ὡς ἄρ᾽ ἐδείχθη, τὸ πῶν ὑπερβασα γένος τῇ τῶν ἀστάτων ὑπεροψία ἀλλ' ὅτι τοῦτον ἔτεκεν, οὗ τὸν τῆς ἰσχύος ᾔδει μὲν σαρῶς θησαυρόν, τὸ λιτὸν δὲ οὐκ ἠγνόει τοῦ βίου, καὶ ὅπως, ἐξὸν διακονηθῆναι, διακονῆσαι εἵλετο, τὴν ἐσχάτην τε ἔχειν τάξιν, τοὺς τῶν πρωτείων έφιε μένους ἐδίδασκε, πῶς ἂν ἀπᾴδοντα τῷ ταπεινῷ διεπράξατο δεσπότη; Διὰ ταῦτα τοίνυν ἀεὶ τὰ τε σεμνὰ καὶ ὧν ὑπέρτερον οὐδὲν, ἐφίλει· καὶ τῶν ρεόντων ὑπερορᾷν ᾑρεῖτο, καὶ ταπεινῶς ἄγαν, ὡς εἴρηται, καὶ ἀόγκως βιοῦν. ζ. Οὕτω δὲ εἰς γῆν αἰθεροβατούσῃ τῇ μακαπία ἄγγελος ὑψηλοτάτην ἄνοδον μηνύει. Περὶ οὗ λόγος, ὡς Γαβριὴλ ἦν ὁ θεῖος, ὃς δὴ καὶ τάδε προσεῖπεν Ο Κτίστης τῶν ἀπάντων, καὶ Θεοῦ Θεὸς Λόγος, καὶ Πὸς σὸς, καλεῖ σε, Παρθένε, παρ' ἑαυτῷ· καὶ εἰς τρίτην μετὰ τὴν ἐμὴν, ὦ πανύμνητε, ἀγγελίαν ὁ ὑψηλὸς ὑποδέξεσθαί σε διηυτρέπισται χώρος. Χαρᾶς δὲ πλῆρες καὶ τὸ εὐαγγέλιον τουτί, Πάναγνε, καὶ τοῦ πρίν σοι δὸν ἀσπασμὸν ἐκεῖνου μηνύσαντος εἰς τέρψιν ἐνδέον οὐδέν. Καθάπερ γὰρ εὐφροσύνης ἦν ἐκεῖνο τὸ πρόσρημα γέμον, ὅτι μόνη τὸν πλάστην ἐβάστασας σἷς γῆν κανιόντα, οὕτω καὶ νῦν χαῖρε, εὐλογημένη, ὅτι μόνος ὁ πάντων Δεσπότης εἰς οὐρα νούς σε δέξεται ἀνιοῦσαν. Ενθα θυμηδίας ἀφάτου πλησθήσῃ, καὶ θεοπθεποῦς ὁμιλίας ἀπολαύσεις. Θεία δέ σε υπερλαμπρυνεῖ ἀίδιος ἀγλαΐα, καὶ οἷον χιτώνα λαμπρόν ζωὴν ἐνδυθήσῃ αἰώνιον, ἄῤῥητόν σοι διδοῦσαν τρυφήν, τὴν εἰς αἰῶνας ἅπαυστα σὺν τῷ Γ'ῷ σου καὶ Θεῷ ἀγαλλίασιν. Χαῖρε λοιπόν, ἐγνείας ήλιο διαυγέστατε· Χαῖρε, ἀλάβαστρον εὐω δίας ἀλήκτου πληρέστατον· χαῖρε, ζωοπάροχε κῆπε, τῆς ἀθανασίας φύων καρπούς. Χαῖρε, ὅτι καὶ ἀσω μέτους φαιδρότερον ἐκστίλβεις τοιαῦτά σοι κομί ζοντας εὐαγγέλια, οὗ μοι σαφὴς ἡ πεῖρα διδάσκαλος. Τῆς δὲ ἀειςώου καὶ ἀειθαλούς, ἧς τεύξῃ, γλυκότη-; στίλβω) στίλβω
col. 127–128page 54 of 73
PG 139:127τος σύμβολον, τουτονί σοι τὸν θαλλον δοῦναι τοῦ φοίνικος προστάταγμαι. Ζ΄. Τούτων ὡς ἀκήκοεν ἡ θεόνυμφος, καὶ παρὰ τοῦ ἀσωμάτου τὸν κλάδον εἴληφε, χαρᾶς εὐθὺς πληρ ροῦται· γλυκύτητος περιῤῥεῖται ψεκάδι, εὐφροσύνην ἔπνει, θυμηδίας ἀνέπεμπεν ἆσθμα· καὶ ἦν ἡδονῆς ὅλη γέμουσα, καὶ ἀγαλλιάσεως πολλαχόθεν δεικνῦσα τὰ σύμβολα· Πῶς δὲ οὐκ ἔμελλε τοῦτο, τοιαῦτα ζωγραφούσης τῆ ἀγγελίας, τρόπον ἕτερον ἤπερ εἶδεν ὁ πριν, παράδοξον δὲ καὶ αὐτὸν, τῷ Δημιουργῳ καὶ αὐτῆς Υἱῷ προσφῦναι, καὶ αὖθις ἑνωθῆναι, καὶ θεοφθόγγου και υλικῆς αἰσθέσθαι γλώττης, ὑπὲρ ἅπαν ἡδὺ χαριέστατα πρὸς τὴν μητέρα ῥεούσης. Διὰ ταῦτα καὶ ἂνεισιν ἐπὶ τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν εὐχήν τε ἀπορώσουσα τῷ Δεσπότῃ, καὶ χάριν τῆς πρὸς αὐτὸν κλήσεως. Εἰώθει γὰρ ἀναφοιτῶν πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὄρος, καὶ ὡς τῶν ἐμψύχων ἐνὶ, καὶ προσ ομιλεῖν καὶ προσφθέγγεσθαι, καὶ οία φίλῳ τοῦ φιλουμένου Παιδὸς καὶ Δεσπότου προσέρχεσθαι, ἐν ᾧ καὶ ὁ ἐμὸς Ἰησοῦς τὰς εὐχὰς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ προςήγεν, ὦ φιλανθρωπίας ἀφάτου! ἔλυτρον ἐκ πηλοῦ φέρων. Η΄. Ανεισι τοιγαροῦν, ὡς εἴρηται τελευταῖον, τὰ εξιτήρια καὶ προσεροῦσα καὶ προσευξομένη τῷ Πλά στῃ. Ην οὖν ἰδεῖν τότε θέαμα ξένον, καὶ φρικτὸν ἀκοῇ, μόνης δὲ ἄξιον τῆς μακαρίας. Ανῄει γὰρ, δ μοι εΐρηται, προσευξομένη· καὶ ἕως μὲν ἀνιοῦσα ἐτύγχανε, τὸν οἰκεῖον ἔπωζε νόμον καὶ τῶν ἐκεῖσε φυτῶν ἡ πληθύς· ἐποίει γὰρ οὐδὲν τῶν αἰσθανομένων, οὐδ᾽ ἅ τῷ λογικῷ συγκεκλήρωται διακόσμῳ. Ὁ πάναγνος δὲ ὅτε κλίνειν καὶ χεῖρας ἐκίνει, καὶ γό νατα συνέκαμπτεν εἰς γῆν, ὤ καινόν θαῦμα! τὰ φυτὰ τε πάντα ἐπεῖνα καὶ δένδρα, καὶ οἷα νοῦν φέ ροντα, δοῦλα τῇ Δεσποίνῃ συνδιηκόνει, ὥσπερ αἰσχυνόμενα, εἰ μή γε ὑπερφυές σώσειε σέβας, καὶ δι᾽ ὧν ἐνήν δεῖξαι, κηρύξειεν ότι πᾶν γόνυ κάμψειν καὶ τῇ πανάγνῳ προσῆκε διὰ τὸ μέγα καὶ ὑψηλὸν αὐτῆς όνομα. Ἡ λόχμη τοίνυν ἐκείνη, καὶ συγκλίνασα, καὶ ὡσανεὶ τελευταίαν ἐκδημούσῃ τὴν προσκύνησιν ἀφος σιωμένη, προπέμπειν μὲν ἐδόκει· πενθεῖν δὲ καὶ σκυθρωπάζειν, ὡς τῆς ξένης, ἧς ἀπήλαυεν ἁγιό τητος παρά γε τῆς Παρθένου, χωριζομένη. Θ'. 'Αλλ' ἐπεὶ πέρας εἶχε τὰ τῆς εὐχῆς, οἴκαδε ἡ πανύμνητος ἐπανῄει. Κἀκεῖ τι γίνεται τῶν οὐκ ειωθότων. Κλόνος καὶ γὰρ περιέσχε τὴν οἰκίαν· καὶ δ πρὶν οὐκ εἶχε παθοῦσα, ἅπασα τότε ἐπείθη. Εκὼ νομίζω, στεναγμὸν τοῦτ᾽ ἦν αἰνιττομένης, καὶ ἀντ᾽
col. 129–130page 55 of 73
PG 139:129ὀδυρμοῦ τὸν κλόνον πενθικῶς προαρύσης ἅτε δὴ τῆς πάντων ἁγιωτέρας καὶ ἀσυγκρίτως καλλίστης διεσταλμένης συνοίκου. Οἶμαι δὲ καὶ ὡς, εἴπερ εἰς γῆν πλείονος ἔτι δόξης ἔδει τῇ πανάγνῳ, καὶ οὐρανὸς ἂν, καὶ γῆ, καὶ θάλασσα, καὶ πᾶσα τότε ἡ κτίσις, ἕκαστα θρήνον ἀναπλεξάμενα, δονηθῆναι εἶχον, καὶ γοερὸν ἀνοιμώξαι, τὴν ἐκδημίαν ολοφυρόμενα τῆς Παρθένου· καὶ ὁ τελευταῖος ἂν ἐδόκει σεισμός, οὗ τὸ φρικώδες καὶ νεκροὺς ἀκούομεν ἀνκψώσειν, ὥστε καὶ εἰς αἰθέρα νεφελοβατεῖν, ὡς μικρὰ διαφέρων τῆς ἐπ' ἐκείνην τοῦ θρήνου κυκήσεως. Ὅτι δὲ τοῦ μετ γιστου καὶ οὗ προς δόξαν περιφανέστερον οὐδὲν, τὸν θεὸν τεκοῦσα τετύχηκε, λόγου λοιπὸν οὐκ ἦν ἄξιον τοιοῦτόν τι γῆθεν κατὰ τὴν θείαν ἐκείνην κοιμησιν καινοτομηθῆναι. Γ. 'Επεὶ δὲ ὁ μὲν οἶκος ἔστη τοῦ κλόνου, ἡ δὲ μεταστάσης φωτὸς ἔργον, καὶ τοῦ λαμπροτάτου, ἀνέπτη φώτα τα στά γε βραχέα, τοσαῦτα δὲ, ὅσα πλήρη τὸν οἶκον φωτὸς καὶ ὁλολαμπῆ πεποίηκε· Τοῦτο δὲ ἦν, ἔμοιγε δοκεῖ, τὴν τηνικαῦτα τῶν ἀγγέλων ἐπιδημίαν ὑποφαιτούσης, ἅτε καταλλήλου τοῦ φωτὸς ὄντος, τοῖς τοῦ Θεοῦ λειτουργοῖς, ὡς πῦρ φλέγον πεποιημένοις οὐδὲ γὰρ εἶχεν ἕτερον οἰκειότερον, ᾧ ἂν τοὺς νέας γῆθεν ξενίσαιτο· ἄλλως θ' ὅτι καὶ σφόδρα ἦν τὸ φῶς οἰκεῖον αὐτῇ, πάντων οὔσῃ φωνεινοτάτη. Εἶτ' ἐκκορήσασα τὸ δωμάτιον, καὶ τὴν ἱερὰν κλί νιν, ἐφ᾽ ᾖ τὸ τίμιον διανέπαυε σῶμα, εἰ διαθεῖσα, τέλλα τε παρασκευάσασα, ὅσα ταφῇ νομίζεται, τὰς φίλας αὐτῇ γείτονας συγκαλεῖται. Αἱ δὲ ἦσαν δύο τενιχραὶ χῆραι τῶν ἐνδεῶν μὲν ὅτα πρὸς βίον, ὡς δὲ τῇ πάντων οἰκεῖαι βασιλίδι, καὶ τῶν αὐτῆς κλη ρονόμοι, ὡς ἄρα μετὰ μικρὸν ὁ λόγος δηλώσει, τῶν ἐκ λιπαρῶν καὶ βαθέων οἴκων εὐδαιμονέστεραι. Γνω ρίζει τοίνυν ταύταις τὴν ἐκδημίαν· τοῦ ἀγγέλου δηλοῖ τὰ ῥήματα· τὸ τοῦ ἑαυτῆς Υἱοῦ καὶ Σωτῆρος ἀγγέλλει μήνυμα· δείκνυσι καὶ τὸν κλάδον, καὶ λόγοις ἐξιτηρίοις διησπάζετο ταῖς γνωρίμοις· καὶ ἄς εἶχε Εστὰς ἐσθῆτας, τῶν χηρῶν ἐνείματο ἑκατέρᾳ· οὐδὲ γὰρ ἦν ὅσα γε εἰς θησαυρὸν ἕτερον τῇ πανάγνω ἢ πλοῦτος ὑπερφυῶν ἀρετῶν, καὶ ὅ τι ἀναγκαῖον είλκεν 4, χρεία. ΙΑ΄. Ἐπεὶ δὲ τούτων τὰ σεμνὰ ἐκεῖνα διήκουσε γύ νοία, γοερῶς ἀνώμωξαν, πικρῶς ἐκ βάθους ἐστέναξεν, ἐπκεύων ῥύακας ἀπέβλυσαν τῶν ὀφθαλμῶν· καὶ 1) προκρούσης.
col. 131–132page 56 of 73
PG 139:131οὐκέτ' εἶχον ἀνεκτην καρδίαν. Ποῦ δὲ ἀπαίρεις, ο η ο ἔφασκον, Κνρία; Ποῦ τὴν οἴκησιν εἷλου, Δέσποινα, νεουργῆσαι; Τινα τόπον σεαυτῇ καθήκοντα παρο εσκεύασας; Ποῖος λειμών, παντερπνα φέρων ἀνα θέων κάλλη, τὸ σὺν ὑποδέξεται τίμιον κάλλος; Ποῖος ἄρα τόπος τοῦ χρυσοειδεστάτου καὶ λαμπροτάτου σου σκεύους γένοιτ' ἂν ἱκανός; Πῶς δὲ οὐ γῆ καὶ θά λασσα, καὶ ὁ περίγειος ἅπας κόσμος, τὴν σὴν ἐκδη μίαν ὀδύρεται; Πῶς ἄσειστα μένει τὰ στοιχεῖα, τὸ μέγα καὶ οἱονεὶ τούτων συνεκτικώτατον στοιχεῖον λυόμενον ἐπιβλέποντα; Αλλ', ὡς ἔοικε, χαρὰν ἐλε πίζει τῇ σῇ μεταστάσει, κηδεμονικὴν ἑαυτῶν συνο χὴν καὶ μετὰ τὴν σὴν ἀνάλυσιν περιμένει. Οὐδὲ γὰρ συμφορᾶς γέγονέ τι τῶν σῶν αἴτιον, οὐ λύπην ἐδη μιούργησεν οὐ πάθος ἔτεκεν, οὐκ ἄλγος ἔφυσεν. ἔχει τὰ φθάσαντα πίστιν ἱκανὴν τῶν μελλόντων. Ἀλλ᾽ εἰ κἀκεῖνα χαίρει διὰ ταῦτα, ἀλλ᾽ ἡμῖν φεῦ τοῦ πάθους! "Ω τῆς συμφοράς! Βαβαὶ τοῦ πικροῦ χω ρισμοῦ! Οὐαὶ ἡμῖν τῆς ἀδυνηρᾶς θέας! Τίς ἡμᾶς ἐφεξῆς παραμυθήσεται; Τίς ἂν ἡμῖν γένοιτο παρή γορος; μᾶλλον δὲ τίς διδάσκαλος καὶ σωτὴρ, ψυχὴν λαμπρύνων, καθαίρων διάνοιαν, νοῦν φωτίζων, ὅσα ἡμῖν ἐτύγχανες, Δέσποινα; Ανάβασις θεία, καὶ χειρί καὶ γλώττῃ τὸ σοφὸν προαιθεῖσα; Πῶς ἂν ἥλιος, ἤ τι τῶν λαμπρῶν ἕτερον, τερπνόν τι χρῆμα φανείη τῆς σῆς γλυκυτάτης ὄψεως στερηθείσαις καὶ ὁμιλίας; Ἀλλὰ σὲ μὲν, ὦ παντάνασσα Θεοῦ Μῆτερ, χαρᾶς ἐκδέξεται καὶ περιπτύξεται πληθὺς ἀνεκλάλητος, ἦν νοῦς ἀπορεῖ ζωγραφεῖν, δι' ἐλευθέρως πάντα σκ:α γραφῶν, καὶ οἷόν τι χορός, ἡδονὴν τὸ σύστημα συν ζεύξας, ἀκάματα διαπηδῶν ἀϊδίως καὶ περιχορεύσει, και γλυκετώς περιελίξεται. Σὸν δὲ τοῦτο, πανθαύ μαστε βασιλίς, τῆς τε λύπης τὸ πολὺ καὶ ἀφ᾿ ἡμῶν ἀφελεῖν, καὶ χαρὰν ἡμῖν χορηγῆσαι, καὶ μὴ, πάν των χαρὰν καὶ ἐπὶ τῇ σῇ ἱερᾷ δεχομένων ἐξόδῳ, τὸ τῆς ἀνίας βέλος τουτὶ μόναις ἡμῖν παραδεῖν ἐμπη γνύμενον. μην, ὧν τὴν γνώμην ἐφίλουν, ὧν τὴν πρὸς τὸ βέλο ΙΒ΄. Πρὸς ταῦτα, ὑμῖν μὲν, ἔφησεν ἡ Παρθένος, ὦ φίλαι, ὀδυνηρὸν ἡ ἐμὴ μετάστασις, καὶ τοῦτό μοι ποιεῖ σαφὲς τὸ μέγα περὶ ἐμὲ φίλτρον ὑμέτερον. Εἰ μὲν οὖν τοῦτο αὐτό, διάζευξις μόνον ἡ ἀναχώρησις ἦν, ήλγησα ἄν οὐ μετρίως καὶ αὐτή, ὧν περιειχό. τιον ἄνοδον ἐμὴν ἐνόμιζον, παντάπασι διισταμένη ἐπεὶ δὲ ὁ πάντα περὶ ἡμᾶς ὑψηλῶς θαυματοποιήσας Δεσπότης, καὶ τὸ τελευταῖον, ὡς εὖ οἶδα, τοῦτο τοῖς φθάσασι κατάλληλον συμπερανεῖ, ἴστε δὲ βεβαίως ὡς οὔθ᾽ ὑμῶν ἀποστήσομαι, φίλαι, καὶ καρπὸν ἡδονῆς συγκομετῖσθε λαμπρόν. Τοῦ κόπτεσθαι γοῦν καὶ περιπαθῶς παυσάμεναι θρηνωδεῖν, κοινῇ τῷ δυνατῷ προσανάγωμεν αἴνεσιν, πολλῶν τε ἄλλων διαπηδώντας: τας
col. 133–134page 57 of 73
PG 139:133ἕνεκα, καὶ ὧν εἰς ἐμὲ μεγαλείων κώδωνος τρανότερον διεσάλπισε. μεγαλοφωνοτάτου 1. Τοιαῦτα τῆς Πανάγνου δεξιούσης, καὶ ταῖς γνωρίμοις ἡδονὴν ἐνσταζούσης, ἄτε, τῆς γλώττης θεοκινήτως αὐτῆς ὑπηχούσης, ῥεῖν τε ἡδέως δια πλασθείσης, καὶ τοῖς ἀκροωμένοις; χάριεν ἐμφυ τεύειν κίνημα, διηχεῖ μὲν οὐρανὸς ἐξαίφνης, βρον. τὰς ἐπιβρέμων, καὶ οιονεί τινς σημάντρῳ τῷ παρ' ἑαυτοῦ πατάγῳ τοὺς τὰ ἐξόδια τῇ μητρὶ τοῦ Θεοῦ κειτουργήσοντας διαναστῆναι κελεύει. Νεφέλαι δὲ πολλαχόθεν διέθεον, όχημα ξένον ἑαυτὰς ὑποκλίνειν σπεύδουσαι τοῖς διακονήσουσι τῇ ταθῇ· Βνετείλατο γὰρ νεφέλαις ὑπεράνωθεν, ή φησιν ὁ θεῖος Δαβίδ· καὶ πάλιν· Ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς νεφέλαις· τὴν ἐντεθεῖσαν, οἶμαι, προγράφων ἰσχὺν, ξ τοὺς κήρυκας διεβάστασεν. ΙΔ΄. Έδει γὰρ κινηθῆναι τα άνω, καὶ καθάπερ τι καινὸν ὑποδέξεσθαι μέλλοντα χρῆμα, τὰ μὲν ὑπα νοίγεσθαι, ευρύτερα ἑαυτῶν, εἰ οἷόν τε, διαπλαττόμενα, τὰ δ' ὑποχωρεῖν, σώζοντα τὴν αἰδὼ, καὶ τὰ μὲν τῶν ἑπομένων, ἄλλα δὲ τῶν προπεμπόντων τάξιν ἑαυτοῖς διαθεῖναι· καὶ οὕτω θροῦν, ὡς εἰπεῖν, ἄνω δακτυπεῖσθαι. θαυμαστὸν δὲ οὐδὲν, εἰ θορύβου πόρρω τὰ κάτω ατήρηται καὶ σεισμοῦ· Ο οὐρανὸς μὲν γὰρ, οἷα και τὸν κειμήλιον, παράδοξον εἰσδεξόμενος θησαυρόν, εἰκότως διεθορυβείτο, καὶ σχολὴν ἄγειν οὐκ εἶχεν, ὥσπερ ἐρευνῶν ἀνακυκῶν ἑαυτὸν, ἂν τὴν ἀξίαν ( οἴκτειν τῇ Δεσποίνῃ παράσχοιτο· γῆ δὲ, οἶμαι, διὰ τοῦτο ἀκλόνητος ἔμεινεν, ὅτι τε αὕτη τὸν καινὸν ἀνῆκεν ἄνθρωπον, τὴν Παρθένον, καὶ τοῦτον ἐπὶ πολύ περιόντα ἔφερε· καὶ ἦν ἄρα τῶν ἀκολούθων με δὲν ἐπὶ τοῖς εἰωθόσιν, εἰ καὶ ἄλλως παράδοξα, διαπράττεσθαι· καὶ ὅτι περ οὐδ᾽ ἐπὶ μακρόν κατέ χειν ἔμελλε τὴν πάναγνον τελευτήσασαν, ἀλλὰ θάτε τον τοῖς άνω παραπέμψειν, ἵνα τοῖς ὑψηκοῖς λαμ τῶς ἀνθαμιλληθείη, δεικνῦσα οἷον ὁ ταπεινὸς χῶρος ἀνθρωποπρεπή διεμόρφωσεν ἀνδριάντα καὶ τῶν οὐρα νων ὑπέρτερον. σάλο ΙΕ΄. Διὰ ταῦτα τοίνυν, ὡς ἔφην, οὐρανὸς ἐσείετο καὶ ἐβρόντα, καὶ ὅλος ἦν περὶ τὴν ὑποδοχὴν ἀσχου λεύμενος τῆς μακαρίας. Καὶ δὴ τῶν βροντιπίων ἐκείνων ἔχων συῤῥηγνυμένων, καθάπερ τί Σιγγες νόμῳ στρατοῦ τὴν παράταξιν διυπνίζουσι, τὸν ἴσον τρόπον οἱ λειτουργοὶ τῆς ὁσίας, ὧν τὰ ὦτα τον κρότον ἐγνώρισεν, οἷον εὔζωνοι καταστάντες, καὶ καθάπερ ἵππους τὰς νεφέλας ἀναβάντες, ἤλαυ ται, σπεύδοντες ἑαυτοὺς συντάξαι τῇ φίλῃ παρα τάξει, λέγω δὲ τῷ στρατῷ τῶν ἀγγάλων. Γίνεται τίνων ἡ διὰ νεφελῶν παράδοξος ἐκείνη συνέλευσις. Αλλου γὰρ τῶν κηρύκων ἀλλαχοῦ τῆς γῆς τῶν
col. 135–136page 58 of 73
PG 139:135σπόρον ταῖς τῶν ἀπίστων, οἷα περ αύλαξιν, ἐντι θέντος ψυχαῖς, τότε πάντες παραδόξως συνῆλθον, ἀθρόον ἐπιστάντες τῷ τῆς πανάγνου δωματιῳ, καὶ οὐκ αὐτοὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὁ τῶν οὐρανίων σοφὸς ὑφηγητής, Διονύσιος ὁ ᾿Αρεοπαγίτης, ὅ τε ὑψηλὸς Ιερόθεος, καὶ ὁ θαυμαστὸς Τιμόθεος, ἔτι δὲ καὶ ὁ τῆς Σιών τότε πρόεδρος Ἐκκλησίας, Ἰάκωβος ὁ πάνυ. Εἰσὶ δὲ οἳ φασι καὶ τοὺς ἑβδομήκοντα μαθη τὰς συμπαρεῖναι· κοινωνοὶ δὲ οὗτοι καὶ ταυτησὶ τῆς διακονίας ἐκλήθησαν, ὡς ἂν ἄλλα τε μυστήρια καὶ ὑψηλὰ θεάματα, ταῦτα δὴ τὰ παρόντα, ἡ τούτων γλῶττα καὶ ἄλλοις διακονήσῃ. περάτων διιόντος, καὶ τὸν ἄσηπτον καὶ σωτήριον Ιζ΄. Καὶ παρὰ μὲν τῆς γῆς ουτος ἦσαν ἐπιδεῖη μηκότες τῇ παναχράντῳ· ἄνωσεν δὲ στρατιαὶ τῶν ἀγγέλων, καὶ τῶν δικαίων ὁ προμεταστάς σύλλογος άπας, πλῆθος καὶ ἀριθμοῦ κρεῖττον συνέδραμον, τῇ των όλων Δεσποίνῃ ἀφοσιωσόμενοι τὰ εἰκότα. Πῶς δὲ οὐκ ἔμελλε, τοῦ Κτίστου καὶ σοφοῦ νομοθέτου τὸν τοὺς τεκόντας τιμὴν κελεύοντα νόμον μᾶλλον ἢ πάντες σώζοντος, καὶ διὰ τοῦτο τιμῆσαι παραγενομένου τὴν οἰκείαν μητέρα, καὶ δέξασθαι παραγενομένου τὴν οἰκείαν μητέρα, καὶ δέξασθαι τὴν ἁγιω τάτην αὐτῆς ψυχήν, μὴ ἄν ἅπαντας συνδραμεῖν, καὶ δουλικῶς τοὺς καθαροὺς τῇ καθαρωτάτη δια κονῆσαι τὰ τῆς ἐκφορᾶς καὶ προπομπῆς καὶ τελετής ἱερᾶς; Καὶ γῆ δὲ πάντως ἂν, καὶ θάλασσα, καὶ ἥλιος, καὶ τὰ λοιπὰ τῶν κάτω συγκινηθῆναι εἶχον, εἰ μὴ, καθάπερ εἴρηται, τῆς κάτω δόξης ἐπεὶ οὐκ έδει τῇ πανάγνῳ, ἠρεμεῖν προσετάγησαν· ἄλλως τε καὶ τὴν πρὸς τὰ ἄνω μεθισταμένην τῶν ἀκολουθῶν οὐκ ἦν τῆς ἐκ τῶν κάτω δεῖσθαι διακονίας· ἔδει δὲ τοὺς ὑψηλούς κατελθεῖν, ὅ καὶ ἐξέβη, ἵνα ἦν ἄνω προσλαβέσθαι ἔμελλον, διακονήσωσι κατὰ τὸ εἰκός. Εἰ δὲ καὶ γῆθεν τῆς λειτουργίας ὁ τῶν κηρύκων ἐκοινώνησε κύκλος, ἀλλ' ὡς ἐφάμιλλοι τοῖς ἀΰλοις· Χριστῷ γὰρ ἔζων μόνῳ· τὰ ἄνω καὶ ᾤκουν τῷ πνεύματι· κἀκεῖθεν αὐτοῖς εἴ τις ἦν φί λος, εἰ καὶ ὁ χοϊκὸς αὐτῶν Χιτωνίσκος ἔτι τῇ γῇ προσεσύρετο· οὐκ ἄρα διὰ ταῦτα φαίη τις ἄν εὖ φρονῶν τῶν ἄνω λείπεσθαι τους λαμπρούς άνδρας ἐκείνους. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ διττὸν τῆς πανάγνου, ψυχή γὰρ ἐκείνη καὶ σῶμα, καταλλήλως τὴν λειτουργίαν ἐκ τε τῶν ἄνω καὶ κάτω ἐζήτει. Ο δὴ καὶ γέγονε. Καὶ οἱ μὲν φωστῆρες ἐκεῖνοι τῷ φαινομένῳ τῆς παντίμου τὴν διακονίαν ἀποδεδώκασιν, οἳ δήπουθεν ἔτ' ἐκ τῶν κάτω, εἰ καὶ τῆς κρείττονος καὶ ὑψη λῆς ἐτύγχανον μοίρας· τῇ δὲ θείᾳ ἐκείνης ψυχῆ τὴν λειτουργίαν ἐτέλεσεν, ὅσον οὐράνιόν τε καὶ γῆς ὑπέρτερον ἦν. Οίμαι δὲ, καὶ τούτων οἱ ὑψηλότεροι ἂν καὶ λαμπρότεροι διακονήσαι προσῆλθον τῇ θείᾳ ἐκείνη καὶ παναμώμῳ ψυχῇ. Οὐ χάριν, ἐγώ τι νο μίζω, καὶ ὁ θεῖος εἴρηκε Δαβίδ. Τὸ πρόσωπόν σου
col. 137–138page 59 of 73
PG 139:137πλουσίου φωνῇ τὸ περιὴν ὑπὲρ τοὺς ἄλλους τῆς ἀρετῆς ὑποφαίνων. λιτανεύουσιν οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ· τῇ τοῦ Εμοιγε δὲ δοκεῖ ὡς οὐδὲ τῆς κάτω ἂν τῶν ἀπο στόλων ἡ πολυύμνητος ἐπιδημίας ἐδεήθη, καὶ οὕτως αιθερίας, εἴ γε μὴ οὗτος ἦν ὁ σκοπός, ἵν᾿ ὅτι καὶ ἀγγελικὴ πρὸς τὴν τοιαύτην λειτουργίαν συνέδραμε διακόσμησις, δῆλον ἡμῖν γένηται. Ἐκ γὰρ τοῦ φα νεροῦ τοῦδε καὶ οὕτω παραδόξου μένει καὶ τὸ μὴ δρώμενον ἀναμφίβολον καθάπερ καὶ ὁ Σωτὴρ, Αξέωνταί σοι, τῷ παραλύτῳ πρῶτον εἴρηκεν, εἱ ἀμαρτίαι σου· ἐκεῖνο δ᾽ ἔπειτα σαφές προτιθεὶς, και Αραι, προσέταξε, τὸν κράββατον. ΙΖ. Ἐπεὶ δὲ, ὃν εἴρηται τρόπον, οἱ μαθηταὶ τοῦ Δεσπότου καὶ ὁ λοιπὸς ἱερός σύλλογος, ὃν φθάσας ὁ λόγος εγνώρισεν, ὑπερφυώς παρέστησαν τῇ παν ἐγνῳ, τῷ μὲν παραδόξῳ τῆς συνδρομῆς, όπη τε ὄντες τῆς γῆς παρ' ἀλλήλων μανθάνοντες, καὶ ὅπως ἀθρόον εἰς ταυτὸν τῇ ἀερίῳ συνῆλθον διαρπαγῇ, σφόδρα τεθαυμάκασι σύν γε τῇ μακαρία Παρθένῳ. Καὶ τοῦτο δὲ Δαβὶδ ὁ μακάριος προεκράτησεν ἐγω θεάζων· Τίς ἐν νεφέλαις ἰσωθήσεται τῷ Κυρίῳ; Χάριτας δὲ ὁμολογήσαντες τῷ Σωτῆρι τῆς αθε ρίας ἐκείνης πτήσεως πολλῶν τε ἄλλων ἕνεκα, καὶ ὅτι μὲ ἐκδημήσασαν τὴν πολυύμνητον κατέλαβον, ἀλλὰ καὶ ἰδεῖν ἔτι περιοῦσαν, καὶ ἁγιασθῆναι τῇ επονίᾳ ἡξιώθησαν ἐκείνῃ, τοιαῦτα προσεφθέγγοντο τῇ Θεοτόκῳ. ΙΙΙ. Τί σοι, Δέσποινα, ἐπάξιον ἂν ἡ πηλίνη προσα πλέξειεν ἡμετέρα γλῶττα; Ποῖον αἶνον, ὅν ὁ καθ᾿ ἡμᾶς γεωργεῖ νοῦς, ταῖς σαῖς ἀναλογοῦντα δώσομεν ἀγλαξεις; Τίνα κρότον μεγάλα διασαλπίζοντα τοῖς τοῖς μεγαλουργήμασιν ἱκανῶς ἀντηχεῖν συγχωρή σεμεν; Ποίας εὐπορήσαντες εὐφημίας ταύτην τῶν τῶν ἀξίαν ἐπιψηφιούμεθα λαμπηδόνων; Δια σέ, Πάναγνε, οὐρανὸν ὁ Δεσπότης παρήγαγε, γῆν ἐθεμελίωσε, θάλασσαν, ἥλιον, χάριν τε ἄλλην καὶ σεμνότητα καὶ κόσμον ὑπέστησε. Διὰ σὲ καὶ ἔτος ἡμῖν ἐννοεῖται διάκοσμος. Σὺ γὰρ ἡ παρα σχούσα πᾶσι τὸ βέλτιον· τοῦ δὲ βελτίονος ἕνεκα, καὶ τοῦ εὖ εἶναι τυχεῖν, ἡ κτίσις ἐξυφάνθῃ τῷ Ποιητής διὰ σέ, πολυύμνητε, καὶ ἡμεῖς, καὶ οὐ τούτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν ἔγνωμεν διὰ σὲ, καὶ πλάνης ἀπηλλάγημεν καὶ σκότου, καὶ τὴν τῶν εξοήτων ἀγαθῶν περιμένομεν κτῆσιν· καὶ εἰ μὴ του ζόφου λυθῆναι, καὶ οὕτω τῶν θείων ἐμφορηθῆ ο
col. 139–140page 60 of 73
PG 139:139ευξάμεθα γενέσθαι περὶ ἡμῶν αὐτοῦ. Διὰ σὲ γέ γονε τὰ παράδοξα, καὶ Θεὸς πατῆσαι γῆν οὐκ ἀπηξίωσε, καὶ ἐν οὐρανῷ σκηνὰς ἔπηξαν ἄνθρωποι. Σὺ τοῖς εἴ πλέουσι πρὸς Θεὸν ἔρεισμα, φώτισμα, οἷόν τις ἡδεῖα πνοή, τὴν ἄνοδον εὐμαρίζοντα· σὺ τοῖς ἀπόροις ἔμπόροις πρὸς Θεὸν κυβερνήτης. Σὺ τῷ γένει γεέννης ἔγένου χωρισμὸς, καὶ παραδείσου δόσις. Διὰ σὲ λοιπόν, εἴ τι τρυγᾶν ἐνταῦθα πάρεστι τερπνὸν, καὶ ἦν ὁ μέλλων βίος ἄῤῥητον ἡμῖν εὐφροσύνην παρέξει. ναι ἡμῖν ἐξεγένετο διὰ σοῦ, μηγὲ τὴν ἀρχὴν ἂν Ιθ΄. 'Αλλ' ἕως μὲν, ὦ Δέσποινα, τὴν σὴν ἁγιωτά την μορφήν καὶ ὁρᾷν εἴχομεν, καὶ παρ' αὐτῆς ἁγιάζεσθαι, τῶν σῶν ἀπολαύοντες χαρίτων, ἐκείνῳ συνεῖναι καὶ κοινωνεῖν ἐνομίζομεν ἀφάτου τρυφῆς, τῷ σῷ Υἱῷ καὶ Σωτήρι. Εἰ γὰρ οὗτος ἀναληφθῆναι δεῖν ᾤετο, καὶ πεποίηκε, καὶ ὁ χωρισμὸς τὴν καθο ἡμᾶς εἴλκε ζωὴν ἐκεῖνος, ἀλλ' ἡ θεία τοῦ Παρα κλήτου ἐπέλευσις καὶ ἡ σὴ, πάναγνε, παρουσία, ηδονήν τε ἡμῖν ἐνέσταξαν οὐ μικρὰν, καὶ τὸ τοῦ Σωτῆρος ἀνεπλήρωσαν ὑστέρημα. Οἷς δὲ μάλιστα τῶν σὺν ἡμῖν τῆς δεσποτικῆς οὐκ ἀπολαῦσαι γέν γένηται θέας, ὁ φωτοειδέστατος σὸς χαρακτὴρ ἀντὶ τοῦ Σωτῆρος καὶ ἦν καὶ ἐδόκει καὶ σοῦ σπλαγχνου Χριστοῦ. Καὶ, καθάπαξ εἰπεῖν, παραμυθίας έγεμε τὰ σὰ πρὸς ἡμᾶς καὶ ἀπαραμίλλου ραστώνης. Ἐπεὶ δὲ νῦν ἡμῖν, τοῦ Πλάστου βουλομένου, καὶ τελευταία προσφθέγγῃ καὶ προσβλέπεις, ἀφόρητα μικροῦ δοκεῖ τὰ παρόντα, συμφορὰ μεγίστη τὸ πράγμα καθίσταται Οἷόν τι δόρυ σείεσθαι τὸ πάθος ἡγοῦμεθα καθ᾿ ἡμῶν, λύπης βέλη πικρὰ χωρεῖν κατὰ τῆς ἡμετέρας καρδίας· ὡς φλόγα ὁρᾶν κατὰ κεφαλῆς ἡμῶν ἀπειλοῦσαν στρατεῦσαι νομίζομεν ρομφαία τὴν ἡμετέραν ήδη διέρχεται ψυχήν, σχεδόν οὐχ ἧττον ἧς ὁ μακάριος Συμεὼν ἐμήνυσε, πάντιμε, περὶ σοῦ. Οὐκέτι τῶν ἀνεκτῶν ἡμῖν ἡ τοιαύτη συμ φορά· οὐκέτι τῶν παρόντων ἀλγεινῶν ἡ δριμύτης ἄπειστιν ἐᾷ τὸν λογισμόν· οὐκέτι τὸ βάρος τῆς ἀνίας μὴ καταπεσεῖν ἡμᾶς συγχωρεῖ, καὶ ἀσθενείας ἔλεγχον παρασχεῖν. Πῶς γὰρ καὶ γλῶτταν σιγῶσαν όρων οἴσομεν, ἧς ὁ γλυκὺς καὶ μελιῤῥυτος φθόγγος τηναρχήν.
col. 141–142page 61 of 73
PG 139:141θεόν τε ἤγαγεν εἰς γῆν, καὶ ἡμῖν ἐτύγχανε παρα μυθία μεγίση τοῖς παρὰ τῶν ἀπίστων δεινοὶς ἐν τυγχάνουσι; Πῶς ὄμματα προσιδεῖν καὶ ήλιος ἀφεγγῆ καρτερήσει, ὧν ἡ καλλονὴ καὶ λαμπρότης τῷ ἐδύτῳ φωτί καὶ προσεπλάκη καὶ προσεφύη, καὶ εἰς τὰ τῆς γῆς ἐπέλαμψε πάρατα; Πῶς οὖν ἡμῖν κινήτους ὄψεται καὶ γῆ χεῖρα;, αἳ τὸν Κτίστην ἐβέστασαν, ὃν αὐτὴ χωρῆσαι, καν τοσαύτη μυριάκις ἦν, ὡμολόγησεν ἄν ἀσθένειαν. ᾿Αλλ᾽, ὡς ἔοικε, συμφορὰν ἡμῖν καὶ ταύτην δ χρόνος ἐταμιεύετν. Καὶ γὰρ πρώην τὸν Πλάστην Ελκόμενον, γυμνούμενον, μαστιγούμενον ', ὢ τῆς τῆς, Δέσποτα, μακροθυμίας! νεκρὸν ἑωράκαμεν ἐπὶ ξύλου· καὶ νῦν, ὦ πρᾶγμα θαύματος πέρα! νεκρὰν τὴν ἐκείνου μητέρα καὶ ἰδεῖν, καὶ τῷ τάφῳ καλύψαι πρόκειται. Πῶς ἄρ᾽ οὐ δακρύσομεν; Πῶς οὐ στενάξομεν; Πῶς οὐ πενθήσομεν, τὸ γλυκό φῶς, τὸ τερπνὸν ἄνθος, τὸ εὐῶδες μύρον, τὸν περικαλλῆ λειμῶνα. τὸ θεοδόχον σκῆνος, τὴν θεοφόρον φιάλην, τὸν ὀφθαλμὸν τοῦ κόσμου, τὸ φωταυγέστατον ἔστ οπτρον, τὸ θεῖον κάτοπτρον, τὸ παράδοκον ἄγαλμα, τὴν ἀλητινῆς πᾶσι ζωῆς αἰτίαν, καὶ ἄλλου παντὸς πρόξενον ἀγαθοῦ, πρὸ τῶν ἡμετέρων ὀφθαλμῶν ἐκδη μοῦσιν, ἀπαίραυσαν, μεθισταμένην, φεῦ! ἄπνεον ὁρῶντες; Πῶς οὐκ ἀλγεινὸν ἡμῖν ὁ σὸς χωρισμὸς; Πῶς οὐκ ἀνιαρὸν ἡστέρησις; Πῶς οὐ κικρὸν, πῶς οὐ φρίκης γέμον, νεκρὸν, ἀκίνητον, ἄφωνον τὸ ζωοπάροχον σκεύος παραδούναι τῷ τάφῳ; Σείσθητι, γῆ, καὶ ἥλιο, μελανδίθητι, καί οὐρανοῦ τάξις, ῥάγηθι, καὶ οἵαν ἐπὶ τοῦ Μονογενοῦς αὐτῆς, διὰ τὴν φρικωδεστάτην νέκρωσιν, τὴν ἴσην καὶ νῦν βαρύτητα τῆς ὀφρύος ενδείξασθε. οι ο ᾿Αλλὰ σὲ μὲν, ὦ Θεοῦ Μῆτερ, ἀῤῥητῶν ἀγαθῶν εκδέξεται κύκλος· ὑπὲρ νοῦν εὐφροσύνη περιστοι χεῖ· χαρά, ἧς οὔτε νοῦς μέτρον ὠδίνειν, οὔτε γλῶσα προάγειν οἶδε, καὶ προπέμψει, καὶ ἀκολουθοῦσα πε αζητήσει, καὶ αἰωνίως ἀνακλινεί παρ' ἑαυτῇ· δι' Εξοι τὴν τῆς χαρᾶς ἔκβασιν, ὡς ἡγούμεθα, οὔτε τότε τὸ πᾶν ἐκλονήθη, ἀλλ᾽ οἶονεί χαίρει, καὶ και θ'περ μὴ καινοῦ τινος τερατουργουμένου, τὸν ὅρον σώζει τὸν ἴδιον. Τῆς σῆς δ᾽ ἂν εἴη λοιπόν, θεοχαρίτωτε, καὶ παναγίας ψυχῆς καὶ δυνάμεως καὶ τὸ λυ τῶν ἡμᾶς ἐξιάσασθαι νέφος, καὶ χαρίτων γεῦ σαι τῶν τῶν, ἐπείπερ νῦν εὖ πράττει τὰ πάντα καὶ τῇ * μεταστάσει. ο μαστιγόμενον,sed μαστιγούμενον.
col. 143–144page 62 of 73
PG 139:143Κ΄. Ἐπὶ δὲ τὰ τοιαῦτα προσρήματα δακρύων τε ρεύματα προσεζήντλει, ἢ τῆς ἔνδον φλογὸς ἄγγελος ἦν τῶν θεοκηρύκων, συνήλγησε μὲν ἐπὶ μικρὸν καὶ ἡ μακαρία, καὶ δάκρυον ἀπέσταξε τῶν ὀφθαλμῶν κρείττων δὲ γενομένη του πάθους, Οὐ δακρύων, φησὶν, ὁ παρών καιρὸς, ἀγαθοὶ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου διάκονοι· οὐ πένθους ὑπόθεσις ἡ ἐμὴ μεράστασις οὐ ποιητικὸν στεναγμῶν ἡ πρὸς οὐρανοὺς ἄνοδος οὐ κατηφείας αἴτιον ἡ πρὸς τόν Κτίστην καὶ υἱὸν ἐμὴν ἀναχώρησις. Ἐκεῖνο μόνον τῶν σκυθρωπῶν ἦν ἡ περὶ τὸν Σωτήρα παροινία τῶν Ἰουδαίων· τὰ ἀλγεινὰ ἐκεῖνα, καὶ δίκης ἔξω καὶ νόμων, οἷα κατὰ τοῦ Πλάστου τὸ ἀπεχθὲς ἐξεβάκχευσε πλάσμα. ἐκεῖνο τῶν σφόδρα ανιαρῶν, ἡ γύμνωσις, ἡ στρέ βλωσις, αί μάστιγες, οἱ ἐμπαιγμοί, καὶ τέλος, ὦ γῆ καὶ ἥλιε! ὁ ἀπευκταιότατος θάνατος. Ποῦ δὲ ἡ ὕβρις; Ενθα μηδὲν μήτ' ἐγκαλεῖν εἶχον· καὶ τῶν εὐεργεσιῶν ἡ πληθύς, καὶ ἡ τῶν σημείων καινοτομία, κἂν τὴν πονηροτάτην ἐπηνωρθώσαντο γνώμην. Γὰ δὲ μετ' ἐκεῖνα καὶ περὶ ἡμᾶς πάντα χαρὰ, ἡδονή, τέρψις, ἑορτὴ, λευκή τις ἡμέρα. * Η οὐχ ὁρᾶτε νῦν φαιδροὺς τοὺς ἱερούς παραγενομένους ἀγγέλους, καὶ πολλαχόθεν τὸ χάριεν ἐπι δεικνυμένους, δι' ὧν τε ἡ γλυκύτης καὶ τὸ προσηνές αὐτοῖς ἐπικάθηται καὶ πρᾶον, καὶ δι' ὧν ἡμῖν ἡδὺ προσλαλοῦσι, καὶ ἱερὸν τι χρῆμα τὴν ἐκδημίαν μη νύουσιν; Οὐχ ὁρᾶτε στρατιάν τῶν δικαίων, λαμπρά περιβεβλημένην, καὶ οἷον σκιρτῶσαν, ἀγαλλομενη, η θυμήρη προσφφεγγομένην, καὶ τὴν ἐμὴν ἐκδεχομένην ἀνάλυσιν; Οὐκ ἄρα τἀναντία καὶ φρονεῖν καὶ ποιεῖν τῶν ἐφεστώτων καὶ ἀγγέλων καὶ ἁγίων προσῆκεν, οὐ τραγῳδίας καιρόν τίθεσθαι καὶ ὀδυρμῶν, ὅτε συγχαίρει τῷ Ηλέστῃ τὰ ὑπερκόσμια ούχ, ὅτε πανηγυρίζειν ἔδει χαρμόσυνα, πενθικὴν ὠδὴν ἀναβάλλεσθαι χρή. Οὐ τὰ κρότου παντὸς καὶ σκύλο τημάτων λαμπρότερα ἐκχύσει θρήνων ἀμαυροῦν ἄξιον· οὐκ ἀρρήτω τρόπῳ, καὶ οἵῳ Θεῷ προσήκε, τοῦ Κτίστου καὶ νῦν ἡμῖν ἐπιστάντος μεθ᾽ ὑπεραπείρου στρατιάς νοουμένης, ὡς ἂν μοι καὶ αὖθις, οἷα δυνατός, χαρᾶς μεγαλεία ποιήσῃ, ταπεινόν τι καὶ ταῦτα τῶν ἐπωδύνων νοοῖν ἢ φθέγγεσθαι δεῖ ἀγάλλεσθαι δὲ μᾶλλον, καὶ μουσικῶς τερετίζειν εὐφρόσυνα δίκαιον· ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ νῦν αἱ γενεαὶ πᾶ σαι μακαριοῦσι με, καὶ νόων μὲν πληθὺς σὺν ᾄσμασιν ὑψηλοῖς ὑπὲρ ἡμῶν σκιρτήσει, ἀνθρωπίνη δὲ γλῶττα μεγάλα ὁμοίως ἠχήσει ἐγκώμια χαίρουσα. Εἰ δ' ὑμῖν, ὦ συνδικασταὶ τοῦ Πλάστου, νῦν ἀνιαρὸν ἡ ἀναχώρησις δοκεῖ, ἀλλ' ἐπὶ μικρὸν τοῦτο, ὡς ἔτι τῷ τῆς σαρκὸς εἴκουσι νόμῳ· μετὰ βραχὺ δὲ, μήπω καὶ τῆς γῆς ἐκστάντες, πείρα τὸ τῆς χαρᾶς εἴσεσθε μέγεθος· καὶ τὴν ἐντεῦθεν εὐφροσύνην καὶ καλλονὴν, καὶ τὸ μέγα τῆς ἀληθοῦς ἡδονῆς πέλαγος, ἐξυμνεῖν οὐχ οἷοί τε ἔσεσθε. ᾿Αλλ' ὥρα, φίλοι, τῇ
col. 145–146page 63 of 73
PG 139:145του Δημιουργού λειτουργῆσαι ψήφῳ· καὶ τὸ μὲν ἐμὸν ὑμεῖς σῶμα καὶ κηδεύσατε, καὶ συγκαλύψατε τέρῳ· ὁ δὲ Πλάστης καὶ Υἱὸς ἐμὸς θεοπρεπῶς παραλήψεται τὸ πνεῦμα. ΚΑ'. Ἐπὶ τούτοις εὐλογίας αὐτοῖς ἡ πάναγνος μεταδίδωσι καὶ τὰς ψυχὰς εἰς τὸ χάριεν μετατίθησι =ἐπί τε εἰρήνην ἐπεύχεται καὶ τὰ σωτήρια· καὶ μετὰ τοῦτο λύεται μὲν ἡ παναγία ψυχὴ τοῦ παναγεστάτου σώματος ἐκείνου, ταῖς δὲ τοῦ μονογενούς αὐτῆς καὶ παντοκράτορος ἐντίθεται χερσίν. Ην οὖν ἰδεῖν εὐθὺς τὰ τῶν θεοκηρύκων ὦτα ἐκεί νων ὕμνων ἀῤῥήτων ἀοράτως πληρούμενα. Καὶ γὰρ ἦν ὁ μέσον οὐρανοῦ καὶ γῆς χῶρος ἁγιοπρεπούς ἅπας συλλόγου γέμων, οἳ καὶ τῷ Δεσπότῃ φέροντα τὴν θείαν ἐκείνην ψυχήν συνῄεσαν, ἱερὰ ᾄσματα, λόγου κρείττω, καὶ μέλος ἐλέγχοντα πᾶν, τῇ Παν αμώμῳ καὶ Μητρὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου προσάδοντες. Ἐντεῦθεν αἱ γνώριμοι τῶν ἀσμάτων ἐκείνων ἀκοπὶ ἡδονὴν ἐδέχοντο, ἁγιασμοῦ πλήρεις ἐγίνοντο, καὶ οὐκέτ᾽ ἄγειν εἶχον σχολήν· διανίσθαι δὲ τὰς ἑαυτ τῶν ψυχάς οἱ ἀπόστολοι παρεσκεύαζον, τοῖς τε τόλοις κάτωθεν συνάδειν, κατάλληλά τε τοῖς νοουμέ τοῖς, ὡς δυνατόν, καὶ προσπλέκειν καὶ συμφθέγ νεσθαι, μελέτην ἐτίθεντο. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ θαυμάσιος Ιερόθεος, κατὰ τὸν θεῖον εἰπεῖν Διονύσιον, ὃς ἅπερ ἑώρακεν ἀπαρά γραπτα μαρτυρεῖ, ἔκδημος γέγονεν όλος, ἐξιστάμενος ἑαυτοῦ, τὴν πρὸς τὰ ὑμνούμενα κοινω ὧν νίαν πάσχων, καὶ πρὸς πάντων Ακούετο καὶ ἑωράτο, καὶ ἐγινώσκετο καὶ οὐκ ἐγινώσκετο, θεόληπτος εἶναι καὶ θεῖος κρινόμενος Ὑμνολόγος ('. ϋ δὴ καὶ πᾶσι δοῦναι οὐκ ἀπεικὸς τοῖς τῷ ζωαρχικῷ καὶ θεοδόχῳ συνδραμοῦσιν ἐκείνῳ σώματι καὶ τῶν οὐρανίων αἰσθομένοις ὑμνῳδιῶν. ΕΒ΄. Τίνα γὰρ μὴ χαίρειν καὶ κροτεῖν καὶ προσ μνεῖν ἂν ἐκίνει, καὶ τοῖς ὑψηλοῖς ποθεῖν συντάτο τεσθαι μελωδοῖς, εἶχε ἐνῆν ἀφίπτασθαι τῆς γῆς, ὧν ὁ διειδὴς ἀκοὴ τὰς ἐμμελεῖς ἐκείνας καὶ ὑπερ φκεῖς ὑπεδέχετο ἱερουργίας, ἃς Χερουβίμ τε καὶ Σε μασίμ, καὶ ἡ ἀγγελικὴ πᾶσα διακόσμησις, ἔτι δὲ καὶ ἡ τῶν πρωτοτόκων ἐκκλησία κατὰ τὸν μακάριον Παύλον, εἴη δ' ἂν τοῦτο πατριαρχῶν ψυχαὶ καὶ προφητῶν ὁμοῦ καὶ δικαίων τῶν ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς, τῇ πανάγνῳ καὶ θεοειδεστάτη ψυχῇ καλλιεπῶς τε καὶ ἡδυφθόγγως ἐπῇδον, καὶ ἔμελ Σιν, καὶ σεμνώς, τελετουργικῶς, ἀῤῥήτως ἐξύφαι των; Ὅτε καὶ τοῦ Δημιουργοῦ προερχομένου, σύν μονή τε πλείστῃ καὶ ἀγαλλιάσει τὴν παναμώμητον τῆς αὐτοῦ Μητρὸς φέροντος ψυχὴν, ἧς οὔθ᾽ ἡδύτερον ὑμνολόγος κρινόμενος.
col. 147–148page 64 of 73
PG 139:147οὔτ᾽ αὐτῷ τιμιώτερον οὔτε ἦν, οὔτε ἔσται τῶν ἀπάν των οὐδὲν, τὸ ἱερὸν ἅπαν ἐκεῖνο σύνταγμα, ἄλλοι τῶν προοδευόντων, τῶν παρεπομένων ἕτεροι, εὔ κόσμον σώζοντες τάξιν, πάντες δὲ εὐρύθμως καὶ ὁμοφώνως μελίῤῥυτον ὑπὲρ νοῦν ἐξεβόων μελωδίαν, καὶ σὺν θαύματι καὶ ᾄσμασιν ἐκήρυττον τερπνοῖς τῆς πανυμνήτου τὰ μεγαλεῖα; Οτε πάντως ἂν ἐξηκούετο, καὶ ὅπως ταῖς ἄνω δυνάμεσι πύλας αἴρειν ἁπάσας τῇ βασιλίδι παρεκελεύοντο, οἷόν τι πρὶν καὶ Χριστοῦ γέγονεν ανιόντος· καὶ αὖ ὕμνος ὑπερφυής τε καὶ ἔμμουσος τῶν ὑψηλῶν θυρωρών, ἀσμένως ὑποδεχομένων τὴν τῶν οὐρανῶν ὑπερτέραν, καὶ ὑπὲρ τοὺς οὐρανοὺς παραπεμπόντων, καὶ μεγαλοπρεπῶς ἐκεῖνα τὰ παράδοξα θαυμαζόντων Οτε καὶ δαίμονες ἔστενον μόνοι, πάντοθεν ἐλαυνόμενοι, καὶ ὡς ἀπὸ πυρὸς ὠθούμενοι τοῦ ἁγιασμοῦ, ? " οὔπερ ἀὴρ ἅπας ἐμπέπληστο, τὸ φίλον αὐτοῖς σκό τος, καὶ τὰς ὑποχθονίους οἰκήσεις, ὡς οἰκίας ἂν ἐζήτουν μάλα περιφανεῖς; Διὰ δὲ ταῦτα πάντα οὐδὲν ἀπεικός, ὥσπερ ἔφημεν, ὡς ἄρα τῶν ἀκροατών ἐκείνων ἕκαστος, ἐξιστάμενος ἑαυτοῦ τότε κατέστη, καὶ ὡς εἶχεν ἀναβάσεως πρός τε Θεὸν καὶ τὴν αὐτ τοῦ Μητέρα, πρὸς τὰς οὐρανίους διαμιλλάτο σάλο πιγγάς τε καὶ θείας ᾠδάς· θεόληπτοι δὲ πάντες, ῇπερ είρηται, καινουργηθέντες, ὑπερφυᾶ καὶ τὸν καθ᾿ ἡμᾶς ὑπερβαίνοντα λόγον τοῖς ἀσωμάτοις ἄν συνέψαλλον ᾄσματα. ΧΧΧν, ΚΓ. 'Αλλ' οὕτω τούτων ἐχόντων, αΐρουσιν οἱ προὔχοντες τῶν ἀποστόλων τὸν τῆς μακαρίας νε κρὸν, εἰ τοῦτο χρὴ καλεῖν τὸ ζωοδόχον ἐκεῖνο σκη νος, τὸ τῆς δεξιᾶς οἴκημα τοῦ Ὑψίστου, τὸ μέγα φωταυγές κειμήλιον, τὸ φαιδρότατον καὶ ὑπερουρά γιον και κεχαριτωμένον ἄγγος, τὸ καθαρώτατον καὶ ἀσφαλέστατον κιβώτιον, δ τὸν μόνον ὑπεδέξατο ἀκηλίδωτον· αΐρουσιν οὖν ἐπὶ σκίμποδος κείμενον, ἄφωνον μὲν, καθάπερ οἱ ἐκ χοός, σάλπιγγος δὲ ἁπάσης τρανότερον τὰ ἑαυτοῦ μεγαλεία προφαίνοντα, καὶ ὑπὲρ ἥλιον χάριτας ἀστραπτούσας ἐκλάμποντα καὶ τὴν πρὸς τὸν τάφον, ἐν Γεθσημανῇ δὲ οὗτος, ἐβάδιζον φέροντες, καὶ μελουργικούς ἱερούς συνέπλεκον ὕμνους, οὐ κατὰ τὸ εἰωθὸς ἐπὶ ταῖς τῶν λοιπῶν ἐκφοραῖς, λέγω δὲ πρὸς Θεὸν πρεσβείαν, ἵν' ἵλεως ᾖ τῷ μεταστάντι καὶ τῶν ἐγκλημάτων ἄφεσ σιν καὶ τόπον ἀπονέμῃ ῥᾳστώνης, ὅθεν ἀπέδρα ἐδύνη, λύπη και στεναγμός, κατὰ τὸν μακάριον Ησαίαν· ποῦ γὰρ τῇ πανάγνῳ καὶ ἀῤῥυπώτῳ τοιούτων ἔδει ψυχῇ; ἀλλὰ δὴ ὡς ὑπερφυέστερα τε καὶ ὑψηλότερα, καὶ οἷα τότε πανάγιον Πνεῦμα πλή κτρου δίκην, καθάπερ ἄλλας κιθάρας τὰς ἐκείνων
col. 149–150page 65 of 73
PG 139:149ψυχές, μουσουργεῖν θεοπρεπῶς ὁπεκίνει, καὶ ἡ κειμένη καὶ ἐπ᾽ ὤμων φερομένη, προσεχορήγει τε καὶ κατηύγαζε. ΚΔ'. Τὰ δὲ ἦν, ὡς ἐν εἰκόνι σκιαγραφήσαι μικρά, δεν περὶ τῆς πανυμνήτου καὶ οἱ πάλαι προέγραφον τύποι, σκηνὴ καὶ κιβωτὸς, καὶ τρόπαια Μωϋσέως καὶ τέρατα καὶ τἆλλα, δι' ὧν Εβραίοις καὶ ἦν τὸ αμνὸν καὶ ἐδόκει, καὶ ὅσα προφητῶν ἐμπνεύσεις μουργικώτατα διεκωδώνισαν· εἶτα καὶ τὰ λαμπρά κατ' αὐτὴν ἐκεῖνα, ὅπως ἐξ ἀνθρώπων ὑψηλῶς προῆλθεν, ἄβατος ἄν ᾤκει τόπος, όπως οὐρανόθεν Γρέφετο, οἷος ἀσπασμὸς ὅν ἐδέξατο, ὁ ὑπερφυής καὶ ἄφραστος τόκος ἐκεῖνος, τὸ ἡμέτερον δ παρα δόξως παρ᾽ αὐτῆς ὁ Πλάστης περιεβάλλετο ένδυμα, ή καινή γ᾽ ἐξ αὐτῆς ἐκβλύσασα τῷ Δημιουργῷ τρί πεζα. Ἐμοὶ δοκεῖν, περὶ αὐτῆς μόνης καὶ ὁ θεῖος προέφησε Δαβίδ, εἰ καὶ πᾶσιν ἐπέδεται νῦν, τό, Μακάριοι οἱ ἄμωμοι ἐν ὁδῷ, οἱ πορευόμενοι ἐν νόμῳ Κυρίου· μακάριοι οἱ ἐξερευνώντες τὰ μαρ τύρια αὐτοῦ, ἐν ὅλῃ παρδίᾳ ἐκζητήσουσιν αὐτόν. Τίνι γὰρ ἄν οἰκειότερον ἢ τῇ πανάγνῳ γένοιτο ταῦτα; Ην ἂν ἄρα καὶ τοῦτο οὐ φαῦλον εἰς αἶνου προσθήκην τοῖς θεοκήρυξιν. Ἔτι δὲ, κατὰ τὸν ἱερὸν Διονύσιον, τὴν ἀπειροδύναμον ἀγαθότητα της θεαρχικῆς ἐξύμνουν ἀσθενείας· δηλοῖ δὲ τοῦτο, Σπερ ὁ ἐμὸς Ἰησοῦς δι᾿ ἐμὲ τὰ πάνδεινα ἐκεῖνα καὶ ὑβριστικώτατα ἐφιλοσόφησε πάθη. Τσιαῦτα τοίνυν, καὶ ὡς ἡμῖν ἐξυμνεῖν οὐκ ἔν:, τὸ γὰρ εἰπεῖν ἱκανῶς τῆς ἐκείνων δεῖται φωνῆς, ἱερο τρεπῶς ἄγαν οἱ λαμπροί νεκροπομποί δοξολογοῦντες ειχεσαν τὴν ὁδόν. ΓΕ΄. Αλλ' οὐκ ἦν ἀνεκτὰ ταῦτα τῷ φθόνῳ· οὐδ᾽ ἡ πονηρὰ γνώμη φέρειν εἶχε τὴν χύσιν τοῦ ἀγαθοῦ οὐδ' ὁ τῆς κακίας ἐφευρετὴς ἡσυχίαν ἄγειν ἠγάπα, ὡς ἄλλον αέρα, τὸν ἁγιασμὸν ὁρῶν ἐφαπλούμενον καὶ διὰ τοῦτο τὸ πρόθυμον τῇ κακίᾳ διακονεῖν, τὸ δεξιὸν ὄργανον φαύλων συμπερασμάτων, τὸ εὐτυ χωνότατον ἐργαστήριον καὶ ζάλης καὶ μάχης, καὶ βρίδων καὶ φόνων τὸ τελευταῖον, τὸν βάσκανον [ φθαλμόν, τὴν καθέδραν τοῦ διαβόλου, τὸ πονηρότατον δημιούργημα, λέγω τοὺς Ἰουδαίους, ἐκμαίνει πάλιν, καθάπερ κατά Χριστοῦ πρότερον, οὕτω καὶ νῦν κατὰ τοῦ νεκροῦ τῆς ἐκείνου Μητρός. (ἀσθένειαν)
col. 151–152page 66 of 73
PG 139:151Καὶ δὴ ροπάλοις καὶ λίθοις καὶ τοῖς προστυχοῦσιν ἄλλοις, οἷα περ ἀμυντηρίοις χρησάμενοι, ἔτι καὶ ξίφεσιν, ὥς φασιν ἔνιοι, ὁμόσε χωροῦσι θηρίου παν τῆς, ἀλογώτερον κατὰ τῶν ἱερᾶς ἐξ ἀγωγῆς διακόνων ἐκείνων καὶ τοῦ διαβασταζομένου τιμιωτάτου σκή νους. Σκηπτοὶ δὲ ἄνωθεν μὲν οὐ κατέφλεξαν τους αλιτηρίους, οὐδὲ κεραυνοὶ τοὺς παρανόμους ἐνέπρησαν, γῆ δὲ οὐ διηνοίχθη καὶ κατέπιε τὸ πάντολμον γένος, ὡς πάλαι τοὺς ἐκ πηγῆς τῆς αὐτῆς Δαβαν ἐκεῖνον ἀκούομεν καὶ ᾿Αβειρών· ἀλλά τις ἐνήπτει δίκη τοῖς τολμηταῖς ἑτέρα, ἢ καὶ τοῦ ζῆν εἰ καὶ μὴ πικρῶς ἐκείνους ἀφήρπασεν, αλλά γε μὴ ἄδικον χεῖρα κινεῖν κατὰ τῶν τοιούτων ἐπαίδευσεν, αὐτούς τε τοὺς μαθόντας, καὶ οἷς τὸ συμβἂν οἱ πληγέντες ἐξέφραζον. Η δίκη δὲ ἦν ἀορασία δεινή, καὶ τεχνική τύφλωσις, ὅπερ ὄντως ἐτύγχανον ὄντες ἐκεῖνοι κατὰ ψυχήν, εἴπερ άλλο τι. Καὶ ἡ πληγή τῆς μὲν ἀνοσιωτάτης απάγει τόλμης, τοῦ δὲ πλα νᾶσθαι καὶ προσκόπτειν τοὺς πεπλανημένους ὄντως ἐκείνους καὶ μιαρούς οὐ πόρρω προτίθησιν· ἀλλ᾽ ἄθλιοι, ἄλλων αὐτοῖς ἡγουμένων, τῆς ἀσυμπαθούς ἐκστρατείας τὴν δικαίαν ἐκείνην μάστιγα οίκαδε φέροντες ἐθησαύριζον. Κζ'. Εἰς δέ τις τῶν βεβήλων ἱερέων του χριστομάχου συνεδρίου ἐκείνον, μὴ τῷ ἵσῳ πάθει πληγείς, ἀφίησι τὰς χεῖρας, άλλως ὡς Ὀξὰν ἡ ἐκεῖνος, ὅλη μωρᾷ τῇ ρύμη, καθάπερ μὴ νοῦν ὁδηγὸν ἔχων, ὥστε ἀποξ λαβόμενος περιγράψαι, καὶ εἰς γῆν ἀτίμως καταγαγεῖν τὴν πάντιμον κιβωτόν ἐκείνην, καὶ τὸν ἐν αὐτῇ τιμιώτατον θησαυρὸν, τὸν θαυματουργὸν ἐκεῖνον λέγω νεκρόν, ἐκχέαι καὶ τὰ δει νότατα ἐξυβρίσαι. Ἀλλ᾿ ἡ ἄμαχος τῆς κειμένης ἰσχὺς θαυματουργεῖ κανταῦθα παράδοξον. Καθάπερ γὰρ τοῦ κινήσαντος ὀργάνου τὰ βέλη διίστανται, οἷς ἂν ἐπέλθοι πηγνύμενα· οὕτως αἱ βέβηλοι χείρες ἐκεῖναι ὁμοῦ τε ἔφθασαν κατὰ τοῦ ἱεροῦ σκίμποδος, καὶ τοῦ βάλλοντος οὐκέτ᾽ ἦσαν, ἀλλ᾽ ἔμειναν, ὢ τοῦ θαύματος! ἐμπαγεῖσαι τῷ σκίμποδι καὶ τοῖς ὁρῶσι τὴν τῆς πονηρᾶς τόλμης καινὴν στη λιτεύουσαι δίκην. Ὁ δὲ πολέμιος ἒχειρ ἐδείκνυτο, ἐξ αὐτῶν ἀγκώνων τὰ ἄδικα βέλη ζημιωθεὶς ἐκεῖνα, ἐλεεινὸς τοῦ πάθους, ἁπλιος τῆς συμφοράς. Ην γὰρ ἰδεῖν θέαμα καινόν, τὰς μὲν χεῖρας παραδόξως τοῦ σκίμποδος ἀπῃωρημένας, καὶ θερμὸν ἐχρεούσας αἷμα· τὸν δὲ πρὶν τολμητὴν ἐκεῖνον κατὰ γῆς ; τραυματίαν, αἵματι πεφυρμένον, ἐῤῥιμένον 1 ὥσπερ τι πτῶμα δακρύων άξιον, ἄνθρωπον δίχα χειρῶν αὐτὰς μὲν ὁρῶντα πρὸ ὀφθαλμῶν, τὴν δὲ πρὶν συμ φυίαν καθάπαξ ἀπειρηκότα, καὶ μήτε θαῤῥοῦντα ζητῆσαι τὰς χεῖρας, καὶ αὖ τῇ τῶν μελῶν συγγενείᾳ πρὸς τὴν αἴτησιν τυραννούμενον. Αλλ' ἐπιγινωσκει δι' ὧν πέπονθε τῆς κειμένης Ζάν Οζάν Όζά
col. 153–154page 67 of 73
PG 139:153τὴν δύναμιν. Πρόσεισι τοίνυν ἱκέτης ἐλεεινός· προσ πίπτει τοῖς τῶν ἀποστόλων ποσίν· ἀντιβολεῖ, δεῖ ται θερμῶς, πηγὰς δακρύων ἀφίησι, κηρύττει τοῦ Χριστοῦ μου τὴν δύναμιν, δοξάζει τὰ μεγαλεῖα τῆς ἐκείνου Μητρός, ἔξαρνος γίνεται τῆς πάλαι κακο δόξου θρησκείας· καὶ ἀντὶ τούτων ἀποκαταστῆναι αὐτῷ τὰς χεῖρας, τὸ μέγα αἰτεῖται τῶν ἀνθρώπων ὄργανον. Ἐπεὶ δὲ παραφθῆναι οὐκ ἦν τὴν ὁμολογίαν εἰσφέροντα, καὶ διὰ τοῦτο πληγέντα, ἵνα τὸν σταυρωθέντα κηρύξῃ, τυγχάνει τῆς δεήσεως εὐχῇ μὲν τῶν ἀποστόλων, δυνάμει δὲ τῆς ἐκφερομένης καὶ οἷον τοῦ σκίμποδος αἱ χεῖρες ἐκπετασθεῖσαι, τῷ συγγενεῖ τὴν τάξιν ἔσωσαν σώματι, καὶ γέγονεν ἄρτιος ψυχὴν καὶ σῶμα ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος, καὶ οὕτω χαίρων διῄει και μεγαλύνων τὴν Πάναγνον. Τῷ δὲ ἰαθέντι τούτῳ φύλλον ἐγχειρίζουσιν οἱ ἀπό στολοι τοῦ θαλλοῦ, δν τῇ Παρθένῳ παρέσχεν ὁ ἄγε γελος, καὶ ἰατρὸν, χειροτονοῦσι τῶν ἐκτυφλωθέντων Ἑβραίων ἐκείνων καὶ τῆς ὑγιους κήρυκα πίστεως. Ὁ δὲ σώζει καὶ ἄμφω· ἱᾶται μὲν τῷ φύλλῳ τοὺς πληγέντας, εἰ καὶ τυφλοί διέμειναν τὴν ψυχὴν τὴν δὲ ἀληθῆ δόξαν σεσίγηκεν οὐδέποτε. ΚΖ. Ἔχαιρον οὖν οἱ νεκροπομοὶ τῇ καινοτομία τοῦ θαύματος, καὶ τοῖς ὕμνοις ἄλλους ἐπικροτοῦντες, φαιδρότεροι τὴν ἐπὶ τὸν τάφον ἐχώρουν. Γεθσημανή τοιγαροῦν αὐτοὺς ὑποδέχεται, καὶ ὁ τάφος τὸν ἱερὸν ἐκεῖνον ἐζήτει φόρτον. Οἱ δὲ καταθέντες τὸ πανάγιον ἐκεῖνο κειμήλιον τὴν ὑστάτην ἐπάδουσι δου ξολογίαν. Εἶτα τὸν ἄσηπτον θησαυρὸν, τὸ θαυμαστικόν σκεῦος, τὸ οὐράνιον χρῆμα ὑπὸ γῆν κρύπτουσιν, δ καὶ οὐρανῶν ὑπέρτερον. η Ἐπεὶ δὲ πάντα διήνυστο μεγαλπρεπῶς, καὶ ὡς ἀπήτει τὰ κατ᾿ αὐτὴν, καὶ τὰ τῆς ἐκφορᾶς καὶ τῆς ταφῆς εἰκότως ἀφωσίωτο τῇ Μητρὶ τοῦ Θεοῦ, ἐμέμνητο μὲν οἱ καλοὶ τῶν λαμπρῶν ἐκείνων διάκονοι καὶ λειτουργίας ἄλλης τῆς τοῦ κηρύγματος. Αλλ' οὔτε ὁ πόθος καὶ τὸ περὶ τὴν πάναγνον ἀποστῆναι ἐπέτρεπε σέβας, καὶ ἱεραί τινες ἄνωθεν ὑμνῳδίαι καὶ ὑπὲρ τῆς πολυυμνήτου δόξα ἀσίγητος μετὰ τι τος ὑπερφυούς εὐωδίας αὐτόθι καὶ εἰς τρίτην κατα εἶχον αὐτοὺς μεῖζον ἤ ταῖς σειρῆσιν ὁ μῦθος δίδωσι τῶν περιόντων κατακρατεῖν. θεία δὲ πάντως καὶ τοῦτ᾽ ἦν οἰκονομία, ἵνα καὶ ἄλλου μυστηρίου γέο νωνται ἐπόπται, καὶ πιστοὶ κήρυκες τοῦ φανέντος, ὅ τὸν ὁ λόγος ἐρεῖ. ΚΗ΄. Βραδύνει τις τῶν ἀποστόλων, καὶ ἄμοιρος γίνεται τῆς περὶ τὴν ταφὴν ἐκείνην διακονίας. Εἶτα κάνει τῆς τρίτης επιστάτης ἡμέρας· μανθάνει τὴν διαέριον τῶν συναποστόλων συνέλευσιν· μυεῖται τὰ παράδοξα ἐκεῖνα καὶ πράγματα καὶ μελῳδήματα, καὶ πάντα ἐκδιδάσκεται, οἷα κατὰ τὴν ἱερὰν ἐξέβη τελετήν. Ὡς δὲ οὐράνιά τινα καὶ ὑπερφυᾶ διαχρήσεις τα πραχθέντα, ἐκπλήττεται μὲν, καὶ θαυμάζει, ἀλγεῖ δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ λύπηρὸν οἱεται
col. 155–156page 68 of 73
PG 139:155τὸ συμβάν, καὶ σφόδρα πλήττεται τὴν καρδίαν, ὅτι μόνος καθυστέρησε, μόνος οὐκ ἠξίωτο καὶ ἰδεῖν τὴν πάντιμον τελευταῖον, καὶ ἀποδοῦναι τὰ ἐξιτήρια, καὶ τῆς θέας τῶν θαυμασίων τυχεῖν· μόνος ἐνταῦθα τῆς περὶ τὴν ἐκφοράν τοῖς φίλοις οὐκ ἐκοινώνησε λειτουργίας. Αλλ', ἐπείπερ ἀπελείφθη τῶν παραδόξων ἐκείνων, τῷ τάφῳ προσελθεῖν απ τεῖται τῆς μακαρίας, καὶ τὸ κάλυμμα ἐκ μέσου θε μένων, ἰδεῖν τὸν νεκρὸν, καὶ περιπτύξασθαι, καὶ προσκυνῆσαι, καὶ οὕτω τυχεῖν παραμυθίας ἐνόμιζεν ἐπὶ τῇ συμφορᾷ, τῆς τε ἀνίας τὸ πλεῖστον περιαιρεῖσθαι, καὶ τὴν τῆς βραδυτῆτος ὑποχωρεῖν ἀδο ξίαν. Οἱ οὖν συμμῦσται πεισθέντες, συνήλγησαν γὰρ πάνυ περιαλγοῦντι τῷ φίλῳ, εὐχὰς ἱκετηρίους τῷ Θεῷ τε ἀνέπεμψαν καὶ τῇ ἐκείνου μητρί. Καὶ μετὰ τοῦτο, γυμνὸν τοῦ καλύμματος τὸν τάφον πεποιηκότες, τὸν νεκρὸν, ὦ τοῦ θαύματος! εὔρισκον οὐδαμοῦ. Οὐδὲ γὰρ νεκρὸς ἦν ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς, οὐδὲ γῆ καὶ ! τάφος καλύπτειν εἶχεν ἐπὶ μακρὸν τὸ τὸν ἀχώρητον χωρήσαν καινότατον σκεῦος· διὰ τοῦτο ἀφίησι μὲν, ; ἅτε μὴ ἐκείνῃ τὰ κάτω καάλληλα· ἄνεισι δὲ ὑπερ φυῶς, ἔνθα ὁ συγγενὴς αὐτῇ παρεσκεύαστο χῶρος, ΚΘ'. Ἔχει δὲ καὶ λόγος, δν τοῖς πιστοῖς οὐ συγχωρεῖ διαπιστεῖν τὰ κατὰ τὴν πάναγνον, ὡς ἄρα τεθέαται τοῖς ἀποστόλοις μετὰ τὴν ἱεράν τα φὴν, πρὶν ἢ τὸν βραδύναντα ἐπιδεδημηκέναι, μάλα λαμπρῶς εἰς οὐρανοὺς ἀνιοῦσα, καὶ μετὰ δόξης ἀγγελικῆς ὑπὲρ λόγον προερχομένη. καὶ ἀῤῥήτου τὸν ἀέρα πληρώσασα εὐωδίας. Σαφῆ δὲ τούτῳ τὴν ἀπόδειξιν δίδωσι καὶ ἡ τοῦ τάφου κένωσις. Ἔτι δὲ λέγεται καὶ ἄλλος ἐναργέστατος καὶ αὐ τὸς, ἐγγραφῆναι τῷ τάφῳ ὅλον δῆτα τὸν τύπον τοῦ σανάγνου ἐκείνου σώματος· καὶ καθάπερ ἐκ δια γλυφῆς τινος ἀριδηλότατα ἐξεικονίζεσθαι τὸν τόπον, ὅσον καὶ οἷον ἡ τοῦ θείου σκήνους ἐπέσχε κατάθεσ σις, ἐμοὶ δοκεῖ, ἵνα τὴν πρὸς τὸν Σωτῆρα κάνταῦθα σώσῃ κοινωνίαν ἡ πάναγνος. Καὶ ὥσπερ ὁ δεσποτικὸς τάφος ἐκεῖνος τὰ ὀθόνια διετήρησε μόνα, οὕτω καὶ ὁ τῆς τοῦ Κτίστου Μητρὸς τάφος, τὸν ἐγκοιλαν θέντα μόνον τύπον ἀντὶ τῶν ὀθονίων φέρῃ· πρὸς δὲ καὶ ὅπως τῆς λεγομένης καὶ πιστευομένης περὶ αὐτῆς ἀναλήψεως λαμπρὰν ἀεὶ παρέχῃ τὸ μνῆμα τοῖς ὁρῶσι τὴν μαρτυρίαν, οἷον δὴ καὶ τῶν ἱερῶν τῆς πολυυμνήτου δακρύων ἐς δεῦρο φέρει τοὺς τύ πους ὁ τὸν Σωτῆρα δεξάμενος σινδόσι νεκρὸν εἰ λισσόμενον, ἢ τοῦ θαύματος! σεβάσμιος λίθος, ὃς ἀπό τε τῆς ὄψεως καὶ ἀφῆς τρανὴν ἡμῖν τὴν τῶν δα κρύων εἰκόνα διασημαίνει. Α'. Ἐχρῆν γὰρ, δι' ὧν τὸ ὕψος ἔδει μηνύεσθαι τῆς Πανάγνου, μηδὲν κατὰ τοὺς λοιποὺς διαῤῥεῖν. "Αλλως τε καὶ οὐδ᾽ ἂν ἦν ἀκόλουθον πιστευθῆναι μὲν ἡμῖν τῶν λοιπῶν ἁγίων τὰ ἱερὰ σώματα ἁγιασμοῦ ἕνεκεν, τοῦ δὲ γε πάντων ἁγιωτάτου σώ
col. 157–158page 69 of 73
PG 139:157ματος ἐκείνης μήτ᾽ ἴχνος ἢ τυπον, ἢ τι τῶν ἐκεί την σκιαγραφούντων, μηδὲν περιλελεῖφθαι δι᾽ ἴσην αἰτίαν. Οἶμαι δὲ, καὶ ἵνα τὸ περιὸν εἰς ἁγιαστικὴν δύναμιν τῆς πανάγνου διαδειχθῇ, διὰ τοῦτο καὶ τῶν ἀχράντων ἐκείνων μελῶν εἰς ἡμᾶς οἱ τύποι μόνοι παρέμειναν, ἅτε δὴ τοῦτο δυναμένων; μᾶλλον δὲ καὶ πλέον τῶν τοῦ ἱεροῦ ἐκείνης λειψάνου τύπων, ὅπερ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων ὅλον τὸ λείψανον. ΚΑ΄. ᾿Αλλ᾿ οὐδὲ τῆς ἁγίας ἂν ἐκείνης εἰκόνος, ὡς ἔγωγε οἶμαι, τὰ τοιαῦτα δήπουθεν εἰκονίσματα, λέγω δὲ τοὺς θείους τύπους, φέρειν εἶχεν ἡ γῆ, εἴ γε μὴ καὶ ὁ Πλάστης καὶ Υἱὸς αὐτῆς πολυειδοῦς ἕνεκεν ὠφελείας τοῖς κάτω τὴν οἰκείαν ἐκείνην καὶ θείαν ἐδωρήσατο μορφήν. Αὐγάρῳ, ὃς Ἐδέσσης ἡγεῖτο, τὸν ἀτίμητον ἐκεῖνον ἐμπιστευθῆναι ἀκούομεν θησαυρόν. Ἵνα τοίνυν μὴ τῷ Υἱῷ τῶν ἴτων ἀπολίπηται κάνταῦθα ἡ ὑπεράμωμος Μήτηρ, διὰ ταῦτα καὶ γῇ συγκεχώρηται τὰς ἱερὰς ἐκείνας, ὡς εἴρηται, θησαυρίζειν σφραγίδας. Ἐπεὶ καὶ κατὰ πολλὰ ἂν ἴδοι τις ἄλλα τῷ Κτί στη τὸ ἐμφερὲς σώζουσαν τὴν πανάχραντον. Καθά περ γὰρ ἐκεῖνος ἔπιε μὲν τὸ τοῦ θανάτου δι᾿ ἐμὲ ποτήριον, οὐ κατὰ τοὺς λοιποὺς δὲ τῶν νεκρῶν, μένιμον, ὡς εἰπεῖν, οἰκίαν τὸν τάφον ἐκτήσατο, ἀλλὰ, τὸ προσῆκον αὐτῷ καταγώγιον ἐπιζητήσας, ἀνέστη· οὕτω καὶ ἡ τοῦ Δημιουργοῦ Μήτηρ ὑπὸ ( γῆν μὲν ἦλθεν, ἅμα τε ἐκεῖνον μιμουμένη, τῇ τε ἐκείνου ψήφῳ πειθομένη, ἢν οι πρόγονοι πρὶν ἀκηκόασιν, ἦν γὰρ ἀληθῶς καὶ αὐτὴ ἐκ τῆς γῆς, εἰ καὶ μηδέν τι γήϊνον κατὰ διάνοιαν ἔφερεν· ἀνέστη δέ, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνέπτη, ἔνθα καὶ ὁ ταύτης Γός. Καὶ ὥσπερ τριήμερος ἐκείνη ἡ ἐγερσις, παν ραπλησίως τὸν ἴσον ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν ἐτήρησε καὶ αὐτή· καὶ καθάπερ ἡ τοῦ Δεσπότου ἀνάστασις σαφῆ μὲν ἡμῖν τὴν ἀριθμὸν ἐγνώρισε τῶν ἡμερῶν, ὅτι τριήμερος, ἔκρυψε δὲ τὴν ὥραν· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ Θεοῦ Μητρός. ΑΒ'. Ἔτι δὲ καὶ τὸν τοῦ φοίνικος κλάδον, ὃν δι' ἀγγέλου τῇ μακαρία, καθάπερ ἔφημεν, πέπομ 5. ὁ Θεὸς, πρὸς ταύτην ἂν οἶμαι τὴν εἰκόνα τοῦ Σωτῆρος φέρειν. Καθάπερ μετὰ κλάδων οἱ τῶν Εδραίων παῖδες, τὸ τῆς κακίας ἄδολον πλῆθος ἐκεῖνο, τῷ Σωτῆρι ὑπήντων, ψελλίζούσῃ τε γλώττῃ τὸν αἶνον καὶ τὸ σέβας κατήρτιζον· καὶ ὡς ἐκείνοις ἐνῆν, δι' ὧν ἐποίουν, νικητὴν τοῦ θανάτου τὸν Δεσπότην ὑπέραινον· οὕτω δὴ τῷ πάσης ἀμυήτῳ κακίας ἀγο
col. 159–160page 70 of 73
PG 139:159γέλῳ ἀντὶ τῶν ἀκάκων νηπίων ἐκείνων ὁ θαλλός ἐγκεχείριστο, ἵνα τῇ Δεσποίνῃ προσάξῃ καὶ τὴν τοῦ θανάτου νίκην ὑπογράψη. Οὕτως ἡ πάναγνος ἀκριβῶς κάνταῦθα τὴν δηλω θεῖσαν διέσωσεν εἰκόνα ἐκείνην. Ἔδει γὰρ τῇ ἀγαθ Μητρί ἐφ᾽ ἅπασι τὸν καινὸν ἐκμιμήσασθαι Γόν· καινὸν δέ τι καὶ ἀντίστροφον καινοτομηθῆναι ἐνταῦθα παρά γε τὰ τοῖς κατὰ φύσιν υἱέσι πρὸς τοὺς τεκόντας τελούμενα. Ὁ μὲν γὰρ φυσικὸς συγχωρεῖ νόμος τοῖς ἀγαθοῖς τῶν παίδων ἀρχέτυπον τοὺς ἀρίστους προκεῖσθαι πατέρας· ἵν᾿ ἔχοιεν ἐκ τῆς πρεσβυτέρας πείρας, ἣν ὁ φθάσας χρόνος ἐχορήγησε τοῖς τοκεύσι, συλλέγειν τὰ κάλλιστα· ἐπὶ δὲ τῆς κοινῆς τοῦ Θεοῦ Μητρὸς τοὐναντίου γέγονεν ἅπαν, καὶ ὁ νέος ἐκείνης Υἱὸς εἰς ἀρχέτυπον τῇ Μητρὶ προστέθη, καὶ πρὸς ἐκείνην ἀφορῶσα του Υἱοῦ τὴν εἰκόνα ἡ Πάναγνος, καὶ ἑαυτὴν ἐχρώννυδ καὶ διεμόρφου καὶ διεικόνιζεν. Αλλ' οὐκ ἔξω λόγου καὶ τοῦτο. Ην γὰρ καθ' ἕτερον καὶ ὑψηλὸν τρόπον πρωτότυπον όντως καὶ παντὸς ἄλλου πρεσβύτερον ὁ Δημιουργός Λόγος καὶ Υἱὸς τῆς πανάγνου· καὶ διὰ τοῦτ᾽ ἐσώζετο τὸ εἰκὸς, τοῦ ἐλάττονος ἀπό γε τοῦ κρείττονος δεχομένου τὴν εὐλογίαν. ΑΓ΄. Ἐπεὶ δ᾽ ὁ λόγος περὶ τοῦ φοίνικος μικρόν τι φθάσας ἐδήλωσεν, ἀναγκαῖον οἶμαι τάς τε ιδιότητας δεῖξαι τοῦ δένδρου, καὶ ὅτι φέρουσιν αὗται πρὸς τὴν Πάναγνον, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον. Ἐπεὶ οὐκ ἄν, εἰ μὴ σφόδρα προσῆκεν αὐτῇ, τοιοῦτον εἴληφεν ἐκ Θεοῦ κλάδον. Ὁ φοίνιξ τὸ δένδρον βραχέα μὲν τῇ γῇ προσομ λεῖ· καὶ τοσοῦτον, ὅσον τὴν ἀναγκαίαν ἕλκειν ἐκε μάδα πρὸς στάσιν τὴν ἑαυτοῦ· σπεύδει δὲ ἄνω, κλάδους θυτενεῖς προβάλλων, καὶ τούτους ἐπὶ μήκιστον ὕψος ἀναδιδούς, ὡς φθάσαι τὸν οὐρανὸν εἶ πεν ἄν τις ἰδὼν μελέτην θεἶναι τὸ δένδρον. Ταῦτα δὲ σαφῶς εἰκονίζει τὴν πολυύμνητον. Κακείνη γὰρ ὀλίγα μὲν τῶν γηίνων ἐκοινώνει· φημὶ δὲ τροφήν, ὕπνον, καὶ ὅσα τῶν ἀναγκαίων· οὕτω γὰρ τούτων ἄρα μετεῖχε σωφρόνως, καὶ ὡς ἀναγκαῖον ἀνθρώπῳ, ὥσθ᾽ ὅτι τε ἐξ ἀνθρώπων ἡ πρόοδος αὐτῇ δεῖ ξαι, πάντα τε αὕτη φέρει τοῦ άνθρωπείου νόμου, εἰ καὶ τὴν γνώμην πρὸς ἀνθρώπους οὐκ ἦν τι κοι νὸν τῇ πανάγνῳ· τὰ πλείῳ δὲ καὶ ὅσα πρὸς λόγον ἕλκει ψυχῆς, ἄνω τε πρὸς ὑψηλὰ καὶ ὑπὲρ οὐρανὸν αὐτὸν διέθει τε καὶ διίππευε. Καθάπερ γὰρ τῶν ζώων, ὅσα τρέψει πτερὸν, κάτω εισι μὲν εἰς γῆν, τὴν φυσικὴν ἀνάγκην παραμυθούμενα, τὸ δὲ ὕψος ἀεὶ καὶ τὸν ἀέρα ποθεῖ, καὶ τοῖς ἀνθρώποις κοινωνεῖν οὐχ αἱρεῖται· οὕτως εἶχε πρὸς γῆν μὲν ἡ πάναγνος, διότι ἄνθρωπος, διὰ δὲ τὸ σώφρον τῆς γνώμης, πρὸς μετέωρά τε καὶ θεῖα.
col. 161–162page 71 of 73
PG 139:161καὶ καθάπερ ὁ ὀφθαλμὸς ὁρᾷ μὲν τὰ ὀρατά, ψαύει δὲ οὐδενὸς τῶν ὁρῶμένων ἡ τοῦ ὀφθαλμοῦ σαρξ, οὐδὲ τῆς τοιαύτης δεῖται τοῦ Οίγεν ανάγκης, ἵνα τοῖς θεωμένοις προσβάλλῃ, ἀλλὰ κοινωνεῖ μέν ἡ ὄψις τοῦ προκειμένου, μένει δὲ ἡ τῆς ὄψεως ὕλη – παράπαυστος τῶν φαινομένων· τὸν αὐτὸν δὴ τρό που καὶ κοινωνοῦσα καὶ ἄμικτος τῶν τοῦ χρὸς ἔμε νεν ἡ πανάμωμος. Πρόσεστι τῷ φοίνικι καὶ ἰδιότης ἐτέρα, ἡ δὲ, πρόεισι μὲν τῆς γῆς ὁ φοίνιξ, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ τῶν δένδρων, αὐξάνει δὲ οὐ κατ᾽ ἐκεῖνα· τοὺς μὲν γὰρ κλάδους ἐπὶ μέγα αἴρει μῆκος, ὡς εἴρηται, τὸ δὲ γε τῆς κορυφῆς πάχος, ὅσον ἂν τῆς γῆς ὑπερκύψας ἔχων φανείη, τοῦτο προσθήκης ἄμοιρον ἡστινοσουν μένει διατηρών· καὶ τοῦτο δὲ πρὸς τὴν πάνα γνον τοῦτον οἶμαι σκιαγραφεὶν λόγον. Η Παρθένο; προῆλθε μὲν τῆς ἰδίας μητρός, ὥσπερ ἄνθρωπος, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἀρχαῖον πάχος, λέγω δὲ τὴν προγονικὴν ἁμαρτίαν, μέθ' ἧς ἐγεννήθη. ἤντε ἀκουσίως εἴληφε, διαφυγείν τε τρόπος ἦν οὐδεὶς, οὐδὲ ὑπερβῆναι περὶ ἦς καὶ ὁ θείος φιλοσοφεί Δαβίδ, Ἐν ἀμαρο τίαις, φάσκων, ἐκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου. Τα ί την δῆτα καὶ μόνην ήκεν εἰς βίον φέρουσα, καὶ τῷ γένει δεικνῦτα· παχύτητος δ᾽ ἑτέρας οὐτινοσοῦν δηλαδὴ ρύπου παντάπασι μεμένηκεν ἀνεπίδεκτος καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν πατρῷον ἐκεῖνον καὶ ὀλέθριον ἑαυτῆς ἀπέρριψε κλῆρον καθ᾽ ὅ δὴ καὶ ταυτησί περιεγένετο τῆς εἰκόνος. Ὁ μὲν γὰρ φοίνιξ οὔτε δ κνηθεὶς ἔδειξε περὶ τὴν κορυφήν, ἀποτίθεται πάχος, οὔτε οὔπερ ἔσχεν ἐξαρχῆς, ἔλατ την πεποίηκεν οὐδεπώποτε. Ἡ δὲ μακαρία, οἷον ὑπὲς πᾶσάν τε οὖσα εἰκόνα ἀπείρῳ τε τῷ μέτρα, καὶ αὐτὸ ὑπερβᾶσα τὸ γένος, ἔσπευσε καὶ τὸ ἀρχέ γονεν τάχος, φημὶ δὲ τὸν ἐκεῖνον 'Αδαμαῖον ὅλι τηςν, ἀποβαλεῖν τε καὶ ἀποξέσαι, καὶ τὸν ἀνδριάντα, τὸν ἄνθρωπον λέγω, οἷον ἐχάλκευσεν ὁ Δημιουργός, στίλβοντα καὶ λαμπρὸν ἀποφῆναι καὶ τὰ δὴ τούτου παραδοξότερον, ὅτι οὐ μικρὰν εἴ λετο σχεῖν κάθαρσιν, καὶ οἷα ἂν αὐτῇ μονῇ γένοιτο ἱκανὴ· ἀλλὰ τοσούτῳ καθαρότητος βάθει προσομι λέτα: διηγωνίσατο, ὅτῳ καὶ ἄλλοις ἐκχέαι δεδύνηται, ῥύπων τε ἀποκλῦσαι δι' αὐτοῦ τὸν παχύτατόν σε και μιαρώτατον. Πρὸς τούτοις δέ καὶ ὁ τοῦ φοίνικος καρπός, ὅτα ἐμὲ νομίζειν, τὸν καινὸν ζωγραφεῖ τῆς παρθενίας Γέν. Καθάπερ γὰρ ὁ τοῦ δένδρου τούτου καρπός ἐστι μὲν τὴν τε ὥραν λαμπρός, καὶ τὴν γεῦσιν τοὺς ὑπὲρ τοὺς λοιπούς, δ δὲ ἔνδον καλύπτει, πάνω πέφυκε στεῤῥὸν καὶ συντριβῆς σχεδὸν ἀνώτε. γον. οὕτω δὴ καὶ ὁ ἐμός Χριστός, ὁ τῆς Παρθένου καρπὸς, τὸν μὲν ὁρώμενον γλυκὺς καὶ ὡραῖος, ὡς σκιστά γε τῶν ἁπάντων οὐδεὶς, τὸ δὲ νοούμενον Ισχυρός παντὸς ἐπικρατέστερος καὶ στεῤῥότερος, καὶ αὐτὴν πλουτῶν τὴν ἀπάθειαν. "Ο δὴ καὶ ὁ προφήτης Δαβίδ αἰνιττόμενος, οἶμαι, Δίκαιος ὡς φοίνιξ, εἶπεν, ἀνθήσει, δίκαιον μὲν τὴν Παρθένον ὀνομάζων ἐξόχως, ἄνθος δὲ τὸν ἐξ αὐτῆς, ὃν ἔφην, και.
col. 163–164page 72 of 73
PG 139:163γλυκύτατον Ἰησοῦν, καθὰ καὶ Σολομών περὶ αὐτοῦ η η δήπουθεν τοῦ Χριστοῦ, Εγώ, φησίν, ἄνθος τοῖ πεδίου, καὶ κρίνον τῶν κοιλάδων. Εἰ δὲ μὴ τὸ ἔνδον ἀπαθὴς ὁ φοίνιξ, οὐ παρὰ τοῦτό μοι δοκεῖ λόγον διαμαρτάνειν· οὐδὲ γὰρ ἐστιν ἐν τοῖς κτι στοῖς εἰκόνα εὑρεῖν τῆς θείας καὶ ἀπαθοὺς φύσεως ἀπαράλλακτον. Ἔτι δὲ καὶ οἷς ἐπῆλθεν ἀποῤῥαγῆναι κόσμου, καὶ ὑψηλὰ φιλοσοφῆσαι, καὶ Θεῷ προσεντυχεῖν ὡς ἐφι κτὸν ἀνθρώπῳ, ὅτι τπῦτον, ὡς ἀκούομεν, πρὸς ο κησιν είλοντο τὸν τόπον, ὃς τοὺς φοίνικας φύει, ὧν ὁ μὲν καρπὸς οὐ μικρὰ πρὸς τροφὴν αὐτοῖς ἐτύγχανε παραμυθία, τοὺς δὲ κλάδους ἔργον εἶχον αἱ ἱεραὶ τῶν ὁσίων ἐκείνων χεῖρες· κατὰ πολὺ καὶ τοῦτο συνάδειν οἶμαι τῇ παρούσῃ θεωρίᾳ· καὶ οὐκ ἔξω λόγου, οὐδὲ αὐτόματον, ὡς ἂν τις φαίη, τὴν τοιαύτην διατριβὴν τῶν ἁγίων ἐκείνων ἀνδρῶν, συγχωρήσαιμι ἂν ἔγωγε· οὕτω γὰρ ἔχω νοεῖν καὶ περὶ τούτου· ὡς ἐπείπερ τῇ πανάγνῳ μὲν, ὡς ἔφημεν, ὁ φοίνιξ ἀναλογεῖ, ὁ δὲ τούτου καρπὸς τῷ ὑπερφυεῖ καὶ παραδόξῳ ἐκείνης καρπῷ· διὰ ταῦτα χεῖρες μὲν τῶν ὁσίων κλάδους μετεχειρίζοντο τοι οίκων στόμα δὲ τὸν ἐκεῖθεν ἐδέχετο καρπὸν, ἵνα περὶ ἅ τὴν μνήμην καθεύδειν οὐδέποτ' ἐπόθον, λέγω δὲ τὸν Ἰησοῦν καὶ τὴν Πάναγνον, πρὸς ταῦτα καὶ ἡ τῶν χειρῶν ἐργασία καὶ ἡ πράπεζα συνεργοί γένοιντο· ἐπὶ καὶ κρατεῖν εἴπερ τι τὸν Ἰησοῦν ἐβούλοντο, καὶ, εἰ οἷόν τε, τοῦτον ἀεὶ σιτεῖσθαι καὶ ἀναπνεῖν. Τοῦτο δὲ δι' ὧν ἐποίουν ὑπέραινον, καὶ σαφῆ τὸν οἰκεῖον προὔθηκαν σκοπόν. Ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἅλις. ΔΔ'. Αὐτὴ δὲ, ὦ Θεοῦ μῆτερ, ἀγλάϊσμα τῆς ἡμε τέρας φύσεως, καινοπρεπέστατον δημιούργημα, οὐράνιον ὕψος, χαρίτων θάλασσα, ἥλιε τοῦ φαινομένου λαμπρότερα, ἱερωτάτων ἀρετῶν πλήρης κια σωτέ, ἀνθέων ἁπάντων εὐωδεστάτη μυροθήκη, ἡ ἐμὴ σωτηρία, δι' ἧς καὶ οὐρανοὺς οἰκοῦμεν, καὶ παράδεισον ἀπειλήφαμεν, τί δεῖ πολλὰ λέγειν; Θεοῦ τοῦ ἀγωρήτου δοχείου καὶ Μήτηρ καὶ διὰ τοῦτο, Θεοῦ πλὴν, δρωμένων ἁπάντων καὶ ἀοράτων Δέσ σποινα, εἴης ἡμῖν ἐνταῦθα μὲν καὶ βίου θεοπρεποῦς κυβερνήτης, καὶ ἀληθείας ὁδηγὸς, καὶ προσ ασπιστής τῆς καθ' ἡμῶν τοῦ πολεμίου μελέτης ἐν δὲ τῷ μέλλοντι τὴν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν χορη γήσαις ἀπόλαυσιν. Ης γένοιτο πάντας ἐπιτυχεῖν μεσιτείᾳ τῆς Θεοτόκου καὶ χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ, καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας αἰώνων. Αμήν. δημιουργός, δημιούργημα
Κείται ὁ Θεσσαλονίκης οὗτος τῷ Λατίνων προσέκειτο δόγματι· τὸ γὰρ συμπέρασμα ἀληθὲς εἶναι ἐδίδαξεν, ἐμάχετο δέ, τοῦτο δὴ λεγόμενον, ὑπὲρ ὄνου σκιᾶς, μὴ δεῖν μηδὲ τἀληθῆ τῷ Συμβόλῳ προσθεῖναι. («
col. 165–166page 73 of 73

NICETA MARONEÆ. ANNO DOMINI MCCI. NICETAS MARONEÆ THESSALONICENSIS METROPOLITA DE NICETA EJUSQUE DIALOGIS MONITUM J. HERGENRŒTHER THEOL. IN WIRCEBURGENSI LITTERARUM UNIVERSITATE PROFESSORIS. 1. Nicetas iste, ait doctissimus Le Quien (Orientis Christiani tomo II, p. 47), alius omnino non est a Niceta Chartophylace et Maroneæ episcopo, qui ad Thessalonicensem sedem provectus fuit. Latini dogmatis de Spiritus sancti ex Filio quoque processione assertor quidem fuit, insertam vero Symbolo vocem Filioque non probabat. Manuele Comneno imperatore dialogos suos cum eo habuit Hugo Etherianus. Multas librorum ejus lacinias passim suis in voluminibus variis exscripsit Allatius. In bibliotheca Mss. Angliæ inter Joannis Seldeni codices classe II, n. 2 habetur Prologus de peregrinatione et actis S. Joannis Evangelistæ ex ore Nicetæ Thessalonicensis. In Jure Græco-Romano regesta jacent interrogationes diversorum episcoporum ad D. Nicetam Chartophylacem, qui archiepiscopus factus est metropolis Thessalonicæ. Hæc de Niceta nostro Lequienius. II. Porro Nicetas noster, quem patria Mitylenæum fuisse tradunt nonnulli, qui tamen aliis eum cum. altero Niceta posteriori ejus in Thessalonicensi sede successore (vide Le Quien 1. c. p. 52) confudisse videntur, sæculo Ecclesiæ duodecimo floruit et inter alia sex de processione Spiritus sancti dialogos composuit, et quidem certo ante annum 1201, quo Fabricius (Biblioth. Gr. vol. VI, p. 434 ed. vet.; vol. VII, p. 755 ed. Harles.) eos exaratos putabat. Qui enim fieri poterat, ut Hugo Etherianus libris suis Alexandro III summo pontifici dedicatis Nicetæ verba ad amussim nostris dialogis consona proferret, si dialogi ipsi longe postea exarati fuissent? Hos autem dialogos laudat Nicephorus Blemmida, qui auctorem vocat virum eximium et præstantem (Orat. I, n. 6 Græc. orthod. t. 1, p. 6), Joannes vero Beccus, cum in hunc librum incidisset cumque legisset, mox ejurato schismate Romanam fidem partesque amplexus est, ut testatur Pachymeres, qui insuper Nicetam nostrum avo suo in magno pretio fuisse et in majore ecclesia Chartophylacem narrat? (Hist. l. vi, c. 6, 23; 1. vi, c. 9.) Postea in scriptis suis ejusdem operis mentionem fecit idem patriarcha, qui or. II de injusta depositione n. 5 (Gr. orth. II, p. 44) ait: «Nicetas quoque, sua ætate archieratica Thessalonicensis metropoleos tenens gubernacula, colloquium Græci Latinique concinnavit, et potiores partes Latino attribuit, apte quodammodo Græcum adducens ad unionem hilariter suscipiendam. Erant siquidem, erant et vere iique quam plurimi ante. nús, qui hanc unionem amplectebantur, sed illi manus apponere non audebant ob ea ipsa, quæ nos, qui manus apposuimus, perpessa sumus.» Hos ipsos dialogos et Constantinum Meliteniotam respexisse crediderim, dum animadvertit (Or. II De proc. Sp. S. c. 4, Gr. orth. t. II, p. 912), etiam post schisma plures Græcos Latinorum dogmati in scriptis suis esse suffragatos, alios aperte, alios vero subobscure, semper se tempori pro humana fragilitate accommodantes et sub specie dialogi perspicue veritatem enuntiantes. III. Hinc nemo morosius contendet, Nicetam nostrum non fuisse Grecia orthodoxæ theologis sociandum. Quoad dogma ipsum cum Latinis concordat et non incongrue eorumdem rationes exponit; solum suorum civium metu, quos suaviter allicere conabatur, præjudiciis ea in parte indulget, qua additionein reprobat in Symbolo factam. Infirmiores hic ejus sunt rationes, quam ut refutatione longiori digna videantur; jam eum inde carpebat Bessarion scribens (apud Allat. De consens., 1. II, c. 28, n. 5) («Quanquam Thessalonicensis iste Latinorum dogmati adhæsit, conclusionem enim veram esse docebat, contendebat vero, ut in proverbio est, de asini umbra, asserens neque vera esse Symbolo addenda.») Quæ

Continue reading PG 139: Nicetas Marionensis →≣ entire volume
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View