odorum Lascarin, Alexii generum, qui eam civitatem nomine dotis acceperat, imperatorem elego runt, quam cum Galli capere conarentur, captus est Balduinus, et mortuus exacto imperü anno. Et hæc est illa clades, quam a Latinis perpessam Græciam toties conqueritur in Monodia Michael Choniates, quo quidem tempore Athenis quoque expugnatis beatæque Mariæ templo exterso, electus est in insulam Coo, ad Prodromi monasterium. Nicolas antea expugnata a Latinis Constantinopoli, virgine. que illa Bellissariotide e manibus hostis erepta, quam postea duxit uxorem (cujus facinoris ergo Mi chael eum Abrahamo, Isaaco, Davidi, Levi et Simeoni præfert, ipsique Christo, nepбodixwrépwę sane, comparem facit), Nicæam, quæ Bithyniæ metropolis est, se contulerat, ubi quod supererat vitæ litterario otio impenderet. Quod quidem quanta diligentia laboreque præstiterit testantur, æternumque testaban. tur divinæ lucubrationes, quas in hoc opus vere aureum congessit, tantoque artificio ab ipsis Adami pri mordiis ad sua usque tempora deduxi', ut hæreseon quæ inter Judæos Græcique philosophos ante Chri stum natum exarserunt, et a Christo nato inter eos qui cum ex diametro dogmatibus Christi adversa rentur, Christiani tamen, non secus atque veteres illi Socratici haberi contendebant, quasi hypotyposin quamdam posteritati consecrarit: qua consulta, si quod aliquando dubium de rebus divinis suboriatur, possit statim videre utram in partem deflectendum sit. Hoc argumento multi, fateor, ante Nicetam scri pserunt, sed Niceta, si errorem de Spiritus sancti processione demas (quem contra Latinos mordicus tuetur) felicius nullus. Dic enim præterquam quod ex auctoribus profanis Græcorum hæreses, Judæo rum ex sacris Bibliis, Christianorum ex ecclesiasticis scriptoribus, Dionysio Areopagita, Athanasio, Eu sebio, Tertulliano, Epiphanio, Irenæo, Chrysostomo, Basilio, Philostorgio, Theodoro Mopsuesteno, So crate, Sozomeno, Theodorito, Gregoriis, Photio, Damasceno, Cyrillo, Euthymio, Eustathio, Nicolao Mo thonensi, Maximo, Amphilochio, Thoma Indicopleusta, Leone, etc., tanquam mel apes variis ex floribus in hanc floridissimam anthologiam collegit, antitheses quoque subjecit, quibus plumbei hæreticorum pugiones nullo negotio retunduntur. Superest, vir ornatissime, ut ex hoc quasi diverticulo in viam re diens, etiam atque etiam te regem atque obtester, ut has Thesauri tui primitias, primamque meam in Græcis vertendis experientiam boni consulas, nam vel proverbio Guyyváμ pipe, sic enim ad reliquos Niceta libros tibi, et per te piis omnibus consecrandos alacrior ac cedam. Vale, vir clarissime. Lutetiæ, ex doctissimi juxta et humanissimi viri D. Michaelis Vascosani typographia, ad Idus Octo bris 1561. (Spicil. Rom. tom. IV). Nicetæ Choniutæ, sæculis Christi x11 et x clari, Thesaurus orthodoxæ fidei, ab eo post occupatam a Latinis Constantinopolim in exsilio compositus, satis philologis notus erat. Nam et Montfauconius in Græco Palæographia, et Fabricius B. G. T. VI ed. vet., necnon in nov. T. VII; item Bandinius in Codd. Gr. Lau rent. V. 1, et in Monum. Eccl. Gr. T. III; Caveus insuper aliique, doctum hoc atque exoptatum Niceta opus commemoraverunt. Bene tamen de eo præ cæteris meriti sunt Montfauconius, qui XXII librorum (id est totius operis) argumenta protulit, ex eoque Fabricius repetivit; multoque magis Petrus Norellius, a quo quinque priores libri Latine vulgati fuerunt; denique Bandinius qui in monum. indicem auctorum operumque conte xuit, quibus Nicetas in Thesauro utitur. Quæ cum ita se haberent, dolui equidem tam utilis operis vix cæptum, et quidem Latine tantummodo, edi tionem; neque tamen meipsum vel vires vel otium hortabantur, ut tantum onus laboremque susciperem quanquam in mss. codicibus (mirum dictu!) ipsissimum Morellii apographum Græce et Latine ad nos e Gallia elim delatum vidi, cujus is, ut dixi, nonnisi minimam partem edidit; ejusdem vero operis longe an tiquius exemplar nanciscebar in bombycinis chartis paulo post auctoris ætatem scriptum, sed mullo strictius ac more excerptorum. ɔujusmodi alterum codicem bibliotheca Bodleiana retinet, teste Fabricio. Decrevi itaque notabiliora saltem excerpta ex Vaticanis codicibus Græce excitare, capto initio a Morelliunæ edi tionis fine, nimirum a sexto libro, qui, ut cognoscimus ex Montfauconii summariis, in Macedonii præsertim hæresi versabatur.

Occiduis natale solum vertere coactus es. Atque nullius non turpitudinis nota insignibus, in sen hæo eo sane non dico, quia nullus eorum quæ sunt in rerum natura ipse indigeam (hoc enim ne Elias quidem, sobriorum alioqui jejunantiumque primitiæ, præstitit. Afferes enim mihi, inquit ille viduæ, buccellam quoque panis et facies mihi pri mum subcinericium panem, filiis autem tuis postea ‘. Imo vero, ne meus quidem ille idemque tuus Jesus, qui tantisper dum in terris versatus est, iis opus habuit, quæ alendo corpori necessaria sunt, sed cum jejunasset, postea esuriit, ut huma nitatis assumptæ fidem faceret); verum quia bene volentiæ, qua te prosequor, spirituale tibi quam corporale specimen edi mavis, ut qui satis ipse per te commeatum vix mihi superesse noveris, qui comitibus meis et ministris alendis sufficiat, cum præsertim peregrinam in regionem commi graverim, et ad Bithyniæ metropolim Nicæam tabernaculum fixerim, ubi vitæ, quod superest, velut inutilis exsul, advenaque despicatus agitem. Cæterum quod a sæpenumero requisivisti, et flagitasti, id vero tibi perlibenter exhibeo, elucu bratam scilicet et elaboratam hæreseon omnium farraginem, munus quidem certe, quod nulli eorum quæ homines in pretio habent, postponitur, sed ut longe omnium pretiosissimum et excellen tissimum judicatur, cum ab iis qui pietatem eorunique adeo cognitionem, quæ de Numinis cultu sentire atque pro ratis habere oportet, cœ teris rebus omnibus anteferre solent: tum vero vel maxime ab iis qui non multos evolvere libros, nedum bæreseon cognitionem adipisci possunt, vel quia lectioni vacare commodo illis integrum non est, vel quia alio artificio exploratoris Satanæ dolos a se amoliri didicerunt. Hippocrates igitur ille Cous de arte disserens, quæ hominum valetudini consulit, hunc in modum perapposite ratiocinatur: Si homo unum sim plexve quid esset, dolore certe nullo aut morbo afficeretur at quisquis pietatis studiosus est, et multifidas hæreseon formas ægre fert, non absur de sane ita ratiocinatus sit. Si in pristina illa conditione acquievissemus, nec ea despicatui ha buissemus, quæ præscripta nobis et imperata fuc runt, unum utique Deum novissemus, atque ita ex ejus nutu dependissemus, ut nullus ab ea nos unquam transversos agere distrahereque potuisset, eo, inquam, qui nos luto finxit et efformavit, qui verbo suo corpus hoc universitatis fundavit et exstruxit, nunc autem consilio ejus usu, qui ne quitiæ omne genus auctor est, laxa illa et magni fica paradisi habitatione ejecti, et a grato Dei conspectu procul abducti sumus: mala denique pristina deterioribus cumulantes, divinum illum, qui soli Deo peculiaris est, cultum, gloriam, et adorationem, elementis, brutis, atque hominibus * III Reg. xvi, 13. • Matth. IV, 1. Euthymio monacho Zigabeno auctore. sum scilicet reprobum lapsi, ad eaque facienda, quæ minime conveniunt, proclives impertivimus. Ex quo evenit, ut una omnium eademque vox, unum idemque labium in varias et multiplices linguas evaserint: atque eadem opera unicus ille Dei cultus in diversa linguarum idiomata molti plicatus dissectusque sit, ut vix quicquam repe rias, in quo majores quam in ea quæ de Deo insti tuitur rationė varietates exsistant. Siquidem alii alia, alii item ab his diversa, aliique rursus sibi ipsis contraria, denique ab hisce alii dissentanea commenti sunt et docuerunt. Quocirca ut veterum etiam theologorum plerique de hæresibus scri pserint, non tamen universas singuli sunt uno commentario complexi, nec sigillatim percurre runt. Theodoretus enim, vir in divinis exercita tissimus, illarum catalogum contexuit, quod ante eum alii quoque fecerunt, illasque velut e pro cinctu dissecuerunt, et tanquam fenum tectorum flammis injecerunt, quotquot suis cujusque tem poribus exortæ sunt, velut aconita scilicet, quibus sincera quæque corrumperentur. Liber autem, qui dogmatica Panoplia inscribi bur ut prisoas bæreses compendiose sane recensuerit, atque a Sabellio Afro, et nonnullis, qui tempora illius præcesserunt, initium duxerit, quæ certe a Patribus ad illarum eversionem dicta sint, permultis in sectionibus prætermisit: neque mentionem ullam fecit, undenam earumdem au ctores ortum habuerint, cujusmodique vitam vixe Ego vero pietati tuæ gratificatus, facileque con jiciens quid tibi super ea re propositum et jam constitutum ait, hæreses quæ jam olim emerserunt, in commentarios redigam, nostras aliquot confu tationes, perspicuas quidem illas et dilucidas sub juncturus. Deinde eas quoque agglutinabo, qua rum Dogmatica Panoplia meminit, illos interim non prætermissurus, qui de bæresibus scripserunt, ut non solum blasphema illa convitia tibi inno tescant, quæ sæculi hujus sapientes ore in cœlum protento, adversus Deum eructaverunt: sed ctiam undenam ortum duxerint, cujusmodique Spartam nacti sint. Qua in consequentia nonnulla quoque altexam, quæ proposito argumento perapposita videntur, ut multiplici voluminis unius historia gaudeas, ex eoque panacæam excerpas, qua velut amuleto te a perniciosis dogmatis integrum sar. tumque tectum conserves. Mosaicæ Geneseos synopsis, ab Adamo ad Mosem. Adamus omnium primus a Deo ex humo forma tus est, atque vitali spiritu afflatus, ex costarum suarum una Evam sibi similem emisit: tum non

vi, quem tertia generatione subsecutus est Moses, quo duce et auctore Israel duras Ægyptiorum ma nus evasit, Mosis porro temporibus Jo in Græcia florebat, quam Egyptii Isin dicebant, et ut deam venerabantur. Althis quoque temporibus illis apud Athenienses celebris erat. Græcorum mysteriorum origo, philosophorumque sectæ. Quod ad Græcorum mysteria pertinet, apud Phrygas, Phonicas, et Egyptios illa fuisse prius, alque adeo a Babyloniis inventa, Cadmique tempo ribus in Græciam translata memoriæ proditum est. Imo nonuulla ex illis Orpheus excogitasse fertur, quibus post eum alii quoque permulta adjecerunt. Divisa porro inter se Græcorum quoque mysteria, et in plurimas hæreses dissecta fuerunt. Philoso phorum enim alios Epicureos, alios Platonicos, alios item a Samio Pythagora, alios a Zenone Cit tiæo, alios denique ab aliis denominatos fuisse in ter omnes plane constat. gentos triginta annos, posteaquam ob transgressum Jacobo duodecim filii nati sunt, quorum unus Le Domini præceptum paradiso exturbatus est, Cai num, nec ita multo post Abelem genuit, Cæte rum Cainus Abeli insidiatus illum tandem in agri solitudine deprehensum interfecit. Post Abelis cœ dem Setbus Adamo nascitur. Ilaque ab Adamo transgressio, a Caino cædes initium habuit: ut el a Jaredo, qui quintus a Setho fuit, spurcitia, ve neficium, præstigiæ, et adulterium. Jaredi filius fuit Enochus, qui Deo gratus et acceplus a corru pto parentis instituto descivit. His genuit Matho salemum, qui Lamechum suscepit, Noæi illius patrem, cujus temporibus diluvio totus terrarum orbis obrutus est. Ex omnibus porro mortalibus solus hic una cum tribus filiis, Semo, Chamo, et Japheto, arcæ quam Dei jussu ex incorruptis lignis exstruxerat, et undique picaverat, adminiculo sal vus evasit. Cæterum sextus a Semo Phalecus exor tus est,cujus tempestate turris exstructa, linguæ que confuse sunt. Confusis orbe toto linguis, pri mus omnium Nembrodus Ethiopia se regem ty rannumque dixit. Hujus et Phaleci posteritas sla tuariam e figlina excogitavit. Porro ante Tharæi tempora nullus patre prior vivis excessisse legi tur. Quia autem hic idola luto effingere primus adinvenit suique, sæculi hominibus hujusmodi sce leris auctor fuit, idcirco justas atque graves pœ nas Numini tandem persolvit: cui nimirum filius Arras immatura morte præreptus est, ut his quo que verbis Scriptura testatur: Et mortuus est Arras ante Thuræum patrem suum ³. Colorum præterea pigmenta a Serucho excogitata sunt, quibus ex figmentis improborum quorumdam tyrannorum, hominumque sceleratorum &лowotę in orbe ter rarum inolevit. Primique adeo omnium Ægyptii et Assyrii ad opus tam vile et abjectum sponte provoluti sunt. Paulo post in Græcos etiam mor bus bic grassatus est, quo tempore illis Cecrops, Assyriis Ninus et Semiramis præerant. Nam Ninus et Cecrops eodem quo Abrahamus tempore vixisse feruntur. Abrahamus hic sex filios ex Cethura suscepit, a quibus felices Arabes, Madianæos, alias que gentes, ut ab Agare Ismaelitas, originem du xisse menoriæ proditum est. Abrahamo tandem annum circiter centesimum agenti, prout promi serat, Deus Isaacum donavit, qui ut bonorum, ita et virtutis paternæ hæres exstitit. Huic liberi duo, Esaus et Jacobus nati sunt, quorum Esaus crasso ilosoque corpore deliciis gaudens, cæterisque voluptatibus deditus, civitatem exstruxit quam Edomam, nomine nimirum institutæ vivendi for mæ perapposito vocavit. Edom enim carnis in flammationem, seu pruritum significat. Quintus ab hoc pius ille justusque Jobus floruit. Jacobus con tra lævitate continua glaber Deo longe acceptior erat quam pilosus ille venator Esaus, cujus spes omnis ab arcu et gladio dependebat. Cæterum Gen. xi, 28. Plato de trium rerum causis. Ex quibus Plato quidem in Attica natus et adultus a Deo qui solus est, omnia creata, ipsumque adeo materiam primam: potestas vero quasdam ab ipso productas, secundam: eam denique quæ et ab eodem et a potestatibus ipsis fluit, tertiam eorum quæ in rerum natura sunt causam esse dicebat. Mundum vero ut genitum, ita et corru ptioni obnoxium pronuntiabat. Idem animorum µetzyyɩoµoùç tradidit: quo vocabulo una et eadem anima humano resoluta corpore in aliud corpus vel hominis denuo, vel bovis, vel aliorum animan tium, etiam ferarum alicujus migrare significatur. Idem impudentes quoque de puerorum amoribus, nuptiarumque communitate leges tulit. Pythagoræ futilis nugatoris deliria. Samius autem Pythagoras integri quadrienni silentium docebat. Adhæc suos hortabatur, ut Græcorum diis animatum aliquid sacrificarent. Idem lege lata ab animalium et fabarum esu abs tinendum edicebat (quod esculenti genus alioqui plerisque nostrum gratissimum est, et inter pran diorum apparatus fere apponitur) quasi tantumdem flagitii committat, qui fabis, quantum qui paterno capite vescatur. Etsi nonnulli ad allegoriam tra bentes, Pythagoram sub fabarum involucro dicas seu judiciales sententias intellexisse affirmant, ut µý dɩxopayɛïv, seu sententias non esse vorandas, sed jus ex æquo et bono prosequendum esse signi ficaret unde etiam xv¤µorpwys, seu fabivori

nes Scripturas evolvebant, eas vero maxime ex quibus præcepta ad animos bonis moribus infor mandos utilia elicerentur. Ad se adeuntes proba bant, eosque tandem fortitudinis et constantiæ specimine celebres in consortium ultro suum asciscebant. In judiciis exactissimi juxta et justis simi.In congressibus et colloquiis mutuis exspuere illis religio erat. In primis autem mala obfirmato animo nibili faciebant, alque dolores quidem me ditationibus superabant. Mors illis quæ cum laude et gloria obiretur, immortalitate ipsa potior erat. Quare multi si quando propter legem flagris cæ derentur: neque lorariis adblandiebantur, neque lacrymabantur: imo vero et verbera ridebant, et sithei in quibusdam dogmatis consentanei, in qui- mentum ipso perjurio deterius existimabant. Oni busdam contra dissentanei provenerunt. Esseni enim Augusto mense Azyma (in quo cum Sabuæis conveniunt), Scenopegian vero, cum Azyma Judæi, Pentecosten denique in autumno celebrant. At Se buæi eodem ritu quo Esseni et Sorotheni dies fe stos colunt, a Dositheis autem dissentiunt. Soro theni ut in cæteris cum Essenis et Sebuæis conve niant, eumdem certe ritum in festis celebrandis quem Dosithei observant. Festorum enim cele. brandorum illis Sorothenisque et Dositheis eadem quæ cæteris Judæis ratio est. Dosithei certe, ut resurrectionem fateantur, et in festorum celebritate Sorothenis consentanei sint, privatim certe apud illos plerique ab animatorum esu, nec pauciores a nuptiis post liberos semel susceptos abstinent, nec tortores ipsos irridebant: animas profundere desunt qui virginitatem profiteantur. Hujus secte Dositheus auctor fuisse perhibetur, qui Hebræus ge nere, singularique præditus eruditione cum frustra contendisset, ut in iis quas deUTERTE! illi vocant, primas consequeretur, ad Samaritanos descivit, atque hujus hæreseos auctor fuit. Verumenimvero cum nimio philosophiæ amore teneretur, in an trum quoddam secessit, ubi dum jejuniis temere vires attenuat et infirmat, tandem panis et aquæ penuria moritur. Omnes itaque hujuscemodi vi tam suam ita instituerunt, ut circa res agendas panlo solertiores essent. De Essenis in specie. Esseni insuper amore virtutis a nuptiis, ita ut qui maxime, abstinebant, divitias pro nibilo du cebant, una denique vescebantur. Privata enim publicos in usus comportabant, turpe rati si quis privatim quid divitiarum possideret, apud quos scilicet fraternitatis nomine bona commiscebantur, et communes in usus depromebautur. Apud eos dem squaloris studio usus olei nullus erat: can didus illis color arridebat: vestem aut calceos recentes non nisi prioribus detritis induebant. Unum aut etiam alterum in commune procurato rsm habebant. Nullus inter illos emptioni, nullus venditioni locus, sed expositis egenti suis omnibus quilibet id ab illo vicissim recipiebat, quod sibi deerat. imo vero alienis uti absque mutua gratifi. catione poterant. Ante solis ortum summa illis cautio erat, ne profani quid effutirent. Ad horam usque quintam operabantur. Deinde in conveniebant, lotisque frigida manibus in cœna culo convivabantur. Promus panes, coquus ex uno et eodem edulio ferculum, præeunte precibus sa cerdote, singulis apponebat. Non clamore ædes, non tumultu confundebantur. Alternis inter se perque vices colloquebantur. Sua vero absque pro curatorum a-sensu et præsentia nemini erogabant. Iræ ut promi,ita excandescentiæ condi æquissimi. Fidei doctores. Pacis ministri. Quidquid dixerant majoris quam jusjurandum ponderis erat. Jura unum parati, ac si denuo easdem recepturi essent. Apud ipsus enim obfirmata hæc opinio invaluesat, cur pora quidem corruptioni obnoxia esse, perituram que materiam qua constant: animas autem in ævum sempiternum permanere, quæ certe nescio quo naturæ lenocinio, quibusve illecebris ab æthere purissimo divulsæ, atque in corpora de missæ, illis tanquam carceribus coercerentur, tandem vero carneis hisce vinculis exsolutæ, et quasi diuturna servitute liberatæ, tunc utique gauderent,et in sublime ferrentur. Atque ut bono rum quidem animæ (qua in re Græcis consentiunt) amœna quædam leca supra Oceanum incolerent, quæ neque imbribus, neque nivibus, neque calo ribus infestarentur, sed quibus ab Oceano levis aura zephyri aspiraret: malorum vero ad tenebri cosa et hyberno frigore rigentia, denique suppli ciis omne genus nunquam desituris scatentia loca protruderentur. Et mihi quidem Græci eodem consilio fortibus viris (quos heroas et senvideos illi vocant) Fortunatorum insulas conserrasse, impiorum contra animas Orco (quæ sceleratorum sedes est) addixisse videntur, ubi etiam Sisyphos, Tantalos, Ixionas, et Tilyos quosdam meritis affici pœnis in fabulis est. Primum itaque perennes ani mas esse supponunt, deinde ad virtutum persecu tionem vitiorumque fugam hominibus concessas affirmant, propterea quod viri boni, quandiu vi vunt, meliores evadunt, certa spe adducti, fore ut post obitum in honore habeantur, sceleratorum contra affectus ita metu præpediantur, ut etiamsi in vita lateant, post mortem tamen certum sibi exitium exspectent. Judæorum in septem sectas divisio. Ex bujusmodi Essenorum vivendi rilu, ni mea me fallit opinio, nostrates Nazaræi pleraque sua instituta deprompserunt, quamvis et illa tempore interciderent. Cæterum tandem Judaismus in Sa ducæos, Scribas, Pharisæos, Hemerobaptistas, Na zaræos, Essæos, et Herodianos divisus est.

De Saducæis. Et Dositheorum certe velut avulsio quædam fra. gmentumve Saducæi sunt. Saducæi autem quasi justi dicuntur. Sadoc enim Hebræis justus est. Hi porro mortuorum resurrectionem improbant, an gelos non admittunt, Spiritum sanctum ignorant. In cæteris omnibus cum Dositheis conveniunt. De Scribis. immortalitatem tribuerent, bonorum certe tantum animas in alia transire corpora, malorum vero æternis addici suppliciis docebant. Scribæ autem legis SEUTEpwtal, hoc est secun darii denominantur, sive illi qui traditiones el cæ. remonias ad legem adjiciebant. Siquidem seniorum traditiones deep appellabantur. Hi, ut in cateris cum Judæorum vulgo convenirent, super fluis tamen nescio quibus observationibus addicti, urceos, pocula, patinas, et cætera id genus men salia vasa, pugnoque facto suas ipsorum manus curiosiore superstitione abluebant. Vascula insuper ante perpurgabant, quam cibos ex illis caperent. Dalmaticia, quæ nunc colobia dicuntur, purpura que prætexuntur, induti, phylacteria sua ostenta bant, breves nimirum cartulas, quibus inscripta lex crat, quas illi pretiosis fasciis ornatas, auro que distinctas, tanquam Judæorum magistri, defe rebant. Fimbriæ præterea ab illorum vestibus promittebantur, quatuorque stolæ eorumdem alis aurei corymbi, malorum punicorum similitudine, affixi erant, quo tempore illorum quispiam conti nebat, aut virginitatem exercebat. De Pharisæis. At Pharisæi cultu religionis exteriore Scribas longe superabant, quorum alii tabulas sibi lati tudine bipalmares subjiciebant, ut si quando sub noctem somno victi in pavimentum procumberent, confestim expergefacti Numen precarentur. Alii calculos aut spinas sibi substernebant, alii ad præ finitum tempus in virginitate degebant, atque ita alii ad decimum, alii ad octavum, alii ad quartum usque annum perseverabant, donec in somnis ad Veneris furta stimularentur. Bis in Sabbato, se cunda nimirum et quinta feria, jejunabant. Porro Pharisæorum nomen indepti sunt, ut qui ab aliis, præ hujuscemodi philosophie studio, sejuncti essent.Nam Phares Hebræis idem est, qui Græcis ápwpisμivos, et Latinis segregatus. Illi præterea mortuorum resurrectionem, angelos et Spiritum sanctum, contra Saducæorum dogma, confitebantur. Iidem fato et astronomiæ intenti a gravidis conju gibus abstinebant, quo facto se non fruendarum voluptatum, sed liberorum suscipiendorum gratia uxores duxisse rignificabant. Balnea apud illos feminis velatis, quemadmodum et viris subligari præcinctis, permittebantur. Ut animis omnibus 7 Gen. xlix, 10. De Hemerobaptistis. Hemerobaptistæ in hoc duntaxat a Pharisæis et Scribis differebant, quod fieri non posse dicerent, ut quisquam salvus evaderet, nisi qui singulis die bus sacro baptismate tingeretur. De Nazaræis. Nazaræi, qui (si vocabuli vim interpreteris) ii dem sunt qui et åprvizotzi, id est, rebelles, patri archas omnes, quorum in Bibliis Mosaicis mentio fit, Mosemque adeo ipsum recipiunt. Pentateu chum vero improbant, atque aliam Mosi legem datam fuisse contendunt, quo fit ut ab animatis omnibus abstineant, nullisque cruentis victimis in sacrificiis utantur. De Essæis, et Elzai pseudopropheta, et ejus fruire lezæo cum sororibus Martho et Marthana. Essai cuncta ex legis præscripto gerentes, ut supra dixi,aliis quoque præter legem scriptis ute bantur. Abjectissimos id nominis et vilissimos significat. Illis Elxai quidam pseudopropheta, rerumque laudabilium corruptor, Trajani Roma norum imperatoris temporibus se conjunxit, qui Christi in carne adventum negabat, virginitatemque et continentiam detestatus ad nuptias exhortaba tur. Elxai huic fratrem fuisse aiunt, qui lezæus diceretur, posteaque, magni scilicet Constantini temporibus, una cum duabus sororibus innotuerit, quæ eodem quo ille genere prognatæ ferrentur, Martho scilicet et Marthana, quibus errore deli buti homines, tanquam deabus a divinu Elxai se mine prognatis, divinum cultum exhiberent. Cæ terum Elxai potentiam occultam et arcanam signi ficat. El enim Hebræis potentia, Xai occulta dici tur. De Herodianis. Herodiani ab Herode Antipatri filio nomen ac ceperunt. Antipater enim Ascalonites a Judæis captus et abductus Herodem illum suscepit, qui Christi temporibus pueros interfecit. Tandem De metrio familiarissime conjunctus, Judæque pro curator effectus, seipsum cum Herode filio circum cidendum curavit. Hic Herodes postea cum Julio Cæsari, Antonio, et Augusto innotuisset, Judæo rum regno præfectus est. Nonnulli ergo illum esse Christum arbitrabantur, Jacobi scilicet vaticinio adducti, quod ita canit: Non deficiet dux neque princeps de femore ejus, donec veniat cui repositum est, idcirco Herodiani nominantur.

Libri primi Epilogus. Atque hæ quidem sunt hæreses quæ Christi in carne adventum præcesseruat, nec tamen omnes improbatæ sunt, ast illæ tantum, quæ Mosis legem antiquabant ejusque placitis adversabantur. Porro Pharisæorum et Scribarum traditiones, si cum legis oraculis observarentur, nihil præjudicii pa riebant. Nam quid alioqui detrimenti ex urceorum baptismis, manuum ablutionibus, tintinnabulorum sonitu, corymborum aureorum appensionibus, tabulisque bipalmaribus ad somnum capiendum substratis, ejuscemodi observationum studioso conflari potuisset? Idem de jejunio judicandum est, et cæteris quibus Pharisæus designabatur, atque Soriba vel procul conspectus innotescebat, quibus hactenus ignotus fuisset. Quod superest, vera esse quæ dico, Christus ipse, qui veritas ipsa est, his verbis plane arguit: Dico enim vobis, nisi superabundaverit justitia vestra plus quam Scri barum et Pharisæorum, non intrabitis in regnum cælorum 5. Hypocriticus porro traditionum cultus, primorum accubituum amor, primæ sedis ambitio, * Matth. v, 20. * Matth. xx, 13. preces mediis in plateis fusæ, privatorum deniqu mandatorum præ divinis observatio, atque adeo accuratissimum dogmatum suorum præ Dei præ ceptis studium, extremam proculdubio animis ho minum perniciem exitiumque afferunt: ut satis hæc superque Theanthropi verba indicant: Væ vo bis, Pharisæi hypocritæ, quia mundulis exteriora calicis et paropsidis, interiora autem plena sunt rapina et injustitia. Item, Væ vobis, Scribæ et Pha risæi hypocritæ, quia decimatis mentham, anethum, el cyminum: et reliquistis quæ graviora sunt legis, judicium, et misericordiam, et fidem. Hæc oportuit facere, et illa non omittere 6. Atque hæc sunt, in quam, in quibus ante Christi in carne adventum a lege divina aberratum est, cæterum posteaquam ille corpus humanum assumpsit, a mortuis sur rexit, in cœlos ascendit, apostoli denique per ho minum nationes dispersi sunt, innumeræ opiniones ab orthodoxæ fidei regula diverse, studio ejus qui zizania disseminare solet; exortæ sunt. Opera autem pretium me facturum existimo, si primum de sancta Trinitate disseram, tum deinde hæreses ipsam attexam, una cum iis quæ adversus illas a me conscripta sunt. De sancta Trinitate, Angelis et hominibus. Quod divinitas trishypostata sit, hoc est tribus personis constet. Inde certe dicendi præludium faciemus, unde dubitationis occasionem plerisque subortam video, nimirum quid obstiterit, quominus se natura illa rerum omnium fabricatrix ab initio trinam osten derit,sed tum demum, quando a Verbo caro ag sumpta est, idipsum sibi placere perspicuum fe cerit. Respondemus itaque perapposite id pro divinæ magnificentiæ dignitate factum ita fuisse. Illa enim cum homines a monarchia, seu Dei unius cultu alienos et ad deorum pluralitatem propensos, creaturarum potius quam Creatoris cultui addictos esse videret, tunc temporis se vulgo celavit, nec unitatem illam quæ Trinitati personarum inest, cuivis perspicuam et explanatam esse voluit ut imbecillæ perversorum cognitioni parceret, qui sane vel nullis hujuscemodi propositis exemplis, alias avaplav, hoc est nullum prorsus Deum, re verebantur, alias tỷ µovapy(z, hoc est unius Dei cultui, deorum pluralitatem præferebant. Cæterum apud Deo charissimos Patres unitate sua Trinitas non caruit, imo vero Abrahamus quo tempore angelos hospitio excepit, obscurius illam tacitus secum reputavit, expressius autem specimen illius edidit, cum filium Isaacum supposito ariete, vi ventem e sacrificio recepit. Ex iis enim quæ tunc vidit, Verbi incarnationem ariolatus est, futurum que adeo, ut divinitas minime pateretur, sed caro sola, quam in mundi totius expiationem assuin plurus esset. Porro Mosi, dum in monte obambulat, nova illa visio objecta est. Et Jacobus filiis bene dicens vaticinatus est futurum, ut is quicum col luctatus nocte fuerat, hominibus conjungeretur, et veluti catulus leonis a somno resurgeret. Quis quis denique divino fuit afflatus numine, quantum hoc vel illo pacto mentis oculos contendere potuit Trinitatis cognitionem tanquam in speculo con templatus est. Alioqui vel ipsa de Deo Patre con

præcedit, qui tamer diversæ naturæ, posteriores que tempore non sint, sed æterna potius eoæter norum effectuum causa sit, ejusdem substantia, sola proprietate dempta, particeps. Primus enim pater, secundus genitura, tertius processio dici tur. cepta notio, Filii quoque et Spiritus essentiam potest, qua res expetendas, et suos effectus cause commonstrat et confirmat. Nam Fili Pater est et Patris Filius, eosque una et eadem natura effor mat. Spiritus itidem alterius cujuspiam spiritus est, ejus nimirum cujus et dicitur. His itaque de causis Trishypostata, hoc est, tribus constans per sonis Divinitas animo ex symbolis primum ab. illis concepta est, qui rerum divinarum præscientia claruerunt: palain vero et perspicue tum demum, cum ex Trinitatis personis una nobiscum in carne versata est. Cur Trinitatis mysterium ministerio Verbi posuit quam hominis cujuspiam innotuerit. Cæterum Verbo muneris id conveniebat, ut Tri nitatis mysterium mundo patefaceret, ut homi nes a Deo ea quæ Dei sunt edocti, baud dubiam de iis opinionem conciperent. Nam si a mortalium aliquo traditum fuisset, nunquam id ponderis apud rerum divinarum studiosos habuisset, ut facile suscipiendum videretur: quemadmodum verbi gratia, Mosaicis scriptis usuvenisse syco phantæ affirmare ausi sunt quorum alia qui dem a Deo legislatore, alia vero a Mose populique senioribus promulgata dixerunt. Atque bujus po sterioris opinionis ergo, ne legis quidem divinæ cultum hujusmodi scriptis exhibuerunt. Nam si posteaquam ipse Christus theologiam illam pro fessus est, quæ et in unitate Divinitatis, et in trinitate personarum elucescit, nonnulli, velut adulterinæ quædam dæmonis monetæ, exorti sunt, qui Dei majestatem nullo modo reveriti, a fide diverticula subintroducerent, a quibus, quæso, verbis sibi temperassent homines, si abstrusarum rerum, necdum a quoquam tractatarum doctores fuissent? Incarnatio Christi certissimum divinæ erga nos pro videntie argumentum. Dei porro majestatis excellentissimum opus, ejusdemque providentiæ erga nos argumentum efficacissimum inde innotuit, quod Filius carnem assumpserit, et usque ad mortem crucis sese exi naniverit. Cum enim ille Dei imago immutabilis et naturalis esset, nosque imaginis illius divinæ, ad quam efformati fueramus characterem corru. pissemus,idem ille qui ut in rerum natura essemus, effecerat, creaturæ suæ restaurationem in se rece pit, atque adeo ¿vuróstatov illud, hoc est, per se subsistens Dei Verbum, Patre propriam gloriam non exuente, incarnatum in terris apparuit, et eos qui a ratione deflexerant, ad brutamque vitam diverterant, denuo ad rationis et intellectus digni tatem revocavil, Pater autem ordine Filium, Fi liusque Spiritum præcedere eadem ratione dici ' Matth. xxvını, 19. 8 Joan. XIV, 26. • Joan. xv, 26. Ptolemæus in primis infr. lib. iv, c. 5. Cum divinitas iueffabilis sit et incomprehensibilis, qui fit, ut a Christo in Patrem, Filium et Spi ritum dividatur? Quod si rem ipsam altius atque convenienter Deo disquiramus, natura divina omni ex parte ineffabilis est, et incomprehensibilis, nec id quod re ipsa est aut humana capi ratione ac revelari, aut oratione ulla exprimi potest. Et quamvis Tri nitatem, quamvis unitatem, quamvis Patrem et Filium, et Spiritum, quamvis denique Divinitatem illam incomprehensibilem, et naturam ineffabilem vel anino concipiamus, vel ratione pronuntiemus, illa non iis rebus, sed supra eas consistit. Ex quo fit, ut divinæ naturæ neque prior locus neque posterior accommodari commode possit, sed om nium supremus duntaxat, utpote quæ omnem uumerum et unitatum excogitationem excedit, si saltem numerus et unitas circa substantias versen tur, Deus autem supra substantiain sit. Servator tamen noster, ut nominibus et rebus nobis fami liaribus ad ea nos deduceret, quæ supra naturam posita sunt, divinisque adeo mysteriis initiaret, oratione sua Patri primum, Filio alterum, Spi rituique sancto tertium locum attribuit, cum sic discipulos suos alloquitur: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti 7. Consentaneum fuisse, ut Dei Filius hominis quoque Filius diceretur, fierique non potuisse ut vel ab homine humano, vel ab angelo servaretur. Hoc autem neque Patri a natura insitum, neque divino item Spiritui consentaneum erat, ut in terra videretur, et nobiscum coalesceret. Qui enim fieri posset, ut qui nullis non sæculis insitam sibi paternitatem prædicabat, Filius hominis audiret? vel etiam Spiritus ille coadjutor et perfector, eorumque confirmator, quæ Filius ex nihilo ad id quod est in rerum natura pro duxit, prout plerique scriptis suis assueruerunt, imo vel ipse Servator in Evangeliis, in quibus de Spiritu sancto disserens discipulos his verbis allo quitur Paracletus autem Spiritus sanctus, quem mittet Patet in nomine meo, ille vos docebit omnia, et suggeret vobis quæcunque dixi vobis 8. Item, Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam vobis, Spiritus veritatis, qui a Patre procedit, ille testi monium feret de me°. Sed hoc a ratione non ab.

horrebat, ut qui Dei Filius esset, hominis quoque unitatem supernaturalis ejus impartibilitatis, ra Filius evaderet; et quemadmodum vitam homini bus largitus erat, ita nobis quoque non tantum vitam, sed bonam etiam vitam adventu suo lar. giretur, salvis ambabus naturis: divina, inquam, quæ eadem prima est, et hominis captum tran scendit; necnon humana, quam propter nos ad tempus speciali quadam proprietate assumpsit. Præsertim quia hominis culpa factum fuerat, ut homo salute excluderetur, cui consequendæ nihil Mosaica lex, nihil propheticæ prædictiones pro desse potuerant, nihil denique angelorum quis piam nobis hac in re proferre posse videretur tametsi hoc Deo supra modum arrisisset, quod rebus hominum deploratis præsens remedium et ac recuperandam salutem efficacissimum afferret. Qui enim fieri potuisset, ut simplex homo, nec ullius divinitatis particeps, unam eamdemque in fidem gentes congregaret, illisque cæremoniis tinem imponeret, quibus lex obnoxios nos effi ciebat? vel etiam eadem potestate uti potuisset, qua Christus utitur, his verbis: Lex quidem ait, Non mochaberis ego autem,Nemulierem quidem aspicies, ad concupiscendam eam 10, et quæ sequuntur, eo quidem sensu accipienda, ut ad legis perfectionem, non autem ad destructionem dicta et tradita in telligantur. Sed ne malorum quidem spirituum vires infirmare potuisset angelus, præsertim cum Scriptura nos moneat, Michaelem archangelum cum diabolo quidem super Mosis corpore con tendisse, eo tamen audaciæ nequaquam evasisse, ut illum tanquam blasphemum condemnaret, sed his duntaxat verbis usum esse; Increpet te Do minus. Quin et angeli in angelos insurgunt, quem admodum vir ille desideriorum et prophetarum suis scriptis explicat. perspicacissimus Daniel Quocirca prout oportebat, ita etiam creata sunt omnia, creata vero et facta sunt ita ut et mundo salutifera, nec Deo indigna essent. Atque hæc bactenus, etiamsi citra omnem orationis ornatum dicta sint. Jam quædam scriptis mandanda super sunt, ex quibus sanctissimi Patres et theologi nos docuerunt, quidnam de supersubstantiali Trinitate sentiendum sit. B. Dionysii Areopagitæ, ex cap. 2, De unita et distincta theologia, de Patre, et Filio et Spiritu sancto Filium Patrem quidem fontem divinitalis esse, autem et Spiritum Deigenæ divinitatis germina, ut ita dicam, divinitus pullulantia et quasi flores, supersubstantialiaque lumina, sacris ex oraculis accepimus; at quonam id tandem pacto fiat, neo oratione quisquam, nec intellectu consequi potest. Item, proinde in omni fere theologica disputatione summæ Divinitatis sacras laudes intuemur,partim quidem, quia unitas sit propter simplicitatem et 10 Matth. v 28, 29. Vide Patrologiæ Græcæ tom. III, col, 671. tione cujus tanquam unificæ potentiæ, unimur, dividuisque nostri diversitatibus, supra mundi hujus conditionem, complicatis, in Deiformem monadem, eamque unitatem colligimur, quæ di vinam illam imitetur: partim vero, quia Trinitas sit, trium illarum personarum ratione, quæ ex fecunditate supersubstantiali elucescunt, ex qua coelestis omnis familia et est et denominatur. Item, Divinitas illa, quæ rerum omnium præses, et uni tas et Trinitas celebri nomine dicitur, non ea est unitas et Trinitas, quæ vel nobis, vel alii cuiquam eorum quæ sunt innotescat, sed ut ipsius unita tem unitate omni superiorem, Deigenamque fe cunditatem vere laudemus, illam trina ot una Divinitatis appellatione denominamus: cum ta men omnia nomina transcendat, et eorum quæ sunt essentiam exsuperet. Nulla porro unitas, aut Trinitas, aut nullus numerus aut unitas, aut fecunditas, nullum denique aliud ex iis quæ sunt, quod quidem cognitioni scientiæque pateat, arca num illud nulla oratione nulloque intellectu ex plicabile, retegere potest, quod in ea super Divi nitate inest, quæ substantia sua nullam non sub stantiam multis parasangis exsuperat. Ipsa vero neque ullo nomine, reque ulla ratione, aut ora tione exprimi potest, sed in ipsis adytorum pene tralibus, quasi de medio sublata delitescit. Magni Basilii ex epistola ad Gregorium fratrem, quæ de essentiæ et hypostaseos differentia in scribitur Ubicunque in sancta Trinitate Patrem intelle otu assequitur, una eadem opera et ipsum per se Patrem intelligit, et Filium cogitatione compre hendit. Qui autem Filium tenet, Spiritum quoque complectitur, et consequenter quidem secundum ordinem, conjuncte vero secundum naturam, trium in seipso confusam et commistam fidem solum expressit. Spiritum item. qui dixit, hujusmodi confessione eum quoque, cujus et Spiritus est, nempe Christum, et eum ex quo pro cedit, nempe Deum, ut Apostolus ait, complexus est. Quemadmodum autem in cœtena, qui annulum unum attingit, simul etiam alterum extremum attrahit, ita quicunque Spiritum trahit, ut auctor est propheta, is vero per istum Filii quoque et Patris compos factus est. Quod si quis apprehen dat, ab utroque ejusdem latere, hoc quidem ejus dem Patrem, illo vero proprium ejusdem Spiritum eadem hac inductione sibi conoillaverit. Nec enim fieri poterit, ut is a Patre separetur, qui semper in Patre manet, aut a proprio unquam Spiritu disjungatur, qui omnia in ipso agit. Proinde nulla prorsus sectio aut divisio excogitari potest, qua vel Pater sine Filio, vel Filius sine Spiritu intel ligatur. Imo vero ea in iis conjunctio et divisio Vide tom. XXXII, col. 331.

aliorum locum transeant), neque contra in tres doctoris voce institutus, discipulus infidelis eva naturas vel peregrinas, dissimiles, et inter se dissectas, eam quam jure optimo insaniam dixi, amplexati vel principio et ordine carentes, atque ut ita dicam, divinitati contrarias. Eo quod hing in Judaice paucitatis augustias contrahimur, si soli Ingenito divinitatem ascribamus: inde vero in contrarium quidem, sed æque malum, vitium incurrimus, si tria principia, trasve decs ponamus, quod quidem prædictis longe absurdius est. Præstat enim si neque Patrem quidam ita complectantur, ut eum vel Patris nomine defraudent, (nam cujus tandem Pater dici queat, si diversæ naturæ cen seatur, et creaturis accenseatur?) neque Chri stum tantopere ament, ut eum Filii nomine spolient, cujus enim, quæso, Filius audiat, nisi ad causam, scilicet Patrem referatur?) neque in Patre prin cipii dignitatem minuant, qua nimirum pater et genitor asseritur. Rerum enim parvi momenti nec se dignarum, principium fuerit, nisi divinitatis ejus, quæ in Filio et Spiritu cernitur, auctor exsistat. Quandoquidem et unum Deum colere, et tres hypostases seu personas, atque illarum quam libet sua proprietate præditam confiteri oportet. Ejusdem, ex oratione in Arianos, et pro seipso [Patrem, Filium, et Spiritum communi nomine Deum dici, quorum expressa comprehensio vera demum, hoc, est cœlestis felicitas sit (9).] At vero nos Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum adoramus, atque Patrem Deum, Filium Deum, Spiritum sanctum denique Deum, nisi mo leste feras, unam scilicet eamdemque naturam in tribus proprietatibus, quæ intellectu percipiuntur, perfecta sunt, per seipsas consistunt, et numero non divinitate dividuntur. His mibi vocibus uti per te liceat, quicunque minis nos hodie territas cæteras vero persequatur qui volet. Fieri non potest, ut Pater subsistat, si Filii jacturam faciat; nec Filius,si Spiritu sancto privetur. Privatur au tem, si aliquando esse coeperit, sique creatura sit. Creatura enim Deus non est, baptismum porro imminui nec ego quidem fero: Unus Dominus, una fides; unum baptisma 11. Quod mihi si con feratur irritum, ubi, quæso, alterum nanciscar? Quod dicitis? Heus vos qui baptismum pervertitis, seu rebaptizatis flerine potest, ut quis spiritualis sine Spiritu dicatur? An vero Spiritus particeps ille sit, qui Spiritum non veneratur? Isne porro Spiritum veneratur, qui in creature conservique nomine baptizatus est? Nunquam certe,quamlibet multa dicas, nunquam id persuadebis. Non te fal lam, o principii expers Pater. Non te fallam, o unigenitum Verbum. Non te fallam, o Spiritus sancte. Scio quid confessus sim, a quo desciverim, quem secutus sim. Non committam ut viva fidelis 11 Eph. 1V, Tom. XXXVI, col. 236. dam. Veritatem confessus sum, non mendacium non committam, ut qui baptismo porficiendus venerim, imperfectior abeam: qui ut viverem baptizatus sum, in aqua moriar, quemadmodum illa quæ in ipso partu pereunt, mortemque una cum ortu experiuntur. Our me, quæso, beatum et miserum, recens illuminatum et luminis expertem, divinum et impium, eodem temporis momento facis? Numnam ut hoc naufragio, vel spe refor mationis excidam? Ut rem paucis absolvam, quid confessus sis, reminiscitor. In quen baptizatus es? In Patrem. Recte hoc quidem, sed Judaicum. Deinde in Filium. Recte et hoc, at quamvis Ju daicum non sit, nondum tamen perfectum est. Et in Spiritum sanctum. Optime hoc certe, nam perfectum est. Age vero, numnam simpliciter in hujusmodi nomine baptizatus es, an etiam com mune aliquod horum nomen nosti? Commune certe novi. Ecquodnam est? Nimirum Dei nomen. In hoc commune nomen credito, gressus dirigito, et regnato. Jam ex hoc mundo ad beatitudinem illam cœlestem transmigrasti. Illa porro, ut mea fert opinio, nihil aliud est, quam expressior (quæ dam] horum comprehensio. D. Maximi, de Patre et Filio, et Spiritu sancto, distincta simul et conjuncta Divinitatis ratio. [Patris et Filii et Spiritus eamdem substantiam, potentiam, et actionem esse.] 1. Deus unus est, quia divinitas una, principii expers, simplex, supersubstantialis, impartibilis et indivisibilis. Eadem unitas et Trinitas: eadem tota unitas, et tota Trinitas: eadem tota unitas,si essentiæ, eadem tota Trinitas, si personarum ratio habeatur. Pater et Filius et Spiritus sanctus, Di vinitas eadem. Quæque Patri et Filio et Spiritui sancto divinitas inest, eadem tota in Patre toto, atque vicissim eidem toti Pater totus inest. Eadem tota in toto Filio, atque totus in eadem tota Filius. Eadem tota in toto Spiritu sancto, atque totus in eadem tota Spiritus sanctus. Neque ex parte in Patre Divinitas est, vel ex parte Pater Deus est, neque ex parte Divinitas Filio inest, vel ex parte Filius Deus est, neque ex parte inest Spiritui sancto Divinitas, vel ex parte Spiritus sanctus Deus est. Nec enim partitioni Divinitas obnoxia est. Neque Pater aut Filius, aut Spiritus sanctus Deus est imperfectus. Sed tota eadem perfecta perfecte Patri perfecto: tota perfecta perfecte Filio perfecto tota denique perfecta perfecte, et eadem Spiritui sancto perfecto inest. Totus enim toti Filio et Spiritui sancto perfecte Pater inest. Item totus toti Patri et Spiritui sancto perfecte Filius inest. Totus denique toti Patri et Filio per fecte Spiritus sanctus inost. Una enim et eadem

Patris et Filii et Spiritus sancti essentia, potentia, vero internum quoque dioitur. Tertium denique et actio est. Nec eorum quisquam absque altero esse aut intelligi potest. 2. Ejusdem. Illa universi opifex sanctæ Trinitatis essentia sola simplex, uniformis,nulla re egens, et immutabilis est. Omnis autem creatura composita est, quæ nimirum ex substantia et accidente con stet, divinæ providentiæ auxilio semper egeat, haudquaquam mutationis expers. Proinde nec ac cidens Deo, nec qualitas attribuenda. Hæc enim rebus compositis et mutationi obnoxiis attribui solent. Quæcunque autem Deo insunt, natura insunt, non tanquam acquisita et adventitia. 3. Ejusdem. Ne habitus et aptitudines in sim plici et infinita sanctæ Trinitatis essentia quæɛi veris ne forte compositam illam profitearis, et rebus creatis accenseas. 4. Ejusden). Ex iis quæ sunt, eorum quæ sun causam dignoscimus (nimirum Patrem], ex eorum autem quæ sunt differentia, illa enbypo stata, hoc est, per se consistens, ejus quod est sapientia, nempe Filius, nobis innotescit. Ex natu rali denique eorum quæ sunt motu, enhypostatam quoque seu per se consistentem eorum quæ sunt vitam, et vivificam eorum quæ sunt potentiam, nempe Spiritum sanctum intelligimus. 5. Ejusdem. Si Verbum eorum quæ sunt genera tioni præest, nullum unquam hoc Verbo verbum antiquius fuit, futurumve est. Verbum autem nec mentis exsors, nec vitæ est, sed mentis et vitæ profertur. Spiritus etiam multiplex est acceptio. Nam et Spiritus sanctus est; et spirituales facul tates spirituum nomine designantur. Spiritus in super pro angelo bono,item et pro dæmone capitur. Spiritus item anima est. Aliquando etiam intelle ctus, ventus, aer, et cætera id genus spiritus ap pellantur. Eadem de re, Ex variis Patribus. [Perfectæ in Trinitate personæ, in se vicissim singulæ.] 1. Ex duabus perfectis hypostasibus,seu personis, compositio fieri non potest. Proinde speciem ne quaquam ex personis, sed in personis dicimus. Ex quo fit, ut perfectas quidem sancta in Trinitate personas dicamus, ne compositio in illis ulla co gitetur. Has autem in se vicissim singulas, pro pter mutuum earum habitum inter se atque rela tionem asserimus. Quia etiam nec circumscribi, nec loco contineri possunt, quia denique una eo rum eademque Divinitas est. 2. In omnibus rebus creatis, personarum divisio re ipsa deprehenditur. Nam re ipsa Michael a Gabriele, Petrus a Paulo sejunctus est, et cætera eodem modo. Quod vero commune in his et unum est,id cogitatione dignoscitur.Sola enim cogitatione angelitatem, verbi gratia, et humanitatem, hoc est, communem angelorum et hominum notionem co gnoscimus. At in divina Trinitate secus se res habet. Quod enim in ea commune et unum est, particeps. Generantem enim mentem habet, quæ- id re ipsa perspicitur. Nam re ipsa tres unum que sui essentia consistat nimirum Patrem: habet et vitam sui essentia consistentem, scilicet Spiritum sanctum. Damasceni, ex oratione De Patre et Filio et Spi ritu sancto, distincta simul et conjuncta Divinitatis ratio Deus et Pater est, qui semper ingenitus est, quippe qui a nullo genitus coæternum Filium genuerit. Deus et Filius est, qui cum Patre sem per est, ab illoque sine tempore sempiterne, sine fluxu imperturbate, et sine sejunctione ab ipso, genitus. Deus denique Spiritus sanctus, virtus sanctificans, quæ per se subsistit, a Patre et Filio procedit, et in Filio conquiescit, ejusdem cum Patre Filioque substantiæ. Verbum est, quod substantialiter Patri semper adest. Verbum item est, naturalis motus, quo animus ipse move tur, intelligit, et cogitat, quia nimirum ipsius quasi lex et splendor exsistit. Verbum præterea est, internum quoque illud, quod in corde loquimur. Adhæc, verbum est, animi nuntius, Verbum igitur Deus essentia sua et hypostasi propria consistit. Cætera tria verba facultates animi sunt, quæ propria in hypostasi haudquaquam considerantur. Quorum primum animi naturale germen est, quod semper ab ipso naturaliter profluit. Secundum Tom. XCIV, col. 856. Deum, unam et eamdem in tribus naturam et actionem, unam denique et eamdem voluntatem esse certo scimus. Personarum autem divisio sim plici et nuda cogitatione intelligitur. Nec enim eam circumscriptionem, qua personæ circum scribi solent, neque intervallum, quo locus a loco disjungitur, nec aliam ullam ex iis proprietatibus, quibus singula suis quasi finibus continentur, hic intelligere aut cogitare audemus. Præter pater nitatem, liationem, et processionem, seu no tiones eas, quibus Pater genitor, Filius genitus, et Spiritus procedens intelligitur. Atque hæc quidem hujuscemodi ratione fiunt, quæ naturam et essentiam quamcunque facile superat. Proinde Deum unum eos esse dicimus,cum fieri non possit, ut perfecte atque re ipsa eorum personas divida mus, quæ sine divisione dividuntur, et sine con junctione conjunguntur, propter divisionis et conjunctionis eorum rationem, quæ ea est, ut na tura quacunque et essentia longe præstantior sit. 3. Distinguuntur hypostases, non essentiæ ra tione, sed characteristicarum proprietatum, hoc est notarum, quæ personis insunt. Ex quo fit, at ex rebus creatis, quæ sit Patris et Filii et Spiritus sancti, seu propriarum notarum, differentia resci scamus, naturarum ero non item.

Privantia contrario modo de Deo enuntiantur. 3. Ejusdem. Deus et eorum quæ sunt terminus et infinitas dicitur. Terminus quidem, qui ea terminet. Infinitas vero, qui supra ea protendatur. Ejus enim infinitas, quæ cuncta terminat, infinitis modis patet. 4. Ejusdem. Et magnum et parvum de Deo, qui rerum omnium causa est, contrariis modis effe runtur. Magnum quidem, plerisque Scripturæ in locis. Parvum autem his ex verbis, In aura tenui, colligitur. Magnus certe dicitur, quippe qui magni tudinem rebus tribuat, cujus infinita magnitudo sit, qui denique magnitudinem omnem exsuperet, cujus magnitudo quantitatis, mensuræ terminique prorsus expers exsistat. Parvum autem sive tenue, id in Deo prædicatur, quod in nullum tumorem molemve excrescit, quod nullo spatio definitur, quod libere per omnia penetrat, et usque ad divi sionem animæ et spiritus pertingit, atque etiam conceptiones et cogitationes cordis, imo ea quæ sunt omnia discernit, nulla enim res procreata ei obscu ra est. Et parvum quidem hoc quantitatis expers, immensum et infinitum est: atque licet nullo com prehendi modo queat, omnia tamen comprehendit. 5. Idem insuper et diversum de Deo prædicatur. Illud quidem eo in loco, Tu autem idem ipse es, hoc autem in illo, Domine, Domine, quis similis tibi 2º? Idem ergo dicitur, quia non immutatur, imo sem per eodem se modo et consimiliter habet, item quia non miscetur, non eget, non crescit, non imminuitur, quia denique iis quæ sunt tribuit, ut obnoxius est, sed comprehensionis illius ergo, quæ detineri aut coerceri nullo modo potest: item immobilium illorum progressuum ratione, quibus Deus providentia sua iis quæ sunt infunditur, illa rum denique actionum ratione, quæ nullis non actionibus excellentiores sunt. 8. Ejusdem. Quemadmodum sancti homines do mus Dei dicuntur: ait enim, Habitabo in eis, et inambulabo: ita etiam sanctorum hominum do mus Deus est. Davides enim ait, Esto mihi in Deum protectorem, et in domum refugii, ut salvum me fa cias. Atque ipsius quidem Domini hæc verba sunt, Vos in me estis, et ego in vobis 25. Et quemadmo dum ita in illis Deus est, ut neque contineri, neque circumscribi queat: sic etiam ipsi ita in Deo sunt, But cum ejus essentia nequaquam misceantur, aut confundantur. 9. Ejusdem. Quanquain qualitatis omnis quanti tatisque Deus expers est, Dei tamen latitudo in telligitur lata illa progressio qua rebus omnibus providel, longitudo autem, vis illa divina, quæ supra omnia superextenditur: profunditas deni que, occultatio illa, qua fit, ut ille ab eorum quæ sunt nullo percipi cognoscive queat. 10. Ejusdem. Deus in sacris mysticarum visio num Dei apparitionibus canus et juvenis fingitur, et canus quidem, antiquum: juvenis vero senio minime obnoxium significal: vel juvenis etiam ratione arithmetica antiquitatem divinam deno tat. Unitas enim, et quæ sunt unitati adjuncta, re superant. eadem dicantur. Diversum vero, quia præ illo antiquiora sunt iis, quæ illa numero longe diffusio nulla res sit. Omnia enim quæ sunt, ab eo, qui revera est, creata sunt: et ipse superior omnibus est, et ab omnibus ita diversus, ut nulli eorum ordini accenseri queat, præterea vero, quia ea crea verit, quæ diversa et differentia sunt. 6. Dicitur etiam similis. Ait enim, Ego visiones multiplicavi, et in manibus prophetarum assimilatus sum ", quia nimirum apparebat eis hac vel illa forma, rebusque similis fiebat quæ sub speciem cadunt, ad hæc etiam, quia vim illam tribuit, qua similitudo inesse videtur. Ait enim, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram ºº. Sciendum porro eadem Deo et similia et dissimilia dici. Similia quidem, quia quoad ejus fieri potest, eum imitantur, qui est inimitabilis. Dissimilia vero quia effectus a suis causis multum distant, et im mensis intervallis disjunguntur. 7. Quies insuper et motus in Deo dicuntur. Quies quidem, quia in seipso Deus manet, immotusque perstat, quia etiam a seipso transferri alio non po test, quia denique rebus omnibus velut expansus incubat. Motus autem, non eo quidem, quod motui mentis, aut animæ, aut naturæ, aut loci, aut ulli denique motuum illorum, qui vulgo dicuntur, 11. Deus quidem omnibus adest: nec enim uni loco ita est addictus, ut ab alio absit: sed universa complectitur at non omnia illi adsunt: sed quæ cunque digna sunt, quæ ad Divinitatem propius accedant. Nos autem illi tum demum adsumus, cum illum castissimis votis invocamus, hoc est mente nullis sordibus inquinata, atque ita ut qui ad Deum accedamus, idonei censeamur. Quemad modum autem, si catena multis contexta lumini bus, et coeli vertice suspensa ad nos usque pertin gat, nos alternis eam manibus apprehensam deorsum quidem trahera videmur, re autem vera deorsum eam non trahimus, cum eadem supra infraque propendeat, imo potius nos ab illa sursum ad sublimiores ejus radios trahimur: vel, quemad modum si navem conscendamus, et rudentibus innitamur, qui nobis aliquoe scopulo protenduntur, quasi ex professo porriguntur, ut eos comprehen damus, scopulum nequaquam ad noe, sed nos potius ipsos una cum navi propius ad scopulum admove bimus ita precibus quoque nostris nequaquam Deum ad nos attrahimus, qui ubique adest, sed nos ipsos ad illum divina ejus oominemoratio ne et invocatione sublevamus et evehimus. 20 Psal. Lxxxvin, 9. 21 Ose. XII, 10. 22 Genes. 1, 26. 93 3 II Cor. vi, 16. 24 Psal xxx, 3. " Joan.,

D. Maximi, de Deo communiter. [Genuinus nomi num sensus, quibus Deus appellamus.] Hæc nomina Ens, Bonus, Deus, Creator. Super substantialis, Immensus, Immortalis, et cætera id genus, in Deo differentias substantiales haudqua quam dicimus,ne compositum eum verbis hujusmodi profiteamur sed appellationes, quibus eorum non nulla innotescunt, quæ circa ipsum considerantur, ita tamen, ut eorum quæ ad ejus essentiam et naturam pertinent, nihil eorum significent. Quo rumdam enim divinæ naturæ convenientium si gnificationem habent, ipsius autem naturæ nullo modo, quod quidem substantialibus seu essentiam constituentibus proprium est. 2. Ejusdem. Indivisibile quidem Numen est, quia quantitatis expers: quantitatis autem expers, quia et qualitatis: qualitatis vero,quia simplex: simplex, quia interminatum; interminatum, quia immen sum immensum, quia immobile; immobile quia principio caret (neque enim quidquam ante eum, cove majus est, neque quidquam cum eo, eique æquale, neque quidquam post eum); principio au tem caret, quia ingenitum est: ingenitum vero, quia unum et maxime singulare: unum denique maximeque singulare, quia omni prorsus habitu caret, eaque de causa nullo prorsus modo dici cognoscive potest, ut cui unica illa vera insit co gnitio, quod non cognoscatur. rum quæ moventur ortus est. Generationis vero eorum, quæ generata sunt, principium Deus est, tanquam generationis auctor. Motus porro natura lis eorum quæ generata sunt finis, status ille est, qui a transitu eorum quæ transierunt ab illa infi nitate fit, in qua quia nullum est interstitium,om nis motus eorum quæ naturaliter moventur, cessat. Inde fit, ut omnis generationis, et motus et status eorum quæ sunt principium, medium et finis, ipse Deus sit, tanquam eorum quæ ex ipso úrla sint, quæ per ipsum moveantur, quæ denique in ipso conquietura sint, ut qui vel omnem motus definitam infinitatem definiat et determinet. 3. Ejusdem. Immensum Numen est, non solum quia principio et fine caret, sed quia ea est ejus es sentia, ea virtus, ea operatio. Essentia quidem tale est, ut ejus capax nihil esse queat. Virtute vero, et operatione tale, ut nullo mentis ullius acumine comprehendi possit, atque, ut verius quod res est dicam, omni et ratione et modo; infinitum hoc enim proprie est, quod immensum dicimus. Quem admodum enim unitas neque numerus est, ne que sub numerum cadit, neque lotum est, neque pars, neque habitus: sed principium quidem est, quatenus omnium numerorum causa: principio autem caret, quippe quæ nullum autiquiorem se numerum habeat, quique unitatis sit: sic etiam Deus, ut ita, parva velut imagine proposita, dicam, quantitatem omnem, qualitatemque, et habitum exsuperat, ut qui simplex, sine principio, atque etiam eorum quæ sunt principium exsistat. 4. Ejusdem. Nihil eorum quæ sunt per se factum est, quod autem per se factum non est, ne causa quidem caret, quod autem causa non caret, immo bile non est, quod vero immobile non est, move tur ea prorsus causa; quæ motu naturali fit a causa propter quam, et ad quam movetur (siquidem eorum quæ moventur nihil omnino ita comparatum est, ut sine causa moveatur). Omnis autem naturalis motus principium, eo 26 Eccl. VII Eccl. 1. Vide Patrologiæ. tom. XXXV, col. 481. 5. Ejusdem Deus neque intelligere, neque in telligi proprie dicitur, ne forte compositus existi metur. Id enim quod intelligit, eu intelligendi facultate præditum est, quæ una cum ipso intelli gat, quod autem intelligitur, ea vi qua intelligi possit. Nec tamen intelligentia dicitur. Intelligen tiæ enim naturaliter vis ejus susceptiva subjicitur. Superest ergo super hæc omnia, ut si ipsum intel ligentiam dicere nequeamus, eam saltem intelligen tiam esse dicamus, quæ essentia ipsa, et duntaxat intelligentia sit, eaque adeo que intelligentiam omnem exsuperet. B. Gregorii Theologi, ex magna oratione Apologetica. [Quam difficile sit, ut ab homine terreno cœlestia comprehendantur (11).] Altum est cœlum, terra vero depressa et humi lis: ecquis ascendet, eorum in primis, qui pec cato inde dejecti sunt? Quis hac terrena caligine, carnisque crassitie adhuc obductus, tota mente pure obtueri, atque iis misceri poterit, quæ obfir mata manent invisibiliaque sunt, quandiu ipse inter illa manebit, quæ infirma sunt et oculis objiciuntur? Vix enim, ac ne vix quidem, eorum quispiam, qui hic perpurgato et defæcato animo sunt, vel solum boni idolum contra obtueri queat, quemadmodum ii qui solem in aquis contemplantur. Quis aquam manu dimensus est, et cœlum palmo, et terram uni versam pugillo? quis montes lance, vallesque statera appendit? quis ille locus erit, in quo requiescet? cuique adeo in hac rerum universitate similis di cetur? Quis omnia verbo creavit, sapientia homi nem formavit, in unum ea quæ disjuncta prius crant, adduxit, limum spiritui, seu cœlo terram commi. scuit, animal denique visibile et invisibile mortale et immortale, terrenum et cœleste composuit? quodque adeo Deum attingeret, nec amplecteretur, propiusque ad eum accederet, procul tamen ab eodem sejungeretur? Dixi: Sapiens evadam, inquit Salomon, et ipsa procul a me recessit, utque etiam longius quam antea 25. Quibus verbis sapientiam intelligit. Isque re vera, qui scientiam adjicit, ad jicit et dolorem 26. Ita ut non magis oblectetur, qui

eam delegit, quam contristetur, qui prætermisit. Et Seraphim stabant in circuitu ejus, sex alæ un Quod quidem iis usuvenire solet, quibus adhuc sitientibus scyphus e manibus extortus est: vel iis, qui quamvis continere quid nequeant, se tamen habere arbitrantur: aut quos fulgetræ splendor deseruit, cum primum affulsit. Hæc me cogitantem ratio dimisit, abjectioremque reddidit, atque effe cit, ut mihi persuaderem, mecum melius actum iri, si vocem laudationis audiam, quam si eorum me doctorem profitear, quæ vires meas exsuperant. Majestas, altitudo, dignitas, puræ denique cœle stesque naturæ vix claritudinis Dei capaces sunt, qui abysso contegitur, tenebrarumque latibulis delitescit, cum purissimum sit lumen majorique hominum parti inaccessum. Siquidem et huic rerum universitate inest, et extra rerum universitatem ex currit. Qui bonitas est universa, imo nullam non bo nitatem exsuperat. Qui menti lumen suggerit, men tisque velocitatem et sublimitatem effugit, tantum semper secedens, quantum comprehenditur, atque amatorem ad superiora fugiendo sublevans, seque ipsum quasi furtim subducendo comprehendens. Chrysostomi, ex libro, De eo quod comprehendi non potest. [Si sapientia comprehendi nequeat, mullo minus natura poterit.] Mirabilis, inquit, facta est scientia tua ex me, exaltata est, et non potero ad eam ". Ea est sa pientiæ divinæ profunditas, ut in ea exprimenda Propheta vertigine quadam laborare videatur. Quis eo, quæso, temeritatis prolapsus est, ut naturam et sex alæ alteri. Quarum duabus facies suas lege bant, et duabus pedes: duabus denique volabant, et inter se clamabant, Sanctus, Sanctus, Sanctus, Do minus Sabaoths. Seraphim oculos avertunt, et du plicis muri loco alas prætendunt: quia nimirum splendorem illum ferre non possunt, qui ex solii gloria, vel ad terrorem usque, diradiat. Atque pe des obtegunt, præ stupore. Ita enim natura nos quoque comparati sumus, si quando nos maximus aliquis stupor, aut admiratio invadat, ut corpus undique contrahamus. Quo quidem temporis mo mento anima quoque idem perpessa, et ab aliis quæ extrinsecus et in cute apparent actiones suas contrahens, ad interiora confugit. Ipsoque corpore non secus atque propugnaculo quodam circum munitur. Jam quatuor alarum usum nosti cæteræ quid sibi velint, accipe: Duabus, inquit, volabant. Hoc indicio ad sublimia semper aspirare, nec un quam deorsum oculos deflectere constat. Alarum enim involuero angelicæ naturæ sublimitas et ve locitas designantur. Est vero alia quoque ratio. Quod enim alis duabus caput, duabusque pedes ob tegebant, eo principium et finem nullius oculis patere, nullaque disquisitione indagari posse signi ficabant. Mediarum porro alarum remigio volabant, ut hoc indicio de rebus mediis disputationem theo logicam ineundam esse docerent, nimirum quod Deus sit, quod sapiens, quod omnipotens, et ca tera id genus. Et clamabant inter se: Sanctus, San clus, Sanctus, Dominus Sabaoth. Hoc utique admi Dei sibi cognitam et perspectam dicere audeat, rationis symbolum est, præsertim cum neque dicentis Incerta et occulta sapientiæ tuæ manife stati mihi 27*? clamantis. Sapientiæ ejus non est numerus 28, seu comprehensio? et in tantam quis audaciam prorumpat, ut de natura, quæ a nullo comprehendi potest, quidquam affirmare audeat? Quid ais? Fierine poterit, ut cum Dei sapientia comprehendi non possit, ejusdem natura compre hendatur? Majestas ejus infinita est, et essentiam ejus circumscribes? hoc certe facto certam insa niam tuam prodis. 2. Ejusdem. Angeli tantum glorificant, alii, Gloria in excelsis Deo 2º, dicentes: alii, Benedicta gloria ejus ex loco sancto ejus 30, id est, ubicunque sit ille neque enim Deo locus assignatur, cum di vinitas circumscribi non possit: alii, Sanctus, Sanctus, Sanctus, Dominus Sabaoth 31. Homines au tem in illius natura pervestiganda plus æquo solli citi sunt. Quantus ejus timor supra, tantus infra contemptus est, usque adeo illi magna cum religione. benedicunt, hi temeraria curiositate laborant. 3. Ejusdem. Alio loco Isaias inquit, Vidi Domi num sedentem in solio alto atque excelso, eo nimi rum qui comprehendi non potest. Cum ergo so lium Dei humana mente sublimius sit qui fieri potest; ut is comprehendatur, qui solio insidet? 27 Psal. XXXIII. 27 Psal. L, 8. 32 Ibid. I seqq. 33 Joan. 1, 18. 28 Psal. CILVI, 5. lumen ipsum, neque divinam naturam intue rentur. Sed eo illa quæ videbantur, se demit tebant: nec tamen illorum quæ eo se demittebant gloriam ferre poterant. Eo enim se demittebant, quod in sua natura non viderentur, sed pro re spicientium imbecillitatis modulo sui manifestatio nem dimetirentur. Porro quod eo se demiserint, vel ex ipsis Scripturæ verbis perspicuum est: Vidi enim, ait, Dominum. At vero Deum nemo vidit un quam, qui forma,qui quantitate, qui denique quali tate careat. Quis hoc ait? Unigenitus,qui sedet in sinu Patris, ipse enarravit ". Deinde subjicit: Sedentem. At vero Deus neque sedet, neque stat. Hi enim habitus corporibus competunt. Tum subinfert: In solio, at solio Deus nequaquam circumcluditur. Qui enim hoc fiat, cum circumscribi non possit? Jam cum Seraphin, quæ Deum ingenti corona cir cumstant (quod quidem non locum significat, sed singulare nescio quid quod puritate conse quuntur), cum Seraphin, inquam, ne Dei quidem eo se demittentis gloriam intentis oculis obtueri valeant homines, scilicet, essentiæ ejus gloriam nulli perviam intentis oculis obtueri contendunt. Tametsi tanto ab illis interstitio differamus, quanto cæcus ab eo qui videndi sensu præditus est. 29 Luc. II, 14. 80 Ezech. III, 12. 31 Isa. VI, 3.

oredat necesse est, quicunque sapit, pietatem est, quod nos, qui orthodoxæ fidei assertores su que amplectitur. Demonstratio ex communibus notionibus, unum in Trinitate Deum esse. Cuivis homini, qui mentem divinitus insitam habet, hec ultro quoque inhæret opinio, quod Deus substantia sit, quæ substantiam omnem et potentia, quæ potentiam superet actio denique omni actione superior, ut qui neque sectioni, neque compositioni, neque passioni ulli sit ob noxius. Nec tamen a ratione minus is aberrat, qui Deum substantiæ, potentiæ et actionis exper tem esse arbitratur. Æque vero aberrat a veri tate, qui Deum substantia, et qui potentia, et qui actione privat. Quodcunque enim triplicis cognationis primum divellere quispiam ausus fuerit, eo duplicem blasphemiam adversus Di vinitatem ejaculabitur. Quemadmodum enim quod substantia caret, Deitas non est ita neque quod aut potentia, aut actione privatur. Nam qui fieri potest, ne id supersubstantialis substantia sit, ex quo nulla non substantia procedit? Nec vero magis Heri potest, ut id ex quo potentia et actio quævis scaturit, illis ipsis careat. Ex illa ergo nulli non hominum insita notione palet quam minime sit absurdum, imo etiam necessario consequatur, ut trina Dei potestas celebretur. Una quidem sub stantiæ supersubstantialitas, una item potentiæ superpotentialitas, una denique actionis simul nata identitas. Quæ tria ex eadem causa, eodem que principio simul procedunt, et simul eluce scunt. Nam cum omnis substantia hoc ipsum quod est a Deo acceperit, fit ut neque sine po tentia neque sine actione deprehendatur. Jam qui fieri potest, ut qui hæc rebus quæ sunt im pertitus est, donumque in illis suum ita conser vat ut dissolvi dissiparive non possit, vel ipse prius non hæc fuerit, vel immutationem quam dam et privationem eorum quæ sua essent per pessus existimetur? Quod si his contradicere nemo queat, perspicuum est, unam Deitatem in tribus esse adorandam. Ea vero sunt Pater, Filius, et Spiritus sanctus. Vel etiam hoc pacto demon strari potest; Una Deitas, quæ quidem a theologis mens universi definitur, ab intelligentia et cognato intellectu non sejungitur. Si quidem mens haud quaquam esset, nisi simul exsisteret intelligentia, nec intelligentia vicissim si intellectu privaretur. Hoc theologicum axioma vel hac sacra ratione confirmabitur. Nec aliud ex alio aut divisum aut sejunctum est, neque aliud prius, aliudve poste rius, et tamen tria sunt. Nec enim quod mens, id ipsum est intelligentia, et intellectus, quo niam nec illa sunt mentis nomine censenda, quamvis ex mente procedant, et mens simul sit cum illis. His porro aliud natura, dignitate et conjunctione haudquaquam conversa aliud ha bitu et proprietatibus constat. Hinc perspicuum mus neque alium Deum, ex quo Verbo et Spi ritus procedunt, neque item procedentes ipsos alium et alium esse docemus: imo unum ex tribus Deum unius naturæ, voluntatis, imperii, et dominationis. Hinc enim deorum unitas enque individua elucescit. Alias, qui fierit potest, ut quæ in unam eamdemque naturam, voluntatem, et potestatem conjunguntur conjungenti nobili tate contumeliosa sint? Adversus eos, qui nos in tres deos credere dicunt. Nequaquam in tres deos credimus, hoc absit! sed in unum Deum omnipotentem, qui tribus in personis dignoscitur. Unam in tribus naturam, unam potentiam, unum consilium, unam denique actionem cognoscentes, qua innotescat. Nec eo temeritatis venias, ut quo id pacio fiat interroges. Inecitiæ enim argumentum est, si quis cum de Deo agitur, quo modo sciscitetur. Quandoquidem incomprehensibilis, imo etiam inaccessibilis, et incorporea est Divinitas. Unde fit, ut qualis sit explicari nullo modo queat. Quæ enim oculus non vidit, qui cogitatione mens assequi valeat? et quæ menti pervia non sunt, eane cujusquam sermone explicari poterunt? Cæterum quod in Trinitate Deus sit, et veritatis ipsius, et Scripturæ sacræ testimonio perspicuuin est, ut sequen tibus confirmabitur. Percontari autem, quo id modo fial, hominis improvidi est, et ejus qui se suo metiri pede nesciat. Prius enim nosce te ipsum quo modo anima tibi sit infusa, quomodo compactus es, quomodo res incorporea corpori tuo inhabitet. Utrum igitur corpus tuum cum om nibus suis membris extenditur, an vero in uno contractum continetur? Jam si extenditur, stulta est quæstio, corporum enim proprium est extendi. Sin contrahitur, multo stultior, nec enim corpus duntaxat incorporeum deprehendetur, sed reli quæ quoque partes emortuæ convincentur, ut quæ ab anima vivificante sejunctæ sint. Quod si eorum quæ in te sunt cognitionis capax minime sis, qui fieri potest, ut ea intelligas, que supra te sunt? Nam si judicia Domini inscrutabilia sunt, et viæ ejus impervestigabiles, quonam modo ille ipse inquiretur, aut pervestigabitur? Quemadmo. dum vero sol, tametsi unicus sit, ex se tamen lucem et calorem emittit: et sol quidem lucis no mine significatur: lux porro cuncta quæ videntur claritudine patefacit, calor vero animantia omnia plantasque vivificat: ita etiam Deus Pater Filium et Spiritum ita continet, ut una in tribus Dietas comprehendatur. Unus enim Deus est, quia una Dietas, quemadmodum et lucem solis solem ap pellamus. Cum enim per foramen aliquod in ædes ingressus est, ita dicere solemus: Sol ingressus domum illustravit, contra, si quando vi bolis ca Iefactiva incalescamus, utique nos a sole calefa

ctos dicimus, vera interim dicentes. Quæ enim ab verbis est vaticinatus: Quis in nubibus æqualis fiel ipsa natura procedunt, ea nequaquam ab ejus ap pellatione abhorrent. Quemadmodum ergo sol, tametsi unicus sit, lumine tamen et calore præ ditus est, quorum utrique etiam solis tribuitur appellatio, cum interim sit unicus sol: sic etiam tametsi unus tantum sit Deus, Filium tamen et Spiritum indissolubili nexu sibi conjunctos habet, ipseque adeo Deus, ut reipsu est, Filius que Deus, et Spiritus Deus appellatur, quamvis una tantum sit Divinitas. Quid verbis o,us est? Ignis hic, quem sensu percipimus, materia flam. mam progenerante constat, constat et vapore illo. qui ex flamma et materia sursum emittitur: in terim ignis unus est, flammæ autem vaporisque beneficio fit, ut quodammodo referat unicam illam Divinitatem, quæ in Triade sancta elucescit. Unun ergo in Trinitate Deum esse hac demon stratione probatum sit, tanta quidem, quanta rei ipsius virtuti exemplis cemprehendendæ suffi ciat. Nec enim ullo fieri modo potest, ut per spicuam quis, omnibusque numeris absolutam veritatis cognitionem assequatur. Expediisset quidem certe, ut mundi Opifex per creatas a se res non innotuisset. Dici enim non potest quanto interstitio Creator a creatura sit dissitus. Demonstratio, qua Deum ex eo quod natura Filium habet, adoptione quoque filios habere, et nisi naturalis Filius præcessisset, adoptivis loci nihil reliquum fuisse, probatur. Domino, assimilabitur Domino in filiis Dei # ↑ quibus verbis naturalem peculiaris filiationis Christi prærogativam tacite subindicat, præ iis quos Deus adoptione et gratia sibi devinxit. Deinde vero potest et hæc in medium proferri ratio. Ubicunque naturale non præcesserit, fieri non posse, ut adoptivum subsequatur. Nam ex naturali generatione ea quæ per adoptionem fit, excogitata est. Priore sublata, posterior quoque tollatur necesse est. Necessario enim naturam subsequitur adoptio. Proinde nisi Deo Patri Fi lius naturalis esset, nec adoptivum etiam haberet. Sed Filii dilecti beneficio, amor quo pios quosque prosequitur, ascribendus est. Eadem quoque de causa filios adoptione vocal. Alioqui quid obstat, quominus angeli, cum sint hominibus multo præ stantiores, spiritualium filiorum patres dicantur homines autem dicantur? quemadmodum de Abra hamo Dominus ait: Patrem multarum gentium constitui te ³, quod de nullo angelorum dictum est. Omnino autem, quia naturalis hominibus est li berorum procreatio, angelis vero non item, id circo illi quos per gratiam Deus adoptavit, nato ralem Christi filiationem coufirmant. Ubi enim veritas, ibi et veritatis species. Ubi corpus, ibi et umbra. Ubi exemplar, ibi et imago. Proinde quia naturam sequitur adoptio, si natura præ existat, adoptioni quoque locus erit. contrario, nisi natura præexistat, adoptio neutiquam con sistere potest. Quod si Christo quis ut Filius Dei vocaretur, quemadmodum et sanctis, et Israeli, obtigisse gratia contendat, scire debet sanctorum neminem perspicue filium a Deo vocatum videri. Imo com muni omnes quodam nomine filios appellari, non secus atque servos benevolos a Domino filios dici videmus. Magnus certe fuit Abrahamus, at Dei filius nequaquam dictus est. Magnus fuit Moyes, et cæteri omnes prophetæ, eorum tamen neminem Deus nomine filiorum dignatus est. Christum verum tum Deus ipse Pater dilectum Filium vocat, tum prophetæ quoque ipsi idem testantur. Nec id solum post, sed et ante quam humanam carnem indueret, imo hercle vero an tequam mundus conderetur. Illud enim, Ex utero ante Luciferum genui te *, et illud, Ante omnes colles genuit me 87, hoc ipsum confirmat. In homi nibus autem non ita se res habet. Itaque ex his primo Christum non adoptione et gratia, sed na tura et veritate Filium Dei dici constat: eo quod eorum qui gratia filii sunt nullum Deus hoc pri vatim nomine compellarit: cui quidem amici, servi, et famuli nomen in ore frequens obversatur, fili vero nunquam; Christo autem soli perspicue ox, hoc est per excellentiam, nomen Filii dilecti attribuit. Quod Davides quoque his De Principio, Principium, id est Deus Pater, qui quæcunque vull, ea potest. Primus et noris simus, invisibilis, immensus, incircumscriptus, incorporeus, indefinitus, æternus, sæculorum creator, varis Scripturæ locis probatur. Totius rerum universitatis unum esse princi pium et Veteris et Novi Testamenti Scriptura constat. Nimirum universæ mundi machinæ Deum et Patrem Domini nostri Jesu Christi, ingenitum, interitui non obnoxium, æternum, immensum, incircumscriptum, indefinitum, incompositum, in corporeum, invisibilem, simplicem, bonum, justum, lumen solo intellectu perceptibile, poten tiam immensurabilem, cujus tamen unica men sura est, divina scilicet voluntas. Quæcunque enim vult, eadem quoque potest. Quod Propheta his verbis aperte demonstrat: Omnia enim quæ cunque voluit Dominus, fecit 40. Prædictorum porro veritatem sacra Scriptura confirmat. Audimus enim Deum sic in legislationis suæ initio verba facientem Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduri te de terra Egypti. Non erunt tibi di alieni co ram me ¹¹. Item alio loco, Audi, Israel, Dominus Deus tuus Dominus unus est ". His astipulan tur et illa, quæ per Isaiam prophetam docet. 7. 89 Gen. XVII, 4. * Psal. CXIII, 3. Exod. 36 Psal. cix, 3. 87 Prov. VIII, 25. Psal. LXXXVIII, Deul. VI,

Ego, enim inquit, sum Deus primus, et ego no- Quibus etiam verbis illum omnibus in rebus in vissimus, et absque me non est Deus 43. Ante me non est formatus Deus alius, non fuit, nec post me futurus est, nec alius est præter me. Item, Ego Deus, nec est præter me, justus servator, nec est præter me". Quibus certe verbis Valentinum, Marcum, Basilidem, et Marcionem vanitatis co arguit, neque enim ante eum, neque post eum, alii cuiquam Dei nomen tribuit: sed eumdem primum et postremum esse confirmat. De Patre. Videntur hæc præcedentibus ¿piows adnectenda. His porro sacrarum Scripturarum doctrina con sentanea est. Servator enim et Dominus noster is est, qui omnem pro nobis justitiam adimplevit. Ipse enim dixit Joanni, Sine modo, sic enim decet nos implere omnem justitiam *. Idem quatenus homo, oratione usus est, et a Patre petiit, ut apostolos doceret. Atque in orationis forma theo logicam doctrinam discipulis insinuavit. Hæc est enim, inquit, vita æterna, ut cognoscat te solum verum Deum *. Item, Confiteor tibi, Pater, Domine cœli et terræ, quoniam abscondisti hæc a sapien tibus et revelasti illa parvulis ". Quin et san ctus Apostolus sic ait: Regi autem sæculorum im mortali, invisibili, soli Deo, honor et gloria in sæcula sæculorum, Amen 48. Item, Unus Deus, unus mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus. Item: Unus Deus Pater, ex quo omnia 49. Hæc et hujusmodi pleraque testimonia in utroque Testa mento reperire est, quæ hanc concordiam confir ment, unumque Deum prædicent, quem tum Vetere, tum Novo Testamento invisibilem esse constat. In Vetere enim ad Mosem sic ait: Non enim videbit me homo et vivet 50. In sacris autem Evangeliis Dominus dixit: Nemo vidit Patrem, nisi qui est ex Deo, hic vidit Patrem. Hoc ipsum divinus etiam evangelista sic exclamans atte statur: Deum nemo vidit unquam. Indicat vero etiam unde id didicerit, subdit enim: Ungienitus qui est in sinu Patris, ille enarravit. Apostolus quoque sic exclamat: Immortali, invisibili, soli sapienti, honor el gloria in sæcula sæculorum Amen. Item: Quem nemo vidit hominum, neque videre po terit. Immensum porro et incircumscriptum eum dem esse, aliis ex utriusque Testamenti locis dicimus. Atque in Vetere quidem Deus ait Nonne cœlum et terram ego compleo? dicit Dominus. Item Cælum mihi sedes est terra autem scabellum pedum meorum. Quam domum ædificabitis mihi? di cit Dominus. Vel quis locus quietis meæ est? Davides quoque divinis moribus conspicuus excla mat: In manu ejus sunt omnes fines terræ "; ubi manum pro dispensatricis virtutis effectu usurpat. Isa. XLIV, 6. 4 Isa. XLIII, 10, 11. 45 Matth. 21. 48 I Tim. 1, 17. 49 I Tim. 11, 5; Ephes. Iv, CXXXVIII, 7 seqq. is Isa. LX, 22. 54 Ibid. 15, 18. x, circumscriptum esse ostendit: ex cujus nimirum providentia omnia dependeant. Idem in alia qua dam hymnodia, seu laudum cantico, ad eum sic ait: Quo ibo a spiritu tuo, aut quo a facie tua fu gram? Si ascendero in cœlum, tu illic es; si descen dero in infernum, ades. Si sumpsero pennas meas diluculo, et habitavero in extremis maris: etenim illic manus tua deducet me, et occupabit me dex tera tua 5. Hæc utique incircumscriptam ejus substantiam et potentiam declarant. Isaias quoque propheta clamat: Qui sedet super gyrum terræ, et habitatores ejus sunt tanquam locustæ 58. Alio item loco idolorum impotentiam reprehendens, hæc subjicit, quibus Dei universorum cognitio nem adipiscamur. Quis enim, inquit, mensus est pugillo aquas et cælos palmo ponderavit? quis ap pendit tribus digitis molem terræ, et libravil in pondere montes, el colles in statera? Quis adjuvit Spiritum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit, et ostendit illi? Cum quo iniit consilium, et instruxit eum, el docuit eum semitam justitiæ, et erudivit eum scientiam, et viam prudentiæ ostendit illi»? Deinde quantum humano intellectu et lingua lu tulenta consequi potest, quam immensa sit Dei virtus ostendit. Nam si gentes omnes, inquit, quasi stilla situlæ, et quasi momentum stateræ et tanquam saliva reputatæ sunt, cui assimilastis Dominum, aut quam imaginem ponetis ei"? Quod si cœlum, terra, et aquea natura omnem na turam creatam continent, horum autem omnium mensura divinæ manus mensura est, perpendant ii, qui lingua Deum metiri conantur, quam immensa sit ejus natura; manum sibi in animo propo nentes, non quæ corporis membrum sit, sed ener giam illam, seu vim effectricem, quæ cuncta con diderit et gubernet. Hæc sunt, quæ de universitatis Deo vetus nos Scriptura docet. Cæterum ante dictis longe plura cuivis invenire facile est, quibus divinam substan tiam, sapientiam, et potentiam incircumscriptam esse patet. In divinis autem Evangeliis Dominus Samaritanam hæc et similia sentienda esse docuit, quæ cum divinam majestatem loco circumscriptam existimaret, eaque de causa dixisset: Patres nostri in hoc monte adoraverunt, et vos dicitis, quia est locus Hierosolymis ubi adorare oportet, Dominus illam contrarium sentire docuit, nimirum divinam naturam incircumscriptam esse. Dixit enim ei Amen dico tibi, mulier, quoniam venit hora, et nunc est, quando neque Hierosolymis, neque in loco hoc adorabunt Patrem. Quibus verbis oum divinum cultum nullis circumscribi Deus locis docuisset, subjunxit: Spiritus est, et adorantes eum in spiritu et veritate alorare decet 57. Una vero et eadem opera divinam naturam in 1, 15. 46 Joan. XVII, 3. 47 Matth. x1, 25; Luc. 50 Exod. XXXIII, 20. "Psal. LXXXXIV, 4, 83 Psal. 58 Ibid. 12 seqq. 6 Joan. IV, 20. 57 Ibid. 23, 24.

corpoream quoque et indefinitam esse ostendit, Dei Filium verum et legitimum vocant. Atque ipse Porro æternum etiam esse eumdem universitatis Deum beatus Davides auctor est, qui nunc dioit sæculo et in sæculum tu es nunc vero: Exautiet Dominus, et humiliabit eos, qui est ante sæcula *. Docet etiam Isaias propheta, his verbis exclamans Deus sempiternus Dominus, qui creavit terminos terra: non deficiet, neque laborabit, nec est investi gatio sapientiae ejus 5. Beatus insuper Apostolus eumdem sæculorum creatorem novit. Dominus autem naturam divinam non tantum rerum crea tioni præfuisse, sed regnum etiam sanctis conces sum esse ante constitutionem mundi testatur. Hæc sunt, quæ de universitatis hujus principio et veteris et novæ Scripturæ lectione didicimus, non autem, ut Valentinus et Basilides fabulantur, sæculorum utriusque sexus conjugia, et commixtio nes, quibus velut in procinotu consistant: nee vero etiam contraria et diversa, cum Cerdone, Marcione, et Manichæo principia, sed unum prin cipium et justum, ut paulo post ostendemus. De Filio. [Quod unigenitus, verus Dei Filius altissi mus, Dominus, æternus, Deus, Jesus Christus, Patri consubstantialis, coaternusque sit.] adeo Pater cum Filium cœlitus nominasset, quam genuinas ejus esset generatio demonstrat. Ait enim Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene com placitum est. Quid porro Baptistam, quid evan gelistam, quid apostolos, quid ipsum denique re rum omnium Leum dico? ne ipse quidem diabolus, mendacii pater, alio eum compellare nomine ausus est: sed antequam in certamen descenderet, dubi tans dixit, Si Filius Dei es *. Amissa vero vietoria, jam edoctus quis esset, haud dubie exclamat: Quid nobis et tibi Fili Dei? venisti huc ante tempus, ut nos torqueres 67? Philippis autem eumdem et ex celsum, el Filium appellavit. Hi enim homines, inquit, servi Dei excelsi sunt, qui quidem annuntiant nobis viam salutis ". Christi autem apostolos ser vos appellat, boc nomen ab iis edoctus. Beatum enim Paulum ita dicentem et scribentem audierat Paulus servus Jesu Christi vocatus Apostolus “. Item, Paulus et Timotheus servi Jesu Christi™º. Quod si vel ipse mendacii doctor et Deum, et excelsum, et Dei Filium vocal, veritatisque fulgoribus cedat; certe patris sui diaboli compellationem vincere contendunt, quicunque Filium creaturam asserere audent. Cæterum, ut eumdem a divinis quoque viris altissimum dici probemus, audirc est Zacha riam, dum his proprium Filium verbis alloquitur Et tu, puer, propheta Altissimi vocaberis præibis enim ante faciem Domini parure vias ejus”. Mɛ gnus enim ille Joannes non Deum Patrem, sed unigenitum Filium præcesserat, cujus rei vel ipse testis est: interrogatus enim, an ipse esset Chri stus, hoc quidem negavit, responditque, Ego mis sus sum ante faciem ejus 12. Divinus insuper ille Davides eumdem sic alloquitur; Cognoscant gentes quod nomen est tibi Dominus, tu solus altissimus super omnem terram 7. Si enim Dominus, et Deus est. Unus enim Dominus Jesus Christus, per quem omnia 74, ut beatus Apostolus ait. Item Unus Do minus, una fides ". Proinde Filius altissimus est, qnandoquidem Dominus. Sed de his quidem plera que contra Arium et Eunomium, libris adversus eos editis, disseruimus; punc quod instat, agamus, eumdemque Dominum esse, qui et unigenitus, et Deus Verbum, et Servator at Jesus sit, didicisse nos ostendamus. Petrum autem in medium profe ramus, qui primus has appellationes cum magno confessu confessus est. Primus enim inter sacros apostolos interrogatus a Servatore, Vos autem quem me esse dicitis? respondit, Tu es Filius Dei vivi 7. Beatus autem Joannes evangelista eumdem et Verbum quod fuit ante sæcula, et unigenitum Filium, et mundi totius opificem, et Christum Je sum vocat, his verbis, In principio erat Verbum “. Quibus verbis æternum fuisse significat. Qui enin 60 Joan. III, 16. 61 Ibid. 18. 66 Matt. IV, 3. 67 Matth. vii, 20. 1ª Matth. 11, 10; Psal. LXXXIn, 19. Quemadmodum autem in unum Deum Patrem credere didicimus, ita etiam in unum Filium, qui natus sit ante sæcula, neque secundum Valentini fabulas, alium unigenitum, alium Verbum, alium Christum, alium denique Jesum esse docemus; neque vero Arianam Eunomianamque blasphemiam secuti, eum qui Filius dictus est, creaturain nomi namus. Illum enim Scriptura divina unigenitum esse testatur. Quod si creatus est Unigenitus, so rorem habeat creationem, universasque totius creationis partes necesse est; sin unigenitus est, ut est, nulla illi prorsus cum rebus creatis socialas intercedit. Unigenitum porro esse Unigenitus ipse his verbis attestatus est: Sic dilexit Deus mundum, ut unigenitum Filium suum dederit, ut omnis qui credit in eum non perdatur, sed habeat vilam æter num 0, et paulo post: Qui credit in eum non judi calur, qui vero non credit, jam judicatus est, quia non credidit in nomine unigeniti Filij Dei 61. His evangelista quoque sic stipulatus est: Bt Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, ple num gratiæ ef veritatis 62. Neque enim natura carnis quidquam de divinitatis dignitate diminuit, sed vel carnem indutus paternam nobilitatem ostendit. Item: Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ille enarravit 63. Baptista quoque sic exclamat: Qui credit in Filium habet vitam æternam, qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam sed ira Dei manet super eum". Omnes denique apostoli eum 58 Psal. LXXXIX, 2; Psal. LIV, 20. 1, 14. 63 Ibid. 18. Joan. III, 36. XVI, 17, Rom. I, 1. 70 Philip. 1, 1. VIII, 6. 74 Eph. iv, 5. 75 Matth. xvi, 45. 16. 59 Isa. XL, 28. 65 Matth. 1, 17. 71 Luc. 1, 76. 76 Joan. 1, 1. 62 Joar. **Ac 78 I Cor.

H bræis censebatur. Samaritani eumdem labe di- extolleretur, imo vero, qui non extremum hoc de cunt, verbi vim ignorantes. Hæc cum minus ve cordes illi adverterent, deos diversos appellave runt. Ejusdem Chronialæ [ Trinitatis demonstratio, a trutinæ æquilibrio, duplici alarum seraphicarum Trinitate, Trisagio.] Dubitantibus autem, quanam de causa Filius enuntiatione medius assumitur, extrema autem Pater et Spiritus sanctus occupent, respondere possumus, quod cum Deus statera justitiæ dicatur eadem prorsus ratione, qua stateram dicimus, is quoque ordo in natura divina excogitatus est, ut medium locum Filius occupans summam æqualita tem cum duobus extremis conservet. Ipse enim et primam illam mundi fabricationem, et eam quæ subsecuta est generis reformationem perfecit. Cæ terum stateræ exemplo, æqualis illa virtus et poten tia subindicatur, quæ in Trinitate (cujus immensa est potentia) elucescit cum ex tribus illis personis nulla quidquam amplius sursum ferat, quam illa quæ deorsum vergit, sed in æquilibrio honoris, gloriæ et substantiæ libretur, et theologica con stantia persistat. Ex quo fit, ut in rebus quoque generationi obnoxiis æqualitas detur, æquumque tanquam trutina pensetur. Imo duplex quoque seraphicarum alarum trini tas sanctæ Trinitatis mysterio proportione quadam respondet; medium enim Patri, extrema autem Filio et Spiritui respondent; trinaque adeo sancti tatis enuntiatio cum per se prorsus immutabilis exsistat, tres personas substantia, virtute poten tiaque immutabiles ænigmatice designat, imo etiam substantiæ æqualitas et unitas illa, quæ tribus inest, certa inductions et illatione unicum esse Dominum confirmat. Alæ quoque duplices omnem illam cognitionem denotant, quæ ad nos illorum beneficio descendit, etiamsi spiritus illam admi nistrantes ab omni sint materia remoti, nec sim plex illa descendat sed ejusmodi materia constans, quæ typis et figuris nostratibus conveniat, atque adeo composita compositis peraccommoda sit. Du plex autem est res omnis materialis, quæ nimirum ex materia et forma constet. Dictio porro, Sanctus, id subindicat, quod sanctis superinsidet, cum quo decus fuerit, si ad majus laudis argumentum per turbationibus illis, quibus omnes obnoxii sumus, liberum esse Numen asseramus? Sed id potius, quod segregatum, et cæteris omnibus longe su blimius est, et quasi quodam recessu sepositum indicat.Quæ dictionis significatio frequens in Scri pturis occurrit, ut: Omne masculum adaperiens vulvam, sanctum Domino vocabitur 98, id est segre gatum. Item in libro Judicum: Pariet Filium, et non ascendet ferrum super caput ejus, quoniam san. clificatus est puellus ", et innumeris in locis. Eodem etiam sensu locum, vel panem, vel vinum sanctificari dicimus, quæ Deo segregantur, nec in communem aliquem usum cedunt. Proinde simul atque ad altare sacerdotes introierant, sacro rum Psalmorum cantor superius exclamabant: San ctus Deus, Sanctus fortis, Sanctus Immortalis. Quod quidem laudum præconium ex veneranda illa Seraphici ordinis confessione compositum est. Idem porro canticum ex Cherubico etiam præconio, musicoque sacrorum Psalmorum cantu constare discimus, cum in psalmo quidem Sanctus Deus, fortis, vivus canatur. Ubi certe dictio Vivus loco dictionis Immortalis, tanquam idem significans assumpta; dictio, autem Fortis in integro retenta, et hoc modo sacra demum cantio contexta est. Deus tamen obiter, et Sanctus, ex adversario impiis ido lorum cultibus opponuntur. Quæ quidem terrena sunt, operaque manuum hominum, atque abomi nationes revera. Fortis autem eisdem opponitur, quatenus muta, immobilia et infirma sunt. Immor talis denique, quatenus nec respirant, nec operan tur, nec ulla viiæ scintilla fruuntur. Cæterum supra memorati cantici compositio beato Proclo Constantinopolitano pontifici ex revelatione inno tuisse fertur, qui angelis quidem sacrum hunc hymnum modulantibus illo, ipse primus omnium initiatus est. Enimvero senarius ille quoque primorum dierum numérus cujus in libro de mundigeneratione mentio fit,typo quodam trinam Dei cognitionem exprimit; quod quidem cum aliis aliquot ex locis,tum ex hoc perspicuum est: Dies diei eructat verbum, et nox nocti indicat scientiam ¹. Item ex hoc: In capite libri scriptum est de me 3. Quicunque enim de pri sunt. Nam caput et principium libri, id est totius Scripturæ divinitus inspiratæ, ille dierum senarius numerus est, quibus fabrica mundi consummata fuit. Ex quorum magnitudine et decore Creator innotescens laudibus effertur. nulla prorsus alia sanctitas conferri queat. Quot- mis illis diebus exposuerunt, obscuri nihil elocuti quot enim Divinitatis ratione sancti dicuntur,haud dubie profani et impuri, quemadmodum omnes quoque reges servi,et ea quæ sunt non esse cense buntur, si cum Deo, id est eo qui vere est, con ferantur. Hac ergo dictione, Sanctus, excellentia in Deo et prærogativa denotatur, idque adeo, quod dignitate sua rerum omnium naturas exsupe ret. Sanctum enim hoc loco non id significat,quod a sorde qualibet corpus aut animam polluente purum exsistat, absit! Quo enim encomio Deus ita 98 Exod. XIV, 19. 9⁹ Judic. x1, 5; xvi, 17. His Gregorii quoque Theologi vox attexenda, quæ quidem nobis ad tres usque personas divini tatis mysterium revelatum fuisse testatur. Unitas enim,inquit, ob insitas opes emersit. Dualitas au tem ubertate materiæ et formæ, quibus corpora 3. 2 Psal. xxxix, 8. 1 Psal. XVIII,

miracula edenti, alia item patienti Divina siquidem naturæ ratione signorum virtutem deprompsit, ex humanæ autem formæ præscripto, eas passiones non detrectavit, quibus ea natura obnoxia est, ut in seipso passiones nostras in passionum vacuita tem transformaret, prout his verbis attestatur Apostolus: Oportet corruptibile hoc induere incor ruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem ®. Nec enim ille humani generis amator humanis, at nulli reprehensioni obnoxiis, passionibus objici, et quamvis Deus esset immortalis, anima tamen mediante corporaliter morti affligi dedignatus est anima, inquam, omnibus in rebus perfecta, suis que numeris absoluta, et cui nihil omnino ad que non fuerit. Cum tres inter se conjuncti unus que specimen attribuamus: alia quidem ratione sit Deus, sola cujusque differentia in essentia communione individue personam dividente. Solus enim Pater, Pater. Solus Filius, Filius. Solus Spiritus Sanctus, Spiritus. His enim differentiis non convertuntur inter se. Sed in his individue quidem dividuntur, essentiæ autem ratione com municant. Trinitas, simplex, insecabilis, incompo sita, ex tribus perfectis per se perfecta, et plus quam perfecta est. Cujus una natura, divinitas et voluntas,una denique actio glorificatur. Quorum enim natura una est, eorum voluntas et actio una, quemadmodum beato Basilio docente didicimus. Confitemur item unam sanctæ Trinitatis perso nam, unigenitum, inquam, Dei Filium, Deumque nostrum, Patri et Spiritui Sancto consortem et bumanitatis perfectionem deesset. Humanæ porro coæternum: a Patre quidem ante sæcula genitum, quantum ad divinitatem: eumdemque in ultimis et præfinitis temporibus, ut genus humanum ser varet et reformaret, e cœlis descendisse, seu vo luntaria exinanitum humilitate puræ Deiparæque Virginis Mariæ ulterum subiisse, quæ a Spiritu sancto præpurgata corpore et animo fuerat, ex ejusque sancta et incorrupta carne, in subsisten tia propria carnem assumpsisse: ita ut consub stantialis nobis effectus, eam in ipsa, mediante anima rationis et intellectus participe, compinge ret atque efformaret. Qui ex eadem Virgine inte merataque Matre natus est, supra quam dici aut excogitari ullove intellectu percipi possit. Cum enim sine semine, supernaturalisque conceptio fuisset, ineffabilis quoque partus et inenarrabilis fuit. More itaque nostro, qui supra nos erat Chri stus et Dominus processit, omnia nostra essentia liter in se ferens, uno peccato dempto, totus homo factus, lotusque Deus manens, idem terrenus et cœlestis, visibilis et invisibilis, mortalis et im mortalis. Duæ enim naturæ indivulsa conjunctione cohærentes unum nobis Emmanuelem perfecerunt ita tamen, ut citra ullum defectum proprie tales naturarum, ex quibus compositus est, sartas tectas conservaret. Cum enim totus simplex esset, secundum divinam, eamdemque paternam et æternam generationem, duplex processit secun dum maternam eandemque temporariam et cor poralem generationem.Itaque tametsi duas Christi Dei nostri generationes profiteamur, unam tamen ejus personam prædicamus, cujus essentia duabus in naturis perfectis elucescat. Quamvis enim una sanctæ Trinitatis persona esset, mansit tamen, vel cum Verbum caro factum est, perfectus in Divi nitate, idemque perfectus in humanitate: Divini tate quidem Deo Patri consubstantialis, idemque nobis humanitate consubstantialis: patibilis carno, impatibilis Divinitate. Unde fit, ut alii miracula, et alii passiones non distribuamus: sed tanquam uni eidemque Domino nostro Jesu Christo utrum perfectionis index mens ipso est, qua volumus, et a brutis animantibus differimus. Eorum enim quæ mentis expertia sunt, nullum velle potest, Quidquid autem voluntate, idem et intellectu præ ditum est. Ubi enim mens, ibi etiam prorsus in. tellectus est. Jam si Servator perfectus homo fuit, in Divinitate perfecta manens, procul dubio neque mente, neque voluntate caruit. Qui autem huma nam Christi animam naturali voluntate privare co nantur, eam mentis expertem, ipsi mentis exper tes descripserunt, et passionem et mortem impa tibili naturæ ascribentes. Qua quidem hæresi hoo consequuntur, ut perfecte salvi facti non videamur. Nec enim naturalem humanitatis ejus voluntatem, naturalemve actionem negamus, ne una eademque opera dispensationis salutis nostræ caput et sum mam antiquemus, et Divinitati passiones asori bamus, ut astruere conati sunt illi, qui una illum voluntate, unaque actione, non sine magna impie tate, recens excogitarunt impiamque Arii, Apolli narii, Eutychis, et Severi bæresin innovarunt. I Cor. xv, Nos autem orthodoxæ confessionis assertores unum eumdemque Christum Filium Dominum unigenitum astruimus, qui duabus in naturis in confuse, simpliciter, inseparabiliter, individue di gnoscitur. Ita tamen, ut nullatenus naturarum differentia vi conjunctionis sublata sit, imo potius utriusque nature proprietas integra permanserit, et in unam personam unamque hypostasin con currerit non ut in duas personas partitionem di visionemve admiserit, sed unus idemque Filius unigenitus, Deus Verbum, Dominus Jesus Christus perseveraverit quemadmodum superioribus tem poribus prophetæ de ipso vaticinati sunt, ipseque adeo Jesus Christus nos docuit, sanctorumque Pa trum symbolum nobis quasi per manus tradidit. Duas in eodem volitiones, seu voluntates, duasque actiones, citra divisionem, mutationem, partitio nem, confusionemque ex sanctorum præscripto Patrum prædicamus, naturales, inquam, voluntates, non contrarias, quemadmodum impii astruxerunt

nem, ut ne humanæ quidem res sine divina esson tia fierent: sed utraque natura cum alterius com munione ea quæ sibi propria erant, et vellet et ageret. Quocirca duas etiam naturales voluntates, totidemque actiones ad humani generis salutem una concurrisse asserimus.Quare cum beati Patres hæc ita summo cum studio et diligentia undique congesserint et expresserint, par est, ut nullus aliter proferat, aut scribat, aut sentiat, aut do ceat: imo vero ne diversum quidem ab hoc fidei symbolum iis proponat, qui vel ex gentibus, vel ex Judæis, vel ex hæresi quælibet ad veritatis co gnitionem convertuntur. Fides revelata sanctissimo Gregorio mirifico, lan quam ex supersanctæ Dei Genitricis, et sancti apostoli Joannis evangelistæ doctrina. hæretici, absit! sed obsequentem ejus humanam ceptionis momento in tantam coierunt conjunctio voluntatem, at non resistentem aut reluctantem, imo potius divinæ, ejus et omnipotenti voluntati morigeram. Siquidem par erat, ut carnis voluntas movereter; divinæ tamen voluntati subjiceretur, ut sapientissimus ille scribit Athanasius. Quemad modum enim caro ejus caro Dei dicitur et est, ita et naturalis voluntas carnis ejus propria Dei Verbi dicitur et est: ut idem ait: Descendi de cælo, non ul faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me Patris 7. Quibus verbis propriam carnis ejus voluntatem intelligit. Quandoquidem ipsa quoque caro ei propria fuit, quemadmodum enim sanctissima et inculpata ejus animata caro, cum deificata est, haudquaquam periit; ita neque carnis ejus voluntas periit,imo potius integra per mansit,ut Theologus Gregorius his verbis auctor est. Illius enim voluntas, qui pro Servatore intel ligitur, haudquaquam Deo contraria est, cum tota Deum redoleat. In ea porro sententia sumus, ut naturales duas actiones citra divisionem, mutatio nem, confusionem, partitionem, in eodem Do mino nostro Jesu Christo Deo vero conjun otas esse asseramus, hoc est divinam actio nem, ut beatus ille Lao paulo apertius ait. Operatur utraque forma cum alterius communione proprietatis, Verbo scilicet id operante, quod suum est; et corpore vicissim ea efficiente, quæ sunt corporis. Nullo enim pacto eamdem fuisse naturalem Dei et creaturæ actionem concedimus ne vel creaturam impatibili essentiæ ascribamus, vel divinæ naturæ excellentiam in creaturarum ordinem redigamus. Unius enim ejusdemque mi racula ot passiones fuisse novimus: alia atque alia naturarum,ex quibus constat, ratione habita,in qui busque ejus essentia consistit, ut beatus Cyrillus ait. Eo itaque quod inconfusum et indivisum est anni ex parte servato, hoc in summa profitemur, unam sanctæ Trinitatis personam, Dominum nostrum Jesum Christum verum Deum nostrum esse cre dentes, duas ejus naturas asserimus, quæ in una ejus persona elucescant, in qua miracula et pas siones, quamdiu ex dispensatione nobiscum versa tus est, non phantasia et simulatione, sed revera exhibuit, cum præsertim naturalis differentia in ipsa unica persona cognoscatur: non quia persona præter naturas alias sit, sed quia in natura ejus dem personæ tota natura humana efformata sit. Quæque suarum sunt partium ea sic exsequitur, ut nihil desit cum qua quidem persona hyposta ticum Verbum cohærebat, uno peccato dempto. Quemadmodum etiam Verbum vicissim ea perfecte et absolute operabatur, quæ sibi propria erant, idque cum humana illa natura,quam assumpserat. Proferatur in medium denuo sanctissimus ille Leo, qui in epistola ad Leonem imperatorem ita sqribit: Divinitas et humanitas ipso virgineæ con 7 Joan. vi, 38. Unus est Deus principium et Pater Verbi viven tis, sapientiæ subsistentis, necnon virtutis et for mæ æternæ, perfectus perfecti genitor, Pater Filii unigeniti. Unus item est Dominus, solus ex solo, Deux ex Deo, imago persona Patris, Deus Verbum agens, qui rerum omnium hypostasin creavit sapientia, quæ universorum constitutionem continet virtos omnium creaturarum effectrix. Veritas ex verace Pa tre, invisibilis ex invisibili, incorruptibilis ex incor ruptibili,immortalisex immortali, æternus ex æterno. Unus denique Spiritus sanctus perfectus, per fecta viventium vita: sanctitas, et sanctitatis fons, atque sanctitatis largitor. Ex quo fit, ut Deus om. nium credentium calculo sit super omnia, Filius per omnia, Spiritus sanctus in omnibus. Trinitas perfecta, cujus honor, sempiternitas et regnum neque dissecatur, neque alteratur. Quare in Tri nitate creatum nihil est: neque ascititium, si quid esse postea cœperit, quod antea non fue rit. Nullo enim unquam tempore Filius Patri de fuit, neque Filio Spiritus, nec unitas in binarium excrevit, nec binarius in Trinitatem, sed semper una eademque Trinitas citra ullam mutationem alterationemve mansit. Iterum de sancla Trinitate (de Patre, Filio, et Spiritu sancto distincta simul et conjuncta Diri nitatis ratio, ex B. Joanne Damusceno, cap. 8.) Itaque credimus in unum Deum, unicum sine principio principium, increatum, æternum, inge nitum, incorruptibilem atque immortalem, im mensum, nullis finibus circumscriptum, indefini tum, immensæ potestatis, simplex, incompositum, incorporeum, inexhaustum, imperturbatum, im mobilem, immutabilem, invisibilem, bonitatis el justitiæ fontem, lumen intelligibile, inacessan potentiam quæ nulla mengura dignoscitur, sed sala seipsam propria voluntate dimetitur. Quæcumçue

coepisset, cum Pater antea non esset, atque ex non Patre in Patrem mutatus fuisset, qua blasphemia quid, quæso, magis impium excogitari potest? Fieri enim non potest, ut Deus naturali generandi vi privatus dicatur, generandi autem vis in eo con sistit, ut ex seipso, sive propria ex essentia sibi natura similem procreet. Ex quo fit, ut si quis in Filii generatione tempus intercessisse, aut post Patrem, subsecutam fuisse Filii subsistentiam di cat, impius habendus merito sit. Ex ipso enim, hoc est ex Patris natura generationem Filii fuisse dicimus. Et nisi Filium ab initio una cum Patre fuisse, ut ex ipso genitum, concedamus, utique Paternæ personæ mutationem introducimus: quia nimirum cum Pater antea non esset, Pater esse tandem cœperit. Tametsi enim creatura postea facta fuit, non tamen ex Dei essentia, sed ex eo quod non erat in id quod est voluntate et potentia ejus producta fuit. enim vult, eadem quoque potest, ut quæ crea- postea Filium habuisset, postea quoque Pater esse turas omnes visibiles et invisibiles creaverit, om nes contineat, omnibus imperet, et dominetur regno, quod nulli fini mortive obnoxium est, nec in se quidquam contrarium habet, quæ omnia plenitudine suas complens a nullo comprehenda tur, imo potius omnia comprehendat, contineat, et exsuperet, quæ nullam non essentiam inteme rata permeet, supraque omnia feratur, quæ nullam non essentiam exsuperet, supersubstantialis, et ea quæ sunt transcendens, plusquam divina, plus quam bona, plusquam plena, quæ principia omnia ordinesque definiat, omnis principii atque ordinis præses, quæ nullam non essentiam, vitam, ratio nem, atque cogitationem exsuperet, ipsum lumen, ipsa bonitas, ipsa vita, ipsa essentia, ut quæ al terius beneficio non sit, aut aliquid eorum quæ sunt exsistat, imo iis quæ sunt essentiæ, iis quæ vivunt, vitæ, iis quæ ratione utuntur rationis fons, omnibus denique bonorum omnium causa sit, quæ omnia ante eorum generationem norit, tan quam una essentia, una divinitas, una virtus, una voluntas, una actio unum imperium, una poten. tia, una dominatio, unum regnum, quod in tri bus perfectis personis cognoscitur, et adoratione una colitur. Creditur autem et adoratur ab omni creatura rationis participe, citraque ullam confu sionem conjungitur, et citra distractionem distin guitur, (quod mirum est), in Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, in quos baptizati quoque su mus. Ita enim Dominus apostolis mandavit, ut ba plizarent, his verbis: Baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. In unum Pa trem, qui omnium principium et causa est, a nullo genitum, qui solus sine causa, et ingenitus est, omnium quidem Creator, at unius tantum unige niti Filii sui, Domini autem Dei, et Servatoris no stri Jesu Christi natura Pater, sancti autem Spi ritus emissor exsistat. Credimus item in unum Filium Dei unigenitum, Dominum nostrum Jesum Christum, qui ex Patre natus est ante omnia sæcula, lumen de lumine, Deum verum de Deo vero, genitum non factum, consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt. Cun dicimus Ante omnia sæcula, generationem ejus temporis et principii expertem esse indica mus. Nec enim ex eo quod non erat in essentiam productus est Filius Dei, splendor gloriæ, imago paternæ personæ, vivens sapientia et potentia, Verbum per se subsistens, essentialis, perfecta et viva imago Dei invisibilis, sed semper fuit cum Pa tre, et in ipso, ab æterno, et sine principio ex ipso genitus. Nec enim ullo unquam tempore Pater fuit, quo Filius non fuerit, sed cum primum fuit Pater, fuit et Filius ex eo genitus. Nec enim fieri potest, ut absque Filio Pater vocetur. Quod si Filium non habuisset, Pater haudquaquam fuisset, et si 8 Matth. xxviii, 19. Nec vero mutationi natura divina obnoxia est. Generatio enim est, cum id quod gignitur essen tia simile ex generantis essentia prodit. Creatura vero et figmentum, id quod extrinsecus, non au tem ex creantis fingentisve substantia res creata fictave depromitur, quæ quidem substantia pror sus absimilis exsistat. Quocirca generatio et crea tio impatibilis est in uno duntaxat Deo, qui solus impatibilis, inalterabilis et immutabilis est, sem perque eodem se modo habet. Cum enim natura impatibilis, inexhaustus, simplex et incompositus exsistat, ad passionem ullam fluxumque ferendum, neque generando, neque creando, haudquaquam idoneus est, nec ullo adjutorio eget. Sed generatio quidem principio carens et æterna est, cum sit opus naturæ, atque ex ejus essentia procedat: ne mutationi genitor sit obnoxius: neve Deus primus sit et postremus, atque incrementum recipiat. Creatio vero cum divisæ voluntatis opus sit, Deo coæterna non est, quandoquidem natura hoc com paratum non est, ut id quod ex nihilo in rerum naturam producitur, ei coæternum sit, quod prin cipio caret, semperque est. Itaque quemadmodum non eodem modo Deus et homo operatur (homo enim ex nihilo nihil quidquam in rerum naturam profert, sed quidquid facit, id ex subjecta mate ria facit, præcedente non voluntate tantum, sed etiam præcogitatione, et ejus rei in animo infor matione, quam facere instituit, sequente vero ma nuum operatione, una cum laboris et tædii tole rantia: ita tamen, ut exspectatione sua sæpe de fraudetur, nec res ita succedat, prout animo pro posuerat Deus autem vel sola voluntate ex nihilo cuncta in rerum naturam produxit), ita nec eodem modo Deus et homo generat. Deus enim, cum sine tempore et sine principio sit, ad hæc impatibilis, inexhaustus, incorporeus et solus, fine careat,

Eorum vero ratione habita, in quibus divinitas inest, vel ut subtilius dicam, quæ sunt divinitas ipsa, quæque inde, tanquam a prima, causa, sine tempore, eadem prorsus cum gloria, et indistincte procedunt, hoc est hypostaseon seu personarum, tria sunt haud dubie quæ adorantur. Unus Pater Pater est, et sine principio, hoc est sine causa, a nullo enim procedit. Unus Filius Filius est, at non sine principio, hoc est, non sine causa, siquidem a Patre procedit. Quod si temporale principium in telligas, eumdem sine principio etiam dicere queas. Nec enim tempori subjacet is, qui tempora condidit. Unus Spiritus sanctus, Spiritus, a Patre quidem procedens non filialive, sed processive. Ita ut neque Pater ingenitus, quod genuerit, neque Filius genitus, quia ex ingenito processerit, esse desinat. Qui enim fieri hoc possit? Neque item Spiritus aut in Patrem, aut in Filium degeneret, quia procedit, et Deus est. Proprietas enim non movetur. Nam qui fieri alias possit, ut proprietas mutetur et degeneret? Si enim Filius, non proprie Pater est, cum unus proprie Pater sit. Item si Pater, non proprie Filius est, unus enim proprie Filius, et unus Spiritus sanctus. Sciendum porro est quod Patrem ex ullo procedere nec dicimus, eum autem Filii Patrem asserimus, at Filium et Spiritum causa carere nequaquam dicimus. Illum autem ex Patre atque Filium Patris, hunc vero ex Patre quoque et Filio et Patris Spiritum nomina mus. Spiritum autem ex Filio, non item. Sed Filii duntaxat Spiritum dicimus. Ait enim B. Apostolus; Si quis Christi Spiritum non habet 10. Eumdemque nobis per Filium innotescere atque tribui fatemur. Ait enim Scriptura, Insufflavit, et dixit discipulis suis Accipite Spiritum sanctum ". Quemadmodum ex sole radius et splendor. Ille enim radii et splen doris fons et origo est. Jam vero nobis radius splendorem largitur, et is est, qui nos illuminat, cujusque participes sumus. Filius vero neque Spi ritum esse, neque ex Spiritu procedere dicimus. alia alii inest, sed privatim et in parte quælibet, identitatem unum quidpiam idemque imaginemur. sive per se ipsam, divisa est, pleraque ex alio, quibus dividatur, habens. Nam et loco distant, et tempore differunt, sententia denique, viribus, forma seu figura, habitu, temperamento, dignitate, vitæ instituto, et omnibus figurativis proprietatibus. Im primis autem, quia alia alii non inest, sed sepa rata manet. Unde fit ut duo et tres homines di cantur, et multi. Hoc certe in omni creatura locum babet. At in sancta, supersubstantiali, cuncta su perante, et incomprehensa Trinitate secus se res habet. Quod enim in illa commune et unum est, id re ipsa consideratur. Quod nimirum coæterna, quod essentia, operatione, et voluntate iisdem præ. dita est, quod denique ipse idem et velle et nolle, eadem potentia, virtus et bonitas inest (eadem, inquam, non similis), una denique motus ejaculatio. Una enim essentia, una bonitas, una virtus, una voluntas, una actio, una potentia, una, inquam, et eadem est. Non tres inter se similes, sed unus et idem trium personarum motus. Earum enim singulæ non minus in aliis quam in seipsis habent, hoc est, quia in omnibus unum sunt Pater, Filius et Spiritus Sanctus, ingeniti, geniti et procedentis vocibus demptis, cogitatione autem dividuntur. Unum enim Deum cognoscimus, at in solis pater nitatis, filiationem et processionis proprietatibus. Item ex causa et effectu, et perfectione personæ. Sive modum exsistentiæ, ipsam esse differentiam mente concipimus. Nec enim fieri potest, ut loca lem distantiam de Divinitate, quæ circumscribi nequit, itidem ut de nobis dicamus (personarum enim alia alii inest, non ut confundatur, sed ut inhæreat. Quemadmodum ipse Dominus ait: Ego in Patre, et Pater in me est ), nec voluntatis aut sen tentiæ, aut actionis, aut virtulis, aut alius cujus piam differentiam. Quæ quidem omnia in nobis re ipsa el animo divisionem pariunt. Quocirca neque tres Deos Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum dicimus, imo potius unum Deum,'sanctam Trinitatem: Filio et Spiritu ad unam eamdemque causam, nimirum ad Patrem relatis, non compo sitis, neque conglutinatis, ut Sabellii contractio voluit; ita enim conjunguntur personæ, quemad modum diximus, ut non confundantur, sed ut aliæ aliis adhæreant, mutuoque se contingant, absque ulla commistione et concretione: nec ita disjun- autem ex multis atque diversis constat, id compo guntur ut essentia dissideant, ut Arii divisio fa bulatur. Ea est enim divinitas ut in divisis, si res in compendium contrahenda sit, indivisibilis maneat, et quemadmodum in tribus solibus sibi mutuo hærentibus et indistinctis, una lumiais tem perata mistio et copula est, inde fit ut divini tatis habita ratione, causam unam, monarchiam seu unitatis imperium, unumque et eumdem divi nitatis, ut ita dicam, motum atque voluntatem, essentia denique ipsius actionis, et dominationis Joan. xia, 10. 10 Rem. VIII, 9. 11 Joan. xx, Ejusdem (Damasceni) De iis quæ de Deo dicuntur, quodque ad habitum, actionem et cætera id genus, non autem ad essentiam referenda sint. Deus simplex est, et minime compositus. Quod situm est. Jam vero si quod increatum est, quod principio caret, quodidenique incorporeum, immor tale, sempiternum, bonum, omnium opifex est, et cætera id genus, essentiales in Deo differentias esse diximus, id quod ex tot rebus constabit, mi nime simplex erit, sed compositum. Quod quidem nulla non impietate laborat. Sic igitur existiman. dum est, de singulis eorum quæ de Deo dicuntur. ut essentiale nihil significent, sed vel, ut quod ille non est, id perspicuum faciant vel habitum aliquem

ut Creatori ipsi placuerit, atque ita res humanas participem condidit, angelos, inquam et omnes administrant, nobisque suppetias ferunt. Omnino autem quia ex divinæ voluntatis et jussionis præ scripto, supra nos sunt, Deoque semper assistunt. Insuper quamvis ad malum vix moveantur, non tamen immobiles sunt. Nunc autem etiam immo biles manent, non natura, sed gratia, et Dei, qui solus bonus est, præsidio. Deum vident prout eis permittitur, hocque ciborum vice habent. Supra nos sunt, tanquam incorporei, et ab omni affectione corporea liberi,non tamen impatibiles: solus enim Deus impatibilis. Transformantur autem in id, quodcunque Dominus Deus jusserit, atque ita ho minibus apparent, eisque divina mysteria revelant. In cœlo versantur, unique rei dant operam, nimi rum ut Deum laudent, et divinæ ejus voluntati ob sequantur. Hierarchiæ synopsis. Angelos creaturas, non crea tores esse, contra Sethianos. Quemadmodum autem sanctissimus ille, sacra tissimusque, necnon in rebus theologicis exerci tatissimus Dionysius Areopagita testatur, theologia omnis, seu Scriptura sacra, novem cœlestes es sentias expressit. Eas divinus ille rerum sacrarum administrator tribus ternariis ordinibus distinguit. Atque omnium primum illum esse statuit, qui Deum circumstare semper, eique contigue et im mediate conjungi fertur. Is ordo est twv Seraphim sex alas habentium, et multoculorum Cherubim, denique sanctissimorum Thronorum. Secundum autem Dominationum, Virtutum et Potestatum. Tertium et ultimum Principatuum, Archangelo rum et Angelorum esse ait. Jam nonnullis videtur illos ante creaturam om nem conditos fuisse, ut Gregorius Theologus ait his verbis: Primum angelicas et cœlestes virtutes in animo versat, atque cogitatio illa in opus evadit. Aliis autem eos post primum cœlum condi tos fuisse placuit. Certe ante creatum hominem conditos nemo non fatetur. Ego vero in Gregorii Theologi sententiam pedibus eo. Siquidem ra tioni consentaneum erat, ut primo loco essentia intellectu prædita crearetur, tum deinde ea quæ sensus particeps est, atque ita demum ex utraque homo conflaretur.Cæterum ii qui angelos essentiæ cujuslibet creatores fuisse autumant, id effutiunt, quod pater diabolus eis suggerit. Cum enim crea turæ sint, creatores non sunt. Qui autem omnia fecit, omnibus providet, omnia continet Deus, is unus increatus est, qui sub Patris, et Filii, et Spiritus sancti nomine laudibus celebratur et glorificatur. De homine. Essentiæ divisio. Imaginis et similitu dinis in Deo differentia. Origenis deliramentum. Hunc ergo in modum Deus essentiam intellectus Alludit ad locum B, Pauli, Rom. ix. cœlestes exercitus. In enim dubio procul natura intellectus participe et incorporea præditi sunt. Incorporea, inquam, si cum materiæ crassitudine conferatur. Nam solus Deus revera materiei ex pers et incorporeus est. Deinde vero eam quoque essentiam creavit, quæ sub sensum cadit, cœlum, inquam, terram, et quæ in eorum medio jacent, atque illam quidem propriam et familiarem (fa miliaris enim Deo natura illa est, quæ ratione utitur solaque mente comprehenditur), hanc vero undecunque remotissimam, quæ uimirum sub sensum cadat. Jam vero ex utrisque mistio quæ dam efformanda erat, ut esset majoris sapientiæ et magnificentiæ rerum naturalium specimen et insigne, ut Gregorius Theologus ait,et quasi quæ dam utriusque naturæ conjunctio, ejus nimirum, quæ visibilis est, et ejus quæ non videtur. Par erat, inquam, ut hujusmodi specimine voluntas Creatoris innotesceret. Hæc enim decentissima lex et regula est, ad cujus præscriptum exami nanda sunt omnia. Et nemo quidem eo vesanim procedet, ut Creatorem suum sic interroget: Cur ita me formasti? Potest enim figulus ex luto suo varia vasa fingere, quibus sapientiæ suæ specimen edat Cum hæc ita sɛ habeant, ex visibili et invisibili natura hominem propriis manibus ad imaginem et similitudinem suam creavit, corpore quidem e terra formato, anima vero rationis et intellectus participe ei proprio sufflamine infusa, quod qui dem divinæ imaginis appellatione intelligimus. Illud enim, ad imaginem, vim illam indicat, quæ intellectus particeps liberoque arbitrio prædita est. Hoc autem, ad similitudinem, vim illam denotat, quæ divinæ virtutis, quoad ejus fieri potest, simi litudinem refert. Hominis partes, et pristinæ qualitates. Spiritus et caro. Cæterum corpus et anima simul formata sunt, non autem illud quidem prius, hæc vero posterior, ut Origenes deliramentis suis voluit; itaque Deus hominem creavit purum, rectum, fortem, hilarem, securum, nulla non virtute ornatum, omnibus bonis abundantem, quasi quemdam mundum se cundum, in magno parvum: alium angelum ado ratorem, mistum, earum creaturarum inspectorem, quæ oculis subjiciuntur: earum autem quæ soli cogitationi patent, discipulum: regem eorum quæ in terra sunt: Regi superno subditum, terrenum et coelestem, mortalem et immortalem, visibilem et intellectu perceptibilem, medium inter subli mitatem et humilitatem, eumdem et spiritum et carnem: carnem quidem, propter extuberationem spiritum vero, propter gratiam: partim ut patia tur, patiensque commonefial, et erudiatur, ad

quid enim compositum est, in illa ipsa ex quibus constat, tandem resolvi solet. Homini quid cum inanimis, brutis, et intelligen tiæ capacibus commune sit. sublimitatem magno studio anniti oportere: par- ribus conflantur, et in eosdem resolvuntur. Quid tim ut perseveret, et Creatorem beneficum glori ficet animal quod hic quidem, id est in præsenti vita, gubernat: alio autem,hoc est in futurum sæ culum, transmigrat: tandemque,qui totius myste rii finis est divino numine deus evadit. Deus, inquam, quia divini splendoris particeps efficitur at non in divinam transit essentiam. Creavit ho minem Deus a peccato natura immunem, voluntate liberum. (Immunem a peccato dico, non quia pec cati capax non sit: solus enim Deus peccati capax, non est: sed cujus in terra peccatum non esset imo in voluntate potius) sive ita comparatum, ut perseverare atque in bono proficere, divina coope rante gratia, itidemque a bono ad malum, Deo permittente, propter liberum arbitrium, declinare posset. Nec enim virtus est id, quod vi fit. De anima, mente, et rebus incorporeis. Igitur anima est essentia vivens, simplex, incor porea, cujus propria natura corporeis oculis cerni non potest, immortalis, rationis et intellectus par ticeps, figura carens: quæ corpore, tanquam in strumento, utitur, eique vitam, incrementum, sensum, vimque generatricem suggerit: mentem in seipsa, non tanquam diversum quid, sed tan quem purissimam sui partem, complectens (quod enim oculus in corpore, id mens est in anima), liberi arbitrii, liberæ voluntatis et actionis: mu tabilis seu mutationi ultro obnoxia, quia nimirum creata est. Hæc omnia naturaliter, Creatoris sui gratia et beneficio, accepit, quia quidem gratia illi, et quod est, quod ita naturaliter est, obtigit. Jam. ea quæ incorporea, et invisibilia, et figuræ expertia sunt, duobus modis consideramus, alia ex essentia, alia ex gratia, et illa quidem ita natu raliter comparata,hæc vero quasi ad materiæ cras situdinem accedentia. Itaque in Deo incorpo reum, natura: in angelis autem, dæmonibus et animis gratia dicitur, atque hujusmodi, ut cum materiæ crassitudine affinitatem quamdam habeat. De corpore, elementis, et humoribus. Corpus autem est quod triplici dimensione constat, nimirum longitudine, latitudine, profundi tate et crassitudine. Cæterum corpus omne qua tuor ex humoribus conflatum est. Sciendum est elementa quatuor esse, terram siccum et frigidam aquam frigidam et humidam, aerem humidum et calidum ignem calidum et siccum; quibus hu mores quatuor ex diametro respondent: atra enim bilis,um sicca sit et frigida, terræ: pituita fri gida et humida, aquæ: sanguis humidus et cali dus, aeri: flava bilis calida et sicca, igni velut ex diametro respondet. Itaque fructus ex elementis, humores autem et fructibus, animantium denique corpora ex humo Sciendum porro est homini aliquid cum rebus inanimis commune esse, eumque vitæ cum brutis participem, et cum iis quæ ratione utuntur intelli gentia præditum esse. Corpus enim et quatoor elementorum temperamentum communia cum re bus inanimis habet. Cum plantis vero, præter su pra dicta, has quoque facultates, nutritivam, vegetativam, et generativam,communes experitur. rii vice eidem accrescunt, appetitus, seu animo Cum brutis item, præter ante dicta, et hæc aucta sitas, et concupiscentia, deinde sensus, sensus, tum demum ad rem concupitam motus. Sensus autem quinque sunt, visus, olfactus, auditus, gustus et tactus. Concito illo ad rem concupitam motu fit, ut e loco in locum transeat, toto corpore moveatur, voce et respiratione utatur. Horum onim facien dorum vel omittendorum libera facultas insita nobis est. Ejus denique partis animæ beneficio, quæ rationis est particeps, naturis incorporeis intelligentiaque præditis conjungitur, cum singula perpendit, intelligit et judicat; cumque virtutes et imprimis pietatem, virtutum colophonem, am plectitur. Qua etiam de causa homo parvus mun dus est. Quæ corpori et animæ propria sint, quæ item utrique communia. Sciendum est autem sectionem, fluxum, et mu tationem soli corpori convenire. Mutatio quidem qualitatis est, nimirum caloris, frigoris, et cætero rum id genus. Fluxus autem ad vacuitatem referendus. Eva ouantur enim ea, quæ sicca et humida sunt, atque spiritus: quorum repletione corpus eget. Ex quo fit ut fames et sitis naturalibus affectionibus ac censeantur. Animæ autem, pietas et intelligentia propriæ sunt. Virtutes vero et corpori et animæ sunt communes: cum hæc quoque ad animam evehantur tanquam anima corpore abutatur. Facultatum animæ divisio. Sciendum est, eam animæ partem, quæ rationis est particeps, ei præesse, quæ rationis expers est. Siquidem facultas animæ duplex est. Alia enim racionis capax, alia bruta. Jam brutæ facultatis duo sunt genera. Unum earum, quæ brutæ omnino sunt nec rutioni obediunt: alterum earum, quæ rationi quodammodo parent. Bruta omnino ea pars est, quæ vitalis et constrictiva dicitur, item generativa, denique germinativa, quæ aiias nutri tiva vocatur. Sub qua ea quoque comprehenditur,

quam vegetativam vulgus vocat, et que corpora telligentiæ capax est,quem abroáv@pwmov, hoc est efformat. Hæc enim non ratione, sed natura re guntur. Ejus autem quæ rationi paret duæ sunt species, cupiditas et animositas. Cæterum bruta illa pars anima vulgo affectativa et appetitiva di citur. Sciendum præterea est, ad rationi parentem brute facultatis animæ partem, illum quoque con citum ad rem optatam motum referri solere. Plura de corpore et anima. De animæ immortalitate et natura, quatenus corpori jungatur. Immortalitas homini acquisita est, qui quamvis sit naturaliter mortalis, animæ tamen præstantia consequiturut immortalibus assideat. Igitur animæ natura, ut quibusdam placuit perfecta ejus ipsius, et dimensione carens essentia est: quæ corpori tanquam currui insidet. Quia vero vita toti suffi cienda, et suis id velut angulis circumscribendum est, ea de causa ipsum permeat, hoc est dividitur, et per singulas ejus partes diffunditur, profundum ejus et superficiem ex æquo animans, atque ipsum quidem sibi ipsi circumscribit, ei autem seipsam certis finibus accommodat. Item de anima. Angelorum et animarum creationis ratio. Una cum angelicorum quidem ordinum specie, individuorum quoque numerus in prima illa mun di creatione completus esse fertur: animarum autem numerus a creatore Verbo (cui nibil futu rum aut venturum est, sed omnia perspicuam naturam adepta sunt) productus quidem esse per hibetur, at non uno cum rerum universitate de promptus, imo illæ ex nihilo creatæ, et eorum, quia a mundi primordio ad hunc usque diem vixe runt, corporibus infusæ fuisse: atque in die in fundi feruntur. Item de anima. Triplex animæ affectio, triplicem quoque hominem facit. Triplex porro est animæ affectio, siquidem quod in illa summum est, et cum rebus quæ intellectu percipiuntur, cognationem habet, vórgis, seu in telligentia nominatur: quod vero extremum, et tanquam eorum quæ sub sensum cadunt, sensus communis beneficio, gnomon et regula est, dó§¤, seu opinio, dicitur: quod denique intermedium est,atque ita comparatum, ut modo sursum, modo deorsum feratur, távota, seu cogitatio dicta est. Atque his finibus homo, seu hominis opinio, exspatiatur, tumque demum animal evadit. Cogi tatio enim multiplex quædam natura est. Intelli gentia vero divinitatis est particeps. Cum enim cupiditas multiceps quoddam animal, animositas autem leonina sit: ratio sola hominem verum constituit, quo tamen alius quoque divinior homo veriorque deprehenditur, quisquis vospòc, seu in ipsum seu perfectum hominem ii vocant, qui for marum speculationibus addicti sunt. Homo itaque triplex est. Unus quidem voɛpòs intelligentiæ ca pax, isque uniformis. Alter vero loyixòs rationis particeps, isque tripartitus et triplici facultate præditus. Tertius denique atentixóc, sensibus addictus, isque multiformis et varius. Id porrů, quod ratiocinatur et contemplatur,nos ipsi sumus. Nec enim quidquam inter nos et animam discri minis est. De mente et anima, (Græcorum aliquot philosopho rum de animæ et corporis conjunctione sententiæ.) Ex sapientum Græcorum numero Plato quidem et Aristoteles animam corpore tanquam instru mento uti censent. Decet enim, inquit Aristoteles, ut ars suis instrumentis, anima autem corpore utatur. Peripatetici vero philosophi illam non secus alque formam materia constantem corpori commiscent et implicant. Cleantes illam etiam corpus esse demonstral, quæ tamen aliquando ab eo quod sub aspectum cadit separari queat. Plotinus autem illam ad corporis affectiones subeundas haudquaquam adigi auctor est,quando quidem nec ullo unquam fieri modo queat, ut arti fex instrumentorum affectiones induat. Necesse autem est,ait, ut sensu utatur. Quod enim cor pore agit, a sensu adjuvatur ut ejus beneficio externa et adventitia cognoscat. Jam si anima in corporea est, illam corporeæ affectiones haudqua quam penetrabunt: quod si veniant haudquaquam in ejus essentiam, sed tantum in facultates et actiones ejus venient. De anima. Misceri quæ dicantur, et quomodo anima corpori commisceatur. Misceri dicuntur ea, quæ commiscentur et con funduntur inter se, ut res humidæ vel implicita, ut aer et lumen; vel ut forma, quæ a materia se parari non potest. Quod si se vel tantillum con tingant, essentia quidem separantur, actionibus vero commiscentur. Quæ res Aristotelem quoque permovit,ut duplicem animam esse diceret: unam quidem, quæ a corpore separetur, alteram vero quæ in corpore subsistat. Ea porro animæ forma, quæ corpori inest, instrumenti vicem gerit, quo ad superiorem animam regia facultate prædi tam subvehatur. Cæterum anima quæ corpori inest, haudquaquam sub sensum cadit siquidem corpori commista est, sed ipsum corpus anima tum. Corpus enim animæ beneficio sensus, appe titus,et cæterarum affectionum' particeps est. Plato autem veram animæ essentiam a seipsa dependere scribit. Quod enim in alio subsistit, id essentialis qualitatis formam,non autem essentiam appellat.

De anima. An anima sit patibilis? Quæ corpori inest anima, aut corpore tanquam instrumento utitur, aut ab illo inseparabilis est. Jam si prius admittatur, haudquaquam ad corpo reas affectiones subeundas anima cogitur: sin a corpore seperari non potest, ut impatibilis maneat, si corpus mali quid patiatur. Quemadmodum, verbi gratia, mutato aere, lumen non moveri non potest. Jam si anima forma sit materialis, utrum que certe conjunctum aget, et patietur, anima ve ro non item. Nam nec in securi figura solum secat, sed totum corpus simul, ferrum scilicet ita efformatum. Sin autem anima forma sit materiæ exspers, heri non potest, ut affectiones et cognitio nes hujusmodi admittat, quibus corporis inter ventu obnoxia esse solet. Affectiones porro, vel sensus quidam sunt vel saltem sensu non carent. De anima. Affectiones animæ ab ejus essentia colligi, non contra. In mathematis quidem, seu disciplinis, certo constat quæstionem, Quid est, de singulis efferri quia nimirum iis quæ definiuntur, vel quantitates aliquot, vel qualitates elucescunt: quæ quidem sensu vel phantasia apprehendi possunt. Quotquot vero eesentiæ sunt, quæ rationis et mentis speculationi patent, baudquaquam per seipsas manifeste sunt iis quæ sensibilia sunt: sed ex iis quæ sibi accidunt ea differeniia procedit, quæ in eis deprehenditur. Qui quidem modus in anima necessarius est, alque de monstratio, qua ex eo quod quid est, accidentia colliguntur,non autem e converso ab his ad essen tiam recurritur. Animæ porro affectiones, non simpliciter omnis ejus actio est, sed patientis tantum, atque extra seipsam evagantis. Et omnis quidem anima ex trariarum rerum sensu afflicitur, at non omnis a corpore separabilis est. Omnis enim sensus et phantasiæ absque corpore non fiunt, quocirca ne anima quidem eorum passioni obnoxia, ullo modo separari potest. Propriæ enim quasique dome sticæ in essentiis actionis esse videntur. Item de anima. Expositio dicti Mosaici, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Quænam, quæso, finito similis est huic Mo saico, tanquam in Dei persona, pronuntiato: Fu ciamus hominem ad imaginem et similitudinem no stram 18? siquidem angeli simplicis naturæ sunt, et absolutam perfectionem gratis adepti sunt, nec enim aptitudinem actionibus vacuam ассере runt: neque sermonem illum, qui nobis naturalis est, et quo ad similitudinem movemur, actioni suæ præstruunt, quandoquidem longe excellentius quam nos divinam formam imaginemque referunt 18 Psal. Cix, 3. Infra lib. iv, cap. 31, contra Origenem. qua fit ut non quemadmodum solemus, ex imper fectione ad perfectionem progrediantur, pro mo dulo virtutis, quæ animæ insita sit, ad rationem divinæ illius similitudinis consequendam: legis lator autem animam ad imaginem Dei creatam esse ait, eadem prorsus ratione, qua pictor ali quis imaginem aliquam ad exemplaris formam effingere dicitur. Estque hoc et dicitur prima imago,atque immediatum, ut ita dicam, spectandi archetypi seu exemplaris idolum. Est vero alia quoque similitudo,nimirum secunda imaginis imi tatio. Quocirca illa quidem exemplaris, hæc vero imaginis imago dicetur. Eadem ergo ratione Deus quoque animæ archetypum est, rationibus quibus dam ineffabilibus, ut auctor est Moses, anima autem corporis. Etsi enim expers materiæ anima est, corpus autem materiale et compositum; anima tamen,ut quibusdam placuit, medium quid dam est inter inseparabilem illam, et eodem se modo semper habentem essentiam, atque eam, quæ per corpora diffunditur. Et mens quidem proprie essentia est, quæ divisionem non reci pit corpora vero generationi et corruptioni obnoxia sunt, divisionemque et dissectionem om nibus suis in partibus admittunt. Anima denique menti,neque corpori similis est: sed mente quidem inferior, corpore autem superior: quia non ita na turaliter divisioni obnoxia est.Quia vero ad corpus inclinat, necesse est ut una cum illo dissectionem divisionemque recipiat. Quocirca cum ne anima quidem sit divisionis expers, fit ut corporis non minus imago sit, quam mens ejus imago est. Animam corporis, corpusque vice versa animæ idolum esse. Jam si animæ a quibusdam corporum idola dictæ sint, ex boc inferre quispiam poterit, ab animis imaginativis corporearum formarum im pressiones, vi eorum quæ sub aspectum cadunt, recipi. Corpus enim figura rectum, tactu durum, colore album, grave denique et asperum est, nec ita comparatum, ut in aere volitet. Idolum autem tenebricosum, et umbræ persimile est, idque adeo quod quale sit vix conjicias. Quae res Platonem quoque movil, ut spectra illa umbratilia, quæ in sepulcris apparent, animas corporum amantes no minaverit, quippe quæ ne tum quidem, cum ab hoc mundo digressæ sint, ad purum lumen rever tantur, sed etiam tum circa corpora versentur, quæ, servilium voluptatum illecebris capts, in primus amarunt. Corpus porro idolum quoque animæ dictum est, quia quod illi oculos, huic mens: quod illi tactus, huic vis illa est qua re rum veritas exquiritur: quamvis hæc gentium dogmata majore sui ex parte redoleant, quemad modum et cum duæ idolorum naturæ rationali animæ attexuntur quorum unum ei ab æterno

cum natura sua colluctate sint, locus ille recta concenditur, qui supra mundi verticem super eminet. Sed quæcunque puras se integrasque con servarunt, quandiu corpori conjunctæ fuerunt, nec creatoris Patris ullo sunt oblitæ modo, imo assiduis in eum meditationibus ejus exemplar in imagine illæsum custodiunt: illæ, inquam, grata illa requie fruuntur, quæ supra totius mundi fastigium beatis parata est, eisque aulæ coelestis, prati et paradisi loco, incredibilis eorum qua sunt ordo,divinorumque bonorum complementum proponitur. totaque corpori addiceretur, atque alieno egeret et flagitiose vixerint, sive fortiter et generose fundamento, at ne sic quidem corpori præest, quemadmodum auriga currui, vel gubernator navi ita enim partem illam animaret, cui insi deret, ea vero cui minus insideret, inanima super esset. Tametsi autem eorum nonnulli, qui philo sophicis in rebus excelluerunt, imperium illud, quod anima in corpus exercet, auriga et guberna tori simile finxerunt, non id tamen voluerunt, sed hæc duo proposuerunt, ut essentiam animæ a cor pore separari posse appositis exemplis indicarent, quæ nec una cum seminis ejaculatione conferatur, sed tandem absoluto instrumento, naturaque disposita, familiaris illi, quasique domestica fiat, et adhærescat. Ita enim ipse quoque auriga vehiculum conscendit, et navem gubernator in- cœli corpus prætenditur, et circa æthereas re greditur. Quænam est igitur animæ cum corpore con junctio? Instrumenti nimirum ad illam aptitudo et similitudo, quæ tuno apparet, cum propria hujus vita in illo elucescit, secunda, inquam, vitæ conjunctio, itemque rationum concentus et accurata proportio. Ipsa enim sua ipsius vi subsistit, quemadmodum solaris globus, non extra corpus evagatur, sed incredibili ra tione in eo continetur, ei vero vi radiorum ab eo ipso procedentium cohæret, qui, etiamsi corpus ipsum dissecetur, aut aliud quid gra vius patiatur, insecabiles tamen impatibilesque manent. Quemadmodum etiam aere ventorum flatibus concitato et mutato, lumen solis, quo illustratur, neque sectioni, neque fluxui, neque mutationi ob noxium est. De animarum in integrum restitutione, quæ angelo rum ministerio fit. Quemadmodum facultates anima corpori conjun cta præstantiores ejus vitæ præsunt, et postea quam idonea generationi effecta est, a Deo inittuntur ut ejus curam gerant: ita etiam eum primum a corpore separata est, aliæ prioribus meliores sursum eve hunt, hoc obsequium creaturæ præstantes, et ad ministræ restitutionum in integrum statum, qui unique animæ conveniat. Nec vero anima ab hujuscemodi facultatibus ita agitur tanquam forma quæpiam, quæ aliena vi concitetur, quæque pro libidine huc et illuc sine discrimine distrahi possit, imo vero tunc temporis vis illa in anima elucescit, quo per se ipsa movetur,eodemque, ut ita dicam, impetu cum ducibus suis in sublime tendit, neo vagis gradibus consequitur. De judicio extremo, quo animæ aut paradisi compo tes fiunt, aut, in inferos detruduntur. Atque singulas quidem animas, sive nequiter Contra Origenem. Quæcunque vere omni prædictorum cura pepo sita corporis genio indulgerunt, his rotundum giones allegantur, et velut decuriatæ in earum naturarum, quibus hic addictæ subditæque fue runt, album referuntur, nec omuino aut bonorum aut malorum sortis participes evadunt: imo quæ dam boni, aut bono contrarii mali, vestigia ima ginantur et inspiciunt, inter se quibusdam velut in somniis conversantes, quantum eis a ducibus suis permititur hocque divino quodam numine faciunt nec tamen singulæ singulas norunt, sed quæ sunt eamdem sortem adeptæ, suos aliæ alia rum ordines perspectos habent. Nec tamen inter se confabulantur: sed collocutionis vice mutuæ cedunt cogitationes, et quidquid ab una cogita tum fuerit, hujus typus confestim in altera de prehenditur,ac si animæ aliæ aliarum cogitata mu tuo inter se communicent. Utrum animæ corporibus præexstiterint Earumdem que genera varia. Ceterum antiquiores corporibus animas haud quaquam asserimus sed una cum illis ena. scentes: non quia in illis ullo semine concrescant sed quia corporibus, simul atque compacta,et ad generationem disposita sunt, Deus illas inspiret. Græci autem universas animas ab æterno creatas, et a Creatore dispersas fuisse aiunt, quarum aliæ supra cœlum essent, quæ supermundanæ quoque dicerentur aliæ vero infra cœlum, quarum aliæ cum firmamento, aliæ cum sideribus circumvol verentur: nonnullæ vero infra sublunares, eaque ad generationem maxime idoneæ, quarum alias, que graviter corporum custodia invigilarint, nul lamque hic maculam, pro ratione moduloque vitæ contraxerint, sublimioribus locis assignant: alias vero, quæ corporeis voluptatibus plus quam par est inservierint, contra hinc deorsum præcipites ad ima dejiciunt, et corporibus aliis alligant.Quod si forte Creatori placeat, ut sublimiori et meliori præfecture vita hæc committatur, admirabiliorque rebus mutatio decernatur, tunc supermundana rum animarum nonnullis concedi asserunt, ut in

nem in diademate, quo coronavit illum mater sua, in die desponsationis illius 4³. Coronam autem spineam intelligit, qua corona tus est Christus tempore passionis, a matre sua, Judæorum Synagoga. 42. Do clavis, vestibus, felle, et aceto. Alio item loco Davides de clavis: Foderunt ma nus meas, el pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea. Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem ". Et: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto 5. Zacharias quoque propheta sic: Et dice tur ei: Quid sunt plage istæ in medio manuum tua rum? Et dicet: His plagaius sum in domo eorum, qui diligebant me “. 13. De tenebris a Christi passione obortis. De tenebris autem idem propheta quodam alio in loco sic ait: Et erit in dis illa: non erit lux, sed frigus et gelu. Et erit dies una, quæ nota est Do mino, non dies, neque moï, et in tempore vesperi erit Lux 47 Amos item propheta: Et erit in die illa, dicit Do minus: Occidet sol in meridie, et tenebrescere faciam terram in die luminis 48. Itemque Joel Sol et luna simul obtenebrati sunt, et stellæ retraxerunt splendorem suum, et Dominus dedit vocem suam ‘9. In primis autem Moses ait: Prophetam de gente tua, et fratribus tuis sicut me, suscitabit tibi Domi nus Deus tuus, ipsum audies. Et erit vita vestra pendens ante oculos vestros 5º. 14. De Christi morte. De morte ejusdem sic Isaias: Justus perit et non est qui recogitet in corde suo. [Nimirum ejus resurrectionem.) Item: facie malitiæ collectus est justus, et erit in pace sepultura ejus 5¹. Quæsitus enim est ab Josepho, þeique datus, ut sepeliretur. Qua de re ipse quoque Davides his verbis cecinit: Posuerunt me in lacu inferiori: in tenebris, et in umbra mortis 52°. Item: Factus sum sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber ". Hoc est a peccatis immunis. 15. De Christi descensu ad inferos. Ita vero apud Jobum scribitur: Nunquid apertæ sunt tibi portæ mortis, el ostia tenebrosa vidi sli 58? 16. De Dominica Resurrectione. Idem quoque de resurrectione hunc in modum vaticinatus est: Non derelinques animam meam in Inferno, neque dabis sanctum tuum videre corru ptionem $5. Item Osee Venite, et revertamur ad Dominum, quia ipse cepit, et sanabit nos post duos dies. In die tertia suscitabit nos, et vivemus in conspectu ejus 56. 17. De unguentiferis mulieribus. De unguentiferis vero mulieribus huno in mo. dum Isaias vaticinantur: Mulieres venientes el do centes eam. Non est enim populus sapiens *. 18. De Ascensione Domini. Sed et de ascensione Davides: Ascendit super Cherubim, et volavit: volavit super pennas vento rum 1. Item Ascendit Deus in jubilo, Dominus in vocs tubæ 59. Item: Attollite portas principes vestras, et introi bit Rex gloriæ 6º. Item Isaias: Quis est iste, qui venit de Edom? tinctis vestibus de Bosra •¹? Item Quare ergo rubrum est indumentum tuum? et vestimenta tua sicut calcantium in torculari? torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir me▪ cum. Præterea vero Zacharias ait: Et stabunt pedes Domini super montem Olivarum, qui est contra Je Crusalem ad orientem ª³. 19. De judicio extremo. De secundo autem adventu, Daniel ita vaticina tus est: Aspiciebam ergo in visione noctis, et ecce cum nubibus cœli quasi Filius hominis veniebat, et usque ad Antiquum dierum pervenit, et in conspectu ejus obtulerunt eum. Et dedit ei potestatem et hono. rem, et regnum, et omnes populi, tribus et linguæ ipsi servient. Potestas ejus potestas æterna, quæ non auferetur, et regnum ejus quod non corrum petur **. Item alio loco: Aspiciebam donec positi sunt throni, et antiquus dierum sedit, vestimentum ejus candi dum, quasi nix, et capilli capitis ejus quasi lana munda. Thronus ejus flammæ ignis. Fluvius igneus rapidusque egrediebatur a facie ejus; millia millium ministrabant ei, deciès millies centena millia assiste bant ei. Judicium sedit: et libri aperti sunt. Aspicie bam, propter vocem sermonum grandium, quos cornu illud loquebatur, et vidi quoniam interfecta esset bestia * [qui est Antichristus.] 48 Cant. 111, 11. * Psal. xx1, 17, 19. 45 Psal. LXVIII, 22. 48 Zach. xix, 6. 47 Zach. XIV, 6, ¯. mos VIII, 9. 49 Joel. 1, 10, 11. 56 Deut. XVIII, 15; xx111, 66. 51 Isa. LVII, 1. 1° Psal. Lxxxvii, 7. 5. 6. 68 Job. XXXVIII, 17. 84 Psal. LXVII, 7. 85 Psal. xv, 10. 56 Osee, VI, 1. " Isa. xxvII. 14. 39 Psal. XVI, 6. 60 Psal. XXIII, 7 61 Isa. LXIII, 1. • Ibid. 2. Zach. XIV, In eamdem sententiam Davides: Qui educit vin ctos in fortitudine, similiter eos qui exasperant, qui habitant in sepulcris **. *Psal. xvII, 14. VII. 13, 14. "Ibid. 9, seqq. paulo ante. Scutariotes hic prophetarum contra Judæos testimonia desiderat. 82 Ibid. Dan.

tione, nulla divisione facta: divinitatis suæ natura in carnis essentiam minime mutata, neque contra, carnis suæ essentia in suæ divinitatis naturam conversa, neque una eademque natura composita ex divina sua natura, et humana, quam assum pserat. Joannis Damasceni, de Christi conceptione, seu divina humanæ carnis assumptione Angelus Domini missus ad sanctam Virginem, quæ genus ex Davidica tribu ducebat (constat enim Dominum ex Juda ortum traxisse, qua ex tribus nullus animum ad sacerdotium appulit, ut beatus Apostolus ait, de quo postea dicemus aper tius), sic Evangelizans dixit: Ave gratia plena, Do minus tecum. Quæ cum turbata esset hoc sermone, subjecit angelus: Ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam apud Dominum, et paries Filium; et voca bis nomen ejus Jesum 66. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum ". Unde Jesus ser vatorem significat.Quæ oum hæsitans respondisset Quomodo fiet istud, quia virum non cognosco? Adje. cit angelus Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod na scetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei. Illa vero Ecce, inquit, ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum 68. Itaque ubi primum sancta consentit Virgo, Spiri tus sanctus in eam descendit, prout Dominus per angelum dixerat, ut eam purgaret, vimque divi tatis et generationis Verbi capacem suggereret. Tuncque per se subsistens Altissimi Dei sapientia et virtus, nimirum Dei Filius Patri consubstantialis, haud secus atque divinum semen obumbravit, si bique ipsi ex castis ejus et purissimis sanguinibus carnem animam rationis et intellectus participe animatum compegit, nostræ masse primitia. Neo id ex semine, sed divino artificio, per Spiritum sanctum nec figura paulatim accessionibus effor mala, sed Ejusdem, de duabus naturis, adversus illos qui unam Christo naturam esse dicunt Naturæ inter se, nulla inversione et mutatione facta, conjunctæ sunt: ita ut neque divina natura e propria simplicitate excesserit, nec e diverso humana vel in divinitatis naturam versa, vel ad nihilum redacta sit, neque item duabus ex naturis una composita emerserit. Siquidem composita na tura earum ex quibus constata est naturarum neu tri consubstantialis esse potest, cum ex diversis diversum efficiat: quemadıodum, verbi gratia, corpus quatuor ex elementis compositum, neque ejusdem cum igne essentia dicitur, neque ignis nominatur: neque item aer, neque aqua, 'neque terra dicitur, nec ulli prorsus eorum consubstan tiale est. Jam ei, ut hæreticis placet, Christus post con junctionem unica composita natura constare di ctus est ex simplici utique natura in compositam transiit ita ut jam nec Patri, cujus simplex est natura, consubstantialis sit: neque Matri, quæ quidem ex divinitate et humanitate non composita esset, neque item divinitatis et humanitatis parti ceps esse queat, denique neque Dei neque hominis nomine censeatur: sed Christus duntaxat, neque Christus erit hypostaseos ejus nomen, sed unius naturæ in eo deprehenditur. Nos autem Christum unius naturæ compositæ fuisse haudquaquam do oemus, neque ex diversis diversum quid, ut ex anima et corpore hominem, vel ut ex quatuor ele mentis corpus: sed ex diversis eadem ipsa. Nam ex divinitate et humanitate eundem Deum perfe ctum et perfectum hominem esse et dici, et ex duabus et in duabus naturis confitemur. Nomen autem; Christus, personæ nomen asserimus, cum nou uno modo dicatur, sed duas naturas significet. Nam ipse seipsum unxit, corpus quidem divinitate sua tanquam Deus ungens, unctus vero quatenus homo. Siquidem ipse et hoc et illud est. Divinitas autem humanitatis unctio est. Nam si Christus naturæ unius compositæ existens Patri consub stantialis est, compositus certe Pater, et carne consubstantialis erit. Quod quidem absurdum, nullaque non blasphemia refertum est. Age vero, qui fieri possit, ut una natura contrariarum essen tialum differentiarum capax dicatur? Qui enim fieri potest ut eadem natura eodem momento creata et increata, mortalis et immortalis, cir. uno eodemque momento perfecta, ipsum Dei Verbum carnis hypostasim assumpsit. [(23) Neo enim eam sibi Deus Verbum carnem assumpsit, quæ per se antea subsisteret, sed in sua ipsius hypostasi ratione incircumscriptibili ven trem sanctæ Virginis inhabitans, ex castis semper virginis sanguinibus carnem anima rationis et in tellectus participe animatam subiit: nostræ massæ primitias assumens. Verbum ipsum factum carni hypostasis.] Itaque cum primum caro fuit, Dei quoque Verbi caro fuit. Et cum primum animata caro, rationisque et intellectus particeps fuit, Dei quoque Verbi animata caro, rationisque et intelle ctus particeps fuit. Quocirca non hominem deifi catum, sed Verbum incarnatum dicimus. Nam cum perfectus natura Deus esset, idem homo quo que perfectus natura factus est. Neque naturam mutans, neque per phantasiam seu simulationem disponens, sed carnem anima rationis et intelle ctus participe animatam ex sancta Virgine assu mens quæque in ipso essentiam haberet, hyposta tice conjunctus est: nulla confusione, nulla muta Lu 67 Matth. 1, 28 seqq. Luc, 34 seqq. Vide Patrologiæ tom. XCIV, col. 983. His notis inclusa Zigabeno desunt et hic et infra ubi iisdem verbis repetuntur. Vide Damascenum; ibid., col. 787.

cumscripta et incircumscripta sit? Quod si eliam num, ita ut a Christo Christus natus sit, forma unius naturæ Christum dicentes, simplicem eam intelligant, vel ipsum nudum Deum confitebun tur, et phantasiam, seu fictam carnis assumptio nem, pro incarnatione introducent, vel nudum hominem, Nestorio subscribentes. [(25) Jam ubi perfecta divinitas, ubi etiam perfecta humanitas, cum duarum etiam naturarum Christum fuisse dicant, ipsum tamen post conjunctionem quoque unius compositæ naturæ asserunt. Christum enim ante conjunctionem una fuisse natura præditum, nulli dubium est.] At vero hoc illud est, quod hæreticos in erro rem pellicit, dum naturam et hypostasin pro eadem re accipiunt. Quia autem hominum naturam unam esse dicimus, sciendum est nos ad hæc di cenda non alduci, ratione animæ corporisque ha bita. (Nec enim fieri potest, ut animam et corpus inter se mtuo collata, unius esse naturæ dicamus.) Sed quia hominum quamplurimæ sunt hypostases, et omnes eadem ratione naturæ constant (omnes enim ex anima et corpore compositi sunt, nemo que non animæ quidem natura, corporis autem essentia censetur), idcirco communem illam pluri marum at diversarum hypostaseon formam, unam esse naturam dicimus: singulis nimirum hyposta sibus duas naturas babentibus, atque completis in duabus naturis, anima, inquam, et corpore. At in Domino nostro Jesu Christo forma communis intelligi non potest, nec enim fuit, neo est, nec futurus est alius Christus ex divinitate et humanitate qui in divinitate et humanitate idem Deus perfectus et homo perfectus sit. [(26) Sed omnis quoque com positæ naturæ partes, simul atque ex nihilo in re rum naturam productæ sunt, ad universi comple mentum disponuntur. Fierique potest, ut quæ eodem tempore producta sunt, unam compositum naturum perficiant, hujusmodi limitem et naturalem legem beneficio Creatoris sortita: ita naturæ lege per successionem similia ex similibus procreentur. In Domino autem naturarum conjunctarum alia prin cipio et tempore caret, nec forma producta est ad universi complementum, quandoquidem non requievit Deus ab operibus suis septimo die; nec vero naturaliter conjunctæ sunt: sed admirabili quadam et ineffabili ratione. Quæ autem admira bilia sunt, et ineffabili ratione fiunt, ea naturam non perficiunt: nec enim naturam rubi dicimus, quæ igne admoto combusta non sit, neque natu ram hominis, qui sublimis et tanquam cœlo pro ximus evehatur: neque corporis humani naturam, quæ in igne veluti rore conspersa sit: sed ad mirabilia ea et circa hypostasin unam facta dici mus, ita etiain Domini incarnationem in divini tatis hypostaseon una non lege naturæ, sed ineffabilis dispensatione conjunctionem naturarum evasisse dicimus: neque id infra naturæ termi Et hæc Zigabeno desunt. que adeo emerserit, quæ multas Christorum hypostases complexa sit: sed unam hypostasin duabus ex naturis, atque duabus in naturis com positam duasque adeo naturas, ita ut natura utraque vel post conjunctionem proprium termi num, legem, mutuamque differentiam conservarit. Siquidem in homine, quatenus differentiæ mutuæ corporis et animæ ratio habetur, duas naturas dicimus quatenus vero naturalis differentia per sonæ ex persona non spectatur, unam. Et unius quidem naturæ dicuntur ea, quæ cum sint ejus dem speciei, tamen hypostatice seu personæ ra tione differunt: unius autem hypostaseos, ea quæ bypostatico conjunguntur, essentiaque differunt. Itaque diversiformes hypostases haudquaquam hypostatice conferuntur, aut discernuntur, sed naturaliter æquiformesque hypostases haud na turaliter conferuntur aut discernuntur, sed hypo statice. Et quemadmodum fieri non potest ut ea quæ hypostatica differentia differunt, unius sint hypostaseos, ita fieri nequit ut ea quæ naturali differentia differunt, unius naturæ sint. His de causis una in Dominico nostro Jesu Christo na tura dici non potest.] Quocirca duabus ex naturis perfectis, divina, inquam, et humana, conjunctionem factam fuisse dicimus, non commistione, vel confusione, vel concretione, ut vesano Dioscoro, Severo, et sce leratæ eorum factioni placuit, neque persona, aut habitu, au dignitate, aut eadem voluntate, aut honoris nominisve similitudine, aut denique ap probatione, ut impio Nestorio, Diodoro, Mopsae stiensi Theodoro, et diabolico eorum cœtui visum est: sed compositione, sive hypostatice, citra in versionem, mutationem, confusionem, divisionem, et distractionem. Atque duabus in naturis per fectis unam Filii Dei, ejusque incarnati, personam confitemur, eamdemque divinitatis ejus et huma nitatis personam esse dicimus. Atque duos naturas in ipso post conjunctionem integras servari confi temur. Nec tamen privatim separatimve utramque pouimus, sed inter se conjunclas una in hypostasi composita. Conjunctione enim essentialem dici mus, hoc est verain, non autem phantasticam seu commentitiam. Essentialem dico non quod a dua bus naturis natura una composita fiat, sed quod mutuo revera in unam Filii Dei personam con jungantur, atque ita essentialem earum differen tiam servari definimus. Quod enim creatum erat, creatum mansit: quod increatum, increatum quod mortale, mortale: quod immortale, immor tale quod circumscriptum, circumscriptum: quod visibile, visibile: quod invisibile, invisibile. Una quidem pars miraculis effulget, altera contumeliis obnoxia est. Porro Verbum ea sibi quæ sunt ho minis assumit, quasique domestica facit. Ipsius Et hæc omnia, usque ad clausulam.

dem differunt, eodem tarnen tempore, et simul Maria nudum et simplicem hominem natum esse, substiterunt, homohypostata sunt, et dicuntur. Itaque Pater et Filius, et Spiritus sanctus homo bypostata non sunt, quamvis illis antiquius et recentius nihil sit, quia vero essentia minime differunt, Idcirco etiam homoousia et sunt et di cuntur. De Differentia et conjunctione, eaque triplici, essen. tiali, personali, et habituali. Essentialis conjunctio est, quæ multas byposta ses ad unam essentiam congregat; ut omnes sin guli homines bypostasibus quidem seu personis dividuntur, essentia vero, seu ratione humanitatis conjunguntur. Itaque hæc personarum conjunctio, quæ per unam fit essentiam, conjunctio essentialis dicitur. Essentialis vero differentia est, quando conjunctæ unam in hypostasin naturæ, sine ulla confusione et imminutione manent: ut duæ Christi naturæ, sive divinitas et humanitas, in unam con gresse hypostasin, haudquaquam confuse immu tatæve sunt: sed essentiali differentia differunt. Duarum enim naturarum neutra commisceri con fundique, essentiæ habita ratione, potest, nec vero inter se differunt hypostasi: una enim ambarum hypostasis est, at essentiali differentia. De hypostatica seu personali conjunctione el differentia. Hypostatica, seu personalis conjunctio ea est, quæ diversas essentias sive naturas in unum et unam eamdemque hypostasim colligit et colligat, ut in dispensatione incarnationis Domini nostri Jesu Christi hypostatica conjunctio fuit. Duæ enim ejus naturæ in unam eamdernque hypostasin circa con fusionem conjunctæ sunt. Hypostatica vero diffe. rentia est, quando hypostases, quæ sub unam essentiam cadunt, inter se dividuuntur, et in nu merum multitudinemque characteristicis seu figu rativis proprietatibus cedunt. Alii enim ab aliis hypostaseon ratione differimus. Verbi gratia, ego quidem sum provecta ætate, nigro colore, et sum balbus tu autem media ætate, albus, ver baque distincte profers. Eodem modo cæteri quo que singuli homines hujusmodi proprietatibus hypostatice differunt. De schetica seu habituali conjunctione, et differentia, de differentia tamen nihil. Schetica, seu habitualis conjunctio, amica et benevola dispositio est, vel concors voluntatum consensus. Qui ergo mutua se benevolentia prose quuntur,amicitiae respectu schetice conjuncti dicun tur. Hæreticus enim impius ille Nestorius ecclesiasti cam doctrinam non admittens, qua ipse Deus homo factue, nostræque naturæ conjunctus asseritur, hypostaticam quidem seu personalem conjunctio nem ease negabat: nugabatur autem e sancta erga quem Deus Verbum eadem ex generatione benevolam dispositionem affectionemve haberet. Atque conjunctionem quidem fatebatur, non fa men hypostaticam, sed scheticam. Ex quo fiebat, ut non unam hypostasin miser ille profiteretur, sed duas,quæ inter se quidem essentia et hypo stasi dividerentur: amicitia vero eademque volun tate, vel voluntaria dispositione conjungerentur, cæteraque id genus deliria deblaterabat. De sancta Trinitate. Puter, Filius, et Spiritus in quo differant, in quo conveniant. Pater quidem causa caret, estque ingenitus nec enim ab ullo, ne a seipso quidem essentiam habet, Filius autem a Patre genitus est. Sanctus denique Spiritus et ipse quidem ex Patre, at non generationis, sed processionis modo. Et simul atque Filii ex Patre generatio fuit, fuit et Spiritus sancti processio. Quo autem modo et generatio et processio differant, nemo novit. Itaque hypostases solis hypostaticis proprietatibus differunt, sive non generatione, generatione, et processione que individue quoque dividuntur. Trium autem perso narum uuaquæque perfecta constat hypostasi. In tribus enim perfectis hypostasibus una simplex inest essentia, quæ terminum omnem præcedit et exsuperat. Paracletum autem se advocatum et Spiritum et Filium vocamus, ut qui universorum advocationes et patrocinia suscipiant. Spiritum quidem certe a Patre [et Filio) procedere dici mus, ita tamen ut per Filium impertiatur. De Verbi incarnatione. Errore non caret, si naturam divinam incarna tam fuisse dicamus, cum Verbi hypostasis dicenda sit. Si enim carnem a natura divina assumptam fuisse dixerimus, utique una Patrem et Spiritum comprehendemus, cum una Sanctæ Trinitatis na tura sit. Synalpha, seu counctio, proprie confu sio est, vws; autem seu conjunctio, cum quid citra mistionem alif cuipiam applicatur, ut oleum aquæ.Divinitatis naturam humanitatis naturæ con junctam fuisse non dicimus, imo potius verbi hy postasin incarnatam fuisse. De essentia [natura, hypostasi, et persona]. Essentia proprie dicitur id quod est, nec alio eget, ut subsistat, multis autem modis accipitur, ut essentia Dei, essentia angeli, essentia bominis, itemque omnia ab iis diversa essentiæ nomine de signantur. Item, essentia est, quod per se sua que vi substat, nec ab alio essentiam babet. neque alio quoquam extrario indiget, ut sit. Si quidem colori albo et nigro et id genus cæteris es sentiæ nomen haudquaquam tribuimus, quia per se subsistere non possint absque corpore illorum

B. Dionysii Areopagitæ: De divina incarnatione ex cap. 1 De divinis nominibus 1 Thearchia illa, seu summa divinitas, humanum genus singulari quodam amore prosequitur puta quæ ea omnino, quibus obnoxii sumus, in bypo stascon suarum una subierit, humanam vilitatem seu abjectionem ad seipsam revorans el asciscens, ex qua ineffabili ratione qui simplex est Jesus com positus est, et qui æternus est, temporis extensio nem ascivit: nostræ denique naturæ finibus is contentus est, qui superessentiali ratione omnem universæ naturæ ordinem excedit: una cum immu tabili minimeque confusa proprietatum suarum conservatione. sit propitius is, quem eorum nomine celebra mus, quæ neque ratio nostro consequi, neque oratio exprimere queat, quamvis in his quoque superessentialis cxsistat, non solum quia citra mutationem et confusionem naturæ nostræ parti ceps, nihil passus est ab ineffabili conjunctione, quod exuberanti plenitudini suæ repugnaret, sel quia etiam (quod quidem nova omnia novitate sua inaudite superat) in iis quæ nobis naturulia sunt superiorem natura, et in iis quæ nobis essentialia sunt, essentia majorem se præstitit: denique omnia quæ nobis insunt, quadam ratione modo que nobis inusitato possedit. Magni Gregorii, ex oratione in diem natalem Domini 1.Posteaquam vero diaboli invidia,et fraudulenta illius vi, quam mulier, ut et imbecillior perpessa est, et ad persuadendum aptior obtrusit viro (o infirmitatem meam, mea enim est primi parentis infirmitas) mandati, quod acceperat ipse oblitus est, et amore pomi superatus simul et a ligno vitæ, et a paradiso, et a Deo, tanquam exsul ex truditur, et pelliceis induitur vestimentis, cras siore nimirum carne, quæ mortem subiret, et spi ritui repugnaret. Ac primum quidem agnoscit turpitudinem suam, atque ideo se Dei conspectum fugiens abscondit. Hic tamen lucratur mortem, per quam peccatum abscinditur, ne miseria sit immortalis, et cum supplicio beneficium conjun ctum cernatur.Hac enim ratione Deus, ut mihi qui dem persuadeo, punit. Cæterum cum variis occa sionibus, atque temporibus humanum genus mul. torum peccatorum, quæ illa malitiæ radix protu lerat, multis modis, nempe oratione, lege, prophe tis, beneficiis, minis, plagis, eluvionibus, incen diis, bellis, victoriis, cladibus, prodigiis ex cœlo, ex aere, ex terra, ex mari, insperatis hominum, civitatum, gentium eversionibus (quibus rationibus nihil aliud agebatur, nisi ut malitia everteretur,) frustra prius esset admonitum et reprehensum, et majoribus peccatis, ut mutuis homicidiis, adul teriis, perjuriis, insanis hominum amoribus, et (quod omnium malorum gravissimum erat) simu lacrorum cultu, quo homines neglecto Procreatore, ad res procreatas colendas et adorandas se conver 2.Ejusdem ex epistola ad Caium Therapeu- R ten Qui fieri potest, inquit ille, ut Jesus, qui rebus omnibus antecellit, cum rebus universis essentialiter constituatur? nec enim quatenus hominum auctor est, homo dicitur, sed quatenus tota ipsa essentia vere homo est. At nos Jesum haud humano more definimus. Nec enim Deus tantum est, sed etiam vere homo est, qui singulari quodam amore genus humanum prosequitur: et qui, cum homines antecelleret, hominibus adæ quatus est, ex hominum essentia substantiam sibi comparans, qui supra omnem essentiam consti tutus erat. Neo minus tamen superessentialitate quam plenissimus est, qui nunquam superesson tialis esse desiit: cujus nimirum abundantia fa clum est, ut cum in hominis essentiam vere trans iisset, superessentiali ratione hominis essentiam assumpsit, atque adeo supra hominem ea suc cesserunt, quæ sunt hominis. Testis est Virgo supernaturali ratione concipiens, atque aqua im mobilis materialium terrenorumque pedum pon dus sustinens, nec illorum gravitati succumbens, sed supernaturali facultate ita constituta, ut neu tram in partem difflueret. Quid porro opus est, ut ea quis percurrat? multa illa, inquam, et quan plurima quibus qui divina contemplari novit, supra mentis captum etiam iis, quæ de homa nitate Jesu affirmantur, excellentissimæ negationis vim inesse cognoscet. Nam, ut rem in pauca con trahamus, ne homo quidem erat, non quod homo non esset, sed quod ex hominibus, supra quam homines soleant, atque supra hominem vere natus tebant, obstringeretur: gravioraque jam ejusmodi homo sit: tum præterea neque divine divine, ne que humana humane operatus: sed incarnato Deo novam quamdam theandricam, hoc est Dei et hominis, actionem nobis exhibuerit. 3. Ejusdem, ex theologicis elementis sanoti Hiero thei: Quia vero præ suo erga genus humanum amere ad nostram usque naturam venit, certe es sentiam quoque nostram vere subiit, summusque adeo Deus homo et factus et dictus est. Nobis autem Patrologize tom. III, col. 647. Ibid. col. 1071. Non medicum, ut Zinus, sed monachum. Sio morti remedia medicamentaque requirerent, majo ra, gravioraque sunt adhibita. Ipsum enim Dei Verbum, quod est ante sæcula, quod comprehendi non potest, quod corpus non habet (et quæ se quuntur) ipsa Dei imago incommutabilis, Patris definitio et ratio, imaginem quam homini impres serat ipse suscipit et propter carnem, carnem gerit, et animo ratione prædito pro salute animi commiscetur, ut simili similem purget, in omnibus enim monachi primitive Ecclesia dicebantur: ex Philone, Justino, Euseb. 10, eto. Videt tom. XXXVI, col. 323.

habiti animam, mentem vero theologica contem- phantasiam seu simulationem disponens, sed car platio. 5. Ejusdem. Qui sine peccato factus est homo, omnino sine mutatione divinitatis hominem divi num efticiet, eumque per se tantum extollet,quan tum per illum sese submisit. In sæculis enim fu turis, ut ait Apostolus, patefient excellentes divitiæ bonitatis erga nos Dei. 6. Quemadmodum in lana candida, si colore purpuræ imbuatur, non duo sunt, sed unus color sic in mente humana a Deo assumpta, divinaque reddita, non duo sunt principes Deus et mens, sed unus qui mentem divinam reddidit Deus. Joannis Damasceni Angelus Domini missus ad sanctam Virginem, quæ genus ex Davidica tribu ducebat, (constat enim Dominum ex Juda ortum traxisse), qua ex tribu nullus animum ad sacerdotium appulit. ut beatus Apostolus ait, de quo postea dicemus apertius) sic evangelizans dixit: Ave gralia plena, Dominus tecum. Quæ cum turbata esset hoc ser mone, subjecit angelus: Ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam apud Dominum, et paries Filium, et vocubis nomen ejus Jesum. Ipse enim servabil popu lum suum a peccatis eorum: unde Jesus servatorem significat.Quæ cum bæsitans respondisset: Quomodo fiet istud,quia virum non cognosco? adjecit angelus Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi,ideoque quod nascetur ex te Sanctum vocabitur Filius Dei.Illa vero: Ecce, inquit, ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum ". Itaque ubi primum sancta consensit Virgo, Spi ritus sanctus in eam descendit, prout Dominus per angelum dixerat, ut eam purgaret, vimque divini tatis et generationis Verbi capacem suggereret. Tuncque per se subsistens altissimi Dei sapientia et virtus, nimirum Dei Filius Patri consubstantia lis, haud secus atque divinum semen eam obum bravit, sibique ipsi ex castis ejus et purissimis san guinibus carnem anima rationis et intellectus par ticipe animatam compegit, nostræ masse primitia nec id ex semine, sed divino artificio, per Spiritum sanctum: nec figura paulatim accessionibus efformata, sed uno eodemque momento perfecta ipsum Dei Verbum carnis hypostasin assumpsit. Itaque cum primum caro fuit, Dei quoque Verbi caro fuit et cum primum animata caro, rationis que et intellectus particeps fuit, Dei quoque Verbi animata caro, rationisque et intellectus particeps fuit. Quocirca non hominem deificatum, sed Ver bum incarnatum dicimus. Nam cum perfectus na tura Deus esset, idem homo quoque perfe ctus est neque naturam mutans, neque per 12 Luc. 1, 28 seqq. 72º Psal. xliv, 8. 78 Job. Tom. XCIV, 983. nem anima rationis et intellectus participe ani matam ex sancta Virgine assumens, quæque in ipso essentiam haberet, hypostatice conjunctus est, nulla confusione, nulla mutatione, nulla divisione facta, divinitatis suæ natura in carnis essentiam minime mutata, neque contra, carnis suæ essentia in suæ divinitatis naturam conversa: neque una eademque natura, composita ex divina sua natura, et humana quam assumpserat. Ejusdem, De modo artiôóσews, seu mutuæ proprie tutum retributionis. Voces hæ divinitatis et humanitatis, essentiam sive naturam significant. Illæ vero, Deus et homo, modo essentiam indicant, ut cum dicimus: Deus essentia est qua comprehendi noc potest, item Deus est unus: modo personas declarant, de quibus ita dicitur ut species de suis individuis, ut in eo Scripturæ loco: Propterea unxit te Deus, Deus tuus 7**; ecce enim hic Patrem et Filium significavit. Et cum legis in alio loco: Homo quidum erat in regione Ausitide 7; Jobus enim solus indicatur. Quoniam igitur in Domino nostro Jesu Christo duas naturas agnoscimus, et unam tantum personam quæ ex utraque constat natura, proinde cum na turas contemplamur, divinitatem et humanitatem dicimus.Quando autem ex natura constantem per sonam,si ex utraque natura constare consideretur, eam tum Christum, tum Deum et hominem simul, tum Deum incarnatum vocamus: sin ex una, tum Deum duntaxat et Filium Dei,tum hominem solum appellamus.Et aliquando quidem ex sublimioribus rationibus, aliquando autem ex humilioribus con sideratur unus enim est, sive hoc, sive illo modo exsistat.Jam cum divinitatem dicimus,eam huma nitatis proprietatibus non denominamus: neque enim dicimus divinitatem pati, aut creatam esse. Nec rursum de carne, aut humanitate divinitatis proprietates enuntiamus. Quandoquidem nec car nem nec humanitatem increatam appellamus. At personæ, sive ex una, sive ex utraque parte nomi nemus, utriusque naturæ proprietates attribuimus. Etenim Christus, quemadmodum utrumque est, sic etiam dicitur, tum Deus et homo, tum creatus et increatus, tum pati et non pati: quin etiam cum ex una tantum parte, vel Deus aut Filius Dei nominatur,conjunctæ sibi naturæ seu carnis sus cipit proprietates. Idemque Deus passus, et Domi nus gloriæ affixus cruci, non quatenus Deus, sed quatenus homo dicitur: vel homo, aut Filius ho minis vocatur, essentiæ divinæ proprietates et dignitates admittit, vocaturque puerulus ante sæcu la, et homo sine principio: non quatenus est pue rulus aut homo, sed quatenus Deus exsistens

ante sæcula, in novissimis natus est sæculis. Atque ▲ omnibus humanitatis personis secundum personas hæc quidem est ratio mutuæ alternæque attributio nis utriusque naturæ quæ suas utraque proprieta tes alteri vicissim præbet, propterea quod unam et eamdem personam constituunt, seque mutuo comprehendunt. Ex quo fit, ut de Christo possi mus dicere Hic Deus noster, in terra visus est, et cum hominibus versatus. Item: Hic homo nec creatus est, nec patitur, nec ullo termino circumscribitur. Ejusdem. Tolam divinam naturam in una suarum personarum toti humanæ naturæ conjunctam esse, non autem partem parti: [quæ quidem oratio necessaria est etiam adversus illos, qui in sancla et ejusdem essentia Trinitate tres asserunt esse singulares essentias.] Quæ commune et universum, ac veluti totum quiddam constituunt, ea de subjectis sibi partibus dicuntur. Itaque cum essentia commune et univer sum quiddam sit, ac totius rationem obtineat persona autem pars, (pars, inquam, non quod na turæ partem habeat, partem non habeat, sed numero pars, ut individuum; numero enim, non natura differunt persona) essentia dicitur de per sona. Quoniam in unaquaque ejusdem speciei per sonarum est essentia perfecta. Quamobrem personæ essentia non differunt inter se, sed accidentibus. Accidentia voco chara cteres ac notas illlas proprias, quæ personam, non autem essentiam designant. Sic enim personam definiunt, ut sit essentia cun accidentibus conjun cta. Quare persona habet id, quod est commune cum propria nota copulatum. Essentia vero non per se subsistit, sed in personis consideratur. Itaque cum una patitur personarum, omnis essen tia, per quam est persona, in una suarum perso narum dicitur passa. Nec tamen sequitur necessa rio, ut omnes ejusdem speciei personæ simul cum illa quæ passa est, ipsæ quoque passæ dicantur. Sic ergo confitemur totam divinitatis naturam in singulis personis suis esse perfectam, totam in Patre, totam in Filio, totam in Spiritu sancto. Quocirca et perfectus Deus est Pater, et perfectus Deus est Filius, et perfectus Deus est Spiritus sanctus. Si item in humanitate assumpta ab uno sanctæ Trinitatis Deo Verbo totam et perfectam divinitatis naturam, in una suarum personarum toti humanæ naturæ, non autem partem parti fuisse conjunctam dicimus. Nam ut beatus inquit Apostolus, in ipso inhabitat omnis plenitudo divini tatis corporaliter 74, id est, in carne ejus. Et Pauli discipulus in rebus divinis explicandis excellen tissimus Dionysius: Se totam, inquit, in una suarum personarum communicavit. Nec tamen cogemur dicere omnes, seu tres sanctæ divinitatis personas 74 Col. 11, 9. 78 Col. III 1. esse conjunctas. Nulla enim alia, nisi approbatio nis et voluntatis ratione Pater et Spiritus sanctus, assumptæ a Deo Verbo humanitati communicarunt. Totam vero divinitatis essentiam toti humanæ naturæ coujunctam asserimus. Quia nihil eorum, quæ naturæ nostræ Deus Verbum inseruit, cum initio nos procrearet, dimisit, sed omnia suscepit, nempe corpus, animam mente rationeque prædi tam, et eorum proprietates (animal enim quod harum aliqua parte caret, non est homo). Totum enim totus assumpsit, et totus toti conjunctus est, ut toti salutem largiretur. Quod enim non esset assumptum, foret incurabile. Conjunctum igitur est carni Verbum Dei, et Deus per mentem inter Dei puritatem et carnis crassitudinem interceden tem. Nam animæ quidem carnisque princeps est mens, utpote purissima ipsius animæ pars, Deus autem ipsius mentis, quæ cum cedit præstantiori, principatum ostendit suum. Sic autem cum præ stantiori conjungitur, atque illi obsequitur, ut faciat quæcumque voluntas divina præscribit. Mens est divinitatis sibi per personam conjunctæ locus, quemadmodum et caro, non autem simul inhabi tat, ut opinionis errore decipiuntur hæretici, qui Quomodo, inquiunt, quod unum tantum modium capit, duos modos continebit? Errant imperiti, quia ratione corporea dijudicant ea, quæ a mate ria sunt remotissima. Quomodo enim Christus dicetur perfectus Deus, et perfectus homo, et ejus dem cum Patre et nobiscum essentiæ, si partem divinæ naturæ cum parte naturæ humanæ in seipso conjungat? Porro dioimus naturam nostram a mortuis surrexisse, et in cœlum ascendisse, et se disse ad dextram Patris, non quod omnes omnium hominum personæ surrexerint, et ad dextram Patris consederint, sed quo omnis natura nostra hæc in Christi persona sit consecuta: Nos, inquit beatus Apostolus, consurgere et considere fecit in Christo 5. Præterea dicimus conjunctionem hanc ex communibus essentiis confectam. Nam omnis essentia, ut commune atque universum quiddam, omnes sibi subjectas personas complectitur. Nec licet naturam sive essentiam ullam singularem privatamque reperire; sic enim esset necessarium, personas ipsas essentiæ et ejusdem esse et diversa, et sanctam Trinitatem ejusdem esse, diversæque essentiæ, quantum pertinet ad divinitatem. Eadem igitur natura singulis personis consideratur. Et quando dicimus, Verbi naturam carnem assumpsis se divinitatem, ex beatorum Athanasii Cyrillique sententia, carni esse conjunctam affirmamus. Quam obrem non possumus dicere, Verbi naturam esse passam, neque enim divinitas in ipso passa est. Dicentes autem naturam humanam fuisse passam in Christo, non omnes hominum personas signifi Hoc Philonius dicebat, ut Scutariotes hic adnotat.

præstabit? camus, sed in natura human Christum esse quanto magis id solis auctor et Dominus ipse passum confitemur. Quare cum Verbi naturam dicimus, ipsum Verbum indicamus. Verbum au tem et essentiæ communitatem obtinet, et perso næ proprietatem. Ejusdem. De una Dei Verbi composita persona. Cap. 7. Eumdem igitur etiain post humanam carnem assumptam unum Filium Dei et Filium hominis, unum Christum, unum Dominum, unigenitum Fi. lium, et Verbum Dei Jesum Dominum nostrum confitemur. Duos ipsius ortus venerantes, unum quidem ex Patre ante sæcula, omni causa et ratio ne tum temporis tum naturæ superiorem: alterum autem novissimis temporibus propter nos, et ex nobis, et supra nos: propter nos, quia propter salutem nostram ex nobis, quia ex muliere natus est homo legitimo partus tempore: supra nos, quia sine semine ex Spiritu sancto, et sancta Virgine, supra pariendi legem. Nec Deum solum ipsum prædicamus a nostra sejunctum humanitate, nec solum hominem remotum a divinitate, nec alium atque alium, sed unum et eumdem, simul Deum atque hominem: Deum perfectum, et perfectum nominem, totum Deum et totum hominem, eum dem totum Deum etiam cum carne sua et totum hominem etiam cum summa divinate: ut dicentes perfectum Deum et perfectum hominem, absolutam et nulla re deficientem naturarum plenitudinem ostendamus, dicentes autem totum Deum et tolum hominem, unicam et singularem personam decla remus. Unam item Dei Verbi naturain carnem assumpsisse confitemur, id est, carnis essentiam, ut beatus Cyrillus intelligit. Carnem igitur Ver bum assumpsit, nec tamen a natura sua recessit materiæ experte, et cum totam carnem assumpse rit, totum tamen nullo termino circumscribitur. Corpore niinuitur, atque contrabitur, at divinitate non circumscribitur, cum ejus caro super divini tate, quæ circumscribi non potest, non extendatur. Totus ergo perfectus est Deus, non totum autem Deus, neque enim solum Deus, sed etiam homo. Et totus perfectus, non autem totum homo, ne que enim solum homo, sed etiam Deus, ut totum quidem naturam constituat, totus autem perso nam, itemque naturæ sit aliud, alius autem personæ In omnibus erat, et super omnia, etiam in utero divinæ Genitricis in hoc tamen ea potissimum actione, qua carnem induebat. Illud sciendum est, quamvis dicamus Domini naturas inter se mutuo commeare, id tamen a natura divina proficisci. Ipsa enim, ut vult, per omnia commeat, transit, ac penetrat, per ipsam vero nihil. Atque ipsa quidem dignitates suas carni sic elargitur, ut nihil patiatur, et carnis affectio num expers maneat. Nam si nobis sol actiones impertit suas, et & nostris nihil accipit, Ejusdem. De natura in specie et individuo consi derata, necnon de conjunctionis et incarnationis differentia. Natura vel cogitatione sola nuda consideratur, per se enim non subsistit: vel communiter in om Libus ejusdem speciei personis, eas ipsa conjun gens Etdicitur in specie aut communiter considerata natura eadem, quæ assumptis accidentibus in una persona. Et dicitur in inviduo considerata per sona eadem esse, quæ in specie consideratur Deus igitur Verbum carnem assumens, neque nuda et sola cogitatione comprehensa naturam accepit (nr que enim id esset carnem assumere, sed decipere, et carnis assumptionem contingere) ne que naturam illam, quæ in specie consideratur deque enim personas omnes accepit, sed naturam in individuo, quæ eadem est cum illa, quæ est in specie (primitias enim accepit nostræ massæ) non per se subsistentem, et quæ prius individuum, ut sic ab ipso assumeretur, sed quæ in sua ipsias exsisteret persona. Nam ipsa Dei Verbi hypostasis, sive persona, carnis bypostasis sive persona exstitit. Atque ita Verbum caro factuin est, sine incitatione tamen, et caro Verbum, sine commutatione. Et Deus homo, et homo Deus, ob hanc personalem conjunctionem. Quapropter idem est dicere, natu ram Verbi, et naturam in individuo. Neque enim id individuum, seu personam proprie et singular ter declarat, neque personarum communitatem, sed communem naturam, quæ in una personarum consideratur et expenditur. Aliud igitur est con junctio, aliud carnis assumptio. Conjunctio eni:n solam indicat copulationem, cum quo autem fiat ipsa copulatio non declarat; ad carnis, seu (quod idem est) humanitatis assumptio cum carne, sive cum homine conjunctionem de monstrat, quemadmodum et ignitio (ut ita dicam) ferri cum igne conjunctionem osten dil. Ejusdem. De naturalibus, et nulli crimini obnoxiis affectionibus. Verbum, dempto peccato, tolum hominem, et cuncta quæ sunt hominis, assumpsit. Adhæc confitemur, eum omnes naturales et culpa carentes affectiones hominis suscepisse. Totum enim. hominem, et quæ sunt hominis assumpsit omnia præter peccatum. Hoc enim neque naturale est, neque a nobis insitum a Crea tore, sed diaboli satu in libero nostro proposito nobis volentibus, non autem invitis coaluit, et propagatum est, dominioque politum. At naturales et vitio culpaque vacantes affectiones sunt illæ, quæ in potestate nostra non sunt, quæ nimirum ex ad missi peccati damnatione, et noxa in vitam huma nam irruerunt: ut fames, sitis, lassitudo, dolor. lacrymæ, interitus, mortis deprecatio, timor.

angor, ex quo sudores, sanguinis gutte, ange- tribueret, et esset omnipotens, et omnia cerncret. lorum propter naturæ imbecillitatem subsidium, et consolatio. Hæc et alia id genus, quæ omnibus insunt hominibus naturaliter, omnia suscepit, ut omnia prorsus sancta redderet. Naturales autem omnes affectiones el ex natura, et supra naturam erant in Christo. Ex natura enim in eo movebantur, cum permittebat carni, ut quæ propria illius sunt, pateretur, atque senti ret. Supra naturam vero, quoniam naturales in Domino motus et affectiones ejus voluntati non imperabant nihil enim in eo coactum, invitum, et necessarium consideratur, sed omnia voluntaria; volens enim esurit, volens sitivit, volens timuit, volens mortuus est. Item alia de divina incarnatione. Aliorum Patrum demonstrationes syllogisticæ, ex communibus no tionibus. ut 1. Si ignis in suo loco manens cum ferro conjun gitur, multo magis ille qui est omnipotens, immo bilis manens assumptæ carni conjunctus est, qui totus erat in Patre, totus in illa esset assumptio. ne. Quæ quidem ratio si naturæ vim superat, nil mirum est, quando Filius, et Verbum ipsa est na tura præstantius. 2. Si mens animæ corpus incolenti conjuncta quolibet progreditur, ipsam animam non derelin quens, et impenetrabilis (ut ita dicam) per omnia commeat, et penetrat, supervacaneum est dubi tare, quomodo Filius et Deus nec Patrem relin queus, nec cœlum deferens in terram descende rit, et cum nequeat comprehendi, sit ab anima et corpore comprehensus. Nam si res procreata hanc obtinet potestatem, qualis erit Procreator ipse, admirabilis hujus, quæ verbis explicari non potest, elargitor? 3. Totum Verbum, qui Deus est, carnem assum psit, et totum nequit comprehendi. Quamobrem et totum erat in sinu Dei et Patris, et totum simul in utero divinæ Matris, illic ut nullo termino comprehensum, hic autem, ut indutum humana carne. 4. Jam ante mundi constitutionem, ut Deus hu manam carnem assumeret, præfinitum erat.Num quam autem ante sanctissimam Mariam, divinæ carnis assumptione dignum repertum est domici lium. Ubi autem repertum est, humanam carnem assumpsit Deus. Qui ideo in desponsa Virgine con. cipi voluit,utet matrimonium, cujus initium spon sati sunt, commendaret et ei virginitatem antepo neret. 5. Humanitas,quæ per conjunctionem in una ea demque persona assumpta est,ex ipsa conjunctione et communione effecta divina est, statimque ab humanæ naturæ terminis non recedens, excellentes et magnificas divinitatis dotes accepit, ut et vitam 76 Joan. 1, 5. Dicitur autem serva et ignara, et aliis ejusmodi nominibus appellatur, si quis (ut inquit Gregorius Theologus) sola nuda cogitatione separet id, quod videtur, ab eo quod intelligitur. In hac autem Chri stus obnoxius fuit naturalibus et culpa vacantibus affectionibus ut nec a propria natura discederet, et se vere carnem humanam assumpsisse confirma ret, et doloribus suis nostros curaret et naturali bus affectionibus, eas quæ sunt præter naturam aboleret; et denique ut eas vincens ipse tanquam homo nobis simili natura secum conjunctis et co gnatis victoriam ipsa:n largiretur. Peccatum enim non est affectio naturalis, et quæcunque ad pecca tum pertinent. 6. Virginis ferrum ignitum et illustre reddens frigiditatis et nigredinis ejus particeps ipse non efficitur, ita divinitas virtutem suam humanitati communicans ejus non accipit imbecillitatem. 7. Puritas quidem cum sordibus nostris verza tur, sed ipsæ tamen sordes puritatem non inficiunt; Lux enim, inquit, in tenebris lucet, et tenebræ eam non comprehendcrunt 16. Nam cum tenebræ præsen tia radiorum expellantur, sol tamen a tenebris non obscuratur. 8. Unum dicitur in iis quidem, quæ sunt ejus dem essentiæ, cum eadem est natura, et diversæ personæ. Ex quo illud: Et tria unum sunt. In iis autem quæ diversæ sunt essentiæ, unum dicitur, cum eadem persona est, et diversæ naturæ, ex quo illud. Et utrumque unum. Unum autem non na tura, sed conjunctione duarum naturarum in una persona. 9. Idem dicitur vel essentia seu (quod idem est) natura, ut Petrus et Paulus idem natura sunt, vel genere, ut bos et equus idem sunt genere: vel specie, ut Titus et Timotheus idem sunt specie. nam sub homine sunt ambo; vel numero, ut quod multa habet nomina, gladius enim, ensis, mucro, idem numero, his enim unum subjicitur: vel ana logia, seu convenientia, aut proportione. Quod enim est oculus in corpore, idem est mens in animo; vel persona ut in Christo, ejus enim diversæ natu ræ persona idem sunt, sive unum. 10. Conjunctio est mutuus rerum diversarum concursus, fit autem variis modis, vel mistione. ut in iis, quæ liquida sunt, quale est vinum et aqua, vel acervo, ut in iis quæ sunt arida, ut tri ticum et hordeum; vel imbibitione ut in humido et sicco, qualis est terra et aqua; vel remistione, ut in diversis farinis: vel confusione,ut in iis quæ liquefiunt,qualia sunt aurum, et argentum, et cera, et pix; vel congruentia, ut in lapidibus; vel appo sitione, ut in tabulis; vel conjunctione, ut in lam pade, quæ ex igne proficiscitur, et rursum conjun gitur; vel essentia, ut in individuis, quales sunt Petrus et Paulus, aut aliqui vel equi vel boves,

ctius et humilius, quam pro hominum consuetudine fuit, quod ejus species in cruce turpis apparuit, et cum ignominia, et deficiens, inquit Isaias, supra filios hominum, quo que prius quam latrones,qui simul in crucem acti erant præ clavorum dolore mortuus est. Adde et illud, si placet, quod humili forma hortulani se post resurrectionem conspicien dum præbuit, et apostolis cicatrices, et loca vul. nerum ostendit, quodque cibum cepit. Nam reli qui homines postea quam fuerint in vitam revocati, fulgebunt ut sol ", nec ullus eorum ejusmodi cica trices in corpore, aut vulnerum loca retinebit, nec comedet. 15. Filius Dei, atque idem Deus, et conceptus et natus esse dicitur, et docuisse, et res admirandas fecisse, et (ut paucis omnia complectar) tum eguisse tum passus esse, et mortuus, et surrexisse. Quo niam assumptæ carnis ipse fuit persona, quæ qui dem caro sine semine genita nullam aliam propriam personam habuit. Quocirca cum assumentis et as sumptæ humanæ naturæ una siteademque persona, ipse dicitur et agere et pati ex ejus, quod assum psit, natura. Et quæ illius propria sunt, sibi asci scit ut propria, quippe qui sit ejus hypostasis, etque persona, ut demonstravimus. Item, De Filii Dei incarnatione. [Tredecim hæresi bus rejectis, Ecclesiæ veram de Christi nominibus et incarnatione opinionem solam amplexandam esse docet.] (peræ pretium vero mihi faoturus videor, si jam profitear,quid de divina bumanæ carnis assumptio ne sentiam. Hac enim ratione ipsa Dei, qui corpus hoc universitatis moderatur, providentia clarius innotescet. 1. Valentinus itaque in fabulosis illis nugamen tis suis alium Unigenitum,aliud Verbum confinge bat atque etiam alium Christum, qui intra plero ma, seu plenitudinem, comprehenderetur; alium item Jesum; alium denique Christum, qui extra pleroma consisteret. Jesum porro hominem factum exteriore illo Christo indutum, corpore ex animæ essentia sibi assumpto, solumque transitum per Virginem habuisse, nec humana ex natura quid quam assumpsisse fabulabatur. 6. Arius et Eunomius ab illo solum corpus as sumptum fuisse, divinitatem vero animæ partes supplevisse. 7. Apollinarius denique animatam quidera esse Servatoris corpus aiebat, at non anima rationis participe superflua enim fuisset mens, inquit ille, Verbo præsente. Confutatio præcedentium hæreseon. Cæterum hæc multarum hæreseon dogmata vi sum est ascribere, ut Ecclesiæ veritatem hoc pacta patefacerem. Eumdemn, qui Unigenitus, et Deus Verbum, et Servator, et Dominus Jesus est, Ecolesia Filium nominat: ita tamen ut Filius Uni genitus, et Deus Verbum, et Dominus, etiam ante carnem assumptam dictus sit, atque etiamnum carne assumpta iisdem nominibus dicatur. Jesus autem Christus tantum post carnem assumptam dici cœperit, hujusmodi nomina rebus ab ipsis ade ptus. Jesus enim tanquam Servator nominatur, et exponitur: cujus interpretationis Gabriel ipse te stis est, cum Virginem his verbis alloquitur: Voca bis nomen ejus Jesum, quoniam ipse servabit po pulum suum a peccatis eorum 78. Christi autem co gnomen accepit, ab unctione Spiritus: hymnificus enim Davides ait: Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis 79. Ipse quoque Dominus per Prophetam inquit: Spiritus Domini super me, quapropter unxit me 80. Ita autem de pro phetia illa sentiendum 8888 Dominus ipse nos docuit. Ingressus enim synagogam, libro quo prophetiæ continebantur præ manibus sum pto, prædictum quidem locum legit: at præsenti bus: Hodie, inquit, impleta est scriptura hæc in oculis vestris ³¹. Prophetis ea quoque consentanea fuerunt, quæ magnus ille Petrus prædicavit. Cum enim iis qui apud Cornelium congregati erant my sterium aperuisset, ita subjunxit: Vas scilis verbum quod factum est per universum Judæam, incipiens a Galilæa post baptismum,quem prædicavit Joannes, Jesum Nazarenum, quomodo unxit eum Deus Spiritu sancto et virtute ". Ex iis quæ supra dicta sunt perspicuum est Christum id nominis idcirco sorti tum,quia unctus a Spiritu fuerat. Unclus autem est, non ut Deus, sed ut homo. Quamvis autem ratione 2 Basilides eodem modo, alium quoque Chri stum, aliud Verbum, aliam denique Sapientiam di- carnis assumptæ unctus, et post assumptam carnem cebat. 3. Cerdo, Marcio, et Manes Christum quidem ho mini similem apparuisse, humani tamen nihil ha buisse dicebant. 4. Cerinthus Jesum ex Josepho et Maria secun dum communem hominum legem natus esse, Christum autem cœlitus in Jesum descendisse. 5. Ebionei autem, Theodotiani, Artemoniani, et Photiniani, Christum nudum et simplicem ho minem ex sancta Virgine natum dicebant. Christus nominatus sit, alius tamen non fuit Deus Verbum, aliusque Christus: Deus enim Verbum assumpta carne nomen Jesu Christi adeptus est. Carnem porro assumpsit ut naturam peccato corruptam restitueret. Propterea universam eam, quæ peccaverat, assumpsit. ut universam sanaret. Nec enim ut divinitatem obtegeret, naturam cor poream assumpsit, ut Arius et Eunomius insani deliramentis suis asseruerunt. Facile namque vel sine corpore, videndum se præbere poterat, quem 77 Matth. XIII, 43. 78 Matth. 1, 21. " Psal. XLIV, 8. 80 Psal. LXI, 1. 81 Luc. IV, 21. 12 Act.

admodum olim Abrahamo, Jacobo, aliisque san- doceat. Cum enim humanitatis ratione legi obno ctis apparuit: sed voluit, ut ipsa quæ jam olim succubuerat, natura hostem debellaret, ejusque victrix evaderet. Idcirco etiam corpus et animam rationis participem assumpsit. Nec enim triplicem hominem divina Scriptura facit, sed illum ex cor pore et anima constare testatur. Cum enim Deus corpus e limo finxisset,animam ei insufflavit, duasque naturas, non tres, exhibuit. Quin ipse Dominus in Evangeliis ait: Nolite timere cos quoque qui occidunt corpus, animam autem non possunt oc cidere 3 multa item id genus alia in divina Scri ptura invenire est. Quod autem perfectam hominis naturam assum pserit, non ut divinitatis suæ pallium obduceret, ut hæretici fabulantur, sed ut his primitiis omni humano generi victoriam compararet, testis verus et diligens doctor est beatus Apostolus. Nam in Epistola ad Romanos dispensationis revelans my sterium sic ait: Propterea sicut per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt ". Quibus verbis demon strata peccati origine, fructuque qui inde suppul lulavit, nec non eo, qui ab initio illi obnoxius factus est, ejusdem quoque finera demonstrat. Usque ad legem enim peccatum erat in mundo Peccatum autem non imputabatur, cum lex non esset. Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen etian; in eos, qui non peccaverunt, in similitudinem prævaricationis Adæ, qui est forma futuri 8. Moysis autem nemine legem intelligit: cujus politia, seu reipublicæ administratio, usque ad Servatoris ad ventum invaluit. Cum autem peccassent et ii, qui ex legis illius præscripto vivebant, et ii,qui naturæ legem sequebantur, merito imperium mors in illos exercuit, ejus potentiam confirmante peccato. Stipendia enim peccati, mors 86 erat. Itaque postea quam docuit undenam peccatum cœperit, et quous que mors regnaverit, docet etiam quonam modo ejus imperium dissolutum fuerit: atque immen sam Dei humanitatem laudat his verbis, Sed non sicut delictum, ita et donum. Si enim unius delicio multi mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu Christi in plures abun davit 87. Ambitio humanitatis,inquit,jus et æquum trans greditur. Juris enim præscripto, propter unius delictum, universa ejus prosapia morti addicebatur. Divina vero misericordia, cum omnes homines sub exsecratione essent, et peccati cassibus implica rentur, propter unius justitiam, cunctis salutem elargita est. Hominem autem Servatorem appella vit, non ut ejus divinitatem inficietur, (ipsum enim Deum esse novit, ejusdem cum Deo genitore hono ris) sed ut simile a simili sanatum fuisse, ab ipsisque primitiie sanctificationem toti accessisse Rom. v. 12. 85 Rom. X, 14. * Ibid. 17. 90 Ibid. 18. 91 Ibid. 19. 2 Rom. 11, 14. 83 Matth. x, 28. xius esset, legem adimplevit, legisque transgresso res ab exsecratione liberavit. Tum deinde eamdem orationem aliis verbis iterat: Et non sicut per unum peccatum, ita et donum. Nam judicium ex uno,in con demnationem: gratia autem ex multis delictis, in justificationem 88. Quo tempore, inquit, unus peccavit, universi condemnati sunt: nunc autem cum peccaverint omnes, universis, dummodo velint, salus fidem per proposita est. Quibus verbis posteaquam ostendit unius justitiam communis peccati amuletum fuisse, subjicit per eumdem mortis quoque mansionem intercidisse, finemque suum accepisse. Si enim unius delicto mors regnavit per unum, multo magis abundantiam gratiæ, et donationis, et justitiæ, acci pientes, in vita regnabunt per unum Jesum Chri stum 9. Peccatum, inquit, mortem conciliat, in vitam vero regni cum unius justitia servamur non lege, sed misericordia divinam salutem conse quentes. Juris enim lex omnes supplicio reos ad dixerat: omnes enim peccati operarii eramus Nam si ob unius peccatum prosapia condemnata est, æquius utique prorsus erat, ut qui peccato servie bant, supplicio addicerentur. Sed divina miseri cordia juris fines transgressa est, atque humanitas æqualitatem superavit: ita ut lege ab uno completa omnes in eum credentes salute fruerentur. Quibas verbis posteaquam immensam humanitatem osten dit, denuo ad verbi divini explicationem transit. Igitur sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem: sic et per unius justitiam in om nes homines in justificationem vitæ 90. Hinc a rebus ad personas transiens, Sicut enim, inquit, per ino bedientiam unius hominis, peccatores constituti sant multi, ita el per unius obeditionem, justi consti tuentur multi. Pernecessarium porro erat, ut in utroque dictione Multi uteretur. Cum enim peccas set Adamus, quamplurimique leges divinas trans gressi essent, nonnulli intra naturæ fines persevo rarunt et studiosi virtutis fuerunt, ut Abelus, Enochus, Noæus, patriarchæ, prophetæ, cæteri que permulti, non tantum apud Judæos, sed etiam apud alias gentes: de quibus ita beatus Apostolus ait: Cum enim gentes, quæ legem non habent, natu raliter ea quæ legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex". Ab adventu au tem Servatoris non omnes salutem consequuntur, sed ii qui credunt, et ex divinarum ejus legum præscripto vitam suam instituunt. Qua etiam de causa in imagine et in archetypo dictione Multi usus est. Cur Christus homo factus. Resurrectio. Judicium Varii beatorum et damnatorum” ordines. Sed videamus, cujusnam rei ergo Unigenitus Dei Filius carnem assumpserit: humanaque naturast 16 Roin. vi, 23. 87 Rom. v, 15. 88 Ibid. 16.

eorum quidquam, quæ didicerat, immutans, Si- omnino tractassent, qui tamen intactum nihil reli mone etiam ipso majorem se profitebatur. In hujus autem errores Basilides et Saturninus juraverant, quibus etiam Sumonis decreta summo pere placebant. Cæterum Basilides quasdam etiam appendices magistri sui fabulamentis interserens ingenitum esse dicebat, eo nomine solum Patrem omnium intelligens: ex eo intellectum, ex intel lectu sermonem, ex sermone prudentiam, ex pru dentia virtutem et sapientiam, ex sapientia et vir tute principatus, potestates, et angelos, ex angelis denique intellectum primum et summum proces sisse fabulatur a quibus angeli facti secundum cœlum construxissent, et alios insuper angelos, qui alios itidem angelos, aliudque cœlum fabricas sent, eoque rem deduxissent, ut trecenti sexaginta quinque cœli pro dierum anni numero reperiren tur. Ilis addebat, mundum ab iis angelis constru cturn esse, qui cœlum infimum, quod aspectabile nobis est, incolerent, terræque adeo principatum inter se divisissent: eum denique angelum, cui sortito provincia Judæorum obligisset, angelorum principem fuisse, cui quidem oæteras nationes Judæis subjicere volenti, angeli restitissent. Qui bus perspectis Ingenitus Intellectum primogenitum suum amisisset, Christumque nominasset, ut cre dentes omnes salvos faceret. Porro Christum pas suin non esse,sed Simonem Cyrenensem.Christum enim eminus extraque teli jactum, stetisse, atque Judæorum dementiam irrisisse, tandemque velut postliminio ad Ingenitum rediisse a quo missus fuerat. Credendum porro dicebat, non in cruci fixum, sed in eum qui crucifixus videbatur. Basi lides insuper, ut Simon, et quoquot ejusdem deli ramenta verborumque portenta tuebantur, carnis resurrectionem negabat, ab eoque angelo, qui Judæis præesset, mundum factum fuisse dicebat. Quemlibet etiam hortabatur, ut pro libidine idolo. thytis, hoc est, iis quæ idolis essent immolata ve sceretur, illicitisque adeo actionibus citra delectum vacabat. Idem præterea incantationum, præstigia rumque inventor fuisse perhibetur:quas dementibus postea, et vesanis, quasi per manus tradiderit. HERESEOS PRÆCEDENTIS CONFUTATIO PER EUMDEM NICE Qui ab hac hæresi se ad Ecclesiam catholicam reci piunt, baptizantur. Ex Simonis traditionibus nulla est, quæ confu catore indigeat. Omnes enim sese satis superque subvertunt,in quibus nulla sit omuino consequen tia, nihilque adeo, quod sanis auribus arrideat. Siquidem ille, dum sibi alias Patris, alias Spiri tus sancti, alias denique Potentiæ divinæ nomen imponit, eo ipso satis ea nihil prorsus esse guit, quæ sibi tantopere dissentanea vindicabat. Imo vero, dum cœlorum quoque multitudinem introducit de quibus Græcorum philosophi nihil 93.94 Act. VIII, 49 seqq. coar querunt, neque vetus illa, et ab ipso Deo dala Scriptura, mentionem ullam fecisset, illa insuper, quæ sunt in rerum natura,ab angelis creata nuga batur, (qui tamen nihil aliud sunt, quam virtutes ministerio deputatæ, quas Deus produxit, et quæ ad ejus ministerium semper apparatæ sunt) interim Dei Patris universorum, sanctique Spiritus,necnon immensæ Dei Potentiæ sibi nomen affigens. Quod. que nulla non blasphemia, nulla non impietate scatet, ab Helena quoque nescio qua meretrice Tyria, cujus illegitimo contubernio utebatur, an gelos creatos esse affirmabat. Pluribus itaque verbis,ad hujusmodi nugamenta Simonis explananda, quid opus? quæ quam vana sint, et absurda, ejusmodique adeo, ut vel suo se gladio jugulent, satis superque Simon ipse ex iis confirmavit, quæ ab apostolis et audivit, et passus est. Cum enim Philippus in Samariam se contu lisset, ille quidem ex septem diaconis unus, iisque adeo qui ibidem in nomine Domini nostri Jesu Christi baptizati fuerant. Simon et ipse lustrales ad aquas accessit, coepitque familiarius cum Phi lippo versari, magna, ut præ se ferebat, an mi constantia cum illo perseverans. Qui cum mira illa, quæ a Philippo fiebant, coram cerneret, ad miratione rapiebatur. Cum vero tandem in Sama. riam,promulgata jam Philippi prædicatione, Petrus et Joannes apostoli venissent, et credentibus in Christum sancti Spiritus communicationem apore cati fuissent, illumque adeo per manuum imposi tionem recepissent. Hæc ipsa coram Simon intui tus, pecunias apostolis obtulit dicens: Date et mihi hanc potestatem, ut ouicunque imposuero ma nus, accipiat Spiritum sanctum. Petrus autem dizit ad eum: Pecunia tun tecum sit in perditionem, quo niam donum Dei existimasti pecunia possideri. Non est libi pars, neque sors in sermone học. Cor enim tuum non est rectum coram Deo. [Roga ergo Deum, si forte remittitur tihi hæc cogitatio cordis tui.] In felle enim amaritudinis, et obligatione iniquitatis, vidimus te esse 93_04. Proinde hujusmodi repulsam miserrimus ille passus, et ad proprium vomitum reversus, Samaria excessit, et ad ea se oppida civitatesque contulit, quibus nondum Evangelii lumen illuxeral, jam tumque adversus Verbi divint præcones imprimis autem Petrum, crucem se Satanamque præstare cœ pit. Siquidem cum nihil prius antiquius haberet quam ut Petro per omnia refragaretur, ad eum,eum pietatem in confertissima populi concione doceret, canem misit,qui hæc humanis verbis proloqueretur Finem tuis, Petre, quibus populum circumvenis, imposturis imponito. Mox vicissim oanis idem ad Simonein a Petro relegatus, eadem illi renuntiavit, Tandem cum multo ex illis, quos Petrus concioni bus suis instruxerat, ad privatum dogma suum

dicere queas: sed inter spinas etiam rosa nascitur, diabolis etiam virtutem quamdam ascribit, quæ et una cum frumento lolium emergit. Cæterum miser ille, imposque mentis cum primum a septe nario diaconorum numero digressus, virgineum quoque cœtum corrupisset, eo quod adulteræ scelestæque mulieri scse uxorius addixerat, jam neque septem collegis quidquam impertiebatur, neque viduarum curam amplius gerere volebat, imo vero sæculum quoque illud octavum quod nobis aliquando successurum est, aspernabatur. Eorum porro, qui Gnostici dicti sunt, actiones et præstigiæ tanta spurcitiarum omnegenus illuvie infames evaserant, ut præ illis ipse turpitudinum magister diabolus honestus videri possit. Proinde ab hujusmodi Camarina movenda supersedens, iisque adeo describendis, quæ modis omnibus de testanda juxta, Deoque ingratissima, designarunt, hæreseos Gnosticæ lectoribus auctor fuerim, ut Ithacum heroa imitati aures suas cera obstruant, non eo quidem, quo Syrenæos modulos præter vehantur, sed ne cum auribus et lingua ipsam quoque yvwo, hoc est, rationem et intelligentiam conspurcent, dum faciles aures iis legendis præ bent, quæ sua impietate quamlibet impietatem inultis parasangis exsuperant. Tertia hæresis, Carpocratenorum hi baptizantur. Carpocrates quidam cum ageret in Asia, spurcitias omnegenus ibi docuit, nullumque scelus prætermisit, cujus non certa præcepta traderet, hoc addito, fieri non posse, ut quisquam hinc ad supremum cœlum transcendat, nisi se prius pec catis omnibus immerserit, dæmonumque volun tati obsecutus fuerit. Nuptias porro abrogat, nec mortuorum resurrectionem admittit. Excogitarunt etiam Carpocrateni præstigiaturas et incantatio nes, quæ dæmoniacis artibus omnibus exsequen dis sufficerent. Insuper et sigillum cauterio, vel novacula vel subula cartilagini auris eorum im primebant, quos deceperant, ut hoc incidio esset, suam ab illis hæresin comprobari. Unde et Mar cellina quædam ab illis seducta Romæ sub Ani ceto episcopo Romano, matronarum plerasque eandem in hæresin pellexit. Statuas etiam Christo et Paulo, imo etiam Pythagoræ, cæterisque phi losophis erigunt, quas in occultis locis adorant. Insuper Græcorum quoque mysteriis utuntur. Hæreseos præcedentis confutatio. Hic Carpocrates hæreseos asperitate, quæ varias in opiniones dissecta, sincero pietatis dogmati adversabatur, effecit ut axipo illi, hoc est ste rili et infructuosæ ficui, foliisque tantum luxu rianti, atque etiam, ut ita dicam, fonti linum ejectanti, simillimus evaserit. Qui turpitudinis omnimodæ auctor et magister, Iren. lib. 1, cap. 24. animarum ad cœlos ascensui adversetur, earum imprimis, quæ fœdas in actiones se minime pro volverint. Qui tamen tantum abest, ut quod ma xime cupiunt, ad optatum finem perducant, ut etiam ingressum in porcos sibi liberum dari a Deo et homine Christo petierint, nec iidem in bubilia, et ovilia Jobi, nec in ipsum denique ra biem suam exercere alia lege permissum est, quam quia ita divinæ decretum providentiæ ſe rebat. Quinam vero alii ex alto cadere tanquam fulgur, a Christ visi sunt, quam reprobi spiritus, eorum princeps Satanas, tanquam exterior ignis, pervigil vermis, gehennaque nunquam desinens? Proinde novi nihil in eo designant, quod nu ptias improbent, in libidinem interim diffluen tes, nihilque non fœditatis aut agentes, aut pa tientes. Quod autem Carpocratis sectatores hæreseos, sigilla quædam, annulosve imæ auricularum pro minentiæ infigunt, in eo conveniunt, prorsusque se consentaneos protestantur, serpentis ejus argutiis et imposturis, qui in Evæ aurem insu surravit. Hinc enim perspicuum omnino fit, quam sint divinis præceptis obstreperi et inobedientes, quamque alienam ab Ecclesiæ, tanquam. Paradisi alterius, septis insistant viam, quam quidem in fraudem nostri generis auctores, dicto serpentis audientes, incurrerunt. Quarta hæresis Valentini est. Ab hac autem resipiscentes baptizantur. Ægyptius natione Valentinus Antonino primo imperante, cum Græcarum disciplinarum orbem, quem yxoxomatoslav dicunt, absolvisset, triginta deos, totidemque sæcula et colos introduxit, quindecim nimirum masculos, et quindecim fe minas, quorum masculi ex adverso feminarum starent. Eorum nomina ille percenset, tametsi a me prætermittuntur. Hunc porro tricenarium deorum numerum spirituale pleroma, hoc est ple nitudinem, vocat Bythum vero (quem triginta horum sæculorum propatorem seu avum dicit) sæculis omnibus invisibilem et incomprehensi bilem asserit. Sophiam autem, seu sapientiam (quam sæculis accenset) ex amore, quo Bythum propatorem prosequebatur, concepisse subjunxit, atque informem substantiam peperisse, quam Hylen, seu materiam, nominat: cujusmodi partu cum indolesceret, ad propaterem se contulisse, et quid passa esset, coram renuntiasse addit: eique supplices Eonas quoque reliquos, seu sæcula presto adfuisse commemorat: cui cum pepercisset Bythus, terminum mox cum Philia, seu amicitia, conjuge constituit, quem quidem terminum cru Iren. lib. 1, cap. 1.

cem nominat, aliaque fabulosa nomina confingit. consummationem sæculi 8. De universatis item Hinc subjicit, quemadmodum Unigenitus, nimi rum Christus, et Spiritus sanctus, consilio Pa tris ad sæculorum securitatem propositus fuerit. Ait enim a Christo sæcula didicisse, quod Pater incomprehensibilis esset; Spiritum autem sanctum æqualitatem sæculis esse largitum. Cum autem quilibet in medium quæcumque pulcherrima habebat contulisset, propositum idcirco Jesum fuisse, quem Deum quoque Servatorem, Christum, et Verbum nominant, cum quo angeli, tanquam satellites hastati venerint. Qui Valentini hæresin sectantur, mortuorum resurrectionem, et Vetus Testamen. tum improbant, et quamvis Prophetas legant, ea tamen duntaxat admittunt, quæ possunt absolute ad suam ipsorum hæresin detorqueri. Aiunt denique Christum a seipso corpus assum psisse, et per beatam Virginem, non secus atque per canalem, transivisse. Hæreseos præcedentis confutatio. Posteaquam a Patre mendacii doctore fabu losas nugas Valentinus didicisset, sua solius aucto ritate principia constituit, deos et sæcula con finxit delirantibusque hominibus tradidit. Nam cum Græci multorum, Hebræi vero unius do minatum probent, et venerentur, nosque adeo ipsi Patrem, Filium, et Spiritum sanctum colamus hic tricenos deos, tricenos cœlos, tricena sæcula tradit, ipsis certe Græcis in superflua deorum multitudine excogitanda multo ambitiosior. Im primis autem incomprehensibilem quemdam el invisibilem Bythum sæculorum creatorem com mentus, cum nonnulis aliis, quæ tantum abest, ut dignosci queant, cum digna sint, quæ in obli vionis Bugóv, seu profunditatem, demergantur sic tandem in Christi mentionem obiter incidit, eaque de illo narrat, quæ ab orthodoxis improbantur, et eo demum prolabitur, ut resurrectionem neget, nec id sane immerito. Ei enim, qui veritatis ad versariis dogmata se propositurum profitebatur, fides alia lege non erat habenba, quam si resur rectionem antiquaret, et ex consequentia judi cium quoque rejiceret. Hinc adeo mendacium ille suum ita præstruxit, ut extra omnem repre. hensionis ales m positum videretur: nec advertit, (quia nimirum lymphata mente ferebatur,) quod sæculum nulla substautia sit, quæ per se subsi stere queat, sed intervallum quoddam temporis index, alias quidem immensi, cum de Deo sci licet ennuntiatur: alias contra, quod cum mundi fabrica alias denique, quod cum humana vita commensurabile sit. De iis enim divinus ille Da vides ita loquitur: Sæculum nostrum in illumina tione vultus tui 97. De mundi porro fabrica sic Dominus inquit: Ecce ego vobiscum sum usque ad 97 Psal. LXXXIX, 8, 98 Matth. xxvIII, 20. 1 Tim. 1, 17. 41 Cor. 11, 7, 8. 3 Isa. xL, 28. Deo hæc alio in loco beatus idem Davides: sæ culo et usque in sæculum tu es 99, pro eo quod est Principio et fine cares. Proinde, quia sæculum intervallum quoddam significat, ne quis stulte ar bitretur Deum universi ante sæcula non fuisse, alio in Psalmo idem ille Propheta sic ait: Exau die Deus, et humiliabit illos, qui est ante sæcula '. Quocirca qui universi, idem sæculorum quoque conditor est, non illorum quidem turpium et copulatim confictorum, sed eorum, quibus inter vallum quodlibet significatur. Qua quidem ratione beatus ille Paulus adducitur, ut Patrem et Fi lium sæculorum creatorem esse dicat: Locutus est nobis, inquit, in Filio quem constituit hæredem uni versorum, per quem fecit et sæcula. Verbum porro, fecit, sæculorum substantiam non indicat; sed universitatis Deo antiquiorem prorsus esse neminem. Alio item in loco sic habet: Regi sæ culorum immortali, invisibili, soli Deo, honor et gloria, in sæcula sæculorum. Amen 3. Non ut sæ cula quæpiam ostendat, quæ per se subsistant suisve nitantur viribus, sed perenne Dei regnum prædicet. Idem Apostolus alibi sic ait: Sapientiam autem loquimur inter perfectos: sapientiam vero non sæculi hujus, neque principum sæculi hujus qui dese runtur, sed loquimur Dei sapientiam in mysterio, quæ abscondita est, quam prædestinavit Deus ante sæcula *. Jam vero, si carnis assumptæ mysterium sæ culis, ut divina testantur oracula, antiquius est, extremam id impietatem arguit, si quis universi Deum sæculis juniorem dicat Isaias quoque pro pheta sic exclamat: Deus sempiternus Dominus, qui creavit terminos terræ *. Item: sæculo non audivimus, nec oculi nostri viderunt Deum, præter le 6. Deus igitur universæ naturæ conditor est ante sæcula, imo extremis etiam temporibus nostræ salutis. Ergo una ex Trinitatis personis, unigenitus nimirum Patris Sermo, cum ex virgi neis sanguinibus sibi templum exædificasset, du plicem naturam, non autem hypostasin, habere visus est. Carneque indutus ex semper virginis utero Mariæ processit: non autem per illamı, tan quam per canalem transivit, ut impuro huic Valentino visum est, cœleste secum corpus de ferens, sed nuda cum deitate illam subions, pro ut Paulus ipse quoque docet apertius: Qui san ctificat, et qui sanctificantur, ex uno omnes: quam obrem non erubescit fratres eos appellere' quan doquidem in cœlo nihil est humanæ conditionis, nec in vita illa, quæ supra mundanam hanc sub lunaremque degitur, ubi vitii morbo locus est. Ubi ergo mali nihil est, nullaque vitæ humanæ conditio visitur, qui fieri, quæso, potuisse credi bile est, ut inde sibi corpus humanum Deus asciuerit? quænam etiam naturæ nostræ emen 20. 2 Hebr. 1, 2. 99 Psal. LXXXIX, 9. 1 Psal. LIV, Isa. XLV, 21. 1 Hebr. 1, 11.

datio expectanda fuisset, si cum terrestre ani- in Abrahæ tabernaculo sumptus est, is vero sciat mal gravi morbo laboraret, aliud a cœlestibus di versumque divinam illam commistionem recepisset? Nam quis ægrotum sanare queat, nisi membro male affecto peraccommoda medela applicetur? Jam si ægrotum in terris agentem virtus divina pertingere non potuisset, homini certe nihil pro fuisset circa ea occupari, quæ ne tantillum quidem divinæ virtutis impertitura erant. Certerum ii qui naturam nostram conviciorum plaustris, et velut e proscenio, lacerant, nativitatisque rationem ca lunniantur, hoc Deo indecorum fuisse rati, ut eodem modo quo solemus ipse quoque nasceretur, et in terris versaretur, sciant apud Deum turpe nihil haberi vitio dunxatat excepto, et si quid ad vitium proxime accedit. Naturæ porro nostræ series ad divini nutus arbitrium legemque tem peratur longe aliena a calumnia illa, cui vitium obnoxium esse solet. Alioqui si quid in humanæ naturæ fabrica deprehenderetur, quod præ turpi tudine et indecentia satis tutum a calumniæ mor sibus non esset, in creatorem certe culpa re dundaret. Proinde cum in nativitate Christi cætera mira fuerit, eaque adeo, quæ Deum hau!quaquam dedecerent, (ut carnis absque semine generatio, processus absque corruptione: ut eadem virgo, quæ mater quod eadem. mater, quæ virgo, citra ullam virginitatis in partu jacturam, fuerit: ut Deus carnem humanam in essentia personali, non in persona essentiali assumpserit: ut totus semper in Patre manens, tolusque natura Deus existens, homo quoque natura totus exstiterit: ut neque divinam, neque humanam detrectarit naturam, sed eas con fuse commistimque conjunctas servaverit), tum ve ro vel maxime eodem prorsus modo, quo nasci so lemus, ille quoque natus est ex Virgine, nec inde quidquam contraxit, quod Dei generationi aut in decorum aut dissentaneum esset. Nam si rubo, sterili plantæ sese applicuit, ejusque adminiculo cum Mose collocutus est, nihil certe Deo in dignum fecit, si summa sua bonitate manum suarum figmentum inhabitans, hocce pacto non gentem unam, eamque modicam, ab Ægyptio rum manu liberavit, sed mundum universum ad creatorem Deum converterit, et a dæmonum domi nio asseruerit. se a recta ratione longe aberrare. Hujusmodi ením cibaria videbantur alio quodam modo absumi, qui ei, a quo absumpta sunt, incognitus non est. Quod si quis stulte incorpoream naturam hisce usam inferat, illic certe neque famem neque sitim inveniat, hic vero necessitate affectiones et appetitus hujuscemodi concitabantur, non quod divinitas conjuncta corpus tali ab egestate asserere non posset (qui enim paulo post corporibus im mortalitatem largitus est, suam ipsius corpus multo facilius ab omni egestate vindicasset), sed hoc illi concessit, ut propriam naturam perspicuam faceret. Proinde quotquot hæreses hoc ab illo assumptum negarunt, manifesti mendacii convin cuntur. Quemadmodum enim ille, tametsi corpus a morte immune reddere poterat (nam tertio id a morte die præstitit) passioni tamen et morti objectit, ut incarnationis mysterium adimpleret ita etiam fami idem, siti labori et somno expo suit, ne ulla mendacii constabiliendi ansa iis su peresset, qui id duntaxat approbant, quod sibi videtur. Quare fames et sitis, insuper et labor et somnus Domini corpus humanum esse corpus arguunt quod quidem confirmaturus beatus ille Paulus ita exclamat: Quia ergo pueri communica verunt carni et sanguini, et ipse similiter participa vit eisdem ut per mortem destrueret eum, qui ha bebat mortis imperium et liberaret eos, qui timore mortis per totam vitam obnoxii erant servituti ®. Quibus certe verbis naturam ab illo assumptam fuisse aperte ostendit, quæ nostræ persimilis es set. Quod si quis hujuscemodi vestimentum non probet, Jacobum patriarcham ita vaticinaclem audiat Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvæ pallium suum. Audiat vero beatissimum quoque Paulum exclamantem: Habentes itaque, fratres, fiduciam in introitu sanctorum in sanguine Jesu, quam initiavit nobis viam novam et viventem per velumen, id est, per carnem suam, et sacerdotem magnum super domum Dei, accedamus cum vero corde in plenitudine fidei 10. Velaminis enim no mine, quemadmodum stolæ et pallii, patriarcha carnem ipsius appellavit. Sed superfluum videtur si pluribus hoc verbis explicem. Nam vel ipse Christus seipsum hominis Filium vocat. Apostolis enim sæpius hoc inculcat. Futu rum est, ut Filius hominis tradatur in manus hominum, el interficient eum et tertia die resurget". Ei autem qui sequi volebat: Vulpes, inquit, foveas habent, et volucres cœli nidos, Filius autem hominis non habel, ubi caput reclinet ". Et hoc Judæis in os objecti Quid me quæritis interficere, hominem qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Deo ¹³? Beatus Apostolus autem ita clamat: Unus Deus et mediator Dei et hominum 14. Item: Quia per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum ", pro 11 Matth. xx, 18. 13 Matth. vur, 20. is Joan. Jam divina incarnatione hoc modo demonstrata, age, divinorum oraculorum tostimoniis freti, ab incarnato Dei Verbo corpus humanum assumptum fuisse demonstremus. Ac primum quidem cor poris incunabula ad divinitatem maxime perti nebant. Deinde butyrum et mel, quod Pro pheta longe ante prædicit, necnon maternum lac, et quævis alia cibi potusque species, vas, quo exciperentur, in illo fuisse satis arguunt. Quod si fatuus quis cibum illum objiciat, qui 8 Hebr. 11, 14. ° Gen. xLix, 11. 10 Heb. x, 19 seqq. 14 I Tim. II, 5. 15 I Cor. xv, 21. v, 20.

Quin et beatus Apostolus scribens ad Roma nos, in ipso Epistolæ principio fidem promissionis ejus indicavit, quæ Davidi facta est. Ait enim Paulus, servus Jesu Christi, vocatus apostolus, se gregatus in Evangelium Dei, quod promiserat per prophetas suos in Scripturis sanctis, de Filio suo, qui natus est ex semine Davidis, secundum car nem 30. Porro eo quod secundum carnem addidit, perspicue indicat Dominum nostrum Jesum Chri stum Deum fuisse ante sæcula. Filium autem Davidis humanæ naturæ ratione pronuntiavit. Quod ut apertius doceret, subjunxit: Qui declaratus est Filius Dei cum potentia, per Spiritum sanctifi cationis, ex eo quod resurrexit a mortuis Jesus Christus Dominus noster. Postquam enim resurre pterea etiam semen Abrahæ universorum Deus, in semine ejus omnes se gentes benedicturum et Isa aco et Jacobo promisit: ut merito beatus idem Apostolus ad Galatas scribens dixerit: Abrahæ autem dictæ sunt promissiones, et semini ejus 16 tum docens quemnam seminis appellatione intelli gat, ita subjicit: Non dicit seminibus, quasi in mul. tis, sed quasi in uno,el semini tuo, qui est Christus ". Idem ad Hebræos scribens, sic ait: Nusquam enim angelos apprehendit: unde debuit per omnia fratri bus similari, ut misericors fleret, et fidelis pontifex apud Deum 18. Qua etiam de causa cum Jacobus Judæ benedictionem illam impertiret, quam ab universorum Deo acceperat, ita dixit: Non aufe retur sceptrum de Juda, et dux de femore ejus, do nec veniot, gui mittendus est, et ipse erit exspectatio Bxit a mortuis, inquit, et Spiritus gratia replevit gentium 19. Michæas quoque propheta vaticinium hoc hisce verbis renovat: Et tu, Bethleem, terra Jula, nequaquam minima es in principibus Juda ºº. Ex te enim mihi adveniet dux, el egressus ejus ab inutio, a diebus æternitatis ". Beatus item Apo stolus prædictionum finem ostensurus, ita excla mat: Manifestum est enim quod ex Juda ortus sit Dominus noster 22. Has ipsae promissiones Davides quoque rex et propheta ab universorum Deo accepit. Ait enim ad ipsum Usque in æternum præparabo semen tuum, et ædificabo in generationem et generationem sedem tuam 1³. Item alia loco: Et ponum in sæcu. lum sæculi semen ejus: et thronum ejus sicut dies cœli. Et paulo post: Semel juravi in sancto meo, si Davidi mentiar, somen ejus in sæculum manet. Et thronus ejus sicut sol coram me, et sicut luna perfecta, et testis in cælo fidelis ". Has ipsas item promissiones per Isaiam prophetam denuo verax ille Dominus renovavit: Egredietur enim, inquit, virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascen det. El requiescet super eum spiritus Domini, spi ritus sapientiæ et intellectus, Spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiæ et pietatis, el replebit eum spiritus timoris Domini 16, et cætera, quæ in eumdem sensum consequuntur. Item: Erit radix Jessæ, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur: et erit sepulcrum ejus gloriosum 27. Item alio loco: Et feriam, inquit, vobiscum pactum sempiternum, misericordias Davidis fideles 18. Quæ enim illi promisi, complebo; et per illius semen servabo orbem terrarum; fidelis enim et verax est mea promissio. Harum promissionum veritatem evangelista quoque Matthæus indicans, in ipso statim hi storia 802 proæmio orbi terrarum annun tiat, gentium exspectationem floruisse. Ait enim Liber generationis Jesu Christi, filii David, filii Abraham 19. Utrique enim semini promissiones factæ sunt. apostolos, per miracula ab illis facta, Deus inno tuit siquidem in ejus nomine maxima peregerunt miracula. Cæterum in Epistolæ medio, bonorum, quibus olim Judæos impertivit, mentione facta, subjunxit: Quorum sunt patres, et ex quibus est Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus 31, atque una in persona duarum naturarum differentiam ostendit, cum ex Judæis secundum carnem processisse, et super omnia Deum esse dicit, tanquam Deum et in sæcula benedictum.Bea tum porro Timotheum his verbis exhortatur: Memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex se mine David, secundum Evangelium meum, in quo labore usque ad vincula, quasi male operuns ³. Alioqui permulta in utroque Testamento testi monia inveniri possunt, quibus Servatoris nostri cognatio carnalis confirmetur. Sed hæc meo judi cio sufficiunt, quod humanam naturam perfectam et absolutam ab illo assumptam fuisse doceant. Qua etiam de causa Filius Davidis, Filius Abrahæ, Filius hominis, Homo, Adamus, Jacobus et Israel dictus est. Quemadmodum enim perfectus Deus, ita homo quoque perfectus erat, perfectam homi nibus salutem conferens. Quinta hæresis, Ptolemæi: ab hac qui ad orthodoxos confugiunt, baptizantur. [Ptolomæi et Hera cleona meminit Irenæus lib. I et Ix. Ptole mæum Valentinum vocat Athan. lib. I contra A rianos, cap. 5.] Gnosticos hic impuros sequitur. De æonibus, seu sæculis, idem cum Valentino sentit. Addit insuper Deo,quem ille Bythum vocat, duas esse con juges. Ennæam seu cogitationem, et Thelema, seu voluntatem primum enim, inquit ille, cogitavit, deinde voluit. Idem etiam ad matronam quamdam, nomine Floram scribens, in legem illam blasphe mus invehitur, quam per Moysem dedit Deus; so lumque Decalogum a Deo datum: cæterorum au Gen. XLIX, 10. 20 Mich. v, 2. 21 Matth. II, 6. 2 Hebr. 25 Ibid. 35,36. 26 Isa. XI, 1 27 Ibid. 11. Beqq. 31 Rom. 1, 5. 82 II Tim. 11, 8. 16 Gal. 111, 16. 17 Ibid. 18 Hebr, 11, 16. 19 23 Psal. LXXXVIII, 5. ** Ibid. 30. 19 Matth. 1, 1. 30 Rom. 1, 1 seqq. 28 Isa.

tem scriptorum alia Moysi ipsius, alia seniorum phetas 37, etc. Item: Si quis solverit unum de man populi propria esse contendit. Hæreseos præcedentis confutatio. Quia Gnostici omnimoda honesti ignorantia laborabant, idcirco malos etiam dæmones suis in Traditionibus et actionibus invocabant. Ita que Ptolemæus hic profanis illorum dogmatis subscribens, impurus quidem fuit, quia cæcos du ces secutus, impurior vero, quia sensu perverso Ennæam et Thelema, seu cogitationem et volun tatem, necnon Deum quoque Bythum commentus nonnullaque adeo fabulamenta, digna quæ in pro fundam Bubo infernalis voraginem demergantur, quorum quidem narratio sanis auribus tædium af ferre solet. Idem atra bile haud dubie percitus, et impos animi, linguaque procaci et effræni, Mosaicam legem vellicans, ex ejus constitutionibus alias Dei, alias Moseos, alias denique seniorum plebis voces esse asserit. Nescio unde ad hæc deblatte randa adductus, præsertim tot annorum millibus a Mose nato, legeque ab eodem lata exactis (uti nam natus nunquam fuisset!) nisi forte nugas hujus cemodi ab Ennæa illa et Thelesi, quas deo suo By tho nupsisse fingit, didicisse videtur, prorsus obli tus ea ipsa Deum Mosis ore locutum esse, quæcun que a Mose tradita, librisque exarata sunt. Quem adinodum ex illa exsecratione facile colligas, quæ contemptorum legis cervicibus imminet. Ait enim: Maledictus, qui non permanet in nibus legis hujus 33: quibus verbis omnem legem intelligit. datis, etc. Item in lege: Maledictus, qui non per manet in sermonibus legis hujus, nec eos opere per ficit, cætera his consimilia. Ea autem quae Davidi dicta sunt, ad Novum Te stamentum referri possunt: Docebo enim, inquit Davides, alter a Mose, et post Davidem evangešica legislatio. Sexta hæresis, Marci, a cujus hæresi resipiscentes, baptizantur. Magicis hic artibus instructus, præstigiisque suis mirifica nescio quæ faciens, multos ex simpli cioribus circumvenit imprimis vero matro narum illarum, quæ multitiis et purpureis stulis ornatæ incederent, animas et corpora corrupit. Ille enim, ut Irenæus auctor est, vifrea quædam albi coloris pocula præparabat; deinde carmine nescio quo usus, confestim eorum aliud in purpu reum, aliud denique in cæruleum convertebat. Idem cum Valentino multa sæcula confingebat que quidem quatuor et viginti Græcorum litteris si milia dicebat. Aliaque muta, alia semivocalia, alia denique vocalia nuncupabat. Quin et prolixam qaamdam fabulam instituens, eam, ut idem Irenæus ait, Sigen seu Silentium vocabat, no mine sane quod fabulæ atque ejus argumento neutiquam conveniret; insuper et alia, quæ super fluum scribere duxi. Addebat a tetrade seu qua ternione, sæcula processisse. In sermo Universam porro legem divinitus datam esse, cum ex aliis non paucis Scripturæ sacræ locis, tum ex hisce verbis videre est, quæ Davidi divinitus dicta sunt Si custodierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea hæc quæ docebo illos: Et filii eorum usque in sæculum sedebunt super sedem tuam 5. Item: Si derelinquerint filii ejus legem meam, et in judiciis meis nor ambulaverint; si justificationes meas profanaverint, et mandata mea non custodierint, visitabo in virga iniquitates eorum. et in verberibus injustitias eorum. Misericordiam autem meam non dispergam ab illis, neque inju te agam in veritate mea; neque profanabo testamen tum meum, et quæ procedunt de labiis meis non faciam irrita 85. Nam per Testamentum, justifi cationes et testimonia, universam legem intelli git, quam quidem sibi Deus, ut propriam traditio nem vindicat. Appendix Theodori Sculariotæ. Melius fuerat his niti rationibus: Si Mosen et prophetas non audiunt, neque si quis a mortuis re surrexit, credent 38. Item: Habent Mosem el pro quaternione contineri. Virtutes præterea, quæ ab iis emana porro Hominem, Ecclesiam, Verbum, et Vitam verant, ab eo Jesu generatas esse, qui visus esset in terra. Et Verbi quidem vices angelum Gabrie lem Vitæ, Spiritum sanctum: Hominis, virtutem Filii Ecclesiæ denique Virginem adimplesse. Al que ita per Mariam genitum esse eum, qui divina dispositione homo factus est. Quoties autem eos baptizant, quos circumvenerunt, his uti verbis solent In nomine ignoti Patris omnium, et Ve ritatis Matris omnium, et ejus qui descendit Jesu, ad conjunctionem, et redemptionem, et commu nicationem virtutum. Quoque majorem ei qui baptizatur stuporem injiciant, hæc Hebraica no mina superaddunt Chamosi baeannora: my stadia, rhuda, custaba: phogor: calathi. Quorum interpretatio hæc est: 0 qui es super omncm vir tutem Patris, te invocamus, qui Lumen, et Spi ritus bonus, et Vita nominaris: quoniam in cor pore regnasti. Qui autem sucraturhunc in modum ad ista respon det Confirmatus sum, redemptus sum, in nomine Iao, qui animam meam ab hoc sæculo liberavit. Deinde ipsum opobalsamo inungunt, et perfectum evasisse pronuntiant. 33 Deut. XXVII, 29. 34 Psal. cxxx1, 12. 85 Psal. LXXXVIII, 31 seqq. 38 Matth. v, Iren. lib. 111, c. 18; Euseb. 1v, cap. 10. 86 Luc. XVI, 34. 87 Hinc Irenæi locum restituerunt. Ibid 29

aspersionum illarum vice divinum baptisma sufficit, sunt, quiin traditionum ejus lectione versantur. quod non solum vetera peccata gratis remittit, sed etiam promissorum bonorum spein proponit: nos Dominicæ mortis et resurrectionis consortes efficit, donorum sancti Spiritus participes facit: filios Dei nos csse demonstrat, nec solum filios, sed etiam hæredes Dei, et cohæredes Christi. Est enim futurorum bonorum arrhabo, futuræque resurrectionis typus et figura, communicatio Do minicarum passionum, participatio resurrectionis Christi, vestimentum salutis, tunica lætitia,et stola splendida, imo splendor ipse. Quotquot enim in Christum baptizati sumus, in mortem ejus baptizati sumus, ut quemadmodum Christus per gloriam Patris excitatus est a mortuis, ila et nos in novitatate vitæ ambulemus.Si enim insiti sumus in similitudinem motis ejus, certe et in resurrectionis erimus “ª¸ Hæc sunt quæ nos Apostolus de divino baptismo sentire voluit, hæretici autem, tuum Ascodrupitæ hi, de quibus agimus, tum quicunque illorum vestigia secuti divinum baptisma detrectant, abeant in malain rem,quia potissimum quæ sub aspectum cadunt omnia, ignorantiæ et affectibus obnoxia esse dicunt. Nam quis ignorantiæ affectibusque locus apud Deum, qui nihil aliud est, quam natura simplex, nullisque affectibus obnoxia, et que scien tiam homini patefacit? Octava hæresis Colobrarsi Ogdoadem quamdam, seu octonarium numerum Colobarsus hic fabulabatur: eamque Propatore, Ennea, seu Cogitatione, Patre, Veritate, Homine, Ecclesia, Verbo et vita, constare dicebut. Ubi enim paulum progressus est, Filium hominis vocat Universorum Propagatorein, quem nemo co gitatione percipere queat, eaque de causa Chri stum seipsum hominis Filium in Evangeliis vocare asserit, nec interim conjectare potest, Deum Ver bum Creatorem hominum,at non hominem fuisse, qui tandem humanitate divinitati commista, unus idomque Filius Altissimi, et Filius hominis dicitur, unius hypostaseos ratione, quæ duobus ex naturis ita perfecta est, ut composita sit, quoniam post conjunctionem una in hypostasi composita, uno inquam, Christo, naturæ salva supersunt, nihilo secius atque naturales earumdem proprietates, ita ut qui Christum enuntiat, duarum naturarum conjunctionem perspicue significet. Atque Deum carne passum, et carnem Verbi propria in natura passam,denique Dominum gloriæ crucifixum esse propter summam naturarum conjunctionem dici mus. Et hæc illa est Theandrica energia, hoc est, Dei et hominis operatio. Posteaquam enim Deus homo factus est, et humana ejus operatio divina eral, seu deificata, nec divinæ operationis ejus expers: atque divina vicissim operatio ab humana operatione non abhorrens, sed utraque cum altera citra confusionem elucescebat. Quod igitur a Propatore ante omnia, tanquam conducibile factu, excogitatum fuerat, id Patrem vocari Colobarsus asserebat. Aliud porro Veritatis, aliud Hominis appellatione designabat. Alios cum in medium proponeret, Ecclesiam esse præcogi tarat, atque ex Ecclesia Verbum processisse, qui quidem est Filius Dei primogenitus, quem pone Vita sequeretur. Atque hoc modo suam complebat Ogdoada. Cæterum Colobarsi auditores et discipuli, hominis quoque nomen Universorum Propatori et Proanennoeto,hoc est ei,qui ante omnia mente concipiendus est, attribuere ausi sunt. Qua de causa Filium hominis seipsum in Evangeliis Chri stum dixisse contendebant. Hæreseos præcedentis confutatio. Colobarsus quasdam Ptolemæi, Marci,et Valentini sententias impurissimas refingens, atque illorum Tetrada seu Quaternitatem ad Ogdoada seu octona rium numerum producens, perditionis scalas sibi iosi suæque factionis hominibus compegit, cum ea quæ effutivit nullo prorsus ordine stent, ime sibi inter se repugnent: ut ii deprehendere pos 42 Rom. vi, 3 seqq. Nona hæresis, Ophitarum. Hi baptizantur. Ophitæ vocantur a serpente, quem colunt. Aiunt autem ab Æone, seu sæculo superiore, alia sæcula processisse, quorum infirmum sit Jalda baoth, ex superiore matre Pronice. Hunc porro ad infima loca descendisse, ibique septem filios genuisse, qui septem sibi cœlos construxerint. Jal dabaoth deinde, quem Hebræorum quoque Deum dicunt, seipsum supra conclusisse, ne septem filii ea cognoscerent, quæ supra se sunt. Qui mox hominem ad patris Jaldabaoth idem confinxerunt, erat autem homo reptile quemadmodum vermis. Cæterum cum Pronice mater Jaldabaoth filium odio prosequeretur, quod præ fastu seipsum superius conclusisset, hominem scintilla divinæ virtutis, hoc est anima, donavit. Erectus itaque in pedes homo cogitatione coelos penetravit, laudibusque cœlestem Jaldabaothi patrem celebrare cœpit. 'Qua quidem re Jaldabaoth offensus, infra despexit ad materiæ sedimentum, filiumque serpentina Idea genuit, a quo decepta Eva est. Proinde serpen tem Deum esse, hominibusque ipsis scientiæ prin cipium fuisse docent, cujus rei gratia prudentissi mus omnium serpens dictus sit, propter multipli ces illas volubilesque intestinorum nostrorum spiras, quibus corpora nostra confarcinata sunt. Insuper et serpentem nutriunt, et mysteriorum suorum tempore, panibus mensæ appositis, cista que aperta, illum ad pastum invitant. Ille circum

sacris accensent, et ab eo sibi in Doi regiam adi tum patefactum iri putant. Certe ad ganea con sectanda fenestram aperit bujusmodi communio, eorumque societatis albo suos et hirci libenter ascribantur. Sit vero iisdem præcipua et maxima spes in its meretricibus reposita, quæ in fornice prostant, et citra delectum quosvis accedere volen tes impudenter admittunt. Aliis porro in eamdem sententiam additis, infert: Hæc et hujusmodi sunt Pronicensium dogmala, qui se Gnusticos falso no mine dixerunt. Hæreseos præcedentis confutatio. cum intellectu et cogitatione, denique spiritualiter tiem nonnulla præfatus, hæc subjicit: Miserrimi cum Creatore suo conversabatur et colloqueba- enim carnalem et venereum concubitum rebus tur. Postea vero quam a seipso divini jubar lumi nis exclusit, tunc audivit, ut Scriptura refert, vo cem Domini prodeambulantis in paradiso sub vesperam, et occuluit se, quia nudus erat. Præter eo quæ jam dicta sunt, Ophitæ hoc quoque contra receptai piorum sententiam astruunt: quod sci licet Dominus Jesus formam serpentis induerit, atque ita Virginis uterum subierit, quod in causa fuit, ut Apostolus exclamarit: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam urbitratus est se esse æqua lem Deo, sed exinanivit semetipsum formam servi accipiens 60. Quæ enim Deo cum animantium om nium maxime detestando serpente, qui Adamum circumvenerat, communicatio est? Sed Dei Ver bum, cum in forma, seu substantia Dei esset, nec ejus essentia per rapinam, sed naturam po tius, eamque adeo ejusmodi, quæ amitti nullo mo⚫ do possit, æqualis Deo esset; seipsum exinanivit, formam servi, hoc est humanam naturam accipiens, quemadmodum et in sequentibus ostendit, cum ail, Ad similitudinem hominum factus ". Quare cum Paulum Ophite in medium afferant, ut Dominum forma serpentis assumpta Virginem subiisse confir ment, a Paulo ipso ventriloqui perspicue coar guuntur, imo illis os tanquam vaniloquis obstrui tur. Cæterum qui fieri potest, ut formam serpentis Dominus acceperit, quem de medio sublaturus venerat, tanquam dæmonis emissarium, qui Ada muin, hoc est manuum suarum opus, circumvene rat? Quod enim quis expetendum judicat, id magna quoque diligentia prosequitur, quod vero nocu mentum, tanquam sibi contrarium, afferre novit id aversatur, nec ulla prorsus affinitate sibi con jungit. Decima hæresis, Prodici et Adamitarum. Platonicam Prodicus disciplinam cum percur risset, eorum qui Adamitæ dicuntur hæreseos auctor fuit, publicamque libidinosæ pruriginis licentiam Carpocraticis dogmatibus addidit. Mu lieres enim communes esse sancivit, cujus rei gratia non tantum publicis in conviviis, luceruis confestim exstinctis, in quamcunque quivis inci disset, eam comprimebat, sed hujusmodi quoque turpitudinem mystici sacrificii loco habebat. Atque hujus rei testem Clementem, qui Stromata con scripsit auctorem citabo, sacrum virum, qui que rerum multarum peritia cæteros omnes exsu peret, cujus in Stromaton tertio hæc leguntur Sunt porro qui publicam, et omnibus expositam Venerem mystica communionis nomine dignentur, rei sacræ vel nomine solo haud dubie injurii. Deinde contra subidam illam, porcinamve spurci 60 Philip. 11, 6. *1 Ibid. 7. Clemens in Stromatis lib. 111. Si Plato Platonico more locutus est, nec præ tento legumlationis cortice, philosophicum sensum occuluit, haud dubie Plato indigna se tum molitus est, cum nuptias communes esse suis sancivit legibus. Nam Prodicum sino, et qui Platonis audi tores dissentaneis sibique dissimilibus magistri sui opinionibus, tanquam musce ulceribus, inflati sunt. Qui enim communitatis mulierum auctor est, is nihil aliud, quam nationum omnium, tuli usque generis humani confusionem introducit. Qui enim feri potest, ut ex hujusmodi complexibus pater ullus cognoscatur, et cæteri consanguinei demonstrentur? At certe Deus nihil confuse crea vit, sed ubi primum materiam quatuor in elementa digessisset, ex illis hunc quem videmus, mundum fabricavit. Hic vero dum communem nobis Vene rem lege permittit, nec cum delectu mulieri adhæ rendum tradit, et patres nobis nostros invidel, et genus ambiguum promiscuumque statuit: ita ut vix cuiquam innotescere queat, an hic parte Græco natus fuerit, an vero ille ex barbaris Amaxobiis et Hippomulgis ortum habuerit. Per te vero mihi, quæso, patris nomine frui liceat, quemadmodum tu in hodiernum usque diem filius Aristonis dice ris, nec ab re denominaris. Nec ea certe animantia, quibus insita ratio est, quibusvis mulieribus semen committere solent, sed his quoque vis quædam in est, qua amorem respuant et devitent. Non iia Draco, non ita Solon cives tui suas sanciverunt leges, sed lectos distinxerunt, poenas raptoribus virginum irrogarunt, supplicio illos extremo mul tarunt, quicunque vim thalamis inferrent alienis, omnia denique bene et recte disposuerunt. Tu au tem, qui vere sapientissimus, et ubique celeberri mus habitus es, quid tibi, quæso, voluisti cum talia promulgare ausus es? aut unde, ex quove tripode, ex quorum denique philosophorum, ut ita dicam, corollariis aut syllogisticis rationibos ad hæc tabulis inscribenda adductus es, quæ ne dli quidem tui probaverunt? Qui metatores sibi ipsis præfecerunt nobilesque adeo pcenas ab iis

repoposcerunt, qui aliena cupidas manus inji- vixerunt. Hæc et hujusmodi professi, quæ pudo cere auderent, ut ex Ixione conjicio, quamvis ille Junonis loco nebulam amplexatus esset: et ex Marte, quam Vulcanus iis vinculis constrinxerat, quæ neque frangi, neque solvi possent: atque communi multorum ludibrio elevatum exposuerat, quamvis vel jugerum magnitudine superaret. Sed quia beneficum tempus civitatem ipsam, quamvis bene muratam deseruit, hujusmodique leges solis mandari litteris permisit, nos quoque finem dicendi faciemus, ne forte iis vires restitua mus, et secundæ quodam modo vitæ auctores simus, quæ tempus irrita et emortua esse voluit. Undecima hæresis Cainorum. Caini ad inculpatam fidem nostram accedentes baptizantur, impie vero universitatem hanc a duabus potestatibus contineri dicunt: quarum altera infirmior, altera potentior exsistat. Et ex iis Adamum Evamque prognatos. Cæterum pole states easdem postea Evæ adhæsisse. Atque Cai num quidem, Esaum, et Coritas ex potentioris po testatis semine, Abelem autem ex debilioris pro cessisse. Magnifice quoque se efferunt, quod a proavis, Caino, Sodomitis, Esau, imo vero etiam a proditore Juda descenderint. Proinde opusculum quoddam proferunt, quod auctori Jude ascri bunt. Angelorum porro et potestatum nomini bus confiotis, ephoros eos, hoc est præsides seu præfectos appetitionum rationis expertium esse dicunt. Ex quo fit, ut cum in exsecranda et infanda peccata impingant, ad eorum quodlibet exclament, O tu, angele, abutor opere tuo, munere tuo de fungor. Quin et ex Pauli apostoli nomine opu sculum aliud nulla non obscoenitate scatens con figentes, 'Avaбatixov, hoc est, De ascensione Pauli vocant. Hinc arrepta occasione, quod Apo stolum ad tertium usque cœlum ascendisse di oant, atque ibi verba non referenda audivisse, quæ non fas est homini loqui: quibus non referen dis verbis impia illa sua flagitia intelligunt. Hæreseos præcedentis confutatio. Dicat vero quispiam adversus hanc hæresim contendens: Inaudita audivi, eaque adeo percur rere mihi contigit, quæ oblivione profecto, tene brisque digna sunt. Cum enim Caiani duo princi pia predicant, quibus rerum universitas conste! quorum alterum debilius, alterum fortius sit, ex duabus illis potestatibus primos parentes proces sisse aiunt. Deinde vero ambo Evæ adhæsisse, atque ex debiliore potestate Abelem prognatum, cæterosque omnes, qui illum secuti cultum Dei amplexati sunt: ex altera vero, quæ potentior ab illis dicitur, Cainum, Coræum, et Abironem pro cessisse, atque adeo Sodomitas: et quicunque illos secuti, luxuque diffluentes, molliter et delicate rem hominibus facile incutiant, sibi tamen in eis placent, animumque ad omne genus flagitii appellunt. Revera illorum gloria in illorum dede core consistit: qui non solum corporeos concubi tus ordinibus materia carentibus attribuunt, atque duo principia inter se contraria tradunt, quæ qui dem se mutuo prorsus interimunt, ut quæ se mu tuo pati nequeant, sibique ex diametro repugnent sed etiam nequioribus hominibus addicti, ne futura quidem illis supplicia miseri secum quoquomodo reputant, vel tantillum quidem subverentur. 8i quidem Cainus meritas cædis fraternæ pœnas luit, dum gemit et trepidat, atque per totum miseræ vitæ curriculum comitiali morbo laborat. Cormus vero et Abiron terræ abcessu, atque ad inferos cum universa familia descensu, condemnati sunt. Porro Sodomitæ igne cœlitus in Pentapolin de misso perierunt, quod quidem ii qui mascula libi dine pruriunt, etiamnum fructuum cinereorum perceptione, terræque siccitate, et inhabitabili sole erudiuntur. Judas denique ultro seipsum, nulla prorsus per cepta mercede strangulans, vitam laqueo abrupit. Quam vero apposite dæmonas quoque suæ ipso rum libidinis et intemperantiæ præfectos confin gunt? At vero quæ societas luci ad tenebras 6ª? quid Judæ et Paulo commune? ut illius quidem Evan gelium proferatur, qui ne auribus quidem Domi num a mortuis surrexisse, gentesque fidem Chri stianam edoctas esse percepit, qui seipsum eodem tempore suspenderit, quo Dominum prodidit: ita ut perire, quam sceleris pœnitere maluerit: hu jus vero libellus commentitius omni obscoenitatis specie refertus configatur, cum tamen dicat: Se quimini sanctimoniam,ɛine qua nemo videbit Deum³. Item, Castigo corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte cum aliis prædicaverim, ipse reprobus effi ciar 64. Item in Epistola ad Corinthios, de eo qui cum noverca se polluerat, hunc in modum scribit Ego quidem absens corpore, jam præsens autem spiritu judicavi, ut præsens eum, qui sic opcratus est in nomine Domini nostri Jesu Christi, tradere hujusmodi Salanæ, in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini Jesu 65. Et paulo post Quare non magis injuriam accipitis? quare non ma gis fraudem patimini? sed vos injuriam facitis et frandatis, et hoc fratribus. An nescitis quia iniqui regnum Dei non possidebunt? Nolite crrare: neque fornicarii, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, ne que fures,neneque avari, neque ebriosi, neque male dici, neque rapaces, regnum Dei possidebunt ". Verba autem illa non referenda, quæ Paulus auribus hausit, quæ nefas est nomini loqui, vel quæ ad fidem non ædificant, propter ipsorum no vitatem, et naturæ humanæ infirmitatem, qua fit, 62 II Cor. vi, 14. 63 Hebr. XII, 14. 64 I Cor. ix, 27. 65 I Cor. v, 66 I Cor. v1, 7 seqq.

quam taurino capite effixerat ebrietas, in minuta deliramenta Severianus expiscatus est, deinde ipse fragmenta confracta et potrita fuerit. Introducit autem principium unum innominatum, a quo Deum alium processisse subdit, qui omnia creaverit idque non recte, sed male et prout corruptæ mentis erat lumen illud quod diei præ lucet, aut aerem quem spiramus haudquaquam veritus, non panis quo alimur, non aquæ qua in potu utimur, non cæterorum cujusquam, quibus homines, ut cætera spirantia perfruimur, rationem ullam habens. In quibus præsertim minus recte, nec ut creaturas decet verba de eo fecisse depre henditur, a quo illæ in rerum naturam productæ sunt. Ut certe Christum superni ejusdemque boni Dei Filium fateatur, qui revera carnem humanam induerit, passus sit,et resurrexerit, eumdem tamen cum in cœlos ascendit, carnem deposuisse, priva tumque corpore ascendisse contendit. Qua in re partim Cerdoni, partim Marcioni colludit, partim cæteris hæreticis astipulatur, erroneaque et im probanda cum illis dogmata velut hæreditario jure sortitur. Idem aliam quoque hæresim innovat, dum Chri stum sibi quatuor ex elementis, non autem ex Vir ginis sanguinibus carnem compegisse asserit eademque denuo in illa dissolvisse, ex quibus composita fuerat, quod quidem Christi gestis ad versatur. Nam si carnem cœlitus attulisset, quo tompore Angelum Evangelistam in civitatem Naza retham miserat: ad quid, quæso, opus ei fuerat, ut ad tempus in utero Virginis formaretur, ex eodemdemque cum crassitudine corporis exiret? Septima decima hæresis, Severianorum. Hi quoque ad baptismum admittuntur. quoque aliarum auctor hæreseon, tanquam bla sphemiis blasphemos superare contendat, a vini usu prorsus abstinendum esse docet. Diabolumque cum terra congressum, et exinde vitem mox enatam aserere non veretur: ita ut vitem mali dæmonis malum opus affirmet: ignorans omnia quæ Deus creavit esse bona, prout ejusdem divina vox alte statur. Malum quidem est ebrietas, et rerum crea tarum abusus; nam sol quoque caliginis auctor est iis, qui in ejus orbein recta oculorum aciem dirigunt non tamen ea de causa lucidissimum hoc dici lumen aspernandum est. Aqua vitam rebus admotis largitur: eadem suffocare quoque solet. Ignis itidem calefacit atque urit. Gladius multis in rebus conducibiles est: at idem homicidia perpe trat. Sic se habent cætera quoque omnia, quibus humana vitat constat. Quin earum, etiam virtutum quæ reginæ dicuntur, usus ipse medio neutiquam caret. Si quis ergo res hujusmodi ex hominum usu auferat,solo contrarietatis concursu permotus, is efficiet, ut earum rerum sine quibus vita nostra ingrata et acerba futura sit, nullæ supersint. Multis vero etiam vel mica panis mortem attulit. At fieri tamen nullo modo potest, ut pane carea mus, qui tanquam res omnium solidissima, cor hominis confirmat, quemadmodum et vinum, si opportune moderateque bibatur, nec illum swopo σúvýs seu temperantiæ craterem transiliat, aut se cundum saltem non excedat, avtapxɛias, seu suffi cientiæ vulgo fertur, quo quidem bona corpori Principatibus hic quoque Potestatibusque illam rerum creationem quam credimus accommodat. Aitque unum esse Deum bonum in supremo cœlo et sæculo. Diabolum autem ex ejus femore pro cessisse, qui potestatum ordini præest: quem etiam Jaldabaothum vocat. Diabolum hunc, simul atque in lucem editus est, serpentem deprehensum, et idcirco in terram dejectum. Cumque venereis stimulis pungeretur, cum terra non secus alque cum muliere rem habuisse, vitemque ejus e sper mate prognatam. Proinde a vino abstinendum esse dicebat, quod quidem nunc in furorem, nunc in irem exacueret. Feminam præterea miser ille a Sa tana factam, eosque qui cum femina concumbe rent, Satanæ opus adimplere fabulabatur. Atque ea de causa nuptias dissuadebat. Insuper eam quoque hominis partem, quæ superior esset, um bilicoque tenus protenderetur, potestatis Christi creaturam: quæ autem consequerentur umbilicum, ea idem malæ potestatis opus esse contendebat. Vetus denique Testamentum, una cum ctione mortuorum inficiabatur. Hæreseos præcedentis confulatio. resurra Ex plerisque hæresiarchis ea quæ arriserunt valetudo accedit animique pars rationalis sarta tecta fovetur. Quodque eo majus est, seipsum Christus viti discipulosque palmitibus comparavit Patri denique nomen agricolæ indidit. Quin et in nocte illa, qua tradebatur, accipiens panem refer tumque vino calicem, et utrumque benedicens, Novum nobis Testamentum tradidit; pane quidem in suum corpus, vino autem in sanguinem com mutato. Hisque adeo ambobus nobis conjunctus, qui ab illo sumus appellationem sortiti, dies omnes nobiscum versatur, quemadmodum etiam pro misit. Atque ita nostris quidem vel in hujusmodi mysteriis arcanis vini usus utilis et salutifer de prehenditur. Severianus autem qui vinum et nuptias exse. cratur, indignum se prodit, et qui unquam in lucem productus sit,et qui calicem Domini sumat. Utraque enim Christus benedixit, nuptias quidem præsen tia, vinum autem ex aqua novo et inaudito mira culo factum, Jam vero quid commune luci et tene bris? Itemque Deo et dæmoni ut eum creationis compotem faciat? Hic enim universi creator, ille vero creatura censetur, eaque adeo, quæ quia in iis quæ acceperat, minime perseverasset, imo te merariis in creatorem ausis insurrexisset, idcirco etiam ex alto præceps deturbata est, omnis denique nequitiæ caput et auctorem se præstitit. Filius ergo perditionis et malorum auctoris ille

quibus ita exclamat: Væ vobis, Pharisæi hypocritæ 1 quibus verbis ingratam esse Deo hypocrisin in dicat. Vicesima sexta hæresis, Theodotianorum. Hi baptizantur. carne passus est: ita e monumento prodiit: ita sit, contra certe quam Christi verba demonstrent, januis clausis a discipulis visus, eorumdemque digitis contrectatus est: ita in coelos ascendit, et consessus paterni honore exceptus est: ita deni que rursum venturus, et vivos cum incredulis judicaturus est. Cæterum, cum Dominus ipse di cat: Omnis ergo qui confitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo: qui au tem negarit me coram hominibus, negabo et ego illum coram angelis Patris mei, qui in cœlis est 11; item; Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit 12 qui fieri potest, ut Sampsæi peccare ne gentur, cum persecutionis tempore idolorum cultum permittunt? Mutuum enim cordis et lin guæ consensum esse oportet, atque illud quidem interius pietatem parturire, hanc vero eamdem coram iis profiteri, qui diversam a nobis fidem amplectuntur, quod autem pio viro ita faciendum sit, verba illa quæ per prophetam Deus pronun tiat attestantur. Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me 13. Et Paulus, corde quidem credi, ore autem confessionem fieri auctor est. Insuper cum Spiritum sanctum Christi fratrem nominant, haud dubie nugantur, satanicumque mendacium proferunt. Fratres enim simili pror sum modo a parentibus in rerum naturam pro cedunt. At in Christo et Spiritu generationem et processum a Patre didicimus et prædicamus. Atque Spiritus quidem substantia nullo modo mensu rabilis est, ut quæ dimensiones omnes exsuperet, tanquam materia quædam quæ materia formaque ca reat. Christus autem, quia carnem assumpsit, morta lemque formam subiit, idcirco loco circumscri ptus, necnon visui tactuique expositus est, ad justum denique ætatis terminum pervenit: ita ta men ut non omnibus punctis extenderetur. Quomodo enim in cruce mortuus aut in monu mento, quod sibi ipsi Josephus lapide constru xerat, sepultus fuisset, si ad jugeris et stadii men suram accrevisset, atque ad immensam fere lon gitudinem, et longitudinem latitudini responden tem protensus fuisset. Byzantius quidam, nomine Theodotus, arte qui dem coriarius, at Græcorum disciplinas ad un guem callens his nomen imposuit, qui cujusdam persecutionis tempore carceribus detentus Chri stum abnegavit. Qua de causa cum multorum con viciis et opprobriis lacesseretur, inde aufugiens Romam profectus est, ubi cum etiam innotuisset, nec minoribus opprobriis appeteretur, Christum nudum et simplicem hominem esse profiteri cœpit, utique ut excusare factum suum posset, qui ho minem, non Deum, abnegasset: hacque adeo apo logia utebatur. Nam ve! ipse Christus dicebat, Nunc autem me quæritis interficere hominem. qui veritatem locutus sum vobis ". Item, Si quis ver bum contra Filium hominis dixerit, remittetur ei 16 Insuper apostoli quoque dicebant, Virum qui in ter vos signis et prodigiis inclaruit 17. Hæreseos præcedentis confutatio. Si Christus homo nudus simplexque sit, ado ratores hominis haud dubie sumus; quod si ho minem adoremus, pejus quam antea deliramus, si saltem olim quidem præ ignorantia cultum divinum elementis exhibebamus, quæ hactenus codem se modo habuerunt, nunc vero dala opera et nobis conscii in homine, qui servare non pos sit, spes nostras reponimus. Atque Christia nismus in posterum manifesto cunctorum ludibrio exponetur una cum narrationibus illis multis, miris, omnino divinis quæ de ipso circumfe runtur. Nec tamen interim nudus homo et simplex Christus est, sed Dei Filius, et Sermo per se subsistens, qui massam nostram assumpsit, et cum hominibus in corpore conversatus est. Cæ terum Christus, qui tanquam ex duplici natura, non autem hypostasi compositus, hæc in Evan geliis ait: Nunc autem quæritis me interficere, ho minem qui veritatem locutus sum vobis 18. Item Filius quidem hominis, secundum quod definitum est, vadit; verumtamen væ homini illi per quem tradetur 9. Christus, inquam, ita in Evangeliis dicere deprehenditur: Pater clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te 10. Item: Clarifica me claritate, quam habui prius quam mundus esset apud te ". Item: Qui videt me, videt et Patrem. Item Ego in Patre, et Pater, in me ". Illa ad hu manitatem, hæc ad divinitatem referenda sunt quandoquidem duplex erat, ratione quoque du Quia vero ipsas quoque mulieres gentili more deorum numero adscribebant, pulverem que pedum earum et salivam tanquam salutarem expetebant, digni sunt, qui respuantur, atque hujus erroris et imposturæ nomine omnium maxime ridiculi cen seantur, tanquam cerebrum in calcaneis gestantes, et circa illa occupati, quæcunque serpens ille de spulor, et qui virulenta voce Evam appetiit, tan demque condemnatus est, ut super pectus et ven trem reperet, terræque pulvere vesceretur, anti qua hypocrisi sua inter hos quoque introduxit quam quidem hypocrisin honore etiam dignam apud se reputant, ut quæ nulla prorsus in offensa 11 Matth. x, 32, 33. 12 Matth., XXIV, 13. 18 Joan. VIII, 40, 16 Luc. XII, 10. 17 Actor. 11, 99. 18 Joan. VIII, 40. 1 Luc. XXII, 22 10 Joan. xvII, 1. Jbid. 5. Ibid. 9, 10. 18 Isa., XXIX, 43. Matth. xv. 13. 14 Matth. xxi, 14.

plicis naturæ homo solum dicitur, et Filius Dei; tiunt. Noetus enim patria Ephesius unum et eumdem item, Verbum Dei, et Dominus gloriæ. Cæterum hæc verba, Qui dixerit verbum contra Filium hominis, remilletur ei; blasphemanti autem in Spiritum sanctum non remitletur neque in hoc sæculo neque in futuro 23, sic accipienda sunt. Pharisæi et Scribæ cum stupenda Christi miracula coram in tuerentur, cum illa Dei operibus accensere, in eum que credere debuissent, a quo fiebant, invidia po tius moti eum in Beelzebule principe dæmoniorum malos spiritus ejicere dicebant. Ipse vero illorum dementiam his dictis parabolicis prius arguens, Nemo potest vasa fortis ingressus in domum diripere, nisi prius fortem alliget 2, quibus ne seipsum qui dem dæmones increpaturum,et corporibus humanis ejecturum fuisse significat, nisi fortem prius vin xisset, nimirum dæmoniorum principem Beelzebu lem in quem dæmonia ejicere a sycophantis dice balur postea subjungit: Ei qui in Spiritum san ctum blasphemaverit, non remissum iri; ei vero qui in Filium blasphemaverit, remissum iri ". Nam cum esset ratione carnis assumptæ compositus, carnis que tanquam veli, ut ita dicam, intermedio nobis cum versaretur, co fiebat ut nunc quidem lacryma. ret, Lazarum a mortuis excitaturus, nunc vero super mare ambularet, mulierem profluvio sangui nis laborantem sanaret: denique vitalem arefa ctæ manui motum restitueret. Proinde par est, ut qui utraque cernunt, et quæ ad naturam divinam affecta erant,et quæ ab illo fiebant humanitus,nunc quidem ad ea quæ meliora sunt excitentur, Deum que rerum hujusmodi effectorem cognoscant, nunc vero hominem fuisse existiment, qui naturam factis obsignaverit. Qui ergo ad Verbum humana forma exutum accesserit, legibusque carnis acquieverit, ei blasphemia remittetur, eique parcet Dominus, quia in eo lapsus sit, quod aspectabile est, et pro pter carnem in ca se vitia demerserit, quibus caro obnoxia est. Si quis vero ad divina miracula, et quæ præter vulgi opinionem operatus est Domi nus, clausis oculis conniveat, eaque satanicis vir tutibus adscribat,ei absurdum hoc scelus non con donabitur, judicemque severum et immisericor dem experietur, ipsum scilicet Spiritum, in quem præ ignavia, vel improbitate peccaverit. Loquitur autem de iis, qui blasphemare Spiritum persevera verint, atque in hac opinionis perversitate vivis excesserint. Quod si quis Domini cognitionem sit adeptus, eorum quæ in hoc mundo ignoravit, remissionem consequetur. Idem quoque sensus est hujus Actuum apostolicorum loci: Virum qui inter nos signis et miraculis inclaruit 20. esse non sine blasphemia contendebat, qui Pater,et Filius, et Spiritus sanctus dicitur, Patremque pas sum asserere audebat. Cujus blasphemiæ ergo quo. ties objurgabatur, nihil se mali committere respon debat, quia unum Deum noverat, qui natus,passus, et mortuus esset. Inquit enim, dicebat ille, Deus ad Mosem: Ego Deus primus, Ego et postea 17. Item, Non habebis deos alienos 28. Proinde si Chri stus in mundum veniens natus est, idem prorsus est Pater, idem Filius, idem denique Deus unus,qui sem per est, et nunc venit. In hæreseos autem suæ con firmationem sacris e Litteris depromptam, hæc pro phetica detorquere conabatur: Hic est Deus noster, et non æstimabitur alius, adversus eum. Hic adinve nit omnem viam disciplinæ, posthac in terris visus est, et cum hominibus conversatus est. Item, Non est Deus præter te 29. Cum ergo avór,tos hic, hoo est mente captus, Noetus hujuscemodi dogmata dis seminaret, in extremam tandem absurditatem inci dit, adeo ut seipsum Mosem, fratremque suum Aaronem diceret. Novatus autem, Ecclesiæ Romanæ presbyter, arrogantiæ spiritu elatus, in errorem impegit. Nec enim illos qui persecutione grassante lapsi fue rant postea pœnitentes admittebat: nihil iis salutis relictum esse dicens, qui post baptismum peccas sent. Denique quamvis eum Cornelius, qui Eccle siæ Romanæ tunc temporis præerat, sæpe cohorta retur ut concito gradu ad Christianos Tyrannorum sævitia perculsos et labascentes se conferret, eos que tanquam sacerdos sacris concionibus confir maret, nullo tamen modo id ut faceret, adduci potuit, sed sese subducens delitescereque conatus, tandem hac impia crudelitate laborans, ab Ecclesia quoque corpore secessit. Cæterum hujus hæreseos sectatores non tantum Novatiani, sed etiam Ca thari, hoc est puri, nuncupantur. Idem eos quo que aversabatur, qui post baptismum ad secundas nuptias convolabant, nec illos ad communionem admittebat. Hæreseos præcedentis confutatio. Elatis puerilis informatrices illæ Salomonis vo ces quibus ait, Vidi justum perditum in sua justi tia 30; item, Sunt viæ,quæ videntur homini rectæ,ex trema tamen earum tendunt ad mortem 31, mirum in modum Novati sævitiæ et opinioni, qua veniam nullam admittit, consentaneæ sunt. Nam dum puri tatis se quam par est amantiorem præstat eamque accuratius æquo sectatur, minus advertit, quantum in crudelitatis barathrum se præcipitet: exitium que sibi ultro accersat: nec secum reputat, nemi nem esse, qui quod bonum est: ita sectetur, ut inde excidere nunquam possit, atque id ne sim plici quidem angelicæ naturæ quæ Deo assistit, Partim consentiunt hi duo inter se, partim dissen- perpetuo datum. Ad hæc si ab eo quod bonum est 13 Luc., XII, 10. 24 Marc. III, 27. 25 Matth. XII, 31. 26 Act, 11, 22. " Exod. II, 6. 18 Exod Eccli. xxxvi, 5. 30 Eccl. vII, 16. 81 Prov. xiv. 12. Vicesima septima hæresis, Noeti, et Novati. Ili unguntur; præstiterit autem, ut Noeliani quidem baptizentur, Novatiani vero inungantur.

non deflexissemus, opus haudquaquam fuisse, ut tum sanctum, naturam quidem unam, divinitatem Deus Verbum ad nos assumpta carne descenderet. At vero, quia vitam mutationiobnoxiam sortitus homo est, et non secus atque trutinæ lances in utrumque latus vergit et movetur, idcirco neque angelus, neque homo (cum Spiritus sint ministerio addicti), sed Dominus ipse venit, ut salvos nos faceret. Quid ergo Novatum movebat, ut eos non admit teret, qui post baptismum peccassent? aut perse cutionis tempore lapsos aversaretur? Prorsus ignoro nisi quis hujusmodi contentionem, homi nis persuasionem rationis expertem dicere malit, quæque ad puritatem nullo modo quemquam dedu cere queat. Ex quibus enim, quæso, dictis evan gelicis ore Dei prolatis, vel etiam apostolicis con stitutionibus Novatus hic tantam severitatem hau sit? Nonne Dominus fletum Petri, ab eo abnegatus, admisit? nonne eumdem apostolorum coryphæum fratri septuagies peccata esse remittenda docuit? Nonne Paulus Corinthium illum qui novercam constupraverat venia post lacrymas dignum esse censuit eumdemque reliquo Ecclesiæ cœtui re stituit? Quanta vero socordia falsaque puritatis opinione laboret Novatus hic, vel ex eo arguitur, quod iis, qui ad secundas convolant nuptias, communicare nolit, quamvis Paulus aperte dicat: Volo etiam ut juvenes viduæ nubant! Idem quid de Noeto sentiendum est, qui injustitiam in altum locutus est, et posuit os in cœlum, cum præsertim Patrem, Filium et Spiritum, blasphemus ille unum eum demque vocet! Quamvis enim dispensationis myste rium admittat, incarnationem Dei prædicet, Evan gelium evolvat, quæque in eo continentur omnia percurrat, corde tamen et labiis ea se fugere, atque in contrariam sententiam pedibus ire manifeste prodit. Euntes enim, inquit Christus, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti 32. Videns quemadmodum tres unius divinitatis hypostases explicantur? Item ex eo quod alio idem in loco ait: Pater, clarifica Filium tuum, ut Filius etiam tuus clarificet te 33. Item Nunc autem ad te venio. Item: Clarifica me clari tate, quam habui priusquam mundus esset apud te 34. Atque Dominus quidem ipse posteaquam assumptus est in cœlum, seditque ad dexteram Patris, aperte indicavit aliam Patris esse, aliam Filii hypostasin. Imo ipsa quoque Patris et Filii significatio personarum dualitas est, quæ schetica significatione, seu habituali et relativa effertur. Eo præterea quod Filius de Spiritu dixit: Petam a Patre, et alium Paracletum mittet vobis, Spiri tum veritatis, qui a Patre procedit 38. Item, Ille me clarificabit 3, tertiam quoque sancti Spiritus hypos tasin indicat. Male igitur, nec tanquam bona mente præditus ille,qui vulgo tamen Nóntos quasi mente præditus dicitur, Patrem, Filium, et Spiri 32 Matth. XXVIII, vero tribus distinctam personis in unam personam contrahere et coarctare, proque personarum diffe rentia substantiam usurpare deprehenditur.Insuper eo quod carnem a Patre assumptam, quemadmo dum a Filio,eaque omnia, quæ dispositionis erant, completa esse affirmat, evangelicis traditionibus perspicue repugnat. Joannes enim evangelista et theologus, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum 7, fulminanti voce exclamat. Et paulo post Et Verbum caro factum est, et habitavit in no bis 38. Incorporeus quoque angelus Virginem ita in civitate Nazareth allocutus est: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabıt tibi. Ideoque quod ex te nascetur sanctum vocabitur Filius Dei. His Davidicum quoque vaticinium astipu latur: Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis 40; quemadmodum illa quoque Theanthropi seu Dei et hominis verba, Cum ipsum bibent novum in regno Patris mei. Item Aseendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum ". Item: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum 4. Qui bus quidem omnibus pietatis alumni sic sentiendum esse discunt, ut tres personas in beata et immor tali divinitate intelligant, quæ in Patre, et Filio, et sanctissimo Spiritu cernitur, et colitur. Vicesima octava hæresis Sabellii.Hi baptizanlur, vel, ut quibusdam placet, inunguntur. Sabellius Libyca Pentapoli oriundus unam in Patre, Filio, et Spiritu sancto personam prædica bat, eumdem esse Patrem asserens, qui et Filius, et Spiritus sanctus esset: ita ut in una persona tres significationes, quemadmodum in eodem quo. que homine corpus,anima, et spiritus deprehende rentur. Atque in Veteri quidem Testamento tan quam Patrem leges tulisse, in Novo tanquam Filium carnem assumpsisse, apostolis autem tanquam Spi ritum supervenisse: ita ut corporis quidem Pater,ut ita dicam, animæ vero Filius, spiritus denique vi cem,sanctus ille suppleret Spiritus vel tanquam in sole, cujus una persona est, tres actiones elu cescerent, nimirum illuminativa, calefactiva, ipsa que figura,qua in orbem circumducitur; atque ca lefactiva quidem actio Spiritus: illuminativa, Fi lius totius denique personæ figura, Pater esset. Filium addebat, tanquam radium, aliquando mis sum esse, imo potius Patrem in specie Filii de scendisse, qui ea exsecutus, quæ ad evangelicam dispensationem pertinebant tanquam Filius rur sus in cœlum receptus esset, non secus atque ra dius a sole missus ad ipsum denuo se recipit.San ctum denique Spiritum in hunc mundum, tanquam energiam, seu vim effectivam Patris missum esse; ad eos et publice et privatim, qui ab illo vivificari, 38 Joan. XVII. 4. * Ibid. 5. 35 Joan. xv, 26. 36 Joan. XVI, 14. 37 Joan. 38 Ibid. 14. 39 Luc. 1, 35. 40 Psal. XLIV, 8. Joan. xx, 17. "Ibid.

mique martyris Leonidæ filius fuit. Alexandriæ commoratus est, ubi cum et educatus et edoctus fuisset, Athenas quoque commigravit, ibique assi duum se in gymnasiis auditorem præstitit. Tandem cum Græcorum disciplinas perdidicisset, ecclesia sticis quoque dogmatis animum excoluit. Sunt autem Bacatha Metrocomia, hoc est pri- edidit multitudinem, Ægyptius genere, sanotissi marium oppidum, ejus Philalphiæ, quæ in Arabia trans Jordanem sita est. Eadem itaque Valentii quoque de principiis et potestatibus cum Archon ticis, Sethianis, et cæteris hujus farino sentiunt, Sunt autem omnes exsecti: præcipuam enim in eo collocant operam, ut quam plurimos eunuchos habeant. Hominem autem quemcunque suis riti bus et cerimoniis initiandum susceperint, nullis animatis vesci permittunt, quamdiu pudenda ha buerit. Quibus ablatis persuaso jam vel etiam co acto discipulo, libere tum, et ex animi sententia quidquid arriserit edere permittunt: quia jam, ut ipsi aiunt, a certamine liber et expeditus est. Nec amplius eum in pathicam ibidinem ciborum deliciis despumaturum suspicantur. Neo hos dun tavat his afficiunt modis, sed et si quis transeun tium ad eos divertat, illum intro revinctis a tergo manibus abripiunt, tumque vi pudendas partes exsecant. Hærcseos præcedentis confutatio. Exsecrandis hæresibus accensenda videtur et illa, quæ Valentiorum est, quippe quæ non solum principiis et potestatibus a Deo creatis totius hujus universitatis administrationem concredat: sed di vinis etiam dogmatis refragetur. Illa enim ad legi timas nuptias exhortantia sic sanciunt: Crescite et multiplicamini, et replete terram 48. Cæterum Decianæ persecutionis tempore multa hic propter fidei confessionem passus est: cum convictis lacessitus mediam per urbem trahitur, tormentis objicitur, ludibrioque habetur. Ali quando enim, ut memoriæ proditum est, eum ca pite detonsum Græci in Serapei templi vestibulo constituerunt, id muneris imponentes, ut palma rum ramulos iis porrigeret, qui Serapin adoraturi eo ascenderent: quod quidem munus socerdotes idolorum obire solebant. Ille vero correptis ra mis, elatiore voce nihil aut veritus aut addubitans vociferabatur: Venite et accipite, non idoli, sed Christi, ramum. Quibus verbis mox iniquitatis operarii commoti optionem proponunt, utrum dæ monibus sacra facere, an vero corpus libidin Æthiopis cinædi prostituere malit. Ille cum tam sceleratum stuprum pati non posset, miserabili querelaque voce sacrificare se malle respondit quod cum paulo post immutata sententia facere detrectasset, illi prioribus promissis instantes, imposito manibus ejus thure, sacris id imponi fo cis imperant. Quod cum fecisset, ob omnibus Christiani dog Valentii vero modis omnibus exsecrandi puden dorum exsectionem, hoc est commune omnium exsitium, magnopere extollunt. Proinde si eorum matis confessoribus et martyribus explosus, et deliramentis omnes forte fortuna subscriberent, hominibus haud dubie terra orbaretur, ferarum que duntaxat habitationi pateret. Cæterum quam exsectio illa, qua ex bominibus eunuchi fiunt, laude sit indigna, Dominus in Evangeliis attestalus est, illam solam probans quæ propter regnum cœ lorum fieret quæ quidem frenatis affectibus potius quam pudendis resecandis effici solet. Alioqui vero cum variæ sunt affectuum species, corporeis idcirco combinationibus haudquaquam circumscribuntur (quorum invitam abstinentiam insolentius sibi vindicant Valentii), sed avaritia quoque, invidia, ambitione. luxu, et cæteris hujus modi constant, quibus ad nequitiam fenestra pan ditur. Ut taceam miserorum exsectorum plerosque longa die in ganeis deprehensos, ubi mulieribus præter naturam viros se præstarent: imo vero, ut ita dicam, muliebria paterentur; aliisque tam pa thice obscoenitatibus addicti essent, ut viri jam præ semiviris nulli prope viderentur. Tricesima prima hæresis, Origenis. Hi unguntur. Origenes, qui et Adamantius cognomento dictus est, et Commentator, ob commentariorum quos 48 Gen. 1, 22, 28. 49 Psal. XLIX. 16. Pro quo vulgus Ambrosius habet. Ecclesia ejectus est. Tandem cum tantum dedecus ferre non posset, Alexandria se in Palæstinam con tulit, ubi rogatus ab Hierosolymitano clero, ut con cionem aliquam haberet (siquidem ad presbytera tus ordinem antequam sacrificaret allectus fuerat) surrexit, et e tricesimo nono Psalmo hunc versum recitavit Peccatori autem dixit Deus, Ut quid tu exponis justitias meas, et assumis testamentum me um in ore tuo? confestimque librum clausit et reddidit atque in gemitus et lacrymas prorum pens, omnibus ei collacrymantibus, suam se in se dem recepit. Postea cum in familiaritatem venisset Aabrosii cujusdam Marcionistæ, vel Sabel liani, ut quibusdam placet, illi tandem persuasit, ut, hæresi relicta, Ecclesiæ catholicæ adhære sceret. Ille porro studiosus sacrarum Litterarum lector, Origenem rogavit, ut illas interpretaretur. Hic votis illius facturus satis apud Tyrum Phœni ciæ, ut aiunt, per octo et viginti annos Scripturis interpretandis operam navavit. Habrosio itaque ci baria, notarios, et amanuenses, neɔ non chartas cum reliquis sumptibus suggerente, Origenes con tinentia. vigilia et labore assiduis tandem confecit opus, et ad umbilicum perduxit,præcipuam autem operam dedit, iis quæ Hexapla dicuntur. Cum enim

dixit, Zachariæque concepturam Elizabetham pro nnntiavit; ipse denique Christus testis, qui apo stolos his verbis increpavit: Sinile parvulos venire ad me. Angeli enim eorum semper vident faciem Patris mei, qui est in cælis 62. Item: Spiritus veri tatis, quem mundus non potest accipere, quia non videt cum: quoniam apud vos manet 63. Præterrea per prophetam: Ego vobiscum sum, dicit Domi. nus, et Spiritus meus. catur, atque participatione Filius, quemadmodum lus, qui Tobiæ apparuit, et is, qui Virgini Ave prophetæ, reliquusque sanctorum catalogus? qui mutabili etiam natura præditus. et a Dei natura alienus? qui denique Deum minime videre dice tur is, de quo Joannes evangelista clara voce ex clamavit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 5; item: Unige nitus Filius, qui est in sinu Patris. ille enarravit *? Ipse quoque Christus ait: Ego in Patre, et Paler in me ". Item: Qui videt me, videt et Patrem 58. Jam vero si cum Patre in principio erat, nullo modo creatura est. Creaturæ enim ex nihilo factæ, temporique subjectæ sunt. Cujus autem essentia caret, is principio creatus non est, sed ne natura quidem mutabili præditus est, siquidem in principio erat, ejusdemque cum Patre substantiæ, diversæ vero nequaquam. Quo modo enim Unigenitus, quomodo etiam paternis et sinibus inseparabilis? Eum enim Pater apud ge manere nunquam permisisset, qui diversæ a se substantiæ fuisset, hic autem ejusdem cum Patre substantiæ est, natura immutabili præditus, quem admodum et ille. Qui fieri præterea potest, ut invisibilis sit Pater Filio, cujus hæc verba leguntur: Nemo novit Pa trem nisi Filius, et is cui voluerit Filius revelare ", qui Patri coæternus est, nec ulli principio subjacet quæ res in causa est, quod ignoretur, nec as pectabilis sit. Jam qui fieri potest, ut se minime norit ipsum, qui aliis cognitionis auctor est? Quanam vero ratione a Spiritu quoque sancto Filium minime videri quis contendat, cum sub stantia sit, quæ solo intellectu percipitur, eaque infinita, si vires expendamus: substantia, inquam, temporibus et sæculis immensa, qua abunde bona sibi insita largitur, is denique, quem omnia sibi expetunt, quæ vitam ex præscripto virtutis insti tuunt; ad quem etiam cuncta confugiunt, quæ sinctificatione indigent, is ex quo cæterorum omni um perfectio dependet, is qui nulla in re deficit qui vitam suppeditat, qui additione non comple tur, sed semper plenus; nec minus quam Pater et Filius principio carens, et coæternus est, divina que charismata dividit, et singulis pro dignitate tanquam Deus distribuit, prout vult: quod Petrus etiam iis attestatus est, quæ Sapphiræ dixit: Quid utique convenit vobis tentare Spiritum Domini? Non mentiti estis hominibns, sed Deo co. Si quis etiam animas corporibus præcxsistero dicat, easque angelorum et virtutum nominibus dignetur, angelos aufem in peccatum lapsos sup plicii loco in hoc corpus missos esse, ut hic primum judicium subeat, impium certe fuerit, et primi ho minis creationi repugnans. Vetus enim eademque divina Scriptura nos docet, quemadmodum Ada mus e limo formatus insufflationem divinam in fa cie sua divinitus exceperit, quæ etiamnum ra tionis et intellectus particeps anima dicitur a nobis. Origenes porro cum animarum præexsistentiam introducit, et, quod absurdissimum est, eas ange los esse dicit, qui peccato lapsi fuerint, in hujus rei confirmationem hæc Davidica proferens: Frius quam humiliarer, ego peccavi 65; item, Couvertere, anima mea, in requiem tuam 6, judicium dæmo num introducit ante tempus, eosque supplicii loco in corpore introductos esse dicit, quod quidem judicium determinavit Deus, ut Paulus apostolus ait, nec ulli tamen in hunc usque diem intulit; imo vero in mortuorum resurrectionem, totiusque mundi consummationem reservavit: quo etiam tempore dæmones in ignem exteriorem abibunt, qui eis eorumque præfecto præparatus est, eosque adeo damnati homines comitabuntur, propter illa, quæ in vita contra jus et æquum admiserunt. Origenes ergo fabulatur, dum animas angelos esse peccato lapsos existimat, quarum substantia ex divina insufflatione dependeat. Qui fieri etiam potest, ut Christus corpus ex sanguinibus virgineis compactum, animamque ra tionis et intellectus participem assumere dignatus sit, si animæ pro dæmonibus peccato lapsis haben dæ sint? Christus, iuquam, qui in mundum idcirco venit, ut dæmonum imperium destrueret, commnu nemque generis humani salutem procuraret. Ill. porro animarum præexsistentia, quam introducit, Græcorum fabulamenta redolet. Cæterum angelos etiam divinam et ineffabilem super substantialis divinitatis pulchritudinem velut Græci enim, animas præexsistere rati, eas pec in speculo contemplari juxta proportionem præro- cato obnoxias esse dicebant, quæ cum alio modo gativæ, quæ inter illos est, et sanctificationis detersis maculis et sordibus, quibus inficiebantur, modum, quam a Spiritu sancto habent, nec homi expurgari, ad pristinamque puritatem redire non aum oculoɛ prorsus effugere, testis est illa Abra- possent, idcirco corporibus infunderentur, quæque ham hospitalitas, testis hæc Monoæi oratio, Morte adeo expiatoriis virtutibus non abuterentur, eæ a moriemur, quia vidimus Dominum "; testis ange. corporibus resolute pristinam puritatem, since Joan. 1. 1. 56 Ibid. 18. 87 Joan. XIV, 10. Ibid. 9. 59 Matth. XI. 27. 60 Act. V, 4. 61 Judic. 6ª Matth. xix, 14; xviii, 10. 63 Joan. XIV, 17. 64 Jer. xLI, 11. 65 Peal, CVIII, 40. 66 Psal.

rumque nitorem donno reciperent, cæterisque ani- ▲ mis statim a reditu commiscerentur, quæ corpori bus nullo se modo conjunxissent, quæ vero affe ctuum corruptioni obsequentes propriam dignitatem irritam et inutilem redderent, similesque speculo se præstarent, a quo levor ille purus et pellucidus absit, eæ ubi primum a corpore exirent, in chaos et Erebum præcipites darentur. Horum porro verborum, Prius quam humilia rer. ego peccavi: item, Convertere, anima mea, in requiem tuam hic est sensus, ut his verbis sei psum vates commonefaciat, eaque in mentem re vocet, quæ in Uriam scelerate admodum commi serat humiliationem seu abjectionem pro turpi de decore, quod in eum inde redundaverat, illoque seditionis tumultu, quo eadem de causa ab Achi tophele et Absalone fuerat impetitus, subsecuta denique ab imperio deturbatione, nacnon ignomi niosa regiis ex ædibus fuga, solitudinisque habi tatione usurpans, quemadmodum alio etiam in loco psallens Deo profitetur: Dixi, Confitebor adversum me injustitiam meam Domino 67; item, Bonum est mihi, quod humiliaveris me, el per exilus aqua rum demersi sunt oculi mci: quia non servavi legem tuam 68. Quibus omnibus promulgatio quædam et recantatio continetur ejus quem anteactorum ma lorum pœnitet, quique cum propria colloquitur anima et eam ad gratias agendas exhortatur, pro beneficiis, quæ tum percepit, cum meritas pœnas eorum nomine non dedit, quæ in Deum contume liosius admiserat. Per requiem autem, illam quo que animæ justi peregrinationem intelligere pos sumus,qua quidem tristibus hujus muudi periculis libera subducitur, et corporis a se tabernaculum, tanquam onus grave excutit, ut Paulus etiam ait In hoc tabernaculo ingemiscimus gravati 69: item, Cupio dissolvi, et esse cum Christo 70. Blasphemia non minore sequentia quoque sca tent, quibus scilicet Adamum antequam Domini mandatum transgrederetur, imaginem Dei conser vasse contendit, cujus nimirum anima nuda, nec ullis velamentis obducta esset, at in sola hominis forma conspiceretur. Transgresso autem mandato eamdem illam imaginem amisisse ait,cum nimirum anima corpus hoc induisset, quod per tunicas pel liceas intelligit. Moses enim in Geneseos historia Deum sumpto limo hominem formasse, deinde ani mam eidem inspirasse scribit, qui cum mandatum transgressus esset, hæc a Deo audiverit: Pulvis es, et in pulverem reverteris ", nec ita multo post exsulare jussus sit, tandem vero exturbatus para diso tunicas pelliceus induerit. Jam qui fieri potest, ut is cui dictum est, Terra es, et in terram abibis, sine corpore fuerit, sed idolum duntaxat corporea forma conspicuum animæ circumjectum habuerit? c At vero curiosus hic homo, subtilitatisque stu diosus plus quam satis est, hæc tunc elocutus mihi videtur, cum ex Platonicis placitis, aliorum que philosophorum, quorum lectione animum suum teneris ab annis excoluerat, contraria nostræ filei dogmata hausisset, et ad satietatem bibisset. Idolorum enim genera duo uni eidemque animæ rationis participi Græci attexunt, quorum alterum illi ab æterno cohæret, ab illisque divinum corpus et luminosum dicitur, alterum vero crassius, quod ex astrorum dispositione, ut aiunt, insitum eidem est. Atque huic secundo idolo nomen impo nunt, animæque idolum rationis expers appellant, opinandi vi præditum, imaginativum, sensitivum, generationis appetens, necnon eorum quæ gene rationi subjiciuntur. Non enim uni eidemque ani mi naturæ, unius contemplationem, primas notio nes, exquisitas scientias, erroneas opiniones, eorum quæ sensibus objiciuntur apprehensiones, imaginativamque facultatem tribuunt, sed ei qui dem parti, quæ rationis est particeps, præstan tiora, ei vero, quæ ratione caret, ea quæ deteriora sunt assignant, non co quidem animo, ut inde maculas ullas aut dedecus ullum diviniori naturæ irrogent, sed ut cum illa necessariis perfuncta fue rit muneribus, hæc ad ea se duntaxat convertat, quæ diviniora censebuntur, Hoc igitur idolum, quod et crassius diximus, hic quidem ab anima rationis participe separari mini me posse aiunt, at homine soluto nonnunquam præstantiorem illam, rationisque participem ani mam, cum luminosa figura, cumque parte rationis experte, ad propriam peculiarem que sortem sub vehunt, nonnunquam vero sejuncta illa,quæ rationis expers est (quemadmodum de Hercule scribit Ho merus) in Orco vel inter sidera collocant. Itaque Origenes, ut mea quidem fert sententia, cum animam idolo hujusmodi vestiisset, quɔd proprias actiones, sibique involutas circumferret, fore subjecit, ut una cum hoc illa resurgeret, futuro. que judirio subjiceretur, qua in re gentes prorsus imitatur, mortalis autem tactuique exposita caro deflueret, atque evanesceret. Ad cujus absurdi dogmatis confirmationem his Apostoli verbis abutebatur, Seminatur enim corpus animale, excitatur autem corpus spirituale 73: quod quidem Apostoli verbum corporum resurrectionem haudquaquam subvertit. Nec enim verisimile est, ut is in ea sit sententia, qui Domini resurre ctionem cum corpore gentes apud omnes promul gat, ejusdemque nos formæ participes fore prædi cit, qua ille fuit, cum a mortuis resurgeret. Sed corpus animale, inquit, illud est, quod affectibus et fluxui obnoxium est, quemadmodum alibi bo minem animalem idem vocavit Apostolus eum, qui omnia ex animi ratiocinationibus metitur, nec rerum 71 Gen. 1)r. 19. 67 Psal. xxxi, 5. 68 Psal. CXVIII, 71. 69 II Cor. v, 4. 70 Philip. 1, 25. xv, 44. 79 [ Cor.

divinarum ullam meditatur, nec earum, quæ na turæ seriem transcendunt, in quibus tamen se ani mus exercere solet. Cujusmodi, quæso, sunt ea, quæ levis hic et in constans homo de eo tradebat, quod ad imaginem creatum est,quo tempore novam rerum divinarum interpretationem moliebatur, eaque ad animi sni sensa et conceptiones tyrannice revocabat. Aliud enim Deum, aliud id quod ad imaginem efforma tum est, aliud item similitudinem, aliud id quod ad similitudinem effectum est esse statuebat. Al que primas quidem imagines et similitudines, Dei angelos aliasque virtutes esse dicebat: nos autem secundos ab illis, ut minores illis, qui ad illorum scilicet imaginem efformati simus. Deinde ad de teriora deflectens imaginem invisibilis Dei unigo nitum Filium vocat, apostolica voce corrupta, nec eo adjecto, quod in illo mutationi obnoxium non est, nosque ad imaginem Dei, seu Filii unigeniti, factos esse scribit, quod impietate non caret. Ad Dei enim imaginem idcirco creati dicimur, quia in nobis dominatur ratio, qua duce, artes nobis inventæ sunt, virique adeo rerum divinarum cognitione celebres pleraque ad Dei gloriam, et magnificorum ejus operum laudem excogitarunt. Proinde, ut ex iis quæ a nobis dicta sunt perspi cuum est, ejus participes sumus, quod ad imagi nem effictum est,ejus vero quod ad similitudinem ii, qui virtute perfecti evaserunt: nullumque non moverunt lapidem, quandiu vixerunt, quin rerum cognitionem, qua converti possent ad Deum, con sequerentur, eademque votis omnibus expeterent, quæ semper eodem se modo habere dicuntur quos idcirco divina Scriptura deos Altissimique filios appellat, neque eodem quo cæteros nomine compellat, quos cum jumentis insipientibus con fertiisque similes evasisse clamat, qui male Do minum calcibus impetant. quatuor in flumina, hoc est, præcipuas virtutes. prudentiam, justitiam, fortitudinem, et temperan tiam diduxerunt: ita ut Phison cum prudentia conferatur, qui omnem terram Evilat, hoc est ani mam laboribus et angustiis oppressam, circuit hæc enim est ebraica dictionis interpretatio quia nimirum labore prudentiam consequimur quæ nihil est, quam collectio, et coacervatio, imo vero etiam æmulatio corum,quæ honeste aliquando gesta sunt, vel etiamnum geruntur. Nec vero mirum, quod Origenes pleraque in Deum minus convenientia commentus et prolocu tus, paradisum quoque et aquas, quæ tam infra, quam supra firmamentum esse dicuntur, allegori ce exponat (hoc enim de illo non parvus pro fessorum veritatis numerus asserit, nec aquas cum nonnullis doctoribus Hebræis, tam priscis quam recentioribus, ad angelicos ordines refert: sed gentium synagogis accommodat, quæ quidem sca- I) turientibus aquis similes in multijugas fides, et multifldas derivatæ ct effusæ sunt, donec in unam synagogam Christi apparitione per angusta confra gosaque loca fluentes coaluerunt, quemadmodum alii nihil ab historiæ Mosaicæ veritate aberrantes, naturam nostram cum paradiso, bonum autem nobis a Deo insitum cum fonte velut a paradiso scatu riente et profluente contulerunt: bonumque ipsum 73 I Cor. III, 13, 711 Petr. II, 10 seqq. Aristot. in Ethicis ex Theognide. Gaon autem, qui Æthiopiæ regionem circum alluit temperantiæ accommodatur, quæ cupidam animæ partem quodammodo constringit et conti net. nec in absurdas actiones diffluere sinit. Tigrim autem, qui ex adverso Assyriorum fluit, fortitudinis symbolum esse voluerunt,quia scilicet Tigri non absimilis est ille animi ardor, et con stans eorum propositum, qui ex spiritus præscri pto vitam instituunt. Illi enim impavidi ea pene trant, quæ aliis terrorem afferre videntur. Justitiam denique cum Euphrate conferunt, quæ. nulla parte circumscribitur, quemadmodum vir tutes cæteræ; sed per omnes discurrit omnibus adest, omnes exornat, omnes amplexu suo fovel Sed hæc hactenus, quorum quidem narratio, ut opinor, auditoribus haud inutilis fuerit. Pauli porro locus, quo ait: Uniuscujusque opus quale est, ignis probabil; dies enim manifestabit, quia in igne revelatur 73, hoc sensu accipi potest. Heraclitus quidem philosophus elementum primum ignem esse statuens, etiamnum servari, et cætera servare dicebat, quæ nimirum contrariis inter se qualitatibus commista sunt, ita tamen cætera ele menta sui effusione superaturus aliquando esset atque suis limitibus tanquam crateribus emissus, usque adeo efficaci qualitate sua intumesceret, ut omnia quæ sunt in rerum natura depasturus et assumpturus esset Apostolus autem de igne hujusmodi nequaquam verba facit cum mundi pars, ipse quoque sit, et corruptioni universi ipsius obnoxius, neque de illo quidem, cujus apud apostolorum columen Pe trum his verbis mentio fit: Veniet dies Domini, ut fur in nocte: in qua cœli cum magno impetu præ teribunt, elementa autem æstuantia dissolventur. Terra vero quæque in ea sunt opera comburentur. Si ergo hæc omnia solvantur quales esse nos opor tet in sanctis conversationibus, et piis opera tionibus, exspectantes, et accelerantes adven tum diei Domini, in qua cæli ardentes dis solventur, et elementa æstuantia liquescent 74? At vero ignem alium intelligit, qui scilicet gehen næ quasi quædam portio fragmentumque sit, ad quem nos quoque tunc admovendi sumus, ut in eo purgati, vel dextræ parti, vel sinistræ accensea Hujus dogmatis meminit Ovidius Metzµ 1: Esse quoque in fatis reminiscitur, affore tempus, etc.

præditus erit, clarior ex ignis probatione factus, mercedem accepit quæ vera aureæ ejus animæ, actionisque sinceræ, nec ulla delictorum labe con spurcate, retributio est: quia nimirum Deo con jungitur, ignemque divinum illum perfert? et puro illius immistus lumini, creatoris tandem beneficio Deus evadit. Manet enim opus ejus, quod superæ dificavit. Superædificavit autem in eo turres et pro pugnacula, hoc est inexpugnabilia fidei dogmata, virtutum fastigia, ea, inquam, per quæ, tanquam per intermedios gradus, si quis e terra sursum ascendat, ipsum Deum videre possit. Hujusmodi muri, hujusmodi mænia divina, haudquaquam flammis absumuntur, sed magis magisque firman mur. Vel ignis nomine Deum etiam ipsum intelli- admoti fuerint, quicunque anima pura et pellucida gere possumus, qui lumen quoque dicitur, nec ignis appellationem dedignatur. Idem enim hic et nomine caret, et nominibus abundat, pro habi tuum nostrorum ratione appellationem subinde mutans. Quia enim animam pargat et candori pri stino restituit, atque maculas inhærentes eluit, quas ei vitium inusserat, idcirco lumen est et di citur, quo lumine nibil quidquam lucidius splen didiusque dici possit. Quia vero materiam consu mit, ignis idcirco dicitur, quemadmodum et alibi quia secat, dividit, et ad animæ medullas pertin git, ea de causa gladius et sermo acutus nuncupa tur. Uniuscujusque ergo opus, quale fuerit, ignis probabit.In hoc quidem mundo aliorum probationi exponimur, ubi permultus error inest, permulta. tur et servantur. Quod si quis fasciculum stipa que commissorum delictorum repensatio, atque opus quidem ipsum coronis plerumque vel suppli ciis dignum est: amicorum tamen opem feren tium consolatione disertique oratoris patrocinio persæpe fit, ut judex ad misericordiam flectatur, eoque adducatur, ut sententiam immutet: illic au tem quale est uniuscujusque opus ignis proba bit. Nec enim judex circumveniri, nec tribunal muneribus corrumpi potest, et simul atque pro pius ad judicem quis accessit, igue quoque jam probatus est. Exactissima enim actionum probatio ab ipsius judicis natura dependet: Dies enim, in quit, manifestabit, quod igne cuncta revelentur. Hæc est præcedentis dicti confirmatio. Quia enim nos igne universos judicatum iri dixit, ignis autem ille, qui vitium consumit, et in favillam convertit. ipse Deus est, ea de causa subjecit: Dics enim ma nifestabil quod in igne cuncta revelantur. Diem Apostolus hoc loco pro sæculo futuro posuit: vel quia solis cursu non ita regitur, ut dies sit, cui mox vicissim succedat: vel quia si cum præsenti vita conferatur, dies nocti similis est. Hæc ergo dies, inquit, manifestabit quod omnia in igne reve lantur. Cæteris enim judiciis antiquatis, omnique tormenti et inquisitionis genere longum valere jusso, operum nostrorum judicium coram solo Deo nobis superfuturum esse constat. Nullus enim illic erit, qui rerum administrationem aliis ambitione extorqueat, aut judicia circumveniat, aut judicis voluntatem sibi conciliet, aut legem divinam etin solubilem immutet: Si cujus ergo opus manserit, quod superædificavit, mercedem accipiel: sz cujus autem opus arserit, multabitur. Quemad modum enim si nostrum hunc in ignem, qui sen sibus est expositus, materia quæpiam cum alia conjiciatur, quæ pura vereque aurca sit, magis ac magis in fornace splendescit et quo efficacior ignis est, eo etiam res in eum conjecta pellucidior evadit. Si quid vero plumbi aut stanni parti ceps in eumdem incidat, materia deteriore assum pta pristinus ille massæ tumor imminuitur: ita etiam posteaquam homines simul omnes igni di vino et purgatorio, ipsi inquam Deo, propius larum quæ materia facile absumitur, igneque con flagrat (quemcunque intelligere velimus, ut meo ja dicio malorum operum copiam) propria in anima gustaverit, simul ad ignem propius accesserit, conflagrationem ferre non poterit, proinde multa bitur. Multam vero hic non ut quidam arbitrati sunt, pro materia conflagratione accipiendam pu to, sed pro eo quod quis divini luminis particeps haudquaquam fiat, neque creatoris splendore di gnus habeatur. Talis ergo vir multabitur, et ser vabitur. Quibus in verbis inesse videtur contra rietas. Nam si multæ nomine privatio luminis, no mineque salutis ejusdem luminis fruitio intel ligi debeat, qui fieri poterit, ut codem temporis momento idem homo multetur et salvus evadat? Itaque sciendum est, salutis emphasin hoc loco aliam esse ab ea, quæ vulgo inolevit. Hoc enim loco verbum servari haudquaquam salutem pro mereri significat, sed igne non absumi, aut confla. grare quandoquidem adamantem quoque in igne servari dicimus nonnullaque animantia fornacibus admota servari quodammodo dicuntur, quoties ignis calorem perferunt, nec uruntur aut mutilan tur. Proinde servatus in igne is quoque dici po test, qui multatur, cum præsertim sit immortali corpore præditus, quod nec incisionibus ullis, nec adustionibus obnoxium est. Quod autem hoc sen su verbum servari capiatur, ex eo patet, quod sub jecit Apostolus. Postquam enim dixit: Ipse aulem servabitur, modum quoque addidit, his verbis, tanquam per ignem, nec enim, inquit, præstantiore salute, sed deteriore fruetur, ea nimirum, quæ fit per ignem. Origenes ergo hinc, ut dixi, arrepta occasione, animas pristino statui restituendas esse confirmat dum supplicium illud, quod in sacris Evangeliis æternum dicitur, non minus atque gaudium perpe ram interpretatur aperteque demonstrat fore, ut animæ, quæ peccato lapse materiem vitiorum sibi aggesserint, tantisper in igne maneant, dum vitio rum suorum sordes absumantur: quibus assumptis illæ denuo servabuntur, posteaquam flammis exco ctæ et expurgatæ fuerint, ita tamen ut vermis sine

fine permaneat, nec gehenna exstinguatur, quem- negligenda esse duxerunt, sed Antiochiam ad hanc admodum Dominus in Evangeliis ait, ut hoc pacto stimuletur in posterum, refriceturque memoria divinæ humanitatis in animis, quæ a perennibus hisce suppliciis liberatæ fuerint. Tricesima secunda, Pauli Samosateni; hi unguntur. Paulus hic Samosatis, in Mesopotamia ortus, An tiochæ magnæ præfuit post Demetrianum, desi munquintum ejus urbis episcopum: qui cum Ze nobiæ obsequeretur, in absurdissimam hæresin prolapsus est. Quæ porro de Zenobia circumferun tur, ita se habent. Quo tempore Galienus Valeriani filius Romanis imperabat, Macrinus in eum insur rexit. Odennathus autem Palmyriæ metropoleos Arabiæ princeps Galienum juvabat: quapropter hic victoria parta, administrationem totius Orientis illi concredidit. Cæterum Odennatho, a domesticis cæso, nec ita multo post Galieno vita defuncto, successit in im perium Claudius, quem cum Persæ bello devicis sent, Zenobiam Odennathi conjugem Syria Phoeni ciæque præfecerunt. Cum vero paulo post ipse quoque Claudius e vivis excessisset, Aurelianus imperator creatus contra Zenobiam exercitum mo vit eamque captivam abduxit. Huic ergo, quem admodum diximus, etiamnum prædicta loca re genti cum Paulus obsequi vellet, ut quæ Judais mum profiteretur, ipse quoque unum esse Deum docuit, qui pater, et Filius, et Spiritus sanctus unus idemque diceretur. Unus enim, inquit, Deus est, et Filius ejus in eo, quemadmodum in homine sermo. Ipse autem Sermo cum in terram venisset, habitavit in homine, qui Jesus dicebatur, comple taque dispensatione, ascendit ad Patrem. Jesus vero Christus inferior est, qui ex Maria initium habuerit. Hujusmodi ergo Pauli dogma fuit, quod partim cum Noeto et Sabellio consentit, partim ab utro que discordat quandoquidem illi quoque inter se quadantenus dissenserunt. Eo enim quod unum Deum, quasi tribus distinctum personis asserunt. hitres inter se conveniunt: in hoc autem differunt quod Noetus quidem Patrem ipsum in forma et nomine passum esse dicit, Sabellius autem ipsum quidem Patrem, at non ut Patrem, sed ut Filii persona indutum: Paulus denique non prorsus ut Patrem, sed ut Filium. Atque hæc sunt, in quibus hic vel cum prædictis hæresiarchis concordat, vel ab iisdem dissentit. Aperte vero cum Artemone et Theodoro coriario consentit, qui Dominum Jesum Christum nudum et simplicem hominem perspicue tradunt. Quæ cum ita se habere Ecclesiarum moderatores compertum exploratumque haberent, haudquaquam 75 Gen. 1, 26. Theodotus qui et Georgius mirificus. hæresin e medio tollendam convenerunt. Concilio præerant Theodorus qui et Gregorius mirifi cus, Neocæsariensis episcopus, Athenodorus ejus frater, qui Ponticarum Ecclesiarum uni præerat, Firmilianus Neocæsareæ, quæ in Cappadocia est, episcopus, Helenus Tarsi, Icomas Iconii, Hyeme næus, Hierosolymorum, Theotecnus Cæsareæ, qua in Palæstina est, Maximus Bostrorum, et Anatolius Laodicea, quæ Syria finitima est, episcopus ma gnus autem ille Dionysius Alexandrinus præ senio interesse quidem non potuit, litteris tamen eos qui convenerunt, ad veritatis propugnationem exacuit. Coacta autem synodo Paulus inficias ire jam paratus erat, cum Malachion, qui antea quidem sophisticam artem excrcuerat, postoa vero presby terii dignitate exornatus fuerat, disputationem adversus illum instituit. Cumque hoc pacto detecta fraus ejus esset, qui Christum hominem divina præ cæteris gratia exornatum diceret, e sacerdotum cœtu segregatus merito est. Quia vero ecclesiastici se ei opposuerant, Aureliano tunc temporis impe ranti hæreses ejus patefecerunt, persuaseruntque, ut ab Ecclesia illum exturbaret. Quamvis enim ille idolorum cultui deditus esset, æquum tamen exi stimabat, ut qui ejusdem fidei consortibus contra diceret, is ab eorum cœtu, communi omnium cal culo secluderetur. Sciant lectores hoc Samosateno Paulo deposito, cle ricorum et episcoporum, quos institueral, nullum esse cum co depositum. Sed quia omnes in sanctissi morum Patrum nostrorum, a quibus ille depositus est, sententiam pedibus iverant, idcirco suis digni tatibus singuli restituti sunt. Hæreseos præcedentis confutatio. Paulus Samosatenus terra erat nec bona, nec fertilis, nec divinæ sementi accommoda, sed sentibus et tribulis horrida: nimirum dogmatis ab inculpata et orthodoxa fide nostra dissentaneis? atque adeo, ut ita dicam, cloaca quæpiam cœnum ejectans, quod in Dei Filium vel ipsi posteri ejacularentur. Ex hoc enim cum Nestorius hausisset, atque bibis set, cum nudum et simplicem hominem esse, qui revera Deus erat, asseruit, ut explanatius in Ne storiana dicemus historia. Paulus itaque Sabellio et Noeto Ephesio consentanea professus, inanes cum illis voces eructat: Patremque, Filium, et Spiritum sanctum, in unam eamdemque coarctat hypostasin, prædivinamque naturam animali cui piam trinomini similem tradit, cum tamen multis e Scripturæ locis eam triplici definitam hypostasin didicisset, atque ex Veteri quidem Testamento, ubi ait: Faciamus hominem ad imaginem et simili tudinem nostram 75: quæ Patris verba sunt ad eos, qui sua e substantia processerant, qui ctiam

rarum clare innotuit. fuisset. Alias etiam fieri non potest, ut apud unius divini et æterni principii cognitio orbi ter unum eumdemque hominem duæ contrariæ vir tutes, sanctus, inquam, Spiritus et Satanas, simul conveniant. Nec enim illorum concursus is est, qui accidere, aut ullo unquam tempore contingere possit. Ille enim Deus est et angelorum creator, hic vero apostatica maleficaque potentia, quæ propter insitam superbiam ab illo procul exsulat; et juxta Domini verbum, tanquam fulgur una cum ejusdem rebellionis consortibus potentiis e cœlo decidit 7. 2. Divino porro baptismate, Christique myste riorum perceptione, ɛnimam, unam quidem illam, nec duplicis naturæ, ut Euchita nugantur, pur gari hominemque perfectum reddi, ipsius Dei verbis constat, quæ remissionem peccatorum, spi ritualemque cœlitus factam regenerationem, ba ptismum vocant.Divina quoque munera cibum esse novimus, qui nunquam absumatur et pereat qui manna ipso longe sit melior ". Hoc enim Hebræi Egypto exeuntes in solitudine comederunt, et mortui sunt: illa vero immortalitatem confe runt multoque melius animam ab animalibus ma culis inhærentibus expurgant, quam carbo ille qui, forcipe a Cherubin Isaiæ oblatus est 76. Ut uno verbo absolvam, nihil aliud illa sunt, quam co pula quædam cum Christo, veraque vitæ causa. Christus enim in Evangeliis dixit: Qui manducat meam carnem, in me manet, et ego in eo ". Item Nisi manducaveritis carnem Filii hominis,et biberitis ejus sanguinem, non habetis vilam in vobis 18. 3. Oratio autem virtutibus conjuncta quæ ad piam vitam introducunt, gratiam Spiritus conser vat, quæ per lavacrum regenerationis et partici pationem corporis et sanguinis Christi iis qui ea digni sunt infunditur. Nec vero sola per se ad fidei fundamentum assumenda est: nec ad salutem precantium quidquam confert. Quo enim refe retur oratio, nisi pietas illam, Deique cognitio præcedat? quem quidem sensu, hypostasi, et per spicue videre nemini adhuc eorum contigit; qui terreni corporis ergastulo coercentur. Paucis certe, iisque expurgatis, eum tanquam in ænigmatis et visionibus obscuris apparuisse constat. Quando quidem Moses, cum petiisset ut Deum videret, audivit: Nemo videbit faciem meam, et vivet 19: unde dignus etiam habitus est, qui posteriorum partium aspectu frueretur, quæcunque tandem posteriores Dei partes sint qui in columna nubis, caligine, et turbine venti Mosen, et justos eum subsecutos allocutus est. Idem etiam Deus unus est qui una in Divinitate, et hypostaseon Trinitate dignoscitur quem in Patre, Filio et Spiritu adoramus. Atque Mosi quidem et prophetis personarum Trinitas obscure retecta est: in ultimis vero temporibus cum Filius Dei nostram assumpsit corruptionem, 78 Exod. xvi, 15; Joan. vi, 31. 74 Luc. x, 18. 4. Porro si quis dicet malum ¿vuróstatov esse, hoc est, revera consistere, quid aliud hoc est, quam corum impictas, qui bono Deo malam qua mdam potentiam opponi, et tanquam contrarium quid, una cum eo quasi ex adverso comparare, censent et profitentur? quod nullo modo Gəri po test. Bonum enim et malum mutuo se vicissim que perimere constat: quia nimirum sibi invicem irrequiete repugnant, et infirmius a fortiore cor rumpitur. Quod si quis æquo illa pondere existi met, perpetuo inter se bello dimicare, atque ex consequentia mutuam sibi assidue perniciem in ferre deprehendet: cum alternis utraque vincant et vincantur. Qui enim cuncta in rerum naturam produxit, honesta et Lona omnia creavit, ut qui honestus et bonus esset. Neque enim vita mortem generat, neque lumen e tenebris oritur. Qui fieri ergo potest, ut malum a Deo minime creatum na tura enhypostatica, seu per se subsistente præditum sit? Malum certe esse nemo ibit inficias. Id autem viventem et animatam substantiam, aut naturam nequitiæ parentem, negamus: sed affectionem in anima idcirco virtuti repugnantem asserimus, quia ab honesto et bono lapsa sit, quæ quidem ignavis innascitur, non extrinsecus, aut præter animi vo luntatem alioqui neque legibus in facinorosos pœnæ decretæ, neque supplicia in eosdem a judi ċibus illata fuissent. Quod autem malum nec in rerum natura consistat, nec a Deo productum sit, sed eidem ex adverso repugnet, hinc perspicuum fiat.Ex honesti transgressionibus malum oritur: non se cus atque secedente lumine tenebræ succedunt atque ex boni declinatione progressus ad malum nascitur. Virtutes enim singulæ cum affixum sibi vitium habeant, nisi inconcussæ firmæque ma neant,contrarium vitium substituunt: quemadmo dum corpus quod splendori solis obtenditur, um bram. Verbi gratia, cum fortitudo tanquam virtus mediocritas sit, contrarietates utrinque, timidita tem,inquam,et audaciam, tacite substitutas habet. Quandiu ergo firma et constans, suoque nomine digna manet, timiditati et audaciæ nullus superest locus. Ilarum vero alterutra obrepente, illa obscu ratur, venerabileque nomen amittit: atque adeo tanquam inaudita perit, et vitia a se efformata substituit: ut arcum in nubibus hypostasi propria carentem atque in sole parhelium seu virgam,quos vulgus soles vocat, videre est. 5. At vero, quid adeo malum dici potest, quod non ii designent, qui opus omne defugiunt, nulli que alii vacant, nisi ut ea comminiscantur, quæ a vero prorsus aliena sint? Cum enim statim a transgressione hominem Deus in labore et sudore panem sibi comparare jusserit, Paulusque aperte 76 Isa. vi, 6. 17 Joan. vi, 57. 78 Ibid. 54. Exod.

exclamet: Qui non laborat non manduce! 80: hi opus inter peccata recensuerunt. Jam si omnes homines,ut isti volunt, orationi sine intermissione vacarent nec eorum quidquam curarent, quæ ad corporis constitutionem pertinent, fame prorsus enecti mortem omnium maxime miserandamobiis sent.Sed dices, o Euchita, te herbis et fructibus sponte per anni partes enascentibus esse contentum. Quid? cum illa colligis, nonne operaris? nonne a perpetuis illis precibus ad tempus supersedes, non secus atque,quo per olium liceat ori tuo esculenta suggerere, cantiones illas et preces in tuam perni ciem a te cani solitas, intermittis? Absit enim, ut eas te Deo canere dicam. Quod vero semen in Virginis uterum una cum Verbo immissum fuisse fabularis, id a nullo rerum divinarum interprete unquam accepimus: aut tu figmenti hujus solus auctor es, qui certe tanquam malum et ingratum semen, vanisque sermonibus gaudens,emersisti.Iniquissime porro naturam quo que divinam mutationi obnoxiam esse atque idcirco animis qui ea digni sint,commisceri dicitis. Atqui rerum carum quæ creatæ sunt, mutatio dicitur, quæ vel voluntate mutantur, ut angeli, et animæ prout in bono proficiunt, et ad malum moventur vel quia creatæ et mutationi obnoxiæ sunt, ut quid quid corrumpitur et interit: qualia sunt, quæ in mundo cernuntur omnia. Deus autem neque crea tus, neque mutationi obnoxius est. Quia enim es sentiæ ejus ratio iis contraria est, quæ generationi obnoxia sunt, ea de causa nec iis subjicitur, qui bus illa subjici solent. Illa enim mobilia sunt hic autem natura immobilis est: et supra motus a philosophis descriptos, quantitatis, qualitatis, et loci expers modis denique omnibus immutabi lis. 6. Ut autem interea dum ab omni opere cessan dum, ex assiduis precibus invigilandum esse doces, persuadeas iis, quos tuis initiasti mysteriis, ut in te solum, qui orationi invigiles, spirituque pauper exsistas, beneficentiam exerceant, nulliusque præ terea misereantur, Christum quoque testem allegas, qui citra delectum in unumquemque eleemosynæ bonum extendendum esse tradidit, ut hoc pacto Patrem imitemur, qui in cœlis est, qui solem suum oriri facit superterram, quamcunque suo lustratlo mine: et pluit super justos et injustos ". Nisi enim ejus te misereat, qui vulneribus scatet: eum vestias, qui nudus oberrat: eum denique nutrias, qui fame contabescit: in quemnam, quæso, alium beneficus Deum coles? an in teipsum? Atqui hoc misericordia non est, sed divitiarum conservatio, moresque hominis, qui mutuo nullum amore prosequitur, imo etiam privata quædam ingurgitatio, quam nemo gressi sint 8. Verum enim vero Paulus quoque non vitio vertat. Absit vero a nobis tanta inhuma nitas. Diabolica hæc doctrina, et a Christi præceptis aliena est. 9. Quam vero impium hoc queque dicitis quod humanam naturam Deus dæmonibus servire vo luerit: hinc enim Deum quoque auctorem malorum esse inferri posset. At non ita se res habet: imo vero hominem sui juris, et a dæmonum consortio et consuetudine alienum Deus efformavit. Dæmo nas porro potestatem natura non solum in homi nes, sed ne in bruta quidem exercere posse, vel bine patet, quod illi jussu Christi in porcos in sic ait: Non est nobis certamen adversus sanguinem el carnem, sed adversus principatus, adversus pole states, adversus spiritualia nequiliæ mundi hujus ×, quasi nobis cum illo conferre pedem formidantibus animos addens, atque his verbis exacuens: Assu mite armaturam Dei, ut possitis resistere & insidiis adversarii diaboli. Enumerata deinde armatura hæc quoque subinfert: Estote præcinci lumbis ve stris in veritate, et induti thoracem justitiæ, calceati que pedes in præparatione Evangelii pacis. In omni bus assumentes scutum fidei, in quo poteritis omnia tela maligni ignita exstinguere ".Item: Galeam salu tis assumite, et gladium Spiritus, quod est verbum Dei 8. Si quis hac armatura præmunitus fuerit, 7. Quonam autem artificio, heus tu, interim dum orationi vacas, peccatum tuum fumi et ignis, sive cruenti etiam draconis instar, luo excedere corpore videbis? Nullo prorsus: nisi dæmonum, quos colis, aliquis te solita vesanum adigat impostura, ut oræstigiis hujusmodi credas, cujus etiam dolis fit, ut mente captus precibus tuis plus ponderis, quam divino baptismati, attribuas, ad consequendam peccatorum remissionem, manuumque impositio nem, quæ sacerdotali sit excellentior, et sola divini Spiritus accessum suggerat: qui certe baptismus a nobis orthodoxis initium et fundamentum fidei quæ telorum jactibus ita resistit, tantoque fulgore censetur: atque adeo causa, quæ sanctum ad nos Spiritum alliciat, ut confirmare possum ex manuum impositionibus, quæ in discipulis Christi post ba ptismum, tam efficaces fuerunt, ut palam Spiritus descenderet. Idem Virgini quoque Mariæ inhabi. tans eam præparavit et sanctificavit, ut ab eo non secus atque divino templo, Verbum Dei conciperetur, et ita nostræ salutis primitias Spiritus operatus est, simul atque Virgini virtus Altissimi, Patre ita volente, obumbravit. 80 II Thess. 111, 10. 14. Ibid. 17. resplendet,quis dæmon contra occurret, nec potius aversus aufugiet, in primis si talibus armis instru ctus orationem et jejunium asciscat? orationem,in quam, non qualem vos curiosius exercetis, quæ revera inutilis est, nec effugandis dæmonibus ido nea. Qui enim fieri potest, ut qui infidelitate ge stiat, nec baptismate sit expiatus, jejunio et ora tione dæmonas ejicere possit, quamlibet et fame disrumpatur,aut orationis vehementia præfocetur? Quorum enim fides reproba et infirma est, eorum. 84 Matth V, 45. * Matth. viu, 31 seqq. 83 Ephes. vi, 12. 84 Ibid. 43. 85 Ibid.

sum mortales evadunt, nec jam ulla in admira tione sint, sed mirabiles potius videantur, ob deificationem illam, quæ in ore est omni po pulo. dem quoque opera inutilia sunt. Quod si Deus, ut cœtibus hominum venentur: ita ut hoc pacto rur dicitis, naturam humanam dæmonum consortem ratione transgressionis esse voluerit, qui fieri, quæso, potuit, ut Christus naturam humanam, us que adeo peccato subjectam, usque adeo dæmoni bus obnoxiam, assumpserit, ita ut ipse quoque malignorum adversorumque spiritunm contuberna lis deprehenderetur? At hoc quidem maxime im pium est, imo a dæmonibus ipsis inventum, et excogitatum.Hominem certe transgressionis ergo morti adiudicavit. Jam naturis morti obnoxiis morbi obrepunt. Porro vel hoo pacto ea potestate præ ditus homo est, ut dæmonibus insultare, seque ex illorum laqueis expedire possit, si modo Dei præ ceptis obsequi pergat, ejusque mandalis obtempe ret. Dæmonibus hoc vicissim datum est, ut cum camo et freno, quibus nos a Deo distrahunt, ali quando nobis ob oculos proponant, aliquando clam suggerant, aliquando denique dolose simulent, taciteque obtrudant quæcunque a recto tramite in præcipitia trahunt. 10. Papæ quantum deliratis etiam, cum ne Verbi quidem mystas et comites a dæmonum potestate liberos fuisse dicitis! Eosne, o ter exse crandi,qui dæmonas ejiciebant? qui vel solis umbris infirmos curabant? qui dæmonas sæpenumero non secus atque vilia mancipia increpabant, qui scor pios et serpentes, omnem denique inimici poten tiam pedibus proterebant?0 scelus nulla unquam venia dignum! o dictum ab omni ratione alienum, cujus auctores digni sunt, qui pugnis confician tur. 11. Quemadmodum ii quoque qui dicunt, ab eo rum anima, qui quod ȧrásetav adepti sunt, per fecti apud vos habentur, tale consortium ex cœle. stis Sponsi præsentia percipi, quale femina ex mariti complexu percipere solet. O apertam de mentiam, seu potius comparationem maxime omnium absurdam! si saltem ignorent se rebus divinis et castissimis eo contumeliam afferre, quod eas cum pathicis et venereis illecebris conferant pueriliumque cylindrorum fluxus effrenata sua audacia conjunctionibus iis adaptent, quæ ab effectibus hujusmodi alienissimæ sunt: si deni que res divinas præ imperitia cum humanis com parent. 12. Nec vero a prædictorum blasphemia abhor ret, quod dicitis animam ejus, qui prius sit ǎná Ostav consecutus,in divinam transmutari naturam ita ut vestra illa decantatissima oratio eos etiam qui dii natura sunt proferre, atque gregatim apud vos, o ridiculi homines, quasi quibusdam stabulis simul includere norit: qui non solum deorum Græcorum multitudinem numero superent, sed etiam quia gradus eorum in primis accubitibus con sistant, in eoque quod sedes primas in cœnis et 87 Joan. XIV, 88 Gen. 11, 7. * Matth. x, 28. 13. Præterea fieri posse dicitis, ut homo quiảñá Octav vestram sit adeptus, divini Spiritus hypostasin sensu ipso et perspicue percipiat. Hoc autem qui, quæso, fieri potest? quove fidei antejacto fundamen to? Nam nos etiam dicimus et credimus, quod iis qui expiatione legitima expiati sunt, nescio que, non dicam hypostatica seu personalis descensio, sed Patris, Filii, et Spiritus sancti præsentia ob tingit prout Dominus quoque dixit: Ego et Pater veniemus, et mansionem apud eum faciemus 87, et prout homo Dei capax esse potest. Porro non est ea creatæ naturæ vis ut Divinitatem intueri queat, prout natura se habet, quia nimirum immensa et infinita est. 14. Quid verbis opus est? Græcorum certe fabu lamenta redoletis, cum homini duas esse debere animas contenditis, quarum altera hominibus communis, altera vero cœlestis exsistat. Verum enimvero nulla buic commento subtilitas inest. Illi enim alteram luminosam, alteram tenebri cosam, esse dicunt. Cæterum ambas simul uni eidemque homini non attribuunt, sed vicissim et alternative. Vos autem hoc quoque dicitis, quod auditoribus tædium afferat: Inspiravit enim, ut Moses ait, in faciem ejus spiraculum vitæ 88. Hæc jam una est anima. Christus item in Evangeliis inquit: Nolite timere eos, qui occidunt corpus, ani mam autem occidere non possunt 89. Et Paulus in Troade, ubi de Eutychio illo verba facit, qui de tertio cœnaculo decideral: Nolite turbari, anıma enim ipsius in ipso est 90. Sed nullus adhuc aut in ter Christiani dogmatis homines, aut inter externos inventus est, qui Síluxov, boc est anima duplici præditum esse dixerit. 15. Præter illa, quæ a me adducta sunt, fama circumfertur, súviμ, hoc est virilium mem brorum exsectionem, illis apud vos haudquaquam accenseri, quæ procul a costibus hominum aspel lenda sint. Vellem igitur, quamvis hujusmodi voto natura humana mutiletur et adulteretur, ut vestra synagoga ab iis omnibus exscindi posset, quibus natura membrum illud arrexit; atque ita generis successione privati pessum prorsus cum vestris dogmatis daremini. Ego vero hæc quoque ab illis et dici, et doceri, referente quodam, qui ab eis seductus fuerat, viro litterato, et apud Pontificem instituto, accepi, qui quomodo erga me sit affectus, ignoro. Se enim ab illorum doctore, monasticis vestibus induto, atque ad sacerdotium provecto, et sanctorum Evangelio rum librum præ manibus habente, his compella tum verbis referebat

chorea et saltatione Deum hymnis et canticis ce- quæcumque de judicio futuro et decantatissima lebrent ad illius nimirum choreæ imitationem, quam sinu maris Rubri trajecto, Moses et ejus so ror Maria instituerunt. Hæreseos præcedentis confutatio. Vetera præterierunt, ecce nowa facta sunt omnia 2 litteraque decedens spiritum libertate donavit. Itaque non jam nobis, qui spiritu agimur, aut chori instaurandi, aut cantica concinenda sunt sed potius Deum corde confiteri, ejusque magni fica opera ore canere, stantes in templis cum ti more et habitu religionis indice, nos addecet. Ne gare obiter possumus feminas post Ægyptiorum submersionem viris permistas saltavisse, unaque cum illis Deo gratias concinuisse. Mosen enim seorsum cum viris canticum trajectionis ceci nisse, sororem vero ejus Mariam cum cæteris fe minis choreas instaurasse vero similius est. Ex quo fit ut quæ ab Ecetis designantur, præterquam quod ab iniquitate illa discrepent, a sanctorum quoque Patrum et a nostris ipsorum traditionibus aliena sint. Tricesima nona hæresis, Gnosimachorum. Hi un guntur. Gnosimachi cuivis Christianismi cognitioni et scientiæ resistunt, illosque frustra laborare asse runt, qui sacris in Scripturis scientiam aut cogni tionem investigant, cum præsertim a Christianis Deus præter bona opera, nihil requirat: ut sit sa tius, si quis simplicius ambulet, nec curiosius quidquam perscrutetur. Hæreseos præcedentis confutatio. Quilibet Gnosimachis ita respondere potest Ecquonam modo quis Scripturarum sacrarum, earum præsertim, quæ obscuritatis caligine in volvuntur, sensum explicare poterit, nisi aliqui præsto sint interpretes, quos Spiritus profunditas non lateat? Itaque si ex erroneæ traditionis vestræ regula, lectione sacrarum Scripturarum contenti, nulla scientiæ et cogitationis habita ratione, vitam no stram instituissemus, quid tandem, quæso, utili tatis ex ipsis reportassemus? aut quonama modo quod credimus, id oratione sciscitantibus expli care potuissemus? Quadragesima heresis, Thnetopsychitarum, hoc est eorum qui animarum immortalitatem negant [Hos confutat Origenes apud Eusebium, lib. vi, cap. 26. Histor. Eccles.] Thnetopsychitæ hominum animam, anime bru torum similem esse, atque una cum corpore inte rire asserunt. Hæreseos præcedentis confutatio. Falsa sunt ergo, si huic traditioni locus detur. ' II Cor. v, 47. * If Cor. m, 13. ^ Eocle. 111, 31. illa resurrectione traduntur. Nam si mortales sunt animæ, nullo prorsus modo in judicium resur gent, nec uniuscujusque opus quale est ignis proba bit, ut magni illius præconis Pauli verbis utar. Jam qui fieri possit, ut animæ mortalitati subji ciantur, cum tot mortui a Christo, prophetis et apostolis excitati sint? Si enim mortales fuissent, in corpora certe propria nunquam remeassent. Imo vero animæ sunt immortales, ut sacræ pas sim testantur Litteræ, de quibus sigillatim dis serere superfluum fuerit, ut omnes facile norunt. Quin etiam ii qui de mundi origine conscripti sunt libri, inter hominum et brutorum animas discri minis hoc statuunt, ut brutorum anima sanguis eorumdem dicatur, ut una cum corpore intereat; hominum vero animæ spiraculi divini nomen at tribuitur: quod quidem spiraculum animam ra tionis et intellectus participem, atque adeo im mortalem dicimus. Alias vero communibus omnium et notionibus et opinionibus dogma hujusmodi repugnat. Com muni enim gentium; quotquot sunt consensu, im mortales esse animæ videntur: multique adeo ne cromantiæ studiosi animas evocarunt, et de re bus futuris percontati sunt. Aristoteles ergo, et quisquis illum secutus Thne topsychicus, animam mortalitati obnoxiam lana redimitus, unguentoque delibutus, hirundinum more asserit. Ab eorum cœetu explodatur, qui Christo nomina dederunt. Nam Christus a mortuis surrexit, et fore pollicitus est, ut et nos aliquan do resurgamus. Quod autem Salomon ait: Quis novil si spiritus filiorum Adam ascendat sursum, et si spiritus ju mentorum descendat deorsum?ld vero longe aliud est. Nec enim de hominibus et brutis eo in loco verba facit, quatenus hominum anima rationis, brutorum autem vitæ tantum idque sanguinis bene ficio particeps est, nec horum quidquam a morte superest: et una cum corpore anima quoque ip sa dissolvitur. Hominum porro filios hoc loco eos in primis vocat, qui ex rationis præscripto vitam instituunt, et suis affectibus imperant, eos contra qui in terram cernui et obstipi procumbunt, cum jumentis confert Salomon idem ille, qui justorum animas in Dei manibus esse alio in loco asse ruit". * Quadragesima prima hæresis, Christolytarum, hoc est, eorum qui Christi naturam destruunt. Christolyti Dominum nostrum Jesum Christum post resurrectionem a mortuis, animato corpore suo in terris relicto, una cum nuda et simplici di vinitate in cœlos ascendisse contendunt. Hæreseos præcedentis confutatio. Atqui angeli, qui apostolis tunc temporis appa Sap. II, 1.

his quidem bona, illis vero afflictiones immittal, est, qui de Deo tandem pie sentire cœperunt, nec neque ea quæ creavit providentia sua regere curet, si necessario cuncta susque deque ferantur. Imo etiam superflua in nobis ea pars animæ fuerit,quæ rationis est particeps. Nam si nullius actionis com potes sumus, frustra deliberamus. Rationalis enim pars animæ hominibus deliberandi gratia divinitus data est. Ex deliberatione autem ratio et liberum arbitrium elucescunt. Itaque stellas nullius eorum quæ sunt causas esse, ut nec ex rebus creatis ullam, atque adeo ne que iis quæ sunt ortum, neque iis quæ corruptioni obnoxia sunt interitum afferre, imo pluviarum, et earumdem defectus, atque cæterarum aeris muta tionum signa esse dicimus. Nec male forte quis autumet, eas bellorum quidem aliquando signa esse, causas vero non item. Siquidem ex aeris qualitate (cui alio atque alio modo a sole et luna varia concretiones, seu impressiones, accidunt) et habitus in nobis et effectiones conflantur. Habitus autem inter illa censentur, quæ in nostra pote state sunt posita. Retinentur enim ratione, et re vocantur, si divertant. Lunaris etiam orbis perfectio et imminutio non paucarum mutationum causa est, ut ex piscibus te stacei generis, et plerisque arboribus constat, quæ crescunt et decrescunt, atque quodammodo luna mutationibus compatiuntur. illa ab eo petere detrectarunt quæ ei peculiaria sunt: quemadmodum etiam ex libera Mosis ora tione constat, qua non raro intercessit, quominus Israelem Deus internecioni daret 18. Hoc ex Aarone quoque colligere est, qui cum Mosis consilium secutus, acerra incensum Domino obtulisset, hoc pacto exasperati rebellantisque populi interitum repressit 19. Multi etiam eorum qui ad bellum proficisceban tur,cum sibi a Deo victoria promissa esset, eamque se pene jam adeptos viderent, insuper et forte sperantes ut terra potirentur, quæ melle lacteque difflueret (ut qui se illam aliquando possessuros a Deo audivissent), propter peccata quæ interve nerant, funditus succubuerunt, Palæstinos præter fas aggressi; terramque desertam corporibus suis intraverunt 20, atque in Mosen et Deum ipsum multa sæpissime debacchati, hæc a Deo et Davide audiverunt: Nihil proficiet inimicus in eo, et filius iniquitatis non apponet nocere ei". Item: Inimicos ejus induam confusione ". Item: Odio habentes eum in fugam convertam 23. Interdum vero divinitus cometæ conflantur, qui mortis regum signa præ se ferunt; quæ quidem iis in sideribus non apparent, quæ ab initio creata sunt, sed divino numine nunc procedunt, nunc de nuo dissolvantur. Quandoquidem illa quoque stel la, quæ sub humanæ salutarisque Domini propter nos in carne Nativitatis tempus a Magis visa est, non ex stellarum numero erat, quas initio Deus creavit quod perspicuum erat vel ex eo quod jam ab ortu ad occasum, jam contra ab aquilone ad austrum cursu contenderet, alias etiam delite sceret, alias emergeret. Nec enim id astrorum ordo fert, aut natura. Objiciat vero eorum forte quispiam qui astrolo giam mordicus tuentur, in eorum quæ adversus artem suam congeruntur, recriminationem, præ dictionibus plerisque finem suum obtigisse tandem; idcircoque nonnullis hominibus frustra et temere condemnandam et explodendam videri. At vicissim audiet, artem illam mutationum aeris magistram esse, quæ 30lis et lunæ defectum portendat, alia que hujusmodi humanæ vitæ utilia prædicere sciat, at eorum quæ divino e nutu dependent eventum portendere, non item didicerit: ut taceam malo rum, quæ hominibus impenderent, jam jamque urgere occiperent, pleraque a Deo precibus, jeju niis, et orationibus, flexo, in melius commutata esse ut ex Ninivitarum conversione perspicuum seqq. Præterea etiam sceleris ejus ergo, quod in Uriam admissum est, parum abfuit, quin Hierosolyma, thalamis suis, atque etiam calceis privatus perse cutionem pateretur, et in deserto pernoctaret ". Quid verbis opus est, ad ea sigillatim enumeran da, quæ ab omnimoda, et hominibus impervesti gabili Dei sapientia et virtute, denique sagaci illa providentia varie decernuntur, et alio atque alio modo fiunt, prout illi placet, singulisque conducibile est? Proinde cum divinorum judiciorum altitudo nulli hominum cogitationi pervia sit ¹³, quam nimi rum aut intellectus humanus assequi aut natura lium rerum series expromere nullo modo possit, qui quæso, fieri potest, ut ex elementis naturæ ob noxiis, quæque nihil amplius assecuta sunt, quam quod iis quæ sunt accensentur, quidam futuri scientiam polliceantur? Mirum voro ni progressus ulterius, heus tu, quis quis es,qui astris promotionem futurorum ascribis, tempora quoque adjicias, et ea te pro animi arbitrio nunc subtrahere, nunc diffindere prædices: quo tamen intersignio facultas illa dignoscitur, quæ vitæ præest, cunctaquesuppeditat: quemadmodum etiam ex eo quod futura non minus quam præ sentia perspecta et cognita habet. Alque ut hoc exempli gratia proferam, ille quidem bellaturus vel etiam vastum mare trajecturus proficiscitur hic vero astronomicam artem professus, si consu latur, victoriam semper et tutam navigationem, astronomica sphæra prius eum in usum fabrefacta, promittit. Cæterum illi rebus ex majore parte contra quam promissum fuerat, gestis, revertun 20 Deut. xxII, 1 seqq. seqq. 25 Rom. XI, 33. 17 Jonæ, III, 18 Exod. xvII, 41. 19 Num. xvi, 47 seqq. 22 Psal. cxxxi, 10. 23 Psal. LXXXVIII, 24. II Reg. 11, Psal. LXXXVIII,

tur. Hoc autem astronomicus assolet agere, si qui terram significant; alternis exorientes et occi illum consulturi adeunt. Nemo enim eum ultro accersat, qui adfutura tristia sit prænuntiaturus, quoniam ne Saulus qui dem Pythonissam quæsivisset, si mala illa præ nuntiaturam præscivisset ",quæ in posterum sub iturus erat, quamvis ipse vel sic in ipsa fere mali acie procedens, tanquam propriis viribus fretus, haudquaquam prælium distulerit, neque legatis ad Palæstinos missis foedera petierit. Quod si quando vera prænuntiasse deprehendatur, id nequaquam astrorum revolutionibus contingit, aut quia sio eorumdem sc situs habet, et motus; sed indus trie, imo potius, ut ita dicam, conjecturæ astrolo gorum inventa sunt, qui semper optima quæque sibi pronuntianda interrogantibus, et promittenda proponunt. Nam perpetua rerum verarum prædictio propria Dei est, et prophetarum ejus, nota: qui futuro rum, quæ vaticinati sunt, nullum non vere præ dixisse deprehenduntur. Quod si quis vix tandem veri quid aliquando conjectaverit, hoc ejus indicium est, qui quamvis artem sagittandi minus calleat, quia tamen tela sæpe recta in scopum dirigit, aliquando etiam ab co non aberret. Ex contrario etiam qui visu sano est, si uno cursu resta viam perrexerit, tantum abest ut su percilium tollat magnificentiusque de se sentiat, cum potius etiam aliis aberrantibus, ipse pudore suffundatur. Quod si quis videndi facultate privatus uno cursu viam citra offendiculum transierit, non ocu lis, sed forte fortuna curriculum hujusmodi ab solvisse censebitur. At vero si juxta Christi sententiam: Nemo potest Deo servire et mammonæ 27, ille dissentanea prorsus et ex diametro repugnantia molitur, qui Deo, et rebus ab illo creatis, æquam futurorum cognitio nem attribuit. Hoc etiam perspicuum ex eo est, quod propheta rum, Patrumve qui inter Christianos virtute cæteris præluxerunt, nullus astrorum motum dimetiatur, neque elementorum usum curiosius inquirat; hu manamque naturam ad ea compellat, quæ minime decent, neque vanis imposturis innitatur, sed divini Spiritus revelatione res futuras prævideat, easque suis temporibus eventuras absque ullo errore pronuntiet, quia nimirum Deus ipse per illorum os loquebatur: quos etiam audire est in astrologiam tanquam perniciosam, falsi amantem, atque æru scatricem,his verbis invehentes: Hæc dicit Domi nus: Juxta vias gentium nolite discere, et a signis cali nolite metuere que timent gentes,quia leges po pulorum vanæ sunt 28. Nam facta sunt signa in lucem, et in tempora, et Creatoris nutibus ce dunt et temporum mutationes iis qui sunt super 26 I Reg. xxviii, i seqq. 27 Matth. VI, 24. 81 Deut. XII, 1-3. 32 Act. VII, 41-43. dentes. Quod autem is non sine suo malo faciat, quisquis pseudoprophetarum vanitati subscribit, beatus Mo ses auctor est, vel potius ipse Deus, qui per Mosen locutus est: Quando ingressus fueris ter ram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi, cave ne imitari velis abominationes illarum gentium. Nec inveniatur in te qui lustret filium suum, aut filiam ducens per ignem aut qui ariolos sciscitetur, et observet somnia, atque auguria, nec sit maleficus, nec incantator, neque qui Pythones consulat, nec divinos, et quærat a mortuis veritatem. Omnia enim hæc abominatur Dominus 29. Ad hæc alio in loco sic ait Perfectus eris et absque macula cum Domino Deo tuo.Gentes enim istæ, quarum possidebis terram, augures et divinos audiunt. Tu autem a Domino Deo tuo aliter institutus es 30. Proinde nullumturpius scelus objici cuiquam potest, quam si ad pseudo prophetas, et divinaculos animum appellat. Atque paradoxum quidem aliquod, et a communi homi num opinione alienum, Deus hominibus hujusmodi non raro suggerit, quo veri etiam aliquid prænun tient, ut vel hoc indicio manifesti fiant, quicunque illius promissis vere innituntur. Id enim per Mo sem quoque hunc in modum dixit: Si vero surrexerit in medio tui propheles, aut qui somnium vidisse se dicat, et prædixerit signum atque portentum et evenerit quod loculus est, et dixerit tibi: Eamus, et sequamur deos alienos quos ignoras, et serviamus eis, non audies verba prophetæ illius aut somniatoris quia tentat vos Dominus Deus vester, ut palam fiat, utrum diligatis eum annon in toto corde et in lota anima vestra 31. Sed et Stephanus ille, qui primus post Christum passus est, Hebræorum concionem objurgans,quæ cædibus gaudeat, Deoque diffidat, ejus denique mandata transgrediatur, quo tempore quidam ejus congregationis, quæ Libertinorum dicebatur, eum quærebant, nec sapientiæ, et spiritui quo loqueba tnr, resistere poterant, cum alia pleraque, tum hæc in primis de Israelitarum gente disserit. Et vitulum fecerunt in diebus illis, et obtulerunt hos tiam simulacro, et lætubantur in operibus manuum suarum: convertit autem Deus, et tradidit eos servire militiæ cæli, sicut scriptum est in libro prophetarum Numquid victimas et hostias obtulistis mihi annis quadraginta in deserto, domus Israel? Et suscepistis tabernaculum, Moloch, et Sidus Dei vestri Rem pham, figuras quas fecistis, adorare eas. Et transfe ram vos trans Babylonem 3. Parum vero, aut nihil differt is qui militiam cœli, hoc est stellas, adorat, ab eo qui subscribit et acquiescit iis qui ex illarum curiosiore disquisi tione res futuras vaticinantur, quod divinæ poten tiæ, ejusque solius proprium munus est, atque eorum quibus hoc illa concesserit. 28 Jerem. x, 2, 3, 29 Deut. xvii, 9-11. 30 Ibid. 13, 14.

cum eorum quæ equitantibus necessaria sunt parte accincti,paatem manu gestarent, equo jam ad sub sellium stante, horæ intempestivitate revocati pe demque referentes, propositum contra animi sen tentiam mutaverunt; ac si regio illa, ad quam iter instituerant, chasmate disjecta esset,vel etiam cœ lesti terrore jamjam concutiendi essent. Hápepyov ex Niceta ipso de vanitate Ethnophro num, in persona Manuelis imper. Christus autem ipsos etiam dæmonas increpabat, valla commorentur. Sæpenumero etiam equitaturi, dicentes: Quid nobis et tibi, Jesu Fili Dei? venisti huc ante tempus torquere nos 33? Paulus quoque puellam, quæ a Pythonico spiritu vexabatur, et clamabat Isti homines servi Dei excelsi sunt, qui annuntiant vobis viam salutis 34. Cumque per dies multos idem ageret, satagens ille, ad spiritumque conversus, inquit: Præcipio libi in nomine Jesu Christi, exire ab ca 35. Quod et cum dicto fecit neque id injuria, neque enim propria et insita de monibus est futurorum prædictio [(56) sed vio lentiæ potius, et prætextus species, qua minutissi mam, vixque tantillam veritatis imaginem prævi dent], ut ex eis priscis oraculis constat, quorum alia ut plurimum dubia sunt, alia maxima sui parte mendaciis scatent, et corum qui iis credi derunt,plerosque in mala discrimina protruserunt, ex quibus nulla arte emergere poterant.Jam si dæ mones substantiæ sint rationis participes, et quæcun ctos orbis angulos circumvolitent [ atque etiam num velut extremos pristinarum apostaseon rebel lionumque sonos sære retineant,imo etiam non raro ea quæ eventura sunt, melius quam nos ipsi conje ctent] ut plurimum profecto stelle mutæ sunt, nec futurorum quidquam intelligunt, neque rerum na turas perscrutari possunt, ut dæmones, sed hujus modi artem, quamvis nostro sæculo obscuram, et ab imperitis hominibus profluentem, multi eorum qui ad tempora nostra pervenerunt, maximo in pretio habent, iisque se adjungunt, qui artis illius peritiam sibi vindicant, tanquam veris futurorum conjectoribus: quamvis illorum responsa perspioui nihil contineant, quodque propius nnquam ad ve ritatem accedat. Nihilominus auribus prurientes, et quia in verbo fortassis uno vera dixerunt, puta in nocturnis visionib us.jam iis quæ simpliciter illi, et in genere dicunt, non secus atque divinis ora culis fidem adhibentes, libenter acquiescunt, ad eosque se conferunt, interdum etiam illorum jussu ne divina quidem delubra ingrediuntur. Vidi vero Romanorum etiam imperatores (nec enim omnes culpandi sunt) qui negotiis urgenti bus, neminem eorum in consilium adhiberent, qui vel sapientia, vel longa rei militaris experientia, celebres haberentur, sed ab astrologorum judiciis tantopere dependerent,atque iis quæ ex planetarum inspectione prædicerentur, velut circulis aureis in nares insertis, circumducerentur. Hujusmodi certe reges simul et fallunt et fallun tur, cum ea quæ fiunt, procul a Deo, ejusque providentia ablegent: atque ita receptis apud nos sententiis et institutis manifestissime repugnent, ita ut in longos menses id differant, quod vel hodie fieri potest ex hocque loco in alium finitimum subinde commigrent, ubi ad pauca horarum inter 83 Matth. vIII, 29, 34 Acl. XVI, 17. 85 Ibid. 18. Nicetas Choniates Annalium Manuelis, lib. 11, Quia vero, inquit, potentibus fere omnibus tum no stræ, tum superioris ætatis placitum est, stellarum progressiones et retrogressiones certosque positus, configurationes, accessus, recessus, cæteraque quæ nugatores isti in divinæ providentia fraudem affir mant, ac dissimulanter fatalem omnium rerum ne cessitatem staluunt, ad felicitatem humanosque casus multum valere, Manuel idoneum exeundi tempus in quirit, idque Constantino denuntiat. Sed quid fit? Nondum ad occasum vergebat sol, Manuelis jussu homo revocatur, ob incommodum exitum, minus fausto siderum positu, nec subtiliter et accurate per quisito. Rursus igitur thema constituitur, regulæ consuluntur; post longam astrorum indagationem Angelus cxil, cum beneficorum siderum comitatu sed illa horæ observatio tantum Romanis profuit, priorumqae ducum errata ita correxit, et accepta de trimenta resarsit, ut Constantinus statim hostium manibus caperetur, etc. (De pugna Constantini An geli, quem Manuel ducem designarat exercitus, con tra Rogerium regem Siculum). De fato. Porro fatum Græci ita introducebant, Necessita tem fingebant,quæ rebus præesset omnibus, cujus filias tres, Lachelam, Clotho, et Atropon esset dicebant ita ut Necessitas futuris prospiceret, Lachela sortem superinduceret; Clotho iisdem nendo, fusumque circumvolvendo, robur et pon dus adderet; Atropos denique ita confirmaret, et constabiliret, ut mutari et inverti nullo unquam modo possent. Ex quo flebat, ut si recens natus puer fuso fatali ad subulam manibus tractandam, vel cultrum sutorium, vel denique coria dentibus extendenda destinatus esset, nullo modo fieri posset, quin artem illam exerceret, quæ illi sorte obti gerat,sed eam fati fune,quasi obtorto collo rapieba. tur. De augurio. Augurium autem est futurorum præsagium, quod ab avium volatu, quiete, et garritu colligi. tur. Fuit enim aliquando hujusmodi quoque apud Græcos, et alias gentes futurorum obser Hec spatiis interlinearibus intersita fuerunt, atque litteris rubris exarata. Ut præcedentia rubris exarata.

suffragatus est. Atque de Cyrillo hactenus. De Macedonii Constantinopolitani episcopi crimi nibus, et cæde!am Catholicorum quam Arianorum ob sacræ imperatoris Constantini capsæ transla tionem ipso in templo exorta. ximminua tyrannus effoderat, sinistrique cubiti dem appellationi imperator quoque Constantius nervos absciderat, alque una cum Paphnutio Ægyptiados episcopos ad effodienda metalla con. demuaverat, ad Diopoleos episcopatum evexerat. Quod cum ægre ferrent Hierosolymitani (is enim post Macarii obitum Hierosolymorum episcopus designatus fuerat), pœnitudine ductus est aliumque Diopolitanis episcopum dedit: Maximumque Hie rosolymis manere jussit, ea lege, ut sacerdotio se cum fungeretur, seque mortuo Ecclesiæ præfice retur. Quæ cum arrisissent, facto confestim com probata sunt. Maximus itaque Hierosolymarum episcopus crea tus, nescio quid humanitus perpessus est, atque ea in synodo quam Eusebius Nicomediensis Hie rosolyına convocaverat, quo tempore Maximi mar tyrii Encænia celebrata sunt, Athanasii Magni de positioni subscripsit. Postea vero topica seu locali synodo Sardicensicoacta, una cum eo communicavit. Jam post Constantii obitum, qui ab Acacio Eu sebii Pamphili successore, ejusque Cæsareæ, quæ in Palæstina est, episcopo, nec non e Patrophilo Scythopolitano stabant, ei objecerunt quod quem prius deposuerat, eum postea pœnitudine ductus revocasset. Ea ergo de causa Maximum episcopatu dejece runt, Cyrillumque, qui ejusdem cum ipsis hæ reseos consors si non esset, saltem haberetur. asciverunt. Hic de primatu cum prædicto Acacio contendit, viro verborum elegantia, rerumque gra vitate percelebri, et qui ea consultaneo, quæ aliis minus obvia essent, facile perspiceret, omnium perspicacissimus, conjectandisque aliorum sen tentiis peridoneus: qui denique quamvis nullum non moveret lapidem, quo a se callida adversario rum consilia, subdolasque technas amoliretur, eos tamen placidis oculis, nullam que præse iracundiam ferentibus intuebatur; et adversariis convicianti bus assimulata quadam patientia ridebat, ac si lœ doriis et contumeliis nullis moveretur. Primatusitaque ambitio inimicitiis quæ inter Aca cium et Cyrillum exurserunt, ansam præbuit.Cum autem Acacii ambitione res gereretur, Ælienses Cyrillum accusarunt, quod cum fames grassaretur, ille panperum prætextu sacra clinodia vestesque auctioni exposuisset, quarum nonnullas negotiator quidam coemptas thymelicæ cuidam seu scenica mulieri vendidisset. Theodoritus porro auctor est hujusmodi vestem Macario Hierosolymorum ab im. peratora Constantino donatum fuisse, qua rem sa cram faciens uteretur, nec a scenica muliere, sed quondam ejusdem artis viro comparatam fuisse. Convocatis ergo finitimis episcopis Acacius Cy rillum in jus vocavit: quem, quia sæpe vocatus non comparuisset, deposuerunt. Hic autem solus id temporis, et primus præter ecclesiasticum cano nem appellationis ad publicum forum memor, iis a quibus depositus fuerat, provocationis libellum misit, et ad majus tribunal provocavit. Cujus quis Macedonius autem Constantinopoleos episcopus reus idcirco deferebatur, quia Eleusium quemdam et Marathonium sceleris consortes habuerat, quo rum opera Homousianos infestare posset. Eorum quidem alterum ex publico militum provincialium calculatore diaconum fecerat, cœnobiisque mona chorum et monialium, atque ptochotrophiis et no socomiis præfecerat, quippe qui divitiarum quan tum satis erat ab exercitu sibi comparasset. Posiea vero ad Nicomediæ episcopatum promoverat. Eleusio autem, qui non instrenue imperatoris comitatu militasset, Cyzici episcopatum donarat. Ex quo evenit, ut malis innumeris Novatianos af Dictaverit, quos in primis ii sunt aggressi, qui Man tinæum, hoc est Ponticam Heracleam, reliquasque Paphlagoniæ partes incolebant. Ejus enim consilio milites armati ab imperatore missi sunt, qui illos adorirentur. Quocirca collatis utrinque manibus, permulti utrinque ceciderunt. Ad hæc reliquiarum magni illius in imperatoris Constantini capsam, non sine multa sanguinis effusione, in sancti martyris Acacii basilicam trans tulit, templum in quo reposita fuerit, ruinam minari causatus. Reluctantibus enim Catholicis, nec capsam loco movendam esse conclamantibus, idemque hoc esse, ac si tumulum effodiat, magna utrinque cædes exorta est: ut ipsa etiam ædes beato martyri sacra, ejusque ambitus, cruore redundaret. De Ariminensi episcoporum quadringentis plurium synodo, confessioneque fidei ab Arianis apud Nicen Thraciæ conficta et pro vera Nicæna Bithyniæ sup posilu. Duplex igitur, ut jam monui, coiit synodus: Ari mini quidem, ut de dogmatibus, Seleuciæ vero, ut de episcoporum criminationibus cognosceretur. Prior itaque Ariminensis congregata est, conve neruntque Occidentales episcopi plures quadrin gentis. Quocirca Valens Ligeponis, Ursacius Mur sæ, Germinius Sirmii, Auxentius Mediolanorum, et Demophilus Berrhææ in medium progressi, Fi lium Patri öpotov, seu similem, esse dicendum ex Scripturarum præscripto censuerunt. Obciaçautem, substantiæ, ubi de Deo agitur, nullam prorsus faciendan esse mentionem asseruerunt. Ques quidem ea in sententiam mordicus insistentes, sy. nodus illa deposuit, atque ad imperatorem, qui per id tempus Sirmii erat, legatos misit, qui eum de rebus in synodo gestis certiorem facerent. Qui depositi fuerant, moleste id ferentes, legatos præ venerunt,imperatorique synodi acta renuntiarunt et eum, qui Ariano dogmati faveret, contra syno i

culparent; sed quod eis peculiaria quædam crimina objicerent. 1. Macedonium erim Constantinopoleos episco pum deposuerunt, abutentes imperatoris ira, qua prædictis de causis excanduerat. 2. Basilium autem Ancyranum, qui Diogenem presbyterum Antiochenum percussisset, calumniis nonnullis impetiisset, aliaque hujusmodi nescio quæ flagitia designasset, 3. Eleusium vero Cyzici, quia Heraclium quem dam Herculis Tyrii sacerdotein incantationum reum, ad Dei îninisterium temere provexerat, cum se Christianuņi esse fingeret. 4. Heortasium porro Sardium, qui præter epi scoporum Lydia suffraganeorum suorum senten tiam electus fuerat. 5. Dracontium item Pergami, quia Galatia Per gamum translatus fuerat. 6. Sylvanum quoque Tarsi, qui multis se contu maciæ ducem et auctorem, tum Seleuciæ, tum Constantinopoli præbuisset. 7. Theophilum præterea Castaballorum, quia Eleu theropoli no translatus fuerat. 8. Sophronium insuper Pompeiopoleos, tanquam avarum, qui ea quæ Ecclesiæ offerrentur, caupo nari tentavisset. 9. Neonem etiam Seleucia Isauricæ, qui rudes quosdam, et sacrarum Litterarum juxta et cæremoniarum ignarus, ad episoopatus provexisset. At nostro hoc tempore analphabeti prorsus primo rumque elementorum grainmatices ignari episcopi creantur, modo sigillum seu chirographum depin gere norint. 10. Quin et Elpidum Bitalorum, qui Eusebium antea depositum presbyterio restituisset, Necta riumque quemdam perjurum diaconatus officio di gnatus esset. 11. Cyrillum denique Hierosolymorum prædictis de causis. De nonnullis Episcoporum mutalis sedibus, Meletii que ad Orthodoxos defectione, prædicandæque Ho mousiæ Trinitatis constantia, tribus expressæ di gilis, quo Symbolo etiamnum in benedictionibus orthodoxi utuntur. lis hunc in modum depositis, non ita multo post loco Cyrilli Hierosolymorum Ecclesiæ gubernacula suscepit Erenius; et post cum Heraclius deinceps que Hilarius, usque ad Theodssii imperatoris tempora, quibus Cyrillus suam in sedem postli minio rediit. Theophanes autem Chronographus Hilarium solum Ecclesiæ præfuisse per annos duo decim, denuoque Cyrillum circiter annum Valen. tis tertium Hilario deposito restitutum fuisse sori bit. Loco autem Eustathii Sebastianæ Ecclesiæ præfectus ost Meletius, ille vero Sebastia Syria cam in Berrhoeam translatus est. Qui cum ad Seleu ciæ synodum venisset, Acacianorumque fidei sub scripsisset, ea in sententia Berrhoeam reversus est. Convocata autem Constantinopolim synodo, et Eudoxio in ejus sedem translato, placuit ut Ber rhea quoque Meletius Antiochiam transferreter, quippe qui in Eudoxii Acaciique sententiam pedi. bus iret at illorum exspectationem frustratus est. Defecit enim ad Orthodoxos, et Filium ejusdem cum Patre substantia esse docere cœpit. Cum au tem archidiaconus accurrisset, docentisque os ma nus obtentu præclusisset, ille propria manu aper tius quam voce, animi sui sensa patefacit: tres que salos diducens digitos, illos denuo in upam cum cæteris adduxit: unum Deum hac manus fi gura subindicans, populo velut in imagine de fineans ea, quæ et sentiebat, et dicere gestiebat, Quæ cum primum renuntiata Constantino fue runt, ille Meletio exsulare jusso, Euzoium, qui Qum Ario de gradu dejectus fuerat, in illius locum surrogavit. De Arianorum Domanorum in Anomæanos et Eru contios, qui Christum i ox övtwy, assererent, subita mutatione. Acaciani autem pœpitudine duoti, quod Filium Patri prorsus polov, seu similem asseruissent, Antiochiam, quæ in Syria est, se contulerunt. Con gressique cum Euzoia, Spotov vocabulum ex Ari minensi confessione fidei delendum esse censuirunt cum Filius oux övτwy hoc est ex nihilo, crea tus sit, atque idcirco Patri vµɔo exsistat. Qua in re adjutores habuerunt eos qui ab Aetio sta bant. Ex quo factum est, ut qui Ariani antea dicti fuerant, Anomoi quoque et Exucontii ab Antio chenis Homousiani dicerentur, a quibus etiam interrogati, qui tandem fieret, ut qui sua in fidei confessione Filium ex Deo processisse asseruissent, nunc eum ävópotov et ex nihilo creatum dicere auderent, respondebant, Paulum quoque aposto lum dixisse, omnia ex Deo processisse, Filium autem unum quidpiam ex omnium esse numero; quod in causa fuisse, ut fidei confessionibus hæc verba: secundum Scripturas, adjecta essent. Hujusmodi ergo sophismatis illudere tentabant, graviter tamen et iniquo animo fereutes, quod hæc sententia improbaretur, denuo fidei confessionem legerunt, quæ Constantinopoli confirmata fuerat. Atque ita singuli ad suos episcopalus redierunt. Antiochiæ vero Catholicorum multitudo duas in factiones scissa est, quorum alii Meletium honore summo prosequerentur, alii communionem illius refugerent, hac ratione moti, quod Meletius Aria porum suffragio electus esset, et quod ejus as seclæ ab Arianis baptizati essent. De exsulum episcoporum, inprimisque Athanasii, Eusebii, Luciferi, et Hilarii Pictaviensis sub Juliavo Cæsare, reditu, Alexandrinaque synodo, et Nicæ norum canonum confirmatione, Cæterum mortuo Constantino Julianus imperii gubernacula suscepit, Constantiique sævitia in

subditos non sine calumniis improbata et damnata, cum fratre Valentiniano Juniore totius imperii omnes episcopos ab exsilio revocari jussit. Romani gubernacula suscepit, atque omnes qui Revocati sunt ergo cum alii, tum Athanasius Ale xandrinus, et ii qui propter eum in synodo Medio lunensi exsulara jussi fuerant, inter quos erat Eusebius Vercellarum, que in Liguria sunt, sive apud Ligules Italiæ populos. Item Lucifer Caral lorum Sardiniæ, et Hilarius Pictavarum,qui secunda in Aquitania sunt. Itaque Eusebius et Lucifer a superioribus The bis redeuntes inter se pacti sunt, ut aliter Alexan driam, alter Antiochiam se conferret, uhi consi lium de divinis dogmatis componendis iniretur. Atque Eusebius quidem, simul atque Alexandriam appulit, synodum una cum Athanasio convoca vit. Cum ergo variis ex urbibus episcopi convenis sent, Nicænæ synodi decreta confirmata sunt; Dei que sermo, qui homo factus est, non solum incar natus, sed et anima rationali præditus, et perfe ctus homo communi omnium calculo proclamatus est, atque adeo Spiritus sanctus ejusdem cum Patre et Filio substantiæ esse demonstratus est. De Luciferianorum ab Alexandrina synodo dissiden tium hæresi,turbisque in Antiochena Ecclesia obor tis, el Meletii exsilio. Cum autem Lucifer Antiochiam ante Meletii ab exsilio reditum adventasset, Catholicosque inter se divisos deprehendisset, facinus haudquaquam pium designavit: electo diversarum partium Pau lino episcopo, cujus facinoris Eusebius certior fa ctus aperte quidem non improbavit Luciferum enim reverebatur: cæterum neutri parti commu. nicavit. Quibus auditis Lucifer indignatus est, at que Alexandrine synodi Acta improbare tentavit, vetuitque ne quis Eusebio communicaret, quæ res in causa fuit hæreseos eorum qui ab ejus nomine Luciferiani dicti sunt. Qui enim hæc iniquo animo una cum illo tulerunt, seorsum ab Ecclesia ive runt. Cum autem Meletius Ecclesiain suam revi. sisset, eosque a quibus amabatur privatim con gregatos invenisset, iis præfuit. Ecclesias autem Euzoius religionis Arianæ antistes occupavit. Pau linus autem interiorum Ecclesiarum uni præfectus est, Euzoii permissu,qui Paulinum revereretur. Ceterum Meletius extra portas civitatis synago gas seu conventicula babuit, usque ad impii Valen tis imperatoris tempora. Is enim cum Antiochiam venisset, Paulino quidem, viri vitam moresque reveritus, pepercit, Meletium autem exsulare jus sit. Iterum qui sub Valente ob religionem exsularant sub Gratiano et Valentiniano Juniore revocati sunt. Iterumque turbæ ob Meletium apud Antio chiam exorta, tandem vix conquieverunt. Porro evan Vali ns ipse violenta morte vitam in Mysia abrupis:et, Gratianus Valentiniani filius una religionis nomine a Valente in exsilium missi fuerant, lege data revocavit. Ea igitur lege simul atque Me letius Antiochiam remeavit, gravi quadam con tentione populus defferri cœpit. Nam sine ulla mora quotquot ei favebant, nullum non moverunt lapidem, ut Paulino jam decrepito consors et col lega corrogaretur. Paulino autem refragante, di centeque præter canones hoc esse, ut consortem assumat, qui ab Arianis electus fuerit; qui Meletio favebant, plures certe numero, in ecclesiarum suburbanarum una in episcopali cathedra Mele tium collocant. Cum autem populus utrinque exasperaretur, resque jamjam ad seditionem ven tura videretur, his tandem legibus inter se pacti convenerunt. Congregatis enim episcopatus suffra ganeis, iisque numero sex inter quos et Flavianus erat jurejurando eos obstrinxerunt, neminem prius episcopum creatum iri, quam Paulinus et Meletius e vivis excessissent. Quibus jurejurando confirma tis, mulua inter eos dissensio simultasque conquie vit. De Constantinopolitana synodo Theodosii Magni jussu coucta omniumque maximis turbis Antio chie a Meletii morte oh Flavianum ejus successo rem exortis: postremo de Isidoro hieromonacho, quem Damasus Constantinopolitanum creavit opi scopum His ita transactis Meletium rogarunt, ut Con stantinopolim veniret, siquidem plerique et alii episcopi eodem in loco congregati ca in sententia erant, ut Gregorius Nazianzo translatus, episcopa tui Constantinopolitano præficeretur.Nec ita multo post cum Theodosius Magnus imperator Ecclesiam perturbatam comperisset, synodum Constantino poli congregavit, ut Nicæna fides observaretur. Qua congregata et finita Meletius ad Deum inigravit cujus corpore Antiochiam translato, Flavianus ejus loco electus est, vivo etiamnum Paulino, præ ter pacta jurejurando firmata. Ex quo evenit, ut Antiochenorum plerique communionem Flaviani defugerent, privatimque a Paulino convocarentur. Quin ipse quoque antistites inter se dissentiebant. Quandoquidem Ægyptii, Arabes, et Cyprii injuriam Paulino illatam ægre ferebant. Syri autem, Palæ stini, Poenices, Armenii, Cappadoces, Galata, et plerique Ponticorum a Flaviano stabant, Nec vero mediocriter infensi erant Romæ episcopus et cæ. teri Occidentales, atque ad Paulinum quidem, ut Antiochenum episcopum scribebant, Flaviani au tem mentionem nullam faciebant: infensique adeo erant Diodoro Tarsi, et Acacio Berrhoæ, qui eum elegissent, nec eos ad communionem admitte bant. Quin et ipsi et Gratianus imperator litteris Orientales episcopos ad Occidenteip convocarunt qui ea de re decernerent; at nullus eis morem gessit.

Cæterum patriarcha Photius hujusmodi scholion das audiendusve patet, quo quidem impietas huic capiti obiter inseruit. Nota Romanæ Alexan drinæque sedis vehementem adversus Flavianum con citationem, quæ nihili tamen facta est,quod præter rationem facta videretur. Quia enim Flavianus a nullo damnatus intra suos fines a suis excoleba tur, eo fiebat, ut alienas expostulationes, tanquam septa sua transcendentes, irritas manere facile pa teretur. Mortuo autem Paulino, Flavianum populus ite rum aversalus est, operaque et studio effecit, ut Evagrius propriæ parti præficeretur. Qui cum pauco et ipse tempore supervixisset, nullus in ejus locum suffectus est, idque Flaviani opera. Verum enimvero refractarii quidam Flaviano adversari pergentes, privatis conventiculis con gregabantur; at ille nullum non rationis funem movit, ut hos quoque sibi subjiceret: quod paulo postea perfecit. Cum enim Theophilum Alexandrinum sibi obse quio suo amicum parasset, ejus opera cum Damaso Romano in gratiam rediit, profecto ad eum Isidoro monacho et presbytero, qui cum Scetensium phi losophorum unus esset, Damaso gratus usque adeo fuit, ut sine ulla mora et confestim illum Constanti nopoleos episcopum crearit. Porro Theodoritus au ctor est Flavianum non cum Damaso Romano, sed cum Innocentio in gratiam rediisse, idque ope ra et studio Theodosii imperatoris, missis ad Fla vianum Berrhœensi aliisque episcopie. Non de sunt, quibus is qui inter Patres Chrysologus dictus est, una cum Theophilo Alexandrino, Acacii Ber rhoensis, et Isidori presbyteri studio, gratiam Flaviano conciliasse videatur. Invectiva digresso Nicetæ in analphabelos sui tem poris episcopos, quorum imprimis opera Androni cus et Alexius Comneni in sacra templorum clino dia invaserunt: cujus sacrilegii Alexius aurea bulla pænitere se prolestatus est. Verumenimvero impii Arii refutationes interim in alium locuin rejiciantur. Quia enim Aetius et Eunomius Arii consortes fuerunt, operæ pretium facturus videor, si quæ ab illis designata sunt, huic historiæ prius inseram: tum deinde ad com munem trium confutationem aggrediar. Quod enim jaculum quis in eorum unum paraverit, id vero non absurde in cæteros quoque detorserit. Illa porro inpræsentiarum mihi perpendenda videntur, quæcunque illi, quibus cleri administratio sorte obtigit, adversus eum effutiverunt,a quo ad pasto rale munus evecti sunt: et quibus oves suas dam nis attriverunt.Imo vero liber quo res ab illis gestæ continentur dilucideque tractantur, cuivis legen 38 Jerem. XIII, 1; Ezech, xxxiv, 2. Alludit ad Horat. Ovid. et abominatio detegitur, qua profani illl episcopi ultro sese involverunt, qui pecunias in usus pau perum destinatas ad privatum fastum, et eorum obsequium, qui consortes imperatorum id tempo ris erant, tanquam palearum acervos eventilantes, ex iis alios quidem sermonum piorum et simplici tate gaudentium conversionibus, dialecticisque compendiis in perditionis barathrum præcipites dederunt, aliis autem impengentes retusi sunt, non secus atque si in murum Semitamium dentes infregissent quippe qui divitiis eorum pru dentiores essent, nec ullis logicorum epicherema tum machinis percellerentur. Hos vero synodorum sibi consentanearum convocatione, necnon eorum consensu et favore qui multa possent apud impera tores atterere prorsus conabantur, nec solum suis eos sedibus et ovilibus deturbabant, sed etiam quo jure quaque injuria semper e medio tollere meli tabantur, nonnullos etiam commentis dolis et sy. cophantiis impetebant, et hujusmodi artibus op tata consequebantur; cum justitia subsannet eus, judiciis ei soli cognitis, cui quoties peccant hori nes in iram excandescere non placet at in plerisque vel in diuturnum tempus de iniquis fa cinoribus pœnas repetere differt. Hunc in modum pastores desipiebant, nec eorum pauci vineam Dei corrumpebant. Quocirca Dominus graviter id no lesteque ferens per prophetam exclamat: Væ qui pascunt seipsos 36. Imo si quis penitius exploret, ea quæ hujusmodi temere designarunt, et adversus Deum innumeris modis prolocuti sunt, eos ne seipsos quidem pascere, nes ovile tantum negli gere, sed et seipsos et suum gregem a Deo distra xisse, gregemque nullo non herbæ lethalis et mor tiferæ genere pavisse, nullo non denique turbido nee feculento flumine adaquasse comperiet, ex quo ipsi quoque poculum porrigant, tanquam duces gregis arietes, quibus sonora sacerdotii crepitacula incassum appensa sint. Cæterum quamvis omnia ita tractarent, ut unde nil præter privatam accusa tionem, et animæ plerorumque perditionem con sequerentur, nonnulla tamen utilia amplexi quoque sunt. Ita ut ex eis tanquam spinis rosas decer pere, et tanquam serpentum carnibus panaceam salutarem conficere liceat, tunc, inquam, cum et pastores et pastorum mercenarios deposuerunt, quotquot fidei rudes et ignaros deprehenderunt, nec idoneos qui fidei catholicæ præcepta subdiiis suis ex eorum præscripto explicarent. Verumenimvero a nonnullis quoque accusali sunt, quod percussores et rapaces essent, quod eos qui de gradu dejecti fuerant ad communionem admisissent, quod seditiones concitassent, quod Fragili quærens illidere dentem. Offendet solido. Si quoties peccant homines sua fulmina mıltal. Jupiter, exiguo tempore inermis erit.

De Aetianus et Anomæis, quibus Eunomiani quoque accensentur. Aelii vita et moribus. Stephani et Onagri tendiculis in episcopos aliquot orthodoxos. Leontio evirato. Antiphonarum ecclesiasticarum origine. Quæ de Aetio et Eunomio circumferuntur, ea Gregorius quidem Nyssenus, Theodorusque Mo psuestenus pluribus, Epiphanius autem Cypri, Theodoritus Cyri, et ecclesiasticarum Historiarum scriptores succinctioribus verbis prosecuti sunt, ex quibus omnibus ea mutuati sumus, quæ nobis utiliora et accommodatiora visa sunt. ille Stephanus, qui non hæreseos solum antistitem se præbuit, verum innumera quoque alia mala designavit, nullam non nequitiæ fœditatisque ɛpe ciem persecutus: qui lectorem quemdam scelerum suorum administrum et tanquam emissarium ha beret, qui ea de causa Onager perapposito nomine dicebatur, cujus opera ille fabulam hujusmodi adorsus est. Finita Sardicensi synodo Constans pius ille Romanorum imperator ad germanum fratrem suum Constantium super Athanasio et Paulo scri pserat. Litteras Euphratas et Vincentius episcopi una cum Salino militum ductore pertulerant. Qui cum Antiochiam appulissent, ubi Constantius id temporis esset, in hospitium diverterunt. Detes tandus autem Stephanus Onagri opera meretri cem conduxit, noctuque in episcoporum diverso rium introduci jussit: atque quosdam subornavit, qui meretricem cum episcopis esse clamarent.Cum autem fortiores essent episcopi, eorumque contu bernales, et meretricem et ejus administros vi de tinuerunt. Sciendum itaque est, Aetium Antiochiæ, quæ in Syria est, ortum fuisse, atque, ut Nyssenus auctor est, mulieri cuidam Ampelidi nomine serviisse, cum fabrilem artem exerceret, parvoque malleo et parva incude vasa ærea detrita resarciret, tum fo ramina obturans, tum liquefactum stannum eis infundens, lebetum denique ventribus infuso plumbo mederetur. Ut autem Mopsuestionsis au ctor est, patre ille libero quidem, at aurifice pa pilionario, hoc est, ædibus carente, sed papilionem seu tabernaculum pilis et setis contextum, ideoque vile, circumferente, atque adeo circumforaneo, et minutiis quibusdam frivolisque operibus victum in diem sibi comparante, natus est. Quem cum filius sequeretur, eum in artificiolo hoc suo in struxit, imo vero primis quoque litterarum ru dimentis illum instituere conatus est, eatenusque promovit,ut contractuum verba describere posset. Quod autem Aetius aurifex fuerit, ejus quoque consors Philostorgius tertio Historiæ suæ libro auctorest: Cum itaque, inquit, animum Aetius ad aurificium appulisset, summus evasit aurifex. Cum autem operum sibi commissorum quodpiam adul terasset, acribus, ut par est, flagris dissectus est. Postea cum se hac arte tenuiter juxta et sordide vivere,christianos autem summa cum humanitate quosvis, maxime autem suæ religionis homines excipere videret, arte relicta, mutatoque habitu, philosophicam atque adeo christianam vitam ementitus, multos asseclas invenit. Tum vero Alexandriam profectus, cum paucos aliquot dies Aristotelicis argutiis ediscendis transegisset atque aliquis esse videretur, quæ hominis indoles, dica citas et impudentia erat, non paucos laudum 8a rum buccinatores habuit. Cum autem eximius Arii ria Patri et Filio et Spiritui sancto. dogmatum propugnator esset, illis quidem subscri psit, ab Arianis vero secessit, quod Arium ad com munionem admississent, qui in fidei confessione ad imperatorem Constantinum scripta pejerasset, atque alia cogitans, alia prolocutus esset. Postea vero Alexandria discedens Antiochiam natale so lum rediit, atque a Leontio Antiochenorum id temporis episcopo exceptus est. discessu enim magni illius Eusthathii, Euphronius Arianus, Eusebii Nicomediensis opera ei subrogatus est. Euphronio que Phlacitus, sive Placitus, ejusdem cum illo hæreseos, successit. Placito itaque impiissimus Quæ fabula simul atque ad Constantii aures perlata est calumniatore Stephano deposito, non minus malum eviratus Leontius in ejus locum suf fectus est, qui jam presbyterii honore exciderat, quia cum puella quadam Eustolia nomine quotidie conversabatur,hujusque turpitudinis suspicionem a se amoliturus virilia sibi præsecuerat, tum dein ceps liberius ad illam commeabat, iis nimirum membris privatus, quæ calumniæ causam præbue rant. Hic ergo Constantii imperatoris opera et stu dio ad Antiochenum episcopatum evectus fuerat. Cæterum per id tempus Antiochiæ florebant, et virtute soientiaque celebres habebantur Flavianus et Diodorus, quorum ille Antiocheno episcopatui, hic Tarsensi postea præfectus est. Atque ut Theo dorus Mopsuestenus scribit, illam psalmodiæ spe ciem, quas antiphon as dicimus, illi ex Syrorum lingua in Græcam transtulerunt, et omnium prope soli admirandi hujus operis omnibus orbis chri stiani hominibus Auctores apparuerunt. Heterou siastæ quidem certe, hoc est, Ariani, diversa Fi lium a Patre substantia esse dicentes, ita canere solebant Gloria Patri per Filium in Spiritu san cto. Flavianus autem primus cecinisse fertur, Glo Iterum de Aetii et Eunomii vita et moribus pauca. Exceptum ergo, ut jam dictum est, Aetium Leontius diaconum ordinavit: cui cum multi contradicerent, seque ab Ecclesia secessuros mini tarentur, et Flavianus in primis Diodorusque id facere tentarent, Aetiisque hæresin arguerent, Leontius partim id veritus, partis eum ad ea quæ subsecuta sunt præparaturus, eum a diaconatu quidem removit, cæterum majorem ei honorem detulit. Jam vero Aetius temerarius et facetus erat,

3. Si Deus substantia sua ingenitus est, in quod genitum est haudquaquam genitum est essentiæ divisione, sed ex essentia, vi cujus id subsistit. Unam enim et eamdem essentiam genitam et in genitam esse, nulla pia ratione cuiquam persua deri queat. 4. Si id genitum, quod est ingenitum, quid ob stat, quominus id quod genitum est, ingenitum quoque sit? Omnis enim natura pronior est ad id quod sibi proprium, quam ad id quod impro prium est. 5. Si Deus totus ingenitus non est, nihil obstat quominus essentiæ suæ vi genuerit. At si totus ingenitus est, haudquaquam essentiæ vi ad gene rationem distractus est, sed ex substantia geni turam produxit. 6. Si Deus ingenitus generandi vi præditus om nino est,id quod est genitum haudquaquam es sentiæ suæ vi genitum est, cum ea substantiæ suæ vis omnino insita sit, generet, non ut generetur. 7. Si transfigurata Dei substantia Filius dicitur, non ca certe substantia ejus est, ut mutari non possit, cum ex hujusmodi mutatione species Filii producta sit. At si Dei substantia mutationi ob noxia non est, nec generationi subjicitur: natura Filii ad nudam et simplicem appellationem pror sus redigetur. 8. Si genitura spermatice ingenito Deo inerat, ca post generationem extrinsecus assumpta in ho minem, ut ita dicam, evasit certe perfectus est Filius non iis ex quibus genitus est, sed iis quæ assumpsit. Quæ enim ex iis quæ sunt sui generis assumunt, ea tanquam ex propriis con stantia perfecti romen multifariam adipiscuntur. 9. Si perfecta esset genitura, certe in eo quod genitum est genitura consisteret, non iis ex qui bus ingenitus ipse genuit. Nec enim fieri potest, ut genita natura ingenito essentialiter insit. Nam hoc idem fuerit, atque si quidpiam esse et non esse dicatur; siquidem genitura ingenita non est, et quod ingenitum est, genitura non fuit. Par tium enim dissimilitudo in Deo speciem blasphe miæ et contumeliæ præ se fert. 10. Si Deus omnipotens: cum sit ingenitæ na turæ, genita se natura esse ignorat; et si Filius, cum sit genite naturæ, seipsum id esse quod est cognoscit, qui fieri potest, quin homousion ful sum sit, cum ille ingenitum, hic genitum csse sciut? 11. Si dictio ingenitum hypostasim Dei non de notet, sed nomen illud incomparabile ad humanam opinionem referatur, eo fit, ut iis qui opinione. aliquid assequuntur, gratias Deus agat, ratione opinionis ingenita: cum nominis hujus dignita. tem in essentia non ferat. 12. Si extrinsecus ingenitum in Dco conside retur, ii qui consideraverint eo quod consideratum fuerit præstantiores erunt, cum nomen, quod Deo præstantissimum omnium est, sibi comparaverint. 43. Si natura ingenita generationi non cedit, id ipsum est, quod et dicitur: at si generationi cedit, eo fit, ut generationis affectiones sint hypostasi divina præstantiores. 14. Si genituræ natura immutabilis est, pro pter eum qui genuit, ingenitum haud dubie sub stantia immutabilis est, non ratione voluntatis, at dignitatis, quæ substantiæ inest. 15. Si nomen ingeniti substantiam significet, merito substantiæ genitura opponitur: at si nihil significet ingenitum, multo magis genitura nihil significat. Jam qui fieri potest, ut nihilo nihilum opponatur? 16. Si pronuntiatio ingenita genitæ pronuntia tioni opponitur, silentio pronuntiationem exci piente contingit, ut fiat et evanescat christiano rum spes in diversa pronuntiatione sita, non au tem in naturis, quæ ita se habent, ut nominum significatio requirit. 17. Si ad substantiæ præstantiam ingenitum nihil amplius ipsa genitura tribuit, eo fit, ut Fi lius pronuntiatione sola præstans eos seipso me liores deprehendat, qui invocant, non eum, qui et Deus et Pater ejus invocatur. 18. Si natura ingenita præstantior est genera tione, quippe quæ jure quasi hæreditario sortita sit id quod præstantius est, eo fit, ut per so sub stantia ingenita sit. Qui enim vult, non quia vult, idcirco generatione præstantior est, sed quia ita natura comparatus est. Itaque substantia per se subsistens, ingenitus Deus, ulla ratione permittit, ut contra seipsam generatio intelligatur, feratur que pro arbitrio et sententia eorum quæ genita sunt. 19. Si ingenitum in Deo privationem denotet, qui fieri poterit, ut nihilum ab eo secernatur, quod nusquam est? Quod si to %, seu id quod est, significet, quis, quæso, Deum, qui est, ab eo ipso quod ipse est separabit? 20. Si privationes nihil aliud sint, quam habi tuum ablationes, certe ingenitum illud, quod in Deo est, aut habitus privatio, aut privationis ha bitus est. Jam si habitus privatio sit, qui fieri poterit, ut quod non adest, tanquam adsit, Deo adnumeretur? Sin autem ingenitum est habitus, necesse est genitam substantiam præsupponamus, ut habitu hunc in modum assumpto, ingenita no minetur. 21. Si genita ingenita substantiæ particeps est, habitus adjectionem passa, haud dubie ingeniti facultate privatur, ita ut genita quidem substantia sit, ingenitum autem habitus. Quod si genitura transitum significat, quippe quæ habitum denotet, vel ex essentia quapiam constat, vel hoc ipsum est, quod genitura dicitur. 22. Si ingenitum habitus, el genitum habitus est, procul dubio essentiæ sunt habitibus priores, habitus autem essentiis posteriores, utrum ergo honoratiorcs? Jam si geniti causa sit ingenitum

colophones hi sunt, qui primi sanotæ Trinitatis strarunt. Ait enim ille: Qui videt me, videt et variæ in opiniones et essentias dissectionem in severunt; hi denique sunt, qui zizania purissimo pietatis tritico superseminarunt et excoluerunt, quæ quidem Arius plantavit, Aelius rigavit, Eu nomius adauxit: quorum fructus est, ut creaturis Creator accenseatur, et Filius quidem a substan tia Patris alienetur, ab eoque Spiritus quibusdam quasi gradibus differat. Cæterum hi quidem fru sira e temere contra Christum fremuerunt, et opiniones impias in cœlum, hoc est divinitatis ejus altitudinem contra quam par erat ejaculati sunt, lingua instar nervi arcus intenta: ille vero extra teli jactum manens (quandoquidem divinitatis ejus excellentia coelos transcendit) majore juxta et au gustiore gloria resplenduit, eorum arcus conte rens,et confringens arma, et scuta comburens igni. tæ Patrum theologia adminiculo; atque, ut ita dicam, fæculenta eorum verba exsiccans. Quid enim Arii, Aetii, et Eunomii dogmatis fæ culentius est, quæ quidem tum in historia de iis elucubrata comprehendimus, tum dilucidius ora tione sequenti explanabimus, eis contraria sub jungentes, ut inanem eorum loquacitatem refella mus, et ne quis in ea impingat, quæ isti sine ra tione et sapientia contra Verbum et sapientiam effutiverunt? Capitibus hæreseon Arii, Eunomii et Aetit expositis jam ad seriam eorumdem confutationem aggre ditur. Objiciebat Arius, ut et ejus assecla Actius et Eunomius Non semper Deus Pater fuit, sed fuit tempus, quo Pater non fuit. Quod si Pater semper et ab initio non fuerit, neque Filius ab initio con temporaneus coæternusque Patri, sed tum demum postea, cum Deo per Filium angelos, et nos, et omnia quæ sunt in mundo, creare placuit: certe creatura fuit, atque paternæ substantiæ expers. Porro Verbum dictus est, ratione creaturarum, quæ sunt rationis participes, nimirum angelorum et nostri; Sapientia vero, eorum ratione, quos divinarum et humanarum rerum cognitione infor mavit; Filius denique propter eos, quos adopta vit. Et quia Verbum aliud est, quod Patri inest; quod insitum quoque dicitur, ejusque substantiæ proprium itemque aliud, quod in terram descen dit, carnemque assumpsit, quod et participatione Verbum Dei, Deusque dicitur (quemadmodum justi quoque tum Dei filii,tum di vocantur), quippe quod mutabile natura sit, nec Patrem videat, neo eum norit qui principio caret, quippe quod sub principium cadat. Patrem. Item: Ego in Patre, et Pater in me ", quibus verbis eadem utriusque substantia per spicue subindicatur. Et evangelista Joannes ex clamat: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ": moxque dicta confirmans subinfert: Hic erat in principio apud Deum, sive in Deo. Ulteriusque progressus do cet, quod Unigenitus illius, qui est in sinu Patris ipse enarravit 44. Itaque si vere dicit Christus, cum ait: Ego in Patre, et Pater in me, et germa nus ejus discipulus, cum docet, in principio fuisse Verbum et semper fuisse apud Deum, Ari ana ora obmutescant, quæ injustitiam contra Deum loquuntur: atque in primis Aetius, qui la boris sui vanitatem non paucis eapitibus quæ supra huic historiæ interseruimus, patefecit, dum con firmare conatur Filium ab ingenito Patre geni tum non esse, quia ingenitum quoque a gene ratione alienum sit. Jain si Filius unigenitus sem per in sinu Patris est, Pater utique semper est Pater, et Filius ei coæternus, ut qui ejusden cum illo sit naturæ, nec ab eo separari possit. Relata enim ex eorum numero sunt, quæ sem per simul una sunt, seque mutuo introducunt. Ubi ergo Pater, ibi et Filius. Item quod principio caret, neque creatura est, neque propter nos fac tum est. Qui enim ab æterno est, quonam modo sub ortum cadet, principiumque habentibus ac censeutur? Insuper et Verbum, et Sapientia, et Filius erat natura, et semper ipsa hæc omnia erat Verbum quidem, quia generationis affectioni non obno xius, quia conjunctus, et enuntiativus, unde ait Verba quæ ego loquor vobis, a meipso non loquor 45, et alio loco ait ad Patrem: Manifestavi nomen tuum hominibus ", nimirum nomen paternitatis. Isaias quoque Magni consilii angelum vocat *, nimirum Patris. Sapientia vero erat, tanquam divinarum et humanarum rerum dator. Jam qui fieri potest, ut opifex rationes ignoret eorum quæ fecit? Filius denique, quia Patri æqualis est, secundum sub. stantiam cum eo est, nec ab ejus sinu avelli po test. At vero locus ille: Novi Patrem, et sermonem ejus servo ", eum ab essentia paterna sejungit, aliumque a Verbo prætendit: quod ipsi insitum et germanum Dei Verbum esse volunt. At sermo nem Christus hoc loco voluntatem appellat Patris. Nec atsimili ratione locus ille: Ante luciferum genui te 49, non temporalem generationem intro ducit, sed hoc innuit, quemadmodum venter Dei, si pie intelligatur, id genuinum et consubstan tiale esse ostendit, quod cognitione concepit ita et sermo, quo Deus Filium, angelos, et homi nes alloquitur, dialecticum sermonem denotat: qui 48 Joan. 1, 4. 43 Ibid. 2. 4' Ibid. 18. 45 Joan. XIV, Perspicuum autem est eos et Christo ipsi ad versari, et iis qui ipsum viderunt, eique mini 41 Ibid. 10. 48 Joan. VIII, 55. " Psal. Cix, 3. 39 Psal. LXV, 10. 40 Joan. XIV, 9. 46 Joan. xvII, 6. 47 Isa. IX,

majus de natura quoque prædicari ex consecutione ad primæ figuræ prescriptum facta. Cæterum non omnia quæcumque de aliquo dicuntur, ea de eo quoque dicuntur, quod ei subjectum est, at si es sentialia seu specifica fuerint, ea certe prædicari et trajici possunt, si vero ascititia et alio sensu dicta, nihil eis commune cum sibi subjectis erit. Quia ergo majus quoque nihil ad causam confert, ut sit, sed dictio quæpiam est, quæ ei ex opi nione adaptatur, eo fit, ut ad dictionem natura non transeat. Nam quid obstat, ut Pater Grego rius inquit, quominus ego quoque hujusmodi pro_ positione facta, nimirum quod natura est, non omnino majus est, neque Pater, inde colligam majus non omnino majus esse? vel Patrem non omnino Patrem? Quod si ita velis, Deus substan tia est, substantia vero non omnino Deus, tu quod sequitur ipse colligito. Ergo Deus omnino est Deus. Erroris Eunomii origo, altius repetita ex Aristotele in libris De reprehensione sophistarum: nimirum ab eo quod cum loci adjectione et simpliciter di citur. At vero captiosa hæc argumentatio ex eo ducta est, quod cum loci adjectione et simpliciter dici tur. Cum enim majus causæ natura dederimus, isti natura majus inferunt, ac si dicentibus nobis aliquem hominem mortuum esse, isti simpliciter hominem inferrent. Nam cum Eunomius insolen tius, ut par est, se efferret, ob tanti sophismatis Captiose argumentatis, ab eo ductæ quod cum loci adjectione et simpliciter dicitur explanatio, una cum variis sortitæ modis. Sciendum porro est tredecim fallaces argumen tationes nobis in libris De reprehensionibus so phistarum a Philosopho tradi: quarum sex sunt quæ præter dictionis significationem fiunt, nimirum quæ ab homonymia seu vocabuli multiplicitate, quæ ab amphibolia, seu ambigua dictionis significa tione, quæ a conjunctione, quæ a divisione, quæ ab accentu, et quæ a forma dictionis eruuntur. Præterea septem, quæ præter rerum sententiam proferuntur, quarum ne cæteras enumerem, una ex eo dicitur, quod cum loci adjectione et simplici ter dicitur, hoc est ex particulari; nam id est, quod cum loci adjectione dicitur, et ex universali; nam id est quod simpliciter dicitur. Ex quo fit, ut ea quæ cum loci adjectione dicuntur, conjunctim enuntientur; quæ enim componuntur particularia funt, quæ autem simpliciter dicuntur, disjunctim proferuntur. Si quis ergo quæ cum loci aut tem poris adjectione dicuntur, ea simpliciter et disjun ctim proferat,is tota aberrat via, ut si quis hinc colligat id esse quod non est. Quia enim Plato dixit, quod non est, id opina bile eese (siquidem de eo opinamur, non quasi sit, sed quasi non sit), inde quidam opinati sunt, id esse quod non est. Nam si verbum, Est, inquiunt, de eo prædica tur, quod in opinione est (dicimus enim: In opi inventionem, putaretque se cassibus suis catholi- nione est), quod autem in opinione est, de eo quod cos homousii professores irretiisse, multa hu jusmodi ex promptu in eum retorquet argu menta Pater ille Gregorius, ejusque ludicra ludi ficat. Ego enim quoque, inquit, o Eunomi, hujusmodi sophismata tibi obtrudam. Quemadmodum Pater natura majus est, ut tua fert opinio, et quod na tura est non omnino majus est, inde consequitur, majus non omnino majus esse, vel hoc pacto. Pa ter natura major est, ut dixisti: majus autem non omnino Pater. Unde colligitur Patrem non omnino Patrem esse. Item hoc modo: Deus essen tia est, at essentia non omnino Deus est, ergo Deus non omnino Deus est. Nam si hanc tuam propositionem: Pater natura major est, veram esse concesserimus,vera erit et hæc; quod autem na tura est, non omnino majus est. Non enim quid quid natura est, hoc majus etiam est. Natura enim et filius ad patrem, et nepos ad avum, et consobrini filius ad patruum, referuntur; iis tamen ad quos referuntur majores non sunt. Si ergo Pater natura major est, ut ais, et quod na tura est non omnino majus est, continget, majus non omnino majus esse, atque ita cæterorum so phistarum modus dissolvetur. Cæterum arbitror hanc captionem ex eo ductam esse, quod cum loci adjectione et simpliciter dicitur. non est pædicatur; ergo verbum, Est, prædicatur de eo quod non est, ita ut inde consequatur, id esse quod non est. Tu vero adverte, quomodo aberra runt in eo quod cum loci adjectione et simpliciter dicitur.Hæc enim propositio: Id quod non est, in opinione esse, ex eo ducitur, quod cum loci ad jectione dicitur. Id autem quod est, simpliciter est. Fieri ergo non potest, ut id sit quod non est, quia in opinione est. Cæterum quod dico apertius ita explanabitur. Æthiops albus dentibus est, hoc cum loci ad jectione dicitur: nam in parte albescit. Jam si quis hino simpliciter eum album esse inferat, in eo aberrat, quod cum loci adjectione et simpli. citer dicitur. Age vero, commonstremus id uno aliquo sophi smate, quale hoc est: Deus essentia est, vera oratio est, quia cum loci adjectione dicitur; at essentia non omnino Deus est, et hoc modo vera oratio est, quia simpliciter dicitur, non enim omais substantia Deus est. Totum autem si componatur, | captiosa erit argumentatio, ex iis composita, que cum loco adjectione et simpliciter dicuntur. lujusmodi ergo Eunomii argumentum esse Pate Gregorius ait. Cum enim orthodoxì dicant Patrem Filio majorem esse, natures cause, quod quidem id est quod cum loci adjectione dicitur, conjunctum

audiat, si saltem ex logicæ philosophiæ fontibus personarum: Quæramus, inquit, quænam in utro se quidpiam hausisse prædicet, imo vero ne abso lute quidem ponat, sed vel numerum, vel speciem, vel genus, vel analogiam addat. Anomous autem, vel quia prorsus in hujusmodi argumentis cæcutit, vel quia logices artis imperi tus est, idcirco nobis objicit: Si Filius essentia idem est cum Patre, ingenitus etiam erit, quia ille ingenitus est, vel etiam Pater genitus est, quia Fi lius genitus; ita ut Pater sit ingenitogenitus, et Filius genitoingenitus. Patri et Filio eamdem et incommutabilem essentiam esse, diversa vero essentiæ adjaceniia, ex B. Nu zianzeno. Verumenimvero Theologus astruenti: Si Filius idem essentia cum Patre sit,ingenitus autem Pater est, eumdem quoque Filium esse futurum, sic oc currit Si quidem ingenitum sit Patris essentia, Filius, quia idem essentia cum Patre sit, ingenitus etiam erit; sin ingeneratio aliud quidpiam ab essentia sit, qui fit, ut cum de alio interrogaveris, concludas? Nam si naturæ ratione Pater ipsa inge neratio esset, cæteraque sub ingeneratione com prehenderentur, par esset ut Filius quoque inge neratio diceretur.Quia vero Patris essentia diver sum uuidpiam est ab ingeneratione, nam in ipsa natura ingenerationem quoque consideramus, eo fit, ut essentiæ ratione Filius idem cum Patre sit, ratione autem ingenerationis, non item, cuin non sit essentia. Itaque Patri et Filio eadem est, et in commutabilis essentia, diversa vero essentiæ adja centia sunt. Si ergo in essentiæ adjacentium ali quo Filius a Patre differat, quid novi? Nec enim identitatis vires, ut tuæ qui talia definis, quantum ad essentiam pertinet, infringuntur, aut debilitan tur: alioqui tu quoque patris tui pater dici possis, ne quid omittam, quia idem cum illo essentia es. Hujusmodi porro opinio illudentis est et sophiste Si enim, inquit ille, quibus essentiæ identitas inest, in iis essentiæ quoque adjacentia indifferen tia sunt, tuque idem es essentia cum patre tuo, diciturque in illo paternitas, in te autem filiatio, trahisque identitatem ad omnia: non solum, in quam, ad essentiam, sed essentiæ quoque ad ad jacentia, inde certe consequatur, ut tu patris tui pater,ille vero tuus, hoc est filii sui filius sit: quo quid magis ridiculum? An videlicet cum immobilis maneat proprietas, quæremus, ait ille, quænam sit essentia Dei, si quæramus? Posteaquam enim nugator Anomæus velut alea pro libidine nomina lusit,rebus in divinis sophistam agens, et in iis quæ non intelligit,atque nunc,quidem ingenitum genitum, nunc vero inge nitum genitum esse ostendit, in iis ludens quæ ludicra non sunt: magnus ille Pater immobilia conservans hæc nomina, tanquam proprietates 54 Psal. XLIX, 1. que sit essentia, quasi dicat: Si identitatem, o he terodoxe, sea diversum a catholicis sentiens in essentia ponas, deprehensumque sit ingenitum non esse Dei essentiam, sed proprietatem, quæ in essentia consideretur, aut hanc proprietatem in docte quocumque vis transfer et transpone: an videlicet hac immobili manente, ut proprietas quoque vim sui nominis conservet, quæramus es sentiam Dei, ne cum identitatem in ea inveneri. mus, proprietates transponamus, nec enim vani loquiis nugari volumus, quasi nos accingamus, ul vanum in cœlos iter ingrediamur. Quæ differentia sit inter Deum et ingenitum. Oppo sitorum generibus quatuor propositis, ingenitum genito privatlive opponi. Quia vero Eunomius, cum ingenitum Patrem statueret, huic quoque Deum proprie locutus ad debat, eumdemque ingenitum et Deum Patrem a se dici putabat, Filium autem ratione gratiæ et participationis, idcirco Pater Gregorius sic ait: Si Deus et ingenitum nihil inter se differant, eum demque habitum circa exteriora habeant, vide num aliud cum habitu, aliud sine habitu sit. Si quidem Deus aliorum Deus dicitur. Ait enim Scriptura Deus deorum 54. Ingenitum autem nul lorum dicitur ingenitum. Hoc enim neque ange lorum, neque hominum, neque ullius omnino creaturæ est. Quia ergo ingenitum nullius est, ne que Deus ullorum erit. Atqui Deus aliquorum est, ergo idem non sunt Deus et ingenitum. Nam quæ in omnibus eadem sunt, ea similem prolationem habent: ut cum dicimus: Mortalis, homo, horum nominum utrumque absolutum est: cum vero Providentia, cura σystixà seu relata sunt. Si vero ingenitum etiam à sév, hoc est relative, pro zazi feratur, ostende quorumnam sit ingenitum. Tu si vicissim a me petis, quorumnam Deus ha bitu seu relatione dicatur: omnium, inquam. Qui ergo fieri potest, ut idem sit Deus et ingenitum, si horum nominum alterum, nempe Deus, in alio; alterum vero, scilicet ingenitum, in seipso circum scribatur? Adhæc cum ingenitum et genitum inter se con traria sint, ut habitus et privatio, Aristoteles autem oppositionem in quatuor dividat, in contrarium, ia id quod habitu et privatione, in id quod relative, et in id quod negative opponitur, atque negationis quidem exemplum est, si quid esse et non esse dicatur: relatorum autem duplum, et dimidium; eorum vero quæ privative opponuntur, auditus et surditas; contrariorum denique album et nigrum; jam videndum cuinam oppositorum generi subji cientur ingenitum et genitum. Utrum contrariis! at illa a se mutuo, vel, ut verius dicam, post se nascuntur, siquidem ab albo nigrum, vel potius

post album. Hæc porro non a se uascuntur, nec sit genitive, ita et Spiritus a Filio processit: ita enim ex ingeneratione generatio, nec ex generatio ne ingeneratio. At vero relatis accensenda sunt? At illa referuntur ad alia, ut duplum ad dimidium, et e diverso. Age vero negationine ascribentur? At hæc quoque nomina sunt, quibus neque affirmatio neque negatio demonstratur. Itaque superest ut habitu et privatione inter se opponantur, ita ut genitum quidem sit habitus quemadmodum visus ingenitum autem privatio, non secus atque cæcitas. Si ergo hæc opposita sunt, ut demonstravi, tu autem ea, o Anomore, substantias esse dicis, ex tua consequetur oratione, ut substantiæ aliæ aliis opponantur, quod non conceditur. Quod si geni tum quidem habitui, ingenitum vero privation¡ simile sit, tu autem genitum quidem essentiam Filii, ingenitum vero Patris essentiam nominas, certe Filius Patre prior erit, ut habitus privatione. Filiusque de medio tolletur, tanquam habitus, a Patre, tanquam privatione. Quandoquidem pri. vationibus habituum de medio tollendorum vis inest, ut cæcitas visum, surditasque auditum perimit. Plura ejusdem Choniatæ, adversus hoc Anomão rum problema: Fuit tempus quo non fuit Pater. ut aliud primum, aliud secundum, aliud tertium statuamus. Absit a nobis hujusmodi blasphemia ethnicæ deorum multitudinis Ethnicis enim dii sunt Coelum et Saturnus, a quibus patres, filii, et nepotes. Unum enim apud nos ambarum persona rum vinculum est, Pater: ad quem reducuntur ea quan ab illo procedunt. Et nos ita credimus et sentimus, Sanctorum Patrum assertiones adversus Eunomii hæresin, qua Deum Patrem non semper fuisse blasphemat. Eunomiani porro cæteris blasphemiis suis hanc quoque addebant, Deum et Patrem non semper fuisse, sed essentiæ principium habuisse tempo ralem inde Filii generationem introducentes, ta lemque adeo, qualem in creaturis animadverti mus. Eis porro hunc in modum Patres hac in re ad versantur. S. Basilii adversus hoc: Deum Patrem non semper fuisse. 1. Si Dei beatitudini pulchrum hoc et decorum est, ut sit Pater, quid obstitit qusminus ab initio decorum ei adfuerit? Nam vel ad ejus, quod præ stantius est, ignorantiam, vel ad impotentiam de fectum referunt: ignorantiam quidem, si postea quod melius est adinvenerit, impotentiam vero, si cum sciret, ultro tamen ab eo quod pulcherri mum est exciderit. Qued si ei pulchrum non sit esse Patrem, quanam de causa post mutationem, elegit quod deterius est? Theologi, ex lib. 1 De Filio. Arius quidem. Aelius, et Eunomius Trinitatem honore substantiaque comparem tres in personas diversas dividebant, ingenitumqne et avazov, principio carentem, solum Patrem vocabant, post eum vero xpwτótistov Torµ¤, hoc est creaturam primo creatam, Filium: quippe qui loco instru menti ad rerum omnium productionem Patri futu rus esset. Post Filium vero, Spiritum sanctum statuebant. Quod autem adoramus povprix est, seu divinitas una, non unam in hypostasin coacta, sed tribus distincta personis, et unius quidem appellatione divinitas, essentia, natura, principium, et forma: trium vero, persona, characteres, et individua intelliguntur. Proprietates enim hyposta sibus affectæ sunt, at non sunt hypostases. Hoc vero Trinitatis principium, si quatenus unum est, consideretur, principio caret, æternumque est, et omnino perpetuum. Si vero quatenus in personas dividitur, una ejus persona principio caret aliæ vero et sine principio, et non sine principio sunt. Nam si eas ad primam causam reducas, non sunt sine principio. Ex illa enim procedunt, at non post illam. Sin eas cum temporibus et sæculis nostris conferas, atque adeo cum omni proprietate intellectuali, sine principio et ingenita sunt Itaque trium harum hypostaseon una omnino vy, non sint, hoc est principio carentia, hoc est sine principio dicitur, nimirum Pater, re liquarum duarum altera Filius, altera Spiritus, ambæ a Patre subsistentes, non tamen eodem modo. Filius enim genitus est, Spiritus autem pro cessit, vel potius ille gignitur, hic procedit. Non enim quemadmodum a Patre Filius proces 2. Quonam tempore Pater non erat? Eo nimirum quo Filius non erat. Idem certe de Filio et Spiritu sancto dixeris. Iterum interrogato me, vicissimque tibi respondebo. Quonam tempore Filius genitus est? Eo nimirum quo Pater genitus non est. Quo denique tempore Spiritus processit? Eo nimirum quo Filius non processit: sed genitus est sine tempore, et supra tempus. Etsi nequimus hoc verbi.Supra tempus, exprimere, volumus enim tem. poralem significationem effugere (nam dictiones, Quando, Antea, Postbac, et Ab initio, non sunt sine tempore, quantamlibet vim verbis afferamus), nisi dicamus (si saltem intervallum illud, quod in rebus protenditur æternis, sæculum vocemus), id quod neque ullo motu, neque solis cursu dividi mus aut metimur, quod certe tempus est. Qui ergo fieri possit, ut [Filius et Spiritus} vvapy si comterna sunt? Quoniam ab illo procedunt, quamvis post illum non fuerunt. Quod onim prin cipio caret, æternum etiam est: quod autem æter num est, non omnino principio caret, si saltem ad principium, hoc est Patrem, referatur. Itaque principio non carent ratione causa. Constat porro

bypass

est. Damascent. eum unigenitum et primogenitum vocari. Quoties Quanto enim creaturis excellentior est Deus, ergo unigenitus vocatur. nulla ei annexa causa tanto id me ipso, qui propter Deum subsisto. qua sit unigenitus. præterquam quod absolute di- ignobilius sit oportet, quod propter me factum citur Deus unigenitus, qui est in sinu Patris.Quo ties vero eumdem sacræ Scripturæ primogenitum vocant. stat m quoque inferunt quorumnam sit primogenitus, causamque afferunt. propter quam hoc quoque cognomine donetur. Inquiunt enim, Primogenit us in multis fratribus ", et primogenitus ex mortuis 14. Atqui primogenitus quidem in mul tis fratribus vocatur, quatenus nobis similis effe ctus est dempto peccato, assumptaque carne nostra fratrem se nostrum fecit. Primogenitus autem ex mortuis, quia primus ipse carnem suam exsuscita vit ad incorruptionem, eamdemque primus in cœ los induxit. Unde ait, Ego sum vin ". Item, Ego sum ostium 75. Per eum enim natura humana novam resurrectionis insistere viam docetur, et quemadmodum per ostium quoddam in ipsum cœ lum ingreditur. Ejusdem Cyrilli. 53. Verbum ylvox,hoc est fieri vel esse,de Deo etiam Patre dictum invenimus, ut apud Davidem Esto mihi in Deum pratertorem 76. Item: Factus es mihi in salutem 7. Apud Apostolum vero, Sit porro Deus verax 18, omnis autem homo mendax ". Si ergo Pater.quamvis protector fiat et verax,crea tura tamen non est, certe neque Filius, quamvis a Patre nobis sapientia, sanctificatio et redemptio factus sit, creatura erit. Ejusdem Cyrilli. 26. Cum Patrem Filio essentiæ causam factum esse dicitis, quanam causa id dicitis? an causa creationis? Atqui Pater ipse dixit ei: Ex utero ante Luciferum genui te 80; superest ergo ut causa qua Pater est id dicatis. Unde sequitur Filium non creaturam, sed naturalem Filium esse. Theologi ex oratione coram CL episcopis habita. 27. Creatura quidem Dei dicatur, siquidem ma gnum nobis et hoc est. Deus autem nullo modo certe tunc admittam creaturam esse Deum, cum ergo quoque proprie fuero Deus. Sic enim se res habet. Si quidem Deus est.creatura non est, no biscum enim.qui dii non sumus,creatura est.Quod si creatura est, Deus non est. Cœpit enim in tem pore quod porro cœpit, est quando non fuit. Cæterum id quo illud non fuit, antiquius est, cum proprie non sit.qui fieri potest ut sit Deus? Trium ergo [sanctæ Trinitatis personarum] nulla creatura est. neque quod eo deterius est.propter me facta, ne solum creatura sit, verum etiam nobis abje ctior. Nam si ego in honorem Dei factus sum, illa vero propter me, certe orbita propter curium, et sera propter ostium facta est. Vinco causa. 28. Quemadmodum ignem lumine quod ab ipso procedit lucere dicimus, nec lumen ab igne pro cedens instrumentum esse statuimus quod ignide serviat, sed potius naturalem esse facultatem pro fitemur,ita et Patrem quæcunque agit, ea per unigenitum Filium suum agere dicimus, non tan quam organi adminiculo, sed naturali et per se subsistente potentia. Et quemadmodum ignem lu cere dicimus, viceque versa lumen ignis lucere astruimus, ita etiam quæcunque Pater agit eadem Filius quoque agit. Assertiones aliæ adversus Eunomianorum Spocos Gov, hoc est dirtionem, qua Filius similis quidem, at non ejusdem cum Patre substantiæ esse di citur. Magni Athanasii adversus eos,qui homœusium introducunt. 29. Similia non de substantiis, at figuris et qua litatibus dicuntur. Homo itaque homini ratione quidem essentiæ ¿µooústos dicitur: ratione autem figuræ aut ideæ, quotos. id est similis. Idea porro qualitas quæpiam est. Item homo bovi, si essentia ratio habeatur, non avóμoto; seu dissimilis est, at Stepontos, hoc est essentia diversa præditus ratione vero ideæ corporeæ, vóμotos seu dis similis. Fit autem Deo quispiam similis, non essentia, sed virtutibus, quæ qualitatibus accen sentur. Basilii Magni. 30. Splendore quidem conjunctionen, hyposta seos vero charactere seu figura substantiæ, dµo obotov, hoc est identitatem substantiæ docemur. Sancti Cyrilli. 31. Undenam Filius Patri consubstantialis esse dictus sit, Apostolus dicat his verbis: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, esse se aqualem Deo 1. Itaque cum per Dei formam natura intelligatur, adjungaturque æqualitas, merito con substantialis dictus est. Qui enim æqualem cum Patre naturam habet, æqualem certe substantiam quoque babet. Quin ipse quoque Christus cum ait: Ego et Pater unum sumus 82, naturæ sive es sentiæ identitatem demonstrat. Ejusdem Cyrilli. 32. Quorum actiones eædem, eorum essentia quoque una est. Actio porro Patris et Filii una est, ut hinc patet: Faciamus hominem ad imaginem nostram *³. Item: Quæcunque Pater agit, eadem et 74 Joan. XIV, 6. 15 Joan. x, 9. 76 Psal. LXX, 3. 71 Psal. 72 Rom. VIII, 29. 13 Coloss. 1. 18. 78 Rom. III, 4. 79 Psal. cxv, 11. * Gen. 1, 26. 80 Psal, CIX, 3. 81 Philipp, 11, 6. 82 Joan. x, 30

tentur, quoties eo et ratione et testimoniis adigun tur at homonymum soloque nomine communi. Cum vero coutra insistimus hic verbis: Age vero, an Deus non proprie Deus est, quemadmodum neque animal quod pictum est? Qui fit ergo, ut Deus sit, si proprie Deus non est? tuo natus es, an ex nolente? Si nolente, tyrannice ▲ movisse videantur, Deum quidem Filium esse fa nimirum coactus est. quis porro eum coegit? Nec enim naturam dixeris, quæ castitatem quoque amplecti potest. Sin volente, paucis tibi syllabis pater excidit? nam voluntatis te, non patris filium prædicas. At vero tune ad Deum resque creatas trausis? ergo sapientiæ tuæ tuam accommodo quæ stionem. Volensne Deus omnia condidit, an CO a:tus? si coactus, hæc tyrannis est, et vis ab aliquo illata sin volens, res etiam creatæ Deo privantur, tuque in primis, qui argutias hujusmodi nobis confingis. Siquidem voluntas nos a Creatore tan quam murus intermedius sejungit. Verumenim vero alium puto eum esse qui vult, et aliam volun tatem; alium qui generat.et aliam generationem; alium qui dicit, et alium sermonem, nisi forte su mus ebrii. Illa enim sunt quæ moventur, hæc vero motui similia Non ergo voluntatis est, quod quis vult, nulla enim hoc ratione consequitur neque generationis, quod generatur, neque prolationis, quod auditum est, sed volentis, generantis, et lo quentis. Quæ porro Deo insunt, his omnibus excel lentiora sunt: cui quidem generatio fortasse nihil aliud est, quam ipsa generandi voluntas; quod si omnino admittamus, medium nihil relinquitur. Atqui generatio vel ipsa voluntate præstantior est. Visne ut ludicrum ego quoque de Patre aliquod in medium proferam? siquidem te auctore argu tias hujusmodi comminisci audeo. Volensne Deus Pater est, an nolens? Jam quomodo te ab ambi dextro tuo hoc sophismate expedies? Si enim vo lens, quando tandem velle cœpit? certe non ante quam esset; nihil enim erat prius: aut aliud in eo voluit, ut ita dicam. volitum est; unde consequi tur ut partitionem admittat. Quid vero obstet.quo minus ille voluntatis quoque tuæ promptuarium sit? Quod si uolens, quid eum coegit ut esset? item quomodo Deus erit, si coactus est? quamvis Deus nihil aliud sit quam ipsum esse. Unam Dei essentiam, naturam et appellationem esse, S. Gregorii Theologi adversus eos qui dicunt homo nymum Deum Filium Dei Verbum. Ex primu ora tione de Filio. 40. Nostra porro sic habet ratio. Quemadmodum equi, bovis, hominis, singulorumque sub eamdem cadentium speciem ratio una est, atque adeo quid quid ratione præditum est, id etiam proprie; quidquid vero ea caret. id vel non dicitur, vel non proprie dicitur: sic Dei quoque una essentia, et natura, et appellatio est, etsi diversa essentia naturæque habita ratione, varia quoque nomina excogiten'ur: ita ut quod proprie Deus dicitur, id Deus quoque sit quodque natura sit, id etiam vere nominetur, siquidem non in nominibus, sed rebus veritatem inesse arbitramur. Isti autem veriti ne non omnem lapidem adversus veritatem 90 Joan. 1, 1. " Psal. ɖx, 3. At quid obstat,inquiunt,quominus et homonyma utraque et proprie dicantur? Atque nobis in me dium proferent canem terrestrem et marinum ut quæ sint homonyma et proprie dicantur.Homo nymis enim hujusmodi quoque species accensen tur, et si quid aliud eodem significetur nomine, ejus quidem ex æquo particeps, natura vero diver sum. At vero ibi, hens tu. vir optime, cum duas naturas eadem sub appellatione comprehendis, aliam alia nihilo meliorem introducis, ita ut neque aliam alia priorem aut posteriorem, neque aliam magis aut minus alia esse id quod dicitur asserere possis. Nihil enim conjungitur, quod hujusmodi eis necessitatem afferat. Hic enim non magis canis est, neque ille minus alio, nimirum marinus ter restri, aut terrestris marino. Nam cur id quave ratione flat? sed rebus æqualibus atque diversis eadem appellatio tribuitur. Nunc autem cum ado rationem Deo adjudices, eumque esse dicas, qui naturam omnem exsuperet, quod unum Dei pro prium, velutique natura divinitatis est, deinde Patri quidem id tribuas quo Filium prives, imo Patri subjicias, eique velut secundarium ab illo ascribas honorem et adorationem; tamen syllabis ipsis to spotov, seu similitudinem ei tribuas, re ta men ipsa divinitatem conscindis, malitioseque ab homonymia a qualitatem designans.ad eam transis, quæ inæqualia cooptet, ita ut te judice pictus vi« vensque homo atque canes illi quos exempli gratia in medium protulisti, ad divinitatem propius acce dant vel ambobus ut appellationis homonymiam, ita naturarum quoque qualitatem concedito, quamlibet eas differentes introducas,et canes illos dissolvisti, quos ad inæqualitatem probandam com nientus es. Nam quid homonymia seu nominis si militudo prosit, nisi ea quæ dividis parem honoris gradum obtineant.siquidem non ut æqualia osten deres, sed ut inæqualia, ad hujusmodi homony miam canesque confugisti. Filium vere Deum esse, ex eadem B. Gregorii Theo loyi oratione. 41. Quandoquidem nos ex magnis et excelsis vocibus divinitatem Filii deprehendimus et præ dicamus, his nimirum: Deus Verbum in principio, cum principio principium: In principio erut Ver bum, Verbum erat apud Deum, et Deus erat l'er hum 90. Et, Tecum princip'um ". Et vocans ipsum [principium] a generationibus antiquis. Quoniam Filius unigenitus, unigenitus Filius, qui est in sinu

Patris, ipse enarravit ". Via, Veritas. Vita 93 Lux, Sapientia, Virtus: Christus, Dei Virtus, et Dei sapientia 95. Splendor, Character scu Fig ra, Imago, Sigil lum Qui cum sit splendor gloriæ et figura substan tiæ ejus. Et Imago bonitatis ejus. Et: Hunc enim signavit Deus 98. Dominus, Rex, Qui est omnipotens: Pluit Domi nus ignem a Domino ". Et: Virga directionis, virga regni tui. Et Qui est, qui erat, et qui venturus est, et omnipotens, perspicue de Filio dicta, et cætera quæ sunt ejusdem significationis: quorum nullum ascititium est, neque posterius adjunctum Filio aut Spiritui, ut nec ipsi Patri. Quod enim perfectum est, id accessione non constat. Nun quam enim fuit sine Verbo, nunquam non fuit Pater, nunquam non verus, non sapiens, non potens, nunquam vita, aut splendore aut bonitate egens. Jam vero tu mihi vicissim, verba imperitiæ tuæ recenseto, nempe, Deus meus, et Deus rester. Ma jor, Creavit, Fecit, Sanctificavit. Adde, si velis, et hæc Servus, Subje tus, Dedit, Didicit. Mandatum accepit, Missus est. Quod etiam nihil a seipso facere, aut dicere, aut judicare, aut donare, aut velle pos sit. Quibus et hæc adjice: Ignorantiam, Subjectio nem, Precationem, Interrogationem, Profectum, Perfectionem. Imo vero si placet, iis quoque abje ctiora accense: Dormire, Eurire, Defatigari, Flere, Angi, Succumbere. Fortassis objicies et crucem et mortem. Nam resurrectionem et ascensum in cœ los prætermissurus mihi videris; quandoquidem nonnihil in iis reperitur, quod nobis suffragetur. Plura his etiam deblaterabis, si homonymum Deum tuum et ascriptitium constituere velis, qui nobis et verus et ejusdem cum Patre dignitatis ha betur. Horum enim unumquodque facile tibi fuerit re petendo ad pietatis regulam examinare, scrupn lumque tollere, si quem tibi verba injecerint, si saltem revera impegeris, nec ultro id flagitii com. miseris. Ut autem rem paucis concludam,quæ sublimiora sunt, ea ad divinitatem refer, eamque naturam, quæ ab omnibus corporeis perturbationibus immu. nis est. Quæ vero sunt humiliora, ea composito ascribe, eique qui propter te exinanitus est, car nemque assumpsit, et, ne quid abjectius dicam, homo factus est. Deinde vero exaltatus etiam est, ut carnalibus istis humique repentibus dogmatis tuis longum valedicens, sublimior esse discas, atque ad divinitatem ascendere, non autem rebus iis quæ sub aspectum cadunt immoreis, sed una cum iis quæ mente percipiuntur subveharis: atque adeo cognoscas, quænam lex naturæ,quæque car nis a Christo assumptæ ratio sit. Quemadmodum Explicatio hujus Scripturæ loci: « Pater vitam habet in seipso, ita dedit et Fibo vi tam habere in seipso ³.» Theologi e.c secunda de Filio oratione. 42. Quintum dicatur, quod ipse vitam aut judi cium accipiat, vel hæreditatem gentium, vel po testatem omnis carnis, vel gloriam, vel discipulos, vel quacunque dicuntur, eaque de humanitate. Quod si de Deo quoque dicta esse concedas, nibil absurditatis inest. Neque enim tanquam ascititia concedes, sed tanquam ea quæ ab initio inessen:. atque adeo naturæ, non autem gratiæ ratione. Sancti Cyrilli. 43. Verba illa: Ego vivo propter Patrem 4, haud quaquam diversæ substantiæ Filium constituunt, sed potius consubstantialem Quemadmodum enim si quis filius hominis dicat: Sum rationis parti ceps propter patrem, sive quia pater meus ratione præditus est, ita etiam Filius et Deus: Vivo, in quit, ego, quia vivit Pater. Cæterum hujusmodi oratione paternam causam Filius et Verbum per spicuam fecit, atque ipsarum etiam hypostaseon discrimen ne quis ratione mutuæ illorum in om nibus æqualitatis et identitatis unam esse perso nam existimet. S. Joannis Damasceni. 44. Quæcunque Filius et Spiritus habent.a Patre habent, atque ipsum etiam quod sunt. Nam si ni hil quidquam Pater habeat, nec Filius quidem quid quam habet, nec Spiritus sanctus; et propter Patrem, id est, quia Pater est, Filius quoque Spi ritusque sanctus sunt; juxta illud: Vivo ego pro pter Patrem, sive quia vivit Pater, et propter Pa trem Filius et Spiritus sanctus habent; id est qui illa quæ Pater habet mea sunt,præter characteris. ticas seu figurativas proprietates Itaque Pater Filio dat ratione causa paternæ. Accipere autem Filius et Spiritus sanctus dicuntur, propter naturæ iden titatem. Magni Gregorii Theologi: De Filii a Patre missione. 45. Missus quidem est, at ut homo. Duplex enim erat quandoquidem defessus fuit, esuriit, sitiit, anxius fuit, flevit lege corporis; quod si etiam ut Deus, quid hoc? Beneplacitum Patris, missionem esse reputa: ad quem sua ipsius acce pta refert, tum ut principio quod nullo tempore cœpit honorem deferat, tum ne Deo adversari vi deatur, quandoquidem proditus quoque dicitur, imo vero seipsum prodidit, ut scriptum est; item a Patre suscitatus et assumptus est; imo seipsum 93 I Cor. 1, 31. Hebr. 1, 3. 97 Sap. Psal. XLIV, 7. Apoc. 1, 8. * Joan. ▼, 26. ' Joan. 92 Jonn. 1 18. Joan. xiv, 6. 2: Joan. VIII, VII, 20. Da Joan. Gen. xix, 24.

quoque suscitavit et assumpsit. Illa sunt benepla- quoque subjectionem compleverit, me servatum citi; hæc potentiæ. Tu porro ea quidem recenses quæ minorem faciunt, quæ vero sublimiorem, ea prætermittis eumque passum esse consideras, quod autem sponte passus sit non adjicis. Ejusdem in illum Apostoli locum, quo ait: «Opor tet enim eum regnare usque ad tempora.» Ex ora tione 2 de Filio. 46.Quod secundo loco nobis objiciunt adversarii, id vero maximis et invictis argumentis accensent, nimirum Oportet enim ipsum regnare usque adhuc et a cœlo suscipi usque ad temporum testi tutionem, et habere solium a dextris Dei, donec inimicos superet. Quid tum postea? Regnumne deseret,aut cælis ejicietur? Quis eum coget? aut qua de causa? Quam audacem interpretem agis! quamque a regno seu subjectione alienum! Atqui audis Regni ejus non erit finis. Verumenimvero in eum errorem impegisti,quod his vocibus donec et usque præteritum a futuro non dividi prorsus ignores imo hactenus significari, nulla oratione habita ejus quod subsequatur: alioqui quo sensu accipias, ne cætera dicam, locum illum: Ero vo biscum usque ad consummationem sæculi?? An postea futurum non esse dices? At quænam hujus ratio fuerit? Nec vero ea tantum de causa lapsus es, sed etiam quia dictionum significata non distinguis. Siquidem regnare dicitur uno quidem significatu, tanquam omnium, velint, nulint, Rex omnipotens; alia autem, tanquam is qui nos ditioni suæ subje cerit, suoque ipsius regno ita mancipaverit, ut libenter ejus jugum suscipiamus. Regni ergo eo sensu accepti non erit finis.Secundi autem munus quodnam est? nimirum ut nos manu protegat et salvos faciat. Nec enim est quod eos subjiciat, qui jam subjecti sunt. Postea enim consurget judicatu rus teriam, ut salvos a perditis segreget. Postea, inquam, surget Deus in medio deorum, salvorum, dijudicaturus et distincturus quo quisque præmio et mansione dignus sit. Hoc sensu accipito eam quoque subjectionem, qua Filium Patri subjicis. Quid ais? quasi nunc ci subjectus non sit? An vero Deo subjiciendus est omnino,qui Deus quoque sit? certe tu de latrone aut hoste quopiam verba mihi facere videris. Quin potius rem ipsam ita expendito. Quemad modum exsecratio dictus est ille, qui meam solu turus exsecrationem venit: item et peccatum, qui mundi peccatum tollit, denique novus Adamus pro vetere fit, ita et inobedientiam meam suam facit, quippe qui totius corporis caput exsistat. Itaque quandiu rebellis ego seditiosusque sum, dum Christi jugum respuo, affectibusque meis in servio, Christus quoque non subjectus habita mei ratione dicitur. Postquam vero cuncta sibi subjecerit, subji ciet autem cognitione et commutatione, tunc ipse tum adducens. llæc enim est, ut arbitror. Christi subjectio,nimirum paternae voluntatis adimpletio. Subjicitur porro et Filius Patri, et Pater Filio ille quidem agens hic vero approbans: quod antea quoque diximus. Atque ita qui subjecit quod sub jectum est, Deo exhibet, sibi quod nostrum est accommodans. Eodem sensu mihi accipiendus locus ille quo que videtur Deus, Deus meus, intende mihi, quare me dereliqui ti? Nec enim ipse derelictus est, neque a Deo. neque a sua ipsius divinitate, quod quibusdam videtur tanquam timente passionem. et idcirco contracta a patiente. Quis eum vel pri mitus hoc in n undo nasci, vel in crucem ascen dere coegit? Cæterum in seipso,ut jam dixi. quod nostrum est, exprimit. Nos enim derelicti antea et contempti eramus: nunc vero assumpti el ser vati passionibus ejus qui passioni neutiquam ob noxius est. Quemadmodum nostram quoque insi pientiam assumens, et peccatum assumens, quæ subsequuntur eo in psalmo ait; quandoquidem vicesimus primus ille psalmus ad Christum haud dubie refertur. Ejusdem quoque considerationis et illa sunt, quod ille obedientiam ex iis quæ passus est didi cerit; item clamor, lacrymæ, supplicare, exaudiri, reverentia: quæ ille pro nobis mirum in modum tanquam in proscenio repræsentat. Quatenus enim Verbum neque obediens erat, neque non obediens: siquidem hæc ad eos spectant.qui si.b. jecti quasique secundarii sunt,illud quidem certe spectat ad viros bonos, rectique amantes, hoc vero ad reprobos supplicioque dignos: quatenus autem servi forma se conservis accommodat alie namque formam induit, me totum meaque in seipso ferens, ut sua ipsius vi quod deterius est consumat, non secus atque ceram ignis, aut sol vaporem terræ: atque ego commissionis hujus gratia eorum quæ habet ille particeps efficiar. Ea de causa obedientiam reipsa præstat, ejusque pe riculum passionis facit. Siquidem affectio seu ani mi dispositio non sufficit, quemadmodum neque nobis, nisi rebus quoque ipsis animi sensa decla remus. Opus enim affectionem animi probat. Nec minus forte probandus ille quoque sensus est, quod obedientiam nostram explorat, omniaque suis passionibus metitur arte humanitatis, ut suis nostra cognoscere possit, quantum:que sit a nobis exigendum, quantumque nobis concedendum, habita imbecillitatis una cum passionis ratione. Nam si lux, propter emissionem quæ in tenebris, hoc est hacce vita, apparuit, persecutionem passa est a tenebris, a malo,inquanı), et tentatore, tene bræ quantæ quamque debiles fuerunt? Quid autem mirum, si coalescentibus illis omnino, nos quoque quodammodo assumpti fuerimus? Majus enim illi ▸ Cor. XV, 25; Psal. cıx, 2. • Ast. III, 21. 7 Matth. xxvIII, 20. * Psal. xxı, 2.

rum sermonein qui auditur, non esse Filii, sed Patris, idem sit sen-us. Qui fiat enim,ut quod com mune est, ullius soliusve peculiare sit. Hoc ple rumque considerans intelligere non possuni, nec alius, mea quidem sententia, intelligere queat. Si hoc sensu voluntatem intelligas, recte admodum que pie intelliges: prout mea, et cujusque ortho doxi, sententia fert. et imperiose, vel ut magis proprie loquar, paterne hoc credat? præsertim cum horum quoque verbo perfìcit? Eo enim sensu locum illum accipio, quo quæ a Patre fiunt, ea similiter a Filie fieri dicun tur, ita ut non eorum quæ fiunt similitudo, sed eadem potestas et dignitas significetur. Quo sensu etiam et hoc accipiendum est, ad hoc usque tempus et Patrem et Filium operari: nec hoc so lum, sed eorum etiam quæ fecerunt moderationem et conservationem, ut verbis illis indicatur: Fa cere angelos suos spiritus ". Item, fundare terram super stabilitatem ejus 23, cum semel et hæc fun data, et illi facti sint. Item: Formari tonitrum, et creari Spiritum 34; quorum ratio cum semel exstite rit, continua tamen etiamnum operatio manet. In Illud: «Descendi e eœlo, non ut faciam volun tatem meam *.» Ex eadem suncti Gregorii ora tlone. 49. Septimum proponatur: Descendisse de cœlo Filium non ut voluntatem suam faciat, verum ejus a quo missus est. Certe nisi hæc proferientur ab eo qui descendit, dicere possemus sermonem hunc formari tanquam ab homine, non eo qui Servator intelligatur, cujus voluntas Deo neutiquam con traria sit, quippe quæ tota divina evaserit, sed eo qui nobis similis sit; quippe cum humana volun tas non omnino Deo subserviat, sed persæpe repu gnet, atque in contrarium nitatur. Hoc enim sensu locum illum accepimus: Pater, si fieri po test, transeat a me calix iste; verumtamen non quod ego volo, sed tua voluntas prævaleat ". Nec enim consentaneum est, ut ignorarit ille an id fieri pos sat necne, nec voluntatem voluntati opposuerit. Quia vero ea verba ejus sunt, qui carnem assum psit, quod enim descendit caro assumpta non est ita quæstioni occuaremus hoc intelligendum esse, non tanquam propria Filio voluntas aliaque a Pa tris voluntate sit, sed tanquam non sit, ut hæc inde consequantur: Non ut faciam voluntatem meam, mea enim a tua sejuncta non est; sed eam quæ tibi et mihi communis est, quorum ut una est di vinitas, ita et voluntas. Dx eadem brati Nazianzeni oratione, in illud: «Ut cognoscant te solum verum Deum.» 50. Octavum hoc illis est: Ut cognos ant te so lum verum Deum, el quem misisti Jesum Christum " et hoc, Nemo bonus nisi unus Deus 29. Hujus quo que scrupuli facillima mihi solutio videtur. Nam si solum verum de Patre intelligas,ubinam,quæso. Veritatem ipsam collocabis? Nam si hoc sensu ver‍ba haec Sol sapienti Deo 30, Soli immortali ", et lucem inacressam habitanti ³, aut Regi sæculorum incorru ptibili, invisibile, soli sapienti Deo intelligas, Filius qui morte multatus est tibi effluet, ita ut vel caligo sit, vel non sapiens, neque Rex, neque invisibilis, neque omnino Deus, quod antedicto rum caput est Qui vero fie!, ut cum cæteris ho nitatem quoque maxime soi Deo propriam non amittat? Verumenimvero verba illa, Ut cognoscant te solum verum Deum, sic dicta existimo, ut ad eorum qui dii non sunt quamlibet dicantur inter necionem. Nunquam enim alias addidisset, et quem misisti Jesum Christum, si ad illum verba hæc solum verum retulisset, at non de divinitate in commune locutus esset. Cæterum verba illa: Ne mo, bonus, occupationem continent, qua legisperito cuidam tentanti se Christus occurrit, sibique qua tenus homo esset bonitatem tribuenti: Summe bonum, inquit, solius Dei est,quamvis hoc quoque nomine censeatur homo; unde illud: Bonus homo ex bono thesauro profert bonum *4. Item: Dabo re gnum bono super te ". Verba Dei sunt ad Saulem de Davide Item illud: Benefac, Domine, bonis *, et cætera id genus quæcunque dicuntur de iis qui inter nos laudibus efferuntur, in quos primi boni defluxio, vel secunda ratione, derivavit. Itaque si persuasi sumus, optimum est: sin minus, quid respondebis iis qui argumenta tua secuti, Filium solum Deum dictum esse astruent? quibusnam verbis? His lic est Deus noster, et ei non compara. bitur alius 37. Et panlo post: Pest hoc in terris vi sus est, et cum hominibus versatus 18. Ibi enim non de Patre sed Filio verba fieri, ex eo quod additur perspicuum est. Is enim est qui corpore nobiscum versatus est iisque convixit, qui degunt in terris. Quod si evicerit hoc de Patre dici. non iis qui dii censentur, Patrem amisimus [iis ipsis quibus Fi 23 Joan. VI, 38, 26 Matth. XXVI, 32. 27 Joan. 30 Rom. XVI, 27. 31 I Tim. 1, 17. Siquidem pleraque communiter hoc pacto di cuntur, non affirmative, at negative, ut illud Non enim ad mensuram Deus Spiritum dat 27, nec enim dat, nec ad mensuram. Nam Deum Deus non metitur Item illud: Neque peccatum meum, ne que iniquitas mea, sic enim intelligendum, non ut insit, sed ut non insit. Item: Non propter justitias nostras, quas fecimus; nec enim fecimus. Porro perspicuum hoc est ex sequentibus. Quam enim esse inquit voluntatem Patris? Ut omnis qui cre dit in Filium servetur, particepsque fiat extremæ resurrectionis,sive restitutionis. An ergo hæc Patris est voluntas, Filii vero non item? aut præter animi voluntatem annuntiatur et creditur? Quis autem 24 Ibid. 25, 30. 29 Luc. xvill, 19. 34 Matth. xII, 35. Psal. c, 4. 28 Ibid. 5. 28 Joan. xvII, 3. 83 I Tim. 1. 17. 88 Ibid. 38. 39 1 Tim. Reg. xv, 28. 86 Psal. CXXIV, 4. 87 Baruch 1, 36;

lium tutari contendimus]. Quid autem victoria alterius cujuspiam caro erat, sed ipsius Verbi. Et hujusmodi miserius aut damnosius esse queat? In illud Semper vivens ad interpellandum pro nobis.» Ex eadem S. Nazianzeni oratione. 51. Nonum hoc objicere poterunt: Semper vi vens ad interpellandum pro nobis 9. Recte sane, nec sine magno inysterio atque humanitate. Verbum enim interpellare non est quod plerique solent ad supplicium deposcere; hoc enim vel abjectissimum est; sed intercedere pro nobis pro legationis mu nere, ut Spiritus quoque pro nobis interpellare dicitur: Unus enim cus, unvs ct mediator Dei et hominum, homo Jesus Christus 40. Intercedit euim etiamnum ut homo pro mea salute; nam corpus habet, quod assumpsit, donec assumptæ carnis potentia Deum me faciat quamvis non amplius secundum carnem cognoscatur, carnales, inquam, affectiones, et ea quibus obnoxii sumus, dempto peccato. Sic Jesum quoque Paracletum, hoc est, advocatum, habemus non quod pro nobis servili more ad Patris pedes advolvatur, et in genua pro cumbat. Absit hæc vera servilis, Spirituque in digna cogitatio Nec enim Patris est hoc postulare, nec Filii præstare, nec quenipiam id de Deo cogi tare par est. lis vero quæ pro nobis ut homo passus est, nos cohortatur tanquam Verbum et admonitor, ut forti animo simus. Eodem sensu mihi dictio paraclesis, hoc est, exhortatio, acci pienda videtur. Ex S. Cyrilli scriptis de progressu seu incremento Christi. 52. Quod in aliquo proficit, diversum ab eo est in quo proficere dicitur. Si ergo in sapientia pro ficere dictus est Christus 41, non sapientia est quæ proficiebat, sed humana quam prætendebat ille natura. Cum enim divinitas in eo quotidie revela retur et elucesceret, semper admiratione dignior spectantibus evadebat. Atque hic sensus est horum verborum, Proficiebat in sapientia, Ejusdem S. Cyrilli. 35. Humanitas hoc modo in sapientia proficie bat. Cum Sapientia, hoc st Dei Verbum, naturam induisset humanam, factis et admirandis operibus templum a se assumptum oculis intuentium divi num exhibens, ipsum proficere faciebat. Atque hoc pacto humanitas in sapientia proficiebat,cum per eam divina fieret. Ejusdem S. Cyrilli. 54. Quandoquidem proficere proprium carnis est. Christus proficere dicitur, ut ea indutus, ejusque affectiones sibi accommodans. Nec enim Hebr. Yu, 25. 40 I Tim. 11, 5. 1 Luc. 11, 52. quemadmodum cum carne passum esse dicimus, quamvis sola caro passa sit, quandoquidem licet non passus sit quatenus Deus erat, corpus tamen ejus proprium passum est: ita etiam profieere di catur, nullum quatenus Deus percipiens incremen tum, hoc idcirco dicitur, quia in ipso propria ejus caro proficiebat. S. Joannis Damasceni. 55. Sapientia. et ætate, et gratia proficere di citur: a'tate quidem crescens, aetatisque incre mento sapientiam sibi insitam in apertum exercens, adhæc hominum in sapientia et gratia progressum, paternarque approbationis perfectionem, sive ho minum de rebus divinis cognitionem et salutem, proprium profectum faciens, sibique quod no strum est plane accommodans Cæterum qui sa pientia et gratia ipsum ita profecisse dicunt, ut hoc velut auctarium acceperit, ii vesanum secuti Nestorium scheticam seu relativam conjunctionem, nudamque inhabitationem comminiscuntur, nec ea quæ dicunt agnoscentes, nec ea quæ asseverant. Si enim caro Verbo vere conjuncta est, cum pri mum esse cœpit vel potius in ipso substitit, hypo staticamque seu personalem cum ipso identitatem subiit quid obstat quominus cunctis sapientiæ, gratiæque thesauris exornata fuerit? Et hac snperioribus in Anomæorum confutationem adnectenda sunt: An Filium Pater exsistentem, ne ne genuerit. Objiciebant Anomei sophisticarum argutiarum potius quam theologiæ periti: Exsistentemne Pa ter Filium, annon existentem genuit? easque in angustias pium quemque virum conjiciunt, ut quid responsurus sit, ignoret. Nam si exsistentem ge nuisse respondeat, illi hoc responsum cachinno excipient et replicabunt: Qui vero fieri potest, ut is nascantur, qui est? hoc enim absurdum est. Quod si exsistenten negaverint, subjicient. itaque inferent, superesse ut fuerit tempus, quo Filius non fuerit. Quam quidem syllogismi argumenta tionisve formulam non veram esse commonstrans magnus ille rebus in theologicis Gregorius similia similibus confutat hoc modo. Estne tempus in tempore,necne? Porro sciendum est quod de tempore interrogare, utrum in tempore sit. an non, eorum non est quæ fieri possunt,tem pus enim iis quæ sunt haudquaquam accensetur, sed iis quæ accidunt. Quemadmodum enim motus in corporibus dicitur, sic tempus mensura motus est. Nam sol corpus est quod movetur: tempus autem mensura motus ejus. Itaque tempus eorum nou est quæ subsistunt, sed quæ subsequuntur Hunc nodum pulchre dissolvit Themistius Pletho libri posteriorum Platonis defensionum přími, o. 1.

mentitur, quamvis Mentior dixerit, hæc est nega_ tiva; unde concludit: Quid ergo mirum, si ut hoc in dilemmate contraria concurrunt, ita ut utraque propositio partim falsa partim vera deprehendatur, ita etiam in tua objectione ambæ propositiones, quibus ipsum mentiri dividitur. Cæterum admirandus Aristoteles veteris adver- Mentior dixerit; hæc est affirmativa. Atqui nec sarius Academiæ, præceptorique Platoni contrarius, cælum factum esse, atque a quodam temporali signo conversionem orbicularem cœpisse. at cum ipso tempus quoque una substitisse dicenti, ipse tempus æternum introducit, et cœlum ingenitum. At Pater hic Gregorius: Estne tempus, inquit, in tempore, necne? hoc est an universum tempus tempore locum inter res creatas habuit, an vero una cum rerum universitate sine tempore sub stitit? Nam si tempore creatum est, inquit, uni versum non est, cum aliud tempus deprehendatur cujus quidem intermedio tem] us evasit tempus. Sin minus tempore earens tempus introducit. Quod si sit tempus sine tempore, vix aliud quid piam tempori subjicietur. Quod si contra in tem pore dicas, de illo rursus sic interrogabit quis piam, an illud quoque in tempore, an sine tem pore sit Itaque Pater Gregorius plerisque omissis quæ de tempore frustra hic exponerentur, tantum de illo proposuit, quantum sibi ad quæstionem proposi tam sufficere visum est. Quamvis enim dubia in utramque partem quæstio esse videatur, ea tanien non est. qua omnino dubia sit Nec enim si quid minus in temporis protensione fuerit. hoc jain sine tempore est. Cæterum tempus sine tempore non est, quod cum antea non esset, postea factum est. quippe quod sol et luna dimetiantur. quæ solo Creatoris verbo simul et semel creata sunt. Quibus dilemmatis et hoc accenset: Nunc ego mentior, ei simile quod de tempore præcedit.Hoc itaque dilemma: Nunc ego mentior, vera quidem dicit in iis quæ mentitur: mentitur autem in iis quæ vera dicere putes. Cæterum hac in quæstione proponen la Theologus hisce verbis utitur: Hujus dilemmatis Nunc ego mentior, alteram partem concede, vel vera dicere tantum, vel mentiri. Non enim utram que concedemus. Quia enim putabat adversarius omnibus in quæstionibus veram esse negationem vel affirmationem, idcirco Pater ea ill obtrudit in qu bus contraria concurrere vi dentur: nec fieri potest ut altera quidem propo. sitio vera sit, altera vero falsa: sed et illa et hæc vera simul et falsa est. Ita porro se habet hoc di lemma: Nunc ego mentior. Ponamus quempiam ita dixisse: Ego nunc mentior, nec alio præcedente sermone intulisse, sed primum dixisse: Nunc ego mentior; dispiciamusque an locum hic habeat ne gativa propositio, an utique solum vera dixerit, an vero mentitus sit. Jam si dicas eum vera di xisse, consequitur quoque ut mentitus sit, ipse enim de seipso proponit. Quod si mentitum esse dicas, certe vera quoque dicere videtur. Eo enim ipso vera dicit,quod mentiri se fatetur; omninoque necesse est ut mendacium veritas et veritatem mendacium subsequatur: utramvis enim contra dictionis partem concesseris, eadem opera alteram quoque assumpsisti. At mentitur, inquit, cum Interrogasti an exsistentem Pater Filium,annon exsistentem genuerit? Ego autem tibi respondebo Nec exsistentem genuit, nec non exsistentem. Tu vero, quia non exsistentem genuisse dixi, ne ita accipito, quasi exsistentem genuisse confessus sim. Utramque enim propositionis partem ut in prace dentibus dileminatis veram esse contingit. Atqui Theologus hoc pacto quæstionis absurditatem dis solvit. Dici autem potest exsistentem Filium a Patre genitum esse; atque ita vicisse adversarium. Quod naturali sic probabo exemplo: sol radium gignit, et radius jubar. An ergo sol radium non exsistentem gignit, aut radius jubac? Quis autem quotquot unquam vixerunt hominum, solem sine radiis vidit? aut radium sine splendore? Itaque et generant, et exsistentia generant. Non enim di vina se habent, ut corporea. Quia nos cum non essemus, postea nati sumus. At in rebus quæ quamvis corpore constent, divina tamen sunt secus se res habet. Quod si hæc ita se habeant, quanto magis incorporea, in quibus effectus a causis pro cedunt, iisque insunt et ad eas convertuntur? Epilogus totius Arianorum et Eunomianorum hæreseos. Ea erat Eunomii et hæreseos ejus sectatorum successorumque sententia, ut Patrem primam et propriam essentiam; deinde Filium, qui ejus inter medio productus esset: postremo Spiritum san clum, eam quæ præcedentium neutri accenseretur. Quamvis autem Filium a Patris essentia sejunge rent, tamen nunc eodem et communi honore Deum ipsum appellabant: nunc eodem nomine. Cæterum reprehensi ab orthodoxis, quod fieri non possit, ut Filius eodem et proprio nomine Deus appelletur, respon lebant homonymorum non unum esse usum, sed etiam secundum, quo quidem homonyma di versi sunt generis et utraque propria: canesque terrestrem et marinum, qui homonymi sunt et proprie dicuntur. Nec enim alter proprie alter im proprie canis, sed uterque proprie, id est, quod dicitur. Atque inde orsi, nihil obstare affirmabant, quominus et Pater et Filius eodem et proprio nomine Deus appelletur. Cæterum illos magnus ille Pater Gregorius tan quam absona dicentes redarguit. Terrestris enim canis, inquit, et marinus pares sunt substantia, amboque ejusdem temporis et dignitatis participes efficiuntur. Nec est quod dicas hunc quidem ma gis esse substantiam, illum vero minus? neque hunc prius, illum posterius fuisse. Estque adeo in canum exemplo quasi quædam diversis in rebus

societas et communio (alius enim terrestris, alius tem minus substantia sit. Certe pietus et viñ marinus canis est), quæ tamen ejusdem dignitatis, substantiæ atque temporis exsistant. At in Filio et Patre non hoc inest Patri enim alteram substan tiam tribuitis, quem omni substantia majorem, nec tempori obnoxium, et ingenitum esse fatemini; Fi lio autem alteram, nimirum temporalem et a Patre diversam substantiam, quodque generatione sub stiterit, quemadmodum ea quæ sunt omnia. Ita que perspicuum est Filium a vobis Deum per ho monymiam ut sentitis vocari, Patrique buoto55:0 xx nov, hoc est, simili essentia præditum et similen quemadmodum animal etiam vocatis, et quod vivit, et id quod pictum est) potius quam Deum atque frustra canum, terrestris, inquam, et marini, homonymiam in medium profertis. Itaque vestro repugnantes exemplo ipsi vos ipsos subvertitis, quia non unam nobiscum Divinitatem statuitis, sed in partes inæquales dissecatis, et per verse ab una continuaque homonymia (ea, inquam, cui par et æqualis dignitas et par tempus insunt) ad aliam homonymiam transitis, et in qua ex duabus substantiis, Pater quidem magis, Filius au homo vobis ad Patris et Filii exprimendam divini tatem potior et accommodaiior esset, quam ii quo in exemplum adduxistis canes. Quandoquidem. u vel dogmatibus vestris constat, prior, quidem Pate posterior vero Filius fuit: quemadmodum prio quidem homo vivus, posterior autem ejus imago, at que ille quidem vere homo est. quia ei hominis deß nitio quadrat: hæc vero non proprie sed per homo nymiam seu nominis similitudinem: quippe cui sola forma coloribus impressa sit: nec tamen deținitio quadret, ut prototypo seu primo exemplari. Si ergo exemplum vestrum vero dogmati accommodare vultis,quemadmodum in eanibus homonyma parem dignitatem habere dicitis, ita etiam Patri et Filio una cum nobis communione parem quoque natu rarum dignitatem tribuite. Quod si recusatis, canes dissolvistis, a vobis eo consilio inventos ut inæqualitatis a vobis excogi tatæ testes essent. Ipsos enim pari naturæ dignitate præditos et contemporaneos esse probatum est, vos autem eos qui omnino sunt pares, Patrem,in quam, et Filium, impares esse docetis. Indices in Joelem exstant ad calcem tomi sequentis. i Notirin. In Nativitatem B. Mariæ Virgi DE REBUS GESTIS MANUELIS COMNENI LIBRI SEPTEM. Liber primus. Liber II. Dir. Liber III. Sermo II. Sermo III. In Præsentationem B. V. Mariæ. 39 lu Aununtiationem ejusdem B. V.Ma Liber IV. Liber V. riæ. Liber VI. Sermo IV. In Dormitionem B. Mariæ Virginis. 118 Liber VII. Hergenrotheri Monitum. IMPERIUM ISAACH ANGESI UNA CÉM ALEXI) FILIO. Proœmium. LIBER DE REBUS GESTIS POST URBEM CAPTAN. Dialogus primus. NARRATIO DR STATUIS QUAS FRANCE DESTRUXERUNT PŮST Dialogus secundus. Dialogos tertius, Chronologia Niceta. Dialogus quartus. Glossarium Fabroli. Dialogus quintus. Dialogus sextus. Epistol nuncupaloria. RESPONSA CANONICA (memorantur tantum). 222 Monitum card. Angelo Mai. Index librorum quibus constat thesaurus orthoduzz QUESTIONES ET RESPONSA (memorantur). firlei. dæorum erroribus. De philosophorum ethnicorum et Ju Proœmium. Notilin. Adamo ad Mosem. Notitia. Epistola nuncupatoris. Fabrott Brevarium. Caput primum. Mosaicæ Geneseos synopsis, a5 Cap. II. — Græcorum mysteriorum origo,philosoph rumque sectæ. Cap. III. Cap. IV. Cap. V. 810 fuga. Piato de trium rerum cansis. Pythagoræ futilis nugatoris deliria. ¡IN Epicuri mellitarum placentarum hellmo

Cap. IX. Cap. L.VIII. — Animam corporis,corpusque vice versa animi»- izolum esse. De anim.rum ia alia corpora trausfi Biquibus. Cap. L.X. turn. Cap. LXV. Cap. LXVI. rum. Inteligenta quomodo anima: et menti Cip. LXIV. - De mente et anima,et utriusque formis carumque differentes. De virtutibus et eorum triplici ordine, Item de virtutibus et sex gradibus ea Dạ luminosa et tenebricosa animæ ua Cap. LXI. Varia de anima e'h dicorum et Chri-! 264nm sententiæ. Ca. LXI De animæ immortalitate.Onid ethnicis quid Christ anis placuerit. Cap. LXII. just. Cap. XXV. eja cognitio. Innovatio quid quamque necessaria Cap. XXVI. - Corruptibile quid,unde, quotque modis dicatur. Cap. XXVII. Cap. XXVIII. carnatione. Cap. XXIX. Dalem Damiai. De li ero arbitrio. B. Dionysii Areopag.: De divina m Magni Gregorii.ex ora! one in dem Ejusdem. Totam divinam naturam in una suarum personartimi tot: humanæ Laluræ conjun clum esse, non antem partētu parti. Cap. XXX. - Ny-seni de diviua incarnatione. 1221 Cap. XXXI. Maximi, de divina incatuatione. 12 6 Cap. XXXII. Jonums Dan.asceni. Up. XXXIII. Ejusdem, de modo muture prope tatum retributionis. Cap. XXXIV. Cap. LXVII. evi.lt. De virantibus quibus homio perfe tus Cap. LXVIII. De virtutibna earum finibus. 1193 Cap. LXIX. De virtutibus.Deo similes variis modis efficimur. Cap. LXX. Item de anima. Cap.LXXI.D. aimarum in corpora insinuatione.1191 Cap. LXXH. Quatuor exem,dis ammaruui în cor pora insinuatio demonstratur. Cap. LXXHL. De animarum.præsertim sanctarum, a corporibus egressn. Cap. LXXIV. De corporis in utero formatione quid mostri, quid exterui philosophi senserint. Cap. LXXV. Quomodo embryou in utero move tur et coalese t. Cap. LXXVI. De anima ratione participe: quomo cosport conjungatur, eique præ-it. Cap. LXXVI, De amimaran in integrumn, resliln tione, que un gelorum mumisteri» fit. Cap. LXXVIL. De judicio extremo,quo animæ wit paradi-i compotes flunt,aut in inferos detrudnutor 1197 Cap. LXX:X. Utrum an mæ corporibus præ x»ti terrut, euron jae geme a varia, renulera versantibus, Cap. XXXV. — Ejusdem. De uua Dei Verbi composita Jer-o.n. Cap. XXXVI. Ejusdem. De natura in specie et m dividue considerata, bechon de conjunctiouis et incar nationis differentia. Cap. XXXVII. Ejusdem. De naturalibus, et unili cimini oxiis affectionibus. Cap.XXXVIII. Dem a'ia de divina incarnatione.12 3 T'em de Filii Dei incarnatione. 1237 Cap. XL.. Cor futatio hæreseon præcedentium.1208 Cap. XLI. Cur Christus houio factus. Resurrectio, judicium. Varii beatorum et damnatorum ordives, 12,9 LIPER IV. Adversus antearianas hæreses q ginta quatuor. Prœtutio. De Christi et Satanæ ministris. 1.}1 Cant primumn. Prima hæresis, Simouis Magi et Bilis illius confutatio. Cap II. Seenuda hæresis, Nicolaitarum est, qui et baptizantur, et Gnosticorum. Cap I-Tertia hæresis, Carpocratenorum. Hi hapfi zantor. Cop. IV Quarta lue esis, Valeutini est. Ab hac nu tem inspiscentes baptizantur. Cap. V. — Quista hæresis, Ptolemæi. Ab hoc quiad orthodoxos confnement, baptizantur. Cap. VI. Sexta hæresis, Marci, a cujus hærest re Cap. LXXX. — De idoli-, seu spectris umbrisve circa Cap. LXXXI. An animæ cum corporibus ad prize tions sedes redeant. sipisrentes baptizai tur. Cap. LXXX I. De metangismo seu metempsychosi Pythagories. Cap. VII. Septima hæresis, Ascodugrorum,vel Ass codiunigorum. LIBER. De Verbi dieini icarn tone. Caput primo A. carmarise testimonia, Cap. VIII. Cap. IX. Oētava hæresis, Colobarši. Prophetät nu de Verbi divini la Cap. II. — Joan, Damiseeri,de Christi conceptione, en divina huna carnis assumptione. Can. lil. Ejus lem, de dualns naturis,adver-us illoa qui non n Christo nataram esse dicunt. Cap. IV. De enhyp stato, heterohypostato;et hypo Plasi. Nona hærests. Ophitarum. Hi baptizantur, Cap. X. Decima hæresis, Prodici et Adamitarum. Cap. XI. Undecima hæresis Cainorum. Cab. XH. baptizin nr. Duodecima hæresis. Settianorum Hi Cap. X II. De ima tortin hæresis, Archonticorum sen Priu patum: Hi baptizantur. Cap. XVI. tributionis. Cap XV. Hyrostais, persona et character in Deo quid. Hypostatica proprietates. Synopsis de modo mutuæ naturarum Cap. V. De homo usiis,scu il, quæ sunt ejusdem substantiæ. Cap. Vt. De hom hypostatis, hoc est iis, quæ sunt ejlem hypostaseos sed sub isténtiæ. Cap. VII. De differentin et conjunctione,caque tri plici, essential, personali et habituali. CAD. VIII.·D hypostatica su personali cɔrjun clione et differentia. Cap, IX. De schetica seu habituali conjunctione. Cap. X. De saneta Trinitate. Pater, Filins et Spi ritus sanctus in quo differant,in quo couveuiaut. 1212 Cap. XI. De Verbi incarnationte. Cap. XII De essentin, hypostasi et persona. 1212 Cap. XII-XIV Ecclesiastica naturæ definitio. Qaid Severianos in errorem propulerit. Cap. XIV. Quaria decimiu bæresis, Cerdonis et Mar ciouis. Hi haptizantur. Can. XV. — Quinta decima hæresis. Luciani.Baptiz in tur et hi, si resipis a t. Cap XVI. Sexta decima hæresis, Apellis. Ili qua que baptizantur. Cap. XVII. Septima decima harresis, Severianorum. Ili quoque al baptismum recipinutur. Cap. XVIII. baptizantur. Octava decima hæresi, Taliari. Ili Cap. XIX. Nana dacima hæresis, Encratitarum, sen Continentium. Hi bautizantur. Cap. XX. Vicesima bæresis, Calaphrygum, qui et Montani-læ vocantur. Baptizantur. Vicesima prima hæresis, Quintiliano Cop XXI. rum. Priscilliatorum, Pepuziturum, Artotyritarum. ¡li bantizantur. Cap. XXII. Vicesima secunda hæræsis, Tessare-de catistarum seu Quartodecimanorum. Hi unguento un guntur. Cap. XVII. Cap. XVIII. Cap XIX. De volunta'e.Quid sit voluntas, de quo Item, de natura et hypostasi. De habitu. Cap. XXIII. - Vicesima tertia hæresis, Alogorum,se u Dei Verbum negantium. Hi unguntur. Dom, et quot Cap. XX. modis dicatur. quot modis. Cap. XXI. Cap. XXII. Qui proprietas, de quonam dicatur et Cap XXIV.· Vicesima quarta hæresis, Adamiano. rum. Hi unguntur. Quid sit accidens. Da energin, eu actione. Cap. XXIII. quodque modis dicatur. Conjunctio quid est; quanam de re, Cap. XXIV. — Homoension, sen consubstantiale quid Taanam de re, quotque modis denture. Cap. XXV. - Vicesima quinta hæresis, Sampsæorum, qui et Helcesæi. Hi baptizantur. Cap. XXVI. rum. Hi hatizantur. Cap. XXXII. Novali. Hi unguntur. Cap. XXVIII. Vicesima octava hærezis, Sabellii.Hi baptizantur, vel inangqulur. Vicesima sexta hæresis, Theodotiano Vicesima septima hæresis. Noeti et