EX LIBRO VI (Greece apud Maium, Spicil Rom. t. 1V.) Περὶ Μακεδονίου. α΄. Εντεῦθεν δὲ τὴν περὶ τὸν πνευματομάχου Μα κεδόνιον τῷ λόγῳ δοῦναι προθέμενος ἀρχὴν, ἀναγ καῖον καὶ ταῦτα, προδιηγήσασθαι οἴομαι, ὡς αξία τοῦ ἐπίστασθαι τοῖς φιλίστορσι, μηδὲ τοῖς ῥηθησο μένοις ἐπίπαν ἀσυναφή. Ὁ γάρ τοι πολλὰ καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν δηλωθεὶς λόγοις Εὐσέβιος ὁ Νικομη δείας, πάντα τρόπον τοῖς ὀρθοδόξοις ἀντιτιθέμενος, πρῶτον μὲν ἐπεβούλευσεν, ὡς εἰρήκαμεν, Εὐσταθίῳ τῷ ᾿Αντιοχείας, καὶ καθεῖλε τοῦτον ἐκ διαβολῆς· ᾿Αλεξάνδρου δε τοῦ τῆς ᾿Αλεξανδρείας μετὰ μῆνας πέντε τῆς ἐν Νικαία συνόδου πρὸς Θεὸν ἐκδημή σαντος, διεδέξατο τὰ προέδριά ᾿Αθανασιος. Επειράθησαν οὖν ὁ τοῦ Εὐσεβίου χορὸς δι' ἐπιστολῶν κείθειν αὐτὸν ἵν᾿ ἐς κοινωνίαν δέξηται τὸν ᾿Αρειον ὡς δ᾽ οὐκ εἶξε ταῖς παρακλήσεσι. τοιόνδε τι μηχά νῶνται. Μελίτιος ὁ τῆς Λύκων ἐπίσκοπος͵ ὃν ἐν Νικαία κατέκρινε σύνοδος, εκλείπων τὴν βίον, Ἰωάν νην τινὰ τῶν αὐτῷ συνήθων ἀνθ' ἑαυτοῦ κατέστησεν ἐπίσκοπον παρὰ τὸ δόγμα τῶν ἐν Νικαίᾳ. Τοὺς τοίνυν τὰ Ἰωάννου φρονοῦντας ὑπελθόντες οἱ περὶ Εὐα σέξιον, ἔπεισαν ᾿Αθανασίου κατηγορησαι· καὶ κατηγό· ρησαν ὡς οὐ κανονικῶς ἐχειροτονήθη, καὶ ὡς χιτωνίων λινῶν φόρον Αἰγυπτίοις ἐπέβαλε, καὶ γύναιον ἔρθειρε, καὶ τῷ κρατοῦντι ἐπιβουλεύων, Φιλουμένῳ τινὶ τῶν Η βασιλικών θεραπόντων ἔπεμψε λάρνακα χρυίου, καὶ τὴν ἐξ Αἰγύπτου σιτοπομπίαν ἐκώλυσε, καὶ Αρσενίου τινὸς ἐκτεμὼν τὴν χεῖρα γοητείας ἕνεκεν είχεν. De Macedonio. 1. Jam de Macedonio, Spiritus sancti impugnatore,sermonem incipere statuens,necessarium puto hæc prius edisserere, tanquam digna quæ ab historicis cognoscantur, neque omnino ab iis quæ dicentur abhorrentia. Qui enim in prioribus sæpius exhibitus est Eusebius Nicomediae episcopus, omni modo orthodoxis oppositus primo quidem insidiatus est, ut diximus, Eustathio Antiocheno, et eum calumniis depressit; Alexandro autem Alexandriæ episcopo quinto post Nicænam synodum mense ad Deum profecto, primam sedem accepit Athanasius. Tentaveruntautem Eusebii asseclæ illi persuadere ut Arium in communionem acciperet; cum autem illorum precibus non annuisset, aliquid tale machinati sunt. Melitius lyciorum urbis episcopus, quem Nicæna synodus damnavit vitam relinquens, Joannem quemdam ex suis familiaribus pro se episcopum constituit contra Nicænæ synodi decretum. Eos igitur qui pro Joanne stabant, circumvenientes Eusebiani, iis persuaserunt ut accusarent Athanasium, et revera eum accusaveruntquod non canonice ordinatus esset, quod Ægyptiis linearum tunicarum tributum imposuisset, quod mulierculam corrupisset, quod ad Philomenum quemdam ex regiis servis, imperatori insidiaturus, arcam auro refertam misisset, quod frumenti ex Ægypto transmissionem impedivisset, et Arsenii cujusdam manum magicis artibus resecuisset. 2. Quamobrem Cæsaream Palæstinæ convenire concilium jussit imperator. Cum autem renuisset Athanius eo quod Eusebius Pamphili hujus urbis β. Διὰ ταῦτα τοίνυν ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαι στίνης σύνοδον ὁ βασιλεὺς ἀθροισθῆναι προσέταξεν. ᾿Αθανασίου δὲ ἀναβαλλομένου, διὰ τὸν Εὐσέβιον τὸν Παμφίλου τῇδε ἐπισκοποῦντα φίλον εἶναι καὶ ου- episcopus amicus et adjutor esset Eusebii Nicome νεργὸν Εὐσεβίῳ τῷ Νικομηδείας, πάλιν οἱ Μελιτιανοί κατηγόρησαν αὐτοῦ ὡς μυστικόν ποτήριον ἐν τῷ Μαρεώτη συνέτριψε, καὶ ἐπισκοπικόν καθείλε θρόYOU, καὶ ἑτερά τινα εἰργάσατο τῶν ἀπειρημένων. Επέτρεψε τοίνυν ὁ βασιλεὺς ἐν Τύρῳ γενέσθαι σύνοδον, καὶ γενομένης αὐτῆς, ᾿Αθανάσιος ἐνίκησε κατα κράτος. Οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ ἐπίσκοποι μᾶλλον αὐτοῦ κατεψηφίσαντο· εἶτα καὶ εἰς τὸν Μαρεώτην έπεμψαν, χώραν τινὰ τῆς ᾿Αλεξανδρείας ἐπώνυμον Μαρείας τῆς λίμνης· ἦσαν δὲ οἱ πεμφθέντες Θέογνις ὁ Νικαίας, καὶ Μάρις ὁ Χαλκηδό νος, Θεόδωρος Περίνθου ἤτοι Ἡρακλείας Νάρκισσος Νερωνιάδος, Ουάλης Μούρσης, Ουρσάκιος ΣιγγηδόPATROL. GR. CXL. diæ, rursus Meletiani eum accusaverunt quod mysticum calicem Mareotæ contrivisset sedemque episcopalem evertisset et nonnullula alia facinora admisisset. Concessit igitur imperator synodum in urbe Tyro fieri, et ea congregata, victoriam præstantissimam retulit Athanasius; inimiciautem veritatis episcopi eo magis eum damnavere; ac deinde Mareotam miserunt, in quamdam Alexandriæ regionem quæ suum nomen a Marea palude duxit. Erant autem qui missi sunt Theognis Nicææ, Maris Chalcedonis, Theodorus Perinthi seu Heracles, Narcissus Neroniadis, Vales Murse, Ursacius Singedonis, Macedonius Mopsues tm; qui postquam de

sacro calice inquisierunt et de episcopalis sedis νος, Μακεδόνιος Μοψουεστίας, οἱ καὶ ζητήσαντες τὰ eversione, vera quidem prætermiserunt, falsa autem ipsi imaginati sunt, deposueruntque, ut credebant, Athanasium, ejus loco ipsum Arsenium accipientes. cujus manum amputatam esse dicebant; qui prius Meletianorum superstitionis episcopus tunc apud ipsos ut Hypseletorum urbis episcopus contra Athanasium subscripsit. 3. Interea vero perfecto Hierosolymis templo prope eum calvarii locum qui magnum testimonium vocatur, jussit imperator episcopos qui Tyri aderant Hierosolymam venire et hoc templum consecrare. Tunc autem occasionem invenientes Arianorum fautores tentaverunt ut Hierosolymis synodus feret et communio Ario et Euzoio concederetur. Imperatori igitur illud per ipsius sororem Constantiam quemdamque hujus mulieris familiarem presbyterum arianum persuasere et curavere ut Arium Euzoiumque videret, quos postquam vidit censuitque fere ut Nicænos Patres credere, eos ad episcopos Hierosolymis congregatos misit, scribens ut de illis benignum ferretur suffragium, si recte credere viderentur. Occasionem igitur arripientes Ariani eos exceperunt, imperatorique et universis episcopis scripsere eos orthodoxos esse. 4. His ita actis, Athanasius Tyro fugiens Constantinopolim venit; cujus precibus annuens imperator dicentis se non juste damnatum esse, scripsit episcopis tunc Tyri congregatis ut ad ipsum descenderent, ut coram ipso Anathasii causa examinaretur. Postquam igitur advenerunt, Eusebius Nicomediæ contendebat justam in Athanasium latam esse sententiam; testes præstitit Theognim et Marium et Theodorum et Valentem et Ursacium. Imperator autem sive crederet vera quæ dicebantur, sive consentire suspicaretur episcopos ut e medio tolleretur Athanasius, mandavit ut is Treverim abduceretur, quæ est urbs occidentalium Gallorum; abductusque est Athanasius ibique mansit usque ad mortem Constantini. 5. Arius autem post habitam Hierosolymis synodum in Ægyptum venit. Cum illo autem non communicante Alexandrinorum Ecclesia, rursum Constantinopolim rediit. Atque ita adimpletæ sunt sancti Alexandri preces. Post hæc autem manifeste cœperunt innovare Eusebiani circa episcoporum Nicæ congregatorum expositionem et scripto consubstantiale rejicere. Synodum igitur Constanti. nopolim convenire curarunt, deposueruntque etin exilium mitti studuerunt consubstantialis præcones, Asclepium Gazæ episcopum, Climatium Antaradi, alterum Climatium Palti, Ephrationem Balani Cyrum Berrcæ, Domunionem Sirmii, Ellaneum Tripolis, Arium Petrarum Paleonæ, et Asterium Petrarum Arabia, Olympium Eni, Theodulum Trajanopolis, Vincentium Capuæ, Ephratam Agrippins, Eutropium Adrianopolis, cui successit Lucius, περὶ τῆς τοῦ μυστικού ποτηρίου συντριβῆς, καὶ τῆς καθαιρέσεως τοῦ ἐπίσκοπικοῦ θρόνου, τὰ μὲν ἀληθῆ παρῆλθον, ἐπλάσαντο δὲ καὶ αὐτοὶ τὰ ψευδῆ, καὶ καθῄρησαν, ὡς ἐνόμισαν, ᾿Αθάνασιον, δεξάμενοι καὶ αὐτὸν ᾿Αρσένιον, οὗ ἔλεγον ἐκκεκόφθαι τὴν χεῖρα· ὅς, πρότερον τῆς Μελιτιανών θρησκείας ἐπίσκοπος ὤν, τηνικαῦτα παρ' αὐτοῖς ὡς τῆς Ὑψηλοτητῶν ἐπίσκοπος πόλεως υπέγραψε κατὰ ᾿Αθανασίου. γ. Ἐν τούτῳ δ' ἐξεργασθέντος τοῦ ἐν Ἱεροσολύ μοις ναοῦ περὶ τὸν τοῦ κρανίου χῶρον ός μέγα προσαγορεύεται μαρτύριον, ἐκέλευσεν ὁ βασιλεὺς ο τοὺς ἐν Τύρῳ συνειλεγμένους ἐπισκόπους καταλα βεῖν τὴ Ἱεροσόλυμα, καὶ τὸν τοιοῦτον καθιερώσαι ναόν. Τηνικαῦτα δὲ καιρὸν εὑρόντες οἱ αρειανόφρο νες ἐσπούδασαν ἐν Ἱεροσολύμοις γενέσθαι σύνοδον, καὶ κοινωνίας μεταδοῦναι ᾿Αρείῳ καὶ Εὐζωὶῳ πείσαν. τες τοίνυν τὸν βασιλέα διὰ τῆς ἑαυτοῦ ἀδελφῆς Κωνσταντίας καὶ τοῦ προσῳκειωμένου ταύτῃ πρε σβυτέρου ἀρειανού, παρεσκεύασαν αὐτὸν θεάσασθαι Αρειον καὶ Εὐζώτον, οὓς ἰδὼν καὶ ὑπολαβὼν παραπλησίως τοῖς ἐν Νικαίᾳ δοξάζειν, ἔπεμψε πρὸς τοὺς ἐν Ἱεροσολύμοις συνελθόντας, γράψας φιλάνθρωπον ἐπ' αὐτοῖς ἐνεχθῆναι ψήφον, εἰ ὀρθῶς φανεῖεν δόξαζοντες· καιροῦ τοίνυν δραξάμενοι οἱ ᾿Αρειανοὶ ἐδέξαν το τούτους, καὶ αὑτῷ βασιλεῖ καὶ τοῖς ἀπανταχού ἐπισκόποις έγραψαν ὀρθοδόξους ὑπάρχειν αὐτούς. δ. Τούτων οὕτω πραττομένων, Αθανασιος ἐκ Τύρου ψυγὼν εἰς Κωνσταντινούπολιν ἦλθεν· οὗ τῆς δεήσεως ἀκούσας ὁ βασιλεὺς μὴ δικαίως κριθῆναι λέγοντος, έγραψε τοῖς ἐν Τύρῳ συναθροισθεῖσι τή νικαῦτα καταλαβεῖν πρὸς αὐτόν, ὡς ἂν ἐπ ὄψεσιν αὐτοῦ δοκιμασθείη τὰ κατὰ ᾿Αθανασίου. Καταλα βόντων οὖν αὐτῶν, Εὐσέβιος ὁ Νικομηδείας ισχυρί ζετο δικαίαν τὴν ἐπὶ ᾿Αθανάσιον γενέσθαι ψήφον, μάρτυρας παρήγε Θέογνιν καὶ Μάριν καὶ Θεόδωρον καὶ Οὐάλεντα καὶ Οὐρσάκιον. Ὁ δὲ βασιλεὺς εἴτε ἀληθῆ πιστεύσας εἶναι τὰ λεγομενα, εἴτε ὁμονοήσειν ὑπονοήσας τοὺς ἐπισκόπους, ἵν᾿ ἐκποδὼν γένοιτο Αθα νάσιος, προσέταττε ἀπηνεχθῆναι τοῦτον εἰς Τρίβεριν τῶν πρὸς δύσιν Γαλατῶν, καὶ ὁ μὲν ἀπήχθη, καὶ ἦν ἔκεῖ ἕως τῆς Κωνσταντίνου τελευτῆς. έ. Ο δέ "Αρειος μετὰ τὴν ἐν Ἱεροσολύμοις σύνο νοδον, ἧκεν εἰς Αἴγυπτον· μὴ κοινωνούσης δε αὐτῷ τῆς ᾿Αλεξανδρέων Ἐκκλησίας, πάλιν ἀνῆλθεν εἰς Κων. σταντινούπολιν· καὶ οὕτως ἔργον ἐγένετο τῆς ᾿Αλεξάνδρου τοῦ ἱεροῦ προσευχῆς. Μετὰ δὲ ταῦτα νεωτε ρίζειν φανερῶς οἱ περὶ Εὐσέβιον ἤρξαντο περὶ τὴν ἔκθεσιν τῶν ἐν Νικαία συνεληλυθότων, καὶ εκβάλλειν ἐγγράφως τὸ ὁμοούσιον σύνοδον οὖν ἀθροισθῆναι παρασκευάσαντες ἐν Κωνσταντινουπόλει καθείλον και πεμφθῆναι πρὸς ὑπερορίαν ἔσπευσαν τοὺς τοῦ ὁμοουσίου κήρυκας, Ασκληπᾶν ἐπίσκοπον Γάζης, καὶ Κλιμάτιον Ανταράδου, ἕτερον Κλιμάτιον Πολτου, Ἐφρατίωνα Βαλανίων, Κύρον Βερροίας, Δομ νίωνα Σιρμίου, Ἑλλάντον Τριπόλεως, Αρειον Πετρῶν τῆς Παλαιόνης, καὶ ᾿Αστέριον Πετρῶν τῆς ᾿Αρα βίας, Ολύμπιον Αίνου, Θεόδουλον Τραϊανουπόλεως, Βινκόντιον Καπύης, Εφράταν Αγριππίνης, Εὐ

THESAURI LIB. VI. Valde enim illi indignabantur, utpote qui neque in synodo apud Phoenices habita iis quæ contra Athanasium decretæ sunt adhæserit, neque iis quæ Hierosolymis de Ario, neque magni testimonii consecrationi se admoverit, propter eorum communionis detestationem. Et hæc quidem vivente adhuc Constantino Magno. τρόπιον Α' δριανουπόλεως, οὗ διάδοχος, Λουκιος, καὶ et imprimis Marcellum Ancyra deposuerunt. ἐπὶ πᾶσι τὸν εἰρημένου Μάρκελλον τῆς ᾿Αγκύρας καθέρησαν· ὑπερνῶς γὰρ ἐχαλέπαινον αὐτῷ, οἷα μήτε ἐν τῇ κατὰ Φοινίκην συνόδῳ τοῖς ὑπ' αὐτῶν ορισθείσι κατὰ ᾿Αθανασίου συνθεμένῳ, μήτε τοῖς ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπὶ 'Αρείῳ, μήτε τῆς καθιερώσεως τοῦ μεγάλου μαρτυρίου μετασχόντι δι' ἀποφυγὴν τῆς πρὸς αὐτοὺς κοινωνίας· καὶ ταῦτα μὲν ἔτι τοῦ μεγάλου περιόντος Κωνσταντίνου. 5΄. Τελευτήσαντος δι ἐκείνου, καὶ τῆς ἀνὰ τὴν ἔω βασιλείας εἰς Κωνστάντιον περιστάσης, ἔσχε μᾶλλον ἐπίδοσιν τὰ τῶν ᾿Αρειανῶν· ὁ γὰρ τοι πρεσβύτερος ἐκεῖνος ἐν ἀρειανόφρονα ὄντα Κωνσταν τον συνέστησεν ἡ αὐτοῦ ἀδελφὴ, γέγους και Κων στεντίῳ κεχαρισμένος οἷα τὰς τοῦ Κωνσταντίνου διαθήκας αποδώσας αὐτῷ· συνήθης οὖν ἐντεῦθεν καὶ τῇ βασιλίδι γενόμενος καὶ τοῖς ἐν δυνάμει θα λαμηπόλοις ευνούχοις, ὧν Εὐσέβιος ὁ ἐπαινέτης Αρείου προειστήκει, σφόδρα συνεκρότει τοὺς ᾿Αρείανούς. Ἐν τούτῳ δὲ ᾿Αθανάσιος ἐκ τῶν Γαλλιῶν ἐπανῆλθεν εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν, ἐπιτρέψαντος αὐτῷ τὴν κάθοδον, καὶ γράμματα δόντος πρὸς τοὺς ᾿Αλεξανδρεῖς Κωνσταντίνου τοῦ ὁμωνύμου τῷ μεγάλῳ Κωνσταντίνῳ παιδὸς αὐτοῦ, ὃς ηρχε τῶν πρὸς ἑσπέραν 6. Illo autem mortuo, et Orienti imperio ad Constantium deveniente, res Arianorum incrementum accepere. Ille enim presbyter quem Arii partes tenentem Constantino ipsius soror conciliaverat, fuit et Constantio charus, utpote qui illi Constantini testamentum detulerit. Inde igitur imperatrici familiaris factus et eunuchis regii cubiculi potentissimis, quibus præerat Eusebius, Arii fautor, Arianos fovebat. Interea vero Athanasius ex Galliis Alexandriam redierat, reditum illi permittente litterasque ad Alexandrinos dante Constantino Constantini Magni filio, qui ad occidentem Gallis imperabat. Γαλατῶν. 5. Κατὰ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου τὸν βίον λιπόντος, διεδέξατο τὴν ἐν τῇ Και σαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης ἐπισκοπήν ᾿Ακάκιος· οὐκ εἰς μακρὰν δὲ καὶ Κωνσταντῖνος ὁ βασιλεὺς, πόλε7. Hoc autem tempore Eusebio Pamphili e vita profecto, Cæsareæ in Palæstina episcopatum suscepit Acacius. Nec longo post tempore Constantinus imperator qui proprio fratri Constanti bellum inμου επαγαγών τῷ ἰδίῳ ἀδελφῷ Κώνσταντι, κτείνε. dixerat, Aquileiæ ab ejus ducibus interfcitur. ται παρὰ τῶν ἐκείνου στρατηγῶν ἐν Ἀκυλίᾳ. Τότε δε καὶ ᾿Αλεξάνδρου του Κωνσταντινουπόλεως τελευ τέσαντος, προεβλήθησαν παρὰ μὲν τῶν ᾿Αρειανών Μακεδόνιος, παρὰ δὲ τῶν ὀρθοδόξων Παύλος, παρὰ γνώμην του Νικομηδείας ἐπισκόπου Εὐσεβίου, καὶ Θεοδώρου τοῦ τὴν ἐν Θράκῃ Ηρακλείας, οἷς ὡς γείτοσιν ή χειροτονία διέφερεν. Ἐπὶ τούτοις οὖν ὀργισθεὶς Κωνστάντιος, παραγέγονεν εἰς Βυζάντιον, ἦν γὰρ ἀπόδημος τηνικάδε, καὶ σύνοδον καθίσας, παρέδωκεν Εὐσεβίῳ τῷ Νικομηδείας τὸν Κωνσταν τινουπόλεως θρόνον, δευτέραν ταύτην μετατεθέντι μετάθεσιν· ἐπὶ τούτου συνηθροίσθησαν εἰς ᾿Αντιό χειαν τὴν μεγάλην ἐνενήκοντα καὶ ἑπτὰ ἐπίσκοποι, Tunc autem et Alexandro Constantinopolitano mortuo, electi sunt ab Arianis Macedonius, ab orthodoxis vero Paulus, contra mentem Nicomediæ episcopi Eusebii, et Theodori Heracleæ in Thracia episcopi, ad quos ut vicinos pertinebat ordinatio. Ideo iratus Constantius Byzantium venit (tunc enim aberat); et synodo convocata Eusebio Nicomedensi Constantinopolitanum thronum tradidit qui hanc secundam translationem accepit. Interea Antiochiam magnam convenere nonaginta septem episcopi, convenerunt autem ut recenter ædificatam ecclesiam consecraturi, quam ædificare inceperat Constantinus; reipsa vero, ut eventus proὧν εἰσι καὶ οἱ φερόμενοι κανόνες· ήθροίσθησαν δὲ bavit, Nicæna decreta mutaturi. προφάσει μὲν ἐπὶ καθιερώσει τῆς ἐκεῖ νεουργηθείσης ἐκκλησίας ἣν ἤρξατο μεν οικοδομεῖν Κωνσταντίνος, ἐξειργάσατο δε Κωνστάντιος· ὡς δὲ τὸ ἀποξὰν ἔδειξεν ἐπὶ μεταποιήσει τῶν ἐν Νικαίᾳ δοξάντων. πι. Ἡγοῦντο δὲ τῆς συνόδου ταύτης Εὐσέβιος Κωνσταντινουπόλεως ὁ ἀπὸ Νικομηδείας μετατεθείς, Ακάκιος Καισαρείας τῆς κατὰ Παλαιστίνην, Πατρόφιλος Σκυθοπόλεως, Θεόδωρος Πειρίνθου, Εὐδόξιος Γερμανικείας, Διαύσιος Καισαρείας Καππαδο κίας, καὶ Γεώργιος Λαοδικείας τῆς παρὰ Σύρους• Μάξιμος δὲ ὁ μετὰ Μακάριον Ἱεροσολύμων ἐπίσκου τις γεγονὼς ἐπίτηδες ἀπο-φυγε ταύτην τὴν σύνοδον, μεταμελόμενος καθότι απατηθεὶς ἐγένετο σύμψηφος τοῖς ᾿Αθανάσιον καθελοῦσιν ἐν Τύρῳ. Ὑπὸ τούτων οὖν τῶν ἐν ᾿Αντιοχεία συνεληλυθότων πρὸς τῇ δια στροφή τοῦ δόγματος ᾿Αθανασίου καταψηφισαμένων, προεβλήθη 'Αλεξανδρειας ἐπίσκοπος Εὐσέβιος ὁ ἐξ 8. Ducebant autem hanc synodum Eusebius Constantinopolitanus qui Nicomedia translatus fuerat, Acacius Cæsareæ in Palestina, Patrophilus Scythopolis, Theodorus Perinthi, Eudoxius Germaniciæ, Diausius Cæsareæ in Cappadocia, et Georgius Laodicem apud Syros. Maximus qui post Macarium Hierosolymæ episcopus factus erat, de industria synodum vitaverat; eum enim pœnitebat quod deceptus suffragium tulisset cum iis qui Tyri Anathasium deposuerant. Ab iis qui igitur Antiochiæ conversabantur et præter dogmatis perversionem Athanasium condemnaverant, electus est Alexandriæ episcopus Eusebius, Edessa,

Osroenorum urbe oriundus, factus vero deinceps Εδέσσης μὲν τῆς Ὀσροηνῶν ὑπάρχων, γενόμενος δὲ Emese episcopus, qui partem astronomiæ auguralem dictam exercuisse arguebatur. Recusante vero Alexandriam Eusebio, suffectus est Gregorius Tarbæ episcopus, qua de re indignantes Alexandrini, ecclesiam Dionysii hujus urbis episcopi nomine dictam incenderunt; et Athanasius quidem fugiens Romam venit. ὕστερον Εμέσης ἐπίσκοπος, ὃς καὶ διεβάλλετο ἀσκεῖσ θαι τῆς ἀστρονομίας τὸ ἀποτελεσματικὸν καλούμενον μέρος· παραίτησαμένου δὲ τοῦ Εὐσεβίου τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν, επετράπη ὁ Γρηγόριος τῶν Ταρβασθηνῶν, ἐφ᾽ ᾧ χαλεπήναντες οἱ ᾿Αλεξανδρεῖς, τὴν ὁμώνυμον Διονυσίου τοῦ τῇδε ἐπισκοπήσαντο, ἐκκλησίαν ἐνέπρησαν· καὶ ᾿Αθανάσιος μὲν φυγὼν εἰς Ρώμην ἀφίκετο. Θ΄. Μετ' οὐ πολὺ δὲ τελευτήσαντος Εὐσεβίου, άντεποιήσαντο πάλιν τὴν Κωνσταντινουπόλεως Παῦλος καὶ Μακεδόνιος. Κωνστάντιος δε, τοῦτο μαθὼν ἐν ᾿Αντιοχείᾳ, ἐπέτρεψεν Ερμογένει τῷ στατηλάτη πρὸς τὰ Θρᾴκια πεμπομένῳ μέρη, ὁδοῦ πάρεργον ποιῆσαι τὸ ἐξωθῆσαι Παυλον τῆς ἐκκλησίας· οὗ παραγενομένου καὶ στρατιωτική χειρὶ χρησαμένου 9. Paulo post mortuo Eusebio, contenderunt rursum de Constantinopoli Paulus et Macedonius. Quod ubi cognovit Constantius Antiochiæ, Hermogeni exercitus duci qui in Thraciam missus erat, mandavit, ut iter pergeret ad expellendum Paulum ex ecclesia. Cum illuc advenisset, militarique manu uteretur, insurrexit populus, eumque ra- ἐστασίασε τὸ πλῆθος, καὶ αὐτὸν σύραντες ἀπέκτει ptatum interfecerunt. De eo certior factus Constantius, Constantinopolim venit, et Paulum quidem expulit, urbem vero punivit, frumenti eam quod pater præstabat, quadraginta mensurarum millibus et ultra eam privavit. Octoginta enim millia prius dabantur civibus singulis annis ex tributis Egyptiaco populo impositis. Macedonium autem non statim urbis episcopum fecit; sed sivit illum adversus Paulum in prædicta ecclesia concilium facere in qua et ordinatus est; atque ita ipse Antiochiam reversus est; Paulus vero Romam descendit. 10. Ea vero quæ Alexandriæ facta sunt aliter narrat Theodoretus. Dicit enim Gregorium post Athanasii fugam episcopatum gessisse usque ad Sardicæ habitam synodum. Post hanc autem synodum Gregorium ab Alexandrinis depositum esse, rediisse tune Athanasium in propriam sedem per Constantis litteras, qui tunc Romæ regnabat. Postquam autem Constans mortuus fuit, rursum fugisse Athanasium, et electum esse ab Arianis Georgium Cappadocem, eumque sexcenta mala Athanasii fautoribus machinatum esse, in exsiliumque misisse nonnullos Ægypti Lybiteque episcopos, Caium Parætonii, Agathium Phragonis et partis Elearchiæ Ægypti, Ammonium Pachnemunis et reliqua Elearchiæ partis, Agathodemo nem Schedem et Menelaiti, Dracontium Hermopolis minoris, Adelphium Onuphis, Paphnutium Sais, cujus meminit magnus Athanasius in sua de ipsius fuga Apologia; et præter illos alterum Ammonium, Moium, Philonem, Hermem, Plinium, Psenesirim, Agamphum, Marcum, Nilammonem, Marcum alterum, Athenodorum, et presbyteros Hieracem et Dioscorum. Atque ita quidem Theodoretus. Socrates autem et Sozomenus narrant Arianos statim post Pauli expulsionem et reditum imperatoris Antiochiam, deposuisse Gregorium tanquam Alexandrinis non gratum et negligentem proprii dogmatis propugnationem; cujus in locum Georgium misere qui ex Cappadocia oriundus, sibi famam in Ariana superstitione acquisiverat. ναν. Πυθόμενος δὲ τὸ γεγονὸς Κωνστάντιος, κατέ λαβε την Κωνσταντινούπολιν καὶ τὸν μὲν Παύλον ἐξήλασε, τὴν δὲ πόλιν ἐζημίωσεν, ἀφελών του σιτης ρεσίου τοῦ παρασχεθέντος ὑπό τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ὑπὲρ τὰς τέσσαρας μυριάδας· ὀκτὼ γὰρ ἐγγὺς μυριάδες ἐχορηγούντο πρότερον σίτου τοῖς πολίταις ἑκάστου ἔτους ἐκ τῶν κομιζομένων ἀπ' Αιγύπτου τῷ δήμῳ φόρων. Μακεδόνιον δὲ τῆς πόλεως τέως ἐπίσκοπον οὐκ ἐποίησεν, ἀλλ᾽ εἴασεν αὐτὸν ἐν τῇ λεγομένη ἐπὶ Παύλον ἐκκλησίᾳ συνάγειν, ἐν ᾗ καὶ ἐχειροτονήθη· καὶ οὕτως αὐτὸς μὲν ἀνέζευξεν εἰς Αντιόχεια,· Παύλος δὲ τὴν Ῥώμην κατέλαβεν. ί. Περὶ δὲ τῶν κατ' ᾿Αλεξάνδρειαν συμβεβηκότων Θεοδώριτος μὲν ἄλλως ἱστορεῖ. Φησὶ γὰρ μετὰ τὴν ᾿Αθανασίου φυγὴν ἐπισκοπῆσαι Γρηγόριον ἄχρι τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου, μετὰ δὲ τὴν σύνοδον ταύτην, τὸν μὲν Γρηγόριον ἀναιρεθῆναι παρὰ τῶν ᾿Αλεξανδρέων, ἐπανελθεῖν δὲ πάλιν τὸν ᾿Αθανάσιον εἰς τὸν οἰκεῖον θρόνον διαγραμμάτων Κώνσταντος τοῦ ἐν Ῥώμη βασιλεύον τος. Ἐπεὶ δὲ Κώνστας ἐτελεύτησεν, αὖθις φυγεῖν ᾿Αθανάσοιν, καὶ προβεβλῆσθαι παρὰ τῶν ᾿Αρειανῶν Γεώργιον τὸν Καππαδόκην, μυρία κακὰ τοῖς τὰ ᾿Αθανασίου φρονοῦσιν ἐνδείξασθαι, καί τινας τῶν ἀπ' Αιγύπτου καὶ Λιβύης ἐπισκόπων ἐξορίσαι, Γάϊον Παραιτονίου, Αγαθον Φραγώνεως καὶ μέρους Ελεαρ χίας τῆς Αἰγύπτου, ᾿Αμμώνιον Παχνεμούνεως καὶ τοῦ λοιποῦ μέρους της Ελεαρχίας, ᾿Αγαθοδαίμονα Σχεδίας καὶ Μενελαίτου, Δρακόντιον Ερμουπόλεως μικράς, Αδέλφιον Ονούφεως, Παφνούτιον Σάτως, ὧν καὶ ὁ μέγας Αθανάσιος ἐν τῇ ὑπὲρ τῆς φυγής αὐτοῦ ἀπολογία μέμνηται· καὶ πρὸς τούτοις ᾿Αμμώνιον ἕτερον, Μώϊον, Φίλωνα, Ερμήν, Πλήνιον, Ψενέσιριν, ᾿Αγαμφον, Μάρκον, Νειλάμμωνα, Μάρκον ἕτερον, Αθηνόδωρον, καὶ πρεσβυτέρους Ιέρακα καὶ Διόσκορον. Οὕτως μὲν οὖν Θεοδώριτος· Σωκράτ της δὲ καὶ Σωζόμενός φασιν ότι εὐθὺς μετὰ τὸ ἐκβληθῆναι Παύλον, καὶ ἀναζεύξαι Κωνστάντιον εἰς Αντιόχειαν, οἱ ἀρειανίζοντες μετέστησαν ἐκ τῆς Αλεξανδρειας Γρηγόριον, ὡς οὔτε ᾿Αλεξανδρεῦσι καταθύμιον, καὶ ὡς ἀμελῆ πρὸς σύστασιν τοῦ οἰκείου δόγματος· ἀντὶ δὲ τούτου, Γεώργιον ἔπεμψαν, ὃς ἐκ Καππαδοκίας μὲν ὁρμᾶτο, δόξαν δὲ περὶ τὴν ἀρειανὴν θρησκείαν ἐκέκτητο,

THESAURI LIB. VI 11. Interea autem Romam, ut diximus, venerant Athanasius et Paulus, sed et Marcellus Ancyræ, et Asclepius Gazæ quem Ariani deposuerant, falso eum criminantes quod aram evertisset, et cujus loco Centianum ordinaverant; ac præter illos Lucius Adrianopolis alio crimine accusatus. Romæ vero episcopus Julius cos fidei Nicænæ consentientes inveniens in suam communionem admisit, atque omnibus Orientis episcopis scripsit ut iis proprias sedes redderent, mitterentque dicta die qui eos probarent juste depositos esse. His litteris confidentes Athanasii fautores receperunt singuli proprias sedes. Qui autem has litteras acccpere, agre tulerunt; convenientesque Antiochiam, Julio responderunt non oportere ab illo regi Orientis episcopos, si quos ex ecclesiis vellent expellere; quia neque Orientis episcopi restiterint, quando Novatum expulere Occidentis episcopi.Constantium autem excitaverunt in Athanasium et Paulum; isque Antiochia scripsit ad Constantinopolis præfectum Philippum, ut Paulum quidem ex urbe pelleret, Macedonio autem traderet ecclesiam. Paulus igitur statim expulsus est. Philippus vero ad ecclesiam evectus est, consedentem in curru Macedonium habens; quos sequebatur militaris manus gladiis armata. Cum autem ingens adesset multitudo neque præfecto et Macedonio iter præberent, crediderunt milites velle turbam resistere; multosque gladiis interfecerunt, multi autem alii ab aliis conculcati sunt. Mortui sunt, ut dicitur, quasi tria millia centum et quinquaginta. Tali igitur successu Macedonius a præfecto in episcopali sede constitutus est. κα'. Ἐν τούτῳ δὲ τὴν Ῥώμην, ὡς ἔφαμεν, και τέλαβον ᾿Αθανάσιος καὶ Παῦλος, ἀλλὰ καὶ Μάρκελ λος ο 'Αγκύρας, καὶ ᾿Ασκληπᾶς ὁ Γάζης, ἂν οἱ 'Αρειανοί, διαβαλόντες ὡς θυσιαστήριον καταστρέ ψαντα, καθεῖλον, καὶ ἀντ᾿ αὐτοῦ Κεντιανόν έχειροτόνησαν· πρὸς δὲ καὶ Λούκιος ὁ ᾿Αδριανουπόλεως ἐπ' ἄλλῳ τινὶ κατηγορηθείς. Ὁ δὲ Ῥώμης επίσκο πος Ιούλιος, όμονοοῦντας τούτους εὑρὼν τῇ ἐν Νι καία συνόδῳ, εἰς κοινωνίαν προσήκατο, καὶ τοῖς ἀνὰ τὴν Ἐω πᾶσιν ἐπισκόποις ἔγραψεν ἀποδοῦναι μὲν αὐτοῖς τοὺς ἰδίους θρήνους, πέμψαι δέ τινας εἰς ἑητὴν ἡμέραν τοὺς ἐλέγξοντας αὐτοὺς δικαίως ἐκβεβλημένους. Τούτοις θαρρήσαντες τοῖς γράμμαπο οἱ ἀμφὶ τὸν ᾿Αθανάσιον, ἕκαστος τὸν ἑαυτοῦ κατέλαβε θρόνον. Οἱ δὲ τὰς ἐπιστολὰς δεξάμενοι, χαλεπῶς ἤνεγκαν· καὶ συλλεγέντες, εἰς ᾿Αντιόχειαν, Ιουλίῳ μὲν ἀντέγραψαν ὡς οὐ δεῖ κανονίζεσθαι παρ' αὐτοῦ τοὺς τῆς ᾿Ανατολῆς ἐπισκόπους, εἰ ούλοιντό τινας εξελαύνειν τῶν ἐκκλησιῶν, ὅτι μηδὲ οἱ τῆς ᾿Ανατολῆς ἀντεῖπον, ὅτε Ναυάτον ἐξήλασαν οἱ τῆς Δύσεως. Κωνστάντιον δε παρώτρυναν κατὰ Αθανασίου και Παύλου· καὶ ὃς ἔγραψεν ἀπ᾿ Αντιοχείας τῷ ἐπάρχῳ Κωνσταντινουπόλεως Φιλίππω Παῦλον μὲν ἐξελάσαι τῆς πόλεως Μακεδονίῳ δὲ παραδοῦναι τὴν ἐκκλησίαν· ὁ μὲν οὖν Παῦλος εὐθὺς ἐξηλάθη· Φίλιππος δ' ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν ἠπείγετο, σύνθρονον ἐπὶ τοῦ ὀχήματος ἔχων τὸν Μακεδόνιον· παρείπετο δὲ τούτοῖς καὶ χείρ στρατιωτική ξιφέρης πλήθους δὲ πολλοῦ παρόντος, καὶ τῷ ἐπάρχῳ καὶ τῷ Μακεδονίῳ παρόδου μὴ γινομένης, ὑπέλαβον οἱ στρατιῶται τοὺς ὄχλους ἀνθίστασθαι· καὶ λοιπὸν πολλοὺς μὲν αὐτοὶ τοῖς ξίφεσιν ἀνεῖλον, πολλοὶ δὲ καὶ ὑπ' ἀλλήλων συνεπατήθησαν καὶ ἀπέθανον, ὡς λέγεται, περὶ τοὺς ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα καὶ τρισχιλίους. Ἐπὶ τοιούτοις μὲν οὖν κατορ θώματι Μακεδόνιος παρὰ τοῦ ἐπάρχου ἐνεθρονίσθη. εξ. ᾿Αθανάσιος δὲ τὴν ἐπιβουλὴν Κωνσταντίου δείσας, θανάτῳ γὰρ ζημιοῦν αὐτὸν ἠπείλησεν, εἰς τὴν Ῥωμην ἀφίκετο· καὶ Παῦλος εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἀπενεχθεὶς, ὅθεν καὶ τοὺς προγόνους ἔχειν ἐλέγετο, καὶ τὴν μέν Εω φεύγειν ἐπιτραπείς, Ἰλλυρικῆς δὲ καὶ τῆς ἐπέκεινα γῆς ἐπιβαίνειν οὐ κωλυθεῖς, ἀπαίρειν εἰς Κόρινθον προεφασίσατο, καὶ τὴν Ρώμη, κατείληφε καὶ αὐτός. ᾿Αναδιδάξαντος οὖν Ιουλίου τον βασιλέα Κώνσταντα τὰ περὶ αὐτῶν, ἔγραψεν ἐκεῖνος τῷ βασιλεῖ Κωνσταντίῳ πέμψαι τινὰς τῶν ἐπισκόπων ἀπολογησομένους περὶ τῆς τούτων καθαιρέσεως. Ἐπέμφθησαν οὖν Νάρκισσος Ειρηνουπόλεως, Θεόδωρος ὁ Ηρακλείας, Μάρις ὁ Χαλκηδόνος, καὶ Μάρκος ὁ ᾿Αρεθούσης· οἱ τήν μέν ἐν ᾿Αντιοχεία παρ' αὐτῶν ἐκτελεῖσαν ἀπέκρυψαν πίστιν, ἑτέραν δ' εκάττυσαν ἀπάδουσαν ὅλως τῇ ἐν Νικαίᾳ· καὶ ταύτην τῷ βασιλεῖ Κώσταντι δεδωκότες, καὶ περὶ ὧν ἐξούλοντο μηδὲν ἀνύσαντες, ὑπέστρεψαν άπρακτοι. Μετὰ δὲ τριετή χρόνον ἑτέραν οἱ τῆς Εω συντάξαντες πίστιν, ἣν και μακρόστιχον ἔκθεσιν ὠνόμασαν, ἔπεμψαν τοῖς ἀνὰ τὴν Δύσιν δι' Εὐδοξίου του Γερμανικείας καὶ Μακεδονίου του Μοψουεστίας, ἐν ᾗ μνήμην μὲν οὐσίας οὐκ ἐποιή σαντο Θεού, ἀπεκήρυξαν δὲ τοὺς ἐξ οὐκ ὄντων λέω 12. Athanasius autem Constantii insidias formidans (ei enim mortem minatus erat) Romam abiit. Et Paulus Thessalonicam delatus, unde proavi orti dicebantur, cum Orientem relinquendi permissionem accepisset, neque Illyricum et quæ ultra est regionem petere prohiberetur, Corinthum se proficisci prætexuit, Romamque et ipse venit. Cum autem Julius monuisset imperatorem Constantem de eorum conditione, scripsit ille ad imperatorem Constantium ut episcopos mitteret qui eorum depositionem defenderent. Missi sunt igitur Narcissus Irenopolis, Theodorus Heraclem, Maris Chalcedonis et Marcus Arethuse; qui quidem a seipsis Antiochiæ expositam fidem celavere, alteram autem struxerunt omnino Nicænæ repugnantem.Eamque postquam imperatori Constanti tradidere neque quidquam eorum quæ volebant perfecissent, reversi sunt nihil operati. Post autern tres annos, Orientis episcopi alteram composuerunt fidem quam uaκρόστιχον ἔκθεσιν (longi ordinis expositionem) nominavere, eamque ad Occidentis episcopos misere per Eudoxium Germaniciæ et Macedonium Mopsuestiæ; in qua quidem nullam de Dei essentia mentionem faciebant, excommunicabant autem eos

NICETE CHONITÆ qui dicebant Filium Dei esse de nihilo, ac fuisse Λ γοντας τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι ἦν ὅτι οὐκ ἦν tempus quando non erat; præterea et Sabellianos, quos nominant Romani Patropassimos, utpote Patrem cum Filio et Spiritu sancto confundentes, et nunc quidem eum Patrem, nunc Filium, nunc Spiritum sanctum appellantes. Promiscue enim et indiscrete Romana lingua dicitur passim. Cum autem hanc fidem non recepissent Occidentales, sed dicerent sibi sufficere Nicæna dogmata, scripsit ad fratrem Constans sibi justum videri ut Athanasii fautoribus propriæ sèdes restituerentur. 13. Quoniam autem nihil perfectum fuerat, duobus imperatoribus placuit concilium Sardicam convocari.Et convenerunt ex Theodoreto ducenti et quinquaginta episcopi; ex Socrate autem et Sozomeno, ex occidentalibus partibus fere trecenti, ex orientalibus autem sex et septuaginta; quorum in numero erant Sabinus, Heracleæ in Thracia Macedonianorum episcopus, et Ischyras qui Mareotiæ episcopatum ab Athanasii adversariis acceperat.Occidentales quidem Sardicam convenerunt, orientales vero, cum Philippopolim pervenissent, iis notum fecerunt se cum iis non velle colloqui, nisi a sessione et communione expulerint Athanasii fautores ut depositos. Illis autem id non ferentibus, ii concilium habuere in ipsa urbe Philippopoli, et deposuerunt, pro libito, Julium Romanum, eo quod primus cum Athanasio et ejus fautoribus communicasset, Hosium Cordubensem propter eamdem causam, et quia amicus fuerat G Paulini et Eustathii qui Antiochiam rexerant, Maximinum Trevirensem, utpote qui primus cum Paulo communicasset, Protogenem Sardicæ eo quod Marcellum defenderet quem prius condemnaverat, Gaudentium ut aliter agentem ac Cyriacus cui successerat, et ut plurimi facientem eos quos deposuerant. 14. Hosii autem fautores postquam convenerant, innocentes declaraverunt Athanasium quidem ut injuste ab iis qui Tyrum congressi erant vexatum, Marcellum vero ut minime annuentem se cogitare quæ falso arguebantur.Manifestæ enim erant, inquit Theodoretus, malæ Eusebianorum artes. Quæ emim Marcellus ut quæsita dixerat, ea ut ab ipso extra controversiam posita calumniabantur. Cum autem ea in synodo Sardicæ habita lecta essent, recta inventa est hujus hominis fides. Socrates autem dicit Marcellum ut condemnationem repelleret, persuasisse episcopis Sardicæ congregatis eos qui ipsum deposuerant non intelligere quæ scripserat, atque ideo se Samosatensis episcopi suspiciones incurrisse. Patriarcha vero Photius narrationes conferens Socratis ac Theodoreti, dicit Sardicenses episcopos vere deceptos esse; cumque non benë intellexissent Marcelli scripta, male eum justificasse; inde neminem accepisse eorum πρὸς δὲ καὶ τοὺς Σαβελλιανούς, οὓς ὀνομάζουσι Ρωμαῖοι πατροπασσίμους, ὡς τὸν Πατέρα συγχέοντας εἰς Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα, καὶ ποτέ μέν αὐτὸν Πατέρα, ποτὲ δὲ Υἱόν, ποτέ δε Πνεῦμα ὀνομάζοντας· τὸ γὰρ χύδην καὶ ἀδιακρίτως πάσσιμον ἡ Ῥωμαϊκὴ λέγει φωνή. Ταύτην δὲ τὴν πίστιν μὴ παραδεξαμένων τῶν Δυτικῶν, ἀλλ᾽ εἰπόντων ἀρκεῖσθαι τοῖς ἐν Νι καίᾳ δόξασιν, ἔγραψε πρὸς τὸν ἀδελφὸν ὁ Κώνστας ἀξιῶν ἀποδοθῆναι τοῖς περὶ ᾿Αθανάσιον τοὺς οἰκείους θρόνους. ιγ'. Ὡς δὲ οὐδὲν ἤνύετο πλέον, ἔδοξε γνώμη τῶν δύο βασιλέων ἀθροισθῆναι σύνοδον ἐν Σαρδική τη πόλει· καὶ ἡθροίσθησαν κατὰ μὲν Θεοδώρητον πεντήκοντα καὶ διακόσιοι ἐπίσκοποι, κατὰ δὲ Σωκράτην καὶ Σωζόμενον ἐκ μὲν τῶν ἐσπερίων μερῶν περὶ τοὺς τριακοσίους, ἐκ δὲ τῶν ἐῴων ἕξ καὶ ἑβδομή κοντα οἷς συνηριθμεῖτο και Σαβίνος ὁ τῶν ἐν Ηρακλείᾳ τῆς Θράκης Μακεδονιανῶν ἐπίσκοπος, καὶ Ἰσχύρας ἐπιτραπεὶς τὴν τοῦ Μαρεώτου ἐπισκοπὴν παρὰ τῶν ἀπεχθανομένων τῷ ᾿Αθανασίῳ. Καὶ οἱ μὲν Δυτικοί κατ' αὐτὴν τὴν Σαρδικὴν συνῆλθον· οἱ δε Ανατολικοί, καταλαβόντες τὴν Φιλιππούπολιν, ἐδήλωσαν αὐτοῖς ὡς οὐκ ἄλλως εἰς λόγους ἐλθεῖν αὐτοῖς ἐθέλουσιν, εἰ μὴ τοὺς περὶ ᾿Αθανάσιον ἀπε λάσουσι τοῦ συνεδρίου καὶ τῆς κοινωνίας ὡς καθηρημένους. Τῶν δὲ μὴ ἀνεχομένων, ἐκεῖνοι συνήδρευ σαν ἀλλήλοις ἐν αὐτῇ τῇ Φιλιππουπόλει, καὶ καθεῖ λου, ὡς ἐνόμισαν, Ἰούλιον μὲν τῆς Ῥώμης, ὡς ἄρξαντα τῆς πρὸς ᾿Αθανάσιον καὶ τοὺς ἀμφ' αὐτὸν κοινωνίας, Όσιον δὲ τὸν Κορδούλης διά τε τὴν αὐ τὴν αἰτίαν, καὶ ὅτι φίλος ἐγένετο Παυλίνῳ καὶ Εὐ σταθίῳ τοῖς ἡγησαμένοις τῆς ᾿Αντιοχείας, Μαξιμί νον δε Τριβέρεως ὡς πρῶτον Παύλῳ κοινωνήσαντα, Πρωτογένην δὲ τῆς Σαρδικῆς ὡς ὑπερμαχοῦντα Μαρκέλλου τοῦ πρότερον ὑπ' αὐτοῦ καταψηφισθέν τος, Γαυδέντιον δὲ ὡς ὑπεναντία σπουδάζοντα Κυριακῷ ἐν διεδέξατο, καὶ τοὺς παρ' αὐτῶν καθηρης μένους περὶ πολλοῦ ποιούμενον. ιδ'. Οἱ δέ γε ἀμφὶ τὸν Ὅσιον, συνελθόντες, ἀθώους ἀπέφηναν ᾿Αθανάσιον μὲν ὡς ἀδίκως ἐπιβουλευ θέντα παρὰ τῶν ἐν Τύρῷ συνελθόντων, Μάρκελλον δὲ οἷα μὴ οὕτω λέγοντα φρονεῖν ὡς διεβάλλετο έφωράθη γάρ, φησὶν ὁ Θεοδώρητος, τῶν περὶ τὸν Εὐσέβιον ἡ κακοτεχνία· ὅτι ἡ ζητῶν ὁ Μάρκελλος εἴρηκε, ταῦτα ὡς ώμολογημένα διαβεβλήκασι. Τούτων δ' ἐπὶ τῆς συνόδου τῆς κατὰ Σαρδικὴν αναγνωσθέντων, ὀρθὴ τοῦ ἀνδρὸς ἡ πίστις εὑρέθη. Σωκρατης δέ φησιν ὅτι ἀναπαλαίων ὁ Μάρκελλος τὴν καταδίκην ἔπεισε τοὺς ἐν Σαρδικῇ μὴ νοῆσαι τοὺς καθελόντας αὐτόν, ἃ γέγραφε· καὶ διὰ τοῦτο τὴν ὑπόνοιαν τοῦ Σαμοσατέως λαβεῖν. Ὁ δὲ πατρι· άρχης Φώτιος, σχόλια παραθεὶς τοῦ τε Σωκράτους καὶ τοῦ Θεοδωρήτου, φησὶν ὅτι ἐν Σαρδική μάλλον ηπατήθησαν· καὶ μὴ νοήσαντες ἀκριβῶς τὸ Μαρκέλλου σύγγραμμα, κακῶς αὐτὸν ἐδικαίωσαν· ὅθεν οὐδεὶς παρεδέξατο τὴν περὶ τούτου κρίσιν αὐτῶν· ἀλλ᾽ ἔστιν ἔξω τῆς Ἐκκλησίας ὁ Μάρκελλος. Ηθώω

THESAURI LIB. VI. σαν δὲ οἱ ἐν Σαρδικῇ καὶ ᾿Ασκληπᾶν τὸν Γάζης, ὡς de illo sententiam; sed extra Ecclesiam esse MarΕὐσεβίου του Παμφίλου καὶ πολλῶν ἄλλων ὑπομνώ ματα επιφερόμενον δικαιοῦντα αὐτόν ἔτι δὲ καὶ Λούκιον τὸν ᾿Αδριανουπόλεως, ὡς τῶν κατηγόρων αὐτοῦ φυγῇ χρησαμένων· καθεῖλον δὲ Γεώργιον τὸν Αλεξανδρείας, Βασίλειον 'Αγκύρας τὸν ἀντὶ Μαρ κέλλου, Κεντιανὸν Γάζης τὸν ἀντὶ ᾿Ασκληπᾶ, Θεός δωρον Ηρακλείας, Νάρκισσον Ειρηνουπόλεως, ᾿Ακάκιον Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης, Μηνόφαντον Ἐφέσου, Ούρσάκιον Σιγγηδόνος, Ουάλεντα Μούρσης, Γεώργιον Λαοδικείας, καίτοι μὴ παρόντα ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ· καὶ οὗτος κατὰ τὸν μέγαν Αθανάσιον καὶ τοῦ πρεσβυτερίου καθαιρεθεὶς ὑπὸ τοῦ μακαρίου ᾿Αλεξάνδρου δι' ἀσωτίαν, Καὶ ταῦτα μὲν τοιοῦτον ἔσχε τὸν τρόπον. cellum. Innocentes autem declaravere Sardicenses episcopi Asclepium Gazæ, ut ab Eusebio Pamphili multisque aliis testimonia afferentem quæ eum defendebant; adhuc et Lucium Adrianopolis, cujus accusatores aufugerant; deposuerunt autem Gorgium Alexandriæ, Basilium Ancyræ, Marcelli adversarium, Centianum Gazæ qui Asclepium urgebat, Theodorum Heracleæ, Narcissum Irenopolis, Acacium Cesareæ in Palestina, Menophantum Ephesi, Ursacium Singidonis, Valentem Mursæ, Georgium Laodiceæ, quanquam ipse ab hac synodo aberat; et is, juxta magnum Athanasium, ex sacerdotio propter luxuriam a beato Alexandro depositus fuerat. Et hæc quidem hoc modo se habuere. 15. Athanasii autem fautores Romæ aderant, et Occidentis imperator Constans, cum ea quæ Sardicæ facta fuerant didicisset, ad imperatorem Constantium scripsit ut Athanasii fautoribus suas ecclesias redderet. Cum autem hic procrastinaret, rursum ei scripsit ut aut illos restitueretaut ad bellum se appararet. Quod orientalibus episcopis notum faciens Constantius credensque stultum esse ob hanc causam fraternum bellum suscitare, tribus litteris Athanasium ejusque amicos revocavit. Receperunt igitur suas sedes Paulus Constantinopolis, Marcellus Ancyræ, Asclepas Gazæ, et Lucius Adrianopolis. Cum autem Athanasius Antiochiam Syriæ rediisset ubi versabatur Conα΄. Οἱ δέ περὶ ᾿Αθανάσιον πάλιν τὴν Ῥώμην κατ ἔσχον· καὶ ὁ τῶν ἐσπερίων βασιλεὺς Κώνστας, τὰ ἐν Σαρδική γενόμενα μαθών, ἔγραψε τῷ βασιλεῖ Κωνσταντίῳ τοῖς περὶ ᾿Αθανάσιον ἀποδοῦναι τὰς ἰδίας ἐκκλησίας. Ως δ' ἀνεβάλλετο, πάλιν ἔγραψεν * δέχεσθαι τούτους, ἢ πρὸς πόλεμον παρασκευάσασθαι. Τοῖς ἀνὰ τὴν ἕω τοίνυν ἐπισκόποις τοῦτο Κωνστάντιος κοινωσάμενος, καὶ νομίσας εύηθες εἶ και διὰ ταύτην αἰτίαν ἐμφύλιον αἱρεῖσθαι μάχην, τρισὶ γράμμασιν ᾿Αθανάσιον μετεκαλέσατο καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ· κατέλαβον οὖν τοὺς ἑαυτῶν θρόνους Παῦλος ὁ Κωνσταντινουπόλεως, Μάρκελλος ο Αγκύρας, Ασκληπᾶς ὁ Γάζης, καὶ Λούκιος ὁ ᾿Αδριανουπόλεως • ᾿Αθανάσιος δ᾽ εἰς ᾿Αντιόχειαν την Συρίας ἀφικόμενος, ἔνθα διέτριβε Κωνστάντιος, εὔνου δῆθεν α stantius, benevolum eum expertus est: ex Ariaαὐτοῦ ἐπειράθη· τῶν ᾿Αρειανῶν δὲ ὑποθεμένων, ἔφη πρὸς αὐτὸν ὁ Κωνστάντιος· ᾿Αξιῶ ἐκ πολλῶν τῶν ὑπὸ σὲ Ἐκκλησιῶν μίαν ἔχειν ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ τους κοινωνεῖν σοι παραιτουμένους. Ὁ δέ, ὑπολαβών, Παραπλησίαν, ἔφη, χάριν αἰτῶ κάγώ, βασιλεῦ, ὥστε μίαν ἔχειν ἐκκλησίαν ἐν Ἀντιοχείᾳ τοὺς τῶν ἑτεροδοξούντων τὴν κοινωνίαν φεύγοντας ὅπερ ἀκούσαντες οἱ ᾿Αρειανοὶ παρὰ τοῦ βασιλέως, ἐζήτησαν πλέον οὐδέν. Ἐκεῖθεν τοίνυν ᾿Αθανάσιος ἐξορμήσας, τὰ Ἱεροσόλυμα κατέλαβεν· ὧν ὁ ἐπίσκοπος Μάξιμος, σύνοδον τοπικὴν ἐπιτελέσας, ἐκοινώ. νησιν αὐτῷ· καὶ οὕτως εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν ἀφικόμενος Αθανάσιος, τοὺς τὰ ᾿Αρείου φρονοῦντας ἅπαντας και θείλεν. ις. Ἐν τούτῷ δὲ Κώνστας ὁ τῆς Ἐσπέρας βασιλεύων ὑπὸ Μαγνεντίου κατά συσκευὴν ἀνηρέθη, καὶ Κωνστάντιος αὐτοκράτωρ γέγονε τῆς ἀρχῆς ἁπά σης· ὃς καὶ, τοῖς ᾿Αρειανοῖς πειθόμενος, τὰ προδεδογμένα πάντα μετέστρεψεν εἰς μετέστρεψεν εἰς τὸ ἐναντίον· Παύλος τοίνυν ὁ Κωνσταντινουπόλεως εἰς Κουκουσον τῆς ᾿Αρμενίας ἐξορισθεὶς ἀνηρέθη βρόχῳ, καὶ πάλιν τὴν ἐκκλησίαν κατέσχε Μακεδόνιος - Μαρκέλλου δ' ἐκβληθέντος, ἐγκρατής αὖθις ἐγένετο τῆς ἐπισκοπής Βασίλειος· Λούκιος δε σιδήρω δέσμιος ἐν τῇ είρκτη διεφθάρη· Αθανάσιος δὲ κελευσθεὶς ἀναιρεθῆναι, μόλις διέφυγεν. Εκστρατεύσας δὲ ἐπὶ τὴν Ἰλλυρίδα Κωνστάντιος κατὰ Βρεττανίωνος τυραν νήσαντος, ἧκεν εἰς τὸ Σίρμιον, ἔνθα δὴ τῆς κατὰ norum autem consilio, illi subjecit Constantius: Justum censeo ex multis quæ sub te sunt ecclesiis ut unam habeant Alexandriæ qui tecum communicare nolunt. contra autem ille: Similem, inquit, a te, imperator, eflagito gratiam, nempe ut unam Antiochiæ habeant ecclesiam qui heterodoxorum communionem fugiunt. Quod audientes Ariani, nihil amplius quæsierunt. Inde igitur profectus Athanasius Hierolosymam pervenit; cujus urbis episcopus Maximus, locali synodo convocata, cum illo communicavit. Atque ita cum Alexandriam rediisset Athanasius, omnes eos qui Ariana dogmata profitebantur, deposuit. 16. Interea vero Constans qui in Occidente regnabat, a Magnentio per insidias interfectus est, 'et factus est Constantius orbis universi imperator. Qui ab Arianis seductus quæcumque ante decreta crant in contrarium mutavit. Paulus igitur Constantinopolis in urbem Armeniæ Cucusum exsulatus laqueo interfectus est, et rursus hanc ecclesiam habuit Macedonius, Marcello autem expulso, episcopatu rursum potius est Basilius. Lucius ferro vinctus in carcere periit. Athanasius autem, quem interfici jusserat, vix aufugit. Profectus vero in Illyriam Constantius contra Brettanionem regnum affectantem, Sirmium venit ubi habita est contra Photinum synodus. Interea a suis legatis

interfectus est qui Romæ imperaverat Magnentius, Φωτεινού συνόδου γεγονυίας, ἐν τῷ μεταξὺ καθηρέθη et tyrannus alter, Silvanus nomine. Magna igitur securitate in veterem Romam profectus est Constantius jussitque synodum Mediolani fieri. 17. Interea, ut narrat Sozomenus, cum Antiochiam convenissent Narcissus Irenopolis, et Theodorus Heracleæ,et Eugenius qui Theognidi Nicæno successerat et Petrophilus Scythopolis, et Menophantus Ephesi et alii prope triginta, universis episcopis contra Athanasium scripsere. Convenerunt autem Mediolanum pauci quidem ex Oriente, aliis protexentibus, ut verisimile est, senectutem aut morbum aut itineris difficultatem; ex Occidente autem congregati sunt ultra trecentos. Orientalibus igitur dignum existimantibus communem ferri contra Athanasium sententiam, restiterunt quidam ex occidentalibus qui et in exsilium missi sunt, ut Liberius Romæ, Paulinus Treveris in Galliis, Dionysius Albæ in Italia, Eusebius Vercellensis in Liguria, Lucifer Carallarum in Sardinia, et Hilarius Pictaviensis in sècunda Aquitania. παρὰ τῶν αὐτοῦ στρατηγῶν ὁ τυραννήσας Ρώμης Μαγ νέντιος, καὶ ἕτερος τύραννος ᾧ Σιλβανὸς ὄνομα· κατὰ πολλὴν τοίνυν ἀδειαν ἐπὶ τὴν πρεσβυτέραν "Ρώμην ὁ Κωνστάντιος ὁρμήσας, ἐκέλευσεν ἐν Μεδιολάνῳ γενέσθαι σύνοδον. ιζ. Ἐν τούτῳ, καθά φησιν Σωζόμενος, εἰς Ἀνα τιόχεια, συνελθόντες Νάρκισσος ὁ Εἰρηνουπόλεως, καὶ Θεόδωρος Ηρακλείας, καὶ Εὐγένιος ὁ διάδοχος Θεόγνιδος τοῦ Νικαίας, καὶ Πατρόφιλος Σκυθοπο λεως, καὶ Μηνόφαντος ὁ Ἐφέσου, καὶ ἄλλοι ἀμφὶ τριάκοντα, ἔγραψαν τοῖς πανταχοῦ ἐπισκόποις κατά ᾿Αθανασίου· συνῆλθον δὲ εἰς τὸ Μεδιόλανον ὀλίγοι μὲν ἐκ τῆς Εω, τῶν ἄλλων, ὡς εἰκὸς, προφασισαμένων γῆρας ἡ νόσον ἡ ὁδοιπορίαν μακράν· ἐκ δε τῶν Ἑσπερίων ὑπὲρ τοὺς τριακοσίους. ᾿Αξιούντων οὖν τῶν ἀνατολικῶν κοινὴν ἐκφέρεσθαι κατὰ ᾿Αθανασίου ψῆφον, ἀντέστησαν τινες τῶν ἐσπερίων οἳ καὶ πρὸς ὑπερορίαν ἐπέμφθησαν, οἷον Λιβέριος ὁ Ρώμης, Πανλῖνος ὁ Τριβέρεως τῆς ἐν Γαλλίαις, Διονύσιος ὁ ᾿Αλβης τῆς ἐν Ἰταλίᾳ, Εὐσέβιος ὁ Βερκέλλων τῆς Λιγουρίας, Λουκίφερ ὁ Καράλλων τῆς Σαρδανίας, καὶ Ἱλάριος ὁ Πικτάβων ἡ Ποτάμων τῆς δευτέρας ᾿Ακυϊτανίας. ιη. ᾿Απράκτου δὲ τῆς συνόδου ταύτης διαλυθεί σης, Ευδόξιος ο Γερμανικαίας τελευτῆσαι μαθών Λεόντιον τὸν ᾿Αντιοχείας τῆς κατὰ Συρίαν, ἐδεήθη τοῦ βασιλέως ἐπανελθεῖν ἀπὸ Ῥώμης εἰς Γερμανίκειαν, ὡς χρηζούσης αὐτοῦ τῆς τοιαύτης πόλεως· ἐπιτραπεὶς οὖν τοῦτο, κατέλαχε τὴν ᾿Αντιόχειαν, καὶ σπουδῇ τῶν ᾿Αρειανῶν, μάλιστα δὲ τῶν βασιλικῶν εὐνούχων, περιεποίησεν ἑαυτῷ τὴν ἐνθάδε ἐπισκοπήν· καὶ λοιπὸν ἐπανῄει τὸ ᾿Αετίου δόγμα τὸν Υἱὸν ἀνόμοιον τῷ Πατρὶ δοξάζον, ἅμα τοῖς ὁμόφροσιν Ακακίῳ τῷ Καισαρείας καὶ Οὐρανίῳ τῷ Τύρου. Γεώργιος δὲ ὁ Λαοδικείας ἐπέστειλε περὶ τῆς τοιαύτης Εὐδοξίου νεωτεροποιίας Βασιλείῳ τῷ Αγκύρας, καὶ Μακεδονίῳ τῷ Μοψουεστίας, καὶ Νεκροποίῳ τῷ Νικομηδείας· οἱ, προσλαβόντες Εὐστάθιον τὸν Σεβαστείας καὶ Ἐλεύσιον τὸν Κυζίκου, τῷ βασιλεῖ τὸ γεγονὸς ἐδήλωσαν, αἰτοῦντες ἐκείνην κρατεῖν τὴν πίστιν ἢ λέγει τὸν Υἱὸν οὐχ ὁμοούσιον, ἀλλ' ὅμοιον τῷ Πατρὶ κατ' οὐσίαν εἴτε ἀνομοιούσιον· τοὺς δὲ λέγοντας ὁμοούσιον καθαιρεῖσθαι. Δεξάμενος δὲ τὴν αἴτησιν τούτων ὁ βασιλεὺς, καὶ εὑρὼν ταύτην 18. Soluta autem infecta re synodo, Eudoxius Germaniciæ cum didicisset mortuum esse Leontium Antiochiæ in Syria, postulavit ab imperatore ut redire posset Roma Germaniciam, quæ ipsius reditum cupiebat. Quod cum obtinuisset, sortitus est Antiochiam, et Arianorum favore, præsertim vero regiorum eunuchorum, sibi hujus urbis episcopatum assecutus est. Cæterum rediit ad Aetii doctrinam dissimilem Patri Filium docentem, una cum Acacii Cæsareæ, et Uranii Cyri episcopi fautoribus. Georgius autem Laodiceæ de hac Eudoxii innovatione monuit Basilium Ancyræ, Macedonium Mopsuestiæ, et Necropoeum Nicomedise; qui, Eustathio Sebastæ, et Eleusio Cyzici juncti imperatori quod accidisset indicavere; rogantes ut ea fides prævaleret quæ dicit Filium non consubstantialem, sed similem natura Patri, sive non consubstantialem; et ut ii qui consubstantialem dicerent, deponerentur. His precibus annuens imperator, quas cæteroqui ab aliis episcopis laudatas reperiebat, nempe a Valente Murse, Ursacio Sigidonis, Germano Sirmii, Auxentio Mediolani, De- η συνεπαινουμένην καὶ παρ' ἑτέρων ἐπισκόπων, οἷον mophilo Berræ in Thracia, decrevit celebrandam esse Nicææ synodum. Recusantibus autem iis qui imperatorem circumdabant,co quod olim in eadem urbe de doctrina quæstiones agitatæ fuissent, placuit illam Nicomediæ fieri. Cum autem terræ motus eam vastavisset, rursum decretum est ut Nicææ fieret synodus. Imperator autem mutavit sententiam, et Seleuciæ in Isauria eam voluit congregari. 19. Considerantes autem ii qui Eudoxii partes tenebant fore ut non possent omnibus episcopis una congregatis persuadere ut dissimile acciperent, syΟυάλεντος Μούρτης, Ουρσακίου Σιγηδόνος, Γερμα νίου Σιρμίου, Αυξεντίου Μεδιολάνων, Δημοφίλου Βερῥοίας τῆς Θράκης, ἔκρινεν ἐπιτελέσαι σύνοδον ἐν Νι καίᾳ. Παραιτησαμένων δὲ τῶν ἀμφὶ τὸν βασιλέα διὰ τὸ καὶ πάλαι ἐνθάδε τὴν περὶ τοῦ δόγματος συμβῆναι ζήτησιν, ἔδοξε ταύτην ἐν Νικομηδείᾳ γενέσθαι· σεισμοῦ δὲ αὐτῇ ἐνσκήψαντος, πάλιν ἐκρίθη γενέσθαι τὴν σύνοδον ἐν Νικαίᾳ· μεταβουλευσάμενος δ' ὁ βασιλεὺς, ἐν Σελευκείᾳ τῆς Ἰσαυρίας αὐτὴν ἠθέλησεν αθροισθῆναι. ιθ'. Λογισάμενοι δὲ οἱ περὶ Εὐδόξιον ὡς, ἁπάντων ὁμοῦ τῶν ἐπισκόπων αθροιζομένων, οὐκ ἂν αὐτοὺς συνηθεῖεν πεῖσαι τὸ ἀνόμοιον παραδέξασθαι, μερι

THESAURI LIB. VI. suaderent, curaverunt ex eunuchorum auctoritate ut duæ synodi fierent, occidentalium episcoporum Ariminii in Italia, orientalium autem Seleuciæ in Isauria. Atque ut brevissime dicam, beatæ conditionis Paulo confessionis coronam adepto sufficitur Macedonius, ut ita dicam, quasi post lucem tenebræ. Erat autem primum Acacii Cæsareæ in Palæstina asseclis consentiens neque Filium Patri in substantia similem esse dicebat, sed tantum similem; postquam autem depositus est ab iis qui Constantis imperatoris ira abrfebantur in eum indignantis eo quod Constantini patris cadaver loco moverat et recentis cædis causa fuerat (de his diximus antea), aliquandiu prope Pylas Bithyniæ locum commoratus est, ubi et mortuus est. Ad eos vero qui alteram partem constituebant, Semia“ rianos nempe, Georgii Laodicea, Basilii Ancyrs fautores declinavit, et Filium, sicut et ipsi, in substantia Patri similem esse docuit. σθείσης δε τῆς συνόδου ῥᾷον πείσουσι τοὺς ὀλίγους, nodo autem dissociata facilius fore ut paucis per παρεσκεύασαν, συμπραττόντων αὐτοῖς τῶν εὐνούχων, δύο γενέσθαι τὰς συνόδους, τῶν μὲν ἐσπερίων ἐπισκότων ἐν ᾿Αριμένῳ τῆς Ἰταλίας, τῶν δὲ ἐῴων ἐν Σελευ κείᾳ τῆς Ἰσαυρίας· καὶ ῖνα τὰ πολλὰ συντέμνω, τοῦ τῆς μακαρίας λήξεως Παύλου τὸν τῆς ὁμολογίας στέφα τον ειληφότος, αντεισάγεται Μακεδόνιος, ὡς ἄν τις εἴπῃ σκότος ἡμέρας διάδοχον· Ην δε τὰ μὲν πρῶτα συμφερόμενος τοῖς περὶ ᾿Ακάκιον τὸν Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης, καὶ οὔτε ὁμοιούσιον τῷ Πατρὶ ἔλεγε τὸν Υιόν, ἀλλ' ὅμοιον· μετὰ δὲ τὸ καθαιρεθῆναι πρός ἐκείνων ἀποχρησαμένων τῇ κατ᾿ αὐτοῦ ὀργῇ τοῦ βασι λέως Κωνσταντίου, οἷς τὸν νεκρὸν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Κωνσταντίνου του Μεγάλου παρεκίνησε, καὶ τῶν εντεύθεν σφαγῶν ἀνεφάνη αἴτιος, περὶ δὲ τούτων εἰπεῖν ἔφθημεν, διέτριβε μὲν εἴς τι περὶ Πύλας τῆς Βιθυνίας χωρίον, ἔνθα καὶ ἐτελεύτησε· πρὸς δὲ τοὺς τοῦ ἑτέρου μέρους ήτοι τοὺς Ημιαρείους, φημὶ δὲ τοὺς ἀμφὶ Γεώργιον τον Λαοδικείας καὶ Βασίλειον τὸν ᾿Αγκύ ρας, ἀπέκλινε, καὶ τὸν Υἱὸν κατ' αὐτοὺς ἐδογμάτιζεν ὁμοιούσιον. 20. Hæresiarcha autem renuntiari peroptans novum aliquid excogitavit, et in quamdam violentiorem rabiem contra Spiritum sanctum incidit. Illum enim et qui Filium substantia similem finxerant et qui similem esse dicendo deliraverant, excepta substantia, utque uno verbo dicam, quotquot Arianas partes tenebant, creaturam Spiritum dicebant, Filioque minorem, illum tamen in sancta Trinitate connumerabant, ille autem scelestus in Triadis theologia eum comprehendere renuit, talis dignitatis non participem esse dicens, ministrumque et servum eum vocans, iisque utens nominibus quibus ne angeli quidem nuncuparentur. Unde ipse et ejus consocii Spiritus sancti adversarii ab orthodoxis appellati sunt. Auxerunt autem hanc hæresim Marathonius Nicomediæ, a quo et Marathoniani a nonnullis Macedoniani nominati sunt, et Eleusius Cyzici. Juliano autem imperante, securitatem ex Constantii morte adepti pneumatomachi, ex quorum numero erant Basilius Ancyræ, Silvanus Tarsi, Eustathius Sebastiæ, Eleusius Cyzici, Pausinicus Zelarum, Leontius Comanæ, Callistratus Calliopolis, Theophilus Castabali, Soκ. Αιρεσιάρχης δε φιλοτιμηθεὶς ἀναῤῥηθῆναι, και νοτερόν τι προσεπινόησε, καὶ σφοδρότερον ελύττησε κατὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· τοῦτο γὰρ καὶ οἱ τὸ ὁμοιούσιον εἰσάγοντες, καὶ οἱ τὸ ὅμοιον ληροῦντες τῆς οὐσίας χωρίς, καὶ ἁπλῶς οἱ ἀπὸ ᾿Αρειανῶν πάντες κτίσμα μὲν ἔλεγον καὶ τοῦ Υἱοῦ καταδεέστερον, όμως, δ' οὖν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι συνηρίθμουν· οὗτος δὲ ὁ κατάρατος εἰς τὴν Τριάδος αὐτὸ θεολογίαν συναναλαμβάνειν ἐξέκλινεν, άμοιρον εἶναι λέγων τῶν τοιούτων πρεσβείων, διακονήν τε καὶ ὑπηρέτην καλῶν, καὶ ὅσα περὶ ἀγγέλων τις λέγων οὐκ ἂν ἁμάρτοι· ὅθεν αὐτός τε καὶ ἡ αὐτοῦ συμμορία πνευματομάχοι παρὰ τῶν ὀρθοδόξων ἐκλή Θησαν. Αύξησαν δε μάλιστα τὴν αἵρεσιν ταύτην Μαραθώνιος ὁ Νικομηδείας, ἀφ᾿ οὖν καὶ Μαραθωνιανοί πρός τινων οἱ Μακεδονιανοὶ ὠνομάσθησαν, καὶ Ελεύσιος ὁ Κυζίκου. Ἰουλιανοῦ δὲ βασιλεύσαντος, ἀδείας τῇ Κωνσταντίου τελευτῇ λαβόμενοι οἱ πνευ ματομάχοι, ὧν ἦν Βασίλειος ὁ ᾿Αγκύρας, Σιλβανός ὁ Ταρσοῦ, Εὐστάθιος ὁ Σεβαστείας, Ελεύσιος ὁ Κυζίκου, Πανσίνικος ὁ Ζήλων, Λεόντιος ὁ Κωμά νων, Καλλίστρατος ο Καλλιουπόλεως, Θεόφιλος ὁ Κασ. ταβάλων, Σωφρόνιος ὁ Πομπηίουπόλεως, καὶ οἱ τού των ομόρονες, εἰς ἴδιον σύστημα διεκρίθησαν, καὶ Μακεδονιανοὶ καλεῖσθαι φανερώς έρξαντο, συν- phronius Pompeiopolis, eorumque asseclæ, in όδους τέ τινας ποιησάμενοι, τοὺς ἀμφὶ ᾿Ακάκιον ἀπεκήρυξαν. κα'. Ιοβιανοῦ δὲ τῆς βασιλείας ἐπιβατεύσαντος, βιβλίον αὐτῷ δεήσεως ἔδωκαν, ἀξιοῦντες ἐξωθεῖσθαι τῶν ἐκκλησιῶν τοὺς τὸ ἀνόμοιον δογματίζοντας, ἀντεισάγεσθαι δὲ ἑαυτοὺς ὡς τὸ ὁμοούσιον κηρύτα τοντας. Ο δε βασιλεὺς ἀναποκρίτους αὐτοὺς ἀπὸ έπεμψε, μόνον τοῦτο ἐπιφθεγξάμενος, μισεῖν μὲν φιλονεικίαν, ἀγαπᾶν δὲ τοὺς τῇ ὁμονοίᾳ προστρέ χοντας. Τηνικαῦτα δὲ ἡ φιλόνεικος τρόπος τῶν περὶ Ακάκιον ἐξηλέγχετο, καὶ ὡς εἴησαν ἀεὶ πρὸς τοὺς κρατοῦντας ἀποκλίνοντες. Συνελθόντες γὰρ ἐν ᾿Αν quoddam proprium collegium discreti sunt, et Macedoniani vocari manifeste cœperunt, synodosque facientes, Acacii fautores excommunicavere. 21. Joviano ad regiam dignitatem evecto, librum illi rogatorium dederunt, postulantes ut ab ecclesiis arcerentur qui Filium non similem esse docebant, ipsi vero introducerentur, ut consubstantialem proclamantes. Imperator autem illos absque sententia dimisit, illud tantum addens, se rixarum cupidos odisse, diligere vero eos qui ad concordiam properarent. Tum rixarum studium apud Acacii fautores reprehendebatur, simulque cis objurgabatur quod semper ad potentiores declina-

πρεσβεύοντι τὸ ὁμοούσιον· τοῦτο δὲ ἐποίησαν, ἐπειδὴ τιμώμενον ὑπὸ τοῦ βασιλέως έώρων ἐκεῖ τότε διάγοντος· κοινῇ οὖν γνώμῃ σύνοδον ἀθροίσαντες ἐπισκόπων ἑπτὰ καὶ εἴκοσι, βιβλίον συντάττουσι, καθομολογοῦσι τε τὸ ὁμοούσιον· καὶ τὴν ἐν Νικαίᾳ κυρώσαντες πίστιν, τῷ βασιλεῖ τοῦτο δεδώκασι· ἡγοῦντο δὲ τῆς συνόδου τούτης Μελέτιος ᾿Αντιοχείας, Εὐσέβιος Σαμοσάτων, ᾿Ακάκιος Καισαρείας, Πελάγιος Λαοδικείας τῆς κατὰ Συρίαν, ᾿Αθανάσιος Αγκύρας. rent. Convenientes enim Antochiam Syrie, in col- τιοχείᾳ τῆς Συρίας, εἰς λόγους ἔρχονται Μελετίῳ loquium cum Meletio venere, qui consubstantiale docebat. Atque ita egerunt, postquam eum honoratum videre ab imperatore ibi tunc temporis degente. Communiigitur sententia concilium septem et viginti episcoporum convocavere, libelloque composito, consubstantiale confessi sunt; et Nicænam fidem confirmantes illum imperatori tradidere. Præerant huic synodo Meletius Antiochiæ, Eusebius Samosatæ, Acacius Cæsareæ, Pelagius Laodicea in Syria, Athanasius Ancyræ. 22. Ubi autem Valentinianus et Valens imperare cœperunt, omnes Macedoniani deputarunt pro se legatum ad Valentinianum Hypatum Perinthi episcopum, rogantes ut sibi liceret convenire ad corrigendam doctrinam. Respondit autem Valentinianus «Mihi non licet in populi ordine posito talia agitare; sacerdotes vero quibus de his rebus cura est, per seipsos quocunque voluerint, conveniant. Statim igitur illi Lampsacum convenere, duosque menses deliberationem habuere, et decreverunt irrita esse quæ Antiochiæ ab ipsis facta fuerant et melius esse Filium Patri substantia similem esse opinari. His definitis, redeunti ex Thracia Valenti (cum fratre enim Romam proficiscente aliquantum itineris fecerat), Heracles occurrerunt. Qui quidem iis suasit ne ab Eudoxio dissentirent. Hic autem Macedonio successerat, Eunomioque et ejus fautoribus consentiebat. Cum autem renuissent, eos in exsilium ire jussit. Postea vero Eleusium reduxit, coegitque ut eum Eudoxio in fide consentiret. Ac principio ille restitit; deinde vero exsilium et expulsionem reformidans, quod jussus erat, fecit; at statim eum penituit. Cyzicum enim rediens peccatum suum in ecclesia confessus est, suosque hortatus est ut sibi alium episcopum eligerent, eo quod ipse necessitate compulsus propriam doctrinam abnuisset. Cyziceni autem suo erga eum amore victi illius hæresim non admisere, mansere vero postea sub illius gubernatione; quo audito, Eudoxius Eunomium in Cyzici episcopatum proposuit 23. Expulsi sunt ab Eudoxio Constantinopolis episcopo et Valente imperatore non modo qui consubstantialem Filium profitebantur, sed jam et ipsi Macedoniani; qui injuriam non ferentes, statuerunt ad imperatoris fratrem et ad Liberium Romæ episcopum confugere, eorum fidem amplecti quam cum Eudoxio communicare præferentes. Mittuntigitur Eustathium Sebastiæ et Silvanum Tarsi, et Theophilum Castabali in Cilicia; qui postquam Liberium adiere, Arium condemnant et similiter eos qui Ario consentiebant ejusque doctrinam docebant, rejiciunt autem omnem hæresin fidei Nicænæ contrariam; et consubstantiale solummodo recipiunt, in eo sensu quod hæc vox substantia similem significaret. Hanc eorum confessionem scriptam accipiens Liberius, cum illis causam egit; litterisque ab illo acceptis, in Siciliam naviκβ'. Αμα δε τῷ βασιλεῦσαι Ουαλεντιανὸν καὶ Οὐάλεντα, πάντες οἱ Μακεδονιανοὶ προεβάλοντο ὑπὲρ ἑαυτῶν πρέσβυν πρὸς Ουαλεντιανόν Ὑπάτιον τὸν Πει ρίνθου ἐπίσκοπον, ἀξιοῦντες ἐπιτραπῆναι συνελθεῖν ἐπὶ διορθώσει τοῦ δόγματος. Ὁ δὲ Ουαλεντιανός ἔφη· Ἐμοὶ οὐ θέμις μετὰ λαοῦ τεταγμένῳ τὰ τοιαῦτα πολυπραγμονεῖν· οἱ δὲ ἱερεῖς οἷς τούτων μέλει, καθ, ἑαυτοὺς ὅπη βούλονται συνίτωσαν. Εὐθὺς οὖν ἐκεῖνοι συνῆλθον εἰς Λαμψακον, καὶ δύο βουλευσάμενοι μῆνας, εψηφίσ σαντο ἄκυρα εἶναι τὰ ἐν ᾿Αντιοχείᾳ παρ, αὐτῶν πεπραγ μένα, καὶ κρατεῖν τὸ ὅμοιον δοξάζειν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν κατ' οὐσίαν· ταῦτα ὁρίσαντες ἐπανιόντι τῷ Οὐάλεντι ἐκ τῆς Θράκης (ἦν γὰρ ἀποδημοῦντι τῷ ἀδελφῷ εἰς Ρώμην μέχρι τινὸς συναπελθών), ἐν Ηρακλείᾳ περιέτυχον. Ὁ δὲ ἐπέτρεψεν αὐτοῖς μὴ διαφέρεσθαι προς Εὐδόξιον· ἦν δὲ οὗτος διαδεξάμενος Μακεδόνιον καὶ σύμφρων Εὐνομίῳ καὶ τοῖς κατὰ τοῦτον. Ἐπεὶ δὲ ἀντει πον, ἐκέλευσεν αὐτοὺς ὑπερορισθῆναι· μετέπειτα δε ἀγαγὼν Ἐλεύσιον ἐβιάζετο κοινωνεῖν Εὐδοξίῳ τῆς πίστεως. Ὁ δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἀντέτεινεν· εἶτα ὑπερορίας φυγὴν καὶ δήμευσιν δειλιάσας, τὸ προσταχθέν ἐποίει· καὶ εὐθὺς μετεμέλετο, ἐπανελθὼν γὰρ εἰς Κύζικον, τὴν ἁμαρτίαν ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας εξήγγειλε, καὶ ζητεῖν ἑαυτοῖς ἕτερον ἐπίσκοπον ἐπέτρεπε, διότι αὐτὸς ἀνάγκη τὸ οἰκεῖον ηρνήσατο δόγμα. Κυζικηνοί δε, τῇ περὶ τοῦτον φιλοστοργία κρατούμενοι, τῆς μὲν οἰκείας αἱρέσεως οὐ μετετίθεντο, ἔμενον δὲ ὅμως ὑπ' αὐτῷ ταττόμενοι· ὅπερ μαθὼν Εὐδόξιος προεβάλετο Εὐνόμιον εἰς τὴν Κυζίκου ἐπισκοπήν. κγ'. Ηλαύνοντο δὲ παρὰ Εὐδοξίου του Κωνσταν τινου πόλεως ἐπισκόπου καὶ Οὐάλεντος τοῦ βασιλέως οὐχ οἱ τὸν ὁμοούσιον πρεσβεύοντες μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ αὐτοὶ οἱ Μακεδονιανοί· οἱ καὶ, μὴ φέροντες τὴν ἐπήρειαν, δεῖν ἔγνωσαν καταφυγεῖν ἐπὶ τὸν τοῦ βα σιλέως ἀδελφόν, καὶ ἐπὶ Λιβέριον τὸν Ῥώμης ἐπί σκοπον, ἀσπάζεσθαι μᾶλλον ἐλόμενοι τὴν ἐκείνων πίστιν ἡ κοινωνεῖν τοῖς περὶ Εὐδόξιον· πέμπουσιν οὖν Εὐστάθιον τὸν Σεβαστείας, καὶ Σιλβανὸν τὸν Ταρσοῦ, καὶ Θεόφιλον τὸν Κασταβάλων τῆς Κιλικίας • οἱ καὶ, πρὸς Λιβέριον παραγεγονότες, καταγινώσκουσι μὲν 'Αρείου καὶ τῶν ὁμοίως αὐτῷ φρονούν των καὶ διδασκόντων· ἀποκηρύττουσι δὲ πᾶσαν αἵρεσιν ἐναντιουμένην τῇ πίστει τῆς ἐν Νικαία συνόδου· καὶ τὸ ὁμοούσιον μόνον δέχονται, ὡς τῷ ὁμοίῳ κατ' οὐσίαν ταυτὸν σημαῖνον. Ταύτην αὐτῶν τὴν ὁμολογίαν ἔγγραφον λαβὼν ὁ Λιβέριος, ἐκοι

THESAURI LIB. VI. νώνησεν αὐτοῖς· καὶ γράμματα παρ' αὐτοῦ λαβόντες, gaverunt; synodoque ibi congregata, eadem deἔπλευσαν εἰς Σικελίαν· συνόδου δὲ κἀκεῖ συναχθεί creverunt ac hujus insulæ episcopi, et reversi σης, καὶ τὰ αὐτὰ ψηφισαμένων τῶν τῇδε ἐπισκόπων, ἐπανῆλθον. κδ'. Κατ' ἐκεῖνο δε καιροῦ σύνοδον ἀγόντων ἐν Τυάνεις Εὐσεβίου τοῦ Καισαρείας Καππαδοκίας, ᾿Αθανασίου Αγκύρας, Πελαγίου Λαοδικείας τῆς Συρίας, Ζήνωνος Τύρου, Παύλου Εμέσης, Οτρείου Μελιτηνής, Γρηγορίου Ναζιανζού, καὶ πολλῶν ἄλλων, οἳ καὶ ἐν ᾿Αντιοχεία τὸ ὁμοούσιον εψηφίσαντο ἐπὶ τῆς Ἰοβιανού βασιλείας, ἀνεγνώσθη τὰ Λιβερίου καὶ τῶν ἀνὰ τὴν δύσιν γραμ ματα· καὶ περιχαρεῖς ἐπὶ τούτοις γενόμενοι, ἔγραψαν πάσαις ταῖς κατὰ τὴν ᾿Ασίαν Εκκλησίαις ἐντυχεῖν τοῖς τοιούτοις γράμμασι, καὶ ἔτι ἦρος ὄντος, εἰς Ταρσόν συνελθεῖν. Ηδη δε συνίστασθαι μελλούσης τῆς ἐν Ταρσῷ συνόδου, τριάκοντα καὶ τέσσαρες ᾿Ασιανοὶ ἐπίσκοποι, συνελθόντες εν ᾿Αντιοχείᾳ τῆς Καρίας, τὴν μὲν ἐπὶ τῇ ὁμονοίᾳ τῶν Ἐκκλησιῶν σπουδὴν ἐπήνουν, παρητοῦντο δὲ τὸ τοῦ ὁμοουσίου· Οὐάλης δὲ ὁ Βασιλεὺς Εὐδοξίου σπουδῇ τὴν ἐν Κιλικίᾳ προσδοκωμένην σύνοδον ἔλυσεν· οἱ δὲ Μακεδονιανοὶ ἀδιάφορου ἕως τινός χρόνου τὴν κοινωνίαν ἐποιοῦντο ἀνὰ ἐκκλησίας τὰς ἐν ἑκάστῳ πόλει, ἀλλήλοις τε ἐπιμιγνύμενοι καὶ τοῖς ἐξ ἀρχῆς πρεσβεύουσι τὸ ὁμοούσιον. κι'. Ἐπεὶ δὲ Ουάλεντος τελευτήσαντος Γρατιανός ἐνομοθέτησε μετὰ ἀθείας ἑκάστους θρησκεύειν ὡς βούλονται καὶ ἐκκλησιάζειν, πλην Μανιχαίων καὶ τῶν τὴ Φωτεινοῦ καὶ Εὐνομίου φρονούντων, πάλιν οἱ πλείους ἐδογμάτισαν εκτρέπεσθαι τὴν τοῦ ὁμοουσίου φωνήν. Ὁ δὲ Βασιλεὺς Θεοδόσιος ὁ Μέγας τοῦ ὁμοουσίου σπουδαστής ὤν, σύνοδον ἐπισκόπων ὁμοι δόξων ἑαυτῷ συνεκάλεσε βεβαιώσεως ἕνεκα τῶν ἐν Νικαία δοξάντων· ὑπολαβὼν δὲ δύνασθαι συντάξαι τῇ καθόλου Ἐκκλησίᾳ τοὺς καλουμένους Μακεδονιανούς, sunt. 24. Hoc autem tempore Tyani synodum agentibus Eusebio Cesareæ in Cappadocia, Athanasio Ancyra, Pelagio Laodiceæ in Syria, Zenone Tyri, Paulo Emesæ, Otrio Meletinæ, Gregorio Nazianzi et multis aliis, qui et Antiochiæ consubstantialem Filium decreverant, Joviano imperante, lectæ sunt Liberii et occidentalium litteræ. Quibus lætantes, ad omnes Asiæ Ecclesias scripserunt ut his litteris concordarent, et, dum adhuc ver esset, Tarsum convenirent. Cum autem jam in eo essent ut synodum Tarsi haberent episcopi, quatuor et triginta asiatici episcopi Antiochiæ in Caria congregati ad Ecclesiarum concordiam ardorem laudavere, sed rejecere consubstantiale. Imperator autem Valens Eudoxii machinatiouibus synodum quæ in Cilicia fieri debebat, dissolvit. Macedoniani vero indiffe renter cum aliis in singularum urbium ecclesiis aliquantum temporis communicabant, alii aliis iministi iisque qui ab initio consubstantiale professi erant. 25. Postquam autem, Valente mortuo, Gratianus legem tulit ex qua secure quisque ut vellet, Deum coleret et concionaretur, exceptis Manichæis iisque qui Photino et Eunomio consentiebant, rursum plerique docuerunt exstirpandam esse vocem Consubstantialis. Imperator autem Theodosius Magnus, Consubstantialis fautor, synodum episcoporum sibi consentientium convocavit, ad confirmanda ea quæ Nicææ decreta erant; possibile autem fore putans catholicæ Ecclesiæ Macedonianos apponere, eos quoque convocavit. Convenerunt igitur Constantinopolim ex iis qui consubstantialem Trinitatem confitebantur centum et quinquaginta circiter, in quibus erat Gregorius Theologus, et Gregorius Nyssenus, Amphilochiusque et alii ex celeberimis hujus temporis Patribus, qui quidem omnes a Macedonianis petiere ut consubstantiale agnoscerent, in memoriam iis revocantes legationem et confessionem quas ad Liberium Romæ per Eustathium et Silvanum et Theophilum miserant. Illi autem se nunquam συνεκάλεσε καὶ τούτους· συνῆλθον οὖν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐκ τῶν ὁμοούσιον τὴν Τρίάδα δοξαζόντων ἀμφὶ ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα, ἐν οἷς ἦν Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, ο Νύσσης Γρηγόριος Αμφιλόχιος τε καὶ ἕτεροι τῶν ἐπισήμων τότε Παν τέρων, οἱ δὴ πάντες ἐδέοντο τῶν Μακεδονιανών ἐπιγνῶναι τὸ ὁμοούσιον, ἀναμιμνήσκοντες αὐτοῦς τῆς πρεσβείας καὶ ὁμολογίας ἣν ἔθεντο προς Λιβέριον τον Ῥώμης διὰ Εὐσταθίου καὶ Σιλβανοῦ καὶ Θεοφί του. Οἱ δὲ μηδέποτε ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱον ἀκρανθήν δοξάζειν εἰπόντες, εἰ καὶ ἐναντία ταῖς προς Λιβέριον ὁμολογίαις ἐροῦσιν, ἀπηλλάγησαν· οἱ Patri consubstantialem esse Filium aperte doδε τοῦ ἑτέρου μέρους επιμείναντες καὶ τὸ Πνεῦμα το άγιον, Κύριον καὶ ζωοποιὸν καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον καὶ τῷ Πατρὶ συμπροσκυνούμενον καὶ συνδοξαζόμενον δογματίσαντες, ὡς καὶ ἐν τῷ θείω συμβολῳ ἔγκειται, καὶ τὸν Μακεδόνιον καθα ποβαλόντες ἀναθέματι, ὡσαύτως καὶ τοὺς τὸ ὁμοιούτιον καὶ ὅμοιον ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ δοξάζοντας, καὶ μετὰ τὴν ἐν Νικαία σύνοδον, δευτέραν ταύτην εὐσεβῆ συστησάμενοι, ἀλλὰ καὶ κανόνας ἐκθέμενοι περ Hac fortasse occasione S. Gregorius Nyssenus scripsit illos adversus Arium Macedoniumcuisse dicentes, etsi contrarium in sua ad Liberium confessione dixerint, dimissi sunt. Cæteri vero partium aliarum remanserunt, et postquam decreverunt Spiritum sanctum Dominum esse vivificantem et ex Patre procedere et cum Patre adorari et glorificari ut in divino symbolo scriptum est, Macedoniumque eosque qui Filium substantia similem vel simpliciter similem docebant anathemate percusserunt, eamque secundam piam syque tractatus, quos ego ex Vaticano codice edidi in Collectionis Vaticanæ tomo VIII.

nodum esse post Nicænam constituerunt, canonesque de diversis ecclesiasticis quæstionibus composuere, deliberationem habuerunt, quem in sede Constantinopolitana statuerent. Imperator autem qui Gregorium Theologum admiratione prosequebatur, hoc episcopatu eum dignum esse decrevit; consenserunt hujus synodi plerique. Ipse autem intelligens nonnullos obsistere præsertimque Ægyptios, aliquanto post recusavit. Diodoro igitur teste, Nectarius Tarsensis, nondum baptizatus, cligitur et baptizatur, baptismalique adhuc veste indutus Constantinopolitanus episcopus ordinatur. διαφόρων ἐκκλησιαστικών ζητημάτων, ἐβουλεύσαντο τίνι δέοι τὴν ἐπισκοπὴν Κωνσταντινουπόλεως ἐπιτρέψαι. Ο δε βασιλεύς, θαυμάζων τὸν Γρηγόριον τὸν Θεολόγον, τῆς ἐπισκοπῆς ἄξιον εψηφίζετο ταύτης συνήνουν δὲ καὶ τῆς συνόδου οἱ πλείονες. Αλλ' αὐτός, αισθόμενός τινας ἀνταίρειν, καὶ μάλιστα τοὺς ἀπ' Αιγύπτου, παρητήσατο μετά καιρόν Διοδώρου τοίνυν μαρτυρία Νεκτάριος συγκλητικός ὁ Ταρσεύς ἀμύητος ὢν ψηφίζεται καὶ μνεῖται, καὶ τὴν μυστικὴν ἔτι ἐσθῆτα ἡμφιεσμένος χειροτονεῖται Κωνσταντινουπόλεως ἐπίσκοπος. αϛ΄. Μετὰ δὲ ταῦτα συνελθόντες Νεκτάριος καὶ οἱ ἄλλοι, τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν ἐκύρωσαν, καὶ πᾶσαν αίρεσιν ἀπεκήρυξαν, καὶ διοικεῖσθαι τὰς πανταχού διέταξαν Εκκλησίας κατὰ τοὺς πάλαι κανόνας, καὶ καὶ μὴ ταῖς ὑπερορίοις προβαίνειν, μήτε ἀκλήτους χειροτονίαις ἀλλοτρίαις ἑαυτοὺς ἐπιβάλλειν, καθά πρότερον, ὡς ἔτυχε πολλάκις καὶ συνέβη, διωκομένης τῆς καθόλου Ἐκκλησίας· τὰ δὲ παρ᾽ ἑκάστην συμβαίνοντα τὴν τοῦ ἔθνους σύνοδον, ὡς ἂν ἄριστα φανείη, διοικεῖν· μετὰ δὲ τὸν Ῥώμης, τον Κων σταντινουπολέως ἐπισκοπον τὰ πρεσβεῖα ἔχειν, ὡς τὸν θρόνον ἐπισκοπεύοντα τῆς νέας Ρώμης· έξεβαίωσαν τι αὖθις τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν, καὶ πατριάρχας κατέστησαν διανειμάμενοι τὰς ἐπαρχίας· ὥστε τοὺς ὑπὲρ διοίκησιν ἐπισκόπους ταῖς ὑπερορίοις Εκκλησίαις μὴ προβαίνειν. Κληρούται δὲ τὴν μὲν βασιλίδα πόλιν καὶ τὴν Θράκην Νεκτάριος· τὴν δὲ τῆς Ποντικῆς διοικήσεως πατριαρχίαν Ελλάδιος 26. Post hæc autem convenientes Nectarius et alii Nicænam fidem confirmarunt et omnem hæresim excommunicaverunt, decreveruntque omnes ecclesias administrandas esse juxta veteres cano- τοὺς ἐπισκόπους ἐπὶ τῶν ἰδίων μένειν Ἐκκλησιῶν, nes, et episcopos in propriis ecclesiis manere debere neque ad externas procedere neque non vocatos se peregrinis ordinationibus injicere, ut prius fiebat, et sæpius accidebat, male habita catholica Ecclesia; ea autem quæ acciderent apud uniuscujusque nationis concilium administranda, ut optime fieri posset. Post Romæ episcopum, præsidentiam habere Constantinopolis episcopum, quippe qui novæ Romæ thronum occuparet. Confirmaveruntque rursum Nicænam fidem, et patri archas constituerunt distribuentes provincias, ita ut episcopos ultra suam dioecesim ad externas ecclesias non accederent. Sortitur vero imperatoriam urbem et Thraciam Nectarius; patriarchatum autem Ponticæ dioceseos Helladius Caesarea, G ὁ Καισαρείας, καὶ Γρηγόριος ὁ Νύσσης, καὶ Οτρήϊος et Gregorius Nyssæ, et Otreius Melitenæ, Asiaticam sortiuntur Amphilochius Iconii et Optimus Antiochiæ in Pisidia, Ægypti vero regiones Timotheo Alexandriæ commissæ sunt. Orientalium autem ecclesiarum administrationem Pelagio Laodiccæ, et Diodoro Tarsi tradidere, salva Antiochenæ ecclesia dignitate, quam Meletio, qui aderat, dedere. Definivit autem synodus provinciæ synodo, si opus esset, ea quæ per singulas provincias contingerent, curanda esse. Examini quoque subjecta sunt quæ ad Maximum spectabant, quem Alexandrinum genere, cynicumque ratione vivendi philosophum, ardentem vero Nicænæ doctrinæ fautorem clam Ægyptii tum congregati ordinaverant, episcopumque Constantinopolis constituerant, ἐπίσκοπον Κωνσταντινουπόλεως κατέστησαν, ἔτι Γρηγο Gregorio Theologo hanc sedem adhuc tenente. Et decretum est nunquam illum fuisse episcopum, neque esse, neque clericos ab ipso ordinatos, sed manere irrita quæ de illo et ab illo facta fuerant. ο Μελιτηνῆς· τὴν ᾿Ασιανὴν δὲ λαγχάνουσιν ᾿Αμφιλόχιος ὁ Ικονίου, καὶ Οπτιμος ὁ ᾿Αντιοχείας τῆς κατὰ Πισιδίαν· τὰ δὲ κατὰ τὴν Αἴγυπτον Γιμοθέῳ τῷ ᾿Αλεξανδρείας, προσενεμήθη τῶν δὲ κατὰ τὴν ἀνατολὴν Ἐκκλησιῶν διοίκησιν επέτρεψαν Πελαγίῳ τῷ Λαοδικείας, καὶ Διοδώρῳ τῷ Ταρσού, φυλάξαν τες τὰ πρεσβεῖα τῆς Ἐκκλησίας τῶν ᾿Αντιοχέων, ἅπερ ἔδοσαν τῷ Μελετίῳ παρόντι. Ώρισε δε ὥστε, εἰ χρεία καλέσοι, τὰ καθ᾿ ἑκάστην επαρχίαν τὴν τῆς ἐπαρχίας σύνοδον διοικεῖν. Ἐζητήθη δὲ καὶ τὰ κατὰ Μάξιμον, ὃν ᾿Αλεξανδρέα τὸ γένος ὄντα, κυνι χον τε φιλόσοφον τὸ ἐπιτήδευμα, σπουδαῖον δὲ περὶ τὸ δόγμα τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου, κλέψαντες τὴν χειροτονίαν οἱ τότε ἐξ Αἰγύπτου συνεληλυθότες, ρίου τοῦ Θεολόγου τον θρόνον τοῦτον διέποντος· καὶ ᾑρίσθη μήτε γεγενῆσθαι τοῦτον μήτε εἶναι ἐπισκοπον μήτε κληρικοὺς τοὺς παρ' αυτού χειροτονηθέντας, ἀλλὰ μένειν ἄκυρα τὰ ἐπ' αὐτῷ καὶ παρ᾽ αὐτοῦ πεπραγμένα.

.IB. VIII. THESAURI LIB. 18: EX LIBRO VIII Περὶ Νεστορίου. α. Νεστόριος ώρμητο μὲν ἐν Γερμανικέων πολίχνης, οὐκ οἶδα ποταποῖς τὸ ἐξ ἀρχῆς ἐκτεθραμμένος ἐπιτη· δεύμασιν, ἄλλην δε ἐξ ἄλλης ἀμείβων χώραν, καθάπερ Αιγυπτιακή τις μάστιξ, τὴ μεγάλη τῶν ᾿Αντιοχέων ἐνέσκηψε πόλει. Ἐν ταύτη λόγων ελευθερίων μετρίως μετεσχηκώς, φωνήν τε ὅτι καλλίστην καὶ μεγίστην ἀσκήσας, τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ προσιῶν εἰσεφθάρη, καὶ τῷ καταλόγῳ τῶν πρεσβυτέρων ἐναρίθμιος γεγονώς, τὸν τε τοῦ Θεοῦ λαὸν διδάσκειν πεπιστευμένος, ἔδειξεν εὐθὺς ἐν προοιμίοις οἷος παρὰ πάντα τὸν βίον γενήσεται· οὐ γὰρ τὸν εὐγενῆ καὶ γόνιμον, καὶ γεωργῆσαι ψυχὰς ἀνθρώπων δυνάμενον ἐξήλωσε χαρακτῆρα τῶν λόγων, αλλά πρὸς τὸ δημοτερπές αποκλίνας, καὶ τῶν εἰς ἀέρα λυομένων κρότων θηρευτής εἰ καὶ τις άλλος γενόμενος, τὸ συρφετώδες καὶ ἀστάθμητον πλῆθος πρὸς τὸν οἰκεῖον ἐξεκαλέσατο πόθον, φαιὸν περιβεβλημένος ἱμάτιον, ἐστυγναχώς βαδίζων, τοὺς ἀγοραίους ἐκκλίνων θορύβους, ὠχρότητι σώματος τὸ δοκεῖν ἐγκρατευτής είναι θηρών μενος, οἴκοι τὰ πολλὰ βιβλίοις προσανέχων, καὶ καθ' ἡσυχίαν εαυτῷ συγγινόμενος, τοιούτοις σχήμασι καὶ πλάσμασι τοὺς πολλοὺς δελεάζων, μέχρι πόρρω προῆλθε τῆς ἡλικίας, τὸ δοκεῖν Χριστιανός είναι πρὸ τοῦ εἶναι διώκων, καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ δόξης τὴν ἑαυτοῦ προτιμών. β΄. Επεὶ δὲ κατὰ τὸ εἰρημένον τῷ Δεσπότη, οὐδὲν κρυπτόν ὁ οὐ γνωσθήσεται, οὐδὲ ἀπόκρυφον ὁ οὐ μὴ εἰς φανερὸν ἔλθῃ, καὶ τὰ καλὰ ἔργα πρόδηλα ἐστι, καὶ τὰ ἄλλως ἔχοντα κρυβῆναι οὐ δύναται, κατά τὴν ἀνεξιχνίαστον τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων ἄβυσσον, καὶ Νεστόριος ψήφῳ τῶν περὶ τὰ βασίλεια καὶ τοὺς θρόνους, καὶ αὐτοῦ τηνικαῦτα τῆς οἰκουμένης τὰ σκέπτρα διέποντος, τῆς κατὰ Κωνσταντινούπολιν τῶν ὀρθοδόξων καθολικῆς Ἐκκλησίας τὴν προστα σίαν πιστεύεται, ουδέν δε ἧττον καὶ τῆς οἰκουμένης ἀπάτης. Ως δὲ τὸν μέγιστον ἐκεῖνον κατέλαβε θρόνον, καθάπερ τινὰ τυραννίδα τῆς ἀρχιερωσύνης τὴν προστασίαν ἁρπάσας, οὐκέτι κατέχειν ἐν ἑαυτῷ τὴν ὠδῖνα τῆς ἀσεβείας οἷός τ' ἦν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς ἐξουσίας προσλαθὼν ἀμαθῆ παῤῥησίαν, εἰς μέσον ἄγει καὶ προτίθησιν ἅπασιν, ἣν πάλαι συνέλαβε κατὰ τοῦ Μονογενούς βλασφημίαν, καὶ πόλεμον ἄντικρυς κατὰ τῶν ἀποστολι‐ κῶν αἱρεῖται δογμάτων· καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων, άφ' οὗ κατηγγέλη τό Εὐαγγέλιον τῆς τῶν ὀρθοδόξων καθη γεσαμένων πίστεως, ἐκβάλλειν πειρᾶται τοὺς λόγους, De Nestorio. 1. Nestorius ortus erat ex Germaniæ oppido, nescio quibus ab initio disciplinis eruditus; de loco autem in locum migrans, tanquam quoddam Ægyptiacum flagellum, in magnam Antiochenorum urbem irruit. Ibi mediocriter bonarum artium particeps effectus, vocemque pulcherrimam ac optimam exercitio adeptus, in Dei Ecclesiam irrepsit et catalogo presbyterorum adscriptus, Deique populum docendi curam sortitus, ab initio exhibuit qualis per totam vitam futurus esset. Non enim ingeniosum et nobilem et animis excolendis aptum sectatus est orationum caracterem, sed ad populi adulationem proclivis plausuumque in aerem dissipatorum ut qui maxime amator, vilem et instabilem plebeculam suo desiderio imbuebat, fusco indutus pallio, tristis incedens, fori tumultum evitans, corporis pallore temperans videri cupiens, domi plerumque libris incumbens et per otium secum conversans, tali habitu et forma multitudinem captans, ad multam ætatem processit, Christianus videri potius quam esse peroptans, et Christi gloriæ propriam gloriam anteponens. 2. Cum autem, ut a Domino dictum est, nihil sit secretum quod non sciatur, nihil obscurum quod non reveletur, et bona opera manifesta sint et mala nequeant occultari, juxta investigabilem judiciorum Dei abyssum, et Nestorius eorum suffragio qui regiis et thronis assident et ipsius qui tum temporis orbis universi sceptra tenebat, orthodoxorum catholicæ Constantinopolitanæ Ecclesiæ præficitur, nec minus quam universo terrarum orbi. Ubi autem in maximam illam sedem ascendit rapuitque præsidentiam tanquam tyrannidem quamdam episcopatus, non jam in se cobibere valuit impietatis partum, sed ex sua potentia inauditam concipiens audaciam, in medium adducit præfertque cunctis quam jam dudum imagi natus esset in unigenitum blasphemiam, et bellum palam adversus apostolica dogmata suscitat; et sanctorum Patrum, ex quo annuntiatum est Evangelium orthodoxorum ducum fidei,expellere conatur voces, turbans quidem regiæ civitatis Eccle34

ACETA CHONIΑΤ slam, turbans et orbem universum. Neque a divi- ταράττων μὲν τῆς Βασιλίδος πόλεως τὴν Ἐκκλησίαν, no Paulo clamante conversus: Qui vos turbat, judicium feret, quicunque sit; sed super candelabrum divinæ episcoporum cathedræ non veritatis lumen, sed impietatis tenebras ponit. ταράττων δὲ καὶ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν· οὐδὲ τοῦ θεσ πεσίου Παύλου κεκραγότος ἐπιστρεφόμενος. Ὁ δε ταράσσων ὑμᾶς βαστάσει τὸ κρῖμα, όστις αν ξ ἀλλ᾽ ἐπὶ τὴν λυχνίαν τοῦ θείου τῶν ἀρχιερέων βήματος οὐ τὸν λύχνον τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ ζόφον τίθησι τῆς ἀσεβείας. γ'. Γίνεται δὲ αὐτῷ πρῶτον τῆς καινοτομίας εγχείρημα τὸ μὴ δεῖν τὴν ἁγίαν Παρθένον τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου κατὰ σάρκα μητέρα Θεοτόκον ομολογεῖν Χριστοτόκον δε μόνον, τῶν παλαι καὶ τῶν προ πάλαι τῆς Ἐκκλησίας κηρύκων, κατὰ τὴν ἀποστο λικὴν παράδοσιν, Θεοτόκον δοξαζόντων ὀνομάζειν καὶ πιστεύειν τὴν τοῦ Κυρίου Μητέρα. Φέρε μοι λοιπὸν καὶ τὴν βλάσφημον τεχνολογίαν παρατήρησον, οὐ 3. Fit autem illi primum innovationis tentamen non oportere sanctissimam Virginem Dei Verbi secundum carnem matrem Dei matrem confiteri, sed tantum Christi, dum contra vetustissimi Ecclesiæ præcones, secundum apostolicam traditionem, Dei Matrem eam nominandam esse docerent et Domini Matrem credendam. Age vero, et blas. phemam hanc verborum artem nemini prius notam observa: «Christi appellatio, inquit, duas na· β δενὶ πρότερον ἐγνωσμένην. Ἡ τοῦ Χριστοῦ προσηturas significat, Unigeniti nempe divinitatem et humanitatem; Dei autem sejuncta vox simplicem et incorporalem Dei Verbi substantiam præbet; vox autem homo solam humanam ostendit naturam: ideo Christi genitricem, inquit, non autem Dei, Virginem confiteri necesse est, ne forte no. bis accidat ut Dei Verbum principium exsistendi ex sancta Virgine acceperit; atque ita prius genitam esse matrem quam ille qui ex ea natus est, confiteri cogamur. › γορία, φησί, τῶν δύο φύσεων σημαντική, τῆς τε θεότητος τοῦ Μονογενούς καὶ τῆς ἀνθρωπότητος" ἡ δέ τοῦ Θεοῦ ἀπολύτως λεγομένη φωνὴ τὴν ἁπλῆν καὶ ἀσώματον τοῦ Θεοῦ Λόγου παρίστησιν οὐσίαν· ἡ δὲ τοῦ ἄνθρωπος μόνην τὴν ἀνθρωπείαν ὑποδεί κνυσι φύσιν· διὰ τοῦτο Χριστοτόκον, φησίν, ἀλλ᾽ οὐ Θεοτόκον τὴν Παρθένον ὁμολογεῖν ἀναγκαῖον, μήποτε λάθωμεν άρχην τοῦ εἶναι λέγοντες τὸν Θεὸν Λόγον ἐκ τῆς ἁγίας ειληφότα Παρθένου· καὶ οὕτω προγενεστέραν τὴν μητέρα τοῦ γεννηθέντος ἐξ αὐτῆς, κατὰ τὸ ἀκόλουθον, ὁμολογεῖν βιασθώ μεν. 4. Ne autem videamur vanis injuriis sic homiδ. Ἵνα δὲ μὴ δόξωμεν λοιδορίαις κεναῖς ταῦτα nem persequi, eum ipsum per ea quæ dixit, pro- τοῦ ἀνδρὸς κατηγορεῖν, αὐτὸν ἐκεῖνον οἷς εἶπε τῆς priæ impietatis testem faciemus. Suis enim cogita- οικείας δυσσεβείας ποιήσομαι μάρτυρα. Τῶν γὰρ tionibus omnem apostolicarum doctrinarum me- αποστολικῶν διδαγμάτων καὶ παντὸς ἁγίου μνήμην moriam transgressus et cujuslibet sancti, in orτῆς ἑαυτοῦ διανοίας ὑπερορίσας, ἐν τῷ τῶν ὀρθοδό thodoxorum ecclesia multas istiusmodi proclama- ξων Εκκλησία πολλὰς τοιαύτας εξεβόησε φωνάς vit voces: «Non peperit, o optime, Deum Maria, «Οὐκ ἔτεκεν, ὦ βέλτιστε, Μαρία Θεόν, ἀλλ' ἔτεκεν sed hominem peperit divinitatis instrumentum. ἄνθρωπον θεότητος ὄργανον.» Καὶ ἐν ἑτέροις πάλιν Et in aliis rursum nugatoriis irreprehensibilem φληνάφοις ἀνέγκλητον μητέρα Ελλήνων θεοῖς ἐπειMatrem gentium diis assimilat. Judaicam enim σάγων. Ἰουδαϊκὸν γὰρ ἀναδεξάμενος φρόνημα, οὐ sententiam amplexus, non Verbo carnem factum τὸν Λόγον σαρκα ἀτρέπτως γεγενήσθαι ἔλεγεν, ἀλλ᾽ esse absolute dicebat, sed in quodam homine in- εἴ, τινα άνθρωπον ἐνοικῆσαι, ὡς εἰς ἕνα τῶν προhabitasse, ut in aliquo prophetarum et sibi hunc φητῶν, καὶ ἰδιοποιεῖσθαι τοῦτον ἐξαιρέτῳ ἀγαπήσει proprium peculiari amore fecisse; et esse quidem καὶ εἶναι μὲν ἄλλον υἱὸν, ἄλλον δε λέγεσθαι μὲν, μὴ alium Filium, alium vero dici, neque esse genui- εἶναι δὲ γνήσιον, θετὸν δὲ υἱὸν τὸν λεγόμενον Ἰησ num Filium, sed adoptivum qui hoc nomine di- σοῦν Χριστόν· ἐντεῦθεν δύο γιούς, καὶ μὴ ἕνα, cebatur, Jesum Christum. Inde dictum esse duos λέγεσθαι εἶναι. Οθεν τῆς ἀρχιερωσύνης ἐκβάλλεται esse Filios, neque unum tantum. Itaque synodali ψηφῳ [συνοδική] καὶ βασιλικῷ νεύματι· καὶ τὴν suffragio et regia voluntate episcopatu expellitur; p "Οασιν καταδικασθεὶς οἰκεῖν τῆς μελλούσης τῶν et Oasim inhabitare jussus, futuræ impiorum pœ- ἀσεβῶν κολάσεως ἐδέξατο τὰ προοίμια, παρανά na preludium accepit, sua propria dementia ab- λωμα τῆς οἰκείας φρενοβλαβείας γενόμενος, καὶ sumptus et in se adimplens illud Apostoli oraculum: ἐφ' ἑαυτῷ πληρώσας τὸ ἀποστολικὸν ἐκεῖνο λόγιον, Quorumdam hominum culpæ manifeste ducunt ad ὅτι Τινῶν ἀνθρώπων αἱ ἁμαρτίαι πρόδηλοί εἰσι, damnationem. Suscitavit enim in illum Deus spiri- προάγουσαι εἰς κρίσιν. Εξήγειρε γὰρ ὁ Θεὸς κατ' tum Cyrilli Alexandriæ patriarchæ; qui ad ipsum αὐτοῦ τὸ πνεῦμα Κυρίλλου πατριάρχου Αλεξαν Nestorium scripsit, eum in orthodoxorum fidem δρείας, καὶ γράφει πρὸς αὐτὸν Νεστόριον, εἰς τὴν impellens et hortans ut Dei Matrem sanctissimam ὀρθόδοξον ἐμβιβάζων πίστιν, καὶ Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Mariam nominaret ac crederet. Cum autem preci- Μαρίαν παρακαλῶν ὀνομάζειν τε καὶ φρονείν. Ὡς bus non cederet, alteram rursus misit epistolam; δὲ οὐκ ἐνεδίδου, ἕτερα πάλιν ἔπεμψε γράμματα· conrtadicente autem illo, convocatur postea Ephe- ἀντιλέγοντος δὲ αὐτοῦ, καὶ πρὸς ταῦτά σύνοδος ἐν

THESAURI LIB. IX. Εφέσω συγκροτείται, καὶ παραπέμπεται ἐκεῖσε sum synodus et ad veniendum invitatur NestoΝεστόριος παρὰ τοῦ ἐπάρχου τῆς πόλεως καὶ ἑτέρων πολλῶν. ε. Θεοδόσιος δὲ ὁ νέος τὰς ἡνίας τότε τῆς βασι λείας ἐνεχείριστο καὶ προήδρευεν ἐν ταύτῃ τῇ τρίτη συνόδῳ Κύριλλος Αλεξανδρείας, Κελεστίνος Ῥώμης Ιουβενάλιος Ἱεροσολύμων, Ακάκιος Μελιτηνῆς. Καὶ καθαιρεῖται μὲν Νεστόριος, ανα ροῦνται δὲ καὶ αἱ προγενέστεραι δύο συνοδοι, τελειόν τε rius ab civitatis achiepiscopo et multis aliis. 5. Theodosius vero junior tunc temporis imperii habenas tenebat; et huic synodo præfuerunt Cyrillus Alexandriæ, Cœlestinus Romæ, Juvenalis Hierosolyma, Acacius Melitenæ. Et deponitur quidem Nestorius, confirmantur duæ priores synodi, perfectumque ipsum et unum Filium in divinitate et perfectum in humanitate confitentur, et unum neque vero duos Filios esse, ut manifestat proclamata ab illis definitio. Atque ita solvitur synodus. Joannes vero Antiochiæ, et Theodoretus Cyri beato Cyrillo resistentes sub eo prætextu quod sine ipsis proclamata esset definitio, dum tamen αὐτὸν καὶ ἕνα Υἱὸν ἐν θεότητι, καὶ τέλειον ἐν ἀνθρωπότητι ὁμολογοῦσι, καὶ ἵνα καὶ οὐ δύο Υἱοὺς, ὡς δηλοῖ ὁ παρ' αὐτῶν ἐκφωνηθεὶς ὅρος· καὶ οὕτως ή σύνοδος ἀπολύεται, Ἰωάννου δὲ τοῦ τῆς ᾿Αντιο χείας, καὶ Θεοδωρήτου Κύρου ἀνθισταμένων τῷ μακαρίῳ Κυριλλῳ, κατὰ πρόφασιν τοῦ δοκεῖν χωρίς αὐτῶν ἐκφωνηθῆναι τὸν ὅρον, καίτοι γε τοῦ μεγάλου magnus Cyrillus eos per multos dies exspectasΚυρίλλου ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας έκδεξαμένου αὐτοὺς, τῇ δὲ ἀληθείᾳ ἐριστικῶς πρὸς αὐτὸν καὶ οὐκ ὀρθῶς διακειμένων, μετέβαινον καὶ αὐτοὶ ἀσύμφωνοι προς τὰ ἴδια, πολλὰ μεταξύ θορυβήσαντες· ὡς καὶ Θεο δωρήτου κατὰ τῶν δώδεκα κεφαλαίων Κυρίλλου έτερα δώδεκα συντάξαι κεφάλαια· καὶ πάλιν αὐτὸν Κύριλο λον πρὸς ταῦτα ἀπολογήσασθαι, καὶ δεόντως τὰ ίδια συστήσει κεφάλαια, Θεοδοσίου δε βασιλέως ταῦτα ἐπιγνωκότος, καὶ κινηθέντος καὶ καθ᾽ ἐκατέρων μέν, μάλιστα δὲ κατὰ Κυρίλλου τοῦ ἐν ἁγίοις, πέμπεται ἐνταῦθα ᾿Ακάκιος ὁ Μελιτηνῆς ἀνὴρ θεο σεβὴς καὶ λόγιος, εἰς ἄκρον ἐληλακώς εὐλαβείας, καὶ τὰ τῆς συνόδου ἐμφανίζει τῷ βασιλεῖ, καὶ τὸν τούτου καταστέλλει θυμόν· καὶ τὰ ἐκφωνηθέντα τὸ κῦρος λαμβάνουσι· καὶ Κύριλλος εἰς τὴν ἰδίαν ἀπαίρει πόλιν· καὶ ἔνωσιν οἱ διεστῶτες δέχονται. Perversus ordo. set, reipsa vero contentiose nec recte erga illum se habentes, abierunt et ipsi discordes ad proprios sensus, multum interea tumultum excitantes; ita ut Theodoretus contra duodecim Cyrilli capita alia duodecim capita composuerit, et rur sus ipse Cyrillus ad ea se defenderit, commodeque propria stabilierit capita. Postquam autem imperator de his monitus est, in eos, praesertim vero in sanctum Cyrillum iratus est. Quapropter ad eum missus est, Acacius Melitenæ, vir pius ac doctus, in summam provectus prudentiam, qui acta synodi regi declaravit ejusque animum composuit; et quæ proclamata fuerant, vim accepere. Cyrillus vero in propriam rediit civitatem; et qui discordabant unitatem recepere. EX LIBRO IX Περὶ Εὐτυχοῦς. α. Ἐν τῷ χρόνῳ τὴς βασιλείας Θεοδοσίου τοῦ νέου ἦν τις κατὰ τὴν βασιλίδα πόλιν ἀρχιμανδρίτης, ὀνομαζόμενος μὲν Εὐτυχὴς, ἡγούμενος δὲ μοναστη ρίου, ο πρώην μὲν ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ ἑβδόμου ἦν, καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἔξω διέκειτο, καὶ τοῦ Ἰὼβ ἐπελέγετο, νῦν δὲ ἐντὸς αὐτῆς ὁρᾶται, καὶ τῷ τοῦ ἁγίου Μωκίου ναῳ συνομορεῖ· καὶ τιμῶνται ἐν αὐτῷ Φαύστος καὶ Δαλμάτιος σὺν Ισαακίῳ, ὡς δεξαμένης ἐς ὕστερον πλατυσμὸν τῆς Κωνσταντι νουπόλεως παρὰ τοῦ αὐτοῦ Θεοδοσίου, ὑφ' οὗ καὶ τὰ χερσαία τείχη τῆς αὐτῆς φασιν πόλεως δι' ἡμερῶν De Eutychete. 1. Regnante Theodosio juniore, in urbe regia versabatur quidam archimandrita, Eutyches nomine, monasterio autem præfectus, quod quidem prius in septimi finibus erat et extra Constantinopolim jacebat et de Jobi nomine dicebatur: nune autem intra urbem videtur et sancti Mocii templo confine est; et honorantur in eo Faustus et Dalmatius cum Isaaco. Recepit enim postea ab ipso Theodosio extensionem Constantinopolis, a quo, ut aiunt, terrestria urbis hujus mœnia intra dies sexaginta erecta sunt. An vera sit h‰o fama

non accurate scio. Improbus igitur Eutyches blas- άνεγερθῆναι ἐξήκοντα· εἰ δὲ καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος phemans dicebat se scire Dominum nostrum Jesum Christum ex duabus constitisse naturis ante unionem, ex unica vero post unionem; et sanctissimam quidem Virginem consubstantialem nobis esse; qui autem ex ea carnem receperat, Deum Verbum non nobis esse consubstantialemn. Corpus enim, inquit, Christi corpus dico, non jam est corpus hominis. Illius amicus et familiaris Eusebius Doryleæ episcopus sæpius illum hortatus est ut talia dogmata rectæ fidei contraria non diceret; cum autem illum immutabilem cerneret, Flaviano tunc temporis Constantinopolis patriarcha denuntiavit. οὗτος, ἀκριβῶς οὐκ ἴσημι. Οὗτος οὖν ὁ δείλαιος Εὐτυχής βλασφημῶν ἔλεγεν εἰδέναι τὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκ δύο μεν φύσεων πρὸ τῆς ενώσεως, μιᾶς δὲ μετα τὴν ἕνωσιν· καὶ τὴν μὲν ἁγίαν Θεοτόκον ὁμοούσιον ἡμῖν ὑπάρχουσαν, τὸν δὲ ἐξ αὐτῆς σαρκωθέντα Θεόν Λόγον οὐχ ὁμοούσιον ἡμῖν. Σῶμα γάρ, φησί, λέγω τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα, οὐκέτι δὲ καὶ σῶμα ἀνθρώπου. Τούτῳ φίλος καὶ γνώριμος ὧν Ευσέβιος ὁ Δορυλαίου ἐπίσκοπος, πολ λάκις παρήνεσε μὴ τοιαῦτα λέγειν ἀλλότρια τῆς ὀρθῆς δόγματα πίστεως· ὁρῶν δὲ ἀμεταθέτως ἔχοντα, Φλαβιανῷ προσήγγειλε το τηνικαῦτα πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. β'. Οι μετακαλεσαμένου τὸν Εὐτυχία, καὶ μετὰ 2. Qui cum Eutychen ad se vocasset, et rem una cum ibi versante episcoporum synodo examinas· τῆς ἐνδημούσης τῶν ἐπισκόπων συνόδου τὸ πρᾶγμα set, Eutyches se condemnatum videns, cuidam Nomo nomine, et tunc temporis consuli et Chrysapho cubiculario cognomento Zymbæ ipsi consentientibus persuasit ut imperatorem de iis quæ ad ipsum spectabant, certiorem facerent, a patriarcha male haberi virum pium etjustum. Quo facto, Florentius patricius a consulibus et proconsulibus missus est sessurus in Flaviani synodo Eutychemque injuria vexari non permissurus. Secundo igitur statuto examine, magis etiam quam prius malæ doctrinæ convictus est Eutyches et sacerdotio depositus est. Sed Nomus et Chrysaphius, levi imperatoris animo abusis, eum adduxere ut synodum juberet fieri Ephesi et judicari sanctissimum Flavianum cum Eutyche deposito, judicante Dioscoro Alexandriæ cum Eutyche consentiente, præsente et Barsumo presbytero et archimandrita cujusdam in Oriente monasterii, qui ut orthodoxus habebatur vitaque irreprehensibilis, cum tamen alius esset Eutyches quoad hæresim; præesse autem synodo Dioscorum Alexandriæ,Juvenalem Hierosolymæ, Thalassium Cæsaræ, Eusebium Ancyræ in Galatia, Basilium Seleuciæ in Isauria, Eustathium Beryti: omnemque auctoritatem et dominationem Dioscorum habere; adesse et Flavianum Constantinopolis, et Eusebium Doryleæ, nihil eos agere tamen aut dicere, ut non habentes judicantium ordinem sed aliorum exspectantes suffragia, quoniam, inquit, ea quæ ab iis decisa sunt, nunc judicantur. ζητήσαντος, ἰδὼν Εὐτυχής κατακρινόμενον ἑαυτόν, Νόμον τινὰ καλούμενον καὶ ὑπατον ὄντα κατ' ἐκεῖνο καιρού, πρὸς δὲ καὶ Χρυσάφιον κουβικουλάριον τὸν ἐπίκλην Τζούμβαν ὡς ὀμόφρονας, ἔπεισε τῷ βασιλεῖ γνωρίσαι τὰ κατ' αὐτόν, ἀδικεῖσθαι παρὰ τοῦ πατριάρχου λέγοντας ἄνδρα θεοσεβῆ καὶ δίκαιον· οὗ γεγονότος, ἐπετράπη Φλωρέντιος πατρίκιος ἀπὸ ὑπάτων τε καὶ ἐπάρχων συνεδρεύσαι τῇ κατὰ Φλαβιανὸν συνόδῳ, καὶ μὴ περιιδεῖν ἀδικούμενον Εὐτυ χέα. Ζητήσεως τοιγαρούν προβάσης δευτέρας, μάλ λον ἢ πρότερον Εὐτυχής ηλέγχθη κακοδοξῶν, καὶ αὐτὸν Φλωρέντιον ἐσχηκώς καταψηφιζόμενον, ἐξω έπεσε τῆς ἱερωσύνης. Αλλ' οἱ περὶ τὸν Νόμον καὶ τὸν Χρυσάφιον, ἀποχρησάμενοι τῇ τοῦ βασιλέως κουφότητι, κελεύσαι παρεσκεύασαν αὐτὸν ἐν Ἐφέσῳ γενέσθαι σύνοδον, καὶ κριθῆναι τὸν ἁγιώτατον Φλαβιανὸν μετ' Εὐτυχοῦς τοῦ καθηρημένου, δικάζοντος Διοσκόρου τοῦ ᾿Αλεξανδρείας ομοδόξου τῷ Εὐτυχεῖ, παρόντος δὲ καὶ Βαρσουμᾶ πρεσβυτέρου καὶ ἀρχι μανδρίτου τινὸς τῶν κατὰ τὴν Εω μοναστηρίου, ὀρθοδόξου μὲν ὑπονοουμένου καὶ ἀνεπιλήπτου τὸν βίον, ἄλλου δὲ τὴν αἵρεσιν Εὐτυχούς υπάρχοντος· προεδρεύοντας μὲν εἶναι τῆς συνόδου Διόσκορον τον ᾿Αλεξανδρειας, Ιουβενάλιον τὸν Ἱεροσολύμων, Θα λάσσιον τὸν Καισαρείας, Εὐσέβιον τὸν ᾿Αγκύρας τῆς Γαλατίας, Βασίλειον τὸν Σελευκείας τῆς Ἰσαυρίας, Εὐστάθιον τὸν Βηρυτοῦ· τὴν δὲ πᾶσαν αὐθεντίαν καὶ κυριότητα τὸν Διόσκορον ἔχειν· παρεῖναι δὲ καὶ Φλαβιανός τὸν Κωνσταντινουπόλεως, καὶ Εὐσέβιον Ο τὸν Δορυλαίου, ἡσυχάζειν μέντοι καὶ λέγειν μηδέν, ὡς μὴ δικαστῶν ἐπέχοντας τάξιν, ἀλλὰ τὴν τῶν ἀλλῶν ἐκδεχομένους ψῆφον, ἐπειδὴ τὰ παρ' αὐτῶν φησι, κεκριμένα νῦν δοκιμάζεται. 3. Synodo igitur congregata, ingressus est Flavianus tanquam reus, et sedit quintus; vicarii autem Leoniis sanctissimi Romæ Papæ, Julius episcopus et Hilarius diaconus, epistolam ejus dogmaticam ad synodum directam proferentes, ut ea legeretur petiere; Dioscorus id noluit concedere. Eutyche porro introducto, eum Dioscorus interrogavit num synodo Nicænæ et synodo Ephesine adhæreret; qui ubi respondit se adhærere, nihil amplius egit de hæresi, sed ita locutus est: Quoniam Eutyches dicit se Nicænæ et Ephesine synodo γ. Τῆς συνόδου τοίνυν αθροισθείσης, εἰσῆλθε Φλαβιανός ὡς κατάκριτος, καὶ ἐκαθέσθη πέμπτος. Οἱ δὲ τοποτηρηταὶ Λέοντος τοῦ ἁγιωτάτου πάπα Ρώ μης, Ιούλιος ἐπίσκοπος καὶ Ἰλάριος διάκονος, ἐπιστολὴν αὐτοῦ δογματικὴν τῇ συνόδῳ πεμφθεῖσαν προφέροντες, ἠξίουν ἀναγνωσθῆναι ταύτην· ἀλλ' οἱ περὶ Διόσκορον οὐ συνεχώρησαν. Εὐτυχοῦς δ᾽ εἰσαχθέντος, ο Διόσκορος ἤρετο τοῦτον εἰ συντίθεται τῇ ἐν Νικαία συνόδῳ καὶ τῇ ἐν Ἐφέσῳ σὺν ταύτη. Τοῦ δὲ εἰπόντος συντίθεσθαι, περὶ τῆς αἱρέσεως οὐδὲν ἐπολυπραγμόνησε πλέον, ἀλλὰ διελάλησε

THESAURI LIB. IX. οὕτως· Ἐπειδὴ Εὐτυχὴς ἀκολουθεῖν φησι τοῖς· ἐν obsequi, orthodoxum eum habemus et sacerdotio Νικαίᾳ καὶ τῇ ἐν Ἐφέσῳ συνόδῳ, ὀρθόδοξον αὐτὸν ἡγούμεθα, καὶ τῆς ἱερωσύνης ἄξιον καὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ ἰδίου μοναστηρίου. Ταῦτα διαλαλήσας παρεσκεύασεν υπογράψαι τῇ Εὐτυχούς αθωώσει πάντας καὶ αὐτὸν Βαρσουμάν· εἶτα πάλιν ἐξεφώνησεν Ἐπειδὴ ἡ τε ἐν Νικαία σύνοδος καὶ ἡ ἐνταῦθα πρώτη ἐτύπωσαν μηδενὶ ἐξεῖναι πίστιν ἑτέραν έκτι· θεσθαι, ἡ ζητεῖν, ἢ καινουργεῖν τι, ἢ ὅλως ἀνακι νεῖν περὶ τῆς εὐαγοὺς ἡμῶν θρησκείας, φαίνονται δὲ Φλαβιανός ὁ Κωνσταντινουπόλεως, καὶ Εὐσέβιος ὁ Δορυλαίου σκανδάλου καὶ ταραχής, γεγονότος πρόφασις ταῖς Ἐκκλησίαις, ἀλλοτρίους αυτούς παντῆς ἱερατικοῦ καὶ ἐπισκοπικοῦ αξιώματος κεκριεἶναι. Ταῦτα ἐκφωνήσας, ανάγκασε τους ἐπισκόπους εἰς ἀγραφου υπογράψει χάρτην· καὶ β ὕστερον οίαν έβούλετο καθαίρεσιν Φλαβιανοῦ καὶ Εὐσεβίου γράψας, υπέγραψεν αὐτήν τε καὶ Βαρσουμας Φλαβιανού δὲ εἰπόντος προς Διόσκορον ότι Παραιτούμαι σε, λάξ ἐκεῖνος ἐνέτεινε κατ' αὐτοῦ, καιρίαν τι παίσας, ἀρχὴν τῷ θανάτῳ παρέσχηκεν. Ετεροι δέ φασιν ότι Βαρσουμάς, αὐτὸν παρειληφώς ἐπὶ τῷ ὑπερορίσαι πρὸς τὰ τῆς Ἐω μέρη, κατά τὴν ὁδὸν ἀποσφαγήναι παρεσκεύασε. Καθειλε δε Διόσκορος καὶ Θεωδώρητον Κύρου, καὶ Ἴβαν τῆς Ἐδέσσης, καὶ Δόμνου τῆς ᾿Αντιοχείας, καὶ ἑτέρους propriique monasterii gubernatione dignum esse censemus. Hæc locutus curavit ut omnes et ipse Barsumas ejus innocentiæ subscriberent. Deinde rursus verbum fecit: Quoniam Nicæna synodus et quæ prius Ephesi habita erat definierunt nemini licere aliam fidem exponere aut quærere et innovare quidquam aliud, aut omnino suscitare de nostra sancta religione; videntur autem Flavianus Constantinopolis et Eusebius Doryleæ scandali tur barumque ecclesiis causa fuisse, eos omni sacerdotali et episcopali dignitate dejectos esse judicamus. Postquam sic locutus est coegit episcopos in non scripta charta subscribere; ac deinde qualem voluit Flaviani et Eusebii depositionem scripsit. cui et subscripsit Barsumas. Cum autem Flavianus dixisset Dioscoro, Recuso te, calce eum ille feriit, quo lethali vulnere principium ejus morti præstitit; alii vero dicunt Barsumam, cum eum assumpsisset in exsilium ad orientales regiones abducturus, in itinere eum trucidari jussisse. Deposuit quoque Dioscorus Theodoretum Cyri et ibam Edesse et Domnum Antiochiæ et alios orientales qui omnes aberant. Ordinavit autem pro Domno Maximum. Eusebius autem Doryleæ, inde fugiens Roman venit ad Leonem in Italicis regionibus maximum. τῶν ἀνατολικών, πάντας ἀπόντας· ἐχειροτόνησε δὲ ἀντὶ Λόμνου Μάξιμον. Εὐσέβιος δὲ ὁ Δορυλαίου, διαφυγών ἐκεῖθεν, εἰς 'Ρώμην ἧκε πρὸς Λέοντα τὸν Μέγαν ἐν τοῖς μέρεσι τῆς Ἰταλίας. G δ'. 'Αλλ' ἐν τοσούτω λιπόντος Θεοδοσίου τὸν βίον, Μαρκιανος τε καὶ Πουλχερία προς Λέοντα τὸν ἱερώτατον ἔγραψαν· καὶ ἤρεσε, ἀθροισθῆναι τὴν σύνοδον ἐν Κωνσταντινουπόλει. Τοίνυν καί συνῆλθον ἐν τῷ κατὰ τὴν Χαλκηδόνα σεπτῷ ναῷ τῆς ἁγίας μάρτυ ρος Εὐφημίας ἐκ μὲν τῶν ἐνδοξοτάτων αρχόντων Ανατόλιος πατρίκιος ἀπὸ ἐπάτων καὶ στρατηλάτης, Παλλάδιος έπαρχος πραιτωρίων, Τατιανὸς ἔπαρχος πόλεως, Βιγκόμαλλος μάγιστρος τῶν θείων όμφικίων, Μαρτιάλιος μάγιστρος, Σποράδιος κόμης των δομεστίκων, καὶ Γενέθλιος κόμης προβάτων· ἐκ δὲ των ενδόξων συγκλητικών Φλωρέντιος πατρικιος ἀπὸ ἐπάρχων, καὶ ὑπάτων, σενάτωρ ἀπὸ ὑπάτων και πατρικίων, Πρωτογένης από υπάρχων πόλεως, Απολλωνιος ἀπὸ ἐπάρχων, Ῥωμανός ἀπὸ πραιποσίτων, καὶ Ωλύγιο; ἀπὸ ἐπάρχων Ιλλυρικού. Τούτων οὖν τῶν ἀρχόντων καὶ τῶν συγκλητικών καθεσθέντων ἐν τῷ μέσῳ πρὸ τῶν καγκέλλων του ἁγίου θυσιαστηρίου ἐκ μὲν τοῦ εὐωνύμου μέρους ἐκάθισαν οἱ τοποτηρηταὶ τοῦ Ῥώμης, καὶ ᾿Ανατός λιος ὁ Κωνσταντινουπόλεως, καὶ Μάξιμος ὁ ᾿Αντιοχείας, καὶ Θαλάσσιος ὁ Καισαρείας, καὶ Στέφανος ὁ Ἐφέσου, καὶ οἱ λοιποὶ τῆς ἀνατολικῆς καὶ Ποντικῆς καὶ ᾿Ασιανῆς καὶ Θρακικής διοικήσεως άνευ τῶν Παλαιστίνων· ἐκ δὲ τῶν δεξιῶν Διόσκορος ὁ 'Αγεξανδρείας, καὶ Ἰουβενάλιος ὁ Ἱεροσολύμων, Κυν τυλλος ὁ τοποτηρῶν ᾿Αναστασίῳ τῳ Θεσσαλονίκης Πέτρος ὁ Κορινθου, καὶ οἱ λοιποὶ τῆς Αἰγυπτιακῆς καὶ τοῦ Ἰλλυρικοῦ καὶ τῆς Παλαιστίνης. Ήσαν δι τοποτηρηταί τοῦ Ρώμης Πασχασῖνος καὶ Λουκινσιος ἐπίσκοποι, καὶ Βονιφάτιος πρεσβύτερος. Παρῆν δὲ καὶ PATROL. GR. CXL. 4. Hoc autem tempore cum Theodosius ex hac vita migrasset, Marcianus et Pulcheria ad sanctissimum Leonem scripsere; et jussit synodum Con 'stantinopolim convocari. Tunc igitur Chalcedonem in venerandum sanctæ martyris Euphemiæ templum convenere ex illustrissimis quidem præfectis Anatolius patricius e consulibus et exercitus dux, Palladius pretorii prefectus, Tatianus urbis præ fectus, Vicomallus divinorum officiorum magister, Martialis magister, Sporadius domesticorum comes, et Genethlius privatorum comes; ex illustribus autem senatoribus Florentius patricius ex præfectis et consulibus, senator ex consulibus et patriciis, Protogenes ex urbis præfectis, Apollonius e præfectis, Romanus e præpositis, et Olygius ex Illyrici praefectis. His igitur prefectis et senatoribus in medio ante sacri altaris cancellos, a sinistris quidem sederunt Romani papæ vicarii, et Anatolius Constantinopolis et Maximus Antiochim et Thalassius Cæsares et Stephanus Ephesi, cæterique orientalis et Ponticæ et Asiaticæ et Thracicæ diœcesis, absque Palæstinis: a dextris vero Dioscorus Alexandriæ, Juvenalis Hierosolymæ, Cyntillus Anastasii Thessalonicæ vicarius, Petrus Corinthi cæterique ex Ægypto et Illyrico et Palæstina. Vicarii autem Romani papæ erant Paschasinus et Lucinius episcopi, et Bonifacius presbyter. Aderat et Theodoretus Cyri. Ilic enim ut Nestorianus habitus eo quod contra duodecim beati Cyrilli capita scripsisset, a Dio⚫ scoro depositus est; cum autem Leonem Roma papam adiisset et propriam fidem enuntiasset, or-

thodorus agnitus est; cumque ab eo litteras ad im- Θεοδώρητος ο Κύρου· οὗτος γὰρ, ὡς Νεστοριανός peratorem Theodosium retulisset, episcopatum recepit; jussus est autem huic soli vacare. Sub Marciono vero preces obtulit eos accusans qui non recte eum ut heteredoxum excommunicaverant. λογιζόμενος διὰ τὸ γράψαι κατὰ τῶν τοῦ ἁγίου Κυρίλλου 15' κεφαλαίων, καθηρέθη παρὰ Διοσκόρου προσελθὼν δὲ Λέοντι τῷ πάπα Ρώμης, καὶ τὴν ἰδίαν ἀπαγγείλας πίστιν, ἐπεγνώσθη ὀρθόδοξος· καὶ γράμματα κομισάμενος ἐκείνου πρὸς τὸν Βασιλέα Θεοδοσιον, μόνη ταύτη σχολάζειν· ἐπὶ δὲ Μαρκιανού δεήσεις βασιλέα Θεοδόσιον, ἀπέλαβε τὴν ἐπισκοπήν· ἐκελεύσθε δε ἐπιδέδωκε κατηγορῶν τῶν οὐκ εὐλόγως αὐτὸν ἀποκηρυξάντων ὡς ἑτερόδοξον. 5. Omnibus igitur, ut dictum est, congregatis, Romani papæ vicarii, præloquentes, censuerunt synodo non considere debere Dioscorum. Cum autem præfecti dixissent non oportere illum, antequam condemnaretur, a sessione expelli, Eusebius Dorylee illum accusaturus assurgit; atque ita præfectis jubentibus, in medio constitutus est Dioscorus. Et flagitante Eusebio ut sua contra Dioscorum petitio regi tradita legeretur, præfecti censueruntillum in medio statuendum, petitionemque legendam; quæ exponebat quomodo non canonice deposuisset Flavianum Dioscorus et cæteros orthodoxos, innocentem autem declaravisset bæreticum Eutychem. Deinde recitatæ sunt quæ ab imperatore Theodosio ad Dioscorum missæ fueraut, litteræ. Et cum mentionem facerent, de Theodoreto, statuentes ipsi non ad secundam Ephesi habitam synodum eundum esse, nisi omnibus convenientibus episcopis placeret, dixerunt præfecti: Ingrediatur et Theodoretus consessurus cuin synodo, quoniam restituit illi episcopatum sanctissimus Leo. ε'. Πάντων οὖν, ὡς εἴρηται, συναθροισθέντων, οἱ τοποτηρηταί Ρώμης, προλογίσαντες, ἠξίουν μὴ συνε δριάσαι τῇ συνοδῳ Διοσκόρον. Τῶν δὲ ἀρχόντων εἰπόντων ὡς οὐ δεῖ αὐτὸν πρὸ καταδίκης ἐξωθεῖσθαι τοῦ συνεδρίου, Ευσέβιος ὁ Δορυλαίου κατηγορήσων αὐτοῦ ἀνέστη· καὶ οὕτω κελευσάντων τῶν ἀρχον των, εκαθέσθη Διόσκορος ἐν τῷ μέσῳ, καὶ τοῦ Εὐ σεβίου αὐτήσαντος αναγνωσθῆναι τὴν παρ' αὐτοῦ δοθεῖσαν τῷ βασιλεῖ κατὰ Διοσκόρου δέησιν, οἱ ἄρ χοντες προσέταξαν αὐτὸν μὲν ἐν τῷ μέσῳ καθεσθη ναι, τὴν δέησιν δε αναγνωσθῆναι· ἧς διαλαμβανού στις ὡς οὐ κανονικώς καθεῖλε Διόσκορος Φλαβιανὸν καὶ τοὺς λοιποὺς ὀρθοδοξους, ἐθώωσε δὲ τὸν αἱρετι κὸν Εὐτυχία, καθεξής ανεγνώσθη καὶ ἡ παρά του βασιλέως Θεοδοσιου πεμφθέν πρὸς Διοσκόρον γράμμα καὶ ἐπεὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐμέμνητο καὶ Θεοδωρήτου, διαλαμβάνον μὴ ἐλθεῖν αὐτὸν εἰς τὴν ἐν Ἐφέσω δευτέ ραν σύνοδον, ἐὰν μὴ πάσι δόξῃ τοῖς συνελθοῦσιν, οἱ ἄρχοντες εἶπον, Εἰσίτω καὶ Θεοδωρητος κοινωνήσων τῇ συνοδῳ, ἐπεὶ καὶ ἀποκατέστησεν αὐτῷ τὴν ἐπισκοπὴν ἡ ἁγιωτατος Λέων· καὶ ὁ θειότατος βασιλεὺς παρεῖναι τοῦτον ἐκέλευσεν. 6. Repugnantibus autem Dioscoro et ejus fau- ς. Ενισταμένου δε Διοσκόρου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ, toribus, præsides inter se collocuti sunt permise- Ο οἱ ἄρχοντες διελάλησαν εἰσελθεῖν τέως αὐτὸν ἐν τάξει runtque ut ingrederetur tantum ut accusator et κατηγορου, καὶ καθεσθῆναι εἰς τὸ μέσον. Κατηγορείτο statueretur in medio. Accusatus igitur est Diosco- τοίνυν ο Διοσκορος παρά τε των του Ρώμης τοποτηρη rus a Romani papæ vicariis, et Eusebio Doryleæ τῶν, καὶ Εὐσεβίου τοῦ ἐπίσκοπου Δορυλαίου, ὅτι, τὴν episcopo, quod sanctissimi papæ Leonis epistolam ἐπιστολὴν τοῦ ἁγιωτάτου πάπα Λέοντος επτάκις ἐπί non legisset, cum septies eam se lecturum jurasset. πάντων ὁμότας ἀναγινώσκειν, οὐκ ἀνέγνω· καὶ ἐντεύ Et inde damnatur, ut perjurus; et quod sanctum θεν κρίνεται ὡς ἐπιορκος· καὶ ὅτι τὸν ἐν ἁγίοις ΦλαβιαFlavianum statim ut damnatum retulisset, neque νόν, ὡς κατάκριτον εὐθὺς εἰσήγαγε, και οὐδ᾽ ἀπολο ut se defenderet permisisset, sed non dicta causa γίας αξίωσεν ἀλλ' ἀκρίτως οὕτω καθεῖλεν αὐτόν. Ο eum deposuisset. Dioscorus vero de his apologiam δε Διόσκορος ἀπολογούμενος ἐπὶ τούτοις ἔλεγον· Οὐκ præstans, dixit: Non mihi soli judicium reliquit im- ἐμοὶ μόνῳ τὴν κρίσιν ὁ βασιλεὺς ἐπέτρεψεν, ἀλλὰ καὶ perator, sed et Juvenali et Thalassio et cæteris, Ιουβεναλίῳ καὶ Θαλασσιῳ καὶ τοῖς λοιποῖς, καὶ ἐπὶ nostræque sententiæ universa synodus consensit. τοῖς κεκριμένοις πᾶσα συνήνεσεν ἡ συνοδος· οἱ δὲ ἀνν Orientales vero episcopi exclamavere: Nemo con- τολικοὶ ἐπισκοποι ἐξβοεησαν· Οὐ τις συνήνεσε, βια sensit, vis adhibita est, depositionem nobis minati ἐγένετο, καθαίρεσις ἡμῖν ἐπειλήθη, στρατιώται μετά sunt, nobis instabant cum baculis et gladiis mili- βάκλων καὶ ξιφὼν ἐφίσταντο, καὶ μετὰ πληγών εἰς tes, et ictibus pressi in charta non scripta subscripsimus. 7. Cum Basilius Seleuciæ vehementius Dioscorum reprehenderet, et recte contra Eutychem opinaretur, illum interrogaverunt præsides: quare nunc recte opinans, depositioni Flaviani subscripsisti? Ille autem vim a Dioscoro adhibitam prætendit. Cum autem hic dixisset: Non oportebat te homines reformidare ita ut reprehensionem incurreres et caderes; respondit: Si ante præsides stetissem, protestatus essem; a te autem judicatus, ut a patrejusto,non ausus sum, Filius enim, inquit, a paό άγραφον χάρτην υπεγράψαμεν. 5. Βασιλείου δὲ τοῦ Σελεύκειας σφοδρότερον ἐλέγω χοντος Διόσκορον, καὶ ὀρθῶς κατὰ Εὐτυχούς δογμα τίζοντος, ἠρώτησαν αὐτὸν οἱ ἄρχοντες· Διά τί, νῦν ὀρθῶς δοξάζων, υπέγραψας τότε τη καθαιρέσαι Φλαβιανοῦ; Ὁ δὲ τὴν ἐκ Διοσκόρου προεβάλετο βίαν. Εκείνου δὲ εἰπόντος, Οὐκ ἔδει σε ανθρώπους ἐντραπῆναι εἰς κατάγνωσιν καὶ εἰς πτῶσίν σου, ἀπεκρίνετο· Εἰ πρὸς ἄρχοντας εἶχον, ἐμαρτύρησα ἄν, παρὰ σοῦ δέ, κρινόμενος, ώ, παρὰ πατρὸς δι καίου, οὐκ ἐχρώμην· Παῖς γαρ, φησί, πατρὶ δικαια

ως τών THESAURI LIB. IX. λόγων τεθνάτων. Εὐσεβίου δὲ τοῦ Δορυλαίου λόγου- tre justa reposcens, moriatur. Eusebius vero Doτος ότι, Φλαβιανού του καθελόντος Εὐτυχή κρινομέκου, ἐγὼ ὁ κατηγορών Εὐτυχούς εἰσελθεῖν οὐ συνεχωμένων και των αρχοντων αίτιωμένων Διόσκορον παραβύτην, αὐτὸς ἔφη· Καὶ ὑμεῖς παραβαίνετε, Θεοδώρητον ἀφέντες εἰσελθεῖν εἰς τὴν σύνοδον. Οἱ δὲ εἶπον· Κατηγορήσων ἡμῶν εἰσελήλυθεν ὁ δέ, Καὶ διὰ τί, ἔφη, καθέζεται ὡς ἐπίσκο πος; Οἱ δὲ ἄρχοντες; Καλώς, ἔφησαν, ὡς Εὐσέβιος καὶ Θεοδώρητος ἐν τάξει κατηγόρων καθέξονται, διότι καὶ ὑμεῖς ἐν τάξει κατηγορουμένων ὄντες καθέζεσθε. ryleæ dixit sibi, dum judicaretur Flavianus qui Entychem deposuerat, non licuisse ut Eutychis accusatori in synodum intrare. Et præsidibus Dioscorum ut canonum transgressorem arguentibus: Et vos, inquit, canones transgredimini, Theodoretum sinentes in synodum intrare. Qui dixere, Vos accusaturus introivit: Et quare, inquit, sealet ut episcopus? Et præsides: Bene, inquiunt, Eusebius et Theodoretus in accusantium ordine sedent eo quod et vos in reorum ordine sedetis. 8. Postquam deinde lecta sunt que Constantinopoli a Flaviano in Eutychis depositionem facta fuerant, et quæ Ephesi rursus a Dioscoro ad Flaviani depositionem acta fuerant, cumque recta et vera opinio quæreretur, et Flavianus dixisse reperiretur Christum ex duabus naturis et duas naturas esse, Dioscorus vero diceret se ex duabus naturis recipere, non autem duas naturas; duas naturas post unionem non esse, præsides et concilium dixere: De recta fide accuratius examen postera die fieri oportere intelligimus; cum autem Flavianus et Eusebius ex eorum quæ ab iis acta sunt lectione, et quorumdam eorum depositionis auctorum voce, non in fide erravisse exhibeantur, sed absque causa depositi sint, nobis videtur juxta Dei beneplacitum justum esse, si divinissimum imperatorem certiorem fecerimus Dioscorum Alexandriæ, Juvenalem Hierosolymæ, et Thalassium Cæsareæ, et Eusebium Ancyræ, et ο Eustathium Beryti, et Basilium Seleuciæ, illius synodi auctores eidem poenæ subjectos fuisse et a dignitate episcopali decidisse: legimus, legimus. Sciendum enum est præsidum quemdam, ubi tandem sententia ab ipsis pronuntiata esset et a ministrantibus notariis transcripta, subscribere solitos. esse illud: legimus, ut firma esset sententia, neque quævis suspicio assurgeret quidquam ab amanuensibus adulteratum fuisse. Et talem quidem finem habuit prima actio. τ΄. Πάντων δε ἐπὶ τούτοις αναγνωσθέντων τῶν τε ἐν Κωνσταντινουπόλει παρά Φλαβιανού πεπραγμέ νων εἰς τὴν Εὐτυχούς καθαίρεσιν, καὶ τῶν ἐν Εφέσω το δεύτερον παρά Διοσκόρου πραχθέντων ἐπὶ τῇ Φλαβιανού καθαιρέσει, ζητουμένης τε τῆς ὀρθῆς καὶ αληθούς δόξης, καὶ Φλαβιανοῦ μὲν εὑρεθέντος ὅτι κ δύο φύσεων καὶ δύο φύσεις ἔλεγε τὸν Χριστόν, Διοσκόρου δε φάσκοντος ὅτι τὸ ἐκ δύο δέχομαι, τὸ δύο οὐ δέχομαι· μετά τὴν ἔνωσιν δύο φύσεις οὐκ εἰσίν· οἱ ἄρχοντες καὶ ἡ σύγκλητος εἶπον· Περὶ μὲν τῆς ὀρθῆς πίστεως ἀκριβεστέραν ἐξέτασιν τῇ ὑστε βαια δεῖν γενέσθαι συνορώμεν· ἐπεὶ δὲ Φλαβιονὸς και Ευσέβιος ἐκ τε τῆς τῶν πεπραγμένων αναγνώ σεως καὶ τῆς φωνῆς τινῶν ἐξάρχων τῆς καθαιρέσεως αντων δείκνυνται μηδὲν περὶ τὴν πίστιν σφαλέντες, αλλά μάτην καθαιρεθέντες, φαίνεται ἡμῖν κατὰ τὸ Θεω αρέσκον δίκαιον εἶναι, εἰ παρασταίημεν τῷ θειοτάτῳ ἡμῶν βασιλεῖ Διοσκόρον τὸν ᾿Αλεξανδρείας, καὶ Ἰουβενάλιον τὴν Ἱεροσολύμων, καὶ Θαλάσσιον την Καισαρείας, καὶ Εὐσέβιον τὴν 'Αγκύρας, και Ευσταθιου του Βαριτού, καὶ βασίλειον τὸν Σελευ κείας, τοὺς ἐξάρχοντας τῆς τότε συνοδον τῷ αὐτῷ επιτιμίῳ ὑποπετεῖν, καὶ τοῦ ἐπισκοπικοῦ ἀξιωματ της αλλοτριωθήναι λέγιμους, λέγιμους, τουτέστιν ανέγνωμεν. Ιστέον γὰρ ὅτι διαλαλιὰς οἷας δήποτε γινομένης ὑπὸ τῶν ἄρχοντων, καὶ παρὰ τῶν ὑπης ρετουμένων νοταρίνων απογραφομένης, υπέγραφε τις αὐτὸν τὸ ἀνέγνωμεν πρὸς τὸ εἶναι βεβαίαν τὴν διακαμιν, και μηδεμίαν ἐμπίπτειν ὑπόνοιαν, ὡς έκαν κουργήθη τι παρά των υπογραφέων. Καὶ τὰ μὲν τῆς πρώτης πράξεως τοιοῦτον ἔσχε τὸ τέλος. 9. Scire oportet, Dioscori fautores, postquam hæc sancta synodus eum Alexandriæ factum epiSequuntur in codice reliquarum actionum synodi summaria, quæ nos prætermittimus. 5. Χρεὼν δὲ εἰδέναι ὡς, τῆς ἁγίας ταύτης συνόπου καθαιρέσει Διοσκόρον ὑποβαλούσης τον γενόμενον ᾿Αλεξανδρείας ἐπίσκοπον, οἱ τούτου αντι- scopum deposuit, a catholica Ecclesia excessisse λαμβανόμενοι τῆς καθολικής Εκκλησίας ἀπέστη σαν, καὶ διακρινομένους ὠνόμασαν ἑαυτοὺς ἐκ τοῦ μή συντίθεσθαι τοῖς δογματισθεῖσι παρὰ τῶν ἐν Χαλκηδονι συνελθόντων Πατέρων, καὶ εἰς δώδεκα δικοιύησαν τμήματα ὧν οἱ μὲν Ευτυχιανισταὶ λεγόμενοι Ευτυχία καὶ Διόσκορον δέχονται, οἱ καὶ λεγουσι τὸν Δεσπότην Χριστὸν ὁμοούσιον μὲν τῷ Πατρί, οὐκέτι δε καὶ ἡμῖν, διὰ τὸ μὴ κατατίθεσθαι Animadverte duodecim sectas hæreticorum dissidentium a concilio Chalcedonensi. Fuit enim illud Orientalium schismatum fatale tempus. Viet seipsos disceptantes nominavisse ex eo quod iis quæ a Patribus Chalcedone congregatis decretaverant, non adhæsere, et in duodecim sectas divisos esse; quorum quidem ii qui Euthychiani dicuntur, Eutychem et Dioscorum accipiunt, qui et Dominum Christum Patri consubstantialem dicunt, non autem nobis, quia non credunt servari in Christo humanæ naturæ veritatem; qui autem vodesis etiam Ebediesum de ver. ch. rel. a nobis editum Coll. Vat. t. X, lib, in, 4.

NICETE CHRONIATÆ cantur acephali non receperunt enoticum Zenonis αὐτοὺς σώζεσθαι ἐν Χριστῷ τὴν ἀλήθειαν τῆς ἀντ imperatoris, quia in illo non anathematizatur Chalcedonensis synodus. Acephali autem vocati sunt, eo quod non haberent episcopos. Unde apud ipsos deficientibus episcopis, non faciunt baptisma juxta ecclesiasticum canonem, sed sanctæ Epiphaniæ festo aquas hauriunt, easque reservantes in iis baptizant; sed neque collationem faciunt: communionem vero habentes ex pristinis temporibus custoditam, ex ea per festum Paschæ tenuissimas partes convenientibus porrigunt. 10. Alii Julianistæ, aut Cainitæ dicuntur qui Domini Christi corpus creatum quidem dicunt incorruptible autem ex ipsa incorruptibili assumplione. Alii autem dicunt ex illa assumptione non modo incorruptibile esse, sed et increatum; utrique Julianistæ appellati sunt ex Juliano quodam Halicarnasseo hujus doctrinæ auctore; Cainitæ a Caino eorum papa Alexandriæ facto, et Juliani successore ejusque dogmatum fautore; quos sui adversarii Phantasiastas et Manichæos vocant. Hi vero adversarios suos Phtartolatras (corruptionis cultores) et Ctenolatras (interfecti cullores) nominant; Severiani et Agnoetæ, qui dicunt Deum Verbum omnia noscere, unitam vero ipsi personaliter humanitatem multa ignorare; qui quidem ex sua doctrina Agnoetæ ab adversariis nominati sunt; sunt autem et Severiani, Contobabditæ, qui dicunt unum Deum numero esse, non autem per omnia simili æqualitate et eumdem Patrem et Filium et Spiritum sanctum dicentes, qui Contobabdite nominati sunt a suis adversariis, quia in iis Constantinopolis partibus quæ Contobabdon dicebatur detestandum quoddam conclave habebant eoque ii qui talia sentiebant, solebant convenire. Qui vero dicebantur Contobabditæ et qui vocabantur Agnoetæ, prius quidem vocabantur Theodosiani ut Theodosium Alexandriæ episcopum recipientes. Anathemate autem ab illo percussi, Agnoetæ quidem propter ignorantiae doctrinam, Contobabditæque co quod non reciperent de sancta Trinitate doctrinam ab ipso repositam, deinceps non jam Theodosiani vocantur a suis adversariis, ex quo non recipiunt Theodosium, ut dictum est. Sed alii ex doctrina sua Agnoetæ, alii eo loco Contobabditæ. Et concordant quidem in suis de Patre et Filio et Spiritu sancto sermone ut unam doctrinam tenentes, discrepant vero, per ignorantiæ doctrinam. Severumque recipiunt utrique, Antiochiæ factum episcopum, quapropter et Severitæ nominati sunt. 11. Alii Severitæ, Theodosiani et Paulianistæ, qui predictos Severum et Theodosianum accipiunt et cum illis Paulum Melanum cognomine qui in sua de Patre et Filio et Spiritu sancto doctrina cum Contobabditis consentirent, discrepant autem θρωπίνης φύσεως· οἱ δὲ καλούμενοι ᾿Ακέφαλοι οὐκ ἐδέξαντο τὸ ἐνωτικὸν τοῦ βασιλέως Ζήνωνος, διὰ τὸ μὴ ἀναθεματισθῆναι ἐν αὐτῷ τὴν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον. ᾿Ακέφαλοι δὲ ἐκλήθησαν ἐκ τοῦ μὴ ἔχειν ἐπισκόπους· ὅθεν, εκλειπόντων τῶν παρ' αὐτοῖς ἱερέων οὐδὲ βάπτισμα ποιοῦσι κατὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν κανόνα, ἀλλ' ἐν τῇ ἑορτῇ τῶν ὑφίων Θεοφανίων ἀρύονται ὕδατα, καὶ ταῦτα φυλάττοντες, βαπτίζουσιν ἐν αὐτοῖς· ἀλλ᾽ οὐδὲ προσκομιδὴν ποιοῦσιν· ἔχοντες δε κοινωνίαν ἐκ παλαιτέρων χρόνων πεφυλαγμένην, ἐξ αὐτῆς κατὰ τὴν ἑορτὴν τοῦ Πάσχα σμικροτάτας μερί δας τοῖς συνιούσι διδόασιν. ε'. "Αλλοι Ιουλιανισταί, ήγουν Γαϊανίται, λέγονται, οἵτινες τὸ σῶμα τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ λέγουσι κτιστὸν μὲν, ἄφθαρτον δὲ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀφθόρου συλλήψεως· ἕτεροι οἱ λέγοντες τὸ σῶμα τοῦ Χρισ τοῦ οὐ μόνον ἄφθαρτον ἐξ αὐτῆς συλλήψεως, ἀλλὰ καὶ ἄκτιστον· ἔκάτεροι δὲ Ἰουλιανισταὶ ἐκλήθησαν ἀπὸ Ἰουλιανοῦ τινος Αλικαρνασέως κατάρξαντος τοῦ δόγματος αὐτῶν· Γαίανῖται δὲ ἀπὸ Γαϊανοῦ τοῦ γενομένου αὐτῶν πάπα ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ, καὶ διαδι ξαμένου Ἰουλιανὸν, καὶ τὰ δόγματα αὐτόν· οὓς οἱ ἐναντίοι αὐτῶν φαντασιαστὰς καὶ Μανιχαίους και λοῦσι· καὶ οὗτοι δὲ τοὺς ἐναντίους αὐτῶν φθαρτολάτρας καὶ κτηνολάτρας ονομάζουσι, Σεβηρῖται δὲ οἱ καὶ ᾿Αγνοῆται, οἱ λέγοντες μὲν τὸν Θεὸν Λόγον πάντα γινώσκειν, τὴν δὲ ἠνωμένην αὐτῷ καθ᾿ ὑπόστασιν ἀνθρωπότητα πολλὰ ἀγνοεῖν· οἵτινες ἀπὸ τοῦ δόγματος Αγνοῆται ὠνομάσθησαν ὑπὸ τῶν ἐναντίων αὐτοῖς· ἕτεροι δὲ Σεβηρῖται, οἱ καὶ Κον τοβαβδῖται, οἱ λέγοντες ένα Θεὸν εἶναι τῷ ἀριθμῷς, καὶ οὐχὶ τῇ ἀπαραλλάκτῳ ἰσότητι, καὶ τὸν αὐτόν Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα φάσκοντες, οἱ τινες Κοντοβαβδίται ὠνομάσθησαν ὑπὸ τῶν ἐναν τίων αὐτῶν, διὰ τὸ ἐν τοῖς λεγομένοις Κοντοβάβδου ἐν Κωνσταντινουπόλει ἔχειν τι μυσαρόν συνακτή ριον, κἀκεῖ συνάγεσθαι τοὺς τὰ τοιαῦτα φρονού τας. Οὗτοι δὲ οἱ λεγόμενοι Κοντοβαβδῖται, οἱ καὶ καλούμενοι Αγνοῆται, πρῶτον μὲν ἐκαλοῦντο Θ82δοσιανοί, ὡς Θεοδόσιον δεχόμενοι τὸν γενόμενον πάπαν ᾿Αλεξανδρείας· ἀναθεματισθέντες δε παρ' αὐτοῦ οἱ μὲν ᾿Αγνοῆται διὰ τὸ δόγμα τῆς ἀγνοίας, οἱ δὲ Κοντοβαβδεται διὰ τὸ μὴ δέξασθαι τὴν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος Λόγον τὸν ὑπ' αὐτὸν ἐκτεθέντα, λοι πὸν οὐκέτι Θεοδοσιανοὶ καλοῦνται ὑπὸ τῶν ἐναντίων αὐτῶν, ἐπειδὴ οὐ δέχονται ἔτι Θεοδόσιον, ὡς εἴρη ται, ἀλλ᾽ οἱ μὲν ἐκ τοῦ δόγματος ᾿Αγνοῆται, οἱ δὲ ἐκ τοῦ τόπου, Κοντοβαβδῖται· καὶ συμφωνούσι μὲν ἀλλήλοι; ἑκάτεροι εἰς τὸν περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος λόγον, ὡς ἂν δόγμα ἔχοντες, δια φωνοῦσι δὲ εἰς τὸ περὶ τῆς ἀγνοίας δόγμα· Σεβήρον δε δέχονται δὲ ἐκάτεροι τον γενόμενον Αντιοχείας ἐπίσκοπον· διὸ καὶ Σεβηρῖται ἀνομάσθησαν. ια. Αλλοι Σεβηρῖται, οἱ καὶ Θεοδοσιανοὶ καὶ Παυλιανισταί, οἱ δεχόμενοι Σεβῆρον καὶ Θεοδόσιον τοὺς εἰρημένους, καὶ σὺν αὐτοῖς Παῦλον τὸν ἐπίκλην Μελανόν, οἵτινες ἐν μὲν τῷ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ άγιου Πνεύματος δόγματι συμφωνούσι τοῖς

THESAURI LIB. IX. lum ut episcopos, Contobabditis vero utrumque rejicientibus: alii Severilæ, Theodosiani et Ange litæ et Damianistæ, qui memoratos Severum et Theodosianum accipiunt, cum iis Damianum, qui dicunt alium quidem esse Patrem, et alium Filium et alium Paracletum sanctum Spiritum, neque esse unumquemque eorum per se naturam, sed habere communem Deum, nempe deitatem in ipsis contentam, ejusque non separatim participem sic esse quemque Deum: vocant autem Patrem et Filium et Spiritum sanctum unicam personam; communem autem eorum Deum essentiam et naturam. Angelitæ autem vocati sunt a suis adversariis ex quodam loco Alexandriæ sic dicto, in quo conclave habentes qui prima inter ipsos tencΚοντοβασιλίταις, διαφωνούσι δὲ πρὸς ἐκείνους ἐν τῷ ab iis, ipsi quidem recipientes Theodosium et Pauτοὺς μὲν δέχεσθαι Θεοδόσιον καὶ Παύλον ἐἰς ἐπισκόπους, τοὺς δὲ Κοντοβαβδίτας ἀμφοτέρους ἀποβάλλεσθαι· ἄλλοι Σε τρίται, οἱ καὶ Θεοδοσιανοὶ καὶ ᾿Αγγελῖται, καὶ Σαμιανισταί, οἱ δεχόμενοι Σεβήρου καί Οεοδόσιον τους μνημονευθέντας, καὶ Δαμιανόν σὺν αὐτοῖς, οἵτινες λέγουσιν άλλον μὲν εἶναι τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον τὸν Υἱὸν, καὶ ἄλλον το Παράκλητον Πνεῦμα καὶ ἅγιον, μὴ εἶναι δε τούτων έκαστον καθ' ἑαυτοὺς φύσιν, ἀλλ' ἔχειν κοινόν Θεόν, ήγουν θεότητα ἐνύπαρκτον, καὶ ταύτης μετέχον. τας αμερίστως, εἶναι Θεὸν ἕκαστον καλοῦσι δὲ τὸν μὲν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεύμα μίαν ὑπόστασιν τὸν δε κοινὴν αὐτῶν θεὸν οὐσίαν καὶ φύσιν· 'Αγγελῖται δὲ ἐκλήθησαν ὑπὸ τῶν ἐναντίων αὐτῶν ἐκ τινος τόπου οὕτω καλουμένου ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ, ἐν ᾧ συνακτήριον έχοντες οἱ τὰ πρῶτα ἐν αὐτοῖς φέροντες β συνάγονται· καλοῦσι δὲ αὐτοὺς οἱ εναντίοι αὐτῶν Σα- bant, convenire solebant. βελλιανιστὰς καὶ Τετραδίτας· οἱ αὐτοὶ δὲ καὶ Δαμιανισταὶ ὠνομάσθησαν ἀπὸ Δαμιανοῦ ἐπισκόπου αὐτῶν. Οὗτοι πρότερον μὲν ἐδέχοντο τὸν μνημονευθέντα Παύλου εἰς ἐπίσκοπον, ὕστερον δὲ τοῦτον ἀπεβάλοντο, διὰ τὸ κοινωνῆσαι αὐτὸν τῇ ἁγίᾳ καθολικῇ καὶ ἀποστολική Εκκλησίᾳ, καὶ δέξασθαι τὴν ἁγίαν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον. 5. "Αλλοι Σεβηρίται, ήγουν Θεοδοσιανοί, οἱ καὶ Πετρῖται, οἱ δεχόμενοι τὸν ἔσχατον Πέτρον εἰς ἐπίσκοπου, οἵτινες, δεχόμενοι Θεοδόσιον καὶ Σεβήρον καὶ Πέτρον, Δαμιανόν οὐ προσδέχονται, οὐδὲ Παύλον, αιτιώμενοι τὰ δόγματα ἑκατέρων· ὁμολογοῦσι γὰρ Θεόν κατὰ ἀλήθειαν, καὶ οὐσίαν, καὶ φύσιν, ἕκαστον καθ' ἑαυτόν, τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα λέγοντες, οὐκ ἀριθμῷ, ἀλλὰ τῇ ἀπαραλλάκτῳ οὐσιότητι· οὺς οἱ ᾿Αγγελιανῖται (ita cod.) καὶ οἱ Παυλιανισταὶ Τριθείτας ονομάζουσι· καὶ οὗτοι πάλιν ἐκείνους ποτέ μὲν Σαβελλιανιστές, ποτὲ δὲ Τετραδίτας· άλλοι Σεβηρίται, ήγουν Θεοδοσιανοί, οἱ καὶ Κονωνῖται, οἱ δεχόμενοι Θεοδόσιον καὶ Σεβήρον, καὶ σὺν αὐτοῖς Κόνωνα ἐπισκοοἵτινες καὶ αὐτοὶ ὁμολογοῦσι Θεὸν εἶναι κατὰ ἀλήθειαν, καὶ φύσιν, καὶ οὐσίαν ἕκαστον, τὸν Πατέρα λέγοντες καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ἔτι γε μήν φασι καὶ τρεῖς ὑποστάσεις τὴν ἁγίαν Τριάδα, καὶ τρία πρόσωπα· τρεῖς δέ τινας τῷ ἀριθμῷ οὐσίας καὶ φύσεις ἴσας ἀπαραλλάκτους κατὰ τὴν θεότητα λέγοντες μίαν τι οὐσίαν, ἔγουν φύσιν, καὶ μίαν θεότητα, ήγουν Θεόν, τὴν ἁγίαν καὶ ὑμοούσιον Τριάδα ὁμολογοῦντες, οὐκ ἀριθμῷ, ἀλλὰ τῇ ἀπαραλλάκτῳ θεότητι, πρὸς θεοὺς ἢ θεότητας λέγειν παραιτούνται. ιγ. Καὶ οὗτοι δὲ Σεβήρον καὶ Θεοδόσιον δεχόμεν τοι, οὔτε Δαμιανόν, οὔτε Παῦλον, οὔτε τὸν ἔσχατου Πέτρου δέχονται. Καλοῦσι δὲ καὶ τούτους οἱ ἐκ Δαμιανοῦ καὶ Παύλου Τριθείτας, καὶ οὗτοι δὲ ἐκείνους ὀνομάζουσι ποτὲ μὲν Σαβελλιανοὺς καὶ ᾿Αρτεμωνι στὰς, ποτέ δὲ Τετραδίτας· διίστανται δὲ καὶ ἀπὸ Πέτρου τοῦ ἐσχάτου καί τῶν σὺν αὐτῷ· διότι ἐκεῖνοι μεν παραιτούμενοι τρεῖς λέγειν Θεούς, ήγουν Θεότητας τρεῖς, τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, παραιτοῦνται καὶ τὸ λέγειν τρεῖς τῷ ἀριθμῷ οὐσίας ἴσας καὶ ἀπαραλλάκτους οὗτοι δὲ τὸ μὲν λέγειν τρεῖς Θεούς, ήγουν θεότητας, παραιτούν ται· τρεῖς δὲ τῷ ἀριθμῷ οὐσίας, ἤγουν φύσεις τινὰς ἴσας, ὁμολογοῦσιν· οἱ δ᾽ ἀπὸ Κόνωνος πρότερον δε 12. Alii Severitæ, nempe Theodosiani qui et Potritæ, accipientes ultimum Petrum ut episcopum, qui Theodosium et Severum et Petrum accipientes, Damianum non accipiunt neque Paulum, utriusque dogmata criminantes. Confitentur enim Deum in veritate et essentia et natura, unumquemque per seipsum, Patrem et Filium et Spiritum sanctum dicentes, non numero, sed per omnia simili natura; quos Angelianitæ et Paulianistæ Tritheitas nominant, atque illi rursum eos nunc Sabellianistas, nunc Tetraditas. Alii Severitæ, neuipe Theodosiani qui et Cononitæ, recipientes Theodosium et Severum et cum iis Cononem episcopum qui et ipsi confitentur Deum esse in veritate ot natura et essentia unumquemque, Patrem dicentes et Filium et Spiritum sanctum, adhuc dicunt ct tres hypostases sanctam Trinitatem et tres personas, tres vero numero essentias et naturas æqunles et secundum divinitatem per omnia similes dicentes. Unam autem essentiam nempe naturam, et unam divinitatem, nempe Deum, sanctam et consubstantialem Trinatem confitentes, non numero, sed simillima Divinitate, tres deos aut divinitates dicere arguuntur. 13. Atque ii Severum et Theodosium recipientes, neque Damianum neque Paulum, neque ultimum Petrum recipiunt. Nuncupant autem eos Damiani et Pauli fautores Tritheitas; atque illi eos nominant nunc quidem Sabellianos et Artemonistas, Dunc autem Tetraditas. In eo autem a Petro ultimo et ejus fautoribus dissentiunt, quod illi quidem renuentes dicere tres deos, nempe tres divi· nitates, Patrem et Filium et Spiritum sanctum, πolunt et dicere tres numero essentias æquales ac per omnia similes; ii autem tres deos dicere; nempe divinitates abnuunt; tres vero numero essentias, nempe naturas quasdam æquales confitentur. Qui a Conone dicti sunt, prius Joannis

Alexandrini grammatici opera recipientes, cogno- χόμενοι τὰ συγγάμματα Ἰωάννου ᾿Αλεξανδρέως γραμmine Philoponi, in gentiles scripta cum aliis ejusdem scriptis ipsumque demum rejecerunt, et ejus opera. Prædictus enim grammaticus Joannes in suis ad Græcos libris et in aliis suis scriptis docuerat hæc omnia corpora sensibilia secundum materiam et formam ex nihilo ad exsistentiam a Deo educta esse, corruptibiliaque hæc esse facta et materia et forma corrumpi, ac pro his alia corpora his visibilibus meliora et incorruptibilia et æterna a Deo creanda esse; consummationemque dicebat visibilis mundi transitum esse et novi mundi generationem; resurrectionem autem mortuorum definiebat esse rationalium animarum cum corruptibili corpore unionem indissolubilem. ματικοῦ, τοῦ ἐπίκλην Φιλοπόνου, τὰ καθ᾽ Ἑλλήνων αὐτῷ γεγραμμένα μετὰ καὶ ἄλλων αὐτοῦ συγγραμμάτων, αὐτόν τε ἔσχατον ἀπεβάλοντο, καὶ τὰ τούτου συγγράμ ματα· ὁ γὰρ εἰρημένος γραμματικός Ἰωάννης ἐν τοῖς πρὸς τοὺς Ἕλληνας βιβλίοις καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις αὐτοῦ συγγράμμασιν ἐπήγαγε τὰ σώματα τὰ αἰσθητὰ ταῦτα πάντα καὶ τὰ ὁρώμενα κατά τε ύλην καὶ εἶδος ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παραχθῆναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, φθαρτα τα ταῦτα γενέσθαι καὶ φθείρεσθαι κατά τε ύλην καὶ εἶδος, καὶ ἀντὶ τούτων ἕτερα σώματα κρείττω τούτων τῶν ὁρωμένων ἄφθαρτα καὶ αἰώνια ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δημιουρ γεῖσθαι· συντέλειάν τε ἔφη τοῦ ὁρωμένου κόσμου. ἤγουν παρέλευσιν καὶ καινοῦ κόσμου γένεσιν· ἀνάστασιν δι νεκρων ὡρίσατο εἶναι τὴν τῶν λογικῶν ψυχῶν πρὸς σῶμα φθαρτὴν ἔνωσιν ἀδιάλυτον. 14. Conon igitur et ejus fautores, ut diximus, prius accipientes scripta in quibus hæc docebat et ipsum Philoponum viventemque et post mortem beatificantes, tandem ipsum illum et ejus scripta rejecerunt; sermonesque scriptos ediderunt in quibus dicunt corpora hæc sensibilia ac visibilia quoad materiam non corrumpi, sed manere eadem et visibilia perpetuo neque corrupta, quoad formam autem solum corrumpi et rursus reformari, eadem materia meliorem formam recipiente incorruptibilem; generationem enim visibilis mundi quoad materiam et formam exstitisse dicunt, illius autem corruptionem, transitum nempe,quoad solam formam. Materiam enim, ut diximus, semper permanere conftentur eamdem; resurrectionem autem mortuorum definiunt esse corporis hujus cum rationali anima secundam unionem in dissolubilem. ιδ'. Κόνων δὲ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, ὡς εἴπομεν, προτερον δεχόμενοι τὰ συγγράμματα ἐν οἷς ταῦτα ἐδο γμάτισε, καὶ αὐτὸν τὸν Φιλόπονον ζώντά τε καὶ μετὰ τελευτὴν μακαρίζοντες, τελευταῖον αὐτον τε ἐκεῖνον καὶ τὰ συγγράμματα αὐτοῦ ἀπεβάλοντο· λή τους ἐγγράφους ἐκδεδωκότες, ἐν οἷς λεγουσιν ὅτι τὰ σώματα τὰ αἰσθητὰ ταῦτα καὶ ὁρώμενα κατὰ μὲν τὴν ὕλην οὐ φθείρεται, ἀλλὰ μένουσι τὰ αὐτὰ καὶ ὁρώμενα εἱσαεὶ καὶ μὴ φθειρόμενα, κατὰ δὲ τὸ εἶδος μόνον φθείρεται, καὶ πάλιν ἀναμορφούται, τῆς αὐτῆς ὕλης κρεῖττον εἶδος δεχομένης ἄφθαρτον· γένεσιν μὲν γὰρ τοῦ ὀρωμένου κόσμου λέγουσι κατά τε ύλην καὶ εἶδος, φθορὰν δὲ αὐτοῦ, ἤγουν παρέλευσιν, κατά μόνον τὸ εἶδος τὴν γὰρ ύλην, ὡς εἶπομεν, ἀεὶ διαμέ νειν ὁμολογοῦσι τὴν αὐτήν· ἀνάστασιν δὲ νεκρῶν ὁρίζονται εἶναι τὴν τοῦ σώματος τούτου πρὸς τὴν λογικὴν ψυχὴν δευτέραν ἔνωσιν ἀδιάλυτον. ιέ. Αλλοι Σεβηρῖται, ήγουν Θεοδοσιανοί, οἱ καὶ Φιλοπονιακοί, οἱ καὶ δεχόμενοι τὸν Σεβήρον καὶ Θεοδόσιον ἐπισκόπους, δεχομενοι δὲ εἰς διδάσκαλον καὶ τὸν Φιλοπονον Ἰωάννην καὶ τὰ τούτου συγγράμματα, καὶ ἀκολουθοῦντες αὐτῷ οὐ μόνον ἐν τοῖς περὶ Τριάδος λογοις, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς περὶ συντελείας τοῦ ὁρωμένου κόσμου καὶ γενέσεως τοῦ τε ὁρωμένου καὶ του μέλλοντος, καὶ νεκρῶν ἀναστώσεως. Οὗτοι δὲ οὔτε Δαμιανόν, οὔτε Παύλον, οὔτε τον ἔσχατον Πέ15. Alii Severitæ, nempe Theodosiani, qui et Philoponiaci, qui accipientes Severum et Theodosium ut episcopos, accipiunt etiam ut magistrum Philoponum Joannem et ejus scripta, eumque sequuntur non modo in ipsius de Trinitate sententiis, sed etiam in ejus doctrina de visibilis mundi consummatione et visibilis ac futuri generatione et mortuorum resurrectione. li vero neque Damianum, neque Paulum neque ultimum Petrum accipiunt. Cumque prius Cononem accepissent, τρον δέχονται· πρότερον δε δεχόμενοι Κόνωνα, ύστε deinde eum rejecerunt, eo quod ipse Joannem Philoponum et ejus scripta rejecisset; et in suis de Trinitate sententiis cum Cononitis consentiunt, et Tritheitæ nominantur ab Angelianistis et Paulianistis: quos et ipsi nominant nunc quidem Sabellianistas, nunc vero Tetraditas. De visibilis mundi consummatione et mortuorum resurrectione manifeste iis opponuntur. Ipsi quidem Cononitæ Philoponiacos vocant Sadducæos et Simonianos et Græcos et Valentinianos et Marcionitas, et Manichæos et Hermogenistas. Et Philoponiaci hæc nomina Cononitis aptant, eo quod dicant sensibilis hujus mundi materiam incorruptibilem permanere. Cononitæ vero iisdem nominibus Philoponiacos ρον αὐτὸν ἀπεβάλοντο, διὰ τὸ ἀποβάλλεσθαι ἐκεῖνον Ἰωάννην τὸν Φιλοπονον καὶ τὰ τούτου συγγράμματα· καὶ ἐν μὲν τοῖς περὶ Τριάδος λόγοις συνάδουσι τοῖς Κονωνίταις καὶ Τριβεῖται ονομάζονται ὑπὸ των Αγγελιανιστών (ita cod. καὶ Παυλιανιστῶν· όνομάζουσι δὲ καὶ αὐτοὶ ἐκείνους ποτὲ μὲν Σαβελλιανι στὰς, ποτὲ δὲ Τετραδίτας· ἐν δὲ τῷ περὶ συντελείας τοῦ ὁρωμένου κοσμου καὶ νεκρῶν ἀναστάσεως έναντιοῦνται φανερώς αὐτοῖς. Καὶ οὗτοι μὲν οἱ Κονωνί ται τοὺς Φιλοπονιακούς ἅπαντας καλούσι Σαύλον καίους, καὶ Σιμωνιανούς, και Ελληνας, καὶ Οὐαλεν τιντανούς, καὶ Μαρκιωνιστάς, καὶ Μανιχαίους, καὶ Έρμογενιαστὰς ἀποκαλοῦντες· καὶ οἱ μὲν Φιλοπο νιακοὶ τὰ ὀνόματα ταῦτα τοῖς Κονωνίταις προσάπτου-

THESAURI LIB. IX non confiteantur. Præterea utrique et Philoponiaci et Coconitæ Origenistas se invicem appellant. Cum enim reperissent Philoponiaci Origenom dixisse ipsam materiam in futuro sæculo reformari, ac propterea eorumdem corporum fieri resurrectionem, Cononitas vocavere Origenistas. Rursum cum Cononitæ reperissent Origenem aliorum corporum resurrectionem dixisse (inconstans enim erat vir ille), nominaverunt Philoponiacos Origenistas. Accipiunt autem ut episcopum quemdam nomine Origenem ac libros ab illo editos. σι, διὰ τὸ λέγειν αὐτοὺς τὴν ὕλην τοῦ αἰσθητού τού- appellanteo quod horum corporum resurrectionem του κόσμου διαμένειν ἀτελεύτητον· οἱ δὲ Κονωνῖται τὰ αὐτὰ ὀνόματα τῶν φιλοπονιακών κατηγορούσι, διὰ τὸ μὴ λέγειν αὐτοὺς τῶν σωμάτων τούτων ἀνά στασιν. Πρὸς τούτοις δὲ ἑκάτεροι, οἵ τε Φιλόπονιακαὶ καὶ οἱ Κονωνῖται, Ωριγενιαστὰς ἀλλήλους όνομάζουσιν· εὑρηκότες γὰρ οἱ Φιλοπονιακοὶ τὸν ὡρι γένην λέγοντα ότι αὕτη ἡ ὕλη ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι ἀναμορφοῦται, καὶ διὰ τοῦτο τῶν αὐτῶν σωμάτων γίνεται ἡ ἀνάστασις, εκάλεσαν τοὺς Κονωνίτας Ωριγενιαστάς· πάλιν δὲ οἱ Κονωνῖται, εὑρόντες τὸν Ωριγένην λέγοντα άλλων σωμάτων ἀνάστασιν, πα λίμβολος γὰρ ὁ ἀνὴρ, ὠνόμασαν τοὺς Φιλοπονιακούς Ωριγενιαστάς. Δέχονται δὲ οἱ Φιλοπονιακοὶ ἐπίσκοπον τινα Ωριγένην ονόματι καὶ τοὺς λόγους τοὺς ὑπ' αὐτοῦ ἐκδοθέντας. 15΄. Αλλοι Σεβηρῖται, ήγουν Θεοδοσιανοί, οἱ καὶ Νιοβίται, οίτινες Σεβῆρον καὶ Θεοδόσιον δεχόμενοι καὶ Στέφανον τὸν σοφιστὴν τὸν ἐπίκλην Νίοβον οὗτοι δὲ ἐν μὲν τοῖς περὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λόγοις συμφωνούσι τοῖς Κοπτοξαδίταις καὶ τοῖς ᾿Αγνοήταις, ἐν δὲ τοῖς λό γοις τοῖς περὶ τῆς οἰκονομίας διαφωνούσιν οὐ μόνον πρὸς τούτους, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ἅπαντας· πάντες γάρ δύο φύσεις ἐπὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηβίον μετὰ τὴν ἔνωσιν οὐδενὶ λόγῳ ἀνέχονται εἰπεῖν τὴν μέντοι διαφορὰν τῶν φύσεων ὁμολογοῦσι καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν· οὗτοι δε, δύο φύσεις μετὰ τὴν ένωσιν παραιτούμενοι ὁμολογεῖν, οὐδὲ τὴν διαφορὰν τῶν φύσεων μετὰ τὴν ἔνωσιν σώζεσθαι βούλονται λέγειν. 16. Alii Severitæ, nempe Theodosiani, qui et Niobitæ, qui Severum et Theodosium recipientes, recipiunt etiam Stephanum Sophistam, Niobum cognomine ii vero in suis de Patre et Filio et Spiritu sancto sententiis concordant cum Contobabditis et Agnoetis, in sua autem de Providentia doctrina dissentiunt non modo ab illis, sed et ab aliis omnibus; omnes enim duas naturas in Christi mysterio post unionem nulla ratione dicere volunt; distinctionem tamen naturarum confitentur et post unionem; ii autem duas naturas post unionem confiteri nolentes, neque differentiam naturarum post unionem servari dicere volunt. 17. Quænam sint igitur eorum sectæ et quot reperiantur, et quæ eorum cognomina et quodnam uniuscujusque dogma eorum qui seipsos discrepantes nominant, iis breviter dictis indicavimus. Illi autem omnes Arii ejusque discipulorum instituta æmulantes, quemadmodum et ii, seipsos extra ecclesiasticum sinum fecere. Atque illi sexcenta machinati sunt ut ex ecclesia repellere conarentur sanctam et ecumenicam Nicænam synodum; et ii similiter multiplices præstigias etlogomachias adhibuere ut ab ecclesia ardenter repellerent ecumenicam et sanctam Chalcedonensem synodum.Sed quod in sanctos Patres machinati sunt,in illos divina convertit sententia, eos extra ecclesiasticum gyrum constituens. Acuerunt enim linguam 15 Τίνα μὲν οὖν τούτων τὰ σχίσματα, καὶ πόσα τυγχάνει, καὶ τίνες τούτων ὀνομασίαι, καὶ τί τὸ ἑκάστου σχίσματος δόγμα τῶν ἑαυτοὺς καλούντων διακρινομένους, διὰ τῶν εἰρημένων συντόμως έδηλώσαμε,· οὗτοι δε πάντες τὰ ἐπιτηδεύματα ᾿Αρείου τε καὶ τῶν ἐκείνου μαθητών ζηλώσαντες, ὁμοίως ἐκείνοις ἔξω τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἑαυτοὺς περιβόλων ἐποίησαν· κἀκεῖνοι γὰρ μυρίας μηχανὰς ἐπεδεί ξαντο. ἐξωθῆσαι τῆς Ἐκκλησίας σπουδάσαντες τὴν ἁγίαν καὶ οἰκουμενικὴν ἐν Νικαίᾳ σύνοδον· καὶ οὗτοι δὲ ὁμοίως πολυτρόπους μαγγανείας καὶ λογομαχίας επετήδευσαν ἐξελάσαι τῆς Ἐκκλησίας προθυμούμενοι τὴν οἰκουμενικὴν καὶ ἁγίαν ἐν Χαλκη δονι σύνοδον. Αλλ' όπερ κατὰ τῶν ἁγίων Πατέρων βουλεύσαντο, εἰς αὐτοὺς ἡ θεία περιέστησε ψῆφος, ἔξω που τῶν ἐκκλησιαστικῶν αὐτοὺς καταστήσασα suam, ut dictum est, sicut serpentis; intenderunt περιβόλων Γκόνησαν γὰρ τὴν γλώτταν αὐτῶν, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὡσεὶ ὅρεως· ἐνέτειναν τόξον αὐτῶν πρᾶγμα πικρὸν τοῦ κατατοξεῦσαι ἐν ἀποκρύ σεις ἄμωμον, ἐκραταίωσαν αὐτοῖς λόγον πονηρόν, διηγήσαντο τοῦ κρύψαι παγίδα· εἶπαν, Τίς ὄψεται αὐτούς; ἐξηρεύνησαν ἀνομίας. ἐξέλιπον ἐξερευνῶντες εξερευνήσεις· ἀλλὰ κατὰ τὸν θεῖον λόγον, Βέλος νηπίων ἐγενήθησαν αἱ πληγαὶ αὐτῶν, καὶ ἐξησθένησαν ἐπ᾿ αὐτοὺς αἱ γλῶσσαι αὐτῶν· καὶ διεσχίσθηκαὶ οὐ κατενύγησαν· ηὐφράνθη δὲ ἡ τοῦ Θεοῦ Εκκλησία, τὴν τῶν ἁγίων Πατέρων ἐκδίκησιν θεω ρέτατα· καὶ ὑψώθη ὁ Θεὸς τῆς ἀληθείας, τῶν ἐκκλη1 Psal. LX111, 8, 9. 4 Psal. XXXIV, arcum suum, rem amaram, ut sagittarent in absconditis irreprehensibilem corroboraverunt sibi verbum malum, narraverunt ut absconderent tendiculam, dixerunt: Quis aspiciet nos; perscrutati sunt iniquitates, defecerunt perscrutantes perscrutationes; sed juxta divinum sermonem: • Telum infantium factæ sunt plagæ eorum et infirmatæ sunt contra eos linguæ eorum';» divisi sunt et non sunt compuncti. Lætata est autem Dei Ecclesia, dum sanctorum Patrum ultionem contemplaretur. Et glorificatus est Deus veritatis, dum ecclesiastica dogmata incommuta-

bilem acciperent frmitatem ac soliditatem. San- σιαστικών δογμάτων ἀῤῥαγή λαβόντων βεβαίωσίν τε cta igitur et ecumenica Chalcedone habita synodus breviter eorum meminit quæ dicta sunt ab iis qui unam in Christo naturam compositam docent. Eam porro, ut ex multis pauca dicam, mentem exhibent quæ in proprii dogmatis defensionem impie proponunt. Expositio nonnullorum capitum a Monophysilis propositorum. 18. Utrum ex duarum in Christo naturarum unione factum est aliquid unum, annon? Si igitur non sit factum aliquid unum, quomodo et unitas fuisse eas dicemus? Quid enim est aliud uniri quam unum fieri? Non enim per illuminationem, ut de prophetis, unionem confitemur. Si autem ex duarum naturarum unione unum aliquid factum est, quid igitur est aliud unum? Utrum nomen vanum,an res? Si igitur nomen solummodo vanum esset sine re, non essent unitæ naturæ; quemadmodum et sidereus canis et terrestris, per solum nomen unitatem habentes, non uniti sunt per naturas, neque realis homo et qui inscriptus est: si igitur naturæ in quantum sunt uniuntur, et ideo ex earum unione, nempe compositione, unum aliquid factæ sunt, non id est vanum nomen,sed res.Siautem res, utrum id natura est, nempe essentia, esse aliquid ex substantiæ accidentibus? Igitur si per ipsum esse naturæ unitæ sunt, et ideo unum aliquid ex earum unione perficitur, neque vanum nomen est, neque substantiæ quoddam accidens et consequens, concludendum est illud esse essentiam aut naturam: supponimus nunc per utramque vocem idem significari, per essentiam nempe et naturam. Si igitur unum illud ex duarum naturarum perfectum unione natura est, scilicet essentia, recte ergo unam esse naturam Domini Christi post unionem confitemur, quanquam non simplicem, sed compositam eam esse dicimus. Nomen enim Christus non potest utriusque naturæ indicativum esse. Si enim non esset aliquid unum, quod ex duarum naturarum unione perficitur, impossibile esset sive de anima et corpore unum hominis nomen appellari, sive de Christi divinitate et humanitate, nisi ex iis unum quid factum alt, Christi nomen utrique dari. Alia Monophysilarum propositio. 19. Si Christi naturæ unitæ duæ sunt vel, quod idem sonat, essentiæ (essentiæ enim sunt divina et humana proculdubio,ex quibus naturarum duplicitatis nomen inferunt), utrum alter quam ejus naturæ Christus est, an idem ac ejus naturæ? Si igitur alter est ac ejus naturæ Christus, quis est, ut alter esse possit? Sed nihil alterum est ac ejus natura aut essentia. Si enim hominis natura, essentiam dico, in co consistit quod est animal rationale mortale (definitiones enim rerum earum essentias indicant), si homo quid diversumsit a sua essentia, non proκαὶ παγιότητα. Ἡ ἁγία δ᾽ οὖν καὶ οἰκουμενικὴ σύν οδος ἡ ἐν Χαλκηδόνι συστᾶσα δια βραχέων εμνήσθη τῶν λεγομένων ὑπὸ τῶν μίαν ἐπὶ Χριστοῦ δοξαζόντων φύσιν σύνθετον· εἰσὶ δὲ, ὡς ἐκ πολλῶν ὀλίγα εἰπεῖν, τοιαύτης εννοίας ἐχόμενα, ἅπερ εἰς συνηγο ρίαν τοῦ οἰκείου δόγματος ἀσεβῶς προτιθέασι. Εκθεσις τινῶν κεφαλαίων προβαλλομένων παρὰ τῶν Μονοφυσιτών. ιη. Πότερον ἐκ τῆς τῶν ἐπὶ Χριστοῦ λεγομένων δύο φύσεων ενώσεως γέγονε τι ἐν, ἡ οὔ; Εἰ μὲν οὖν μὴ γέγονε τι ἐξ αὐτῶν ἐν, πῶς καὶ γνῶσθαι όλως αὐτὰς ἐροῦμε»; Τί γὰρ ἄλλο ἐστὶ τὸ ἠνώσθαι ἡ τὸ ἐν γεγονέναι; οὐδὲ γὰρ κατ' ἔλλαμψιν, ὡς ἐπὶ προς φητῶν, ὁμολογοῦμεν τὴν ἔνωσιν· εἰ δ᾽ ἐκ τῆς ἐνώ σεως τῶν δύο φύσεων ἐν τι γέγονε, τί ποτε ἄρα τοῦτό ἐστι τὸ ἓν; Πότερον ὄνομα μόνον ψιλόν, ἡ πράγμα; Εἰ μὲν οὖν ὄνομα μόνον ψιλόν εἴη πράγματ τος χωρίς, οὐκ ἄν εἶεν αἱ φύσεις ἡνωμέναι· ὡς οὐδὲ ὁ ἀστρῷος κύων καὶ ὁ χερσαίος, κατά ψιλόν μόνον τούνομα τὸ ἐν ἔχοντες, ἡνωμένοι κατὰ τὰς φύσεις τυγχάνουσιν, οὐδ᾽ ὁ ἀληθινὸς ἄνθρωπος καὶ ὁ γε· γραμμένος· οὐκοῦν εἰ αἱ φύσεις καθὸ τὸ εἶναι ἔχου σιν ηνώθησαν, καὶ διὰ τοῦτο ἐκ τῆς ἐνώσεως αὐτῶν, ήγουν συνθέσεως, ἂν τι γέγονεν, οὐκ ἄρα ψιλόν ὄνομα τοῦτο ἐστιν, ἀλλὰ πρᾶγμα· εἰ δε πράγμα, πότερον φύσις ἐστὶ τοῦτο, ἔχουν οὐσία, ἡ τῶν περὶ τὴν οὐσίαν τι συμβεβηκότων; Οὐκοῦν εἰ κατ᾿ αὐτὸ τὸ εἶναι φύσεις ἠνώθησαν, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἐν τὸ ἐκ τῆς ἑνώσεως αὐτῶν ἀποτελεσθέν οὔτε ψιλόν ἐστιν ὄνομα, οὔτε συμβεβηκός τι καὶ παρακολούθημα φύ σεως, λείπεται ἐξ ἀνάγκης, οὐσίαν εἶναι τοῦτο, ἡ φύσιν κείσθω γάρ νυν δὲ ἑκατέρου ταυτὸν σημαί νεσθαι, διὰ τῆς οὐσίας, φημὶ, καὶ τῆς φύσεως· εἰ δὲ τὸ ἐν τὸ ἐκ τῆς ἐνώσεως τῶν δύο φύσεων αποτετελεσμένον φύσις ἐστὶν, ἤγουν οὐσία, καλῶς ἄρα μίαν εἶναι τὴν φύσιν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ μετὰ τὴν ἔνωσιν ὁμολογοῦμεν, εἰ καὶ μὴ ἁπλῆν, ἀλλὰ σύνθε τον εἶναι ταύτην φαμέν· τὸ γὰρ Χριστός όνομα των φύσεων ἀμφοτέρων εἶναι δηλωτικον οὐ δύναται· εἰ γαρ μὴ εἴη τι ἂν τὸ ἐκ τῆς ἐνώσεως τῶν δύο φύσεων ἀποτετελεσμένον, ἀδύνατον ἡ ἐπὶ ψυχῆς καὶ σώματος ἐν τὸ τοῦ ἀνθρώπου κατηγορεῖσθαι όνομα, ἡ ἐπὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος, μηδενὸς ἐξ αὐτῶν ἐνὸς γενομένου, τὴν Χριστοῦ λέγεσθαι προσηγορίαν ἐπ' ἀμφοῖν. Ἕτερον πρόβλημα τῶν Μονοφυσιτών. 10΄. Εἴπερ αἱ τοῦ Χριστοῦ φύσεις ἐνωθεῖσαι δύο τυθχάνουσι, ταυτὸν δὲ εἰπεῖν οὐσίαι, οὐσίαι γάρ δήπουθεν ἤ τι θεία· καὶ ἡ ἀνθρώπειος, ἐφ᾽ ὧν τὸ τῆς δυάδος των φύσεων φέρουσιν ὄνομα, πότερου ἕτερος τυγχάνει τῶν ἑαυτοῦ φύσεων ὁ Χριστὸς, ἢ ταυτόν ἐστι ταῖς αὐτοῦ φύσεσιν; Εἰ μὲν οὖν ἑτερός ἐστι τῶν αὐτοῦ φύσεων ὁ Χριστὸς, τίς ὤν, ἕτερος αὐτῶν τυγχάνει; Αλλ' οὐδὲν τῶν ὄντων τῆς αὐτοῦ φύσεως ἡ οὐσίας ἕτερόν ἐστιν εἰ γὰρ ἡ τοῦ ἀν θρώπου φύσις, ἤτοι οὐσία, τὸ ζώον λογικὸν θνητόν ἔστιν, οἱ γὰρ ὁρισμοί των πραγμάτων τῆς οὐσίας

THESAURI LIB. IX. aliud est quam animal rationale mortale; si igitur Christus alter est ac ejus naturæ, essentias dico, et esse rei cuilibet per suas naturas, nempe essentias inest, ut ostendimus, ipse a se diversus erit Christus, quod stolidum et ridiculum est. Non differt igitur Christus a suis naturis, si porro non differt, idem igitur est dicere Christum et ejus naturas; cum et vos qui nobis contraria dicitis duarum esse naturarum indicativum Christi nomen fateamini. Si autem Christus idem sit cum ejus naturis, ut homo idem est cum hominis natura, id est animali rationali mortali, duæque sint Christi naturæ nec una tantum, duo igitur Christi erunt, ut Nestorio videtur, neque unus secundum Scripturas. Si igitur secundum veritatem Christus nomine et re unus est, neque ullo modo de Domini Incarnatione duos Christos dicere fas est, idem autem est Christus cum ejus natura, nempe essentia, quemadmodum et aliorum omnium, una erit necessario et evidenter Christi natura. αὐτῶν εἰσι δηλωτικοί, ἕτερον δὲ εἴη ὁ ἄνθρωπος τῆς inde esset animal rationale mortale. Homo nihil οὐσίας αὐτοῦ, ἕτερος ἂν εἴη τοῦ ζώου λογικού θνητού. Ο άνθρωπος οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἡ ζώον λογικὸν θνητόν· οὐκοῦν εἰ καὶ ὁ Χριστὸς τῶν αὐτοῦ φύσεων, ἤγουν οὐσιῶν, ὑπάρχει ἕτερος, τὸ δὲ εἶναι ἑκάστῳ κατὰ τὴν φύσιν ήτοι οὐσίαν αὐτοῦ ἐστιν, ὡς ἐδείξαμιν, αὐτὸς ἄρα ἑαυτοῦ ὁ Χριστὸς ἕτερος ἔσται, ὅπερ πρὸς τῷ ἀταπῳ καὶ τὸ γελοῖον ἔχει· οὐκ ἄρα ἑτερός ἐστιν ὁ Χριστός τῶν ἑαυτοῦ φύσεων· εἰ δὲ μὴ ἕτερος, ταυτὸν ἄρα Χριστόν τε εἰπεῖν καὶ τὰς αὐτοῦ φύσεις· ἐπεὶ καὶ οἱ ταναντία ὑμεῖς λέγοντες τῶν δύο φύσεων δηλωτικὸν εἶναί φατε τὸ Χριστὸς ὄνομα εἰ δὲ ταυτὸν ὁ Χριστὸς ταῖς αὐτοῦ φύσεσιν, ὡς ἄνθρωπος τῇ ἀνθρώπου φύσει ταυτόν, τουτέστι τῷ ζώῳ λογικῷ θνητῷ, δύο δε τυγχάνουσιν αἱ τοῦ Χριστοῦ φύσεις καὶ οὐ μία, δύο ἄρα καὶ οἱ Χριστοὶ ἔσονται, καθὼς Νεστορίῳ δοκεῖ, καὶ οὐχ εἴ; κατὰ τὰς Γραφάς. Εἰ οὖν εἰς κατὰ ἀληθειαν ὁ Χριστὸς ονόματί τε καὶ πράγματι, καὶ κατ' οὐδένα τρόπον ἐπὶ τῆς τοῦ Κυρίου ἐνανθρωπήσεως δύο λέγειν Χριστούς ενδέχεται, ταυτὸν δὲ ὁ Χριστὸς τῇ αὐτοῦ φύσει, ήγουν οὐσίᾳ, ἐπεὶ καὶ τῶν ὄντων ἕκαστον, μία δηλονότι καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ φύσις ἐξ ἀνάγκῆς ἔσται. Ἕτερον πρόβλημα τῶν αὐτῶν. κ'. Ωσπερ εἰ καὶ πλείονες ἐν τῷ ἡλίῳ φυσικών δυνάμεων θεωρούνται διαφοραί, οἷον φέρε εἰπεῖν τὸ φωτιστι κὲν αὐτοῦ καὶ τὸ θερμαντικόν, ἔτι δὲ τὸ τριχῆ διαστα τὸν, καὶ τὸ σφαιρικόν, και κυκλοφορικόν, καὶ εἴ τι τυγ χάνει τοιοῦτον ἄλλο, οὐκ ἤδη καί πλείονας τὰς τοῦ πλέον φύσεις λέγειν ἀνάγκη· οὐδὲν γὰρ καθ᾿ ἑαυτὸ τῶν τοιούτων ηλίου φύσιν ἐργάζεται, ἀλλὰ τὸ ἐκ πάντων άμα τῶν εἰρημένων σύγκριμα, ἐν καὶ πλείονα τυγχάνον, ένα τὸν ἥλιον καὶ μίαν αὐτοῦ τὴν φύσιν ἐργάζεται· οὕτω καὶ ἐπί τοῦ θεανθρώπου Χριστοῦ, καν αἱ τῆς θεότητος ἐν αὐτῷ καὶ ἀνθρωπότητος θεωρώνται διαφοραί, οὐκ ανέ ξονται δύο λέγειν αὐτοῦ τὰς φύσεις οἱ κρίνειν άμηγέπη (ita codices duo) τὴν τῶν πραγάτων ὀρθῶς φύσιν δυ νάμενοι· οὐδὲν γὰρ ἐκείνων καθ' ἑαυτὸ Χριστός ἂν εἴη, οὔτε τὸ θεῖον αὐτοῦ φημι, οὔτε τὸ ἀνθρώπινον· ἀλλὰ τὸ ἐξ ἀκροῖν σύγκριμα, ἐν δήπουθεν τυγχάνον, καὶ οὐ δύο, καὶ ἐν οὐδενὶ τῶν ὄντων ἐνθεωρούμενον ἑτέρῳ, ἵνα τὸν Χριστόν, καὶ μίαν αὐτοῦ τὴν φύσιν ὁμολογεῖν ἡμᾶς ἐκ πάτης ανάγκης παρασκευάζει. Ἕτερον πρόβλημα. κα'. Εἰ ἡ διὰς τῆς ἐκ μονάδος πρώτης διασκέψεως ἐστι δηλωτική, ἡ δὲ διαίρεσις ἀντικειμένως ἔχει πρὸς τὴν ἔνωσιν, διὰ τοῦτο ἅμα τὸ αὐτὸ κατὰ τὸ αὐτὸ ἡνων σθαί τε καὶ διηρῆσθαι αμήχανον, οὐδεμία άρα δύας, καλό εστι δική, κατὰ τοῦτο λέγοιτ' αν γνώσθαι, διαρῆσθαι δε μάλλον· καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ τοίνυν, εἰ δύο εἰσὶν αἱ τούτου φύσεις, καὶ οὐχὶ μία, πᾶτα δε δυάς, καθὴ δυάς ἐστι, διχάς τις οὖσα διήρηται κατ' ἐκεῖνο, κατ' οὐχ ἵνωται, καὶ αἱ τοῦ Χριστοῦ ἄρα δύο φύσεις κατ' αὐτὸ τὸ εἶναι δύο φύσεις τυγχάνουσαι καὶ οὐχὶ μία, κατ' αὐτὸ τοῦτο διηρημέναι ἂν εἶεν, καὶ οὐχ άνωμέναι, καὶ Νεστορίου τὸ δόγμα εἰσάγεται. Alia eorumdem propositio. 20. Quemadmodum quamvis plures in sole physicæ vires diversæ animadvertantur, ut verbi gratia, lumen et calor, tres dimensiones, spherica forma, motus circularis et alia hujusmodi; nec tamen ideo necesse sit ut plures esse solis naturas dicatur (nihil enim per se horum solis naturam constituit, sed ex his omnibus coagulum, quod simul unum et plura est, unum solem et unam ejus naturam constituit); ita et de Christo Deo homine, etsi animadvertantur apud eum divinitatis et humanitatis differentiæ, non audebunt duas ejus naturas dicere, qui quodammodo rerum naturam recte æstimare possunt (nihil enim horum per se Christus esset, neque ejus divinitas, neque ejus humanitas); sed ex ambabus coagulum, unum scilicet, nec duo nec in ullo alio animadversum, unum Christum et unam ejus naturam confiteri omnino cogit. Alia expositio. 21. Si dras considerationis post monadem primam indicativa sit, divisio autem unitati sit opposita, ob id ipsum simul uniri et dividi idem secundum se impossibile est. Nulla igitur dyas, in quantum est dyas, secundum id potest dici uniri, sed potius dividi. Et de Christo igitur si duæ sunt ejus naturae, neque una, omnis autem dyas, prout est dyas, duplex exsistens, secundum id dividitur, nec unitur, Christi igitur duæ naturæ, si secundum esse ipsum duæ sint et non una tantum, secundum id ipsum essent divisæ neque unitæ, et Nestorii doctrina inducitur.

Alia propositio. 22. Et de continuis sæpe numerum afferimus, ut, verbi gratia duobus cubitis longum esse quoddam lignum dicimus. Sed potentia tantum duo unum esse dicimus, non re; eo quod divisionem subire potest et duo fieri, lignum illud duobus cubitis esse dicimus. Alia propositio. 23. Si Christus unus est nomine et re, omnis autem definitio unam naturam indicat, nisi sit ambigua; Christi numerus igitur unius naturæ est indicativus; si autem secundum nos duæ Christi naturæ duas habent definitiones non idem significantes, et Christus igitur, cum unus sit, duas defnitiones non idem significantes habebit. Si autem id impossibile est (omnis enim rei unius existentis unica est definitio), non igitur duas habebit definitiones Christus. Si ita est, neque duæ erunt ejus naturæ; singulæ enim definitiones unam naturam significant, sive simplices sive composite. Alia. 24. Si nomen Christus non substantiæ indicativum est, sed cujusdam naturæ accidentium ex unione crtorum, naturarum quæ duæ factæ sunt, indicativum est. Hoc autem nihil aliud est quam naturarum relativus habitus. Duæ antem naturæ vel unitæ remanent in Christo; secundum igitur vanum solummodo habitum naturarum alterius cum altera facta est unio; ut dicitur de choro et domo, et urbe et lapidibus et lignis quibus constat ædificium, quemadmodum et Nestorius docuisse reperitur. Alia. 25. Si quæ uniuntur unum fiunt, quæ non fiunt unum omnino non uniuntur; si igitur duæ nec una sunt Christi nature, dyas autem, cum duplicitas sit, divisionis indicativa est, si, quæ divisa sunt, non sunt unita, non igitur unitæ sunt Christi naturæ; si igitur, eo quod non immistæ sint, duas esse Christi naturas censent, necesse est, propter unionem, ut unam ejus naturam dicant. Alia. 26. Non quot cujuscunque rei sunt proprietates, tot et hujus sunt naturæ. Vel enim nihil eorum quæ propriam habent exsistentiam, unius erit naturæ, cum plures proprietates differentes in unoquoque animadvertantur; sed eorum omnium quæ suppositum constituunt coagulum, natura est· Ignis enim lumen et levitas proprietates sunt, sed non lumen aut levitatem ignis esse naturam dicimus, ut et aeris proprietates sunt caloris carentia et personatio; ut et aliorum elementorum videre est alias proprietates. Sed nemo audebit dicere multis unumquodque naturis esse eo quod multas habeat proprictates; si et de Christo divinitate et Ετερον πρόβλημα. κβ'. Καὶ ἐπὶ τῶν συνεχῶν πολλάκις φέρομεν τὴν ἀριθμὸν δύο φέρε εἰπεῖν πήχεων τὸ ξύλον λέγοντες· ἀλλὰ δυνάμει δύο φαμὲν εἶναι τὸ ἓν, οὐκ ἐνεργεία. τῷ δὲ δύνασθαι τομὴν ὑπομένειν, καὶ δύο γενέσθαι, ταύτη φαμὲν αὐτὸ δύο τινῶν πήχεων εἶναι, Ἕτερον πρόβλημα. κγ'· Εἰ ὁ Χριστὸς εἰς ἐστιν ὀνόματί τε καί πράγματι, πᾶς δὲ ὁρισμὸς εἰς ὤν, εἰ μὴ ὁμώνυμος εἴη, μιᾶς φύσεως δηλωτικός ἐστι· καὶ ὁ τοῦ Χριστοῦ ἄρα ἀριθμὸς. μιᾶς τῆς αὐτοῦ φύσεως δηλωτικός ἐστιν. Εἰ δὲ καθ᾽ ὑμᾶς αἱ τοῦ Χριστοῦ δύο φύσεις δύο ἔχουσιν ὁρισμούς, οὐ ταυτό δηλούντας, καὶ ὁ Χριστὸς ἄρα, εἷς ὤν, δύο ορισμούς ἕξει οὐ ταυτό δηλοῦντας· εἰ δὲ τοῦτο ἀδυνατον (παντὸς γὰρ πράγματος ἑνὸς ὄντος εἰς ἐστι καὶ ὁρισμός), οὐκ ἄρα δύο ἔξει καὶ ὁρισμοὺς ὁ Χριστός· εἰ δὲ τοῦτο, ό οὐδὲ δύο ἔσονται αὐτοῦ αἱ φύσεις· ἕκαστος γὰρ ὁρισμός μιᾶς φύσεως ἐστι δηλωτικός, εἴτε ἁπλοῦς, εἴτε σύνθετος. Ἕτερον. κ. Εἰ τὸ Χριστὸς ὄνομα οὐκ οὐτίας δηλωτικόν, ἀλλὰ τῶν περὶ τὴν οὐσίαν τινὸς τῶν ἐκ τῆς ἐνώσεως, τῶν δύο φύσεων γενομένων δηλωτικόν ἐστι· τοῦτο δὲ οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ ἡ τῶν φύσεων πρὸς ἀλλήλας σχέσις· δύο δε φύσεις καὶ ἐνωθεῖσαι μεμενήκασιν ἐν Χριστῷ κατὰ μόνην ἄρα σχέσιν ψιλὴν ἡ τῶν φύσεων πρὸς ἀλλή λας γέγονεν ἔνωσις· ὡς ἐπὶ χοροῦ, καὶ οἰκίας, καὶ πόλεως, καὶ λίθων, καὶ ξύλων ἐν οἷς τὸ οἰκοδομούμενον, καθὼς καὶ Νεστόριος δογματίζων εὑρίσκεται. Ἕτερον. κέ. Εἰ τὰ ἡνωμένα ἓν γίνεται, τὰ μὴ γενόμενα εν οὐχ ἥνωται ἐξ ἀνάγκης· εἰ οὖν δύο καὶ οὐ μία τυγχάνουσιν αἱ τοῦ Χριστοῦ φύσεις, ἡ δὲ δυάς, διχάς τε οὖσα, διαιρέσεως ἐστι δηλωτική, τὰ δὲ διηρημένα οὐχ ἥνωται, οὐκ ἄρα ἡνωμέναι εἰσὶν αἱ τοῦ Χριστοῦ φύσεις· εἰ τοίνυν διὰ τὸ ἀσύγχυτον δύο εἶναι τὰς τοῦ Χριστοῦ φύσεις φύσεις ἀξιοῦσιν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἔνωσιν μίαν αὐτοῦ τὴν φύσιν λέγειν αναγκασθήσονται. Ἕτερον. κς'. Οὐχ ὅσαι πραγμάτος εκάστου ιδιότητες τουαῦται καὶ φύσεις τούτου εἰσίν· ἡ γὰρ ἂν οὐδὲν τῶν ἐχόντων ἰδίαν ὕπαρξιν μιᾶς ἔσται φύσεως, πλειόνων ιδιοτήτων ἤτοι διαφορῶν ἐν ἑκάστῳ θεωρουμένων, ἀλλὰ τὸ ἐκ πάντων σύγκριμα τῶν συμπληρούντων, τὸ ὑποκείμενον φύσις ἐστί· πυρὸς μὲν γὰρ τὸ φωτι στικόν. καὶ τὸ κούφον ἴδιον· ἀλλ' οὐ φύσιν πυρὸς τὸ φωτιστικὸν ἢ τὸ κούφον εἶναί φαμεν· ὥσπερ καὶ αέρος ιδιότητες τὸ ἀχρωμάτιστον, τὸ διηχές· ὡς καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων στοιχείων ἐστιν ἰδεῖν ἑτέρας ιδιότητας· ἀλλ' οὐδεὶς τολμήσει διὰ τὸ πολλὰς ἔκα στον τούτων ιδιοτητας ἔχειν, οὕτω καὶ πολλῶν εἰπεῖν εἶναι φύσεων· οὕτω τοίνυν καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ

THESAURI LIB. IX. naturas, vel eum in duabus naturis videri, quemaadmodum et totum in partibus videri dicimus, vel tot esse Verbi partes, unitatem ex omnium unione perfectam agnoscentes, ut et si triangulum tribus rectis lineis constare aliquis diceret, ipsius trianguli cum una sit forma ex trium linearum rectarum conjunctione constituta; et domum lapidibus et ligno constitui, cum una quoque sit domus species quæ ex eorum compositione effecta est, forsitan huic rationi consentiretur. Si enim ea ex quibus Christus est duo sunt, in idem recideret dicere Christum ex duabus naturis esse, et in duabus naturis, et triangulum in tribus rectis, et ex tribus, et cætera quæ diximus, ita ut sit differentia in sola dictione, non aulem in his quæ ΘΕ dictione cogitamus; ita ut liceat dicere unam compositi naturam, in duabus simplicibus exsistentem, quemadmodum in multis partibus unum totum esse dicimus. Si vero unam totius naturam compositam dicere omnino nolint, nos merito quoque vocem in duabus suspicabimur. Et neque eo quod unus est Christus, negamus ea quibus illud unum, constat, neque eo quod duas agnoscimus, naturas in unum convenientes, ex iis unum aliquid perfectum esse non confitebimur; quod sive quis unam naturam vocare velit, sive hypostasim, sive unu.r Christum, non contendemus: per singula enim et reliqua adducuntur. συνεστῶτος ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος, εἰ μὲν humanitate constante, si dicerent duas esse ejus λέγοιε, δύο τὰς αὐτοῦ φύσεις, ἢ ἐν δύο φύσεσιν αὐτὸν θεωρεῖσθαι, ὥσπερ καὶ τὸ ὅλον ἐν τοῖς μέρεσι θεωρείσθαι λέγομεν, ἢ καὶ τοσάδε εἶναι τὰ τοῦ λό γου μέρη, τὸ ἐν τὸ ἐκ τῆς πάντων ενώσεως ἀποτετελεσμένου γινώσκοντες, ὡς εἰ καὶ τὸ τρίγωνον ἐν τρισὶν εὐθείαις ὑφεστάναι λέγοι τις, αὐτοῦ τοῦ τρι γώνου σχήματος ἑνὸς ὄντος τοῦ ἐκ τῆς συναφῆς τῶν τριών εὐθειῶν ἀποτετελεσμένου, καὶ ἔτι τὴν οἰκίαν ἐν λίθοις εἶναι καὶ ξύλοις, ἐνὸς πάλιν τοῦ τῆς οἰκίας είδους υπάρχοντος, όπερ ἐκ τῆς ἐκείνων συνθέσεως γέγονεν, ὅπως ἂν τις συγχωρήσειε τῷ λόγῳ· εἰ γὰρ τὰ ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς δύο, ἴσον ἂν εἴη τό τε ἐκ δύο φύσεων τὸν Χριστὸν εἶναι λέγειν, καὶ τὸ ἐν δύο φύσεσι, καὶ τὸ τρίγωνον ἐν τρισὶν εὐθείαις, καὶ ἐκ τριῶν, καὶ τὸ λοιπὸν τῶν εἰρημένων ἔκαστον, ὡς περὶ μόνην τὴν λέξιν, καὶ μὴ περὶ τὸ ἐκ τῆς λέξεως νοούμενον, τὴν διαφορὰν εἶναι· ὡς ἐξεῖναι μίαν τὴν του συνθέτου φύσιν λέγειν, ἐν δύο ταῖς ἀπλαῖς τὸ εἶναι ἔχουσαν, ὥσπερ ἐν τοῖς μέρεσι πολλοῖς οὖσι μίαν τὴν ολότητα εἶναί φαμεν. Εἰ δὲ μηδαμού μίαν του που την φύσιν σύνθετον δηλονότι φασὶ, καὶ ἡμεῖς τὴν ἐν δύο φωνην ὑποπτεύσομεν δικαιοτατα· καὶ οὔτε διὰ τὸ ἕνα εἶναι τὸν Χριστὸν ἀρνούμεθα τὰ ἐξ ὧν τὸ ἐν τούτο συνέστηκεν, οὔτ' αὖ πάλιν διά τὸ δύο γνωρίζειν τὰς εἰς ἕνωσιν συνελθούσας φύσεις. το ἔν τὸ ἐκ τούτων αποτελεσθέν οὐχ ὁμολογήσομεν όπερ είτε φύσιν μίαν καλεῖν τινι φίλον, εἴτε ὑποστα σιν, εἴτε Χριστὸν ἕνα, οὐ διαφερόμεθα· δι' εκάστου γις ἐξ ανάγκης καὶ τὰ λοιπὰ συνεισάγεται. Αντίδρησις μία, οὐδ᾽ ἀποτάδην καὶ αὕτη ἐκτεθεῖσα, C. προς τας καταστρωθείσας άνωθεν δόξας των Μονοφυσιτών. ' Responsio unica, neque longius ealem exposita ad constratas supra Monophysitarum opiniones. 27. Talia igitur sunt, ut ex paucis videre est, quæ unam in Christo naturam esse docentes, periculose nimis et intolerabiliter omnino dicunt, ex humanis et terrestribus experimentis constituere tentantes divina: quod prius dixi, nunc et dico, nempe divisam esse Eutychis et Dioscori opinionem et eorum qui iis consentiunt, neque una est et concurrens. Ipse quidem Eutyches corporis assumptionem negabat, dicens nihil humani divinum Verbum ex Virgine accepisse, sed illud immutabiliter mutatum et carnem factum solum transitum per Virginem fecisse; et cruci affixam esse, et alli15. Τοιαύτα μὲν οὖν, ὡς ἐκ βραχεων ἐστὶ γνῶκαι οἱ μίαν ἐπὶ Χριστοῦ φύσιν δοξάζοντες ἐπιτρα πως ἡ αν καὶ τὸ ὅλον ἀνενδέκτως φασὶν, ἐκ τῶν ανθρωπίνων και καθ' ἡμᾶς ἐπιχειρημάτων συνιστάν πειρώμενοι τα θεοπρεπῇ· ὁ δὲ καὶ πρότερον εἴρηκα, τοῦτο καὶ νῦν φημι, ὡς διήρηται ή του Εύτυχούς και Διοσκόρου δοξα και τών συμφώνων αὐταῖς, ούτε μια τίς ἐστι καὶ σύντροχος· αὐτός μεν γάρ Ευτυχές του σώματος ηρνήθη τὴν πρόσληψιν, μηδεν λεγων ανθρώπειον τόν Θεόν Λόγον ἐκ τῆς Παρθένου λαβεῖν, ἀλλὰ αὐτὸν ἀτρέπτως τραπέντα καὶ σάρκα γενόμενον τὴν πάροδον μόνην διὰ τῆς Παρθένου ποιήτατίαι· καὶ τῷ σταυρῷ προσηλωθῆναι καὶ gatam esse incircumscripta:n et infinitam et in comprehensam divinitatem Unigeniti, eamque sepulcro traditam resurrectionem adeptam esse. Vertigine ad contrariorum viam pulsus, neque in eorum conjunctione confidens,prodiisse Verbum absque generatione docuit neque in veritate corpus induisse, sed sie rerum ordinem disposuisse ut inde omnia quæ ad corpus attinent fictitia esse crediuntur Dei esse, ex matris veutre egressum, mamillarum tu:norem, et omnem providentive ordinem, et quasi umbram imaginemque nostræ naturæ sibi univisse Verbum. προαπαγῆναι τὴν ἀπερίγραφον καὶ ἀπεριόριστον και αχώρητον θεότητα του Μονογενούς, καὶ ταύτην, τω τύφω παραδοθεῖται, τετυχηκεναι τῆς ἀναστά σεως· “λιγγιάτας γὰρ πρὸς τὴν τῶν ἐναντίων τη οδον. καὶ μὴ ἀποθαρρήσας πρὸς τὴν συνάφειας. προεληλυθέναι τον Λόγον ἀπὸ γεννήσεως ἐδογμάτισε καὶ μὴ ἐν ἀληθείᾳ σώμα ενδελύσθαι, αλλά φαντά και την οικονομίαν ὡς ἐντεῦθεν πλασματώδη πάντα τὰ σωματικά ελέγχεσθαι του Θεου, τὴν ἐκ τῆς μητρικής γαστρός προέλευσεν, τὴν σπαργάνωσιν, καὶ άπλως την όλην τῆς οἰκονομίας περίοδου, καὶ οἷον σκιὰν καὶ εἴδωλον τῆς ἡμετέρας φύσεως ἑαυτῷ προσενῶσαι τον Λόγον. κι΄. Οἱ δὲ Μονοφυσίται λεγόμενοι, ώσπερ Εὐτυχές 28. Qui vero Monophysitæ dicuntur, quemad-

modum Eutyches supposititio vultu et fictitio Ver- υποβολιμαίῳ προστώπῳ καὶ φασματώδει τον Λόγον bum incarnationem simulasse docuit, sic et illi alia via procedentes, unam naturam de Christo dicere ausi sunt. Unam quidem et post unionem permansisse personam dicunt, non autem conjunctas naturas puras et inconfusas in suis proprietatibus servantem, sed post unionem ambas unum aliquid factas esse, confusas in sua immistione. Et aliud commune ex mistione apparuisse, quemadmodum et corpora ex quatuor elementis commistionem sortita, aliud quiddam post mistionem sunt. Neque ferum neque nostrum corpus aut ignis aut aer aut aliquid ex elementis pura sunt; sed ex eorum mistione formata sunt, et post mistionem aliquid aliud effecta sunt. Hic autem non res ita se habet. Sed postquam divina forma, nempe natura in una ex suis personis humanæ naturæ integræ conjuncta est, non aliud quiddam facta est ex ineffabili hac mistione et unione, sed post unionem naturæ inconfusæ permanent. 29. Ut autem ad exemplum quoddam vertamus oculos, hominem individuum supponamus; in cujusdam personam pervenere ejus corpus et anima; sed non aliud quiddam ultra est particularis homo. Hucusque modo stet exemplum. Si enim ulterius progrediamur, multam inveniemus differentiam. De particulari enim homine, proprie corpus et anima dicuntur,neque anima corpus appellaretur, neque corpus anima nominaretur. De Dei autem inter nos persona,et Deum secure diceremus hominem, et hominem Deum,mutatis vicissim et vicissim datis nominibus, secundum ineffabilem cohærentiam. Et particularium hominum communis est species; unde secundum hanc individualitatem per omnia similes dicuntur. Singulatim enim homines, caracteribus differentes, similitudinem omnimodam secundum speciem habent. Divinæ autem illius naturarum hypostasis, non est aliquid commune nomen Christus appellatum, quemadmodum de nobis vocabulum homo, quia non sunt multi Christi, sed unus Patris terminus et Verbum quod divinitate unxit humanitatem. 30. Si quis autem cum Eutyche consentiens occurrerit et objecerit hominem duabus naturis constare, hunc autem a Deo assumptum esse, qui altera ultra hominem natura est, ita ut ex tribus naturis efformatum esse Christum credere oporteat, duabus quidem hominis,anima nempe ac corpore, una autem propria, hoc illi responderetur unita esse aliqua ex continuis dici, sed non ex distantibus. Cur enim ipse non dicis hominem ex quinque componi, vel quod verius esset, ex septem, una quidem anima,quatuor autem corporis elementis, et adhuc materia et forma, quæ longius sunt? Et nos igitur Christum duabus naturis constare dicentes, tanquam unam naturam hominem accipimus, ad continuum attendentes neque ad naturas quibus ille constat. η ὑποκρίνασθαι τὴν σάρκωσιν ἐδογμάτιζεν, οὕτω δὴ καὶ οὗτοι, τὴν ἐναντίαν αὐτῷ τραπόμενοι, μίαν φύσιν ἐπὶ Χριστοῦ τετολμήκασι λέγειν· ἐν μὲν γὰρ καὶ μετα τὴν ἕνωσιν μεμενηκέναι φασὶ πρόσωπον, οὐ σώζον δὲ τὰς συνεληλυθυίας φύσεις καθαρὰς καὶ ἀσυγχύ τους ἐν τοῖς ἰδίοις ἰδιώμασιν, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἕνωσιν ἀμφοτέρας ἐν τι γεγονέναι, συγχυθείσας ἐν τῇ παρ' ἀλλήλας ἀνακράσει καίτοι κοινον ἕτερον ἐκ τοῦ μίγματος φανῆναι, ὥσπερ καὶ τὰ σώματα ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων ειληχότα τὴν κρᾶσιν ἄλλο τι παρ' ἐκεῖνα τυγχάνει· οὔτε μὲν ὁ σίδηρος, ούτε τὸ ἡμέτερον σῶμα, ἡ πῦρ ἐστι καθαρόν, ἡ ἀὴρ, ἡ τὶ τῶν ἄλλων στοιχείων ἀλλ' ἐξ ἐκείνων μέν συνεκράθη, άλλο δε τι μετὰ τὴν σύγκρασιν γέγονε. Τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχον ἐστίν· ἀλλὰ τῆς θείας μορφῆς ἤτοι φύσεως ἐν μιᾷ τῶν αὐτῆς ὑποστάσεων τῇ ἀ θρωπίνῃ εὐσίᾳ ἀτομωθείσῃ συνεληλυθυίας, οὐκ ἄλλο τι γέγονεν ἀπὸ τὴν ἀῤῥήτου ταύτης μίξεως τε και κράσεως, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἔνωσιν αἱ φύσεις τὸ ἀσύγο χυτον ἔχουσιν. κθ'. Ἵνα δὲ καὶ πρὸς τὸ παράδειγμα βλέψωμεν, ὁ καθέκαστον ύποκείσθω ἄνθρωπος, εἰς οὔτινος υπόστασιν σῶμα διελήλυθε καὶ ψυχή· ἀλλ' οὐκ ἄλλο τι παρὰ ταῦτα ὁ μερικὸς ἄνθρωπος. Πλὴν μέχρι τούτου στήτω ἡμῖν τὸ παράδειγμα· προσωτέρω γάρ χω ροῦντες, πολλὴν τὴν διαφορὰν εὑρήσομεν· ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ μερικοῦ ἀνθρώπου, ἰδιαζόντως τὸ σῶμα καὶ ἡ ψυχὴ λέγονται, καὶ οὔθ᾽ ἡ ψυχὴ σώμα ἂν κληθείη ποτέ, οὔτε τὸ σῶμα ψυχή προσαγορευθείη· ἐπὶ δὲ τῆς τοῦ Θεοῦ καθ᾿ ἡμᾶς ὑποστάσεως, καὶ τὸν Θεὸν θαρρούντως ἂν εἴποιμεν ἄνθρωπον, καὶ τὸν ἄνθρω που Θεόν, μεταχωρούντων ἀλλήλοις τῶν ὀνομάτων καὶ ἀντιδιδομένων, κατὰ τὴν ἄρρητον συμφυίαν. Καὶ τῶν μὲν μερικῶν ἀνθρώπων ἐστὶ τὸ κοινὸν εἶδος· διὸ ἀπαράλλακτοι κατὰ τοῦτο τὸ μερικόν λέγονται· οἱ γὰρ κατὰ μέρος ἄνθρωποι, τοῖς χαρα κτήρσι διεστηκότες, τὴν ἀπαραλλαξίαν κατὰ τὸ εἶ δος ἔχουσι· τῆς δὲ θείας ἐκείνης τῶν φύσεων ὑποστάσεως οὐκ ἔστι τι κοινὸν ὄνομα Χριστός ονομαζόμενον, ὥσπερ ἐφ' ἡμῶν ἄνθρωπος, ότι μηδὲ πολλοὶ οὐτῶς Χριστοί, ἀλλ᾽ εἷς ὁ τοῦ Πατρὸς ὄρος καὶ Λό γος τῇ θεότητι χρίσας τὴν ἀνθρωπότητα. 2. Εἰ δέ τις τὰ Εὐτυχούς φρονῶν ἀπαντήσει καὶ προβαλεῖται ὡς ὁ ἄνθρωπος ἐκ δύο συνίσταται φύσεων, τοῦτον δὲ ὁ Θεὸς προσελάβετο, ἑτέρα φύσις παρὰ τοῦτον τυγχάνων, ὥστε ἐκ τριῶν φύσεων δοξάζειν χρεών τον Χριστόν, δύο μὲν τῶν τοῦ ἀν θρώπου, ψυχῆς λόγω καὶ σώματος, μιᾶς δὲ τῆς οἰκείας ἐκεῖνο πρὸς αὐτὸν λέγοιτο, ὅτι τὰ ἐνούμενα ἐκ τῶν προσεχῶν ἐνοῦσθαι λέγεται, ἀλλ' οὐχὶ τῶν πόρρω· διὰ τί γὰρ αὐτὸς μὴ τὸν ἄνθρωπον ἐκ πέντε λέγει συγκεῖσθαι, ἤ τό γε ἀληθέστερον ἐξ ἑπτά, μιᾶς μὲν τὰς ψυχῆς, τεσσάρων δὲ τῶν στοιχείων τοῦ σώματος, καὶ ἔτι ύλης καὶ εἶδους, τῶν πορρωτέρω; Καὶ ἡμεῖς γοῦν τὸν Χριστὸν ἐκ δύο φύσεων δογμα τίζοντες, ὡς μίαν φύσιν τὸν ἄνθρωπον προσλαμβά νομεν, πρὸς τὸ προσεχὲς ἀφορῶντες, καὶ οὐ πρὸς τὰς φύσεις, ἐξ ὧν ἐκεῖνος συνέστηκεν, _

THESAURI LIB. IX. λα΄. Εἰ δὲ καὶ πρὸς ταύτην λυττῇ τὴν ἐπίλυσιν, καὶ ἑτέραν προσθήσομεν· ὡς ὁ ἄνθρωπος ή μερικός ἐστιν ἡ καθόλου· ἡμεῖς δέ φαμεν τὸν καθόλου άνθρωπον, τουτέστιν ἀνθρωπεία, φύσιν, ειληφέναι τὸν Κύριον, ἥτις δὴ καὶ ἀσύνθετός ἐστι, καὶ διὰ τοῦτο μία φύσις λέγεται. Ἐπεὶ γοῦν τοῦτον κοινὸν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως λόγον ἀνέλαβεν, ἀτομώσας ἐν τῷ προσλήμματα, διὰ τοῦτο ἐκ δύο συνεστάναι τὸν Κύριον δογματίζομεν φύσεων· ἐν δὲ πρόσωπον καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγομεν, ὁ δὴ καὶ Θεός ἐστι καὶ ἄνθρωπος τέλειος διὰ τὴν καινοπρεπεστάτην ἀντίδοσιν· μὴ γὰρ τὰς φύσεις παν ραχαράξας τὰ ἐξ ὧν ἐν οἷς ἅπερ πέφυκε σώζων ἐστιν· ἔκ τε γὰρ δύο ὑφέστηκε σύσεων, καὶ ἐν ταύταις ταῖς φύσεσι πέφυκε, μᾶλλον δὲ οὐδὲν ἑτερον παρὰ ταύτας ἐστὶν, ἀλλὰ τοῦτο αὐτό ἐστι, δύο φύσεις, Θεός τέλειος καὶ ἄνθρωπος τέλειος· οὐ γὰρ εἴ τι ἐξ ὧν ἐστι, τοῦτο δὴ αὐτὰ τυγχάνει τὰ ἐξ ὧν ἐστιν· ἐκ πυρὸς γὰρ καὶ γῆς οὐρανὸς κατά Πλάτωνα συνέστηκεν· ἀλλ' οὐχ άπερ ἐκεῖνα, ὁ οὐρανός πέφυκεν· ὁ δὲ Χριστὸς ἐξ ὧν συνέστηκεν, ἐκεῖνα τυγχάνει, οὐκ άλλο τι ποιησάσης τῆς μίξεως. Εκ δύο γοῦν φύσεων ὁ Χριστὸς καὶ ἐν ταύταις ό ταῖς φύσεσιν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐπὶ παραδείγματος, εἷς μέν ἐστιν ὁ ἥλιος, φύσεις δὲ ἐν αὐτῷ δύο, ἡ μὲν τοῦ φωτός, ἡ δὲ τοῦ ἡλιακοῦ σώματος· καὶ ὁ Χριστὸς εἰς ἐστι, φύσεις δὲ δύο, ἡ μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς, ἡ δὲ ἡμετέρα· ἐν γὰρ τῷ αὐτῷ καὶ ἑνὶ ὀνόματι ἑκατέρων τῶν πραγμάτων σημασία δείκνυται, θεότητος λόγω καὶ ἀνθρωπότητος - διὸ καὶ ἄνθρωπος λέγεται ὁ Χριστὸς, καὶ Θεὸς λέγεται ὁ Χριστός· 'Αμέλει καὶ τοῦ σώματος τυππομένου παρά τοῦ ὑπηρέτου, ὡς αὐτὸς πάσχων ἔλεγε, Τί με δαίρεις; καὶ ἄψαυστος ὧν τὴν φύσιν, ὅμως ἔλεγε, Τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς μάστιγας· ἃ γὰρ τὸ ἀνθρώπινον ἔπασχε τοῦ Λόγου, ταῦτα συνὼν αὐτῷ ὁ Λόγος εἰς ἑαυτὸν ἀνέφερε· διὰ τοῦτο καὶ ὁ ἥλιος, ὁρῶν τὸν δημιουργόν αὐτοῦ ἐν τῷ ὑβριζομένῳ σώματι ἀνεχόμενον, τὰς ἀκτῖνας συνέστειλε, καὶ ἐσκότισε τὴν γῆν. λβ. Καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος οὕτω φησι· Τοῦτο ἡ κενωθεῖσα θεότης, τοῦτο ἡ προσληφθεῖσα σάρξ, οὐ τῇ πρὸς τὸν Θεὸν Λόγον ἐνώσει κατὰ τὴν ἀνάκρασιν συγ χυθεῖσα, καὶ εἰς μίαν οὐσίαν ἀποτελευτήσασα, οὐ γὰρ φυρμόν ἡ ἀνάχυσιν ὁ Λόγος πρὸς τὴν ἀνθρωπότητα ἔπαθεν, ἡ μετάστασιν τὴν εἰς ὅπερ οὐκ ἦν, ἀλλά, σκηνώσας ἐν ἡμῖν, οὐ μεθῆκε τὸ ἴδιον· μεμένηκε δε ὅπερ ἦν, καὶ καθ᾽ ἔνωσιν φυσικὴν νοεῖται ὡς ἕτερον ἐν ἑτέρῳ· τουτέστιν ἡ θεία φύσις ἐν ἀνθρωπότητι, μὴ παθοῦσα κρᾶσιν ὁποίαν ἡ τῶν ὑγρῶν ἔνωσις· εἰ γὰρ κέκρανται αἱ φύσεις, εἰς μίαν μίξιν ετεροούσιαι τυγ χάνουσαι, οὐδ᾽ ὁποτέρα σώζεται, ἀλλ' ἀμφότεραι συγχυθεῖσαι ηφανίσθησαν· καὶ οὔτε χωρισμὸν ἀπ' ἀλλήλων, οὔτε διαίρεσιν ἐπιδέχονται κεκραμέναι. Ἡνώθησαν δὲ ἀῤῥήτῳ καὶ ἀφράστῳ λόγῳ, καί τῶν ἁπλῶν ἑκάτερον ἐν τῷ συνθέτῳ τὸν τῆς ἰδίας φύσεως σώζει λόγον· ἐπεὶ καὶ ὧν ὁ λόγος οὐχ εἰς τούτων οὐδὲ ἡ φύσις μία, πρὸς οὐδὲν ὑπὸ τῆς πρὸς ἄλληλα συν δρομῆς καὶ ἐνώσεως μειουμένης αὐτῶν τῆς φυσικῆς • Joan. xvii, 23. • Isa. L, 31. Et si ad hanc solutionem rabie excandescat, et aliam adducemus, nempe hominem esse vel in individuo, vel in universo. Nos autem dicimus hominem in universo, id est humanam naturam Dominum assumpsisse, quæ certe et incomposita est et ideo una natura dicitur. Quoniam igitur hanc communem humanæ naturæ rationem assumpsit, eam non dividens in illa assumptione, ideo duabus naturis constare Christum docemus. Unam autem personam et post unionem dicimus, quæ quidem est Deus et homo perfectus ob hanc insolitam com munionem. Cum autem non adulteraverit naturas, ea ex quibus et in quibus et quæ est servat. Duabus enim naturis constituitur, et est in his naturis imo vero nihil aliud est extra eas, sed hoc ipsum est, dure nature, Deus perfectus et homo perfectus. Si quid enim ex quibus est, non est ea ex quibus est; igue enim et terra calum constat, juxta Platonem; sed non quod ea sunt, coelum est. Christus vero est illa quibus constat, nihil aliud commistione efficiente; ex duabus igitur naturis Christus et in his duabus naturis. Sed et exempli gratia, unus quidem est sol, naturæ aulem quæ in illo sunt, duæ, luminis quidem et solaris corporis. Et Christus unus est, naturæ autem duæ, una quidem supra nos, et nostra. In eodem enim et uno nomine, utriusque rei significatio ostenditur, divinitatis dico et humanitatis. Ideo et homo dicitur Christus, et Deus dicitur Christus. Nimirum et quando corpus ejus a servo verberatur, tanquam ipse passus dicebat: «Quid me cædis?» Et cum natura tangi non posset, dicebat tamen: «Dorsum meum dedi percutientibus.» Quæ enim humanitas Verbi patiebatur, hæc cum ea conjunctum Verbum in se referebat. Idcirco sol, cernens suum Creatorem in corpore male habito sustinentem, radios coercuit et terram tenebris contegit. 32. Et Gregorius Theologus sic loquitur: Hoc privata Divinitas, illud assumpta caro, non per suam cum Deo Verbo unionem permistione confusa, et in unam substantiam terminata; (non enim mistionem aut confusionem Verbum cum humanitate passus est, aut in id quod non erat conversioneni, sed habitans in nobis, non reliquit quod sibi proprium erat. Permansit autem quod erat, et secundum naturalem unionem concipitur ut alterum in altero; id est divina natura in humanitate, non permistionem sustinens qualem liquidorum unio. Si enim permiste essent naturæ, in una mistura dissimilibus substantiis versatis, neutra servatur, sed ambæ confuse evanuerunt. Et neque separationis neque divisionis capaces sunt permistæ. Unitæ sunt ineffabili et indicibili ratione, et simplicium utrumque in composito propriæ naturæ rationem servat; quorum enim non est una ratio, eorum non est una natura, nihil

αέρος καὶ τοῦ φωτός· ειλικρινής γὰρ ἡ ἑκατέρου φυσική μεμένηκεν ιδιότης, μηδὲν ὑπὸ τῆς ἐνώσεως παρατρω θεῖσα· οὔτε γὰρ τὸ φως απήμβλυνε τι τῆς ἑαυτοῦ φύσεως τῷ ἀέρι μιχθεν. οὔτε πάλιν οιὴρ εἰς τὸν ἴδιον τῆς οὐσίας πέπονθε λόγον, καθὸ ἀήρ ἐστι τὸ φῶς δεξάμενος· ὅθεν καὶ φαμὲν παθεῖν τὸν Ἐμμανουὴλ τῷ πεφυκότι πεπονθέναι, καὶ μεμενηκέναι ἀπαθὴ τῷ κατ᾿ οὐσίαν ἀπαθεί τῆς θεότητος· ὅτι ἄλλο καὶ ἄλλο τὰ ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς· καὶ πάσχει μὲν ἀνθρωπίνως σαρκί, καθό ἄνθρωπος· ἀπαθὴς δὲ ἐστι θεϊκῶς, ὡς Θεός. Οὐκ ἄλλος δέ ἐστι καὶ ἄλλος ως εβούλετο Νεστόριος, οὕτω λίγο ρῶν· ὁ μὲν παθεῖν πεφυκὼς ἔπαθεν, ὁ δὲ ἀπαθὴς οὐκ ἔπαθεν ὡς Θεός. imminuta, per aliorum cum aliis concursum et τελειότητος· ὡς ἔστιν ἰδεῖν καὶ ἐπὶ τῆς ἐνώσεως τοῦ unionem, eorum naturali perfectione; ut videre est de unione aeris et luminis. Manifesta enim utrinque permansit naturalis proprietas, nihil per uniouem læsa. Neque enim lumen aliquid suæ naturæ amisit cum aere permistum, neque rursum aer in propria substantiæ suæ ratione quidquam passus est, eo quod lumen acceperit. Unde et dicimus passum esse Emmanuelem in ea natura quæ pati poterat, et permansisse impassibilem in impassibili Divinitatis substantia; quia aliud et aliud sunt ea ex quibus Christus; et patitur quidem humane propter carnem, in quantum est homo; divine autem est impassibilis. ut Deus. Non alius autem est et alius, ut volebat Nestorius, hucusque delirans: qui ad patiendum natus erat, passus est; qui impassibilis erat, non passus est, ut Deus. EX LIBRO X De quinta synodo, quæ quartam synodum confr- G Περι τῆς πέμπτης συνόδου, ἥτις τὴν τετάρτην σύνοδον mavit et stabilivit, convocata sub imperio Justiniani. 1. De bis quæ evenerunt statim post Dioscori et Eutychis depositionem et post lectam in synodo et traditam sanctissimi papæ Romani Leonis epistolam. Chalcedoneusis sacra et divina quarta synodus sancivit se ita credere et confiteri Dominum nostrum Jesum Christum in Divinitate perfectum et in humanitate perfectum, in duabus naturis cognitum inconfuse et indivise, et unum eumdem Filium confiteri ut ante incarnationem, sic post incarnationem. Naturarum differentia minime post unionem sublata, servata autem potius et concurrente in unam personam et unam hypostasim; unde Patrum unusquisque multa precati imperatori Marciano in proprias provincias rediere. 2. Classis autem quæ Alexandria Constantinopolim descendebat eum Dioscoro hujus urbis episcopo et chorepiscopis qui sub ejus potestate erant seditione excita multas operatur cædes eorum qui sui episcopi Dioscori depositioni et exsilio consenserant, suis actibus confirmans violentiorem igne esse navalem inobedientiam. Sed et Palæstinais episcopis Constantinopoli commorantibus, monachi quidam Theodosium quemdam auctorem secuti, Ecclesiæ corpus scindere cœperunt, et indivisibilem ejus tunicam diffringere, et episἐπεκύρωσε καὶ ἐκράτυνε, συγκροτηθεῖσα ἐπὶ τῆς βασιλείας Ἰουστινιανού. α΄. Περὶ τῶν συμβάντων μετὰ τὴν καθαίρεσιν αὐτίκα του Διοσκόρου καὶ Εὐτυχοῦς καὶ τὴν ἐπὶ συνόδου ἀνάγνωσιν καὶ παράδοσιν τῆς ἐπιστολῆς τοῦ ἁγιωτάτου πάπα Ρώμης Λέοντος. Η μὲν οὖν ἐν Χαλκηδόνι ἱερὰ καὶ θεία τετάρτη σύνοδος κεκύρωκεν οὕτω δοξάζειν καὶ ὁμολογεῖν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐν θεότητι τέλειον καὶ ἐν ἀνθρωπότητι τέλειον, ἐν δύο φύσεσι γνωριζόμενον ἀσυγχύτως καὶ ἀδιαιρέτως, καὶ ἕνα τὸν αὐτὸν υἱὸν ὁμολογεῖν ὡς πρὸ τῆς ἐνανθρωπή σεως καὶ μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν· τῆς τῶν φύσεων διαφορὰς οὐδαμῶς ἀνηρημένης μετὰ τὴν ἔνωσιν, σωζομένης δὲ μᾶλλον και συντρεχούσης εἰς ἐν πρόσωπον καὶ δε μίαν ὑπόστασιν· ὅθεν καὶ τῶν Πατέρων ἕκαστος πολλὰ τοῦ βασιλέως ὑπερευξάμενοι Μαρκιανοῦ, εἰς τὰς οἰκείας επαρχίας απέτρεχαν. β. Τὸ δὲ ἐκ τῆς ᾿Αλεξανδρείας ναυτικὸν ὁ κατήρεν εἰς Κωνσταντιτούπολιν ἅμα Διοσκόρῷ τῷ τῆς πό λεως ταύτης ἐπισκόπῳ καὶ τοῖς ὑπὸ τὴν ἐπικρά τείαν αὐτοῦ χωρεπισκόποις στασιάσαν πολλοὺς ἐργάζεται φόνους τῶν τῇ καθαιρέσει καὶ ἐξορία συν αινεσάντων τοῦ ἱερέως σφῶν τοῦ Διοσκόρου, ἐκ τῶν ἔργων αὐτοῦ πιστούμενοι δραστικωτέραν εἶναι πυ ρὸς ἀπαιδευσίαν τὴν ναυτικήν. ᾿Αλλὰ καὶ τῶν ἐκ Παλαιστίνης ἱερέων ενδιατριβόντων ἔτι τῇ Κων σταντινουπόλει, τινὲς τῶν μοναχῶν, ἔχοντές τινα Θεοδόσιον ἔξαρχον αὐτῶν, ἤρξαντο τὸ τῆς Ἐκκλη

THESAURI LIB. X. alios pro illis ordinare; divulgantes synodum confirmasse et renovasse Nestorii doctrinam, duplicis naturarum vocis prætextu hoc fingente; unde astrinxere totam Palæstinam et Egyptum et quæ in deserto erant monasteria; et plerisque persuaserunt ne reciperent ea quæ a quarta synodo sancita erant. σίας σώμα διαστῶν, καὶ ἄλυτον αὐτῆς χιτώνα δι- scopos qui synodo adfuerant anathematizare et αρρηγνύειν, καὶ τοὺς ἐν τῇ συνοδῳ ἐπισκοπους κυαθεματίζειν, καὶ ἑτέρους χειροτονεῖν ἀντ᾿ αὐτῶν· φημίζοντες ὡς ἡ σύνοδος ἐκύρωσε καὶ ἀνεκαίνισε το Νεστορίου δόγμα, προφάσει τῆς δυϊκῆς φωνῆς των φύσεων τοῦτο τερατευόμενοι· ὅθεν κατέλαβον πᾶσαν τὴν Παλαιστίνην καὶ Λίγυπτον, καὶ τὰ ἐν τῇ ἐρήμῳ μοναστήρια· καὶ τὰ πλεῖστα τούτων παι ρέπεισαν μὴ δέχεσθαι τὰ κυρωθέντα παρὰ τῆς τετάρ της συνόδου. γ. Διέλαμπε δὲ τοῖς ἐκεῖσε τότε μέρεσιν ὁ ἐπώνυμος ἐπ' ἀρετῆ Πατὴρ ἡμῶν Εὐθύμιος, ὃς καὶ της κακοδοξίας τῶν πλείστων ἀπέστη μετὰ καὶ τῶν σὺν αὐτῷ μοναχών δεξάμενος γὰρ τὸν ἐν τῇ συνόδῳ ἐκφωνηθέντα όρον, συνεῖχεν αὐτοὺς καὶ παντοίως ἐπεχείρει πείθειν ὡς ἔννομον ή σύνοδος καὶ ὀρθὴν ἐποιήσατο τὴν τῶν δύο φύσεων ἐκφώνη σιν, καὶ πολλοὺς ἀπελειψε καὶ παρεσκεύαζεν οὕτω φρονείν. ὡς δὲ τὸ κακὸν πλέον ἐπενέμετο, χειρὶ της βασιλίσσης Εὐδοκίας μάλιστα κρατυνόμενον αεῖσε περὶ τοὺς ἁγίους τόπους διατριβούσεις, συν ταξάμενος καὶ παραγγείλας τοῖς ἑαυτοῦ μοναχοῖς με κοινωνήσαι τῇ κακοδοξία Θεοδοσίου, απεδήμη σεν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Μετ᾿ οὐ πολὺ δὲ γνωρίσαντος αὐ τοῦ τῇ Εὐδοκίᾳ τὴν φανερωθεῖσαν αὐτῷ ἐκ Θεοῦ μετάστασιν αὐτῆς ἐκ τοῦ σώματος, ἐκείνης ανιωμένης διὰ τὰ συμβάντα ἐν Ῥώμη δεινὰ τῶν αὐτῆς συγγενῶν ἐκεῖσε αἰχμαλωτισθέντων, καὶ ταῦτα λέγοντος αὐτοῦ διὰ τὴν αἱρέσεως κοινωνίαν ἐπεν σχθῆναι αὐτῇ κατὰ θείαν συγχώρησιν, κακείνη το τῆς τοιαύτης ἀπέστη αἱρέσεως, καὶ τοῖς κυρωθεῖσιν ὑπὸ τῆς συνόδου ἐστοίχησε, καὶ τὰ τοῦ Θεοδοσίου ἀνεθεμάτισε δογματα, μίαν φύσιν τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκός δογματίζοντος, καὶ τὴν ἐν Χαλκηδόνι σύν οδον ἐξοστρακίζοντος· καὶ πολλοὶ τῶν ἀποσχριστῶν αὐτῷ ἐκοινώνησαν, καὶ τὰ τῆς ὀρθοδοξίας ἡσπάσαντο δόγματα. 3. Illuxit autem suis partibus vir qui ex sua virtute cognominatus est Euthymius, Pater noster, qui et ex hac mala doctrina cum suis monachis declinavit. Postquam enim accepit declaratam a synodo definitionem, eos congregavit et omni modo illis persuadere tentavit synodum legitimam et rectam hanc definitionem pronuntiasse, et multos præmunivit induxitque ut sic crederent. Cum autem illud malum invalesceret, ab imperatrice Eudoxia præsertim roboratum tunc temporis illic prope loca sancta degente, præcepit suis monachis eosque hortatus est ne malæ Theodosii doctrinæ communicarent, recessitque in desertum. Paulo post autem cum Eudoxiæ ex divina revelatione ipsius migrationem eo corpore, brevi futuram declarasset, illaque tristitia afficeretur propter propinquorum mala qui Romæ bello capti erant, diceretque ea propter ejus cum hæreticis communionem, Deo permittente, accidisse, illaque ex hac hæresi abstitit, et ad dogmata a synodo confirmata rediit, et Theodosii dogmata anathematizavit, qui unicam Verbi et carnis naturam docebat et Chalcedonensem synodum proscribebat; et multi ex schismaticis ipsi adhæserunt, et orthodoxorum dogmata amplexi sunt. 4. Turbata autem valde Ecclesia rursum Leo cui cognomen Macelles, post Marcianum imperator electus, volebat quidem ipse synodum de his convocare. Cum autem didicisset Chalsedonensem non multo ante habitam esse, nolletque rursum episcopos continuis itineribus et translationibus vexare, singularum provinciarum episcopis misit δ. Ταράχου δε πάλιν οὐ τοῦ τυχόντος τὴν Ἐκε κλησίαν κατέχοντος, Λέων ᾧ τὸ ἐπώνυμον Μακελλης, μετά Μαρκιανὸν βασιλεύς ἀνακηρυχθείς, εβούλετο μὲν καὶ αὐτός σύνοδον συγκροτῆσαι περὶ τού των γνοὺς δὲ ὡς οὐ πρὸ πολλοῦ ἡ ἐν Χαλκηδόνι συνήθροιστο, καὶ μὴ θέλων αὖθις τοὺς ἐπισκόπους ταῖς συχναῖς ἀποδημίαις καὶ μεταβιβάσεσι κατατρύχεσθαι, τοῖς καθ᾿ ἑκάστην ἐπααχίαν ἐπισκόποις mandata, quibus postulabat ut suam de Chalceκελεύσεις ἀπέστειλε, δηλώσας δι' αὐτῶν, ποῖον ἔχουσι φρόνημα περὶ τῆς ἐκ Χαλκηδόνι συστάσης συνόδου, παραστῆσαί οἱ διὰ τάχους· οὗ γεγονότος, πλείους ἡ χίλιοι ἐπίσκοποι ὑπέγραψαν καὶ τὴν σύνο οδον ἐπεκύρωσαν. Τοῦ δὲ Λέοντος τον βίον μετ ἐλλαχότος, Ζήνωνός τε καὶ ᾿Αναστασίου μετ᾿ ὀλίγον βασιλευσάντων, παρρησίαν τοῦ λέγειν αὖθις κατὰ τῆς συνόδου οἱ δι' ἐναντίας ἐλάμβανον, καὶ τὸ τῶν Ιακωβιτών και Θεοδοσιανῶν ἐκώμασε πλῆθος, μίαν φύσιν τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκὸς πρεσβευόν τῶν, καὶ τὴν σύνοδον ἀναθεματιζόντων. Οἱ δ᾽ αὐτοὶ ἐπειρῶντο καὶ τὸν τόμον ἀνατρέψαι τοῦ ἐν ἁγίοις Λέοντος πάπα Ρώμης· ἀλλ᾽ Εὐλόγιος ὁ ἐν ἁγίοις donensi synodo sententiam sibi quam citissime notatum facerent. Quibus acceptis mandatis, plures quam mille episcopi rescripserunt, synodumque confirmarunt. Postquam autem mortuus est Leo, Zenoque et Anastasius paulo post regnum adepti sunt, rursus contra synodum adversarii loqui ausi sunt et Jacobitarum Theodosianorumque commissata est multitudo, unamque Verbi et carnis naturam prædicabant synodumque anathematizabant. lidem porro conabantur sancti papæ Romani Leonis tomum evertere. Sed Eulogius tomum hunc explicavit, ostendit eum recta incedere nihilque obliquum et ab orthodoxa fide

alienum illo inferri omnibus dilucide monstravit. τόν τε τόμου εξηγήσατο καὶ καλῶς ἔχειν τοῦτον Attamen et sic diutius in oblivionem incidit synodus, et unusquisque quod sibi jucundum esset principium arripuit, et quoniam singuli ad sibi acceptam fdem confugiebant, magna hæreticorum et schismaticorum multitudo recrevit. Anastasius igitur, magnæ Antiochiæ antistes pro synodo institit, et dogmaticos canones scripto deposuit; ipsamque synodum bene omnia definivisse contendit, et plena esse pietate ejus dogmata demonstrat. πλήρη θεοσεβείας εἶναι τὰ ταύτης συνίστησι δόγματα. ἀπέδειξε, καὶ μηδεν σκολιόν καὶ τῆς ὀρθοδόξου πίσ στεως ἀπέχον, τούτῳ ἐμφέρεσθαι διετράνωσεν άπασι. Πλὴν καὶ οὕτως ἡ τε σύνοδος ἐπὶ πολὺ ἀμνημόνευτος έμεινε, καὶ πᾶς τις τὴν ἐκείνῳ θυμήρη ἐπεσπᾶτο ἀρχὴν, καὶ διὰ τὸ ὡς εἰπεῖν ἕκαστον πρὸς τὴν δοκοῦσαν ἑαυτῷ πίστιν ἀποτρέχειν, πλῆθος ὅτι πολύ αἱρετικῶν ἀνεφύη καὶ ἀποσχιστῶν. ᾿Αναστάσιος μὲν οὖν ὁ τῆς μεγάλης Αντιοχείας πρόεδρος ὑπὲρ τῆς συνόδου ἐνίσταται, καὶ δογματικούς κανόνας εγγράφως ἐκτίθεται· αὐτήν τε τὴν σύνοδον καλῶς ἐπὶ πᾶσιν ὁρίσαι παρίστησι, και ε. Οἱ δὲ περὶ Γάϊον, καὶ Διόσκορον, καὶ Ἰάκω βου, καὶ ὕστερον τὸν Σεβήρον, καὶ τὸν Φιλόπονον Ἰωάννην, τὸν καὶ συγγράμματα εξενηνοχότα πλείστα περὶ τῆς τοιαύτης αἱρέσεως δυσφορώτατα καὶ δυσέλεγκτα μίαν μεν φύσιν, δύο δε υποστάσεις ἀπεβέστατα έδογμάτισαν· πλὴν ἐνιαχοῦ τῶν οἰκείων βιβλίων, δύο και αὐτοὶ φύσεις ἀνομολογοῦσιν. Αλλά προσεκτέον ὥστε μὴ κλαπῆναι ἀπὸ τῆς τοιαύτης ἐναντιολογίας, μηδὲ απατηθῆναι, ὅτι ἐν μέρει καὶ αὐτοὶ τὰ ἡμῖν δοκοῦντα δοξάζουσιν, ὅπερ οἱ πολλοὶ μὴ ἀκριβοῦντες ᾠήθησαν τε καὶ τρόπον τινὰ εἰς τὴν ἀσέβειαν αὐτῶν ἀπηνέχθησαν. Τί ποτ' ούν ἐστι τὸ παρ' αὐτῶν δοξαζόμενον; Ὅταν μὲν τὰς συνελθούσας τῷ Θεῷ φύσεις καθ' ἑαυτὰς ἑκάστην διαστήσωσι, δύο ταύτας ἀνομολογοῦσιν αναγκαζό 5. Fautores autem Caii, et Dioscori, et Jacobi ac postea Severi, et Joannis Philoponi qui et scripta multa de hac hæresi edidit intolerabilia ægreque reffellenda, unicam quidem naturam, duas vero hypostases impiissime docuerunt. In quibusdam tamen suorum librorum locis et ipsi duas naturas confitentur, sed addendum est, ne tali sermonis oppositione decipiamur et erremus, eos partim eadem ac nos opinari, quod plerique non accurate animadverterunt, et inde in eorum impietatem inducti sunt. Quidnam igitur docent? Quando in Christo convenientes naturas, alteram ab altera separant, duas esse eas necessario confitentur; quando autem utramque in Christi incarnatione uniunt, tunc non duas inconfusas convenientes ponunt, sed unam naturam compositam. μενοι· ὅταν δὲ ἀμφοτέρας ενώσωσιν εἰς τὴν τοῦ Nobis unam hypostasim compositam nominantibus, illi unam compositam naturam opponunt, et sic verbum ludibrio habent. Quia quemadmodum homo animam et corpus habet, et altera quidem animæ, altera autem corporis natura, siquis unamquamque per se intueatur, postquam autem unitæ sunt, hominem efficiunt unicam naturam compositam habentem'; sic etiam Christum putant duabus naturis constare; post unionem vero unam esse naturam compositam. Λόγου σάρκωσιν, τότε οὐ δύο ἀσυγχύτους τάς συνο ελθούσας τιθέασιν, ἀλλὰ μίαν φύσιν σύνθετον· ἡμῶν γὰρ μίαν ὑπόστασιν σύνθετον ονομαζόντων, ἐκεῖνοι μίαν σύνθετον φύσιν ἀντιτιθέασι, καὶ παραδειγματί ζουσιν οὕτω τὸν λόγον· ὅτι, ὥσπερ ὁ ἄνθρωπος ψυχὴν ἔχει καὶ σῶμα, καὶ ἄλλη μεν φύσις ψυχής, ἄλλη δὲ σώματος, εἴ τις καθ' ἑαυτὴν ἑκάστην θεωροίη· ἐπειδὰν δὲ συνέλθωσιν, ἄνθρωπον ποιοῦσι φύσιν έχοντα μίαν σύνθετον· οὐδὲ γὰρ δεῖ λέγειν τὸν ἄνθρωπον, φασί, δύο φύσεις, ἀλλὰ μίαν σύνθετον· οὕτω μετὰ δὲ ἔνωσιν μίαν εἶναι φύσιν σύνθετον. δὴ καὶ τὸν Χριστὸν οἴονται ἐκ δύο μὲν συνεστηκέναι φύσεων, 6. Idcirco et magnus in theologia Gregorius ex quibus, et in quibus dicit et quæ, de divinis naturis sermonem habens. Illud enim, ex quibus posuit,'ut ex divinitate unitatem doceret; illud autem in quibus, ut naturas servaret, etiam post unionem; et ne eas per eam utriusque unionem confunderet; illud autem, quæ, ne quis putet alium factum esse Christum postnaturarum unionem. Ex examinanda est doctrinæ accurata expositio. Ex quatuor elementis esse nostrum corpus in confesso, est igne, aere, aqua, terra, et in his elementis constitutioEulogii fragmenta multa legesis apud nos Coll. Vat. t. VII, itemque aliqua Classic. AA. t. X. Eulogii ejusdem homiliam in Ramos Palmarum Habuit Holstenius, teste ipso in epistolis, p. 209. De his Joan. Philoponi operibus, quæ mss. in manibus habemus, alibi nos locuturi sumus. Porro quæ in sequentibus (itemque partim in præς'. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος ἐξ ὧν, καὶ ἐν οἷς, φησὶ, καὶ ἅπερ, περὶ τῶν θείων δογματίζων φύσεων· τὸ μὲν γὰρ ἐξ ὧν τέθεικε, ἵνα τὴν ἐκ θεότητος δογματίσῃ ἔνωσιν· τὸ δὲ ἐν οἷς, ἵνα τηρήσῃ τὰς φύσεις καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν· καὶ μὴ συγχέῃ ταύτας διὰ τὸ ἐνωθῆναι ἀλλήλαις· τὸ δὲ ἄπερ, ἵνα μὴ οἰηθῇ τις ὅτι ἄλλος γέγονεν ὁ Χριστός ό μετὰ τὴν τῶν φύσεων ἔνωσιν. Καὶ σκοπητέον τὴν ἀκρίβειαν τοῦ δόγματος· ἐκ τεσσάρων στοιχείων τὸ ἡμέτερον σῶμα ἀνωμολόγηται, πυρός, αέρος, ὕδα τος, γῆς, καὶ ἐν τούτοις τοῖς στοιχείοις τὴν σύστα cedentibus) Nicetas noster de tot sectis Monophysitarum scribit, ea sæpe ad verbum exscribít Nicephorus Callistus lib. xvi, 45 et seqq. qui plus centum post Nicetam annis historiam suam alienis exuviis auxit atque exornavit. Itaque nos pleraque omisimus.

THESAURI LIB. X. σιν ἔχει σώζεται γοῦν ἐν τῷ σώματι καὶ τὸ, ἐξ ὧν, καὶ nem habet. Servatur ergo in corpore et illud ex τό, ἐν οἷς, οὐ μὴν τὸ, ἅπερ· μετὰ τὴν ἔνωσιν τῶν στοι χείων τὸ ἡμέτερον σῶμα οὔτε καθαρῶς ἐστι πῦρ, οὔτε ειλικρινῶς ἀέρ, οὔτε ἀνόθευτος γῆ, ἀλλ᾿ ἑτερόν τι παρά τὰ τετταρα. Καὶ δῆλον ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως· ἔκαστον γὰρ τῶν μερῶν τοῦ ἡμετέρου σώματος ἄλλο τι παρὰ τὰ στοιχεῖα ἐστιν· ἐπὶ δὲ τῆς θείας ενώσεως οὐκ ἄλλο τι μετὰ τὴν συνδρομὴν τῶν δύο φύσεων γέγονεν· ἀλλ' αὐτὸ τοῦτό ἐστι ὁ Χριστὸς, καὶ Θεὸς καὶ ἄνθρωΠΟΣ. 5. Η δε τοιαύτη αίρεσις γέγονε παρὰ τὰς ἄλλας ὥσπερ ἀκριβεστέρα, διὰ τὸ σχεῖν προστάτας άνδρας σοφούς· ὁ γάρ τοι Ἰωάννης ὁ Φιλόπονος ονομαζόμενος κατὰ μὲν τὴν ιδέαν τοῦ λόγου οὐ τῶν πάνν ἐπαινουμέ των ἐστὶ, φιλόσοφος δὲ ἀκριβέστερος καὶ περὶ τὰς ἀποδείξεις θαυμασιώτατος· ὃς δὲ ὑπὸ Σεργίου του την καῦτα πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως παρακληθεὶς τὴν τοιαυτὴν ἐν γράμματι συστήσασθαι αἵρεσιν, συνεγρά ματο λόγον δεινότατον, ἐπιγράψας αὐτῷ Διαιτητὴν ἡ Περὶ ἑνώσεως, καὶ ἐν δέκα κεφαλαίοις τὴν πᾶσαν τομὴν τῆς αἱρέσεως ἐξυφήνατο, πᾶσαν κινήσας πρὸς τοῦτο μι λοσοφίαν, καὶ πᾶσαν ἀποδειξιν ἐξακριβωσάμενος. Ο μέντοι καὶ τοὺς ἐλέγχους διέδρα παρὰ τῶν μετὰ ταῦτα λογίων καὶ πνευματικών τῷ ὄντι ἀνδρῶν· πολλοὶ μὲν γὰρ ἄλλοι τοῖς δογματισθεῖσιν ἐκείνῳ ἀντέθεντο, μά λιστα δὲ Λεοντιος τις μοναχὸς ἐν τριάκοντα κεφαλαίοις ανατρέψας τὴν αἵρεσιν, καὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς εὐσέβειαν κρατυνόμενος· καὶ ὁ θαυμασιώτατος δὲ Γεώργιος ὁ Πεσίδης ηλικιώτης ὧν τῷ Φιλοπόνῳ, καὶ ὥσπερ εἰώθει ἐν μέτεσις ιαμβικοῖς πρὸς τὴν αἵρεσιν ἀντιβὰς, εἶτα δὴ καὶ παιδιὰν σπουδῇ κεραννύς, οὕτω πώς ψησι Ψέμιζε θάττον τὴν μίαν τε καὶ μίαν. Εἰ γὰρ μίαν τε καὶ μίαν λέγεις μίαν. Γέλως τὸ λεχθέν γίνεται καὶ παιδίοις. γ΄. Αὕτη δὲ ἡ συγχυσις καὶ ἡ στάσις τῆς Ἐκκλησίας οὐδ' όλως ὑπέλεγε, καὶ οἱ λαοὶ πρὸς τὴν κιγκλίδα τοῦ Ουσιαστηρίου ἱστάμενοι παίειν ηπείλουν τοὺς ἱερεῖς καὶ ατίμως ἐξωθήσειν τοῦ βήματος, εἰ μνείαν ποιήσαιντο τῆς ἐν χαλκηδόνι συνόδου, καὶ καταγραφὴν ἐν τοῖς διπτύχοις καὶ ἐκφώνησιν τῶν ἐκθεμένων αὐτὴν Πατέ ρων καὶ ταῦτα ἐπεκράτουν μέχρι τῆς Ἰουστινιανού ευπορήσεως. Αὐτοῦ δὲ τὰ τῆς βασιλείας ανειληφότος η σκήπτρα, οἱ τῆς αἱρέσεως ταύτης προστάται ὅσα καὶ κνώδαλα, εἰς χηραμοὺς καὶ καταδύσεις τὰς ἑαυτῶν ἔθεντο διατριβάς· σύνοδος γὰρ ἐν Κωνσταντινουπολει συγκροτείται ρζέ ἁγίων Πατέρων, ἐν οἷς ἦν Εὐτύχιος Κωνσταντινουπόλεως, Βιγύλιος Ῥώμης, ᾿Απολλινάριος, ᾿Αλεξανδρείας, καὶ ἕτεροι, καὶ κυρούται ἡ ἐν Χαλκη δένι σύνοδος, τῶν αὐτῶν δογμάτων καὶ ἐν αὐτῇ ἐκρων αιθέντων, καὶ τοῦ συμβόλου τῆς πίστεως ὁμοίως ὑπαγορευθέντος. Ετι γε μὴν καθ' ἑκατέραν φύσιν θελητικόν τι καὶ ἐνεργητικὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τῆς ἡμῶν ἕνεκα σωτηρίας υπάρχειν ὁρίσαντες, ἀναθε ματίζουσι τὰ ι5' Θεοδωρίτου κεφάλαια, καὶ τὴν τοῦ Ἴβα ἐπιστολὴν, τὴν πρὸς Μάριν συγγραφεῖσαν τὸν Πέρσην, PATROL. GR. CXL. quibus, et illud in quibus, non tamen illud quæ, Post elementorum unionem nostrum corpus non pure est ignis, neque vere aer, neque vera et legitima terra, sed aliquid aliud ultra elementa, quod manifestum est ex sensibus. Unaquæque enim nostri corporis pars aliud est quam elementa; in divina unione nihil aliud effectum est post duarum naturarum concursum; sed hoc ipsumļest Christus et Deus et homo. 7. Talis autem hæresis facta est aliis quasi accuratior eo quod homines sapientes duces habuit. Joannes enim Philoponus cognomine non quidem ob sui sermonis speciem inter insignissimos numeratus, sed doctissimus philosophus et in demonstrationibus admirabilis certe est qui quidem a Sergio tunc temporis Constantinopolis patriarcha invitatus ut scripto hæresim componeret, librum solertissime conscripsit, quem Diætetem seu de unione inscripsit, et in decem capitibus omnes hæresis sectiones contexuit, omnem ad hoc agitans philosophiam, omnemque adhibens demonstrationem. Non tamen objectiones vitavit hominum doctorum et vere spiritualium. Multi enim alii ejus dogmatibus adversabantur, praesertim vero Leontius monachus in triginta capitibus hæresim confutavit, nostramque piam doctrinam defendit; et tanta admiratione dignus Georgius Pisides, qui eadem ac Philoponus ætate crat, ut solebat, metris iambicis hæresim agressus est, ac deinde jocum rationi immiscens, sic loquitur: Saltem unamque et unam doce. Si enim unamque et unam dicis unam, Hæ voces risum vel pueris movebunt, ut apud Nicephorum lib. XVIII, 48. etc. 8. Hæc autem confusio et conturbatio Ecclesiæ non omnino cessavit, populique ad valvas sanctuarii stantes ictus sacerdotibus comminabantur et e cathedris deturbationem, si Chalcedonensem synodum commemorarent, et si inscriberent in diptychis et nominarent Patres qui hujus synodi fidem exposuerant. Et hæc invaluerunt, usque ad Justiniani decretum. Ubi enim ille regni sceptrum suscepit, hujus hæresis duces, tanquam feræ, in cavernis et latibulis suam sedem statuerant. Synodus enim Constantinopolim convocatur centum quinque et sexaginta Patrum, in quibus erat Eutychius Constantinopolis, Virgilius Romæ, Apollinariis Alexandriæ et alii, et confirmatur Chalcedonensis synodus iisdem dogmatibus rursum proclamatis, et fidei symbolo similiter exposito. Adhuc tamen pro utraque natura voluntatem et operationem habere Dominum nostrum Jesum Christum, salutis nostræ causa definierunt, anathematizaveruntque duodecim Theodoreti capita, et Ibæ epistolam ad Marim

Persam conscriptam, et Origenis opera, adhuc καὶ τὰ 'Ωριγένους συγγράμματα, ἔτι δὲ Θεόδωρον Μοvero Theodorum Mopsuestiæ, et sic ad propria re- ψουεστίας· καὶ οὕτως ἐπὶ τὰ οἰκεῖα μετέβαινον. dierunt. 9. Paulo post autem Acephalus Severus Ecclesiam turbare tentavit, unam esse naturam Verbi et carnis docens. Neque satis illi fuit, sed et libros protulit, et scriptas interpretationes composuit, et perperam Scripturas exposuit. Fuit autem a Menna sanctissimo Constantinopoli episcopo condemnatus, ejusque opera oblivioni tradita, auxiliantibus Agapeto Romæ, Petro Hierosolymæ et Ephraim Antiochiæ, et simul Soterico Cappadocis. Ac rursus jucunda et splendida et pacifica victoria ecclesiasticas res recreavit. Θ΄. Μετ᾿ οὐ πολὺ δὲ πάλιν ὁ ἀκέφαλος Σεβῆρος τὴν Εκκλησίαν κυκᾶν ἐπεβάλετο, μίαν φύσιν τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκὸς δογματίζων· καὶ μηδ' ἐν τούτῳ ἔστάμενος, ἀλλὰ καὶ βίβλους προφέρων, καὶ ἑρμηνείας γραφικὰς συντιθεὶς, καὶ παρεξηγούμενος τας Γραφάς. Πλὴν καὶ οὗτος ὑπὸ Μηνὰ τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Κωνσταν τινουπόλεως κατακρίνεται, καὶ τὰ τούτου δόγματα ἀφα νισμό παραδίδονται, συνεπαμυνόντων ᾿Αγαπητού Ῥώμης, Πέτρου Ἱεροσολύμων, καὶ Ἐφραὶμ Αντιοχείας, καὶ πρὸς τούτοις Σωτηρίχου Καππαδοκίας καὶ οὕτω πάλιν λευκή τις νίκη καὶ φαιδρὰ καὶ εἰρηναία κατάστασις τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ἐπεμειδίασε πράγματ σιν. NICETÆ CHONIATÆ. EX LIBRO XII THESAURI ORTHODOXÆ FIDEI De Aphtartocetarum hæresi. Et hæc actio quinta synodo conjungitur. 1. Theodatus, Gothorum dux, cum a proprio imperio decedere victus a Belisario periclitaretur, ad imperatorem Justinianum legatum mittit Agapetum Romanum episcopum. Qui, postquam Byzantium pervenit Justinianumque adiit, primum de Deo et de recta in eum fide disserit, et Anthimi in novæ Romæ sedem electionem in causam adducit, eo quod non canonice Trapezunte, quæ urbium in Polemoniaco Ponto sitarum metropolis est, Constantinopolim translatus esset, et perversæ Severi doctrinæ particeps fuisset. Imperator autem qui imperatricis Theodore studio Anthimum Constantinopolica sede dignum censuerat, proprio actui inhæsit. Cum autem instaret adhuc divinus Agapetus, sæpius ei minatus respondit se posse quod vellet, dicere et facere. Irridente vero minantem imperatorem seque vel mortem libenter subiturum dictitante, beatumque fore si tali fine `dignus haberetur, hac hujus viri divina libertate obstupuitimperator, mentemque mutans de doctrina examen haberi jussit, Anthimumque ex sede destituit, cum unum modo annum ea fruitus esset, ejusque in locum substituit Menam, Alexandria quidem in Egypto oriundum, patrem ex hujus urbis illustrissimis habentem, necnon eloquentia peritum, divinæque præsertim. 2. Postquam igitur sic episcopatum obtinuit divinus Menas, aut potius postquam illum episcopatus sortitus est, particularem synodum convocat una cum papa Agapeto, et anathemati subjicit Περὶ τῆς αιρέσεως τῶν ᾿Αφθαρτοδοκητῶν. Καὶ ἡ πρᾶξις αὕτη τῇ πέμπτη συνήπται συνόδῳ. αʹ. Θευδάτος ὁ τῶν Γότθων ἀρχηγός, ὑπὸ Βελισαρίου τῆς οἰκείας ἀρχῆς τέλειον ἐκπεσεῖν κινδυτεύων, στέλλει τῷ βασιλεῖ Ἰουστινιανῷ πρεσβευτὴν ᾿Αγαπητὸν τὸν τῆς Ρώμης αρχιερέα. Ὁ δὲ, καταλαβὼν τὸ Βυζάντιον, καὶ τῷ Ἰουστινιανῷ ἐντυχὼν πρῶτον περὶ Θεοῦ καὶ τῆς εἰς αὐτὸν ὀρθῆς διαλέγεται πίστεως, καὶ τὴν εἰς τὸν θρόνον τῆς νέας Ρώμης αναγωγὴν τοῦ ᾿Ανθίμου ὑπ᾽ αἰτίαν ἐπεποίητο, ὅτι τε μὴ κανονικῶς ἐκ Τραπεζοῦντος, ἢ τῶν εἰς τὸν πολεμωνιακὸν πόντον κειμένων πόλεων τυγχάνει μητρόπολις, εἰς τὴν Κωνσταντίνου μετενήνεκτο, καὶ ὅτι καὶ τῆς Σεβήρου κακοδοξίας μετέσχηκεν. Ὁ δὲ βασιλεὺς, σπουδῇ τῆς βασιλίδος Θεοδώρας τὸν ᾿Ανθιμον τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει καθέδρας ἠξιωκώς, τῆς οἱ κείας αντείχετο πράξεως. Ενισταμένου δ᾽ ἔτι τοῦ θείου Αγαπητού, πολλάκις αὐτῷ ἀπείλησε κύριος εἶναι λέγειν καὶ πράττειν ὁ βούλοιτο ὡς δ᾽ ἐπεγέλα τῷ βασιλεῖ ἀπειλοῦντι καὶ ἡδέως ἂν δέξασθαι καὶ σφαγὴν άντεπῆγε, καὶ μακάριος εἶναι ἔλεγεν, εἰ τοιούτου τέλους ἀξιωθείη, δέσθη ὁ αὐτοκράτωρ τὴν τοῦ ἀνδρὸς κατὰ Θεόν παῤῥησίας, καὶ μεταβαλών, ὑπὸ ζήτησιν τὸ δόγμα καθίστησι, καὶ τὸν Ἄνθιμον τοῦ θρόνου μεθίστησιν ἓν ἔτος αὐτοῦ ἀπολαύσαντα, ἀντεισήγαγε δὲ Μηνᾶν, αὐλοῦντα μὲν πατρίδα τὴν κατ' Αἴγυπτον Αλε ξάνδρειαν, ἐκφύντα δ' ἑνὸς τῶν ἐν ταύτῃ ἐπιφανῶν, καὶ λόγων οὐκ ἀνομιλήτως ἔχοντα, μάλιστά γε τῶν θειοτέ ρων. β'. Τῆς ἀρχιερωσύνης τοίνυν Μηνᾶς ὁ θεῖος τυχών, ἢ μᾶλλον αὐτῆς εὐτυχησάσης τοῦτον, μερικὴν συγ κροτεί σύνοδον σὺν τῷ πάπᾳ τῷ ᾿Αγαπητῷ, καὶ ἀναθέματι καθυποβάλλει Σεβήρον καὶ Εὐτυχή, και

THESAURI LIB. XII. Πέτρον, τὸν ᾿Αλικαρνασέα Ἰουλιανὸν, καὶ Ζώπυρον Severum et Eutychem, et Petrum, Julianum Haly- [Ζωόραν], καὶ Ανθεμον, ὡς ἐκείνοις ὁμόφρονας· ἔτι δὲ ἐν τῷ Βυζαντίῳ διάγων ὁ ἱερώτατος ᾿Αγαπητός, τὸν βίον μετήλλαξεν. Ο μέντοι Μηνᾶς, ἐπὶ δέκα καὶ ἐξ χρόνους τὴν Ἐκκλησίαν ἰθύνας, τὴν ζωὴν κατέλυσε, καὶ ἀνήχθη εἰς τὴν ἀρχιερατικὴν καθέδραν τῆς νέας Ρώμης Ευτύχιος, τοῦ μακαρίου Μηνά ἐκ θείας προειπόντος ἀποκαλύψεως ὡς αὐτός εἴη ὁ τούτου διάδοχος· ἐφ᾽ οὗ καὶ ἡ πέμπτη συνήθροιστο σύνοδος τῶν οξέ ἁγίων Πατέρων, ὡς εἰπεῖν έφθημεν, κατά τε τοῦ Ωριγένους καὶ τῶν ἀλλοκό των ἐκείνου δοξῶν καὶ τῶν πρεσβευόντων τὰ ἐκείτου, Διδύμου καὶ Εὐαγρίου, οἵτινες τῶν ψυχῶν προ ὑπαρξιν ἐδογμάτιζον, καὶ τέλος τῆς κολάσεως ἔλε γον, καὶ τῶν δαιμόνων εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀποκατάστα σιν, καὶ ἕτερα πλείονα· ἀλλὰ καὶ τὸν Μοψουεστίας Θεόδωρον τὰ Νεστορίου φρονοῦντα· παρόντος ἐν τῇ συνήθω του βασιλέως Ἰουστινιανου καὶ συνευδοκοῦντος οἷς οἱ θεῖοι Πατέρες θεοφιλῶς ἐδογμάτιζον. γ. Αλλ' ούπω συχνώς παριππεύκει καιρός, καὶ ὁ τῶν ζιζανίων σπορεὺς δαίμων, τὴν εὐστάθειαν καὶ κατάστασιν τῆς Ἐκκλησίας μηδαμῶς ὁρᾶν ἀνε χόμενος, τοῖς σαθροῖς δόγμασιν· ὥσπερ τίσὶ μηχα ναῖς διασαλεύσαι ταύτην καὶ καταβαλεῖν πειρώμε νος, βλασφημείν τινας ανέπεισεν ὡς ἐν προσχήματι εὐσεβείας, ότι ἡ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου τῷ Χριστῷ προσληφθεῖσα σάρξ πρὸ τοῦ πάθους ἄθαρτος ἦν· καὶ τοῦ βασιλέως τῇ ἀσεβείᾳ τοῦ δόγματος ὑπαχ. κέντος, καθαιρείται του θρόνου καὶ ἀπελαύνεται ὁ μέγας Ευτύχιος, τὸ δυσσεβές του προβλήματος ἐξω ελέγχων. Και ο μὲν ὑπερόριος γίνεται εἰς ᾿Αμάσειαν, ἔνθα καὶ τῆς ἀσκητοῦ ἀγωγῆς εἴχετο· αντεισ άγεται δὲ πατριάρχης ὁ ἀπὸ σχολαστικῶν Ἰωάν νης, Αντιοχείας ὢν ἀποκρισιάριος. δ. Λέγεται δὲ Ἰουστινιανός παρὰ τῶν τὰ κατ' αυτόν συγγεγραφότων τοσοῦτον θεοφιλῆ ἔρον εἰς τὸν Χριστὸν τρέφειν, οπόσος οὐδενὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ τε καὶ μετ᾿ αὐτὸν βασιλεῖ μετά γε τὸν ἐν βασιλεῦσι τρισμέγιστου Κωνσταντῖνον ἐπιμαρτύρεται· ώστε καὶ πολλὰ τῶν βιαίων δι' αὐτὸν εἰργάζετο· τούς τε γας Σαμαρείτας τῆς οἰκείας αἱρέσεως μὴ ἀρισταμένους παντοίως εκάκωσε, καὶ τοὺς· Εβραίους οὐ ξυνεχώρει τὸ ἴδιον Πάσχα πρὸ τῶν Χριστιανῶν ἐκτελεῖν, καὶ τῇ τῶν ᾿Αφθαρτοδοκητών δόξῃ προσέσχε, μὲ ἐμβαθύνων τῷ δόγματι, τῇ δὲ σημασία τῆς λέ ξεως δριμυσσόμενος, καὶ μηδαμῶς ἀνεχόμενος τ τοιουτόν τι περὶ Χριστοῦ ἐνωτίζεσθαι. Δωδέκατον. δε χρόνον ἐν τῇ ὑπερορίᾳ τελέσαντος Ευτυχίου, για νεται μὲν ἐξ ἀνθρώπων ὁ βασιλεὺς Ἰουστινιανός· καταλύει δε τὸν βίον καὶ Ἰωάννης ὁ πατριάρχης. Ἰουστίνου δὲ καὶ Τιβερίου ἐπὶ τὰ σκήπτρα τῆς βασιλείας ἀναχθέντων, λαμπρῶς τῆς ἐπανόδου καὶ δεξιώσεως παρά τε τῶν βασιλέων αὐτῶν καὶ τῶν εν τέλει πάντων τυχών Ευτύχιος ἀναθέματι καθ υποβάλλει τοὺς ἄφθαρτον τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα προ τῆς ἀναστάσεως λέγοντας· καὶ θανών κατετέθη ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ τῶν ῾Αγίων Αποστόλων τῶν μετ γώνων κατὰ τὴν κρηπίδα τῆς ἁγίας τραπέζης, ἔνθα κειται λείψανα. carnasseum et Zopyrum et Anthimum, ut cum illis concordes. Byzantii adhuc conversans sanctissimus Agapetus supremum diem obiit, Menas tamen sexdecim annos rexit Ecclesiam, et mortuus est. Tunc in episcopalem novæ Romæ sedem suffectus est Eutychius, ut divina revelatione beatus Menas prædixerat. Quo episcopatum gerente, convocata est quinta synodus, ut prius diximus, centum sex el sexaginta Patrum, contra Origenem et absurdas ejus opiniones et eos qui ejus doctrinam docent, Didymum et Evagrium, qui animarum præexsistentiam prædicabant, et penarum finem, et demonun in pristinum statum restitutionem, et multa alia; sed et contra Theodorum Mopsuestæ Nestorii doctrinam sectantem, presente in synodo imperatore Justiniano et doctrinis favente, quas divini Patres secundum Deum docebant. 3. Sed nondum multum effluxerat tempus, et zizaniarum seminator dæmon, felicem Ecclesiæ statum et tranquillitatem ægre ferens, corruptis dogmatibus tanquam machinis eam perturbare et evertere conatus, nonnullis persuasit ut sub specie pietatis blasphemarent dicentes eam carnem quam ex sanctissima Virgine Christus assumpserat, ante passionem incorruptibilem fuisse. Et imperatore doctrina hac impia seducto, a sua sede deponitur et expellitur magnus Eutychius, qui hujus propositionis impietatem reprehendebat. Amasiam in exsilium mittitur, ubi asceticam vitam transegit. Ejus in loco sufficitur patriarcha quidam vir eruditissimus, Joannes, Antiochiæ apocrisiarius. 4. Dicitur autem Justinianus ab iis qui de eo scripserunt amorem in Christum aluisse, qualis nulli ante eum et post eum imperatori, excepto tamen maximo inter imperatores Constantino, tribuitur; ita ut multa inde violenter operatus sit. Multis modis Samaritanos a propria hæresi non recedentes male hahuit, Hebræisque vetuit ne suum Pascha ante Christianos celebrarent; atque Aphartodocetarum hæresi adhæsit, non dogma proculcans, sed vocis significatione offensus, neque sustinens hujusmodi aliquid de Christo audire. Duodecimum jam annum exsulabat Eutychius, cum ex hominibus migravit imperator Justinianus. Excessite vita et Joannes patriarcha. Postquam autem Justinus et Tiberius ad regiam dignitatem evecti sunt, splendide post reditum exceptus est ab imperatoribus Eutychius, anathematique subjecit eos qui incorruptibile Domini corpus ante resurrectionem esse dicebant, mortuusque depositus est in altari sanctorum magnorumque Apostolorum, prope sanctissimæ mensæ fundamentum, ubi Andreæ et Timothei et Lucæ sanctæ reliquiæ jacent. ᾿Ανδρέου και Τιμοθέου καὶ Δουκᾶ τὰ ἅγια κατά

5. Erant autem Aphtartodocetæ qui a Juliano Halicarnasseo et Gaiano Alexandrino Julianitæ et Gaianitæ dicebantur; qui quidem in aliis dogmatibus cum Severo conveniunt dicentes impossibile esse naturam per se subsistere quin in indivisibili quodam subjecto consideretur. Quomodo enim esset lapidis et ligni una hypostasis, id est unicum indivisibile subjectum? Et, si nomen Christus non essentiam indicat, sed aliquid eorum quæ ex duarum naturarum unione facta sunt; hoc autem nihil aliud est quam duarum naturarum inter se habitus, si autem et duæ naturæ post unionem remanserunt, secundum igitur solum habitum facta est duarum naturarum inter se unio, ut dum agitur de choro et domo et urbe et lapidibus et lignis quibus constat edificium, prout et Nesto-B rius docebat. 6. Et rursum: Si quæ unita sunt, fiunt unum, quæ non facta sunt unum, non unita sunt, quod manifestum est. Si igitur duæ et una sunt Christi naturæ, dyas autem, cum duplex sit, divisionis sit indicativa, quæ divisa sunt, non sunt unila: non igitur unitæ sunt Christi naturæ. Si autem, eo quod non sunt confusæ, dignum est duas esse Christi naturas, sed propter unionem unam esse naturam dicere cogentur. Et rursum: Si dyas ex monadæ primæ divisionis indicativa est, divisio autem unitati opponitur, nulla igitur dyas, in quantum est dyas, unita esse dicitur. Atque igitur Christi naturæ, secundum suum esse si duæ essent nec una tantum, secundum id divism essent nec G unitæ; quæ Nestorii doctrina est. 7. Et Severus talia, ut ex multis pauca excerpam, syllogistice proponebat, unam scilicet hypostasim et unam in Christo naturam post unionem factam esse. Julianitæ vero et Caianita distinctionem naturarum in Christo post unionem docentes, incorruptibile Christi corpus ex ipsa plasmatione esse dicebant; et passiones quidem Christum subire, famem dico, et sitim et fatigationem et cætera, sed ea pati non eodem modo quam nos. Nos enim ex necessitate naturaliter hæc patimur; Christus autem voluntarie omnia subibat; non enim naturæ legibus subditus erat. 8. Quibus respondemus neque nos dicere involuntarias esse Christi passiones, sed ipsum voluntarie legibus naturæ tanquam nos subjectum esse. Beatus enim Athanasius interpretans illud Nunc anima mea turbata est, dicit hanc vocem nunc significare: quando volebat. Non enim quod non est, ut præsens, nominabat, quasi opinione tantum dicta fierent; natura enim ac veritate omnia facta sunt. Theologus autem Gregorius rursum dicit Christum naturæ dedisse occasionem, quando volebat, propria operandi. Admirandus vero Cyrillus dixit ipsum carni permisisse ut leges naturæ se80 έ. Ησαν δε ᾿Αφθαρτοδοχῆται οἱ ἀπὸ Ἰουλιανοῦ τοῦ ῾Αλικαρνασέως καὶ Γαϊανοῦ τοῦ ᾿Αλεξανδρέως λεγόμενοι Ἰουλιανῖται καὶ Γαϊανῖται, οἵτινες ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις δόγμασι τῷ Σεβήρω συμφέρονται λέγου τες ἀδύνατον εἶναι φύσιν ὑποστῆναι καθ' αὐτὴν μὴ ἐν ἀτόμῳ τινὶ θεωρουμένην· πῶς γὰρ ἂν εἰς λίθου και ξύλου μία ὑπόστασις, τουτέστιν άτομον ἐν; Καὶ εἰ τὸ Χριστὸς ὄνομα οὐκ οὐσίας δηλωτικόν, ἀλλὰ τῶν περὶ οὐσίαν τινὸς τῶν ἐκ τῆς ἐνώσεως τῶν δύο φύσεων γενομένων δηλωτικόν ἐστι· τοῦτο δὲ οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ ἡ τῶν φύσεων πρὸς ἀλλήλας σχέτις· εἰ δὲ δύο ἐν Χριστῷ φύσεις καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν μεμενήκασι, κατά μόνην ἄρα σχέσιν ψιλήν ἡ τῶν φύσεων προς αλλήλας γέγονεν ἔνωσις, ὡς ἐπὶ χοροῦ καὶ οἰκίας καὶ πόλεως καὶ λίθων καὶ ξύλων ἐν οἷς τὸ οἰκοδομούμενον, καθὼς καὶ Νεστόριος ἐδογμάτιζεν. ϛ΄. Καὶ πάλιν· Εἰ τὰ ἡνωμένα ἓν γίνεται, τὰ μὴ γενόμενα ἓν οὐχ ἥνωνται ἐξ ἀνάγκης· εἰ οὖν δύο καὶ μία τυγχάνουσιν αἱ τοῦ χριστοῦ φύσεις, ἡ δὲ δυάς, διχάς τις οὗτα, διαιρέσεως ἐστι δηλωτική, τὰ διηρημένα οὐχ ἥνωνται, οὐκ ἄρα ηνωμέναι εἰσὶν αἱ τοῦ Χριστοῦ φύσεις· εἰ δὲ διὰ τὸ ἀσύγχυτον, δύο εἶναι τὰς τοῦ Χριστοῦ φύσεις αξιόν ἐστιν. ἀλλά γε διὰ τὴν ἔνωσιν μίαν αὐτοῦ τὴν φύσιν λέγειν ἀναγ κασθήσονται. Καὶ αὖθις· Είπερ ἡ διὰς τῆς ἐκ μου νάδος πρώτης διαιρέσεως ἐστι δηλωτική, ἡ διαίρε σις ἀντικειμένως έχει πρὸς τὴν ἔνωσιν, οὐδεμία ἄρα δυάς, καθό ἐστι δυάς, κατὰ τοῦτο λέγοιτ' ἂν ἡνη σθαι· καὶ αἱ Χριστοῦ τοίνυν φύσεις, κατ' αὐτὸ τὸ είναι δύο τυγχάνουσαι καὶ οὐχὶ μία, κατ' αὐτὸ τοῦτο διηρημέναι ἂν εἶεν καὶ οὐχ ηνωμέναι· καὶ Νεστο ρίου τὸ δόγμα εἰσάγει. 5. Καὶ Σεβήρος μὲν τοιαῦτα ὡς ἐκ πολλῶν ὀλίγα εἰπεῖν συλλογιστικώς προβερε, μίαν ὑπόστασιν, ἔτι δὲ καὶ μίαν φύσιν ἐπὶ Χριστού γεγονέναι μήσκων μετὰ τὴν ἔνωσιν. Οἱ δὲ Ἰουλιανῖται καὶ Γαϊαεῖται, διαφορὰν φύσεων ἐπὶ Χριστοῦ μετὰ τὴν ἔνωσιν δογματίζοντες, ἄφθαρτον τὸ τοῦ Κυρίου σώμα ἐξ αὐτῆς διαπλάσεως ἔλεγον γεγονέναι· καὶ τὰ μὲν πάθη τον Κριστὸν ὑπομεῖναι, πεῖνάν φημι καὶ δί ψαν καὶ κόπον καὶ τὰ ἑξῆς, οὐ τον αὐτὸν δὲ τρόπου ἡμῖν ταῦτα πεπονθέναι· ἡμεῖς γὰρ ἐξ ανάγκης φυ σικῶς ταῦτα πάσχομεν, ὁ δὲ Χριστὸς ἑκουσίως πάντα ὑπέμεινεν· οὐ γὰρ ἐδούλευε τοῖς νόμοις τῆς φύσεως. η. Πρὸς οὓς φαμεν ὅτι οὐδὲ αὐτοὶ λέγομεν ἀκού σια τοῦ Χριστοῦ τὰ πάθη, ἀλλ' ὅτι εκουσίως εδού λευς τοῖς νόμοις τῆς φύσεως ἐπίσης ἡμῖν· ὁ μὲν γάρ μακάριος ᾿Αθανάσιος, ερμηνεύων τὸ Νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται, φησὶν ὅτι τὸ νῦν, τοῦτό ἐστιν ὅτε ἤθελεν· οὐ γὰρ τὸ μὴ ὂν ὡς παρὸν ὠνόμαζεν ως δοκήσει γινομένων λεγομένων· φύσει γὰρ καὶ ἀλη θείᾳ τὰ πάντα ἐγένετο. Ὁ δὲ Θεολόγος Γρηγόριος πάλιν, ὅτι ἐδίδου τῇ φύσει καιρόν, ὅτε ἐβούλετο ἐνεργεῖν τὰ ἴδια. Κύριλλος δὲ ὁ θαυμάσιος εἴρηκεν ἐφιέναι αὐτὸν τῇ σαρκὶ διὰ τῶν τῆς φύσεως ιέναι νόμων· καὶ αὖθις ἐτέρωθι ἔλεγεν ὡς ἐπιτρέπει τῷ

THESAURI LIB. XV. σώματι καὶ τῇ ἀνθρωπότητι τὰ τῇ φύσει προσόντα queretur; et rursum ex altera parte concessisse πάθη εἰς ἀπόδειξιν τοῦ κατ' ἀλήθειαν φορέσαι σάρκα καὶ ἄνθρωπον γενητόν κατὰ τὰς Γραφάς. Εἰ τοίνυν κατὰ τὸν σκοπὸν τῶν θεοφόρων Πατέρων τὸν αὐτὸν ἡμῖν τρόπον ἔπασχεν, εἰ καὶ ἑκουσίως καὶ ὅτι ἤθελε, πῶς δυνάμεθα τὸ πάσχον σῶμα ἄφθαρτον εἰπεῖν καὶ μὲ φθαρτόν τῇ φύσει ὥσπερ καὶ τὸ ἡμέτερον; θ'. ᾿Ανταποκρίνονται δὲ πάλιν ὅτι Ον τρόπον μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἄφθαρτον λέγοντες τὸ σῶμα Χριστοῦ ὁμοούσιον αὐτὸ λέγετε εἶναι ἡμῖν, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡμεῖς, πρὸ τῆς ἀναστάσεως άφθαρτον λέγοντες, ομοούσιον αὐτό ὁμολογούμεν εἶναι. Ημεῖς δὲ λέγομεν ότι, εἰ καὶ ἄφθαρτον αὐτὸ ὁμολογούμεν μετὰ τὴν ἀνάστασιν, οὐ τῇ φύσει λέγομεν τὸ ἄφθαρτον, τῇ χάριτι δέ. Εἰ δὲ εἴποιες ὅτι καὶ πρὸ τῆς διαστάσεως χάριτι ἄφθαρτον, λέγημεν ότι οι συγχωρεῖ τοῦτο τὰ περὶ Χριστοῦ λεγόμενα, πρὸ μὲν γὰρ τῆς ἀναστάσεως καὶ πει νῆσαι λέγεται καὶ διψῆσαι καὶ τἆλλα παθεῖν, καὶ πῶς ἂν εἴη τὸ ταῦτα πεπονθὸς ἄφθαρτον; Μετὰ δὲ τὴν ἀνάστασιν οὐδὲν τούτων ἔπαθε. ι. Καὶ δῆλον ὅτι πρὸ μὲν τῆς ἀναστάσεως φθαρτὸν ἦν τὸ σῶμα, μετὰ δὲ τὴν ἀνάστασιν ἄφθαρτον εἰ γὰρ καὶ λέγεται φαγεῖν μετὰ τὴν ἀνάστασιν, τούτα δι' οικονομίαν ἐποίησιν· οὐχ ὡς τῷ ὄντι πεινών, αλλ' ίνα δείξη τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν· ὃν τρόπον καὶ τοὺς τύπους λέγεται ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς· καίτοι ἡμεῖς οὐ δεν τῶν πρὸ τῆς ἀναστάσεως παθῶν ἀνιστάμεθα ἔχοντες· ἀπαρχὴ δὲ τῆς ἐκ νεκρῶν ἡμῶν ἀναστά σεως ὁ Χριστός· καὶ ὅμως αὐτός εὑρέθη ἔχων. Ως δῆλον ὅτι δι' οἰκονομίαν τούτο γέγονεν· ἀμένει οὐδὲ λέγει η Γραφή ὅτι ἐπείνησιν, ἀλλ' ὅτι ἔφαγε. Δέον ὃς ἐπιστῆσαι ὅτι παραφέρουσι χρήσεις τινὰς ἀπὸ των Πατέρων, ἄφθαρτόν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ λεγούσας· ὥσπερ καὶ ἀπὸ τοῦ μακαρίου Κυρίλλου εἰπόντος ὅτι οὐχ ὑπεδέξατο φθοράν ή του Λόγου τύςξ. Όταν δε τὰς τοιαύτας παράγωσι χρήσεις, χρὴ σκοπῆσαι τὸ τῆς λέξεως σημαινόμενον· τὸ γάρ τῆς φθορᾶς όνομα δύο σημαίνειν οἶδε, κατὰ δὲ τι της καὶ τρία. corpori et humanitati adjacentes nature dolores, ut ostenderet se veram carnem induisse et genuinum hominem secundum Scripturas. Si igitur e divinorum Patrum mente eodem modo ac nos passus est, et si libenter et quando volebat, quomodo possumus patiens corpus incorruptibile dicere, neque natura corruptibile sicut et nostrum est? 9. Respondent autem iterum: Quemadmodum incorruptibile post resurrectionem Christi corpus dicentes consubstantiale illud nobis esse dicitis, sic et nos illud ante resurrectionem incorruptibile dicentes consubstantiale tamen confitemur. Nos autem dicimus illud, etsi incorruptibile post resurrectionem confitemur, non esse incorruptibile natura, sed gratia. Si vero dicerent illud et ante resurrectionem gratia incorruptible esse, dicimus hoc non cum eis quæ de Christo dicuntur convenire. Ante resurrectionem enim et esurire dicitur et sitire et alia pati. Et quomodo quod illa patitur, incorruptibile esset? Post resurrectionem autem nihil horum passus est. 10. Et patet ante resurrectionem quidem corruptibile fuisse corpus, post resurrectionem vero incorruptibile. Si enim et dicitur post resurrectionem vero incorruptibile. Si enim et dicitur post resurrectionem comedisse, id per providentiam egit, non tanquam reipsa comedens, sed ut discipulis ostenderet ipsum esse qui ex mortuis surrexerat, quemadmodum dicitur iis monstrasse corporis formas. Et nos resurgemus nihil eorum patientes quæ aute resurrectionem. Primitiæ autem nostræ ex mortuis resurrectionis Christus; et similiter ipse inventus est. Ita ut manifestum sit id per providentiam factum esse. Nempe non dicit Scriptura ipsum esurivisse, sed comedisse. Oportet autem animadvertere eos quædam Patrum oracula circumferre quæ corpus Christi incorruptibile dicunt; ut beati Cyrilli dicentis non corruptionem subiisse carnem Christi. Quando vero tales voces exhibent, examinandum est quid per has significatum sit; solet enim corruptionis vox duo significare, et juxta nonnullos etiam tria. EX LIBRO XV THESAURI ORTHODOXÆ FIDEI Περὶ τῆς ἔκτης συνόδου. α. Αύτη συνέστη ἐπὶ Κωνσταντινου βασιλέως του Πωγωνάτου διὰ τὴν αἵρεσιν τῶν Μονοθελητών, αρχθεῖσαν ἀπὸ Ἡρακλείου βασιλέως, καὶ διαρκέσασαν μέχρι καὶ αὐτοῦ τοῦ βασιλέως Κωνσταντίνου του Πωγωνάτου δισεγγόνου ὄντος τῷ βασιλεῖ Ηρα κλείω, τούτῳ γὰρ τῷ βασιλεῖ τὰ Ῥωμαίων σκη που διέποντι καὶ τὰς κατὰ Περσών λαμπροτάτας De sexta synodo. 1. Hæc synodus Constantino Pogonato imperante habita est, propter Monothelitarum hæresim, quæ sub imperatore Heraclio capta erat, duravitque ad usque imperatorem Constantinum Pogonatum, imperatoris Heraclii pronepotem. Cum enim ille Romanum imperium regeret, illustrissimasque de Persis victorias perageret, quæ septem

annos continuatae sunt, Jacobitarum catholicus in νίκας ἀνύοντι, ἐφ' αἷς καὶ χρόνος επταετής εκμε eorum regionem pergenti ei occurrit. Quem videns imperator reprehendit quod Chalcedonensi synodo non adhæreret; hortatusque eum est ut a Monophysitarum opinione recederet, proclamaretque de Christo, quemadmodum orthodoxi sentiunt, duas naturas inconfuse inter se unitas, id est, divinitatem et humanitatem, si vellet ab ipso Antiochiæ partriarcha designari. Catholicus autem sedis magnitudine captus se ex hæresi recessurum pollicitus est duasque in Christo naturas crediturum affirmavit, de voluntatibus autem dicebat se nescire num eas quoque duas opinari oporteret, et ea de re a Sergio Constantinopolis patriarcha consilium petiit. Sciebat enim eum docere in Christo unicam esse voluntatem et operationem. Scribit imperator ad Sergium de hac quæstione. Hic autem qui palam Monothelitarum doctrinam profitebatur, imperatori respondet dicitque oportere unam operationem et unam voluntatem docere. Postea vero Heraclius, cum in urbem venisset, Cyrumque Phasidis qui eum adierat, de hac doctrina interrogasset reperissetque eum cum Sergio concordem, lutosa hujus opinionis persuasione ab hic mercenariis, minime autem pastoribus imbuitur, et Monothelitarum hæresi adhæret. 2. Quo audito, Sophronius Hierosolymæ, in magnificam Constantini urbem advenit, cumque Sergium adiisset, eum corrigere tentavit, dicens in idem recidere unicam in Christo naturam docere et unicam voluntatem operatioremque profiteri, atque ita renovari Monophysitarum hæresim, quam Chalcedonensis synodum rejiciendam decrevit. Hortatusque est Sergium ut Ecclesiam non rursus in certamina injiceret. Cum autem Sophronius Constantinopoli recessisset, Heraclius et Sergius sibi consentientem Joannem habentes qui tunc temporis antiquæ Romæ præsidebat, unicam esse Verbi et carnis voluntatem docuere, litterasque de hac re quocunque terrarum mittentes Ecclesias discidere. 3. Postquam autem Heraclius e vita migravit tricesimo ferme imperii sui anno, et Sergius mortuus fuit, sedem illam successor accepit Pyrrhus, qui Dic Honorium, cujus causm tractandæ non est hic locus; quanquam Sophronii in longissima synodica epistola silentium de Honorio, ubi tot hæreticos etiam viventes appellat, Honorii innocentiam denotare videtur. Certe Joannem papam (quartum) cum orthodoxis potius connumeravit laudavitque noster Sophronius, teste S. Maximi biographo in codice Vat. 353, p. 139 b, his verbis: Ἐπεὶ δὲ τὸ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ Σωφρόνιος τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις θρόνον ἐνεχειρίσθη, ἀνὴρ εὐσεβεία λάμτων καὶ ἀρετῇ, συναθροίζονται περὶ τοῦτον ὅσον ἀρχιερατικὸν καὶ ὀρθόδοξον, διαβάλλον μὲν σὺν αὐτῷ καὶ ἀναθέματι περιβάλλον τοὺς μίαν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ φυσικὴν ἐνέργειαν, καὶ ἓν δοξάζοντας θέλημα, εύφη μοῦν δὲ καὶ ἀνακηρύττον τοὺς πρὸς ταῖς δύο φύσεσι μέτρηται, ὁ τῶν Ἰακωβιτών πρόσεισι καθολικός περί του τὴν ἐκείνων χώραν ἀφικομένῳ· ὃν ἰδὼν ὁ βασιλεὺς ἐτιάσατο, μὴ τὴν ἐν Χαλκηδόνι προσιέ μενον σύνοδον· καὶ παρήνει τῆς τῶν Μονοφυσιτών ἀφιστάναι δόξης, καὶ κηρύττειν ἐπὶ Χριστοῦ ἐπί σης τῷ ὀρθοδόξων συστήματι δύο φύσεις ἀσυγχύ τως ηνωμένας ἀλλήλαις, τουτέστι θεότητα καὶ ἀν θρωπότητα, είχε βούλοιτο πατριάρχης Αντιοχείας ὑπ' αὐτοῦ προβληθῆναι. Ὁ δὲ καθολικὸς τῷ μεγα λείῳ τοῦ θρόνου ἐνηδυνθεὶς τὴν ψυχὴν ἐξ αὐτῆς τὴν μεταβολὴν τῆς αἱρέσεως ἐπηγγείλατο, καὶ δύο ἐπὶ Χριστοῦ δοξάζειν φύσεις κατέθετο· περὶ δὲ τῶν θελημά των ἀγνοεῖν ἔλεγεν, εἰ χρεὼν καὶ ταῦτα δου ξάζειν διττά, καὶ τὴν ἐκ Σεργίου τοῦ πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως διδαχὴν ἐξητεῖτο· ᾔδει γάρ τοῦτον δοξάζοντα τὸν Χριστὸν μονοθελητόν τε καὶ μονενέργητον. Γράφει τοίνυν ὁ βασιλεὺς τῷ Σεργίῳ περὶ τοῦδε τοῦ ῥήματος· ὁ δὲ τὰ τῶν Μονοθελητῶν πάλαι πρεσβεύων, ἀντεπιστέλλει τῷ βασιλεῖ, καὶ χρῆναι λέγει μίαν ἐνέργειαν καὶ μίαν θέλησιν ἐπὶ Χριστοῦ δογματίζειν. Ἐς ὕστερον δε Ηράκλειος, τὴν πόλιν καταλαβών, καὶ Κύρον τὸν Φάσιδος εἰς ὄψιν αὐτῷ ἐλθόντα περὶ τούτου τοῦ δόγματος έρω τήσας, καὶ τῷ Σεργίῳ εὐρών ομογνώμονα, τὴν θαυ λερὰν τῆς δόξης ταύτης ανατροπὴν ποτίζεται καὶ αὐτὸς παρὰ τῶν μισθωτῶν ἐκείνων καὶ μὴ ποιμένων, καὶ τῇ τῶν Μονοθελητῶν αἱρέσει συντίθεται. β΄. Τοῦτο δ' εἰς ὦτα δεξάμενος ὁ Ἱεροσολύμων Σωφόνιος, εἰς τὴν Κωνσταντίνου καλλίπολιν παρα γίνεται, καὶ Σεργίῳ συγγενόμενος, πειρᾶται τοῦτον ἐπανορθοῦν, λέθων μηδέν τι διενηνοχέναι τοῦ μίαν φύσιν λέγειν ἐπὶ Χριστοῦ τὸ δογματίζειν ἐν θέλημα καὶ μίαν ἐνέργειαν, καὶ ὡς οὕτω παλιν ἡ των Μου νοφυσιτών αἵρεσις επεισάγεται, ἣν ἡ ἐν Χαλκηδόνι σύνοδος ἀπόβλητον ἔκρινε. Καὶ παρεκάλει τον Σέρ γιον, μὲ καὶ αὖθις τὴν Ἐκκλησίαν εἰς ἀγῶνας ἐμβαλεῖν. Σωφρονίου δὲ τῆς Κωνσταντίνου ἀπάραντος, Ηράκλειος καὶ Σέργιος σύμψηφον ἔχοντες καὶ Ἰωάννην τὸν τῆς παλαιτέρας Ρώμης την καῦτα προέδρου, ἓν θέλημα τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρ κὸς ἐδογμάτισαν, καὶ γράμματα περὶ τούτου παν ταχού διεκπέμψαντες, τὰς Ἐκκλησίας διέσπασαν. γ. Ηρακλείου δὲ τὸν δι ἀπολιπόντος κατὰ τὸν τριακοστόν πρῶτον χρόνον τῆς βασιλείας αὐτοῦ, καὶ Σεργίου τὸ ζῆν καταστρέψαντος, ὁ μὲν Πύρρος καὶ τὰς διττὰς ἐνεργείας μετὰ τῶν ἴσων θελημάτων όμολογοῦντας καὶ περιέποντας. Βουλόμενος δ' ὁ ἱερὸς οὗτος ἀνὴρ καὶ μειζόνως διατρανώσαι τὰ ἐκτεθέντα, δηλοῖ ἀνὰ μέρος περὶ αὐτῶν καὶ Ἰωάννη τῷ Ῥώμης, οὕτω γὰρ ἐκαλεῖτο ἐκεῖνος, καὶ Σεργίῳ τῷ Κωνσταν τινουπόλεως, ἀλλὰ μὴν καὶ Κύρῳ τῷ ᾿Αλεξανδρείας, τοὺς μὲν κακίζων καὶ πολλά φαυλίζων τοῦ δόγ ματος, τον δ᾽ ὡς εἰκὸς ἐπαινῶν τὸν Ἰωάννην καὶ μυρίοις καταστέρων τοῖς ἐγκωμίοις. Hoc ego perhonorificum non de Joanne papa solum. sed etiam de Sophronio, testimonium libenter hic recitavi. Adde sis Theophanem ed. Paris, p. 274, et lege que scribit copiose Binius Concil, Labb. t. V, p. 1756-7.

THESAURI LIB. XV. τὸν τῆς ἱερωσύνης διαδέχεται θρόνον, ομόδοξος ὢν eadem ac Sergius proftebatur,imperium vero sortiτῷ Σεργίῳ, τὴν δὲ βασιλείαν Κωνσταντῖνος ὁ παῖς Ηρακλείου κληρούται. Τούτου δε φαρμάκῳ τὴν ζωὴν καταλύσαντος μετά χρόνον ἕνα τῆς μοναρχίας, εἰς Μαρτίναν καὶ τὸν Ἡρακλεωνᾶν τὸν ἐξ αὐτῆς τὸν Ἡρακλεωνᾶν τὸν ἐξ αὐτῆς Ηρακλείῳ ἀποτεχθέντα ή βασιλεία μεταχωρεί μεταθέντες δὲ ὑπὸ πάντων, διὰ τὴν τοῦ Κωνσταν τίνου θάνατον, τῆς αὐταρχίας ἐκπίπτουσιν. Εκβάλλεται δὲ καὶ Πύρρος τῆς Ἐκκλησίας, καὶ φυγὴν ἐς μένη τὰ ἑσπέρια κατακρίνεται, ὡς συμμέτοχος Ηρακλεωνᾷ καὶ Μαρτίνη τῆς τοῦ βασιλέως Κων σταντίνου δολοφονήσεως· καὶ εἰς μὲν τὸν βασίλειον θρόνον ὁ τοῦ Κωνσταντίνου υἱὸς Κώνστας ἀνάγεται, εἰς δ. Ἐπὶ τούτου βασιλέως ο φιλόσοφος Μάξιμος, ἀσηκρήτες ὢν καὶ παρὰ βασιλεῦσι τετιμημένος τὰ μέγιστα, πάντα παρεὶς, τὸ ἐν τῇ Χρυσοπόλει καταλαμβάνει μοναστήριον, καὶ τὴν κοσμικὴν ἀποτί θεται τρίχα, με φέρων τὴν τῶν Μονοθελητῶν αἱρε σιν παρρησιαζομένην ὁρᾶν, μηδ' ἀνεχόμενος συνο διάγειν, καὶ κοινωνεῖν ὁμιλίας βασιλεῖ καὶ πατριάρχη έκθεσμον τοιαύτην ἐπικρατύνουσιν αἵρεσιν· ἔπειτα καὶ εἰς Ῥώμην τὴν μεγαλώνυμον άπεισιν, ἔνθα καὶ το Πύρρῳ εἰς διάλεξιν ἦλθεν ἐκεῖσε παραγενομένῳ μετὰ τὴν καθαίρεσιν, καὶ πείθει τὸν ἁγιώτατον 7075 πάπαν Μαρτίνου τοπικὴν ἀθροίσαι σύνοδον, καὶ δουναι τῷ ἀναθέματι τοὺς ἐπὶ Χριστοῦ μίαν δερματίζοντας θέλησιν· ὁ καὶ γέγους, συνελθόντων ἐπισκοπων έκατὸν σὺν πέντε καὶ εἴκοσιν. Ἐκ δὲ της Ρώμης ἐπανελθὼν Μάξιμος μετὰ τῶν δύο tus est Constantius Heraclii filius.Quo per venenum post unum imperii annum absumpto, ad Martinam et Heracleonem, quem ex ea genuerat Heraclius imperium devenit. Cum autem omnibus ob Constantini mortem odio essent, a summa decidunt potestate. Expellitur et Pyrrhus ab ecclesia, et in occidentales partes in exsilium ire jubetur, tanquam perfidæ Constantini cædis cum Heracleone et Martina particeps, et in regiam sedem Constantini filius Constans invehitur, in episcopali vero instituitur Paulus Sergii èt Pyrrhi opiniones fovens. δὲ τὸν ἀρχιερατικὸν Παῦλος ὁμογνωμονῶν Σεργίῳ καὶ 4. Quo imperante, Maximus philosophus qui erat a secretis et maximo honore ab imperatoribus colebatur, cunctis rebus abdicatis, Chrysopolim in monasterium quoddam se contulit, capitisque ornamentum comam deposuit, non sustinens Monothelitarum hæresim tanta audacia fretam videre, neque valens conversari et colloqui cum imperatore ac patriarcha hanc perversam hæresim defendentibus. Deinde in insignem urbem Romam proficiscitur, et cum Pyrrho qui illuc post suam depositionem descenderat, in colloquium venit, persuasitque sanctissimo Papæ Martino ut localem synodum convocaret anathematique subjiceret eos qui unicam in Christo voluntatem esse docebant. Quæ convocata est, conveneruntque episcopi centum quinque et viginti. Postquam vero Roma reΑναστασίων τῶν αὐτοῦ μαθητῶν, ὑπὸ τῆς συγκλή- diit Maximus cum duobus Athanasiis ejus disciτου ευθύνεται, καὶ κατὰ τὴν Θράκην φρουρά παραδίδοται, εἶτα καὶ τὴν χεῖρα καὶ τὴν γλώτταν ἐκτέμνεται μετὰ καὶ τῶν αὐτοῦ μαθητών· ἀλλὰ καὶ Μαρτίνος ὁ ἁγιώτατος ἐκσφενδονᾶται του θρόνου καὶ ὑπερορία καταδικάζεται, ἐν ᾧ καὶ τὸν βίον ἀπέ λιπε. ε. Τοῦ δὲ Κώνσταντος τελευτήσαντος ὁ τούτου παῖς Κωνσταντῖνος, ὃς ἐπεκέκλητο Πωγωνάτος, τὴν βασιλείαν παρείληφε· καὶ οὗτος ορθόδοξος ὢν ἐν Κωνσταντινουπολει σύνοδον συνεκρότησεν, ἐνῶσαι της Εκκλησίας γλιχόμενος, ἧς ἡγοῦντο τοποτηρη ταὶ τοῦ πάπα Ρώμης ᾿Αγάθωνος, Γεώργιος Κωνσαντινουπόλεως, Θεοφάνης Αντιοχείας Αλεξαν ἐρείας δὲ οὐκ ἦν πατριάρχης, οὔτε μὴν Ἱεροσολύแล pulis, a senatu reprehenditur, et in Thraciam relegatus custodiendus traditur, deinde et manus et lingua ipsius et ejus discipulorum amputantur. Sed et sanctissimus Martinus a sua sede deponitur, et ad exsilium damnatur, in quo et e vita migravit. 5. Constante mortuo, ejus filius Constantinus qui Pogonatus cognominabatur,regiam dignitatem accepit. Qui cum orthodoxus esset, Constantinopolim synodum coegit,ecclesias adunare cupiens, cui præerant Romani papæ Agathonis vicarii, Georgius Constantinopolis, Theophanes Antiochiæ. Alexandria vero non habebat patriarcham neque Hierosolyma; a Sarracenis enim hæ urbes occuὑπὸ γάρ των Σαρακηνών αι πόλεις αύ- pate erant; decerniturque duas voluntates et και κατείχοντα· καὶ κυρούται τὸ δύο θελήσεις καὶ δύο ενεργείας ἐπὶ τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ καὶ λέγεείναι και πιστεύεσθαι. Καθυπεβλήθησαν δὲ ἀναθέματι οι προστάται τῆς τῶν Μονοθελητών απο σε σέως, εἰ καὶ τὸ ζῆν προκατέλυσαν, Ονώριος Ρώμης, Κύρος Αλεξανδρείας, Σέργιος και Πύρ ρος, Παυλός τε καὶ Πέτρος Κωνσταντινουπόλεως, Μακάριος Αντιοχείας, καὶ ὁ τούτου φοιτητής Στέφανος, καὶ ὁ νηπιόφρων Πολυχρόνιος· ἡγωνί σαντο δὲ κατὰ ταύτην τὴν σύνοδον μάλιστα ὑπὲρ τοῦ Ευσεβούς δόγματος, Στέφανος Ηρακλείας Πόντου επίσκοπος, ἀνὴρ λόγιος καὶ μικροῦ πᾶσαν τὴν θείαν Γραφὴν ἐπὶ στόματος φέρων, καὶ Ἰωάννης ᾿Αθηνῶν. duas operationes in Christo esse dicendum et credendum.Subjecti autem sunt anathemati Monothelitarum hæresis principes, etsi jam vivere desierant, Honorius Rome, Cyrus Alexandriæ, Sergius et Pyrrhus, Paulusque et Petrus Constantinopolis, Macarius Antiochiæ, et Stephanus,ejus discipulus, et insanus Polychronius. Pugnavere in hac synodo pro pio dogmate imprimis Stephanus Heracles in Ponto episcopus, vir disertus et fere omnem divinam Scripturam in labiis ferens, et Joannes Athenarum.

Justiniani piissimi imperatoris ex epistola dogmatica ad Zoilum Alexandriæ sanctissimum patriarcham Ιουστινιανοῦ τοῦ εὐσεβεστάτου βασιλέως ἐκ τῆς πρὸς Ζωίλον τὸν ἀγιώτατον πατριάρχην ᾿Αλεξανδρείας δογματικῆς ἐπιστολῆς ζ'. Εἷς οὖν ἐστιν ὁ Χριστός, οὐκ ἀνημένης τῆς τῶν φύσεων διαφορᾶς διὰ τὴν ἄφραστον ἔνωσιν, Δύγος νοούμενος καὶ ἄνθρωπος θεωρούμενος· οὔτε γάρ ή ένωσις σύγχυσιν απειργάσατο, οὔτε ή διαφορὰ τῶν ἐν αὐτῷ οὐσιῶν τομὴν εἴτουν διαί ρεσιν ἐπιδέχεται. Βλέποντες γάρ τοῦ Χριστοῦ τὰ θαύματα, κηρύττομεν αὐτοῦ τὴν θεότητα· ὁρῶντες αὐτοῦ τὰ πάθη, οὐκ ἀρνούμεθα αὐτοῦ τὴν ἀνθρω πότητα· οὐδὲ τὰ θαύματα δίχα σαρκός, οὐδὲ τὰ πάθη χωρὶς τῆς θεότητος. Καὶ ἔστι παράδοξον ότι αὐτὸς ἦν ὁ πάσχων, καὶ μὴ πάσχων· πάσχων μέν, ὅτι τὸ ἴδιον αὐτοῦ ἔπασχε σῶμα· καὶ ἐν αὐτῷ τῷ σώματι ἦν μὴ πάσχων ὁ τῇ φύσει Θεὸς ὤν, ὁ Λόγος ἀπαθὴς ό ἦν. Καὶ αὐτὸς μὲν ὁ ἀτώματος ἦν ἐν τῷ παθητῷ σώματι· τὸ δὲ σῶμα εἶχεν ἐν ἑαυτῷ τὸν ἀπαθε Λόγου, ἀφανίζοντα τὰς ἀσθενείας αὐτοῦ τοῦ σώματ τος· ἐνεργεῖ γὰρ εκατέρα μορφὴ μετὰ τῆς θατέρου κοινωνίας, όπερ ἴδιον ἔσχηκε, τοῦ μὲν Λόγου κατερ γαζομένου τοῦτο όπερ ἐστὶ τοῦ Λόγου, τοῦ δὲ σώ ματος ἐκτελοῦντος ἅπερ ἐστὶ τοῦ σώματος. Τούτο γὰρ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος ἐν τῷ λβ' λόγῳ τοῦ θησαυρού διδάσκει τὴν πρὸς Ρωμαίους ερμηνεύων Επιστολήν· Οὐ δήπου μίαν εἶναι φυσικὴν τὴν ἐνέργειαν δώσομεν Θεοῦ καὶ ποιήματος, ἵνα μήτε τὸ ποιηθεν εἰς τὴν θείαν αναγάγωμεν οὐσίαν, μάτε μὴν τῆς θείας φύσεως τὸ ἐξαίρετον εἰς τὸν τοῖς γεννητοῖς πρέποντα καταγάγωμεν τόπον, Ὁ αὐτὸς δὲ ἅγιος Πατὴρ καὶ ἐν τοῖς πρὸς Θεοδόσιον τὰ αὐτὰ ἡμᾶς ἐκδιδάσκει λέγων· «Όλον ὅλῃ συνηνώσθαι φαμεν τῇ καθ' ἡμᾶς ἀνθρωποτητι τὸν ἐκ Θεοῦ Λό του· οὐ γάρ που τὸ ἄμεινον ἐν ἡμῖν, τουτέστι χεν, οὐδενὸς ἂν ἠξίωσε λόγου μόνη δωρούμενος τῇ σαρκὶ τῆς ἐπιδημίας τοὺς λόγους. Επράττετο δέ δι' αμφοίν καλῶς τῆς οἰκονομίας τὸ μυστήριον " προτέχρήσατο καθάπερ οργάνῳ τῇ ἰδίᾳ σαρκὶ πρὸς τὰ σαρκὸς ἔργα τε καὶ ἀρρωστήματα φυσικὰ καὶ ὅτα μώμου μακράν ψυχὴ δ' αὐτῇ ίδια πρὸς τὰ ἀνθρώ τινά τε καὶ ἀνυπαίτια πάθη πεινῆσαι γάρ λέγει ται, πόνους τε ὑπενεγκεῖν τοὺς ἐκ μακρῶν ὁδοιπο ριών, πτοήσεις τε καὶ φόβους καὶ λύπην καὶ ἀγω νίαν καὶ τὸν ἐπὶ τῷ σταυρῷ θάνατον. Ἐπαναγκά ζοντος γὰρ οὐδενὸς ἔθηκεν ἀφ' ἑαυτοῦ τὴν ἰδίαν χὴν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζωντων κα ριεύση σάρκα μὲν τὴν ἰδίαν τῆς ἁπάντων σαρκός ἀποτικοὺς ἀληθῶς δώρου αντάξιον • ψυχὴν δ᾽ ἀντὶ ψυχῆς ἀντίλυτρον των απάντων ποιούμενος· εἰ καὶ ἀνεξί» πάλιν ζωή κατά φύσιν ὑπάρχων ὡς Θεός οὐ γάρ τοι θέμις εἰπεῖν φθορᾷ μὲν δύνασθαι κρατείσθαί ποτε ἐνωθεῖσαν τῷ λόγῳ σάρκα, κάτοχον δε αὐταῖς ἀδου πύλαις τὴν θείαν γενέσθαι ψυχὴν· Οὐκ εγκατελείφθη γὰρ εἰς μου, καθὰ καὶ ὁ θεσπέ σιος ἔφη Πέτρος. Οὐ γὰρ ἔστιν εἰπεῖν ὡς τὴν ἄλη Unus est ergo Christus, non sublata naturarum differentia per ineffabilem unionem, Verbum creditus homoque visus. Nec autem unio commistionem exclusit, nec differentia substantiarum in eo scissionem aut divisionem admittit. Miracula enim Christi videntes, illius divinitatem prædicamus, infirmitates vero inspicientes, humanitatem ejus non diffitemur; nec miracula sine carne, nec absque divinitate infirmitates. Verum autem non est dicere ipsum esse passum et non passum; passys est quidem,quia proprium ejus corpus patiebatur, atque in corpore ejus inerat qui non pateretur, scilicet qui natura Deus erat, nam Verbum erat impassibile. Erat incorporeus in corpore passibili, corpusque ejus in semetipso habebat impassibile Verbum, infirmitates ipsius corporis auferens; unumquodque enim altero comitante operatur, juxta quod proprium habuerit; Verbo quod est Verbi, corpore vero quod est corporis perficiente. Sic enim docet sanctus Cyrillus, in tricesimo secundo sermone Thesauri, in Epistolam ad Romanos: Neutiquam unam esse operationeni naturalem Dei et creaturæ dicemus, ita ut nec quod factum est ad substantiam divinam referamus, nec quod divinæ naturæ peculiare est in locum proprium genitis, deprimamus. Idem sanctus later, in his quæ ad Theodosium, nos eadem docet: Totum toti unitum fuisse nostræ humanitati Verbum de Deo dicimus: non enim forsitan, quod melius est in nobis, id est animam, nullo verbo judicasset dignum soli carni quam inhabitabat verba tradens. Istis ambabus bene mysterium economice implebat; carne ut instrumento utebatur ad opera carnis, infirmitates scilicet ac quæcumque abessent a culpa; anima vero ad humana innoxiasque passiones; dicitur enim esuriisse, ex longis itineribus fatigationes sustinuisse, timorem, terrorem, tristitiam, agoniam atque in cruce mortem. Namque, nemine cogente, animam suam pro nobis a scipso posuit, ut vivorum atque mortuorum dominetur³, carnemque suam omnium carni reddens æquale donum, animam pro anima pretium omnium faciens. Si autem iterum vita revocata fuerit, eo quod esset Deus, resurrexit; non enim certe justum esset clicere carnem,olim Verbo unitam,corruptione posse detineri,animamque divinam ipsius inferni portarum fieri captivam: Non derelictus est in inferno", juxta quod dicit sanctus Petrus. Non autem di. cendum est naturam ejus incomprehensam indissolutamque omnino fuisse morte, sed divinitatem Unigeniti in sinum terræ translatam etiam fuisse dicemus; non enim est mirabile, si in inferno 9. Act. 11, * Rom. Σιν, Citat hoc scriptum suum Justinianus in alio suo opusculo a nobis edito Coll. Vat. t. VII, p. 309. Citat rursus Agatho papa in epistola ad imperaratores Concil. Labb. t. VI, p. 663 b.

THESAURI LIB. XVII. » ac natura, mirabiliter ac supra id quod dici potest, omnia impleat, atque in nobis omnibus inhabitet. Deinde pergens, hæc iterum dicit: • Humana infirmitas est mors, virtus vero divina resurrectio;» ostendens quod his ambabus agnoscitur, scilicet inter nos esse simul et supra nos ut Deum. Videsne quomodo hic venerabilis Pater duarum naturarum virtutes in una hypostasi seu una persona Christi Dei nostri demonstrat? Et paulo post: Deinde, propter nos homo factus, visibilis tractabilisque factus est. Cumque divinis atque humanis virtutibus in divinitate ac humanitate esse apparuisset, nobis cognoscendum dedit se ex ipsis subsistere quibus patefactus est. Sic ergo sancti Patres has ambas voces confitentes, unam scilicet de deitate atque alteram de humanitate, ex utraque inconcretam atque individuam œconomiam magni Dei nostri Salvatoris Jesu Christi tradunt. στον παντελῶς καὶ ἀνάλωτον τῷ θανάτῳ φύσιν, τουτέστι habitaverit de Deo Verbum, cum deitatis virtute τὴν θεότητα τοῦ Μονογενοῦς ὑπὸ χθόνα μυχῶν ἀνακικομίσθαι φήσομεν· οὐ γὰρ ἂν ἠξιώθη τὸ χρῆμα θαύματος, εἰ μεμένηκεν εἰς τὸν ᾄδην ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, τῇ τῆς θεότητος ἐνεργείᾳ τε καὶ φύσει παραδόξως τε καὶ ὑπερ λόγου πληρῶν τὰ πάντα καὶ τοῖς πᾶσιν ἐπιδημῶν. Εἶτα προϊὼν τῷ λόγῳ ταῦτα πάλιν φησίν· «Ανθρώπιναν μὲν τὸ τεθνάναι πάθος, ἐνέργημα δε θεϊκὸν τὸ ἀναβιώναι» δεικνὺς ἢ δι᾽ ἀμφοῖν γνωρίζεται καθ' ἡμᾶς τε άμα και ὑπὲρ ἡμᾶς ὡς Θεός. Ορᾷς ὅπως ὁ σεβάσμιος οὗτος Πατὴρ τὰς τῶν δύο φύσεων ἐνεργείας ἐπὶ τῆς μιᾶς ὑποστάσεως ἤτοι τοῦ ἑνὸς προσώπου Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν παραδίδωσι; Καὶ μετ' ὀλίγα· Εἶτα δι' ἡμᾶς ἄνθρωπος γενόμενος, ὁρατὸς καὶ ψηλαφητός γέγονς· καὶ διὰ τῶν θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων ἐνεργειῶν φανηρωθεὶς ὑπάρχειν ἐν θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι, δέ- Β. δωκεν ἡμῖν γινώσκειν ὅτι ἐν οἷς ἐγνώσθη, ἐξ αὐτῶν συνίσταται· οὕτω γὰρ καὶ οἱ ἅγιοι Πατέρες ἀμφοτέρας τὰς φωνὰς ὁμολογοῦντες, τουτέστι καὶ τὴν ἐκ θεοτητος καὶ ἀνθρωπότητος δι' ἑκατέρας αὐτῶν τὸ ἀσύγχυτόν τε καὶ ἀδιαίρετον τῆς οἰκονομίας τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτή ρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παραδιδόασιν. NICETÆ CHONIATÆ EX LIBRO XVII THESAURI ORTHODOXÆ FIDEI (a) Περὶ αἱρέσεων τῶν ᾿Αρμενίων α΄. Τὴν μίαν ἐπὶ Χριστοῦ φύσιν καὶ μίαν ἐνεργείαν οὕτω πειρώνται Αρμένιοι κρατύνειν· εἰ δύο φασὶν ἐνεργείας ἐπὶ Χριστοῦ δοίημεν, συνέψονται πάντως ταύταις καὶ δύο θελήματα· εἰ δὲ τοῦτο, ἐξ ἀνάγκης καὶ δυὸ συνεισαχθήσονται πρόσωπα. Πρὸς δὲ ταῦτα οὕτως αὐτοῖς ἀντέπεσον οἱ θεοφόροι Πατέρες ἡμῶν. Τὸ φυσικὸν θέλημα οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἡ δύναμις τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος ορεκτικὴ, καὶ τῶν ἰδιωμάτων συνεκτικὴ τῶν τῇ φύσει προσόντων οὐσιωδῶς, καθ ἂν ἀεὶ τῷ φύσει θελητικῷ τὸ πεφυκέναι θέλειν ἐμπέφυκεν· οὐ ταυτὸν δὲ τὸ πεφυκέναι θέλειν καὶ θέλειν ἐστίν· ὥσπερ οὐδὲ τὸ πεφυκέναι λαλεῖν καὶ λαλεῖν· πέφυκε μὲν γὰρ ἀεὶ τὸ λαλητικόν λαλεῖν, λαλεῖ δὲ οὐκ ἀεί· ἐπειδὴ τὸ μὲν οὐσίας ἐστὶ λόγῳ φύσεως συνεχόμενον, τὸ δὲ βουλῆς, τῇ τοῦ λα λούντος γνώμη τυπούμενον· ὥστε φύσεως μὲν ἀεὶ Contra varias hæreses Armeniorum non pauca alia præcedunt in codice, quæ idcirco nos omisimus quia ea pene ad litteram edita reperimus apud Nicephorum Callistum hist. lib. xxIII, 53. Sed quia inter alios schismaticorum Armeniorum illaudabiles ritus sacra quoque cadaverum per oleum unctio recensetur, qua super re quemdam Macarii Hierosol. incertum et fortasse spurium canonem citant (videsis Colη De hæresibus Armeniorum. 1. Unam in Christo naturam et unam operandi facultatem Armeni hoc modo confirmare student: Si duas Christo operandi facultates attribuimus, duæ necessario voluntates stabiliendæ sunt; quod si conceditur, duæ personæ emanent necesse erit. Ad hoc autem sic illis divini Patres nostri responderunt. Naturalis voluntas nihil aliud est quam vis hujus quod secundum naturam est appetitum movens proprietatesque complectens quæ naturæ essentialiter insunt, ex qua semper voluntatem habenti posse velle inest. Non autem idem est posse velle et velle, quemadmodum nec idem est posse loqui, et loqui. Quod enim facultatem loquendi habet, potest semper loqui, non autem semper loquitur; ut enim possit, in ratione naturæ comprehenditur; ut autem velit, loquentis mente determilect. Vat., t. X, fin., p. 271 et pr. p. xxn), aio me vidisse idoneam hujus rei ms. refutationem Nicephori patriarchæ Constantinopolitani hoc titulo: Περὶ τῶν λεγόντων ὅτι χρὴ καὶ μετὰ τὸν θάνατον εὐχέ λαιον ποιεῖν. Incipit: Οὐκ οἶδα ποίαν καὶ ἀτασθαλίας μεστήν· Nescio quam amentiæ plenam. Videsis tamen etiam Græca apud Cangium contraria excerpta voc. Ἔλαιον άγιον. (a) Hoc libro continebatur etiam secunda Disputatio Theoriani cum Nersete, quam inter opera Theoriani edidimus, tom. CXXXIII, EDIT. PATR.

τὸ πεφυκέναι λαλεῖν, ὥσπερ καὶ τὸ πεφυκέναι θέλειν· εἰ δὲ τὸ πεφυκέναι θέλειν καὶ τὸ πῶς θέλειν οὐκ ἔστι ταυτόν, τὸ δὲ τῆς τοῦ θέλοντος υπάρχει βουλής, εἶχεν ἄρα τὸ πεφυκέναι θέλειν ὁ σαρκωθείς Λόγος, ὡς ἄνθρωπος, τῷ αὐτοῦ θεϊκῷ βουλήματι κινούμενον καί τυπούμενον· τὸ γὰρ ἐκείνου θέλειν οὐδὲν ὑπε ναντίον Θεῷ, θεωθὲν ὅλον· εἰ δὲ τεθέωτο, τῇ τοῦ θεοῦντος δηλονότι συμφνίᾳ τελέωτο. Τὸ δὲ θεουν καὶ θεούμενον δύο πάντως, ἀλλ' οὐχ ἓν καὶ φύσει ταυτόν, εἴπερ τῶν προς τι τὸ θεοῦν καὶ τὸ θεούμενον, τὰ δὲ πρός τι πάντως ἀλλήλοις συνεισάγεσθαι πέφυκε, καὶ θατέρω συνεπινοεῖσθαι θάτερον. Εἶχεν οὐκ θέλημα φυσικὸν ὡς ἄνθρωπος ὁ Σωτὴρ τῷ αὐτοῦ θεϊκῷ θελήματι συντυπούμενον καὶ ἐνούμενον καὶ οὐκ έναν τιούμενον· τὸ γὰρ κατ' ἔφεσιν ὀρεκτικῆς ἐστερημένου κινήσεως καὶ πᾶσης ζωτικῆς δυνάμεως άμοιρον· τὸ δε ζωτικὴν οὐκ ἔχον ἐκ φύσεως δύναμιν πάντως οὐδὲ ψυχήν. minatur ita ut naturæ quidem sit posse semper 4 loqui, ut et posse velle. Si autem posse velle et quomodocunque velle non sunt idem, sei posterius ex volentis deliberatione procedit, habebat igitur posse velle incarnatum Verbum, ut homo, sua divina voluntate motum et efformatum. Ejus euim voluntas, nihil Deo opposita, omnino deificata erat. Si autem deificabatur, patet eam deificantis cohærentia deificatam esse. Deificum vero et deificatum duo certe sunt; sed non unum et idem natura; si quidem eorum, quæ sunt ad aliquid, deificans et deificatum sunt, ea vero quæ sunt ad aliquid possunt inter se uniri, alterumque per alterum concipi. Habebat igitur naturalem voluntatem, ut homo, Salvator sua divina voluntate efformatam et unificatam et non contrariam. Quod enim appetitivo in potentia motu caret, caret simul omni vitali potestate; quod autem ex natura non habet vitalem potestatem, omnino neque animam habet. Ad eos qui dicunt se nescire alteram et alteram in Christo voluntatem, sed unam et hanc divinam, eo quod deificata fuerit caro Πρὸς τοὺς λέγοντας μὴ ἄλλο καὶ ἄλλο ἐπὶ Χριστοῦ ειδέναι θέλημα, αλλ' ἐν καὶ τοῦτο θεϊκὸν, διὰ τὸ τὴν σάρκα θεωθῆναι. 5. Εἰ άλλο καὶ ἄλλο κατὰ φύσιν οὐκ ἔστι τὸ θεῖον καὶ τὸ ἀνθρώπινον θέλημα, δῆλον ὡς ἐν φύσει και ταυτόν· καὶ εἰ τοῦτο, καὶ ἡ φύσις ἐξ ανάγκης μία καὶ ἀπαράλλακτος ἔσται· οὐ γὰρ ετερότης φυσική θελημάτων οὐκ ἔστιν, οὐδὲ οὐσίας καὶ φύσεως τὸ παράπαν ἐκεῖσε παραλλαγή. Εἰ δὲ ἄλλο φύσει καὶ άλλο, διάφορα πάντως· καὶ εἰ διάφορα, πῶς τὸν ἐν ποσῷ τούτων ἀριθμὸν οὐχ ὁμολογήσαι χρεών; Πως γὰρ δυνατὸν εἶναι τὰ θελήματα, καὶ μὴ ἀριθ μεῖσθαι; Το γάρ θεωθήναι τῇ πρὸς τὸν Θεὸν ἐνώ σει, καθὰ καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν τῆς λογικῶς τε καὶ νοερώς ἐψυχωμένης σαρκός, τῆς κατ' οὐσίαν οντότητος οὐκ ἐξίστησιν, ὥσπερ οὐδὲ τῆς οἰκείας τόν σίδηρον φύσεως ἡ ἄκρα καὶ διόλου πρὸς τὸ πῦρ ἀνακρασίς τι καὶ ἔνωσις· ἀλλὰ πάσχει μὲν τὰ πυρός, ἐπειδὴ πύρ τῇ ἐνώσει γεγένηται· βρίθει δε πάλιν κατά φύσιν καὶ τέμνει, ότι μὴ τῆς οἰκείας φύσεως λώβην πέπονθεν, ἡ τῆς φυσικῆς ἐνεργεῖας ἐξέστη το σύνολον, καίτοι μετὰ πυρὸς ὑπάρχων κατὰ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ὑπόστασιν, καὶ ἀδιαστάτως ὁρῶν τὰ τε κατὰ φύσιν ιδίαν, λέγω δὲ τὴν τομὴν, καὶ τὰ καθ' ἔνωσιν αὖθις ὅπερ ἐστὶν ἡ κα 2. Nisi altera et altera sit secundum naturam divina et humana voluntas, manifestum est eam esse unam et eamdem natura. Si ita est, natura ipsa necessaria una et eadem erit. Ubi enim non est diversitas naturalis voluntatum, neque substantiæ et naturæ illic aderit varietas. Si autem natura altera et altera voluntates sint, omnino inter se differunt. Porro si differunt, quomodo earum numerum confiteri non necesse est et quot sint inquirere? Quomodo enim possibile est esse voluntates easque non numerari? Quod enim deificata est sua cum Deo unione caro, non ideo in sua essentiali entitate, quatenus natura rationalem et mente præditam animam habet, corrumpitur. Quemadmodum neque ferrum corrumpit in propria natura summa et perfecta cum igne commistio et unio; sed proprietates ignis contrahit, si quidem ignis per unionem factum est; simul autem grave est natura et secat, quia non propriæ naturæ jacturam passum est, neque naturalem vim omnino amisit, etsi cum igne exsistat secundum unam et eamdem hypostasim, atque simul operetur ea quæ secundum propriam naturam sunt, sectionem di- σις αυτού γαρ έστι, καθάπερ καὶ τοῦ πυρὸς ἡ co, rursusque ea quæ ex unione procedunt, nempe adustionem; ipsius autem est, quemadmodum et ignis, secandi actio propter summam mutuamque circumincessionem et communionem. El rursus circa idem. 3. Si omnia quæ naturæ sunt nobiscum habuit Christus communia, Patris benevolentia et Spiritus sancti cooperatione propter nostram salutem, quomodo etiam naturalem non participabat voluntatem? Peccatum enim solum non participavit Verbum incarnatum, quia neque id naturæ est, sed deflexio et lapsus mentis ultra naturæ ra- τομα, διὰ τὴν ἄκραν εἰς ἄλληλα περιχώρησιν και ἀντίδοσιν. Καὶ αὖθις περὶ τοῦ αὐτοῦ. γ. Εἰ πάντων τῶν τῆς φύσεως ἐπίσης κεκοινώνηκεν ἡμῖν ὁ Χριστὸς εὐδοκία Πατρὸς καὶ συν εργεία Πνεύματος ἁγίου διὰ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν, όπως οὐχὶ καὶ τῆς φυσικῆς μετεῖχε θελήσεως; Αμαρτίας γὰρ μόνης οὐχὶ μετέσχεν ὁ σαρκωθείς Λόγος, ότι μηδὲ τῆς φύσεως αὕτη ἐστιν, ἀλλὰ παρεκτροπὴ καὶ ολίσθημα γνώμης κεκινημένης παρά

THESAURI LIB. XVII. luntas et mentalis; naturalis quidem est vis appetitum movens hujus quod secundum naturam est; mentalis vero liber impetus et inquisitio circa aliquid ignoti, et circa id quod decretum est judicium et dispositio; neque naturæ est character, sed proprie personæ cui inest et hypostaseos, quemadmodum aliquo modo velle et aliquo modo videre non ad naturam pertinet, sed ad mentem nostram; unde et anthropolatra Nestorius mentium unionem impie docuit, ut alteram per alteram confirmaret hypostasim, et servaretur merus homo aliqua mente et libero ad Deum Verbum motu, et ipse, inquit, homo hanc unionem perficiens. Utigitur naturæ summa in incarnato Deo τὸν λόγον τῆς φύσεως· διαστέλλεται γὰρ τὸ φυσικὸν tionem commota; distinguuntur enim naturalis voθέλημα καὶ τὸ γνωμικόν· τὸ μὲν γὰρ φυσικὸν δύο ναμις υπάρχει τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος ορεκτική· τὸ δε γνωμικόν αυθαίρετος ὁρμὴ καὶ ζήτησις περὶ τοῦ αγνοουμένου, καὶ κθίσις καὶ διάθεσις περὶ τὸ κριθέν· καὶ οὐ φύσεως γαρακτηριστικόν, ἀλλὰ τοῦ προσώ που κυρίως οὗ ἐστι καὶ τῆς ὑποστάσεως, ὥσπερ καὶ τὸ πῶς θέλειν καὶ τὸ πῶς ὁρᾷν οὐ τῆς φύσεως, αλλά τῆς ἡμετέρας γνώμης· καθ' όν λόγον καὶ ὁ ανθρωπολάτρης Νεστόριος γνωμῶν ἕνωσιν ἀσεβῶς εδογμάτισεν, ἵν᾿ ἑκατέραν δι᾿ ἑκατέρας κυρώση υπόσασιν, καὶ ὁ ψιλος άνθρωπος αὐτῷ τηρηθῆ γνώμη τινὶ καὶ αὐθαιρέτῳ κινήσει πρὸς τὸν Θεὸν Λόγου, καὶ αὐτὸς, φησὶ, τὴν ἕνωσιν ποιησάμενος. Ὡς ἂν τοίς νυν τὸ ἐντελὲς ἀκριβωθῇ τῆς φύσεως ἐπὶ τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ, καὶ τὸ ἀντικείμενον διαῤῥιφῇ· τὸ assignaretur, oppositumque rejiceretur, naturalis μεν φυσικόν θέλημα ωρίσθη ἐπὶ Χριστοῦ, τὸ δὲ γνωμικόν οὐ κυρίως ἐρρέθη, ὡς μήτε τῇ διαιρέσει χώρα 1997 τῷ στασιάζειν ἐν τούτῳ, μήτε τῇ φαντα σία παρείσδυσις τῷ μὴ ὑπάρχειν ἐκεῖνο, Ἕτερον πρόβλημα τῶν ᾿Αρμενίων. 3. Εἰ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ δύο θελήματα καὶ δύο ενεργείας σώμεν, πάντως ἀλλήλοις εναντία ἔσονται τοῦ θείου διαμαχομένου τῷ ἀνθρωπίνῳ, καὶ ὁ αὐτὸς καὶ εἰς Χριστός, ἢ διαστασιάζων ἑαυτῷ εὐρεθήσεται, κ αἱ φύσεις διαιρεθήσονται καὶ ἰδιουπόστατοι, καὶ τὸ τοῦ Νεστορίου δόγμα παρρησιάσεται, ᾿Αντίθεσις πρὸς τοῦτο τῶν εὐσεβῶν. quidem voluntas definita est de Christo, mentalis vero non proprie dicta est, ut neque divisioni locus daretur, dissensionis in hoc gratia; neque phantasiæ introitus, tanquam non sit illa. Allera Armeniorum propositio. 4. Si in Christo duas esse voluntates et operationes concedamus, omnino inter se contrariæ erunt, divina voluntate adversus humanam repugnante; ac idem et ¡unus Christus,vel a seipso dissentiens, invenietur, vel naturæ dividentur et singulæ propriam habebunt hypostasim; et Nestorii doctrina manifeste prædicabitur. Ad hæc responsio orthodoxorum. 5. Si quidem duas voluntates, divinam et humanam, secundum essentiam differre dicitis, pie dicitis; si autem oppositas esse, mendaces estis. Altera enim est divinitatis et altera humanitatis voluntas; inter se tamen minime oppositæ, cum humana voluntas divinam voluntatem sequatur et ab illa efformetur. Non enim si quid differt, ideo opponitur; differentia enim est essentire: eorum quæ in natura sunt collatio est eorum sejunctionis loco, non sane oppositio. Inevitabile autem incarnatum Verbum naturaliter humanam voluntatem habere, ut ejus intelligenti et rationali carnis anima fides sit, si quidem perfectus homo factus est, nihil 1. Εἰ μὲν τὰ δύο θελήματα, τό τε θεῖον καὶ τὸ ἀνθρώπινον, κατ' ουσίαν κατὲ διάφορα, εὐσεβεῖτε· εἰ δε αντικείμενα, ψευδὲς ὁ λόγος άλλο γάρ θεό τητος καὶ ἄλλο ἀνθρωπότητος θέλημα· αντικείμενα δε ουδαμώς, ὡς τοῦ ἀνθρωπίνου θελήματος τῷ θεϊκῷ ἐπομένου, και συντυπουμένου οὔτε γὰρ εἰ τι διάφορον, πάντως τοῦτο καὶ ἀντικείμενον· δια τὰ γὰρ οὐσιώδης· σύστασίς ἐστι τῶν ἐν τῇ φύσ πι πραγμάτων, οὐ μὴν ἐναντίωσις πρὸς τὴν τούτων διαστα. Απαραίτητον δὲ τὸν σαρκωθέντα Λόγου φυσικῶς ἔχειν καὶ τὸ ἀνθρώπινον θέλημα πρὸς πίπωσιν τῆς νοερᾶς αὐτοῦ καὶ λογικῶς ἐψυχωμένης τζονος· εἴπερ τέλειος άνθρωπος γέγονε μηδενός την ημετέρων λειπόμενος, πολὴν μόνης τῆς ἁμαρ- η quod nostrum sit non sibi suscipiens, excepto pec7:2 πάντα γὰρ ἔχων ὅσα ἡμεῖς ἀπαραλείπτως τα κατά φύσιν συστατικὰ τῆς ἡμετέρας ουσίας, Με καὶ ἐνήργει ἐν ἑκατέρα μορφή μετὰ τῆς θα του κοινωνίας· ὧν μὲν γὰρ ἡ αὐτή, τούτων καὶ · ξένη τις καὶ ἡ ἐνέργεια ή αυτή· ὧν δὲ διάφορος · 3 τέκ, τούτων διάφορος καὶ ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐνέρ μα. Καὶ τὸ ἀνάπαλιν, ὧν ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐνέργεια · αυτή, τούτων καὶ ἡ οὐσία ἡ αὐτή. ὧν δε διάφορος ὁ θέλησις καὶ ἐνέργεια, τούτων καὶ ἡ οὐσία διάφορος· τα ἐπὶ μὲν Πατρὸς καὶ Υἱοὺ καὶ ἁγίου Πνεύματος * τῆς ταυτότητος τῆς ἐνεργείας καὶ τοῦ θελήμα- *; καὶ τὴν ταυτότητα τῆς φύσεως γινωσκομέν· Εἰ δὲ τῆς θείας οἰκονομίας, ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν Ενεργειών καὶ τῶν θελημάτων καὶ τὴν τῆς φύσεως cato. Omnia enim quæ et nos habens, nibil non suscipiens eorum quæ secundum naturam nostræ essentiæ constituta sunt, in utraque forma volebat operabaturque cum alterius communione. Quoruin autem differens est essentia, eorum quoque differens est et voluntas et operatio; quorum vero differens est voluntas et operatio, eorum quoque differens est essentia. Ideo et in Patre et Filio et Spiritu sancto ex voluntatis et operationis identitate, et naturæ identitatem agnoscimus. In divina autem incarnationis œconomia ex operationum et voluntatum differentia, et naturæ differentiam confitemur. Duas porro voluntates naturarum esse dicimus, non personales; neque se-

NICETE CHRONIATÆ parationem inducimus naturarum, sed eamdem, η διαφοράν συνομολογούμεν· τὰ μέντοι δύο θελήματα et in hac unione naturarum ostendimus conservationem, φυσικά φαμεν, οὐχ ὑποστατικά οὐδὲ διαίρεσιν εἰσάγομεν τῶν φύσεων, ἀλλὰ τὴν αὐτὴν, καὶ τῇ ενώσει δηλοῦμεν φυσικὴν συντήρησιν. ς. Ἔτι τοῦτό φασίν, ὡς ἐν τῷ καιρῷ μόνο του πάθους, ἡνίκα τὸ ἡμέτερον ἐτύπου πραγματικώς εν ἑαυτῷ ὁ Χριστὸς καὶ παρητεῖτο τὸν θάνατον ως άνθρωπος, δύο θελήματα ἔχων ἐδείκνυτο. Τούτο δε ἄτοπον· εἰ μὲν γὰρ εἶχε τότε, καὶ ἀπ' ἀρχῆς εἶχεν ἐξ οὗ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλ' οὐχ ὑστερον ἐσχεδίασεν. εἰ δὲ ἀπ' ἀρχῆς οὐκ εἶχεν, οὐδὲ κατά τον καιρόν είχε του πάθους, ἀλλὰ μόνον ἐμάντασι τὴν παραίτησιν κατ' αὐτοὺς δὲ καὶ τὰ λοιπὰ δι' ὧν σετών σμεθα, οἷον τὸ δάκρυον, τὴν εὐχὴν, τὴν λύπην, τὴν ἀγωνίαν, τὸν σταυρόν, τον θάνατον, καὶ τὴν ταφήν 6. Hoc etiam dicunt quod solo passionis tempore, quando quod nostri est perfecte in se referebat Christus et mori recusabat ut homo, duas voluntates habere visus est. Quod est inconsequens si enim tunc habebat, et ab initio habebat ex quo factus est homo, neque id ex tempore habuit. Si autem ab initio non habebat, neque tenpore passionis habuit, sed horrorem tantum simulavit, et pariter juxta illos costera per que salvati sumus,lacrymas nempe, orationes, mwrorem, agoniam, crucem, mortem et sepulturam. Figurabat enim in seipso perfecte quod nostri est per ἐτύπου γὰρ ἐν ἑαυτῷ πραγματικῶς τὸ ἡμέτερον naturalem secundum nos agoniam, ut et abilla nos liberaret, et propriæ carnis naturæ fidem faceret, et (economiam ab omni phantasia alienam efficeret; quemadmodum suæ humanæ voluntatis cum propria sui ipsius Patrisque voluntate cohærentiam et unionem, id statuens et dicens: Non mea voluntas, sed tua fiat ".» Alia Armeniorum propositio. 7. Si indivisibilis est Christus, indivisibilium vero una est operatio et voluntas, quomodo non et de Christo unam operationem in voluntatem dicemus? Responsio. Nihil naturalium, in quantum est indivisibile certe, sed pro hujus indivisibilis natura et essentia differentiam habet. Naturis enim non exsistentibus, evanescit quoque omnino quod naturis constat, compositam hypostasim dico. Si autem compositam Christi hypostasim confitemur ad quam attollitur, et contrariorum et oppositorum capax erit: mortalis enim et immortalis, visibilis et invisibilis, finita et infinita, initio carens et initium habens. Duplex quoque corum, ut decet, erit operatio; et aliter utra natura absque operatione esset, vel extra naturalem suam operationem? Quomodo autem possibile est ut naturalis secundum carnem virtutis expers Verbum incarnatum hominem perfectum ac simpliciter hominem seipsum nominet? Nou enim est absque naturali operatione homo. Ad hoc, neque indivisibilis proprie dicitur in Christo composita persona. Nullam enim relationem habet ad eam divisionem quæ ex remotissimo genere per genera inter se subjecta ad propinquissimam speciem pervenit in eaque proprium progressum circumscribit 8. Ideo juxta sapientissimum Cyrillum nomen Christus non vim definitionis habet. Non enim est species de multis numero diversis prædicata, neque aliquam.alicujus essentiam ostendit: non enim aliquid indivisibile est ad speciem aut genus • Luc. xxii, 42. διὰ τῆς φυσικῆς πρὸς ἡμᾶς ἀγωνίας, ἵνα καὶ ταύτης ἡμᾶς ἐλευθερώσῃ, καὶ τῆς οἰκείας σαρκὸς την φύσιν πιστώσηται, καὶ τὴν οἰκονομίαν καθαράν πάσης φαντασίας ἐργάσηται· ὥσπερ τὴν ἀκραν του κατ' αὐτὸν ἀνθρωπικοῦ πρὸς τὸ οἰκεῖον αὐτοῦ καὶ πατρικόν θέλημα συμφνίων καὶ ἔνωσιν, τῷ ἐπικρίνειν τοῦτο καὶ φάσκειν· Μὲ τὸ ἐμὸν, αλλά τὸ σὸν γενέσθω θέλημα. Ἕτερον προβλημα τῶν ᾿Αρμενίων. 5. Εἰ άτομος ὁ Χριστός, τῶν δὲ ατόμων μία ενέργεια και θέλησις, πῶς οὐχὶ καὶ ἐπὶ Χριστοῦ μίαν ἐνέργειαν καὶ θέλησιν εἴπωμεν; ᾿Αντίθεσις. Οὐδὲν τῶν φυσικῶν εἰς τὸ άτομον προηγουμένως, αλλ' εἰς τὴν τούτου φύσιν και οὐσίαν έχει τὴν διαφορών φύσεων γάς οὐκ οὐτῶν, καὶ τὸ ἐξ αὐτῶν ἀφανίζεται πάντως, ἡ σύνθετος, λέγω, ὑπόστασις. Εἰ δὲ σύνθετος ἡ ὑπόστασις ωμολόγηται του Χριστού πρὸς ἣν ἀναφέρεται, καὶ δεκτικὴ τῶν ἐναντίων καὶ αντικειμένων· θνητὴ γὰρ καὶ ἀθάνατος, ὁρατὴ καὶ αορατος, περιγραπτή και απερίγραπτος, άναρχος καὶ ὑπ' ἀρχὴν· διπλή τούτων κατὰ τὸ εἰκὸς καὶ ἡ ἐνέργεια ἔσται· καὶ άλλως δε τίς φύσις ἀνενέργητος. ἡ φυσικῆς ἐνεργείας εκτός; Πῶς δὲ καὶ δυνατός άμοιρούντα φυσικές δυνάμεως κατά σάρκα τὴν ἐνανθρωπήσαντα Λόγον ἄνθρωπον τέλειον ἡ ὅλως ανθρωπου χρηματίσειν; Οὐδὲ γὰρ δίχα φυσικής ενεργείας ὁ ἄνθρωπος· πρὸς δὲ τούτοις, οὐδὲ άτομον κυρίως λέγεται τὸ κατὰ Χριστὸν σύνθετον προσ ωπον· οὐ γὰρ σχέσιν ἔχει πρὸς τὴν ἐκ τοῦ γενικώ τάτου γένους διὰ τῶν ὑπ' ἀλληλα καθιεμένων γενών πρὸς τὸ εἰδικώτατον εἶδος διαίρεσιν καὶ ἐν αὐτῷ τὴν οἰκείαν προσδον περιγράφονταν. η. Διὰ τοῦτο, κατὰ τὸν σοφώτατον Κύριλλον, τὸ Χριστὸς ὄνομα οὔτε ὅρου δύναμιν έχει· οὐ γὰρ εἶδος ἐστι πολλῶν ἀριθμῷ διαφερόντων κατηγορού μενον, ούτε μὴν τὴν τινος οὐσίαν δηλοῖ· οὐ γάρ άτομον πρὸς εἶδος ἢ γένος ἀγόμενον ἡ κατ' ουσίαν

THESAURI LIB. XVII. ὑπὸ τούτων περιγραφόμενον, ἀλλ' ὑπόστασις σύν- reductum aut secundum essentiam sub illis cirθετος τὴν φυσικὴν τῶν ἄκρων διαίρεσιν ἐν ἑαυτῇ κατάκρας ταυτίζουσα, καὶ εἰς ἐν άγουσα τῇ τῶν οἰκείων ἐνώσει μερών ἐπεὶ οὐδὲ ἑτέρωθεν τὸν αὐτὸν φύσει θεὸν ὄντα καὶ ἄνθρωπον διαγινώσκομεν, ἡ ἐκ τῶν θεϊκῶς ἅμα καὶ ἀνθρωπικώς χαρακτηρι ζόντων αὐτὸν ἐμφύτων ιδιωμάτων τῆς τε θείας θελήσεως καὶ ἐνεργείας, καὶ τῆς ἀνθρωπικής του αὐτοῦ θελήσεως· αἷς καὶ δι' ὧν ὁ ἦν καὶ ὅ γέγονεν, επισφράγιζε θαυματουργών μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς ὡς Θεός, πάσχων δε δι' ἡμᾶς ὁ αὐτὸς εκουσίως ως άνθρωπος καὶ νῦν μὲν φθεγγόμενος πρὸς τὸν Φίλιππον· Οὐ πιστεύεις ότι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί; καὶ, Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ έώρακε τον Πατέρα· καὶ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν Νῦν δέ τί ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον ὃς τὴν ἀλήθειαν λελάληκα ὑμῖν; Ἑτέρα ἀντίθεσις ᾿Αρμενίων. 4. Πᾶν ἐτεροκίνητον ἀνενέργητον· ἡ τοῦ Κυρίου τοίνυν σὰρξ ὑπὸ τοῦ ἐνωθέντος αὐτῇ Λόγου κινουμένη ἀνενέργητος ἦν. ᾿Αντίθεσις καὶ ἀπολογία πρὸς τοῦτο. Καὶ λοιπὸν οὐ διέφερε τῶν ἄλλων ἁγίων ἡ τοῦ Κυρίου σάρξ· νεύματι Θεοῦ ἐκινοῦντο και Μωϋσῆς καὶ Δαβίδ, καὶ ὅσοι ἀλλοι τῆς θείας ἐνεργείας χωρετικοί τοῦτο δὲ ἄτοπον. Αλλ' ἐπεὶ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἀτρέπτως γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ ὡς Θεὸς καταλλήλως τῇ αὐτοῦ θεότητι ἤθελε τε καὶ ἐνήργει, καὶ ὡς ἄνθρωπος καταλλήλως τῇ αὐτοῦ ἀνθρωπότητι, τοῦ ἀνθρωπείου θελήματος οἷα καὶ θεωθέντος, τῷ c Θεϊκη βουλήματι κινουμένου καὶ τυπουμένου. καὶ μαρτυροῦσι τοῦτο τὰ εὐαγγελικά ρήματα & φασιν οὕτωσί• «Τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ὁ Ἰησοῦς εἰσελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν·» καὶ πάλιν «Θέλω ένα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ αὐτοὶ ωσι» καὶ αὖ «Οὐ γὰρ ήθελεν ἐν τῇ Ἰουδαία περιπατεῖν, ὅτι ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι. > καὶ ἑτέρωθι· «Κάκεῖθεν ἐξελθόντες ἐπορεύοντο διὰ τῆς Γαλιλαίας· καὶ οὐκ ἤθελεν ἵνα τις γνῷ·» καὶ ἀλλαχου· «Καὶ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες αὐτῷ· Που θέλεις ἀπελθόντες ετοιμάσωμέν σοι φαγεῖν τὸ Πάσχα;» Ταῦτα γὰρ πάντα καθὴ ὁ Κύριος ἄνθρω πας ἐφθέγγετο, καὶ οὐ καθὸ Θεός. Καὶ ἄλλως δὲ τὸ μὴ ἔχον ενέργειαν καὶ κίνησιν φυσικήν νεκρὸν καὶ ἄψυχον· ἡ δὲ τοῦ Κυρίου σάρξ ἔννους καὶ ἔμψυχος. Ετερον πρόβλημα ᾿Αρμενίων. ί. Ωσπερ ἐπὶ Χριστοῦ τὴν τῶν δύο φύσεων συν δρομὲν σύνθετον φατε ὑπόστασιν, οὕτω χρεὼν καὶ μίαν σύνθετον λέγειν ἐνέργειαν. Αντίθεσις. Εἰ τὸν Χριστὸν ἐν δύο φύσεσι θεωρούμενον μίαν δῶμεν σύνθενον ἔχειν ἐνέργειαν, ἡ τοιαύτη πάντως ενέργεια ἡ τῶν αὐτοῦ μερῶν ἐσεῖται, ἡ αὐτοῦ ὡς cumscriptum, sed hypostasis composita naturalem extremorum divisionem in se commiscens et identificans, et in unum agens propriarum partium adunatione, quoniam nec aliunde eumdem natura Deum et hominem agnoscimus quam ex iis quæ divine et humane simul eum signant, innatis proprietatibus divinæ voluntatis operationisque et humanæ ejus voluntatis. Quibus et per quas quod erat et quod factus est signavit; miracula quidem supra nos operans ut Deus, patiens autem propter nos voluntarie ut homo. Et nunc quidem Philippo dicens: «Non credis quia ego in Patre et Pater in mei?» Et: «Qui videt me, videt Patrem 8; et, «Ego et Pater unum sumus 9: > nunc vero: «Quid quæritis me interficere, hominem qui veritatem locutus sum vobis 10?» Alia Armeniorum objectio. 9. Quod ab alio movetur, absque operatione est Domini igitur caro quæ a Verbo sibi unito movetur, absque operatione est. Responsio et hujus objectionis confutatio. Cæterum non ab aliorum sanctorum carne differebat Christi caro. Spiritu Dei movebantur et Moyses et David et quicunque alii divinæ operationis capaces fuere. Quod ad eos spectat, ridicula esset objectio: sed postquam omnium Deus absque mutatione factus est homo, et ut Deus pro sua deitate volebat et operabatur, et ut homo pro sua humanitate,humana voluntate quasi deificata, et per divinam voluntatem mota et efformata. Atque id testantur evangelica verba quæ sic se habent; «Crastina die voluit Jesus intrare in Galilmam 11;» et rursus: «Volo ut ibi sum ego, et illi sint 12:; et rursus: «Non enim volebat in Judæa ambulare, qui quærebant eum Judæi interficere 13.» Et alibi: «Et inde egressi perambulabant Galilæam; et nolebat ut quis eum agnosceret ";» et alibi: «Et accesserunt ad eum discipuli ejus dicentes. Ubi vis paremus tibi manducare Pascha 15?» læc enim omnia,ut homo, Dominus loquebatur, non autem ut Deus. Et aliunde quod non habet operationem et motum naturalem, mortuum est et inanime. Domini autem caro mente et anima prædita erat. Alia Armeniorum propositio. 10. Quemadmodum de Christo duarum naturarum concursum compositam hypostasim dicitis,sic dicendum est unam compositam operationem esse. Responsio. Si Christum in duabus naturis consideratum concedamus unicam habere operationem, talis operatio vel ejus partium erit, vel ipsius est compositi. Et si quidem ejus partium sit, dividetur ad utrum1 Joan. πιτ, 10. 8 Ibid. 9. 9 Joan. x, 30. 10 Joan. vii, 20. 11 Joan. 1, 43. 13 Joan. vn, 1. 14 Ibid. 15 Matth. xxv, 17. 12 Joan. xvII, 24.

πρὸς ἀμφότερα τεμνομένη καὶ λυθήσεται, καὶ συνδιαλύσει τὰ κατ' αὐτὴν ἡνωμένα· εἰ δὲ τοῦ ὅλου, ἐσται ἡ αὐτή ως δεκτικὴ τῶν ἐναντίων θνητή καὶ ἀθάνατος, κτιστὴ καὶ ἄκτιστος, περιγραπτὴ καὶ απερίγραπτος· καὶ εἰ τοῦτο δώσει τις, ἔσται ὁ Χριστὸς τὴν οἰκείαν ἔχων ἐνέργειαν, οὖσαν καί μὴ οὖσαν, κατὰ ἕξιν καὶ στέρησιν. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ περὶ θελήματος ἔστιν εἰπεῖν. Λέγουσιν οἱ ᾿Αρμένιοι ότι, ὥσπερ οργάνου και τοῦ κινοῦντος αὐτὸ μία ἐνέργεια, οὕτω καὶ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος μία ἐνέργεια. Εἰ τοίνυν εἰσάγουσι τὸ ὄργανον καὶ σύγχρονον ὥσπερ σῶμα καὶ ψυχὴ, πάντως ἔσται κατ' αὐτοὺς ἡ κτίσμα τὴν θείαν φύσιν λέγειν ἢ τὸ σῶμα ἄκτιστον· εἰ δὲ τεχνικὸν τὸ ὄργανον λέγουσιν, άψυχον τοῦτο καὶ οὐκ que scissa et solvetur, et simul ea quæ per ipsam όλου· καὶ εἰ μὲν τῶν αὐτοῦ μερῶν, μερισθήσεται uniuntur solvet. Si vero compositi, ipsa erit ut contrariorum capax mortalis et immortalis,creata et increata, finita et infinita. Si quis hoc concesserit, erit Christus propriam habens operationem, exsistentem et non exsistentem,secundum possessionem et secundum privationem. Idem autem et de voluntate dicendum est. Dicunt Armenii, quemadmodum organi et illud moventis eadem est operatio, sic et divinitatis et humanitatis unam esse operationem. Si igitur inducunt organum veļ coexistens, ut sunt corpus et anima, omnino juxta illos dicendum erit creaturam esse divinam natu. ram vel corpus increatum. Si vero artis cujusdam organum dicunt, illud anima carebit, nec semper movebitur, sed quando operanti videbitur. Cæle. ἀεὶ κινούμενον, ἀλλ᾽ ὅτε τῷ ἐργαζομένῳ δόξει· καὶ rum Apollinario et Ario consentiunt, quorum prior absque anima, Apollinarius autem absque mente esse carnem Christi dicebat. λοιπόν συμφρονούσιν ᾿Απολλιναρίω τε καὶ ᾿Αρείῳ, ὧν ὁ μὲν ἄψυχον, 'Απολλινάριος δὲ ἄνουν την σάρκα τοῦ Χριστοῦ ἔλεγεν. 11. Si dicant Armenii Christum et post incarnationem unum esse Filium et sanctæ Trinitatis unum; sanctam autem Trinitatem unicam voluntatem et unicam operationem habere, atque inde Christum unicam habuisse operationem et unicam voluntatem, sic respondendum erit: Pater non ut Pater vult,sed ut Deus; et quoniam Deus est Filius, et Deus est Spiritus Sanctus, secundum id divina Trinitas unam voluntatem habet et unam operationem, Filius vero, nobiscum hominibus communicans carnis assumptione, duplicem quo. que voluntatem et operationem habuit; unam quidem ut Deo et Patri consubstantialis, alteram autem ut nobis consubstantialis. Attamen non separatas dicimus operationes, neque naturas separatim operari; sed utramque una cum alterius communione operari id quod proprium habuit. Neque enim humana humane operatus est; non enim simplex homo erat; neque divina secundum Deum tantum; non enim solummodo erat Deus. Sed duæ naturæ sunt unus Christus, et unus Christus est duæ naturæ. Et aliter Si unam voluntatem dixerimus de Christo ut de sancta Trinitate, erit omnino una et eadem voluntas Patris et Verbi et carnis. Ad hæc quæ diximus, id forte adjicient qui ratiocinio uti volent: Non est natura absque hypostasi seu στατος ήτοι ἀπρόσωπος· εἰ οὖν δύο, φασί, φύσεις persona; si igitur, inquiunt duas naturas in Christo dixerimus, duas quoque hypostases inducemus; atque ita cum Nestorio sentiemus qui duas hypostases in Christo esse docuit. ια. Εἴπερ φήσουσιν οἱ ᾿Αρμένιοι ὡς ὁ Χριστὸς καὶ μετὰ τὴν σάρκωσὶν εἰς ἦν Υἱὸς καὶ εἰς τῆς ἁγίας Τριάδος, ἡ δὲ ἁγία Τριάς μίαν θέλησιν καὶ μίαν ἐνέργειαν ἔχει, καὶ κατὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς μίαν εἶχεν ἐνέργειαν καὶ μίαν θέλησιν, ῥητέον ού τως· ὡς ὁ Πατήρ οὐ καθό Πατὴρ θέλει, ἀλλὰ καθό Θεός· καὶ ἐπεὶ Θεὸς ὁ Υἱός, Θεὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, κατὰ τοῦτο ἡ μὲν τρισυπόστατος Θεότης μίαν θέλησιν ἔχει καὶ μίαν ενέργειαν· ὁ δὲ Υἱός, ἐπικοινωνῶν καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἡμῖν τῇ τῆς σαρκός προσλήψει, διπλῆν καὶ τὴν θέλησιν εἶχε καὶ τὴν G ενέργειαν. τὴν μὲν ὡς ὁμοούσιος ὢν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὴν δὲ ὡς ὁμοούσιος ὧν ἡμῖν. Πλὴν οὐ διηρημένας φαμὲν τὰς ἐνεργείας, οὐδὲ τὰς φύσεις ἐνεργουμένας κεχωρισμένως, ἀλλ' ἡνωμένως εκάστην μετὰ τῆς θατέρου κοινωνίας ἐνεργοῦσαν τοῦθ' ὅπερ ἴδιον ἔσχηκεν· οὔτε γὰρ τὰ ἀνθρώπινα ἀν θρωπίνως ἐνήργηκεν, οὐ γὰρ ψιλὸς ἦν άνθρωπος· οὔτε τὰ θεῖα κατὰ Θεὸν μονον, οὐ γὰρ ἦν μόνον Θεός· ἀλλ᾽ αἱ δύο φύσεις εἷς ἐστι Χριστός, καὶ ὁ εἰς Χριστὸς δύο φύσεις ἐστί. Καὶ ἄλλως· Εἰ μίαν θέλησιν εἴπωμεν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, ἔσται πάντως μία καὶ ἡ αὐτὴ θέλησις του Πατρὸς καὶ τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκός. Πρὸς οἷς εἰρήκαμεν ἔτι καὶ τοῦτο ἴσως προσθήσουσι δια σκευάζοντες συλλογιστικῶς· Οὐκ ἔστι φύσις ἀνυπόAd id respondendum est. 12. Pia Ecclesia, quemadmodum Sabellii synæresim repudians tres personas et unam naturam sanctissimæ Trinitatis confitetur, et Arii in tres dissimiles hypostases divisionem respuens,unicam naturam divinæ Trinitatis docet, sic et Monophysitas impugnat dictitantes unam esse naturam in Christo et unam esse hypostasim. Quod prætenἐπί Χριστοῦ εἴπωμεν, δύο καί ὑποστάσεις συνεισ ενέγκωμεν· καί οὕτω συμφρονοῦντες ἐσόμεθα Νεστορίῳ δύο υποστάσεις ἐπί Χριστοῦ δογματίζοντι. Ῥητέον δὲ πρὸς τοῦτο. ιβ. ὡς ἡ εὐσεβὴς Ἐκκλησία, ὥσπερ τὴν Σαβελλίου συναίρεσιν ἀποπεμπομένη, τρεῖς ὑποστάσεις καί μίαν φύσιν ἐπί τῆς ἁγίας Τριάδος ὁμολογεῖ, καί τὴν ᾿Αρείου εἰς ἑτερογενεῖς τρεῖς ὑποστάσεις ἀποσκυβαλίζουσα διαίρεσιν, μίαν φύσιν τρισυποστάτου Θεότητος δοξάζει, οὕτω καὶ τοῖς Μονοφυσίταις ἀπομάχεται, φάσκουσι μίαν φύσιν ἐπί Χριστοῦ διὰ τὸ

THESAURI LIB. XVII. καὶ τὴν ὑπόστασιν εἶναι μίαν. Καὶ κατασκευά- dunt dicendo non esse naturam sine hypostasi ζουσι τοῦτο ἐκ τοῦ λέγειν μὴ εἶναι φύσιν ἀνυπόστα τον ἤτοι απρόσωπον· οὐδὲ γὰρ ἡ ἐν Χριστῷ ἀνθρω πίνη φύσις ἀνυπόστατος οἷα τῷ λόγῳ ἐνυποστᾶσα. Προσεπάγειν δὲ καὶ ταῦτα χρεῶν πρὸς τὰ παρ' Αρμενίων συλλογιστικώς προτεινόμενα. Ωσπερ αἱ δύο γεννήσεις Χριστοῦ, τουτέστιν ἡ πρὸ αἰώνων ἐκ Πατρὸς κατὰ τὴν θεότητα, καὶ ἡ ἐπ' ἐσχάτων τῶν χρόνων ἐκ Παρθένου κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ἐν τῇ μια τοῦ Θεοῦ Λόγου υποστάσει γενόμεναι, οὐκ ἐποίήταν προσθήκην ὑποστάσεως· οὕτως οὐδ᾽ ἐκ τῶν δύο καθ' ὑπόστασιν ἡνωμένων φύσεων προσθήκη προσώπου ἐγένετο. Πρὸς γοῦν τοὺς λέγοντας μὴ είναι φύσιν ἀνυπόστατον, ῥητεον ὡς οὐδὲ τόκος ἐστὶν ἀπρόσωπος. Ιστέον δὲ ὡς οἱ μίαν ἐπὶ Χριστοῦ φύσιν δοξάζοντες ἡ τὴν θεότητα τραπῆναι εἰς σάρκα δοξάζουσιν, ἢ τὴν σάρκα ὁμοούσιον τῇ θεότητι γενέσθαι, ἅπερ τῶν ἀμηχάνων καὶ ἀδυνάτων ἐστίν· εἰ δὲ μηδέτερον τούτων, ετέρα πάντως καὶ ἑτέρα φύσις ἐν Χριστῷ. ιγ. Ετι εἰ κατὰ ἀριθμὸν τῶν φύσεων διδάσκουσιν εἶναι καὶ τὰ πρόσωπα καὶ τὸ ἔμπαλιν, καὶ τρεῖς ἄρα φύσεις ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος εἰσενέγκωσι τρισυποστάτου ούσης· ἡ τὸ ἀνάπαλιν μίαν ὑπόστασιν εἴπωσι διὰ τὸ ἐναδικὸν τῆς φύσεως. Δεῖ δὲ καὶ τοῦτο εἰδέναι ὡς οἱ Ἰακωβῖται καὶ οἱ ᾿Αρμένιοι πρὸ μὲν τῆς ἐνώσεις δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ ὁμολογοῦσι μετὰ δὲ τὴν ἔνωσιν μίαν σύνθετον συγχέοντες ἀμμετέρας τήν τε θείαν καὶ τὴν ἀνθρωπίνην, καὶ διὰ τοῦτο καὶ μίαν φύσιν ὀνομάζουσιν· ὅθεν καὶ δικαιο· λογούμενοι πρὸς τοὺς λέγοντας εὐσεβῶς δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ, λέγουσι μὴ εἶναι φύσιν ἀνυπόστατον ἤτοι ἀπρόσωπον· καὶ ὡς οἱ φάσκοντες δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ καὶ δύο ὑποστάσεις εἰσάγουσι κατὰ τὸν Νεστόριον, καὶ οὐκέτι τρία πρόσωπα ἤτοι τρεῖς ὑποστάσεις εὑρίσκονται λέγοντες ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριά δος, ἀλλὰ καὶ τέσσαρας. Καὶ κατὰ τοῦτο τὴν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον ἀναθεματίζουσιν, ὡς δῆθεν δύο υπου στάσεις ἐπὶ Χριστοῦ κυρώσασαν· οὕτω γὰρ κατὰ τὴν αὐτῶν δόξαν τὰς φύσεις φασί. Τῷ δὲ ἁγίῳ Κυρίλνῳ συνεργῷ τῆς αὐτῶν αἱρέσεως χρῶνται ἐν οἷς φησι μία, φύσιν τοῦ Λόγου σεσαρκωμένην, τὴν τοιαύτην μῆσιν οὐχ ὡς ἐκεῖνος ἔφησεν ἐκλαμβάνοντες, ἀλλ᾽ εἰς ἦν αὐτοί φασι φύσιν ἐπὶ Χριστοῦ συγκεχυμένην μετὰ τὴν ἔνωσιν, ἢ μᾶλλον μεταβληθεῖσαν εἰς θεότητα. ιδ. Πάλιν οἱ αὐτοὶ εὐσεβῶς νοοῦντες τὴν τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου φωνήν, ήτις φησὶ· Καὶ ὁ λόγος σάρξ ἐγένετο, παράγοντες δὲ καὶ ῥῆσιν τοῦ ἁγίου ᾿Αθανασίου οὕτω λέγουσαν· «Ο Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ἵνα καὶ ἡ σάρξ γένηται Λόγος •» αλλά και Γρηγόριον τον Θεολόγον φάσκοντα. Καὶ θαρρώ λέγειν ομόθεον, καὶ γεγονός ὅπερ τὸ χρίσαν • ἔτι δὲ καὶ τὸν Νυσσαίων Γρηγόριον ούτωσὶ διεξιόντα· Καθάπει σταγών όξους βληθεῖσα ἐν τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης οὐκ ἔτι ἐστὶν ἐν τοῖς ἰδίοις τοῦ όξους ἰδιώμασιν, ἀλλὰ μετεποιήθη καὶ συνεκράθη ἐς τὸ τοῦ πελάγους τῶν ὑδάτων G seu persona. Non enim quæ in Christo est humana natura, sine hypostasi est, cum Verbo supponatur. Hæc et opponi oportet ad ea quæ syllogistice dicunt Armenii: Quemadmodum dus Christi generationes, id est, æterna ex Patre generatio secundum divinitatem, et in fine temporum ex Virgine generatio secundum humanitatem in una Dei Verbi hypostasi habita: non hypostasis additionem effecere; ita neque ex duabus per hypostasim unitis naturis personæ facta est additio. Ad eos igitur qui dicunt non esse naturam absque hypostasi, dicendum est, neque Christi generationem absque persona esse. Sciendum vero eos qui unicam esse in Christo naturam opinantur, aut opinari divinitatem in carnem esse conversam,aut carnem divinitati consubstantialem factam esse, quæ absurda et impossibilia sunt; si porro neutrum ex his, altera omnino et altera in Christo natura. 13. Præterea si ex naturarum numero docent esse et personas ac vice versa, et tres igitur naturas sanctæ Trinitatis inducant, cum sit tribus personis constans; vel rursum unicam hypostasim dicant, cum unica sit hujus natura. Id autem sciendum est Jacobitas quoque et Armenios ante unionem quidem duas naturas in Christo confiteri; post unionem vero unam compositam,ambas confundentes, divinam et humanam, et ideo unam naturam appellare. Unde sui defendendi causa iis qui pie dicunt duas esse in Christo naturas respondent non esse naturam absque hypostasi seu persona. Et eos qui duas esse in Christo naturas opinantur et duas hypostases, ut Nestorium, inducere, et non tres personas seu tres hypostases in sancta Trinitate dicentes reperiri, sed et quatuor. Etinde Chalcedonensem synodum anathematizant, utpote quæ duas in Christo hypostases esse decreverit ita enim secundum suam doctrinam appellant naturas. Sancto autem Cyrillo ut suæ hæreseos complice utuntur, eo quod dixerit unicam esse naturam Verbi incarnatam, hanc vocem non in eodem sensu quam ille usurpantes, sed hanc naturam esse contendunt eam quam post unionen confusam esse dicunt, imo in divinitaDtem conversam. 14. Rursus iidem impie hanc evangelistæ Joannis vocem adhibentes: Et Verbum caro factum est; invocantesque has beati Athanasii voces: «Verbum caro factum est, ut et caro fiat Verbum;» sed et Gregorium Theologum dicentem: «Audeo dicere Deo similem et factum quod est Verbum inungens;» et ad hæc Gregorium Nyssum sic eloquentem: «Quemadmodum aceti gutta in maris pelago immersa non jam aceti proprietates retinet, sed conversa et commista est in maris aquarum proprietates; ita sane el sanctissimum illud corpus commistum divinitati

ietates retinet.» Atque sic ιδίωμα· οὕτω δὴ καὶ τὸ πανάγιον ἐκεῖνο σῶμα caro Verbum factum sit et et Verbo commista sit et in do possunt dici duæ natuquæ est divinitatis?» ondendum: Creata et finita unionem in suis naturalibus sit, non omnino conversa in et in Patri coæternum. Per cem accessionem carnem n hominem factum esse dincedamus, juxta illos Verbi In humanæ in Christo na Rctatio, tactus, fames, sitis, lum, crucifixio, sepultura, ideri, quorum oracula proa eorum scripta, naturas in docentia neque conversam atem; sed et verba Christi dicentis: Mortuus est, et loniam non eram ibi. Utrius : «Non eram ibi 16?» Divinico circumscriptus est qui omnia est? Si vero carnis, luæ in Christo naturæ? Et ia effusæ, carnis omnino s; quemadmodum homini Dosuistis eum?» erint, nos, si duas naturas ristus, humanam nempe et adorare, quippe qui ante idamus; vel si minius,esse adoratus et non adoratus. Filium Dei cum Patre et as, sine corpore ante incar. nunc autem eumdem ineitatem factum hominem. συνανακραθέν τῇ θεότητι, οὐκέτι ἐστὶν ἐν τοῖς τῆς σαρκὸς ἰδιώμασι. Καὶ συλλογίζονται οὕτως ὡς Ἐπεὶ ἡ σάρξ γέγονε Λόγος καὶ ὁμήθεος, συναντ κράθη τῷ λόγῳ καὶ μετοποιήθη, πῶς δυνατὸν δύο λέγειν φύσεις καὶ οὐχὶ μίαν καὶ ταύτην τῆς θεότητος; ιε. Πρὸς ἀπερ ἀποκρίνασθαι δεῖ ὡς ἡ κτιστὴ καὶ περιγραπτὴ φύσις πάλιν καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν ἐπὶ τῶν ἰδίων μεμένηκε φυσικῶν ἰδιωμάτων, οὐδ᾽ ὅλως μεταβληθεῖσα εἰς τὸ ἄκτιστον, καὶ ἀσχημάτιστον καὶ συναίδιον τῷ Πατρὶ· διὰ δὲ τὴν τῶν φύσεων εἰς άλληλα περιχώρησιν, τὴν σάρκα θεωθῆναι· τὸν δὲ Θεὸν ἐνανθρωπῆσαί φαμεν· εἰ γὰρ μὴ τοῦτο δοίημεν, ἔσται ἂν τῆς τοῦ Λόγου φύσεως κατ᾿ αὐτοὺς, καὶ οὐχὶ τῆς ἐν Χριστῷ ἀνθρωπίνης φύσεως, ή αΰξησις, ή σπαργάνωσις, ή ψηλάφησις, ἡ πεῖνα, ἡ δίψα, ο κόπος, ἡ ἀγωνία, τὸ πτύσμα, ἡ ἐπὶ σταυρού πῆξις, ἡ ταφὴ, καὶ ὁ θάνατος. Ὅτι δὲ καὶ τοῖς Πατράσιν οὕτω δοκεῖ, ὧν τὰς χρήσεις παράγουσι, μαρτυροῦσι τὰ λοιπὰ τουτωνὶ συγγράμματα, μὴ συγκεχύσθαι τὰς ἐν Χριστῷ φύσεις διδάσκοντα, μήτε μὴν μεταποιηθῆναι τὴν σάρκα εἰς θεότητα. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦ Χριστοῦ προς τοὺς μαθητὰς περὶ τοῦ Λαζάρου λέγον τος ότι «'Απέθανε, καὶ χαίρω δι' ὑμᾶς ὅτι οὐκ ἦμεν ἐκεῖ. «Τίνος νοητέον τὸ ῥῆμα τὸ «οὐκ ἤμην ἐκεῖ; Τῆς θεότητος; Καὶ πῶς τόπῳ περιγραπτός ὁ πανταχού παρὼν καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν ὤν; Εἰ δὲ τῆς σαρκός, πώς οὐχὶ δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ; Καὶ τὸ ἐπὶ Λαζάρου δὲ δάκρυον τῆς σαρκὸς πάντως ἦν, καὶ οὐχὶ τῆς θεό Ο τητος· ὥσπερ ἀνθρωποπρεπὲς καὶ τὸ ἐρωτᾷν «Ποῦ τεθείκατε αὐτόν; tactui non est inaccessilito, inaccessibile fit, non ia ignis accessit. Non enim bilis est, sed carbo, i. e. liaro quoque pro natura sua η erbo tamen incarnato adoas carnem nudam adorare, Deum incarnatum. Sed hoc per compendium. Vir au- • Scripturis sacris exempla aut destruentia aut reproerre potuerit. ις. Ἐὰν δὲ καὶ τοῦτο προσθήσουσιν ὡς, εἰ δύο φύσεις εἶχεν ὁ Χριστὸς ἀσυγχύτους, ἀνθρωπίνην καὶ θεϊκὴν, ἄρα τῇ κτίσει λατρεύομεν, ὡς κτιστῇ προσε κανοῦντες φύσει· ἡ εἰ μὴ τοῦτο, εἴη ἂν ὁ αὐτὸς καὶ εἰς Χριστὸς προσκυνητός τε καὶ ἀπροσκύνητος - ούτωσὶ λεκτέον· Τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι προσκυνοῦμεν, ἀσώματον μεν πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, νῦν δὲ τὸν αὐτὸν σεσαρκως μένον καὶ γενόμενον ἄνθρωπον μετὰ τοῦ εἶναι Θεόν • καὶ ὥσπερ ξύλον ψιλόν οὐκ ἔστιν ἀπρόσιτον τῇ ἀφη, πυρὶ δὲ προσομιλῆσαν, ἀπροσίτον γίνεται οὐ δι' ἑαυτὸ, ἀλλὰ διὰ τὸ συνημμένου αὐτῷ πῦρ· καὶ οὐχ ἡ τοῦ ξύλου φύσις ὑπάρχει ἀπρόσιτος, ἀλλ' ὁ ἄνθραξ, ἤτοι τὸ φεπυρωμένου ξύλον· οὕτως καὶ ἡ σὰρξ κατὰ μὲν τὴν ἑαυτῆς φύσιν οὐκ ἔστι προσκυνητή προσκυνεῖται δὲ ἐν τῷ σεσαρκωμένῳ λόγῳ· καὶ οὐ φαμὲν ὅτι σάρκα προσκυνοῦμεν ψιλήν, ἀλλὰ σάρκα Θεοῦ, ἤτοι σεσαρκωμένον Θεόν. Ταῦτα ὡς ἐκ προχείρου καὶ ἐν ἐπιτόμῳ· εὐκαιρία δέ τις χρώμενος, καὶ ἕτερα ἂν πλείω ἐκ τῶν ἱερῶν Βιβλίων ἐπισυν αγάγη, τὰς τῶν ᾿Αρμενίων αἱρέσεις καταστρέφοντα, καὶ τὰς ἀντιθέσεις αὐτῶν διελέγχοντα.

ļ THESAURI LIB. XX. EX LIBRO XX (Mai, Biblioth. nov., t. IV.) ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΓΑΡΗΝΩΝ. α΄. Ἔστι δὲ καὶ ἡ μέχρι τοῦ νῦν κρατοῦσα λαοπλά νος θρησκεία των Ισμαηλιτών πρόδρομος τις τοῦ ἀντιχρίστου. Κατάγονται δὲ ἀπὸ τοῦ Ἰσμαὴλ τοῦ ἐκ τῆς ᾿Αγαρ τεχθέντος τῷ ᾿Αβραάμ· διόπερ Αγαρηνοὶ καὶ Ισμαηλίται προσαγορεύονται. Σαρρακηνούς δὲ αὐτοὺς καλοῦσιν ὡς ἐκ τῆς Σάρρας κενούς διὰ τὸ εἰρῆσθαι ὑπὸ τῆς ᾿Αγαρ τῷ ἀγγέλῳ, ὅτι Ἡ Σκόρα κενήν με απέ λυσεν. Οὗτοι μὲν οὖν, εἰδωλολατρήσαντες καὶ προσκυ νέσαντες τὴν ἑωσφόρῳ ἄστρῳ τῇ ᾿Αφροδίτη, ἣν δὴ καὶ Χαμάρ τῇ ἑαυτῶν ἐπωνόμασαν γλώσση, ὅπερ σημαίνει μεγάλην, έως μὲν τῶν Ηρακλείου χρόνων προ φανώς εἰδωλολάτρουν· ἀπὸ δὲ Ηρακλείου καὶ δεῦρο ψευδοπροφήτης αὐτοῖς ἀνεφύη Μωάμεθ ονομαζόμενος, ὃς περιτυχών Εβραίοις καὶ Χριστιανοῖς δῆθεν ᾿Αρειανοῖς καὶ Νεστοριανοῖς, ἀπανταχόθεν ἀρυσάμενος ἐξ Ιουδαίων μὲν μοναρχίαν, ἐξ ᾿Αρειανῶν δὲ Λόγον καὶ Πνεῦμα κτι στά, από δε Νεστοριανῶν ἀνθρωπολατρείαν, τήν το Παλαιὰν καὶ Καινὴν Διαθήκην ἐπελθὼν, καὶ τινι Αρειανῷ προσομιλήσας μονάζοντι, ἰδίαν συνέστησεν αἵρεσιν· καὶ προφάσει δῆθεν θεοσεβείας τὸ ἔθνος ὑποποιήσας, ἐξ οὐ ρανών γραφήν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κατενεχθῆναι παρ' αὐτὸν διεθρύλλησε· τινὰ δὲ συγγράμματα ἐν τῷ τοιούτῳ βιΕλέω διαχαράξας γέλωτος άξια, τὸ σέβας αὐτοῖς παρ ρέδωκε. β'. Λέγει ένα Θεόν ποιητὴν τῶν ὅλων εἶναι μήτε γεννηθέντα μήτε γεγεννηκότα· λέγει τὸν Χριστὸν Υἱὸν εἶ και τοῦ Θεοῦ, καὶ πνεῦμα αὐτοῦ, κτιστὸν δὲ καὶ δόλον· καί ὅτι ἐκ Μαρίας τῆς ἀδελφῆς Μωϋσέως καὶ Ααρών ἄνευ σπορᾶς ἐτέχθη. Ὁ γὰρ Λόγος, φησί, τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ Πνεῦμα εἰσῆλθεν εἰς τὴν Μαρίαν καί ἐγέννησε τὸν Ἰησοῦν, προφήτην ὄντα καὶ δούλου τοῦ Θεοῦ. Ἰουδαῖοι δὲ παρανομήσαντες ἠθέλησαν αὐτὸν σταυ ρῶσαι, καὶ κρατήσαντες ἐσταύρωσαν αὐτοῦ τὴν σκιάν. Αὐτὸς δὲ ὁ Χριστὸς οὐκ ἐσταυρώθη, φησὶν, οὐδὲ ἀπέ θανε,· ὁ γὰρ Θεὸς ἔλαβεν αὐτὸν εἰς τὸν οὐρανὸν διὰ τὸ φιλεῖν αὐτόν. Καὶ τοῦτο δὲ λέγει, ὅτι, τοῦ Χριστοῦ ἀνε λθόντος εἰς τοὺς οὐρανοὺς, ἐπερώτησεν αὐτὸν ὁ Θεὸς λέγων· Ω Ιησού, σὺ εἶπας τὸν λόγον τοῦτον, ὅτι Υἱός εἰμι τοῦ Θεοῦ καὶ Θεός; ᾿Απεκρίθη, φησίν, ὁ Ἰησους· Scribendum itaque potius esset Σαρακινούς. Sed enim inepta videtur hæc etymologia. Ita codex. Cæterum mendum est m pro b, nama Arabice varie effertur, chabar, cabar, chos bar, cubar. PATROL GR. CXL. DE SUPERSTITIONE AGARENORUM 1. Perseverat usque ad hodiernam diem populorum deceptrix religio Ismahelitarum quasi Antichristi quidam præcursor. Hi genus ducunt ab Ismahele, quam Agar Abrahamo peperit: Sarracenos autem eosdem appellant, quasi a Sarra vacuos, propterea quod Agar dixerit angelo, se a Sarra vacuam dimissam. Hi ergo cultui idololatrico addicti, et luciferum astrum Veneris adorantes, quam Chamar sua lingua nominant, quod significat magnam, usque ad Heraclii tempora sine dubio ethnici fuerant. Heraclio autem regnante et deinceps, pseudopropheta exortus est ipsis Mohamedes nomine, qui conversans cum Hebræis, et mox cum Christianis Arianis ac Nestorianis, undique hauriens, a Judaeis quidem Dei unitatem, ab Arianis Verbum et Spiritum creaturas discens, a Nestorianis anthropolatriam, et vetus novumque testamentum percurrens, et familiari usus Ariano monacho, propriam conflavit hæresim. Moxque religionis prætextu, subordinato populo, de cœlis ad se dimissam a Deo scripturam dictitavit: et capitulis aliquot in eo libro exaratis risu dignis, religiosum cultum asseclis tradidit. 2. Dicit unum rerum omnium factorem, neque genitum neque gignentem. Dicit Christum filium esse Dei, spiritumque ejus, sed creatum ac servum; et ex Maria Moysis atque Aaronis sorore absque semine natum. Nam Verbum, inquit, Dei ac spiritus introiit in Mariam, pereritque illa Jesum prophetam servumque Dei. At Judæi contra fas voluerunt illum crucifigere, eoque potiti nonnisi umbram ejus crucifixerunt; nam Deus illum in ccelum sustulit, qui eum diligebat. Hoc etiam dicit, quod Christum in cælos delatum interrogaverit Deus dicens: O Jesu, tune dixisti, filium Dei te esse ac Deum? Qui respondit, Propitius esto mihi, Domine, tu scis me hoc non dixisse, neque superbe id mihi adrogare, qui servus tuus Dicit hoc diserte Mohamedes sur. XXI, 91. 7η Mariam quæ munitam servavit vulvam suam insufflavimus de spiritu nostro (inquit Deus). Et po. suimus eam et filium ejus in miraculum omnibus sæculis. Idem repetitur sur. LXVI, 13.

sum. At enim homines transgressores dixerunt me Ιλεώς μοι, Κύριε· σὺ οἶδας ὅτι οὐκ εἶπον, οὐδὲ ὑπερηita locutum, et me calumniati sunt, hique in errore versantur. Responditque, inquit, illi Deus: Scio te hunc sermonem non esse locutum. Aliaque multa monstrorum similia, risuque digna in eo libro scribens, hæc a Deo ad se demissa gloriatur. φανῶ εἶναι δουλός σου· ἀλλ' οἱ ἄνθρωποι οἱ παραβάται ἔγραψαν ὅτι εἶπον τὸν λόγον τοῦτον, καὶ ἐψεύσαντο κατ' ἐμοῦ, καί εἰσι πεπλανημένοι. Καὶ ἀπεκρίθη, φησὶν, αὐτῷ ὁ Θεός· Οἶδα ὅτι σὺ οὐκ ἔλεγες τὸν λόγον τοῦτον. Καὶ ἄλλα πολλὰ τερατολογῶν ἐν τῇ τοιαύτη συγγραφή γέλωτος άξια, ταῦτα παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐπ᾿ αὐτὸν κατενεχθῆναι φρυάττεται. γ. Ημῶν δὲ λεγόντων, Καὶ τίς ἐστιν ὁ μαρτυρῶν ὅτι αὐτῷ γραφὴν δέδωκεν ὁ Θεός; ἡ τίς τῶν προφητῶν προείπεν ὅτι τοιοῦτος ἀνίσταται προφήτης; καὶ τούτοις αὖθις ἐπιφερόντων ὅτι ὁ Μωϋσῆς κατὰ τὸ Σινᾶ ὅρος ἐπ' ὄψει παντὸς τοῦ λαοῦ ἐν νεφέλη καὶ πυρὶ καὶ γνόφῳ καὶ θυέλλη φανέντος τοῦ Θεοῦ ἐδέξατο τὸν νόμον, καὶ ὅτι πάντες οἱ προφῆται ἀπὸ 3. Nobis vero rogantibus, Quodnam est testimonium datæ ipsi a Deo scripturæ? vel quis propheta hunc surrecturum prophetam prædixit? insuperque dicentibus, Moysem in Sina monte, universo spectante populo, in nube, igne, tenebris procellaque apparente Deo, legem recepisse; prophetasque omnes a Moyse et deinceps de Christi adventu vaticinatos, fore scilicet ut Deus Deique Μωυσέως καὶ καθεξῆς ἀρξάμενοι μερὶ τῆς τοῦ ΧριFilius incarnatus adveniret, crucifigeretur, moreretur atque resurgeret, eumque judicem esse vi vorum ac mortuorum; mox adhuc nobis dicere pergentibus: Cur non ita propheta vester advenit, ut cæteri de eo testati antea fuissent? sed nec omnibus vobis cernentibus, ut Moysi, populo cuncto spectante, et fumante monte legem Deus dedit, Mohamedi quoque vestram hanc scripturam contraditam, ut vos quoque fundamento aliquo niteremini? Nobis, inquam, ita dicentibus Agareni respondent, quæcumque vult, Deum facere. Replicantibus nobis: Equidem id probe scimus, quærimus tamen quomodo scriptura ad prophetam vestrum venerit? respondent, eo dormiente scripturam desuper ei traditam. Atqui hoc ridiculum est, respondemus; et quia dormiens scripturam recepit, neque ejus rei sensum habuit, popularein eo proverbium completum fuit. Cumque denuo ab iis sciscitamur, Cur Mohamede voi mandante in hac vestra scriptura, nequid faciation admittatis absque testibus, cur, inquam, non d didistis: At tu prior testibus approba te esse prophetam, et a Deo venire? et quænam scriptura de te testetur? tunc pudore suffusi silent. Nos autem jure meritoque illis dicimus: Quoniam uxorem ducere haud licet absque testibus, neque mercari, neque emere, et ne asinum quidem aut prædium sine testibus adquiritis; sed uxores, et prædia, et asinos, et reliqua, presentibus testibus mancipi habetis, male profecto solam fidem atque scripturam intestatam μάρτυς αὐτοῦ γνωρίζεται, ἀλλὰ κοιμώμενος ἐδέξατο tenetis: nam qui hanc vobis tradidit, nusquam habet firmitatem: neque ullus testis præcessit, sed librum dormiens Mohamedes recepit. 4. Appellant vero nos associantes, quia Deo, ut aiunt, socium adjungimus, dum Christum dicimus Dei Filium ac Deum. Quibus respondemus, Id scilicet a Scriptura sacra prophetisque traditum: vosque ipsi, ut certe armatis, prophetarum auctoritatem admittitis. Si ergo prave dicimus Christum Dei Filium, prave utique il docuerunt στοῦ παρουσίας προηγόρευσαν ως Θεὸς ὢν καὶ Θεοῦ Υιός σαρκούμενος ἥξει, καὶ σταυρωθήσεται και θα νατωθήσεται καὶ ἀναστήσεται, καὶ ὅτι κριτὴς οὗτος ζωντων καὶ νεκρῶν ἐστιν· εἶτα προστιθέντων ότι Πῶς οὐχ οὕτως ἦλθεν ὁ προφήτης ὑμῶν, άλλων μαρ τυρούντων περὶ αὐτοῦ; ἀλλ᾽ οὐδὲ πάντων ὑμῶν ὁρών των ὁ Θεός, ὡς τῷ Μωϋσεὶ βλέποντος παντός τοῦ λαοῦ καὶ καπνιζομένου τοῦ ὄρους δέδωκε τὸν νόμον, κἀκείνῳ τὴν γραφὴν ἢν φατε παρέσχεν, ἵνα καὶ ὑμεῖς τὸ βέβαιον ἔχητε; ἀποκρίνονται ότι ο Θεός ὅσα θέλει ποιεῖ. Λεγόντων δὲ ἡμῶν ὅτι Τοῦτο καὶ ἡμεῖς οἴδαμεν, ἀποκρίνονται ὅτι ἐν ὅσῳ ἐκοιμάτο, κατέβη ἡ γραφὴ ἐπάνω αὐτοῦ· καὶ Τὸ γελοιώδες, λέγομεν ἡμεῖς πρὸς αὐτούς, ὅτι, ἐπειδὴ κοιμώμενος εδέξατο τὴν γραφὴν, καὶ οὐκ ᾔσθετο τῆς ἐνεργείας, εἰς αὐτὸν ἐπληρώθη τὸ τῆς δημώδους παροιμίας. Πάλιν ἐμῶν ἐρωτώντων, Πὼς αὐτοῦ ἐντειλαμένου ὑμῖν ἐν τῇ γραφῇ ὑμῶν μηδὲν ποιεῖν ἡ δέχεσθαι ἄνευ μαρτύρων, οὐκ εἴπατε αὐτῷ ὅτι Πρώτος αὐτὸς ἀπό δειξον διὰ μαρτύρων ὡς προφήτης εἶ, καὶ ἀπὸ Θεού ἐξῆλθες, καὶ ποία γραφή μαρτυρεῖ περὶ σου; σιω πῶσιν αἰδούμενοι. Πρὸς οὓς εὐλόγως φαμέν, Ἐπειδὴ γυναῖκα γῆμαι οὐκ ἔξεστιν άνευ μαρτύρων, ούδε αγοράζειν, οὐδὲ κρᾶσθαι, οὔτε δὲ ὑμεῖς αὐτοὶ καταδέχεσθε ὄνον ἡ κτῆμα ἁμάρτυρον ὄντα, ἀλλὰ καὶ γυναῖκας καὶ κτήματα καὶ ὄνους καί τά λοιπά διὰ μαρτύρων κτάσθε, κακῶς ἄρα μόνην τὴν πίστιν καὶ τὴν γραφὴν ἁμάρτυρον ἔχετε· ὁ γὰρ ταύτην ὑμῖν παραδοὺς οὐδαμόθεν ἔχει τὸ βέβαιον· οὐδέ τις προταύτην. δ. Καλοῦσι δὲ ἐμᾶς ἐταιριαστάς, ὅτι, φασίν, εται ρον τῷ Θεῷ παρεισάγομεν, λέγοντες εἶναι τὸν Χρισ στὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Θεόν. Πρὸς οὓς φαμεν, ότι Τοῦτο ἡ ραφὴ καὶ οἱ προφῆται παραδεδώκασιν· ὑμεῖς δὲ, ὡς διισχυρίζεσθε, τοὺς προφήτας δέχεσθε. Εἰ οὖν κακῶς λέγομεν τὸν Χριστὸν Υἱὸν Θεοῦ, κακῶς ἄρα ἐκεῖνοι ἐδίδαξαν καὶ παρέδωκαν ἡμῖν. Καί τινές Ita Choniates codex denuo a me iulictus. At in Spicil. et retro p. 349, n. 4, mendose fuerat omnissa particula negativa οὐκ.

THESAURI LIB. XX μὲν αὐτῶν φασιν, ὅτι ἡμεῖς οἱ Χριστιανοὶ τοὺς προ- id, nobisque tradiderunt. Nonnulli etiam illorum ρήτας αλληγορήσαντες τὰ τοιαῦτα προτεθείκατε· άλλοι δε, ότι Οι Εβραίοι μισούντες ὑμᾶς ἐπλάνησαν, ὡς ἀπὸ τῶν προφητών γράψαντες, ἵνα καὶ ἡμεῖς πλανώμεθα. Πάλιν δε φαμεν πρὸς αὐτούς· Ὑμεῖς, λέγοντες ὅτι ὁ Χριστός Λόγος ἐστὶ τοῦ θεοῦ καὶ πνεύμα αὐτοῦ, πῶς λοιδορεῖτε ἡμᾶς ὡς ἐταιριαστές; Ο γὰρ λόγος καὶ τὸ πνεῦμα ἀχωριστά ἐστι τοῦ ἐν ᾧ πέφυκεν· εἰ οὖν ἐπὶ τῷ Θεῷ ἐστιν ὁ λόγος αὐτοῦ, δηλονότι καὶ Θεός ἐστιν· εἰ δὲ ἐκτὸς τοῦ Θεοῦ ὁ Λό γος καθ' ὑμᾶς, ὁ Θεὸς καὶ ἄπνους· οὐκοῦν φεύγον τις εταιριάζειν τὸν Θεὸν, έκοψατε αὐτόν. Κρεῖσσον δὲ ἦν ὑμᾶς λέγειν ὅτι ἑταῖρον ἔχει, ἡ κόπτειν αὐτόν, καὶ ὡς λίθον ἡ ξύλον ἥ τε τῶν ἀναισθήτων παρεισά γειν. Ὥστε ὑμεῖς μὲν ἡμᾶς ψευδηγοροῦντες έται ριαστὰς καλεῖτε· ἡμεῖς δὲ ἀληθεύομεν κόπτας ὑμᾶς προσαγορεύοντες τοῦ Θεοῦ. ε. Διαβάλλουσιν ἡμᾶς εἰδωλολάτρας προσκυνούν τας τὸν σταυρὸν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἅγιων, ἃ ἐκεῖνοι βδελύττονται· καί φαμεν πρὸς αὐτοὺς, Πῶς ὑμεῖς λίθῳ προστρίβεσθε κατὰ τὴν Γαβα θὰν ὑμῶν, καὶ φιλεῖτε τὸν λίθον τοῦτον ἀσμένοι; Καὶ τινὲς μὲν αὐτῶν φασιν ὅτι ἐπάνω τούτου ᾽Αβραὰμ συνουσίασε τῇ ᾿Αγαρ. άλλοι δε, ότι αὐτοῦ προσέδησε την κάμηλον μέλλων θύειν τὸν Ἰσαάκ. Καὶ πρὸς αὐτοὺς ἀποκρινόμεθα· Τῆς Γραφῆς λεγούσης ότι όρος ἐν αλσώδες, καὶ ξύλα ἀφ᾽ ὧν εἰς τὴν ὁλοκάρο πωσιν σχίτας Αβραὰμ ἐπέθηκε τῷ Ἰσαάκ, καὶ ὅτι μετὰ τῶν παίδων τὴν ὄνον κατέλιπε, ποθεν ὑμῖν τὸ ἱερεῖν; οὔτε γὰρ ἐκεῖ ξύλα δρυμώδη κείνται, οὔτε είναι διοδεύουσιν· αἰδοῦνται οὖν. Όμως φασίν εἶναι τὸν λίθον τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ ἐπ᾿ αὐτοῦ συνουσιάσαι γυναικὶ, καὶ ὅτι τὴν κάμηλον αὐτοῦ προσέδησεν. Εἶτα οὐκ αἰδεῖσθε, ἀλλ' ἡμᾶς εὐθύνετε ὅτι τὸν σταυ ρὸν τοῦ Χριστοῦ προσκυνούμεν καὶ τὴν εἰκόνα, δι' ὧν δαιμόνων ἰσχὺς καὶ διαβόλου καταλύεται πλάνη; Οὗτος δὲ ἐν φασι λίθον, κεφαλὴ τῆς ᾿Αφροδίτης ἐστὶν η προσεκύνουν, ἣν δὴ Χαμὰρ προσηγόρευον· ὑφ' οὗ καὶ μέχρι νῦν ἐν γλυφίδες ἀποσκίασμα ταύτης τοῖς ακριβώς κατανοούσι φαίνεται. ς aiunt Vos quidem Christiani prophetas allegorice interpretando, hanc doctrinam intulistis. Alii dicunt: Hebræi hostes vestri vos deceperunt, talia tanquam prophetica scribentes, ut nos quoque vobiscum decipiamur. Vicissim illis nos dicimus: Quum vos Christum Verbum Dei spiritumque ejus dicatis, cur nobis conviciamini tanquam adsociantibus? Verbum quippe ac spiritus separari nequeunt ab eo cui naturaliter hærent. Si ergo in Deo est Verbum ejus, Verbum quoque Deus est. Quod si extra Deum est, ut vos putatis, Deus certe spiritu caret. Igitur dum adsociare Deum devitatis, ipsum mutilatis. Præstat autem socium et illi adtribuere, quam eundem imminuere, et ceu lapidem vel lignum aut aliud quodvis insensatum inducere. Mentimini itaque cum nos adsociantes vocatis: nos contra vere dicimus, cum vos Dei casores appellamus. 5. Traducunt nos tanquam idololatras, quia cruccm adoramus, Christique et sanctorum imagines, a quibus ipsi abhorrent. Nos vero respondemus: Cur autem vos lapidi advolvimini in vestro Gabatha, atque illum tam libenter osculamini? Atque eorum alii dicunt, supra hunc lapidem Abrahamum cum Agare concubuisse: alii camelum ad hunc alligasse cum Isaacum esset immolaturus. Quibus respondemus: Quoniam Scriptura dicit montem illum fuisse nemorosum, scissisque lignis ad sacrificium Abrahamum illic imposuisse Isaacum, et commendatam pueris reliquisse asinam; undenam istæ vobis nugæ? neque enim vestro in loco sunt ligna silvestria, neque transitus asinorun. Ad hæc sane pudefiunt; pergunt tamen dicere, lapi 'em illum Abrahami esse, ibique cum femina rem habuisse, et camelum illie alligasse. Age vero vos non pudet, sed objurgatis nos qui Christi crucem atque imaginem veneramur, quibus dæmonum potentia diabolique fraus prosternitur? Hic autem, quem dicunt, lapis caput est Veneris, quam colunt, quamque etiam Chamar appellant: ex quo lapide usque ad hunc diem plastico opere expressa adumbratio acute observantibus cernitur. . Οὗτος τοίνυν ὁ Μωάμεθ πολλάς, ὡς εἴρηται, 6. Hic igitur Mohamedes multa, uti dictum fuit, λοιδορίας συντάξας, εκάστη τούτων προσηγορίας η contumeliosa capitula consarcinans, horum sinεπέθηκεν οἷον ἡ γραφὴ τῆς γυναικός. Εν ταύτη δε τῇ λεγομένη γραφή τῆς γυναικός τέσσαρας γυναίκας προφανώς λαμβάνειν νομοθετεῖ, καὶ παλλακας. ἐάν τις δύνηται, χιλίας, ἡ ὅσας ἡ χεὶρ αὐτοῦ κατάσχη, υποκειμένας ταῖς τέσσαρσι γυναιξίν· ἣν δ' ἂν βουληθῆ ἀπολύειν, καὶ κομίζεσθαι ἄλλην ἣν ἂν ἐδέας, ἐκ τῆς τοιαύτης αἰτίας ἐνομοθέτησε. Σύμπου και δε ἔσχε Ζειδ προσαγορευόμενον· οὗτος γυναῖκα ὡραίαν είχεν, ἧς αὐτὸς ηράσθη· καθημένων οὖν αὐτῶν, φησὶ πρὸς αὐτόν· Ζειδ, ὁ Θεὸς ἐνετείλατό μοι Intellige Corani suras, quas singillatim recensuit refutavitque in opere suo, a n. 26 ad gulis titulos apposuit, veluti est capitulum de muliere. Porro in hoc quod diximus de muliere capitulo, quatuor uxores palam duci lege statuit, et concubinas si quis poterit etiam mille vel quotquot cujusque manus adquisiverit, quatuor uxoribus subditas: ex quibus si quam dimittere voluerit, atque aliam ducere, hanc ob causam legem tulit. Ministerii socium habebat Zeidum quemdam nomine, cui cum pulchra uxor esset, Mohamedes in hujus amorem lapsus est 82, Nicetas Byzantinus, ad quem lectores ablegamus (ton. CV).

μεθ' ἡμέρας τινάς φησιν· Ὁ Θεὸς ἐνετείλατό μοι τὴν γυναῖκα ἢν σὺ ἀπέλυσας λαβεῖν. Ὁ δὲ ἔφη ᾿Απόστολος εἶ· ποίησον ὅσα ὁ Θεὸς ἐνετείλατο. Εἶτα λαβὼν καὶ μοιχεύσας αὐτὴν, τοιοῦτον ἔθηκε νόμον· Ο βουλόμενος ἀπολυέτω τὴν γυναῖκα αὐτοῦ· ἐὰν δὲ μετὰ τὸ ἀπολυθῆναι, πρὸς αὐτὸν ἀναστρέψη, γα μείτω αὐτὴν ἕτερός τις· οὐ γὰρ ἔξεστι λαβεῖν αὐτὴν, εἰ μὴ γαμηθῇ ὑφ᾽ ἑτέρου. Ἐὰν δὲ καὶ ἀδελφὸς ἀπολύση, γαμείτω αὐτὴν ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ ὁ βουλόμενος· Ἐν αὐτῇ δὲ τῇ γραφῇ τοιαῦτα παραγγέλλει· Εργασαι τὴν γῆν ἣν ἔθηκε σοι ὁ Θεὸς, καὶ φιλοκαλης σον αὐτὴν, καὶ τόδε ποίησον, καὶ τοιῶσδε· ἵνα μὴ πάντα λέγω, ὡς ἐκεῖνος, αἰσχρά. Sedentibus ergo illis, ait Mohamedes: Zeide, ἵνα ἀπολύσῃς τὴν γυναῖκά σου. Ὁ δὲ ἀπέλυσε· καὶ Deus mandavit mihi, ut uxorem tuam dimittas. At ille protinus dimisit. Post paucos vero dies, rursus ait Mohamedes: Deus mandavit mihi, ut uxorem, quam tu dimisisti, mihi accipiam. Respondit ille Legatus es, quicquid tibi mandavit Deus, confice. Tunc illa ducta Mohamedes, et machatus, hanc postea legem tulit: nempe ut quis. quis voluerit, uxorem suam dimittat. Quod si illa post repudium, ad virum reverti voluerit, ducat alius quispiam: neque enim a priore viro recipi eam licet, nisi prius alteri nupserit. Quod si frater quispiam repudiet, ducat eam frater illius si voluerit. In eodem autem capitulo hæc quoque suadet: operare terram quam tibi Deus dedit, Nolo enim cetera turpia, ut ille, loqui. 7. Rursus aliud capitulum inscribitur de camelo Dei; in quo dixit, exstitisse a Deo camelum feminam quæ integrun ebibit flumen, transiitque inter duos montes,ne comprehenderetur. Populos vero, inquit, in loco erat, qui priore die aquam bibit, postera autem camelus: quæ aqua potata populum aluit, lac pro aqua præbens. Sed enim consurgentes viri illi improbi, camelum occiderunt. Erat autem hujus pullus, parva camelus, quæ matre interempta, ad Deum vocem extulit, qui illam ad se recepit. Nos itaque Agarenis dicimus: Undenam camelus illa? Dicunt: Deo. Pergimus dicere: Num alterius cameli societate usa est? Negant. Quomodo igitur, inquimus, peperit? videmus enim hanc camelum vestram sine patre, sine matre, sine genealogia. Sed postquam peperit, male passa est, neque apparet quis ei vim intulerit. At parva camela sublata fuit. Vester itaque propheta, cui Deus,ut dicitis, est locutus, cur nescivil ubinam parva camela pascatur? et quinam lac ejus mulgentes nutriantur? et an ipsa etiam, æque ac mater, malo aliquo casu intercepta perierit? vel potius in paradisum vobis præcurrens introierit? ex quo lactis flumen vobis manaturum nugamini. Tria quippe flumina in capitulo vestro, quod inscribitur de paradiso, fluere dicitis aqua, vino. et lacte. Si ergo extra paradisum est precursoria vestra camelus, ea quidem fame ac siti periit, vel alii lacte ejus fruuntur. Frustraque propheta vester gloriatur cum Deo colloqui, quandoquidem cameli mysterium non fuit ei revelatum. Quod si forte in paradiso est, rursus aquam bibit, vosque aquæ pænuria arescitis in medio deliciarum paradisi, et aquam ex non transeunte cupitis potare; bibit enim totam camelus. Ergo merum bibentes venas inflammabitis, ebrietati et sommo indulgebitis: gravedine autem laborantes, rursusque post somnum crapulantes vino, paradisi voluptatum obliviscemini. Cur itaque propheta vester non ante cogitavit, ne quid hujusmodi in deliciarum paraet deliciare in ea, et hoc ac tali modo age, ζ. Πάλιν ἄλλη γραφὴ ἡ τῆς καμήλου τοῦ Θεοῦ, ἐν ᾗ λέγει ὅτι ἦν κάμηλος ἐκ Θεοῦ, καὶ ἔπινεν όλου τὸν ποταμὸν, καὶ διήρχετο μεταξύ δύο ορέων δια τὸ μὴ χωρεῖσθαι. Λαός δέ, φησίν, ἦν ἐν τῷ τόπῳ, καὶ τὴν μίαν ἡμέραν αὐτὸς ἔπινε τὸ ὕδωρ· ἡ δὲ κάθ μηλος τῇ ἐξῆς· πίνουσα δὲ τὸ ὕδωρ, ἔτρεφεν αὐτοὺς, γάλα παρεχομένη ἀντὶ τοῦ ὕδατος. Ανέστησαν οὖν οι άνδρες ἐκεῖνοι πονηροὶ ὄντες, καὶ ἀπέκτειναν τὴν κάμηλον. Τῆς δὲ γέννημα ὑπῆρχε μικρὰ κάμηλος, ἥτις, φησί, τῆς μητρός ἀναιρεθείσης εξόησε προς τὸν Θεόν· καὶ ἔλαβεν αὐτὴν πρὸς ἑαυτόν. Πρὸς οὓς φαμεν· Πόθεν ή κάμηλος ἐκείνη; Καὶ λέγουσιν ότι ἐκ τοῦ Θεοῦ. Καὶ φαμεν· Συνεβιβάσθη αὐτῇ άλλη κάμηλος; Καὶ λέγουσιν, Ο. Πόθεν οὖν, φαμὲν, ἐγένε νησιν; ὁρῶμεν γὰρ ταύτην τὴν κάμηλον ὑμῶν ἁπά τορα, ἀμήτορα, ἀγενεαλόγητου. Γεννήσασα δε, κακὸν ἔπαθε, καὶ οὐδὲ ὁ βιασάμενος φαίνεται. Η δε μικρά κάμηλος ἀνελήφθη. Ο οὖν προφήτης ὑμῶν, ῳ, καθώς λέγετε, ελάλησεν ὁ Θεός, διὰ τί περὶ τῆς μετ κρᾶς καμήλου οὐκ ἔμαθε που βόσκεται, καὶ τίνες τῷ γάλακτι τρέφονται αὐτὴν ἀμέλγοντες; ἢ καὶ αὐτὴ μήποτε τοῖς κακοῖς ὡς ἡ μήτηρ περιτυχούσα ἀνηρέθη; ἢ ἐν τῷ παραδείσῳ πρόδρομος ὑμῶν εἰσῆλθεν; ἀφ᾿ ἧς ὁ ποταμὸς ὑμῖν ἔσται τοῦ γάλακτο; ἐν ληρεῖτε· τρεῖς γὰρ ποταμοὶ ἐν τῇ γραφῇ ὑμῶν, τῇ περὶ τοῦ παραδείσου, φατὰ ῥέειν ὕδατος, οἴνον, καὶ γάλακτος. Εἰ μὲν οὖν ἐκτός ἐστι τοῦ παραδείσου ἡ πρόδρομος ὑμῶν κάμηλος, ἐξηράνθη πείνῃ καὶ δίψη, ἢ ἄλλοι τοῦ γάλακτος αὐτοῦ ἀπολαύουσι. Καὶ μάτην ὁ προφήτης ὑμῶν φρυάττεται ὡς ὁμιλήσας Θεῷ· οὐ γὰρ τὸ μυστήριον αὐτῷ ἀπεκαλύφθη τῆς καμήλου. Εἰ δὲ ἐν τῷ παραδείσῳ ἐστὶ, πάλιν πίνει τὸ ὕδωρ καὶ ὑμεῖς ἀνυδρίᾳ ξηραίνεσθε ἐν μέσῳ τῆς τρυφῆς τοῦ παραδείσου, καὶ ὕδωρ ἐκ τοῦ μὴ παροδεύοντος ἐπιθυμήσετε ποτοῦν· ἀπέπιε γὰρ ὅλον ή κάμηλος ἄκρατον οὖν πίνοντες, μέλλετε ἐκκαίεσθαι καὶ μέθαις παραπέμπεσθαι, καὶ καθεύδειν· καρηβαροῦντες δὲ καὶ μεθ' ύπνον κεκραιπαληκότες ἐξ οἶνου, τῶν ἡδέων τοῦ παραδείσου ἐπιλανθάνεσθε. Πῶς οὖν ὁ προφήτης ὑμῶν οὐκ ἐνενοήθη ταῦτα, μήποτέ τι συμβῇ ἐν τῷ Male itaque Barth. Edessenus in opusculo contra Mohamedem alibi a nobis citato ait p. 444: Μέσον δύο ὡρῶν, spatio circiter duarum horarum.

THESAURI LIB. XX. παραδείσῳ τῆς τρυφῆς, οὐδὲ περὶ τῆς καμήλου πε- diso accideret? neque de camelo sollicitus fuit, φρόντικεν, όπως νῦν διάγει; ἀλλ' οὐδὲ ὑμεῖς ἐρωτή σατε αὐτόν, ὡς ὑμῖν περὶ τῶν τριῶν διηγόρευσεν ὀνειροπολούμενος ποταμῶν; ᾿Αλλ' ἡμεῖς σαφῶς τὴν θαυμαστὴν ὑμῶν κάμηλον εἰς πόας ᾅδου, ὅπου καὶ ὑμεῖς μέλλετε διάγειν, ὡς κτηνώδεις, προδραμοῦσαν ὑμῖν ἐπαγγελλόμεθα. Ἐκεῖσε δὲ σκότος ἐστὶν ἐξωτερον, καὶ κόλασις ἀτελεύτητος, πῦρ έχουν, σκώληξ ἀκοίμητος, καὶ τάρταροι δαίμονες. ubinam degat? nec vos denique eum interrogastis, ut aliquid de trium fluminum fabula vobis narraret? Cæteroqui nos sine ulla ambage præclaram hanc camelum vestram ad inferni herbas, ubi vos quoque incoletis, præcurrisse vobis nuntiamus. Ibi vero tenebræ exteriores, prena incessabilis, ignis stridens, vermis vigil, dæmonesque tartarei. 8. In eodem de paradiso capitulo ait Mohamedes se esse paradisi ostiarium, ibique fore Moysem cum Israelitis: legis autem transgressores supplicio ignis traditum iri. Christianos pariter, ceu qui Christum Dei Filium Deumque appellaverint, et incarnatum crucifixumque affirmaverint (ipse Α΄. Εναύτη δε τῇ γραφῇ τῇ περὶ τοῦ παραδείσου λέν γει ὁ Μωάμεθ' ἑαυτὸν εἶναι κλειδούχου τοῦ παραδείσου, καὶ ὅτι παραστήσεται Μωϋσῆς σὺν τοῖς Ἰσραηλίταις· καὶ ὡς παραβάται τοῦ νόμου τῇ κολάσει τοῦ πυρὸς ἐκδοθήσονται· οἱ δὲ Χριστιανοί, ὡς τὸν Χριστὸν Υἱὸν Θεοῦ καὶ Θεὸν ἀποκαλέσαντες, καὶ σεσαρκωμένου, καὶ ἐσταυρωμένον αὐτὸν δογματίσαντες (φησί γάρ enim ait a Judis umbram tantum illius cruciὅτι ἡ σκιά αὐτοῦ ἐσταυρώθη ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων), τῇ τοῦ πυρὸς γεέννη παραδοθήσονται. Εἶτα ἑαυτόν φησιν ὑπὸ Θεοῦ καλέσθαι, καὶ ὡς μάλα θεοσεβῆ καὶ παντὶ τῷ αὐτῶν ἔθνει αἴτιον θεοσεβείας ὑπάρξαντα ἐπαι· κεῖσθαι, καὶ τούτου χάριν κλειδούχον χρηματίσαι· καὶ ἀπεστάλθαι τοῦ ἀνοῖξαι, καὶ συνεισελεύσεσθαι αὐτῷ ἀντιῤῥήτως λόγου χωρὶς καὶ διακρίσεως ενδομήκοντα χιλιάδας. Καὶ τοὺς λοιπούς κριθήσεσθαι φάσκει, καὶ τοὺς μὲν δικαίους ἀναμφιβόλως τῆς τρυ φῆς ἀπολαύσαι, τοὺς δὲ εὑρισκομένους ἁμαρτωλούς πιττάκια φορέσαι ἐν τοῖς τραχήλοις δεδεμένα, καὶ εἰς τὸν παράδεισον εἰσελθεῖν, καὶ τούτους ἐπονομα ζεσθαι ἀπελευθέρους τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Μωάμεθ· τὰς δε γυναῖκας συνεῖναι μὲν αὐτοῖς ἀπαθῶς, καὶ θερα κ ύειν αὐτοὺς, καὶ φιλοκαλεῖν αὐτῶν τὰς κόμας. Καὶ τοὺς Σαμαρείτας ἔφη εἰσέρχεσθαι ἐν τῷ παραδείσῳ οὐ πρὸς τὸ ἀπολαύσαι, ἀλλ᾽ ἵνα τὰ ἐκφόρια καὶ τὴν κόπρον αὐτῶν τοῦ παραδείσου ἐκβάλλωσιν, ὅπως ἂν μὴ ἀπολέσειεν ὁ παράδεισο;· ἕκαστον δὲ ὡς ἂν ἐνταῦ θα βιώσειεν εἴτε ἐν πλούτῳ, εἴτε ἐν πενίᾳ, οὕτω καὶ ἐκεῖθεν διάγειν. Τους δε Ιουδαίους καὶ τοὺς Χριστιανούς λέγει ξύλα πυρός γενομένους βληθήσεσθαι εἰς αὐτό. θ. Πάλιν άλλη γραφὴ ἡ περὶ τῆς τραπέζης, ὅτι στήσατο ὁ Χριστὸς τράπεζαν παρὰ τοῦ Θεοῦ μετὰ τὸ πληροφορῆσαι αὐτὸν, ὅτι οὐκ εἶπεν ἑαυτὸν υἱὸν Θεοῦ· καὶ παρέσχεν αὐτῷ εἰπὼν οὕτως· Δέδωκά σοι τράπεζαν ἄφθαρτον, ἵνα εὐφραίνῃ. Καὶ πάλιν ἄλλη γραφὴ ἡ περὶ τοῦ βοϊδίου, ἐν ᾗ λέγει τινὰ ῥήματα γέλωτος άξια, ὰ διὰ τὸ πλῆθος παραδραμείν οἴομαι δεῖν. Περιτέμνεσθαι δὲ αὐτοὺς νομοθετήσας, και μήτε σαββατίζειν, μήτε βαπτίζεσθαι προστάξας ο καὶ τῶν μὲν τῷ νόμῳ ἀπηγορευμένων ἐσθίειν, τῶν δε ἀπέχεσθαι παραδούς, οινοποσίαν παντελῶς ἀπηγόρευσεν ὁ πλάνος οὗτος. Πρὸς τούτοις παντὸς ἀγατοῦ καὶ πονηροῦ αἴτιον ὑπάρχειν τὸν Θεὸν ἐδογμάτ εισε, καὶ πᾶν ὅπερ ἐπέλθῃ ἐξ ἐπηρεάσεως τοῦ πουςροῦ ἐναντίον, ἐκ Θεοῦ εἶναι ἑτερατεύετο· καὶ τοὺς ληστές και φαρμακοὺς καὶ ὅσους ἂν ἐπ᾽ ἀπηγορευ μένοις πράγμασιν ἁλόντας καὶ ἀναιρουμένους ἴδοι τις, ούτω, φησίν, ἔγραψεν ὁ Θεός γενέσθαι, καὶ οὐ τως ἀποθανεῖν ἠβουλήθη, τύχην διορισάμενος εἶναι καὶ εἰμαρμένην, καὶ ἄλλους πλείστους λήρους· οἷς ονειροποληθέντες οἱ ἄθλιοι τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ὡς ο η fixam), gehennæ ignem experturos. Deinde ait se a Deo vocatum, atque ut apprime religiosum, et universæ genti suæ religionis factum auctorem, laude ornatum; et eapropter paradisi factum ostiarium, missumque ad aperiendum; et illuc secum ingressuros absque obice et sine ulla contradictione aut judicio homines septuaginta mille. De reliquis judicatum iri ait; et justos quidem sine dubio deliciis potituros; eos autem qui inventi fuerint peccatores, libellos gestaturos collo appensos; nihilominus paradisum ingressuros, et Dei libertos ac Mohamedis vocatum iri. Mulieres quoque cum illis futuras sine menstruis, eisdem ministraturas, et capillos eis ornaturas. Sed etiam Samaritanos paradisum dicit ingressuros, non ad fruendum, sed ad illorum stercora paradiso exportanda, ne forte paradisus fœteat. Unumquemque vero, prout in hac vita dives fuerit, aut pauper, ita illic futurum. Postremo Judæos atque Christianos ait fore tanquam ligna igni deputata, quæ in illum projicientur. 9. Rursus aliud capitulum de mensa inscribitur; quia nempe postulaverit Christus a Deo mensam, postquam ei persuaserat, se filii Dei nomen non usurpasse. Hanc illi Deus præbuit dicens: Dedi tibi mensam perpetuam, ut ea fruaris. Adhuc aliud capitulumn est de Lucula, in quo verba quædam dicit risu digna, quæ, ne sim prolixus, omittenda judico. Cumque suis circumcisionis legem statue rit, neque sabbatum neque baptismum imperavit. Item vetitis a lege vetere partim vesci, partim abstinere docens, vini potu prorsus interdixit im· postor hic. Insuper dogma sanxit boni omnis ac mali causam Deum esse; et quidquid ex hostis maligni dolo nobis accidit, id a Deo esse prodigiosa impietate dicit. Et si oculis occurrant latrones, venefici, et quilibet vetitorum facinorum rei, atque ob ea interempti, ita, inquit, Deus fieri scripserat, et sic eos mori voluit; quo dicto fortunæ numen ac fatum constituit; atque alias gerras plurimas; quibus infelices Agareni decepti, æternis gaudiis ut blasphemi impiique excluden-

tur. Orta est autem hæc Ismaelitarum hæresis ἀσεβεῖς καὶ βλάσφημοι απαλλοτριούνται. Ανεφύη δε Heraclii imperantis ætate, ad quem ab orbe condito anni fluxerunt VI M CXLV. 10. Ut autem prædictis adjiciamus, quod nihil veri Mohamedes dicat, age hac recitemus ex ejusdem libro excerpta. Christi mentionem faciens atque Evangelii, ait veluti ex persona Dei: Misimus postremum prophetarum omnium Jesumı Mariæ filium, ut quæ ante eum fuerant, rata faceret, atque ad eum demisimus Evangelium, in quo est directio ac justitia, secundum virtutem præcedentis ei legis. Atqui si hæc omnia Jesu ejusque Evangelio concessa fuerunt, quid tibi reliquum fecisti, o Mohamede, quod hominibus conferres? Nihil aliud prorsus quam errorem, et verorum dogmatum perversionem. Rursus tanquam ex Dei· persona ait: Cum regionem aliquam pessumdare voluimus, incolis ejus mandavimus, ut ibi luxuriose agerent: atque ita justa evasit sententia de illorum perditione, et de illato illis decreto: damnisque eos damnificavimus,multosque pesstim dedimus. Atqui non luxurie, inquam, neque honinum exitio gaudet Deus, sed is potius qui luxuriari mandat diabolus. 11. Solem ac lunam equitare dicit, ignorans miser hæo utpote inanimata haud posse equitare. Quomodo item equi, caruncula corruptibili induti, currus ignei vicem præstare poterunt? Etenim illi Heliæ ignei equi, haud tales natura erant, sed equorum tantummodo speciem prae se ferebant. Ex hirudine genitum dicit hominem. Animalibus. omnibus vesci hortatur, præterquam sue. Conedite, inquit, ex iis quæ in terra sunt: etenim munda sunt ac bona, nec Satanæ vestigia sequamini; Satanam scilicet appellans Deum, qui munda et immunda designavit. Jam si Satanas est, o delire. qui veterem legem tulit, cur eum alibi Deum nominas? De jejunio legem scribens ait: Sufficit vobis nox jejunii ad uxorum vestrarum copulam: hæ quippe sunt vobis operimentum. Noverat enim Deus, vos animas vestras fraudaturos in jejunio, fuitque vobis indulgens: misceamini illis ad solatium, et comedite vespere ac bibite, donec quod in nocte nigrum est, interdiu album appareat. Quodnam genus jejunii est, o impure ac flagitiose, vel quænam Dei lex, tota nocte epulari et libidinari? Tum de temperantia cum illis loquens, ait: Uxores vestræ ager vester sunt: ingredımini in agrum vestrum cum volueritis, et animabus vestris favete; id est omnem animarum vestrarum cupiditatem explete: atque utamini uxoribus vestris utrinque, Quid, oro, his verbis libidinosius et exsecrabilius? 12. Asseclas suos ad bellum contra nos acuens lta_codex Choniate. Reapse tamen hegiræ initium fuit anno mundi 6120, Christi 621, Heracții imperantis undecimo. ἡ τοιαύτη τῶν Ἰσμαηλιτῶν αἵρεσις ἐπὶ τῶν χρόνων Ηρακλείου τοῦ βασιλέως, ὡς εἶναι μέχρις· αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου ἔτη αρμέ ι. Ἵνα δε προσθῶμεν τοῖς εἰρημένοις τὸ κατὰ μηδὲν τὸν Μωάμεθ ἀληθὲς λέγειν, ειρήσεται καὶ ταῦτα ἐκ τῆς αὐτοῦ βιβλου παρεκβληθέντα. Επιμνησθεὶς τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, φησὶν ὡς ἐκ προσώπου Θεοῦ· ᾿Απεστείλαμεν ἀκόλουθον τῶν προφητῶν πάντων Ἰησοῦν, τὸν υἱὸν Μαρίας, εἰς τὸ ἀγαθοποιῆσαι τὰ πρὸ αὐτοῦ, καταγαγόντες προς αὐτὸν τὸ Εὐαγγέλιον, ἐν ᾧ ἐστιν ὁδήγησις, φησὶ, καὶ δικαιοσύνη κατά τὴν δύναμιν τοῦ πρὸ αὐτοῦ νόμου. Εἰ γοῦν ταῦτα πάντα τῷ Ἰησοῦ καὶ τῷ Εὐαγγελίῳ αὐτοῦ δέδοται, σοὶ τί λέλοιπας, ὦ Μωάμεθ, συνεισενεγκεῖν τοῖς ἀνθρώποις; Οὐδὲν ἕτερον πάντως ἡ πλάνην, καὶ τῶν ἀληθῶν δογμάτων διαφθοράν. Πάλιν λέγει ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· Όταν ἠθέλομεν ἀπολέσαι χωρίον, ἐκελεύομεν τοῖς ἐστῶσιν ἐν αὐτῷ, καὶ ἠσώτευον ἐν αὐτῷ· καὶ ἐδικαιοῦτο ἐπάνω αὐτῶν ὁ λόγος ὁ τῆς ἀπωλείας αὐτῶν, καὶ τῆς κατ᾿ αὐτῶν ἀποφάσεως· καὶ ἐδαμάσαμιν αὐτοὺς δαμάσεσι, καὶ πολλοὺς ἀπωλέσαμεν. Οὐκ ἀσωτίαις καὶ ὀλέθροις ἀνθρώπων χαίρει Θεός, ἀλλ' ὁ κελεύων ἀσωτεύειν διάβολος. ια΄. Τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην ἐφ' ἵππους εἶναι φησιν οὐκ εἰδὼς ὁ ἄθλιος ὡς ἄψυχα ταῦτα ὄντα, ἱππεύειν οὐ δύναται. Πῶς δὲ καὶ ἵπποι, σαρκίον φθαρτόν περικείμενοι, όχημα πυρὸς εἶναι ὑποστή σονται; Οἱ δὲ κατὰ τὸν Ἡλίαν ἔμπυροι ἵπποι οὐ φύσιν, ἀλλὰ σχῆμα μόνον ἵππων περιέκειντο. Επ τῆς βδέλλας φησὶ γενέσθαι τὸν ἄνθρωπον καὶ πάντα τὰ ζῶα βιβρώσκειν προτρέπεται, πλὴν τοῦ χοίρου· φάγετε γάρ, φησίν, ἐκ τῶν ὄντων ἐν τῇ γῇ, καθαρὰ γὰρ και καλά, καί μή ἐξακολουθειτε τοῖς ἴχνεσι τοῦ Σατανά" Σατανᾶν τὸν Θεὸν ἀποκαλῶν, τὴν τὰ μὲν καθαρά, τὰ δὲ ἀκάθαρτα προσηγορευκότα. Καί εἰ Σατανᾶς, ὦ λῆρε, ὁ τὸν παλαιάν νόμον θέμε νος, πῶς ἐν ἄλλοις Θεὸν αὐτὸν ὀνομάζεις; Περί τη στείας νομοθετών οὕτω φησίν· Εξεστιν ὑμῖν ἡ νύξ τῆς νηστείας εἰς μίξιν τῶν γυναικῶν ὑμῶν· αὗται γὰρ ὑμῶν εἰσι σκεπάσματα· ἔγνω γὰρ ὁ Θεὸς ὅτι παραβουλεύεσθε ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν ἐν νηστεία, και ἵλεως ὑμῖν γίνεται· μίχθητε αὐταῖς εἰς παράκλησιν, καί φάγετε ἑσπέρας καί πίετε, ἕως τὸ τῆς νυκτὸς μέλαν φανή λευκόν διὰ τῆς ἡμέρας. Ποια νηστεία, βδελυρέ καί ἀκάθαρτε, ἢ ποῖος νόμος Θεοῦ τὸ δι' ὅλης νυκτὸς ἐσθίειν καί ἀσελγαίνειν; Περί σωφρο σύνης αὐτοῖς διαλεγόμενος, φησίν· Ai yuvxixt; ὑμῶν νεατὸς ὑμῶν· εἰσέλθετε εἰς τοὺς νεατοὺς ὑμῶν όταν βούλεσθε, καί συνέλθετε ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν· τουτέστι, πᾶσαν ἐπιθυμίαν τῶν ψυχῶν ὑμῶν πληρώ σατε· καί χρήσασθε ταῖς γυναιξίν ὑμῶν ἀμφοτέρω θεν. Τί τῶν ῥημάτων τούτων ἀσελγεστερόν τε καί μιαρώτερον; ιβ. Εἰς τὸν καθ᾿ ἡμῶν πολεμον ἐπεγείρων τοὺς Recole de his et aliis hujusmodi quæ dicta sunt vel emendata in nostris ąd Byzantinum adnotationibus. !

THESAURI LIB. XX. Neque id solum dicit, sed etiam propositam esse a Deo mercedem his qui se Christianorum sanguine impiaverint. Quintam vero captivorum aliarumque manubiarum partem Deo offerri constituit ac Mohamedi prophetæ. Hortatur etiam ut reconcilientur Christianis, si Sarracenorum religionem susceperint, atque in fratrum loco habeant; a summa crudelitate ad eximiam charitatem transiens. Est autem hoc quoque artificium, ut simpliciores sacra Christianorum fœdera abjurent, fraternitatis prærogativa illecti. Cæteroqui suos monet, ne sint Judæorum et Christianorum defensores. Quisquis enim, inquit, vestrum illos protegit, hie perinde ac unus illorum est. Deinde μαθητὰς αὐτοῦ, φησὶ· φονεύσατε αὐτοὺς ὅπου ἂν dicit: Occidite illos, ubicunque iis occurreritis. συναντήσητε αὐτοῖς. Οὐ ταῦτα δὲ μόνον φησὶν, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῷ Θεῷ μισθαποδοσίαν κεῖσθαι τοῖς καταχραίνουσιν αὐτοὺς τοῖς τῶν Χριστιανῶν αἱμασιν. ᾿Αλλὰ καὶ τὴν πέμπτην μοῖραν τῶν αἰχμαλώτων καὶ τῶν ἄλλων σκύλων ἀνατίθεσθαι τῷ Θεῷ ὑποτίθησι, καὶ τῷ προφήτη Μωάμεθ. Παραινεῖ δὲ καὶ κατατάττεσθαι τοῖς Χριστιανοῖς, εἰ τὴν τῶν Σαῤῥα κηνών θρησκείαν ἐπανέλωνται· καὶ εἰς ἀδελφοὺς αὐτοὺς παραδέχεσθαι, ἐκ τῆς ἄκρας ἀπηνείας τὸ ἀκρότατον τῆς ἀγάπης ἐπαναιρούμενος. Εστι δὲ τὸ ἐκ τούτου μηχάνημα ἐξόμνυσθαι τοὺς ἀφελεστέρους τὰ τῶν Χριστιανῶν όρκια, σαινομένους τῷ περιόντι τῆς ἀδελφότητος. Παραινεῖ τοῖς ἰδίοις λέγων· Μή γίνεσθε ἀντιλήπτορες Ιουδαίων καὶ Χριστιανῶν ὅστις γὰρ ὑπερασπίζεται αὐτῶν ἐξ ὑμῶν, ὁ τοιοῦτος Judeos atque Christianos veluti deplorans ait: ἐξ αὐτῶν ὑπάρχει. Καὶ πάλιν ταλανίζων Χριστια νοὺς καὶ Ἰουδαίους λέγει· Οὐαὶ ὑμῖν, οἰκεῖοι Γραφῶν! οὐδὲν ἔσται ὑμῖν, ἕως ἂν ἐξακολουθῆτε τῷ νόμῳ καὶ τῷ Εὐαγγελίῳ. Καὶ κατὰ μὲν Χριστιανῶν ταύτα φθεγγόμενος, οὐδέν τι καινὸν διαπράττεται ὡς καὶ μισῶν αὐτοὺς κατὰ κράτος· Ἰουδαίους δε, ὧν τὴν περιτομὴν ἀσπάζεται, καὶ πολλὰ τῶν ἐθίμων τηρεῖν παραδίδωσι, καθ' όντινα λόγον ἐπεμβριμᾶται τὰ πάνδεινα; ἀξιόπιστον Væ vobis Scripturarum asseclis! nihil emolumenti vobis exstabit, quandiu legem sequemini aut Evangellum. Sane hæc de Christianis clamitans, nihil novum agit, quia illos toto animo odit. Judæis autem, quorum circumcisionem retinet, et legalia mul observari præcipit, cur per sermones singulos gt vissime interminatur? 13. Item sibi fidem concilians, Deum inducit de ipso testantem, jurantemque ac dicentem: Per sidus occiduum, non erravit sodalis vester, neque a norma discessit, neque propria voluntate locutus est. Sed et Jesum Mariæ Filium de ipso vaticinantem facit, atque dicentem: Ego sum Dei legatus ad vos, vera esse demonstrans quæ ante me exstiterunt in lege, nuntians insuper legatum post me venturum, cui nomen Mohamedes. Atqui ubinam hoc Jesus vaticinatus est, vel quanam in Scriptura hoc dixit? Plane in nulla. Quamobrem falsidicus impostorque Mohamedes, qui Christi testimonia ad se trahit, quæ nemo Christianorum novit. Aiunt Sarraceni perinde esse virginem parere, ac Adamum formari de pulvere. Nos autem dicimus Christum de Virgine natum, quia utpote Deus insolitum ibi confecit de illa progressum. At vero Adamus Tactura, neque ex anteriore serie ortum trah is, de luto fuit conformatus. Multum itaque interest inter Dei nativitatem et hominis ιγ. Πάλιν ἑαυτῷ κατασκευάζων τὸ εἰσάγει τὸν Θεὸν μαρτυροῦντα περὶ αὐτοῦ, καὶ ὀμνύ νοντα, καὶ λέγοντα· Μὰ τὸ ἄστρον τὸ δυόμενον, οὐκ ἐπλανήθη ὁ ἑταῖρος ὑμῶν, οὐδὲ ἡνόμησε, καὶ οὐκ ἐφθέγξατο ἐκ θελήματος· ἀλλὰ καὶ Ἰησοῦν, τὸν τῆς Μαρίας Υιόν, προφητεύσαι περὶ αὐτοῦ εἰπόντα· Εγω ἀπόστολος εἰμι τοῦ Θεοῦ πρὸς ὑμᾶς, ἀληθο ποιῶν τὰ ἔμπροσθέν μου τὰ τοῦ νόμου, ευαγγελιζό μενος ἀπόστολον ἐρχόμενον μετ' ἐμέ, ὄνομα αὐτῷ Μωάμεθ. Καὶ ποὺ τοῦτο προεφήτευσεν ὁ Χριστός, † ἐν ποία γραφῇ εἴρηκεν; Ἐν οὐδεμιᾷ πάντως· ὥστε ψευδορμάρος καὶ ἀπατεὼν ὁ Μωάμεθ, μαρτυρίας είκων πρὸς ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ, ἃς οὐδεὶς τῶν Χριστωνύμων ἐπίσταται. Λέγουσιν οι Σαρακηνοί ἴσον εἶναι τὸ τὴν παρθένον τεκεῖν, καὶ τὸ πλασθῆναι τὸν ᾿Αδὰμ ἀπὸ τοῦ χοός. Φαμὲν δὲ ἡμεῖς, ὡς ὁ Χριi στὸς ἐκ Παρθένου γεγέννηται, διὰ τὸ εἶναι Θεός και νοποιήσας ἐκ ταύτης προοδον· ὁ δὲ 'Αδάμ, πλάσμα τοῦ Θεοῦ γενόμενος, καὶ μὴ ἐκ προγενεστέρας διαδοχῆς τὴν γένεσιν ἔλκων, ἐκ πηλοῦ διάρτισται· πολύ οὖν τὸ μέσον Θεοῦ γεννήσεως καὶ ἀνθρώπου πλάσεως. formationem. ιδ. Φασὶν οἱ Σαρακηνοί ὡς ὁ Μωάμεθ ἐστὶν ὁ δηλούμενος ἐν τῷ Δανιήλ ἄνευ χειρὸς ἐξ ὅρους ταληθή και λίθος· ἀκούουσι δε, ὡς Τίς μετουσία τῷ Δανιὴλ καὶ τῷ Μωάμεθ, ὥστε περὶ αὐτοῦ τὸν προφήτην τοιαῦτα λέγειν, κακολογοῦντος Μωυσέα καὶ τὸν νό μον; Ποίαν δὲ καὶ εἰκόνα ὁ Μωάμεθ επάταξε καὶ ἐλέπτυνεν, ὡς ὁ Χριστὸς τὴν πολυθείαν, ὃς καὶ ἐγέ νετο εἰς ὄρος μέγα, καὶ ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν γῆν; Πάλιν λέγουσι, τί ὠφέλοις, ἡμᾶς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ σαρκωθείς; Καί φαμεν ἡμεῖς ὡς τὸ τῆς Τριάδος μυστήριον ἀπεκαλύφθη, καὶ ἐπεγνώσθη, καὶ ἐπιστεύθη τῷ κόσμῳ παντί· ἡ δὲ τῆς Ἑλληνικῆς ἀπά14. Dicunt Sarraceni, Mohamedem esse illum a Daniele ostensum, absque manus opera ex monte divulsum lapidem. Sed a nobis audiunt: Quænam est participatio Danielis cum Mohamede, ita ut ille de hoc talia dicat, qui Moysi maledicit ac legi? Quamnam statuam Mohamedes percussit atque comminuit, sicuti polytheismum Christus, qui et in montem magnum excrevit, atque universam terram implevit? Adhuc rogant, quid nobis profuerit Dei Filius incarnatus? Nos vero respondemus, sic revelatum fuisse et cognitum et ab universo orbe creditum Trinitatis mysterium:

ethnicum vero polytheismi errorem sublatum, της πολυθεία ἠφάνισται, μαντεία, καὶ φαρμακεία, divinaiionem item, et magiam, et diabolicas præstigias procul submotas. Baptismus vero quo adoptionem consequimur, et redemptio, atque charismatum diribitio cunctis credentibus patuerunt; a solis ortu usque ad occasum Evangelium diffusum; medius maceriæ paries antiquæ cum Deo inimicitiæ destructus, reconciliato nobis Deo per ejus Filii intercessionem; regnum calorum patefactum,aliaque multa data hominibus dona sunt, quæ sigillatim commemorare omittimus. καὶ δαιμονιώδης μαγγανεία ἐκποδὼν ᾤχετο· υἱοθε σίας δὲ βάπτισμα, καὶ ἀπολύτρωσις, καί διανομαί χαρισμάτων πᾶσι τοῖς πιστεύσασιν ἐξηπλώθησαν ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν διεδόθη τὸ Εὐαγ γέλιον· τὸ τοῦ φραγμοῦ τῆς παλαιᾶς ἔχθρας Θεοῦ καί ἀνθρώπων μεσότοιχον διαλέλυται, καταλλαγές τος ἡμῖν τοῦ Θεοῦ τῇ ἰδίου Υἱοῦ μεσιτείᾳ· καί ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία ανέωκται, καί ἄλλα ἀγαθὰ τοῖς ἀνθρώποις κεχώρισται, ων κατά μέρος μνημονεύειν παρήκαμεν. 15. Item aiunt: vel volens Christus crucifixus fuit, vel nolens: si volens, insontes sunt crucifixores: si veio nolens, id ei infirmitatem atque impotentiam imputat. Porro nos respondemus, et volentem Christum crucifixum fuisse, et tamen extremadamnatione dignos esse crucifixores. Quod sponte sit passus, ostendit ipse dum ante passionem ait: Poies atem habeo deponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam; et nemo eam a me tollit, sed ego depono eam a me ipso. Sed et sæpenumero cum in eum manus injicere Judæi vellent, non tamen injecerunt, quia præfinitum passionis tempus nondum aderat. Pati autem voluit ut mortem destrueret, viamque ad resurrectionem ex mortuis muniret. Cur autem rei sunt crucifixores? Quia cum legem ac prophetas legerent, qui tempus adventus ejus nuntiɔbant, non solum non agnoverunt ipsum esse qui ob communem salutem venerat, sed et multorum beneficiorum auctorem in crucem sublatum γεσίας ἐπιδειξάμενον ἀνεῖλον σταυρώσαντες. ιέ. Ἔτι φασίν ὡς θέλων ὁ Χριστὸς ἐσταυρώθη, ἡ μὴ θέλων· καί εἰ μὲν θέλων, ἀνεύθυνοι οι σταυρώ σαντες· εἰ δὲ μὴ θέλων, ἀσθένειαν αὐτῷ τοῦτο καὶ ἀδυναμίαν περιάπτει. 'Αποκρινόμεθα οὖν ότι και θέλων εσταύρωται ὁ Χριστός, καί τῆς ἐσχάτης καταό κρίσεως οι σταυρωταὶ ἄξιοι. Ότι δὲ ἑκουσίως ἔπαθεν, αὐτὸς ἔδειξε πρὸ τοῦ παθεῖν εἰρηκώς· Εζουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν· καί οὐδείς αἴρει αὐτὴν ἀπ' ἐμοῦ, ἀλλ' ἐγὼ τίθημι αὐτὴν ἀπ' ἐμαυτού. ᾿Αλλὰ καί πολλάκις βουληθέντες αὐτῷ χεῖρας ἐπιδαλεῖν Ἰουδαῖοι, οὐκ ἐπέβαλον, διὰ τὸ μήπω τὸν προωρισμένον του πάθους ἐληλυθέναι καιρόν. Ἠθέλησε δὲ παθεῖν ἵνα καταργήσῃ τὸν θάνατον, καί ὁδοποιήσῃ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν. Πὼς δὲ κατηγοροῦνται οἱ σταυρωταί; Οτι, νόμου και προφήτας ἀναγινώσκον τες, τὸν καιρὸν τῆς αὐτοῦ παρουσίας προκαταγγέλ λοντας, οὐ μόνον οὐκ ἔγνωσαν αὐτὸν εἶναι τὸν εἰς κοινὴν σωτηρίαν ἐρχόμενον, ἀλλὰ καὶ πολλὰς εὐερ exstinxerunt. 16. Item aiunt: Si maledictus est omnis qui pendel in ligno, sublatus autem in crucem Christus quoque fuit, bic pariter maledictus est. Quomodo autem a maledicto benedictio dabitur? Sed audiunt a nobis: quod Deus quum esset, factus est propter nos homo, et infirmitates nostras portavit, et languores pertulit, et mortem gustavit, ut nos morti ac maledicto subtraheret. Nam sententia, Quo die comederitis, morte moriemini ³; et, Maledicta teria in operibus tuis ³, hæc humani nostri generis pun to est. Sic etiam maledictio Christus dictus fuit, et tamen a legis maledictione nos reJemit. Et sicut in Adamo omnes mortui sumus, sic in Christo omnes vivemus. Licet etiam exemplo hoc demonstrare. In deserto serpentes mordebant Hebræos: serpentis autern, qui olim maledictus fuerat, facta ænea imagine Moyses, ligno eam suspendit, dixitque: Qui a serpente morsus fuerit, ad hunc serpentem respiciat, et salvus fiet. Erat autem is serpens Christi figura. 17. Insuper illi aiunt: Vos, Christiani, ita crucem honoratis. quemadmodum Christo ipsi honorem defertis. Alqui, nos inquimus, calumnia hæc manifesta est. Nam Christus a nobis honoratur ut ις. Πάλιν λέγουσιν· Εἰ ἐπικατάρατος πᾶς ὁ κρε μάμενος ἐπί ξύλου, ανηρτήθη δὲ καὶ ὁ Χριστὸς ἐπί ξύλου, ἐπικατάρατος ἄρα καί οὗτός ἐστι. Καί πῶς ἀπὸ τοῦ ἐπικαταρατου ευλογία δοθήσεται; Ακούουσι δὲ ἐξ ἡμῶν, ὅτι Ωσπερ ὁ Θεὸς ὢν γέγονε δι' ἡμᾶς άνθρωπος, καί τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἦρε, καὶ τὰς νόσους εβάστασε, καί θανάτου ἐγεύσατο, ἵν᾿ ἡμᾶς καί τοῦ θανάτου καί τῆς κατάρας ελευθερώσῃ· τὸ γάρ, "Η δ' ἂν ἡμέρᾳ φάγητε, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε, καί τό, Επικατέρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου, τῶν ἀνθρώπων ἡμῶν ἐπιτίμιον· οὕτω καὶ και τάρα ἤκουσε, καί τῆς ἐκ τοῦ νόμου κατέρας ἡμᾶς ἐξαγόρασε· καί ὥσπερ ἐν τῷ ᾿Αδάμ πάντες ἀπεθά νομεν, οὕτως ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζήσομεν. Εξεστι δὲ καὶ ἀπὸ παραδείγματος παραστῆσαι τοῦτο· ἐν τῇ ἐρήμῳ οἱ ὄψεις τοὺς Εβραίους ἔδακνον· εἰκόνα δὲ χαλκήν όφεως, ὃς ἐπικατάρατος ἤκουσε, ποιήσας Μωϋση, ανεσταύρωσε τε τουτονί, καί εἶπεν· Ὁ δακνύμενος ὑπὸ ὄψεως προσεχέτω τούτῳ τῷ ὄψει, καί σωθήσεται. Πν δὲ ὁ ὄψις οὗτος ἀντίτυπος τοῦ Χριστοῦ. εξ· Πρὸς τούτοις λέγουσιν ὡς Ὑμεῖς οἱ Χριστιανοί οὕτω τιμᾶτε τὸν σταυρὸν, καθὼς ὥρα καὶ τὸν Χριστον τιμάτε. Τοῦτο δέ ἐστι συκοφαντία πρόδηλος ὁ μὲν γὰρ Χριστός τιμᾶται παρ' ἡμῶν ὡς Θεός, ὁ δὲ ↑ Joan. x, 18, 19. ' Deut. xxi, 23; Galat. 111, 13. * Gen. u, 17. * Gen. ui, 17. * Num. xxı, 8.

THESAURI LIB. XX. σταυρὸς ὡς θείας χάριτος μετασχών διὰ τὸν ἐν αὐτῷ Deus, crux autem ceu divina gratis particeps est, σταυρωθῆναι καταδεξάμενον, ἀφ' οὗ δὴ καὶ ἐνάρ γηκε, καὶ καθεκάστην ἐνεργεῖ πολλὰ θαύματα· διὰ τοῦτο καὶ τιμητέος ἡμῖν ὁ σταυρός, οὐχ ὡς ξύλον, ἀλλ' ὅτι τῷ πάθει τοῦ Χριστοῦ κεχαρίτωται. Επεί καὶ σὺ ἐν τῷ Μέκκε παραγινόμενος, κἀκεῖσε τελῶν τὰ δοκοῦντά σοι ὅρκια, οὐχὶ τοῖς λίθοις καὶ τοῖς τοί χοις απονέμεις τὸ σέβας, ἀλλὰ τῷ τιμωμένῳ ἐν τῷ ἐκεῖσε οἴκῳ. ᾿Ακούομεν δὲ καὶ ὡς ἀψάμενός τις τῆς νομικῆς κιβωτού τετιμώρηται· ἦν δὲ κἀκείνη ἐκ ξύλων κατεσκευασμένη· πλὴν διὰ τὴν χάριν τῶν ἀποκειμένων ἐν αὐτῇ πολὺ τὸ σεβάσμιον εἶχεν ἀπὸ Θεοῦ. propter eum qui in ea configi sustinuit; per quam etiam prodigia multa effecit et quotidie efficit. Propterea nobis venerabilis est crux, non quatenus lignum est, sed quia Christi passioni inservivit. Namque et tu Meccam profectus, ibique sacris ritibus pro tuo libito celebratis, nequaquam saxis murisque cultum impendis, sed ei qui ia illo colitur ædificio. Audimus autem hominem quoque illum, qui legalem arcain attigit, punitum; cum tamen et illa lignis esset compacta; sed propter rerum in ea contentarum gratiam, multum ei religionis Deus contulerat. ιη'. Πρὸς οἷς εἶπομεν, ἐπεγκαλούσιν ἡμῖν τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ παράβασιν, κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδοῦσι, καὶ μεριμνώσι περὶ τροφῆς καὶ ἐνδύματος· φαμὲν οὖν ὡς οὐ παραβαίνομεν τὸν τοῦ Χριστοῦ νόμον, τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν καὶ ταῦτα τοὺς ἀπίστους αμυνόμενοι, ἀλλὰ μᾶλλον πληροῦμεν τὸ δια καιον· παραινεῖ γὰρ ὁ νόμος τοῖς ἡμῖν αὐτοῖς πται ουσι συγχωρείν, τοῖς δ' ἀδικουμμένοις ἐπαμύνειν. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Θεὸς ἐποίησε, καταποντίσας Φαραώ τὸν τοῖς Εβραίοις πολέμιον· καὶ γὰρ ὁ Δαβίδ, Νίψομαι, φησίν, εν αίματι αμαρτωλοῦ· ἀλλαχοῦ ψάλλων. κι ἀνταπέδωκα τοῖς ἀνταποδιδούσι μοι κακά, αποπέσοιμι ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν μου κενός. Ἐκεῖνο τοῦ ζήλου ἔνδειξις ἡ ἐμπύρευμα ἦν κατά τῶν χαιρόντων ταῖς κοινοβλαβέσι πράξεσι· τοῦτο δὲ τῶν ἐκείνῳ προσπταιόντων συγχώρησις· καὶ ἄλλως δὲ εἰπεῖν· Ὁ μὲν κατάρχων πολέμου καὶ ἀδικίας καὶ νόμου παραβαίνει, καὶ τὴν φύσιν ἀθετεῖ· ὁ δὲ @ initium facit, hic legem transgreditur, et naturam κατὰ τοῦ τοιούτου ὁπλιζόμενος καὶ τὴν φύσιν ἐλεεῖ, καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν ἐξομοιούται Θεῷ, Εξέλεσθε πτωχὸν καὶ πένητα, λέγοντι, ἐκ χειρὸς ἁμαρτω λού ρύσασθε αὐτόν. Τὸ δε, Μὴ μεριμνήσητε προς φῆς καὶ ἐνδύματος, τοῖς ἀποστόλοις διατέτακται, ὡς ἂν μήτε ἐν μεγάλῳ μήτε ἐν μικρῷ καταγινώσκωνται· Την γάρ το άλας μωρανθῇ, φησίν, ἐν τίκι ἀλισθήσεται; Πλήν οὐδὲ τὴν χρείαν αγορεύει, ἀλλὰ τὰ περιττά· πολλοί δὲ τῶν πάλαι Χρι στιανῶν, καὶ τῶν σήμερον δὲ οὐκ ὀλίγοι, γεγόνασιν καί εἰσὶ τῶν ὑψηλῶν τούτων και μεγάλων ἐντολῶν φύλακες. 18. Praeter hactenus dicta, imputant nobis mandatorum Christi transgressionem, quia malum pro malo reddimus, et de esca ac vestimento solliciti sumus. At enim respondemus, nequaquam nos Christi legem transgredi, dum hostes nostros et præcipue infideles ulciscimur. Monet enim lex, ut iis qui nobis supplices fiunt parcamus; injuste autem oppressis opem feramus. Hoc etiam Deus egit, cum Pharaonem Hebræorum hostem mari submersit. Tum etiam David: Lavabor, inquit, in sanguine peccatoris 6. Et tamen alibi psallens: Si retribui, inquit, retribuentibus mihi mala, decidam u'ique ab inimicis meis inanis 7. Illic zeli demonstratio et ardor erat adversus eos qui noxiis rei publice actibus delectantur: hic autem erga sibi supplices indulgentia. Aliter quoque hoc explanare licet. Νimirum qui belli et injuriarum • Psal. LVII, 10. ↑ Psal. vII, 5. abolet qui autem adversus hunc arma sumit, naturæ fert opem, et pro viribus Deo exæquatur dicenti: Eripite pauperem et egenum; de manu peccatoris eruite illum *. Jam illud: Ne de esca aut de vestimento solliciti sitis, apostolis mandatum fuit, ut neque in gravibus neque in minimis condemnarentur. Nam si sal, inquit, infatuetur, in quo salietur.0? Cæterum haud usum vetat, sed superfluitatem. Multi autem Christiani veteres, neque pauci etiam hodie, celsorum hujusmodi ac magnorum præceptorum observantes fuerunt. • Ρtal. αλάτι, 4. 9 luc. II, 22. 10 Matth. v,

ΤΟΥ ΝΙΚΗΤΑ ΤΑΞΙΣ ΓΙΝΟΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΟΙΣ ΑΠΟ ΣΑΡΑΚΗΝΩΝ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥ͂ΣΙ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΑΝ ΚΑΙ ΑΛΗΘΗ ΠΙΣΤΙΝ ΗΜΩΝ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ NICETÆ ORDO QUI OBSERVATUR SUPER HIS QUI SARACENIS AD NOSTRAM CHRISTIANORUM PURAM VERAMQUE FIDEM SE CONVERTUNT. (Ex Sylburgii Saracenicis, in-12. Coloniæ Agrippinæ 1595.) Primum is qui ad rectam fidem accedit, jejunat ad duas septimanas, doceturque nobis a Domino nostro Jesu Christo in divinis sanctisque evangeliis traditam precationem, et sacrum fidei symbolum.Deinde sacerdos sacerdotalem sibi stolam circumponens, in baptisterium, præsentibus etiam aliis delibus, quotquot adesse voluerint, arcessit illum: et ante sanctam piscinam eum retecto capite statuens, ad ipsum ait: Tu ille qui a Saracenis hodie ad Christianorum fidem accedis, non vi aliqua vel necessitate, neque dolo aut simulatione, sed toto animo, corde puro ac sedulo, Christum Christique fidem amante: [dic,] Renuntio toti Saracenorum religioni, anathematizoque Moamedem, qui et Muchumet dicitur; quem Saraceni ut Dei apostolum et prophetam honorant. llloque assentiente, eademque verba dicente, vel per se, vel per interpretem, si ipse Græce loqui nesciat, vel per susceptorem suum, si est puer: rursum sacerdos infert sequentia: iterumque fit responsio ad eundem modum. Totoque anathematismo completo, diaconus ait, Domino petamus: et populus, Domine, miserere, et quæ sequntur, Et post Amen, eum signans dimittit; et die insequente annumeratur catechumenis. Προηγουμένως μὲν ὁ προσιών τῇ ὀρθῇ πίστει νηστεύει ἐπὶ εβδομάδας δύο, καὶ διδάσκεται τὴν ἐν τοῖς θείοις καὶ ἁγίοις Εὐαγγελίοις παραδοθεῖσαν ἡμῖν ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ προσευ χὴν, καὶ τὸ ἱερὸν τῆς πίστεως σύμβολον· εἶτα περιτιθέμενος τὴν ἱερατικὴν στολὴν ὁ ἱερεὺς, ἐν τῷ βαπτιστηρίῳ, συμπαρόντων καὶ ἑτέρων πιστῶν ὅσοι βούλονται, μετακαλεῖται τοῦτον· καὶ ἱστῶν πρὸ τῆς ἁγίας κολυμβήθρας απερικάλυπτον ἔχοντα τὴν κε φαλήν, φησὶ πρὸς αὐτόν· Ὁ δεῖνα ὁ ἀπὸ Σαρακηνών σήμερον προσερχόμενος τῇ πίστει τῶν Χριστιανών οὐκ ἔκ τινος βίας ἢ ἀνάγκης, οὐδὲ ἀπὸ δόλου ἡ ὑποκρίσεως, ἀλλ' ἐξ ὅλης ψυχῆς καὶ καρδίας καθαρᾶ; καὶ ἀδόλου, τὸν Χριστὸν ἀγαπώσης καὶ τὴν αὐτοῦ πίστιν Αποτάσσομαι πάσῃ τῇ τῶν Σαρακηνών Η θρησκεία, καὶ ἀναθεματίζω Μωάμεθ τον καὶ Μου χούμεν, ὃν οι Σαρακηνοί τιμῶσιν ὡς ἀπόστολον Θεοῦ καὶ προφήτην. Κακείνου συντιθεμένου, καὶ λέγοντος τὰ αὐτὰ ῥήματα ἢ δι᾽ ἑαυτοῦ ἡ δι' έρμη. νέως, ἐὰν αὐτὸς μὴ Γραικίζη, ἡ διὰ τοῦ ἀναδόχου αὐτοῦ, εἰ παιδίον ἐστί, πάλιν ὁ ἱερεὺς ἐπιφέρει τὰ ἀκόλουθα· καὶ αὖθις γίνεται ἡ ἀπόκρισις κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. Καὶ τοῦ ἀναθεματισμοῦ παντὸς πλη ρουμένου, φησὶν ὁ διάκονος, Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν καί ὁ λαός, Κύριε, ἐλέησον· καὶ τὰ ἑξῆς. Μετὰ δὲ τὸ ᾿Αμὴν σφραγίζων αὐτὸν ἀπολύει· καί τῇ ἐξῆς ἡμέρᾳ συναριθμεῖται τοῖς κατηχουμένοις Catechesis ista Saracenorum ad Christianam fidem accedentium, e ms. Palatinæ bibliothecæ libro satis vetere desumpta est: in quo multæ sunt ejusmodi constitutiones sive ordinationes, super iis qui ab hæresi aliqua, gentilismo, Judaismo, et similibus, ad Christianam religionem sese aggregant: quam et Niceta Choniatæ temporibus sub Manuelis Comneni imperio in usu fuisse, infra docebitur. Post πίστιν subaudiendum λέγε, vel simile quid; sacerdos enim hic baptizando verba solemni more præit. In Constitutionibus illis quæ S. Apostolorum esse perhibentur, p. 133. similis formula est. Εύξασθε, οἱ κατηχούμενοι· καὶ πάντες οἱ πιστοί κατά διάνοιαν ὑπὲρ αὐτῶν προσευχέσθωσαν, λέγοντες, Κύριε, ἐλέησον. id est, Orate calechumeni, omnesque - deles animo ac mente sua pro eis precentur, dicentes, Domine, miserere. Et rursum, 134, b, Εὖξασθε, οι φωτίζομενοι: ἐκτενῶς οἱ πιστοί πάντες ὑπὲρ αὐτῶν παρακαλέσωμεν ὅπως ὁ Κύριος καταξιώσε αὐτοὺς, μυηθέντας εἰς του τοῦ Χριστοῦ θάνατον, συναναστῆναι αὐτῷ, καί μετόχους γενέσθαι τῆς βασι λείας αὐτοῦ· καὶ κοινωνοὺς τῶν μυστηρίων αὐτοῦ, ενωση καί συγκαταλέξῃ αὐτοὺς μετὰ τῶν σωζομένων ἐν τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ Ἐκκλησίᾳ. Σώσον καί ἀνάστησον αὐτοὺς ἐν τῇ σῇ χάριτι. lui est, Orale, illuminandi (h. e. baptizandi): enixe omnes fideles pro eis obsecremus, ut Dominus eos in Christi mortem initiatos, cum eodem resurgere, regnique ipsius participes fieri dignetur; et in communionem mysteriorum ipsius receptos, uniat atque annumeret

THESAURI LIB. XX. Ἔστι δὲ ὁ ἀναθεματισμός των Σαρακηνῶν τοιούτος. (δεῖνα ὁ ἀπὸ Σαρακηνῶν σήμερον προσερχό μένος τῇ πίστει τῶν Χριστιανῶν, οὐκ ἔκ τινος βιας iis qui in sancta ipsius Ecclesia servantur. Serva et suscita eos [Donine] in gratia tua. Additurque hic epilogus, κατασφραγισάμενοι τῷ Θεῷ διὰ του Χριστού αυτού, κλίναντες εὐλογείσθωσαν παρὰ τοῦ ἐπισκοπου. Hoc est. Obsignali Deu per Christum ipsius, flexis genibus et cervicibus ab episcopo benedicantur. Additur et ευλογίας formula quam episcopus eis imprecari debeat. Multum etiam lucis huc affert caput illud quod in eodem nostro ms. inscribitur. Πῶς χρὴ δέχεσθαι τοὺς ἀπὸ αἱρί σεων τῇ ἁγίᾳ Ἐκκλησίᾳ προσερχομένους. Quamobrem illud cum Latina versione hic subjungere placuit: Προηγουμένω· μέντοι χρὴ, ηνίκα μελλουσι προσάγεσθαι τῇ ὀρθῇ πίστει, νηστεύειν αὐτοὺς ἡμέρας μὲν δέκα, ἡ δεκαπέντε· καὶ σχολάζειν ταῖς εὐχαῖς, πρωίας και δείλης, μανθάνοντας ψαλμούς, ὡς κατηχουμένους καὶ τότε ἀξιοῦσθαι τῆς ὀρθοδήξου πίστεως. Ἴστησι δε ἕκαστον αὐτῶν ὁ ἱερεὺς ἔμπροσθεν τῆς ἁγίας κολυμβή όρας· καὶ λέγει αὐτῷ ταῦτα· Εἰπε, Ανάθεμα τῷ δεῖνι, καὶ τοῖς δόγμασιν αὐτοῦ, καὶ τοῖς συνευδοκούσιν αὐτῷ, καὶ τοῖς φρονούσι τὰ αὐτοῦ ἀποτάσσομαι γὰρ αὐτῷ καὶ παντὶ αἱρετικῳ δόγματι· καὶ πιστεύω εἰς τὴν ἁγίαν καὶ ὁμοούσιον Τριάδα, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῶν ἁγίων Πατέρων, των ορθοτομης έντων τὸν λογον τῆς ἀνηθείας· και αποκρίνεται προς έκαστα ο μετερχομενος. Καὶ λοιπον έρωτα αυτόν τούτου ο ιερεύς. Πιστεύεις εἰς τὴν ἁγίαν καὶ ὁμοούσιον Τριάδα: Καὶ ἀποκρίνεται, Πιστεύω· καὶ ἐπικλίναντος τοῦ ἐπερχομένου τὴν κεφαλὴν ποιεῖ ὁ ἱερεὺς εὐχήν, λέγων οὕτως· Ο Θεός ὁ Σωτὴρ ἡμων, ο βουλο μενος πάντας ανθρώπους σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν αλη θειας ἐλθεῖν, προσδεξαι τον δούλον σον τόνδε, τον μολις κυπνήψαντα ἐκ τῆς πλάνης, καὶ ἐπιποθήσαντα εἰς τὴν ἐπίγνωσιν ἐλθεῖν τῆς ἀληθείας. Σὺ γὰρ εἶπας, Κύριε· Καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω, ἃ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης κακεῖνα με δεῖ ἀγαγεῖν· καὶ τῆς φωνῆς μου ἀκούσ σουσι· καὶ γενέσεται μία ποίμνη, εἰς ποιμήν. Ποίμανον τοίνυν αὐτὸν ἐν τῇ δοξη του εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῶν ἁγίων σου ἐνδοξων ἀποστόλων και καταξίωσον αὐτὸν τῆς σφραγίδος τοῦ ἁγίου μύρου καὶ τῆς μεταλήψεως τοῦ τιμίου σου αἵματος· καὶ ἀνάδειξον αὐτὸν τέλειον δούλον του· ἵνα τῇ ποίμνη του συγ καταριθμούς καὶ αὐτὸς εἰς δόξαν καὶ ἔπαινον τῆς μεγαλωσύνης του. Ότι τοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα, τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. 'Αμήν.] Και χρίει αὐτὸν τῷ μύρῳ, καθὰ καὶ τοὺς νεοφωτίστους, τὴν αὐτὴν ἐπίρρησιν καὶ ἐπ' αὐτῷ ποιούμε της· καὶ μετὰ τούτο πάλιν εύχεται. λεγων οὕτως· Κύριε ο Θεος ήμων, ο καταξιώσας τέλειον αναδείξαι τὴν δυ δεν του τον δε, διὰ τῆς εἰς σὲ ὀρθοδοξου πίστεως, καὶ της σφραγίδες του μύρου του αγίου σου· σὺ, Δέσποτα τῶν ἁπάντων, τὴν εἰς σὲ πίστιν ἀληθῆ ἐν αὐτῷ διατή οι του, αύξων αὐτὸν ἐν δικαιοσύνη, καὶ πᾶσι τοῖς παρὰ του χαρίσματι κατακοσμών. Εἶθ' οὕτω κοινωνεῖ, καὶ υπακάνει παραγγελίαν ταῖς ἑπτὰ ἡμέραις ἐκείναις κρέα μ φαγείν, μηδε νίψασθαι τὴν ὄψιν· αλλά, καθώς οι καπτιζομενοι, οὕτω διατελεῖν· καὶ τῇ ὀγδόη ἡμέρᾳ απολούεται. Ιd est, primo tamen oportet eos, cum ad rectum fidem adducendi sunt, jejunare dies derem aut quinderim; et vacare precibus, mane ac vesperi, dicentes psalmos, tanquam catechumenos; ac tum demum dignos haberi orthodoxa fide. Statuit autem unumquemlibet corum sacerdos ante sanctam piscinam, et dicit ei hæc: Dic anathema illi N. et dogmatibus ejus, et illis qui eum approbant, et idem cum eo sentiunt: renuntio enim illi, et omni hæretico dogmati: et credo in sanctam coessentialemque Trinitatem. secundum expositionem sanctorum Patrum qui recte nobis secuerunt verbum veritatis. Et ad talis: Est autem anathematizatio Saracenorum, Ego ille qui a Saracenis hodie ad Christianorum fidem accedo, non vi aliqua vel necessitate, neque singula respondet is qui accedit. Deinde illum ipsum interrogat sucerdos: Credis in sanctam coessentialemque Trinitatem? et respondet, Credo. Tum eo qui accedit. caput inclinante, sacerdos preces facit, in hæc verba: Deus Servator noster, qui vis oinnes homines servari, et ad veritatis coguitionem venire, accepta istunc servum tuum, qui vix tandem ex errore resipuit, et ad veritatis cognitionem venire desideravit. Tu enim dixisti, Domine. Et alias oves habeo quæ non sunt ex caula istae; eliam illas me adducere oportet: vocemmeam audient; et fiet unus grex, unus pastor. basce igitur euin in gloria tua ad cognitionem veritatis, secundum expositionem sanctorum gloriosorumque apostolorum tuorum: et dignare eum siguaculo sancti unguenti sumptioneque pretiosi sanguinis tui: et redde ipsum perfectum servum tuum, ut et ipse gregi tuo adnumeretur, ad gloriam laudemque inajestatis tuæ. Quia tuum est regum et potentia et gloria. Patris, Filii et Spiritus sancti, nunc et semper, et in omnia sæcula. Amen. Et ungit eum unguento, quemadmodum et recens illuminatos [id est baptizatos]: et eamdem etiam super ipso addit verborum formulam. Post hæc rursum precatur, in hæc verba: Domine Deus noster, qui dignatus es perfectum reddere istunc servum tuum, per orthodoxam in te fidem, et signaculum unguenti sancti tui:tu, Domine omnium, veram in te fidem in eo conserva, augens eum in justitia, et omnibus eum gratiæ tuæ dotībus exornans. Atque ita deinde communicat, el præceptum accipit, ne septem illis diebus carnes comedat, nec faciem lavet, sed quemadmodum ii qui baptizanciur, ita perseverel: et die octava se abluit. In eamdem sententiam quædam leguntur etiam in supradictis Constitutionibus Apostolorum nomine vulgatis, 113, b, nam et ibi episcopis et presbyteris hoc baptizandi praeceptum datur, Χρίσεις δε πρῶτον ἐλαίῳ ἁγίῳ· ἔπειτα βαπτίσεις ὕδατι· καὶ τελευ ταῖον σφραγίσεις μύρω· ἵνα τὸ μὲν χρίσμα μετοχὴ ἡ τοῦ αγίου Πνεύματος, τὸ δὲ ὕδωρ σύμβολον του θανάτου· τὸ δε μύρον, σφραγές των συνθηκών. Εἰ δὲ μήτε ἔλαιον ᾖ, μήτε μύρου, ἀρκεῖ ὕδωρ καὶ πρὸς χρίσιν καὶ πρὸς σοβα γίδα, καὶ πρὸς ὁμολογίας του αποθανόντος ήτοι συναποθνήσκοντος. Προ δε του βαπτίσματος νηστευσάτω ο 52 πτιζόμενος. Καὶ γὰρ καὶ ο Κύριος πρώτον βαπτισθείς ὑπὸ Ἰωάννου, καὶ εἰς τὴν ἔρημον αυλισθείς, μετέπειτα ενήστευσεν. Ιd est, Primum vero unges oleo santo: deinde baptizabis aqua: et postremo signabis unguento: ut olei quidem inunctio sit participatio Spiritus sancti: aqua vero, signum mortis: et unguentum,signaculum fæderis. Si vero nec oleum nec unguentum suppetat, aqua sufficit et ad inunctionem et ad obsignationem confessionemque mortis, mortis inquam [a Christo jam] obitæ, et nobis cum [eodem obeundz. Ante Baptismum vero jejunet is qui baptizandus venit, nam et Dominus primum a Joanne baptizatus atque in desertum subductus, postea jejunavit. Institutionis hujus ratio redditur etiam in quæstionibus et responsionibus ad Orthodoxos, Justini nomen præferentibus, cap 137: in Apologia tamen Justini, simplicior baptismi expositio est, absque ulla olei unguentique mentione, 73, 33 Mystice Paulus 11 Ccrinth. 1, Ο δὲ βεβαιων ἡμᾶς σὺν ὑμῖν εἰς Χριστὸν, καὶ χρίσας ἡμᾶς. Θεὸς ὁ καὶ σφραγισόμενος ἡμᾶς, καὶ τοὺς τὸν ἀρ ραβώνα του Πνεύματος ἐν ταῖς καλοίαις ἡμῶν. De quio τῆς τυραγίδος πysterio et Clemens noster 249, 13: Apud quem etiam aurium obsignatio per ignem facta, 316, 49. Diabolum quoque in suis mysteriis

όλης ψυχῆς, καὶ καρδίας καθαρᾶς καὶ ἀδόλου, τὸν Χριστὸν ἀγαπώσης καὶ τὴν αὐτοῦ πίστιν· ἀποτάσσου μαι πάσῃ τῇ τῶν Σαρακηνών θρησκεία καὶ ἀναθεματίζω Μωάμεθ τὸν καὶ Μουχούμε:· ὃν οἱ Σαρακενοὶ τιμῶσιν ὡς ἀπόστολον Θεοῦ καὶ προφήτην. ᾿Αναθεματίζω ᾿Αλεὶμ τὸν ἐπὶ θυγατρὶ γαμβρόν τοῦ Μωάμεν· καὶ Χασάνην καὶ Χουσένην, τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ· καὶ ᾿Απουκίπερ τὸν καὶ Κονβίκερ· καὶ Οὔμαρ, καὶ Τάλχαρ, καὶ ᾿Απουπάκρην τὸν Παδούτην· καί Μαευίε, και Ζουπέερ καί 'Αδελλᾶν, καί Ζείς καί Ἰζίτ, καί Σαίτην και Οὐθμᾶν, καί τοὺς λοιποὺς πάντας συμμύστας και συνεργούς και διαδόχους του Μωάμεθ. Αναθεματίζω Ζαδόξε καί 'Αίσι καί Ζεθείνεπ καί Ομκελθείμ, τάς πρώτας και μια ρωτέρας τῶν γυναικῶν τοῦ Μωάμεθ· καί φάτμαν τὴν θυγατέρα αὐτοῦ. ᾿Αναθεματίζω τον λεγόμενον Κουράν, τὴν ὅλην ἐτοὶ γραφὴν τοῦ Μωάμεθ ἐν πλάττεται διὰ τοῦ ἀρχαγγέλου Γαβριήλ κατενεχθή και αὐτῷ· καί πᾶσαν τὴν διδασκαλίαν καὶ τὰς νομο θεσίας, καὶ τὰς ἀποκρύφους διηγήσεις, καὶ τὰ μυ στήρια καὶ τὰς παραδόσεις, καί τάς βλασφημίας αὐτοῦ. ᾿Αναθεματίζω τον παράδεισον του Μωάμεθ· ἐν ᾧ λέγει τέσσαρας εἶναι ποταμούς, ἐξ ὕδατος ἀθολώτου, και γάλακτος μὴ ἀλλάσσοντος τὸν νόστον αυ τοῦ, καὶ οἴνου ἡδέος, καί μέλιτος ὑλιστοῦ· καί κατὰ τὴν μέλλουσαν ἡμέραν, ἣν περιορίζει εἰς πεντήκοντα μυριάδας ἐτῶν, διάγειν ἐν αὐτῷ τοὺς Σαρακηνούς μετὰ τῶν ἰδίων γυναικών, σαρκικῶς καί ἐμπαθῶς ζώντας καί ὑπὸ σκιάν τινων δένδρων, ο καλεῖται Σέδρη και Τάλεχ. κρέα τρώγοντας ὀρνέων ὧν ἐπιθυμούσι καί ὁπώραν παντοίαν· πίνοντάς τε ἀπὸ καψουρά πηγές, καὶ ἀπὸ ζιγγίβερ πηγῆς, ώνομα σμένης Σαλσάβιλα· καί οἶνον προσφερομένους οὗ τὸ κέρασμα ἐκ πηγῆς Θεσνείμ· ὧν αἱ ἡλικίαι οὐρανομήκεις. ἀφρένων τε καί θηλειῶν· καὶ τὰ μόρια τεσσαράκοντα πήχεις συνουσιαζόντων ἀκορέστως ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· διότι Θεός (φησίν) οὐκ αἰσχύνεZeite ac Saite sentire liceat; cum eorum mentio in principatus successoribus non inveniatur. Τον Παλούκι» incertum est sitne gentile, an cognomen quodpiam. dolo aut simulatione, sed toto animo, corde puro ἡ ἀνάγκης, οὐδὲ ἀπὸ δόλου ἢ ὑποκμίσεως, ἀλλ' ἐξ ac sedulo, Christum Christique fidem amante: renuntio toti Saracenorum religioni, anathematizoque Moamedem, qui et Muchumet dicitur; quem Saraceni ut Dei apostolum et prophetam honorant. Anathematizo Alim, Moamedis generum: et Chasanen Chusenenque, hlios ejus; item Apupiker, qui et Cubiker dicitur: et Umar, et Talebar, et Apupacren Paducen: item Mevie, et Zupeer, et Adellan, et Zeit et Izit, et Saitem et Uthman, et reliquos omnes summystas adjutoresque ac successores Moamedis. Anathematizo Zadoze et Aise, et Zetheinep et Omkelthim, primas cæterisque scelestiores Mcamedis uxores, et Phatman filiam ejus. Anathematizo cum qui Curan dicitur; summam videlicet seu scripturam Moamedis: quam ingit sibi per archangelum Gabrielem [cœlitus] delatam esse: omnemque doctrinam ac legum instituta, narrationes apocryphas, mysteria, et traditiones ac blasphemias ejus. Anathematizo paradisum Moamedis, in quo dicit quatuor esse fluvios, ex aqua turbari nescia, lacte nativam dulcedinem non mutante, vino suavi, et melle defæcato: et venturo illo die,quem quingentis annorum millibus circumscribit, Saracenos cum mulieribus suis in eo vitam acturos, carnique et affectibus suis indulturos: et sub umbra quarumdam arborum quæ vocantur Sedre et Talech, comesturos carnes avium quas concupiscunt, omnisque generis fructus autumnales; ac bibituros e fonte caphura, et e fonte zingiber, cui nomen Salsabila: vinumque potaturos – cujus crama seu mistura hausta sit e fonte Thesmima: eorumque staturas caelum proceritate sua tacturas, virorum pariter et mulierum: membra [genitalia] quadragenum cubitorum fore: et absque satietatis tædio coituros in conspectu Dei: propterea (inquit) quia Deus pudore non afficitur (a). Anathematizo eos qui a Moamede nomihos ritus imitatum esse, scribit Tertullianus libro De prescriptionibus hæreticorum, ubi de diabolo inter alia dicit, Tinguit et ipse quosdam utique credentes et fideles suos; et sic adhuc initiat Mithræ: signal illic in fronte milites suos. Celebrat el panis oblationem, el imaginem resurrectionis inducit. Qui ᾿Απουπίκιο et Κουίκες hic dicitur, is (opinor) est, qui supra 58, 5 et in Joannis Siculi Chronico ms. Bουδάρχας· infra ᾿Αβουβάχαρος 101, 3: (itemque 92, 9: 96, 5, 26: 100, 3, 20: necnon in Cedreni Annalibus passim, uti et in Constantini Thematibus a Bonaventura Vulcanio editis, 29, 22) et Βουδέκερ 97, 5, 24: 101, 4, 21: primus nempe Moanethi successor: ut Ούμαρ qui sequitur, tertius a Moanetho princeps statuitur 102, 15. Unde et 101, 22. pro ὁ ᾿Αμαρος legendum videatur Οὔμαρος seu Ούμαρος. Sed in sequentium serie dissentit Theophanes quippe apud quem Umari successor est Οὐθμών • Uihmani, Μανίας - Maviæ. Ιζίδ, filius ejus: zidi, 'Αβδελάς, filius Zuber: Abdelæ, Μαρούας post quem 'Αβιμέλεχ, et deinceps alii, ita ut Tul char et Apupacres ex symmystarum, non ex successorum numero esse videri queant, quod et de Respicere videtur ad azoaram 62, in qua est, le fructibus omnimodis vobis dalis, optimoque victu comedite alque bibite: et mox, Super vestium stramenta formosissima pro modo vestro discumbile ducturi virgines decentissimas, cum oculis immensis atque pudibundis, nusquam nisi tantum ad maritos suos fleclendis, et rursum, Illis fructus et carnes pro sui voli modo multiplicaturi. De sequentibus fontibus, azoara 36, Ex vase camphora condito, et ex aperto fonte homines Dei potabunt. Et paulo post, Ibidem cum vasis vilreis et argenteis optimæ composilionis, illis potus, velut zinziber saporifer, ex fonte Zelzebil administrabitur. Congruentis τεσσαρακονταπέχεα, vel contracte τεσσαρακονταπήχε, ut non ad homines, sed ad merabra eorum referatur; sic enim et præceden tium et sequentium aptior erit cohærentia. Ibidem mox in ms. est συνθυσιαζόντων, nihil ad rem. (α) Locum hunc, qui legitur in suræ ll, vers. 25, male intellexit Nicetas. Vide tom. CV, col. 711, not. 26. EDIT. (δ) id est apud Euthymium Contra Agarenos. Vide tom. CXXX.

THESAURI LIB. XX. παρὰ τοῦ nantur angeli, Aroth et Maroth, Tzapha et Marua: quos in venerabilibus Deo esse prodigiose fabulatur. Adhæc etiam eos qui fabulose ab illo prædicantur prophetæ atque apostoli, nempe Chud el Tzalet sive Salech, item Synaip et Hedres, Dualkiphil et Locman. Anathematizo omnia Moamedis testimonia, quotquot e veteris Testamenti Scriptura citat, pervertens eam atque adulterans, et innumera spargens mendacia de Noe, Abrahamo, Isaaco, Jacobo, Josepho, Jobo, Mose, Aarone, Davide, Solomone, Elia, Jona, et Zacharia Joannis patre. Anathematizo etiam omnia quæ barbara inscitaque physiologia et de cæteris Dei creaturis et de sole ac luna fabulatur, caballarios eos esse dicens. Anathematizo apocrypham illam apud Saracenos doctrinam et promissionem Moamedis: quæ dicit eum futurum esse paradisi clavigerum, et in eum introducturum esse sep. tuaginta millia Saracenorum justorum: at peccatores a Deo judicatum iri; appensisque ad colla eorum pittaciis, ita et ipsos in paradisum intraturos esse, ac Moamedis libertos nominatum iri. Anathematizo leges a Moamede latas de matrimoniis et matrimoniorum solutione, de marchantium mulierum purificatione, de uxorum et pellicum numero, omnemque de talibus impuram ejus do. ctrinam. Anathematizo Moamedis blasphemiam quæ dicit Deum, quem vult, in errorem impellere, et quem vult, in bonam viam deducere; et, si Deus vellet, non inter se bellaturos esse homines, sed ipsum facere quod vult, omnisque boni pariter et mali auctorem ipsum esse, tum fortunam et fatum obtinere in omnibus.Anathematizo Moamedis futilitatem quæ dicit Dominum Deumque nostrum Jesum Christum, et Maria Mosis et Aaronis sorore absque semine natum esse, [conceptum] de Verbo ac Spiritu Dei: et cum adhuc infans esset, volucres e luto finxisse, inflatuque suo animantes eas reddidisse, sed et cæcos sanasse, mortuos cxcitasse, apostolorumque rogatu a Deo petiisse, et mensa e cœlis deducta eos aluisse, neque crucifixum aut revera mortuum esse ut hominem, sed imaginarie solummodo hæc ab Hebræis passum esse: et interrogatum a Deo an se Deum in mundo nominarit, negasse, ac dixisse: Tu omnia nosti, et scis quod non nominarim me Deum aut Filium tuum. Sum enim servus tuus,nec ita superbus sum ut sic vocari detrectem.Anathematizo Moamedis doctrinam quæ dicit Christum non esse Filium Dei, sed apostolum et prophetam: quoniam (inquit) Deus communionis socium non habet: et omnes qui Chri stum ei communionis socium dicunt, in gehenna ignis punientur. Anathematizo Moamedis fabulam in qua dicit Deo domum precationis ab Abrahamo et Ismaele structam esse in Bacche sive Make aut Makech quam nominat adoratorium obserται. Αναθεματίζω τοὺς ὀνομαζομένους Μωάμεθ ἀγγέλους, τόν τε ᾿Αρὼν καὶ τὸν Μαρώθ, καὶ τὸν Τζάρα καὶ τὸν Μαρούα· οὓς ἐκ τῶν σεβα σμίων εἶναι τοῦ Θεοῦ τερατεύεται· πρὸς τούτοις δε καὶ τοὺς μυθευομένους ὑπ' αὐτοῦ προφήτας καὶ ἀποστόλους, εἴτουν τὸν Χούδ καὶ Τζακετ ή Σαλιχ καὶ τὸν Συνάῖπ καὶ τὸν Ἑδρῆς, καὶ τὸν Δουκλκιφίλ καὶ τὸν Λοκμάν. ᾿Αναθεματίζω πάσας τὰς μαρτυρίας του Μωάμεθ, ὅσας ἐκ τῆς παλαιᾶς δῆθεν Γραφῆς διαστρέφων αὐτὴν καὶ νοθεύων, καὶ μυρία καταψευδόμενος τοῦ Νῶς καὶ ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, καὶ Ἰωσὴφ καὶ Ἰώβ, καὶ Μωσέως καὶ Ααρών, καὶ Δαβὶδ καὶ Σολομῶντος, καὶ Ηλία καὶ Ἰωνᾶ, καὶ Ζαχαρίου τοῦ πατρὸς Ἰωάννου. Ετι ἀναθεματίζω όσα φυσιολογεί βαρβάρως καὶ ἀμαθῶς περὶ τε τών άλλων τοῦ Θεοῦ ποιημάτων, καὶ περὶ τοῦ πλίου καὶ τῆς σελήνης, λέγων αὐτοὺς καβαλλαρίους εἶναι. Αναθεματίζω τὴν παρὰ τοῖς Σαρακηνοῖς ἀπό κρυφον διδασκαλίαν καὶ ὑπόσχεσιν τοῦ Μωάμεθ· Στις φησὶ κλειδούχον αὐτὸν γενήσεσθαι τοῦ παραδείσου, καὶ εἰσάξειν μὲν ἐν τούτῳ ἑβδομήκοντα χι λιάδας Σαρακηνών δικαίων, τοὺς δὲ ἁμαρτωλοὺς κριθήσεσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ· καὶ πιττακίων εἰς τοὺς τραχήλου; αὐτῶν περιτιθεμένων, οὕτως εἰσελεύσε. σθαι καὶ τούτους εἰς τὸν παράδεισον, ὀνομαζομένους ἀπελευθέρους Μωάμεθ. ᾿Αναθεματίζω τὰς νο μοθεσίας του Μωάμεθ, τὰς περὶ γάμων καὶ λύσεως γάμων, και καθαρισμού μοιχευομένων γυναικών, καὶ ἀριθμοῦ γυναικῶν καὶ παλλακίδων· καὶ πάντα τὰ περὶ τοιούτων ἀκάθαρτα διδάγματα. Αναθεματίζω τὴν τοῦ Μωάμεθ βλασφημίαν τὴν λέγουσαν ότι ὁ Θεός, ὃν θέλει, πλανᾷ· καὶ ὃν θέλει, ὁδηγεῖ εἰς ἀγαθόν· καὶ ὅτι ὁ Θεὸς ἤθελεν, οὐκ ἂν ἐπολέμουν ἀλλήλοις οἱ ἄνθρωποι· ἀλλ' αὐτὸς ποιεῖ ὅπερ βού λεται· καὶ παντὸς ἀγαθοῦ καὶ πονηροῦ αἴτιος αὐτός ἐστι· καὶ τύχη καὶ εἱμαρμένη πάντων κρατεί. Ανα θεματίζω τὴν τοῦ Μωάμεθ φλυαρίαν, τὴν λέγουσαν ὅτι ὁ Κύριος καὶ Θεὸς Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἀπο Μαρίας τῆς ἀδελφῆς τοῦ Μωσέως καὶ Ααρών έγεννήθη άνευ σπορᾶς ἐκ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος· καὶ ἔτι νήπιος ὧν, πετεινὰ ἐκ πηλοῦ ἐπλαστούργει· καὶ ἐμφυσῶν, ἐποίει αὐτὰ ζώα· καὶ τυφλοὺς ἰᾶτο, καὶ νεκροὺς ἤγειρε· καὶ ὅτι ἐκ πα ρακλήσεως τῶν ἀποστόλων ᾐτήσατο τὸν Θεὸν, καὶ κατήνεγκεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τράπεζαν, καὶ ἐξέθρεψεν αὐτούς· καὶ ὅτι οὔτε ἐσταυρώθη, ούτε κατὰ ἀλήθειαν ἀπέθανεν ὡς άνθρωπος· ἀλλὰ κατὰ φαντασίαν μήνην ταύτα παρὰ τῶν Ἑβραίων ὑπέστη· καὶ ὅτι ἐρωτηθεὶς παρὰ τοῦ Θεοῦ, εἰ ὠνόμασεν ἑαυτὸν Θεόν ἐν τῷ κόσμῳ, ἐρνήσατο, λέγων ὅτι Σὺ πάντα για νώσκεις καὶ οἶδας οὐκ ὅτι οὐκ ὠνόμασα ἑαυτὸν Θεόν ή Υιόν σου δοῦλος γάρ σου είμι, καὶ οὐχ ὑπερκρανεύομαι τοῦτο καλείσθαι. ᾿Αναθεματίζω την διδαχὴν τοῦ Μωάμεθ, τὴν λέγουσαν μὴ εἶναι τὸν Χριστόν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἀπόστολον καὶ προφή την καθότι (φησίν) ὁ Θεὸς κοινωνὸν οὐκ ἔχει· καὶ De prophetis istis et apostolis vide Euthymium. Post Γραφές desideratur προφέρεται, aut aliud hujusmodi verbum. Plenius apud Euthymium.

λουσι κολάζεσθαι εἰς τὴν γένδυαν του πυρός. ᾿Ανα θεματίζω τὴν μυθοποιίαν του Μωάμεδ ἐν ᾗ φησι γενήσεσθαι τῷ Θεῷ οίκον προσευχής παρά του ᾿Αβραὰμ καὶ τοῦ Ἰσραὴλ εἰς τὸ Βάκχε ἤτοι τὸ Μάκε ἡ Μάκεχ· ἐν ὀνομάζει προσκυνητάριον του παρατη ρήματος καὶ προστάσσει ὅπου ἂν ὦσι καὶ εὖ χωνται, στρέψωσι τὰ πρόσωπα αὐτῶν πρὸς τὸ μέρος ἐκεῖνο. ᾿Αναθεματίζω καὶ αὐτὸν τὸν εἰς τὸ Μάχε vationis; imperatque ut ubicunque sint sic pre- πάντες οἱ λέγοντες αὐτῷ κοινωνὸν τὸν Χριστὸν μελcentur, facies suas ad illam partem convertant. Anathematizo etiam ipsam illam precationis do. mum in Make:... in cujus medio jacere aiunt lapidem magnum, Veneris effigiem in se habentem: honorari autem istum lapidem, quasi Abraham super eo cum Agare coierit; aut camelum ei alligaverit, cum Isaacum sacrificaturus erat. Eos autem qui precatum illuc eunt, alteram manum ad lapidem extendere, altera vero aurem suam tenere, atque ita in orbem sese circumagere donec e vertigine offusis tenebris concidant. Anathematizo etiam ipsum Meke, et totum ejus ambitum, et qui a Saracenis ibi contra Christianos jactantur septem lapides; omnemque ipsorum precationem, cultum ac rituum solemnia. Anathematizo Moamedis doctrinam de camelo femina; quam, cum Deo sacra esset, ab ejus temporis hominibus, occisam fuisse dicit, et Deum propterea illos ultum esse. Anathematizo eos qui matutinum sidus, sive Luciferum et Venerem adorant: quam Arabum lingua Chabar, id est Magnam nominant. Anathematizo omnia Moamedis instituta,in quibus probra Christianis dicens, negatores, communica tores, et sodalitiarios eos nominant; ac Saracenos ad eos truculenter jugulandos concitat, bellum contra Christianos viam Dei nominans; et Saracenos qui in tali bello moriuntur, Dei filios et paradiso dignos vocans. Anathematizo scelestum et impurum institutum Moamedis de precibus, in quo et hoc apponit ut, si non in promptu inve- c niant aquam, tenuem humum capiant, eaque manus ac facies suas fricent. Anathematizo Moamedis doctrinam de fictura hominis, in qua dicit hominem ex humo, stilla, sanguisugis et materia manducata fictum esse: et cum homo fictus esset, cæteros quidem angelos omnes Dei jussu eum adorasse; at solum Belialem non obedisse ut eum adoraret. Et præter hæc omnia, anathematizo Deum Moamedis, de quo dicit eum esse unum Deum solidum, qui nec genuerit nec genitus sit, nec quempiam ei similem exstitisse. οἶκον τῆς εὐχῆς·.. ἐν ᾧ φασι κεῖσθαι μέσον λίθον μέγαν, ἐκτύπωμα τῆς ᾿Αφροδίτης ἔχοντα· τιο μᾶσθαι δὲ τοῦτον, ὡς ἐπάνωθεν αὐτοῦ τῇ ᾿Αγαρ όμι λήσαντος τοῦ ᾿Αβραάμ· ἡ ὡς αὐτῷ τὴν κάμηλον προσδήσαντος, ότε τὸν Ἰσαὰκ ἔμελλε θύειν. Τοὺς δὲ εἰς εὐχὴν ἐκεῖ ἀπιόντας τὴν μὲν μίαν ἑαυτῶν χεῖρα πρὸς τὸν λίθον ἐκτείνειν, τῇ δὲ ἑτέρᾳ τὸ οὖς κατέχειν τὸ ἴδιον· καί οὕτω κυκλοτερῶς ἑαυτοὺς περιφέρειν, ἕως ἂν πέτωσι σκοτοδινιάσαντες. ᾿Αναθεματίζω δε καί αὐτὸ τὸ Μέκε, καί τὴν περιοχὴν αὐτοῦ πᾶσαν· καὶ τοὺς παρὰ τῶν Σαρακηνών ἐκεῖ ριπτομένους ἑπτὰ λίθους κατὰ τῶν Χριστιανῶν· καί πᾶσαν τὴν προσευχὴν καὶ τὴν λατρείαν, καὶ τὰ ἔθιμα αὐτῶν. ᾿Αναθεματίζω τὴν διδαχὴν τοῦ Μωάμεθ τὴν περί τῆς καμήλου θηλείας, ἣν λέγει, τοῦ Θεοῦ ἱερὰν οὖ σαν, φονευθῆναι παρὰ τῶν τηνικαῦτα ἀνθρώπων καί διὰ τοῦτο ἀμύνασθαι αὐτοὺς τὸν Θεόν. ᾿Αναθε ματίζω τοὺς τῷ πρωϊνῷ προσκυνοῦντας ἄστρῳ, ἔχουν τῷ ἐωσφόρῳ καὶ τῇ ᾿Αροδίτη ἦν κατὰ τὴν Αράβων γλώσσαν Χαβὰρ ονομάζουσι, τουτέστι με γαλην· Αναθεματίζω πάσας τὰς διατάξεις του Μωάμεδ, ἐν αἷς τοὺς Χριστιανοὺς ὀνειδίζων ἀρνητὰς ὀνομάζει και κοινωνητὰς καὶ ἑταιρειαστάς· καί διε γείρει τους Σαρακηνοὺς πρὸς τούτο το μύσος και τὴν σφαγὴν, ὁδὸν Θεοῦ ὀνομάζων καὶ τὸν κατὰ τῶν Χριστιανῶν πόλεμον· καί τοὺς ἐν τῷ τοιούτῳ πολέμῳ ἀποθνήσκοντας Σαρακηνούς υἱοὺς Θεοῦ καί ἀξίους τοῦ παραδείσου καλών. Αναθεματίζω τὰς περί τ εὐχῶν διατάξεις μιαρὰς καὶ ἀκαθάρτους του Μωά μεδ, ἐν αἷς καί τούτο προστίθησιν, ἵνα, ἐὰν μὴ εὑρί σκωσιν ἐξ ἑτοίμου ύδωρ, λαμβάνωσι χοῦν λεπτόν καί μετ' αὐτοῦ τρίξωσιν αὐτῶν τὰς χεῖρας καὶ τὰς ὄψεις. ᾿Αναθεματίζω τὴν περί τῆς πλάσεως τοῦ ἀνθρώπου διδασκαλίας του Μωάμεθ ἐν ᾗ φησιν ὅτι ἐπλάσθη ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ χώματος και σταγόνος, Pro futuro γενήσεσθαι requiritur praeteritum γεγενήσθαι aut γενέσθαι, ut apud Euthymium. Post προστάσσει subaudiendum ἵνα, vel similis particula. In archetypo est spatium vacum, duodecim circiter litterarum capax; narratio eadem apud Euthymium. De Lucifero et Venere vide Euthym. Αρνητές Christianos appellare videtur, vel ob Petri negationem, vel ob negationem Christi, at κοινωνητὰς εἰ εταιρειαστάς, quod Christum Deo communionis sociuin credant, partim etiam quod sanctorum et inter se, et cum Christo capite suo, communionem profitentur. Vide Euthymium. De purificatione per humum et de fictura hominis vide Euthym. Belle huc faciunt quæ a Niceta Choniate narrantur de Manuele Commeno imperatore Constantinopolitano, et Theodosio patriarcha, in- ° signioribusque sacerdotii proceribus, 108. 21, Εγκειται τῷ κατηχητικῷ πυκτίῳ μεθ' ἑτέρων ἀφορισμῶν καὶ τὸ ἀνάθεμα τῷ Θεῷ τῷ τοῦ Μωάμετ περὶ οὗ λέγει ως οὔτε εγέννησεν οὔτε ἐγεννήθη, καί ότι ολοσφυρός ἐστι. Τὸν τοιοῦτον τοίνυν αναθεματι σμὸν ἀπαλείψαι τῶν ὅλων κατηχητηρίων βίβλων προέθετο, ἀπ' αὐτῆς τῆς ἐν τῇ Μεγάλη Εκκλησία πυκτίδος ἀρξάμενος. Καί ἡ πρόφασις ὡς μάλα δύο πρόσωπος. Ἔφασκε γὰρ ὡς εἰς σκανδαλον πρόκειται τῶν μετατιθεμένων Αγαρηνῶν εἰς τὴν καθ᾿ ἡμᾶς θεοσεβῆ πίστιν: τὸ βλασφημεῖσθαι ὅλως Θεόν. Οὐκοῦν μετάκλητον τίθησι τὸν μέγιστον Θεοδόσιον, ὃς διεῖπε καί έκόσμει τηνικαύτα θρόνον τον πρώτιστον, και τῶν κατὰ τὴν πόλιν ἐνδημούντων ἀρχιερέων τοὺς λόγῳ καί ἀρετῇ διαπρέποντας· καί κοινούται τούτοις τὸ σκέυμα μετ' όγκηρων προεισοδίων τῆς ὑποθέσεως. Ανανεύοντας δὲ πάντας εὕρε, καί μηδ' ἄκροις παραδεχομένους ὡσί τὰ εἰσηγούμενα, ὡς ἀπόφημα, καί τῆς εἰς Θεὸν ἀληθεστάτης δόξης

THESAURI LIB. XX. καὶ 5, ελλῶν καί μαστήματος· καί ὅτι, τοῦ ἀνθρώπου πλασθέντος, οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ἄγγελοι Θεοῦ προστάξει προς σεκύνησαν αὐτῷ· μόνος δὲ ὁ Βελίαρ οὐκ ἐπείσθη προσκυνῆσαι. Καί ἐπί πάσι τούτοις ἀναθεματίζω τὸν Θεὸν τοῦ Μωάμεδ, περί οὗ λέγει ὅτι αὐτός ἐστι Θεός εἷς ὁλόσφυρος ός] οὐκ ἐγέννησεν οὐδὲ ἐγεννήθη, οὐδὲ ἐγένετο όμοιος αὐτῷ τις. Τὰ εἰρημένα τοίνυν ἅπαντα, καὶ αὐτὸν τὸν Μωάμεν, καὶ τὸν σφυρήλατον αὐτοῦ Θεὸν ἀναθεματίζων, καὶ ἀποτασσομενος αὐτοῖς, συντάσσομαι τῷ μόνῳ ἀληθινῷ Θεῷ τῷ Χριστῷ καὶ πιστεύω εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, τὴν ἁγίαν καὶ ὁμοούσιον καὶ ἀχώριστον Τριάδα· καὶ τὴν ἔνσαρκον οἰκονομίαν καὶ πρὸς ἀνθρώπους ἐπιδημίαν ὁμολογών τοῦ τῆς ἁγίας Τριάδος ἑνὸς τοῦ μονογενούς Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ, τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς πρὸ πάντων τῶν αιώνων γεννηθέντος, δι᾿ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο· γενέείναι τούτον πληροφορούμαι κατὰ ἀλήθειαν άνθρω που, μὴ ἱκστάντα τῆς οἰκείας θεότητος· καὶ εἶναι τὸν αὐτὸν Θεὸν ἀληθῶς καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς ἀσυγ χύτως, ἀτρέπτως καὶ ἀναλλοιώτως, ἐν ὑποστάσει καὶ δυσὶ φύσεσιν· ἐκουσίως τε πάντα παθεῖν καὶ σταυρωθῆναι σαρκί, τῆς θεότητος ἀπαθούς μεινάσης· καὶ ταφῆναι, καὶ τριήμερον ἀναστῆναι, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀναληφθῆναι· καὶ ἤξειν ἐν δόξῃ, μέλο λοντα κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς Καὶ τὴν κατά σάρκα τούτου τεκοῦσαν Παρθένον, ἁγίαν Μαρίαν Παρθένου, καὶ μείνασαν μετὰ τόκο, παρθένον, κυ ρίως καὶ ἀληθῶς Θεοτόκον καὶ πιστεύω καὶ λέγω, καὶ ὡς κατὰ ἀλήθειαν Μητέρα Θεοῦ ἐνανθρωπήσαντος· καὶ διὰ τουτο κυρίαν καὶ δέσποιναν ἐν χάριτι γεγενημένην πάσης τῆς κτίσεως προσκυνῶ καὶ τιμῶ. Καὶ τὸν παρὰ τοῖς Χριστιανοῖς μυστικῶς ἱερουργού μενον ἄρτον καὶ τὸν οἶνον, ὧν ἐν ταῖς θείαις τελεταῖς μεταλαμβάνουσι, πείθομαι καὶ ὁμολογώ καὶ πιστεύω τῶμα καὶ αἷμα κατὰ ἀλήθειαν εἶναι τοῦ Κυρίου Ιησού Χριστού, μεταβαλλόμενα τῇ ἐκείνου θεική ἀπάγοντα· ἐξηγουμένους δὲ θεοφιλῶς τὸ εἰς σκάνδαλον δήθεν και πρόσκομμα κείμενον· καί διασαφοῦντας μὴ όμως Θεόν οὐρανοῦ καὶ γῆς ποιητὴν καθυποβάλλεσθαι ἀναθέματι, ἀλλὰ τὸν παρὰ τῷ λήρῳ καί δαιμονώδει Μωάμετ αναπλαττόμενον ὁλόσφυρον Θεόν, καί μήτε γεννηθέντα μήτε γεννήσαντα. Παρὰ Χριστιανοῖς μὲν γὰρ δοξάζεσθαι Πατέρα Θεόν· αὐτὰ δὲ τὰ ἀποβλητα του Μωάμετ ληρήματα, τοῦτο ἀπαγορεύειν· ὅλως καί ἄλλως δε μὴ συνιέναι ἀκριβως ὁποῖον τί ἐστί τὸ ὁλόσφυρον. [d est, Hieronymo Volfio interprete, Ecstal inter cæteras catecheticæ tabulæ sanctiones, anathema in Moameti deum; quem nec genuisse, nec genitum, sed holosphyron esse affirmat. Id anathema ex omnibus catecheticis libellis aboleri voluit, ab ipsa Magnæ ecclesiæ tabula auspicatus; idque ratione probabili scilicet. Aebat enim blasphemüs in Deum qualibuscumque offendi Agarenos, qui ad piam nostram religionem deficerent. Proinde accersito maximo Theodosio, qui tunc principem sedem curabat atque ornabal, et pri. mariis sacerdotibus qui tum in urbe erant, eloquentia et virtute præstantes, quæstionem cum tumido exordio proponit. Sed omnes refragabantur, nec ullo modo illa admittebant, ut absurda el a vera de Deo sententia abducentia: atque anathema illud offensionis scilicet plenum, pie explicabant. Nec enim Deum cæli et terræ conditorem ullo modo anathemate notari; sed holosphyron illum Deum, quem delirus et furiosus Moametus nec genitum nec gignentem confingeret. Nam apud Christianos Deum Patrem celebrari; quod detestandis Moameti nugamentis plane prohibeaPrædicta igitur omnia, ipsumque Moamedem, et solidum ejus Deum, anathematizo, ab eoque me abjungo, et conjungo me cum solo vero Deo Christo, et credo in Patrem, Filium, et Spiritum sanctum, sanctam coessentialemque et inseparabilem Trinitatem: ete divina dispensatione profectam incarnationem, atque ad homines adventum unici unigenitique sanctæ Trinitatis Filii et Verbi Dei; qui e Patre ante omnia sæcula genitus est, et per quem omnia facta sunt: cerloque persuasum habeo, hunc vere hominem factum esse, non deposita tamen divinitate sua: eumdemque vere Deum esse, et vere hominem, absque ulla confusione, mutatione, alteratione, in una persona, et duabus naturis: voluntarie quoque omnia passum esse et crucifixum carne; ita tamen ut divinitas passionis expers manserit: sepultum etiam esse ac tertia die resurrexisse, atque sursum in cœlos assumptum esse: et rediturum esse in gloria ad judicandum vivos et mortuos. Ac Virginem illam quæ secundum carnem eum peperit, [nempe] sanctam Mariam Virginem, quæ et post partum virgo mansit, proprie vereque Deiparam et credo et dico, vereque Matrem Dei inter homines in humana natura versati: et propterea per [Dei] gratiam omnis creaturæ dominam heramque factam adoro et honoro. Quæque apud Christianos mystice sacrificantur, panem ac vinum; quæ etiam in divini ritus peractione [ab eis] sumuntur: persuasum habeo, credo, et confiteor, revera Dotur. Deinde se non satis intelligere quid sit illud holosphyron. Ubi etiam nota libellum hunc appellari κατηχητικόν πυκτίον, seu κατηχητήριον βίβλον, nempe Catechesin eorum qui a Saracenismo ad Christianam fidem sese agregant, eumdemque superioribus duobus tempore non inferiorem, sed equalem aut etiam antiquiorem esse. Quippe quod Euthymii Panoplia sub Alexio Comneno scripta sit; hæc vero Catechesis, etiam Manuelis Comneni temporibus in usu fuerit: quadraginta circiter annis post Alexium, ut patet ex Constantinopolitanorum imperatorum catalogo, editionis nostrae 897, 29. Cæterum imperator in eo sacri ordinis responso non acquievit, sed suapte auctoritate codicillum edidit, in quo superiores imperatores atque antistites taxavit, ut qui minus considerate permisissent verum Deum anathemati subjici; ut fusius ibidem Nicetas refert. Mallet forte aliquis Θεῷ τῶν Χριστιανῶν sed locutio illa, Θεῷ τῷ Χριστῷ, repetitur in ar chetypo nostro etiam aliquanto post, folio 105, in catechesi eorum qui a Judaismo ad Christianam fidem sese conferunt; ubi et sequentia eisdem verbis exstant. In prædicta illa Judæorum catechesi et Judaismi anathematizatione, eodem folio 105, altera facie, aversa scilicet, brevius est, καί τὴν κατὰ σάρκα τουτον τεκούσαν ἁγίαν Παρθένον Μαρίαν, και μείνασαν μετὰ τόκον παρθένον, Εt sanctam Virginem Mariam, quæ hunc secundum carnem peperit, et post partum virgo mansit.

mini Jesu Christi corpus ac sanguinem esse, trans- δυνάμει νοερώς τε καὶ ἀοράτως, ὑπὲρ πᾶσαν φυσιmutaa [videlicet] divina illius potentia: idque mente et non oculis perceptibili, omnemque naturalem cogitationem superante modo, quem ipse solus novit: atque ita et ego me illa cum cæteris sumpturum assentior, ut quæ vere caro et sanguis ejus sint, et ad animæ corporisque sanctificationem, vitam æternam, regnique cœlestis hæreditatem adipiscendam sumantur, ab illis qui ea in perfecta fide participant. Sanctumque Christi baptisma, puro seduloque animo et corde, ac fide sincera, accipere desidero; certo ac vere persuasum habens, illud mente perceptibilem purificationem esse, animique pariter et corporis regenerationem. Sed et venerabilem crucem ejusdem veri Christi Deique nostri, ut quæ non amplius corruptionis et exsecrationis, sed libertatis et vitæ æternæ instrumentum, victoriæque adversus diabolum ac mortem signum sit: præterea et venerabiles imagines, et salutiferre illius Dei Verbi apud homines in carne apparitionis, et ejus quæ ineffabiliter istud peperit castæ Virginis Deique Matris, divinorumque angelorum, et sanctorum omnium, ut primitirorum symbola, et accepto, et honoro atque exosculor. Sed et ipsos sacros angelos, sanctosque omnes, qui bene Deo placuere, ut servos illius, fidosque ministros, propter honorem illi habitum, honoro et veneror: atque ita toto animo et corde, veroque animi proposito, ad Christianorum fidem accedo. Si vero cum simuτὴν ἔννοιαν, ὡς οἶδε μόνος αὐτός· καὶ οὕτω κἀγὼ μεταλήψεσθαι τούτων συντίθεμαι, ὡς κατὰ ἀλήθειαν ὄντων σαρκός τε καὶ αἵματος αὐτοῦ, καὶ εἰς ἁγια σμὸν ψυχῆς τε καὶ σώματος, καὶ ζωὴν αἰώνιον, καὶ βασιλείας οὐρανῶν κληρονομίαν μεταλαμβανομένων, τοῖς αὐτῶν ἐν πίστει τελείᾳ μετέχουσι. Καὶ τὸ ἅγιον τοῦ Χριστοῦ βάπτισμα μετά καθαρᾶς καὶ ἀδόλου ψυχῆς καὶ καρδίας, καὶ πίστεως ειλικρινούς, ἐπιζητῶ δέξασθαι, πληροφορούμενος ἀληθῶς κάθαρσιν αὐτὸ νοητὴν εἶναι, καὶ ἀναγέννησιν ψυχῆς τε καὶ σώματος. Καὶ τὸν σεβάσμιον δὲ σταυρὸν τοῦ αὐτοῦ ἀληθινοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν, ὡς οὐκέτι φθορᾶς καὶ ἀρᾶς ὄργανον, ἀλλ' ἐλευθερίας καὶ ζωῆς αἰωνίου, καί σημεῖον τῆς κατὰ τοῦ διαβόλου και θανάτου είχης. Ἔτι δὲ καὶ τὰς σεβασμίους εἰκόνας τῆς τε κατὰ σάρκα πρὸς ἀνθρώπους ἐπιφανείας τοῦ Θεοῦ Λόγου, καί τῆς ἀφράστως αὐτὸν τεκούσης ἁγνῆς Παρθένου και Θεομήτορος, καί τῶν θεοειδῶν ἀγγέ λων, καί τῶν ἁγίων ἁπάντων, ὡς σύμβολα των πρωτ τοτύπων, καί δέχομαι και τιμῶ καί ἀσπάζομαι. Καί αὐτοὺς δὲ τοὺς ἱεροὺς ἀγγέλους, καὶ τοὺς ἁγίους ἅπαντας, τοὺς τῷ Θεῷ εὐαρεστήσαντας, ὡς δούλους ἐκείνου καί πιστούς θεράποντας, τιμῶ καί σέβομαι διὰ τὴν πρὸς ἐκεῖνον τιμὴν· καί οὕτως ἐξ ὅλης ψυ χῆς καί καρδίας, καί προαιρέσεως ἀληθοῦς, προσέρ χομαι τῇ πίστει τῶν Χριστιανών. Εἰ δὲ μεθ᾽ ὑποκρίσεως και δολου ταῦτά φημι, καί οὐκ ἐκ πίστεως ολοψύχου και καρδίας τὸν Χριστὸν ἀγαπώσης, εἴη μοι ἀνάθεμα και κατάθεμα, καί ἡ ψυχή μου ταχθείη jatione ac dolo hæc dico, et non ex solida totius μετά τοῦ Σατανᾶ καί τῶν δαιμόνων. animi fide, Christumque amanti corde, sit mihi anathema et catathema, animaque mea collocetur cum Satana et dæmonibus. EX LIBRO XXIII (Ap. Le Quien Oriens Christianus 1, 649, in Eustratio Nicææ metropolita.) Aliquanto tempore elapso, discipulus illius Joannis Itali monachi novæ alterius doctrinæ auctoris Eustratius, qui Nicææ Bithyniæ metropolis pontifex erat, cum sæpe coram imperatoris tribunali cum Latinis disputasset de azymis et de Spiritu sancto, mandare scriptis volens quæ Latinis attulerat, quæque ab eis inter disputandum audierat, non accurate, nec laudabiliter suos sensus enuntiavit. Quin etiam cum Philippopoli in audientia imperatoris cum Armenio quodam de duabus Christi naturis colloqueretur, nonnulla de Deo non consulta prorsus injecit, et nullo pudore effutiit, jam olim nuncque assumptam a Verbo naturam Χρόνου τινός διαγενομένου, τούτου (Ἰωάννου τοῦ Ἰταλου) μαθητής Εὐστράτιος, ὃς τῆς τῶν Βιθυνῶν πόλεως Νικαίας ἀρχιερατικῶς προήδρευε, πολλάκις ἐπί βασιλικού βήματος μετά Λατίνων εἰς λόγους ἐλθὼν περί τε ἀξύμων καί τοῦ θείου Πνεύματος, καί θελήσας γραφή παραδούναι ὅσα εἴρηκε πρὸς τοὺς Λατίνους, καί οἷα παρ᾽ ἐκείνων ἐν τῷ διαλέγεσθαι ἀκηκόει, οὐκ ἀσφαλῶς, οὐδὲ ἐπαινετῶς τοὺς περί τοῦ Πνεύματος λόγους ἐξήνεγκε, Ενίοτε δὲ κατὰ Φιλιππούπολιν ἐπ' ἀκροάσει τοῦ βασιλέως ἐπ᾿ ᾿Αρ μενίου τινός περί τῶν δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεων ποιούμενος τὴν διάλεξιν, οὐδέποτε καθηκόντως τῇ θεηγορίᾳ ἐπέβαλεν, ἀλλ' ἀναιδῆς ἐφθέγξατο, καί

THESAURI LIB. XXIV. πρότερον καὶ νῦν τῷ Πατρὶ λατρεύειν τοῦ Κυρίου Deo Patri servilem praestare cultum, vocis hujus τὸ πρόσλημμα· οὐκ οἶδ' ὁπόθεν τὴν ἐκθέσιμον ταύ την τὴν φωνὴν πορισάμενος. Πρὸς δὲ τὴν ἄτοπον ταύτην, καὶ παντάπασιν ἀσυνήθη ῥῆσιν ἐκπλαγείς ὁ ᾿Αρμένιος, ὕβρεσι τὸν Εὐστράτιον ἔπλυνε, Τζυάκλην καλέσας. Δηλοῖ δὲ ἡ λέξις παρὰ ᾿Αρμενίοις τὸν κτηνοβατούμενον· ἀλλὰ καί οἱ ἑστῶτες του βασιλέως λόγιμοι άνδρες τῆς λέξεως ἐπιλαβόμενοι, ὡς αἱρετίζοντι τῷ Ευστρατίῳ ἐπέπληττον· Μικρῷ δὲ ὕστερον καὶ τῆς ἀρχιερωσύνης Ευστράτιος καθαιρεῖ ται, ὡς γεννήτωρ νέας αἱρέσεως. expositionem nescio quo auctore subjiciens. Qua absona voce, ejusque insulsa explicatione audita attonitus Armenius probris Eustratium aspersit, Tzyaclen eum appellans, quod Armeniorum lingua hominem belluino more gradientem significat. Sed etiam qui imperatori astabant viri prudentes et eruditi, improbato dicto, Eustratium tanquam hæreticum increpabant. Paulo post vero Eustratius tanquam novæ hæresis parens pontificatu amovetur. EX LIBRO XXIV THESAURI ORTHODOXÆ FDEI ΣΥΝΟΔΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΔΟΓΜΑΤΟΣ «ΣΥ Ο ΠΡΟΣΦΕΡΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΔΕΧΟΜΕΝΟΣ,» ΛΑΛΗΘΕΝΤΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΥΡΟΥ ΜΑΝΟΥΛΑ ΚΟΜΝΗΝΟΥ, SYNODUS GRÆCÆ ECCLESIÆ DE DOGMATE CIRCA ILLA VERBA, «TU ES QUI OFFERS, ET QUI OFFERERIS, ET QUI RECIPIS,» QUOD VENTILATUM FUIT SUB IMP. DOMINO MANUELE COMNENO CONTRA SOTERICHUM PATRIARCHAM ANTIOCHENUM ELECTUM. Præit Soterichi de sua falsa doctrina dialogus cum Philone. (Mai, Spicil. Rom, t. X.) Βασιλεύοντος Μανουὴλ, ὃς προπάτορα μὲν τον βασιλέα ἔσχεν ᾿Αλέξιον, τοκέα δὲ Ἰωάννην τὸν ἐν ἄναξε περιώνυμον, ἐκινήθη δόγμα περί τοῦ, «Σὺ ὁ προσφέρων και προσφερόμενος και προσδεχόμενος·» καί οἱ μὲν μόνῳ τῷ Πατρί καί τῷ Πνεύματι τὴν ἐπί τοῦ σταυροῦ θυσίαν προσηνέχθαι ἔφασκον, οὐ μὴν καὶ αὐτῷ τῷ προσενέγκαντι Λόγῳ, φάσκοντες ὡς, εἰ τοῦτο δοίη τις, εἰς δύο πρόσωπα πάντως ὁ εἰς τοῦ Θεοῦ Υἱὸς διαστήσεται, ὁποῖα ὁ λῆρος παρεπήγε Νεστόριος· οἱ δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Υἱῷ γενέσθαι τὴν προσφορὰν ἰσχυρίζοντο, ὡς ἑνί καί ἀχωρίστῳ τῆς υπεραρχίου ὄντι Τριάδος· οἱ γοῦν τότε λογιότητι χαίροντες τῇ προτέρα προσεφύησαν δόξῃ· ἦσαν δὲ PATROL. GR. CXL. Regnante Manuele, qui avum habuit imperatorem Alexium, patrem vero Joannem inter reges celeberrimum, comota est quæstio de dogmate, «Tu es qui offers, et qui offereris, et qui recipis.» Atque alii quidem Patri tantummodo ac Spiritui sacrificium crucis oblatum aiebant, non tamen ipsi quoque oblatori Verbo: dicebant enim, quod si id concederetur, in duas omnino personas unicus Dei Filius divisus abiret, quæ fuit nugacis sententia Nestorii. Alii contra affirmabant ipsi quoque Filio factam esse oblationem, utpote uni et indiviso Tri· nitatis summæ consorti. Qui tunc igitur eloquentiæ gloria gaudebant, priori sententia adhærebant.

Erant autem hi: Sotericbus Panteugenus, patriar- οὗτοι· Σωτήριχος ο Παντεύγενος υποψήφιος ὢν cha designatus Antiochiæ Syriacæ, ejus videlicet quam Orontes alluit, et Zephyrus ventus perflat: Eustathius Dyrrachi episcopus, Basilaces, atque Nicephorus, et Thessalonicæ episcopus Michael, qui omnes gradu suo modi fuerunt. Atque ex his partim quidem secreto mussabant, partim vero fidenter ac manifeste sententias suas enuntiabant, ac multitudinis auribus occincbant. Demum Soterichus Panteugenus dogma suum scripto tradidit, et cuique volenti noscendum obtulit, in quam videlicet ipse sententiam flecteret; ac Platonis imitatus dialogos, hujusmodi disputationem instituit. PHILO. Compertum mihi est, nuper duos in synodo diaconos de quodam dogmate inter se contendisse; atque horum utrique favisse aliquos ex his qui apud nos doctrinæ primatum tenent. Verumtamen cupienti mihi sermonum argumenta cognoscere, nondum licuit. Sed num tu, venerande amice, pum tu, inquam, intereras? SOTERICHUS. Equidem interfui, mi jucundissime, et amborum orationem perquam attente auscultavi: neque tamen his delectatus sum, quia plus contentionis quam considerationis habebant: imo hujus seditionis auctoribus subirascebar, quia cum res divinæ silentio potius transmittendæ sint, prout illarum abstrusa natura postulat, et Patrum monita suadent, hi jamdiu definita prætergrediuntur, et silentio a veteribus pressa suscitant; neque præceptum sapientis cujusdam viri in mentem revocant, qui soli et igni res divinas comparans, monebat, ne rectum contra solem visum intendamus, connivere enim atque hebescere oculos necesse est: non idcirco tamen ab hoc pulcherrimo aspectu abstinendum, sed eo caute fruendum, quantum licet: item igni non esse admodum proximandum, ne comburamur, nihilominus haud nimis procul consistendum, si certe calore frui volumus. PHIL. Quam bene, o charum caput, de divinis judicas! Prorsus enim in his religiose agendum est, et curiosius studium omittendum. Quin adeo medicorum servanda est de hellebori usu præscriptio, quem crasso frusto sumptum purgationem facere aiunt; comminutum autem, utentem suffocare. Sed enim illorum audaciam accusare jam desinamus, qui juvenili impetu mediam lineam, ut laconice cum ipsis loquar, prætervecti sunt. Tu vero prædictorum orationem mihi narra. SOT. Oratio, ut paucis dicam, erat hujusmodi: quod videlicet adsumpta a Verbo natura, sanguinem suum non soli Patri, verum etiam Unigeniti Soterichus dicitur adhuc diaconus in hac ipsa quam vulgamus synodo. Porro in catalogo mas. codicum Sfortianorum (cod. Vat. reg. 2099) legi ego notitiam etiam alterius operis hujus viri, qua libenter lectores impertior, nempe: Soterichi diaconi Constantinopolitani tractatus de generatione æterna Filü Dei, et pro defensione vocabuli quo usus est beatus Basilius, qui carnem Domini τῆς κατὰ Συρίαν ᾿Αντιοχείας, ἣν Ορόντης ποτίζει καὶ Ζέφυρος καταπιεῖ ἄνεμος· ὁ Δυρραχίου Ευστα θεος, ο βασιλάκης, καὶ Νικηφόρος, καὶ ὁ Θεσσαλο νίκης Μιχαήλ οἱ καὶ καθήρηνται πάντες. Τούτων δὲ οἱ μὲν ἄλλοι ὑπ' ὀδόντα ἔμυσσον, οὐδὲ παρρησίᾳ καὶ διαρρήδην τὰς ἑαυτῶν ἐξέφερον γνώμας, και τοῖς τῶν πολλῶν ἐνέχουν ὡσίν· ὁ δὲ Σωτήριχος ὁ Παντεύγενος λογογραφεῖ τὸ δόγμα, και παρίστησι τοῖς βουλομένοις ὁποίᾳ τῶν δοξῶν προσνένευκε, Πλα τωνίζων τῆς διαλέξει, καὶ οὕτω τὰ γραφέντα συνθέ μένος. ΦΙΛΩΝ. Επυθόμην ὡς ἐν συνήθῳ διακόνω δή τινε περὶ δόγματος διεφερέσθην, καὶ ὡς ἑκατέροιν τού την συνέστησαν ἄνδρες ἐπ' ἄκρον τῆς καθ' ἡμᾶς παιδείας ελάσαντες. Προθυμουμένῳ δέ μοι μαθεῖν τοὺς λόγους οὐκ ἐξεγένετο· παρῆς οὖν αὐτός, ἱερὰ φιλότης, τότε παρῆς; ΣΩΤΗΡΙΧΟΣ. Παρῆν, ὦ μακάριε, καὶ τῶν ἐκά στους λεγομένων ὡς ἐπιμελέστατα ἤκουον· οὐ σύν ἡδονῇ μὲν τοὺς λόγους ἀποδεχόμενος φιλονείκως ἔχοντας μᾶλλον ἢ ἐσκεμμένως, ἀχθόμενος δὲ καὶ τοῖς αἰτίοις ταύτης τῆς στάσεως, ὅτι δέον παριέναι σιωπῇ τὰ θεῖα· τοῦτο γὰρ ἤ τε φύσις αὐτῶν ὡς δυσκατάληπτος ἀπαιτεῖ, καὶ ἡ πάτριος παραίνεσις ὑποτίθεται· οἱ δὲ τὰ ἐσκεμμένα σε υπερβαίνουσι, καὶ τὰ καλῶς σεσιγημενα τοῖς παλαιοῖς διακαίουσι, μηδὲ τῆς ἀνδρός τινος σοφοῦ μεμνημένοι παραγγε λίας, ὃς ἡλίῳ παρείκαζε καὶ πυρὶ τὰ θεῖα, παρήνει δε μήτε αντωπεῖν ἡλίῳ σκαρδαμύττειν γὰρ καὶ ἀμαυροῦσθαι τὰ ὄμματα· μήτε ἀπολείπεσθαι τοῦ καλλίστου τούτου θεάματος, ἀλλ' ἀπολαύειν αὐτοῦ παρατηροῦντας ὡς οἷόν τε τῷ τε πυρὶ μὴ πάνυ τι προσεγγίζειν καίεσθαι γάρ· ἀλλὰ μὴν ἀπωτάτω ἀφίστασθαι, τῆς θερμότητος βουλομένους μεταλαγ χάνειν. ΦΙΛ. Ὡς εὖ γε, ὦ φίλη μοι κεφαλή, περί τῶν θείων διανοῇ! πάνυ γὰρ ἐπι τούτοις εὐλαβεῖσθαι δεῖ, τὴν λεπτολόγου παραιτουμένους ἀκρίβειαν· καὶ τὴν ἐφ᾽ ἐλλεβόρῳ τῶν ἰατρῶν καν τούτοις διαφυλάτ τειν διάταξιν, ᾧ καθαίρεσθαί φασι παρειλημμένῳ παχυμερῶς, εἰς δὲ λεπτότατα τεμνομένῳ τὴν χρη σάμενον ἀποπνίγεσθαι. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἐκείνοις τῆς τόλμης εγκαλεῖν ἀφείσθω, νεανική προθυμία τὴν μέσην καὶ κατ' αὐτούς, λακωνικῶς εἰπεῖν, υπερβαίνουσι· σὺ δέ μοι τὸν λόγον διέξιθι. ΣΩΤ. Ὁ μὲν λόγος, ὡς εἰπεῖν συλλήβδην, ἀπε φαίνετο τὴν προσληφθεῖσαν τῷ λόγῳ φύσιν μήτε τῷ Πατρὶ προσενηνοχέναι μόνῳ, ἀλλὰ καὶ τῇ θεό vocavit Θεοφόρον, ad Michaelem patriarchan. Michaelem intellige secundum, qui sedem Constantinopolitanam abdicavit anno Christi MCXLVI, id est decennio ante hanc synodum quæ damnavit Soterichum. Quatuor hi, cum nonnullis diaconis, favisse Sotericho dicuntur etiam in Græco scholio quod Niceta Choniate codici appingitur.

THESAURI LIB. XXIV. τητι τοῦ Μονογενοῦς τὸ οἰκεῖον αἷμα. Τούτο ῥηθὲν deitati obtulerit. Dictum hoc, cum alios multos πολλούς τε άλλους, καὶ δὴ καὶ ἄνδρας ἀρετῆ καὶ λόγω διαπρεπεῖς τεθορύβηκεν, ὡς μὴ μόνον ἂν ταῖς ἱμεδαπαῖς ἀρχαῖς ἀνακόλουθον, ἀλλὰ καὶ τὴν κατὰ Νεστόριον εἰσάγον διαίρεσιν· εἰ γὰρ δὴ τῶν φύ σεῶν ἐστι τὸ τὴν μὲν προσάγειν, τὴν δὲ προσίεσθαι, πᾶσα ἀνάγκη καὶ τὴν προσάγουσαν ὡς ἀρχιερέα καὶ θύτην λέγειν ὑπόστασιν, καὶ τὴν προτιεμένην ὡς Θεόν τὰ περὶ τὴν θυσίαν ὁμοίως ὑπόστασιν. Τοῦτο δὲ τὸ τοῦ Νεστορίου θανατώδες ἁμάρτημα. ΦΙΛ. Ὡς δεινόν τι λέγεις εἶναι τὸ τοῦ εἰπόντος; ΣΩΤ. Οὐκ οἶδα εἰπεῖν εἶτ᾽ ἀγνόημα εἴτε παράπτωμα εἰ γὰρ οὕτως εἶπεν ὡς ὁ Θεὸς Λόγος γενόμενας άνθρωπος αὐτὸς ὡς θύτης κατὰ τὴν πρόσληψιν προσενήνοχεν, αὐτὸς ὡς θύμα κατὰ τὴν σάρκα προσήνεκται, αὐτὸς ὡς Θεός προσήκατο τὸ τυθέν, καὶ πανταχού τὴν ὑπόστασιν κατὰ τὰς ἐνεργείας τῶν φύσεων παραλαμβάνον, ἦν μὲν καὶ οὕτως ὁ λόγος, ολίγου δέω λέγειν, οὐκ ἀσφαλής· τὸ δὲ τὰς φύσεις διαστῶντα λέγειν καθ' ἑαυτὰς ἐνεργεῖν μηδαμή παρειλημμένης τῆς ὑποστάσεως, βαβαί! κινδυνώδες καὶ ἐπιεικῶς ἐστι χαλεπόν. Αλλ' ευξαίμην ἂν μήτε αὐτὸν τῇ δόξη συνεσταναι ταύτη, μήτε τοὺς περιι· σταμένους αὐτόν· ὅθεν ὡς αὐτόθεν άτοπον καὶ μὴ λόγων πολλών δεδεγμένον εἰς ἔλεγχον διὰ τὴν ἀποπίαν αυτού, χαίρειν ἐάσθω. Υποκειμένου δε του μὲ τὴν προσληφθεῖσαν φύσιν, ἀλλ' αὐτὸν τὸν θεάν θρωπον Σωτήρα Χριστὸν τὴν σωτήριον θυσίαν προστ ενεγκεῖν, σκεπτέον εἰ καὶ τῇ αὐτοῦ θεότητι προσήνεκται τὸ τυθέν. ΦΙΑ. Αλλά πρότερον αὐτὸς εἰπὲ τί ἤδ᾽ ὅσον, ὁ εγκαλούμενος τίς αὐτῷ, καὶ πόθεν ἡ τοῦ λόγου τού του κατασκευή; ΣΩΤ. Πολλὰ άττα συνείρων, τὸν ἑαυτοῦ συνίστησι λέγχου. Εγώ δε οπόσα μου τὴν μνήμην ἐπέρχεται, ταῦτα ἐρῶ. Ἐπεὶ, φησίν, ὁ Θεός Λόγος θυσίαν πᾶς στο ἁγιάζει καὶ τελειοῖ, πῶς οὐχὶ καὶ τὴν τῆς οἰκ κείας σαρκός θυσίαν ἡγίακε τε αὐτὸς καὶ τετελείω κεν; Οὐκ ἂν δὲ ἄλλως ἡγίασεν, εἰ μὴ τῇ ἑαυτοῦ θεότητι προσενήνεκτο. tum etiam aliquot virtute et doctrina pollentes viros turbavit, quia non solum religiosis nostratium rudimentis alienum erat, verum etiam quia Nestorianam divisionem invehebat. Si enim ex his naturis altera offert, altera vero excipit, prorsus necesse est et illam quæ offert, sacerdotis et sacrificuli instar, appellari a nobis personam: rursusque illam naturam, quæ uti Deus victimam excipit, personam pariter nominari. Hoc autem est mortiferum Nestorii crimen. PHIL. Quam periculose hoc existimas ab eo dictum? SOT. Utrum inscitiam appellem an errorem, nescio. Si enim dixisset, quod Deus Verbum, factus homo, ipse quidem tanquam sacerdos, ratione humanitatis assumptæ, sacrificium obtulerit; idemque ipse tanquam victima secundum carnem oblatus fuerit; atque idem denique tanquam Deus rem oblatam exceperit, servata ubique persona actiouibus naturarum accommoda; hoc etiam pacto pene dixerim, minime tutum esse sermonem hujusmodi: verum enimvero distinctas naturas dicere unamquamque per se operari, seposita velut persona, id demum periculosum est, et difficultate summa laborans. Utinam vero neque is qui dicebat, neque ejus auditores sententiam hanc animo imbibant! Quamobrem utpote absurdam, neque prolixa refutatione egentem, multum eam valere jubeamus. Verum si affirmetur, haud quidem ab assumpta natura, sed ab ipso theandrico Servatore Christo salutarem hostiam fuisse oblatam, dispiciendum superest, utrum is suæ quoque ipsius divinitati sacrificium fecerit. PHIL. Tu vero apprime dic mihi, quid ille, et quamdiu dixerit, quis ei sit abversatus, quænam argumenti hujus demonstratio fuerit. SOT. Multis ille verbis sermonem suum exornavit, quæ ego quantum memini referam. Quoniam, aiebat, Deus Verbum sacrificium quodvis sanctificat atque perficit, quidni propriæ quoque carnis sacrificium sanctificasse credendus sit? Haud porro aliter sanctificavit, quam propriæ deitati offerendo. ΦΙΛ. Πρὸς οὖν τοῦτο πῶς ποτε ἡμᾶς διατίθεσθαι χρή; Πότερον εἰρημένον εὖ ἀποδέχεσθαι τουτονὶ τὸν p est? Utrum dictis auscultandum, necne? λόγου; PHIL. Quid ergo hac super re sentiendum nobis ΣΩΤ. Οὐκ, ὦ ἀγαθέ δόξειε γὰρ οὗτος ὁ λόγος οὐκ αληθής· καὶ πρὸς τοῦτον ἡμεῖς ἐκεῖνο φαμέν ἂν ὡς, ἐπειδὴ ὁ Λόγος τῇ σαρκὶ καθ᾽ ὑπόστασιν ένω θεὶς ἡγίασέ τε καὶ τετελείωκεν αὐτὴν εὐθὺς, τί ποτε ἔδει τῇ πρὸς τὴν αὐτοῦ θεότητα προσαγωγή ταύτην αὐτὴν ἁγιάζεσθαι; Τί δε τελειοῦν τὴν ἀνωτέρω φυλαχθεῖσαν πάσης αμαρτίας προαιρετικής τε καί τῆς ἐκ σπέρματος φυσικῆς; Μόνης οὖν ἐδεῖτο τῆς πρὸς τον Πατέρα διὰ θυσίας προσαγωγής, ἣν ἁγιασμόν ὠνόμασεν ὁ Σωτήρ· πρὸς γὰρ τῷ πάθει γενόμενος έλεγε,· Εγώ ἁγιάζω εμαυτὸν ὑπὲρ αὐτῶν· ὡς εἶναι δῆλον διττὸν εἶναι τὸν ἁγιασμόν· τὸν μὲν οὗ SOT. Minime gentium, o bone; neque enim vera hæc videtur oratio. Etenim nos ita potius disserimus quandoquidem Verbum carni hypostatice unitum, ipsam sanctificavit perfecitque, cur opus erat ut per oblationem suæ ipsius deitati faciendam, illam sanctificaret? Cur eamdem perficeret, quæ superne omni immunis fiebat vel voluntario peccato, vel ex origine naturali contracto? Hoc ei igitur tantummodo deerat, ut Patri ceu sacrificium offerretur; quam rem Servator sanctificationis nomine expressit, cum passioni proximus aiebat: Ego sanctifico me ipsum propter eos. Patet ergo

duplicem esse sanctifcationem, alteram quam τῇ σαρκὶ μετέδωκεν αὐτὸς ἐνωθεὶς, τὸν δὲ δεύτερον ipse carni contulit cum ei hypostatice unitus est, ὃν ειργάσατο διὰ θυσίαν, εἰς τὸν Πατέρα ταύτην alteram vero quam per sacrificium operatus est ἀνενεγκών. quod Patri obtulit. PHIL. Atqui si carnem, dicet aliquis, unione sua jam sanctificaverat, cur altera sanctificatione vel perfectione opus fuit? ΦΙΛ. 'Αλλ' είπερ ἐξ αὐτῆς ἡγίακε ταύτην ἐνώ σεως, φαίη τις ἄν, τί δεῖ ποτε καὶ ἑτέρου δευτέρου ἁγιασμού; ποίας δὲ τελειώσεως; ΣΩΤ. Μακρότερα με καὶ τοῦ λόγου, άριστε φίλων, ἀναγκάζεις λέγειν· πλὴν καὶ τοῦτο σὴν εἴρηται χά ριν. Εθος τοῖς καταλλαττομένοις ἐστί λαμβάνειν τι παρ' ἀλλήλων τῆς ἐμπεδωθησομένης φιλίας ἐχέγγυον· ἐπείπερ οὖν καὶ ἡμᾶς δι' ἔχθρας γεγονότας Θεῷ ἐχρῆν καταλλάττεσθαι, τῆς θείας οὐκ ἀνασχό μενος ἀφεστάναι διαπαντὸς ἀγαθότητος, πρότερον αὐτὸς ὁ καὶ τὴν ἀρχὴν ὑποστήσας λόγος τὴν ἡμε SOT. Longius a proposito meo, optime Philo, aberrare me dicendo cogis; attamen tui causa hunc laborem suscipiam. lis qui invicem reconciliantur mos est mutui aliquid muneris, quasi conglutinatre amicitiæ arrham, impertiri. Quoniam itaque et nos, post Dei offensam, reconciliari eidem oportebat, is quidem morem suæ bonitatis minime omittens, primus ipse Deus Verbum, qui ab initio subsistebat, substantia nostra suscepta,peccatorum δαπὴν εἰληφώς οὐσίαν ἀντέδωκεν ἡμῖν ἁμαρτημά remissionem nobis largitus est, atque ex antiqua fraude eripuit, multis mirisque collatis beneficiis. Sed quia etiam Patrem, qui adoptione nos dignabatur, aliquid a nobis accipere æquum erat, nobis autem nihil purum aderat, aut Dei majestate dignum, peccato omnia commaculante, idcirco ipsum theandricum Verbum, paupertatem nostram ceu mediator supplens, humanitatis forma indutus, suum obtulit sanguinem, victimam immaculatam, salutarem hostiam, ad nos cum Patre conciliandos efficacissimam. Quam rem sæpe declarat divus Paulus: Justificati enim, ait in, sanguine Filii, per ipsum salvi erimus ¹. Et rursus: Qui inimici eramus, r’econciliati sumus per sanguinem Filii ejus³. Quidni ergo valde sit absurdum dicere, sacrificium hoc Deo Verbo fuisse oblatum? Quid enim ipsum necesse erat reconciliari nobis, qui jam inde ab eo tempore, quo se carni conjunxit, nobis erat reconciliatus? Cur rursus non sit insanum, per hujusmodi sacrificium sibimet ipsum esse reconciliatum? Aut naturam quidem ejus ex nobis sumptam,pacem habere nobiscum; ejusdem vero deitatem humanitati unitam, oportere nobis per sacrificium reconciliari? Quasi cum Paulo dicamus: Num divisus est Christus? ita ut pars ejus, amica, pars vero alia, adversaria sit? PHIL. At enim, si quod Patri offertur, per Deum Verbum offertur: Nemo enim, uti scriptum est, ad Patrem venit nisi per mes; quomodo fieri poterat ut hoc sacrificium offerretur, nisi antea ipsius p Unigeniti deitati fuisset oblatum? SOT. Non Verbi deitas, ο sodes, namque ad ipsum orationem meam converto, sed theandricum ipsummet Verbum, ceu in assumpta natura pontifex, et tunc proprium sanguinem obtulit, et nunc. salvatos Patri offert, ut gratia sua deificet: hic quippe est oblationis fnis. Intelliges autem quod dicimus vel ex illo quod in figura febat sacrificio, Nam quatuor in figurali illo spectabantur, oblatio, consecratio, elevatio, expiatio. Offerebatur enim 1 Rom. V, • Ibid. 10. ' Joan. xiv, 6. των ἄφεσιν, τὴν ἐκ τῆς πλάνης ἀπαλλαγήν, τὰς πολλὰς ἐκείνας ενηργηκώς εὐεργεσίας και θαυμα στάς· ἐπεὶ δὲ καὶ τὸν Πατέρα ἐχρῆν λαβόντα τι παρ' ἡμῶν τὴν υἱοθεσίαν ἀντιχαρίσασθαι, προσήν δὲ ἡμῖν οὐδὲν καθαρόν, οὐδὲ τῆς αὐτοῦ μεγαλειότητος ἄξιον, τῆς ἁμαρτίας πάντα ἐπιθολούσης, αὐτὸς ὁ θεάνθρωπος Λόγος, τὸ τῆς ἡμεδαπῆς ἀπορίας αναπληρῶν ἅτε μεσίτης, ἐν προσώπῳ τῆς ἄνθρω πότητος τὸ αὐτοῦ προσενήνοχεν αἷμα, ἄχραντον θύμα, σωτήριον καλλιέρημα, τῆς πρὸς τὸν Πατέρα καταλλαγῆς ἡμῖν αιτιώτατον· ὁ πολλαχοῦ καὶ θε σπέσιος ἀποφαίνεται Παύλος • Δικαιωθέντες γάρ, φησίν, ἐν τῷ αἵματι τοῦ Υἱοῦ σωθησόμεθα δι' αὐτοῦ· καὶ αὖθις· Εχθροὶ ὄντες κατηλλάγημεν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ αἵματος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Πῶς οὖν οὐκ ἐπιεικῶς ἐστιν ἄτοπον ταύτην προσενεχθῆναι τὴν θυσίαν λέγειν τῷ Θεῷ λόγῳ; Τίνος γὰρ ἡμῖν πρὸς τοῦτο ἔδει καταλλαγῆς, ὃς ἐξ αὐτῆς ἡμῖν και τήλλαττον τῆς ἐνώσεως; Πῶς δὲ οὐκ ἀνόητον λέο γειν διὰ τῆς θυσίας ταύτης αὐτὸν ἑαυτῷ καταλλάτ τεσθαι; ἢ τὴν μὲν ἐξ ἡμῶν προσληφθείσαν φύσιν ἔχειν πρὸς ἡμᾶς οἰκείως, τὴν δ᾽ ἐνωθεῖσαν αυτή θεοτητα δεῖσθαι τῆς πρὸς ἡμᾶς διαθυσίας καταλλαγῆς; ‘Η κατά Παῦλον εἰπεῖν· Μεμέρισται ὁ Χρι στός; ὡς εἶναι τὸ μὲν φίλον αὐτῷ, τὸ δὲ ἀντίθεσ του. ΦΙΛ. 'Αλλ' είπερ, φησί, τὸ τῷ Πατρὶ προσαγόμενον διὰ τοῦ Θεοῦ λόγου προσάγεται· Οὐδεὶς γάρ, φησί, πρὸς τὸν Πατέρα έρχεται εἰ μὴ δι' ἐμοῦ, πῶς ἐνὴν προσενηνέχθαι τὴν θυσίαν ταύτην, μὴ πρότερον τῇ τοῦ Μονογενούς προσενεχθεῖσαν θεό τητι; ΣΩΤ. Οὐχ ἡ τοῦ Λόγου θεότης, ὦ οὗτος, πρὸς γὰρ ἐκεῖνον στρέφω τὸν λόγον, ἐν ταῖς πρὸς τὸν Πατέρα προσαγωγαῖς ἐμεσίτευσεν, ἀλλ' αὐτὸς ὁ εάν θρωπος Λόγος χρηματίσας κατὰ τὴν πληροφορη θεῖσαν φύσιν ἀρχιερεὺς, καὶ τότε τὸ οἰκεῖον αἷμα προσαγαγών, καὶ νῦν τοὺς σωζομένους δι' αὐτοῦ προσάγων τῷ Πατρὶ, ἵνα θεώσῃ τῇ χάριτι· τοῦτο γὰρ τὴς προσαγωγῆς τὸ τέλος. Μάθοις δ᾽ ἂν καὶ ἐκ τῆς κατὰ τύπον θυσίας ὁ λέγομεν· τέσσαρά τινα

THESAURI LIB. XXIV. guis ad Sancta sanctorum elevabatur, elevatum denique expiabatur. Sicut ergo dici nequit, quod offeratur id quod jam expiatum fuerit et Deo unitum, ita ne Servatoris quidem sanguis, utpote ab ejus deitate indivisus, dici potest quod nature ipsimet arctissime units offeratur. περὶ τὴν ἐν τύπῳ θυσίαν ἐθεωρεῖτο, προσαγωγή, agnus consecrandus, consecratus autem ejus sanκαθιέρωσις, ἀναγωγὴ, ἀφοσίωσις· προσήγετο μέν γὰρ ὁ ἀμνὸς καθιερωθησόμενος· καθιερωμένον δέ οἱ τὸ αἷμα εἰς τὰ τῶν ἁγίων ἀνήγετο Αγια· ἀνηγ μένον δὲ καὶ προσενεχθέν, αφωσίωτο. Ωσπερ οὖν οὐκ ἔστι λέγειν προσάγεσθαι τὸν ξαφωσιωμένον ήδη καὶ ἡνωμένον, οὕτως οὐδὲ τὸ τοῦ Σωτῆρος αἷμα, τῆς αὐτοῦ θεότητος ἀχώριστον ὄν, ἔνεστι λέγειν τῇ κατ᾿ ἄκρας ἡνωμένη φύσει προσάγεσθαι. ΦΙΛ. ᾿Αλλ' εἰ πῇ θεότητί, φησί, τοῦ Πατρός, ἡ θυσία προσήγετο, ἡ αὐτὴ δὲ θεότης κάν τῷ Μονογενεῖ, τί κωλύει καὶ τῇ τοῦ Μονογενούς θεότητι λέγειν ταύτην τότε προσάγεσθαι; ΣΩΤ. Ἡ αὐτὴ μὲν, ὦ τάν, θεότης αμερίστως ἐνθεωρεῖσθαι ταῖς τριτταῖς ὑποστάσεσιν ὡμολόγη ται· πλὴν ὁ πολλάκις εἴρηται, καὶ νῦν οὐκ ὀκνοῦμεν λέγειν, ὡς οὐχὶ τῇ φύσει τοῦ Πατρός, τῇ δὲ τοῦ Πατρός υποστάσει προσήγετο ὡς καὶ τὸν προσάγοντα προσάγειν υποστατικῶς, καὶ τὸν δεχόμενον ὑποστατικῶς ὑποδέχεσθαι. Διό μοι διττῶς ἐξαμαρτάνειν δοκεῖς, ἀπομερίζων μὲν τὸ εἰς σέ γε ἦχον τὴν ἀμέριστον φύσιν, παρέχων δὲ καὶ ταῖς φύσεσι τὰ τῶν ὑποστάσεων ἰδιώματα. Πρὸς δὲ τούτοις, εἰ τῷ εἶναι κοινὴν Υἱῶ καὶ τῷ Πατρὶ τὴν φύσιν, διὰ ταύτα συμβαίνει κοινὴν εἶναι καὶ τὴν τῆς θυσίας υποδοχήν, ἀνάγκη εἶναι λέγειν κοινὴν καὶ τὴν σάρ κωσιν ἀμφοῖν· εἰ γὰρ ἡ τοῦ Λόγου θεότης σεσάρκεται, ἡ αὐτὴ δὲ ἐστι θεότης καὶ ἐν Πατρι καὶ ἐν Πνεύματι, ανάγκη καὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεύμα σεσαρκώσθαι λέγειν. Ορᾷς οἷα σοι τοῦ λόγου παρ' ἐμῶν ὑποτιθέντος συνάγεται; ΦΙΛ. ᾿Αλλὰ Βασίλειος ὁ θεῖος τοῖς παρ᾿ ἡμῶν, φησί, λεγομένοις προσμαρτυρεῖ· κατὰ γὰρ τὴν θείαν μυσταγωγία, υποφωνεῖ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ μυο στικώτερον, Σὺ εἶ, λέγων, ὁ προσφέρων καὶ προσφερόμενος και προσδεχόμενος. PHIL. At si Patris deitati sacrificium offertur, eadem autem Unigeniti quoque est deitas, quid quæso obstat, quominus idem Unigeniti quoque deitati offerri dicatur. SOT. Sane eamdem, o bone, deitatem indivisam in tribus personis fatemur. Attamen, quod sæpe diximus, et nunc quoque repetere nos haud piget, non naturæ, sed personæ Patris facta est oblatio, ita ut et offerens personaliter obtulerit; pariterque recipiens nonnisi personaliter acceperit. Quamobrem mihi dupliciter peccare videris, dum et indivisam naturam, quantum in te est, dividis; et dum naturis ea quæ sunt personarum propria attribuis. Præterea, si quia communis est Filio Patrique natura, idcirco communem quoque contingitessse receptionem, necessario sequitur, ut incarnatio quoque ambobus fuerit communis. Nam si Verbi deitas est incarnata, eadem autem deitas in Patre Spirituque est, prorsus oportet ut Patrem quoque et Spiritum incarnatos esse dicamus. Viden ad quam te absurditatem sermo a nobis expositus perducat? PIL. Interim tamen divus Basilius sententiæ meæ suffragatur. Etenim in sacrosancta liturgia Christo Servatori pientissime succlamat; Tu es qui offers, et qui offereris, et qui recipis. ΣΩΤ. Εἰ μὲν τὸν Σωτῆρα λέγεις, ὦ οὗτος, προσφέρειν μὲν τῷ Πατρὶ τοὺς δι' αὐτοῦ σωζομένους, προσφέρεσθαι δὲ τὸν αὐτὸν διὰ τῆς ἀναιμάκτου θυ σίας τῆς εἰς ἀνάμνησιν αὐτοῦ γενομένης, προσδέχε σθαι δὲ αὐτὸν τὰ παρ' ἡμῶν ὡς Θεόν συνευδοκοῦσ μεν τῷ λόγῳ καὶ συντιθέμεθα· εἰ δὲ τὰς ἀντικειμέ νας ταύτας λέξεις συναπομερίζεις ταῖς φύσεσι, παρασιωπῶν τὴν ὑπόστασιν, καὶ λέγεις προσφέρειν μὲν τὴν προσληφθεῖσαν φύσιν τὰ τῆς σαρκός, προσφέρεσθαι δὲ τὴν τῆς σαρκὸς θυσίαν, προσδέχεσθαι δὲ τὴν θεότητα, σὺ μὲν τὸ ἐξ ἄμμου σχοινίον πλέ- ras te funiculum ex arena contexere. χων σεαυτὸν λανθάνεις. SOT. Siquidem Servatorem dicis offerre Patri homines qui per eum salvi fiunt, ipsummet vero offerri per incruentum sacrificium, quod in ejus commemorationem fit, denique ipsum utpote Deum recipere quæ offeruntur a nobis, assentimur sermoni tuo, et pedibus in sententiam imus. Sin vero has locutiones de naturis prædicas, omissa persona, aisque assumptam quidem naturam offerre quæ carnis sunt, offerri autem carnis sacrificium, ob ipsa vero divinitate hanc recipi, incaute ignoΦΙΔ. Ημεῖς δὲ μετὰ τῆς αὐτῆς ἀντιστησόμεθα γνώμης, και ομόσε χωρήσομεν, οὐκ ἐφιέντες τῷ λόγῳ ὡς παρακεχαραγμένῳ, καὶ τῆς τοῦ Νεστορίου φρενοβλαβείας ἐξηρτοημένῳ. ΣΩΤ. Χωρίς δε τούτων τίς τῶν εὐσεβούντων προτοῖτο ἂν τὸ προσέρειν ἐπὶ τῆς κατὰ τὸ πάθος γενομένης θυσίας προσδέχεσθαι; τοῦ ἀποστόλου κικραγότος Παύλου Απαξ Χριστός ὑπέρ ἡμῶν ἀπέθανε· καὶ πάλιν· Τοῦτο γὰρ ἐποίησεν ἐφάπαξ * Hebr. v; 28. * Hebr. x, 10. PHIL. Nos tamen in eadem sententia manebimus, et tibi adversabimur, neque sermoni tuo seu adulterino cedemus, quia de Nestorii insana sententia manat. SOT. Atqui vel his omissis, quis sano dogmate inbutus oblationem intelligat de sacrificio illo in passione peracto? cum Paulus apostolus clamet: Semel Christus mortuus est pro nobis'. Etrursus: Hoc enim fecit semel se ipsum offerendo ³. Denique

alibi: Unica enim oblatione consummavit eos, qui & ἑαυτὸν ἀνενέγκας· καὶ ἀλλαχοῦ· Μιᾶ γάρ προστ certant, in perpetuum *. Cum ergo Apostolus dicat, semel et unicam fuisse ejus oblationem, tu eum semet offerre quotidie affirmas? PHIL. Se ipsum quidem semel obtulit, offert tamen et nunc, ut diximus, eos qui per ipsum salvi fiunt. Offertur denique perhostiam mire conversam in ejus vivificum et salutare corpus ac sanguinem. Nonne enim sacerdotes audis in singulis missis dicentes: «Immolatur Agnus? SOT. Præclare quidem hoc ab ipsis dicitur, dum veterem illam passionem tanquam præsentem exprimunt. Quasi enim præsentia ac nova peragit imaginando, vel potius representando ea quæ olim patrata fuere, ritusille commemorandi, quem nos observare Servator jussit. More scilicet panegyricarum orationum, quibus præterita tanquam præ. sentia habentur, quocunque demum die solemnitas Gat. Hinc illas locutiones, Christus nascitur, vel baptizatur, oratorie usurpamus. Sic de passione quoque Dominica loqui solemus. Hæc, o reverende mihi ac dulcissime, viro illi refer. Et si tibi salus ejus cordi est, ut a suo dogmate recedat, suade. PHIL. Omitte hanc, "o bone curam; etenim ne illum quidem diutius adversaturum opinor, sed palinodia potius cantata sententiam mutaturum, Quapropter illi ignoscendum a nobis existimo, et in gratiam redeundum. SOT. Ego quoque tibi, clarissime, indulgeo, et resipiscenti dexteram porrigo: præsertim quia hæc nequaquam ex præmeditato dici solent, sed quasi ex abrupto loquentibus excidunt. SYNODUS. Commentarius super quæstione quæ proposita fuit in aula patriarchali, congregatis ibi multis episcopis, et ex senatu non paucis, qui omnes in hac orthodoxa sententia uno ore consenserunt, quod non Patri solum, verum etiam Filio ac Spiritui sancto, uni scilicet Deitati, pretiosus Unigeniti sanguis fuerit oblatus. Mensis Januarii die vicesima sexta, indictione φορά τετελείωσε τοὺς ἀγωνιζομένους εἰς τό διηνεκές. Οὕτω τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος, ἅπαξ καὶ μίαν εἶναι τὴν ἑαυτοῦ προσφοράν, σὺ προσφέ ρειν ἑαυτὸν καθ᾿ ἑκάστην λέγεις; ΦΙΛ. ᾿Αλλὰ προσήνεγκε μὲν ἑαυτὸν ἐφάπαξ, προσφέρει δὲ καὶ νῦν τοὺς δι' αὐτοῦ σωζομένους. ὡς ἔφημεν. Προσφέρεται δε διὰ τῆς εἰς τὸ αὐτοῦ ζωοποιόν καὶ σωτήριον σῶμα καὶ αἷμα μεταβαλλομένης υπερφυώς θυσίας· ᾿Αλλὰ τῶν ἱερουργούντων, φησίν, οὐκ ἐπαΐεις καθ' ἑκάστην ἱερουργίαν λεγόν των «Θύεται ὁ ἀμνός;» ΣΩΤ. Λέγεται μὲν παρ' αὐτοῖς γε τοῦτο καὶ λίαν καλῶς, τὸ τότε γενομενον σωτήριον πύδος τελοῦσιν ὡς ἐνεστώς. Ὡς ἐνεστῶτα γὰρ τὰ πάλαι γεγενη μένα καινίζει φανταστικῶς, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν εἰκο νικῶς, ἡ ἀνάμνησις, ἣν ποιεῖν ἡμᾶς ἐπέταξεν ὁ Σωτήρ· καὶ καθάπερ ο πανηγυρικὸς ἔχει νόμος τὰ παρχημένα λέγειν ὡς ἐνεστῶτα, καθ' ὧν ἂν ποτε τελῆται ἡμέραν. Διὸ καὶ ὁ Χριστός γεννᾶται, καὶ βαπτίζεται, πανηγυρικώς λέγομεν. Τούτο δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ σωτηρίου πάθους τελεῖν εἰωθος ἐστι. Ταῦτα, ὦ χρῆμα ἱερὸν καὶ φίλον έμοι, τῷ ἀνδρὶ ἐκείνῳ διάγγελλε, καὶ εἰ τί σοι μέλει τούτου, ὑφεῖναι πεῖθε τοῦ δόγματος. ΦΙΛ. Αμέλητον, ὦ γενναίε· κακείνῳ γὰρ οὐκ οἶμαι μένειν εἰς ἔτι τὰ τῆς ἐνστάσεως, ἀλλὰ παλιοῳδίαν ἦταν καὶ μεθαρμοσασθαι· Διὸ καὶ συγγνώναί οἱ δεῖν ἡγοῦμαι καὶ σπείσασθαι. ΣΩΤ. Συγγνώμων, ὦ φιλοτής, καὶ αὐτὸς ἐγώ σοι, καὶ μεταμελομένῳ δίδωμι δεξιάν καὶ μᾶλλον ἀν ἀμελετήτου γνώμης εἴρηται ταύτα· πολλὰ δὲ τοιαῦτα συμβαίνειν τοῖς σχεδιάζουσιν εἴωθεν. ΣΥΝΟΔΟΣ. Σημείωμα ἐπὶ τῇ ῥηθείσῃ ὑποθέσει γεγονὸς ἐν τῷ πατριαρχείῳ πολλών συνεληλυθότων ἀρχιερέων, καὶ ἐκ τῆς συγκλήτων οὐκ ὀλίγων, καὶ πάντων όρο βοδόξως ομοφωνησάντων, ὅτι οὐ μόνον τῷ Πατρί, ἀλλὰ δὴ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, τῆ μια Θεότητι, το Μονογενούς προσηνέχθη τίμιον αἷμα. Μενί Ἰανουαρίῳ, κς' ἡμέρᾳ, ινδικτιῶνι δ', προquarta, præsidente sanctissimo domino nostro et καθημένου του άγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου καὶ οἰκου œcumenico patriarcha Constantinopoleos in re divo Thomæ sacra, suffragium una ferente Nicolao sacratissimo Hierosolymorum patriarcha, presentibus pansebasto sebasto et magno drungario domino Stephano, gloriosissimo et magno logotheta domino Joanne, illustrissimo a secretis domino Nicolao Zonara, illustrissimo nomophylace et domesticis præposito domino Theodoro Pantechne; considentibus etiam sacratissimis episcopis Ephesi, Heracles, Ancyræ, Cyzici, Sardium, Claudiopoleos, Antiochia in Pisidia, Athenarum, Mocesi, Trapezuntis, Larissa, Rhodi, Dyrrachii, Euchai- • Hebr. x, 14. μενικού πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως ἐν τῷ Θωμαΐτη, συνδιαγνωμονούντος αὐτῷ Νικολάου του ἱερωτάτου πατριάρχου Ἱεροσολύμων, ἐπὶ παρουσία του παντεβάστου σεβαστοῦ καὶ μεγάλου δρουγγαρίου κύρου Στεφάνου, του μεγαδοξοτάτου και μεγάλου λογαριαστού κυροῦ Ἰωάννου, τοῦ μεγαεπιφανεστά του ἀσηκρήτις κυρού Νικολάου του Ζωναρά, του μεγαεπιφανεστάτου νομοφύλακος καὶ ἐπί τῶν οἰκειακῶν κυροῦ Θεοδώρου του Παντεχνούς συνεδριαζόντων καί ἱερωτάτων ἀρχιερέων τοῦ Ἐφέσου, τοῦ Ηρακλείας, τοῦ ᾿Αγκύρας, τοῦ Κυζίκου, τοῦ Σάρ δέων, του Κλαυδιοπολεως, του Αντιοχείας Πισι-

THESAURI LIB. XXIV. δίας, τοῦ ᾿Αθηνῶν, τοῦ Μωκησοῦ, τοῦ Τραπεζούντος, tarum, Russiæ, Æni, Apamem, Methymna, Paronaxiæ, Mesembria, Bryseos, Gothiæ et Heraclidis, astantibus etiam Deo charissimis despotis, principibus, aliisque non paucis. Memores beati apostoli Pauli dicentis: Habentes pontificem magnum, qui in cælum conscendit, Jesum Dei Filium, teneamus fidei, confessionem'; nos quoque omnino debemus, cum sub magno primoque pontifice sacerdotes simus, apostolicum hoc præceptum presse sequi, cum in aliis omnibus sacris divinisque dogmatibus, tum haud segnius in ipso tremendo venerandoque missæ sacrificio, quod sacerdotum munus constatesse præcipuum. τοῦ Λαρίσσης, του Ρόδου, του Δυρραχίου, τοῦ Εὐχαί των, τοῦ Ρωσίας, του Αίνου, τοῦ ᾿Απαμείας, του Μεθύμ νης, τοῦ Παροναξίας, τοῦ Μεσημβρίας, τοῦ Βρυσέως, τοῦ Γοτθίας καί τοῦ Ἡρακλέος, παρισταμένων καὶ θεοφιλε στάτων δεσποτῶν, ἀρχοντων, καί ἑτέρων οὐκ ὀλίγων. Τοῦ μακαρίου ἀποστόλου Παύλοι μεμνημένοι λέγοντος. Εχοντες αρχιερέα μέγαν διεληλυθότα διεληλυθότα τοὺς οὐρανούς, Ἰησοῦν τὸν Γιόν του Θεού, πρατῶμεν της ομολογίας· οφείλομεν πάντως καὶ ἡμεῖς, οἱ τοῦ μεγάλου και πρώτου αρχιερέως ἱερουργεὶ κατ' ίχνος, τῆς ἀποστολικῆς ταύτης παραγγελίας συνεπεσθαι, καὶ ἐπι πᾶσι μὲν τοῖς ἄλλοις ἱεροῖς τε καὶ θείοις δόγμασιν, οὐχ ἥκιστα καὶ ἐπ' αὐτῇ τῇ τῆς ἱερουργίας φρικώδει καί σεπτή τελετή, ἢ καὶ πρώτιστον, ἔργον τῶν τα θεῖα μυσταγωγούντιν Quandoquidem igitur hac, ita se habere necesse est, ἐγνώρισται. Επεί οὖν οὕτω μὲν ταῦτα προσήκει, λόγος δέ τις παρεμπέπτωκεν, ἦν δὴ καί εἰς τὰς ἁπάντων σχεδὸν ἀκοὰς διατεθρυλλῆσθαι ήδη συμβε βηκεν, ὡς ἄρα ἡ ἐπί τοῦ σωτηριου πάθους ἐκτελε σθεῖσα παρά τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Λόγου θυσία, του Δεσποτικού φαμεν σώματος καί αίματος, προσεπί τούτοις δε και ἡ καθ' ἡμέραν παρὰ τῶν ἱερουρ γούντων ενεργουμένη μυστηριώδης ἁγιστία προς τὴν ἐκείνον ἀνάμνησιν, οὐ καὶ τῷ Υἱῷ προσηνέχθη τε καί προσάγεται, αλλά γε μόνῳ τῷ Πατρί. Μέλλων δὲ ἐπὶ τούτοις καί ὁ ἱερώτατος μητρο πολίτης Ρωσίας μακροτέραν αποδημίαν τὴν πρὸς τὴν λαχοῦσαν αὐτὸν στείλασθαι, τὴν μὲν οἰκείαν γνώμην αριδηλοτέραν ἡμῖν καὶ ἄλλοτε παρέστησεν, ὡς μικρῷ κατωτέρω περί ταύτην ρηθήσεται, οὐ μὴν δὲ ἀλλά καί τὴν τῆς ἀδελφότητος περί τούτου δόξαν όπως έχει μα θεῖν διαφόρως ἐζήτησε, καί ἦν ἀναγκαῖον διὰ ταῦτα μὴ ἐν παρέργῳ θέσθαι τοῦτο τὸ σπούδασμα, δεῖν ἔγνωσται τῇ ἡμῶν μετριότητι μὴ μόνον τοὺς ἐνδημοῦντας τὸ τέως ένταυθα συλλειτουργοὺς αὐτῆς συγκαλέσασθαι ἀπαξ πάντας, ἀλλ' ἐν πρώτοις μὲν καί αὐτὸν τὸν ἁγιώτατον ἀδελφὸν αὐτῆς καί συλλειτουργὸν πατριάρχης Ἱεροσο λύμων Νικόλαον, πρὸς δὲ καὶ τοὺς ἐν τῇ βασιλίδι ταύ τη πόλει παρατυχόντας τό γε νῦν ἔχον μέγα ὑπερόχους ἀνδρας τῷ ὄντι καί ἐλλογιμωτέρους τῶν τῆς συγκλητι κῆς βουλῆς. Καὶ δὴ γενομένου και πλήρους καταστάντος τοῦ συνεδρίου τὴν σήμερον ἔκ τε τῆς τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου, ως εἴρηται, συνελεύσεως, των τε τῆς συγκλήτου, λογάδων καί τῆς ιεραρχικής ομηγύ- η ρεως, ως διείληπται, ο διαληφθείς ιερώτατος μητροπολίτης Ρωσίας ταῦτα καὶ πάλιν εἰς κοινὴν ἀκρόασιν ἀπετείνατο, ὡς αὐτὸς μὲν οὕτω προς τεύει, εἰ καὶ ἀραρότως έχει, περί τῆς ζωοποιοῦ θυσιας, μήτ' ἀρχῆθεν, ὅτι παρὰ τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ δηλονότι τετέλεστο, μήτ' αὖθις τὸ ἀπ᾿ ἐκείνου μέχρι και σήμερον, μόνῳ τῷ ἀνάρχῳ τοῦ Μονογενούς Πατρί ταῦτα προσήχθαι καί προσάγεσθαι, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ τῷ ἐνανθρωπήσαντι Λόγῳ· ναι μὴν μασε τὸ ἅγιον Πνεῦμα τῆς τοιαύτης θεοπρεπούς τιμῆς ἀπολείπεσθαι καὶ ἀπαξαπλῶς πρὸς τὴν ἐν 7 Hebr. x, 23. et sermo quidem commotus fuit, quem ad ounetorum prope aures pervenisse jam contigit quod nempe peractum in salutari passione ab incarnato Verbo sacrificium, Dominici, inquam, corporis sanguinisque; et quod insuper quotidiana sacerdotum mystica res divina, quæ in illius commemorationem fit, haudquaquam Filio oblata fuerit vel nunc offeratur, sed Patri tantummodo. Cum præterea deberet sacratissimus Russiæ metropolita longum iter ad provinciam propriam suscipere, qui suam utique sententiam alias jam aperte nobis exposuerat, nunc autem fratrum quoque suorum hac super re mentem cognoscere magnopere postulabat, sane oportuit non perfunctorio opere studio huic occurrere, visumque est mediocritati nostræ non hujus tantummodo regionis consacerdotes omnes nunc esse convocandos, sed in primis consacerdotem nostrum ac fratrem sanctissimum Hierosolymorum patriarcham Nicolaum: atque insuper quotquot sunt in hac regia urbe sublimiores ex ordine senatorio atque doctiores. Quod cum factum fuerit, plenusque sit hodiernus consessus tum propter sanctissimi patriarchæ, ut dictum est, adventum, tum etiam aliorum ex senatu, ut diximus præcipuorum, nec non ex hie rarchico cœtu, memoratus antea Russiæ metropolita, hoc rursus cunctis audientibus pronuntiavit, se quidem ita censere, quod reapse evidenter ita se habet, nempe vivificum sacrificium neque initio cum a Servatore Christo peractum fuit, neque denuo posthinc usque ad hodiernum diem, uni æterno Unigeniti Patri oblatum fuisse vel offerri, verum etiam ipsi quoque Verbo incarnato: imo ne sanctum quidem Spiritum hujus divinæ oblationis non esse participem; ita ut omnino Deitati, quam in Trinitate personarum conjunctam et unicam

atque unius ejusdemque natura simulque immor- Τριάδι προσώπων ἐνιζομένην καὶ μίαν γνωρίζο talem esse cognoscimus, hæc mysteriorum oblatio μένην θεότητα συμφυή τε καί συναΐδιον τὴν τῶν et olim facta fuerit et nunc fiat, atque a Trinitatis potestate omni tempore perficiatur. Hoc ille aiebat se indubitanter sentire, hoc firmiter a divinis comprobari Scripturis, pro hoc demum dogmate paratum se mori. Ita quidem confidenti animo Russus loquebatur. Cum autem res posceret, ut episcoporum quoque consessus suum singillatim ferret suffragium, sacratissimus metropolitanæ ecclesiæ Ephesi archiepiscopus, haud diutius divini sui zeli impetum continere sustinens, se cum Russo primus sentire exclamavit,atque in hac confessione moriturum confidenter admodum affirmabat. Parem sententiam reliquus etiam episcoporum cctus protulit, qui pariter consentientes concordesque nacti sunt quotquot erant in eo consessu ex senatu vel aliunde convocati; ante omnes vero sanctissimum patriarcham Hierosolymorum Nicolaum; quibus accedebant quotquot prædicto dogmati definite astipulabantur et adhærebant. Oportet autem et ipsorum nomina sigillatim perscribere. Ex senatu quidem hi: pansebastus sebastus magnus drungarius dominus Stephanus Comnenus, Gloriosissimus protonotarius et magnus logotheta dominus Joannes. Illustrissimus a secretis dominus Nicolaus Zonaras. Iltustrissimus nomophylax, et domesticorum præpositus Theodorus Pantechnes. Ex veneranda autem Deo chararum dignitatum caterva, reliquoque sacro senatu, magnus archidiaconus, magnus œconcmus, chartophylax, sacellarius, protonotarius, canistrarius, referendarius, ab actis, primus ostiarius, magister Evangeliorum, suggestor, primus Ecclesiarum præpositus, a supplicibus libellis, secundus ostiarius, secundus Ecclesiarum præpositus, doctissimi patriarchales notarii, secundus diaconus, aliique; item non modica pars qui astant patriarchali throno doctissimorum atque piissimorum diaconorum qui firmojudicio propositæ circa vivifici sacrificii oblationem sententiæ adeo favebant ut ne quæstionem quidem ullam cum iis habituri essent, qui huic dogmati prorsus adhærerent. νοις δεδογμένοις προσκείσθαι ξύμπαντες διετείναντο, προσέχειν ὅλως ἐθέλουσιν. Post hos Deo cahrissimus primus defensor Michael Thessalonicensis suam pariter sententia m proferre rogatus, ait se quamvis antea de hac re dubitasset, postline tamen sententiæ synodicm, quæ jam dicebatur, omnino non adversaturum, imo eam secuturum spondebat. Dyrrachiensis autem, cum et ab ipso postularetur ut sensum suum aperiret, primo quidem hanc ad verbum sententiam protulit: Domine mi sancte, vosque domini mei atque consacerdotes, magnis μυστηρίων προσαγωγήν γεγενήσθαί και γίνε σθαι, τελειουμένην διὰ τῆς τελειοποιοῦ Τριάδος ἑκάστοτε. Τοῦτο ανενδοιάστως φρονεῖν, τοῦτο βε βαίως καὶ ἀπὸ τῶν θείων πεπληροφορῆσθαι Γραφῶν, τούτῳ και συναποθνήσκειν ἑτοίμως ἔχειν τῷ δόγματι. Ο μέν Ῥωσίας ταῦτα πεπαῤῥησιασμένῳ φρο νήματι ἐξελάλει. Ὡς δὲ ἀπῄτει τὸ πρᾶγμα, καὶ τὸ τῆς κοινῆς τῶν ἀρχιερέων ἀποκαλύπτεσθαι σύνο θέμα, ὁ ἱερώτατος αρχιεπίσκοπος τῆς μητροπο λεως Εφέσου πρῶτος αὐτίκα τὴν ὠδῖνα μὴ στέγειν ἔτι οἷός τε ὧν τοῦ ἐνόντος τούτῳ ἐνθέου ζήλον, ὁμοφρόνως τῷ Ρωσίας φρονεῖν ἀνεκήρυξε, συν αποθανεῖν καί αὐτὸς τῇ τοιαύτη ομολογία μάλα θαρρούντως ισχυριζόμενος· τὰ αὐτὰ δὲ τούτοις πρεσβεύειν και λοιπὴ λοιπὴ τῶν ἀρχιερέων ὁμήγυρις συγκατέθετο, σύμφρονας έπι τούτοις εὑροῦσα και ὁμογνώμονας όσον τε τοῦ συλλόγου μέρος ἐκ τῆς συγκλήτου συήνδρευε, καὶ ὃς ἀλλοθεν παρεστηκώς εγνωρίζετο· πρὸ δὲ τούτων απάντων αὐτὸν τὸν ἀγιώτατον πατριάρχην Ἱεροσολύμων Νικόλαον· μεθ' ὧν ἦσαν οἱ τῷ ῥηθέντι δόγματι κατά πάντα στοιχοῦντές τε καί ἐμμένοντες. Δεῖ γὰρ κἀνταῦθα τούτων κάνταῦθα τούτων ἐπιμνησθῆναι κατ' ὄνομα. Ἐκ μὲν τῆς συγκλήτου βουλῆς οἶδε· ὁ πανσέβαστος σεβαστὸς καὶ μέγας δρουγγάριος χώρος Στέφανος ὁ Κομνηνός ὁ μεγαδοξότατος πρωτονοτάριος καὶ μέγας λογαριαστής κύρος Ἰωάννης· ὁ μεγαεπιφανέστατος ἀσηκρήτις χύρος Νικόλαος ὁ Ζωναράς· καί ὁ μεγαεπιφανέστατος νομοφύλα καὶ ἐπὶ τῶν οἰκειακῶν κύρος Θεόδωρος ὁ Παντε χνής· ἐκ δὲ τῆς ἐντιμοτέρας τῶν τε θεοφιλεστάτων ἀρχόντων πληθύος και τῆς ἄλλης ἱερᾶς γερουσίας οὗτοι· ὁ μέγας ἀρχιδιάκονος, καὶ ὁ μέγας οίκονομος, ὁ χαρτοφύλαξ, ο σακελλάριος, ὁ πρωτονοτά ριος, ο καυστρίσιος, ο ραιφερενδάριος, ο υπομνη ματογράφος, ὁ πρῶτος ὁπτιάριος, ὁ διδάσκαλος τῶν Ευαγγελίων, ὁ ὑπομιμνήσκων, ὁ πρῶτος ἀρχων τῶν Ἐκκλησιῶν, ὁ ἐπὶ τῶν δεήσεων, ο δεύτερος ὀστιάριος, ὁ δεύτερος ἄρχων τῶν Ἐκκλησιῶν, οἱ λογιώτατοι πατριαρχικοί νοτάριοι, ο δευτερεύων τῶν διακόνων, καὶ ἕτεροι· οὐκ ὀλίγη τε τῶν περὶ τὸ βήμα ελλογιμωτέρων εὐλαβεστάτων διακόνων ἀπόμοιρα, οἱ γε καὶ ἀδιστάστῳ γνώμη τοῖς περὶ τῆς προσαγωγῆς τῆς ζωοποιοῦ θυσίας διειλημμέν ὡς μηδέ συζήτησιν οἰανδήτινα ἔχουσι παρὰ τοῖς Εφ' οἷς ὁ θεοφιλέστατος πρωτέκδικος Μιχαήλ ο τοῦ Θεσσαλονίκης, ὅπως ἔχει καὶ οὗτος φρονήματος περὶ τούτου διερωτώμενος, εἰ καὶ ἀπορητῶς, ἔφησε, περὶ τούτου διέκειτο πρότερον, ἀλλὰ τὸ ἀπὸ τοῦδε μὴ ἀντιτείνειν μηδ' ὅλως τοῖς, δόξασιν ἤδη συνοδικῶς, έπεσθαι δὲ τούτοις καὶ αὐτὸς κατετίθετο. Ο μέντοι Δυρραχίου, τὸν οἰκεῖον σκοπόν καὶ οὔ τος εἰπεῖν ἀπαιτούμενος, πρῶτα μὲν γνώμην δέ δωκε κατά ρήμα ταύτα διαλαμβάνουσαν. Δέσποτα μου άγιο, καὶ ὑμεῖς δεσπόται μου καὶ συλλειτουρ

THESAURI LIB. XXIV. γοί, περὶ μεγάλων πραγμάτων ῥᾳδίως οὐ δύναμαι ego de rebus haud facile judicium meum pronunἀποφαίνεσθαι. Διὰ τοιοῦτο, ὅπερ καὶ ἄλλοτε πολ λάκις πρὸς τὴν ὑμετέραν εἶπον ἁγιωσύση, καὶ νῦν διὰ τῆς παρούσης λόγω γραφής μου. ᾿Αξιῶ τὴν ὑμῶν ἀφιωσύνην δοῦναί μοι ἐγγράφως τὰ κινούμενα ζητήματα, καὶ τίνα ἡ ὑμῶν ἁγιωσύνη περὶ τούτων φρονεί, ὡς ἂν ἀκριβῶς ταῦτα διασκεψάμενος, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων συγκρούσας λόγοις, εἰ μὲν σύμφωνα νοήσω, ἀπαλλήκω ἐμαυτὸν ἀπορίας· καὶ σύμφρων (γενόμενος, εἰ ἔτι) διστάζω, ἐρωτῶ πάλιν καὶ μαν θάνω. Οὐ γὰρ αἰσχύνομαι τοῦτο· ἐπεὶ καὶ ὁ τῆς θεολογίας ἐπώνυμος ο μέγας Γρηγόριος λέγει, Βούλομαι διά βίου παῖς εἶναι καὶ μαθητής. Καί τις τῶν ἔξω σοφῶν, ᾿Αγαθὸν ὅτῳ κἂν ἐν γήρα σοφία καὶ φρόνησις πρόσεστιν. Εγχωρείται γὰρ ἡμῖν παρὰ τῶν ἁγίων καὶ ἀπὸ τούτων ὠφελεῖσθαι. Η ἁγία ὑμῶνὴ εὐχ χαρισθῇ μοι! Ὁ εὐτελής μητροπο λίτης Δυρραχίου. Ως δὲ ταῦτα περιείχε τὸ παρ' αὐτοῦ δεδομένον δελτάριον, καὶ ἤκουσε μετὰ τὸ ἀναγνωσθῆναι αὐτὸ διαφόρων χρημάτων γραφικῶν ἐν τῷ μέσῳ προκομιζομένων εἰς συγκροτισμὸν καὶ παράστασιν ἐναργή τοῦ ἀμφιβαλλομένου αὐτῷ, τοῦ συνεδρίου αὐτίκα ἐξαναστάς, ἐπιστὰς ἐπὶ τοῦ μέσου, Εἰ καιρὸν ἔφθην ἐξαιτήσασθαι διασκέψεως, ἔφησεν, ἐξ ὧν γνωμοδοτέσας γέγραφα οἷα δειλαινόμενος, ἵνα μὴ λέγω καὶ εὐλαβούμενος, έτοιμότατα περὶ τῶν τοιούτων ἀπό κρισιν τίθεσθαι· ἀλλὰ γὰρ πεπεισμένος λοιπὸν ἀφ' c ὧν ἐπὶ τοῦ παρόντος ακήκοα μαρτυριῶν πολλῶν γραφικών, σκέψεως μὲν ἁπάσης τὸ ἐντεῦθεν ἀφίσ σταμαι κατατίθεμαι δε συμφρονεῖν ἐπὶ τῇ πα ρούσῃ ὑποθέσει κατὰ πάντα τῇ ἐμῇ ἀδελφότητι· ὅθεν καὶ διατόρῳ στόματι ἀνακηρύττω τε καὶ ὁμολογῶ πιστεύειν αληθῶς μὴ τῷ Πατρὶ μόνω, ἀλλὰ δὴ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ παναγία Τριάδι, τὸ ζωοποιόν αἷμα καὶ σῶμα τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ καὶ πρώτως ἐπὶ τοῦ Δεσποτικού πάθους προσενεχθῆναι, καὶ ἔκτοτε τὰς όσημέραι τελουμένας ἐν ταῖς ἱεραῖς τελεταῖς μυστι κὰς ἁγιστείας τῇ τρισυποστάτῷ πάντως Θεότητε παρὰ τῶν ταύτας ιερουργούντων προσάγεσθαι· tio. Idcircirco, veluti et alias sæpe coram vestra sanctitate dixi, nunc etiam præsenti meo scripto aio. Rogo videlicet sanctitatem vestram, ut mihi perscripta tradantur quæ nunc moventur questiones, et vestræ sanctitatis de his judicium; ut his sedulo consideratis, et cum sanctorum doctrina scripta collatis siquidem hæc consona agnovero, memetipsum dubio expediam, vobisque sine ulla hæsitatione assentiar: et post consensum, siquid insuper dubitavero, vos iterum interrogem et erudiar. Neque enim id erubesco; quandoquidem magnus etiam ille Gregorius, qui Theologi nomen sortitus est, ait velle per universam vitam tanquam puerum se gerere et discipulum. Itemque ex ethnicis quidam: Recte est, si cuipiam vel in senectute sapientia ac prudentia obtingat. Sancti enim homines ab ethnicis quaque nos discere sinunt. Sanctæ vestræ preces mihi faveant! Humilis metropolita Dyrrachii. Post ablatum hujusmodi ab eo libellum, cum eo lecto audivisset recitari publice de scriptis varias auctoritates quæ favebant lucideque id confirmabant quod ab eo dubitabatur, statim in consessu surgens et in medium progressus, Si antea postulavi, inquit, tempus ad considerandum, ut scripto meo dixi, timidi id fuit ne dicam scrupulosi animi, hac super re nolentis ex abrupto respondere. Verumtamen iis jam convictus, quæ recitari audivi hujus dogmatis testimoniis, omnem posthine dubitationem abjicio; aioque me prorsus subscribere vestræ fraternitatis sententiæ; ideoque rotundo ore prædico atque confiteor sincere me credere, quod non Patri soli, sed etiam Filio, totique sanctissimæ Trinitati, vivificus sanguis et corpus Servatoris Christi, et tunc primum in Dominica passione oblatum fuerit: et deinceps quotidianas, quæ fiunt in sacris mysteriis mysticas oblationes, Deitati in tribus personis subsistenti, ab iis qui sacris operantur offerri. Hactenus Dyrrachiensis. Tunc vero universi sacratissimi antistites, suffragante mea quoque Ταῦτα μὲν καὶ ὁ Δυρραχίου· ὡς δὲ ζήλῳ θείῳ κείνηντο ξύμπαντες ἱερώτατοι ἀρχιερεῖς ἅμα τῇ ἡμῶν συμπνευσάση μετριότητι, καὶ τῷ προδιαλη- mediocritate, (prædictoque sanctissimo Hierosoφθέντι ἁγιωτάτῳ πατριάρχη Ιεροσολύμων, τοὺς τῆς κακοδόξου ταύτης θρησκείας γεννήτορας, εἰ τινες ἂν καὶ εἶεν, εἰ μὲν ἐμμένοιεν τῇ σφετέρᾳ καὶ ἔτι αἱρέσει, ἀναθέματι καθυπέγραφον μετανοοῦντας δὲ οὐκ ἄλλως ἐδέχοντο, ἤ καθὼς οἱ τε θεῖοι καί ἱεροί κανόνες τα περί τούτων διακελεύονται, καί τῶν Πατέρων αἱ παραδόσεις· ταῦτα παρεκβληθέντα τῶν ἡμετέρων σχεδαρίων τῶν συνοδικῶν παρασημειώσεων, καὶ τῇ ὑπογραφή και σφραγίδι βεβαιωθέντα Ιωάννου θοεφιλεστάτου χαρτοφύλακος τοῦ Παντεχνοῦς, ἐπεδόθη μηνί καί ἐνικτιῶνι τοῖς προγε γραμμένοις, ἔτσι ΣΧΕΔ· ἡ ὑπογραφή ο χαρτοφύλαξ Ιωάννης Παντεχνής. lymorum patriarcha, divino zelo commotisunt, ut insanæ hujus doctrinæ auctores, si qui essent, atque in sua adhuc hæresi perseverarent, anathemati subjicerent: quod si forte resipiscerent, non aliter eos esse recipiendos quam divini sacrique canones Patrumque traditiones jubent. Hæc ex Commentariis Actorum synodicorum excerpta, subscriptione et sigillo Joannis Deo charissimi chartophylacis Pantechnis firmata, edita sunt mense et indictione prædictis, anno VIMD XIV. (Christi 1456.) Subscriptio: Joannes Pantechnes chartophylax.

NICET CHONIATË PATRUM AUCTORITATES. Quod singulis diebus immolatur Agnus Dei, Patris Filius, qui tollit peccata mundi; sicuti et illi, qui mysticum quotidie sacrificium peragunt, apud se submissa voce se ita agere affirmant. Andrea Cretensis exsermone de ramis Palmarum. Si igitur ita currimus, nos quoque poterimus pro nobis omnino sine eruore immolatum (etenim in symbolicis speciebus sacrificatur) totum ipsum intra nos recipere, et substantialiter introducere, manducatum quidem ceu panem, mente tamen uti revera agnum intellectum. Domini Leonis Bulgariæ qui primus promotus fuit a beato Calaphale imperatore, ex ejus epistola De azymis. Sicuti Israel, transmisso Erythræo, Pascha celebravit, immolans agnum et comedens; et paulo post: sic et nos ad terram immortalitatis per divinum baptisma pergentes, immolavimus et adhuc immolamus, cum Patris beneplacito, rationalem agnum Dominum nostrum Jesum Christum. Theodoreti ex vicesimo quarto capitulo interpretationum in obscuriores Exodi locos, cujus est initium: Cur fugientibus mandavit Paschæ festum celebrare? ΠΑΤΕΡΩΝ ΧΡΗΣΕΙΣ. Περί τοῦ ὅτι ἑκάστης ἡμέρας θύεται ὁ ᾿Αμνός τοῦ Θεοῦ ὁ Υἱός τοῦ Πατρός ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, καθὼς καὶ οἱ τὴν μυστικὴν ἐπιτελοῦντες καθ᾿ ἑκάστην θυσίαν καθ' ἑαυτοὺς ὑποφως νοῦσιν αὐτῷ ταῦτα ἐπιτελεῖν. ᾿Ανδρέου Κρήτης ἀπὸ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὴν Βαϊοφόρον. Εἰ τοίνυν οὕτω τρέχομεν, δυνησόμεθα καί αὐτοί τὸν διὰ παντὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀθύτως θυόμενον (θύεται γὰρ ἐν ἀντιτύποις ὑπὲρ ἡμῶν συμβόλοις ἱεροθετούν μενος) ὅλον αὐτὸν ἐν ἡμῖν ὑποδέξασθαι καί οὐσια δῶς εἰσοικίσασθαι, ὡς ἄρτον μὲν ἐσθιόμενον, ὡς ἀμνὸν δὲ νοούμενον Του κυρού Λέοντος του Βουλγαρίας τοῦ πρωτο ήτοι προβλήτου παρὰ τοῦ μακαρίτου καλού Βασιλείου ἐκ τῆς Περί τῶν ἀζύμων ἐπιστολῆς αὐτοῦ. Ωσπερ ὁ Ἰσραὴλ διαβὰς τὴν Ερυθρὰν ἐτέλεσε τὸ Πάσχα θύσας και φαγὼν τὸν ἀμνόν· καί μετο ὀλίγα· οὕτω καί ἡμεῖς ἐπὶ τὴν γῆν τῆς ἀπαθείας τῷ θείῳ διαβάντες βαπτίσματι, ἐθύσαμεν καί ἔτι θύομεν εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς τὸν νοητὸν ἀμνὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Θεοδωρήτου ἐκ τοῦ κδ' κεφ. τῶν εἰς τὸ ἀπόρρη του της Εξόδου ερμηνειών, οὗ ἡ ἀρχὴ Διά τί διαφεύγουσιν ἐπιτελέσαι προσέταξε του Πά σχα τὴν ἑορτήν Mandavit, accepto hyssopi fasciculo. et sanguine Παρεκελεύσατο γὰρ δέσμην ὑσσώπου λαβεῖν, καί immolatæ ovis tincto, postes ac limen inungi; ut τὴν αἵματι του θυομένου προβάτου ἐμβάψαντας, cum exterminator ad percutiendos Ægyptiorum τούς σταθμούς ἐπιχρίσαι καὶ τὴν φλιάν· ἵνα, ὅταν primogenitos veniret, viso sanguine, Hebræorum domos præterveheretur: non quod hujusmodi signis incorporea natura indigeret; sed quia per hoc symbolum opertebat et illos Dei providentiam, et nos quoque qui immaculatum Agnum immolamus,typumjamdiu descriptum agnoscere. Et paulo post: His autem omnibus mysteria nostra portendebantur. Nam et nos quoque ungimus Agni nostri immolati sanguine non tantum limen, verum etiam utrumque postem, linguam videlicet ac labra purgantes et sanctificantes. Porro intelligitur in limine quidem rationalis facultas, in duobus autem postibus iracundia et concupiscentia. Magni Basilii, ex commentariis in Isaiam prophetam Quæcunque de victimis et holocaustis dicuntur, ea referri videntur ad misericordiæ et charitatis rationem, quia lex quoque universa hoc præcepto comprehenditur: Diliges proximum tuum sicut te Edit. Combefis. p. 81. Audeo corrigere Καλαφάτου βασιλέως. Nam Calaphates regnavit Constantinopoli anno 1041; Leo Eutem dicitur electus anno 1040, apud Cole tum Illyr. sacr. t. VIII, p. 198, col. 2. Vix igitur tempora variant. Catalogus vero episcoporum Achridensium apud Lequinium Or. Chr. t. II, p. 292, dicit hunc primum ex Byzantino clero εἰσέλθῃ ὁ ολοθρεύων πατάξαι τὰ πρωτότοκα τῶν Αἰγυπτίων, ἰδὼν τὸ αἷμα, ὑπερξη των Εβραίων τὰς οἰκίας· οὐκ ἐπειδὴ τοιούτων ἐδεῖτο σημείων ή ἀσωματος φύσις, ἀλλ' ὅτι διὰ τοῦ συμβολου τούτου κακείνους ἔδει μαθεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ κηδεμονία», καί ἡμᾶς τοὺς τὸν ἄμωμον ᾿Αμνὸν θύοντας γνῶναι προδιαγραφέντα τὸν τύπον. Καί μετ' ὀλίγα· Ταύτα δὲ πάντα τῶν ἡμετέρων ἐστί μυστηρίων αἰνίγματα· χρίσμεν γάρ καί ἡμεῖς τῷ αἱματι τοῦ ἡμετέρου Αμνου θυομένου οὐ μόνον τὴν φλιὼν ἀλλὰ καὶ τοὺς δύο σταθμούς, τὴν γλῶσσαν καὶ τὰ χείλη καθαί ροντές τε καὶ ἁγιάζοντες· κατὰ δὲ τὸ νοούμενον, ἀντὶ μὲν φλιᾶς τὸ λογικόν, ἀντὶ δὲ δύο σταθμῶν τὸ θυμοειδὲς καὶ τὸ ἐπιθυμητικόν. Τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἐκ τῆς εἰς τὸν προφήτην Ησαίαν ἐξηγήσεως (β). Καὶ ἔοικεν ὁ πᾶς περὶ θυσιῶν καὶ ὁλοκαυτωμά των λόγος τῷ περὶ ἐλέους καί ἀγάπης ἐμπεριέχε σίκι λόγῳ· ἐπεὶ καὶ ὅλος ὁ νόμος ανα κεφαλαιοῦται ἐν τῷ, Αγαπήσεις τον πλησίον σου ὡς ἑαυτόν. fuisse electum. Porro hujus epistola de azymis exstat ms. in variis codicibus. Cæterum apud Bandinium quoque Rer. Græcar. t. II, p. 14, legitur Βασιλείου. Edit. Sirmond. t. I. p. 90. Edit. Garner. t. 1, p. 401, ubi perperam ἑορτῶν τόπος pro λόγος.

THESAURI LIB. XXIV. καὶ ἡ περὶ τῶν ἑορτῶν δὲ λόγος τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ipsum. Festorum quoque institutum eidem interἐξηγήσεως ὑπαχθήσεται· ὥστε καὶ τὸ Πάσχα μὴ pretationi obnoxium erit: ita ut Pascha celebreἐποτάζειν ἡμᾶς ἐν ζύμη κακίας καὶ πονηρίας, ἀλλ' mus non in fermento malitiæ et improbitatis, sed ἐν ἀξύμοις εἰλικρινείας καὶ ἀληθείας, θυομένου προς in azymis sinceritatis et veritatis; immolata veεσπέραν, τουτέστιν ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος, του spere, id est in sæculi fine, vera ove Christo, cujus ἀληθινοῦ προβάτου Χριστοῦ, οὗ ἡ σὰρξ ἀληθῆς ἐστι caro verus est cibus. βρώσις. Του Δαμασκηνοῦ ἐκ τοῦ Περὶ τῶν ἁγίων καὶ ἀχράντων τοῦ Κυρίου μυστηρίων, κεφ. πς πέ Οὐκ ἔστι τύπος ὁ ἄρτος καὶ ὁ οἶνος τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ· μὴ γένοιτο! ἀλλ' αὐτὸ τὸ σώμα του Κυρίου τεθεωμένον· αὐτοῦ τοῦ Κυρίου εἰπόντος· Τοῦτό μου ἐστιν, οὐχ ὁ τύπος τοῦ σωματος, ἀλλὰ τὸ σῶμα· καὶ οὐχ ὁ τύπος τοῦ αἵματος, ἀλλὰ τὸ αἷμα· καὶ πρὸ τούτου τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι Εἰ με φάγετε την σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, οὐχ έξετε ζωὴν αἰώνιον. ἡ γὰρ σάρξ μου ἀληθής ἐστι βρώσις· καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῆς ἐστι πόσις· καὶ πάλιν· Ο τρώγων με ζήσεται. - Καὶ μετ' ὀλίγα· Αὕτη ἐστὶν ἡ καθαρὰ θυσία δηλαδὴ καὶ ἀναίμακτος, ἦν ἀπὸ ἀνατολῶν ηλίου μέχρι δυσμῶν αὐτῷ προσφέρεσθαι διά τοῦ προφήτου ὁ Κύριος ἔφησε· καὶ μετ' ολίγα· Εἰ δὲ καὶ τινες ἀντίτυπα του σώματος και του αίματος του Κυρίου τὸν ἄρτον καὶ τὸν οἶνον ἐκάλεσαν, ὡς ὁ θεοφόρος ἔφη Βασίλειος, οὐ μετὰ τὸ αγιασθήναι είπον, ἀλλὰ πρὶν ἁγιασθῆναι αὐτὴν τὴν προσφορών οὕτω καλέσαντες. Τοῦ Χρυσοστόμον ἐκ του τρίτου λόγου του Περὶ ἱερωσύνης Όταν γὰρ ίδης τὸν Κύριον τεθυμένον καὶ κείμε 15. καὶ τὸν ἀρχιερέα ἐφεστώτα τῷ θύματι καὶ ἐπευχυμενον, καὶ πάντας ἐκείνῳ τῷ θείῳ φοινισσομέ τους αἷματι, ἄρα ἔτι μετὰ τῶν ἀνθρώπων είναι νομίζεις καὶ ἐπὶ γῆς ἐστάναι, ἀλλ' οὐκ εὐθέως ἐπὶ τοὺς οὐρανούς μετανίστασαι, καὶ πᾶσαν σαρκικὴν διάνοιαν τῆς ψυχῆς ἐκβαλών, γυμνῇ τῷ ψυχῇ καὶ καθαρώ τῷ τῷ περιβλέπεις τὰ ἐν οὐρανοῖς; Ω τοῦ θαύματος! Ω τῆς τοῦ Θεού φιλανθρωπίας! Ο μετά του Πατρός άνω καθήμενος, κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην ταῖς ἁπάντων κατέχεται χερσί, καὶ δίδωσιν αὐτὸν τοῖς βουλομένοις περιπτύξασθαι καὶ περιλαβεῖν καὶ κατατρυφῆσαι κ. ἕστηκεν ὁ ἱερεὺς, οὐ πύρ κατα μέσων κατὰ τὴν Ηλιού, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ τὴν ἱκετηρίαν ἐπὶ πολὺ ποιεῖται, οὐχ ἵνα τις λαμπὰς ἄνωθεν ἀφθεῖσα η καταναλώσῃ τὰ προκεί μενα, αλλ' ίνα ή χάρις ἐπιπεσούσα τῇ θυσίᾳ, δι' κείνες τὰς ἁπάντων ἀνάψη ψυχὰς, καὶ ἀργυρίου παιπροτέρας ἀποδείξῃ πεπυρωμένου. Ταύτης οὖν της φρικωδεστάτης τελετής τίς μὴ μαινόμενος μηδε εξεστηκώς υπερφρονήσαι δυνήσεται; "Η ἀγνοεῖς ὅτι οὐκ ἂν ποτε άνθρωπεία ψυχὴ τὸ πύρ ἐκεῖνο τῆς θυσίας ἐβάστασεν, ἀλλὰ ἄρδην ἅπαντες ἠφανίσθηDamasceni ex capitulo LXXVI De sanctis atquè purissimi Domini mysteriis. Panis vinumque haud sunt typi corporis et sanguinis Christi, absit; sed ipsum Christi corpus est quod oculis objicitur, ipso Domino dicente: Hoc est, non corporis typus, sed corpus; neque sanguinis typus, sed sanguis'. Imo et antea Judæis dixerat: Nisi manducaveritis carnem Fili hominis,non habebitis vitam æternam 10. Caro enim mea verusetcibus, est sanguis meus verus est potus 11. Ft rursus: Qui me manducat, vivet 13. Ει paucis interjectis: Hæc est pura victima atque incruenta, quam ab ortu solis usque ad occasum ipsimet oblatum iri ait per prophetam Dominus'. Et paulo post: Quod si qui antitypa corporis et sanguinis Domini panem et vinum appellaverunt, sicuti divus Basilius, haud post, sed ante sanctificationem, ita de oblatione locuti sunt. Chrysostomi ex tertio libro De sacerdotio. Cum videris immolatum Dominum et in mensa positum, sacerdotemque hostiæ assistentem atque orantem,cunctosque divinoillo sanguine delibutos; num adhuc te existimas inter homines atque in hac terrestri regione versari, et non potius te protinus in cœlos transferri, omnique carnali cogitatione ex animo abjecta, nudo spiritu puraquemente coelestia regna spectare! O miraculum! O Dei erga homines charitatem! Qui cum Patre superne sėdet, hora illa omnium manibus tenetur, seque tradit amplecti, teneri, et frui volentibus. Stat sacerdos, haud ignem sicut Elias ferens sed sanctum Spiritum; precesque diu protrahit, non ut flamma desuper accensa propositam oblationem absumal,sed ut gratia in victimam decidens, per ipsam omnium animos inflammet, ignitoque argento lucidiores efficiat. Quis hoc ergo tremendum mysteriumn, nisi plane insanit ac furit, despicere poterit? An nescis,nullam humanam animam ignem hujus sacrificii fore toleraturam, imo omnes destructum iri,nisi validum divinæ gratiæ adesset præsidium? Si quis enim cogitet quanti negotii sit hominem carne adhuc et sanguine implicitum, ad beatam • Levit. xıx; Matth. xx11, 39. ' Matth, xxvi, 26, 27. 10 Joan. vi, 54. 11 ibid. 56. " Malach. 1, 11. • Deest κατατρυφῆσαι in edit. b Edit. ἀφεθείσα. Edit. Lequinii, t. I, p. 271, 273. Edit. Montf., t. I, p. 382.

σαν, εἰ μὴ πολλὴ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ἦν ἡ βοή θεια; Εἰ γάρ τις ἐννοήσειεν ὅσον ἐστὶν ἄνθρωπον ὄντα καὶ ὅτι σαρκὶ καὶ αἵματι πεπλεγμένον τῆς μακαρίας καὶ ἀκηράτου φύσεως ἐκείνης ἐγγὺς δυ illam et incorruptam naturam proxime accedere, tunc præclare intelliget,quantum sacerdotibus honorem sancti Spiritus gratia largita sit. Per hanc enim et hæc et alia etiam his haud inferiora efficiuntur. νηθῆναι γενέσθαι, τότε εἴσεται καλῶς ὅσης τοὺς ἱερεῖς τιμῆς ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἠξίωσε χάρις· δι' ἐκείνες γὰρ καὶ ταῦτα τελειοῦται, καὶ ἑτῆρα τούτων οὐδὲν ἀποδέοντα. Ejusdem ex sexto de sacerdotio libro. Cum autem et sanctum Spiritum invocat, et tremendum mysterium perficit, et communem continuo Dominum contigerit, quidam, oro, de sacerdote existimabimus? quantam in eo puritatem, quantam pietatem exigemus? Cogita enim quales esse debeant, quæ talia tractant manus; qualis lingua, quæ illa verba effundit; quidni " purissima et sanctissima anima, quæ tantum Spiritum recipit. Tunc et angeli sacerdoti astant, et coelestibus virtutibus totum sanctuarium atque omnis circa altare locus impletur, ob eum honorandum qui illic jacet. Quod quidem facile nobis persuadere potest ipsa mysteriorum,quæ ibi fiunt, dignitas. Ego vero etiam quemdam narrantem audire memini, se a sene viro admirabili, et revelationes videre solito intellexisse, quod is nimirum visionis hujusmodi beneficio fruitus esset, ut per illud tempus multitudinem angelorum aspiceret, quantum homini liceret, vestibus indutam splendidis, circa altare diffusam, demissis humi oculis, ceu milites videre est qui regi præsenti astant. Cui prorsus ego narrationi assentior. Ejusdem ex libro adversus Judæos. Portendens Deus legalis sacerdotii dissolutionem, ait per Davidem: Tu es sucerdos in æternum secundum ordinem Melchisedec 13, qui nequaquam legales victimas offerebat, sed preces panemque et vinum, ut sacra historia tradit. Constat autem legalem quoque politiam simul cum Aaronis sacerdotio cessasse, Melchisedeci vero sacerdotium cum conveniente sibi politia successisse. Ejusdem ex interpretatione Evangelii secundum Matthæum. Et sicuti prisca lex oves vitulosque habuit, ita hæc nova Dominicum sanguinem: Hoc facile, inquit, in meam commemorationen". Viden ut abducit a Judaicis ritibus et abstrahit? Sicut illud faciebatis, inquit, ob commemorationcm Ægyptiacorum miraculorum, ita et hoc inquit, ob memoriam mei. Illud ob primogenitorum salutem effusum fuit, hoc in remissionem peccatorum universi orbis. Quid ergo? Num etiam antiquum illud, ait, sacrificium est? Nego enimvero. Propterea enim dixit Hoc facite, ut ab illo abstraheret. Nam si hoc remissionem peccatorum, ut reapse fit, operatur, superest ut illud jam sit inutile. 18 Psal. cix. 4. 16 Luc, xxn, 19. Edit, p. 424. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ ἔκτου περὶ ἱερωσύνης λόγου Ὅταν δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καλῇ, καὶ τὴν φρικωδεστάτην ἐπιτελῇ θυσίαν, καὶ τοῦ κοινού πάντων συνεχῶς ἐφάπτεται Δεσπότου, ποῦ τάξομεν, είπε μοι; Πόσην δὲ αὐτὸν ἀπαιτήσομεν καθαρότητα, καὶ πόσην εὐλάβειαν; Εννόησον γὰρ ὁποίας τὰς ταῦτα διακονουμένας χεῖρας εἶναι χρή· ὁποίαν τὴν γλώσσαν τὴν ἐκεῖνα προχέουσαν τα ρήματα • τίνος δὲ οὐ καθαρωτέραν καὶ ἁγιωτέραν τὴν τοσούτον πνεῦμα υποδεξομένην ψυχήν. Τότε καὶ ἄγγελοι παρεστήκασι τῷ ἱερεῖ, καὶ οὐρανίων δυνάμεων ἅπαν τὸ βῆμα, καὶ ὁ περὶ τὸ θυσιαστήριον πληρούται τό πος εἰς τιμὴν τοῦ κειμένου. Καὶ τοῦτο ἱκανὸν μὲν πεισθῆναι καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἐπιτελουμένων τότε· ἐγὼ δὲ καὶ τινος ἤκουσα διηγουμένου ποτέ ότι αὐτῷ τις πρεσβύτης θαυμαστός ἀνὴρ καὶ ἀποκαλύ ψεις ὁρᾶν ειωθὼς ἔλεγεν όψεως ἠξιώσθαι τοιαύτης ποτέ, καὶ κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον άφνω πλῆθος άγο γελων ἰδεῖν, ὡς αὐτῷ δυνατὸν ἦν, στολὰς ἀναβεβλημένων λαμπράς, καὶ τὸ θυσιαστήριον κυκλούντων, καὶ κάτω νευόντων, ὡς ἂν εἴ τις στρατιώτας βασιλέως παρόντος ἑστηκότας ἴδοι· ὁ ἔγω πείθομαι. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς κατὰ Ἰουδαίων βίβλου Προμηνύων ὁ Θεὸς τὴν κατάλυσιν τῆς νομικῆς ἱερωσύνης, εἴρηκε διὰ τοῦ Δαβίδ· Σὺ εἶ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, ὃς οὐ θυσίας νομικής έρευεν, αλλ' εὐχὰς καὶ ἄρτον καὶ οἶνον, ὡς ἡ ἱστορία διδάσκει. Πρόδηλον δὲ ὡς τῷ μὲν ἱερωσύνῃ τοῦ ᾿Ααρών συνανηρέθη καὶ ἡ νομική πολιτεία· τῇ δὲ τοῦ Μελχισεδέκ συναντεισήχθη πολιτεία προσήκουσα. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον ερμηνείας. Καὶ ὥσπερ ἡ Παλαιὰ πρόβατα καὶ μόσχους εἶχεν, οὕτως αὕτη ἡ Καινὴ τὸ αἷμα τὸ Δεσποτικόν· Τοῦτο ποιεῖτε, φησίν, εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. Είδες πῶς ἐξάγει τῶν Ἰουδαϊκῶν ἐθῶν καὶ ἀφίστησι; Καθάπερ ἐκεῖνο ἐποιεῖτε, φησὶν, εἰς ἀνάμνησιν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ θαυμάτων, οὕτω καὶ τοῦτο εἰς τὴν ἐμήν. Ἐκεῖνο ἐξεχύθη εἰς σωτηρίαν τῶν πρωτοτόκων, τοῦτο εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν τῆς οἰκουμένης απάσης, Τί οὖν; Χρὴ ποιεῖν κἀκεῖνο τὸ παλαιόν; φησίν. Οὐδαμῶς· διὰ γὰρ τοῦτο εἶπε, Τοῦτο ποιεῖτε, ἵνα ἐκείνου ἀπαγάγῃ· εἰ γὰρ τοῦτο ἄφεσιν ἁμαρτιῶν έργάζεται, ώσπερ οὖν καὶ ἐργάζεται, περιττόν ἐκεῖνο λοιπόν. Confer orat. VII adversus Judæos.

THESAURI LIB. XXIV. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς πρὸς Ἑβραίους Ejusdem ex interpretatione Epistola ad Hebreos. Ἐπιστολής. Ορα γάρ - άνω ἔχομεν τὸν ἱερέα, ἄνω τὴν θυσίαν· τοιαύτας αναφέρομεν θυσίας τὰς ἐν ἐκείνῳ δυναμένας προσφέρεσθαι θυσιαστηρίῳ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν ἀπόστολον Θωμᾶν. Οἶδα τὸν Χριστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὡς Θεόν οἶδα τὸν Χριστὸν τῆς δούλης αὐτοῦ καί μητρός ὡς υἱὸς φερόμενον· οἶδα τὸν Χριστὸν ὁμοι ούσιον τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· οἶδα τὸν Χριστὸν ὁμο νύσιον τοῖς ἀνθρώποις, ὡς ἄνθρωπον ἐξ ἀνθρώπου • οἶδα τὸν Χριστὸν ἐπουράνιον καὶ ἐπίγειον, ἀόρατον καὶ ὁρώμενον· οἶδα τὸν Χριστὸν ἀψηλάφητον, καὶ παρά του Θωμα ψηλαφώμενον· οἶδα τὸν Χριστὸν οἶδα τὸν Χριστὸν χιλιάδας ρήματι θρέψαντα, καὶ νεκροὺς ἀναστήσαντα, και μυρία ποιήσαντα θαύματα τῇ δυνάμει " τῆς οἰκείας θεότητος οἶδα τὸν Χριστὸν πεινάσαντα καὶ διψήσαντα καὶ ἀγωνιάσαντα καὶ κοπιάσαντα καὶ ἱδρύσαντα τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότητος· οἶδα τὸν Χριστὸν ἀποθανόντα σαρκί· γνωρίζων τῶν δύο φύ σεων αὐτοῦ τὸ διάφορον, οὐ μερίζω τὸν ἕνα Υἱὸν εἰς δύο υιούς Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὰ φῶτα Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ ηὐ δόκησα· Υἱὸς ὁμοούσιος, οὐχ ἑτεροούσιος· ὁμοούσιος ἐμοὶ κατὰ τὸ ἀόρατον, καὶ ὁμοούσιος ὑμῖν κατὰ τὸ ὁρώμενον, χωρὶς ἁμαρτίας· οὐκ ἄλλος ἐστὶν ὁ Υἱός μου, καὶ ἄλλος ὁ Μαρίας υἱός. Μὴ διέλετε τὴν ἀνθρωπότητα αὐτοῦ ἀπὸ τῆς θεότητος αὐτοῦ· ἀχώριστα γάρ. Specta enim superne sacerdotem habemus, superne victimam. Tales nos adducimus victimas, quæ in illo queunt altari offerri. Ejusdem ex sermone de Thoma apostolo. Scio Christum Dei Patris Filium tanquam Deum. Scio Christum Matris ancillæ suæ tanquam Filium manibus gestatum. Scio Christum Deo Patri consubstantialem. Scio Christum hominibus consubstantialem, uti hominem ex hominibus. Scio Christum cœlestem et terrenum, invisibilem et visibilem. Scio Christum impalpabilem, et a Thoma palpatum. Scio Christum phalangem verbo prosternentem, eumdemque mortuos suscitantem, et plurimna efficientem miracula suæ divinitatis virtute. Scio Christum esurientem, sitientem, agonizantem, laborantem, sudantem in humana natura. Scio Christum in carne mortuum. Et quanquam naturarum ejus differentiam agnosco, unicum Filium in duos filios non divido. Ejusdem in sancta lumina. Hic est Filius meus dilectus in quo mihi complacuiss. Filius consubstantialis non alius substantiæ; consubstantialis mihi quatenus invisibilis, consubstantialis vobis quatenus visibilis, sed sine peccato. Non est alius Filius meus, et alius Mariæ filius. Ne separetis humanitatem ejus ab ejusdem divinitate; sunt enim indivisibiles. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον Ejusdem ex interpretatione Evangelii secundum Ερμηνείας. Ηνίκα προσέρχῃ τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ μεταλαμβάνεις τὸ αἷμα Χριστοῦ ἐκ τοῦ ποτηρίου, οὕτω νόμιζε ότι το στόμα σου τὴ πλευρὰ Χριστοῦ προσέθηκας, καὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ πίνεις. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς αὐτῆς ἑρμηνείας. Ὥσπερ γάρ Ἰουδαῖοι περιτέμνονται, ἡμεῖς δὲ βαπτιζόμεθα· καὶ ὥσπερ ἐκεῖνοι τὸν Πατέρα μόνον Θεόν ὁμολογοῦσιν, ἡμεῖς δὲ σὺν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· ὥσπερ τε ἔθυον ἐκεῖνοι πρόσ ἔκτον, ἦν δὲ τύπος τοῦ Χριστοῦ, ἡμεῖς οὐκέτι τὸν τύπον θύομεν πρόβατον, ἀλλὰ τὸν Χριστὸν αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν. Τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ λόγου τοῦ «περὶ θεολογίας καὶ καταστάσεως ἐπισκόπων.» Κείμενον, κ τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ θύματος καὶ ἀρχιερέως.» Ερμηνεία τοῦ ἐλαχίστου Βασι λείου - Μεγάλου μὲν Θεοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ ss Matth. nt, 17. Conferantur hæc cum edit. t. VIII, ubi de S. Thoma, sed aliter. De hoc argumento non semel concionatus est Chrysostomus, ut constat ex editis ejus sermonibus. Cod. μέγαλον, certo errore amanuensis de Joannem. Cum ad altare accedis, et Christi sanguinem ex calice hauris, existima te ad Christi latus os apponere, atque inde potare. Ejusdem ex eadem interpretatione. Sicuti enim Judæi circumciduntur, ita et nos baptizamur. Sicuti illi unum Deum Patrem confitentur, sic nos cum Patre Filium quoque et Spiritum sanctum. Sicut illi ovem mactabant quæ Christi typus erat, sic nos haud amplius ovem typum immolamus, sed ipsam veritatem Christum. Theologi ex oratione de theologia et episcoporum constitutione. Textus. «Magni Dei et hostiæ et pontificis.» Basilii minimi interpretatio. Magnum quidem Deum, Dominum nostrum Jesum Christum dicit, magno Basilio cogitare soliti. Atqui non magni, sed minimi Basilii habentur manuscripti commentarii ad Nazianzeni orationes, a me quoque observati in codd. De his loquitur Bandinius cod. gr. Laurent, t. I., p. 536.

NICETAS CHONIATA non tamen nunc Patrem. Hoc adnotamus adversus Χριστού λέγει, ἀλλ' οὐχὶ τοῦ Πατρὸς νυν. illos qui vocabulum magnum Patri tantum ascribunt, Filio autem partes secundas dant. Hostiam porro et pontificem appellant, illud quidem ob passionem et pro nostra salute oblationem; alterum autem, quia non ab alio, sed propria voluntate immolatus fuit, et ad voluntariam mortem accessit. Sancti Maximi. Dei Verbum semel in carne natum, his quidem qui volunt, sponte ob suam erga homines charitatem semper renascitur. Fitque infans, se ipsum virtutibus corporaliter in illis effingens, tantumque se demontrans quantum continere valet ille qui capit; haud sane invidia aliqua suæ magnitudinis speciem minuens, sed quia trutina veluti examinat illorum qui se videre cupiunt virtutem. Sic igitur semper apparens, pro recipientium merito Dei Verbum, semper manet per mysterii excellentiam invisibile. Unde sapienter divus apostolus mysterii virtutem discernens, ait: Jesus Christus heri et hodie, idemque in æternum 16. Sciens semper novum esse mysterium et nulla mentis comprehensione veterascens. Photi patriarchæ ex sermone de sancti Spiritus mystagogia. Idcirco paulo post addit: Ille me glorificabit 17; ubique scilicet consubstantialitatem, et unitatem naturæ, parisque honoris dignitatem incolumem servans.Tanquam si quis diceret, supersubstantiali et gloriosissimæ Trinitati commune esse, ut se invicem ineffabili oratione dilaudent. Et paucis interjectis: Est illis communis dominatio, virtus, potentia: sic rursus et gloria, non ea solum quæ a nobis attribuitur, verum etiam illa mutua quam inter se invicem accipiunt. Magni Athanasii ex sermone de Incarnatione. Τοῦτο σημειούμεθα πρὸς τοὺς τὸ μεγάλου τῷ Πατρὶ μόνῳ περιγράφοντας, τῷ δ' Υἱῷ τὰ δευτερεία δι· δόντας· θύματος δὲ καὶ ἀρχιερέως τὸ μὲν ὡς στα γιασθέντος, καὶ ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας προσενεχθέν τος σωτηρίας τὸ δὲ ὡς οὐχ ὑπ᾽ ἄλλου, ὑφ' ἑαυτοῦ δὲ ἑαυτὸν τεθυκότος, καὶ εἰς σφαγὴν ἐκούσιον προτε θεικότος. Τοῦ ἁγίου Μαξίμου Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἐφάπαξ κατὰ σάρκα γεννηθείς, ἀεὶ γεννᾶται, θέλων κατὰ πνεῦμα διὰ φιλανθρωπίαν τοῖς θέλουσι καὶ γίνεται βρέφος ἑαυτὸν ἐν ἐκείνοις σωματικώς διαπλάττων ταῖς ἀρεταῖς, καὶ τοσοῦτον φαινόμενος ὅσον χωρεῖν ἐπίσταται τὸν δεχόμενον, οὐ φθόνῳ σμικρύνων τοῦ οἰκείου μεγέθους τὴν, ἔκ φανσιν, ἀλλὰ μέτρῳ σταθμίζων τῶν ὁρᾷν [cod. ἐρᾷν] ποθούντων τὴν δύναμιν· οὕτως ἀεὶ φαινόμενος τοῖς τρόποις τῶν μετόχων ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἀεὶ διαμένει κατὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ μυστηρίου τοῖς πᾶσιν ἀθέατος· ὅθεν σοφῶς τοῦ μυστηρίου ὁ θεῖος ἀπόστολος τὴν δύναμιν διασκοπήσας φησίν· Ἰησοῦς Χριστός χθες καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας· εἰδὼς ἀεὶ καινὸν μυστήριον, καὶ μηδέποτε περιλήψει νοός παλαιούμενον. Φωτίου πατριάρχου ἐκ τοῦ λογον τοῦ περὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος μυσταγωγίας. Διὰ τοῦτο μετ' ολίγον ἐπιφέρει, ὅτι Ἐκεῖνο ἐμὲ δοξάσει· πανταχοῦ τὸ ὁμοούσιον καὶ ὁμοφυές, καὶ τὸ τῆς ὁμοτιμίας ἀξίωμα, ἀκήρατον συντηρών· ὡς ἄν τις εἴπη, Κοινόν ἐστι τὸ τῆς ὑπερουσίου καὶ ὑπερδεδοξασμένης Τριάδος τὸ παρ᾽ ἀλλήλων ἀρρήτω λόγῳ δοξάζεσθαι. Καὶ μετ' ὀλίγα· Καὶ ἔστιν αὐτῶν ὥσπερ κοινὴν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ τὸ κράτος· οὕτω καὶ ἡ δόξα, οὐ μόνον ἡ παρ' ἡμῶν αναφερομένη, ἀλλὰ καὶ ἂν αὐτοὶ δέχονται παρ' ἑαυτῶν. Τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου ἐκ τοῦ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως λόγου. Πρῶτον οὖν τὸ ἴδιον σῶμα ἔγειρεν ἐκ νεκρῶν ὁ Κύριος καὶ συνύψωσεν ἑαυτῷ· μετά ταύτα εγερεῖ καὶ τὰ μέλη του σώματος αὐτοῦ, ἵνα χαρίσηται αὐτοῖς τὰ πάντα ὡς Θεός, ὅσα αὐτὸς ὡς ἄνθρωπος ἔλαβεν. Αὐτὸς οὖν ἑαυτῷ χαρίζεται ζωὴν, καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν ἁγιάζει, καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν ὑψοῖ· ὅτε οὖν Primo quidem suum a mortuis suscitavit corpus Dominus, secumque exaltavit. Deinde membra quoque corporis sui suscitabit, ut omnia illis largiatur utpote Deus, quæcunque ipse suscepit ut homo. Ipse igitur sibi impertitur vitam, ipse se sanctificat, ipse se exaltat. Cum ergo ait. quod Pater ipsum sanctificavit, et resuscitavit, sibique p λέγει ὅτι ὁ Πατήρ ἡγίασεν αὐτόν, καὶ ἤγειρεν αὐτόν, nomen super omne nomen largitus est, vitamque donavit, satis constat, quod per ipsum omnia Pater operatur. Per ipsum itaque eumdem suscitat, per ipsum eumdem sanctificat, per ipsum eumdemmet exaltat. Et cum spiritum suum in Patris manus uti homo commendat, sibi ipsi commendat ut Deo, ut homines Deo commendet. Ipse enim Dei manus est. 14 Hebr. XIII, 8. 17 Joan. xvi, 14. καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, καὶ ἔδωκεν αὐτῷ ζωὴν, δῆλον ὅτι δι' αὐτοῦ τὰ πάντα ποιεῖ ὁ Πατήρ· δι' αυτού οὖν αὐτὸν ἐγείρει, καὶ δι' αὐτοῦ αὐτὸν ἁγιάζει, καὶ δι' αὐτοῦ αὐτὸν ὑψοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ τὴν ζωὴν αὐτῷ δίδωσιν· καὶ ὅτε παρατί θεται τὸ πνεύμα αὐτοῦ ὡς ἄνθρωπος εἰς χεῖρας του Πατρός, ἑαυτῷ παρατίθεται ὡς Θεῷ, ἵνα πάντας ἀνθρώπους παράθηται τῷ Θεῷ· αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ χεὶρ τοῦ Θεοῦ. In capitulis theologicis ed. Combefis. t. I, p. 512.

THESAURI LIB. XXIV Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ Ψαλτηρίου ερμηνείας εἰς τὸ, «Γενέσθω ή χείρ του σῶσαι με. ο Ζητώ χεῖρα τοῦ Θεοῦ περὶ ἧς εύχεται ταῦτα λέγων Ἐν χειρὶ κραταιὰ ἐξήγαγεν ὁ Θεὸς τὸν Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου· Τίς δὲ αὕτη; Χριστός Ἰησοῦς· οὗτος γάρ ἐστι καὶ χεὶρ καὶ δεξιὰ τοῦ Θεοῦ· Γενέσθω οὖν, φησί, ἡ χείρ σου τοῦ σῶσαι με· τάχα καὶ τὸ γενέσθω δηλοῖ τοιοῦτόν τι, οἷον, Εἰς, γένεσιν ἐλθέτω η χείρ σου, καὶ γενέσθω ἐπὶ τοῦ σῶσαι με· Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐκ τῶν κατὰ Πνευματομάχων ἀφτιῤῥητικῶν λόγων Δάκτυλον Θεοῦ καλεῖν οἶδε Γραφὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς εἰρηκεν· Εἰ δὲ ἐν τῷ δακτύλῳ Θεοῦ ἐκβάλλω τα δαιμόνια· ὅπερ άλλος εὐαγγελιστὴς ἐν Πνεύματι Θεου εἶπεν· ὁμοίως δε προσονομάζει δεξιάν καὶ βραχίονα τὸν Υἱὸν, ὡς τό, Εσωσεν αὐτόν ἡ δεξιὰ αὐτοῦ, καὶ ὁ βραχίων ὁ ἅγιος αὐτοῦ· ὥσπερ, οὖν ὁ βραχίων ὁμοουσιός ἐστιν οὗ ἐστι βραχίων, οὕτως ὁ δάκτυλος οὗ ἐστι δάκτυλος· ὁμοούσιον ἄρά τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα τὸ άγων. Περὶ του, Ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ προσφέρων καὶ προσφέ ρόμενος καὶ προσδεχόμενος, ὡς ἀρχιερεὺς, καὶ θυμα, καὶ Θεός, ἤτοι ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῶς Χριστός. Ἐκ τῆς εὐχῆς του μεγάλου Βασιλείου, ἧς ἡ ἀρχή «Ουδείς ἄξιος.» Αξίωσον προσενεχθῆναί σοι ὑπὲρ ἐμου του αμαρ τωλου καί ἀναξίου δούλου σου τὰ δῶρα ταυτα· σύ γὰρ εἶ ὁ προσφέρων και προσφερόμενος και προσδεχό μενος και διαδιδόμενος ὁ Θεὸς ἡμῶν. Του αγίου Κυρίλλου ᾿Αλεξανδρείας εἰς τὸν μυστικόν δείπνον. Ejusdem ex interpretatione Psalterii ad ea verba: «Fiat manus tua ad salvandum me.» Quæro quænam sit Dei manus pro qua sic obsecrat dicens: In manu forti eduxit Israelem Deus ex Egypto. Quænam hæc est? Christus Jesus. Hic enim est manus et dextera Dei. Fiat igitur, ait, manus tua ad salvandum me 18. Fortasse et verbum fiat ita significat: Veniat manus tua ad nativitatem, ut salvet me. Πίνωμεν αὐτοῦ τὸ αἷμα τὸ ἅγιον εἰς ἱλασμὸν τῶν ἡμετέρων παραπτωμάτων, καί μέθεξιν τῆς ἐν αὐτῷ ἀθανασίας· πιστεύοντες ἅμα ότι περ αὐτὸς ἱερεὺς καί θυσία, αὐτὸς ὁ προσφέρων και προσφερόμενος και προσδεχόμενος καί διαδιδόμενος· μὴ διαιρούντες εἰς δύο προσωπα τήν θείαν καί ἀδιάσπαστον καί πρός γε τούτων ἀσύγχυτον ἔνωσιν του ἑνὸς ο τῆς παντίμου Τριάδος Του αγίου Κυρίλλου Ἱεροσολύμων ἀπὸ του εἰς τὴν Ὑπαπαντὴν λόγου, οὗ ἡ ἀρχή, «Χαῖρε σφόδρα.» Τρέφος βλέπω, νομικήν θυσίαν προσάγοντα ἐπί γῆς· ἀλλ' αὐτὸν τὰς πάντων εὐσεβεῖς θυσίας δεχόμενον ἐν οὐρανοῖς, αὐτὸν ἐν θρόνῳ χερουβικῷ θεοπρεπώς, αὐτὸν προσφερόμενον καί ἀγνιζόμενον, αυτόν τα πάντα ἁγιάζοντα και καταίροντα· αὐτός τὸ δῶρον, αὐτός ὁ ἀρχιερεὺς, αυτός το θυσιαστήριον, αυτός το ιλαστήριον, αὐτός ὁ προσφέρων, αυτός ὁ ὑπὲρ κόσμου θυσία προσφερόμενος, αὐτός τό πυρ Sancti Cyrilli ex antirrheticis sermonibus contra pneumatomachos. Digitum Dei solet Scriptura apellare Spiritum sanctum, sicuti Christus dixit: Si ego în digito Dei ejicio dæmonia ", id quod alius evangelista in Spiritu Dei 20 dicit. Sic item dexteram brachiumque Filium appellat, ut est illud: Servavit eum dextera ejus, et brachium sanctum suum ". Sicuti ergo brachium consubstantiale est ei cujus est brachium, sic digitus ei cujus est digitus. Ergo patri Filioque consubstantialis est Spiritus sanctus. Quod idem unusque est qui offert et qui offertur et qui recipit, uti pontifex, hostia, Deus, nempe Dominus noster Jesus Christus. Ex precatione magni Basilii, cujus initium: «Nemo dignus.» Dignare, ut tibi offerantur pro me peccatore et indigno servo tuo hæc dona. Tu enim es offerens, et oblatus, et receptor, et distributor Deus noster. Sancti Cyrilli Alexandrini in mysticam cœnam, Bibamus sanctum ejus sanguinem, ad peccatorum nostrorum remissionem, et immortalitatis cum ipso participationem; credentes simul, ipsum esse sacerdotem et hostiam, ipsum qui offert, et qui offertur, et qui recipit, et qui distribuit. Neque idcirco in duas personas dividimus divinam et inseparabilem atque inconfusam unionem unius de venerabili Trinitate. Sancti Cyrilli Hierosolymitani ex sermone in festo de occursu Domini, cujus est initium: «Gaude magnopere.» Infantem video, qui legalem in terris hostiam offert; sed hunc ipsum omnium pias oblationes in coelis recipientem, eumdem in cherubico throno magnifce residentem, eumdem oblatum et sanctificatum, eumdem omnia sanctificantem et purgantem. Ipse donum est, ipse pontifex, ipse propitiatorium, ipse offerens, ipse victima pro mundo oblata, ipse ignis, ipse holocaustum, ipse lignum 21 Psal. LXXXXVII, 1. 18 Psal. CXVIII, 173. 19 Luc II, 20. 10 Matth. πι. 28. e Deest in edit. του ενός. (15 De hujus operis titulo alibi, ut puto, dicturi sumus. Edit. Auberti, t. V, part. II, p. 378.

vita et scientis, ipse agnus, ipse gladius Spiritus, ύπάρχων, αὐτός ὁλοκαύτωσις, αὐτὸς τὰ ξύλα τῆς ζωῆς ipse pastor, ipse agniculus, ipse sacrificator, ipse lex, ipse denique legem implens. Sancti Cyrilli Alexandrini ex duodecim capitulis adversus Theodoretum. Cum autem factus est homo, sacerdotis quoque gessit officium, haud sane ut Deo tanquam majori rem sacram faceret, sed ut et sibi et Patri nostræ fidei confessionem exhiberet. Pudet te audientem, quod sacerdos fuerit quatenus homo? Cur deinde non miraris, quod non cæterorum sacerdotum more sacrificat, sed sibi ipsi potius ac Patri? Ejusdem ex sermone ad reginas. Ipse igitur fuit sacerdos quatenus homo, quanquam omnium excipiebat sacrificia quatenus Deus. Ipse hostia secundum carnem, idemque peccata nostra condonans pro deitatis suæ potestate. Ejusdem ex loco ubi de obedientia Christi. Animadverte quomodo sacerdotium gerit uti homo, ftque mediator Dei et hominum. Cujusvis enim sacerdotis est intercedere. Verumtamen sacrificium haud illa ratione, qua cæteri sacerdotes, id est serviliter offert; ita ut nihil ex sacrificio ad ipsum redundet: sed sibi operatur, et per se ipsum, atque in sese Deo et Patri. Et paucis interjectis: Igitur etiamsi sacrificare secundum humanam naturam dicitur, nihilo tamen minus hostiam ipsemet suscipit quatenus Deus; idem scilicet Deus simul atque homo. Ex tetraevangelio, interpretatio archiepiscopi Bulgaria. G Lucas autem ait, id quoque dixisse Dominum: Hoc facite in meam commemorationem 32. Hoc, inquit, est novum mysterium; illud vero vetus. Et illud quidem ob memoriam fiebat servatorum in Ægypto Hebraicorum primogenitorum, et illius quam Judæi adepti sunt libertatis; hoc autem in domini commemorationem fit. Per hoc enim sacrificium in memoriam nobis revocamus, quod is suum corpus morti tradiderit, suumque sanguinem fuderit; perpetuoque hoc ritu memoriam rei renovamus. Viden' quomodo a vetere sacrificio ad novum transtulit? Cur enim diutius opus erat imagine his qui prototypum jam tenebant? Porro ait Chrysostomus, Christum ipsum initium fecisse participandi ei mysterio, ut ita impelleret quominus a vescendo carne et sanguine propter rei insolentiam non abhorrerent. Id quod ejus dicto satis demonstratur; Dico enim vobis, non bibam ulterius ex hoc genimine vitis, usque ad diem illam cum illud novum vobiscum bibam in re48 Luc. XXII, 19. καί τῆς γνώσεως, αὐτός ὁ ἀμνός, αὐτὸς ἡ μάχαιρα του Πνεύματος, αὐτός ὁ ποιμὴν, αυτός τό ἀρνίον, αὐτός ὁ θύτης, αὐτός ὁ νόμος, καί αὐτός ὁ τὸν νόμον πληρῶν. Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας ἐκ τῶν ιβ΄ κεφ, τῶν κατὰ Θεοδωρήτου. Ἐπεὶ δε γέγονεν ἄνθρωπος, κεχρημάτικε καὶ ἱερεὺς, οὐχ ὡς μείζονι Θεῷ προσκομίζων τὴν ἱερουργίαν, ἀλλ' ἑαυτῷ τε καὶ τῷ Πατρὶ, τῆς πίστεως ἡμῶν τὴν ὁμολογίαν πραγματευόμενος. Ερυθριᾶς δὲ ἀκούων ὅτι κεχρημάτικεν ἱερεὺς διὰ τὸ ἀνθρώπινον; Εἶτα πῶς οὐ τεθαύμα κας ὅτι μὴ κατὰ τὸ τῶν ἱερέων ἔθος ἑτέρων ποιεῖται τῆς ἱερουργίας τὸν τρόπον, ἑαυτῷ δὲ μᾶλλον καὶ τῷ Πατρὶ; Τοῦ αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ πρὸς Βασιλίσσας λόγου. Αὐτὸς οὖν ἄρα γέγονεν ἀρχιερεὺς κατά γε τὸ ἀνθρώπινον, καίτοι παρά πάντων θυσίας δεχόμενος θεϊκῶς· αὐτὸς τὸ θύμα κατὰ τὴν σάρκα· αὐτὸς ὁ ταῖς ἁμαρτίαις ἱλασκόμενος ἡμῶν κατὰ γε τὴν τῆς θεότητος ἐξουσίαν. Τοῦ αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ περὶ ὑπακοῆς τοῦ Χριστοῦ Αθρει δὲ ὅπως ἱερατεύει μὲν ἀνθρωπίνως, καὶ μεσίτης τέθειται Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων· μεσιτεύει γὰρ πᾶς ἱερεύς· τὸν δέ τῆς θυσίας τρόπον οὐκέτι καθ' ἕνα τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἱερέων προσκομίζει δουλοπρεπώς, μηδὲν αὐτὸς ἐπικοινωνῶν τῶν εἰς τὸ λαβεῖν αὐτὴν· αλλ' ἑαυτῷ πραγματεύεται καὶ δι' αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Καὶ μετ' ὀλίγα, Οὐκοῦν καν ἱερα τεύειν ἀνθρωπίνως λέγεται, ἀλλὰ δέχεται τὴν θυσίαν αὐτὸς θεϊκῶς ὁ αὐτὸς ὢν ὁμοῦ καὶ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος. Ἐκ τοῦ τετραευαγγέλου ερμηνεία του Βυλγαρίας. Λουκᾶς δὲ λέγει καὶ τοῦτο εἰπεῖν τότε τὸν Κύριον, ότι Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν· τοῦτο, φησί, τὸ καινὸν μυστήσιον· καί μέν ἐκεῖνο τὸ παλαιὸν· ἐκεῖνο μὲν γὰρ τὸ θυσίασμα εἰς ἀνάμνησιν ἐγένετο τῆς ἐν Αἰγύπτῳ σωτηρίας τῶν Ἑβραϊκῶν πρωτοτόκων, καὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἐλευθερίας· τοῦτο δὲ εἰς ἀνάμνησιν τοῦ Δεσπότου· διὰ τῆς τοιαύτης γὰρ θυσίας ἀναμιμνησκόμεθα ὅτι τὸ σῶμα αὐτοῦ παρέδωκεν εἰς θάνατον, καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐξέχει· καὶ τῇ συνεχείᾳ τὴν μνήμην ἀνανεούμεθα. Εἶδες πῶς μετέθηκε τοὺς μαθητὰς ἀπὸ τῆς παλαιᾶς θυσίας ἐπὶ τὴν καινήν; Ποία γὰρ είν κόνος ἔτι χρεία τοῖς ἤδη τὸ πρωτότυπον ἔχουσι; Φησὶ δὲ καὶ ὁ Χρυσόστομος ὅτι καὶ ὁ Χριστὸς πρῶτ τος τότε μετέσχε τοῦ μυστηρίου, ἵνα μὴ ἀηδισθῶσι σαρκὸς καὶ αἵματος μεταλαβεῖν ἐπιτρεπόμενος· καὶ τούτου δὲ τεκμήριον τοῦ εἰπεῖν αὐτόν· Λέγω δὲ ὅτι οὐ μὴ πίω ἀπάρτι ἐκ του γεννήμα τος τῆς ἀμπέλου ἕως τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ὅταν αὐτὸ πίνω μεθ' ὑμῶν καινὸν ἐν τῇ βασιλείᾳ του Particula est hæc ejusdem sermonis Cyrilliani ad reginas.

THESAURI LIB. XXIV. Πατρός μου· εἰ δὲ τοῦ ποτηρίου μετέσχε, μετέλασεν gno Patris mei 18. Quod si calicem gustavit, utique ἄρα καὶ τοῦ ἄρτου. Τοῦ αὐτοῦ εἰς ῥητὸν τῆς πρὸς Κολασσαεῖς Ἐπιστολῆς του μεγάλου Παύλου, τὸ φάσκον· ι Καὶ δι' αὐτοῦ ἀποκαταλλάξαι τὰ πάντα εἰς αὐτόν.» Δι' αὐτοῦ, τουτέστιν αὐτὸς ὁ ἐνεργήσας τὴν σωτηρίαν, ταύτην ἡμῖν περιεποιήσατο. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃς ὅτι ὑπηρέτου τάξιν ἔλαβε, φησὶν εἰς αὐτόν, τουτέστιν αὐτὸς ἑαυτῷ τοὺς ἀνθρώπους κατήλλαξε. Καὶ μὴν ἀλλαχοῦ εἶπεν ὅτι τῷ Θεῷ κατήλλαξεν· ἄρα οὖν κοινα καὶ Υἱοῦ τὰ τοῦ Πατρός· οὐκ εἶπε δὲ καταλλάξαι, ἀλλὰ ἀποκαταλλάξαι, τουτέστιν ἀποδοῦναι ὡς ὀφειλήν τινα πάλαι κεχρεωστημένην. Τοῦ ἁγίου Αθανασίου ἐκ τῆς ἐρμηνείας τῆς εἰς τὸ βασίλειον ἱεράτευμα. Μελχισεδέκ τις βασιλεύς Σαλήμ. Δύναται δὲ τοῦτο εἰρήνης, τύπος Χριστοῦ γενόμενος, οὐ μόνον ὡς ἀπάτωρ τε καὶ ἀμήτωρ, ἀλλὰ καὶ ὡς ὁ αὐτὸς τὰ τῶν βασιλέων τε καὶ ἱερέων ποιῶν, καὶ τὴν ἀναίμακτον θυσίαν τυπῶν διά τε ἄρτον καὶ οἴνου· καὶ οὗτος γοῦν τὸ βασίλειον κατέδειξεν ἱεράτευμα. Κατὰ δὲ τὴν νῦν πολιτείαν αὐτὸς Χριστὸς ὁ ἀληθινὸς ἡμῖν Μελχισεδέκ, ὡς ἐπ' ἀληθείας ἀπάτωρ τε καὶ ἀμήτως· τὸ μὲν τὸ πρότερον, τὸ δὲ τὸ δεύτερον· καὶ ἄρχων εἰρήνης· βασιλεὺς μὲν ὡς Θεός, καὶ ἱερεὺς δὲ ὡς ἑαυτοῦ θύτης τε καὶ προσαγωγεύς· ὁ γὰρ αὐτὸς καὶ ἱερεὺς καὶ ἱερεῖον. Κοσμά Ινδικοπλεύστου ἐκ τοῦ εἰς τὸν ψαλτήρα προοιμίου εξηγουμένου ὡς ἐν παρόδῳ τὸ «Ηγάπησας δικαιοσύνην καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν,» καὶ τὰ έξης et panem. Ejusdem de dicto illo Epistolæ ad Colossenses magni Pauli: «Et per ipsum omnia reconciliare in se ipsum ". >> Per ipsum, il est ipse qui salutem operatus est, hanc nobis contulit. Ne autem forte existimes eum famuli crdinem suscepisse, dicit de se ipso, quod ipse sibi homines reconciliaverit, cum alibi dixisset Deo eosdem reconciliasse. Est ergo id commune Filio Patrique. Haud porro dixit conciliasse, sed reconciliasse, hoc est ceu debitum quoddam jamdiu solvendum reddidisse. Sancti Athanasii ex interpretatione quid sit regale sacerdotium. Melchisedech quidam rex Salem. Postremum hoc vocabulum pacem significat, erat quippe hic homo Christi typus, non solum quia sine patre ac matre, sed quia et regum et sacerdotum officio fungebatur, et incruentum sacrificium pane ac vino portendebat. Hic ergo exhibuit in se regale sacerdotium 25. Secundum autem præsentem politiam Christus nobis verus est Melchisedech, utpote qui vere est sine patre et sine matre; hoc quidem antea, illud vero postea; et princeps pacis ". Rex quidem ut Deus, sacerdos vero utpote sui ipsius sacrificator et oblator. Ipse enim et sacerdos et victima est. Cosmæ Indicopleustæ ex ejus proæmio ad psallerium, dum enarrat tanquam in transitu verba illa, «Dileristi justitiam et odisti mniquitatem,» et reliqua. De sua humanitate dicit: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem; propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis ". Non enim deitas, propter justitiæ amorem et iniquitatis odium ungitur: neque hæc ungitur, neque Deum supra se habet, ipsa enim unctio Deus est; sed utique humanitas ejus ungitur oleo lætitiæ, videlicet sancto Spiritu, Præ consortibus ejus, id est præ omnibus unctis. Deitas enim consortem non habet; unus est enim Deus, Puter, Filius, et Spiritus sanctus. Christi autem humanitas, præ cunctis hominibus, præcipue chrismate delibutos habet consortes. Propterea dixit, Christi humanitatem præ cunctis unctam fuisse sancto Spiritu et virtute; quod nulli aliorum unctorum sic dicere contigit. Præ cunctis participibus, tuis. Universum vero psalmum de Christo et Ecclesia, tanquam de rege et regali sponsa dixit ad finem usque David. 26 Isa. IX, 6. 27 Psal. XLIV, Περὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ φησι· Ηγάπησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν· διὰ τοῦτο ἔχρισέ τε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους τους οὐ γὰρ ἡ θεότης διατὸ ἀγαπᾶσαι δικαιοσύνην καὶ μισῆσαι ἀδικίαν χρίεται· οὔτε γὰρ ὅλως χρέεται, ούτε Θεὸν ἔχει, αὐτὸ γὰρ τὸ χρισμα Θεός ἐστιν· ἀλλ' η ανθρωπότης αὐτοῦ χρίεται ἔλαιον ἀγαλλιάσεως, ἵνα απο τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ παρὰ τοὺς μετόχους αὐτῆς, τουτέστι παρὰ πάντας τοὺς Χριστούς· ἡ γάρ θεότης μετόχους ἄλλους οὐκ ἔχει· εἰς γὰρ ἐστι Θεός, ὅ τε Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἡ δὲ ανθρωπότης τοῦ Χριστοῦ παρὰ πάντας τοὺς ἀνθρώπους, μάλιστα τοὺς χριστοὺς ἔχει μετόχους· διὰ τοῦτο γὰρ εἶπεν ὅτι παρὰ πάντας ἐχρίσθη ἡ ἀνθρωπότης του Χριστού, χρισθεῖσα Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει· ὅπερ ελενὶ τῶν ἄλλων Χριστῶν ὑπῆρξεν οὕτως ἐξειπεῖν παρὰ πάντας τοὺς μετόχους σου· ὅλον δὲ αὐτὸν ψαλμὸν περί του Χριστοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας ὡς ἐπὶ βασιλέως ±³ Matth. xxvı, 29. 24 Coloss. 1, 20. 35 1 Petr. 11, 9. Melchise lici sacrificium incruentum ex pane vinoque, portendisse SS. Eucharistiam, satis communis et recta Patrum sententia est. Quod vero quidam Armenii heterodoxi hinc sumunt argumentum pro vini meri oblatione, ut ipsi faciunt, aquæ admistione exclusa, mera hæc vanitas est. Namque utrum proprie meraPATROL. GR, CXL. cum Melchisedecus ipse obtulerit, incertum est; ab evangelico autem vocabulo κεράσας, miscens, atque ab Ecclesiarum traditione, aquæ mistio perspicue suadetur vel potius præcipitur. Exstat in Cosmæ Topographia Christiana, ed. Montf. p. 226-228.

δὲ καὶ τὸν ρθ' ψαλμὸν εἰς αὐτὸν εἴρηκε· καὶ μαρτυρεῖ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγων πρὸς Ἰουδαίους· Πῶς οὖν Δαβίδ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου; Εἰ Υἱὸς αὐτοῦ ἐστιν, πῶς Κύριος αὐτοῦ ἐστι; τὸ μὲν Κύριος αὐτοῦ ὡς Θεὸν σαφῶς προειπών· τὸ δὲ Κάθου ἐκ δεξιών μου σαφῶς τῇ ἀνθρωπότητι ἁρμόζει· τὸ γὰρ κάθου τῷ μὴ καθεζομένῳ λέγει. Η δε θεότης ίδρυται εἰς τὴν οἰκείαν μακαριότητα τιμήν τε καὶ δόξαν, παρ' ἑτέρου μείζονος μὴ ἱπιτρεπομένη ἡ προτρεπομένη εἰς τοῦτο· ἀλλ' ἡ ἀνθρωπότης τοῦ Χριστοῦ ὑπὸ τῆς ἡνωμέ νης αὐτῇ ἀχωρίστως θεότητος ἐπιτρέπεται ἀκούουσα, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ὡσανεὶ ἐν τῇ ἐμῇ τιμῇ· οὔτε γὰρ δεξιὰ οὔτε ἀριστερὰ ἔχει ὁ Θεὸς ἀπερίγραπτος υπάρ χων· ἀλλὰ τοῦτο αὐτὸ λέγει, ὅτι Κάθου ἐν τῇ ἐμῇ τιμῇ, ὡσανεὶ εἰς πρόσωπον ἐμόν, ὡς εἰκὼν Θεοῦ παντί τῷ κόσμῳ δεικνυμένη· οὕτω γὰρ καὶ Δανιὴλ λέγει· Καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ βασιλεία καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ ἐξουσία, καὶ τὰ λοιπά. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος φησιν· Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς. Παρακατιὼν δὲ λέγει πάλιν ἐν τῷ αὐτῷ ψαλμῷ περὶ τῆς θεότητος· Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε· ώσανεί τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱὸν κατὰ τὴν θεότητα λέγοντος ότι Πρὸ πάσης κτίσεως ἀπὸ γαστρός· τὸ ὁμοούσιον θέλων σημάναι· οὐχ ὕστερον προσλαβών, ἀλλ' ἐν ἐμαυτῷ σε ἔχων ἀνάρχως καὶ ἀπεράντως· ως από γαστρὸς ἐκ τῆς ἡμε τέρας οὐσίας σε ἐγέννησα συνόντα καὶ συνυπάρχοντα. Εἶτα πάλιν εὐθέως καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος δηλῶν φησίν· Ωμοσε Κύριος, καὶ οὐ μεταμεληθήσεται, σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ· οὐ γὰρ ἡ θεότης ἱερατεύει, ἀλλὰ μᾶλλον λατρεύεται, καὶ τὰ ἱερεῖα προσδέχεται. Μέμνηται δὲ καὶ τῆς χρήσεως ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολή λέγων ούτως· Καθάπερ ὁ ᾿Ααρών, οὕτως καὶ ὁ Χριστὸς οὐχ ἑαυτὸν ἐδόξασε γενέσθαι ἀρχιερεὺς, ἀλλ' ὁλαλήσας πρὸς αὐτὸν, Υἱός μου εἰ σύ, εγώ σήμερον γεγέννηκά σε· καθὰ καὶ ἐν τέρῳ λέγει· Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ· πάντα περὶ τῆς ἄνθρωπότητος ἐκλαβών. Similiter et quinquagesimum nonum psalmum de νυμφίου καὶ νύμφης βασιλίδος ἐξειπὼν ἐτέλεσεν. Ομοίως eodem recitavit. Quam rem testatur ipse Dominus Judæis dicens: Quomodo ergo David in Spiritu sancto vocat eum Dominum his verbis: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis 289 Si Filius ejus est, quomodo Dominus ejusdem est? Ergo verbis, Dominus ejus, Deum manifeste appellat. Tum verba, Sede a dextris meis, perspicue humanitati conveniunt; nam vocabulum, sede, de nondum sedente dicitur. Atqui deitas in sua beatitudine, honore gloriaque fundata sedet, quin ab aliquo majore ad id vocetur aut compellatur: sed utique Christi humanitas ab unita sibi inseparabiliter deitate invitatur dum audit, Sede a dextris meis, id est veluti in honoris mei paritate. Neque enim vel dextram vel sinistram Deus habet, utpote non circumscriptus. Dicit ergo: Sede in honore meo, tanquam mea persona, utpote imago Dei universo mundo ostentata. Quippe ita Daniel quoque ait: Et ipsi datum est regnum, honor, potestas, et reliqua. Quin adeo ipse Dominus dixit: Data est mihi omnis potestas in cœlo et in terra³⁰. Mox vero in ejusdem psalmi progressu ait de divinitate: Ex utero ante luciferum genui te³: tanquam si Pater ad Filium ratione divinitatis dicat: Ante omnem creaturam ex utero, hoc vocabulo consubstantialitatem denotare volens; non postea assumens, sed in me ipso te habens sine principio vel fine: tanquam ex utero ex nostra substantia te genui conjunctum mihi et coexsistentem. Deinde rursus illicoque de humanitate predicat: Juravit Dominus, et non ponitebit eum, tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech: non enim deitas sacrificat, sed potius colitur et hostias recipit. Meminit hujus testimonii Paulus quoque apostolus in Epistola ad Hebræos sic: Sicuti Aaron, sic et Christus nequaquam sibi sacerdotii honorem vindicavit, sed qui dixit ei: Filius meus es tu, ego hodie yenui te. Sicut et alibi ait: Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech 33: videlicet omnia de humanitate intelligens. Syllogismus magni drungarii domini Stephani. Συλλογισμὸς τοῦ μεγάλου δρουγγαρίου κυροῦ Στεφάνου. Ολῃ τῇ θεότητι προσκεκρούκαμεν ἡμεῖς διὰ τῆς Num universam deitatem, quæ deitas scilicet in tribus spectatur personis, Patre Filio et Spiritu η παραβάσεως, τῇ ἐν ταῖς τρισὶν ὑποστάσεσι θεωρουsancto, offendimus nos præcepti transgressione, an potius solum Patrem? Si Patrem tantummodo offendimus, utique huic soli, juxta hos blaterones, reconciliati sumus per Filii ejus incarnati sanguinem. Quod si totam Trinitatem offendimus, utique toti Trinitati oblatus fuit unigeniti Filii Dei sanguis. Sicut enim in uno eodemque Christo, qui in unica persona subsistit, agnoscitur corruptibilitas et incorruptibilitas, mortalitas et immortaμένη, Πατρός, Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἢ μόνῳ τῷ Πατρί; Εἰ μὲν μόνῳ τῷ Πατρί, καί αὐτῷ μόνῳ κατὰ τοὺς φληναφούντας κατηλλάγημεν διὰ τοῦ αἰματος τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Υἱοῦ αὐτοῦ· εἰ δὲ ὅλῃ τῇ Τριάδι, ὅλῃ τῇ Τριάδι προσηνέχθη καί τὸ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ αἷμα. Ωσπερ γὰρ ἐν τῷ ἐνὶ καὶ τῷ αὐτῷ Χριστῷ, ἤτοι τῇ μιᾷ τούτου ὑπο στάσει, θεωρεῖται τὸ φθαρτὸν καὶ τὸ ἄφθαρτον, τὸ θνητὸν καὶ τὸ ἀθάνατον· οὕτω καὶ τὸ προσάγον καὶ τὸ * Matth. XXL, 43, 44. 39 Dan. VII, 14. 30 Matth. xxvii, 18. 31 Psal. cx, 3. ss ibid. 4. ss Heb. ν, 4-6.

THESAURI LIB. XXIV. προσδεχόμενον· ὁ αὐτὸς γὰρ ὡς ἄνθρωπος προσή- litas, sic etiam oblatio et receptio. Idem enim γαγε, καὶ ὡς Θεὸς προσεδέξατο. Ευστρατίου τοῦ Νικαίας ἐκ τοῦ δευτέρου Περὶ τῶν ἀζύμων λόγου ᾿Αλλὰ καὶ ὅτι χαριστήριον τοῦ σωτηρίου πάθους τῷ ὑπὲρ ἡμῶν παθόντι προσφέρεται, καὶ ὅτι ὑπὲρ ζωῆς ἡμῶν τῆς ἐν σώματι, καὶ ὅτε ἵνα ἀφεθὴ ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ἡ ζῶντες ἐνταῦθα προσκεκρούκαμεν, καὶ ὅτι ὑπὲρ τῶν ἐντεῦθεν οἰχομένων πιστῶν, ἀναγ καῖον ζυμῷ τὸν ἄρτον εἶναι τὸν προσφερόμενον, τὸν ψυχῆς ἔχοντα σύμβολον τό τε γὰρ δι' ἡμᾶς πεπονθῆς σῶμα τοῦ Σωτῆρος Χριστού ζῶν τε καὶ ἔμψυχον, τά τε ἡμέτερα ὡσαύτως, καὶ τὰ ὑπὲρ ἀφέ σέως σφαλμάτων, εἴτε τὸ ἐν τῇ παρούσῃ ἔτι ἐνδης μούντων ζωή, εἴτε τῶν ἐκ ταύτης ἤδη ἀπολυθέντων πιστῶν, ὑπὲρ ψυχῶν ἐστι προσφερόμενα. Οὐδεν δέ τι πάντως προσίσταται, εἰ χαριστήριόν ποτε τῆς ζωῆς ἡμῶν τῆς ἐν σώματι τὸν ἄρτον προσφέρομεν· ὡς γὰρ τὸ ἡμέτερον ὁ Σωτὴς ἑαυτῷ διὰ τῆς προσλή ψεως ᾠκειώσατο, οὕτως καὶ τὸ ὑπὲρ ἑαυτοῦ προσω φερόμενον ἑαυτῷ οἰκειούμενος ἑαυτοῦ σῶμα ποιεῖται, καὶ ἡμῖν αὐτοῦ μεταδίδωσι. Φωτίου πατριάρχου ἐκ τοῦ λόγου, οὗ ἡ ἀρχή. «Πῶς θελητός τε καὶ ἀθέλητος τῷ Πατρὶ ὁ θάνατος λέγοιτ' ἄν εἶναι τοῦ Χριστοῦ; Καὶ πῶς πάλιν ὁ αὐτὸς συνέλθοι τῷ πονηρῷ θελητός τε ἄμα εἶναι καὶ αθέλητος Ἐπεὶ τὸ λύτρον πρὸς δύο τινα τὴν ἀναφορὰν ὡς ἐπίπαν ἔχει, ῥύσιον τε τῶν κατεχομένων εἶναι, καὶ ούτον ὁρᾶσθαι τῷ κατέχοντι· ὡς μὲν ῥύσιον τῶν κατεχομένων λύτρον ἂν εἴη τὸ σωτήριον αἷμα· ὡς δὲ δώρον τοῦ κατέχοντος οὐδαμῶς· ἐπεὶ καὶ πολλὰ ἄλλα τῷ κυρίως λεγομένω προσόντα λύτρῳ, τῇ ἀφράστῳ ταύτῃ καὶ ὑπὲρ λόγον οὐ προσεστιν οἰκονομίᾳ· καὶ γὰρ ὁ μὲν τὸ λύτρον διδοὺς, οὐκέτι δυνάμενος κύ είναι ὧν παρέσχε, τὴν ζημίαν ἔχει κατὰ τὸ ἀπαραίτητον ἀκολουθοῦσαν· κερδαίνει δ' ὁ λαβών, καὶ καθίσταται δεσπότης ὧν πρότερον τὴν ἐξουσία, οὐκ εἶχεν· ἐνταῦθα δὲ τοὐναντίον ἅπαν· ὁ μὲν και ταθέμενος τὸ λύτρον (καὶ γὰρ πάντα ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ οὐδὲ τὸ τοῦ ᾿Αβελ αἷμα, οὐδὲ μὲν τῶν μαρτύρων, ἔξω τῆς αὐτοῦ καθέστηκε προνοίας καὶ χειρός) οὐδὲν μὲν δηλονότι ἐζημίωται· τίς γὰρ ἂν ἕως εἰπεῖν ἐννοήσοι ὡς μὲν τῶν θεραπόντων αὐτ τοῦ, καὶ ὧν ἐκενώθησαν αἱμάτων, ἔστι λόγος αὐτῷ, και μετά θάνατον ὡς ἀθανάτων ξοώντων ἀκούει; τὸ δε σωτήριον και ζωοποιόν αἷμα τοῦ κόσμου οὐκ ἐν τοῖς ἀθανάτοις τῆς αὐτοῦ προνοίας ταμείοις συνέχει πώλεθρον αὐτῷ, καί φθορᾶς σωμάτων ἀνέπαφον συντηρούμενον; Οὐκ ἐζημίωται τοίνυν οὐ μὲν οὖν ὁ τὸ λύτρον καταθέμενος, ἀλλά καί του γένους του γένους τιμών παντὸς ὁ φιλάνθρωπος προσεκέρδησε τὴν σω τρίας. quatenus homio obtulit, quatenus Deus recepit. Eustratii Nicæni ex secundo De azymis sermone. Revera et cum salutaris passionis sacrificium, ei qui pro nobis est passus offertur, sive pro nostra corporali vita, sive pro animabus nostris ut remittantur ea quæ in vita peccavimus, sive pro iis qui hinc migraverunt, necesse est panen illum qui offertur esse fermentatum, quia fermentum anime symbolum est. Nam et Christi in passione corpus vivum erat et animatum; et nostra similiter sacrificia, pro remissione peccatorum, sive adhuc viventium fidelium sive defunctorum, pro animabus offeruntur. Nihil vero prorsus officit, quod aliquando ob gratiarum actionem pro corporali nostra vita, panem offerimus: sicuti enim corpus nostrum Dominus per incarnationem fecit suum, ita panem quem pro se quisque offert, sibi vindicans suum corpus efficit, nobisque retribuit. " Photii patriarchæ, ex sermone, cujus initium est: Quomodo et voluntaria simul et involuntaria Patri mors Christi dici queat. Et quomodo rursus accidat ut eadem mors diabolo voluntaria simulque involontaria fuerit.» Redemptionis pretium duplici sub notione generatim consideratur, nimirum ut captivorum redimiæ, atque ut captivorum domino donum ~ oblatum. Christisanguis, quatenus redimiarum vice fungitur, sane pretium redemptionis dici potest: verumtamen quatenus donum mangoni est, illo nomine uti nequit. Et quidem alia multa redemptionis proprie dicto pretio insunt, quæ arcanæ huic et inenarrabili œconomiæ non congruunt. Siquidem qui pretium dedit, quia rei ejus deinceps dominus esse non potest, detrimentum necessarium patitur: contra qui accipit, lucro augetur, fitque rei dominus quæ in ejus potestate antea non erat. Nunc omne contra est. Qui pretium obtulit (quandoquidem omnia in Dei potestate sunt, neque ipsius Abelis neque martyrum sanguis ab ejus providentia dominioque abfuit), hic, inquam, nullum cepit detrimentum. Nam quis omnino existimare velit, ab eo qui famulorum suorum, et quorum sanguis exhaustus fuit, curam gerit, quique mortuorum tanquam viventium clamores audit; quis, inquam, putet, salutarem et qui orbem vivificat sanguinem, in thesauris providentiæ suæ ab eo non fuisse incolumem conservatum, atque ab omni corporea corruptione defensum? Non igitur damnum passus est qui pretium contulit, imo universi generis nostri clemens Jesus salutem lucratus est. Non exstant hi de azymis sermones Eustratii. Levem oppido hanc objectionem Græcorum judicat Ciampinius in suo de Azymo opusculo cap. 1. Tum cap. 3, apud eumdem dissolvit eam Græcus Gennadius, qui concludit utrumque ritum sive Latinum sive Græcum recte se habere, Est hoc Photii quæstio Amphilochiana 24. quam nos edidimus Scrip., vet. t. i. Fragmentum hoc legitur ibí, p. 79.

Damascent. Universorum Deus et Pater vuline quatenus Pater est, an quatenus Deus? Si quatenus Pater, alia erit voluntas ejus quam Filii; neque enim Pater idem est qui Filius. Sin vult quatenus Deus, Deus autem æque est Filius et sanctus Spiritus, utique voluntas naturæ est, id est naturalis. Ergo tu quoque similiter syllogismum instrue: Universorum Deus et Pater, num quatenus Pater est, sanguinem Unigeniti excepit, an quatenus Deus? Si quatenus Pater, alia erit ejus virtus et operatio quam Filii; non enim idem Pater ac Filius. Sin quatenus Deus est excepit, Deus autem æque est Filius et Spiritus sanctus, sequitur ut l'nigeniti sanguinem, id est, unius de sancta Trinitate, eadem sancta Trinitas, quatenus Deus est, exceperit. Ex libro synodico qui in Magna Ecclesia legitur. Iis qui dicunt, quod Dominus et Servator noster Jesus Christus, tempore salutaris suæ passionis, pretiosi sui corporis sanguinisque sacrificium, tanquam pontifex in humana pro nobis assumpta natura, quia et sacrificator est et victima, ut magnus ait theologus Gregorius, obtulerit quidem Deo Patri, non tamen ipse Unigenitus exceperit quatenus Deus, itemque Spiritus sanctus; ita ut hac affirmatione excludant ipsum Dei Verbum, nec non consubstantialem et congloriosum Spiritum Paracletum, a divini honoris puritate ac dignitate, anathema. lis qui peractum quotidie sacrificium a Christi sacerdotibus divina mysteria tractantibus non concedunt sanctæ Trinitati offerri, contradicentes sanctis divinisque Patribus Basilio et Chrysostomo, quibuscum consentiunt et reliqui pleni Deo Patres in suis sermonibus atque scriptis: anathema. lis qui cum audiunt Servatorem in instituto a se divinorum mysteriorum sacrificio dicentem: Hoc facite in meam commemorationem, haud recte intelligunt vocabulum commemorationem, sed dicere audent quod sacerdotes phantastice et imaginarie renovant peractum a Servatore nostro in pretiosa cruce sacrificium sui corporis atque sanguinis ob communem humanæ naturæ redemptionem ac propitiationem, dum quotidianam hostiam offerunt eo ritu quem Servator Dominusque noster tradidit; ideoque diversum esse hoc sacrificium astruunt ab illo quod Servator noster olim peregit, ad idemque nonnisi phantastice et imaginarie referri; his, inquam, tanquan evacuantibus tremendi divinique sacrificii mysterium, per ** Luc. xxII, 19. Τοῦ Δαμασκηνού. Ὁ τῶν ὅλων Θεός καί Πατὴρ καθ' ὁ Πατήρ, θέλει, ἢ καθ᾿ ὁ Θεός; ᾿Αλλ' εἰ μὲν καθ᾽ ὁ Πατήρ, ἄλλο τὸ αὐτοῦ ἔσται παρὰ τὸ τοῦ Υἱοῦ θέλημα· οὐ γὰρ Πατὴρ ὁ Υἱός· εἰ δὲ καθ᾽ ὁ Θεός,, Θεὸς δὲ καὶ ὁ Υἱός καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἄρα τὸ θέλημα φύσεως, ἤγουν φυσικόν. Καί σύ γοῦν κατὰ τοῦτον συλλογι σάμενος ἐρώτησον· Ὁ τῶν ὅλων Θεός καί Πατέρ καθ᾽ ὁ Πατήρ προσεδέξατο τὸ τοῦ Μονογενούς αἷμα, καθ' ὁ Θεός; ᾿Αλλ᾽ εἰ μὲν καθ' ὁ Πατήρ, ἄλλη αὐτοῦ ἔσται παρὰ τὴν τοῦ Υἱοῦ δύναμίς τε καί ἐνέργεια οὐ γὰρ Πατὴρ ὁ Υἱός· εἰ δὲ καθ' ο Θεός, Θεός δε καί ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἄρα τὸ τοῦ Μονογενούς αἷμα τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος, ἡ αὐτὴ ἁγία Τριάς καθ' ὁ Θεὸς προσεδέξατο. Ἐκ τοῦ συνοδικοῦ τοῦ αναγινωσκομένου ἐν τῇ Μεγάλη Εκκλησίᾳ Τοῖς λέγουσιν ὅτι τὴν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ κοσμοσω τηρίου τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν Ἰη σοῦ Χριστοῦ προσαχθεῖσαν ὑπὲρ τῆς ἡμῶν σωτηρίας παρ' αὐτοῦ θυσίαν τοῦ τιμίου αὐτοῦ σώματός τε καί αίματος, ὡς ἀρχιερέως κατὰ τὸ ἀνθρώπινον δι' ἡμᾶς χρηματίσαντος, ότιπερ ὁ αὐτὸς καί θύτης καί θύμα κατὰ τὸν πολὺν ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριον, προσήγαγε μὲν αὐτὸς τῷ Θεῷ καί Πατρί, οὐ προσεδέξατο δὲ ὡς Θεός μετὰ τοῦ Πατρὸς αὐτός τε ὁ Μονογενὴς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὡς διὰ τούτων ἀποξενούσιν αὐτόν τε τὸν Θεὸν Λόγον καί τὸ ὁμοού σιον καί ὁμόδοξου τούτου Παράκλητον Πνεῦμα τῆς θεοπρεπούς ὁμοτιμίας τε καί ἀξίας, ἀνάθεμα. Τοῖς τὴν καθ᾿ ἑκάστην προσαγομένην θυσία, ὑπὲρ τῶν παραλαβόντων ἀπὸ Χριστοῦ τῶν θείων μυστη ρίων ἱερουργίαν, μὴ δεχομένοις τῇ ἁγίᾳ Τριάδι προσ άγεσθαι, ὡς ἀντίφθεγγομένοις ἐντεῦθεν τοῖς ἱεροῖς καί θείοις Πατράσι Βασιλείῳ τε καί τῷ Χρυσορρή μονι, οἷς συμφωνοῦσι καὶ οἱ λοιποί θεοφόροι Πατέ ρες ἐν τοῖς οἰκείοις λόγοις τε καί συγγράμμασιν, ἀνάθεμα. Τοῖς ἀκούουσι μὲν τοῦ Σωτῆρος περί τῆς παρ' αὐτοῦ παραδοθείσης τῶν θείων μυστηρίων ερουρ γίας, λέγοντος· Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνά μνησιν, μὴ ἐκλαμβανομένοις δὲ ὀρθῶς τὴν ἀνά μνησιν, ἀλλὰ τολμῶσι λέγειν ὅτι καινίζει φανταστι κῶς καί εἰκονικῶς τὴν ἐπί τοῦ τιμίου σταυροῦ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πραχθεῖσαν θυσίαν τοῦ ἰδίου σώματός τε καὶ αἵματος εἰς κοινὸν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως λύτρον τε καί ἐξίλασμα ἡ καθ' εκάστην προσαγομένη θυσία παρὰ τῶν τὰ θεῖα ἱερουργούντων μυστήρια, καθὼς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν καί Δεσπότης τῶν ὅλων παρέδωκε· καὶ διὰ τοῦτο ἄλλην είναι ταύτην παρὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς τῷ Σωτῆρι τετελεσμένην εἰσά γουσι, καὶ πρὸς ἐκείνην φανταστικῶς καί εικονικῶς ἀναφερομένην· ὡς κενοῦσι τὸ τῆς φρικτῆς καί θείας Libri synodici Magnæ, id est Constantinopolitanæ Ecclesiæ bonas particulas, nos recitavimus ex cod. Vat. Spicileg. t. Vil, in Praefatione.

THESAURI LIB. XXIV. cum divus Pater et sapientissimus Joannes Chrysostomus perspicue docuerit nullam esse utriusque sacrificii differentiam, unumque et ilem affirmaverit in multis magni Pauli interpretationibus: anathema. ἱερουργίας μυστήριον, δι' οὗ τὸν τῆς μελλούσης quod future vilæ arrham accipimus; præsertim ζωῆς ἀρραβώνα λαμβάνομεν· καὶ ταῦτα του θείου Πατρός Ιωάννου τοῦ πανσόφου και χρυσορρήμονος διατρανοῦντος τῆς θυσίας τὸ ἀπαράλλακτον, καὶ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν εἶναι φάσκοντος ἐν πολλαῖς τῶν του μεγάλου Παύλου ῥητῶν ἐξηγήσεσιν, ανά θεμα. Τοῖς χρονικὰς διαστάσεις ἐπὶ τῆς καταλλαγῆς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρὸς τὴν θείαν καὶ μακαρίαν φύσει τῆς ζωαρχικῆς καὶ πανακηράτου Τριάδος ἐπινοοῦσι καὶ παρεισάγουσι· καὶ πρότερον μέν τῷ μονογενεῖ λόγῳ νομοθετοῦσιν ἐξ αὐτῆς κατηλλά χθαι ἡμᾶς τῆς προσλήψεως, ὕστερον δὲ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ κατὰ τὸ σωτήριον πάθος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ διαιρούσι τὰ ἀδιαίρετα, τῶν θείων καὶ μακαρίων Πατέρων διὰ τοῦ τῆς οἰκονομίας μυστηρίου παντός, καταλλάξαι ἡμᾶς ἑαυτῷ τὸν Μονογενή διδασκόντων, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ τε καὶ αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἀκολούθως δὲ πάντως καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, ὡς καινών ζητημάτων καὶ ἐκφύλων ἐφευρεταῖς, ἀνάθεμα. ΤΟ ΕΠΙ ΤΩ ΑΝΑΦΥΕΝΤΙ ΛΟΓΜΑΤΙ ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΥΓΕΝΟΥ ΣΩΤΗΡΙΧΟΥ ΓΕΓΟΝΟΣ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Μενί Μαίῳ, ιβ' ἡμέρᾳ, ἐνδ ε. Προκαθημένου τοῦ θεοστέπτου ἡμῶν βασιλέως αὐτοκράτορος κυρού Μανουὴλ τοῦ Κομνηνοῦ ἐν τῷ παλατίῳ τῶν Βλα χερνών, παρισταμένων τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ βασιλείᾳ τῶν περιποθήτων ἀνεψιῶν αὐτοῦ καὶ υἱῶν, τοῦ ἀοιδίμου σεβαστοκράτορος κυροῦ ᾿Ανδρονίκου τοῦ πρωτοσεβαστοῦ· Καὶ πρωτοβεστιαρίου κυροῦ Ἰωάννου τοῦ Κομ νηνού, καὶ τοῦ αὐταδέλφου αὐτοῦ κυροῦ ᾿Αλεξίου· Τοῦ περιποθήτου ἀνεψιοῦ τῆς κραταιᾶς καὶ ἁγίας αὐτοῦ βασιλείας, κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κοντοστεφά493• Τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ καὶ γαμβροῦ τοῦ κρατ ταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως κυροῦ Ἰωάννου τοῦ Καντακουζηνού· Τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ καὶ γαμβρου τῆς μα καριοτάτης πορφυρογεννήτου καὶ περιποθήτου αυ αδέλφης του κραταιον καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως χαράς Θεοδώρας, κυρου Ιωάννου Αγγέλου Του πανσεβάστου σεβαστου χυρού Ιωάννου του Κοντοστεφάνου - Του πανσεβάστου σεβαστου κύρου Κωνσταντίνου του Παλαιολόγου - Του πανσεβάστου σεβαστου κυρου ᾿Αλεξίου του Παλαιολόγου - Του πανσεβάστου σεβαστου καὶ ἐπάρχου κυρου Ανδρονίκου του Καματηρού - του μεγαδοξοτάτου μεγάλου λογαριαστού του πλαστον καὶ πρωτονοταρίου κυρου Ιωάννου του μεγαδοξοτάτου πρωτονοταρίου καὶ ἐπὶ του Κονιαλείου κυρου Θεωδώρου του Στυπειώτου - του μεγαδοξοτάτου μυστικου χωρου Νικηφόρου του Βορίνου - Iis qui temporum distantias in conciliatione humanæ naturæ cum divina beataque vivificæ sanctissimæque Trinitalis excogitant atque invehunt; et primo quidem statuunt nos fuisse conciliatos unigenito Verbo vi assumptæ ab ipso humanitatis, postea vero conciliatos quoque Deo Patri tempore salutaris passionis Christi Domini; atque ita dividunt indivisibilia; cum contra divi beatique Patres per universum simul incarnationis mysterium sibi nos conciliatos ab Unigenito doceant, et per ipsum Deo Patri, consequenterque omnino etiam sanctissimo et vivifico Spiritui: his, inquam, tanquam novarum quæstionum et percgrinarum auctoribus, anathema. ACTA SYNODICA DE DOGMATE CUJUS AUCTOR FUIT PANTEUGENUS SOTERICHUS. Mensis Maii die duodecima, indictione quinta. Præsidente a Deo coronato imperatore potentissimo domino Manuele Comneno, in Blachernarum palatio, assistentibus sanctæ majestati ejus valde amabilibus ejusdem consobrinis, filiis illustris sebastocratoris domini Andronici protosebasti; Protovestiario domino Joanne Comneno, ejusque fratre domino Alexio; Valde amabili consobrino potentis sanctique imperatoris domino Alexio Contostephano; Pansebasto sebasto genero potentis sanctique nostri imperatoris domino Joanne Cantacuzeno; Pansebasto sebasto genero beatissimæ porphyrogenite valdeque amabilis sororis potentis sanclique nostri imperatoris, dominæ Theodor, domino Joanne Angelo; Pansebasto sebasto domino Joanne Contostephano; Pansebasto sebasto domino Constantino PalæoPansebasto sebasto domino Alexio Palæologo; logo; Pansebasto sebasto et eparcho domino Andronico Camatero; Gloriosissimo magno logariasta sebasto et protonotario domino Joanne; Gloriosissimo protonotario, et Caniclei præposito, domino Theodoro Stypiota; Gloriosissimo mystico domino Nicephoro Borbno;

Gloriosissimo magno drungario domino Joanne Macrembolita; Magno perillustri protoasecretis domino Nicolao Zonara; Magno perillustri protocuratore et a supplicibus libellis domino Michaele Camatero; Magno perillustri protocuratore nomophylace, et domesticis rebus præposito Theodoro Pantechne; Magno perillustri protocuratore et custode domino Elia Burteo; Presente senatu, et considentibus negotiumque simul agentibus; Constantinopoleos patriarcha Constantino; Hierosolymorum patriarcha monacho Joanne; Considente nobiscum electo quoque magnæ Dei urbis Antiochiæ Sotericho Panteugeno; Rem propositam simul urgentibus: Archiepiscopo totius Bulgariæ monacho Joanne; Archiepiscopo Cypri monacho Joanne; του μεγαδοξοτάτου μεγάλου δρουγγαρίου κύρου Ιωάννου του Μακρεμβολίτου· Του μεγάλου ἐπιφανεστάτου πρωτασηκρήτις κυ ρου Νικολάου του Ζωναρά - του μεγάλου ἐπιφανεστάτου πρωτοκουράτωρος καὶ ἐπὶ τῶν δεήσεων κυρου Μιχαήλ του Καματη ρου Του μεγάλου ἐπιφανεστάτου πρωτοκουράτωρος νου μοφύλακος καὶ ἐπὶ τῶν οἰκειακών κυρου Θεοδώρου του Παντεχνους· πρωτοκουράτωρος Του μεγάλου ἐπιφανεστάτου καὶ φύλακος κυρου Ηλία του Βουρτιου· Συμπαρισταμένης καὶ τῆς συγκλήτου, καὶ συνεδριαζόντων αὐτῇ καὶ συνδιαιτώντων τῇ ὑποθέσει· Του Κωνσταντινουπόλεως Κωνσταντίνου· Του Ιεροσολύμων μοναχου Ἰωάννου· Συνεδριάζοντος ἡμῖν καὶ του ὑποψηφίου Θεου πό λεως μεγάλης Αντιοχείας Σωτηρίχου του Παντου γένου· Συνδιαιτώντων ὡσαύτως τῇ ὑποθέσει καὶ ἡμῶν· Του αρχιεπισκόπου πάσης Βουλγαρίας μοναχου Ἰωάννου· Καὶ του Κύπρου μοναχου Ιωάννου· Καὶ συνδιαγνωμονούντων καὶ ἡμῶν τῶν ἀρχιερέων, του Καισαρείας Στεφάνου, του Κυζίκου Ιωάννου, του Νικομηδείας Θεοφυλάκτου, του Σίδης Ιωάννου, του Θεσσαλονίκης Βασιλείου, του Νεοκαισαρείας Κωνσταντί νου, του Λαοδικείας Καλου, του Κορίνθου Θεοδώρου, του ᾿Αθηνῶν Γεωργίου, του Μωκησου Δέοντος, του Ναυπάκτου Βασιλείου, του Φιλιππουπόλεως Θεοδώρου, του Αδριανουπόλεως Δέοντος, του ᾿Απαμείας Γεωρ γίου, του Κερκύρας Κωνσταντίνου, του 'Ατταλείας Νικολάου, του Παροναξίας Ιωάννου, του Μεσημ βρίας Θεοδώρου, του Βιζύης Θεοδώρου, του ΑρχαΣηλυβρίας Ιωάννου, τοῦ ᾿Αραβιζύης Γρηγορίου, τοῦ Pariter simul censentibus nobis episcopis Cæsare Stephano, Cyzici Joanne, Nicomedise Theophylacto, Side Joanne, Thessalonicæ Basilio, Neocæsarem Constantino, Laodicea Calo, Corinthi Theodoro, Athenarum Georgio, Mocesi Leone, Naupacti Basilio, Philippopoleos Theodoro, Adrianopoleos Leone, Apamem Georgio, Corcyra Constantino, Atalia Nicolao, Paronaxia Joanne, Mesembris c Theodoro Arcadiopoleos Constantino, Parii Niceta, Selybriæ Joanne, Arabizyæ Gregorio, Lemni Michaele, Heracliadis monacho Acacio; διουπόλεως Κωνσταντίνου, τοῦ Παρίου Νικήτα, του Λήμνου Μιχαήλ, τοῦ τῆς Ἡρακλέος μοναχού Ακακίου - Itemque aliis qui versabantur in urbe Deo charissimis episcopis: Patrarum Georgio, Trachalæ.... Hyrcanis Dionysio, Dalisandorum Constantino, Argorum Leone, Demetriadis Joanne, Artæ Basilio. Antandri... Præsentibus etiam Deo charissimis ecclesiasticis præpositis: Quod pii regis cor in manu Dei sit, ut ait Scriptura; et quod non procul a divina voluntate con- η silia ejus recedant, manifeste nobis actibus ipsis coronatus a Deo imperator nunc ostendit; quem mente Christi factum divitem dicere possumus, ut divi magnique apostoli verba usurpemus. Etenim qui animam suam corpusque divinæ gubernationi commisit, fieri nequit ut ab officio discedat. Itaque reliquas nunc quidem enumerare ejusdem virtutes, sive quæ exterius regem sistunt supra humanam conditionem magnificum, sive quæ interius et recondita demonstrant eum divinæ pulchritudinis archetypum egregie conformatum; has, inquam, recensere supervacuum fortasse videretur atque importunum. Καὶ τῶν παρευρεθέντων ἐν τῇ πόλει θεοφιλεστά των ἐπισκόπων Του Πατρῶν Γεωργίου, του Τραχαλης.... του Υρκανίας Διονυσίου, του Δαλισάνδων Κωνσταντί νου, του Άργους Λέοντος, του Δημητριάδος Ιωάννου, του Αρτης Βασιλείου, του Αντάνδρου.... Συμπαρισταμένων καὶ τῶν θεοφιλεστάτων ἐχε κλησιαστικῶν ἀρχόντων· Οτι καρδία βασιλέως εὐσεβους ἐν χειρὶ Θεον, ὡς γέγραπται, καὶ ὅτι μὴ πόῤῥω θείας βουλῆς τὸ κατ' αὐτὸν περαίνεται διαβούλιον, ἀτεχνῶς αὐτοῖς ἔργοις ὁ θεοστεφὴς ἡμῶν αὐτοκράτωρ καὶ ἄρτι παρέδειξεν - ὃν καὶ Χριστου νουν εἰπών τις πεπλουτηκέναι φά ναι κατὰ τὸν θεῖον καὶ μέγαν ἀπόστολον· ἅτε δε καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα τῇ θείᾳ κυβερνήσει προσανα θέμενον, οὐκ ἂν ἁμάρτοι του πρέποντος· ταλλα μὲν οὖν ἐπὶ μὲν οὖν ἐπὶ του παρόντος ἀπαριθμεῖσθαι τούτου πλεονεκτήματα, ὅσα τε τὸν ἐκτὸς καὶ φαινόμενον βασιλέα μεγαλουργὸν παρίστησιν ὑπὲρ ἄνθρωπον· καὶ ὅ γε τὸν ἐντὸς καὶ κρυπτόμενον διαδείκνυσιν ἐμφανέστατα πρὸς τὸ του θείου· κάλλους αρχέτυ που ἀκριβῶς ἐξεικονιζόμενον, περιττόν ἴσως δόξει καὶ ἄκαιρον.

THESAURI LIB. XXIV Nunc itaque illud solum dicemus, cur præsentem synodum congregandam judicaverit. Statim ac enim intellexit, sacerdotes quosdam fovere animo ac verbis pronuntiare absurda quædam dogmata et a recta fide abhorrentia circa illud quod Dominus Deus ac Servator noster Jesus Christus suæ passionis tempore pro peccatorum nostrorum propitiatione obtulit sacrificium proprii corporis sanguinisque, nec non circa illud quod fit quotidie in sacra vivificorum mysteriorum liturgia a sacerdotibus, cujus rei initium fecit ipse Jesus in sacra cœna, ut sancta et a Deo inspirata Evangelia narrant; cumque ad alios quoque manare sensim morbum hunc cognovisset, quo morosi quidam contentiosique homines temere laboΠλὴν ἀλλὰ ταῦτα μόνα ῥητέον, ἐφ' οἷς ἄρα τον παρόντα συγκεκρότηκε σήμερον σύλλογον· ὡς γάρ ἀπόφημά τινα καὶ τῆς ὀρθοτόμου δόξης ἀλλότρια περί τε τῆς παρὰ τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτή ρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν καιρῷ τοῦ πάθους γενομένης ἱλαστηρίου τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων προσαγωγῆς τοῦ ἰδίου σώματός τε καὶ αἵματος, καὶ δὴ καὶ τῆς ὁσημέραι παρὰ τῶν θεία μεταχειριζομέ νων ἱεροτελεστών γινομένης ἐν ταῖς ἱεραῖς ἁγι στείαις τῶν ζωοποιών μυστηρίων, ὡς αὐτὸς ἐν τῷ μυστικῷ δείπνῳ κατήρξατο, ὡς ἱστοροῦσε τὰ ἱερὰ καὶ θεόπνευστα Εὐαγγέλια, φρονεῖν τε καὶ δογματιζειν τῶν τινας ἱερωμένων ἐπύθετο· ἀλλὰ καὶ εἰς ἑτέρους ἤδη τὴν νόσον ταύτην ὑφέρπουσαν κατεμάνθανεν, ἣν δυσέριδες τινες καὶ φιλόνεικοι άνθρωποι οὐκ ἴσμεν όπως φρενοβλαβώς νενοσήκασιν, ἔνθεον rabant; divino statim zelo correptus, pro suo recte ζῆλον ἀναλαβὼν ὁποῖος οὗτος τὰ πρὸς εὐσέβειαν ζηλωτής τῷ ὄντι διάπυρος· καὶ πάσαις άλλαις εἰπὼν ἐῤῥῶσθαι τέως κατεπειγούσαις κοσμικαῖς ὑποθέσεσιν, οπόσα τούτου τὸ ἔνθεον κράτος ἀλλεπο αλλήλως περιστοιχίζουσι· τοῦτο ἐκεῖνο τὸ ἐν Εὐαγ γελίοις εὖ ποιῶν καὶ αὐτὸς εὐσεβέστατα συνεπράξατο· ἐξαπέστειλε τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ συγκαλέσασθαι τοὺς συλλέξοντας ἐκ τοῦ μέσου ταῦτα δήπου τὰ σκάνδαλα καὶ τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν· διότι γνόντες τὸν Θεόν, οὐχ ὡς Θεὸν ἐδόξασαν, ἀλλ' ἐματαιώθησαν ἐν τοῖς διαλογισμοῖς αὐτῶν, εἴτ᾿ οὖν συλλογισμοῖς· καὶ ἐσκοτίσθη ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία, καὶ φάσκοντες εἶναι σοφοὶ ἐμωράνθησαν. fidei inflammato amore; sepositis interim quæ instabant mundanis curis; his enim sanctus ejus thronus sine intermissione pulsatur; evangelicum illud exemplum recte ac religiosissime secutus est, videlicet ut angelos suos mitteret ad tollenda de medio hæc scandala, et eos qui operantur iniquitatem: qui agnoscentes quidem Deum, non tamen uti Deum glorificabant, sed in cogitationibus suis syllogismisque evanuerant, quorum insipiens cor obscuratum erat; et dum sapientes se dictitabant, facti sunt stulti. Quamobrem in sancto congregati Spiritu omnes quotquot in hac regia urbe et in proximis longinquisque provinciis versamur, sic volente ac censente a Deo gubernato imperatore nostro; præsidente sancta majestate ejus, astante senatu nobisque patriarchis Constantinopoleos, et Hierosolymorum, negotium hoc cum majestate ejus gerentibus; nec non nobis Bulgaris et Cypri archiepiscopis cooperantibus, eademque sentientibus et firmantibus quæ et in Actis synodicis die 26 Januarii, quarta jam præterita indictione, anno viDCLXIIII (Christi 1156) quotquot tunc convenerunt in sanctissima magna Ecclesia episcopi reliquique homines (quibuscum et nonnulli ex nobis fuerunt) ad propositam a sanctissimo confratre nostro Russiæ metropolitano Constantino quæstionem orthodoxe responderunt. Ενθεν τοι καὶ ἐν ἁγίῳ συναθροισθέντες ἅπαντες πνεύματι ὁπόσοι τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων ἐκ τῶν ἐγγιστά τε καὶ πόῤῥω ταύτης ἐπαρχιῶν ἐπιδιδημήπαμεν βουλῇ καὶ γνώμη τοῦ θεοκυβερνήτου ἡμῶν αὐτοκράτορος· προκαθημένου μὲν τοῦ ἐνθέου κράτ τους αὐτοῦ, παρισταμένης δὲ τῆς συγκλήτου, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν τῶν πατριαρχῶν τοῦ Κωνσταντινουπόλεως, καὶ τοῦ Ἱεροσολύμων τὰ τῆς ὑποθέσεως τῷ κράτει τούτου συνδιαιτώντων, καὶ τοῦ ὑποψηφίου θεουπόλεως Αντιοχείας συνεδριάζοντος, οὐ μὴν οὐδὲ ἡμῶν τῶν ἀρχιεπισκόπων, τοῦ Βουλγαρίας, καὶ τοῦ Κύ πρου, τῆς τοιαύτης απολιμπανομένων συνδιαιτήσεως, αὐτὰ ἐκεῖνα καὶ νῦν ὁμοφρονοῦντες ἐπικρατύνομεν · κὰν τῷ γινομένῳ συνοδικῷ σημειώματι κατά τὴν κς' τοῦ Ἰανουαρίου μηνός τῆς ἤδη παρελθούσης τετάρτης ἐπινεμήσεως τοῦ σχέδ᾽ ἔτους, οἱ τότε συνελθόντες ἐν τῇ ἁγιωτάτη Μεγάλη Εκκλησίᾳ ἱερώτατοι ἀρχιερεῖς καὶ λοιποὶ, οἷς καί τινες ἐξ ἡμῶν τῷ τότε συμπαρελήφθησαν, ὡς πρὸς ἐρώτησιν εἰσαχθεῖσαν τὸ την αῦτα παρὰ τοῦ ἱερωτάτου συναδέλφου ἡμῶν καὶ μητροπολίτου Ῥωσίας Κωνσταντίνου, εὐσεβῶς ἀπεκρί VECYTO. Εἰ γὰρ καὶ πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς τὸν ἐν μιᾷ τῇ ὑποστάσει νοούμενον Θεόν τε καὶ ἄνθρωπον, Υἱὸν καὶ Λόγον τοῦ συναιθίου τούτου Πατρός, τὰ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας οἰκονομήσαντα, ὡς μέγαν καὶ πρῶτον ἀρχιερέα προσαγαγεῖν ἑαυτὸν τῷ Πατρὶ θυσίαν ζωοποιόν καὶ κοσμοσωτήριον διείληπται καὶ ὡμολέγηται, ἀλλ' οὐχ, ώς τινές φασιν, οὐδὲν ἐπικεκοινώνηκεν εἰς τὸ ταύτην λαβεῖν, οὔτ᾽ αὐτὸς ὁ ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν προσαγαγών άμωμον ἱερεῖον ὁ μονογενής Υἱός τοῦ Θεοῦ οὔτε μὴν τὸ ὁμοούσιον Etsi enim sæpe in Scriptura affirmatur et in confesso est, æterni hujus Patris Verbum Filiumque, quem Deum simul et hominem in una persona intelligimus, quo tempore nostram salutem operabatur, ceu magnum primumque pontificem obtulisse semet Patri hostiam vivificam et mundo salutarem; nequaquam tamen, ut certe nonnulli aiunt, hostiæ particeps vel ipse unigenitus Dei Filius fuit qui pro nobis se victimam immaculatam sistebat, vel etiam consubstantialis eidem vitæque

NICETÆ CHONIATE auctor sanctus Spiritus: neque item oblatam & ζωαρχικόν τε καὶ θεῖον Πνεῦμα· οὔτε δὲ τὴν παρ' nobis ex ejus instituto hostiam Patri, Filius et Spiritus recipiunt. Quanquam igitur de illa oblatione sic sæpe priedicto modo locuta est Scriptura, ut constat; nusquam tamen in eadem divina Scriptura traditum quis inveniet, quod hypostatice Verbum se obtulerit, id est quod natura divina ipsa per se Patri obtulerit, ut isti nugantur, salvificam illam nostri generis victimam; neque quod illam Filius simul cum sancto Spiritu non receperit. Ut autem scripta quoque testimonia sistamus, quæ dogmatis hujus veritatem evidenter demonstrant, age testes procedant irrefutabiles divi Patres, qui disertis verbis rem hanc ad liquidum β deduxerunt. Atque in primis magnus et in divinis valde versatus Basilius, cujus vocem haud secus quam Dei vocem auscultamus, in compositæ ab eo Mystagogice precibus sic manifeste scribit, ubi Servatorem Christum alloquitur: Dignare, ut a me peccatore et indigno hæc tibi dona offerantur. Tu enim es qui offers, et qui offerris, et qui recipis, et qui distribuis, Christe Deus noster. Quæ verba Chrysostomus in precibus a se editæ liturgiæ admtttens nullo modo immutavit. Quin etiam miraculis celeberrimus divus Gregorius in edito a se sermone super evangelico dicto: Hic est Filius meus dileetus 35, ad litteram ita ait: Hic est Filius meus et agnus, idem sacerdos ac victima, idem ἡμῶν τελουμένην ζωοποιόν θυσίαν προσαγομένων κατ' αὐτὸν τῷ Πατρὶ, ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα οὐ συμπροσδέχονται. Εἰ γοῦν καὶ οὕτω τὰ περὶ τῆς εἰρημένης πρώτης προσαγωγῆς πολλαχώς, ως δεδήλωται, γέγραπται, ἀλλ' οὐχὶ καὶ ὑποστατικῶς αὐ τόν, ὡς καὶ καθ' ἑαυτὴν τῆς θείας προσαγούσης, φύσεως κατὰ τὴν αὐτῶν ληρωδίαν προσαγαγεῖν τῷ Πατρὶ τὴν σωτήριον ἐκείνην τοῦ ἡμετέρου γένους θυσίαν, ὅπου δήποτε τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς παραδεδομένην εφεύροι τις, οὐδ᾽ ὅτι μὴ ταύτην συμπροσεδέξατο καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἵνα δὲ καὶ χρήσεων γραφικών φανότατα τὸ τοῦ δόγματος ἀληθὲς παραστήσαιμεν, ἅγε καὶ μάρτυ ρες παρ' ἡμῶν παραγέσθωσαν ἀπαράγραπτοι νεοφόροι Πατέρες, οἱ καὶ ῥητῶς ἤδη τὰ περὶ τούτου διατρανώσαντες· καὶ πρῶτον ὁ πολὺς τὰ θεῖα καὶ μέγας Βασίλειος, ου καὶ τὴν φωνὴν ὡς Θεοῦ φωνὴν κατέχομεν ἄντικρυς ἐν ταῖς τῆς παρ' αὐτοῦ ἐκει τεθείσης Μυσταγωγίας εὐχαῖς, οὕτω γράφων σαφώς, ἡνίκα πρὸς τὸν Σωτήρα Χριστὸν ἀναφέρει τὸν λόγον· 'Αξίωσον ὑπ' ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ καὶ ἀναξίου δούλου σου προσενεχθῆναι σοι τὰ δῶρα ταῦτα. Σύ γὰρ εἰ ὁ προσφέρων, καὶ προσφερόμενος, καὶ προσο δεχόμενος, καὶ διαδιδόμενος, Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν· ὁ δῆτα καὶ ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶσσαν ἐν ταῖς εὐχαῖς τῆς παρ' αὐτοῦ ἐκτεθείσης ἱεροτελεστίας δεξάμονος οὐκ ἀλλοίωσεν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἐν θαύμασι περιβόητος θεῖος Γρηγόριος ἐν τῷ παρ' αὐτοῦ ἐκτεθέντι λόγῳ εἰς τὸ εὐαγγελικόν ῥητόν, το, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός offerens et oblatus, idem immolans et immolatus, ο μου ὁ ἀγαπητός, κατὰ ῥῆμα οὕτω διεξιών, Οὗτός idem hostia factus idemque hostiam recipiens. ἐστιν ὁ Υἱός μου καὶ ἀμνὸς, ὁ αὐτὸς ἱερεὺς και ἱερεῖον, ὁ αὐτὸς προσφέρων καὶ προσφερόμενος, ὁ αὐτὸς ἱερουργῶν καὶ ἱερουργουμενος, ὁ αὐτὸς θυσία γινόμενος καὶ αὐτὸς τὸν θυσίαν δεχόμενος Συνωδά τούτοις καὶ ὁ τῆς Ἱεροσολύμων Ἐκκλησίας λαμπτήρ ἐφθέγξατο Κύριλλος ἐν τῷ εἰς τὴν θείαν Ὑπαπαντὴν πονηθέντι παρ' αὐτοῦ λόγῳ Αὐτός ὁ θύτης, εἰπὼν, καὶ αὐτὸς ὁ τὴν θυσίαν δεχόμενος. Ἔτι δὲ καὶ ὁ πάμμεγας καὶ θεσπέσιος Κύριλλος ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρέων φωστὴρ ἐν τῷ εἰς τὸν μυστικὸν δεῖπνον καὶ νιπτήρα λόγῳ αὐτοῦ, διαρρής δην οὕτως ἀποφαινόμενος - Πίνωμεν αὐτοῦ τὸ αἷμα etc., usque ad παντίμου Τριάδος. Ὃς καὶ ἐν τῷ Consona his Ecclesiæ quoque Hierosolymitana lampas Cyrillus in eo quem de occursu Domini scripsit sermone: ldem, inquit, est sacrificator, idemque victimæ receptor. Insuper et maximus ac divus Cyrillus Alexandriæ luminare in suo de mystica cœna et lotione sermone, diserte sic ait: Bibamus, etc. usque ad de venerabili Trinitate (ut col. 166). Idem in suo pariter ad reginas sermone sacerdotio Christi sæpe commemorato, sic prosequitur: Animadverte quomodo, etc. usque ad εἰς τὰς βασιλίσσας λόγῳ αὐτοῦ, πολλαχοῦ τῆς κατὰ Deus simul et homo (ut col. 167). Praeterea sapiens Theodoretus apostolicum locum enarrans ubi dicitur: Qui non habet necessitatem quotidie prius pro suis delictis hostiam offerre, «leinde pro populis. hæc addit: Hic autem suummet obtulit corpus; idem sacerdos et victima; et quatenus Deus, cum Patre et Spiritu donum recipiens. Enarrans autem Davidicum textum: Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech *, sic interpretatur: Sacrificat nunc quoque Christus de Juda secundum carnem natus, etsi nihil is offert, sed offe35 Matth. 1, 17; 17, 5. 36 Hebr. VII, 27. 87 Psal. Hic S. Gregorii Thaumaturgi locus excidisse videtur ex calce sermonis ab eo dicti de Χριστὸν ἱερωσύνης μεμνημένος, οὕτω διέξεισι· Αθρει δε ὅπως etc., usque ad όμοῦ Θεὸς καὶ ἄν θρωπος· ᾿Αλλὰ καὶ ὁ σοφὸς Θεοδώρητος τὸ ἀποστολι κὸν ῥητὸν διηγούμενος τὸ λέγον, Ὃς οὐκ ἔχει καθ' ἡμέραν ἀνάγκην πρότερον ὑπὲρ τῶν ἰδίων ἁμαρ τιών θυσίαν ἀναφέρειν, ἔπειτα τῶν τοῦ λαοῦ, οὕτως ἐπάγει Καὶ ἐκεῖνοι μὲν ἕτερα προσέφερον θύματα, οὗτος δὲ ἑαυτοῦ προσενήνοχε σῶμα· αὐτὸς ἱερεὺς καὶ ἱερεῖον γενόμενος· καὶ ὡς Θεός, μετὰ Πατρὸς καὶ Πνεύματος τὸ δῶρον δεχόμενος. Εξηγούμενος δὲ καὶ τὸ Δαυϊτικὸν ῥητὸν, τὸ Σὺ εἶ Christi baptismo, ubi optime hæc verba quidem quadrant, minime tamen nunc leguntur.

THESAURI LIB. XXIV. appellat. Et sacrificat quidem ut homo, hostiam vero recipit ut Deus. ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, rentium caput est. Corpus enim suum Ecclesiam περὶ τῆς καθ' ἡμέραν γενομένης ἱεροτελεστίας ο τως ερμήνευσεν· Ἱερατεύει δε καὶ νῦν ὁ ἐξ Ἰούδα κατά σάρκα βλαστήσας Χριστός, καίτοι μηδέν αὐτὸς ματίζων· σῶμα γὰρ ἑαυτοῦ τὴν Ἐκκλησίαν καλεῖ· προσφερόμενα ως Θεός. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκ πολλῶν ὀλίγα παρὰ τῶν θείων Πατέρων ἐφανισάμενοι πρὸς ἐναργῆ τῆς ἀληθείας παράστασιν, τῇ παρούσῃ γραφῇ ἐνετάξαμεν, τὸ μήκος του λόγου ἐκφεύγοντας. Ἔξεστι δὲ τοῖς βουλομένοις φιλοπονεῖν, καὶ ἐξ ἄλλων μυρίων συνάγειν τοῦ θείου δόγματος τὴν ἀκρίβείαν· Τῶν οὖν θεοφόρων Πατέρων οὕτως ομοφρόνως εἰρηκότων τὰ περὶ τούτου, εὐδηλον ως, όπηνίκα καὶ ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἑαυτὸν ἐκουσίως ἱέρευσε, προσήγαγε μέν ἑαυτὴν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, ὡς ὃς Θεὸς καὶ αὐτός συνάμα τῷ Πατρὶ καὶ Πνεύματι τὴν θυσίαν ἀνεδε. ξατο. 'Αλλ' ἐν τούτοις μὲν τὰ τῆς ὑποθέσεως ἐφ᾽ ᾖ καὶ πρώτως συνήλθομεν· καὶ οὕτω δεῖ φρονεῖν τοὺς τῆς Ἐκκλησίας τροφίμους ὡς τῆς Τριάδος προσαυνητάς· καὶ κατ᾿ ἀρχὴν ἐπὶ τοῦ Δεσποτικού πάθους τον θεάνθρωπον Λόγον τὸ σωτήριον θύμα προσενεγκεῖν τῷ Πατρί τε καὶ ἑαυτῷ ὡς Θεῷ καὶ τῷ Πνεύματι παρ' ὧν κἀκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήχθη ὁ ἄνθρωπος· οἷς καὶ προσέπταισε τὴν ἐντολὴν παραβάς· οἷς καὶ διὰ τοῦ πάθους τοῦ Χριστού καταλλάγημα· ἀλλὰ καὶ νῦν ὡσαύτως τὰς αναιμάκτους θυσίας τῇ παντελείῳ καὶ τελειοποιῷ Τριάδι προσάγεσθαι, καὶ ταύτην ταύτας προσαποδέχεσθαι. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἦν τοῦ βασιλέως μεγαλονοίας, οὐ μὲν οὐδὲ τῆς καθ' ἡμᾶς ἀδελφικῆς συμπνοῆς καὶ ὁμονοίας, τὸ μὴ καὶ τοὺς σπορέας τῶν ζιζανίων σπείσαι πάντα τρόπον ἐφευρεθῆναι καὶ ἐλεγχθῆναι, τὸ φαύλον τοῦτο καὶ ἀκανδῶδες σπέρμα τῷ καθαρῷ τῆς εὐσεβείας σίτῳ ἐγκαταμίξαντας, καὶ λόγοις αλλοκότοις ἐπιχειροῦντας κατασκευάζειν ὅτι τῆς Νεστορίου λύσσης ἐστι παραπλήρωμα τὸ παρὰ τῆς Ἐκκλησίας ὀρθοδόξως δογματιζόμενον, ὡς εἰς δύο Χριστούς, βαβαί τῆς ἀπονοίας! οἰομένους ἐντεῦθεν διαιρεῖσθαι τὸν θεάνθρωπον Κύριον, ἐφ' οἷς ὁ μονογενὴς Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ παρ᾽ ἡμῶν καταγ γέλλεται προσφέρειν μὲν ὡς ἄνθρωπος, ὡς δὲ Θεὸς καὶ προσδέχεσθαι· ἐδέησε λοιπὸν διὰ ταῦτα καὶ ὑμῶν τοῦ καθ᾿ ἕνα πυθέσθαι, ὅπως ἕκαστος έχει περὶ τούτου φρονήματος· καὶ δὴ καὶ τούτων ὁπόσοι του συλλόγου μέρος ὄντες, καὶ οὗτοι τὸ τίμιον ἐν διακόνοις συνεξετάζονται. Αλλά τῶν μὲν ἄλλων ἁπάντων ἐντίμων διακόνων ὅσοι τῷ βασιλείῳ τούτῳ καὶ ἱερῷ παρίστανται βήματι μια ψυχῇ καὶ γλώττη συμφρονούντων καὶ συνομολογούντων τὰ δεδογμένα, ὁ τῶν ἀποστόλων διδάσκαλος Νικηφόρος ο Βασιλάτης αὐτίκα κατ᾿ ἀρχὰς τῆς ἡμῶν συνελεύσεως εἰς μέσον τήμερον ἑαυτὸν ἐμβαλών, πολὺν ἀρχῆθεν ἐποιήσατο τὸν κατάλογον, ἐν ὑπηκόῳ πάντων ὑφη γησάμενος τὸ συμπεσόν αὐτῷ αἴτιον τῆς περὶ δόγ Basilacis hujus ethopoeias seu declamationes aliquot edidit Leo Allatius in suis rhetoπροσφέρων, ἀλλὰ τῶν προσφερόντων κεφαλή χρησ καὶ ἱερατεύει μὲν ὡς ἄνθρωπος, δέχεται δὲ τὰ Pauca hæc de multis ex divis Patribus decerpentes ad evidentem veritatis demonstrationem, in hunc commentarium inseruimus, prolixitatem verborum vitantes. Licebit autem lucubrare volentibus, ex aliis quoque permultis locis colligere sacri dogmatis demonstrationes. Cum igitur pleni Deo Patres tam concorditer de hac re loquantur, palam est quod cum Christus Dominus se ipsum sponte sacrificio obtulit, quatenus quidem homo erat, se obtulit; quatenus vero Deus, ipse quoque cum Patre et Spiritu hostiam recepit. Atque in hoc proposita quæstio vertitur, cujus causa superiore quoque tempore congregati fuimus. Sic autem omnino credere oportet Ecclesiæ alumnos et Trinitatis cultores: nempe et olim in Passione Dominica Verbum theanthropum salutarem hostiam exhibuisse tum Patri, tum ipsi sibi uti Deo nec non Spiritui: a quibus ex nihilo ad existendum productus est homo; quos ipse transgressione sua offendit; quibus denique per Christi passionem reconciliatus fuit. Imo nunc quoque incruentas hostias creatrici rerum omnium et auctrici Trinitati reapse offerri, easque ab eadem recipi. Quoniam vero fieri non poterat quin magnanimus imperator, itemque nostra concors ac fraterna caterva, horum zizaniorum satores omni studio detegere atque arguere curaret, qui nempe malum hoc spinosumque semen orthodoxiæ frumento immiscuerunt; absurdisque sermonibus ausi sunt dicere, quod rectum Ecclesiæ dogma Nestorianæ vesaniæ additamentum sit; quia videlicet putant, quasi in duos Christos (hem vesaniam!) isto modo dividi theantropum hominem, dum unigenitus Filius et Verbum Dei a nobis dicitur offerre quidem ut homo, recipere vero quatenus Deus; quocirca optavit imperator, ut singuli vestrum rogarentur de hac re sententiam, necnon quicunque hujus concilii participes sunt, si modo sint honore diaconatus præditi, interrogentur. Tum quidem cum reliqui omnes honorabiles diaconi, quotquot regali huic sacroque throno astant, uno animo ac voce dogma id confiterentur eique consentirent, Nicolaus Basilaces apostolicarum lectionum magister, statim initio nostri congressus, et hodie etiam in medium prosiliens, longum abs rei initio verborum ambitum orsus, cunctis audientibus rationes exposuit quarum causa de hoc dogmate dubitabat; omnino his quæ dixit significans, se principem ejus discidii rum Excerptis. Manu scriptas ego vidi in cod. Vat. 1409.

fuisse: ideoque id dogma a se novum existima- ματος τούτου ἀμφιβολίας· καὶ διὰ πάν των tum, prorsus nolle admittere. ἐξ ὧν εἶπε δεικνὺς ὅτι πρῶτος αὐτὸς ἐπὶ τούτῳ ἡγενά κτησεν, ὡς ἔφησε· τῷ τοι καὶ ὡς καινοφανὲς αὐτὸ λογιζόμενος, όλως τοῦτο οὐκ ήθελε παραδέχε σθαι. Ἐπεὶ δὲ τῶν δύο πατριαρχῶν ἡμῶν ὁμοφώνως γνωμοδοτούντων τὰ περὶ τούτου, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν τῶν ἀρχιεπισκόπων, τοῦ τε Βουλγαρίας καὶ τοῦ Κύπρου, καὶ τῆς λοιπῆς ἡμῶν τῶν ἀρχιερέων όμη γύρεως εἰς μίαν γνώμην συνερχομένων, καὶ κατά μηδέν τι περὶ τούτου διαφερομένων πρὸς ἀλλήλους, ἔδει καὶ τὸν ὑποψήφιον πατριάρχην Θεουπόλεως μεγάλης ᾿Αντιοχείας Σωτήριχον ως συνεδριάζοντα καὶ τοῦτον ἐρωτηθῆναι· ἐνταῦθα μᾶλλον ἦν ἰδεῖν τὸ ζητούμενον εὑρισκόμενον· νῦν μὲν γὰρ καιρὸν Jam vero cum nos duo patriarchæ in hoc dogmate consentiremus, necnon et nos archiepiscopi Bulgariæ et Cypri, cæterique omnes in synodo episcopi unanimem sententiam nemine discrepante teneremus, necesse fuit etiam electum civitatis Dei Antiochiæ magaæ patriarcham Soterichum, qui nobiscum considebat, propriam sententiam rogare. Tum vero, quod quærebatur, manifeste compertum est. Is enim modo tempus poscebat considerandi ante responsum, quasi vero tanta temporis intercapedo post hujus adversus ἐζήτει διασκέψεως πρὸς ἀπόκρισιν, ὡς οὐ τοσούτου Christum blasphemiæ initium, ipsi haud suffecisset ad sani dogmatis cognitionem; modo autem alia atque alia parum sibi constantia respondebat. Ergo hodie interrogatus a nobis, utrum existimaret beatæ Trinitati sacrificium et olim fuisse oblatum et nunc etiam offerri, ut superior nostra explicavit oratio, an potius soli Patri fuisse oblatum; neque soli Patri respondit offerri, neque non soli. Interdum ad absurdas sententias divertebat; nam vocabulæ oferre, hypostaticam Filio tribuere proprietatem aiebat, nescio unde bano doctrinam expiscatus. Recipere autem, paternæ personæ propriam quamdam affirmabat esse qualitatem, æque ac ingeniti attributum, quod unicum peculiare Patris esse attributum Ecclesia a vetere traditione accepit. Deinde nitebatur nos quoque in suam sententiam contrariis syllogismis pertrahere. Si enim, ut ipse aiebat, haud proprium paternæ persona esset recipere, sed divinæ potius, ut nos dicimus, naturæ, absurdum quid consequeretur: esset enim Deus modo nequaquam. Non enim est sempiterna oblatio, sed et sumpta humanitate posterior, et res creata est: proptereaque receptio quoque in quodam temporis spatio fit. Hæc ille aiebat; quasi vero nos statueremus recipere instar esse cujusdam definitionis atque rationis (sive pertinere ad essentiam) incomprehensibilis et supersubstantialis deitatis; et non potius hanc proprietatem a divina dignitate arceremus. Hæc fuit Antiocheni electi summa orationis, ne singula ab eo dicta percurrentes, diutius hunc sermonem protrahamus. Sed enim ante nos omnes sapientissimus et augusta prudentia plenus, et æque ac Salomon divinitus doctam mentem gerens, potentissimus et sanctus noster imperator, non detrectavit usque ad dialecticos sermones cum Sothericho descendere, verbisque adhortatoriis eumdem diu nitebatur a sua senténtia retrahere; argumentis etiam urgens pro sua ingenita regali scientia, et modo huc modo illuc adversarium contortis epichirematibus versens. Inter cætera amanter illi in mentem revocabat Pauli verba ad Corinthios, ut id ipsum videlicet καιροῦ ἐξ οὗ παρεισεφθάρη τοῦτο τὸ δυσσεβῶς κατὰ Χριστού βλασφημούμενον μὴ ἀρκοῦντος καὶ τούτῳ εἰς διασκόπησιν τοῦ τῆς ὑγιαινούσης δόξης φρονήματος, νῦν δὲ ἀλλ᾽ ἅττα καὶ οὐ συμβαίνοντα ἑαυτῶ ἀπεκρίνατο. Ερωτώμενος οὖν καὶ αὐτὸς παρ' ἡμῶν τήμερον, πότερον τῇ μακαρίᾳ Τριάδι λέγει τὴν θυσίαν προσῆχθαί τε καὶ προσάγεσθαι, ὡς ὁ λόγος φθάσας διατράνωσεν άνωθεν, ἢ τῷ Πατρὶ μόνῳ, οὔτε μόνῳ ἔλεγε τούτῳ προσάγεσθαι, οὔτε οὐ μόνῳ. Ποτέ δὲ καὶ εἰς ἀλλοκότους δόξας ἔπιπτε· τὸ μὲν γὰρ προσάγειν ὑποστατικὴν ἀπένεμε τῷ Υἱῷ ἰδιότητα, οὐκ ἴσμεν ταύτην πόθεν εὑρών· τὸ δὲ προσδέχεσθαι τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως ίδιόν τι κα τοῦτο ἐτίθετο γνώρισμα μετὰ τῆς ἀγεννησίας, ἣν ιδιότητα μόνον τοῦ προανάρχου Πατρὸς ἡ Ἐκκλησία παρέλαβεν ἔκπαλαι· Εἶτα δὴ καὶ ἐντεῦθεν ἡμᾶς πρὸς τὸ δοκοῦν αὐτῷ κατεσυλλογίζετο· εἰ γὰρ μὴ, καθὼς αὐτός φησιν, ἰδιαίτατον εἴη τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως τὸ προσδέχεσθαι, ἀλλὰ τῆς θείας, ὡς ἡμεῖς φαμεν, φύσεως, άτοπόν τι τάχα συμβήσεται ο ἔσται καθ᾿ ἡμᾶς ὁ Θεὸς ποτὲ μὲν Θεός, ποτὲ δὲ οὐ· οὐ γὰρ ἀΐδιος, φησίν, προσαγωγή, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν καὶ γεγενημένη· διὰ δὲ τοῦτο πάντως ἔν τινι χρόνῳ καὶ τὸ προσδέχεσθαι· ὥσπερ ἂν εἰ τῆς ἀκαταλήπτου καὶ ὑπερουσίου θεότητος δρον τινὰ καὶ λόγον ἡμεῖς τὸ προσδέχεσθαι· ἐτιθέμεθα, ἀλλὰ μὲ τῷ θεϊκῷ ταύτην ἀφοσιοῦντες ἦμεν τοῦτ' αὐτὸ δὲ ἀξιώματι. Ταῦτα μὲν ὁ ᾿Αντιοχείας, ἵνα μὴ, τὸ καθ᾿ ἕκαστον τῶν παρ' αὐτοῦ λεχθέντων ἐπεξιόντες, ἐπὶ πολὺ τὸν λόγον ἐκτείνωμεν. Ως δὲ πρὸ πάντων ἡμῶν ὁ πολὺς τῇ φρονήσει καὶ γεραρὸς τῷ νοεῖν, ὁ θεοδίδακτον ὄντως φέρων κατά τὸν Σολομῶντα διάνοιαν, κράτιστος καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεὺς, καὶ ἐς λόγους αὐτῷ συνελθεῖν διαλεκτικῶς οὐκ ἀπώκνησε, καὶ ῥήμασι παραινετηρίοις υπαγαγέσθαι σπεύδων αὐτὸν οὐ διέλιπε, καὶ τοῖς ἐλέγχοις βάλλων αὐτοφυῶς ὁ μεγαλοφυής καὶ ἐπιστημονάρ χης οὐκ ἐνάρκησε, καὶ νῦν μὲν τοῦτο, νῦν δὲ ἐκεῖνο ποιῶν ἀγχιστρόφοις ἐπιχειρήμασιν οὐκ ἀπέκαμεν ἐν οἷς ἐκεῖνα παρακαλῶν αὐτὸν ἐφιλανθρώπευστο, ἅττα δήπου καὶ Κορινθίοις ἐπιστέλλων ὁ μέγας

THESAURI LIB. XXIV. Παύλος προέγραψεν, ἵνα τὸ αὐτὸ δηλονότι λέγωμεν omnes dicamus, et in nobis non sint schismata 36; πάντες, καὶ μὴ ἢ ἐν ἡμῖν σχίσματα· ὁ μὲν δὲ κατηρτισ μένος ἐν τῷ αὐτῷ νοὶ καὶ ἐν τῇ αὐτῇ γνώμη, εἴτ᾿ οὖν ὁ ταράσσων τὴν Ἐκκλησίαν, αὐτὸς βαστάζει τὸ κρῖμα. Ὡς οὖν οὕτω ταῦτα, ὁ δὲ καὶ ἔτι τῆς οἰκείας ενστάσεως οὐ μεθίστατο, καὶ τοιοῦτόν τί φησι πρὸς αὐτὸν ὁ σοφὸς τὰ θεῖα τῷ ὄντι κραταιὸς καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεύς - Ποῖος φόβος επήρτηται σκοπητέον τῷ λέγοντι τὴν ὁμοούστον καὶ ἀδιαίρετον Τριάδα τὴν ὑπὲρ ἡμῶν θυσιών προσδέχεσθαι· καὶ τίνι τῶν τριῶν ὑποστάσεων τὴν κατ' αὐτοῦ ἀγανάκτησιν ἐπενδείξασθαι οἴεται. Πότερον ὁ Πατὴρ τῷ τοιούτῳ ἀνθρώπῳ ἀγανακτήσει ὅτι τὸν Υἱὸν ισότιμον τίθησιν; ἄπαγε. 'Αλλ' ὁ Υἱὸς ἐν τούτῳ δυσχέ ρανεῖ ὅτι τῷ ἰδίῳ Πατρὶ παρ᾽ ἡμῶν συνδοξάζεται; Καὶ μὴν αὐτὸς τῆς δόξης τῆς πατρικῆς ὢν ἀπαύγασμα, ἐν Εὐαγγελίοις εἶπεν· Ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐδε τὸν Πατέρα τιμᾷ· καὶ ὅτι Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. ᾿Αλλὰ τὸ Πνεῦμα, δν συναίδιον ἐστι τούτοις καὶ σύνθρο τον; Οὐ μὲν οὖν· οὐδὲ γὰρ οὐδὲν τῆς Τριάδος καθέστηκεν άτιμον. Ὡς παράλογος ἄρα ὁ περὶ τούτου φόβος, ἵνα μὴ λέγω πάντη καὶ ἀλογώτατος. с Τοῖς γοῦν τοιοῖσδε λόγοις πολὺ μὲν ἔχουσι τὸ σοφόν, οὐχ ἧττον δε τούτου καὶ τὸ ἀναγκαστικὸν πρὸς πειθώ τε καὶ συγκατάθεσιν, τὸ σκληρὸν τῆς τούτου ἐνστάσεως καὶ ἀνένδοτον καταμαλάξας ὀψέ ποτε μόλις αὐτὸν μεταμέλῳ χρησάμενον μεταβουλεύσασθαι πέπεικεν· ἐφ᾽ οἷς ὁμοφρονεῖν ἡμῖν καὶ αὐτὸς συγκατέθετο τοσοῦτον, ὥστε, τὴν οἰκείαν γνώμην ἐγγράφως ἐκθέμενος, ἀναθέματι καθυποβαλεῖν τοὺς μὴ οὕτω φρονοῦντας, μηδε πιστεύοντας ὡς τῇ ᾿Εκκλησίᾳ δοκεῖ· ἣν δε γνώμην ἐν μέσῳ τοῦ βα σιλείου τοῦδε καὶ ἱεροῦ συνεδρίου αὐτὸς ἀναστὰς ὑπανέγνωσεν, τάδε πρὸς ἔπος διαλαμβάνουσαν. Ομοφρονῶ τῇ ἱερᾷ καὶ ἁγίᾳ συνόδῳ ἐπὶ τῷ τὴν θυσίαν καὶ τὴν νῦν προσαγομένην, καὶ τότε προσαχθεῖσαν παρα τοῦ μονο· γενοῦς καὶ ἀνθρωπήσαντος Λόγου, καὶ τότε προσαχθεί σαν, καὶ νῦν πάλιν προσάγεσθαι, ὡς τὴν αὐτὴν οὖσαν καὶ μίαν· καὶ τῷ μὲν οὕτω φρονοῦντι ἀνάθεμα· κἄν τι πρὸς ἀνατροπὴν ευρίσκηται γεγραμμένον, αναθέματι καθυποβάλλῳ· Η υπογραφή Σωτήριχας Παντεύγενος. Τούτων οὖν συνενεχθέντων, έδοξεν ἡμῖν δέον εἶναι τὸ κατασκοπῆσαι λοιπὸν καὶ τὰ περὶ τῆς αὐτο καταστάσεως., εἰ ἄρα χρὴ τοῦτον ἐν ἱερατική καταστάσει μένειν τὸ ἀπὸ τοῦδε, εἴτε καὶ εἰς ἀρχιερέα προβιβασθῇ· αὐτίκα οὖν ὁ κράτιστος καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεύς, τὴν περὶ τούτου ζήτησιν μὴ ἀνήκειν τῷ μεγίστῳ κράτει αὐτοῦ ἐπειπών, κατὰ τὸ δοκοῦν ἡμῖν ἐνδεχόμενον κανονικῶς τὰ περὶ " τούτου ἐπέτρεψε διαπράξασθαι ἐν πᾶσι γὰρ τὴν τῶν θείων καὶ ἱερῶν κανόνων ἀκριβεστάτην συντή ρτισιν ἀποδεκτέαν λογίζεται. λογίζεται. Συνδιασκεψαμένοις οὖν ἡμῖν ἐν κοινῷ περὶ τούτου, ἀπεντεῦθεν πάσης ἱερατικῆς άξιας ανάξιος κέκριται ὁ υποψήφιος ἀνάξιος κέκριται ὁ υποψήφιος Αντιοχείας Θεουπόλεως Σωτήριχος ὁ Παντεύγενος· ἑπτὰ τοίνυν ἐξ ἡμῶν τῶν κατωτέρω ῥηθησομένων qui autem in suo proposito sententiaque perseverat, id est Ecclesiam conturbat, ipse judicium portabit. His auditis, cum ille nihilominus resistendo non desisteret, hæc divina doctrina instructus vere potens et sanctus imperator noster addidit: Age videamus quisnam timor impendeat dicenti, quod consubstantialis et invidua Trinitas hostiam pro nobis oblatam recipiat; et cujusnam ex tribus personis indignationem formidare queat. Num Pater indignabitur huic homini, qui Filium æque secum honorandum statuit? apage. Num Filius ægre feret se cum suo Patre conglorificatum? Atqui ipse cum sit paternæ gloriæ splendor, in Evangelio ait: Qui Filium non honorat, ne Patrem quidem honorat st"; et: Ego ac Pater unum sumus 88. Num denique irascetur sanctus Spiritus, qui cum his sempiternus est et in eodem residens throno? Minime gentium. Nihil enim in Trinitate caret honore. Stultus igitur hac super re timor, ac pene dixerim, stultissimus. Hisce igitur valde doctis sermonibus persuadentibus mque et ad assensum compellentibus, contentionis suæ duritiem ac pertinaciam sero vix molliens, persuaderi sibi contrarium tandem est passus; ac per propriam sententiam scripto traditam, aliter sentiertes neque Ecclesiæ doctrinam amplectentes anathemati subjecit: quam suam sententiam in medium progressus hujus regii sacrique synedrii stans legit, quæ ita ad litteram se habebat: Assentio sacræ sanctæque synodo in hoc dogmate, quod sacrificium tam quod nunc offertur, quam illud ab unigenito olim incarnato Verbo oblatum, et tunc oblatum fuerit et nunc offeratur, tanquam unum idemque. Et qui minime sic censet, eum anathematizo; et si quid contrarium reperiatur scriptum,id pariter anathematizo. Soterichus Panteugenus subscripsi. His ita compositis, visum est nobis dispiciendum quoque fore de hujus ordinatione, nempe utrum oporteret hunc deinceps in ecclesiastico statu manere, vel ad ipsum pontificatum promoveri. Statim igitur potentissimus sanctusque noster imperator, hanc quoque quæstionem minime esse differendam sua maxima auctoritate annuens, quidquid nobis canonice facere placuisset concessit. Putat enim sacrorum divinorumque canonum exactam observantiam in cunctis tenendam. Ergo communi consilio deliberantibus, omni in posterum sacerdotali dignitate indignus judicatus est Soterichus Panteugenus Antiochim Dei civitatis electus patriarcha. Cum vero septem ex nobis infra nominandi postulassent, ut primo accuratius de 36 I Cor. 1, 10. *** Joan. v, 23. "Joan. x, 30.

NICITE CHONIAT.E hac re dispiceremus, deinde in alia sessione sen- αιτησαμένων κατασκέψασθαι πρότερον περὶ τούτου τὸ tentiam quisque suam proferrent. Ego quidem Constantinopolitanus, non admittendum ad sacerdotium aio hunc, quia jam biennio non clam neque in angulis, sed manifeste recto dogmati contradicit, seque publicum pravæ doctrinæ fautorem defensoremque profitetur. Ego Hierosolymitanus idem censeo quod sanctissimus dominus meus et consacerdos Constantinopolitanus de hoc proposito pie et secundum Dei voluntatem statuit. Ego Bulgarus aio fieri non posse ut hic sacerdotium retinere sinatur, quia tantum contra Dei Ecclesiam scandalum suscitavit, et qui complures huic esse asseclas puto, nescimusque utrum ad veritatem sincero judicio reversuri aliquando sint. Quod si juxta effatum Dominicum, homini qui minimum aliquem Christo credentem scandalizaverit, expedit ut lapide molario in ejus collum immisso præcipitetur, et in maris profunditatem jaciatur 40; qui multos circa dogma scandalizavit, quantæ erit pœnæ obnoxius? Insuper ex diversis divinis canonibus satis cognoscitur, hunc ad sacerdotium minime admitti posse, imo deponendum. Ego quoque Cyprius aio, me utpote extraneum antea quidem non satis cognovisse quas iste vomit blasphemias adversus rectum Ecclesiæ dogma. Sed enim ex his quæ hodie ipsum audivi dicentem ante regium et ecclesiasticum thronum, non pon- c tificatui tantummodo cum prorsus ineptum judico, verum etiam diaconali gradu, quem hactenus tenuisse videtur, indignum, ita ut ex hoc etiam ejiciendus videatur. Ego Cæsariensis hunc, utpote sæpe orthodoxiæ adversatum, ad sacerdotium non admitto. Ego Corinthius judico hunc omni sacerdotio indignum, utpote irreligiosum et blasphemias non solum mente foventem, verum etiam loquentem. Quamvis enim illis nunc anathema dixit, nihilominus sacerdotio et clero excluditur juxta magnum Athanasium Alexandrinum in Epistola ad Rufinianum episcopum, juxtaque alios divinos canones. Certe synodica sexti concilii definitio ita partim se habet: «His itaque cum omni diligentia curaque eximia a nobis constitutis, definimus nemini licere aliam fidem proferre seu conscribere, vel componere, neque aliud symbolum exponere aut docere vel tradere.» Et paucis interpositis: e Vel novum loquendi genus, seu vocabulorum inventionem invehere, ad dogmatum quæ definivimus subversionem. Quod si id faciant episcopi aut clerici, episcopatu et clericatu extorres fant; si τελεώτερον, καὶ ἐν ἑτέρᾳ συνελεύσει τὸ δοκοῦν αὐτοῖς ἀποφήνασθαι. Ἐγὼ μὲν ὁ Κωνσταντινούπολεως ἀπαράδεκτον εἰς ἱερωσύνην τοῦτόν φημι εἶναι, ὡς ἐπὶ δύο ἤδη χρόνους οὐ κρύφα οὐδ᾽ ἐν γωνίᾳ, ἀλλὰ φανερῶς κατὰ τοῦ ὀρθοῦ παρρησιαζόμενον δόγματος, καὶ συνήγορον ὄντα λαμπρόν τῆς ἀσεβείας καὶ πρόμαχον. Ἐγὼ δὲ ὁ Ἱεροσολύμων αὐτὰ ταῦτα καὶ αὐτὸς γνωματεύω ἅπερ ὁ ἁγιώτατος ἐμοῦ δεσπότης καὶ συλλειτουργὸς ὁ Κωνσταντινουπόλεως ἐπὶ τῇ τοιαύτη ὑποθέσει θεαρέστως ἄγαν καὶ εὐσεβῶς ἀπεφήνατο, Εγώ δὲ ὁ Βουλγαρίας λέγω αδύνατον εἶναι τὸ παραδεχθῆναι τοῦτον ἔχειν ἱερωσύνην, ότι τα τοιοῦτον σκάνδαλον κατὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐξήγειρε, καὶ ὅτι καὶ διάφοροι τούτῳ οἶμαι συνηκολούθησαν, καὶ ἀγνοοῦμεν εἰ πρὸς ἀλήθειαν μετὰ ὀρθοῦ φρονή - ματος καὶ τότε ἐπιστραφήσονται καὶ εἴπερ κατά τα Κυριακά λόγια τῷ ἕνα τινὰ τῶν μικρῶν σκανδα λίσαντι των πιστευόντων εἰς τὸν Χριστὸν συμφέρον ἐστὶν ἵνα λίθος μυλωνικὸς εἰς τὸν τράχηλον αὐτοῦ κρεμασθῇ, καὶ εἰς βυθόν θαλάσσης ἀποῤῥιφή, ὁ πολλούς σκανδαλίσας ἐπὶ τῷ δόγματι, ὁποίᾳ ἔσται τιμωρίᾳ υπόδικος; ᾿Αλλὰ καὶ ἐκ διαφόρων θείων κανόνων τὸ ἀπαράδεκτον πρὸς ἱερωσύνην καὶ καθηρημέ νον τοῦτον εἶναι διαγινώσκεται. ᾿Αλλὰ κἀγὼ ὁ Κύπρου τοῦτό φημι, ὡς τὰ μὲν ἄλλα τοῦ ἀνδρὸς ἀπόδημος ὤν, τὸ πρότερον οὐ σύν οιδα ἀκριβῶς ὅσα καὶ βλασφημῆσαι λέγεται κατά τοῦ ὀρθοῦ δόγματος τῆς Ἐκκλησίας· ἀφ᾽ ὧν δε σήμερον ἐνώπιον τοῦ βασιλικου καὶ ἱερατικον βήματος τουδε ἐκροασάμην λέγοντος τούτου, οὐ μόνον εἰς ἀρχιερωσύνην ἀπαράδεκτον εἶναι παντάπασιν ἀποφαίνομαι αὐτόν, ἀλλὰ καὶ αὐτου του διακόνου βαθμου ἐν δοκεῖ τέως ἔχειν, ἀνάξιος πάντη καθέστηκεν, ὡς ἀφαιρετέου καὶ τούτου τυγχάνοντος ἐξ αὐτου. Ἐγὼ δὲ ὁ Καισαρείας ως πολλάκις κατὰ τῆς ὀρθοδοξίας αὐτὸν ἐνστάντα εἰς ἱερωσύνην οὐ παραδέχομαι. Ἐγὼ δὲ ὁ Κορίνθου κρίνω τουτον πάσης ἱερωσύ νης ἀνάξιον, ὡς ἀσεβῆ τε καὶ βλάσφημα φρονήσαντα καὶ λαλήσαντα εἰ γὰρ καὶ ἀναθέματι νυν καθυπο έβαλεν, ἀλλὰ τῆς ἱερωσύνης καὶ του κλήρου ἐκθέ βληται, κατὰ τὸν ᾿Αλεξανδρείας μέγαν ᾿Αθανάσιον πρὸς Ῥουφινιανὸν ἐπισκοπον γράψαντα, καὶ καθ᾿ ἑτέρους θείους κανόνας· ὁ μέν τοι συνοδικὸς ὄρος τῆς ἁγίας ἔκτης συνόδου οὕτως ἐν μέρει διέξεισι· «Τούτων τοίνυν μετά πάσης ἀκριβείας τε καὶ έμμελείας πανταχόθεν παρ' ἡμῶν διατυπωθέντων, ὁρίζομεν ἑτέραν πίστιν μηδενί εξείναι προφέρειν, ήγουν συγγράφειν ή συντιθέναι πίστιν ἑτέραν, ἡ προκομίζειν ἡ διδάσκειν ἢ παραδιδόναι ἕτερον σύμβολον.» Καὶ μετά τινα • Η καινοφωνίαν ἤτοι λέξεων εφεύρεσιν πρὸς ἀνατροπὴν εἰσάγειν τῶν παρ' ἡμῶν διορισθέντων, ἐπισκόπους μὲν ὄντας ἡ κληρικούς, ἀλλοτρίους εἶναι τῆς ἐπισκοπῆς καὶ του 40 Matth. xvii, 6.

THESAURI LIB. XXIV. κλήρου· μονάζοντας δὲ ἡ λαϊκούς,, ἀναθεματίζε- monachi aut laici, anathemate feriantur.» Canoni σθαι.» Τούτῳ συμφθέγγονται καὶ ὁ τῆς ἐν Νικαίᾳ τὸ δεύτερον ἁγίας συνόδου όρος, καὶ ἕτερος θεσμὸς τῶν ἁγίων καὶ θεοφόρων Πατέρων. Ἐγὼ δὲ ὁ ᾿Αθηνῶν ὀψέ φημι καὶ μόλις μεταμαθόντα αὐτὸν τὴν ἀσέβειαν, καὶ ταῦτα υποψήφιον ὄντα πατριάρχην, εἰς ἱερωσύνην οὐκ ἄν ποτε παραδέξωμαι αλλά και τινες παραδέξωνται, ἑαυτὸν ἐξ αὐτῶν ἀποῤῥήγνυμι. Ἐγὼ δὲ ὁ Λαρίσσης, τῷ ᾿Αθηνῶν ἐς τὰ λοιπὸν συμφρο νῶν, ἀπὸ τῆς τοῦ μεγάλου μᾶλλον ᾿Αθανασίου ἐπιστολῆς ἀποκηρύττω τοῦτον τοῦ ἱερατικοῦ παντὸς ἀξιώμα. Ἐγὼ δὲ ὁ ᾿Αδριανουπόλεως τοῦτο λέγω, ὅτι, ἐὰν ἀπὸ τῶν θείων καὶ ἀχράντων εὐαγγελιστῶν, καὶ τῶν ἱερῶν καὶ θείων κανόνων, οὐ δύναται τῆς ἱερωσύνης (τυγχάνει») και άπαξ ελεγχθῇ ἐαλωκὼς ἐπί τινι ἁμαρτήματι, οἷοις δὴ περιπίπτομεν άνθρωποι ὄντες, καὶ τὸν πηλὸν τοῦτον καὶ σαρκικόν περικείμενοι πῶς ἔστι δυνατὸν εἰς ἱερωσύνην προβιβασθῆναι τὸν υποψήφιου Αντιοχείας, ἄνθρωπον ὑπὲρ τὰ ἑξήκοντα ἔτη γενόμενον, δοκοῦντά τε λόγοις σοφοῖς ἐνευδοκια μεῖν, καὶ εἰς πατριαρχικόν θρόνον προβεβλημένον, καὶ νῦν φάντα οὐ μόνον λόγους τῆς ὀρθοδόξου ἀλλο τρεύφρονας πίστεως, ἀλλὰ καὶ λόγον συγγραψάμενον πλήρη βλασφημιῶν καὶ ἀπορημιῶν δυσσεβῶν, καὶ μόλις ποτέ μεταπεισθέντα καὶ μεταμαθόντα τὸ εὐσε δὲς καὶ τὸ ὀρθόδοξον; Διὰ τοῦτο τοίνυν οὐδὲ αὐτὸς ἄξιον ἱερωσύνης τὸν τοιοῦτον λογίζομαι. Καὶ εἰς ἀνασκοπήν συνελθόντες οἱ αὐτίκα τὴν κατ' αὐτὸν ψῆφον ἐκθέμενοι, ἀποφαινόμεθα τούτον ἱερωσύνης πάσης ἀνάξιον, οὐ διὰ τὰ σήμερον μόνον παρ' αὐτοῦ λαληθέντα μετὰ πολλῆς τῆς ἐνστάσεως, ἀλλ' ὅτι περ ἐξ ὅτου τὸ βλάσφημον τοῦτο διεθρυλλάθε δόγμα, καὶ λόγος ἐξέθετο τῆς καινοφανούς ταύτης αιρέσεως συνήγορος· καὶ οὐ μόνον προστάτης ἐγγράφως καὶ πρόμαχος τῆς τοιαύτης ἀσεβείας ἐδείκνυτο, ἀλλὰ καὶ ἀγράφως πλειστάκις διαλεγόμενος πρός τε άλλους πολλοὺς καὶ τινας ἐξ ἡμῶν, οὕτως ἀναφανδὸν ἐκύρου τὴν τοιαύτην ἀσέβειαν, καὶ τὰς τῶν Χριστιανῶν ψυχὰς ἐσκανδάλιζε. Καὶ ἡμῖν μὲν οὕτω τὴν σήμερον τοῖς πλείοσι του συλλόγου τὰ κατ' αὐτοῦ ἀποπέφανται, ἐν ᾗ καὶ ἡ τῶν ἐν Νικαίᾳ συνα θεοισθέντων θείων Πατέρων ὁμήγυρις ἐπὶ τῇ τοῦ ματαιόφρονος Αρείου καθαιρέσει, τῇ Ἐκκλησία εξ ποιούσα συνέδραμε· τισὶ δὲ ἐξ ἡμῶν, ήγουν τῷ Ηρακλείας, τῶ Κυζίκου, τῷ Σίδης, τῷ Θεσσαλονίκης, τῷ Καισαρείας, τῷ Φιλίππων, καὶ τῷ Λαοδικείας, οὐκ απεντεῦθεν γνωμοδοτῆσαι περὶ τούτου δεῖν ἔδοξεν ἀλλὰ σκοπῆσαι, καὶ οὕτω τὸ δόξαν ἀποφήνασθαι. Μηνὶ Μαΐῳ, ιγ ἡμέρᾳ, β' ινδικτιῶνι, προκαθημένου τοῦ θεοστέπτου βασιλέως ἡμῶν καὶ αὐτοκράτορας ἡμῶν Μανουὴλ τοῦ Κομνηνοῦ ἐν τῷ παλατιῳ τῶν Βλαχερνῶν, παρισταμένων τῇ ἁγίᾳ βασιλεία αυτού πάντων τῶν ἀναγεγραμμένων, άνευ του πρωτονοταρίου, τοῦ μεγάλου δρουγγαρίου, τοῦ πρωτασικρῆτις, καὶ τοῦ νομοφύλακος, συνεδριαζόντων αὐτῷ ἄνευ τοῦ ᾿Αντιοχείας ἡμῶν τῶν καὶ διαιhuic consona secundæ quoque Nicæræ synodi definitio, atque aliæ etiam sanctorum atque a Deo afflatorum Patrum auctoritates. Ego Atheniensis hunc vix seroque a sua impietate recedentem, et quidem cum jam esset patriarcha electus, ad sacerdotium nunquam admittam. Quin si qui eum admiserint, me ab his segrego. Ego Larissæus cum Atheniensi cæteroqui consentiens, fretus magni præsertim Athanasii epistola, huic homini omnem ecclesiasticam dignitatem abjudico. Ego Adrianopolitanus aio, quod si jubentibus divis incorruptisque evangelistis, sacrisque et divis canonibus, haud licet sacerdotium assequi homini illi qui vel semel alicujus peccati convictus fuerit, cujusmodi accidunt hominibus hoc limo et carne circumdatis, qui liceat ad sacerdotium provehere hunc electum Antiochenum, hominem sexagenariam ætatem prætervectum, litteratura clarum, patriarchali sedi destinatum, nunc autem non modo sermonibus utentem ab orthoxa fide abhorrentibus, verum etiam libelli auctorem, qui blasphemiis impiisque absurditatibus scatel, vixque demum resipiscentem, et ad pietatem orthodoxiamque redeuntem? Quæ cum ita se habeant, ego quoque a sacerdotio hunc repello. Ergo ad scrutinium convenientes, qui modo sententiam contra illum diximus, declaramus eum omni sacerdotio indignum,non ob ea tantummodo quæ is hodie multa cum pertinacia locutus est, sed quia ab ipso blasphemum hoc dogma divulgatum est,et libellus etiam perscriptus novæ hujus hæreseos assertor. Neque solum antesignamus atque defensor scripto suo hujusce impietatis exstitit, verum etiam absque scripto sæpe colloquens modo cum aliis multis, modo etiam cum nostrum nonnullis, sic manifeste impium hunc errorem sanciebat, et Christianorum animabus scandalo erat. Et nos ergo synodi hujus pars major in hunc hominem hoc die sententiam dicimus, quo collectum quoque Nicææ sanctorum Patrum concilium ad vesani Arii damnationem, similiter Ecclesiæ laboranti justas suppetias tulit. Attamen nonnullis nostrum nimirum Heracleensi, Cyziceno, Sidensi, Thessalonicensi, Caesariensi, Philippensi, Laodiceno, haud visum est in præsenti de hoc decernere, sed adhuc considerandum,et tum demum sententiam ferendam. Mensis Maii die tertia decima, indictione secunda, præsidente a Deo coronato imperatore nostro et domino Manuele Comneno, in Blachernarum palatio, assistentibus sanctæ majestati ejus cunctis prædictis, exceptis protonotario, magno drungario protoaserretis, et nomophylace; considentibus nobis patriarchis, absque Antiocheno, et de hac re judicantibus; socio judicii nostri Bul-

garo, absque Cyprio qui non interfuit, nobis in- τώντων τῇ ὑποθέσει πατριαρχῶν, συνδιαιτῶντος quam, suprascriptis episcopis astipulantibus. Quandoquidem hesterna acta quæ propter temporis augustias lecta non fuere,hodie demum legenda erant, neque aderat magna Dei civitatis Antiochiæ electus olim patriarcha Soterichus Panteugenus, etsi is a regia divaque circumspectione sine dilatione comparere hodie jussus fuerat; idcirco necesse fuit illi iterum intimare notitiam, ut actorum lectioni interesset; quod si forte nollet nihilominus actorum lectionem fieri oportere. Delegati sunt igitur ad ipsum e nostris præsulibus Corinthi Theodorus, Adrianopoleos Leo, Parii Nicolaus; quibuscum missus fuit etiam judex veli Thomas Hapluchres. Hi vero rem significantes, scriptam denuntiationem apud eum reliquerunt comparendi, uti dictum est. Scheda autem tradita ita ad litteram se habebat: Mensis Maii die tertia decima, indictione secunda, præsentibus diacono Magnæ Ecclesiæ Belissariota Theodoro, Georgio lectore Antiochia modestiæ præposito, Georgio Scutariota lectore Adrianopolitano; regali divoque et venerando jussu, licet non scripta, nos episcopi auctoritate demandata a sanctissimo domino et œcumenico patriarcha, et a sanctissimo Hierosolymorum pa- c triarcha monacho domino Joanne, insuper etiam a sanotissimo archiepiscopo totius Bulgariæ, charissimo patruo potentis sanctique nostri imperatoris,monacho inquam, domino Joanne Comneno; nec non ad ea quæ in Blachernarum palatio convenit sancta divaque synodo; pervenimus ad venerandum Hodegorum cœnobium,atque in conspectum admissi electi olim patriarchæ Dei urbis Antiochiæ magnæ domini Soterichi Panteugeni, nuntiavimus ei quæ in mandatis habuimus, his verbis: Potentissimus et sanctus imperator noster jussit heri, ut dicta sancta synodus tuque etiam hodie conveniatis ad lectionem audiendam commentarii de rebus disputatis et actis, te audiente, hesterna die quæ fuit præsentis mensis duodecima coram regali throno, sanctaque et divina synodo. Quoniam vero dicti sanctissimi patriarchæ cæterique antistites convenerunt in Blachernarum palatio,ac jam presidente a Deo coronato imperatore, et synodi pleno numero, tu non adfuisti, missi nos fuimus, uti dictum est, ad te invitandum, ut sine mora adsis hodie lectioni actorum hesternorum. Scito enim, quod si minime id facias, vel te absente acta nihilominus legentur. Coactus enim a Deo electus sanctissimus noster imperator Περιωπή, Latine circumspectio, vocabulum honoris quo utitur erga cardinales Adrianus VI. PP, apud nos Spicileg. t. II, Præf. p. XIII. ὁμοίως καὶ ἐμοῦ Βουλγαρίας, ἄνευ τοῦ Κύπρου μὴ συμπαρουσιάζοντος, συνδιαγνωμονούντων ἡμῶν τῶν προαναγεγραμμένων πάντων ἀρχιερέων. Ἐπεὶ τὸ κατὰ τὴν χθές γεγονός σημείωμα μὴ φθάσαν ἀναγνωσθῆναι διὰ τὸ στενὸν τοῦ καιροῦ έμελλεν ἀναγνωσθῆναι τὴν σήμερον, οὐ παρὴν δὲ ὁ φθάσας πατριάρχης Θεουπόλεως μεγάλης Αντιο χείας Σωτήριχος ὁ Παντεύγενος, καὶ ταῦτα παρ αγγελθεὶς παρὰ τῆς βασιλείου καὶ θείας περιωπής παρουσιάσαι ἀνυπερθέτως τὴν σήμερον· ἰδίησε διὰ ταῦτα καὶ πάλιν δοθῆναι αὐτῷ εἴδησιν ὡς ἂν παρουσιάσῃ ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τοῦ τοιούτου σημειώματος· εἰ μὴ βούλοιτο, καὶ ἀπόντος αὐτοῦ τὴν τούτου γενέσθαι ἀνάγνωσιν. Απεστάλησαν οὖν πρὸς αὐτὸν ἀπὸ μὲν τῶν ἀρχιερέων ἡμῶν ὁ Κορινθου Θεόδωρος, ο Αδριανουπόλεως Λέων ὁ Παρίου Νικόλαος· συνδιεστάλη δε τούτοις ὁ κριτὴς τοῦ βήλου Θωμάς Απλού χρης· καὶ διαμηνύσαντο παραγγελίαν ἔγγραφον θέμενοι πρὸς αὐτὸν, ίνα παρουσιάσῃ, ὡς εἴρηται. Ἔσχεν τὸ παρ' αὐτῶν ἐκε τεθέν σημείωμα ῥητῶς οὐτωσί. τούτων. Μηνὶ Μαΐῳ, ιγ' ἡμέρᾳ, ινδικτιῶνι β΄, παρουσία διακόνου Θεοδώρου τῆς Μεγάλης Εκκλησίας τοῦ Βελισσαριώτου, Γεωργίου αναγνώστου Αντιοχείας τοῦ ἐπὶ τῆς εὐταξίας, Γεωργίου αναγνώστου Αδρια νουπόλεως του Σκουταριώτου, Νικολάου αναγνώστου τοῦ ᾿Αττικού, και Λέοντος τοῦ 'Αδριανουπολίτου - ἀπὸ βασιλικῆς καὶ θείας προσκυνήτης ἀγράφου προστάξεως, ἡμεῖς οἱ ἀρχιερεῖς ἐξ ἐπιτροπῆς τοῦ τε ἁγιωτάτου δεσπότου καὶ οἰκουμενικού πατριάρχου, καὶ τοῦ ἀγιωτάτου πατριάρχου Ἱεροσολύμων μοναχου κυροῦ Ἰωάννου, ἔτι δὲ καὶ τοῦ ἁγιωτάτου ἀρχιεπισκόπου πάσης Βουλγαρίας καὶ περιποθήτου θείου τοῦ κρατίστου καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως μου ναχοῦ κυροῦ Ἰωάννου τοῦ Κομνηνοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐν τῷ παλατίῳ τῶν Βλαχερνῶν συνδραμούσης τὴν σήμερον ἱερᾶς καὶ θείας συνόδου, παρεβάλομεν τῇ σεβασμία μονῇ τῶν Οδηγῶν, καὶ εἰς ὄψιν ἐλθόντες τῷ φθάσαντι προβληθῆναι πατριάρχη Θεουπόλεως μεγάλης 'Αντιοχείας κυρῷ Σωτηρίχῳ τῷ Παντευγένῳ, ἀνηγγείλαμεν αὐτῷ τὰ ἐνταλθέντα ἡμῖν, εἰ πόντες ὡς Ὁ κράτιστος καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεὺς ὥρισε κατὰ τὴν χθες συνελθεῖν κατὰ τὴν σήμερον τὴν ῥηθεῖσαν ἀγίαν σύνοδον καὶ σὲ ἐπὶ τῷ ἀναγνωη σθῆναι τὰ σημειωθέντα ἐπὶ τοῖς λαληθεῖσι καὶ πραχθεῖσιν ἐπ' ἀκροάσει σου κατὰ τὴν χθες ιβ' του παρόντος μηνὸς ἐπὶ τοῦ βασιλικοῦ βήματος καὶ τῆς ἱερᾶς καὶ θείας συνόδου. Ἐπεὶ δὲ οἱ μὲν ρηθέντες ἁγιώτατοι πατριάρχαι καὶ οἱ λοιποὶ ἀρχιερεῖς συν ἦλθον εἰς τὸ ἐν Βλαχέρναις παλάτιον, καὶ προκαθί σαντος τοῦ θεοστεφοῦς ἡμῶν αὐτοκράτορος καὶ τοῦ συλλόγου παντὸς πλήρους ὄντος, σὺ οὐκ ἐνεδήμησας· ἀπεστάλημεν ἡμεῖς, ὡς δεδήλωται, μετακαλέσασθαί σε, ἐφ᾽ ᾧ ἀνυπερθέτως παρουσιάσαι τὴν σήμερον ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τῶν σημειωθέντων κατὰ " τὴν Equidem absque hoc synodalis scripturæ exemplo, nunquam putassem Latinos a Græcis hujusmodi titulum sumpsisse.

THESAURI LIB. XXIV. expeditionem, propter instantes necessariasque imperii curas, haud diutius discessum suum potest differre. Proptereaque heri mandavit, ut cuncti hodie convenirent; et nunc tota die sedet in solio tuum præstolans adventum. χθές τε ώρισε συνελθεῖν πάντας κατὰ τὴν σήμερον, χθές· οφείλοντα εἰδέναι ὡς, εἰ μὴ τοῦτο ποιήσαις, procedere ad paratam Deo favente militarem καὶ σοῦ μὴ ἐνδημήσαντος αναγνωσθήσεται τὸ τοιοῦτον· κατεπειγόμενος γὰρ ὁ θεοπρόβλητος καὶ κράτιστος ἡμῶν αὐτοκράτωρ ἐξελθεῖν εἰς τὴν προκειμένην εὐτυχῶς σὺν Θεῷ ἐκστρατείαν, διά τάς ἐπικειμένας κοσμικὰς ἀναγκαίας φροντίδας οὐκ έχει πλέον ἀναρτῶν τὴν ἐξέλευσιν· καὶ διὰ τοῦτο καὶ νῦν προκάθηται πανημέριος τὴν σὴν ἀναμένων ἐπιδημίαν. Ὁ δὲ πρὸς ταῦτα ἀντεφθέγξατο μὴ δύνασθαι παρουσιάσαι μήτε τήμερον μήτε αυριον διὰ τὸ πυ ρέττειν, ὡς ἔλεγον· ἐπὶ κλίνης γὰρ ἀνέκειτο, καὶ ἀγνοεῖν εἰ ἐπιταθῇ αὐτῷ τὰ τῆς νόσου· προσθέ μενος ότι, Ἐμοῦ ἀπόντος, ὁ αἱροῦνται ποιησάτων σαν, Ἡμεῖς δὲ καὶ αὖθις διελαλήσαμεν πρὸς αὐτόν, ὡς εἰ μὴ παρουσιάσει ἄρτι, αναγνωσθήσεται τὸ δια ληφθέν σήμερον, καὶ πᾶσα θύρα δικαιολογίας τούτῳ ἀποκλεισθήσεται. ᾿Ανεγνώσθη τοίνυν αὐτὸ ἐπὶ βασιλικού βήματος· καὶ ἠρωτήθημεν οἱ παρουσιάσαντες πατριάρχαι, κἀγὼ ὁ Βουλγαρίας, καὶ οἱ ἀρχιερεῖς ἡμεῖς, εἰ δεῖ λοιπόν τὴν ἀνάγνωσιν γενέσθαι τοῦ ἐκτεθέντος κατὰ τὴν χθές, ὡς δεδήλωται, σημειώμα τος· καὶ ὡς οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀμφιβάλλων πρὸς τὸ ἀναγνωσθῆναι τοῦτο ἐτύγχανεν, ἀνεγνώσθη αὐτό. Ἐπεὶ οὖν συμπαρῆμεν καὶ οἱ κατά τὴν χθες ζητήσαντες ἀρχιερεῖς σκέψασθαι περὶ τοῦ εἰ δεῖ ἐν ἱερᾷ καταστήσει τι εἶναι, εἴτε καὶ εἰς ἀρχιερέα προβιβα σθῆναι τὸν δηλωθέντα Παντεύγενον εἴτε καὶ μὴ, τῶν άλλων απάντων εἰπόντων ἀνάξιον αὐτὸν πάσης ιερατικής καταστάσεως εἶναι, εἴπομεν καὶ ἡμεῖς, ὅ Ηρακλείας δηλονότι, ο Κυζίκου, ο Σίδης, ὁ Θεσσαλονίκης, ὁ Νεοκαισαρείας, ὁ Φιλίππων, ο Λαοδικείας, ό τὰ αὐτὰ, καὶ περὶ τούτου φρονεῖν καὶ λέγειν τοῖς λοιποῖς συλλειτουργοῖς ἡμῶν, καὶ μηδὲν ἔχειν άμφίβολον. Ο ταπεινός μοναχὸς Λουκᾶς καὶ ἐλέῳ Θεοῦ ἀρχι επίσκοπος νέας Ῥώμης τοῖς ἐν τῷ παρόντι τόμῳ γεγραμμένοις ἐπὶ τοῦ πρὸ ἡμῶν μακαριωτάτου πα τριάρχου κυροῦ Κωνσταντίνου στοιχήσας καὶ αὐτὸς καὶ ὁρέσας ὑπέγραψα. Ο ταπεινός μοναχός Ιωάννης καὶ ἐλέῳ Θεοῦ πα τριάρχης τῆς μητρὸς πασῶν τῶν Ἐκκλησιῶν ἁγίας Σιών πόλεως Ἱερουσαλὴμ ορίσας ὑπέγραψα. Ο ταπεινός μοναχὸς Ἰωάννης καὶ ἐλέῳ Θεοῦ ἀρ χιεπίσκοπος πρώτης Ἰουστινιανοῦ καὶ πάσης Βουλ γαρίας ὁ Κομνηνὸς ὁρίσας ὑπέγραψα. Εἰ καὶ μετὰ τὸν μακαριώτατον ἀρχιεπίσκοπον Βουλγαρίας υπέγραψα διὰ τὸ θεῖον καὶ ἀναγκαίον τῆς ἐκκλησιαστικῆς, ὑποθέσεως, ἀλλ᾽ οὖν οὐδὲν ἐκ τούτου τῷ θρόνῳ τῆς Σόπρου γενήσεται πρόκριμα ἐκ τῆς ἐμῆς ὑπογραφῆς, τὸν ἄνω τόπον, ὡς ἐγώ λέγω, ἐκ διαφόρων δικαίων ἔχοντι· διὸ στοιχῶν και αὐτὸς τοῖς ἐν τῷ τόμῳ ὁρισθείσι, φυλάττω καὶ ἐμαυ τῷ τὸ τοῦ θρόνου δίκαιον. Ασπάζομαι δὲ καὶ τὰ γεγραμμένα, καὶ ταύταις ταῖς ἐννοίαις καὶ πίστεσι συναποθανεῖν εὔχομαι· Ὁ μοναχὸς ἐλάχιστος καὶ ἐλέῳ Θεοῦ ἀρχιεπίσκοπος Κύπρου Ιωάννης. Ὁ εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος τῆς μητροπόλεως Και σαρείας Καππαδοκίας Στέφανος ορίσας ὑπέγραψα. 1) Ad hæc respondit Soterichus, haud se posse vel hodie vel cras adesse, propter febrim qua se correptum dicebat; nam et in lecto jacebat, et ignarum se num morbus augeretur aiebat. Addidit tamen, ut se quoque absente, quod placitum foret decernerent. Tum nos rursus ipsi significavimus, quod nisi statim compareret, hodie legenda esset res prædicta, atque omni deinceps defensioni fores præcludendæ. Lectum fuit igitur synodale decretum coram regali throno;moxque fuimus interrogati nos patriarchæ ibi præsentes, et ego Bulgarus, cæterique nos episcopi, num reapse facienda lectio hesternorum, uti dictum est, actorum. Postquam vero nemo ex nobis quominus ea legerentur ambiguum se demonstravit, lecta fuerunt. Cum autem adessemus etiam nos alii episcopi, qui adhuc deliberandum heri censebamus, num vel in ecclesiastico statu retinendus esset vel etiam ad patriarchatum promovendus prædictus Panteugenus, necne; cæteris omnibus omni ecclesiastico statu indignum affirmantibus, nos quoque, Heracleensis scilicet, Cyzicenus, Sidensis, Thessalonicensis. Neocasariensis, Philippensis, Laodicenus, pedibus in sententiam ivimus, neque eadem et sentire et loqui cum reliquis consacerdotibus nostris absque ulla dubitatione edidimus. Humilis monachus Lucas, Dei miseratione archiepiscopus novæ Romæ, actis in præsenti tomo scriptis sub præcessore nostro beatissimo patriarcha domino Constantino consentiens ego quoque et definiens subscripsi. Humililis monachus Joannes, Dei miseratione patriarcha matris omnium Ecclesiarum sanctæ Sion urbis Jerusalem, definiens subscripsi. Humilis monachus Joannes Comnenus, Dei iniseratione archiepiscopus primæ Justinianæ et totius Bulgaris, definiens subscripsi. Quanquam ego post beatissimum Bulgaria archiepiscopum subscripsi, coactus sacra ecclesiastici argumenti necessitate, nullum hinc sedi Cypriæ fiet præjudicium; quippe qui afirmo me multos ob titulos superiorem tenere locum. Quamobrem et ipse consentiens definitis in tomo, attamen jus sedis meæ mihi vindico. Cæteroquin scripta amplector, atque in hac sententia fideque mori opto. Monachus minimus, et Dei miseratione archiepiscopus Cypri Joannes. Vilis archiepiscopus Cæsareæ metropoleos Cappadociæ Stephanus definiens subscripsi.

Vilis metropolita Heracles Petrus subscripsi. definiens Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Ηρακλείας Πέτρος ὁρίσας ὑπέγραψα. Vilis metropolita Ancyræ Stephanus definiens subscripsi. Vilis metropolita Cyzici Joannes definiens subscripsi. Vilis metropolita Nicomedia Theophylactus definiens suscripsi. Metropolita Nicæse Leo, quanquam huic stioni ventilandæ non interfui, de qua in præsenti commentario agitur, nihilominus consentiens præsenti actioni et ipse subscripsi. Vilis metropolita Chalcedonis, etsi indignus, Constantinus consentiens et ipse pariter subscripsi. Vilis metropolita Sidæ Joannes ipse quoque definiens subscripsi. Vilis archiepiscopus metropoleos Thessalonicæ Calus, ita semper per Dei gratiam sensi et sentio, docui et doceo; et sic usque ad vitæ meæ miserandæ terminum sentire et docere spondens, uti in præsenti tomo continetur, secutus cæterorum exemplum ipse quoque definiens subscripsi. Vilis metropolita Claudiopoleos Gregorius definiens snbscripsi. Humilis episcopus sanctissimæ metropoleos Neocæsareæ definiens subscripsi. Vilis metropolita Laodiceæ Calus definiens subscripsi. Vilis archiepiscopus metropoleos Corinthi definiens subscripsi. Vilis episcopus metropoleos Athenarum Georgius definiens subscripsi. Vilis metropolita Amastridis Joannes definiens subscripsi. Vilis metropolita Mocesorum Leo definiens subscripsi. Vilis metropolita Patraruin Constantinus, etsi hujus quæstionis examini nequaquam interfui, tamen consentiens præsenti actioni et ipse sub. scripsi. Vilis metropolita Larissa Georgius et ipse definiens subscripsi. Vilis episcopus Nicopolitanæ sanctæ Dei Ecclesiæ Basilius et ipse subscripsi. Theodorus vilis metropolita Philipporum definiens subscripsi. Georgius vilis metropolita Apameæ definiens subscripsi. Vilis metropolita Corcyræ Constantinus definiens subscripsi. Vilis metropolita Methymnæ Michael consentiens definiensque subscripsi. Joannes vilis metropolita Paronaxiæ et ipse definiens subscripsi. Nicolaus vilis metropolita Attaliæ definiens subscripsi. Vilis metropolita Acardiopoleos Constantinus definiens subscripsi. Ὁ εὐτελὲς μητροπολίτης ᾿Αγκύρας Στέφανος ορίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Κυζίκου Ἰωάννης ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Νικομηδείας Θεοφύλακτος ὁρίσας ὑπέγραψα. Ο μητροπολίτης Νικαίας Λέων, εἰ καὶ μὴ παρ ἤμεν ἐπὶ τῇ ζητήσει τῆς παρούσης ὑποθέσεως, ἐφ᾽ ᾧ καὶ τὸ παρὸν σημείωμα, γέγονεν, ἀλλὰ στοιχῶν τῇ παρούσῃ πράξει ὑπέγραψα καὶ αὐτός. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Χαλκηδόνος, εἰ καὶ ἀνά ξιος, Κωνσταντίνος στοιχήσας καὶ αὐτὸς ὁμοίως ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Σίδης Ιωάννης καὶ αὐτὸς ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος τῆς μητροπόλεως Θεσσαλονίκης Κάλος, οὕτω Θεοῦ χάραιτι φρονήσας τε καὶ φρονῶ, διδάσκων τε καὶ διδάξας, καὶ ἄχρι τέλους τῆς ἐλεεινῆς μου ζωῆς φρονεῖν τε καὶ διδάσκειν και τατιθέμενος, ὡς ἐν τῷ παρόντι τόμῳ διείληπται, ἀκολούθως τοῖς ἄλλοις καὶ αὐτὸς ὀρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Κλαυδιουπόλεως Γρηγό ριος ὁρίσας ὑπέγραψα, Ὁ ταπεινὴς ἐπίσκοπος τῆς ἁγιωτάτης μητροπό λεως Νεοκαισαρείας ορίσας υπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Λαοδικείας Κάλος ὀρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελῆς ἀρχιεπίσκοπός το μητροπόλεως Κοι Ο ρίνθου ορίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς ἐπίσκοπος τῆς μητροπόλως ᾿Αθηνῶν Γεώρ γιος ὁρίσας ὑπέγραψά Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης ᾿Αμάστριδος Ἰωάννης ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Μωκησῶν Λέων ὁρίσα; ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Πατρῶν Κωνσταντίνος, εἰ καὶ μὲ παρῆμεν ἐπὶ τῇ ζητήσει τῆς παρούσης ὑποθέσεως, ἀλλὰ στοιχῶν τῇ παρούσῃ πράξει καὶ αὐτὸς ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελῆς μητροπολίτης Λαρίσσης Γεώργιος καὶ αὐτὸς ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς ἐπίσκοπος τῆς ἐν Νικοπόλει ἁγίας του Θεοῦ ἐκκλησίας Βασίλειος καὶ αὐτὸς ὑπέγραψα. Θεόδωρος ὁ εὐτελής μητροπολίτης Φιλίππων ὀρίσας ὑπέγραψα Γεώργιος ὁ εὐτελῆς μητροπολίτης ᾿Απαμείας ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Κερκύρας Κωνσταντί, νος ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Μηθύμνης Μιχαήλ στοιχήσας καὶ ὁρίσας ὑπέγραψα. Ἰωάννης ὁ εὐτελής μητροπολίτης Παροναξίας καὶ αὐτὸς ὁρίσας ὑπέγραψα. Νικόλαος ὁ εὐτελής μητροπολίτης Ατταλείας ορίσας υπέγραψα. Ο εὐτελῆς ᾿Αρκαδιουπόλεως Κωνσταντῖνος ὁρίσας ὑπέγραψα. H

Michael vilis episcopus Lemni definiens subscripsi. THESAURİ LIB. XXV. Μιχαὴλ ὁ εὐτελῆς ἐπίσκοπος Λήμνου ὁρίσας ὑπtyperfice. Ὁ εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος τῆς Ἡρακλέος ᾿Ακάκιος μοναχὸς ὁρίσας υπέγραψα, Ὁ εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος Υρκανίας Διονύσιος ὀρίσας ὑπέγραψα. ᾿Αρχιερέων νείατος εἰνὶ [ita cod.] λόγῳ ἐδὲ τιμῇ σκεπτὴρ νωνύμων Δαλισανδῶν Κωνσταντίνος ἰσοβριθή μοι τὰ ζυγὰ τοῦ νοῦ φέρω τῷ δεσπότη μου Σκουταριώτη Σίδης. Ὁ εὐτελὴς ἐπίσκοπος Πατάρων Γεώργιος ὁρίσας ὑπέγραψα.. Vilis archiepiscopus Heracles Acacius monachus definiens subscripsi. Vilis archiepiscopus Hyrcanias Dyonisius definiens subscripsi. Antistitum ultimus et sermone et honore, ignobilium Dalisandorum excubitor, mentis mes lancem gero parem domino meo Scutariotæ Sidensi. Vilis epicopus Patarorum Georgius definiens subscripsi. EX LIBRO XXV LECTORI BENIVOLO ANGELUS MAIUS. (Script. vet. tom. IV.) 1. Ineditam Gra-cæ Ecclesiæ synodum, dogmatis gravitate venerabilem, patriarcharum et metropolitanorum numero insignem, Manuelis gloriosissimi Cæsaris præsentia et actibus cohonestalam, ex autographo vetere, in ipsisque synodi penetralibus confecto codice, Deo favente, vulgamus. Est is codex Græcus Vaticanus 1176, membraneus, in-4, litteris paulo grandioribus summaque sedulitate et calligraphia scriptus; quem quidem olim vidit Leo Allatius sed ubinam is latitaret, nequaquam indicavit, nunc autem in Vaticanæ bibliothecæ pluteis quærenti mihi facile occurit. Codicem esse autographum, docent ipsæ episcorum postremæ subscriptiones, charactere proprio singulorum satis vario et difficili exaratæ. Insuper hanc synodici codicis aúbarías demonstrant Manuelis imper. ejusque conjugis Mariæ, in fronte codicis auro et variis coloribus pictæ imagines, quæ nonnisi viventium principum fieri potuerunt: mortuo quippe Manuele, rerum statim publicarum summa conversio facta est, tyranno oborto Andronico, qui Mariam Augustam illico occidit, pauloque post Alexium puerum, Manuelis hæredem, pari scelere exstinxit. Eadem synodus exstat etiam in recentioribus Vaticanæ bibliothecæ codicibus, nempe Vat. 680, Reg. 67, Separatim yero dogmaticum Manuelis imp. edictum scribitur in Ottob. 309. Jam synodi hujus historicam notitiam apud Cinnamum nec non apud Choniatam atque Ephræmium legere licet: cætera vero cum ex ipsa lectione synodi, quam ego Latinam feci, perquam lucide appareant, nolui hac super re verbosius præfari. De consens. lib. 11, 12. Hist. v1, 2. Hist. VII, 5. Vit. Cæsar. v. 4746 sqq. ΣΥΝΟΔΟΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΡΗΤΟΥ, ΟΤΙ, Ο ΠΑΤΗΡ ΜΕΙΖΩΝ ΜΟΥ ΕΣΤΙΝ. SYNODUS HABITA PROPTER ILLUD DICTUM, QUIA, PATER MEUS MAJOR ME EST. Εκθεσις τῶν πραχθέντων ἐπὶ τῇ ζητήσει τῆς εξηγήσεως του ἐν τῷ ἁγίῳ Εὐαγγελίῳ ἐμφερομένου ῥητοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ PATROL. GR. CXL. Expositio eorum quæ gesta sunt ob controversiam interpretatione sententiæ, quæ in Evangelio prolata legitur a vero Deo et Servatore nostro Jesu

! Christo, videlicet Pater meus major me est 1. Reci- Χριστου του, Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστι. tatur autem quidquid antea dictum fuit ab iis qui varie sententiam illam interpretati sunt: atque in medium afferuntur sanctorum Patrum auctoritates: tum ea quæ deinde decreta fuerunt; nec non illa quæ post veram interpretationem decreto constitutam, acciderunt. Postremo potentis sanctique regis nostri Porphyrogeniti, Romanorum imperatoris, domini Manuelis Comneni, religiosissimum edictum ponitur. ACTIO PRIMA. 1. Tertio jam ct vicesimo anno imperii sceptrum tenente Manuele Comneno, quem in ipso partu purpura excepit, sapientia ad vitale lumen protraxit, fortitudo aluit, fides vera rcligionis ad perfectam aetatem perduxit; quem ut Davidem Deus elegit,quia æque mansuetissimum esse cognovit, et ad paterni diadematis obtinendam hæreditatem majoribus natu fratribus antetulit, atque ab orientalibus plagis usque ad occasum relatis de hoste tropeis condecoravit; hoc, inquam, anno questio per Ecclesiam coorta est, quæ vel uti ignea favilla tenui nata principio, augentibus hinc inde contrariarum partium spiritibus, in excelsam facem evasit; neque solum episcopales sedes corripuit, verum etiam monasticos cœtus invasit; neque hos tantummodo, sed etiam magistratus et aulicos, senatum simul et omnes qui regio in palatio versabantur. Cuncti videlicet mira pertinacia et fervore ardentissimo ad veritatis rapiebantur vestigationem.Neque hactenus contentionis flamma substitit, sed ad popularem quoque turbam plebisque fecem devenit. Initium quæstionis fuit ex dicto veri Dei et Servatoris nostri Jesu Christi, quem in Passionis nocte discipulos alloquentem apud evangelistam Joannem theologum hæc dicere comperimus: Si diligeretis me, gauderetis utiqne, quod dixi vobis me ire ad Patrem; quia Pater meus major me est³. Ambigebatur itaque, quanam ratione quove sensu major Christo pater appellaretur. Δηλοῦσα καὶ τὰ πρότερον μὲν λαληθέντα παρὰ τῶν τὸ τοιούτον ῥητὸν διαφόρως ερμηνεύοντων, τὰς προκομισθείσας το χρήσεις τῶν ἁγίων Πατέρων, καὶ τὰ μετὰ τούτο κυρωθέντα, ἀλλὰ καὶ τὰ μετά τὴν κύρωσιν τῆς ἀληθούς ερμηνείας συνενειχθέντα. Καὶ ἐπὶ τούτοις τό του κραταιον καὶ αγίου τιμών βασιλέως Πορφυρογεννήτου καὶ αὐτοκράτορος Ρωμαίων, κυροῦ Μανουὴλ τοῦ Κομνηνού εὐσεβέστατον ἴδικτου. ΠΡΑΞΙΣ Α΄. α. Ηδη τὸν ἐπὶ τῷ εἰκοστῷ τῆς αὐτοκρατορίας τρίτον χρόνον ἀνύοντος Μανουὴλ τοῦ ἐκ Κομνηνών τὰ τῆς βασιλείας σκήπτρα διέποντος, ὃν πορφύρα . μεν εκ μητρικών ωδίνων παρέλαβε, φρόνησις δὲ ἐμαιεύσατο, καὶ ἀνδρία ἐτιθηνήσατο, καὶ πίστις εὐσεβείας ἡνδρώσατο· ὃν κατὰ τὸν Δαβίδ Θεὸς ἐξ ἐλέξατο, ὡς κατ' ἐκεῖνον πραότατον κατὰ τὴν ἐαυτου καρδίαν εὑράμενος, καὶ πρὸς τὴν τοῦ πατρικού στέγους διαδοχήν τῶν ἐν αὐταδέλφους πρωτογεννήτων προέκρινε καὶ ἀπὸ ἀνατολών ηλίου μέχρι δυσμῶν τοῖς κατ' ἐχθρῶν τροπαίοις ἐσέμνυνε· τότε δὴ τότε ζήτημα τι πρὸς μέσην Εκκλησίαν ἐνέπεσεν· ὅ καί, κατὰ τοὺς τοῦ πυρὸς σπινθῆρας ἀπο βραχέων ἀρχάμενον τοῖς τῶν ἐξ ἑτέρας πρὸς ἑτέραν ἀντιθέσεων πνεύμασιν, ἐπὶ πυρσον κατέληξεν εναέριον, καὶ οὐκέτι μόνον περὶ τοὺς ἀρχιερατικούς σταθμούς ὑπανήπτετο, ἀλλ' ήδη καὶ τὸν τῶν ἱερω μένων κατάλογον ἐπενέμετο· καὶ οὐ τοῦτον μονον, ἀλλὰ καὶ ὅσους τῶν ἐντελῶν αὐχεῖ τὰ βασίλεια, σύγκλητον το ἅμα, καὶ τοὺς ἄλλως τὰ λαμπρά περιπολούνται ανάκτορα, εἰ καὶ μὴ πάντας είχαν ἐκτεφρουμένους καὶ λυομένους, ανθρακιζομένους δέ τινας μᾶλλον τῷ του τῆς ἀληθείας ἔρωτος έμε πυρεύματι. Οὐ μέχρι δὲ τούτου τὰ τῆς φλογὸς περιίστατο, αλλά γε καὶ τὸν ἀγελαῖον ὄχλον καὶ σύρ φακα τῆς ἑαυτοῦ πυρκαίας ετίθετο παρέργον. Τὸ δε ζήτημα περὶ τῆς του ἀληθινοῦ Θεοῦ καὶ Σωτή ρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ φωνῆς ἀρχῆς ἐκ πρώτης προβέβλητο· ἦν τῇ του πάθους νυκτὶ τοῖς μαθη ταῖς ὁμιλῶν παρὰ τῷ εὐαγγελιστῇ Ἰωάννη καὶ θεολογῳ λέγων εὑρίσκεται· Εἰ ἠγαπατέ με, ἐχάρησε ἄν, ὅτι εἶπον, Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα· ὅτι ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστι. Πῶς οὖν καὶ κατὰ τινα τρόπον καὶ οἷαν τὴν ἐκδοχὴν μείζων αὐτου ὁ Πατὴρ ὠνόμασται, διηπόρητο 2. Alii quidem pertinacissime verba hæc pronuntiata affirmabant, quatenus Pater causa fuit æternæ et absque principio et venerandæ Filii dì. vinitatis in prima nativitate: et aliquem ex sanctis Patribus pro se proferebant, qui id dictum sic fuerat interpretatus: neque ferendum omnino judicabant, sicuti aliquot ecclesiastici doctores intellexerant,Christum nempe, etiam ob suam huma1 Joan. χιν, 28. s ibid. Manuelem, inter Joannis 1 Comneni imp. filios natu minimum, propter majores regias dotes, prælatum fuisse testamento patris ut imperium adipisceretur, dicit præter alios historicos Ephræmius v. 4048. collect. vat. T. III. part. I. p. 100. β'· Οἱ μὲν οὖν ἐνστατικώτατα ταύτην ῥηθῆναι τὴν φωνὴν ἔγνωμάτευον, κατά μόνην αἰτίαν τῆς ἄχρονου καὶ ἀϊδίου καὶ ἀξίας τῆς αὐτου θεότητος, πρώτης γεννήσεως, καὶ τόνδε τινὰ τῶν θεοφόρων ἁγίων εἰς μέσον παρήγον οὕτω ταύτην τὴν φωνὴν ἐκλαθόμενον καὶ οὐκ ἀνεκτὸν ὅλως ἤγηντο, καὶ κατὰ τὸ ἐν Χριστῷ ἀνθρώπινον μείζονα παρ' αὐτοῦ τὸν Πατέρα ρηθῆναι, ὡς ἀνθρώπου τελείου ὄντος Hanc quæstionem propositam fuisse ab ipso Manucleimp., aut Ephremius v. 4763, quem auctorem legesis narrantem de concilio hoc ipso ob eam rem coacto. Adi præterea Nicetam Choniatam Hist. vu, 5.

THESAURI LIB. XXV. μετὰ τῆς τελείας θεότητος, καθώς τισι τῶν ἁγίων nitatem, majorem appellavisse Patrem, quandoτῆς Ἐκκλησίας διδασκάλων ἐξείληπται. Τοῖς δὲ, quidem Christus perfectus simul homo Deusque est. Alii contra secundum humanam quoque naturam intelligenda putabant verba: Pater meus major me est, verumtamen iidem hi, qui etiam secundum humanam naturam dictum illud fuisse putabant, multa absurda de iis diffamabant, qui tantummodo propter vim paternam Filii causatiram, sic: locutum Christum docebant: eosque accusabant, ceu si Christum perfectum hominem non agnoscerent, vel ex una concretum natura crederent, ideoque cum Monophysitis conspirarent. Vicissim autem ii, qui verba illa etiam de homine intelligebant, redargui se cernebant, tanquam si unicum Christum dividerent, atque, ut Nestorio placuit, duos καὶ κατὰ τοῦτο δὲ τὸ ἀνθρώπινον λεχθῆναι τὸ. Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν, εδοκει ἐφερμηνεύεσθαι· ἀλλ' ὅτε μὲν κατὰ τὸ αἴτιον μόνον εἰρῆσθαι ταύτην ἐμάνθανον, οι διδόντες τό, και κατὰ τὸ ἐν αὐτῷ ἀνθρώπινον λέγεσθαι, πολλὰ κατὰ τῶν οὕτω φρονούντων συνήγον ἐντεύθεν τὰ ἄτοπα· καὶ ἐξελέγχειν τούτους ἐπεχείρουν, ὡς οὐχὶ καὶ ἄνθρωπου τέλειον τὸν αὐτὸν Χριστὸν δογματίζοντας· ὥσπερ δὲ καὶ πρὸς μίαν ανακραθέντα φύσιν, καὶ διὰ τοῦτο τοῖς μονοφυσίταις οἷον συμπνέοντας. Οτι δὲ καὶ κατὰ τὸ ἐν τούτῳ ἀνθρωπινον λέγεσθαι τοῖς τῷ τοιώδε λόγῳ προστιθεμένοις, ἐκεῖνοι πάλιν κατ ἤκουον, διαιρεῖν αὐτοὺς τὸν ἕνα Χριστὸν ἐπεβοώντο, καὶ τὰ Νεστορίου φρονεῖν καὶ εἰς δύο τέμνειν filios introducerent, cum unus reapse sit atque υἱοὺς τὸν ἕνα καὶ ἀδιαίρετον. Καὶ τοιούτοις λόγοις καὶ ἀντιθέσεσι τὸ τῆς ἁγνῆς Ἐκκλησίας ἐν σώμα και αδιάσπαστον διχῆ διαιρεθέν ἐσχίζετο, μικρού δι διίστατο. Τῷ δὲ συναπέρρωγε καὶ τὰ περὶ τὴν συγκλητον καὶ τὸν πολὺν πάντα δῆμον, τῶν μὲν τούτοις, τῶν δ' ἐκείνοις συμφρονούντων, καὶ συναδα φθεγγομένων καὶ ἀντικρινομένων τοῖς ἕτερα λέγουσιν· ἀγνιαὶ ταῦτα εἶχον καὶ λεωφόροι καὶ στενωποὶ καὶ οἶκοι, περιλαλούμενα. Ἔστι δὲ οἷς καὶ ἄλλως τὸ ῥητὸν ἐφηρμήνευτο, ὡς τοῦ Σωτῆρος οἷον υποδυομένου τὸ τῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως πρόσωπον ἀλλὰ δὴ καὶ κατὰ μόνον τὸν τῆς κενώσεως τρόπον εἴτουν συγκαταβάσεως οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ ὅτε ἡ τοῦ Κυρίου σὰρξ καθ' έαυτὴν νοεῖται οὕτως, ὥσπερ εἰ μηδὲ τῇ θεότητι ἤνωτο· καὶ ἀλλ᾽ ἅττα προβαλλομένοις, ἅπερ δὴ ταύτα μετὰ τὴν ἀληθῆ του ζητουμένου γνώσιν καὶ τὴν τῆς Ἐκκλησίας ἔνωσιν καθυπεβλήθησαν ανα θέματα. γ. Οὕτω δὴ τῆς Ἐκκλησίας κυμαινομένης ταῖς του πονηροῦ πνεύματος αύραις, φιλονεικούντος ἐκεῖξαι τὰ τῆς πίστεως πείσματα, τῆς ἀκροφώνου πέτρας Χριστοῦ τοῦ τὰ διεστώτα συνάψαντος, οὐκ ἐμέλησεν ὁ τῆς κοσμικῆς μεγάλης ολκάδος κυβερ νήτης προβεβλημένος ἡμέτερος βασιλεύς - ουδ' ἐπενύσταξεν οὗτος ὁ φυλάσσων τὸν νεόλεκτον Ἰσραὴλ τὸν καὶ Θεὸν ὁρῶντα τῷ τῆς σαρκὸς προβλήματα σκιαζόμενον, καὶ τῷ αὐτῷ Θεῷ καθορώμε του καὶ σωζόμενον· ἀλλ' ὡς βασιλεὺς τῆς εἰρήνης καὶ τῶν ἐκκλησιαστικών επιστημονάρχης ἐθών τε καὶ πράξεων φιλοπονώτερον περὶ ταῦτα καὶ φροντιστικώτερον διατίθεται. Οὐδὲν μὲν ἧττον καὶ τῶν ὁσημέραι παρεμπιπτουσῶν κατὰ τὰς όμβρια μαίας σταγόνας κοσμικών φροντίδων αντιποιούμετος, ὅλον δὲ όμως ἑαυτὸν συντείνας, ἐφ᾽ ᾧ τὸ μὲν νοσούν ὑγιώσαι, καὶ τὸ διαρραγεν ἀρτιῶσαι· καὶ πρὸς μίαν αὖθις τα πάντα συναγαγεῖν ὁλομέλειαν. Εντεύθεν καὶ ὅσα παρά διαφόρων θεοφορουμένων Hinc Victorinus Comm. in epist. ad Galat. cap. iv, v. 14. (Collect. Vat. L. III, part. 1, p. 48) ait: Catholicum Christus corpus ad omsem hominem habuit: omne quod passus est catholicum fecit, id est ut omnis caro in illo crucifixa sit. individuus. Atque his sermonibus et contradictionibus unum atque individuum castæ Ecclesiæ corpus bifariam scindebant: resque jam parum a manifesto schismate aberat. Namque inter se dissidebat senatus, plebisque multitudo, dum alii aliis adhærerent; et cum his conspirarunt, illis contradicerent: atque ita fora, viæ, vici, ædes, variis sermonibus personabant. Nonnulli etiam aliter dictum illud interpretabantur, ceu si Servator quodammodo gereret naturæ nostræ humanæ personam; solumque intelligebant extenuationis humilitatisque modum carnem denique solam per se spectabant, ceu si ne divinitati quidem esset cunjuncta, aliaque hujusmodi effutiebant, quæ post veram rei controversæ cognitionem Ecclesiæque concordiam revocatam, anathemate perculsa sunt. ve3. Cum hac tempestate jactaretur Ecclesia mali spiritus fabris perdantibus, nitentibusque fidel firmamentum dissolvere, id est angularem lapidem Christum qui distantia conjungit; haud socordem se præstitit rex noster mundani magni navigii delectus gubernator; neque darmitavit hic custos novi Israelis qui Deum humana carne contectum vidit, atque ab ipso Deo visitatus servatusque fuit rum tanquam rex pacis, et ecclesiasticæ disciplinæ actionumque sapiens moderator, magno labore studioque ad id negotium incubuit. Et quanquam orbis universi curas, imbrium instar,in se quotidie ruentes sustineret, nihilo tamen minus toto animo dedit operam ut ægra sanaret, disjecta sarciret, atque ad unitatem cuncta rursus membra reduceret. Quamobrem sententias etiam complurium inspiratorum theologorumque hominum super hoc proposito scriptas colligi ordinatimque in libro disponi curavit: atque has divorum auctoritates Mallem id reservatum pontificibus et episcopis, quorum istud sacrum officium et potestas est. Et quidem Græcus Ephræmius haud unum dilaudat Byzantinum imperatorem, propterea quod nihil in ecclesiastica disciplina novaverant.

singulis sanctissimis patriarchis jussit, itemque καὶ θεολόγων ἀνδρῶν περὶ τοῦ προκειμένου σκοπού aliis delectis per id tempus congregatisque in divina sacraque synodo viris, perque hos ipsos universo deinceps Ecclesiæ populo: Patrum igitur sententiæ erant hæ. συνεγράφησαν, συλλεγῆναι καὶ συνεγγραφήναι στοι χηδόν διετάξατο· καὶ δὴ καὶ τὰς τοιαύτας τῶν ἁγίων τούτων χρήσεις ἑκάστῳ τῶν τε ἁγιωτάτων πατριαρ χῶν ἐκδοθῆναι διεκελεύσατο, καὶ μὴν καὶ τοῖς τηνι καῦτα συνειλεγμένοις λογάσι τῆς θείας καὶ ἱερᾶς συνόδου, καὶ δι' αὐτῶν παντὶ τῷ τῆς Ἐκκλησίας πληρώματι • ὰ καὶ κατὰ ῥητὸν οὕτως ἔχουσι. Sancti Joannis Damasceni. 4. Eorum, quæ humano more de Servatore Christo prædicantur, sive dicta, sive gesta fuerint, sex modi sunt. Quædam enim ex illis naturaliter ratione carnis assumptæ facta dictaque sunt, velut partus ex Virgine, atque ætatis incrementum et profectus, fames, sitis, defatigatio, lacryma, somnus, clavorum fixura, mors aliaque similia, quæ naturales et inculpatæ passiones sunt. In his enim omnibus manet quidem divinæ naturæ cum humana conjunctio, corporis tamen ea vere esse creduntur: quippe cum divinitas nihil horum pertulerit, sed per ea salutem nobis procurarit. Quædam dissimulandi modo, ut cum de Lazaro quærit: Ubi posuistis eum *? Cum orat, et cum se subducit. His enim neque ut Deus neque ut homo opus habebat: verum humano more illud prætexebat, quod neces sitas atque utilitas exposcebat. Nimirum idcirco, puta, precabatur, ut se minime Deo adversari ostenderet; utque Patrem, velut sui causam, honore afficeret. Interrogabat, non quod ignarus esset; sed ut se, quanquam Deus manebat, hominem quoque vere esse demonstraret. Hæc denique ipsi causa secedendi erat, ut nos doceret pericula temere non adire, nec nos ipsos ultro prodere. Quædam rursus dicuntur per assumptionem ut, illud: Deus meus, Deus meus, ut quid me dereliquisti? *? Item: Ipse Filius Patri subjicietur. Nec enim quatenus Deus nec quatenus homo, a Patre unquam derelictus fuit: nec peccatum, nec maledictum factus est, nec Patri subjici opus habet. Etenim quate nus, Deus est, æqualis est Patri, non autem adversarius, nec subjectus: quatenus autem homo, nunquam adversus Patrem contumax fuit. Ex quo sequitur, eum, nostri assumpta persona, partes nostras suspiciendo, his verbis usum esse. Quædam autem per excogitatam mente præcisionem dicuntur. Nam si ea quæ revera disjungi nequeunt, hoc est carnem a Verbo, cogitando sejunxeris, caro serva erat et ignara: verum eadem ob hypostaticam cum Deo Verbo conjunctiouem id habuit, ut nec serva esset nec ignara. Eadem de causa Patrem Deum suum vocavit. Quædam vero aiebat, ut se nobis manifestaret, nostramque firmaret fidem, veluti cum dixit: Pater, clarifica me claritate quam habui, prius quam mundus esset, apud te*. Etenim ipse quidem et tunc clarificatus erat, et nunc clarificatur: ne- • Joan. xi, Τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνού δ. Τῶν ἀνθρωποπρεπῶς ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ λεγομένων εἴτε ἐν ῥήμασιν εἴτε ἐν πράγμασι τρόποι εἰσὶν ἐξ. Τὰ μὲν γὰρ αὐτῶν κατὰ φύσιν οικονομι κῶς πέπρακταί τε καὶ λέγεται· οἷον ὁ ἐκ Παρθένου τόκος, ἡ καθ' ηλικίαν αὔξησίς τε καὶ προκοπή, ἡ πεῖνα, ἡ δίψα, ὁ κήπος, ὁ ὕπνος, τὸ δάκρυον, ἡ τῶν ἤλων τρῆσις, ὁ θάνατος, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὅσα φυσικὰ καὶ ἀδιάβλητα πάθη τυγχάνουσιν. Ἐν τού τοῖς γὰρ ἅπασι μίξις μέν ἐστι τοῦ θείου πρὸς τὸ ἀνθρώπινον· πλὴν τοῦ σώματος ἀληθῶς εἶναι πιο στεύεται, οὐδὲν τούτων τοῦ θείου πάσχοντος, δι' αὐτῶν δὲ τὴν ἡμῶν οἰκονομοῦντος σωτηρίαν. Τὰ δὲ κατά προσποίησιν, τὸ ἐρωτῶν Ποῦ τεθείκατε Λάζαρον, ἡ προσευχὴ, τὸ ὑπαναχωρεῖν. Τούτων γὰρ οὔτε ὡς Θεός, οὔτε ὡς ἄνθρωπος ἐχρηζε· πλὴν ἀνθρωποπρεπῶς ἐσχηματίζετο πρὸς ὅπερ ή χρεία καὶ τὸ λυσιτελὲς ἀπήτει. Οἷον τὴν προσευχὴν, διὰ τὸ δεῖξαι ὡς οὐκ ἔστιν ἀντίθετος· καὶ ὡς αἴτιον αὐτοῦ τιμῶν τὸν Πατέρα. Τὸ ἐρωτῶν, οὐκ ἀγνοῶν, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ ὡς κατὰ ἀλήθειαν ἐστιν ἄνθρωπος μετὰ τοῦ εἶναι Θεός· τὸ ὑπαναχωρεῖν, ἵνα διδάξῃ μὴ προπετεύεσθαι μηδε ἑαυτοὺς προδιδόναι. Τὰ δὲ κατ' οἰκείωσιν· ὡς τό, Θεέ μου, Θεέ μου, νατὶ μ' ἐγκατέλιπες· καὶ τὸ, Αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγή σεται τῷ Πατρί. Οὔτε γὰρ ὡς Θεὸς οὔτε ὡς ἄνε θρωπος ἐγκατελείφθη ποτέ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς οὔτε ἁμαρτία, οὔτε κατάρα γέγονεν, οὔτε ὑποταγῆναι χρήζει τῷ Πατρί. Καθό μὲν γὰρ Θεὸς ἴσος ἐστὶ τῷ Πατρί, καὶ οὐδὲ ἐναντίος οὐδὲ ὑποτεταγμένος· καθό δὲ ἄνθρωπος οὐδέποτε ἀνήκοος γέγονε τοῦ Γεννήτορος. Τὸ ἡμέτερον τοίνυν οἰκειούμενος πρόσωπον, καὶ μεθ' ἡμῶν τάσσων ἑαυτὸν, ταῦτα ἔλεγε. Τὰ δὲ διὰ τὴν κατ' ἐπίνοιαν διαίρεσιν. Ἐὰν γὰρ τῇ ἐπινοίᾳ διέλῃς τὰ τῇ ἀληθείᾳ ἀχώριστα, ἔχουν τὴν σάρκα ἐν τοῦ Λόγου, ἡ σάρξ δούλη ἦν καὶ ἁγνο οῦσα· ἀλλὰ διὰ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν Λό, ον καθ᾽ ὑπόστασιν ένωσιν οὔτε δουλη ἦν, οὔτε ἡγνόει. Οὕτω καὶ Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα εκάλεσε τὰ δὲ διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς φανέρωσίν τε καὶ πίστιν. Ὡς τὸ, Πάν τερ, δόξασόν με τη δόξῃ ἢ εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί. Αὐτὸς γὰρ δεδοξασμένος ἦν τε καὶ ἐστίν· ἀλλ' ἡμῖν οὐκ ἦν φανερωθεῖσα καὶ πιστωθεῖσα ἡ δόξα αὐτοῦ· τὰ δέ, κατὰ τὴν του Ἰουδαϊκού προσώπου οἰκείωσιν. Καὶ μετὰ τῶν Ἰουδαίων ἀριθμῶν ἑαυτόν· ὡς πρὸς τὴν Σαμαρείτίν φησιν· Ὑμεῖς προσκευνεῖτε ὃ οὐκ οἴδατε· ἡμεῖς • Joan. 17, 5. 34. * Matth. xxvi, 46. 5 1 Cor. IV, 28. De fide orthodoxa, lib. 1v, cap. 18, edit. Lequienii, t. I, p. 286. Carptim tamen hæc desumi excerptorum auctor.

THESAURI LIB. XXV. προσκυνοῦμεν ὁ οἴδαμεν· ὅτι ἡ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰου- quaquam tamen nobis claritas ejus patefacta comδαίων ἐστίν. probataque erat. Postremo interdum ita loquebatur, tanquam Judæorum personam adscivisset, se in eorum numerum ascribendo; ut cum Samaritanæ ait: Vos adoratis quod nescitis; nos adoramus quod scimus: quia salus ex Judæis est'. Sancti Gregorü Theologi ex oratione secunda de Του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου ἐκ τοῦ δευτέρου λόγου τοῦ περὶ Υἱοῦ ε. Τὸ γὰρ δὴ λέγειν ότι του κατὰ τὸν ἄνθρωπον νοουμένου μείζων, ἀληθὲς μέν, οὐ μέγα δέ. Τί γὰρ τὸ θαυμαστὸν, εἰ μείζων ἀνθρώπου Θεός; Τοῦ ἁγίου Αθανασίου, ἐκ τοῦ διαλεκτικοῦ λόγου, ὃν ἐποιήσατο ἐν τῇ κατὰ Νίκαιαν ἁγίᾳ πρώτη μεγάλη συνόδῳ πρὸς τὸν ᾿Αρειον ζ. Αθανάσιος εἶπε· Τίνες οὖν κοπιῶσιν, ἄνθρωποι ἢ ἄγγελοι; ῎Αρειος εἶπεν· "Αγγελοι ἀσώματοι τυγχάνουσι, πρὸς τὸ διακονοῦντας αὐτοὺς καμάτου πεῖραν μὴ λαβεῖν· ἀνθρώπου δὲ τὸ κάμνειν ἴδιον διὰ τὴν τοῦ σώματος βαρείαν ὁλκήν. ᾿Αθανάσιος εἶπεν· Ο οὖν Κύριος πῶς ἐκοπίασε; Γέγραπται γάρ Ἰησους δε κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκαθέζετο. Άρειος εἶπεν· Συνήγαγές με, ὡς ἠθέλησας, ἐκ του παραδείγματος τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώπων, ὅτι οὐχ ὡς Θεός Λόγος εκοπίασεν, ἀλλ᾽ ἵνα φανῇ ὅτι σάρκα, ἐν οὐκ εἶχε πρότερον ὁ Λόγος καί Θεός, ταύτην ἀνέλαβεν· διὰ τοῦτο τῇ σαρκὶ συνεχώρησε πάσχειν τὰ ἴδια, ἵνα φανῇ ὅτι σάρξ ἐστιν. Αθανάσιος εἶπε· Μέμνησο ὅτι προωμολόγηται ότι πανταχου πάρεστιν ὁ Λόγος καὶ Θεός. Αρειος εἶπεν· 'Αραρότως. ᾿Αθανάσιος εἶπεν· Εἰ οὖν πανταχου πάρεστι, τίνος ένεκεν ἔφασκεν, Ο Πατήρ μου ὁ πέμψας με μείζων ἐστιν; Αρειος εἶπεν· Παρακαλῶ σε, μὴ ὀκνήσῃς ἀποκαλύψαι τὸ κάλυμμα από του γράμματος ἐν τάχει. Λίαν γὰρ ἀνιών μαι. ᾿Αθανάσιος εἶπεν· Τίς ἐστιν ὁ κεκοπιακώς, ἄνθρωπος, ἢ ὁ Θεός Λόγος; Αρειος εἶπεν· "Ανθρωπος. ᾿Αθανάσιος εἶπεν· Οὐκουν σόν ἐστι τὸ νοῆσαι λοιπόν, "Αρειος εἶπεν· Κατελαβόμην σου τὸν νοῦν ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ. ότι, τοῦ Θεοῦ Λόγου πανταχού παρόντος, δῆλον ὅτι διὰ τὴν σάρκα εἶπεν, Ὁ Πατήρ μου ο πέμψας με μείζων ἐστίν, τὴν βαδίζουσαν καὶ κοπιῶσαν, καὶ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον έτερον πορευομένην. ᾿Αληθώς ὀρθῶς ἔχει τοῦτο, ό Τοῦ ἁγίου ᾿Αμφιλοχίου ἐκ του κατὰ ᾿Αρειανῶν λόγου (8).. 5. Διὰ τοῦτο γὰρ πῆ μὲν ἀνηγμένους, πη δε τα πεινούς φθέγγομαι λόγους· ἵνα διὰ μὲν τῶν ὑφηλών του ένοικουντος λόγου ἀποδείξω τὴν εὐγένειαν, διὰ δὲ τῶν ταπεινῶν τῆς ἐνοικουμένης σαρκός γνωρίσω τὰ ἀσθενή. Καὶ πάλιν· Πῆ μὲν ἐμαυτὸν ἴσον λέγω τῷ Πατρὶ, τῇ δὲ μείζονα τὸν Πατέρα· οὐ μαχόμε 1 Joan. IV, 22. * ibid. 6. Edit. Maurin. t. 1,orat. 30, § 7. Edit. Maurin. t. II, p. 210. Porro vides Græcam sæculi x synodum agnovisse ut genuinum Athanasii opus, quod postea Maurini aliique critici inter Spuria Athanasiana confidenter collocaverunt. Filio, 5. Dicere autem, quod Pater major Christo sit, quatenus hic modo intelligitur; verum id quidem est, haud tamen magnum. Quid enim mirum, si Deus homine major est? S. Athanasii ex disputatione quam habuit in sancta prima Nicæna magna synodo adversus Arium. 6. Athanasius dixit: Quinam igitur fatigantur; hominesne, an angeli? Arius dixit: Angeli incorporei sunt, ut cum ipsi ministrant, nullum lassitudinis experimentum percipiant. At hominis proprium est fatigari, propter gravem nempe corporis molem. Athanasius dixit: Quomodo ergo fatigatus est Dominus? Scriptum enim est: Jesus vero fatigatus ex itinere, sedebat. Arius dixit: Ut veluisti, eo me, angelorum hominumque exemplo, adduxisti, ut fatear Verbum non ut Deum fatigatum esse, sed ut appareret carnem hanc, quam antea Verbum et Deus non habebat, assumpsisse: idcirco carni quæ sibi erant propria pati permisit, ut carnem esse evidens fieret. Athanasius dixit: Memor sis, concessum jam esse Verbum et Deum ubique exsistere. Arius dixit. Recte admodum. Athanasius dixit: Si igitur ubique præsens est, quanam de causa ait: Pater meus, qui misit me, major me est? Arius dixit: Obsecro te, ne graveris velum a littera quam cito detrahere. Valde enim angor animo. Athanasius dixit: Quis fatigatus est, homone, an Deus Verbum? Arius dixit: Homo. Athanasius dixit: Tuum igitur jam est intelligere. Arius dixit; Percipio quid tuo hoc responso intelligas, nempe cum Deus Verbum ubique adsit, prorsus constare ipsum propter carnem dixisse: Pater meus qui misit me,major me est. Caro enim gradiebatur et fatigabatur, et a loco in locum migrabat. Certe id recte se habet. S. Amphilochii ex sermone adversus Arianos. 7. Idcirco nunc sublimi, nunc humili oratione utor; nempe ut sublimi, inhabitantis Verbi nobilitatem demonstrem; humili autem, comitantis carnis infirmitatem significem. Et iterum: Modo me Patri æqualem, modo Patrem majorem dico: neque ipse mihi repugno, sed me Deum homiIn S. Amphilochii reliquiis apud Combefisium p. 149 citatur idem hic titulus; sermo vero ipse periit: : ita tamen ut particula quædam Vaticani hujus fragmenti occurrat etiam apud prædictum Combefisium, p. 146, cum titulo: În illud, «Pater major me est.»

nemque demonstro; Deum, sublimitate sermonis; νος ἐμαυτῷ, ἀλλὰ δεικνὺς ὡς Θεός εἰμι καὶ ἄνθρω hominem,humilitate. Neque tamen cor vestrum turbetur, quia dixi vobis: Pater meus major me est; major enim est illo qui ad eum vadit,non illo qui in ipso est; nam quatenus Deus sum, in Patre sum; quatenus autem homo, ad Patrem vado. Illo igitur major Pater est, qui ad ipsum vadit; non illo qui semper in ipso est. Atque ut verba ad compendium conferam, major simul est atque æqualis: major sciscitante:Quot panes habetis'? æqualis populum universum quinque panibus saturanti: major interrogante: Ubinam Lazarum posuistis 10? æqualis Lazarum jussu suscitanti: major dicente: Quis me tetigit? æqualis perpetuum hæmorrhoissæ fluxum sistenti: major dormiente in puppe, æqualis mari increpanti: major eo quem damnavit Pilatus; æqualis ei qui mundum damnatione liberat: major eo qui alapam crucemque sustinuit cum latronibus; æqualis ei qui latronem gratis justificavit: major eo qui veste nudatus fuit, æqualis ei qui animam ornat: major eo cui propinatur acetum; æqualis ei qui proprium sanguinem ex vino facit: major eo qui dissolutionem templi (id est corporis sui) passus est; æqualis ei qui suum templum (id est corpus) suscitavit; illo, inquam, major, huic æqualis. Et iterum. Haud pluribus verbis vos morabor. Cernis, hæretice, quonam major sit Pater, eo nimirum qui ait: 'Jam plura vobiscum non loquar 18; non eo qui dicit: Non relinquam vos orphanos 18; etenim vobiscum sum cunctis die- ( bus usque ad sæculi consummationem ". Venit princeps hujus mundi, neque in me quidquam invenit ¹. Cornis quonam sit major; ille scilicet qui coram principibus damnatus fuit, non eo qui mundum fecit. Surgite eamus hinc 16. Quonam major est Pater? nempe dicente: Eamus; non dicente, Habitabo vobiscum et inambulabo 17.18. Ego sum vitis vera ¹º; cernis quonam major sit Pater nimirum dicente: Ego sum vitis; non dicente: Ego veram vitem plantavi. S. Cyrilli ex homilia in Ramos Palmarum. 8. Sed quamvis rationalis natura nostra personaπος· Θεὸς μὲν ἐκ τῶν ὑψηλῶν, ἄνθρωπος δὲ ἐκ τῶν ταπεινῶν. ᾿Αλλὰ μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία, ὅτι εἶπον ὑμῖν, Ὁ Πατήρ μου μείζον μου ἐστι· μείζων γάρ ἐστι τοῦ πορευομένου πρὸς αὐτόν, οὐ τοῦ ὄντος ἐν αὐτῷ· ὡς γὰρ Θεός εἰμι ἐν τῷ Πατρί· ὥστε ὡς ἄνθρωπος πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα. Ἐκείνου οὖν μείζων ὁ Πατήρ, τοῦ πορευομένου προς αὐτὸν, οὐ τοῦ ἀεὶ ὄντος ἐν αὐτῷ· καὶ ἵνα συντόμως εἴπω, μείζων ἐστὶ καὶ ἴσος· ἴσος τοῦ ἐκ πέντε ἄρτων δῆμον ὁλόκληρον κορεννύντος· μείζων τοῦ ἐρωτῶντος, Ποῦ τὸν Λάζαρον τεθείκατε; ἴσος του τον Λάζαρον ἀνιστῶντος λόγῳ· μείζων τοῦ λέγοντος, Τίς μου ήψατο; ἴσος τοῦ τὰς ἀκενώτους πηγὰς τῆς αἱμορροούσης ξηράναντος· μείζων τοῦ καθεύδοντος ἐπὶ τῇ πρύμνῃ· ἴσος τοῦ ἐπιτιμῶντος τῇ θαλάσσῃ· μείζων του κρινομένου ἐπί Πιλάτου· ἴσος τοῦ κρίσ σεως ἐλευτεροῦντος τὸν κόσμον· μείζων τοῦ ῥαπιζομένου, μείζων τοῦ συσταυρουμένου λῃσταῖς· ἱσος τοῦ τὴν ληστὴν δικαιοῦντος δωρεάν· μείκων του γυμνουμένου τὴν ἐσθῆτα· ἴσος του στολίζοντος τὴν ψυχὴν· μείζων του ποτιζομένου ὄξος· ἔσος τοῦ τὸ οἰκεῖον οινοχοοῦντος αἷμα μείζων τοῦ λυομένου ναου ἴσος τοῦ καὶ μετὰ τὴν λύσιν τὸν οἰκεῖον ἐγεί ραντος ναόν· ἐκείνου μείζων, τούτου ἴσος. Καὶ πάλιν· Οὐκέτι πολλὰ λαλήσω μεθ᾽ ὑμῶν. Ορᾷς, αἱρετικέ, τίνος μείζων ἐστιν ὁ Πατήρ, τοῦ λέγοντος· Οὐκέτι πολλὰ λαλήσω μεθ' ὑμῶν· οὐ τοῦ λέγοντος· Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς· μεθ' ὑμῶν γάρ εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας. Ἔρχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρήσει οὐδέν. Ορᾶς τίνος ἐστὶ μείζων, τοῦ κρινομέ νου ἐπ' ὄψεσιν ἀρχόντων, οὐ τοῦ ποιήσαντος τὴν οἰκουμένην· Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντευθεν ὁρᾶς τίνος ἐστὶ μείζων ὁ Πατήρ, του λέγοντος "Αγωμεν· οὐ τοῦ λέγοντος· Ἐνοικήσω ἐν ὑμῖν καὶ ἐμπεριπατήσω· Εγώ είμι ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή Ορᾶς τίνος ἐστὶ μείζων ὁ Πατὴρ, τοῦ λέγοντος· Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος· οὐ τοῦ λέγοντος, Εγὼ ἐφύτευσα ἄμπελον ἀληθινήν. ό Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐκ τοῦ εἰς τὰ Βάϊα λόγου η· Θμως, εἰ καὶ ἡνώθη καθ᾽ ὑπόστασιν τῷ λόγῳ ἐσωθήσεται τῷ προαιωνίῳ τὸ πρόσφατον; ἢ πώς ὁμοιωθήσεται τῷ ἀνάρχῳ τὸ ἔναρχον; Καὶ μετ' ὀλίγα· Πῶς φησίν· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν; τῇ άνω πρὸ αἰώνων γεννήσει, Πῶς, Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστι; τῇ κάτω ἐκ Παρθένου γεννήσει. liter Verlo unita fuit, non tamen est æquata. Qui ή λογική ἡμῶν φύσις, ἀλλ᾽ οὐκ ἐσώθη· Πῶς γὰρ enim fieri potest, ut temporale exæquetur æterno; id quod habuit initium, ei quod sine initio est? Et paulo post, Quomodo inquit: Ego et Pater, unum sumus? ob cœlestem scilicet ante sæcula nativitatem. Quomodo Pater meus major me est? ob terrenum ex Virgine ortum, Ejusdem ex sermone ad reginas. 9. At quomodo is angelis minor evasit, qui ab illis adoratur, unaque cum Patre regni solium ob11 Marc. V, 31. * Matth. xv, 34. 10 Joan, X1, 34. 15 Joan. χιν, 30. 16 ibid. 31. 17_18 Levit. XXVI, Notemus de eucharistica transsubstantia tione testimonium catholicum ecclesiastici Patris valde nobilis, qui sæculo quarto post Christum Του αυτου ἐκ του εἰς τὰς βασιλίσσας λόγου Θ΄. Πῶς οὖν ἐλάττωσαι παρὰ τοὺς ἀγγέλους ὁ πρὸς αὐτῶν φροσκυνούμενος, ὁ σύνεδρος Πατρί; 18 Joan zιν, 30. 13 ibid. 18. 14 Matth. XXVIII, 12. 19 Joan. xv, 1. florebat. Edit. Paris, t. V, part. 11, p. 497, 498. Edit. cit. t. v, part. 1, p. 133. D.

THESAURI LIB. XXV. quod mori posset, assumpto, ad humana nature infirmitates se ipsum demisit, in eoque veluti proprio spontaneam mortem sustinuit. Ob eam porro mortem et passionem, summæ gloriæ coronam promeruit; quippe qui ipsa vita et incorruptio est, et mortem abolevit, et corruptionem omni vi spoliavit. Cum Jesum ergo nominat, et angelis minorem prædicat, non simpliciter nos hominem, seorsumque ac per se positum, mente concipere oportet; sed ipsummet Unigenitum propter incarnationis ordinem potiores partes angelis deferentem. Nam qui excellentiæ illorum cedere prædicatur, is vere homo factus dignoscitur. Illa autem sanctorum angelorum eminentia in hoc Αλλ᾽ ἔστι σαφὴς ἡ πρόφασις· καθίκετο γὰρ ἐν τοῖς τῆς tinet? In promptu est responsio: Nam corpore, ἀνθρωπότητος μέτροις, καὶ τὸ ἀποθνήσκειν πεφυκός σώμα λαβών, ϊδιόν τε αὐτὸ ποιησάμενος, ἐν αὐτῷ πέτ πουθε ἐκῶν, καὶ ταῖς ἀνωτάτω δόξαις στεφανούται διὰ τὸ πάθος, ὡς δι' αὐτοῦ καταργήσας τὸν θάνατον, καὶ άπρακτον ἀποψήνας τὴν φθοράν· άτε δὴ καὶ ὑπάρχων ἀφθαρσία καὶ ζωή. Οταν οὖν Ἰησοῦν ονομάζῃ, καὶ ελαττώσθαι λέγῃ παρὰ τοὺς ἀγγέλους αὐτόν, οὐκ ἄνθρωπον ἀνὰ μέρος καὶ ἰδικῶς, ἀλλ' αὐτὸν νοοῦμεν τὸν Μονογενή, παραχωρούντα τοῦ προΰχειν οἰκονομικῶς τοῖς ἁγίοις αγγέλοις· ὅτι ἀληθείᾳ γέγονεν ἄνθρωπος ὁ τῆς ἐκείνων ὑπεροχῆς ἡττώμενος· τὰ δὲ τῆς ὑπεροχῆς τοῖς ἁγίοις αγγέλοις, ὅτι καὶ ἔξω σαρκός, καὶ τοῦ τεθνάκαι κρείττους εἰσί· γεγονότος ἐν τούτοις τοῦ Υἱοῦ διὰ τὴν ἐκούτιον κένωσιν. Αλλ' ο βραχὺ παρ, ἀγγέλους ελαττωμένος, διά γε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος μέτρον, ἐν præcipue posita est, et quod carne sunt immunes, υπεροχῇ θεότητος ὢν, προσκυνεῖται παρ' αὐτῶν, καὶ ἐνίδονται θώκοις, οὓς περιιστᾶσιν ἐκεῖνοι δοξολογοῦντες ἀεὶ, καὶ τῶν δυνάμεων αὐτὸν ὀνομάζοντες Κύριον. et quod morti non sunt obnoxii: his autem infirmitatibus propter voluntariam exinanitionem subjectus fuit Filius. Verum enimvero, qui propter humanæ naturæ conditionem paululum infra angelos minoratus dicitur 10, is in deitatis excellentia exsistens, ab illis adoratur, considetque in iis majestatis thronis, quos illi venerabundi undequaque cingunt, indefesso laudum præconio illum extollentes, ac virtutum Dominum appellantes. Τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου κατὰ ᾿Αρείου, καὶ εἰς τὸν Εὐαγγελισμόν, οὗ ἡ ἀρχὴ, «Τῇ προτέρᾳ Κυριακή» ε. Ἐὰν εἶπε· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί, αὐτοῦ κακούετε· ἐὰν εἶπη· Ο εωρακώς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα, αὐτοῦ ἀκούετε· οὐ γὰρ δὴ ψεύδεται ἡ Αλήθεια· ἐὰν εἴπῃ· Ο πέμψας με Πατήρ μείζων μου ἐστι, τοῦτο μὴ θροήσητε· οὐ γάρ θεότητα πρὸς θεότητα λέγει, ἀλλ' ὅτι θεότης τῆς ἀνθρωπότητος μείζων· πρὸς τὸ μεῖζον τὸ ἔλαττον ἁρμόζεται. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν ἐρμηνειῶν τῆς πρὸς Εβραίους Επιστο λῆς ια΄. Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ἠλαττωμένον, φησί, βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου. Εἶτα χρηστά πάλιν, Δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον. Εἶδες, πῶς αὐτῷ πάντα ήρμοσε; Τὸ γὰρ βραχὺ τίνι ἄν ἡ αὐτῷ ἀρμόσεις μᾶλλον τῷ τρεῖς ἡμέρας εν ήδη γε νομένῳ μόνα; Αλλ' οὐχ ἡμῖν τοῖς ἐπιπολὺ φθειρομέ νεις. Εἶτα πάλιν παρακατιών λέγει· Εἰ γὰρ ὁ προσκυ νεόμενος ὑπ' ἀγγέλων, φησὶν, ἠνέσχετο βραχύ τι παρ' ἀγγέλων ἔχειν διὰ σε, πολύ μᾶλλον σύ, ὁ τῶν ἀγγέλων Ελάττων, πάντα φέρειν ὀφείλεις. S. Joannis Chrysostomi contra Arium, et in Αnnuntiationem Deiparæ, homilia quæ incipit: Præcedente Dominica.» 10. Si dixerit: Ego et Pater unum sumus, ipsum audite. Si dixerit: Ego in Patre et Pater in me est, ipsum audite. Si dixerit: Qui vidit me, vidit Patrem, ipsum audite; Veritas enim non mentitur. Si dixerit: Qui misit me Pater, major me est, id vos ne terreat: neque enim divinitatem divinitati opponit; sed ait divinitatem majorem humanitate; res minor ad majorem refertur. Ejusdem ex interpretatione Epistolæ ad Hebræos. 11. Aliquantulum infra angelos minoratum videmus, inquit, Jesum propter mortis passionem 11. Deinde rursus bona adjecit: Gloria et honore coronatum. Viden' ut cuncta ad hominem accommodavit? Nam illud aliquantulum, cuinam magis quam ei congruerit qui tres tantummodo dies in inferis mansit? Certe nobis haudquaquam qui ad longum tempus corrumpimur. Deinde progrediens ait: Nam si is qui adoratur, inquit, ab angelis, sustinuit quiddam minus habere quam angeli propter te. multo magis tu qui es minor angelis, debesomnia propter ipsum perferre. Ἐκ τῆς ομιλίας τοῦ ἁγίου Αμφιλοχίου ἐπισκόπου Ἰκονίου εἰς τοῦ «Ο αποστείλας με Πατὴρ μείζων μού έστι» 13΄. Εἰπὶ κατὰ ποῖον λόγον λέγεις τὸν Πατέρα μείζονα 20 Hebr. 11, 9. 21 ibid. 22 ibid. Hanc homiliam inter Spurias collocat Montfauconius, t. XI, p. 838. At Græci certe sub Manuele Comneno genuinam existimabant. Edit. Montf. t. XII, homil. iv, p. 41 A. Titulus hic exstat apud Combefisium, p. 145. Ex homilia sancti Amphilochii episcopi Iconiensis in illud: «Qui misit me Pater, major me est.» 12. Dic mihi quonam sensu ais Patrem Filio Verum ipsa materia codicis Vaticani est inedita. Imo vero idem sermo videtur, qui supra dicitur contra Arianos. Etenim locus apud nos (col. 209) citatus dicitur apud Combefisium ex sermone in illud: Pater major me est.

θομαι· οὗτος γὰρ ἐστιν ὁ εἰπών· Ὁ ἀποστείλας με Πατὴρ μείζων μου ἐστιν. Εἰ τῷ λέγοντι πείθη, παῦσον καὶ σὺ τὴν μάχην κἀγὼ συστελῶ τὴν γλῶσσαν· καὶ δῶμεν τῷ Υἱῷ τὸν οἰκεῖον λόγον ἐρμηνεῦσαι. Εἰπὶ γοῦν, Δέσ ποτα, διατί ποτέ μὲν λέγεις· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, ποτέ δέ, Ὁ ἀποστείλας με Πατήρ μείζων μού ἐστιν; Εἰ μείζων, πῶς ἴσος; εἰ ἴσος, πῶς μείζων; Τὰ δύο λέγω· ἐπειδὴ καὶ μείζων μου ἐστὶ καὶ ἴσος· κατὰ τὴν θεότητα ἴσος, κατὰ τὴν οἰκονομίαν μείζων. Ισος αὐτοῦ εἰμι, ἐπειδὴ ἐξ αὐτοῦ ἐγεννήθην· μείζων μου ἐστὶν, ἐπειδὴ ἐκ τῆς Παρθένου ἐγεννήθην, majorem? Haud ego, inquit, dico, sed dicenti τοῦ Υἱοῦ; Οὐκ ἐγώ, φησί, λέγω, άλλα τῷ λέγοντι πείcredo. Ipsemet enim ait: Qui misit me Pater, major me est. Si dicenti credis, jam tu a contentione desiste, et ego quoque linguam cohibebo, ipsique Filio permittamus proprii sermonis interpretationem. Ain ergo, Domine, cur modo dicis: Ego et Pater unum sumus; modo autem: Qui misit me Pater, major me est? Si major, quomodo æqualis? si squalis, quomodo major? Bgo, inquit, utrumque affirmo: nam et major me est, et mihi æqualis: nempe secundum divinitatem, æqualis; s8cundum incarnationem, major. Ego æqualis illi sum, quatenus ab eo genitus: major ille me est, quatenus ego ex Virgine natus sum. Ex epistola S. Leonis papæ Romani, quæ dicitur columna rectæ fidei. 13. Ita non ejusdem natura est dicere: Ego et Pater unum sumus; et dicere: Pater major me est. Quamvis enim in Domino Jesu Christo Dei et hominis una persona sit; aliud tamen est, unde in utroque communis est contumelia, aliud unde communis est gloria. De nostro enim illi est minor Patre humanitas; de Patre illi est æqualis cum Patre divinitas. S. Anastasii capitulum septimum ex sexdecim adversus Monophysilas. 14. Qui philosophice vel potius insipienter aiunt carnem factam esse divinam æquatamque Dei Verbo, dicant nobis utrum haud contrectabilis quoque, invisibilis, et incircumscripta post conjunctionem cum Dei Verbo caro evaserit. Quod si ita est, incarnatio quidem nihil aliud nisi phantazia spectrumque est. Sin vero has qualitates non habet, quomodo aquata est incircumscripto atque invisibili? S. Gregorii Nysseni ex sermone de divinitate Filii sanctique Spiritus, et de Abrahamo. 15. Cum igitur Verbum dicit, se non posse facere, perspicuum est non deitati unigeniti Filii impotentiam attribuere; sed imbecillitatem nostræ naturæ impotentem esse testari. Infirma autem caro est, quemadmodum scriptum est: Spiritus quidem promptus est, curo autem infirma 38. Ergo per utraque verum dicit divina Scriptura, dum et majorem Patrem confitetur, et æqualem Filium non negat; nam ubi Verbum humanam spectat naturam, eum qui non cernitur, majorem eo dicit esse qui per carnem cernebatur: sed ubi mentem ad divinitatem ducit, desinit hæc majoris et minoris comparatio: proque his unitas prædicatur: Ego et Pater unum sumus. At ea quæ per inæqualitatem variant, unum esse non possunt. *ª Matth. xxvi, 41. Edit. Ballerin, t. 1, p. 823. His sæpe similia sunt in Hodego apud Ana- ᾿Απὸ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ ἁγίου Λέοντος πάππα Ρώμης τῆς λεγομένης στήλης ὀρθοδοξίας ιγ΄. Οὕτως οὐ τῆς αὐτῆς ἐστι φύσεως τὸ λέγειν· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· καὶ τὸ λέγειν· Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν· εἰ καὶ τὰ μάλιστα γὰρ ἐν τῷ Δεσ πότῃ Ἰησοῦ Χριστῷ, τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ ἀνθρώπου ἐν ἐστι πρόσωπον, ὅμως ἕτερόν ἐστιν ἐκεῖνο ἐξ οὗ ἐν ἑκατέρῳ κοινὸν ἐστι τὸ τῆς ὕβρεως· καὶ ἕτερον, ἐξ οὗ κοινὸν τὸ τῆς δόξης καθέστηκεν· ἐξ ἡμῶν μὲν γὰρ ἐστιν αὐτῷ ἡ ἐλάσσων του Πατρὸς ἀνθρωπότης· ἀπὸ δὲ του Πατρός ἐστιν αὐτῷ ὁ μετὰ τοῦ Πατρὸς ἴση θεοτης. Ἐκ τῶν δεκαέξ κεφαλαίων τῶν κατὰ τῶν Μονοφυσιτῶν του αγίου Αναστασίου τὸ ἔβδομον. ιδ. Οἱ φιλοσόφως, μᾶλλον δὲ ἀσόφως λέγοντες ότι ἀπεθεώθη καὶ ἐσώθη ἡ σάρξ τῷ Θεου Λόγῳ, εἴπωσιν ἡμῖν εἰ ἄρα καὶ ἀψληλάφητος καὶ ἀόρατος καὶ ἀπερίγε ραπτος μετὰ τὴν ἔνωσιν ἡ σὰρξ τῷ Θεῷ λόγῳ. Εἰ δὲ τοῦτο, φαντασία πάντως καὶ δόκησις ἡ οἰκονομία - εἰ δ' οὐ ταυτα ἔσχεν ἡ σάρξ, πῶς ἐσώθη τῷ ἀπεριγ ράπτῳ Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Νύσσης ἐκ τοῦ λόγου αὐτοῦ τοῦ περὶ θεότητος Υίου καὶ αγίου Πνεύματος καὶ εἰς τὸν ᾿Αβραάμ ις΄. Οταν οὖν ἀποφαίνηται ὁ λόγος ὅτι οὐ δύναται ποιεῖν, δῆλον ὅτι οὐχὶ τῇ θεότητι τοῦ Μονογενοῦς τὴν ἀδυναμίαν προστίθησιν, ἀλλὰ τῇ ἀσθενείᾳ τῆς ἡμετέρας φύσεως προσμαρτυρεῖ τὸ ἀδύνατον. Ασθενὴς δὲ ἡ σὰρξ, καθώς γέγραπται, ὅτι· Τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής· οὐκοῦν δι' ἀμφοτέρων ἀληθεύει ἡ θεία Γραφή, καὶ τὸ μεῖζον ὁμολογουσα, καὶ τὸ ἴσον μὴ ἀρνουμένη· ὅταν γὰρ πρὸς τὸ ἀνθρώπινον ὁ λόγος βλέπῃ, μείζονα ὁμολογεῖ τοῦ διὰ σαρκός όρωμένου τὸν μὴ ὁρώμενον· ὅταν δὲ πρὸς τὸ θεῖον χειραγωγῇ τὴν διάνοιαν, ἀργεῖ τοῦ μείζονος καὶ τοῦ ἐλάττονος ἡ συγκ κριτική αὕτη ἀντιπαράθεσις· καὶ ἀντὶ τούτου ἑνότης κηρύττεται· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Τὰ δὲ παρηλλαγμένα κατὰ τὸ ἄνισον, ἣν εἶναι οὐ δύναται. stasium, praesertim cap. 13. Edit. Paris, t. ΙΙΙ, p. 471 C.

Τοῦ ἁγίου Αὐγουστίνου. THESAURI LIB. XXV. ις΄. Επίγνωθι τὴν διστὴν φύσιν τοῦ Χριστοῦ· τὴν θείαν δὴ λέγω, τὴν ἴσην ὑπάρχουσαν τῷ Πατρί· καὶ τὴν ἀνθρωπείαν, ἧς μείζων ἐστὶν ὁ Πατήρ Τοῦ Δαμασκηνοῦ κεφ. ρ' ιζ. Καὶ σεσάρκωται τοίνυν ὁ Λόγος, καὶ τῆς οἱ κείας αυλότητος οὐκ ἐξέστηκε καὶ ὅλος σεσάρκω ται, καὶ ὅλος ἐστὶν ἀπερίγραπτος· σμικρύνεται σωματικῶς καὶ συστέλλεται, καὶ θεϊκῶς ἐστιν ἀπε ρίγραπτος, οὐ συμπαρεκτεινομένης τῆς σαρκὸς αὐ τοῦ τῇ ἀπεριγράπτῳ αὐτοῦ θεότητι. Ὅλος μὲν οὖν ἐστι Θεὸς τέλειος, οὐχ ὅλον δὲ Θεός· οὐ γὰρ μόνον Θεός, ἀλλὰ καὶ ἄνθρωπος· καὶ ὅλος τέλειος ἄνθρωπος οὐχ ὅλον δὲ ἄνθρωπος· οὐ μόνον γὰρ ἄνθρωπος, ἀλλὰ καὶ Θεός. Ἐκ τοῦ πρώτου βιβλίου τῶν Θησαυρῶν τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐκ τοῦ ἐνδεκάτου κεφαλαίου ιη. Οταν λέγῃ Χριστὸς ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα μείζονα, ἔσται πάλιν τῇ ἀνθρωπότητι πρέπων ὁ λόγος, ό οὐ τῆς θείας ουσίας αὐτοῦ κατηγόρημα, ὡς ἐν ἐλάττοσι κειμένης, ἡ ἐν οἷς ἐστιν ὁ γεννήσας αὐτόν. Καὶ πάλιν προϊών· Ἴσος ἄρα τῷ Πατρὶ καὶ ὁμοούσιος ὁ Υἱός. Οἰκονομικῶς δὲ εἰρῆσθαι πιστεύομεν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς τὸ μεῖζον. Οταν γὰρ ἐνανθρω πήσας φαίνεται, τότε καὶ τοῦτό φησιν ὡς ἄνθρωπος. Τοῦ αὐτοῦ ἐν ἑβδόμῳ τῶν πρὸς Ερμείαν λόγῳ. 15. ᾿Ανθρωπότητι γὰρ καθ' ἔνωσιν οἰκονομικὴν ἀποῤῥήτως συνενηγμένος ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος νοεῖται Χριστός· ἀνωτέρω μὲν ἀνθρωπότητος, ὡς φύσει Θεὸς καὶ Υἱός· ὑφιζάνων δέ τι βραχὺ τοῦ ἐν δόξῃ θεοπρεπούς, ὡς ἄνθρωπος, Τοιγάρτοι ποτὲ μὲν ἔφασκεν· Ο έωρακώς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα. Και, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Ποτέ δε αὖ πάλιν, Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν. Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ πρώτου του περὶ Υἱοῦ λόγου κ'. Σὺ δέ μοι καταριθμει προς ταὐτὰ τὰ τῆς αγνωμοσύνης ῥήματα· τόν Θεόν μου καὶ Θεὸς ὑμῶν τό, μείζων· τό, ἔκτισε· τὸν ἡγίασε. Καὶ μετ' ὀλίγα Τούτων γὰρ ἕκαστον οὐ χαλεπὸν καὶ κατὰ μέρος ἐπεξιόντα ἐξηγεῖσθαί τοι πρὸς τὸ εὐσεβέστατον καὶ ἀνακαθαίρειν τὸ ἐν τοῖς γράμμασι προσκόμμα· εἴ γε προσπταίεις ὄντως, ἀλλὰ μὴ ἐκὼν κακουργεῖς. Ενὶ δὲ κεφαλαίω τὰ μὲν υψηλότερα πρόσαγε τῇ θεότητι καὶ τῇ κρείττονι φύσει παθῶν καὶ σώματος, τὰ δὲ ταπεινότερα, τῷ συνθέτῳ καὶ τῷ διὰ σὲ κενωθέντι καὶ σαρκωθέντι. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. κα. Τίς οὖν ἀντερεῖ λόγος κτίσμα μὲν λέγεσθαι Vestiganti mihi occurrit hic locus apud Aug. in Joan. tract, lxxviii, 3. Ibi tamen est agnoscamus non agnosce. In editione Lequienii, De fid.orth. lib. in, S. Augustini 16. Agnosce geminam substantiam Christi; divinam scilicet, qua æqualis est Patri; humanam, qua major est Pater. Damasceni capitulum centesimum. 17. Et caro igitur Verbum factum est, et naturam suam materia expertem non amisit. Totum incarnatum est et totum est incircumscriptum. Minuitur corporaliter et contrahitur, divinitus autem manet infinitum neque vero ejus caro extenditur ad ejusdem divinitatis infinitatem. Totus igitur est Deus perfectus; neque tamen ejus universitas est Deus; non enim tantummodo est Deus, verum etiam homo. Totus perfectus est homo; non tamen ejus universitas est homo: neque enim tantummodo est homo, verum etiam Deus. Ex primo libro Thesaurorum S. Cyrilli, cap. XI. 18. Cum Christus dicit, Patrem majorem se esse, sermo hic humanitati illius convenit, non autem divinam ejusdem essentiam lædit, quasi inferior sit Genitori suo. Et infra: Equalis igitur est et consubstantialis Patri Filius. Incarnationis vero causa credimus Patrem majorem a Filio vacatum. Cum enim humanitatem assumpsit tum etiam ut homo hoc dixit. Ejusdem in septimo sermonum ad Hermiam. 19. Humanitati per nexum hypostaticum ineffabiliter conjunctum Dei Verbum, Christus intelligitur: superior quidem humanitate, utpote natura Deus et Filius: minoratus autem aliquantum infra gloriam Deo dignam, utpote homo. Quamobrem modo dixit: Qui vidit me, vidit Patrem. Item: Ego et Pater unum sumus. Modo autem: Pater meus major me est. S. Gregorii Theologi ex sermone primo de Filio. 20. Tu vero mihi illas vecordium hominum voces enumera: Deus meus et Deus vester, et major, et creavit, et sanctificavit. Et paulo infra: Hæc enim singula sigillatim persequi, pioque sensu explicare, minime difficile est; atque offendiculum illud, quod in litteris exsistit, removere; si modo vere offendis, et non potius de industria peccas. Ut autem summatim dicam, tu quidem sublimiora dicta divinitati, passionibusque et corpore experti naturæ, attribue; humiliora autem composito homini tuique causa exinanito et incarnato. Ejusdem ex eodem sermone. 21.Quænam ergo ratio vetat, quominus creatucap. 7, t. 1, p. 215. Edit. cit. t. V, part. 1, p. 85, A, et p. 86 B, Edit. Maurin, t. 1, orat. 29, § 18.

NICETE CHONITATÆ ram Sapientiam dicamus secundum terrestrem τὴν Σοφίαν κατὰ τὴν κάτω γέννησιν, γέννημα δε nativitatem; Filium autem secundum primam magisque incomprehensibilem? S. Joannis Damasceni ad eos qui rogant, silne Christi persona creata, an increata. 22. Dei Verbi persona, ante carnem assumptam simplex erat, nec composita. corpore expers, et increata. Ex quo autem carnem suscepit, carni quoque persona facta est, compositaque evasit ex divinitate, quam nunquam non habuit, et ex carne quam assumpsit geritque adeo duplicis naturæ proprietates, utpote quæ in duabus naturis noscitur. Quo fit ut una eademque persona et divinitatis ratione increata sit, et creata ratione humanitatis; visibilis simul et invisibilis. Nam alioqui in eas angustias adducemur, ut vel unum eumdemque Christum dividamus, duas personas asserendo; vel naturarum distinctionem inficiantes, conversionem aut confusionem inducamus. Ejusdem capitulum CVI, de naturarum proprietatibus. 23. Eumdem porro Dominum nostrum Jesum Christum, et perfectum Deum, et perfectum homi nem prædicantes, hoc profitemur, eumdem et omnia habere, quæ pater habet, excepta ingeniti proprietate; ei omnia item, quæ primus Adam, excepto solo peccato, hoc est, corpus et animam ratione et intelligentia præditam quin habere etiam eum, uti duabus naturis consentaneum est, duplices naturarum duarum naturales proprietates; hoc est, duas naturales voluntates, divinam G et humanam: duas item naturales operationes, divinam et humanam; duas naturales arbitrii libertates, divinam et humanam: ac denique sapientiam et scientiam duplicem, divinam et humanam. Nam cum ejusdem ac Pater substantiæ sit, libere vult et agit ut Deus: rursus cum consubstantialis sit nobis, libere item vult et agit, ut homo. Ipsius enim miracula sunt, ipsius quoque passiones. Ex secunda S. Leonis papæ Romani ad Leonem imperatorem epistola, cujus est inscriptio: «Gloriosissimo et tranquillissimo filio Augusto Leoni, Leo episcopus.» 24. In vero Dei atque hominis Filio, Verbi et carnis una persona est, quæ inseparabiliter atque indivise communes habet actiones. Intelligendæ tamen sunt ipsorum operum qualitates, et sinceræ fidei contemplatione cernendum est, ad quæ provehatur humilitas carnis, et ad quæ inclinetur altitudo deitatis: quid sit quod caro sine Verbo non agit, et quid sit quod Verbum sine carne non efficit? Sine Verbi enim potentia nec conciperet Virgo nec pareret; et sine veritate carnis obvoluta pannis infantia non jaceret. Sine Verbi potentia non adorarent Magi puerum, stella indice declaratum; et κατὰ τὴν πρώτην καὶ πλέον ἄληπτον; Τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ πρὸς τοὺς λέγον τας, ἡ ὑπόστασις τοῦ Χριστοῦ κτιστή, ἡ ἄκτιστος Κεφ. ρκζ κβ'. Ἡ ὑπόστασις τοῦ Θεοῦ Λόγου πρὸς τῆς σαρ χώσεως ἁπλὴ ἦν καὶ ἀσύνθετος καὶ ἀσώματος καὶ ἄκτιστος. Σαρκωθεῖσα δὲ αύτη γέγονε καὶ τῇ σαρκὶ ὑπόστασις καὶ γέγονε σύνθετος ἐκ θεοτητος, ἧς εἶχεν ἀεὶ, καὶ ἐξ ἧς προσείληφε σαρκός· καὶ φέρει των δύο φύσεων τὰ ἰδιώματα, ἐν δυσὶ γνωριζομένη ταῖς φύσεσιν. Ωστε καὶ αὐτὴ μία ὑπόστασις, ἄκτι στός τέ ἐστι τῇ θεότητι, καὶ κτιστὴ τῇ ἀνθρωπότητε, ὁρατά τε καὶ ἀόρατος. Ἐπεὶ ἀναγκαζόμεθα διαιρεῖν τὸν ένα Χριστόν, δύο τὰς ὑποστάσεις λέγοντες, ἢ τὴν τῶν φύσεων ἀρνεῖσθαι διαφοράν· καὶ τροπὴν εἰσάγειν καὶ σύγχυσιν. Τοῦ αὐτοῦ κεφάλαιον ος περὶ τῶν ἰδιωμάτων τῶν φύσεων κγ'. Τέλειον δε Θεόν ὁμολογοῦντες τὸν αὐτὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, καὶ τέλειον ἄνθρω που, φαμὲν τὸν αὐτὸν πάντα ἔχειν ὅσα ὁ Πατήρ, πλὴν ἀγεννησίας καὶ πάντα ἔχειν ὅσα ὁ ᾿Αδάμ ὁ πρῶτος δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας· άτινά ἐστι σῶμα καὶ ψυχή λογική τε καὶ νοερά· ἔχειν δὲ αὐτὸν κατα αλλήλως ταῖς δυσὶ φύσεσι διπλᾶ τὰ τῶν δύο φύσεων φυσικά ιδιώματα δύο θελήσεις φυσικὰς, θείαν τε καὶ ἀνθρωπίνην· καὶ ἐνεργείας δύο φυσικάς, τήν τε θείαν καὶ τὴν ἀνθρωπίνην· καὶ αὐτεξούσια δύο φυσικά, θεῖόν τε καὶ ἀνθρώπινον· καὶ σοφίαν καὶ γνῶσιν, θείαν τε καὶ ἀνθρωπίνην. Ομοούσιος γὰρ ἐν τῷ Θεῷ καὶ Πα τρί, αὐτεξουσίως θέλει καὶ ἐνεργεῖ ὡς Θεός· ὁμοούσιος δὲ καὶ ἡμῖν, αὐτεξουσίως θέλει καὶ ἐνεργεῖ ὡς ἄνθρω πος ὁ αὐτός. Αὐτοῦ γὰρ τὰ θαύματα, αὐτοῦ καὶ τὰ παθήματα. Λέοντος Ἐκ τῆς δευτέρας ἐπιστολῆς τοῦ ἁγίου πάππα Ρώμης πρὸς Λέοντα τὸν βασιλέα, ἧς ἡ ἐπιγραφὴ, «Τῷ ὑπερενδοξοτάτῷ καὶ γαληνοτάτῳ υἱῷ Αὐγούστῳ Λέοντι, Λέων ἐπίσκοπος» κα. Τῷ ἀληθεῖ τοῦ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου Υἱῷ τοῦ τε Λόγου καὶ τῆς σαρκὸς ἐν ὑπάρχει πρόσωπον, όπερ αχωρίστως καὶ ἀδιαιρέτως κοινὰς έχει τις πράξεις. Δεῖ νοεῖν ὅμως αὐτῶν τῶν ἔργων τὰς ποιότητας καὶ τῇ κατανοήσει τῆς εἰλικρινους πιο στεως δεῖ καθορᾷν, ἐπὶ ποῖα μὲν ἡ τῆς σαρκές προάγεται ταπεινότης, ἐπὶ ποῖα δὲ τὸ ὕψος τῆς θεότη τος ἐπικλίνεται· καὶ τί μὲν ἐστὶν, ὅπερ σὰρξ οὐ πράττει δίχα του Λόγου· τί δε εἴη ὅπερ ὁ Λόγος χωρὶς τῆς σαρκὸς οὐκ ἐργάζεται. Δίχα μὲν γὰρ τῆς τοῦ Λόγου δυνάμεως οὐδ᾽ ἂν ἡ Παρθένος συνέλαβεν, οὐδὲ ἔτεκεν· δίχα δὲ τῆς ἀληθείας τῆς σαρκὸς οὐκ Edit. Lequien. De fid."orth. lib. iv, cap. 5. Oper. cit. lib, rr, cap. 13. Edit. Ballerin. t. I, p. 1366.

THESAURI LIB. XXV transferri puer, et ab Herodis persecutione subduci. Sine Verbi potentia non diceret vox Patris missa de colo: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacuis; et sine veritate carnis non protestaretur Joannes: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi 15. Sine Verbi potentia non fieret redintegratio debilium, et vivificatio mortuorum; et sine veritate carnis nec cibus jejuno, nec somnus esset necessarius fatigato. Postremo sine Verbi potentia non se Dominus Patri profiteretur æqualem; et sine veritate carnis non idem diceret Patrem se esse majorem: cum catholica fides utrumque suscipiat, utrumque defendat,quæ secundum confessionem beati apostoli Petri,unum Christum Dei vivi Filium, et hominem credit et Verbum. Quamvis itaque ab illo initio, quo in utero virginis Verbum caro factum est, nihil unquam inter utramque formam divisionis exstiterit, et per oinnia incrementa corporea unius personæ fuerint totius temporis actiones; ea ipsa tamen, quæ inseparabiliter facta sunt, nulla permistione confundimus; sed cujus formæ sit, ex operum qualitate sentimus. ἂν κεκαλυμμένη τοῖς ῥάκεσιν ἔκειτο νηπιότης. Καὶ sine veritate carnis non juberentur in Ægyptum δίχα μὲν τῆς τοῦ Λόγου δυνάμεως οὐκ ἂν προσεκύνεται οἱ Μάγοι τό παιδίον, τὸ ὑπὸ τοῦ μηνύου τος ἀστέρος δηλούμενον· δίχα δὲ τῆς ἀληθείας τῆς σαρκὸς οὐκ ἂν ἐκελεύετο τὸ παιδίον εἰς Αἴγυπτον μεταφέρεσθαι, καὶ τοῦ κατὰ τὸν Ἡρώδην ὑπεξάγεσθαι διωγμοῦ. Καὶ δίχα μὲν τῆς τοῦ Λόγου δυ νάμεως οὐκ ἂν ἔλεγεν ἡ φωνὴ τοῦ Πατρὸς, ἐξ οὐρανῶν ἀφεθεῖσα, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηυδόκησα· δίχα δὲ τῆς ἀληθείας τοῦ σώματος οὐκ ἂν προσεμαρτύρατο ὁ Ιωάννης· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν του κόσμου. Καὶ δίχα μὲν τῆς τοῦ Λόγου δυνάμιας οὐκ ἂν ἐγένετο τῶν τε ἀσθενούντων ἡ ῥῶσις καὶ τῶν τεθνεώτων ἡ ζωοποίησις· δίχα δὲ τῆς ἀλη θείας τῆς σαρκὸς οὔτε τροφὴ τῷ νηστεύοντι, ούτε β μὴν ὕπνος ἀναγκαῖος ὑπῆρχεν τῷ κοπιάσαντι. Καὶ τὸ δὴ πέρας δίχα μὲν τῆς τοῦ Λόγου δυνάμεως οὐκ ἂν εαυτόν ὁ Κύριος ἴσον τῷ Πατρὶ τυγχάνοντα ὡμολόγει· δίχα δὲ τῆς ἀληθείας του σώματος οὐκ ἂν ὁ ἑαυτὸς ἔλεγε μείζονα εἶναι ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα οπότε καὶ ἡ καθολικὴ πίστις εκάτερον δέχεται, καὶ ἐκάτερον ἐκδικεῖ, ἥτις κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ μα καρίου ἀποστόλου Πέτρου, ένα Χριστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζώντος, καὶ ἄνθρωπον πιστεύει καὶ Λόγον. Εἰ καὶ τὰ μάλιστα τοίνυν ἐξ ἐκείνης τῆς ἀρχῆς, ἀφ᾿ ἧς ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρθένου ὁ Λόγος γίγνε σάρξ, τουτ' ἔστι σάρκα ἔλαβεν, οὐδ' ὅτι οὖν ἦν διαιρέσεως μεταξὺ τῆς ἔκατέρας μορφῆς· καὶ δι' ἀπάσης αυξήσεως σωματικῆς ἑνὸς προσώπου αί του παντός χρονου πράξεις γεγόνασιν· όμως αυτά ταύτα, ἅπερ αχωρίστως γεγένηται, κατ' οὐδεμίαν ἐπιμιξίαν συγχέομεν· ἀλλὰ ποίας εἴη μορφῆς, ἐκ τῆς τῶν ἔργων ποιότητος αἰσθανόμεθα. ᾿Αθανασίου επισκόπου Αλεξαρδρείας τοῦ ὁμολογη- του κι΄. Οσαι τοίνυν ταπειναὶ λέξεις καὶ ἔργα, εἰς τὸ σῶμα τοῦ Υἱοῦ γεγραμμένα νόει ὅσα δὲ ἔνδοξα γράμματα, εἰς τὴν τοῦ Λόγου θεότητα. Όταν πεινά μετὰ τὸ νηστεύσαι, τοῦ σώματος ἐλάττωμα· ἡνίκα δὲ ἐκ πέντε άρτων τοὺς πεντάκις χιλίους άνδρας χωρίς παιδίων καὶ γυναικῶν τρέψει, καὶ δώδεκα κοφίνους πλήρεις κλασμάτων περισσεύει, τῆς θεό τητος του Λόγου τὸ ἔργον. Ηνίκα δε ἐπὶ τὸ προσκεφάλαιον ἐν τῷ πλοίῳ κοιμάται, αναπαύσεως σω ματικῆς ἔργον· ὅταν περιπατῶν ἐπὶ τῆς θαλάσσης ἀπειλῇ τοῖς κυμασι καὶ τοῖς ἀνέμοις, Σιώπα, πεφίμωτο, εὐθὺς ἀκούει παρὰ τῶν ἐν τῷ πλοίῳ μεθ ορκων ὁμολογούντων, ᾿Αληθώς Θεοῦ Υἱὸς εἶ. Οταν ἱστῶς πρὸς τῷ μνήματι Λαζάρου δακρύῃ, καὶ όπηνίκα πάσχειν ἔμελλε, λέγῃ· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου έως θανάτου, καὶ ἀδημονῇ· καὶ τὸ μὲν πνεῦμα τῆς θεότητος πρόθυμον εἰς πᾶσαν οἰκονομίαν λέγη, τὴν δὲ σάρκα ἀσθενῆ, τοῦ σώματος ἀσθένεια, τὸ λυπεῖσθαι καὶ ἀδημονεῖν· όταν κελευστικώς λέγη, Λάζαρε, δεύρο έξω, καὶ ἀνέστη ζῶν ὁ νεκρός τετραή μέρος ήδη λελυμένος (ὃ οὐκ ἐγένετο ἀπ᾿ ἀρχῆς τῆς κτίο σεως), τῆς θεότητος τὸ σημεῖον. * Matth. 10, 17; xvini, 5. 25 Joan. I, 29. S. Athanasii episcopi Alexandrini confessoris. 25. Cunctas igitur humiles dictiones de Filii corpore scriptas existima: gloriosas autem dictiones ad Verbi divinitatem refer. Cum esurit post jejunium, corporis est infirmitas; cum autem quinque panibus virorum quinque millia, absque pueris mulieribusque, saturat, et duodecim cophinos fragmentis implet, hoc a Verbi divinitate procedit. Cum in navi capite reclinato dormit, id corporalis requiei proprium est: cum autem ambulans supra mare fluctibus ventisque imperans ait: Sile, obmutesce, statim audit navis socios cum sacramento affirmantes: Vere Filius Dei es 16. Cum sepulcro Lazari astans lacrymatur; et cum passioni proximus dicit: Tristis est anima mea usque ad mortem atque tædiat; et divinitatis quidem spiritum ad omne opus incarnationis paratum ait, carnem autem infirmam; hæc est videlicet corporis infirmitas, quæ tristatur atque tædiat; cum vero imperative dicit: Lazare, veni foras, surgitque redivivus qui quatriduanus jam fœtebat (cujusmodi res ab orbe condito nunquam acciderat), hæc divinitatis demonstratio est. 26 Marc. IV, Sequentibus similia legebam etiam in spurio, ut dicitur, opere S. Athanasii de fide sua, quod exstat Latine in edit. Maurin. t. II, p. 629. Item paria habet Nicetas Aquileiensis in opusculo De ratione fidei a me divulgato.

S. Cyrilli ex libro nono operis de adoratione in Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἀπὸ τοῦ ἐννάτου λόγου τοῦ περὶ spiritu. 26. Non igitur æquare poterit divinitatis excellentiam humana natura; id enim fieri minime po‐ test. Itaque, ut qui nostri similis factus esset, talisque intelligeretur, dicebat: Pater major me est, cum tamen idem ex natura divinitatis æqualis sit, et nihilo inferior excellentia Genitoris. S. Cyrilli. 27. Nonne de ipso scriptum est inferiorem esse, quod ad humanitatem attinet, præstante angelorum natura; infraque horum gloriam paulo minoratum? lta est. Dixit enim Paulus: Eum autem qui modico quam angeli minoratus est, videmus Jesum, propter passionem mortis, gloria et honore coronatum. At quid causa sit, cur licet præstantiorem naturam nacti supernæ civitatis incolæ, et certissima atque indubitata prorsus Dei cognitione præditi, illum qui natura inferior est, et ipsorum gloriæ cedit, adorandum fecerint, expone, quæso. Equidem tuæ jam sunt hæ partes. Igitur, si est idem et inferior simul, et incomparabiliter excellens, facile tribuemus humanitati id quod inferius est, quod in eam congrue cadit (multum enim distat ab angelis natura hominis): deitati vero omnia superanti, supereminere et attolli supra res creatas, et ultra omnem rationalem substantiam et omne nomen quod nominatur, substantialiter excedere concedemus. Sin autem etiam absque carne, et nondum humanitati velut insertum Verbumipsis quoque angelis inferius esse censeatur, mir nus quidem erit ipsum suis creaturis, ac præterea adorator; nec ei jam succurret aut patrocinabitur demum nostra defensio. Quod si hæc dicere ac sentire impium est simul ac fallacissimum, minor autem est, quoniam et homo est; utique sequetur id esse cogitandum, scilicet adoratorem esse, quatenus homo est. Ejusdem. 28. Cum autem apostolico dicto insultent, perinde ac si ad vulgarem aliquam hominem referretur, age totam sententiam ab initio repetamus,quatenus ad institutum sermonem pertinet. Scriptum itaque est: Eum autem qui modico quam angeli minoratus est, videmus Jesum propter passionem mortis gloria et honore coronatum. Et paulo infra. Ecce enim, et quidem apertissime cum dicat minoratum infra angelos propter passionem mortis, atque ob id coronatum esse gloria et honore, ma. nifeste illum ostendit de quo verba fecit, nimirum Unigenitum participem enim ait factum esse carnis et sanguinis perinde ac nos. Edit.cit. t. I, p. 317 D. De Trinitate, dialog. iv, t. V, part. 1, p. τῆς ἐν πνεύματι λατρείας. Κεφ. β' κζ'. Οὐκοῦν οὐκ ἱσοστατήσει τῆς θεότητος ὑπεροχαῖς τὸ ἀνθρώπινον· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν ὡς καθ' ἡμᾶς γεγονὼς καὶ νοούμενος· Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, καίτοι κατὰ φύσιν θεότητος ἰσομέτρως ἔχων, καὶ τῆς τοῦ τέκοντος ὑπεροχῆς οὐχ ήτα τώμενος. Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου κζ'. Ἡ γὰρ οὐχὶ γέγραπται περὶ αὐτου ὡς ὑφιζήσειον ἂν κατά γε τὸ ἀνθρώπινον καὶ τὴν ἀμείνω φύσιν, τουτέστι τὴν εὐαγγελικὴν, καὶ τῆς ἐκείνων εὐκλείας νοοῖτ᾽ ἂν ἡττᾶσθαι βραχύ; 'Αληθές. Εφη γὰρ ὁ Παύλος· Τον δε βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ηλαττωμένον βλέπομέν Ἰησουν διὰ το πάθημα τοῦ θανάτου, δόξη καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον. Εἶτα τί παθόντες, εἰπέ μοι, καίτοι τὴν ἀμείνω φύσ σιν λαχόντες οἱ τὴν ἄνω τρίβοντες πόλιν, καὶ ἀπλανα που πάντως καὶ ἀπαραλόγιστον τὴν ἐπὶ Θεῷ γνῶσιν πεπλούτηκότες, τὸν ἐν μείονι φύσει καὶ κατόπιν ήκοντα τῆς ἐνούσης εὐκλείας αὐτοῖς, ἐποιοῦντο προσκυνητόν, φράσαις ἂν, ὦ ἑταῖρε. Καὶ μὴν καὶ τουτό γέ ἐστιν ἤδη σόν. Οὐκουν, εἴπερ ἐστὶν ὁ αὐτὸς ἐλάττων τε ἅμα καὶ ἐν τοῖς ἀσυγκρίτως ὑπερκειμένοις, ἀπονεμούμεν εὐκρινῶς τῇ μὲν ἀνθρωπό τητι τὸ χωροῦν ἐπ' αὐτῇ πρεπόντως, τὸ ἔλαττον (παρά πολύ γὰρ ἀγγέλων ἀνθρώπου φύσις)· τῇ δὲ ὑπὲρ πάνπα θεότητι τὸ ὑπερκεῖσθαι τε καὶ ὑπεραι δειν τὰ γενητὰ καὶ πάσης ἐπέκεινα λογικῆς οὐσίας καὶ παντὸς ὀνόματος διάττειν οὐσιωδῶς. Εἰ δὲ δὴ καὶ δίχα σαρκὸς, καὶ οὔπω τοῖς καθ' ἡμὰς οἷον συμπλακεὶς ὁ Λόγος, τό γε ἐν ἐλάττοσι κεῖσθαι καὶ αὐτῶν ἀνεικότως ἀποφέροιτο τῶν ἀγγέλων, μειων μὲν ἐστι τῶν ἰδίων κτισμάτων, καὶ πρός γε τούτῳ προσκυνητής, οὐδὲν ἐπαμύνοντος ἢ ὑπερδικοῦντος ἔτι του παρ' ἡμῖν λόγου. Εἰ δὲ δὴ ταυτὶ φάναι το καὶ φρονεῖν δυσσεβές τε ἅμα καὶ σφαλερώτατον· μείων δέ, ὅτι καὶ ἄνθρωπος· ἔψεται που πάντως ἐκεῖνο νοεῖν· προσκυνητὴς γάρ ἐστι, ὅτι καὶ ἄν θρωπος. Τοῦ αὐτοῦ κη. Επειδή δε δὲ τὴν ἀποστολικὴν κατεξανι στᾶσι ῥῆσιν, ὡς ἐπ' ἀνθρώπου κοινού προενενγμένην, φέρε λέγωμεν ελόντες ἀπ' ἀρχῆς τῶν γεγραμμένων μέχρι καταλήξεως τῆς ἀποχρώση; τῷ λόγῳ. Γέγραπται τοίνυν· Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' αγγέλους ἐλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθημα του θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον. — Καὶ μετ' ὀλίγα· Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ καὶ μάλα σαφῶς ἠλαττώσθαι λέγων αὐτὸν παρὰ τοὺς ἀγγέλους διὰ τὸ πάθημα του θανάτου, κατεστέφθαι γε μὴν δι' αὐτὸ τιμῇ τε καὶ δόξῃ, καθίστησιν ἐμφανῆ τὸν ἐφ᾽ ᾧ ποιεῖται τοὺς λόγους· δῆλον δὲ ὅτι τὸν Μονογενή μετε σχηκέναι γάρ φησιν αὐτὸν αἵματος καὶ σαρκὸς παραπλησίως ἡμῖν. Dialog. Quod unus est Christus, L. V, part. 1, p. 763 B.

Τοῦ Χρυσοστόμου THESAURI LIB. XXV. κα. ᾿Αλλὰ καὶ περιφέρων τὴν σάρκα, ἀφίησιν αὐτὴν τὰ τῆς φύσεως ἐλαττώματα ὑπομεῖναι, καὶ διψῆσαι, καὶ καθεσθῆναι, καὶ κοπιάσαι· τέλος δε καὶ ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἐρχόμενος, ἀφίησιν αὐτὴν τὰ τῆς σαρκὸς παθεῖν διὰ τοῦτο καὶ κρουνοὶ ἱδρώτων κατεφέροντο ἐξ αὐτῆς· καὶ ἄγγελος ηυρίσκετο αὐτὴν διακρατῶν· καὶ λυπεῖται, καὶ ἀδημονεῖ· καὶ γὰρ πρινὴ ταῦτα εἰπεῖν, φησίν, Η ψυχή μου τετάρακ καὶ, Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανά ται του. Τοῦ αὐτοῦ. λ. Ο δε Χριστὸς σῶμα καθαρὸν ἁμαρτημάτων εἶχεν, οὐ φυσικῶν ἀναγκῶν ἀπηλλαγμένον· ἐπεὶ οὐδὲ σῶμα ἦν. Τοῦ ἁγίου Αμβροσίου λα. Ως άνθρωπος οὖν ἐνδοιάζει, ὡς ἄνθρωπος ἐκταράττεται· οὐ ταράττεται γὰρ ἡ δύναμις οὐδὲ ἡ θεότης αὐτοῦ, ἀλλ' ἡ ψυχὴ ταράττεται καὶ σπαράττεται κατὰ τὴν τῆς ἀνθρωπίνης σαθρότητος πρός ληψιν. Τοῦ αὐτοῦ 26. Ὁ οὖν ἴσος ἐν τῇ Θεοῦ μορφῇ ἐλάσσων ἐν τῇ προσλήψει τῆς σαρκὸς, καὶ τῷ πάθει τοῦ ἀνθρώπου πῶς γὰρ ἐδύνατο ἡ αὐτὴ φύσις ἐλάττων εἶναι καὶ ἴση; Πῶς δε, ἐὰν ἐλάττων ἐστὶ, τὰ αὐτὰ ποιεῖ ὁμοίως ἅπερ ὁ Πατὴρ ποιεῖ; Καὶ γὰρ τίνα τρόπον ἡ αὐτὴ ἐνέργεια διαφόρου ἐστὶ δυνάμεως; Μή τι οὕτως δύναται ενερ γεῖν ὁ ἥττων, καθ' όν τρόπον ὁ μείζων; ἡ μία ενέργεια ό ή δύναται εἶναι, ὅπου διάφορος οὐσία ἐστί; Τοίνυν λάβε τὸν Χριστὸν κατὰ τὴν θεότητα μὴ δύνασθαι ἐλάττονα λέγεσθαι. Τοῦ ἁγίου ᾿Αγάθωνος λγ. Καὶ ἐν ὅσῳ δείκνυσιν ὁ μέγας ᾿Αμβρόσιος μὴ δύνασθαι διαφόρου δυνάμεως μίαν ἐνέργειαν ὑπάρ χειν, μηδὲ τὴν ἐλάσσονα δύνασθαι ἐνεργεῖν τὰ τῆς μείζονος, οὔτε όπου διάφορος οὐσία ἐστὶ, μία δύνασθαι νοεῖσθαι τὴν ἐνέργειαν, ἀποδείκνυσι φανεροῖς μηνύμασι τὸ μὴ δύνασθαι μίαν φυσικὴν ἐνέργειαν ἔχειν τὰν θεότητα καὶ τὴν ἀνθρωπότητα τοῦ Χριστοῦ· εἰ καὶ ἑνὸς προσώπου εἶναι γινώσκο μεν, καὶ μετὰ τῆς ἀλλήλων κοινωνίας ἐνεργεῖν θεωροῦνται· Όπου τοίνυν μείων καὶ ἐλάττων ἐνέρ γεια λέγεται, οὐ περὶ μιᾶς, ἀλλὰ περὶ δύο φυσικών τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ ἐνεργειῶν φανερούται Καὶ ταῦτα μὲν εἶπεν ἐπικυροῦσα ἡ ἔκτη σύνοδος τὰ παρὰ τοῦ ἁγίου Αμβροσίου γραφέντα· ἡ δέ γε πέμπτη σύνοδος ταῦτα ἐξεφώνησε περὶ αὐτῆς καὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων τῶν τότε συνελθόντων, ότι Δεχόμεθα πάντα τὰ παρ' αὐτῶν περὶ τῆς ὀρθῆς πίστεως εἰς κατάκρισιν τῶν αἱρετικῶν ἐκτεθέντα· Καὶ μετά Καὶ εἴ τις ἑαυτὸν τῆς ἐν αὐτοῖς κοινωνίας Sequentium apud Chrysostomum verborum sedem vestigandam per otium eruditis permitto. Εx oper De fide, lib. it, cap. 7, n. 56. Lib. cit. cap. 8, n. 70. Chrysostomi. 29. Sed carne assumpta, sinit eam naturæ infirmitates perferre, videlicet et sitire, et requiescere, et laborare: denique ad crucem deveniens, sinit carnem quæ sunt propria ejusdem perpeti. Proptereaque et sudoris rivi ex ea defuebant, et angelus apparuit illam confortans; et tristatur et mæsta est. Nam et antequam hæc diceret: Anima, inquit, mea turbata est, Item: Tristis est anima mea usque ad mortem. Ejusdem. 30. Christo autem corpus erat peccatis purum, non tamen naturalibus necessitatibus alienum. Alioqui corpus non fuisset. Sancti Ambrosii. 31. Ut homo ergo dubitat, ut homo turbatur. Non turbatur ejus virtus, non turbatur ejus divinitas; sed turbatur anima: turbatur secundum humanæ fragilitatis assumptionem. Ejusdem. 32. Æqualis ergo in Dei forma, minor in susceptione carnis et hominis passione. Nam quomodo eadem posset minor esse æqualisque natura? Quomodo autem si minor est, eadem similiter facit quæ Pater facit? Nam quemadmodum eadem ope ratio diversæ esset potestatis? Numquid sic potest minor, quemadmodum major operari? aut una operatio potest esse, ubi diversa substantia est? Itaque accipe Christum secundum divinitatem, minorem non posse dici. Sancti Agathonis. 33. Et dum ostendit magnus Ambrosius, non posse diversæ potestatis unam operationem existere, nec minorem posse operari quod magnam; nec ubi diversa substantia est, unam posse operationem intelligi, demonstrat manifestis indiciis, quod non possit unam naturalem operationem habere divinitas et humanitas Christi, licet unius personæ esse noscantur, et alterum cum alterius communione operari cernantur. Ubi itaque major et minor dicitur operatio, non de una sed de duabus naturalibus unius Christi operationibus intimatur. Atque hæc quidem sexta synodus decreto Armavit,quæ videlicet sanctus Ambrosius scripserat. Quinta vero synodus tum huic sententiæ tum reliquis sanctorum Patrum congregatorum sic acclamaverat Recipimus cuncta, quæ ab ipsis circa rectam fidem prolata sunt ad hæreticorum condemnationem. Et paulo post. Et si quis ab horum consensu semet abstrahit, contraria sentiens, Εx concil. ut Constantinop., ed. Coleti, t. VIII, p. 686 D. Hactenus exstat textus apud citatum concilium.

hic quoniam recta fide se abalienat hæreticisque χωρίσει τὰ ἐναντία φρονῶν, ὁ τοιουτος, ἑαυτὸν ἀλλοconnumerat, merito a sancta Dei Ecclesia damnatur atque anathemati subjicitur. Ex synodicis quæ Romam misit sanctus Pater noster Sophronius patriarcha Hierosolymorum, de dominica incarnatione, et quod sit unus ex Trinitate Jesus Christus Filius Dei et Dominus noster. 34. Nos unum Christum et Filium incarnatum, nempe Verbum, asserimus; et unicam ejus substantiam compositam dicimus, et duas ejus confitemur naturas, voluntates atque operationes. Duas quoque ejusdem Verbi Dei nativitates credimus, unam quidem ex Deo Patre quam intemporalem et sempiternam scimus; ex Deipara matre alteram, quam et nuperam et temporalem cognoscimus. Et naturarum proprietates servari dicimus, duas nempe physicas voluntates, et duas physicas operationes. Et quatenus Deus est, consubstantialem ipsum Patri affirmamus: Matri autem nobisque consubstantialem,quatenus homo est, eumdem pronuntiamus; visibilem puriter et invisibilem, creatum et increatum, corporeum et incorporeum, contrectabilem et incontrectabilem, circumscriptum et incircumscriptum, terrenum et cœlestem, carne cum rationali anima præditum et simul divinitate, nuperum et sempiternum, humilem et excelsum, et quæcumque duplicis inseparabiliter reperiuntur naturæ. Et sublimia quidem is semper habuit, utpote sempiterna natura præditus; humilia vero propter nos extremis temporibus immutabiliter ascivit, propter assumptam humanam naturam.Quare unus simul esse deprehenditur atque duo: unus quidem secundum subsistentiam atque personam, duo vero secundum ipsas naturas ac naturales earum proprietates, videlicet voluntatis et operationis. Utraque enim forma cum mutua communione operatur quod proprium sui est: ita ut Verbum operetur quod Verbi proprium est cum corporis communione; corpus autem quæ sunt propria peragit, non sine Verbi cooperatione.Porro ex his unum prodigiis coruscat, alterum contumelias perpetitur. S. Basili in illud «Ego sum vitis. 33. Hic me invadunt hæretici, aiuntque: Si vitis est Servator, nos palmites, agricola autem Pater; rursus si palmites ejusdem naturæ sunt, cujus vitis, vitis autem non est agricole consubstantialis; Filius quidem ejusdem est naturæ cujus nos sumusque nos ipsius pars: non autem Filius ejusdem est naturæ cujus Pater, sed omnino alienus. Quibus respondebimus, vocatos nos esse non deitatis illius palmites, sed carnis; secundum eum qui dixit; Nos enim sumus corpus Christi et membra ex Ex concil. cit. t. VII, p. 897-899. τριῶν καὶ τῆς ὀρθῆς πίστεως καὶ τοῖς αἱρετικοὺς συνα ριθμῶν, δικαίως ὑπὸ τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας κατακρίνεται καὶ ἀναθεματίζεται ᾿Απὸ τῶν συνοδικῶν ὧν ἔπεμψεν ἐν Ῥώμῃ ὁ ἐν ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν Σωφρόνιος πατιάρχης Ἱεροσολύμων περὶ τῆς ἐνσάρκου οικονομίας του ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Κυρίου ἡμῶν. λδ. Ἡμεῖς ἕνα Χριστὸν καὶ Υἱὸν τὸν σαρκω θέντα Λόγον πρεσβεύομεν· καὶ μίαν αὐτοῦ τὴν ὑπό στασιν λέγομεν σύνθετον· καὶ ἐν δυσὶν αὐτὸν ὁμολογουμεν ταῖς φύσεσι, θελήμασί τε καὶ ἐνεργείαις· καὶ δύο τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ Λόγου γεννήσεις πιστεύο μεν· μίαν μὲν τὴν ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἂν ἄχρονον καὶ οἴδιον οἴδαμεν· καὶ δευτέραν τὴν ἐκ τῆς Θεοτόκου μητρός, ἣν και πρόσφατον καὶ χρονικὴν ἐπιστάμεθα· καὶ τὰ τῶν φύσεων φάσκομεν σύζ σθαι ίδια· τουτέστι δύο φυσικά θελήματα, καὶ δύο φυσικάς ενεργείας· καὶ ὁμοούσιον ὡς Θεόν τῷ Πατρὶ τὸν αὐτὸν ἀναγράφομεν· καὶ ὁμοούσιον τῇ μητρὶ καὶ ἡμῖν τὸν αὐτὸν ὡς ἄνθρωπον φάσκομεν· ὁρατὸν αὐτὸν καὶ ἀόρατον· κτιστὸν τὸν αὐτὸν ὡσε αύτως καὶ ἄκτιστον· σῶμα τὸν αὐτὸν καὶ ἀσώματου ἁπτὸν τὸν αὐτὸν καὶ ἀνέπαφον· περιγραπτόν τὸν αὐτὸν καὶ ἀπερίγραπτον· ἐπίγειον τὸν αὐτὸν καὶ οὐράνιον· σάρκα τὸν αὐτὸν ἐψυχωμένην λογικώς καὶ θεότητα· πρόσφατον τὸν αὐτὸν καὶ ἀἴδιον ταπεινὸν τὸν αὐτὸν καὶ ὑπέρτατον· καὶ ὅσα διττῆς ἀμερίστως εὑρίσκεται φύσεως. Καὶ τὰ μὲν ὑψηλὰ ὑπῆρχεν ἀεὶ, ὡς φύσιν ἔχων αΐδιον· τὰ δέ ταπεινά δι' ἡμᾶς ἐν χρόνῳ ἐσχάτῳ ἀτρέπτως ἐγένετο, ὡς φύσιν προσλαβὼν τὴν ἀνθρώπειον. Καὶ ἔστιν ἐν καὶ δύο ὁ αὐτὸς γνωριζόμενος· ἐν μὲν κατὰ τὴν ὑπόστασιν καὶ τὸ πρόσωπον, δύο δὲ κατὰ τὰς φύσεις αὐτὰς καὶ τὰς φυσικὰς αὐτῶν ἰδιότητας, λέγω δε θελήματος καὶ ἐνεργείας· ἐνεργούσης εκατέρας μορ φῆς μετὰ τῆς θατέρου κοινωνίας, όπερ ἴδιον ἔσχηκε· του μὲν Λόγου κατεργαζομένου τουθ' ὅπερ ἐστὶ τοῦ Λόγου μετα τῆς κοινωνίας τοῦ σωματος, του δε σώματος εκετελοῦντος ἀπερ ἐστὶ τοῦ σώματος, κοινωνοντος αὐτῷ του Λόγου τῆς πράξεως. Καὶ τὸ μὲν αὐτῶν διαλάμπει τοῖς θαύμασι, τὸ δὲ ταῖς ὕβρεσιν υποπέ πτωχε Τοῦ ἁγίου Βασιλείου εἰς τό, «Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος» λέ. Ενταυθά μοι ἐπισκήπτουσιν οἱ αἱρετικοὶ καὶ φασιν· Εἰ ἄμπελος μὲν ὁ Σωτήρ, κλήματα δὲ ἡμεῖς, γεωργὸς δὲ ὁ Πατήρ, τὰ δὲ κλήματα ὁμοφυῇ τῇ ἀμπέλῳ, ή δε άμπελος οὐχ ὁμοφυὴς τῷ γεωργῷ· ομοφυὴς ἄρα ἡμῖν ὁ Υἱὸς, καὶ μέρος ἡμεῖς αυτου • οὐχ ὁμοφυὴς δὲ τῷ Πατρὶ ὁ Υἱὸς, ἀλλὰ κατὰ πάντα ό ἀλλότριος. Πρὸς οὓς ἐρουμεν· Οὐ τῆς θεότητος αὐτοῦ, ἀλλὰ τῆς σαρκός εἴρηκεν ἡμᾶς ὁ Χριστός κλήματα· κατὰ τὸν εἰπόντα· Ἡμεῖς γὰρ ἐσμεν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους. Καὶ πά Adversus Eunomium, lib. iv ed. Garnerii, t, I, p. 291.

THESAURI LIB. XXV. λιν· Οὐκ οἴδατε ὅτι τὰ σώματα ἡμῶν μέλη Χριστοῦ partes. Et rursum: Nescitis quod corpora vestra, ἐστιν; Οὐκ εἰς τὴν θεότητα οὖν τοῦ Λόγου, ἀλλ᾽ εἰς τὴν ἀνθρωπίνην αὐτοῦ παρουσίαν ἀναφέρω τό, Εγώ ή ἄμπελος· ἡμεῖς γὰρ κατὰ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου συγγε νεῖς ἐσμεν· καὶ αὐτὸς διὰ τοῦτο εἶπεν· ᾿Απαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου· καὶ ὥσπερ ἐστὶ τὰ κλήματα ὁμοούσια τῆς ἀμπέλου καὶ ἐξ αὐτῆς, οὕτω καὶ ἡμεῖς, ὁμογενῆ τα σώματα ἔχοντες τῷ σώματι του Κυρίου, ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ λαμβάνομεν· κἀκεῖνο ρίζαν ἔχομεν εἰς τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν σωτηρίαν. Ὁ δὲ Πατὴρ εἴρηται ὁ γεωργός· αὐτὸς γὰρ εἰργάσατο διὰ τοῦ Λόγου τὴν ἄμπελον, ἥτις ἐστὶ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Σωτῆρος· καὶ αὐτὸς δι᾽ αὐτοῦ τοῦ Λόγου τὴν εἰς βασιλείαν ἡμῖν ὁδὸν ἡτοίμασεν. Τοῦ Χρυσοστόμου ὁμιλία κ' εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην ἅγιον Εὐαγγέλιον λς'. Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύ ετε, πῶς, ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύ σετε. Καὶ, Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. Υἱὸν δὲ ἀνθρώπου ἐνταῦθα οὐ τὴν σάρκα εκάλεσεν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς ἐλάττονος ουσίας ὅλον ἑαυτόν, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, ὠνόμασε νῦν· καὶ γὰρ τοῦτο ἔθος αὐτῷ, πολλάκις μὲν τὸ πᾶν καλεῖν. τισι membra Christi sunt 28? Non igitur ad Verbi divinitatem, sed ad humanum ejus adventum verba refero: Ego sum vitis 29. Nos enim secundum corpus cognati sumus Domini. Et ipse propterea dixit; Nuntiabo nomen tuum fratribus meis 30. Et sicuti palmites consubstantiales sunt viti ex eaque procedunt, sic et nos homogenea corpora habentes corpori Christi, ex ejus plenitudine accipimus; idque habemus veluti radicem resurrectionis atque salutis. Pater vero dicitur agricola; ipse enim per Verbum excoluit vitem, quæ est ipsius Servatoris humanitas; ipse demum per idem Verbum viam nobis ad regnum munit. Chrysostomi ex homilia 27 in sanctum Joannis Evangelium. 36. Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo si dixero vobis cœlestia, credetis 31? Nemo ascendit in culum, nisi qui de cœlo descendit. Filius hominis qui est in cœlo³. Filium hominis hic non carnem vocavit, sed a minore substantia se totum, ut ita dicam, nominavit. Solet enim sæpe a divinitate, sæpe item ab humanitate se totum vocare. ἀπὸ τῆς θεότητος, πολλάκις δὲ ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος 37. Postquam satis hæ Patrum auctoritates perpensæ fuerunt, in primis quidem ac sæpenumero Deo dilectissimus noster rex hoc negotium cum cæteris expendebat, modo hos modo illos allo25. Ἐφ᾽ ἱκανὸν δὲ τῆς τῶν τοιούτων χρήσεων γινομένης κατεξετάσεως, καὶ πρότερον μεν πολ λάκις ο φιλοθεώτατος οὗτος ἡμῶν βασιλεὺς συν διασκοπεῖτο περὶ τοῦ πράγματος· ότι μέν τούτων, ότε δ' ἐκείνων, διομιλούμενος· ἔστι δ᾽ οὗ c quens. Interdum vero et gregatim aliquot qui senκαὶ κοινῇ τῶν τινας περὶ τούτων διαφερομένων ἐπεκκαλούμενος, καὶ τῆς ὀρθοτομουμένης καὶ εὐ σεβοῦς ἐρμηνείας ἀντιποιούμενος, ἣν ἐκ χειλέων προήνεγκεν αὐτίκα τοῖς λεγομένοις οὕτως ἐπιβαλών ἐκ πρώτης τῆς τοῦ ζητήματος ἀκροάσεως· ὥστε ποτέ καὶ τοιῷδε τῷ ἐπιχειρήματι χρήσασθαι. Ἐπεὶ γάρ τισιν ἐδόκει κατά το τῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως πρόσωπον τὴν τοιαύτην φωνὴν ἐκλαμβάνεσθαι, τότε δὴ οὗτος ὁ Θεόσοφος βασιλεὺς τῷ μεγάλῳ καὶ θεολογικωτάτω ᾿Αθανασίῳ προεντυχών διαλεγομένῳ πρὸς ῎Αρειον, καὶ τοῦτον ἀνατρέπειν σπουδάζοντι, εἰς ἀνίσους φύσεις τὴν ὁμοούσιον ἁγίαν διαιρούντα Τριάδα, και δευτερεύοντα τοῦ Πατρὸς τὸν μονογενῆ Υἱὸν εἶναι λέγοντα, καὶ ταύτη δὲ τῇ φωνῇ πρὸς παράστασιν τῆς οἰκείας αἱρέσεως αποχρώμενον, τὰς ἐκείνου συλλαβὰς εἰς μέσον παρήγε, πρός Αρειον λέγοντος «Τίς ὁ κεκοπιακώς; ἄνθρωπος ή Θεός Λόγος; Αρειος εἶπεν· "Ανθρωπος. ᾿Αθανάσιος εἶπεν· Οὐκοῦν σόν ἐστι τὸ νοῆσαι λοιπόν. ῎Αρειος εἶπε· Κατελαβόμην σου τὸν νοῦν ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ· ὅτι, τοῦ Θεοῦ Λόγου πανταχού παρόντος, δῆλον ὅτι διὰ τὴν σάρκα εἶπεν Ο Πατὴρ ὁ πέμψας μείζων μου ἐστι, τὴν βαδίζουσαν καὶ κοπιῶσαν καὶ ἀπὸ τόπου εἰς tentiis dissidebant convocans, rectam religiosamque interpretationem defendebat; quam ipse ore suo statim illis significabat, quia vix audito controversiæ initio, sic rem ipse sibi persuaserat. Quare aliquando sic etiam argumentatus est. Cum enim nonnullis videretur ad generalem hominum naturam trahenda esse evangelici dicti interpretatio, Cæsar autem superno lumine instructus in magni summique theologi Athanasii dialogum cum Ario habitum incidit, ob illum coarguendum qui sanctam consubstantialemque Trinitatem in naturas impares dividebat, inferioremque Patri unigenitum Filium dicebat, atque hoc ipso evangelico dicto ad suæ hæreseos propugnationem abutebatur. Athanasii ergo ipsa verba Cæsar in medium attulit, adversus Arium disputantis: «Qui fatigatus est, homone an Deus Verbum? Arius dixit. Homo. Athanasius dixit: Tuum igitur jam est intelligere. Arius, inquit: Percipio quid tuo hoc responso intelligas; nempe, cum Deus Verbum ubique adsit, palam esse ipsum propter carnem dixisse: Pater meus, qui misit me, major me est. Hæc enim gradiebatur et fatigabatur, et a loco in locum migrabat. Certe id recte se habet.» 27 | Cor. xii, 27. 28 I Cor. VI, 15. 29 Joan. xv, 5. 30 Psal. XXI, 23. 81 Joan. 1, 12. as ibid. 13. Edit. Montfauc. t. VIII, p. 153, 154. Recole supra not. 7.

παθεῖν τὸν Χριστὸν ἐρμηνεύοντος, ἀλλὰ καθ' ἣν ἐφόρεσε σάρκα τοῖς φυσικοῖς καὶ ἀδιαβλήτοις ὑποκειμένην πάθεσι, καὶ τοῦτον δὴ τὸν ᾿Αρειον συνιόντα τῶν λεγομένων ἔχοντος, καὶ τὸ μείζονα λέγεσθαι τὸν Πατέρα ὡς ἀνθρώπου τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ συντιθέμενον· κάντεῦθεν ἀναμφιλέκτως καὶ ἰσχυ ρῶς ἐπεπέραινε μὴ κατὰ τὴν κοινὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων λέγειν τὸν μέγαν ᾿Αθανάσιον εἰρῆσθαι παρὰ τοῦ Χριστοῦ τὸν Πατέρα μείζονα· πῶς γὰρ ἂν καὶ ὁ ἀντικαθιστάμενος "Αρειος τῶν περὶ ταῦτά τα τυγχάνων δεινῶν, καὶ ἀκριβολογεῖν εἰδὼς τα λεγόμενα, τον μέγαν τοῦτον ἄνδρα ἐδέξατο περὶ ἑτέρου ατόμου διαλεγόμενον, κἀκείνου λέγοντα τὸν Atque ita Athanasius interpretabatur, non secun- τόπον ἕτερον πορευομένην. Αληθῶς ὀρθῶς ἔχει dum divinam substantiam hæc Christum passum τοῦτο. Καὶ οὕτω μὴ κατὰ τὴν θείαν οὐσίαν ταῦτα fuisse, sed secundum quam induerat carnem naturalibus sine peccato obnoxiam passionibus. Habuitque in his consentientem Arium, concedentemque majorem dici Patrem Christo quatenus homo est. Aque hinc valide invicteque concludebat Cæsar, nequaquam ad generalem hominum naturam retulisse magnum Athanasium Christi dictum: Pater major est. Qui enim fieri poterat, ut adversarius Arius in his rebus acutissimus, et in sermonibus ventilandis solertissimus, pateretur magnum hunc virum de alio individuo loqui, eoque Patrem dicere majorem dum ipse de Christo quæreret, atque hoc Unigenito diceret secundum suam naturam Patrem majorem? Tune Πατέρα μείζονα, ο περὶ Χριστοῦ συζητῶν; καὶ enim idem evenisset ac si illi, qui falces petunt, audiuntque sibi ligones denegari, minime id ægre ferrent. Sed neque aliter Nicænæ primæ synodi Patres, Arii hujus adversus unigenitum Verbum hæresim, quæ ab eo nomen contraxit, refutassent (is enim Verbo secundum divinam ejus substantiam accommodabat dictiones: Creavit me, et Fidelem ei qui se fecit, et Apostolum ac pontificem confessionis nostr(); nisi ejusmodi loculiones ad Christi humanitatem retulissent. Nam de divina natura scriptum pronuntiarunt: In principio erat Verbum; et: Ego et Pater unum sumus, et quæ his sunt similia. τούτου ὡς μονογενούς Υἱοῦ κατὰ τὴν φύσιν λέγων εἶναι τὸν Πατέρα μείζονα; Ταυτὸν γὰρ ἂν ἦν τοῖς κατὰ τὴν παροιμίαν ἅμας μὲν ἐκζητοῦσιν, ἀπαρνουμένας δὲ τὰς σκάφας μανθάνουσι καὶ μὴ πρὸς τὴν ἀπόκρισιν δυσχεραίνουσιν· οὐ μὴν ἀλλ᾽ οὐδὲ ἄλλως οἱ τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συνόδου τῷ Αρείῳ τούτῳ τὴν ἐπωνύμως κατά τοῦ μονογενούς Λόγου μανίαν ἐναπεκρούσαντο (τ τούτου ὑποστάσει κατὰ τὴν θείαν οὐσίαν προσο άπτοντος τὴν τοῦ, Εκτιτέ με, φωνὴν, καὶ τὴν τοῦ, Πιστὸν τῷ ποιήσαντι αὐτὸν, καὶ τὴν τοῦ, Τὸν ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα τὴν ὁμολογίας ἡμῶν). εἰ μὴ τὰς τοιαύτας φωνὰς τῷ τοῦ Χριστοῦ ἀνθρωπίνῳ ἀπένειμαν· περὶ γὰρ τῆς θείας φύσεως τὸν Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, παρήγαγον· καὶ τὸ, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· καὶ ὅσα τούτοις παρόμοια. 38. Huic optimo ac tantopere demonstrativo argumento, aliam quoque adjecit mirificus Cæsar confirmationem, restringendo scilicet ac subtiliter explicando sanctorum dicta, ut opportune, prout par erat intelligerentur. Sic enim aiebat. Cum aliqui occurrunt Ecclesiæ defensores Patres dictum illud explicantes secundum quod Pater causa est cælestis nativitatis, hi tunc de unigeniti Filii Dei persona theologice id dicunt, ut adversariorum ora occludant, qui differentiam in unam eamdemque naturam invehunt; ipsi autem Patres affirmant haud differre a paterna Filii naturam; neque in gradu majore Patrem versari, quasi substantiæ seu naturæ habeat differentiam. Sed quamvis Pater dicatur major a filio, id tamen dictum sempiternam orginem causamque, id est ad ineffabilem inexplicabilemque generationem, referunt, veluti de unigenito Filio Dei personaliter eloquentes; et sic unice tunc intelligendam dictionem aiunt. Cum autem unigeniti Verbi incarnationem spectant, atque ad conjunctas inconfuse naturas sermonem convertunt, earumque differentiam definire volunt, tunc Christi quoque humanitati hanc locutionem accommodant. Magnus igitur theologus Gregorius hic in medium proferebatur, qui post priorem interpretationem secundum causam divinæ gene; rationis, hanc quoque adjecit: Nam dicere quod Zenob. proverb. 1, 83. λγ'. Ἐπὶ δὲ τῷ τοιούτῳ ἀρίστῷ καὶ ἀποδεικτικῳ Επί τοῦ λόγου ἐπιχειρήματι καὶ ταύτην ὁ θειότατος ἐπήγαγε βασιλεὺς τὴν ἐπὶ τοῖς προκειμένοις συγ κρότησιν· καταλεπτύνων οἷον καὶ ἰσχνολογῶν τὰς τῶν ἁγίων φωνὰς ὅπως κατὰ καιρὸν ὡς ἔδει παρελαμβάνοντο. Οτε, γὰρ, ἔφασκεν, ευρίσκονται τινες τῶν τῆς Ἐκκλησίας ὑπερμάχων Πατέρων τὴν τοι αύτην φωνὴν κατὰ τὸ αἴτιον τῆς ἀνωτάτω γεννήσεως ἐξηγούμενοι, τότε δὴ περὶ τῆς τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ ὑποστάσεως θεολογοῦντες τοῦτο διδάσκουσι, τοὺς ἑτεροδοξοῦντας ἐπιστομίζοντες, διαφορὰν ἐπὶ τῆς μιᾶς αὐτῆς εἰσάγοντας φύσεως· καὶ ἀποδεῖξαι βουλόμενοι μηδέν τι κατὰ φύσιν τοῦ Πατρὸς διίστασθαι τὸν Υἱόν, μηδὲ τὸν μείζονα κλῆρον ἐπέχειν τὸν Πατέρα διὰ τὸ τῆς οὐσίας εἴτουν φύσεως ἐν τούτοις διάφορον. ᾿Αλλ᾽ εἰ καὶ ἑαυτοῦ μείζων εἴρηται παρά τοῦ Υἱοῦ ὁ Πατήρ, πρὸς ἄναρχον ἀρχὴν καὶ αἰτίαν, τουτέστι τὴν ἄῤῥητον γέννησιν, τὸ τοιοῦτο ῥητὸν ἀναφέρουσιν, ὡς περὶ τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ ὑποστατικῶς τὸν λόγον ἐκφέροντες· οὐ μέντοι δὲ καὶ κατὰ ταύτην μόνην ἐπάγουσιν αὐτὴν ἐκλαμβάνεσθαι. Ότε δὲ τὸν μονογενῆ Λόγον σεσαρκωμένον θεωρεῖν ἔχουσι καὶ πρὸς τὰς ἐν αὐτῷ ἡνωμένας ἀσυγχύτως φύσεις χειραγωγεῖν τὸν λόγον ἐπιχει ροῦσι καὶ διευκρινεῖν τὸ ἐν ταύταις διάφορον, τότε καὶ τῇ ἐν τῷ Χριστῷ ἀνθρωπότητι τὴν τοιαύτην φωνὴν προσαρμόζουσιν. Ὁ μέγας, οὖν ἐν θεολογίᾳ

THESAURI LIB. XXV. Γρηγόριος ἐντεῦθεν εἰς μέσον παρήγετο μετά την προτέ- Christo, quatenus homo intelligitur, pater major ραν κατὰ τὸ αἴτιον τῆς θείας γεννήσεως ερμηνείαν, ἐπάν γων καὶ ταῦτα· «Τὸ γὰρ δὴ λέγειν ὅτι τοῦ κατὰ τὸν άνθρωπον νοουμένου μείζων ἀληθὲς μὲν, οὐ μέγα δέ. Τί γὰρ τὸ θαυμαστόν, εἰ μείζων ἀνθρώπου Θεός;» Έφεξής δε καὶ ὁ τῆς παλαιτέρας Ρώμης αγιώτατος πάππας Λέων, τάδε διαλαμβάνων· «Δίχα μὲν τῆς τοῦ Λόγου δυνάμεως οὐκ ἂν ἔλεγεν ἡ φωνὴ τοῦ Πατρὸς ἐξ οὐρανῶν ἀφε· θεῖσα Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ό @ η δόσ κισα· δίχα δὲ τῆς ἀληθείας τοῦ σώματος οὐκ ἂν προςμαρτύρετο Ιωάννης, Ἴδε ὁ ᾿Αμνός τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ό ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· καὶ αὖθις ἔκαστος τῶν ἀνωτέρω καταγεγραμμένων Πατέρων, ὡς οἷα του βασιλέως ἐπὶ γλώσσης ὥσπερ εγγεγραμμένα τὰ ῥήματα φέροντος. λθ'. Οὐκ ἀρκεῖτο τούτοις ὁ ἀκάμας καὶ σῶμα καὶ τοῦ βασιλεύς, ἀλλὰ καὶ ἕτερόν τι ποριζόμενος ἐπενθύμημα, τοῖς προλαβοῦσιν ἐπῆγε διατρανοῦν τῶν ἐν τῷ Χριστῷ Ενωμένων φύσεων τὸ ἀδιαιρέτῳ ὑποστάσει σεσωσμένων διάφορον. Τὸ γὰρ καταπλουτῆσαι τὴν ἁγίαν τοῦ Κυρίου σάρκα τὰ τῆς προσλαβούσης αὐτὴν θεότητος αὐχήματα προσλαμβανομένων τινῶν, καὶ ταύτη προσκόπτειν κινδυ κενόντων, ὡς καὶ περὶ τὰ φυσικὰ καὶ ἀδιάβλητα πάθη καινοτομεῖν τοὺς λόγους, καὶ ἀποστέλλεσθαι λέγειν παθητὴν εἶναι τὴν προσληφθεῖσαν τῷ Κυρίῳ σάρκα κατὰ τὴν τῶν σαρκών φύσιν, καὶ τῷ ἐκουσίως τὸν Χριστὸν παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν πρὸς τοῦτο ἀποχρωμένων, καὶ ἀποδιιστώντων αὐτὴν τοῦ κατὰ φύσιν πάθους καὶ τῆς νε κρώσεως· οὗτος καὶ τὴν λεχθησομένην ἐπαγωγὴν τῆς ἐννοίας προήνεγκε· περὶ γὰρ ιδιωμάτων καὶ αὐχημά των φιλοσοφήσας καὶ τῷ διαιρετικῷ τῶν ὑποκειμένων λόγω χρησόμενος είνα μὲν τὰ ἰδιώματα, τίνα δὲ τὰ αὐχήματα διετράνωσε· τὰ μὲν οὖν ἰδιώματα φύσεως εἶναι, τῶν ὁμολογουμένων ἐτίθετο. Καὶ γοῦν τῆς θείας καὶ μακαρίας ἐν τῇ μοναρχική Τριάδι φύσεως ιδιωμα τα τὸ ἀπερίγραπτον ἔλεγε, τὸ ἄκτιστον, τὸ αἰώνιον, καὶ τἆλλα δὴ τὰ τούτοις όμοστοιχα· αὐχήματα δε ταύτης, τοῖς ἀπηριθμημένοις ἰδιώματι παρετόμενα, τὸ παντοδύναμον, το ζωοποιόν, καὶ ὅσα ταύτης της τάξεως. Εντεύθεν καὶ προσεπῆγε τὴν τοῦ Κυρίου σάρκα τῶν μὲν αὐχημάτων πάντως μετασχεῖν τοῦ προσλαβομένου ταύτου μονογενούς Θεοῦ, ὅτι καὶ ζωοποιόν τε καὶ παντο δύναμον, οὐ μέντοι γε τῶν ἰδιωμάτων τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως· οὐδὲ γὰρ ἀπερίγραπτος ἐστιν, οὐδὲ ἄκτιστος, οὐδὲ ἄχρονος διὰ τὰ αὐχήματα. Οὐκοῦν, ἐπείπερ έκαν τέρα τῶν φύσεων ἐπὶ τῶν οἰκείων ἰδιωμάτων ἀσύγχυτος έμεινε, τί τὸ προσιστάμενον ἐντεῦθεν τὸ μεῖζον παρά τούτοις ἐνθεωρεῖν· καὶ τοῖς τῆς θείας φύσεως ἐδιώμασι τὸ ὑπερέχον ἀπονέμειν, τῇ πρὸς τὰς τῆς σαρκὸς ἰδιότη της παραθέ ει επόμενον. μ'. Ταῦτα μὲν οὖν τοῦ βασιλικοῦ νοός, ἢ μᾶλλον εἰ πεῖν, τοῦ τῶν ἀνθρωπίνων νέων βασιλέως πορίσματα καὶ γεννήματα, καὶ τῆς ὑπερχρύσου γλώττης γλυκίω μέλιτος ἀπαγγέλματα. Ἐπεὶ δὲ πολλὰς μὲν νύκτας αυ πνους, πολλὰς δ' ἡμέρας εμφρόντιδας ἐξετέλεσε, καὶ δίον ἔκρινε τὸ εὐσεβές διατρανωθῆναι τῆς ἐξηγήσεως, PATROL, GR. CXL. est; verum id quidem, sed non magnum. Quid enim mirum, si major homine Deus est? Præterea senioris quoque Romæ sanctissimus papa Leo de hoc dicto edisserens: Sine Verbi, inquit, potentia non diceret vox Patris missa de colo, Hic est Filius meus dilectus in quo mihi bene complacui Et sine veritate carnis non protestaretur Joannes: Ecce Agnus Dei qui tollit peccatum mundi... Et sic ex ordine unusquisque Patrum, quorum auctoritates supra sunt perscriptæ, in ore Cæsaris erat, tanquam si impressa verba eorum mente haberet. 39. Neque tamen hic substitit indefessus corpore ac mente Caesar, sed alium quoque protulit cogitatum suum, quo explicaret naturarum in Christo conjunctarum, salva unica individua persona,differentiam. Nam quia sancta Domini caro, postquam assumpsit eam divinitas, gloriosis dotibus instructa fuit; ea re nonnulli non sine periculo erroris utebantur; ita ut de naturalibus sine peccato passionibus Domini novos sererent sermones; minimeque auderent affirmare passibilem fuisse assumptam a Christo carnem secundum carnium ipsam naturam; abuterenturque ad id argumento illo, quod Christus spoute pro nobis passus est; ita ut ipsum naturali passione ac mortalitate eximerent; his, inquam, Cæsar excogitatam a se sententiam, quam jam dicem:is, opposuit. Nam de idiomatibus et de gloriosis dotibus disputans, atque utramque rem accurate distinguens,quænam sint idiomata,quænam item gloriosæ dotes, perspicue enucleabat. Et idiomata quidem propria esse naturæ, extra dubitationem ponebat. Ac divinæ et beatæ, in monarchica Trinitate, naturæ idiomata esse dicebat, ut infinita sit, increata, sempiterna aliisque hujusmodi proprietatibus prædita: dotes autem gloriosas prædicta idiomata comitantes, omnipotentiam, vivificandi virtutem, atque alia ornamenta ejusmodi. Deinde concludebat, Domini carnem omnino præditam fuisse gloriosis dotibus divini Unigeniti a quo est assumpta, virtute scilicet vivificandi et omnipotentia; non tamen divinæ naturæ idiomatibus. Nam etiamsi habet gloriosas dotes, non idcirco tamen infinita est caro, vel increata, vel ante tempora. Igitur quoniam utraque natura in propriis idiomatibus inconfusa manet; hinc cognoscere, inquit, licet quonam pertineat illud epithetum major, de quo nunc controversia fit oportetque divinæ naturæ idiomatibus gradum sublimiorem attribuere, consentaneum comparationi cum carnis proprietatibus. 40. Hæ igitur regalis mentis, vel potius humanarum mentium regis, propositiones atque conclusiones erant, linguæque aureæ dulciora melle effata. Postquam autem complures noctes insomnes multosque dies in harum rerum meditatione consumpsit, existimans oportere orthodoxam

dicti evangelici interpretationem ad liquidum deduci; ne ob ejus ambiguitatem corda infirmiorum perturbarentur: ad extremum sanctissimos patriarchas sacramque et divinam congregavit synodum, ad quam senatores quoque convenerunt, præsentibus etiam illustrissimorum omnium monasteriorum abbatibus. Et Cæsar quidem residebat in regio throno, qui est in conclavi mare versus magni palatii nuper ab ipso Cæsare exstructi, quod occidentali urbis muro imminet, habetque id conclave ad ipso Manuele nomen: quo in loco innumerabiles imperatoris victorias brevi gyro comprehensas ars pictoria, aureis lapillis varios interserens colores, prout fieri potuit, descripsit. Hic fuit consistorii locus; ibique definita sunt quæ infra ponemus, consentientibus inter se sanctissimis patriarchis, sacratissimisque archiepiscopis, reliquoque sacerdotali cœtu, et senatoribus universis; sic favente pacis Deo, necnon religiosi nostri a Deo coronati imperatoris zelo. De his autem tomus quoque conscriptus fuit, in quo ad litteram sequentia continentur. ACTIO II. Mensis Martii die secunda, indictionis XIV die quarta. 1. Præsidente a Deo coronato sancto nostro rege et imperatore domino Manuelo Comneno, in tropico conclavi meridiem versus, nempe in magni palatii porphyromanuelico triclinio; astantibus sanctæ majestati ejus, amabilibus consobrinis, filiis inclyti sebastocratoris domini Andronici,scilicet protosebasto et protovestiario domino Joanne Comneno, ejusque fratre domino Alexio Comneno; amabili consobrino potentis sanctique nostri regis, domino Andronico Comneno, filio pansebasti celsissimi domini Theodori Batatzæ; fratre ejus et amabili consobrino potentis sanctique nostri regis domino Alexio Comneno, amabili patruele potentis sanctique nostri regis, nato ex amabili patruo potentis sanctique nostri regis, pansebasto celsissimo domino Constantino Angelo, domino, inquam, Joanne Duca: fratre ejusdem, amabili nepote potentis et sancti nostri regis, domino Andronico Duca; genero potentis et Sancti nostri regis sebasto domino Joanne Cantacuzeno; genero potentis et sancti nostri regis domino Constantino Duca; sebasto domino Gudelio Tzicandile; sebasto et magno heteriarcha domino Georgio Palæologo; sebasto domino Joanne Duca; sebasto et domestico vestiario potentis et sancti nostri regis domino Alexio Petralipha; sebasto et domestico vestiario potentis et sancti nostri regis domno Isaacio Duca; sebasto et do mestico vestiario potentis et sancti nostri regis domino Alexio Rogerio; sebasto et domestico vestiario potentis et sancti nostri regis et chr tulario domino Andronico Lombardo; proto236 ἵνα μὴ τῷ ἀδήλῳ ταύτης αἱ τῶν ἀπαγεστέρων καρδίαι διαταράττοιντο· τέλος τοὺς ἁγιωτάτους πατριάρχας καὶ τὴν ἱερὰν καὶ θείαν συνήθροισε σύνοδον· ἀλλ' οὐδὲ οἱ τῆς συγκλήτου βουλῆς ἀπελείποντο· παρῆσαν δὲ καὶ οἱ τῶν ἐπισημοτάτων πασῶν μονῶν καθηγούμενοι· καὶ τὸν μὲν ὁ βασιλικὸς εἶχε θρόνος ἐν τῷ πρὸς θάλατταν ὑπε ρῴῳ τοῦ ἐν τῷ μεγάλο παλατίῳ νεουργηθέντος οἴκου του βασιλεῖ τοῦ δυτικωτέρου τείχους ἐφύπερθεν, φερώνυμον τὴν κλήσιν ἐκ τῆς τοῦ Μανουὴλ προσρήσεως φέροντος" ἐν ᾧ καὶ τῶν δυσαριθμήτων κατορθωμάτων του αὐτο κράτορος βραχέ άττα παραλαβοῦσα ἡ ζωγράφος τέχνη ἐκ καταχρύσων ψηφίδων ποικιλοχρόοις ετέραις ἐπικ γνυμένων, ὡς εἶχεν, ἐνδιεγράψατο· ἐνταῦθα μὲν δὴ τὰ τῆς συνελεύσεως· κυρούνται δὲ τὰ ὑποτεταγμένα, όμοι γνωμονησάντων αλλήλοις, τῶν τε ἁγιωτάτων πατριαρ χῶν, τῶν ἱερωτάτων ἀρχιερέων, τοῦ ἱερατικοῦ λοιποῦ καταλόγου, καὶ ξυμπάντων τῶν τῆς συγκλητικής γέρουσίας, εὐδοκία του τῆς εἰρήνης Θεοῦ καὶ διαπύρῳ ζήλῳ τοῦ εὐσεβοῦς ἡμῶν καὶ θεοστεροὺς αὐτοκράτορος· ἐπὶ δὲ τούτοις καὶ τόμος ἐκτίθεται, τάδε κατὰ ῥῆμα διε ξιών. ΠΡΑΞΙΣ Β΄. Μηνὶ Μαρτίῳ δευτέρα, ἡμέρᾳ τεταρτη ινδικτιῶνος ιδ. α΄. Προκαθημένου του θεοστέπτου ἁγίου ἡμῶν βασιλέως καὶ αὐτοκράτορος κυροῦ Μανουήλ του Κομνηνού, ἐν τῇ ὑπερῴᾳ τροπικῇ τῇ πρὸς μεσημβρίαν τοῦ ἐν τῷ με γάλῳ παλατίῳ πορφυρομανουηλάτου τρικλίνου, παρισταμένων τῇ ἁγίᾳ βασιλείᾳ αὐτοῦ τῶν περιποθήτων άνε γιῶν αὐτῶν καὶ υἱῶν τοῦ ἀοιδίμου σεβαστοκράτορος και ροῦ ᾿Ανδρονίκου, τοῦ πρωτοσεβαστοῦ καὶ πρωτοβεστια ρίου κυροῦ Ἰωάννου του Κομνηνου, καὶ τοῦ αὐταδελφου αὐτοῦ κυροῦ ᾿Αλεξίου του Κομνηνοῦ· τοῦ περιποθήτου ἀνεψιού του κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, κυρού Ανδρονίκου νου Κομνηνου του υιού του πανσεύαστου περτάτου κυρού Θεοδώρου του Βατάτζου του αυτο δέλφου αὐτοῦ καὶ περιποθήτου ἀνεψιου του κραταιον καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, κυροῦ ᾿Αλεξίου του Κομνηνου του περιποθήτου ἐξαδέλφου του κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, του υίου του περιποθητου θείου του κραταιού καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, τοῦ πανσεβαστουπερτάτου κυροῦ Κωνσταντίνου του ᾿Αγγέλου, κυρου Ἰωάννου του Δούκα· τοῦ αὐταδέλφου αὐτοῦ, τοῦ περιποθήτου εξαδέλφου του κραταιον καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, κυρού Ανδρονίκου του Δούκα· τοῦ γαμβρον τοῦ κραταιον καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, του σεβαστοῦ χυρού Ιωάννου του Καντακουζηνού του γαμβροῦ τοῦ κραταιον καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, κυροῦ Κωνσταντίνου του Δούκα του σεβαστου κυρού Γουδελίου του Τζικανδικη του σεβα στοῦ καὶ μεγάλου εταιρειάρχου κυρου Γεωργίου του Παλαιολόγου· τοῦ σεβαστοῦ κυροῦ Ἰωάννου του Δούκα· του σεβαστοῦ καὶ οἰκείον βεστιαρίτου του κραταιον καὶ ἁγίου τιμών βασιλέως, κυροῦ ᾿Αλεξίου του Πετραλία του σεβαστοῦ καὶ οἰκείου βεστιαρίτου του κραταιον καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, κυροῦ Ἰσαακίου τοῦ Δούκα· του σεβαστοῦ καὶ οἰκείου βεστιαρίτου τοῦ κραταιού καὶ

THESAURI LIB. XXV. nobilissimo Isaacio Acolutho; nobilissimo et primicerio bardariotarum Basilio Tripsycho et non paucis aliis, ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Ῥογέρη· τοῦ nobilissimo et eparcho Basilio Camatero; protoσεβαστοῦ καὶ οἰκείου Βεστιαρίτου του κραταιού καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, καὶ χαρτουλαρίου κυροῦ Ανδρο νίκου του Λαμπαρδά· τοῦ πρωτονωβελισσίμου καί επάρχου βασιλείου τοῦ Καματηροῦ· τοῦ πρωτονωδε λισσίμου Ισαακίου τοῦ ᾿Ακολούθου· του νωβελιστίμου καὶ πριμικυρίου των βαρδαριωτῶν Βασιλείου του Τριψύχου· καὶ ἑτέρων οὐκ ὀλίγων. 2. Consilentibus sanctissimis patriarchis, nempe sanctissimo et ecumenico patriarcha domino Luca, sanctissimo patriarcha urbis Dei magnæ Antiochiæ domino Athanasio, et sanctissimo patriarcha Hierosolymitano Domino Nicephero: præsentibus etiam sacratissimis episcopis, Heracles Michaele, Cyzici Basilio, Nicomediæ Michaele, Amnasem Niceta, Melitenes Niceta, Gangrorum Joanne, Myrorum Christophoro, Corinthi Theodoro, Athenarum Nicolao, Mocesi Luca, Cretæ Joanne, Trapezuntis Michaele, Larissa Joanne, Philippopoleos Basilio, Rhodi Leone, Philipporum Joanne, Hadrianopoleos Leone, Hierapoleos Georgio, Mitylenes Potho, Neopatrarum Euthymio, Euchaitarum Constantino, Amastridis Joanne, Theborum Joanne, Serrarum Theodoro, Eni Joanne, Dristra Leone, Corcyre Constantino, Abydi Michaele,Methymnæ Nicolao, Lacedemonis Niceta, Arcadiopoleos Constantino, Parii Nicolao, Præconnesi Isaacio, Selybriæ Theodulo, Derci Joanne, Anchiali Stephano: astantibus etiam Dei amantissimis ecclesiasticis præpositis. Β΄. Συνεδριαζόντων τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχών, του αγιωτάτου καὶ οἰκουμενικού πατριάρχου κυρού Λουκά του αγιωτάτου πατριάρχου Θεουπόλεως μεγάλης ᾿Αντιοχείας κυροῦ ᾿Αθανασίου καὶ του αγνωστείου πατριάρχου Ἱεροσολύμων κυρού Νικη φόρου· παρισταμένων καὶ ἱερωτάτων αρχιερέων, του Ηρακλείας Μιχαήλ, τοῦ ᾿Αμασείας Νικήτα, τοῦ Μελιτηνής Νικήτα, τοῦ Γαγγρών Ἰωάννου, του Μύρων Χριστοφόρου του Κορίνθου Θεοδωρου, του Αθηνών Νικολάου, του Μωκησού Λουκά, του Κρήτης Ἰωάννου, τοῦ Τραπεζοῦντος Μιχαήλ, του Λαρίσσης Ιωάννου, του Φιλιππουπόλεως Βασιλείου, του Ρόδου Λέοντος, του Φιλίππων Ιωαννου, του Αδριανουπό λεως Δέοντος, του Ιεραπόλεως Γεωργίου, του Μιτυλή νης Ησίου, τοῦ νέων Πατρῶν Εὐθυμίου, τοῦ Εὐχαίτων Κωνσταντίνου, του Αμάστριδος Ἰωάννου, τοῦ Θηβῶν Ἰωάννου, του Σερρών Θεοδώρου, τοῦ Αἴνου Ἰωάννου, του Δρίστρας Λέοντος, του Κερκύρας Κωνσταντίνου. του Αβύδου Μιχαήλ, την Μηθύμνης Νικολάου, του Λακεδαιμονίας Νικήτα, του Μεσημβρίας Θεοδώρου, του Μιλήτου Νικήτα, του Μαρωνείας Νικήτα, του Αρκαδιουπολέως Κωνσταντίνου, του Παρίου Νικο λάου, του Προικοννήσου Ισαακίου, του Σελυβρίας Θεοδούλου, τοῦ Δέρκου Ἰωάννου, καὶ τοῦ ᾿Αγγιαλού Στεφάνου • συμπαρισταμένων καὶ τῶν θεοφιλεστάτων ἐκκλησιαστικῶν ἀρχόντων. γ. Επεὶ πρό τινων ἡμερῶν ἔφθασε λαληθῆναι λόγος παρά τινων περὶ τοῦ ὅπως νοεῖται τὸ, Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, συνήλθον προστάξει της Βασιλείας μου σήμερον οἱ ἐνδημούντες τῇ μεγαλοπόλει ἀρχιερεῖς, καὶ ἠρωτήθησαν όπως νοείται τὰ τοιοῦτον εὐαγγελικὸν ῥητόν. Πρώτος τοίνυν ο Ηρακλείας έρωτηθεὶς εἰ τὸ Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν. εἴρηται παρὰ τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ κατὰ τὴν ἐν αυτή κτιστὴν φύσιν καθ᾽ ἂν καὶ πέπονθε, δέδωκε τῷ Πατρὶ καὶ κατὰ τοῦτο το μείζων· καὶ τὰς λοιπάς εἰς τοῦτο τῶν ἁγίων Πατέρων εξηγήσεις εἰπὼν αποδέχεσθαι. Ο Κυζίκου τῆς αὐτῆς εἶπε γνώμης είναι τῷ Ηρακλείας. Ο Νικομηδείας έφη ὡς, Ἐπεὶ τὸν ἵνα καὶ ἀδιαίρετον τον Χριστόν, καὶ μετα τὴν ἄφραστον σάρκωσιν ἐν δυσὶ φύσεσι θεωρώ ἀτρέ- incarnationem, duabus naturis inconvertibilibus προῖς καὶ ἀσυγχύτοις, ακτίστω τε καὶ κτιστῇ, ἀπα θεῖ τε καὶ παθητῇ, ἐκλαμβάνομαι τὸ εὐαγγελικές ρητόν τό, Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, καὶ κατὰ στὴν ἐν αὐτῷ κτιστήν τε καὶ παθητὴν φύσιν· αποδεχομενος καὶ τὰς ἄλλας περὶ τοῦ τοιούτου ῥητού ἱομηνείας, ἃς οἱ τῆς Ἐκκλησίας φωστῆρες εἰρηκασι. Τα αὐτά ἀπαραλλάκτως λέγειν τῷ Νικομηδείας καὶ ὁ ᾿Αμασείας έφθέγξατο, Ὁ Μελιτηνῆς εἶπεν ὅτι Ακούσας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ λέγοντος ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, λέγω τοῦτο εἰρηκέναι αὐτὸν καὶ κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ 3. Quoniam ante aliquoi dies sermo a nonnullis commotus fuit, quomodo intelligenda sint verba Pater meus major me est, convenerunt jussu majestatis meæ hodie,qui erant in magna urbe pontifices, rogatique sunt quinam sensus sit evangelici hujus dicti. Primus ergo Heracliensis rogatus sententiam, an verba Pater meus major me est, dicta fuerint a Domino et Deo et Servatore nostro Jesu Christo etiam secundum suam creatam naturam in qua et passus est; concessit Patri epithetum major; et cæteras quoque effati hujus sanctorum Patrum interpretationes se admittere dixit. Cyzicenus ia eadem sententia se esse dixit, quam Heracliensis protulerat Nicomediensis dixit: Ego de unius et individui Christi, etiam post ineffabilem et inconfusis, increata scilicet et creata, impassibili et passibili. intelligo evangelicum dictum, Ρα· ter meus major me est; nempe etiam ad creatam ipsius passibilemque naturam id refero: recipioque simul alias quoque hujusce dicti interpretationes, quas Ecclesiæ illuminatores pronuntiaverunt. In Nicomediensis sententiam pedibus se ire Amasenus dixit. Melitensis ait: Ego audiens Dominum nostrum Jesum Christum in Evangeliis dicentem: Pater meus major me est, aio hoc dici etiam de creata ejusdem natura. Gangrensis dixit: Ego au-

diens Dominum dicentem: Pater meus major me est, aio id ab eo dici etiam secundum assumptam humanam naturam. Myrensisdixit: Ut interpretantur sanctus Basilius, et theologus Gregorius, et Chrysostomus, sic et ego hoc effatum interpretor et accipio: et quoniam alii quoque complures sancti dixerunt, œconomice id a Christo dictum, quatenus nempe homo est, ne his quidem contradico. κτιστὴν φύσιν· Ὁ Γαγγρῶν εἶπεν ὅτι. ᾿Ακούσας τοῦ Κυρίου λέγοντος, Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, λέγω τοῦτο εἰρηκέναι αὐτὸν καὶ κατὰ τὴν ἀνθρωπί νην φύσιν τὴν παρ' αὐτοῦ προσληφθεῖσαν. Ο Μύρων εἶπεν ὡς, Καθὼς ἐρμηνεύει τοῦτο ὁ ἅγιος Βασίλειος καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος καὶ ὁ Χρυσόστομος, ἐρο μηνεύω τοῦτο καγώ καὶ δέχομαι· ἐπεὶ δὲ καὶ ἑτεροι πολλοὶ τῶν ἁγίων εἶπον οἰκονομικῶς τοῦτο λεχθή και παρ' αὐτοῦ Χριστοῦ καθό γέγονεν άνθρωπος, οὐδὲ τούτοις ἐναντιοῦμαι. τως δ. Ο Κορίνθου εἶπεν ὅτι Μείζονα τον Πατέρα εἴρηκε, καὶ καθόσον εκένωσεν ἑαυτὸν, καὶ κατήλθε μέχρι καὶ σώματος ἐκὼν ὁ Ὕψιστος, καὶ ἀνέσχετο σάρκα προσλαβεῖν ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέ καὶ τὰ τοιαῦτα ἀδιάβλητα πάθη κατεδέξατο οἰκονομικῶς· καὶ θάνατον σωτήριον ἡμῖν καὶ ἀναστάσεως πρόξενον, ἧς οὐκ εἴχομεν ἐλπίδα πρότερον. Ο ᾿Αθηνῶν εἶπεν· ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Θεός, γενόμενος δι' ἄματος ἔλεον καὶ ἀνθρωπος τέλειος, ἐπειδὴ θέανθρωπος ὢν Λόγος μία υπόστασίς ἐστι καὶ ἐν πρόσωπον διὰ τὴν ἄκραν ἔνωσιν τῶν δύο φύσεων μανθάνω ἀπὸ τῶν ἁγίων ὅτι, ὡς μὲν ὑπόστασις οὔτε τῷ Πατρὶ συνάπτεται καὶ τῷ Πνεύματι, οὔτε τῇ μητρὶ καὶ ἡμῖν· κατά γοῦν τὴν ἀνθρωπότητα καθ' ἣν ἐπικοινωνεῖ τῇ μητρὶ καὶ ἡμῖν νομίζω εἰρηκέναι αυτόν μείζονα τὸν Πατέρα· ἀσπάζομαι δι καὶ τὰ περὶ τοῦ τοιούτου ῥητοῦ τῶν ἁγίων ῥήσεις. Ο Μωκησου εἶπεν ὅτι Μείζονα ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καλεῖ, καθὼς οἱ ἅγιοι σύνοδοι καὶ ὁ ἅγιος ᾿Απόστο λος εἶπον. Λέγω οὖν μείζονα είρηκέναι αὐτὸν τὸν c Πατέρα καθό κεκοινώνηκε παραπλησίως ἡμῖν σαρκὸς καὶ αἵματος, καὶ κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ κτιστὴν φύσιν καθ' ην καὶ πέπονθεν. Ὁ Κρήτης εἶπεν· Έγωγε πάσας τὰς ῥήσεις τῶν ἁγίων τὰς περί του, Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν, ἀποδεχόμενος οὐδὲ τὸ κατὰ τὰ ἀνθρώπινον εἶναι μείζονα ἀποπέμ πομαι, ἤτοι κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ κτιστὴν φύσιν, καθ᾽ ἦν καὶ πέπονθε· συμφρονῶν καὶ συμφθεγγόμενος τῷ συναδέλφῳ μου τῷ Ηρακλείας· καὶ τα λεχθέντα παρὰ τῶν συνόδων κατασπαζόμενος. Τα αὐτὰ τὸ Κρήτης εἶπε λέγειν καὶ ὁ Τραπεζοῦντος. Ο Λαρίσσης εἶπε· Τ;, Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν, εὑρίσκομεν ἀπὸ τῶν ἁγίων, του τε Θεολόγου Γρηγορίου, του μεγάλου Βασιλείου καὶ τοῦ Χρυσο στόμου, καὶ κατὰ τὸ αἴτιον καὶ διὰ τὴν τιμὴν, καὶ 4. Corinthius ait: Majorem Patrem Christus di xit, etiam quatenus exinanivit se, et usque ad corpus se demisit sponte qui erat altissimus, sustinuitque carnem suscipere inconfuse, inconvertibiliter, indivisibiliter, ejusdemque recipit economice passiones sine peccato; mortem denique nobis salutarem et causam nostræ resurrectionis, cujus antea spe carebamus. Atheniensis dixit: Servator noster Deus, ineffabili misericordia factus etiam perfectus homo, quandoquidem theanthropum Verbum est, una hypostasis, unaque persona, propter summam duarum naturarum conjunctionem; ego quidem a sanctis disco, quod quatenus est hypostasis, neque Patri cohæret neque Spiritui, neque matri vel nobis. Secundum igitur humanitatem, qua matri nobisque communicat, existimo ipsum dixisse Patrem majorem. Amplector autem sanctorum quoque de hoc dicto sententias. Mocesinus dixit: Majorem Patrem appellat Christus. sicuti sanctæ synodi sanctusque affirmat Apostolus. Aio igitur majorem dixisse Patrem, quatenus Filius carnem nostræ similem sibi ascivit ac sanguinem, et quatenus creatam naturam habet, in qua etiam passus est. Cretensis dixit: Ego cunctas sanctorum sententias super effato: Pater meus major me est recipiens, ne illam quidem repudio quæ id intelligit dictum secundum humanitatem id est, secundum Christi creatam naturam, in qua etiam passus est: consentioque et suffragor confratri meo Heracliensi, et synodorum sententias amplector. Secundum verba Cretensis dixit sententiam etiam Trapezuntius. Larissæus dixit: Verba Pater mens major me est, deprehendimus a sanctis theologo Gregorio, magno Basilio, et a Chrysostomo intellecta secundum qualitatem causativam honoremque patris, et quasi ob discipulorum solatium dicta fuerint. Sed quia novi a nonnullis η πρός παρηγορίαν τῶν μαθητῶν ἐκλαμβανόμενον. sanctis affirmari, sic locutum fuisse Dominum Ἐπεὶ δὲ εὑρίσκω τινὰς τῶν ἁγίων λέγοντας είρηetiam propter humanitatem, ad quam se demisit, atque ut humanæ suæ naturæ fidem faceret, hanc ego quoque amplector sententiam. 5. Rhodiensis dixit: Quoniam scio theanthropum Verbum secundum œconomiam multa dixisse, veluti illud de die autem illa atque hora nemo scit, neque angeli neque Filius; aio ipsum dixisse item Pater major me est œconomice, id est secundum creatam suam naturam: accedoque sanctorum etiam hujus dicti interpretationibus, κέναι τοῦτο τὸν Κύριον καὶ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, καθό εταπείνωσιν ἑαυτὸν ὡς θέλων πιστώσασθαι τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν τὴν ἐν αὐτῷ, ἀσπάζομαι τοῦτο καὶ αὐτός. ε· Ὁ Ρόδου εἶπεν· Ἐπεὶ εὑρίσκω τὸν θεώνθρωπον Λόγον οἰκονομικῶς λέγοντα πολλά, ἐξ ὧν ἐστι καὶ τὸ, Περὶ τῆς ἡμέρας ἐκείνης καὶ τῆς ώρας οὐδεὶς οἶδεν οὐδὲν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι οὐδὲ ὁ Υιος, λόγω είρηκέναι αὐτὸν καὶ τὸ, Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν, οἰκονομικῶς, τουτέστι κατὰ τὴν κτιστὴν φύσιν τὴν ἐν αὐτῷ· προστιθέμενος καὶ

THESAURI LIB. XXV. sia mea huc perveni, nondumque potui sanctorum auctoritates de controverso dicto nancisci; aio me assentiri sententiis quas illuminatores magistrique nostri protulerunt; quod nimirum Christus vel divinitus sic Patrem honorat propter cœlestem nativitatem; vel humanitus loquitur, propter suam ex perpetua Virgine nativitatem, ob quam æque ac nos carni et sanguini communicavit, creata videlicet passibilique natura assumpta, in qua etiam passus est. Philippensis dixit: Quia duplex est Christus ex divina humanaque natura, majorem Patrem dixit secundum humanitatem, atque ob qualitatem causativam honoremqque patris; quamvis eidem sit æqualis secundum diviniταῖς τῶν ἁγίων ἐξηγήσεσι τοῦ τοιούτου ῥητοῦ. Ὁ Philippopolitanus dixit: Quoniam pridie ex eccleΦιλιππουπόλεως εἶπεν ὡς, Ἐπεὶ κατὰ τὴν χθές παρεγενόμην ἀπὸ τῆς λαχούσης, με, καὶ οὐκ ἐδυνή θεν εὑρεῖν χρήσεις τῶν ἁγίων περὶ τοῦ ζητουμένου ρητοῦ, λέγω ότι οἷς εἶπον οἱ φωστῆρες καὶ διδάσκαλοι ἡμῶν, εἴτε ὑψηλῶς, ήγουν κατὰ τὴν ἄνω γένε νησιν καθ᾽ ἦν καὶ τιμᾷ τὸν Πατέρα· εἴτε ἀνθρωπι χῶς, δηλονότι κατὰ τὴν ἐκ τῆς ᾿Αειπαρθένου γέν νησιν, καθ᾿ ἂν δὲ παραπλησίως ἡμῖν σαρκὸς καὶ αίματος κεκοινώνηκε, τὴν κτιστὴν φύσιν καὶ παθη τὴν καθ' ὧν καὶ πέπονθε προσλαβόμενος, τούτοις συντίθεται καὶ αὐτός. Ὁ Φιλίππων εἶπεν ότι Διπλους εν ὁ Χριστὸς ἐκ θείας καὶ ἀνθρωπίνης φύσεως, μείζονα τον Πατέρας εἴρηκε κατὰ τὴν άνο θρωπότητα καὶ τὴν αἰτίαν καὶ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα τιμὴν, ἴσος ἐν αὐτῇ κατὰ τὴν θεότητα. Ο 'Αδρια- tatem. Hadrianopolitanus dixit: Qui carni et sanνουπόλεως εἶπεν· Ο σαρκὸς καὶ αἷματος ὑπερουσίως κεκοινωνηκώς, καινήν τινα θεανδρικὴν ἐνερ γειαν ἡμῖν πεπολιτευμένος, οὐχ ὡς μὴ ἄνθρωπος, αιλ, ὡς ἐξ ἀνθρώπων, ἀνθρώπων ἐπέκεινα, μείζονα ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα εἶπε, καθὼς ὁ μέγας Χρυσόστο μος, και ο Πηλουσιώτης Ἰσίδωρος ἐφηρμήνευσαν, καὶ μὴν καὶ ὁ θειότατος Κύριλλος. Λέγω δὲ ὅτι εἴρηκε τοῦτο καὶ ὡς ἄνθρωπος διὰ τὴν ἐν αὐτῷ κτιστὴν φύσιν καθ' ἂν καὶ πέπονθεν. Ὁ Ἱεραπόλεως εἶπεν ότι τη γνώμη του Ηρακλείας καὶ τοῦ Κρήτης ἀκο λουθῶ ἐπὶ πᾶσιν. Ο Μιτυλήνης ἔφη ότι, Ἐπεὶ εὑρίσκω τον μέγαν Απόστολον λέγοντα ότι, ο Υιός τοῦ Θεοῦ ἐκένωσεν ἑαυτὸν ἀκενώτως μορφὴν δούλου λαβών, λέγω εἰπεῖν τὸν Σωτῆρα τὸν Πατέρα μείζονα κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα ἤτοι τὴν συγκατάΕχσιν καὶ τὴν κένωσιν, καθὼς ὁ θαυματουργός μέγας Γρηγόριος διδάσκει με. Γρηγόριος ο Νύσσης, καὶ ὁ ἅγιος Κύριλλος, καὶ ὁ ἅγιος ᾿Αθανάσιος· ἔχουν κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ φύσιν τὴν βαδίσασαν και κοπιάσασαν. 5. Ο νέων Πατρῶν εἶπε· Τὸ ταπεινὸν τοῦτο ῥῆμα τό, ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν, οὕτως εἰπεῖν νῶ τόν Μονογενῆ καθ' όν λόγον καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ταπεινοτέρων δέδωκεν ἑαυτῷ, τὴν οἰκονομίαν δη λονότι πιστούμενος, καὶ ὅτι κατὰ ἀλήθειαν ἄνθρω πος γέγονεν· Ὁ Εὐχαίτων εἶπε· Λέγω ὡς κατά τὸ αἴτιον καὶ τὴν τιμὴν καὶ πρὸς παρηγορίαν τῶν μαθητῶν καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σάρκα ἣν ἀνελάβετο παραπλησίως ἡμῖν κοινωνήσας σαρκὸς καὶ αἵματος. Ὁ ᾿Αμάστριδος εἶπεν ὅτι οὐδεμίαν χρήσιν τῶν ἁγίων ἀποπέμπομαι, ἀλλὰ πάσας προσδέχομαι· καὶ κατὰ τοῦτο νοῶ ὅτι εἶπεν ὁ Κύριος ημών Ἰησοῦς Χριστὸς ὅτι ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, καὶ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον· ἀνθρώπινον δε λέγω την συγκατάβασιν, τὴν κένωσιν, τὴν ταπείνωσιν, καὶ τὸ παραπλησίως ἡμῖν κοινωνῆσαι σαρκὸς καὶ αίματος· καὶ κατὰ τὸν ἅγιον ᾿Αθανάσιον, διὰ τὴν ἐν αὐτῷ κτιστὴν φύσιν τὴν κοπιάσασαν καὶ βαδίσασαν, καθ' ἣν καὶ πέπονθεν. Ὁ Θηβῶν ἔφη Επεί τὸν Υἱὸν συγκτίστην καὶ συνδημιουργὸν τῷ Πατρὶ οἶδα, δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν, ἴσον 3 Philipp. 1, 7. guini supernaturaliter participavit, novam quamdam theandricam operationem apud nos exseruit, non quod non esset homo, sed veluti ex hominibus supra homines, majorem Patrem quam se dixit, sicuti magnus Chrysostomus et Pelusiota Isidorus interpretati sunt, imo etiam eximius Cyrillus. Aio tamen Christum id dixisse etiam quatenus homo erat, propter creatam suam naturam, in qua et passus est. Hierapolitanus dixit se prorsus accedere ad Heracliensis et Cretensis sententiam. Mitylenæus dixit: Quoniam novi magnum Apostolum dicentem 3, quod Filius Dei seipsum exinanivit manens inexhaustus, cum servi formam accepit, aio a Servatore dictum Patrem majorem secundum humanitatem sive demissionem atque exinanitionem, quemadmodum me docent thaumaturgus Gregorius, Nyssenus Gregorius, sanctus Cyrillus, et sanctus Athanasius; videlicet secundum illam ejus naturain quæ ambulabat et fatigabatur. 6. Neopatrensis dixit: Humilem hanc locutionem: Pater meus major me est prolatam intelligo ab Unigenito eadem ratione qua cæteras humiliores partes sibi attribuit, videlicet ut incarnationem suam testaretur, el quod homo reapse exsisteret. Euchaitensis dixit: Aio sic locutum fuisse secundum causativam qualitatem honoremque Patris, et ob discipulorum solatium, et propter nostram quam ipse assumpserat carnem, communicans æque ac nos carni et sanguini. Amastrianus dixit: Nullam e dictis apud sanctos sententiis repudio, sed cunctas amplector; et secundum illas existimo dixisse Dominum nostrum Jesum Chritum: Pater meus major meest, et secundum humanitatem; humanitatem autem dico demissionem, exinanitionem, humiliationem, nostræque carnis et sanguinis participationem; atque ut censet sanctus Athanasius, propter creatam ejus naturam, quæ laborabat et fatigabatur, in qua etiam passus est. Thebanus dixit: Quoniam Filium creatorem auctoremque rerum una cum Patre scio: nam per

ipsum Pater fecit et secula; idcirco Filium Patri ἔχω τοῦτον τῷ Πατρί. Ἐπεὶ δ᾽ εἶπεν ὅτι Ὁ Πατήρ æqualem censeo. Sed quoniam dixit: Pater meus major me est, propositumque pridie fuit ut disquireretur quænam hac de re nonnullorum sanctorum mens fuisset; censeo id dictum fuisse a Christo etiam secundum humanitatem et humiliationem miramque demissionem ad humanam quam assumpsit naturam, in qua non secus atque nos carni et sanguini participavit. Serrensis dixit: Quoniam evangelicum hoc dictum: Pater meus major me est, sancti Patres alii aliter interpretati sunt; et quoniam horum nonnulli etiam secundum humanitatem hoc fuisse prolatum affirmarunt, recipio amplectorque cunctas sanctorum Patrum locutiones, unaque hanc quæ dictum refert ad humanitatem. Porro humanitatem intelligo creatam in Christo β naturam, in qua æque ac nos carni et sanguini communicavit. μου μείζων μου ἐστι, καὶ ἐτυπώθη τῇ προτεραίᾳ κατεξετασθῆναι πώς τινες τῶν ἁγίων προσέθεντο καὶ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον νοῦ τοῦτο εἰρῆσθαι παρ' αὐτοῦ διὰ τὴν ταπείνωσιν καὶ τὴν ἄκραν συγκατάβασιν πρὸς τὴν φύσιν τὴν ἀνθρωπίνην ἐν προσε λάβετο, καθ᾿ ἣν παραπλησίως ἡμῖν σαρκὸς καὶ αἱ ματος κεκοινώνηκεν. Ο Σερρῶν εἶπεν ὅτι τὸ εὐαγ γελικὸν τοῦτο ῥητὸν τό, Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, διάφοροι τῶν ἁγίων Πατέρων διαφόρως εύ ρήκασιν· ἐπεὶ δὲ τινες τούτων καὶ κατὰ τὸ ἀνθρω πινον εἶπον εἰρῆσθαι, ἀποδέχομαι μὲν καὶ ἀσπάζομαι πάσας τὰς τῶν ἁγίων Πατέρων φωνάς, ἀλλὰ δὴ καὶ ταύτην τὴν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον λέγούσαν. Ανθρώπινον δε λέγω τὴν ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ κτιστὴν φύσιν, καθ᾿ ἣν παραπλησίως ἡμῖν σαρκὸς καὶ αἱματος κεκοινώνηκεν. 5. Ο Αΐνον εἶπεν· Οἱ τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ λόγοι ποτὲ μὲν πρὸς τὸ ἀνθρώπινον ἀφεώρων, ποτὲ δὲ πρὸς τὸ θεῖον ἐχειραγώγουν τὴν διάνοιαν. Ὅτε γούν πρὸς τὸ ἀνθρωπινον ἀπετείνοντο, τότε ο Σωτήρ ώμολόγει τὸν Πατέρα μείζονα εαυτού, πιστούμενος τὴν οἰκου νομίαν. Λέγω δὲ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ὧν οἱ ἅγιοι λέγουσιν. Ὁ Δοίστρας πρώτα μὲν εἶπεν ὁμορφόνως φρονεῖν τῷ μητροπολίτη ᾿Αθηνῶν· ἐπεὶ δὲ ὕστε ρον ηκρούσατο τῆς γνώμης τοῦ ὑπερτίμου και με γάλου οικονόμου, μεταβαλὼν εἶπεν, ἀφίστασθαι μὲν τῆς τοῦ ᾿Αθηνῶν γνώμης, προστίθεσθαι δὲ τῇ του 7. Ænensis dixit: Domini et Dei et Servatoris nostri Jesu Christi sermones, modo humanitatem spectant, modo sententiam ad divinitatem dirigunt. Cum igitur humanitatem respiciebart, tunc Servator majorem Patrem confitebatur, ut veræ incarnationis fidem faceret. Hoc autem sic affirmo, ut cæteras non respuam sanctorum opiniones. Dristrensis primo quidem dixerat se cum Atheniensi metropolita consentire: deinde audita reverendissimi et magni œconomi sententia, ait se ab Atheniensis mente discedere, atque ad reverendissimi sententiam accedere eamque sequi. Corcyrensis dixit: Comperimus in evangeliis a Dorino ο υπερτίμου γνώμη, καὶ ταύτη στοιχεῖν. Ο Κερκύρων Patrem majorem dici, et Deum quoque suum, cum εἶπεν· Εὑρίσκεται ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος ait: Deum meum et Deum vestrum *. Existimo auκαὶ μείζονα ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα λέγων, καὶ tem utriusque dictionis parem esse vim. Quoniam Θεὸν αὐτοῦ ἐν τῷ λέγειν καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν vero Damascenus, ait, humanitus cum mentali ὑμῶν. Ήγουμαι δε αμφότερα τὰ ὀνόματα ισοδύναμα distinctione Deum suum dictum esse Patrem a εἶναι· ἐπεὶ γούν ψησιν ὁ Δαμασκηνός άνθρωποπρε Domino; eadem ratione censeo, majorem quoque πῶς διὰ τὴν κατ' ἐπίνοιαν διαίρεσιν Θεὸν αὐτοῦ appellatum fuisse. Et simul recipio cunctas hac εἰρηκέναι τον Πατέρα, τὸν Κύριον φημι καὶ super re sanctorum Patrum sententias, qui dictum μείζονα εαυτού οὕτως ἐξεῖπεν· ἀποδεχόμενος καὶ id etiam ad humanitatem retulerunt. Abydenus πάτας τὰς περὶ τούτων τῶν ἁγίων Πατέρων φωνάς dixit: Ego hanc Domini dictionem sciens a san- τῶν καὶ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον εἰρῆσθαι τοῦτο λεγόν ctis Patribus et Ecclesiæ doctoribus varie explica- των. Ὁ ᾿Αβύδου εἶπεν· Ἐγώ, τὴν τοῦ Κυρίου ταύ tam, aio sic dixisse Christum etiam ut hominem, την φωνὴν τὴν λεγουσιν, ότι ο Πατήρ μου μείζων quatenus æque ac nos carni et sanguini commu- μού ἐστιν, εἰδὼς τοὺς ἁγίους Πατέρας καὶ διδασκαnicavit. Sequor autem Heracliensis quoque et Ni- λους τῆς Ἐκκλησίας κατὰ διαφόρους ἐξηγησαμέ comediensis sententiam. Methymnæus dixerat, τους ἐπιβολάς, λέγω εἰρηκέναι τὸν Κύριον καὶ ὡς sequi se Corcyrensis sententiam: postea tamen, ἄνθρωπον. καθ' ὁ παραπλησίως ἡμῖν σαρκὸς καὶ auditis patriarcharum judiciis, mutata mente ait αἵματος κεκοινώνηκε στοιχο δὲ καὶ τῇ γνώμη se discedere a Corcyrensis sententia, atque illis Ηρακλείας καὶ του Νικομηδείας. Ο sanctissimorum patriarcharum adhærere. Μηθύμνης εἶπε μὲν στοιχεῖν τῇ τοῦ Κερκύρων γνώμη· ἀκροασάμενος δὲ μετὰ ταῦτα τῶν πατριαρχικών γνωμών, μεταβαλὼν εἶπεν ἀφίστασθαι μέν τῆς του Κερκύρων γνώμης, στοιχεῖν δὲ ταῖς τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχών. 8. Lacedæmonius dixit: Verborum Pater meus major me est interpretationes SS. Patrum Gregorii theologi, Basilii Magni, et Chrysostomi veneror recipioque aio insuper carnem ratione et anima præditam susceptam a Domino nostræ salutis causa 8+ Joan. xx. 17. του "S η. Ο Λακεδαιμονίας εἶπεν ὅτι Τὰς περὶ τοῦ Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν ερμηνείας Ερμηνείας τῶν ἁγίων Πατέρων, ήγουν Γρηγορίου του Θεολόγου, Βασιλείου τοῦ μεγάλου, καὶ τοῦ Χρυσοστόμου, προσκυνῶ καὶ ἀποδέχομαι· λέγω δε σάρκα ἔννουν

THESAURI LIB. XXV jorem. Mesembriensis dixit se Heracliensis judicio subscribere. Milesius dixit: Verba Pater meus major me est dicta intelligo etiam secundum Christi humanitatem non secundum gloriam, honorem, dignitatem, virtutem, potestatem, vel aliud quodvis divinæ gloriæ et magnitudinis ornamentum; sed secundum naturam ejus creatam in qua passus est. Attaman postquam et confratris mei Nicomediensis sententiam intellexi recte se habentem, huic etiam prorsus subscribo. Maroniensis dixit: Quoniam comperio magnum Basilium, theologum Gregorium, Chrysostomnm: et sanctum Isidorum retulisse verba illa, alium quidem ad bonorem, alium ad qualitatem causativam, alium ad disciκαὶ ἔμψυχον ἀνειληφέναι τον Κύριον διὰ τὴν ἡμε- fuisse: et propter hanc, dictum ab eo Patrem maτέραν σωτηρία, καὶ κατὰ ταύτην λέγειν ἑαυτοῦ μείζονα τὸν Πατέρα. Ο Μεσημβρίας εἶπε τῇ τοῦ Ηρακλειας γνώμη στοιχεῖν. Ο Μιλήτου εἶπε Τό, Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν, οὕτω νοῶ καὶ κατὰ τὸ ἐν τῷ Χριστῷ ἀνθρώπινον ἐκλαμβάνεσθαι, οὐ κατὰ δοξαν, οὐ κατὰ τιμὴν, οὐ κατὰ ἀξίαν, οὐ κατὰ δύναμιν, οὐ κατὰ ἐξουσίαν, οὐ κατά τι ἕτερον, όσα τῆς θείας δόξης τε καὶ μεγαλειότητος ἀλλὰ κατά τὸ ἐν αὐτῷ κτιστον, καθὸ καὶ πέπονθεν. Ἐπεὶ δὲ καὶ τῆς γνώμης του συναδέλφου μου τοῦ Νικομηδείας ήκροασάμην, ὡς καλῶς ἐχούσῃ καὶ ταῦτα ἔπομαι κατά πάντα. Ο Μαρωνείας εἶπεν Ἐπεὶ εὑρίσκω τον μέγαν Βασίλειον, τὸν Θεολόγον Γρηγόριον, τὸν Χρυσόστομον, καὶ τὴν ἅγιον Ισίδωρον λέγοντας, τὸν μὲν διὰ τιμὴν, τὸν δὲ κατὰ τὸ β pulorum solatium, recipio hos atque approbo. αἴτιον, τὴν δὲ διὰ παραμυθίαν τῶν μαθητῶν, δέχοκαι τούτους καὶ ἀσπάζομαι καὶ μὴν ἀλλὰ καὶ τοὺς εἰπόντας εἰρῆσθαι τοῦτο παρὰ τοῦ Κυρίου οικονομι κως, ἤτοι κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, δηλονότι κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ Χριστῷ παθητὴν καὶ κτιστὴν φύσιν, καθ᾽ ἣν καὶ πέπονθεν. γευσε • ° 6΄. Ο 'Αρκαδιουπόλεως εἶπεν· Όπως μὲν εἶπε τὸ, Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν, ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ἐκεῖνος οἶδεν αὐτός ὁ γινώσκων καὶ πῶς ἐνηνθρώπησε· καθόσον δὲ καὶ των θεοπνεύστων ἁγίων Πατέρων ἑκάστῳ χάρις ἐπεμετρήθη άνωθεν, τὸ ῥητὸν θεοκινήτως ἡρμήκαὶ καθ᾿ ὅσους ἂν τρόπους ήρμήνευσαν, οὐδένα τούτων κατ' οὐδένα λόγον αποβάλλομαι ἀλλὰ πάντες σχεδόν καὶ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ εἰρηκέναι τοῦτο εἶπον τὸν Κύριον καὶ ἀσπάζομαι καὶ τοῦτο καὶ ἀποδέχομαι. Ἐπεὶ δὲ βλέπω αὐτὸν ένα καὶ τὸν αὐτὸν ὄντα κατὰ τὴν ὑπόστασιν, δύο δε κατὰ τὴν ἑτερότητα ἐν αὐτῷ δύο φύσεων, κατανοώ εἰπεῖν τὸν Κύριον μείζονα αὐτοῦ τον Πατέρα κατά τὴν ἐν αὐτῷ κτιστὴν τῆς σαρκὸς φύσιν, καθ᾽ ἦν καὶ πέπονθεν. Ὁ Παρίου εἶπεν· Ἐπεὶ εὑρίσκω τινὰς των διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας ἐρμηνεύοντας το, Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, κατά διαφόρους τρόπους, καὶ μὴν καὶ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἀσπά ζομαι πάντας· λέγω δὲ ἀνθρώπινον τὴν ἐν αὐτῷ σάρκα ἣν ἐξ ἡμῶν προσελάβετο. Ὁ Προικοννήσου εἶπε μὲν στοιχεῖν τῇ γνώμη τοῦ ᾿Αθηνῶν· ἀκροα σάμενος δὲ τῶν γνωμών των αγιωτάτων πατριαρχών μεταβαλὼν εἶπεν ἀφίστασθαι μὲν τῆς γνώμης τοῦ Αθηνών, στοιχεῖν δὲ ταῖς γνώμαις τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχών. Ο Σηλυβρίας εἶπεν· Ἐντυγχάνων τῇ εἰς τόν ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν, ερμηνείᾳ τοῦ ἁγίου Κυρίλλου, καὶ εὑρίσκων αὐτὸν τοῦτο λέγοντα, «Πώς φησι, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν; Τῇ άνω προ αιώνων γεννήσει· πῶς ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστι; τῇ κάτω ἐκ Παρθήνου γεννήσει, στοιχῶ τῇ τοῦ ἁγίου διδασκαλίᾳ· ἀποδεχόμενος και τὰς τῶν ἑτέρων αγίων φωνάς ὡς ἐκ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς πνεύματος έκφωνηθείσας· νοῶν ἐξ αὐτῶν καὶ κατὰ τὸ ἐν τῷ Χριστῷ ἀνθρώπινον, ἤγουν τὴν ¹³ Joan. xx, 30. Insuper et eos qui censent, dictum id a Christo fuisse reconomice, id est, humanitus, ut significaret passibilem creatamque naturam suam, in qua reapse passus est. 9. Arcadiopolitanus ait: Quonam sensu dixerit, Pater meus major me est, Dominus et Deus noster Jesus Christus, ipse scit, qui etiam quomodo factus sit homo,novit. Sancti autem Patres, prout unicuique gratia superne data fuit, ita hoc dictum interpretati sunt: quarum ergo explicationum nullam excludo. Verumtamen plerique omnes etiam secundum humanitatem sic locutum Domic num affirmavarunt, quam et ego sententiam probo recipioque. Quoniam vero video Christum esse unum secundum personam, duplicem autem sesundum duarum in eo naturarum diversitatem, existimo dictum a Domino Patrem majorəm secundum creatam suam naturam, in qua etiam passus est. Parius dixit: Quia comperio nonnullos Ecclesiæ doctores interpretatos esse verba: Pater meus major me est alio alios modo, et quidem etiam secundum humanitatem, ego omnes laudo sententias: dico autem humanitatem, carnem ejus quam ex nobis ascivit. Præconnesius dixerat sectari se Atheniensis sententiam: verum auditis sanctissimorum patriarcharum judiciis, resipiscens ait recedere se ab Atheniensi, sequi vero sanctissimos patriarchas. Selybriensis dixit: Cum verborum Pater meus major me est interpretationem legerim sancti Cyrilli, compererimque ipsum dicentem: Quomodo ait. Ego et Pater unum sumus videlicet secundum æternam nativitatem. Quomodo ait. Pater meus major me est? scilicet secundum terrestrem ex Virgine nativitatem: sequor sancti viri doctrinam; ita tamen ut cæterorum locutiones probem, tanquam ex eodem unoque spiritu profectas; ex his cognoscens, etiam secundum humanitatem, id est creatam Christi naturam, in qua et passus pro nobis est, dictum

fuisse Pater meus major me est. Dercensis dixit, ἡ ἐν αὐτῷ κτιστὴν φύσιν, καθ᾽ ἦν καὶ πέπονθε δι' ἡμᾶς, ire se pedibus in sententiam Cretensis. Similiter etiam Anchialensis dixit se prorsus cum suffragio Cretensis conspirare. ἱερήσθαι τὸ Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν, ο Δέρκου εἶπεν ἔπεσθαι τῇ γνώμῃ τοῦ Κρήτης ἐν ἅπασιν· ὁμοίως δὲ καί ὁ ᾿Αγχιάλου εἶπε τῇ τοῦ Κρήτης γνώμη ἐν πᾶσι στοιχεῖν. ι, Ὁ ὑπέρτιμος καὶ μέγας οἰκονόμος εἶπεν· Εἶχον μὲν πολλὰ εἰπεῖν ὅπως νοῶ εἰρηκέναι τὸν Κύριον μείζονα τὸν Πατέρα καὶ κατὰ τὸ ἀνθρώπιο νον· ἀρκοῦμαι δὲ τῷ ἀποστολικὴ ῥητῷ διὰ βραχυ λογίαν τῷ οὕτως λέγοντι, ὡς Ἐξ ἑνὸς πάντες, ὁ τε ἁγιάζων καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι· καὶ τῷ ἑρμηνεύον τι τὸ ἐξ ἑνὸς, ὅτι κοινός πάντων πατὴρ ἐστιν ὁ Θεός, ὡς κτίστης και δημιουργός, καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ Χριστοῦ διὰ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ. Καὶ οὐδὲν άποικος εἰ κατὰ τὸν λόγον τοῦτον μείζονα τον Πατέρα εἴρηκε καὶ ὡς ἄνθρωπος. Ὁ μέγας σκευοφύλαξ εἶπεν Οὔπω τὰ τῆς πληροφορίας τῆς περὶ τοῦ Σωτῆρος τοῖς ἀποστόλοις ἦν βέβαια· καὶ διὰ τοῦτο πλείονος φροντίδος ἠξιοῦτο ἡ τούτων ἀσθένεια, ἡ ἡ τῆς θείας δόξης και μεγαλειότητος ανάδειξες. Οτε γοῦν ἰσόθεν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ὅλως ενόμισαν λέγεσθαι, λίθους ἦραν ἐπ' αὐτήν· διὸ τὸ ἀνθρωπό τητος οὐκ ἀτιμάζων μέτρον, τοὺς τῇ κενώσει πρέποντας οὐκ ἀποπεμπόμενος λόγους, ἐν τῷ πρέποντι καιρός μείζονα εἶπε τὸν Πατέρα, ἅτε μορφὴν δούλου λαύων. Ο μέγας σακελλάριος εἶπεν· Ὁ μονογενής Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίας κενωθεὶς καὶ ὑπὸ σύνθεσιν ελθών, εἶπεν ἐν Εὐαγγελίοις, ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, καὶ διὰ τὴν σύνθεσιν, ήγουν διὰ τὸ φορέσαι τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν τὴν παθητὴν καὶ κτιστήν, ήτις καὶ πέπονθεν. Ὁ χαρτοφύλαξ εἶπεν. Ἐπεὶ ἡ μου νογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὁ ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ καὶ ομοτιμος, Θεός τέλειος ὤν, καὶ ἄνθρωπος γέγονε τέλειος, διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν παραπλησίως ἡμῖν μετασχών αἵματος καὶ σαρκός, μείζονα τὸν Πατέρα εἶπεν εαυτοῦ καὶ κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ κτιστὴν φύσιν, καθ' ὧν καὶ πέπονθεν. () καιστρίσιος εἶπεν· Οἶδα μὲν καὶ αὐτὸς ἐν ταῖς περὶ τοῦ τοιούτου ρητοῦ ἐξηγητικαῖς ὑπαγορεύσεσι τῶν ἁγίων Πατέρων, καὶ ὡς ἄνθρωπον εἰρηκέναι τοῦτο τὸν Κύριον λέγοντάς τίνας οὕτω δὲ νοῦ τό, ὡς ἄνθρωπον. καθό γέγονεν ἄνθρωπος οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν οὐσιώδη καὶ φυσικόν δηλονότι λόγον τῆς ἐν αὐτῷ ἀνθρωπότητος, ῆς τὸ κτιστὸν ὑποστατικῶς ἐνωθέν τῷ ἀκτίστῳ καὶ θεωθὲν ἐξ ἄκρας ενώσεως, οὐκ ἀσυγχύτως μόνον καὶ ἀμεταβλήτως, ἀλλὰ δὴ καὶ ἀδιαστάτως, μια προσκυνήσει προσκυνεῖται ἐν τῷ ἀκτίστῳ λόγῳ καὶ Θεος τέλειος μετα τῆς οἰκείας ατρεψίας ύπερφυῶς ἐστί τε καὶ ὀνομάζεται. 10, Reverendissimus et magnus @conomus ait: Multa quidem dicere haberem, quamobrem existimem dictum a Domino Patrem majorem ob suam eliam humanitatem; contentus tamen ero apostolico brevitatis causa effalo ex uno omnes, tum qui sanctificat, tum sanctificati; utque hac verbi uno interpretatione, quod nempe communis omnium Pater est Deus, ut factor atque creator; et quidem etiam ipsius Christi, quatenus homo est. Nihilque absonum, si secundum hanc rationem majorem Patremn se homine dixit. Magnus Scerophylax dixit: Nondum in apostolis plena firmaque erat de Servatore fides; proptereaque majorem curam postulabat horum infirmitas, quam divinæ glorie magnitudinisque demonstratio. Quare cum Judaeis parem Deo se facere visus est, lapides adversus eum sustulerunt. Igitur ut paritatem cum Deo subtraheret, exilitatem suam demissionem que et humilitatem aperte asserens, humanitatisque modulum non indignans, congruentesque extenuationi locutiones non repudians, opportuno tempore majorem Patrem appellavit, quatenus ipse servi formam acceperat. Magnus sacellarius dixit: Unigenitum Verbum Dei et Patris, prosper nostram salutem exinanitum, atque ad incarnationem usque demissum, ait in Evangeliis, Pater meus major me est, videlicet etiam propter incarnationem, ac naturam humanam quam comitem habebat passibilem creatamque, quæ reapse passa est. Chartophylax dixit: Quoniam unigenitus Filius Dei. Patri consubstantialis honoreque par. perfectus Deus, homo quoque perfectus propter nostram salutem factus est, meque ac los carnis sanguinisque participans, idcirco majorem Patrem appellavit, etiam secundum creatam naturam suam, in qua et passus est. Canstrisius dixit: Ego quoque scio, inter exegeticas sanctorum Patrum explicationes effati hujus, nonnullos affirmare.dictum id fuisse etiam de humanitate: humanitatem autem intelligo quatenus homo factus est. Imo etiam dictum intelligo secundum substantialem physicamque rationem humanitatis quæ in ipso est, cujus creatam substantiam hypostatice increatæ substantiæ unitam et deificatam ob summam conjunctionem, non inconfuse solum et inconvertibiliter, verum etiam immobiliter, unica admiratione veneramur et colimus in increato Verbo: Deusque perfectus in propria inconvertibilitate mirabiliter est et nominatur. 11. Referendarius dixit: Cum diu super erangelico dicto Pater meus major me est quæstio agitaretur, utrum etiam secundum Domini divinitatem a sanctis sacerdotibus nostris divisque Patrlbus illud intellectum fuerit; cumque ejus effati sensum considerassem, prout de eo pronuntiatum est: deque codem collocutus non semel fuissem ια. Ο ραιφερενδάριος εἶπεν· Ἐν καιρῷ ἱκανῶ τῆς περὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ ῥητου τοῦ. Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, γινομένης ζητήσεως εἰ καὶ κατὰ τὸ ἐν τῷ Κυρίῳ ἀνθρώπινον παρὰ τοῖς ἁγιοις μυσταγωγοῖς ἡμῶν καὶ θεοφόροις Πατράσιν ἐξείληπται, καὶ τὴν περὶ τούτου ἔννοιαν αναλογιζόμενος, ὅπως ἔφησαν περὶ τούτου, καὶ διομιλησαμενος δια

THESAURI LIB. XXV. φόρος τοῦ ἁγιωτάτῳ ἡμῶν δεσπότῃ καὶ οἰκουμενι- cum sanctissimo Domino et acumenico nostro paκῷ πατριάρχη, κατελαβόμην τὴν μεγάλην άγιωσύν triarcha: cognovi, magnam sanctitatem ejus haud aliter quam sanctos Patres id effatum interpretari. Maneo igitur in magnæ sanctitatis ejus sententia. Qui est a commentariis dixit: Sequor quas audivi sententias sanctissimorum patriarcharum. Hieromnemon dixit: Sequor el ego sanctissimorum patriarcharum sententias.Minister a genibus dixit, se quoque in id conspirare. Præceptor dixit: Unus est præceptor noster et antecessor Christus: cujus cum noverim orthodoxum esse discipulum sanctissimum nostrum dominum et oecumenicum patriarcham, ad hujus sententiam accedo. Monitor dixit: Quoniam favente Deo sanctissimum nostrum Dominum recte sentientem novi, retinenνην αὐτοῦ ἀκολούθως τοῖς ἁγίοις Πατράσιν διερμη νεύονταν τὸ ῥητόν καὶ ἐμμένω τῇ τῆς μεγάλης ἁγιωσύνης αὐτοῦ γνώμη. Ὁ ὑπομνηματογράφος εἶπεν ὅτι ᾿Ακροασάμενος των γνωμῶν τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν, ἔπομαι ταύταις. Ὁ ἱερομνήμων εἶπεν· Επομαι καὶ αὐτὸς ταῖς γνώμαις τῶν ἁγιω· τάτων πατριαρχῶν. Ὁ ἐπὶ τῶν γονάτων εἶπε καὶ αὐτὸς τὰ αὐτὰ λέγειν. Ὁ διδάσκαλος εἶπεν· Εἰς σμών ἐστι διδάσκαλος καὶ καθηγητές ὁ Χριστός - τούτου μαθητὴν ὀρθόφρονα γινώσκων τον αγιώτατου ἡμῶν δεσπότην καὶ οἰκουμενικὸν πατριάρχην, στοιχε τῇ τούτου γνώμη. Ο υπομιμνήσκων εἶπεν ὡς Εἰδὼς Χριστοῦ χάριτι τὸν ἁγιώτατον ἡμῶν δεσπότην ορθώς φρονοῦντα, καὶ κατὰ τὰς παραδόσεις τῶν temque divorum Patrum traditiones, sequor et θείων Πατέρων, ἔπομαι καὶ αὐτὸς τοῖς παρ' αὐτοῦ λαληθεῖσιν. Τὰ αὐτὰ τούτῳ εἶπε καὶ ὁ πρῶτος ἄρο χων τῶν ἐκκλησιῶν. Ὁ μαΐστωρ τῶν μητέρων εἶπε Τὸ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον εἰρημένον παρὰ τῶν ἁγίων καὶ θεοφόρων Πατέρων, οὕτω μοι νοεῖσθαι κατείληπται ἐπὶ μὲν λόγῳ, ὅτι ὁ Πατήρ ἔμεινεν ἐν οἷς ἦν ἀεί ὁ δὲ Υἱὸς τὴν ἐκούσιον ὑπομείνας κένωσιν ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή κατέβη· ἑτέρῳ δ' αὖ κατὰ τὸν ὅρον καὶ λόγου τῆς προσληφθείσες αὐτῷ ἀνθρωπίνης κτιστῆς καὶ θνητῆς φύσεως. Ο δεύτερος ὀστιάριος εἶπε ταῖς γνώμαις τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχών στοιχεῖν. ipse doctrinam ejus. Idem dixit etiam primus præpositus ecclesiarum. Magister rhetorum dixit: Quod sancti divique Patres dictum illud ad humanitatem retulerunt, id mihi sic intelligendum videtur; partim quidem quia Pater in suis dotibus semper permansit; at Filius voluntariam subiens exinanitionem ad servi formam descendit: partim vero secundum circumscriptionem rationemque assumptæ ab eo humanæ creatæ mortalisque naturæ. Secundus Ostiarius dixit sanctissimorum patriarcharum sententiis sese adhærere. 12. Sanctissimus noster dominus et œcumenicus patriarcha dixit: Mihi videtur quotquot episcopi Cac præpositi de Christi humanitate dicta affirmarunt verba: Pater meus major me est, id est secundum ejus creatam humanam naturam in qua et passus est, recte et inoffense atque ad propo. situm respondisse: qui autem aliter dixerunt, obscure respondisse videntur, imo inter se discordes neque ad propositum collineantes. Sanctissimus patriarcha urbis Dei magnæ Antiochiæ ait,dictum fuisse Pater meus major me est a Christo etiam secundum incarnationem creatamque ejus naturam ac passibilem. Sanctissimus patriarcha Hierosolymitanus dixit: Jam sanctus Spiritus verba Pater meus major me est explicavit per sanctos magnosque illuminatores Ecclesiæ, sacrosanctasque synodos. Recipio igitur cunctas traditiones secundum quas illa verba intellecta sunt. Quoniam vero affirmarunt Patres, dictum hoc a Christo fuisse tum quatenus verus Deus est, tum etiam quatenus verus homo, qui nempe creatam passibilemque naturam habet, in qua etiam passus est; aio id ipsum ego quoque, neque infcias ire queo. ι5'. Ὁ ἁγιώτατος ἡμῶν δεσπότης και οικουμενι κός πατριάρχες εἶπεν ὅτι Ἐμοὶ δοκοῦσιν ὅσοι εἶπον τῶν ἀρχιερέων καὶ τῶν ἀρχόντων κατὰ τὸ ἐν τῷ Χριστῷ ἀνθρώπινον εἰρῆσθαι τό, Ο Παρτήρ μου μείζων μου ἐστιν· ἤγουν κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ ἄνθρω πίνην κτιστὴν φύσιν, καθ᾽ ἂν καὶ πέπονθεν, ὀρθῶς καὶ ἀπροσκόπτως καὶ πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἀποκοίνεσθαι· οἱ δὲ ἄλλως εἰρηκότες, ασαφῆ ποιησάμενοι τὴν ἀπόκρισιν, καὶ μᾶλλον πρὸς ἀλλήλους μὴ συμφωνήσαντες, οὐδὲ πρὸς τὴν ἐρώτησιν δοκοῦσί μοι ἀποκρίνασθαι, Ὁ ἁγιώτατος πατριάρχης Θεουπόλεως μεγάλης Αντιοχείας εἶπεν εἰρῆσθαι τὸ, Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, παρὰ τοῦ Χριστοῦ καὶ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὸ ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ κτιστόν τε καὶ παθητόν. Ὁ ἁγιώτατος πατριάρχης Ἱεροσολύμων εἶπεν· ἔφθασε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον το Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν, ἑρμηνεῦσαι διά τῶν ἁγίων καὶ μεγάλων φωστήρων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν ἁγίων καὶ ἱερῶν συνόδων· δέχομαι γοῦν πάσας τὰς ἐκδοχὰς καθ᾿ ἂς ἡρμήνευσαν αὐτό· ἐπειδὲ εἰρήκασιν ὅτι ὡς Θεὸς τέλειος καὶ ὡς ἄνθρωπος τέλειος εἴρηκεν ὁ αὐτὸς Χριστὸς τὸ τοιοῦτον ῥητὸν, ήγουν ὡς ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὴν κτιστὴν φύσιν καὶ παθητών, καθ᾽ ἦν καὶ πέπονθε, λέγω καὶ αὐτὸς τὰ αὐτὰ καὶ οὐ δύναμαι ἀρνείσθαι. ε. Τούτων οὕτω γνωματευθέντων παρὰ τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν, ἐρωτήθησαν οἱ ἀσαφῶς γνωματεύσαντες εἰπεῖν, εἰ ταῖς τῶν ἁγιωτάτων πατριάρχων γνώμαις στοιχούσιν, εἴτε καὶ μή. Καὶ αὐτίκα ὁ Μύρων εἶπε ταύταις στοιχεῖν. Ὁ Κορίνθου εἶπε καί αὐτὸς ταύταις στοιχεῖν, μηδὲ ἐν τῇ γνώμη 13. Postquam hæ sententiæ a sanctissimis patriarchis dicta fuerunt, interrogati sunt ii qui subobscure sententiam dixerant, utrum ad sanctissimorum judicia accederent, necne. Primusque Myrensis dixit consentire. Corinthius dixit se quoque his suffragari,neque contrarium quidquam

πάθη τὰ ἀδιάβλητα οἰκονομικῶς, εἴτουν ἀληθῶς, τὸν Χριστὸν καταδέξασθαι. Ὁ ᾿Αθηνῶν καὶ αὐτὸς ταῖς γνώμαις τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν εἶπε στοιχεῖν. Ὁ Λαρίσσης εἶπε καὶ αὐτὸς ἔπεσθαι ταύταις· Ομοίως καὶ ὁ Ρόδου ταύταις εἶπε στοιχεῖν. Καὶ ὁ Φιλίππων καὶ αὐτός εἶπε ταύταις ἔπεσθαι. Ὁ δὲ Νέων Πατρῶν προστιθέναι εἶπε τῷ τελευταίῳ ῥήματι της γνώμης αὐτοῦ σάρκα λαβών κτιστὴν καὶ καθητὴν, καθ᾽ ἣν και πέπονθε. Καὶ ὁ Αἴνου δὲ καὶ αὐτὸς μετὰ τὸ ἐν τῇ γνώμη αὐτοῦ γεγραμμένον τό, πιστούμενος τὴν οἰκονομίαν καὶ πρὸ τοῦ. Λέγω δὲ τοῦτο μετὰ καὶ τῶν ἄλλων ὧν οἱ ἅγιοι λέγουσι, προστιθέναι εἶπε τῇ γνώμῃ αὐτοῦ το, ὡς καὶ σάρκα λαβὼν in sua sententia protulisse; quippe qui dixerat αὐτοῦ αὐταῖς ἐναντιωθείς· ὡς εἰπὼν ἐν αὐτῇ τὰ Christum passiones sine peccato œconomice, id est vere, recepisse. Atheniensis dixit se quoque sanctissimorum patriarcharum sententias sequi. Similiter Larissensis, Rhodiensis, Philippensis, easdem sectari confirmarunt. Neopatrensis autem dixit postremo sententie suæ vocabulo addere se, assumpta carne creata passibilique, in qua et passusest. Ænensis dixit: se quoque post sententiæ suæ verba, ut incarnationis fidem faceret; itemque ante verba, hoc autem sic affirmo ut cæteras non respuam sanctorum opiniones, supperaddere sententiæ suæ, utpote qui carnem assumpserat mortalem passibilemque, in qua videlicet et passus est. Cocyræus dixit recedere se prorsus a sententia sua, atque ad illas patriarcharum accedere. Ma- θνητὴν καὶ παθητὴν, παθ᾽ ἣν δῆμα καὶ πέπονgnus scevophylax interrogatus et ipse, utrum sanctissimorum patriarcharum sententiis assentiretur, ait se ad postremam sententiæ suæ dictionem, quatenus ipse servi formam acceperat, adjicere verba carnemque visibilem contrectabilem creatam circumscriptam et passibilem assumpseral, in qua reapse et passus est.Subdiditque se patriarcharum quoque sententiis adhærere. Magnus item sacellarius ait sequi se sanctissimorum patriarcharum sententias. Canstrisius dixit se pariter patriarcharum judiciis acquiescere. Denique etiam magister rhetorum cum iisdem conspirare se ait. Cum ergo omnes consensissent, nec quisquam ambiguus jam superesset, facta est a cunotis fausta acclamatio, mense et indictione suprascriptis, anno 6674. ACTIO TERTIA Mensis Martii die sexta,indictionis XIV, die prima. 1. Præsidente a Deo coronato potentissimo sanctoque nostro rege et imperatore domino Manuele Comneno in eodem tropico conclavi; assidentibus sublimi majestati ejus, despota amabili genero sanctæ majestatis ejus domino Alexio, sanctissimo et œcumenico patriarcha domino Luca; sanctissimo patriarcha urbis Dei magnæ Antiochiæ domino Athanasio; sanctissimo patriarcha Hierosolymorum domino Nicephoro; astantibus potenti sanctoque nostro regi amabilibus nepotibus ejus, filiis inclyti fratris majestatis suæ, porphyrogeniti et sebastocratis domini Andronici, id est protovestiaro domino Joanne,et domino Alexio Comnenis; amabili patruele potentis sanctique nostri regis domino Joanne Duca, flio inclyti Porphyrogeniti et sebastocratoris domini Andronici,amabilis patrui sanctæ majestatis ejus; amabili consobrino potentis et sancti nostri regis domino Andronico, Caesaris flio; amabilibus consobrinis sancti Pag. 44. Pag. 46. θεν. Ο δέ γε Κερκύρων εἶπεν ἀφίστασθαι καθόλου τῶν παρ' αὐτοῦ γνωματευθέντων ἔπεσθαι δὲ ταῖς γνώμαις τῶν πατριαρχῶν. Ὁ μέγας σκευοφύλαξ, ερωτηθεὶς καὶ αὐτὸς εἰ ταῖς γνώμαις τῶν ἁγιωτά των πατριαρχῶν ἔπεται, εἶπε προστιθέναι μὲν καὶ τῷ τελευταίο ρήματι τῆς γνώμης αὐτοῦ μορΤὴν δούλου λαβών, τό, καὶ σάρκα ὁρατὴν καὶ ἀπτὴν καὶ κτιστὴν καὶ περιγραπτὴν καὶ παθητήν, καθ' ἣν δῆτα καὶ πέπονθεν. Εἶπε δὲ καὶ ταῖς τῶν πατριαρχῶν γνώμαις στοιχεῖν. Καὶ ὁ μέγας σακελλάριος καὶ αὐτὸς εἶπεν ἕπεσθαι ταῖς γνώμαις τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχών. Ο καυστρί σιος εἶπε καὶ αὐτὸς στοιχεῖν ταῖς γνώμαῖς τῶν πατριαρχῶν. Καὶ ὁ μαΐστωρ δὲ τῶν ῥητόρων και απ τός ταύταις στοιχεῖν εἴρηκεν. Ὡς οὖν ἀπαντες ὡμοφώνησαν καὶ οὐδεὶς ὑπελείφθη διχονοών, γέ γονε και παρά πάντων ἡ εὐφημία μηνὶ καὶ ἐνδικ τιῶνι τοῖς προφεγραμμένοις ἔτους σχοδ'. ΠΡΑΞΙΣ Γ΄. Μηνὶ Μαρτίῳ ἔκτη, ἡμέρᾳ πρώτη ινδικτιώνος ιδ'. α. Προκαθημένου τοῦ θεοστέπτου κρατίστου καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως καὶ αὐτοκράτορος κυροῦ Μανουήλ τοῦ Κομνηνοῦ ἐν τῇ αὐτῇ ὑπερῴα τροπική συνεδριαζόντων τῷ ἐνθέῳ κράτει αὐτοῦ τοῦ δεσπότου καὶ περιποθήτου γαμβροῦ τῆς ἁγίας αὐτοῦ βασιλείας κυρού ᾿Αλεξίου· τοῦ ἁγιωτάτου καὶ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου κυροῦ Λουκᾶ· τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Θεουπόλεως μεγάλης Αντιοχείας κυροῦ ᾿Αθανασίου, · καὶ τοῦ ἁγιω τάτου πατριάρχου Ἱεροσολύμων κυροῦ Νικηφόρου παρε σταμένων τῷ κραταιῷ καὶ ἁγίῳ ἡμῶν βασιλεῖ τῶν περιποθήτων ἀνεψιῶν αὐτοῦ, τῶν υἱῶν τοῦ ἀοιδίμου αὐταδέλφου τῆς ἁγίας αὐτοῦ βασιλείας πορφυρογεν νήτου καὶ σεβαστοκράτορος κυρού Ανδρονίκου, τοῦ τι πρωτοσεβαστοῦ καὶ πρωτοβεστιαρίου κυροῦ Ἰωάννου, καὶ τοῦ κυροῦ ᾿Αλεξίου τῶν Κομνηνῶν· τοῦ περιποθήτου ἐξαδέλφου τοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως κυροῦ Ἰωάννου τοῦ Δούκα, τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀοιδίμου πορφυρογεννήτου και σεβαστο κράτορος κυροῦ ᾿Ανδρονίκου του περιποθήτου θείου Pag. 49.

THESAURI LIB. XXV. mino Alexio amabilibus consobrinis sancti nostri regis, filiis beati et amabilis generi sanctæ majestatis ejus, pansebasto celsissimo domino Theodoro Vatatze, et domino Andronico, et domino Alexio; amabili patruele sancti nostri regis domino Joanne Duca filio inclyti Caesaris Bryennii; amabili patruele sancti nostri regis, domino Alexio Comneno filio pansebasti celsissimi; amabilibus patruelibus sancti nostri regis, filiis amabilis patrui sanctæ majestatis ejus, pansebasti celsissimi domini Constantini Angeli, domino Joanne, domino Alexio, domino Andronico, et domino Isaacio; pansebasto sebasto et genero potentis sanctique nostri regis domino τῆς ἁγίας αὐτοῦ βασιλείας· τοῦ περιποθήτου ανεψιού nostri regis Contostephanis, domino Joanne et doτοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως κυροῦ ᾿Ανδρο νίκου του υἱοῦ τοῦ Καίσαρος· τῶν περιποθήτων ἀνεψιών τοῦ βασιλέως ἡμῶν τοῦ ἁγίου, τῶν Κοντοστεφάνων, του τε κυρίου Ιωάννου καὶ τοῦ κυροῦ ᾿Αλεξίου· τῶν περιποθέτων ἀνεψιῶν τοῦ βασιλέως ἡμῶν τοῦ ἁγίου, των υἱῶν τοῦ μακαρίτου περιποθήτου γαμβρου τῆς ἁγίας αὐτοῦ βασιλείας τοῦ πανσεβαστούπερτάτου κυροῦ Θεο δώρου του Βατάτζου, τοῦ τε κυροῦ ᾿Ανδρονίκου καὶ τοῦ κυροῦ ᾿Αλεξίου· τοῦ περιποθήτου ἐξαδέλφου του βασιλέως ἡμῶν τοῦ ἁγίου, κυροῦ Ἰωάννου τοῦ Δούκα του υἱοῦ τοῦ ἀοιδίμου Καίσαρος τοῦ Βρυεννίου· τοῦ περι ποθήτου ἐξαδέλφου του βασιλέως ἡμῶν τοῦ ἁγίου, κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομηνοῦ τοῦ υἱοῦ τοῦ πανυπερσεβάστου· τῶν περιποθήτων ἐξαδέλφων του βασιλέως ἡμῶν τοῦ ἁγίου, τῶν υἱῶν περιποθήτου θείου τῆς ἁγίας Joanne Cantacuzeno; pansebasto sebasto et ge αὐτοῦ βασιλείας τοῦ πανσεβαστούπερτάτου κυροῦ Κωνσταντίνου τοῦ ᾿Αγγέλου, τοῦ τε κυροῦ Ἰωαννου, τοῦ κυροῦ ᾿Αλεξίου, τοῦ κυροῦ ᾿Ανδρονίκου, καὶ τοῦ κυροῦ Ισαακίου· τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ καὶ γαμβροῦ τοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως κυροῦ Ἰωάννου τοῦ Καντακουζηνοῦ· τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ καὶ γαμ βροῦ τοῦ βασιλέως ἡμῶν τοῦ ἁγίου κυροῦ Κωνστάν τίνου τοῦ Δούκα· τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ καὶ γαμβροῦ τοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, κυρού Ἰωσὴρ τοῦ Βρυεννίου· τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ καὶ γαμβροῦ τοῦ βασιλέως ἡμῶν τοῦ ἁγίου κυροῦ Ἰωάννου τοῦ ᾿Αρβαντινοῦ· τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ κυροῦ Λέοντος τοῦ Καμύτερος· τοῦ πανσεβάστου κυροῦ ᾿Αλε ξίου του Βρανᾶ· τοῦ πανσεβάστου σεβαστού κυροῦ Γουδελίου τοῦ Τζικανδίλη· τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ @ κυροῦ ᾿Αλεξίου του Κομνηνού· τοῦ πανσεβάστου σε βαστοῦ καὶ μεγάλου εταιρειάρχου κυροῦ Γεωργίου τοῦ Παλαιολόγου· τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ καὶ αὐταδέλφου αὐτοῦ κυροῦ Κωνσταντίνου· τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Παλαιολόγου· τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ καὶ μεγάλου δρουγγαρίου κυροῦ Ανδρονίκου τοῦ Καματηροῦ· τοῦ πανσεβάστου σε βαστοῦ κυροῦ Ἰωάννου τοῦ Κοντοστεφάνου· τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ καὶ πρωτονοταρίου κυροῦ Βασιλείου τοῦ Καματηροῦ· τοῦ πρωτονωβελισσιμοϋπερτάτου κυροῦ Μιχαὴλ τοῦ ᾿Αγγέλου· τοῦ πρωτονωβελισσιμοϋπερτάτου λογοθέτου του δρόμου καὶ ὀρφανοτρόφου κυροῦ Μιχαὴλ τοῦ ᾿Αγιοθεοδωρίτου· τοῦ πρωτονωβελισσιμοϋπερτάτου ἐπὶ τοῦ Κανικλείου κυροῦ Ἰωάννου τοῦ Καματηροῦ. τοῦ μεγαλεπιφανεστάτου πρωτοασηκρήτις τοῦ Μακρεμβολι του του πρωτονωβελισσίμου καὶ ἐπάρχου Βασιλείου τοῦ Καματηροῦ· τοῦ πρωτονωβελισσίμου ἐπὶ τῶν δεήσεων καὶ φύλακος Μιχαὴλ τάν Καματηρου· τοῦ πρωτονωβελισσίμου Ισαακίου τοῦ ᾿Ακολούθου· τοῦ νωβελισ σίμου καὶ πριμικυρίου τῶν βαρδαριωτῶν Βασιλείου τοῦ Τριψύχου· τοῦ νωβελλισσίμου καὶ κοιαίστωρος Γεωργίου του Μαγγάνη· τοῦ μεγαλεπιφανεστάτου δικαιοδό του nero sancti regis nostri domino Constantino Duca; pansebasto sebasto et genero potentis regis nostri domino Josepho Bryennio; pausebasto sebasto et genero sancti regis nostri domino Joanne Arbantino; pansebasto sebasto domino Leone Camytere; pansebasto sebasto domino Alexio Brana; pansebasto sebasto domino Nicephoro Bryennio; pansebasto sebasto domino Gudelio Tzicandile; pansebasto sebasto domino Alexio Comneno: pansebasto sebasto et magno hetæriarcha domino Georgio Palæologo; pansebasto sebasto fratre ejus germano domino Constantino; pansebasto sebasto domino Alexio Palæologo; pansebasto sebasto et magno drungario domino Andronico Camatero; pansebasto sebasto domino Joanne Contostephano; pansebasto sebasto et protonotario domino Basilio Camatero; protonobilissimo celsissimo domino Michaele Angelo; protonobilissimo celcissimo logotheta cursus et orphanotropho domino Michaele Hagiotheodorita; protonobilissimo celsissimo Caniclei præside domino Joanne Camatero; magno et illustrissimo protoasecretis Macrembolita; protonobilissimo et eparcho Basilio Camatero; protonobilissimo a supplicibus libellis et custode Michaele Camatero; protonobilissimo Isaacio Acolutho; nobilissimo et primicerio bardariotarum Basilio Tripsycho; nobilissimo et quæstore Georgio Mangane; magno et illustrissimo dicæodota rerum domesticarum Theodoro Pantechne; protocuropalata Georgio Scylitze; protocuropalata et judiciorum præside Joanne Carianita; curopalatis et judicibus Beli et hippodromi præsidibus Georgio Spleniario et Constantino Mesarita; judicibus Beli et hippodromi præsidibus Thoma Hapluchire et Leone Monasteriota. Σχυκαὶ ἐπὶ τῶν οἰκειακῶν Θεοδώρου τοῦ Παντεχνή· τοῦ πρωτοκουροπαλάτου Γεωργίου τοῦ λίτζη - τοῦ πρωτοκουροπαλάτου καὶ ἐπὶ τῶν κρίσεων Ιωάννου τοῦ Καριανίτου· τῶν κουροπαλατῶν καὶ κριτῶν τοῦ Βήλου καὶ ἐπὶ τοῦ ἱπποδρόμου Γεωργίου του Σπληνιαρίου, καὶ Κωνσταντίνου τοῦ Μεσαρι τῶν κριτῶν τοῦ Βήλου καὶ ἐπὶ τοῦ ἱπποδρόμου Θωμᾶ τοῦ ᾿Απλούχειρος καὶ Λέοντος τοῦ Μοναστ τηριώτου. του

β. Περισταμένων καὶ ἱερωτάτων ἀρχιερέων, τοῦ Ηρακλείας Μιχαήλ, τοῦ Κυζίκου Βασιλείου, του Νικομηδεία; Μιχαήλ, τοῦ ᾿Αμασείας Νικήτα, του Μελιτηνῆς Νικήτα, του Γαγγρῶν Ἰωάννου, του Μύρων Χριστοφό ρου, τοῦ Κορίνθου Θεοδώρου, τοῦ ᾿Αθηνῶν Νικολάου, τοῦ Μωκητοῦ Λουκᾶ, τοῦ Κρήτης Ἰωάννου, τοῦ Τραπε ζοῦντος Μιχαήλ, τοῦ Λαρίσσης Ιωάννου, τοῦ Φιλιπ πουπόλεως Βασιλείου, τοῦ Ρόδου Λέοντος, τοῦ Φιλίππων Ιωάννου, του Αδριανουπόλεως Λέοντος, τοῦ Ἱεραπολεως Γεωργίου, του Μιτυλήνης Πόθου, τοῦ Νέων Πατρῶν Εὐθυμίου, τοῦ Εὐχαίτων Κωνσταντίνου, τοῦ ᾿Αμάστρι δος Ιωάννου, τοῦ Δρίστρας Λέοντος, του Κερκύρας Κωνσταντίνου, του Αβύδου Μιχαήλ, τοῦ Μεθύμνης Νι κολάου, τοῦ Λακεδαιμονίας Νικήτα, τοῦ Μιλήτου Νι κάτα, του Μαρωνείας Νικήτα, τοῦ ᾿Αρκαδιουπόλεως 2. Astantibus etiam sacratissimis episcopis, Heraclea Michaele, Cyzici Basilio, Nicomediæ Michaele, Amaseæ Niceta, Melitenes Niceta, Gangrorum Joanne, Myrorum Christophoro, Corinthi Theodoro, Athenarum Nicolao, Mocesi Luca, Crete Joanne, Trapezuntis Michaele, l.arissæ Joanne, Philippopoleos Basilio, Rhodi Leone, Philipporum Joanne, lladrianopoleos Georgio, Mitylenes Potho, Neopatrarum Euthymio, Euchaitarum Constantino, Amastridis Joanne. Thebarum Joanne, Serrarum Theodoro, Æni Joanne, Dristræ Leone, Corcyrae Constantino, Abydi Michaele, Methymnæ Nicolao, Lacedæmonice Niceta, Mileti Niceta. Maroneæ Niceta, Arcadiopoleos Constantino, Parii Nicolao, Proconnesi Isaacio, Selybris Theodulo, Derci Joanne, Anchiali Κωνσταντίνου, τοῦ Παρίου Νικολάου, τοῦ Προικοννή - Stephano. 3. Astantibus etiam Dei amantissimis dominis præpositis, reverendissimo el magno œconɔmo Alexio, magno scevophylace Joanne, magno sacellario Stephano, chartophylace Joanne, canstrisio Samuele, referendario Michaele, a commentariis Constantino, hieromnemone Georgio, ministro a genibus Constantino, magistro sanctorum Evangeliorum Nicolao, monitore Constantino, protopræposito ecclesiarum Theodoro, inagistro Basilio, et secundo ostiario Myrone. σου Ισαακίου, του Σηλυβρίας Θεοδούλου, τοῦ Δέρκου Ἰωάννου, καὶ τοῦ ᾿Αγχιάλου Στεφάνου. γ. Συμπαρισταμένων καὶ τῶν θεοφιλεστάτων δεσπο τικῶν ἀρχόντων, τοῦ ὑπερτίμου καὶ μεγάλου οικονόμου ᾿Αλεξίου, του μεγάλου σκευοφύλακος Ιωάννου, τοῦ μετ γάλου σακελλαρίου Στεφάνου, τοῦ χαρτοφύλακος Ιωάν νου, τοῦ καστρισίου Σαμουήλ, τοῦ ῥαιφερενδαρίου Μιχαήλ, τοῦ ὑπομνηματογράφου Κωνσταντίνου, τοῦ ἱερομνήμονος Γεωργίου, τοῦ ἐπὶ τῶν γονάτων Κωνσταν τίνου, του διδασκάλου τῶν ἁγίων Εὐαγγελίων Νικολάου, τοῦ ὑπομιμνήσκοντος Κωνσταντίνου, του πρώτου ἄρο χοντος τῶν ἐκκλησιῶν Θεοδώρου τοῦ μαϊστώρος τῶν ῥητόρων Βασιλείου, καὶ τοῦ δευτέρου οστιαριου ΜύΟ ρωνος. 4. Majestas mea subscriptura die secunda presentis Martii decreto condito et lecto circa interpretationem evangelici dicti Pater meus major me est, voluit subscriptionem suam non sine additamento peragere, quod palam lectum fuit, atque ita ad litteram se habet. Sequor sententias sanctissimorum patriarcharum sacræque et divæ synodi, aioque ipsam Domini carnem, vi conjunctionis ipsius exaltatam, supraque omnem honorem collocatam (ita ut hoc eximio nexu deificata sit) immutabiliter, invariabiliter, inconfuse, inconvertibiliter, hypostaticæ conjunctionis gratia inseparabilem indivisibilemque manentem, simul cum assumente ipsam Deo Verbo, pari honore coli et adorari, unica adoratione, regioque et divino in solio ad Patris dexteram residere; utpote quæ gloriosas divinitatis dotes adepta est salvis naturarum proprietatibus. 5. Postquam igitur probabile sanctissimis patriarchis sacræque et divæ synodo visum est hoc additamentum, cui et ipsi consonabant, prout ipsæmet sententiæ demonstrant quæ in decreto scriptæ sunt (etsi non ita late in iis hac super re perscriptum est, quia de ea minime sermo fuit), subscripsit majestas mea cum hoc additamento. Erat autem rubricatis litteris sic. δ' Η βασιλεία μου, μέλλουσα υπογράψαι ἐν τῷ κατά τὴν δευτέραν τοῦ παρόντος Μαρτίου μηνός γεγονότι καὶ αναγνωσθέντι σημειώματι ἐπὶ τῇ ἑρμηνεια τοῦ εὐαγγε λικοῦ ῥητοῦ του, Ὁ Πατήρ μου μείζων μοὺ ἐστιν, ἐθέλησε μετά προσθήκης ποιήσασθαι τὴν οἰκείαν ὑπογραφὴν, ἢ καὶ ἀνεγνώσθη εἰς ἐπήκοον, ἔχουσα ἐπὶ λέξεων οὕτως· Στοιχῶ ταῖς γνώμαις τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν καὶ τῆς ἱερᾶς καὶ θείας συνόδου, καὶ λέγω, ὅτι αὕτη ἡ σὰρξ τοῦ Κυρίου ἐξ αὐτῆς ἑνώσεως ὑπερυ ψωθεῖσα καὶ ἀνωτάτω πάσης τιμῆς ὑπερκειμένη, ὡς ἐξ ἄκρας ενώσεως ὁμόθετος γενομένη, ἀμεταβλήτως, ἀναλλοιώτως, ἀσυγχύτως καὶ ἀτρέπτως διὰ τὴν καθ᾽ ὑπόστ τασιν ἔνωσιν, καὶ ἀχώριστος καὶ ἀδιάσπαστος μένουσα τῷ προσλαβομένῳ αὐτὴν Θεῷ Λόγῳ, ἐσοκλεῶς αὐτῷ τι μᾶται καὶ προσκυνεῖται μια προσκυνήσει· καὶ τοῖς βασιλικοῖς καὶ θείοις ἐγκαθίδρυται θώκοις ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός, ὡς τὰ τῆς θεότητος αὐχήματα καταπλουτή σάσα, σωζομένων τῶν ἰδιοτήτων τῶν φύσεων. ε. Ὡς οὖν ἀρεστὴ τοῖς τε ἁγιωτάτοις πατριάρχαις καὶ τῇ ἱερᾷ καὶ θείᾳ συνόδῳ ἔδοξεν, ὡς οὕτω καὶ αὐτοῖς φρονοῦσι, καθὼς καὶ ἀπὸ τῶν γνωμῶν αὐτῶν ἐμφαίνεται, τῶν ἐν τῷ δηλωθέντι σημειώματι αναγεγραμμένων (καν μὴ πλατύτερον τὰ περὶ τούτου ἐν αὐταῖς ἐγράφη, διὰ τὸ μηδὲ τοιοῦτον λόγον εἰσαχθῆναι), ἀπεγράφη παρὰ τῆς βασιλείας μου μετὰ καὶ τῆς τοιαύτης προσθήκης· εἶχε δὲ καὶ δι' ἐρυθρῶν γραμμάτων.

THELAURI LIB. XXV. Ϛ΄. Μανουὴλ ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ πιστός βασιλεύς Πορφυρογέννητος καὶ αὐτοκράτωρ Ῥωμαίων ὁ Κομνηνός στοιχῶ ταῖς γνώμαις τῶν ἁγιωτάτων πατρι αρχῶν καὶ τῆς θείας ἱερᾶς συνόδου, καὶ λέγω ότι αὕτη ἡ σάρξ τοῦ Κυρίου ἐξ αὐτῆς ἐνώσεως ὑπερυψωθεῖσα, καὶ ἀνωτάτω πάσης τιμῆς ὑπερκειμένη, ὡς ἐξ ἄκρας ενώσεως ὁμόθεος γενομένη, ἀμεταβλή - τως, ἀναλλοιώτως, καὶ ἀτρέπτως, διὰ τὴν καθ᾽ ὑπό στασιν ἔνωσιν, καὶ αχώριστος, καὶ ἀδιάσπαστος μέσ νουσα τῷ προσλαβομένῳ αὐτὴν Θεῷ λόγῳ, ἐσοκλεῶς αὐτῷ τιμᾶται και προσκυνεῖται μια προσκυνήσει· καὶ τοῖς βασιλικοῖς καὶ θείοις εγκαθίδρυται θώκοις ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός, ὡς τὰ τῆς θεότητος αὐχήματα καταπλουτήσασα, σωζομένων ιδιοτήτων τῶν φύσ σεων. Δί ὑπογραφαὶ τῶν πατριαρχών. ζ. Ο ταπεινός μοναχός Λουκᾶς καὶ ἐλέῳ Θεοῦ ἀρχιε πίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως νέας Ρώμης ὁρίσας ὑπέγραψα. ᾿Αθανάσιος ελέῳ Θεοῦ πατριάρχης Θεουπόλεως μεγά της Αντιοχείας όρισας υπέγραψα. Νικηφόρος ἐλέῳ Θεοῦ πατριάρχης τῆς μητρός πασῶν τῶν ἐκκλησιῶν ἁγίας Σιών πόλεως Ἱερουσαλὴμ ὑρίσας ὑπέγραψα. Αἱ ὑπογραφαὶ τῶν μητροπολιτῶν. τ΄. Στέφανος ἐλέῳ Θεοῦ ἀρχιεπίσκοπος τῆς μητροπό λεως Καισαρείας Καππαδοκίας ορίσας υπέγραψα. Μιχαὴλ μητροπολίτης Ηρακλείας ορίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελῆς μητροπολίτης Κυζίκου Βασίλειος ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Νικομηδείας Μιχαὴλ ὁρί σας υπέγραψα. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Νικαίας Γεώργιος ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελῆς μητροπολίτης Χαλκηδόνος Κωνσταντίνος ορίσας ὑπέγραψα. Ὁ ταπεινός, εἰ καὶ ἀνάξιος, εὐτελὴς μητροπολίτης ᾿Αμασείας Νικήτας ὁρίσας υπέγραψα. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Μελιτηνής Νικήτας ὀρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης, Γαγγρῶν Ἰωάννης ὁρισας ὑπέρασμα. Ο ταπεινός μετροπολίτης Μύρων Χριστοφόρος ορίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς πητροπολίτης Καρίας Λέων ὁρίσας ὑπές γραψα. Ὁ εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος Κορίνθου Θεόδωρος όρισας ὑπέγραψα. Ὁ ταπεινὸς ἐπίσκοπος ᾿Αθηνῶν Νικόλαος ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Μωκησοῦ Λουκᾶς ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ ἀρχιεπίσκοπος τῆς μητροπόλεως Κρήτης Ἰωάννας ορίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Τραπεζοῦντος Μιχαὴλ ὁρι σας υπέγραψα. 6. Manuel in Christo Deo fidelis rex Porphyrogenitus et Romanorum imperator Comnenus, sequor sententias sanctissimorum patriarcharum sacræque et dive synodi, aioque ipsam Domini carnem vi conjunctionis ipsius exaltatam, supraque omnem honorem collocatam (ita ut hoc eximio nexu deificata sit) immutabiliter, invariabiliter, inconfuse, inconvertibiliter, hypostaticæ conjunctionis gratia inseparabilem indivisibilemque manentem, simul cum assumente ipsam Deo Verbo, pari honore coli et adorari, unica adoratione, regioque et divino in solio ad Patris dexteram residere, utpote quæ gloriosas divinitatis dotes adepta est, salvis naturarum proprietatibus. Subscriptiones patriarcharum. 7. Humilis monachus Lucas et divina miseratione archiepiscopus Constantinopoleos novæ Romæ definiens subscripsi. Athanasius divina miseratione patriarcha urbis Dei magnæ Antiochiæ definiens subscripsi. Nicephorus divina miseratione patriarcha matris omnium Ecclesiarum Sionis urbi Jerusalem definiens subscripsi. Subscriptiones metropolitarum. 8. Stephanus miseratione Dei archiepiscopus metropoleos Cæsareæ Cappadociæ definiens subscripsi, Michael metropolita Heracleæ definiens subscripsi. Humilis metropolita Cyzici Basilius definiens subscripsi. Humilis metropolita Nicomediæ Michael definiens subscripsi. Humilis metropolita Nicææ Georgius definiens subscripsi. Humilis metropolita Chalcedonis Constantinus definiens subscripsi. Humilis et indignus et vilis metropolita Amaseæ Nicetas definiens subscripsi. Humilis metropolita Melitenes Nicetas definiens subscripsi. Humilis metropolita Gangrorum Joannes definiens subscripsi. Humilis metropolita Myrorum Christophorus defaiens subscripsi. Humilis metropolita Cariæ Leo definiens subcripsi. Humilis archiepiscopus Corinthi Theodorus definiens subscripsi. Humilis episcopus Athenarum Nicolaus definiens subscripsi. Humilis metropolita Mocesi Lucas definiens subcripsi. Archiepiscopus metropoleos Creta Joannes definiens subscripsi. Humilis metropolita Trapezuntis Michael definiens subscripsi.

Ὁ εὐτελὲς μητροπολίτης Λαρίσσης Ἰωάννης ὁρίσας ὑπέγραψα. Humilis metropolita Larissæ Joannes definions ▲ subscripsi. Humilis metropolita Philippopoleos Basilius maximus definiens subscripsi. Humilis metropolita Rhodi Leo definiens subscripsi. Humilis metropolita Philipporum Joannes definiens subscripsi. Minimus archiepiscopus Hadrianopoleos Leo definiens subscripsi. Humilis metropolita Hierapoleos Georgius definiens subscripsi. Humilis metropolita Dyrrachii Michael definiens subscripsi. Constantinus humilis metropolita Smyrnæ definiens subscripsi. Humilis metropolita Mitylenes Pothus definiens subscripsi. Humilis episcopus metropoleos Neopatrarum Euthymius definiens subscripsi. Constantinus humilis metropolita Euchaitarum definiens subscripsi. Humilis metropolita Amastridis Joannes definiens subscripsi. Humilis metropolita Thebarum Joannes definiens subscripsi. Humilis episcopus metropoleos Serrarum Theodorus definiens subscripsi. Indignus servus Christi et Dei mei Leo metropo lita Dristræ definiens subscripsi. Humilis metropolita Æni Joannes definiens subscripsi. Humilis metropolita Corcyræ Constantinus definiens subscripsi. Humilis metropolita Abydi Michael definiens subscripsi. Humilis metropolita Methymnæ Nicolaus definiens subscripsi. Humilis metropolita Lacedæmoniæ Nicetas definiens subscripsi. Humilis metropolita Paronaxiæ Constantinus definiens subscripsi. Humilis metropolita Mileti Nicetas definiens subscripsi. Humilis archiepiscopus Bizyæ Theodorus definiens subscripsi. Humilis archiepiscopus Maroneæ Nicetas definiens subscripsi. Humilis archiepiscopus Arcadiopoleos Constantinus definiens subscripsi. Humilis archiepiscopus Parii Nicolaus definiens subscripsi. Humilis archiepiscopus Proconnesi Isaacius de finiens subscripsi. Humilis archiepiscopus Selybriæ Theodulus definiens subscripsi. Humilis archiepiscopus Nicæ Demetrius definiens subscripsi. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Φιλιππουπόλεως Βασίλειος ὁ μέγιστος ορίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Ρόδου Λέων ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Φιλίππων Ἰωάννης ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ ἐλάχιστος ἐπίσκοπος Αδριανουπόλεως. Λέων ορί σας υπέγραψα. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Ιεραπόλεως Γεώργιος ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μετροπολίτης Δυρραχίου Μιχαὴλ ὁρίσας ὑπέγραψα. Κωνσταντῖνος ὁ εὐτελής μητροπολίτης Σμύρνης όρισας υπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Μιτυλήνης Πόθος ορίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς ἐωίσκοπος τῆς μητροπόλεως Νέων Πατρῶν Εὐθύμιος ὁρίσας ὑπέγραψα. Κωνσταντῖνος ὁ εὐτελής μητροπολίτης Εὐχαίτων ὁρίο σας υπέγραψα. Ο εὐτελὴς μητροπολίτης Αμάστριδος Ἰωάννης ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Θηβῶν Ἰωάννης ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς ἐπίσκοπος τῆς μητροπόλεως Σερρών Θεο δωρος ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ ἀνάξιος δούλος τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ μου Λέων μητροπολίτης Αρίστρας όρισας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελῆς μητροπολίτης Αίνου Ἰωάννης ὁρίσας ὑπέγραψα. Ο εὐτελὴς μητροπολίτης Κορκυρων Κωνσταντίνος ὀρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελης μετροπολίτης ᾿Αβύδου Μιχαὴλ ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Μηθύμνης Νικόλαος ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Λακεδαιμονίας Νικήτας ὁρί σας υπέγραψα. Ὁ εὐτελῆς μητροπολίτης Παροναξίας Κωνσταντίνος ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελής μετροπολίτης Μιλήτου Νικήτας ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος Βιζύης Θεόδωρος ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος Μαρωνείας Νικήτας ὁρίσας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος Αρκαοιουπόλεως Κωνσταν τῖνος ὁρίσας ὑπέγραψα. Ο εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος Παρίου Νικόλαος ὀρίσας ὑπέγραψα. Ο ταπεινὸς ἀρχιεπίσκοπος Προικοννήσου Ισαάκιος ὁρίσας ὑπέγραψα. Ο ταπεινὸς ἀρχιεπίσκοπος Σηλυβρίας Θεόδουλος ορίζ σας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελῆς ἀρχιεπίσκοπος Νίκης Δημήτριος ὀρίσας ὑπέγραψα.

THESAURI LIB. XXV. Ὁ εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος Δέρκου Ἰωάννης ὁρί- Humilis archiepiscopus Derci Joannes definiens σας υπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος Γοτθίας Ἰωάννης ὁρι σας ὑπέγραψα. Ὁ εὐτελὲς ἀρχιεπίσκοπος Αγχιάλου Στέφανος ορί σας υπέγραψα. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Νεοκαισαρείας Βασί λειος, ἀπαιτούμενος ἀπὸ τοῦ προσόντος δικαίου τῇ λαγούσῃ με άγιωτάτη Εκκλησίᾳ ἄνωθεν τοῦ Μύρων υπογράψαι, διὰ τὸ συντελεσθῆναι καὶ ὑπογραφῆναι τὸν θειότατον τοῦτον τόμον πρὸ τοῦ χειροτονηθῆναι με, ὁρίσας ἐνταῦθα υπέγραψα. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Ικονίου Ἰωάννης ἀπαι τούμενος ἀπὸ τοῦ προσοντος δικαίου τῇ λαχούσῃ με ἁγιωτάτη Εκκλησίᾳ ἄνωθεν τοῦ Κορίνθου ὑπογρά μαι, διὰ τὸ συντελεσθῆναι καὶ ὑπογραφῆναι τὸν θειότατον τοῦτον τόμον πρὸ τοῦ χειροτονηθῆναι με, ὁρίδας ἐνταῦθα ὑπέγραψα. ΠΡΑΞΙΣ Δ. α. Ἐγγὺς δὲ τῇ Κυριωνύμου παρεισελαυνούσης ἡμέρας, καθ᾿ ἂν τὰ περὶ τῆς τῶν ἁγίων εἰκόνων ἀναστηλώσεως ἐπ᾿ Εκκλησίας συνοδικὰ διαλαλεῖται συγγράμματα, καὶ τὰ τῆς ὀρθοδοξίας ἀνακηρύττε ται, ἐκτίθενται μὲν κεφάλαια τέτταρα, τῷ δὲ συν οδικῷ βιβλίῳ ἐγκαταγράφονται· καὶ αὐτοῦ δὲ βασιλέως τὸ αὐτοκρατορικὴν περιθεμένου διάδημα, καὶ τοῖς ἁγιωτάτοις πατριάρχαις καὶ τοῦ ἱερωτάτων πάντων ἀρχιερέων χοροῦ τὰς ἱερὰς συνεισελθότος κιγχλίδας, ο συντεθειμένος τόμος, ὡς εἴρηται, τῇ ἀπροσμάχῳ τούτου παλάμη φερόμενος, παρὰ τὴν μυστικὴν καὶ οὐρανίαν ἀνατίθεται τράπεζαν· καὶ τὰ συντεθέντα κεφάλαια τοῖς προλαβόντως έγγεγραμμένοις συνεκφωνούνται, καὶ τοῖς συνελθοῦσι γνωρί ζονται· ὰ καὶ ἐπὶ λέξεων οὕτω διαλαμβάνουσι. Α΄. - β'. Τοῖς μὴ ὀρθῶς τὰς τῶν ἁγίων διδασκά λων τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας θείας φωνὰς ἐκλαμ βανομένοις, καὶ τὰ σαφῶς καὶ ἀρεδήλως ἐν αὐταῖς διὰ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτος εἰρημένα παρερμηνεύειν τε καὶ περιστρέφειν πειρωμένοις, ἀνά θέμα. Β.- γ. Τῶν παραδεχομένων τὴν τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ φωνὴν τὴν, Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, λέγεσθαι σὺν ταῖς λοιπαῖς ἑρμηνείαις τῶν ἁγίων. Πατέρων, καὶ κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ ἀνθρωπότητα καθ᾿ ἣν καὶ πέπονθε, καθώς διαρρήδην ἐν πολλοῖς τῶν θεοπνεύστων λόγων αὐτῶν οἱ ἅγιοι Πατέρες ανακηρύττουσιν· ἔτι δὲ καὶ λεγόντων τὸν αὐτὸν Χριστὸν κατὰ τὴν ἑαυτοῦ σάρκα παθεῖν αιωνία μνήμη. Γ΄. - δ. Τοῖς νοοῦσι καὶ φθεγγομένοις τὴν θέως σιν τοῦ προσλήμματος μετάμειψιν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως εἰς θεότητα· καὶ μὴ φρονοῦσι ἐξ αὐτῆς γνώσεως, θείας μὲν ἀξίας καὶ μεγαλειότητος μετα σχεῖν τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου, καὶ προσκυνεῖσθαι μια προσκυνήσει ἐν τῷ προσλαβομένῳ αὐτὸ Θεῷ λόγῳ, καὶ εἶναι ὁμότιμον, ομόδοξον, ζωοποιόν, ἱσοκλεές τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ καὶ τῷ παναγίῳ Πνεύματι, καὶ ὁμόν θρονον μὴ μέντοι γε γενέσθαι ομοούσιον τῷ Θεῷ· η subscripsi. Humilis archiepiscopus Gothiæ Joannes deflniens subscripsi. Humilis archiepiscopus Anchiali Stephanus definiens subscripsi. Humilis metropolita Neocæsareæ Basilius, exigente jure sanctissimæ Ecclesiæ meæ, ut superius ante Myrensem subscriberem, quia hic venerabilis tomus absolutus fuit eique subscriptum, ante quam ego consecrarer episcopus, idcirco hic definiens subscripsi. Humilis metropolita Iconii Joannes, exigente jure sanctissimæ Ecclesiæ meæ, ut superius ante Corinthium subscriberem, quia hic venerabilis tomus absolutus fuit eique subscriptum, antequam ego consecrarer episcopus, idcirco hic definiens subscripsi. ACTIO QUARTA. 1. Appropinquante Dominica die, qua recitantur decreta synodica prædicaturque orthodoxa sententia de restaurato sanctarum imaginum cultu, proposita fuerunt capitula quatuor synodicoque in libro prescripta: ipsoque rege imperatoria redimito corona, et sanctissimis patriarchis sacratissimoque omnium episcoporum cœtu intra sacros cancellos se recipientibus; compositus, uti dictum est. tomus invicta regis manu delatus, super mystica cœlestique ponitur mensa: et concinnata capitula cum præcedentibus scriptis approbantur congregatoque cœtui præleguntur, quæ adamussim hæc erant. I. - 2. Iis qui haud recte sanctorum doctorum Ecclesiæ Dei venerabiles locutiones excipiunt; quæque aperte manifesteque ibi per sancti Spiritus gratiam dicta sunt, perversa interpretatione pessum dare nituntur, anathema sit. II. 3. Eorum qui veri Dei et Servatoris nostri Jesu Christi dictionem Pater meus major me est intelligunt, cum reliquis SS. Patrum interpretationibus, etiam de Christi humanitate, in qua et passus est, sicuti diserte in multis a Deo inspiratis sermonibus suis sancti Patres deprædicant; insuper corum qui affirmant eumdem Christum in sua carne revera fuisse passum; æterna memoria sit. III. 4. lis qui incarnationis deificationem existimant aiuntque esse humanæ naturæ in divinitatem conversionem; neque credunt ob ipsam conjunctionem corpus quidem Domini divina dignitate et honorificentia frui, unicaque adoratione adorari in assumente illud Deo Verbo; adeoque esse simul honorabile, gloriosum, vivificum, paris cum Deo Patre sanctissimoque Spiritu honoris, in eodemque throno sedere; non tamen consub-

του περιγραπτού, καὶ τῶν λοιπῶν τῶν ἐν τῇ ἄνθρω πεία φύσει τοῦ Χριστοῦ θεωρουμένων· μεταμει φθῆναι δὲ εἰς τὴν θεότητος οὐσίαν, ὡς ἐκ τούτου εἰσάγειν ἡ φαντασίᾳ καὶ οὐκ ἀληθείᾳ γεγονέναι τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Κυρίου καὶ τὰ πάθη, ἢ τὴν τοῦ Μονογενούς θεότητα παθεῖν, ἀνάθεμα. stantiale Deo, ita ut physicas rei creatæ proprie ὡς ἐκστῆναι τῶν φυσικῶν ἰδιοτήτων τοῦ κτιστού, tates amittat, nempe circumscriptionem, et cætera quæ in Christi humana natura cernuntur; sed putant humanitatem conversam fuisse in divinitatis substantiam; ita ut hinc concludant vel phantasticam fuisse atque haud veram Domini incarnationem et passionem, vel Unigeniti divinitatem passam fuisse; anathema sit. Δ'. - 6. Τῶν λεγόντων ὅτι ἡ σὰρξ τοῦ Κυρίου ἐξ αὐτῆς ἐνώσεως ὑπερυψωθεῖσα, καὶ ἀνωτάτων πάσης τιμῆς ὑπερκειμένη, ὡς ἐξ ἄκρας ενώσεως ομόθεος γενομένη, ἀμεταβλήτως, ἀναλλοιώτως, ἀσυγχύτως καὶ ἀτρέπτως, διὰ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσιν, και ἀχώριστος καὶ ἀδιάσπαστος μένουσα τῷ προσλαβομένῳ αὐτὴν θεῷ λόγῳ, ισοκλεῶς αὐτῷ τιμᾶται καὶ IV. 5. Eorum qui dicunt, carnem Domini vi conjunctionis ipsius exaltatam, supraque omnem honorem collocatam (ita ut hoc eximio nexu deificata sit) immutabiliter, invariabiliter, iuconfuse, inconvertibiliter, hypostaticæ conjunctionis gratia inseparabilem, indivisibilemque manentem simul cum assumente ipsam Deo Verbo, pari honore coli et adorari, unica adoratione, regioque et προσκυνεῖται μια προσκυνήσει, καὶ τοῖς βασιλικοῖς divino in solio ad Patris dexteram residere; utpote quæ Divinitatis dotes gloriosas adepta est, salvis naturarum proprietatibus: sic dicentium, inquam, æterna memoria sit. 6. Hæc quotannis eadem die Dominica cum antea dictis esse profitenda decretum est. Imo vero, cum per id tempus ordinandus esset Neocæsareæ episcopus, ad cætera quæ ob explorandam mentis orthodoxiam descripta erant, hoc etiam tunc imperatum est recitari his adamussim verbis. καὶ θείοις ἐγκαθίδρυται θώκοις ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός, ὡς τὰ τῆς θεότητος αὐχήματα καταπλουτέσασα, σωζομένων τῶν ἰδιοτήτων τῶν φύσεων, αἰώνια ἡ μνήμη. 6. Ταῦτα δὴ καὶ ἐτησίως κατὰ ταύτην τὴν κυ· ριώνυμον συνεκρωνεῖσθαι τοῖς προγραφεῖσι καλύ ρωται· οὐ μόνον δὲ ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῦ τηνικαῦτα τότε χειροτονηθῆναι μέλλοντος ἀρχιερέως τῆς Νεοκαισαρέων πόλεως, τοῖς παρὰ τοῦ πρότερον πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ ἑαυτῶν φρονήματος γραφομένοις καὶ ταῦτα συνεξησφαλεσται πρὸς ἔπος οὕτω διαλαμβάν νοντα 7. Etiam amplector et profiteor ea quæ de ζ΄. Ετι κατασπάζομαι καὶ ὁμολογῶ τὰ περὶ τῆς effato Dominico in sanctis Evangeliis: Pater meus ἐν τοῖς ἁγίοις Εὐαγγελίοις Δεσποτικῆς φωνῆς τῆς, major me est tradita sunt a sanctis Patribus, de- c ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, παρὰ τῶν ἁγίων clarata autem in religioso tomo, qui compositus est nutu divinitus inspirati potentis sanctique nostri regis Porphyrogeniti et imperatoris domini Manuelis Comneni: nempe quod locutionem hanc protulit Dominus et Deus noster Jesus Christus etiam secundum suam creatam circumscriptamque naturam in qua et passus est. Recipio autem de locutione hac cæteras quoque sanctorum Patrum interpretationes. Atque hæc a cunctis consecrandis deinceps episcopis profitenda esse constitutum est. 8. His actis, unius Dei Ecclesia in unum corpus rediit et unita est: exclamavitque cum magno Paulo Christus est pax nostra, qui fecit utraque unum 35'; et eum, qui æque ac Salomon sapientia infusa præditus erat, apprime pacificum et vere unctum Domini regem magnificavit. ACTIO QUINΤΑ. 1. Neque tamen interim dormitabat is qui zizanium in religionis tritico serere molitur; neque porro demoratus est, neque malitiam diu distulit. sed rumores iterum insonuerunt, qui persanatum nuper Christianitatis corpus exulcerare tentabant: denuoque obloquebantur quidam, conditum to85* Ephes. 11, 14. Πατέρων παραδοθέντα καὶ διατρανώθέντα, ὑπὸ τοῦ εὐσεβοῦς τόμου τοῦ ἐκτεθέντος θεοκινήτῳ νεύματι τοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως Πορφυρογεν νήτου καὶ αὐτοκράτορος κυροῦ Μανουὴλ τοῦ Κομνη νοῦν ἤγουν ὅτι τὴν φωνὴν ταύτην εἴρηται ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν Ἰησούς Χριστός, καὶ κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ κτιστὴν καὶ περιγραπτὴν φύσιν, καθ᾽ ἦν καὶ πέπονθε. Δέχομαι δὲ καὶ τὰς περὶ τοῦ τοιούτου ῥητού ἐτέρας ερμηνείας τῶν ἁγίων Πατέρων. "Απερ καὶ ἐφεξῆς οἱ χειροτονεῖσθαι μέλλοντες πάντες ἀρχιερεῖς ωρίσθησαν ἀσφαλίζεσθαι. γ΄. Γέγονε ταῦτα· καὶ ἡ τοῦ ἑνὸς Θεοῦ Ἐκκλησία πρὸς ἓν συνάγετο καὶ συνήνωτο· καὶ κατὰ τὸν μέγαν Παύλου Χριστός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἐν, ἀνακέκραγε· καὶ τὸν κατά Σολο μώντα τὸ τῆς φρονήσεως χύμα πλουτήσαντα και εἰρηνικώτατον ἀληθῶς τὸν Χριστὸν Κυρίου βασιλέα προσεμεγάλυνεν. ΠΡΑΞΙΣ Ε΄. α. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ ἦν ἀμελεῖν τὸν ἄγρυπνον τῶν ζιζανίων σπορέα τῷ τῆς εὐσεβείας σίτῳ ἐπιβουλεύον τα· οὔκουν οὐδ᾽ ἀνεβάλετο, οὐδὲ τὴν κακίαν ἐπὶ μα κρὸν ὑπερέθετο· ἀλλ᾽ ὑποτονθορισμοί τινες πάλιν ἐπανηχούντο, τη συναυλωθὲν ἤδη τοῦ τῶν Χριστώ νύμων σώματος ἀναξαίνειν ἀποπειρώμενοι· καὶ

THESAURI LIB. XXV. λόγοι πάλιν τὸν ἐκτεθέντα τόμον τῆς ἀσαρείας απαι- mum synodicum obscuritatis insimulantes, scriτιώμενοι, καὶ παρερμηνεύειν τὰς ἐγκαταγεγραμμένας γνώμας ἐπιχειροῦντες, καὶ ἀναστατούν τινας βιαζόμενοι· έντευθεν καὶ συνοδικῆς γενομένης κατεξετάσεως, δέον ἐκρίθη καὶ τὸ περὶ τούτων λυθῆναι περιθρυλλούμενον· καὶ γοῦν ἔγγραφον συνετέθη καὶ τῆς θείας συνόδου μέσον ἐξελαλήθη, τοιᾶσδέ τινος ὄν περιλήψεως. ptarum ibi sententiarum sensum pervertentes, sectamque sibi conflare conantes. Quam rem cum synodus considerasset, necessarium esse judicavit rumores hujusmodi comprimere.Quamobrem formula composita mediaque in synodo recitata fuit, cujus continentia hæc. 2. Sequor sententiam potentissimi a Deo coronati sancti nostri regis et imperatoris, nec non sanctissimi mei domini et œcumenici patriarchæ. et aliorum sanctissimorum patriarcharum, nempe urbis Dei magnæ Antiochiæ, ac Hierosolymorum, sacræque et divinæ synodi. Et quicunque his firmiter et cum pura conscientia non adhæserit, vel contraria senserit, postquam hæ doctrinæ definit fuerunt vel in posterum sentiet, eum ego anathemati subjicio, meque adeo ipsum, nisi sic credidero. Quoniam vero scandalum incidit, propterea quod nonnulli has sententias prava interpretatione pessumdant, dicentes non intelligi veri Dei et Servatoris nostri Jesu Christi locutionen Pater meus major me est, sicuti juxta diversas sanctorum et inspiratorum Patrum interpretationes explicata fuit, etiam secundum humanam Christi creatam circumscriptamque naturam, in qua tum passibili reapse passus est: sed uni exinanitioni hujusmodi dictionem ipsi accommodant: quidam vero etiam secundum unicam ac simplicem distinctionem mentalem hæc verba intelligunt; dicentes recte β'. Στοιχῶ τῇ γνώμῃ τοῦ κρατίστου καὶ θεοστέ που ἁγίου ἡμῶν βασιλέως καὶ αὐτοκράτορος, καὶ τοῦ ἁγιωτάτου μου δεσπότου καὶ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου, καὶ τῶν ἑτέρων ἁγιωτάτων πατριαρχών, τοῦ τε Θεουπόλεως μεγάλης Αντιοχείας, καὶ τοῦ Ἱεροσολύμων, καὶ τῆς ἱερᾶς καὶ θείας συνόδου· καὶ πάντα τὸν μὴ ταύταις ἀμεταθέτως καὶ μετὰ καθαρᾶς ἀκολουθήσαντα συνειδήσεως, ή εναντία φρονήσαντα, ἐξότου τὸ κύρος αἱ τοιαῦται γνώμαι ειλήφασιν, ἤ διὰ βίου φρονήσαντα, ἀναθέματι καθυποβάλλω, καὶ ἐμαυτὸν δε, εἰ μὴ οὕτως ἔχω. Επει δε σκάνδαλον ἐνέπεσεν, ότι τινὲς μὲν τὰς τοιαύτας γνώμας παρερμηνεύουσι, λέγοντες μὴ νοεῖσθαι τὴν τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ φωνὴν τὴν, Ὁ Πατήρ μου μείζων ἐστί, καθώσπερ κατά διαρός ρους εξηγήσεις παρὰ τῶν θεοφόρων ἁγίων Πατέρων ἀρμηνεύθη, καὶ κατ' αὐτὴν τὴν ἐν τῷ αὐτῷ Χριστῷ ἀνθρωπίνων κτιστὴν καὶ περιγραπτὴν φύσιν, καὶ ἂν παθητὴν τότε ουσαν καὶ πέπονθε, μόνῃ δὲ τῇ κενώσει τὴν τοιαύτην φωνὴν προσαρμόζουσι· τινὲς δὲ καὶ τῇ κατὰ ψιλὴν ἐπίνοιαν διαιρέσει τὴν τοιαυτην τοῦ Κυρίου φωνὴν ἀπονέμουσι, λέγοντες προσαρμό ζειν ταύτην, οπότε ἡ τοῦ Κυρίου σάρξ νοεῖται καθ' se labere locutionem, si per mentis præcisionem ἑαυτὴν κεχωρισμένη τῆς θεότητος, ὥσπερ εἰ μηδε ἐνώθη • καθ' όν τρόπον καὶ δούλη καὶ ἀγνοοῦσα λέο γεται· καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τὴν κατὰ ψιλὴν ἐπίνοιαν διαίρεσιν, ὡς εἴρηται, λέγουσι τὴν φωνὴν ταύτην εἰρῆσθαι, ἣν ὁ αὐτὸς Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν εἴρηκε κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ ἀνθρωπίνην κτιστὴν καὶ περιγραπτήν φύσιν, καθ᾽ ἦν καὶ πέπονθεν· ἡ καὶ ὅτι τὸ τῆς κοινῆς φύσεως υποδυόμενος πρόσωπον τοῦτό φησι· καθ' όν τρόπον λέγεται καὶ ἡ ἐγκατάλειψις, ἅπερ ἐστὶ τοῖς θεηγόροις Πατράσι προσώπῳ τῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως εκλαμβανομένη· καὶ τους τοιούτους καθυποβάλλω τῷ ἀναθέματι. γ. Αἱ μέντοι γνώμαι· ήγουν ἡ μὲν τοῦ κρατίστου θεοστέπτου ἁγίου ἡμῶν αὐτοκράτορος ἔχει ούτως· Στοιχῶ ταῖς γνώμαις τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχών καὶ τῆς θείας καὶ ἱερᾶς συνόδου· καὶ λέγω ὅτι αύτη * σὰρξ του Κυρίου, ἐξ αὐτῆς ἐνωσεως υπερυψω‐ θεῖσα, καὶ ἀνωτάτω πάσης τιμῆς ὑπερκειμένη, ὡς ἐξ ἄκρας ενώσεως ὁμόθεος γενομένη, ἀμεταβλήτως, ἐναλλοιώτως, ἀσυγχύτως καὶ ἀτρέπτως, διὰ τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν, καὶ ἀχώριστος καὶ ἀδιάσπαστος μένουσα τῷ προσλαβομένῳ αὐτὴν Θεῷ λόγῳ, ἐσου κλεῶς αὐτῷ τιμᾶται καὶ προσκυνείται μια προσκυ νήσει· καὶ τοῖς βασιλικοῖς καὶ θείοις εγκαθίδρυται θώκοις ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός, ὡς τὰ τῆς θεότητος PATROL. GR. CXL. caro Domini ipsa per se et absque divinitate cogitetur, tanquam ne unita quidem esset; juxta quam rationem et serva et inscia dicitur; proptereaque secundum simplicem mentis distinctionem verba hæc prolata affirmant, quæ reapse idem Christus Deus noster dixit secundum suam humanam creatam circumscriptamque naturam, in qua etiam passus est: vel etiam dicunt Christum sic locutum, quatenus communis naturæ personam repræsentabat; secundum quam rationem dicitur etiam derelictio in cruce, quam Deo inspirati Patres de communis hominum naturæ persona arcipiunt; hos etiam, inquam, sic opinantes anathemati subjicio. 3. En autem ipsas sententias. Et quidem potentissimi a Deo coronati sancti nostri imperatoris sententia ita se habet.Sequor sententias sanctissimorum patriarcharum et divinæ sanctæque synodi, aioque ipsam Domini carnem conjunctione cum Verbo exaltatam, supraque omnem honorem collocatam, (ita ut hoc eximio nexu deificata sit) immutabiliter, invariabiliter, inconfuse, inconvertibiliter,hypostaticæ conjunctionis gratia inseparabilem indivisibilemque manentem, cum assumente ipsam Deo Verbo, pari honore coli et adorari, unica adoratione, regioque et divino in solio ad Patris dexteram residere, utpote quæ Divinitatis dotes

gloriosas adepta est, salvis naturarum proprietati- αὐχήματα καταπλουτήσασα, σωζομένων τῶν ἰδιοτήτων bus. τῶν φύσεων. 4. Sanctissimi autem nostri domini œcumenici patriarchæ sententia talis fuit. Mihi videntur quot quot episcopi ac præpositi de Christi humanitate dicta affirmarunt verba: Pater meus major me est, id est secundum ejus creatam humanam naturam in qua et passus est, recte et inoffense atque ad propositum respondisse: qui autem aliter dixerunt, obscure respondisse videntur, imo inter se discordes neque ad propositum collineantes. Sanctissimi autem urbis Dei magnæ Antiochiæ patriarchæ, hæc fuit. Sanctissimus patriarcha urbis Dei magnæ Antiochiæ ait, dictum fuisse a Christo: Pater meus major me est, etiam secundum incarnatonem creatamque suam naturam acpassibilem. Sanctissimi denique Hierosolymorum patriarchæ ejusmodi sententia fuit.Sanctissimus Hierosolymorum patriarcha dixit: Jam sanctus Spiritus verba, Pater meus major me est, explicavit per sanctos magnosque illuminatores Ecclesiæ, sacrosanctasque synodos. Recipio igitur cunctas traditiones, secundum quas illa verba intellecta sunt. Quoniam vero affirmarunt Patres, dictum hoc a Christo fuisse tum quatenus verus Deus est, tum etiam quatenus verus homo, qui nempe creatam passibilemque naturam habet,in qua etiam passus est, aio id ipsum ego quoque, neque inficias ire queo. His autem sententiis sigillatim subscriptum fuit; eæque lectæ sunt audiente sanctissimo œcumenico Patriarcha divinaque et sacra synodo, per Dei c amantissimum magnum scevophylacem Joannem pantechnem.Denique adjectum est decretum synodicum, cujus continentiam in consequentibus damus. ACTIO SEXTA. Mensis Martii die vicesima, indictionis decimæ quarta, die prima. 1. Præsidente sanctissimo nostro domino œcumenico patriarcha domino Luca in occidentali catechumeneo; considentibus Cæsariensi, Nicomediensi, Melitenensi, Gangrensi, Larissensi, Cretensi, Philippopolitano, Euchaitensi, Philippensi, Hierapolitano, Serrensi, Abydeno, Paronaxio, Milesio, Arcadiopolitano, Pario, Præconnesio, Selybriensi, Anchialensi; astantibus dominis præpositis; Dei amantissimus magnus scevophylax Joannes Pantechnes, ut se omni suspicione purgaret, sicuti palam fit ex progredientibus synodi decretis, sistens se hodie legit ex libello continentiam ejus. Postquam igitur hæc lecta sunt publice coram nostra mediocritate sacraque synodo, in hac schedula nomen suum subscripsit, seque omni suspicione purgavit, ita ut superiora synodi decreta nihil ad ipsum jam attinerent. Deinde exaratum in eadem schedula scriptum hujusmodi,eique per complures dies subscripserunt alii quoque episcopi, quia nonVide col. 250. δ. Ἡ δὲ τοῦ ἁγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου καὶ οἱ κουμενικού πατριάρχου ούτως ότι Ἐμοὶ δο κοῦσιν ὅσοι εἶπον τῶν ἀρχιερέων καὶ τῶν ἄρχοντων κατὰ τὸ ἐν τῷ Χριστῷ ἀνθρώπινον εἰρῆσθαι τό, Ο Πατήρ μου μειζων μου ἐστιν, ἤγουν κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ ἀνθρωπίνην κτιστὴν φύσιν, καθ᾽ ἣν καὶ πέτ πουθεν, ὀρθῶς καὶ ἀπροσκόπτως καὶ πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἀποκρίνασθαι· οἱ δὲ ἄλλως εἰρηκότες, ασαφή ποιησάμενοι τὴν ἀπόκρισιν, καὶ μᾶλλον πρὸς ἀλλή λους μὴ συμφωνήσαντες, οὐδὲ πρὸς τὴν ἐρώτησιν δοκοῦσι μοι ἀποκρίνασθαι. Ἡ δὲ τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Θεουπόλεως μεγάλης ᾿Αντιοχείας ούτως. Ὁ ἁγιώτατος πατριάρχης Θεουπόλεως μεγάλης ΄Αντιοχείας εἶπεν εἰρῆσθαι τό· Ὁ Πατήρ μου μείζων μου παρὰ τοῦ Χριστοῦ, καὶ κατὰ τὴν ἐνανθρώ πησιν καὶ τὸ ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ κτιστὸν τε καὶ παθητόν. Ἡ δὲ τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Ἱεροσολύμων οὕτως· Ὁ ἁγιώτατος πατριάρχης Ἱεροσολύ μων εἶπεν· ἔφθασε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ· Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν, ἑρμηνεύσαι διὰ τῶν ἁγίων καὶ μεγάλων φωστήρων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν ἁγίων καὶ ἱερῶν συνόδων· δέχομαι γοῦν πάσας τὰς ἐκδοχὰς καθ' ἂς ἡρμήνευσαν αὐτό. Ἐπεὶ δε εἰρήκασιν ὅτι καὶ ὡς Θεός τέλειος, καὶ ὡς ἄνθρωπος τέλειος είρηκεν ὁ αὐτὸς Χριστὸς τὸ τοιοῦτον ῥητὸν, ἤγουν ὡς ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὴν κτιστὴν φύσιν καὶ παθης τὴν καθ᾽ ἣν καὶ πέπονθε· λέγω καὶ αὐτὸς τὰ αὐτὰ καὶ οὐ δύναμαι ἀρνεῖσθαι· ὁ καὶ ὑπεγράφη, ἀναγνωσθέν ἐν ἐπηκόῳ τοῦ ἁγιωτάτου καὶ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου καὶ τῆς θείας καὶ ἱερᾶς συνόδου παρὰ τοῦ θεοφιλεστάτου μεγάλου σκευοφύλακος Ἰωάννου τοῦ Παντεχνή. Ἐπὶ δὲ τούτῳ καὶ σημείωμα συνοδικὸν ἐξετέθη, ταῦτα καὶ αὐτὸ ῥητῶς διηγούμενον. ΠΡΑΞΙΣ Γ΄. Μηνὶ Μαρτίῳ κ', ἡμέρᾳ πρώτη ινδικτιῶνος ιδ΄. α. Προκαθημένου τοῦ ἁγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου καὶ οἰκουμενικοῦ πατριαρχου κυροῦ Λουκᾶ ἐν τοῖς δυτικοῖς κατηχουμενείοις· συνεδριαζόντων, τοῦ Καισαρείας, του Νικομηδείας, τοῦ Μελιτηνῆς, τοῦ Γαγγρῶν, τοῦ Λαρίσσης, του Κρήτης, τοῦ Φιλιππουπόλεως, τοῦ Εὐχαίτων, τοῦ Φιλίππων, τοῦ Ἱεραπό λέως, τοῦ Σερρών, τοῦ ᾿Αβύδου, τοῦ Παροναξίας, τοῦ Μιλήτου, τοῦ ᾿Αρκαδιουπόλεως, τοῦ Παρίου, τοῦ Προικοννήσου, τοῦ Σηλυβρίας, καὶ τοῦ ᾿Αγχιά λου· παρισταμένων καὶ δεσποτικῶν ἀρχόντων· ὁ θεοφιλέστατος μέγας σκευοφύλαξ Ἰωάννης ὁ Παντε χνής, ἑαυτὸν ἀπαλλάττων πάσης υποψίας, καθὰ δηλούται τοῖς προβάσι συνοδικοῖς σημειώμασι, παραστὰς τὴν σήμερον, ἀνέγνω ἀπὸ εἰληταρίου τὰ ὑποτε ταγμένα· ὡς οὖν ἀνέγνω ταῦτα ἐπὶ κοινοῦ καὶ ἐν ώπιον τῆς ἡμῶν μετριότητος καὶ τῆς ἱερᾶς συνόδου, ἐν τῷ τοιούτῳ χαρτίῳ ὑπέγραψεν, ἑαυτὸν πάσης υποψίας απήλλαξεν, ἀπρακτεῖν ὀφειλόντων ὅσον ἐπ' αὐτῷ καὶ τῶν προγεγονότων συνοδικῶν σημειωμάτ

THESAURI LIB. XXIV. runt ullam suspicionis speciem de se apud quemlibet superesse. Frant autem hi: Myrorum Christophorus, Larissa Joannes, Rhodi Leo, Hadrianopoleos Leo, Neopatrarum Euthymius, Thebarum Joannes, Maroneæ Nicetas: de quorum singulorum subscriptionibus condita sunt decreta synodica tenoris ejusdem. των Εἶτα ἐγκατεστρωμένον ἦν ἐν αὐτῷ τὸ τοιοῦτον nulli scandalum de aliis sumpserant; qui nolueἔγγραφον· ἐπὶ δὲ τῷ προγραφέντι ἐγγράφῳ, κατά διαφόρους ἡμέρας ὑπέγραψαν καὶ ἕτεροι ἀρχιερεῖς διὰ τὸ σκανδαλισθήναί τινας τῶν ἀρχιερέων καὶ ἐπ᾿ αὐτοῖς· καὶ θέλειν καὶ τούτους μηδὲν ὑποψίας ίνδαλμα κατ' αὐτῶν, παρ' οιῳδήτινι σώζεσθαι, οἱ καὶ ἦσαν· ο Μύρων Χριστοφόρος, ο Λαρίσσης Ιωάννης, ὁ Ρόδου Λέων, ο Αδριανουπόλεως Λέων, ο Νέων Πατρῶν Εὐθύμιος, ὁ Θηβῶν Ἰωάννης, καὶ ὁ Μαρωνείας Νικήτας· ὧν ἐφ᾽ ἑκάστου υπογραφῆ καὶ σημείωματα, συνοδικά ἐξετίθεντο, τῆς αὐτῆς ὄντα δυνάμεως. β' Μετὰ δὲ ταῦτα καὶ ἕτερον προέβη συνοδικόν ση μείωμα, αὐτολεὶ ούτωσὶ περιέχον, Μηνὶ Ἀπριλλίω ς' ἡμέρᾳ δ' ινδικτιῶνος ιδ'. Προκαθημένου Λουκᾶ τοῦ ἁγιωτάτου ημών δεσπό καὶ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου ἐν τοῖς δεξιοῖς αλεξιακοῖς κατηχουμενείοις· συνεδριζόντων τῇ μετ γάλη αγιωσύνη αὐτοῦ ἱερωτάτων αρχιερέων, τοῦ Καισαρείας, τοῦ Νικομηδείας, τοῦ Νικαίος, τοῦ Μεσ λιτηνῆς, τοῦ Γαγγρῶν, τοῦ Καρίας, τοῦ Ικονίου, τοῦ Κορίνθου, τοῦ Μωκησοῦ, τοῦ Κρήτης, του Τραπεζούντος, τοῦ Φιλίππων, τοῦ Ἱεραπόλεως, τοῦ Μιτυλήνης, του Θηβῶν, τοῦ Σερρῶν, τοῦ Δρίστρας, τοῦ Κερκύρας, τοῦ ᾿Αβύδου, τοῦ Μιλήτου, τοῦ Μα ρωνείας, τοῦ Παρίου, τοῦ Σηλυβρίας, του Νίκης, καὶ τοῦ ᾿Αγχιάλου· παρισταμένων καὶ θεοφιλεστά των δεσποτικῶν ἀρχοντων· ὁ θεοφιλέστατος διάκο νος καὶ καυστρίσιος τῆς ἁγιωτάτης τοῦ Θεοῦ μεγάλης ἐκκλησίας Σαμουήλ, πάσης υποψίας ἑαυτὸν ἀπαλλάττων, κατὰ τὴν τετάρτην τοῦ παρόντος ᾿Απριλλέον μηνὸς ἐπὶ τοῦ μέσου στὰς, καὶ τὸ διαφόρως παρά τινων ιερωτάτων ἀρχιερέων καὶ θεοφλεστάτων ἀρχόντων ἀναγνωσθέν και υπογραφέν είλητάριον ἀνὰ χεῖρας λαβὼν εἰς ἐπήκοον τοῦ ἱεροῦ συνεδρίου ἀνέγνω τὰ ἐν αὐτῷ γεγραμμένα μετὰ καὶ προσθήκης, προστεθείσης αὐτῷ, διὰ τὸ εὐρεθῆναι χάρτη, εἶπεν ἐπὶ λέξεων ούτω. γ. Ἐπεὶ δὲ καὶ χαρτίον ενεφανίσθη ἔχον οὕτως ἐν καταρχαῖς· Ἐκεῖ ἐδειλίασαν φόβον οὐ οὐκ ἦν φόβος, ἐν προσήταις Προφήτης ἅμα καὶ βασιλεύς, ἔφησέ που ψάλλων ἐν πνεύματι, παρατούμενον δὲ κατά το τέλος ἐν τούτοις· εἰ γοῦν ἀπερέχειν φασίν αἱ Γραφαὶ τοῦ Χριστοῦ τὸν Πατέρα καθό τέως οὗτος οὐκ ἐνηνθρώπησεν, οὐδὲν καινὸν εἰ καὶ τὸ μεῖζον ἔχειν τοῦ ἐν αὐτῷ ἀνθρωπίνου διανοητικῶς φαντασθήσεταί τισι καὶ ῥηθήσεται. Ωστε δὲ καὶ τοῖς παρὰ τῶν ἁγίων ῥηθεῖσιν ὁμοφώνως ἔχοντα δεῖξαι ταῦτα τὰ δεδογμένα, ἡμῖν λεγέτωσαν οὗτοι, καὶ ἡμεῖς σιωπήσομεν· ἐν δὲ τῷ τοιούτῳ χάρτη μετά καὶ ἄλλων τινῶν ἀπεμφαινόντων καὶ ἀπαδόντων καὶ ἀπαδόντων πρὸς τὰ τὰς ἁγίας τοῦ Θεοῦ καθολικῆς καὶ ἀποστο λικῆς Ἐκκλησίας ορθότατα δόγματα, καὶ ταῦτα εμπεριέχεται σῶμεν γάρ λέγειν Αμφιλοχίου καὶ & Psal. ΧΙΠ, Vide col. 262. Nimirum, ut nonnulli explicant, quatenus auctor est Filii Pater, ut in præcedentibus dictum 2. Post hæc aliud quoque prodiit synodicum decretum hisce verbis. Mensis Aprilis die sexta, quarta indictionis decimæ quartæ. Præsidente Luca sanctissimo nostro domino et œcumenico patriarcha in dextro alexiano catechu· meneo; considentibus cum magna sanctitate ejus sacratissimis episcopis, Cesariensi, Nicomediensi, Nicano, Melitenensi, Gangrensi, Cario, Iconiensi, Corinthio, Mocesino, Cretensi, Trapezuntio, Philippensi, Hierapolitano, Mitylenæo, Thebano, Serrensi, Dristrensi, Corcyræo, Abydeno, Milesio, Maroneensi, Pario, Selybriensi, Nicensi, Anchialensi; astantibus Dei amantissimis dominis præpositis; Dei amantissimus diaconus et canstrisius sanctissimæ Dei magnæ Ecelesiæ Samuel, omni suspicione semet liberans, quarta die præsentis Aprilis in medio consistens, et jam multipliciter a nonnullis sacratissimis episcopis Deique amantissimis prepositis lectum et subscriptum libellum pro manibus tenens, audiente sacro synedrio legit continentiam ejus, itemque additamentum ipsi subnexum. Causa ejus rei fuerat, quod inventa charta fuerat ea continens quæ in additamento perscribebantur, his videlicet verbis. τοιαῦτα διαλαμβάνοντα οἷα ἡ προσθήκη περιείχεν· ἡ καὶ 3. Quoniam schedula apparuit, cujus initium est hoc: Ibi expaverunt timore ubi non erat timor 36, Propheta summus idemque rex inspiratus dixit in Psalmo, id quod modo ad exitum deductum est. Etenim si Patrem extollunt supra Christum Scripturæ, quo tempore nondum venerat ad incarnationem, nil profecto novi est, quod majorem Patrem humanitate Christi quidam nunc imaginantur atque affirmant. Verumtamen isti si certe nobis demonstrabunt dicta sua cum sanctorum quoque sententiis conspirare, tum demum silentium nobis imponent. In eadem autem schedula, præter alia quædam abhorrentia et dissona a sanctæe Dei catholicæ et apostolicæ Ecclesiæ rectissimis dogmatibus, hæc quoque continebantur. Mitto enim Amphilochium, Ambrosium, aliosque haud paucos infuit; quæ tamen res nihil Filio detrahit, neque inferiorem Patri constituit.

spiratos viros, quorum alii audacter de hoc do- Αμβροσίου καὶ ἑτέρων οὐκ ὀλίγων πνευματοφόρων gmate locuti sunt, quantum certe ipsa verba sonant: alii ipsum aperte præ se tulerunt. Et infra: Mente quidem Christum, prout homo est, separatim imaginari; atque ita majorem ipso Patrem cogitare; atque hanc schedulam, quatenus scilicet præter orthodoxam pietatem loquitur; et hæc ipsa sanctis Patribus nostris verba injuriosa; et confingere sibi distinctam veluti Christi humanitatem; atque ita majorem ipso Patrem judicare; hæc, inquam, manifesto subjicio anathemati; itemque eum qui sic credat vel scribat, vel scripturus sit aut crediturus, quisquis sit, sive ego sive alius quispiam. 4. Postquam igitur hæc legit, et coram nostra mediocritate, sacraque considente fraternitate huic libello subscripsit; decretum est hodie quidem ipsum, his peractis, pergere porro et ulterius prægredi, sicuti et alios qui cæteris libellis subscripserant, versarique nobiscum et officio fungi cum nostra mediocritate et cu a sancta divinaque synodo. Visum insuper est, præter capitula, nuper constituta, synodico tomo, qui in orthodoxiæ festo die legendus esset, hac esse adjicienda. - iis qui respuunt sanctorum Patrum locutiones, quæ ad rectorum Ecclesiæ Dei dogmatum confirmationem dictæ sunt, Athanasii, Cyrilli, Ambrosii, Amphilochii, inspirati a Deo Leonis Papæ veteris Romæ, aliorumque; nec non repudiantibus cecumenicarum synodorum actus, quartæ, inquam, et sextæ anathema sit. 5. His omnibus, tanquam domui super petram fundatæ, pulcherrimum tectum accessit, quam petram esse Christum magnus Paulus docuit 87; et tanquam fonti orthodoxiam aquam fundenti sigillum sacrum et genuinum; denique tanquam horto lignum vitæ habenti porta inexpugnabilis accessit potentissimi sanctique nostri regis edictum, quod ita se habet. 6. Manuel in Christo Deo fidelis rex Porphyrogenitus, etc. ἀνδρῶν· ὧν οἱ μὲν τολμηρὰ περὶ τοῦ τοιούτου δόγματος ἀπεφθέγξαντο, όσον κατὰ τὸ τῶν λέξεων πρόχειρον· οἱ δὲ καὶ ἐνέφηναν τοῦτο. Καὶ κατωτέρω Σκιαγραγεῖν μέντοι τῷ νῷ τὸ κατὰ Χριστὸν ἀνθρώ πινον, καὶ οὕτω μείζονα τον Πατέρα διανοεῖσθαι· καὶ τὸν τοιοῦτον χάρτην, καθόσα δηλαδὴ παρὰ τὸν ὀρθὸν τῆς εὐσεβείας διέξεισι λογον, καὶ αὐτὰ δὴ ταῦτα τὰ περὶ τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν ἀπόφημα ρήματα, καὶ τὸ σκιαγραφεῖσθαι τὸ κατὰ τὸν Χρι στὸν ἀνθρωπινον, καὶ οὕτω μείζονα τον Πατέρα τούτου διανοεῖσθαι, λαμπρῶ καθυποβάλλω τῷ ἀναθέματα καὶ τὸν ταῦτα φρονοῦντα καὶ γράφοντα, εἴτε ποτέ γράψοντα ή φρονήσοντα, ὁποῖος ἂν καὶ εἴη, εἴτε ἐγὼ εἶτε ἕτερος. δ'. Ὡς οὖν ἀνέγνω ταῦτα καὶ ἐπ' ὄψει τῆς ἡμῶν μετριότητος καὶ τῆς συνεδριαζούσης ἱερᾶς ἀδελφο τητος ἐν τῷ τοιούτῳ εἰληταρίῳ ὑπέγραψεν, ωρίσθη τὴν σήμερον αὐτὸν μὲν ἀκολούθως προκόπτειν καὶ προοδεύειν ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν ὥσπερ καὶ τοὺς λοι ποὺς τοὺς ἐν τοῖς ἑτέροις εἰληταρίοις υπογράψαντας· καὶ τῇ ἡμῶν συνέρχεσθαι καὶ συλλειτουργεῖν με τριότητι, παὶ τῇ ἱερᾷ καὶ θείᾳ συνόδῳ· προστεθή ναι δὲ καὶ τοῖς ἔναγχος ἐντεθεῖσι κεφαλαίοις τῷ κατὰ τὴν ἑορτὴν τῆς ὀρθοδοξίας αναγνωσκομένῳ συνοδικῶ καὶ ταῦτα, Τοῖς ἀποβαλλομένοις τὰς τῶν ἁγίων Πατέρων φωνάς, τῆς ἐπὶ συστάσει τῶν ὀρθῶν τῆς τοῦ Θεοῦ Εκκλησίας δογμάτων έκφωνη θείσας, ᾿Αθανασίου, Κυρίλλου, Αμβροσίου, ᾿Αμφί λοχίου, τοῦ θεηγόρου Λίνοτος πάππα τῆς πρεσβυτέ ρας Ρώμης, καὶ τῶν λοιπῶν· ἔτι δὲ καὶ τὰ τῶν οικουμενικῶν συνόδων πρακτικά, τῆς τετάρτης τέ φημι καὶ τῆς ἔκτης μὴ κατασπαζομένοις, ἀνάθεμα. ε. Τούτων ἁπάντων, ὡς μὲν οἰκίας ἐπὶ τὴν πέ τραν τεθεμελιωμένης περικαλλέστατος όροφος, ἣν πέτραν είναι τον Χριστόν ὁ μέγας Παῦλος ἐδίδαξεν ὡς δε πηγῆς τὸ τῆς εὐσεβείας ὕδωρ αναδιδούσης, σφραγίς ἱερὰ καὶ ἀνόθευτος· ὡς δὲ κήπου τὸ τῆς ζωῆς ξύλον ἔχοντος πύλη ακαταμάχητος, τὸ τοῦ κρατιστου ἡμῶν καὶ ἁγίου βασιλέως γέγονεν ἰδικτον, οὕτως ἐπ' αὐτῶν διαξαμβάνον τῶν λέξεων. 5. Μανουὴλ ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ πιστός βασιλεὺς κ. τ. λ. (Manuelis edictum jam edidimus in tomo nostro CXXXIII, cum aliis ejusdem imperatoris constitutionibus ecclesiasticis). Ἣν δὲ τὸ τοιοῦτον εὐσεβέστατον ἴδικτον ὑποσεσηErat autem hoc religiosissimum edictum subsignatum rubris litteris manu propria potentissimi μασμένον τῇ αὐτοχείρω ερυθρογράφῳ υπογραφή του et sancti nostri imperatoris, mense Aprili, indie ctione XIV; sigilloque aureo munitum. ACTIO SEPTIMA. 1. Post hoc lectum venerabile edictum regium, prodiit synodicum decretum verbis his: κρατίστου καὶ ἁγίου ἡμῶν αὐτοκράτορος κατὰ μῆνα ᾿Απριλλίου ινδικτιῶνα ιδ', καὶ χρυσή σφραγίδα επιφερόμενον. ΠΡΑΞΙΣ Ζ΄. α. Τοῦ δὲ τοιούτου βασιλικοῦ καὶ θείου ἱδίκτου ἀναγνωσθέντος, σημείωμα προέβη συνοδικόν, τάδε κατὰ ῥῆμα διεῦξιόν· 37 I Cor, x, 4. Videlicet ob metum Nestoriani erroris.

THESAURI LIB. XXV. {Μηνὶ ᾿Απριλλίῳ δ', ἡμέρα δευτέρα ἐνδικτιῶνος ιδ'. Mensis Aprilis die quarta, indictionis decima Προβαθημένου τοῦ Λουκᾶ τοῦ ἁγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου καὶ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου ἐν τοῖς δε ξιοῖς ἀλεξιακοῖς κατηχουμενείοις· συνεδριαζόντων τῇ μεγάλη αγιωσύνῃ αὐτοῦ ἱερωτάτων ἀρχιερέων, τοῦ Κυζίκου, του Νικομηδείας, του Νικαίας, τοῦ Μελι τηνῆς, τοῦ Γαγγρῶν, τοῦ Νεοκαισαρείας, του Μύτ ρων, τοῦ Καρίας, τοῦ Ικονίου, τοῦ Κορίνθου, τοῦ Μωκησοῦ, τοῦ ᾿Αθηνῶν, τοῦ Φιλίππων, τοῦ ᾿Αδριανουπόλεως, τοῦ Σμύρνης, τοῦ Εὐχαίτων, τοῦ ᾿Αμάστρι‐ δος, τοῦ Θηβῶν, τοῦ Αἴνου, τοῦ Κερκύρων, τοῦ ᾿Αβύ δου, τοῦ Παροναξίας, τοῦ Μιλήτου, τοῦ Μαρωνείας, τοῦ ᾿Αρκαδιουπόλεως, τοῦ Παρίου, τοῦ Προικοννήσου, τοῦ Σηλυβρίας καὶ τοῦ Νίκης· παρισταμένων καὶ θεοφιλεστάτων δεσποτικῶν ἀρχόντων. β. Οδοι ζωής, διανόημα τῶν συνετῶν καὶ ἐν καρδίᾳ ἀνδρὸς ἀγαθῇ σοφία Θεοῦ· ταῦτά φησί που ἐν Παροιμίαις ὁ Σολομῶν· αὐτοῖς δὲ πράγμασιν ὁ Θεοδίδακτος ἡμῶν αὐτοκράτωρ ἐφ' ἑαυτῷ τετελεσμέ να ὑπέδειξε, τὰς εἰς τὴν ἀληθῆ ζωὴν καὶ ἀνώλεθρον ἀπαγούσας ὁδοὺς τοῖς αὐτοῦ θεοκυβερνήτοις διανοή μασι καὶ νοήμασι, καὶ τοῖς τῆς θεοκινήτου γλώττης αὐτοῦ ρήμασι πᾶσιν ἑτοιμασάμενος· άτε μή μόνον τὰ ἐν μέσω σκώλα περιαιρῶν καὶ προσκόμματα, ἀλλὰ καὶ τὰ τοῖς πολλοῖς προσάντη καὶ δυσνόητα ἐξομαλίζων, καὶ εὐθέα τοῖς συνιοῦσι καὶ εὑρίσκουσι γνῶσιν, ἀπεργαζόμενος· καὶ γὰρ τὰ κατὰ τὴν δεν τέραν τοῦ προσεχώς παρελθόντος Μαρτίου μηνός πραχθέντα, καὶ τηνικαῦτα μὲν τὸ κύρος τῇ τε τῆς ἡμῶν μετριότητος καὶ ταῖς τῶν ἑτέρων ἁγιωτάτων c πατριαρχῶν καὶ τῆς ἱερᾶς συνόδου γνώμαις δεξάμενα, κατὰ δὲ τὴν ἔκτην τοῦ αὐτοῦ μηνός, καὶ τῇ αυτοκρατορική ἁγίᾳ χειρὶ ἐρυθρογραφέντα, τοῖς ἀνὰ πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν καὶ νῆσον καὶ ἤπειρον δῆλα γενέσθαι βουλόμενος, ἵνα πάντες καὶ κατὰ τὴν τοι αύτην δογματικὴν κύρωσιν ὀρθοδοξεῖν ἔχωσι· καὶ μὴ ταῖς τῆς πλάνης ἀνοδίαις συμπεριφέρωνται, θείου προσκυνητὸν ἐξέθετο ἴδικτον, καὶ πρὸς τὴν ἡμῶν μετριότητα, καὶ τὴν ἱερὰν καὶ θείαν ἐξαπέστειλε σύνοδον· ὁ καὶ ἀπεγνώσθη ἐπὶ κοινοῦ, ἔχον ἐπὶ λέξεων οὕτω· quartæ die secunda. Præsidente Luca sanctissimo nostro domino et œcumenico patriarcha in dextero alexiano catechumeneo; assidentibus magnæ sanctitati ejus sacratissimis episcopis, Cyziceno, Nicomediensi, Nicano, Melitenensi, Gangrensi, Neocesariensi, Myrensi, Cario, Iconiensi, Corinthio, Mocesino, Atheniensi, Philippensi, Hadrianopolitano, Smyrnensi, Neopatrensi, Euchaitensi, Amastridensi, Thebano, Enensi, Corcyrensi, Abydeno, Paronaxio, Milesio, Maronensi, Arcadiopolitano, Pario, Præconnesio, Salybriensi, Nicensi; astantibus etiam Dei amantissimis dominis præpositis. 2. Viæ vitæ, eogitatio prudentium; et in corde bono viri, sapientia Dei 38. Hoc ait in proverbiis Salomon; re autem vera, a Deo doctus noster imperator in se perfectum demonstravit; dum ad veram immortalemque vitam ducentes semitas suis a Deo rectis cogitatibus et consiliis, suisque a Deo motæ lingua verbis cunctis hominibus preparavit: quippe qui non solum impedimenta de medio sustulit et offendicula, verum etiam ea quæ multis ardua erant atque aspera et intellectu difficilia explanavit, faciliaque reddidit iis qui inveniunt comprehenduntque eruditionem. Etenim ea, quæ die secunda proxime præteriti Martii mensis peracta fuerant, e tunc confirmationem a nostra mediocritate atque & cæterorum sanctissimorum patriarcharum sacræque synodi suffragiis acceperant; sanctæ vero ejusdem mensis die imperatoriæ sanctæ manus rubris litteris subscripta fuerant; cum omnibus urbibus, regionibus, insulis, continenti, palam fieri vellet, ut cunctis homines secundum hanc dogmaticam definitionem recta fide uterentur, neque in errores impervios deferrentur, divinum venerandumque proposuit edictum, atque ad nostram mediocritatem sacramque et divinam misit synodum; quod et coram omnibus lectum fuit, atque ita se habet: 3. Manuel in Christo Deo fidelis rex Porphyrogenitus, Romanorum imperator, piissimus, semper sebastus, Augustus, Isauricus, Cilicious, Armeniaγ. Μανουὴλ ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ πιστός βασιλεύς, Πορφυρογέννητος, Ῥωμαίων αὐτοκράτωρ, εὐσεβές στατος, ἀεισέβαστος, Αύγουστος, Ισαυρικός, Κιλικι κός, ᾿Αρμενικός, Δαλματικός, Ουγγρικός, Βοσθνι" cus, Dalmaticus, Ungaricus, Bosthnicus, Chrovaκός, Προβατικός, Λαζικός, Ἰβηδικός, Βουλγαρικός, Σερβικός, Ζεκχικός, Χαζαρικός, Γοτθικός, Θεοκυ βέρνητος, κληρονόμος τοῦ στέμματος τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, καὶ ψυχῇ νεμόμενος πάντα τὰ τούτου δίκαια· ὡς τινων ἀποστατησάντων τοῦ κράτους ἡμῶν, τοῖς τοῦ φιλοχρίστου ἡμῶν παντὸς λαοῦ τῆς θεοφυλάκτου ἡμῶν βασιλίδος πόλεως, ἔτι δὲ καὶ πᾶσι τοῖς τῶν ὑπὸ τὴν τῆς ἡμετέρας βασιλείας ἐξου σαν χωρῶν ἠπειρωτικῶν τε καὶ θαλαττίων οἰκήτορ δ. Εἰ μακαρίζει Πέτρου Χριστὸς τὸν ἐν ἀποστό 38 Prov. v, 23; XIV, 33. ticus, lazicus, Ibericus, Bulgaricus, Servicus, Zecchicus, Chazaricus, Gothicus, a Deo directus, hæres coronæ magni Constantini, animo gestans cuncta hujus jura, quanquam nonnulli a nostro imperio defecerunt; universo nostro philochristo populo regiæ nostræ a Deo custoditæ urbis, cunctisque imperio nostro subjectis terrestrium maritimarumque regionum incolis. 4. Si beatum prædicat Petrum Christus aposto- !

lorum summum apicem, propterea quod omnes λοις κορυφαιότατον, ἐπεί προφθάνει πάντας τῷ διαpræcessit fervore amoris, et ipsum testatus fuit esse Christum, Dei viventis Filium; utpote a Deo Patre mysterium de illo edoctus; quidnam aliud beatius erit. Sequebatur deinde universum supra a nobis scriptum edictum. Postremo hæc addebantur verba.— Postquam igitur palam venerandum hoc edictum lectum fuit, consueta ab omnibus facta est acclamatio, invictæ majestati ejus stabilitatem vitam incolumitatemque diutinam comprecantibus. πείρῳ τῆς ἀγαπήσεως, καὶ τοῦτον εἶναι τὸν Χριστὸν διατείνεται τὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος Υἱόν, ὅτι παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀποκαλυφθεὶς τὸ κατ᾽ ἐκεῖνον μυστήριον, τι δήποτ' ἂν εἴη μακαριστότερον; — Καὶ ἐφεξῆς περιείχε κατὰ ῥῆμα τὸ προγραφἐν ἅπαν ἴδιατον· καὶ μετὰ τοῦτο, ταῦτα ῥητῶς. Ὡς οὖν εἰς ἐπήκοον τὸ τοιοῦτον προσκυνητὸν ἴδεκτον ἀνεγνώσθη, ἡ συνήθης παρά πάντων γέγονεν εὐφημία, συμφώνως επευξαμένων τῷ ἀηττήτῳ κράτει αὐτοῦ διαμονὴν καὶ ζωὴν καὶ ὑγείαν μακ ραίωνα. ε. Ταῦτα μὲν οὖν οὕτως ἔνυστο καὶ τετέλεστο ᾿Αλλὰ γὰρ οὐδὲ πάλιν ἀπέστη ὁ πειραστής, τὸν ἐκε κλησιαστικόν διαμελετώμενος τάραχον· οὐδὲ εἰς τὰ ὀπίσω πεμφθείς, ἀπὸ τῶν προλαβόντων τὴν ἔτταν 5. Hæc igitur ita gesta sunt atque absoluta. Ve rumtamen non cessavit tentator, quominus Ecclesiæ moliretur perturbationem; neque se victum, quamvis per supra dicta gesta fugatus, fassus est: verum quibus actibus'primitivam ipse gloriam ami- προσωμολόγησεν· ἀλλ᾽ οἷς αὐτὸς τῆς πρωτοδότου sit, iisdem maxime adversus homines struere solet insidias læva quidem semper parte hostiliter aggrediens; dexteræ autem simulatione fraudem obtegens, esca scillicet hamum, mortiferas herbas mellis perunctione. Sic ergo iste sacratissimum quoque Nicææ metropolitam parum abfuit quin in fatale projiceret periculum, ita ut ne sacram quidem personam stationemve huic reliquam faceret profundis aquis merso, unde prorsus enatare non posset. Is enim gloriosum sibi existimavit si præfracte in divinis rebus resisteret; ignorans videlicet zelum, qui secundum scientiam non est, divina Scriptura teste, ab Ecclesia esse respuendum.Quod autem hæc ita se habeant, decretum synodi jussu conditum palam faciet, quod est hujusmodi. ACTIO OCTAVA. Mensis Maii die sexta, indictionis decimæ quartæ die sexta. 1. Præsidente Luca sanctissimo nostro domino et œcumenico patriarcha in dextero alexiano catechumeneo; assidentibus magnæ sanctitati ejus sacratissimis episcopis Cæsariensi, Heracliensi, Cyziceno, Nicomediensi, Melitenensi, Gangrensi, Cario, Mocesino, Cretensi, Trapezuntio, Philippensi, Mitylenensi, Neopatrensi, Euchaitensi, Amastridensi, Serrensi, Thebano, Ænensi, Apameensi, Abydeno, Lacedemonio, Paronaxio, Arcadiopolitano, Pario, Selybriensi, Nicensi, Brysensi, Dercensi; astantibus etiam Dei amantissimis dominis præpositis. 2. Tempus tacendi et tempus loquendi, sapiens Ecclesiastes dicit; his verbis sobrium cordatumque auditorem admonens ne quid inconsulte loquatur neque intemperanter labiis effutiat, verum ut antea exploret discernatque quod mente revolvit, seduloque consideret, ne vitiosus sermo ex ore nostro procedat, sed contra si quis est bonus et salutaris, atque alienæ ædificationi idoneus. Hæc 89 Ecc. liði, 7. δόξης ἔκπτωσιν κατακέκριται, τούτοις καὶ μᾶλλον τὴν κατὰ τῶν ἀνθρώπων ἐπιβουλήν συγκατεσκευάζεται· ἐκ τῶν ἀριστερῶν μὲν πάντη τε καὶ πάντως προσβάλλων· τὴ δὲ τῶν δεξιών φαντασία περικαλύ πτων τὸ σκαιωρούμενον· ὡς δελέατι φάναι τὸ ἄγκι· στρον, ἢ τὰς θανασίμους πόας τῇ περιχρίσει τοῦ μέλιτος· οὕτω γούν οὕτω καὶ τὸν ἱερώτατον μητροπολίτην Νικαίας, μικροῦ δεῖν, εἰς ἀνυπεξάλυκτον κατήνεγκεν κίνδυνον, ὡς μηδὲ ὑπόστασιν τούτην περιλειφθῆναι, βαθέων μέχρις υδάτων κατενεχθέντι, καὶ ἀνανήξασθαι τέλος οὐκ ἔχοντι· ᾶτε δὴ νομίζοντι κάλλιστον εἶναι τὴν ἐπὶ τοῖς θείοις οὐκ εὐένδοτον ἔνστασιν· ἀγνοοῦντι δὲ ὅμως ὡς ὁ μὴ κατ' ἐπίγνω σιν ζῆλος παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ, τῆς Ἐκκλησίας ἀπόβλητος. Οτι δὲ ταῦτα τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, τὸ συνοδικῶς ἐκτεθέν παραδηλώσει σημείωμα· ἔχει γὰρ ούτω. ΠΡΑΞΙΣ Η. Μηνὶ Μαίῳ ς', ἡμέρᾳ ζ' ινδικτιώνος ιδ. α. Προκαθημένου Λουκᾶ τοῦ ἁγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου καὶ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου ἐν τοῖς δεν ξιοῖς ἀλεξιακοῖς κατηχουμενείοις· συνεδριαζόντων τη μεγάλη αγιωσύνῃ αὐτοῦ ἱερωτάτων ἀρχιερέων του Καισαρείας, του Ηρακλείας, τοῦ Καρίας, του Μωκησού, του Κρήτης, τοῦ Τραπεζοῦντος, τοῦ Φι λίππων. τοῦ Μιτυλήνης, τοῦ Νέων Πατρών, του Εὐχαίτων, τοῦ ᾿Αμάστριδος, τοῦ Σερρών, του Θηβῶν, τοῦ Αἴνου, τοῦ ᾿Απαμείας, τοῦ ᾿Αβύδου, τοῦ Λακεδαιμονίας, του Παροναξίας, τοῦ ᾿Αρκαδιουπόλεως, του Παρίου, του Σηλυβρίας, του Νίκης, τοῦ Βρύσεως, τοῦ Δέρκου - παρισταμένων καὶ θεοφιλεστάτων δεσποτικών ἀρχόντων. β'. Καιρός του σιγαν καὶ καιρὸς τοῦ λαλείν, ὁ σοφός Εκκλησιαστής αναφθέγγεται· διὰ τῶν ῥημάτων τούτων παιδεύων ἀκροατὴν τὸν νηφάλιον καὶ ἀρτίφρονα, μὴ ἀβασανίστως τι φθέγγεσθαι, μηδ' ἀσυντηρήτως τῶν χειλέων προφέρειν ἐκτός, ἀλλὰ δοκιμάζειν καὶ κρίνειν πρῶτα τὸ διανοούμενον ἔνδο θεν ἐν ψυχῇ καὶ συνορῶν ἱμμερίμνως, ἵνα μὴ σα πρὸς λόγος ἐκ τοῦ στόματος ἡμῶν, ἐκπορεύεται,

THESAURI LIB. XXV. tissimus Nicææ metropolita Georgius; et ne Siracidis quidem audito monito, suadentis ut sapiens loqui audeat, insipiens autem super os ponat manum suam 40; is igitur, resoluto ore, haud antea contraxit spiritum; atque ita cum spiritu eructavit quæ erant spiritus, sed inconsiderate profudit; sicuti palam fit in synodico decreto sexta die præteriti Aprilis mensis condito præsentis indictionis quartæ decima; quo synodi decreto reus pœnæque obnoxius judicatus est. ἀλλ᾽ εἴ τις ἀγαθὸς καὶ σωτήριος καὶ πρὸς οἰκοδομὴν Ecclesiaste dicta minime secum reputans sacraεταίρων καὶ ἐπιστήριξιν· Ταῦτα τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ τὰ βήματα μὴ κατὰ νουν θέμενος ὁ ἱερώτατος μητροπολίτης Νικαίας Γεώργιος, μηδὲ τοῦ Σιράχ λόγον ἐνωτισάμενος, ὑποτιθέμενον τὸν μὲν εἰδοτα λαλεῖν καὶ παῤῥησιάζεσθαι· τὸν δὲ μὴ εἰδότα τιθέναι τὴν χεῖρα ἐπὶ στόματι, ἀνοίξας τὸ στόμα οὐχ είλκυσε πρῶτα πνεῦμα· καὶ οὕτω μετά τοῦ πνεύματος, ηρεύξατο τὰ τοῦ πνεύματος, ἀλλ' ἀσυν τηρήτως προήνεγκε· καθώς δηλοῖ τὸ κατὰ τὴν ἐκτην του παρελθόντος ᾿Απριλλίου μηνὸς τῆς ἐνεστώσης τεσσα ρεσκαιδεκάτης επινεμήσεως ἐκτεθέν συνοδικὸν σημείω μα· ἀμέλει τοι καὶ κατὰ τὸ τοιοῦτον συνοδικὸν σημείωμα τότε καταδίκη ονομίσθη εἶναι ὑπεύθυνος. γ. Οθεν καὶ πρὸς τὴν ἀνεξάντλητον τοῦ ἐλέους πηγεν, μᾶλλον δὲ θαρρούντως εἰπεῖν, τῆς συμπαθείας τὴν ἄβυσσον, τὸν θεοστεφή κραταιότατον ἅγιον ἡμῶν αὐτο κράτορα καταπέφευγε· καὶ θερμοῖς τὴν φίλοικτον αὐτοῦ καὶ θείαν ψυχὴν πρὸς οἶκτον ἐξεκαλέσατο δάκρυσιν· ὡς καὶ μήνυμα θεῖον προσκυνητὸν ἐκεῖθεν πρὸς τὴν ἡμῶν μετριότητα καὶ τὴν ἱερὰν καταπεμφθῆναι σύνοδον, διὰ του μεγαλεπιφανεστάτου πρωτοκουροπαλάτου του βασιλικού γραμματικού κυροῦ Γεωρφίου τοῦ Σκυλίτζη και θὼς τὸ κατὰ τὴν ιδ' τοῦ παραδραμόντος ᾿Απριλλίου μηνὸς τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης ινδικτιώνος ἐκτεθεν ἐπὶ τῇ τοῦ τοιούτου βασιλικού καί θείου μηνύματος πρὸς ἡμᾶς διαπορθμεύσει συνοδικὸν σημείωμα παριστά. Ὅτι γοῦν καὶ σήμερον πάλιν διὰ τοῦ αὐτοῦ βασιλικου γραμματικού ανηγγέλη τῇ ἡμῶν μετριότητι καὶ τῇ ἱερᾷ καὶ θείᾳ συνόδῳ ὡς οὐ προστακτικῶς, ἀλλ᾿ ὡς ἐν εἴδει συμβουλῆς ὁ κράτιστος ἡμῶν ἅγιος βασιλεὺς φιλανθρωπότερον διατεθῆναι περὶ τὸν Νικαίας ἡμῖν ὑποτίθησι, πλὴν τῶν κανόνων σωζομένων, ή μετριότης ἡμῶν συ νάμα τῇ ἱερᾷ ἀδελφότητι, αναγνωσθέντος τοῦ κατὰ τὴν ς' του παρελθόντος ᾿Απριλλίου μηνός τῆς ἐνεστώσης ιδ ινδικτιώνος γεγονοτος συνοδικοῦ σημειώματος, ἐν ᾧ καὶ καταδίκη ὑπεύθυνος ὁ Νικαίας εἶναι ἐνομίσθη, σκοπηθῆναι δεῖν ἔγνω, ὁποία τις τῷ Νικαίας ἐκ τῶν κανόνων καταδίκη ἐπάγεται· τοῦτο γὰρ ἦν τὸ ἔτι λειπό μενον, τὸ καὶ τὴν ποιότητα τῆς ἐπαγομένης αὐτῷ καταδίκης διαγνωσθῆναι· ὅτι γοῦν οὐ καθαίρεσις εἶναι διε γνώσθη τούτῳ τὸ ἐπιτίμιον, ἀφορισμῷ τοῦτον ἀλειτουρ γησίας ἐπὶ διετία υπέβαλλε, πρὸς τὸ φιλανθρωπότερον απονεύσασα. Ότι δε πολλοῖς ἐπὶ πολλαῖς ταῖς ὡραις ὁ Νικαίας, κατὰ γῆς ἑαυτὸν ρίψας, τὸ ἱερὸν τοῖς δάκρυσι κατέβρεχεν ἔδαφος, καὶ σκεναγμούς ἐκ βάθους ανέπεμπεν, ὡς καὶ σύμπαν εἰς οἶκτον τὸ ἱερὸν συνέδριον προκαλέσασθαι, καὶ συγκινῆσαι πάντας εἰς δάκρυα, ὡς οὐδὲν ἧττον ἐκείνου παρακαλεῖν εἰς ἔλεον τὴν ἡμῶν μετ τριότητα, ή μετριότης όμως συνάμα τῇ ἱερᾷ ἀδελφοτητε εἰς ἕνα καὶ μόνον ἐνιαυτὸν τὰ τῆς ἀλειτουργησίας αὐτῷ περιέστη, ἐπὶ τοσούτον αὐτῷ καὶ τὴν ἐπὶ ταῖς ψήφοις συνέλευσιν ἀποκλείσασα. Ὡς οὖν οὐ μόνον κανονική, ἀλλὰ καὶ φιλάνθρωπος ή τοιαύτη πᾶσιν ἔδοξεν ἐπιτί μετις, ἐπεδοθη αὐτῷ αἰτήσαντι καὶ το παρὰ διαφόρων υπογραφέν ειλητάριον· καὶ ὑπέγραψε καὶ αὐτὸς ἐν αὐτῷ. 40 Eccli. V, 3. Quamobrem ad inexhaustum inisericordia fontem, imo ut confidentius dicam, ad clementiæ abyssum, id est ad coronatum a Deo fortissimum sanctumque nostrum imperatorem confugit; fervidisque mitem ejus divumque animum ad misericordiam commovit lacrymis: ita ut divum quoque venerandum rescriptum ad nostram mediocritatem inde missum fuerit sacramque synodum, per magnum atque illustrissimum protocuropalatam regium scribam dominum Georgium Scylitzen; sicuti narratur in synodico decreto, quod die 14 præteriti Aprilis mensis, præsentis decima quarta indictionis, ob hujus regii diique rescripti ad nos missionem conditum fuit. Quia vero hodie quoque per eumdem regium scribam denuo significavit mediocritati nostræ sacræque et divæ synodo, non imperative quidem sed quasi suadens, præstantissimus noster sanctusque rex, ut clementius erga Nicænum nosmet geramus, salvis tamen canonibus, mediocritas nostra cum sacra fraternitate, post lectum synodicum diei sexta præteriti Aprilis mensis præsentis decimæ quartæ indictionis, decretum quo penæ obnoxius judicatus Nicænus fuit; quærendum censuit, quamnam canonicam mereretur Nicænus pœnam; id enim definiendum supererat, nempe ut de infligendæ pœnæ qualitate judicium ferretur. Cumque pœna canonica non esset comperta depositio, Nicæno per biennium ministerio interdixit, clementiæ ratione habita. Cum autem ad complures horas Nicœnus humi stratus sacrum permultis lacrymis pavimentum rigaret, suspiria profundo pectore mittens, ita ut ad misericordiam synedrium universum cieret, lacrymasque cunctis eliceret; nostramque adeo mediocritatem ad clementiam æque commoveret; nostra, inquam, mediocritas cum sacra fraternitate uno tantummodo anno Nicænum ministerio prohibuit, itemque suffragis conventiciis. Quæ cum pœna non solum canonica verum etiam mitis omnibus visa esset; traditus ipsi quoque petenti libellus fuit a com pluribus jam subscriptus, eidemque et ipse suscripsit.

4. Hunc Deus finem suprascriptis rebus imposuit; sic magna Ecclesiæ tempestas sedala est; sic regii sceptri dignus moderator, ab universali gubernatore Deo impulsus atque directus, traditos sibi subditos custodivit, nemoque omnino, periit, nemo in profundum bæretici cordis mare projectus fuit; imo lucente velut speculari face ducti ad rectæ fidei portum cuncti pervenerent. Sic nunc etiam Dei sapientia, novellum alterum sibi habitaculum in hoc rege ædificavit, septemplici divini Spiritus munere exornatum: cumque Patre adveniens, mansionen sibi in eo effecit, ut in Evangelio promittitur: et scientiæ poculo eidem tradito, cunctis inde haurire insatiabiliter concessit; qua gratia reapse repleti, veræ vitis palmites cuncti evaserunt, in hac videlicet manentes et fructificantes, vinumque propinantes quod orthodoxa corda lætificat. Hæc est nimirum præteritorum imperatoris meritorum coronis; hoc est incomparabilium tropæorum ejus culmen; hac est futurorum ejusdem maximorum facinorum arrha. Sic Deus imitatorem suum regem, ut cum magno Jeremia loquamur, quasi munitam urbem in omne tempus statuit, et quasi columen cuncti regnatoribus terræ atque potentibus, et sacerdotibus, atque populo orbis. Quare etiam ea quæ sequuntur ibi, confidenter prædicare licet; nunquam scilicet fore ut adversus eum quivis hostis prævaleat, quia Dominus cum ipso est. Huic igitur maximo imperatori nostro (qui in eo quoque similitudinem cum Deo servat, quod aliud nullum ex usitatis nomen est, prærogativis ejus mentis, animi, manus, atque prudentire convenientius) nemo prorsus debitas referre gratias poterit. Attamen effusis ex imo corde precibus cuncti huic favemus atque plaudimus: et cum rege Davide canimus, Ponat Deus thronum ejus sicut dies cœli, atque in sempiternum præparet semen ejus, omnesque cordis ejus petitiones compleat; cunctæ gentes serviant ei; et ejusdem fructus supra Libanum exaltetur, et rex nunquam appellari desinat: donec ex hoc terrestri, post longos solis anfractus, ad cœleste immortale regnum commigret. δ. Τοιοῦτον Θεὸς τὸ πέρας τοῖς προτεθεῖσιν ἐπήνεγ κεν· οὕτως ἡ μεγάλη ζάλη τῆς Ἐκκλησίας εγκατεστόρεσται· οὕτως ὁ τῶν βασιλικῶν σκήπτρων οιακοστρόφος ἐπάξιος, τῷ τοῦ παντὸς κυβερνήτη Θεῷ κινούμενος καὶ οικονομούμενος, τοὺς αὐτῷ δεδομένους καὶ ἀρχομένους ἐφύλαξε, καὶ οὐδεὶς τῶν πάντων ἀπώλετο· οὐδὲ εἰς βάθη καρδίας ἑτεροδόξου θαλάσσης ἀπέρριπται· ἀλλ' ὡς πύργῳ φρυκτωροῦντι τούτῳ καθοδηγούμενοι τοῖς τῆς ὀρθο· σεβείας λιμέσι πάντες ἐγκαθωρμίσθησαν· οὕτω καὶ νῦν ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία καινότερον ἕτερον τρόπον οἶκον ἑαυτῇ τὸν βασιλέα τοῦτον ἀνῳκοδόμησε· τοῖς ἑπταδικοῖς τοῦ θείου Πνεύματος πεπυκασμένου χαρίσμασι· καὶ μετά τοῦ Πατρὸς ἐλθοῦσα τὴν μονὴν ἐν αὐτῷ ποιεῖται, κατά τὴν ἐν Εὐαγγελίοις ὑπόσχεσιν· καὶ τὸν τῆς γνώσεως κρατῆρα τούτῳ χειρίσασα, πᾶσιν ἀπαντλεῖν ἀκένωτα δίδωσιν· οὗ καὶ χάριτος κλήματα τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου πάντες εὑρέθησαν, ἐν ταύτῃ μείναντα καρποδοτήσαντα, καὶ τὸν τὰς ὀρθοδόξους καρδίας εὐφραίνοντα τῆς εὐσεβείας οἶνον πηγάζοντα· τοῦτο τῶν προλαβόντων και τορθωμάτων του αυτοκράτορος ἄριστον ἀκροθίνιον· τοῦτο τῶν ἀπαραμίλλων αὐτοῦ τροπαίων μέλιστον ἐγκαλλώπισμα· τοῦτο μελλόντων μειζόνων μεγαλουργκμάτων ἐχέγγυον· οὕτω Θεὸς τὸν αὐτοῦ μιμητὴν βασι λέα, κατὰ τὸν μέγαν Ἱερεμίαν εἰπεῖν, ὡς πόλιν ὀχυρών ἐν παντὶ καιρῷ τέθεικε· καὶ ὡς στῦλον ἅπασι τοῖς κρα τοῦσι τῆς γῆς, καὶ τοῖς ἄρχουσι, καὶ τοῖς ἱερεῦσι καὶ τῷ λαῷ τῆς γῆς· ὡς ἐντεῦθεν θαῤῥούντως καὶ τὰ ἑξῆς ἀναφθέγγεσθαι· οὐ μὴ δύνωνται πρὸς αὐτὸν πάντες οἱ ἀντικείμενοι· διότι Κύριος μετ' αὐτοῦ ἐστιν. Τοῦτον δὲ τὸν μέγιστον ἡμῶν αὐτοκράτορα τὸν κἀν τούτῳ τὴν πρὸς Θεὸν ἐμφέρειαν σώζοντα, ότι μηδέν ἐστι κοινόν τι προσαρμοζόμενον ὄνομα (4ϋ) τοῖς κατὰ νοῦν καὶ ψυχὴν καὶ χεῖρα καὶ σύνεσιν αὐτοῦ προτερήμασιν, ἑτέρῳ μὲν οὐδενὶ πάντως ἀμείβεσθαι τρόπῳ τῶν τις ἁπάντων δυνήσεται· εὐχαῖς δὲ ξύμπαντες ἐγκαρδίοις και υπογλ χόμεθα καὶ συνδεξιούμεθα· μετὰ τοίνυν τοῦ βασιλέως Δαβίδ, Θείη Κύριος, ᾄδομεν, τὸν θρόνον αὐτοῦ ὡς τὰς ἡμέρας τοῦ οὐρανοῦ· καὶ εἰς αἰῶνα ἐτοιμάσαι τὸ σπέρμα αὐτοῦ· καὶ πληρῶσαι πάντα τὰ τῆς αὐτοῦ καρδίας αἰτήματα· καὶ πάντα τὰ ἔθνη δουλεύσουσιν αὐτῷ· καὶ ὁ καρπὸς αὐτοῦ ὑπεραρθείη ὑπὲρ τὸν Λίβανον· καὶ τέλος τῆς βασιλικῆς προσωνυμίας τούτῳ μὴ γένοιτο· ἐκ τῆς ἐπιγείου ταύτης μετά μακροὺς ἡλίου κύκλους, ἐπὶ τὴν ἐν οὐρανοις ἀκατάλυτον βασιλείαν μεταχωρήσαντι. Sequuntur subscriptiones autographæ. Humilis monachus Lucas miseratione Dei archiepiscopus Constantinopoleos novæ Romæ. Humilis archiepiscopus metropoleos Cæsareæ Cappadociæ Stephanus. Sanctissimæ metropoleos Ephesi archiepiscopus humilis Nilus. Humilis metropolita Heracleæ Michael. Humilis metropolita Cizici Basilius. Humilis metropolita Nicomediae Michael. Humilis metropolita Nicææ Georgius. Ο ταπεινός μοναχός Λουκᾶς καὶ ἐλέῳ Θεοῦ ἀρχιεπίσ κοπος Κωνσταντινουπόλεως νέας Ρώμης. Ὁ εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος τῆς μητροπόλεως Καισαρείας Καππαδοκίας Στέφανος. Ὁ τῆς ἁγιωτάτης μητροπόλεως Εφέσου ἀρχιεπίσκοπος ταπεινός Νίκος. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Ηρακλείας Μιχαήλ. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Κυζίκου βασίλειος. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Νικομηδείας Μιχαήλ. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Νικαίας Γεώργιος. Emmanuel significare Deus nobiscum neino ignorat.

EX THESAURI LIBRO INCERTO Ο μητροπολίτης Αμασείας Λέων Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Γαγγρῶν Ἰωάννης. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Κλαυδιουπόλεως Ἰωάννης. Ὁ εὐτελῆς μητροπολίτης Μωκησοῦ Λουκᾶς· Ὁ ἀρχιεπίσκοπος τῆς μητροπόλεως Κρήτης Ἰωάννης. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Πατρῶν Θέων. Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Φιλίππων Επιφάνιος Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Ἱεραπόλεως Γεώργιος. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Δυρραχίου Μιχαήλο Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Αίνου Ιωάννης, Ὁ εὐτελὴς μητροπολίτης Απαμείας Ἰσαάκιος. Ὁ εὐτελής μετροπολίτες Ναζιανζού, εἰ καὶ ανάξιος. Νικηφόρος. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης ᾿Αβύδου Μιχαήλ. Ὁ εὐτελὲς μητροπολίτης Μηθύμνης Νικόλαος. Ὁ εὐτελής μητροπολίτης Λακεδαιμονίας Νικήτας. Ὁ εὐτελὴς μετροπολίτης Μιλήτου Νικήτας. Ὁ εὐτελῆς ἀρχιεπίσκοπος Παρίοτ Νικόλαος. Ο ταπεινὸς ἀρχιεπίσκοπος Προικοννήσου Ισαάκιος. Ο ταπεινὺς ἀρχιεπίσκοπος Σηλυβρίας Θεόδουλος. Ὁ εὐτελὴς ἀρχιεπίσκοπος Κίου Μιχαήλ. Ὁ εὐτελῆς ἀρχιεπίσκοτος "Απ... Ο ταπεινὸς ἀρχιεπίσκοπος Κυψέλλων Ιωάννης. Ὁ εὐτελῆς ἀρχιεπίσκοπος Βρύσεως Κωνσταντίνος. Ὁ εὐτελὲς ἀρχιεπίσκοπος Γοτθίας Κωνσταντίνος - (Reliquæ subscriptiones desunt propter extrema folia e codice abcisssa). Atqui in præcedentibus, Amaseæ metropolita dicitur Nicetas; et sic alia quoque in his autographis subscriptionibus nonnula nomina a suprascriptis differunt. Videtur igitur concilii amanuensis mendose interdum scripsisse; neque enim ipsi episcopi nomina propria ingnorabant; neque tam brevi synodi intervallo mutatos episcopos reor. Retro Joannes. Humilis metropolita Amases Leo. Humilis metropolita Gangrorum Joannes. Humilis metropolita Claudiopoleos Joannes. Humilis metropolita Mocesi Lucas. Archiepiscopus metropoleos Cretæ Joannes. Humilis metropolita Patrarum Theon. Humilis metropolita Philipporum Epiphanius. Humilis metropolita Hierapoleos Georgius. Humilis metropolita Dyrrachii Michael. Humilis metropolita Eni Joannes. Humilis metropolita Apamea Isaacius. Humilis metropolita Nazianzi, quanquam indignus. Nicephorus. Humilis metropolita Abydi Michael. Humilis metropolita Methymnæ Nicolaus. Humilis metropolita Lacedæmoniæ Nicetas. Humilis metropolita Mileti Nicetas. Humilis archiepiscopus Parii Nicolaus. Humilis archiepiscopus Proconnesi Isaacius. Humilis archiepiscopus Selybriæ Theodulus. Humilis archiepiscopus Cii Michael. Humilis archiepiscopus.. Humilis archiepiscopus Cypsellorum Joannes. Humilis archiepiscopus Bryseos Constantinus. Humilis archiepiscopus Gothiæ Constantinus. Urbis hujus episcopique nomina ex tachygraphica nota informi ac perdifficili explicare nequeo. Legebam tamen 'Απ... cum leni spiritu accentuque in prima syllaba acuto. Retro in codice nostro est Joannes. Sed tamen Constantinus Gothiæ episcopus sub Manuele Comneno occurrit etiam apud Allatium de Consens. p. 685. EX LIBRO INCERTO (Mai Spicil. Rom. t. 1V, 498). Περὶ τῆς καινοφανοῦς αἱρέσεως τῶν Λιζικιανῶν. Ιστέον ότι, καθά φησι Γρηγόριος ἀρχιεπίσκοπος Σικελίας, ὁ τὸν βίον τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρός ἡμῶν Μεθεδίου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως συγγραψάμε τος, ἐπὶ τῆς βασιλείας Μιχαὴλ καὶ Θεοδώρας τῆς αὐτοῦ μητρὸς ἦν τις ασηκρήτις, ᾧ τὸ ἐπώνυμον De recenti Lizicinorum heræsı. Notandum, secundum quod dicit Gregorius, archiepiscopus Siciliæ, qui vitam sancti Patris Methodii, patriarchæ CP., conscripsit, sub regno Michaelis et Theodoræ matris ipsius virum quemdam a secretis, qui nomen Licix, exstitisse. Hio

CODICIS MEDIĊRI XXIV. Manicheorum hæresim amplexus, crucem venera Λίζιξ, ός, τὰ Μανιχαίων φρονήσας, τὸν προσκυνητὸν bilem stultitiam arbitratus est esse, Deum et Dominum nostrum Jesum Christum creaturam nominando etsanctissimam ejus matrem Deiparam esse negando. Idem mysteriorum tremendorum communionem irrisit, et cum asseclas invenisset non paucos, Lizicinorum secta originem inde traxit. Hunc virum sanctus Methodius ad fidem orthodoxam cum reduxisset, id effecit ut alii quoque ejus exemplum sequerentur. Hos die aliquo festo solemniter sacro unguente delibutos et candidis vestibus ornatos postquam faces in eorum manibus posuisset, orthodoxorum choro immiscuit. σταυρόν μωρίαν ἡγετῖο, καὶ τὸν Κύριον καὶ Θεὸν ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ὀνομάζων κτίσμα, τὴν πάναγνον αὐτοῦ μητέρα Θεοτόκον οὐκ ἐλέγε· ἐγελα δὲ πρὸς τούτοις καί τὴν τῶν φρικτῶν καί θείων μυστηρίων μετάληψιν. Πολλῶν δὲ αὐτῷ καί ἄλλων ἀκολουθησάντων, ἐντεῦθεν ἡ τῶν λεγομένων Λιζικιανῶν αἱρεσις συνέστη. Τοῦτον τοίνυν ὁ ἅγιος Μεθόδιος πείσας μεταθέσθαι πρὸς τὴν ὀρθόδοξον πίστιν, συνέπεισε δι αυτού και τους αλο λους· και παρασκευάσας ἐν ἐπισήμῳ ἡμέρᾳ θριαμβεύ σαι τὴν οἰκείαν αἵρεσιν, χρίσας τε μύρῳ ἁγίῳ, καὶ λευκοῖς κοσμήσας ἐμφωτείοις, λαμπάδας κατέχοντας τοῖς ὀρθοδόξοις συνέστησεν. RECENSIO CODICIS MEDICEI XXIV, PLUT. IX. (Ex Ang. Mariæ Bandinii fasciculo rerum Græcarum. Florentiæ 1763). Continet hic codex Nicetæ Choniatæ Thesaurum orthodoxæ Fidei, in libros XXVII digestum, quem ipse in gratiam amici, qui capta a Latinis Constantinopoli, solum vertere secum coactus fuerat, in exsilio conscripsit, ubi post expositam salutarem doctrinam, omne genus hæresum sectarumque ad suam usque ætatem persequitur, et testimoniis veterum Ecclesiæ doctorum, vel propriis argumentis refellit. Cum vero totum hoc opus propter molem hactenus lucem, quam meretur, haud viderit, quoniam duo facile volumina in folio compleret, librorum argumenta, quorum index præcurrit, ac primas duas codicis paginas occupat, subjicere animus erat; sed cum jam prolata fuerint, et a Fabric. B. G. t. VI, p. 420 seqq. et a Montefalconio Palæogr. Græc. p. 327 seqq., nos iis omissis, quæ cum dictis editionibus concordare comperimus, argumentum tantummodo libri IV, quod aliquantum ab iis differt, proferitnus, quod ita habet: ό Τόμος τέταρτος. Εν τούτῳ κεῖνται πᾶσαι αἱ παλαια; αἱρέσεις αἱ ἀναφανείσαι μέχρι τῆς ᾿Αρείου αἱρέσεως. Ἐγράφη δε πρώτη ἡ τοῦ Σίμωνος, καὶ ἡ ἐπ' αὐτῷ ἀντίρρησις, ἐν ᾗ δηλούται καί ὅπως ὁ Σίμων κακῶς ἐξέρρηξε τὴν ψυχὴν· δευτέρα ἡ τῶν Νικολαϊτών· τρίτη ἡ τῶν Καρποκράτηνών· τετάρτη ἡ τοῦ Βαλεντίνου, ἐν ᾗ εἰρήκαμεν καὶ περὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως· πέμπτη ἡ τοῦ Πτολεμαίου· έκτη η του Μάρκου· έβδομη ἡ τῶν ᾿Ασκοδρούγων ἔνθα καὶ περὶ τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου καὶ ἄλλα τινὰ τοῦ παλαιοῦ νόμου ἐῤῥέθησαν· ὀγδόη ἡ τοῦ Καλοβάρ σου ἐννάτη ἡ τῶν Ὀριτῶν, ἐν ᾗ καὶ περὶ τοῦ, πῶς ἐκλήθη φρονιμος ὁ ὄφις, καὶ περὶ αιώνων, καί περὶ τοῦ φυτοῦ τῆς γνώσεως, καὶ τῆς ἀπὸ τοῦ παραδείσου ἐκβολῆς τοῦ Ἀδάμ· δεκάτη ή του Προδίκου,ὃς κοινὰς εἶναι τὰς γυναῖκας παρεδίδου ἀκολούθως τῷ Πλάτωνι. Ἐνδεκάτη ἡ τῶν Καϊνῶν· δωδεκάτη ἡ τῶν Σηθιανών· τρισκαδεκάτη ἡ τῶν ᾿Αρχοντικών· τεσσαρεσκαιδεκάτη ἡ τοῦ Κέρσωνος καὶ Μαρκίωνος, ἐν ᾧ καὶ περὶ τῆς ύλης. Πεντεκαιδεκάτη ἡ τοῦ Λουκιανού· ἐξκαιδεκάτη ἡ τοῦ ᾿Απελλή· ἑπτακαιδεκάτη ἡ τοῦ Σεβηριανού· ωκτάκαιδεκάτη ἢ τοῦ Τατιανοῦ· ἐννακαιδεκάτη ἡ τῶν Ἐγκρατητών· εἰκοστὴ ἡ τῶν ᾿Ασκοδρουγιτῶν· εἰκοστὴ πρώτη ἡ τῶν Κυντιλιανῶν καὶ Πρισκιλι ανών καί Πεπουζιτών, καὶ Αρτοτυριτῶν· εἰκοστὴ δευτέρα ἡ τῶν Τεσσαρεσκαιδεκατιτῶν, ἐν ᾗ καί περὶ τῶν θείων μυστηρίων· εἰκοστὴ τρίτη ἡ τῶν ᾿Αλόγων· εἰκοστὴ τετάρτη ἢ των Αδαμιανών· εἰκοστή πέμπτη ἡ τῶν Σαμψαίων καὶ Ελκεσαίων, ἐν ᾗ καὶ περὶ τῆς σαρκώσεως του Λόγου· εἰκοστὴ ἔκτη ἡ τῶν Θεοδοσιανῶν, ἐν ᾗ καὶ τὸ, πὼς νοεῖται, τῷ δὲ εἰς τὸ Πνεῦμα βλασφημήσαντι οὐκ ἀφεθήσεται· εἰκοστή εβδόμη ή του Νοήτου καί τοῦ Ναβάτου· εἰκοστὴ ὀγδόη ή του Σαβελλίου· εἰκοστὴ ἐννάτη ή του Μαρκέλλου. τριακοστὴ ὦ τῶν Οὐκλησίων· τριακοστὴ πρώτη ἢ τοῦ Ωριγένους, ἐν ᾗ και διάφοροι δόξαι Ελληνικαί περί ψυχῆς, καί ἑρμηνεία τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητου, ὁ φησιν, Εκασ του τὸ ἔργον ὁποῖον ἐστι τὸ πῦρ δοκιμάσει.» Τριακοστή δευτέρα ἢ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως· τριακοστὴ τρίτη ή τῶν Μανιχαίων καὶ Κουβρίκων, ἐν ᾗ καί ἐξήγησις τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητοῦ λέγοντος, «Εν ὁμοιώματι ἀνθρώπου φανῆναι τὸν Κύριον, καί σχήματι εὑρεθῆναι ὡς ἄνθρωπον·» τριακοστὴ τετάρτη ἡ τῶν Ἱερατικῶν· τριακοστή πέμπτη ἡ τῶν Κολλυριδιανών· τριακοστή ἔκτη ἡ τῶν Μασσαλιανῶν, ἐν ᾧ καὶ τὰ κεφάλαια τῆς αἱρέσεως αὐτῶν ἀνατάττονται, και διάφοροι κατ' οὐτῶν ἀντιῤῥήσεις· τριακοστή εβδόμη ἡ τῶν Κορινθιανών - τρια

RECENSIO. κοστὴ ὀγδόη ἡ τῶν Ἰκετῶν· τριακοστὴ ἐννάτη ἡ τῶν Γνωσιμάχων· τεσσαρακοστὴ ἡ τῶν Θνητοψύχων· τεσσαρασκοστή πρώτη ἡ τῶν Χριστολυτῶν· τεσσαρακοστή δευτέρα ἡ τῶν Ἐθνοφρόνων, ἐν ᾧ καὶ διάφορα περὶ ἀστρονομίας· τεσσαρακοστὴ τρίτη ἡ τῶν Παρερμηνευτών· τεσσαρακοστή τετάρτη ἡ τῶν Μελιτιανῶν. Ex argumento vero libri XXV desunt in nostro codice ultima verba, Ημεῖς γὰρ ταύτα, κ. λ. Indicem argumentorum sequitur inscriptio totius operis, hoc pacto: Συλλογὴ τῶν ὅλων σχεδόν δοξῶν καὶ αἱρέσεων, καὶ ἱστορία τῶν ἀποτεκόντων αὐτὰς ἀνδρῶν· ἔτι δὲ καὶ ἀντιῤῥήσεις ἐπ' ἐνίαις τούτων, καὶ μάλιστα ταῖς παλαιτέραις· καὶ ἕτερα τινα χρήσιμα τοῖς εὐσεβέσι, πονηθέντα παρὰ τοῦ σεβαστού Νικήτα του Χωνιάτου, τοῦ δὲ γεγονότος κριτού του Βήλου, ἐπὶ τῶν κρίσεων ἐφόρου, γενικοῦ ἐπὶ τοῦ βασιλικοῦ κοιτώνος ἔπειτα δὲ καὶ μεγάλου λογοθέτου των σεκρετών. Collectio omnium fere opinionum et hæreseum, et historia hominum qui illas instituerunt; insuper contradictiones adversus quasdam earum, et maxime antiquiores; et alia quædam piis hominibus utilia, elaborata a venerabili Niceta Choniata, electo judice Beli, judiciorum ephoro, ac generali imperialis fisci præfecto, deinde vero etiam magno secretorum logotheta Deinde Procemium, cujus initium, p. 3: Θεῷ καὶ θεοφιλέσιν ἀνδράσι τις ἂν ἀξία προσαγωγή γένοιτο; Ὁ μὲν γὰρ τὸ ἀκροτατον ἐν ἁπάντων τῶν ἐφετῶν οὐδενὸς τῶν ὄντων ἐφίεται. Finis: Όπως μίαν ἀνελίττων βίβλον τῷ πολυειδεῖ τοῦ συγγράμματος χαίρης, κακ τούτου ερανίζη πανάκειαν τοῖς ἀλεθρίοις ἀντίμαχον δόγμασιν· ἔνθεν τοι καὶ τοῦ λέγειν, ενθένδε άρξομαι. Tum liber primus pag. 3 b. inc. 'Αδάμ πρῶτος πλασθεὶς ἀπὸ τῆς ὑπὸ Θεοῦ, καὶ λαβὼν τὸ ζωογόνον ἐμφύσημα ἔσχεν ἐκ μιᾶς τῶν αὐτοῦ πλευρών Εναν ἑαυτῷ ὁμοίαν· βιώσας δε ᾿Αδάμ ἔτη ἐννακόσια τριάκοντα, γεγέννηκε Κάϊν μετὰ παράβασιν τῆς ἐντολῆς, καὶ τὴν ἐκ τοῦ παραδείσου ἀπόπεμψιν. Liber ultimus des. "Α δὴ παντα ἐμώρανεν ἡ τῆς μιᾶς θεότητος ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι δύναμις τῇ χάριτι καὶ ἁπλότητι τοῦ εὐαγγελικού κηρύγματος. 11, p. 362, b, Nicetæ Thesaurum excipit pars posterior Historiarum ejus, in libros duos divisa, quæ cum ab editionibus non modo quoad librorum distinctionem, sed etiam in phrasi, et in ipsis quoque rebus, libro præsertim posteriore, discrepet, digna profecto esset quæ, si nova pararetur hujus scriptoris editio, cum editis conferretur. Præcedit titulus: Ενταύθα ή άλωσις τῆς πόλεως, καί τινα τῶν μετὰ ταῦτα συμβάντων. Hic captivitas urbis, et quædam ex iis quæ postea acciderunt. Liber primus incipit a cap. 8 lib. 1lt Alexii Comneni, edit. Paris. pag. 345, Genev. p. 582, a verbis: 'Αλλά μέχρι μὲν δὲ τούτων εὔδρομος ἡμῖν ὁ λόγος, καὶ διὰ λείας φέρων ὁδου. Des. τῶν δ᾽ ἡλπικότων ἐπὶ Κύριον τῇ παιδεία ό σύνδρομος ή παράκλησίς τε καὶ ἐπανάκλησις. Liber secundus pag. 372 incipit a verbis capitis primi lib. de Constantinopolis statu edit. Paris. pag. 377. Genev. pag. 634, nimirum: Εἶχε μὲν οὕτω ταύτα, καὶ ἡ Κωνσταντίνου καλλίπολις τὸ κοινὸν ἁπάντων ἐθνῶν ἐντρύφημά τε καὶ περιλάλημα, κ. λ. Des. Ὃς καὶ δίκαιον ἐπ' ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον δείκνυσιν ἐπιβαίνοντα, καὶ λέοντα καταπατοῦντα καὶ δράκοντα. Ubi notandum ex hoc posteriore libro fragmentum satis longum, in quo de urbis direptione, et de status ac monumentis post captam per Latinos CPolim eversis et conflatis agitur, utpote quod in impressis desideratur, a Fabricio referri loc. cit. a pag. 403 ad p. 418. Tandem pro recensionis hujus coronide, cum Fabricius 1. c. pag. 435. Indicem scriptorum, a Niceta Choniata in Historia Byzantina laudatorum exhibeat, nos quoque illius exemplum secuti, alium SS. Patrum et aliorum auctorum catalogum, quorum in ejusdem Nicetæ Thesauro referuntur loca atque sententiæ, in medium proferre voluimus, qui sequens est: Agatho, p. 343. Ambrosius Mediol. pag. 233, b. 343. Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ κατὰ Απολλιναρίου, P. 178 b. Ἐκ τῇ πρὸς Γρατιανὸν τὸν βασιλέα. Ibid. Amphilochius Iconiensis Ἐκ τῆς πρὸς Σελεύκιον ἐπιστολῆς, p. 178 b. Εκ τοῦ κατὰ ᾿Αρειανών λόγου, pag. 340. Ἐκ τῆς ὁμιλίας εἰς τό, «Ὁ ἀποστείλας με Πατὴρ μείζων μου ἐστιν.» Pag. ead. b. Anastasius Sinaita ἐν τῆς βίβλου τῆς λεγομένης Οδηγού, p. 177 b, 178, 188 b, 233 b. Ἐκ τῶν ις κεφαλαίων τῶν κατὰ Μονοφυσιτῶν τό ζ, p. 341 b. Andreas Cretensis ἐκ του λόγου τοῦ εἰς τὴν Βαϊοφόρον, γ'. 330. Athanasius pag. 342 b, 34 b. Εἰς τό, «Οὐκ ἀεὶ ἦν Υἱός,» pag. 105 b. Κατὰ τῶν εἰσαγόντων τὸ ὁμοιούσιον, pag. 107 b. Ἐκ τοῦ περὶ πίστεως λόγου, pag. 178 b. Χρήσεις κατά Θεοπασχιτών, pag. 187 b. Πρὸς τοὺς λέγοντας, Ἔπαθεν ὁ Θεὸς ὡς ἤθελεν, pag. 188. Ἐκ τοῦ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως λόγου, pag. 332. Εκ τῆς ἑρμηνίας τῆς εἰς τὸ βασιλικόν ἱεράτευμα, pag. 333. Ἐκ τοῦ διαλεκτικοῦ λόγου, ὃν ἐποιήσατο πρὸς τὸν "Αρειον, pag. 340. Augustinus, p. 341 b. Basilius Magnus, pag. 104 b, 107 b, 108, 122, 190. Ἐκ τῆς πρὸς Γρηγόριον τὸν ἀδελφὸν ἐπιστολῆς, pag. 11 b, 240. Εἰς τό, «᾿Αεὶ ὁ Θεός Πατήρ, pag. 104 b. Ἐκ τῆς πρὸς Σωζοπολίτας ἐπιστολῆς, pag. 178 b. Χοιτών apud Græcos medii et infimi avi, pro fisco, seu domo ærarii imperialis accipitur. Duo ejusdem operis exemplaria habentur in Biblioth. Regis Christianiss. et aliud in Biblioth. Baluziana, ut videre est in Palmograph. Greec. Montisfalconii loc. cit. multis retro sæculis non pauca S. Augustini opera Græca fuere versa.

CODICIS MEDICEI XXIV Ἐκ τοῦ πρὸς Εὐνόμιον πρώτου λόγου, pag. 234. Ἐκ τοῦ κατὰ ᾿Αρείου λόγου, ibid. ᾿Απὸ τῶν πρὸς ᾿Αμφιλόχιον τὸν Ἰκονίου τριάκοντα κεφαλαίων, pag. 245 b. Ἐκ τῆς εἰς τὸν προφήτην Ησαΐαν ἐξηγήσεως, pag. 330 b. 'Ex τῆς εὐχῆς, ἧς ἡ ἀρχὴ, Οὐδεὶς ἄξιος, κ. λ., pag. 332. Εἰς τό, «Εγώ εἰμι ἡ ἄμπελος,» pag. 344.» Cosmas Indopleustes ἐκ τοῦ εἰς τὸν ψαλτήρα προιμίου εξηγουμένου ὡς ἐν παρόδῳ τὸ, «Ηγάπησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν,» καὶ τὰ ἑξῆς, pag. 333. Cyrillus Alexandrinus, pag. 105, 106 a, 106 b, 107 a, 107 b, 109 b, 147 b, 190 b. 'Ex roù lóyou, où ἡ ἐπιγραφή, ᾿Απόδειξις διὰ τῶν ἀρχῆθεν γεγενημένων θείων χρησμῶν τοῖς θεσπεσίοις πατριάρχαις περὶ τῆς ἀμείψεως καὶ μεταθέσεως τῶν Ἰουδαίων καὶ τῶν ἐθνῶν, pag. 18. Πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι Εἰς τρεῖς θεοὺς πιστεύομεν. Ρ. ead. b. Κατὰ τῶν εἰσαγόντων τὸ ἔλαττον τῷ Υἱῷ ἐκ τοῦ τὸν Χριστὸν λέγειν ἐν Εὐαγγελίοις, «Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστιν,» pag. 108. Περὶ τῆς προκοπῆς τοῦ Χριστοῦ, pag. 111 b. Ἐκ τῶν κατὰ τῶν Πνευματομάχων ἀντιῤῥητικών λόγων, pag. 123 b, 124, 125, 126. Οτι ὁ Μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐνανθρωπήσας ψυχὴν μετὰ σώματος ἀνέλαβεν,» pag. 131 b. Κατὰ Νεστοριανῶν ἐκ τῶν σχολίων τῶν περὶ ἑνώσεως τῶν δύο φύσεων τοῦ Χριστοῦ, pag. 133 b. Ἐκ τῆς πρὸς Ακάκιον ἐπιστολῆς, pag. 134, 135 b. Ἐκ τῆς ὁμιλίας τῆς περὶ ἑνὸς Υἱοῦ, pag. 134 b, 135. Ἐκ τοῦ περὶ ἐνανθρωπήσεως λόγου, p. 135 b. Ἐκ τοῦ κατὰ πεῦσιν καὶ ἀπόκρισιν λόγου, pag. 136, 137 b, 138 b. Ἐκ τῆς πρώτης ὁμιλίας τῆς, Οτι οὐ χρὴ λέγειν ἄνθρωπον θεοφόρον, ἀλλὰ Θεὸν ἐνανθρωπήσαντα, pag. 140 b. Ἐκ τῆς πρὸς Νεστόριον ἐπιστολῆς, pag. 141. Ἐκ τῆς ὁμιλίας τῆς, Οτι εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, pag. 141 b. Ἐκ τοῦ πρὸς τὴν εὐσεβεστάτην βασιλίδα προσφωνητικού, pag. 141 b. Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους, καὶ διακόνους, καὶ μοναχούς, pag. 142, 143, 146 b. Ἐκ τοῦ εἰς τὰς δεσποίνας προσφωνητικοῦ, pag. 143. Ἐκ του έκτου ἀναθεματισμου, ibid. Ἐκ του εβδόμου αναθεματισμού, ibid. Εκ τῆς πρὸς Σούκινσον ἐπιστολῆς, pag. 179. Ἐκ του προς ᾿Αλεξανδρεῖς προσφωνητικού λόγον, ibid. Ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς πρὸς Ἑκραίους ἐπιστολῆς, ibid. Ἐκ τῶν κατὰ Νεστορίου, pag. 188 b. Εκ του κατὰ ᾿Αρεια νῶν τετάρτου λόγου, pag. 204, Ἐκ του τρίτου βιβλίου τῶν κατὰ Ἰουλιανου δογμάτων, ibid. Εκ τῆς ἑρμη νείας βιβλίου ὀγδόου, pag. ead. b. Πρὸς Ερμείαν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος κατὰ πευσιν καὶ ἀπόκρισιν, pag. 233. Ἐκ τῆς πρὸς Ἐπίκτητον ἐπιστολῆς, pag. 234. Εκ του πρὸς Θεοδόσιον προσφωνητικον, ibid. Εἰς τὸ μυστικόν δείπνον, pag. 332 b. Ἐκ τῶν ιβ' κεφαλαίων τῶν κατὰ Θεοδωρήτου, ibid. Από του πρός βασιλίδας λόγου, ibid. et pag. 349 b. 'Απὸ τῶν περὶ ὑπακοῆς του Χριστου, pag. 332 b. Ἐκ του εἰς τὰ Βάϊα λόγου, pag. 340 b. Ἐκ του α' βιβλίου τῶν Θησαυρῶν, ἐν του ια' κεφαλαίου, pag. 342. "Από του θ' λόγου τῆς ἐν πνεύματι λατρείας δύο pag. ead. b. Cyrillus Hierosolymitanus ἀπὸ του εἰς τὴν Ὑπαπαντὴν λόγου, οὗ ἡ ἀρχὴ, Χαῖρε σφόδρα, κ. λ. pag. 322 b. Dionysius Areopagita ἐκ του δευτέρου κεφαλαίου του περὶ ἡνωμένου καὶ διακεκριμένου, pag. 11. Εκ του εγ κεφαλαίου του περὶ του τελείου καὶ ἑνός, pag. ead. b. Περὶ Θεος, pag. 15. Εκ του πρώτου κεφαλαίου τῆς περὶ θείων ὀνομάτων, pag. 59 b. Εκ τῆς πρὸς Γάϊον τὸν θεραπευτὴν ἐπιστολῆς, ibid. Ἐκ τῶν θεολογικῶν στοιχειώσεων του ἁγίου Ιεροθέου, pag. 40. Του ἁγίου Ἐφραὶμ ἀρχιεπισκόπου Αντιοχείας, ἐξ ἧς ἐποιήσατο ἀπολογίας ὑπὲρ τῆς ἐν Χαλκηδό ι συνόδου, καὶ του τόμου του ἁγίου Λέοντος, pag. 207 b. Eustratius metropolita Nicænus ἀπὸ του λόγου του προς Γροτολάνον ἐπίσκοπου Μεδιολόνων περὶ τῆς του ἁγίου Πνεύματος ἐκπορεύσεως, pag. 266. Εκ του αὐτου πρὸς αὐτὸν ἐπίσκοπον Μεδιολάνων δευτέρου λόγου, pag. 268 b. Εκ του αὐτοῦ ἑτέρου λόγου, pag. 273 b. Τον αύτου κεφάλαια επιστημονικὰ δι' ὧν δείκνυται ἀδύνατον εἶναι ἐκ του Πατρὸς καὶ του Υίου τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεσθαι, pag. 275. Εκ του δευτέρου περὶ τῶν ᾿Αζύμων λόγου, pag. 333 b. Εὐθυμίοῦ μοναχοῦ Ζιγαβηνοῦ κατὰ τῶν τῆς παλαιᾶς Ρώμης, ἤτοι Ιταλών, κεφάλαια ιβ' δηλουντα, ὡς οὐκ ἐκ τοῦ Υἱου ἐκπορεύεται το Πνεύμα το άγιον, pag. 296. Gregorius Nazianzenus ἐκ του περὶ Υἱου πρώτου λόγου, pag. 12, 105, 108 b, 109, 342. Ἐκ τοῦ περὶ Υἱοῦ δευτέρου λόγου, pag. 40 b, 106 b, 109 b, 110, 178 b, 190, 340. Εκ του λόγου του περὶ δόγματος καὶ καταστά σεως ἐπισκόπων, pag. 12. Εκ του λόγου του προς ᾿Αρειανούς, καὶ εἰς ἑαυτὸν, pag. 12 b. Εκ του μεγάλου ἀπολογητικοῦ, pag. 16. Εκ του λόγου του εἰς τὰ γενέθλια, pag. 40. Εκ του εἰς τὰ φῶτα λόγου, pag. ead. b. Εκ του πρὸς Κληδόνιον δευτέρου λόγου, ibid. Εκ του εἰς τὸ Πάσχα δευτέρου λόγου, ibid. Ἐκ του λογον του προτρεπτικού εἰς τὸ βάπτισμα, ibid. Εκ του λόγου του εἰς τὴν τῶν ρν ἐπισκόπων παρουσίαν, pag. 107. Εκ του λόγου του περὶ ἀκαταλήπτου γεννήσεως του Υίου και Θεοῦ, pag. 108. Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, pag. 121, 122, 123. Εκ του πρὸς Κληδόνιον πρώτου λόγου, pag. 127 b. 198. Gregorius Nyssenus, pag. 405 b. Περὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως ἐκ του κατηχητικου λόγου, pag. 40 b. 246. Εκ του λόγου του προς Θεόφιλον ᾿Αλεξανδρείας, pag. 129. Εκ του πρὸς ᾿Απολλινάριον ἀντιῤῥητικου λόγου, pag. ead. b. 130, 131, 179. Εκ του λόγου του περὶ θεότητος Υίου καὶ ἁγίου Πνεύματος, καὶ εἰς τὸν ᾿Αβραάμ, pag. 341 b. Πίστις αποκαλυφθεῖσα τῷ ἁγίῳ Γρηγορίῳ τῷ Θαυματουργῷ, ὡς ἐν διδαχῆς τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου.

RECENSIO. καὶ τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Ἰωάννου τοῦ Εὐαγγελιστοῦ, pag. 28. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς κατὰ μέρος πίστεως ρήσεις περὶ τῶν δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεων, pag. 178 b. Ignatius S. apostolus, episcopus Antiochenus, pag. 188 b. Joannes Chrysostomus, pag. 343. Ἐκ τῆς βιβλου τῆς περὶ ἀκαταλήπτου, p. 16 b. Εκ τῆς πρὸς Ακάκιον ἐπιστολῆς, p. 179. Ἐκ τῆς ξέ ὁμιλίας τῶν ἑρμηνειῶν τοῦ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίου, Ρ. 204. Εκ τῆς ζ' ὁμιλίας τῆς πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολῆς, pag. 233 b. Ἐκ τοῦ κατὰ ᾿Αρείου, καὶ εἰς τὸν Εὐαγγελισμὸν ὁμιλίας, ib. et p. 340 b. Εκ τοῦ τρίτου λόγου τοῦ περὶ ἱερωσύνης, p. 330 b. Ἐκ τῆς κατὰ Ἰουδαίων βίβλου, p. 331. Ἐκ τῆς εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον ἐρμηνείας, ibid. Εκ τῆς ἑρμηνείας τῆς πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῆς, pag. 331 1, 340 b. Εἰς τὸν ἀπόστολον Θωμᾶν, pag. 331 b. Ἐκ τοῦ εἰς τὰ Φῶτα, ibid. Ἐκ τῆς κζ' όμιλίας εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην ἅγιον Εὐαγγέλιον, pag. 341. Joannes Damascenus, pag. 106, 107 b, 109 b, 112, 146 b, 147 b, 173 b, 174 b, 175, 186 b, 201 b, 202, 334, 339 b. Ἐκ τοῦ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος διακεκριμένη ἅμα καὶ ἡνωμένη θεολογία, pag. 13. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ διαφόρων Πατέρων, pag. ead. b. Περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, pag. 19 b. Περὶ τῆς συλλήψεως τοῦ Χριστοῦ, pag. 34 b. Περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀντιδόσεως, pag. 42. Οτι πᾶσα ἡ θεία φύσις ἐν μιᾷ τῶν ἑαυτοῦ ὑποστάσεων ηνώθη τῇ ἀνθρωπίνη φύσει, καὶ οὐ μέρος μέρει, pag. ead. b. Περὶ τῆς ἐν εἴδει καὶ ἀτόμῳ θεωρουμένης υποστάσεως καὶ διαφορᾶς ἐνώσεως καὶ σαρκώσεως, pag. 43. Περὶ φυσικῶν καὶ ἀδιαβλήτων παθῶν, pag. ead. b. Περὶ τοῦ Τρισαγίου, pag. 189. Περὶ τῆς θεανδρικῆς ἐνεργείας, pag. 202 b. Πρὸς τοὺς λέγοντας, οἱ δύο φύσεων καὶ ἐνεργειῶν ὁ ἄνθρωπος, ἀναγκη ἐπὶ Χριστοῦ τρεῖς φύσεις λέγειν, ό καὶ τοσαύτας ἐνεργείας, pag. 235. Εκ τοῦ περὶ τῶν ἁγίων καὶ ἀχράντων τοῦ Κυρίου μυστηρίων κεφαλαίου πς', p. 330 b. Πρὸς τοὺς λέγοντας, Η ὑπόστασις τοῦ Χριστοῦ κτιστή, ἡ ἄκτιστος, κέφαλ. ρκζ' pag. 342. Περὶ τῶν ιδιωμάτων τῶν φύσεων, κεφάλ. ρυί. Idem. Ιωάννου Ἱεροσολύμων ἐπιστολὴ καὶ τῶν ὑπ' αὐτὸν ἐπισκόπων πρὸς Ἰωάννην τὸν Κωνσταντινουπόλεως, ἐπικυρούσα τὰ κατὰ Σεβήρου πραχθέντα, pag. 167. b. Isidorus Pelusiota ἐκ τῆς πρὸς Θεωνᾶν ἐπιστολῆς, p. 236. Julius Romæ, p. 188 b. Justnianus imperator ἐκ τῆς πρὸς Ζωίλον τὸν ἁγιώτατον πατριάρχην Αλεξανδρείας δογματικῆς ἐπισ τολῆς, pag. 208. Διάταξις κατὰ ᾿Ανθίμου, Σεβήρου, Πέτρου, καὶ Ζωόρα, pag. 166. Ἐκ τοῦ ἰδίκτου, οὗ μέμνηται καὶ ᾿Αγάθων ὁ ἁγιώτατος πάπας Ρώμης ἐν τῇ παρ' αὐτοῦ σταλείσῃ ἐπιστολῇ πρὸς τοὺς ἀοιδίμους βασιλεῖς Ηράκλειον καὶ Τιβέριον, τῇ καὶ κειμένῃ ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς ἔκτης συνόδου, pag. 236. Justinus philosophus et martyr iκ τοῦ περὶ πίστεως λόγου pag. 178 b. Leo papa ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τῆς λεγομένης στήλης ὀρθοδοξίας, pag. 341 b. Ἐκ τῆς δευτέρας ἐπιστολῆς προς Λέοντα βασιλέα, ἧς ἡ ἐπιγραφὴ, Τῷ ὑπερενδοξοτάτῳ καὶ γαληνοτάτῳ υἱῷ αὐτοῦ Λέων ἐπίσκου πος, pag. 342. Τοῦ κυρίου Λέοντος τοῦ Βουλγαρίας τοῦ πρώτως προβλη..... παρὰ τοῦ μακαρίτου βασιλέως κυρίου Βασιλείου ἐκ τῆς περὶ τῶν ᾿Αζύμων ἐπιστολῆς αὐτοῦ, pag. 330 b. Ἐκ τῶν κεφαλαίων Λεοντίου τῶν κατὰ Σεβήρου, pag. 180, 181. Γράμμα του βασιλέως κυρίου Μανουὴλ πρὸς τὸν καθολικὸν τῆς ᾿Αρμενίας, pag. 216 b. Maximus, pag. 168, 169, 170, 194, 196 b, 197, 199, 331 b. Περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος διακεκριμένη ἅμα καὶ ἠνωμένη θεολογία, p. 13. Περὶ Θεοῦ κοινῶς, pag. 16. Περὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως ἀπὸ τῆς ἐκθέσεως τοῦ περί τῆς ὁμολογίας λόγου, pag. 41 b. Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ, ὅτι ὁ ἀριθμὸς οὔτε διαιρεῖ, οὔτε διαιρεῖται, pag. 168 b. Ότι ούχ, ὡς ἔλεγεν ο Πύρρος, νεύματι τοῦ ἐνωθέντος Λόγου ἡ σὰρξ ἐκινεῖτο, pag. 199 b. Ἐκ τῆς πρὸς Πύρρον διαλέξεως, pag. ead. et 200 et 203 b. Εκ τῆς πρὸς Νίκανδρον ἐπιστολῆς, pag. 201. Πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι μίαν Χριστοῦ χρὴ λέγειν τὴν ἐνέργειαν κατ' ἐπικράτειαν, ibid. Πρὸς τοὺς λέγοντας ότι ὥσπερ οργάνου καὶ τοῦ κινοῦντος μία ενέργεια, οὕτω καὶ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος μία ενέργεια, ibid. Πρὸς τοὺς λέγοντας μίαν σύνθετον ἐπὶ Χριστοῦ ἐνέργειαν, p. ead. b. Ἐκ τοῦ πρὸς ᾿Απολλινάριον τὴν αἱρετικὸν ἀντιῤῥητικοῦ λόγου, pag. 188 b. Melito Sardensis, pag. 188 b. Nicephorus patriarcha CPolitanus. Vide infra in voce Photius. Nicolaus Methonensis episcopus, p. 307. Ἐκ τοῦ κατὰ Λατίνων ὑπὲρ τοῦ Πνεύματος λόγου, pag. 262. Κεφαλαιώδεις έλεγχοι τοῦ παρὰ Λατίνοις καινοφανούς δόγματος, ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεται, συνοψισθέντες παρ' αὐτοῦ ἐκ τῶν διὰ πλάτους ἐν διαφόροις λόγοις γεγραμμένων, pag. 296 b. Photius patriarcha CPolitanus ἐκ τῆς περὶ τοῦ Πνεύματος ἐγκυκλίου ἐπιστολῆς, ἐν ᾗ αἰτιᾶται τοὺς Λατίνους, ὡς καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι λέγοντας, pag. 288. Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ περὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος μυσταγωγίας, pag. 332. Ἐκ τοῦ λόγου, οὗ ἡ ἀρχὴ, Πῶς θελητὸς τῷ Πατρὶ ὁ θάνατος λέγοιτ' ἂν εἶναι τοῦ Χριστοῦ, κ. λ., pag. 334. Χρήσεις κατά Εικονομάχων ἐκ τῶν συγγραμάτων, Νικηφόρου καὶ Φωτίου τῶν πατριαρχῶν Κωνσταντινουπόλεως, καὶ Θεοδώρου τοῦ Στουδίτου, pag. 210.