Ex manuscripto codice bibliothecæ Bavarica, in lucem prolatus studio Petri Stevarti Leodii, SS. theologiæ professoris, et in tomo IV Lectionum antiquarum Canisii edit. Basnagii repetitus Reprimus tratactum istum in bibliotheca Bavurica absque specialı auctoris nomine. Itaque neque nos de auctore divinabimus. Codex Bavaricus perquam vitiosus erat. Quocirca ne mireris, si et liber iste inemendatus in manus tuas veniat. Satius et aliquid, quam nihil. Forsan alius in exemplar correctius incidet, præstabitque, quæ a nobis præstari nequiverunt. Interea his qualibuscumque fruere, et studium nostrum illustranda orthodoxæ antiquitatis farore tuo juva. Cum enim novatores hujus temporis studiose in lucem extrahant quidquid olim chartarum seu a Græcis, seu a Latinis a versus cathedram Petri a male sanis ingeni's conscriptum est; nihil laborantes de sermonis elegantia vel inelegantia, par non est ut ea quæ pro S. Petri successore Romano pontifice etiam rudi stylo exarata sunt, a blattis et tineis absumi sinamus, quisquiliisque hæreticis et schismaticis solidas refutationes, licet cultu styli carentes, non opponamus. Vale. De hoc Pantaleone vel homonymo seniore vide Fabricium cum Harlesii notis in tomo nostroXCVIII, col. 1239. Ibi exstant Pantaleonis, quisquis sit, Homilia de luminibus sanctis, ex Ducæo; item in Jesu Christi Transfigurationem homiliæ duæ, ex Combefisio; Encomium Michaelis archangeli, ex eodem; homilia in Exaltationem crucis, ex Gretsero. Scripta sequentia seriem absolvunt eorum quæ Pantaleoni tribuuntur quæque fortasse præstabat in unum fasciculum colligere. Edit. Patr.

Pantaleoni tribuitur hic tractatus; id sensisse videntur novissimæ Bibliothecæ Patrum editores in admonitione ad lectorem tom. XXVI, ubi de Joanne Caleca agitur. Id sensit etiam Ciampinus, quanquam alias dubius hæreat, utpote qui tract: tum ut anonymum citaverit. Revera hæc leguntur ad finem operis, auctorem, ut prima fronte videtur, indicantia: Ego Pantaleon cum essem ibi, Constantı nopoli, ubi hoc actum est, hoc idcirco Memorabile feci. Fuit autem Pantaleon diaconus et chartophylax Ecclesiæ Constantinopolitanæ, et ex eo quod dicatur apud Gretserum, qui ipsius tractatum in exaltationem crucis edidit, presbyter monasterii Byzanti norum, ex diacono presbyterum alicujus monasterii factum conjicit Combefisius. Ipsi tribuit idem Combefisius Orationes in transfigurationem Domini. Quanquam ei sit aliqua suspicio, eas orationes stylo discrepantes binos habere parentes. Denique eidem Pantaleoni asseruit opusculum de miraculis Michaelis, quod legitur apud Surium, indeque concludit, Pantaleonem vixisse diu post Theodoram, ĉum miracula longo tempore post imperatricis obitum patrata narraverit. Quæ Combefisii conjectura satis indicat, ipsi fuisse incertam Pantaleonis ætatem, ideoque non ipsi vindicasse Tractatum contra Græcos cujus parens procul dubio an. 1252 vixisse debuit; aliter tamen alii, ut superius observatum. Nos hunc tractatum, in quo multa occurrunt observatione digna, in tres partes distinguimus, quæ tot habeant auctores. Prior pars, quæ quatuor dissertationes adversus Græcos continet, non modo edita est Constantinopoli in ædibus Fratrum Prædicatorum an. 1252, ut fert titulus; sed ab ipsis Fratribus Dominicanis fuit coneinnata. Sic enim ipsi loquuntur: Hæc scripta sunt anno 1252,in civitate Constantinopoli a Fratri bus Prædicatoribus ad ædificationem et profectum animarum, ad laudem et gloriam Patris et Filii et Spiritus sancti. Amen. Duo sunt notanda: 10. Hic desinere opus illud, quod tentaverant Fratres; illi quippe quatuor capitula adversus Græcos probaverant, deinde clausulam Amen, qua finis operis indicatur, adjecerunt: denique, ut patebit inferius, que sequuntur ex aliis scriptis sunt excerpta. 2°. Inde patet Pantaleonem non esse hujus scripti auctorem, utpote qui diaconus aut aliquando monasterii presbyter, non vero monachus dicatur. At indubium est, illum tractatum a monachis confectum fuisse, et anonymum remanere de buisse, ut solent quæ jussu et opera congregationis alicujus scripta sunt: ideo plurimos auctores præ fert et semper plurali numero sese indicant auctores: In proœmio hujus opusculi testati sumus. Secunda pars non fuit Dominicanorum, sed Hugonis Ætheriani, qui sæculo præterito Græcos confu taverat. Miror hoc non vidisse viros eruditos, quippe, 3º, sic loquuntur Fratres Prædicatores: Quod licet jam quatuor dictis articulis demonstretur, tamen adhuc in his quæ subjecta sunt ostenditur, quæ ex dictis magistri Hugonis Etheriani nuper extracta huic operi duximus inserenda. Dicunt enim et scri bunt, etc. Vides hic finito opere, quædam ex Hugonis Ætherii scriptis adjici. Quid evidentius? Unum tamen addi potest, multa ibi dici quæ Fratribus Prædicatoribus non conveniant. Asserit auctor, sese velut singularem personam indicans, vidisse sacerdotes saciatis manibus qui viri sanguinum essent, dum sequerentur imperatorem per Cappadociam Persarumque regiones. Subjicit deinde se vidisse clericos fustigatos et verberatos, sublata prius quario, hoc est veste clericali, idque ipsi evenisse in Nicæa civitate. An credas Fratrum gregem vestigiis imperatoris adhæsisse, dum Orientales peragraret regiones? Deinde, quis imperator ille? An Balduinus II, qui e parte Latinorum præerat? Sed hic adversus Persas bellum nunquam gessit. Verum quidem est, Joannem Vatatzem, quem Ducam appel lant plurimi, Nicææ sedem imperialem habuisse. Sed verisimile non fit Prædicatores eo tempore in ejus aulam admissos itinera cum ipso varia confecisse. Hæc non modo verisimilia, sed vera sunt de Ætherio, qui, cum gratia summa polleret apud Manuelem Comnenum, Latinis faventem et sæpius adversus Turcas Saracenosque belligerantem, ipsum per varios casus et discrimina rerum sequebatur. Unum objici potest, quæ leguntur in Tractatu contra Græcos non reperiri apud Ætherium; sed inde nova oriri potest conjectura, plurima edidisse Etherium opuscula adversus Græcos, ex quibus quæ hic proferuntur fuerint excerpta. Tertia denique pars hujus scripti, ab aliis plane diversa, continet tantum narrationem portenti cu jusdam quod temporibus Michaelis Cerularii debuit evenisse. Sed non potuit habere Fratres Prædica tores auctores, qui prius fuse egerant de schismate Michaelis, et ne verbum quidem de illo portento dixerant, quodque huic operi sine fibula fuit affixum. Illa brevis narratio potest esse Pantaleonis, cui male totum opus adscribitur.

DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. DE ANIMABUS DEFUNCTORUM. Editus Constantinopoli, in ædibus Fratrum Prædicatorum, anno Domini 1252. blasphema prædicat, non nisi in fermentati panis materia perfici posse mysterium sacramenti. His itaque fidei, et charitatis, speique virtutibus, a cordibus fidelium dicto studio et ordine deletis ultimo, in totius consummationem nequitiæ, quartum eam (ad quam horum et similium erro rum spectat correctio), id est, sanctam Romanam Ecclesiam, aggreditur; nec ei obediendum com muniter asserendo prædicat, moribus affirmat, et factis dicit. Licet Græcorum Ecclesiam virtutum floribus et creaturæ fermenti termino volens coarctare, você philosophiæ studiis olim decoratam noverimus, nec non et sanctorum Patrum, prophetarum, et apostolorum veloci cursu calcans vestigia, quam plures ex se vivos et ignitos lapides in ædificium supernæ Jerusalem dudum transmiserit con struendum, nunc tamen in fine temporum, quod sine gravi mærore proferre non possumus, innu meris et diversis errorum obfuscata turbinibus, in eadem caligine suarum opinionum, diversa a sancta Romana Ecclesia perseverat. Et quamvis infinita hæresium germina a trecentis octoginta annis, et circa, id est, a tempore Photii, vel Photini primi hujus schismatis inventoris, in diversis suis partibus, propter defectum scientiæ, et invidiæ amaritudinem, manifeste pullulaverint: præcipue tamen in quatuor articulis generaliter, seu com muniter dignoscitur deviare a nobis. Quorum pri mus, quia ab ipsa divina majestate inchoans, ore polluto affirmat contra opinionem, imo fidem ca tholicam, tertiam personam in Trinitate, id est, Spiritum sanctum «a Filio minime procedere,» vel spirari, aut exsistentiam habere. Secundus autem, secundum theologos, virtutem numero secundam, id est spem fidelium, virulento conanime interimere studens, asserit, «defuncto rum animas nec Paradisi gaudiis perfrui, nec in fernorum suppliciis, vel igne purgatorio,» citra diem judicii, aut ante latam sententiam extremam, judiciis posse subjacere. Tertius vero ipsam omnipotentis Dei potentiam Contra quos errores pestiferos quamvis multo rum jam fidelium desudavit labor, et plurima scri pta ad defensionem veræ fidei catholicæ dimiserint perlegenda: quia tamen moderni Græci, novi pa riter, et antiqui schismatici, nec argumentis vel rationibus, nec sacræ Scripturæ testimoniis, nisi suorum scriptis sanctorum, quibus plurimum in nituntur tam apocryphis, quam veris, nolunt su perari: fraternis quoque precibus inclinatus, qua liter ex suis libris eorum convincatur pertinacia, virtute, qua potero, ostendere laborabo. Si quid ergo vobis, frater charissime, in his gratum fuerit, ad fontem bonorum omnium Deum referentes, ei, cui omne cor patet, et omnis volun tas loquitur, orationum frequentia me sedulo commendate. Si qua vero, præter intentionem meam, minus veritati consona forsan apparebunt, vestræ correctionis lima depuretis, ad lumen veritatis charitatisve reducentes, meæ imperitiæ et brevitatis inopiæ veniam concedatis. procedat Spiritus sanctus? Ergo superfluit secun da processio, quod est superfluum, aut incon veniens in Divinitate. Ergo, etc. Rationes Græcorum ad primum articulum: quod Spiritus sanctus non procedat a Filio. Igitur Græci primum articulum suis rationibus, et auctoritatum testimoniis defendere volentes, ita procedunt. Primo: Si Spiritus sanctus, inquiunt, procedit a Patre, secundum Evangelium, aut procedit perfecte sive, illa processio perfecta est, aut non: si per fecta, ut concedetis, quare necesse est, ut a Filio Item, cum una sit causa et fons in Divinitate, scilicet Pater, tam Filius quam Spiritus sanctus exsistunt a Patre, ille per generationem, iste per processionem. Sed si a Filio exsistit aut procedit Spiritus sanctus, etiam Filius erit causa Spiritus sancti, et ita duæ causæ: et per consequens, duo Male; Photius enim a Photino fuit plane diversus. Bas.

principia in Divinitate. Sed hoc est inconveniens. Spiritum Filii, vel quod Spiritus mittatur a Filio Igitur, etc. Tertio: Item in Joanne dicit Veritas discipulis suis: Omnia quæcunque audivi a Patre meo, nota feci vobis '. Ubi dicit Glossa: «Omnia necessaria ad salutem scripta sunt in Evangelio.» Sed illud non est scriptum in Evangelio; ergo non est de necessariis ad salutem. Ergo non tenemur cre dere. Sed quæ vera sunt tenemur credere, et ve nerari, maxime quæ divinam essentiam videntur prædicare. Sed istud non tenemur credere. Ergo non est verum. Quarto: cum Veritas faceret mentionem de pro cessione Spiritus sancti ait: Qui a Patre procedit, non dixit: Et a Filio. Quod si Veritas aliud intel lexisset, aliud dixisset; ego autem verbis ejus addere non audeo, nec præsumo. Item: Non solum Christus hoc tacuit, sed nec aliquis apostolorum tale aliquid dixit; nullus san etorum hoc prædicavit. Imo, quod plus est, in editione veræ fidei, sancta concilia nihil super hoc definierunt; sed ponentes in Symbolo, quæ neces saria sunt ad salutem, omnem additionem, exposi tionem, declarationem sub anathematis vinculo concluserunt et rejecerunt. Item multi nostrorum doctorum quorum anti quissima scripta apud nos usque hodie perseverant, ut Theodoritus, et quidam alii, contrarium hujus opinionis vestræ scripserunt et mandaverunt. Da mascenus quoque, cujus scriptis certe contradi cere non potestis, volens ostendere, quod tam Fi lius quam Spiritus sanctus exsistunt a Patre, et quod Spiritus sanctus non procedit a Filio, meta phoram vocis et intellectus adducens in medium, ait:» Primo est intellectus, deinde verbum exte rius, scilicet vox; spiritus autem vehiculum est verbi. Intellectus igitur format vocem, et in ipsa spirata ostenditur intellectus. Et intellectus Patri, et verbum Filio, spiritus Spiritui sancto attribui tur. Sicut ergo videmus, quod ab intellectu proce dit spiritus et vox et non spiritus a voce; sic a Patre procedit Filius et Spiritus sanctus, et non Spiritus sanctus a Filio.» Epiphanius sanctus, episcopus Cypri, in libro De una Deitate, de Spiritu sancto sic testatur «Spiritus sanctus Deus est, et Spiritus Christi est, non secundum aliquam compositionem, quemad modum in nobis corpus et anima: scilicet in medio Patris et Filii.» Non ergo mediante Filio, ut vos | deliratis, procedit Spiritus sanctus a Patre; cum secundum Patris hujus vocem, medius inter Patrem et Filium ordinetur Spiritus sanctus. Item, quis vobis hoc revelavit? Unde habuistis? Quare etiam nobis hoc non fuit revelatum? Quare in Symbolo tale quiddam inseruistis,quod nusquam positum fuit a sanctis Patribus? Si vero quorumdam verborum occasione divinæ Scripturæ, dicentium hoc habuistis: sciatis, vos vel non intelligere Scri pturas, vel intellectas studiose pervertere, aut certe per ignorantiam multum a veritate et san ctorum expositionibus deviare. Quare ad nos, qui fontes sumus, redeuntes, audire poteritis verita tem. Dicitur igitur Spiritus Filii, non quia proce dit ab eo, sed quoniam ratione divinæ essentiæ, est ei consubstantialis. Item, dicitur mitti, vel dari a Filio Spiritus sanctus, quia ab ipso mittitur, ad sanctificandum creaturas, sicut in Joanne ipse testatur dicens Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos si au tem abiero, mittam eum ad vos ³. Quod vero alibi dicit ipse Filius: Ille me clarificabit, quia de meo accipiet *, intelligendum est, de meo Patre. Om nia enim, quæ Patris sunt, exceptis proprietatibus personalibus, communia sunt utrique: proprium dicimus esse Patri, ut ab ipso tantum, et non ab alio procedat Spiritus sanctus. Responsio contra prima duo objecta. His aliisque quam plurimis conaminibus, quæ causa brevitatis non sunt posita (illa autem quæ magis usitata sunt, posita sunt), sanctam Roma nam Ecclesiam errasse, et in canonem latæ sen tentiæ incidisse, mendaciter fatentes Græci, debi tam obedientiam et reverentiam devotam eidem Ecclesiæ juste se subtraxisse, hominibus simplici bus persuadere laborant. Nos vero Latini, his et aliis contumeliis loco suo dimissis, Ad primum et secundum objectum unam dantes responsionem sic solvimus: Concedimus quod plena et perfecta processione procedit a Filio: nec. tamen sequitur quod sint duæ processiones, et una earum superflua, quia in illa simplicissima Divinitatis natura, nec numerus vicissitudinum, nec temporis varietas, nec localis positio, nec flu xus, nec incisio, nec interstitium, aut spatium temporis cadere potest. Inde est, quod illa pro cessio qua Spiritus sanctus procedit a Patre et Filio nec intervallo temporis, nec spatio loci, cum non sit prius vel posterius, alias perficitur: sed simul et semel est a Patre et Filio; a Patre ta men procedens, mediante Filio, secundum testi monia inferius posita, procedit: id est, hoc habet Filius a Patre, ut ab ipso procedat et spiretur Spiritus sanctus, mittatur et detur. Unde et ad ipsum Patrem, de quo etiam habet Filius omne quod suum est, referens, et ei totum attribuens, dicit apud Joannem: Mea doctrina, non est mea, sed ejus qui misit me ³. Et iterum: Cum venerit Paracletus, quem egomittam vobis, Spiritum verita tis, qui a Patre procedit; ac si diceret Filius Patrem tantum in processione Spiritus nomino quia omne quod habeo, ratione esse et principii, ab ipso Patre, qui est causa et principium in di ³ Joan. v, 16. • Joan. xv, 26. 1 Joan. xv, 15. ibid. 26. ³ Joan. xvi, 7. * Ibid. 14.

vinitate, me habere cognosco. Nam ut a Filio pro- ctum, Deum et vivificum, ex Patre per Filium cedat Spiritus sanctus, hoc habet Filius a Patre; Pater vero non ab alio, sed a se tantum. Istam itaque differentiam sacri doctores, fidei oculo interioris hominis et sane discernentes, in multis locis inveniuntur dixisse, quod Spiritus sanctus procedit a Patre principaliter. Alii dixe runt, quod proprie a Patre: alii quod a Patre per Filium, vel Filio mediante. Et licet verum sit quod sancti asserunt, et contradici non possit non tamen sequitur, quod Græcus intelligit, scili cet, quod idem Spiritus prius a Patre, postmodum a Filio, vel quod magis a Patre quam a Filio pro. cedat: aut quod sint duæ processiones, et una ea rum superflua; sed quia Pater gignendo ab æterno Filium, dedit ei totum esse suum, est enim verus Deus de Deo et quod idem Filius, æternaliter exsistens, a Patre nascendo accepit omne quod habet, et ut Spiritus sit et procedat ab eo. Quam essentiam Spiritus a Filio sancti doctores, maxime Græci, considerantes, Filium causam et fontem Spiritus sancti nominant, nec non et ipsum Spi ritum imaginem Filii. Quemadmodum utique Fi lius imago est Patris, et talem numerum et ordi nem Spiritus ad Filium assignant, qualem habet Filius ad Patrem: secundum quod in sequentibus plenius apparebit. Diximus ergo, quod procedit Spiritus sanctus pariter et æqualiter a Patre et Filio, tanquam donum amborum, et amor utriusque sed proce dit a Patre per Filium, vel mediante Filio, ut di ximus aut certe principaliter et proprie a Patre, quia ut ab eo procedat, Pater a nullo habuit Filius vero non a se, sed a Patre accepit. quo enim habet, ut sit, ab eodem etiam habet ut Spi ritus sanctus sit ab eo, et procedat, detur, et mit tatur, ut ab eo esse accipiat. Quæ cuncta vocabula sane intelligentibus unum et idem, id est, essen tiam Spiritus a Filio prædicant et manifestant. Quod tamen, sicut diximus, Græcus non confi tetur. Assertio catholicæ veritatis. Et primum ex Græco rum Patrum auctoritatibus. Quod Spiritus sanctus procedat a Patre per Filium, vel mediante Filio, ut dictum est; vel quod idem Filius dicatur fons, et causa Spiritus sancti: et etiam quod idem Spiritus sanctus voce tur imago Filii, et esse accipiat ab eo: omissis argumentationibus multis, quas nec recipiunt, nec plane intelligunt, sanctorum suorum testimoniis insistentes, sic probamus Gregorius Nazianzenus in sermone, qui incipit Odibiles, etc., ita dicit: «Spiritus ex essentia Pa tris per Filium æternaliter missus sanctificat om nem creaturam,» etc. In Epistol. Dionysii: «Credo in Spiritum san 7 Psal. xxxii, 6. 8 Psal. xxxv, tù. Jerem. 11, 13. procedentem.» Basilius in sermone de Trinit. qui sic incipit Cognitio Patris, etc.: «Antiquitus Divinitatis non ignorabatnr mysterium. Verbo enim Domini, in quit Psalmista, cœli firmati sunt, et Spiritu oris ejus, omnis virtus eorum; sed nec alio Verbo, quam Filio, nec alio Spiritu, quam Spiritu sancto. Unus est enim Spiritus. Et sicut ex ore Dei pro veniens Filius, sic Trinitatem Verbo unit, et anti quitus, et nunc.» Item in eodem, ante finem: Via Dei cognitionis est ab uno Spiritu per Filium unum að unum Pa trem. Naturalis bonitas, et quæ secundum natu ram sanctificatio, et regalis dignitas ex Patre per Unigenitum ad Spiritum pervenit.» Item Athanasius in editione fidei, cujus est initium: Credimus in unum unigenitum Deum, etc., parum ante finem: « Spiritus autem sanctus pro cessivum ens Patris, et ferentis Filii, per quem implevit omnia.» Item in Epistola Athanasius de Spiritu sancto, ad Serapionem, cujus est, initium: Litteræ tuæ devotionis, etc.: «Uno exsistente Filio viventi unam oportet esse plenam, perfectam, et sanctifi cativam vitam: quæ est operatio ejus, et donum, quod ex Patre dicitur procedere: quia ex Verbo, quod ex Patre est, manifeste resplendet, et mitti tur et donatur.» Gregorius Nyssenus in Epistola ad Eulaliam, quæ sic incipit: Vos quod jusium, etc., parum ante finem: «Immutabilem vere confitentes eum, qui secundum causativum et causatum est, diffe rentiam non negamus; in quo solum discerni al terum ab altero comprehendimus, hoc quoddam causativum credentes; hoc autem ex causativo et ejus quod ex causativo est; alteram iterum diffe- ' rentiam intelligimus, hoc enim proxime de primo hoc autem per proximum de primo.» Item, idem libro contra Eunomium, quasi in fine, ibi loquitur: «Sicut enim copulatur Patri Filius, et ex ipso esse habens, non est posterior secundum exsistentiam: sic iterum et ab Unigenito habetur Spiritus sanctus, intellectu solo secundum cause rationem præspeculata Spiritus hypostasi.» Item Athanasius in sermone contra Aerios cujus initium est: Qui malitiose, in fine loquens de aqua saliente in vitam æternam, sic ait: «Pro pter hoc David psallens Deo sic ait: Quoniam apud te est fons vitæ, et in lumine tuo videbimus lumen*. Sciebat enim apud Patrem esse Filium fontem Spiritus sancti; sicut per prophetam Filius dicit Me dereliquerunt fontem aquæ vivæ º,» etc. Item Cyrillus in sermone septimo, cujus initium est: De humanatione Unigeniti, quasi post duas partes sermonis: «Solvens enim a peccato eum qui sibi consentit, proprio jungit de cætero Spi

meo accipiet, et annuntiabit vobis.» ritu. quem immittit ipse: ut sicut ex Deo Patre pimus 15. Et ipse inquit Dominus: Quoniam de est Verbum, ita ex propria nobis natura refundit Spiritum. > Quod autem hic refundi dicimus, in Græco di citur ivannyižev, et a fontis nomine secundum và præpositionem derivatur. Ex quo liquide apparet, sanctum Patrem intellexisse Filium esse fontem Spiritus sancti. Beatus Gregorius, cognomento Thaumaturgus, in suæ editione Fidei, quæ in Vita ejus legitur, sic ait: «Unus Spiritus sanctus ex Deo esse essentiam habens, et per Filium lucens liquide hominibus, imago Filii perfecta. Item Magnus Athanasius, in ea quæ ad Serapio nem est de Spiritu sancto, Epistola, cujus est ini tium: Litteræ tuæ sacræ affectionis, etc., sic dicit «Sicut in propria imagine est Filius in Spiritu sic et Pater in Filio.» Et post modicum: «Imago Filii dicitur et est Spiritus sanctus, dicente Paulo Quos præscivit, inquam,et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii Dei¹º¸» Item in eadem: «Mani festum enim erit, quod neque creatura Spiritus, neque angelorum essentia, in eo quod illi conver tibiles sunt, sed imago Verbi et Patris propria est.» Item in ejusdem Epistolæ abbreviato ser mone: «Si autem bonus odor et forma Filii est, manifestum est quod non erit Spiritus creatura.» Item Basilius in quarto sermone contra Euno minum, qui sic incipit: Si natura Deus Filius, etc.: Imago quædam Dei Christus est: Qui est inquam, imago Dei invisibilis ", imago autem Filii Spiritus.» Item in eodem libro cap. cujus titulus: Quod sicut Filius ad Patrem se habet, sic Spiritus ad Filium; in ipso initio capituli, sic ait: «Propter hoc et Dei quoddam verbum Filius; verbum au tem Filii Spiritus: Portans, inquam, omnia verbo virtutis suæ ¹¹. Item beatus Cyrillus in libro Dialogorum cum Hermia de Spiritu sancto loquens, cujus est initium, Labor beatorum fructus gloriosus, etc. ■ Character verus et naturalis ad summum certi tudinis, quæ secundum similitudinem intelligitur, ipse est Filius; similitudo pura et naturalis Filii Spiritus est; scribente audies beato Paulo: Quia quos præscivit, et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii Dei, quos autem prædestinavit, hos et vocavit.» Athanasius ad Serapionem in Epistola de Spi. ritu sancto, ut supra adnotatum est: «Et Filius inquit,Quæ audivi a Patre, hæc loquor in mundo¹³¸ Spiritus autem a Filio accipiet, et annuntiabil vobis ".» Item Basilius ad Amphilochium, cap. 5: «Scri bens ad Ephesios Paulus ait: Veritatem autem facientes, etc. Ex plenitudine ejus nos omnes acce Hebr. 3. 17 ibid. 1º Rom. viii, 20. 16 Joan. XV, (2 Lib. VII. 11 Coloss. 1, 15. 16* Joan. xv1, 13. Item Gregorius Nyssenus in sermone contra Arium et Sabellium, qui sic incipit: Quid dico? Die mihi: Spiritus sanctus immortalis est, etc. «Sanctus, principalis, justus, verus, profunda scrutans Dei, ex Patre procedens, ex Filio esse accipiens,» etc. Item Epiphanius in libro qui Ancyrotus seu Ancoratus dicitur, sic dicit: «Spiritus autem sanctus, Spiritus Dei ens cum Patre et Filio, non est alius Deus a Deo; a Deo autem ens a Patre procedit, a Filio accipit, et in eodem Filius reve lat Patrem. Nullus enim novit Patrem nisi Filius, a quo procedit, a quo accipit. Ecce patet ex præmissis,qualiter Spiritus sanc tus sit ex Filio, sive,quomodo precedit æqualiter ab utroque: quia nil aliud est Spiritum sanctum a Patre esse, vel a Filio, quam procedere ab eis. Quia cum non sit alius modus, quo persona sit ab alia, nisi generationis, aut processionis,necesse est ut, si est a Filio Spiritus sanctus, quod negare Græcus non potest, sit etiam ab eo per mo dum processionis: nisi forte novam velint fingere hæresim, ut dicant, quod idem Spiritus sanctus generetur a Filio, et sint in Divinitate duo Filii, et unus eorum nepos. Ostensum est insuper,quod Spiritus sanctus, ut sit a Filio, hoc habet Filius a Patre: propter quod a Patre per Filium, vel mediante Filio, vel certe principaliter et proprie dicitur Spiritus pro edere vel spirari a Patre. Terminatum est enim, quo modo idem Spiritus a Filio, qui est ejus causa et fons, propter modum essendi a Filio, catholice dicitur esse ratio et forma Filii. Unde et verbum et imago Filii propter eamdem rationem Spiritus nuncupatur. Quæ prudens lector si consideret di ligenter, multa quæ a Græcis objiciebantur, so luta inveniet; et licet breviter,tamen et catholice, et vere terminata. Solutio ad tertium objectum. Ad tertium autem objectum,quod dicit: Omnia quæcunque audivi a Patre meo, nota faciam 16. Concedimus sicut et ipsi glossant,omnia necessa ria ad salutem. Hoc tamen necessario addimus in glossa, quod, aut implicite, aut explicite nota facit eis omnia. Nam cum verba sint Veritatis, Veritas mentiri non potest. Dicit enin: Multa alia habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, ducebit vos omnem veritatem 16", quasi dicat: Horum et alio rum verborum meorum intelligentiam relinquo magisterio Spiritus sancti, qui docebit vos, et suggeret omnia, quæcunque dixero vobis “. Item,quamvis non inveniatur secundum vocem 13 Joan. viii, 26. 1º Joan. xvi, 14. 13 Joan. 1, 16.

in Evangelio, quod Spiritus procedit a Filio in venitur tamen secundum veritatem intellectus,in pluribus locis. Dicitur enim Spiritus Veritatis, id est Filii, quia de se Veritas increata loquebatur tunc, Christus. Si ergo est Spiritus Veritatis, aut quia Spiritus est a Veritate, aut quia Veritas est a Spiritu. Sed quod Veritas sit a Spiritu error est, quia Filius a Patre solo est et non a Spiritu confiteri necesse est, quod sit Spiritus Veritatis, id est Filii, hoc est, a Filio. Si autem a Filio, aut generatione, aut processione, ut supra.Quia vero [id] est bonæ expositionis, patebit in sequen tibus. Spiritum sanctum esse Spiritum Veritatis, hoc est Filii, ex Græcorum Patrum expositionibus comprobatur. Beatus Cyrillus, in recapitulatione de Spiritu sancto, dimembrationibus sexaginta sex,demon stratione sic ait: «In Evangeliis quidem Salvator sic ait de se Ego sum veritas "*. Beatus autem Joannes ex Patris essentia, et Filii Spiritum os tendens, in Evangeliis quidem ait: Spiritus veri tatis, qui a Patre procedit.» Idem sanctus, in quarta epistola ad Nestorium, cujus est initium: Salvatore nostro dicente, etc., parum ante finem: «Et si in hypostasi Spiritus sanctus propria, et intelligitur secundum se, vel quod Spiritus est, et non Filius, tamen non est alienus ab ipso Filio. Spiritus enim Veritatis no minatus est. Est autem Christus Veritas, et pro funditur ab ipso, quemadmodum utique et ex Patre. Quid autem sit profundere, exponit idem Cyrillus in expositione Symboli Nicæni, tractans verbum illud, Qui ex patre procedit, dicens << Transacto de Christo ipso sermone, cum beati Patres sancti Spiritus memoriam facerent: Credo, dixerunt, in eum, quemadmodum in Patrem, et Filium; consubstantialis enim eis, et funditur Spiritus,et procedit tanquam a fonte Deo et Patre.» Beatus quoque Basilius, in libro De Spiritu sancto, ad Amphilochium, cap. 18: «Si quis Spi ritum Christi non habet, hic non est ejus. Unde solus glorificat Deum. Illeme clareficabit,inquam, quia de meo accipiet et annuntiabit vobis non si cut creatura, sed sicut Spiritus sapientiæ, Chri stum, Dei virtutem et Dei sapientiam, in sua ma gnitudine revelans: et sicut Paracletus Spiritus characterizat ejus,quæ promisit per Spiritum, Pa racleti bonitatem, et in sui dignitate majestatem demonstrat ejus. Unde et provenit; quod idem est, quod procedit. Idem sanctus Epiphanius in libro De Anco rato: «Pater veri Filii est Pater, lumen totus Fi lius, Patris Verbum, lumen ex lumine, non uti que facta vel creata applicatione sola; et Spiri tus sanctus, Spiritus veritatis, lumen tertium ex Patre et Filio.» 1ª Joan, xiv, 6. Item, alia auctoritas Evangelii, Spiritum ex Filio procedere comperte clamat. Dicit enim Filius Qui credit in me, sicut dicit Scriptura: flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ. Hoc autem dixit (ait evangelista) de Spiritu, quem acepturi erant cre dentes in eum 19. Audisti, Græce, quod Spiritus procedit ab eo qui credit in eum? Nonne etiam fluit a Filio Spiritus? Imo. Quomodo a credentium mentibus fluere dicit Spiritum, nisi quia fluit ab eo, quem habet in se credens in eum, hoc est, a Filio? Quid est vero, Spiritum a Filio fluere, nisi procedere ab ipso? Quod autem flumina Spiritus sancti procedunt, monstratur manifeste in libro Jesu filii Sirach: Ego, inquit, Sapientia eſſudi flu mina 20. Quid enim in hoc loco per Sapientiam, nisi Filium, et quid per flumina, nisi Spiritum sanctum intelligimus? Effudit ergo Sapientia flu mina, quia Filius ex se emittit Spiritum, qui pro cedit ab ipso. Item dicit de eodem Filius in Evangelio: Sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso". Quid aliud in hoc loco per vitam, nisi Spiritum sanctum intelligimus, quem Pater habet in se, et dedit Filio: ut ipse ta Spiritum habeat in se ipso, sicut habet Pater? iErgo Filius non solum habet Spiritum, quem ha bet Pater, sed etiam ita habet Spiritum, sicut ha bet Pater. Videamus itaque, quomodo Pater habet Spiritum in semetipso. Pater autem sic habet Spiritum ut semper sit in Patre, et semper proce dat a Patre: et ita semper procedit a Patre, ut semper in Patre maneat, et ita semper in Patre manet, ut tamen semper a Patre procedat. Si Fi lius isto modo habet Spiritum in semetipso, verum est, quod ipse dicit: Sicut Pater habet vitam in seipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso. Si autem isto modo non habet, quomodo erit ve rum, quod dicit: Sicut Pater habet vitam in seip so, sic dedit et Filio habere vitam in seipso? Sed falsum esse non potest, quod a Veritate est dic tum. Ergo verum est quod Veritas dixit. 1º Joan. vii, 38. 2º Eccli. xx‹v, 40. Item: Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat,sic et Filius quos vull vivificat". Vivificare Spiritus sancti est, etc., sicut Veritas dicit: Spiritus est qui vivificat¹³, etc. Quando ergo Pater mortuos vivi ficat, de Spiritu sancto, quem mittit in eos, vivi ficat. Spiritus sanctus enim est, qui mortuos vivifi cat vitam dando mortuis operatione sua, et etiam vitam gratie mortuis in peccatis inspiratione sua. Si igitur Filius ita de Spiritu sancto vivificat, sicut Pater, sequitur quod sicut ad Patrem pertinet Spiritus, etiam illo modo pertinet ad Filium. Sed ad Patrem pertinet, ut ab ipso procedendo det vi tam mundo, sicut alias scriptum est. Ita ergo et ad Filium. Sed dicet Græcus: «Non ita pertinet Spiritus ad Filium, sicut ad Patrem, quia Pater dedit Fi 21 Joan. v, 26. * Ibid. 21. 28 Joan. V1, 64.

Beatus Cyrillus de eodem Spiritu, quod Spiri tus sanctus sit ex Filio, et quod ipse Filius dederat tunc Spiritum sanctum apostolis cum insufflavit, et dixit: Accipite Spiritum sanctum, super Genesim sic testatur: «Sicut beatus Moyses ostendit homi nem a Deo accepisse spiraculum vitæ, hoc Christus innovans in nobis post resurrectionnem a mortuis, insufflavit discipulis dicens: Accipite Spiritum san clum, ut iterum reformati ad pristinam imaginem, conformes appareamus Creatori per participatio nem Spiritus. › lio, ut possit mittere; sibi autem retinuit, ut pro cedat ab eo.» Absit ab animis fidelium hoc delira mentum, ut Spiritus sanctus coæterus et con substantialis Patri et Filio, aliter et aliter detur et sit vel quod aliquid aliud temporaliter acce pit vel aliud æternaliter exsistat. Ista enim varietas non cadit in Deum, sed in creaturas. Nunquam etiam Filius ad mensuram accepit Spiritum, sicut et nos, et uti est scriptum. Legimus enim: Non ad mensuram dat Deus Spiritum "; supple, Filio suo. Si verum est, quod Pater ita dedit Filio Spi ritum,ut aliquam gratiam dominationis in se Filius (Pater) retinuisset, tunc revera dedisset Filio Spiritum ad mensuram, ita ut nos possemus illam donationem mensurare dicentes: Hoc quidem de dit Pater Filio, hoc autem non dedit; sic dedit, etsic non dedit. Nonne Græcus mensurat Filio Spiritum, quando dicit: Filius sic habet Spiritum ut mittat, et donet illum; sed non sic habet, ut procedat ab ipso. Item Filius de Spiritu sancto ait: Novi de me virtulem exisse 25. Et Evangelium similiter: Virtus de illo exibat et sanabat omnes". Quæ autem erat illa virtus, quæ sanabat omnes? De qua virtute iterum scriptum est: Vos autem sedete in civitate Jerusalem, quousque induamini virtute ex alto. 37. Qui ergo negat Spiritum a Filio procedere, negat pariter verba sua ab ipso esse. Verumtamen evan gelista: Mirabantur omnes in verbis gratiæ, quæ procedebant ore ejus ". Quid plura? Ipsa namque Veritas, Salvator noster, volens omnem ambiguitatem istam de me. dio removere, post gloriam resurrectionis suæ jam immortalis factus et impassibilis, Spiritum sanctum ex se procedentem ostendit, cum inspirans dici pulis ait: Accipite Spiritum sanctum ",etc. Quam auctoritatem beatus Athanasius exponens in ser mone de ea, quæ in carne, dispensatione Verbi Dei, et de Trinitate contra Arianos, cujus initium est: Qui malitiose, etc., sic dicit: «Propter hoc in sufflat in faciem apostolorum dicens: Accipite Spí¯ ritum sanctum, ut discamus, quod de plenitu¯ dine Divinitatis est, qua datur Spiritus sanctus dicipulis: In Christo enim, inquit, hoc est, in carne ejus, habitat omnis plenitudo Divinitatis 30. Sicut Joannes Baptista dicit: Nos autem omnes de pleni tudine ejus accepimus ", etc. Corporalietiam spe cie visus est Spiritus sanctus sicut columba de scedens, et manens super eum. In nobis autem pignus et primitiæ Divinitatis habitant, in illo au tem plenitudo Divinitatis, ne quis putet, quod non habens Spiritum, ipsum tunc accepit. Ipse enim . ipsum desursum mittebat ut Deus, et ipse ipsum deorsum recipiebat ut homo. Ex ipso ergo in ipsum descendebat, ex divinitate ejus in humani tatem.» Et hoc quidem Athanasius. * Joan. III, 34. Coloss. 11, 9. a Rom. vui, 9 25 Luc VII, 46. 31 Joan. 1, 16. 37 Joan. vi, 64. 26 Luc. VI, 19. Matth. x, 20. Quando ergo Spiritus sanctus in nobis factus, conformes nos Dei ostendit, procedit autem a pa tre et Filio, manifestum, quia de eadem essentia est essentialiter in ipsa, et ex ipsa procedens, velut ex humano ore excurrit insufflatio: etsi parvum et non dignum sit exemplum. Omnia enim supe rabit Deus. Item Anastasius patriarcha Antiochenus, in sermone de recta veritate dogmatum, qui sic in cipit Dominus Deus meus fortitudo mea, etc., de Spiritu sancto sic testatur: • Etenim Dominus ipsum Spiritum ex se ostendens existere, in sufflans aiebat: Accipite Spiritum sanctum. ➤ Ecce, ut diximus,omnia quæ necessaria sunt ad salutem, aut explicite, aut implicite scripta sunt in Evangelio: quod ex dictis, et subsecutis san ctorum testimoniis probavimus, et in sequenti capitulo manifestius apparebit. Ad quartum solutio Ad quartum objectum, quo dicitur: «A Patre tan tum dixit Filius procedere Spiritum, et non addi dit, a Filio,» dicimus quod non est necesse, quod ubicunque subticetur una persona, excludatur ipsa, et non intelligatur; quod isto modo in mul tos errores præcipitasset nos ipsa Veritas, Filius Dei. Verbi gratia, in Evangelio Scriptum legimus Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis 3. Item: Ego et Pater unum sumus 33, dixit Filius, et nullam mentionem fecit de Spiritu sancto. Et iterum: De die autem et hora illa nemo scit nisi Paler 34. Item Paulus Misit Deus Spiritum Filii sui 85 non dicit, suum. Et iterum: Si quis Spiritum Christinon habet, hic non est ejus ³. Item Filius in Evangilio: Spiritus est. qui vivificals. Si igitur illa sola persona intelligitur in his auctoritatibus, de qua fit mentio, et non alia ergo Spiritus, Patris tantum est Spiritus, et non Filii, quia de Filio non fit mentio, nisi de Patre. Item solus Spiritus loquitur, et non pater, vel Fi lius. Item sic Pater novit quæ ventura sunt novissi mis diebus, et non Sapientia ejus, id est, Filius, vel Spiritus sanctus. Item: Quis est iste Spiritus Filii, quem immittit Pater in corda credentium? numquid alius erit ab 17 Luc: xxiv, 49. 28 Luc. iv, 22. 29 Joan. xx, 21. ** Joan. x, 30. Matth. XXIV, 36. 35 Galat. iv, 6.

Item Anastasius Antiochenus patriarcha in præ- Sancti hoc in Symbolo non posuerunt, quia mi fato sermone de recta veritate dogmatum sic ait «De sana nostra fide, et rectis Ecclesiæ documen tis diligenti et subtili ratione corporis et proprie tatis assumentis, tanquam exemplum distinctio num divinarum personarum, statuimus per mem brorum proportionem et proprietatem comparare. Etenim Spiritus oris ejus, scilicet Dei, dicitur Spi ritus sanctus, ore exsistente Unigenito. Et Spiritus iterum ex ipso procedens, et missus non solum a Patre, sed etiam a Filio.» Epiphanius Cypri in memorato libro Ancorato de processione Spiritus a Filio talia testatur «Spiritus enim Deus est, et Spiritus Patris, et Spiritus Christi, non secundum aliquam com positionem, quemadmodum in nobis corpus et anima: sed in medio Patris et Filii, ex Patre et Filio. >> Idem sanctus in libro De una Deitate: «Ait ergo Petrus his, qui circa Ananiam erant: Ut quid tentat vos Satanas mentiri Spiritui sancto? Non estis mentiti hominibus, sed Deo. Ergo «Deus ex Patre et Filio Spiritus, cui mentiti sunt, qui de pretio fraudaverunt.» Item in eodem opere: «Vita tota Deus, ergo vita ex vita Filius: Ego enim, inquit, sum via, veritas et vita. Spiritus enim sanctus ab ambobus Spiritus et vita. Nam Spiritus Deus est. > Et iterum. «Numquid dicimus duos esse Filios? Et quomodo Unigenitus? Imo, tu quis es, qui re spondeas Deo? Si Filium quidem vocat, id est, pro cedit ex se, Spiritum vero sanctum ex ambobus?» Quid ergo dicemus? Adhuc egemus testibus? Audivimus Græcorum blasphemias dicentium Spiritus sanctus non procedit a Filio, quia perfe cte procedit a Patre: quasi etiam non perfecte mittatur et detur a Filio? Item, Non procedit, inquiunt, a Filio, quia duo essent causæ, et duo principia. Ergo cum Scriptu ræ sacræ et Evangelium Filium principium sci licet de principio nominent, ut illud: Ego princi pium, qui et loquor vobis *. Et Psalmista: Et tu in principio, Domine, terram fundasti“. Idem, non procedunt quæ dicunt, quod Chri stus hæc tacuit, apostoli non dixerunt, sancti ctiam de hoc nil prædicaverunt. Sed ex præmissis auctoritatibus, mendaciis eorum jam patefactis, restat nunc ostendere qualiter et in his quæ se quuntur, suis rationibus mentiantur. Dicunt enim: «Sancti Patres in conciliis super hoc nil definierunt: sed ponentes in Symbolo, ea quæ sunt necessaria ad salutem, eos qui aliud ad derent excommunicaverunt; sed vos addidistis ergo estis excommunicati.» Responsio Latinorum. Ad quod respondentes breviter sic dicimus 45 Joan. VIII, 25. 46 Psal CI, 26. Fuit synodus secunda Constantinopolitana. nime dubitaverunt. Non enim proponebant in Sym bolo, vel definiebant in synodis, nisi ea quæ in quæstionem ab hæreticis vertebantur, et mun dum vel universalem Ecclesiam in errorem duce bant. Unde nec Symbolum tunc temporis expo suissent, nisi eos ad hæc hæreticorum pravitas compulisset. Unde in prima et sancta universali synodo, quæ sub sanctissimo papa Sylvestro, tem pore Constantini principis, a trecentis octodecim Patribus sanctis in provincia Bithyniæ, civitate Nicæa, contra impiissimum dogma Arii, dicentis Filium Dei factum et creatum, est celebrata, nil aliud definierunt de Spiritu sancto, nisi quod in ipso credi debeat, et quod sit Dominus, et vivi ficans. In secunda vero synodo, quæ sub beato papa Damaso, tempore Theodosii principis, a centum quinquaginta Patribus in urbe Constantinopolitana contra Macedonium, præfatæ urbis episcopum, di centem Spiritum sanctum minorem Patre et Filio, vel certe ministrum Trinitatis, celebrata est, de finierunt prædicti Patres, Spiritum non factum nec creatum, sed potius creatorem, ab ipso fonte in Divinitate, Patre, tanquam a primaria vena procedentem. Et hoc in secundo Symbolo, quod Constantinopolitanum dicitur, diligentius notave runt. Quia vero non fuit quæstio, sive dubium Utrum Spiritus a Filio procederet, vel non? san cti Patres, sicut et multa alia quæ postmodum in aliis conciliis catholice definita sunt, sub silentio transierunt. Processu vero temporis, increscente quorumdam malitia, in Occidentalibus partibus, di centium Spiritum sanctum non procedere a Filio, pro eo quod in Symbolo non ponatur, aggregati in unum episcopi illarum partium, de licentia et auctoritate summi pontificis, veritatem fidei, quam tenemus in Symbolo declarantes, cantari etiam hoc in Ecclesia ab omnibus mandaverunt. Græci vero et cæteri Orientales vocati non sunt, aut quia nimis distabant, aut quia non dubitabant etiam hoc adducere in quæstionem Quod autem eis tunc licuerit, et liceat hodie no bis aliquid scribere, prædicare, et cantare, quod in Symbolo non estexpressum, docemur ex quarto, quinto, sexto, septimo conciliis, quorum quædam definiunt, quod non est expressum in Symbolo ut de sacris imaginibus, super quibus septima fuit synodus, nihil in Symbolo continetur. Sic nec de duabus voluntatibus et operationibus in Christo Symbolum manifeste determinat, de quibus sexta synodus definivit; sic nec Theodorus Mopsuestiæ, nec Theodoriti scripta, quæ contra beatum Cy rillum composuit, condemnat Symbolum, quamvis secunda universali synodo condemnentur. Sic nec duas naturas inconfusas et impermistas in

sed quod verum est, et cujus oppositum facit hæresim, nec non et ejus veritas periculoso silentio petentibus denegatur: patet quod, si pro pter pietatis naufragium, quod imminebat, ad didit veritatem fidei, in Symbolo non expressam, non est excommunicata. Christo in unitate personæ, sine omni conversione sanctorum definitionibus non scribat, vel prædioet, per Symbolum habemus expressum, cum sic esse definierit quarta universalis synodus, Leonem papam primum secuta: epistolam quoque ejus quem prædiximus, fidei orthodoxæ columnam usque hodie Græcus appellat: et quod forsan aliquis miretur, sancta et universalis synodus pro hibet, ne alicui liceat proferre, vel scribere, vel componere alteram fidem ab ea quæ definita est a sanctis Patribus Nicææ congregatis, quamvis secunda synodus Symbolum ediderit, ut supra ostensum est, in quo aliqua continentur, quæ in Nicæno concilio non habentur: quod ex collatione utriusque synodi manifestum est lectori. Ipsam vero prohibitionem ad verbum sic continet, tertiæ synodi cap. ult. Iis igitur lectis definit sancta synodus, alteram fidem nemini licere proferre, vel scribere, vel componere, præter eam, quæ definita est a sanctis Patribus Nicææ cum sancto Spiritu; præsumentes alteram fidem, proferre, vel offerre, converti nolentes ad agnitionem veritatis ex ju daismo, vel hæresi qualicunque, hos, si quidem fuerint, anathematizari.» Sed dicet Græcus: Quid ultra quæritur? Ecce habemus propositum ex definitione. Responsio Latinorum. Ad quod respondentes sic dicimus: Prohibitio sancti concilii sicut sancta et vera esse ostenditur. ita nil contra veritatem dignoscitur continere. Di cit enim: Si quis aliam fidem a veritate prædica- c verit, scripserit, anathema sit. Sed Latinus scribit et prædicat illud, quod sanctorum auctoritatibus et sacræ Scripturæ testimoniis probatesse verum. Ergo non aliam, sed eamdem minus expressam olim in Symbolo, tam fidelibus quam infidelibus, prædicat fidem. Quod autem vera sit expositio, probatur per auctoritatem Apostoli, et per ipsos tractatores sacri fidei, qui in dictis conciliis personaliter interesse meruerunt. Dicit ergo Paulus quibusdam sic Quicunque vobis aliud prædicaverit,præter id quod accepistis, hoc est, si quis vobis aliud, id est, con trarium evangelizaverit, vel contrario modo do cuerit, anathema sit". Non dicit: Si quis vobis addiderit. Nam si illud dixisset, sibi ipsi præju dicasset, qui cupiebat venire ut suppleret, quæ eorum fidei deerant. Sed qui supplet, quod minus erat addit, non quod inerat tollit. Qui prætergreditur fidei regulam, non addit ad omnia, sed recedit a via. Aliud ergo positum est pro opposito. Nam, quæ de Deo est, veritatem nullus hominum prohibere potest, quin possit cantari, legi, et prædicari in ecclesiis. Unde idem Apostolus ait: Nihil possumus adversus veritatem +8. Cum igitur Romana Ecclesia aliud, aut contrarium 47 II Cor. x1,4, 48 II Cor. xııı, 8, Locus mendosus. Si vero propter declarationem fidei talem, ut Græci asserunt, additionem factam in Symbolo, excommunicationis sententiam Latini incurrerunt, confiteri necesse est omnes qui in secundo, quarto, quinto, sexto, septimo, conciliis fuerunt, pro eo quod præter ea quæ in Symbolo Nicææ contine bantur, aliqua imo multa de fide definierunt, ana thematis gladio fuisse percussos. Sed qua major dementia, et major cæcitas, quam dicers, aut proferre, aut prorsus cogitare, quod tertium concilium excommunicaverit præteritos, et fu turos, qui aliquid plus, quamvis verum, defi nierunt in Ecclesia, quam illud, quod definitum est a sanctis Patribus in sancta Nicæna synodo constitutis? Item, numquid Nicænum, aut Constantinopoli tanum Symbolum omnia continet, quæ necessaria sunt ad salutem, ubi nullum de septem sacramentis Ecclesiæ, excepto baptismo, aliud expressum ibi dem continetur? Cui ergo dubium videtur, quæ dam vera esse de Deo, quæ in libris non conti nentur? Et ut de his nunc taceamus, qui non lecta expletis sequuntur: Patrem et Spiritum, Filio incarnato, incarnatos non esse, aut passos, ubi in Scriptura poteris invenire? quod tamen ita verum est, ut oppositum vel mente concipere, sit ad surdum. Item, quomodo tertium concilium excommunicat primum et quartum, quintum, et sextum, et septi mum? cum in fine cujuslibet concilii hanc eamdem prohibitionem factam ab eis recipiat, scilicet: Si quis alteram fidem, etc. Si vero excommunicati quomodo sancti, si autem sancti non excommnni cati. Quomodo tamen non excommunicati, nisi prohibitionis juxta sententiam, alteram fidem, id est, contrariam rectæ fidei præsumpserunt prædi care? Quod vero tam studiose et sollicite in omni concilio hoc ipsum prohibuerunt, contra hæreti cos, non in præjudicum veritatis factum esse aperte probant quæ in sequentibus continentur. Dicit enim beatus Cyrillus in Epistola ad Nesto rium: «Non tibi sufficiet confiteri Symbolum fidei solum editum pro tempore in Spiritu, a magna sy nodo pro tempore congregata Nicœæ. Intellexisti enim non recte: sed interpretatus es non recte sed perverse contra hæreticorum importunitates dictum est, plus vel minus aliam fidem affirmare conscribere, componere, docere, vel sapere: quæ aliquid superinducere, vel subtrahere moliuntur

sanæ mentis intellectui eorum qui in Nicææ Sym- rillo, pro eo quod in pluribus scriptis suis bolum conscripserunt.» Item de eodem Athanasius: «Nil amplius de bere scribi de fide, sed contentos esse ea quam in Nicea sancti Patres conscripserunt, fide, propter haereticorum cautum est cavillationes: > non ut pietati præjudicium inferretur; alias omnes san ctos, qui postea aliquid de fide dixerunt, et sex venerabiles synodos in contemptum egisse pone mus. Item Cyrillus in Epistola, cujus est initium: Legi commonitorium: «Athanasius dixit,sanctam syno dum non fecisse memoriam dictionis Genitricis ego autem scripsi, quod et si non fecit synodus memoriam, bene fecit. Neque enim erat motum aliquid hujuscemodi tunc temporis, propter qnod non erat necessitas quæ non quærebantur ferre in medium.» Item Basilius in Epistola quam scripsit Epipha nio, ita dixit: «Nihil possumus addere fidei nos, neque præter eam quæ in Spiritum sanctum, glo rificationem, quam in transcurşu Patres nostri hujus memoriam fecerunt nondum de ipso tunc mota quæstione.» Patet igitur ex præmissis, quod contra hæreti corum importunitates, quæ veritatem pervertere nituntur, facta fuit hæc pro his, non ut pietati præ judicium inferretur. Et quod ea quæ in transcursu dicta sunt, declarare licet etiam cum additionibus, nec non et veritatem tacitam pro tempore in ma nifestum prodire, scribere, et cantare licet. Quod, cum negare Græci non possunt, nisi forsan scripta sua et Patres suos sanctos velint condemnare, ne cosse habent nobiscum et ipsi fatendo dare, Ro manum pontificem propter additionem factam in Symbolo (quam veram esse nullus sanctorum du bitavit) non esse excommunicatum, vel hæreticum, sed pium doctorem, et catholicum et fidelem di spensatorem “quem Dominus super familiam suam, id est, universalem Ecclesiam constituit, ut det illis cibum in tempore opportuno 5º. Opinio Græcorum. Dicunt igitur Græci iterum: Multorum docto rum nostrorum hactenus, quorum scripta apud nos usque hodie perseverant, ut Theodoritus et cæteri, vestræ opinioni erronete contraria scripserunt. Responsio Latinorum. Quibus responsum reddentes dicimus: Quod si omnes quos doctores nominant, tales sunt, quales Theodoritus fuisse probatur; eos tanquam pestem fugimus,ettanquam hæreticos reprobamus.In quin to namque concilio, cum dictus Theodoritus nisu temerario ausus erat se opponere B. Cy * Luc.xu, 42. 5º Psal. clxiv, 15. Imo in tertio, hoc est. in Ephesino. STEW. Non fuit note controversia inter Cyrillum et Theodéretum, sed utrum Christus una, an dure Spiritum sanctum ex Filio esse fateatur; excom municationis sententiam in pleno concilio susti nuisse meruit: donec ea quæ contra prædictum Patrem dixerat et scripserat, publice retractaret. Auctoritatem ergo hujus Theodoriti tanquam blasphemam respuentes, ad illam Damasceni, quae sic incipit: «Primo est intellectus, deinde verbum exterius, spiritus autem est verbi vehiculum,» accedamus. Item solutio ad verbum Damasceni. Sciendum est Græcis,quod est verbum exterius, et verbum interius. Verbum interius, sicut sancti doctores dicunt, est intellectus, vel cogitatio. Ver bum exterius, sermo est. Similiter est spiritus du plex interior spiritus, et exterior: Interior spi ritus amor est; exterior vero, aer. Jam ergo do ctores, sicut sanctus Augustinus et alii, exemplifi cantes de Verbo incarnato et Spiritu increato, com parant spiritum interiorem ad verbum exterius, de quibus dicit sanctus Augustinus: «Prius est mens: dictum est verbum, sive cogitatio, quia co gitatio in mente concepta, verbum dicitur.» Con sequenter sequitur, quod ex utroque spiretur affe ctus sive amor. Mens namque Patri attribuitur; verbum Filio; amor Spiritui sancto. Ex hoc ergo dicimus Spiritum ab utroque procedere, sicut amo rem ex mente et verbo interiori, sive cogitatione. Auctoritas Damasceni aliter ista accipit, et ideo in errorem multos induxit. Aliam vero auctori tatem Damasceni, quæ dicit: «Nos Spiritum san ctum ex Filio esse non dicimus, › si tanquam authenticam per concilia recipere vellemus (quam vis non sit) sicut sanctorum, de quibus su pra memoriam fecimus, sic exponemus: «Nos dicimus,» id est, «Non cantamus.» Quod quidem verum est. Illud enim: Filioque procedit: om nino in Ecclesiis subticetur ab eis. Si autem fiat vis in præpositione, ex, secundum quod importat aliquando universalem auctoritatem principii, aut principalem causam, potest sustineri. Nam quod Spiritus procedata Filio, hoc habet a Patre; secun dum quod in præcedentibus testificati sumus. Ad aliam autem auctoritatem Epiphanii, quæ fatetur Spiritum medium inter Patrem et Filium, dicimus id intelligendum, quod Spiritus est con nexio et amor utriusque. Nam ipse Epiphanius, et omnes alii cum eo, Spiritum sanctum ex ambobus, sicut supra notatum est, et ordine mediante confi tentur. Unde cum dixisset Epiphanius in auctori tate præallegata, «non secundum aliquam com positionem, quemadmodum in nobis anima et cor pus, sed in medio Patris et Filii,» statim sub persona esset. In. Resipuit Theodoretus, et a concilio Chalce donensi receptus est. ID.

junxit, quod Græcus occultaverat: «Spiritum ex Spiritus Filii, pro eo quod mittatur ad sanctifican Patre et Filia.» Sed et Basilius in sermone qui incipit: Non erat. ut videtur, etc., vicesimo septimo capitulo, cujus est initium: Sed forte dicet quis, etc., sic te statur: › Pater quidem sine principio, et ingeni tus, et semper intelligitur. Ex ipso autem secun dum propinquum, sine interstitio, unigenitus Patri communis est. Per ipsum autem Unigenitum etiam cum ipso antequam alia majus, et subsistens per medium intercidit intellecto, statim et Spiritus sanctus copulatione comprehenditur. Dicitur ergo medius, prout diximus, quia amor est utriusque. Ordinatur vero post Filium, quia ex ambobus pro cedit. Unde in Ancorato Epiphanii: «Pater semper ingenitus, increatus, incomprehensibilis: Filius, genitus, et semper increatus, et incomprehensibi lis: Spiritus sanctus, semper non genitus, non creatus, non confrater, non ex Patre frater, non proles Patris, non proles Filii; sed ex eadem essentia Patris et Filii Spiritus sanctus, Spiritus omnium Deus est, ▸ Ad illud, quod quærebatur: «Quis vobis revela vit hoc? Unde habuistis? Quare, et nobis non fuit revelatum? Quare in Symbolo tale quid intrusi stis,» etc., quia in superioribus ostensum est, vel responsum est et solutum, ideo hic sub silentio prætermissum. Ad auctoritates etiam Evangelii, quas prave ex ponunt, dicentes: «Dicitur Spiritus Filii, quia mittitur ab eo ad sanctificandas creaturas: vel quia est consubstantialis ei,» sic respondemus Quærimus a Græcis: Aut Spiritus erat ab æterno Filii, aut si dicunt, Non, contra Gregorius Thau maturgus in editione fidei suæ, quæ in sua Vita le gitur, Spiritus esse Filii ab æterno claro sermone denuntians ait: «Neque defecerit unquam Filius Patri, nec Spiritus Filio, sed inconvertibilis et in alterabilis eadem Trinitas semper.» Item Gregorius Theologus in sermone de Penete coste, qui sic incipit, De hac solemnitate breviter philosopremur, circa medium sermonis, sic testa tur de eodem Spiritu: «Erat semper Spiritus san ctus, et est, et erit, neque incepit neque deficiet sed semper Patri et Filio coordinatur et connume ratur. Neque decebat deficere Filium Patri un quam, et Spiritum Filio.» Item Epiphanius, episcopus Cypri, de perfecta hu manatione Dei Verbi: «Et quoniam animam et intellectum suscipit, et quanquam est homo.» Et de Trinitate post unum folium: «Pater erat sem per, et Filius ex Patre erat semper, et Spiritus sançtus ex Patre et Filio erat semper. Et neque Filius creatus, neque Spiritus, creatura, etc., sed ab æterno, ut sancti testantur, fuit Spiritus Filii, et a Filio. Quomodo ergo dicit Græcus, quod dicitur Locus valde corruptus. c das creaturas, cum ab æterno non esset qui sancti ficaretur, eo quod creaturæ incipiunt sub tempore? Ergo non dicitur Filii, quia mittitur ad sanctifi candas creaturas, sed quia æternaliter exsistat ab eo. Si autem exsistit ab eo æternaliter, aut gene ratione, aut processione, ut supra. Sed dicit Græcus iterum: Spiritus sanctus Filii esse dicitur, quia ratione divinæ essentise ei est consubstantialis. Latinus: Absit ab auribus fidelium hoc delira mentum. Quia si ista ratione dicitur esse Spiritus Filii, scilicet quia est ei consubstantialis: eadem ratione Filius ipse, et Pater etiam dicerentur Spi ritus sancti, vel a Spiritu sancto, quia similiter sunt ei consubstantiales. Videtis, Græci, quorsum tendunt hic congrum expositiones vestræ? Nam prima Macedonium, altera Sabellium blasphemos imitantur. Primus enim Spiritum sanctum inter creaturas ordinat; secundus in Triuitate ordinem confundit. Ubi ergo nuno est vestra gloriatio, quia impudenter vos de pulchritudine scientiæ jactatis, dicentes «Si autem occasione quorumdam verborum,» et cætera. Ast rursus ad nos redeuntes audire poteri tis veritatem. Estne ista veritas primæ veritatis, ut relictis sanctorum Patrum sententiis, sequa mur Macedonium et Sabellium hæreticos jam condemnatos? Quid ergo est? Dicitur Filii Spi ritus, secundum omnes sane intelligentes, quia procedit ab eo: quod utique ita verum est, ut qui contrarium sentit vel prædicat, secundum quod patebit inferius, est in via perditionis. Quia igitur multo conamine nisi sunt Græci Ro manum pontificem, et totam Occidentalem Eccle siam ostendere in canonem latæ sententiæ inci disse, et quod juste, et sine culpa aliqua sint separati a nobis, et minime potuerunt: restat nunc ostendere, qualiter ipsi in laqueum, quem ipsi paraverunt nobis, inciderunt, et utrum di cendi sint hæretici, vel tantum excommunicati, vel quod magis dolendum, utrum utrumquè simul. Ostendit Græcos incidisse in canonem ob errorem de Spiritu sancto. Quod in canonem latie sententiæ inciderunt sic probatur: Constat jam omnibus, quod ipsi dicunt Spiritum sanetum non procedere a Filio, nec esse omnino ex ipso: et quod nec datur ab eo, nec mittitur, nisi temporaliter ad sanctificandas crea turas. Et constat similiter, in cunctis Scripturis authenticis, et receptis conciliis, hoc quod prædi ximus, scilicet, quod Spiritus sanctus est essentia liter a Filio, et procedit ab eo, manifestius conti neri. Quæ scripta ita recepta et approbata sunt per concilia generalia, ut qui eorum aliud contra rium sentit vel prædicat, ipso facto et jure sit excommunicatus.

Definit enim secundum concilium sic: anno ab incarnatione Domini millesimo quinqua «Condemnamus et anathematizamus cum omnibus aliis hæreticis condemnatis et ana thematizatis a catholica etapostolica Ecclesia, etiam Theodorum, qui fuit episcopus Mopsuestiæ, et impias ejus conscriptiones, nec non et impia scripta a Theo dorito adversus rectam fidem, et contra capitula Patris nostri beati Cyrilli et tertiæ sanctæ synodi Ephesine; et quidquid ad suggestionem Theo dori et Nestorii» Esse audivimus; beati Cyrilli duodecim capi tula, ubi maxime exsistentia sancti Spiritus a Fi lio tangitur, ita universaliter sunt recepta, ut qui corum sentit contraria, vel prædicat, ipso jure sit excommunicatus cum aliis hæreticis et olim con demnatis. Dicit itaque Cyrillus, in nono capitulo 3 prædictorum duodecim: • Si quis dicit, unum Dominum Jesum Christum glorificatum esse a Spiritu, tanquam aliena virtute ab ipso data uten tem et ab ipso recipientem, ut operari possit contra spiritus immundos et implere in homines divina signa; anathema esto.» Hunc autem ana thematismum ipse idem sanctus Pater interpretans sic ait: «Homo factus Unigenitus Dei Verbum permansit, et sicut Deus omnia exsistens quæcun que et pater,præter solum esse Pater, et proprium habens, quod ex Patre est, et essentialiter inhæ rens illi Spiritus sanctus, signa illa divinæ poten tiæ operatus est.» Istam igitur expositionem accepit tertia synodus, quinta confirmavit, et contradicentes excommunicavit; Ecclesia univer salis tenet, et tenuit, et approbavit. Sed Græci nostri temporis contradicunt nono capitulo ex positionum ejusdem, et allegant pro se scripta Theodoriti hæretici, et per concilium excommu nicati; ergo, secundum vim propositæ definitionis hæretici sunt judicandi. Unde beatus Augustinus in libro De fide ad Petrum, cum in octavo capitulo ejusdem, Spiritum sanctum ex Patre et Filio pro cedere firmasset testimoniis, in fine omnium capitulorum subjunxit, et ait Petro: «< Hæc interim quadraginta capitula ad regulam veræ fidei firmissime pertinentia, fideliter crede; fortiter tene, firmiter defende. Et si quem contraria his dogmatizare cognoveris, tanquam pestem fuge, et tanquam hæreticum abjice.» Ita enim ista quæ posuimus, fidei catholicæ congruunt, ut si quis non solum omnibus, sed etiam singulis voluerit contraire, in eo quod singulis horum contumfaciter repugnat, et his contraria docere non dubitat, hæreticus, et fidei Christianæ inimicus, atque ob hoc omnibus catholicis anathematizandus appa reat. Propter eamdem insuper causam, hoc est, quia obstinato animo negant processionem Spiritus sancti a Filio, et plurimos etiam alios errores, in quibus sanctæ Romanæ Ecclesiæ adversantur, Constantinopolitanum. Deest aliquid. gesimo quarto, excommunicationis sententia contra eos in urbe regia Constantinopolitana lata est. Et magnum ejusdem civitatis ecclesiæ altare hanc ipsam continet sententiam impositam, scri ptam a sedis apostolicæ legatis, tempore Leonis papæ IX ut videndum exhibent quæ apud eam urbem sunt, tam Græca quam Latina hujus rei monumenta. Sed Innocentius papa III, in editione quam fecit catholicæ fidei temporibus nostris, præsidens in generali consilio Laterani celebrato, et dicens Patrem a nullo, Filium a Patre solo, Spiritum sanctum ab utroque, omnem excommunicavit et anathematizavit hæresim, extollentem se adversus eam quam composuit, sanctam orthodoxam et catholicam fidem. Sed Græcus manifeste se erigit contra articulum de Spiritu sancto. Ergo, etc. Item: Falsarii Scripturarum authenticarum sunt excommunicati per concilia; sed ipsi falsificant Scripturas, et utuntur falsis, et scienter. Ergo anathematis gladio percussi incedunt per viam damnationis. Et beatus Athanasius in Symbolo rectæ fidei, cum dixisset: «Pater a nullo est factus, nec crea tus, nec genitus: Filius a Patre solo est, non factus, nec creatus, sed genitus; Spiritus a Patre et Filio, non factus, nec creatus, nec genitus, sed procedens, in fine libri subjunxit et ait: «Hæc est fides catholica, quam nisi quisque fideliter: fir miterque crediderit, salvus esse non poterit.» Sed Græci non credunt,quæ in eo continentur; salvari ergo non possunt. Nos autem sanctorum Græcorum et Latinorum sententias secuti, credimus etconfitemur, cantamus, et scribimus, et docemus Patrem a se, non ab alio Filium a Patre solo genitum: Spiritum sanctum a Patre et Filio æqualiter procedentem, et pariter tres quidem discretas, distinctas, et perfectas hy postases; sed unam essentiam, unam deitatem, unam potestatem, unam causam: a quo omnia, et per quem, et in quo sunt omnia: et ipsi est gloria, et honor, et imperium in sæcula sæculorum. Amen. Illos vero qui dicunt: Spiritus sanctus procedit quidem a Patre, sed non a Filio, vel aliter, et plus a Patre, quam a Filio: aut prius a Patre, quam a Filio, et similia, ratione fidei adversantia et hoc asserendo credunt, prædicant et scribunt, sicut jam dudum definitum est a sanctis Patribus, tanquaın hæreticos a catholica Ecclesia abjicimus, et vitamus, maledicimus, et reprobamus. Distinctio de animabus. Expedito in præcedentibus primo articulo, sci licet de processione Spiritus sancti a Filio, in quo, ut singulis versutis Græcorum objectionibus Cap. 44.

Verumtamen ex divinis Scripturis docemur, quod peccatorum animæ in inferno sunt, subtus omnem terram et mare, sicut, docet Psalmista In tenebrosis et umbra mortis, et lacu inferio ri **. Et sicut scriptum in Job: In terram tene brosam et turbulentam, in terram tenebrarum æter narum, ubi non est claritas, nec videre vilam *. Justorum autem animæ post adventnm Christi, sicut in latrone didicimus, in paradiso sunt. Non enim propter animam solam latronis Christus Do minus paradisum aperuit, sed et propter reliquas sanctorum animas. respondimus, et ipsos tanquam veritatis falsarios ex libris suis, quibus se jactant, et contra Roma nam erigunt Ecclesiam, non solum errasse, verum etiam in Canonem latæ sententiæ incidisse proba vimus; forsan plus necessario præter propositum prolixi fuimus; restat nunc videre per eadem testimonia, ubi animæ talium, id est, infidelium et male credentium, exeuntes a corpore recipiantur. Opinio enim eorum est, sicut diximus: quod neque in paradisum bonæ, neque in infernum ante diem judicii vadunt animæ reproborum: sequentes quemdam hujus hæreseos inventorem, archiepisco pum quondam Cæsareæ Cappadociæ, Andream no mine, qui dicit propria corpora præstolari, ut cum eis, cum quibus bona vel mala commiserint, retributiones similiter factorum recipiant. Qui etiam ad confirmandam suam opinionem erroneam, auctoritatem Apostoli ad Hebræos pro se intro ducit, qua dicitur: Et hi omnes testimonio fidei probati, non receperunt repromissionem Deo pro nobis melius aliquid providente, ut non sine nobis consummarentur 51. Cui Andreæ obviat beatus Joannes Chrysosto mus in expositione ejusdem Epistolæ, et talia te statur: << Perceperunt quidem juxta coronas debitas. Si unum corpus sumus omnes, major efficitur isti corpori delectatio sive fruitio, quando communi ter, et non particulariter coronantur. Etenim etiam justi in hoc sunt admirabiles, quia gaudent frater nis bonis tanquam in propriis. Itaque et hoc ipsum secundum voluntatem eorum est, ut simul cum propriis membris coronentur; nam simul glorifi cari magna est ei fruitio.» Quasi dicat sanctus, juxta illud Apocalypsis: Dalæ sunt singulis stolæ albæ 5ª, prætendentibus vindictam proprii sangui nis, id est, desiderantibus mutationem in melius corporum. Singulæ stolæ albæ, id est, prima stola, quæ est glorificatio animæ: Et dictum est eis, ut quiescant adhuc modicum tempus, donec impleatur numerus fratrum vestrorum 53; hoc erit in fine mundi, quando resumptis corporibus gloriosis, in utroque, et de utroque gaudebunt. Tunc quidem habebunt perfectum gaudium sancti, qui quoniam habent modo adhuc oculum mentis ad corpus na turale, eorum gaudium imperfectum aliquo modo etiam a sanctis nostris doctoribus judicatur. Beatus quoque Athanasius, in libro Questionum suarum, cum interrogatus fuisset, ubi essent nunc animæ defunctorum? respondit quærenti: «Extra nea quidem, et metuenda quæstio, et hominibus occultata. Non enim permisit Dominus, quemlibet eorum solvi, qui ibi sunt, et ad nos venire, ubi vel quomodo sint præassumptæ animæ defuncto rum.» De isto insuper latrone Joannes Chrysostomus, exponens illud verbum Lucæ: Amen dico tibi, ho die mecum eris in paradiso”, ita loquitur: «Qui dam dicunt nondum assecutum esse latronem pa radisi mansionem, sed propter promissionis fir mitatem, et immutabilitatem dicunt dominum dixisse: Hodie mecum eris in paradiso.» Alii au tem, et ad vocabulum cogunt. Dicunt enim Oportet nos distincte et punctatim legere sic Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso; quasi in futurum tempus æstiment respicere promis sionem. Impossibile est, inquiunt, ipsum nunc esse in paradiso, cum Apostolus dicat de sanctis in Epistola ad Hebræos: Hi omnes non receperunt promissiones, ut non sine nobis consummarentur³¸ Et post pauca adjungit idem sanctus, reprobatis istorum opinionibus, dicens: «Et latro quidem paradisum possidet, sive assecutus est. Non enim mentiri potest, qui dicit: Hodie mecum eris in pa radiso.» Item in prædicto libro Quaestionum, cum iterum diceret quærens:¸‹ Numquid non memores erunt animæ præassumptæ, sicut angeli memores sunt? sanctorum quidem animæ prorsus memores sunt; peccatorum vero animæ cum sint in inferno, no que Dei, neque nostri memores sunt.» Et addidit David dicentem ad Dominum: Quoniam non est in morte qui memor sit lui, în inferno autem quis con. fitebitur tibi ™ª? Et iterum: Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infer num stionem sibi factam: Quid, scilicet, ibi operentur Idem sanctus in prædicto libro, ad aliam quæ nunc animæ præassumptæ, respondit: «Anima a corpore soluta, nec bonum, nec malum valet ope rari Nam visiones, qnas vident quidam de his qui mortui snnt, dispensatione Dominus osten dit ad nostram utilitatem. Sicut enim lyra non ha bens pulsantem, otiosa jacet et absque opere: sic anima et corpus ab invicem separata nihil operari queunt. Sanctorum autem animæ a Spiritu sancto impulsæ sive tactæ cum angelis in terra viven tium Dominum laudant, et exsultant.» 31 Hebr. x1, 39. 5 Apoc. vi, 11. 53 ibid. 54 Psal. Lxxvu, 7. 56 Job x, 21. 06 Luc. xxIII, 43. 57 Hebr. XI, 40, 5 Psal. VI, 6. 59 Psal. cxII, 17. Meritorie scilicet, vel demeritorie.

torium. De primo et secundo dicta sufficiant. Ecce habemus ex his magnis duobus testibus A! beatorum dicitur, infornum, limbum et purga Athanasio et Chrysostomo, quod sanctorum animæ, secundum fidem et spem Romanæ Ecclesiæ, re gnant etiam nunc cum Christo; animæ reprobo rum, factorum suorum dignam mercedem reci pientes, cruciantur in inferno in sæcula sæcu lorum. Quod similiter ita fuit olim certum Ecclesiæ Græ corum, quod non solum in libris, verum etiam parietibus ecclesiarum suarum, antiqui Patres manifestis indiciis imprimere curaverunt. In qui busdam enim picturis, angelos lucis deferentes sanctorum animas in cœlos conspicimus. In non nullis vero Satana angelos ex corporibus morien tium reproborum, cum quadam violentia extra hentes animas, et in tartara secum ferentes reperi mus. Unde quomodo nunc ad tantam dementiam devenerunt ut dicant, defunctos nec paradisi per frui gaudiis, nec cruciatus infernales pro varietate meritorum sustinere, nescimus, sed solum mirari possumus. Præsertim cum de hoc populi aures re pleant in ecclesiis in officio suo frequentato. Di cuntenimde martyribus sic: «Famosissimimarty rès, vos terra non absorbuit, vel occultat, sed cœlum suscepit, et intus exsistentes ligno vitæ remune rati estis apud Christum intercedite, ut detur nobis pax et magna misericordia.» Item: «Vos, qui pro Verbo passi estis usque ad mortem, athlete, animas quidem habetis in cœlis in manu Dei, et per universum orbem hono ramini. Vestras reliquias sacerdotes et reges ado rant, et omnes populi exsultantes assueti clamant Somnus pretiosus est in conspectu Domini mors sanctorum ejus. › Item in eodem officio talia cantantur: «Chorus sanctorum invenit fontem vitæ, januam paradisi. Inveniam et ego veniam per pœnitentiam; ovis er. rabunda ego sum: revoca me, Salvator, et salva me.» Item: «Per vos, qni prædicantes Agnum Dei occisi estis ut oves, et ad vitam quæ sine senio est, et sempiternam transpositi estis. Hunc enim Agnum attentius martyres petite, debitorum solu tionem nobis donantes. › Item in Officio mortuorum talia pro defunctis orant: «Dona requiem, Deus, famulis tuis, et ordina cos in paradiso, ubi chori sanctorum sunt, Domine, et justi fulgent in gloria, «His ita se habentibus, quis eorum potest excusari de ignorantia? k De quatuor receptaculis defunctorum. De tertio respondebit Athanasius vice nostra. In prædicto siquidem libro Quaestionum suarum, mo vetur iterum a quærente quæstio talis: Ubi, quæso, sunt, vel perveniunt pueri defuncti, vel in tormentis vel in regno? Et ubi infidelium pueri? Ubi etiam non baptizati, et defuncti? cum fidelibus vel infidelibus? Ad has itaque quæstiones breviter satisfaciens quærenti respondit: «Domino nostro dicente: Sinite parvulos venire ad me, talium est regnum cœlorum 6º; iterumque Apostolo dicente Nunc autem filii vestri sancti sunt ", manifeste constat, quod tanquam mundati et fideles, in re gnum intrant Christianorum filii baptizati. Non baptizati autem, et etiam gentilium pueri, neque in regnum intrant, neque iterum ad tormenta va dunt: sunt enim expertes peccati» Cum igitur Pater sanctus asserendo dicat, animas pue rorum non baptizatorum nec paradisi perfrui gau diis, neque iterum cruciatus inferni, cum sint sine actualibus peccatis, sustinere, reliquit in nostra intelligentia locum tertium, ubi animæ talium, Deo jubente, post hanc vitam recipiuntur, in quo sci licet nec boni præsentiam, nec mali sensibilem poenam aliquam experiantur. Et licet huic loco Pater sanctus nomen non imposuerit, sancti tamen Latini, ut Augustinus. Gregorius et cæteri, quippe qui eodem spiritu repleti fuerunt, determinantes de nomine loci, hunc locum sinum Abrahæ, sive limbum nominaverunt, in quem ante adventum Christi sancti Patres descendebant. Nunc vero pueri, qui absque baptismo decedunt, sine poena sensi bili, ut dictum est, detinentur, Probatio, quod sit purgatorium. De quarto loco, id est purgatorio, multa san. ctorum Patrum testimonia reperimus. Et primo in Epistola ad Corinthios, ubi loquitur Apostolus Fundamentum aliud nemo potest ponere, præter id quod positum est, quod est Christus Jesus. Si quis autem superædificat supra fundamentum hoc,au rum, argentum, pretiosos lapides, lignum, fænum, stipulam:uniuscujusque opus manifestum erit.Dies enim Domini declarabit, qui in igne revelabitur; et uniuscujusque opus, quale sit, ignis probabit. Si cujus opus manserit, quod superædificavit, merce dem accipiet; siopus arserit,detrimentum patietur; ipse autem salvus erit; sic tamen quasiperignem". Cum quidam doctorum suorum inter eos attentius ut dictum locum exponeret, adjecit: «Ignem istum credimus xaláprŕptov, id est mundificatorium, in quo animæ defunctorum probantur tanquam au rum in fornacė.» Sed et si plus aliquid scire cupiunt Græci de animabus defunctorum, legant et intelligant libros suos, et invenient quatuor receptacula defuncto rum, scilicet cœlum empyreum, quod et paradisus 6º Matth. x, 13. “I Cor. vii, 14. 62 I. Cor. ui, 11–15. Actualis scilicet.

Sto Sancta quoque Macrina, soror beati Basilii, cum per beatum Gregorium, qui Dialogus dicitur, fuit esset liberalibus studiis imbuta et Spiritu sancto repleta, inter alia quæ de sacris eruditionibus di vinarum Scripturarum exposuit, deigne purgatorio talia testata est dicens: Oportet animam ad si militudinem Dei factam, ad ipsum redire; non re dit autem nisi purgata; purgatur vero per ignem, post hanc vitam paratum. Istud testimonium reperitur in tractatibus qui Macrina nominantur. Sed forsan dicent nobis Nos testimonium mulierum non credimus. Esto! Audiant igitur fratrem ejusdem virginis magnum doctorem Ecclesiæ beatum Gregorium Nyssenum, quæ, et qualia in sermone, qui in primo Sabbato post Pentecosten in commemoratione defunctorum, legitur, de igne purgatorio referat testimonia. Dicit enim: «Si humanam naturain voluntarie juxta liberi arbitrii motum quidem indecenter præ cipitantem se, violenter ac coacte ad suum bene placitum transponeret, id est, ad se traheret Deus, vel induceret, ablatio esset hæc utique præ habitæ bonitatis et æquipollentis Dei dignitatis privatio. Equale Dei est liberum arbitrium. Ut ergo et po testas maneret naturæ, et malum aboleretur, hoc invenit Dei sapientia consilium, dimittere scilicet hominem in his, in quibus voluit esse, ut gustatis malis, quæ operatus est, rursus redeat per deside rium voluntarium ad pristinam beatitudinem, om neque vitiosum et irrationabile quoddam pondus postponens, et removens a natura, sive præsenti vita per orationes et observantiam mandatorum expleatur vel post hanc vitam penitus per pur gatorii ignis conflationem purgetur.» Item beatus Basilius, introducens personam defuncti loquentem in Officio mortuorum talia dicit: «Imago sum ineffabilis glorie ture. Et si stigmata vel punctiones porto delictorum, miserere tuæ plasmationis, Domine, et purga per viscera misericordiæ tuæ: et desiderabilem pœnitentiam concede mihi, paradisi civem rursus faciens me.» Item Damascenus, in sermone mortuorum, volens probare quod eleemosyne, et orationes, et alia be neficia Ecclesiæ prosint defunctis, introducit, verbi gratia, exemplum, quod in Vitis Patrum de quodam discipulo cujusdam Patris legitur, et dicit: «Cum autem defunctus esset discipulus ejus, scire volens senex, quæ et qualia meruisset in vita sua juvenis ille,cœpit aures Domini orationum instantia pulsare. Cumque ista per aliqua horarum spatia fierent, vidit senex prædictum juvenem in fluvio igneo us que ad gulam demersum. Cum vero orationi anxius incumberet, prospexit eumdem usque ad cingulum. Ultimo autem orationis beneficio ex toto liberatum aspexit.» Sed dicent forsan Græci: «Ignem istum credi mus ignem infernalem, a quo etiam quidam virtute orationis liberantur, ut Trajanus imperator, qui 681 Cor. 111, 11. sustentatus.» Sed contra beatus Basilius in Officio mortuorum, de infructuosa poenitentia exsistentium in inferno talia fatetur: «Quid turbaris importune, o homo? una hora, et omnia prætereunt: non est in inferno pœnitentia; nec est ibi requies. Ibi ver mis, qui non dormit, ibi terra obscura et tota ne bulosa.» Itein beatus Athanasius, cum quæreretur a quo dam, quæ essentilla peccata. quæ per orationes, et alia beneficia, et suffragia diluentur post mortem, respondit de his: «Magnus Dionysius sic dicit: St quidem levia et subtilia exsistunt peccata defuncto rum. percipiunt utilitatem de beneficiis, quæ pro eis fuerint: si vero gravia vel turpia fuerint peccata hominis, conclusit contra eum, vel adversus eum Deus. Verum tamen oportet nos curam gerere de propriis animabus, et non sperare post mortem per alias oblationes consequi veniam delictorum.» Hæc et his similia in Vitis Patrum, et in Dialogo beati Gregorii, quem similiter recipiunt, de animabus defunctorum reperiuntur testimonia: quæ purga torium locum post mortem esse sufficienter indi cant, etsi Paulus tacuisset. Græci nostri temporis terrenarum rerum sollicitudine, non tam pro se, quam prouxoribus suis et filiis occupati, tenent li bros pulchros quidem et veros, nisi quos corrupe runt, clausos, quin et sibi penitus ignotos; unde nobis veritatem, quam tenent, et ignorant, prædi cantibus, quasi falsariis Scripturarum, et nova inau dita dogmatizantibus contradicere non verentur. Alii vero obducto supercilio grandia verba tru tinantes, auctoritatem Apostoli ad Corinthios re pugnantem, pro se exponere conantur. Dicunt enim: Fundamentum aliud nemo poncre potest præter id,quod positum est, quod est Christus Je sus 63. Fundamentum unum, sicutjam diximus, est ille lapis angularis Christus, super quem edificati sunt apostoli et prophetæ, et qui pro tempore fue runt Patres Spiritus Dei pleni. Aurum vero, et argen tum, et lapides pretiosi sunt evangelica præcepta, etaltitudo divinorum dogmatum, contra quæ portæ inferi non possunt prævalere. Conati sunt nihilo minus super illud fundamentum immobile, malitio si sectatores. hæresiarchie dico, adulterantes et cor rumpentes sermonem veritatis, ædificare; id est omnem materiam pravæ doctrinæ superinducere, putantes, ut ita dicamus, in hoc se obsequium præ stare Deo. Sed veniet secundus Domini adventus, sive apparitio, et inutilia quædam ædificationis opera cæterorum doctorum cum detrimento consu mentur, sive comburentur; ipsi autem sic salvi erunt, quasi per ignem, inexstinguibilem scilicet. Salvabitur ergo talis, sanabitur, servabitur per ignem sicut adamas, qui nunquam consumitur per ignem. Sic et ipsi hæretici et malitiosi sectatores salvabuntur, non ad purgandum, sed ad cruciatus

æternos sustinendos, Hæc est, inquiunt, expositio Incipit tertia distinctio. De sacramento altaris. vera, et hic sensus auctorum. Ad quod, licet superius satis determinatum sit, dupliciter respondemus. Primo, per virtutem verbi, quod dicitur, salvabitur. Istud namque verbum quod Latine redditum, sonat, soleo, ita pro prie significat salutem. id est, liberationem ab omni molestia: quod nunquam, et maxime in pona conservationem. Et cum abundantissima et co piosissima exsistat lingua Græca, ita appropriatæ sunt verborum significationes suis terminis: quia nunquam, autrarissime, precipue in sacra pagina ponitur unum pro reliquo. Unde aliter definierunt, custodire, aliter conservare, aliter sunare. Primum namque dicunt pojásso, secundum -, tertium ršļ», quod salutem, id est, liberationem ab omni incommodo, quod est electorum: quo verbo usus est Apostolus in præmissa auctoritate, definierunt. Sie rúž, unde zorrçiz salus, et turio, id est, Salvator. Unde iste expositor præmissa auctoritatis Apostoli aut virtutem verborum ignoravit: aut, quod magis præsumendum est, sciens et prudens veritatem fidei malitiose abscondit. Secundo respondemus, quod præpositio verbi hujus, per, sumitur aut cansative,autinstruementa liter. Quocunque istorum modorum sumatur, nus quam adamas salvatur secundum eos per ignem; quia nou habet hoc ab igne, ut conservetur lapis illæsus, sed potius a natura taliter sibi a Deo insita, ut scilicet ab elemento ignis non possit corrumpi. Similiter et homo corruptibilis cum sit, non habe bit hoc ab igne sive gratia ignis, ut in æternum sive vivens in igne crucietur; sed Deo jubente, supra naturam ad malum suum, tale quid post re surrectionem recipiet, ut sit in æternum vivens, sine fine per ignem, et in igne, non jam salvetur, id est, conservetur secundum Græcos, sed potius crucietur. Salvari ergo hominem dicimus, cum a peccatorum venialium maculis, mediante illo igne temporali et purgatorio, liberabitur ut sic videli cet anima purgata, seu purificata propriis maculis, digna conspectui judicis quandoque præsentetur. Scriptum est enim Nihil coinquinatum intrabil in cam 6; sed anima portat inquinamenta venialium. ut supra ostensum est per illam antiphonam Imago sum ineffabilis, et cætera. Ergo, non nisi pur gata. Et sicut habemus de divite et Lazaro, quod irrefragabiliter responsum accepit, quod non posset transire aliquis a loco tormentorum, igitur purga bitur alibi. Istum locum dicimus locum purgatorii, ad quem transeunt animæ, quæ dum adhuc vive rent, de suis excessibus plenarie non satisfecerunt. Habemus igitur ex præmissis quatuor receptacula defunctorum, id est, paradisum bonorum, infernum damnatorum, lymbum puerorum non baptizato rum, et purgatorium poenitentium. 64 Apocal. xx, 27. Dieto superius de processione Spiritus sancti, quam Græci negant et de paradiso, et inferno, nec non et de purgatorio, de quibus similiter male sentiunt: nune de sacramento charitatis, id est Eucharistia, consequenter videamus. Verum quia quasdam frivolas rationes videntur prætendere in suam defensionem sui erroris, illa postponenda sunt, que sub prætextu pietatis errore hujusmodi nutriunt, ut non solum visis rationibus et auctori tatibus, reprobentur: verum unde, et a quo' ha buerunt originem declaremus, ut cum absque robore firmitatis, velut domus sine fundamento, apparuerint, ad modicum impulsum fidelium, om nis eorum structura nequitiæ, ruina: exponatur. Anno itaque ab incarnatione Domini millesimo quinquagesimo tertio, tempore Leonis papæ noni, fuit quidam patriarcha in urbe regia Constantino poli, nomine Michael Circularios [Cerularius.] Hic si quidem secutus per omnia prædecessorem suum Photium patriarcham, qui prius superbam cervi cem suam contra summum pontificem erigere at tentavit, nisus est quantum potuit, etsi non quan tum licuit, Latinos, qui in eadem urbe tunc temporis sub imperatore Græco degebant, ad Græcorum ri tus, et præcipue ad sacrificandum in fermentato, tandem per censuram ecclesiasticam invitare. Sed quia tantum nefas diu Romanam curiam latere non potuit, missi sunt a pontifice summo legati ad prædictam civitatem, qui hujusmodi furentium im petum per auctoritatem sedis apostolicæ refrenan tes, eum et sequaces ejus anathematis gladio per cusserunt, ex tunc itaque Græci majoris invidiæ stimulis agitati, quam plures libros, seu tractatus in confusionem Romanæ Ecclesiæ ediderunt, et suis posteris legendos, tanquam authenticos, et fidei catholicæ firmitatem habentes, districte man daverunt; eos vero, qui in his contraria dogmati zare præsumerent, annuatim in ecclesiis, voce præ conis, quod usque hodie in eorum ecclesiis con ventualibus observatur, hæreticos denuntiarent. Hunc igitur Michaelem Græci usque hodie se quentes, Latinos Azymilas voce publica asserere non verentur. Unde in tantam excæcationem et contemptum apud eos devenit mysterium sacra menti, ut non solum in mortis articulo ex eo su mere recusent, verum etiam incendii supplicium potius eligant sentire, quam simpliciter confiteri. Probat hoc Cyprius, qui nostris temporibus duode cim monachos Græcos, isto errore laborantes, no vos diaboli martyres, per flammas ignis produxit. Dicebant enim prædicti monachi: Sacramentum Latinorum lutum esse, et non sacramentum: et quod sacrificantes, vel sumentes ex eo, more gen tilium dæmoniis immolarent. Rationes autem quas contra Latinos allegant, et quibus se tueri viden tur, sunt istæ

Rationes Græcorum contra Latinos in azymo conse crantes. Primo dicunt, quod Dominus noster, qui in sui memoriam hoc fieri mandavit, non in azymo, sed fermentato pane tradidit discipulis suis. Constat enim, quod secundum legem Moysi, quarta decima luna fiebatimmolatio agni et esus azymorum, sicut scriptum est Levitici xm, quæ dies Pascha proprie vocabatur. Sed Dominus juxta Evangelium Joannis, antediem ſestum Paschæ““celebravit. Cœnam cum discipulis suis, et mysterium corporis et sanguinis sui tradidit. Si in tali die, qui erat tertia decima luna, celebravit Pascha, tunc utebantur fermen tato; ergo de fermentato tradidit corpus suum, Item: Non introierunt prætorium, ut non conta minarentur, sed manducarent Pascha ". Sed tunc fuit luna quarta: decima ergo in præcedenti, fuit luna tertia decima, quando Dominus tradidit cor pus suum, et inde ut prius. Item cum evangelista de materia illius panis fa ceret mentionem, non dixit: Jesus accepit azyma, sed: Accipiens Jesus ãprov Et äpro; supponit pro fermentato. Ergo, etc. Idem super Joannem: «Non ergo, ut aliter opinan tibus visum est, Dominus Salvator, qui et ipse ait Non veni solvere legem, sed adimplere 68, Pascha suum anticipavit: sed tempore, et modo debito cuncta consummavit.» Fecit ergo Pascha Dominus cum discipulis suis, sicut evangelista testatur, quando fecit cum azymis et agno immaculato, ut in lege scriptum est. Item Theophylactus, Bulgariæ episcopus, expo nens illud quod legitur ad Corinthios: Convenien tibus vobis in unum", etc. ita dicit: «Non possum non concedere, quando ipse Dominus corpus suom ex pane, quem habebat, scilicet azymo, cum dies essent Azymorum, tradidit discipulis suis, si se cundum Evangelia et sanctorum Patrum sententias, celebravit Dominus tempore debito Pascha; unde tunc fermentatus apparuit contra legem? Sicut enim scriptum est in Exodo xu Septem diebus fermentatum non apparebit in domibus vestris". Quod si credimus verbis Veritatis dicentis: Non veni solvere legem, etc., credendum est, et prædi candum, Dominum Jesum nec unum iota, nec unum apicem legis præteriisse, et ut totius transgressio nis immunem, dixisse insidiatoribus suis: Quis ez vobis arguet me de pecccato¹¹? alioqui nec peccata multorum tulisset, nec pro transgressoribus oras set ut non perirent, nec pro nobis passus, sed pro sua prævaricatione juste punitus" fuisset, præ sertim quod non solum transgressor legis inventus esset fermento tunc apud se reperto; sed insuper multos discipulos reos mortis effecisset, cibans eos fermentato, et in injuriam divinæ legis; quod est impossibile.» Item cum scriptum sit, quod stando et cum la ctucis agrestibus et festinanter deberet comedi agnus paschalis, nullum tale quid in Evangelio reperitur. Unde constat, quod illa cœna non fuit Pascha Judæorum, sed potius cœna et Pascha Christianorum, et non cum azymis, sed cum fermen tato pane, quod significat Christi perfectionem, fuit celebratum. Nam Christus noster Dominus duas naturas in unam personam sibi univit, et sicut di vina est simplicissima, ita humana est composita ex anima et corpore, sive carne. Sicut ergo in Christo fuit et est divinitas, anima, et corpus*: ita in mysterio sacramenti nostri, quod ex perfecto pane, id est fermentato, perficitur, similiter tria reperiuntur, scilicet forma, fermentum, et aqua. Vestrum autem sacramentum non solum non est verum sacramentum, sed nec sacramentum qui dem, quod tantum discrepat a veritate. Hæ sunt rationes, quas in eorum libris me invenisse recolo, et ab ore ipsorum audivisse in disputatione. Responsio ad rationes Græcorum. Ad primum igitur objectum respondemus sic Quod fecit Dominus Pascha tempore et modo de bito, aut non. Si dicaut, non contra Joannes Chrysostomus, homilia octagesima quarta super Matthæum, ita dicit: «Non enim Christus trans greditur Paschæ tempus, sed Judæi, qui omnia præsumunt, Christum conculcant et leges; quia di ligenter fervebant furore, et sæpe conantes inter ficere, non valuerunt: tunc accipientes ipsum ex insperato, voluerunt etiam Pascha dimittere, pro homicida sua voluntate implenda. Propter quod congregati sunt omnes,» etc. Unde quamvis principes sacerdotum falsum te stimonium quæsissent adversus eum, ut eum morti traderent, nullum tamen tale quid objecerunt, quale Græci nunc objiciunt. Quod si fuisset objectum,so lum suffecisset ad perdendum enm. Nec Pilato di cente: Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate eum, dixissent: Non licet nobis interficere quemquam 13, quia ipsi præcepto legis interfecis sent fermentati participem, et dixissent: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori”, quia fermentatum comedit in Pascha, aut certe apud eum apparuit. Sed forte dicit Græcus: Non in publico, sed in occulto hoc egit. Absit! Quia non solum de factis suis, sed etiam de dictis ait ipsi summo pontifici Egopalam locutus sum mundo, et in abscondito lo cutus sum nihil. Qnid me interrogas? interroga eos qui audierunt ™³.Sed etiam numquid dominum do mus, in qua Pascha celebravit, latuit? aut certe si ipse consensil, numquid et Judam complicem ma lignorum latere potuit? qui juxta Psalmista vo cem: Dux meus et notus meus vocatur; præser tim cum fuerit dispensator, quem Dominus dilecto 65.66 Joan. XIII, 1. 67 Joan xvIII, 28. 68 Matth. v. 17. 69 I Cor. 11, 18, 70 Exod. x11, 20.” Joan ví 46. 7 Isa. Lш, i seqq. 78 Joan. xviu, 31. 74 Joan. xix, 7. 75 Joan. xviu, 20, 21. " Psal. uv, 14.

anni demonstrans ait: Ipse est, cui intinctum azymos. Unde, licet Dominus dixerit discipulis porrexero";et: Qui mecum intingit manum opside, hic me tradet 18. Quod si ita est, quæ >hibuit infelicem Judam, de memorato fer to ipsum prodere sanguinem justum palam, ɔmnibus modis quærebat prodere clam? aut ecesse habuit dicere: Peccavi tradens san i justum”; cum tradendo transgressorem avertit a se et a populo furorem Domini, et n promeruit? Sicut enim scriptum est in onomio: Sipropheta quilibet, aut filius tuus, la, seu uxor, et amicus quem diligis ut ani uam, voluereclam persuadere tibi, ut averta æremoniis leges, non acquiescas eis, nec au nec parcat ei oculus tuus, nec miserearis, et es eum,ct statim proditopopulo interficies, ut tur Dominus ab ira furoris sui, et misereatur ultiplicetque te 80, etc. iterum dicunt Græci: Si creditur omnipo oluitutique subito fermentatum undecunque re, aut certe ipsum azymum benedicendo atare. Quod quam sit frivolum, nemo est, qui ¡telligat: quia quocunque imodo apud eum in olemnitate fermentatum apparuisset, legis 'ressor fieret, et plane dignus puniri, qui in legis contumeliam fermentatum tractasset. si quolibet modo tantum miraculum factum ‚ aliquis evangelistarum narrasset; cum etiam m minima, nec narratione adeo digna, ut de tione discipulorum, diligenter fuerint nar mnia ergo tam obstinato silentio reticuerunt arii sacramentiinitium, quod totius Ecclesiæ it fundamentum. Unde quamvis sit omnipo stud facere non potuit, quia noluit. Quare ? Quia transgredi legem noluit. Unde? Non olvere legem, sed adimplere 1. Quod autem otentia sua ligetur ratione necessaria et robatur per evangelistam Matthæum, dicen › patria Christi: Non potuit ibi virtutes mul ere, propter incredulitatem eorum Responsio ad auctoritatem Joannis. secundum objectum de auctoritate Joannis în introierunt 83, etc., dicimus, quod Pascha liciter accipiatur. Aliquando enim est dies lationis unde Levitici: Decimo quarto die suis: Scitis quia post biduum Pascha fiet ", etc., Matthæus tamen ipsius diei, in cujus vespera, qua Pascha fiebat, mentionem faciens ait: Primo die azymorum accesserunt discipuli 89, etc. Cui concor dans Marcus ait: Erat autem Pascha et azyma post biduum "0. Et postpauca: Prima dic azymorum, quando Pascha immolabant ", etc. Si igitur vide retur non accipiendum Pascha et azyma, ut modo Pascha, pro festo azymorum, et modo festum azy morum intelligatur pro Pascha; quomodo stabit Erat Pascha et azyma post biduum? Sed beatus Lucas omnem solvens hæresis controversiam ait Appropinquabat dies azymorum,qui dicitur Pascha 92; et quia cum eo, qui proprie Pascha dicebatur, sub sequentes quoque dies azymorum abusive nuncu pantur Pascha, quem diem vellet intelligi, in se quentibus ostendit dicens: Venit autem dies azy morum in qua necesse erat occidi Pascha ºª. Quod plane in decima quarta luna fiebat ad vesperum, quando agnus occidebatur; quem etiam Pascha dici, evangelista sic perhibuit, ut in ipso Pascha occidendum diceret. Porro, qualiter intelligi debeat, quod ait: Ut non contaminarentur, sed ul manducarent Pascha”.”. Paulo post ait: Erat autem Parasceve Paschæ hora quasi sexta '. Parasceve Paschæ, præparatio Pa sche interpretatur: quando jam præparabatur, et instabat celebritas dici magni Sabbati, qui celebrior cunctis diebus tunc habebatur paschalibus apud Judæos adeo ut observantia ejus gentilis hominis cohabitatione, veluti introitu prætorii, pollueretur. Igitur: Nein cruce remanerent corpora in Sabbato, rogarunt Pilatum, ut tollerentur. Pascha igitur, in præmissa auctoritate, accipitur pro azymis: quo necessario concesso, cessat adversariorum objectio. Solutio ad tertiam. Ad tertiam, quod dicunt, quod äpro; supponitur pro fermentato, dicimus, quod multum discrepant a veritate: quia ärɔ; in sacra Scriptura non so lum pro azymo, verum etiam pro quolibet pane su mitur, prout in sequentibus apparebit. Scriptum est in Luca, quod cum Dominus apparuisset in specie peregrini, coactus fuit a duobus discipulis, ut_discumberet, et post: accepit äo̟», et bene sad vesperam Pascha Domini est; et in Mat- dixit, et quæ sequuntur ³. Sed constat, quod hæc Scitis quia post biduum Pascha fiet 85. Ali lo agnus immolatus, ut: Unde vis paremus ischa 86? Quandoque vero dies azymornm,sic etur in Actibus apostolorum de Petro: Vo ›st producere eum populo; erant enim dies azy n. Aliquando autem panes azymi, sicuthic ntroierunt in prætorium,ut non contamina, *, sed ul manducarent Pascha 88, id est, panes facta sunt in die Resurrectionis, hoc est, in die azymorum, qui per septem dies secundum legem durabant,in quibus non solum non comedi, verum nec in domibus, nec in finibus illis omnibus, panis fermentatus poterat inveniri. Constat erge, quod ille panis, qui secundum Græcos pros dicitur, non fuit fermentatus, sed azymus. "Apro; ergo supponit pro azymo. ɔan. XIII, 26. 78 Matth. XYTI, 23. 79 Matth. xxvii, 4. 80 Deut. x, 6-10. 81 Matth. v, 17. 82 Matth. 3. Marc. VI. 83 Joan. xvill, 28. 8 Exod. x, 18. 85 Matth. xxv, 2. 86 Ibid. 17. 87 Act. XII, 3, 4. n. xvIII, 18. 89 Matth. \VI, 2. 90 Marc. xiv, 1. 91 Ibid. 12. 92 Luc. xxi, 1. 93 1bid. 7. 64_93 Joan. 1 Joan. xix, 14. 2 Ibid. 31. ³ Luc. xx, 13.

scriptoris indigemus spatio. Sed multis cant Eloquia sacra: Sed super his omnibus terlin is, id quod utile et pacificum est, imo ut ita ,quod magis est secundum dispensationem et arium, et quod magis continet veritatem, lum est; panis antequam consecretur, et iatur, sive azymus, sive fermentatus fuerit, ∙renter panis est et dicitur sacris Eloquiis, postmodum ostendemus. Postquain conse fuerit, neque azymus neque fermentatus , vel est; sed corpus et caro Domini, ea nec alia, quam quæ ab incorrupta Virgine o Dei assumpta, et in dextera collocata, a orthodoxis et catholicis mystice sumitur, er quod et mysterium, hoc est, abscondi ominatur. Et ideo nonnullis est incompre ile hoc sacramentum; transmutatur autem virtute a Spiritu sancto in corpus et san n Jesu Christi, secundum quod ipsa sacra a indicat, et etiam manifestat. Dicimus enim amus, Sancte sanctorum, ut beneplacito tuæ tis veniat Spiritus sanctus tuus super nos, er omnia hæc tua dona (sive munera) et bene et sanctificet, et ostendat quidem hunc pa ipsum pretiosum corpus Domini et Dei Sal s nostri Jesu Christi.» dies est, quo hæc facta sunt ¹³, infra autem septem dies, erat dies illa. "Apro; ergo vocatur, ut os tensum est, azymus. Nam hoc nomen žpro; genus est fermentati et azymi; et de ambobus prædi catur, sicut de speciebus. Ex his ergo verbis, ut dictum est, Chrysostomi, et aliis pro ista materia allegatis, satis manifeste colligitur, quod sancti Patres antiqui, tam Græci, quam Latini, tam de sacramento altaris, quam de aliis fidei articulis, sicut Ecclesia Romana, catholice et sancte sense runt. Moderni vero Græci quia jugum obedientiæ sacrosanctæ dictæ Romanæ Ecclesiæ a collo suo indebite excutere voluerunt, multis eam involutam esse erroribus prædicare non verentur. Quia ta men ipsisuam rebellionem pertinacem quibusdam suis rationibus palliare non verentur: quid eorum libri contra clament, ex multis pauca in medium proferemus. Quarta distinctio. In qua ostenditur quod papa est caput Ecclesiæ. Sciendum vero, quod ad probandam obedien tiam et debitam reverentiam Ecclesiæ Romanæ oportet nos quærere primo:«A quo habuit Ecclesia istam potestatem? secundo, quando? tertio an su per omnes universaliter, an particulariter? gitur divina virtus, sive Deus transmutat sita dona in corpus et sanguinem Jesu i, superſtuum est contendere, utrum ex azy ive fermentis fuerit, sive album, sive ru forsitan vinum, et hujusmodi quasdam stul riositates de metuendis et tremendis myste- neralibus; aut simul ab istis tribus; aut a nullo rscrutari. 1 vero quidam eorum volunt ex sola etymo nominis, azymum non esse žov, id est, 1, eia de hoc breviter disputabimus: • Di enim žpro; ab id est, perfectione 18 autem non est perfectus: quia caret iento: ergo nou est xos. Dominus autem ɔenedixit.» Talis est mirabilis eorum syllo 8. Nos vero ad syllogismi hujus machina m, cum nullius valoris sit, infirmum, et de ullam faciamus responsionem; ne videamus, ensionem ejus, quæ in nobis est rationalis æ, multa loqui et inutiliter. sanctis ta vangeliis žprov vocatum esse azymum pro us, sive ostendemus, et mendax istorum p logia apparebit. In Luca enim scriptum est tum est, discumbente eo cum eis ". Et post Cognoverant eum in fractione àprov 13. bi azymum äpte nominavit. Quod autem s fuerit ille, qui tunc in Emmaus Cleophæ comitanti sibi datus est, hinc est manife Post immolationem agni septem diebus co ant Judæi azyma, quibus diebus fermentatus ´on inveniebatur apud eos. Infra autem sep ies, benedixit Dominus panem istum, de emoriam fecimus, in Emmaus, sicut indi uc. xxiv, 30. th. xx. 9. Quantum ad primum, distingue: Quiaauthabuit a Deo, mediante Petro aut a principibus sæculari bus; aut simul ab istis tribus; aut a conciliis ge istorum: sed usurpato sibi honore utitur Ecclesia violenter et indigne. Et istam ultimam concedunt Græci. Et dicunt quod nullus apostolorum fuit major altero: sed omnes fuerunt æquales et fratres, juxta illud: Omnes autem vos fratres estis, et patrem nolite vocare vobis super terram, quia unus Pater vester cælestis est ¹³. Ad quod respondentes dicimus, quod Dominus hic non removet officium prælationis, cum Paulus apostolus dicat: Obedite præpositis vestris, et subja cete eis 16, sed libidinem dominandi. Unde non dixit Nolite statuere: Nolite vocari: unde cum nos eligimus pastorem Ecclesiæ, non eligimus nobis patrem, vel matrem simpliciter, sed potius vicarium Patris nostri veri et Magistri, qui in cœ lis est, sed, nec quem eligere volumus nos, sed quem Deus dare, juxta sanctiones et canones apostolorum suorum, constituit et ordinavit, juxta illud: Ne mosumit sibi honorem, nisi vocatus a Deo, tanquam Aaron ". Unde Glossa super illum locum: Patrem nolite vobis vocare super terram 18, sic ait: Quod Deo debetur, vobis non præsumatis; nec alios Rabbi vocetis, nec divinum honorem hominibus deferatis.» Item alia Glossa: «Deus dicitur Pater et Magister, nam indulgentia Pater, ut honor ætati deferatur, non auctor vitæ habeatur: magi 13 Ibid. 35. 14 lbid. 21. 16 Matth. xxII, 8, 9. 16 Heb. xılı, 17. 17 Hebr. v,

nem suæ dignitatis, et querenti de legatis sedis apostolicæ, eo quod non consenserunt prædictæ ordinationi, ita dicit: «Sed temetipsum accusas, quod eis (legatis) parere nolueris, dum illicita moliris; superflue non concedenda appetens et insalubriter contraria concupiscens, quæ nullum unquam potuerunt nostrum obtinere consensum. Absit enim a conscientia mea, ut tam prava cupi ditas meis studiis adjuvetur,» etc. Hæc autem scripta sunt in gestis quarti concilii, de quo præfati In primo generali concilio, Patres sancti, qui ade- pradictæ civitatis episcopo, petenti confirmatio rant, considerantes loci reverentiam, de Jerusalem scilicet, quam Redemptor omnium sua præsentia et suo cruore piissime dignatus est consecrare, honorem hujusmodi, et patriarchatus ejusmodi loci episcopo dispensative concesserunt. Dixerunt enim: «Statuimus, ut Eliæ episcopus propter reverentiam Domini, præeminentiam vel præro gativam bonorem patriarchatus habeat: salvo jure et reverentia metropolis,» hoc est, ar chiepiscopi Palæstinæ Cæsareœ. Quod ideo fac tum est, quia Cornelius centurio, sicut dixi mus, a Petro apostolo episcopus ibidem ordinatus vices ipsius apostoli apostolorum principis in vita sua gerebat. Distinctio sexagesima quinta ita ha bet, quam mos antiquus et vetusta traditio obti nuit, ut Eliæ, id est, Jerusalem episcopo honor deferatur, habeat consequenter honorem, ma nente tamen metropolitanæ civitatis propria di gnitate. Constantinopolis «proprie sedem non habet;» sed Theodosius imperator in secundo concilio coegit centum quinquaginta Patres, clam summo Ponti fice, sine cujus consensu fieri non potuit, prout legentibus hunc libellum patebit, ut Constantino polis sedem sublimarent, nomen ei patriarchatus attribuentes, quod ante non habebat. Processu vero temporis, crescente Græcorum malitia, et po. tentia invalescente, Patres, qui convenerant in quarto concilio, suasu principis Martiani, quædam privilegia Romanæ sedis similia, et hoc nomen eixoupes patriarcha, quod sonat, orbicularis, sive universalis patriarcha, eidem Constantinopoli tano episcopo, contradicentibus apostolicæ sedis legatis, contulerunt. Et, ut habeat primum lo cum post papam: cum Alexandrinus archiepiscopus primitus eam dignitatem habuerit, in primo, et secundo, et tertio concilio, propter reverentiam beati Marci, discipuli beati Petri. Verumtamen quia ea definiebantur in conciliis sine consensu papæ, vel legatorum ipsius, robur firmitatis ha bere non poterant, dicti Patres i concilii cuncta, quæ egerant, ad ipsum transmittentes, petunt hu militer eorumdem confirmationem. Sed quia tale ambitionis nomen et potestatem usurpatam indebi te, non sine magna injuria aliorum patriarcharum et maxime papæ,sibi arrogaverunt Græci; ideo bea tus Leo papa petitioni concilii nullo modo assen sam præbere voluit, sed scripsit eis sic «De ne gotiis fidei synodum congregari permisimus, et ut sanctorum Patrum canones conserventur, quæ in Nicæna synodo inconcussis dogmatibus edita fue runt. Quapropter, inquam, consideratione vestræ sanctitatis innotesco, quod Ecclesiarum, prout ab illis trecentis decem et octo Patribus divinitus inspiratis edita sunt, volumus ut permaneant; ut nil inverecunda ambitio desideret.» Inde Anatolio S. Leo ad consilium i♥ sumus. Sed Gregorius Dialogus episcopum ejusdem urbis Eleemosynarium reprehendens, eoquod tale nomen habere præsumpserit, ita scribit in suo Registro «Papa insuper Romanus cum oblatum esset ei a conciliis nomen illud, nunquam voluit suscipere: >> Et post pauca: «Sufficiet, inquit, tibi, quod di gnitatem patriarcharum dedimus tibi, cum non habeas sedem. > Sedem vocat auctoritatem Petri videlicet locum quem per se, vel per alium præ sidendo auctorisabilem et reverendum reddidit, ut merito sedes apostolica nominetur. Hoc semper Constantinopolis curavit. Propter quod et inter sedes apostolicas non numeratur vel computatur. Unde Leo papa in I concilio ad Martianum imperatorem, de Anatolio, præfatæ urbis episcopo temere usurpante jus non sibi concessum, ita scri bit Sufficiat prædicto, scilicet Anatolio, quod tuæ pietatis auxilio et studio seu sollicitudine, nostro assensu tantæ civitatis episcopatum obti nuit: nec indignum se faciat habere regalem ci vitatem: quam quidem apostolicum locum, sive sedem facere non poterit. Sed nec aliquo modo speret, quod offendendo alios, possit ipse crescere. Nam prærogativæ honorum sanctarum ecclesiarum Patrum canonibus, et venerabilis synodi Nicææ ce lebratæ decretis, constituta, nulla possunt teme ritatis audacia moveri, nec etiam aliqua novitate mutari.» Unde beatus Gregorius Dialogus dicit, cum de sedibus generalibus faceret mentionem, sicut supra in tractatu de sacramento Eucharistiæ ostensum est, Ecclesiam quatuor ordinibus distri butam esse, id est, Romanorum, Hierosolymorum, Alexandrinorum, et Antiochenorum: qui gene raliter, inquam, Ecclesia nominetur. Hic se sic habentibus, multum videtur oppositio quorumdam Latinorum infirmari, quod dicunt, quod patriarchiæ dicta sunt, quia in his locis apostoli præsederunt. Sed eo, quod apostolus præ sidet, id est Petrus, vel per se, vel suum vica rium, valeret quod dicitur. Si simpliciter intel ligi volunt, quomodo stare possit non videmus quoniam essent plures, quam hæc. Nec omnia su pra nominata loca patriarchali, honore ornarentur. Nullus enim apostolorum sedit. Constantinopoli, vel Alexandriæ, nisi Petri dicipulus sanctus Mar

Idem Leo papa his, qui in concilio Ephesi cele brato erant, ita scribit: «Itaque ad perfectionem divinitus statutorum apostolicæ cathedræ petüt imperator apponi confirmationem tanquam a B. Petro fuerit facta.» cus. Sedit enim Mediolani Barnabas, electus apo- tentiam, antequam ea quæ gesta sunt, cum veritate stolus gentium cum beato Paulo, et aliqui de apo - audiamus,» etc. stolis quibusdam regionibus specialiter præfue runt. Sed si quorumdam apostolorum, et disci pulorum Domini sessio faceret sedem: necessario esset, sicut diximus, quod essent plures, quam quinque patriarchæ in mundo. Sed quoniam hoc non videmus, sequitur, quod gratia Petri prædi ctarum civitatum sedes honorem hujusmodi præ cæteris Ecclesiis meruerunt. Suscepit Petrus in plenitudine potestatis, et eam posteris suis succes sivo jure dimisit; ut qui in ea sede, quam, ut ita dicam, martyrio crucis consecravit pro Domino, isque secundum canonem fuerit electus, Christi vicarius non immerito cognoscatur. Quod ut ne scientibus antiquas historias innotescat, quoquo modo de multis pauca in medium adducimus. Scribit enim Leo papa congregatis sanctis Patribus in quarto consilio sic: «Misit nobis im perator, ut venerabili synodo nostram præsentiam præberemus; quod quidem nec necessitas tempo ris, nec ulla consuetudo poterat permittere. Ta men in his fratribus Paschasino et Lucentio epi scopis, Bonifacio et Basilio presbyteris, qui ab apostolica sede directi sunt, me synodo vestra fraternitas existimet præsidere: nec sejunctam a vobis præsentiam meam confidat, qui nunc in vi cariis meis adsum, et jamdum fidei catholicæ præ dicatione non desum,» etc. Qui legati auctoritatem summi pontificis functi, sic in concilio locuti sunt «beatissimo et apostolico episcopo Romano, qui est caput omnium Ecclesiarum, mandata habe mus, ut Dioscorus, patriarcha Alexandriæ, in con cilio non sedeat. Quod si sedeat, expellatur. Item, legati dant contra Dioscorum sententiam, rogati a concilio sic: • Rogamus sanctitatem vestram, qui locum obtinetis sanctissimi archiepiscopi Leonis, ut sententias contra eum, et poenas quæ in cano nibus continentur, definiatis in ipsum. Omnis enim et tota universalis synodus vestræ sententiæ non discordabit.» Qui definientes dixerunt: «Manifesta fiant omnibus ea quæ dixit Dioscorus.» Et pos! pauca sententiam dantes, deposuerunt eum. Cu sententiæ concordans patriarcha Constantinopoli Item principes qui intererant concilio loco im peratoris, de papa ita loquuntur: Quia igitur lecta est epistola domini nostri sancti Patris ar chiepiscopi Leonis, qui cathedram apostolicam or nat, expedit etiam ut beati Cyrilli epistola, quæ contra Nestorium scripta, legatur.» Item dicti Leonis papæ epistolam de duabus na turis in Christo, plecam fidem continentem tota perfecta synodus devote suspiciens et approbans, in episcopis singulis, et per singulos dicit: «Fa teor epistolam archipiscopi nostri Leonis aposto licæ sedis patriarchæ, consonam esse editioni trecentorum decem et octo Patrum, qui in Ni cæna, et centum quinquaginta, qui in Constanti nopolitana, nec non in ejus, quæ in Epheso sub B. Cyrillo fuit celebrata. Et eidem epistolæ con sentio et subscribo.» Alii autem ex ipsis vocant eum episcopum om nium Ecclesiarum. Nonnulli, papam, plures pa trem suum: alii patriarcham œcumenicum, id est, universalem. Quidam vero dominum suum, adden tes plures, apostolorum sedi præsidentem, et simi lia, quæ causa brevitatis hic non ponimus. Et ta men si de singulis velint verificari, légant concilia generalia. et maxime quartum concilium, Græco rum Chronica inspiciant, ubi dictorum omnium absque dubio reperient veritatem. Iter patriarcha Constantinopolitanus ad eumdem papam Leonem pontificem, illa scribit: «Sanctis simo et beatissimo Patri,»etc. Narratis his. quæ in concilio gesta fuerunt, dicit: «Oportet hæc omnia ad notitiam sanctitatis tuæ pervenire, necessario mittens ea illuc per talem, et talem episcopum,» etc. Et infra: «Quæ per eos manifesta facimus, optamus ut per prosperam responsionem, quam vos decet, ¡æti ad nos redeant, landantes in omni bus charitatem et providentiam vestræ beatitudi nis, quam erga sedem hujus regiæ urbis, paterna tanus, et tota synodus: «Ego, ait, ea, quæ apo- I) semper consuevistis sollicitudine habere.» Et in stolicus thronus per omnia sentit, sentio, et con sentio deponi,» etc. Item Leo papa dicto patriarchæ sic scribit: «De Eutyche non cognovimus, qua justitia a commu nione est separatus.Quapropter cognoscere volen tes de causa, volumus tui facti rationem cognoscere, ut omnia suspendantur, usque ad nostram noti. tiam. Quoniam nos, qui volumus sacerdotum Do mini justa esse judicia, non possumus non cogni tis rebus in præjudicium alicujus partis ferre sen¯ Epist 47, ad synodum Chalcedonensem. fra: «Etenim sedes Constantinopolitana patrem habet apostolicum thronum vestrum. Unde ea quæ in sancta synodo consecutive gesta sunt confirmare dignemini: nec non definitioni, de qua dictum est, hujus Constantinopolitanæ sedis.» Et fine totius dicti concilii ex parte on`nium scribunt; sic ad cumdem narrantes, quæ in con cilio gesta sunt, et confirmationem eorumdem po stulantes. Dicunt ergo: «Beatissimo et sanctis simo,» etc. Et post: «Repletum est gaudio os

nostrum, et lingua nostra exsultatione.» Et in- ambigutatem immisit: utrum videlicet tua bea fra: «Quam fidem tu veluti aureum flumen usque ad nos præcepto conditoris deductum custodisti, omnibus beati Petri interpres, vel expositor con stitutus. Unde nos te tanquam auctorem boni ad utilitatem utentes, sortem veritatis filiis Ecclesiæ demonstramus.» Infra: «Si enim ubi sunt duo, vel tres congregati in nomine ejus, id est, Dei, ibi dixit se esse in medio, quantam putas circa du centos viginti sacerdotes inhabitationem ostendere, et familiaritatem, quæ etiam patientiæ, et labori, cognitioni, quæ in confessione ipsius præ posuerunt, quibus tu utique ut caput membrorum præsidebas? > Et infra: «Dioscori Alexandriæ præsulis causas depositionis exponentes inter multa intulerunt de vinea Domini, et custode ejus. Insuper inquiunt Contra ipsum vineæ custodem, qui a Salvatore deputatus est custos, insaniam suam ostendit, di cimus scilicet sanctitatem tuam et incommunica bilem eum qui corpus Ecclesiæ unire sollicitus est, meditatus fuit facere.» Et infra: «Ea igitur, quæ definimus ad remotionem totius confusionis, ad robur vero ecclesiasticæ ordinationis propria et amicabilia, ad decorem congrua, stabilire digneris, sanctissime et beatissime Pater. Nam hi, qui lo cum tuum obtinent sanctissimi episcopi Paschasius et Lucentius, et hi, qui cum eis directi presbyteri, Bonifacius et Basilius, dictis definitionibus forti ter assisterunt, volentes prorsus, ut hoc bonum a vestra providentia incipiatur,» etc. Et in fine ejusdem sic loquitur: «Ut autem sciatis, quod non ad gratiam, aut ad odium fecerimus alicujus, sed tanquam divino nutu gubernati et directi su mus, cuncta vobis gestarum rerum nota facimus, ut a vobis, quæ gesta sunt, statuantur, roboren tur, et concedantur.» Pariter quædam consimi lia, etc. Imperatores vero Petri auctoritatem et succes sorum ejus non ignorantes, ad eumdem Leonem ita scribunt: Victores Valentinianus, et Marcia nus, gloriosi triumphatores, semper Augusti, sanctissimo Patri et venerabili archiepiscopo Leoni Beatitudinem tuam syllabis nostræ sereni tatis velocissime valere optamus: inquirentes, ut cura omnipotentis Dei, vestrarum precum in terventu nobis concedatur, ita ut pia et pacifica sua magnificentia, omnia prospera et optata no stro imperio concedere dignetur. Miramur maxi me, quod post synodum Chalcedonensem, et lit teras venerabilium episcoporum, qui ad tuam in Deo amicitiam missæ sunt, per quas omnia in ipsa facta, vobis nuntiaverunt: nequaquam a tua sanctitate tales litteræ missæ sunt, quæ videlicet in sanctissimis ecclesiis lectæ ad omnium notitiam pervenirent, pro quorumdam animabus, quæ Eutychetis pravam adhuc opinionem sectantur, Locus corruptus. titudo, ea quæ in synodo sancta edita sunt, con firmaverit. Et propter hæc vestra reverentia litte ras mittere dignetur, per quas omnibus ecclesiis et populis notum sit, universa, quæ in sancta sy nodo gesta sunt, a tua beatitudine esse confir mata. Illud tamen, ut decebat episcopum aposto licæ sedis, tua sanctitas excellenter dixit, quod ecclesiasticos canones conservans, nihil ab anti qua consuetudine in ordinatione olim edita, et immobili, usque hodie perseveranti, aliquid pa tiebatur diminui:» Et infra: «Cum autem con firmaverit catholicam fidem et veram orthodoxam, noveritis Chalcedonense concilium, omnibus epi scopis consentientibus, fuisse secutam. Propter hoc quod et tua venerabilitas, proprias et spe ciales velocissime mittat, per quas confirmare vos ipsam, quæ in Chalcedonensi celebrata est, syno dum manifestissime ostendatis: ut nec illi, qui desiderant, ignominiosam possint habere aliquam suspicionem de judicio tuæ sanctitatis gloria, id est, quod tua sanctitas de his, quæ acta sunt, judicat esse tenendum.» Hoc autem dicit, quia sine confir matione papæ, vel legatorum ejus, infectum nego tium habebatur. Ista autem quæ diximus, colligun tur ex IV concilio. Sed ne aliquibus videatur, quod propter dictam definitionem, editam in memorato concilio, quid videatur imminutum de potestate papæ, de conse quentibus conciliis, quæ multo postcelebrata sunt, aliqua proponamus. In sexta enim synodo quæ sub papa Agathone, tempore Constantini prin cipis, et Heraclii, et Tiberii fratrum suorum, in urbe Constantinopoli, contra Monothelitas celebrata est, Patres qui convenerant, auctoritatem principis apostolorum non ignorantes, de successione ipsius, in octava sessione ejus libri talia fatentur et scri bunt. Demetrius [Domitius] episcopus Phisiadis [Prusiados] civitatis ita dicit: «Relationibus mis sis ab apostolica et principali sede antiquioris Romæ, id est Agathone, ad a Deo coronatum et mitissimum dominum nostrum magnum Victorem imperatorem, tanquam a Spiritu sancto editis, per os sancti, et principis apostolorum Petri, et per digitum B. benedicti papæ, Agathonis scriptis, ego assentior, et sic credo, et sic sentio, istas duas nostras voluntates in Christo unitas personæ, etc. Item, Theodorus episcopus Berissensis Arme niæ: «Ego audiens relationes missas ad Dominum nostrum benignissimum, a Patre nostro, Romano papa Agathone, et auctoritatum quæ in ipsis ferun tur, intentionem capiens; credo, sicut credit ipse Pater noster papa antiquioris Romæ.» In hunc modum omnes episcopi consurgentes dixerunt «Nos omnes illa credimus, et illam fidem tenemus, et istam sequimur, etc. Et peractis rite omnibus referentes Deo gratias, et papæ, qui eos direxit ad Conc VI act. 8.

tres adeo honorabiles, præsentem litteram mani festæ certitudinis misimus vobis, et ostendimus, quam sit importabile pondus plagæ, propter quod et usque ad vestram sanctitatem, secundum quod exigit consuetudo synodalis attestationis, seu pro clamationis, devenire prohibeamur, tyrannice de tenti,» etc. bonum in laudem ipsius, totum concilium ista tur: «Propter quam causam nobis necessario, fra scripsit: «Sanctissimo et beatissimo,» etc. Et infra: «Unde et nos omnes tibi, tanquam princi pali sedi Ecclesiæ totius orbis, quod gestum est, attribuimus, vel committimus supra firmam petram fidei stanti, litterisque a vestra beatitudine ad piis simum imperatorem missis, in quibus vera con fessio continetur, libenter consensimus, quæ tan quam summofapice apostolorum enuntiata, agnc scimus.» Item Joannes, episcopus Constantinopolitanus, Constantino papæ ita scribit: «Sanctissimo,» elc. Et infra: «Licet suæ divinitatis et potentice indi cium ipsam magnitudinem creationis, quæ in visi bilibus est, posuit Deus: præcipue tamen in pre tiosissima sensibili creatura, hoc est, in nostro plasmate, illa, quæ suæ gloriæ et sapientiæ sunt, demonstravit. Ex quo etiam admirandam esse Dei sapientiam Propheta exclamavit ipse. Itaque no stræ naturæ Conditor diligenti operatione toti cor pori caput præposuit, in quo perfectionem, sive integritatem sensuum apponens, sive attribuens, omnem inde reliquorum membrorum motum et perfectionem fieri et conservari fecit, ita ut si ho rum aliquod offendi contigerit. aut alio mo lo affligi, non sine provisine eorum cura sit posita, sed etiam in novissimis, membris, sive viribus natura lem compassionem ostendit, per manuum submi nistrationem et oculorum per visionem ducatum, sanatur, quod afflictum est et dolet; non injuria tur, despicit, aut rejicit horum cooperationem vel officium, tanquam inutile. Et his itaque, quæ circa vestram præsentiam sunt, habemus parabolice lo qui, o sanctissime. Nam cum caput sacerdotii, quod in Christo est, canonice vos esse reputamus, con grue quærimus per vos auxilium dolori, qui con tingit, et tristitie. Ecclesiastico ergo corpori, quod in nobis est, propter pestilentein et morbidam pla gam animarum a tyrannica potestate inflictam, consolationem mittite. Prorsus enim ratione pro prietatis capitis, nos inconsulte, vel non voluntarie infirmatos non despiciatis, neque identitatem a natura obliti, repellatis nos sed magis plagis nostris condoleatis. Cum enim patitur unum mem brorum, secundum Pauli vocem, compatiuntur merito omnia membra 33. Nunc igitur et recursum, quoad sanitatem sit, ad restitutionem perfectam nobis concedite justissime. Et maxime, quando in firmitas occasionem non sine causa corporis sui stabilimentum acceperit, sed ad extrinsecus coacto et improvisoimpensa,sive casum suum acceperit.» Postea mutat personam, quia loquitur concilio, quod congregaverat papa, propter camdem cau sam, de qua hic igitur, scilicet propter Iconoma chos, scilicet impugnatores imaginum. Inde subdi 23 1 Cor. XII, 20. Locus obscurus et mendosus. Quem in favorem Ecclesiæ ponendum decretum Constantini, quod post receptam gratiam in urbe Romana beato Petro et Papæ successoribus condi dit, et tam Latinis quam Græcis litteris cunctis fidelibus in æterna memoria reliquit. Scribit enim sic Privilegium Constantini << Necessarium jndicamus cum omnibus satrapis nostris et toto consultu, et principibus et populo, qui est sub potestate Romanæ Ecclesiæ, ut sicut sanctus Petrus ex persona fidelis Dei est in terra, sic episcopi et successores principis apostolorum, potestatem in terra habeant magis, quam impe rium nostrum gloriæ nostræ. Et hoc concessum a nobis, et ab imperio nostro et volumus nos ipsum principem apostolorum, et successores ejus ex per sona ejus, primos ad Deum Patres esse et defen sores. Et sicut imperialis potestas nostra in terra veneratur et honoratur, sic faciamus, ut veneretur et honoretur Romana Ecclesia, et magis quam im perium nostrum. Et æternam sedem sanctam ca thedram beati Petri volumus glorificari et exal tari dantes ei potestatem, et gloriae dignitatem, et discernentes sancimus ut habeat potestatem prin cipalem, et sit ipsa caput quatuor sedium, scilicet sedis Alexandriæ, Antiochiae, Hierosolymorum, et Constantinopolis. Et similiter in omnibus Ecclesiis totius orbis episcopus, qui est in sancta Romana Ecclesia sacerdos mundi. Et quidquid est ad sancti titem, vel utilitatem Dei, et correctionem, et fir mitatem fidei Christianorum, ut ab ipso judicetur. Justum est enim, ut ibi sancta lux habeat caput et principium, qui sanctus Legislator, id est, Salvator noster Jesus Christus beato Petro jussit tenere ca thedram, et etiam ubi passionem sustinuit crucis, et beatæ mortis calicem bibit, factus imitator Ma gistri et Domini sui, et ut ibidem gentes inclinent capita sua propter confessionem nominis Chri sti, ubi doctor corum beatus Paulus apostolus propter Christum extendens cervicem, coronam martyrii suscepit, et usque in finem mundi ibi re quirant doctoreın, ubi sanctorum reliquiæe requie scunt.» Et infra: Propter hoc utile æstimamus, impe rium nostrum et potentiam imperii ad partes orien tales transferri, et in regionem Byzantii, in loco Hæc Constantini donatio fidem non meretur et a criticis omnibus reprobatur.

utili civitatem condere, et imperium nostrum ibi- quod legati missi ab ea Constantinopolim summo dem collocare. Quoniam ubi est principium sacer dotii, et caput Christianæ religionis a Rege cœlo rum traditum, indignum est, ut ibi rex terrenus habeat potestatem.» Hæc et his slmilia quam plurima continentur in dicto privilegio Constantini, quod ad honorem et reverentiam sacrosanctæ Romanæ Ecclesiæ, illo tempore Græcis et Latinis, ut dictum est, litteris promulgavit. Hoc tamen a semetipso non habuit, sed cum esset tunc tempore Christianissimus, san ctorum trecentorum decem et octo Patrum conci lio interesse meruit vel studuit; et eodem Spiritu quo et ipsi pleni, sedem apostolorum principis, prout in Evangelio a Domino didicerat, in honore dignam esse decrevit. Ibi enim prædicti sancti Pa tres prærogativa'n dignitatem Ecclesiis per univer sum orbem dispensantes, Romanam Ecclesiam esse caput omnium Ecclesiarum in suis definierunt sententiis; prout in præallegatis conciliis neces sario comprobatur. Sed et reliqui imperatores orthodoxi thronum Petri omnibus aliis præferentes, tales de ipsa leges condiderunt: «Volumus, ut omnis regio eccle siastica consuetudines Romanæ Ecclesiæ imitetur.» Et iterum: Dictam sedem omni honore dignam decrevimus, quia quidquid ad correctionem fidei spectat, ab illa sede fuit semper receptum, corre ctum et emendatum.» Que cuncta si diligens lector discutere volet, inveniet illa tria, quæ in principio istius partis c fuerant quæsita, esse soluta. Videlicet quo tem pore Romana Ecclesia habuit istam potestatem, vel a quo, et utrum super omnes universaliter, vel particulariter super aliquos. Quod iterum repe tentes dicimus: Quod auctoritatem habuit Ecclesia a Christo, mediante Petro, cui cura omnium spiri tualium specialiter singulariterque fuit commissa exsecutionem tamen potestatis, vel auctoritatis ha bet Ecclesia a primo concilio Nicat celebrato in quo unaquæque sedes secundum plus et minus, honorem ab apostolis receperat, et minus fuit pri vilegiata et exaltata: dignitatem vero et poten tiam temporalem recepit a fidelibus imperatoribus, qui a tempore B. Sylvestri, pro ea publicas leges promulgantes, ei pacem dederunt. Unde, et donis largissime dotata, jus suum libere super omnes, et ubique ex tunc cœpit extendere. Unde et duos pa triarchas Photium, et quemdam alium in urbe Constantinopolitana deposuisse dignoscitur, et quosdam alios excommunicasse. Imo in cuncta re verentia habita est ante schisma sedes apostolica, Hoc sano sensu accipi debet. Stew. Anthimum forsan, ab Agapeto depositum temporibus Justiniani, voluit indicare. BASN. Romani pontifices Constantinopoli suos ha bere responsales sive apocrisiarios, sed illi non dicebantur legati, nec fuerunt cardinales, nec id a temporibus Constantini. sed Justiniani potius Institutum: Neo tunc temporis palatium fulf cur cum honore et laudibus reciperentur. Inde est, ut ipse imperator de equo proprio resiliens, equum le gatorum pedester traheret usque ad palatium quod Cardinalium vocabatur, imitando scilicet Constantium I, Christianorum principem, qui beato Sylvestro talem reverentiam dignoscitur fe cisse, prout in præfato privilegio continetur mani feste. Ait enim: «Et tenentes frenum ejus, propter timorem et reverentiam B. Petri, stratoris officio usi sumus, per scripturam publicam cunctis inno tescant. Unde tanta cæcitas modernis Græcis, et mentis hebetudo, ut dicant, se non teneri ad obe dientiam Ecclesiæ Romanæ? Item quæramus, et ipsi respondeant: Aut reli quit Petrum ut vicarium sedis suæ, aut non. Si sic, habemus propositum, et cessat omnis quæstio, et sumus in pace. Si non: sed eadem ratione, quia Petrus non relinquitur, nec Andreas, nec Jacobus, nec aliquis alius apostolus. Unde ergo in Ecclesia multitudo sedium, et dignitatum diversitas, et li gandi atque solvendi animas tanta potestas? Unde etiam Constantinopolitano præsuli tanta vel talis potestas, unde dicat se primum post papam, vel super alios patriarchas? Sed dicunt, quod a conciliis. Sed concilia sedem Petri, prout osten sum est, aliis præferunt. Unde beatus Stephanus véð, id est, novus martyr (supple, his, qui voca bant eum ad quoddam falsum concilium) respon dit: «Quomodo vestra synodus universalis voca bitur, in quo Romano non placuit præsuli, sine quo impossibile est prorsus, res ecclesiasticas ca nonizari?» Istud testimonium invenitur passione sua confirmare. Et alioqui infirmare ante legatos non poterat concilium, nec congregari similiter sine consensu papæ. Ergo et Romanus pontifex habet potestatem similiter principalem a conciliis; et inde ut prius. Si vero dixerint: Nos reputamus eum excom municatum et hæreticum; quia addidit in Symbolo Filioque; et ideo non obediemus ei Item quæritur ab eis: In quo concilio, aut in qua synodo tantuз pastor et Pater Ecclesiæ fuit convictus de mendacio et hæresi, communi senten tia condemnatus: quæ cum ostendere non potue runt, quia nunquam factum est, dicimus, quod etiamsi verum esset, quod ei imponitur, tamen falsum est, sicut supra demonstravimus. Antequam convincatur principaliter per concilium, manet semper penes eum auctoritas; nec debet vitari, sed omnes tenentur ei obedire, quousque, sicut diximus, in sua præsentia cognoscatur causa. Hoc dinalium quippe non in ædibus propriis, sed in palatio regio habitabant apocrisiarii, ut patet ex epistola Phocæ ad Gregorium Magnum. Nec ullum occurrit palatium cardinalium apud Constantino polim. Nec denique mos fuit imperatoribus tantos honores legatis deferendi. Basn. Deest responsio

docent concilia, ratio docet et suggerit, et cano- tasset, compulsus est prædictus papa magnum nes compellunt. Unde in quarto concilio patriar cha Alexandrinus Dioscorus, et Eutyches archi mandrita, cum per suam facinorosam hæresim forent deponendi, ante tamen latam sententiam et causam cognitam, manifeste loca sua tenuerunt in concilio, et semper venerabiles Patres, et sanclis simi vocabantur. possint excusare Cum igitur nec in hoc se Græci, unde est, quod a matre Ecclesia tanto tempore recedentes, redire ad obedientiam tam obstinato animo recusant? Puto quod longi turnitas temporis hanc cæcitatem interioris hominis induxit eis. Transacti sunt enim trecenti octoginta anni et amplius, ut creditur, quod istud schisma et scandalum cœpit oriri. Sed nun quid tempus præjudicat in talibus? imo tanto ma gis rei schismatis, apud examen æterni Judicis, quanto indultæ pœnitentiæ temporibus ingrati abutuntur; præsertim cum semel, bis, ter, sicut in Græcis reperiuntur historiis, per legatos Roma næ curiæ, et nuper per fratres nostri ordinis, et Fratres Minores tempore Gregorii IX papæ, a suo errore fuerint dulciter revocati: ut tandem, licet sero, ad sinum matris Ecclesiæ redeuntes, uno ore, quamvis diversis sonorum vocibus, benedice remus pariter Redemptorem nostrum Jesum Chri stum, qui est benedictus in sæcula sæculorum. Amen. Carolum de Gallicis partibus evocare, et in Italia imperatorem constituere, et Ecclesiæ defensorem. Etenim erat ille Leo, ut legitur, valde voluptuo sus, et ideo in regimine imperii sui valde remis sus. Unde suo tempore Saraceni Syriam, Turci vero Cappadociam obtinuerunt, et sic facia est divisio imperii Romani. Secunda occasio divisionis fuit, quia non tue runt vocati ad concilium Ultramontanum, quando illa dictio Filioque, fuit apposita. Verum, quia superius causam signavimus, hic subticemus. Tertia occasio fuit, quam ipsi aliquando nobis in fau.iliari colloquio assignaverunt, scilicet su perba nimis exactio legatorum papæ. Dicebant namque referentes, quod quando legati summi pontificis ab ipsa sede apostolica annuatim Constantinopolim chrisma deferebant, nisi octo ginta libras auri a clero et urbis populo, præter alia dona et munuscula eisdem impenderentur, non recedebant. Taceo age, aiebant, de pompa, et superbia, quam ipsi ostendebant. Quarta vero et potissima, quantum ad clerum, fuit depositio Photii patriarchæ, et excommunica tio ipsius, et aliorum prælatorum, et quorumdam abbatum. Sed numquid hæc sufficiunt ad excusa tionem tanti schismatis, et perditionem tot anima rum? Minime Sed «occasionem pro facto quærit, qui vult recedere ab amico. Sed quid sequitur in auctoritate? Omni tempore, inquit Salomon, erit Constat ergo ex his quæ dicta sunt, quod Ro manus pontifex caput est omnium Ecclesiarum, exsecrabilis ", id est, vitandus ab omnibus, de sive universalis Ecclesiæ cum una sit, et non plures, successorque Petri et vicarius Dei in ter ris; et ei tanquam ipsi Domino oportet fideles, in his quæ secundum Deum sunt, devote et humiliter obedire. Eos vero, qui contumaciter impugnant, et ipsam sedem Ecclesiæ non asserunt esse caput, sicut jam a pontificibus ejusdem sedis decretum est, anathematis gladio percussi, cum Dathan et Abiron schismatis incursuros dicimus dispendium damnationis æternæ. De quatuor causis schismatis. Causas vero sive excusationes schismatis credi mus esse quatuor. Prima fuit divisio imperii. Li cet enim imperatores, qui regnabant Constantino poli, post recessum Constantini ab urbe Romana, pro eo quod totum contulerant Ecclesiæ, sicut supra diximus, nullum jus haberent in Italia, in terdum tamen ubique regnaverunt. Sed cum infra Italiam usque ad Romam barbara gens irruisset, et summus pontifex auxilium imperatoris Leonis, qui erat Constantinopoli, requisisset, et ille ne gligenter agendo, auxilium præstare Ecclesiæ refu ** Prov. xxviii, 9. ª Isa. xxiv, 2. Eadem prorsus fuit Lutheri et Lutherano rum olim querela.quando defectionem ab Ecclesia moliebantur; iniqua prorsus, mendax, et calum niosa utrobique. STEW. Ilic erat finis tractatus adversus Græcos, spectus et vilis; quod præsens dies indicat in ecclesiis Græcorum. Nam incarcerantur eorum clerici et monachi, sicut cæteri rustici, et popula res exactiones et pedagia fiunt super eos, quem admodum super laicos, ut verum sit, quod per prophetam scriptum est: Sicut populus, sic sacer dos”. Translata est quippe gloria ab eis sacerdo talis, dignitas et ecclesiastica libertas in contem ptum redacta. Nam quæ vult ipse, qui imperat ¡nstituere, instituit; et quem vult deponere, simi ¡iter deponit. Et merito. Ut qui subesse Ecclesiæ Romanæ et personis ecclesiasticis contempserunt, subjaceant nunc laicis principibus vel inviti. Re cognoscant distantiam servitutis, et dominorum orbis terrarum et convertantur, et clament ad Dominum, et summum pontificem, et liberet eos. Hæc autem scripta sunt anno Domini millesimo, ducentesimo quinquagesimo secundo in civitate Constantinopolis, a fratribus Prædicatoribus, ad ædificationem Ecclesiæ, et profectum animarum, ad laudem et gloriam Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Amen quem composuerunt fratres Dominicani. Quæ se quuntur sunt alterius auctoris, Hugonis nempe Etheriani, qui scripserat an. 1170. Id patet ex ipso titulo: Quæ admista prædictis. Vide obs. præf. Basn.

Quædam admista prædictis. tin prooemio hujus opusculi testati sumus. rum Ecclesia doctorque olim sua venustate plurimos ad æmulationem fidei provocabat rum, ita et nunc erroris caligine obfuscatus, horrorem sua fœditate aspicientibus incutiat, ¡ non Ecclesia fidelium, sed potius congrega. n immerito hæresiarcharum possit appellari. licet jam quatuor dictis articulis demonstre men adhuc in his, quæ subjecta sunt osten Quæ ex dictis magistris Hugonis Ætheriani extracta, huic operi duximus inserenda. t enim, et scribunt de Latinis sic Contra Romanum ponifirem quadragesimam suos pueros prohibent.» Historias sanctorum præter passionem Christi, in Ecclesiis suis non designant.» Et ipsam non pictura, sed opere plumario in similitudine sculptilium, et in terra similium [fictilium] faciunt. In sancta templa ingredientes super pavimenta cadunt in faciem, et primo susurrant. Deinde crucem uno digito in surgentes osculantur, et hanc orationem consum mantes surgunt, et sacras imagines renuunt oscu lari. Sanctam Dei Genitrice, Matrem Domini mostri Jesu Christi, tantum sanctam Mariam vo cant. Secus altare ecclesiarum quælibet accedit, cujuscunque sit sexus, ætatis, vel ordinis. Et in solemnitate missarum mulieres sedere possunt, si velint, in sede sacerdotum. Sic seiunt distinguere inter sacra et profana! comedunt suffocata, capta a bestiis, morticina sanguinem, ursos, fibros, quos vocant castores,ericios,quæque his spurciora contra apostolicum decretum: sicut Lucas in apo stolorum historia refert his verbis: Visum est enim Spiritui sancto,et nobis,nihil ultra imponerə vobis, quam hæc necessaria, ut abstineatis vos ab immo latıs simulacrorum, et sanguine, et suffocato, et fornicatione 16. anus Pontifex, et omnes partium occidenta Christiani, sacerdotes et laici præter Cala ante multa tempora extra catholicam Eccle pervagantur evangelistarum etapostolicarum ionum ignari, et a fide alieni. Nam Theoto 30) a ritibus gentium parum discordant, in impii; sed Calabri, et cæteri orthodoxi, antiquitus, et apostolicæ, et Ecclesiæ nostræ niejus moribus informati sunt. Cæteri omnes erunt, impios a corpore Ecclesiæ non solum salios et ignotos amplectentes, verum ipsam atem sanctam blasphemantes. Etenim sua onantes,et alienis adhærentes, neque divinis uris redarguentibus illorum errores, neque qui eos miserunt, volunt morem gerere. ris sanctos Patres nostros et doctores, sic sen etinde se habere talem traditionem mentiun am in sancto Symbolo, quod a Patribus no qui apud Nicæam convenerant universali asynodo consequenter manifeste sicdefinitum ‹ Et in Spiritum sanctum Dominum, et vivi em, ex Patre procedentem,» sed et in sancto gelio evidenter clamitante de Spiritu sancto Patre procedit, supra nominati viri addide Et ex Filio, fallaciter, et ad suum periculum. ntamen, ut opinor per angustiam suæ linguæ esse arbitrati sunt, Spiritus ex Patre proces m. et causam quæ per Filium sit, ad nos mis m barbare et inconvenienter intellexerunt. fermentato azyma offerunt, et calumniantur um Petrum, et sanctos Patres Romanos pon sauctores exstisse talis traditionis. cerdotes principes cum laicis ad bella profi otur armati, et in acie bellant ante alios gra es. Jejunant in Sabbatis; et si festa dies itatis sit, vel Epiphaniæ, non solvunt jejunium manam edulio casei dicatam non agnoscentes es comedunt. Secunda die Jovis ova, caseum, manducant, a quibus minine, per totam ct. xv, 28, 29. ) Notandum, in hoc sequenti opusculo plu dici ex auditione et rumore vulgi ignobi-. t ignari. Item, ex odio et invidia contra m. sedem. Novatoribus pleraque potius con Sacerdotes et episcopi sacerdotales stolas, id est, casula non de lana, sed de sericis netura conte xentes eis operiuntur, diuturnas ipsas præ parantes; cum hujusmodi stola, id est, casula vel planeta Christi habitum repræsentant, sive habitum quem habuit, quando exutus fuit vestimentis, in dutus est chlamyde coccinea, quæ de lana contexta erat, qua nos utimur Quadragesimali tempore. In alienis vero diebus utimur albis, eo quod Chri stus agnus immolatus dicatur. Et ideo ex vesti mentis ovium nobis casula præparamus. In si gnum sanctæ Ecclesiæ desponsationis annulos por tant, et chirothecas, in dextra quidem scribunt Domini dextra, in sinistra vero: Agnus Dei. Sacer dotes eorum solum in aqua baptizant, et salem in os mittentes baptizandi:baptizandos postquam spuunt in sinistra manu etdextra miscentes salivam.mun gunt. Postquam ad ætatem pervenerunt, peccatis ob noxios oleo perungunt in remissionem peccatorum et bis baptizari videntur. lidem sacerdotes quas dam purgationes faciunt jugiter, et aspersionem, quibus alligantur culparum Judaicis servientes ritibus: quinque digitis quomodo aliqui benedi cunt, et cum pollice faciem signant, tanquam Mo nothelitæ. Cum igitur debeant disponi digiti in consignationibus, quod per eos duæ naturæ signifi centur, et tres personae, prout Christus monstra vit, quando in coelum ascensurus discipulis mani bus elevatus benedixit. Septuagesima usque ad Pascha non cantant Alleluia. Affirmantnon de veniunt. STEW. Teutones. Videtur locus mendosus.

bere aliis linguis Dominum venerari, nisi istis tri- ambulant extinctis luminibus in ecclesiis, terræ bus, scilicet Hebræa, Græca, et Latina. Mortuos sepeliunt manibus eorum nequaquaquam consti tutis in modum crucis, sed deorsum missis circa inferiora instrumenta. Omnia cera oppilant. Sacerdotester quater in die celebrant super uno altari, ubicunque contigerit. Utunus sacerdos ter, vel quater celebrat quater in die cumfelix sit, qui unam digne possit cantare. Tra¯ dunt filias suas nuptui accipientes consororis filiam filio suo, aut fratri, aut consanguineo. Si quis monachus in episcopum promoveatur, carnes inanducet intrepide. Et monachi parva vexati ægri tudine carnibus vescuntur. Communiter autem omnes pinguedine porcina utuntur. Venerabilem quidem crucem in aliis diebus in ecclesia vident et adorant; in sancta Quadragesima velant sindonibus, cum qua et occultant Alleluia Et in sancto magno Sabbato de penetralibus edu centes ipsam, tanquam de sepulcro resurgentem demonstrant populo; et de subito cum magno cla more cantant: Alleluia, et multoties, et per multas horas vociferantur, quemadmodum Christus sur rexit. Cum missæ celebrantur et mysteria confi ciuntur, plerique assistentium laicorum,si placet eis, loquuntur et sedent. Participationem sanctæ communionis, non similiter ut nos Græci, perfi ciunt sed dicunt quod qui missam celebrat sacer dos, osculatur volentem communicare, promotiones episcoporum et laicorum non per omne tempus perfi ciunt antistites, sed tantum in anno quater, et per observabilem diem. Nam cum anni quatuor tem pora sunt, scilicet ver, æstas, autumnus, hiems, horum temporum initia, primo eum mensi Martii scilicet, et Junii, Septembris, atque Decem bris observant. In primis hebdomadibus clericos, et diaconos, presbyteros, episcopos, promovent male sentientes, et barbarice, adventum Spiritus sancti non secundum virtutem promoventis et pro moti arbitrantes descendere; sed in diebus qui busdam putant hunc venire, ut insipientes. Non patiuntur sacerdotes habere uxorem, et sacramen torum peragere mysteria. Duos fratres duabus so roribus carnaliter copulari permittunt. Radunt barbas presbyteri more suorum militum, præter apostolicam institutioner. Sanctam Eucharistiam negligentissime spectant: nam ad ægros proficien tes sine lumine ipsam deferunt et tribuunt. Et qui castra sequuntur, in marsupio ponunt, et portant in vestibus, in pileis. Clerici eorum et laici non sunt distincti; altare velato capite accedunt. San clis ac terribilibus locis nultam aut modicam ex hibent reverentiam. Ad tempus sonum rcæsent tando in nocte Nativitatis Domini, Matutinæ cantan tur; vesicas explodi permittunt circa altare, ut habeant risus materiam. In diebus Passionis, cum 27 Psal. Lv11, 4. 28 Prov. xx, 21. 19 Ephes. v, 4. Loous mendosus; forts corum motus faciunt, sedes, tabulas, parietes percutiunt malleolis et lagenas confringunt; et cum deberent vigilare in orationibus alii in stuporem mentis, alii in risum convertuntur, et alia quædam in ip sis tenebris fiunt, quæ nec fatu digna judicavi. Verum hac de grecogice laicorum lapsum ex cerpsi, ut si quando ad aures eorum devenerint, ad se reversi correctionibus vacent. Græcorum malæ consuetudines. Græcorum intolerabilis est, redargutio, Vulcanum imitando, qui altero pede claudus dicitur. Matrem suam scilicet sedem Petri apostolorum principis, contra faciens contemnit, et abhonorat. Porro stultam fecit Deus talium sapientiam. Nam vani tatis opinione pleni, poma, ut Tantalus, fugacia quæritant. At vero munda vult [debet} esse manus, quæ alias debet tergere sordes. Quare collyrio pri mum inungant oculos suos, abstersuri saltem dein ceps lippitudinem aliquando, et aliorum vitia ne quibunt discernere subtiliter. In scatebris quidem temeritatum, in præsumptionis aculeo, in jactantia amaritiam proferendo, quod prius auditum non est, Spiritum sanctum scilicet ex solo Patre proce dere, talparum formicarumque cuniculos male fortes exstruxerunt. Dividunt utrique cum Ario di vinam substantiam. Nam ex eorum disputatione, Patre minor necessario Filius reperitur. Confun dunt nascentis et procedentis differentiam, quæ in hoc tamen bene dignoscitur, quod Filius ex uno solo, Spiritus vero ex duobus provenit. Nam cum Spiritus imago Filii sit naturaliter, sicut ma gnus Basilius, Theologus Gregorius, atque Dama scenus tradunt, necesse est habere de ipso exsi stentiam, et procedere. Propterea liber sub impe rio Manuelis editus, quem De immortali causa præ signat titulus, cui Græci contradicere non possunt, scilicet Spiritum ex duobus pariter procedere, in expugnabilibus argumentis demonstrat. Ergo Græci locuti sunt falsa, et erraverunt ab utero * matris suæ Ecclesiæ, quam Christus in synodo, et imperatores omnium Ecclesiarum principem con stituerunt. Obliti sunt illud Salomonis: Conserva, fili mi, patris tui præcepta, et nc dimittas legem matris tnæ. Liga cam in corde tuo jugiler, et cir cumpone gutluri tuo ¹ª, alque a stultitiis, quæ ad rem non pertinent, avertere 19. Arefacti conversi sunt in arbores autumnales expositi, non solum scilicet in rebus, verum etiam in plerisque fructi bus veritatis, quod ex tractato capitulo et reliquis quæ subscribuntur, patet. Contra instructionem Christi Salvatoris, nostri, fermentata offerunt,cum supercilio enim ignorant, quis dux fuerit illlus traditionis; Christo in Cœna benedicente azyma, quod trium exangelistarum Monstrum verbi,

firmatur testimonio. Dicunt, et quod nequaquam tatem obtinuerit, excommunicetur, et separetur, relatu dignum esset, nisi quod ei omnes, tanquam magno propugnatori innituntur, asserentes fer mentati panis vitam et animationem conferre, Sed omne corpus articii, sicut ex se simile non pro ducit, ita vita caret et animatione. Nimirum cau sam extrinsecus habet moventem, ut stannum, do mus, arca, fermentatus panis, et similia.Quæ vero intrinsecus habent moventem causam, naturalia sunt, ut quæque animata. Non autem est in pane vis sanctificationis, sed in verbo. Unde non videtur fidei consentire hujusmodi eorum factum et asser tio, quæ penuriam monstrare volentes, ut Armeni, qui nil aquei laticis suæ immolationi apponunt, superflui inveniuntur. Nam simul frigidam, cali damque denuo, quasi benedictio impotens confi ciendi fuerit, Dominico sanguini ad consummatio nem admiscent. et omnes ejus consortes.» Sed etenim et tertius canon synodi, quam Græci septimam vocant, pro nuntiat omnem electionem a principibus sæculi factam fore irritam. Unum solum Sabbatum, quod nos sanctum vocamus, pro sepultura Domini Sal vatoris jejunio commendaverunt: reliqua vero anni Sabbata, epula, balnea, et ludicra, et quælibet penes illos celeberrima esse prætendunt. Sed er rore satis jucundo traducuntur, quomodo apostolis sancitum esse sub anathemate mentiendo astruant, dicentibus: Maledictus, qui in Sabbato jejunaverit, præter unum. Nam si propter singularem Domini resurrectionem omnes dies Dominici cultu digno venerantur, et propter singularem mortem, sexta feria, nonne et propter singularem sepulturam, singulis Sabbatis, nisi solemnitas inhibeat, a qua et jejunium, et tristitia abducenda non sint beatus Sylvester asseruit? Natura quidem hominis a principio in ruinam posita est, verum Græcorum gula cum ea certet, quæ e corruptine inest malitia. Nam non solum bis, sed quotiescunque opportunitas aliqua præbet, alimenta ori immittunt. Hinc est quod in quibus dam diebus Veneris, postposita omni verecundia, carnibus vescuntur; septem solis diebus in anno jejunant: quinque pro tota Quadragesima, in prin cipio suæ illorum septimanæ, Sabbato sancto, in vigilia Epiphaniæ Domini. Etenim per omnem magnam Quadragesimam cœna minime abstinent, Diebus paschalibus cum populus communicatu rus aride præparant, insuper abundantiam confi ciunt in Dominicum corpus, et post distributionem, reliquiarum acervos, quia durabile non est, sepe liunt.Communicandis panem intinctum præparant. et accedentibus offas porrigunt tcum cochlearto quod Christus nequaquam fecisse legitur. Diaconi eorum qui ad aliquam promotionem incedunt, ac cipiunt uxores, ne honores perdant, quod contra rium est decimo canoni Nicænæ synodi. Sacerdotes eorum in plerisque locis, viri sanguinum exsistunt, et inferunt sacratis manibus; quod propriis oculis imperatorem sequendo per Cappadociam c sed posito per singulos semel comedunt; nec secun Persarumque regiones, intuitus sum. Sacerdotibus debitum honorem subtrahentes, inter convivia sibi assistere faciunt. Pro facili occasione, pornis et flagellis sacerdotes et clericos instar paganorum affligunt. Et ut habeant ridendi materiam, in ca pitibus eorum pileos pugnis conquassant: cum scriptum sit «Si quis manum in clericum je cerit, aut sine causa seu confingens occasionem, anathema esto.» In sorte Simonis Magi dejure ponendi sunt Græ corum pontifices, qui nullis ecelesias sine pecunia largiuntur. Quos vere tangit illud apostolicum Pecunia tua tecum sit in perditionem ™. Sacros or dines, qui gratis dedent dari, nisi manus eorum ære graventur, non tribuunt; sepulturas in cœme teriis non faciunt, nisi accepta pecunia, a quibus libet, prorsus inficiant. Patriarchæ eorum, et ar chiepiscopi, et archimandrite, secundum quod aliquando fuit in primitiva Ecclesia hæreticorum, ad obtinendos honores, celsitudines, a laicis pro moventur. Quod prorsus hoc in tempore tricesimus apostolorum canon inhibet fieri, qui est hujusmodi Si quis episcopus per mundanos principes digni » Act, viii, 20. Videtur deesse vocula mortem, aut similis quæpiam, Hæc non conveniunt Fratribus Prædicato ribus, sed, Etheriano, qui Manuelem, Græcorum dum opinionem suam Quadragesimam celebrant, cum Quadragesima jejunium quadraginta dierum significet. Ipsi vero majorem septimanam a numero Quadragesimæ secludentes sex hebdomadis Qua dragesimam claudunt. Tot enim sunt a prima eo rum septimana usque aiSabbatum, quod palma rum arborumque ramos præcedit, in quo universa liter ab illis cantatur:» Quæ animæ utilis est, com plemus Quadragesimam, a quibus sex septimanis, si sex dies Dominici cum totidem Sabbatis subtra hantur, triginta solum dies invenientur. De Domi nicis vero diebus supervacuum est disserere: in quibus Christianis omnibus prohibetur jejunium. At igitur si Græci jejunant in diebus Dominicis (nam eisdem cibariis vescunturin Sabbatis), anna thematis rei sunt canonis, dicunturque anathema sic qui in Sabbatis jejunaverit, præter unum Cum igitur die Sabbatorum jejuniis valefaciant, et omnia illa de festivitate etiam si major septimana reliquis numeretur, evidentissime constat, eos non habere Quadragesimam. Monachi extra claustrum pernoctantes,ut pecu des, singulis horis in plateis ipsi comedunt, de imperatorem, sequebatur, dum bella gereret in Ægypto, Asia, etc. Basn. Can. Apost. Locus corruptus.

sinu, tanquam ex arca fructus, vel aliquid vescibile Suffocatorum nec abstinent sanguine; nam turbos extrahentes, manducant. Declinant ut caupones, et calido lyæo comesta inferiora credunt. Penes monachos non est unum marsupium, sed obliti dicentem: Nisi quis renuntiaverit omnibus, quæ possidet", etc., singuli habent singula. Græci nequaquam venerantes præceptum apostolicum illud: Vir si comam nutriat, ignominia est illi”. Omnes cum maximo studio incrementis operam præstant. Hujus lapsus clerici maxime rei sunt, et etiam, quos nullo modo decet, monachi nutriunt. Etenim in corone modum, sicut regula præcipit, tonsuram capillorum non faciunt, sed pene ut mu lieres in fronte dividendo discriminant. serva:is undique capillis, ut colli nuda, et aurium cartilagi nes protegant. Mulieres deserto naturali cultu ca pillorum, comis mortuorum densissimis subornan tur, contra monitionem beati Petri apostoli, dicen tis: Mulieribus non sit extrinsecus capillatura, aut circumdatio auri,aut indumentivestimentorum cui■ tus 33. Mulieres fusco [fuco] et puniceo facies suas pingunt, et variis coloribus insigniuntur. Viri et mulieres sacramentum conjugii pro futili reputant. Nam quoties alter displicet, vel altera alteri, coram prætore urbano voluntatibus eorum expositis, instrumentis et cingulis præcisis. sine contradictione viri uxores, et mulieres viros pro libitu accipiunt, contra mandatum, quod dicit Quod Deus conjunxit, homo ne separet *. In domi bus suis mansiunculas construunt, in quibus san ctorum imagines collocant, et eis omne obsequium (; exhibent lampadarum, cereorum, et incensi; et synodales, quas patres eorum construxerunt, ec clesias, in solitudinem sinunt et in paupertatem re digi et pene in cubitibus suis faciunt missarum solemnia celebrari, beato Sylvestro hoc inhibente. Can. «Nullus presbyter celebrare præsumat, nis in sacratis locis, in villis, in oppidis provinciarum.» Uxores sacerdotum, chorum ingredientes, oblatos panes de altari tollunt, et obsequium diaconi per agentes, cuncta quæ in cunctis suis necessaria sunt officiis missarum, præparant. Missam circa horam tertiam, pene nullos auditores habens sa cerdos celebrat. Et quod nefas puto, uxori, vel puero filio associatus, quos non habet socios, vel comites salutando dicit: Pax vobis.» Omnibus in Qua dragesimali tempore Sabbatis, et Dominicis diebus missas celebrant, et Dominicum corpus conficiunt. Reliquis vero cum major incumbit necessitas, mis sarum solemnitates prorsus abdicantes, præsancti ficatis utuntur. In Quadragesima silentio commen dant: Deus Dominus, et illuxit nobis 33, quod reli quis anni temporibus decantant. Sacerdotes corum more Judaico, promittunt barbas, quæ sunt Domi nico sanguine, cum ab illis bibitur, madentes. 31 Luc. xiv, 33. 321 Cor. xi, 14. 33 Petr. II, 3. 37 | Cor. 11, 14. Secandi venas. comedunt laquéis strangulatos, et alias aves, et intestina sanguine porcino implentes, pro deliciis vescuntur, contra apostolorum decreta. Sanguine humano porcos alunt, qui artem minuendi exercent. Cum ad mortuum sepeliendum conve niunt, noti amici et cognati accedentes, ei osculum præstant-inguli, tanquam licentiam accepturi, mo repaganorum, qui ad mortuos intendebant verba hæc «Vade,cum naturate vocaverit; sequemur te.» Misturam sanguinis prohibitam a sanctis Patribus faciunt jugiter. Nam consobrini consobrinas uxores ducunt. In baptizaudo præeter Salvatoris præce ptum apostolorumque consuetudinem, duo faciunt multum superstitiosa. Unum quidem, quod oleo per totum, baptizandum perungit sacer los, De aquæ tinctura illum pertingat: alterum vero, quod aquam fieri mandantcalidam infantulum perpurga turam: quod neque, Christus neque aliquis disci pulorum fecisse legitur: quare duo baptismata fa ciunt, cum scriptum sit: Unus Dominus, unum baptisına, una fides 36. Frustra quidem arguunt Latinos Græci, aquæ causa,quæ per dies Dominicos in ecclesiis ad san etificandum populum benedicuntur; cum si hæc culpa sit, ipsi multipliciter rei sint. Nam singuli papyris oleo lampadarum ardentium corain imagi nibus sanctorum intinctis, frontes suas perungunt, et aqua se aspergunt, a reliquiis sanctorum con tacta; et in singulis Kalendis diligentissime aquam sanctificant. Ad quam tollendam, de vicinia vo uientes atque asportantes in domos suas, non so‐ lum ipsi aspergunt, sed verius delibant. Apostoli apostolorumque successores prorsus etiam cum uxore coire, ne sacerdotium polluerent, omiserunt; Græci vero sacerdotes, derelictis sanctorum vesti giis, ut animales, contrahentes matrimonium,non percipiunt ea quæ Dei sunt 37. Et quod abominabi lius est, a concubitu mulieris surgentes, sancta profanant mysteria, quæ pollutos et receuter cum mulieribus coinquinatos nullo modo admittunt. Christum minus posse, quam æpir putant. Nam ex hoc probari potest, quod Christe eleison nun quam concinant: Kyrie eleison frequentissime can tant in officiis suis. Prælatio sacerdotii apud eos tantum inter monachos esse videtur. Soli enim monachi potestatem solvendi atque ligandi exer cent,quæ Petro, Petrique successoribus principa liter est tradita. Qua de causa studium singulare pecuniae sacerdotes in monastico habitu constitutos complectitur, multaque inde facinora profluunt, ut evanescant in cogitationibus suis et redargutioni bus suis truces. Nam quod in magno Constantini palatio diligentissime observatur, hoc Latinos fa cientes coarguunt. In Ecclesia utique dicti palatii, * Matth. xix, 6. 35 Psal. cxvii, 27. 36 Ephes.

fratribus Græcorum uxorem ducit, scripto spondet juramento quod deinde non manducabit in azymis carnem Domini, nec filios secundum ritum faciet baptizari, neque sacerdoti Latino peccata confi tebitur, neque in Sabbato jejunabit præter unum solum, neque non a Dominica Quadragesimæ usqué ad Pascha vescetur carnibus. Græcorum sacerdotes omnibus mo‹lis laborant ostendere plus factis quam dictis, quod inviolata fides sacrosanctæ Romanæ Ecclesiæ irrita sit. Nam quemcunque Latinum sibi associant per fidem, sive latenter, sive patenter baptizant. Unde Lati norum filios, mediantibus matribus, dicti sacer dotes, patribus nescientibus, rebaptizant, baptiza tos jam secundum ritum Latinorum.Quod omnibus dictis supra abominationibus detestabilius est. Ex indice hoc mellitum lac inter cæteras Græcorum consuetudines repertum expressi: ut cum eo ipsi pectora purgaverint, ter plurium animarum se reos recognoscant. ubi sanctæ constituunt reliquiæ, sanctæ Dei Geni- carnis edulium. Omnis enim, qui in regia urbe de tricis imago post altare sita, quam quodam excel lentiæ privilegio vecant dominam domus; statim a capite jejunii in conclavi clauditur usque ad ma gnum Sabbatum, panno illius portæ operiuntur, similiter autem sancti mantellis, sanctique Kora midi locos, Quadragesimæ tempore, usque ad illud Sabbatum velaminibus tectos custodiunt; sanctæ Dei Genitricis imaginem, ut filios parti riat compellant, eaque mediante. ipsam Domini Matrem, ut commater fiat, accersunt, hoc modo. Imagini sindonem connectunt, ut baptizatum pue rum de manu sacerdotis, ipsa ut commater acci piat. Quam superstitionem a se fieri sermone pro fitentur. Sed quid imago loquatur, aut fidem spon deat pro puero, aut testimonium reddat baptismi, nisi Deum contemnat, quis audeat asserere? Nul lam superstitionis speciem volentes omittere, et vivos fratres habentes odio, sanctos per suas ima gines invitos sibi fratres faciunt. Qui enim non diligit fratrem suum,quem videt, Deum, quem non intuetur, neque cognoscit, quomodo diliget? Magis autem cum ficta et simulata est et inunita fraterni tas hujusmodi, ære conducunt sacerdotem, cum in Ecclesia cantatur missa; funduntur pro exse crabili fraternitate preces non exaudiendæ. Ani malis enim est hujusmodi fraternitas, non spiri tualis. Gerei ad minus accendunturduo, et perun gitur oleo fictus frater, et sanctam amplectitur imaginem, quam ausus est dicere fratrem; qui ho micida esse convincitur, cum fratres suos viventes odio habeat. Contradicunt Christo patenter, et super sanctis "imo illius corpore verbis operibusque occursant. Nam cum ipse azymorum panis specie carnem suam discipulis dederit hi asserunt azymos panes in carnem non posse converti per benedictionem. Qua ex re, sacramenti corporis Domini Latinos aiunt expertes. Sed o Pelagiana incredulitas! si non credas Latinum sacerdotem incruentam im molare hostiam, conficere corpus Christi, hæreti cus es. Nam multi per ipsam immolationem san ctificantur per quorum reliquias jugiter fiunt miracula. Rursus si credis, hereticus. Nam dete staris quod Ecclesia Latinorum conficit corpus Do minicum; et potius vis in sorte Judæ traditoris annumerari,quam illius sanctissimi corporis par ticipare; sed attendere debet Christianus, quod sicut vina diversa verbum Dei in sanguinem, ita panes azymos et fermentatos, non adeo differentes permutat in carnem. Si forte Latinus sacerdos, quod vix permittitur in Ecclesiis eorum, Dominica peragat, Græcus non nisi abluto altari ibidem ce" lebrat. Ulterius, Latinus cum Græca muliere vo lens matrimonium contrahere, juramento compel litur deserere communionem suam, confessionem suam, baptismum,jejunium Sabbatorum,et Christi Locus corruptus. De conciliis generalibus. Consequenter post prædicta videndum est de conciliis generalibus et particularibus, videlicet ubi, quando, et a quibus, et pro quibus causis fue runt celebrata: et etiam qui sint, qui dictis con ciliis fuerunt condemnati. Sciendum, quod licet septem vel octo dicantur concilia apud sapientes Græcorum, in libro qui Nomoranon dicitur, invenimus tamen quinque tan tum ex ipsis quæ generalia habentur concilia, et non plura, et ideo contigisse credunt, quod non intercessit in eis pontificis Romani auctoritas; et episcopi non fuerunt universaliter citati, vel certe quia non ediderunt canones, fidei doctrinam con tinentes, sed tantummodo illa quæ ad honestatem et mores Ecclesiæ pertinebant. Verum sive gene ralia, sive particularia, vel quocunque nomine censeantur, cuncta tamen, quæ in ipsis fideliter gesta sunt, communiter sunt recepta: et eorum auctoritas, tam in negotiis fidei, quam in aliis, pa rem obtinet firmitatem. De prima sancta et universali synodo Nicæna; ho mousion Filium Patri definit, verum Deum et hominem, creatorem omnium, non creaturam. Prima igitur sancta et universalis synodus in provincia Bithyniæ, civitate Nicæa, tempore Con stantini Magni principis, quem Græci in Catalogo sanctorum numerant, sub beatissimo papa Sylve stro, ubi interfuit Osius episcopus Cordubæ, et Victor de Italia, vicarii domini Papæ, Metrophanes archiepiscopus Constantinopolitanus, et Alexander patriarcha Alexandrinus, Eustathius Antiochenus, Macarius Hierosolymitanus. Fuerunt autem cum istis et alii Patres sancti, numero trecenti et octo et decem. Convenerunt autem contra Arium vana sapien

tuam divinitatem, asserebant, Sancti vero prædicti Patres ipsam carnem animatam et intellectualem confirmaverunt, habentem animam nostris anima bus similem et rationalem. In sancta tamen synodo dictus imperator Theo dosius multum excessit, faciens quædam, contra primæ et sanctæ synodi, ac reverendæ instituta. Etenim coegit supra nominatos centum quinqua ginta Patres clam summo pontifice et vicario ejus, ut Constantinopolitanam sedem sublimarent no mine patriarchæ, illi attribuentes, quod ante non habebat. Quæ res vehementis discordiæ et pertur bationis sentina et causa exstitit, et usque hodie perseverat. tem, qui fuit tunc temporis presbyter Ecclesiæ tellectu humano et in morte corporis commor Alexandrinæ. Hic quidem Arius blasphemavit Do minum nostrum Jesum, Deum verum, et verum hominem. Dicebat enim illum esse creaturam. Ideo impius, et consubstantialem Deo Patri nec unquam confiteri, nec considerare cum aliis catho licis viris voluit; cum ista confessio communis esset omnibus, cunctis prædicata, scilicet quod omnis filius ejusdem naturæ sit cum genitore et substantiæ; et, qui Filium inter creaturas compu tat, de necessitate etiam Patrem creaturam confi tetur. Unde, hunc tanquam inimicum veritatis, simul cum illis, qui idem sapiebant, anathemati zantes, ab Ecclesia ejecerunt, hoc est, Eusebium Nicomediæ, Eunomium et Macedonium. Hi enim quamvis in dictionibus suis differrent, tamen ut Arius a veritate exciderunt. Orthodoxam autem fidem confirmaverunt, consubstantialem Patri Fi lium confirmantes et prædicantes, creatoremque universitatis, et non creaturam, sed verum Deum et dominatorem [in Symbolo] declararunt, quod ipsi sancti Patres in inspiratione sancti Spiritus tunc temporis ediderunt. De secunda synodo, Constantinopolitana prima, quæ Spiritum sanctum Patriet Filio consubstan tialem pronuntiat. Secunda autem sancta et universalis synodus fuit Constantinopolitana, tempore magni Theodosii imperatoris, sub Damaso papa. Ubi fuit Nectarius ejusdem urbis archiepiscopus, et Timotheus pa triarcha Alexandriæ, Meletius Antiochiæ, qui et in ipsa synodo vitæ finiit cursum; Cyrillus Hierosoly morum, Gelasius Cæsareæ Palæstinæ, Gregorius Nyssenus, Gregorius Theologus sive Nazianzenus, qui tunc temporis thronum obtinebat Constantino polis qui quidem, discessione facta, voluntarie in ipsa synodo renuntiavit honori, secedens in locum, qui dicitur Nazianzum. Fuerunt autem cum istis et alii sancti Patres numero centum quinqua ginta. Convenerunt autem contra impium Macedonium, qui patriarchalem sedem civitatis furtive et tyran nice rapuerat, et blasphemavit in Spiritum san ctum dicens, quod non esset Deus. Quo juste de posito, ordinatus fuit statim Nectarius de quo su pra fecimus mentionem. Eapropter Macedonium ut inimicum pietatis, ibi cum suis complicibus anathematizantes condemnaverunt. Deum autem verum, ac universitatis dominum sanctissimum Spiritum in Symbolo ampliaverunt: et quod con substantialis sit Patri, et Filio, et ejusdem divini tatis, prout in Symbolo fidei continetur, quod ipsi latius et diflusius gratia ejusdem Spiritus sancti prædicaverunt. Insuper contra Apollinarium Laodiceæ, et Sabel lium Libyæ, blasphemos, et qui cum his similia sentiunt, excommunicationis sententiam protule runt. Qui dicebant carnem Domini nostri Jesu Chri sti inanimatam, id est, sine anima rationali,et in De tertia synodo, Ephsina prima: Dei Genitricem confitetur Mariam Tertia sancta et universalis synodus celebrata fuit apud Ephesum temporisbus Theodosii Junioris sub Coelestino papa Romano. Ubi interfuit Cyrillus magnus doctor, et patriarcha Alexandriæ et pro pugnator Ecclesiæ, Joannes Antiochiæ, Juvenalis Hierosolymorum, et Memnon Ephesiorum. Præerat autem tunc temporis sedi Constantincpolitanæ im pius Nestorias Cum his itaque sanctis Patribus fuerunt et alii sancti quam plures, numero du centi. Convenerunt autem contra ipsum Nestorium anthropolatriensem, id est hominis cultorem: Chri stum separantem et dividentem. Dicebat ipsum hominem esse purum, et non Deum incarnatum. Duos filios in uno Christo Deo docens et duas per sonas. Unde nec sanctam Mariam Virginem, quæ peperit ipsum Christum Jesum, Oroxo id est, Dei Genitricem, sed Xorroxo nominibat. Hu jus rei gratia dicta synodus perseverantem in dicta blasphemia deposuit, tanquam Judaice, pro pet proprie, et vere Dei Genitricem, omni fariam sanctam Virginem Mariam demonstrarunt, et eum, qui ex ipsa sine semine incarnatns est, Dominum nostrum Jesum Christum Filium Dei, et Deum verum prædicaverunt. Joannes vero,Antiochenus patriarcha, contrista tus, quod sine ipso depositus fuisset Nestorius, ac cipiens qui secum venerant episcopos, in quibus et erat Theodoritus deposuit Cyrillum, quod nefas est dicere, qui etiam in ipso Ephesino concilio lo cum summi pontificis obtinebat, veluti præter ca nones Ecclesiæ dictam fecisset synodum.Et ita fecit. schisma inter eos. Postea vero cura et sollicitudine ejusdem imperatoris iterum uniti fuerunt consen tientes in unum. Nestorius itaque impius missus ēst in exsilium. Secunda ergo synodus, quæ eodem Theodosio Juniore in Epheso facta est, tanquam furtiva et reproba habetur. Et quoniam Dioscori prava sa pientis, et Eutychetis fatuitates consensit tenere, et approbavit, a sancta catholica et apostolica Ec clesia merito est repulsa prædicta synodus.

De quarta synodo Chalcedonensi:verum hominem, Antiochiæ, et Eutyches Hierosolymorum cum aliis et verum Christum confitetur in duabusnaturis, sine confusione et divisione. Quarta vero sancta et universalis synodus ce lebrata fuit in Chalcedonensi urbe, tempore Mar ciani imperatoris, sub sanctissimo Leone papa, magna columna Ecclesiæ. In qua fuerunt Anatolius archiepiscopus Constantinopolitanus, Maximus An tiochenus, Juvenalis Hierosolymorum; Alexandriæ vero fuit Dioscorus superbus, cum quibus et alii sancti Patres numero DCCL. [Dcxxx]. Convenerunt autem contra ipsum Dioscorum et Eutychen archimandritam monasterii, cognomento Studii, quod in ipsa regia urbe est. Hi enim Salva toris et Dei nostri Jesu Cbristi incarnationem re cusabant, facientes prorsus ipsum phantastice indutum carnem. Unde et in una natura ipsum exsistere dicebant, divinitati attribuentes quas sustinuit passiones. Propter hoc ergo. ipsis perse verantibus in hujusmodi errore, excommunicavit et anathematizavit et omnes eis consentientes sancta synodus. Promulgavit ergo super hæc sacramenta defini tionem, quod ipse sit perfectus Deus, et perfectus homo in duabus naturis, sine confusione et divi sione. Epistolam quoque sanctissimi Leonis, quam misit Flaviano episcopo Constantinopoleos, tan quam columnam orthodoxa fidei, susceperunt, et usque hodie sie appellatur. Scire etiam oportet, quod hi, qui dicuntur Theo dositæ a quodam Theodosio, et Jacobitæ a quo Jam Jacobo, et Severiani a quodam Severo, similia scilicet prædictis Dioscori et Euthychetis abo minabilium hæreticorum et exsecrandorum erro ribus, tanquam ipsi exscerati, seu exsecrandi, sentiunt et sapiunt, et resistunt, cum aliis hære ticis, seipsos alienantes a saneta Ecclesia catholica. centum septuaginta. Que sancta synodus in primis approbavit et confirmavit Chalcedonensem synodum sanctam nec non et orthodoxa et salutaria ejus dogmata. Et quæ a diversis exortæ sunt hæreses anathema tizavit, et excommunicavit eadem sancta synodus Origenem, et omnia ejus impia scripta, Evagrium, et Didymum, et similes, et equalia sapientes, et doctrinis gentilium contemnentes [inhærentes vel insistentes. Etenim ipsi corpora, in quibus nunc sumus, dixerunt, tanquam sine intellectu et insi pienter, non esse resurrectura, et quod paradisus sensibilis non est factus a Deo, nec est; et quod Adam non fuil formatus a Deo in carne; et quod pena reproborum finem habeat; et quod demo nes reducentur in statum pristinum, quem liabue runt, scilicet antequam caderent. Non solum autem hoc, sed et alias infinitas blasphemias col ligentes seipsos immerserunt in profundum. Quæ tamen usque in publicum, vel in manifestationem non prædicaverunt, sed apud aliquos in occulto habebantur, nec potuerunt perfecte æstimari præ dieta dogmata de saneta synodo. Quia cum dicti tres hæretici multo antiquiores fuissent præ dicto quinto concilio, multos in diversis partibus mundi attraxerunt sibi. Cumque multum populum corpissent hujusmodi impia dogmata corrumpere, statim et quintum concilium voluntate Dei fuit celebratum, ubi ipsos, et eorum blasphemias re probans, cos et omnes similia sequentes anathe matis gladio percussit. Tempore ipsius Marciani pervenit ad aures beati Leonis, de quo facta est mentio, quod Anatolius. Constantinopolitanae sedis antistes, invaderet pau lation alienas sedes suoqueillas adderet pontificio, ideoque dictus papa Anatolio, ut ab hujusmodi rapina cessaret, scripsit. Sed omnis ejus monitio cum nibil proficeret, cessit in irritum. Ex quibus tunc non cessaverunt dictae sedis præsules fovere discordiam, et ob depositum cum Romana Eccle sia contendere. Unde et in quarto concilio sine consensu papæ et legatorum ejus, sicut alias, in tractatu De potestate papæ dictum est, canonem pro se ediderunt, de quo in fine hujus operis aliqua disseremus. De quinta synodo, Constantinopolitana secunda. Quinta sancta et universalis synodus celebrata est Constantinopoli, temporibus Justiniani impe ratoris, sub papa Vigilio Romano. Ubi interfue runt Eutyches archiepiscopus Constantinopolita nus, Apollinarius patriarcha Alexandrinus, Domnus Insuper et Theodorum Mopsuestiæ impii Nestorij discipulum cum suis exsecratis dogmatibus excom municavit et ejecit ab Ecclesia. Cum quibus ot Antiochum, et Petrum Zoam eliminavit, nec non et Theodoritum, qui contra propugnatorem pie tatis et veritatis, beatum Cyrillum, multum impie et male scripserunt, et etiam contra primam san etam synodum Ephesinam, et contra fidei nostræ documenta mentitus est, donans se infideli Nesto rio et profano, ab Ecclesia tanquam hæreticum ejecerunt, donec omnia revocaret; quæ omnia tanquam pestifera cum illa epistola, qua Ibæ di citur, quæ missa fuit in Persidem ad Marim, peni tus exstiparverunt; non solum rectis doctrinis adversantia eranthujusmodi, sed eum omni impie tate participabant. His itaque rite peractis confir maverunt, ut dictum, dogmata Ecclesia, et ro boraverunt. De serta synodo, Constantinopolitana tertia. Dam nat unam in Christo voluntatem et operationem. Sexta sancta et universalis synodus facta etiam fuit Constantinopoli, Constantini Pogonati, filii Justiniani, emporibus, sub Agathone papa Ro mano. In qua fuit Gregorius patriarcha Constan tinopolitanus, Theophanes Antiochiæ, et Petrus monachus vicarius Alexandria (vacabat enim sedes), cum aliis centum septuaginta,

totum processum summo pontifici, ut sic tale con- tiochia Syriæ, tempore Constantini [Constantii] cilium sua auctoritate confirmaretur. Nam colli guntur septem concilia in libro, qui Nomocanon ap pellatur. Quid tamen papa responderit, non inveni. De synodis particularibus. Dicendum quoque, præter istas septem univer sales synodos, fuitet unaalia, universalis quidem, sed quia non agit de articulis fidei, non ponitur in numero generalium synodorum ab antiquis Græcis sed inter alias quæ locales nominantur. Moderni vero Græci,schismatici cum sint, ab omni numero illam excluserunt, et nomen ejus audire subticue runt,eo quɔd eorum patriarcha Photius, hære siarcha, fuit in ipsa dignitate patriarchali quam sibi injuste usurpaverat, nuper depositus. Etbeatus Ignatius, qui studio dicti Photii a dicta sede injuste expulsus fuerat, honorifice restitutus. Testatur hoc Chronicon nomine Paphlagonis, in quo pene in audita enarrantur de Photio exsecranda maleficia in damnationem ipsius. Fluxerunt autem a septima universalisynodo usque ad istam octavam, anni oc toginta duo; ab eadem autem sexta trecenti septem. Particulares. sive locales synodi in partibus Orientis fuerunt istæ Prima fuit celebrata in Antiochia Pisidiæ, tem pore Aureliani imperatoris, coutra Paulum Samo satensem, qui primus ausus est blasphemare Chri stum Dominum nostrum Filium Dei, dicens purum eum fuisse hominem; sed per gratiam fuisse insigni tum et sublimatum. Quod audientes prælati Eccle siarum, confluxerunt undique complures ad dictam civitatem, obviantes errori novo, et primitus ex orto. Præfuit autem isti synodo tunc temporis Hy menæus Hierosolymorum episcopus, et beatus Gregorius Neocæsareæ Cappadociæ,qui agnomina tur Thaumaturgus,id est, mirificus, et alii, qui Pau lum communi sententia deponentes ab Ecclesia eje cerunt. Utrum vero ediderit canones, non habetur. Fost istam immediate fuit secunda in civitate, quæ dicitur Anguria (Ancyra]; in provincia Galatiæ, cui præfuit Jutellius [Vitalis] Antiochiæ: Syriæ præ sul, et Agricolaus Cæsarete Cappadociae. Convene runt prædicti Patres, et multi cum eis in dicto loco propter quosdam, qui tempore persecutionis in Ecclesia, propter nimia tormenta negaverunt Chri stum: scire volentes, utrum tales recipiendi essent ad fidem de cætero, et quomodo essent reconci liandi. Unde, inquisitione facta, definierunt multa super hoc, et fecerunt canones viginti quinque. Fuit et tertia synodus consequenter post illam, et in Neocæsarea Ponti: quæ similiter canones edidit quatuordecim. Hanc secuta est prima generalium in civitate Nicæa, conta Arium, ut superius expressum est, cujus canones sunt viginti. Alia synodus celebrata fuit postmodum in An Synodus ista est universalis, tametsi Nicænæ Locus mendosus. principis, filii Constantini Magni, quæ viginti canones ecclesiasticos promulgavit. Post istam fuit et alia synodus in civitate, quæ dicitur Gangra, in regione Paphlagonum. Quæ viginti quinque cano nes pro honestate clericorum edidit et ordinavit. Alia fuit in civitate, quæ Sardis dicitur propter Constantium imperatorem, filium magni Constantini, qui declinavit in hæresin Arianoruin. Huic frater suus [Constans]. qui regnabat in occi dente, ad monitionem papæ, misit litteras commi natorias, scilicet, quod pugnaret contra eum, nisi a dicto errore desisteret. Tandem de utriusque vo luntate exstitit, ut synodus congregaretur in par tibus Orientis, et quidquid Patres super hoc defi nirent, eorum starent consilio et sententiæ. Et cum factum esset, definivit predicta synodus Sar dica, Symbolum Nicænum summe esse tenendum addens viginti unum canones ad doctrinam fidei pertinentes. Similiter in Laodicea metropoli quædam alia fuit synodus, quæ 59 canones promulgavit. Post hanc vero congregata est secunda et uni versalis synodus, quæ Constantinopolitana dicitur, contra Macedonium, præfatæ urbis episcopum,sic ut supra fecimus mentionem, qui contra Spiritum sanctum impie blasphemavit. Sed canones non edidit nisi quinque. Hanc secuta est tertia generalis, in civitate Epheso celebrata, contra impium Nestorium, sicut habetur supra. Cujus canones fuerunt sex. Post istam vero fuit tertia in urbe Constantino politana contra Eutychen, sed particularis: nullos tamen canones edidit, nec habentur. Deinde secuta est illa, quæ in Chalcedone urbe a sexcentis triginta Patribus sanctis celebrata fuit. Cujus canones sunt viginti quinque. Fuit et alia synodus Contantinopolitana, particu laris tamen contra Severum. Anastasius siquidem imperator, declinans in hæresim Eutychetis, mul tos et magnos prælatos ejecit de locis suis, susci tans per universum imperium suum persecutionem universæ Ecclesiæ Christi. Unde cum præstitisset favorem Severo hæretico, ut fieret patriarcha Ec clesiæ Antochenæ sine irrita electione Flaviani, quem canones advocabant martyrem scanda lis, et persecutionibus, et homicidiis implevit Ec clesiam Christi prædictus Severus: ita ut Anasta sius ipse protector suus et fantor per litteras ipsi comminaretur, quod nisi desisteret a tali insania, eum ab honore patriarchatus deponeret. Quo Ana stasio defuncto, suscepit Justinus homo catholicus sceptrum imperii. Quod timens et videns Severus, voluntarie cessit honori, latenter fugam iniens, et pergens Alexandriam ad suos complices. Cumque ibidem in prædictum errorem plurimos induxisset, Justinianus imperator, qui prædicto Justino suc synodi appendix quædam censeri soleat,

Oppositiones Græcorum. cesserat, rogatu episcoporum orthodoxorum illius patrice, congregari synodum petiit in urbe Con stantinopolitana. Eodem tempore papa Agapetus, propter persecutionem, que totam Italiam occupa verat, cum multis clericis et episcopis venit Con stantinopolim. Hujus autem autoritate dicta sy nodus condemnavit impium Severum et omnes ejus similes. Nam Anthemium, præfectæ urbis epi scopuin, complicem Severi, qui contra jura cano num dictæ civitatis occupaverat sedem, beatus papa Agapetus ab honore deposuit et condemnavit. Post illam fuit illa quinta syncdus generalis, quæ fuit ab Justiniano principe, contra Origenem et the odorum Mopsuestiæ, et reliquos hæreticos, prout superius fecimus mentionem: quæ habuit canones viginti duos. Post istam fuit sexta et septima, quæ ultimo describuntur, inter quinque; et superius nominata fuit. Celebratum est illud famosissimum conci lium Plurimos canones edidit, scilicet centum triginta tres. Sed et Photius patriarcha, qui erat hæresiar cha, duo successive concilia celebravit in urbe Constantinopoli. Primum in templo Sanctorum Apostolorum reliquum, cui præbuit, ut dicunt, papa Joannes favorem, in ecclesia Sanctæ Sophiæ. Ista igitur sunt concilia quæ recipit Græcorum Ecclesia et retinet: de quorum canonibus adver sus Romanam Ecclesiam gloriatur addens istis canones apostolorum, quos a beato Clemente se accepisse testatur; quorum numerum in suis libris assignans, ponit eos esse octoginta quinque. Furtiva insuper synodus, quæ in Trullo palatii fuit facta, fecit canones ad libitum imperatorum, ut dictum est supra, centum et duos. Sed et synodus Photii, cui præstitit favolem Joannes papa, ut ipsi volunt, fecit canones se ptem et decem. Quorum ultimus videtur multum facere pro Latinis. Sunt igitur in universo omnes canones nomi nati, computati canonibus apostolorum, cum his, et qui in furtiva synodo de Trullo editi fuerunt, CCCXXI. Habent insuper quasdam epistolas sancto rum suorum, Basili, Cyrilli, Athanasii et aliorum, in quibus continentur canones plures, quos inter alios authenticos recipiunt, et pari veneratione imitantur. Horum igitur auctoritate Græci suffulti, quam plurimos latratus contra Romanam Ecclesiam la trando emittunt: pro eo, quod multa in eis, quæ contra Latinos, et pro Græcis prima facie agere videntur. Quorum tenorem diligenti investigatione considerantes, de Græco in Latinum pro legen tium exercitatione tractabimus, huic operi super immiscentes. 37 Petr. 11, 23. Sit ergo unus canon apostolorum:» Episcopus, aut presbyter, aut diaconus uxorem suam occa sione honestatis, vel castitatis non ejiciat. Si au tem ejecerit, excommunicetur. Perseverans autem, deponatur.»Sed vos, inquiunt, accedentes ad sacros ordines, votum emittere castitatis adigitis. Ergo compellitis vos uxores dimittere, si volunt assequi talem gradum. Ergo, etc. Item vicesimus septimus canon dicit:» Epi scopum, presbyterum, aut diaconum verberantem fideles, qui peccant, aut infideles inique agentes, et per hoc timeri volunt, deponi præcipimus.» Nequaquam autem hoc docuit vos Dominus; sed cum malediceretur. non remaledicebat. Sed vos Latini manifeste disciplinatis eos, quos absolvitis, et quandoque usque ad effusionem sanguinis. Ergo juxta sanctiones Patrum estis deponendi. Item sexagesimus tertius dicit:»Quod si episcopus, aut sacerdos aut diaconus, seu omnino de catalogo clericorum carnes comederit in san guine animæ ipsius, aut captum a bestia. vel morticinium, deponatur. Hoc enim lex prohibet. Si vero laicus fuerit, excommunicetur.» Sed constat, dicunt, quod Latini indifferenter vescan tur talibus. Igitur, etc. Item sexagesimus quartus præcipit: Neque quis jejunet Sabbati die, nisi sit vigilia Paschæ. Si quis clericus inventus fuerit diem Dominicum je junans aut Sabbatum, præter unum solum, depo natur. Si laicus est, excommunicetur. > Sed Latini fere omni die Sabbati jejunant. Ergo, etc. Item octoge-imus clamat sic: • Episcopus vel presbyter aut diaconus militiæ vacans, et volens utrumque tenere, scilicet mundanum principatum et sacerdotalem diocesim, deponatur.» Nam quæ sunt Cæsaris, Cæsari, et quæ Dei. Deo. Sed præ lati Latinorum, et etiam ipse Papa, assumit sibi talium dignitates, et vocantur quidam duces, qui dam comites, quidam etiam marchiones. Ergo, etc. Item canon tertius consilii in Neocæsarea cele brati injungit pœnitentiam bigamis. Et multo ma jorem his, qui in trigamia, et ultra ceciderunt, et indicat beatus Basilius tale matrimonium fornica tionem. Dicit enim concilium «De his, qui in pluribus nuptis ceciderunt. Equidem tempus poenitentiæ manifestum est, quod definitum est, sed conversatio eorum et fides abbreviat tempus.» Item septimus canon ait: «Presbyter in nuptiis bigami non comedat: quia cum veniam petat bi gamus, quis erit ille presbyter, cui propter come stionem quærat bigamus confiteri?» Item in canonibus beati Basilii de eodem habe tur sic de trigamis, et pluribus nuptiis copu latis, cumdem definimus canonem, quem et de Locus mutilus. Forte Carthaginiense, cujus apud Balsamonem exstant canones 136,

bigamis proportionaliter, annum quidem super bigamis; alii dixerunt duos. Quidam trigamos, et ultra, tribus, et quatuor puniunt, quidam insuper excommunicant eos.» Item eodem dicto canone:» De nuptiis pluries celebratis Patres conticuerunt, tanquam incenti vum essent, quod et omnino alienum a genere huniano: nobis autem evidens est, quod plus sit quam peccatum fornicationis.» Sed Latini cele brant tales nuptias sine contradictione. Ergo fa ciunt contra instituta canonum, et sanctorum Patrum. Sed qui talia agunt, excommunicandi sunt. Ergo, etc. Item canon quinquagesimus secundus septimi concilii, quod factum fuit in Trullo, prohibet ce lebrationem Misste in Quadragesima, diebus Sab. batis et Dominicis exceptis, dicens: «In omnibus diebus jejunii sanctæ Quadragesimæ, præter Sab batum et Dominicam, Annuntiationisque diem, fiat de præsanctificatis sacra missa;» sed Latini omni die in Quadragesima celebrant, et ubique, etiam bis in die. Ergo faciunt contra instituta. Ergo sunt excommunicati et anathematizati. Responsio Latinorum ad auctoritates canonum. His, ut dictum est, auctoritatibus Ecclesia Græ corum se muniens et erigens contra Latinos. non cessat iisdem insultare, rabiem prævaricationis et Item canon Timothei episcopi Alexandriæ dicit «Quod mulieres menstruatæ non debent accedere ad ecclesiam, etiam pro baptismo recipiendo, sed anathematis imponendo. Et licet nostræ facultatis debent abstinere ab ingressu ecclesiæ, et differre baptismum, quousque purificentur.» Item Laodicensis concilii canon quadragesimus quartus prohibet ne mulieres partem illam ali quomodo ecclesiæ, quam nos chorum dicimus, intrent. Item canon ejusdem concilii septimus prohibet, ne quis presbyterorum, aut episcopus offerat sacrificium in aliqua domo, nisi ubi est ecclesia. Quæ cuncta, qualiter in Ecclesia Latino rum serveatur et a viris, et a feminis, omnis, qui oculos habet, videre potest. Item tertius canon secundi concilii ita dicit. "Constantinopolitanum episcopum habere præro gativam honoris post Romanum episcopum, < supple, decrevimus: eo quod ipsa sit nova Roma. Cui convenit vicesimus octavus canon Chalcedo neusis concilii, qui sic definit:» Ubique sancto rum Patrum definitiones sequentes, et canonem, qui nuper lectus est, centum quinquaginta Dei amantissimorum episcoporum (sub piæ memoriæe Theodosio Magno, qui fuit imperator, in regali Constantinopoli urbe, nova Roma), cognoscen tes,» eumdem et nos definimus et statuimus de prærogativis sanctissimæ ejusdem Ecclesiæ Con stantinopoleos, novæ Romæ. Etenim throno anti quioris Romæ, eo quod regnaret illa civitas, Patres cougrue et decenter tradiderunt tunc primitivum honoris et eodem respectu moti, centum quin quaginta Dei amantissimi episcopi, equalem præ rogativam honoris attribuerunt etiam sanctissimæ novæ Romæ; et ut in ecclesiasticis rebus, sicut ipsa, magnificetur, secunda postipsam exsistens. Hoc idem definit sexta synodus. Sed etsi non eamdem potestatem habet patriarcha Constantino politanus, quam habet papa, constat quod par est et similis in potestate. Sed par in parem non ha bet imperium. Unde ergo ei tanta præsumptio, ut dicat se principem super omnem terram? et etiam, quod dicta sedes novæ Romæ subdita sit sibi? Hoc nihil est, nisi invadere sedes alienus. Sed qui hoc agunt, anathema sunt. Ergo, etc. et ingenii non sit, ad singula, prout competit, re spondere:quædam tamen lectorem. juris ignarum, cautiorem facere possunt, sicut possumus com pendiosius pro parte Latinorum. Deo auctore, ob viabimus supradictis. Respondentibus igitur primis, generali modo lo quendi, dicimus: quod omnis scriptura, quam Græcus pro so contra Latinum, præter textum Bi bliæ, adducit, suspecta est et esse debet cuilibet viro sapienti, eo quod ab initio nascentis Ecclesiæ, tantum exercuit [se exseruit] perversum dogma hæreticorum in gente prædicta, quod eorum stu dium et intentio fuit, semper dicta sanctorum vera removendo, aut falsa inserendo, corrumpere, de struere, et dilacerare, Probant hoc concilia, et maxime unum; ubi ex parte Monothelitarum, li bris corruptis in medium prolatis, imponebant beato papæ Vigilio, quod quosdam anathematiza verat qui non confitebantur duas naturas, et unam voluntatem et operationem fuisse in Christo. Imo ita fuit et est familiare Græcis et proprium, Seri pturas sacras corrumpere; quod ad compescendam hujusmodi insaniam sancti Patres sub anathematis attestatione hoc in suis fieri prohibuerunt, utentes verbis Apocalypsis 3* cum tali additione: «Qui cunque apposuerit his, vel diminuerit: si clericus est. deponatur; si laicus, excommunicetur,» etc., ut supra fecimus mentionem. Et ut omnis via eis dem hæreticis præcluderetur, ordinaverunt insu per, ut communiter dicitur, ut libri, præcipuo sanc torum conciliorum, in chartis bombycinis scribe rentur, eo scilicet, quod rasuram non sustineat hujus pergameni (f. sicut pergamena). Contra canones vero apostolorum et aliorum, qui nobis objecti sunt, multiplex erit responsio, et diversimode possunt adversarii confutari. Constat enim, sicut ipsi dicunt, canones, quot apostolis inscribuntur, de Latino in Græcum a beato papa Clemente fuisse translatos. Cum igitur omnis aqua fluens in fonte et origine naturalior et verior. quam in rivulis, qui procedunt ab eo, inveniatur, Apoc. xxi, 7 seqq.

visus est imperare apostolis, cum scilicet eos modo cum unica tunica, et sine sandalis, et absque ba culo, modo cum duabus, et calceatos mittit ad præ dicandum. supponendum et credendum est, quod in Ecclesia legum Dominus pro varietate temporum diversa Latina, a quibus tanquam a fonte rivuli processe runt, dicti canones veriores et puriores sunt, quam in Ecclesia Græcorum: præsertim cum per ora plu rium hæreticorum et schismaticorum, a trecentis octoginta annis, et citra transierunt: quod multas alias soliti sunt corrumpere scripturas. Sed cum in Ecclesia Romana plures ex eis, et maxime, qui modo Latinis objecti sunt, minime reperiantur, sequitur, quod aut superadditi sunt ab eis: cum sit verissi mum, quod de Latino in Græcum fuerunt assumpti, Sed si verum est, quod sint ficti ab hæreticis et schismaticis, et aliis canonibus veris inserti, me rito et absque quæstione aliqua sunt repudiandi. Si vero ab aliquo, nescimus quo, talem scripturam suscepit et tenuit Ecclesia Græcorum, dicimus, quod in Græca auctoritate ignoratur ipsius veritas, et inter apocrypha et dubia sunt computanda apocrypha autem Ecclesia nescit, ubi maxime eo rum silentio veritati penitus convincitur obviare. Quid ergo est? Nos sane primam partem hujus ar gumentationis eligentes, dicimus cum expositore canonum, re et nomine maxime inter Græcos quod Photius, vel Photinus patriarcha, auctor schismatis, qui multa de corde suo fixit contra Latinos, dubios canones, et plures alios apostolo rum canonibus, et aliorum sanctorum Patrum in terseruit, et in multis locis libens veritatem conde mnavit. Secundo ad idem dicimus, quod beati apostoli et sancti Patres etiam complura definierunt et or dinaverunt in Ecclesia, pro variis causis et even tibus, locorum nimirum et temporuin, etiam per sonarum, quibus procul dubio causis de medio sub latis, eorum similiter effectus debuit, et debet ra¯ tionabiliter et sine causa removeri. Hinc est quod interdum rigida, interdum remissa imperant. Quandoque etiam in his quæ sunt suis prædicatio nibus contraria, inveniuntur dispensasse. Probant hoc actus eorumdem apostolorum, ubi de con sensu unanimi panca quædam, sed tamen gravia gentibus imponentes. scilicet abstinere ab idolis immolatis, et sanguine suffocato, et fornicatione; quædam postmodum Paulus doctor gentium, qui eodem spiritu plenus erat, ut infra dicatur, salu briter revocavit. Idem etiam Apostolus, pro tem pore, pro causa etiam utili, circumcidit Timo theum, et postmodum dixit Galatis: Si circumci dimini, Christus vobis nihil prodest ", llinc est quod Cephas quædam legalia coram Judæis tenuit, licet appareret reprehensibilis, propter infirmos. Et Paulus similiter totondit sibi caput in Cenchris, coruscante jam Evangelio, et purificandus secun dum legem ascendit Hierosolymam, ut tractaret cum quibusdam, qui votum fecerant in templum Domini. Hinc est etiam, quod Salvator noster, et 39 Act. XV, 20. 40 Galat. V, Nominato, vel simile quid defuit in ms. In definitionibus quoque Patrum, sicut diximus, multainveniuntur, quæ hoc idem probant similiter, hoc est, quædam pro tempore, et ad tempus sta tuta fuisse, Dicunt enim in quibusdam suis definı tionibus, prout Græcorum probant exemplaria, tali modo: Si quis carnes et caules in die Dominico non comederit, si clericus est, deponatur; si laicus est, excommunicetur. Et iterum: Si quis diem Dominicum jejunare inventus fuerit, vel Sahba tum præter unum, anathema sit. Hæc et iis similia multa statuerunt. Quod, ut sæpe diximus, factum est, ut ex talibus statutis errores, qui erant in Ec clesia, evellerent; non, ut legem perpetuam ex hoc hominibus persuaderent. Cui enim dubium est, quod multi fidelium abstinent a carnibus omni tempore? et tamen non peccant; et quod plures alii tam in festis, quam in alüs pro salute corpo ris, quidam pro salute animæ? et tamen in tali opere nullo modo peccant, quia intentio finem im ponit operi, non opus intentioni, secundum quod iidem Patres sancti in plerisque suis tractatibus aperte exposuerunt. Sed ne nostrorum adversario rum manus, sic generaliter respondendo, effugisse videamur, redeamus ad singula, et videamus, utrum nos objecta, an Græcos, qui ea objiciunt, miserabiliter damnent. Dicit unus canon, quem apostolorum nominant, sicut supra ostensum est, isto modo: × Si quis episcopus, aut presbyter, aut diaconus suam uxo rem, etc. Dicimus, quod in Ecclesia Dei occidentali nus quam tale vidimus, nec permittimus fieri quale nobis Græci objiciunt; videlicet, ut aliquis matri monio legitime copulatus sub prætextu alicujus religionis vel honestatis, suam dimittat uxorem. ipsa reclamante, aut renitente. Sed potius nos ta les per censurain ecclesiasticam compellimus, si quam religionem ingressi sunt, dimittere, et suæ sponse legitime copulari. Verum si soluti sunt, et ad sacrum ordinem sponte et voluntarie confugere volunt, cum mos antiquus in occidentali Ecclesia, ob religionem fidei et sacramenti reverentiam, obtinuerit, ut ministri immaculati altaris, et non umbræ et carnalibus sacrificiis, sed veritati et spi ritui servirent, exiguntur revera votum castitatis emittere, quemadmodum hi, qui seipsos propter regnu.r cœlorum castraverunt ingressu religionis, votum obedientiae, castitatis et paupertatis profi tentur; et quædam alia secundum regulæ instituta. Non ergo cogimus clericos ad continentiæ sortem descendere, sed eis religiose et pie prædicimus.

quod, si talem ordinem et gradum ascendere desi derant, oportet eos jura sui ordinis inviolabiliter observare. Congruum est quippe, et consonum ra tioni, ut si sacerdos legalis ingressurus tabernacu lum, vel templum ad immolandam victimam, vel incensum Domino, tempore vicis suæ, carnem suam freno continentiæ moderabatur; quod sacerdos evangelicus. qui hostiam immaculatam, Agnum sci licet verum, non obumbraticum quotidie offerre debet, quotidie et continue castitatis et puritatis veste induatur, si omnipotenti Deo sacrificium ac ceptabile offerre concupiscit. Non igitur nos illa inhibitio, sed Græcorum Ecclesiam tangit, quæ in istam maledictionem ab initio corruit, et usque hodie miserabiliter in eo perseverat. Ipsa namque est, quæ laicos et plebeios viros, uxoratos tamen, assumens in episcopos, vel contra, cogit eos con tradicentibus eorum uxoribus, castitatis votum emittere, vel monasterium aliquod introire, ipsas sponsas, continentiam profiteri. Istud probatione non indiget, quia pene tot testes sunt, quot gentis illius consuetudines non ignorant. Nonne bic caput Goliathi proprio ense inciditur? nonne gladius eorum, super Latinos vibratus, intrat in corda co rum, et arcus "indebite tensus, in suis manibus fractus esse monstratur? trium sacerdotis. Discernentes autem sacerdotes Ecclesiæ, quorum est discernere inter fidelium le pram, et non lepram, judicaverunt, ut is qui per contumaciam ab unitate fidelium separatus est, et matrem suam, id est Ecclesiam, imo Deum in ipsa contristat contemnendo, prostratus coram eo petat veniam, et in signum subjectionis et humilitatis corpus percutiendum et verberandum offerat,imi tatus eum; qui dicit: Corpus meum dedi percutien tibus, et genas meas vellentibus". Et iterum: Disci plina pacis nostræ super eum *3, etc. Et ut ex boc ostendat penitens, Ecclesiam Dei matrem et magi stram esse vitæ et moribus parvulorum, in quorum nimirum cordibus secundum Sapientiæ voces, stultitia colligata est, et virga disciplinæ fulgabit eam". Esto etiam, quod verum sit, quod canon ille sit apostolorum sanctorum; Latinos tamen non tangit, quia non dicitur ibidem: Quod quicunque episcopus voluerit, etc., quacunque ex causa,» sed dicitur: «Episcopus, etc., verberantes fideles, et propter hoc timeri volunt,» etc. Non enim hoc agit Ecclesia Romana in suis filiis, tanquam tyrannicam exercens potestatem, vel odio commota, sed pro pter illas causas, quas prædiximus, et alias, quas propter brevitatem judicamus reticendas. Sed Ecclesia Græcorum, quæ trabem gestat in oculo, quam non videt, sed potius festucam modi cam in oculo fratris sui *, hoc, quod nobis obji cit, studiosius implet, non dico in suis laicis, ad quos nimirum manus extendere non præsumit, sed in suis papatibus et clericis, quos tanquam viles et Sed canon apostolorum est, qui dicit: «Si quis episcopus,» etc. Quare non observatur ab eis? Cur nobis innocentibus suam damnationem et turpitu dinem tam obstinato animo objiciunt? Cum ergo respondere non possint, transeamus ad vicesimum septimum canonem, qui dicit: Episcopum, sive rusticos, pugnis faciunt verberari, sublato tamen presbyterum, vel diaconum verberantes fideles, etc. Respondeo: In quolibet peccato manifesto tria ad minus reperiuntur, scilicet, libido interior, opus exterius, et evidentia libidinis. Interiori offen ditur Deus. Difformatur quippe anima adimaginem Dei facta, et Deus, qui tibi prohibuit, despicitur a creatura. Opere exteriori corrumpit homo seipsum et alium. Evidentia vero, vel enormitate, quæ est clamor cum voce, totam Ecclesiam offendit. Opor tet ergo, si vult recte pœnitere, ut contra istos tres morbos tria quædam objecta remedia penitus adhibeat, scilicet dolorem contritionis, contra libi dinem mentis; laborem satisfactionis, per exsecu tionem operis privatim tamen pro privatis, pu blice pro manifestis. Item peccatorum quædam sunt ex ignorantia, q'ædam ex infirmitate, quædam ex studio et malitia perpetrata. Quando ergo aliquis de numero fidelium non privation, sed publice, non ignoranter, sed studiose et superbe peccans, separatus est ab Ec clesia, tain merito delicti, quam sententia prælati, justum est, ut si vult reconciliari Ecclesiæ, a cujus integritate abscissus est peccando, quod condignam et congruam delicti satisfactionem offerat ad arbi 43 Isa. LIU, 5. 1 Cor x, 25. 4ª Ti:. 1, 15. 45 Rom. xiv, 4. * Psal xxxvi, 13. ** ]sa, L, 6. prius iuari, id est, veste clericali, ad horam, prout propriis oculis aspeximus in civitate Nicæa. Nunc ergo, si ita est, imo quia ita est, stultam fecit Dominus Græcorum sapientiam. Hunc igitur canonem tanquam inutilem relinquentes ad sexa gesimum tertium, qui de sanguine et suffocato loquitur, sermonem convertamus. Et licet generalis responsio supposita sufficiat, tamen aliquid latius respondeamus. Fatemur sane, verum decretum fuisse ab apostolis in Actibus eorum, ut hi, qui conversi erant de gentibus, abs tinerent *. Quod quidem expediebat tempori illi et statui infirmorum, eo quod synagoga conver sorum Judæorum, cum honore et obsequio, sicut dicit beatus Augustinus, ducenda erat ad sepul. turam. Processu vero temporis, roborata prædi catione Evangelii, et multitudine gentium ad fi dem currente, per Paulum doctorem gentium et apostolum specialem earum, imo per ipsum Do minum, qui per Apostolum loquebatur, hujusmodi sententia revocata est. Dicit enim ad Corinthios Omne quod in macello venit, comedite, nihil in terrogantes, propter conscientiam ". Item: Omnia munda mundis 8. Et alibi: Scio et confido in Do mino Jesu; quis es, qui judicas alienum servum *⁹? * Prov. XXI. 15. 45 Matth. vi, 3. 46 Act. XV,

Scilicet, qui salva pura conscientia comedit, quid- nes enim discipuli Domini fletum habuerunt Sab quid a majoribus comedendum accepit. Idem: Ne mo vos judicet in cibo et potu 50. Ac si dicat: Nemo vos velut Judæos discernat ab his, inter quos ha bitatis, in differentia ciborum, et in reliquis, quæ idem apostolus adjecit. Ad idem facit quod Domi nus in Evangelio dicit: Non quod intrat in os. coinquinat hominem #1, etc. Quod quidem primo pastori declarare volens Dominus in visione illa eœlesti et admirabili, quia idem pastor Ecclesiæ Petrus linteum quatuor initiis de coelo ad terram submitti videbat, post admirationem, quam habuit, dixit ei: Quod Deus permundavit, tu ne commune dixeris **. His auctoritatibus et multis rationibus Ecclesia Dei Romana suffulta loco et tempore talibus utitur absque offendiculo et conscientia peccati. Sed Ec clesia Græcorum, cui omnia in scandalum et offen diculum conscientie versa sunt, non absque ma cula criminis talibus abutitur. Quis Latinorum cum tanto studio et attentione utitur pɔrcino san guine, sicut populus Græcorum? Et u. oculis pro priis vidimus, pro summis reputat deliciis: quo ties illo sanguine confecto, quod ut credimus cipuneti vocant in suis epulis, velut canes impudentissimi, ingurgitari possunt? Item num quid non utuntur suffocatis, et captis a bestia, quando venatitiis carnibus, ut leprum, qui ca num dentibus præfocantur, et aliorum animalium, nec non et avium, quæ loqueo captae sunt, vel reti, et manibus aucupum eorum capita retor- & quentur, et tam diligenter et curiose vescuntur? Unde ergo eis tanta insania, ut hoc, quod ipsi tam summo studio peragunt, in se approbent, in aliis reprobent, derideant, et depravent? Obmutescant saltem nunc eorum dolosa labia, et impudentes frontes decidant jam confusæ. Post hunc sequitur canon sexagesimus quartus, qui sic incipit: Si quis clericus inventus fuerit jejunans diem Dominicum, vel diem Sabbati prae ter unum,» etc. Respondeo Canon iste non est apostolorum, sed quorumdam, qui, propter causam superius assignatam, talem sententiam promulgaverunt. Si enim esset canon apostolicus, fuisset utique tem pore Sylvestri pape. Constat autem, quod in die bus suis mota fuit quæstio a Græcis, quod vide licet non jejunaret Sabbatum, præter unum, al legantibus quibusdam de lege Moysis, sicut habetur in Vita ipsius papw; sed cum nullum assensuin præbere voluisset, Sylvester papa ait: «Si omnis Dominicus resurrectionis est colendus in gaudium Christianorum, et omnis Sabbati dies sepulturæ est deputandus ad exercitationem Judæorum. Om 50 Coloss. 11, 16. *1 Matth. xv, 11. 51 Act. x Barbara lexis, fartorum, Blutwurst oder Ro senwurst. Epist. 1, ad Decentium. bato, sepultum suspicantes, et Judæis epulantibus lætitia inerat; discipulis autem jejunantibus tri stitia imperabat. Tristemur ergo cum tristantibus de sepultura domini, si volumus cum iisdem de Domini resurrectione gaudere. Neque enim fas est ut distinctiones ciborum, et cæremonias Judæorum more Judaico observemus.» Hæc et his similia dicente beato Sylvestro, pla cuit quibusdam orientalibus conventibus illa tra ditio apostolicæ sedis. Sed magis elegerunt Sabba tum celebrare cum Judæis. Cujus sententiæ con cordans beatus Innocentius papa ait: «Sabbato jejunandum esse, ratio evidentissima demonstrat. Nam si diem Dominicum ob reverentiam Domini non jejunamus, Sabbatum prætermittere non de bemus quod inter tristitiam et lætitiam temporis illius videtur inclusum. Nam utique apostolos con stat biduo isto, et in mœrore fuisse, et propter metum Judæorum se occultasse. Quod utique non est dubium, et in tantum jejunasse biduo memo rato, ut traditio Ecclesiæ habeat, isto biduo sacra menta penitus non celebrare. Quæ forma per sin gulas hebdomadas est tenenda. Hic loquimur se cundum modum, qui tunc erat, propter quod com memoratio illius diei semper est celebranda. Quod si putant semel, atque uno Sabbato jejunan dum; ergo et dies Dominica, et sexta feria, semel in Pascha erit utique celebranda. Si autem Domi nici diei, aut sextæ feriæ per singulas hebdomadas reparanda est imago, dementis est, bidui agere consuetudinem, Sabbato prætermisso, cum non disparem habeat causam, a sexta feria, in qua Do minus passus est, quando et apud inferos fuit, ut die tertia resurgens redderet lætitiam, post bidua nam præcedentem tristitiam. Non ergo nos nega mus, sextam feriam jejunandam; sed dicimus, et Sabbato hoc agendum, quia ambo dies tristitiam apostolis, ac iis qui Christum secuti sunt,»indixe runt, qui die Dominica exhilarati, non solum ipsum festivum esse voluerunt, sed etiam per omnes heb domadas frequentandum esse dixerunt. Ut ergo ad primum verbum nostrum revertamur, cauon iste, quem Græci apostolorum esse mentiun tur, si fuisset tunc temporis, suffecisset illis in ad jutorium sum petitionis, seu opinionis, hoc decre tumapostolicum, quod nimirum immutabile secun dum eos permanet; maxime, si istud Dei apostoli immutabiliter omnibus servandum mandaverunt. Quæ fuit ergo causa, quæ eorum clausit labia, ut non haberent recursum in diebus illis ad certitu dinem apostolicae sanctionis? Nulla prorsus fuit quia nee editus erat, nec canon dici poterat, quia nec erat. Quæ utique forma per singulas tenenda est hebdomadas, propter id quod commemoratio illius etc.

Sed octogesimus, inquiunt, qui sic incipit: verbo et opere, reddere satagunt animæquiores. Et Episcopus, vel presbyter, seu diaconus militiæ ita, quæ Cesaris sunt Cæsari persolvunt, et quæ sunt Dei, Deo exhibent. De bigamis autem, et ultra, nobis brevis incum bit responsio. Aut enim qui talia statuerunt, de clericis, et non de laicis, intelligi voluerunt: aut, si de omnibus accipiendum est, de illis solis lo quuntur, qui vivente prima contrahunt cum se cunda, et tertia: aut certe, ut quidam eorum sane interpretati sunt, non est hoc accipiendum de co pula matrimoniali, sed de benedictione nubentium et solemnitate nuptiarum, quæ aliter erga viduas, aliter erga virgines observatur. Cui etiam sententiæ concordare videtur littera canonis, qui dicit: «De nuptiis pluries celebratis patres conticuerint,» etc. Si autem, ut Græci autumant, simpliciter et nude intelligenda sunt verba canonis, verbi gratia, ut dicatur, non licere homini prima uxore mortua contrahierecum secunda. dicimus, quod cum sit contra doctrinam Apostoli, et salutem infirmorum, nulla ratione debet exaudiri. Ait enim Apostolus ad Corinthios Mulier est alligata leyi,quandiu vir suus vivit. Siautem mortuus fuerit, cui vult nubat, tantum in Domino 36. Dominus quoque in Evange lio de muliere, quæ causa suscitandæ prolis septem viros fratres successive habuerat, non redarguit talem copulam toties repetitam, sed tantum er roneam opinionem eorum qui futuras carnales nu ptias in regno justorum sperabant ". Item Sama ritanæ, quæ plures viros habuerat, juxta puteum loquens, de illo solo iliam redarguit, quem suum non esse virum divinitus intellexit. Ait enim Quinque viros habuisti, et hunc, quem habes, non est tuus vir³ª. Copulari ergo pluribus vicibus sue cessive non est prohibitum, sed concessum; etiam status talium non est condemnandus, sed toleran dus,cum necab aliquo homine possit prohiberi, id quod per Spiritus gratiam pro salute infirmorum cornimus esse indultum. vacans,» etc., rursum clamat contra Latinos. Respondeo,si vim canonis inspiciat lector,supposi to etiam quot sit apostolorum, Latinis non obviat. Quia nec militiæ vacant episcopi nostri, eo modo quo canon accipit;nec [quisquam eorum] utrumque prin cipatum unquam tenuit, vel tenet, ut simul rex et sacerdos sit, vel vocetur, nisi spiritualiter, sicut dicit Scriptura: Fecistinos Deo nostro regnum et sacer dotium ³³. Si vero ipsam exhortationem, quam fecit Ecclesia principi sæculari, vel auctoritatem, quam dat, vel adjutorium, quod præstat contra persecu tiones ipsius Ecclesie, et viros nefandos, militiam reputant, quis in hoc non offenditur? Nonne Ec clesia Græcorum dat coronam imperatoribus ge standam in signum pulchritudinis, et gladium in manu tenendum ad vindictam sanguinis exercen dam? Nonne cum ipsis vadunt in exercitium,et pu gnaturis exhibent sacramenta sua, et orant pro eis generaliter et specialiter in secreto Missæ? sicut scriptum est: «Memento, Domine, piissimorum et fidelissimorum imperatorum,» etc. Et post pauca Robora eorum brachia, exalta corum dextram, confirma eorum regnum, subjice eis omnes barba Fas nationes, et eos qui bella volunt,» etc. Nee recusamus utrumque gladium esse, materialem scilicet et spiritualem. Sed unum concedit militi ad nutum sacerdotis educendum, alterum vero re tinuit sibi. Ecce, inquiunt apostoli in Evangelio, gladii duo hic**. Et rursus loquens de materiali c Dominus ait: Convertegladium tuum in vaginam³³, Dicendo tuum, materialem gladium significat.quo percusserat servum principis Sacerdotum. De spi rituali vero nemini venit in dubium, eum idem Petro per cujusdam specialitatis apicem, ligandi atque solvendi concessit potestatem. Uterque igitur gladius Ecclesiæ traditur. Sed ab ipsa Ecclesia unus exercendus; alius, sicut supra diximus, pro Ecclesia manu sæcularis principis eximendus. In quo ergo peccat Ecclesia, si suo jure utitur a Do mino sibi conccesso? Uterque igitur gladius, ut di ctum est, ad Ecclesiam pertinet, et de utroque disposuit, sicut sibi videtur, ad tuitionem fidelium, et reipublice conservationem. Quam dignitatem seu potestatem Constantinus primus Christianorum imperator providens in spi ritu mox postquam ad fidem conversus est, contulit eo modo eidem Ecclesiae libere, quo supra in quarta distinctione hujus operis plenius est expressum. Quamvis enim quidam prælatorum, pro terris et regionibus, quas ad usus Ecclesiæ retinent, vocen tur duces, comites, seu marchiones, et interdum procedunt in expeditionem, tamen manus suas semper mundas custodiunta sanguine peccatorum. Non enim pugnantipsi personaliter sed pugnaturis fidelibus contra iniquos assistentes, eos sic, puta 53 Apoc. v. 10. 38 Joan. iv, 18. Item quæritur a Græcis, Potestne fieri dispensa tio alicujus concilii? Si dicunt, quod non, quis ergo Græcorum salvabitur, posito, quod sint in fide ca toholica, seu orthodoxa vere obedientes? Nonne contra istum canonem, et illos supra positos, quoti die veniunt? Si dicunt, quod sic; sed, si prælatus ali quis, multo magis summus pontifex, qui potesta tem plenitudinis obtinet a Christo, mediante Petro apostolo. Dequa require supra quarta distinctione. Interea consulimus Græcis aurum sapientiæ ab Ecclesia Romana emere, quam despiciunt, ut locu pletes fiant, et caliginosis oculis collyrium appo nant ut in speculo sacri Eloquii clare inspicientes recognoscant Romanam ecclesiam, quæ ciunium Ecclesiarum caput est, insuper et magistra: co quod nil in dictis evangelicis et Epistolarum. et etiam doctorum, contrarium invenit, quod, interpretative, vel dispensative secundum statu Luc. xx11, 38. 55 Joan. xviii, 11, 36 I Cor. VII, 39. 57 Matth. xx11, 24 seqq.

ta sanctorum Patrum, in unitate Spiritus non con nominant, quæ dicitur furtiva fuisse, similiter dic cor.lat. Distinguentes, itaque inter ea quæ dispensatio nem recipiunt, et illa, quæ aliter se habent dicimus quod sunt præcepta primæ necessitatis, quæ assi milant animam Deo, sicut præcepta Decalogi; et illa non recipiunt dispensationem. Item sunt præ cepta secundæ necessitatis, ut unus uni jungatur et hæc quandoque fuerunt dispensata, ut patet in patre Abraham, et Jacob, David, et aliis sanctis, qui pluribus conjuncti fuerunt. Sunt et præcepta tertiæ necessitatis, ut est votum voluntarium et hoc quadruplex, continentia, religionis, abstinentiæ, peregrinationis. Duo prima non recipiunt dispen sationem alia duo recipiunt, cum æquipol lenti. Sunt insuper et quartæ necessitatis, ut insti tutiones prælatorum; et hæc recipiunt dispensa tionem, quoties et quando eis pro causa utili et necessaria, videtur expedire. tum canonem renovaverunt. Itaque usque hodie Ecclesia Græcorum non concessa possidet, tenet, et utitur, sicut patet. Quis enim in pontificatu Ro manæ sedis potuit se exspoliare potestate propria, et dare alteri? ut sint in uno corpore duo capita, scilicet in Ecclesia Dei; Res utique monstruosa. Item Si habuerunt in jure ex vi constitutionis in secunda synodofactæ,quæ necessitas fuit repetere in quarta? et, si in quarta obtinuerunt suum pro positum Græci, quare iterum in sexta synodo, quæ post multa tempora fuit, hoc idem repetierunt? Non fuit alia, nisi quia urgebateos prava eorum con scientia, quia videre poterant, et per concilia intel ligere, quo nullus canon vigorem et firmitatem obtinet aliquam, nisi favorem pariter et assensum summi Pontificis obtineat. De quo supra in quarta distinctione. Unde istum canonem, tanquam inuli lem et furtive intrusum respuentes, dicimus, sicut alias omnes illos, qui asserunt Romanum pontifi cem non esse caput universalis Ecclesite, per viam incedere damnationis vel perditionis et esse de numero Core, Dathan, et Abiron schismaticorum, qui in signum damnationis æternæ absorpti sunta terra. De celebratione autern Missæ in Quadragesima, etdequibusdam aliis, non respondemus, tum quia frivola sunt tum quia in furtiva synodo de Trullo similiter fabricata sunt. Si vero objiciunt nobis illud decretum sexta synodi, quod papa Adrianus appro bavit: Quia in co statutum est.etc. et illud Inno centii, Renovantes, etc.. Respondemus. quod illa propriam interpretationem et catholicam recipiunt, et non secundum pravum intellectum Græcorum. Alia vero discussioni jurisperitorum et arbitrio re linquamus. Hisce sit habentidus, et rite intellectis, patet solutio ad plurima, quæ nondum etiam fuerunt quæsita. De his autem, quæ sequuntur et de mulie ribus menstruatis, et quæ ingrediuntur chorum, propter sui ignobilitatem auditum præstare nolu mus: nisi tantum de patriarcha Constantinopoli tano, qui suæ superbiæ consulens, plures fingi fe cit canones talis ambitionis, ut super omnes præla tos videatur prælatus. Vocat autem se sixpEIXÓN patriarcham, id est orbicularem patriarcham: et licet in quarta distinctione hujus operis, satis de eo disputatum sit,tamen adhuc, in detestationem et su gilationem hujus superbi nominis, pauca repetemus Canon iste de ambitione dicta sedis editus fuit in secunda synodo, clam summo pontifice, ut magister Hugo Etherianus refert, vir utique sa piens, et peritus in utraque lingua. Responsio supra est in secunda synodo in fine. Et quia fieri non potuit, nec debuit, ipso facto suscitavit sean dalum et discordiam inter Græcos et Latinos non modicam, usque ad tempora papæ Vigilii. Nullum tamen is favorem præbuit dicto canoni, quod nos scimus, etiam dato, quod posset in præjudicium prædecessorum suorum præbere assensum.Interea post Ephesinam celebratur quarta synodus in civi tate Chalcedone: in qua quidem Anatolius praesul regiæ urbis, satis egit pro principatu sui sacerdo tii. Et factus est inde canon. Verum quia legati Dipsi fermentatum, et Romana Ecclesia, ut ab apo Leonis primi viriliter obstiterunt, petiit totum con cilium pro se, et imperator seorsum, nee non et dictus Anatolins a dicto Leone humiliter dieti ea nouis confirmationem. Sed cum omnes preces in cassum caderent, remansit dietas canon infirmus et inutilis de jure, etsi non de facto, prout supra in quarta distinctione, et in quarta synodo continetur. Nam,sicut supra dictus Anatolius superbus alienas sedes paulatim «t occulte rapiens suo illos ansus est addere pontificio; in synodo quoque, quam sextam Cur non auctoritate summi pontificis? STEw. Hæc addita sunt a Fratribus Prædicatoribus Tempore, quo victoriosissimus imperator Constantinus, cognomento Monomachus, imperii perspicaciter moderabatur dignitatibus,erat quidam Michael Constantinopolitanae sedis patriarcha acti bus et intellectu stultissimus, qui, prout verba ejus attestantur, hæresiarcha potius, quam patriarcha esse omnibus innotuit, Hic læva suasione sui cordis exactus,sanctæ Romanie sedis Encharistiam nefan diter infamabat, tractans secum, quod melius esset Græcorutu sacrificium. quam Latinorum, eo quod stolis acceperat, azymum sacrificat. Interca đum præfatus patriarcha, ut libelli sui apices asseverant, sacrificium Latinorum arguere conaretur, hoc san etissimus Leo papa IX audiens, more solito ad ne fandam alterationem exstirpandam, dominum Ste phanum cancellarium religiosissimum virum qui tertius post eum papa Romanæ sedis exstitit, et ho neste sedis pontificem, et cum illis Petrum Mel phitanum magistrum, et doctos cum suis apicibus tran-misit. Qui Constantinopolitanam urbem in qui superiora e libris Etheriani excerpserant. Hæc sunt Pantaleonis meræ fabulæ. Basn.

et constituit, eaque comprehendit et continet, di rigit et ducit, ferens solo nutu suæ majestatis et potentiæ. luminosius, quod positum est ad principia orbister- ad hoc ut essent, et omnia ad essentiam deduxit ræ, qui est a finibus usque ad fines: in quo miracu lorum et animæ utilitatis deliciis se explent omnia corda fidelium. Sed nunc quoquc, ut semper, mi serere nostræ bumilitatis, quiesexcelsus assessor regni cælorum, et exorere nobis splendoribus be nigna ture providentiae, qui a benigno Deo acce pisti benignitatem, benigne Michael princeps mi litiæ. Qui es lecta et luminosa, significansque et splendida stella solis gloriæ. Qui es fortissimus pu gnator et propugnator ac defensor eorum qui Do minum diligunt. Qui provides et prospicis, eosque firmo tuo patrocinio adjuvas et defendis, qui te invocant, et magno desiderio ad te accedunt in di vinam tuam ædem et maxime venerandam. Tu illumina nostros intelligentes cordis oculos, ut in telligamus, menteque apprehendamus et enuntie mus, quoad ejus fieri poterit, miracula tuæ maje statis. Nam per te universa copiosa omnium bono rum suppeditatio datur ab omnipotenti Dei provi dentia, iis qui in te sperant citra ullam dubitatio nem, et se conferunt ad omnem tui laudationem. III. Quid autem cogitantes, aut quibus verbis utentes imprimis, poterimus sufficienter ostendere divinæ providentiæ et benignitatis infinitum pela gus? Ad primum enim bonum et quod præcipue primo operatur, quoad ejus fieri potest, oportet aperte omnes extolli. Principaliter ergo et aperte et ex debito debemus mente cogitare, qui figuram ferimus et imaginem ejus, qui ex se habet pote statem et dominium divinæ essentiae, quod unus est solus Deus, qui propter infinitam bonitatem est omnia fabricatus, quæ sunt in cœlis et in terra, ut dicit divinus Apostolus: sive visibilia, sive in visibilia, sive Throni, Dominationes, sive l'o testates, sive Virtutes, sive Principatus, sive Arch angeli, sive Angeli, sive Seraphim, sive Cherubim; et ipse est ante omnia et omnia in ipso constant ³.» Qui hanc etiam variam condidit creatam naturam in unam unius mundi harmoniam et complemen tum. Qui solus est ingenitus et æternus. Qui solus est expers principii, et in quem non cadit interitus et finis. Qui solus est ejusmodi, ut comprehendi et investigari et videri nequeat. Qui omni circum scriptione et comprehensione essentiam habet su periorem. Quinullam potest suscipere mutationem et alterationem: estque omnipotens, et ab exitio et interitu aliena natura, fons perennis, et qui nun quam exinanitur, miserationum et bonitatis: om nium divinorum donorum et gratiarum, qui exhau riri minime potest, abyssus: misericordia, quod non potest exprimi, pelagus: beatissima et summa pulchritudo, et sola revera digna, que ametur. l'niversi, quod dicitur et intelligitur. boni efficiens et impertiens et largiens causa, et prima causa. Hic est, qui propter solam bonitatem essentialem et naturalem, ea quæ non erant aliquando, vocavit IV. Atque primum quidem, convenienter et quod dicit Theologus Gregorius, mente agitavit angelicas et cœlestes potestates: et quod mente agitavit, fuit opus verbo completum, et spiritu perfectum. Sic que constiterunt secundi splendores, ministri primi splendoris, sive intelligentes spiritus, sive ignem, utpote materiæ expertem et incorporeum, sive ali quam aliam naturam, quod quam proxime ad ea que dicta sunt, accedat, eos existimare oporteat. Volo quidem, inquit, dicere eos primum ad malum immobiles, et qui solum habent boni motum, ut qui sint circa Deum, et primo a Deo iluminantur, nam quae hic sunt, sunt secundæ illuminationis, Mihi autem persuadet, ut non immobiles, sed ad movendum difficiles eos existimem, qui propter splendorem Lucifer, et factus est et dicetur tenebræ propter elationem, et quæ sub eo consistunt po testates, architectatrices vitii, boni fuga, et nobis conciliatrices. Atque sicquidem qui apprehenditur intelligentia, et propter hæc mundus fuit consti tutus. V. Cum autem prima ei recte se haberent, se cundum mente agitat mundum materia præditum, et qui cernitur. Et is quidem est id, quod ex cœlo et terra, et iis quæ intercedunt, est constitutum et coagmentatum. Luciferum autem, eum qui a Deo defecit et cum eo pugnavit et estinsolens et jacta bundus, diabolum vocat Theologus, ex voce Isaiæ prophetæ, qui ejus casum deplorat, et dicit: «Quo modo cecidit e colo Lucifer qui mane oriebatur, et contritus est super terram? De eo enim divinus quoque David, ad cos qui similiter a divina chari tate defluxerant, atque sceleratus ille et malitio sus, qui defecerat, dicit: «Et tanquam unus ex principibus cadetis. Princeps enim erat unius angelici ordinis in coelis diabolus, non diabolus ab initio productus et factus, sed bonus ex bono, et pulcher ex pulchro et qui solus bona facit, opi fice universorum. Postremo autem præter legem naturæ, decretumque et rationem divine justitiæ, imperii cupiditatis oestro percitus, rebellavit ad versus Creatorem, regnum et gloriam sibi conans usurpare. Secum autem attraxit etiam infinitam rebellium multitudinem, quæ sure stultitiæ et ma litiæ eum accepit adjutorem. Nam propter hanc causam impiæ cogitationis, ex coli convexis ve hementi impetu cecidit exsecrandus. Nam simul atque ei venit in mentem sceleratissima et maxime impia cogitatio, fuit confestim contritus ab omni potenti Domino, qui dixit: Videbam Satanam tanquam fulgur e cœlo cadentem 6.» Similiter au tem de eo quoque dixit per Ezechielem prophetam «Simul atque elatum fuit cor tuum propter pul ³ Coloss. 1, 16. ♦ Isa xiv, 12. 5 Psal, lxvx1, 7. 6 Luc. x, 18.

chritudinem tuam, et dixisti in cogitatione tua, dam quæ cos contineret hymnodiam, ut qui in Deus ego sum: statim a sancto monte meo in ter ram te dejeci per Cherubim, et interiit scientia tua cum pulchritudine tua: et dabo te in cinerem snper terram coram omnibus te videntibus*,» fide libus scilicet. Quomodo etiam dixit Dominus in divinis Evangeliis: Ecce do vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpios, super om nem potstatem inimici *.» VI. Nonnulli autem discendi cupidi inquirunt, num propterea sit ejectus, quod Adam eum non adoraverit. Estautem stultorum et insipientium hoc dicere. Cecidit diabolus priusquam factus esset Adam, quomodo Patres aperte pronuntiant omnes angelos fuisse factos ante corlum et terram. Diabo lum vero est probabile quarto die cecidisse, quando Deus facit luminaria. sicut scriptum est in Job: Quando facta sunt astra, laudarunt me ma gna voce omnes angeli mei, ethymnis celebrarunt". Semper enim etiam non tacite angelis Dominum glorificantibus, tunc majori voce eum laudibus celebrarunt, ut significavit Scriptura, propter ju stum scilicet casum maligni illius, qui defecerat. Oportet autem scire ex nostris scriptis, o dilecti, quod omnis chorea et ordo habet ducem ordinis, qui incipit melodiam. Sic etiam de sanctis angelis dicit Dionysius, angelicorum ordinum divinissimus interpres Non absurde divina et coplestia, materiali nostræ hierarchæ, pro viribus sensiliter, quoad ejus fieri potest, sunt assimilata. Ducem vero ordinis an gelicæ chorea lucidissimum et maximum militiæ principem Michaelem intelligere, a superis accepi mus. Miraculum primum de rebelliet superho Satana, et immundis ejus spiritibus. primo loco staret, cum Seraphim et omnibus simul divinis et celestibus potestatibus, magna voce ce ciuit, divinam illam et quæ nunquam potest desi nere omnipo'cntis divinitatis, quæ est principium luminis, unicaque est trina. per sanctam glorifica tionem: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Sa baoth plena est universa terra gloria ejus 1. Dei vero administratoria divina gloria alienatus male ficus diabolus, cum vidisset terrestrem hominem esse quavis re creata honoratiorem, ut qui Domi nicis manibus factus esset ad suam imaginem et similitudinem, statuit cum totis viribus separare et eripere ad ejus, qui ipsum fecerat et honorave rat, salutari præcepto. Videns enim malignus et sceleratus sein extrema esse ignominia, valde cru ciabatur: et cnm non posset ad Deum converti, in Dei imaginem suam effudit improbitatem, et effecit ut homo esset obnoxius interitui et morti. co eje eto e divinis et vivificis paradisi deliciis, Et statuit Deus Cherubim et flammeam rhomphæam versati lem, ut custodiret paradisum. Sed etsi sic quidem cecidisset homo, qui liberum habebat arbitrium, el a bono statu defluxisset, nọn eum despexit Deus, sed ut qui sit natura benignus et ingens mare ha beat bonitatis, veluti quædam arma ad conservan dum validissima ei præbuit magnum Michaelem militiæ principem adversus diaboli potentiam: ut custodiret et defenderet hominem, qui lapsus fuerat, ut quomodo ceciderat per imperitiam, per laboriosiorem cursus vivendi rationem et divinam virtutem instaurato prælio, victor effectus coronetur. VII. Porro autem archangeli Michaelis suasioni bus et monitis instructus Adam, et ligone terram fodiens, et sudore et labore frugaliter nutritus, non fuit amplius seductus ad hominis inimico et Dei hoste, nec passus est aliam commotionem. Nam ab eo tempore omnino eum valde habebat odio mente agitans per propheticum rorem, qui adhuc in eo inerat illud: «Ne des in commotionem pedem tuum, et non dormitabit, qui te custodit¹¹,» angelus. Ab eo enim tempore credimus nos ha bere angelum unicuique animæ ducem, ut dicit Dominus in Evangeliis: «Videte ne despietatis unum ex his parvis, qui sunt minimi: angeli enim co rum assidue vident faciem Patris vestri, qui est in cœlis 1ª.» Similiter etiam dicit Jacob patriarchia Angelus, qui me liberat a malis omnibus 13. Non dixit: Qui me liberavit, sed: Qui me liberat. Quin etiam beatum apostolum Petrum a manu Herodis angelus Domini hberavit 14. Simul atque enim constitutum fuit humanum genus, jussi sunt angeli ejus vitæ curam gerere, et unumquemque hominem fidelem sortitus est bonus angelus, ut ejus vitam componeret, et ejus animam perficeret. Multi autem cum eo luctantur dæmones a via recta VII. Hic ergo fidelissimus et sanctissimus. ma gnus exercitus dux Michael, divini consilii pius minister, qui propter Dominicum et omnipoten tem divinum jussum, in terram jeeit ex colestibus absidibus rebellem et superbum Satanam eum ejus immundis, et malignis spiritibus: tune in eos in vectus, et triumphum agens de eorum malitia, congregatis cunctis angelorum populis, magna voce laudavit Deum universorum et omnipotentem Dominum, angelicos greges eo veluti ducens ut status meminissent immobilis, et quæ bona facit stabilitatis, et dicit: Attendamus, perinde ac si di ceret Qui creati fuerant, et quibus obtigerat, ut Deus increatus et inaspectabilis eos produceret pro pter naturalem suam bonitatem, quid eis accidit qui nobiscum hucusque divinis illustrabantur splendoribus? Animadvertamus quam repente mu tati sunt in tenebras propter arrogantiam et contemptionem ejus qui eos fecerat. Cognoscamus quos fructus conciliet liberi arbitrii voluntas incon siderata, et stemus immobiliter in timore, quotidie divinum officium offerentes. Porro autem quam- cum facientes aberrare. Immundis enim dæmonibus Ezech. xxxvii, 7 seqq. 13 Gen. XLVIII, 16. 8 Luc. x, 19. º Job xxxvii, 7. 10 Isa, vi, 3, 11 Psal. cxx, 3. 12 Matth. "Act. xn, 6 seqq.

non sunt curæ infideles, sed ii qui pie vivunt: eis effectorem agnoscere ex magnitudine et pulchritu enim invident, et cum eis bellum gerunt. Quando autem ambulat quidem in sanctitate et justitia homo fidelis, lætatur angelus, qui et fuit datus ad ipsum custodiendum. Quando vero a via recta de clinaverit, tristis quidem est bonus angelus, die mones autem exsiliunt. Jam vero magnus quoque dicit Basilius: Sunt angeli, qui in utraque eccle sia describunt eos qui orant et jejunant. Vide, o homo, ne propter parvam voluptatem et brevem hoc damnum accipias, quod te non descripserit angelus IX. Et in fidelibus quidem, ut prius diximus. unus angelus a Deo datus est unicuique. In inti delibus autem unamquamque integram gentem sortitus est unus angelus, ut dicit Scriptura: «Sta tuit terminos gentium secundum numerum ange lorum Del 1.» Et ut Judæorum quidem gentem custodiret, constitutus est Michael, magnus Dei mili tiæ princeps 16, utpote quod in Deum credidissent. Alius vero præfectus fuit Persis, alius vero Græcis, et deinceps similiter. Cæterum divinus quidem et magnus dux exercitus Michael est princeps omnium cœlestium potestatum. præestque et coram gerit to tius gentis fidelis: et rursus fideles, qui laborant prævenit et conservat, ut qui a Deo jussus sit cele rem habere naturam, et tamquam fulguris adeptus velocitatem, universam terram et ætherem uno mo mento percurrere. «Exsiliit enim inquit, angelus, qui ambulabat ante castra filiorum Israel 17.» Hunc autem angelum, militiæ principem Michealem esse dixit Scriptura in Jesu Nave 3. Nam nomen ejus aperte declaravit in propheta Daniele ". X. Hic ergo magnus et gloriosus Dei militiæ prin ceps Michael, et veteri, ut convenit, fuit admini ster, et novo magis administrat, quæ sunt salu taria. Postquam enim valde irritarunt et penitus dereliquerunt Dominum Deum increduli Israelitæ, et ea de causa fuerunt penitus exterminati, et ad vocati sumus qui credidimus ex gentibus, et fa Ictus est novus Israel, a Christo denominatus, et Christum intelligens (nam si interpreteris Israel, is est mens videns Deum), tunc divinum quoque mi litiæ principem Michaclem removit a Judæorum consuetudine bonus Deus, et ab eo tempore eum nobis electis Christianis constituit maximum de fensorem et servatorem, aliarum gentium curam suscipientibus aperte aliis minoribus angelis. Nam quo est gens quidem sancta Christianorum reliquis omnibus præstantior, eo necesse est esse majorem dignitatem archangeli Michaelis, qui curam gerit generis Christianorum. Non enim essentia ange lorum habet differentiam, sed dignitatis excellen tia. Vult enim omnes homines esse salvos, qui universorum curam gerit et est natura benignus. XI. Sed cum miseri homines sua stultitia in errore perseverarent et cultu simulacrorum, et ne quaquam vellent id quod oportebat intelligere, et dine rerum ab eo creatarum, pius ille Abraham, cum ex rebus creatis me te comprehendisset Crea toren, et infinitæ potentiæ admiratus esset artifi cium, valdeque ægre ferret et indignaretur in stultos, et incredulos, qui rem creatam colebant ultra Creatorem, Deus e cælo eum est allocutus, dicens: Egredere e terra tua et ex cognatione tua et domo patris tui, et veni in terram, quam indi cabo tibi 20.» Deinde sic ei apparuitin specie trium angelorum. Ab eo autem hospitio acceptus apud quercum Mambre, præclare ejus hospitalitatis mer cedem præbuit ei jam seni, et cum sterilis esset uxor Sara, pium filium Isaac et in moribus et vir tute ei similem ". Postquam autem præter spem natus esset filius, omnibus probatiorem reddens ejus animi magnitudinem, fideique et animi pieta tem, ei rursus dixit: «Abraham, Abraham, accipe filium tuum dilectum. quem genuisti Isaac, et eum mihi offer in sacrificio.Ille autem simul atque fuerat ei imperatum, rem exsequebatur, et cum ligasset Isaac, et extendisset manum quæ tenebat gladium, jam guttur illius tacturum, eum repressit angelus Domini, Michael scilicet, dicens: «Ne immittas manum tuam in filium. Nunc enim novi, quod tu timeas Dominum; sed aspice tuis oculis, et vide ad te missum arietem ligatum, et eum offer pro Isaac filio tuo 13.» Hunc autem angelum, qui hæc dixit patriarcha, militiæ principem Michaelem aperte esse credimus. Etenim Jacob quoque, quem frater persequebatur Esau, militiæ princeps libe ravit et servavit. Qui etiam ei auimum addens, no timeret eum qui persequebatur, cum eo luctatur in nocte, et tangit ejus femur, propemodum di cens: • Si cum angelis valuisti luctari, quid times hominem in quem cadit interitus "? XIII. Cum autem multiplicati essent, qui ex pii Abrahæ genere descenderant, ut pollicitus ei fue rat angelus, ii vero in Ægypto male haberentur, eorum misertus est Deus, qui est natura benignus, et elegit Moysen famulum suum, el per ipsum ar changelum Michaelem, eum constituit ducem totius generis Abrahæ, ut educeret eos e terra Ægypti, et per mare Rubrum tanquam per siccam terram eos transmitteret, properante populo ad terram eis promissam, quæ fluebat lacte et melle, Michaele archangelo parante viam ejus ante ipsum 5. Cum autem pervenisset in regionem Moabitarum, ut transiret per eorum fines, ei restitit Balac rex Moab, prohibens eum transire. Accersiit quoque ipse rex Balac vatem quemdam senem insignem, nomine Balaam, ad exsecrandum populum Moysis, ut vinceretur. Proficiscenti autem Balaæ in via occurrit angelus Domini, Michael scilicet defensor Israelitarum. Quem cum vidisset asina Balaæ, de clinavit, et allisit pedem Balaæ ad parietem, et eum arguit asina humana voce, ostendens terribilem ar 18 Josue V, 13. 19 Dan. xi, 1. 20 Gen. XII, 1. 28 Gen. xx11, 1-14. ** Gen. xxx11, 28. 15 Deut. xxx11, 8. 16 Dan. x, 27. 17 Exod. xiv, 19. 21 Gen. xvIII, 1. ** Gen. xxl, i seqq. 25 Exod. XIV, 1 seqq.

de §. michaele ARCHANGELO. changeti visionem. Balaam autem cum aspexisset acerbe dixit, ut est verisimile: Nosterne es, an splendorem qui ex eo emicabat, valde territus, di xit: Parce mihi, parce mihi Domine. Nam ignorans peccavi. Sed hanc licet visionem aspexisset Ra. laam, non statim est reversus; sed venit ad regem Balac, qui eum accerserat, ut desiderio ejus satis faceret. Sed ambo a scopo exciderunt. Nam cum in altissimo loco stetisset Balaam, et conspexisset castra Israel tanquam cedros propter aquas, pro pheticam benedictionem loco exsecrationis vel in vitus vates effatus est populo Israelitico, dicens «Orietur stella ex Jacob, et surget homo ex Israel et confringet duces Moab, etc. Propter malum au tem omnino et exsecrandum suum consilium, quod merebat, Balaam accepit exitium adversariorum? Præclarus enim tuus et varius aspectus incitat me, ut te interrogem. Dic ergo mihi ocius, priusquam te cæsim aggrediar. Non enim convenit, ut acie relicta in discrimine, ego te pergam alloqui. Arbitror enim te venire nos speculatum. Sin autem venisti transfuga, abjecto hoc tuo micante gladio, sis cito nobiscum, et libe rare ab exitio, quod impiæ urbi Jericho imminet, Sin autem es noster, cur solus stas extra aciem, quæ versatur in certamine? Dic mihi autem ocis sime, ego enim ex lingua Hebraica te agnoscam. Hæc cum interrogaret Jesus Nave, respondit ei Michael magnus ductor Dei ordiuum: Ego præci puus dux copiarum Domini nunc accessi. Protinus autem, abjectis armis suis, Jesus Nave humi ceci dit in terram, et eum adoravit, dicens: Domine, domine, quid imperas tuo famulo? Nam ego quo que sum tuus famulus, sicut etiam dominus meus Moyses. Tu mecum quoque duc exercitum, me perpetuo, sicut illum, corroborans. Ecce enim adversus hostes fortiter direxi aciem, fretus invi ctis tuis viribus, per quas sævus et immanis Pha rao cum toto exercitu, colligatis simul curruum axibus, ut mari funditus obrueretur effecisti: et qui dominum meum Moysen in via obsistendo im pedierunt, impios Moabitas ad internecionem de levisti. Quid imperas famulo tuo, domine? Sanctis simus autem princeps Dei militiæ dicit ei: Solve calceos e pedibus tuis. Locus enim in quo stas, XIV. Quod autem esset Michael princeps Domini militiæ, qui occurrit Balaæ, et ei denuntiavit, ut qui esset dux populi Judæorum, eumque præce deret et educeret, aperte ostendit Scriptura in corpore Moysis, ut divinissimus Judas apostolus frater Domini, dixit in sua Catholica Epistola Michael autem archangelus, quando contendens cum diabolo, disserebat de corpore Moysis, non ausus est efferre judicium blasphemiæ, sed dixit ei angelus: Increpet te Dominus. Quid autem cum diabolo dissereret militiæ princeps Michael, scie mus.Conabatur hostis, et inimicus, et profanus dia bolus cum summa impudentia, et contendebat in decessu Moysis, qui Deum maxime est contempla tus efficere, ut ejus corpus redigeretur sub pote statem interitus, ut nullus videret bonum signum est sanctus. Quod cum statim factum esset, jussit in futurum ad humanam essentiam. Et ideo dice bat tenebricosus Satan luminosissimo Dei militiæ principi Michaeli, Moysem fecisse cædem Ægyptii, et alia in eum confingebat calumnias et crimina tiones. Superbo ergo et jactabundo maligni animo resistens Michael archangelus et contradicens, et nunc hoc, nunc illud respondens ad ea confutanda, quæ ab illo dicebantur improbe, postremo videns ejus insignem impudentiam, eum increpavit, di cens: Increpet te Dominus; hoc est: Te, o dia bole, perdat Deus. Statimque evanuit sceleratus adversarius. Talis est enim potentia diviniet Deum contemplantis Michaelis, et hæc est, quæ fuit di sputatio et contentio in decessu magni Moysis, quando ejus corpus abscondit Michael princeps militiæ, qui est angelicarum potestatum præstan tissimus. XV. Sedis quoque etiam post decessum divini Mosis, cum Jesus Nave divinitus in populum Israe liticum obtinuisset imperium. et eum duceret in terram promissionis, et struxisset aciem contra adversarios et de committendo prælio dissereret, visus ei tanquam fortissimus miles militiæ prin ceps Michael, stans omnino erectus, leto vultu et veste insignis, eratque strictus gladius in manu ejus. Accedens vero Jesus, qui erat armatus, ei 26 Num. XXII-XXXI. 27 Judæ, 9. 28 Josue V-XII. ut audacter invaderet urbem illam, septem muris circundatam et inexpugnabilem: et simul atque in vasisset cum septem sacerdotibus tuba canentibus. eam ad solum usque diruit admirabiliter, et eam totam cum omnibus ædibus et divitiis exussit, ut qui eam Domino, tanquam consecratum dona rium et prædæ primitias, obtulerit. Deinde sic postea viginti et novem reges, præter Jericho cum eorum exercitibus et urbibus Jesus Nave filius consumpsit, non habens civitatem, non ullam belli sedem, non milites, qui ullam haberent belli peritiam, sed divino nutu, et auxilio maximi ducis omnium cœlestium potestatum. XVI. Erat enim hic militiæ princeps, qui etiam in Goliath pone est jaculatus, et eum pronum pro stravit, quando divina funda fuit percussus Dei pa rentis David. Nisi enim angelus Domini eum pone percussisset, supinus cecidisset iu fronte accepto vulnere 19. XVII. Eumdem autem maximum militiæ princi pem videt etiam Dei summus contemplator pro pheta Daniel, arguens sceleratos, qui adversus ca stam Susannam insanierant, et dicit alteri eorum «Exspectat angelus Deijam tenens gladium, ut te secet medium 3º.» Quin etiam postquam venit in mentem Dei parenti et regi David, facti ab eo pec ** I. Reg. xvш, i seчq. 30 Dan., xui, 59.

cati, et egregiam illam compunctionem et poeniten- lorum infestissimorum factam cladem, et turpem tiam cito ostendit, cum qua flens ex profundo cor dis clamavit: «Peccavi Domino;» postquam vidit propheta Nathan angelum, qui erat paratus, reces sisse, dixit divino Davidi: «Dominus quoque abs tulit peccatum tuum; non morieris ³,» magnam etineffabilem benigni Dei bonitatem ei annuntians, et eum consolans. XVIII. Jam vero cum exsecrandus Sennacherib rex Assyriorum, plurimas gentes redegisset in ser vitutem, et multas Judææ munitas cepisset civitates. venit et circumdedit Jerusalem cum maximis copiis, et statuit Rasphacen sævissimum suum ducem ad piscinam viæ superioris, et clamavit Hebraice ad Ezechiam et Judæos, qui erant in civitate, blas phema verba dicens et satanica: «Hæc autem di cit vobis rex magnus Assyriorum: Que est hæc fiducia, qua confiditis, quod dicitis: In Dominum Deum confidimus? Egredimini addominum meum potentem regem Sennacherib, et vivetis, et non moriemini et comedet vir ficum suam, et bibet vitem suam et accipiam ex vobis in terram meam, et glorificabo valde et magnificabo: et ne audiatis Ezechiam, quoniam vos decipit, dicens: Dominus uosliberabit. Num liberantes liberarunt dii gentium unusquisque suam regionem a manu regis Assyrio rum?» Hæc cum audiisset Ezechias, induit saccum, et ingressus est in domum suam, et flevit vehemen ter, dicens» Domine Deus Israel, qui sedes super cherubim, et in orbem circumdaris et glorificaris non tacite a seraphim,et ab omnibus sanctis angelis. Tu Deus solus in omnibus regnis terræ. Tu fecisti coelum et terram, et omnia quæ sunt in eis. Inclina, Domine, aurem tuam, et audi: aperi, Domine,ocu los tuos, et vide, et attende sermones Sennacherib quos emisit,exprobrans Deum viventem, Quoniam in veritate, Domine, desertas reddiderunt gentes re ges Assyriorum. Et nunc, Domine Deus noster, serva nos a manu ejus, et cognoscent omnia regna terræ quod tu es Dominus Deus solus. Et egressus est angelus Domini nocte illa, et interfecit ex castris Assyriorum centum octoginta quinque millia. Et cum mane surrexissent, invenerunt corpora mor tua. Et dum averteretur et fugeret Dei hostis Assy rius Sennacherib, eum interemerunt duo filii ejus graviter in gladio, cum permansisset nulla ductus penitentia 3. Cujus autem fuit hoc stupendum, præclarumque et admirabile facinus et potentia? nonne omnium regis Domini Sabaoth principis co piarum Michael, qui non visus duxit exercitum, et adversarios temporis momento sine gladio aperte concidit, in auxilium et custodiam suorum, qui spem suam collocarunt in Deum vivum ultionum, et qui solus potest servare? XIX. Sed ingrati Judæi, et stulti, et increduli, et ignari, qui plurimorum divinorum beneficiorum fuerunt immemores, post manu angeli hostium il illorum fugam, ne sic quidem potuerunt intelligere et agnoscere, sed dicebant: Manus nostra excelsa fecit hæc omnia prodigia. Propterea tradidit eos Deus omnino in manus Nabuchodonosor regis Chal dæorum, qui etiam diruit omnes muros Jerusalem, et incendit civitatem totam, et domum Domini, et bello capta accepit vasa sacra, et multitudinem divitiarum eorum, et duxit omnia Babylonem. Et fuerunt Judæi servientes in captivitate cum magno metu Chaldæis, colentes omnes eorum simulacra, præter sanctos tres pueros et prophetam Danie lem. XX. Hi enim soli viri pii, etiamsi plane infanles abducti essent in captivitatem, Dei timorem sem per habentes, non cum sui generis pontificibus, Scribis et Pharisæis eo deducti sunt, ut colerent deos, qui non sunt neque regium illud jussum timuerunt: sed in Deum vivum, qui dat salutem, confidentes, cum ducti essent ad tyrannum, auda cter dixerunt: Notum tibi sit, rex, quod deos tuos non colimus, et imaginem auream, quam po suisti, non adoramus.» Tune Nabuchodonoser rex in ira et furore injecit Ananiam, Azariam et Misael in fornacem ignis ardentem. Dei autem angelus, Michael scilicet, simul cum eis descendit in forna cem; et nec omnino quidem eos tetigit ignis, sed excussit angelus flammam fornacis, et transiit ignis circumefrca, et combussit viros omnes, qui ipsos injecerant. hoc est, administros regis. Tunc tres tanquam uno ore lætantes, laudabant et benedice bant et solum Deum glorificabant. Rex autem au divit ipsos Deum laudantes in medio fornacis, et cito surgens, dixit magnatibus suis:» Non tres vi ros vinctos injecimus in medium ignis, et aspectus quarti est similis Filio Dei? Tunc cum rex eos accersisset, egressi sunt illæsi. Cum autem divini pueri egressi essent absque ulla læsione, coram eis adoravit rex, et dixit: Benedictus Dominus Deus Sidrach, Misach, et Abdenago, qui misit angelum suum, et eripuit pueros suos ex igne fornacis ar dentis. Tunc rex constituit eos principes, et ma ximo cos honore affecit cum propheta Daniele 15 Pulchre revera divinus cantor David psallit: Ca strametabitur angelus Domini in circuitu timen tium eum, et liberabit eos 36. XXI. Simile autem rursus miraculum ostendit Deus admirabilium, per gloriosum archangelum suum Michaelem, in famulo quoque suo Daniele, injecto in lacum leonum. Namn postquam regna runt reges alii a Nabuchodonosor, diligebatur ab omnibus sapientissimus Daniel, ut qui ex Deo som nia conjiceret. Babylonii autem invidia moti, in surrexerunt eo tempore adversus Cyrum, qui tunc apud eos regnabat, sicut prius adversus Darium, et dicunt ei: «Rex, da nobis, ut morte afficiamus Hebræum Danielem: quoniam Bel deum nostrum 3 Dan. III, 31 11 Reg. xu, 13. ³± IV Reg. xvii, 28-33. 33 IV Reg. xix, 15-57 ³³ IV Reg. xxv, i seqq. 4 sqq. 86 Psal. XXXIII, 8.

contrivit, et venerandum draconem interfecit, et enim et caligat omnis vis dicendi, intuens ad alti sacerdotes et incantatores nostros occidit.Sin minus, te interimemus et domum tuam, ut judaizantem. Cum vere vidisset rex: quod cum valde urgerent, coactus, tradidit eis Danielem. Illi autem injecerunt eum in lacum leonum et fuit illic sex dies.Erant autem in lacu septem leones. Occlusit vero archan gelus Michael oraleonum, et non molestia affece runt Danielem, neque attigerunt omnino corpus ejus. Cum vero venisset rex septimo die, ut luge ret Danielem in lacu, invenit salva quæ fixerat si gnacula, etlacu aperto, videt Danielem stantem rectum, et manus habentem extensas, et Deum laudantem, et dicentem: «Benedictus es, Deus, qui misisti angelum tuum, et obstruxitora leonum, et mihi non nocuerunt.» Tunc rex cito cum gaudio Deum glorificans, sustulis Danielem elacu illæsum et adoravit eum; Viros autem, qui Danielem accu saverant, injecit in lacum leonum 87. Non prius autem fuerunt in solo lacus, quam eos invadentes leones devorarunt, et omnia ossa eorum, tanquam in pulverem comminuerunt. Hic ergo vir desiderio rum Daniel, sanctissimum archangeli nomen nobis ostendit, quod vocaretur Michael, id est, dux Dei exercitus, ut qui hoc mysterium acceperit ab alio angelo. XXII. Porro vero Habacuc quoque propheta erat in Judæa. Ipse autem coxerat pulmentum et panes intinxerat ad nutrimentum, et ibat ut id ferret suis messoribus. Angelus Domini apprehendit ver ticem Habacuc, et impetu suispiritus eum portavit a Judæa Babylonem cum lentis alimento; et intulit ipsum archangelus in lacum leonum, non solutis illic signaculis. Comeditque Daniel servus Domini, et lætatus est. Et rursus idem angelus Michael re stituit confestim Habacuc in locum suum, nihil ej impedimenti afferens, quominus eadem hora ve niret et eodem cibo messores suos copiose ale ret ". Papæ, quanta est divini archangeli perni citas. tudinem et multitudinem et excellentiam infinito rum et variorum et omnis generis ejus miraculo rum, et recusat omnino de iis scribere. Deficiet enim plane tempus nos ut divinus ait Apostolus, narrantes. Est enim pelagus metiri facilius, et stellas numerare, quam maxima, quæ a maximo incorporeo quotidie in nos fiunt, miracula. Ex ma gnis ergo et insignibus ejus miraculis, audebo pauca quædam vobis narrare admirabilia opera. XXVI. Tempore Michaelis imperatoris et Theo doræ ejus matris, erat vir quidam, nomine Mar cianus, qui a teneris unguiculis fuerat cerifer ve nerandi hujus templi. In ipso enim divino et vene rando et pulcherrimo templo archangelico, omnes qui mariagitantur omne genus morborum, et acce dunt in fide, et ex intemerata illa ejus imagine bibunt unguentum emanans, statim assequuntur, quæ speratur, curationem. In hoc ergo divino et religioso templo assidue perseverabat prædictus Marcianus archangeli ceifer, usque ad senectutem cum magno amore et fide neque unquam omnino opus habuerat medico, sed simul atque aliquando incidisset in illum morbum, protinus procidebat in dicto templo ductoris ordinum Michaelis bre vique sanus redibat in domum suam propter to tam suam in eum affectionem, XXVII.Cum eum ergo aliquando gravis morbus et plane desperatus invasisset, jacuit in inferiori parte templi archangeli aliquot dies cum stabili et firma in eum fiducia. Cum plurimi autem amici et medici ad eum congregarentur, et dicerent alii alia, quæ ad ejus pertinebant curationem, ipso vero ne eos quidem omnino de hic audire sustinente, au sus est unus ex medicis facere ea, quæ dicuntur fomenta, et jussit iis qui ipsi ministrabant, ut ei mederentur ante matutinum, vellet an non. Cum autem fomenta composuisset medicus, domum re, diit. Illa autem nocte Marcianus cum a se veluti discessisset et esset in exstasi, quomodo et vir hic pius narravit, et subjectum argumentum ostendit veritatem, omnes templi portas vidit repente aper tas, et lavacrum, quod exstabat, virum terribilem cum impetu e cœlo equitem descendisse. Cum is autem ex equo descendisset in purpureo, quod illic erat, marmore, ingressus est in templum, a pluri XXIll. Validissimo quoque suo impetu, divino nutu,similiter rursus alias assumpsit divinum quo que prophetam Ezechielem, ut dicit ipse Ezechiel in sua prophetia: «Et aspexi, et ecce similitudo, viri a lumbis suis, et inferius ignis: et a lumbis ejus et superius tanquam visio electri. Et accepit me a vertice in spiritu suo in medio cœli etterræ, mis stipatus, tanquam præpositi veste indutus, et et deduxit me Jerusalem 39.> XXIV.Quid etiam apostolum quoque Philippum similiter rapuit angelus Domini mei, et transtulit in Azotum, et non vidit amplius ipsum eunuchus regina Ethiopum, postquam ab eo accepit baptis mum salutarem 4º. XXV. Mentem autem impellit, et mihi animum excitat eximia gratia et virtus divini ordinum du ctoris supernarum potestatum, et ducit ad nar randum unum solum ejus miraculum. Vincitur impletum est universum templum odore ineffabili. Paulo post vero cum accessisset ad lectum Mar ciani, finxit se ea attrectare, quæ erant in scamno, et rapere quæ in eo erant posita ad alimentum et usum; etcum invenisset in catino posita, quæ dicta sunt, fomenta, ea accepta tulit ad Marcianum, ro gans quid hæc sibi vellent, et quisnam esset, qui ea temere fecisset in domo sua. Cum is autem re spondisset cum tremore, dicit ille terribilis et glo riosus duobus suis satellitibus: Tollite ea, et eun 87 Dan. xiv, 1-42. 38 Ibid. 33-38. 39 Ezech. vii, 2. 40 Act. VIII, 26-39.

dum, militiæ principem Michaelem. XXIX. Atque nonnulli quidem dicunt esse novem eorum ordines, convenienter parabolæ Servatoris, quæ dicit:» Si mulier aliqua habens decem drach mas, unam ex eis perdiderit, non accensa lucerna eam quærit, et quando eam invenerit, convocat amicas, dicens: Gratulamini mihi, quoniam inveni drachmam quam perdideram "1.» Sunt autem no vem ordines incorporeorum,nempe Angeli, Archan geli, Principatus, Potestates, Virtutes, Dominationes, Throni, Cherubim, Seraphim: et decimus ordo est hominum. Nonnulli vero dicunt nonaginta novem esse eorum partes: centesimam autem esse homi num, convenienter parabolæ centum ovium, de quibus dicit Christus: «Si fuerint alicui homini centum oves, et aberraverit una ex ipsis, non reli ctis nonaginta novem in montes profectus, quærit eam quæ errat? et si contigerit eam invenire, de ea magis lætatur, quam de nonaginta novem, quæ non aberraverunt *.» Revera enim nos sumus, fratres, qui male aufugimus, et aberramus super montes et colles nefariæ actionis et incredulitatis: quos non despexit pastor bonus etbenignus, sed quæsivit, et supra suum humerum portavit, et retulit in nume rum gregis boni et non errantis. De S. archangelo Gabriele. tes, quamprimum perforate caput ejus, qui me fuit velox ad ferendum auxilium et eum defenden contempsit, et ipsa in id injicite. Cumque intin xisset summum digiti sui in candela, quæ impen debat ejus admirabilium rerum effectrici imagini, signavit caput Marciani sancto oleo in figuram cru cis, et ex ecclesia egressus, equo rursus conscenso, sublatus est ad cœlum, statimque clausæ sunt om nesportæ ecclesiæ, ita ut, quomodo, videri non potuerit. Marcianus autem magno timore affectus, et animo anxius usque ad matutinum,propter ter ribilem visionem, accersit presbyterum ecclesiæ, et narravit ei omnia. Tunc presbyter cum quæsiis set, quæ a medico parata fuerant, fomenta, nec in venisset, Marciani quoque caput animadvertisset, et vidisset sanctam crucem in eo per sanctum oleum expressam, obstupefactus abiit quampri mum ad medicum, ut ei narraret omnia, et consu leret, ut ipse quoque peteret veniam ab ordinum ductore Michaele de iis, quæ ipse admiserat. XXVIII. Cum autem venisset presbyter in domum medici, invenit illic multitudinem innumerabilem et luctum qui non poterat comprimi, cognatorum et amicorum ejus sociorum: qui omnes defebant repentinum, et non prius animadversum, lethalem ejus morbum, ipsum autem jacentem in medio omnium,totamque ejus faciem ustulatam, claman temque graviter, et magna voce ejulantem: Mise remini mei, qui Deum timetis. Scindite, Christiani, caput meum, non fero enim dolores. Postquam vero audivit a presbytero verba terribilia, quæ au diverat a pio Marciano, tunc intellexit medicus esse plagam dignam sua audacia, et statim acerbe exclamavit: Ego sum causa gravis hujus meæ mor tis: sed me tollite et abducite, et jacite in san ctam ædem ejus, et si quid jubet ejus misericor dia, faciet in me indignum suum servum. Portantes autem eum, tulerunt una cum lecto. Marcianus au tem cum sensisset tumultum assedit: et cum cau sam rescivisset, seipsum consideravit, et inventus est omnino sanus. Tunc cito descendens de lecto suo, Deum glorificavit, suumque defensorem et dominum et magnum medicum et militiæ princi pem Michaelem: cursimque egressus, processit obviam, et sustulit medicum e lecto, et portavit eum suis manibus simul cum presbytero, ct po suit eum ante sanctam aram, miserabiliter deflen tem et confitentem, ut ei esset propitius sanctus princeps militiæ. Marcianus autem cum per se ma nare fecisset unguentum e sacra illa imagine, unxit caput patientis medici statimque fugatum est. ‚r bum illud tormentum, et ardentes faciei pustulæ sunt exstinctæ, et factus est sanus omnino sicut prius, glorificans Deum et sanctissimum ejus mi litiæ principem Michaelem. Mansit vero de cætero medicus ille perseverans et munifice offerens in eodem glorioso templo archangelico, toto tempore vitæ suæ Dominum laudibus extollens, et eum qui 41 Luc. xv, 8, 9. ** Ibid. 4-6. 43 Luc. 1, 26-38. XXX. Laudemus ergo omnes Dominum, fratres, et nomen ejus simul extollamus, qui facit magna et quæ investigari nequeunt, gloriosaque et admi rabilia quorum non est numerus, per sanctissimum Michaelem quotidie, et olim et nunc, et hic et alibi, et multis et singulis. Nam etsi per alios san ctos angelos innumerabiles, fecit Deus admirabi lium innumerabilia miracula per universum orbem terre, trium tamen solum ostendit divina Scriptura pretiosa et veneranda nomina, Michaelis et Gabrie lis, et aperte colendi Raphaelis. Et quod sanctis simus quidem Michael fecerit hæc omnia, quæ sunt simul posita terribilia miracula, hinc patet ex divinis Scripturis. Divinissimus autem Gabriel missus fuit ab omnipotente Deo et Patre, tempore divini et benigni in terram descensus, veluti qui dam pronubus Dei Verbi, ad sanctam Virginem, et Dixit: «Ave gratia plena, Dominus tecum,» et hac voce depulit antiquissimam et diuturnissi mam molestiam primæ parentis Evæ, et implevit lætitia universum orbem terræ 43. Prius vero sterili quoque clarissimæ Annæ, quæ in horto suo obse crabat Dominum, prædixit fore, ut ex ea nascere tur Dei parens. Quin etiam prophetæ Zachariæ in templo suffienti ipse dixit fore, ut in senectute gigneret Præcursorem: quo tempore eum etiam fecit obmutescere in pœnam incredulitatis “. Eum dem ergo divinissimum Gabrielem vidit rursus idem Zacharias in sanctis sanctorum, cibum e 44 Ibid. 5-20.

cœlis afferentem ad Dei matrem. Eumdem autem autem venissent ad Tigrim fluvium, sedit puer Gabrielem viderunt etiam pastores in ortu Christi, annuntiantem eis magnum gaudium et universo mundo *. Alii quoque similiter plurimi boni, insi gnes et divini fratres, sunt ab eo in divinis initiati mysteriis. Nam per hos duos, Michaelem, inquam, et Gabrielem, descenditomnis datio bona et omne bonum perfectum, quod desuper mittitur in terram a Deo omnipotente. Hæ enim sunt duæ maximæ et paris momenti lucernæ Divinitatis, quæ est principium luminis, et est unica et trina: et quæ non occidunt luminaria totius orbis terræ, qui est sub cœlo, mystæque arcanorum, et ad futuro rum introducentes mysteria. De archangelo Raphaele. XXXI. Inducitur autem præclarus Raphael, quando Tobiæ excæcatos oculos artificiose illumı navit *. Hic enim Tobias fuerat abductus capti vus in prima Hebræorum captivitate Ninive. Cum autem esset pius justus, convenienter legi, eo rum qui erant sui generis, morientium in captivi tate corpora clam sepeliebat, qui contemptui ha bebantur, et non sepeliebantur. Quodam autem die cum reversus esset ex hoc pio opere, deposuissetque ligonem et bipalium, dormit extra domum suam, propterea quod ipse esset pollutus, convenienter legi, quæ dixit: «Quicunque tetigerit mortuum, immundus erit usque ad matutinum "7.» Illa autem nocte calidum excrementum in ejus oculos demisit passer, et statim fuit excæcatus. Nequaquam vero blasphemiis incessens, perpetuo agebat gratias Deo, qui id permiserat. Post hæc autem cum ac cersivisset Tobias filium suum, dixit ei: «Ecce ergo, ut vides, fili et cæcus et senex factus sum propter multitudinem meorum peccatorum. Age ergo, mittam te ad Gabelum cognatum meum. Deposui enim apud eum ante captivitatem aliquot auri talenta et affer ea ad sustentandas meas calamitates. Sed viam, o fili, nescis, quoniam est magna. Inveniamus autem hominem, qui sciat viam, timentem Deum, et cum eo conveniamus de justa mercede. Qui tibi sit comes post Deum et te rursus reducat ad meos obscuratos oculos illæsum et lætum. Cum autem talis homo ab eis quærerentur, accessit ab eos divinus archangelus Raphael humana specie, præ se ferens se velle conduci mercedula, et dicit eis: «Paciscimini mecum, ut par est, et ergo ipsum concervabo post Deum. Recte enim scio et locum, et co gnatum tuum Gabelum, et ejus uxorem, et filiam ejus.» XXXII. Cum ii ergo sic convenissent, et acce pisset puerum angelus, qui videbatur mercede conductus, cum plurimis votis ex senis manibus, ambulaverunt sine labore multos dies. Eos vero consecutus est canis quoque e domo. Cum ipsi Tobias ad lavandos pedes, et aspexit piscem exsi lientem, ut eum devoraret; et exclamavit puer. Dicit ergo ei viæ comes angelus: Ne timeas, sed eum teneas audacter. Id autem cum factum esset, rursus dixit ei: Disseca eum, et cor quidem et jecur diligenter serva in vase, fel vero in altero vase. Habet enim senex quidam, ad quem profi ciscimur, formosam filiam habentem spiritum immundum, qui vocatur Asmodæus. Qui propter ejus amorem suffocavit septem viros, qui eam des ponderant. Loquar autem ego cum sene de con tractu, et persuadebo ei, ut accipias filiam ejus in uxorum. Suffumiga autem eam ex jecore et corde, et fugiet ab ea Asmodæus, homines occi dens dæmonium, in supremas partes Ægypti per me ligatum vinculis insolubilibus, et non repente morieris. Et revertetur ipsa quoque nobiscum cum multis facultatibus in domum tuam. Quod etiam factum est, ut summatim dicam. Tunc puer servavit cor et jecur et fel, piscem autem comede runt. * Luc. 11, 9-12. “Tob. xı, 14, 15. 47 Levit. x1, 39. XXXIII. Cum autem venissent, et alacriter accepti essent a sene Raguele, et verba movissent de contractu, nolebat senex, timens maxime pro pterea quod esset ei propinquus genere, et osten debat eis sepulcra septem virorum. Tandem autem persuasus cum celebrasset nuptias, et eum aspe xisset virum, quomodo ei suggesserat ejus viæ comes, Deo magnas egit gratias, et eam dedit senex uxorem Tobiæ, et dimidium suorum bo norum, et misit eos cum magno gaudio. Ipsis vero reversis, et simul cum ea ancillis et famulis et infi nita pecunia accepto etiam a Gabelo deposito, cum venissent prope domum Tobiæ, canis loco agnito procurrens, ingressus est domum, et complexus pedes Tobiæ, ei blandiebatur. Ille autem cum ex eo cognovisset adventum filii, surrexit propere, et ivit ei obviarn, et hic et illic offendebatur ad parietem non videns. Viæ vero comes dicit Tobiæ «Accipe fel piscis, et cum in foribus occurreris patri tuo, priusquam ipse te amplectatur, unge oculos ejus, et statim ascipiet.» Quod cum factum esset et protinus visum recepisset, steterunt obs tupefacti, Deum laudantes propter omnia bona, quæ eis fecerat. Volentibus autem ipsis magnas referre gratias viæ comiti, qui existimabatur mercenarius, et prompto et alacri animo ei dare dimidium pecuniæ quam attulerant, se eis aperuit archangelus Domini, et dixit: «Ego sum Raphael, unus ex septem archangelis, qui Deo offerunt preces justorum: et neque comedi, neque bibi etiamsi vos putaretis. Domino vero perpetuo agite gratias, et semper ei confitemini, quod magnifi cavit misericordiam suam super vos. Quæ cum dixisset, statim fuit sublatus ab eorum oculis.» Hoc ergo solum dixit Scriptura fecisse Raphaelem,