Diplomatic text · scholarios OCR (cleaned, language-split) — reverted from mis-slotted digitized 2026-06-09 — PG column chips mark the printed columns.
col. 469–470page 1 of 7
Apolgia, cui oræmittuntur fratris Francisci quæsita per epistolam
PG 140:469ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΦΡΑΡ ΦΡΑΤΖΗΣΚΟΥ Καθὼς ἐκεῖνος ἔγραψε ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΕΓΑΝ ΡΗΤΟΡΑ Ταῦτα τὰ κεφάλαια καὶ δόγματα τῆς εὐσεβείας κρατώ, καὶ παρὰ σου, μέγα ῥήτωρ καὶ διδάσκαλε, του σφάλω διδαχθῆναι ἐπιζητητέον. Συμπεράσματα θεολογικά και ορθόδοξα τοῦ φράρ Φρατζήσκου Πορδικατόρου. Πρῶτον. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐκπορεύεται. Δεύτερον. Εὐλόγως τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ῥημάτων, καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, προστεθῆναι χρή. Τρίτον. Ἐν ἀζύμῳ καὶ ἐν ζύμῳ ἄρτῳ σιτίνῳ τὸ σω μα τοῦ Χριστοῦ τελειοῦται. Τέταρτον. Καθαρτικόν πυρ πρὸ τῆς κρίσεως πιο στευτέον. Πέμπτον. Τῶν ἁγίων αἱ ψυχαὶ εἰς τὸν οὐρανὸν εὐθὺς, εἰς τὸν οὐρανὸν προσλαμβάνεσθαι. καὶ καθαρῶς τὸν Θεόν θεωρεῖν δεῖ. Εκτον. Πρῶτος ἐστι τῆς ἱερωσύνης θρόνος ὁ τῆς Ῥώμης πάππας. Εβδομον. Εν βάπτισμα Φράγγων καὶ Γραικων. Όγδοον. Ὁ ἀπολύσας τὴν γυναῖκα αὐτοῦ μὴ ἐπὶ πορνεία ή γυμήσας ἄλλην, καὶ μετὰ λόγου πορνείας ἀπὸ τῆς πρώτης αποστάς, μοιχάται. Εννατον. Ὁ Χριστὸς ἄρτον ἄξυμον ἔδωκεν ἐν τῷ Δείπνο. Δέκατον. Μόνον ὁ λόγος τοῦ Χριστοῦ, «Λάβετε, φάγετε, τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου,» τέλειον σῶμα ποιεῖ, καὶ οὐδαμῶς τοῦ Χρυσοστόμου ἡ εὐχὴ ἡ λέγουσα, Καὶ ποίησον τὸν μὲν ἄρτον τοῦτον. (α)
AD MAGNUM RHETOREM (a) Lemoine, Varia sacra, tom. I. Hæc capita et religionis dogmata credo et profi teor, et quæro a te, rhetor magne, ut ubi me errare contigerit, docere non dedigneris. Conclusiones theologica el orthodoxa fratris Fran cisci Prædicatoris Prima. Spiritus sanctus a Patre et Filio procedit. Secunda. Recte voces istæ, et ex Filio, addi de buerunt. Nimirum Symbolo Constantinopolitano. Tertia. In azymo, et in fermentato pane triticeo conficitur corpus Christi. Quarta. Ignis purgatorius credendus et admit tendus ante ultimum judicium. Quinta. Animæ sanctorum recta tendunt in cœlum, et in cœlum receptæ, debent Deum pure videre. Sexta. Primus hierarchiæ thronus est papa Ro manus. Septima. Baptisma Francorum, seu Latinorum, et Græcorum, est unum et idėm. Octava. Qui uxorem repudiat proper aliam cau sam quam propter fornicationem, vel qui repudiata uxore propter foruicationem, aliam sibi matrimo nio jungit, ille mœchatur. Nona. Christus in Cœna dedit panem azymum sine fermento Decima. Sola verba Christi: «Accipite, comedite, hoc est corpus meum,» conficiunt corpus Christi, nuspiam vero oratio et liturgia Chrysostomi, in qua dicitur, Et fac hunc panem, etc.
CIRCA ANNUM DOMINI MCCXL MANUEL MAGNUS RHETOR CONSTANTINOPOLITANUS. ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΦΡΑΡ ΦΡΑΤΖΗΣΚΟΥ Καθὼς ἐκεῖνος ἔγραψε ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΕΓΑΝ ΡΗΤΟΡΑ Ταῦτα τὰ κεφάλαια καὶ δόγματα τῆς εὐσεβείας Α κρατώ, καὶ παρὰ σου, μέγα ῥήτωρ καὶ διδάσκαλε, του σφάλω διδαχθῆναι ἐπιζητητέον. Συμπεράσματα θεολογικά και ορθόδοξα τοῦ φράρ Φρατζήσκου Πορδικατόρου. Πρῶτον. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐκπορεύεται. Δεύτερον. Εὐλόγως τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ῥημάτων, καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, προστεθῆναι χρή. Τρίτον. Ἐν ἀζύμῳ καὶ ἐν ζύμῳ ἄρτῳ σιτίνῳ τὸ σω- μα τοῦ Χριστοῦ τελειοῦται. Τέταρτον. Καθαρτικόν πυρ πρὸ τῆς κρίσεως πιο στευτέον. Πέμπτον. Τῶν ἁγίων αἱ ψυχαὶ εἰς τὸν οὐρανὸν εὐθὺς, εἰς τὸν οὐρανὸν προσλαμβάνεσθαι. καὶ καθαρῶς τὸν Θεόν θεωρεῖν δεῖ. Εκτον. Πρῶτος ἐστι τῆς ἱερωσύνης θρόνος ὁ τῆς Ῥώμης πάππας. Εβδομον. Εν βάπτισμα Φράγγων καὶ Γραικων. Όγδοον. Ὁ ἀπολύσας τὴν γυναῖκα αὐτοῦ μὴ ἐπὶ πορνεία ή γυμήσας ἄλλην, καὶ μετὰ λόγου πορνείας ἀπὸ τῆς πρώτης αποστάς, μοιχάται. Εννατον. Ὁ Χριστὸς ἄρτον ἄξυμον ἔδωκεν ἐν τῷ Δείπνο. Δέκατον. Μόνον ὁ λόγος τοῦ Χριστοῦ, « Λάβετε, φάγετε, τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, » τέλειον σῶμα ποιεῖ, καὶ οὐδαμῶς τοῦ Χρυσοστόμου ἡ εὐχὴ ἡ λέγουσα, Καὶ ποίησον τὸν μὲν ἄρτον τοῦτον. (α) FRATRIS FRANCISCI QUÆSITA PER EPISTOLAM AD MAGNUM RHETOREM (a) Lemoine, Varia sacra, tom. I. B Hæc capita et religionis dogmata credo et profi- teor, et quæro a te, rhetor magne, ut ubi me errare contigerit, docere non dedigneris. Conclusiones theologica el orthodoxa fratris Fran- cisci Prædicatoris Prima. Spiritus sanctus a Patre et Filio procedit. Secunda. Recte voces istæ, et ex Filio, addi de- buerunt. Nimirum Symbolo Constantinopolitano. Tertia. In azymo, et in fermentato pane triticeo conficitur corpus Christi. Quarta. Ignis purgatorius credendus et admit- tendus ante ultimum judicium. Quinta. Animæ sanctorum recta tendunt in cœlum, et in cœlum receptæ, debent Deum pure videre. Sexta. Primus hierarchiæ thronus est papa Ro- manus. Septima. Baptisma Francorum, seu Latinorum, et Græcorum, est unum et idėm. Octava. Qui uxorem repudiat proper aliam cau- sam quam propter fornicationem, vel qui repudiata uxore propter foruicationem, aliam sibi matrimo- nio jungit, ille mœchatur. Nona. Christus in Cœna dedit panem azymum sine fermento Decima. Sola verba Christi : « Accipite, comedite, hoc est corpus meum, » conficiunt corpus Christi, nuspiam vero oratio et liturgia Chrysostomi, in qua dicitur, Et fac hunc panem, etc. 八 :
col. 471–472page 2 of 7
PG 140:471Μανουήλ ο μέγας ῥήτωρ τῆς Μεγάλης ἐκκλη Ρώμης χαίρειν. Τὸ ἐπιστολαῖον σοῦ πρὸς ἡμᾶς ἐλθὸν γράμμα δέδειχαν αμωσγέπως με το τα βραχύτατον τῆς διανοίας τῆς σῆς πρὸς τε τὰ ἄλλα, καὶ πρὸς τὴν καθ' Έλληνας γραμματικήν· ἔν τε γὰρ λέξεσι καὶ ἀντιστοιχείοις καὶ προσωδίαις ἐσφαλμένον ἐστι, καὶ τὸ πόρρω δηλῶν καθεστάναι τῆς ἀληθοῦς θεολογίας. Τὰ γὰρ ἐν αὐτῷ κεφάλαια, ζητήματα, καὶ προβλήματα όντα, καὶ τῶν ζητημάτων πολλάκις διακωδωνισθέντα, ἐπιγράφεις αὐτὰ συμπεράσματα, καὶ ὀρθόδοξα, κακόδοξα μᾶλλον όντα, καὶ τῆς ὀρθο δοξίας καὶ ἀληθείας ἀποπεπτωκότα. Καὶ τοὶ γι συμπέρασμα ἐστιν, ὡς ἐν τύπῳ εἰπεῖν, ἀπόφασις διωρισμένου καὶ ἀποδεδειγμένου πράγματος. Ταύτα δὲ τὰ ζητήματα ὄντα, μᾶλλον δὲ θέσεις ἢ προθέσεις ἄθεσμοι, καὶ προτάσεις διανοίας ἀσυλλογιστοῦ καὶ κακόφρονος, αρκούντως ἐτρακταὶσθησαν πολλάκις καὶ πολλαχοῦ ὑπὸ πολλῶν καὶ διαφόρων ἐτῶν ὑπό τα παλαιῶν καὶ νέων θείων ἀνδρῶν, τελεία σοφίᾳ τε καὶ ἁγιωσύνη κεκοσμημένων, καὶ ὡς βλάσφημα καὶ τὴν ἐναντίωσιν εἰσάγοντα προφανῶς καὶ τῇ αυτοκληθείᾳ Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν ἀντιφερόμενα, απεδοκιμάσθησαν τε καὶ ἀπερρίφησαν, διὸ καὶ ἐμεῖς καθωπλισμένοι ὄντες τῷ τῆς ἀληθείας καὶ ἀληθοῦς θεολογίας φωτι Τὸ πρῶτον σου ζήτημα, λέγον ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐκπορεύεται, βλάσφημον καὶ αἱρετικον ἀποφαινόμεθα. Ο γάρ Κύριος ἡμῶν ἐν Εὐαγγελίοις οὐκ οὕτω φησίν, ἀλλ᾽ ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς ἐν οἷς λέγει· « Όταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παρά κλητος, ἂν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πταρός, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ο παρὰ τοῦ Πατρός ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει, περὶ ἐμοῦ. » Πέμψις δε καί ἐκπόρευσις οὐ ταὐτόν· ἡ μὲν γὰρ ἐκπόρευσις ἔννοιαν ὑπάρξεως εἰσάγει, ἡ δὲ πέμψις ἀποστολῆς καὶ κατὰ μὲν τὴν ἐκπόρευσιν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τῆς πατρικῆς ὑποστασεως ὡς ἀπ' αἰτίας ἀμέσως ἔχει τὸ εἶναι· κατὰ δὲ τὴν πέμψιν ὁ Νέος συναποστέλλει τῷ Πατρὶ τὸ πανάγιον Πνεῦμα πρὸς τοὺς
FRATRIS FRANCISCI Manuel magnus rhetor Magnæ ecclesiæ, fratri A Francisco prædicatori veteris Romæ, salutem. Scripta tua epistola ad nos pervenit et simul ubique tuæ mentis exiguitatem prodidit, tam circa alia, quam circa grammaticam Græcam; erras enim in dictionibus, litteris, et accentibus, et declaras id quod est longe a vera theologia constituquædam problemata multoties jam agitata, et explorata, illa vero inscribis Conclusiones theologicas, cum sint potius cacodoxæ et pessimæ, et a clusio enim, ut hoc obiter dicam, est rei determinatæ et demonstrate probatio. Iste vero tuæ quæstiones sunt potius assertiones, theses iniquæ, et Β propositiones mentis non sibi cohærentis et decipientis, quæ sufficienter tractatæ sunt, multoties, et variis diversisque temporibus, tam a veteribus quam recentioribus divinis hominibus, perfecta saut blasphema, contraria et opposita ipsi veritati,nimirum Christo Deo nostro, reprobata sunt et rejecta. Quaproper nos armati luce veritatis et Tuam primam quæstionem quæ asserit Spiritum sanctum procedere a Patre et Filio blasphemam et hæreticam declaramus (1). Non enim in Evangiliis Dominus sic loquitur, sed illum ex Patre tantum c procedere, ubi dicit: « Cum venerit Paracletus quem ego vobis mittam a Patre, Spiritus veritatis qui a Patre procedit, ille de me testabitur ' ; » missio vero et processio non sunt idem. Processio enim importat modum et conceptum exsistentiæ, secundum processionem Spiritus sanctus ex persona Patris tanquam ex causa immediate habet esse, secundum missionem vero Filius et Pater una J mittunt Spiritum sanctissimum in fideles et eos 1 Joan. XV, 26. (1) Vides Græcorum insaniam.
ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΟΥ ΦΡΑΡ ΦΡΑΤΖΗΣΚΟΥ Μανουήλ ο μέγας ῥήτωρ τῆς Μεγάλης ἐκκλη Β σίας φράρ Φρατζήσκῳ τῷ Πρεδικατορῳ παλαιάς Ρώμης χαίρειν. Τὸ ἐπιστολαῖον σοῦ πρὸς ἡμᾶς ἐλθὸν γράμμα δέδειχαν αμωσγέπως με το τα βραχύτατον τῆς διανοίας τῆς σῆς πρὸς τε τὰ ἄλλα, καὶ πρὸς τὴν καθ' Έλληνας γραμματικήν· ἔν τε γὰρ λέξεσι καὶ ἀντιστοιχείοις καὶ προσωδίαις ἐσφαλμένον ἐστι, καὶ τὸ πόρρω δηλῶν καθεστάναι τῆς ἀληθοῦς θεολο γίας. Τὰ γὰρ ἐν αὐτῷ κεφάλαια, ζητήματα, καὶ προβλήματα όντα, καὶ τῶν ζητημάτων πολλάκις διακωδωνισθέντα, ἐπιγράφεις αὐτὰ συμπεράσματα, καὶ ὀρθόδοξα, κακόδοξα μᾶλλον όντα, καὶ τῆς ὀρθο δοξίας καὶ ἀληθείας ἀποπεπτωκότα. Καὶ τοὶ γι συμπέρασμα ἐστιν, ὡς ἐν τύπῳ εἰπεῖν, ἀπόφασις διωρισμένου καὶ ἀποδεδειγμένου πράγματος. Ταύτα δὲ τὰ ζητήματα ὄντα, μᾶλλον δὲ θέσεις ἢ προθέσεις ἄθεσμοι, καὶ προτάσεις διανοίας ἀσυλλογιστοῦ καὶ κακόφρονος, αρκούντως ἐτρακταὶσθησαν πολλάκις καὶ πολλαχοῦ ὑπὸ πολλῶν καὶ διαφόρων ἐτῶν ὑπό τα παλαιῶν καὶ νέων θείων ἀνδρῶν, τελεία σοφίᾳ τε καὶ ἁγιωσύνη κεκοσμημένων, καὶ ὡς βλάσφημα καὶ τὴν ἐναντίωσιν εἰσάγοντα προφανῶς καὶ τῇ αυτοκληθείᾳ Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν ἀντιφερόμενα, απεδοκιμάσθησαν τε καὶ ἀπερρίφησαν, διὸ καὶ ἐμεῖς καθωπλισμένοι ὄντες τῷ τῆς ἀληθείας καὶ ἀληθοῦς θεολογίας φωτι Τὸ πρῶτον σου ζήτημα, λέγον ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐκπορεύεται, βλάσ- φημον καὶ αἱρετικον ἀποφαινόμεθα. Ο γάρ Κύριος ἡμῶν ἐν Εὐαγγελίοις οὐκ οὕτω φησίν, ἀλλ᾽ ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς ἐν οἷς λέγει· « Όταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παρά κλητος, ἂν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πταρός, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ο παρὰ τοῦ Πατρός εκπορεύ εται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει, περὶ ἐμοῦ. » Πέμψις δε καί ἐκπόρευσις οὐ ταὐτόν· ἡ μὲν γὰρ ἐκπόρευσις ἔννοιαν ὑπάρξεως εἰσάγει, ἡ δὲ πέμψις ἀποστολῆς καὶ κατὰ μὲν τὴν ἐκπόρευσιν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τῆς πατρικῆς ὑποστασεως ὡς ἀπ' αἰτίας ἀμέσως ἔχει τὸ εἶναι· κατὰ δὲ τὴν πέμψιν ὁ Νέος συναπο- στέλλει τῷ Πατρὶ τὸ πανάγιον Πνεῦμα πρὸς τοὺς MANUELIS MAGNI RHETORIS APOLOGIA ET REFUTATIO CAPITUM FRATRIS FRANCISCI Manuel magnus rhetor Magnæ ecclesiæ, fratri A Francisco prædicatori veteris Romæ, salutem. Scripta tua epistola ad nos pervenit et simul ubique tuæ mentis exiguitatem prodidit, tam circa alia, quam circa grammaticam Græcam; erras enim in dictionibus, litteris, et accentibus, et de- claras id quod est longe a vera theologia constitu- tum. In scripto quippe tuo capita continentur, et quædam problemata multoties jam agitata, et ex- plorata, illa vero inscribis Conclusiones theologi- cas, cum sint potius cacodoxæ et pessimæ, et a veritate et recta doctrina peuitus alienæ. Con- clusio enim, ut hoc obiter dicam, est rei determi- natæ et demonstrate probatio. Iste vero tuæ quæ- stiones sunt potius assertiones, theses iniquæ, et propositiones mentis non sibi cohærentis et deci- pientis, quæ sufficienter tractatæ sunt, multoties, et variis diversisque temporibus, tam a veteribus quam recentioribus divinis hominibus, perfecta sa- pientia et sanctitate ornatis et præstantibus; et ut blasphema, contraria et opposita ipsi veri- tati,nimirum Christo Deo nostro, reprobata sunt et rejecta. Quaproper nos armati luce veritatis et veræ theologiæ. Tuam primam quæstionem quæ asserit Spiritum sanctum procedere a Patre et Filio blasphemam et hæreticam declaramus (1). Non enim in Evangiliis Dominus sic loquitur, sed illum ex Patre tantum c procedere, ubi dicit: « Cum venerit Paracletus quem ego vobis mittam a Patre, Spiritus veritatis qui a Patre procedit, ille de me testabitur ' ; » missio vero et processio non sunt idem. Processio enim importat modum et conceptum exsistentiæ, missio vero legationem et apostolatum nota. Et secundum processionem Spiritus sanctus ex per- sona Patris tanquam ex causa immediate habet esse, secundum missionem vero Filius et Pater una mittunt Spiritum sanctissimum in fideles et eos Joan. XV, 26. i J (1) Vides Græcorum insaniam.
col. 473–474page 3 of 7
PG 140:473πιστοὺς καὶ τοὺς τῆς χάριτος αὐτοῦ ἀξίους. Ἐπὶ Α ταῖς τρισὶν ὑποστάσεσι μία ἐστὶ βουλὴ καὶ δύναμις καὶ ἐνέργεια, ὡς μία ουσία τῷ ἀριθμῷ καὶ μία θεότης. Ὅθεν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποστέλλει τὸν Υἱὸν κατὰ τὴν χρονικής γέννησιν, ὡς ἐν Ησαΐα γέγραπται τῷ προφήτη· « Πνεύμα Κυρίου ἐπ᾿ ἐμὲ, οὗ είνεκεν ἔχρισέ με, εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέ σταλκέ με· » ὥστε μόνου ἡ τοῦ Πατρὸς ὑπόστασις οὐκ ἀποστέλλεται, ὡς ῥίζα καὶ πηγὴ τῆς θεότητος· ἡ δὲ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος ἀλλήλοις ἀποστέλλονται τῇ τοῦ Πατρὸς εὐδοκίᾳ, ὁ μὲν Υἱὸς κατὰ την χρονικὴν γέννησιν, τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατά τὴν χρονικὴν πρόοδον, καὶ τὴν εἰς τοὺς πιστοὺς ἐπιφοίτησιν· οὐ μὴν κατὰ τὴν ἄχρονον ἐκείνην ἐκε πόρευσιν, τὴν ἀμέσως ἐκ τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως οὖσαν, καθ' ὧν ἔχει τὴ εἶναι ἐκπορευτῶς, ὡς καὶ ὁ Υιός αϊδίως ἔχει τὸ εἶναι ἐκ τῆς αὐτῆς ὑποστάσεως ἀμέσως γεννητῶς. Οθεν καὶ ὁ θεῖος ἀπόστολος Παύλος, τὴν ἐκ τοῦ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τοῦ Πνεύματος χρονικὴν καὶ μεταδοτικὴν δηλών πρόοδον, φησιν Εσωσεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ δηλονότι διὰ λουτροῦ καὶ ἀνακαινίσεως Πνεύματος ἁγίου οὐ ἐξέχειν ἐφ' ἡμᾶς πλουσίως διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. » Εἰ τοίνυν γνωριμώτερα είναι δεῖ καὶ δῆλά τε καὶ σαφή, ὅσα εἰσὶν ἐγγυτέρω τῶν ἀρχῶν φύσει φανερωτάτων οὐτῶν, ἀρχαι δὲ εἰσιν ἡμῖν τῆς πίστεως οἱ τοῦ Κυρίου ἐμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ λόγοι, οἷς οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ διδάσκαλοι ἀσφαλῶς ἐπόμενοι συμφωνούσιν· εὐθη λεν ὅτι καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ὀρθότης τῶν δογμάτων τῆς πίστεως ἐν ἡμῖν ἐστι καὶ ἐν τῇ ἡμετέρα και θολικῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τοῖς καθηγηταῖς καὶ διδασκα- c λοις ἡμῶν, καὶ προστάταις αὐτῆς· ἂν πρώτος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης ἐν δευτέρω κεφαλαίῳ περὶ ἠνωμένης θεολογίας καὶ διακεκριμένης φησί πως· "Ακουσον του, Τάδε λέγει Κύριος, ὁ ὤν, ο ἦν, ὁ ἐρχόμενος, καὶ ὁ παντοκράτωρ, καὶ σὺ δὲ αὐτός εἶ, καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας τὸ ὂν, ὃ παρὰ τοῦ Πατρός εκπορεύεται. Καὶ ὁ μέγας ᾿Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς Σεραπίωνα αὐτοῦ ἐπιστολῇ· Οὔχουν καλῶς φρονοῦντες περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, οὐδὲ περὶ τοῦ Υἱοῦ καλώς φρονοῦσιν· εἰ γὰρ ἐχρόνουν ὀρθῶς περὶ τοῦ Υἱοῦ, ἐφρόνουν υγιῶς καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ο παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, καὶ τοῦ Υἱοῦ ἰδιόν έστιν, ὅ παρ' αὐτοῦ δίδοται τοῖς μαθηταῖς, καὶ πᾶσι τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. Ορα τὰς δύο προόδους του παναγίου και ώς θεολογήσαντος Πνεύματος, τὴν μὲν ἐκ μόνης τῆς πατρικῆς ὑπου στάσεως τὴν ἀἴδιον ἐκείνην καὶ ἄρρητον, καὶ ὑπαρ κτικήν, καθάπερ καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις εἰρήκει, καὶ τὴν ὑπὸ χρόνον καὶ μεταδοτικὴν, τὴν δι' Υἱοῦ. Ὁ αὐτὸς καὶ ἐν τῇ περὶ Τριάδος αὐτοῦ λόγω Θεός ἐστιν ἡ πάντων ἀρχὴ κατὰ τὸν ᾿Απόστολου λέ γοντα· Εἷς Θεός ὁ Πατὴρ ἐξ οὗ τὰ πάντα· καὶ γὰρ ὁ Λόγος ἐξ αὐτοῦ γεννητῶς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορευτώς. Καὶ ὁ θεῖος καὶ μέγας Βασίλειος ἐν τῇ πρὸς τὸν ἴδιον ἀδελφὸν Γρηγόριον ἐπιστολή αὐτοῦ ούτω φησίν. Επειδή τοίνυν τὸ Πνεῦμα τὸ
est voluntas, unica virtus, unica est operatio, sicut unica numero essentia, et unica divinitas. Unde fit ut Spiritus sanctus mittat Filium secundum temporalem suam generationem, sicut hoc scribitur apnd Isaiam prophetam : « Spiritus Domini est super me, ideo me unxit, et misit me ad Evangelium annuntiandum pauperibus'; » adeo ut sola Patris persona non mittatur, cum sit radix et fons divinitatis; persona vero Filii et persona Spiritus sancti alternatim et a se invicem mittuntur secundum Patris beneplacitum' Filius quidem secundum temporalem generationem, Spiritus sanctus vero, secundum temporalem processum, et in fideles accessum etadventum, non vero secundum qui sunt digni gratia sua. In tribus personis unica B æternam illius processionem, quæ immediate originem trahit a persona Patris, et secundum quam habet esse processionaliter seu per processionem, sicut Filius ab æterno habet esse immediate ab cadem persona Patris per generationem. Quapropter divus apostolus Paulus, ostendens temporalem et gratiosam missionem Spiritus a Patre per Filium, dicit : « Servavit nos Deus et Pater per lavacrum, et renovationem Spiritus quem super nos abundanter diffudit per Jesum Christum 3. » Si notiora clariora, manifestiora ea debent esse, qua viciniora sunt, et propius accedunt ad ipsa prima principia et initia, cum ipsa principia sint per se clariora et magis perspicua, principium vero fidei nostræ sit verbum Domini Jesu Christi, cui sine ulla aberratione adherent et consentiunt apostoli et doctores; manifestum est veritatem et recta fidei dogmata obtinere apud nos, et apud catholicam Ecclesiam nostram, et apud ejus informatores doctores et præsules. Horum vero primus fuit Dionysius Areopagita qui in secundo capite de unita et separata theologia sic infit: Audi illud: Hæc dicit Dominus qui est qui erat, et qui venturus est et omnipotens, et tu ipse es, et Spiritus veritatis qui est, qui procedit a Patre. Et magnus Athanasius in sua ad Serapionem epistola : Non bene sentiunt de Spiritu sancto, nec bene sentiunt de Filio; si enim rectam de Filio haberent sententiam, utique et sanam sententiam foverent de Spiritu sancto, qui procedit a Patre, et proprius est Filii, qui ab illo datur discipulis suis, et iis qui in illum credunt. Vide duas processiones sanctissimi Spiritus quas docet optima et recta theologia. Unam ex sola persona Patris,illamqueæternam, invisibilem, ineffabilem, personalem, sicut Dominus loquitur in Evangeliis; aliam vero temporalem et gratiosam quæ fit per Filium.Idem Athanasius in suo de Trinitate tractatu, Deus, inquit, est rerum omnium principium, secundum apostolum dicentem: lnicus Deus, scilicet Pater a quo sunt omnia; nam Filius ipse est ab illo per generationem, et ipse Spiritus per processionem. * Isa. Lxı, 1 ; Luc. 1v, 18. ³ Tit. ш, 5. APOLOGIA
πιστοὺς καὶ τοὺς τῆς χάριτος αὐτοῦ ἀξίους. Ἐπὶ Α ταῖς τρισὶν ὑποστάσεσι μία ἐστὶ βουλὴ καὶ δύναμις καὶ ἐνέργεια, ὡς μία ουσία τῷ ἀριθμῷ καὶ μία θεότης. Ὅθεν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποστέλλει τὸν Υἱὸν κατὰ τὴν χρονικής γέννησιν, ὡς ἐν Ησαΐα γέγραπται τῷ προφήτη· « Πνεύμα Κυρίου ἐπ᾿ ἐμὲ, οὗ είνεκεν ἔχρισέ με, εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέ σταλκέ με· » ὥστε μόνου ἡ τοῦ Πατρὸς ὑπόστασις οὐκ ἀποστέλλεται, ὡς ῥίζα καὶ πηγὴ τῆς θεότητος· ἡ δὲ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος ἀλλήλοις ἀπο- στέλλονται τῇ τοῦ Πατρὸς εὐδοκίᾳ, ὁ μὲν Υἱὸς κατὰ την χρονικὴν γέννησιν, τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατά τὴν χρονικὴν πρόοδον, καὶ τὴν εἰς τοὺς πιστοὺς ἐπιφοίτησιν· οὐ μὴν κατὰ τὴν ἄχρονον ἐκείνην ἐκε πόρευσιν, τὴν ἀμέσως ἐκ τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως οὖσαν, καθ' ὧν ἔχει τὴ εἶναι ἐκπορευτῶς, ὡς καὶ ὁ Υιός αϊδίως ἔχει τὸ εἶναι ἐκ τῆς αὐτῆς ὑποστάσεως ἀμέσως γεννητῶς. Οθεν καὶ ὁ θεῖος ἀπόστολος Παύλος, τὴν ἐκ τοῦ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τοῦ Πνεύματος χρονικὴν καὶ μεταδοτικὴν δηλών πρόοδον, φησιν Εσωσεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ δηλονότι διὰ λουτροῦ καὶ ἀνακαινίσεως Πνεύματος ἁγίου οὐ ἐξέχειν ἐφ' ἡμᾶς πλουσίως διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. » Εἰ τοίνυν γνωριμώτερα είναι δεῖ καὶ δῆλά τε καὶ σαφή, ὅσα εἰσὶν ἐγγυτέρω τῶν ἀρχῶν φύσει φανερωτάτων οὐτῶν, ἀρχαι δὲ εἰσιν ἡμῖν τῆς πίστεως οἱ τοῦ Κυρίου ἐμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ λόγοι, οἷς οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ διδάσκαλοι ἀσφαλῶς ἐπόμενοι συμφωνούσιν· εὐθη λεν ὅτι καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ὀρθότης τῶν δογμάτων τῆς πίστεως ἐν ἡμῖν ἐστι καὶ ἐν τῇ ἡμετέρα και θολικῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τοῖς καθηγηταῖς καὶ διδασκα- λοις ἡμῶν, καὶ προστάταις αὐτῆς· ἂν πρώτος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης ἐν δευτέρω κεφαλαίῳ περὶ ἠνωμένης θεολογίας καὶ διακεκριμένης φησί πως· "Ακουσον του, Τάδε λέγει Κύριος, ὁ ὤν, ο ἦν, ὁ ἐρχόμενος, καὶ ὁ παντοκράτωρ, καὶ σὺ δὲ αὐτός εἶ, καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας τὸ ὂν, ὃ παρὰ τοῦ Πατρός εκπορεύεται. Καὶ ὁ μέγας ᾿Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς Σεραπίωνα αὐτοῦ ἐπιστολῇ· Οὔχουν καλῶς φρο- νοῦντες περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, οὐδὲ περὶ τοῦ Υἱοῦ καλώς φρονοῦσιν· εἰ γὰρ ἐχρόνουν ὀρθῶς περὶ τοῦ Υἱοῦ, ἐφρόνουν υγιῶς καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ο παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, καὶ τοῦ Υἱοῦ ἰδιόν έστιν, ὅ παρ' αὐτοῦ δίδοται τοῖς μαθηταῖς, καὶ πᾶσι τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. Ορα τὰς δύο προόδους του παναγίου και ώς θεολογήσαντος Πνεύματος, τὴν μὲν ἐκ μόνης τῆς πατρικῆς ὑπου στάσεως τὴν ἀἴδιον ἐκείνην καὶ ἄρρητον, καὶ ὑπαρ κτικήν, καθάπερ καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις εἰρή- κει, καὶ τὴν ὑπὸ χρόνον καὶ μεταδοτικὴν, τὴν δι' Υἱοῦ. Ὁ αὐτὸς καὶ ἐν τῇ περὶ Τριάδος αὐτοῦ λόγω Θεός ἐστιν ἡ πάντων ἀρχὴ κατὰ τὸν ᾿Απόστολου λέ γοντα· Εἷς Θεός ὁ Πατὴρ ἐξ οὗ τὰ πάντα· καὶ γὰρ ὁ Λόγος ἐξ αὐτοῦ γεννητῶς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορευτώς. Καὶ ὁ θεῖος καὶ μέγας Βασίλειος ἐν τῇ πρὸς τὸν ἴδιον ἀδελφὸν Γρηγόριον ἐπιστολή αὐτοῦ ούτω φησίν. Επειδή τοίνυν τὸ Πνεῦμα τὸ * APOLOGIA est voluntas, unica virtus, unica est operatio, sicut unica numero essentia, et unica divinitas. Unde fit ut Spiritus sanctus mittat Filium secun- dum temporalem suam generationem, sicut hoc scribitur apnd Isaiam prophetam : « Spiritus Do- mini est super me, ideo me unxit, et misit me ad Evangelium annuntiandum pauperibus'; » adeo ut sola Patris persona non mittatur, cum sit radix et fons divinitatis; persona vero Filii et persona Spiritus sancti alternatim et a se invicem mittun- tur secundum Patris beneplacitum' Filius quidem secundum temporalem generationem, Spiritus san- ctus vero, secundum temporalem processum, et in fideles accessum etadventum, non vero secundum qui sunt digni gratia sua. In tribus personis unica B æternam illius processionem, quæ immediate ori- c Isa. Lxı, ; Luc. 1v, 18. ³ Tit. ш, 5. D ginem trahit a persona Patris, et secundum quam habet esse processionaliter seu per processionem, sicut Filius ab æterno habet esse immediate ab cadem persona Patris per generationem. Quapro- pter divus apostolus Paulus, ostendens temporalem et gratiosam missionem Spiritus a Patre per Fi- lium, dicit : « Servavit nos Deus et Pater per lava- crum, et renovationem Spiritus quem super nos abundanter diffudit per Jesum Christum 3. » Si notiora clariora, manifestiora ea debent esse, qua viciniora sunt, et propius accedunt ad ipsa prima principia et initia, cum ipsa principia sint per se clariora et magis perspicua, principium vero fidei nostræ sit verbum Domini Jesu Christi, cui sine ulla aberratione adherent et consentiunt apostoli et doctores; manifestum est veritatem et recta fidei dogmata obtinere apud nos, et apud catholi- cam Ecclesiam nostram, et apud ejus informatores doctores et præsules. Horum vero primus fuit Dio- nysius Areopagita qui in secundo capite de unita et separata theologia sic infit: Audi illud: Hæc dicit Dominus qui est qui erat, et qui venturus est et omnipotens, et tu ipse es, et Spiritus veri- tatis qui est, qui procedit a Patre. Et magnus Athanasius in sua ad Serapionem epistola : Non bene sentiunt de Spiritu sancto, nec bene sentiunt de Filio; si enim rectam de Filio haberent sen- tentiam, utique et sanam sententiam foverent de Spiritu sancto, qui procedit a Patre, et proprius est Filii, qui ab illo datur discipulis suis, et iis qui in illum credunt. Vide duas processiones san- ctissimi Spiritus quas docet optima et recta theo- logia. Unam ex sola persona Patris,illamqueæter- nam, invisibilem, ineffabilem, personalem, sicut Dominus loquitur in Evangeliis; aliam vero tem- poralem et gratiosam quæ fit per Filium.Idem Athanasius in suo de Trinitate tractatu, Deus, in- quit, est rerum omnium principium, secundum apostolum dicentem: lnicus Deus, scilicet Pater a quo sunt omnia; nam Filius ipse est ab illo per generationem, et ipse Spiritus per processionem.
col. 475–476page 4 of 7
PG 140:475Καὶ ὃ Θεολόγος Τρηγόριος ἐν τῷ περὶ τοῦ ἀγίου Πνεύματος λόγω" Πο γὰρ θήσεις τὸ ἐχπορευτὸν, εἰπέ μοι, μέσον ἀναψανὲν τῆς σῆς διαιρέσεως χαὶ παρὰ κρεῖσσον ἢ κατὰ σὲ ὑεολόγου τοῦ Σωτῆρας, εἰσαγύμενον, εἰ μὴ τὴν ψωνὴν ἐκείνην τῶν σῶν ἐξηλῦες εὐαγγελίων, διὰ τὴν τρίτην σὸν Διχθύκην, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπαρεύἔτι, Καθήσον μὲν ἐρεῖθεν ἐχπορεύεται, οὐ χτίσμα, καθόσον τς οὐ γευνοτὸν, οὐχ Υἱός. Καὶ ἐν τῷ περὶ Υἱοῦ πρώτ αὐτοῦ λόγῳ ὁ αὐτὸς φεσι' Διὰ τοῦτο ἐπὶ τῶν ἡμετέρων ὄρων ἱστάμενοι, τὸ ἀγέννητον εἰσώγωμεν, καὶ τὸ γεννητὸν, καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς ξαπορευόμενου, ὥς πού ψῆσιν αὐτὸς καὶ ὁ Δύγος" Καὶ ἣν τῷ χατῦ Ξαβδελιννῶν λάγῳ αὐτοῦ ὁ μέγας Μασέλειος λέγει; Ἔστε γὺρ ὁ Πατὴρ τέλειον ἔχων τὸ εἶναι καὶ ἀνενδεῖξ:, ῥίζα καὶ πργὴ τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἀγίην Πνεύματος, Τρία δὲ τὸ τῆς πηγῆς ὀνόματα συνεκψαῖνεταιτὸ ἀμχικὸν, τὸ πλῆρες, χαὶ τὸ ἀνέχλειπτον, ἽΠτις οὖν ἐστε κυρίως πογὰ, καὶ τὰ τρία ταῦτ᾽ ἔχει, ᾿Δρχὴ τε γὰρ ἐστὶν αὐτοῦ φυσιχῶς, ὅτι ἐξ αὐτοῦ ἐκπορεύεται, καὶ ὑφίσταται, ἤγουν τὸ εἴναι ἔχει, καὶ πλήρης ἔστιν αὐτου" ὅλος γὰρ ὅλον ἔχει τὸ συνὸν, ναί ἀνεκλείπτως κὐτῷ προβάλλεται, ᾿Αποίρν γὰρ τῶι χκί ἰδίῳ γονιμότητι τοῦτο πωνόχει, καὶ ἀνεκψοιτήτως ἐστὶν ἐν ἀὐτῷ χατὰ φὺςσῷ. τί χαὶ χαὺ ὑπήστατιν ὑπτομνῶς δισαχοίνεται, » ἜΣΕΙ πὸ εἷς τὴν γέννησιν τῆς πανυπεράγνου χαὶ θεογήτορος γαὶ Δεσποίνης ἡμῶν ἀειπαρβένου Μαρίας. ὥγιων, αγ' οὔ πᾶσα ἐπὶ τὴν κτίσιν ἡμῶν ἀγαθων
χηρηγία πηγάξέι, τοῦ ὙἹοῦ μὲν εἴρχται, ὡς ἀδεσεώκτως" συγκαταλιέμθονεται, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς αἰτίας ἐξηγημένον ἔχτι τὸ εἶναι, ὅθεν καὶ ἐχπεπὸρδυται τοῦτο γυωριστικὸν τῆς κατὰ τὴν ὑπόστασιν ᾿δώτητος σημεῖον ἔχει, τὸ μετὰ τοῦ Υἱού καὶ σὺν αὐτῷ γνωρέξεσθαι, καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς ὑγεστάναι: ὁ δὲ Υἱὸς, ὁ τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ Πνεῦμα δι᾽ ἑαντοῦ γνωρίξων μόνος μονογενὼς ἐκ τοῦ ἀγεννῆτον γωτὸς ἐκλάμωψας, οὐδεμίαν κατὰ τὸ ἐδεώξον τῶν ἡνωριπμώτων τὴν χοινωνίαν ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα ἢ πρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον: ἀλλὰ τοῖς εἰρημένοις σημείοες γνορίξεται,
bnnc 2p! ium m rmt salliicstec mes. fetal rr NN to MR uina MM UE, :-. Ani iesu mitra cit, etabilloseenndum naturam non. potest discedere, licel. seeundum exsistentiam. ot porsonam ab illo supernaturaliter distinguatur. Insuper divas Cyrillus in sua ad Evangelium se eundum Lucam enarratione dicil: Sicut digitus | inserlus esL manui, non diversus &b illa, sed in illa. maturaliler exsistit, sic Spiritus sanctus coujungitur lilio el ra&ione consubstantialitatis unitur euim Filio, procedit vero a Deo Patre. ldem asserit sánelus Damaseenus. Diainius, iuquit, Spiritam Filii, non vero Spiritum ex Filio Et sanelssimus Gregorius Nyssenus in libro suo de lheonymia : Est una persona Patrisa quo Filius generalur et a quo Spirilus sanctus procedit. Et sanctas Nilus in. suo de saneta Triuilale sermonet Keclesia catholica doeetuninn Patrem qui sit ingenitus, nnam Fitjum genitum a Patre, el ununi Spiritum sanctam proodontem a solo Patre, nou vero ex. Filio. lt omnes magna oatholiese naetrae Feclesiie doctores ct j ΛΟΙῸΣ A* E39A6yneov, Házzp.
Λόγου, αὐτῷ οὐ πάσα ἐπὶ τὴν κρίσιν ἡμῶν ἀγάθων γυνοσημία πριγάξῃ, τοῦ Υἱοῦ μὲν εἶραιτα, ὡς ἀλλαστάκτως συγκαταλληλαστατα, τῆς δὲ τοῦ Πατρός αὐτῆς ἐξηγημένην ἔχει τὸ εἶναι, ὥσπερ καὶ ἐκπεπορευτα τοῦτο γυνωσιτικὸν τῆς κατὰ τὴν ὑπόστασιν ἰδιοτατος σημασίου ἔχει, τὸ μετὰ τοῦ Υἱοῦ καὶ σύναυτὸ γυναρίζεσθαι, καὶ ἐκ τοῦ Πατρός ὑψεατάν· ὁ δὲ Υἱός, ὁ τὸ ἐκ τοῦ Πατρός αὐτοῦ Ηνεύμα δὲ ἐκαυτοῦ γυνωρίζων μόνης μονογνώνης ἐν τοῦ ἀγνυνάτον φρωτος ἐκλάμψας, αὐτὰ μελανα κατὰ τὸ ἰδιάζου τῶν γυνωριτικῶν τῶν κοινωνίας ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα ἤ πρὸς τὸ Ηνεύμα τὸ ἀγυνὸ ἀλλὰ τοῖς ἐρίγμανοις σημανόμενος γυνορίζεται. Καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ περὶ τοῦ ἀγγίου Ηνεύματος λόγῳ. Ποιὸ γὰρ θήσει: τὸ ἐκπορευτὸν, ἐπέπε μοι, μέσον ἀγαραυχὸν τῆς τῆς ἀπαιτρεσίας καὶ παρὰ χρησίσῃν ἤ κατὰ τὰ ἐθελογίαν τοῦ Σανθάρου, ἐπισκηγμανευν, εἰ μὰ τὰν φωνὰν ἐκείνην τῶν σῶν ἐξηλλήνες Ἀγγεγλεῖν, ἀλλὰ τὰν τρίτην σου Διακήθηκην, τὸ Ηνεύμα τὸ ἀγγίν ἤ παρὰ τοῦ Πατρός ἐκπαιρεύ- σται. Καθήσου μὲν ἐκεῖθεν ἐκπορεύεται, οὖν κτίσμα, αὐτοῦ δὲ ἐν γεννητάν, ὀλίγος Υἱός. Καὶ εὐ τῷ περὶ Υἱοῦ πρότερα αὐτοῦ λόγῳ ὁ αὐτός φρωτα· Διὰ τοῦτο ἐπὶ τῶν ἤμετέρων ὄρων ἰστάμενοι, τὸ ἀγνυνάτον ἐστάγμαν, καὶ τὸ γυννητὰν, καὶ ἐκ τοῦ Πατρός ἐκπορεύμενον, ὥς ποῦ γνησιν αὐτῶν καὶ ὁ λόγος. Καὶ ἦ τῷ κατὰ Δαλλαλακανὸν λόγῳ αὐτοῦ ὁ μέγας Βασιλείων ἔχει. Ἐστι γὰρ ὁ Πατρὸς τέλειος ἐξῆν τὸ εἶναι καὶ ἀνενδεῖ, ῥεῖν καὶ πηγὴ τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἀγγίου Ηνεύματος. Τρία δὲ τὰ τῆς πηγῆς ὄνηματα συγχρηματίζεται τὸ ἀγγικὸν, τὰ πλῆρες, καὶ τὸ ἀνέκληστον. Ἡτας ὁῦ ἐστι κυριωὶ παγγὴ, καὶ τὰ τρία ταῦτ' ἔχει, Ἀρχὴ τε γὰρ ἐστὶν αὐτοῦ φυσικῶς, ὃτι ἐξ ὀντοῦ ἐκπαρεύεται, καὶ ἀντισταται, ἤγουν τὸ εἶναι ἔχει, καὶ πλήρης ἐστὶν αὐτοῦ ὄλος γὰρ ὄλος ἔχει τὸ συνὸν, καὶ ἀνεκλείπτως κύντ' προβάλλεται. Ἀπσίργ γὰρ τειν καὶ ἀνθρώπων γνώματα ταῦτο προγνω, καὶ ἀνεκριτικῶς ἐστὶν εὐ αὐτῷ κατὰ φύσι, εἰ καὶ καὶ ὑποσταστα ὑποσφρως ἀθαρκίζεται. τοῦ Πατροῦ. Καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ περὶ τοῦ ἀγγίου Ηνεύματος λόγῳ. Ποιὸ γὰρ θήσει: τὸ ἐκπορευτὸν, ἐπέπε μοι, μέσον ἀγαραυχὸν τῆς τῆς ἀπαιτρεσίας καὶ παρὰ χρησίσῃν ἤ κατὰ τὰ ἐθελογίαν τοῦ Σανθάρου, ἐπισκηγμανευν, εἰ μὰ τὰν φωνὰν ἐκείνην τῶν σῶν ἐξηλλήνες Ἀγγεγλεῖν, ἀλλὰ τὰν τρίτην σου Διακήθηκην, τὸ Ηνεύμα τὸ ἀγγίν ἤ παρὰ τοῦ Πατρός ἐκπαιρεύ- σται. Καθήσου μὲν ἐκεῖθεν ἐκπορεύεται, οὖν κτίσμα, αὐτοῦ δὲ ἐν γεννητάν, ὀλίγος Υἱός. Καὶ εὐ τῷ περὶ Υἱοῦ πρότερα αὐτοῦ λόγῳ ὁ αὐτός φρωτα· Διὰ τοῦτο ἐπὶ τῶν ἤμετέρων ὄρων ἰστάμενοι, τὸ ἀγνυνάτον ἐστάγμαν, καὶ τὸ γυννητὰν, καὶ ἐκ τοῦ Πατρός ἐκπορεύμενον, ὥς ποῦ γνησιν αὐτῶν καὶ ὁ λόγος. Καὶ ἦ τῷ κατὰ Δαλλαλακανὸν λόγῳ αὐτοῦ ὁ μέγας Βασιλείων ἔχει. Ἐστι γὰρ ὁ Πατρὸς τέλειος ἐξῆν τὸ εἶναι καὶ ἀνενδεῖ, ῥεῖν καὶ πηγὴ τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἀγγίου Ηνεύματος. Τρία δὲ τὰ τῆς πηγῆς ὄνη Et divinus et magnus Basilius in sua ad Gregorium Et Gregorius Theologus in tractatu De Spiritu B sancto. Die mihi, inquit, ubinam constitues pro-cessum seu id quod procedit? quod interjectum patet inter id duas divisionis tue parte et ab theo logo te multo præstantiori, Servatore nimirum no-stro, est introductum. Nisi propter tuum tertium Testamentum, ex Evangelistis, existimaveris hæc removenda verba. « Spiritus sanctus qui a Patre procedit, » qui quatenus illine procedit non est creatus, quatenus vero ingenitus est, non est Fi- lius. Et in suo de Filio sermone primo idem dicit: Propterera nostris decretis inhærentes, introduci- mus et asserimus, ingeneratum, generatum, et pro- cedentem a Patre, ut alieubi loquitur Verbum ipsum. Et in suo contra Sabellianos sermone dicit magnus Basilins: Pater habet esse perfectum et nullus rei indignum, et est radix et lons Filii et Spiritus sancti. Tria vero nomina fontis deela- rant, esse principium, esse plenum et esse in- desinens. Ista ergo qui vere et principaliter est lons, ista tria in se complectitur. Est principium illius naturale quia ab eo procedit, exsistit, et ha- bet suum esse; illo etiam plenus est: nam totus to- tum comprehendit suum coexistentem, et indesi- nenter ab ipso emittitur, et infinito quodam et eterno invisibilibile generandi modo illum produ- cedit, et ab illo secundum naturam non potest discedere, illo supernaturaliter distinguatur. Insuper divus Cyrillus in sua ad Evangelium se- cundum Lucam enarratione dicit: Sicut digitus D inseruntur est manui, non diversus ab illa, sed in illa naturaliter existit, sic Spiritus sanctus conungijur- tit Filio et ratione consubstantialitatis unitarum cum Filio, procedit vero a Deo Patre. Idem asserit sanctus Damasconus. Dicimus, inquit, Spiritum Fi- lii, non vero Spiritum ex Filio Et sanctissimus Gre- gorius Nyssenus in libro suo de theonomia: Est una persona Patris a quo Filius generatur et a quo Spiritus sanctus procedit. Et sanctus Nilus in suo de sancta Trinitate sermone: Ecclesia catholica docet unum Patrem qui sit ingenitus, unum Filium genitum a Patre, et unum Spiritum sanctum pro- cedentem a solo Patre, non vero ex Filio. Et om- nes magnæ catholicae nostræ Ecclesięs doctores et etz, und die in der Theologie des Tho- mas Luthers in der Theologie des 16. Jahr- hunderts in der Stadt Nuremberg, in der In- nensee, angeboten worden ist, dass die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung mit dem in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Das ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellten Auseinandersetzung beschrieben wird. Dies ist nicht unvereinbar, wenn die in der Theologie des 16. Jahrhunderts in der Stadt Nuremberg dargestellt
col. 477–478page 5 of 7
PG 140:477οὐχὶ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ. Καὶ πάντες δὲ οἱ τῆς καθ' ἡμᾶς μεγάλης καὶ καθολικῆς Ἐκκλησίας αγιώτατοι καθηγεμόνες καὶ διδάσκαλοι τὸ αὐτὸ φρονοῦσί τε καὶ κηρύττουσιν, ὡς Χριστῷ τῷ Θεῷ καὶ τοῖς αὐτοῦ ἱεροῖς προσεχῶς ἐφεπόμενοι μαθηταῖς. Ἀλλὰ καὶ Δάμασος ὁ αγιώτατος πάππας Ρώμης, πρὸς Παυλῖνον ἐπίσκοπου γράφων, φησίν· Εἴ τις μὲ εἶποι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶναι ἀληθῶς καὶ κυρίως, ὡς καὶ τὸν Υἱὸν καὶ Θεοῦ Θεόν Λόγον, ἀνάθεμα ἔστω. Καὶ ἡ ἑβδομη δὲ σύνοδος καὶ αὐτή φησιν· Ἡμεῖς τῇ ἀρχαία θεσμοθεσία τῆς Ἐκκλησίας τῆς καθολικῆς ἐπακολουθούμεν, ἡμεῖς τοὺς θεσμούς τῶν ἀποστόλων καὶ Πατέρων φυλάττομεν, ἐμεῖς τοὺς προστιθέντας ἢ ἀφαιροῦντάς τι ἐκ τῆς Ἐκ κλησίας αναθεματίζομεν. Ακούεις τὰς ἀποφάσεις τῶν ἁγίων καὶ των συνόδων, τί ἀποφαίνονται, ὅτι ἐκ μόνης τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως ἀμέσως τὸ θεῖον ἐκπορεύεται Β Πνεῦμα, δι' Υἱοῦ δὲ τοῖς υἱοθετουμένοις ἐκλάμπον καὶ χορηγούμενον διά τε τὸ συναφὲς τῆς οὐσίας καὶ τὴν ὁμοβουλίαν. Καὶ ὁ θεῖος δὲ καὶ μέγας ἀπόστολος Παύλος τῷ ἀναθέματι παραπέμπων φαίνεται τοὺς προστιθέναι τι πολυέσαντας τοῖς τῆς πίστεως δόγμασι, παρ' ὁ παρέλαξον ἐξ αὐτοῦ πρῶτον Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἔπειτα ἐκ τούτου τε καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις καὶ διδασκάλοις. Καίτοι γε αυτοί έστε ὑμεῖς οἱ προστεθέντες, καὶ προσθήκεν ἐσφαλμένην ἄγαν τε καὶ αἱρετικὴν καὶ ἀντίθεον. Μὴ τοῖνον τοῦ λοιποῦ ἀμαθῶς τολμήσης σορίζεσθαι, καὶ ψευδοδοξεῖν ἐφ᾽ ὕλῃ καὶ ὑποθέσει, ἧς ἡ ἀλήθεια ἡμῖν ἐκλάμπει ὡς μέγας ἥλιος ἀπ' αὐτών πρώτον τῶν θείων σημάτων τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ σοφῶν θεολόγων, οι γεγόνασι φωστήρες ἐν κόσμῳ, λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Καὶ ταῦτα μὲν ἀπολογησάμεθά σοι πρός τε τὸ πρώτον του ζήτημα καὶ τὸ δεύτερον. γ. Πρὸς δὲ τὸ τρίτον σου ζήτημα, ἐν ᾧ λέγεις ὅτι ἐν ἀξύμῳ τὸ σῶμα του Χριστοῦ τελειοῦται, πορρω τῆς ἀληθείας άγαν καὶ τοῦτο καθέστηκεν. Οὐκ οἶδας γάς ὅτι τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον, ἔνθα ἦν άζυμα, καθαρῶς αὐτὰ άτομα επονομάζει, ένθα δε ἦν ἀρτος, ήγουν ἔνζύμου φύραμα, ἐμφανώς ἄρτον φησί. Διὸ καὶ λέγεται, Ην δε τὸ Πάσχα καὶ τὰ ἄζυμα. Το γάρ τηνικαύτα Πάσχα, ὅτι αὐτὸ οἱ Ἰουδαῖοι ἐτέλουν, ὁ Χριστὸς ἀπχώρητο τῷ σταυρῷ· καὶ σύνες τό λέγον εὐαγγελικόν ρητόν. Καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὸ πραιτώριον, ἵνα μὴ μιανθή σιν αλλ' ίνα φάγωσι το Πάσχα. Καὶ τὸ μὲν Πάτρα οἱ Ἰουδαῖοι ορθοστάδην ἐσθίειν νενομοθέτηνται· ὁ δὲ Κύ ριες προλαβὼν ἐν τῷ μυστικῷ δείπνῳ τὸ ἀληθινὸν Πάσχα [ τοῖς μαθηταῖς μυσταγωγὼν καὶ παραδιδούς ανακείμενος μετ' αὐτῶν ἔσθιο, καθὼς τὸ ἱερὸν διέξεισιν Εὐαγγέλιον. Οψίας δε γενομένης ανέκειτο μετὰ τῶν δώδεκα· εσθιόντων δὲ αὐτῶν, λαβὼν ὁ Ἰησοῦς ἄρτον, καὶ εύλο γήσας ἔκλασε καὶ ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς. Καὶ δῆλονἐντεῦθεν ὅτι τὸ Ἰουδαϊκὸν οὐκ ἦν Πάσχα, ἔνθα ἦταν τὰ ἄζυμα, ἀλλὰ τὸ μυστικὸν καὶ ἀληθινόν. • Επιθυμίᾳ γάρ ἐπεθύμησα, ο φασίν, ο τούτο το Πάσχα μαγεῖν μεθ' ὑμῶν πρό του με παθεῖν, » δεικτικῶς τοῦτο ἀποφαινόμενος. Διό ἄρτος ἐν ἀληθείᾳ ἦν, ἤγουν ένζυμου φύραμα, καν μυρίας λόγων ματαίας συμφέρητε λεσχηνείας καὶ φλυαρίας.
A magistri ilem sentiunt et annuntiant, Christi et discipulorum suorum jure vestigia prementes. Quod et ipse Damasus sanctissimus papa Romanus, epistola ad Paulinum episcopum dicit : Si quis non asserat Spiritum sanctum a Patre, sicut Filius Dei et Verbum Deus, esse, sit anathema. Denique ipsa synodus septima idem asserit dicens: Nos decreta apostolorum et Patrum observantes, nos antiquis legibus Ecclesiæ catholicæ insistentes, nos addentes aliquid, aut tollentes, ex Ecclesia remoremus, et anathematis vinculo innodamus. Audis declarationes sanctorum, et synodorum, quid declarent et asserant, ex sola nimirum persona Patris divinum Spiritum immediate procedere, per Filium vero, effulgentem et suppeditatum filiis adoptionis, propter conjunctionem essentiæ et unitatem voluntatis. Et divus magnus apostolus Paulus videbitur anathemati tradere eos qui eo temeritatis abripiuntur, ut aliquid addant fidei dogmatibus quæ primo accepta sunt et tradita a Christo Dẹo nostro, et postea ab illo et cæteris apostolis et doctoribus. Vos vero ipsi estis qui additis, et quidem additionem vehementer erroneam, hæreticam, et Deo contrariam. Ne ergo inposterum audeas sophisticum agere, et falsa dogmata cudere in materia et hypothesi, cujus veritas nos illustrat sicut sol magnus, quæ lumen suum mutuatur primo a verbis ipsis Domini nostri, deinde ex verbis sanctorum apostolorum, et theologorum saniorum et sapientiorum, qui ut sidera in mundo radiarunt, servantes verbum vitæ. Et hæc sunt vindiciæ nostræ ad primam et secundam tuam quæstionem. 3. Accedimus vero ad tertium quæsitum tuum in quo dicis quod corpus Christi conficitur in azymo, quod certe a veritate tam est alienum quam quod maxiine. Nescis enim quod sanctum Evangelium, ubi azymorum occurrit mentio facienda, ea azyma clare et rotunde pronuntiat. Ubi vero est panis et fermentata massa, manifeste panem memorat et notat. Ideo dicitur. Erat Pascha et solemnitas azymorum. Eo vero quo Judæi Pascha celebrabant tempore, Christus in crucem raptus et elatus fuit, et animadvertenda sunt verba evangelica. Illi non ingressi sunt prætorium, ne polluerentur, sed comederent Pascha ; et Judæis lex erat posita qua stantes festum Paschatis debebant celebrare. Dominus vero antevertens, et quasi anticipans, in mystica cœna, verum Pascha mystice peragens et tradens discipulis cum illis mensæ accumbens comedit, sicut hoc declarat sanctum Evangelium. Vespertino tempore accubuit cum duodeciın Apostolis, illis vero comedentibus, cum Jesus panem accepisset, illum benedixit, et fregit, et dedit discipulis, hinc manifeste ostendens, quod non erat Judaicum Pascha, in quo azyma solebant usurpari, sed verum et mysticum Pascha Desiderio, inquit, desideravi comedere vobiscum hoc Pascha antequam patiar, » hoc ipsum manifeste APOLOGIA.
οὐχὶ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ. Καὶ πάντες δὲ οἱ τῆς καθ' ἡμᾶς μεγάλης καὶ καθολικῆς Ἐκκλησίας αγιώτατοι καθηγε- μόνες καὶ διδάσκαλοι τὸ αὐτὸ φρονοῦσί τε καὶ κηρύτ- τουσιν, ὡς Χριστῷ τῷ Θεῷ καὶ τοῖς αὐτοῦ ἱεροῖς προσεχῶς ἐφεπόμενοι μαθηταῖς. Ἀλλὰ καὶ Δάμασος ὁ αγιώτατος πάππας Ρώμης, πρὸς Παυλῖνον ἐπίσκοπου γράφων, φησίν· Εἴ τις μὲ εἶποι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶναι ἀληθῶς καὶ κυρίως, ὡς καὶ τὸν Υἱὸν καὶ Θεοῦ Θεόν Λόγον, ἀνάθεμα ἔστω. Καὶ ἡ ἑβδομη δὲ σύνοδος καὶ αὐτή φησιν· Ἡμεῖς τῇ ἀρχαία θεσμοθεσία τῆς Ἐκκλησίας τῆς καθολικῆς ἐπακολουθούμεν, ἡμεῖς τοὺς θεσμούς τῶν ἀποστόλων καὶ Πατέρων φυλάττομεν, ἐμεῖς τοὺς προστιθέντας ἢ ἀφαιροῦντάς τι ἐκ τῆς Ἐκ κλησίας αναθεματίζομεν. Ακούεις τὰς ἀποφάσεις τῶν ἁγίων καὶ των συνόδων, τί ἀποφαίνονται, ὅτι ἐκ μόνης τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως ἀμέσως τὸ θεῖον ἐκπορεύεται Β Πνεῦμα, δι' Υἱοῦ δὲ τοῖς υἱοθετουμένοις ἐκλάμπον καὶ χορηγούμενον διά τε τὸ συναφὲς τῆς οὐσίας καὶ τὴν ὁμοβουλίαν. Καὶ ὁ θεῖος δὲ καὶ μέγας ἀπόστολος Παύλος τῷ ἀναθέματι παραπέμπων φαίνεται τοὺς προστιθέναι τι πολυέσαντας τοῖς τῆς πίστεως δόγμασι, παρ' ὁ παρέ- λαξον ἐξ αὐτοῦ πρῶτον Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἔπειτα ἐκ τούτου τε καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις καὶ διδασκά λοις. Καίτοι γε αυτοί έστε ὑμεῖς οἱ προστεθέντες, καὶ προσθήκεν ἐσφαλμένην ἄγαν τε καὶ αἱρετικὴν καὶ ἀντίθεον. Μὴ τοῖνον τοῦ λοιποῦ ἀμαθῶς τολμήσης σορίζεσθαι, καὶ ψευδοδοξεῖν ἐφ᾽ ὕλῃ καὶ ὑποθέσει, ἧς ἡ ἀλήθεια ἡμῖν ἐκλάμπει ὡς μέγας ἥλιος ἀπ' αὐτών πρώτον τῶν θείων σημάτων τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ σοφῶν θεολόγων, οι γεγόνασι φωστήρες ἐν κόσμῳ, λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Καὶ ταῦτα μὲν ἀπολογησάμεθά σοι πρός τε τὸ πρώτον του ζήτημα καὶ τὸ δεύτερον. γ. Πρὸς δὲ τὸ τρίτον σου ζήτημα, ἐν ᾧ λέγεις ὅτι ἐν ἀξύμῳ τὸ σῶμα του Χριστοῦ τελειοῦται, πορρω τῆς ἀληθείας άγαν καὶ τοῦτο καθέστηκεν. Οὐκ οἶδας γάς ὅτι τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον, ἔνθα ἦν άζυμα, καθαρῶς αὐτὰ άτομα επονομάζει, ένθα δε ἦν ἀρτος, ήγουν ἔνζύμου φύραμα, ἐμφανώς ἄρτον φησί. Διὸ καὶ λέγεται, Ην δε τὸ Πάσχα καὶ τὰ ἄζυμα. Το γάρ τηνικαύτα Πάσχα, ὅτι αὐτὸ οἱ Ἰουδαῖοι ἐτέλουν, ὁ Χριστὸς ἀπχώρητο τῷ σταυρῷ· καὶ σύνες τό λέγον εὐαγγελικόν ρητόν. Καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὸ πραιτώριον, ἵνα μὴ μιανθή σιν αλλ' ίνα φάγωσι το Πάσχα. Καὶ τὸ μὲν Πάτρα οἱ Ἰουδαῖοι ορθοστάδην ἐσθίειν νενομοθέτηνται· ὁ δὲ Κύ ριες προλαβὼν ἐν τῷ μυστικῷ δείπνῳ τὸ ἀληθινὸν Πάσχα [ τοῖς μαθηταῖς μυσταγωγὼν καὶ παραδιδούς ανακείμενος μετ' αὐτῶν ἔσθιο, καθὼς τὸ ἱερὸν διέξεισιν Εὐαγγέλιον. Οψίας δε γενομένης ανέκειτο μετὰ τῶν δώδεκα· εσθιόντων δὲ αὐτῶν, λαβὼν ὁ Ἰησοῦς ἄρτον, καὶ εύλο γήσας ἔκλασε καὶ ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς. Καὶ δῆλον ἐντεῦθεν ὅτι τὸ Ἰουδαϊκὸν οὐκ ἦν Πάσχα, ἔνθα ἦταν τὰ ἄζυμα, ἀλλὰ τὸ μυστικὸν καὶ ἀληθινόν. • Επιθυμίᾳ γάρ ἐπεθύμησα, ο φασίν, ο τούτο το Πάσχα μαγεῖν μεθ' ὑμῶν πρό του με παθεῖν, » δεικτικῶς τοῦτο ἀποφαινόμενος. Διό ἄρτος ἐν ἀληθείᾳ ἦν, ἤγουν ένζυμου φύραμα, καν μυρίας λόγων ματαίας συμφέρητε λεσχηνείας καὶ φλυαρίας. APOLOGIA. A magistri ilem sentiunt et annuntiant, Christi et C discipulorum suorum jure vestigia prementes. Quod et ipse Damasus sanctissimus papa Romanus, epistola ad Paulinum episcopum dicit : Si quis non asserat Spiritum sanctum a Patre, sicut Filius Dei et Verbum Deus, esse, sit anathema. Denique ipsa synodus septima idem asserit dicens: Nos decreta apostolorum et Patrum observantes, nos antiquis legibus Ecclesiæ catholicæ insistentes, nos adden- tes aliquid, aut tollentes, ex Ecclesia remoremus, et anathematis vinculo innodamus. Audis declara- tiones sanctorum, et synodorum, quid declarent et asserant, ex sola nimirum persona Patris divi- num Spiritum immediate procedere, per Filium vero, effulgentem et suppeditatum filiis adoptio- nis, propter conjunctionem essentiæ et unitatem voluntatis. Et divus magnus apostolus Paulus vi- debitur anathemati tradere eos qui eo temeritatis abripiuntur, ut aliquid addant fidei dogmatibus quæ primo accepta sunt et tradita a Christo Dẹo nostro, et postea ab illo et cæteris apostolis et doctoribus. Vos vero ipsi estis qui additis, et qui- dem additionem vehementer erroneam, hæreti- cam, et Deo contrariam. Ne ergo inposterum audeas sophisticum agere, et falsa dogmata cudere in materia et hypothesi, cujus veritas nos illustrat sicut sol magnus, quæ lumen suum mutuatur primo a verbis ipsis Domini nostri, deinde ex ver- bis sanctorum apostolorum, et theologorum sa- niorum et sapientiorum, qui ut sidera in mundo radiarunt, servantes verbum vitæ. Et hæc sunt vindiciæ nostræ ad primam et se- cundam tuam quæstionem. quo dicis quod corpus Christi conficitur in azymo, quod certe a veritate tam est alienum quam quod maxiine. Nescis enim quod sanctum Evangelium, ubi azymorum occurrit mentio facienda, ea azyma clare et rotunde pronuntiat. Ubi vero est panis et fermentata massa, manifeste panem memorat et notat. Ideo dicitur. Erat Pascha et solemnitas azymorum. Eo vero quo Judæi Pascha celebra- bant tempore, Christus in crucem raptus et elatus fuit, et animadvertenda sunt verba evangelica. Illi non ingressi sunt prætorium, ne polluerentur, sed comederent Pascha ; et Judæis lex erat posita qua stantes festum Paschatis debebant celebrare. Dominus vero antevertens, et quasi anticipans, in mystica cœna, verum Pascha mystice peragens et tradens discipulis cum illis mensæ accumbens co- medit, sicut hoc declarat sanctum Evangelium. Vespertino tempore accubuit cum duodeciın Apostolis, illis vero comedentibus, cum Jesus pa- nem accepisset, illum benedixit, et fregit, et dedit discipulis, hinc manifeste ostendens, quod non erat Judaicum Pascha, in quo azyma solebant usurpari, sed verum et mysticum Pascha Desi- derio, inquit, desideravi comedere vobiscum hoc Pascha antequam patiar, » hoc ipsum manifeste 3. Accedimus vero ad tertium quæsitum tuum in
col. 479–480page 6 of 7
PG 140:479δ'-έ. Ἔτι καθαρτήριον πῦρ οὐδ᾽ ὅλως υπάρχει μετά θάνατον καὶ τὴν ἐνθέδε ἀπαλλαγὴν καὶ ἀποβίωσα. Τοῦτο γὰρ τῆς Ωριγένους αἱρέσεως ἐστιν ἀποκύημα, διὸ ὡς βλάσφημον καὶ ἀντίθετον τῇ θείᾳ ἀληθούς μακρὰν ἀπερρίφη τῆς καθ' ἡμᾶς ὀρθοδόξου ἁγίας Ἐκκλησίας, καὶ τοὺς οὕτω φρονοῦντας τῷ ἀναθέματα ἐνδίκως ὑποβαλλομεν. « Ἐν γὰρ τῷ ᾅδῃ τὶς ἐξομολογήσεται σοι, » φησὶν ὁ Ψαλμωδός, ἀντὶ τοῦ, οὐδείς. Τοὺς ἔτι δὲ τῷ παρόντι περιοῦσι βίῳ ἐπιφερομένους πειρασμούς τοῦ Θεοῦ συγχωροῦντος διά τινας αμαρ τίας, καὶ μεθ' ὑπομονῆς ἀνεχομένοις, καὶ εὐχαρίστως πρὸς Θεὸν ἀνακειμένοις, τούτους φαμὲν ἡμεῖς εἶναι ώσπερ τι καθαρτήριον πῦρ. Τῇ γὰρ χρονια πείρᾳ τῶν τοιούτων πειρασμῶν παιδευτικῶς ἐπιφερομένων, καθαίΒ ρεσθαι συμβαίνει τινὰς ἐξ ἁμαρτιῶν· ὡς τὸ « Διήλθο μὲν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος, » καὶ, « Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς αναψυχήν. » Εἰ δ᾽ ἦν τοιοῦτόν τι πύρ καθαρτήριον μετά θάνατον τῶν ψυχῶν πρὸ τῆς κρίσεως, ὡς φρονείτε ὑμεῖς κακῶς, αἱ ψυχαὶ δὲ πᾶσαι τῷ τοῦ χρόνου ἀπείρῳ μήκει ἐκαθάρθησαν ἄν, καὶ οὐδεμία ἐν τῷ τῆς κρίσεως εὑρέθη καιρῷ κολάσει ὑπόδικος. Ωστε μάτην λέλεκται τῷ Κυρίῳ τό, « Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αιώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. » Αιώνιον δὲ τὸ μετέχον αἰῶνος. Αιὼν δὲ οὔτε χρόνος οὔτε χρόνου τι μέρος· οὐδὲ γὰρ μετρητόν· ὡσεὶ ἔλεγον ἀτελεύτητον καὶ ἀπέροντον. Ορᾷς ὅτι κάν τούτῳ προφανῶς ἀντιφθεγγόμενοι ἐστε τῷ Κυρίῳ. 5. Βάπτισμα δὲ τὸ εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεύ μα ἅγιον ἐν τρισὶ γινόμενον καταδύσεσι, καὶ κατὰ τὴν ἀποστολικὴν καὶ πατρικὴν ἱεροτυπίαν ἀπεκδεχόμεθα, όπερ οὐκ ἔστι ταὐτὸν τῷ γενομένῳ ὑφ᾽ ὑμῶν. Ἡμεῖς μὲν γὰρ λέγομεν, • Βαπτίζεται ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ, » δεικνύντες ἐντεῦθεν τὴν αὐθαίρετον καὶ ἐξ ιδίας θελήσεως κίνησιν τοῦ βαπτιζομένου προς τὸ θεῖον βάπτισμα· ὑμεῖς δὲ ἁλαζόνως πως καὶ ὑπερηφάνως φατέ· ο Βαπτίζω ἐγὼ τὸν δεῖνα· » ὅπερ οὐ τὸν αὐτὸν τῷ ἡμετέρῳ ἔχει σκοπόν. Πῶς οὖν ἐν γένοιτ' αν ; Επισφαλῶς γὰρ τοῦτο καὶ ποιεῖτε καὶ λέγετε. η. Ετι ὅπερ ονειδιστικώς προσφέρεις ἡμῖν, ὅτι χωρίζομεν τοῦ ἀνδρὸς γυναῖκα, τὴν πορνείᾳ περιπεσοῦσαν, ἔοικεν ὅτι οὐκ οἶδας τί λέγεις. Καὶ τοῦτο γὰρ καλῶς μάλιστα, καὶ θεοφιλῶς, καὶ νομίμως ποιούμεν. Οὕτω γὰρ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐν Εὐαγγελίοις φησίν, • ὓς ἂν ἀπολύσει τὴν γυναῖκα αὐτοῦ μὴ ἐπὶ πορνείᾳ, καὶ γαμήσει ἄλλην, μοιχάται. » Ωστε δίκαιόν ἐστιν αὐτὴν ἀπολύσαι, εάν περ πορνείᾳ πιο 12.
et demonstrative declarans. Ideo constat vere panem fuisse, seu massam fermento maceratam, etiamsi contra innumeras congeratis verborum ineptias, nugas et futilitates. 4-5. Quod ad ignem purgatorium, nullus exsistit A post mortem, seu hinc migrationem et exitum. Est quippe fetus hæreseos Origenianæ, ideoque illum ut blasphemum rejicit et divinæ veritati contrarium Ecclesia nostra sancta et orthodoxa, et eos qui istam sententiam tuentur jure anathemati subjicimus. « In inferis quippe quis tibi confitebitur? inquit Psalmographus 5, id est, nullus. Tentationes vero iis qui præsenti vita fruuntur illatas a Deo propter quædam peccata, et cum patientia toleratas, et ad Deum cum gratiarum actione relatas, eas dicimus esse speciem quamdam ignis purgatorii; probatione quippe istarum tentationum ad instructionem inflictarum contingit quosdam emendari et a peccatis purgari. Ut cum dicitur : « Transivimus per ignem, et per aquam, » et, « Nos tandem deduxisti ad locum refrigerii . » Et si post mortem talis daretur ignis qui purgaret animas ante diem judicii, ut male existimatis, omnes animæ purgarentur tam longo et infinito temporis intervallo, et nulla reperiretur tempore judicii, quæ adhuc pœnis et suppliciis esset obnoxia. Adeo ut frustra dictum fuisset a Domino : • Et isti ad æternum supplicium abibunt, justi vero ad vitam æternam '. » Ævum vero est particeps eternitatis. Æternitas vero nec est tempus, nec pars temporis, nam non est mensurabilis. Unde dicitur sine fine et terinino. Vides ergo quod in eo etiam Domino manifeste contradicitis. Responsum ad quintam interrogationem, quæ est De primatu papæ, consulto omittimus. 6. Baptisma vero in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti, cum tribus immersionibus administratum, secundum morem apostolorum et Patrum, admittimus, quod non est idem cum eo quod apud vos usurpatur. Nos quippe dicimus in formula administrandi baptismi : « Baptizatur servus Dei, » ista ratione ostendentes spontaneum, liberum, et voluntarium motum baptizandi, accedentis ad sacrum baptisma. Vos vero cum vanitate et superbia dicitis : « Ego te, N., baptizo, » quod certe non in eumdem scopum et consilium nobiscum collineat. D Quomodo ergo unum et idem esset baptisma, quandoquidem certissime hæc facitis et dicitis? 8. Insuper autem quod cum contumelia ac injuria nobis objicis, nos scilicet a viro separare uxorem quæ in adulterium et fornicationem incidit, est indicium te nescire quid dicas. Nam hoc facimus recte, et secundum leges, et erga Deum charitate et reverentia ducti. Sic enim loquitur Dominus ipse in Evangeliis : « Qui uxorem suam dimiserit et repudiaverit alia ratione quam propter fornica- * Luc. xxu, 15. ³ Psal. vt, 6. 6 Psal. LXV, 7 Matth. XXV, 46.
δ'-έ. Ἔτι καθαρτήριον πῦρ οὐδ᾽ ὅλως υπάρχει μετά θάνατον καὶ τὴν ἐνθέδε ἀπαλλαγὴν καὶ ἀποβίωσα. Τοῦτο γὰρ τῆς Ωριγένους αἱρέσεως ἐστιν ἀποκύημα, διὸ ὡς βλάσφημον καὶ ἀντίθετον τῇ θείᾳ ἀληθούς μακρὰν ἀπερρίφη τῆς καθ' ἡμᾶς ὀρθοδόξου ἁγίας Ἐκκλησίας, καὶ τοὺς οὕτω φρονοῦντας τῷ ἀναθέματα ἐνδίκως ὑποβαλλομεν. « Ἐν γὰρ τῷ ᾅδῃ τὶς ἐξομολογή σεταί σοι, » φησὶν ὁ Ψαλμωδός, ἀντὶ τοῦ, οὐδείς. Τοὺς ἔτι δὲ τῷ παρόντι περιοῦσι βίῳ ἐπιφερομένους πειρασμούς τοῦ Θεοῦ συγχωροῦντος διά τινας αμαρ τίας, καὶ μεθ' ὑπομονῆς ἀνεχομένοις, καὶ εὐχαρίστως πρὸς Θεὸν ἀνακειμένοις, τούτους φαμὲν ἡμεῖς εἶναι ώσπερ τι καθαρτήριον πῦρ. Τῇ γὰρ χρονια πείρᾳ τῶν τοιούτων πειρασμῶν παιδευτικῶς ἐπιφερομένων, καθαί- Β ρεσθαι συμβαίνει τινὰς ἐξ ἁμαρτιῶν· ὡς τὸ « Διήλθο μὲν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος, » καὶ, « Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς αναψυχήν. » Εἰ δ᾽ ἦν τοιοῦτόν τι πύρ καθαρτήριον μετά θάνατον τῶν ψυχῶν πρὸ τῆς κρίσεως, ὡς φρονείτε ὑμεῖς κακῶς, αἱ ψυχαὶ δὲ πᾶσαι τῷ τοῦ χρόνου ἀπείρῳ μήκει ἐκαθάρθησαν ἄν, καὶ οὐδεμία ἐν τῷ τῆς κρίσεως εὑρέθη καιρῷ κολάσει ὑπόδικος. Ωστε μάτην λέλεκται τῷ Κυρίῳ τό, « Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αιώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. » Αιώνιον δὲ τὸ μετέχον αἰῶνος. Αιὼν δὲ οὔτε χρόνος οὔτε χρόνου τι μέρος· οὐδὲ γὰρ μετρητόν· ὡσεὶ ἔλεγον ἀτελεύτητον καὶ ἀπέροντον. Ορᾷς ὅτι κάν τούτῳ προφανῶς ἀντιφθεγγόμενοι ἐστε τῷ Κυρίῳ. 4-5. μα ἅγιον ἐν τρισὶ γινόμενον καταδύσεσι, καὶ κατὰ τὴν ἀποστολικὴν καὶ πατρικὴν ἱεροτυπίαν ἀπεκδεχό μεθα, όπερ οὐκ ἔστι ταὐτὸν τῷ γενομένῳ ὑφ᾽ ὑμῶν. Ἡμεῖς μὲν γὰρ λέγομεν, • Βαπτίζεται ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ, » δεικνύντες ἐντεῦθεν τὴν αὐθαίρετον καὶ ἐξ ιδίας θελήσεως κίνησιν τοῦ βαπτιζομένου προς τὸ θεῖον βάπτισμα· ὑμεῖς δὲ ἁλαζόνως πως καὶ ὑπερηφάνως φατέ· ο Βαπτίζω ἐγὼ τὸν δεῖνα· » ὅπερ οὐ τὸν αὐτὸν τῷ ἡμετέρῳ ἔχει σκοπόν. Πῶς οὖν ἐν γένοιτ' αν ; Επισφαλῶς γὰρ τοῦτο καὶ ποιεῖτε καὶ λέγετε. η. Ετι ὅπερ ονειδιστικώς προσφέρεις ἡμῖν, ὅτι χωρίζομεν τοῦ ἀνδρὸς γυναῖκα, τὴν πορνείᾳ περιπε σούσαν, ἔοικεν ὅτι οὐκ οἶδας τί λέγεις. Καὶ τοῦτο γὰρ καλῶς μάλιστα, καὶ θεοφιλῶς, καὶ νομίμως ποιούμεν. Οὕτω γὰρ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐν Εὐαγγελίοις φησίν, • ὓς ἂν ἀπολύσει τὴν γυναῖκα αὐτοῦ μὴ ἐπὶ πορνείᾳ, καὶ γαμήσει ἄλλην, μοιχάται. » Ωστε δίκαιόν ἐστιν αὐτὴν ἀπολύσαι, εάν περ πορνείᾳ πιο * MANUELIS MAGNI RHETORIS et demonstrative declarans. Ideo constat vere panem fuisse, seu massam fermento maceratam, etiamsi contra innumeras congeratis verborum ineptias, nugas et futilitates. Quod ad ignem purgatorium, nullus exsistit A post mortem, seu hinc migrationem et exitum. Est quippe fetus hæreseos Origenianæ, ideoque illum ut blasphemum rejicit et divinæ veritati contrarium Ecclesia nostra sancta et orthodoxa, et eos qui istam sententiam tuentur jure anathe- mati subjicimus. « In inferis quippe quis tibi con- fitebitur? inquit Psalmographus 5, id est, nullus. Tentationes vero iis qui præsenti vita fruuntur illatas a Deo propter quædam peccata, et cum patientia toleratas, et ad Deum cum gratiarum actione relatas, eas dicimus esse speciem quam- dam ignis purgatorii; probatione quippe istarum tentationum ad instructionem inflictarum contingit quosdam emendari et a peccatis purgari. Ut cum dicitur : « Transivimus per ignem, et per aquam, » et, « Nos tandem deduxisti ad locum refrigerii . » Et si post mortem talis daretur ignis qui purgaret animas ante diem judicii, ut male existimatis, omnes animæ purgarentur tam longo et infinito temporis intervallo, et nulla reperiretur tempore judicii, quæ adhuc pœnis et suppliciis esset obnoxia. Adeo ut frustra dictum fuisset a Domino : • Et isti ad æternum supplicium abibunt, justi vero ad vitam æternam '. » Ævum vero est parti- ceps eternitatis. Æternitas vero nec est tempus, nec pars temporis, nam non est mensurabilis. Unde dicitur sine fine et terinino. Vides ergo quod in eo etiam Domino manifeste contradicitis. C Responsum ad quintam interrogationem, quæ est De primatu papæ, consulto omittimus. ritus sancti, cum tribus immersionibus admini- stratum, secundum morem apostolorum et Patrum, admittimus, quod non est idem cum eo quod apud vos usurpatur. Nos quippe dicimus in formula ad- ministrandi baptismi : « Baptizatur servus Dei, » ista ratione ostendentes spontaneum, liberum, et voluntarium motum baptizandi, accedentis ad sa- crum baptisma. Vos vero cum vanitate et superbia dicitis : « Ego te, N., baptizo, » quod certe non in eumdem scopum et consilium nobiscum collineat. D Quomodo ergo unum et idem esset baptisma, quandoquidem certissime hæc facitis et dicitis? nobis objicis, nos scilicet a viro separare uxorem quæ in adulterium et fornicationem incidit, est in- dicium te nescire quid dicas. Nam hoc facimus recte, et secundum leges, et erga Deum charitate et reverentia ducti. Sic enim loquitur Dominus ipse in Evangeliis : « Qui uxorem suam dimiserit et repudiaverit alia ratione quam propter fornica- Luc. xxu, 15. ³ Psal. vt, 6. Psal. LXV, 12. Matth. XXV, 46. 5. Βάπτισμα δὲ τὸ εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεύ 6. Baptisma vero in nomine Patris, et Filii et Spi- 8. Insuper autem quod cum contumelia ac injuria
col. 481–482page 7 of 7
PG 140:481μπέση, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν η κατακολουθοῦντες ἡμεῖς, τὴν περιπεσοῦσαν γυναῖκα πορνείας μολυσμῷ, τοῦ ἀνδρὸς ἀποδιιστῶμεν καὶ χω ρίζομεν. Ὑμεῖς δὲ οἱ κατ' ἐκ' πολλῆς δικαιοσύνης ἐνούσης ὑμῖν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν παρανοίας καὶ ὑποκρίσεως, καὶ αὐτῷ ἀντιφθεγγόμενοί ἐστε ἀναιδώς τῷ Κυρίῳ διὰ δὴ καὶ μετὰ λόγου πορνείας οὐ διαχορίζετε, ἐῶντες τὸν ἄνδρα ἁμαρτάνειν εἰς τὸ ἴδιον ἀεὶ σῶμα, ὅπερ ὁ θεῖος ἀπείργει Παύλος. η. Ἔτι περὶ τῶν θείων καὶ μυστικών λέγεις συμβόλων, του θείου καὶ Δεσποτικού δηλαδή σώματος, ότι μόνα τὰ ῥήματα τοῦ Κυρίου, « Λάβετε, Λάβετε, γάγετε, καὶ πίστε, » μεταβάλλουσι καὶ τελειοῦσιν αὐτὰ, οὐ μὴν καὶ αἱ θεῖαι τῶν ἁγίων είχαι, και ἱεραὶ ἐπωδαί. Ἡμεῖς δὲ καὶ αὐτὰ τὰ θεῖα καὶ Δεσποτικά ρήματα προς τελείωσίν φαμεν αύτων, καὶ ἡ τῆς ἱεροσύνης δύναμις διὰ τῶν θείων εὐχῶν καὶ ἐπωδῶν τοῦ ἱεροῦ τυχὸν Χρυσοστόμου ἡ τοῦ μεγάλου Βασιλείου. Τὸ γὰρ θεῖον τῆς ἱερωσύνης χάρισμα διὰ τοῦτο ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ δέδοται τοῖς ἀποστόλοις, καὶ ἐξ, ἐκείνων αλληλοδιαδόχως, καὶ πρὸς ἡμῶν τοῖς ἱεροῖς εἰς τὸ τελειοῦν κατὰ τὰ θεῖα δώρα, διὰ τῆς ἐπικλήσεως καὶ ἐπιφοιτήσεως τοῦ παναγίου Πνεύματος. Οὕτως· ἡμεῖς περὶ τούτων φρονοῦμεν καὶ λέγομεν ὀρθοδόξως, καὶ ἀποστολικοπατροπαραδότως, οὐ καθάπερ ὑμεῖς φρονεῖτε καὶ λέγετε ὡσὰν ἡ ἐν ὑμῖν δόξειεν ἡ ὑπερόφρυς ἀλαζονεία καὶ οἴησις. Ἀλλὰ περί τούτων τοσαῦτα ὑμῖν αποχρώντως σχεδόν τι εἴρηται· Καιρὸς δὲ ἐστι ὡς εἰπεῖν ἤδη καί περί τῶν ψυχῶν τίνα γε ἡμεῖς περί αὐτῶν δόξαν ἔχομεν.
A tionem, et aliam uxorem matrimonio sibi junxerit, fornicatur et adulteratur. » Quapropter justum et æquum est illam repudiare, si in fornicationem inciderit, secundum Domini nostri sententiam et declarationem. Cui nos adhærentes, fornicationis labe et impuritate contaminatam uxorem a viro segregamus et separamus. Vos vero qua estis insigni æquitate, sanctitate, et justitia, imo insipientia, et hypocrisi, ipsi Domino nostro impudenter et inverecunde contradicitis, ideo quia uxorem propter rationem fornicationis a viro non separatis, permittentes virum in suum proprium corpus peccare, quod ipse D. Paulus arguit et prohibet. ". 8. Quod vero dicis de divinis et mysticis symbolis divini et Dominici scilicet corporis et sanguinis, quod sola verba Domini: « Accipite, comedite, bibite, »illa symbola transmutent et perficiant, non vero divinæ sanctorum preces, et sacræ orationes et cantilenæ, nos vero etiam dicimus ipsa divina et Dominica verba ad eorum perfectionem ; sacerdotii vero virtus exseritur per divinas preces et liturgias sancti videlicet Chrysostomi, aut magni Basilii. Nam divinum sacerdotii donum propterea a Christo communicatum est apostolis, et eorum successoribus, et sacerdotibus nostris, ad perficienda divina dona, per invocationem et adventum sanctissimi Spiritus. Sic de rebus istis loquimur et sentimus orthodoxe et secundum traditionem apostolorum et Patrum, non vero sicut vos sentitis et loquimini, secundum placita vestræ superciliosæ superbiæ et opinionis et præsumptionis. Sed de istis forsan abunde et sufcienter. Nunc jam tempus est disserendi de statu animarum, et quam de illis post mortem sententiam foveamus, tandem significare. Cætera desunt. * Matth. ΧΙΧ, 9. 'I Cor. vi, 16. APOLOGIA
μπέση, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν η κατα- κολουθοῦντες ἡμεῖς, τὴν περιπεσοῦσαν γυναῖκα πορ- νείας μολυσμῷ, τοῦ ἀνδρὸς ἀποδιιστῶμεν καὶ χω ρίζομεν. Ὑμεῖς δὲ οἱ κατ' ἐκ' πολλῆς δικαιοσύνης ἐνούσης ὑμῖν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν παρανοίας καὶ ὑπο- κρίσεως, καὶ αὐτῷ ἀντιφθεγγόμενοί ἐστε ἀναιδώς τῷ Κυρίῳ διὰ δὴ καὶ μετὰ λόγου πορνείας οὐ διαχορίζετε, ἐῶντες τὸν ἄνδρα ἁμαρτάνειν εἰς τὸ ἴδιον ἀεὶ σῶμα, ὅπερ ὁ θεῖος ἀπείργει Παύλος. η. Ἔτι περὶ τῶν θείων καὶ μυστικών λέγεις συμβόλων, του θείου καὶ Δεσποτικού δηλαδή σώμα- τος, ότι μόνα τὰ ῥήματα τοῦ Κυρίου, « Λάβετε, Λάβετε, γάγετε, καὶ πίστε, » μεταβάλλουσι καὶ τελειοῦσιν αὐτὰ, οὐ μὴν καὶ αἱ θεῖαι τῶν ἁγίων είχαι, και ἱεραὶ ἐπωδαί. Ἡμεῖς δὲ καὶ αὐτὰ τὰ θεῖα καὶ Δεσποτικά ρήματα προς τελείωσίν φαμεν αύτων, καὶ ἡ τῆς ἱεροσύνης δύναμις διὰ τῶν θείων εὐχῶν καὶ ἐπωδῶν τοῦ ἱεροῦ τυχὸν Χρυσοστόμου ἡ τοῦ μεγάλου Βασιλείου. Τὸ γὰρ θεῖον τῆς ἱερωσύνης χάρισμα διὰ τοῦτο ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ δέδοται τοῖς ἀποστόλοις, καὶ ἐξ, ἐκείνων αλληλοδιαδόχως, καὶ πρὸς ἡμῶν τοῖς ἱεροῖς εἰς τὸ τελειοῦν κατὰ τὰ θεῖα δώρα, διὰ τῆς ἐπικλήσεως καὶ ἐπιφοιτήσεως τοῦ παναγίου Πνεύματος. Οὕτως· ἡμεῖς περὶ τούτων φρονοῦμεν καὶ λέγομεν ὀρθοδόξως, καὶ ἀποστολικο- πατροπαραδότως, οὐ καθάπερ ὑμεῖς φρονεῖτε καὶ λέγετε ὡσὰν ἡ ἐν ὑμῖν δόξειεν ἡ ὑπερόφρυς ἀλαζο νεία καὶ οἴησις. Ἀλλὰ περί τούτων τοσαῦτα ὑμῖν αποχρώντως σχεδόν τι εἴρηται· Καιρὸς δὲ ἐστι ὡς εἰπεῖν ἤδη καί περί τῶν ψυχῶν τίνα γε ἡμεῖς περί αὐτῶν δόξαν ἔχομεν. ΧΙΧ, 9. APOLOGIA A tionem, et aliam uxorem matrimonio sibi junxe- rit, fornicatur et adulteratur. » Quapropter ju- stum et æquum est illam repudiare, si in fornica- tionem inciderit, secundum Domini nostri senten- tiam et declarationem. Cui nos adhærentes, fornicationis labe et impuritate contaminatam uxo- rem a viro segregamus et separamus. Vos vero qua estis insigni æquitate, sanctitate, et justitia, imo insipientia, et hypocrisi, ipsi Domino nostro impudenter et inverecunde contradicitis, ideo quia uxorem propter rationem fornicationis a viro non separatis, permittentes virum in suum proprium corpus peccare, quod ipse D. Paulus arguit et prohibet. ". B divini et Dominici scilicet corporis et sanguinis, quod sola verba Domini: « Accipite, comedite, bibite, »illa symbola transmutent et perficiant, non vero divinæ sanctorum preces, et sacræ ora- tiones et cantilenæ, nos vero etiam dicimus ipsa divina et Dominica verba ad eorum perfectionem ; sacerdotii vero virtus exseritur per divinas preces et liturgias sancti videlicet Chrysostomi, aut magni Basilii. Nam divinum sacerdotii donum propterea a Christo communicatum est apostolis, et eorum successoribus, et sacerdotibus nostris, ad perficienda divina dona, per invocationem et adventum sanctissimi Spiritus. Sic de rebus istis loquimur et sentimus orthodoxe et secundum tra- ditionem apostolorum et Patrum, non vero sicut vos sentitis et loquimini, secundum placita ve- stræ superciliosæ superbiæ et opinionis et præ- sumptionis. Sed de istis forsan abunde et suf- cienter. Nunc jam tempus est disserendi de statu animarum, et quam de illis post mortem senten- tiam foveamus, tandem significare. Cætera desunt. * Matth. 'I Cor. vi, 16. 8. Quod vero dicis de divinis et mysticis symbolis
Continue reading PG 140: Pantaleo CP Diaconus →≣ entire volume