CONTINUATŪR MATTHÆI BLASTARIS ΑΡΧΗ ΤΟΥ M ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Περὶ μάγων, μαθηματικῶν, καὶ μαντεων, ἔτι δὲ καὶ ἀστρολόγων, ἐπαοιδῶν, ἀλλὰ δὴ καὶ γοητειῶν, φαρμακειῶν, καὶ περιάπτων. IBRARY 173 INITIUM LITTERÆ M. CAP. I De magis, mathematicis, et valibus, ut et astrologis, incantatoribus, præstigiis, veneficiis et amuletis. Sexagesimus primus sexta synodi canon qui vatibus sese dediderunt, vel prestigiatoribus, vel iis qui centuriones dicuntur, vel iis qui ursas circumducunt, vel id genus animalia ad imperitorum oblectamentum et noxam, vel nubium persecutoribus, vel incantatoribus, vel iis qui præbent amuleta, vel qui fortunam, ac fatum, ac genealogiam, et ejusmodi verborum farraginem proferunt ex impostura nugis, qui dicunt hunc quidem die maligno, illum vero felici sidere natum esse; eos igitur, qui bis confidunt, sexennio segregat; perseverantes autem in malo ab Ecclesia omnino ejicit, si sint scilicet laici; nam quominus sacerdotes deponantur, nulla est excusatio. Ut enim inquit Apostolus: «Quænam templo Dei cum idolis consensio? et cætera. Vates equidem dicuntur qui dæmonibus sese addicunt, et ex illorum suggestionibus per quædam signa res se futuras scire profitentur. Centuriones vero, qui de his aliquantutum sapientiores sunt, et ideo existimantes se aliis anteferri. Qui vero ursas circumducunt, tincturas illis appendentes, et pilos tondentes, mulieribus ambo præbent, tanquam quæ morbos et fascinationem propellere vim habeant. Alii vero serpentes in sinu gestant, prestigias per eos perficientes. Nubium persecutores vero sunt, qui ex figuis in Ο ξα τῆς ς' συνόδου κανὼν τοὺς μάντεσιν ἑαυ τοὺς ἐπιδεδωκότας, ἢ γύησιν, ἢ τοῖς λεγομένοις ἑκατοντάρχοις, ἢ τοῖς τὰς ἄρκτους ἐπισυρομένοις, ἢ ἕτερα θηρία πρὸς παίγνιον καὶ βλάβην τῶν ἁπλουστέρων, ἢ τοῖς νεφοδιώκταις, ἢ τοῖς γόησιν, ἢ τοῖς παρέχουσι τὰ φυλακτήρια, ἢ τοῖς τύχην, καὶ εἶμαρμένην, καὶ γενεθλιαλογίαν, καὶ τοιούτων ῥημάτων ὄχλον φωνοῦσι, κατὰ τοὺς τῆς πλάνης λήρους, οἳ τὸν μὲν εἰς ἡμέραν φατὶ γεννηθῆναι κακοποιόν, τὸν δ᾽ αὖ εἰς ἀστέρα ἀγαθόν, τους οὖν προσανέχοντας τούτοις ἐπὶ ἑξαετίαν καταδικάζει· ἐπιμένοντας δὲ τῷ κακῷ, τελέως ἐκκηρύττει τῆς ἐκκλησίας, λαϊκούς ὄντας δηλαδή· ἱερωμένοις δὲ οὐδεμία παραίτησις, τὸ μὴ οὐ καθαιρεθῆναι· ὡς γὰρ τῷ ᾿Αποστόλῳ εἴρηται, «Τίς συγκατάθεσις ναῷ θεοῦ μετ' εἰδώλων;» καὶ τὰ ἑξῆς. Μάντεις μὲν οὖν λέγονται οἱ τοῖς δαίμοσιν ἑαυτοὺς ἐκδόντες καὶ προσαναθέμενοι, καὶ ταῖς αὐτῶν ὑποθήκαις διά τινων σημείων πειρώμε και βλέπειν τὰ μέλλοντα. Εκατόνταρχοι δὲ, οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα σοφώτερόν τι νοοῦντες, καὶ ταύτῃ δου κοῦντες ἐπίπροσθεν τῶν πολλῶν εἶναι. Οἱ δὲ τὰς ἄρκτους ἐπισυρόμενοι, βάμματα εξαρτῶντες αὐτῶν, καὶ τῶν τριχῶν κείροντες, ταῖς γυναιξὶν ἀμφότερα ἐπορέγουσιν, ὡς νόσους ἐλαύνειν καὶ βασκανίαν ἔχοντα φύσεως· ἄλλοι δὲ ὄφεις περιφέρουσιν ἐγκολπίους, γοητείαν δ' αὐτῶν μετιόντες. Νεφοδιώκται δὲ, οἱ διὰ τῶν ἐν τοῖς νέφεσι σχημάτων τινὰ προφοιβάζοντες. Γόητες δὲ, οἱ Δαυϊτικοὺς δῆθεν ψαλμούς ᾄδοντες, καὶ ὀνομάτων μαρτυρικών μεμνημένοι, καὶ αὐτῆς τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, καὶ τούτοις τὴν ἐκ τῶν δαιμόνων παρενείροντες γοητείαν. Ετερο: δὲ τοῖς τραχήλοις τῶν παίδων συνεπτυγμένους χάρτας ἀπωροῦσι, ταῖς παρατυχούσαις ἐπῳδαῖς γιγραμ μένους, ερυθροῖς ὑφάσμασιν αὐτοὺς ἐνειλίσσοντες, εἰς ἀποτροπὴν δῆθεν παντὸς ἀνιαρού, ἃ καὶ φυλα κτήρια λέγουσι καὶ περίαπτα. Καθῄρηνται δὲ πολλάκις καὶ ἱερεῖς ἐπὶ τῆς συνόδου, ἄρτον τῆς μεγάλης πέμπτης τισὶ φαγεῖν ἐπορέξαντες, ἐφ᾽ ᾧ τὰ συληθέντα εὑρεθῆναι, ἐκ τοῦ μὴ ῥᾳδίως τοῦτον και ταπιεῖν. "Αλλος δέ τις ἱερεὺς μετὰ Εὐαγγελίου ξύλῳ συνδεδεμένου, καὶ κυκλικῶς περιστρεφομένου, έρωτήσεις περί τινων ποιούμενος ὑποθέσεων διὰ ψαλμῶν PATROL. GR. CXLV. nubibus aliqua vaticinantur. Incantatores vero, qui Davidicos psalmos subinde canunt, et nomi num martyrum meminerunt, etiam ipsius sanctæ Virginis Deiparæ: et horum quidam prestigias ex dæmonibus somniantes. Alii vero puerorum collis chartas complicatus suspendunt, incantamentisqui busdam inscriptas, rubris texturis illas involventes, ad avertendum scilicet omne perniciosum, quæ etiam amuleta dicuntur et περίαπτα. synodo etiamspe depositi fuerunt sacerdotes, quod magne quinta feriæ panem quibusdam comedendum dederunt, ut surrepta invenirentur, eo quod illum non facile deglutiunt. Alius etiam quidam sacerdos, cum Evangelio ligno ligato, et in orbem circumacto, interrogationes de quibusdam rebus per psalmos Davidis faciens statim depositus fuit. Tales

etiam sunt et mulieres, quæ ecclesiis vel sacris Λαυϊδικών, εὐθέως καθῄρηται. Τοιαῦταί εἰσι καὶ αἱ imaginibus assident et ex his se futura.cognoscere æque ac prædicere affirmant, non.seous ac quæ olim Pythonis spiritum habuerunt, De his om nibus dicit divinus Chrysostomus etiamsi sanctæ Trinitatis nomen ejusmodi &otidibus admisceatur, abționibus etsi sancti etiam invocentur, et signum crucis insuper interponatur, fingere tamen ea nos debere et aversari: et in 21 homilia, libri De simulacris, ut et in 6 contra Judæos homilia, non obiter de bis triumphum agit. Vicesimus quartus Ancyranæ synodi quinquennii pœnæ subjicit eos qui gentium consuetudines sine 174 ratione sequentes, in suas ædes vates ad magicas artes et medicamenta invenienda introducunt, a tali abominatione domum se expiaturos promittendo: quia ægrotos ex his se fieri suspicantur, et morbo diuturno subjici, vel amissa quædam indicare posse. lisdem panis subjiciuntur qui incantatricibus fidem adhibent, et iis qui ex hordeo divinant. Hunc cans verbatim recitat eliam 83 magni Basilii canon; hic autem ad sexennium usque tali malo deprehensos extendit; quia qui semel errarunt, postea vero a malo desistunt, minus punientur. Tricesimus sextus Laodic. syn. sacerdotes, qui sunt magi, et incantatores, aut mathematici, aut astrologi, aut quæ dicuntur phylacteria faciunt, omnino ex ecclesia ejici decernit. Et magi quidem sunt, qui dmmones, beneficos scilicet, invocant ad boni alicujus operationem, cum omnes sint homicidæ et mali suasores. Incantatores autem sunt præstigiatores, qui per incantationes dæmones ad suam voluntatem trahunt; ac feras etiam et reptilia devinciunt, adeo ut jumento foris pernoctanti perniciem afferre non possint. Porro et alii serpentes incantant, quos etiam manibus tractantes sine morsu ab illis et malis impatibiles remanent; mathematici deinde, qui opinantur corpora cœlestía habere universi dominationem, omniaque nostra ab eorum motu administrari. Mathematica scientia in hæc duo dividitur, astronomiam sciliταῖς ἐκκλησίαις ἢ ταῖς ἁγίοις εἰκόσι προσεδρεύου σαι γυναῖκες, κακ τούτων ἰσχυριζόμεναι γινώσκειν δῆθεν τὰ μέλλοντα καὶ προλέγειν, κατὰ τὰς πάλαι πνεῦμα Πύθωνος ἐχούσας. Περὶ τούτων πάντων φησὶν ὁ θεῖος Χρυσόστομος, ὅτι, καν τῆς ἁγίας Τριάδος ὄνομά ἐπιλέγηται τοῖς τοιούτοις, καὶ ἁγίων γίνωνται ἐπικλήσεις, κἂν τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ ἐπάγηται, φεύγειν δεῖ τὰ τοιαῦτα καὶ ἀποτρέπεσθαι· ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ πρώτῳ λόγῳ τοῦ βιβλίου τῶν ἀνδριάντων, ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ εἰ τῶν πρὸς Ἰου δαίους λόγων, οὐ παρέργως θριαμβεύει τὰ τούτων. Ὁ δὲ κδ' τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ συνόδου ἐπὶ πενταε τίαν ἐπιτιμᾷ, οἱ δὴ ταῖς τῶν ἐθνῶν συνηθείαις αλο γίστως ἀκολουθοῦντες, εἰς τοὺς ἑαυτῶν οἴκους μάν τεις εἰσάγουσιν ἐπὶ ἀναιρέσει δῆθεν μαγειῶν καὶ φαρμακειῶν, ὡς ἂν τοῦ τοιούτου μύσους ἐκκαθάραι τὸν οἶκον ὑπισχνουμένους· οἷα κλινοπετεῖς ἑαυτοὺς ἐκ τούτων ὑποπτεύοντες γεγονέναι, καὶ νόσῳ προνίᾳ κατεργασθῆναι, ἢ καί τινα τῶν ἀπωλομένων δυναμένους καταμηνύειν. Τοῖς αὐτοῖς ἐπιτιμίοις ὑπό κεινται καὶ οἱ γοητευτρίαις προσερχόμενοι, καὶ ταῖς μετα κριθῶν μαντευομέναις. Τοῦτον κατὰ ῥῆμα τὸν κανόνα διέξεισι καὶ ὁ τοῦ μεγάλου Βασιλείου πγ· πλὴν οὗτος καὶ μέχρις εξαε τίας τοὺς καταχρησαμένους τῷ τοιούτῳ κακῷ παρατείνει, ὥστε οἱ ἅπαξ πλανηθέντες, εἶτα τοῦ κακοῦ ἀποστάντες, ἐλαττόνως ἐπιτιμηθήσονται. Ὁ δὲ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ λς κληρικούς, μάγους ὄντας, καὶ ἐπαοιδούς, ἢ μαθηματικούς, ἢ ἀστρολό γους, ἢ τὰ λεγόμενα ποιοῦντας φυλακτήρια, παντάπασι τῆς ἐκκλησίας ἀποῤ ίπτεσθαι διορίζεται· καὶ μάγοι μέν εἰσιν οἱ δαίμονας ἀγαθοποιοὺς δῆθεν ἐπι καλουμένοι πρὸς ἀγαθοῦ τινος σύστασιν, καίτοι μιαιφόνους πάντας καὶ ἀλάστορας ὄντας τῇ προαι ρέσει. Επαοιδοὶ δὲ, οἱ γόητες, οἱ δι' ἐπῳδῶν τοὺς δαίμονας ἐφελκόμενοι πρὸς τὰ οἰκεῖα θελήματα, καὶ θηρία καταδεσμοῦντες καὶ ἑρπετὰ πρὸς τὸ μὴ λυμή. νασθαι τὸ κτήνος τυχόν, ἔξω που νυκτὸς αὐλιζόμε νον· ἀλλὰ καὶ ὄφεις ἕτεροι καταγοητεύουσιν, οὓς περ δὴ καὶ μεταχειριζόμενοι, ἄδηκτοι ἐξ αὐτῶν καὶ ἀπαθεῖς κακῶν διαμένουσι. Μαθηματικοὶ δὲ, οἱ τὰ οὐρανιά σώματα δοξάζοντες ἔχειν τὴν τοῦ παντὸς κυριότητα, καὶ κατὰ τὴν κίνησιν τούτων διοικεῖσθαι τὰ καθ᾿ ἡμᾶς. Τὰ δὲ τῆς μαθηματικῆς ἐπιστήμης εἰς cet et astrologiam. Et illa quidem sanctis quoque δύο ταῦτα διήρηται, ἀστρονομίαν καὶ ἀστρολογίαν concessa est, quæ cœlestium omnium positionem et motum docet, ut etiam ordinatum corum contextum et distantiam. Astrologia autem, hoc est, exinde prædictio, cœli mansiones percurrit, et futurum cognoscens, nequaquam sanctis Patribus conceditur, quia simpliciores maxime errare facit, et genesi et fato confidere illos compellit. Astrologi autem dicuntur qui dæmonum auxilio adjuti ex astris ut diis divinant. Quatuor autem sunt libri mathematici nuncupati, arithmetica, musicn, geometria, et astronomia. Non illos igitur legere vetal canon, sed nimium in iis studium adhibere; et cum cœlestium καὶ ἡ μὲν καὶ τοῖς ἁγίοις αὐτοῖς συγκεχώρηται, άτε τὴν τῶν οὐρανίων ἁπάντων διδάσκουσα θέσιν τε καὶ κίνησιν, καὶ τὴν εὔτακτον αὖθις αὐτῶν συμπλοκὴν καὶ διάστασιν· ἡ δὲ ἀστρολογία, τουτέστιν ἡ ἐκεῖθεν προσ μάντευσις, καὶ καθ' εἱρμὸν δῆθεν τῶν οὐρανίων ἐκβαίνουσα, καὶ τὸ μέλλον γνωρίζουσα, οὐδαμοῦ τοῖς Πατράσιν ἐκδέδοται, ἅτε τοὺς ἁπλουστέρους γενέσει τε καὶ ειμαρμένη προσέχειν καταναγκά ζουσα· καὶ ἀστρολόγοι, οἱ συνεργεία δαιμόνων μαντευόμενοι δι' ἀστέρων, καὶ οἷα θεοῖς τούτοις προσέχοντες. Τέσσαρα δέ εἰσι τὰ λεγόμενα μαθη ματικὰ βιβλία· ἀριθμητική, μουσική, γεωμετρία.

Μ. καὶ ἀστρονομία. Οὐ ταῦτα τοίνυν ὁ κανὼν ἀναγι· motibus nostra quoque circumagi credere, et fatuνώσκειν ἀπείργει, ἀλλὰ τὸ περιέργως αὐτοῖς κεχρῆς σθαι, καὶ ταῖς τῶν οὐρανίων κινήσεσι πιστεύειν συμπεριφέρεσθαι τὰ ἡμέτερα, καί τινα τῶν ἐσομένων παρὰ τὴν τοιάνδε κίνησιν τῶν ἀστέρων. Νόμος. Ταύτῃ τοι καὶ ὁ νόμος φησίν· Ἡ μὲν γεωμετρία δημοσίᾳ διδάσκεται· ἡ δὲ μαθηματικὴ κατακρίνεται ὡς ἀπηγορευμένη. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ ζ' κανόνι φαρμακούς, καὶ εἰδωλολάτρας, καὶ φονεῖς εἰς εἴκοσιν ἔτη καταδικά ζε:· μοιχοὺς δὲ, καὶ ἀῤῥενοφθόρους, καὶ ζωοφθόρους εἰς ιε', εἰδωλολάτρας λέγων οὐ τοὺς προδήλως ἀσεβεῖι, ἀλλὰ τοὺς μετὰ τὸ βάπτισμα γοητείας μετιόντας καὶ μαντείας. Τρόπον γάρ τινα εἰδωλολατροῦσι καὶ οὗ τοι, ἐπικλήσεσι χρώμενοι δαιμονίων, καὶ τὴν ἐκείνων ζητοῦντες ἐπικουρίαν. Οἱ μὲν γὰρ ἀπ' ἀρχῆς εἰδωλολάτραι, μετανοοῦντες καὶ βαπτιζόμενοι, εὐθέως τῇ θείᾳ κοινωνία προσίασιν. οἱ δὲ μετὰ τὸ βάπτισμα τεθυκότες εἰδώλοις, σύνοικον διὰ βίου τὴν μετάνοιαν κέκτηνται, καὶ περὶ τὰς τούτου δυσμάς τὸ θεῖον δῶρον λαμβάνουσιν. Ὥσπερ ἄρα καὶ ἐν τῷ ξε' τον γοητείαν ή φαρμακείαν ἐξαγορεύοντα, τῷ τοῦ ἑκουσίως φονεύσαντος υπάγεται κρίματι, εἰς κ αὐτοὺς ἔτη τῆς κοινωνίας ἀπείργων, καὶ μάλα εἰκότως. Αἱ μὲν γὰρ γοητεῖαι δαιμόνων ἔχουσιν ἐπικλήσεις κακοποιῶν, περὶ τοὺς τάφους ἐπαδομένας, ὥστε τινὰ παρεθῆναι τὰ μέλη τυχόν, καὶ διὰ βίου κατακλιθῆναι, καὶ ἀβίωτον αὐτῷ τὸν βίον γενέσθαι· ταύτῃ τοι καὶ γοητεῖαι παρωνομάσθησαν ἀπὸ τῶν περὶ τοὺς τάφους γόων καὶ θρήνων. Δἰ δὲ φαρμακεῖαι ἢ ἀναιροῦσιν, ἢ τῶν φρενών ἐξιστῶσι, καὶ εὐκταῖον τὸν θάνατον ποιοῦσι τῷ πάσχοντι, εἴ ποτε ανανήψειεν, ἢ τοῖς γε προσήκουσι τῷ ἀνθρώπῳ, ἢ φίλτρου χάριν ἐνίοτε γινόμεναι, παραπαίειν καὶ οὕτω παρασκευάζουσιν. Ἐν δὲ τῷ οβ' καὶ τὸν μάντεσιν ἑαυτὸν ἐπιδεδω κότα, ἤ τισι τοιούτοις, καὶ τὰ ἐκείνων φρονεῖν προαιρούμενον, τῷ τῶν φονέων οἰκονομεῖσθαι χρόνῳ κελεύει. Εἰ γὰρ καὶ τὰ χρηστήρια μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου σάρκωσιν ἐκλελοίπασι, καὶ αἱ τῶν ψευδονύμων προῤῥήσεις θεῶν, ἀλλὰ γε καὶ τήμερον δι' ἐρῳδῶν καὶ ἐνεργείας δαιμόνων ἔσθ' ὅτε συμβαίνουσι γίνεσθαι, εἰ καὶ ψευδεῖς αἱ πλείους ἐλέγχονται. Αλλ' οἱ μὲν τοὺς δαίμονας ἀνέδην ἐπικαλοῦμε νοι, οὐκ ἀπεικότως τῷ τῶν φονέων ὑποβάλλονται κρίματι· οἱ δὲ ἁγιασμὸν καὶ ἀρετὴν ὑποκρινόμενοι κέρδους ἕνεκα, μετριώτερον, οἶμαι, καὶ οὐ κατ' ἐκείνους, τὰς εὐθύνας ὑφέξουσιν. Ο δὲ μέγας Γρηγόριος ὁ Νύσσης, ἐν τῷ β' κανόνι, ταῦτα δίκσι κατὰ ῥῆμα· Οἱ πρὸς γόητας απιόντες ἢ μάντεις; ἢ τοὺς διὰ δαιμόνων καθαρσιά τινα καὶ ἀποτροπιασμούς ἐνεργεῖν ὑπισχνουμένους, ἐρωτῶν ται δι' ἀκριβείας καὶ ἀνακρίνονται, πότερον, ἐπιμένοντες τῇ εἰς Χριστὸν πίστει, ὑπ᾽ ἀνάγκης τινὸς συνηνέχθησαν ἐκείνῃ τῇ ἁμαρτίᾳ, κακώσεώς τινος ἡ ἀφορήτου ζημίας ταύτην αὐτοῖς τὴν ὁρμὴν ἐμε ποιησάσης, ἢ καθόλου καταφρονήσαντες τοῦ πεπίστευμένου παρ' ἡμῶν μαρτυρίου, τῇ τῶν δαιμόνων ra quædam præcognoscere existimare, quod necessario futura sint ex illo astrorum motu. οἴεσθαι προγινώσκειν, ὡς ἐξ ἀνάγκης συμβησομένων Lex. Quapropter lex dicit: Geometria quidem publice docetur; mathematica vero condemnatur ut prohibita. Magnus Basilius etiam in 7 canone veneficos et idololatras, et homicidas in viginti annos condemnat; adulteros vero et masculorum et animalium initores in quindecimn; idololatras vocans non manifesto impios, sed eos, qui post baptismum præstigias exercent et vaticinia. Nam aliquo modo idola colunt illi, daemonum invocationibus utentes, et eorum auxilium quærentes. Qui quidem ab initio fuerunt idololatræ, et pœnitentia ducuntur et baptizantur, statim ad sanctam communionem accedant: qui autem post baptismum idolis sacrificarunt, per totam vitam pœnitentiam agant, et in ejus extremo divinum donum accipiant. Quemadmodum et in 65, illum qui præstigias vel venen. cium profitetur, voluntarii homicidæ judicio subjicit 175 per 20 annos eos a communione arcens; et non immerito,cum praestigiæ invocationes demonum maleficorum contineant, circa tumulos incantatas, ut alicujus membra forsan dissolvantur, et dum luce fruitur ægrotet, et inops sit illi vita. Quapropter et incantationes denominatæ sunt a gemitibus et lamentationibus circa tumulos. Veneficia vero aut interficiunt, aut de mentis sede dejiciunt, mortemque illi, qui hæc patitur, optabilem faciunt, si quando resipiscat; vel hominis cognatis saltem, aut amoris gratia quandoque facta, in delirium inducunt. In 72, eum qui se valibus vel aliis ejusmodi tradidit, eorumque errores sectatur, homicidarum tempore puniri jubet. Quamvis oracula post assum ptam a Domino carnem defecerint, et a falsis defs prædictiones: his tamen temporibus per incaptationes et dæmonum ministeria aliquando fiericontingunt, etsi mendacii pleraque convineantur. Qui tamen impudenter dæmones invocant, non immerito homicidarum judicio subjiciuntur. Qui vero sanctimoniam et virtutem simulantes lucri gratia, mitiorem, credo, panam et non easdem correctiones subibunt. Magnus vero Gregorius Nyssenus in 2 canone hæc verbatim profert: Qui ad præstigiatores vel vates, vel eos qui per dæmones se piacula quædam et aversiones operaturos esse pollicentur, accedunt exacte interrogantur et examinantur, utrum in fide in Christum permanentes, a necessitate aliqua ad illud peccatum impulsi sunt, cum afflictio aliqua vel intolerabilis jactura hunc illi animum indidisset, an omnino neglecto quod a nobis creditum est testimonio, ad damonum societatem se contulerunt.

MATTHÆI BLASTARIS Si enim ad fdem inirmandam, et quod Deum συμμαχίᾳ προσέδραμον. Εἰ μὲν γὰρ ἐπ' ἀθετήσει qui a Christianis creditur, esse non crederent, illud fecerunt, erunt omnino voluntario negantium jodicio obnoxii. Quale vero sit horum supplicium, in primo ejus canone hic sanctus decernit; quem quæras in 1 cap. litt. A. Sin autem, inquit, non ferenda necessitas aliqua pusillum eorum animum superans, eo deduxit, mensuram eorum qui in fornicatione peccarunt, ipsi etiam observabunt, quod in novem annos extendit. Quære 3 cap. litteræ E. Leges. Qui per sacrificia vaticinatur, gladio puniatur: qui vero illum vel suasione vel præmio ad id hortatur, exsilio, et bonorum publicationi subjiciatur. Venefci, si in dignitate positi sint, exsilio mulctantur; reliqui vero capite plectuntur. Qui præparat magicam ad venerem trahentem pudicos mores, vel contra hominum salutem mala molitur, bonorum publicatione et exsilio punitur. Ne quis divinatorem consulat: magi enim capitali pana puniuntur. Qui in necem hominum dæmones invocant, gladio puniantur. 176 Idem est docere et discere lege prohibita. Maritus uxorem suam veneficam expertus, matrimonium repudio solvit; similiter et mulier virum. Qui venenum pro medicamento servo dedit, cidem pœnæ subjicitur ut qui mortis causam præbuit; similiter et qui inconsiderate dat venenum. Qui insanire aliquem veneno faciunt, lege de injuria tenentur. Lege de homicidis tenetur, qui hominis necandi causa venenum præparat, vel vendit, vel habet. Si quis non malo animo mulieri paraverit medicamentum ad conceptionem, et si ipsum accipiens decesserit, relegatur qui paravit. Si quis liber aut servus quocunque prætextu potionem dederit, sive viro, sivi mulieri, sive ancilla, sive domine, et ex hoc infirmi facti moriantur qui acceperunt, qui paravit gladio puniatur. Qui, quæ φυλακτὰ dicantur, faciunt, et amatoria ad capiendos homines,publicatis bonis deportentur. Sexagesima novella imperatoris Leonis, Si quis, inquit, omnino has magicas artes adhibere inveniatur, sive corporis medelæ prætextu, sive ad avertendum a fructibus damnum, is apostatarum pœnam subiens, ultimo afficiatur supplicio. CAP. 11. De mollitie. Contulas 28 cap. littera K. CAP. III. De ebriis. Quaras 35 cap. litteræ Κ. τῆς πίστεως, καὶ πρὸς τὸ μὴ πιστεύειν εἶναι Θεὸν τὸν παρὰ τῶν Χριστιανῶν πιστευόμενον, ἐκεῖνο περ ποιήκασι, τῷ κρίματι τῶν ἑκουσίως ἀρνησαμένων ὑπαχθήσονται. Οποῖον δὲ τὸ τούτων κρῖμα, ἐν τῷ α' αὐτοῦ κανόνι ὁ ἅγιος οὗτος διαλαμβάνει, ὃν καὶ ζήτει ἐν τῷ α΄ κεφ. τοῦ στοιχείου. Εἰ δέ τις, φησὶν, ἀβάστακτος ἀνάγκη κατακρατήσασα τῆς μικροψυ χίας αὐτῶν, εἰς τοῦτο προήγαγε, τὸ μέτρον τῶν ἐν πορνεία πλημμελησάντων καὶ αὐτοὶ φυλάξουσιν, ὅπερ καὶ εἰς ἔτη παρατείνει ἐννέα. Ζήτει τὸ γ΄ κεφά λαιον τοῦ στοιχείου. Νόμοι. Ὁ διὰ θυσιῶν μαντευόμενος ξίφει τιμωρείσθω· ὁ δὲ τοῦτον προτρεψάμενος παρακλήσει ἢ μισθῷ, ἐξορίᾳ καὶ δημεύσει ὑποκείσθω. Οἱ φαρμακοὶ, αξιωματικοὶ ὄντες, δεπορτατεύον ται· οἱ δὲ λοιποὶ εἰς κεφαλὴν τιμωροῦνται. Ὁ ἐπιτηδευσάμενος γοητείαν ἕλκουσαν εἰς ἔρωτα τοὺς σώφρονας λογισμούς, ἢ κατὰ σωτηρίας ἀνθρώπων μηχανησάμενος, δημεύσει καὶ ἑξορίᾳ τιμωρεῖται. Μηδεὶς ἐπερωτάτω τινὰ μαντικὴν ἐπαγγελλόμενον· οἱ γὰγ μάγοι κεφαλικῶς τιμωρούνται. Οἱ εἰς βλάβην ἀνθρώπων δαίμονας ἐπικαλούμενοι ξιφει τιμωρείσθωσαν. Ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπηγορευμένα μαθεῖν, καὶ τὸ διδάσκειν. Εὐλόγως ὁ ἀνὴρ, εὑρίσκων τὴν αὐτοῦ γαμετὴν φαρμακὸν, ῥεπουδίῳ λύει τον γάμον· ὡσαύτως καὶ ἡ γυνὴ τὸν ἄνδρα. Ὁ φάρμακον ἀντὶ ἱατρείας δούλῳ δεδωκὼς ὑπόσ κειται τῇ αὐτῇ ποινῇ, ὡς αἰτίαν θανάτου παρασχών ὡσαύτως καὶ ὁ προπετῶς διδοὺς φάρμακον. Οι παραφρονῆσαί τινα φαρμάκω ποιοῦντες ἐνέ χονταί τῷ περὶ ὕβρεως νόμῳ. Τῷ περὶ φονέων νόμῳ ὑπόκειται ὁ διὰ τὸ φονεύ σαι ἄνθρωπον ποιῶν φάρμακον, ἢ πιπράσκων, ἢ ἔχων. Εἰ καὶ μὴ κακῷ τις λογισμῷ παράσχοι γυναικὶ συλληπτικὸν, καὶ τελευτήσει ἡ λαβοῦσα, ἐξορίζεται ὁ παρασχών. Εἴ τις ἐλεύθερος, ἢ δοῦλος, ἐπὶ οἰᾳδήποτε προφάσει δοίη πόμα εἴτε ἀνδρὶ, εἴτε γυναικὶ, εἴτε δούλη, εἴτε δεσποίνῃ, καὶ ἐκ τούτου ασθενήσαντες ἀποθά νοιεν οι δεξάμενοι, ξίφει ὁ παρασχών τιμω Ο ρείσθε. Οἱ τὰ λεγόμενα ποιοῦντες φυλακτά, ἐπὶ φιλία τὸ δοκεῖν ἀνθρώπων, δημευόμενοι ἐξοριζέσθωσαν. Ἡ δὲ ξ' νεαρὰ τοῦ βασιλέως Λέοντος, Εἴ τις, φησίν, ὅλως τὰ τοιαῦτα φωραθείη μαγγανευόμενος, εἴτε προφάσει σωμάτων θεραπείας, εἴτε ἀποτροπῆς τῆς τῶν καρπίμων βλάβης, τὴν ἐσχάτην εἰσπρατ τέτθω ποινὴν, τὴν τῶν ἀποστατῶν κόλασιν ὑφιστά. μένος. ΚΕΦΑΛ. Β'. Περί μαλακίας. Ζήτε: τὸ κη' κεφάλαιον τοῦ Κ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Γ΄. Περὶ μεθυόντων. Ζήτει τὸ λε' κεφάλαιον τοῦ Κ στοιχείου.

ΚΕΦΑΛ. Δ'. Περὶ μεταθέσεως καὶ μεταβιβά- CAP. IV. De transpositione et translatione episcopoσεως ἐπισκόπων ἢ κληρικῶν. Ζήτει τὸ θ' κεφάλαιον τοῦ 1 στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Ε΄. Ὅτι τοὺς μετανοοῦντας οὐ δεῖ ἀποβάλλεσθαι. Ὁ νβ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, Εἴ τις ἐπίσ σκοπος, φησὶν, ἢ πρεσβύτερος, τὸν ἀπὸ - ἁμαρτίας ἐπιστρέφοντα οὐ προσίεται, ἀλλὰ μυσαττόμενος ἀποβάλλεται, κατὰ τὸν παλαιὸν ἐκεῖνον δήπου Ναβάτον, καθαιρείσθω, οἷα λυπῶν τὸν Χριστὸν εἰρηκότα, Χαρὰ γίνεται ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι· ὃς διὰ τὴν τῶν ἁμαρτωλῶν σωτηρίαν κλίνας τοὺς οὐρανούς καταβέβηκεν· ὃς ἔφη, μὴ ἐλθεῖν καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετ πάνοιαν· οὗ τῆς φιλανθρωπίας οὐδεμία τῶν ἡμε τέρων κρείττων ὤφθη ἁμαρτιῶν· ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ προφήτου βοᾷ· Λέγε σὺ πρῶτος τὰς ἁμαρτίας σου, ἵνα δικαιωθῇς.» Ζήτει ἐν τῷ ἑξῆς ζ' κεφαλαίῳ και νόνα μς' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου. Ὁ δὲ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου β' κανὼν τοὺς ἐν διαφόροις ἐξετασθέντας πταίσμασι, καὶ δι᾽ ἐξομολογήσεως καὶ μετανοίας τοῖς κακοῖς ἀντιζύγου, καὶ, φασιν, ἐκ διαμέτρου τὸν εἰσέπειτα βίον πρὸς τὸν πρότερον ἐπιδειξαμένους, τῆς θείας ἀξιοῖ μεταλή ψεως, ἀξιοῦσθαι, οὐ παρὰ τὴν αὐτῶν σπουδὴν, παρὰ μέντοι τοὺς οἰκτιρμούς τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν ἄφατον ἀγαθότητα. ΚΕΦΑΛ. 5. Περὶ τῶν τῆς μετανοίας τόπων. Εἰς τέσσαρας δὲ τάξεις οἱ μετανοοῦντες διῄρηνται - εἰς τοὺς προσκλαίοντας, τοὺς ἀκροωμένους, τοὺς ὑποπίπτοντας, καὶ τοὺς συνισταμένους· καὶ προστ κλαίοντες μέν εἰσιν οἱ ἔξω τῆς θύρας τοῦ εὐκτηρίου ἱστάμενοι, καὶ πρὸς τῶν εἰσιόντων τε καὶ ἐξιόντων πιστῶν εὐχήν τε αἰτούμενοι, καὶ τὴν τῆς ἁμαρτίας συγχώρησιν· ἀκροώμενοι δὲ, οἱ ἔνδον τῆς θύρας ἱστάμενοι ἐν τῷ λεγομένῳ Νάρθηκι, καὶ τῶν θείων Γραφῶν, καὶ τῆς κοινῆς ἐπακούοντες διδασκαλίας, εἶθ᾽ οὕτω μετὰ κατηχουμένων ἐξερχόμενοι. Υποπίπτοντες δέ εἰσιν οἱ ἔνδον τῆς ἐκκλησίας ἱστάμενοι, κατόπιν δὲ τοῦ ἄμβωνος, καὶ μετὰ τῶν και τηχουμένων καὶ οὗτοι ἐξιόντες, ἠνίκα τὸ, Ὅσοι κατηχούμενοι, ἐκφωνηθείη παρὰ τοῦ διακόνου· συνιστάμενοι δε, οἱ τοῖς πιστοῖς μὲν συνευχόμενοι καὶ συμψάλλοντες, τῆς δὲ τῶν αγιασμάτων ἀπεχόμενο μεταλήψεως, μέχρις ἂν, ἐξήκοντος τοῦ νενομισμένου χρόνου, τὸ τέλειον αὐτοὺς τῆς θείας ἐκδέξηται κοινωνίας. ΚΕΦΑΛ. Ζ΄. Ὅτι κατὰ τὴν τῶν μετανοούντων διάθεσιν ἔξεστι τῷ ἐπισκόπῳ ἢ ἀνιέναι, ἢ ἐπιτεῖναι τούτοις τὰ ἐπιτίμια. Ὁ ιβ΄ τῆς α συνόδου κανών κριτὴν ἐφίστησιν ἀπαραλόγιστον τὸν ἐπίσκοπον, ἢ μειοῦν τὰ ἐπιτίμια, και φιλανθρωπότερόν τι βουλεύεσθαι, τοῖς ἐξ εἰλι κρινούς διανοίας μετανοοῦσι, καὶ τῷ τοῦ Θεοῦ φόβῳ καλῶς στοιχειουμένοις, καὶ δάκρυσιν αὐτὸν ἱλεον μένοις, καὶ τὴν ἐκ τῶν ἐπιτιμίων κάκωσιν εὐχαρίστως ὑπομένουσι, καὶ τὴν τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἄσκη σιν περὶ παντὸς ποιουμένοις, κοινωνοῦσι δὲ τῶν ὄντων τοῖς δεομένοις, καὶ ἔργῳ καὶ σχήματι τὴν rum et clericorum. Quæras 9 cap. litteræ A. CAP. V. Quod penitentes non debent rejici. Quinquagesimus secundus sanctorum apostolorum canon, Si quis episcopus, inquit, vel presbyter, eum, qui a peccatis convertitur, non recipit, sed abhorrens ejicit veteris instar Navati illius, deponatur, quia Christum molestia afficit dicentem, «Gaudium est in cœlo propter unum peccatorem 177 poenitentiam agentem,» qui propter peccatorum salutem inclinavit cœlos et descendit; qui dixit, se non venisse vocare justos, sed peccatores ad pœnitentiam; cujus misericordia omnibus nostris ignoscit peccatis; qui etiam per prophetam dixit: «Dic tu primus peccata tua, ut justifceris.» Quæras in sequenti 7 cap. 46 canonem synodi Carthaginensis. Secundus syn. Laodic. canon in diversis deprehensos delictis, et per confessionem ac pœnitentiam malis oppositam, vitam futuram priori ex diametro, ut aiunt, contrariam ostendentes, sancta communione dignos haberi judicat, non propter eorum virtutis studium, sed propter Dei miserationes et inenarrabilem bonitatem. CAP. VI. De panitentiæ locis. Pænitentes in quator ordines distribuuntur: in deflentes, audientes, substratos, et consistentes. Et deflentes quidem sunt, qui extra sacrarii ostium stant, et ingredientium et egredientium fidelium supplicationes rogant, et peccati remissionem. Audientes vero, qui intra ostium stantes in loco Narthece dicto, sacras Scripturas et communem disciplinam audiunt, deinde cum catechumenis egrediuntur. Substrati autem sunt, qui intra ecclesiam stant, verum post ambonem, et cum catechumenis et ipsi egrediuntur, quando a diaconó pronuntiatur, «Quotcunque catechumeni.» Con sistentes vero, qui cum fidelibus simul precantur et canunt, sed a sanctorum communione abstinent, donec, definito tempore adimpleto, ad sanctam communionem tandem plene admittantur.· CAP. VII. Quod juxta pænitentium dispositionem episcopo poenas illis vel remittere vel extendere liceat. Duodecimus primæ syn, canon arbitrum infallibilem episcopum constituit, vel poenas diminuere, et humanius aliquid statuere de iis qui sinceris conditionibus pœnitentiam agunt, et in timore Dei reote incedunt, et lacrymis eum propit.um faciunt, et ponarum alfictionem patienter subeunt, et bonorum operum exsecutioni ante omnia operam dant, de bonis autem indigentibus communicant, et conversionem tam re quam specie

ostendunt: vel de rigore rursus non omnino re- επιστροφὴν ἐπιδεικνυμένοις· ἢ τῆς ἀκριβείας αὖθις mittere, si castigatum indifferenter et remisse per correctionem dispositum esse animadverterit: cum enim pro forma ecclesiam ingreditur, salutis expers atque ita dignus est qui a fidelibus quidem separetur, cum catechumenis vero et stationem, et e templo egressionem communem habeat. Eadem etiam 2 Ancyr. syn. canon decernit, potestatem episcopis concedens, juxta afflictionem, et humilitatem, et mansuetudinem pœnitentiam agentis, vel pœnis addere vel auferre. Porro et quintus ut et septimus episcopis potestatem concedit, pœnitentibus supplicia vel remittere vel extendere, ardentiorem videlicet, 178 vel remissiorem penitentiam ostendentibus; anteactam quoque eorum, et quæ postea consecuta est, vivendi rationem inspicere; num caste, vel remisse et laxe vitam egerint, et sic clementiam erga illos adhibere jubet. μηδόλως ὑφίεσθαι, εἰ ἀδιαφόρως όρψη καὶ ἀνειμέ νως τὸν ἐπιτιμηθέντα πρὸς τὴν ἐπιτίμησιν διακεί μενον, καὶ τῷ σχήματι μόνῳ τῆς εἰς τὸν νεών παρόδου ἀρκούμενον, καὶ οὐκ ἀνιώμενον καὶ ἀναξιο παθοῦντα, ὅτι τῶν μὲν πιστῶν ἀποδιαστέλλεται, τοῖς δὲ κατηχουμένοις, τῆς τε στάσεως κοινωνεῖ, καὶ τῆς ἐκ τοῦ νεὼ ἀποφοιτήσεως. Ταῦτα καὶ ὁ τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ β' διορίζεται, τὴν ἐξουσίαν τοῖς ἐπισκόποις ἀνατιθείς, κατά γε τὸν κάματον, καὶ τὸ ταπεινὸν τοῦ μετανοοῦντος καὶ πρᾶον, ἢ προστιθέναι, ἢ ἀφαιρεῖν τῶν ἐπιτιμίων. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ε' ἔτι καὶ ὁ ζ' τοῖς ἐπισκόποις ἐπιτρέ πει τὴν ἐξουσίαν, ἢ ἀνεῖναι ἢ ἐπιτεῖναι τοῖς μετανοοῦσι τὰ ἐπιτίμια, θερμότερον δηλαδὴ ἢ ῥαθυμό τερον τὴν μετάνοιαν ἐπιδεικνυμένοις· σκοπεῖν δὲ καὶ τὸν προτοῦ βίον τούτων, καὶ τὸν εἰσέπειτα, εἴτε σωφρόνως, εἴτε ἀνειμένως ζῶσι καὶ χαύνως, καὶ οὕτω τὴν φιλανθρωπίαν ἐπιμετρεῖν. Centesimus secundus sextæ syn. canon, Eum, inquit, qui solvendi et ligandi potestatem a Deo accepit, peccati qualitatem considerare oportet, et ejus qui peccavit ad conversionem studium, sive vergat ad sanitatem, sive contra propriis moribus in se provocet morbum, et sic vulneri convenientem afferre medicinam; ne si in utroque immoderatione utatur, ab ejus qui loberat salute excidat: varius enim et multiformis est peccati morbus. Omnem enim rationem init Deus, isque cui pastoralis traditus est principatus, ut errantem ovem reducat, et ei quæ est a serpente vulnerata, medeatur, et neque per desperationis præcipitia impellat, nec ad vitæ dissolutionem et contemptum frena relaxet, sed uno modo, sive per acriora et astringentia, sive per molliora et leniora medicamenta affectioni resistat, et ad ulceris obductionem adnitatur, fructus pœnitentiæ examinans, et sapienter dispensans et gubernans hominem, qui ad superiorem illuminationem vocatur. Utraque igitur scire oportet, et quæ sunt summi juris, et que sunt consuetudinis vel affectionis; et in iis, quæ extrema non admittunt, affectionis modo uti, sicut sanctus et magnus docet Basilius. rn tertio enim ejus canone, In summa, inquit, verior est lapsus medela a peccato recessus et per temperantiam et aflictionem carnem in servitutem redigere et spiritui subjicere; ita enim qui pœnitentiam agit, perfectum curationis suae documentum nobis exhibebit. Debent vero animarum curatores utraque nosse, et quæ sunt summi juris, et quæ sunt consuetudinis. Et si quidem, quæ sunt summi juris, admittant illi qui confessi sunt, ex ejus præscripto cum ipsis agere: sin autem obluctentur, sequi demissionis consuetudinem debebunt. ἐξομολογούμενοι, κατ' ἐκείνην οἰκονομεῖν αὐτοὺς· εἰ δὲ σκληρόνοιντο, ἕπεσθαι τῇ συνηθείᾳ τῆς συγ Ὁ δὲ ρβ΄ τῆς ς' συνόδου κανών, Τὸν ἐξουσίαν, φησίν, εἰληφότα παρὰ Θεοῦ λύειν τε καὶ δεσμεῖν, σκοπεῖν τε τὴν τῆς ἁμαρτίας ποιότητα χρὴ, καὶ τὴν τοῦ ἡμαρτηκότος πρὸς τὴν ἐπιστροφὴν διάθεσιν, εἴτε πρὸς τὴν ὑγίειαν νεύσει, ἢ τοὐναντίον διὰ τῶν οἰκείων τρόπων προσκαλεῖται καθ᾿ ἑαυτοῦ τὸ ἀῤῥώ στημα, καὶ οὕτω κατάλληλον ἐπάγειν τὴν θεραπείαν τῷ τραύματι, ἵνα μὴ, τῇ ἀμετρία καθ' ἑκάτερον χρώμενος, αποσφαλείη πρὸς τὴν σωτηρίαν τοῦ κάμνοντος· πολυειδής γὰρ καὶ ποικίλη τῆς ἁμαρτ τίας ἡ νόσος. Πᾶς μέντοι λόγος Θεῷ καὶ τῷ τὴν ποιμαντικὴν ἡγεμονίαν ἐγχειρισθέντι, τὸ πλανώμε νον πρόβατον ἐπαναγαγεῖν, καὶ τὸ τρωθὲν ὑπὸ τοῦ ὄψεως ἐξιάσασθαι, καὶ μήτε κατὰ κρημνοῦ ὠθῆσαι τῆς ἀπογνώσεως, μήτε τὰ χαλινὰ ἐπιδοῦναι πρὸς τὴν τοῦ βίου ἔκλυσίν τε καὶ καταφρόνησιν· ἀλλ᾽ ἑνί με τῷ τρόπῳ, εἴτε διὰ τῶν αὐστηροτέρων και στο φόντων, εἴτε διὰ τῶν ἁπαλωτέρων τε καὶ πραοτέρων φαρμάκων, κατὰ τοῦ πάθους στῆναι, καὶ πρὸς τὴν συνούλωσιν τοῦ ἕλκους ἀνταγωνίσασθαι, τοὺς τῆς μετανοίας καρποὺς δοκιμάζοντι, καὶ οἰκονομοῦντι καλῶς τὸν πρὸς τὴν ἄνω λαμπρότητα καλούμενον ἄνθρωπον. ᾿Αμφότερα τοίνυν εἰδέναι χρὴ, καὶ τὰ τῆς ἀκριβείας, καὶ τὰ τῆς συνηθείας, ἢ συμπαθείας, καὶ ἐπὶ τῶν μὴ καταδεχομένων τὴν ἀκρότητα, τῷ τῆς συμπαθείας τύπῳ κεχρῆσθαι, ὡς ὁ ἱερὸς καὶ μέγας διδάσκει Βασίλειος. Ἐν γὰρ τῷ γ' αὐτοῦ κανόν:, Καθόλου, φησί, ἀληθέστερον ἴαμα τοῦ σφάλματος, ἡ τῆς ἁμαρτίας αναχώρησις, καὶ τὸ δι' ἐγκρατείας καὶ κακοπαθείας τὴν σάρκα δουλαγωγῆσαι, καὶ ὑπου τάξαι τῷ πνεύματι· οὕτω γὰρ τελείαν ἡμῖν ὁ μετανοῶν παρέξει τῆς ἰατρεύσεως αὐτοῦ τὴν ἀπόδει ξιν. Δεῖ δὲ τοὺς τῶν ψυχῶν οἰκονόμους ἀμφότεροι εἰδέναι, καὶ τὰ τῆς ἀκριβείας, καὶ τὰ τῆς συνη θείας· καὶ εἰ μὲν καταδέχονται τὴν ἀκρίβειαν οἱ καταβάσεως. In 74 vero can. ejus: Qui ligandi et solvendi potestatem a Deo acceperunt, eis non est vitio verἘν δὲ τῷ οδ', Οἱ δεσμεῖν καὶ λύειν ἐξουσίαν εἰ ληφότες παρὰ Θεοῦ, μεμπτέοι οὐκ ἂν εἶεν, εἰ, τῶν

SYNTAGMA ALPHABETICUM. Μ. ἐξομολογουμένων σπουδαίαν καὶ θερμοτέραν τὴν lendum si conftentibus seriam et ardentiorem poni μετάνοιαν ἐπιδεικνυμένων, αὐτοῖς ἀρέσειεν ἐλατο tentiam ostendentibus, illis placet definitum pœnæ τῶσαι τοὺς ὁρισθέντας τῶν ἐπιτιμίων χρόνους, τῆς ἐν ταῖς Γραφαῖς ἱστορίας εγγυωμένης ἡμῖν, τοὺς μετὰ μείζονος ἐξομολογουμένους πόνου, θᾶττον τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν καταλαμβάνειν. Ἐπὶ δὲ τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Λουκά στρα τιώτῃ τινὶ φόνον ἑκούσιον δράσαντι, ἐπίσκοπός τις ἐπὶ μετρίῳ πάνυ καιρῷ ἐγγράφως αὐτῷ τὴν ἀθώωσιν δέδωκε, καὶ ἐγκαλούμενος παρὰ τῆς συνόδου, τὸν παρόντα κανόνα προέτεινεν· ἀλλ᾽ ἤκουνεν, ὅτι τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐδόθη μὲν αὔξειν τε καὶ μειοῦν τὰ ἐκ τῶν κανόνων ἐπιτίμια, οὐ μὴν ἀνεξετάστῳ καὶ ὑπερβαλλούσῃ χρῆσθαι συγκαταβάσει. Ὅθεν τὸν μὲν στρατιώτην τοῖς ἐκ τῶν κανόνων ἐπιτιμίοις ἡ σύνο οδος καθυπέβαλε· τὸν δὲ ἀρχιερέα δίκας ἀπῄτησε, η τὴν ἐν ὡρισμένῳ καιρῷ τῆς λειτουργίας ἐπίσχεσιν. μου, tempus minuere; Scripturæ siquidem historis nobis manifestum faciente, quod qui majori labore confitentur, eos Dei misericordiam citius apprehendere. Tempore porro sanctissimi patriarchæ Luce, milite quodam cædem voluntariam committente, episcopus quidam post valde modicum tempus datis scriptis absolutionem illi concessit, et a synodo condemnatus, præsentem canonem in medium attulit: sed responsum accepit, quod antistitibus concessum fuit caponum pœnas vel augere vel minuere, non autem inexplorata et arrogante demissione uti; unde militem quidem pœnis, quas canones exigunt, synodus subjecit, ab antistite autem jus exigebat, nempe ad statutum tempus ab administratione suspensionem. Magnus Gregorius Nyssenus in tertio canone, lis, qui diligentiori conversione usi fuerint, inquit, et vita ad id quod bonum est reditum ostenderint, licet ei, qui dispensat, pro utilitate tempus contrahere, et celerius illis communionem reddere, prout ejus, cui medela adhibetur, constitutionem approbarit. Quemadmodum enim porcis margaritas projicere vetitum est, ita et pretiosa margarita privare eum, qui jam per purgationem et alienationem a vitio factus est homo, absurdum est. Ubique enim in peccati specie hoc perspicere ante omnia convenit, qualis est illius, cui medela adhibetur, dispositio, et non ad medelam sufficere tempus existimare, (nam quænam medela a 179 tempore fit?) sed illius affectionem, qui per conversionem sibi medetur. Est vero, inquit, quædam differentia in pœnitentiæ ratione, ejusmodi; qui enim ex seipso ad suorum peccatorum confessionem impulsus est, eo quod sua sponte occultorum accusator esse voluerit, ut qui jam medicinam adhibere coeperit, mitioribus penis mulctatur. Qui autem in malo deprehensus est, vel propter aliquam suspicionem vel accusationem ingratiis convictus est, longius illi conversionis tempus datur, ut deinceps perfecte purgatus, sic ad sacramentorum communionem admittatur. Quæras in 32 cap. litteræ canonem 82 magni Basilii, et in 23 cap littera Κ ejusdem sancti canonem 61, et in 8 cap. litteræ Σ Ὁ δὲ Νύσσης μέγας Γρηγόριος, ἐν τῷ γ΄ κανόνι, Ἐπὶ τῶν σπουδαιοτέρα κεχρημένων, φησί, τῇ ἐπισ στροφῇ, καὶ τῷ βίῳ δεικνύντων τὴν πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐπάνοδον, ἔξεστι τῷ οἰκονομοῦντι πρὸς τὸ συμφέρον συντεμεῖν τὸν χρόνον, καὶ τάχιον ἀποδοῦναι τούτοις τὴν κοινωνίαν, ὅπως ἂν τὴν τοῦ θεραπευομένου και τάστασιν δοκιμάσειεν. Ὥσπερ γὰρ τὸ τοῖς χοίροις ρίπτειν τοὺς μαργαρίτας ἀπείρηται, οὕτω τὸ ἀποστερεῖν τοῦ τιμίου μαργαρίτου τὸν ἤδη ἄνθρωπον διὰ τῆς καθαρότητός τε καὶ τῆς ἀπαθείας γενομετῶν ἀτόπων ἐστι. Πανταχοῦ γὰρ ἐν πλημμε λήματος εἶδει τοῦτο καθορᾷν προσήκει πρὸ πάντων, οἷα ἐστὶν ἡ τοῦ θεραπευομένου διάθεσις, καὶ μὴ τὸν χρόνον οἴεσθαι πρὸς θεραπείαν ἀρκεῖν, (τίς γὰρ & ἂν ἐκ τοῦ χρόνου ἴασις γένοιτο;) ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν τοῦ ἑαυτὸν δι᾽ ἐπιστροφῆς θεραπεύοντος. Εστι δέ, φησί, διαφορά τις ἐν τῷ λόγῳ τῆς μετανοίας τοιαύτη· ὁ μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ πρὸς τὴν ἐξαγόρευσιν τῆς ἁμαρτίας ὁρμήσας, αὐτὸ τὸ καταδέξασθαι δι' οἰκείας ὁρμῆς γενέσθαι τῶν κρυφίων κατήγορος, ὡς ἤδη τῆς θεραπείας ἀρξάμενος, ἐν φιλανθρωποτέροις γίνεται τοῖς ἐπιτιμίοις. Ὁ δὲ φωραθεὶς ἐπὶ τῷ κακῷ, ἢ διά τινος ὑποψίας ή κατηγορίας ἀπελεγχθεὶς ἀκουσίως, ἐν ἐπιτεταμένῃ γίνεται τῇ ἐπιστροφῇ, ὥστε καθαρισθέντα δι᾿ ἀκριβείας αὐτὸν, οὕτως ἐπὶ τὴν τῶν ἁγιασμάτων ἐλθεῖν κοινωνίαν. Ζήτει καὶ ἐν τῷ λβ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα τοῦ μεγάλου Βασιλείου πβ΄, καὶ ἐν τῷ κγ' κεφ. τοῦ Κ στοιχείου και νόνα τοῦ αὐτοῦ ξα', καὶ ἐν τῷ η' κεφ. τοῦ Σ στοι- ejusdem canonem 70, et in 23 cap. littera Κ χείου κανόνα τοῦ αὐτοῦ ο', καὶ ἐν τῷ κγ' κεφ. τοῦ Κ στοιχείου κανόνα Γρηγορίου τοῦ θαυματουργοῦ ια'. Ὁ δὲ θεῖος Χρυσόστομος, ἐν τῷ β΄ τῶν περὶ ἱερωσύνης λόγω, Οὐχ ἁπλῶς, φησί, πρὸς τὸ τῶν ἁμαρτημάτων μέτρον δεῖ τὴν ἐπιτιμίαν ἐπάγειν, ἀλλὰ καὶ τῆς τῶν ἁμαρτανόντων στοχάζεται προαιρέσεως, μή ποτε ράψαι τὸ διεῤῥωγός βουλόμενος, χεῖρον το σχίσμα ποιήσῃς, καὶ ἀνορθῶσαι τὸ κατα πεπτωχὸς σπουδάζων, μείζονα έργάσῃ τὴν πτῶσιν. Οἱ γὰρ ἀσθενεῖς καὶ διακεχυμένοι, καὶ τὸ πλέον τῇ τοῦ κόσμου δεδεμένοι τρυφῇ, ἔτι καὶ ἐπὶ γένει καὶ δυναστεία μέγα φρονεῖν ἔχοντες, ἡρέμα μὲν καὶ Gregorii Thaumaturgi can. 11. Divus etiam Chrysostomus in 2 de sacerdotio sermone, Non simpliciter, inquit, ad delictorum gradum mulctam oportet statuere; sed exploranda est peccantium dispositio: ne dum consuere vis quod ruptum est, scissuram deteriorem facias; ac dum, quod lapsum est, erigere ac emendare studes, casum ipsum majorem reddas. Nam qui infirm¡ sunt ac remissi, et magna ex parte mundi deliciis illaqueati, quique a generis claritate et potentia, unde animos magnopere tollant, habent: sensim

MATTHÆI BLASTARIS et paulatim a peccatis, quibus laborant, pedem refe- κατὰ μικρὸν ἐν οἷς ἁμαρτάνουσιν ἐπιστρεφόμενοι, rentes, licet non penitus, attamen parte aliqua se a malis liberare possunt. Si vero repentinam animadversionem adhibeat aliquis vel correctionem, etiam minori correctione et animadversione illos afficiet. Humanus enim animus, postquam verecundiæ limites transilire coactus est, in desperationem dilabitur; et neque blandis verbis paret, neque minis flectitur, neque beneficiis movetur: sed ista civitate multo pejor fit, cui exprobrans propheta dixit: «Facta est tibi meretricia facies, depuduit te adversus omnes.» Quocirca multa pastori opus est prudentia, et mille oculis, ut animæ habitum undique circumspiciat. Quemadmodum enim animum despondent multi, et in suæ salutis disperationem proruunt, eo quod non possunt acerba medicamenta sustinere; ita sunt nonnulli, qui, " quod poenas peccatis pares non luerint, in contemptum dilabuntur et mullo deteriores fiunt, et majorem peccandi licentiam sibi vindicant. Itaque nihil horum sine examine prætereundum est, quin omnia studiose perscrutatum; tum enim demum oportet sua ipsius remedia peccatori afferre, ne frustranea sit ejus opera. Magnus vero Basilius in 84 canone, Hæc autem omni, inquit, scribimus, ut penitentiæ fructus probentur. Non enim temporis circa hæc, sed pœnitentiæ rationem habemus. Quod si a pro. priis moribus non facile avellantur, et carnis voluptatibus potius quam Domino servire voluerint, vitamque ex Evangelio institutam non admittant, nulla est nobis cum iis communis ratio. Nos enim in inobediente et contradicente populo audire docti sumus, «Servans serva animam tuam.» δύναιντ᾽ ἄν, εἰ καὶ μὴ τέλεον, ἀλλ᾽ οὖν ἐκ μέρους τῶν κατεχόντων αὐτοὺς ἀπαλλαγῆναι κακῶν Ἐὰν δὲ ἀθρόον τις ἔπαγάγῃ τὴν παίδευσιν, καὶ τῆς ἐλάτω τονος αὐτοὺς ἀποστερήσει παιδεύσεώς τε καὶ διορθώσεως· ψυχὴ γὰρ, ἐπειδὰν ἀπερυθριάσαι βιασθῇ, εἰς ἀνελπιστίαν ἐμπίπτει, καὶ οὔτε προσηνέσι λό γοις εἴχει λοιπόν, οὔτε ἀπειλαῖς λάμπτεται, οὔτε εὐεργεσίαις προτρέπεται, ἀλλὰ γίνεται πολύ χεί ρων τῆς πόλεως ἐκείνης, ἣν ὁ προφήτης κακίζων ἔλεγεν. Οψις πόρνης εγένετό σοι, ἀπηναισχύντησας πρὸς πάντας. Διὰ τοῦτο πολλῆς δεῖ συνέσεως τῷ ποιμένι, καὶ μυρίων ὀφθαλμῶν, πρὸς τὸ περισκοπεῖν πάντοθεν τὴν τῆς ψυχῆς ἕξιν. Ωσπερ γὰρ εἰς ἀπόνοιαν αἵρονται πολλοὶ, καὶ εἰς ἀπόγνωσιν τῆς αὐτῶν καταπίπτουσι σωτηρίας, ἀπὸ τοῦ μὴ δυνηθῆναι πικρῶν ἀνασχέσθαι φαρμάκων, οὕτως εἰσί τινες, οἶ, διὰ τὸ μὴ δοῦναι τιμωρίαν τῶν ἁμαρτημάτων ἀντίῤῥοπον, εἰς ὀλιγωρίαν ἐκτρέπονται, καὶ πολλῷ γίνονται χείπους, καὶ πρὸς τὸ μεῖζον ἁμαρτάνειν προάγονται. Χρή τοίνυν μηδὲν τούτων ἀνεξέταστον ἀφεῖναι, ἀλλὰ πάντα διερευνησάμενον ἀκριβῶς, κατά αλλήλως τὰ παρ' ἑαυτοῦ προσάγειν τῷ προσερχο μένῳ, ἵνα μὴ μάταιος αὐτῷ γένηται ἡ σπουδή. G Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος, ἐν πδ' κανόνι, Πάντα δὲ ταῦτα γράφομεν, φησὶν, ὥστε τοὺς καρποὺς δοκιμά ζεσθαι τῆς μετανοίας. Οὐ γὰρ πάντως τῷ χρόνῳ κρίνομεν τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ τῷ τρόπῳ τῆς μετανοίας προσέχομεν. Ἐὰν δὲ δυσαποσπάστως ἔχωσι τῶν ἰδίων ἐθῶν, καὶ ταῖς ἡδοναῖς τῆς σαρκὸς μᾶλλον δουλεύειν ἐθέλωσιν, ἢ τῷ Κυρίῳ, καὶ τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ζωὴν μὴ παραδέχωνται, οὐδεὶς ἡμῖν κοινὸς πρὸς αὐτοὺς λόγος. Ἡμεῖς γὰρ ἐν λαῷ ἀπειθεῖ καὶ ἀντιλέγοντι δεδιδάγμεθα ἀκούειν, ὅτι «Ὁ σώζων σώζε τὴν σεαυτοῦ ψυχήν.» Ἐν δὲ τῷ πε' παραινεῖ τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ πᾶσι τοῖς δεσμεῖν καὶ λύειν ἔχουσιν ἐξουσίαν, μὴ συναι νεῖν τοῖς ἁμαρτάνουσιν, ἐν τῷ τῆς κοινωνίας ἀνέ χεσθαι τῶν ἐπιμενόντων ταῖς ἁμαρτίαις, καντεῦθεν τούτοις συναπόλλυσθαι· ἀλλὰ διαμαρτύρασθαι μὲν αὐτοῖς νυκτὸς καὶ ἡμέρας, καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ, μὴ συναπάγεσθαι δὲ τούτων τῇ πονηρίᾳ, καὶ εὔχε σθαι μὲν τούτους κερδῆναι, καὶ τῆς παγίδος ἐξελέσθα: τοῦ πονηροῦ. Εἰ δὲ μὴ οἷοί τε, φησί, γενοίμεθα, In 85 vero antistites et omnes, qui habent ligandi et solvendi potestatem, hortatur, ne peccantibus consentiant, et communionem sustinendo cum iis qui in peccatis perseverant, simul cum illis pereant; imo noctu et interdiu, et publice et privatim ipsis testificari, cum eorum autem improbitatibus non consentire; imo 008 quidein luorifacere optare, et a mali laqueo eripere. Sin autem, inquit, hoc facere non possumus, nostras saltem animas ab æterna condemnatione servare ῃ τὰς γοῦν ἑαυτῶν ψυχὰς τῆς αἰωνίου κατακρίσεως studeamus. σπουδάσωμεν περισώσασθαι. 180 Quadragesimus sextus Carthaginensis synodi mimos et scenicos et omnes qui incomposite vivunt, et aliis dissolute vivendi causam præbent, præstigiatores et saltatores, quin et apostatas, qui Christianismum scilicet abnegarunt, per pœnitentiam se ad Deum convertentes, non esse amandandos jubet, sed iis potius dandam esse gratiam seu peccatorum remissionem (quemadmodum divus Paulus ait, «Gratia salvi facti estis;» ) et consiliationem sive absolutionem a pœna. Ὁ δὲ τῆς ἐν Καρθαγένη μς' μίμους, καὶ σκηνικούς, καὶ πάντας τοὺς πλημμελῶς βιοῦντας, καὶ τοῖς ἄλλοις αἰτίους τῆς διακεχυμένης ζωῆς, τερατοποιούς τε καὶ ὀρχηστάς, ἔτι γε μὴν ἀποστατάς, τοὺς τὰ Χριστιανῶν ἐξομοσαμένους δηλαδή, διὰ μετανοίας πρὸς Θεὸν ἐπιστρέφοντας, μὴ ἀποπέμπεσθαι και λεύει, ἀλλὰ μᾶλλον διδόναι τούτοις χάριν, ἤτοι ἄφεσ σιν τῶν ἡμαρτημένων (ώς που τῷ μακαρίῳ εἴρη ται Παύλῳ, Χαριτί ἐστε σεσωσμένοι), καὶ καταλλαγὴν, ἤτοι λύσιν τῶν ἐπιτιμίων.

Μ. instante morte, sancta communione participare: si convaluerint, illa rursum abstinere. ΚΕΦΑΛ. Η΄. Ὅτι δεῖ τοὺς ἔτι μετανοοῦντας, της CAP. VIII. Quod oportet penitentiam adhuc agentes. τελευτῆς ἐφισταμένης, τῆς θείας, ἀξιοῦσε θαι κοινωνίας· εἰ δὲ ἀνακληθείεν, ταύτης πάλιν ἀπέχεσθαι. Ὁ ιγ' τῆς α' συνήδου κανὼν τοὺς ἔτι τοῖς τῆς μετανοίας ἐπιτιμίοις ἐνεχομένους, καὶ νόσῳ δεινῇ περιπεπτωκόται, ὅσον εἰκάσαι, τὴν ἐκδημίαν ἐπαπειλούσῃ, τοῦ τελείου καὶ ἀναγκαιοτάτου ἐφοδίου, τῆς τῶν ἁγίων μυστηρίων φημί μεταλήψεως, κελεύει μὴ στέρεσθαι, ἀλλὰ μετὰ δοκιμασίας τοῦ ἐπισκόπου ἐν ταῖς τελευταίαις ἀναπνοαῖς τούτων ἀξιοῦ σθαι· τῆς νόσου δὲ, εἰ οὕτω συμβαίη, ῥαίσαντας, καὶ πρὸς τὴν ὑγίειαν ἐπανιόντας, τῆς μὲν θείας εἴργεσθαι κοινωνίας, ἐν τῇ χώρᾳ δὲ αὖθις στῆναι τῶν προτέρων ἐπιτιμίων, ἕως ἂν ὁ νενομισμένος αὐτῶν χρόνος ἐκμετρηθῇ. Ταῦτα καὶ ὁ ζ' τῆς ἐν ᾿Αγκύρα διορίζεται, τῷ ἔτι μετανοοῦντι, εἰ κίνδυνός ἐπισυμβαίη, καὶ προσδοκία θανάτου ἐκ νόσου, ἢ ἄλλης οἱασοῦν προφά σεως, τοῦτον εἰς κοινωνίαν μὲν, ἀλλ' ἐπὶ ὅρῳ δεχθῆ ναι· τὸν θάνατον γὰρ ἐκφυγόντι κοινωνεῖν οὐκ ἐξέσται, τοῦ ὡρισμένου μὴ ἐξήκοντος καιροῦ τῶν ἐπιτιμίων. Primæ syn. canon 13, qui pœnitentiæ pœnis adhuc obnoxii sunt, et in gravem morbum inciderunt, qui e vita excessum minitari videatur, ut ultimo et maxime necessario viatico, sacrorum mysteriorum dico participatione, non priventur, jubet; sed in extremo spiritu cum espiscopi consensu illis digni judicentur. Morbum autem, Bi ita contingit, solventes, et ad salutem revertentes, divina quidem communione arceri, in loco vero iterum constitui priorum pœnarum, donec præstitutum illis tempus impletum fuerit. Eadem etiam 6 in Ancyra synodi canon decernit: Si jam pœnitentiam agenti vel periculum, vel mortis exspectatio ex morbo vel aliqua alia occasione evenerit, is ad communionem quidem, sed sub definitione recipiatur: ei autem, qui mortem evaserit, communicare non licebit, præstituto pœnarum tempore non peracto. Ὁ δὲ εἰ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου Νύσσης. δέ Quintus etiam magni Gregorii Nysseni. Si quis, τις, φησί, μὴ πληρώσας τον χρόνον, τὸν ἐκ τῶν και inquit, tempus a canonibus statutum non peragens, νόνων ἀφωρισμένον, ἐξοδεύει τοῦ βίου, κελεύει ἡ τῶν e vita excesserit, jubet Patrum humanitas illum saΠατέρων φιλανθρωπία, μετασχόντα τῶν ἁγιασμάτ crorum mysteriorum participem factum, viatici ad των, μὴ κενὸν τοῦ ἐφοδίου πρὸς τὴν ἐσχάτην ἐκεί. ultimum illum et longum discessum vacuum non νην καὶ μακρὰν ἀποδημίαν ἐκπεμφθῆναι εἰ δὲ emitti si vero postquam sacrorum illorum partiμετασχὼν τοῦ ἁγιάσματος πάλιν εἰς τὴν ζωὴν ἐπχ- ceps fuit ad vitam revertatur,ordinatum tempus maνέλθοι, ἀναμένειν τὸν τεταγμένον χρόνον, ἐκ ἐκείνῳ C. neat, in eodem gradu constitutus, in quo erat anτῷ βαθμῳ γενόμενον, ᾧ ἦν πρὸ τῆς κατ' ἀνάγκην δοθείσης αὐτῷ κοινωνίας. Ταῦτα ἡ τῶν Πατέρων φιλάνθρωπος βούλεται γνώμη, εἰ προσπελάσεις τὸ χρεὼν τῷ ἔτι καθαιρομένῳ τοῖς φαρμάκοις τῆς μετανοίας, καὶ ἡ κυρία παρεῖναι δοκεῖ, ἐφεῖσθαι τοῖς πρεσβυτέροις, κοινων νιαν αὐτῷ μεταδοῦναι, ὡς μὴ ἀποβιῶναι μηδένα παρ' αὐτοῖς δεδεμένον· ἀναῤῥωσθέντα δὲ πάλιν τὸν μήπω τὸ τοῦ καιροῦ πεπληρωκότα διάστημα, τοῖς προτέροις ὑπόδικον εἶναι καὶ παρὰ τῶν πρεσβυτέ ρων περιμένειν τῆς συγγνώμης τὸ σύνθημα, τοῦ χρόνου δηλαδὴ τῆς μετανοίας, μετὰ τοῦ ῥύπου τῆς ἁμαρτίας δαπανηθέντος. ΚΕΦΑΛ. Θ'. "Οτι τῶν μετανοούντων τους λογι σμοὺς δέχεσθαι, καὶ λύειν καὶ δεσμεῖν τὰ ἡμαρτημένα, τοῖς ἐπισκόποις ἐδόθη, κατ' ἐπιτροπὴν δὲ τούτων καὶ τοῖς πρεσβυτέροις. Ὁ Γ' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανὼν τὴν τοῦ χρίσματος ποίησιν, τὴν τοῦ ἁγίου μύρομ δηλαδή τε λετὴν, καὶ τὴν τῶν κορῶν ἀφιέρωσιν, κατά τι πα λαιὸν γινομένην ἔθος, καὶ τὴν τῶν μεταννοούντων καταλλαγήν, ὅπερ ἐστὶν ἡ τῶν λογισμῶν ἐξαγγε λία, καὶ ἡ τῶν ψυχικῶν, ιατρεία τραυμάτων, διὰ τῶν τῆς μετανοίας ἐπιτιμίων, καὶ τῆς πρὸ τὸ κρεῖτα τον ἐπιστροφῆς (οὕτω γὰρ ὁ ἄνθρωπος τῷ Θεῷ και ταλλάττεται), ταῦτα πάντα παρὰ πρεσβυτέροις ἀπεί ρηκε γίνεσθαι· τοῖς γὰρ ἀρχιερεῦσιν ἡ τούτων ἀνεῖται διοίκησις, ἅτε δεσμεῖν καὶ λύειν δεδυνημέ tequam, ei ex necessitate data fuit communicatio. Hæc Patrum humana vult sententia, si mors appropinquaverit illi, qui panitentiæ medicamentis adhuc purgatur, et supremus dies instare videatur, presbyteris concedi communionem illi dare, ut nullus ab eis ligatus discedat: si vero rursus convaluerit, temporis spatio nondum peracto, prioribus pœnis obnoxium esse; a presbyteris vero remissionis promissum exspectare, temporis scilicet,pœnitentiæ, cum peccati sordes dissipatur. 181 CAP. IX. Quod panilentium confessiones accipere, et solvere, et ligare peccatores episcopis conceditur illorum vero consens etiam presbyteris. Sextus Carthaginensis synodi canon chrismatis confectionem, nempe sancti unguenti administrationem, et puellarum consecrationem, juxta morem antiquum factam, et penitentiam reconciliationem, quæ est confessionum denuntiatio, et animæ vulnerum, per pœnitentiæ pœnas, et ad id quod melius est conversionem medela (ita enim Deo reconciliatur homo), omnia hæc a presbyteris fieri prohibuit. Horum etenim administratio antistitibus conceditur, quippe qui ligandi et solvendi potestatem habentes, apostolorum typum ferunt, quibus

talem potestatem concessit Christus. Quare qui νοις, τύπον φέρουσι τῶν ἀποστόλων, οἷς τὴν ἐξου sine episcopi concensu confessiones hominum excipiunt sacradi monachi, male faciunt et valde periculose; neque enim solvendi, neque ligandi facultatem habent; multo magis vero profani monachi; illis enim omnino permittere, ut confessiones hominum excipiant et judicent, nequaquam licitum est. Sed et septimus pœnitentium reconciliationem, si de vita periclitentur, sine episcopi permissu presbyteros facere oportere non exislimat. Eadem etiam 46 decernens: Si vero absit, inquit, episcopus, et is qui penitentiam agit in periculum adductus sit, illum reconciliet presbyter. Quare et 8 cap. litteræ K, et in 31 cap. lit. can. 40 syn. Neocæsariensis. Quod civilibus postea legibus humanioribus visum suppliciis uli. Quin etiam vetustiores leges in humanius, et non quale prius habuerunt, judicium, in dicta legum repetita recensione commutantur; ipsa enim abrogat morem statim interficiendi eos qui in magnis criminibus deprehensi sunt. Imperator enim, qui istam repetitam correctionem fecit, nullum eorum, quæ sunt in digestis vel institutis crudele supplicium probavit; neque enim capite pleclere decrevit, neque lapidibus obruere, vel comburere, vel laqueos intendere; prohibuit etiam in maris profunditate suffocationem. Licet autem quasdam capitales dare penas aliquando jubet, non tamen, inquit, mortiferas, sed solum relegari, vel in carcerem includi, oculorum effossionem, manus abscissionem, et aliam corporis injuriam pati, quæ conversionis opportunitatem illi, qui puniendus est, temporis extensione præbeat, et illis qui lapsi sunt resipiscentiam. Omnibus enim novellarum legibus humanius videtur præcedentes leges interpretari, et sic sententias ferri. Si vero leges civiles humanitatem adeo exerceant, multo magis ecclesiastica. Docemur enim a Christianorum corpore exscindere hæreticos, ut et eos qui absurdis tenentur criminibus, punire vero non didicimus, sed incurabiles legi civili tradere, ut a magistratibus illatæ adversus eos sententiæ exsecutioni mandentur. 182 CAP. X. De iis qui impuris cibis vescuntur. Sanctus Gregorius Thaumaturgus in primo suo canone, Non gave, inquit, affert damnum, si prohibitos in barbaris cibos, vel etiam quæ idolis sacrificantur, degustarent captivi, propter necessitatem et vim corporalem natura cibum necessario exigente. Ipse enim inquit Servator, «Non quæ in ventrem intrant coinquinant hominem, sed quæ egrediuntur.» Igitur qui cibos impuros comederint minus puniuntur, si servitutis jugo labotantes et legitimi alimenti inopia vetitos cibos teΟ σίαν ταύτην ὁ Χριστὸς ἐνεχείρισεν· ὥστε οἱ χωρίς ἐπιτροπῆς ἐπισκόπου δεχόμενοι λογισμοὺς ἀνθρώπων ἱερωμένοι μοναχοὶ κακῶς ποιοῦσι, καὶ λίαν ἐπικινδύ νως· οὔτε γὰρ λύειν, οὔτε δεσμεῖν ἔχουσιν ἐξουσίαν, πολλῷ δὲ μᾶλλον οἱ ἀνίεροι μοναχοί· τούτοις γὰρ καὶ τὸ ἐπιτρέψαι ὅλως λογισμοὺς ἀνθρώπων ἀναδέ χεσθαι καὶ κρίνειν ἥκιστα θεμιτόν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἕβδομος τὴν καταλλαγὴν τῶν μετανοούντων, εἰ περὶ τὴν ζωὴν κινδυνεύουσιν, οὐκ οἴεται δεῖν τοὺς πρεσβυτέρους ποιεῖν, ἐπιτροπῆς ἄνευ τοῦ ἐπισκόπου. Ταῦτα καὶ ὁ μγ' διοριζόμενος, Εἰ δὲ ἄπεστι, φησὶν, ὁ ἐπίσκοπος, καὶ ὁ ἐν μετανοίᾳ ὢν ἐν χρόνῳ κινδύνου γεγένηται, καταλλαττέτω τοῦτον καὶ ὁ πρεσβύτερος. Ζήτει καὶ τὸ η' κεφ. τοῦ Κ στοιχείου, καὶ ἐν τῷ λα' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα μ' τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου. Οτι καὶ τοῖς πολιτικοῖς ὕστερον νόμοις φιο λανθρωπότερον ἔδοξε ταῖς τιμωρίαις κεχ ρῆσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ πρεσβύτεροι τῶν νόμων ἐπὶ τὸ φι λανθρωπότερον, καὶ οὐχ ὡς εἶχον πρότερον κρίσεως, ἐν τῇ λεγομένῃ τῶν νόμων ἀνακαθάρσει μεταβέβληνται· ἀναιρεῖ γὰρ αὕτη τὸ εὐθὺς ἀναιρεῖσθαι τούς μεγάλοις ἑαλωκότας ἐγκλήμασιν. Ὁ γὰρ τὴν ἀνα κάθαρσιν ταύτην συνθέμενος βασιλεὺς οὐδεμίαν οὗ ἐν τοῖς διγέστοις ἢ ταῖς διατάξεσιν ἀπάνθρω πον ποινὴν προσήκατο· οὔτε γὰρ κεφαλῆς ἀφαιρεῖν ἐθέσπισεν, οὔτε καταλεύειν, ἢ καίειν, ἢ βρόχον ἐξαν πτειν· ἀπείρηκε δὲ καὶ τὴν ἐν τῷ τῆς θαλάττης βυθῷ πνιγμονήν. Εἰ δὲ καὶ ὑποσχεῖν τινας κεφαλικὰς ἔσθ' ὅτε κελεύει ποινάς, ἀλλ᾽ οὐ τὰς θανατη φόρους ἐκείνας φησὶ, τὸ δὲ ὑπερορίσαι, ἢ ἐν εἱρκτῇ περιορίσαι, τὴν τῶν ὀφθαλμῶν ἐκκοπὴν, τὴν ἀφαί ρεσιν τῆς χειρὸς, καὶ τὴν ἄλλην περὶ τὸ σῶμα λώ βην, ἢ δύναιτ' ἂν καὶ ἐπιστροφῆς καιρὸν παρασχεῖν τῷ τιμωρουμέγῳ, τῇ τοῦ χρόνου παρατάσει, καὶ τῶν ἐπταισμένων μετάνοιαν. Πᾶσι γὰρ τοῖς νόμοις τῶν νεαρῶν ἐπὶ τὸ φιλανθρωπότερον δοκεῖ τοὺς προλαβόντας ἑρμηνεύεσθαι νόμους, καὶ οὕτω τὰς ἀποφάσεις γίνεσθαι. Εἰ δὲ οἱ πολιτικοὶ νόμοι οὕτω με ταποιοῦνται φιλανθρωπίας, πολλῷ μᾶλλον οἱ τῆς Εκκλησίας· ἐκκόπτειν γὰρ τοῦ σώματος τῶν Χρι στιανῶν τοὺς αἱρετικοὺς δεδιδαγμεθα, πρὸς δὲ καὶ νοὺς ἄ: όποις ἐνεχομένους ἐγκλήμασι, τιμωρεῖσθαι δὲ οὐ μεμαθήκαμεν, ἀλλ᾽ ἀμεταθέτως ἔχοντας, τῷ Ο πολιτικῷ νόμῳ παραδιδόναι, ὡς πρὸς τῶν ἀρχόντων τὰς κατ' αὐτῶν ἀποφάσεις ἐκφέρεσθαι. ΚΕΦΑΛ. Ι'. Περί μικροφαγησάντων. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θαυματουργὸς ἐν τῷ α κανόνι, Οὐ βαρεῖαν ἐμποιεῖ, φησί, τὴν βλάβην, εἰ τῶν ἐν τοῖς βαρβάροις απηγορευμένων βρωμάτων, ἢ καὶ εἰδωλοθύτων ἐγεύσαντο οἱ αἰχμάλωτοι, δι' ἀνάγκην καὶ βίαν σωματικήν, τῆς φύσεως τραφής και βιαζομένης. Αὐτὸς γὰρ εἴρηκεν ὁ Σωτὴρ, ὅτι «Οὐ τὰ εἰσπορευόμενα εἰς τὴν κοιλίαν κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὰ ἐκπορευόμενα.» Διά γε μὴν τὴν μιαροφαγίαν ἡττόνως ἐπιτιμηθήσονται, εἰ καὶ τῆς νενομισμένης τροφῆς ἀπορίᾳ τῶν ἀπειρημένων

ἥψαντο, δουλείας ζυγῷ πιεζόμενοι· εἰ δὲ τρυφὴν tigerunt: sint vero luxui maxime deditit sin et voπερὶ πλείονος ποιούμενοι καὶ ἀδδηφαγίαν, οὐδὲ τῶν μεμολυσμένων ἀπέσχοντο, διαβέβληνται, διὸ δὴ καὶ σφοδρότερον ἐπιτιμηθήσονται. Ζήτει καὶ ἐν τῷ α κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα ζ' τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ συνόδου. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ΄. Περὶ μίμων καὶ σκηνικῶν. Ο ξγ' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανὼν τοὺς μίμους καὶ σκηνικούς, ἐκ τῆς ἑλληνικῆς ὡρμημέ νους θρησκείας, καὶ βαπτισαμένους, μὴ ἀναγκάζε σθαι αὖθις παρεγγυᾷ ὑπὸ τοῦ δήμου τὰ τῆς παλαιᾶς μετιέναι κακίας, εἰ καὶ ὥσπερ τι λειτούργημα καὶ ἀπαραίτητον χρέος καὶ ἄκοντες εἵλκοντο ταῦτα ἐπιδείκνυσθαι, κατά τι παλαιὸν ἔθος, ἐν ταῖς μεγίσταις καὶ μάλιστα τῶν πόλεων, ἔνθα καὶ τὰ θέατρα ἦν. Τῶν δὴ μίμων καὶ σκηνικῶν, τῶν διάφορα πρόσωπα δηλαδή μιμουμένων καὶ ὑποκρινομένων (σκηνήν γὰρ λέγουσι τὴν ὑπόκρισιν), τοὺς μὲν ὑπ' ὄψιν τοῦ βασιλέως ταῦτα ὑποκρινομένους, ἐντίμους ἔχουσι τῆς πολιτείας οἱ νόμοι· οἵ γε μὴν ἐν πανηγύρεσι καὶ δήμων ἄλλαις συνάξεσι γέλωτα τοῖς ὁρῶσι κινοῦντες» τοῖς ἐπὶ κόῤῥης ῥαπίσμασι καὶ ψοφήματι, άτιμοι τοῖς νόμοις λογίζονται. Ζήτει ἐν τῷ η κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα ρκθ΄ τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου, καὶ ἐν τῷ α΄ κεφ. τοῦ θ στοιχείου κανόνα να' τῆς ς' συνόδου. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ΄. Περὶ μισθώσεως. Νόμοι. Ἐὰν χωρὶς αἰτίας καταλείπῃ τὸν ἀγρὸν ὁ μισθω σάμενος, πρὸ συμπληρώσεως τοῦ χρόνου, δίδωσιν ὅλου τοῦ χρόνου τὸν μισθόν. Ὁ μισθωσάμενος ἵππον ἐπὶ τὸ βαστάσαι τι δῆλον, καὶ βαρύτερον ἐπιθεὶς καὶ βλάψας, ἐνέχεται ὑπὲρ τῆς βλάβης. Ἐὰν χρήσηταί τις ἵππῳ ἕως ὡρισμένου τόπου, ὑπὲρ δὲ τοῦτον ἀπενέγκῃ ἢ πέμψῃ, τὴν συμβάσαν ἐπ᾿ αὐτῷ βλάβην ἢ θάνατον, τὸν χρησάμενον ὁρᾷν, καὶ τὸ ἀζήμιον ποιεῖσθαι τοῦ κυρίου τοῦ ἵππου. Οὐ δύναται ἐκβαλεῖν ἄκοντα τὸν μισθωσάμενον ὁ μισθώσας, πρὸ τοῦ ὡρισμένου χρόνου, κἂν ἄλλος απ τοῦ πλείονα εισαγάγῃ μισθώματα, καὶ ἂν εὐγνωμονῇ ἐκεῖνος περὶ ὁ ὡμολόγησε δοῦναι μίσθωμα. ΚΕΦΑΓ. ΙΓ΄. Περὶ μνηστείας. Νόμος. Ὁ τὴν ἰδίαν μνηστὴν πρὸ τῆς ἤδης, ἤτοι τοῦ ιγ' χρόνου, φθείρας, εἰ μὲν οἱ τῆς κόρης γονεῖς οὐ βού λονται τὴν τοιαύτην διαλύσαι μνηστείαν, ἀναμενέτω τοῦ γάμου τὸν χρόνον. Εἰ δὲ διὰ τὴν φθορὰν δια λύσα: βούλονται, ἀπαρεμποδίστως ή τοιαυτη λυέσθω μνηστεία, καὶ ὁ φθορεὺς τῆς ἰδίας αὐτοῦ ὑποστάσεως τὸ τρίτον μέρος τῷ μέρει διδύτω τῆς κόρης. Ζήτε: καὶ τὸ ιε' κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ μοιχείας. Ο Νύσσης μέγας Γρηγόριος ἐν τῷ δι' κανόνι, Πρεσε, φησί, τισὶ τῶν ἀκριβεστέρων, καὶ τὸ κατὰ τὴν πορνείαν πλημμέλημα μοιχείαν εἶναι νομίζειν, διότι μία ἐστὶν ἡ νόμιμος συζυγία καὶ γυναικί racitati, neque ab impuris abstinuerunt, pœnis obnoxii sunt qua propter et graviori supplicio punientur. Quære etiam in 1 capite litteræ canonem 7 Ancyranæ synodi. CAP. XI. De mimis et scenicis. Carthaginensis syn. 63 canon mimos et scenicos ex Græcorum superstitione conversos et baptizatos a populo antiquam malitiam rursus exhibere cogi interdicit; licet tanquam officium aliquod et inexcusabile debitum etiam inviti ad ea munia juxta antiquam aliquam consuetudinem trahebantur, in magnis præsertim civitatibus, ubi theatra fuerunt. Mimorum porro et scenicorum, qui diversas scilicet personas imitantur et simulant (scenam enim simulationem vocant) eos quidem, qui in imperatoris conspectu hæc simulant, honorabiles judicant leges civiles; qui vero in congregationibus et aliis populorum conventibus mutuis verberibus risum spectatoribus movent, a legibus infames judicantur. Quære in 8 capite littera can. 129 Carthagin. syn., et in primo capite litteræ e can. 51 sext. synodi. CAP. XII. De elocatione. Leges. Si conductor ante tempus conductionis expletum sine causa fundum deseruerit, totius temporis reditum persolvit. Si quis equum conduxerit ad certum onus porlandum, eumque graviori onere imposito laserit, ex damno tenetur. Si quis ad locum usque designatum commodato acceperit equum, ultra autem illum vel egerit vel miserit, de damno vel morte, quæ illi contingere possint, viderit ipse, qui mutuo accepit; et, ut equi¸ dominus indemnis sit, curare tenetur. Locator ante constitutum tempus conductorem invitum ejicere non potest, licet alius majores illo dederit pensiones; si libenter etiam pensionet, de qua pacti sunt, dederit. 183 CAP. XIII. De sponsalibus. Lex. Qui suam sponsam ante ætate, scilicet 13 annorum, vitiat, si quidem virginis parentes hæc sponsalia dissolvere nolunt, matrimonii tempus exspectet. Sin vero propter corruptionem volunt dissolvere, sine impedimento ejusmodi sponsalis dissolvantur, et corruptor suiipsius substantiæ tertiam partem virginis parti det. Quære et 15 caput iltteræ Γ. CAP. XIV. De adulterio. Magnus Gregorius Nyssenus in tertio ejus canone, Placuit, inquit, subtiliorum nonnulis etiam fornicationis peccatum adulterium esse existimare, quoniam una est legitima conjunctio, et mulieris oum

viro, et viri cum muliere. Quidquid ergo non est πρὸς ἄνδρα, καὶ ἀνδρὶ πρὸς γυναῖκα, Πᾶν οὖν το legitimum, est omnino legi contrarium; et qui non habet proprium, habet omnino alienum. Homini enim una a Deo data est auxiliatrix, et mulieri unun appositum est caput. Ergo si quis quidem proprium vas suum (ut divinus Apostolus nominat) sibi ipsi possederit, ei lex naturæ justum usum concedit. Si quis autem extra proprium conversus fuerit, erit omnino in alieno; id autem unicuique alienum est, quod non est proprium, etiamsi nullum dominum in confesso habeat. Non longe ergo a peccato aduletrii fornicationem distare ab iis qui rem paulo diligentius examinant, ostensum est, cum dicat etiam sacra Scriptura. Ne multus sis cum aliena. Sed quia a Patribus indulgentia quædam concessa fuit imbecillioribus, vel administratio et demissio, distinctum est peccatuin hac generali divisione, quod fornicatio quidem dicitur libidinis expletio, quæ fit sine ulla alicujus viri injuria; adulterium vero, insidiæ et injuria, quæ alteri viro inferuntur. Universale etiam est ejus remedium, ut a concitata in ejusmodi voluptates rabie per poenitentiam homo purus efficiatur. Quoniam autem ab iis qui fornicatione polluti sunt, injuria aliqua cum hoc peccato non est commissa, propterea duplum conversionis tempus iis præscriptum est, qui adulterio inquinati sunt, quoniam duplum est corum peccatum; unum quidem in illicita voluptate, alterum autem, quod in injuria, quæ alteri fit, consistit. Quia igitur qui fornicatione polluti sunt, post novem annos comminione digni judicantur, adulterii peccatum tempore duplicatur, ad octodecim annos protractum; secundum inquinati autem dispositionem, vel citius vel tardius sacri mysterii participatio conceditur. Quære etiam primum ejus canonem in primo capite litteræ A. Magnus Basilius in 58 can. adulterum per quindecim annos a communione ejicit. Vicesinius Ancyranæ syn. cau., adulteri et adulteræ pœnam ad septem aunos contrahens, post horum expletionem quod perfectum est illos asse qui diguum censet. Sexagesimus primus vero sanctorum apostolorum, eum qui fornicationis, vel adulterii, vel alicujus alius prohibitæ actionis manifesto convictus fuerit, non solum in sacerdotium, sed neque in clerum omnino promoveri concedit. Octavus Neocesariensis syn. canon, adulteratæ uxoris maritum, in cujuscunque gradus ministerium 184 constituere, non esse legitimum edicit: sacro vero ordine initiatum, si uxor ejus adulterata sit, vel illius consuetudine sejungi jubet, vel separari non volentem sacerdotio amoveri. Nam pollutæ conjunctione contaminatus non est dignus, impurus cum sit, pura et sancta mysteria contrectare. Etsi enim viro licet sine discrimine adulteratam accipere, et peccatum condonare: sacratis autem hoc non conceditur, juxta 18 μὴ νόμιμον, παράνομον πάντως, καὶ ὁ μὴ τὸ ἴδιον ἔχων δηλαδὴ τὸ ἀλλότριον ἔχει· τῷ γὰρ ἀνθρώπῳ μία δέδοται παρὰ τοῦ Θεοῦ βοηθός, καὶ τῇ γυναικὶ μία ἐφήρμοσται κεφαλή. Οὐκοῦν, εἰ μέν τις τὸ ἴδιον αὐτοῦ σκεῦος, καθὼς ὀνομάζει ὁ θεῖος Από στολος ἑαυτῷ κτήσαιτο, συγχωρεῖ ὁ νόμος τῆς φύ σεως τὴν δικαίαν χρήσιν. Εἰ δέ τις ἔξω τοῦ ἰδίου τραπείη, ἐν ἀλλοτρίῳ πάντως γενήσεται· ἀλλότριον δὲ ἑκάστῳ πᾶν τὸ μὴ ἴδιον, κἂν μὴ ὁμολογούμενον ἔχῃ τὸν κυριεύοντα. Οὐκοῦν οὐ πόῤῥω τοῦ κατὰ τὴν μοιχείαν πλημμελήματος καὶ ἡ πορνεία ςοῖς τὸν ἀκριβέστερον ἐξετάζουσι λογισμὸν ἐδείχθη, λεγούσης καὶ τῆς θείας Γραφῆς, Μὴ πολὺς ἴσθι πρὸς ἀλ λοτρίαν. Πλὴν ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τοῖς ἀσθενεστέροις ἐγένετή τις παρὰ τῶν Πατέρων συμπεριφορὰ, εἴτουν οικονομία καὶ συγκατάβασις, διεκρίθη τὸ πλημμέ λημα τῇ γενικῇ διαιρέσει ταύτῃ, ὡς πορνείαν μὲν λέγεσθαι τὴν χωρὶς ἀδικίας ἑτέρου γινομένην τινὶ τῆς ἐπιθυμίας ἐκπλήρωσιν, μοιχείαν δὲ, τὴν ἐπιο βουλήν τε καὶ ἀδικίαν τοῦ ἀλλοτρίου. Καὶ καθολική μέν ἐστι ταύτης θεραπεία, τὸ τῆς ἐμπαθοῦς λύσ σης, τῆς περὶ τὰς τοιαύτας ἡδονας, καθαρὸν ἐκ με ταμελείας γενέσθαι τὸν ἄνθρωπον. Ἐπεὶ δὲ τῶν ἐν πορνεία μολυνθέντων ἀδικία τις τῇ ἁμαρτία ταύτῃ οὐ καταμέμικται, διὰ τοῦτο διπλασίων ὡρίσθη τῆς ἐπιστροφῆς ὁ χρόνος τοῖς ἐν μοιχείᾳ μιανθεῖσιν, ἐπεὶ καὶ διπλῆ τούτοις ἡ ἁμαρτία, μία μέν, κατὰ τὴν ἄθεσμον ἡδονὴν, ἑτέρα δὲ, ἡ κατὰ τὴν τοῦ ἀλλοτρίου ἀδικίαν συνισταμένη. Ἐπεὶ τοίνυν οἱ ἐν πορνεία μολυνθέντες δι᾿ ἐτῶν ἐννέα τῆς κοινωνίας ἀξιοῦνται, ἡ κατὰ τὴν μοιχείαν αμαρτία τῷ χρόνῳ διπλασιάζεται, εἰς δεκαοκτώ χρόνους εκτεινομένη πρὸς δὲ τὴν τοῦ μολυνθέντος διάθεσιν, ἢ θᾶττον, ἢ βραδύτερον, ἡ τοῦ ἀγαθοῦ μετουσία συγχωρεῖται. Ζήτει καὶ τὸν α' τούτου κανόνα ἐν τῷ αἱ κεφαλαίῳ τοῦ στοιχείου. Ο δὲ μέγας Βασίλειος, ἐν τῷ νη κανόνι τὸν μοι χόν εἰς δεκαπέντε ἔτη τῆς κοινωνίας ἐκβάλλει. Ὁ δὲ τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ κ' κανὼν τοῦ μοιχοῦ καὶ τῆς μοιχαλίδας τὸ ἐπιτίμιον μέχρις ζ' συστείλας ἔτους, μετὰ τὴν τούτων ἐκμέτρησιν καὶ τοῦ τελείου τυχεῖν αὐτοὺς ἀξιοῖ. Ο γε μὴν ξα' τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸν ἐπὶ μοιχείρ, ἢ πορνεία, ἢ οἱαδήποτε απειρημένη πράξει, φανερῶς ἐλεγχθέντα, μὴ ὅτι γε εἰς ἱερωσύνην, ἀλλ' οὐδὲ εἰς κλῆρον ἔρχεσθαι τὸ σύνολον συνά χωρεί. Ὁ δὲ η' τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου κανὼν τὸν τῆς μοιχευθείσης γυναικός άνδρα, οὐ θεμιτόν εἶναι θεσπίζει εἰς ὑπηρεσίαν οιουδήτινος ένας βαθμοῦ· τὸν δὲ ἱερωμένον, τῆς γυναικὸς αὐτοῦ μοιχευθεί. σης, ἢ διαζυγῆναι ταύτης κελεύει, ἢ μὴ βουλόμενον ἀποστῆναι, τῆς ἱερωσύνης ἀφίστασθαι. Μολυνόμε νος γὰρ τῇ τῆς μεμιασμένης ὁμιλίᾳ, οὐκ ἂν εἴη δίκαιος, ἀκάθαρτος ὤν, τῶν, καθαρῶν καὶ ἁγίων μυστηρίων ἐφάπτεσθαι. Εἰ γὰρ καὶ ἔξεστι τῷ ἀνδρὶ ἀκινδύνως λαμβάνειν τὴν μοιχευθεῖσαν, καὶ συγκ χωρεῖν τὸ ἁμάρτημα, ἀλλὰ τοῖς ἱερωμένοι τοῦτο

SYNTAGMA ALPHABETICUM. Μ. οὐ δέδοται, κατὰ τὸν κελεύοντα ιη' ἀποστολικὸν και apostolicum can. qui jubet, cum ejecta muliere νόνα, μὴ ἱερᾶσθαι τὸν διαβεβλημένη γυναικὶ συνοικοῦντα, ὃν καὶ ζήτει ἐν τῷ δ' κεφαλ. τοῦ Γ΄ στοιγείου. matrimonio conjunctum non fieri (sacerdotem; quem etiam quæras in 4 cap. lit. Γ. Magnus Basilius in 34 can., Adulterio pollutas, inquit, et ob pietatem et futuri judicii metum peccatum confitentes, vel quomodocunque convictas, veluti ab uteri tumore, vel etiam ab edito partu, dum mariti earum longe peregrinantur, publicare non siverunt Patres nostri, pœnarum locos illas ingredi cogendo, flentis videlicet, audientis, et substrati, ne convictis mortis causam præbeamus. Illius enim maritus, ipsam extra ecclesiæ ambitum exeuntum videns, cum iis qui pœnis subjiciuntur, et manifestioribus testimoniis non egens, quod matrimonii leges violavit, statim illam interficiet: plenus enim zelo, juxta Salomonem, animus viri ipsius. Ideoque consistere quidem cum fidelibus ordinarunt, et una precari absque communione, donec expletum fuerit pœnitentiæ tempus. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ λδ κανόνι, Τὰς μοιχευθείσας, φησὶ, καὶ δι᾿ εὐλάβειαν καὶ τὸν τῆς μελ λούσης κρίσεως φόβον τὴν ἁμαρτίαν ἐξομολογουμέ νας, ἢ καὶ ὁπωσοῦν ἐλεγχομένας ὑπό τε τοῦ ὄγκου τυχὸν τῆς γαστρός, ἢ καὶ ἀπὸ τοῦ τὸ βρέφος ἀποτεκεῖν, ἀποδήμου τοῦ ἰδίου ὄντος ἀνδρὸς, οὐκ ἔφασαν δεῖν οἱ Πατέρες ταύτας δημοσιεύειν, ἐκ τοῦ τοὺς τόπους τῶν ἐπιτιμίων ἀναγκάζειν αὐτὰς διϊέναι, τὸν τοῦ προσκλαίοντός φημι, τοῦ ἀκροωμένου, καὶ τοῦ ὑποπίπτοντος, ἵνα μὴ θανάτου αἰτίαν παράσχωμεν ἐλεγχθείσαις. Ὁ γὰρ τῆς τοιαύτης ἀνὴρ ἐξιοῦσαν τῆς ἐκκλησίας ὁρῶν μετὰ τῶν ἐν ἐπιτιμίοις η ὄντων, καὶ περιφανεστέρας οὐ δεηθείς μαρτυρίας " τοῦ τὸν γάμον αὐτῷ διορυγῆναι, αὐτίκα διαχρήσεται ταύτην· Μεστὸς γὰρ ζήλου, κατὰ τὸν Σολομῶντα, θυμὸς ἀνδρὸς αὐτῆς· ταύτη τοι καὶ συνίσ στασθαι τοῖς πιστοῖς ἐπέταξαν, καὶ συνεύχεσθαι χωρὶς κοινωνίας, ἄχρις ἂν ὁ τῆς μετανοίας χρόνος ἐκμετρηθῇ. Ἐν δὲ τῷ λζ', Ὁ ἀλλοτρία γαμετῇ, ἢ μεμνηστευμένῃ ἑτέρῳ συμφθειρόμενος, και, μετὰ τὸ ἀφαιρε θῆναι ταύτην, γαμετῇ συνοικήσας, ἐπὶ μὲν τῇ πρώτη μοιχείαν ἐγκληθήσεται· ἐπὶ δὲ τῇ δευτέρα ἀνέγκλητος ἔστα, ἐλευθέρᾳ οὔσῃ ἀνδρός. Ἐν δὲ τῷ λθ'. Ἡ τῷ μοιχῷ συζῶσα μοιχαλίς ἐστι, φησί, τουτέστιν ἡ μοιχευθεῖσά τινι, καὶ μετὰ θάνατον τοῦ νομίμου ἀνδρὸς τῷ μοιχῷ, νόμῳ δῆθεν γάμου μιγεῖσα· οὐ γὰρ συγχωρεῖται τούτῳ συνοικεῖν ἡ τοιαύτη, οὔτε παρὰ τῶν τῆς Ἐκκλησίας, οὔτε παρὰ τῶν πολιτικῶν νόμων· καὶ εἰ μὴ ἀποσταίη, οὐ λύεται ταύτης ἡ ἁμαρτία, καὶ εἰ τὸν χρόνον ἐκτελέσεις τῶν ἐπιτιμίων. Ζήτει καὶ τὸ εʹ κεφ. τοῦ Γ' στοιχείου, ἀλλὰ δὴ καὶ τὸ ις'. Νόμοι. Ὁ ἐπὶ μοιχείᾳ γυναικός κατηγορηθεὶς οὐ δύναται ταύτην γαμετὴν ἀγαγέσθαι. Πάντας ὅτι τὰς γυναῖκας αὐτῶν μοιχευομένας εὑρίσκοντες μὴ ἀπολύουσι, τιμωρεῖσθαι κελεύομεν. Πορνοβοσκός ἐστιν ὁ τὴν ἑαυτοῦ γαμετήν μοιχευθεῖσαν μὴ ἀπολύσας, οὐ μὴν ὁ ψιλῶς ὑποπτεύσας. α Ἀλλὰ τανῦν, καὶ μετὰ τὴν καταδίκην, δύναται ὁ ἀνὴρ ἀναλαβεῖν ἐκ τοῦ μοναστηρίου τὴν μοιχευθεῖσαν αὐτοῦ γυναῖκα, κατὰ τὴν ριζʹ Ἰουστινιάνειον νεαράν, Κελεύομεν, λέγουσαν, τὴν μοιχευθεῖσαν γυναῖκα, ταῖς προσηκούσαις ὑποβαλλομένην τοιναίς, μοναστηρίῳ ἐμβάλλεσθαι· καὶ εἰ μὲν εἴσω διετίας ὁ ἀπὸ αὐτὴν ἀναλαβεῖν βουληθείη, ἐξουσίαν αὐτῷ δια δομον τοῦτο ποιεῖν, καὶ συνοικεῖν αὐτῇ, μηδένα κίν δυνον ἐντεῦθεν εὐλαβουμένῳ· οὐ γὰρ καταβλάπτεται ὁ γάμος διὰ τὰ ἐν τῷ μεταξύ γεγονότα. Εἰ δὲ ὁ προειρημένος· χρόνος παρέλθοι, ἢ ὁ ἀνὴρ, πρὶν ἀναλαβεῖν αὐτὴν, τελευτήσειε, κελεύομεν ἀποκείρεσθαι τὴν γυναῖκα, καὶ τὸ μοναχικὸν σχῆμα λαμβάνειν. Εἰ περὶ μοιχείας ὁ ἀνὴρ κατηγορήσας τῆς γυναικὸς ἀπελέγξεις, νηνικαῦτα, χωρισμοῦ γενομένου, ἔχειν τὸν ἄνδρα κελεύομεν, πρὸς τῇ πρὸ γάμου δωρεά, καὶ In 37 vero: Qui alienam uxorem vel alicui des sponsatam corrumpit, et postquam ea ablata fuerit, uxorem ducit, in prima quidem adulterii accusabitur; in secunda autem reus non agetur, uxo a viro libera. In 39 etiam, Quæ vivit, inquit, cum adultero, adultera est; id est, quæ cum aliquo adulterata est, et post legitimi sui mariti mortem adultero, matrimonii scilicet lege, conjuncta est. Non enim illa una cum eo vivere permittitur, neque ab ecclesiasticis neque a civilibus legibus, et nisi desistat, ejus peccatum non solvitur, licet panarum tempus perfecerit. Quære et 5 cap. lit. I', quin et 16. Leges. Qui adulterii cum muliere commissi accusatur, illam uxorem ducere non potest. Quicunque uxores suas adulterare deprehendunt, et non dimittunt, puniri eos jubemus. Leno enim est, qui propriam suam uxorem adulteratam noŋ dimittit; non vero qui tantum suspectam habet. Nunc autem, et post condemnationem, yir uxorem suam adulteram ex monasterio accipere potest, juxta 117 Justiniani novellam, quæ dicit: Jubemus mulierem adulteram congruis panis subditam in monasterium conjici: et si intra biennium maritus velit eam reducere, damus ei potestatem hoc faciendi, et una cum ea habitandi, nullo exinde imminente illi periculo. Nullum enim præjudicium accipit matrimonium ex his quæ medio tempore fata sunt. Sin autem prædictum tempus præterierit, aut maritus, priusquam illam receperit, obierit, jubemus ut tondeatur mulier, et habitum monasticum induat. 185 Si adulterii vir uxorem suam damnans convicerit, tum separatione facta jubemus virum præter donationem ante nuptias factam etiam

MATTHÆI BLASTARIS dotem habere: et ad hoc, si filios non habeat, tan- τὴν προῖκα· καὶ πρὸς τούτοις, εἰ παῖδας μὴ ἔχοι, τοσtum accipere ex alia uxoris substantia, quantum dotis tertia pars esse cognoscitur, ut ejus proprietati et dos et a nobis definita pœna applicetur. Si enim filios habuerit ex ejus matrimonio, et dotem aliamque mulieris substantiam filiis conservari, et ita adulterum legitime convictum una cum uxore puniri. Et si quidem uxorem habeat adulter, eam et dotem et ante nuptias donationem accipere: aliam vero mariti substantiam, si sint quidem ascendentes vel descendentes usque ad tertium gradum, illos eam accipere; sin autem non sint, eam fisco adjudicari. Adulteris verberatis et tonsis nares abscindantur. Internuntii vero et impii hujusque facinoris administri verberati et tonsi in perpetuum mittantur exsilium. Quin etiam et 32 novella imperatoris Leonis congruas pœnas adulteris viris et adulteris feminis slatuit. Tricesima octava vero novella adulterum et adulteram narium abscissione punit, et decernit, quod maritus adulteræ dotem lucretur; illam autem in monasterio includi, nec tamen invitam tonderi; quæ vero ultra dotem sunt facultates ejus filios et monasterium dividere; sin autem non habet liberos, ejus parentes vel alios ex ejus cognatione. Actio aldulterii intenditur, non solum ob legitimæ uxoris struprum, sed etiam super matrimonium, quod consistere non potest, et illegitimum, et sponsalia, et concubinatum. Qui adulterum cum propria uxore in ipso actu deprehendit, si contingat eum occidere, non ut homicida punitur; in sua enim propria domo in ipso actu maritus adulterum interficere potest, et illum scenicum vel infamem. Maritis autem non conceditur adulteras suas uxores interficere. οῦτον λαμβάνειν ἐκ τῆς ἄλλης τῆς γυναικὸς περιου σίας, ὅσον τῆς προικὸς τὸ τρίτον μέρος είναι γινώσκε ται· ὥστε τῇ αὐτοῦ δεσποτείᾳ καὶ τὴν προῖκα καὶ τὴν παρ' ἡμῶν ὁρισθεῖσαν ποινὴν προσκυροῦσθαι. Εἰ γὰρ παῖδας ἔχοι ἐκ τοῦ αὐτῆς συνοικεσίου, καὶ τὴν προῖκα καὶ τὴν ἄλλην τῆς ρυναικὸς περιουσίαν τοῖς παισὶ φυλάττεσθαι, καὶ οὕτω τὸν μοιχὸν νομίμως ἐλεγχό μενον, ἅμα τῇ γυναικὶ τιμωρεῖσθαι. Καὶ εἰ μὲν ἔχει ὁ μοιχός γαμετήν, τὴν προῖκα καὶ τὴν πρὸ γάμου δωρεὰν αὐτῇ περισώζεσθαι, τὴν δὲ ἄλλην τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς περιουσίαν, εἰ μέν εἰσιν ἀνιόντες ἢ κατιόντες, ἕως τρίτου βαθμοῦ ταύτην λαμβάνειν αὐτούς· εἰ δὲ μὴ, προσκυροῦσθαι ταύτην τῷ δημοσίῳ. Οἱ μοιχοί, τυπτόμενοι καὶ κουρευόμενοι, ρινοκο πείσθωσαν· οἱ δὲ μέσοι καὶ ὑπουργοὶ τοῦ τοιούτου ἀσεβήματος γεγονότες, τυπτόμενοι καὶ κουρευόμενοι, διηνεκεί παραπεμφθήτωσαν ἐξορία. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ λβ΄ νεαρὰ τοῦ βασιλέως Λέοντος τὰς προσηκούσας ποινὰς διορίζεται τοῖς μοιχοῖς καὶ ταῖς μοιχαλίσιν. Ἡ δὲ λη' ῥινῶν ἐκτομῇ τὸν μοιχὸν καὶ τὴν μοι χαλίδα κολάζει, καὶ διορίζεται, τὸν μέα ἄνδρα τῆς μοιχευθείσης κερδαίνειν τὴν προίκα, αὐτὴν δὲ ἐν μοναστηρίῳ περιορίζεσθαι, καὶ ἄκουσαν μὴ ἀποκεί. ρεσθαι· τὰ δὲ τῆς προικὸς ἐπέκεινα πράγματα τους παῖδας αὐτῆς καὶ τὸ μοναστήριον διανέμεσθαι· παίδων μὴ ὄντων, τοὺς γονέας αὐτῆς ἢ κατὰ γένος ἄλλως προσήκοντας. Ἡ μοιχεία οὐ μόνον ἐπὶ φθορᾷ νομίμου γαμετῆς κινεῖται, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἀσυστάτου, καὶ ἀθεμίτου γά μου, καὶ μνηστείας, καὶ παλλακισμοῦ. Ὁ τὸν μοιχὴν μετὰ τῆς ἰδίας γυναικὸς ἐν συμ πλοκῇ καταλαβών, ἐὰν συμβῇ αὐτὸν ἀνελεῖν, οὐκ εὐθύνεται ὡς ἀνδροφόνος· ἐν μόνῳ γὰρ τῷ ἰδίῳ οἴ κῳ ἐπ' αὐτοφώρω δύναται φονεύειν τὸν μοιχὸν ὁ ἀνὴρ, καὶ τοῦτον σκηνικὸν ἢ ἄτιμον ὄντα. Οὐ δέδο ται δὲ τοῖς ἀνδράσι φονεύειν τὰς μοιχευθείσας αὐτ τῶν γυναῖκας. Διάφοροι δὲ νόμοι θεσπίζους, μὴ ἄλλως τὴν γυναῖκα μοιχευθεῖσαν κατακρίνεσθαι, εἰ μὴ διὰ τα. νερῶν ἀποδείξεων, τουτέστι, διὰ πέντε μαρτύρων ὁμνυόντων ἰδεῖν ἐπ' αὐτοφώρῳ τὴν μοιχείαν τελου μένην. Κατὰ τοῦτο γὰρ οὐδὲ πάντες δύνανται κινεῖν τὸ τῆς μοιχείας ἔγκλημα, ἀλλὰ πρόσωπα πέντε Diversæ deinde leges jubent, mulierem non aliter condemnari ut adulteram, quam per apertas probationes, id est, per quinque testes jurantes se vidisse in ipso actu fieri adulterium. Hac ratione nec amnes possunt adulterii actionem intendere, sed quinque solum persona, maritus, pater ejus, frater, patruus, avunculus; ita enim ma- ἀνὴρ, πατὴρ αὐτῆς, ἀδελφὸς, θεῖος πρὸς πατρὸς, θεῖος gis credibilis fit quæstionis prætextus. Si vero sint peregrini qui accusant, si quidem demonstrationem adferant, narium abscissione puniuntur adulteri; sin autem propter inimicitias accusationem detulisse convincantur, ipsi camdem pœnam subeunt. Mulier autem, quæ se adulteram ipsa fatetur, non condemnatur; quod etiam novum est. Qui duas uxores habet, verberetur: expulsa ab ipso uxore superinducta, et liberis ex ea natis. Qui duas habere uxores præsumpsit, non lege; sed facto consilii, adulterii supplicio subjicitur. πρὸς μητρός, οὕτω γὰρ εὐπιστοτέρα ἡ πρόφασις τῆς ζητήσεω γίνεται. Εἰ δὲ ξένοι εἶεν οἱ κατηγοροῦντες, εἰ μὲν ἀποδείξουσιν, ἐκτομῇ τῶν ῥινῶν οἱ μοιχοί τιμωροῦνται· ἂν δὲ ἀπελεγχθῶσι, δι' ἔχθραν τὴν κατηγορίαν πεποιηκότες, οὗτοι τὴν τοιαύτην ποινὴν ὑπομένουσιν· ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτὴ ἡ γυνὴ ὁμολογοῦσα μοιχευθῆναι καταδικάζεται, ὅπερ καὶ ἔστι καινόν. Ὁ δύο γαμετὰς ἔχων τυπτέσθω· ἐκδιωκομένης παρ' αὐτοῦ τῆς ἐπεισάκτου γυναικός, μετὰ τῶν τε χθέντων ἐξ αὐτῆς παίδων. Ὁ δύο γαμετὰς ἔχειν πειραθεὶς οὐ νόμῳ, ἀλλὰ φάκτῳ προαιρέσεως, ὑπόκειται τῷ τῆς μοιχείας ἐγω

Μ. κλήματι. Ὁ μὲν γὰρ μετὰ ἐλευθέρας συμπλακείς, Qui enim cum liberta, vivente ipsius uxore, rem ζώσης τῆς αὐτοῦ γυναικὸς, ὡς πόρνος κατακρίνεται ο ὁ δὲ κατὰ γάμου κοινωνίαν δευτέραν ἀγόμενος, ὡς μοιχός τιμωρεῖται. Εἰδέναι δὲ δεῖ, ὅτι εἰσὶ πρόσωπα ἁμαρτάνοντα, καὶ οὐκ εὐθύνονται ὁ μοιχεύων τὴν γυναῖκα τοῦ ἀποδούλου αὐτοῦ, καὶ ὁ μοιχεύων πολύφθορον καὶ πολύκοιτον ὕπανδρον, τῷ τῆς μοιχείας ἐγκλήματι οὐχ ὑπόκειται, εἰ μὴ τῷ τῆς πορνείας· καὶ ὁ μὲν νὴρ τιμωρεῖται ὡς μοιχός, ἡ δὲ γυνὴ οὐκ εὐθύνε ται, ὅτε άκουσαν καὶ βεβιασμένην αὐτὴν χειρὶ κρατήσῃ, εἰ καὶ αὐτὴ ἐρυθριῶσα, τὸ γεγονὸς εὐθὺς οὐκ ἀνήγγειλε τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς. ΚΕΦΑΛ. ΙΕ΄. Περὶ μοναστηρίων καὶ μοναχῶν. Ο τῆς λεγομένης πρώτης καὶ δευτέρας συνόδου κανὼν πρῶτος μὴ ἐξεῖναι κελεύει μοναστήριον οίκοδομεῖν ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου, τὴν εἰωθυῖαν πρότερον ἐπιτελοῦντος εὐχὴν, ἐν βρεβίῳ δὲ αυτό τε τὸ μοναστήριον ἐγγράφεσθαι, καὶ ὅσα πρὸς τοῦ δειμαμένου αὐτῷ ἀφιέρωται, καὶ τὸ βρέβιον τῷ ἐπισκό πῳ προσαποτίθεσθαι, ὡς μηκέτι δύνασθαι τὸν ἀφιερώσαντα ἔστιν ἃ τούτων αὖθις ἐξιδιοῦσθαι. Ων γὰρ ἀπεξένωσεν ἑαυτὸν διὰ τῆς μονῆς ἀναθεὶς τῷ Θεῷ, πῶς οἷός τε, οἷα δεσπότης, ταῦτα διέπειν, οὐχ ὅπως καὶ ἄλλοις διαπιπράσκειν; οὐ μὴν οὐδὲ ἡγού μενον ἑαυτὸν ταύτης ἐᾷ καθιστάναι παρὰ γνώμην τοῦ ἐπισκόπου, οὐδ᾽ ἕτερον ἀνθ᾿ ἑαυτοῦ προχειρίζεσθαι. Εἰ γὰρ τὰ ἀνθρώποις δεδωρημένα οὐκ ἔνι χωρὶς εὐπροσώπου αἰτίας τὸν δωρησάμενον ἀναλαβεῖν, σχολῇ γε τῶν ἀνατεθειμένων Θεῷ τὴν κυριότητα ὁ ἀναθεὶς ἰδιοποιήσεται, ὡς προσηγορία μόνῃ καὶ μὴ πράγματι τὴν ἀφοσίωσιν εἶναι. Ὁ δὲ κδ' τῆς δ' συνόδου κανών, ἔτι δὲ καὶ τῆς δʹ ὁ μθ', τὰ ἅπαξ καθιερωθέντα μοναστήρια, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἐπισκόπου, ὃν ἔθος εὐχὴν προκαταβάλε λεσθαι τῆς οἰκοδομίας, ὥσπερ τινὰ θεμέλιον ἀῤῥαγῆ, ἐπιτάττουσι μένειν εἰς τὸ διηνεκές μοναστήρια, καὶ τὰ προσήκοντα τούτοις πράγματα φυλάττεσθαι ἀνεκποίητα, καὶ μηκέτι γίνεσθαι ταῦτα κοσμικά καταγώγια· τοὺς δὲ τοῦτο μὴ τηροῦντας κανονικῶς εὐθύνεσθαι, ἱερωμένους μὲν δηλαδή καθαιρέσει, λαϊκοὺς δὲ ὑποβαλλομένους ἀφορισμῷ. Ζήτει καὶ ἐν τῷ ιβ΄ κεφ, τοῦ στοιχείου κανόνα ιζ' τῆς ζ' συνόδου. Ὁ δὲ ταύτης κ' οὐκ οἶεται δεῖν ἀπό γε τοῦ νῦν διπλά γίνεσθαι μοναστήρια, καὶ τοῖς μοναχοῖς ἔγγιστα τὰς μοναζούσας οἰκεῖν· σκανδάλου γὰρ καὶ προσκόμματος τοῖς πολλοῖς αἴτιον τοῦτό γε. Αλλ' ὅσοις ἤρεσε μετὰ τῶν ἰδίων ἀποτάξασθαι συγγενῶν, οἱ μὲν ἄνδρες εἰς ἀνδρῶν, αἱ δὲ γυναῖκες εἰς γυντικῶν εἰσίτωσαν, φησί, μοναστήρια. Τὰ δὲ ἄχρι καὶ τήμερον διαρκέσαντα διπλά μοναστήρια, αἰδοῖ τοῦ ταῦθ᾽ οὕτως ἔχειν τυπώσαντος θείου Πατρὸς ἡμῶν Βασιλείου, οἰκονομείσθωσαν, ὡς ἐκεῖνός γε διατάσσεται· συνδιαιτᾶσθαι δὲ καὶ συναναστρέφε σθαι μοναχούς μοναστρίαις οὐ δεῖ, ἅτε βλαβερόν καὶ ἀθέμιτον· οὔτε παῤῥησίαν πρὸς αὐτὰς ἔχειν, οὔτε ἰδία προσομιλεῖν, μὴ ὅτι κατά μόνας αὐταῖς συνε habet, ut fornicator condemnatur. Qui in matrimonio secundam communionem recipit, ut adulter punitur. Scire autem oportet, quod sunt personæ, quæ peccant, 186 et non corriguntur: nempe, qui servi sui uxorem adulterio vitiat, et qui feminam viro subjectam, quæ non paucos ad impudicitiam allexit, et cum multis concubuit, stuprat, adulterii crimini non subjicitur, sed fornicationis tantum. Et vir quidem tanquam adulter punitur, mulier vero non corrigitur, quando invitam et impulsam illam vi vicerit, licet illa erubescens, marito suo quod factum est, statim non annuntiaverit. CAP. XV. De monasteriis et monachis. Primæ et secundæ dictæ synodi canon primus interdicit monasterium ædificare absque episcopi sententia, debitam primo benedictionem peragentis; in brevi autem et ipsom monasterium inscribi, et quæcunque a conditore illi donantur; et breve in ædibus episcopalibus reponi, ut non possit ille qui dedicavit, illa in proprium usum iterum convertere. Quæ enim sibi quis abjudicavit per monasterium Deo addicens, quomodo potest, ac si adhuc esset dominus, illa administrare et aliis divendere? Nec etiam monasterii præfectum absque episcopi sententia illum seipsum constituere, nec alium ejus loco deligere patitur. Etenim, si quæ homini quispiam largitus est, amplius auferre sine causa, qui donavit, haud potest; quo jure, quæ Deo dedicata sunt, in suam possessionem, qui donavit, rapiat, tanquam nomine tantum, non re facta fuisset dedicatio? Vicesimus quartus syn. IV canon, porro el vi synodi 49, quæ semel juxta episcopi voluntatem consecrata sunt monasteria, cum esset consuetudo precationen præmittere exstructioni,tanquam quoddam fundamentum infrangibile, perpetuo manere monasteria ordinant, et res, quæ ad ea pertinent, non alienandas servari, eaque non amplius fieri sæcularia habitacula: eos autem, qui hoc non observant canonice puniri, sacratos quidem depositioni subjiciendos esse; laicos vero segregationi. Quære etiam in 12 cap. lit. canonem 17 septimæ synodi. Hujus vero 20 canone dehinc interdicitur duplex monasterium in iisdem adibus, et prope monachos monachas habitare: illud enim scandali et offensionis causam multis præbet. Sed quibuscunque placuit cum propriis cognatis mundo renuntiare, viri quidem in virorum, feminæ vero in feminarum, inquit, monasteria ingrediantur. Quæ autem hucusque permanent duplicia monasteria, divini nostri Patris Basilii hæc ita se habere ordinantis reverentia, administrentur, prout ipse instituit. Simul vero degere et versari monachos et monachas non oportet; quippe periculosum et illicitum illud est. Neque illis concedatur licentis, ut simul colloqui queant, neque una cum illis cibum capere;

MATTHÆI BLASTARIS et quæ vitæ necessaria a viris ad regulares femi- εσθίειν· τὰ δέ γε κομιζόμενα ταῖς κανονικαῖς nas deferuntur, extra portam hæc accipiat præfecta cum alia vetula monacha. Si quis etiam monachus necessario negotio cognatam suam visere vehementer desiderat, præsente præfecta cum ea colloquatur exiguo et brevi sermone, et statim ab ea recedat. Quatus iv synodi canon monasterium ædificare vel oratoriam domum, præter civitatis episcopi sententiam, inbonestum ducit; monachos aulem, qui sincere et non prætextu monasticam elegere vitam, 187 quietem non obiter habere jubet, et soli jejunio et orationi vacare, et in quibus ordinati sunt locis fortiter perseverare. Qui igitur ita vivunt, æquum esset, ut præ aliis monachis privilegia sortiantur: cedant nihilominus et illi regionis episcopo, quemadmodum clericis jubet lex, et nihil sacerdotale exsequantur, in aliam regionem discedentes, absque episcopi pacificis et commendatitiis litteris. Qui propria relinquunt monasteria, et civitates negligenter et inordinate circumcursant, et ecclesiastica et civilia negotia perturbant, neque divina a suis, neque humana secundum convenientem ordinem administrari sinant; quæ ad vitam scilicet spectant a laicis, a monachis autem et clericis ea quæ sunt Deo dedicata; hos vel invitos monasteriis includi jubet, nisi quidam ad necessariam forsan civilium negotiorum administrationem a civitatis episcopo veniam consecuti sint, qui scilicet e clericis et laicis tunc exsistentibus hæc ut melius administrare norunt. Decernit etiam, ut nullus servus a monasteriorum præfectis ad monasticam vitam admittatur, præter domini sui voluntatem, ne nomen Dei blasphemetur; eum vero, qui hanc definitionem transgreditur, excommunicandum esse civitatis porro episcopum eam oportere, quam par est, monasteriorum curam gerere, ne rerum ad illos pertinentium molestia monachorum perturbent quietem. Quære 22 et 25 capita litterae E. De modo quo accipi debent illi qui tonderi volunt. ἀναγκαῖα τοῦ βίου πρὸς τῶν ἀνδρῶν, ἔξωθεν τῆς θύρας ἡ ἡγουμένη ταῦτα παραλαμβανέτω μεθ᾿ ἑτέρας μοναστρίας γραός. Εἰ δὲ καὶ τῶν μοναχῶν τις τὴν καθ' αἷμα προσήκουσαν ἰδεῖν περὶ πλείστου ποιεῖται ἀναγκαίου πράγματος πέρι, τῆς ἡγουμένης ὑπ᾽ ὄψιν ταύτῃ προσομιλείτω δι' ὀλίγων καὶ σμικρῶν λόγων, καὶ ταχέως ὑποχωρείτω. Ὁ δὲ δ' τῆς δ' συνόδου κανὼν μοναστήριον οἰκοδομεῖν ἢ εὐκτήριον οὐκ ἐν καλῷ τίθεται, παρὰ γνώμην τοῦ τῆς πόλεως ἐπισκόπου· τῶν μέντοι μονάχῶν τοὺς εἰλικρινῶς καὶ μὴ προσχήματι τὸν μονήρη μετιόντας βίον, τὴν ἡσυχίαν μὴ ἐν παρέργῳ τιθέναι κελεύει, μόνῃ τε προσανέχειν τῇ νηστείᾳ καὶ προσευχῇ, καὶ ἐν οἷς ἀπετάξαντο τόποις προσκαρτερεῖν. Οἱ γοῦν οὕτω βιοῦντες δίκαιοι ἂν εἶεν τὰ πρεσβεία κατὰ τῶν ἄλλων φέρεσθαι μοναχῶν· ὑπείκειν μέντοι καὶ τούτους τῷ ἐγχωρίῳ ἐπισκόπῳ, ὥσπερ νόμος τοῖς κληρικοῖς, καὶ μηδὲν ἱερατικόν πράττειν, πρὸς ἑτέραν ἀπαίροντας ἐπαρχίαν, χωρὶς ἀπολυτικῆς ἢ συστατικὴς τοῦ ἐπισκόπου γραφῆς. Τούς γε μὴν τὰ ἴδια καταλιμπάνοντας μοναστήρια, καὶ τὰς πόλεις ἀδιαφόρως καὶ ἀτάκτως περιϊόντας, καὶ τὰ τῆς Ἐκ κλησίας, πρὸς δὲ καὶ τὰ πολιτικά διαταράσσοντας πράγματα, ὡς μήτε τὰ θεῖα μέρει τῷ ἑαυτῶν, μήτε τὰ ἀνθρώπινα κατά γε τὴν προσήκουσαν τάξιν έωντας διενεργεῖσθαι, ὑπὸ λαϊκῶν μὲν τὰ βιωτικά, ὑπὸ δὲ μοναχῶν καὶ κληρικῶν τὰ τῷ Θεῷ ἀνατεθειμένα, τούτους καὶ ἄκοντας τοῖς μοναστηρίοις ἐγκλείειν κελεύει, εἰ μή τινες ἄρα εἰς πολιτικῶν πραγμάτων ἀναγκαίαν διοίκησιν ἐπιτραπεῖεν παρὰ τοῦ τῆς πό λεως ἐπισκόπου, ἅτε τῶν τηνικαῦτα κληρικῶν ἢ λαϊκῶν ἀσφαλέστερον ταῦτα διαθεῖναι μὴ ἀμαθῶς ἔχοντες. Ἐπιτάττει δὲ καὶ μηδένα δοῦλον τοὺς τῶν μοναστηρίων προεστῶτας εἰσδέχεσθαι ἐπὶ τὸ μονάσαι παρά γνώμην τοῦ ἰδίου δεσπότου, ἵνα μὴ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ βλασφημῆται, τὸν δὲ τὸν ὅρον του τονὶ παραβαίνοντα, ἀκοινώτητον εἶναι· τόν γε δὴ τῆς πόλεως ἐπίσκοπον χρῆναι τὴν δέουσαν ποιεῖ σθαι πρόνοιαν τῶν μοναστηρίων, ἵνα μὴ τῇ τῶν προσόντων αὐτοῖς ἐχκήσει πραγμάτων συνταράστη ται τοῖς μοναχοῖς τὸ φιλήσυχον. Ζήτει τὸ κβ' καὶ τὸ κε κεφ. τοῦ στοιχείου. Περὶ τοῦ πῶς χρὴ δέχεσθαι τοὺς θέλοντας ἀποκαρῆναι. Ὁ δὲ μγ' τῆς ς' συνόδου κανών, Οὐκ ἀπείρηται, Canon autem 43 concilii sexti, Conceditur, inquit, cuivis Christiano, etiainsi graviter deliquerit, φησί, παντὶ Χριστιανῷ, καὶ μεγάλα ἡμαρτηκότι, statum monasticum ingredi, qui vitam quidem pœnitentialem accurate nobis repræsentat: nam velut columna quædam poenitentiam externo habitu, victu, moribusque exprimit, atque nosmet ejus semper memores præstat. Neque vero aut delictorum multitudo, aut etiam magnitudo desperationem nobis creet neque modus vivendi cuiquam obstet, quominus hunc tam gratum Deo scopum attingat. Dixit enim Salvator noster: «lllum qui ad me venit, nentiquam ejiciam foras.» Canon vero 40, Quamvis, inquit, hosce qui ut Deo jungerentur, jam rebus secularibus longum τὴν μοναδικὴν μετελθεῖν πολιτείαν, ἥτις ἡμῖν τὴν ἐν μετανοίᾳ ζωὴν σὺν ἀκριβεία στηλογραφεί· οἷα τις γὰρ στήλη τὴν μετάνοιαν ἡμῖν τῷ ἔξωθεν σχή ματι, καὶ τῷ βίῳ, καὶ τοῖς ἤθεσιν ὑπογράφει, καὶ ταύτης ἀεὶ μεμνήσθαι παρασκευάζει. Μὴ δῆτα ή τῶν πταισμάτων πληθὺς καὶ τὸ βάρος ἀπόγνωσιν ἡμῖν ἐμποιείτω· μηδέ τις τρόπος ἐμποδὼν γενέσθω τινὶ πρὸς τὴν τοῦ θεοφιλοῦς τούτου σκοποῦ ἀποπλήρωσιν. Ο γὰρ Σωτὴρ ἡμῶν εἴρηκε· Τὸν ἐρχόμενον πρός με οὐ μὴ ἐκβάλω ἔξω. Ὁ δὲ μ΄, Εἰ καὶ τὸ κολλάσθαι Θεῷ, φησί, πολλὰ χαίρειν πρότερον τοῖς τοῦ βίου φράσαντας πράγμα-

Μ. σι, τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος κληρονόμους οἶδε valedixerunt, istius felicitatis hic participes facere ποιεῖν, ἀλλ' ἀνεξετάστως οὐ δέον· οὐδὲ παρὰ τὸν προσήκοντα δήπου τῆς ἡλικίας καιρόν, τοὺς τὸν μονήρη βίον αἱρουμένους, τὸν τῆς μονῆς προστα τοῦντα προσίεσθαι δεῖ. Τῷ δὲ πλατυνθῆναι περισ φανῶς τὴν εὐσέβειαν, τῷ περιόντι τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, καὶ δεκαέτης ὤν τις μὴ ἀποβεβλήσθω, μόνον εἰ τοὺς τρόπους συμβαίνοντας ἔχοι τῷ ἐπαγγέλματι, μὴ ὅτι καὶ τὸ δέκατον παριππεύσας ἔτος. Ὁ δὲ ε' τῆς λεγομένης ΑΒ΄ συνόδου κανών, τοὺς τῷ μονήρει προσιόντας βίῳ, ἐπὶ τριετίαν ἐν τῇ μονῇ δοκιμάζεσθαι διωρίσατο, τὴν κοσμικήν περικειμέν νους ἔτι στολήν· ἀξιόχρεων δὲ τὴν ἐν τούτῳ τοῦ χρόνου περὶ τὸ ἐπάγγελμα πρόθεσιν ἐπιδειξαμένους, τηνικαῦτα τὸ μοναχικὸν ἀμφιέννυσθαι σχῆμα. Τὰς γὰρ ἀκρίτους καὶ ἀδοκιμάστους ἀποταγὰς ὡς ἐπίπαν ἴσμεν τῇ τῶν μοναχῶν εὐταξίᾳ λυμαινομένας. Οἱ γοῦν προπετῶς ἑαυτοὺς τῷ μονήρει ἐπιῤῥίπτοντες βίῳ, καὶ πρὸς τὸ τραχύ μετέπειτα καὶ ἐπίπονον τῆς ἀσκήσεως ἀπειπόντες, ἐπὶ τὸν φιλόσαρκον καὶ ὑλι κὸν βίον ἀθλίως πάλιν ἐπαναστρέφουσιν. Εἰ δέ τις περὶ πλείστου πεποίητο τὰ τῆς εὐλαβείας καὶ ἀρε τῆς ὡς τὸ φθάσαν τοῦ βίου τοῦ μέλλοντος υπάρχειν ἐχέγγυον, καὶ ὁ ἑξαμηνιαῖος ἀποχρήσει καιρός· ᾿Αλλ᾿ οὐδὲ τῶν εἰσπραττομένων ἔτι τὸ δόκιμον, τοῖς νόσῳ περιπεπτωκόσι βαρείᾳ, τὴν τελείωσιν ὑπερθε· τέον τοῦ σχήματος. Τοὺς δὲ παρὰ ταῦτα ὁρῶντας, τόν τε τῆς μονῆς ἐξηγούμενον, φημὶ, καὶ τὸν εἰσαγό μενον, τὸν μὲν τῆς ἀρχῆς ἐκπίπτειν, καὶ τὴν ὑποτα γὴν ὑπεισέρχεσθαι, τὸν δὲ εἰς ἑτέραν μονὴν ἀπάγες σθαι, μηδὲν τῆς ἀκριβείας ὑφιεμένην. Περὶ τῶν χωρὶς εὐχῆς τὸ μοναχικὸν ἔνδυμα περιβεβλημένων. Εἰ δέ τις καὶ τῆς τριετίας ἐντὸς τὸ μοναχικὸν καὶ χωρὶς εὐχῶν ἔνδυμα περιβάλλοιτο, μεγάλας ὑφίξει δίκας, εἰ ἀποδύσασθαι τοῦτο βουληθείη, ὡς παίζων ἄντικρος ἐν οὐ παικτοῖς· καὶ ἄκων γὰρ τοῦτο περιβεβλῆσθαι ἀναγκασθήσεται. Ὁ δὲ β' ταύτης μὴ ἀποκείρειν οντιναοῦν ἐπι σκήπτει, καὶ τὸ μοναχικόν σχήμα περιτιθέναι, ἂν μὴ πρότερον ὁ μέλλων αὐτὸν εἰς ὑποταγὴν ἔχειν παρῇ, ᾧ τῆς ψυχικῆς αὐτοῦ σωτηρίας μελήσει, και λῶς αὐτὸς πρότερον ἔργοις τὴν ἀρετὴν ἀσκηθεὶς, καὶ οἷος πρὸς ταύτην καὶ τοὺς ὑπὸ χεῖρα ἐνάγειν. Τοὺς μέντοι διὰ νήσον ἢ λύπην ἀποκειρομένους, ἐφ᾽ ᾧ δόξαν μόνον εὐλαβείας ἐντεῦθεν κτήσασθαι, καὶ ἐν τοῖς ἰδίοις αὖθις παρεδρεύοντας οἴκοις, μηδὲν μέλον αὐτοῖς τῶν ἀσκητικῶν ιδρώτων καὶ πόνων, τούτους μὲν εἰς ὑποταγὴν ἐν μοναστηρίῳ καθιστῶν, ἐν ᾧ ἂν ὁ ἐπίσκοπος δοκιμάσῃ· τὸν δὲ παραλόγως αὐτὸν ἀποκείραντα καθαιρεῖσθαι, οἷα τῶν θείων παραβάτην κανόνων, καὶ τὴν μοναχικὴν ευταξίαν συγχέοντα. Διὰ γὰρ τὰς ἀκρίτους ταύτας καὶ ἐπισφαλεῖς ἀποκάρσεις, ὕβρις μὲν τῷ μοναχικῷ προστρί βεται βίῳ, Θεὸν δὲ βλασφημεῖσθαι φυμβαίνει. Αλλ' οὐδὲ ὁ τὴν τρίχα πρὸς ταῖς τελευταίαις αναπνοαῖς, PATROL. GR. CXLV. æquum sit, at vero absque examine minime oportet: imo nec citua debitum ætatis tempuis illos, qui vitam solitariam agere cupiunt, a præfecto monasterii admitti fas est. Verumtamen ut præclare augeatur pietas, superabundanti gratia Dei etiam de - cimum ætatis annum agens ne rejiciatur, dummodo dignos professione mores præbeat; imo nec is qui decimum adhuc currentem habet. Synodi vero primæ et secundæ dictæ canon 5 eos qui ad monachatum accedunt, per triennium in monasterio, veste quidem sæculari adhuc amictos, probandos decrevit. Equum tamen esse judicavit, ut qui per id temporis animi sui propositum de professione demonstraverint, tum demum habitum monasticum assumant. Indiscretas enim et citra probationem factas renuntiationes ut plurimum ordini monastico perniciosas esse comperimus. Idcirco qui temere in statum monachorum sese ingerunt, paulo post ipsum piæ exercitationis laborem recusantes, rursum ad gratam earni ao sæcularem vitam misere reverti solent. Si quis 188 vero summopere in his quæ ad religionem ac virtutem pertinent, semet exercuerit, adeo ut vita anteacta futuræ non vana sponsio fuerit, vel semestre tempus sufficiet. Cæterum nec iis, qui adhuc probationem agentes in gravein morbum inciderint, ordinis consummatio differenda est. Qui vero secus fecerint, puta vel præfectum monasterii, vel candidatum, illum quidem regimine excidere statuit, et subditi conditionem subire, hunc autem in aliud monasterium abduci, ubi nihil rigoris monastici remittitur. De iis qui absque precibus monasticum habitum induunt. Quicunque vero intra triennium monasticum habitum et quidem absque precibus induit, pregravos poenas luet, dummodo illum rursus exuere velit, tanquam cum rebus ludens minime ludicris; cogatur enim ad habitum istum vel nolens induendum. Cavet etiam illius synodi canon 2, ne tonsus quilibet amictu monachali utatur, nisi prius adsit qui illum in subjectione atquo salutis animæ ejus curam habere debet, ipse quidem jam ante in operibus bonis præclare exercitatus, discipulosque suos ad virtutem incitandi peritus. Qui vero vel morbi vel luctus causa detondentur, ut nempe famam solum pietatis acquirant, et in propriis edibus rursus mansitant, religiosa exercitationis sudores et labores nihil curantes, hosce sub disciplina constituendos decernit in monasterio in quo episcopus voluerit; illum autem qui sine causa semet tondel, tanquam violatorem sacrorum canonum et ordinis monastici conturbatorem, communione privandum. Nam propter promiscuas illas et incertas tonsuras ignominia vitæ monasticæ affricatur, imo et Deum blasphemari contingit. At vero nec ille qui in extremo halitu, ut monachia

mos est, rasuram patitur, licet ex respiratione sola ὥς γε δὴ μοναχοῖς ἔθος, ἀποκαρείς, εἰ καὶ μόνῳ nondum vita functus esse credatur, et quæ fiunt τῷ ἀναπνεῖν τὸ μὴ νεκρὸς εἶναι πιστεύεται, καὶ minime sentit, dignus est qui veste monachali amiciatur. Sed habitum sæcularem resumere, aut vitam rursus publicam agere ipsi concedetur, nisi malit injunctionum vinculis subjici. Verumtamen iis, qui temere habitum monachorum arripiunt, hoc non permittitur. Canon autem 19 synodi septimæ omnibus qui solitariam vitam in æde aliqua sacra agere cupiunt, ut per pecuniæ largitionem admissionem in eam aut omnino in ordinem ecclesiasticum impetrent, prorsus interdicit. Quippe hand lices Deo servire et mammonæ. Imo cujus principium pro. bum non est, secundum magnum Basilium, etiam ipsum totum repudiandum. Episcopum vero vel abbatem, qui istud perpetraverit, aut cessare aut deponi jubet. Cæterum si abbas sacerdotii expers fuerit (quod fieri sæpe videmus), e monasterio expelli, et in aliud deduci subjectionis causa. Easdem poenas dabit et abbatissa, quæ talia ausa fuerit. Quæcunque autem parentes ex liberorum hæreditate monasterio dedicant, repetere rursus haud licet; consecrantur enim Deo, sive is qui obtulit, in monasterio maneat, sive inde discedat: nisi forte ejus qui monasterio præsidet culpa fuerit, quod iste recesserit. p G 189 Concilii vero, quod primum et secundum vocatur, canon numero sextus, Monachi, inquit, nihil proprium habere debent, utpote qui propter vitam in Christo abseconditam mortui facti sunt mundo. Sic enim Β. Lucas eos qui vitæ monastica formam dederunt, eminus nobis repræsentans, Fidelium, ait, nemo eorum qui possides bat, quidquam suum esse dicebat, sed omnia illierant communia. Unde qui vitam solitariam agere volunt, prius bona sua disponere, et quibus velint personis transmittere licet, modo non sint jure civili prohibitæ, ut hæretici, et nati sparii. Postquam enim professi fuerint, bonorum omnium ad monasterium ejus et dominium transit, noque ullam de rebus propriis curam gerere vel disponere eis permissum est. Si quis vero possessionem quampiam in proprios usus vertens deprehendatur. eam monasterii præfectus aut istius loci episcopus recipiat, et coram multis testibus divendens, ut ea ratione calumnia causam evilet, et pauperibus ac mendicis distribuat. Atque insuper eum qui talem posses. sionem, uti Ananias iste, surripere meditatus est, debita correctione castiget. llisce autem omnibus et monialium societas obnoxia erit. Porro autem concilii sexti canon 41 omnino periculosum esse consuit et temerarium a vita victuque communi recedere, ac statim semet in angusta cellula includere, sibiquo adeo ipsis vitæ solitariæ auctores esse. Oportet enim in monasterio, ubi magna est fratrum frequentia, τὰ ἐπ' αὐτῷ τελούμενα μηδόλως συνεὶς, οἷός τέ ἐστι τὴν μοναχικὴν περιδυθῆναι στολὴν, καὶ τὴν κοσμικὴν αὖθις ἐνδύσασθαι, ἢ ἐν τῷ κόσμῳ διάγειν συγχώρη θήσεται, εἰ μὴ βούλοιτο δεσμοῖς ἐπιτιμίων ὑποβλη θῆναι. Οὐ μὴν οὐδὲ τοῖς ἐκ προπετείας τὸ μοναχι κὸν σχῆμα πιριτιθεμένοις τοῦτο δοθήσεται. Ὁ δὲ ιθ' τῆς ζ' συνόδου ἀπειρήκει παντάπασι τοῖς τὸν μονήρη βίον ἐν σεμνείῳ μετελθεῖν προθεμέ νοις, διὰ χρημάτων τὴν εἰς αὐτὸ ποιεῖσθαι εἰσέλευ σιν, ἀλλ' οὐδ᾽ εἰς ἕτερον ἱερατικόν τι τάγμα· οὐ γὰρ οἷόν τε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνα· καὶ οὗ ἡ ἀρχὴ ἀδόκιμος, κατὰ τὸν μέγαν Βασίλειον, καὶ τὸ πᾶν ἀπόβλητον. Τὸν δὲ τοῦτο διαπραττόμενον ἐπίσκοπον, ἢ ἡγούμενον, ἢ παύσασθαι κελεύει ή καθαιρεῖσθαι· εἰ δὲ ἱερωσύνης ὁ ἡγούμενος ἀμοιρον, προβέβληνται γὰρ ἔσθ' ὅτε καὶ ἐκ τοιούτων, τοῦ μοναστηρίου ἐκ. βάλλεσθαι, καὶ ἑτέρῳ πρὸς ὑποταγὴν παραδίδοσθαι. Τοῦτο δὲ καὶ ἡγουμένη τοιαῦτα τολμήσασα ὑφέξει τὸ ἐπιτίμιον. Αττα δὲ οἱ γονεῖς ἐκ τοῦ κλήρου τῶν παίδων τῇ μονῇ ἀφορίζουσιν, ἀφαιρεῖν αὖθις οὐκ ἔξεστιν· ἀφιέρωται γὰρ τῷ Θεῷ κἄν τε μένῃ ἐν τῷ μοναστη ρίῳ, κἄν τε ἐξέλθῃ ὁ ταῦτα προσενεγκών· εἰ μὴ ἄρα πρὸς τοῦ ἡγουμένου ἡ αἰτία συμβαίη τῆς μονῆς τοῦτον ὑποχωρῆσαι. Ὁ δὲ ς' τῆς λεγομένης πρώτης και δευτέρας συνόδου, Οἱ μοναχοί, φησὶ, οὐδὲν ἴδιον ἔχειν ὀφεί λουσιν, ἅτε νεκρωθέντες τῷ κόσμῳ διὰ τὴν ἐν Χριστῷ κεκρυμμένην ζωήν. Οὕτω γὰρ ὁ μακάριος Λουκᾶς τοὺς τὴν μοναδικὴν πολιτείαν τυπώσαντας, δήλους ἡμῖν πόῤῥωθεν καθιστάς, Τῶν πιστευσάντων ἔφησεν οὐδείς τι τῶν ὑπαρχόντων αὐτῷ ἔλεγεν ἴδιον εἶναι, ἀλλ᾽ ἦν αὐτοῖς ἅπαντα κοινά. Ενθεν τοι καὶ τοῖς μονάζειν ἐθέλουσιν ἔξεστι περὶ τῶν ὑπαρχόν των αὐτοῖς διατίθεσθαι πρότερον, καὶ οἷς ἂν βού λοιντο ταῦτα παραπέμπεσθαι προσώποις, μὴ κεκωλυμένοις παρὰ τοῦ νόμου, οἷον αἱρετικοῖς ἢ νόθοις παισί. Μετὰ γάρ τοι τὸ μονασαι τῶν προσόντων αὐτοῖς πάντων τὸ μοναστήριον ἔχει τὴν κυριότητα, καὶ οὐδὲν περὶ τῶν οἰκείων φροντίζειν ἢ διατάτ τεσθαι τούτοις παρακεχώρηται. Εἰ δέ τις φωραθείη κτῆσιν ἡντιναοῦν ἰδιοποιησάμενος, ταύτην μὲν ὁ ἡγούμενος τῆς μονῆς, ἢ ὁ τῆς χώρας ἐπίσκοπος, λαβὼν καὶ πωλήσας, πολλῶν μαρτύρων ἐπ' ὄψεσι, τὴν ἐντεῦθεν διαβολὴν φυλαττόμενος, πτωχοῖς καὶ ἀπόροις διανειμάτω· τὸν δὲ τὴν τοιαύτην κτησιν κατ' ἐκεῖνον τὸν ᾿Ανανίαν ὑποσυλῶν μελετήσαντα, τῷ προσήκοντι ἐπιτιμίῳ σωφρονισάτω. Τούτοις πᾶσιν ὑπεύθυνος καὶ ἡ τῶν μοναζουσῶν ἔσται φατρία. Ὁ δὲ μα' τῆς ς' συνόδου σφαλερὸν ἡγήσατο πάντη καὶ ἐταμὸν, τοὺς τῆς κοσμικῆς ἀνακεχωρηκότας ἄρτι διαίτης ἑαυτοὺς εὐθὺς ἐν οἰκίστῳ βραχυτάτῳ ἐγκλείειν, καὶ σφίσιν αὐτοῖς γίνεσθαι τοῦ μονήρους βίου καθηγητάς. Δεῖ γὰρ πρότερον ἐν ἀδελφῶν πλειόνων σεμνείῳ τὸ τῆς ὑποταγῆς γινόμενον ἐπ

SYNTAGMA ALPHABETICUM. Μ. τριετίαν ἐνδείξασθαι· εἶτα ἐφ᾿ ἕτερον ἕνα προσμεί- animum ad obediendum comparatum per trien ναντας χρόνον, ἔνθα δὴ καὶ ἐπικλείσασθαι εἵλοντο, καὶ τῆς σφῶν γνώμης ἀμεταθέτως ἔχειν ἄντικρυς ἐλεγχθείσης, ὡς οὐ κενῆς ἄρα δόξης, ἀλλ᾿ ἀρετῆς ἐφέσει ταύτῃ διάγειν οἱ τοιοῦτοι προῄρηνται, μετ' ἐπιτροπῆς τοῦ κατὰ τὴν χώραν ἐπισκόπου, ἐπικλεισαμένους μένειν, καὶ μηκέτι τοῦ οἰκίσκου τὸ παράπαν ἐξιέναι, εἴ μήπου κατ᾿ ἀνάγκην ἐκβιασθεῖέν τινα, ἤτοι διὰ κοινὴν τοῦ λαοῦ λυσιτέλειαν, ἢ διὰ νόσον, ὅσον οὐκ ἤδη τὴν τοῦ θανάτου ψῆφον μηνύου σαν ἔσεσθαι· ἀλλὰ καὶ τότε μὴ ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου. Εἰ γὰρ δὴ ἄλλως ἔξελθεῖν βουληθεῖεν, καὶ ἄκοντας εἰσωθεῖν εἰς τὸν οἰκίσκον ἐκεῖνον χρή, καὶ ἀσφαλῶς καθειργνύειν, ὡς μηκέτι ῥᾳδίαν εἶναι σφίσι τὴν ἔξοδον· προσέτι καὶ νηστείαις αὐτοὺς ὑποβάλλειν, καὶ σκληραγωγίαις κατατρύχειν, ὡς ἂν οὕτω θεραπευθείη τὸ τῆς γνώμης αὐτῶν εὐμετάβο- " λον. «Οὐδεὶς γὰρ, φησὶν ὁ Τωτήρ, βαλὼν τὴν χεῖρα ἐπ' ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. • Περὶ ἐρημιτῶν. Ὁ δὲ μβ' τοὺς λεγομένους ἐρημίτας, καὶ μέλανα περικειμένους ἱμάτια, τάς τε κώμας ἐπὶ πολὺ καθει μένους, καὶ ἀνδρῶν μεταξὺ καὶ γυναικῶν ἀναστρεφομένους, καὶ τὸ οἰκεῖον ἐπάγγελμα καθυβριζον τας, τούτους ἤτοι τὰς κόμας κελεύει περιελεῖν, καὶ σχήμα μοναχικὸν ἀνῃρῆσθαι, καὶ ἐν φροντιστηρίῳ μοναχοῖς συγκαταλεγῆναι, ἢ μὴ αἱρουμένους τῶν πόλεων ἀπελαύνεσθαι, καὶ πρὸς τὰς ἐρημίας ἀπο πέμπεσθαι, ἐξ ὧν καὶ τὴν ἐπωνυμίαν ἑαυτοῖς ψευ δῶς ἀνεπλάσαντο. Ὁ δὲ μζ' μήτε ἐν ἀνδρῴῳ μοναστηρίῳ γυναῖκα, μήτε μὴν ἄνδρα ἐν γυναικείῳ, κελεύει καθεύδειν. Παντὸς γὰρ σκανδάλου καὶ προσκόμματος ἀνωτέρους εἶναι δεῖ τοὺς πιστοὺς, καὶ μάλιστά γε τους μονα χούς, καὶ πρὸς τὸ εὔσχημον και εὐπρόσεδρον τῷ Κυρίῳ τὸν ἑαυτῶν βίον ῥυθμίζειν, καὶ διευθύνειν. Τοῖς δὲ εἰς τοῦτο τόλμης ἰοῦσι κληρικοῖς τε καὶ λαϊκοῖς ἀφορισμοῦ καὶ ἀμφοῖν τιμᾶται. Ὁ δὲ κβ' τῆς ζ' συνόδου ἱερωμένοις, καὶ οἷς ὁ βίος μονότροπος, ἐπιπλήττει κατ' ιδίαν γυναιξί συνεσθίουσιν, εἰ καὶ καθ' αἷμα τούτοις αὗται προσ ήκουσιν. Εἰ δὲ ταύτας συνδείπνους δεήσει λαβεῖν, μὴ ἄλλως ἢ θεοφόρων συμπαρόντων ἀνδρῶν, ἢ καὶ τιμίων καὶ εὐλαβῶν γυναικῶν, ἵνα καὶ αὐτὸ τὸ τραπέζης αὐταῖς καὶ ἀλῶν κοινωνεῖν πρὸς ὠφέλειαν εἴη πνευματικήν. «Εἶτε γὰρ ἐσθίετε, φησὶν, εἴτε πίνετε, εἴτε τι ποιεῖτε, πάντα εἰς δόξαν τοῦ Θεοῦ ποιεῖτε κ «Πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ' οὐ πάντα συμφέρει. κ 'Αλλὰ καὶ λογισμούς καθαίρειν κελευό μεθα, ήγουν ἐκπλύνειν, ἢ καθαιρεῖν ἤτοι καταβάλε λειν, καὶ μὴ ἐὰν αὐτοὺς ἡμῶν κατεξανίστασθαι. Ὁδοιποροῦντι δέ τινι τούτων, καὶ μὴ εὐποροῦντι ᾗ καναχθείς, καὶ ἐν πανδοχείῳ καταλύειν οὐκ ἀπείρηται, τῆς χρείας αὐτὸν κατεπειγούσης, μόνον σωφρόνως καὶ μετ᾿ εὐλαβείας. Οἱ μέντοι γυναιξὶ καὶ τέκνοις συζῶντες, καὶ κατὰ κόσμον βιοῦντες, οὐ κωλύονται γυναιξὶ συνεσθίειν. Οὐ γὰρ διαβέβληται nium ostendere: deinde annum alium in mansiuncula, in qua includi voluerunt, degentes, et firmum animi sui propositum plene acfirmiter demonstrantes, adeo ut jam non vanæ gloriæ, sed virtutis gratia vitam illam profiteri præsumantur, cum consensu istius loci episcopi inclusos manere, neque dein ex illa mansione amplius egredi, nisi forte urgeat necessitas, vel propter communem populi utilitatem, vel ejusmodi morbum, qui mortem tantum non instare indicat; sed et tunc quidem non sine consensu episcopi. Qui vero alias ob causas exire volunt, vel invitos in dicta mansione coerceri oportet, unde ipsis nunquam facilis sit exitus; atque præterea jejuniis affligere, et correctionibus macerare, ita ut hac ratione corrigatur animi eorum inconstantia. «Nemo enim, inquit Salvator noster, qui manum aratro immisit, et postea tergum vertit, dignus est regno calorum.» De eremitis. Tum canon 42 eremitas qui vocantur, quotquot nigris vestibus induti, et promissis admodum capillis cum viris et mulieribus versantur, eoque professionem suam dehonestant, hosce aut positis comis jubet habitum monasticum sumere, et in mansione aliqua inter monachos referri, aut, si hoc recusaverint, ex urbibus pelli, et ad cremos ablegari, unde falso sibi denominationem affinxerunt. Adhæc canon 47 neque mulierem permittit in virorum monasterio, neque in muliebri virum dormire. Citra scandalum enim omne et offendiculum fideles esse decet, maxime vero monachos; atque ad id quod decorum est et Domino gratum, vitam suam componere ac dirigere. Illos autem, qui contraire ausi fuerint,tam clericos quam laicos, excommunicatione utrosque ferit. Verumtamen synodi septimæ canon 22 sacerdotes, nec non et illos qui vitam agunt monasticam plectit, quicunque privatim cum mulieribus convivantur, quamvis cum ipsis sanguine junctæ fuerint. Si vero hasce convivio excipere opus, no hoc quidem fiat, nisi præsentibus viris divinis 190 ac matronis venerandis ac religiosis, adeo ut ejusdem mensæ ac salis communicatio illis in utilitatem spiritualem cedat. «Sive enim comedatis, inquit, sive bibatis, seu faciatis aliquid, omnia ad Dei gloriam facite.» Et: «Omnia mihi licent, at non omnia expediunt.» Imo et ipsas cogitationes purgare jubemur, scilicet aut eluere, aut purgare, seu prosternere, neque permittere ut denuo in nos assurgant. Sin vero horum aliquis iter faciat, nesciatque ubinam hospitio excipiatur, ei haud interdictum est in publicam domum descendere necessitate eum urgente, modo sobrie, et cum circumspectione sese gerat. Ceterum ii qui cum

MATTHÆI BLASTARIS uxoribus ac liberis suis una habitant, sæcularem τοῦτο, εἰ μετ᾿ εὐχαριστίας τῆς πρὸς Θεὸν γίγνοιτο, καὶ μὴ μετὰ θυμελικῶν ἐπιτηδευμάτων, καὶ σατανι κῶν ᾀσμάτων, καὶ πορνικῶν λογισμάτων, οἷς ἐπέρχεται ἡ προφητικὴ ἀρά· «Οὐαὶ οἱ μετὰ κιθάρας καὶ ψαλτηρίου τὸν οἶνον πίνοντες,» καὶ τὰ ἑξῆς. ་་ vitam sequentes, cum uxoribus convivari minime prohibentur. Hoc enim culpa vacat, dummodo flat cum gratiarum erga. Deum actione, et non cum gesticulationibus scenicis, aut satanicis canticis, et modulationibus meretriciis, quæ maledictio isthæc prophetica prosequitur: «Væ illis qui ad citharam et psallerium vinum bibunt,» et quæ sequuntur. Quinimo neque permittit concilii Carthaginensis can. 38 monachos aut clericos impune ad virgines vel viduas Deo consecratas accedere, absque consensu episcopi, aut, eo absente, presbyteri alicujus: nec tunc quidem solos cum solis versari, sed vel clericis aliis, vel Christianis honestis ac religiosis præsentibus, ut tollatur omnis suspicio. «Citra scandalum enim, ait Apostolus, estote et Judæis et Græcis et Ecclesiæ Dei.» Jubemur adeo suspiciones malas evitare, falsæ licet fuerint. De transitu e monasterio ad aliud. Canon autem vicesimus primus synodi septimæ haud permittit monachum aut monialem propriam deserere mansionem, et in aliam se conferre. Sin vero hoc fieri contingat, laudabile esse existimat et quidem necessarium hosce hospitio excipi, ne forte sæcularibus et promiscue viventibus se immiscere cogantur; haud tamen recipi sine consensu suorum præfectorum. Tum canon 3 synodi primæ et secundæ, quæ vocatur, excommunicationi præfectum subjicit, qui aufugientes monachos, qui ad ovile suum pertinent, non cum diligentia requisiverit, et ovem morbidam medicamentis curatam ad sacrum claustrum reduxerit. Nam si animantium ratione carentium pastor, qui erga gregem negligenter sese gerit, certo luat, quisquis ovium Christi salutem præ socordia vilipendit, quidni indeprecabiles pœnas dabit? Monachus vero ita revocatus, si co redire recusaverit, unde discessit, si ita episcopo visum fuerit, segregabitur. Dein canon quartus monachum, qui propria mansione relicta in aliam se confert, vel in habitaculo sæculari turpiter comessatur, ipsum illum, et qui susceperit, utrosque communione privandos decernit, donec is qui recesserit, in monasterium, quod improbe descruit, fuerit reversus. Sin vero istius loci episcopus monachos quosdam pietate (ut fit) percelebres de mansione propria eximens in aliis constituerit, ut mansioni præsint (modo utræque illi episcopo subjectæ fuerint), vel domus tutelam eis commiserit: isthoc quidem cum eos qui suscipiunt, tum monachos ipsos culpa omni vacuos præstat. Quin imo canon 80 synodi Carthaginensis episcopum puniri vult, qui monachum alienum suscipit, 191 atque ad gradum clericalem promoverit, aut alicujus es propriis monasteriis praefectuΟὐδὲ ὁ τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου λη' κανὼν ἐφίησι μοναχοῖς ἢ κληρικοῖς ἀδεῶς εἰσιέναι πρὸς παρθένους, ἢ χήρας, αἳ δὴ τῷ Θεῷ καθιέρωνται, τοῦ ἐπισκόπου μὴ ἐπιτετραφότος, ἢ τοῦ πρεσβυτέρου, εἰ ἐκεῖνος ἀπῄει· ἀλλὰ καὶ τότε μὴ μόνους μόνας ἐντυγχάνειν, ἀλλὰ παρόντων ἢ κληρικῶν ἑτέρων, ἢ Χριστιανῶν ἐντίμων καὶ εὐλαβῶν, ὥστε πᾶσαν ὑπο οψίαν περιαιρεῖσθαι. ᾿Απρόσκοποι γάρ, φησὶν ἡ Απόστολος, γίνεσθε καὶ Ἰουδαίοις, καὶ Ἕλλησι, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ· ἐπεὶ φεύγειν τὰς πονηρὰς ὑπολήψεις προστεταγμεθα, κἂν ὦσι ψευ δεῖς. " " Περὶ μεταβάσεως ἀπὸ μοναστηρίου εἰς μου ναστήριον. Ὁ δὲ καὶ τῆς ζ' συνόδου οὐκ ἐπιτρέπει μοναχὸν ἢ μονάστριαν τὴν οἰκείαν καταλιμπάνειν μονὴν, καὶ εἰς ἑτέραν ἀπιέναι. Συμβὰν δὲ οὕτω, ξενοδοχεῖσθαι μὲν, ὡς ἀναγκαῖον, δι᾿ ἐπαίνου τίθεται, ἵνα μὴ και σμικοῖς καὶ ἀδιαφόρως βιοῦσιν ἐκβιασθεῖεν συμμίξαι· προσλαμβάνεσθαι δὲ οὐ δῆτα ἄνευ γνώμης τῶν σφῶν ἡγουμένων. Ὁ δὲ γ' τῆς λεγομένης πρώτης καὶ δευτέρας συνόδου ἀφορισμῷ τὸν ἡγούμενον ὑποτίθησιν, εἰ μὴ ἐπι μελῶς ἀναζητοίη τοὺς τῆς ἑαυτοῦ ποίμνης ἀποδι δράσκοντας μοναχούς, καὶ πρὸς τὸν ἱερὸν ἐπανάγει σηκόν, τῇ καταλλήλῳ θεραπείᾳ τὸ νενοσηκὸς ἐπιρ ἑωνὺς πρόβατον. Εἰ γὰρ ὁ ζώων αλόγων ποιμήν, αμελῶς περὶ τὸ ποίμνιον διακείμενος, τιμωρίαν ἀναγκαίως ὑπέχει, ὁ τῶν τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων τὴν σωτηρίαν περὶ ἐλαχίστου δι' οἰκείαν ῥαστώνην τιθέμενος, πῶς οὐκ ἀπαραίτητον εισπραχθήσεται διο κην; 'Απειθῶν δὲ ὁ ἀνακαλούμενος μοναχὸς ἐπανιέ ναι ὅθεν δῆτα καὶ ἐξελήλυθε πρὸς τοῦ ἐπισκόπου ἀφο ορισθήσεται. Ὁ δὲ δ' τὸν ἀποδράντα τῆς ἰδίας μονῆς μοναχὸν καὶ πρὸς ἑτέραν μετακεχωρηκότα, ἢ εἰς κοσμικόν ἀσέμνως εἰσκωμάσαντα καταγώγιον, αὐτόν τε καὶ τὸν τοῦτον ὑποδεξάμενον ἀφωρισμένον εἶναι κελεύει, ἕως ἂν ὁ ἀποφοιτήσας πρὸς τὴν μονὴν, ἧς κακῶς ἐξελήλυθεν, επανήκῃ. Εἰ μέντοι ὁ τῆς χώρας ἐπίσκοπος, ἔστιν οὓς τῶν ἐπ᾿ εὐλαβείᾳ σεμνυνομένων μοναχῶν, ἐκ τῆς ἑαυτῶν εἰληφώς, εἰς ἑτέραν εγκα ταστήσεις προστασίαν μονῆς, καὶ ἀμφοτέρων αὐτῷ ὑποκειμένων δηλαδὴ τῶν μονῶν, ἢ καὶ κοσμικὴν οἰκίαν ἐπιτηρεῖν διορίσαιτο, τοῦτο καὶ τοὺς ὑποδεχομένους καὶ τοὺς μοναχοὺς ἀνευθύνους εἶναι ποιεῖ. Ὁ δὲ π' τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου ἐπιτιμᾶσθαι τὸν ἐπίσκοπον ἀξιοῖ, ὃς τὸν ἀλλότριον ὑποδεχόμενος μοναχὸν εἰς βαθμὸν καθίστησι κλήρου, ἢ καὶ ἡγου μενείαν οἰκείου μοναστηρίου, ἄνευ ἀπολυτικῆς τοῦ

SYNTAGMA ALPHABETICUM. -.M. - Μ. οἰκείου ἐπισκόπου γραφῆς. Καὶ τὸν μὲν ἐπίσκοπον ram; absque litteris dimissoriis episcopi regionis τῇ τοῦ ἰδίου λαοῦ ἐφεὶς κοινωνίᾳ καὶ μόνον, ἑτέρους αὐτῷ κελεύει μὴ κοινωνεῖν· τὸν δὲ μοναχόν, τοῦ κλήρου ἢ τῆς ἡγουμενείας ἐκπίπτειν. Ζήτει καὶ τὸ ς' κεφ. τοῦ στοιχείου, καὶ ἐν θ΄ κεφ. τοῦ αὐτοῦ στοιχείου κανόνα κγ' τῆς δ' συνόδου, καὶ ἐν τῷ ιθ' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα την τῆς ζʹ συνόδου, καὶ τὸ κθ' κεφ. τοῦ στοιχείου· ἔτι δὲ καὶ τὸ λγ' καὶ τὸ κ' κεφ. τοῦ Κ στοιχείου, καὶ ἐν τῷ λβ' κεφ. τοῦ αὐτοῦ στοιχείου κανόνα ζ' τῆς δ' συνόδου. Ὁ δὲ ιγ΄ τῆς ἐν Γάγγρᾳ συνόδου τῷ ἀναθέματι παραπέμπει τοὺς τέκνα ἔχοντας, καὶ προφάσει ἀσκήσεως ταῦτα χαίρειν ἐῶντας, καὶ μὴ τὰ τῆς θεοσεβείας καὶ λοιπῆς ἀρετῆς ἐξασκοῦντας, πρὸς δὲ καὶ τὰ τῷ βίῳ αὐτάρκη πορίζοντας, οἷα περὶ πλείστου δῆθεν τὴν εὐλάβεια, ποιουμένους καὶ ἄσκησιν, καὶ μὴ ἐξὸν σωτηρίας αὐτοὺς ἐν τῷ κόσμῳ ἐπιτυχεῖν. Φησὶ γὰρ ὁ μέγας Παῦλος· «Εἴ τις τῶν ἰδίων, καὶ μάλιστα τῶν οἰκείων οὐ προνοεῖ, οὗτος τὴν πίστιν ἤρνηται καὶ ἔστιν ἀπίστου χείρων.» Καὶ περὶ τῶν χηρῶν διαταττόμενος, «εἰ ἐτεχνοτρόφησαν,» προστίθησι· καὶ ταῖς ἀφηλικεστέραις τὰς νέας σωφρονίζειν παρεγγυά, φιλάνδρους εἶναι, φιλοτέχνους· καὶ ἐν ἄλλοις τοῖς πατράσι τρέφειν ἐπισκήπτει τὰ τέκνα ἐν παιδείᾳ καὶ νουθεσία Κυρίου. Ὡς ἔστι δεινὸν θῆρας μὲν τοὺς σφετέρους σκύμνους τρέφειν τε καὶ περιέπειν, καὶ μέχρι θανάτου τούτων προκινδυνεύειν, ἀνθρώπους δὲ καὶ τὴν τῶν θηρίων ἐν τούτῳ παρελαύνειν ὠμότητα. Ἀλλὰ τῷ ἤδη ἀποχειραμένῳ οὐκ ἐφεῖται τῆς τῶν τέκνων χάριν ἐπιμελείας τὴν μονὴν ἐᾷν, καὶ ἐπιχωριάζειν τοῖς ἐν τῷ κόσμῳ· μελήσει γὰρ τῷ Θεῷ, τῷ πατρὶ τῶν ὀρφανῶν καὶ κριτῇ τῶν χηρῶν, καὶ τῆς τούτω προνοίας. Ὁ δὲ ιδ' τοῦ ἀναθέματος ἀξιοῖ, καὶ τῶν παίδων, ὅσοι προφάσει τῆς ἀσκήσεως, μὴ διὰ τιμῆς τοὺς οἰ κείους πατέρας ἄγουσι, μηδὲ γηροβοσκεῖν αἱροῦνται· ἀλλ' ἀπρονοήτους ἐῶσι πιστούς τε ὅντας, ἢ καὶ ἀπίστους. Προτιμητέον μέντοι, φησί, παντάπασι τὴν εὐσέβειαν, ὅταν οἱ ἄπιστοι γονεῖς δηλαδὴ πρὸς τὴν οἰκείαν δυσσέβειαν τοὺς παῖδας ἕλκειν πειρῶνται. Ὁ δὲ ιθ', Εἴ τις, φησί, τῶν παρθενευόντων δῆς θεν διὰ τὸν Κύριον κατεπαίροιτο τῶν γεγαμηκότων, ἀνάθεμα ἔστω. Περί μοναζουσῶν. Ὁ δὲ με' τῆς ς' συνόδου κωλύει τὰς κείρεσθαι μελλούσας τῶν γυναικών, λαμπροτέραις κοσμουμέν τας στολαῖς, τῷ θυσιαστηρίῳ προσάγεσθαι, κἀκεῖ μὲν τὴν φλυαρίαν ἐκείνην περιδύεσθαι, ἐνδιδύσκε σθαι δὲ τὰ τῶν μοναχῶν ἄμφια. Ταραχὴν γὰρ ἐπεγείρει τούτο τῇ ψυχῇ, ὡς ἀποσπωμένῃ τῶν τοῦ κόσμου ἡδέων. Ὁ δὲ μὲ τὰς τὸν ἀσκητικόν αἱρουμένας βίον ἀπροίτους βούλεται μένειν ἐν τῇ μονῇ. ᾿Απαραιτή του δὲ χρείας τατεπειγούσης, μετ᾿ εὐλογίας καὶ ἐπιτροπῆς τῆς προεστώσης ἐξέρχεσθαι· καὶ τότε μέντοι μὴ μόνας, ἀλλὰ συμπαρομαρτουσῶν αὐταῖς πρεσου alterius. Et episcopo quidem cum plebe sua communicare permittit, et solummodo vetat ne alii cum ipso una communicent: monachum vero clero aut præfectura excidere vult. Quære cap. 6 litteræ A, et in cap. 9 ejusdem elementi canonem 23 synodi quartæ, et in cap. 19 litteræ can. 18 septime synodi, et cap. 29 littere. Insuper vide cap. 33 et 20 lit. K, et in cap. 32 ejusdem litt. can. 7 concilii quarti. Concilii Gangrensis canon 13 eos anathemale percellit, qui liberos suos piæ exercitationis pretextu non curant, et in iis quæ ad religionem reliquasque virtutes pertinent, minime erudiunt, imo neque vitæ necessaria illis præbent, quasi maximi fecerint pietatem atque exercitationem, et haud possint in sæculo salutem indipisci. Dicit enim magnus Paulus: • Si quis suorum, et maxime domesticorum curam non habet, fidem iste negavit, et infideli pejor est.»Tum de viduis præcipiens, «Si liberos, adjicit, educaverunt;» matronasque jubet juniores instituere, ad maritos liberosque suos diligendos; atque alibi patres adhortatur filios suos in disciplina et pia admonitione Domini educare. Quam mira res est feras suos catulos alere, fovere, et ad mortem usque defendere; homines vero feras ipsas hac sua feritate vincere. Haudquaquam tamen inde detonso concessum est liberorum curandorum causa mansionem suam deserere, et cum sæcularibus conversari; Deo enim cura erit, qui pater est orphanorum et judex viduarum, istorum educatio. Cæterum canon 14 ejusdem synodi liberos anathemate condignos censet, quotquot exercitationis prætextu parentes suos honore non prosequuntur, neque in senectute alere volunt; sed inopes ipsos deserunt, sint fideles sintve infideles. Pietatem tamen erga Deum omnino preferendam,siquando parentes, infideles scilicet, ad suam infidelitatem filios pertrahere conentur. Porro autem 19 canon. Si quis, ait, eorum qui propter Dominum virginitatem servant, adversus conjugatos sese extollat, anathema esto. De monialibus. Synodi quidem sexta canon 45 vetat, ne mulieres, antequam tondeantur, splendidis vestibus ornatæ ad altare sistantur, ibique superfloitate ista deposita indumenta monachalia assumant. Hoc enim turbas in animo ciet, tanquam a deliciis hujus mundi ægre avulso. Dein canon 46 feminas quæ vitam eligunt arceticam in monasterio mansitare jubet, neque unquam inde exire. Si qua tamen urgeat necessitas inevitabilis, cum benedictione ac permissione abbatisge egredi: et tum quidem non per se solas, sed cum

MATTHÆI BLASTARIS olate grandioribus aut præcipuis monialium, qui Α' τίδων, ἢ τὰ πρῶτα τῶν ἐν τῇ μονῇ φερουσῶν, καὶ de ipsis respondeant; maxime vero si adhuc tene- μάλιστα, εἰ νέαν ἄγουσιν ἐκεῖναι τὴν ἡλικίαν, ἥτις ræ ætatis fuerint, qui oculis incautis laqueus καὶ ἀφυλάκτοις ὀφθαλμοῖς παγίς ἐστιν οὐχ ὑπερβῆquidem est haud facile prætereundus. Nam hisce ναι ῥᾳδία· καὶ αὐταῖς ταύταις, πρὸς τῷ φύσει ὀλι illis præter innatam animi feminei lubricitatem σθηρῷ τοῦ γυναικείου φρονήματος, μέγα μέρος εἰς multum ad pravitatem confert ipsa juventus. Sed κακίαν καὶ ἡ νεότης συμβάλλεται. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ νυκτὸς nec ullatenus extra monasterium pernoctare eis ἔξω μεῖναι τῆς μονῆς συγχωρεῖ τὸ παράπαν. Οι γε permissum. Monachis vero, urgente necessitate, μὴν μοναχοὶ χρείας κατεπειγούσης, μετ᾿ εὐλογίας cum benedictione præfecti etiam per se solis τοῦ ἡγουμένου, καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς προϊέναι οὐκ εἴρα egredi licet; quin imo interdum et extra mansioγονται, προσέτι καὶ τῆς μονῆς ἐκτὸς ἔστιν οὗ διαnem pernoctare. Hæc autem de feminit dicta puta νυκτερεῦσαι. Ταῦτα δὲ εἴρηται περὶ τῶν ὑπόπτων ob ætatem teneram suspectis, non de iis, quarum διὰ τὴν νεότητα γυναικῶν, οὐ μὴν ἀνυπόπτων διὰ nulla est vel ob ætatem vel probitatem suspicio. γῆρας καὶ ἀρετήν. 192 Præcipit autem concilii Carthaginensis canon 44 sacras virgines a parentibus separatas, quibus diligentissime servabantur, episcopi, vel, κι ἀσφαλεία διετηροῦντο τῇ τοῦ ἐπισκόπου προνοίᾳ ἢ illo absente, presbyteri providentia venerabilioribus feminis cohabitationis gratia commendari, aut etiam juniores simul habitare: adeo ut simul viventes, seipsas invicem observent continuo ac custodiant, neque huc illucque devagando existimationem ac honestatem Ecclesiæ lædant. Verumtamen apud nos jam exolevit promiscua virorum feminarumque juniorum habitatio, quamvis adhuc in Ecclesia Latina servetur. Posthæc canon 126 episcopo, et quidem soli, munus committit virgines velandi, haud tamen ent 25 ætatis annum, nisi forte urgeat necessitas. Abrogatum autem est isthoc dicto canone 40 concilii sexti, quo decernitur etiam decem annorum pueros puellasque detonderi. Anathemati autem subdit concilii Gangrensis canon 15 mulieres illas, quæ propter pietatem, quam putant, comam tondent,quatenus subjectionis symbolum dissolvant; quemadmodum alicubi dicit Apostolus Mulierem oportet potestatem habere super caput, signum scilicet subjectionis suæ erga virum, seu crines.» Et rursus: «Si mulieri turpe sit tonderi vel radi, veletur.» Et: «Mulier, si com Imam alat, gloria ipsi est; coma enim ei data est pro velamine.» Imo natura adeo novit comam mulieribus peculiarius competere, ut nunquam eis calvitium ferat. Nihilo tamen secius mulier quæ vitam monasticam elegit, etiam nolente marito, tondebitur. De monachis ac monialibus lapsis. Canon Gangrensis concilii numero 19 viros feminasque, qui virginitatem professi, quamvis stola laica adhuc induti fuerint, nedum inter inclusos relati, aut habitu monastico amicti, si votum suum irritum fecerint, et ad nuptias legitimas deflexerint, digamorum definitioni, sive panæ subjici decernit. Magnus etiam Basilius canone sexto, Canonicorum, ait, fornicationes, nempe clericorum et monachorum et earum quæ ex femineo sexu exercitationi se dedunt, pro matrimonio minime reputari oportet. Non enim id apud nos obtinebit, quod Ὁ δὲ τῆς ἐν Καρθαγένῃ μδ' τὰς ἱερὰς ἐπισκήπτει παρθένους, τῶν πατέρων χωριζομένας, ὑφ᾽ ὧν ἐν τοῦ πρεσβυτέρου, ἀποδήμου ὄντος ἐκείνου, ταῖς τις μιωτέραις γυναιξί παρατίθεσθαι εἰς συνοίκησιν ἢ πάσας τὰς νεωτέρας ὁμοῦ συνοικεῖν· ἵνα συζῶσαι διηνεκῶς ἔχοιεν ἀλλήλας ὁρᾷν καὶ διατηρεῖν, καὶ μὴ τῇδε κἀκεῖσε περιιοῦσαι τὴν ὑπόληψιν βλάπτοιεν καὶ εὐκοσμίαν τῆς Ἐκκλησίας. Αλλ' ἡ τῶν νεωτέ ρων ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν ἐφ' ἑνὶ συνοίκησις οι κῳ, παρ' ἡμῖν μὲν ἐν τῷ τέως ἡμέληται, παρὰ δὲ τοῖς Λατίνοις εἰσέτι φυλάττεται. Ὁ δὲ ρκς' τῷ ἐπισκόπῳ καὶ μόνῳ τὰς κόρας με τασχηματίζειν ἀνατίθησι, πλὴν μὴ πρὸ τῶν κε ἐτῶν, εἰ μήπου δι᾿ ἀνάγκην. Τοῦτο δὲ ἀνῄρηται παρὰ τοῦ εἰρημένου με κανόνος τῆς ς' συνόδου, δεκαετείς διοριζομένου ἀποκείρεσθαι καὶ ἄῤῥενας καὶ θηλείας. « Ὁ δὲ ιε' τῆς ἐν Γάγγρᾳ συνόδου τὰς διὰ νομιζομένην θεοσέβειαν ἀποκειραμένας τῶν γυναικῶν ὑποβάλλει τῷ ἀναθέματι, ἀνθ' ὧν παραλύουσι τὸ σύμβο λον τῆς ὑποταγῆς· ὡς πού φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι Οφείλει ἡ γυνὴ ἐξουσίαν ἔχειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, τὸ σημεῖον δηλαδὴ τῆς πρὸς τὸν ἄνδρα ὑποταγῆς, ἤτοι τὰς τρίχας· ο καὶ αὖθις· «Εἰ αἰσχρὸν γυναικὶ τὸ κείρασθαι ἢ ξυρᾶσθαι, καλυπτέσθω· καί· «Γυνὴ ἐάν κομα, δόξα αὐτῇ ἐστιν, ὅτι ἡ κόμη ἀντὶ περιβολαίου δέδοται αὐτῇ.» Καὶ ἡ φύσις γὰρ οἰκεῖον εἰδυῖα τὴν κόμην ταῖς γυναιξίν, οὐδὲ φαλάκρω μα ταύταις ἐργάζεται. Ἡ μέντοι μοναδικὴν ἑλομένη πολιτείαν, καὶ ἄκοντος τοῦ ἀνδρὸς, ἀποκαρήσεται. Περὶ μοναχῶν ἀῤῥένων καὶ θηλειών ἐκπιπτόντων. Ὁ δὲ ιθ' τῆς ἐν 'Αγκύρᾳ συνόδου τους παρθενίαν ἐπαγγειλαμένους ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας, λαϊκὴν ἀμπεχόνην ἔτι περικειμένους, μὴ μέντοι ἀποταξαμένους καὶ μοναχικὸν ἐπανῃρημένους ἔνδυμα, τού. τους, τὴν ἐπαγγελίαν ἠθετηκότας, καὶ πρὸς γάμον ἐκκλίναντας νόμιμον, τῷ τῶν διγάμων ὄρῳ καὶ ἐπι· τιμίῳ ὑποβάλλεσθαι διορίζεται. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος, ἐν τῷ ς' κανόνι, Τὰς τῶν κανονικῶν πορνείας, φησί, κληρικῶν δηλαδὴ καὶ μοναχῶν, καὶ τῶν ἀσκουμένων τοῦ θήλεος γένους, εἰς γάμον οὐ χρὴ καταλογίζεσθαι. Οὐ γὰρ κατὰ τὸν λέγοντα πολιτικὸν καὶ ἐφ' ἡμῖν ἔσται νόμον, ὅτι ὁ

πρὸς ἐλευτέραν εἰσελθὼν, μὴ ποιησαμένην πόρον ἐκ in jure civili habetur: Qui ad liberam ingreditur, τοῦ ἰδίου σώματος, οὐ παλλακὴν, ἀλλὰ γαμετὴν ἔχειν δοκεῖ. ᾿Αλλὰ παντί τρόπῳ διασπᾶν αὐτῶν τὴν συνάφειαν, εἰ καὶ αἱροῦνται τῆς ἡδονῆς ἀπολαύειν, ἐπειδή γε τῆς τιμῆς ἐκπεπτώκασι. Τοῦτο γὰρ καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ λυσιτελές, ανακοπτομένων καὶ τῶν λοιπῶν μὴ τοιαῦτα τολμῶν, καὶ τοῖς αἱρετικοῖς καθ᾿ ἡμῶν οὐ δώσει λαβὴν, ὡς διὰ τὴν τοῦ ἁμαρτ τάνειν ἄδειαν ἐπισπωμένων πρὸς ἑαυτοὺς τοὺς ἐξ ἑτέρας θρησκείας, ἐφιέντων αὐτοῖς ἐμμένειν τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ τοὺς ἀθέσμους γάμους μὴ κω λυόντων. Ἐν δὲ τῷ ιη', Ε' καὶ οἱ ἐν 'Αγκυρα Πατέρες, φησί, τὰς ἐκπεπτωκυίας μετὰ τὸ ἐπαγγείλασθαι παρθενεύειν, κατὰ τοὺς διγάμους ἐπιτιμᾶσθτι κεκρίκασιν, ἀλλ᾽ ἐπεί τοί γε τὰ τῆς Ἐκκλησίας, Θεοῦ χάριτι, ἐπιδέδωκεν, οἷα μοιχαλίδας δίκαιον ταύτας κολάζεσθαι, ἐκ διαφόρων επιχειρημάτων τὸν οἰκεῖον κατασκευάζων λόγον. Ἐκείνας δέ φαμεν, αἷ, τὸν ις ἢ ιζʹ χρόνον ἀμείβουσαι, τὴν ἀγαμίαν ἑκουσίως ώμολογήκασι, πολλὰ χαίρειν εἰποῦσαι τῷ γάμῳ· ο μὴν ἂς προσάγουσιν οἱ γονεῖς, ἢ καὶ οἱ ἄλλως προσ ήκοντες, βιωτικόν τι ἐντεῦθεν σφίσιν αὐτοῖς διοι κούμενοι, μὴ εὐποροῦντες τυχὸν τὴν ὑπὲρ αὐτῶν ἀποτίσαι προϊκα. Ταύτας δὴ τὰς μὴ ὁρμηθείσας οἴκοθεν, οὐ δεῖ ῥᾳδίως προσδέχεσθαι, ἕως ἂν φανε ρῶς τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἐρευνήσωμεν γνώμην. Αλλ' ἐπὶ τῶν μοναζουσῶν καὶ ἀσκουμένων τοῦτο οὐκ εἴωθε γίνεσθαι· κἂν γὰρ ἐν ἧττονι τῆς ὁρισθείσης τῷ ἁγίῳ καὶ ἀπαλῇ πάνυ τῇ ἡλικίᾳ τὴν κοσμικὴν ἀπόθωνται τρίχα, βεβαία ἔσται καὶ εἰς τὸ ἑξῆς αὐτῶν ἡ ὁμο λογία. Ἐν δὲ τῷ ιθ΄, ᾿Ανδρῶν δέ, φησίν, ὁμολογίαν οὐκ ἔγνωμεν, πλὴν εἰ μή τινες ἑαυτοὺς τῷ τάγματι τῶν μοναζόντων ἐγκατηρίθμησαν, οἵτινες κατὰ τὸ σιωπώμενον δοκοῦσι τὴν ἀγαμίαν παραδέχεσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ τούτους ἐρωτᾶσθαι προσῆκε, καὶ φανερῶς τὴν ἀγαμίαν ὁμολογεῖν, ἵνα, ἐὰν ψεύσωνται τὴν ὁμολο γίαν, ὡς πορνεύοντες ἐπιτιμηθῶσιν. ᾿Αλλά γε καί οἱ μὴ ποιήσαντες μοναχοὶ τοιαύτην όμολογίαν. ρακεν δύται μόνον γεγονότες, μεταμφιάσασθαι καὶ εἰς γάμον ἐλθεῖν οὐ δύνανται. Ἐν δὲ τῷ ξ' τὴν παρθενίαν ὁμολογήσασαν, καὶ ἀθετήσασαν τὴν ἐπαγγελίαν, τὸν χρόνον τοῦ ἐπὶ τῆς μοιχείας ἁμαρτήματος ἐκπληροῦν ἀξιοῖ, ἔτη δηλαδὴ ιε'. Τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν μοναζόντων, φησὶ, η γινέσθω. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος ἐν τῇ πρὸς Θεό δωρον β' ἐπιστολῇ, Τὸν γὰρ τῷ ἐπουρανίῳ, φησί, συναφθέντα νυμφίφ, τοῦτον μὲν ἀφεῖναι, γυναικὶ δὲ ἑαυτὸν συνάψαι, μοιχείας ἐστὶ πρᾶγμα, καν μυριάκις αὐτὸν σὺ γάμον καλῇς· μᾶλλον δὲ καὶ μοιχείας τοῦτο χαλεπώτερον, ὅσῳ κρείττων ἀνθρώπων ὁ Θεός. Εἰ γὰρ ἡ γυνὴ τοῦ ἰδίου σώματος οὐκ ἐξουσιάζει, ἀλλ᾽ ὁ ἀνῆρ, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐν Χριστῷ ζῶντες οὐκ ἂν εἶεν αὐτοὶ τοῦ σώματος αὑτῶν κύριοι. Ὁ δὲ μδ' τῆς ς' συνόδου τὸν ἀλόντα πορνεία μου ναγὸν, καὶ μεταμελείᾳ μετὰ τοῦτο χρησάμενον καὶ quæ corporis sui quæstum non fecit, haud concubinam iste, sed uxorem habere videtur. Verum omnimodo potius dirimere ipsorum conjunctionem, etiamsi velint voluptate ista frui, quoniam honori suo exciderunt. (Hoc enim Ecclesiæ utile fuerit, dum cæteri ne talia audeant, hoc pacto inhibeantur, neque dabitur hæreticis adversum nos ansa, quasi per licentiam peccandi alterius sectæ homines ad nosmet traheremus, permittendo quidem ipsos in delictis perseverare, et legitimas nuptias minime probibendo. Insuper in canone 18, Quamvis Patres, ait, Anoyrani virgines post votum castitatis lapsas cum digamis juxta puniendas decreverint; quia tamen Dei gratia jam crevit Ecclesia, hasce adulterarum pœnis subjici æquum ibique variis argumentis hanc sententiam suam confirmat. Eas autem intelligimus, quæ cum decimum sextum aut septimum ætatis annum transegerunt, matrimonio prorsus renuntiantes sponte sua castitatem professæ sunt: non vero istas, quas parentes vel affines onerunt, sæculare quidpiam exinde sibimet procurantes, cum ipsi forte non habeant 198 unde pro iis elocandis dotem persolvant. Hasce igitur, quæ motu proprio non feruntur, facile admittere haud decet, donec aperte propriam ipsarum sententiam perscrutati fuerimus. De monialibus tamen et virginibus, quæ asceticam vitam proftentur, id non obtinet. Quamvis enim in minori adhuc quam sanotus ille vir definivit, et admodum tenella ætate crinem sæcularem deposuerint, in posterum usque firma erit ipsarum professio. Canone autem 19, Virorum, inquit, professionem non novimus, nisi quatenus monachorum ordini semet annumerant, qui quidem tacite videntur cœlibatum suscipere. Sed tamen et hosce interrogatos oportet aperte coelibatum profiteri, ut, si quando professionem datam fallant, ut fornica+ tionis rei puniantur. Imo vers monachi, qui, pannis tantum induti, talem professionem nondum fecerint. neque mutare habitum possunt, neque ad nuptias procedere. In 60 vero can. eam quæ virginitatem professa est, et a promissione lapsa, adulterii criminis tempus adimplere æquum esse censet, annos scilicet 15. Idem etiam in iis qui monasticam vitam professi sunt, canon dicit, fiat. Porro et sanctus Chrysostomus in secunda ad Theodorum epistola, celesti sponso, inquit, junctum, illum quidem relinquere, mulieri autem sese conjungere adulterium est, licet millies matrimonium tu ipse hoc voces. Illud enim est adulterio tanto gravius, quanto hominibus melior est Deus. Si enim mulier proprii corporis non habet potestatem, sed vir, multo magis ii, qui in Chri. sto vivunt, non sunt proprii corporis domini. Sextæ syn, 44 monachum fornicationis convictum, et pœnitentia et confessione usum, clemen-

MATTHÆI BLASTARIS tius aliquid agens, non magis quam fornicantes pu- λέξομονήσει, φιλανθρωπότερόν τί ποιῶν, μηδὲν niri jubet. Atque hunc quidem canonem, quippe post alios editum, ex omnibus arbitror retinendum. Quare et 11 caput litt. r, et in 12 capite litteræ canonem 4 synodi quartæ, et in 12 capite litteræ canonem 17 synodi 7. Leges. Monasteria non ita alienentur, ut sacrata forma in privatum statum transformetur, alioquin potestatem habent episcopi vindicandi et in pristinam formam reducendi. πλέον τῶν πορνευόντων ἐπιτιμᾶσθαι κελεύει. Οι μαι τοίνυν τουτονὶ τὸν κανόνα δεόντως κρατεῖν οἷα τῶν ἄλλων μεταγενέστερον. Ζήτει καὶ τὸ เซ κερ. τοῦ στοιχείου, καὶ ἐν τῷ ιβ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα δ' τῆς δ' συνόδου, καὶ ἐν τῷ ιβ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα ιζ τῆς ζ συνόδου. Νόμοι. Ἐκποίησις μοναστηρίου μὴ γινέσθω, ἐφ᾽ ᾧ τὸ ἱερατικὸν σχῆμα εἰς ἰδιωτικὴν μετασχηματίζεσθαι διαγωγήν, ἐπεὶ ἄδειαν ἔχουσιν οἱ ἐπίσκοποι ἐκδικεῖν, καὶ εἰς τὸ πρότερον ἐπανάγειν σχῆμα. Ex 131 Justiniani novella discas quidem, quod Ἀπὸ δὲ τῆς ρλα Ἰουστινιανείου νεαρᾶς γνοίης regulas quæ a fundatoribus in monasteriis funt, ἂν, ὅτι τὰ γινόμενα παρὰ τῶν κτητόρων ἐν τοῖς μου pie suscipere debent, nisi canonibus contrariantur; η ναστηρίοις τυπικὰ στέργειν ὀφείλουσιν, εἰ μήπου illis enim non licet locorum episcopos canonico jure privare in monasteriis, quæ ab iis ædificantur. Neque antistites monasteria ædificantes succeden - tes antistites sub pœna obligare possunt, neque ullum circa res ejusmodi jus habere; convertitur enim iniqua segregatio in illorum capita. Episcopus abbatem vel archimandritam uniuscujusque monasterii non omnino secundum gradus promoveat; sed quem vel omnes monachi, vel qui melioris existimationis, elegerint, super Evangelio jurantes, quod non per amicitiam vel gratiam illum elegerunt, sed quod norunt illum esse fidei rectæ, et vitæ castæ, et administratione dignum, et qui monachorum disciplinam et omnem G monasterii statum custodire possit. Eadem etiam de mulierum monasteriis et asceteriis. 194 Gentesima vicesima tertia vero, In omnibus, inquit, monasteriis, quæ cœnobia vocantur, juxta regulas monasticas jubemus, ut in una domo omnes habitent, et communiter comedant et in una domo omnes separatim dormiant, ut vicissim sibi ipsis castæ vitæ exemplum exhibeant. Hæc autem omnia et de mulierum monasteriis observentur. Caput autem ojus decimum quintum, Non ingredietur, inquit, omnino neque mulier in virorum monasterium, neque vir in mulierum, vel pretextu memoriæ alicujus mortui, qui illic positus est, vel aliam ob causam; neque si quis fratrem forte, vel sororem, vel aliquem ex suo genere in monasterio se habere dixerit. Non est enim in terris cognatio monachis, utpote qui cœlestem vitam æmulati sunt. Deinde neque viri in mulierum monasteriorum sepuleris reponantur, neque mulieres in virorum monasteriis inhumentur, ne ex eo naturæ ad seipsam detur regressus, ut quæ non fas est agat, et delicate se gerat, et ludat, et res divinas injuria afficiat. Si qua mulier autem in mulierum monasterio sepelienda sit (virum enim non fas esse judicamus), illos solum qui lectum ferunt et fossores, τοῖς κανόσιν ἐναντιοῦνται· οὐ γὰρ ἔξεστιν αὐτοῖς ἀπείργειν τοὺς ἐγχωρίους ἐπισκόπους τῶν κανονι κῶν δικαίων ἐν τοῖς παρ᾽ αὐτῶν κτιζομένοις μοναστηρίοις. Οὐδὲ οἱ ἀνεγείροντες ἀρχιερεῖς μοναστή ρια επισκήπτειν μετ᾿ ἐπιτιμίου δύνανται τοῖς μετ᾿ αὐτοὺς ἀρχιερεῦσι, μηδ᾽ ὁτιοῦν εἰς ταῦτα δίκαιον ἔχειν· στρέφεται γὰρ ὁ παράλογος ἀφορισμὸς εἰς τὰς ἐκείνων κεφαλάς. Ὁ ἐπίσκοπος τὸν ἀββᾶν ἢ τὸν ἀρχιμανδρίτην ἑκάστου μοναστηρίου μὴ πάντως κατὰ τὸν βαθμὸν προβαλλέσθω, ἀλλ᾽ ἂν οἱ μοναχοὶ πάντες ἢ οἱ εὐϋπόληπτοι ἐπιλέξωνται, ἐπὶ τῶν Εὐαγγελίων λέγοντες, ὡς οὐ διὰ φιλίαν ἢ χάριν αὐτὸν ἐπελέξαντο, ἀλλὰ γινώσκοντες αὐτὸν ὀρθόδοξον, καὶ σώφρονα, καὶ τῆς διοικήσεως ἄξιον, καὶ δυνάμενον φυλάξαι τὴν ἐπι στήμην τῶν μοναχῶν, καὶ τὴν τοῦ μοναστηρίου κατάστασιν. Τὰ αὐτὰ καὶ περὶ τῶν γυναικείων μου ναστηρίων καὶ ἀσκητηρίων. Ἡ δὲ ρκγ', Ἐν ἅπασι δὲ τοῖς μοναστηρίοις, φησίν, ἅπερ καλοῦνται κοινόβια, κελεύομεν κατὰ τοὺς μοναχικούς κανόνας, ἐν ἑνὶ οἴκῳ πάντας οἰκεῖν, xxi κοινῶς τρέφεσθαί, καὶ ἐν ἑνὶ οἴκῳ πάντας κεχωρι σμένως καθεύδειν, ὥστε ἀμοιβαδόν ἀλλήλοις μαρτυρίαν τῆς σώφρονος διαγωγής παρέχειν αὐτούς. Τα τα δὲ πάντα καὶ περὶ τὰ τῶν γυναικῶν φυλάττεσθαι μοναστήρια. Τὸ δὲ ιε' ταύτης κεφάλαιον, Οὐκ εἰσελεύσεται, φησίν, οὔτε γυνὴ παντάπασιν εἰς ἀνδρῶν μοναστή ριον, οὔτε ἀνὴρ εἰς γυναικεῖον, ἢ προφάσε: μνήμης τινὸς τελευτήσαντος κἀνταῦθα κειμένου, ἢ διά τινα ἑτέραν αἰτίαν· οὐδὲ εἴ τις ἀδελφὸν τυχὸν ἢ ἀδελφὴν, ἤ τινα τῶν ἐκ τοῦ γένους ἔχειν ἐν τῷ μοναστηρίῳ φήσεις. Συγγένεια γὰρ τοῖς μοναχοῖς ἐπὶ γῆς οὐκ ἔστι, τοῖς γε τὸν ἐν οὐρανοῖς ζηλώσασι βίον. Καὶ μήτε ἄνδρες, ἐν γυναικείῳ μοναστηρίῳ τάφοις κατατιθέσθωσαν, μήτε γυναῖκες ἐν ἀνδρικοῖς μοναστη - ρίοις κατορυττέσθωσαν, ἵνα μὴ πάροδος ἐντεῦθεν γένοιτο τῇ φύσει πρὸς ἑαυτὴν, ἃ μὴ θέμις ὁρᾷν, τρυφάν τε καὶ παίζειν, καὶ τὰ θεῖα πράγματα κατ αισχύνειν. ᾿Αλλ' εἰ καὶ γυνή τις ἐν γυναικείῳ θάπτεσθαι μέλο λοι μοναστηρίῳ, (ἄνδρα γὰρ οὐκ εὐαγὲς εἶναι κρίνομεν), τοὺς τὴν κλίνην φέροντας μόνους, καὶ τοὺς

SYNTAGMA ALPHABETICUM. Μ. ὀρύξαντας εἰσφοιτᾷν ἐπ᾿ αὐτό· καὶ τὰς μὲν μονα- ad illud accedere, et mulieres quidem monachas χὰς ἐν τῷ ἰδίῳ μένειν καταγωγίῳ· μόνην δὲ τὴν θυρωρὸν καὶ τὴν ἡγουμένην, εἴ γε βουληθείη, παρεί και τοῖς γινομένοις· καὶ θᾶττον ἐκείνους τελέσαντας τὰ περὶ τὴν ὁσίαν, εὐθὺς ἀπιέναι, μήτε θεασαμένους τινὰς τῶν μοναζουσῶν, μήτε ὑπ᾽ αὐτῶν θεαθέντας. Τρίτα δὲ ποιοῦντας καὶ ἔννατα, ὥς γε δὴ νόμος δή ἐν τεθνεῶσιν ἐστιν, καὶ ἀκολούθως τεσσαρακοστὰ, καὶ λοιπὰ κατὰ τοὺς τεταγμένους καιρούς μνημό συνα, εἰ μὲν γυναικεῖον εἴη τὸ μοναστήριον, γυναί κας ἅπαντα πράττειν· εἰ δὲ ἀνδρῷον, ἄνδρας. Μὴ πολλὰς δὲ εἶναι τὰς εἰς τὸ μοναστήριον εἰσ όδους, ἀλλὰ μίαν ἢ δύο τυχόν, ἐφεστάναι τε τῇ πύλη ἄνδρας γεγηρακότας καὶ σώφρονας, οἵπερ οὔτε τοῖς μοναχοῖς συγχωρήσουσιν ἐκφοιτῶν τοῦ μοναστηρίου χωρὶς γνώμης τοῦ ἡγουμένου, οὔτε τοῖς ἔξωθεν ἀδεῶς γίνεσθαι κατὰ τὸ μοναστήριον νύκτωρ τε καὶ μεθ᾿ ἡμέραν. Ὁ εἰς τὸν μοναχικὸν ἐρχόμενος βίον, εἰ μὲν γνώριμος εἴη, ὅτι οὐδεμιᾷ ὑπόκειται τύχῃ, τοῦνον, ὁπόταν δοκιμάσῃ ὁ ἡγούμενος, τὸ μοναχικὸν σχῆμα περιβαλλέτω· εἰ δὲ ἄγνωστος, εἰς τριετίαν δοκιμα ζέτῳ, καὶ εἰ ἄξιος κριθείη, ἀποκειρέσθω, μηδὲν δει νὸν παθεῖν ὑφορώμενος, εἰ ὄχλησις μετὰ ταῦτα συμβαίη Ζήτει νόμον καὶ ἐν τῷ ιβ΄ κεφ. τοῦ στοι χείου. Προνοίᾳ τοῦ ἐπισκόπου μήτε μοναχοί μήτε μου νάστριαι κατὰ τὰς πόλεις περιερχέσθωσαν, ἀλλὰ διὰ τῶν ἀποκρισταρίων τὰς ἀποκρίσεις αὐτῶν ποιείτω· σαν, ἐν τοῖς μοναστηρίοις μένοντες. Ζήτει καὶ ἐν τῷ ζ' κεφ. τοῦ Κ στοιχείου. Β' τις τῶν μοναχῶν τὸ μοναστήριον καταλιπών εἰς κοσμικὸν μετέλθοι βίον, οὗτος τῆς στρατείας καὶ τῆς τιμῆς, εἴ τινα ἐκτήσατο, γυμνωθεὶς πρῶτον πρὸς τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου κρὶ τοῦ ἄρχοντος, αὖθις μεθ᾽ ὧν ἐπεκτήσατο πραγμάτων ἐν τῷ μοναστη ρίῳ καὶ ἄκων ἐμβαλλέσθω. Οἱ τὸν μονήρη βίον ἐπανῃρημένοι οὔτε κουρατο ρούουσιν, οὔτε ἐπιτροπεύουσιν, οὔτε δίκας ἑτέρων λέγουσιν, οὐδ᾽ ἂν συγγενεῖς ὦσιν οἱ τὰς δίκας ἔχον· τες, πλὴν ὑπὲρ τῆς ἰδίας καὶ μονῆς μονῆς, καὶ τότε συναινέσει τοῦ ἡγουμένου. Ἐὰν μοναχὸς καταλίπῃ τὸ ἴδιον μοναστήριον, καὶ εἰς ἕτερον ἔλθῃ, εἴ τινα πράγματα ἐν τῷ καιρῷ, καθ᾽ ἂν τὸ μοναστήριον καταλέλοιπεν, ἔχειν φανείη, in proprio manere habitaculo; solam autem ostiariam et abbatissam rectricem, si velit, interesse iis quæ fiunt et illos, cum primum exsequias quam celerrime perfecerint, statim recedere, nec ullis a se visis monialium, neque iis ab earum ullis conspectis. Tertio vero et nono die convenientes, prout in mortuorum exsequiis mos obtinuit, porro et post quadraginta dies memorias eorum ad stalutum tempus celebrant. Si mulierum sit monasterium, omnia faciunto mulieres, sin aulem virorum, viri. Non multos esse in monasterium aditus, sed unum aut alterum forsan, et adstare januæ viros senes et cautos, qui quidem neque monachos absque præfecti voluntate egredi permittant, neque impunes extra monastorium pernoctare et permanere. Qui monachus esse velit, si quidem de eo constol, quod nulli fortunæ conditioni subjectus sit, illum, quando examinaverit præfectus, monasticum habitum induat; sin autem non constet, per triennium probetur, et si dignus censeatur, tondeatur, nihil grave pati suspectus, si post hæc negotium aliquod acciderit. Quære legem in 12 capite littera Δ. Episcopi præcautione neque monachi neque monachæ per civitates oberrent, sed per apocrisiarios responsiones suas dent, in monasteriis suis permanentes. Quære etiam in 7 capite litteræ K. Si quis monachas monasterium reliquerit, et in sæcularem vitam transierit, iste militia et honore (si quem habuerit) spoliatus primo a loci episcopo et præfecto, deinde cum iis quas possidet rebus, in monasterio vel invitus detineatur. Qui monasticam susceperunt vitam, neque cura❤ tores fiant, neque tutores, neque aliorum causas agant, neque si cognati sint, qui litem habent, nisi pro suo solo monasterio, et tunc quoque præfecti consensu. Si monachus proprium monasterium reliquerit et in aliud transierit, quascunque res per id tempus, quo monasterium reliquerit, habere videbitur τῷ πρώτῳ μοναστηρίῳ, εἰς ὃ εἰσῆλθε, ταῦτα διαφέ- ad monasterium, in quod ab initio ingressus est, ρειν κελεύομεν. ᾿Απαγορεύομεν τοῖς γονεῦσι τοὺς παῖδας μοναχι τὸν ἐπιλεγομένους βίον ἐκ τῶν εὐαγῶν ἀφέλκειν μοναστηρίων, ἢ τῆς ἰδίας αὐτοὺς ἀποκλείειν κληρο. νομίας, εἰ καὶ αἰτία τις πρὸ του μοναχικοῦ παρηκο λούθησε βίου. Ο μέλλων εἰσιέναι εἰς μοναστήριον διατιθέσθω τὰ κατ' αὐτὸν πρὸ τῆς εἰσόδου αὐτοῦ· ἐπεὶ προσκυροῦ ται τῷ μονασοηρίῳ τὰ αὐτοῦ πάντα, εἰ καὶ μὴ ῥη τῶς φήσειεν εἰσαγαγεῖν αὐτὰ, καὶ οὐκέτι ἔσται κατ' οὐδένα τρόπον κύριος αὐτῶν. Ὁ ἐπὶ παισὶ μονάσας δύναται καὶ μετὰ τὸ μονάeas pertinere jubemus. 195 Interdicimus parentibus, ne filios suos vitam monasticam eligentes a sanctis monasteriis abstrahant, vel hæreditate sua illos submoveant, licet ante vitam monasticam causa aliqua accesserit. Qui monasterium ingressus est, quæ sua sunt ante ingressum ejus testetur, quoniam omnes ejus facultates ad monasterium adjudicantur, etsi non expresse affirmet se illas introduxisse, nec amplius ullo modo erit illarum dominus. Qui, cum habeat liberos, monachus fit, ei licet,

MATTHÆI BLASTARIS vel postquam monasterium ingressus est, bona sua σαι διελεῖν τὴν οὐσίαν αὐτοῦ τοῖς ἰδίοις παισὶν inter filios suos dividere, unam partem sibi reti- φυλάττων ἑαυτῷ μέρος ἓν, ὃ καὶ τῷ μοναστηρίῳ nens, quam etiam monasterio despondet. ἁρμόζει. Si monachus intestatus moriatur, tunc liberi ejus ab intestato hæreditatem accipient, hoc est, per falcidiam legem, reliqua vero monasterio donantur. Imperatoris Leonis novella, secundum dictum synodi canonem, filium quidem decem annos natum monasterium ingredi jubet, et monasticum habitum induere, non autem de bonis suis teslari, donec 16 vel 17 annos attigerit. Arbitror enim, inquit, quod vel ob hanc rationem magnus Basilius in suo ascetico libro hoc ipsum tempus statuerit, quod nihil vetat, quin hac ætate de suis bonis possint deliberare. Monachis duplex opus esse oportet, vel sacris Scripturis occupari et in iis semper meditari, vel quæ monachos decent manuum operationes subire. Nam cogitatio vaga et otiosa nihil boni producit. Laicus, et maxime scenicus, vel fornicator, portans vel imitans monasticum et sanctum habitum, corporaliter punitur, et ab episcopis et magistrati bus relegatur; ut qui alicui ecclesiastica constitulioni illudere meditatur. Quære et in 33 cap. litteræ E. Quare etiam in 43 cap. litteræ E. Ἐὰν ἀδιάθετος ὁ μονάσας τελεΐ τήσῃ, τότε οἱ παῖδες αὐτοῦ λήψονται τὴν ἐξ ἀδιαθέτου κληρονομίαν, τουτέστι τὸ φαλκίδιον, καὶ τὰ λοιπὰ δίδοται τῷ μου ναστηρίῳ. Ἡ δὲ νεαρὰ τοῦ βασιλέως Λέοντος δεκαετῇ μὲν εἰσιέναι τὸ μοναστήριον τὸν παῖδα κελεύει, κατὰ τὸν ῥηθέντα τῆς ςʹ συνόδου κανόνα, καὶ τὸ μοναχικόν σχῆμα λαμβάνειν, μὴ μέντοι καὶ διατίθεσθα περὶ τῶν οἰκείων, μέχρις ἂν ὁ ις' ἢ ιζ' ἐπιστῇ χρόνος. Οἶμαι γάρ, φησὶ, διὰ τοῦτο καὶ τὴν μέγαν Βασίλειον τουτονὶ τὸν χρόνον ὁρίσαι ἐν τῇ ἀσκητικῇ αὐτοῦ βίβλῳ, ὡς μηδὲν ἐμποδὼν οὔσης τηνια καῦτα τῆς ἡλικίας εἰς τὸ περὶ τῶν οἰκείων βουλεύσασθαι. GAP. XVI. De sancto unguendo. Quare in 9 capite hujus littera canonem decimum sextum synodi Carthagin. et in 1 capite litteræ can. 48 synodi Laodicenæ. 196 INITIUM LITTERÆ N. CAP. I. De templorum ædificatione et tione. Quære 12 caput litteræ E. consecraCAP. H. Quod non oportet intra templi ambitu³ convivia fieri, vel cauponas esse, vel aliquid venum exponi, vel jumentum absque necessitate introduci, vel aliquem cum cum muliere permanere. Quære 15 caput litteræ. E. CAP. III. De infantibus expositis vel de quibus dubi tatur, an baptizali fuerint. Quare 29 caput litteræ r, et in secundo capite litteræ B. GAP. IV. De jejunio. Sanctorum apostolorum 69 canon fideles Quadragesimale tempus ante sanctum Pasha nihil quid. quam studii remittentes jejunio incumbere jubet et continentiæ, in memoriam quidem revocans dies illos, in quibus Dominus jejunio instructus quoad humanitatem, hostem nostrum cepit: porro et in quovis quarto die et Parasceve uniuscujusque cæterarum anni septimanarum, similiter jejunare et aridis vesci. Illis autem, qui in bis omnibus jejunium non tolerant, clericis quidem, depositionem, Δεῖ δὲ διπλοῦν τὸ ἔργον τοῖς μοναχοῖς εἶναι, ἢ ταῖς θείαις ἐνασχολεῖσθαι Γραφαῖς, καὶ ταύταις ἀεὶ με λετᾷν, ἢ τὰ μοναχοῖς πρέποντα ἐργόχειρα μετιέναι. Διάνοια γὰρ μάτην σχολάζουσα οὐδὲν ἂν τῶν ἀγα θῶν ἀποτέκοι. Λαϊκὸς, καὶ μάλιστα σκηνικός, ἢ πόρνοις, κεχρημένος ἢ μιμούμενος τὸ μοναχικὸν καὶ ἅγιον σχῆμα, σωματικῶς τιμωρεῖται, καὶ ἐξορίζεται πρὸς τῶν ἐπισκόπων καὶ τῶν ἀρχόντων· ὡσαύτως καὶ ὁ ἐμ παῖξαι βουληθεὶς οἱανδήτινα ἐκκλησιαστικὴν και τάστασιν. Ζήτει καὶ ἐν τῷ λγ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου· Ζήτει καὶ ἐν τῷ ιγ' κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. 15. Περὶ τοῦ ἁγίου μύρου. Ζήτει ἐν τῷ θ' κεφ. τοῦ παρόντος στοιχείου κανόνα ις' τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου, καὶ ἐν τῷ α' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα μη τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου. ΑΡΧΗ ΤΟΥ Ν ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΛ. Α΄. Περὶ ναῶν οἰκοδομῆς και καθα ιερώσεως. Ζήτει τὸ ιβ΄ κεφ. του στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Β'. "Οτι οὐ δεῖ ἔνδον τῶν τοῦ νεὼ περιβόλων συμπόσια γίνεσθαι, ἢ καπηλεία εἶναι, ἤ τι κατ' ἐμπορίαν προτίθεσθαι, ἢ κτήνος χωρίς ἀνάγκης εἰσάγειν, ἤ τίνα μετὰ γυναικὸς καταμένειν. Ζήτει τὸ ιε' κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ νηπίων ἐκτιθεμένων, ἢ ἀμφι βαλλομένων, εἰ ἐβαπτίσθησαν. Ζήτει τὸ κθ' κεφ. τοῦ στοιχείου, καὶ τὸ β΄ κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Περὶ νηστείας. Ὁ ἔθ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν τὸν πρὸ τοῦ ἁγίου Πάσχα τεσσαρακονθήμερον χρόνον, μηδὲν σπουδῆς τοὺς πιστοὺς ἀνιέστας, νηστεία θεσπίζει προσανέχειν καὶ ἐγκρατείᾳ, εἰς μνήμην ἄγων τῶν ἡμερῶν δήπου ἐκείνων, ἐν αἷς ὁ Κύριος, νηστεία φραξάμενος κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, τὸν ἡμέτερον είλε πολέμιον· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πᾶσαν τετράδα καὶ Παρασκευὴν ἑκάστης τῶν ἄλλων τοῦ ἐνιαυτοῦ ἑβδομά δων, ἐξ ἴσης ἐκείναις ἐν νηστεία διάγειν καὶ ξηροφαγίᾳ. Τοῖς γε μὴν οὐκ ἀνεχομένοις ἐν ταύταις

SYNTAGMA ALPHABETICUM. Ν. ἁπάσαις νηστεύειν, κληρικοῖς μὲν καθαίρεσιν, λαϊ- laicis vero, segregationem infligit, nisi quis, inquit, καῖς δὲ ἀφορισμὸν ἐπισείει, εἰ μήπου τις, φησίν, imbecillitate detentus, impediatur. Jejunium enim ἀσθενείᾳ κάτοχος ἂν εἴργεται. Ἡ γὰρ νηστεία διὰ ταπείνωσιν ἐπινενόηται τῆς σφριγώσης σαρκός ταύτης δὲ νόσῳ κατασταλείσης, οὐ πάνυ τοι ἀναγ καῖον, τὸ νηστεία ταύτην δαμάζειν. Τοὺς γοῦν ἀσθε νῶς ἔχοντας, καὶ τὴν ἐξ ἰχθύων ἐδωδὴν προτιεμένους, ἄγνωμον μὴ συγγνώμης τυγχάνειν· κρεῶν δὲ ὅλως ἅψασθαι, οὐδὲν διενήνοχε δυσσεβείας, εἰ καὶ τὸ λοίσθιά τις πνέων, τῇ μεταλήψει τούτων αναῤῥωσθῆναι δοκεῖ. Ἐν μὲν τοι τοῖς Σάββασι καὶ ταῖς Κυριακαῖς τού τεσσαρακονθημέρου, ἀφθονωτέρα κεχρῆσθαι τροφῇ συγκεχώρηται, κατὰ τὸν ἐς ἀποστολικὸν κανόνα, ὃν καὶ ζήσει ἐν τῷ λζ' κεφ. τοῦ Κ στοιχείου. Κυρίως δὲ ἡ πρὸ τοῦ ἁγίου Πάσχα και μόνη τεσσαρακονθήμερος νηστεία νενομοθέτηται· εἰ γὰρ ἦσαν καὶ ἕτεραι, ἐμνήσθη ἂν κακείνων ὁ κανών. Πλὴν καὶ κατὰ τὰς ἄλλας νηστίμους, τῶν ἁγίων ἀποστόλων, φημί, τῆς κοιμήσεως τῆς ἁγίας Θεοτόκου, καὶ τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως, οὐδεὶς εὖ φρονων, οἶμαι, να σιεύουσιν ἐγκαλέσειεν. Ζήτει καὶ ἐν τῷ λζ' κεφ. τοῦ Κ' στοιχείου τὸν ιε κανόνα τοῦ ἁγίου Πέτρου Αλεξανδρείας. Ὁ δὲ δέκατος τοῦ Τιμοθέου Αλεξανδρείας ἐν ταῖς πρὸ τοῦ Πάσχα νηστίμοις ἡμέρας καὶ οἴνου μεταλαμβάνειν καὶ ἐλαίου δικαιοῖ τὸν ὑπὸ νόσου ἐκτετηκότα, καὶ μὴ παραπλησίως τοῖς ἄλλοις, τῆς νενομισμένης ἔχεσθαι ξηροφαγίας, ἀλλ᾽ ὡς ὑπομεῖναι δεδύνηται, ἢ ἑκάστης καταλύειν, ἢ παρ' ἡμέραν, και τὰ τὴν ἐπίκρισιν ᾧ προσανέθετο τὴν οἰκονομίαν τῶν οἰκείων λογισμῶν. Ζήτει καὶ τὸ κε' κεφ. τοῦ στοι χείου. Ὁ δὲ τῆς ἐν Γάγγρας συνόδου τη κανών, Ε' τις τῶν ἀσκουμένων, φησί, χωρὶς ἀνάγκης σωματικῆς ὑπερηφανεύοιτο, καὶ τὰς παραδεδομένας νηστείας εἰς τὸ κοινὸν καὶ φυλαττομένας ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας παραλύοι, ὑποικουροῦντος ἐν αὐτῷ τελείου λογισμοῦ, ἀνάθεμα ἔστω. Καὶ ὁ μὲν μα' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανών, νήστεις εἶναι κελεύει τους τελοῦντας τὰ τοῦ θυσιαστηρίου για διακόνους καὶ ἱερέας, μιᾶς ἐξῃρημένης ετησίως ἡμέρας, καθ᾽ ἦν τὸ Κυριακὸν ἐπιτελεῖται δεῖπνον, τῆς μεγάλης δηλαδή πέμπτης. Μετὰ γὰρ τὴν σωματικὴν, τὰ τῆς πνευματικῆς, ὡς ἔοικε, τροφῆς ἐπετέλουν. ᾿Αλλὰ καὶ δή λῃς ὀψίας οὑτινοσοῦν τελευτήσαντος, εἰ μὲν εἶεν οἱ τὰ ἅγια τελοῦντες νήστεις, φησί, μόναις εὐχαῖς ἐκτελείτωσαν ταῦτα. Τοῦτο δὲ τὸ νῦν ἔχον παρὰ τοσοῦτον οὐ πράττεται, παρόσον καὶ ἡμῖν ὅτι καὶ λέγειν ηγνόηται· ἀλλὰ δύο κανόνες δίκην ὡς εἰπεῖν τούτῳ λαχόντες σχολὴν ἄγειν ἐπιτετιμήκασιν. Ὁ μὲν γὰρ ν' τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου μὴ δεῖν φησὶ, ἐν τῇ ἁγίᾳ τεσσαρακοστῇ τῇ ὑστεραίᾳ ἑβδο μάδι τὴν πέμπτην λύειν, πολυτελεστέροις δηλαδή βρώματι κεχρημένους, καὶ ὅλην ἐντεῦθεν τὴν τεσ σαρακοστὴν ἀτιμάζειν· ἀλλὰ πᾶσαν ἐν νηστείᾳ δι:έναι καὶ ξηροφαγίᾳ, ἐκτὸς δηλαδὴ τῶν ἐν ταύτῃ Σαββάτων καὶ Κυριακων. Ὁ δὲ κθ' τῆς Γ' συνόδου ταῦτά τε, ὡς ἔχει λέξεως, δίεισι, καὶ προσεπάγει, ὡς οἱ θεῖοι Πατέρες introductum fuit propter libidinosæ carnis humiliationem; eam vero per morbum jam subjectam, non omnino necesse erit jejunio affligere. Eos autem qui male se habent, sed tamen piscium esum admittunt, iniquum est veniam non consequi: carnibus vero ullatenus vesci nihil plane minus quam impium; imo quamvis aliquis lethali morbo laborans illo victu semet convaliturum speraverit. In Sabbatis quidem et diebus Dominicis per Quadragesimam paulo largiori cibo uti indultum fuit, juxta can. apostolicum 66 quem vide in cap. 27 litteræ K. Stricte autem loquendo sanciebatur quadraginta dierum jejunium ante sacrum Pascha,idque solum. Quippe si tum alia obtinuissent, neutiquam tacuisset canon. 197 Verumtamen eos qui in aliis jejunandi temporibus, puta vigiliis sanct. apost., sepulturæ B. Deiparæ et Nativitatis Christi abstinent, prudens nemo, quod reor, redarguet. Quære etiam in 37 cap. litteræ K canonem 15 S. Petri episcopi Alexandriæ. Decimus Timothei Alexandrini canon in diebus jejunii ante Pascha morbo laboranti vini atque olei usum indulget, neque hosce sicut alios ad xerophagiam id est cibum aridum tenuemque obligat; sed potius, ut tolerare queant, vel cujusque diei jejunium solvere, vel alterni cujusque juxta discretionem ejus, cui consiliorum suorum regimen commisit. Vide et 25 cap. littera Γ. Canon autem 18 concilii Gangrensis hæc habet: Si quis eorum qui pietatis exercitationi student, absque corporis exigentia insolescat, et jejunia in commune tradita et ab Ecclesia observata dissolvat, idque maturo consilio interveniente fecerit, anathema esto. Insuper canon 41 synodi Carthaginensis diaconis et sacerdotibus sacramenta altaris jejunos celebrare precipit, exceplo uno anni dfe, quo Coena Dominica celebratur, nimirum magna feria quarta. Nam post cibum coporalem que ad spiritualem pertinent, ut videtur, ministrabant. Imo quando quis tempore postmeridiano e vivis discedit, nisi hi qui ministrant impransi fuerint, sacra, inquit, orationibus solis faciant. Hoc autem hodie eam ob causam non obtinet, quod quid sibi velit ignoramus. Verum duo canones et prope dixerim merito jejunii intermissionem taxarunt. Nam concilii Laodiceni canon 50, Non oportet, inquit, in ultima Quadragesimæ septimana feria quartæ jejunium solvere, utendo scilicet cibis delicatoribus, adeoque totam Quadragesimam debonestare, sed potius tempus Quadragesimale in jejunio victuque arido integrum transigere, Sabbatis tamen et Dominicis deibus exceptis. Canon vero undetricesimus concilii sexti eadem usque recenset, et superaddit, quemadmodum sancti

Palres graves ob causas eo temporis dispensatione δι' αἰτίας ἴσως λυσιτελεῖς τῷ τότε καιρῷ τῇ οίκονοista usi sunt. Nos tamen haudquaquam oportet apostolorum et Patrum traditiones abrogare. Innuit vero dictum apostolicum canonem 69 et hunc ipsum concilii Laodiceni. CAP. V. Quod non deceat in Sabbatis aut Dominicis jejunare. Quære cap. 37 litteræ K. CAP. VI. Quod jejunantes a cibis abstinere debent, haud tamen quasi in se exsecrabilibus. Vide 9 cap. litteræ B. et etiam in 2 cap. litteræ canonem 33 magni Basilii. 198 CAP. VII. De lege. Lex est commune præceptum: virorum prudentium placitum: delictorum cum voluntariorum tum involuntariorum correctio aut reprehensio, civitatis commune pactum: est divinum inventum. Virtus legis est jubere, vetare, permittere, punire. Leges non de singularibus feruntur, sed communiter. Jurisprudentia a justitia nomen habet; est enim ars boni et æqui. De iis quæ frequentius obtingunt, non quæ perraro, leges inferri oportet: minime de iis rebus, quibus uno tantum in casu accidere datur. Nam legislatores haud attendunt semel et bis. Leges primigeniæ in sequiores decucuntur, constitutiones vero recentiores majorem vim obtinent quam prius latæ. De quibus lex nulla conscripta est, longa consuetudo per complures annos comprobata vicem legis subit, ejusque vim obtinet. Perperam judicala aut expressa neque lex, ηθ que tempus, neque consuetudo rata facit. CAP. VIII. De possessione. Leges. Decem vel etiam viginti annorum præscriptio ei, qui mala fide possederit, haud prodest: imo nec tricennalis, nisi quiete possederit, nullamque in foro litem sustinuerit. Vide etiam in capite 9 litteræ A. Omne servitium et ususfructus eis, qui non usurpant, propter ipsum temporis decursum, prasentibus quidem decennali, absentibus præscriptione vicennali amittitur. Qui servitium jure obtinet pecora in agro alieno adaquandi ac pascendi, servitium etiam usurpare potest inibi tugurium excitandi. Qui ex alieno agro, sciente domino, aquam traxerit, servitium sibi in agro illo vindicat usucapione triennali, domino interim non prohibente. Bona mobilia si quis per triennium absque querela possederit, ipsi cedunt occupanti. 199 INITIUM LITTERÆ E. CAP. I. De tollendis simulacris. Synodi Carthaginensis canon 58 atque etiam μία ταύτῃ ἐχρήσαντο. Ἡμῖν δὲ οὐκ ἀναγκαῖον τὰς ἀποστολικὰς καὶ πατρικὰς ἀθετεῖν παραδόσεις, τὸν ῥηθέντα αινιττόμενος ξθ' ἀποστολικὸν κανόνα, καὶ τὸν τῆς ἐν Λαοδεκείᾳ συνόδου τουτονί. ΚΕΦΑΛ Ε΄. Ὅτι οὐ δεῖ νηστεύειν ἐν τοῖς Σάββασι καὶ ταῖς Κυριακαίς. Ζήτει τὸ λζ' κεφάλαιον τοῦ Κ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Ὅτι τοὺς νηστεύοντας οὐχ ὡς βδελυκτῶν τῶν βρωμάτων ἀπέχεσθαι δεῖ. Ζήτει τὸ θ' κεφαλ. τοῦ στοιχείου, καὶ ἐν τῷ β' κεφ. του στοιχείου τὸν κγ' κανόνα τοῦ μεγάλου Βασιλείου. ΚΕΦΑΛ. Ζ΄. Περὶ νόμου. Νόμος ἐστὶ κοινὸν παράγγελμα· φρονίμων ἀνδρῶν δόγμα· ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων ἁμαρτημάτων ἐπ:- στροφή, ἤτοι σωφρονισμός· πόλεως συνθήκη κοινή ἔστι δὲ καὶ θεῖον εὕρημα. ᾿Αρετή νόμου τὸ κελεύειν, τὸ κωλύειν, τὸ ἐπιτρέπειν, τὸ τιμωρεῖσθαι. Οὐ περὶ τοῦ καθέκαστον, ἀλλὰ κοινῶς οἱ νόμοι τίθενται. Ο νόμος ἀπὸ τῆς δικαιοσύνης ὠνόμασται, ἔστι γὰρ τέχνη τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ ἴσου. Τοὺς νόμους, ἀπὸ τῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον συμβαινόντων, οὐ μὴν τῶν σπανίως εἰσάγεσθαι δεῖ, οὐδὲ ἀπὸ τῶν δυναμένων ἐν ἑνὶ συμβῆναι θέματι· παρορῶσι γὰρ οἱ νομοθέται τὸ ἅπαξ ἢ δίς. Οι προγενέστεροι νόμοι εἰς τοὺς μεταγενεστέρους ἕλκονται· αἱ δὲ μεταγενέστεραι διατάξεις ἰσχυρότε ραι τῶν πρὸ αὐτῶν εἰσιν. Ἐν οἷς οὐκ ἔσται ἔγγραφος νόμος, ἡ μακρὰ συν ήθεια, ἐπὶ πολλοὺς ἐνιαυτούς δοκιμασθεῖσα, ἀντὶ νόμου κρατεῖ, τάξιν ἔχουσα νόμου. Τὰ κακῶς κριθέντα καὶ τυπωθέντα, οὔτε νόμος, οὔτε χρόνος, οὔτε συνήθεια βεβαιοί. ΚΕΦΑΛ. Β'. Περὶ νομῆς. Νόμοι. Ὅτι δεκαετία ἢ εἰκοσαετία οὐ βοηθεῖ τῷ κακῇ πίστει νεμομένῳ, εἰ μὴ ἡ τριακονταετία καὶ μόνον, εἴπερ αδιακόπως ἐνέμετο, καὶ ὄχλησιν ἐν δικαστηρίῳ μὴ ὑπέμεινε. Ζήτει καὶ ἐν τῷ θ΄ κεφ. τοῦ στοι χείου. Πᾶσα δουλεία καὶ πᾶσα χρῆσις ἐπὶ τῶν μὴ κεχρημένων, διὰ τῆς τοῦ χρόνου παραδρομῆς, ἐπὶ μὲν παρόντων, δεκαετίᾳ, ἐπὶ δὲ ἀπόντων, εἰκοσαε Ο τίᾳ ἀπόλλυται. Ὁ ἔχων δουλείαν τοῦ ποτίζειν καὶ βόσκειν ἐν τῷ ἀγρῷ σου θρέμματα, δύναται κτᾶσθαι δουλείαν τοῦ ἐν αὐτῷ ποιεῖν καλύβην. Ὁ δι᾿ ἀλλοτρίου ἀγροῦ ἕλκων ὕδωρ, εἰδότος τοῦ δεσπότου τοῦ ἀγροῦ, κτᾶται κατὰ τοῦ ἀγροῦ δου λείαν ἐν τῷ νενομισμένῳ τριετίας χρόνῳ, με κωλύ σαντος αὐτὸν τοῦ δεσπότου τοῦ ἀγροῦ. Τὰ κινητὰ πράγματα, ἐπὶ τριετίαν ἀνεπιφωνήτως κρατούμενα, δεσπόζονται. ΚΕΦΑΛ. Α'. Περὶ ξοάνων καθαιρέσεως. Ο τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου κανών νη, καὶ μένο

τοι καὶ ὁ πδ' τὰ ξόανα πάντα κελεύουσι καθαιρεῖν 84 simulacra omnia tolli e medio et ipsas idoloκαὶ τὰ τῶν εἰδώλων ἐγκαταλείμματα ρίζαις αὐταῖς rum reliquias radicitus exstirpari jubent. ἐξελεῖν. ΚΕΦΑΛ. Β. "Οτι δεῖ τοὺς ξένους τῶν κληρικῶν ὑποδέχεσθαι. Ζήτει τὸ θ' κεφάλαιον τοῦ 4 στοιχείου. ΑΡΧΗ ΤΟΥ Ο ΣΤΟΙΧΖΙΟΥ ΚΕΦΑΛ. Δ'. "Οτι οἰκονόμον ἔχειν δεῖ τὸν ἐπίσ σκοπον καὶ τὸν ἡγούμενον. Ζήτει τὸ κδ' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Β'. Περὶ οἰωνισμῶν. Ζήτει τὸ γ' κεφάλαιον του στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ ὀνειρασθέντος. Ζήτει τὸ κη' κεφάλαιον τοῦ Κ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Περὶ ὄρκων. Ζήτει τὸ λβ' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΑΡΧΗ ΤΟΥ Η ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Περὶ παιγνίων θυμελικών. Ζήτει τὸ α, κεφ. τοῦ Θ στοιχείου, καὶ ἐν τῷ ιε κεφ. τοῦ 1 στοιχείου κανόνα κζ' τῆς ζʹ συνόδου, καὶ τὸ ζ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Β΄. Περὶ τῶν ἐν πανδοχείῳ ἐσθιόντων κληρικῶν. Ζήτει τὸ 5' κεφάλαιον τοῦ Κ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περί παραιτήσεως ἐπισκόπων. Ζήτει τὸ κη' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Περὶ τῶν παρθενίαν ἐλομένων γυναικῶν. Ζήτει τὸ ιε' κεφάλαιον τοῦ 1 στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Β'. Περὶ τῆς ἐν τῇ Παρασκευῇ νηστείας Ζήτει τὸ δ' κεφάλαιον τοῦ Ν στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. 5. Περὶ παρακαταθήκης Παρακαταθήκη ἐστὶ τὸ ἐπὶ παραφυλακή τινι διδόμενον. Ἐὰν ἐξ ἐπιδομῆς λῃστῶν ὁ τὴν παρακατά θήκην λαβὼν ἀπώλεσε ταύτην, οὐ κινδυνεύεσαι τοῖς κληρονόμοις αὐτοῦ ἡ ἀπώλεια. Ο γὰρ παρακαταθήκην λαμβάνων δόλον μόνον καὶ ῥαθυμίαν καὶ ἀμέσ λειαν ἀπαιτεῖται, εἰ μὴ ῥητῶς καὶ ἕτερόν τι συνεφω νήθη. CAP. II. Quod clericorum deceat hospites hospitio excipere. Vide cap. 9 litteræ A. INITIUM LITTERÆ 0. CAP. I. Quod episcopus ac præfectus æconomum apud se hubere debeat. Quære cap. 24 litteræ E. CAP. II. De auguriis. Vide caput 3 litteræ E. GAP. III. De iis qui se noctu polluunt. Consule caput 38 litteræ K. CAP. IV. De juramentis. Vide caput 32 litteræ E. INITIUM LITTERÆ II. CAP. I. De ludis scenicis. Quære caput 1 litteræ 8, et in cap. 15 litteræ M synodi sptimæ canonem 27 synodi 7 et caput 7 litteræ Γ. 200 CAP. II. De clericis in taberna comedentibus. Vide cap. 7 litteræ K. CAP. III. De episcopali audientia. Quære caput 28 litteræ E. CAP. IV. De feminis quæ votum castitatis susceperunt. Vide cap. 15 litteræ M. CAP. V. De jejunio in Parasceve. Consule cap. 4 litteræ N. GAP. VI. De deposito sive fideicommisso. Depositum est quod custodiendum alicui datur. Si ille, qui rem servandam suscepit, latronibus incursantibus perdiderit,hæredes tamen amissionem depositi actione non experientur. Nam qui depositum accepit, solum dolum et negligentiam atque inertiam præstat, nisi forte aliud aliquid disertis verbis conventum fuerat. CAP. VII. De sacro Paschate. Postmodum alia quidem argumenta, quæ hoc opus expetere videbatur, ne deesset quidpiam eorum quæ huc spectant, quantum nobis licuit magni nihil vel cogitantibus vel facientibus, haud indiligenter tractavimus, adeone venerandum PasΚΕΦΑΛ. Ζ΄. Περὶ τοῦ ἁγίου Πάσχα. Εἶτα τὰς μὲν ἄλλας τῶν ὑποθέσεων, ἂς τὸ προκείμενον ἀπαιτεῖ σύνταγμα, τοῦ μηδὲν ἐλλείπειν τῶν ἡκόντων εἰς δύναμιν τοῖς σμικρὰ καὶ φρονοῦσι καὶ ὁρῶσιν ἡμῖν ἐμέλησε, τοῦ δὲ σεβασμίου τοσοῦτον κατολιγωρήσομεν Πάσχα, ἐν ᾧ το κεφάλαιον τῆς περὶ ἡμᾶς τοῦ Κυρίου οἰκονομίας ἐξείργασται, η cha, in quo summum Dominicæ dispensationis ὡς μὴ τὰς μεθόδους αὐτοῦ, καὶ τὰς τούτων αἰτίας, ὡς οἷόν τε δήλας θεῖται τοῖς ἀγνοοῦσι; Καὶ τίς ἂν ἐμᾶς δικαίας οὕτω παραιτήσαιτο μέμψεως; Τοιγαρτα καὶ πρό γε τῶν θείων χρησμῶν, μικρά μοι δου κεῖ διαλαβεῖν ἄττα. Τοῦ Πάσχα τοῦ ἱεροῦ πολλοῦ δέομεν ἐν περινοίᾳ γενέσθαι, μηδέπω κατειληφότες τὸ νομικών· δεῖ γὰρ τοὺς τύπους ἡγεῖσθαι πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας συντέλειαν. Τὸ Πάσχα τοίνυν τὸ νομικὸν Μωσῆς ἐκεῖνος ὁ πάνυ κατά γε την ιδ' τοῦ πρώτου σεληνιακοῦ μηνός τελεῖσθαι νενομοθέτηκε. Πρῶτος δὲ μὴν ἐστιν ὁ παρ' Αἰγυπτίοις μὲν Φαμενώθ, Δίστρος δὲ παρ᾽ Ἕλλησι, Νισὰν δὲ παρ᾽ Εβραίοις, παρὰ δὲ Ῥωμαίοις ὀνομαζόμενος Μάρ peractum est, neglectui habebimus, ut methodos ipsius atque earum causas, ut fit harum rerum ignaris exponere supersedeamus? Quis enim nobis hoc vitio merito vertat? Quocirca ante divina ora. cula breviter de iis disserere libet, quæ circa sacrum Pascha scire quam maxime refert, legali illo non penitus neglecto. Typi enim, ut par est, ad veri tatis consummationem nos deducunt. Jussit igitur Moyses vir summus primi mensis lunaris quarto et decimo die Pascha legale celebrari. Mensiumautem primus is est, quem Ægyptii Phamenoth, Distrum 201 Graci, Hebræi Nisan, et Romani Martium vocant. Quo quidem mense sol itinere suo universo '

MATTHÆI BLASTARIS ¿68 contraria decurrens zodiaci circuli signum primum τιος. Ἐν ᾧ τὴν ἐναντίαν τοῦ παντὸς διιππεύων δ intrat, quod æquinoctiale punctum, et mensium principium, et circuli caput, et carceres cureus planetarum harum rerum studiosi nuncupare solent, atque adeo signum proxime præcedens, seu pisces, mensem ultimum, signum postremum, et periodi planetariæ exitum sive metam. Martium enim mensium primum esse credimus, quoniam Moyses ait eo temporis jussisse Deum, ut arbores et flores et gramina revirescerent. Videmus sane bac naturæ conditione, non quavis alia ordinationem divinam adimpleri. Verumtamen mensis ille Martius, sicuti cæteri omnes tam nominibus quam numero dierum apud gentes illas, quas supra dixi, pariter distinguuntur. Equinoctium insuper ipsa universi natura quotannis eodem tempore restituit, eo quod quantitas annua eximiam æquabilitatem præ se ferat. At vero numerus dierum et mensium, quo una cum Romanis utimur, (quod et aliæ gentes solent) neque hora eadem nec die quidem eodemæ quinoctium accidere patitur. Quoniam enim tempus annuum præter dies 365 etiam quartam ferme diej partem asciscit, si quando æquinoctium circa maridiem contingat, anno sequente circa occasum solis fiet, annoque huic proximo circa noctem mediam: atque ita porro. Rursus, quia id quod ultra dies 365 superest, quartam diei parlem exacte haud contineat, sed trecentesima fere particula deficiat, ut in sequentibus luculentius demonstrabimus: nobis tamen in usu sit numerus tam dierum quam mensium Romanorum, adeoque quolibet quadrien nio unum diem adjiciamus, ut annus quartus semper sit completus: necesse est in annis 300 æquinoctium uno die anticipet. Ut exempli gratia, quoniam hoc ipso tempore æquinoctium die octavo ac decimo Martii mensis obtingere computatur, post annos abhinc trecentos in septimum et decimum diem incidet, dein post alios trecentos in diem decimum sextum, pariterque in perpetuum. Accidit enim æquinoctium tempore Nabonassari Martii die quinto et vicesimo circa vesperam, et tempore Philippi Aridæi circa meridiem quarti et vicesimi dici mensis ejusdem. Anno autem, quo Christus pro nobis redimendis passus est, istius die vicesimo tertio circa noctem mediam; nostro autem tempore, ut demonstratum est, duodevicesimo ejus die. Hebræorum igitur doctiores, illique præcipue qui Judæam incoluere, ut Josephus atque Philo, summi utrique philosophi, legale Pascha ante æquinoctium haudquaquam celebrandum esse judicabant. Aiunt enim isti post æquinoctium vernum circa medium primi mensis ab omnibus pariter mactanda esse διαβατήρια sive sacrificia paschalia. Qui vero in hac re imperite ac rustice versantur. passim per terrarum orbem dispersi, mensem primum eum esse ex inscitia suspicantur, in quo æquinoctium vernum solum fieri contingit; an quidem ante æquinoctium, anne post illud luna ἥλιος, τὸ πρῶτον ἄρχεται τοῦ λωδιακού κύκλου δω δεκατημόριον εἰοιέναι, ὃ δὴ καὶ ἰσημερινὸν, καὶ μηνῶν ἀρχὴν, καὶ κεφαλὴν τοῦ κύκλου, καὶ ἄφεσιν τοῦ δρόμου τῶν πλανητῶν, οἱ περὶ ταῦτα ἐσχολακό τες φιλοῦσι καλεῖν· τὸ δὲ πρὸ τούτου, μηνῶν ἔσχατον, καὶ τελευταῖον δωδεκατημόριον, καὶ τέλος τῆν τῶν πλανητών περιόδου. Τον Μάρτιον δὲ πρῶτος εἶναι μῆνα πιστεύομεν, ἐξ ὧν ὁ Μωϋσῆς εἴρηκεν, ὡς κελεύσειεν ὁ Θεὸς κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ τὰ δένδρα, καὶ τὰ ἄνθη, καὶ τὰς πόας ἀναβλαστῆσαι. Ορῶμεν δὲ οὐκ ἐν ἑτέρῳ, ἀλλ' ἐν τούτῳ νόμῳ φύσεως, τοῦ Θεοῦ πληρούμενον τὸ ἐπίταγμα. Ὁ μὲν οὖν εἰρημένος μὴν, ὥσπερ ἄρα καὶ οἱ λοιποὶ πάντες, οὐχ ἧττον τοῖς ὀνόμασιν ἢ τῷ ἀριθμῷ τῶν ἡμερῶν διαφέρουσι παρ' ἑκάστοις τῶν εἰρημένων ἐθνῶν. Τὴν γε μὴν ισημερίαν ἡ μὲν τοῦ παντὸς φύσις τὸν αὐτὸν ἀεὶ χρόνον καθ' ἕκαστον ἔτος ποιεῖ, τῷ πολλὴν φέρειν ἀεὶ πρὸς ἑαυτὸ τὴν ἰσότητα τὸ τοῦ ἐνιαυσίου χρόνου διάστημα. Ὁ ἀριθμὸς μέντοι τῶν ἡμερῶν τε καὶ μηνῶν, ὅ τε τοῖς ἄλλοις εἰωθὼς ἔθνεσι, καὶ ᾧ κατὰ Ρωμαίους ἡμεῖς χρώμεθα, οὔτε τὴν αὐτὴν ὥραν, οὔτε τὴν αὐτὴν ἡμέραν συγχωρεῖ γίνεσθαι. Ἐπεὶ γὰρ τὸ ἐνιαύσιον μέγεθος, πρὸς ταῖς τξε' ἡμέραις, καὶ τέταρτον ἔγγιστα προσλαμβάνει, ὅταν ᾗ ἡ ἰσημερία περὶ μεσημβρίαν, τὸ μὲν ἑξῆς ἔτος ἔσται περί δύσιν ἡλίου, τὸ δὲ ἑξῆς, περὶ μέσας νύκτας, καὶ οὕτω μέχρι παντός. Ἐπεὶ δ᾽ αὖθις ἡ ἐπὶ τξε' ἡμέρας ἐπουσία οὐχ ὅλον τέταρτον ἡμέρας περιέχει, ἀλλὰ παρὰ τριακοστόν, ὡς προϊόντες ἀκριβέστερον δείξομεν, ἡμεῖς δὲ τῷ τῶν ἡμερῶν καὶ μηνῶν ἀριθμῷ κατὰ Ῥωμαίους χρώμεθα, ὡς τοῦ τετάρτου ἀεὶ τελείου προσγινομένου, καὶ παρὰ τοῦτο κατὰ τέσσαρας ἐνιαυτούς μίαν ἡμέραν ταῖς τξε προστίθεμεν, ἐξ ἀνάγκης τὴν ἰσημερίαν συμβαίνει ἐν τοῖς τ' ἐνιαυτοῖς πρὸ μιᾶς ἡμέρας γίνεσθαι. Οἷον ἐπεὶ κατὰ τὸ παρὸν ἡ ἰσημερία ἐπιλελόγισται ἡμῖν γινομένη τῇ οκτωκαιδεκάτη του Μαρτίου μηνός, μετὰ τριακόσια ἔτη ἔσται τῇ ἑπτακαιδεκάτῃ· εἶτα μετὰ ἕτερα τοσαύ τα, τῇ δεκάτη έκτῃ, καὶ οὕτως ἀεί. Καὶ γὰρ κατὰ τοὺς χρόνους Ναβουνασάρου περὶ λῆξιν ἐσπερίαν ἐτύγ χανεν οὖσα τῆς τοῦ Μαρτίου πέμπτης καὶ εἰκοστῆς ἐν δὲ τοῖς Φιλίππου τοῦ ᾿Αριδαίου, περὶ μεσημβρίαν τῆς τετάρτης καὶ εἰκοστῆς αὐτοῦ. Ἡνίκα δὲ ὁ Χρισ στὸς τὸν σωτήριον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπήρχετο θάνατον, περὶ μέσην νύκτα τῆς κγ' τοῦ αὐτοῦ μηνός· ἐφ' ἡμῶν δὲ νῦν, ὡς δεδήλωται, περί πουτὴν δεκάτην ὀγδόην αὐτοῦ. Οἱ μὲν οὖν λογιώτεροι των Εβραίων, και μάλιστα οἱ τὴν Ἰουδαίαν οἰκοῦττες, οἷος ἦν Ιώσηπος καὶ Φίλων, ἄνδρες φιλοσοφίας ἁπάσης ἐπ' ἄκρον ἐληλα κότες, οὐκ ᾤοντο δεῖν πρὸ τῆς ισημερίας τὸ νομικόν ἄγειν Πάσχα. Αὐτοὶ γὰρ οὗτοί φασι δεῖν τὰ διαβατή ρια θύειν ἐπίσης ἅπαντας μετὰ ἰσημερίαν κρινεν, μετοῦντος τοῦ πρώτου μηνός. Οἱ δὲ ἀγροικότερον διακείμενοι, καὶ πανταχῆ τῆς οἰκουμένης διεσπαρ μένοι, πρῶτον ἐξ ἀμαθίας μῆνα ὑπολαμβάνοντες, ἐν ῷ τὴν ἐαρινὴν γίνεσθαι συμβαίνει μόνον ισημερίαν, εἴτε δὲ πρὸ ταύτης, εἴτε μετὰ ταύτην ὁ πλησιφαής ἀπαντᾶ τῆς σελήνης σχηματισμός, οὐδ᾽ ὁτιοῦν μέλον

αὐτοῖς, οὔτε μὴν εἰ μήπω καθαρῶς τοῦ τῆς ἴσημε- lumine pleno fulgeat, parum solliciti, parum ρίας σημείου ἐπέβη ὁ ἥλιος, ἐν τούτῳ ἀσυντηρήτως καὶ πρὸ τῆς ἱσημερίας ἐπετέλουν τὸ Πάσχα. Περί ὧν δοκεῖ καὶ ὁ ζ' τῶν θείων ἀποστόλων κανὼν μοι διορίζεσθαι, ἀφορισμόν καταψηφιζόμενος, εἴ τις τῶν τοῦ κλήρου. τὴν ἁγίαν τοῦ Πάσχα ἡμέραν μετά Ιουδαίων πρὸ τῆς ἐαρινῆς τελέσειεν ισημερίας. Επεί γὰρ οὐ διεζευγμένως ὁ κανὼν ἐπιτιμᾶσθαι θεσπίζει. τὴν μετὰ Ἰουδαίων, ἢ πρὸ τῆς ἐαρινής Ισημερίας ἑορτάζοντα, τὸ εἰρημένον ἄνωθεν νοεῖν ὑποτίθησι. Συμβαίνει δὲ, πέμπτον τῆς σελήνης κύκλον διερχο μένης, ᾧ τινι ἐξ ἀνάγκης ὁ εἰκοστὸς ὄγδοος θεμέλιος ἕπεται (οὕτω γὰρ τοῖς πολλοῖς ὁ περιττεύων ἀπὸ τῶν αὐτῆς κύκλων τῶν ἡμερῶν ἀριθμὸς ὀνομάζεται), καὶ περί που τὴν τοῦ Μαρτίου ἑπτακαιδεκάτην τὸ πλησιφαὲς ἀκριβῶς ὑπολευκαινούσης, ἐκείνους μεν ἀνεπιστημόνως πάνυ καὶ προπετῶς τηνικαῦτα τὴν ἑορτὴν ἄγειν· τοῦτο γὰρ ἔτι καὶ νῦν ὁρῶμεν παρανόμως ποιοῦντας, τοὺς ταῖς ἡμετέραιι πόλεσιν ἐπι· χωριάζοντας. Ἡμεῖς δὲ τὸ ἀδεὲς ἡμῖν αὐτοῖς περιποιούμενοι, καὶ ὡς οὐχ ὅσια ὁρῶσι πολλὰ χαίρειν αὐτοῖς φάσκοντες, ἐπὶ τὸν ἑξῆς σεληνιακὸν ἐπειγόμεθα μήνα, ὃν αἱ τοῦ ᾿Απριλίου ἀριθμεῖν ἡμέραι πεφύκασιν, ἡνίκα καὶ μακρῷ τῷ τῶν ἡμερῶν δια στήματι διέχειν συμβαίνει τοῦ παρ᾽ Ἰουδαίοις τὸ ἡμέτερον Πάσχα. Οὕτω γὰρ οἱ θεῖοι Πατέρες σοφῶς ἄγαν καὶ ἠκριβωμένως ἐσκόπησαν τοὺς τῶν θείων ἀποστόλων θεσμούς, παντὸς μᾶλλον οικονομούμενοι τὸ βέβαιον ἔχειν, οὐ μὴν εἰ μετὰ τὴν ἐαρινὴν ἐκεί νην τὸ Πάσχα τελέσουσιν ισημερίαν, συνεορταστέον αὐτοῖς. Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ πρῶτος ἀπαγορεύει κανὼν, ἐξεπίτηδες, ὡς ἔοικε, τὸν νοῦν Ερμηνεύων τοῦ ἀποστολικοῦ τοῦδε κανόνος, ὅτι δύο τίθησιν ἐπὶ τοῦ Πάσχα διαρισμοὺς ὁ κακών, εἰ καὶ οὕτω τὸν λόγον προήγαγε. Τοῖς Ἰουδαίοις ἡμᾶς μὴ συνεορτάζειν, καὶ τὴν ἐαρινὴν περιμένειν ισημερίαν. Οἷς ἕτεροι δύο ἐξ ἀνάγκης επηκολούθησαν, ἄγειν τε τὴν ἑορτὴν εὐθὺς τῇ πρώτῃ μετὰ τὴν ισημερίαν πανσελήνῳ, καὶ μετὰ ταύτην μὴ ἐν οἱαδήποτε τῶν ἡμερῶν ἁπλῶς, ἀλλ' ἐν τῇ πρώτῃ μετὰ τὴν πανσέληνον εὐθὺς τῆς ἑβδομάδος ἡμέρᾳ. Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι τῶν διορισμῶν ἔτι καὶ νῦν βεβαίως διατηροῦνται· ἡ δὲ μετὰ τὴν πανσέληνον πολλάκις ἡμῖν ὑπερτίθεται Κυριακή, τῷ δύο προστίθεσθαι ἡμέρας ἑκάστου ἔτους τῷ Πάσχα τῷ νομικῷ, καὶ μετ᾽ ἐκείνας ἐπὶ τὴν Κυριακὴν ἔρχεσθαι. Συνέβη δὲ τοῦτο οὐκ ἐς ἀγνοίας ἢ ἀπειρίας τῶν θεσπισάντων Πατέρων τὸν περὶ τοῦ Πάσχα τουτονὶ νόμον, ἀλλὰ τῷ δρόμῳ τῆς σελήνης τὰ τῆς αἰτίας ἀναφέρεται ταύτης. Ἐπειδὴ γὰρ αὖθις τὸ ἐνιαύσιον κίνημα δι' ἡμερῶν ἀποκαθίσταται τρια. πασίων εξήκοντα πέντε καὶ τεταρτημορίου ἡμέρας ἔγγιστα, ὡς εἴρηται, αἱ δὲ μέσαι τῆς σελήνης κατὰ μῆκος πάροδοι οὐκ ἀποκαθίστανται ἐν ὅλοις ἔτεσι ιθ' τοῖς κατὰ προσθήκην τοῦ τετάρτου ἀριθμουμέν νοις, ἀλλὰ παρὰ μιᾶς ἡμέρας ἑξηκοστὰ πρῶτα τρία, και δεύτερα τριάκοντα ἑπτὰ. τούτου χάριν ἐν τὸν ἐνιαυτοῖς, οὐχ ὅλοις πάλιν, ἀλλ' ἐλαττουμένοις ἡμέ ρας οὐδὲν, ἐξηκοστὰ πρῶτα νζ' καὶ δεύτερα νβ', ἤτοι μίαν ἡμέραν ἔγγιστα, ἡ εἰρημένη γίνεται ἀποκατάetiam, an sol ipsum solstitii punctum plane attigerit necne adeoque temere etiam ante æquinoctium Pascha concelebrant. De hisce illis septimus quidem canon sanctorum apostolorum, ut mihi videtur, decernit, excommunicationem denuntians, si quis ex ordine clericali sacrum Paschatis diem ante vernum æquinoctium cum Judæis una celebraverit. Quandoquidem enim canon eum censura feriendum esse statuat, non quidem disjunctim qui festum vel cum Judæis egerit, vel ante æquinoctium vernum; sed (connectendo) cum Judæis ante æquinoctium vernum, id quod supra diximus ipsos intellexisse arguit. Quando vero ad cyclum suum quintum luna pervenit, cui necessario 202 respondet vicesimum octavum fundamentum, seu θεμέλιος (sic enim plerique dierum numerum appellant, qui ex cyclis lunæ superfluus est), atque circa diem septimum ac decimum Martii pleno certe vultu candet, Judæos inscite admodum et temero festum tum peragere contingit. Quin imo hodieque id facere perperam illos videmus, qui in nostris civitatibus degunt. Nos autem quod tutum indubiumque est nobis asserentes, et Judæis hisce qui haud pie faciunt, longum valere jubentes, ad proxime sequentem mensem lunarem contendimus (quem dies Aprilis complere solent), quando longo quidem dierum intervallo Pascha nostrum & Jua daico distare contingit. Prudenter adeo ac diligenter sancti Patres sacrosanctorum apostolorum decreta observabant, ut hoc præ cæteris ralum firmumque esse statuerent, ne quis cum Judæis quamvis post æquinoctium vernum Paschale festum agentibus una celebret. Quippe hoc primus vetat synodi Antiochenæ canon, consulto ut videtur sensum explicans canonis ipsius apostolici, eo quod duas definitiones de Paschate statuat, etiamsi hunc in modum proponat: Nosmet cum Judæis una festum nullos agere, et æquinoctium vernale exspectare oportet. Ex quibus duæ aliæ definitiones necessario sequebantur, videlicet celebrandum esse festum primo statim plenilunio post æquinoctium, et quidem post illud non simpliciter die quovis, sed die septimanæ primo plenilunium proxime sequente. Cætera quidem decreta etiam hodieque constanter observantur, diem vero Dominicam plenilunium proxime sequentem spe differre solemus, eo quod duos dies quotannis Paschati legali adjicimus, et post illos ad Dominicum accedimus. Contigit tamen istud haud ex inscitia et ignorantia Patrum, qui hoc modo de Paschate decernebant, sed potius boc quidquid est culpæ in lunæ cursus referendum est. Quoniam enim motus annuus diebus trecentis sexaginta quinque, et quarta fere diei parte, uti dictum est, perficitur, lunæ autem motus medii in longitudinem non restituantur exacte in novemdecim annis completis juxta quadrantis additionem supputandis, quin desint (ad cyclum complendum) unius

MATTHÆI BLASTARIS νον ἡμέραι εὑρίσκονται προστιθέμεναι ἐν τῇ τοῦ νου μικοῦ Πάσχα εὑρέσει, τῆς πανσελήνου μὴ δυναμέ νης καταλαβεῖν ἀρτίως τὴν ὁρισθεῖσαν τότε τοῖς Πατράσι ποστὴν τοῦ μηνός, ἐλαττουμένης, ὡς εἴρη ται, ἐν τριακοσίοις τέσσαρσιν ἔτεσι, μίαν ἡμέραν ἔγγιστα. Καὶ τοιαύτην μὲν ὁ χρόνος περὶ τὴν ἡμέραν τοῦ Πάσχα καὶ ἡ τῶν φωστήρων κίνησις τὴν ἀνωμαλίαν πεποίηκε· τῇ εὐσεβείς γε μὴν οὐδοπωστιούν τοῦτο λυμαίνεται, ὅτι μὴ καὶ τὰ μεγάλα συμβάλλε ται. Περιφανεστέρα γὰρ ἐντεῦθεν ἡ διάστασις δεί κνυται τῆς τε τοῦ νομικοῦ καὶ τοῦ ἡμετέρου τελετῆς Πάσχα, οὐ μιᾶς ἡμέρας, ὡς τότε, ἀλλὰ τριῶν μεσολαβουσῶν τοὐλάχιστον. Διὰ γὰρ τοῦτο πάντως καὶ τὴν ἡμέραν οἱ Γατέρες μετενηνόχασιν ἐπὶ τὴν Κυριακήν· εἰ δ᾽ ἐν Κυριακῇ τὸ νομικόν τύχοι Πάσχα, ἐπὶ τὴν ἑξῆς μεταβαίνειν διωρίσαντο, τὴν θεομάχον καὶ ἀνέορτον αὐτῶν ἑορτὴν ἡμᾶς ἐκτρέπεσθαι, καὶ μακρῷ τῷ διαστήματι τὴν ἡμετέραν ἐκείνης πᾶσι τρόποις ἀποδιίστασθαι, ἐν καλῷ κεῖσθαι σκοπή σαντες. Ταῦτα δὲ πλατυκώτερον ἡμῖν προϊοῦσι δειχθήσε ται, ἔνθα καὶ κανόνια ἐκτέθεινται, τήν τε ισημερίαν καὶ τὰς πανσελήνους ολοσχερέστερον ἑρμηνεύοντα, καὶ ἐν ποίοις ἔτεσι φανερῶς ἡ τῶν συζυγιών διατ δείκνυται. diei tres sexagesimæ primæ, et triginta septem στασις. Διὰ δὴ τοῦτο ἀρτίως δύο μετὰ τὴν πανσέλη. partes secundæ; idcirco in annis 304 non completis quidem illis, sed deficientibus unius diei sexagesimis primis 57 et sexagesimis secundis 52 sive ferme die uno, dicta revolutio peragitur. Quamobrem apte post plenilunium duo dies additi sunt in legalis Paschalis investigatione, cum non poterat plenilunium exacte attingere diem mensis a Patribus definitam; quippe, ut diximus, in annis 304 die uno proxime deficit. Istam varietatem status Paschatis dies, et motus luminarium creavit: quæ tamen religioni minime nocet, imo potius multum juvat. Inde enim temporis intervallum evidentius apparet, inter legalis et nostri Paschatis celebrationem, sumptis non uno, quod tum factum, sed tribus ad minimum diebus intermediis. Quam ob causam Patres diem paschalem omnino in Dominicam transtulerunt, atque cum in Dominicam incidat Pascha legale, nostrum in Dominicam proxime sequentem removendum esse sanxerunt, æquum bonumque esse judicantes, ut invisum Deo infaustumque festum aversaremur, atque longo intervallo Pascha nostrum ab isto modis omnibus distingueremus. Hæc autem in sequentibus fusius ostendemus (ubi et tabulas dabimus æquinoctium ac plenilunia crasso modo indicantes), tum etiam docebimus quibusnam in annis admodum manifesta sit conjunctionum differentia. G Cæterum et utile fuerit disquirere, quam ob causam post vernum æquinoctium Pascha celebrare jubeamur. 203 Fuit igitur, quando Deus ex non esse ad esse mundum eduxit, a die primo usque ad sextum justum æquinoclium, die atque etiam nocte ne minimum quidem alia aliam superante. Quamvis enim dies quartus luminarium creationem lætus viderat, nondum tamen illis datum erat annuam revolutionem, quod nunc in natura fit, peragere. Namque sol primum statim cardinem æquinoctialem subiens, in gradu primo arietis substitit, lana vero in parte per diametrum opposita illico distabat, cardinem autumnalem, æquinoctialein quidem, sive libram intrans, neque omnino ante solem prosiliens, quantum die illo moveri licuit. Quippe haud aliter fieri potuit, ut plenum jubar exacte servaret (quatenus Deus nobis ostendit s‹- met a principio imperfectum nihil fecisse), ista licet portio quæ ad nos convertitur, in totum quidem illuminata, propter motus varietatem varias etiam phases nobis exhibeat. Idcirco ambo luminaria æquabiliter, seu potius invariate una cum universo circumacta, quasi rerum creandarum finem ac consummationem exspectabant. Die autem sexto manu divina formatur homo, æquinoctio adhuc pulchre effulgente, lunaque splendoris copia fere pari solem contra enitente. Haud enim æquum erat, primum hominem ante æquinoctium crcari (cum jam tenebris obruerentur omnia), qui propter magnam sui cum luce cognationem, etiam ab istis qui alieni fuerunt a pietatis luce, φῶς non sine ratione appellatus est. Sed luminaria mundi ᾿Αλλὰ γὰρ καλὸν ἂν εἴη σκοπῆσαι, καὶ τίνος ἕνε κεν μετ' ισημερίαν ἐαρινὴν τὸ Πάσχα τελεῖν προστε τάγμεθα. Ότι το: ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὸν κόσμον παραγαγόντος τοῦ Θεοῦ, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἄχρι τῆς ἑβδόμης ἀκριβὴς ὑπῆρχεν ἐσημε ρία, μήτε τῆς ἡμέρας, μήτε μὴν τῆς νυκτὸς τὴν ἑτέραν, μηδὲ τὸ ἀκαριαῖον πλεονεκτούσης. Ει γάρ καὶ ἡ τετάρτη τῶν ἡμερῶν, τῶν φωστήρων ηὔχει θεωμένη την γένεσιν, ἀλλ' οὐκ ἦν αὐτοῖς ἐπιτετραμ μένον καὶ τὴν ἐναντίαν ἰέναι, ὥς γε δὴ τανῦν, τοῦ παντός. Ὁ μὲν γὰρ ἥλιος, τὸ πρῶτον ἐσημερινών εὐθὺς τμῆμα τοῦ ζωδιακοῦ ὑπελθὼν, ἐν τῇ πρώτη τοῦ κριοῦ ἵδρυτο μοίρᾳ· ἡ δέ γε σελήνη, ἐν τῇ κατὰ διάμετρον τούτου χώρᾳ παραχρῆμα διίστατο, τὸ φθινοπωρινὸν μὲν, ἰσημερινὸν δὲ καὶ αὕτη, τὸν ζυγόν, διιππεύουσα, μηδὲ βραχὺ τοῦ ἡλίου προεκπηδῶτα, ὡς γοῦν πέφυκε τρέχειν τὴν τήμερον. Οὐ γὰρ ἦν ἄλλως τὸ πλησιοχές ἀκριβῶς αὐτῇ περισώζεσθαι, μηδὲν ἀτελὲς ἐξ ἀρχῆς τοῦ Θεοῦ πρὸς ἡμᾶς ὑποδει κνύντος πεποιηκέναι, εἰ καὶ τὸ τετραμμένον πρὸς τὸν ἥλιον αὐτῆς ἅπαν μέρος, διόλου πεφωτισμένον τυγχάνον, τῷ διαφόρῳ τῆς κινήσεως ποικίλα τὰ τῶν φωτισμῶν ἡμῖν ὑποφαίνει σχήματα. Ὁμιλῶς τοίνυν καὶ ἄμφω τὰ φῶτα, μᾶλλον δὲ ἀκινήτως ὁμοῦ τῷ παντὶ συγκινούμενα, τὸ τέλος οἱονεὶ τῆς τοῦ παντὸς δημιουργίας ἀνέμενον. Τῇ γε μὴν ἕκτῃ, χερσὶ Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος πλάττεται, ισημερίας εἰσέτι καλὸν ἐπαν θούσης, καὶ τῆς σελήνης τῷ δαψιλεῖ τῆς αίγλης πρὸς τὸν ἥλιον ἱσταμένης ἐξ ἐφαμίλλου σχεδόν. Οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς, ἢ τὸν πρῶτον ἄνθρωπον πρὸ τῆς ἰσημερίας πλασθῆναι, ἡνίκα σκότῳ τὰ πάντα ἐκρύπτετο; ὅς διὰ τὴν πολλὴν πρὸς τὸ φῶς οἰκειότητα, καὶ τοῖς

Π. ἀπηλλοτριωμένοις τοῦ τῆς εὐσεβείας φωτός, φῶς (qui mox subjici debuit), jam primum stipantia κατὰ λόγον προσείρηται, ἢ τοὺς φωστῆρας τοῦ προσο ήκοντος καθυφεῖναι κόσμου, νῦν πρῶτον δορυφορούν τας τῷ βασιλεύειν τῆς κτίσεως μέλλοντι· ἄλλως τε καὶ τοῦ χρόνου μέλλοντος δημιουργεῖοθαι, ἔδει τὴν ἡμέραν δήπου καὶ τὴν νύκτα ἄρτι παραγενομένας, ἐκ τῆς ἰσότητος ἄρξασθαι· ἐπεὶ καὶ προτέρα κατά φύσιν αὕτη τῆς ἀνισότητος, ὡς αἱ ἕξεις τῶν στερή σεων, τοῦ Θεοῦ ἡμᾶς ἐντεῦθεν διδάσκοντος τὸν τῆς ἰσότητος νόμον, ἐν ᾧ τὸ τῶν ἀρετῶν ἕστηκεν, ἐπίπροσθεν τιθέναι πάσης πλεονεξίας καὶ ἀνισότητος· εἶθ᾽ οὕτω τῶν φωστήρων μετὰ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν, ὡς ἐξ ἀφετηρίας τρέχειν ὑπαρξαμένων, καὶ μὴ ἰσου ταχῶς πεφυκότων κινεῖσθαι, τὴν ἀνωμαλίαν ἐπεισελ θεῖν. Ἐπεὶ γοῦν τὴν ἐξ ἁμαρτίας τοῦ ἀνθρώπου πτῶσιν εὐδόκησεν ὁ Κύριος ἐπανο φώσασθαι, προσᾤκον ἦν ἐν τῇ τοῦ χρόνου ισημερινῇ ἀρχῇ, καθ᾿ ἣν ὁ ἄνθρωπος τὴν πρώτην ἔσχε πλάσιν, καὶ τὴν αὐτοῦ οἰκονομηθῆναι ἀνάπλασιν, καὶ ὅτι, ἐπειδὴ τὸ φῶς ἔμελλεν αὔξειν τῆς εὐσεβείας, καὶ τὸ σκότος τῆς ἀσεβείας μειοῦσθαι, μετ' ισημερίαν τὸ σωτήριον Πάσχα οὐκ ἔξω λόγου τελεῖται, ἡνίκα τὸ μὲν τῆς ἡμέρας φῶς ἐπιδίδωσι, τῆς νυκτὸς δὲ τὸ σκότος ἐλαττοῦται. Οὐκ ἀεὶ δὲ κύριον γίνεται Πάσχα, διότι ἐπὶ τούτου χρὴ πολλὰ συνδραμεῖν. Οὐ μόνον γὰρ τὸ κατ᾽ ἔτος ἐπιζητούμενον τῆς σελήνης πλῆρες, ὅπερ ἡ τῶν ἡμερῶν τεσσαρεσκαιδεκάτη ταύτῃ χαρίζεται, τῇ ἐσημερίᾳ δεῖ συνελθεῖν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔκτην τῶν ἡμε τῶν, καὶ τὴν τοῦ Μαρτίου τρίτην καὶ εἰκοστὴν, ἅπερ καὶ ὅτε ὁ πρῶτος Ἀδὰμ ἐπλάττετο, καὶ ὅτε πρὸς τοῦ δευτέρου Αδάμ αὐτὸς οὗτος ἀνεπλάττετο, συνημ μένα ἦν. Ταῦτα δὲ σπανίως εἰώθει συμπίπτειν· διὸ καὶ οἱ λεγόμενοι ἐμβόλιμοι μήνες εἰσαγόμενοι, τὴν περὶ τὸν καιρὸν τοῦ Πάσχα ποιοῦσιν ἀνωμαλίαν. Ἐπιζητοῦμεν γὰρ ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ πάθει, προηγουμένως μὲν, ὡς δεδήλωται, τὴν τῆς σελήνης ιδ' μετ' σημερίαν εἶναι· εἰ γὰρ μικρόν γοῦν φθάσειε ταύτην, νόμος παρ' ἡμῖν θεῖος, τὸν μὲν σεληνιακὸν ἐκεῖνον μῆνα παντάπασιν ἀθετεῖν, πρὸς δὲ τὴν ιδ' τοῦ ἑξῆς ἀπαντᾶν· ἔπειτα Κυριακῇ τὸ Πάσχα τελεῖν, καὶ τοῖς Ἰουδαίος μὴ συνεορτάζειν. Οὐ χάριν, καὶ εἴ γε Κυριακῇ τὸ Ἰουδαϊκὸν Πάσχα συνέλθοι, εἰς τὴν ἑξῆς ἡμεῖς ὑπερτιθέμεθα τὸ ἡμέτερον, ἥτις καθαρὰ δή που καὶ ἐλευθέρα τῆς τῶν Ἰουδαίων ἔσται τελετῆς. ᾿Ανωμαλίας οὖν διὰ ταῦτα περὶ τῆς ἑορτὴν γινομέ νης τοῦ Πάσχα, τῆς κυρίας τοῦ μηνὸς ἡμέρας ἐπὶ τὸ πλεῖστον διαμαρτάνομεν. Ὁ γὰρ Κύριος τὸ σω· τήριον ὑπῆλθε πάθος, εφλθ᾽ ἔτους ἐνισταμένου, τρί τον μὲν καὶ εἰκοστὸν τοῦ ἡλίου κύκλου διανύοντος, δέκατον δὲ τῆς σελήνης· καὶ οἱ μὲν Ἰουδαῖοι περὶ τὸ Ἰουδαϊκὸν εἶχον Πάσχα τῇ τελευταία μεν τῆς Εβδομάδος ἡμέρᾳ, ὡς φασιν οἱ εὐαγγελισταί, μεγά λην ἀποκαλοῦντες τὴν ἡμέραν ἐκείνην τοῦ Σαββάτου, τετάρτῃ δὲ τοῦ Μαρτίου καὶ εἰκοστῇ. Τῆς δὲ ἐπιού σης Κυριακῆς, ἥτις τῷ ἡλίῳ ἀφώρισται κατεξαίρε τον, καὶ εἰς τὴν πέμπτην καὶ εἰκοστὴν ἀκολούθως τοῦ Μαρτίου ἐτέλει, ὁ νοητὸς τῆς δικαιοσύνης ἥλιος Χριστὸς ἐκ τοῦ τάφου ἀνέτειλεν. Ἐπεὶ τοίνυν τὸ PATROL. GR. CXLV. ς instar satellitum hunc qui statim creationis imperium suscepturus fuit (quandoquidem et mor tempus aliter ordinari oportuit), diem ac noctem, que tum acciderunt, ex paritate inchoare necesse fuit quoniam hæc natura prior est inæqualitate, sicuti habitus privationibus, ita enim Deus nosmet docuit æqualitatis legem, in qua ipsa virtutis ratio consistit, omni nimietate et inæqualitate antiquiorem esse. Dein vero post septimum diem luminaribus quasi a carceribus excurrere incipientibus, nec tamen ita a natura comparatis, ut æquali celeritate moverentur, anomalia quædam irrepsit. Quia tamen hominis lapsum per peccatum Deus ex gratia sua reparatum ac emendatum vo· luit, quum erat in æquinoctiali anni principio, circa quod primum homo lapsus est, etiam restitutionem ejus parari: imo vero, quoniam tum Iucem pietatis crescere oportebat, tenebrasque adeo impietatis imminui, salutare Pascha non sine ratione ante æquinoctium celebratur, quando crescit lux diurna, et noctis decrescunt tenebræ. Non accidit autem quotannis proprie dictum Pascha nam ut hoc fiat, multa una concurrere debent. Non solum enim requisitum quotannis plenilunium, quod dies decimus quartus præbet, cum æquinoctio concurrere opus, sed et feriam sextam et diem Martii tertium post vicesimum coincidere, ut conjuncta sint adeo tempore cumn primus Adam creatus erat, atque idem ille per secundum Adamum restitutus. Hæc autem perraro uno eodemque tempore obtingere solent. Quare et menses adjectitii, quos introducunt vocantque, circa tempus Paschatis anomaliam pariunt. Inprimis enim requirimus ad salutare Pascha, ut luna decima quarta post æquinoctium contingat. Nam si vel minimum præcesserit, volunt leges sacra apud nos mensem illum lunarem penitus rejici, et ad diem decimum quartum mensis sequentis procedere, atque demum Dominica proxi na Pascha celebrare, at vero una eum Judæis nullo modo festum agere. Quamobrem etiamsi Judaicum Pascha in diem Dominicam incidat, nos in proxime sequentem nostrum differimur, quæ quidem pura sit ac Judaicæ observationis libera. 204 Quoniam igitur his de causis anoina lia oritur circa festum Paschale, a proprio mensis die ut plurimum aberramus. Sustinuit enim D₁minus passionem salutarem anno 5539 currente, sole tum 23 cyclum transeunte, luna vero decimum; atque Judæi quidem Pascha Judaicum agebant septimanæ die ultima, ut testantur evangelistæ, qui magnam vocant diem illam Sabbati; die vero Martii vicesima quarta. Dein postridie succedente Dominica, quæ soli eximie tribuebatur, et in vicesimum quintum Martii consequenter desinebat, intelligibilis ille justiţiæ sol Christus de

sepulcro exoriebatur. Quoniam igitur Pascha legale, νομικόν, ὡς εἴρηται, Πάσχα ιδ' τῆς σελήνης μετ᾿ quod, ut dictum est, decima quarta luna post æquinoctium celebratur, a die 21 Martii usque ad 18 Aprilis divagari solet: nostrum vero Dominica proxime sequente obtinet, alque etiam sol cum dierum tum septimanarum arbiter sit, utriusque adeo luminaris cyclos supputantes propositum facilime indagamus. Idpropter cycli constituebantur lunæ quidem 19, solis vero 28. Cycli autem lunæ a Januario, quasi juxta naturæ legem initium sumunt, ita et fundamentum ejus; solis vero cycli a principio Octobris incipiunt. Non autem inopportunum reor etiam istarum rerum causas enarrare. Quare cycli lunares sint numero 19. ἰσημερίαν τελεῖται, ἀπὸ τῆς κα' του Μαρτίου μέχρι τῆς ιη' τοῦ ᾿Απριλίου εἰωθὸς ἐμπίπτειν, τὸ δὲ ἡμέ τερον τῇ μετὰ τοῦτο Κυριακῇ, δημιουργὸς δὲ τῶν ἡμερῶν τε καὶ ἑβδομάτων ὁ ἥλιος, ἀμφοτέρων τῶν φώτων τοὺς κύκλους διαμετρούμενος, τὸ προκείμενον ἐκ τοῦ ῥᾷστου θηρῶμεν. Κύκλοι τοίνυν ἐτέθησαν τῇ μὲν σελήνῃ ιθ', ὀκτὼ δὲ καὶ εἴκοσι τῷ ἡλίῳ· κἀκεῖ νοι μὲν ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου νόμῳ φύσεως ἄρχονται, ὥσπερ δὴ καὶ ὁ ταύτης θεμέλιος· οἱ δέ γε τοῦ ἡλίου τὴν ἀρχὴν τοῦ Ὀκτωβρίου ἔσχον ἀρχήν· οὐδέτερον αλόγως οἶμαι, εἰ καὶ τὰς αἰτίας τούτων ἔργον διεξελθεῖν. Διὰ τί ιθ΄ τῆς σελήνης εἰσὶ κύκλοι. Μέχρι μὲν οὖν τῶν ιθ' οἱ τῆς σελήνης ἀναβιβάζονται κύκλοι· διὰ τοῦτον τὸν τρόπον ὁ σεληνιακὸς μὴν τέως, κατὰ τὸ πρόχειρον, δι' ἡμερῶν γίνεται κθ' καὶ ἡμισείας· ταύτῃ τοι καὶ κατ᾽ ἐνιαυτὸν οἱ τῆς σελήνης ιβ΄ μήνες, εἰς ἡμέρας ποσοῦνται τνδ᾽, ἐν θεουσῶν πρὸς τὰς τε καὶ τοῦ τεταρτημορίου τῆς ἡμέρας, ἃς ὁ ἥλιος κατ᾽ ἐνιαυτὸν ποιεῖται, ἡμερῶν ια΄ και τετάρτου. Εννεακαιδεκάκις δὲ τῇ ἡλιακῇ κινήσει γινόμενος ὁ ἐνιαυτὸς, καὶ ποιῶν ἡμέρας 5700 πρὸς τῷ ἡμίσει καὶ τετάρτῳ, τοὺς μὲν ιβ' σεληνιακούς μῆνας ἰς σκη' περιίστησιν ἐν ἡμέραις ςψας, τὰς δὲ εἰρημένας περιττὰς ἡμέρας, ἤτοι τὰς ια΄ καὶ τὸ δ' εἰς ἑτέρους σεληνισκοὺς μῆνας ἑπτὰ, έχοντας ἡμέρας σς' καὶ ἡμίσειαν. Ἔτι δὲ εὑρίσκον ται περιττεύουσαι ἡμέραι ζ' καὶ τέταρτον· ἀλλὰ καὶ αὗται τῇ τοῦ κύκλου τῆς ἐννεακαιδεκαετηρίδος ὁλότητι συνυπάγονται, ὡς δειχθήσεται. Ἐπεὶ γὰρ, κατὰ τὸν Πτολεμαῖον, οὐχὶ κθ' ἡμερῶν καὶ λ' πρώ των λεπτών μόνον, ἤτοι ἡμισείας ἡμέρας, ὁ σελη νιακός γίνεται μὴν, ἀλλὰ καὶ ἑτέρου λεπτοῦ ἑνὸς ἡμίσεως καὶ τρίτου, ἤγουν ἑνὸς πρώτου καὶ ν' δευτέ ρων· καὶ τοῦτο ἀποδείκνυσι διὰ τῶν γινομένων ὅλων μηνῶν ἀπὸ ἐκλείψεως εἰς ἔκλειψιν· ταῦτα, τὸ ἕν, λέγω, λεπτὸν, καὶ τὸ ἥμισυ, καὶ τὸ τρίτον, ἐν ταῖς εἰρημέναις σλέ τῆς σελήνης παριόδοις αναβι βαζόμενα, ποιοῦσι λεπτὰ πρῶτα ὑλ', καὶ δεύτερα ν', ἅπερ ἅπαντα ἐπὶ τὰ ἑξήκοντα μεριζόμενα, τὰ μὲν υπ' ποιοῦσιν ἡμέρας ἑπτά. Τὰ δὲ ὑπολειπόμενα πρῶτα δέκα, καὶ πεντήκοντα δεύτερα, οὐ δύνανται τέταρ τον ἡμέρας ποιῆσαι· λείπουσι γὰρ λεπτά πρώτα Ad 19 igitur cycli lunæ usque ascendunt, atque hac ratione mensis lunaris juxta rotundum calculum est dierum 29 cum semisse: adeoque in spatio annuo duodecim menses lunares conficiunt dies 354, quæ a 365 diebus cum quadrante, quos sol motu suo annuo peragit, diebus undecim cum quadrante differunt. Novemdecim autem revolatio num solarium tempus, quod dies quidem efficit 6939, una cum semnisse et quadrante, menses duodecim lunares in 328, explicat, sive dies 6726, atque insuper dies quos diximus superfluos sive 11 cum quadrante in alios meuses lunares septem, sive dies 206, cum semisse. Dies vero septem cum quadrante, qui adbuc redundant, in integro cyclo enneacaide caeteridis supputantur, ut mox ostendetur. Quoniam enim, juxta Ptolemmum, mensis lunaris non tantum diebus 29 constat, atque 30 minutis primis, sive diei dimidio, sed insuper minuto uno cum semisse ac parte tertia unius minuti, hoc est, minuto uno, et secundis 50. Quod ille quidem ostendit per menses qui integri decurrunt inter biuas eclipses. Isthmo nim. minutum unum, et semissis et parte tertia unius in jam dictis 235 revolutionibus lunæ ascendunt ad minuta prima 430, et secunda 50, quibus ordine divisis 420, reddunt dies 7. At residua minuta prima 10 et secunda 50 efficere nequeunt diei quadrantem; desunt enim minuta prima quatuor, et 10 secunda; quod et ratio exigit, quatenus cuilibet enneacaidecaeteridi, desunt, sicuti Ptolemæus demonstravit, minuta prima 3 et secunda τέσσαρα, καὶ δεύτερα δέκα· καὶ τοῦτο κατὰ λόγον 37. Quod vero adhuc desiderantur unum primum minutum et secunda 27, neque hoc ratione caret. Non enim exacte congruit cum cyclo anQuo quadrans iste diei, sed parte trecentesima discrepat, uti alibi diximus. Idcirco cyclus lunaris ex necessario tantum in 19 annis quantus sit innotescit; quippe excessus ille qui in annis lunaribus reperitur, spatio 19 annorum ad easdem completas revolutiones redit, efficitque dietas periodos 235, prorsus completas nihilque superflui habentes, prout cyclus ille requirit. Hoc vocarunt autem temporis periodum, quatenus ad unam revolutioδιὰ τὸ ἐνδεῖν ἑκάστῃ ἐννεακαιδεκαετηρίδι, ὡς ἀποδέδεικτα: τῷ Πτολεμαίῳ, λεπτῶν πρώτων τριῶν καὶ δευτέρων λζ'. Εἰ δὲ καὶ ἔτι λείπουσι λεπτὸν πρῶτον ἕν, καὶ κ' δεύτερα, οὐκ ἔξω λόγου καὶ τοῦτο, διότι οὐχὶ τέταρτον ἡμέρας ὁλόκληρον συναπαρτίζει τὸν ἐνιαύσιαν κύκλον, ἀλλὰ παρὰ τριακοστόν ἡμέρας, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. Καὶ οὕτω μὲν ὁ σεληνια κὸς κύκλος ἐξ ἀνάγκης ἐν μόνοις γνωρίζεται ιθ' ἔτε σιν, ὡς καὶ τοῦ περιττουοντος τῶν κατ' ἔτος σελη νιακών περιόδων διὰ δεκαεννέα μόνων ἐτῶν εἰς τὰς τοιαύτας ἐντελεῖς περιόδους ἀναβιβαζομένου, καὶ πάσας τὰς εἰρημένας σλε' ποιοῦντος πάντη ανελλι

Π. πεῖς, καὶ μηδέν τι λοιπὸν ἐχούσας περιττόν, ὥσπερ nem redigat differentias, quæ in motibus luminaἦν τῷ κύκλῳ τούτῳ σκοπός. Εκάλεσαν δὲ τὸν χρό- rium observantur. νον τοῦτον περιοδικὸν, ὡς εἰς μίαν ἀποκατάστασιν ἄγοντα τας διαφορὰς τῶν κινήσεων τῶν φώτων ἀμ. φοῖν. Διὰ τί εἰσιν εἰκοσιοκτώ οἱ τοῦ ἡλίου κύκλοι; Εἰς κι' δὲ κύκλους ἄνεισιν ὁ τοῦ ἡλίου δρόμος, ὅτι αἱ τξε' καὶ τέταρτον ἡμέρας τοῦ χρόνου ποιοῦ σιν ἑβδομάδας νβ', καὶ περιττεύει καθ' ἕκαστον χρότον ἡμέρα μία, καὶ κατὰ τέσσαρας χρόνους αὖθις ἑτέρα μία. Όθεν καὶ ζητοῦντες εὑρεῖν ἀπὸ τῆς τοῦ ἡλίου κινήσεως τὴν τῆς ἑβδομάδος ἡμέραν, καθ' ἕκαστον κύκλον αὐτοῦ ἡμέραν μίαν προσλαμβάνου μεν, καὶ μετὰ τέσσαρας χρόνους, χάριν τοῦ βισέ κτου, ἑτέραν μίαν· καὶ συμποσοῦντες, τὴν ζητουμέ νην ἡμέραν εὑρίσκομεν. Αἱ οὖν περιττεύουσαι αὗται ἐν οὐδενὶ ἑτέρῳ χρόνῳ ὁλοκλήρους ἑβδομάδας ἀπαρο τίσαι δύνανται, ὡς ἐν τῷ τέλει τοῦ χρόνου καὶ τέλος ἐβδομάδος εὑρεθῆναι, εἰ μὴ ἐν τῷ κη' κύκλῳ. γὰρ κι' ἡμέραι ἑβδομάδες γίνονται τέσσαρες, καὶ τὰ κι᾿ τέταρτα τῶν ἡμερῶν, ἑβδομὰς αὖθις μία, ὅπερ ἐν ἑτέρῳ οὐχ οἷόν τε συμβῆναι κύκλῳ, εἰ μὴ ἐν τῷ κη' ἢ ἐν τῷ δὶσ κη'; ἢ τρὶς κη' καὶ ἑξῆς. Ἐὰν δὲ ἐπέκεινα τῶν ιθ' τῆς σελήνης κυκλών, ἢ τῶν κη' τοῦ ἡλίου, ἐθελήσωμεν ἐκτεῖναι τὸν ἀριθμὸν, εὑρε θήσεται τὸ ζητούμενον ἐν τοῖς ἐπέκεινα κύκλοις, ὡς καὶ ἐν τῳ α' ἢ β' ἤ γ' κύκλῳ ἐπεγινώσκετο. Διὰ τί ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου οἱ τῆς σελήνης κύκλοι καὶ θεμέλιοι ἄρχονται. ᾿Απὸ δὲ τοῦ Ἰανουαρίου μηνός τόν τε κύκλον τῆς σελήνης καὶ τὸν θεμέλιον ψηφίζειν ἀρχόμεθα, ὅτι τῇ μὲν τετάρτῃ τῆς ἑβδομάδος ἡμέρᾳ δ τε ἥλιος καὶ ἡ σελήνη τῷ δημιουργῷ λόγῳ εἰς τὸ εἶναι παρήχθησαν, τῷ δὲ πεντεκαιδεκάτῳ δρόμῳ τοῦ κατὰ τὸν Μάρτιον μῆνα σεληνισμοῦ μηνός, ἄρτι πρῶτον ἀνατετάλκασιν, ἅτε τῆς σελήνης πεντεκαιδεκαταίας εὐθὺς καὶ τελείας ἀναφανείσης, μηδὲν ἀτελὲς ἐξ ἀρχῆς τοῦ Θεοῦ πεποιηκέναι θελήσαντος· ἵνα μετὰ τὸ δῦναι τὸν ἥλιον πρωί ἀνατείλαντα, καὶ τὴν εἰς ἐξουσίαν αὐτῷ δοθεῖσαν ἡμέραν ὅλην καταφωτίσαντα, ὅλην καὶ αὐτὴ καταυγάσῃ τὴν ὑπεξούσιον νύκτα. ᾿Απὸ τῆς ιε' οὖν τοῦ Μαρτίου μέχρις ὅλου τοῦ Δεκεμβρίου μήνες εὐρίσκονται ηλιακοὶ μὲν θ' καὶ ἥμισυς, διαφόρους ἡμερῶν ἕκαστος ποσότητας ἔχοντες· οἱ δὲ τῆς σελήνης, δι᾿ ἡμερῶν ἀεὶ γινόμενοι κθ' καὶ ἡμισείας, οὐ μόνον μῆνες ὁρῶνται τοσούτοι. ἀλλὰ πρὸς τούτοις καὶ ἡμέραι περιττεύουσιν ια'. Ὁ γὰρ Ἰανουάριος καὶ ὁ Φεβρουάριος συντιθέμενοι, η οὐδὲν πλεον φέρουσι σεληνιακῶν δύο μηνῶν. Ἐπεὶ εν τῇ τοῦ Ἰανουαρίου α' ὁ περιττεύων τῶν ια' ἡμε των ἀριθμὸς σαφῶς ἀνεφάνη μετὰ τὴν ἀπαρτισμὸν τοῦ τελείου τῆς σελήνης κύκλου, ἀναγκαίως ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου ὅ τε κύκλος αὐτῆς, καὶ ὁ περιττεύων ἀριθμὸς ἀρχεται, θεμέλιος τῶν ἡμερων τοῦ ἑξῆς αὐτ τῆς κύκλου καὶ ὢν καὶ καλούμενος. Δια τί ἀπὸ τοῦ Οκτωβρίου οι κύκλοι τοῦ ἡλίου ἄρχονται. ᾿Απὸ δὲ τοῦ Ὀκτωβρίου τὰς τῶν κύκλων τοῦ Ηλίου φαμὲν ἄρχεσθαι περιόδους, ὅτι τῷ ιε δρόμῳ τοῦ Μαρτίου μηνός, ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου, μέχρι 205 Quare cycli solis sint XXVIII. Solis autem cursus in cyclos 28 porrigitur, quoniam anni dies 365 cum quadrante colligunt septimanas 52, et redundat quotannis dies ana, et post alios deinceps quatuor unus dies. Unde cum indagare libet ex motu solis diem septimanæ, pro quovis cyclo solari diem unam addimus, et post quatuor annos propter bissextum aliam: atque ita (cycli) currentis quæsitum diem invenimus. Dies autem redundantes in nullo alio anno integras septimanas explere queunt, ita ut in flnem anni septimanæ etiam finis incidat, præterquam in illo 23 cyclo. Nam dies 28 confiunt septimane quatuor, atque ex 28 quadrantibus dierum oritur septimana una. Quod in alio cyclo contingere nequit quam in 28, aut in bis 23, vel ter 28, et sic deinceps. Sin vero placeat vel cyclum lune 19 vel 28 solis ultra extendere, reperietur quæsitumn in cyclis sequentibus, qua ratione in primo, aut secundo,aut tertio cyclo innotuit. Quare lunæ cycli et fundamenta a mense Januario incipiant. Januario autem cyclum et fundamentum etiam lunæ computando incipimus, quoniam qurta septimanæ dit primum summi opificis verbo creati fuerunt sol et luna, die vero 15 mensis Martii (mensem intellige lunarem) primum exoriebantur. Luna scilicet tum decima quinta ac plena effulsit (ita Deus nihil quidquam a principio imperfectum creare voluit), ut post solis occasum qui mane ortus fuerat, et totum diem sibi commissum illustraverat, luna noctem sibi demandatam totam illuminaret. Idpropter a 15 Martii usque ad Dem cembrem completum reperiuntur menses solares 9 cum dimidio, qui quidem quoad numerum dierum inter se variant: menses vero lunares, qui perpetuo sunt dierum 29 cum semisse, non solum sunt numero totidem menses, sed accedunt insuper dies 11. Nam Januarius et Februarius simul sumpti constituunt exacte duos menses lunares. Quoniam igitur primo die Januarii undecim inte dierum excessus evidenter apparet, qui post exacium totum cyclum lunæ, necessario a Januario, et cyclus ejus et numerus redundans incipiunt, qui fundamentum dierum reliqui cycli lunæ et est et appellatur. Quam ob causam cycli solis ab Octobri incipiant. Ab Octobri autem cyclorum solarium revolutionos inchoari dicimus, quia a die decimo quinto Martii exoriente sole usque ad Octobrem men-

sem dies mensium cum diebus septimanæ permn- τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός, ἐνηλλαγμένως αἱ τῶν μηνῶν tatim decurrunt: die autem primo Octobris, reperta etiam septimana in primo istius die, inde et exordimur. Nam præter Octobrem nullus alius mensis in prima solis periodo primam sui diem cum primo die septimanæ coincidentem em habet. Ab isto igitur mense incipientes, reliquorum ordine mensium dies 28 206 omittimus, utpote integras hebdomadas constituentes; dies vero qui supersunt, accipimus, donec ad illum, quem quærimus, perveniatur. Quod autem hoc contingat in primo oyclo revolutionis solaris, facile ex eo intelligitur. quod a die 15 Martii, quo sol quidem creatus est, usque ad Septembrem exactum, numerentur cum tribus illis, qui solem natum præcesserant, dies 203. Isti constituunt septimanas 9 post viginti; quippe septies 20 dant 140, et septies 963, adeoque primus dies Outobris in primum septimana diem incidit. Quomodo reperitur cyclus lunæ. Quando tamen lunæ cyclum invenire volueris, datum annum mannum digitis cape, et supputa. Statuatur autem, exempli gratia, præsens hic annus 6843. Quoniam respectu 19 cyclorum lunæ pariter sese habent numeri 190 et 1800, subtrabe ter 190 ex 6843. Dein ex residuo 1143, deme sexies 190, relinquentur 3 pro cyclo lunæ, vel si placet, serva solum anni minoris num. 43, quibus adjice 17, quæ quidem supersunt post proxime lapsam hecatontaeteridem: et hanc summam, puta 60, divide per 19, residua 3 ostendunt plane cy clum lunæ. β ἡμέραι πρὸς τὰς τῆς ἑβδομάδος ἐφέροντο· τῇ δὲ α' τοῦ Ὀκτωβρίου εὑρεθείσης καὶ τῆς ἑβδομάδος ἐν τῇ αἱ τῶν αὐτῆς ἡμερῶν, ἐκεῖθεν καὶ ἀρχόμεθα. Οὐδεὶς γάρ τῶν μηνῶν ἔτερος, ὅτι μὴ μόνος ὁ Οκτώ βριος, κατὰ τὴν πρώτην τοῦ ἡλίου περίοδον τὴν πρώτην τῶν αὐτοῦ ἡμερῶν τῇ πρώτῃ τῆς ἑβδομά δις ἔχει συμπίπτουσαν. Ἐκ τούτου τοίνυν ἀρχόμε νοι, ἑκάστου τῶν ἑξῆς μηνῶν τὰς μὲν κη' ἡμέρας ἐῶμεν, ὡς ὁλοκλήρους ἑβδομάδας ἀπαρτιζούσας, τὰς δὲ ἐπέκεινα τούτων λαμβάνομεν, ἕως ἂν εἰς τὴν ἡμέραν ἔλθωμεν, περὶ ἧς τὴν ζήτησιν ἔχομεν. Ὅτι δὲ κατὰ τὸν πρῶτον τῆς δημιουργίας τοῦ ἡλίου κύ κλον οὕτω συνήντησε, καταμαθεῖν εὐπετές. Ἀπὸ τῆς ιε' τοῦ Μαρτίου, ἐν ᾗ την γένεσιν ἔσχεν ὁ ἥλιος, μέσ χρις ὅλου τοῦ Σεπτεμβρίου, μετὰ τῶν πρὸ τοῦ ἡλίου τριῶν ἡμερῶν ἡμέραι γίνονται σγ', αἵτινες ποιοῦσιν ἑβδομάδας ἐννέα καὶ εἴκοσιν· ἑπτάκις γὰρ τὰ εἴ κοσιν ἑκατὸν τεσσαράκοντα, καὶ ἑπτάκις τὰ ἐννέα, ἑξήκοντα τρία· λοιπὸν ἡ πρώτη τοῦ Ὀκτωβρίου ἐγένετο καὶ πρώτη τῆς ἑβδομάδος. Πῶς ὁ τῆς σελήνης εὐρίσκεται κύκλος. Ἀλλ᾿ ἡνίκα τὸν τῆς σελήνης κύκλον εὑρεῖν ἐθε λήσειας, τοῖς δακτύλοις τῶν χειρῶν τὸ ἐνιστάμενον ἔτος λάμβανε. Κείσθω δὴ τὸ ἐφ' ἡμῶν σωμγ, καὶ ἐπεὶ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν ἔχουσι τῷ ιθ' ἀριθμῷ τῶν τῆς σελήνης κύκλων ὅ τε ρὴ καὶ ὁ από', ἄφελε πρῶτον ἐκ τρίτου τον αλ· Εἶτα τῶν μεινάντων αρμγ' ἀφελών εξάκις τὸν ρ'', ἔξεις τὰ περιλειπόμενα τρία, ἅπερ εἰσὶν ὁ κύκλος τῆς σελήνης. Εἰ δὲ βούλει, κράτησον τὸ μικρὸν ἔτος μόνον, ἤτοι τὰ μγ' πρόσθες καὶ τὰ ιζ' τὰ περισσεύσαντα ἀπὸ τῆς παρελθούσης ἑκατονταετηρίδος, καὶ τὰ ὁμοῦ γινόμενα ξ' ὕφελε ἐπὶ τῶν ιθ΄, καὶ τὰ καταλειφθέντα τρία δηλοῦσι τρανῶς τῆς σελήνης τὸν κύκλον, Πῶς ὁ τῆς σελήνης εὑρίσκεται θεμέλιος. Τὸν δὲ ταύτης θεμέλιον ἀκριβῶς εἴσῃ, ἐάν περ ὃν εὗρες αὐτῆς κύκλον ἐνδεκαπλασιάσας, καὶ τρεῖς ἡμέρας τούτοις προσθεὶς, ὑφέλῃς ἐπὶ τῶν λ´ καὶ καταλειφθέντα ἀριθμόν, ὡς θεμέλιον τῆς σελήνης κρατήσῃς. Δἱ δὲ τρεῖς αὗται ἡμέραι προστίθενται, διὰ τὸ μὴ ἀποκαθίστασθαι τὰς τῆς σελήνης κατὰ μῆκος παρόδους ἐν ὅλοις ιθ' ἔτεσιν, ὡς εἴρηται· ἀλλὰ παρὰ μιᾶς ἡμέρας ἐξηκοστὰ πρῶτα τρία, καὶ δεύτερα τριάκοντα ἑπτά, ὥστε εἰς τριακοσίους τέσ σαρας ἐνιαυτούς μίαν ἡμέραν έγγιστα τὸν κύκλον Quomodo invenitur fundamentum lunæ. Hujus autem fundamentum accurate tenebis, si modo undecuplaveris jam inventum lune cylum, et tum dies tres producto isti adjiciens, illam summam diviseris per 30. Servabitur enim numerus residuus pro fundamento lunæ. Ideo autem adjiciuntur Ires isli dies, quoniam in 19 annis completis, ut dictum est, non revera restituuntur motus lunæ si longitudinem, sed desunt unius diei minuta prima 3', et secunda 37',, aleo ut in spatio annorum 304 cyclus lunæ fere die uno deficial. Hanc ob causam anno mundi 5929 nullus dies ac- ἐλαττοῦσθαι τῆς σελήνης. Διὰ δὴ τοῦτο ἐπὶ μὲν τοῦ cessit cycli lunaris undecuplatione: inde vero ad annum 6233 dies unus atjiciebatur, et hinc porro anno 6537 duo, indeque ad annum 6841 tres: atque deinceps, juxta compar dicti temporis intervallum, quatuor dies accedent. Veruntamen presente hoc tempore, si cyclum luna 17 et 18 et 19 undecuplaveris et quatuor dies adjeceris, quem velis mensis lunaris diem hoc pacto reperire poteris. D. cyclo solis inveniendo. Similiter et de sole; annum jam currentem diελιχθ' ἔτους τοῦ κόσμου οὐδεμία ἡμέρα τῷ ἐνδεκαπλασιασμῷ τοῦ κύκλου τῆς σελήνης προσετίθετο· τὸ ἀπ' ἐκείνου δὲ ἄχρι τοῦ ςσλγ' ἔτους μία προσετέθη· ἐντεῦθεν δὲ μέχρι τοῦ ςφλζ' ἔτους, δύο· αὖθις δὲ ἄχρι τοῦ 5ωμα τρεῖς· εἰσέπειτα δὲ, κατὰ τὸ ἴσον τοῦ εἰρημένου χρόνου διάστημα, τέσσαρες προστε θήσονται. Πλὴν καὶ κατὰ τὸ παρὸν, τὸν ιζ' τὸν επ καὶ τὸν θ' κύκλον τῆς σελήνης ἐνδεκαπλασιάζων, τέσσαρας ἡμέρας προσθήσεις, καὶ οὕτω τὴν ποστὴν τοῦ πεληνιακοῦ εὑρεῖν ἄν δυνηθείης μηνός. Πῶς οἱ τοῦ ἡλίου κύκλοι εὑρίσκονται. Ωσαύτως καὶ ἐπὶ τοῦ ἡλίου, κράτησον ταῖς χερσὶ

τὸ τρέχον ἀρτίως ςωμγ΄ ἔτος· καὶ ἐπεὶ ὁ εἰκοστὸς gitis accurate computa, videlicet 6843, et quoniam ὄγδοος τῶν κύκλων τοῦ ἡλίου ἀριθμὸς ἀναλογεῖ τῷ τε σπ' καὶ τῷ βω', ἄφελε ἐκ δευτέρον τὸν βω', καὶ τῶν περιλειπομένων ασμγ' αὖθις άφελε τετράκις τὸν σπ'· εἶτα τῶν μεινάντων ρκγ' τετράκις ἀφελόντος σου τὸν κτ', ἀνεξάντλητος μένει ὁ ια', ὅς ἐστιν ὁ τοῦ ἡλίου κύκλος. "Αλλως. Η καὶ οὕνω· κράτησον τὰ μικρὰ ἔτη τῆς παρούσης ἑκατονταετηρίδος, ἤτοι τὰ μγ', πρόσθες καὶ τὰ καταλειφθέντα τῆς παρελθούσης κδ', καὶ τὰ ὁμοῦ γινόμενα ξζ' μέρισον ἐπὶ τὰ κη· καὶ τὰ τούτων ἐλάττονα ια', ὁ κύκλος ἐστὶ τοῦ ἡλίου. Ετέρως. ᾿Αλλὰ γὰρ μηδὲ ταύτην ἀπαξιώσῃς τὴν μέθοδον, καὶ ῥᾷστα τὸν ἐπιζητούμενον κύκλον καὶ ἀμφοτέρων συνήσεις τῶν φώτων. Ο ιθ' κύκλος τῆς σελήνης, καὶ ὁ κι' κύκλος τοῦ ἡλίου ἀλλήλοις πολυπλασιαζόμενοι, τὸν φ' καὶ λβ' συνάγουσιν ἀριθμόν, ἄλφα τισὶν ἀνομαζόμενον, παρὰ τὸ συνάγεσθαι τὴν αὐτὴν ποσότητα τοῖς ἐξ ὧν τὸ ἄλφα στοιχεῖον σύγκειται. Τούτῳ τοίνυν καὶ τὸ πλήρωμα τῶν κύκλων ἀκολούθως συνέρχεται· ὁ μὲν γὰρ εὐθὺς ιθ' ὁ τῆς σελήνης, ὄγδοος δὲ καὶ εἰκοστὸς ὁ τοῦ ἡλίου γίνεται. Οὐκοῦν μέρισον τὰ ἀπὸ κτίσεως κόσμου ἔτη ἐπὶ τὰ φλβ' οὕτω· δωδεκάσις τὰ πεντακόσια, εξακισχίλια δυ δεκάκις τὰ λ' τριακόσια εξήκοντα· δωδεκάκις τὰ δύο, κδ', ὁμοῦ στπδ· λοιπά υξα πρὸς τὴ σήμερον οὐχὴν σωμεν ἔτος. Καὶ ἂν μὲν τὸν κυκλον τῆς σε λήνης ἐθέλῃς εὑρεῖν, μέρισον τὰ υξα' ἐπὶ τὰ ιθ' οὕ τως· κ' τὰ δέκα, σ'· κ' τὰ θ', ρπ' δ' τὰ ι', με τις τράκις τὰ θ΄, λς'· ὁμοῦ υνς', λοιπὰ ε'. Ταῦτα πέφυκεν ὁ τῆς σελήνης κύκλος. "Αν δὲ τοῦ ἡλίου ζητῆς, δ οὕτως· δεκάκις τὰ κ΄, σ'· δεκάκις τὰ η΄, π'· ἑξάκις τὰ η΄, μη, ὁμοῦ υμη', λοιπὰ ιγ', ἃ δὴ πέφυκεν ὁ κύκλος τοῦ ἡλίου. Πῶς εὑρίσκεται ἡ Ίνδικτος. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἰνδίκτου ποίει· τὰ μὲν ἀπὸ κτί σεως κόσμοῦ ἔτη ἀναλύων ἐπὶ τὰ ιε', τὰ δὲ μικρά, μετὰ προσθήκης ἐτῶν εἰ μερίζων αὖθις ἐπὶ τὰ:. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς τὰ Ἑλλήνων φρονοῦσι Ρωμαίοις ἐξεύρηται τὸ τῆς ἐνδίκτου καὶ ἐπινεμήσεως ἔθος, διὰ τὸ φανερῶς ἐπὶ τοσούτοις ἐναλλάττειν χρόνο:ς τὰς τῶν ἀνθρώπων ἡλικίας, ἀλλ' ἔλαθον ἑαυτοὺς τῇ ἀληθείᾳ καὶ οὗτοι συνενεχθέντες, καὶ τοῖς τῷ μεγάλῳ Μωσεῖ ἀναγεγραμμένοις ἀπὸ κτίσεως κόσμου συμφθιγγόμενοι χρόνοις. Πῶς τὸ νομικὸν εὑρίσκεται Πάσχα. ᾿Αλλὰ καὶ ἐπὶ τὴν εὕρεσιν ἤδη τοῦ νομικοῦ ἵωμεν Πάσχα. Ενδεκαπλασίασον τὸν τηνικαῦτα διϊππεύοντα τῆς σελήνης κύκλον, προστίθει τούτοις ἡμέρας ἕξ, τὰς συνισταμένας ἐκ τοῦ εἰρημένου λε πτοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως καὶ τρίτου, ἅπερ κατ' ἐπ ἐκεινα τῶν κθ' καὶ ἡμισείας ἡμερῶν ἔχων δέδεικται ὁ τῆς σελήνης μηνιαῖος κύκλος. Ἀπὸ δὲ τοῦ ιζ' κύ κλου μέχρι τοῦ ιθ' ἡμέρας προσθήσεις ἑπτά· πλείων numerus 28 clycorum solis respondet et numero 280, et numero 2800, aufer bis 2800 ex 6843, et ex manentibus 1243 rursus deme quater 280; tum a residuis numeris 123, si auferas quater 28, manebit numerus 207 inexhaustus 11, qui solis cyclus erit. Aliter. Vel etiam hoc modo: serva numerum minorem annorum currentis hecatontaeteridos, sive 43, et adjice annos, qui supersunt de præterita 24, summamque inde collectam 67 partire per 28; numerus post divisionem residuus, nempe undecimus, erit cyclus solis. Alio modo. Sed nec ista methodus respuenda est, qua nullo negotio utriusque luminaris cyclum captes. Cyclus 19 lunæ et cyclus 28 solis in se invicem ducti numerum 532 producunt, quem nonnulli alpha appellant, quia eadem summa ex istius vocis elementis conflatur. Cum illo igitur et complementum cyclorum perpetuo concurrit; nam 19 protinus lunæ cyclus fit, et 28 cyclus solis. Dividantur ideo anni ab orbe condito per 532 in hunc modum: duodecim ducta in 500 faciunt 6000, et in 30 360, et 12 in 2 24. Ex quibus conat summa 6384. Residua post divisionem sunt 461. Jam si cupias pro præsenti anno 6745 luna cyclum adinvenire, divide 461 per 19 in hunc modum; 20 ducta in 10 producunt 200 et 30 in 9 180; itemque 4 in 10 40, et 4 in 9 36. Hoc est, simul 456. Residua post divisionem, nimirum 5, sunt lunæ cyclus. Cyclum autem solis hoc modo indagabis: 10 in 20 efficiunt 200, in 880, atque 6 in 8 48. Quorum summa 448. Residua vero 13 cyclum solis monstrant. Quomodo invenitur indictio. Pro indictione etiam captanda hoc modo operare. Annos ab orbe condito divide per 15, et annos minores additis quinque rursus partire per 15. Etsi enim apud Romanos, qui gentilem superstitionem sapiebant, obtinuit indictionis et ἐπινεμέσεως ritus, quoniam juxta id temporis intervallum insigriter immutantur hominum ætates, nesciebant tamen ipsi semet ad veritatem accedere, et quoad annos ab orbe condito cum magno Mose consentire. Quomodo reperitur Pascha legale. Pergamus autem ad Pascha legale inveniendum. Cyclum lunæ jam currentem undecuplato: quibus addantur dies sex, qui ex dicto minuto uno cum semisse ac parte tertia confiunt, quas particulas menstruum lunæ cyclum ultra 28 dies cum semisse habere jam ostensum est. Alios autem ad complendum numerum 50 adjicies, imo a cyclo 17 ad 19, septem dies; nam in illis cyclis plures requi-

MATTHÆI BLASTARIS runtur. Dein ex omnium aggregato abjice dies 30, γὰρ ἡ ἐκείνων ποσότης ἐν τούτοις συνάγεται· καὶ et duntaxat reservato residua minora quam 30, quibus addantur tum dies Martii, donec ad numerum 50 perveneris. Sin vero omnes Martii dies haud sufficiunt, adde et ex Aprili usque ad illum diem, qui numerum istum 50 adimpleverit; ita dabitur Pascha legale. 208 Aliter. ἑνώσας ἁπάσας, ἔκβαλε τὰς τριακοντάδας καὶ τὰ περιλειφθέντα ἧττονα τῶν λ´ κατασχε μόνα· καὶ τούτους προστίθει τὰς τοῦ Μαρτίου ἡμέρας, μέχρις ἂν εἰς τὸν ν' ἔλθῃς ἀριθμόν. Εἰ δὲ οὐκ ἀρκέσουσιν αἱ τοῦ Μαρτίου πᾶσαι, πρόσθες καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀπρι λίου, καὶ κατ' ἐκείνην τὴν ποστὴν τοῦ μηνός, ἥτις ἀνεπλήρωσε τὸν πεντηκοστόν ἀριθμὸν, ἴσθι τὸ νομικὸν γινόμενον Πάσχα. "Αλλως. Εἰ δὲ δοκεῖ σοι καὶ ἑτέρως, προστίθει τῷ ἐν τῇ α΄ τοῦ Ἰανουαρίου ευρεθέντι θεμελίῳ τῆς σελήνης ἐπακτὰς γ΄, τῆς δὲ σελήνης εἰς τὸν ιζ' ἀφιγμένης κύκλον, καὶ ἀνιούσης μέχρι τῶν ιθ΄, τέσσαρας ἐπακτὸς τῷ θεμελίῳ προστίθει· καὶ ἐὰν πλέον τῶν λ᾽ ὁ Uui poteris, si placet, et hac methodo. Adde fundamento lunæ in die primo die Januarii reperto epactas tres (ut si luna cyclum 17 attigerit, inde ad 19 usque epaclas quatuor fundamnento adjicies), el si numerus fuerit major 30, detrabe 30, et appone residuis porro a primo die Januarii, dum nu- ἀριθμὸς γένηται, ὕφελε τὴ λ', καὶ τοῖς περιλειφθεῖσι merus 50 compleatur. Si vero dies Martii numero complendo pares non fuerint, cæteros ex Aprili adjunge, usque illum diem qui 50 numerum perfecerit: sciasque hoc ipsum esse Pascha secundum legem celebrandum. Aliter. Hoc etiam modo, si velis: lunæ fundamentum in primo die Januarii mensis repertum servato; huic adde ex diebus Martii, usque dum fiant dies 47, vel si illi soli haud faciant satis, adnecte ex diebus Aprilibus: atque etiam cum luna in cyclo 17 ad 19 usque procurreret, numerato dies 48: sciasque id tempus Paschati legati debitum. Quando autem luna fundamentum plus quam 26 dies babuerit, ne capias omnes dies Martii, sed unum 80lun, atque ex Aprili 47 dies perficito. Hoc præterea te scire expedit, puta plenilunium circa Pascha legale in numero 45 reperiri; sic enim completur unus mensis lunaris cum semnisse. Simi. liter et in reliquis methodis prædictis, quæ conficiunt numerum 50, non die 50 sed 48 luna decrescere incipit. Hujus autem anomalia, ut dictum est, etiam duos alios dies poscit, adeoque colligitur hine 17, inde numerus 50. De Paschate Christiano adinveniendo. Sic quidem reperire licet, quonam mensis die legale Pascha contingat. Opus autem est ut intelli. gas etiam quinam septimanæ dies cum isto concurrat, adeo ut exinde procedens ad diem Dominicum,et diem illum mensis hic rursus accipiens, tempus Pa. schatis Christiani celebrandi dignoscas. Sume igitur cyclum solis, eique epactas quas diximus adjier, uim. pro quovis quadriennio unam, quæ sint epactæ bissextiles, tum etiam 11 illas mensium quatuor, videlicet ab Octobri usque ad Januarium, ubi mensis 30 diebus constat; tres autem a mense dierum 31. Sed a Februario ne accipias; hic enim penitus absorbetur. Et si in Martio reperitur Pascha legale, cape dies usque ad illud Pascha. Sivero προστίθει ἀπὸ τῆς α' τοῦ Μαρτίου, μέχρις ἂν ὁ ν ἀριθμὸς πληρωθῇ. Εν δὲ τοῦ Μαρτίου πᾶσαι οὐκ ἀνεπλήρωσαν τὸν ν', πρόσθες τὰς λοιπὰς ἀπὸ τοῦ ᾿Απριλίου, καὶ κατ᾽ ἐκείνην τὴν ποστὴν τοῦ μηνός, ἥτις ἀνεπλήρωσε τὸν ν', τελούμενον γίνωσκε Πάσχα τοῦ νόμου. "Αλλως. Εἰ δὲ βούλει, καὶ οὕτω· κράτησον τὸν ἐν τῇ α' τοῦ Ἰανουαρίου μηνός εὑρεθέντα τῆς σελήνης θεμέ λιον· τούτῳ προστίθει ἐκ τῶν δοῦ Μαρτίου ἡμερῶν. ἕως ἂν γίνεται ἡμέραι μζ', ἢ ἐκείνων μόνων μὴ ἐξαρκουσῶν, προστίθει καὶ ἀπὸ τῶν τοῦ ᾿Απριλίου πλὴν τὸν ιζ' κύκλον τῆς σελήνης θεούσης, μέχρι τοῦ ἐννεακαιδεκάτου, ἡμέρας ἀρίθμει μη', κἀκεῖ τὸ νομι κὸν τελούμενον γίνωσκε Πάσχα. Πλέον δὲ τῶν εἴκοσι καὶ ἓξ ἡμερῶν ἔχοντος τοῦ θεμελίου τῆς σελήνης, μὴ λάμβανε τὰς τοῦ Μαρτίου πάσας ἡμέρας, ἀλλὰ μίαν μόνην· ἐκ δὲ τοῦ ᾿Απριλίου ἀναπλήρωσον τὰς με ἡμέρας. Δεῖ δέ σε τοῦτο εἰδέναι, ὡς ἡ κατὰ τὸ νομικὸν Πάσχα κυρίως πανσέληνος ἐν τῷ με εὑρίσκεται ἀριθμῷ· οὕτω γὰρ ἀναπληρούται εἷς καὶ ἥμισος σεληνιακός μήν. Ὡσαύτως καὶ ἐπὶ τῶν ῥηθεισῶν ἑτέρων μεθόδων, αν συνάγουσι τὸν ν' οὐκ ἐπὶ τούτου, ἀλλ' ἐπὶ τοῦ μη' ἀριθμοῦ ἡ σελήνην φθίνειν ὑπάρχει ται. Ἡ δὲ ἀνωμαλία ταύτης, ὡς εἴρηται, καὶ τὰς ἑτέρας δύο προστέθεικεν ἡμέρας· καὶ ἐνταῦθα μὲν τὸν μζ' συνάγουσιν ἀριθμὸν, ἐκεῖ δὲ τὸν ν'. Οπως τὸ Χριστιανικὸν εὐρίσκεται Πάσχα. Καὶ οὕτω μὲν ἡ ἐν τῷ νομικῷ Πάσχα ποστὴ τοῦ μηνός ἡμέρα εὑρίσκεται. Δεῖ δέ σε εἰδέναι καὶ ποία ταύτῃ συνέρχεται τῆς ἑβδομάδος ἡμέρα, ὡς ἂν ἐκεῖθεν ἐπὶ τὴν Κυριακὴν ἐρχόμενος, καὶ τὴν ἐν αὐτῇ τοῦ μηνός αὖθις καταλαμβάνων ποστὴν, ἐκεῖ τὸ Χριστιανικὴν τελούμενον Πάσχα γινώσκης. Κράτ τησον οὖν τὸν κύκλον τοῦ ἡλίου· προστίθει τούτῳ τὰς λεγομένας ἐπακτάς, ἤτοι κατὰ δ᾽ χρόνους μίαν, αἵτινές εἰσι τοῦ β:σέκτου· εἶτα τὰς ἕνδεκα τοῦ τε τραμήνου, ήγουν ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου, ἀπὸ τοῦ ἔχοντος μηνός ἡμέρος λ', δύο λαμβάνων, τρεῖς δὲ ἀπὸ τοῦ ἔχοντος λα'. ᾿Απὸ δὲ τοῦ Φεβρουασίου μὴ λάμβανε, διὰ τὸ ἐσχάτως αὐτὸν κεκολοβώσθαι. Καὶ εἰ μὲν ἐν τῷ Μαρτίῳ εὑρίσκεται

et ex Aprili quot eousque haberi contingat; et collige in summam omnes, quam divide per 7; tum si una dies remanserit, Dominica erit, Dominicam proximam exspectanti; si duo, feria secunda, si tres, tertia, et sic deinceps usque ad septem: et oportet a singulis ad Dominicam procedere. Illo autem die mensis, in quo Dominica incidit, dico Christianum Pascha contingere. το Πάσχα τὸ νομικόν, λάβε καὶ τὰς μέχρι τοῦ Πά- in Aprili, accipe et ex Martio solum tres dies, σχα τούτου ἡμέρας· εἰ δὲ ἐν τῷ ᾿Απριλίῳ, λάβε καὶ ἀπὸ τοῦ Μαρτίου μόνας τρεῖς, καὶ τὰς τοῦ ᾿Απρι λίου, ὅσαι μέχρι τοῦ Πάσχα εὑρίσκονται, καὶ ἑνώσας ἁπάσας, ἀνάλυσον ἐπὶ τὰ ζ', καὶ εἰ μὲν μία πε ριλειφθείη ἡμένα, ὑπάρχει Κυριακή, καὶ δεῖ σε προσμένειν τὴν ἐρχομένην· εἰ δὲ δύο, δευτέρα· εἰ δὲ τρεῖς, τρίτη, καὶ ἑξῆς μέχρι τῶν ἑπτά. Καὶ ἀφ' ἑκάστης, ἐπὶ τὴν Κυριακὴν ἀπαντᾶν, καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ τοῦ μηνός, ἐφ᾽ ἣν ἡ Κυριακὴ εὑρίσκεται, λέγε τὸ Χριστιανικὸν εἶναι Πάσχα. Οπως εὑρίσκεται ἡ ᾿Απόκρεως. Μετὰ δὲ τὸ εὑρεῖν τὴν ἡμέραν τοῦ μηνός, καθ᾿ ἣν τὸ τῶν Χριστιανῶν Πάσχα γίνεται, προστίθει ταύτῃ τρεῖς ἡμέρας ἑτέρας, τέσσαρας δὲ, εἰ ὁ χρόνος βία σεκτος εἴη, καὶ ἑνώσας ἁπάσας, εἰ μὲν ὁ ἀριθμὸς τούτων εἰς τὸν Μάρτιον πίπτει, ζήτει τὴν ᾿Απόκρεω ἐν τῇ ἰσαρίθμῳ τοῦ Ἰανουαρίου ἡμέρᾳ· εἰ δὲ ἐκεῖ. νος ἐν τῷ ᾿Απριλιῳ εὑρίσκεται, σκόπει ταύτην ἐν τῷ Φεβρουαρίῳ. Σκόπει δὲ καὶ οὕτω· τὸν ἐνιστάμε νον τῆς σελήνης θεμέλιον ἄχρι καὶ πεντηκοντάδος ἐκτενεῖς, προσεπιβάλλων αὐτῷ τὰς ἀπὸ τῆς πρώτης τοῦ Ἰανουαρίου καὶ πρόσω ἡμέρας, καὶ τοῦ ν' τελευτήσαντος ἀριθμοῦ εἰς οιανδήποτε ἑβδομάδος ἡμέραν, τῇ ἑξῆς Κυριακῇ τὴν ᾿Απόκρεω βεβαίως ἐπιτέ λει. ᾿Αλλὰ τῆς σελήνης εἰς τὸν κς' καὶ περαιτέρω θεμέλιον προϊούσης, μιαν μόνην ἐκ τοῦ Ἰανουαρίου λήψῃ, τὰς δέ γε λοιπὰς ἐκ τοῦ Φεβρουαρίου· οὕτω δὲ τὴν ᾿Απόκρεω, ή πίπτει, γνωρίσεις. Εἰ μὲν εἰς τὸν Ἰανουάριον, τὸ Πάσχα πάντως ἔσται τὸν Μάρτιον (τὸ τῶν Χριστιανών φημι)· εἰ δὲ εἰς τὸν Φεβρουάριον αὕτη, ἐκεῖνο τὸν ᾿Απρίλιον· ἀφαίρεσιν μόνον τοσούτων ἐνθάδε ποιῶν ἡμερῶν, ὅσων ἐκεῖ προσ θήκην, τριῶν δηλαδή, εἰ δὲ βίσεκτον εἴη, τεσσάρων. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ νομικὸν ἐντεῦθεν Πάσχα γινώσκεται, τῇ αὐτῇ μὲν ἀεὶ τῆς ἑβδομάδος ἡμέρᾳ συμπίπτον, ἣν ὁ πεντηκοστός ἀριθμὸς ἐπὶ τῆς ᾿Αποκρέω δεί κνυσι, μετ᾿ ἀφαίρεσιν δὲ κἀνταῦθα τριῶν ἢ τεσσά ρων τοῦ μηνὸς ἡμερῶν. a Quonam pacto reperiatur Carnisprivium. Postquam diem mensis adinveneris, quo Pascha Christianorum contingit, adjice illi alios tres dies, imo quatuor, si annus fuerit bissextilis: et si illorum simul sumptorum numerus in Martium cadat, exquire Carnisprivium ad eumdem numero diem Januarii sin vero ille in Aprili mense reperiatur, quare in Februario. Quod facies hoc modo: Fundamentum præsens lunæ usque ad pentecontadem extendes, eique addes dies 200 & primo Januarii et porro, atque tunc in quamcunque septimanæ diem desinat numerus 50, Dominica proxime sequente Garnisprivium secure celebrato. Verumtamen si luna ad fundamentum 26 vel ulterius procedat, unum solum diem ex Januario eximes, cæterosque de Februario; atque ita quonam die Carnisprivium obtingat, nescius haud fueris. Si quidem in Januarium cadat Carnisprivium, Pascha (Christianum puta) in mense Martio celebrabitur, si in Februarium, hoc mense Aprili: modo hic tot dies subtraxeris, quot illio addidisti, scilicet tres, vel, si bissextum fuerit, quatuor. Sed et legale Pascha exinde innotescit, quatenus semper eodem septimanæ die incidit, quem numerus 58 a Carnisprivio signat: ablatis et hic tribus vel quatuor mensis diebus.

Π Σελήνης κύκλος. ΚΑΝΟΝΙΟΝ ΕΝ ΗΟΙΟΙΣ ΕΤΕΣΙΝ Η ΚΑΤΑ ΤΟ ΝΟΜΙΚΟΝ ΠΑΣΚΑ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ Ποία συνέρχεται ποστῇ τοῦ μηνός, κατὰ ποῖον ἀπὸ μεσημβρίας ολοχερέστερον α' ἢ β' τῆς ἡμέρας λεπτὸν. Α΄. 5. σ'. λγ'. φ. λεʹ. .5. w'. και. σ'. Μαρ. κβ'. B'. λδ'. μθ' .5. w'. κβ'. Μαρ. Γ΄. σ'. Απρ. ι'. Δ΄. λε λε. Sis." xy' με φ. 'Amp. 0'. ω. XE" μγ'. κζ' Αδ 'Axp. n'. σ'. Μαρ. κθ'. φ. Μαρ. κη'. .5. w. ω. Μαρ. κζ'. με fl" ν'. μ' μδ'. μθ' νη Β. λζ'. Αθ 'ATP. 15. 5. φ. ᾿Απρ. 15'. w'. ᾿Απρ. ιε'. να'. μα μβ με. μ' 5'. a'. Απρ. ζ'. .5. φ'. Απρ. 5'. w'. ᾿Απρ. ε'. λη. α νβ' μδ μϚ΄. νβ Z'. 5.20° σ'. Μαρ. κζ'. φ΄. Μαρ. κς'. .5. ω. λην υγ. κει μζ'. Μαρ. λε'. x «Ϛ' λδ H'. σ'. Απρ. ιδ'. 5. φ. Απρ. ιγ'. .S. ω. μ'. ιζʹ x8° υγ. λε μη. Απρ. α'. xy' Θ΄. .5. σ'. Απρ. γ'. .5. φ΄. Απρ. β'. μαʹ. Αθ λα νδ'. μα λθ μθ'. ω. Μαρ. κβ'. xy' κι Ι. .5. σ'. Μαρ. κδ'. φ΄. Μαρ. κγ'. .5. w'. Μαρ. κβ'. μβ'. α λγ νεʹ. Υ μα v'. ε' μα. ΙΑ΄. .5. σ. μγ'. ᾿Απρ. ια'. φ. " ve' κε نا Απρ. ι'. νζι λγ .5. w'. ᾿Απρ. θ'. να'. νθ' και ΙΒ'. μδ'. σ. Μαρ. λα'. ιζʹ φ΄. νζ'. Μαρ. λ'. ιθ' λε .5. w'. νβ'. Μαρ. κθ'. και μγ' ΙΓ΄. σ'. μεʹ. Μαρ. κ'. Αθ p'. Μαρ. ιθ'. ω. x0° νη'. μα υγ. Μαρ. ιη'.. μ' με ΙΔ΄. .5. σ΄. μϚ΄. ᾿Απρ. η'. .5. φ. Απρ. ζ'. ω. λγ και νθ'. λε x8" νδ'. Απρ. 5. λε λε ΙΕ΄. 5. σ'. με. Μαρ. κη'. .5. φ. Μαρ. κζ'. w'. YE' xy" λα νεʹ. Μαρ. κς'. νθ' λθ .5. σ'. μη. Απρ. ιε'. μθ' φ. ᾿Απρ. ιδ'. ω. ιε ξαʹ. ναι xy" νς'. Απρ. ιγ'. νγ' λα LZ'. α. μθ'. Απρ. ε'. ια΄ φ. ᾿Απρ. δ'. .5. w'. Απρ. γ'. ιζ ξβ'. ιγ' κε νζ'. u Ολγ IB'. σ'. Μαρ. κε'. φ. λγ ιθα ξγ. Μαρ. κδ'. λε w'. Μαρ. κγ'. νη'. λε λε ΙΘ'. .5. σ'. ᾿Απρ. ιγ΄. φ΄. Απρ. ιβ'. w'. ᾿Απρ. ια'. να'. κι' ια" x8' ιθα νθ'. λα

Σελήνης θεμέλιον. Σελήνης κύκλοι. Πάσχα νομικόν. MATTHÆI BLASTARIS 8'. Y. 8. x5'. ". n'. *8'. 0'. ". ta'. xy. H. β΄. ty. 10'. κε'. เ. LE'. κζ'. * x'. και *ẞ'. xn'. Amp. Amp. Amp. 5 Amp. & Amp. Amp. - Amp 3. Amp. a. t. a'. B. Μαρ. Μαρ. και Μαρ. κγ'. Μαρ. κε' Μαρ. κθ'. Μαρ. κζ'. Μαρ. κς' Μαρ. κε'. x x. xe. 3. Y. a'. E. Απρ. ιδ'. Απρ. ιγ΄. Απρ. ιβ'. Απο. ια'. Απρ. ιζ'. Απρ. 15 Απρ. ιε'. B'. Y. હું a. XE'. B'. κβ'. 5''. i'₁ Απρ. Y. 1o. a. it'. 8′. Amp: Y. ARP: B. Am... κη'. E'. Amp. τη. 0'. S': x'. a'. Map. Map. λa Amp. 5 Amp. &. Amp. 8. Amp. Y. ATP: ẞ'. T. a. β. Απρ. α'. Απρ. και Απρ. κ'. Απρ. ιθ'. Απρ. κε'. Απρ. κδ'. Απρ. κγ'. Απρ. κβ' E'. 5. 5. 8. Y a'. ATP. Απρ. Απρ. ιδ'. Απρ. η'. Απρ. ιγ'. Απρ. ιβ'. Απρ. ια'. Απρ. ι'. Απρ. θ'. 5'. a'. B'. Y'. Μαρ. Μαρ. λα' Μαρ. λ'. Μαρ. κθ' Απρ. ιη'. Απρ. ιζ'. Απρ. 15 Απρ. κβ' xt". 8'. 5. α. B. Y. E'. Απρ. Amp. Amp. xx. Amp. x. Amp. Amp in Amp. 15 Amp. 15 ATP: 0'. a. a'. Απρ. Απρ. ζ.. Απρ. 5'. Απρ. ε'. Απρ. ιδ'. Απρ. ι'. Απρ. θ'. Απο. η. e.. 7. E'. S ८. 3. Y. '8'. Μαρ. Μαρ. λα' Μαρ. λ'. Μαρ. κθ'. Μαρ. κη'. Μαρ. κζ'. Μαρ. κς' Μαρ, κε'. B'. Y. E'. 5. 5. xy'. 8'. Απρ. ta'. B. α. πρ. ιδ'. Απρ. ιγ'. Απρ. ιθ'. Απρ. ιη'. Απρ. 15. Απρ. 15 Απρ. ιε'. B. α. Y. Απρ. Απρ. ζ'. Απρ. 5'. Απρ. ε. Απρ. δ'. Απρ. γ΄. Απρ. β'. Απρ η. B'. Y'. S LB'. B'. a'. 8% &Amp; E'. a. Μαρ. Απρ. κδ'. Απρ. κγ'. Απρ. κβ'. Μαρ. κη'. Μαρ. κζ'. Μαρ. κς' Μαρ. κε' και ×5'. で. tố'. Απρ. E'. t'. Amp. Amp. 10 Amp. ty Amp. 1. Amp. 1. Amp Amp: 15 Amp. te'. a'. B. Μαρ. Μαρ. λα' Μαρ. λ'. Απρ. ε. Απρ. δ'. Απρ. γ΄. Απρ. β'. Απρ. α'. 5. で、 a'. 8. Y. και. Απρ. κ'. Απρ. ιθ'. Απρ. ιη'. Απρ. κδ'. Απρ. κγ'. Απρ. κβ'. ε. S. "'. a. B. ATR:. Y. 5. a. Amp.. 9. Απρ. ζ'. Απρ. 5'. Απρ. ιβ. Απρ. ια'. Απρ. ε'. Απρ. θ'. Απρ. η. in'. LE'. κθ'. x0'. 'S'. Απρ. τζ'. Απρ. La'. ιζ. 8'. κβ'. in'. Map. κε. r'. 10'. Amp. Amp. S'. α. B. Y. Map. λa Map,. Map. x6. Map, xn Map. xt. Map.x Amp; a. B. で. Y'. 'a'. 18 15. A. Απρ. ιδ'. Απρ. κ'. Απρ. ιθ'. Απρ. ιη'. Απρ. ιζ'. Απρ. ιζ. Απρ. ιε'. a'. Y8. Οἱ ἀριθμοὶ ἐλάττονες δείκνυσιν ἐν ποίᾳ ἡμέρᾳ συνέρχεται τὸ νομικὸν Πάσχα. ἡλίου κύκλος κη' ἔτων.

Vel etiam sic. Η καὶ οὕτως ᾿Αρίθμει μετὰ τὴν Ἀπόκρεω ἤτοι ἀπὸ τῆς δευτέ ρας της τυροφάγου ἡμέρας νς', κἀκεῖ τὸ Χριστιανῶν Πάσχα εὑρήσεις. Οσαι δὲ ἡμέραι εὑρίσκονται ἀπὸ τῆς δευτέρας τῆς διακαινισίμου, μέχρι τῆς τρίτης τοῦ Μαΐου, τοσαύτας ἐκδέχου καὶ τὰς ἐν τῷ θέρει νηστίμους εἶναι τῶν ῾Αγίων Αποστόλων. Εἰ μὲν ἐν τῷ Μαρτίῳ τὸ ἐνεστώς εὑρίσκεται τῶν Ἰουδαίων Πάσχα, προσθετέον ἡμέρας ιθ'· κἀκεῖ τὸ ἐπιὸν εἰ ρεθήσετα:. Εἰ δὲ ἐν τῷ ᾿Απριλίῳ τὸ ἐνεστώς, ὑφαι· ρετέον ἡμέρας ια· κἀκεῖ τὸ ἐρχόμενον ἔσται. Επι δὲ τοῦ ἑκκαιδεκάτου μόνου κύκλου τῆς σελήνης οὔ σης, ιβ΄ ἀφαιρετέον· καὶ τὸ ἐπιὸν εὐθὺς ἔσται δῆ λον. Numera post Darnisprivium, videlicet a 80cunda feria septimana caseariæ, dies quinquaginta sex; et illio Christianum Pascha invenies. Quot autem dies deprehenduntur a secunda feria septimanæ renovationis usque ad tertiam Mali, tot accipe etiam dies esse esuriales jejunii Sanctorum Apostolorum æstivas. Mense Martio si præsens invenitur Judæorum Pascha, addendi sunt dies 19, et ibi proxime sequens deprehendetur. Quod si mense Aprili Pascha hujus anni, tolle dies undecim, illicque venturam erit. At si luna in decimo sexto solo cyclo fuerit, detrahendi sunt dies duodecim, statimque Pascha secuturum apparebit. 114 De Paschale legali et auctorum dissensu circa Περὶ τοῦ νομικοῦ Πάσχα, καὶ τῆς περὶ τὴν plenilunium. πανση ληνον διαφωνίας. Αριστα μεν πάντων, καὶ ὡς οὐκ ἄν τις ᾠήθη κάλλιον τὸ παρὸν κανόνιον τοῖς Πατράσι συντέθει ται· τοὺς γὰρ κύκλους ἀμφοτέρων τῶν φώτων, ἡλίου τε, φημὶ, καὶ σελήνης, τοῖς ἔξω σελιδίοις ἔχον περικειμένους, τῷ μὲν τῆς σελήνης κύκλῳ, τὸ νομι κὸτ ἐγγὺς ὂν δείκνυσι Πάσχα, τῷ δὲ τοῦ ἡλίου, τὸ Χριστιανικόν, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἔνθα καὶ τὸ νομικών κείμενον εὐθείας. "Αρ' οὖν οὐκ ἐναργὴς τὰ στοιχεῖα ταυτὶ τῶν πραγμάτων εἰκών; ᾿Αρ᾽ οὐκ ἀμφοτέρων κηρύττει τῶν Διαθηκῶν ἐπιφανῶς τὸ διάφορον; Η γὰρ σελήνη τὸν ἐπείσακτον εἰκονίζουσα νόμον, τὸν ἐν τῇ νυκτὶ τῆς πολυθέου πλάνης ἀμυδρῶς αὐγάζοντα τὴν τῆς θεογνωσίας ἀλήθειαν, ἀπόῤῥητον ὃν τοῖς πλείστοις, οἷα μυστήριον, καὶ ὥσπερ ἐν σκότει Optime sane et quam quis existimet pulchrius hanc tabulam Patres olim condiderunt: quæ utriusque luminaris cycłos, solis dico ac lunæ, extremis sui columnis exhibet, et cyclo quidem lunæ legale Pascha prope verum ostendit, altero autem solis Christianum, quod in eadem recta linea legali adjacet. Annon igitur litteræ istæ sunt illustres ipsarum rerum imagines? Annon utriusque Testamenti differentiam egregie exponunt? Luna euim ascititiam legem representans, quæ in nocte polytheismi illustravit, haud clarissime tamen, veram Dei notitiam, ineffabile plerisque mysterium; et quidem perfectum triplexque Deitatis jubar quasi tenebris obvolutum, non sine ratione legale Pascha ostendit. Sol autem omnibus aspectu gratus " καλυπτόμενον τὸ τέλειον τῆς καλυπτόμενον τὸ τέλειον τῆς τρισηλίου Θεότητος qui prælargam gratiæ dispensationem imagine quadam præfert, et clarum et apertum, tanquam in meridie veritatis radium, et Trinitatis agnitionem, quam sol justitiæ explicuit, pariter et veri Paschatis præmonstrator ostendit. Quoniam vero lex integram lunæ periodum mensem vocare solet, dieque 15 primi hujusce mensis Pascha celebrandum decernit, atque nobismet moris est secundum computum Romanum menses illos metiri, commode reperta est præsens tabula, qua ostenditur, quoniam die mensis alicujus Romani contingat primi mensis lunaris plenilunium, itemque in quam septimanæ diem seu feriam iste dies cadat; ita ut nos inde ad feriam primam pergentes, haud ignari quinam mensis dies idem ille sit, Pascha nostrum certa ratione celebremus. φῶς, οὐκ ἔξω λόγου, καὶ τὸ τοῦ νόμου δείκνυσι Πάσχα. Τὴν δὲ πλουσίαν εἰκονίζων τῆς χάριτος όμ δουχίαν ὁ πᾶσιν ἡδὺς ἰδεῖν ἥλιος, καὶ τὴν τρανὴν καὶ ἀνακεκαλυμμένην ὡς ἐν μεσημβρίᾳ τῆς ἀληθείας ἀκτῖνα, καὶ τὴν τῆς Τριάδος ἐπίγνωσιν, ἣν ὁ τῆς δικαιοσύνης πᾶσιν ἐφήπλωσεν ἥλιος, ὑφηγητής, εἰσ κήτως καὶ τοῦ ἀληθινοῦ Πάσχα δείκνυται. 'Αλλ' ἐπειδὴ γὰρ ὁ νόμος τὴν τῆς σελήνης ὁλόκληρον περ ρίσουν μῆνα καλεῖν εἰώθει, καὶ τῇ ιε' τοῦ πρώτου αὐτῆς μηνὸς τὸ Πάσχα θεσπίζει τελεῖν, ἡμῖν δὲ τούτους κατὰ 'Ρωμαίους ἔθος μετρεῖν, χρησίμως τὸ παρόν εὕρηται κανόνιον, ὑποδεικνύον τὸν πλησιφαή τοῦ πρώτου μηνός τῆς σελήνης σχηματισμόν, ἐν ποία τοῦ Ρωμαϊκοῦ μηνός ποστῇ γίνεται· καὶ αὕτη πάλιν ἐν ποία τυγχάνει τῆς ἑβδομάδος ἡμέρᾳ· ἵν᾿ ἡμεῖς ἐκεῖθεν ἐπὶ τὴν πρώτην τῆς ἑβδομάδος ἐλθόν τες, καὶ τὴν κατ᾿ αὐτὴν αὖθις τοῦ μηνός γνόντες ποστὴν, τὴ ἡμέτερον Πάσχα βεβαίως πανηγυρίζωμεν. Cæterum circa Pascha nostrum quatuor sunt determinationes necessario exquireude; equibus duas quidem statuit canon apostolicus, ut supra in capite de Paschate litteræ II diximus: quibus accedunt duæ aliæ ex traditione non scripta. Prima igitur est quod Pascha post æquinoctium vernum celebrare oportet: secunda, quod non eodem die, Τέσσαρες δέ εἰσιν οἱ ἀναγκαίως ζητούμενοι περὶ τὸ ἡμέτερον τοῦτο Πάσχα διορισμοί· δύο μὲν, οὓς ὁ ἀποστολικὸς θεσπίζει κανών, ὡς ἐν τῷ τοῦ Πάσχα κεφαλαίῳ πρὸ βραχέος εἰρήκαμεν, καὶ δύο, οἷς ἐξ ἀγράφου χρώμεθα παραδόσεως· α', ὅτι δεῖ μετὰ ἰση μερίαν ἐαρινὴν τὸ Πάσχα ἐπιτελεῖν· β΄, ὅτι οὐ τὴν αὐτὴν ἡμέραν τῆς Ἰουδαϊκῆς τελετῆς· γ΄, ὅτι οὐχ Apud Cotelerium in Monumentis Ecclesiæ Græcæ, tom III, p. 646, ex codd. Joliano et Reg. '

non simpliciter post æquinoctium, sed et post primum plenilunium, quod æquinoctium sequitur. Dein quarta limitatio est isthæc, quod primo statim septimans die post plenilunium. Idcirco ut quatuor istæ limitationes ab omnibus pariter, sapientibus et idiotis, observarentur, et Christiani per totum terrarum orbem eodem tempore una feriarentur, neque passim astronomis opus haberent, Patres nostri tabulam istam fabricarunt, et Eccle siæ tradiderunt, existimantes per illam quæ ad debitam limitationem requiri jam diximus, omnin inviolata servari. Condiderunt autem tabulam illam hoc modo: Acceptis 19 ordine annis ab anno orbis conditi sexies millesimo ducentesimo tricesimo tertio, usque ad annum 6251, supputarunt prin:um plenilunium in quolibet ipsorum post æquinoctium vernum. Ingressus autem est sol, quando Patres de hac re deliberabant, punctum æquinoctii die vicesimo primo Martii mensis, sicut tabulæ quas nosmet privation construximus, liquido monstrant. Adnotabant autem illi quonam die Martii vel Aprilis plenilunium quodlibet contingeret adeoque in unam tabulam bicolumnarem conjicientes enneacaidecadem 215 illam annorum et pleniluniorum. Alque porro deprehendentes spatio annorum 300 plenilunia primi mensis proxime sequentia æquinoctium vernum in eosdem mensium dies incidere, propter revolutionem enneucaidecaeteridum, hunc cadonem nobis utendum tradiderunt etiam pro omnibus annis sequentibus; quasi haud absurdum foret, neque religioni noxium, si propter motus lunaris anomaliam, post revolutionem dictorum 300 annorum, canon iste non ad plenilunium primi mensis, sed post diem unum aut alterum legale Pascha ostenderet; et banc ob causam nonnunquam accideret, quartam Paschatis limitationem minime observari, nempe quod dierum duorum accessio promoveat, ut ft, Dominicam quæ primum plenilunium sequitur, faciatque ut hanc festo Palmarum dicemus, atque Dominica proxime sequente salutare Pascha celebremus. Illud autem nuperrime apud nos contigit, et non paucos turbavit, quasi præceptum aliquod necessarium et minime negligendum dissolveretur cum tamen sicut haud inutile erat hoc ἁπλῶς μετ' ισημερίαν, ἀλλὰ μετὰ τὴν πρώτὴν μετ' qui Judaicæ observationi destinatur: tertia, quod ἰσθμερίαν πανσέληνον· καὶ δ', ὅτι καὶ μετὰ τὴν πανσέληνον, εὐθὺς τῆς ἑβδομάδος πρώτῃ. Ἵνα τοίνυν καὶ οἱ τέσσαρες οὗτοι διορισμοί πᾶσιν ἐπίσης διατη ρῶνται σοφοῖς τε καὶ ἰδιώταις, καὶ οἱ ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην Χριστιανοὶ τὸν αὐτὸν ἑορτάζωσι χρόνον, καὶ μὴ ἀστρονόμων ἑκάστοτε δέωνται, τὸ παρὸν οἱ Πατέρες ἡμῶν κανόνιον συντετάχασι, καὶ τῇ Ἐκε κλησίᾳ παραδεδώκασιν, οἰηθέντες δι᾿ αὐτοῦ μηδένα τῶν ῥηθέντων προσδιορισμών καταλύεσθαι. Εργασται δὲ αὐτοῖς ὁ κανὼν οὕτω· λαβόντες ιθ' ἑξῆς ἐνιαυτοὺς τοὺς ἀπὸ τοῦ 'ςελγ᾽ ἔτους ἀπὸ γενέσεως κόσμου, μέχρι τοῦ ςσνα', καὶ ἐπιλογισάμενοι τὴν ἐν ἑκάστῳ αὐτῶν μετὰ τὴν ἐαρινὴν ἰσημερίαν πρώτην πανσέληνον (ἐπέβαινε δὲ τοῦ τῆς ἰσημερίας σημείου τηνικαῦτα ὁ ἥλιος, ὅτε τοῖς Πατράσι ταῦτα ἐσκοπεῖτο, τὴν πρώτην καὶ εἰκοστὴν τοῦ Μαρτίου μηνός, ὡς τὰ ἰδίως ἡμῖν ἐντεθέντα σαφῶς δηλοῦσι κανόνια), ἐσημειώσαντο καὶ ποίαν τοῦ Μαρτίου ἢ τοῦ ᾿Απρι λίου συμβαίνει τῶν πανσελήνων ἑκάστην γίνεσθαι. Περιλαβόντες οὖν τὴν ἐννεακαιδεκάδα ταύτην τῶν ἐτῶν τε καὶ πανσελήνων ἑνὶ κανονίῳ δύο περιό χοντι σελίδια, καὶ μέχρι τριακοσίων ἐτῶν τὰς μετ' ἰσημερίαν ἐαρινὴν τοῦ πρώτου μηνὸς πανσελήνους ταῖς αὐταῖς τῶν μηνῶν συμπίπτειν ἡμέραις σκοπήσαντες, τῇ ἐφεξῆς ἀνακυκλήσει τῶν ἐννεακαιδεκαετηρίδων, τούτῳ ἡμῖν χρῆσθαι τῷ κανόνι παρέδοσαν, κατά γε τὰ ἑξῆς ἅπαντα ἔτη, ὡς οὐκ ἄτοπον όν, οὐδὲ τῇ εὐσεβεία λυμαινόμενον, εἴ παρὰ τὴν ἀνώμπλον τῆς σελήνης κίνησιν, μετὰ τὴν ἐξαρίθμησιν τῶν ῥηθέντων τ' ἐτῶν, ὁ κανὼν οὑτοσὶ, μὴ κατὰ τὴν πανσέληνον τοῦ πρώτου μηνός, ἀλλὰ μετὰ μίαν ἢ δύο ἡμέρας τὸ νομικὸν δείξει Πάσχα, καὶ παρὰ τοῦτο συμβήσεται τὸν δ' ἐνίοτε μὴ τηρεῖσθαι τοῦ Πάσχα διορισμόν, ἅτε τῆς προσθήκης τῶν δύο ἡμε ρῶν ὑπερβαίνειν ἐσθ᾽ ὅτε ποιούσης τὴν μετὰ τὴν πανσέληνον πρώτην Κυριακήν, κακείνην μὲν τῇ των Βαίων ἀφοσιοῦν ἑορτῇ, τῇ γε μὴν ἑξῆς τὸ σωτήριον Πάσχα ἐπιτελεῖν. Τοῦτο δὴ τὸ ἐφ' ἡμῖν ἀρτίως συμβαῖνον, καὶ τοὺς πολλοὺς ἐκταράττον, ὡς ἀναγκαίου τινὸς καταλυομένου δόγματος καὶ ἀξίου μὴ παρορία σθαι. Τοῦτο δὲ ὥσπερ πάλαι ἐπιτυγχάνον οὐκ ἄχρησ στον, οὕτω νῦν διαμαρτάνον ἀκίνδυνον δειχθήσεται. Οὐ γὰρ λέληθε τοῦτο τοὺς πάντας ἀρίστους ἐκείνους Πατέρας, οὐδὲ παρὰ τὸ ἀνεπιστημόνως ἔχειν αὐτοὺς περὶ τὴν ἀστροθεάμονα τέχνην, τοῦτο συμβέβηκεν, ἀλλὰ παρὰ τὴν τῶν φωστήρων, ὡς εἴρηται, κίνησιν • τὸ δ᾽ ὅπως, αὐτίκα ῥηθήσεται. Τὸ ἐνιαύσιον κίνημα δι' ἡμερῶν ἀποκαθίσταται τξε' καὶ τεταρτημορίου ἡμέρας ἔγγιστα· αἱ δὲ μέσαι τῆς σελήνης κατὰ μῆκος πάροδοι οὐκ ἀποκαθίστανται ἐν ὅλοις ἔτεσι ιθ᾽ τοῖς κατὰ προσθήκην τοῦ τετάρτου ἀριθμουμέ νοις· ἀλλὰ παρὰ μιᾶς ἡμέρας ἑξηκοστὰ πρῶτα τρία, καὶ δεύτερα λζ, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τὸ ἐνιαυτοῖς οὐχ ὅλοις πάλιν, ἀλλ' ἐλαττουμένοις ἡμέρας οὐδὲν, λεπτὰ πρῶτα να' καὶ δεύτερα νβ΄, ἤτοι μίαν ἡμέραν ἔγγιστα, ἡ εἰρημένη γίνεται ἀποκατάστασις. Λαβόντες γὰρ ἀρτίως ἡμεῖς τὴν μετὰ τὸν ἔτη ἀπὸ τῶν Πατέ ρων ἐννεακαιδεκάδα, δεκάτην ἑβδόμην οὖσαν τῆς canonion, quando olim rite se habuit, ita hodie sine gravi aliquo periculo a vero abit, ut mox demonstrabitur. Neque enim hoc præclarissimos Patres latuit, vel sic fieri contigit præ ipsorum in astronomia imperitia, sed propter luminarium, ut dictum est, motum. Tempus vero annuum, quod statim pluribus dicetur, diebus 365 cum quadrante ferme diei restituitur. Medii autem mom tus lunæ in longitudinem non redeunt, in annis integris 19 secundum quadrantis additamentum computatis sed desiderantur unius diei sexagesimæ primnæ tres, et secunds 37. Atque hanc ob causam in 304 abuis non integris quidem, sed mio

MATTHÆI BLASTARIS nus unius diei minutis primis 57 et secundis 52, ὑπ' ἐκείνων τῷ τότε ληφθείσης, ἥτις ἄρχεται δηλονhoc est fere die uno, dicta revolutio peragitur. Nam si nosmet nunc sumamus enneacaidecaeterida post 304 annos a Patribus Nicænis, quæ septima est ab illa quam ii sumpsere (incepit autem hæc ab anno 6537), et computemus plenilunia ip sius post æquinoctium vernum, reperiemus quodlibet plenilunium uno die prævertere illa quæ ad primum enneacaidecaeterida pertinent, ut jam constitutum est in tabula, quam de istis construxi - mus. Atque pariter si similes enneacaidecaeteridos conjugationes calculo exponamus, quæ ab isthao in pari intervallo incipit, ut a sexies millesimo nongentesimo quadragesimo primo anno, hasce die uno illis priores deprehendemus. Tum etiam in annis sequentibus, qui pari intervallo distant, reperire est inter conjugationes unius diei differentiam. Quapropter hodie duo dies post plenilunium adjiciuntur ad Pascha legale adenveniendum, quoniam plenilunium nequit attingere diem mensis a Pahibus definitum, propter retrocessionem unuis dici. Hoc errati in canone isto tempus annuum De æquinoctio verno. Sed nec momenta æquinoctii in eodem die steterunt. Quoniam enim sol in medio zodiaco motum proprium tarde peragit, ita ut unica istiusmodi revolutio annum reddat integrum, circumfertur tamen pari ferme velocitate cum motu universi; quatenus unica circumactione diem naturalem quam proxime faciat, quando itaque reperitur in communi intersectione circuli proprii (seu ecliplice) et maximi paralleli (hoc est quinoclialis) latione illa diurna parem ubique efficit, 216 quod opus, diem nocti. Nam quia maximus parallelorum æqualia segmenta habet supra et infra terram, quando sol circumactus in eo cum universo una decurrit, necessario moras sub et supra terram pares facit. Nam quæ æquabiliter moventur, in æquali tempore æqualia pertranseunt spatia. Imo propter qualitatem noctis ac diei, quæ in illo contingit, æquinoctialis vocatur ille circulus, et puncta huic et zodiaco communia, in quibus diebus ac poetibus equalibus esse accidit, equinoctialia; æquinoctium denique temporis momentum, quo centrum solis communem dictorum circulorum intersectionem subit. Bina vero sunt puncta æquinoclialia, autumnale scilicet, quod in principio 11bræ jacet, ubi sol versatur cum relicto aquilone ad austrum tendit, et vernum in initio arietis, cui subest centrum solis a partibus australibus ad septentrionales vergentis, et momentum illud appellatur æquinoctium vernum, post quod lex divina Pascha celebrari præcipit. Quapropter respectu natura ipsius in eodem tempore semper æquinoctia fiunt, propter quantitatem annuam semper unam et eamdem. At vero respectu dispositionis corporum cœlestium quoad terram, et mensur❤ etiam dierum ac noctium, qua juxta ritum Latinorum aos ipsi utimur, neque eadem hora, neque οτι ἀπὸ τοῦ ςφλζ' ἔτους, καὶ ἐπιλογισάμενοι τὰς ἐν αὐτῇ μετ' ισημερίαν ἐαρινὴν πανσελήνους, εὕρομεν έκαστην γενομένην πανσέληνον πρὸ μιᾶς ἡμέρας τῶν ἐν τῇ α' ἐννεακαιδεκάδι, ὡς προτέτακται ἐν τῷ παρ᾽ ἡμῶν ἐκτεθέντι περὶ τούτων κανονίῳ. Ὡσαύτως δὲ καὶ τὰς ὁμοίας ἐπιλογισάμενοι συζυγίας τῆς ἐν νεακαιδεκάδος, ἥτις ἀπὸ ταύτης ἐν ἴσῳ διαστήματι ἄρχεται, ἀπὸ τοῦ σωμα δηλονότι ἔτους, πρό μιᾶς πάλιν ἡμέρας τῶν πρὸ αὐτῶν ταύτας εὕρομεν. Καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς δὲ τῶν ἐτῶν, τοῖς τῷ ἴσῳ ἀεὶ διέχουσι διαστήματι, μίαν ὁμοίως ἡμέραν ἔγγιστα ευρήσει τις τὴν τῶν συζυγιών διαφοράν. Διὰ δὴ τοῦτο άρο τίως δύο μετὰ τὴν πανσέληνον ἡμέραι εὑρίσκονται προστιθέμεναι ἐν τῇ τοῦ νομικοῦ Πάσχα εὑρέσει, τῆς πανσελήνου μὴ δυναμένης καταλαβεῖν τὴν ὁριο σθεῖσαν τοῖς Πατράσι ποστὴν τοῦ μηνός, ὀπιστορ μήτου γενομένης, ὡς εἴρηται, ἐν τὸν ἔτεσιν, μιᾶς ἡμέρας ἔγγιστα διαστήματι· τοσαύτην ο χρόνος περὶ τὸν κανόνα τοῦτον πεποίηκε τὴν πλημμέλειαν. ejus in annis 304, quantum ferme est spatium creavit. Περὶ τῆς ἑαρινής ισημερίας. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ τὰ τῆς ἰσημερίας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἔστης κεν ἡμέρας ἀεί. Ἐπεὶ γὰρ τὴν ἐπὶ τοῦ λοξοῦ διὰ μέσου τῶν ζωδίων ἰδίαν κίνησιν βραδέως ποιεῖται ὁ ἥλιος, ὡς εἶναι τὴν μίαν αὐτοῦ ἀποκατάστασιν, τὸν ὅλον ἐνιαυτὸν, τῷ δὲ παντὶ ἰσοταχῶς σχεδόν συμπε ριπολεῖ, ὥστ᾽ ἐν μιᾷ περιστροφῇ τὸ νυχθήμερον ἔγγιστα ποιεῖν, ὅταν ἄρα ἐπὶ τῶν κοινῶν τομῶν γένηται, τοῦ τε οἰκείου καὶ τοῦ μεγίστου τῶν παραλ λήλων, ἴσην ἐξ ἀνάγκης πανταχοῦ κατ' ἐκείνην τὴν περιστροφὴν τὴν ἡμέραν ποιεῖ τῇ νυκτί. Τοῦ γὰρ μεγίστου τῶν παραλλήλων κύκλου ἴσα τμήματα ἔχοντος,τό τε ὑπὲρ γῆν, καὶ τὸ ὑπὸ γῆν, ὅταν ἐπ' αὐτοῦ ἂν ὁ ἥλιος, τὴν μετὰ τοῦ παντὸς ποιῆται περιστροφήν, τῷ ὑπὸ γῆν χρόνῳ ἴσον ποιεῖ τὸν ὑπὲρ γῆν ἐξ ἀνάγκης· τὰ γὰρ ὁμαλῶς κινούμενα ἐν ἴσῳ χρόνῳ τὰ ἴσα διεξέρχεται διαστήματα. Διὰ ταύτην οὖν τὴν γινομένην ἐπ᾿ αὐτοῦ ισότητα τῆς νυκτὸς πρὸς τὴν ἡμέραν, αὐτὸν μὲν ἐσημερινὸν ὀναμάζουσι κύκλον, τὰ δὲ κοινὰ σημεῖα αὐτοῦ τε καὶ τοῦ λοξοῦ, καθ᾽ ἃ αἱ τῶν νυχθημέρων ἰσότητες γίνονται, Ισημερινά, ἰσημερίαν δὲ τὴν ὥραν, ᾗ πρῶτον τοῦ ἡλίου τὸ κέντρον ἐπὶ τῆς κοι νῆς τομῆς γίνεται τῶν εἰρημένων δύο κύκλων. Δύο Ο δέ εἰσι τὰ ἰσημερινὰ ταῦτα σημεῖα, τό τε φθινοπω ρινὸν, τὸ κατ᾿ ἀρχὴν τοῦ ζυγοῦ κείμενον, ἐν ᾧ γίνε ται ὁ ἥλιος ἀπὸ τῶν βορείων ἐπὶ τὰ νότια διερχόμε νος, καὶ τὸ ἐαρινόν, τὸ κατ' ἀρχὴν τοῦ κριοῦ θεω ρούμενον, ᾧ τινι τὸ τοῦ ἡλίου κέντρου συνέρχεται, ἀπὸ τῶν νοτιοτέρων ἐπὶ τὰ βόρεια κινουμένου· καὶ ἡ ὥρα ἐκείνη ἐαρινὴ καλεῖται ἰσημερία, μεθ᾿ ἣν ὁ θεῖος νόμος τὸ Πάσχα ἐπιτελεῖσθαι κελεύει. Κατά μὲν οὖν τὴν τοῦ παντὸς φύσιν, ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ τὰ τῆς ἰσημερίας ἀεὶ γίνεται, διὰ τὸ ἴσον εἶναι ἀὶ τὸ μέγεθος τοῦ ἐνιαυσίου χρόνου. Κατὰ δὲ τὸν ἐκάστον γινόμενον πρὸς τὴν γῆν των οὐρανίων σχημα τισμὸν, καὶ κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἡμερῶν τε καὶ μηνῶν, ᾧ κατὰ Ῥωμαίους ἡμεῖς χρώμεθα, οὔτε

10% κατὰ τὴν αὐτὴν ὥραν, οὔτε κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέ- vel eodem die accidit æquinoctoctium feri. Quoniam ραν συμβαίνει ἀεὶ τὴν ἰσημερίαν γίνεσθαι. Ἐπεὶ γὰρ ἡ ἐνιαύσιος ποσότης προς ταῖς τξε' ἡμέραις καὶ τέταρτον ἔγγιστα προσλαμβάνει, ὅταν ᾗ ἡ ισημερία περί μεσημβρίαν, τὸ μὲν ἑξῆς ἔτθς ἔσται περὶ δύσιν ἡλίου, τὸ δὲ ἐξῆς περὶ μέσας νύκτας, καὶ οὕτω μέχρι παντός. Ἐντεῦθεν γὰρ καὶ ἡ τοῦ βισέκτου ἡμέρα εἰς δ' ἐνιαυτούς προσαπαρτί ζεται. Ἐπεὶ δ᾽ αὖθις ἡ ἐπὶ τξε' ἡμέραις ἐπουσία οὐχ ὅλον τέταρτον ἡμέρας περιέχει, ἀλλὰ παρὰ τριακοσιοστὸν, ἡμεῖς δὲ τῷ τῶν ἡμερῶν καὶ μηνῶν ἀρι θμῷ κατὰ 'Ρωμαίους χρώμεθα, ὡς τοῦ τετάρτου ἀεὶ τελείου προσγινομένου, καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τέσο σαρας ἐνιαυτούς μίαν ἡμέραν ταῖς τξε προστίθε μεν, συμβαίνει ἐξ ἀνάγκης μετὰ τ᾿ ἐνιαυτοὺς πρὸ μιᾶς ἡμέρας γίνεσθαι τὴν ἰσημερίαν· οἷον, ἐπεὶ κατὰ τὸ παρὸν ἡ ἰσημερία γίνεται τῇ την Μαρτίου, μετὰ τ' ἔτη ἔσται τῇ ιζ΄, εἶτα μετὰ ἕτερα τοσαῦτα τῇ ιςʹ, καὶ οὕτως ἀεί. Ἡ μὲν οὖν κατὰ τὸ ὅρος ἔτος ἀπὸ κτίσεως κόσμου ἐαρινή ισημερία ἐπιλελόγισται ἡμῖν γεγονυία Μαρτίου κζ' κατά μεσημβρίαν· λέγω δὲ μεσημβρίαν, κατὰ τὸν δι' ᾿Αλεξανδρείας μεσημβρινόν. Τῶν δὲ ἑξῆς, ὅσαι μὲν τοῖς τ' ἔτεσιν ἀλλήλων διαφέρουσιν, ἑκάστη πρὸ μιὰς τῆς πρὸ αὐ τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν αὐτὴν ὥραν γίνεται, ὡς προτέτακται ἐν τῷ διαγράμματι· αἱ δὲ μεταξὺ τούτων ισημερίαι, τοῖς μεταξὺ διαστήμασι δηλονότι γίνονται. Εἰ δὲ καὶ σαφέστερα βούλει γνῶσι τοῦ χρόνου σημεία, ἐν μὲν τοῖς χρόνοις Ναβουνασάρου περὶ λῆξιν εσπερίαν ἦν ἡ ἰσημερία τῆς τοῦ Μαρτίου πέμπτης καὶ εἰκοστῆς, ἐν δὲ τοῖς Φιλίππου του Ἔτη ἀπὸ κτίσεως κόσμου. Ισημερίαι κατά τον Μάρτιον. δρυς. δύς δψνς ενς΄. στις εχνς' τους. σους ζωής enim tempus annuum præter dies 365 etiam prope quartam partem diei requirit, si nunc fuerit æquinoctium circa meridiem, anno sequente orit circa occasum solis, et anno tertio circa nootem mediam, et sic in infinitum. Hinc enim quatuor annis completur dies bissextilis. Deinde vero, quoniam appendicula quæ ad dies 365 accedit, non continet integrum diei quadranten, sed deficit parte trecentesima, et nos quidem numero dierum ao mensium a Latinis accepto utimur, quasi quadrans diei perfecte semper expleretur, adeoque quolibet quadriennio diem unum ipsis 365 adjicimus, contingit necessario post annos 300 æquinoctium unico die præverti. Ut, exempli gratia, boc ipso tempore, æquinoctium accidit die 18 Martii, post annos 300 illud incidit in 17, tum post alios 300 in 16, atque ita perpetuo. Equinoctium itaque pro anno ab orbe condito 4156 calculo nobis comprobatur incidisse in Martii 27 circa meridiem; meridiem, inquam, juxta meridianum Alexandria. Cæterorum vero æquinoctiorum, quæ invicem distant 300 annis, unumquodque circa eamdem boram, at uno die cilius obvenit, ut in laterculo apposito constitutum est. Equinoctia autem intermedia etiam intermediis diei spatiis sive horis fiunt. Si tamen libet paulo accuratius temporis momenta scire, primo quidem anno Nabonasaris circa vesperam exeuntem æquinoctium erat Martii die 25, sed tempore Phlilippi Aridæi circa meridiem diei 24 ejusdem 217 mensis: tempore Anni ab orbe condito. Equinoctia circa Martium 'Αριδαίου περὶ μεσημβρίαν τῆς κδ' αὐτοῦ· ἐν αἷς δὲ ἡμέραις ὁ Χριστὸς τῷ οἰκείῳ θανάτῳ τὸν θά νατον ἐθανάτου, τρίτην καὶ εἰκοστὴν διανύοντος αὐτοῦ, περὶ μέσην ἐκείνην τὴν νύκτα· ὅτε δὲ τὸ τῶν Πατέρων τουτί κανόνιον ἐγεγόνει, τῇ α' τούτου καὶ κ᾿ τὰ τῆς ἰσημερίας ἀπήντα· νῦν δ' ἐφ᾿ ἡμῶν, ὡς δεδήλωται, ἡ ιη' ταύτην ολοσχερῶς ὁρᾷ γινομένην. Τοιαύτην ἀνωμαλίαν ἡ ἐπὶ τῇ τῶν φωστήρων κινήσει βραχυτάτη ἔλλειψις κατὰ μικρὸν προσγινομένη ἀπέτεκε, καὶ τὰ φῶτα ὀπισθόρμητα γίνεσθαι παρεσκεύασεν. Οὐ μὴν παρὰ τοῦτο μεταποιεῖν τὸν τῶν Πατέρων προσήκει κανόνα· οὔτε γὰρ οἷόν τε συνθεῖναι ἕτερον, οὕτω σαφῶς δεικνύντα τοῖς πᾶσι τοὺς εἰρημένους περὶ τὸ Πάσχα διορισμούς. ᾿Αλλὰ καὶ ἦν ἐθελήσαιμεν, ὥς τινες, μεταθεῖναι, δυσὶν vero quando Christus morte sua mortem ipsam enecavit, die Martii vergentis 23, ad noctem mediam; dein quando hanc tabulam Patres construxerunt, Martii 21 die aderat momentum æquinoctiale. Nunc autem apud nos, ut supra monstratum est, dies 18 istius mensis æquinoctium crassiori modo captum videt. Ejusmodi anomaliam vel minimus circa motum luminarium defectus, quamvis non diu sit quod contigerit, creavit, fecitque lumiparia retro cedere. Non tamen eam ob causam canonem illum Patrum immutare oportet: neque enim alium condere licet, qui tam evidenter commonstret etiam omnibus dictas Paschatis determinationes. Verumtamen etsi velimus, quod faciunt nonnulli, hunc immutare, atque ini-

tium sumentes ab anno 6841, dies adeo duos de- αὐτὸν ἡμέραις ὑποβιβάσαντες, ἀρξάμενοι δηλονότι mere: præterquam quod ne vix possibile est omnibus per totum terrarum orbem rerum sacrarum moderatoribus persuadere ut methodum novam addiscant, altera rejecta, etiam hic post annos 304, rursusque post alios 304, atque porro in infinitum idem error sequetur, atque opus erit tabulam sæpius immutare. Quapropter multo melius fuerit, nullatenus innovare: nam istiusmodi innovatio non solum non potest eumdem errorem devitare, sed et turbarum non minimarum in Ecclesia causa erit. Ut vero canon ille nunc se habet, ea quæ præcipne circa Pascha obtinere oportet, in illo firmiter observantur, scilicet quod post æquinootium, imo etiam post lunam æquinoctium soquentem, festi istius solemnia ab omnibus et eodem tempore eodemque die sine dissidio peragantur. Præterea, si recte quoad omnia se haberet periodicus ille canon, sæpenumero tamen contingeret Pascha a nobis postridie festi Judæorum observari. Nunc autem post tres dies ad minimum ab ipsorum festo nostrum celebratur. Quod etiam magis convenit canoni apostolico, qui statuit Pascha eodem tempore cum Judæis minime celebrandum esse; et sane error iste circa Pascha, quasi ex consulto, facit ut præceptum illud magis observetur. Jam vero opportunum esse reor sanctiones etiam necessarias commemorare. Primus itaque concilii Antiocheni canon, Hoo decreti, ait, synodus Nicæna edidit, Constantino piissimo imperatore præsente, ne Christiani una cum Judæis sacra Paschatis solemnia celebrarent, sed potius uti legibus ac sententia, ita et dierum discrimine ab istis distinguerentur. Clericos vero qui definitionem illam violare ausi fuerint, atque ita populum docere præsumpserint, sacerdotis jacctura multat: tum etiam qui cum hisce communicaverint, post depositionem honore qui extra sacrum tribunal ad ipsos pertinet, cathedra puta aliisque privilegiis, exuit. Nam qui ob delictum non prægrave sacerdotio suo excidunt, non statim honore illo circa externa privantur. ἀπὸ τοῦ σωμα' ἔτους, πρὸς τῷ μηδὲ πάντας δυνατὸν εἶναι τοὺς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τὰ Χριστιανῶν πρεσβεύοντας πεῖσαι μεταμαθεῖν αὐτὸν, ὅτι καὶ μετὰ τὸ πάλιν ἔτη, καὶ αὖθις μετὰ τοσαῦτα, καὶ ἀεὶ οὕτως ἡ αὐτὴ παρακολουθήσει ἁμαρτία, καὶ δεήσει πολλάκις τοῦτον μεταποιεῖν, ὥστε βέλτιον μὴ καινοτομεῖν. Ἡ γὰρ τοιαύτη καινοτομία οὐ μόνον οὐ δυνήσεται μὴ τῇ αὐτῇ πάλιν περιπεσεῖν ἀμαρτίᾳ, ἀλλὰ καὶ στάσεως οὐ μετρίας τῇ ᾿Εκκλησία γενήσεται πρόξενος. Νῦν δὲ καὶ οὕτως ἔχοντος τοῦ κανόνος, τὰ καιριώτερα τῶν ὀφειλομένων περὶ τὸ Πάσχα τηρεῖσθαι, δι᾿ αὐτοῦ βεβαίως τηρούνται, τὸ μετ' ισημερίαν δηλονότι, καὶ τὸ μετὰ τὴν πανσέληνον, τὴν μετ' ισημερίαν, τὰ τῆς ἑορτῆς ὑπὸ πάντων, καὶ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ, καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρα τελεῖσθαι ἀστασιάστως. Ἔτι δὲ εἰ ὀρθῶς εἶχεν ὁ περιοδικὸς οὗτος κατὰ πάντα κανών, πολλάκις ἂν συνέβαινε, τὴν ἑξῆς εὐθὺς ἡμέραν τῆς ἐκείνων ἑορ τῆς ἡμῖν τὸ Πάσχα τελεῖσθαι· νῦν δὲ μετὰ τρεῖς τοὐλάχιστον ἡμέρας τῆς ἐκείνων ἑορτῆς ἡ ἡμετέρα τελεῖται. Οπερ ἔτι μᾶλλον τῷ ἀποστολικῷ κανόνι συμβαίνει, τῷ διοριζομένῳ μὴ δεῖν ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ τοῖς Ἰουδαίοις τὸ Πάσχα τελεῖν· καὶ ἡ συμβεβηκυῖα περὶ τὸ Πάσχα διαμαρτία ὥσπερ ἐξεπίτηδες ποιεῖ τὸν τοιοῦτον ἐπιπλέον νόμον φυλάττεσθαι. Ἀλλ᾿ οὐκ ἀκαιρον οἶμαι καὶ τῶν ἐπικαίρων ἤδη μνησθῆναι χρησμῶν. Ὁ α΄ τῆς ἐν ᾿Αντιοχεία συνόδου κανών, Όρον, σησὶν, ἐξενήνοχεν ἡ ἐν Νικαίᾳ πρώτη σύνοδος, ὑπ' ἔψιν τοῦ εὐσεβοῦς βασιλέως Κωνσταντίνου, τὴν τοῦ ἁγίου Πάσχα τελετὴν μὴ σύναμα τοῖς Ἰουδαίοις τοὺς Χριστιανοὺς ἄγειν, ἀλλ᾿ ὥσπερ τοῖς νόμοις καὶ τῷ φρονήματι, οὕτω καὶ τῷ διαλλάττοντι τῶν ἡμερῶν τούτων ἀποδιίστασθαι. Τοὺς δὲ τὸν ὅρον ἐκεῖνον παραλύειν τολμώντας κληρικούς, καὶ οὕτω τὸν λαὸν πειρωμένους διδάσκειν, τῇ ἀφαιρέσει ζημιοί τῆς ἱερωσύνης· πρὸς δὲ, καὶ τοὺς τολμῶντας τούτοις μετὰ τὴν καθαίρεσιν κοινωνεῖν, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῆς ἔξω τοῦ βήματος ἀλλοτριοῦσθαι τιμῆς, τῆς ἐν τῇ καθέδρα δηλαδὴ, καὶ τῆς ἄλλης. Οἱ γὰρ διὰ μέσ τριον πταίσμα τῆς ἱερωσύνης ἀφῃρημένοι τῆς περὶ τὰ ἔξω τιμῆς οὐκ εἴργονται. Ο ξς' τῆς ς' συνόδου ἀπὸ τῆς ἀναστασίμου ἡμέρας ἄχρι τῆς καινῆς Κυριακῆς, ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς, ἑορτάζειν διακελεύεται· τοὺς Canon autem 66 synodi sextæ a die Resurrectionis usque ad Dominicam sequentem psalmis et hymnis et canticis spiritualibus vacare fideles admonet, et hippodromiis spectaculisque publicis pretermis- πιστούς· καὶ ἐῤῥῶσθαι φράσαντας ταῖς ἱπποδρο sis, in sacris frequentius versari, qua de causa a servitute diaboli liberati sumus. Verum enim vero Christianum oportet nunquam non paratum esse ad suscipienda saora mysteria: ita quidem fiet, ut una cum Christo resurgamus, atque de vita vili et terrena ad ultramundanam et spiritualem conversationem attollamur. Vide etiam in cap. 1 litteræ & canonem 61 concilii Carthaginensis. 218 Canon autem 89 synodi sextæ fidelibus μίαις, καὶ ταῖς δημώδεσι θέαις, θαμινὰ τοῖς ἱεροῖς ἐπιχωριάζειν, ἀνθ' ὧν τῆς τοῦ διαβόλου δουλείας ἠλευθερώμεθα. Τὸν γὰρ ἀληθῆ Χριστιανὸν ἕτοιμον εἶναι δεῖ σχεδὸν ἑκάστοτε πρὸς τὴν τῶν θείων μυ στηρίων ὑποδοχήν· οὕτω γὰρ ἐσόμεθα συναναστάν τες Χριστῷ, τῆς χαμαιζήλου καὶ γηίνης ζωῆς, καὶ συνυψωθέντες πρὸς ὑπερκόσμιον καὶ πνευματικὴν τῷ ὄντι διαγωγήν. Ζήτει καὶ ἐν τῷ α' κεφ. τοῦ Θ στοιχείου κανόνα ξε τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου. Ὁ δὲ πθ' τῆς ς' συνόδου τὰς τοῦ σωτηρίου πά-

·.Π θους ἡμέρας ἐν νηστείᾳ εἰσηγεῖται, καὶ προσευχῇ, præcipit, ut salutaris Passionis diem in jejunio et καὶ κατανύξει καρδίας ἐπιτελεῖν τοὺς πιστούς· μέσων δὲ νυκτῶν μετὰ τὸ Σάββατον ἀπονηστίζεσθαι, τῶν θείων εὐαγγελιστῶν Ματθαίου και Λουκᾶ, τοῦ μὲν, διὰ τοῦ ὀψὲ Σαββάτου ῥήματος, τοῦ δὲ, διὰ τοῦ βαθέος ὄρθρου, τὴν βραδυτῆτα ἡμῖν τῆς νυκτὸς ὑπογραφόντων. Μέχρι μὲν γὰρ τῆς τοῦ Σαββάτου νυκτερινῆς ς' ὥρας, θέμις νηστεύειν· μετὰ δέ γε τὴν ζ' οὐκ ἔτι· ἅτε καὶ τοῦ Κυρίου ἐγηγέρθαι πιο στενομένου τῷ τότε, καὶ μὴ νηστεύειν τὰς κυριωνύ μους προστεταγμένον. Τούτοις συνάδων καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Διονύσιος Αλεξαν δρείας, κατ' ἐκεῖνο τῆς ὥρας κελεύει ἀπονηστίζε σθαι τοὺς προ τοῦ Πάσχα νενηστευκότας, ὧν οἱ μὲν ἄσιτοι πᾶσαν τὴν πρὸ τοῦ Πάσχα ἑβδομάδα διατε λοῦσιν, ἄλλοι δὲ δύο ἡμέρας, ἢ τρεῖς, ἢ τέσσαρας· Τὸ γὰρ ὀψὲ Σαββάτου εἰρημένον τῷ θείῳ Ματθαίῳ οὐ τὴν ἑσπέραν δηλοῖ, φησίν, ἀλλὰ νύκτα βαθεῖαν, βραδυτητα καὶ μακρόν χρόνον, τοῦ ὀψὲ δηλοῦντος. ταύτῃ τοι καὶ ἐπήγαγε, «τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς μίαν Σαββάτων· ὁ δὲ Ἰωάννης,» πρωΐ,σκοτίας ἔτι οὔσης,» φησίν· ὁ δὲ Λουκᾶς, «τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων, ὄρθρου βαθέος» ὁ δέ Μάρκος, «λίαν πρωὶ, τῆς μιᾶς Σαββά των, αἱ γυναῖκες ἦλθον ἐπὶ τὸ μνημεῖον, ἀνατεί λαντος τοῦ ἡλίου·» ταυτὸν δέ ἐστι τὸ «λίαν πρωῒ ο τῷ «βαθέος ὄρθρου.» 'Αωρὶ μὲν γὰρ τῶν νυκτῶν πρὸς τὸ μνημεῖον αἱ γυναῖκες ἀπῄεσαν· προσήδρευον δὲ τῷ τάφῳ μέχρις ανατολῆς ἡλίου. Εἰ γὰρ καὶ ἀρχὴ τῆς ἡμέρας ἡ τοῦ ἡλίου ἀνατολὴ γίνεται, καὶ ἀρχὴ τῆς νυκτὸς ἡ δύσις αὐτοῦ, ἀλλ' ὁ πολιτικός νόμος καὶ οἱ περὶ τὴν ἀστροθεάμονα τέχνην ἐσχολακότες, ἀρχὴν τῆς ἡμέρας, τὴν νυκτερινὴν ἑβδόμην τίθενται ὥραν, καὶ ἀρχὴν τῆς νυκτὸς τὴν ἑβδόμην ἡμερινήν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τῇ ἱερᾷ νυκτὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀναστάσεως, ἅτε τηνικαῦτα ισημερίας οὔσης ἐαρινῆς, ὄρθρος βαθὺς, καὶ λίαν πρωὶ ἀνατείλαονος τοῦ ἡλίου, καὶ σκοτία, καὶ ὀψία Σαββάτου εἰς μίαν Σαββάτων, την τότε Κυριακήν, ἐπιφώσκουσα, ὁ μετὰ ἕκτην ὥραν καιρὸς τῆς νυκτὸς, τῇ θείᾳ τῶν επγγελιστών προσηγόρευται λογάδι, ὃς ἦν ἀρχὴ τῆς Κυριακῆς παρὸ δὴ καὶ τριήμερον λέγομεν τὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου, κατὰ τὴν ἀψευδὴ αὐτοῦ ἐπαγγελίαν. Ἐπεὶ γὰρ τῇ Παρασκευνῇ τὸν ζωοποιὸν ὕπνωσε θάνατον, ἥτις ἦν πρώτη, δευτέρα δὲ τὸ εάββατον, ἥψατο δὲ καὶ τῆς ἑβδόμης ὥρας τῆς νυκτός, ἥτις ἦν ἀρχὴ τῆς Κυριακῆς, ὡς εἴρηται, τρίτη ἄρα λογίζεται ἡ Κυ ριακή. Φησὶ δὲ ὁ τῆς Ἐκκλησίας περίβολος, ἡ τῆς εὐαγ γελικῆς ἐμπειρίας βίβλος, ὁ θεῖος, φημί, Χρυσόστομος, ὅτι τὸ μὲν θᾶττον ἀναστῆναι ἔγκλημα οὐκ ἦν τὸ δὲ βράδιον, ὑποψίας ἔγεμεν· οὐ γὰρ ἂν καὶ τὸν χρέος καταβάλλοντα πρὸ τῆς ὁρισθείσης προθεσμίας, νοῦν ἔχων ἄνθρωπος αἰτιάσαιτο. Οἱ μὲν οὖν θεῖοι εὐαγγελισταὶ τὰς τῶν εὐαγῶν γυναικών προσελεςσεις, καὶ ἃς κατείδον αὗται διαφόρους περὶ τὴν ἀνάστασιν οπτασίας, ὡς εἶχεν ἕκαστος διὰ μνήμης, ἢ θειοτέρας, μᾶλλον εἰπεῖν, ἐμπνεύσεως, σαφῶς ἀνεγράψαντο. Ἡ μέντοι ἀληθὴς τῆς αναστάσεως PATROL. GR. CXLV. oratione et compunctione cordis peragant, atque tum circa noctem mediam Sabbati jejunium solvere; cum sancti evangelistæ Matthæus ac Lucas, ille quidem dicendo, vespere Sabbati, bio vero, valde diluculo, nobis noctis tarditatem descripserint. Usque enim ad sextam horam nocturnam Sabbati jejunare fas est: non tamen post septimam, quia Dominus circa illam horam resurrexisse creditur, diebus autem Dominicis jejunare vetitum est. Convenit cum illis etiam B. Dionysius Alexandriæ patriarcha, atque eodem tempore jejuniu g solvere eos jubet, qui ante Pascha abstinuerunt, quorum alii totam septimanam absque cibo transegere, alii duos solum, aut tres, aut etiam quatuor dies. Nam vespere Sabbati quod apud sanctum Matthæum legitur, non vesperam denotat, sed profundam noctem; tarditas adeo ac longa noctis mora vespere significatur; ideoque addit ille, «Quod lucescit prima Sabbati.» Joannes autem sic habet: «Mane cum adhuc tenebræ essent.» Et Lucas, «Una Sabbati valde diluculo.» Marcus denique, «Valde inane una Sabbatorum, mulieres venerunt ad monumentum, orto jam sole.» Idem vero est «valde mane quod βαθέως ὄρθρου, id est, «valde diluculo.» Nam mulieres noctu intempesta monumentum adibant, atque sepulcrum assidebant usque ad ortum solis, siquidem ab ortu sulis dies, et ab occasu ejus nox incipiat. Jus autem civile et astronomi horam noctis septimam principium diei statuunt, et pro noctis initio horum septimam diurnam. Quam ob causam et in sacra nocte resurrectionis Christi, quando scilicet contigit æquinoctium vernum, profundum diluculum, et valde maue sola jam oriente, et tenebræ, et vespera Sabbati in primum post Sabbatum diem allucescens, qui Dominicus quidem fuit, sacra evangelistarum phrasi vocatur tempus noctis immediate sequens horam sextam, quod principium quidem erat diei Dominicæ. Unde triduanam esse dicimus Domini resurectionem juxta infallibilem ipsius prædictionem. Quoniam enim in Parasceve mortem dormivit vitæ parentem, quæ prima fuit, et secunda, quæ erat Sabbatum, septimam noctis horam, hoc est principium diei Dominicæ, ut jam diximus, pertigit; tertia igitur numero fait dies Dominica. Dicit autem murus ille septumque Ecclesiæ, atque doctrinæ evangelicæ pandectes, sanctus, inquam, Chrysostomus, citius si resurrexisset Dominus, incusatione fore vacuum; sin vero tardius, valde suspectum. Nam si quis debitum ante præstitutum tempus persolverit, prudens nemo vitio vertat. Sancti autem evangelista accessus agilium illarum mulierum, variasque quas de resurrectione viderunt visiones, ut quisque ex memoria potuit, aut potius ex divina revelatione, clare descripserunt. Ipsissimam autem resurre- +

MATTHÆI BLASTARIS tionis horam, sive septima fuerit, sive octava, ώρα, εἴτε ἑβδόμη τυγχάνουσα ἦν, εἴτε μὴν ὀγδόη, solus Deus novit qui resurrexit. Canones autem concilii Carthaginensis 34 et 73 diem sacri Paschatis in synodis anniversariis declarari jubent, synodi autem habendæ diem indicunt decimum Kalendas Septembris, vel quod idem est, 21 die Augusti. Kalende enim vocantu} primi mensium dies. Demptis igitur decem diebus qui præcedunt, relinquitur Augusti (qui mensis dies 31 numerat) dies vicesimus primus. Porro autem canon 14 concilii Laodiceni illicitum judicat sacra mysteria, benedictionis quidem impertienda causa, tempore Paschalis ab una parœcia in aliam mittere. Hoc enim tanquam moris indecentis et minus convenientis merito a Patribus prohibitum fuit. 219 Latini autem hodieque id faciunt, nimirum tempore Paschali azyma jam consecrala, tanquam communia, popula distribuunt. Lex. Primo paschalium dierum incarcerati, nisi imperatoris jussu aliter cautum fuerit, liberentur: præcluduntur tamen sacrilegus, adulter, virginum raptor, sepulcri violator, magus, veneficus, homicida parricide, tum quisquis deprehensus fuit adversus imperatorem aut statum civilem novi aliquid moliens. CAP. VIII. De patriarcha. Patriarcha est viva Christi imago spiransque, operibus et sermonibus in semetipso ad vivum depingens veritatem. Munus autem patriarchæ primum quidem est, illos quos suscepit a Deo in pietate moribusque bonis conservare, lum vero et hæreticos omnes, quantum potest, ad orthodoxam fidem et Ecclesiæ unitatem convertere. (Hæreticos autem vocant et jus civile et capones sacri eos quidem omnes, qui cum Ecclesia catholica non communicant.) Tertio autem in loco ita infideles præclara et admiranda sua conversatione percellere, ut imitatores æmulique fidei evadant, atque operum suorum inspectores, quatenus hoc liceat, sanctissimæ et cousubstantialis Trinitatis adoratores reddere. Munus patriarchæ est animarum sibi creditarum salus, atque in Christo vivere, ac mundo crucifigi. Dein eximia sunt isthæc, aptum esse ad docendum, erga omnes tum sublimis tum vilioris generis homines animo liberali se gerere; insuper mitem csse in admonitionibus erga eos omnes, quibuscum rem habet, at vero quoad contumaces facultate reprehendendi pollere: pro veritate denique et dogmatum vindiciis, et pro justitia ac pietate conservandis apud imperatores verba facere, neque erubescere. Cum autem politia ecclesiastica, instar hominis, ex partibus ac particulis constet, membra omnium maxima maximeque necessaria sunt imperator et patriarcha. Quocirca pax et felicitas subdiμόνῳ τῷ ἀναστάντι Θεῷ γνώριμος. Ὁ δὲ τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου λδ' καὶ ὁ ογ τὴν τοῦ ἁγίου Πάσχα ἡμέραν παρεγγυώνται γίνε σθαι δήλην ἐν ταῖς ἐτησίως γινομέναις συνόδοις· ἡμέραν δὲ τῆς συνόδου ορίζονται τὴν πρὸ δέκα και λανδῶν Σεπτεμβρίων, ὡς εἶναι ταύτην εἰκοστὴν πρώτην τοῦ Αὐγούστου· καλάνδαι γὰρ αἱ πρῶται ἡμέραι τοῦ μηνὸς λέγονται· εἰ οὖν τὰς πρὸ τούτων ἀφέλοις δέκα, ἡ κα' λείπεται τοῦ Αὐγούστου, τριάκοντα καὶ μίαν ἡμέρας ἔχοντος. Ὁ δὲ ιδ' τῆς ἐν Λαοδικείᾳ οὐκ οἶεται δεῖν τὰ ἅγια δώρα, εὐλογίας δῆθεν χάριν, τῷ τοῦ Πάσχα καιρῷ ἀπὸ παροικίας πέμπειν εἰς παροικίαν· ὡς ἀπρεπὲς γὰρ καὶ οὐκ εὔσχημον ἔθος δικαίως πρὸς τῶν Πατέρων κεκώλυται. Τοῦτο δὲ νῦν οἱ Λατῖνοι ποιοῦσιν, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Πάσχα ἐπιμερίζοντες τὰ ἄζυμα μετὰ τὸ ἁγιασθῆναι, ὡς κοινὰ τῷ δήμῳ παντί. Νόμος. Τῇ πρώτῃ τῶν πασχαλίων ἡμερῶν, καὶ βασιλικῆς ἐπὶ τούτῳ μὴ καταλαβούσης κελεύσεως, πάντες οἱ ἐν φυλακαῖς ἀπολυέσθωσαν, εἰ μὴ ἄρα ἱερόσυλος ἐστιν, ἢ μοιχὸς, ἢ παρθένων ἅρπαξ, ἢ τυμβωρύ χος, ἢ γόης, ἢ φαρμακός, ἢ φονεύς, ἢ πατροκτό νος, ἢ κατὰ βασιλέως ἢ πόλεως εὑρέθη μηχανησά μένος. ΚΕΦΑΛ. Η'. Περί πατριάρχου. Πατριάρχης ἐστὶν εἰκὼν ζῶσα Χριστοῦ καὶ ἔμψυ χος, δι' ἔργων καὶ λόγων ἐν αὐτῷ ζωγραφῶν τὴν ἀλήθειαν. Σκοπὸς τῷ πατριάρχῃ, πρῶτον μὲν, οὓς ἐκ Θεοῦ παρέλαβεν ἐν εὐσεβείᾳ καὶ σεμνότητι βίου διαφυ λάξαι· ἔπειτα δὲ καὶ πάντας τοὺς αἱρετικούς, κατὰ τὸ δυνατὸν αὐτῷ, πρὸς τὴν ὀρθοδοξίαν καὶ τὴν ἔνωσιν τῆς Ἐκκλησίας ἐπιστρέψαι (αἱρετικοὶ δὲ τοῖς νόμοις καὶ τοῖς κανόσι καλοῦνται, καὶ οἱ τῇ καθολικῇ μὴ κοινωνοῦντες Ἐκκλησίᾳ)· ἔτι δὲ καὶ τοὺς ἀπίστους διὰ τῆς λαμπρᾶς καὶ θαυμασίας αὐτοῦ πράξεως ἐκπλήττων, μιμητὰς ποιῆσαι τῆς πίστεως, καὶ τοὺς ὁρῶντας τὰ ἔργα αὐτοῦ λατρευτὰς τῆς παναγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος, τὸ ὅσον ἐπ᾿ αὐτῷ ἀπεργά σασθαι. Τέλος τῷ πατριάρχῃ ἡ τῶν καταπεπιστεἀμένων αὐτῷ ψυχῶν σωτηρία, καὶ τὸ ζῆν μὲν ἐν Χριστῷ, ἐσταυρῶσθαι δὲ τῷ κόσμῳ. ιδια πατριάρχου, τὸ εἶναι διδακτικόν, τὸ πρὸς πάντας ὑψηλούς τε καὶ ταπεινούς ἀστενοχωρήτως ἐξισοῦσθαι, καὶ πρᾶον μὲν εἶναι πρὸς ἅπαντος τοὺς ἐντυγχάνοννας ταῖς διδασκαλίαις· ἐλεγκτικὴν δὲ πρὸς τοὺς ἀπειθοῦντας· ὑπὲρ δὲ τῆς ἀληθείας, καὶ τῆς ἐκδικήσεως τῶν δογμάτων, καὶ τῆς συντηρήσεως τοῦ δικαίου καὶ τῆς εὐσεβείας λαβεῖν ἐναντίον βασιλέων καὶ μὴ αἰσχύνεσθαι. Τῆς πολιτείας ἐκ μερῶν καὶ μορίων ἀναλόγως τῷ τινι ἀνθρώπῳ συνισταμένης, τὰ μέγιστα καὶ ἀναγ καιότατα μέρη βασιλεύς ἐστι καὶ πατριάρχης Διὸ καὶ ἡ κατὰ ψυχὴν καὶ σῶμα τῶν ὑπηκόων εἰρήνη

SYNTAGMA ALPHABETICUM. II. καὶ εὐδαιμονία βασιλείας ἐστὶ καὶ ἀρχιερωσύνης ἐν torum, tam quoad animam quam corpus, est πᾶσιν ὁμοφροσύνη καὶ συμφωνία. imperii ac sacerdotii in omnibus concordia et conὉ Κωνσταντινουπόλεως θρόνος βασιλείᾳ ἐπι κοσμηθεὶς ταῖς συνοδικαῖς ψήφοις πρῶτος ἀνηγορεύθη· αἷς οἱ θεῖοι κατακολουθοῦντες νόμοι καὶ τὰς ὑπὸ τοὺς ἑτέρους θρόνους γινομένα ἀμφισβητήσεις ὑπὸ τὴν ἐκείνου προστάττουσιν ἀναφέρεσθαι διάγνω σιν καὶ κρίσιν. Πάντων τῶν μητροπόλεων, καὶ ἐπισκοπείων, μοναστηρίων τε καὶ ἐκκλησιῶν ἡ πρόνοια καὶ φροντίς, ἔτι δὲ καὶ κρίσις, καὶ κατάκρισις, καὶ ἀθώωσις, τῷ οἰκείῳ πατριάρχῃ ἀνάκειται. Τῷ δὲ Κωνσταντινουπόλεως προέδρῳ ἔξεστι καὶ ἐν ταῖς τῶν ἄλλων θρόνων ἐνορίαις, ἐν οἷς οὐκ ἔστι προκαθιέρωσις ναῶν, σταυροπήγια διδόναι, οὐ μὴν ἀλλὰ, καὶ τὰς ἐν τοῖς ἄλλοις θρόνοις γινομένας ἀμφισβη- 5 τήσεις ἐπιτηρεῖν καὶ διορθοῦσθαι, καὶ πέρας ἐπιτι. θέναι ταῖς κρίσεσιν· ὡσαύτως καὶ μετανοίας, καὶ ἐπιστροφῆς ἁμαρτημάτων καὶ αἱρέσεων, αὐτὸς κα μόνος καθίσταται διαιτητής τε καὶ γνώμων. ΚΕΦΑΛ. Θ'. Περὶ περιοδευτῶν, ἤτοι ἐξάρχων. Ζήτει ἐν τῷ λ' κεφαλαίῳ τοῦ στοιχείου κανόνα τὴς ἐν Λαοδικεία συνόδου νζ'. ΚΕΦΑΛ. Ι'. Περὶ πίστεως ὀρθοδόξου. Ζήτει τὸ κεφάλαιον τοῦτο πρὸ τοῦ 1 στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ πλεονεξίας καὶ ἁρπαγῆς. Ζήτει τὸ ιβ' κεφάλαιον τοῦ 1 στοιχείου. και sensus. Sedes Constantinopolitana, quæ imperio cohonestatur, decretis synodalibus omnium prima declarata fuit: unde imperatorum sanctiones, quæ isthæc sequuntur lites in aliis sedibus si quæ oriantur, ad hujusce throni cognitionem ac judicium referri jubent.. Omnium plane ecclesiarum metropolitanarum, et episcopatuum, et monasteriorum, atque Ecclesiarum providentia et cura, imo etiam recognitio ac censura, atque absolutio ad proprium patriarcham pertinet. Præsuli vero Constantinopolitano licet eliam in aliorum thronorum districtu largiri: neque id solum, sed et lites, quæ in aliis provinciis moventur, observare et moderari, et penitus determinare; ipse pariter et poenitentiæ atque conversionis a delictis ac hæresibus ei quidem solus constituitur exactor et explorator. 220 CAP. IX. De visitatoribus, sive exarchis. Quære in capite 30 litteræ canonem synodi Laodicens 57. CAP. X. De fide orthodoxa. Vide cap. Praefationis, quæ immediate præcedit, litt. A. CAP. XI. De avuritia et rapina. Consule cap. 12 litt. A. Magnus autem Gregorius Nyssenus in canone G, Species ista idololatrim, inquit (ita enim sanctus Apostolus avaritiam vocavit), Patribus nostris noscio an tanquam insanabilis penitus neglecta fuit; siquidem videtur malum illud tertiæ cujusdam facultatis animæ passio esse. Ratio enim, quæ de bono judicium ferre debet, aberrat, atque in mate rie bonum situm esse arbitratur, nihil ad decus im materiale respiciens. Et concupiscentia, a vero appetibili divertens, ad ea quæ sunt infra delabitur: appetitus vero irascibilis atque animosus plerumque ex illo errore occasionem sumit. Atque, ut summatim loquar, convenit ejusmodi morbus apostolicæ definitioni avaritiæ. Sanctus enim Apostolus eam non solum idololatriam esse asseruit, sed et malorum omnium radicem. Quare etiam neglectum Ὁ δὲ μέγας Γρηγόριος ὁ Νύσσης ἐν τῷ 5' νόνι. Τὸ τῆς εἰδωλολατρείας, φησὶν, εἶδος, οὕτω γὰρ G ὠνόμασε τὴν πλεονεξίαν ὁ μέγας ᾿Απόστολος, οὐκ οἶδ' ὅπως ἀθεράπευτον ὑπὸ τῶν Πατέρων ἡμῶν περιώφθη· καίτοι γε δοκεῖ τὸ τοιοῦτον κακὸν τῆς τριτ τῆς ἐν τῇ ψυχῇ καταστάσεως πάθος εἶναι. Καὶ γὰρ ὁ λογισμὸς τῆς τοῦ καλοῦ κρίσεως ἁμαρτάνων, ἐν τῇ ὕλῃ τὸ καλὸν εἶνα φαντάζεται, οὐ πρὸς τὸ ἄϋλον ἀναβλέπων κάλλος. Καὶ ἡ ἐπιθυμία πρὸς τὰ κάτω ῥεῖ, τοῦ ἀληθοῦς ὀρεκτοῦ ἀποῤῥέουσα· καὶ ἡ φιλόνεικός τε καὶ θυμώδης διάθεσις, πολλὰς ἐκ τῆς τοιαύτης ἁμαρτίας τὰς ἀφορμὰς λαμβάνει· καὶ, τὸ ὅλον εἰπεῖν, συμφωνεῖ ἡ τοιαύτη νόσος τῷ ἀποστο λικῷ τῆς πλεονεξίας Ερῳ. Ὁ γάρ θεῖος ᾿Απόστολος οὐ μόνον αὐτὴν εἰδωλολατρείαν, ἀλλὰ καὶ ῥίζαν ἀπάντων τῶν κακῶν ἀπεφήνατο. Καὶ ὅμως τὸ τοιοῦτον εἶδος παρώφθη τῆς νόσου ἀνεπισκεπτόν τε καὶ ἀτη- fuit illud morbi genus nulla adhibita cura aut meμέλητον· διὸ καὶ πλεονάξει κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τὸ τοιοῦτον ἀρξώστημα· καὶ οὐδεὶς τοὺς ἐπὶ τὸν κλῆ ρον αγομένους περιεργάζεται, μήπως τῷ τοιούτῳ εἴδει τῆς εἰδωλολατρείας κατεμιάνθησαν. ᾿Αλλὰ περὶ τούτων, διὰ τὸ παρεῖσθαι τοῖς Πατράςιν ἡμῶν, ἀφο κεῖν ἡγούμεθα τῷ δημοσίῳ τῆς διδασκαλίας λόγῳ, ὅπως ἂν οἷόν τε ᾖ, θεραπεύειν, καὶ ὥσπερ τινὰ πληθωρικὰ τῆς πλεονεκτικῆς ἀῤῥωστίας καθαίρειν. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ'. Οπως δεῖ πνευματικοὺς πατέρας οἰκονομεῖν τοὺς αὐτοῖς ἐξομολογουμένους Ζήτει τοῦ δὲ στοιχείου κεφ, ε', ε', ζ', η' καὶ θ'. dela unde per Ecclesiam grassatur hoc vitium, et nemo quisquam hos qui ad clericatum accedunt diligenter observat, ne forte hoc idololatriæ genere inquinati fuerint. Sed quoad ista, quia Patres nostri ea prætermiserunt, communem disciplinæ rationem sufficere arbitramur, qua curandum sit, ut licet, et, quod in plethora fieri solet, purgandum avaritim vitium. CAP. XII. Quonam modo oporteat patres spirituales se gerere erga confitentes. Vide litt. M. cap. 5, 6, 7, 8 et 9.

CAP. XIII. Quod animalibus suffocatis vesci haud ΚΕΦΑΛ. Π'. Ότι οὐ δεῖ πνικτὰ ζῶα ἐσθίειν. liceal. Ex canone 63 sanctorum apostolorum, atque etiam 67 synodi sextæ, sævum esse videtur et valde absurdum, hosce brutorum animalium jugulatione sanguinem non prius evacuare qui illorum carnes 221 comesturi sunt. Vetitum est a bellua captum vel emortuum edere, atque etiam ob ventrem voracem cujusvis animalis sanguinem arte aliqua esculentum reddere. Nam etiamsi Deus post diluvium homini concesserit nos minus quam de oleribus ex brutis animantibus cibum capere, veluit tamen carnes una cum sanguine animæ edere. Sanguis enim in brutis animæ rationem obtinet. Quam obrem etiam apostoli in Actibus decreverunt, ut fideles sicuti ab idolothytis et fornicatione, ita et a suffocato abstinerent; qui vero cunque hanc injunctionem parvipendent, si sint ex ordine clericali, depositione percellunt, laicos autem excommuuicalione. Latini tamen, sacros hosce canones nihil curantes, temere suffocata devorant. Lex. Sancit constitutio novella 58 Leonis imperatoris tam eos qui venduntquam qui comedunt quodcunque in se sanguinem continet, flagris casos bonorum publicationem sustinere, et cute tenus tonsione deformari, et perpetuo exsilio mullari, et magistratus qui isthæc non puniverint, decem librarum auri multam subire. CAP. XIV. De panis. Quære in 12 capite litt. Σ canonem 5 synodi Antiochenæ. Leges. Nullam mulierem propter actionem pecuniariam, sive publica fuerit, sive privata, vel causam quamcunque, aut in custodiam conjici volumus, aut a viris custodiri, ne forte ea occasione inveniantur quoad pudicitiam corruptionis reæ. Sin vero gravissinum sit crimen, quod objicitur, trudatur in monasterium vel mulieribus tradatur, ut tuto custediatur, donec res fiat manifesta. Si imperator pœnam alicui denuntiet, damnatus ne statim puniatur, sed differatur in dies 30 pœnæ inflictio nam forsitan veniam obtinuerit. Liberis, qui nihil mali patrarunt, patrum delicta haud nocent, neque liberorum patribus. Caput enim crimina sequuntur. Vetat constitutio vel manus ambas vel pedes abscindi. Poena metalli est quempiam damnari ad asbestum præparandum, aut sulphur effodiendum. Vide et in 9 capite litt. M, et in 9 capite littera can. 50 concilii Carthaginensis. Τῷ ἐγ' κανόνι τῶν ἁγίων ἀποστόλων, πρὸς δὲ καὶ τῷ ξζ' τῆς ς' συνόδου, ἀπηνὲς εἶναι δοκεῖ καὶ ἀτεχ νῶς ἄλογον τὸ μὴ πρῶτον ἐκκενοῦν τῇ σφαγῇ τῶν ἀλόγων ζώων τὸ αἷμα τοὺς τῶν χρεῶν αὐτῶν ἅπτε σθαι μέλλοντας. ᾿Απείρηται δὲ καὶ θηριάλωτον ἐσθίειν ἢ νεθνηκός, ἔτι δὲ καὶ διὰ τὴν λίχνον γαστέρα, αἷμα οιουδήποτε ζώου, τέχνῃ τινὶ κατασκευάζειν ἐδώδιμον. Εἰ γὰρ καὶ μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ὁ Θεὸς τοῖς ἀνθρώποις ἐπέτρεψε τῶν λαχάνων οὐχ ἧττον τὰ ἄλογα τῶν ζώων ποιεῖσθαι τροφὴν, ἀλλὰ κρέα ἐν αἵματι ψυχῆς ἐσθίειν ἀπείρηκε· τὸ γάρ αἷμα ψυχῆς ἐν τοῖς ἀλόγοις ἐπέχει δύναμιν. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ ἀπόστολοι ἐν ταῖς Πραξεσι, μετὰ τοῦ εἰδωλοθύτου καὶ τῆς πορνείας, καὶ ἀπὸ τοῦ πνικτοῦ παραφυλάττεσθαι νενομοθετήκασι τους πιστούς· τοῖς δὲ ταύτην περὶ ἐλαχίστου τιθεμένοις τὴν ἐντο λὴν, εἰς κληρικοὺς μὲν τελοῦσι, δίκην ἐπάγουσι τὴν καθαίρεσιν, ἀφορισμὸν δὲ τοῖς τοῦ λαοῦ. Οἱ γε μὴν Λατίνοι, καὶ τῶν ἱερῶν τούτων κατολιγωρούντες κανόνων, ἀδεῶς ἐσθίουσι τὰ πνιχτά. Νόμος. Ἡ δὲ νη' νεαρὰ τοῦ βασιλέως Λέοντος διορίζεται, τοὺς μὲν πωλοῦντας ἢ ἐσθίοντας εἶδος οιονδηποτοῦν μετέχον αἵματος, αἰκιζομένους δημεύεσθαι, καὶ διὰ τῆς ἐν χρῷ κουρὰς ἀτιμοῦσθαι, καὶ ἀειουγίᾳ κατα κρίνεσθαι· τοὺς δὲ μὴ τὰ τοιαῦτα ἐκδικοῦντας ἄρ χοντας δέκα λίτρας ζημιοῦσθαι χρυσίου. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ ποινῶν. Ζήτει ἐν τῷ ιβ΄ κεφαλαίῳ τοῦ Σ στοιχείου κανόνα ε τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνόδου. Νόμοι. Οὐδεμίαν γυναῖκα ὑπὲρ χρηματικῆς αἰτίας δημο σίας ἢ ἰδιωτικῆς, ἢ ὑπὲρ ἐγκλήματος οιουδήποτε, ἢ εἰς φρουρὰν βάλλεσθαι συγχωροῦμεν, ἢ δι᾽ ἀνδρῶν φυλάττεσθαι, ἵνα μὴ διὰ τῶν τοιούτων ἀφορμῶν εὐ ρεθῶσι περὶ τὴν σωφροσύνην ἀτιμαζόμεναι. Εἰ δὲ βαρύτατον εἴη τὸ ἔγκλημα, ἐφ᾽ ᾧ κατηγορεῖται, εἰς μοναστήριον ἐμβαλλέσθω, ἢ γυναιξὶ παραδιδόσθω, ὥστε ἀσφαλῶς τηρεῖσθαι, ἕως οὗ τὸ πρᾶγμα φανερωθῇ. Ἐὰν ἐπαγάγῃ ὁ βασιλεὺς τιμωρίαν τιν, μὴ κολαζέσθω παραχρῆμα ὁ καταδικασθεὶς, ἀλλ᾽ ὑπερτι Ο θέσθω λ' ἡμέρας ή κατ᾿ αὐτοῦ τιμωρία· ἴσως γὰρ τεύξεται φιλανθρωπίας. Τοὺς μηδὲν ἡμαρτηκότας παῖδας τὰ τῶν παντέ ρων ἁμαρτήματα οὐ καταβλάπτει, οὐδὲ τοὺς πατέρας τὰ τῶν τέκνων· τὰ γὰρ ἁμαρτήματα τῇ κεφαλῇ ἕπονται. Απαγορεύει ἡ διάταξις ἀμφοτέρας τέμνεσθαι τὰς χεῖρας, ἢ τοὺς πόδας. Ποινή μετάλλου ἐστὶ τὸ καταδικασθῆναι TLVZ ἄσβεστον ποιεῖν, ἢ θεῖον ἀρύττειν. Ζήτει καὶ ἐν τῷ θ' κεφαλαίῳ τοῦ 1 στοιχείου, καὶ ἐν τῷ θ΄ κεφ, τοῦ στοιχείου κανόνα ν' τῆς ἐν Καρ θαγένη συνόδου,

ΚΕΦΑΛ. ΙΕ. Περὶ πορνείας. Ζήτει ἐν τῷ ιδ'. κεφ. τοῦ 1 στοιχείου κανόνα δ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου Νύσσης, ὅστις καὶ εἰς θ' χρόνους τοὺς πόρνους ἐπιτιμᾶσθαι κελεύει. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος, ἐν τῷ νθ' κανόνι, τὸν πόρω νον μέχρις επταετίας τῆς κοινωνίας ἀπείργει. Εἰ γὰρ καὶ ἐν τῷ κβ' κανόνι, ὃν καὶ ζήτει ἐν τῷ ιγ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου, μετὰ τετραετίαν δοκεῖ λύειν τοῖς τοιούτοις τὸ ἐπιτίμιον, ἀλλ' οὐχ γνώμην οἰκείαν, τὴν δὲ τῶν πρὸ αὐτοῦ Πατέρων εἰσήνεγκε· τήν γε μὴν ἑπταετίαν τῇ ἰδίᾳ κρίσει τούτων κατεψηφί σατο, βαρύτερον ἢ οἱ πρὸ αὐτοῦ τὴν πορνείαν κοι λάζων, ὥσπερ ἄρα καὶ ἕτερα τῶν παθῶν οὐκ ὀλίγα. 222 CAP. XV. De fornicatione. Quære in 14 cap. litt. M canonem 4 magni Gregorii Nysseni, qui in novennium fornicatores castigari jubet. Magnus autem Basilius, in canone nono, fornicatorem per septennium communione privat. Quamvis enim canone 22 (quem videsis in capite 13 litt. A) videatur post quadriennium hisce correctionem solvere, non tamen ibi propriam sententiam, sed Patrum præcedentium attulit. Ex propria autem sententia eos in seplennium damnavit, graviusque adeo quam qui præcesserunt fornicationem punivil, sicuti et pleraque alia vitia. Jam vero de eo qui legitimna cum uxore sua coΠερὶ δὲ τοῦ γυναικὶ συνοικοῦντος νομίμῳ καὶ παρ νεύοντος ζήτει ἐν τῷ ις κεφαλαίῳ τοῦ στοιχείου habitat, quamvis fornicetur, vide in capite 16 litt. κανόνα τοῦ μεγάλου Βασιλείου και. Περὶ δὲ τοῦ γυναῖκα παρθένον φθείραντος βία ζήτει τὸ λ' κεφ. τοῦ στοιχείου. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν κε' κανόνι, Ὁ τὴν ἀμνήστευτον φθείρας παρθένον, φησί, καὶ μετὰ τὴν φθορὰν οἷα συζύγῳ χρώμενος, τὸ μὲν ἐπὶ τῇ φθορᾷ ἐπιτίμιον ὑποστήσεται. Τὴν δὲ γυναῖκα, τὴν μετ' αὐτοῦ συμβίωσιν αἱρουμένην, οὐκ ἀφαιρεθήσεται, εἴ γε καὶ οἱ γονεῖς τῆς κόρης δηλαδὴ καταδέχοιντο ἔτι οὔσης ὑπεξουσίου. Εκείνων γὰρ μὴ ἀνεχομένων, ὁ φθείρας κατὰ τοὺς πολιτικούς νόμους τιμωρηθή σεται, οὓς καὶ ζήτει κατὰ τὸ ῥηθὲν λ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου. Ἐπὶ τριετίαν δὲ καὶ ὁ φθείρας ἐπιτιμᾶται, καὶ ἡ φθαρεῖσα, κατὰ τοὺς κειμένοις τοῦ ἁγίου τούτου κανόνας ἐν τῷ η' κεφ. τοῦ στοιχείου. Ακολούθως ". δὲ καὶ οὗτος τῷ ἀποστολικῷ ζ' κανόνι, ὃν καὶ ζήτει ἐν τῷ αὐτῷ λ΄ κεφ. τοῦ 1 στοιχείου, τὸν τὴν παρθέ νον φθείραντα νομίμως ταύτῃ συνάπτεσθαι διορίζεται· ἴσως γὰρ εἰ μὴ τούτῳ συναφθείη, άτιμος περιλειφθήσεται, οὐδενὸς ταύτην αιρουμένου πρὸς γάμον λαβεῖν. Ἐν δὲ τῷ κς', Ἡ πορνεία γάμος οὐκ ἔστι, φησίν, ἀλλ' οὐδὲ γάμου ἀρχή· εἰ μὲν οὖν οἷόν τε τοὺς κατὰ πορνείαν συναπτομένους χωρίζεσθαι, τοῦτο κράτιστον σαθρὸς γὰρ ὡς ἄθεσμος ὁ τοῦ τοιούτου γά μου θεμέλιος. Εἰ δὲ στέργουσιν ἐκ παντὸς τρόπου καὶ ἄμφω τὸ συνοικέσιον, τὸ μὲν τῆς πορνείας ἐπιτίμιον γνωριζέτωσαν, ἀφιέσθωσαν δὲ συνοικεῖο, ἵνα μὴ χεῖρόν τι γένηται. Η γὰρ ἑτέρῳ συζυγεῖσα ἡ γυνή, εἰς μοιχείαν ἐκκυλισθήσεται, τῷ πρώτῳ λάθρα συμφθειρομένη· ἢ στέργοντες ἀλλήλους διακαώς, καὶ συνεῖναι κωλυόμενοι, ἑαυτοὺς διαχειρίσονται, τῷ κατ' ἄκρας αλώναι τῷ ἔρωτι, τὴν ἀπ᾽ ἀλλήλων μὴ ἐνεγκόντες διάζευξιν. Ζήτει καὶ τὸν π´ τούκανόνα ἐν τῷ δ' κεφαλαίῳ τοῦ στοι του χείου. Νόμοι. Αλλ' ὁ νόμος τον παλλακῇ σώφρονι χρώμενον ἀναγκάζεσθαι κελεύει ταύτην καὶ νόμῳ γάμου λα βεῖν· τὴν δὲ καὶ ἑτέροις μιγνυμένην, καὶ μὴ τῷ ἑνὶ ἀρκουμένην προσώπῳ, καὶ τῆς οἰκίας τοῦ πορνεύοντος ἐξωθεῖσθαι. canonem magni Basilii numero 21. De eo qui virginem per vim stupraverit consule cap. 30 litt. Γ. Tum vero magnus Basilius in canone 25, Qui virginem nondum desponsatum, inquit, corraperit, eaque post stuprum tanquam conjuge usus fuerit, constuprationis poenas dabit. Feminam vero, si cum illo una vivere velit, non repudiabit, nimirum dummodo parentes puellæ, quæ adhuc sub potestate illoruin sit, id fieri permiserint. Nam si illi recusaverint, stuprator secundum leges civiles punietur: quod disces eliam ex dicto cap. 30 litt. Γ. Pœnam autem triennalem luit tam stuprator quam stuprata, juxta canones hujus sancti Patris in cap. 8 litt. Γ. Et in eo quidem convenit Basilius cum 7 canone apostolorum, quem consule in eodem 30 cap. litt. I, quod stupratorem virginis 18gitime cum ea conjungi (tanquam maritum) decernat. Nisi enim illi juncta fuerit, fortean infamis relinquetur, quia nemo illam ducere velit. Canone autem 26, Fornicatio, ait ille, matrimonium non est, imo nec initium matrimonii. Idcirco si fieri possit, ut qui per fornicationem conjuncti sunt separentur, hoc multo melius. Putre enim est, uti et illegitimum talis matrimonii fundamentum. Sin vero ambo omni modo cupiant cohabitationem, fornicationis quidem pœnam sentiant, permittantur tamen una habitare, ne quid deterius contingat. Quippe aut alteri juncta mulier in adulterium prolabetur, cum altero clanculum congressa, aut, cum ardenter se depereant invicem, et tamen a connubio prohibeantur, sibi manus violentas inferent, præ summo amore quo capiuntur, separationem ab invicem minime tolerantes. Quære et can. 80 ejusdem Basilii cap. 4 litt. Γ. Leges. Vult autem jus civile virum qui concubina pudica utitur, cogi ut illam tanquam uxorem traciet; eam vero quæ cum aliis se commiscet, neque uno viro contenta est, etiam e domo fornicantis pelli.

MATTHÆI BLASTARIS Quod autem mulieres attinet, quæ per vim fornicantur, magnus Basilius in can. 49, Stupra, ait, quæ per vim inferuntur, culpa vacant. Ita si ancilla a proprio domino vim passa fuerit, constuprationis quidem gratia, multari eam minime oportet; si tamen fuerit diaconissa, abstinebit a munere diaconico. Imo vero femina quæ vel a domino suo vel alio quovis corrupta fuerit, viro qui sacros ordines suscepturus est, nequaquam matrimonio jungetur. 223 Primus autem canon sanoti Gregorii Thaumaturgi, si feminæ, inquit, a barbaris corruptæ vila prior damnata fuerit, neque status fornicarius, captive licet, suspicione vacat: quare cum ejusmodi facile orationibus communicare non oportet. Sin vero aliqua in summa continentia vixerit, et priorem vitam commonstraverit omnis suspicionis liberam, jam vero ex vi allata ac necessitate in contumeliam lapsa fuerit, miseranda magis quam incusanda, juxta exemplum illud in Deuteronomio de adolescentula, quam homo in agro reperit, et per vim corrupit: «Adolescentule, inquit, nihil facietis: Adolescentula delicti capitalis non est rea, quia quemadmodum si quis homo adversus proximum suum insurrexerit, et ipsum occiderit, sic et res ista sese habet. Exclamavit adolescentula, sed non erat qui ei open ferret. Verumtamen et illæ mediocriter punientur, sicuti ii qui cibos prohibitos invite licet degustant. De clericis autem qui in fornicationem prolapsi sint, ita in cononibus constitutum est: Primus quidem canon concilii Neocæsariensis eum qui post susceptum sacerdotium matrimonio legitimo licet mulieri jungitur, munere illo privat, fornicantem vero aut in adulterio prehensum ex Eclesia prorsus pellit, et in loca pœnitentium rejicit, sed istis pœnis plecti, sacerdotem fornicantem, neque canonibus apostolorum neque Patrum sancitum; quos videsis in cap. 10 litteræ A. Porro tertius canon magni Basilii diaconum fornicantem diaconatu quidem dejicit, et in laicorum locum trudit, sed tamen a communione sacra haud excludit. Illud quidem factum, ait, propter legem veterem, quæ dicit: «Non vindicabis bis in idipsum.» Hoc autem, quia spes omnis præciditur ad pristinum gradum redeundi. Quippe laicus, qui lapsus fuerit, post temporis cursum in pœnitentiæ forma expressum redit unde discesseral: clericus autem semel luit permanens depositionis supplicium. Porro autem in genere verum remedium et præparatio ejus ad mysteriorum participationem est recessio u peccato, per cordis. contritionem et carnis subjectionem. Nam si adhuc persistat in fornicando, non solum ex communione, sed et conventu fidelium orantium excludetur, et correctionibus, ut laisci, subjicietur. Περὶ δὲ τῶν πορνευομένων ἐξ ἀνάγκης γυναικῶν ὁ μέγας Βασίλειος ἐν μθ' κανόνι, Α' πρὸς ἀνάγκην, φησί, γενόμεναι φθοραὶ, ἀνεύθυνοι ἔστωσαν· ὥστε καὶ ἡ δούλη, εἰ παρὰ τοῦ ἰδίου δεσπότου βεβίασται, ἀνέγκλητος ἔστω· ὥσπερ δὴ καὶ ἡ ἐξ ἁρπαγῆς βιασθεῖσα, ἢ ἡ τοῖς πολεμίοις ληφθεῖσα, καὶ ὑπ' ἐκεί νων φθαρεῖσα· ἀλλὰ τῆς μὲν φθορᾶς ἔνενεν ἐπιτι μᾶσθαι ταύτην οὐ δέον. Εἰ δὲ διάκονος ἐτύγχανεν οὖσα, τοῦ διακονεῖν παύσεται· ἀλλ᾽ οὐδὲ τῷ ἱερω θήσεσθαι μέλλοντι ἡ ὑπὸ τοιούτων ἐφθαρμένη, κ οιουδήτινος ἄλλου, συναφθήσεται. Ὁ δὲ α' κανὼν τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θαυμα τουργοῦ. Τῆς ὑπὸ βαρβάρων φθαρείσης, φησί, εἰ μὲν καὶ ὁ πρότερος βίος κατέγνωστο, οὐδὲ δορυαλώτου γενομένης ἡ πορνικὴ ἕξις ἀνύποπτος, ταύτη τοι καὶ προχείρως οὐ δεῖ ταῖς τοιαύταις εὐχῶν και νωνεῖν. Εἰ δέ τις ἐν ἄκρᾳ ζήσασα σωφροσύνῃ, καὶ ὑπονοίας πάσης ἐλεύθερον τὸν πρότερον ἐπιδεδειγ μένη βίον, νῦν ἐκ βίας καὶ ἀνάγκης περιπέπτωκεν ὕβρει, ἐλεεῖσθαι μᾶλλον, ἢ ἐγκαλεῖσθαι δικαία, κατὰ τὸ ἐν τῷ Δευτερομίῳ παράδειγμα ἐπὶ τῇ νεάνιδι, ἣν ἐν τῷ πεδίῳ εὑρὼν ἄνθρωπος ἐβιάσατο· «Τῇ νεάνιδι γάρ,» φησίν, κ οὐ ποιήσεται οὐδέν.» Οὐκ ἔστι τῇ νεάνιδι ἁμάρτημα θανάτου, ὅτι ὡς εἴ τις ἀναστῇ ἐπὶ τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ θανατώσῃ αὐτόν· οὕτω καὶ τὸ πρᾶγμα τοῦτο· ἐβόησεν ἡ νεάνις, καὶ ὁ βοη θῶν οὐκ ἦν αὐτῇ. Πλὴν καὶ αὗται μετρίως ἐπιτιμηθήσονται, ὡς γε δὴ καὶ οἱ βρωμάτων ἀπειρημένων κατ' ἀνάγκην ἀπογευσάμενοι. Περὶ δὲ τῶν πορνεία περιπεπτωκότων κληρικῶν ταῦτα τοῖς κανόσι διείληπται· Ὁ μὲν γὰρ α' κανὼν τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνό δου τὸν μετὰ τὴν ἱερωσύνην νομίμῳ δῆθεν γυναικ συναφθέντα τῆς ἱερωσύνης ἀπογυμνοῖ· πορνεύσαντα δὲ ἢ μοιχεύσαντα τελέως τῆς Ἐκκλησίας ἐξοστρακίζει, καὶ ἐν τοῖς τόποις ίστησι τῶν μετανοούντων· ἀλλὰ τὸ ἐπιτιμᾶσθαι ταύτῃ τὸν πορνεύσαντα ἱερέα, οὔτε τοῖς ἀποστολικοῖς, οὔτε τοῖς Πατρικοῖς κανόσι δοκεῖ, οὓς καὶ ζήτει ἐν τῷ ι κεφαλαίῳ τοῦ στοι χείου. Ὥσπερ δὴ καὶ ὁ γ' τοῦ μεγάλου Βασιλείου κανὼν τὸν πορνεύσαντα διάκονον τῆς μὲν διακονίας ἐκβάλλει, καὶ εἰς τὸν τῶν λαϊκῶν ἀπωθεῖται τόπον, τῆς δὲ κοινωνίας οὐκ ἀπείργει τῶν ἁγιασμάτων· τοῦτο μὲν, φησί, διὰ τὸν, «Οὐκ ἐκδικήσεις,» λέγοντα, «δὶς ἐπὶ τὸ αὐτὸ,» παλαιὸν νόμον· τοῦτο δὲ, καὶ διὰ τὸ μὴ ἔχειν ἔτι ἐλπίδα πρὸς τὸν πρότερον επανιέναι βαθμόν. Ὁ μὲν γὰρ λαϊκὸς ἐκπίπτων, μετὰ τὴν ἐντετυπωμένην ἐν σῇ μετανοίᾳ τοῦ χρόνου περίο δον, ἐπάνεισιν ὅθεν ἐξελήλυθεν· οὗτος δὲ ἅπαξ ἔσχε διαρκῆ τὴν καταδίκην τῆς καθαιρέσεως· καθ όλου γε μὴν ἀληθὲς αὐτῷ ἴαμα πρὸς τὴν μέθεξιν τῶν ἁγιασμάτων, ἡ τῆς ἁμαρτίας ἀναχώρησις, διά τε συντρίμμου καρδίας, καὶ παιδαγωγίας τῆς σαρκός. Εἰ γὰρ ἔτι πορνεύων οὐ πέπαυται, μὴ ὅτι τῆς κοι νωνίας, ἀλλὰ καὶ τῆς μετὰ τῶν πιστῶν εἰς τὰς εὐχὰς συνελεύσεως ἐκβληθήσεται, καὶ ἐπιτιμίοις ὥσπερ οἱ τοῦ λαοῦ καθυποβληθήσεται.

Ὁ δὲ μδ' γυναῖκα διάκονον Ελληνι συμπορνεύσασαν τῆς μὲν ἀξίας καθαιρεῖ, κοινωνεῖν δὲ τῷ λαῷ στάσεως καὶ εὐχῶν οὐκ ἀπείργει· τῷ δὲ ζ' ἔτει τῆς τῶν ἁγιασμάτων κοινωνίας ἀξιοῦσθαι κελεύει, εἴ γε ἐν ἀγνεία βιῴη καὶ σωφροσύνῃ. Τῇ πίστει δὲ προσ ιόντι τῷ Ἕλληνι καὶ ταύτην εἰς γάμου συνάφειαν αιτουμένῳ, οὐκ οἴεται δεῖν ἐκδιδόναι, ἱεροσυλίαν σαφή λογιζόμενος, τὸ ἅπαξ ἀφιερωθὲν τῷ Θεῷ σῶμα εἰς χρῆσιν σαρκικῆς ὑπάρχειν ἐπιθυμίας. Ἐντεῦθεν τοῖς ὀρθῶς σκοποῦσιν οὐκ ἄδηλον, ὡς οὐδὲ κληρι κούς μετασχηματιζομένους, ἢ μοναχούς, γυναιξὶ συνάπτεσθαι θεμιτόν· οὐ μὲν οὐδὲ τὰς τῶν ἱερέων γυναῖκας ὅσιον, δευτέροις γάμοις προσομιλεῖν, ἓν σῶμα τῇ πρὸς τοὺς ἱερέας συναφείς γεγενημένας. Ζήτει καὶ τὸ κε' κεφ. τοῦ Χ στοιχείου, καὶ ἐν τῷ δ' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνας τῶν ἁγίων ἀποστόλων ιζ' καὶ ιη', καὶ τὸν ξα' ἐν τῷ ιδ΄ κεφ. τοῦ 1 στοιχείου· καὶ ἐν τῷ θ' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα κι' τοῦ μεγάλου Βασιλείου, καὶ τῆς ς' συνόδου κς', καὶ ἐν τῷ ιε' κεφ. τοῦ αὐτοῦ στοιχείου και νόνα τοῦ μεγάλου Βασιλείου ξθ'. Περὶ δὲ τῶν πόρνευσάντων μοναχῶν ζήτει καὶ τὸ ιεʹ κεφάλαιον τοῦ 1 στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. 15΄. Περὶ τοῦ πορνεῦσαι ἐπιθυμήσαν τος, καὶ μὴ πράξαντος. Deinde canon 44 diaconissam quæ cum Græco fornicata fuerit, dignitate sua abdicat; non vetat tamen quin statione ac precibus cum laicis una communicet: anno dein septimo ad sacram communionem admitti jubet, si in castitate ac pudicitia vixerit. Græco vero isti, si ad fidem conversus feminam illam in matrimonium petierit, minime tradendam esse judicat, reputans manifestum esse sacrilegium corpus semel Deo consecratum in usum carnalis concupiscentiæ cedere. Hinc patet ista rite pensitantibus, quod neque clericos qui habitum mutant, sive monachos uxores ducere fas sit: imo neque pium uxores sacerdotum secundas nuptias contrahere, cum per conjugium cum sacerdotibus factæ fuerint unum corpus. Quare etiam cap. 25 litt. X, et in cap. 4 litt. sanctorum apost. canones 17 et 18, atque 61 canonem in cap. 14 litt. M, et in cap. 9 litteræ r canonem 27 magni Basilii, et syn. vi con. 26, et in 15 cap. ejusdem litt. can. 69 magni Basilii. Denique de monachis fornicantibus consule cap. 15 litteræ M. 224 CAP. XVI. De illo qui fornicari cupit, nec lamen actu fornicatur. Vetus ille mos est pravitatis, non confestim, neque ad primam instantiam passiones nostras invadere, sed arte quadam et astutia sophistica barathrum perditionis ad pedes nostros paulatim suffodere. Quapropter et cogitationibus immittit ad immiscendum sese placide, utquidem videtur, et jucunde primum qui vocatur impulsum, et hasee blanditiis speciei objectæ corrumpere subdole machinatur, atque principia voluptatum, tanquam conceptus meros, neque majus aliquod malum trahentes, temere recipere persuadet. Nam hamum peccati sub esca voluptatis abscondit, ut qui huic inhient, in istum incidant; tum eos ducit captivos et tanquam mancipia tractat. Utinam igitur non sumeres contra animam auxiliatores ipsos illos, quibus illam persequendi ac custodiendi cura est. Nam si privata fuerit cogitationum auxilio pravitas illa quæ contra nos infensa est, frustra erunt omnes ejus insidiæ ac lenocinia, cum nequeant ex se solis regere, et in actionem producere affectum, qui tanquam bulla modo apparet, modo disparet et dissolvitur, mortalis plane ac parum subsistentis naturæ. Verum id quod esse et vivere accipit a cogitationibus nostris, interficit eas quæ ipsi vitam dederunt. Ejusmodi enim sunt,pravorum affectuum præmia. Hic igitur impulsus, cum minime a nostra voluntate dependeat, crimen nobis affricare nequit. Accedit secunda conjunctio quam sensim quidem et paulatim frequens impulsus solet generare, ratione vel cum passione vel citra impressioni consentiente Quis vero asserat hoc animæ rationali non nocere, quoad Dei cognitionem, cum cogitationes ejus talibus occupentur? Adest tertio in Ἔθος γε μὴν ἀρχαῖόν ἐστι τῇ κακία, μὴ ἀθρόον ἡμῖν, μηδὲ ἀπὸ σοῦ πρώτου παραστάντος ἐπιστρατεύειν τὰ πάθη, ἀλλὰ τέχνῃ τινὶ καὶ περινοίᾳ σοφιστικῇ τὸ τῆς ἀπωλείας ἡμῖν βάραθρον κατὰ μικρὸν ὑπορύττειν. Ταύτῃ τοι καὶ τοῖς λογισμοῖς ἐπίως τῷ δοκεῖν καὶ ἱλαρῶς ἐπιμίγνυσθαι, προτέραν τινὶ λεγομένην ἐφίησι προσβολήν τῷ ἐπαγωγῷ τοῦ δεικνυμένου ινδάλματος ὑποφθεῖραι τούτους ἐπι· βούλως μηχανωμένη, καὶ τὰς τῶν ἡδονῶν ἀρχάς, ὡς ψιλὰς ἐννοίας, καὶ μηδὲν πλέον, τά γε εἰς βλά6ος ἐχούσας, ἀδεῶς εἰσδέξασθαι πείθουσα. Κρύπτει γὰρ τὸ τῆς ἁμαρτίας ἄγκιστρον, τῷ τῆς ἡδονῆς δελέατι, ὡς ἂν τούτῳ περιχανόντες, ἐκείνῳ περιο παρῶσι, κἀντεῦθεν λαβοῦσα ὑποχειρίους, ὅσα καὶ ὑπηρέταις αὐτοῖς χρήσηται. Είθε μὲν οὖν μὴ καὶ συμμάχους ἐκλάμβανε κατὰ τῆς ψυχῆς, τοὺς διέ πειν φεῦ! καὶ φρουρεῖν αὐτὴν ἐπιτετραμμένους. Εἰ γὰρ γυμνωθείη τῆς ἐκ τῶν λογισμῶν συμμαχίας * καθ' ἡμῶν ὀργῶσα κακία, εἰς μάτην αὐτῇ τὰ τῆς ἐνέδρας ἔσται καὶ μαγγανείας, μὴ πεφυκυία μόνη πάθος δημιουργῆσαι, καὶ εἰς ἔργον προενεγκεῖν, τὸ πομφόλυγος δίκην ὁμοῦ τε φαινόμενον, και εὐθὺς ἀπολλύμενον καὶ διαλυόμενον, νεκρᾶς ὃν ἀτεχ νῶς, ὡς εἰπεῖν, καὶ ἀνυπάρκτου φύσεως· ἀλλὰ τὸ εἶναι καὶ τὸ ζῆν πρὸς τῶν ἡμετέρων δανειζόμενον λογισμῶν, νεκροῖ τοὺς τὸ ζῆν διδόντας αὐτῷ. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τῶν παθῶν τῆς κακίας ἐπίχειρα ο αὕτη τοίνυν ἡ προσβολὴ ὡς ἥκιστα τῆς ἡμῶν προαιρέσεως ἠρτημένη, ἔγκλημα ἡμῖν οὐχ οἷα τε προσ τρίψασθαι. Ο συνδυασμὸς ἔπεισι δεύτερος, ὃν ἡρέμα καὶ κατ' ὀλίγον τὸ τῆς προσβολῆς θαμινὸν εἰώθει ἀπογεννᾷν, ἐμπαθῶς ἢ καὶ ἀπαθῶς τοῦ λογισμοῦ συλλαλοῦντος τῷ προσβαλόντι· τοῦτο τίς

loco assensus, indicans ipsam animo inclinatio- ἂν ἰσχυρίσαιτο μὴ ζημίαν εἶναι ψυχῆς λογικῆς, nem ad affectum voluptuosum, quem tanquam τῆς τοῦ Θεοῦ ἐννοίας περὶ πλείονος τῶν λογισμῶν syngrapham recipiens prohibitum sive captivitas αὐτῆς ποιουμένων τὴν περὶ τὰ τοιαῦτα σχολήν; presse quarto in loco sequitur, bonam quæ adhuc Ἡ συγκατάθεσις ἐφίσταται τρίτη, νεῦσιν καὶ τῆς erat animi dispositionem violans, persuadensque ψυχῆς κατηγοροῦσα πρὸς τὸ πάθος ἐνήδονον, ἣν καὶ experiri fallax imaginationis malum. Sin vero tem- ὡς γραμματεῖον ἤδη δεξαμένη απόῤῥητον, ἡ αἰχμα pore orationis obrepserit, impedit ne utilitatem λωσία κατὰ πόδας τετάρτη κατεξανίσταται, τὴν inde ullam capiamus, et malis cogitationibus in- ἀρίστην ἡμῶν ἀχρειοῦσα κατάστασιν, τῆς καρδίας volutos ridet. Cum igitur intelligamus, quam mali ἤδη περιγενομένη, καὶ δρέπεσθαι πείθουσα τὴν simus, annitamur id colluctando superare quod ἀπατηλὴν βλάστην τῆς φαντασίας. Εἰ δὲ καὶ τῷ nosmet supplantare conatur; et duorum alterum, καιρῷ τῆς προσευχῆς εἰσφθαρείη, οὐδὲν ἀπόνασθαι aut scilicet vehementius anhelantes auxilio divino ταύτης ἐξ, καὶ μάλιστα πονηροῖς ἐνθυμήμασιν αἱvictores evaserimus, aut emolliti et terga dantes ρουμένους ἐγκαλινδεῖσθαι. Συνέντες δὲ ᾗ κακοῦ γε agemur et feremur Ita quidem spiritus ne- γόναμεν, διὰ πάλης περιγενέσθαι τοῦ πτερνίσαι πει· quitiæ diuturno tempore apud animam perma. ρωμένου περώμεθα· καὶ δυοῖν θάτερον, ἢ σφοδρόmentes, et in suum habitum ipsam transferentes, τερον πνεύσαντες ἐκρατήσαμεν θειοτέρᾳ ῥοπῇ, ἢ dictum demum affectum tanquam tropeæum figunt χαυνωθέντες, καὶ τὰ νῶτα δόντες, ἀγόμεθα καὶ et columnam in corde memoria crescentem et usu φερόμεθα. Οὕτω δὲ τὰ τῆς πονηρίας πνεύματα conservatam, et animam præparantem, ad per- συχνῷ χρόνῳ τῇ ψυχῇ παραμείναντα, καὶ εἰς τὴν petrandam in quavis re quamvis turpitudinem. σφῶν αὐτῶν ἕξιν αὐτὴν μεταθέμενα, τελευτώντα, το λεγόμενον πάθος, ὡσανεὶ τρόπαιον, πήγνυσι, καὶ στήλην ἐν τῇ καρδίᾳ τῇ μνήμῃ τρεφόμενον, καὶ τῇ συνηθεία διατηρούμενον, καὶ τὴν ψυχὴν παρασκευάζον περὶ παντὸς ποιεῖσθαι πᾶσαν αἰσχρός τητα. Propterea et 4 syn. Neocæsariensis canon eur qui mulierem concupiscit et in animo habet cum illa una dormire, si modo propositum ejus non procedat ad actum, per gratiam liberari affirmat; attamen expedit eum mediocriter castigari, juxta canonem 70 magni Basilii. Ait enim, diaconum in labiis pollutum et confitentem se quoad oscula peccasse, ab officio abstinere aliquantisper oportet, sed cum diaconis interim sacra communicare. Ita et presbyterum. Sin vero deprehendatur in eodem delicto perseverans, cujuscunque gradus fuerit, deponi debere. 225 Conveniunt cum istis nonus etiam atque decimus ejusdem concilii Neocæsariensis canones, dicentes, Peccata quæ fornicationem antecedere solent, nimirum quæ spectant ad tactus, et alia hujusmodi, sermo obtinet apud complures ordinatione solvi. Si tamen ante ordinationem fornicationis teneatur vel presbyter, vel diaconus, et conscientia compulsus delictum ante ordinationem commissum confessus fuerit, a consecratione Eucharistiæ prohibebitur, sed tamen ad virtutem conversus a cæteris sacerdotii privilegiis non rejicietur. At vero si nec ipse confiteatur, neque manifeste convincatur, oportet penes ipsummet potestatem esse vel cessandi si peccaverit, vol sacra obeundi, si nibil sibi conscius fuerit. Quin imo si a quinque testibus, qui juramento accusationem confirmaverint, convictus fuerit præter depositionem etiam privilegiis sacerdotii multabitur et in laicorom locum retrudetur. Theophilus autem Alexandrinus in canone 5 ait, Lectorem fornicationis reum, si accurata examinatione facta aperte convincatur, a clero ejici oportet; et in clero quidem permanere, si non Δια δὴ τοῦτο καὶ ὁ τέταρτος τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου κανὼν τὸν ἐπιθυμήσαντα γυναικός, καὶ συγκαθευδῆσαι ταύτῃ προθέμενον, εἰς ἔργον δὲ μὴ προβεβηκυίας τῆς ἐνθυμήσεως, ὑπὸ τῆς χάριτος ῥυσθῆναι διισχυρίζεται, πλὴν καὶ τοῦτον καλὸν ἂν εἴη μετρίως ἐπιτιμᾶσθαι, κατὰ τὸν οἱ τοῦ μεγάλου Βασιλείου κανόνα. Φησὶ γάρ· Τὸν ἐν χείλεσι μιαν θέντα διάκονον, καὶ μέχρι φιλήματος ἡμαρτηκέναι ὁμολογήσαντα, τῆς μὲν λειτουργίας ἄχρι τινὸς ἐπι· σχεθῆναι χρή· τῶν δὲ ἁγιασμάτων σὺν τοῖς διακόνοις μεταλαμβάνειν· ὡσαύτως ὡσαύτως καὶ πρεσβύτερον. Τὸν δέ τι πλέον φωραθέντα ἡμαρτηκέναι, ἐν οἷῳ ἂν εἴη βαθμῷ, καθαιρεῖσθαι. Επεται τούτοις καὶ ὁ θ' προσέτι καὶ ὁ ι' τῆς αὐτ τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου, τὰ μὲν πρὸ τῆς πορνείας λέγοντες ἁμαρτήματα, ἅπερ ἔν ἐπαφαῖς καὶ φιλήμασι, καὶ ἑτέροις δή τισι θεωροῦνται τοιούτοις, λόγος αἱρεῖ παρὰ τοῖς πολλοῖς διαλύεσθαι τῇ χειροθεσίᾳ. Εἰ μέντοι πρὸ τῆς χειροτονίας πορνείας ήλω πρεσβύτερος ἢ διάκονος, καὶ τῷ συνειδότι κρουόμενος ὁμολογήσεις τὸ πρὸ τῆς χει ροτονίας ἁμάρτημα, τοῦ μὲν ἱερουργεῖν εἰρχθήσε ται· ἀρετῆς δὲ μεταποιούμενος, τῶν λοιπῶν τῆς ἱερωσύνης πρεσβείων οὐκ ἐκβληθήσεται· μήτε δὲ αὐτὸς ὁμολογῶν, μήτε μὴν προφανῶς ἐλεγχόμενος, ἐπ᾿ ἐκείνῳ δέον τὴν ἐξουσίαν ποιεῖσθαι, ἢ παύσασθαι εἴ γε ἥμαρτεν, ἢ ἐνεργεῖν, εἰ μηδὲν ἑαυτῷ σύνοιδεν. Ελεγχθεὶς δὲ ὑπὸ πέντε μαρτύρων, ὅρκῳ τὴν κατηγορίαν βεβαιωσαμένων, προς τῇ καθαιρέσει καὶ τῶν γερῶν τῆς ἱερωσύνης ζημιωθήσεται, εἰς λαϊκοῦ διωθούμενος τόπον. Ὁ δὲ Θεόφιλος Αλεξανδρείας ἐν τῷ εἴ κανόνι, Αναγνώστην πορνείαν φυγόντα, εἰ γενομένης ἀκρι βοῦς ἐξετάσεως φανερῶς ἐλεγχθείη, του κλήρου, φησὶν, ἐκβάλλεσθαι χρή· ἐν τῷ κλήρῳ δὲ μένε

μὴ ἐλεγχθέντα· οὐ γὰρ δεῖ ταῖς ματαίαις προσ- fuerit convictus. Minime enim decet futilibus έχειν διαβολαῖς. incusationibus intendere. Νόμος. Φησὶ δὲ καὶ ὁ νόμος, Κρεῖσσον τὰ ἁμαρτήματα καταλιμπάνειν ἀνεκδίκητα, ἢ τινας αναιτίως καλάζεσθαι. ΚΕΦΑΛ. ΙΖ΄. Περὶ παρνοβοσκῶν. Ο πς' τῆς ς σονόδου κανὼν τοὺς ἐπ' ὀλίσθε ψυχῶν πόρνας συνάγοντας καὶ ἐκτρέφοντας, κληρικοὺς μὲν ὄντας καθαιρεῖ· πρὸς ταύτῃ κελεύει καὶ ἀφορίζεσθαι, διπλῆν τούτοις ἐπάγων τὴν ἐπεξέλευσιν, λαϊκοὺς δὲ, ἀφορίζεσθαι. Νόμοι. Ὁ εἰδὼς πορνεύεσθαι τὴν ἑαυτοῦ γυναίκα, καὶ σιωπών, πορνοβοσκός ἐστιν. Οἱ ἐκ πορνείας γεγεννημένοι οὐ μόνου τῆς μητρὸς, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐκ μητρὸς συγγενῶν κληρονομοῦσι, καὶ ὑπ' αὐτῶν κληρονομοῦνται. Ἡ δὲ ἐλλουστρία νομίμους ἔχουσα παῖδας καὶ παρνογενεῖς, οὐδὲν δύναται παρασχεῖν τοῖς πορνογενέσιν, οὔτε ζῶσα, οὔτε τελευτῶσα. Ἡ τοῦ πορνογενούς κληρονομία οὐκ ἀνήκει τοῖς πρὸς πατρὸς συγγενέσιν· οὐ γὰρ λέγεται ἔχειν πατέρα, τῇ μητρὶ δὲ αὐτοῦ καὶ τοῖς ὁμομητρίοις ἀδελφοῖς. Οἱ δὲ περὶ γάμων νόμοι, καὶ οἱ κανόνες ἐπιγινώσκουσι καὶ τὴν ἐκ πορνείας συγγένειαν, καὶ συναπτομένους τοὺς ἐκ πορνείας συγγενείς, ώς τοὺς ἐξ ἐννόμων γάμων αιμομιξία περιπεσόντας κολάζου σιν. Ο μέντοι παλλακισμός νόμιμος ἐστιν· ὁ γὰρ για εαῖκα σεμνὴν παλλακευόμενος, καὶ ποιῶν ἐν ἐκμαρτυρίᾳ τοῦτο κατάδηλον, ὡς γαμετὴν αὐτὴν ἔχειν δοκεῖ· εἰ δ᾽ οὖν, ἀσέλγειαν πρὸς αὐτὴν πλημμελεῖ, ΚΕΦΑΛ. ΙΗ'. Περὶ πρεσβείων καὶ προνομίων, ὧν ἔχουσιν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ αἱ ἐκκλησίαι, καὶ περὶ τῶν παροικιῶν αὐτῶν. Ζήτει τὸ ια' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΙΘ'. Περὶ ὧν ἔχουσιν οἱ πρεσβύτεροι δικαίων. Ζήτει τὸ θ' κεφάλαιον τοῦ 1 στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Κ' Περί προικῴων πραγμάτων. Νόμοι. Η διατετιμημένη προιξ τῷ ἀνδρὶ κινδυνεύεται· Lex. Dicit etiam jus civile melius esse delicta inulta relinquere, quam quempiam insontem puniri. CAP. XVII. De iis qui meretrices alunt. Canon 86 synodi sextæ, qui in animarum perniciem scorta et cogunt et alunt, clericos quidem deponit, imo et excommunicandos decernit, geminum eis inferens supplicium; laicos vero segregari vult. Lex. Qui, cum sciat uxorem suam fornicatam fuisse, tacuerit tamen, ipse leno est. Ex fornicatione nati hæreditatem non matris eolum sed et cognatorum ejus adeunt, et hæredes ab illis inscribuntur. Femina autem illustris quæ et legitimos et naturales filios habes, nihil conferre potest spuriis, neque viva neque moriens. Hæreditas spurii non pertinet ad patris cognatos; non enim is patrem habere agnoscitur, pervenit autem ad matrem et fratres suos ex eadem parente. Leges autem circa nuptias atque canones agoscunt etiam ortam ex fornicatione cognationem, et cognatos ex fornicationes, qui matrimonium invicem trahunt, tanquam qui nuptiis legitimis propter consanguinitatem exciderant, plectunt. Concubinatus autem licitus est. Nam qui mulierem gravem et ingenuam in concubinam sumpserit, idque teslibus adhibitis palam professus fuerit, existimatur eam velut uxorem habere; secus vero, stuprum cum illa committere. 226 CAP. XVIII. De privilegiis et immunitatibus prælatarum ac ecclesiarum, atque etiam de pro-. vinciis istorum. Quære cap. 11 litteræ E. CAP. XIX. De jure presbyterorum. Vide caput 9 litteræ M. CAP. XX. De re dotali. Leges. Dos æstimata viro periculum gignit: licet aniκἂν ἀποθάνωσι τὰ ζῶα, κἄν τὴν ἐσθῆτα ἡ γυνὴ malia intermoriantur, aut mulier vestou attriverit, κατατρίψῃ, τὴν ἀποτίμησιν αὐτῶν δίδωσι· τῆς δὲ ἀδιατιμήτου καὶ ἡ αὔξησις καὶ ἡ μείωσις τὴν γυ ναῖκα ὁρᾷ, καὶ αὐτὴ λαμβάνει τὸν τοκετὸν τῶν δούλων· τοὺς δὲ καρποὺς καὶ τὴν γονὴν τῶν θρεμ μάτων ὁ ἀνὴρ λαμβάνει. Τὰ ἐπαγγελθέντα χάριν προικός, εἰ μὴ ἐντὸς δύο ἐτῶν καταβληθεῖεν, ἀπαιτοῦνται καὶ οἱ τόκοι αὐτῶν ἀπὸ τρίτης ἑκατοστῆς. Αποροῦντος τοῦ ἀνδρὸς ἐν συνεστῶτι τῷ γάμῳ, δύναται ἡ γυνή παρακρατεῖν τὰ πράγματα αὐτοῦ εἰς τὴν ἰδίαν προίκα, προτιμωμένη παντὸς δανειστοῦ καὶ ὑποθήκην ἔχοντος· πλὴν οὐ δύναται ἐκipse æstimationem eorum præstat. In æstimatæ autem dotis cum incrementum tum diminutio mulierem respicit. Ista quoque servorum sobolem accipit, fructus vero ac pecorum fetum vir percipit. Promissa nomine dotis nisi intra biennium solvantur, exiguntur eorum usuræ ad trientem centesimæ patris. Si constante matrimonio vir inopia laboret, polest mulier res suas pro dote ipsius retinere, ante omnem creditoren et hypothecarium; verumtamen quæ retinet, abalienare nequit, quo-

MATTHÆI BLASTARIS niam ex istis seipsam et maritum et liberos suos ποιεῖν ἃ καρακρατεῖ· ἐπειδὴ ὀφείλει ἐξ αὐτῶν ἀποalere debet. Mulier non tenetur contractibus viri, licet ipsi desponsata fuerit neque etiam marito proscripto bona mulieris publicantur, sed nec extradotalia viri servitio sunt. Maritus, inops licet, integram dotem debet. Si socer a genero et uxor a marito dotem quam stipulabantur, exposcant, ad facultatum mensuram evincunt. τρέφειν ἑαυτὴν καὶ τὸν ἄνδρα· καὶ τὰ τέκνα αὐτῆς. Οὐ κατέχεται ἡ γυνὴ ἐκ τῶν τοῦ ἀνδρὸς συναλ λαγμάτων, κἂν ἐγγυήσηται αὐτόν καὶ οὐδὲ δημευομένου τοῦ ἀνδρὸς συνεπάγονται τὰ πράγματα τῆς γυναικός· οὐδὲ τὰ ἐξώπροικα ὑπόκεινται ταῖς τοῦ ἀνδρὸς λειτουργίαις. Ὁ ἀνὴρ, καὶ ἄπορος ὢν, πᾶσαν τὴν προῖκα χρεωστεῖ. Ο πενθερὸς ὑπὸ τοῦ γαμβροῦ, καὶ ἡ γυνὴ ὑπὸ τοῦ ἀναρὸς ἀπαιτούμενοι ἣν ἐπερωτήθησαν προίκα, πρὸς τὸ μέτρον τῆς οὐσίας αὐτῶν καταδικάζονται. Ἐὰν ὁ ἀνὴρ συμφωνήσῃ πρὸς τὴν γυναῖκα, ἵνα τελευτῶσαν αὐτὴν κληρονομήσῃ, τὸ σύμφωνον ἄχρη στόν ἐστιν. Ἐὰν δὲ γένηται σύμφωνον ἐξ ἀρχῆς, ἵνα Si maritus cum uxore contrahat, ut ipse emortuæ hæreditatem adeat, irritus est is contractus. Si autem ab initio pactum fuerit, ut si mulier prior obierit apud marilum dos maneat, atque pater η προτελευτώσης τῆς γυναικὸς ἡ προὶς ἀπομείνῃ dotem adeo reddiderit, pactum valet, et excluditur pater. Si modo pater turpis adeo fuerit, ut metus sit ne dotem concreditam absumat, hunc prohibet actio; et judex tum isti prospicit tum filiæ. Si filiis adhuc superstitibus opus fuerit virum qui post obitum conjugis sum viduus manserit, neque ad secundas nuptias accesserit, a liberorum suorum convictu separari, debet is præter integras res suas etiam unius filii sortem capere pro numero liberorum, non tantum educationis gratia, sed conservatæ ipsi erga primas nuptias reverentiæ et honoris. Si propter sponsam suam ægrotantem vir sumptus 227 aliquos fecerit, non potest post obitum sponsæ a socro repetere, ad quem dos filiæ suæ redierit, sed in ipsius beneplacito acquiescere debet. Sepultura autem sumptus reddit pater, cujus in manus dos redierit. Si filiusfamilias uxorem duxerit, pater tenetur et ipsum et conjugem alere. Is enim onera sustinet nuptiarum filii sui. Quære caput 2 litteræ Δ. CAP. XXI. De proditoribus. Canon nonus Gregorii Thaumaturgi, quicunque, inquit, cum captivi fuerint apud barbaros, et eorum impietate constricti, in tantum ipsius fant participes ut Christianæ suæ professionis obliti nonnullos suorum contribalium ligno aut laqueo interficiant, et vias ac domos barbaris istarum ignaris commonstrent, ex auditorum statione eji ciantur, usquedum sanctis simul congregatis aliquod de iis communiter visum sit, et prius Spiritui sancto. Leges. Qui instigat hostes, aut in eorum manus prodit Romanos, capite plectitur. Qui vero in desertis locis, aut propter mare latronibus opitulantur, quam hostes aperti eo gravius puniuntur, quo clanπαρὰ τῷ ἀνδρὶ, καὶ εἰ παρὰ τοῦ πατρὸς δεδομένη ἐστὶν ἡ προΐξ, ἔῤῥωται τὸ σύμφωνον, καὶ ἀποκλείεται ὁ πατήρ. Ἐὰν ὁ πατὴρ οὕτως ἐστὶν αἰσχρὸς, ὥστε δέος εἶναι, μήποτε λαβὼν τὴν προῖκα δαπανήσῃ, ἀρνεῖται αὐτῷ ἡ ἀγωγή· καὶ ὁ δικαστὴς προνοεῖ αὐτοῦ καὶ τῆς θυγατρός. Εἰ παίδων ὑπόντων δεήσει τὴν ἐμμείναντα μετά τελευτὴν τῆς συζύγου αὐτοῦ, ἄνευ τοῦ περιελθεῖν εἰς ἕτερον συνοικέσιον, τῆς τῶν οἰκείων τέκνων συνδιαγωγής χωρισθῆναι, μετὰ τὸ ἀπολαβεῖν ἐντελῆ τὰ ἴδια πράγματα, δεῖ λαμβάνειν αὐτὸν καὶ ἑνὸς παιδὸς μοῖραν κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν τέκνων, τεχνοτροφίας τε ἕνεκα, καὶ τῆς διασεσωσμένης αὐτῷ πρὸς τὸν πρῶτον γάμον αἰδοῦς καὶ τιμής. Εἴ τι ὁ ἀνὴρ ἐδαπάνησε πρὸς τὴν γαμετὴν αὐτ τοῦ νοσοῦσαν, μετὰ τὸν αὐτῆς θάνατον οὐ δύναται ἀπαιτεῖν τὸν πενθερὸν αὐτοῦ, πρὸς ὂν ἡ προιξ τῆς θυγατρὸς αὐτοῦ ἐπανήξει, ἀλλὰ τῇ διαθέτει αὐτοῦ ὀφείλει λογίζεσθαι· ὅσα δὲ εἰς τὴν ταφὴν ἠνάλωσεν, ὁ πατὴρ δίδωσι πρὸς ὂν ἡ προὶξ ἐπανῆλθεν. Ὁ τοῦ γήμαντος ὑπεξουσίου πατὴρ καὶ αὐτὸν ἀναγκάζεται τρέφειν, καὶ τὴν γαμετὴν αὐτοῦ· αὐ τὸς γὰρ ὑπόκειται τοῖς βάρεσι τοῦ γάμου τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. Ζήτει τὸ β' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΚΔ΄. Περὶ προδοτών. Ο θ' κακὼν τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ θαυματουρ γοῦ, Ὅσοι, φησὶν, αἰχμάλωτοι τοῖς βαρβάροις γε γόνασι, καὶ τῇ σφῶν δυσσεβεία συναπαχθέντες, τοσοῦτον ταύτης μετέσχον, ὥστε καὶ λήθην λαβόντες τοῦ εἶναι Χριστιανούς, ἐνίους τῶν ὁμοφύλων ξύλω ἢ ἀγχόνῃ ἐφόνευσαν, καὶ ὁδοὺς ἢ οἰκίας ἀγνοοῦσε τοῖς βαρβάροις ὑπέδειξαν, καὶ τῆς ἀκροασέως ἐκε βληθήτωσαν, μέχρις ἂν συνελθοῦσι τοῖς ἁγίοις κοινῇ περὶ αὐτῶν τι δόξῃ, καὶ πρὸ αὐτῶν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. Νόμοι. Ὁ ἐρεθίζων πολεμίους, ἤ προδιδοὺς πολεμίοις Ρωμαίους, κεφαλικῶς τιμωρεῖται. Οἱ δὲ κατὰ χέρ συν, ἢ θάλασσαν τοῖς λῃστεύουσι συλλῃστεύσαντες, τῶν φανερῶν πολεμίων μᾶλλον κολάζονται, ὅσῳ

SYNTAGMA ALPHABETICUM. Ρ-Σ. καὶ τοῦ φανεροῦ πολέμου ἡ ἀφανὴς ἐπιβουλὴ χαλε- destinæ insidiæ plus periculi ferunt quam apertum πωτέρα καθέστηκε. bellum. Τοὺς ἐκ τῶν Ῥωμαϊκῶν πρὸς τοὺς πολεμίους ἀποφεύγοντας ὡς πολεμίους ἔξεστιν ἀκινδύνως φο νεύειν. Ὁ κατὰ τῆς σωτηρίας τοῦ βασιλέως ἢ τῆς πολι τείας μηχανησάμενος, ἢ μελετήσας, φονεύεται καὶ δημεύεται. Οἱ πρὸς τοὺς πολεμίους αὐτομολούντες, καὶ τὰς ἡμετέρας βουλὰς ἀπαγγέλλοντες, ἀπαγχονίζονται. Ζήτει τὸ ια' κεφάλαιον τοῦ Σ στοιχείου. ΑΡΧΗ ΤΟΥ Ρ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΛ. Α'. Περὶ τῶν ἐν ῥύσει προαιρέτῳ για νομένων ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν. Qui a castris Romanis ad hostes transeunt, tanquam hostes absque ullo discrimine occidere licet. Qui adversus salutem imperatoris aut imperii quidquam molitur aut meditatur, summum supplicium ipse luit, et bona cedunt fisco. Qui ad hostem transfugiunt, et consilia nostra produnt, strangulatione pereunt. Quare cap. 11 litt. Σ. 228 INITIUM LITTERÆ P. CAP. I. De viris ac mulieribus, qui involuntario profluvio laborant. Ζήτει τὸ ις' κεφ. τοῦ 1 στοιχείου καὶ τὸ κη' κεφ. Vide caput 16 litt. A, et cap. 28 litt. K. τοῦ Κ στοιχείου. ΑΡΧΗ ΤΟΥ Σ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Ὅτι τοῖς Σάββασιν οὐ δεῖ νηστεύειν Ζήτει ἐν τῷ λζ κεφαλαίῳ τοῦ Κ στοιχείου και νόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων ξέʹ, καὶ τῆς ς συν όδου νεʹ, καὶ τῷ λε' κεφ. του στοιχείου τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου κανόνα ις', καὶ ἐν τῷ εἴ κεφ. τοῦ Τ στοιχείου κανόνα νε' τῆς ς' συνόδου. ΚΕΦΑΛ. Β'. Περὶ σκηνικών. Ζήτει ἐν τῷ α΄ κεφ. τοῦ Θ στοιχείου κανόνα α' τῆς ς' συνόδου, καὶ ἐν τῷ ζ' κεφ. τοῦ Μ στοιχείου κανόνα με' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου. Ζήτει καὶ τὸ ια' κεφάλαιον τοῦ 1 στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Ὅτι σταυρὸν ἐν ἐδάφει γράφειν οὐ δεῖ, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὄντας ἀπαλείψειν. Ὁ ογ' τῆς ς' συνόδου κανὼν τὸν τοῦ τιμίου σταυροῦ τύπον ἐν ἐδάφει γράφειν ἀπείρηκεν, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοὺς ἤδη γραφέντας διαγράφειν ἀνενδοιάστως ἐπισκήπτει καὶ ἐξαλείφειν, ὡς ἂν μὴ συμπατούμενον τοῖς βαδίζουσιν, ἐφυβρίζοιτο τὸ σωτής ριον τῆς ἡμῶν νίκης τρόπαιον· τὸ καὶ διανοίᾳ αἰδοῖ τῇ πάσῃ τιμώμενον, καὶ λόγῳ διαφερόντως θαυμα ζόμενον, καὶ αἰσθήσει πρακτικῶς προσκυνούμενον. Νόμος. Μηδεὶς ἐν ἐδάφει, ἢ ἐν μαρμάρῳ, ἐπὶ ἐδάφους κειμένῳ, ἢ ἐν μυλίτῃ λίθῳ σταυρὸν ἐγγλυφέτω καὶ οἱ ὄντες ἐν τούτοις περιαιρείσθωσαν· ὁ δὲ πα ραβαίνων τὸν νόμον, τὴν βαρυτάτην ὑπομενέτω ποινήν. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Περὶ συμβολαίων καὶ συμφώνων. Νόμοι. Ἡ τῶν συμβολαίων ἀπώλεια οὐκ ἀφαιρεῖ τὰς ἀγωγάς, ἐν ᾧ δυνατόν ἐστιν ετέρως ἀποδειχθῆναι τὸ ἀληθές. Τὰ χωρὶς δόλου σύμφωνα καὶ μὴ τοῖς νόμοις ἐναν τιούμενα ἔῤῥωται. ΚΕΦΑΛ. Ε΄. Περὶ συμποσίων. Τῷ νέ' τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου κανόνι κληρι κοὺς ἢ λαϊκοὺς συμπόσια ποιεῖν ἐξ ἐράνου καὶ συμβολῆς ἀπείρηται· ταῦτα γὰρ, ὡς ἐπίπαν, οὐ δενός εἰσιν ἀγαθοῦ, ὅτι μὴ καὶ πάσης αἰσχρότητος πλία. INITIUM LITTERAE Σ. CAP. I. Quod in Sabbatis minime jejunare oporteat. Consule in 37 cap. litt. Κ canonem sanctorum apostolorum 66, et synodi vi can 55, et in 35 cap. litteræ syn. Laodicenæ canonem 16, et in 5 cap. T litteræ canonem 55 iv synodi. CAP. II. De ludis scenicis. Quære in cap. 1 litt. O canonem primum synodi sextæ, et in 7 cap. litt. M. canonem 46 synodi Carthaginensis. Quære et cap. 11 litt. M. CAP. III. Quod non oportet in pavimento crucem describere, sed et ita expressas delere. Canon 63 concilii vi figuram pretiosa crucis in pavimento describere vetat, neque hoc solum, sed et jam efformalas deformandas indubie statuit et abolendas, ne forte, pedibus conculcatum, vilescal salutare victoriæ nostræ tropæum, quod et mente omni cum reverentia colitur, et sermone eximie celebratur, et quoad sensum reapse adoratur. Lex. Nemo in pavimento aut marmore quod super pavimento jacet, aut lapide molari crucem insculpat; si quæ autem jam scriptæ fuerint, eradantur. Quicunque vero legem transgreditur, gravissimam pœnam fluat. CAP. IV. De pactis et contractibus® Lex. Perditio rerum, de quibus conventum fuit, non tollit actiones, in quantum licet veritatem alio modo patefieri. Citra dolum malum pacta, et legibus quidem minime contraria, valent. 229 CAP. V. De conviviis. Interdicitur cum clericis tum laicis canone 55 concilii Laodiceni, convivia ex collatione celebrare, Ista enim utplurimum nihil prosunt, imo aliquando, omni turpitudine referta sunt.

MATTHÆI BLASTARIS Canon autem 27 ejusdem synodi veluit in agapis, quæ vocantur, conviviorum portiones clericos tollere, et domum referre. Hoc enim arguit gulositatem et improbitatem illorum, qui ita fecerint; adeo ut contumelia exinde infligatur ordini ecclesiastico. Quære etiam caput 3 litt. A. CAP. VI. De iis qui sacras synaxes vitant. Consule in cap. 9 litt. can. quintum et sextum synodi Gangrensis. CAP. VII. De clericis qui extraneas mulieres alunt. Quare caput 9 litt. Γ. CAP. VIII. De iis qui aliis conscii sunt, nec tamen delicta illorum clericis confitentnr. Canon 71 magni Basilii: Qui delicti alicujus cum alio conscius non tamen confessus fuerit, is convictus tandiu pœnas dabit, quam ipsum malorum patratorem plecti oportuit. Non erat igitur ex mente viri sancti, ut ille puniretur, qui scientiam meram facti habet, impedire vero nequit, sed qui opem ac consilium fert, et inhibere possit, si velit. Propheta enim non vult simpliciter eum puniri, qui furem aut adulterum videt, sed qui concurrit cum fure, ei opitulatur, et in delinquendo cum adultero particeps est. Universim vero confessio pœnam maxima ex parte minuit, convictio autem graviorem trabil. Ὁ δὲ κζ' ταύτης ἐν ταῖς λεγομέναις ἀγάπαις τῶν συμποσίων μέρη αἵρειν, καὶ οἴκαδε κομίζειν τοὺς τοῦ κλήρου ἀπείρηκε· λιχνείαν γὰρ τοῦτο καὶ μοχθηρίαν τῶν δρώντων κατηγορεῖ, ὡς ἐντεῦθεν τὴν τῆς Ἐκκλησίας κατάστασιν ἐξυβρίζεσθαι. Ζήτει καὶ τὸ γ΄ κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ τῶν τὰς συνάξεις τὰς ἱερὰς ἀποστρεφομένων. Ζήτει ἐν τῷ θ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα ε΄ καὶ ς' τῆς ἐν Γάγγρᾳ συνόδου. ΚΕΦΑΛ. Ζ΄. Περὶ τῶν συνεισάκτους γυναίκας ἐχόντων κληρικῶν. Ζήτει τὸ ιθ΄ κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Η΄. Περὶ τῶν συνεπισταμένων κληρι κοῖς ἁμαρτήματα, καὶ μὴ ὁμολογούντων. Ο απ' τοῦ μεγάλου Βασιλείου κανών, Ὁ ἁμαρ τήματι συνεγνωκός, φησί, τινὶ, καὶ μὴ ὁμολογήσας, ἀλλ᾽ ἐλεγχθείς, ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον, ὅτ ὁ ἐργάτης τῶν κακῶν ἐπιτετίμηται, καὶ αὐτὸς ἔσται ἐν ἐπι τιμίῳ. Οὐκ ἦν δὲ ἄρα τῷ ἁγίῳ πρὸς τρόπου τὸν μόνην εἴδησιν ἔχοντα, καὶ μὴ ἀρκοῦντα κωλύσαι, τιμωρεῖσθαι, τὸν δέ γε συναράμενον καὶ συμ. βουλεύσαντα, καὶ δυνάμενον ἐπισχεῖν, εἴπερ ἐβούλετο. Καὶ ὁ προφήτης γὰρ οὐκ ἁπλῶς κολάζεσθαι ἀξιοῖ τὸν θεωροῦντα κλέπτην ἢ μοιχόν, ἀλλὰ τὸν συντρέχοντα τῷ κλέπτῃ, καὶ συναιρόμενον, καὶ τὸν συμμεριζόμενον τῇ κοινωνίᾳ τῷ μοιχῷ τὸ ἁμάρ τημα. Πανταχοῦ δὲ ἡ μὲν ἐξομολόγησις τῆς κολάσεως ἀφαιρεῖται τὸ πλεῖστον· ὁ δὲ ἔλεγγος χαλεπωτέραν ταύτην ἐργάζεται. Quære et in 9 cap. litt. canonem 25 synodi Ancyranæ. Lex. Qui criminis alicujus reum sciens suscipit, eamdem ponam subit; qui vero latrones recipit, neque in jus adducit, proscribitur, aut punitur juxta conditionem persona, prout judici visum fuerit. 230 CAP. IX. De synodis quotannis habendis. Ζήτει καὶ ἐν τῷ θ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα κε' τῆς ἐν 'Αγκύρα συνόδου. Νόμος. Ὁ ὑποδεξάμενός τινα ἐνεχόμενον ἐγκλήματι ἐν εἰδήσει τὴν αὐτὴν ὑφίσταται τιμωρίαν· ὁ δὲ λῃ στὰς ὑποδεξάμενος καὶ μὴ προσαγαγὼν αὐτοὺς τῷ δικαστηρίῳ δημεύεται, ἢ τιμωρεῖται, κατὰ τὴν ποιότητα τοῦ προσώπου, ὡς ἂν ὁ δικαστὴς συνίδῃ. ΚΕΦΑΛ. Θ΄. Περὶ συνόδων τῶν ἐτησίως γινομένων. Ὁ λϚʹ τῶν ἀποστόλων κανὼν δὲς τοῦ ἔτους σύν οδον κελεύει ποιεῖ τοὺς ἑκάστης επαρχίας ἐπισκόπους τῷ οἰκείῳ συνιόντας μητροπολίτῃ· ἅπαξ μὲν, τῇ τετάρτῃ τῆς Πεντηκοστῆς ἑβδομάδι, δεύτερον δὲ, φθινούσης ἤδη τῆς ὥρας, τῇ ιβ' τοῦ ὙπερβερεSanctorum apostolorum canon 37 imperat, ut quovis anno cis congregent concilium cujuvis provinciæ episcopi, ad suum metropolitanum confluentes, semel quidem quarta septimana Pentecostes. iterum vero autumno exeuntc, scilicet duodecimno die Hyperberetei sive Octobris, ut ταίου, ἤτοι τοῦ Ὀκτωβρίου· ἐφ᾽ ᾧ πᾶσαν ἀμφιβο tirimantur omnes controversiæ, quæ circa dogmata et quætiones scriptas, et argumenta ecclesiastica oriuntur, imo et dissensiones, quæ inter ipsos contingant, et causas, atque liles. Convenit cum isto ferme quoad verba et vicesimus canon synodi Antiochenæ: adjicit tamen minime licere quovis per seipsos synodos habere haud præsente metropolitano provinciæ tunc enim prefecturn concilium habetur, cum adest primas una cum cæteris. Quin imo canon quintus synodi primæ, autumno lapso ad Octobrem mensem alterum concilium conλίαν περί τε δογμάτων, καὶ γραφικών ζητημάτων, καὶ ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσεων λύεσθαι, καὶ μέν τοι καὶ διαφορὰς ἔστιν ὧν πρὸς ἀλλήλους, καὶ δίκας, καὶ ἔριδας. Τούτῳ καὶ ὁ κ' τῆς ἐν ᾿Αντιοχεία συνόδου πρὸς λέξιν σχεδὸν ἕπεται· μὴ ἐξεῖναι δὲ προστίθησιν ἐνίοις καθ᾿ ἑαυτοὺς συνόδους ποιεῖν, μὴ παρόντος τοῦ τῆς ἐπαρχίας μητροπολίτου· τότε γὰρ τελεία γίνεται σύνοδος, ὅτε καὶ ὁ μητροπολίτης σύνεστι τοῖς λοιποῖς. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ εἰ τῆς αἱ συνόδου κανών, φθινούσης μὲν ὥρας κατὰ τὸν Οκτώβριον, κελεύει τὴν μίαν

Σ. τῶν συνόδων ἀθροίζεσθαι· τὴν δὲ ἑτέραν, οὐκ ἐν vocari jubet, allerum veronon in Pentecoste. sed τῇ Πεντηκοστῆ, ἀλλὰ πρὸ τῆς Τεσσαρακοστῆς συνε ante Quadragesimam celebrari; ut posita omni εστάναι· ὡς ἂν, πάσης ἀηδίας και μικροψυχίας acritate ac illiberalitate animi, puri ipsi natura ex τῆς πρὸς ἀλλήλους περιαιρεθείσης, καθαροὶ τῷ suapte pure jejunii donum offerant. φύσει καφαρῷ τὸ τῆς νηστείας προσενέγκοιεν δῶρον. Ὁ δὲ ιθ' τῆς δ' συνόδου ἐν καλῇ οἴεται κεῖσθαι τοὺς ἐπισκόπους δὶς τοῦ ἔτους συνόδους ποιεῖν, ἔνθα ἂν ὁ τῆς ἐπαρχίας δοκιμάσῃ μητροπολίτης, ἐπ' ἐνίων ἐκκλησιαστικών διορθώσει πραγμάτων τοὺς δὲ μὴ συνιόντας τῶν ἐπισκόπων, ὑγιῶς τοῦ σώματος ἔχοντας, καὶ ταῖς αὐτῶν ἐπιχωριάζοντας πόλεσι, μηδέ τινος ἑτέρου ἀναγκαίου πράγματος εἴργοντος, ἀδελφικῶς ἐπιπλήττεσθαι. Ὁ δὲ τῆς ς' συνόδου η' τοῦτον μὲν ὡς ἔχει λέξεως δίεισι, νομοθετεῖ δὲ, ἅπαξ τοῦ ἔτους καὶ μὴ δὶς σύνοδον γίνεσθαι, καιρὸν ὁρίσας τὸν ἀπὸ τοῦ Πάσχα μέχρις ὅλου τοῦ Ὀκτωβρίου, διά τε τὰς τῶν βαρβάρων ἐφόδους, καὶ τὰς προσπιπτούσας ἑτέρας αἰτίας, αἱ δυσχερεῖς ποιοῦσι τοῖς ἐπισκόποις τὰς συνεχείς αποδημίας. Τοῦτον αὖθις ὁ ς' ἐπικυρῶν καὶ τῆς ζʹ συνόδου, ἀφορίζεσθαι ἀξιοῖ, εἴ τις ἄρχων εὑρεθείη είργων τινὰ τῶν εἰς τὴν σύνοδον ἀπιόντων ἐπισκόπων· συνιοῦσι δὲ τούτοις, προύργου, φησί, μελέτω, ὥστε τὰς τοῦ Εὐαγγελίου ἐντολὰς, καὶ τὰς τῶν κανόνων μετιέναι διδάσκειν τοὺς ὑπὸ χεῖρα. Εἴ τινα δὲ τῶν συνεληλυθότων ἐπισκόπων κτῆνος, ἢ ἕτερον εἶδος, ὁ μητροπολίτης ἀπαιτήσας άκοντα ελεγχθείη, τε τραπλάσιον ἀποτισάτω. Καὶ ὁ μ' τῆς ἐν Λαονικείᾳ πολλῆς ἀξιοῖ φροντί. δος τὸ καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἐτησίως σύνοδον για νεσθαι. Διὸ καὶ τοὺς ἐπισκόπους εἰς ταύτην και λουμένους οὐκ ἀναδύεσθαι, ἀλλ᾽ ἀμελητὶ ἀπιέναι προστάττει· καὶ ἢ τοὺς σοφωτέρους, ἅττα ἴσασι διδάσκειν, ἢ τοὺς ἁπλουστέρους, ἅπερ ἀγνοοῦσι μανο θάνειν. Ούτω γὰρ κατορθούσθαι τὴν Ἐκκλησίαν καὶ ἐπιδιδόναι συμβαίνοι, περί τε τὰ ὀρθὰ τῆς πίστεως δόγματα, καὶ τὰς τὸν βίον ρυθμιζούσας ἐντολάς· ὁ δὲ καταφρονῶν, ἑαυτὸν ἐπιτιμηθεὶς αἰτιάσθω, εἰ μή τινι ἀνωμαλίς ἢ τοῦ σώματος ἢ τῶν πραγμάτων ἐμποδισθείη. Καὶ ὁ ιθ΄ τῆς ἐν Καρθαγένη σύνοδον τοῖς ἐπισκόποις κατ' ἐνιαυτὸν ἐπισκήπτει ποιεῖν· ἀλλὰ δὴ καὶ ὁ ογ', ὃν καὶ ζήτει ἐν τῷ ζ κεφαλαίῳ τοῦ Η στοιχείου. Τούτοις δὲ καὶ ὁ ος ἐπιψηφίζεται, τὰς αὐτὰς τοῖς ῥηθεῖσι κανόσιν αἰτίας ἐπεξιών· τὸν δὲ μὴ πειθόμενον τῆς μὲν τῶν ἄλλων ἀφίστασθαι κοινωνίας κελεύει, μόνῃ δὲ τῇ τῆς ἰδίας Εκκλησίας ἀρκεῖσθαι. ᾿Αλλὰ τῷ ἐζ' κανόνι οὐ τῶν ἀναγκαίων εἶναι δοκεῖ, κατ' ἐνιαυτὸν σύνοδον γίνεσθαι τῶν ἐπισκό πων εἰς Καρχηδόνα, ἵνα μὴ συντρίβωνται οἱ ἀδελ φοί. Ἀλλ᾽ εἰ μὲν αἰτία: κνιναὶ ἀνακύψαιεν περί δογμάτων τυχόν, γράμμασι καλεῖσθαι τοὺς ἐπισκό πους, καὶ κοινῆς γινομένης συνόδου, λύεσθαι τὸ ἀμφίβολον· εἰ δὲ ἰδικαὶ εἶεν, ἐν ἐπαρχίᾳ ἑκάστῃ τὴν λύσιν αὐτὰς λαμβάνειν. Canon autem 19 synodi quartæ æquum bonumque judicat, ut episcopi bis quotannis concilia celebrent, ubi, si provicciæ metropolitano ita placuerit, de rebus ecclesiasticis reformandis decernant episcopos autem, qui cum corpore bene valeant, et in urbibus suis versentur, neque ulla alia causa impediat, non conveniunt tamen, frateruo more iucrepari. Dein canon sextus sydoni sextæ hunc verbatim repetit, sancit autem semel quidem in anno, non bis concilium haberi, atque tempus præscribit, a Paschate puta usque ad Octobrem completum, cum propter barbarorum incursus, tum causas alius, quæ obtingunt et frequentes peregrinationes episcopis permolestas reddunt. Hunc canonem confirmat etiam sextus synodi septimæ, atque magistratum excommunicari vult, qui episcoporum ad synodum properantium quempiam impediens deprehendatur. Com autem congregati fuerint, præcipua, inquit, cura esto subditos suos summopere docere præcepta evangelica et canonica. Siu vero metropolita jumentum, vel rem quamvis aliam, quæ ad episcopos confluentes pertineat, sibi vindicet, et convincatur, reddet quadruplum. Imo et 40 Imo et 40 canon concilii Laodiceni sollicite admodum jubet, ut in qualibet provincia synodus quotannis convocetur. Adeoque episcopos, qui ad eam citantur, haud detrectare, sed protinus adire jubet, atque sapientiores si sint, docere quæ norunt, vel simpliciores ea addiscere, que nesciunt. Ita enim fit, ut reformetur Ecclesia, et circa recta d. g nata fidei, et mandata vitæ bene ordinandæ inservientia, profectus faciat. Qui vero contempserit, quod reprehendatur, seipsum culpet, nisi forte aliquo discrimnine, quod ad corpus vel facultates spectet, impediatur. 231 lasuper canon 19 syn. Carthaginensis episcopos monet concilium quotannis habere. Ita et canon 73, quem vide in cap. 7 lit. II. Cum istis consentit et canon 76 easdemque rationes pariter affert. Illum tamen qui recusaverit, cæterorum episcoporum communione absti - nere jubot, Ecclesiæ suæ sola contentum. At vero canoni 97 haud necessarium videtur, quotannis concilium Carthagine celebrari, ue fatigentur fratres. Sed quotiescunque causæ communes contingant, de dogmatis puta, litteris convocari episcopos, et synodo communi habita, dubium solvi. Sin vero privatæ causæ fuerint, ipsas inpropria provincia determinari.

Lex. MATTHÆI BLASTARIS Justiniani novella 137 semel aut bis in anno, mense nimirum Junio aut Septembri, synodos celebrari jubet, metropolitarum quidem apud patriarchas et episcoporum apud metropolitas, causasque examinari, quas episcopi et clerici et monachi invicem sustinent circa fidem et canones et res ecclesiasticas, et quæ facta sunt contra canones corrigi; magistratus vero qui non cogunt metropolitas, et episcopos moras trabentes statuta concilia celebrare, aut non idicant imperatori inobedientes, extremis suppliciis subjici. At vero hæc quæ ad concilia celebranda pertinent hodie prorsus negliguntur. CAP. X. De litteris commendatitiis. Quære caput 9 litt. A. CAP. XI. De iis qui conjurationes et fraternitales, aut seditiones struunt. Canon 18 synodi quartæ, et 34 synodi sexta, Legibus, inquit, civilibus, quarum pleræque a sapientibus extraneis seu gentilibus late sunt, crimen conjurationis vel fraternitatis prohibetur, multo vero magis in Ecclesia Dei. Quiquis igitur vel clericus vel monachus hujusmodi facinoris reus deprehensus, aut convictus fuerit, conspirationes coagulans quasi, sive moliens adversus episcopos aut clericos, gradu suo excidat. Conjuratio autem est si aliqui contra aliquos consilium ineunt, et se invicem juramentis obligant a proposito non desistere, usquedum ad exitum perduxerint, sicuti alicubi in Actibus B. Lucas memorat. Videlicet Judmorum nonnulli conspiratione facta, sua capita devoverunt, se neque cibum neque potum sumpturos, donec Paulum interfecissent. Fraternitas autem proprie est cognatorum aut alio modo conjunctorum compages. Hic autem malignatium innuit conventiculum, et ad facinora perpetranda consensionem. Coagulare vero siva τυρεύειν est perversa et improba stuere et moliri. Uti in illo loco, Coagulatum est cor eorum, pro, induruit. 232 Leges. Qui conjurationis adversus rempublicam auctor exstiterit, aut castris insidiatus fuerit, aut illa hosti prodiderit; quive dolo malo impediverit, quominus hostes in potestatem populi Romani venirent, aut curaverit eos adjuvari copiis, vel armis, vel pecunia, vel alio modo quocunque, lege majestatis tenetur. Imo vero turbam concitare præter mandatum imperatoris, gravi supplicio dignum lex decernit. Quære et cap. 21 litt. II. Novella autem constitutio Constantini Porphyrogennetæ, cum scientia Alexii patriarchæ et synodi, anathemati subjicit eos qui machinantur insidias aut tumultus, atque etiam eos qui istis opem ferun et in defectione sunt socii, aut illis consulunt, et Νόμος. Ἡ δὲ ρλζ' Ἰουστινιάνειος νεαρὰ ἅπαξ ἢ δὶς τοῦ ἔτους τῷ Ἰουνίῳ ἢ τῷ Σεπτεμβρίῳ συνόδους γίνε σθαι βούλεται τῶν μητροπολιτῶν παρὰ τοῖς πα τριάρχαις καὶ τῶν ἐπισκόπων παρὰ τοῖς μητροπο λίταις, καὶ ἐξετάζεσθαι τὰς αἰτίας, ἂς οἱ ἐπίσκοποι καὶ οἱ κληρικοὶ καὶ οἱ μοναχοὶ πρὸς ἀλλήλους ἔχουσι περί τε πίστεως, καὶ κανόνων, καὶ πραγμά των ἐκκλησιαστικῶν, καὶ τὰ παρὰ τοὺς κανόνας ἁμαρτανόμενα διορθοῦσθαι· τοὺς δὲ ἄρχοντας μὴ ἐπιτιθεμένους τοῖς μητροπολίταις καὶ τοῖς ἐπισκό ποις, ὑπερτιθεμένοις τὰς τεταγμένας συνόδους ποιεῖν, ἢ τοὺς μὴ πειθομένους οὐ μηνόοντας τῷ βασιλεῖ ἐσχάτως τιμωρεῖσθαι. Ἀλλὰ τὸ τῶν συν όδων τούτων πάντη τὸ νῦν ἔχον καταπεφρόνηται. ΚΕΦΑΛ. Ι'. Περὶ συστατικῶν γραμμάτων. Ζήτει τὸ θ' κεφάλαιον τοῦ 1 στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ΄. Περὶ τῶν συνωμοσίας, ή φατρίας, ἢ στάσεις ποιούντων. Ὁ ιη' τῆς δ' συνόδου κανών, καὶ ὁ λδ' τῆς ς' συ νόδου, Ἐν τοῖς πολιτικοῖς, φασί, νόμοις, ὧν οἱ πλείους πρὸς τῶν ἔξω σοφῶν συνετέθησαν, τὸ τῆς συνωμοσίας ἢ φατρίας ἀπείρηται τόλμημα, πολλῷ γε δήπου τῇ τοῦ Θεοῦ ᾿Εκκλησίᾳ. Ὅστις τοίνυν τῶν μοναζόντων ἢ κληρικῶν τοιούτῳ ἀλοίη ἐγκλήματι, ἢ συσκευὰς ἐλεγχθείη τυρεύων, ἤτοι τεκταίνων, ἐπισκόποις ἢ κληρικοῖς, τοῦ οἰκείου ἐκπιπτέτω βαθ μοῦ. Συνωμοσία δέ ἐστι τό τινας κατά τινων βουλεύσασθαι, καὶ ἀλλήλους ὅρκοις συνδῆσαι, ἢ μὴν μὴ ἀποστήσεσθαι τοῦ βουλεύματος, μέχρις ἂν τοῦτο τελεσθείη· ὥς που καὶ ἐν ταῖς Πράξεσι τῷ θείῳ Λουκά ἱστόρηται, ὅτι ποιήσαντές τινες τῶν Ἰουδαίων στ στροφάς, ἀνεθεμάτισαν ἑαυτοὺς, μήτε φαγεῖν, μήτε πιεῖν, ἕως ἂν ἀποκτείνωσι τὸν Παῦλου. Φατρία δέ ἐστι κυρίως τὸ τῶν συγγενῶν ἢ τῶν ἄλλως ἡνωμέν νων σύστημα· ἐνταῦθα δὲ κακοθελὲς δηλοῖ διαδούλιον, καὶ συμφωνίαν τινῶν ἐπὶ πράξεσι φαύλαις. Τυρεύειν δὲ, τὸ σκληρὰ καὶ πονηρὰ κατασκευάζειν, καὶ μηχανασθαι· ὡς τὸ, «Ἐνυρώθη» ἡ καρδία αὐτῶν, ἀντὶ τοῦ κ ἐσκληρύνθη.» Νόμοι. Ο συνωμοσίαν κατὰ τῆς πολιτείας παρασκευάσας γενέσθαι, καὶ ὁ ἐπιβουλεύσας τῷ στρατοπέδῳ, ἢ τοῖς πολεμίοις αὐτὴ προδοὺς, ἢ ὁ κατὰ δόλον ἐμποδίσας ὑπὸ Ῥωμαίους γενέσθαι τοὺς πολεμίους, ἢ παρασκευάσας αὐτοὺς βοηζηθῆναι πλήθει, ἢ ὅπλοις, ἢ χρήμασιν, ἢ ἑτέρῳ οἰῳδήσοτε τρόπῳ, τῷ τῆς καθε οσιώσεως ὑπόκειται ἐγκλήματι. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ συν άγεσθαι ὄχλον χωρίς βασιλικοῦ ἐπιτάγματος, πολλῆς ἄξιον τιμωρίας κρίνεται πρὸς τῶν νόμων. Ζήτει καὶ τὸ κα' κεφάλαιον τοῦ Π στοιχείου. Ἡ δὲ νεαρὰ τοῦ βασιλέως Κωνσταντίνου τοῦ Πορ φυρογεννήτου, εἰδήσει καὶ τοῦ πατριάρχον ᾿Αλεξίοτ καὶ τῆς συνόδου, ἀναθέματι καθυποβαλλει τοὺς μέλο λοντας ἢ ἐπιβουλαῖς ἐπιχειρεῖν, ἢ μούλτῳ· ἀλλὰ δὴ καὶ τοὺς συμπράττοντας καὶ συγκοινωνοῦντας τῇ αὐο

Σ. illos denique qui ipsos ad pœnitentiam suscipiunt, cum defectionis poenitentiam nedum agant, aut eam relinquant. Quære de hac novella in inscriptione syn. Gangrensis, quæ circa principium libri occurrit. τῶν ἀποστασίᾳ, καὶ τοὺς συμβουλεύοντας ἢ παρορ- ad ejusmodi facinora incitant, aut commilitant, μῶντας εἰς τὰ τοιαῦτα, καὶ τοὺς συνεκστρατεύοντας, καὶ τοὺς δεχομένους αὐτοὺς εἰς μετάνοιαν, μὴ με ταμελομένους ἀπὸ τῆς ἀποστασίας, καὶ καταλιμπά νοντας αὐτήν. Ζήτει περὶ ταύτης τῆς νεαρᾶς ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τῆς ἐν Γάγγρᾳ συνόδου, ἥτις ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ βιβλίου κεῖται. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ'. Περί σχισματικών. Ζήτει ἐν τῷ β΄ κεφαλαίῳ τοῦ σοιχείου κανόνα α' τοῦ μεγάλου Βασιλείου, σοφῶς ὁριζομένου καὶ διαιροῦντος τὰ σχίσματα, καὶ τὰς αἱρέσεις, ταῖς ἑκατέρων ἰδιότησιν. Ὁ δὲ λα' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, Ὅστις, φησί, πρεσβύτερος, μηδέν τι κατεγνωκώς τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου, μήτε περὶ τὴν εὐσέβειαν σφαλλομένου, μήτ' αὖ χαίροντος ἀδικίαις, ἀλλ᾽ εὐσεβοῦς μὲν τὰ πρὸς Θεὸν, δικαίου δὲ τὰ πρὸς ἀνθρώπους ὑπάρχον τος, πάθει φιλαρχίας κάτοχος ὤν, ἰδίᾳ πήξει θυσια στήριον, καὶ παρασυνάξεις ποιῶν ἐν τούτῳ ἱερουρ γεῖ, μετὰ μίαν καὶ δευτέραν καὶ τρίτην παραίνεσιν καὶ παράκλησιν ἐπὶ τὴν προτέραν ὁμόνοιαν, ἔτι γνώμη χρώμενος αὐθεκάστῳ, αὐτὸς μὲν ὡς φίλαρχος, καὶ τυραννικὸν ἔργον ἐπιδεικνύμενος, καθαι ρείσθω. Οἱ δὲ συναπαχθέντες αὐτῷ, καὶ συνεκκλησιάζοντες, εἰ μὲν κληρικοὶ εἶεν, καὶ αὐτοὶ καθαι ρείσθωσαν, εἰ δὲ λαϊκοί, ἀφορισμῷ ὑποβεβλήσθων. Ἐναργώς τοίνυν ἐκ τούτου παρίσταται, μηδ Αντιναοῦν ὄφλειν εὐθύνην, τοὺς τῶν ἰδίων ἐπισκό πων ἀποσχιζομένους, καὶ ἀποφοιτώντας κληρικούς, G καταγινώσκοντας ὡς ἀσεβούντων ἢ ἀδικούντων. Δι᾿ ἕτερον μέντοι γε τρόπον, κἂν τὰ χείριστα λέγηται περὶ ἐπισκόπου ἢ πρεσβυτέρου, οὐ δίκαιον τῆς ἐκείνου κοινωνίας ἀφίστασθαι, πρὶν ἂν ἡ δι᾿ ἀκριβοὺς ἐξετάσεως κρίσις τοῦτον καθέλῃ. Οὐ γὰρ τῶν ἀνθρώπων ἡ χάρις, ἀλλὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὃ καὶ διὰ τῶν ἀναξίων πορίζειν ταύτην εἰώθει τοῖς θερμότητι πίστεως προσιοῦσι. Πάντας γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς οὐ χειροτονεῖ, διὰ πάντων δὲ ἐνεργεῖ. Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ τῆς ἐν Ἀντιοχείς ε' διέξεισι, προσο θεὶς ὡς, εἰ μετὰ τὴν καθαίρεσιν θορυβῶν ἐπιμένει, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἀναστατῶν, διὰ τῆς ἔξωθεν καὶ πολιτικῆς ἐξουσίας σωφρονιζέσθω, εἴ πως ταύτῃ γοῦν πρὸς μετάνοιαν ἐπιστρέψειεν. Επιτιμᾶν τὴν μόνον ἐφεῖται τοῖς ἐπισκόποις, ἀλλ' οὐχὶ καὶ τιμω ρεῖσθαι τοὺς πταίοντας· μὴ πειθομένους δὲ τοῖς άρχουσι πρὸς σωφρονισμὸν ἐκδιδόναι. Ζήτει καὶ τὸν λα' καὶ τὸν νθ' τῆς ς' συνόδου ἐν τὴν α' κεφ. τοῦ στοιχείου. Ὁ δὲ ιβ' κανὼν τῆς λεγομένης πρώτης καὶ δευτέρας συνόδου, Τῷ λα, φησί, τῆς ς συνόδου κανόνι γινόμενοι σύμψηφοι, ἀποκεκληρωμένους εἶναι, καὶ ἐπι τετραμμένους κελεύομεν πρὸς τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου, τοὺς ἐν εὐκτηρίοις οίκοις, ἔνδον οἰκίας οὖσι, λειτουργοῦντας ἱερέας. Εἰ δέ τινες παρὰ τού τους ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου εἰς τὰς οἰκίας ἐμπίπτοντες άψασθαι λειτουργίαν τολμήσαιεν, ἐκεί CAP. XII. De schismaticis. Quære in cap. 2 litt. canonem primum magni Basilii, sapienter ibi definientis ac distinguentis schismata atque hæreses juxta suas quamlibet proprietates. Canon autem 31 sanctorum apostolorum, si quis, ait, presbyter, cum episcopum suum nequaquam incusare ac damnare queat, utpote nihil contra pietatem peccantem, neque improbitati indul gentem, sed e contra quoad homines justum piumque erga Deum, ambitione tactus privatim altare fixerit, et conventus colligens super illud celebret, atque post unam ac alteram, alque dein tertiam admonitionem et cohortationem ad priorem conformitatem, in sententia eua obstinate perseveret, tanquam ambitiosus et affectum tyrannicum prodens, deponatur. Qui autem conveniunt et congregantur ad illum, si clerici fuerint, etiam et illi ordine semoveantur, sin autem laici, excommu nicentur. Exinde autem manifestum nihil impedire quominus a suis episcopis faciant divortia, et secedant clerici, si ipsos tanquam improbos aut injustos coarguant et damnent. Alioqui, quamvis pessima perhibeantur de episcopo et presbytero, non licet a communione ipsius secedere, antequam judicium post accuratam examinationemlatum istum semoverit. Non enim hominum ea gratia est, sed Spiritus sancti, qui pro meritis eam solet viris ardore fidei· præcellentibus conferre. Omnes enim, inquit, (scilicet D. Chrysostomus) non ordinat Deus, sed per omnes operatur. Eadem etiam percenset concilii Antiocheni canon quintus, atque addit: At vero, si post depositi onem permanserit turbas et seditionem commovens in Ecclesia, per externam ac politicam potestatem castigetur, si forte illum ad pœnitentiam convertere queat. Quippe conceditur episcopis duntaxat increpare delinquentes, non etiam punire, sed vero inobedientes magistratui castigandos tradere. Quære et can. 31 et 59 synodi sextæ in cap. 1 litteræ B. 233 Canon autem 12 concilii, quod primum ac secundum appellatur, Canoni, inquit, 31 concilii sexti consentientes, clericatu privandos decernimus, et episcopo istius loci subjiciendos sacerdotes, qui in oratoriis; quæ intra ædes privatas habentur, sacra celebrant. Quicunque vero præter hosce, citra episcopi sententiam in ædes ingredientes ausi fuerint sacra facere, ipsos

MATTHÆI BLASTARIS quidem deponi, communicantes vero segre- νους μὲν καθαιρεῖσθαι, τοὺς δὲ συγκοινωνοῦντας gari. αὐτοῖς ἀφορίζεσθαι. Canon vero 13, Ut hære ticorum zizaniorum germine, inquit, ense sancti Spiritus radicitus exscindebantur, ita schismaticorum insaniam, qua pus Christi dividere studet, nosmet reprimentes statuimus, quod si quis presbyter aut diaconus ob crimina quædam, quæ ad carnales affectus pertinent, suum episcopum damnans, qui cum omni pietate ac innocentia vixerit, directo contra apostolico ac sacro canone definitum, ausus fuerit & communione ejus secedere, ante cognitionem synodicam, ejusque nomen, quando sacra peragit, non referat, hunc depositioni subjici volumus, et omni sacerdotali honore privari. Illicitum enim est eum qui judicium metropolitanorum præripit, Ὁ δὲ ιγ', Ωταερ αἱ τῶν αἱρετικῶν ζιζανίων ἐκε φύσεις, φησί, τῇ μαχαίρᾳ τοῦ Πνεύματος ρίζαις αὐταῖς ἐξεκόπησαν, οὕτω καὶ τὴν τῶν σχισματικῶν μανίαν, τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα μερίζειν ἐπιχειροῦ σαν, ἡμεῖς ἀναστέλλοντες, οριζόμεθα, ὡς, εἴ τις πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, ἐπί τισι δῆθεν ἐγκλήμα σιν, ἃ τῶν σαρκικῶν ἐξῆπται παθῶν, τοῦ οἰκείου κατεγνωκὼς ἐπισκόπου, πάσης δυσσεβείας καὶ ἀδικου πράξεως ἔχοντος τὸν βίον ἐκ διαμέτρου, ὡς τῷ ἀποστολικῷ καὶ θείῳ κανόνι διείληπται, ἀποστῆνα, τῆς αὐτοῦ κοινωνίας τολμήσειε πρὸ συνοδικῆς δια γνώσεως, καὶ τοῦδε τὸ ὄνομα τὴν θείαν επιτελῶν Ιεροτελεστίαν μὴ ἀναφέροι, τοῦτον ὑποκεῖσθαι καθ αιρέσει κελεύομεν, καὶ πάσης ἱερατικῆς ἀποστε ante judicium, quantum ad illum spectat, adver. ρεῖσθαι τιμῆς. ᾿Αθέμιτον γὰρ τὴν τῶν μητροπολιτών sus patrem suum atque episcopum decernere. Sed et qui eum sequuntur, si clerici fuerint, easdem penas subire, siu vero monachi, aut laici, non tantum communione privari, sed etiam ecclesia penitus expelli, donec conspirationem cum schismaticis respuentes, ad proprium episcopum reversi fuerint. συνάφειαν διαπτύσαντες, πρὸς τὸν οἰκεῖον ἐπιστραφῶσιν Canon porro 14 depositionen etiam episcopi decernit, si a communione sui metropolitani defecerit, aut recusaverit in officio sacro nomen ejus referre. Tum canon 15 paris criminis arguit etiam metropolitas qui a suo patriarcha recedunt. Verumntarnen, si patriarcha fortassean aut metropolita, ait, aut episcopus hæresin aliquam a sanctis Patribus damnatam publice, et ut ita dicam nudo capite prædicaverit, qui communioni ejus abrenuntiant, et seipsos communiunt adversus eum, nou pana dignus, sed potius honore, qui orthodoxis competit, habeatur. Non enim episcopos, sed pseudepiscopos et pseudodidascalos damnarunt, neque in schismata unitatem Ecclesiæ consciderunt, sed a schismatis et divisionibus Ecclesiam liberare studuerunt, quantum in eis erat. Quamobrem et nos recte facimus quod communionem veteris Romæ abnuimus, etiam ante synodalem cognitionem ac judicium. Canon autem sextus synodi Gangrensis ei, qui Ecclesiam contemnens privatus conciones habet, atque sine licentia episcopi sacra celebrat, ultimum supplicium denuntiat: quid enim uspiam anathemate gravius et terribilius? Ecclesiam autem vocat non templum, sed cœtumn fidelium. Templum enim secundum sanctum Isidorum Pelusiotam proprie ecclesiasterium appellare licet, sicuti θυμίαμα θυμιατήριον, et ουσία θυσιαστήριον. Imo etiam canon 10 concilii Carthaginensis, presbyterum depositione muletatum, si ex insolentia novum altare struxerit, et privatim Deo sacra κρίσιν ἁρπάζοντα, πρὸ κρίσεως, ὅσον τὸ ἐπ᾿ αὐτῷ, τοῦ οἰκείου πατρὸς καὶ ἐπισκόπου καταψηφίζεσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς ἐπομένους αὐτῷ, κληρικοὺς μὲν τυγ χάνοντας, τοῖς αὐτοῖς ἐπιτιμίοις ὑποβάλλεσθαι· μου ναχοὺς δὲ, ἢ λαϊκοὺς, μὴ ὅτι τῆς ἱερᾶς ἀφορίζεσθαι κοινωνίας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐκκλησίας παντάπασιν ἐξωθεῖσθαι, μέχρις ἂν τὴν πρὸς τοὺς σχισματικούς ἐπίσκοπον. Ὁ δὲ ιδ΄ καθαίρεσιν καὶ τοῦ ἐπισκόπου καταψηφίζεται, εἰ τῆς κοινωνίας τοῦ ἰδίου ἀποσχισθείη μητροπολίτου, μηδὲ ἀναφέρειν ἀνέχοιτο ἐν ταῖς ἱεραῖς τελεταῖς τὸ αὐτοῦ ὄνομα. Ὁ δὲ ιε' τῶν αὐτῶν εὐθυνῶν καὶ τοῖς μητροπου λίταις τιμᾶται, τοῖς ἀποσχιζομένοις τοῦ σφῶν πατριάρχου. Εἰ δ' ὁ πατριάρχης τυχόν, φησίν, ἢ ὁ μητροπολίτης, ἢ ὁ ἐπίσκοπος, οιανδήτινα αἵρεσιν πρὸς τῶν θείων κατηγνωσμένην Πατέρων, δημοσίᾳ καὶ γυμνῇ, φάναι, κηρύττῃ τῇ κεφαλῇ, οἱ τῆς αὐ τοῦ κοινωνίας ἀποδιαστελλόμενοι, καὶ ἀποτειχίζον τες ἑαυτοὺς, μὴ ὅτι κολάσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς προσηκούσης τοῖς ὀρθοδόξοις ἀξιούσθεν τιμῆς. Οὐ γὰρ ἐπισκόπων, ἀλλὰ ψευδεπισκόπων και ψευδοδιδασκα λων κατέγνωσαν, καὶ οὐκ εἰς σχίσματα τὴν ἕνωσιν τῆς Ἐκκλησίας κατέτεμον, ἀλλὰ σχισμάτων καὶ μερισμῶν τὴν Ἐκκλησίαν ἐσπούδασαν ῥύσασθαι, τό γε εἰς αὐτοὺς ήκον. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς εὖ ποιοῦντες, τὴν τῆς παλαιᾶς Ρώμης απειπάμεθα και νωνίαν, καὶ πρό γε συνοδικῆς διαγνώμης, καὶ κρίσ σεως. Ὁ δὲ ς' τῆς ἐν Γάγηρᾳ συνόδου κανὼν τῷ περὶ ἐλαχίστου τιθεμένῳ τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἰδία ἐκκλη σιάζοντι, καὶ παρὰ γνώμην ἱερουργοῦντι τοῦ ἐπι σκόπου, τῶν ἐσχάτων τιμὴν ἀξιοῖ· τί γὰρ τοῦ ἀναθέματος ἐσχατώτερόν τε καὶ φρικωδέστερον; Εκκλησίαν δὲ οὐ τὸν νεών, ἀλλὰ τὸ τῶν πιστῶν φησι πλήρωμα· ὁ γὰρ νεώς, κατὰ τὸν Πηλουσιώτην ἅγιον Ἰσίδωρον, ἐκκλησιαστήριον ἂν κυρίως λέγοιτο, ὡς θυμίαμα θυμιατήριον καὶ θυσία θυσιαστήριον. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ι' τῆς ἐν Καρθαγένῃ, τὸν ἀφορισμῷ ἐπιτιμηθέντα πρεσβύτερον, εἰ ἐξ ἄπονοίης νέον πή ξας θυσιαστήριον, ἰδίαν τῷ Θεῷ ἱερουργίαν προσο

Τ. φέρει, τῷ ἀναθέματι παραπέμπει, οἷα τὴν τῆς Ἐκ- fecerit, anathemate ferit, tanquam corruptorem κλησίας πίστιν καὶ κατάστασιν λυμαινόμενον, καὶ βλασφημεῖσθαι ταύτην παρασκευάζοντα πρὸς τῶν τῆς ἀληθείας ἐχθρῶν. Πρῶτον μὲν γὰρ παραγγε λίαις πειρᾶσθαι δεῖ τοὺς τὰ σχίσματα ποιοῦντας ἐπανάγειν πρὸς τὴν ὁμόνοιαν· μὴ πειθομένους δὲ, καθαιρεῖν ἢ ἀφορίζειν· εἰ δὲ καὶ οὕτω μένοιεν άπαυ θαδιαζόμενοι, καὶ στασιάζοντες, ὑποτιθέναι τούτους τῷ ἀναθέματι, καὶ ὡς σεσηπότα μέλη τοῦ ὑγιαίνοντος σώματος τῆς Ἐκκλησίας ἐκτέμνειν. Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ ια' ἀποφαίνεται· Τὸν καταγνωσθέντα πρὸς τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου πρεσβύτερον, ὡς μὴ καλῶς βιοῦντα, προσαγγεῖλαι δεῖ τοῖς γειτνιῶσι τῶν ἐπισκόπων, ὡς ἄν δι' ἐκείνων τῷ ἰδίῳ διαλλαγείη· εἰ δὲ φυσιωθεὶς, ἀποσχισθείη μὲν τοῦ ἐπισκό που, ἰδίᾳ δὲ ἱερουργεῖν βουληθείη, οὐ μόνον τὸν ἴδιον ἀπολέσει βαθμὸν, ἀλλὰ καὶ ἀνάθεμα ἔσται. Χρὴ δὲ, φησὶ, σκοπεῖν, μὴ ἄρα δικαίως τὸν ἴδιον ἐπίσκοπον ὁ κληρικὸς αἰτιῷτο, ἢ ἀδικοῦντα βλέπων αὐτὸν, ἤ τῷ ὀρθῷ ἐναντιούμενον δόγματι, καὶ οὐκ ἔξω λόγου τὴν αὐτοῦ κοινωνίαν ἐκκλίνοι. Ζήτει ἐν τῷ β΄ κεφ, τοῦ στοιχείου κανόνα λγ' τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου, καὶ τὸ κ' κεφάλαιον τοῦ Κ στοιχείου. Ἡ δὲ πολύστομος τῆς Ἐκκλησίας σάλπιγξ, ὁ μακάριος τιμόντι Χρυσόστομος, τὴν πρὸς Ἐφεσίους Ερμηνεύων Ἐπιστολὴν, κάν τῷ ια' τῆς ἐρμηνείας λόγῳ, περὶ τῶν τὰ σχίσματα ποιούντων διαλεγόμενος, 'Ανήρ τις ἅγιος, φησιν, εἴρηκεν, ὅτι οὐδὲ μαρτυρίου αἷμα ἐξαλείφειν δύναναι τὴν ἁμαρτίαν ταύτην. Ἐν δὲ τῷ ξε' τῆς αὐτῆς κεφαλαίῳ, τοῦ εἰς αἵρεσιν ἐμπεσεῖν, τὸ τὴν Ἐκκλησίαν σχίσαι, οὐδὲν ἔλαττον κακὸν δείκνυσιν· οὐδὲν δὲ οἷον καὶ τὴν ἐπι· στολὴν ἐνάριθμον θεῖναι τοῖς φθάσασι, τοῦ ἐν ἁγίοις Διονυσίου. ᾿Αλεξανδρείας καὶ μάρτυρος, ἦν πρὸς τὸν Ναυάτον πέπομφε, Ρώμης ὄντα πρεσβύτερον, Ἐπιστολὴ Διονυσίου πρὸς Ναυάτον, Ρώμης πρεσβύτερον. Διονύσιος Ναυάτῳ ἀδελφῷ χαίρειν. Εἰ ἄκων, ὡς φής, ήχθης, δείξεις, ἐὰν ἀναχωρήσεις ἑκών ἔδει μὲν γὰρ καὶ πᾶν ὁτιοῦν παθεῖν ὑπὲρ τοῦ μὴ διακόψαι τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· καὶ ἦν οὐκ ἀδοξονέρα τῆς ἕνεκεν τοῦ μὴ εἰδωλολατρῆσαι γινομένης, ἡ ἕνεκεν τοῦ μὴ σχίσαι μαρτυρία, κατ᾽ ἐμὲ δὲ καὶ μείζων· ἐκεῖ μὲν γὰρ ὑπὲρ μιᾶς τις τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, ἐνταῦθα δὲ ὑπὲρ ὅλης τῆς Ἐκκλησίας μας. τυρεῖ· καὶ νῦν δὲ, εἴ πείσαιο, ἢ βιάσαιο τοὺς ἀδελτοὺς εἰς ὁμόνοιαν ἐλθεῖν, μείζων ἔσται σοι τοῦ σφάλματος τὸ κατόρθωμα· καὶ τὸ μὲν οὐ λογισθήσεται, τὸ δὲ ἐπαινεθήσεται· εἰ δὲ ἀπειθούντων, ἀδυνατεῖς, σώζων σώζε τὴν σταυτοῦ ψυχήν. Εῤῥῶσθαί σε ἐχόμε νον τῆς εἰρήνης, ἐν Κυρίῳ εύχομαι. ΑΡΧΗ ΤΟΥ Τ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Περὶ τῆς τάξεως τῶν κληρικῶν, Ζήτει τὸ δ' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. Ὁ δὲ νς' τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου κανὼν τοῦ ἐπισκόπου τὴν εἴσοδον ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον ποιουμέPATROL, GR. CXLV. fidei atque constitutionis ecclesiastica, et studentem illam contemptui exponere hostium veritatis. Primum quidem exhortationibus opus est, ut conemur hosce qui 234 schismata, faciunt reducere ad conformitatem, inobedientes tamen aut deponere, aut excommunicare. Sin vero adhuc permanserint obstinati, ac seditionem moventes, anathemati ipsos subjicere, et tanquam membra corrupta e corpore Ecclesiæ rescindere. Eadem etiam asserit et 11 canon: Presbyterum a suo episcopo damnatum, tanquam male viventem, denuntiare oportet episcopis vicinis, ut eorum gratia suo episcopo reconcilietur. Sin vero superbia elatus sese separet ab episcopo, et privatim celebrare velit, non solum gradum suum amittet, sed etiam anathema erit. Oportet autem dispicere, ait, num merito episcopum suum clericus accuset, videlicet aut injuste facientem, aut contra rectam doctrinam pugnantem viderit, et non sine ratione communionem ejus declinantem. Quære in cap. 2 lit. can. 33 synodi Laodicenæ, et cap. 20 lit. K, Multisona autem Ecclesiæ tuba et vere Chrysostomus, Epistolam ad Ephesios explicans, et in 11 Expositionis suæ sermone de iis qui schismata faciunt disserens, Vir quidam sanctus, inquit, neque martyrii sanguinem peccatum illud diluere posse dixit. Et in capite 65 ejusdem Expositionis, Ecclesiam scindere nihil minus malum præstat quam in hærəsin labi. Nihil etiam vetat quominus præcedentibus adjiciamus Epistolam beati Dionysii episcopi Alexandrini ac martyris, quam ad Novatum Romæ presbyterum misit. Epistola Dionysii ad Novatum presbyterum Romanum. Dionysius Novato fratri salutem. Si modo ægre tulisti, ut dicis, promotionem, sponte recedendo id ipsum ostendes. Oportuit enim et quodvis potius perpeti, quam discindere Ecclesiam Dei: neque minus gloriosum fuit martyrium propter evitandum schisma, quam cultum idolorum, imo meo quidem judicio magis. Illic enim propter sui ipsius animam solam, hic propter totam Ecclesiam martyrium obit. Jam vero si persuaseris aut coegeris fratres in concordiam conspirare, insiguis erit delicti emendatio; atque illud quidem minime imputabitur, hoc autem laudem merebitur. Si tamen inobsequentes servando nibil valeas, tuam animam serva. Bene te, ut pacem retines, valere exopto in Christo. 235 INITIUM LITTERE Τ. CAP. I. De ordine clericorum. Quære cap 5 litt. A. Canon autem 56 synodi Laodicens, quando epi. scopus ad altare accedere vult, minime licere judi-

cal presbyteris preoccupare, atque inlroeuntes se vou, μὴ ἐξεῖναι κελεύει τοῖς πρεσβυτέροις προλαμ des capessere, et episcopum solum relinquere, Illud enim non tantum decoris violati, sed et contemptus episcopi argumentum est: sed potius una cum episcopo ingredi vult, nisi quis corpore minus valeat, et standi moram perferre neutiquam possit. CAP. II. De sepultura. Leges. Sepelire haud fas est, ubi constat corpus martyris jacere. Nemo quisquam de sepulcris materiem quamcunque ad aliam domum exstruendam auferat. Cadaver hominis citra mandalum Imp. nemo in locum alium transferat. Qumre et in cap. 15 litt. Μ. CAP. III. Quod mortuos baptizare minime liceat, neque eorum cadaveribus sacra mysteria præbere. Quære cap. 26 litt. K. GAP. IV. De clericorum filiis. Canon 35 concilii Carthaginensis minime oportere existimat episcopos ac clericos facile liberis suis potestatem sui concedere, nisi per ætatem aut morum probitatem fidem certam fecerint, posse 80 convenienter ac provide res suas administrare. Secus enim et ipsi liberorum suorum criminibus obnoxii erunt. Leges. Leges autem statuunt libertatem filiis non a patre solo, sive clericus sit, sive laicus, donari, βάνειν, καὶ εἰσερχομένους καθίζειν, καὶ μόνον ἐξν τὸν ἐπίσκοπον (οὐχ ὅπως γὰρ ἀταξίας, ἀλλὰ καὶ τοῦ περιφρονεῖν τὸν ἐπίσκοπον τοῦτο σημεῖον, ἀλλὰ τούτῳ συνεισιέναι, εἰ μήπου τις ἀνωμάλως ἔχει τὸ σῶμα, καὶ τὴν στάσιν ἥκιστα δύναται φέρειν. ΚΕΦΑΛ. Β΄. Περὶ ταφῆς. Νόμοι. Οὐκ ἔξεστι θάπτειν ἔνθα δῆλόν ἐστιν ὅτι μάρτυρος σῶμα ἀπόκειται. Οὐδεὶς ἀπὸ τῶν τάφων ὕλην τινὰ ἤ ἕτερον εἶκος δόμημα μεταφέρει. Μηδεὶς σῶμα ἀνθρώπινον χωρίς κελεύσεως βασι λικῆς εἰς ἕτερον τόπον μεταφερέτω. Ζήτει καὶ ἐν τῷ ιε' κεφ. τοῦ Μ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Γ΄. Οτι τοὺς τελευτήσαντας οὔτε βα πτίζειν θεμιτόν, οὔτε τοῖς σώμασιν αὐτῶν κοινωνίας μεταδιδόναι. Ζήτει τὸ κς' κεφάλαιον τοῦ Κ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Περὶ τῶν τέκνων τῶν κληρικῶν. Ο λε' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανὼν οὐκ οἴεται δεῖν ἐπισκόπους καὶ κληρικοὺς εὐχερῶς τοῖς τέκνοις αὐτῶν διδόναι τὸ αὐτεξούσιον; εἰ μὴ ἀπὸ τῆς ἡλι κίας καὶ τῶν ἀγαθῶν τρόπων δοῖεν πληροφορίαν, ὅτι δυνήσονται δεόντως καὶ εὐλαβῶς τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς οἰκονομεῖν· εἰ δ᾽ οὖν, τῶν ἁμαρτημάτων αὐτῶν καὶ αὐτοὶ ἔσονται κοινωνοί. Νόμοι. Οἱ δὲ νόμοι κελεύουσι μὴ παρὰ μόνου τοῦ πατρὸς εἴτε κληρικοῦ, εἴτε λαϊκου, τὴν τῶν τέκνων αὐτ nisi cognitio auctoritativa ita decernat. Non enim εξουσιότητα γίνεσθαι, εἰ μὴ καὶ δικαστικὴ διάγνωσις consensus merus patris natum patria potestate liberat, sed legitima actio. Liberi autem episcoporum, qui dignitate aliqua cohonestantur, sui juris juxta leges evadunt, neque pro illis patres rationem reddunt. Dicit enim Novella Justiniani 81: Qui dignitatem indepti sunt, ac officia publica sustinent, suæ potestatis sunt, quamvis per ætatem non oporteat ipsos de manu patria liberari. 236 Delicta circa damnum quæ perpetrant filii sub patria potestate, ipsi patres merito luunt, non ita et crimina. Neque enim puniuntur patres propter alios, cum lex diserte dicat: Delicta caput sequuntur. CAP. V. De sacra Quadragesima, et ritibus qui in ea observantur. Quære cap. 4 litt. N. Canon autem 65 synodis extæ eos qui veterem Romam incolunt, monet ne in Sabbatis sacræ Quadragesima jejunent, præterquam in uno tantum, eoque magno Sabbato. Sed arrogantes illi incorrigibiles perseverarunt, neque canonibus apostolicis, neque huic obsequentes, adeoque nec clerici depositionem metuunt, neque laici excom. municationem. Tanto autem turpiores evaserunt, ut non solum in istis, sed et aliis anni Sabbatis τοῦτο ἐπιψηφίσεις· φασί γάρ· Οὐ γυμνὴ συναίνε σις τοῦ πατρὸς ἐλευθεροὶ τῆς ὑπεξουσιότητας τὸν παῖδα, ἀλλὰ νόμιμος πρᾶξις. Οἱ δὲ ὀφφικίῳ τιμηθέντες παῖδες τῶν ἐπισκόπων, αὐτεξούσιοι παρὰ τοῦ νόμου γίνονται, καὶ λόγον ὑπὲρ αὐτῶν οἱ πατέρας οὐ διδόασι· φησὶ γὰρ ἡ πα Ἰουστινιάνειος νεαρά, ὅτι πάντες οἱ ἀξιωματικοί, καὶ οἱ ἔχοντες ὀφφίκια ἄρχοντες, αὐτεξούσιοι ἔστως σαν, καὶ εἰ τῆς πατρικῆς χειρὸς οὐκ ἔφθασαν ἀπολυθῆναι. Τῶν ψυχικῶν μέντοι σφαλμάτων, ἅπερ οἱ ὑπεξ ούσιοι ἁμαρτάνουσι παῖδες, ἴσως οἱ πατέρες δίκην ὑπέχουσιν, οὐ μὴν καὶ τῶν ἐγκληματικῶν· οὐ γὰρ κολάζονται πατέρες ὑπὲρ τέκνων· φησὶ γὰρ ὁ νόμος· Τὰ ἁμαρτήματα τῇ κεφαλῇ ἕπονται. ΚΕΦΑΛ. Ε. Περὶ τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς, καὶ τῶν ἐν αὐτῇ τελουμένων ἐθῶν. Ζήτει τὸ δ' κεφάλαιον τοῦ Ν στοιχείου. Ὁ δὲ νε τῆς ς' συνόδου κανὼν τοῖς τὴν παλαιὰν οἰκοῦσι Ρώμην παρεγγυᾶται, μὴ νηστεύειν τὰ σάββατα τῆς ἁγίας τεσσαρακοστῆς, ἐκτὸς μόνον τοῦ ἑνὸς καὶ μεγάλου σαββάτου· ἀλλ᾽ ἀδιόρθωτοι μεμενήκασιν οἱ ἀλαζόνες, μήτε τῶν ἀποστολικῶν κανό νων, μήτε τούτου ἐπιστρεφόμενοι· καὶ μήτε τὴν καθαίρεσιν οἱ ἱερωμένοι, μήθ' οἱ τοῦ δήμου τὸν ἀφορισμὸν εὐλαβούμενοι· μᾶλλον δὲ τοσοῦτον χείρους γεγόνασιν, ὡς μὴ μόνον ἐν τούτοις, ἀλλὰ κἂν

Τ. repugnat, solutionem Sabbati in feriam quartam et Parasceven referunt, atque istorum dierum jejunium in Sabbatum, quasi sollicite studentes omnem legem sacram subvertere. τοῖς ἄλλοις τοῦ χρόνου σάββασι, παρανόμως νη- illicite jejunent. Imo quod adhuc magis canonibus στεύειν· τὸ δ' ἔτι τούτου παρανομώτερον, ὅτι τὴν τοῦ σαββάτου κατάλυσιν ἐπὶ τὴν τετράδα μετενηνόχασι καὶ παρασκευὴν, τὴν δ᾽ ἐν ταύταις νηστείαν ἐπὶ τὸ σάββατον, ἔργον ὡσανεί ποιούμενοι, πάντα νόμον ἱερὸν τιθέναι ἀνάστατον. Ὁ δὲ νς' τὴν αὖθις ἐκ διαμέτρου τῶν ᾿Αρμενίων διορθούμενος πλάνην, ἐν τοῖς σάββασι καὶ ταῖς κυ ριακαῖς τῆς ἁγίας τεσσαρακοστῆς, τυροῦ καὶ ὠῶν ἀπέχεσθαι καὶ τούτους κελεύει, οἶπ δὴ νόμος πάσῃ τῇ ὑφηλίῳ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ. Ὥσπερ γὰρ πάντων τῶν θυομένων ἀπεχόμεθα ζώων, οὕτω δέον, καὶ ἀσα τούτων καρπὸς, εἰς τροφὴν μὴ προσίεσθαι. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν τετράδων παρατηρητέον καὶ παρασκευῶν τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ· τοῖς δὲ παραβαίνουσι, καθαιρέσει ἢ ἀφορισμῷ τιμᾶται, κληρικοῖς οὔσιν, ἢ δημόταις τυχόν. ᾿Αλλὰ κάν τούτῳ τοὺς Λατίνους μᾶλλον ἂν ἴδῃς εἰς ἔσχατον ἀφιγμένους παρανομίας, ὥσπερ ἐξεπίτηδες ὁμόσε χωροῦντας τοῖς θείοις και νόσιν· ἐν γὰρ τοῖς σάββασι καὶ ταῖς κυριακαῖς τῆς τεσσαρακοστῆς, οὐ μόνον τυροῦ καὶ ὠῶν, ἀλλά γε καὶ χρεῶν ἅπτονται, οὐχὶ τοῦ δήμου μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν μοναχῶν οἱ ἀσθενῶς δῆθεν τοῦ σώματος ἔχοντες. Ζήτει καὶ ἐν τῷ α΄ κεφ. τοῦ στοιχείου τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου κανόνα με, καὶ ἐν τῷ ζ κεφ. τοῦ Η στοιχείου κανόνα πθ´ νῆς ς' συνόδου. Ὁ δὲ τῆς ς' συνόδου νβ' κανών, ἐν μὲν ταῖς ἄλ λαις τῆς ἁγίας τεσσαρακοστῆς ἡμέραις, οἷα πενθεῖν προστεταγμένον, καὶ νηστεύειν καὶ κατανύσσεσθαι εἰς ἐξίλασμα τῶν οὐ καλῶς ἑκάστῳ βεβιωμένων, τὴν τῶν προηγιασμένων λειτουργίαν κελεύει τελεῖσθαι· ἐν δέ γε τοῖς σάββασι καὶ ταῖς κυριακαῖς αὐτ τῆς, καὶ τῇ ἁγίᾳ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἡμέρᾳ, ἐπεί. περ ἐν ταύταις νηστεύειν οὐκ ἔννομον, καὶ θυσίαν προσφέρειν, καὶ τελείαν γίνεσθαι λειτουργίαν· τις μῶμεν γὰρ τὴν τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἡμέραν, πανηγυ ρίζοντες ἐν αὐτῇ, ὡς ἀρχὴν καὶ κεφάλαιον τῆς ἡμῶν σωτηρίας. Εοικεν οὖν μίαν εἶναι τὴν τεσσα ρακονθήμερον νηστείαν. Εἰ γὰρ καὶ ἑτέρα τοῖς και νόσιν ἐπεγινώσκετο, ωρίσθη ἂν καὶ ἐν ἐκείνῃ, μὴ τελείαν ἱεροτελεστίαν, ἀλλὰ προηγιασμένην τε λεῖσθαι. Διὰ τί ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον μὲν τρίτην ώραν τῆς ἡμέρας ἡ θεία τελεῖται λειτουργία· ἔστι δὲ ὅτε καὶ πρὸς ἑσπέραν ἐν ταῖς με γίσταις τῶν ἑορτῶν. ᾿Αλλὰ γὰρ ζητητέον ἐνταῦθα, τίνος χάριν ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ἡμερῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ, περί του τρίτην ὥραν ἀπὸ τῆς ἕω, νόμος τὴν θείαν τελεῖσθαι μυστα γωγίαν· τῶν δὲ περιφανῶν ἔστιν ἃς ἑορτῶν, και νότερον τρόπον οἱονεὶ πρεσβεύειν οιόμενοι, τούτων τὴν τελετὴν εἰς τὴν ἑσπέραν ταμιευόμεθα, καὶ μετὰ τὰς ἑσπερίους εὐθὺς ἐπιτελοῦμεν ᾠδάς. Τουτὶ γοῦν τὸ ἔθος κατ᾽ ἐξαίρετον καὶ ἰδίᾳ τετήρηται τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ πέμπτῃ, τῷ τε ἁγίῳ καὶ μεγάλῳ καὶ σεβας μία σαββάτῳ· πρὸς δὲ, τῇ περιφανεῖ τῆς Χρι στοῦ γεννήσεως ἡμέρᾳ, καί γε τῇ λαμπρᾷ καὶ φε ρωνύμῳ τοῦ θείου φωτός, εἴγε μὴ συνέλθοιεν ἡμέ Canon vero 56 contrarium plane Armenorum errorem corrigens, in Sabbatis et Dominicis Quadragesimalibus a caseo et ovis abstinere ipsos præcipit; quod quidem præceptum in universa Dei Eoclesia obtinet. Nam sicuti ab omnibus sacrificatis animalibus temperamus, ita et fructus ipsorum in cibum minime adhibere debemus. Hoc etiam in feriis quartis et sextis per totum annum observare oportet. Qui secus fecerint, depositionis aut excommunicationis pœnam iis intentat, prout clerici fuerint, aut laici. Sed vel hinc videas Latinos ad aummam insolentiam pervenisse, tanquam de industria sacris canonibus resistentes, scilicet in Sabbatis et diebus Dominicis per Quadragesimam, non soJum caseum et ova, sed etiam carnes comedunt, neque plebeii duntaxat hoc faciunt, sed monachi etiam minus bene valentes. Quare et in cap. 1 litt. B. syn. Laodicenæ can. 42, et in cap. 7 litt. II concilii sexti can. 89. Rursus canon 52 synodi sexlæ, in cateris quidem Quadragesimæ diebus, scilicet luctui, jejuniis, ac compunctioni destinatis in expiationem uniuscujusque perperam commissorum, officium præsanctificatorum celebrari jubet: attamen in Sabbatis et Dominicis Quadragesimæ, et die sacro Annuntiationis, jejunare haud licet, licet tamen et sacrificium offerre, et perfectam liturgiam peragere. Celebramus enim Annuntiationis diem feriando in ipso, tanquam principium ac caput salutis nostræ. Videtur igitur unicum esse ac simplex Quadragesimale isthoo jejunium. Nam si aliud in canonibus agnosceretur, constitutum esset et in illo non plenarium officirum, sed præsanctificatorum obire. Quam ob causam ut plurimum tertia hora diei sacra liturgia ¡peragatur: nonnunquam tamen, in maximis puta festis, tempore vespertino. Jam vero disquirendum est qua de causa, cum in aliis anni diebus circa horam tertiam a solis ortu lex 237 vult sacrum officium celebrari, festorum quorumdam ex usu moderno, quasi peculiari honore digna illa existimantes, officia in vesperam reservamus, et post hymnos vespertinos statim celebramus. Hic autem usus peculiariter ac specialiter observatur in sacra magna feria quinta, et in sacro et magnoet venerando Sabbato, tum etiam illustri Nativitatis Christi die, atque etiam in sacro et celeberrimo diviniluminis,nisi forte diebus coincidant qui cummi nime patiuntur istorum causa officia sibi eximia inter

mitti. Hisce etiam adde, si placet, et felicem Annun- ραις, τῶν οἰκείων οὐκ ἀνεχομέναις διὰ ταύτας tiationis diem. Quippe consimilis est ratio atque ejus qui præcessit; quia nam hoc ipso Paracletus ad apostolos illustri modo adveniens, et triplex lumen perfectumque perfecte illis demonstrans, nosmet cognomini sacrosanctæ Trinitati hora perfectum ministerium tripersonali Deitati consecrare, per ipsos perspicue docuit. Quamvis enim officii sacri administratio inelabilis Verbi dispensationem mysterio plenam ostendat: nihilo tamen minus gratiam habemus complacenti æterno ejus Patri, et cooperanti Spiritui vivificanti. Verum in dictis insignibus festis, ea mysteria in profundo abscondita, et conceptum sapientiæ divinæ superantia, subobscure quidem, quasi sciagraphia quadam deteguntur et adumbrantur, ita ut ex ejusmodi, quantumn licet, p initiatione, nobis detur ad divinum amorem magis erigi et attolli. Quamprimum autem perfecta et summa lux in terris apparuit hominibus tanquam nimirum sæculorum, diei vespere, fine in Ο legis, ut loqui licet, curriculum exitum vidit: Novi vero Testamenti splendor, polytheismi tenebras dissipare primum potuit, quas umbratilis lex multo ante tollere debuerat. Quapropter et Servator noster cum discipulis suis, qui tum quidem accipiebant, et postea ministrabant illud mysterium, communicans, non interdiu, sed in profundo vespere, magnæ puta feriæ quintæ; et ad sacra certamina perungens, atque pariter admonens ab errore recedere animo plane tranquillo, et firmis cogitationibus, minime quidem instar eculorum, quatenus oportuit opera fore meliora, quam secundum veterem legem: Hoc proculum, inquit, Novum miscet Testamentum iis qui pro illo contendunt et dimicant: subinuens adeo per poculum, nunquam fore ut ipsi periculorum et tentationum ad errorem immunes consisterent, vel eum penitus debellarent, cujus instantes eo temporis tenebræ illustre signum erant. Id propter, quantum nobis scire licet, cum in aliis anni diebus hora tertia Eucharistia peragatur, in dictis tamen eximiis diebus, iisque solis, vespertinum tempus ex decreto Patrum observatur. Solebant enim Patres officium Eucharisticum identidem submutare, et per varietatem hanc mysteriorum incomprehensibilitatem perhumaniter nobis ostendere, atque ad unicam, ineffabilem, et supremam cogni- μ lionem etiam mirifice manuducere. Imo quidem, juxta Historiam, noctu Virgo Dominum peperit, quod etiam liquet ex illo evangelista, «Erant autem pastores,» etc. Noclu etiam Dominus a Joanne baptizatus est, ut Spiritus in forma columbæ ad illum accedens, et copioso lumine noctem illustrans, populumque percellens insolito spectaculo, ipsos Deo Servatori attendere moneret et obtestaretur. Præterea noctu Dominus de cœna mystica cum discipulis communicabat; noctu etiam Resurἐκστῆναι πρεσβείων· ταύταις, εἰ βούλει, προστίθει, καὶ τὴν εὐαγῆ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἡμέραν. Καὶ ἡ μὲν ἐκ τῶν εἰκότων τοῦ προτέρου αἰτία, ὅτι τοὶ ἐν τούτῳ τῆς ἡμέρας ὁ Παράκλητος ἐναργῶς τοῖς ἀποστόλοις ἐπιφοιτήσας, καὶ τὸ τριττόν φῶς ἤδη καὶ τέλειον τελέως τούτοις μυσταγωγήσας, καὶ ἡμᾶς τῇ ἐπωνύμῳ τῆς θείας Τριάδος ὥρᾳ, τὴν τελείαν καθιεροῦν ἱερουργίαν τῇ τρισυποστάτῳ Θεότητι, δι' αὐτῶν σαφῶς ἐδιδάξατο. Εἰ γὰρ καὶ τῆς θείας ἱερουργίας ἡ τελετὴ τὸ τῆς ἀῤῥήτου οἰκονομίας ὑπογράφει τοῦ Λόγου μυστήριον, ἀλλ᾽ οὐδὲν ἧττον τὴν χάριν ἴσμεν τῷ τε εὐδοκήσαντι ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ, καὶ τῷ συνεργήσαντι ζωοποιῷ Πνεύματι. Εν γε μὴν ταῖς εἰρημέναις ἐπισήμοις ἡμέραις, ἕτερ᾽ ἅττα ἐν βάθει κεκαλυμμένα, καὶ ὑπὲρ ἔννοιαν τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας μυστήρια, ἀμυδρῶς πῶς ἡμῖν παραγυμνοῦται σκιαγραφούμενα, ὡς ἂν καὶ ἐκ τῆς τούτων, καθόσον ἐφικτόν, μυήσεως, πρὸς τὸν θεῖον ἡμῖν ὑπάρξῃ πόθον ἐπὶ πλέον πτεροῦσθαι καὶ ἀνατείνεσθαι. Τοῦ γοῦν τελείου καὶ ἄκρου φωτός, ἐπὶ γῆς ὡς ἐν ἑσπέρᾳ τῷ τέλει τῶν αἰώνων τῷ κόσμῳ φανέντος, τέλος μὲν ὁ δρόμος τῆς τοῦ νόμου, ὡς εἰπεῖν, ἡμέρας ἐλάμβανεν· ἡ δὲ τῆς Καινῆς Διαθής κῆς αὐγὴ τὸν τῆς πολυθέου σκότον κακίας καταλύειν ὑπήρχετο, ὃν ὁ σκιώδης νόμος πολλοῦ γε ἄρα ἔδει περιελεῖν. Ταύτῃ τοι καὶ τοῦ μυστηρίου τούτου τοῖς συλληψομένοις ἤδη καὶ ὑπουργήσουσι μα θηταῖς κοινωνῶν ὁ Σωτὴρ, οὐ μεθ᾽ ἡμέραν, ἀλλ᾽ ἐν ἑσπέρᾳ βαθείᾳ, τῆς μεγάλης πέμπτης φημὶ, καὶ πρὸς θείους ἐπαλείφων ἀγῶνας, καὶ ὁμόσε παρακα λῶν τῇ πλάνῃ χωρεῖν, ἀτρεμιζούσῃ καθαρῶς τῇ ψυχῇ, καὶ τοῖς λογισμοῖς ἑστῶσιν, οὐχ ὅπως τοῖς ὀφθαλμοῖς, ὡς ἐντεῦθεν μελλόντων ἔργων ἔσεσθαι κρειττόνων ἢ κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον, Τοῦτο τὸ που τήριον ἡ Καινή, φησί, κίρνησι Διαθήκη, τοῖς ὑπερμαχοῦσι ταύτης καὶ προασπίζουσιν, ὑπεμφαίνων διὰ τοῦ ποτηρίου, μὴ ἄν ποτε τούτοις ὑπάρξαι, κινούνων ἄνευ καὶ πειρασμῶν τῆς πλάνης περιγενέσθαι, καὶ εἰς τέλος ταύτην καταγωνίσασθαι, ἧς τὸ ἐνιστάμενον τηνικάδε σκότος, σημεῖον περιφανὲς ἦν. Διὰ δὴ ταῦτα, ὅσα ἡμᾶς εἰδέναι καὶ τὸ εἰκὸς ἀπαιτεῖ, ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ἡμερῶν τοῦ χρόνου, ὥρᾳ τρίτῃ τὰ τῆς θείας τελεῖται ἱερουργίας· κατὰ μέν τοι τὰς δηλωθείσας ἐπέσήμους καὶ μόνον, ἑσπέρα θεσμοῖς Πατέρων τετήρηται· εἰώθασι γὰρ οἱ θεῖοι Πατέρες τὰ τῆς ἱερᾶς ὑπαλλάττειν μυσταγωγίας, καὶ διὰ τῆς ποικιλίας, ἔστιν ἢ τῶν ὑπὲρ ἔννοιαν μυστηρίων, φιλανθρώπως ἡμῖν ὑπεμφαίνειν, καὶ πρὸς τὴν ἑνια αίαν καὶ ὑπέρσοφον ἐντεῦθεν γνῶσιν, οὐχ ἥκιστά θαυμασίως χειραγωγεῖν. Καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν δὲ, νύκτὸς ἡ Παρθένος τὸν Κύριον τέτοκε· καὶ δῆ· λον ἐξ ὦ ὁ Εὐαγγελιστής φησιν, ὡς καὶ ποιμένε; ἦσαν, καὶ τὰ ἑξῆς· νυκτὸς δὲ ὁ Κύριος πρὸς τοῦ Ἰωάννου ἐβαπτίσατο, ἵνα τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενον, δαψιλεῖ τῷ φωτι τὴν νύκτα περιαυγάσαν, καὶ τὸν λαὸν ἐκπλῆξαν τῷ Καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν... ἐδέξατο. Monet editor Asthensis hæc in condicibus mss. quos inspicere potuit deesse,

SYNTAGMA ALPHABETICUM. Τ. ἀσυνήθει τῆς θέας, οἷα Θεῷ τῷ Σωτῆρι προσέχειν rectio salutaris contigit; noctu denique Virgo a τούτοις διαμαρτύρηται· νυκτὸς δὲ δὲ τοῦ μυστικοῦ Gabriele miram illam salutationem retulit. δείπνου ὁ Κύριος κεκοινώνηκε· νυκτὸς δὲ καὶ ἡ σωτήριος ᾿Ανάστασις γεγένηται· νυκτὸς καὶ ἡ Παρθένος πρὸς τοῦ Γαβριὴλ τὸν ἀσπασμὸν τὸν ξένον ἐδέξατο. Καὶ ὁ τῆς ἐν Λαιδικείᾳ δὲ μθ' κατὰ τὴν τεσσαρα κονθήμερον ταύτην ἄρτον προσφέρειν, ἤτοι τελείαν ποιεῖν ἱεροτελεστίαν οὐκ οἴεται δεῖν, εἰ μὴ ἐν τοῖς ταύτης σάββασι καὶ κυριακαῖς. 238 Atque Canon 49 concilii Laodiceni haud æquum existimat tempore quadragesimali aut panem offerri, aut perfectam liturgiam peragi, præterquam in Sabbatis et Dominicis. Canon etiam 31 neque in memoriis, neque natalitus sanctorum martyrum, per totam quadragesimam, perfectum sacrificium celebrari præcipit: nisi forte cum Sabbato aut die Dominica coiucidant. Haudquaquam vero si licet in diebus jejunii vel martyrum memorias celebrare, eo Ὁ δὲ να' μήτε ἐν ταῖς μνήμαις, μήοε ἐν τοῖς γεν νεθλίοις τῶν ἁγίων μαρτύρων, καθ᾽ ὅλην τὴν τεσσα ρακοστὴν, διὰ τελείας θυσίας ἐπιτάττει πανηγυρίζειν, εἰ μήπου συνέλθοιεν ἡμέρᾳ σαββάτου ή κυριακῆς· καὶ εἰ τῶν μαρτύρων τὰς μνήμας ἀθέμιτον ἐν ἡμέραις νηστίμοις ἐπιτελεῖν, σχολῇ γε δή που τῶν ἄλλως ἀποιχομένων, εἰ μὴ ἐν σαββάτῳ καὶ minus e vita discedentium licet, nisi die Sabbati, μόνα. Ὁ δὲ νβ' οὐδὲ γάμους, οὐδὲ γενέθλια τελεῖν ἐν τῇ τεσσαρακοστῇ συγχωρεῖ. Ὅπως ἀποδεκάτωσις τοῦ ὅλου χρόνου ή τεσ σαρακοστὴ λέγεται, καὶ διὰ ποιας αἰτίας τε λεῖται ὅσα ἐν αὐτῇ τελεῖται. ᾿Αλλὰ γὰρ καλὸν ἂν εἴη καὶ τὰς τούτων αἰτίας, ὡς οἷόν τε, δήλας θεῖναι τοῖς ἀγνοοῦσιν· ἔγνωμον γὰρ ἐκείνων φθονῆσαι τοῖς βαθυτέρας ἐφιεμένοις γνώσεως, ἃ τοὺς πολλοὺς ῥᾳθυμίᾳ διαπέφευγε γνώμης. Απας ὁ παλαιός νόμος τοῖς ὁρατοῖς ἐκπαιδεύειν εἰώθει τὴν τῶν ἀοράτων κατάστασιν, καὶ τοῖς σωμα τικοῖς τῶν πνευματικών πραγματεύεσθαι τὴν διόρω θωσιν· πρὸς δὲ τοῖς ἄλλοις, καὶ τὰς τῶν ὑπαρχόντων δεκάτας τῷ θεῷ καθιεροῦν ἐτησίως τοῖς παλαιοῖς προσετέτακτο· τὰ δὲ τυπικῶς παρ' ἐκείνοις τελού μενα μυστικῶς ἡμῖν ἐκλαμβάνεται. Ἡ οὖν θεία τῶν ἀποστόλων λογάς, μὴ καταλύειν, ἀλλ᾽ ἀναπληροῦν κάν τούτῳ τὸ ἐνδέον ἐγνωκότες τοῦ νόμου, οὐ τῶν ἐπικαίρων πραγμάτων, ἀλλὰ τῶν ἡμερῶν τῆς ζωῆς ἡμῶν ἑκάστης τοῦ ἐνιαυτοῦ περιτροπῆς, τὰς δεκά τας καθιεροῦν τῷ Θεῷ τεθεσπίκασιν, ὡς ἂν διὰ τῆς ἐν αὐταῖς σπουδῆς καὶ θερμοτέρας μετανοίας, τὰ παρ᾽ ὅλον τὸν ἐνιαυτὸν τῆς ψυχῆς ἀῤῥωσθήματα, σὺν Θεῷ βοηθῷ, δυνηθείημεν ἐξιάσασθαι· τὸ δέκατον δὲ τοῦ ἐνταῦτοῦ, τὰς τῶν νηστειῶν ταύτας ἡμέ ρας εἶναι φαμεν. Α' γὰρ ἑπτὰ τούτων ἑβδομάδες, χωρὶς τῶν σαββάτωτ καὶ κυριακῶν, ἡμέραι γίνονται πέντε πρὸς ταῖς τριάκοντα· προστιθεμένου δὲ καὶ τοῦ μεγάλου σαββάτου, καὶ τοῦ ἡμίσεος τῆς λαμπρᾶς καὶ φωτοειδοῦς νυκτός, ἡμέραι γινονται λς' καὶ ἡμίσ σεια, τὸ ι' ἀκριβῶς οὖσαι τῶν τξε' τοῦ ἐνιαυτοῦ ἡμερῶν. Τῶν γὰρ τριακοσίων τὸ δέκατον, τὰ τριακοντα, καὶ τῶν ξ' τὰ ς', καὶ τῶν ε' τὸ ἥμισυ, Ἀλλὰ καὶ ἕτερόν τι μυστικὸν ἐμφαίνει θεώρημα ὁ τριακοστὸς ἕκτος οὗτος ἀριθμός· τρίγωνον γὰρ ὄντα φασὶν οἱ περὶ ταῦτα ἐσχολακότες, καὶ εἰς σχῆμα τετραγώνου καὶ κύκλου μεταβάλλειν. Ὁ γὰρ μόνος τέλειος ἐν μονάσιν ἕκτος ἀριθμὸς, πρὸς αὐτὸν αὐτὸς πολυ πλασιαζόμενος, τοῦτον τοιοῦτον ἀπογεννᾷ. Διὰ μὲν οὖν τοῦ τριγώνου, ἡ τρισυπόστατος θεαρχία δηλοῦ. ται, διὰ δὲ τοῦ τετραγώνου, ἡ πρὸς αὐτὴν ὀρθὴ πίσ στις καὶ πάγιος· ἑδραῖον γὰρ καὶ ἀεὶ ὡσαύτως eoque solo. Proximus autem canon neque nuptias neque natalitia in Quadragesima celebrare permittit. Quanam ratione Quadragesima decima pars totius anni appellatur, et quas ob causas ea peraguntur, quæ in ipsa observari solent. Verumtamen haud injucundum fuerit et istarum rerum causas, his qui ignorant, quantum licet patefacere. Insoitum enim est ea invidere profundiori scientias imbutos; quæ plerosque præ sua ignavia fugiunt. Universa lex vetus visibilibus solita est rerum invisibilium naturam edocere, et corporeis spiritualium constitutionem præstare et exhibere. Inter alia decimas facultatum Deo consecrare quotannis priscis imperatum. Que vero ab illis typice peracta erant, a nobis mystice accipiuntur. Quocirca divinum decus apostoli non dissolvere quidem, sed supplere hoc ipso volentes defectum legis, decreverunt non cujusvis tempestatis fructus, sed vitæ nostræ cujuslibet annui decursus decimas Deo consecrare; adeo ut per exercitationem in istis et pænitentiam acriorem, infirmitates animæ per totum annum, adjuvante Deo, sanare possimus. Decimam autem anni partem hosce jejunii dies conficere asserimus. Quippe septem horum septimanæ, omissis Sabbatis et Dominicis, conflunt dies 35, addito vero magno Sabbato, et dimidia parte insignis et splendidæ noctis, colliguntur dies 36 cum semisse; qui exacte constituunt decimam partem 365 dierum unius anni. Nam decima pars 300 est 30, atque 606, et 5 semissis. Quin imo et aliam mysticam notionem innuit numerus iste 36. Triangularem enim numerum esse dicunt harum rerum periti, et transmutari in quadratum et in circulum. Nam senarius, qui solus inter numeros monadicos perfectus est, in sese ductus procreat dictum numerum 36. Quare per triangulum divina essentia sub tribus personis ostenditur, per quadratum recta in Trinitatem fides et firma. Stabilis enim est et eodem modo semper consistens figura quadrata, paribus laterum angulis fulta. Circulus vero indicat virtutum inter se circularem nexum. Quoniam enim hæc ad Deum

MATTHÆI BLASTARIS γωνίαις τῶν πλευρῶν ἐρειδόμενον· ὁ δὲ κύκλος τῶν ἀρετῶν ἐμφαίνει τὴν πρὸς ἑαυτὰς κυκλικὴν περίο δον. Ἐπειδὴ γὰρ ταῦτα προσοικειοῖ τῷ Θεῷ, ἢ τε ὀρθὴ περὶ τὸ θεῖον ὑπόληψις, καὶ ἡ τῶν ἐντολῶν τήρησις, διδάσκει σε ὁ ἀριθμὸς καὶ ἐν τῇ πίστει τῆς ἁγίας Τριάδος ἑδραῖον εἶναι καὶ ἀμετάθετον, καὶ τὸν κύκλον τῶν ἀρετῶν μὴ ἐν παρέργω τιθέναι, ἀλλὰ καὶ ἀμφότερα ὡς ἀπαρχὴν τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ πρόσο κομίζειν Θεῷ, ἐν τῷ τῆς νηστείας μάλιστα καιρῳ. Ο τοίνυν τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἄνωθεν βασκαίνων ἐχθρὸς καὶ πολέμιος, ὁρῶν ἡμᾶς περὶ πλείονος τὴν ἀρετὴν ποιουμένους, τῶν τῆς κακίας εἰδῶν ὄντων πλειόνων, καὶ τὰ ἐν ἡμῖν αὐτοῦ σκεύη ὡς λύμην ψυχῆς ἄντικρυς ἐκβάλλειν διεγερθέντας, τὰ ὅπλα pertinent, recta scilicet circa Deitatem notio, et ἐστὼς τὸ σχῆμα τοῦ τετραγώνου, ταῖς ἱσομέτροις mandatorum observatio, monet te numerus ille etiam in fde sancta Trinitatis Armum et stabilem esse, et virtutum circulum haud obiter ponere: verum eliam utraque tanquam primitias totius anni Deo offerre, præsertim tempore jejunii Hostis igitur et adversarius qui salutem cœlitus concessam nobis invidet, videns nos pluris facientes virtutem, quam valde varias vitii species, et instrumenta ipsius quæ in nobis sunt, tanquam animæ pestem ejicere conantes, arma adversum nos sumit cum insolenti præparatione, et tanquam defectores reducere tentat, et quasi fugitivos persuadere cupit ut ipsi nos 239 submittamus, atque frena non excutiamus, neque pravis moribus abrenuntiemus, sed assuetie affectibua indulgeamus. καθ᾿ ἡμῶν αἵρει μεθ' ὑπερηφάνου παρασκευῆς, καὶ Solet enim ut plurimum iniquus ille eos qui a passio nibus liberari summo pere student, ferocius aggredi, et vehementiorem affectuum flammam accendere, seipsum contra eos totis viribus opponens, ut animæ fortitudinem tentationum volentia vincat; quod et Deus fieri permittit, ut probi flant manifesti, et fortissimos ipsa colluctatio ostendat, atque etiam humiles nos gerere discamus, neque in nobismet fiduciam ponere, malumque penitus aversemur, quando plane compertam habeamus naturam ejus perniciosam et fallacem et impetuosam. Est autem insigne malignitatis iniqui exemplum etiam Pharao ille, qui olim Israelem subditum tenuit; iate enim Israelem suam diuturnam servitutem ægre tolerantem, et liberari cupientem, 6o gravioribus laboribus afflixit, et lateribus parandis incurvum fecit imaginem præferre servitutis Satanicæ. Et iste pariter nos in terram et terrena inhiare cogit, et totum animum istis adjungere, cum omnibus una sensibus tam externis quam internis, et ad res insensibiles minime eum erigere. Pharao quidem tributariam sibi ac subjectam habuit Ægyptum, que interpretanti est tenebræ; ita et hic intellectualium princeps appellatur tenebrarum. Illi curæ erat filios masculos perdere, et huic etiam potiores cogitationes: quare et Rex noster Christus, ubi nos erudit ad bellum cum eo gerendum, et concertandi rationem bene disponit, jejunio nos armat et oratione, et cordis compunctione. Nam istorum contraria accendere solent dæmonum rabiem non minus quam oleosa ignem; et sic ille nos jubet adversus hostes contendere, qui ipse est dux, et defensor protegens, et cum luctantibns una pugnans, ipse vincens, et Præmium tamen nobis donans. Quanta est judiciorum tuorum abyssus omnem admirationem nostram superaus, Domine Creator! Sicut igitur milites diem præliando insumentes, circa vesperam dispersi cibum quærunt, parantes ex spoliis tumultuariam mensam ne vires eorum ponitus deficiant, quoniam postmodo alterum impetum in Barbaros facere cupiunt: nam boves genio sacrificare, et se saginare milites non decet, οἷα φυγάδας ἐπανάγειν πειρᾶται, καὶ ὡς δραπε τευόντων ἀντιλαμβάνεται, ὑπείκειν αὐτῷ κελεύων καὶ μὴ ἀφηνιᾷν, μηδέ ταῖς πονηραῖς ἀποτάττεσθαι συνηθείαις, ἀλλὰ τοῖς εἰωθόσιν ἐγκαλινδοῦσθαι πάθεσεν. Φιλεῖ γὰρ ὡς ἐπίπαν ὁ πονηρὸς, τοῖς ἐπειγο μένοις τῶν παθῶν ἐλευθερωθῆναι, μανικώτερον ἐπιτίθεσθαι, καὶ σφοδροτέραν τῶν παθῶν ὑπανάπτειν τὴν φλόγα, ἑκοτὸν τοῖς ὅλοις ἀντιτιθεὶς, ἵνα ψυχῆς ἀνδρίαν πειρασμῶν κρατήσῃ περιουσία, τοῦ Θεοῦ τοῦτο συγχωροῦντος, ὅπως οἱ δόκιμοι φανεροί γένωνται, καὶ δείξῃ τοὺς ἀρίστους ἡ πάλη, καὶ ταπεινοφρονεῖν διδαχθῶμεν, καὶ ἡμῖν αὐτοῖς μὴ θαῤῥεῖν, καὶ τὴν κακίαν τελέως μισήσωμεν, ἐναργέστερον καταγνόντες αὐτῆς τὸ φονικὸν ὁμοῦ καὶ ἀπατηλὸν καὶ ἐξάγιοτον. Εναργὴς δὲ τῆς τοῦ πονηροῦ σκαιό τητος εἰκὼν, καὶ ὁ πάλαι τὸν Ἰσραὴλ υποχείριον ἐσχηκώς Φαραώ· τοῦτον γὰρ κἀκεῖνος παραπλησίως τῇ χρονίῳ δυσχεράναντα δουλείᾳ, καὶ τὴν ἐλευθερίαν ποθοῦντα τοῖς χαλεπωτέροις τῶν ἔργων τηνικαῦτα μᾶλλον ἐξέθλιβε, καὶ τῇ πλινθουργία συγκεκυφότα, τὸ τῆς δουλείας εἰσάπαν παρεσκεύαζε σχῆμα δεικνύναι. Ὡς δὲ καὶ οὗτος πρὸς τὴν γὴν ἡμᾶς καὶ τὰ γήι να συνωθεί κεχηνέναι, καὶ τούτοις ὅλον προσέχειν τὸν νοῦν, σὺν πάσαις ὁμοῦ ταῖς ὁρωμέναις καὶ νοουμέναισ αἰσθήσεσι, καὶ πρὸς τὰ ὑπὲρ αἴσθησιν ὅλως μὴ ἀνανεύειν, ὁπόφορον ἐκεῖνος εἶχε τὴν Αἴγυπτον, ἥτις ερμηνεύεται σκότος· ἄρχων καὶ οὗτος τοῦ νοη τοῦ προσηγόρευται σκότους, ἐκείνῳ διὰ σπουδῆς ἦν τῶν παίδων φθείρειν τὰ ἄῤῥενα, καὶ τούτῳ τοὺς ἐρῥωμένους τῶν λογισμῶν. Ταύτῃ τοι καὶ ὁ βασιλεὺς ἡμῶν Χριστὸς, τὸν πρὸς αὐτὸν πόλεμον ἡμᾶς ἐκπαιδεύων, καὶ τὴν ἀγωνίαν εὖ μάλα διατιθέμενος, νησ στεία καθοπλίζει καὶ προσευχῇ, καὶ κατανύξει καρ δίας (τὰ γὰρ ἐναντία τούτων ἐξάπτειν καθ᾿ ἡμῶν τὴν τῶν δαιμόνων πέφυκε λύιταν, οὐχ ἧττον ἢ νὰ ἐλαιώ δη τὸ πῦρ), καὶ οὕτω τοῖς πολεμίοις ὁμόσε χωρεῖν ἐπιτρέπει, αὐτὸς στρατηγών, αὐτὸς ὑπερμαχῶν, προασπίζων, προπολεμῶν, τοὺς ἀντιπάλους αὐτὸς νικῶν, καὶ τὸ βραβεῖον ἡμῖν χαριζόμενος. Ολα σου τῶν κριμάτων ἡ ἄβυσσος! μειζόνων ἤ καθ' ἡμᾶς θαυμάσαι πραγμάτων, δημιουργέ Κύριε. Καθάπερ οὖν οἱ στρατιῶται, διημερεύοντες ἐν τῇ μάχῃ, μόλις πρὸς ἑσπέραν διακριθέντες τροφῆς μέμνηνται, σχέσ

SYNTAGMA ALPHABETICUM. Τ. et nos novum nostrum sacrificium mactantes Sabbato et Dominica, quando laxamus paululum nervos severæ exercitationis, ex illis præmactatis et præsanctificatis patribus quantum parce victitantibus satis, circa vesperam sumimus, pro conditione lugentium atque simul pugnantium: seu potius sacras illas carnes accipientes corroboramur ad validum impetum in hostes faciendum. Militi enim spirituali victus etiam spiritualis convenit (puta tolerantia.) Quamobrem nobis mystice quidem tempore vespertino præsan ctificatorum officium celebrare imperatur. διον ἐξ ἑώλων βρωμάτων ακρατιθέμενοι τράπεζαν, quod solemne eis qui ex voluptate feriantur, ita πρὸς τὸ μὴ παντάπασι τὰς αὐτῶν ἐξασθενῆσαι δυνά μεις, ἐπεὶ καὶ μέλλουσιν αὖθις τῆς ὑστεραίας ὁμήσε τοῖς βαρβαροις ἰέναι (βουθυτεῖν γὰρ ἢ σφαγιάζειν τοῖς πολεμοῦσιν οὐκ ἔξεστιν, ὅπερ τοῖς ἐπ᾽ ἀδείας πανηγυρίζουσιν ίδιον), οὕτω καὶ ἡμεῖς τὸ καινὸν ἡμῶν σφάγιον θύοντες σαββάτου καὶ κυριακῆς, ἡνί κα τοῦ τόνου τῆς πολλῆς ὑποχαλῶμεν ἀσκήσεως, ἐξ ἐκείνων τῶν προτεθυμένων καὶ προηγιασμένων μετ ρίδων, ὅσον ἀποζῇν πρὸς ἑσπέραν σιτούμεθα, νόμῳ πενθούντων καὶ πολεμούντων ὁμοῦ· μάλλόν γε μὴν τῶν ἁγίων ἐκείνων μεταλαμβάνοντας σαρκών, νευ ρούμεθα, πρὸς τὸ τοῖς ἐχθροῖς αὖθις εἰς χεῖρας ἐῥώμένως ιέναι· πνευματικῷ γὰρ ἐπκίτη πνευματική τροφή, σύστασις· διὰ δὴ τοῦτο μυστικώτερον πρὸς ἑσπέ ραν, τὴν τῶν προηγιασμένων τελεῖν ἐπιτετράμμεθα λειτουργίαν. Ὅπως οὐ τελεῖται μνημόσυνον τῶν ἀποιχο- Quod non celebranda sit defunctorum memoria in μένων ἐν τῇ τεσσαρακοστῇ, εἰ μὴ τὸ σάβ βατον. Πάλιν οἱ πρὸς μάχας ἔχοντες, περὶ τῇ ψυχῇ δεδιό τες, καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτῆς θέοντες, ὁσίαις αὐτίκα τιμῶν εἴργονται, τοὺς ἔργον μαχαίρας γεγενημένους, καὶ εἰ τῶν τιμιωτάτων ἢ φιλτάτων αὐτοῖς ὄντες τυγχάνοιεν, τοῦ πάθους κρείττονος ὄντος, ἢ κατ᾿ ἀναίρεσιν τῶν νεκρῶν, μὴ ἄρα τοῦ πολέμου πανταχή περιρ - δέοντος, καὶ τοῦ κινδύνου ἐπηρτημένου, τῇ περὶ τὸν κείμενον, ἀσχολία καιρίων βληθῶσι, καὶ τῷ νεκρῷ συγκατενεχθῶσι. Πρὸς τὴν νοητὴν οὖν καὶ ἡμᾶς τῶν νεκρούντων παθῶν παραταττομένους μάχην, αὐτὰ θάπτειν ἀνάγκη πειρᾶσθαι, οὐ τῶν σώμασιν ἀπογινομένων ταῖς μνήμαις προσέχειν τὸν νοῦν, ὡς τὸ τοῦ Κυρίου ἐπίταγμα· ἐκεῖνοι πεπαυμένοι τοῦ πολεμεῖν, πρὸς τὴν ἀναίρεσιν τῶν ἐσφαγμένων, καὶ τὰς νενομισμένας ποιοῦνται ταφάς· καὶ ἡμεῖς τοῦ συντό νου μεθέμενοι τῆς νηστείας ἐν ταῖς ἱλαρωτέραις τῶν ἡμερῶν, τῶν ἐν ταῖς μνήμαις τῶν ἀποιχομένων με μνήμεθα τελετῶν. Ὅπως γάμοι καὶ ἄλλαι τινὲς τοιαῦται πανηγύρεις ἐν τῇ μ' οὐ τελοῦνται. Τί δὲ γάμων μέλλει καὶ ὑμεναίων τοῖς δόρυ κι νοῦσιν, ἢ ἑορταῖς ἐφεῖται χαίρειν καὶ πανηγύρεσι; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ· οὐ δῆτα οὐδ᾽ ἡμῖν ἐν τῇ πρὸς τοὺς δαίμονας πάλῃ, τοιούτου τινὸς μέλλειν ἀσφαλὲς καὶ καθήκον. Περὶ τοῦ θαύματος τοῦ διὰ κολλύβων τοῦ ἁγίου Θεοδώρου. Εἰ γὰρ μαρτύρων μνήμας ἐξῆν ἐν τοῖς τοιούτοις ἑορτάζειν καιροῖς, παντὸς μᾶλλον ἔδει τοῦ καλὸν ἐν μάρτυσι λάμποντος Θεοδώρου τοῦ Τύρωνος, ἐν τῇ πρώτῃ τῶν νηστειῶν ἡμέρᾳ τελεῖν, καθ᾽ ἦν τὸ μη· δενὸς ἔλαττον εἰς θαύματος λόγον θαῦμα πεποίηκεν, ἐλέγξας τοῦ παραβάτου σὴν κεκρυμμένην σκαιότητα, καὶ μὴ χρανθῆναι τὸν λαὸν τοῖς ἠλογισμένοις βρώ μασιν ἐν ταῖς νηστίμοις ἡμέραις παρασκευάσας, ἀλλ᾿ ἐπισκήψας τῷ τότε ἀρχιερεῖ, τοὺς μὲν κατ᾿ ἀγορὰν εἰς ὠνὴν προκειμένους άρτους, χαίρειν ἐξν, σίτον δὲ ἕψειν, καὶ τούτῳ χρωμένους, τὴν τῆς φύσεως ἀνάγ την παραμυθεῖσθαι· ὁ καὶ πεποιηκότες, τὴν ἐπι βουλὴν ἐφυλάξαντο, ἵνα μὴ τῆς ἀρετῆς ἡ κακία κατακαυχήσηται, καὶ τῆς εὐσεβείας ή δυσσέβεια tempore Quadragesimali, nisi diebus Sabbatinis. Rursus: li qui in acie versantur, animæ timen tes in pro ipsa contendentes, a justis illorum celebrandis prohibentur qui ense verberati ceciderunt, quamvis ex optimis fuerint et charissimis ipsorum amicis, ne videlicet in efferendo occupati, adhuc bello undique ingruente et imminente periculo, propter cadaverum curam lethaliter feriantur, et cum jam defuncto una efferantur Pariterque nosmet oportet, qui 240 aciem intellectualem instruimus advereus mortiferos affectus, moliri ut ipsos sepeliamus, non tantum attendentes memoriæ illorum qui a corpore recesserunt, quam mandato Domini. Illi quidem cessantes a bello, circa exsequias justaque interfectorum satagunt; et nos sane defuncti rigore jejunii in diebus maxime festivis officia memoriis sanctorum debita persolvimus. Quod nuptiæ et alize istiusmodi solemnitates in Quadragesima minime celebrandæ sint. Quid nuptias et epithalamia curare debent, qui arma gerunt? an illis permittitur festis ac ludis indulgere? Minime quidem: neque etiam nobis tutum aut decens in certamine cum dæmonibus, istarum rerum curam ullam habere. De miraculo frumenti cocti per S. Theodorum. Quippe si memorias celebrare in illis temporibus licuerit, maxime illam oportebat Theodori Tironis martyris percelebris primo die jejuniorum recolere, ubi nihil minus quam miraculum fecit redarguens apostatæ celatamnequitiam, et populo persuadens pollutis cibis in diebus jejunii neutiquam contaminari, atque adeo admonens episcopum, qui tum præfuit, ut panes qui in foro venum exponebantur, nullum tangere frumentum autem eoquere, atque eo vescentes naturæ exigentiæ succurrere; quod ipsi fecerunt adeoque periculum evaserunt, ne forte malitia adversus virtutem gloriaretur, et impietas pietatem superaret. Quoniam autem et jejunii austeritas, et festi hilaritas in Sabbatum

MATTHÆ! BLASTARIS proxime sequens coincidebant, ex Patrum insti- περιγένηται· ἀλλ' ἐπειδὴ τῷ τῆς νηστείας σκυ tutis mos iste merito obtinuit, eleemosynam festivitate cohonestandi. Quamobrem ante Quadragesimam memoriam celebramus omnium in fide defunctorum, et sanciorum Patrum. Idcirco ante initium jejunii, Sabbatum post diem Cinerum, omnibus defunctis, atque Sabbatum proxime sequens, sanctis Patribus solemni memoriæ consecrabantur, tanquam conclusio, ut loqui licet, istiusmodi festivitatum, cum nobis haud amplius vacet, jam ad certamina spiritualia prodeuntibus, ad ista attendere. Quare rursus post Pentecosten, sanctorum omnium memoria celebratur. Solemne est militibus post devictos Barbaros, tropæum erigere, et ferre opima imperatori, alque tum ad sepulturam mortuorum se accingere. Pariterque nobis curæ est, post spirituale bellum in jejunio, et resurrectionis victoriam tropæum in Pentecoste figere, et epinicia Christo, per quem vincimus, canere, atque ita defunctis debitum officium persolvere post completam Pentecosten, et post dies septem omnium sanctorum festivitatem celebrare, primitias quasi offerentes festorum et memoriarum insequentium. Verum in festis Do. minicis defunctorum memorias facere, non est pium, neque decet martyrum obitus celebrare; nam quando epinicia regia personant, neque ritus vult lugere eos qui in bello ceciderunt, neque tropsis Dominicis servilem virtutem commiscere. 241 Nam quæ sunt Domini (ejus scilicet qui præmia dispensat, et vincentes coronat), cum servilibus permisceri justissimum et æquissimum; servilia autem Dominicis adjungere, audax et insulsum, nisi forte nonnullorum sanctorum propter eximiam in certando virtutem. θρωπῷ, τὸ γεγανωμένον τῆς ἑορτῆς οὐ συνέβαινε, τῷ ἐπιόντι πρώτῳ σαββάτῳ τὴν εὐποιΐαν πανηγύρει τιμήν, ἄριστα θεσμοῖς Πατέρων έταμιεύθη. Διὰ τί πρὸ τῆς τεσσαρακοστῆς μνήμην τε λοῦμεν πάντων τῶν πίστει κεκοιμημένων, καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων. Διά τοι τοῦτο πρὸ τῆς εἰσόδου τῶν νηστειῶν, τὸ τῆς ἀπόκρεω σάββατον, τοῖς ἀπ' αἰῶνος κεκοιμημέ νοις, τὸ δέ γε μετὰ τοῦτο, τοῖς ἁγίοις πᾶσι μνήμη δημοτελὴς ἀφωσίωται· συμπέρασμα ὡς ἂν εἴποι τις τῶν ἐπὶ τούτοις τελετῶν, ὡς μὴ σχολὴ ἐχόντων ἡμῶν πρὸς ἀγῶνας ἤδη χωρούντων πνευματικούς, τοιούτοις προσανέχειν. Διὰ τί δὲ πάλιν μετὰ τὴν Πεντηκοστὴν, τῶν ἁγίων πάντων. Προὔργου τοῖς στρατιώταις μετὰ τὴν τῶν βαρβά ρων ήτταν, τρόπαιον στῆσαι, καὶ ἐξελεῖν ἀριστεία τῷ βασιλεῖ, εἶθ' οὕτως ἐπὶ τὰς τῶν ἀναιρεθέντων ἰέναι ταφάς· καὶ ἡμῖν ἐπιμελὲς, μετὰ τὸν ἐν νηστεία νοητὸν πόλεμον, καὶ τὴν νίκην τῆς ᾿Αναστά σεως, τρόπαιον τῇ Πεντηκοστῇ στῆσαι, καὶ τῷ νικοποιῷ Χριστῷ ᾆσαι τὰ ἐπινίκια, καὶ οὕτω τοῖς κει μένοις τὸ χρέος ἀφοσιοῦν, μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς Πεντηκοστῆς, καὶ μεθ᾿ ἡμέρας ἑπτὰ τῶν ἁγίων πάντων πανήγυριν ἐπιτελεῖν, ἀπαρχὴν ὡσανεί ποιουμένους τῶν ἐφεξῆς ἑορτῶν τε καὶ μνημοσύνων. Αλλ' οὐδ᾽ ἐν ἑορταῖς δεσποτικαῖς ἀποιχομένων μνημόσυνα ποιεῖν ὅσιον, ἢ μνήμας μαρτύρων ἐπιτε λεῖν εὐπρεπές· βασιλικῶν γὰρ τελουμένων ἐπινικίων, οὔτε τοὺς πεσόντας ἐν μάχῃ νόμος πενθεῖν, οὔτε δεσποτικοῖς τροπαίοις δουλικὰς ἀριστείας ἄναΟ Rursus et alio modo considerare licet ritum banc Quadragesimalem; nimirum tolos 48 dies jejunii agere illo tempore jubemur. Quadraginta quidem ad exemplum jejunii Christi, quo instructus, quoad naturam humanam, nostrum hostem subegit. Sequentes autem octo, ad imitationem salutarium ejus passionum. Atque hi quidem contemplationem animumque, nostrum accendunt, et ad octavum et interminabilem diem erigunt, nos reddentes filios lucis, et amorem filiis convenientem cum pietate ferentes. Illi verono passionibus nostris superiores præstant, et corpore atque terreuis nos levant, et timorem originalem cientes accendunt, qui carnificis adinstar conscientiam nostram delictorum recordatione, et poenarum taliter vitam trahentibus debitarum compungit. Quoniam vero Quadragesima quatuor decadibus constat, jam consideranda venit pars quarta, seu tetras, ut sese habet, tam in monadibus quain in decadibus. Sumitur quidem ut plurimum in sacro codice pro malo et pena: et aliquando rerum diμιγνύναι· τοῖς μὲν γὰρ δουλικοῖς ἀναμεμίχθαι τὰ τοῦ Δεσπότου, τῶν ἐννομωτάτων τε καὶ δικαιωτάτων, ἀθλοθετοῦντός τε καὶ στεφανοῦντος νικήσαντας· τὰ δουλικὰ δὲ τοῖς δεσποτικοῖς ἐπεισάγειν, τολμηρὸν καὶ ἀνόητον, εἰ μήπου τινῶν ἁγίων, διὰ τὸ περιφανές τῆς ἀθλήσεως. Αὖθις γε μὴν καὶ καθ᾿ ἕτερον τρόπον τὰ τῆς νηστείας ταύτης θεωρητέον. Ἡμέρας τὸ σύμπαν εἰπεῖν τεσσαράκοντα καὶ ὀκτὼ νηστείαν ἄγειν ἐν τούτῳ τοῦ καιροῦ προστεταγμεθα· τὰς μὲν τεσσαράκοντα, καθ' ἱστορίαν τῆς τοῦ Κυρίου νηστείας, ή φραξάμενος κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, τὸν ἡμέτερον εἷλε πολέμιον· τὰς δ᾽ ἑπομένας ταύταις ὀκτώ, κατ᾿ εὐλάβειαν τῶν σωτηρίων αὐτοῦ παθημάτων· ἀλλ᾽ αἱ μὲν, τὸ θεω· ρητικὸν ἡμῶν ἀνάπτουσι, καὶ πρὸς τὴν μέλλουσαν ὀγδόην καὶ ἀκατάληπτον ἀναπτεροῦσιν ἡμέραν, φω τὸς υἱοὺς καθιστᾶσαι, καὶ τὴν υἱέσι πρέπουσαν ἀγάπην σὺν εὐλαβείᾳ πορίζουσαι· αἱ δὲ, τῶν παθῶν ἡμᾶς περιεῖναι ποιοῦσι, καὶ τοῦ σώματος, καὶ τῶν γηίνων κουφίζουσι, καὶ ἀπανιστᾶσι τὸν στοιχειωτι κὸν ἐντιθεῖσαι φόβον, δημίου δίκην τὸ συνειδὸς ἡμῶν στίζοντα τῇ μνήμῃ τῶν ἑπταισμένων, καὶ τῶν ἐπ· ηρτημένων τοῖς οὕτω βιοῦσι κολάσεων, κατὰ τὸ φάσκον λόγιον, Τῷ φόβῳ Κυρίου ἐκκλίνει πᾶς ἀπὸ κακοῦ. Ἐπεὶ δὲ ἡ τεσσαρακοστὴ ἐκ δεκάδων σύγκει ται πάντως τεσσάρων, αὐτὴν ἤδη τὴν τετράδα θεα ρητέον, ὅπως εἴτε ἐν μονάσιν, εἴτε ἐν δεκάσιν εὑρί

T quadraginta dies ac noctes depluente, diluvium terram superabat. Quod exemplum et nosmet respicientes pari numero dierum cum illis diluvii, compuncti ac fundentes lacrymarum undas, peccati exsecrationem ostendimus. Deus Abraamum admonuit fore ut posteri ejus per quadringentos annos Ægyptiis servirent, et misere tractarentur, et infinita mala paterentur; quod etiam factum est in diebus non pluribus quam 40, cum magnus Moses plagis illis a Deo missis Ægyptum percutiens. Israelem a servitute Pharaonis liberavit. Infinita progenies in eremo abande benedicta, et infinitis modis ingratitudinem suam demonstrans, anno quadragesimo propter pervicaciam ibi tota deleta est. Maduit enim polytheismo Egypti, ad satietatem illum imbibens, et tandem insolenter σκεται. Ἐπὶ κακώσεως μὲν ὡς ἐπίπαν καὶ τιμωρίας vinarum exitus ostendit. Nam Deo quidem per λαμβάνεται παρὰ τῇ Γραφῇ· ἐνιαχοῦ δὲ καὶ θείων ἐκβάσεις ὑπογράφει πραγμάτων· ἡμέρας καὶ γὰρ μ' καὶ νύκτας ἴσας ὕοντος τοῦ Θεοῦ, ὁ μέγας τῇ γῇ κλύδων ἐπῄει· πρὸς ὁ καὶ ἡμεῖς ἀφορῶνται παράδειγμα, τῷ ἴσῷ τοῦ κατακλυσμοῦ τῶν ἡμερῶν ἀριθμῷ κατανυσσόμενοι καὶ πενθοῦντει, τοῖς ὕδασι τῶν δακρύων τὸ τῆς ἁμαρτίας διαγράφομεν ἄγος. Τετρακόσια ἔτη τῷ ᾽Αβραὰμ ὁ Θεὸς κεχρημάτικε, τὸ ἴδιον αὐτοῦ γένος δουλωθῆναι πρὸς τῶν Αἰγυ πτίωτ, καὶ κακωθῆναι, καὶ μυρίαν αἰκίαν ὑπενεγ κεῖν, ὃ δὴ καὶ εἰς ἔργον ἐκβέβηκεν. Ἐν ἡμέραις οὐ πλείοσιν ἢ μ' ταῖς θεηλάτοις ἐκείναις πληλαῖς ὁ μέ γας Μωσῆς τὴν Αἴγυπτον μαστίξας, τῆς τοῦ Φαραὼ δουλείας τὸν Ἰσραὴλ ἠλευθέρωσεν. Ἡ μυρία εὐεργετώθεῖσα κατὰ τὴν ἔρημον γενεὰ, καὶ διὰ μυρίων ἐπιδειξαμένη τὸ ἀχάριστον, τῷ τεσσαρακοστῷ ἔτει, διὰ τὸ ἀνήκεστον, αὐθότι πᾶσα κατέστρωται· ἄκρατα γὰρ ἦν μεθύουσα τὸ τῆς Αἰγύπτου πολύθεον, εἰς κόρον Θεὸν ἐξυβρίζουσα. ᾿Αλλ᾽ οὐδ᾽ ὁ μέγας ἐν τῷ Δευτερονομίῳ Μωσῆς ἀξιοῖ πλείους τῶν τεσσαράκοντα παίειν τὸν πλημμελήσοντα, προσθήκην γὰρ ὕβρεως τὴν προσθήκην τῆς μάστιγος τῷ πάσχοντι ἐλογίζετο· ταύτῃ τοι καὶ τοῖς Ἰουδαίοις ἤρεσε, μιᾶς δεούσης ταύτας ἐπάγειν, ἵνα μὲ τὸν τεσσαρακοστὸν ἐθελήσαντες πληροῦν ἀριθμὸν, καὶ τῇ ῥύμῃ τῆς χειρὸς περιττοτέρας ἐπενεχθείσης πληγῆς, καὶ ἄκοντες τὸν τυπτόμενον ἀτιμάσωσι παρὸ καὶ ὁ μέγας Παῦλος πεντάκις τεσσαρακόντα παρὰ μίαν ειλήφει. sese contra Daum benefactorem efferens. τούτου πιοῦσα, καὶ διὰ τέλους εἰς τὸν εὐεργέτην Sed nec magnus Moses in Deuteronomio delinquentem pluribus quam quadraginta plagis luere vult; quia reputabat accessionem plagarum ignomi niam perpetienti addere. Quare et Judæis placuit hasce unica dempta inferre, ne numerum quadragenarium adimplere studentes, propter ipsum manus impetum pluribus illatis plagis, etiam inviti vapulantem lacerarent. De quo et magnus Paulus, Quinquies quadraginta una minus accepi, ait. Innuit autem lex quod plage peccantium usque ad incarnationem Christi et resurrectionem ipsius e mortuis obtinebant, ulterius tamen non procedebant, concedente Christo omnibus in ipsum credentibus per baptismum debitarum pœnarum delictis suis remissionem. Nam virispirituales mundi ætates in quinque distribuentes, primam esse asserunt, quam in paradiso egit Adam, secundam quæ ad Noachum pertigit, tertiam quam magnus Abrabamus illustri pietate transegit, quartam Moses ille magnus et prophetarum cæteri complebant; quintam vero ac ultimam, quando ultima bonorum accessio, incarnatio, inquam, 242 Salvatoris toti mundo renovationem attulit. Cuilibet enim horum temporum etiam lex conveniens data est; Adæ Ἐνίττετο δὲ ὁ νόμος, ὡς αἱ μάστιγες ἁμαρτανόν των ἄχρι τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν αὐτοῦ ἀναστάσεως τὸ ἐνεργὸν εἶχον, περαιτέρω δὲ οὐ προέβησαν, δωρησαμένου πᾶσι τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὑτὸν διὰ τοῦ βαπτίσματος ἐλευθε ριαν τῶν ἐπὶ τοῖς πεπλημμελημένοις κολάσεων. Τὸν γὰρ καθ᾿ ἡμᾶς τοῦτον αἰῶνα εἰς ε' διαιροῦντες και ροὺς οἱ τοῦ Πνεύματος, α' μὲν εἶναί φασι καθ᾿ ὃν ἐν τῷ παραδείσῳ διάγων ἦν Αδάμ. β', τὸν ἐπὶ Νῶς· γ', ὃν μέγας ᾽Αβραὰμ τῇ τῆς εὐσεβείας περιήγαγεν αἴγλῃ· τὸν δ' σὺν τοῖς λοιποῖς προφήταις ὁ μέ γασ ἐπλήρωσε Μωσῆς· ε μὲν τοι καὶ τελευταῖον, ἡνίκα ἡ τῶν ἀγαθῶν τελευταία φορά, ἡ τοῦ Σωτῆρος, φημὶ, ἐνανθρώπησις, ὤρεξε παντὶ τῷ κόσμῳ τὴν ἀνακαίνισιν· ἐφ' ἑκάστου γὰρ τούτων τῶν και ρῶν καὶ νόμος ὁ προσήκων ἐδίδοτο, τῷ μὲν Ἀδὰμ ὁ quidem naturalis, sive conscientia, quam ille postφυσικὸς, ὁ τῆς συνειδήσεως, ὃν ἠθετηκώς, εὐθύνας εἰσεπράχθη τῆς παραβάσεως· ὁ τῆς κρεωφαγίας καὶ οινοποσίας τῷ Νώε· τῷ ᾿Αβραάμ, ὁ τῆς περιτομῆς· ὁ γραπτός νόμος ἐκ θείας ἐπιφροσύνης διὰ Μωσέως πᾶσι τοῖς ἐξ ἐκείνου περὶ πλείστου ποιουμένοις τὸ εὐσεβεῖν· Ο γε μὴν Σωτὴρ τελευταῖον, τὸ τῆς χάρι τος Εὐαγγέλιον, καὶ τὴν δαψιλή χορηγίαν τοῦ Πνεύ ματος ἡμῖν ἐδωρήσατο - τὸν δὲ τελευταῖον τοῦτον καιρὸν αἰνίττεται καὶ τδ, Πέμπτῃ δὲ γενεᾷ ἀνέβησαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου· ἐν τούτῳ γὰρ τῆς τε τῶν δαιμόνων, καὶ τῆς τῶν παθῶν ἐλευθερωθέντες δουλείας, τῆς διὰ τοῦ μεγάλου θύματος ἀπηλαύσαμεν σωτηρίας. Τούτους, οἶμαι, τοὺς εἴ καιροὺς ὑποσημαίνει καὶ ἡ habens crimen apostasiæ incurrit; lex carnis comedendæ ac vinum potandi Noacho; Abrahamo, illa Circumcisionis; lex autem scripta ex divina providentia, per Mosem omnibus ex illa pietati operam navantibus. Salvator demum noster Evangelium gratiæ et copiosam Spiritus largitionem concessit. Novissimum hoc tempus significat et ascensus filiorum Israel generatione septima ex Ægyplo: in isto enim a servitute dæmonum el vitiorum liberati salute per magnum sacrificium acquisita perfruimur. Tum etiam hæc septem tempora, quod puto,

subinnuit et parabola Domini, qui in vineam suam παρὰ τοῦ μισθωσαμένου τοὺς ἐργάτας εἰς τὸν αὐτοῦ operarios conduxit. atque exivit, et mane circa horam tertiam, et etiam sexta, et nona, et undecima; qua quidem hora et Christus conduxit gentes ad opera spiritualium mandatorum vocatas. Ita etiam laborum præmium, premium, primum posterioribus datur. Nam nos regenerationem primi obtinemus, apud quos mactatus est Christus, qui etiam resurgens a mortuis Spiritum sanctum in nostri renovationem insufflavit. Quoniam vero ætate mundi quinta carnem assumpsit Servator, resurrexit autem die octavo (quippe post septimam, sive Sabbatum, sequitur dies octava, quæ est Dominica): si ducas octo in quinque, habebis quadraginta, quem numerum delinquentium plagæ haud exsuperant; nam si excesserint, inquit, vapulans infamis redditur: turpis enim revera est et infamis qui jam amplius vapulat, dico autem post gratiam dictæ remissionis. Nam lanquam infidelis castigatur, aut tanquam post remissionem in priora delicta prolapsus. β ἀμπελῶνα, ὃς ἐξῆλθεν ἅμα πρωί περὶ τρίτην ώραν, καὶ ς', καὶ θʹ, καὶ ια΄, καθ᾽ ἢ ἐμισθώσατο τά ἔθνη ὁ Χριστὸς κεκλημένα πρὸς ἐργασίαν τῶν πνευματικῶν ἐντολῶν, ὅτε καὶ τῶν ἔργων ὁ μισθὸς πρῶτον τοῖς ὑστέροις ἀποδίδοται· πρῶτοι γὰρ ἡμεῖς τὴν ἀναγέννησιν κομιζόμεθα, οἷς ἐτύθη Χριστὸς, καὶ ἀναστὰς τὸ ἅγιον εἰς ἀνακαίνισιν ἡμῶν ἐνεφύσησε Πνεῦμα. Ἐπεὶ τοίνυν ἐνηνθρώπησε μὲν τὸν πέμπτον καιρὸν ὁ Σωτὴρ, ἀνέστη δὲ τῇ ὀγδόῃ ἡμέρᾳ (μετὰ γὰρ τὴν ἑβδομην, ἤτοι τὸ σάββατον, ὀγδόη πάντως ἡ μετ᾿ ἐκείνην Κυριακή), εἰ πεντάκις τὸν ἡ μετρή σεις, εὑρήσεις τὸν μ', ὃν οὐχ ὑπερβαίνουσιν αἱ μάτ στιγες τῶν ἁμαρτανόντων· εἰ δ᾽ ὑπερβήσονται, φη σία, ἀσχημονήσει ὁ μαστιζόμενος, ἀσχήμων γὰρ ὄν τως καὶ άτιμος ὁ μαστιζόμενος ἔτι, λέγω δὴ μετὰ τὴν χάριν τῆς εἰρημένης ἀφέσεως· ἢ γὰρ ὡς μὴ πιστεύσας μαστίζεται, ἢ ὡς μετὰ τὴν ἄφεσιν τοῖς προτέροις περιπεσὼν ἁμαρτήμασιν. Ο Quid autem dixeris de muliere quæ legi naturæ Τί δ' ἂν εἴποις περὶ τῆς δουλευούσης νόμῳ φύ indulget, atque propter carnalem voluptatem in σεως γυναικός, καὶ καθ᾽ ἡδονὴν ἐπιθυμίας σαρκός utero gestat, et postmodum in lucem fetum suum κυούσης, καὶ εἰς φῶς προαγούσης τὸ κύημα; "Αρ' edit, an ad minus quam 40 dies a fidelium comεἰς ἐλάττους τῶν μ' ἡμερῶν, καὶ τῆς τῶν πιστῶν munione atque sacris mysteriis excluditur? Miκοινωνίας καὶ οῶν ἁγιασμάτων ἐκβάλλεται; 03 nime sane; tot enim diebus et originali labe et δῆτα· διὰ τοσούτων γὰρ ἡμερῶν καὶ τοῦ προγονικού priore voluptate illam purgari jubet lex Merica. μιάσματος, καὶ τῆς πρὶν ἡδονῆς ταύτην ἐκκαθαίρε Anne eliam magnus ille Moses istius numeri obli- σθαι ὁ τοῦ Μωσέως νόμος διακελεύεται. ᾿Αλλὰ τοῦ tus erat cum occasio ferebat? Minime quidem; ἀριθμοῦ τούτου ἐν τῷ καλοῦντι τοῦ καιροῦ ὁ μέγας, nam per quadraginta dies carnem macerans, et οὗτοσ Μωσῆς ἐπιλέλησται; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ· δι nubis instar attenuans, liberum animum attulit ad ἡμερῶν γὰρ μ' νηστείᾳ τὴν σάρκα ἐκτήξας, καὶ ὥστ suscipiendum manifestationes divinas, et multo περ τι νέφος λεπτύνας, ἐλευθερίως τῷ νῷ παρέσχε quidem meliora lapideis illis tabulis, quas a Deo τὰς θείας ἐμφάσεις εἰσδέξασθαι· καὶ πολλῷ γε βέλaccipiens, non multo post præ fervido zelo con- τιον τῶν λιθίνων πλακών, ἃς θεόθεν λαβών, μετ᾿ οὐ fregit. Ideo que secundas leges rogans, iramque Dei πολὺ θυμῷ δικαίῳ συνέτριψε· διὸ καὶ δευτέρας δεη a populo deprecans, totidem dies ac prius jejunabat. θεὶς νομοθεσίας, καὶ τὸν λαὸν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ Pariterque nos tabulas peccati fraude in cordibus παραιτούμενος, οὐκ ἐλάττους τῶν προτέρων ἡμέρας nostris concretas, dum legis præcepta rejicimus, νενήστευκεν. Ὡς δὲ καὶ ἡμεῖς τὰς πεπονηκυίας τῇ rursus puras reddi, et legem Dei ipsis insculpi dis- τῆς ἁμαρτίας ἐπιβουλῇ τῆς καρδίας ἡμῶν πλάκας, ciplinam per Quadragesimalem curamus, Neque τὰς ἐντολὰς ἀπωσαμένων τοῦ νόμου, ἀπειλικρινημέ isthoc multum a viri proposito abludere reor. Nam νας αὖθις κτισθῆναι καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ νόμου αυτ Moses iste vir sunimus ad tres annorum tessara- ταῖς ἐγχαραχθῆναι σπουδάζομεν διὰ τῆς τεσσαμι contades vitam traxit, atque earum primam tole- κονθημέρου κακοπαθείας. Οὐδὲ τοῦτο οἶμαι τοῦ ἀνravit in Egypto scientiae acquirendæ gratia: δρὸς πόῤῥω βάλλειν τῆς ὑποθέσεως· εἰς τρεῖς γὰρ altera ipsum vidit, de rerum naturis sub forma ἐτῶν τεσσαρακοντάδας Μωσῆς οὗτος ὁ πάνυ βεβιω pastoris, multo cum sudore philosophantem, κώς, τὴν μὲν περὶ τὴν ἀνάληψιν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ultima autem populum infinitis cum laboribus rexit. παθημάτων κακοπαθῶν διετέλεσεν ἡ δὲ τοῦ τον εἶχε περὶ τὴν θεωρίαν τῶν ὄντων, ἐν σχήματι ποιμένος, πολλοῖς ἱδρῶσι φιλοσοφοῦντα· τῇ δὲ ἑξς τὴν τοῦ πλήθους ἡγεμονίαν μυρίοις διεχείριζε πόνοις. Quid vero admiratione dignius quam illud prophetæ Thisbite a Jezabel aufugientis? quid enim in hoc casu optimum et prophetæ maxime conveniens visum fuit? annon presentissimum jejunii remedium? Sed nec æquum existimabat numerum illum præterire, quo in gravi ista contemplatione usus est: quia el nos oportet ambobus, quod dicitur, pedibus a Jezabel aufugere. Nam illa, quæ interpre tando vis luctus est, peccatum significat, quod nobis Τῷ δὲ ἐκ Θέσβης προφήτῃ, οὗ τί ἂν εἴποις θαυμα σιώτερον, τὴν ᾿Ιεζάβελ ἀποδιδράσκοντι, τί ἄλλο κράτ τιστον ἐν τοῖς τοιούτοις, καὶ προφήτῃ μάλα πρός τρόπου νενόμισται; οὐ τὸ ἀνυσιμώτατον τῆς νηστείας φάρμακον; ᾿Αλλὰ τὸν ἀριθμὸν οὐκ ἐδικαίου τουτον παριέναι, μεθ᾿ ἣν καὶ τῆς μεγάλης ἐκείνης θεωρίας ἡξίωτο· ἀνθ' ὧν καὶ ἡμῖν τὴν Ιεζάβελ ἐκ δυοῖν που δοῖν, ὡς εἰπεῖν, ἀποδιδράσκειν προσῆκεν· αὕτη γὰρ πένθους ἰσχὺς ἐρμηνευομένη, τὴν τὸ ἰσχυρὸν ἡμῖν

- Τ. πένθος προξενοῦσαν αἰνίττεται ἁμαρτίαν, καὶ τῷ causa est validi gravisque mæroris, minaturque aniψυχικῷ ἀπειλοῦσαν παραδώσειν θανάτῳ· οὕτω καὶ τῶν ἱστοριῶν ἔστιν ἂς ὁ πνευματικῶς ἀναπτύσσων οὐκ ἀμοιρήσει παιδείας, ἦθος ἀποχρώσης ρυθμίσαι. Πολλὰ καὶ τῷ Σωτῆρι τοῦ ἀριθμοῦ τοῦδε ἐμέλησε τὴν γὰρ τριττὴν ἡμῶν γέννησιν, τὴν ἐκ σωμάτων, φημί, τὴν ἐκ βαπτίσματος, τὴν ἐξ ἀναστάσεως, καὶ αὐτὸς οἰκονομίᾳ μείζονι μετιών, δι' ἡμερῶν ἑκάστην τεσσαράκοντα ὤφθη τετελεκώς. Μετὰ· γοῦν τὸν ἀπόῤῥητον ἐν σαρκὶ τόκον, ἡμέρᾳ τεσσαρακοστῇ τῷ ἱερῷ προσενήνεκται, τὴν ἐμὴν ἀφοσιούμενος κάθαρσιν· οὐδὲ γὰρ αὐτὸς ταύτης ἐδεῖτο, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· μετὰ γοῦν τὸ βάπτισμα μ' ἡμέρας νηστεία καθοπλισάμενος, τοῦ πολεμίου κατεστρατήγησεν· οὐ γὰρ ἠξίου νηστεύων ὑπερβάλ λειν τὰ ἐσκαμμένα, καὶ τοῖς θείοις ἐκείνοις ἀνδράσι πάλαι διηνυσμένα, ἵνα μὴ τὸν ἄνθρωπον ὑποκρίνασθαι νομισθείη. Διὰ τοσούτων δὲ μετὰ τὴν ᾿Ανάστα σιν, εἰς τὸ ὑπερουράνιον ἄνεισιν ἱερὸν, καθαρὰν τὴν ἡμῶν φύσιν ἐν ἑαυτῳ παριστὰς τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ἀλλὰ καὶ τὴν εἰς Αἴγυπτον φυγαδείαν, τὴν νοητήν, φημί, κακοπάθειαν, ὡς κάλλιστα διαθέμενος, τετρα ετὴς ἐκεῖθεν τὸ κατὰ σάρκα ἐπάνεισιν. Ὡς ἐν κεφα λαίῳ δὲ εἰπεῖν, συμβολικῶς τούτοις πᾶσιν ἄν τις ἀποχρώντως τεκμήραιτο, ὡς συμπάσης τῆς ὑπ᾽ οὐ ρανὸν, καὶ τῶν ἐν αὐτῇ ζώων τῷ ἀνθρώπῳ τὴν ἡγε μονίαν ὁ Θεὸς ἐγχειρίσας, οὐκ ἠξίου τὴν τοῖς ἀλόγοις βάσιμον ταύτην μόνην οἴκησιν ἔχειν καὶ τὸν κατ᾿ εἰκόνα εκείνου γενόμενον· παρὸ καὶ ἰδίᾳ πήγευσιν αὐτῷ πάντων ὕστατον ὠσανεὶ βασίλεια τὸν θεῖον παράδεισον, τρυφῆς ὄντως χωρίον, καὶ ψυχαῖς φιλοθέοις κατάλληλον ἐνδιαίτημα· ἵν᾿ ὁ ἄνθρωπος ἐν τούτῳ διαιτώμενος, ἐκεῖθεν, οἷς τις θεὸς, τοῖς ὑπὸ χεῖρα τὰ προσήκοντα χρηματίζῃ· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἐκ δύο πολύ τῇ φύσει διεστηκότων, ἀλό γου καὶ λογικῆς οὐσίας συντέθειται, ἵνα λόγῳ κατακοςμῆται τὰ ἐπίγεια, ὥς γε δὴ ταῖς ἀγγελικαῖς δυ νάμεσι τὰ οὐράνια· ἀλλὰ τῆς μὲν δοθείσης ἐντολῆς πρὸς τὸ παρεωραμένον αὐτῷ μᾶλλον ἀντὶ τοῦ που θεῖσθαι κατασυρείσης, τῆς δὲ κακίας ἐπιφυείσης, καὶ ταύτῃ τὴν φύσιν αλλοιωθεῖς, εἰς φθοράν τε καὶ τὸν κτηνώδη βίον ἀθλίως μεταπεσὼν, τὸ κοινὸν καὶ τοῖς ἀλόγοις ἡλλάξατο καταγώγιον· ὑπερόριος δὲ νῆς αὐτῷ δοθείσης ἁβρᾶς ἐστίας γενόμενος, οὐ γὰρ ἦν θέμις τὸ τὴν φθορὰν μὴ προσιέμενον χωρίον οἰ κεῖν τὸν μετεκδύντα τὸ φαιδρὸν τῆς ἀφθαρσίας ἱμά τιον, πρὸς τὸν σύνθετον τουτονὶ καὶ ὁμοφυὰ κόσμον εἰκότως ἀπεωθεῖτο, ὅθεν δὴ καὶ προσείληπτο· ᾧ οἶχ συγγενεῖ τῆς οἰκείας σκαιότητος μεταδούς, ματαιό τητος υποχείριον, καὶ. φθορᾶς καὶ κακώσεως τόπον εἰργάσατο· τοιοῦτος δὲ πάλιν καὶ οὐτοσὶ καταστὰς, δίκην ἐνδίκως ὥσπερ λαγχάνει πρώτῳ τῷ τὴν φθο ράν αὐτῷ προξενήσαντι, φροντίσι, καὶ λύπαις, καὶ μερίμναις βιωτικαίς, οἷόν τισι τριβόλοις, σκύτους πικρότερον αὐτὸν αἰκιζόμενος· ὡς γὰρ πῦρ, καὶ σκώληξ, καὶ ἰὸς, εἰς φῶς προϊόντα, τοῖς γεννησαμένοις πρώτοις ἐπιβουλεύει, οὕτω καὶ ἡ κακία τῷ κόσ σμῳ ἐπεισελθοῦσα, ἀνθρώπῳ πρώτῳ διὰ τούτου λω βᾶται, τῷ ταύτης δημιουργῳ. Διὰ πάντων τοίνυν p mam morti tradere. Occurrunt igitur 243 historiæ quas si quis spiritualiter explicet, non destituetur doctrina quæ ad vitam bene ordinandam sufficiat. Multum etiam placuit Salvatori hic numerus. Nam triplicem nostram generationem, corporalem, et baptismalem, et illam resurrectionis, ipse etiam praestantiori dispensatione sustinens, quamlibet, inquam, quadraginta diebus derfecisse visus est. Die enim post ineffabilem suam in carne nativitatem quadragesima in templo offertur, nostram purificationem consecrans. Neque enim ipse ea opus habuit, qui tollit peccatum mundi. Post haptismum quadraginta dierum jejunio armatus hostem debellavit. Noluit enim jejunando limites excedere, eave quæ sancti illi viri olim peregerunt, ne humanitatem tantum simulare videretur. Post totidem etiam dies a resurrectione ad cœleste templum ascendit, naturam nostram in seipso coram Deo Patre puram sistens. Cæterum et fugam suam in Ægyptum, intellectualem nempe afflictionem, quam optime disponens, post quatuor annos inde quoad carnem reversus est. Atque ut summatim dicam, typis hisce omnibus sufficienter ostendit, quod Deus, quando in manus tradidit homini totius sub cœlo regionis, et omnium in illa animantium regimen, noluit illum qui factus est juxta imaginem suam, duntaxit hac habitatione frui, quæ et brutis patet: quare et privatim ipsi struxit, novissim omnium, tanquam palatium, calestem paradisum, locum deliciis affluentem, et animis Deum amantibus conveniens hospitium, ut homo, qui ibi versatur, tanquam deus aliquis, subditis suis idonea dispensaret. Nam hanc ob causam ex duabus rebus valde inter se discrepantibus, irrationali atque rationali natura conflatur, ut ratione rite adminisrantur terrestria, sicuti potentiis angelicis colestia. At vero cum mandatum, quod illi datum est, in contemptum potius quam desiderium traxerat, atque malo accedente, hoc ipso mutatus erat quoad naturam, atque in corruptionem vitamque bestialem prolapsus, commune etiam brutis sortitus est hospitium. Exsulans quidem felici lare ipsi dudum concesso, (neque enim fas erat eum qui jam abjecerat splendidam mortalitatis vestem, locum istum habitare, qui corruptionem ac mortalitatem novit), in confusum hunc et cognatum mundum merito trudebatur, unde etiam assumptus fuerat; cui, tanquam comparilis naturæ de sua infelicitate impertiens vanitati eum subjecit, atque mortalitatis et miseriæ locum reddidit. Hic autem istiusmodi factus merito paria rependit ei, qui primum ipsi corruptionem intulit, curis et ærumnis, et sollicitudine, tanquam sentibus, gravius quam fla" gello ipsum affligens. Nam ut ignis, et vermis, et virus in lucem emissa parentibus suis primum insidiantur, ita et malum intrans in mundum hominem primum auctorem per ipsus lædit. Hunoigitur

mundum ex quatuor clementis compositum, qui ἡμεῖν ἐπεμβαίνοντα τὸν ἐκ τεσσάρων στοιχείων συγ undique nos prerit, atque mortalitatem nobis affert historiarum consideratio arguens ex opere describ per quatuor dierum descades nosmet mala pati; subinnuens atque etiam adhortans, ut hunc vel inviti tanquam revera flagellum refugiamus, imo maxime ceu animæ mortem, quæ iis supervenit qui semper in mundum inhiant, atque ad veram nostri patriam ascendere studeamus, paradisum, inquam, a septimo hoc et pereunte sæculo valde discrepantem, sed summe convenientem felicitati ocfavi sæculi, quæ post hoc nos manet. Plantis enim miræ naturæ scatebat meliores fructus reddeutibus, quam priores, eosque pulchros visu, gestu autem pulchriores; non enim verbis exprimi potest formæ ac dulcedinis præstantia. Hoc in loco Adam olim commorans, si mandatum perpetuo servasset, idoneus fuisset hæreditatem suscipere 244 regni ipsi apparati ante mundum conditum. Paradisus enim istius quasi praevium gymnasium fuit. At vero ille voluptatem corruptionis parenten mandato præferens, non solum regnum illum perdidit, sed et jussu Dei paradiso pulsus erat (corruptio enim corruptionem non hæreditat); et in mundum cognominem septima vlali relegatus est. Non tamen ita spe penitus excidit: reservatur enim in octavam istorum bonorum fruitio his, qui piam ac sobriam vitam agunt. Quare et nostrum corpus concretum ex materiali hoc quaternione, cujus brutis desideriis ratio nostra demulsa, et nobis et omni creaturæ morκείμενον τουτονί, καὶ τῆς φθορᾶς ἡμῖν κοινωνήσαντα κόσμον, ἡ θεωρία τῶν ἱστοριῶν ἐλέγχουσα, διὰ πράξεως ὑπογράφει τῇ τετραπλῇ τῶν ἡμερῶν δεκάδι, κακοπαθεῖν ἡμᾶς ὑφηγησαμένη τε καὶ νομοθετή σασα, ὡς ἄν τοῦτον καὶ ἄκοντες ὡς ἀτεχνῶς μάστιγα φεύγωμεν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ψυχῆς ἄντικρυς θάνατον, τοῖς πρὸς αὐτὸν ἀεὶ κεχηνόσι· πρὸς δὲ τὴν ἀλη θινὴν ἡμῶν σπεύδωμεν ἐπανιέναι πατρίδα, φημὶ δὴ τὸν παράδεισον, τοῦ μὲν ἐβδόμου τοῦδε καὶ φθαρτοῦ αἰῶνος πολὺ τῇ φύσει διεστηκότα, προσήκοντα δὲ κατ' ἄκρας τῇ μετὰ τοῦτον ἡμᾶς ἐκδεξαμένῃ τοῦ ὀγδόου μακαριότητί· φυτοῖς γὰρ ἐντεθήλει θαυμαστῆς φύσεως καρπὸν βελτίω προϊσχομένοις, ἤπερ τὰ πρόσ - περα, καλὸν μὲν ἰδεῖν, καλλίω δὲ χρήσασθαι· ἄῤῥητον γὰρ αὐτῷ τὸ τῆς ὥρας καὶ ἡδονῆς περιῆν. talitatis labem africuit, ab elementis omnibus G psi unitis, per disciplinam duram completo decadis dierum numero perfecte purgari oportet, et hac ratione grave onus peccati excutiens iter ad coelestia animæ quidem facile capessere. Nam quantum externus noster homo corrumpitur, eo et internus homo renovatur, juxta dictum apostolicum. Sicute contra Herodes (interpretanti quidem coriaceus) per quem affectus carnis repræsentatur, tetrarchia inflatus, concretione, inquam, carnis æostræ, quam postea filiis suis filiis, cum non potuit rectum doctrinæ verbum nobis auferre, infantibus tamen masculis, puta mentis primis et generosis ad virtutem motionibus parere non novit. Annon vero filius hujusce letrarchæ quidvis facere studet, quam ut videatur convenire cum patre, tam quoad mores quam genus et nomen? Minime quidem et ille sane veri verbi præconem, cum occasio fert, decollat. συμβαίνων ὀφθείη; Ούμενουν· ἀμέλει τὸν κήρυκα τοῦ Cæterum et decas isthæc, cum nata sit ex tetrade, est et ipsa tetras; nam cum sequentibus numeris composita decadem producit; et propterea puto et hanc in malam partem sumi, Decima igitur generatione universale diluvium ingruebat. decem etiam plagis Egyptum affixit Moses. Quapropter Dominus et nos naturam universam corruptione elementorum inveterascentem, in priἘνταῦθα πάλαι, καθάπερ ἔφην, ὁ Ἀδὰμ ἐπιχωριάζων, ἐπίδοξος ἦν, εἰ τὴν ἐντολὴν διὰ τέλους της ρήσειε, καὶ τὴν κληρονομίαν ἐκδέξασθαι τῆς ἑτοιμασθείσης αὐτῷ βασιλείας πρὸ καταβολῆς κόσμου· ταύτης γὰρ οἱονεὶ γυμνάσιον ὁ παράδεισος· τὴν πρόξενον δὲ τῆς φθορᾶς ἡδονὴν πρὸ τῆς ἐντολῆς ποιησάμενος, οὐχ ὅπως ἐκείνης διήμαρτεν, ἀλλὰ καὶ τούτου θείᾳ ψήφῳ ἐκβέβληται· ἡ γὰρ φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν οὐ κληρονομεῖ, καὶ πρὸς τὸν τῆς ἑβδόμης ἐπώνυμον ἐξωστράκισται τουτονὶ κόσμον· ἀλλ᾽ οὐδ᾽ οὕτως ἐλπίδος εἰς ἅπαν διέψευσται· εἰς γὰρ τὴν ὀγδόην ἡ ἐκείνων ἀπόλαυσις τῶν ἀνθρώπων τετήρηται τοῖς θεοφιλῶς καὶ σωφρόνως βεβιωκόσι· διὸ δὲ καὶ τὸ συγκραθὲν ἡμέτερον σῶμα ἐκ τῆς ὑλικῆς ταυτησί τετρακτύος, οὗ ταῖς ἀλόγοις ορέξεσι τὸ τῆς ψυχῆς καταγοητευθὲν λογιζόμενον, ἡμῖν καὶ πάσῃ τῇ κτί σει τὴν τῆς φθορᾶς ἐμνήστευσε λώβην, ἐφ' ἑκάστου χρὴ τῶν ἡνωμένων αὐτῷ στοιχείων, δι᾿ ἀγωγῆς ἐπιπόνου τελείαν τὴν κάθαρσιν δέξασθαι, τῷ τελείῳ τῆς δεκάδος τῶν ἡμερῶν ἀριθμῷ· καὶ ταύτῃ τὸ βαρὺ φορτίον τῆς ἁμαρτίας ἀποσεισάμενον, ῥᾳδίαν τῇ ψυχῇ τὴν πρὸς τὰ ἄνω παραχωρῆσαι πορείαν· καὶ γὰρ ὅσον ὁ ἔξω ἡμῶν ἄνθρωπος φθείρεται, τοσοῦτον ὁ ἔσω ἀνακαινοῦται, τοῦ ᾿Αποστόλου φωνῇ, ὥσπερ τοὐναντίον Ηρώδης (ερμηνεύεται δὲ ὁ δερμάτινος), δι' οὗ τὸ τῆς σαρκὸς εἰκονίζεται φρόνημα, τῇ τε τραρχία φυσώμενος, τῇ συμπήξει, φημί, τοῦ ἡμε τέρου σαρκίου, ἣν ὕστερον τοῖς υἱἔσι διεῖλε, μὴ οἷός τε ὤν, τὸν παρ' ἡμῖν ὀρθὸν τῶν δογμάτων λόγον ἑλεῖν, τῶν γοῦν ἀῤῥένων βρεφῶν, τῶν πρώτων, φημ', τοῦ νοῦ καὶ γενναίων πρὸς ἀρετὴν κινημάτων, οὐ πέφυκε φείδεσθαι· ὁ δὲ τούτου τετράρχης υἱὸς εἰκὸς τι νομίζει ποιεῖν, εἰ μὴ τοῖς τρόποις οὐχ ἧττον, ἢ τῷ γένει καὶ τῆ κλήσει τῷ πατρὶ ὀρθοῦ λόγου, εἰ καιροῦ λάβοιτο, καὶ οὗτος ἐκτέμνει. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἡ δεκὰς αὕτη γέννημα τῆς τε τράδος οὖσα, τετράς ἐστι καὶ αὐξή· συντιθεμένη γὰρ τοῖς κατόπιν αὐτῆς ἀριθμοῖς, τὴν δεκάδα γεννά καὶ παρὰ τοῦτο εἰς κάκωσιν οἶμαι καὶ ταύτην πα ραλαμβάνεσθαι· δεκάτῃ οὖν γενεᾷ ὁ οἰκουμενικός ἐπεισέφρησε κλύδων· δέκα δὲ πληγαῖς ὁ Μωϋσῆς τὴν Αἴγυπτον ἐβασάνισε. Τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν καὶ ἡμᾶς, καὶ τὴν παλαιωθεῖσαν τῇ φθορᾷ τῶν στοι

SYNTAGMA ALPHABETICUM. Τ. χείων σύμπασαν φύσιν, εἰς τὸ ἀρχαῖον βουληθεὶς stinum statum restituere voiens et immortalitaἀναπλάσαι, καὶ τὴν ἀφθαρσίαν αὖθις φιλανθρώπως χαρίσασθαι, ἀφ᾽ ἡμῶν, δι' ὧν ἡ φθορὰ πάλαι τῷ παντὶ ἐπεκώμασεν, ᾠήθη δεῖν τῆς ἰατρείας ἀπάρξασθαι, ισαρίθμοις ὀργάνοις πρὸς τοῦτο χρησάμενος. Τὰς γὰρ ἐν ἡμῖν ἐπιῤῥώσας πρῶτον φυσικά τέσο σαρας ἀρετὰς, ἐν καλῷ κεῖσθαι νομίσας τὰ μεγάλα στοιχεῖα τῆς ἐν αὐτῷ καινῆς κτίσεως, τὰ τέσσαρα, φημί, Εὐαγγέλια, ἐξ ἀντιῤῥόπου τοῖς ἀψύχοις ἐν ἡμῖν τοῖς λογικοῖς ὑπιστήσατο, τέσσαρα ἄττα, καὶ ταυτί περιέχοντα, δόγματα, ἐντολὰς, ἐπαγγελίας, καὶ ἀπειλάς· ὡς ἂν τοῖς πιστεύουσι μὲν τοῖς δόγμασι, καὶ περὶ πλείστου τὰς ἐντολὰς ποιουμένοις, τὴν ἐν ἐπαγγελίαις κομίσασθαι τῆς υἱοθεσίας υπάρξῃ μακαριότητα, τῇ κτίσει δὲ σὺν αὐτοῖς, εἰς τὴν τῆς ἀφθαρσίας μεταστοιχειωθῆναι λαμπρότητα· τοῖς δὲ μὴ οὕτω ποιητέον εἶναι πεφροντικόσι μετὰ τὴν φρι κτὴν ἐκείνην οἰκονομίαν, ἀλλὰ μέχρι παντὸς ἐπὶ τῆς κακίας μεμενηκόσι, πᾶσαν ἐλπίδα δευτέρας ἀναπλάσεως περιαιρεθῆναι, τῶν δὲ ἠπειλημένων κολά σεων αὐτίκα μάλα κληρονομεῖν. tem rursus benigne largiri, æquum existimabat curationem inchoare a nobis, per quos olim in universum corruptio grassata est numeros paritus mediis in hanc rem utendo. Opportunum enim existimans primo quatuor virtutes naturales in nobis corroborare, magna puidem elimenta nove nostræ creationis quatuor, inquam, Evangelia substituit, quæ stupidis nostris cogitationibus æquiponderarent. Isthæc igitur quatuor cum sint, eadem tamen complectuntur, doctrinas, præcepta, promissiones, et comminationes, ita ut illis qui doctrinæ fidem habent, et mandata maximi faciunt, ſelicitatem adoptionis, quam præferunt promissiones, indipisci detur, atque etiam creaturæ una cum ipsis in splendorem immortalitatis transmutari. Iis vero qui horum nihil præstare student, spem omnem secundæ reformationis præcidi, atque comminatas pœnas protinus subituros comτῶν Ἀλλ᾽ ἐπειδή περ ἡ νηστεία, κατὰ τὸν ἅγιον εἰπεῖν Κύριλλον, κάθαρσις πέφυκε τῶν πέντε αισθήσεων, δι᾽ ὧν ἀστράπτειν, ἢ μολύνεσθαι τῇ ψυχῇ περιγίνεται, ἡ δὲ κάθαρσις αὕτη τὴν ἐν τῇ ὀγδόῃ ἐλπιζομένην ἐγγυᾶται μακαριότητα, πολυπλασιασθέντων πέντε πρὸς τὰ ὀκτώ, ὁ τεσσαρακοστὸς γεννᾶται ἀριθμός· διὰ δὴ ταῦτα πάντα, ὡς δέδεικται, τῇ τεσ σαρακονθημέρῳ νηστείᾳ τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἀχρειου μένας τῇ λώβῃ τῆς ἁμαρτίας ἐγκαινίζειν ἐν τούτῳ τοῦ καιροῦ προστεταγμεθα, καθ᾽ ἂν καὶ ξύμπας ὁ κόσμος τῇ πρὸς τὰ κρείττω μεταβολῇ κατ᾽ ἐνιαυτὸν εγκαινίζεται. Νόμοι. Ὅτι αἱ πρὸ τοῦ Πάσχας ζ' ἡμέραι καὶ αἱ μετὰ τὸ Πάσχα τοσαῦται, καὶ ἡ τῆς Χριστοῦ γεννήσεως ἡμέρα, καὶ ἡ τῶν ἁγίων Θεοφανίων, καὶ ἡ τοῦ πάθους τῶν ἀποστόλων, καὶ ἡ Κυριακή, ἄπρακτοί εἰσι, καὶ οὔτε θέατρα ἐν αὐταῖς τελεῖται, οὔτε δίκη λέγει ται. Ἐν ταῖς προλαβούσαις τοῦ Πάσχα τεσσαράκοντα ἠμέραις, πᾶσα ζήτησις τῶν ἐγκληματικῶν βασάνων σχολάζει. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ τῆς ἐν τῇ τετράδι νηστείας. Ζήτε ἐν τῷ ιβ΄ κεφ. τοῦ Κ κανόνα ιε' τοῦ ἁγίου Πέτρου Αλεξανδρείας, καὶ ἐν τῷ δ' κεφαλαίῳ τοῦ Ν στοιχείου κανόνα ζθ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων. ΚΕΦΑΛ. Ζ'. "Οτι τόκους λαμβάνειν ἀπείρηται παντὶ κληρικῷ, καὶ περὶ τόκων. Ὁ μὲ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, ἐπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, τόκους εἰσπράττοντα τοὺς δανειζομένους, ἢ παύσασθαι, ἢ καθαιρεῖσθαι κελεύει· ὡς ἔνι μάλιστα τοῦτο δέος, μή ποτε κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἐπαγγειλάμενοι ζῇν, διπλὴν ὑπόσχωμεν δίκην, περιπετεῖς γενόμενοι καὶ οἷς ὁ παλαιὸς ἀπείρηκε νόμος. Ὁ μὲν γάρ, Οὐκ ἐκτοκιεῖς, φησί, τὸ ἀργυριόν σου τῷ ἀδελφῷ σου· ὁ δὲ Ἰεζεκιὴλ ἐν τοῖς μεγίστοις τῶν κακῶν τίθεται, τόκον λαβεῖν καὶ πλεονασμόν. Οδύρεται δὲ καὶ ὁ Ἡσαΐας, «δόλον ἐπὶ monel. Quoniam vero jejunium, ut cum sancto Cyrillo loquar, purgatio est quinque sensum, quibus animam vel nitidam dari vel pollutam contingit: hæc autem purgatio istam quam in octava ætate exspectamus beatitudinem spondet, certamque facit ex quinque ductis in octo, emergit numerus quadragenarius: propter ista omnia, ut ostensum est, quadraginta dierum jejunio animas nostras labe peccati debilitatas, renovare monemur hoc ipso tempore, quando etiam mundus universus in melius quotannis restauratur. Lages. Septem dies ante Pascha. et totidem post illud, atque dies natiritatis Christi, et SS. Theophaniorum, et 245 passionis, et apostolorum, et Duminici, sunt opere vacui, neque spectacula tum habentur, neque jus dicitur. Per quadraginta dies Pascha immediate præcedentes quæstionum criminatium agitatio omnis cessat. CAP. VI. De jejunio feriæ quartz. Quare in cap. 37 litt. K canonem 15 S. Petri Alexandrini, et in 4 cap. liti. N canonem 69 sanctorum apostolorum. CAP. VII. Quod interdictum sit clericis usuras accipere, et de usuris. Canon 44 sanctorum apostolorum episcopum aut presbyterum aut diacorum, qui a debitore usuras exigit, aut cessare præcipit, aut deponi: tanquam plane metus esset, ne cum juxta Evangeliu m vivere profitemur, duplas poenas demus, incurrentes in ea quæ lege veteri prohibita sunt. Dicit enim illa; «Non mutuo dabis in usuram argentum tuum fratri tuo.» Ezechiel etiam inter maxima mala censet, usuram et augmentum accipere. Deinde plorat Isaias «dolum super dolo ac usuram super

MATTHÆI BLASTARIS usura videns.» Et Psalmista de civitale quæ δόλῳ, καὶ τόκον ὁρῶν ἐπὶ τόκῳ» καὶ ὁ Ψαλυῳδὸς multitudine delictorum tenetur: «Neque usu- περὶ πόλεως ἐν πλήθει κακῶν εὐθυνομένης φησίν ra, inquit nec dolus plateas ejus dereliquit.»> «Οὐκ ἐξέλιπεν ἐκ τῶν πλατειῶν αὐτῆς τόκος καὶ δόDominus autem ipse: «Qui mutuo ate accipere vult λος.» Ὁ δὲ Κύριος. «Τὸν θέλοντα ἀπὸ σοῦ δανείσασθαι ne dimittas: mutuo date eis a quibus neutiquam μὴ ἀποστραφῆς· δανείζετε δὲ παρ᾽ ὧν οὐκ ἐλπίζετε accipere speratis.» Nam «Qui mlseretur pauperis, ἀπολαβεῖν·»«Ο γὰρ ἐλεῶν πτωχόν, δανείζει Θεῷ» mutuo dat Deo.» Idem enim illud et donum est, τὸ γὰρ αὐτὸ καὶ δῶρον μὲν ἐστι διὰ τὴν ἀνελπιστίαν quia citra spem ullam recuperationis et creditum τῆς ἀπολήψεως, δάνεισμα δὲ διὰ τὸ τοῦ Δεσπότου propter Domini munificentiam, qui pro eo copio- φιλότιμον, δαψιλεῖς ἀποτιννύντος ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ sas ac multiplices retributiones facit.' πολλαπλασίους τὰς ἀμοιβάς. Canon autem 17 synodi primæ, quemlibet clericoorum, atque eorum qui in canone recensentur, deponi jubet, si insuper habeant oraculum illud sacrum, quod dicit: «Pecuniam suam non dedit in usuram,» et avaritiam ac turpe lucrum sectentur atque a debitoribus usuras centesimas exigant, aut hemiolias. Nam ex variis usurarum speciebus gravissimæ sunt centesimæ, sive duodecim pro centum nummis, quæ quidem jure civili nummulariis conceduni. Vetere enim libra centum partium utebantur, sicuti nos illa hexagiorum 72. Ημιόλια autem suni semisses totius usura duodecim nummum, sive sex. Neutiquam vero, ut mos est, arithmeticorum quantitates nnmerorum inter se comparatorum indigitantium, quibus numerus puta senarius quaternatii est, hemiolius, et hio istius hyphemiolius. Hoscc tamen qui non aperte quidem ea faciunt, sed dolo malo eavent ne legis violatæ teneantur, scilicet pecuniam aliis mutuo dant, et paciscuntur lucrum æqualiter partiri, damni vero prorsus immunes esse; hos, inquam, qui talia comminiscuntur, aut quodvis turpe lucrum quærunt, depositionis pœnam incurrere mquum judicat, atque a clero abelionari. Benignius fuerit post admonitionem juxta canonem apostolicum supra laudatum illud fieri. 246 Eadem rupetit deciunus canon synodi sextæ, atque clericos fœneratores aut cessare præcipit aut deponit. Convenit cum isti et canon 4 concilii Laodiceni. Quintus autem cancilii Carthaginensis, Avaritiam malorum omnium esse matrem nemo, inquit, est qui nesciat. Hanc igitur modis omnibus tollere studendum est, atque turpis lucri causa Patrum definitiones neutiquam transgredi; vetat adeo elerico quavis de re usuram sumere. Datur enim in usuram non solum argentum, sed et frumentum et vinum et oleum, paciscente debitore se post statatum tempus aliquid ultra reddere. Nam circa ea, de quibus sancti Patres decreverunt, suffragia rursus dare, et deliberare minime decet at potius absque contradictione ac disquisitione curiosa sequi. Quocirca si istud laicis quidem opprobrium atque culpam affricet, multo sane magis clericis. Magnus autem Basilius in canone 14: Clericus qui usuram accepit. si inquit, injustum lucrum in pauperes expendere destinaverit, et deinceps avaritim morbum devitare, ad sacerdotium admittendus est. Quoniam et alibi dicit. Agricola aristam Ο ιζ' τῆς α΄ συνόδου πάντα κληρικὸν, καὶ τῷ κανόνι ἐξεταζόμενον, καθαιρεῖσθαι κελεύει, περὶ ἐλαχίστου τιθέμενου, τὸ φάσκον ἱερὸν λόγιον, Τὸ ἀργύριον αὐτοῦ οὐκ ἔδωκεν ἐπὶ τόκῳ, καὶ τὴν πλεονεξίαν, καὶ τὸ αἰσχρὸν διώκοντα κέρδος, καὶ τόκους ἀπαιτοῦντα τοὺς δανειζομένους, ἢ ἑκατοστιαίους, ἢ ἡμιολίους. Πολυειδεῖς γὰρ ὄντες οἱ τόκοι, βαρύτεροι τῶν λοιπῶν οἱ ἑκατοστιαῖοι, ἤτοι τὰ ιβ' ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν νομίσματα, ἅτινα τοῖς τοκογλύφοις εἰσηράτο τει νόμος· οἱ γὰρ παλαιοὶ ταῖς ἑκατοντάσιν ἐχρῶν τὸ, ὥσπερ ταῖς λίτραις ἡμεῖς τῶν οβ' ἐξαγίων. Ἡμιόλιοι δέ εἰσιν οἱ ἡμίσεις τοῦ ὅλου τόκου τῶν δώ ὅρκα νομισμάτων, ἤτοι τὰ ἕξ· οὐ μὴν ὡς ἔθος τοῖς ἀριθμητικοῖς καλεῖν τὰς τῶν ἀριθμῶν ὑπὸ τὸ πρός τι ποσότητας ὅτι ὁ μὲν ἔξ τυχόν, ἡμιόλιος ἐστι τοῦ τετάρτου, οὗτος δὲ ἐκείνου ὑφημιόλιος. ᾿Αλλὰ καὶ τοῖς μὴ ἀνέδην τοῦτο μετιοῦσι, σοφιζομένοις δὲ τὰ τοῦ πράγματος, τῷ μὴ ἁλῶναι παρανομίας, οἵτινες καὶ ἑτέροις ἐγχειρίζοντες χρήματα, τὸ μὲν κέρδος ἐξίσης συμφωνοῦσι μερίζειν, τῆς δε ζημίας μὴ κοι νωνεῖν· τοῖς δὴ τοιαῦτα τεχνάζουσιν, ἢ ἕτερόν τι κέρδος ἐρινοοῦσιν αἰσχρὸν, καθαιρέσεως δεῖν οἴσται δίκην λαγχάνειν, καὶ τοῦ κλήρου ἀλλοτριοῦν· φιλαν θρωπότερον δ᾽ ἂν εἴη τὸ μετὰ παραγγελίαν, κατὰ τὸν ἀνωτέρω ἀποστολικὸν κανόνα. Τὰ αὐτὰ γὰρ καὶ ὁ ι' τῆς ἔκτης λέξας συνόδου, ἢ παύσασθαι, ἢ καθαιρεῖσθαι τῶν κληρικῶν τοὺς του κογλύφους κελεύει. Τούτοις ἕπεται καὶ ὁ τῆς ἐν Λαοδικεία δ' κανών. Ὁ δὲ τῆς ἐν Καρθαγένῃ ε, Τὴν ἁπληστίαν πάν των τῶν κακῶν εἶναι μηνέρα, οὐδεὶς, φησὶν, ἀγνοεῖ ταύτην οὖν περιαιρετέον παντάπασι, καὶ μὴ κέρδους αἰσχροῦ χάριν τοὺς τῶν Πατέρων ὅρους παραβαί νειν, καὶ μὴ ἐξεῖναι κληρικῷ ἀφ' οιουδήποτε πράγ ματος τόκον λαβεῖν. Δανείξει γάρ τις οὐκ ἀργύριον μόνον, ἀλλὰ καὶ σίτον, καὶ οἶνον, καὶ ἔλαιον, συμφω νοῦντος τοῦ δανειστοῦ μετὰ τὸν ὡρισμένον καιρὸν τόδε τι ἐπέκεινα δοῦναι. Περὶ γὰρ ὧν οἱ θεῖοι Πα τέρες ἐθέσπισαν, οὐ δεῖ ψηφίζεσθαι καὶ βουλεύεσθαι, ἀλλ᾽ ἔπεσθαι μηδὲν ἀντιλέγοντας ἢ περιεργαζομέ νους· εἰ γοῦν τὸ τοιοῦτον λαϊκοῖς ὄνειδος φέρει καὶ μέμψιν, πολλῷ δήπου κληρικοῖς. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος, ἐν ιδ΄ κανόνι, Ὁ τόκους λαμβάνων κληρικός, φησὶ, ἐὰν καταδέζηται τὸ ἄδικον κέρδος πτωχοῖς ἀναλῶσαι, καὶ εἰσέπειτα τὸ τῆς φι λοχρηματίας φυλάξασθαι νόσημα, δεκτός ἐστιν εἰς ἱερωσύνην· ἐπειδὴ καὶ ἑτέρωθι φησιν· Ὁ μὲν

- T. γεωργὸς τὸν στάχυν λαβὼν, τὸ σπέρμα πάλιν ὑπὸ accipit, neque rursum semen subter radicem exτὴν ρίζαν οὐκ ἐρευνᾷ· ὁ δὲ δανειστής καὶ τοὺς καρποὺς ἔχει, καὶ οὐκ ἀφίσταται τῶν ἀρχαίων· ἄνευ γῆς φυτεύει, καὶ θερίζει ἄνευ σπορᾶς· διὰ τοῦτο χαλκοῦ καὶ χρυσοῦ, καὶ τῶν ἀγόνων παρὰ φύσ σιν γεννώντων, ἡ κατὰ φύσιν τίκταυσα γίνεται στεῖρα. Νόμοι. Εἰ καὶ πολλοῖς τῶν πρὸ ἡμῶν ἔδοξε δεκτέαν εἶναι τὴν τῶν τόκων ἔκτισιν, ἴσως διὰ τὴν τῶν δανειστῶν δυσκληρίαν τε καὶ ὡμότητα, ἀλλ᾽ οὖν ὡς ἀναξίαν τῆς ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν πολιτείας, απευκταίαν εἶναι κεκρίκαμεν, ἅτε παρὰ τῆς θείας νομοθεσίας κεκωλυμένην. Διὸ κελεύει ἡ ἡμετέρα γαληνότης, μηδενὶ μηδαμῶς ἐξεῖναι, ἐν μηδεμιᾷ ὑποθέσει τόκον λαμβάνειν, ἵνα μή νόμον φυλάττειν οἰόμενοι, νόμον Θεοῦ παραβαίνωμεν· ἀλλὰ κἂν εἴ τις ὁσονδήποτε λάβοι, εἰς τὸ χρέος λογισθήσεται. quirit; fenerator autem fructus percipit, neque principale remittit; adeoque sine solo plantat et sine semento melit. Propterea, cum as et aurum, et cætera quæ nihil producere solent, contra naturam pariunt, illa quæ naturaliter parit sterilis evadit. Leges. Etsi majorum nostrorum plerisque visum est admittendam esse usurarum pensionem, forte propter fœneratorum duritiem et crudelitatem, nos tamen ut Christianorum sanctiori conversatione plane indignam abominandam censuimus tanquam jure divino interdicam. Ideo nostra vetat tranquillitas, ne cuiquam penitus ulla in causa liceat usuras accipere, ut ne dum jus servare studemus, legem Dei violemus. Sed si quis tantillum acceperit, sorti imputabitur. Ὁ δὲ παλαιὸς νόμος ῥητὴν ὁρίζει τοῖς τόκοις που σότητα, τῇ ποιότητι μέντοι τῶν προσώπων διαλλάτ τουσαν. Τοὺς μὲν γὰρ δανείζοντας ἀπὸ ἐλλουστρίων καὶ ἀνωτέρω, ἄχρι τρίτης εκατοστῆς καὶ μόνον κελεύει λαμβάνειν· ἀργυροπράτας δὲ καὶ ἐμπόρους ἄχρι διμοίρου ἑκατοστῆς· τοὺς δὲ λοιποὺς πάντας ἄχρι ἡμίσεως ἑκατοστῆς. Εἰ δὲ πρὸς οἶκον εὐαγῆ τὸ δάνειον εἴη, ἄχρι τετάρτου ἑκατοσσῆς. Ἐπὶ δὲ τῶν ναυτικῶν δανείων, ἔνθα ὁ δανειστὴς τὸν ἐν τῆς θα λάσσης ἀναδέχεται κίνδυνον, οὐ λαμβάνει ὁ δανείζων πλέον τοῦ νομίμου τόκου, ήγουν τῆς ἑκατοστῆς· εἰ γὰρ ἀναδέχεται ὁ δανείζων τὸν κατὰ θάλατταν κινο δυνον, δύναται λαβεῖν καὶ ὑπὲρ τὸν ἔννομον τόκον. Ἐπὶ δὲ τῶν δανειζομένων καρπῶν, ἐφ᾽ ὧν τὸ παλαιὸν ἐξῆν πλείονα τόκον ἐπερωτῶν διὰ τὸ ἄδηλον τῆς ἐκβάσεως, οὐκ ἐπιτρέπει σήμερον ἡ διάταξις πλείονα τόκον ἐπερωτᾷν, εἰ μὴ ἕως ἐκατοστῆς μόνον, μή βουλομένη μήτε διὰ παρακατασχέσεως ἐνεχύρων, μείζονα τόκον λαμβάνεσθαι, μήτε τοὺς δικαστάς ποτε καταδικάζειν πλείονα τόπον προφάσει τῆς τῶν τόκων συνηθείας· εἰ δέ τις μείζονα τόκον λάβοι, εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτὸν καταλογίζεσθαι. Εκατοστιαῖος δὲ λέγεται τόκος, τὰ διδόμενα δώδεκα νομίσματα ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ὑπὲρ ἑκάστου χρόνου· ἡ δὲ παρ᾽ ἡμῖν ὀκτὼ, ἤτοι δίμοιρον· Οἱ τόκοι ἄχρι τῆς ποσότητος τοῦ ἐκδανεισθέντος κεφαλαίου ἐκτεινέσθωσαν· εἰ δὲ συμβαίη ἐπέκεινα τοῦ μέτρου τῶν κεφαλαίων καταβληθῆναι, εἰς τὸ κεφάλαιον λογιζέσθωσαν. Ὁ τόκον τόκου μεθοδεύων ἀτιμοῦται· οὐδεὶς γὰρ τόκον τόκου ἀπαιτεῖ, κἄν κατὰ μικρὸν καταβληθῇ. ΚΕΦΑΛ. Η'. Περὶ τοῦ τρισαγίου ὕμνου. Ζήτει ἐν τῷ λεʹ κεφαλαίῳ τοῦ στοιχείου κανόνα πα' τῆς ς' συνόδου. ΚΕΦΑΛ. Θ'. Ότι τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς οὐ δεῖ καλλωπίζειν. Ὁ ις' τῆς ς' συνόδου κανών, Οἱ τὸν Χριστόν, φησί, διὰ τοῦ βαπτίσματος ἐνδυσάμενοι, τὴν ἐν σαρκὶ αὐτοῦ πολιτείαν μιμεῖσθαι καθωμολόγησαν, πᾶσαν τε αγνείαν μετιέναι καὶ σωφροσύνην, καὶ μὴ τῇ τῆς ὕλης προστετηκότας ματαιότητι, τὸ σῶμα και Lex autem vetus expresse statuit usurarum quantitatem, videlicet, juxta conditionem personarum aliam atque aliam. Quippe jubet eos qui a viris illustribus aut superioribus, solummodo trientem sumere, argentarios autem et negotiatores usque ad bessem centesimæ; cæteros autem omnes, ad semissem centesimæ. Sin religiosæ domui mutuum detur, usque ad quadrantem centesimæ. At vero in fœnore nautico, cum creditor periculum maris suscipit, potest accipere ultra legitimam usuram. Quando autem fructus mutuo dantur, pio quibus olim licuit majus fœnus stipulari propter proventus tempus incertum, non permittit hodieque constitutio graviorem usuram stipulari, quam adusque centesimam tantum, neque etiam vult. propter retenta pignora majus fœnus accipi, neque judices unquam majus decernere sub prætextu consuetudinis loci. Si quis autem uberiorem usuram capit, tantum principali detrahitur. Usura autem centesimalis vocatur, cum duodecim nummi pro centum quotannis redduntur. Ea vero quæ libra apud nos æstimatur, juxta proportionem nummos continet octo cum besse. νομιζομένη λίτρα κατ' αναλογίαν νομίσματα ἔχει Usuræ usque ad valorem principalis mutuo dati extendantur: sin tamen contingat ultra principalem summam expendi, ad principalem imputetur. 24% Qui usuram usuræ quærit, infamis fit. Nemo enim usuræ usuram poscit, saltem si paulatim persolvatur. CAP. VIII. De hymno trisagio. Quære in 35 cap. litt. canonem 81 synodi sexta. CAP. IX. Quod capillos capitis delicatius ornare haud liceat. Canon aulem 96 syn. sexta, Qui Christum, inquit, per baptismum induerunt, ejus in carne vitæ agendæ rationem imitari professi sunt, et omnem omnino castitatem ac temperantiam exercere, neque terrenarum rerum vanitati adhæren-

tes corpus superfluo ac nimis curioso cultu ornare. σμεῖν περιττῶς τε καὶ περιέργως· τί δ᾽ ἂν γένοιτο Quid vero vabius quam plurimam curam capillis capitis ac barba impendere adornandis, et juxta artem disponendis, adeoque escam proponere animabus ad intemperantiam pronis, cum interim insuper habent interioris hominis per virtutes cultum? Dicit enim Apostolus, «Si vir comam alal, dedecus ipsi est.» Et Moses in Deuteronomio: ■ Non facietis cincinnos in capite vestro; neque corrumpetis formam barbæ vestra.» Eos qui ista fecerint primum paterne increpari jubet: perseverantes tamen, excommunicari. Easdem pœnas incurrunt etiam hi qui crines plicant, ut crispi flant, aut tingunt, aut aqua primum irrigantes in sole arefaciunt, ut flavedinem acquirant, vel student ut aurei evadant, vel densi, aut cincinnos spurios gestant, aut mentum rasum habent, aut maximam ejus partem testa ignita exurunt, semet nitidulos, ut sibi videntur, reddentes, quasi lanugo ipsis jam primum excreverit. Hoc enim hodie potissimum, tanquam morbus epidemius, apud Christianos increbuit. CAP. X De sepulcrorum violatoribus. Canon 66 magni Basilii effossorem busti, qui ruptis sepulcris expilat ea quæ cum mortuo consepulta fuere, in decennium sacra communione privat. Magnus autem Gregorius Nyssenus in canone 7, Sepulcrorum violatio, inquit, dividitur in remissibilem et irremissibilem. Si quis enim religione lactus, inviolatum reliquit corpus conditum, ne forte soli exponeretur naturæ deformitas, lapidibus tamen quibusdam, qui circa bustum erant, utatur ad ædificium aliquod, hoc quidem haudquaquam laudabile est, sed tamen venia dignum usus fecit, quando materiei translatio conducit ad aliquid pulchrius, et utilius: atqui sollicitare cineres inhumate carnis, et commovere ossa, spe ornamentum aliquod in tumulum conjectum nanciscendi, pari supplicio plectitur atque simplex fornicatio, scilicet in annos novem. Sin vero corrigendus demonstret conversionem laudabilem, fas est 248 correctionis moderatori contrahere tempus ex canonibus punitioni ejus præstitutum. Leges. Qui a sepulcris materiam quamvis auferunt, crimine saorilegii teneantur. Si quis a sepulcro abstulerit lapides aut columnas aut marmora, vel aliam materiem quamcunque, viginti libras auri fisco solvat. Qui sepulcra effodiunt, et denudant mortuorum corpora, si quidem cum armis patraverint, capite plectuntur: sin absque armis, ad metalla. Qui in sepulcris mortuos indumentis spoliant, abscissis manibus luant. Qui reliquias vel ossa transferunt, plebeii quiπεριττότερον, τοῦ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς καὶ τοῦ πώγωνας περὶ πλείστου ποιεῖσθαι κοσμεῖν, εὖ τε διατιθέναι, καὶ δέλεαρ καθεῖναι ταῖς εὐολίσθοις πρὸς ἀκολασίαν ψυχαῖς, ἀφέντας τὸ διά πάσης ἀρετῆς τὸν ἔνδον κασμεῖν ἄνθρωπον; Φησὶ γὰρ ὁ ᾿Απόστολος· «Ανὴρ ἐὰν κομᾷ, ἀτιμία αὐτῷ ἐστι·» καὶ ὁ Μωσῆς ἐν τῷ Δευτερονομίῳ· «Οὐ ποιήσετε σισόην ἐν τῆς κύμης τῆς κεφαλῆς ὑμῶν, οὐδὲ φθερεῖτε τὴν ὄψιν τοῦ πώγωνος ὑμῶν.» Τοὺς οὐκ τοιοῦτόν τι ποιοῦντας πατρικῶς πρότερον ἐπιτιμᾶσθαι κελεύει ἐπιμένοντας δὲ, ἀφορίζεσθαι. Τούτοις ὑπόκεινται τοῖς ἐπιτιμίοις καὶ οἱ τὰς τρίχας κλώθοντες ὥστε οὔλας γενέσθαι, ἢ βάπτοντες, ἢ ὕδατι διαβρόχους ποιοῦντες, καὶ τῷ ἡλίῳ θέροντες, ἵν᾿ εἰς ξανθὰς μετ ταβάλλοιεν, ἤ χρυσιζούσας, ἢ δασείας ἐπιμελούμενοι γενέσθαι, ἢ νόθους πλοκάμους περιτιθέμενοι, ἢ τὸ γένειον ξηρῶντες. ἢ κεράμῳ πεπυρωμένῳ τὸ πλέον τούτου ἀποτεφροῦντες, ἢ τοῖς ὁδοῦσιν εὐφυῶς ἔστιν ἃ περιαιροῦντες, καὶ πρὸς τὸ δοκοῦν εὔσχημον ἀποκαθιστάντες, ὡς δοκεῖν ἄρτι φύειν αὐτοῖς τὸν ἴουλον - τοῦτο γὰρ νῦν καὶ μάλιστα ὥσπερ τι νόσημα ἐπι δήμιον τοῖς Χριστωνύμοις ἐνέσκηψεν. ΚΕΦΑΛ. Ι΄. Περὶ τυμβωρύχων. Ο ξς' τοῦ μεγάλου Βασιλείου κανὼν τὸν τυμβω ρύχον, ὃς τοὺς τάφους ἀνοίγνυσι, καὶ συλῷ τὰ τοῖς νεκροῖς συνθαπτόμενα, εἰς δέκα ἔτη τῆς ἱερᾶς κοι νωνίας ἀποκλείεσθαι κελεύει. Ὁ δὲ μέγας Γρηγόριος Νύσσης ἐν τῷ ζʹ κανόνι, Ἡ τυμβωρυχία, φησὶ, διήρηται εἰς τὸ συγγνωστόν τε καὶ ἀσύγγνωστον. Εἰ μὲν γάρ τις φειδόμενος τῆς ὁσίας, καὶ ἄσυλον ἀφεὶς τὸ κεκρυμμένον σῶμα, ὡς μὴ ἀναδειχθῆναι τῷ ἡλίῳ τὴν ἀσχημοσύνην τῆς φύσ σεως, λίθις τισὶ τῶν τῷ τάφῳ προβεβλημένων συγ χρήσεται εἰς ἔργου τινὸς κατασκευὴν, ἐπαινετὸν οὐδὲ τοῦτό ἐστι, πλὴν ἀλλὰ συγγνωστὸν ἐποίησεν ἡ συνήθεια, ὅταν εἶτ προτιμότερόν τι καὶ κοινωφελέ στερον ἡ τῆς ὕλης μετάθεσις γένηται· τὸ δὲ ἀνερευνᾶσθαι τὴν κόνιν ἀπὸ τῆς γεωθείσης σαρκὸς, καὶ ἀνακιθεῖν τὰ ὀστᾶ ἐλπίδι τοῦ κόσμον τινὰ τῶν συγκ κατορυχθέντων κερδάναι, τοῦτο τῷ αὐτῷ κρίματι κατεδικάσθη, ᾧ καὶ ἡ ψιλὴ πορνεία, εἰς ἐννέα δηλαδὴ χρόνους· εἰ δὲ σπουδαίαν ὁ θεραπευόμενος ἐπιδεί ξαισο τὴν ἐπιστροφὴν, ἔξεστι τῷ οἰκονομοῦντι τὴν αὐτοῦ θεραπείαν, συντεμεῖν τὴν ἐκ τῶν κανόνων ὁρισθεῖσαν τῇ ἐπιτιμίᾳ προθεσμίαν. Νόμοι. Οἱ ἀπὸ τῶν τάφων ύλας ἀφαιροῦντες ὑποκείσθωσαν τῷ τῆς ἱεροσυλίας ἐγκλήματι. Ἐάν τις ἀπὸ τάφου ἀφέληται λίθους, ἢ κίονας, ἢ μάρμαρα, ἢ ἄλλην οιανδήποτε ὕλην, εἴκοσι λίτρας χρυσίου τῷ δημοσίῳ καταβαλλέτω. Οι τυμβωρυχούντες, καὶ γυμνοῦντες τὰ τῶν τε θνεώτων σώματα, εἰ μὲν μεθ᾽ ὅπλων, κεφαλικῶς τιμωροῦνται· εἰ δὲ χωρὶς ὅπλων, μέχρι μετάλλου. Οἱ τοὺς νεκροὺς ἐν τοῖς τάφοις ἐκδύοντες χειροποι πείτωσαν. Οἱ λείψαδα ἢ ὀστᾶ μετακινήσαντες, εὐτελεῖς μὲν

SYNTAGMA ALPHABETICUM. Τ. ὄντες, ἄκρως τιμωροῦνται· ἔντιμοι δὲ, περιορίζον- dem extremum supplicium dant; ingenui vero exsuται, ἢ εἰς μέταλλα πέμπονται. Οὐ δεῖ τὰ λείψανα τῶν τελευτώντων ψηλαφᾶσθαι ἢ σκυλεύεσθαι· τὰ δὲ προσκαίρως αποτεθέντα μεταφέρειν ἔξεστι. Μηδεὶς σῶμα ἀνθρώπινον χωρὶς κελεύσεως βασι λικῆς εἰς ἕτερον τόπον μεταφερέτω. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. "Οτι τυπτειν κληρικοῖς οὐκ έφεται. Ὁ κζ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, Επίσκοπον, φησὶν, ἢ πρεσβύτερον ἢ διάκονον, τύπτοντα πιστοὺς ἁμαρτάνοντας, ἢ ἀπίστους ἀδικήσαντας, καὶ ταύτῃ φοβεῖν ἐκείνους ἐθέλοντα καθαιρεῖσθαι προστάττου μεν· οὐδαμοῦ γὰρ ὁ Κύριος τοῦτο ἡμᾶς ἐδίδαξε. Γοὐναντίον δὲ, αὐτὸς τυπτόμενος οὐκ ἀντέτυπτε, λοιδορούμενος οὐκ ἀντελοιδόρει, πάσχων οὐκ ἠπείλει· ἐκέλευε δὲ καὶ τὴν ἀριστερὰν ἐμπαρέχειν τῷ μὴ φειδομένῳ τῆς δεξιᾶς. Ελέγχειν γὰρ τοὺς ἀδι κοῦντας ἄλλως ἔξεστι, καὶ τοῖς ἀδικουμένοις ἐπικουρεῖν ὁπόση δύναμις· καθὰ δὴ καὶ Παῦλον ἴσμεν τὸν μέγαν. Τιμοθέῳ ἐντελλόμενον, τοὺς ἁμαρτάνοντης ὑπ' ὄψιν πάντων ἐλέγχειν, ἵνα καὶ τοῖς λοιποῖς φόβος ἐγγένηται. Κληρικοῖς δὲ οὐ κεμιτὸν ἑαυτοὺς ἐκδικεῖν· σωφρονίζειν μέντοι μετρίως τοὺς ἰδίους αὐτῶν μαθητὰς ἁμαρτάνοντας, καὶ μετὰ παραγγε λίαν μὴ ἐπιστρέφοντας συγκεχώρηται· ὅτι καὶ ὁ Κύριος τοὺς ἐν τῷ ἱερῷ ἐμπορευομένους, ὡς εἰς τὸ Θεῖον ἁμαρτάνοντας, τῷ φραγγελίῳ τύπτων ἀπήλασεν. Εἰ δέ τις καὶ διδάσκαλος ὢν, θυμῷ εἴξας, φονευ τηρίῳ τύψειεν ὀργάνῳ, οὐκ ἀτιμώρητος ἔσται. lant, vel mittuntur ad metalla. Defunctorum reliquias exui spoliarive non licet, quæ autem pro tempore depositæ fuere, reponi debebunt. Nemo absque imperatoris jussu corpus hominis mortui in alienum locum transferat. CAP. XI. Quod clericis verberare quempiam non permittitur. Canon 27 sanctorum apostolorum. Episcopum, ait, aut presbyterum, aut diaconum qui verberat fideles delinquentes, aut infideles male ipsis facientes, atque hoc modo ipsos deterrere vult, deponi mandamus. Nullibi enim Dominus hoc nos docuit; verum e contra ipse vapulans non reverberabat, et conviciis oneratus, non pariter conviciabatur; passus est, et non minitabatur; jussit autem sinistram genam præbere ei qui minimo parcit dexteræ. Nam alias increpare licet malefacientes, et hos qui injuriam patiuntur defendere, quantum possumus. Sicuti et magnum Paulum scimus Timotheo præcipere, delinquentes in conspectu omnium reprehendere, ut metus etiam reliquos percellat. Clericis vero haud licet seipsos vindicare. Suos quidem discipulos castigare concessum est, cum delinquunt, et post admonitionem non convertuntur: quia etiam Dominus eos qui in templo negotiabantur, tanquam in Deum peccantes, flagello verberans abegit. Si quis tamen magister iræ impatiens instrumento lethifero verberaverit, haud impune fecerit. Ὁ δὲ θ' τῆς λεγομένης πρώτης καὶ δευτέρας συνόδου, τὸν ἀποστολικὸν τοῦτον κανόνα δεξιών, ἐπιτιμᾷ τοῖς αὐτὸν πειρωμένοις παραχαράττειν, καὶ οἰομένοις τοὺς αὐτοχειρίᾳ τύπτοντας μόνους αἰτιᾶσθαι, οὐ μὴν καὶ τοὺς ἐξ ἐπιτάγματος. Μάταιον γὰρ τοῦτο, φησὶ, καὶ τῆς διανοίας τοῦ ἀποστολικοῦ κανόνος ἀλλότριον, τὸν μὲν τρὶς ἢ τετράκις πλήξαντα καθαι ρεισθαι, τὸν δὲ ἐξ ἐπιτάγματος εἰς θάνατον στίζοντα εἶναι ἀθῶον· χρὴ γὰρ τὸν τοῦ Θεοῦ ἱερέα διδαχῇ καὶ νουθεσίᾳ, ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ ἐκκλησιαστικοῖς ἐπιτι μίοις τὸν ἀτακτοῦντα ποιδαγωγεῖν, ἀλλὰ μὴ μάστιξι καὶ πληγαῖς εἰς τὰ τῶν ἀνθρώπων ἐπιπηδῶν ἀσέμνως, καὶ ἐνυβρίζειν σώματα. Εἰ δέ τινες εἶεν παντάπασιν ἀσωφρόνιστοι, τούτους διὰ τοῦ ἐγχωρίου, ἄρχοντος οὐδεὶς ὁ κωλύων σωφρονίζειν, ὡς καὶ ὁ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ εἰ κανών διορίζεται, ἂν καὶ ζήτε: ἐν τῷ ιβ' κεφ. τοῦ Σ στοιχείου. Ὁ δὲ γ' τῆς συνόδου, ἧς ἐξῆρχεν ὁ Φώτιος, ὑπὸ ἀνάθεμα τίθησι τὸν ὅλως τύψαι ἡ φυλακῇ καθείρξαι τολμήσαντα τῶν ἐπισκόπων τινὰ, εἴτε χωρὶς αἰτίας, εἴτε καὶ αἰτίαν πλασάμονον. Εἰ δὲ πάνω, εἴτ εὐπρόσ ωπος ἡ αἰτία, οὐδὲ ὁ τὴν μεγίστην ἀρχὴν διέπων ἐκδικεῖν ταύτην δύναται, ἀλλὰ δεῖ τῇ συνόδῳ ἀνατιθέναι, η μόνη κρίνειν ἐφεῖται καὶ κολάζειν τῶν ἐπισκόπων τοὺς ἁμαρτάνοντας. PATROL. GR. CXLV. 80Canon etiam 9 synodi, quæ prima et secunda nuncupatur, hunece apostolicum recensens can. redarguit eos qui ipsum conantur eludere, atque prætendunt, eos tantum teneri, qui ex motu proprio percutiunt, non autem qui ex jussu. Vanum enim hoc, inquit, et a mente canonis apostolici alienum, eum qui ter vel quater pereutit, deponi, eum autem qui ad mortem usque plectit ex præcepto, etiam impune abire. Oportet enim secerdotem Dei doctrina et adhortatione, imo et quandoque correctionibus ecclesiasticis eum qui se inordinate gerit, moderari; haud tamen verberibus ac plagis in humana corpora indecore insultare, eaque lacerare. Sin vero aliqui fuerint penitus incorrigibiles, eos per magistratum istius loci nemo vetat castigari, sicuti etiam canon 5 concilii Antiocheni statuit, quem vide in cap. 12 litt. Σ. Tertius autem canon concilii, cui præfuit Photius, anathemati subjicit illum qui ausus fuerit vel verberare 249 vel in custodia detinere episcopum aliquem, sive citra causam hoc faciat, sive causam obtendat. Imo vero etsi causa valde probabilis fuerit, haud tamen est penes summum magistratum eam vindicare, sed oportet ad synodum referre, quæ sola jure potest judicare et punire episcopos delinquentes.

Leges. MATTHÆI BLASTARIS Jus autem civile vetat episcopos manibus suis plectere, ponam tamen non constituit; in genere autem de quovis verberante aut injuriam inferente decernit, concedens adversus ipsos injuriarum actionem, que transigitur et pecuniarie et criminaliter, imo etiam definit, quænam astimari debet gravis injuria, quænam levis. Is qui sacerdotem vel in ecclesia, vel in processione percutere attentat, relegetur. Si læsum fuerit corpus liberum, res judicata erit ad sumptus curationis, et quæstus jacturam, non vero ad deformitatem. Corpus enim liberum non infame redditur. Qui vero corpus servile ladit, postulatur præter jam dicta etiam honestatis ejus diminute. 250 INITIUM LITTERÆ r. CAP. I De injuriis. Quare cap. 7 litt. B. Canon dein 55 sanctorum apostolorum, atque eliam 56. Clericus, inquiunt, qui episcopum suum contumelia afficit, deponatur: «Præfecto enim populi tui non maledices.» Quæ vox est Mosis viri summi. Qui vero presbyterum vel diaconum contumelia. affecit, excommunicetur. Nam injuria erga majorem, panam etiam majorem postulat, atque erga minores minorem. Quippe hic capitis locum obtinet in corpore Ecclesiæ, illi vero manuum et reliquorum subservientium membrorum. Νόμοι. Ὁ δὲ νόμος ἀπαγορεύει μὲν τοῖς ἐπισκόποις πλήτ τεῖν χερσὶν οἰκείαις οὐχ ὥρισε δὲ ποινὴν· γενικῶς δὲ περὶ παντὸς τύπτοντος ἢ ὑβρίζοντος διορίζεται, διδοὺς κατ' αὐτῶν τὴν περὶ ὕβρεως ἀγωγὴν, ἥτις καὶ χρηματικῶς κινεῖται καὶ ἐγκληματικῶς, καὶ διορίζεται ποία ἐστὶ τραχεῖα ὕβρις, ποία δ' ἔλαφρά. Ὁ ἱερέα, εἴτε ἐν ἐκκλησίᾳ, εἴτε ἐν λιτῇ ἐπιχειρῶν τύπτειν, ἐξοριζέσθω. Ἐὰν βλαβῇ σῶμα ἐλεύθερον, ἡ καταδίκη γίνετα: εἰς τὴν δαπάνην τῆς ἰατρείας, καὶ τὴν ἀπώλειαν τῆς έργασίας, οὐ μὴν τῆς ἀμορφίας· σῶμα γὰρ ἐλεύθε ρον οὐ διατιμᾶται. Ὁ δὲ σῶμα δούλου βλάψας ἀπαι τεῖται πρὸς τοῖς εἰρημένοις καὶ τὴν ἐλάττωσιν τῆς διατιμήσεως αὐτοῦ. ΑΡΧΗ ΤΟΥ Υ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΛ. Δ'· Περὶ ὕβρεων. Ζήτει τὸ ζ' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. Ὁ δὲ νε' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, ἔτι δὲ καὶ ὁ νς', Ὁ τὸν ἴδιον ἐπίσκοπον ὑβρίσας κληρικός καθο αιρείσθω, φησί· «"Αρχοντα γὰρ τοῦ λαοῦ σου, οὐκ ἐρεῖς κακῶς·» Μωσέως τοῦτο τοῦ πάνυ φωνή. Πρε σβύτερον δὲ ἢ διάκονον ὁ ὑβρίσας ἀφοριζέσθω· ἡ γὰρ πρὸς τὸν μείζονα ὕβρις, καὶ μείζονος ἀξία τῆς τι μωρίας, ἐλάττονος δὲ ἡ πρὸς τοὺς ἐλάττονας. Ὁ μὲν γὰρ κεφαλῆς ἐπέχει τόπον τῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας, οἱ δὲ χειρῶν καὶ τῶν διακονικῶν ἑτέρων μελῶν. Canon autem 57 ait: Et qui claudum, vel cacum, (Ὁ δὲ νζ, Καὶ ὁ χωλὸν, ἢ τυφλὸν, ἢ τὰς βάσεις vel oui vitiosus est incessus irrisit, communione privetur, sive sit clericus sive laicus. Tales enim potius miseratione prosequi oportet manum adjutricem porrigentes, quam eos scommatis ac derisionis scopum facere. Leges. Atrox injuria vel ex persona, vel ex ipsa re, vel a loco definitur. Ex persona, cum magistratui vel patrono facta fuerit. Ex loco, cum in theatro cunctis videntibus. Ex re, quando vulnus inflictum fuerit, aut facies cæsa. Tales vel ad tempus rolegantur, vel aliqua re interdicuntur, si spectabiles fuerint: sin vero liberi fuerint, sed ex plebe, fustibus verberantur; servi autem flagellis cæsi dominis suis traduntur. Si quis, dum sacra mysteria, vel aliud quodvis sacrorum officiorum peragitur, in sanctam ecclesiam ingressus, episcopum, aut clericos, aliosve ecclesiæ ministros injuria aliqua affecerit, jubemus eum torqueri, et in exsilium relegari: atque si sacra mysteria et liturgias turbaverit, aut celebrari prohibuerit, capite plecti. Idem observetur etiam in processionibus, in quibus episcopi vel clerici reperiuntur; nemque si quis solum contumelia affecerit, tormentis et exsilio luet, sin vero processionem dissipaverit, capite ponietur. πεπλημένον χλευάσας, ἀφοριζέσθω, φησίν, εἴτε κληρικὸς εἶν, εἴτε τῶν τοῦ λαοῦ. Τοὺς τοιούτους γέρ ἐλεεῖν μᾶλλον δέον χεῖρα βοηθὸν ἐπορέγοντας, ἢ χλεύης καὶ γέλωτος ποιεῖσθαι ὑπόθεσιν. Νόμοι. Η τραχεῖα ὕβρις ἢ ἀπὸ τοῦ προσώπου, ἢ ἀπὸ τοῦ πράγματος, ἢ ἀπὸ τοῦ τόπου κανονίζεται. ᾿Απὸ προσώπου, ὅταν ἄρχοντι ἢ πάτρων γένηται· ἀπὸ τόπου, ὅταν ἐν θεάτρῳ πάντων ὁρώντων· ἀπὸ τοῦ πράγματος, ὅταν καὶ τραῦμα γένηται, ἢ ὄψις πληγή. Οἱ τοιοῦτοι ἢ πρὸς καιρὸν ἐξορίζονται, ἤ τινος κω λύονται πράγματος ἔντιμοι ὄντες· εἰ δὲ ἐλεύθεροι μὲν εἶεν, εὐτελεῖς δὲ, ῥοπαλίζονται· εἰ δὲ δοῦλοι, Ο φραγγελιζόμενοι, τῷ δεσπότῃ ἀποδίδονται. Εἴ τις τῶν θείων μυστηρίων ἢ τῶν ἄλλων ἁγίων λειτουργιῶν ἐπιτελουμένων εἰς ἁγίαν εἰσελθὼν ἐκκλησίαν, τῷ ἐπισκόπῳ, ἢ τοῖς κληρικοῖς, ἢ τοῖς ἄλλοις ὑπηρέταις τῆς ἐκκλησίας ὕβρεώς τι ἐπαγάγοι, κελεύομεν τοῦτον βασάνους ὑπομεῖναι, καὶ εἰς ἐξορίαν πεμφθῆναι· εἰ δὲ καὶ αὐτὰ τὰ θεῖα μυστήρια καὶ τὰς λειτουργίας ταράξει ἢ ἐπιτελεῖσθαι κωλύσοι, κεφαλικῶς τιμωρεῖσθαι· τούτου αὐτοῦ καὶ ἐπὶ ταῖς λιταῖς, ἐν αἷς ἐπίσκοποι ἢ κληρικοὶ εὑρίσκον ται, φυλαττομένου· ἵνα, εἰ μὲν ὕβριν τις μόνον ποιήσοι, βασάνοις καὶ ἐξορίᾳ παραδοθῇ, εἰ δὲ καὶ τὴν λιτὴν διασκεδάσοι, κεφαλικὸν κίνδυνον ὑπομείνη.

ΚΕΦΑΛ. Β'. Περὶ Ὑδροπαραστατῶν αἱρετικῶν. Ζήτει ἐν τῷ β΄ κεφ. τοῦ 4 στοιχείου, καὶ ἐν τῷ η κεφ. τοῦ Κ στοιχείου κανόνα λβ' τῆς ς' συνόδου. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ υἱοθεσίας. Ζήτει ἐν τῷ η κεφ. τοῦ στοιχείου. Ο υἱοθετῶν ὀφείλει μείζων εἶναι κατὰ τὴν ἡλικίαν τοῦ υἱοθετουμένου χρόνοις ιη'· ἡ γὰρ θέσις μιμεῖται τὴν φύσιν. ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Περὶ ὑπηρετῶν ἤτοι υποδιακόνων. Ο κα' τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου κανών, Οὐκ ἐξει στι, φησί, τοῖς ὑπηρέταις, ἐν τῷ οὕτω πως ὠνομα σμένῳ διακονικῷ, τῶν ἱερῶν ἅπτεσθαι σκευῶν, πρὸς τὸ δι' αὐτῶν ἱερουργῆσαι δηλονότι τὰ εἰς θυσίαν προσφερόμενα, τὸν ἄρτον, φημὶ, καὶ τὸν οἶνον, ἐκ τῶν περιεχόντῶν ὑποδηλῶν τὰ περιεχόμενα· οὐ γὰρ ἐφεῖται τούτοις τὰ τῶν διακόνων μετιέναι. Κένῶν δὲ τῶν ἱερῶν σκευῶν ἅπτεσθαι, καὶ πρὸς τὴν ἱερουρ γίαν ἑτοιμάζειν, καὶ μετὰ τοῦτο περιστέλλειν, καὶ ἐν καλῷ τοῦ νεὼ τιθέναι, τοῖς ὑποδιακόνοις παντὸς μᾶλλον προσῆκον· τοῦτο καὶ γὰρ αὐτοῖς ἡ διακονία. (δὲ κε' οὐδὲ ἄρτον διδόναι, ἢ ποτήριον εὐλογεῖν ἐφίησι τὸν ὑπηρέτην, ἤτοι τὸν ὑποδιάκονον. Ὁ δὲ μγ' οὔτε τοῦ λαοῦ ὑπερεύχεσθαι τοὺς ὑποδιακόνους κελεύει ἐν τῷ τῆς θείας λειτουργίας και τῷ, οὔτε τὰ θεῖα μεταχειρίζειν μυστήρια, τοῦτο γὰρ ἔργον μόνοις τοῖς ἱερεῦσιν, ἀλλὰ ταῖς θύραις ἐφεστάναι τῶν ἁγίων ἐκκλησιῶν, καὶ μηδὲ πρὸς βραχὺ τούτων ἀφίστασθαι, ὥστε εἰσάγειν τε καὶ ἐξάγειν τοὺς κατηχουμένους, τοὺς ἐν μετανοίᾳ, καὶ τοὺς λοι πούς. Ἐν δὲ καὶ τοῦτο τῶν τῆς Ἐκκλησίας ταγμά των, τὸ τῶν ὑπηρετῶν, φημί, τῶν καὶ θεραπευτῶν λεγομένων, καὶ ὑποδιακόνων, παρὰ τοσοῦτον τοῦ λαϊκοῦ πληρώματος ὑψηλότερον, παρ' ὅσον τῶν τοῦ βήματος ταπεινότερον. Ζήτει καὶ ἐν τῷ θ' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου ιε' καὶ ἐν τῷ θ' κεφ. τοῦ Σ στοιχείου κανόνα τῆς ἐν Λαοδικείᾳ κβ' καὶ κγ'. Ζή τει καὶ τὸ λ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Ε΄. Περὶ ὑποβόλου. Γ.Φ. CAP. II. De Hydroparaskulis hæreticis. Quære in cap. 2 litt. A, et in cap. 8 litt. K. canonem 52 synodi sextæ. CAP. III. De adoptions. Vide in cap. 8 litt. B. Qui adoptat adoptalo major 18 annis esse debet. Nam adoptio naturam sequitur. 251 CAP. IV. De ministris sive hypodiaconis. Canon 21 synodi Laodicenæ. Non licet, inquit, ministris in loco, qui vocatur diaconicum, sacra vasa attingere, nempe ad ministrandum ea quæ in sacrificium offeruntur, panem, dico, et vinum, per continens quidem id quod continetur subinnuens. Non enim istis permittitur diaconorum munus obire. Vasa autem vacua tangere, et ad sacrum officium præparare, et postea deponere, et in loco templi commodo collocare, hypodiaconis maxime convenit. Hoc enim eorum ministerium est. Canon vero 25 neque panem distribuere, neque poculum benedicere permittit ministrum sive bypodiaconum. Alque 43 jubet hypodiaconos neque pro populo orare, quo tempore sacra mysteria peraguntur, neque sacra illa manibus suis contrestare, quod peculiare munus est sacerdotum; sed ad fores astare sacrarum ecclesiarum, et ne tantillum quidem illas relinquere, ut possint educere et introducere cetechumenos poenitentiam agentes, atque etiam reliquos. Hic autem ipse ex ordinibus ecclesiaticis, scilicet ministrorum et servorum, ut vocantur, sou hypodiaconorum tanto laicorum superior, quanto gradibus ecclesiasticis inferior, Quære et in nono capite litt. can. syn. Sardicensis 15, et in 9 cad. litt. Σ can. 22 et 23 syn. Laodicenæ. Vide etiam cap, 30 litt. E. CAP. V. De donatione ante nuptias. Leonis Sapientis constitutio novella, Dotem, inquit, oportet majorem esse donatione. Si vir lamen sine liberis moriatur, et contractus non intercesserit, repetit mulier dotem et donationem ante nuptias, et nihil præter. At si mors corripiat mulierem, hæredes ipsius dotem recipiant; sed vir Ἡ τοῦ σοφοῦ Λέοντος νεαρὰ, Πλείονα δεῖ εἶναι, φησὶ, τὴν προῖκα τοῦ ὑποβόλου· τοῦ δὲ ἀνδρὸς ἀτέκνου τελευτήσαντος, ἂν μὴ παρῇ σύμφωνον, ἀνα κομίζεται ἡ γυνή τήν τε προῖκα καὶ τὸ ὑπόβολον. καὶ πλέον οὐδέν. Εἰ δὲ τὴν γυναῖκα ὁ θάνατος δια σπάσει, τῆς μὲν οἱ κληρονόμοι τὴν προῖκα λαμβανέτωσαν· ὁ δὲ ἀνὴρ τοῦ ἰδίου μὴ ἀποστερείσθω suam donationem minime amittat. ὑποβόλου. ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Περὶ Φαλκιδίου. Φαλκιδιός ἐστι νόμος περιαιρῶν ἀπὸ τῶν λεγαταρίων τὸ τρίτον μέρος τῆς πατρικῆς οὐσίας, καὶ περ:ποιῶν τῷ κληρονόμῳ· ἐπενοήθη δὲ προνοίᾳ τῶν παίδων, ἵνα οἱ φυσικοί κληρονόμοι πρότερον θερα πευθῶσιν. Εστι δὲ τοιοῦτος· Εἰ μὲν εἰς ὢν τυγχάνει τῷ πατρὶ παῖς, ἢ δύο, ἢ τρεῖς, ἄχρι καὶ τῶν τεσσά ρων, ὑπεξαιρουμένων πρότερον τῶν χρεῶν, καὶ τῶν ἐν τῇ κηδείᾳ ἀναλωμάτων, καὶ τῶν ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ δι δομένων, ἔτι δὲ καὶ τῶν τιμημάτων τῶν ἐλευθερω 252 INITIUM LITTER.E 4. CAP. I. De lege Falcidia. Falcidia est lex quæ a legatis eximit tertiam partem patrimonii, eamque hæredi concedit. Lata autem est liberorum causa, ut naturalibus hæredibus primo prospiceretur. Sic autem lex se habet: Si pater vel unum vel duos vel tres et usque ad quatuor filios habuerit, subductis prius debitis, atque sumptibus in luctu factis, et iis quæ in pios usus erogantur, tum etiam pretio servorum libertate donandorum, accipient liberi tertiam partem

MATTHÆI BLASTARIS bonorum paternorum. Sin vero quinque fuerint θέντων οἰκετῶν, λαμβάνουσιν οἱ παῖδες τὸ γ΄ τῆς liberi, aut ultra, atque insuper, possident dimidium facultatum, reliquum vero parter largitur, ut ipsi tibet, vel uni vel pluribus filiorum suorum, aut extraneo cuilibet. Si tamen in profondum forte projicere velit pater, nemo ei criminari potest. Dicit autem lex: Legata, quæ in pios usus relinquuntur, ante legem Falcidiam obtinere volumus. CAP. II. De veneficis et magis. Quære cap. 1 litt. M. CAP. II. De stupro. Quære in cap. 15 litt. M canonem 18 et 60 magni Basilii; et cap. 13 litt. A; et cap. 8 et 30 lit. Γ. CAP. IV. De avaritia. Vide cap. 11 litt. II. CAP. V. De homicidio voluntario et involuntario. Canon 65 sanctorum apostolorum. Qui in pugna, inquit, et jurgio percutiens aliquem interfecerit, quamvis unicum ictum intulerit, si clericus fuerit, deponatur, propter animi sui temeritatem; atsilaicus, excommunicetur. Nam propterera etiam Dominus jubet oppressum non solum non obsistere, sed dexteram præbere ferienti; ideo quod sæpe pugna in cædem disinit. Magnus autem Gregorius Nyssenus in can. 5, Crimen, inquit, homicidii in voluntarium et involuntarium distinguitur. Et homicidium quidem voluntarium est, quod ex deliberatione perpetratur; deinde et illud inter 253 voluntaria recensetur, quando quis in congressu et pugna verberans et verberatus, inferat arrepta opportunitate manu sua ictum lethalem. Nam qui animi impotens iræ suæ impetui locum dederit, jam nihil eorum in mentem inducit quæ malum præcidere poterant, dum viget passio; adeo ut homicidium ex congressu referatur inter deliberationis opera, et neutiquam inter fortuita. Involuntaria autem homicidia indicia manifesta habent, cum quis, dum aliud prorsus intendit, fortuito aliquid eorum quæ curari non possunt, facerit. Homicidii autem voluntarii pena ad 27 annos extenditur, qui in tria novennia distinguntur, ita ut per primum novennium pœnitens penitus segregetur, et extra ecclesiam stans ploret; reliqua autem duo transigat partim, et quidem primum in statione audientium, partim in numero procidentium, atque ita ad participationem mysteriorum accedat. At vero si viri insignis puniti conversio, et pænitentiæ vehementia vincat eam in longiori tempore seipsos lentius purgantium, contrabetur ipsi et panamora, ut pro annis novem,qui singulis gradibus competit, octo aut septem aut sex g καθαρᾶς περιουσίας τοῦ πατρός. Εἰ δὲ εἰ εἰσὶν οἱ παῖδες καὶ ἐπέκεινα, τὸ ἥμισυ κτῶνται τῆς ὑποστάσεως, τὸ δὲ λοιπὸν φιλοτιμεῖται ὁ πατὴρ ἔνθα ἂν αἱρεῖται, ἢ ἐνὶ τῶν αὑτοῦ παίδων, ἢ πλείοσιν, ἢ ξένῳ οἱῳδήτινι. Ε: δὲ καὶ κατὰ βυθοῦ ρίψαι βουληθείη τυχὸν ὁ πατὴρ, οὐκ ἔχει τὸν ἀνακρίνοντα. Φησὶ δὲ ὁ νόμος· Τὰ ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ καταλιμπανόμενα λεγάτα καὶ τοῦ Φαλκιδίου αὐτοῦ κατὰ προτίμησιν ἀνώτερα εἶναι θεσπίζομεν. ΚΕΦΑΛ. Β΄. Περὶ φαρμακῶν καὶ μάγων. Ζήτει τὸ α' κεφάλαιον τοῦ 1 στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Γ. Περὶ φθορᾶς παρθένων. Ζήτει ἐν τῷ ιε' κεφ. τοῦ 1 στοιχείου κανόνα τοῦ μεγάλου Βασιλείου τηʹ καὶ ξ', καὶ τὸ ιγ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου, καὶ τοῦ Γ΄ στοιχείου τὸ ἢ καὶ λ' κεφά λαιον. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Περί φιλαργυρίας. Ζήτει τὸ ια΄ κεφάλαιον τοῦ Π στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Ε΄. Περὶ φόνων ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων. Ὁ ξέ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, Ὅστις ἐν μάχῃ, φησὶ, καὶ φιλονεικίᾳ πλήξας ἀποκτείνει τινὰ, εἰ καὶ μίαν ἔτυχε κατενεγκὼν τὴν πληγὴν, εἰ μὲν κληρικὸς εἴη, καθαιρείσθω διὰ τὴν προπέτειαν αὐτ τοῦ· εἰ δὲ λαϊκος, ἀφοριζέσθω. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ὁ Κύριος οὐχ ὅπως μὴ ἀμύνεσθαι τὸν λελυπη κότα, ἀλλὰ καὶ τὴν δεξιὰν ἐμπαρέχειν κελεύει τῷ παίοντι, οἷα τῆς μάχης ἔσθ' ὅτε τελευτώσης εἰς φόνου. Ὁ δὲ μέγας Γρηρόριος Νύσσης ἐν τῷ εʹ κανόνι, Τὸ τοῦ φόνου, φησίν, ἅγος τῇ διαφορᾷ τοῦ ἑκουσίου καὶ τοῦ ἀκουσίου διῄρηται. Καὶ ἑκούσιος μέν ἐστι φό νος ὁ ἐκ παρασκευῆς τετολμημένος· ἔπειτα κἀκεῖνος ἐν τοῖς ἑκουσίοις ἐνομίσθη, ὅταν τις ἐν συμπληκῇ καὶ μάχῃ τύπτων τε καὶ τυπτόμενος ἐνέγκῃ κατά τινος καιρίαν τὴν διὰ χειρὸς πληγήν. Ο γὰρ ἅπαξ τῷ θυμῷ κρατηθεὶς, καὶ τῇ ὁρμῇ τῆς ὀργῆς χαριζό μενος, οὐδὲν ἂν παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους τῶν ἀνακόψαι τὸ κανὸν δυναμένων ἐπὶ νοῦν λάβοι ποτὲ, ὥστε καὶ τὸ ἐκ συμπλοκῆς ἀποτέλεσμα του φόνου εἰς ἔρ τον προαιρέσεως, καὶ οὐκ εἰς ἀποτυχίαν ἀνάγεται. Οἱ δὲ ἀκούσιοι φόνοι φανερὰ ἔχουσι τὰ γνωρίσμα τα, ὅταν τις πρὸς ἕτερόν τι τὴν σπουδὴν ἔχων ἐξ ἀποτυχίας τῶν ἀνηκέστων τι δράσῃ. Τοῦ μὲν οὖν ἑκουσίου φόνου εἰς ἑπτὰ καὶ εἴκοσι χρόνους παρατείνεται τὸ ἐπιτίμιον, εἰς τρεῖς ἐννετηρίδας διαιρουμένους· ὡς ἐπὶ μὲν τῆς μιᾶς παντελῶς εἶναι ἀφωρισμένον τὸν ἐπιτιμηθέντα, ἔξω τῆς ἐκκλησίας ἱστάμενον, καὶ προσκλαίοντα· τὰς δὲ λοιπὰς, δύο εἷς τε τὴν τῶν ἀ κροωμένων πρότερον, εἶτα τῶν ὑποπιπτόντων διελό μενον στάσιν, οὕτως ἐπὶ τὴν τῶν ἁγιασμάτων μετου σίαν ἐλθεῖν. Εἰ δὲ τὸ μέγεθος τῆς ἐπιστροφῆς τοῦ ἐπι· τιμηθέντος καὶ ἡ τῆς μετανοίας θερμότης περιγένοι το τῶν ἐν μακρᾷ προθεσμία ῥαθυμότερον ἑαυτοὺς ἐχ καθαιρόντων, συντμηθήσεται αὐτῷ καὶ ἡ τοῦ ἐπιτιμίου παράτασις, ὥστε ἀντὶ τῶν ἐφ' ἑκάστῳ βαθμῷ

ἐννέα ἐτῶν ἀκτώ, ἢ ἑπτὰ, ἤ ἕξ, ἢ πέντε μόνα γενέ- vel solum 5 annos agat, juxta sententiam ejus qui σθαι κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ τὴν Ἐκκλησίαν οίκονο- Ecclesiam regit. μοῦντος. Ο δὲ ἀκούσιος φόνος συγγνωστὸς μὲν, οὐ μὴν ἔπαι νετὸς ἐκρίθη. Τὸν γὰρ ἀλόντα τῷ μιάσματι τούτῳ, ὡς ἐξάγιστον ἤδη γενόμενον, ἀπόβλητον ἱερατικῆς χάριτος ὁ κανών ἀπεφήνατο· ὅσος δέ ἐστιν ἐπὶ τῇ ψιλῇ πορνείᾳ τοῦ καθαρσίου ὁ χρόνος τῶν ἐννέα ἐτῶν, του σοῦτος καὶ ἐπὶ τῶν ἀκουσίως πεφονευκότων καλῶς ἔχειν ἐδοκιμάσθη· δηλαδή καὶ ἐν τούτῳ τῆς προαιραίστως τοῦ μετανοοῦντος δοκιμαζομένης, εἰ δέον τὸν ὁρισθέντα χρόνον αὐτῷ ἐξήκειν ἢ ἐλάττω γενέσθαι. Οὕτω καὶ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ η' κανόνι τὸν ἑκούσιον καὶ ἀκούσιον ὁριζόμενος φόνον. Ακούσως μέν έστι, φησίν, ὅταν τις ἀκοντίσας λίθον, ἐφ᾽ ᾧ θη ρίον ἀμύνασθαι, ἢ κατασεῖσαι δένδρου καρπὸν, ἅνα θρωπον παριόντα μὴ προϊδών, εἰς θάνατον πλήξῃ οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ εἴ τις ἐπιστρέψαι τινὰ βοολόμενος, ἱμάντι ἢ ῥάβδῳ, μὴ πάνυτραχείᾳ τύψοι, ἀποθάνοι δὲ ὁτυπτόμενος - ἡ γὰρ πρόθεσις ἐνταῦθα σκοπεῖται, ὅτι βελτιῶσαι ἐβούλετο τὸν ἁμαρτάνοντα, οὐκ ἀνε λεῖν. Ἐν τοῖς ἀκουσίοις ἐστὶ κἀκεῖνο, ὅταν τις ἀμυνός μενος ἐν μάχῃ τινά, ξύλῳ ἢ χειρὶ ἀφειδῶς ἐπὶ τὰ καίρια τὴν πληγὴν ἐνέγκῃ, ἐφ᾽ ᾧ κακῶσαι τοῦτον, οὐχ ὥστε παντελῶς ἀνελεῖν· ἀλλὰ τοῦτο ἤδη προσεγ γίζει τῷ ἑκουσίῳ. Ὁ γὰρ τοιούτῳ χρησαμένος ὀργά νῳ πρὸς ἄμυναν, καὶ μὴ πεφεισμένως τὴν πληγὴν ἐπαγαγών, δῆλός ἐστι τῷ κεκρατῆσθαι ὑπὸ τοῦ πάθους ἀφειδῶν τοῦ ἀνθρώπου. Ὁμοίως καὶ ὁ ξύλῳ βαρεῖ ἢ λίθῳ μείζονι τῆς δυνάμεως τῆς ἀνθρωπίνης χρησάμενος, τοῖς ἀκουσίοις φονεῦσι συναριθμεῖται· ἄλ λο μέν τι προελόμενος, ἄλλο δέ τι ποιήσας. Ὑπὸ γὰρ τοῦ θυμοῦ τοιαύτην ἤνεγκε τὴν πληγὴν, ὥστε ἀνελεῖν τὸν πληγέντα· καί τοι ἡ σπουδὴ ἦν αὐτῷ συντρίψαι τυχόν, οὐχὶ καὶ παντελῶς θανατῶσαι. Ο μένο τοι ξίφει χρησάμενος οἱῳδήτινι, οὐδεμίαν ἔχει παρο αίτησιν, καὶ μάλιστα ὁ τὴν ἀξίνην ἀκοντίσας· καὶ γὰρ οὐδὲ ἀπὸ χειρὸς φαίνεται πλήξας, ὥστε τὸ μέσ τρον τῆς πληγῆς ἐπ' αὐτῷ εἶναι· ἀλλ᾽ ἠκόντισεν, ὥστε τῷ βάρει τοῦ σιδήρου, καὶ τῇ ἀκμῇ, καὶ τῇ διὰ πλείστου φορᾷ, ὀλεθρίαν τὴν πληγὴν ἀναγκαίως γενέσθαι. Εκούσιον δὲ πάλιν παντελῶς, καὶ οὐδεμίαν ἔχον ἀμφιβολίαν, οἷόν ἐστι τὸ τῶν λῃστῶν, καὶ τὸ τῶν πολεμικῶν ἐφόδων. Οἱ μὲν γὰρ χρημάτων ἕνεκεν ἀναιροῦσι, τὸν ἔλεγχον ἀποφεύγοντες· οἱ δὲ ἐν τοῖς πολέμοις ἐπὶ φόνους ἔρχονται, οὔτε φοβῆσαι, οὔτε σωφρονίσαι, ἀλλ᾽ ἀνελεῖν τοὺς ἐναντιουμένους ἐκ τοῦ φανεροῦ προαιρούμενοι. Καὶ μέντοι κἂν δι᾽ ἄλλην τινὰ αἰτίαν περίεργον φάρμακόν τις ἐγκεράσῃ, ἀνέλῃ δὲ, ἑκούσιον τιθέμεθα τὸ τοιοῦτον· οἷα ποιοῦσιν αἱ γυναίκες πολλάκις, ἐπαοιδίαις τισὶ καὶ καταδέσμοις πρὸς τὸ ἑαυτῶν φίλτρον ἐπάγεσθαι τοὺς ἄνδρας πειρώμεναι, καὶ προσδιδοῦσαι φάρμακα, σκότωσιν ἔμποιοῦντα ταῖς αὐτῶν διανοίαι· αἱ τοιαῦται ἀνελοῦ σαι, εἰ καὶ ἄλλο προελόμεναι, ἄλλο ἐποίησαν, ὅμως διὰ τὸ περίεργον καὶ ἀπηγορευμένον τῆς ἐπιτηδεύCædes autem involuntaria, venia quidem, non tamen laude digna æstimata est. Nam qui ea culpa tenetur, tanquam im purum ac piaculum, gratia sacerdotali rejiciendum decernit canon. Quantum autem temporis simplici fornicationi expurganda statuitur, tantum etiam convenire existimatum est, scilicet spatium novema nnorum, reconciliandis homicidis involuntariis, hic etiam ratione pœnitentis habita, an opus sit tempus definitum ipsi integrum protrahi, an vero contrahi. Sic etiam magnus Basilius in 8 canone cædem voluntariam et involuntariam definiens dicit: lavoluntaria quidem est, quando quis lapidem projicit,eo fine ut bestiam propulset,aut arboris fructum excutiat, atque minime id volens hominem pretereuntem lethaliter percutit; imo et si quis cupiens aliquem convertere in melius, loro vel virga non admodum dura eum verberet adeo ut intermoriatur is qui vapulat. Propositum enim tum consideratur, quod corrigere delinquentem voluit, non interimere.Illud etiam est in homicidiis involuntariis, ubi qui in pugna acriter aliquem propulsans ligno aut manu satis gravem plagam incutit, qua eum lædere possit, non vero penitus interficere: sed hoc quidem proxime ad voluntarium accedit. Qui enim taliinstrumento usus fuerit ad se defen - dendum, et ita vulnus infixerit dirissimum, pre animi impotentia in hominem sæviisse videtur. Similiter et qui ligno gravi aut lapide majore quam pro viribus humanis usus est, inveluntariis homicidis adnumeratur, tanquam quid aliud voluerit, aliud vero fecerit. Illuc enim vulnus ira commotus intulit, quo percussum interfecit: quanquam ei forte in animo erat eum lædere, non tamen penitus enecare. Qui autem ense aliquo usus est, nullam habet excusationem, præsertim qui securim jaculatur: non enim manu percus - sisse videtur, ut sit aliqua moderatio ictus penes illum sed projecit, ut et gravitate ferri, et acie et motu per bene magnum spatium, vulnus necessario sit perniciosum. 254 Porro voluntarium simpliciter dicitur, et nullam omnino dubitationem patitur, id quod latronibus fit et hostibus.Isti enim propter pecuniam interimant, tribanel fugientes, et qui bella gerunt ad cædes patrandas accedunt, neque terrere neque castigare, sed ex professo adversarios interficere student. Imo etiam si propter aliquam aliam causam fatale medicamentum aliquis misceat, atque ita interficiat, voluntariam esse istam codem judicamus. Istud sæpe faciunt muliares, quæ quibusdam incantationibus ac amuletis ad sui amorem viros attrahere conantur, et dant iis medicamenta quæ mentibus tenebras offundunt. Hæ ergo, si enecent, quamvis aliud voluerint, aliud fecerint, propter lethiferum alque prohibitum medicamen,

MATTHÆI BLASTARIS inter voluntarios homicidas reputabuntur. Imo σεως ἐν τοῖς ἑκουσίως φονεύουσι καταλογίζονται. et quæ abortum cientia medicamenta præbent, vel quæ recipiunt venena fœtum necantia aut precipitantia, nihil plane - voluntariis homicidis a differunt. In canone autem 43: Quisquis vulnus lethale vioino inflixerit, sive prior aggressus sit, sive se defenderit, homicida est. Atque canone 56: Qui sua sponte interfecet, et postea pœnitentia ductus fuerit, per 20 annos satra communione privabitur; scilicet annis quatuor extra fores oratorii stans et flens, et palam denuntians crimen suum, atque rogans fideles intrantes, at pro ipso Deum precari velint; tum per quinquennium una cum audientibus egredietur; dein septem annis simul cum substratis ante finitam liturgiam exibit. In reliquis quatuor, pedibus stabit, et hoc faciet continuo in celebratione Eucharistiæ. sacramento autem Eucharistiæ per docennium excludit homicidam involuntarium canon 57. Verum in canone 54 (pro ratione circumstantiarum pœnas homicidæ involuntarii remitti vel roborari jubet. Atque in can. 11 sufficere affirmat id supplicii involuntarie interficienti, quod undecim annos a communione abstineat. Excedit enim istud etiam præscriptum sacris cononibus tempus. Quoad illos qui percussi sunt, legem Mosaicam observare oportel: et huno quidem, qui propter plagas decubuit, rursus tamen baculo suo innixus ambulat, occisum esse minime existimare; sin autem post vulnus non surrexit, quia eum nollet interficere qui verberavit, nomicida quidem est, sed involuntarius propter propositum. Canon autem 22 synodi Neocesariensis eos qui in homicidium involuntarium incidunt, ait, prior constitutio per septennium communicare vetat, posterior autem quinqueunium adimplere jubet. Canon vero 23 homicidas voluntarios in exitu vitæ ad communionem admitti jubet. Tu tamen potuis sequere conones magni Busilii. CAP. VI. De suicidis. Vide 12 cap. litt. Β. 255 CAP. VII. De cædibus bellicis, et latronum interfectoribus. Magnus sane Athanasius, in epistola sd Ammum, Hominem occidere, inquit, non licet, sed tamen hostes in bello interfcere et licet, et laude etiam dignum est. Magnus autem Basilius in can. 13, Cædes, inquit, bellicas Patres nostri homicidia esse minime reputabant, ignoscentes, ut mihi videtur, iis qui pro virtute et pietate decertant. Recte tamen hoc consilii dediss» videntur, ut a communione per triennium tanquam manibus impuri abstinant. Laude enim dignos existimat etiam eos sanctus bic Pater qui in hostes impetum faciunt, et genus Christianum defendunt; qui enim illorum in laudem Καὶ αἱ τὰ ἐμβρυοκτόνα τοίνυν ἐπορέγουσαι ἢ δεχόμεναι φάρμακα, ὡς ἀμβλωθρίδια προενεγκεῖν καὶ ἄωρα τὰ γεννήματα, οὐδὲν τοῖς ἑκοντὶ φυνεύουσιν ἀπεπίκασιν. Ἐν δὲ τῷ μγ', Όστις, φησί, θανάτου πληγὴν τῷ πλησίον δέδωκε, φονεύς ἐστιν. εἴτε ἦρξε τῆς πληγής, εἴτε ἀμύνατο. Ἐν δὲ τῷ νς'. Ὁ ἑκοντὶ φονεύσας, ἔπειτα μεταμεληθεὶς, εἰς κ' ἔτη τῆς κοινωνίας ἐκποδὼν ἔσται τῶν ἁγιασμάτων, ἐν τέσσαρσιν ἔτεσιν ἔξω τῆς θύρας τοῦ εὐκτηρίου ἑστὼς καὶ προσκλαίων, καὶ τὴν ἰδίαν ἐξαγορεύων παρανομίαν, τῶν εἰσιόντων τε πιστῶν δεόμενος εὐχὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ποιεῖσθαι· ἐν πέντε ἔτεσι μετα τῶν ἀκροωμένων ἐξελεύσεται, και αὖθις ἐν ἑπτὰ μετὰ τῶν ἐν ὑποπτώσει ἔνδον οὐ μενεῖ διὰ τέλους· ἐν τοῖς λοιποῖς τέσσαρσι συστήσεται· καὶ ταῦτα διηνυκώς, ἐν μεθέξει τῶν ἁγιασμάτων γενήσεται. Τὸν δὲ ἀκουσίως πεφονευκότα ἐν τῷ νζ εἰς δέκα ἔτη τῆς τῶν ἁγιασμάτων κοινωνίας ἀπείργει. Εν δὲ τῷ νδ κατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς περιστάσεως τοῦ ἀκουσίως φονεύσαντος ἢ ὑφεῖναι, ἢ ἐπιτεῖναι κελεύει τὰ ἐπιτίμια. Εν δέ γε τῷ ια' ἀποχρῶσαν εἶναί φησι καταδίκην τῷ ἀκουσίως φονεύσαντι, τὸ ἐπὶ ἕνδεκα ἔτη μὴ κοινωνῆσαι· ὑπερβέβηκε γὰρ καὶ τὸν τετυπωμένον τοῖς κανόσι καιρόν. Ἐπὶ δὲ τῶν πληγέντων, τὰ Μωσέως παρατηρήσωμεν· καὶ τὸν κατακλιθέντα μὲν ὑπὸ τῶν πληγῶν, ὃς ἔλαβε, βαδίσαντα δὲ πάλιν ἐπὶ τῇ ἑαυτοῦ ῥάβδῳ, οὐ λογισόμεθα πεφονεῦσθαι. Εἰ δὲ οὐκ ἐξανέστη μετὰ τὰς πληγὰς, ἀλλ᾽ οὖν τῷ μὴ προελέσθαι αὐτὸν ἀνελεῖν, ὁ τυπτήσας φονεὺς μὲν, ἀλλ᾿ ἀκούσιος διὰ τὴν πρόθεσιν. Ὁ δὲ τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ συνόδου κανὼν κβ᾿ τοὺς ἀκουσίῳ φόνῳ περιπεσόντας, φησί, ὁ μὲν πρότερος ὅρος ἐν ἑπταετίᾳ κελεύει τοῦ τελείου μὴ μετασχεῖν· ὁ δὲ δεύτερος τὸν πενταετῆ χρόνον πληρῶσαι. Ὁ δὲ κγ' τοὺς ἑκουσίως φονεύσαντας ἐν τῷ τέλει τοῦ βίου τῆς κοινωνίας ἀξιοῦσθαι κελεύει. Σὺ δὲ τοῖς τοῦ μεγάλου Βασιλείου μᾶλλον πείθου κανόσιν. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ τῶν φονευόντων ἑαυτούς. Ζήτει τὸ ιβ΄ κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Ζ΄. Περὶ τῶν φόνων τῶν ἐν πολέμως, καὶ τῶν φονευόντων λῃστάς. Ὁ μὲν μέγας Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς ᾿Αμμοῦν ἐπιστολῇ. Φονεύειν οὐκ ἔξεστι, φησίν, ἀλλ' ἐν που λέμῳ ἀναιρεῖν τοὺς ἀντιπάλους, καὶ ἔννομον καὶ ἐπαίνου ἄξιον. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ ιγ΄ κανόνι. Τοὺς ἐν πολέμοις φόνους οἱ Πατέρες ἡμῶν, φησίν, ἐν τοῖς φόνοις οὐκ ἐλογίσαντο, ἐμοὶ δοκεῖ, συγγνώμην δόντες τοῖς ὑπὲρ σωφροσύνης καὶ εὐσεβείας αμυνομένοις. Τάχα δὲ καλῶς ἔχει συμβουλεύειν, ὡς τὰς χεῖρας μὴ καθαρούς, τριῶν ἐτῶν τῆς κοινωνίας ἀπέχεσθαι. Δι' ἐπαίνου γὰρ τίθεται καὶ ὁ θεσπέσιος οὗτος Πατήρ, τοὺς ὁμόσε τοῖς ἀντιπάλοις εὐψύχως όντας, καὶ τοῦ τῶν Χριστιανῶν γένους ὑπερασπίζοντας.

Φ. et pietate? Quia vero ipsi propositum fuit, maculas quæ nonnunquam præclaris actionibus adhærent eluere, moderate etiam istos punit: sicuti et ma gnus Athanasius, quod reor, fecisset, si ipsi conti gisset hanc causam tractare, neque alio respiciens istos præteriisset: verum illi (Zonaram innuit), qui magnanimitatem spiritualis hujus legislatoris non assequuntur, neque naturæ humanæ ad vitium pronitatem considerant, ipsum reprehendere non verentur, quasi esset iusulsum consilium, et recto judicio carens. Hoc enim pacto, ait ille, contingel ut milites spectatissimi, et quorum studium est ense ac cæde exterorum incursus præcidere, per totam vitam boni communione priventur, quod viris Christianis intolerabilis pœna est. Quippe cur non illi manibus puri esse debent, quos tu ipse fateris pro pudicitia et pietate pugnare, ut ille optime animadvertit? Nisi enim illi in animum induxissent Barbaros aggredi, et vibratis gladiis persuadere, non quidem cupidos bonorum alienorum, sed de suis sollicitos esse, anne de pietate actum esset, cum Barbari omnia sibi subjicerent propter nimiam adversarii ignaviam, et suam superstitionem stabilire magnopereanniterentur?Quis autem honestati locus erit, cum omnes arrepto semel imperio ad ipsorum mores vitam agere cogent Barbari? Hæc quidem audent puerili balbutie adversus multisonam Spiritus buccinam et evangelica scientiæ syntagma obmurmurare. Quibus sic respondere, licet, quod naturalium nostrorum affectuum, ut summatim Τί γὰρ τῶν ὑπὲρ σωφροσύνης καὶ εὐσεβείας ἀμυνο- preclarius dici possit quam quod pugnant pro virtute μένων εἰς ἐπαίνου λόγον γένοιτ' ἂν ἀξιώτερον; Ὅτι γε μὴν αὐτῷ πρόκειται σκοπός, τὰς συνεζευγμένας ἔσθ' ὅπη καὶ ταῖς ἀγαθοῖς τῶν πράξεων καθαίρειν κηλίδας, μετρίως καὶ τούτοις ἐπιτιμᾷ, ὥσπερ, οἶμαι, καὶ ὁ μέγας ἂν ἐποίησεν ᾿Αθανάσιος, εἰ ταύτην προστησάμενος καὶ αὐτὸς ἐτύγχανε τὴν ὑπόθεσιν, καὶ μὴ ἑτέρωσε βλέπων, τούτων ἀπεμνημόνευσεν. 'Αλλ' οἱ τῆς μεγαλονοίας τοῦ νομοθέτου μὴ ἐφικνού μενοι, μηδὲ τῶν ἀνθρωπίνων κατορθωμάτων τὸ πρὸς κακίαν ἀγχίθυρον στοχαζόμενοι, μέμψεις αὐτῷ περιάπτειν τολμῶσιν, οἷα φορτικὸν ἂν τὸ τῆς συμβουλῆς, καὶ τῆς ἀρθῆς ἀποδέον κρίσεως. Συμβήσε σεται γάρ, φασί, παρὰ τοῦτο, τῶν στρατιωτῶν τοὺς εὐδοκιμωτάτους, και μάλιστα οἷς ἔργον, ξίφει και φόνῳ τὰς τῶν ἀλλοφύλων ἀνακόπτειν ὁρμᾶς, διὰ βίου τῆς τοῦ ἀγαθοῦ στέρεσθαι μεταλήψεως, ὅπερ Χριστιανοῖς ἀφόρητος κόλασις. Διὰ τί γάρ, φασὶν, οὐ καθαροὶ τὰς χεῖρας, οὓς σωφροσύνης πέρι καὶ εὐσεβείας αὐτὸς πολεμεῖν μαρτυρεῖς, ἄριστα πάνω των τοῦτο σκοπήσας; Καὶ γὰρ εἰ μὴ οὗτοι προθυ μηθεῖεν εἰς χεῖρας τοῖς βαρβάροις ἰέναι, καὶ τὰ ξίφη ἐπισείοντες πείθειν οὐχ ὅπως τῶν ἀλλοτρίων μὴ ἐφίεσθαι, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν σφετέρων δεδοικέναι, οὐκ ἂν φθάνοι τὰ τῆς εὐσεβείας οιχόμενα, τῶν βαρβάρων ὑφ᾽ ἑαυτοὺς πάντα ποιουμένων κατὰ πολ λὴν τοῦ κωλύσοντος ἐρημίαν, καὶ τὸ οἰκεῖον σέβας διὰ σπουδῆς τιθεμένων κρατύνειν; Σωφροσύνην δὲ τίς ἔσται ὁ μετιών, αναγκαζομένων πάντων ζῆν κατ' ἐκείνους, αὐτοκράτορας ἤδη γεγενημένους; Τούτοις παιδικῇ ὡς ἂν φαίη τις γλώττη τολμῶσι περιβομ βεῖν τὴν πολύστομον τοῦ Πνεύματος σάλπιγγα, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς ἐμπειρίας τὴν βίβλον· πρὸς οὓς ἐκεῖνο ἂν εἴποιμι, ὅτι τῶν ἐν ἡμῖν φυσικῶν παθῶν συλλήβδην εἰπεῖν ὁ ἐσμὸς, μετὰ τὴν τοῦ Ἀδὰμ, ὡς ἴσμεν, παράβασιν, τῷ τῶν ἀνθρώπων εἰσεκώμασε γένει, ὥσπερ ἀῤῥωστημάτων κοινῶν τῇ κακίᾳ συν εισπεσόντων. Τούτων τὰ μέν φύσει συνέζευκται καὶ ἀνάγκῃ, τὰ δὲ φύσει διοικεῖται καὶ προαιρέσει· καὶ τὰ μὲν ἔχει τὸ ἀνεπίκλητο, τῷ ἀποχρῶσαν κεκτῆσθαι παραίτησιν τὴν ὄλογον ἀνάγκην τῆς φύσεως, ἂν μὴ τῇ χρείᾳ μόνον ἡ ἀμετρία λυμήνηται· ἐφ' ἃ δὲ ἡ προαίρεσις ἄγει, ἅπερ τῇ λογικῇ καὶ αὐτεξουσίῳ συνεισέρχεται φύσει, ὑποκλίνεσθαι ταύτην πείθουσα τοῖς τῆς ἀλόγου φύσεως πάθεσιν, ἐξὸν, εἴπερ ἐβούλετο, μὴ ἐνδοῦναι, οὐ πάντη τὸ ἄμεμπτον, εἰ καὶ συγκεχώρηται, διαπέφευλε· ταύτῃ τοι καὶ καθάρσεως ταῦτα δεῖται, οἷα τῆς προγονικής ήττης κατ' ἶχνος ἑπόμενα. Καὶ γὰρ ὁ γάμος, εἰ καὶ τῆς ἀθανα σίας, ἧς ἐκπεπτώκαμεν, δοκεῖ γε δήπου φέρειν τὸ ἀπεικόνισμα τῇ τοῦ γένους διαδοχῇ, ἀλλ᾽ οὖν εἰ μὴ ἐπίκουρον σχοίη τὸν νόμον, καὶ τῇ ἱερᾷ τελετῇ τὴν παλαιὰν προστροπὴν ἀποπλύναιτο, τῶν ἐξαγίστων εἶναι δοκεῖ. Ὥσπερ δὴ καὶ τὰ τικτόμενα βρέφη, εἰ μὴ τῷ θείῳ καθαρθείη λουτρῷ, ἔκποδὼν τῆς ἡμῶν ἵσταται κοινωνίας, καίτοι μὴ ἐκ προαιρέσεως, φυσι πῶς δὲ τοῦ προγονικοῦ μετεσχηκέναι μιάσματος πιστευόμενα, ἅτε τῆς γενέσεως αἰτίαν, τῆς σαρκὸς ἴσχοντα τὴν ἐπιθυμίαν, ὡς πού φησιν ὁ θεῖος Δαβίδ. dicam, examen post lapsum Adm, quod scimus, universum genus humanum invasit, tanquam farrago imfirmitatum communium in malum conspirantium. Quorum alia nobis ex natura et necessitate adhærent: alia aulem secundum naturam et electionem nobis insunt. Et illa quidem nullam culpam trahunt, quia obtendunt tanquam sufficientem. excusationem irrationalem necessitatem naturæ, modo excessus usum non vitiet: sed quoad, ista ad quæ electio incitat (quæ quidem naturæ rationali libere agenti convenit) persuadens eam irrationalis natura passionibus se submittere, ut par est, quamvis sese dedere recusaverit, haud penitus tamen reprehensionem, condonatus licet, evaserit. Quapropter hæc etiam expiatione opus habent, tanquam originale vitum e vestigio consequentia. Namque matrimonium, quamvis vel immortalitatis, qua excidimus, imaginem quamdam præ se ferre videaturgeneris successione, nihilominus, nisi quis legitimam potestatem habuerit, et sacro ritu vete rein statum eluerit, inter res exsecrabiles censetur. Idcireo et infantes nisi sacro purgentur lavacro, a communione nostra excluduntur: quamvis non ex electione, sed naturaliter labis originalis participes fieri credantur: quatenus carnis concupiscentiam tanquam nature culpam ferant. 256 Unde dicit sanctus David: «Ecce enim in iniquitatibus conceptus fui,» etc. Quare si bella, et quæ inde se-

MATTHÆI BLASTARIS quuntur hominum cædes, passionum post lapsum «Ἰδοὺ γὰρ ἐν ἀνομίαις συνελήφθην,» καὶ τὰ ἐξῆς. Εἶ voluntariarum soboles sint, opus est ut ii qui in castris vivere et dextram sanguine exterorum imbuere student, repurgentur prius pœnitentiæ medicina, atque hujusce igne sordes illi vitæ generi adbarescentes absumant, atque ita ad mysteria novi Ada accedant. Quoniam etiam tota evaugelica institutio, nos ad pristinum statum reducens, et ad spiritualem, ut licet, et meliorem vitam instruens, nallo in loco vel bella laudat, aut per cædes malitise impetum sistit, prout se res habuit sub veteri lege: sed maxime huic adversatur et prorsus contraria docet. Nam Dominus aliquando discipulos suos, qui rogaverant eum, zelo Thesbitæ comnioti, ut vellet fulmina in Samarilanos immittere, qui ipsos non receperant, semet ad ipsos convertens increpavit hisce verbis: «Non nostis quod spiritu sitis.» Verum tamen si veterem etiam legem diligenter consideraveris, paria cum evangelica quoad ista sentientem reperies: tametsi alius naturæ humanæ status aliam providentiam legesque postulare videbatur. ld facere Deus Davidi exstruendi templi cupido cur non permisit? annon quod dextra ejus infinita cæde exterorum fuit polluta? Josephus etiam hic merito fidem faciat. Quare etiam Deus, quando ostentis de cœlo, et voce tenuissimæ auræ in Horeb dictum Thesbitom allocutus est, Dominum in istis non esse, in hac vero adesse dixit? Nonne inde plane demon" stravit, quod sola longanimitas et misericordia Deo placet quodlibet autem cæterorum hominum malitia inducit? Quænam illa administrationis Mosis præstantia? annon quod impietatem e medio tellere potuit, quæ dominari solet in vitam humanam et conterere omnes qui ipsi renituntur, et omnibus modis recusantes reformationem in melius? Quare igitur eos qui etiam ex mandato Dei cum corporibus humanis impietatem una demetunt,percertos dies ingredi in castra alicubi vetuit? Nuntios enim ad Balaamum infestissimum cum diris oraculis a se missos, qui civitates ei tributarias expul gnaverant, et cives omnes præter infantes crudeliter interfecerant, rege etiam ipso mactato, qui prius infinita mala meditatus fuerat contra Judæos, feceratque: quippe offerens ipsis mulieres impudicas, lascivia corpora, et impietate animas eorum qui cum ipsis corrupit; hos, inquam, qui tam præclare hostem devicerant, extra campum manere jussit usque ad diem septimum, jussitque magnum sacerdotem Eleazarum ipsos purgare: ostendens. uti puto, quod licet legitimæ fuerint inimicorum cædes nihilominus tamen qui hominem occidit, juste licet se defendendo, et invite fecerit, ad sacrificium obnoxius esse videtur propter summam cognationem et communionem; cujus ergo etiam viros minime improbos, quibus cæde pollui contigerat, purgari voluit ad delendum illum reatum. Quare ad legem spiritualem animum suum totum intendens vir sanctus (et; Musem sibi tanquam οὖν τῶν τῆς παραβάσεως προαιρετικῶν παθῶν ἔκλονα καὶ οἱ πόλεμοι, καὶ οἱ τούτοις ἑπόμενοι φόνοι, ἀνάγκη δήπου καὶ τοὺς ἐν ὅπλοις ζῇν ἑλομένους, καὶ τὴν δεξιὰν τοῖς τῶν ἀλλοσύλων αἵμασι βάπτειν, καθαρθῆναι πρότερον τοῖς τῆς μετανοίας φαρμάκοις, καὶ τῷ ταύτης πυρὶ τὰ περιφυόμενα τῷ ἐπιτηδεύματι ρύπη ἐκτῆξαι, καὶ οὕτω τοῖς μυστηρίοις τοῦ νέου προσιέναι Αδάμ. Ἐπεὶ καὶ πᾶσα ἡ εὐαγγελική νομοθεσία, ἐπὶ τὸ ἀρχαῖον ἡμᾶς ἐπανάγουσα, καὶ πρὸς τὴν πνευματικὴν ὡς οἷόν τε καὶ ἀμείνω παρα καλοῦσα ζωήν, οὐδαμοῦ δείκνυται ἢ πολέμους ἐν καλῷ τιθεμένη, ἢ φόνοις τὴν τῆς κακίας ἄγχουσα ῥύμην, ὡς τὰ τῆς παλαιᾶς εἶχε νομοθεσίας, ἀλλ᾽ ἐκ διαμέτρου τούτοις ἱσταμένη, καὶ τἀναντία διδάσκουσα. Καὶ γάρ που τοῖς μαθηταῖς ἐρομενοις τὸν Κύ ριον, εἰ ἐπιτραπεῖεν σκηπτοὺς ἐπαφεῖναι τοῖς Σαμαρείταις μὴ δεξαμένοις αὐτοὺς, ζήλῳ τῷ τοῦ Θεσβίτου, ἐπιστραφείς, ἐπετίμησεν, Οὐκ ἴστε, εἰπὼν, οἵου πνεύματός ἐστε ὑμεῖς. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ εἰ καὶ τὴν παλαιὰν ἀκριβῶς σκοπήσεις, ἀδελφὰ ταύτῃ φρονοῦ σαν ἕν γε τοῖς τοιούτοις εὑρήσεις, εἰ καὶ τῶν τρό πων τῆς ἀνθρωπείας φύσεως τὸ διάφορον, τὸ τῆς προνοίας ἀπῄτει διάφορον. Ἐπεὶ τί μαθὼν ὁ Θεὸς τὸν θεῖον Δαβὶδ οὐ προσήκατο, ναὸν αὐτῷ προθυμού μενον ἀνεγεῖςαι; Οὐ παρὰ τὸ μεμιάνθαι τούτου τὴν δεξιὰν τῷ μυρίῳ φόνῳ τῶν ἀλλοφύλων, εἴ πω κάν ταῦθα πρὸς πίστιν Ιώσηπος αξιόχρεως; Τί δὲ ἡνίκα τοῖς ἐξ οὐρανοῦ δείμασι, καὶ τῇ λεπτοτάτῃ φωνῇ τῆς αὔρας, ὁ Θεὸς ἐν Χωρήβ ἐχρημάτιζεν αὐτῷ τούτῳ τῷ δηλωθέντι Θεσβίτῃ, καὶ τῶν μὲν ἀπεῖναι, τῇ δὲ παρεῖναι Κύριον ἔλεγεν; Οὐκ ἐναργῶς ἐντεῦθεν ἔδειξεν, ὅτι μακροθυμία καὶ φιλανθρωπία μόνη φίλη Θεῶ, ἕκαστον δὲ τῶν ἄλλων ἡ πονηρία τῶν ἀνθρώ πων ἐφέλκεται; Τί τῆς Μωσέως ὑπουργίας τὸ κρά τιστον; Οὐ τὸ τὴν ἀσέβειαν ἐκ μέσου γεγενῆσθαι παρασκευάσαι, τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων ἐνδυναστεί ουσαν, καὶ ἅπαντας ἐκτριβῆναι τοὺς ταύτῃ κατάκρας ἁλόντας, καὶ ἀπεγνωσμένους παντάπασι τὴν πρὸς τὰ κρείττονα μεταβολήν; Τί οὖν δὴ τοὺς ἐκθερίζον τας, ἐξ ἐπιτάγματος θείου μετὰ τῶν ἀνθρωπείων σωμάτων καὶ τὴν ἀσέβειαν ἔσθ' ὅπου τῆς εἰς τὴν παρεμβολὴν ἐπὶ ῥητὰς ἡμέρας απείργεν εἰσόδου; Τοὺς γὰρ ἐπὶ τὸν ἔχθιστον Βαλαὰμ πρὸς αὐτοῦ μετὰ χρησμῶν ἐκπεμφθέντας αἰσίων, καὶ τὰς ὑποτελεῖς ἐκείνῳ πόλεις ἄρδην δηώσαντας, τοὺς ἐν αὐταῖς τε πάντας, πλὴν ὅσον ἦν ἐν νηπίοις, ἀφειδῶς καταθύ σαντας, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ἱερεύσαντας βασιλέα, ἄνδρα μυρία καὶ βεβουλευμένον καὶ δεδρακότα πρότερον τοὺς Ἰουδαίους κακὰ γυναῖκας γὰρ ἀσελγεῖς προστησάμενος, λαγνείαις μὲν τὰ σώματα, τὰς ψυχὰς δὲ ἀσεβείᾳ τῶν αὐταῖς συμφθαρέντων διέφθειρε), Τοὺς οὖν οὕτω κατὰ τῶν πολεμίων ἤριστευκότας, ἔξω μεῖναι τοῦ στρατοπέδου εἰς ἑβδόμην ἡμέραν ἐπέταξε, τῷ δὲ μεγάλῳ ἱερεῖ Βλεσζάρῳ καθαίρειν αὐτοὺς παρεγγύησε, δείξας, οἶμαι, ὡς εἰ καὶ νό μιμοι αἱ κατ' ἐχθρῶν σφαγαί, ἀλλ' ὅ γε κνείνων ἄνθρωπον, εἰ καὶ δικαίως ἀμυνόμενος και βιασθείς, κἂν ὁποιασοῦν ὢν τυγχάνῃ θρησκείας, ὑπαίτιος

legis expressit, neque tamen ausus est plane ipsi concedere temporis et rerum arbitrium) cædes quæ in bello fiunt, non extra pœnam esse voluit, pro discretione ejus qui miscet medicamentum, et dispositione recipientis, quamvis ad certum tempus videtur culpæ remissionem limitare, sicuti etiam in aliis delictis præcipere solet. εἶναι δοκεῖ διὰ τὴν ἀνωτάτω τυγγένειαν καὶ κοινὴν, exemplar ante oculos proponens, qui aquitatem οὗ χάριν καθάρσεως ἐδέησε τοῖς κτείνασι καὶ τοὺς πόῤῥω ἀσεβείας ἐληλακότας, πρὸς ἀπαλλαγὴν τοῦ νομισθέντος άγους. Πρὸς τοίνυν τὸν νόμον τοῦ Πνεύ ματος τὸν νοῦν ὅλον τείνων ὁ ἅγιος, καὶ πρὸς παράδειγμα Μωσέα βλέπων, ὠδίνοντα μὲν τοῦ πνευματικοῦ νόμου τὸ δίκαιον, μήπω δὲ τελέως θαῤῥοῦντα δοῦναι τούτῳ τὴν παῤῥησίαν, τοῦ καιροῦ καὶ τῶν πραγμάτων ταύτην μὴ προσιεμένων, οὐδὲ τοὺς ἐν επίκρισις ἔχει τοῦ κεραννύντος τὰ φάρμακα καὶ ἡ χρόνοις τὴν τοῦ πταίσματος ἐπιμετρεῖν ἄφεσιν, ὡς καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἁμαρτήμασιν ὁρᾶται διαταττόμενος. Καὶ ἐπὶ τοῦ βασιλέως δε Νικηφόρου τοῦ Φωκά, ἐν καιρῷ τῇ Ἐκκλησίᾳ τὰ τοῦ κανόνος γέγονε τοῦδε. Ἐκείνου γὰρ ἀναγκάζοντος νόμον θέσθαι τὴν Ἐκ κλησίαν, τοὺς πίπτοντας ἐν πολέμοις ἐξ ἴσης τοῖς ἁγίοις πρεσβεύειν μάρτυσι, καὶ ὥσπερ ἐκείνους ὕμνοις γεραίρειν καὶ πανηγύρεσιν, οἱ τότε τῆς Ἐκκλησίας προβεβλημένοι, ἐπεὶ πολλὰ λέγοντες τὸν βασιλέα οὐκ ἔπειθον μὴ ὅσιον εἶναι τοὐπίταγμα, τελευτῶντες τῷ κανόνι τούτῳ ἐχρήσαντο, Πῶς οἷόν τε, φάμενοι, τοὺς ἐν πολέμοις πεσόντας συναριθμεῖν τοῖς μάρτυσιν, οὓς ὁ μέγας Βασίλειος, ὡς τὰς χεῖ ρας μὴ καθαρούς, τῶν ἁγιασμάτων ἐπὶ τριετίαν ἀπεῖρξε· καὶ οὕτω τὴν τοῦ βασιλέως βίαν ἀπεσκευάσαντο. Διαφόρων δὲ ἱερέων καὶ ἐπισκόπων, ἐπὶ τῆς συνόδου ἐξομολογησαμένων, πολεμίοις συμπλακῆναι, καὶ πολλοὺς ἐξ αὐτῶν ἀνελεῖν, ἡ ἱερὰ καὶ θεία σύνοδος τῷ τοῦ ἁγίου τούτου κανόνι καὶ τῷ νε' ἑπό μενοι, ὃν καὶ ζήτει ἐν τῷ ε' κεφ. τοῦ 1 στοιχείου, ἀναλεγόμενοι καὶ ὅσα τῇ θείᾳ Γραφῇ διείληπται, τῆς λειτουργίας αὐτοὺς ἐκέλευσε παύσασθαι, εἰ καὶ ἔνιοι, τῶν τοῦ στρατιωτικοῦ καταλόγου μάλιστα, τούτοις οὐκ ἐτίθεντο. Ζήτει καὶ τὸ ζ' κεφ. τοῦ Λ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Η'. Περὶ τῶν φονεύουσῶν γυναικών διὰ φαρμάκων τὰ ἔμβρυα. Ζήτει τὸ κη' καὶ τὸ κθ' κεφ. τοῦ Γ΄ στοιχείου, καὶ ἐν τῷ θ κεφ. τοῦ αὐτοῦ στοιχείου κανόνα κε' τῆς ἐν Αγκύρα συνόδου. Ετι περὶ φόνων ἀκουσίων, καὶ περὶ τῶν ἀποπνιγέντων νηπίων παρακειμένων τοῖς γονεῦσιν αὐτῶν. Ἐν τοῖς ἀκουσίοις δὲ φόνοις ἐκεῖνα κρίνεται, ἡνίκα τῶν βρεφῶν ἔνια, μέσον κείμενα νυκτὸς τῶν γονέων, ἐκ ῥᾳθυμίας αὐτῶν, ἢ μέθῃ, ἢ γαστρός κόρῳ βαρυνομένων, καὶ ἐμπεσόντων αὐτοῖς, ἀποπνιγῇ· οἳ καὶ τὴν ἐπταετίαν φυλάξουσι, ξηροφαγία δὲ καὶ γονάτων κλίσεσι τὸ θεῖον ἐξιλεούμενοι, κλαυθμῷ καὶ τῇ κατὰ δύναμιν ἐλεημοσύνῃ ὑποτέμνουσι καὶ τοὺς ὁρισθένο της χρόνους, συγγνώμην ἔχοντες καὶ τῇ ἀνηκέστῳ ληφθῆναι συμφορά. Εἰ δ᾽ ἐξ ἐπιβουλῆς τοῦ ἀντικειμένου σαφῶς τοῦτο συνέβη, μηδὲν τῶν γονέων ἐπταικότων, εἰ καὶ συγ γνώμης τὸ συμβὰν ἄξιον, ἀλλ᾽ οὖν καὶ μενρίων δεῖ τῶν ἐπιτιμίων. Εοικε γὰρ δι' ἕτερά τινα ἀμετανόητα πταίσματα τὴν ἐγκατάλειψιν ταυτηνί γεγονέναι παρὰ τοῦ φυλάσσοντος Κυρίου τὰ νήπια. «Μὴ δῴης γάρ, φησίν, εἰς σάλον τὸν πόδα σου, καὶ οὐ νυστάξει ὁ φυλάσσων σε ἄγγελος.» πολέμοις φόνους ἔξω δίκης εστάναι κελεύει, ὡς ἡ διάθεσις τοῦ ταῦτα προσιεμένου, εἰ καὶ ῥητοῖς δοκεῖ Præterea sub imperatore Nicephoro filio Phoca utilis erat Ecclesiæ hujusce canonis institutio. Illo enim urgente Ecclesiam, ut decernerent iis qui in bello 25% perierint pares honores cum sanctis martyribus, ipsosque tanquam memorias martyrum, hymnis et solemnitatibus celebrarent; illi qui eo tempore Ecclesiæ præfuerunt, cum multo sermone imperatori minime persuadere poterant jussum ipsius haud pium fuisse, tandem hoc canone usi sunt. Æquumne esse possit, dicentes, eos qui in bello ceciderint, cum martyribus una recensere, quos magnus Basilius, tanquam manibus impuros, a sacris mysteriis per triennium exclusit? atque hoc modo imperatoris ferociam amoliti sunt. Cum autem multi sacerdotes et episcopi confiterentur apud synodum se cum hoste congressos fuisse, et multos ex illis interfecisse, sancta et veneranda synodus procedens juxta hujusce viri sancti can. istum, atque etiam 55, quem vide in cap. 5 lit. A, et recitantes quæcunque in sacra Scriptura hac de re continentur, eos ab officio desistere jussit, præsertim si aliqui ex ordine militari hoc ipsis haud posuerant. Vide et cap. 7. litt. A. CAP. VIII. De mulieribus quæ medicamentis fetus suos enecant. Vide capita 28 et 29 litt. r, et in cap. 9 ejusdem elementi canonem 25 synodi Ancyr.; insuper de cædibus involuntariis, et de infantibus qui juxta parentes suos cubantes suffocantur. Involuntariis etiam homicidiis illud accensetur, cum infantes aliqui noctu inter parentes suos jacentes, præ negligentia illorum aut crapula aut impleto ventre gravatorum, et in ipsos incidentium suffocantur. Hi quidem septennium observabunt, cibis aridis et genuflexione Deum placantes, sed et luctu et pro facultatibus eleemosyna præcidunt præstitutos annos veniam consequentes, quia irremediabili malo tenentur. Sin vero ex insidiis adversarii hoc contigisse constet, parentibus nihil peccantibus, quamvis casus iste veniam mereatur, mediocris tamen pœna intercedere debet. Nam probabile est propter alia, quorum nondum egerunt pœnitentiam, hanc derelictionem a Domino qui custodit infantes immissam. Dicit enim: «Non des in commotionem pedem tuum, neque dormitet angelus qui te custodit.»

MATTHÆI BLASTARIS Si vero suffocetur fetus antequam lucem videat, præter penas etiam exigi oportet a parentibus officium eleemosynæ. Leges. Homicidium a voluntate æstimatur, an propositum ipsi fuerit hominem occidere, an non. Unde ft, ut is qui hominem percutit, non tamen occidii, nonnunquam tanquam homicida puniatur, et ille qui occidit, cum verberare solum voluit, non puniatur ut homicida. Intentio autem animi ex instrumento verberantis spectatur. Pœna in sicarium honestiorem est deportatio, sive plena bonorum publicatio. In viliores vero, gladio et bestiis subjici et in eos qui ex lascivia et incuria occidunt, quinquennalis relegatio. Involuntario autem venia conceditur. Lex de sicariis dolum malum requirit, et non magnam negligentiam: unde si quis ipsorum ex su - blimi lapidem projecerit, aut ramum arboris, atque quempiam occiderit, non tenetur lege contra Sicarios. 258 Nec infans, hoc est, septem annorum puer, nec furiosus cædis reus lege de homicidis tenetur. Qui alicui mandat ut interficiat, ut homicida damnatur. In omnibus criminibus inquirere oportet, an ex proposito, an fortuito quis patraverit, adeoque vel juxta rigorem legis, vel mitius eum plectere. Qui aliquem suorum cognatorum vel ascendentium vel descendentium sustulerit, igni traditur. Qui aggressorem de vita sua periclitans interfecerit, extra noxam est. Si quis noctu furantem interfecerit, impunis evadit, si modo citra suum periculum ipsi parcere haud poterat. Quære in cap. 5 litt. A, et cap. 29 * litt. Γ. Novella autem sancti patriarchæ Athanasii, et venerabilis imperatoris Andronici, statuit eum solum, qui in homicidio deprehensus est, juxta leges puniri liberos autem ejus non publicari, modo haud fuerint cædis socii: sed bonis ejus juxta numerum filiorum distributis, partem unam etiam occiso assignat, maxime si dum vixerit, pauperie laborabat, et uxorem ac liberos habuit, et duntaxat portionem homicida cedere. Qui infantem enecat, homicidii pœna tenetur. Vide et duas novellas imperatoris Constantini Porphyrogennetæ, pro qualitate cædis alias atque alias pœnas decernentes, et quosnam homicidas haud rejicere oportet, dum ab ecclesiam confugiunt, quos vero omnino inde avellere. CAP. IX. Quod phylacteria facere minime oportet. Consule cap. 1 litt. M. Εἰ δὲ καὶ ἀφώτιστον ὃν ἀπεπνίγη τὸ βρέφος, ἐπιτείνεσθαι δεῖ τοῖς γονεῦσι μετὰ τῶν ἐπιτιμίων καὶ τὸ περὶ τὴν ἐλεημοσύνην φιλότιμον. Νόμοι. Ο φόνος ἀπὸ διαθέσεως σκοπεῖται, εἰ σκοπὸν ἔσχε φονεῦσαι ἢ οὐ· ὅθεν ἔστιν εὑρεῖν, ὅτι καὶ ὁ πλήξας, μὴ φονεύσας δὲ, ὡς φονεύς τιμωρεῖται· καὶ ὁ φο νεύσας, εἰ μόνον ἠθέλησε πλῆξαι, οὐ τιμωρεῖται ὡς φονεύς· ἡ δὲ τοιαύτη διάθεσις ἀπὸ τοῦ πλήξαντος ὀργάνου σκοπεῖται. Καὶ ἔστι τοῦ μὲν ἑκουσίου φόνου τιμωρία, ἐπὶ μὲν ἐντίμου φονεύσαντος, δεπορτα τίων, ἤτοι τελεία δήμευσις· ἐπὶ δὲ τῶν εὐτελῶν, τὸ ξίφει και θηρίοις ὑποβληθῆναι· ἐπὶ δὲ τοῦ κατὰ βλακείαν ἢ ἀμέλειαν φονεύσαντος, πενιταετὴς ἐξορία ἐπὶ δὲ τοῦ ἀκουσίου συγγνώμη δέδοται. Ὁ περὶ ἀνδροφόνων νόμος δόλον ἐπιζητεῖ, καὶ οὐ μεγάλην ἀμέλειαν· ὅθεν ἐάν τις αὐτῶν ἐξ ὕψους ῥίψας ἢ λίθον, ἢ κλάδον ἀπὸ δένδρου, φονεύσῃ τινά, οὐχ ὑπόκειται τῷ παρόντι νόμῳ. Οὔτε ἔνφανς, τουτέστιν ὁ ἑπταετής, οὔτε ὁ μαινόμενος, φονεύων ὑπόκειται τῷ περὶ ἀνδροφόνων νόμῳ. ῾Ο ἐντειλάμενός τινι φονεῦσαι, ὡς φονεύς κρί νεται. Ἐν πᾶσι τοῖς ἐγκλήμασι δεῖ ζητεῖν, εἰ ἐκ προνοίας ἢ κατὰ τύχην ἥμαρτέ τις· καὶ οὕτως ἢ κατὰ νόμον, ἢ πραοτέραν τὴν τιμωρίαν ἐπιφέρειν. Ὁ ἀνελὼν ἄνιόντα ἢ κατιόντα συγγενῆ, πυρὶ παραδίδοται. Ὁ τὸν ἐπελθόντα φονεύσας ἐν ᾧ περὶ τὴν ζωὴν ἐκινδύνευεν, ἀνεύθυνός ἐστιν. Ἐὰν τὸν ἐν νυκτὶ κλέπτοντα φονεύσῃ τις, τότε ἀτιμώρητος μένει, ὅτε μὴ ἠδύνατο δίχα τοῦ ἰδίου κινδύνου φείσασθαι αὐτοῦ. Ζήτει καὶ ἐν τῷ εἴ κεφ. τοῦ 1 στοιχείου, τὸ κθ' κεφ. τοῦ στοιχείου. Ἡ δὲ νεαρὰ τοῦ ἁγίου πατριάρχου ᾿Αθανασίου καὶ τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως ᾿Ανδρονίκου διορίζεται, τὸν φόνῳ ἀλόντα αὐτὸν μόνον τιμωρεῖσθαι κατὰ τοὺς νόμους, τοὺς δὲ παῖδας αὐτοῦ μὴ δημεύεσθαι, τῇ μιαιφονίᾳ μὴ συμπράξαντας· μεριζομένης δὲ τῆς αὐτοῦ περιουσίας κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν οἰκείων παί δων, απονέμει μίαν καὶ τῷ φονευθέντι μερίδα, καὶ μάλιστα εἰ πενίᾳ συζῶν ἦν, καὶ ἐπὶ γυναικὶ καὶ παισὶν ἀπῆλθε· μόνην δὲ τὴν τοῦ φονέως μερίδα προσκληροῦσθαι τῷ δημοσίῳ. ται. Καὶ ὁ τὸ νήπιον φονεύσας, τιμωρία φόνου υπόκει Ζήτει καὶ τὰς δύο νεαρὰς τοῦ βασιλέως Κωνσταν τίνου τοῦ πορφυρογεννήτου κατὰ τὴν τοῦ φόνου ποιότητα, διαφόρους καὶ τὰς τιμωσίας νομοθετού σας· καὶ τίνας δεῖ τῶν φονέων προσφεύγοντας τῇ ἐκκλησίᾳ μὴ ἐκβάλλειν, καὶ τίνας ἀφειδῶς ἀπο σπαν. ΚΕΦΑΛ. Θ'. "Οτι οὗ δεῖ φυλακτήρια ποιεῖν· Ζήτει τὸ α' κεφ. τοῦ 1 στοιχείου.

SYNTAGMA alphabeticCUM. ΚΕΦΑΛ. Ι΄. Περὶ τῶν ἐν φυλακῇ κατακρίτων. Ζήτει ἐν τῷ ια΄ κεφαλαίῳ τοῦ Τ στοιχείου κανόνα γ' τοῦ Φωτίου Κωνσταντινουπόλεως, καὶ τὸ ιζ' κεφ. τοῦ στοιχείου. Νόμος. Χρὴ τοὺς ἄρχοντας κατὰ Κυριακὴν ἐπισκέπτεσθαι τοὺς ἐν φυλακῇ, καὶ ὁρίζειν, ἵνα φιλανθρώπος αὐτ τοῖς οἱ φυλάκες χρῶνται, καὶ τροφὰς αὐτοῖς ἀπορου μένοις ἐπινοεῖν. ΑΡΧΗ ΤΟΥ Χ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΛ. Α΄. Ὅπως αἱ τῶν χειροτονουμένων ἐπισκόπων ψῆροι γίνονται, καὶ περὶ τῆς γινομένης ἐν ταύταις ἀντιλογίας. Ο δ' κανὼν τῆς πρώτης συνόδου κατὰ ῥῆμά φησιν, ἐπίσκοπον προσήκειν μάλιστα μὲν ὑπὸ πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ καθίστασθαι· εἰ δὲ δυσχε ρὲς εἴη τὸ τοιοῦτον ἢ διὰ κατεπείγουσαν ἀνάγκην, ἢ διὰ μῆκος ὁδοῦ, ἐξάπαντος τρεῖς ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγομένους, συμψήφων γινομένων καὶ τῶν ἀπόντων, καὶ συντιθεμένων διὰ γραμμάτων, τότε τὴν χειροτονίαν ποιεῖσθαι· τὸ δὲ κῦρος τῶν γινομένων δίδοσθαι καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν τῷ μητροπολίτῃ. Επικύροι γὰρ οὗτος τὰς ψήφους, ἕνα τῶν ψηφισθέντων ἐκλεγόμενος, καὶ χειροτονῶν μεθ᾿ ἑτέρων δύο ἢ τριῶν ἐπισκόπων. Εἰ δὲ ἡ τοῦ μητροπολίτου επαρχία τοσοῦτον ἐπισκόπων ἐνδεῶς ἔχοι, καὶ ἐξ ἀλλοδα τῆς προσλαμβάνειν χρεών εἷς τε τὰς ψήφους καὶ τὴν χειροτονίαν. Τούτοις καὶ ὁ ιγ' τῆς ἐν Καρθαγένῃ ἐπιψηφίζεται. Εἰ δέ τις, φησί, τῇ ἰδίᾳ ὁμολογία ἢ τῇ ὑπογραφῇ ἐναντιωθείν, αὐτὸς καθ᾿ ἑαυτοῦ τὴν δίκην ἐκφέρει, στερούμενος τῆς ἰδίας τιμῆς. Δείκνυται δὲ ἐκ τῶν κανόνων, μὴ νόμιμον εἶναι τὸν μητροπολίτην ταῖς ψήφοις τῶν ὑπ᾽ αὐτὸν ἀρχιερέων συμπαρεῖναι, ἀλλὰ μόνους τοὺς ἐπισκόπους. Ὁ δὲ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ ε' κανὼν μὴ ἐξεῖναί φησι τῷ βουλομένῳ παντὶ τῇ ψήρῳ τοῦ μέλλοντος χειρο τονεῖσθαι παρεῖναι· ἐγκλήματα γὰρ ἔσθ' ὅτε κατὰ τινων ἐν τῷ μέσῳ συμβαίνει κινεῖσθαι, καὶ τῆς χει ροτονίας ἴσως αὐτοὺς ἀπείργοντα· καὶ εἰ μὴ ἀνέκ φορα τοῖς πολλοῖς εἴη ταῦτα, αὐτὸς μὲν αἰσχύνην αὐτοῖς ὀφλήσει καὶ γέλωτα, καὶ ἅμα προτροπὴ πρὸς κακίαν αὐτοῖς τοῦτο γενήσεται· βλασφημηθήσεται δὲ τὸ θεῖον πρὸς τῶν μὴ καλῶς ἐνιδρυμένων τῇ πίστει, ὥσπερ ἄρα διὰ τῶν ἀρετῆς μεταποιουμένων δοξάζεται. – Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ ιθ' κανών διορίζεται, παρεῖναι δεῖν προηγουμένως λέγων τὸν μη τροπολίτην τῆς ἐπαρχίας τῇ ψήφῳ τοῦ μέλλοντος χειροτονεῖσθαι, οὐχὶ τῷ συμπαρεῖναι τοῖς ἐπισκόποις, ἀλλὰ τῷ ἐπιτρέπειν· χωρὶς γὰρ τῆς αὐτοῦ ἐπιτροπῆς ψήρους γενέσθαι ἀδύνατον. Εἶτα πάντας τοὺς τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπους μετακλητους γεγενημένους δι' ἐπιστολῶν τοῦ μητροπολίτου. Καὶ βέλτιον μὲν τοὺς πάντας συνιέναι. Εἰ δὲ δισχερές εἴη τοῦτο, τοὺς γοῦν πλείους παρεῖναι δεῖ· τοὺς μέντοι δι' ἀναγκαίας αἰτίας μὴ ἀπαντήσαντας, διὰ γραμμάτων τοῖς πεπραγμένοις ἐπιψηφίζειν, καὶ οὕτω γίνεσθαι τὴν τῆς ψήφου κατάστασιν· ἂν δὲ μὴ · Χ. CAP. X. De damnatis qui in carrere servantur. Vide in cap. 11. litt. T canonem 3 Photii patriarcha. Constantinopolitani, et 17 cap. litt. E. Lex. Oportet magistratus diebus Dominicis visitare incarceratos, et jubere custodes humaniter ipsos tractare, et curare ut victus iis indigentibus subministretur. 259 INITIUM LITTERÆ X. CAP. I. Quanam ratione ordinandorum episcoporum fiant electiones, et de litibus quæ circa illos oboriuntur. Concilii primi canon quartus diserte dicit, episcopum oportere maxime quidem ab omnibus qui sunt in provincia constitui: si autem hoc difficile sit, vel propter urgentem necessitatem, vel propter viæ longitudinem, tres omnino eumdem in locum congregatos, absentibus quoque suffragium ferentibus, scriptisque assentientibus, tune ordinationem facere: eorum autem quæ aguntur confirmationem in unaquaque provincia a metropolitano feri. Confirmat enim iste suffragia, seligens ex electis aliquem, eumque cum duobus aliis aut tribus episcopis consecrans, Verumtamen si provincia metropolitani episcoporum penuria laboret, opus est etiam ex aliena accipere tam ad electionem quam ordinationem peragendas. Hæc etiam comprobat can. 13 concilii Carthaginensis. Si quis, inquit, propriam confessionem vel subscriptionem contra fecerit, adversus semetipsum judicium fert, cum honore suo privatur. Ostenditur autem ex canonibus, haut licere ut metropolitanus electionibus archiepiscoporum sibi subjectorum intersit, sed episcopi soli. Canon vero quintus synodi Laodicenæ non licere inquit cuivis volenti electioni ordinandi adesse: contingit enim nonnunquam ut criminationes adversus aliquosin medium proferantur, quæ ipsos forte ab ordinationo prohibere debent, adeo ut nisi ea plebem lateant, ipse contumeliam risumque apud illo movebit, atque hæc res fiet incitamentum malorum; atque a non bene firmatis in fide blasphemabitur nomen Dei, sicut per eos qui secundum virtutem vivunt, glorificatur. Eadem est canon 19 concilii Antiocheni constituit; præcipue adesse oportere dicens metropolitanum provincia electioni episcopi ordinandi, non quidem ad suffragandum una cum episcopis, sed ad moderandum: sine cujus permissioneelectiones fieri nequeant. Tum omnes ipsius provinciæ episcopos litteris metropolitani convocantur, et quidem melius est si omnes conveniunt. Sin vero hoc difficile fuerit, plures tamen adesse opas, vel demum hos qui ob causas necessarias non adeunt, per litteras eis quæ decreta sunt assentire, et sic perfici electionem: sin vero secus fat, nullam plane esse ordinationem. Atqui si canonice,

ut diximus, res peragatur, et nonnulli episcoporum οὕτω γένηται, ἀνίσχυρον εἶναι τὴν χειροτονίαν. Εἰ forte ex contentionis studio contradicant, neinhibeatur electio, verum suffragia majoris partis valeant. Calerum canon 49 concilii Carthaginensis. Si de episcopo etiam a tribus episcopis electo, controversia aliqua oboriatur, a quibusdam ex plebe causas non satis manifestas afferentibus commota, numero trium episcoporum alios duos adjicere oportet, ut omnes simul examinent ea quæ adversus electum objiciuntur, et ipsum purgent. 260 Quære etiam in cap. 11 litt. canon. prima syn. sextum, et 28 synodi quarls. Novella autem Justiniani 137 a tribus personis electionem episcoporum feri jubet, videlicet a clericis, et a primoribus civilatis, cui eligendus est episcopus, quolibet horum super sacro-sancta Evangelia hoc juramenti præstante, neque per datam aut promissam pecuniam, neque amicitiam, neque gratiam, aut aliam quamcunque affectionem istum eligere, sed scientes ipsum esse orthodoxum, et honestæ vitæ, et habere uxorem, et quidem unicam, neque viduam vel repudiatam, sed nec concubinam alere; et ex tribus electis digniorem ordinari juxta electionem et sententiam ordinantis. Ita vitam instituere jubet etiam omnes clericos, qui ordinantur. Sed tamen maxima pars horum rituum sunt præter sacros canones, qui neque necessarium judicant super sacrosancta Evangelia jurare, neque electiones fieri a clericis vel primoribus civitatis, sed ab episcopis solis, Ο qui et rationem pro illis corum judice omnium reddituri sunt. Lex. At si accusationem, inquit, aliquis moverit contra episcopum vel clericum, qui ordinandus est, super quavis causa, differatur ordinatio illa, el accurata exuminatio habeatur intra tres menses, et si obnoxium invenerint eum qui ordinandus est, etiam prohibeatur ordinatio: sin vero insons, ordinetur. At si accusator non possit probare, si clericus sit, suo gradu excidat; sin vero laicus, competentem coercitionem sustineat. Si autem quis ante examinationem causæ illum ordinaverit, sacerdotio exuatur una cum ordinato. Qui etiam contra suam infra latas sententias subscriptionem iverit, dicens postea aliquid sibi innotuisse, quominus electus ordinetur, non deponetur, nisi in argumentis vacillet. CAP. II. Quod minime oporteat ordinandorum electiones vel a magistratu, vel a populo fieri. Quære cap 19 litt. E. Canones quidem 12 et 13 concilii Laodiceni plebi non permittunt aut episcopos aut presbyteros eligere, sed hoc fieri volunt secundum indicium δὲ κανονικῶς, ὡς εἰρήκαμεν, τὰ τοῦ πράγματος τε λεσθείη, ἔνιοι δὲ τῶν ἐπισκόπων ἴσως ἀντιλέγοιεν φιλονείκως, μὴ τὰ τῆς ψήφου ἐμποδιζέσθω, ἀλλ' ἡ τῶν πλειόνων ψῆφος κρατείτω. Ὁ δὲ μθ' τῆς ἐν Καρθαγένῃ, Τοῦ ἐπισκόπου, φησιν, ἐκλεγομένου παρὰ τριῶν ἐπισκόπων, ἐὰν ἀναφυῇ τις ἐκ τῶν τοῦ δήμου ἀντιλογία, οὐκ εὐαγεῖς εἰσαγόντων τινῶν αἰτίας, δεῖ προστεθῆναι τῷ ἀριθμῷ τῶν τριῶν καὶ ἑτέρους δύο, ὥστε ὁμοῦ πάντας εξετά σαι τὰ κατὰ τοῦ ψηφιζομένου λεγόμενα, καὶ καθαρὸν αὐτὸν ἀποφῆναι. Ζήτει καὶ ἐν τῷ ια' κεφ. τοῦ στοιχ. κανόνα ς' τῆς α' συνόδου, καὶ κη' τῆς τετάρτης συνόδου. ή Ἡ δὲ ρλς Ἰουστινιάνειος νεαρὰ ἐπὶ τρισὶ προσώ ποις τὸ ψήφισμα γίνεσθαι τῶν ἐπισκόπων κελεύει παρά τε τῶν κληρικῶν καὶ τῶν τῆς πόλεως τὰ πρῶτα φερόντων, ἐφ' ᾗ ψηφίζεται ὁ ἐπίσκοπος, ἑκάστου τούτων κατὰ τῶν θείων ἐπομνυμένων Εὐα αγγελίων, μήτε δόσει χρυσίου, ἢ ὑποσχέσει, ἢ φιλίᾳ, ἢ χάριτι, ἢ ἄλλῃ τινὶ προσπαθείᾳ τοῦτον ἐκλέγεσθαι, ἀλλ᾽ εἰδότες τῇ τε πίστει ὀρθὸν καὶ τῷ βίῳ σεμνόν· καὶ εἰ ἔσχε γαμετὴν, καὶ αὐτὴν μίαν, καὶ οὔτε χή ραν ἢ ἐκβεβλημένην, ἀλλ᾽ οὐδὲ παλλακὴν ἐκτήσατο, καὶ ἐκ τῶν ψηφιζομένων τριῶν τὸν βελτίονα χει ροτονεῖσθαι τῇ ἐπιλογῇ καὶ τῇ κρίσει τοῦ χειροτο νοῦντος· τοιοῦτον ἔχειν βίον ἀπαιτεῖ καὶ τοὺς χειροτονουμένους κληρικούς. ᾿Αλλὰ τὰ πλείω τούτων τοῖς ἱεροῖς παρεῖται κανόσι, μήτε κατὰ τῶν θείων Εὐαγγελίων ὀμνύναι τους ψηφιζομένους δεῖν οἰομένοις, μήτε παρὰ των κληρικῶν ἢ τῶν πρώτων τῆς πόλεως τὰς ψήφους γίνεσθαι, ἀλλὰ μόνων τῶν ἐπισκόπων. οἳ καὶ τὸν ὑπὲρ τούτων λόγον πρὸς τοῦ κοι νοῦ κριτοῦ εἰσπραχθήσονται. Νόμος. Κατηγορίας δὲ, φησί, πρός τινος κινηθείσης κατὰ τοῦ μέλλοντος χειροτονεῖσθαι ἐπισκόπου ἢ κληρι κοῦ ἐφ' οιαδήποτε αἰτίᾳ, ἀναβαλλέσθω ἡ τοιαύτη χειροτονία, καὶ ζήτησις ἀκριβεστάτη γινέσθω τριῶν εἴσω μηνῶν· καὶ εἰ μὲν ὑπεύθυνος εὑρεθείη ὁ μέλ λων χειροτονηθήσεσθαι, κωλυέσθω ἡ χειροτονία· εἰ δὲ ἀνεύθυνος, χειροτονείσθω· ὁ δὲ μὴ ἰσχύσας ἀποδεῖξαι κατήγορος, εἰ μὲν κληρικός εἴη, τοῦ οἰκείου ἐξωθείσθω βαθμοῦ, εἰ δὲ λαϊκὸς, προσηκόντως σω φρονιζέσθω. Εἰ δέ τις πρὸ ἐξετάσεως τοῦτον χειροτονήσειε, καθαιρείσθω σύναμα τῷ χειροτονηθέντι. Ὁ δὲ τῇ οἰκείᾳ ἐναντιούμενος περὶ τὰς ψήφους ὑπογραφῇ, λέγων μετὰ ταῦτα μεμαθηκέναι τόδε τι τὸ κωλύον τὸν ψηφισθέντα χειροτονηθῆναι, ἄλλως οὐ καθαιρεθήσεται, εἰ μὴ περὶ τὰς ἀποδείξεις ατονήσειεν. ΚΕΦΑΛ. Β΄. Ὅτι τὰς τῶν χειροτονουμένων ψήφους οὔτε παρὰ ἀρχόντων, οὔτε παρὰ τοῦ δήμου γίνεσθαι χρή. Ζήτει τὸ ιθ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου. Ο γε μὴν ιβ' καὶ ὁ ιγ΄ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου κανὼν οὐ τοῖς ὄχλοις ἐπιτρέπουσιν ἢ ἐπισκόπους ἢ πρεσβυτέρους ἐκλέγεσθαι, ἀλλὰ τῇ κρίσει τοῦ μητρο

Χ. esse etiam electum diu probatum et in sermone, et in operibus, ita ut possit omnes qai ipsi subjiciuntur in fide sana adhortari, et doctrinæ recla contradicentes arguere, et vita talem se præstare. ut queat ad amorem virtutis illos trahere qui ad ipsum accedunt, nimirum rectam, inculpatam et honestam vitam agere. πολίτου, καὶ τῶν τῆς ἐπαρχίας αὐτοῦ ἐπισκόπων· metropolitani et provincia istius episcoporum: εἶναι δὲ τὸν ἐκλεγόμενον ἐκ πολλοῦ δεδοκιμασμένον ἔν τε λόγῳ καὶ πράξει, ὡς τῷ μὲν δύνασθαι τοὺς ὑπ᾽ αὐτὸν πρὸς τὴν ὑγιαίνουσαν πίστιν παρακαλεῖν, καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας τοῖς ὀρθοῖς δόγμασιν ἐλέγ χειν, τῷ δὲ βίῳ οἷόν τε εἶναι πρὸς τὸν τῆς ἀρετῆς ζῆλον ἕλκειν τοὺς πρὸς αὐτὸν βλίποντας, εὐθύν τε ὄντα καὶ ἀνεπίληπτον, καὶ τρόποις χρηστοῖς εὐθη νούμενον. ΚΕΦΑΛ. Γ. Περὶ τοῦ χρόνου οὗ ἐντὸς δεῖ τοὺς ἐπισκόπους χειροτονεῖσθαι. CAP. III. De tempore intra quod episcopos ordinari oportet. Ὁ κε' τῆς δ' συνόδου κανὼν τὰς τῶν ἐπισκόπων Canon 25 concilii quarti episcoporum ordinaχειροτονίας ἐντὸς τριῶν μηνῶν γίνεσθαι διατάττεται, tiones intra tree menses ab illis fieri jubet, ad παρ' οἷς ἡ ἐκείνων ἀνήκει προχείρισις. Οὐ γὰρ ἐπὶ quos res ista pertinet. Non enim decet ecclesiarum πολὺ χρὴ τοὺς τῶν ἐκκλησιῶν λαοὺς ἐρήμους εἶναι cœtus diu providentia pastorum carere, et incertos τῆς τῶν ποιμένων προνοίας, καὶ ὡς ἔτυχε φέρεσθαι, η vagari, nisi forte ex causa prorsus necessaria conεἰ μήπου ἐξ αἰτίας ἀπαραιτήτου συμβαίη ἐπιταθῆ- tingat tempus prorogari, et differri ordinationem, και τον χρόνον, καὶ ὑπερτιθῆναι τὴν χειροτονίαν, 261 civitate puta a Barbaris capta. Qui aliter feceὑπὸ βαρβάρων ἴσως ἑαλωκυίας τῆς πόλεως· τοὺς δὲ rint, pœnis ecclesiasticis subjici. Proventum tamen μὴ οὕτω ποιοῦντας ἐκκλησιαστικοῖς ἐπιτιμίοις ὑπο- ecclesiæ vacantis, per spatium trium mensium aut βάλλεσθαι. Τὴν μέντοι πρόσοδον τῆς χηρευούσης ultra ab istius ecclesiæ œconomo receptum, epiἐκκλησίας, τοῦ καιροῦ τῶν υριῶν μηνῶν ἢ καὶ scopo qui ordinandus est reservari jubet. πλείονος σώαν παρὰ τῷ οἰκονόμῳ τῆς αὐτῆς ἐκκλησίας ἐπιτάττει φυλάττεσθαι τῷ χειρονονηθήσε σθαι μέλλοντι. Ζήτει τὸ κζ' κεφ. του στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Οποίους εἶναι δεῖ τοὺς χειροτο νουμένους ἐπισκόπους, καὶ τίνα πρὸ πάντων γινώσκειν χρή. Ο β' τῆς ζ' συνόδου κανὼν τῷ μέλλοντι προχει ρίζεσθαι καὶ εἰς τὸν τῆς ἐπισκοπῆς ἀνιέναι βαθμόν, τοῦτο εἶναί οἱ προύργου παρεγγυᾶται, τὸν Ψαλτῆρα παντὸς μᾶλλον ἐπίστασθαι, ἐκπαιδεύειν τε τὸν ο χνῖον λαὸν τὰ τούτου πρὸ τῶν ἄλλων ᾄδειν τε καὶ μοεῖσθαι· ἀνακρίνεσθαι δὲ ἀσφαλῶς πρὸς τοῦ οἱ κείου μητροπολίτου, εἰ προθύμως ἔχει, ἐρευνητικῶς καὶ οὐ κατὰ τὸ παρῆκον τοὺς Ἱεροὺς ἀναγινώσκειν κανόνας, καὶ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον. τήν τε τοῦ θείου ᾿Αποστόλου βίβλον, καὶ πᾶσαν τὴν ἄλλην θείαν Γρα φὴν, καὶ τὸν νοῦν αὐτῆς σπουδαίως ἐκλέγεσθαι, καὶ κατὰ τὰ θεῖα ταύτης εντάλματα αὐτόν τε βιοῦν, καὶ τοὺς ἄλλους ἐνάγειν περὶ πλείστου ταῦτα τιθέ ναι, ἔτοιμόν τε εἶναι πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι λόγον περὶ τῆς ἐν ἡμῖν ἐλπίδος, καὶ νοὺς ὑπ' αὐτὸν εὐπρεπεῖς εἶναι πρὸς τοῦτο παρασκευάζειν. Οὐσία γὰρ καὶ σύστασις τῆς καθ' ἡμᾶς ἱεραρχίας, τὰ θεοπαράδοτα λόγια, ὡς ὁ μέγας ἀπεφήνατο Διονύσιος· καὶ εἰ μὲν ἀσμίνως ταῦτα ποιεῖν ὑπισχνεῖο ται, τὴν χειροτονίαν λαμβάνειν· εἰ δὲ ἀμφιβάλλων εἴη καὶ ἀναδυόμενος, ἄπρακτον ἀποπέμπεσθαι. Φησὲ γὰρ ὁ θεὸς διὰ τοῦ προφήτου· «Σὺ ἀπώσω ἐπί γνωσιν, κἀγὼ ἀπώσομαί σε τοῦ μὴ ἱερατεύειν μοι.» Εἰ γὰρ πάντες οἱ πιστοὶ ψάλλοντες συντασσόμεθα, Ἐν τοῖς δικαιώμασί σου μελετήσω, οὐκ ἐπιλήσομαι τῶν λόγων σου, ἤπου τοῖς τὴν ἱερὰν ἐνδεδυμένοις στολὴν πολλῷ γε μᾶλλον τοῦτο προσήκει ποιεῖν. Ὁ δὲ ιη' καὶ ιθ' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου τὸν χειροτονούμενον ύπομιμνήσκεσθαι κελεύει τοὺς ὅρους τῶν Πατέρων φυλάττειν, ὅσα τε περὶ δογμάτων, καὶ ὅσα περὶ τῶν ἱερῶν κανόνων ἐθέσπισαν, ἵνα μὴ τοὺς Quare cap. 27 litt. E. CAP. 1V. Quales esse eos oportet qui episcopi ordinandi sunt, et quænam præ cæteris scire debeant. Canon 2 synodi septimæ, qui ad gradum episcopatus promovendus et attollendus est, summamo curam adhibere mandat, ut maxime Psalterium intelligat, moneatque populum hymnos illos præ cæteris canere et callere: accurate etiam a metropolitano suo examinari, an paratus sit legere diligenter et non obiter sacros ligenter et non obiter sacros canones, et sanctum Evangelium, et librum divi Apostoli, et reliquam Scripturam sacram, et sensum ejus sedulo elicere: et juxta ejus divina præcepta et vitam suam agere,` et alios suadere hæc maximi facere, et promptum esse ad respondendum omni qui rationem spoi nostræ exquirit, et curare ut omnes, qui ipsi subjiciuntur, ad idem etiam parali sint. Essentia enim et constitutio nostra hierachiæ sunt eloquin divinitus tradita, uti ait magnus Dionysius; et si libenter polliceatur se hæc præstiturum, ordinationem obtinere; sin vero sit dubius animi et conditiones recuset, re infecta dimittatur. Dicit enim Deus per prophetam: «Tu repulisti scientiam, et ego repellam te, ne sis mihi sacerdos.» Nam si omnes Christiani consistentes una psallimus: «In judiciis fuis meditabor, non obliviscar sermonis tui:» certe illos qui sacram infulam induti sunt, multo magis hoc facere decet. Canon autem 18 el 19 synodi Carthagineusis admoneri ordinandum præcipit, ut Patrum decreta servet, tam quæ circa fidem, quam mores per sacros canones sanxerunt, ne horum sanctiones præ-

MATTHÆI BLASTARIS tergredientes tandem stultitiæ ipsos poniteat, όρους τούτων παρεξιόντες, ἐπ᾿ ἐσχάτων ἀνόνητα videlicet vel in hac vita sacerdotio exutos, vel pœnas perpetuas in futura dantes. CLP. V. Quot episcopi ad ordinationem episcopi et reliquorum clericorum requiruntur. Canon primus sanctorum apost. episcopum inbet a duobus episcopis ordinari; ab illis scilicet consecratum invocatione Spiritus sancti, et sacro orationum ritu. Secundus autem presbyterum, et diaconum, et reliquos clericos ab uno episcopo ordinari precipit. Canon autem concilii Carthaginensis 49 tres episcopos ad ordinationem episcopi sufficere affirmat, ne si plures requirantur, hoc impedimento sit utilitati ac necessitati Ecclesiæ. Nos autem necessarium est ut tres illi sint unius et ejusdem provinciæ; verum si tot non habeat sub se metropolitanus, etiam ex alia provincia duos assumit, atque ita electum ordinat. 262 CAP VI. Quod eum qui in episcopum ordinandus est, oporteat ab uxore sua separari. Quære cap. 47 litt. Γ. CAP. VII. De ætate ordinandorum. Quære. cap. 2 litt. B. CAP. VIII. Quod non oportet episcopum morientem alium in locum suum sufficere ac ordinare. Canon 76 sanct. apost.» Non oportet, ait, episcopum ab ecclesia quam regit quovis modo secedentem, ut vel alicui consanguineorum, aut alii gratificetur, illum ad sedem suam ordinare. Non euim æquum est vel cognatos hæredes episcopatus constituere, aut quæ Dei sunt, aliis more humano largiri; sin vero hoc contingal fieri, et ordinationem invalidam esse, et ordinantem segregari. Nam opiscopos sub concilio esse constitutum est. Imo vero unumquemque in suum locum præficere quemcunque vellet, videtur etiam lsraelitis esse interdictum. Ita sane divinum illum Mosem iacusabant, quod fratrem suum Aaronem filiosque ejus in sacerdotium promovit; et nisi Deus per miracula sacerdotium ipsis confirmasset, non diuesset quin illo depulsi fuissent. Canon autem 23 syn. Antiochenæ admonet non licere episcopo ordinare cupienti quem vellet, sui successorem, quamvis in exitu vitæ fuerit; et quidem si fecerit, irritam esse ordinationem. Hi autem qui ritus Ecclesiæ observant post obitum episcopi, virum judicio episcoporum provinciæ dignum promovebunt. CAP. IX. Quod episcopum aut presbyterum aut diaconum ordinari non oporteat, priusquam omnes suos domesticos Christianos fecerit. Canon 36 synodi Carthaginensis non ordinari μεταμεληθῶσιν, ἢ ἐν τῷ παρόντι καθαιρεθέντες, ἢ ἀπαραιτήτους δίκας ὑπέχοντες ἐν τῷ μέλλοντι. ΚΕΦΑΛ. Ε΄. Ὑπὸ πόσών ἐπισκόπων χειροτονοῦνται οἱ ἐπίσκοποι καὶ οἱ λοιποί κληρι κοί. Ὁ μὲν α' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν ἐπίσκοπον ὑπὸ δύο ἐπισκόπων χειροτονεῖσθαι κελεύει, καθιε ρούμενον πρὸς αὐτῶν τῇ ἐπικλήσει τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος, καὶ τῇ ἱερᾷ τῶν εὐχῶν τελετῇ. Ὁ δὲ β' πρεσβύτερον, καὶ διάκονον, καὶ τοὺς λοιποὺς κληρικούς, ὑφ᾽ ἑνὸς ἐπισκόπου χειροτονεῖσθαι παρεγγυάται. Ὁ δὲ τῆς ἐν Καρθαγένῃ μθ' τρεῖς ἐπισκόπους εἰς ἐπισκόπου χειροτονίαν ἀρκεῖν ἀπεφήνατο, ἵνα μὴ πλείους ἐπιζητούντων, τῷ χρησίμῳ καὶ ἀναγκαίῳ τῆς Ἐκκλησίας ἐμποδὼν τοῦτο γένηται. Οὐκ ἀνάγκη δὲ καὶ τοὺς τρεῖς τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας εἶναι· ἀλλ᾽ εἰ μὴ τοσούτους ἔχει ὁ μητροπολίτης, καὶ ἐξ ἑτέρας έπαρχίας δύο προσλαμβάνει, καὶ οὕτω τὸν ψηφισθέν τα χειροτονεί. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Ὅτι τὸν χειροτονηθήσεσθαι μέλο λοντα ἐπίσκοπον δεῖ πρότερον τῆς ἰδίας χωρίζεσθαι γυναικός. Ζήτει τὸ ιζ' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Ζ΄. Περὶ τῆς τῶν χειροτονουμένων ἡλικίας. Ζήτει τὸ β' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Η'. "Οτι οὐ δεῖ χειροτονεῖν ἔτερον ἀνθ᾿ ἑαυτοῦ τὸν τελευτῶντα ἐπίσκοπον. Ὁ ος τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, Οὐ χρὴ, φησί, τὸν ἐπίσκοπον, ὁποιῳδήποτε μεθιστάμενον τρόπῳ ἧς ἰθύνειν ἔλαχεν ἐκκλησίας, ἢ τινι τῶν ἀφ' αἵματος ἢ ἑτέρῳ χαριζόμενον, εἰς τὸν ταύτης θρόνον τοῦτον χειροτονεῖν. Οὐ γὰρ δίκαιον, ἢ τοὺς γένει προσήκοντας κληρονόμους τῆς ἐπισκοπῆς ποιεῖσθαι, ἢ ἑτέροις τὰ τοῦ Θεοῦ πάθει ἀνθρωπίνῳ χαρίζεσθαι· εἰ δὲ συμβαίη γενέσθαι, καὶ τὴν χει ροτονίαν ἄκυρον μένειν, καὶ τὸν χειροτονήσαντα ἀφορίζεσθαι. Ὑπὸ γὰρ συνόδου τοὺς ἐπισκόπους για νεσθαι διατέτακται, οὐ μὴν ἕκαστον ἀνθ᾿ ἑαυτοῦ προέσχεσθαι ὃν ἂν βουληθείη. Τοῦτο καὶ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ τῶν ἀπειρημένων ἐδόκει· ἀμέλει καὶ τῷ θεσπεσίῳ ἐνεκάλουν Μωσῇ, ὡς ἄρα τὸν ἀδελφὸν Ααρὼν καὶ τοὺς ἐκείνου υἱεῖς ἱερᾶσθαι προεχειρί. σατο· καὶ εἰ μὴ σημείοις ὁ Θεὸς τὴν ἱερωσύνην αὐτ Ο τοῖς ἐπεψήφισεν, οὐκ ἂν ἦσαν φθάνοντες ταύτης ὡστρακισμένοι. Ὁ δὲ κγ' τῆς ἐν Ἀντιοχεία συνόδου μὴ ἐξεῖναι κελεύει τῷ βουλομένῳ χειροτονεῖν ὃν βούλεται διάδο χον ἑαυτοῦ, καν πρὸς τῇ τελευτῇ τοῦ βίου τυγχάνη ὢν, εἰ δὲ μὴ, ἄχυρον εἶναι τὴν κατάστασιν· τοὺς δὲ θεσμοὺς τῆς Ἐκκλησίας φυλάττοντας, μετὰ τὸ μη κέτι εἶναι τὸν ἐπίσκοπον, κρίσει τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων τὸν ἄξιον προχειρίζεσθαι. ΚΕΦΑΛ. Θ'. "Οτι οὐ δεῖ χειροτονεῖσθαί τινα ἐπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, Ἐὰν μὴ πρότερον τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ πάντας ποιήση Χριστιανούς. Ὁ δὲ λς' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανὼν μὴ

Χ. χειροτονεῖσθαι κελεύει μήτε ἐπίσκοπον, μήτε πρε- precipit vel episcopum vel presbyterum vel discoσβύτερον, μήτε διάκονον, ἂν μὴ πρότερον τοὺς οἰ κείους πάντας Χριστιανούς γενέσθαι παρασκευάσωσιν. Ὁ γὰρ τοὺς οἰκείους ἐπιστρέψαι πρὸς εὐσέβειαν μὴ δεξιῶς ἔχων, πῶς ἑτέρους ἱκανὸς ἔσται διδάσκειν; ὡς καὶ ὁ μέγας φησὶ Παῦλος· «Εἴ τις ἰδίου οἴκου προστῆναι οὐκ οἶδε, πῶς οὗτος Εκκλησίας Θεοῦ προστήσεται;» ΚΕΦΑΛ. Γ'. "Οτι οὐ δεῖ χειροτονεῖσθαι ἀυρύον τὸν λαϊκὸν ἐπίσκοπον, οὐδὲ τὸν ἄρτι φω τισθέντα· καὶ διὰ ποίας αἰτίας ὁ κληρικὸς τῆς ἱερωσύνης ἀφαιρεῖται. Ζήτει τὸ α' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ΄. Πότε χειροτονεῖται εὐνοῦχος, ἢ ἄλλως τὸ σῶμα λελωβημένος, ἐπίσκοπος ἢ κληρικός. Ζήτει τὸ λδ' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. num, nisi prius domesticos suos ad Christianismum adduxerint. Nam qui suos ad pietatem convertere nescit, quomodo aptus esse queat alios docere? Sicut et magnus Paulus dicit: «Si quis domui suæ præesse nescit, quomodo Dei Ecclesiam regere poterit?» Cap. X. Quod non oporteat laicum statim episcopum creari, neque illum qui nuperrime baptizatus fuit: et quibus de causis clericus sacerdotio excidit. Quære cap. 1 litt. Α. 563 CAP. XI. Quundo non ordinetur eunuchus episcopus aut clericus, aut aliter corpore mâncus. Qumre cap. 34 litt. E. Canones 77 et 78 sanctorum apostolorum non rejiciunt a sacerdotio monoculum, aut claudican - tem. Non enim labes corporalis quoad hoc polluit, sed animæ vitium. Istud enim sub lege umbratili observatum est, quæ integrum corpus exegit, atque solet ex visibilibus spiritualia edocere. Is quidem qui tale quid passus fuerat munere suo movebatur: verumtamen apud nos, qui vel oculos post sacerdotium exsectos habet, vel incidit in aliud vitium corporale, quod sanari nequit, sacerdotio non semovetur. Nam si quis, inquit, oculis ambobus orbatus fuerit, aut utrisque auribus obsurduerit, aut dexteram aridam habuerit, aut alio aliquo sensu privatus fuerit, ita ut mutiὉ δὲ οζ' καὶ ὁ οη κανόνες τῶν ἁγίων ἀποστόλων οὐκ ἀπωθοῦνται τῆς ἱερωσύνης τὸν ἑτερόφθαλμον, ἢ τὸ σκέλος ὑποσκάζοντα. Οὐ γὰρ λώδη, φησί, σώματος, οἷα τε τοῦτο μιᾶναι, ἀλλὰ ψυχῆς μολυσμός. Ταυτὶ γὰρ τῷ σκιώδει παρατετήρητο νόμῳ, ὁλόκλη ρον ἐπιζητοῦντι τὸ σῶμα, τοῖς ὁρωμένοις ἐκπαι δεύειν τὰ πνευματικὰ εἰωθότι. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ μετὰ τὴν ἱερωσύνην τοιαῦτόν τι πεπονθώς, ταύτης ἀπεκινεῖτο • παρ' ἡμῖν δὲ, καὶ ὁ τὰς ὄψεις μετὰ τὴν ἱερωσύνην ἀνακοπεῖς, ἢ ἑτέρῳ πάθει περιπεσὼν ἀνηκέστῳ, τῆς ἱερωσύνης οὐ μετατίθεται. Εἰ γάρ τις, φησί, καὶ ἄμφω τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκκέκοπται, ἢ τὰ ὦτα κεκώφωτα:, ἢ τὴν δεξιὰν ἀργὴν ἔχει χείρα, ἢ ἄλ λην τινὰ τῶν αἰσθήσεων ἀφῄρηται, προσισταμένης αὐτῷ τῆς πηρώσεως πρὸς τὴν τῆς ἱερωσύνης ἐνέρ- latio ejus impediat, quin sacerdotale munus exerγείαν, εἰς ἱερωσύνην οὐ προβιβασθήσεται, οὐ τῷ βε βλάφθαι τὰ μέλη, ἀλλὰ τῷ ἀδυνάτως ἔχειν πρὸς τὴν τῶν θείων μεταχείρησιν. Ὁ δὲ μετὰ τὴν ἱερωσύνην ἐκεῖνα παθών, τούτης οὐκ ἀφαιρεῖταί. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ΄. Οτι οὐ δεῖ χειροτονεῖσθαι ἐπίσ κοπον ἐν ἐκκλησίᾳ, ἧς ὁ ἐπίσκοπος ἔτι περίεστι. Ζήτει ἐν τῷ θ' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα ις τῆς σ' καὶ β' συνόδου. ΚΕΦΑΛ. ΙΓ'. "Οτι οὐ δεῖ χειροτονεῖσθαι ἐπίσ κοπον ἐν πόλει μικρά ή κώμη. Ζήτει τὸ λ' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ χειροτονίας χωρεπισκόπων, Ζήτει τὸ λα κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ. Περὶ τοῦ χειροτονηθέντος ἐπισ κόπου,καὶ μὴ καταδεχομένου ἀπελθεῖν εἰς τὴν λαχοῦσαν αὐτῷ ἐκκλησίαν. Ζήτει τὸ κ' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. 15'. "Οτι οὐ δεῖ χειροτονίας ποιεῖν ἐπίσκοπον ἐν ταῖς μὴ ὑποκειμέναις αὐτῷ ἐνορίαις. Ὁ λε' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν ἐπίσκοπον μὴ τολμάν διορίζεται, ἔξω τῶν αὐτοῦ ὅρων χειροτονίας ποιεῖσθαι ἐν ταῖς μὴ ὑποκειμέναις αὐτῷ πόλεσι καὶ χώραις· εἰ δέ τις τοῦτο πεποιηκὼς ἐλεγχθείη παρὰ γνώμην τῶν αὐτὰς κατεχόντων, καθαιρείσθω καὶ ceat, ad episcopatum non promovebitur, non quod læsa sunt membra, sed quia sacra mysteria tractare haud possit. Qui tamen post sacerdotium collatum istiusmodi laba laborat, sacerdotio non excidet. CAP. XII. Quod episcopum in ecclesia, cujus episcopus adhuc in vivis est, non ordinari oporleat. Quære in caq. 9 litt. canonem 16 primæ et secundæ synodi. CAP. XIII. Quod non oporteat episcopum in civitate parva aut vico ordinarė. Vide cap. 3) litt. E. GAP. XIV. De ordinatione chorepiscoporum. Consule cap. 31 litt. E. CAP. XV. De episcopo ordinato qui ad ecclesiam suam abire recusat. Vide cap. 20 litt. E. 264 CAP. XVI. Quod non licet episcopo oralinationes facere in districtu ipsi non subjecto. Canon 35 sanctorum apostolorum episcopum mandat non præsumere extra suos limites ordinationes facere in urbibus et pagis sibi non subjectis: sin autem aliquis hoc fecisse convictus fuerit, præter illorum qui loca illa occupant sen-

MATTHÆI BLASTARIS tentiam et ipse deponatur, et illi quos ordinavit. αὐτὸς, καὶ οὓς ἐχειροτόνησεν. Αλλ᾽ οὐδὲ αὐτῷ τῷ Sed nec metropolitano licet ad alicujus episcopo rum, qui sub ipso sunt, diœcesin proficisci, el munus aliquod hierarchicum peragere, absque consensu episcopi. Vide in cap. 9 litt. synodi Antiochenæ canonem 13 et 22, et synodi secundæ secundum. CAP. XVII. Quod non permittitur episcopo clericum alius provinciæ ordinare. Canon 54 synodi Carthaginensis episcopos qui alienum clericum suscipientes in suis ecclesiis ordinant, communione reliquarum privat. Constitutio autem synodica, quæ facta est sub patriarcha Michaele, qui cognominatur princeps philosophorum, Concessum est, inquit, Pontificibus omnes, qui nondum sacris initiati sunt, fidei verbum docere, et erudire et baptizare undecunque sint, et sacra mysteria impertiri fidelibus cujuscunque diæceseos, haud tamen iis qui undequaque adveniunt, sacros ordines conferre: sed his tantum qui ad suam ditionem pertinent, uti sacri canones decernunt. Durum enim reputatum est et inhumanum eos qui hoc facere attentant, episcopos scilicet, excommunicare, ordinatos vero 88cerdotio privare, nisi forte post unam et alteram admonitionem obtemperare recusaverint; verum et tunc quidem episcopi socordiam damnat, addito certo tempore: ordinatos autem in illa diœcesi sacerdotale snum munus exercere vult in qua ordinati sunt. Dare etiam jubet ministris episcopa- " tus et chartophylaci seu registrario quæ ex veteri consuetudine ordinandis sunt præscripta. Ista autem dices ex capite 28 præsentis elementi. CAP. XVIII. Quod quibusdam episcopis concessum est alienos clericos recipere, et ordinare in suis ecclesiis. Vide in cap. 9 litt. canonem 55 synodi Carthaginensis. CAP. XIX. Quod ordinatur clericus, etiam ille qui non est ex genere sacerdotali. Quære 13 cap. litt. K. 265 CAP. ΧΧ. Quando ordinantur et servi. Consule cap. 12 litt. Δ. CAP. XXI. De ordinatione lectorum. Quære cap. 6 litt. A. Lex. Leetor ordinatur quamprimum legendo par erit; at si secundam uxorem duxerit, vel primam ex viduis, aut repudiatis, aut interdictis vel per jus civile vel sacros canones, neutiquam ad alium gradum ecclesiasticum promoveatur. CAP. XXII. Quod clerici non ordinabantur simpliciter. Vide cap. 19 litt. Κ. μητροπολίτῃ ἔξεστιν εἰς ἐνορίαν τινὸς τῶν ὑπ' αὐτ τὸν ἐπισκοπων ἀπιέναι, καὶ ἱεραρχικόν τι τελεῖν γνώμης ἄνευ τοῦ ἐπισκόπου. Ζήτει ἐν τῷ θ'. κεφ. τοῦ στοιχείου τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνόδου κανόνα ιγ' καὶ κβ', καὶ τῆς β' συν όδου κανόνα β΄. ΚΕΦΑΛ. ΙΖ'. "Οτι χειροτονεῖν ἐπισκόπῳ οὐκ ἐφεῖται κληρικόν ἑτέρας ἐνορίας. Ὁ νδ τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου κανὼν τοὺς ἀλλότριον δεχομένους κληρικὸν ἐπισκόπους, καὶ χειροτονοῦντας ἐν ταῖς ὑπ' αὐτοὺς ἐκκλησίαις τῆς τῶν λοιπῶν κοινωνίας ἀφορίζει. Τὸ μέν τοι συνοδικόν σημείωμα, ο γέγονεν ἐπὶ τοῦ πατριάρχου Μιχαήλ, τοῦ καὶ χρηματίσαντος ὑπάτων τῶν φιλοσόφων, Συγκεχώρηται μὲν, φησί, τοῖς ἀρχιερεῦσι τοὺς ἀμυήτους ἅπαντας τὸν περὶ πίστεως λόγον διδάσκειν, καὶ κατηχεῖν, καὶ βαπτί ζειν ὁθενδήποτε ὄντας, τῶν θείων τε μυστηρίων μεταδιδόναι τοῖς ἐξ οἱασοῦν ἐνορίας πιστοῖς· χειροτονίας δὲ ἀξιοῦν τοὺς ἁπανταχόθεν ἐρχομένους ούδαμῶς, ἀλλ᾽ ἢ μόνους τοὺς ἐκ τῆς οἰκείας ἐνορίας, ὡς οἱ θεῖοι κανόνες διορίζονται. Σκληρόν μέν τοι καὶ ἀπηνὲς ἐλογίσαντο τοὺς οὕτω φθάσαντας πρᾶξαι, τοὺς μὲν ἐπισκόπους ἀφορίσαι, τοὺς δὲ χειροτονη θέντας γυμνῶσαι τῆς ἱερωσύνης, εἰ μήπου μετὰ πρώτην καὶ δευτέραν παραίνεσιν πεισθῆναι οὐκ ἐβουλήθησαν· ἀλλὰ καὶ τότε τοῦ μὲν ἐπισκόπου ἀρο γίαν ἐπὶ ῥητῷ κατεψηφίσατο χρόνῳ, τὸν δὲ χειροτονηθέντα, ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐνορία ἱερατεύειν, ἐν ᾗ κεχειροτόνητο. Δίδοσθαι δὲ κελεύει τοῖς τῆς ἐπισκο πῆς ὑπηρέταις καὶ τῷ χαρτοφύλακι παρὰ τῶν χειρο τονουμένων, τὰ ἐξ ἔθους ἀρχαίου τετυπωμένα. Καὶ ζήτει ταῦτα ἐν τῷ κη' κεφ. τοῦ παρόντος στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΙΗ΄. Τισὶ τῶν ἐπισκόπων δέδοται ἀλλοτρίους λαμβάνειν κληρικούς, καὶ χει ροτονεῖν ἐν ταῖς ὑπ' αὐτοὺς ἐκκλησίαις. Ζήτει ἐν τῷ θ' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα νε' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου. ΚΕΦΑΛ. ΙΘ', Οτι χειροτονεῖται κληρικὸς, καὶ ὁ μὴ ἐκ γένους ἱερατικοῦ καταγόμενος. Ζήτει τὸ ιγ' κεφάλαιον τοῦ Κ στοιχείο». ΚΕΦΑΑ. Κ· Πότε χειροτονοῦνται καὶ δοῦλο:. Ζήτει τὸ ιβ' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΚΛ. Περὶ χειροτονίας ἀναγνωστῶν. Ζήτει τὸ ς' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. Νόμος. Αναγνώστης χειροτονείσθω ἀφ᾿ ὁτουοῦν χρόνου δύναται καὶ ἐπίσταται αναγινώσκειν· ἂν δὲ δευτέραν γαμετὴν ἀγάγηται, ἢ πρώτην μεν, χήραν δὲ, ἢ δια ζευχθεῖσαν ἀνδρός, ἢ τοῖς νόμοις ἢ τοῖς ἱεροῖς και νόσιν ἀπηγορευμένην, μηκέτι εἰς ἄλλον ἐκκλησιαστικὸν προβαινέτω βαθμόν. ΚΕΦΑΛ. ΚΒ΄. ῞Οτι οὐκ ἐχειροτονοῦντο ἀπολελυμένως οἱ κληρικοί. Ζήτει τὸ ιθ' κεφάλαιον τοῦ Κ στοιχείου.

SYNTAGMA ALPHABETICUM. Χ. ΚΕΦΑΛ. ΚΓ'. Ὅτε χειροτονεῖται ὁ πρὸ τοῦ βα- CAP. XXIII. Quando ordinetur calechumenus qui πτίσματος θύσας κατηχούμενος. ante baptismum immolavi. Ζήτει ἐν τῷ α' αεφ. τοῦ Α' στοιχείου κανόνα ιβ' τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ συνόδου. ΚΕΦΑΛ. ΚΔ΄. Οτι αναχειροτονήσεις οὐ δεῖ γίνεσθαι. Ὁ ξη' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανῶν τὸν δευτέραν πρός τινος χειροτονίαν δεξάμενον ἐπίσκοπον ἢ κληρικόν καθαιρεῖσθαι κελεύει καὶ αὐτὸν καὶ τὸν χειροτονήσαντα, εἰ τοῦτο σύνοιδεν αὐτῷ, εἰ μὴ ἄρα πρὸς αἱρετικῶν τὴν χειροτονίαν δεξάμενος ἔτυχεν. ᾿Αθετοῦμεν γὰρ τῶν τοιούτων ὥσπερ τὸ βάπτισμα, οὕτω δὴ καὶ τὴν χειροτονίαν· οὐ γὰρ ἁγιασμὸν ταῦτα, ἀλλὰ μονυσμὸν πεπείσμεθα προξενεῖν. Ὁ δὲ δευτέραν πειρώμενος δέξασθαι χειροτονίαν, ἢ ὡς τοῦ πρώτου χειροτονήσαντος καταγινώσκων τοῦτο ποιεῖ, ἢ ὡς η ἐλπίζων πλείονος ἀπολαύσεσθαι πρὸς τοῦ δευτέρου χάριτος, ἢ ὡς ἀποστὰς τυχὸν τῆς ἱερωσύνης, καὶ ἐξ ὑπαρχῆς χειροτονεῖσθαι διανοούμενος, ὅπερ ἄθεσμον. Ὁ δὲ τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου με κανών μήτε αναβαπτίζειν, μήτε δέχεσθαί τινα δευτέραν χειροτονίαν διορίζεται· ἀλλὰ δευτέραν οὗτος χειροτονίαν φησὶ τὸ ἐᾶσαί τινα τὴν ἰδίαν ἐπισκοπὴν· καὶ πρὸς ἑτέραν μεταπεσεῖν, ὃς καὶ μετὰ πραότητος ὑπομιμνησκόμενος, εἰ μὴ πεισθείη πρὸς τὴν ἰδίαν ἐπανιέ και, τῇ τῶν ἀρχόντων ἐκδοθήσεται ἐξουσίᾳ. ΚΕΦΑΛ. ΚΕ'. Περὶ τοῦ ὑποκειμένον ἁμαρτήμασι, και χειροτονηέντος. Ὁ θ' τῆς α΄ συνόδου κανὼν τὸν ἀνεξετάστως χει ροτονηθέντα πρεσβύτερον, ἢ ἀνακριθέντα μὲν καὶ ἐξομολογησάμενον πρὸ τῆς χειροτονίας πορνεία τυχὸν περιπεπτωκέναι, παρὰ κανόνας δὲ Χειροτονηθέντα, μηδὲν ἀπόνασθαι τοῦτον ἐκ τῆς ἀθέσμου χειροτονίας κελεύει· μετὰ γὰρ τὴν διάγνωσιν καθαιρεῖ ται. Οὐ γὰρ ὥσπερ τὸ θεῖον λουτρόν νέον ἄνθρωπον τὸν βαπτισάμενον ἀποτελεῖ, οὕτω καὶ ἡ ἱερωσύνη τὰ πρό γε αὐτῆς ἁμαρτήματα λύει, ὥς τινες οἴονται· τοῦτο γὰρ ὁ κανὼν οὐ προσιεται. Τὸ γὰρ ἀνεπίληπτον ἐν πᾶσιν ἡ Ἐκκλησία ζητεῖ, καὶ μὴ εὑροῦσα, ἐκδικεῖ. Ὁ δὲ ε' τοῦ Θεοφίλου Αλεξανδρείας τοὺς μὲν τοιούτους καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐξωθεῖ, μήτοι γε τῆς ἱερωσύνης· τῷ δὲ ἐξ ἀγνοίας χειροτονήσαντι συγκ γνώμην δίδωσι. Ζήτει τὴν κανόνα τοῦτον καὶ ἐν τῷ ις' κεφ. τοῦ Π στοιχείου καὶ τῆς ἐν Ναιοκαισαρείᾳ συνόδου θ' καὶ ι'. ΚΕΦΑΛ. Κ5. Ὅτι οὐ δεῖ χειροτονεῖσθαι τὸν ἐν νόσῳ φωτισθέντα. Ζήτει ἐν τῷ α' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα ιβ τῆς ἐν Νεοκαισαρείν συνόδου. ΚΕΦΑΛ. ΚΖ'. Περὶ τῶν τὴν χειροτονίαν όμνυ όντων μὴ καταδέξασθαι. Ζήτει ἐν τῷ λβ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα ι΄ τοῦ μεγάλου Βασιλείου. ΚΕΦΑΛ. ΚΙ'. Περὶ τῶν χειροτονουμένων ἐπὶ χρήμασιν.. Ὁ κθ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν οὕτως ἐπὶ λέξεως ἔχει· Εἴ τις ἐπίσκοπος διὰ χρημάτων τῆς PATROL. GR. CXLV. Quare in cap. 1 litt. canonem 12 synodi Ancyranæ. CAP. XXIV. Quod reordinationes fieri minime oporteat. Canon 68 sanctorum apostolorum episcopum aut clericum qui secundam ordinationem acceperit, deponi jubet una cum ordinante, si ipse hujus rei conscius fuerit, nisi forte ab hæreticis ordinationem suscepit. Nullam enim facimus illorum ut baptisma, ita et ordinationem; non enim sanctifcationem, sed contaminationem credim us. inferre. Qui autem secundam ordinationem suscipere cupit, hoo facit vel quia damnat priorem ordinantem, vel quia sperat plus gratis accipere a secundo, vel gaia sacerdotia excidit atque denuo ordinari studet, quod est nefarium. Canon vero 48 concilii Carthaginensis neque quempiam rebaptizare, neque iteralam ordinationem accipere decernit, imo hanc esse secundam ordinationem ait, permittere aliquem propriam diœcesin deserere et in aliam transilire; atque etiam olementer submonitus, nisi velit ad propriam ditionem redire, tradatur potestati magistratus. 266 CAP. XXV. De illo qui crimini alicui obnoxius ordinatur tamen. Canon 9 synodi primæ presbyterum qui citra examinationem ordinatur, aut examinatus quidem confiteatur quod ante ordinationem in fornicationem prolapsus, sed tamen præter canones ordinatus est, jubet nihil ex illegitima oratinatione adjuvari, sed re comperta deponi. Non enim ut sacrum lavaorum novum reddit hominem, qui baptizatur, ita et sacerdotium delicta quæ ipsum antecesserunt solvit, ut nonnulli putant. Hunc enim casum canon non attingit. Cæterum innocentiam in omnibus requirit Eeclesia, et ubi non invenit, sententia tamen su a vindicat. Canon eliam quintus Theophili Alexandrini tales ab ecclesia pellit non solum sacerdotio. Illi autem qui ex ignorantia ordinavit, veniam concedit. Quære hunc can. in 16 cap. litt. II, atque etiam can. 9 et 10 synodi Neocæsariensis. CAP. XXVI. Quod is non debet ordinari, qui regrotus baptizabatur. Quære in cap. 1 littt B. can. 12 synodi Neocæsariensis. CAP. XXVII. De iis qui jurant se sacros ordines nondum suscepisse. Quære in cap. 32 litt. canonem decimum magoi Basilii. CAP. XXVIII. De iis qui propter pecuniam ordinantur. Canon 29 sanctorum apostolorum sic expresse sese habet; Si quis episcopus per pecuniam digniZ

MATTHÆI BLASTARIS tatis hujus particeps fat, aut presbyter, aut dia- αξίας ταύτης ἐγκρατής γένοιτο, ἢ πρεσβύτερος, ἢ conus, deponatur et ipse, et qui ordinat, et penitus a communione abscindatur, ut Simon Magus a .me Petro. Quare et 30 canonem illorum in capties 19 litt. E. et quæ ibi dicuntur de utrisque horum canoΑum. διάκονος, καθαιρείσθω καὶ αὐτὸς, καὶ ὁ χειροτο νήσας, καὶ ἐκκοπτέσθω τῆς κοινωνίας παντάπασιν, ὡς Σίμων ὁ Μάγος ὑπ᾿ ἐμοῦ Πέτρου. ό Ζήτει καὶ τὸν λ' τούτων κανόνα ἐν τῷ ιθ΄ κεφ, τοῦ στοιχείου, καὶ τὰ ἐνταῦθα περὶ ἀμφοτέρων τῶν κανόνω τουτωνὶ ῥηθέντα. ἡ Ὁ δὲ β' κανὼν τῆς δ' συνόδου, Εἴ τις, φησίν, ἐπίσκοπος εἰς πρᾶσιν καταγάγοι τὴν ἄπρατον χάσ ριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὴν ἀτίμητον δηλαδὴ, καὶ πράσει μὴ ὑποπίπτουσαν, τῷ ὑπερφυᾶ ταυτην εἶναι καὶ τιμῆς πάσης ἐπέκεινα, καὶ χειροτονήσειεν ἐπὶ χρήμασιν ἐπίσκοπον, ἢ χωρεπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, ἢ ὑποδιάκονον (οὗτοι γὰρ οἱ χειροτονούμενοι), ἤ τινα τῶν ἐν τῷ κλήρῳ προ βάλλοιτο οἰκονόμον, ἢ ἔκδικον, ἢ νεωκόρον (οὗτοι γάρ οι προβαλλόμενοι, ὥσπερ ἄρα οἱ ἀναγνῶσται οἱ καὶ ψάλται σφραγίζονται), ἤ τινα ὅλως τῶν τοῦ κανόνος ἕτερον, ὁ τούτοις ἐπιχειρήσας δι' οἰκείαν αἰσχροκέρδειαν, καὶ ἐλεγχθείς, κινδυνευέτω περὶ τὴν οἰκεῖον βαθμόν· καὶ ὁ χειροτονούμενος μηδὲν ἐκ τῆς κατ' ἐμπορίαν χειροτονίας ὠφελείσθω προβολῆς, ἀλλ' ἔστω ἀλλότριος τῆς ἀξίας ἢ φροντίσματος, οὐ διὰ χρημάτων τετύχηκεν. Εἰ δέ τις καὶ μεσιτεύων φανείη τοῖς οὕτως αἰσχροῖς καὶ ἀθεμίτοις λήμμασι, καὶ οὗτος, εἰ μὲν κληρικός εἴη. τοῦ οἰκείου ἐκπιπτέτω βαθμοῦ, εἰ δὲ λαϊκὸς, ἢ μου νάζων, ἀναθεματιζέσθω. Ἐνταῦθα καλὸν ἂν εἴη τὸ στῆθος πλήξαντας πεπονθότως ἀναβοῆσαι· «Ἐὰν ἀνολίας παρατηρήσης, Κύριε, Κύριε, τίς ὑποστή σεται;» Τίς γάρ ἐστιν ὁ διοίκησιν εὐαγοὺς οἴκουν, ή διακονίαν οιανδήτινα τῆς Ἐκκλησίας ἀναδεχόμενος, ἢ κληρικός γινόμενος, ἢ μονίδριον λαμβάνων, ἄνευ τῆς δόσεως; Εἰ δὴ πᾶσι τούτοις τοῖς τε πορίζουσι και ποριζομένοις ἀθέσμως τῶν ἐσχάτων οἱ ἱεροὶ τιμῶνται κανόνες, ποία ἡμῖν σωτηρίας ἐλπὶς μὴ ἀφισταμένοις καὶ τῆς αὐτῶν κοινωνίας παντάCanon autem secundus synodi quartæ: Si quis, inquit, episcopus venumdat non vendibilem Spiritus sancti gratiam, nimirum quæ nullo pretio æstimari potest, et venditioni non obnoxiam, ob eximiam suam naturam et omni æstimatione superiorem, et propter 267 pecuniam ordinaverit episcopum, vel chorepiscopum, aut presbyterum, vel diaconum, aut hypodiaconum bi enim sunt qui sacros ordines suscipiunt), aut aliquem in clero @economum, aut patronum, aut curatorem (hi " enim primores, sicut et lectores et psaltæ consignantur); vel summatimalium alium aliquem qui ad statum ecclesiasticum pertinet, qui hisce manus imponit propter suam avaritiam, et convictus fuerit, cum discrimine sui gradus faciet, et is qui ordinatur,nihil emolumenti capiet ex ordinatione sua emptitia aut promotione, sed vacabit etiam dignitate sive munere, quod per pecuniam nactus erat. Si quis vero mediator accedat turpibus illis et nefariis muneribus, et hic, si clericus fuerit, suo gradu excidet; at si laicus aut monachus, anathemate ferietur. Hic autem æquum fuerit pectus pulsantes gravissime exclamare: «Si iniquitates observaveris, Domine, Domine, quis sustinebit? >> Qui enim est qui administrationem domus religiosæ vel ministerium aliquod ecclesiasticum suscipit, aut clericus fit, aut monasterium regit, sine mupere aliquo; at si omnibus illis tam qui conferunt quam qui accipiunt per nefas, sacri can. summumn supplicium intentant, quæ nobis spes salutis, qui nullatenus ab eorum communione abstinemus? Canon autem 22 synodi sextæ: Qui propter pecuniam ordinantur, ait, sive episcopi, sive clerici quicunque, et non secundum probationem et vitæ probitatem, et ipsos et ordinantes deponi jubemus. πασιν; Ὁ δὲ καὶ τῆς ς' συνήτου καεών, Τοὺς ἐπὶ χρήμασι χειροτονουμένους, φησί, εἴτε ἐπισκό πους, εἴτε οιουσδήποτε κληρικούς, καὶ οὐ κατὰ δοκιμασίαν καὶ τοῦ βίου ἀστείαν αἵρεσιν, αὐτούς τε καὶ τοὺς χειροτονήσαντας καθαιρεῖσθαι προστάτ σομεν. Ὁ δέ εʹ κανὼν τῆς ζʹ συνόδου, σύμπαντας τοὺς ῥηθέντας κανόνας διεξιών, καὶ ἐν καλοῦ μοίρα Canon autem quintus synodi septima omnes dictos canones recensens, et in summum Ecclesiæ commodum latos esse reputans, illorum senten- τῇ πρώτῃ τῷ κοινῷ τῆς Ἐκκλησίας δεδόσθαι tiam ipse etiam confirmat. Magnus autem Basilius ad episcopus, qui subipso erant, scribens, ne ordinarent propter pecuniam, inter alia hæc habet: Existimant nonnulli se nihil peccare, si tum quando sacros ordines conferunt nihil accipiant, sed post ordinationem. Accipere autem est quovis tempore accipere. Adhortor igitur vos ut hunc morem seu potius viam ducentem ad gehennam deponatis, neque contaminantes manus vestras hujusmodi muneribus vos sacra mysteria celebrando indignos præstetis. νομίσας, τῇ ἐκείνων κρίσει καὶ οὗτος ἐπιψηφί ζεται. Ὁ δὲ μέγας βασίλειος πρὸς τοὺς ὑπ᾽ ἑαυτὸν ἐπισκόπους γράφων, ὥστε μὴ χειροτονεῖν ἐπὶ χρή μασι, μετὰ τῶν ἀλλῶν καὶ ταῦτά φησι· Νομίζουσι τινες μὴ ἁμαρτάνειν, τῷ μὴ ἅμα λαμβάνειν, ἀλλὰ μετὰ τὴν χειροτονίαν· λαβεῖν δέ ἐστι τὸ ὁτεδήποτε καβεῖν. Παρακαλῶ οὖν, ταύτην τὴν πρόσοδον, μέλο λον δὲ τὴν προσαγωγὴν τὴν ἐπὶ γέενναν ἀπόθεσθε, καὶ μὴ τὰς χεῖρας μολύναντες τοῖς τοιούτοις λήμμα σιν, ἑαυτοὺς ἀναξίους ποιήσητε τοῦ ἐπιτελεῖν ἄγια μυστήρια.

Χ. Ἡ δε ἐγκύκλιος ἐπιστολὴ Γενναδίου πατριάρχου Epistola autem encyclica Gennadii patriarcha Κωνσταντινουπόλεως πρός γε τοῖς ἄλλοις καὶ ταῦτα Constantinopolitani præter alia hæc habet: Sit περιέχει· Ἔστω τοίνυν καὶ ἔστιν ἀποκήρυκτος, ergo et est ab omni sacerdotali dignitate et miniκαὶ πάσης ἱερατικῆς ἀξίας τε καὶ λειτουργίας αλ sterio alienus, et anathematis exsecrationi subjeλότριος, καὶ τῇ κατάρᾳ τοῦ ἀναθέματος ὑποκείμε ctus, qui se per pecunias sacerdotium acquirere νος, δ τε κτάσθαι τὴν ἱερωσύνην δια χρημάτων ἱερωσύνην διὰ χρημάτων existimat, atque qui id pecuniis præbere polliceοἰόμενος, καὶ ὁ ταύτην παρέχειν ἐπὶ χρήμασιν tur, sive clericus, sive laicus fuerit, sive hoc ὑπισχνούμενος, εἴτε κληρικός, εἴτε λαϊκὸς εἴη, καν facere convincatur, sive non. Quia fieri non ἐλέγχηται, κἂν μὴ ἐλέγχηται τοῦτο ποιήσας. Οὐ potest ut inconvenientia conveniant, vel mammona γὰρ οἷόν τε συμβῆναί ποτε τὰ ἀσύμβατα, οὐδὲ Deo consential, vel qui ei serviunt, Deo serviant. Θεῷ συμφωνῆσαι τὸν Μαμωναν, ἢ τοὺς τούτῳ Domini est sententia, cui contradici non potest; δευλεύοντας δουλεῦσαι Θεῷ· δεσποτικὴ καὶ αὕτη «Non potestis servire Deo et mammonæ.» ἀπόφατις αναμφίλεκτος· «Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ.» Epistola vero sancti Tarasii, patriarchæ ConἩ δὲ τοῦ ἐν ἁγίοις Ταρασίου, πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, πρὸς ᾿Αδριανὸν πάππαν Ρώμης stantinopolitani, ad Adrianum papam missa: σταλεῖσα, Φορητότερος μᾶλλον ἐστι, φησὶ, Μακεδόνιος, καὶ ἡ τῶν ἀμφ' αὐτὸν Πνευματομάχων δυσ σεβής αἵρεσις, ἢ οἱ πιπράσκειν τολμῶντες τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ κτίσμα καὶ δοῦλον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα ληρωδοῦσιν· οὗτοι δὲ ἑαυτῶν, ὡς δοκούσι, δοῦλον αὐτὸ ποιοῦσιν. Ο γάρ τι πιπράσκων ὡς δεσπότης αὐτοῦ πιπράσκει· καὶ ὁ ἀγοράζων, δε σπότης εἶναι βουλόμενος τοῦ ἐξωνηθέντος, ἀργυρίου τοῦτο κτᾶται τιμῆς. Προστίθησι δὲ καὶ ὡς ἐφάμιλλον τὸ τούτων ἁμάρτημα τῷ τοῦ προδοτου Ιούδα, ούτωσὶ συλλογιζομένη· Εἰ γὰρ ὁμοούσιον τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμά ἐστι καὶ ὁμότιρον, κατακρίνεται δὲ ὁ Ἰούδας, τὸ γιὸν ἀποδόμενος ἀργυρίου, ἀνάγκη δήπου καὶ τοὺς τὸ Πνεῦμα πιπράσκοντας μὴ ἐλάτ τονας ἢ ἐκεῖνος τὰς εὐθύνας ὑπέχειν. ᾿Αλλὰ γὰρ παρίτω καὶ ἡ τῆς Ἐκκλησίας σειρὴν, ἡ διὰ πάσης τῆς οἰκουμένης ᾄδουσα λύρα, ὁ τὰ πνευματικὰ φάρμακα μᾶλλον παντὸς ἰατροῦ εἰδώς τε καὶ σοφῶς κεραννύς, ὁ θεῖος, φημί, Χρυσόστομος, ὡς ἂν ἡμᾶς και τούτῳ διδάξῃ, ὅπως χρὴ τὸ αὐστηρὸν τῶν θείων κανόνων ἔσθ' ὅτε τῇ συμπαθείᾳ παρακιρνῶντας ὑποχαλᾷν. Ισμεν γὰρ ὅπως τοὺς χρυσίῳ τὰς χειροτονίας εωνημένους τῆς μὲν ἱερωσύνης ἐγύμνωσε, τὸ δὲ χρυσίον παρὰ τῶν τοῦ χειροτονήσαντος κληρονόμων ἠξίωσεν ἀπολαβεῖν, ἐπειδὴ τὴν ζωὴν ἐκμετρήσας ἐκεῖνος ἔφθασεν ἤδη (Αντωνίνος οὗτος ἦν τῆς Ἐφεσίων ὁ πρόεδρος, ὁ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος δωρεάν ὤνιον θέσθαι μὴ καταπτήξας). ᾿Αλλ' δρα μοι τῆς τοῦ ἁγίου συμπαθείας τὸ περιόν. Εξώμνοντο μὲν γὰρ ἐπὶ πολὺ πρότερον ἐκεῖνοι, ἢ μὴν τοῦτο πεποιηκέναι μηδέποτε· τοῖς δὲ φανεροῖς ἐλέγχοις δυσωπηθέντες, τόπων υπομιμνησκόμενοι καὶ και ρῶν, καὶ τῆς τοῦ χρυσίου ποσότητος, οὕτως ἔχειν ἀνωμολόγησαν ὕστερον, διατεινόμενοι ὡς οὐ σκαιότητι γνώμης, ἀλλ' ἀκεραιότητι μᾶλλον καθ υπαχθῆναι, τοιαύτην υπειληφότες τὴν συνήθειαν εἶναι, καὶ ἵνα τοῦ βουλευτηρίου, ᾧ περ ἦμεν ὑποτελεῖς, ἀπαλλαγείημεν, φάμενοι. Πρὸς ταῦτα ἡ οὐρανομήκης ἐκείνη ψυχὴ, καὶ τῶν τοῦ Θεοῦ οἰ κτιρμῶν εἶπερ τις ὑφηγητής γνησιώτατος, οὐκ ἀφ· ορισμὸν πρὸς τῇ καθαιρέσει ἐπήνεγκεν, ὡς οἱ θεῖοι κανόνες κρίσεως ἔχουσιν, οὐ τῆς Ἐκκλησίας ἀπεώ. Multo, inquit, tolerabilior est Macedonius, et impia hostium sancti Spiritus hæresis, quam illi qui vendere audent gratiam Spiritus sancti. Illi enim in creaturam, et servum Dei et Patris sanctum Spiritum contumeliam faciunt; hi autem servum suum, ut videtur, ipsum faciunt. Omnis enim qui aliquid vendit, tanquam dominus istius vendit, et qui emit cupiens dominus esse rei venditæ, argenti pretio id acquirit. 268 Addit etiam, quod hoc crimen consimile sit illi Judæ proditoris, hunc in modum disserens: Nam si consubstantialis sit Filio Spiritus sanctus, et ejusdem dignitatis, et damnetur Judas, quod propter pecuniam prodidit Filium, necesse etiam est illos qui Spiritum vendunt, haud leviores quam ille pœnas subire. Sed vero adsit jam Ecclesiæ suada, lyraque quæ per totum terranum orbem sonat, is qui spiritualia medicamenta perite magis quam medicorum quispiam, et sapienter miscet, sanctus, inquam, Chrysostomus, qui quidem nos etiam hac in re docuit, quod severitatem canonum nonnunquam lenitate temperantes paululum mitigare oprotet. Scimus enim quod eos qui auro ordinationes redemerunt, sacerdotio prim vare, aurum tamen ab hæredibus ejus qui ordinavit repetere voluit; quoniam vita jam emensa, iste præiverat. Antoninus autem erat Ecclesiæ Ephesinæ antistes, qui Spiritus sancti gratiam venumdare nullus dubitabat. Vide autem eximiam viri sancti clementiam. Juraverunt enim jam ante se nunquam tale quid perpetrasse. Argumentis autem evidentibus convicti, indicatis et tempore et auri quantitate, postmodum rem se ita habere fassi sunt, obtendentes se non animi malitia, sed simplicitate potius ferri, quatenus ex more esse existimabant, et a tribunali (quod aiebant), cui obnoxii fuimus, liberaremur. Ad hæc amplissima, ut cœlum patet, illa anima et miserationum Dei, si quis alius, maxime genuinus explanator, non excommunicationem depositioni superinduxit, uti sacri canones decernunt, neque Ecclesia penitus exclusit (licet voluntaria confessio de quovis crimine multum detrahat, sicut convictio e contra

MATTHÆI BLASTARIS valde aggraval): sed misericordia rigorem ca- σατο (καί τοι τῆς μὲν ἑκουσίας ἐξομολογήσεως nonum attemperando, intra altare ipsis de sacris mysteriis communicare permisit, ea ratione satis, ut videbatur, eorum animas consolans, quæ sacerdotii amissione depressæ erant. ἑκασταχὴ τῶν εὐθυνῶν τὸ πλεῖστον ἀφαιρουμένης, τοῦ δὲ ἐλέγχου χαλεπωτέρας ταύτας ἐργαζομένου), ἀλλ' ἡμερότητι τὸ τῶν κανόνων κεράσας ἀπότομον, εἴσω τοῦ θυσιαστηρίου τῶν ἁγιασμάτων αὐτοῖς μετα έχειν ἐπέτρεψεν, ἱκανῶς ταύτῃ τὰς αὐτῶν οἰόμενος παρακαλέσαι ψυχὰς τῇ τῆς ἱερωσύνης ὀδυνωμένας ἐκπτώσει. In libro autem Actuum hæc occurrunt: Ubi autem vidit Simon, quod per impositionem manuum apostolis datus fuit Spiritus sanctus, obtulit eis με cuniam, dicens: Date mihi facultatem istam, ul cuicunque manus imposuero, recipiat Spiritum sanctum. Petrus autem dixit ei: Argentum tuum tecum sit in perditionem, quia donum Dei existimasti pecunia possideri.» etc. Tertius autem liber Reguin: «Et non conversus est Jeroboamnus, inquit, ab iniquitate ejus, el reversus est, et fecit ex parte populi sacerdotes excelsorum, quicunque voluit, ejus manum adimplebat. Et hæc res vertit in malum, domui Jeroboami, et in perniciem et ad delendum eum a facie terræɔ Quis igitur non novit veterem illum Gieze, ut propheta Eliseo ministrabat, et, uti narrat liber quartus Regnum, quas facinorum pœnas tulit? Vix enim minus ille ob nequitiam innotescit, quam magister ejus ob virtutem. Cum igitur Neeman munera prophetæ dare decreverat, quia liberatus erat per illum a lepra, ille autem largitionein minime acceperat, Gieze Neeman abeuntem præstolatus, et avaritiam suam mendacio tegens, quasi magister ejus in mandatis dederat recipere, et postquam ita de bonis ejus non pauca accepisset, statim lepræ quam ille deposuerat, hæres factus est, propheta hoc maledieti ipsi denuntiante. Magnus autem Basilius in Expositione sua in prophetam Isaiam, locum illum explicans, Legem dedit in 'auxilium: ut dicant,non tanquam verbum hoc, pro quo non licet munus dare, quoniam ventriloqui, inquit, 269 propter pecuniam divinantur. Hoc enim ridiculum est, quod qui decipiuntur, mercedem mendacii argentum ipsis dant. Verbuta autem legis non est tale, ut proillo donumaliquod detur, quoniam nemo gratiam dat.. Gralis enim, ait, accepistis, gratis date.» Vides quomodo Petrus. succensuit adversus Simonem, qui argentum pro gratia sancti Spiritus obtulerat; «Argentum tuum sit tecum, inquit, in perditione:n, quoniam existimasti donum Dei per pecuniam comparare.» Non est igitur sermo Dei ut venalia verba ventriloquorum Quodnam enim pretium aliquis det illo condignum? Audi Davidem hæsitantem et dicentem: • Quid retribuam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi?» Non igitur licet dare donum gratia ejus condignum. Unicum est donum dignum conservatio rei donate. Qui dat tibi thesaurum, non Ἐν δὲ τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων ταῦτα γέγραπται· Θεασάμενος δὲ ὁ Σίμων, ὅτι διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων δίδοται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, προσήνεγκεν αὐτοῖς χρήματα, λέγων· Δότε καμοὶ τὴν ἐξουσίαν ταύτην, ἵνα ᾧ ἂν ἐπιθῶ τὰς χεῖρας, λαμβάνῳ Πνεῦμα Ἅγιον. Πέτρος δὲ εἶπε πρὸς αὐτόν Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν, ὅτι τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ ἐνόμισας διὰ χρημάτων κτᾶσθαι, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἡ δὲ τρίτη τῶν Βασιλειῶν, «Καὶ οὐκ ἐπέστρεψεν Ἱεροβοάμ, φησίν, ἀπὸ τῆς κακίας αὐτοῦ, καὶ ἐπέστρεψε, καὶ ἐποίησεν ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ δε ρεῖς ὑψηλῶν· ὁ βουλόμενος ἐπλήρου τὴν χεῖρα αὐτοῦ. Καὶ ἐγένετο τοῦτο τὸ ῥῆμα εἰς ἁμαρτίαν τῷ οἴκῳ Ιεροβοαμ, καὶ εἰς ὄλεθρον, καὶ εἰς ἀφα νισμὸν ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς» Τίς οὖν οὐκ οἶδε καὶ τὸν πάλαι Γιεζῆ, ὅπως τῷ προφήτῃ μὲν Ἐλισσαίῳ διακονούμενος ἦν, ὡς ἡ τῶν Βασιλειῶν τε τάρτη διέξεισιν, οἷα δὲ πέπονθεν ἐξ ὧν ἔδρασεν; Οὐχ ἧττον γὰρ διὰ κακίαν ἐκεῖνος ἢ δι' ἀρετὴν ὁ διδάσκαλος μικροῦ τοῖς πᾶσι γνωρίζεται. Χρήματα γοῦν τοῦ Νεεμάν τῷ προφήτῃ πορίσαι προθυμου - μένου, ἀνθ' ὧν τῆς λέπρας ἐξάντης δι' αὐτοῦ γεγένητο, κἀκείνου τὴν εἰσφορὰν μὴ προσηκαμένους ὁ Γιεζή καταλαβὼν ἀπιόντα τὸν Νεεμάν, καὶ τὴν φιλοχρηματίαν τῷ ψεύδει ἐπιλυγάσας, ὡς ἄρα ὁ διδάσκαλος αὐτῷ λαβεῖν ἐπιτάξεις, καὶ ταύτῃ τῶν ἐκείνου εἰκηφώς οὐκ ὀλίγα, κληρονόμος εὐθὺς καὶ ἧς ἐκεῖνος ἀπήλλακτο λέπρας γεγένητο, αὐτὸ τοῦτο τοῦ προφήτου ἀρασαμένου. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῇ εἰς τὸν προφήτην Ησαίαν ἑρμηνείᾳ, ἐξηγούμενος τό, Νόμον ἔδωκεν εἰς βοήθειαν, ἵνα εἴπωσιν οὐχ ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο, περὶ οὐ οὐκ ἔστι δῶρα δοῦναι περὶ αὐτοῦ, ὅτι αἱ ἐγγαστρίμυθοι, φησὶν, ἐπ' ἀργυρίῳ μαντεύονται. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ καταγέλαστον, ὅτι καὶ ἀργύριον αὐτοῖς τελοῦσι, μισθὸν τοῦ ψεύδους, οἱ ἀπατώμε νοι. Τὸ δὲ ῥῆμα τοῦ νόμου οὐκ ἔστι τοιοῦτον, ὥστε δῶρα δοῦναι περὶ αὐτοῦ, ὅτι τὴν χάριν οὐδεὶς ἀποδίδεται· «Δωρεάν γάρ, φησίν, ἐλάβετε, δωρεάν δότε,» Ορᾷς ὅπως ἀγανάκτησε Πέτρος ἐπὶ τῷ Σ μωνι, ἀργύριον ὑπὲρ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος προσκομίσαντι; «Το ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη, φη σὶν, εἰς ἀπώλειαν, ὅτι ἐνόμισας τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ διὰ χρημάτων κτάσθαι.» Οὐκ ἔστιν οὖν ὁ τοῦ Εὐαγγελίου λόγος ὡς τὰ πωλούμενα θύματα των ἐγγαστριμύθων. Τί γὰρ ἂν τις δοίη ἄξιον, αὐτοῦ ἀντάλλαγμα; Ακουε τοῦ Δαβίδ διαποροῦντος καὶ λέγοντος «Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκέ μοι;» Οὐκ ἔστιν οὖν δῶρα δοῦναι περὶ τούτου ἀντάξια τῆς αὐτοῦ χάριτος· ἐν δῶρον

SYNTAGMA ALPHABETICUM. Χ. ἄξιον, ἡ φυλακὴ τοῦ δωρηθέντος, Ο δούς σοι τὸν pretium requirit rei datæ, sed custodiam debitam θησαυρὸν οὐχὶ τιμὴν ἀπαιτεῖ τοῦ δοθέντος, ἀλλὰ φυλακὴν ἀξίαν του δεδομένου. Νόμοι. Εάν τις διὰ δόσεως χρυσίου ἐπίσκοπος ἢ κλη ρικός γένηται, ἢ ξενοδόχος, ἢ πτωχοτρόφος, ἢ νοσοκόμος, ἢ διοικητής εὐαγούς οιουδήποτε οἴκου, ἢ ἑτέρου τινὸς ἐκκλησιαστικοῦ φροντιστής διακονήματος, καὶ ὁ δούς, καὶ ὁ λαβὼν, καὶ ὁ μέσος γενόμενος, τῆς ἱερωσύνης, ἢ τοῦ κλήρου, ἢ τῆς ἐμπιστευθείσης διοικήσεως, ἀπεγυμνούσθωσαν. Εἰ δέ τις τῶν ἐπισκόπων ἢ κληρικῶν, εἴτε πρὸ τῆς χειροτονίας, εἴτε μετὰ ταῦτα, ἐκ τῶν ἰδίων πραγμάτων δοῦναι βουληθείη τῇ ἐκκλησίᾳ, εἰς ἢν ἐπεκηρύχθη, οὐ μόνον οὐ κωλύομεν, ἀλλὰ καὶ παν τῆς ἐπαίνου ἄξιον κρίνομεν. Περὶ κανονικοῦ, καὶ τῶν ὑπέρ χειροτονίας διδομένων. Ἐξ αὐτῆς τῆς κώμης, ἐν ᾗ ἐστιν ἡ ἐκκλησία, κατὰ ἀναλογίαν τῶν τόπων, κρίσει τοῦ ἐπισκόπου οἱ κληρικοὶ χειροτονείσθωσαν, καὶ τὴν οἰκείαν ἐπιο γενωσκέτωσαν κεφαλιτιῶνα. Χάριν δὲ τοῦ τοιούτου κανονικοῦ, καὶ τῶν ὑπὲρ χειροτονίας διδομένων συνήθως, διορίζεται τὸ χρυσόβουλλον τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως Ισαακίου τοῦ Κομνηνοῦ πρὸς τοῖς ἄλλοις λαὶ ταῦτα· Τυποῖ γὰρ, φησίν, ἡ βασιλεία μου ἐπὶ τῇ χειροτονία τῶν ἱερέων, καὶ ἐπὶ τῷ κανονικῷ, τὸν παλαιὸν ἐνεργεῖν τύπον, καὶ μηδὲν ἐπὶ τῇ χειροτονία λαμβάνειν πλέον τὸν χειροτονοῦντα τούτους ἐπίσκοπον, ἀλλ᾽ ἢ μόνα τὰ ἑπτὰ χρυσά νομίσματα, ἤγουν ἓν μὲν, ὅτε ποιεῖ αὐτὸν ἀναγνώστη, τρία δὲ, ὅτε χειροτονεῖ αὐτὸν διάκονον, καὶ ἕτερα τρία, ότε G πληροῖ αὐτὸν ἱερέα. Ἐπιβεβαιοῖ δὲ τοῦτο καὶ τὸ συνοδικὸν ψήφισμα τὸ γεγονὸν ἐπὶ τοῦ πατριάρχου Μιχαὴλ, ὃ καὶ ζήτει κατὰ τὸ ιζ' κεφάλαιον τοῦ παρόντος στοιχείου. Ωσαύτως καὶ ὑπὲρ τοῦ κανονικού, ἀπὸ τοῦ ἔχοντος χωρίου τριάκοντα καπνούς, νόμι σμα χρυσοῦν ἕν, ἀργυρᾶ δύο, κριόν ένα, κριθῇς μοδίους ἕξ, οἶνου μέτρα ἓξ, ἀλεύρου μοδίους ἓξ, καὶ ὄρνεις τριάκοντα. ᾿Αλλὰ καὶ ἕτερον συνοδικὸν σημεί ωμα γέγονεν ἐπὶ τοῦ πατριάρχου Νικολάου, κελεῦον κατὰ τὸ τοιοῦτον χρυσόβουλλον δίδοσθαι τὰ καὶ νονικά, καὶ τὰ ὑπὲρ χειροτονίας. ΚΕΦΑΛ. ΚΘ'. Περὶ χηρῶν γυναικῶν. Ζήτει τὸ α' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Λ'. Περὶ τῶν χλευαζόντων τοὺς ἀσθε νῶς τοῦ σώματος ἔχοντας. Ζήτει τὸ α΄ κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΛΑ΄ Περὶ τοῦ ἁγίου χρίσματος, καὶ τίνες χρίονται μόνον τῶν προσερχομένων τῇ ᾿Εκκλησία αἱρετικῶν. Ζήτει ἐν τῷ θ' κεφ, τοῦ 1 στοιχείου κανόνα ς' τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου, καὶ ἐν τῷ α΄ κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα μη τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου, καὶ ἐν τῷ β΄ κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα ζ' τῆς β΄ συνόδου. ΚΕΦΑΛ. ΛΒ'. Περὶ Χριστιανισμοῦ. Ο ρηʹ κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου τους τὴν ἄσκησιν εἰσδεχομένους τῶν Χριστιανῶν ἐλευ dono oblato. Leges. Si quis pecunia data episcopus aut clericus flat, vel peregrinorum, vel pauperum, vel ægrotantium præfectus, aut administrator cujuscunque domus Deo consecratæ, vel alius ecclesiastici ministerii curator, et is qui dat, et qui accipit, et mediator, sacerdotio suo aut clero, aut concredita administratione privabuntur. Si quis tamen episcopus vel clericus ante ordinationem suam, vel post illam, de bonis suis largiri velit Ecclesiæ, ad quam vocatus est, non solum non prohibemus, sed etiam omni laude dignum decernimus. De canonico, et iis quæ pro ordinatione, solvuntur. Ex eodem vico ubi est ecclesia, pro ratione locorum, et discretione episcopi clerici ordinentur, et proprium agnoscant capitulum. Hujusce autem canonici causa, et eorum quæ pro ordinatione ex consuetudine data erant, Aurea Bulla venerabilis imperatoris Isaacii Commeni, inter alia, hæc decernit. Statuit imperatoria mea majestas, ut pro ordinatione sacerdotum, et canonico vetus forma obtineat, et nihil amplius pro ordinatione alicujas episcopus qui ordinat, recipiat, quam, solos septem aureos nummos, videlicet unum, quando eum lectorem creal, tres vero cum diacenatum confert, et alios tres, quando sacerdotem perfcit. Et similiter decretum synodicum, quod sancitum est sub Michaele patriarcha (quod vide ad cap. 17 bujusce elementi) procanonico & loco, qui 30 caminos habet, unum nummum aureum, argenteos duos, arietem unum hordei modios sex, vini mensuras sex, tritici modios sex, et aves triginta. Sed et aliud edictum synodicum factum est sub patriarcha Nicolao, quod secundum hanc Auream Bullam solvi jubet jura canonica et quæ pro ordinatione erigi solent. CAP. XXIX. De Viduis. Vide. cap. 1 litt. Γ. CAP. XXX. De his qui infirmitate aliqua corporali laboruntes derident. Quære. cap. 1 litt. Υ. 270 CAP. XXXI. De sacro chrismate: et quinam ex hæreticis, qui ad Ecclesiam revertuntur, per solam unctionem recipiuntur. Consule in cap. 9 litt. M canonem sextum synodi Carthaginensis, et in cap. 1 litt. σε nomem 48 concilii Laodiceni, et in cap. 2 litt. canonem 7 synodii secundæ. CAP. XXXII. De Christianismo. Canon 108 concilii Carthaginensis qui professionem sive exercitium Christianorum suscipiunt.

MATTHÆI BLASTARIS CARMINA DUO. ex voluntate libera, et sua sponte ad fidem acce- θέρᾳ προαιρέσει καὶ αὐτεξουσίῳ νομοθετεί προσιέdere ordinat, non autem per vim atque ex necessitate; ista enem neque firma sunt neque diuturna. Nam virtutem ex electione esse oportet, non coactam et invitam. Exercitationem vero nuncupans innuit, quod quemvis Christianum oportet virtutem exercere, ac continentiam et pudicitiam, et præ cæteris charitatem erga omnes. Ita ut qui non hoc modo vivat, nomine tenus Christianus sit, non revera. Magnus autem Basilius in canone 45: Qui nomen Christiani assumit, et mandatorum transgressione Christum contumelia afficit, nihil illi conducit mera appellatio. Paria scilicet dicens cum magno Jacobu: «Quid juval, rogante, fratres mei, si quis fidem se habere dicat, opera vero non habeat? num fides illum queat servare?» Nam ut splendore virtutum in nobis relucente glorificatur Deus, juxta illud; «Splendeat lux vestra coram hominibus,» elc., ita tenebris vitiorum nosmet obfuscantibus contingit ut Deus blasphemiis proscindatur inter gentes. CAP. XXXIII. De chorepiscopis. Quære cap. 31 litt. E. INITIUM LITTERÆ ¥. CAP. I. Quomodo psallere et orure oportet. Vide 35 cap. litt. E. CAP. II. De cantoribus et lectoribus. Vide in cap. 9 litt. canonem 23 synodi Laodicenæ. p καὶ τῇ πίστει, ἀλλὰ μὴ βία, μόδ' ἐξ ἀνάγκης· τὰ γὰρ τοιαῦτα οὐ βέβαια, οὐδὲ νόμιμα. Αἱρετὴν γὰρ εἶναι δεῖ τὴν ἀρετὴν, ἀλλ' οὐ βεβιασμένην, ἢ ἀκού σιον. Ασκησιν δὲ νἰπὼν, ἐνέφηνεν, ὅτι πᾶσαν δεῖ τὸν Χριστιανὸν ἀρετὴν ἀσκεῖν, ἐγκράτειαν, καὶ σω φροσύνην, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων τὴν εἰς ἅπαντας ἀγάπην· ὡς ὅ γε μὴ ταύτῃ βιούς ονόματι μόνον Χριστιανὸς, ἀλλ' οὐ πράγματι λέγεται. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ με κανόνι, Ὁ τὴν τοῦ Χριστιανοῦς, φησί, προσηγορίαν εἰληφώς, καὶ διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν παραβάσεως τὸν Χριστὸν ἐνυβρίζων, οὐδὲν ἐκ τῆς ἐπωνυμίας ἀπώνατο μόνης, ἀδελφὰ τῷ μεγάλῳ φιλοσοφῶν Ἰακώβῳ, «Τί τὸ ὄφε λος, ἀδελφοί μου, φάσκοντι, ἐὰν πίστιν τις λέγῃ ἔχειν, ἔργα δὲ μὴ ἔχῃ;· μὴ δύναται ἡ πίστις σῶσαι αὐτόν; Ωσπερ γὰρ τῆς αὐγῆς τῶν ἀρετῶν ἐν ἡμῖν ἀστραπνούσης δοξάζεται ὁ Θεὸς, λατὰ τὸ, «Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων,». καὶ τὰ ἑξῆς, οὕτω τοῦ ζόφου προσαναχρωννόντος ἡμᾶς τῶν παθῶν, βλασφημεῖσθαι τὸν Θεὸν συμβαίνει παρὰ τοῖς ἔθνεσι. ΚΕΦΑΛ. ΔΙ. Περί χωρεπισκόπων. Ζήτει τὸ λα' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Α΄ Πῶς δεῖ ψάλλειν καὶ εὔχεσθαι. Ζήτει τὸ λε' κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Β΄. Περὶ ψαλτῶν καὶ ἀναγνωστῶν. Ζήτει ἐν τῷ θ' κεφ. του στοιχείου κανόνα κγ' τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου. CAP. III. Quod hæreticorum pseudomartyres sequi ΚΕΦΑΛ. Γ'. Ότι πρὸς τοὺς ψευδομάρτυρας non licet. Quære in 2 cap. litt. canonem 9 et 34 synodi Laodicens. CAP. IV. Quomodo in ordinationibus fiant suffragia. Quære in litt. X cap. 1 et 2. INITIUM LITTERÆ Q. CAP. 1. Quibusnam licet horarium gestare. Vide in mono capite litt. canones 22 et 23 concilii Lao diceni. τῶν αἱρετικῶν οὐ δει ἀπιέναι. Ζήτει ἐν τῷ β΄ κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου θ' καὶ λδ'. ΚΕΦΑΛ. Δ'. "Οπως αἱ ψῆφοι γίνονται τῶν μελλόντων χειροτονεῖσθαι. Ζήτει τοῦ Χ στοιχείου κεφάλαιον Δ' καὶ β'. ΚΕΦΑΛ. Α΄. Τίνα δεῖ ὡμάριον φέρειν. Ζήτει ἐν τῷ θ' κεφ. του στοιχείου κανόνας τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου κβ' καὶ κγ. MATTHÆI BLASTARIS CARMINA DUO DE OFFICIIS ECCLESIÆ ET AULE CP. Exstant in notis Goari ad Codinum. Vide tom. CLVII, col. 129.