CIRCA ANNUM DOMINI MCCCLIII. MAXIMUS PLANUDES CPOLITANUS MONACHUS NOTITIA (Fabric. Bibliotheca Græca ed. Harles., t. XI, p. 682.) Maximus Planudes, monachus Constantinopolitanus, inter eruditissimos suæ ætatis, apud Andróuicum Palæologum seniorem gratiosus, ab eodem ad Venetos a. 1327 ablegatus est cum Leone Orphanotropho, ut ex Pachymeris libro IX Histor. Allatius, De consensu, pag. 841, adnotavit. Vixit adhuc a. 1353 (a). Scripta ejus hæc mihi innotuere: Versa in Græcam linguam. A. Ciceronis Somnium Scipionis. Vide Lambeeinm V, pag. 155, necnon Macrobii in idem sommium Commentaria. Ms. in bibl. regis Christianissimi, in Seguieriana sive Coisliniana. Labbe, p. 280, Bibl. novæ Mss., et Montfaucon. p. 520, Bibl. Coislinianæ. (Fabr.) In cod. nempe Coislin. 355, Somnium Scipionis, a Cicerone scriptum, explanatum a Macrobio Ambrosio, Gr. versum a Max. Planude; inc. 'Hvíxa ènì thy 'Aypixhy àçıxóµŋy' sequitur Macrobii Ambrosii Explanatio in Somnium Scipionis, Græce versa a Max. Planude; inc. Μεταξὺ τὴν τοῦ Ελάτωνος καὶ Κικέρωνος. Paris. in bibl. publ. sex codd. V. Indie, ad vol. Il Catal. mss. bibl, publ. - Fiorent. in bibl. Laurent., cod. 33, n. 5, plut. 57, Cicer. Somnium Scipionis, a Planude Gr. versum; V. Bandin. Cat. codd. Gr Laur. II, p. 587; ibique, u. 11, exstat Cic. de memoria artificiali, Gr. interprete forsan Maximo Planude, uti suspicatur Bandin., 1. cit. Ibid. in cod. 14, n. 1, plut. 80, Planudis versio Gr. Macrobii comment. in idem Sɔmnium. V. Bandin., libro cit., tom. III, p. 213, sq. Venetiis in bibl. Marc. cod. 508. Cice10nis Somnium Scipionis cum Expositione Macrobii; omnia cum versione Graca Max. P.anudis. V. Catal. codd. Gr. Marc. p. 275. Fragmentum s. pars tertii et quarti cap. Macrobii comment. in Somaium Scipionis, a Planu.le Gr. versi Vindob. in cod. Cæs. 87, n. 18, uti pluribus docuit Kollar. in Supplem. ad Lambecii comment. tom. 1, p. 559 sqq. — Ibid. in cod. 33, sunt excerpta quædam ex Planudis operibus philosophicis, non magni momenti, judice Kollario ad Lambec. VII, p. 156. (Harl.) 2. Casaris commentarii de bello Gallico. Hec versio primum edita est a. 1606, ex codice Pauli Petavii, a Godofredo Ingermano. De éa illustris fluetius libro De claris Interpretibus, p. 219: Dubito equidem Gazane un Planudæ, an alteri ejusdem ævi cuipiam Commentariorum de bello Gallico conversione u Cræcam, quæ in Petaviana Bibl. habetur, ascribam. Cæsarem illa nonnunquam ducem deserit, et breves tem al excursus, raro tamen et verecunde; cæterum non impura ca, nec invenusta. David Hoeschelius epistola ad Ingermanum, 4 cal. April. a. 1606, Interpretationem Planudis potius, qui et Ovidiana vertit quadam. non infeliciter, quam Gazæ crediderim quod e phrasium similitudine facile conjecerim. Petrus Scriverius littens ad eumoem Ingermanum: Belli Gallici interpres ille Græcus non est quidem contemnendus, sed tamen haud ita magno litterarum emolumento legitur, ut absque ulla studiosorum fraude poterit obliterari, quisquis est. (a) De Maximo Planude confer_Vossium, De poetis Græcis, cap. 9, pag. 80 sq., et De scient. mathem., cap. 9. pag. 311; Montfauc. in Palæogr. Græca, pag. 38. qui ait Planudem sub initio sæculi decimi quarti floruisse, notatque Possevin, affirmantem, eum sæculo xv scripsisse. A. G. 4302, manu sua scriptam esse CPoli in mouasterio cognomento του Ακαταλείπτου melapurasin Evangeln S. Joannis, in cod. bibl. Marc. Venet. 481, ipse profitetur in fine. V. Cat. codd. gr. Marc, pag. Oudin. Comm. de SS. eccl. tom. III. pag. 760 sqq., ad a. 1320, ubi multos codd. miss. in quibus Planudæ opera asservantur, enumerat: Henr. Wharton, in append. ad Cavei Hist. litter, SS. eccl. tom. H, pag. 53, ad a. 1510. Hamber- ger in Zuverlässigen Nachricht., part. IV, p. 566 sqq.; Saxium__in Onomast. lit., part. 1, p. 55% sqq. ad a. 1327; qui profitetur, quando Planudes mature debitum persolverit, sibi non constare, et, si Dorville in Obss, miscell. vol. II, tom. 1, pag. 429, scribit, Maximum Planudem ab omnibus obšisse tradi 1353, locupletem same ejus famæ auctorem requirit, notatque Jn. Jac. Reiskium, in prælat, ad Anthol. Gr., p. xva, arbitrantem Planudem sæculi xm hominem esse; Shrockh. in Histor. Christ. eccl., tom. III, pag. 500. Adde, si lubel, que scripsi ia Introd. in histor. L. G., tom. II. part. 1, p. 530 sqq., et in supplement. com. II, p. 69. HARL.

NOTITIA. 3. Ovidii Metamorphoseon libri Græca prósa redditi, cujus met phraseos_meminit Volaterranus libro xvII Commentar. urbanor. Loca quædam ex illa produxit Nicolaus Heinsius notis ad Ovidium. Etiam leroides Ovidii Græce versas a Planude, memorat post Simferum. Huetius de claris interpretibus (Fabr.) p. 217 sq. ed. Stadæ 1680, 8, ubi agit de Max. Planudis versionibus Græcis. Metamorpho seon versio Romæ in bibl. Vaticana, et Venet. in bibl. Marci. V. Montfauc. Bibl. biblioth. mss. p. 12 et Epistolarum ac Metamorphos. versio, Romæ in ead. bibl. ibid. p. 34, ibid. p. 501. In bibl. Ambros. Mediolani, sunt plura Max. Planudis opp. nempe de constructione verborum, bis; de metris; Metamorphos. Ovidii;· de indissolubilibus contradictionibus; de pedibus oratorum; dialogi; epistolæ; — anthologia epigrammatum et Catonis sententiæ: ac p. 502 in ead. bibliotheca Ovidii Metamorphoses et Heroides, in Græcum a Max. Planude translatæ, cum scholiis, bis. p. 622 in bibl. Escorial. regis Hispan. Ovidii Epistolæ, per Planudem Gr. versæ. 1bid. p. 632, in bibl.: regis Angliæ, Ovidii Metamorph, a Planude Græce conversæ. Paris. in bibl. publ. cod. 2849, Ovidim Metam, libri octo priores, e lingua Lat, in Græcam conversi a Max. Planude; et in cod. 848, eorumdem librorum quindecim priorum, atque Heroid. Ovidii n etaphrasis, auctore Max. Planude. (Hurl.) Ibid. cod. 44, Mosquæ in cod. 4. Catonis Disticha moralia Græcis expressa versibus, de quibus in bibl. Latina līb 1v., cap. 1, § 8 (e). Adnotationes Græcæ marginales et interlineares, quæ mss. sunt in bibl. Cæsarea, Lambec. V, p. 215, mon viderunt lucem. (Fabr.) Lamb. V, p. 442 sqq. ed Kollar, n. 34, cvd. 267. - In eod. vol. p. 617, 1. 20, cod. 332.· In vol. VII, p. 535, in cod. 133, n. 27, cum adnotatt. Græcis marginalibus atque interlinearibus. Paris. in bibl. publ. undecin codd: (V. Ind. ad Cat. Mss. Paris. bibl. Reg. vol. II, sub vʊc. Maximus Planudes.) — Oxon. in cod. Barocc. 64.· Venetiis, in bibl. Marc. cod. 83, fi.). V. Cat. codd. Gr. Marc. p. 60. Florent. in bibl. Laurent, cod. 12, n. 2. plut. 32; cod. 7, n. 16, plut. 55; cod. 23, n. 8, plut. 56, cum glossis interlinearibus et scholis marginalibus; m. 15, plut. 59; cod. 16, n. 6, plut. 60, cum permultis glossis interlinearibus instar perpetuæ paraphraseos et scholiis subjectis; in cod. 13, n. 12, plut. 80; in cod. 26, n. 1, plut. 80. cum uberromis glossis interlinearibus; et in cod. 23, n. 2, plut. 81. V. Bandin. Cat. codd. Gr. Laurent. II, p. 135, 259, 327, 575, 606; et vol. III, p. 203, 215 atque 236. Leidæ, in bibl. publ. inter codd. Vossianos, in duobus codd. V. Catal. bibl. Leidens. p. 396, n. 23, ac p. 398, n. 52. synod. 247, n. 2, cum scholiis in margine adjectis, et cod. 248, n. 1. Vid. Matthæi Notitiam cit. p. 160. - Romæ, in bibl. Vatic. inter codd. reginæ Sueciæ, n. 653. Catonis Sententiæ, et Boethius, De consolaLione philosophiæ, a Planude Gr. versus, atque ejusdem Epitaphium, auctore quodam Gregorio; ibid. n. 651. Diophanti Arithmetica, in cujus calce quædam ex Maximo Planude adjunguntur. V. Montfauc. Bibl. biblioth. miss. p. 28 D. Ibid. p. 593 Cato Planudis, in cod. August. Vindel. LXV. (llarl.) 5. Boethii De consolatione philosophiæ, cujus Græca versione ms. in bibl. regis Christianissimi, usus in sua Boethii editione Renatus Vallinus. Ex ms. Cæsareo quædam producit Lambecius, VII, p. 145 sq. [p. 310 sqq. ed. Kollar. ] Alus pulcherrimus codex Græco-Latinus, ann. 1478, a Petro Montaguana donatur monasterio S. Justinæ; exstat in bibl. Seguieriana sive Coisliniana. Vide Montfauconuin, p. 140. In Cæsareo codice leguntur etiam prolegomena Græca et adnotationes marginales. (Fabr.) Paris. în bibl. publ. codd. De consolatione philosophiæ, cum schobis, 1992, tum 2094, et tribus sequentibus, in quorum ultimo ad calcem epilogus, ubi de Buerbio quædam minus obvia occurrere dicuntur, et 2571, u. 3. Ibid. Boethius De dialectica, interprete Planude in cod. 2094, 2, ubi tamen una tantum pagina superest: acc, quoque scholia; in cod. 2103, n. 2, et 2830, n. 6, cum scholiis, ad marginem conjecus. Conf. Montfauc. Palæogr. Gr. p. 83. Mosquæ, in codd. synod. 247, n. 3, cum scholiis, et 313, 1, Planudæ Interpretatio libr. Boethil de consolatione philosophiæ; v. Matthæi not. cit. p. 160 el 205. Eadem, teste Montfauc. in Bibl. biblioth. mss. p. 7 B, C. hidein Planudis dialogi De grammatica; De syntaxi, et opera plurima, Romæ, in bibl. Vaticana, De consol. philos. cum scholiis, a Planude Gr. versus, item de Trinitate, bis, Mediolani in bibl. Amp. 494 A; bios. In bibl. Escorial, v. Plueri Itiner. per Hispan., p. 160. Boethius etc. Latine, et cum Græca Planudis versione, atque commentariis Latinis, in cod. Coislin. 84. V. Montfauc. I. cit. p. 140. (ilurl.) 6. S. Augustini de Trinitate libri XV, mss. in (e) P. 259, tom. Ill ed. Ernesti: ego autem in Breviore notit. Interaturæ Rom. pag. 698 sq. egi dedit. Catonis per Mattham Garbictum (qui Planudis disticha e Catone correxit ac supplevit), Tubing. 1545, 8. de edit. Antwerp. 1568. cu.m Pianudis versione Gr. de edit. Amstel. 1759, 8, cujus tomo 11 præmissa est Planudis metaphrasis Gr. cum castigat. Jos. Scaligeri; tum in Breviore notitia in usum scholarum p. 208, de Catonis sententais Gr. per Planud. in vol. inscripto: Exxsipi. διον Ypappatinis cisaɣwyn; Florent. 1513 et 1516. (art) PATROL. GR. (XI.VAL. bibl. Cæsarea. Vide Lambec. IV, p. 159, 160 (f) Sive p. 356, ed. Kollar. cujus notam conferes, n. 1, cod. 161, et p. 360; in cod. 162, No. nuc, in cod. Bavar. 54. V. piura apud cl. Hardt. ™ Aretini Beyträgen, etc., a. 1804, part. 1, p. 22. Florent. in bibl. Dominicanorum S. Mar 1. V. Franc. Anton. Zachariæ iter litterar. per Italiam, Venet. 1762, 4, p. 54. — Paris, in bibl. publ. codd. 828, n. 1, et 829. Romæ in bibl. Vaticana, adoita alia ejusdem operis a Demetrio Cydone facta versio, teste Monttaue. In Bibl. biblioth. mss. p. i 12. (Harl.

MAXIMUS PLANUDES. PLANUDE Etiam illa, ubi de processione Spiritus S. ex Patre Filioque tractatur, fideliter vertisse, notat Bessarion apud Allatium, De consensu, p. 842. Locum ex ca versione Græce editum Rome a. 1650 notat Whartonus [ ad Cavei Hist. litter. cit. II, p. 58]. Græce et Latine cum Jo. Leunclavii versione prodiit ad calcem Leontii De sectis Basil. 1578, p. 584-599, et in Auctario bibl. Patrum Ducæone, Paris. 1624, tom. I. 7. Etiam libros Augustini De civitate Dei a Planude Græce versos tradit Gesnerus in bibl. p. 56.9. 8. Volaterranus lib. xvII Commentar, urbanor. et ex co Gesnerus ac Simlerus scribunt, Macrobii Saturnalia a Planude Græce versa esse; quod ægre mibi persuadeo, et commentarios in Somnium intellis gendos esse suspicor. (Fubr.) In inscriptione cod, 34, n. 1, plut. 80. Florent, in bibl. Laurent. Exṛziuvoç Övɛlpos, etc. Scipionis somnium, conscriptum quidem a M. T. Cicerone, expositum vero a Macrobio A::- brosio, et in Græc. linguam translatum a sapientissimo inter monachos Maximo Planude. V. Bindin. Cat, codd. Gr. Laurent. III, col. 213 sq. Add. Lambec. IV, p. 125 seq., et de codd. Coisl. aliisque supra, al n. 1. (Harl.) [Thoma Aquinatis primæ partis Summæ quæstiones 49. Priores translatæ per Maximum Planudem. Oxen. in cod. Barocc. 65, ad quem confector mss. Angliæ etc. vol. I, p. 7.— ‹ Liber ipse, ait, àveníypaços. Pianudi tàmen tribuitur in catalogo impresso; nescio, quo auctore. Nam Demetrium Cydonium vertisse librum Aquinatis, testatur Possevinus.» Florentie in cod. Laurent. 18, n. 4, plut 4. Proœmium anonyw). in versionem Gr. alicujus operis S. Thomæ Aquinatis, quod, Bandinius in Cat. codd. Gr. Laur. I, p. 515, 1 forte est, inquit, Maximi Planadis, aut alterius Græci viri Latinis infenst; illos enim in hoc Proœmio valde carpit.» Consule Echardum in Historia scriptorum ordinis Prædicatorum, tom. 1, p. 346.. — Simphciter vero a Montfaucou. in Bibl. biblioth. mss. p. 505 E., Mediolani in cod, bibl. Ambros. esse d'eitur S. Thomæ Aquinatis Expositio orthodoxæ fidei, Græce, interprete Maximo Planude. (Harl.)] 9. Donati grammatica parya, mss. in bibl. Bodleiana cod. Barocc. 71. (Fabr.) [Maximo Pianudi a Montfaucon. 1. c. p. 645 C, tribuitur versio Gnomarum Platonis, Oxon. in bibl. Bodlei. cod. Barocc. n. 124; sed nescio, an id culpa Montfauc, aut alius vitiose scriptum sit; in Cal. quidem mss. Angliæ etc. vol. 1, p. 27, in illo cod. Barocc. inesse traditur Maximi Planudis versio Gnomarum Catonis. Ita quoque erravit Oudin. I. c. col. 762, cum scriberet, in cod. Norfolc. 529 s. u. 54×8 Cat. mss. Angliæ, etc. tom. I exstare Disticha Platonis per Planudem; nam in Cit. dicto p. 84 diserte rectiusque editum est, Catonis disticha per Planudem. (Harl.)} Grace scripta. Romanæ initio fidei favisse Planırdem (g) eamque ob rem ab imperatore CPol. multa passum, în custodiamque tandem conjectum et contra sentire coactum fuisse, tribus editis contra Romanam Ecclesiam argumentationibus refert Volaterranus. 10. Capita ejus tria de processione Spiritus S. cum Bessarionis et Georgii Metochita responsione, Græce et Latine edidit Petrus Arcudius in opusculis aureis, Rom. 1630, 1671, 4; Nesselius 1, p. 22, etiam quartum Planudis caput commemorat, quod incipit: Οτι καὶ ἐν ἅπασι τοῖς οἶσιν ἡ Τριάς θεωρεῖτα, εἰ μ. 345: Λόγον περὶ πίστεως divisum in capita XX. Incί. Βάσης ἀγαθῆς πράξεως. (Fabr. Secundum La bec. Commentar. 1, p. 359, ed. Kollar, in cod. Gæsar. 167, n. 4, De processione Spirit, sa, cli organo tationes tres contra Latinos: in. Ερωτητέον, πότερον ἡ ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπα mópevsiç äǹhr, nai ähàŋ kotív, et n. 6, argumentatio (quæ est quarta) contra Latinos De process. Spac. (g) Plenudes vir elegantissimæ supientiæ atque infinitæ eruditionis, quem sibi asserunt nequidquam Photiani, ut alibi (in testimonio Græciæ) ostendimus, aquandus sane cuilibet Latinorum sapientissimo, quippe mira felicitate et elegantia, difficillima quæque proponens et ardua dissolvens, infinitis operibus Græciam, imo litterariam remp. universam auxit. Hæce Nic. Commenus p. 190 Prænot, mystag. — Raphaelis Volaterrani, libro xv11 Commentariorum urbanorum, notabile quoddam non solum ipsius, sed et cardimalis Bessarionis testimonium de codem Planude, simul et judicium, subnetimus: Maximus Planudes, monachus Constantinopolitanus, vir plane doctissimus, vekementisque ingeni, abainc annos ferre centum quin - quaginta, Komanæ ab initio fidei favit, ob quam rem ab imperatore Constantinopolitano multa passus, in custodiam tandem conjectus, contra sentire coactus est, tribus editis contra Romanam Ecclesiam argumentationibus. Quas nostra ætate Bessario cardinals Nicanus perlegens mirari solebat, virum cæteris în scriptis excellentem, suramumque philosophum, tam meruditos infirmosque edidisse syllogismos: haud ob aliam putabat causam, quam quod ea quæ metu p‹rscripserit, animo improbaverit, refellendaque ul • cuivis fucile prabaeid, Hujus plura exstant ingent monumenta. Nam Ovidii Metamorphoseos libruan ct Macrobium De Saturnalibus, in Græcum sernenem convertit, ambos prosa oratione. Problematumi Volumen composuit, Rhetoricos Commentarios su per Hermogenem scripsit, Epigrammata Veterum Græcorum resectis lascivioribus, in unum jam vulg. sparsum: volu › en coegit. Hæc de Maximo Pianude k phael Volaterranus. Bessarion autem in Responsione ad quatuor argumenta Maximi Planudis, de procèssione Spiritus sancti, ita de illo loquitur: 03 yap ἂν ἐγὼ τοῦ, ἀνδρῶν ἄριστε καὶ σοφώτατε, κατά γνοίην. οὕτω πᾶσαν ἐξησκημένου παιδείαν, οὕτω δὲ διαβεβηκότος ἐν φιλοσοφίᾳ καὶ θεωρίᾳ, καὶ δι πάντων μεν μαθημάτων οδεύσαντος, ευδοκιμήσε το, δὲ ἐν ἅπασι, πρὸς δὲ τῇ Ἑλλαδι καὶ τὴν Λατίνων γλώτταν εἰς ἄκρον ἑξησκημένο.. Non enim de te,!!! op. ime atque sapientissime, male sentirem: que 1:3 oma: disciplinarum exercitatione versatus es, ita a· tem per philosophiam et contemplationem pertrans!- sti, per omnes quidem scientias incessisti, et in cu mivas approbationem habuisti, tum ad Græcamlinguam Latikum quoque perfcc.issime adjungens. (umbuses adversa.in Sib Bessaniomis verbis egregie sulumd Maximi Pianodis eruditio, concluditur. Oudin.

NOTITIA. sancti. Init. "Οτι καὶ ἐν ἅπασι τοῖς οὖσιν ἡ Τριάς θεωρεῖται. — Ibid. vol. V, p. 446, in cod. 263 n. 1, Λόyo; `napi nistews, sive liber contra Latinus De process. Sp. sancti ex solo Patre, in capp. viginti divisus, et Lambec. appellat Leon. Allat. lib. 11, De Eccles. Occid, et Orient perpetua consensione, cap. 17, § 4.- fres argumentationes, Venetiis in bibl. Mare. codd. 153 et 506. V. Cat. codd. Gr. Marc. p. 85 et 271. Florent. in bibl. Laurent. cod 14, n. 6, plut. 10, De process. Spir, sancti contra Latinos, syllogismi quatuor cum Bessarionis responsionibus. V. Bandin. Cat. codd. Gr. Laur. 1, p. 483.— Paris. in bibl. publ. codd. 828 n. 6, capita quatuor de process. Sp. S. cum Bessarionis et Demetrii Cydonii responsione, et cod.1270, n. 6, capita de cadem; et capitibus singulis subjunctæ sunt Bessarionis et Dem. Cydonii responsiones. (Harl.) 11. Sylloge canonum adhuc inedita, quam eloquentissimam vocat Nic. Comnenus, p. 4; Nomocanonem citat p. 363. Titulum nept yeɩpotovía; p. 70, 71, 190, 220, 274. 12. Orationes II, de viribus precum, ex quarum posteriore locum a Suario expressum, dissimulato n10mine, notat id. p. 6. 13. Orationem de veritate laudat id. p. 345. 14. Oratio in apostolorum principes Petrum et Paulum, sub ¿Gregorii Nysseni nomine edita Ingolstad. 1620, 4, a Gretsero, ab Allatio p. 87, de Simeon. et p. 294 et 295 De consensu, et a Lambecio IV, p. 57 (p. 119 sqq. Koll. n. 12, cod. 109,] et Vili. p. 70 sq. (h) Planudi vindicatur. Incipit: 'Edóxel poi héɣsiv ti περὶ τῶν ἀποστόλων. 15. Oratio in sepulturam Christi et B. Virginis planctum funebrem: Ele the cowpov (i) taghy xal el; τὸν ἐπιτάφιον θρήνον, etc. lucipit: μὲν ἄν τις εἰκάσῃ τεκμήριον. Græce prodiit Paris. 1557, apud Andream Wechelum: Latine ex Joachimi Axonii Gravian. versione exstat in Supplemento Bibl. Fatrum Coloniensi, ann. 1622, et Morelliano Paris. 1659, tom. 1, p. 856, et in Bibl. Patrum edit. Lugd. -tom. XXVII. (Fabr.) Et Paris. 1644, fol. p. 836. V. ad n. 14. Eadem Paris. 1. c. codd. 1187, n. 1; 1220, n. 10; 1248, n. 8; et 3010, 11. 20. – Florent, in bibl. Laurent. cod. 35, n. 24, plut. 59. V. Bandin. I. c. II, p. 566. (Harl.) 16. Laudatio S. Diomedis martyris citatur ab Allatio, p. 202, contra Hottingerum. (Fabr.) Ms. Paris. in bibl. publ. cod. 1211, n. 5, et 2010, n. 22. Mosquæ in cod. synod. 302, n. 80. V. Matthæi 1. c. p. 198. Lambec. IV, p. 124. p. 327. (Harl.) · Florent. in cod. Laurent. 22, n. 4, plut. 56. V. Bandin. 1. c. II, CO- (h) In bibliotheca Cæsarea Vindobonensi, dice ms. theologico Græco 189, num. 12, ut babet Lambecius libros Commentariorum hujus bibliothecæ pag. 54, exstat et quidem a fol. 158, pag. 1, usque ad fol. 170 pag. nitima, Maximi Planudis oratio ¿xipaños sive motila principio in sanclus apostolos Petrum et Paulum, quæ ibi nunc in - ειpιt his verbis, Καὶ ὡς παντα; εὐψύχως ἔφερεν, etc. Mane autem orationem ita mutilam sub. S. Grego - ru Nysseni nomine, ex hoc codice ms. Cæsareo separation in lucem e adit Jacobus Gretserus 1620 Ingolstadi, Græce et Latine, typis Ederianis, in-8; ibique in Præfatione ad lectorem, ubi judicium suum de eadem oratione indicat, bujus ms, codicis Casare unde orationem hanc eduxit, expresse atque euam nominatim mentionem facit. Licet antem ex manuscript, codicis hujus tide ac titulo istam orationem S. Gregorio Nysseno inscripserit, fatetur tamen stylum illiús a stylo S. Gregorii Nysseni discrepare son mediocriter. Sic revera S. Gregorius Nyssenus non est auctor hujus orationis, sed Maximus monachus Constantinopolitanus cognomine Plunudes, qui integris circiter 958 annis S. Gregorio Nysseno jamor est. Obiit enim S. Gregorius Nyssenus anno 395 vel 396. Maximus autem Planudes circa annum Christi 1350 floruit, ut non solum ex ipsius Epistolis, quæ in bibliotheca Cæsarea Vienbenst miss, exstant, verum etiam ex altato Raphaels Volaterrani testimonio, quod antea exhibitum esi, lucasenter videre licet. Eadem autem oratio in sanclos apostolus. Petrum et Paulum quam Gretserus sup nomme sancti Gregorii Nysseni muilam edidn, bis jam a Lambecio integra reperta est sub no mine Maximi Pianuais, in duobus MISS. dicious Græcis bibnother Cæsaree, quorum unus ordine X inter miss. codices historicos Græcos, alter autem inter cofices miss. philologicos Græcos locum obtinet. In priori horum duorum codicum exstant præter Nicephori Gregoræ et Gregorn Cyprii patriarchæ Constantinopolitani varias orationes panegyricas, etiam orationes duæ Marimi Plunudis: altera num. 4, altera num. 5. quarum pri ma inscribitur, In sepultaram Christi et beatissimæ Virginis Deiparæ planctum funebrem, atque incipit his verbis: Μαξίμου μοναχού του Πλανούδη εἰς τὴν Θ. όσωμο, ταφὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ εἰς τὸν ἐπιτάφιος θρήνον τῆς Θεοτόκου. "Α μὲν ἄν τις εἰκάσῃ τεκμήριον τὴν παροῦσαν ἔχων καταGtasty, etc. Meminit bujus etiam orationis Lov Al1..tus in Diatriba De Symeonum scriptis, pag. 82. Secunda autem In sancies apostolos Petram et Pautum hoc modo: Τοῦ αὐτοῦ εἰς τοὺς ἁγίους, ἐνου τους, πανευφήμους καὶ κορυφαίους των αποστόλων του Χριστού Πετρον καὶ Παύλον. Εδόκει μοι λέγειν τι περὶ τῶν ἀποστόλων προθυμουμένω, μηδὲν εἰκαι πίνου πολλού πράγμα, μηδὲ χαλεπὸν ἐγχει proat, etc. Hæc nempe est illa ipsa oratio quam Greiserus sub S. Gregoriii Nysseni nomine muttlate edidit, his verbis incipientem: Kal w; mávta; EUÝÚzwę tyɛpev, etc. Ante hæc enim verba, integra tredecim folia in 4 desunt, muutis litteris compresse scripta. Eodem modo eadem oratio suppleri potest etiam ex altero illo codice mis. Cesareo, qui inter codices mss. philosophicos et philologicos Græcos sexagesimus primas olim fuit. In eo enim præter Maximi Pianudis epistolas centum viginti duas, Comparationem veris et hiemis et Orationem in sancum martyrem Dioxędem exstat quoque ejusdem Planudis supra dicta Oratio in sancios apostolos Petru a et Paulum quæ inscribitur ioi atque incipit hoc modo: τοῦ σοφωτάτου κυρίου Μαξίμου τοῦ Πλανούδη Εγκώμιον εἰς τοὺς ἁγίους, ἐνδόξους και πανευφήμους κορυφαίους των αποστόλων Πέτρον και παυλον. Εδόκει μοι λέγειν τι περὶ τῶν ἀποστόλων προθυμουμένω, μηδὲν εἶναι πόνου πολιοῦ apãypa, etc. Eadem exstat inter inss. codices Boa.erande Bibhothecæ codice 44, num. 3, p. 304.OUD!". La lege pro ©:754,409, în Casaubomanis, p. ɔ̃ða

MAXIMUS I LANUDES. 17. Vita Arsenii patriarchæ CPol. a Nic. Comneno, pag. 74. 18. Tria epigrammata historica in templum S. Andreæ confessoris imaginum a Theodora Augusta instauratum, quæ Græce edidit Cangius ad Zonaram, p. 35 seq., et emendavit J. Boivinus notis ad Nicephorum Gregoram, p. 854. De templo illo idem Cangius, lib. ¡v CPolis Christianæ, p. 112. 19. Aliud in templum SS. Marciani et Martyrii. Cangius ad Zonaram, pag. 44. (Fabr.) Versus varii et precatiuncula, Paris. in bibl. publ. cod. 1211, n. 6. - Monac. in cod. Bavar. 49. Versus, hymnum habentes secundi adventus: In Christum; in supplicium, et in omnes SS.; tum versus 21, in humanum quemdam nobilem elegiaci; dein versus in crucem, quam tulit, et in refixionem atque in S. Mariam; porro versus heroico-elegiaci in portam monasterii; alii versus; denique versus sex in Annuntiationem angelicam, totidem in Resurrectionem et quatuor in S. Constantinum. Plurima illa brevia carmina Gr. edidit cel. Hardt. in Aretini Beyträgen, etc. a. 1803, part. vi, p. 38, 45 seq. Matriti in cod. regio 72, Laus Ptolemæi geographi, versus heroici 47, quos et seq. tristichon bexam. in eumd. Gr. publicavit Iriart. in Cat. codd. Græc. Matrit. p. 265, ibid. carm. in nobilem, etc. Florentiæ in cod. Laurent. 7, n. 43, plut. 55. Sententiæ et epigrammata externorum sapientum, ex iis quæ collecta sunt a Max. Planude, cum scholiis et glossis interlinear, de quo multus est Bandin. 1. c. II, p. 256. — Ibid. p. 368 seq. Epigrammata duo moralia, n. 7, cod. 24, plut. 57; n. 14, Tetrastichon elegiacum in novercam; n. 15, Vita S. Mariæ Ægyptiacæ, versibus heroicis 20 conscripta, n. 16 et 17, ejusd. forte Planudis duo Epigrammata iambica anepigrapha, alterum versibus 12, alterum versibus 13. Versus heroici in Geographiam Ptolemæi, in cod. Coislin. 355. V. Montfauc. Bibl. Coisl. p. 520. Iidem et alii in cod. Monac. Bavar. C. V. Hardt 1. c. a. 1804, part. 6, p. 29, ubi adnotat, illos versus falso attribui Manueli Moschopulo, et Gr. prodiisse in Iriart. Cat. (I. c.), tres autem ultimos etiam in ed. Basileensi. (arl.) 20. Enarratio de Dominicis thematibus Hierosolymis. Meminit Gesnerus in bibl. 21. Epistolæ 122 mss. in bibl. Cæsarea, una cum ejus homiliis supra memoratis in Petrum et Paulum apostolos, martyremque Diomedem. Vide Lambecium IV, p. 56; Nesselium IV, p. 138. (Fabr.) Lanbec. IV, p. 122, 124, ed. Kollar. ubi cod. quemdam, qui in bibl. Vindob. custoditur, laudat, et in nota: ● Prima, inquit, illarum centum viginti duarum Epistolarum scripta est ad imp. Joannem Palæologum, imp. Andronici Junioris filium, qui cœpit imperare ann. 1347, et ann. 1384 obiit; secunda autem ad Manuelem, fratrem memorati Joannis natu minorem.» — Id. in vol. VII, p. 524, n. 3, cod. 123, in quo exstat Planudis Epistola, cujus principium est: 'Ephµny no:è xatadıxaobɛlç. (V. n. 35 ). Eleuchum 8. Indicem Epistolarum Planudis, centum et viginti, uti in codice Cæsareo exhibetur, Dorville in Miscellan, observat, in auctores, etc., vol. II. tom. III, Amstel. 1733, 8, p. 448 seq. edidit, et p. 446 seq. es illo cod. epistolam quintam et octogesimam Planudis ad Manuelem Philen, Græce cum Lat. versione evulgavit. Monaci, in cod. Bavar. 50, sunt 118 epistolæ ad diversos: sed si versus s. carmina inserta, et a me ad n. 49 relata, etiam epistolæ habentur, 122 epistole numerari possunt. Singularum vero epi. stolarum initium et finem, et nomina eorum, ad quos scriptë: sunt, nisi nomen exesum est, uberius reposuit flardt, in Aretini Beyträgen, etc., ann. 1803, part. vi, p. 27-45. Matriti in cod. Reg. 72, 114 seq. undecim Planudis epistolæ, quas recenset Iriarte in Cat. codd. Gr. Matrit. p. 260. Taurini in bibl. reg. cod. 354 viginti Planudæ epistolæ. V., Cat. codd. Gr. Taur. p. Laurent. 16, n. 16, plut. 32, ex Planudæ epistolis excerpta; in cod. 3, n. 22, plut. 56, epistolæ 23, 11. a nona usque ad tricesimam primam; in cod. 22, n. 1, plut. 56, in quo sunt 121 epistolæ. V. Bandin, Cat. codd. Gr. Laur. II, p. 142, 299, in primis p. 320 seq., ubi ille primum initia singularum, servalo ordine, quo positæ sunt în isto co.1. dein per alphabetum digesta principia exhibuit. Ibid. in cod. 30, n. 6, plut. 59, Planudis epistola ad Philanthropenum, quæ est serie Epistolarum in cod. memor. 2 ordine 48 et anepigrapha. V. Bandin. I. c. p. 551. (llarl.) Florent, in cod. bibl. 22. Comparatio hiemis et veris in eodem codice Cæsareo. (Fubr.) Monac. in cod. Bavar. 50. V. Hardt, 1. c. a. 1803, part. vi, p. 47. Florentiæ in cod. Laurent. 22, n. 5, plut. 56, Laudatio hiemis. loc. Οἶμαι καὶ πρὸς μόνην τὴν ἀκοήν. V. Bandin. 1. c. II, p. 327. Ilemis et veris comparatio, Paris, in bibl. publ. codd. 1187, n. 3; 1638, n. 7; 5010, n. 23, et sec. Montfauc. Bibl. biblioth. mss. pag. 925 E, in cod. Colbert. (Harl.) 23. De Planudis Grammatica, Dialogo de quæstionibus grammaticis, qui inscribitur Neophron et Palaetimus, nec non de Syntaxi dictum a me est volum. VI, p. 348 [ibique not.]. Epimerismata ejus memorat Gesneri bibl. (Fabr.) Adde in not. memor. citatis codd. Matriti in cod. Reg. 99, Planudæ Dialogus de Grammatica, qui inscribitur Neophron et Palætimus. Ejusd. de syntaxi octo partium orationis, et de syntaxi verborum transitivorum et intransitivorum. Ibid. in cod. 95, Planudæ de verborum syu• taxi, de transitivis et intransitivis, ordine alphabetico; tum de syntaxeos speciebus, quæ syntaxis ex integro místo, 8. Grammatica (quæ etiam exstat Florent. in bibl. monasterii bibl. Mariæ Benedictinorum, teste Montfauc. in Bibl. biblioth. mss. p. 416 B. et in Palæogr. gr. p. 70), excerpta videtur: quos cold. plenius recenset Iriarte in cat. codd. Gr. Matrit. p. 387. seq. (ubi quoque alios codd. in aliis bibliothecis asservatos laudat), p. 391 et p. 371 seq. Venetiis in cod. Naniano 504, de verborum syntaxi, de transitivis et intransitivis, etc. V. cat. codd. Gr. Nan. p. 509 seq., n. 5, 6, 7. Secundum Montſauc.

NOTITIA. Bibt, biblioth. mss. p. 6 A, p. 7 C, p. 8 C, p. 35 A, p. 91 A. ter. Romæ in codd. bibl. Vaticane Max. Plan. de grammatica græca, de syntaxi, etc. ib. p. 501 B. Mediolani in bibl. Ambros. (v. supra ad n. 3.) — ibid. p. 1200- B. in bibl. Guil. Pelliserii, de syntaxi. Florent. in bibl. Laurent, co!. 10, n. 15. plut. 81, inter codd. Gaddiaños ex Technologia Planud, excerpta: inc. 'Evtétyxev ȧvtl toŭ Łyxáðŋtai • v. Bandini cat. codd. Gr. Laur. II, col. 429 seq. - In cod. Coislin. 192, quædam ex Max. Planude, et ejusd. Quæstiones grammaticæ, s. dialogus Neophr. et Palætimi. V. Montfaue. Bibl. Coist. p. 245. Florent. in bibl. Laurent. cod. 24. n. 12, plut. 57, Planudis Epimerismata (èripepiopol), opus valde longum, cujus inscriptio arcanis litteris est exarata: inc. Φοινίκη ἡ Συρία, καὶ Φοίνιξ & Σύρος, xal yolviĘ divdpov, xal yoívi§ td povadixby čovsov· vid. Bandin, cat, codd. Gr. Laur, II, p. 368. (Harl.) 24 De vita Æsopi fabulisque Æsopicis, Maximi Planudis stilo digestis, dixi lib. 1, cap. 9. §. 2, et 5. (Fabr.) (Vol. I, p. 619 seq. et 624. sqq.) (a) ¿Esopi vita et fabulæ per Max. Planndem, Mediolani in bibt, Ambros. V. Montfauc. Diar. ital. p. 16. - Paris. in bibl. publ. codd. 1773, n. 23; 2899, n. 1; 2899. 2900 ct seq. Æsopi vita. (Harl.) 25. Anthologia epigrammatum Græcorum a Planude reconsita. Nemini enim persuadebit Jo. Harduinus, quod pag. 495 Opp. select, illum, scribit, non repurgatorem tantum, ut vulgo habetur, sed verius auctorem esse anthulogiæ. Auctor tamen lemmatum, quæ epigrammatibus præfixa sunt, habetur, notantibus Hnetio pag. 34, et Fabricio, qui etiam de titulo ávłokoylag citat Benedicti Averanii diss. J. tom. I Opp. et in ejus landem diss. 21. Cephalæ autem anthologiæ novam induit formam, ita, ut illam, Agathiæ exemplo, in septem libros distribueret, neque tamen eadem, quæ Agathias, in quodque referrit volumen. Multa enim omisit carmina, et quam plurima obsceniora vel resecuit, vel interpolavit. Atque schol. Graec. libro vi premissum: Ἐν τῷδε τῷ ἑβδόμῳ τμήματι περιέχεται εταιρικά τινα ἀποφθέγματα. τὰ μὲν ὡς ἐγκώμια, τὰ δ᾽ ὡς ἐπιστολαί, τὰ δ᾽ ὡς ἂν ἕκαστον ἔτυχεν, ὅσα μὴ πρὸς τὸ ἀσεμνότερον και αἰσχρότερον ἀποκλίνει. Τὰ γὰρ τοιαῦτα πολλὰ ἐν τῷ ἀντιγράφῳ ὄντα παρέλιπε, φησὶν ὁ Πλανούδη. Fulvius autem Ursinus in suo codice adnotavit: ᾿Αλλὰ καὶ ταῦτα ἐν παλαιῷ εἰσι παρ' 'Αγγέλου του Kohhwriov (a). Planudes vero, quod obscena resecuit, id bene ac prudenter egit, nec ea iterare et quasi commendare personam monachi decuit. Enimvero cum neque historicus, neque poeta bonus esset, haud debuerat interpolare, multo minus, muita Meleagri Philippique proscribens obscena, ex recentiore tamen ævo Silentiarii, Macedonii aliorumque nihilo illis castiora recipere. Id igitur fecit, ut multa relinqueret, alia resecaret, "non tam pudoris, quam compendii ratione ductus, Cephalæque volumen ad minorem redacturus molem. Alioquin non omisisset permulta, eaque pudica epigrammata dedicatoria. Mlius quidem itidemque monachorum causam sirenue defendit Vavassor; attamen eum non absolvit. Conf. Brunck. præfət. pag. 4 sq. Quæstio autem atque illius examen, num et quatenus carmina velcrum flagitiosa typis evulgare liceat, ad nostrum non pertinet studium; et multi in hanc palæstram descenderunt. Vid. quæ Reiske et Klotz. in præfaț, suis disputarunt, aliorumque attulerunt judicia. Ista a Plannde compilata Anthologia per plura sæcula litterarum typis sola erat vulgata. 26. Scholia ad libros priores duos arithmeticæ Diophanti (b). Maximi Planudis scholia in arithmeticam (a) Maximum Planudem partim ex mendaciis quæ ipse excogitarit, partim ex fabulosis Arabum traditionibus Æsopi vitam consarcinasse, judicat de la Croze in Thesauro epistol. Lacroziano, toin. III, pag. 155, in epistola quadam að Jablonskim qui in responsione (tom. | Thesauri, p. 170 sq.) non solum probat Crozii sententiam, sed add quoque, se deprehendisse sæpius, Planudem ea quæ in vitis philosophorum de aliis relata legisset, more corum qui fabulas romanenses contexunt, ad heroem suum transtulisse. Apophthegmata igitur, quæ Planudes Æsopo adfinxit, ite: narrationes de Spadvɣwssia Æsopi aliasque uberius docet, non multum abhorrere ab iis quæ veteres de Demosthene, Biante alisque commemorarunt, et Planudem, plura deprompsisse e Plutarchi convívio VII sapientum, quia illie Esopus interl.)– quens introducatur. HARL. tom. I Biblioth. (b) Diophantus, Alexandrinus, licet ab aliis ante Christum natum vixisse (a), ab aliis Neronis vel Antoniorum tempora attigisse tradatur, ta w_n_quando vixerit,” incertum reliquit; nullius enim scriptoris, Bullius rei meminit, e quo tempus, quod ingenio suo illustravit, colligere possis. Annos natum fuisse 84, cum diem obiret, ex hocce (a) Vide Voss. De Scient, math. pag. 27, 341, (b) 14 annos. (c) gripho ejus epitaphii cognoscitur, quod ex aπthologia inedita promit Bachetus in Notis ad lib, v pag. 270: Οὗτός του Διόφαντον ἔχει τάφος, ὦ μέγα θαύμα, Καὶ τάφος ἐκ τέχνης μέτρα βίοιο λέγει. Εκτην κουρίζειν βιότου Θεὸς ὤπασε μοίρην, Δωδεκάτῃ δ' ἐπιθεὶς μῆλα πόρεν χλοάειν. Τῇ δ' ἀρ' ἐπ᾽ ἑβδομάτῃ τὸ γαμήλιον ἥψατο φέγγος. Ἐκ δὲ γάμων πέμπτῳ παῖδ᾽ ἐπένευσεν ἔτει. Α', απ, τηλύγετον δειλόν τέκος, ἥμισυ πατρὸς Τοῦ δὲ καὶ ἡ κρυερός μέτρον ἑλὼν βιότου. Πένθος δ' αὖ πισύρεσα: παρηγορέων ἐνιαυτοῖς, Τῇ δὲ πόσου σοφίῃ τέρμ' επόρησε βίου. Hic Diophantus habet tumulum, qui tempora vite Illius mira denotat arte tibi. Egit sextantem (b) juvenis, lanugine malas Vestire hinc cæpit parte duodecima (*). Septante (d) uxori post hæc sociatur, et anno Formosus quinto (e) nescitur inde puer. Semissem ætatis postquam attigit ille paternæ, Infelix subita morte peremptus obit, Quattuor æstates genitor lugere superstes Cogitur, hinc annos illius assequere. Fuisse videtur idem Diophantus, in cujus 'Aorpo5 aunos. (c) (5)42. Samma 81.

MAXIMUS PLANUDES. Ibid. Diophanti et alia quædam, Romæ, in bibl. Vaticana. V. Montfauc. Bibl. biblioth. mss. p. 7 A. r. 28 D, Diophant. Arithmetica: in cujus calce quædam ex Max. Planude adjunguntur: Romæ, ibid. in cod. reginæ Sueciæ, n. 651. - Ibid., p. 619 D, Dioph. Arithmet, cum expositione Planudis, in plu. ribus codd. bibl. Scorial. Regis Hispan. Ibid. p. 650 D, in bibl. Bodlei. n. 720, Max. Planudis Arithmetica. (Harl.) youth and scripserat olim (Suida teste) Hypatia, Theouis Alexandrini filia. Pythagoræ et Euclidi jungitur a Joanne Hierosolymitano in vita Joannis Damascent, cap. 41, ubi Damascerum et Cosmam affirmat ita in arithm ticis profecisse, ut Pythagoras et Diophantus, in geometricis ut Euclides; 'Αναλογίας δὲ ἀριθμητικάς οὕτως ἐξήσκήσας εὐονῶς, ὡς Πυθαγόραι καὶ Διόφαντοι. (Fabric.) Fabricius secutus esse videtur Bachetum. Hambergerus, in Zuverläss. Nachricht. tom. II, vag. 335, ejus ætatem cuin aliis collocat in an. Chr. circ. 160, sub imperatoribus Antoninis. At multo seriori ævo, n. Juliani imper. circa a. Chr. 362, alligat eum Saxius in Onomastico, etc. I, pag. 417, ubi, Themistii ætate, inquit, adeoque principe Juliano, floruisse, ex Gregorii Abulpharaii Historia dynastiarum verisimiliter demonstravit ampliss. Gerard Meermannus, in Præfat. Speciminis calculi fluxionalis, Lugd. Batav. 1742, 4 (X, 3 sq.), et doct. Montucla in Historia malhes. Paris. 1758, 4. tom. 1, part. 1. lib. v. §. 6, pag. 315. - Fabricium exscripsit Heilbronner in Historia mathes. universæ, pag. 338 sqa. Adde Scheibelii Einleitung zar mathemathischen Bücher-Kenntniss, part. xi, pag. 326. (Harl.) X editi sunt e libris XIII quos scripserat ad Dionysium, nescio quem (Tiptratov Diophantus appellat), et quos in Vaticana mss. asservari jam pridem testatus est Joannes Regiomontanus, Praf. in Allerganum, problematum Arithmeticorum libri VI, et De numeris polygonis sive multangulis liber 1 (ª). Mira subtilitate excogitatas quæstiones subtilius resolvit nova ratione analytica, quam ipse ante se ignoratam profitetur, recentiores a Gebro Arabe Algebraicam appellant et Arabibus tanquam inventoribus falso tribuunt, cum bi illam utique a Græcis, ut alia pleraque, acceperint (b). Libro sexto arithmeticas suas speculationes etiam ad geometriam applicare incipit exemplo Eucli- (a) Du Perron, Pater purpuratus, Meziriaco affirmavit, se quoque babuisse cod. qui 13 libros Diophanti continuisset; se illum cód. commonicassé cum Guil. Gosselino, novam edit, cum commentario paraturo: illo vero pestilentiæ atrocitate abrepto, periisse codicem, nec repertum fuisse. (Harl.) (b) Diophanti lib. De algebra interpretatum esse Mohammed Ebn Yhaya Ebn lo Wapha Albuziani, ex Abulphar. observat Heilbronner 1. c. pag. 43 (art. (c) Villoison, in Anecd. Græc. Tom II, p. 153 sqq. animadvertit, anonymum auctorem dissertat, miathematico-criticæ de numeralium notarum minuscularum origine, in tomo XLVIII, Raccolta d'Opusco i scientifici e filologici, pag. 21-110, plurimis comprobare exemplis, minusculas numerorum notas, quas Arabicas immerito vocamus, Romanis innotuisse; et illum auctorem pag. 70 affirmare Diophantum Alexandrinum, qui medio fere saculo secundo algebram instituisse a plurimis putetur, illarum notarum non penitus fuisse ignarum. Plura es illa dissert. scite excerpit el. Villoison. (llarl.) (d) Conf. cel. Kæstneri Geschichte der Mathemat. part. I, pag. 184–197, ubi multa is docte disserul de Xylandri labore et ibso Diophanto; et ' dis, quem præter rem eo nomine reprehenderunt viri doctissimi (c). Libri v quæstio 23, metro sive epigrammate octasticho continetur, unde Bachetus ansam illo loco sumpsit ex inedita Anthologia XLV, ejusmodi griphos arithmeticos producendi atque interpretandi, ut notavi supra lib. ut, cap. 32, 6 rol. IV, pag. 4521. Ubi etiam feci mentionen LX1 Epigrammatum Græcorum, ænigmata jucunda arithmetica continentium, འ་་ཚ composuit cumque versione et enodatione sua edidit et Ouii Sorani situlo proscripsit Joannes Laurenbergius, Hafniæ 1640, 4. Bachetus in votis ad Diophantum, pag. 196, illustrat etiam griphum arithmeticum Latini epigrammatis, obvii in col· lectione veterum poematum Pithœana, quod incipit: Ut tot emantur aves, bis denis utere nummis, etc. Vide et Anthologiam epigrammatum Græcorum, lib. 1, cap. 46, f. 97 sq., ac Maximi monachi (Planude) Scholia Græca, ante II. Stephani Adnotationes excusa in edit. Wechel. Diophanti libri sex cum scholiis Græcis Maximi Planude in duos primores libros, atque liber Diophanti de numeris polygonis, collati cum Vaticanis codd. et Latine versi a Josepho Auria fuere in bibliothera Caroli de Montehall, teste Labbeo in Bibl. nova mss. p. 191. Post Auriam, cujus ver sio adhuc inedita delitescit, eosdem Diophanti septem libros, quos ab Andrea Dudithio acceperat, et de numeris nultangulis, Latine vertit, illaque lingua primus edidit, Planud.rque scholia et sua ipsius perdocta commentaria adjunxit Guilelmus Xylander, Basil. 1575, fol. (d. Hine præcipua laus est Claudii Casparis Bacheti (•) Meziriaci Sebusiani, qui nova versione et luculentis commentariis explicatum Diophantum (præmissis tribus suis porismatum libris et subjecta de polygonis nime ris appendice), Græce et Latine vulgavit Paris. 1621, fol. (f), Xylandri observationes plerumque pag. 195 memorat, in Les œuvres mathématiques de Simon Stevin, par Albert Girard, Leida: 1634, fol. reperiri, pag. 102 sqq. Les six livres de Diophante, quatuor priores esse a Stevino; duo posteriores a Girardo ex versione Xylandri in linguam Franco-Gallicam translates. (Harl.) (e) Qui non capiuntur libris studiisque, nisi que sunt πρὸς τὰ ἄλφιτα, iis utique sordebit Dine phantus, sordebunt virorum doctorum in eum lahores, quantumvis ingeniosissimi, quemadmodum Malherbius ex Bacheto, amicis quibusdam comitantibus et opus tanquam utilissimum extollentibus, Diophantum sibi offerente, rogare non dubitavit s'il ferait amender le pain? Bælius, Dictionar. historico, tom. III, pag. 3152, ex Malherbii Vita. Per errorem Kænig, in biblioth., pag. 252, scripsit, editionem illam in lucem emissam esse a. 1613; et Vossius, De scient, mathem, erravil in nota anni 1623, ut bene observavit Bayle in Diction. voc. Meziriuc, tom III, p. 586 sqq. not. B. in qua et seq, nota de Meziriaci meritis in Diophantum multus est. Adde (De Sallengre) Mémoi res de littérature, Hagæ Com. 1715, 8, tom. 1, ubi pag. 76-86 edat. Bacheti Meziriaci copiose recensetur, et de Diophanto ejusque ætate aique interpretiņus fuse disputatur. (Harl.)

NOTITIA. 27. Pryopopia xat' 'Ivòobę, † hayoµévŋ peɣálŋ. Calculatoria secun!um lados, magna appellata, ms, in bibl. Vaticana, et teste Cangio in bibl. regis Gall. cod. 1304 (k). Primum fuisse Planudem e Græcis, qui zifris usus Indicis sive Arabicis in numerando fuerit, notat Papebro-hius, in Tractatu præliminari ad tom. III, Act. SS. Maii pag. Lvi, ex Athanasii Kircheri Arithmologia, Romæ anno 1665 edita, part. 1, c. ult. et Stephanus le Moyne, Notis ad varia sacra, p. 797. (Fabr.) Villoison, qui 1. c. p. 152 sqq multus est de origine et antiquitate notarum illarum, variorumque diversa recenset examinatque judicia, negat, minusculas nostras numerales notas, vulgo cifras Arabicas, a Persis primum, sen ab In lis ad Arabes, ab istis ad Africa Mauros, ab hisce demum ad Hispanos et deinceps ad universam Europam transmigrasse; contra evincere studet, jam Romanos suis haud carnisse notis numeralibus minusculis et cursivis, et ab his nostras, quæ immerito vocentur Arabicæ, ita derivatas esse ut ab non aspernatus, scholiasten vero Græsum nil fora misi futilia et a Diophanti senso prorsus aliena effutire observans. Non prætereundum, quod ad lib. n, qu'est, 29, notat, sibi videri, sciolum quempiam e tredecim libris Diophanti eas quæ sibi viderentur, in unum colligentem quæstiones, eos quos habemus. sex arithmeticorum libros cousarcinasse. Verum hæc conjectura parum nihi quidem videtur verisimilis. Cæterum Bacheti observationes versioque servatæ snut in editione Græco-Latina, quie prodiit Tolosæ 1670 fol., adiunctas habens notas quasdam breves ac subtiles et ingeniosas D. Pauli de Fermat, senatorisTolosani, præfixo ejusdem invento novo doctrine analyticæ, quod ex epistolis cins, að se scriptis, collegit Jacobus de Bitly, S. I. cujus Diophantis redivivus prodiit Lugd. 1670, 8, post vulgatum Paris. 1660. 4; librum, quo rationibus Euclideis enodare problemata geometrica instituit, quæ Diophantus algebraicis resolverat. luedita Joannis Pellii, Britanni, m theseos in gymnasio Bredano professoris, commertaria vehementer landat Vossius. De scientiis math., pag. 57. Conferre etiam juvabit. Ba'heti ejusd m, quem jam dixi, librum, Gallice vulgatum, cui titulus Problèmes p'aisans ei delectables qui se font par les nombres. Lugd. 1612, 8. Caroli Renaldini, patricii Anconi'ani, algebram veterem Diophanteam, sive numerosam, Anconæ 1044, 4. Raphaelis Bombellii (a) algebram, Italico sermone editam Bononiæ 4567, 4, qui sua problemata Diophanteis admisenit (b); et Guil. Oughtredi, Etonensis collegii regal. Cantabrig. socii, Opuscula mathematica, Oxon. 1677. 8, in quibus libri tres primores Diophanti algebraico more solvuntur. De ingeniosissimi Ozanami Diophanto vide Joannis Wallisi Opera, tom. III, pag. 681 sq. Diophantum editum esse ab Ism. Ballialdo, legi in Koenigii (c) biblioth. et Hendreicnii Pandectis Brandeb. Sed nunquam vidi neque alius quisquam ut puto. Quanquam exstat opus Bullialdi subtilissimum, a Diophanti argumento band abludens, de arithmetica infinitoru.n libris VI. Paris. 1682 fol. Harmonica Diophanti, quæ Gesnerus et alii memorant, intellige de harmonicis numeris, non de scripto quodam musici argumenti. (k) Secundum catal. mss. Regg. Paris. vol. II, in codd. 2381, n. 1, 2382 et 2309, n. 6, Max. Planudæ calculatoria, secundum Indos, magna appellata; in cod. 2428, n. 6. Max. Planulæ et Nicolai Smyrnæi, Artabasdi Rhabde, Opusculum commune arithmeticum, de ratione numerandi apud Indos usurpata, sive de numerorum Arabicorum usu; opus ineditum. Planndæ Calculatoria, etc., Monac. in cod. Bavar. 104, fin. V. Hardt, in Aretini Beyträgen, etc. a. 1804, part. vii, pag. 10; et part..vi, p. 28 sq. in cod. 100, Plan. 1) Calcula - (a) De hujus et Franc. Viete opera vid. Muzir. et Sallengre, Mem. 1. c. pag. 83. (Harl.) (b) Ald. I problemi di Diofanto Alessandrino, tradotti in Italiano e analiticamente dimostrati, in tom. II, Elementi di fisica del P. Giovanni Cri- toria; inc. Οἱ τῶν ἀστρονόμων φιλοσοφώτεροι • 2) De subtractione aut ejections numerorum; alia methodus probationis, ex additione Nicolai Rhabdæ et de multiplicato. Atque tria adhuc contineri in ipsius calculatoria, colligit ex eo, quod fiuiĉis his onibus legitur: Tédos Onpopopia; to Пavosòn • idemque ex his ipsis se perspexisse profitetur, Planudem zifris Arabieis in numerando usum esse, sic: Λέγω 10 et 1. ἀφαιρῶν ἀπὸ τῶν 11, κ. τ. λ. Plan. et Nic. Rhabdæ phrasis artis magnæ computandi apud Indos, in cod. Escor, teste Plüer. in Itiner. per Hisp. p. 181. Rome, in bibl. Vaticanæ cod. O:tobon, anonymi Unpnyopla xat' 'Ivδοὺς, ἡ λεγομένη μεγάλη. init. Εἴπωμεν δὲ καὶ περὶ shy Unpon the ȧstpovopias, etc. Plura v._in Montfaue. Bibl. biblioth. mss. pag. 187 C. Sed auctorem illius operis esse Plainiem, patet ex col. Marc. Venet. 303, qui eamdem habet inscriptionem idemque initium: de quo et altero cod. Marc. 325 curatius, quam confector catal. codd. Gr. Marc. pag. 143 'et 148 fecerat, disserit cel. Morell. in bibl. miss. Gr. et Lat. tom. I, qui de priore col. p. 185: ‹ Est, ait, uberior tractatio lec, quam alia Planudi nomine inseripta, in cod. 325 exarata, et non pauca ad astronomicas potis. simum supputationes utilia præterea continet, iisdem licet do-trinis ac interdum iisdem quoque verbis adhibitis. Differentiam non animadvertit Villoison., qui de codice utroque scripsit, ac si unum idemque opus inesset; et numerorum figuras ære expressas ex utroque dedit Anecdot. tom. II, pag. 153. — De posteriore co, qui incipit, Oi tūv ἀστρονόμων φιλοσοφώτεροι, ἐπεὶ ὁ μὲν ἀριθμες Exet to ätsipov, pag. 204: ‹ Operis, inquit, titulum ac initium post Kircherum corruptis verbis dedere Steph. le Moyne (jam citatus a Fabricio,) et Papebrochius, tom II, p. LIX, Maii Bolland. ed. Venete. Utrumque accuratissime ex cod, hoc Viloison, exhibet Aneed, tôm. II, pag. 153, cum figg. ipsis numerorum, parum admodum differentibus ab iis quas Heilbronner habet Histor, mathescos p. 739. Ad opus Planudis hoc ipso codice, a se a 1788 insperto, exaratum provocat Joann. Andres, in epistolis tom. II, pag. 63, ut numerorum notas, quibus utimur, ab Arabibus ad nostrates derivasse tueatur qua de re multa his etiam temporibus disputata sunt. > flactenus cl. Morell. Andres autem laudatus paulo uberius de illo codice et numerorum notis in epistola 3, in qua multa notatu digna de bibliotheca Marciana narrat fratri suo, disserit in libro docto: Lon Juan Andres Reise durch verschiedene Städte Italiens, in den Jahren 1785 bis 1788, in vertrauten Briefen an seinen Bruder Don Carlos Andres. Aus dem Spanischen übersetzt von E. A. Schmidt, tom. II, Weimar 1792, 8, p. 42 sq. (Harl) velli Somasco, Venezia, nella Stamperia Baglioni, 1744, 4. Vid. Paitoni Biblioth. degli autori volgarizzati, tom I, pag. 292. (Mart.) (c) Koenigii errorem notavit Bayle 1. c. pag. 387, not. B. (Harl.)

་ MAXIMI PLANUD.B antiquo cursivo charactere minuscuio ille defluxisset, qui Longobardicus vulgo dicitur. Sed uberior illius quæstionis investigatio longe abest ab instituto nostro: et præstat, quosdam libros, ex quibus cupidus illius rei plura haurire possit, tantum paucis commemorare. Haud inutiliter igitur conferri possunt Christi,Guil. Büttneri, prof. quondam Gottingensis, Vergleichungs-Tafeln der Schriftarten verschiedener Völker, etc., part. 1, Gottingæ et Gothæ 1771, 4, tab. 11, ejusque Brevis expositio alphabetorum omnium populorum et affinitatum, quibus illa inter se conjuncta sunt, §. 2. in Nov. Commentar. Societatis Regiæ scientiarum Gottingensis, tom. VII, Gottingæ 1777, 4, p. 109; et Heilbronner, a Morellio jam laudatus, qui p. 741 vulgarem sententiam, Europæos accepisse characteres Indicos ab Hispanis, hos a Mauris, et hos ab Arabibus, hos autem non ipsos, sed Indos figuralem numeramut rationem excogitasse, et alia a Wallisio prolata, nec non contrarias sententias Wallisii ac Jo. Frid. Weidleri, qui in Dissert. de charact. numerorum vulgaribus et eorum ætatibus, Viteberg. 1727, arbitratur characteres numerorum, Arabicis similes, jam Boethio, a. Chr. 524 mortuo (adeoque ante Planudem), fuisse cognitos, aliorumque uberius refert. Sed illorum aliorumque opiniones copiese reci tantur et partim oppugnantur in opere inscripto: Neues Lehrgebäude der Diplomatik, welches in Frankreich von einigen Benedictinern verfertiget worden. Aus dem Französischen übersetzt, tom. V. Erfurt 1767, 4, lib. 11, cap. 4, sect. 9, artic. 2, p. 76 sqq. Add. Jo. Christoph. Gatterer's Abriss der Diplomatik. Götting. 1798, 8, pag. 29 sqq. (Harl.) 28. Problematum Volumen, memorat Gesnerus in bibl. e Volaterrano.· nem, 29. Commentarios in Rhetoricam llermogenis. Id. Planudis ad fermogenem de statibus mss. in bibl. Caesarea, ad calcem Joannis Siculi ad Hermogenein repł ideŵy. (Fabr.) Planudis scholia in Hermoge· Mediolani in bibl. Ambros. V. Montfauc. Bibl. blioth. mss. p. 501 B. Rhetoricæ prolegomena inedita, Paris. in bibl. publ. cod. 2920, n. 1; in quo etiam sunt, n. 3, Hermogenis Ars rhetorica, de partitione statuum et quæstionum cratoriarum, adjunctis prolegomenis atque commentariis; n. 4, ejusd. De formis oratoriis libri 1v, adjunctis prolegom. et commentariis. Plan. Rhetorices prolegomena et fermogenis libri, Taurini, in cod. Reg. 77. V. Cat. codd. Gr. Taur. p. 171. An huc etiam pertinent ant ad scripta grammatic. Plan. Notationes variæ? Mss. exstant Ro:næ in bibl. Vatic. V. Montfanc. Bibl. biblioth. mss.. p. 187 C. (Harl.)· 30. In Theophrasti Chara-teres Gesnerus. 31. Eclogam, quomodo appellentur animalta tum terrestria, tum aquatilia. Id. 32. Figuras de sole et luna. Id. 35. A:άyvwory Sellwv zou opov. De colorum in urinis cognitione, et de sanguine phlebotomia, carmine politico ex codice Regio 957, usus est Cangius in Glossario Graco. Exstat etiam in bibl. Caesarea. Lambec, V, pag. 218. (Fabr.) Sive pag. 450, Kollar. n. 9. cod. 269. hic. Tŵv å50evwv úéλ:a µábɛ spioxzlòɛxa. lloc autem carmen in codd. Cæsar. 20, n. 2, 42, n. 2, et 40, n. 5, et alibi tribuitur Nicephoro Blemmidæ. V. Lambec. VI, part. it, p. 250, 355 et 359, n. 2. Add. supra ad vol. VII, pag. 672 seq. infra vol. XII, n. 779, et ludic. ad nostram bibl. Gr. voc. Nicephorus Blemmidas. Planude tamen ascribibitur prius carmen el vocatur De urinis omnium morborum humanorum, Monac. in codd. Bavar. 70, et 72, addito de sanguine phlebotomiæ. Inser. De coloribus urinæ in omnibus hominum morbis. V. Hardt, in Aretini Beyträgen, etc., ain. †804, part. iv, pag. 25 et 35. Leidæ in bibl. publ. inter codd. Vossian. Planudis aliquid de urinis. V. Cat. bibl. Leid. p. 402, n. 18; in Cat. autem mss. Angl. II, n. 2301, inter codd. Vossian. inscribitur: Max. Plan. prognostica de urinis. Dijuducatio vitrearını urinarum et de coloribus ac sedimentis earumdem, in catal, miss. Zenonis Pistoriens. V. Lamii Delicias erudit, ann. 1743, p. 107. Mosquæ in cod. synod. 349, n. 57. Plan. Ilapł nȧv:wv zŵv aiµátwv tis p'ɛbotoµlaç. Init. Máðs xal tà alµatz. V. Matthæi not. eit. p. 259. (Harl.) 34. Aristotelem de Plantis ex lingua Punica (imo ex Latino, interprete (b) Galli, nescio cujus, qui ex Arabico verterat) in Græcam retraxisse Planuđem, notat Simlerus. 35. Enigma ms. in bibl. Cæsarea, incip. phun mÓTE dexzec, (Fabr.) in cod. 296, n. 5. V. Lamber. V, p. 544, Koll. add. ad n. 21. (Hørl.) 36. Adagiorum Centuriæ tres, sæpe a Nic. Comnenò citantur. 37. Additiones ad bibliothecam Photii; id. p. 16, 21, etc. 38. Philologia de historia Dictyos et Troico bello; id. p. 587, prænot, mystagog. [Bao:λixòg, in cod. Mosquensi synod. 302, n. 8t. Inc. Пohháxi; poi doylsasðaɩ. Vid. Matthæi Notit, cit. p. 199. — Ibid. p. 252, in cod. 394, n. 14, incip. opusc. quoddam Planudæ, 'Epiŋéov æpótepov. (Harl.)] [Texvoloylar xal pepiopol. — Technologiæ et particulares quædam expositiones in Philostrati imagines. [Τεχνολογίαι μερισμοί. Incip. To donálɛobai xal rd pidɛïv, etc. Florent. in cod. Laurent. 7, n. 6, plut, 55, sime nomine quidem auctoris; quod tamen adnotante Bandin. in Cat, cit. II. p. 246, Fabric. (supra, vol. V, p. 550, § 5) Max. Planudæ attribuere videtur.— Ibid. in cod. cod. n. 8, Philostrati Heroica, translata ab Italorum dialecto (a) Atqui Ursinus videtur anthologiam Cephalæ respicere, et ex his Ursini verbis colligere licet, ipsum illum codicem Palatinum fuisse antea Angeli Collatii. (b) Vide, quæ notavi lib. 11, cap. 5, § 19 [rul. III, p. 244].

ORATIO IN SEPULTURAM D. N. J. C. Phœnix, cum 543, et p. 546 în Græcam linguam a Max. Planude, in dialogi formam; interloquuntur autem Vinitor et scholiis quibusdam et glossis interlinearibns. V. Bandin. 1. c. p. 247, et supra vol. V, p. seq. et 549 seq. de editt. Venet. ap. Ald. 1503, 1522. Florent. ap. Juntas; Ven. 1550, 8, ubi et in el. Morell. p. 631-729, atque in ed. Olear. p. 660 sqq. ille dialogus prodiit. Roniæ in bibl. Vatican:e cod. Planud. in Philostratum. V. Montfauc. Bihl. biblioth. mss., p. 8 C. (Harl.)] [Excerpta e Theonis enarratione in Arati Phænomena, digesta a Hux. Planude, Florent, in cod. Laurent44, n. 5, plut. 28. V. Bandin. in Cat. cit. II, p. 67, qui adnotat, eadem esse cum scholiis ad Arati phænonena, auctoris nomine destitutis, in cod. Laur. 37, D. 4. plut. 28, ap. Bandin. 1. c. p. 63. Harl. ΤΟΥ ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΚΑΙ ΛΟΓΙΟΤΑΤΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΠΛΑΝΟΥΔΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΘΕΟΣΩΜΟΝ ΤΑΦΟΝ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΟΝ ΘΡΗΝΟΝ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΚΑΙ ΔΕΣΠΟΙΝΗΣ ΗΜΩΝ. SAPIENTISSIMI ERUDITISSIMIQUE VIRI ORATIO CHRIST IN CORPORIS DOMINI DEI NOSTRI JESU CHRISTI SEPULTURAM ET in SANCTISSIME DEIPARE AC DOMINÆ NOSTRÆ LAMENTATIONEM. (Prodiit Graece Parisiis ap. Andr. Wechelum, suh Pegaso, in vlco Bellovaco. anno salutis 1555; Latine in Bill. PP. Lugdun. tom. XXVII, ex inte pretatione Joachimi Axonii, Graviani.· In margine exemplaris quo utimar manu editioni Wecheli comva legitur: Hanc concionem habuit Planudes Byzantii, quæ munc Constantinopolis appellatur, cora:n imperatore el cæteris aulicis die Sabbati proxime antecedentis festum Paschatis.) μὲν ἄν τις εἰκάσῃ, τεκμήριον τὴν παροῦσαν ἔχων κατάστασιν, οὐκ ἔξω δοκεῖ τοῦ μέγα τι συνενεχθήναι, καὶ ἱκανὸν τὰς ἁπάντων ψυ χὰς ἀναπεῖσαι πενθεῖν· ἃ δὲ, πρὸς ἃ παρασκευάσμεθα βλέπων, φαιδρότητος ταῦτα καὶ ἑορτῆς παν σῶν μεγίστης επαγγελία. Τί μὲν οὖν τούτων ἑκάτε ρον, καὶ ὅθεν, καὶ ὅπη τείνει, οὐδένα τῶν τῆς ἡμετέρας αὐλῆς ἀγνοεῖν οἶμαι. Τίνι γὰρ οὐ σαφές, ὅτι τὸ μὲν, Χριστός ἐστιν ἐν τάφῳ μετὰ νεκρῶν κείμενος· τὸ δὲ, τῆς ἐκείνῳ προγότθείσης ἐλπὶς ἀναστάσεως; Ἐμοὶ δὲ ὁ μὲν περὶ τοῦ δευτέρου λόγος, σχολὴν ἀγέτω τὰ νῦν, εἰ μή που καὶ ἄμφω δείκνυται δι' ἀλλήλων, καὶ οὐκ ἔστι περὶ θατέρου διεξιόντα, θάτερον παρατρέχοντα λέγειν. "Α δ' οὖν τὸ πρότερον ἀπαιτεῖ, περὶ τούτων καὶ δὴ λέξων ἥκω, ἂν ἄρα μὴ βέλτιον ἐποίουν σιγῇ τὴν ἡμέραν τιμῶν, ἢ τοῖς ἐμαυτοῦ λόγοις τοῦ πλείονος αὐτὸν τῆς οἰ κείας δόξη; ἀκρωτηριάζειν δοκῶν. Χθὲς μὲν οὖν ἐκεῖνα παρὴν ὁρᾷν, ἃ καὶ τοὺς παντάπασιν λιθίνους ἀποχρῶσαν εἶχε τὴν δύναμιν ἐπιστρέφειν πρὸς ἑαυτὰ, κακείνοις μονονουχι φωνὴν ἀφιέντα διδόναι μανθάνειν, ὡς οὐκ ἀνθρώπῳ ψιλῷ, θεανθρώπῳ δὲ τῶν Ἰουδαίων ὁ φθόνος ἐπέθετο. Τίνα δὴ ταῦτα Quidnam quis conjectet ex his signis, qem in præsenti rerum statu cernuntur (non enim sine magna causa accidisse videntur, ac ejusmodi sunt, ut omnium animos ad Jugendum inducere possint), quid rursum is cogitet, qui ea ad quæ paramur, spectet, siquidem lætitiæ festivitatisque omnium maximæ haec nuntia sunt? Quid igitur borum utrumque, et unde, ac quo tendit neminem qui ex nostro sit ovili, hoc ignorare orbitror. Cui enim ignotum est, illud ess", Christum in sepulcro jacere cum mortuis, hoc vero spem resurrectionis ab ipso pra dictae? Verum posteriori in prasentiarum superscleanus (nisi forte ambo explicentur per se mutuo; quoniam de uno qui verba faciat, alterum silentio præterite nequeat), ad ea vero, quæ quod prius est, exigit, dicturus arcelo, etsi forsan satius esset, taciturnitate hunc me venerari diem, quam oratione mea videri magis, quam dignitas admittat, eum mutilate ante oculos ponere. Heri igitur illa videre libcbat, quæ sal magnam babebant vim, ut homines prorsus Japideos ad se convertere possent, ac ipsis tantum non ea quæ vocem edunt, ostendere

Deum ho- λέγω; Σκό:ος ηλίου καταχεόμενον, γῆν ἀναβρασηquod non hominem merum solum, sed minem Judæorum gravasset invidia. Quæ autem her sunt, quæ dico? Tenebræ soli offusa, terra e fundamentis convulsa, saxorum velut ab ictu facta diruptio, velum templi a nulla, quæ quidem vel tenni sensu percipi potuerit, vi discissum, el quod maxime fuit horribile, mortui e patefac is sepulcris prosilientes et in multorum conspectus prodeuntes. Hire enim atque his multo magis admiranda necesse erat fieri, cum Deus in carne gium. μένην ἐκ θεμελίων, βήξεις πετρῶν ὡς ἀπὸ πληγής, ναοῦ καταπέτασμα ὑπ' οὐδεμιάς αἰσθήσει ληπτής διαρούμενον βίας, τὸ φρικωδέστατον νεκροὺς τῶν μνημάτων ἐκπηδώντας ἀνοιγομένων, καὶ πολλοῖς ἐρχομένους εἰς ὄψιν. Καὶ γὰρ ἔδει καὶ ταῦτα, καὶ τούτων μακρού θαυμασιώτερα τελεσθῆναι, Θεού σαρκὶ πάσχοντος, καὶ ξύλῳ καταδίκης μετεωρι σθέντος. pateretur, et injuste suspensus esset in li Καὶ περιυβριζομένου τοῦ τὰ πάντα συνέχοντας, οἰκεῖον ἦν καὶ ταῦτα κινδυνεύειν διαλυῆναι, καὶ τῇ γῇ τὸν οὐρανὸν ἀναμεμίχθαι, λέγεται. Σήμερον δὲ μυστήριον ἕτερον, εἰς ᾅδου θεὸς κατιών, ἵν᾿ ὁ τοῖς ζῶσιν ἐν γῇ πολιτευόμενος ἐκήρυττεν Εὐαγγέλιον, καὶ τοῖς ἐξ αἰῶνος τὸν βίον ἀπολιποῦσι διαγγελη μηδὲν ἔλαττον. Οὐδὲ γὰρ ἔμελλε, φύσει δίκαιος ὤν, τοῖς μὲν ἐξ οὗ τοῖς καθ' ἡμᾶς ἐπεδήμησε, καὶ μέσ χρις ἂν ἡμέρα καὶ νὺξ ἀλλήλαις ὑπείκωσιν ἐσομέ νοις πάντα πράξειν ὅσα πρὸς τὸν πρῶτον ἄ.θρωπον ἐπανάγει· οὔ; δὲ πρόσθεν ᾅδης ἐδέξατο περιέψει σθαι ὑπὸ σκότῳ κακῶς καὶ ὡς ἔτυχε τράττοντας. Εχρῆν δὲ αὐτὸν καὶ μὴ ζώντων μόνον Στήρα καὶ Θεόν, ἀλλὰ καὶ νεκρῶν γνωρισθῆναι· καὶ τὸ βασί λειον ἀνάστατον θεῖναι τῆς ἁμαρτίας. Τὸ δὲ ἦν ᾄδης καὶ θάνατος. Ταῦτα γὰρ ἔσχυσεν ἡ πρὸς ἀνθρώ πους τῆς ἁμαρτίας πάροδος ἑαυτῇ συνεισενεγκείν, καὶ τούτῳ μεγαλαυχεῖν εἶχεν, οἷς τὴν τῶν ἀνθρώ των φύσιν ἐκεῖσε παραπεμπομένην, ὡς ἀναφαίρε Quin etiam par erat, cum is qui omnia continet. contumeliis obrueretur, ut hæc quoque in discrimen pereundi et cœlum (quod dici solet) terra miscendi, adducerentur. Hodie autem et alind contigit mysterium, nimirum Dei ad inferos descensus, ut qui in terris cum adhuc versaretur, Evangelium prædicavit vivis, non minus bis qui a multis jami sæculis vita defuncti fuerant, annuntiaret similiter. Neque enim debuit, cum natura sua justus sit, horum nomine, qui inde fuerunt, ex quo apud nos est peregrinatus, et qui deinceps futuri sunt, quandiu nox et dies sibi mutuo sunt successura, conari omnia, quæ ad primum hominem nos reducant eos vero, qui antea descenderant ad inferos, calamitose et quoquo tandem modo in tenebris agentes despicere. Nam decuit illum non solum vivorum, sed etiam mortuorum Denim et Servatorem declarari, et ita devastare regnum peccati, quod erat infernus et mors. Tantum enim valuit aditus peccati in ho- τον υπεδέχετο κλῆρον. mines, ut hæc secum intulerit, `atque hoc jactare d·lapsam velut bæreditatem inevocabilem nactus fuerit. Erat autem hoc quoque bonitati simul et magnitudini Dei proprium, ut quem immortalitatis munere donarat, hunc a peccato ad mortem protractum, non negligeret, sed manum porrigeret jacenti et de casu rursus ipsum levaret. Qui quæso convenisset, imo vel auditu penitus tolerabile fuisset, peccatum omnino efferri et attolli contra potentiam et bonitatem Dei; posteaquam bonum sit ejusmodi, ut per se exsistal et omnia contineat, malum vero nihil sit, quo dici possit subsistere? Qua de causa cum statuisset Deus ad integritatem fignientum suum reducere, nec angelis nec archangelis redintegrationem commisit, quandoquidem nec primam fingendi nos copiam illis fecit, sed ipse hanc potestatem sibi sumpsit, qui præclaruin illud manuum suarum 'opus (hominem dico) noxa premi non est passus, ut, quemadmodum ipse solus est Deus, ita et opifex esset et servator, et hunc solum agnosceremus cum esse, qui haec fecerit, eique soli gratias ageremus, et reveren.iam, sicut omnis creatura, exh.beremus. " potuerit, quod naturam humanam illuc Ιν δὲ καὶ οἰκεῖον τῆς ἀγαθότητος ὁμοῦ καὶ μετ γαλειότητος τοῦ Θεοῦ, τὸν ἀθανασία παρ' αὐτοῦ τις μηθέντα, τοῦτον ὑπὸ τῇ ἁμαρτία κατασυμέντα προς θάνατον μὴ παριδεῖν· ἀλλὰ δοῦναι χεῖρα κειμένῳ, καὶ τοῦ πτώματος ἀναστῆσαι. Ποῦ δ᾽ ἂν εἰκὸς ἦν καὶ τῶν ὅλως ἀκοῇ φορητῶν, τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεω; καὶ χρηστότητος, κατακαυχή τασθαι τὴν ἁμαρτίαν εἰς τέλος; Τοῦ αὐθυποστάτου ἀγαθοῦ καὶ πάντα συν στησαμένου, τό γε μηδεμιᾶς ὑποστάσεως μετέχον κακόν; Τούτου δὴ χάριν τὸ ἑαυτοῦ πλάσμα βουληθεὶς ὁ Θεὸς ἀνασώσασθαι, οὐκ ἀγγέλων ἢ ἀρχαγγέ λων τινὶ τὴν σωτηρίαν ἐπέτρεψεν· ὅτι μὴ δὲ τὴν ἐξ ἀρχῆς ἡμῶν πλάσιν· ἀλλ' αὐτὸς ἀνεδέξατο τὴν οἰκονομίαν, ὃς οὐκ ἠνείχετο τὸ μέγα τῶν ἑαυτοῦ χειρῶν ἔργον, τὸν ἄνθρωπον λέγω, ζημιωθῆναι· ὡς ἂν αὐτὸς ᾗ ὥσπερ μόνος Θεός, οὕτω δὴ καὶ Δημιουργὸς καὶ Σωτὴρ, κἀκεῖνον μόνον εἰδῶμεν ἡμεῖς ταυτί πεφυκότα, καὶ μόνῳ τὴν χάριν ὁμολογῶμεν, καὶ τὴν προσκύνησιν, ὥσπερ ἡ κτίσις πᾶσι, προ άγωμεν. N. turam illam hominis insoutem, qualis in pame parente nostro funt Adaro ante lapsum, in tel.igit. Videtur hic secutus Pyllia,oram, qui in ordine rerum quæ in natura sunt, bonum collocavit, ma um vero in ordine corum, quae non exsistunt:

ORATIO IN SEPULTURAM D. N. J. C. Ὑπὲρ οὖν τούτων, οὐχ ἁπλῆν ἐξ οὐρανοῦ μέχρι γῆς τὴν κάθοδον ἐποιήσατο, ἀλλὰ καὶ εἰς ᾅδου κατα ἦλθε, καὶ κατελθών, πύλας τε χαλκᾶς συνέθλασε, καὶ μοχλοὺς συνέτριψε, καὶ τοὺς τῶν καθημένων ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου, καὶ πεπεδημένων ἐν πτωχείᾳ καὶ σιδήρῳ δεσμούς διέρρηξε· καὶ ἐξήγαγεν αὐτοὺς ἐκ μὲν τοῦ σκότους πρὸς ἀνέσπερον φῶς, πρὸς δὲ ζωὴν αἰώνιον ἐκ θανάτου. Οἷς εἰ καὶ βραδύτερον ὁ Σωτὴρ, ἀλλὰ ποθεινότερον ἐπέστη, τὴν ἐλευθερίαν διδούς. Ἐπέφανε μὲν γὰρ οὗτος αὐτοῖς πρὸς τῷ τέλει τῶν αἰώνων. Τοῖς δὲ, τὸ μὴ μέχρι παντὸς ἐπιλαθέσθαι τῆς αὐτῶν κραυγῆς τὸν μόνον δυνάμενον σώζειν, οὐκ ἔλαττον ἐνομίσθη τοῦ μὴ δὲ τὴν ἀρχὴν ἐκεῖσε πεσεῖν, ἔνθα, εἰ μή τις ἐξ. ῃρεῖτο ἐκεῖθεν καὶ τοῖς χρηστοτέροις ἀνέψυχεν, ού- η rerpeti nihil potuisset gravius. δὲν ἂν παθεῖν ἔλεισαν χαλεπώτερον. Ob hanc igitur causam, non unum e cœlo in terrair iter instituit, sed et ad inferos usque descendit, et postquam descendisset, æreas portas effregit et repagula subvertit; eorumque qui in tenebris et unbra sedebant ærununa ferroque constricti, vincula abrupit, atque eduxit, e cali gine quidem ad lucem vesperm nesciam, ex morte vero ad vitam æternam. Quibus etsi tardior, tamen desideratior ad liberandum Servator adfuit. Apparuit enim illis in fine sæculi, his vero sic, ut non minus optabile fuerit, clamorem suum non fugere perpetuo illum, qui solus facere salvos poterat; quam ab initio non descendisse illuc, unde nisi quis exemptus esset et mélioribus revixisset, οὐΠολλὰ μὲν οὖν τὰ κατὰ τὴν ἐν σαρκὶ τοῦ Σωτῆ ρος ἡμῶν πρὸς ἡμᾶς ἄφιξιν προβάντα μυστήρια, ἅπαντα πᾶσαν ὑπερβαίνοντα δύναμιν λόγων· ἐν δὲ οἷον καὶ μέγιστον τὸ τελούμενον σήμερον. Τοῦτο δ' ἔστι, νέκρωσις όλου, θανάτου θάνατος, ἐλευθερία ψυχῶν, καὶ πρὸς οὐρανοὺς ἡνεωγμένη τοῖς βουλομένοις ὁδός. Πρὸς ὅ καὶ τἆλλα φέρεται πάντα, καν πόῤῥωθεν ᾖ, κἂν ἐγγύθεν ἠργμένα· ὥς ποτε καὶ ξίφη, καὶ ἀσπίδες, καὶ κράνη, καὶ δόρατα καὶ τἄλλα τῶν ὅπλων, καὶ ὁπλιτῶν ὄμιλος, καὶ βάρος ἵππου, καὶ πρωτοστατών, καὶ τῶν ἐπιτεταγμένων σφίσι, καὶ τῶν οὐραγούντων συντάξεις, πρὸς ἓν πάντα βλέπει, τὸ τῶν ἐναντίων ὡς οἷόν τε περιγενέσθαι. Ἀλλὰ γὰρ, εἰ δοκεῖ, μικρὸν ἐπισχόντες, καὶ ἡσυ· γίαν τῷ λόγῳ δόντες, μέχρις ἂν ὁ Σωτὴρ τὰ ἐν ᾅδου διάθηται, ἴωμεν ἐπὶ τὸν τάφον, τῶν τῆς Παρθένου καὶ Μητρὸς ἐπὶ τῷ Παιδὶ γοερῶν ἀκουσόμενοι θρή νων, καὶ τῶν ἑξῆς αὖθις ἐξόμεθα. Ιωμεν δὲ σιωπή, οὐ τῷ δεδοικέναι καὶ νῦν, μή τινα λάβωμεν ὑποψίαν ἐκεῖσε βαδίζειν, ὡς Πέτρος πάλαι καὶ Ἰωάννης, τῷ δὲ μή τινα διακοπὴν ἢ θόρυβον τοῖς θρήνοις ἐπε ενεγκεῖν. Ἐπεὶ δὲ καλῶς ποιοῦντες ὑπηκούσατε, καὶ πόρρω τοῦ τάφου ἑστήκατε, ἀκούσατε ήδη, ὦ γῆ καὶ ήλιε καὶ ἀὴρ, ὡς πολλῶν αἰσθήσεσθε τῶν ἐμῶν ὀδυρμῶν, εἴ τις αἴσθησις. Οπότε δς ἦν μοι μόνος Υἱός, δς μοι μόνος παραψυχή, τοῦτον ἐπὶ τάφον βλέπω νεκρόν, βραχεῖς δὲ καὶ τοὺς οἰκτείροντας τούτου τὸ πάθος, καὶ τούτους ἀγαπητὸν οἰομένους, ἂν μηδ' ἐξελεγχθῶσιν εἰδότες τὸν ἄνθρωπον. Το γὰρ μηδ' ἐπιστένοντας τῷ κειμένῳ φωραθήναι, καλῶς αὐτοῖς ἡσφάλισται πανταχόθεν. Αλλ' ἐμὲ πόσων θανάτων ἐπικρεμασθέντες φόβοι, πείσουσιν ἐθέλειν λανθάνειν; Πῶς δ᾽ οὐκ ἐξάκουστον κλαύσομαι καὶ θρηνήσω, καν μηδεὶς βούληται, καν πάν hodie “privativa scholis. seu privationes vocantur in floc illus est propheticum: Populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam” (Isa. 18, 2). Cum itaque multa sint admiranda opera, quæ carne indutus, in illa, qua ad nos venit, demigratione Servator noster ostendit, cuncta illa quidem talia, ut omnem dicendi vim superent; tum unum est et summum et maximum, confectum hodie, id autem est inferni vastatio, mortis mors, liberatio animarum et ad cœlos patefactus volen· tibus aditus, quo omnia alia, sive propius admota, sive longius amota, referuntur; haud aliter, quam gladii, quam clypei, quam gale:e, quam hasteæ aliique armorum armatorumque apparatus, ut equorum conglobatio, ducumque et his subdi - omnia torum ac subsidiorum acies, ad unuin spectant, ut scilicet circumveniatur hostis. Atqui (si videtur) paulum contineamus nos et a sermone quiescamus, donec Servator que apud inferos sunt agenda, perfecerit. Interim eamus ad sepulcrum, lamentabiles Virginis Matris, quos Filio elunit, audituri fetus, post ad ea quæ hic adnectenda fuerant, revertemur. Eamus autem tacito, non jam ambigentes aut propter hæsitation nem aliquam morantes sicuti Petrus olim et Joannes, sed ne interrumpamus aut disturbemus luctum. Quia vero probe officio vestro functi, patientes Luc usque aures præbuistis et procul a sepulcro coustilistis, auscultate et nunc, o terra, o sol, ο æther quantos percipitis (si quis vobis est sensus) los neos ploratus. Qui quondam unicus mihi fuit Filius, qui unicum mihi solatium, hune in sepulcro video jacere mortuum et paucos admodum, qui hujus cladem miserentur, præclare secum actum ratos, si non arguantur hunc novisse hominem Nam ne hic jacenti adgemiscere deprehendantur, probe sibi caverunt undique. Α', quam multi diversissimæ mortis undequaque mibi incumbentes metus suadent, ut hæc tegere veHinc cum ad ipsos allatum esset per mulicres de resurrectione Domini, non crediderunt, sed φάσματος luco nuntium habuerunt. Tangit verba Petri Dominum suum negant s.

lim? Qua ratione mihi imperem, ut non altissimo τες κωλύωσιν, ὦ πατῶν ἡμερῶν ἀλγεινοτάτη μοι fletu planctuque exclaniem, etiainsi nemo admittat, sed omnes prohibeant? O tristissima omnium dierum dies quæ tum mihi es exorta, cum Filium vidi e ligno suspensum clavisque perfixum, et latus ejus hasta apertum, atque ipsum ea pere petientem, ad quæ nec animum advertere queo. Cur hanc non e corpore evulsi animam, cum acerbitatem illam sim intuita præsentem quæ etiam nunc, quoties ad memoriam revoco, me pene exanimat? fleu tuam, nate, cædem, heu iteruin atque iterum, quam injuste cruci es affixus, quam inique clavis es percussus, quam impie hasta ictus | Gravibus tu pressus malis, ex humanis migrasti; gravioribus vero ego afflicta cingor. Opratius enim est, mortem obire, quam in dolore vivere. Quam miseriam primo, quam deflebo postremo? Tolis mihi opus foret fluminibus in lacry• mas versis, si unicuique singulatim essem immoratura. Illusus es tu, ego me ploratu confeci; tu colaphis cesus es, ego faciem texi, intuitum solis nequaquam ferens; tu sputo conspurcatus difluxisti, me ignominia ista coepit, totam me lacrymis perluere; tu purpura cum derisione es indutus, mihi si quis saccum lugubrem porrexisset libenter amplexanfem vidisset; tuum arundine caput est percussum, ego meum caput manibus contudi; tu flagris laniatus es, ego me totam discerpsi: tu suspensus es, ego præ dolore concidi; tur clavis cruci es allisus, ego rigida et immota mansi; tu fel cum aceto bibisti, meam amaritudinem quo pacto eloqui possem? exspirasti, ego propemodum: hasta sauciatus es, meum cor jaces mortuus, mea conditio etiam mortuorum gravior. ἀνασχοῦσα, καθ᾽ ἦν τὸν Υἱὸν εἶδον ἐν ξύλῳ κρεμασθέντα, προσηλωθέντα, λόγχῃ τὴν πλευρὰν ὀρυ· γέντα, τάλλα παθόντα, οἷς οὐδὲ προσβάλλειν τὴν διάνοιαν φέρω. Πῶς οὐκ ἀπέρρηξα την ψυχήν, ἡνίκα τὰ πικρὰ ταῦτα παρόντα ἑώρων; Οπότε καὶ νῦν, ἂν τούτων μνησθῶ, ἐγγὺς τοῦ καταστρέψαι γίνομαι τὴν ζωήν; Οἴμοι τῆς σῆς, ὦ τέκνον, σφαγής οἶμοι μάλα αὖθις, ὡς ἀδίκως ἐσταύρωσαι, ὡς ἀναμας προσήλωσαι, ὡς ἀνοσίως λελόγχευσαι. Εν δει νοῖς μὲν ἐξ ἀνθρώπων μετέστης αὐτός· ἐν δεινο:- ροις δὲ κατελήφθην ἐγώ. Τοῦ γὰρ ἐν λύπῃ βιοῦν ἄμεινον τὸ θανεῖν. Τί τῶν παθημάτων πρῶτον, τί δ᾽ ὕστατον ἀποδύρωμαι; Ολων μοι δεῖ ποταμών μεταστάντων εἰς δάκρυα, εἰ τοῖς καθ᾽ ἕκαστον μέλλω ἐπεξιέναι. Ενεπαίχθης· ἐγὼ δὲ περὶ θρήνους ἐσπού δισα. Εῤῥαπίσθης· ἐγὼ δὲ τὸ πρόσωπον συνε κάλυψα, μη φέρουσα τὸν ἥλιον βλέπειν. Ενεπτύσθης ἐμοὶ δὲ τὸ πάθος ἐπέταττεν ὅλην ἐμαυτὴν λούειν τοῖς δάκρυσι. Πορφύραν μετά γέλωτος ἐνεδύθης • ἐμοὶ δ' εἴ τις πένθους ὤρεγε σάκκον, ἀσμένως εἶδεν ἂν ὑποδεχομένην. Καλάμῳ τὴν κεφαλὴν ἐτυ πεήθης· ἐγὼ δ' ἐμαυτῆς κεφαλὴν ἐκοπτόμην χερσίν. Εφραγγελλώθης· ἐγὼ δ᾽ ἐμαυτὴν ὅλην κατέξανα. ᾿Ανηρτήθης· ἐγὼ δ' ὑπὸ τῆς ὀδύνης κατέπεσον. Προσηλώθης· ἐγὼ δ᾽ ἀκίνητος ἔμεινα. Χολὴν ἐπι τίσθης σὺν ὄξει· τὴν δ' ἐμαυτῆς πικρίαν πῶς δυνα θῶ φράσαι; Ἐξέπνευσας· ἐγὼ δὲ παρὰ μικρή. Ἐλογχεύθης· ἐμοῦ δὲ τὴν καρδίαν ξίφος διῆλθεν εξύ. Καὶ νῦν ὕστατον ἐν τάφῳ κεῖσαι νεκρός. Ταμι δ' αθλιώτερα καὶ νεκρῶν, καὶ πολλῶν θανάτων βα ρύτερα. acutus penetravit ensis: denique nunc in sepulcro conditione est miserabilior et multis mortis generibus Utinam in Ægypto tecum et propter te, Fili mi, illuc profecta, mansissern, nec ulla via ad Julos revertissem! Forsan enim non assiderem nunc muto huic lapidi, lapidi meis lacrymis madenti, nrorem mærore atque dolore cumulans. Opportune declinavimus, ο Nate, tunc temporis furorein Herodis. In peregrina, quam propria, eaque quæ nos tulit et educavit, vitam duximus tutiorem. Debebat alter scilicet Herodes iterum ad mortem persequi animam tuam, Herodes, inquam, cum Pilato, adversus te conspiratione conflata. Atque nunc quidem mortem oppetisti tu, ego vero miserrima mater gemitu contabesco. Defecerunt omnes amici, adeoque discipuli, tui exemplo securius se continere docti: ac incumbens periculum fuga evitant. llei mihi! quod etiam latronibus pejor sis æstimatus, et Barrabas ad vitam, tu ad mortem sis expeuitus. Multis tu quidem matribus e morte restituisti liberos, atque id nunc gaudent, et sibi gratulantur: anihi vero ecquid tale contigit? mortuum te lugere unigenam, primigenam, cur non me prohibuisti? Ως ὤφελον ἐν Αἰγύπτῳ μένειν, φίλτατε Παί, σὺν σοὶ καὶ διὰ σὲ κατιοῦσα, καὶ μηδαμῶς πρὸς τουδαίους ἐπανιέναι! Οὐδὲ γὰρ ἂν ἴσως λίθῳ νῦν κλαίουσα παρεκαθήμην κωφῷ, λίθῳ ποτιζομένῳ μὲν τοῖς ἐμοῖς δάκρυσιν, ἐπὶ δὲ λύπαις λύπας καὶ ἐδύνας μοι γεωργοῦντι. Καλῶς ἐκεῖνον, ὦ παῖ, τὸν χρόνον ἐκκλἶναι τὴν Ἡρώδου μανίαν ἡμῖν· ἐξεγένετο. Ασφαλέστερον ἐπὶ τῆς ξένης ἢ τῆς ἐνεγκαμένης τὴν δίαιταν ἔσχομεν. Εμελλε δὲ ἄρα πάλιν Ηρώδης ἕτερος εἰς θάνατον τὴν ψυχήν σου ζητεῖν. Ἡρώδης καὶ Πιλάτος ἄρτι κατὰ σοῦ συμπεφρονηκότες. Καὶ δὲ νῦν τέθνηκας μὲν σύ, στένω δ᾽ ἡ μήτηρ ἐγώ. Φίλ λοι τε πάντες ᾤχοντο, καὶ μαθηταί, τῷ κατὰ σὲ ὑποδείγματι τῆς ἀσφαλείας γενόμενοι, φυγῇ τὸν ἐπιφερόμενον ἀποτρίβονται κίνδυνον. Οίμοι, ὅτι καὶ λῃστῶν χείρων λελόγισαι, καὶ Βαραββἂν μὲν πρὸς σωτηρίαν ἐξῃτήσαντο· σὲ δὲ πρὸς θάνατον. Πολλαῖ: μὲν μητράσιν ἀνέδωκας ἐκ θανάτου τοὺς παῖδα καὶ χαίρουσι νῦν· ἐμὲ δὲ τί τοῦτο; νεκρόν σε Ερ νεῖν, τὸν μονογενῆ, τὸν πρωτότοκον, οὐκ ἐκών - σας; Ωμμάτωσας μὲν οὐ τυφλούς, κωφοί, παρέ more Judaeis olim recepto hoc accepit, qui in rebus aflictis saccum inducebant, ut in Nico vatorum historia legimus (Jon. ι).

ORATIO IN SEPULTURAM D. N. J. C. instaurasti, impeditis lingua vocem explanasti, manus et pedes mancos in integrum restituisti, quantorum et quam multorum miraculorum tu unus fuisti auctor, ac quod maxime est, mortuos velut ex sommo exsuscitasti. Ego quod talis Filii Mater vocarer, gloriabar. Ubicunque enim tuorum miraculorum erat recordatio, ibi et tu bene audiens aderas; quo vero tui fama pervenerat, illic et me, quæ te genuissem, felicem pradicandam censebant. Nunc vero exiguum tempus sat fuit, ad pervertenda hæc in fletus et lacrymas. Commota est autem, Nate mi, tua afflictione omnis creatura. Atquod unumquodque elementorum sıngulatim sustinuerit, non difficile fuit videre, ne qua accessio liut cæteris animo meo percurrendis: cum tamen ad me pertinere judicarim, unoquoque casu cor meum percelli. Siquidem sole tenebris obducto, obducta sum tenebris; ac terra concussa, concussa sunt mihi membra. Cum vero saxa sunt perfissa, et velum discissum, non potuit cor meum non discindi: sepulcra sunt aperta, ego haud aliter fui affecta, quam qui ad sepulturam elferuntur. Quoties quis nuntiabat structas tibi ą Judæis insidias, gravius ego timebam periculum vero: neque enim tui amor leves sollicitudinum cogitationes mihi injiciebat, sed metuebam tibi ea quæ nemo sibi ipse metueret. Lapides in te sublatos audivi, ac me lapide sensi frigidiorem. Quid vero? occubuit Joannes, et tuæ cervici securim impendentem fingebam. Is cui tu visumi donaras, e synagoga est ejectus, et ego sævam tai persecutionem apud me volvebain. Jam vero Lazarus tuo beneficio morte exemptus, ad necem sursum est quæsitus, et hic de te mihi renovabatur formido. Sed hæc eo sunt progressa, ut metum attulerint; quæ vero nunc evenerunt, finem metui imposuerunt, atque initium fletus et luctus mihi σχους ἀκοὴν, ἐτράνωσας φωνήν μογιλάλου, Αρτίω- Cæcos videndi munere donasti, surdis aulitum σας κυλλοὺς χεῖρας καὶ πόδας, μυρίων ὅσων θαυ μάτων γέγονας αὐτουργός, τὸ μέγιστον, νεκρούς ἤγειρας ὡς ἐξ ὕπνου. Εγώ δ᾽ ἐσεμνυνόμην τοιοῦδε Παιδὸς ἀκούουσα μήτηρ. Οἱ μὲν γὰρ τῶν μνήμη θαυμάτων, ἐκεῖ καὶ αὐτὸς παρῆς εὐφημούμενος. Οὗ δὲ σοὶ τὰ τῆς εὐφημίας ἀνήγον, ἐκεῖ καμὲ τὴν γεννήσασαν ἠξίουν μακαριοῦν. Νυνὶ δὲ πᾶσι τού τοις βραχύς ήρκεσε χρόνος εἰς δάκρυα καὶ θρήνους μεταπεσεῖν. Συνέπαθε σοι καὶ ἡ κτίσις, Υιέ. Αλλ' ὅ τι τῶν στοιχείων ἕκαστον ἀνὰ μέρος ὑπέμεινεν, οὐδὲν τούτων ἦν κούφον, ὡς μὴ προσθήκη τοῖς ἄλ λοις γενόμενον ἱκανὴ, πᾶσιν ἅμα τὴν ψυχήν μοι καταδραμεῖν. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ ἑκάστῳ συμπτώματι προσήκειν ἐνόμιζον ἐμαυτῇ, κατάλληλον δέχεσθαι τὴν πληγήν. Εσκοτιζόμην γὰρ ἡλίου σκοτιζομένου· καὶ γῆς σειομένης ἐκλονεῖτό μοι τὰ μέλη· ἂν διεῤῥήγνυντο πέτραι καὶ ἐσχίζετο καταπέ τασμα, οὐδὲ τῆς ἐμῆς καρδίας ἡ ῥῆξις ἐφείδετο. Νανήματα ἀνεῴγνυτο, καὶ τῶν ἐπὶ τάφους ἐκφερομένων οὐδὲν ἄμεινον εἶχον. Ποσάκις ἄν τις ἀπηγγέλλετο τῶν Ἰουδαίων ἐνέδρα κατὰ σοῦ, καὶ χαλεπώτερον ἐγὼ τοῦ σκευωρουμένου τὸν κίνδυνον ὑφω ρώμην. Οὐ γὰρ ἡφίη τὸ περὶ σὲ φίλτρον ἐπὶ με τρίων τὸν λογισμὸν, ἀλλ᾽ ὑπώπτευον περὶ σοῦ ἄπερ οὐδὲ περὶ αὐτοῦ τις υπώπτευσεν ἄν. Λίθους αἱρο μένους ήκουσα κατὰ σοῦ, καὶ λίθου ψυχροτέρας ἐμαυτῆς ᾐσθανόμην. Τί δέ; Εθνησκεν Ἰωάννης, καὶ σοὶ τὸ ξίφος ἐπικεῖσθαι ἐφανταζόμην. Ον ἀναβλέψαι πεποίηκας ἐξεβλήθη τοῦ συνεδρίου, καὶ κατὰ σοῦ βαρὶν ἀνεπόλουν τὸν διωγμόν. * Τίς ἔτι Λάζαρος τὸν θάνατον ἐκφυγὼν ὑπὸ σοῦ πρὸς φόνον αὖθις ἀνηρευνᾶτο, καὶ τὸ περὶ σέ μοι δέος ἀνενεοῦτο. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν ἄχρι τοῦ φόβου παρέχεσθαι προβαινε• τὰ δὲ νῦν τέλο; μὲν φόβοις ἐπέθηκεν, ἀρχὴν δέ μοι Ομήνων καὶ ὀδυρμῶν ἐνεστήσατο. Καὶ θρηνῶ σε δια ταῦτα καὶ ὀδύρομαι ἐπὶ σο!, τέκνον, καὶ τῶν δαι κρύων οὐκ οἶδα τίς ἐφέξει με χρόνος. adduxerunt. Te, Nate, propter hæc defleo, et tuo nomine ploro, nec scio diem, quæ meas lacrymas sistere possit. Εᾶτέ με, γυναῖκες παραμυθούμεναι. Εἴπερ γὰρ θαλάττης τὸ τραχύνεσθαι κύμασι τῇ βίᾳ τῶν ἀνέμων τινασσομένης, καὶ ποταμῶν ἀφ' ὑψηλοῦ καταρασσόντων μὴ φέρεσθαι ἄνευ ἤχου, καὶ ἐμὸν, εἰ μή τηρ ἐγώ, τὸν ἀτίμως ὁμοῦ καὶ ἀδίκως τῆς ζωῆς Εκχωρήσαντα φίλτατον Υἱόν ολοφύρεσθαι. Ἐμοὶ γὰρ τὸ μὲν ὅλον ἦν συγκατελθεῖν τῷ Υἱῷ καὶ συνείναι καθ' ᾅδου. Ἐπεὶ δέ με πάσης τῆς ἐπιθυμίας τυχεῖν οὐ συγχωρεῖ τὰ τῆς φύσεως, ὅσον γοῦν ἐμαυτῇ χαρίσασθαι ἱκανὴ γίνομαι, οὐκ ἀφιλέστερο γος ἐλεγχθήσομαι μήτηρ. Οὐ διαλείψω θρηνοῦσα ὃν κατὰ γαστρὸς ἤνεγκα, ἂν εἰς φῶς τόδε προή νεγκα, δν έθρεψάμην. Οὐ συγκαλέσω θρηνούσας, ἵνα μοι τὰ δάκρυα προκαλέσωνται· προκέκληνται γὰρ οἴκοθεν καὶ παρώρμηνται, καὶ προάγεται τοῖς ὀφθαλμοῖς ἄχθεσθαι ἤδη, ὅτι μὴ αὐτοῖς εὐρυτέραν Summum vocal corporis et animi dissolutio nem ex doctrina ipsius Christi, qui mortuos dormire dixit, uti Lazarum cæterosque quos e morSinite me, quæ huc solatium allaturæ accessistis, mulieres. Si enim mare fluctibus et vi turbatum ventorum non potest iron intumescere, et flumina ex alto delabentia absque sonitu ferri nequeunt: certe fieri non potest, si modo ego mater sum, ut non lugeam Filium charissimum. Debebam enim descendere comes individua simul cum Fi io að inferos, posteaquam nulla me voluptate frui natura permittit. Atqui utar eo, quod saltem mit.i ipsa conciliare possum, solatio: non ego expers arguar. pietatis erga Filium Mater: non desimam, quem utero gestavi, deflere: non convocabo illas, quæ deplorent, quem in hanc lucem produxi, el quem educavi, ut mihi provocentur lacrymæ; propendent enim et erumpunt, atque dulor oculis oboritur, quod exitum illis non dent latiorem. tuis ad vivos revocavit. Hac consuetudo fuit Judzorum.

Uude, quæso, m'hi ipsa lenimen conquiram? quemadmodum multis licet matribus, releta alicujus spe prolis. Neque enim ea mihi suppetit, ita ut talis sors hæc sit, quæ infra omnem mitigationem prostrata jaceat. τὴν διέξοδον ἐφιᾶσι. Πόθεν δ' ἂν ἐμαυτῇ πορισαίμην παραμυθίαν; Ως ἅ τε δὴ πολλαῖς μητράσιν, ετέ ρας ὑπολελειμμένης γονῆς; Καὶ μὴν οὐδὲ τοῦτο παρῆν. Τὰ τοῦδε τοιαῦτα, ὡς καὶ παραμυθίας ἡττασύα:. Αλλ' ἀπὸ τοῦ μικροῦ τινος ἄξιον εἶναί μοι τὸν Υών; Καὶ τίς τοσαύτην ὡς ἐκεῖνος ηδυνήθη καρ ποῦσθαι δόξαν, εἰ μὴ τὸ δόξαν πρὸς ἀνθρώπων λαμβάνειν πλέον ἦν φεύγων, ἢ μετεδίωξαν ἕτεροι; Τί δαί; Οὐχὶ μηδὲν ἀδικοῦντι τὴν καταδίκην ὑπήνεγ· καν; Τοὐναντίον μὲν οὖν, οὐδ᾽ ἔστιν εἰπεῖν, ὅσι τοὺς φονευτά; οὐ διέλιπεν εὐποιῶν. Ταῦτα είνα παραμυθίαν οὐ διακρούσεται; Ποίους οὐκ ἀνάψει μοι θρήνους; Πᾶν ὁτιοῦν ἐλοίμην παθεῖν ἂν, ἢ τὸν Υἱὸν ἀδάκρυτον ᾧδε καταλιπεῖν. Καὶ γὰρ τοιοιος At quo dignitatis quam facile mihi Filius fuisset evecius? Nam quis tauta potiri gloria quivisset, atque ille,nisi fawam apud homines consequendain magis fugisset, quam sectari alii sint solu? Quid vero? nonne damnarunt nullius criminis reum? Non enim contradici potest. Quibus unquam destitit beneficiis suos afficere homicidas? hæc quam consolationem non propellant et respuant? quos ploratus mihi non excitent? Quidvis perpeti malim, quam sic Filium indefletum relinquere. Luique profetto facerem, talem ego mater adepta filium; παιδός χρηματίτασα μήτηρ, ἀδικοίην ἂν, ἂν μὴ puderet me quoque matrum, quæ hoc (si contingat) nomine potius student dici parentes, quam uteri gestatione, quam partu, quam educatione pueri; hæc enim naturæ aliquis tribuat, illud vero non est ejusmodi, ut etiam mulieribus a naturali affectione alienis non sit commune. Multæ namque sæpenumero educaverunt infantes a se degeneres, illud vero recte matres afficit. Peperi, cum Filium peperi, eratque hoc mihi maxima voluptatis causa, mui enim videbar me parere, neque sciebam me hominibus parere furiis agitatis, mihi autem ipsi ejutatus, fletus et lacrymas eniti. τοῦτον θρηνῶ. Αἰσχύνοιμι δὲ καὶ μητέρας, αἷς ἐκ τοῦδε μᾶλλον, ἄν που συμβῇ, περισπούδαστόν ἐστι μητέρας ούσας γνωρίζεσθαι ἢ τῇ κυοφορίᾳ, καὶ τῷ τόκῳ, καὶ τῇ τροφῇ τοῦ παιδός. Τούτων γὰρ ἃ μὲν τῇ φύσει δοίη τις· τοδ᾽ οὐ τοιοῦτον, οἷον μὴ καὶ γυναιξὶν ἀλλοτρίαις εἶναι κοινόν· πολλαὶ γὰρ πολ λάκις έθρεψαν μηδὲν αὐταῖς προσήκοντα βρέφη, ἐκεῖνο δὲ καθαρῶς γίνεται τῶν μητέρων. Ετιατ ἡνίκα ἔτικτον Υιόν, καὶ ἦν ἡδονῆς μοι μεγίστης τὸ χρῆμα. Εμαυτῇ γὰρ τίκτειν ἐξόκουν· ἐλάνθα· νον δὲ ἄρα τοῖς ἁλάστορσι τίκτουσα, ἐμαυτῇ δ' εἰ; κλαυθμούς γεννῶσα καὶ γέου; καὶ δάκρυτο Οὐ παρ' ἄλλων πυθομένη τὸν τοῦ Παιδὺς θρην φόνον· τάχα γὰρ ἐξ ἀγγελίας τὸ πάθος ἀμβλύτερον ἦν. Αὐτὴ ταῖς ἐμαυτῆς εἶδον ὀφαλμοῖς, ἔλος τὰς χειρας διαπειρόμενον καὶ τοὺς πόδας, αὐτὴ λόγ τρωθέντα, αὐτὴ παρισταμένη διψῶντος ἤκουσα, και χολὴν σὺν ἔξει ποτιζόμενον εἶδον, οὐδὲ τὴν ψυχήν ἀφῆκε μὴ παρούση; ἐμοῦ. Πρὸς ταῦτα ποίαν πα1· · φαλίπω θρήνων ὑπερβολὴν; Πῶς οὐχ αἵματι κλαί σω, Αγε, ὦ φίλον στέρνον, βαθεῖς ἀναπεμπέ με τους στεναγμούς· ὑμεῖς δ', ὀφθαλμοί, κρουντων προχεῖτε τὰ δάκρυα. Νῦν γὰρ στεναγμών και δικρύων ἐμοὶ δεῖ, καὶ τούτων ἀφθόνων, ὡς κατ᾽ ἀξίον αιμάξω καὶ ὀλοφύρωμαι· εἴ τις καινότερος ουρα μας, εἴ τις δακρύων δαψιλεστέρα πηγή, νῦν παρίσω μοι πάντα, καὶ τὸν θρῆνον εἰς ὅσον πλεῖστον ἐιτεινέτω. Οὐ γὰρ τὸν φίλτατον ἐγὼ βούλομαι θρη νεῖν, καὶ παύεσθαι, καὶ αὖθι, θρηνεῖν, καὶ τοῦτο Nec sane ab alis ad me ailato nuntio, Fi!ii morsem deploro (fortassis enim acerbius ita fuisset malum). Ipsa liis contula sum oculis, manibus εἰ pedibus clavís perlixum, ipsa basta sauciatuın, ɔpsa astaus sitientem audivi, et fel cum aceto bibentem vidi, neque animam me præsente deposuit. Ad hæc quam in mensam prætereo mæstitudinem? Qui non sanguinolentas exitudo lacrymas? Age, ο charum pectus, profundos suppedita mihi gemitus; vos, autem oculi, seaturiginis instar lacrymas profundite, nunc enim gemitibus et lacrymis mihi est opus, hisque copiosis, ut pro dignitate feam et plorem. Si quis magis novus est ejulatus, si quis lacrymarum fons abundantior, nunc mihi omnes adsint, et fletum quam maxime augeant, neque enim dilectissimum volo deplorare et interquiescere, et iterum depiorare atque iterum, sæpiusque ac sapius: seu Dere perpetuo, et in universum πολλάκις, ἀλλὰ θρηνεῖν μὲν ἀεὶ, παύεσθαι δὲ μὴ δ' nunquam desinere. Hei n'hil invidia Filium perdidi; invidia mihi luctum peperit. Cum quibus miseriis dulcissimum matris nomen commutavi? Non sane in levibus mea versatur calamitas: omnium matrum dolores meum dolorem non attingunt; omitto illusiones, spuli injectiones, colaphos, Dagra cæleraque (cuin magnis enim magni sæpe sunt conflictati), ad caput malorum venio, crucem, clavos, hastam (nisi ea quoque exigua sint et fletu indigna), hæc quantam luctus magnitudinem non exigunt? Invidia, invidia (lethiferum in optimos quosque semper jactum telum, idque inde, unde minime quis suspicetur) εἰσάπαξ. Οίμοι, διὰ φθόνον ἀπώλεσα τὸν Τῶν, διὰ φθόνων τὸ πένθος ἐμοί. Οἴαις συμφοραί, απενέμην το μή την καλεῖσθαι. Οὐ γὰρ ἐπὶ μετρίοι; ἐμοὶ τὸ πρᾶτ τειν κακώς. Πασὼν δὲ μητέρων πάθη, τοὐ μὴν παρ ήνεγκε πάθος. Παρίημι τοὺς ἐμπαιγμούς, τους ἐμπτυσμούς, τους κολαφισμούς, το φραγγέλιον, τἄλλα δεινὰ γὰρ δεινοῖς πολλὰ πολλοῖς ἡμιλλήθη. Ἐπὶ τὸ κεφάλαιον εἶμι τῶν δεινῶν, τὸν σταυρό, τοὺς ἤλους, τὴν λόγχην· εἰ μὴ δ' ἐκεῖνα μικρά, μια ὡς οὐκ ἄξια θρηνηθῆναι· ταῦτα ποιῶν ὀδυρμών c.x ἀπαιτεῖ μέγεθος; Φθόνος, φθόνος ἦν ὁ τάδε συγκι νήσας ἐφ' ἡμῖν τὰ δεινά, Ολέθριον ἐπὶ τοῖς βελτίο

ORATIO IN SEPULTURAM D. N. J. C. σταις ἀεὶ πεμπόμενος βέλος, καὶ μᾶλλον ὅθεν οὐκ ἂν fuit, quae in nostram caput here devolvit mala, τις ὑπίδειτο. Φθόνος ὁ καταιγίδος τρόπον ἐν μέσῃ τῇ τοῦ πιστεύειν τοῖς λάθρα φθονοῦσι γαλήνη ναυάγιον ἐπιφέρειν φιλών. Ο σταυρὲ καὶ ἥλοι καὶ λόγχη, καὶ σὺ, τάφε, καὶ ὅσα ἄλλα τὴν παροῦσάν μοι συνεστήσασθε τραγῳδίαν, μόνην ἐμὲ πασῶν μητέρων ἐξ αἰῶνος ἐμέλλετε τηλικαύταις συμφοραίς περικλύσειν ἀθρόπ γενόμενα; Καὶ μὴν ὑμῶν ἕκαστον ἀρκοῦσαν έλαχε δύναμιν λύπαις βαπτίσαι ψυχὴν, καὶ μηδὲν ἐνδεῖν ὥστε μὴ οὐ τα χείριστα πάσχειν δοκεῖν. Ομοῦ δὲ πάντων ἐπικειμένων, πῶς ἐνέγκω τὸ βάρος; Πῶς δὲ ἄλις ἐφ' ἑκάστῳ δακρύσω, καὶ πᾶσιν ἁρμόζοντας ἀνάγω τοὺς θρήνους; ἂν μήπω δυστυχησάσης ἔννοιαν ἀναλάβω μητρός, εἰς ὅσους ἐγὼ παθοῦσα τοῦτο καταφέρομαι θρήνους. "Αν ἐπὶ νοῦν ἀναθῇ μήτηρ ἑτέρα πρὸς τάφον υἱὸν παραπέμψατα, τὸ ἐκείνης με διδάσκε: πάθος τὴν ἐμὴν συμφοράν. Παντὶ γὰρ δεινῷ τοὐ μὴν τοῦτο παρατιθεῖσα δεινὸν, κατὰ παντὸς τὰ πρῶτα φέρον ὁρῶ. Ω πονηρὸν συν έδριον Ἰουδαίων! Οὐκ ἄρα πρόγονος ὑμῖν ἦν ΑΓραάμ, ἀλλά τις ἐχθρὸς δαίμων τὸ πρῶτον, εἶτα φθόνος καὶ φόνος καὶ θάνατος, καὶ εἴ τι που κακὸν ἄλλο περὶ γῆν φιλεί στρέφεσθαι. Οὐδὲ γὰρ ᾽Αβραὰμ ὑμᾶς ἐξεπαίδευσε μόνον τοῖς οἰκείοις ἐπιβουλεύειν, ᾧ τῶν ἀφορήτων ἐδόκει καν ξένος παρῆλθε λαθών, μηδὲν εὖ ὑπ' αὐτοῦ πεπονθώς. Καλὸν τὸ θύμα τῇ ἑορτῇ καταβάλετε· καθαραῖς χερσὶ τῶν ἄλλων δερείων ἀπήρξασθε, οὐδὲ τῆς ἡμέρας ὑμᾶς αἰδὼς ἔσχεν ἀναστεῖλαι τῆς λύσσης· πῶς δ᾽ ἂν ἀλλοτρίῳ προσ- α ηνέχθηκε, οὕτω κατὰ τοῦ οἰκείου πικρῶς ἐκμανέντες; invidia, inquam, procellæ modo, in media qua fidimus clanculum invidentibus et mordentibus, tranquillitate naufragium invehere solita. O crux, o clavi, o hasta, et tu o sepulcruin, reliquaque quæcunque hanc mihi adornastis traβ@diam, mene solam inter omnes matrem post hominum memoriam tot tantisque ærumnis in unum impetuosissime confluentibus a vobis involvi! Sat magnum unumquodque vestrum habuisset pondus, ad immergendum luctibus animum meum: nec quidquam defuisset, quin extrema pali visa fuissem. Nunc vero omnibus simul imcumbentibus, quo pacto onus feram, qua ratione unicuique satis illamentabor, ac omnibus pares accomimadabo fletus? sin nondum matris infeliris induam animum, in quantos ob hoc luctus provolvar. Si quando in mentem venerit alterius matris filium ad sepeliendum efferentis, illius dolor meam mihi refricabit miseriam, meum enim malum inter omnia mala, quibuscum possit componi, primas per omnia ferre video. () malitiosum Judæorum concilium non vester profecto fuit parens Abrahanus, sed malus aliquis genius ab initio, deinde livor, homicidium et mors, et si quod aliud malum circum terram volutari solet Non enim Abrahamus vos docuit, mortis insidias locare popularibus vestris cui non ferendum videbatur, si peregrinus aliquis se inscium, non affectus ab ipso prius beneficio, præteriisset. Egregiam certe victima huic festo delegistis (puris manibus alia admumi. stratis sacra), neque vos diei pudor aut reverent a a rabie potuit revocare. Quibus modis alienigenam invaderetis, si tam sævo furore in municipem vestrum estis invecti? Οίμοι, τοῦτ' ἐκεῖνο, φίλτατε Παί, ο μοι Συμεών ὁ γέρων ᾐνίξατο, ἡνίκα σε πρὸς τὸν ναὸν κατὰ τὴν νόμον ἀχθέντα ταῖς χερσὶν ἐβάστασε βρέφος ἔτ', τὸν σὸν θάνατον. Νῦν τὴν ῥομφαίαν ἔγνων ἐκείνην ἣν εἶπε τὴν ἐμὴν διελεύσεσθαι μέλλειν ψυχήν. "Ω πρέσβυ, κἂν εἰ μηδὲν ἄλλο σου προείρηταί ποτε περὶ μηδενὸς, ἐκ τοῦδε μόνον σε αὐτὴ ἐν προςήταις ἄγω. Καὶ διῆλθε γὰρ καὶ διέρχεταί μου τὴν ψυχὴν ἡ ῥομφαία, καὶ τὴν καρδίαν τιτρώσκει, καὶ τὰ σπλάγχνα σπαράττει. Ὡς εὖ μάνα μου νῦν σαφές δ τότε πρὴν ἀπαφές. Οἷον πενθος, οἷα δάκρυα, φίλτατε Ι.ι, προξένησάς μοι θανών, καὶ θρήνους ἐκ θρήνων; 'Αλγεινοὺς μὲν, ὅτι τὸ γλυκύ σε φως οὐδείς μοι δίδωσι βλέπειν· ἡδεῖς δὲ ἄλλως, ὅτι της ἀεὶ προηγουμένας ὀδύνας τούτοι; ἐκχέουσα, εντόνω τέραν ἐμαυτὴν παρέχω τοῖς ἐφεξῆς. Ως ἀπόλοιτο κακῶς ὅ; σε τοῖς κατὰ σοῦ πνέουσι προΰδωκεν. Των φίλον μὲν ἡ μαθητεῖα ποιεῖν ἐδόκει· τὸ δὲ δοῦλον είναι χρημάτων, ἀνέπεισεν ἐκρῆξαι τὸ μῖσος ἐν εὐκαιρίᾳ. Μηδενὶ τοιοῦτός ποτε γένοιτο φίλος, ὃς ἀεὶ πρὸς ἀργύριον κέχηνεν. Οὐ γὰρ εἰς μακρὸν ἀπο λήλαις φιλία και φιλαργυρία συνέσονται. Κἂν γὰρ ld ex opinione Platonicarum manavit. floc scilicet illud est, Naie amantissime, quol Simeon venerandus ille senex sub involucris indicavit (cum te in templum de more con-portatum manibus excepit, etiamdum infantem), mortem videlicet tuam. Nunc demum illum sentio ensem, quem cor meum penetraturum dixit. O cana veritate suspiciende vir, etsi nihil unquam aliud de quoquam vaticinatus esses: hinc solum ego te inter vates collocarem, nam penctravit, et penetrat cor meum gladius, et animum meum vulneribus opplet, et viscera laniat. Quam valde clare BUNC illud mihi est perspectum, quod tunc obscurum erat! Quos tua morte conciliasti mitu, Fili clar.ssime, uerores? quas lacryunas, quos fletus e fletibus ortos? duros illos quidem quod te lucem suavissimam, me non sinis intueri, dulces alioqui, quod priores dotores usque se excipientes invicem, his exhauriens, me fortiorem reddant ad sequentes. Ut male pereal, qui te in tuam mort. u conjuratis prodidit, quem discipuli munus am chai facere videbatur: verum animus servus, avaritiæ mancipium, illum coegit, in tempore prodere menDigized by Google

licet enim quandoque cocant tem inimicam et hostilem. Nenini talis contingal ἔσθ' ὅτε συνάπτωνται, κακῶ; μὲν, τάχιστα δὲ πάλιν αὖθις διέστησαν. Εἶεν. amicus, qui pecuniis inhiet: neque enim diu conjunctæ sibi mutuo possunt esse amicitia et sitis argenti aurique: (perfidiose sane), citissime tamen a se dissident atque secedunt. Quid autem inscribat quis, mi Nate unice dilecte, tuo sepulcro? Jesum hunc invidentia Judæorum, pro plurimis, quæ in ipsos etiam invitos et re-puentes contulit, beneficiis supplicio crucis remuneravit. Quam ipsis invisa hæc fuerit inscriptio, tibi gloriosissima, mihi autem multarum lacrymarum monumentum. Multa, fili, sunt, quæ fletus meos graviores et magis magisque acerbos efficiunt, quibus et hoc accedit, quod in sepulcrum conjectus sis alienum; nisi enim exstitissent Josephus et Nicodemus, quos tui pervasisset miseratio, haud scio, quomodo nunc jaceres insepultus, abjectus, el his, quæ cunctis extrema persolvi solent, destiLutus. Unum superest, quod mihi lacrymas discutiet, si tertio die, quemadmodum prædixisti, resurrexeris. Istud videre contingat! non enim tua labia unquam contaminavit mendacium. Debine taceo, cens. Ilæc dum Mater Dei profusis queritur lacrym´s, sensi velut ex alto gurgite, alium ulul re quem - piara, ac mihi ipse silentium imperans, mentemque adhibens, auscultavi. Erat autem, ut ex 10genti cónjicere licuit ululatu, subtus mugiens imes rorum princeps. Jam enim ex capillo omma ipsi pendebant Quæ autem eboabat, hæc erant:. Τί δ' ἐπιγράψειεν ἄν τις τῷ σῷ τάφῳ, φίλτατε Παί; Ἰησοῦν τουτονὶ τῶν Ἰουδαίων ὁ φθόνος εἰ καὶ μὴ φέρειν ἠδύνατο, πολλῶν ὅμως αὐτοῖς εὐεργεσ σιῶν ἄρξαντα, σταυρὸν θανάτῳ ἡμείψαντο. Ὡς ἐχι θρὸν μὲν ἐκείνοις τούπίγραμμα, σοὶ δ᾽ εὐχὶ εἐστι· τον, ἐμοὶ δὲ πολλῶν δακρύων ὑπόμνησις. Πολλὰ τὰ τοὺς ἐπὶ σοί μοι θρήνους ἀκμάζειν ποιοῦντα, τέκνον, πρὸς οἷς καὶ τὰ εἰς τάφον ἀλλότριόν σε πεσεῖν. Εἰ γὰρ μὴ παρὴν Ἰωσὴφ και Νικόδημος, οἷς μόνοι; τοῦ σοῦ σώματος οἶκτος εἰσῆλθεν, ἀγνοῶ πῶς οὐκ ἂν νῦν ἄταφος, ἄπορος, ὧν ἐχρὴν ἔρημος, ἔκειτο; “Εν μόνον ἀφανίσει τὰ δάκρυα, εἰ τριήμερος, κατά τὴν σαυτοῦ πρόβξησιν, ἀναστήσῃ. Καὶ ἴδοιμι τοῦτο. Οἱ γὰρ ἔστιν ὅτε ψεῦδος ἐμόλυνε τὰ σὲ χείλη. Σιγὼ τὰ λοιπὰ, δάκρυσι δὲ μόνοις τοἐντεῦθεν τὸ πένθο, άγω. lacrymis interea dolorem meum fovens atque produΤαῦτα τῆς Θεομητρὸς ἀποδυραμένης, ὡς ἀπὸ βαθέων οιμώζοντος ᾔσθέμην ἑτέρου τινός. Καὶ πά λιν δὴ σιγή, ἐμαυτῷ παραγγείλας, καὶ προσοχὼν τὸν νοῦν, ἠκρυώμην. "Ην δὲ ὡς ἂν σὺν οἰμωγαῖς ἐξη χεῖτο παρείχε συμβάλλειν βρυχώμενος κάτωθεν άδης. "Ηδη γὰρ ἀπὸ τριχὸς αὐτοῦ τὰ πάντα στήθη. "Α δ' οὖν ἐφθέγγετο, ἦν τοιάδε· Εα! Τί; οὗτος πρὸς ἡμᾶς κατελήλυθε φαιδρός ἰδεῖν, ἀμυδρὸν ἐλέγχων τὸν ἥλιον, πλήρης θάρω Hem! quis bic, qui tam alacri aspectu ad nos descendit, sublucentem solem referens, plenus confidentia, non ut cæteri solent, tervo vila σου;, οὐ κατὰ τοὺς ἄλλους στυγνάζων; Τί τοῦτο, incedens? Quid hoc? ipsum contra mitueri nequeo. En aliud quoque: cur omnes hi qui nostro imperio hactenus fuerunt subjugati, ipsum circumstant, et gaudium ineffabile gaudent? Omnes paratos video að exitum, hilaritatem propter liberationem præfermes: nec jam nostram verentur potentiam, ne his rebas novis et inusitatis offendar. Hem, coplææ meæ, opem non feretis? Vestrum est, aut hunc comprehensum tenere, aut hoc ipsum di persuadere, ut exspectet, neque hoc temporis meliatur quidquam. O infortunatum me! hucusque omnia mihi ex sententia cesserunt: ac ita res meæ fuerunt, ut meliores esse haud potuerint: nunc autem, quæ ex utilitate mea fuerunt, evertuntur Ο δ' ἀντιβλέπειν αὐτῷ δύναμαι. Ετερον αὖ πάλιν τοῦτο. Τί πάντες ὅσοι τῆς ἡμετέρας ἀρχῆς περιο στάντες αὐτὸν, ἡδονὴν ἄῤῥητον ήδονται; Πάντας ὁρῶ παρασκευαζομένους πρὸς ἔξοδον, φ.ιδρότητα μεταλαβόντες ἐκ κατηφείας, οὐδ᾽ ἐπιστρέφονται τῆς ἡμῶν ἐξουσίας, μήπου τα νεώτερα δυσχεραί νωμεν ταῦτα. "Ω δυνάμεις ἐμαί, οὐκ ἐπικουρήσετε; Υμέτερον ἢ καὶ τοῦτον καθείρξαντας ἔχειν, ή τοῦτ' αὐτὸ πείσεσθαι προσδοκᾷν, ὅσον οὐκ ᾔδη. Ο τάλας ἐγώ! Μέχρι μὲν τοῦδε καλῶς ἡμῖν πάντα προὐχώρει καὶ τοιάδε παρῆν & μηδ' ἂν βελτίω γε νέσθαι ηὐξάμεθα· νυνὶ δὲ ἀνατέτραπται, καὶ ὑπορ ῥεῖ μὲν τὰ χρηστά· προσελαύνει δὲ τἀναντία. Καὶ τὸ μηκέτι μηδὲν εἶναι, ἀλλ' ἐκτριβῆναι, οὐ λόγῳ et pereunt, contraria vero itruunt, et quod jam " μανθάνομεν· ἔργῳ δ' ἐπιπεσὸν αἰσθήσει λαμβάνο nullus sim, sed occiderim, non tam verbis disco, quam factis malum invectum sensum prehendo, nec prius ilis qui hic degerunt, dominari nos scivimus, quam aliis nunc demum succubuimus. Quandiu apud nos quidem mortui fuerunt, nou omnino male habebant se res postræ; his vero subductis, omnia videntur nobis impendere mala, nisi forte vice redeant versa, quod me præ cæteris torquet maxime. Primo enim regnum meum sublatum videbo, deinde aufugientes eos qui hacteProverbium in res periculo proximas. μεν. Καὶ οὐ μᾶλλον ἡμεῖς τῶν ἐνθάδε τὸ πρῶτ τον ἐπιστημεν ἄρχοντες, ἢ ἄλλοις υποκύψομεν for. Εως μὲν οὖν νεκροὶ παρ' ἡμῖν, οὔπω πάντη κακῶς ἂν ἡμῖν ἔχοι τὰ πράγματα· τούτων δ' ἀφαι μεθέντων, πάντα δοκείτω τις ἡμῖν ἐπικείσεσθαι τὰ δεινὰ, εἰ μὴ τόγε ἀντίστροφον, δ με καὶ μᾶλλον Οροεῖ, πρότερον μὲν ἡμετέραν κατασπασθεῖσαν ἀρ τὴν ὄψομαι, ἢ τοὺς ὑφ᾽ ἡμῖν ἀποδράντας. "Η μοι

ORATIO IN SEPULTURAM D. N. J. C. τῶν κακῶν! Εμὲ μὲν οἷα τῶν ἄλλων βραχὺς εἰσει bus sub jugo nostro detenti fuerunt. Hoe mala! δεῦρο κατιόντων λόγος, δεῖν ᾤμην καὶ τοῦτον παρ' οὐδὲν ἄγειν. Ο δ' ἄρ᾽ ὑψηλότερο; ἦν ὥστε τῶν ἐνθάδε συγκεκλεισμένων εἰς είναι δοκεῖν. Καὶ τὸ μὲν καὶ τοῦτον τοῖς ἡμῖν προσέχουσι μέλλειν ἐγγράφεσθαι ἡδονὴν παρείχέ τινα· τὸ δὲ πᾶσι δρασμοῦ χώραν διδόναι, τοῦτο δὲ τῶν συμφορῶν ἔσχατον. Αμεινον ἦν μοι πάντων παρ' ἕνα τούτων δεσπόζειν ἢ καὶ τοῦτον δυστυχῶς ἐγχανόντι σὺν αὐτῷ καὶ τοὺς ἄλλους ἐμέσαι. Κατεπόθη μικρῷ πρόσθεν ἡμῖν ἕτερός τις· λά ζαρος ἦν ὄνομα τῷ νεκρῷ. Τοῦτον τῶν ζώντων τις· τὴν νῦν τὰ δεινότατα πάντων ἡμᾶς ὁρῶντα, τοῦτον οἶμαι τυγχάνειν· πρὸς βίαν ἀνέσπασεν, ἱκανῷ τινι πλέον τῆς ἐνθάδε τούτου διατριβής έγχρο νήσαντα. Ἐγὼ δὲ καὶ τότε μὲν ἤλγουν πάσχων οὐκ ειωθότα· ἔφερον δ' ὅμως ἐν οὐδενὸς μοίρα τὸν ἕνα τιθείς. Νῦν δὲ περὶ πάντων ὁ κίνδυνος. Εἰ δὲ τοῦτον ἀληθῶς εἶναι συμβαίνει τὸν ἀφ' ἡμῶν ἁρπάσαντα Λάζαρον, τὴν περὶ τῶν ἐσχάτων ἀνάγκη νῦν φέρειν. Ὃς γὰρ καὶ πόρρωθεν φωνήν ἀφεὶς μόνην, οὕτω διέθηκεν, ὥστ᾽ οὐδ᾽ ἡδυνήθημεν ἑνὸς ἐλευθερίαν ἀποκωλύσαι, τί οὐκ ἂν ἐργάσαιτο περιφανῶς ἐμβαλὼν εἰς τὴν ἡμετέραν; Οι μου, πάντα μὲν δηώσειν αὐτὸν, πᾶσαν δὲ ἐνθένδε λείαν ἐλάσειν. Ἐμὸς τέως Ηλίας τις ἐθαυμάζετο, καὶ πρὸ ἐκείνου Ενώχ, οὓς οἱ δεῦρο κατιόντες, μακρά καταγελάσαι τῆς ἴσης αὐτοῖς διηγοῦντο καθόδου. Οὗτος δὲ, καίτοι μὴ κατὰ ταὐτὰ τῆς ἀθανασίας ἐκεί νης μεταλαβών, ἀλλὰ καὶ δόξας ήδη κρατεῖσθαι, ὑπερέχει τοῖς ὅλοις. Ἀλλ᾽, ὦ τί πάθω; βέβλημαι, πέπληγμαι, καθῄρημαὶ, δεδεμαι. Οὕτω καὶ τὸν ᾅδην ὀδυρόμενον ἐδεξάμην εἰς ὦτα, καὶ παρ' αὐτοῦ τὴν αὑτοῦ κατάλυσιν ἔγνων. Ωρα δὴ τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων κατὰ τοῦ πονηροῦ μεγαλαυχεῖσθαι. Ἡ γὰρ οὐκ ἠγαπημένη, Αγαπημένη ἐκλήθη, καὶ Θεοῦ τετύχηκεν ἐραστοῦ. Εἰ γὰρ πατὴρ παῖδα φιλεῖ διότι γεγέννηκε, καὶ Θεὸς πάντως ἄνθρωπον ὅτι δεδημιούργηκεν. "Ος αὐτὸν τοῦ μὲν πρόσθεν τυράννου τέθεικε κρείττω· ἐκεί νου δὲ τῆς τυραννίδος παραλυθείσης δεσμὰ κατεψηφίσατο καὶ τάρταρον καὶ κλοιά. Εδει μὲν γὰρ ἡμῖν βοηθείας κακῶς ἔχουσι· τῷ δὲ περιουσία τοῦ βοηθεῖν ἦν. Εἰ γὰρ τὸν οὐρανὸν πληροί καὶ τὴν γῆν, καὶ αὐτὸς πάντα πεποίηκε, δῆλον ὡς καὶ μόνο; ἂν αὐτὸς πάντα δύναιτο. Καὶ τούτου μὴ πρὸς ἡμᾶ; καταβάντος, σκιὰ πάσης ἀνθρωπίνης ἐπικουρίας ἰσχύς. "Α γὰρ τοσοῦτος προφητῶν ἀριθμὸς, οὐδὲ τῆς Ἰουδαίας παρακινῆσαι ἴσχυσεν εἴδωλα, ταῦτα Χριστὸς ἐλθὼν ὡσεὶ καπὴν ἐκλιπεῖν ἐκ πάσης ἠνάγκασε γῆς. Τῆς γὰρ κατὰ τὴν πρώτην ἐντολὴν παραβάσεως, καὶ τῆς μετὰ τοῦτο πρὸς τὰ εἴδωλα τῶν ἀνθρώπων αυτομολήσεως, ἰσχυροτέρα τὴν ἐξυSumptum est hoc ex Osere r. 1, ν. 9. PATROL, GR. CXLVII. Arbitror equidem oportuisse, sicut alios qui hoc descendunt, parvifacio, ita hunc quoque me nihili loco ducere, Atqui hic elatior, quam ut videretur aliquis esse illorum qui hic conclusi tenentur Quin et hoc me gaudio afecit, quod putaverim hunc quoque in matriculam illorum, qui mihi parent, inscriptum iri; quod vero omnibus effugiendi viam monstravit, id calamitatum omnium est extremum. Consultius fuisset me cæteris, absque hoc, omnibus imperasse, quam una cum ipso, alios quoque hiantem evomere. Absorptus est nobis pridem alter quidam (Lazaro erat nomen moriuo): eum aliquis virorum (qucin hunc ipsum, qui nos tau male nunc multat, hunc, inquam, esse opinor) per viu abripuit, longiuscule, et dintius quam ipse hic est, apud nos versatime. Ego equidem tunc quoque dolui, passus ea qui non soleo: tul. nihilominus, exiguam rationem unius esse habendam ratus. Nunc vero de omnibus est periculum. Quod si revera hic est, qui nobis eripuit Lazarum, necesse est ipsum extrema moliri. Qui enim procul hinc absens edita tantum unica voce effi cit, ut unius liberationem inhibere nequiverimus: quid non patraturus est, cum aperte in nostram regionem irruit? Hei mihi! siccine illum depopulari omnia? itane hinc prædam abigere? Hactenus me tenuit admiratio Eliæ cujusdam, et ante ipsum Enochi quos ii qui huc descendebant, perquain ridere suum nuntiabant descensum: hic autem non ejusmodi immortalitatis particeps, sed et gloria potitus, eminet inter omnes; sed, heu! quid patior? ejicior, verberor, evertor, vinculis constringer. Sic ululantem audivi inferorum principem, alque ex ipso vastationem ipsius intellexi. Niuc tempus est, quo natura humana adversus hostem glorietur malignum. Quæ enim dilecta non fuit, dilecta est vocata et Deum nacla est amasium. Si enim pater filium, propterea quod ipsum genuerit, amat, Deus quoque hominem, quod illum condiderit, prorsus diligit, et ob Dillyrano, cujus jugo prenebatur antea, potentiorem fecit. Illius autem tyrannide sublata, damnavit et vincula et Tartarum atque catenas. Nobis enim nisere afflictis opus erat auxilio: in ipso vero auxilium erat situm. Si namque cœlum et terram implet, atque omnia ipse fecit, manifestum est, eum solum omnia posse. Qui nisi ad nos descendisset, vires universæ opis humanæ, umbra fuissent. Nam quæ tantus prophetarum numerus, neque Judæorum potuerunt abolere simulacra, ea Christus accedens, veluti fumum evanescere ex universa terra coegit, quandoquidem primi violatione præcepti et post hanc, cæco hominum avidis32

sime ad simulacra concurrentium, impetu, efica- τοῦ φιλανθρωπίαν ὁ ποιητὴς ἀντιπαραθεῖς, τὸ πλάciorem suum erga humanum genus amorem oppomens figmentum suum redintegravit, et ad priorem usum reduxit. Hic ille est figulus, quem Jeremias vidit. Haec collapsi vasculi per manus ipsius sublevatio, et unde ad artificem gloria rediit, luti refictio reformatioque. Ast, o admirabile opus! admiranda fuit prima nostri fictio, digna habita manibus et inspiratu Dei (quæ nimirum manus et inspiratus Dei intelligit); admiranda magis relictio (idque tanto, quanto melius et acceptius est, bene affici, quanı quempiam aliqua re afficere) adeoque firmior et stabilior. Videmus enim homines, saltem illos qui mentem habent, si domum collapsam instauraturi sint, robustiora tutioraque prioribus elaborare ædificia altera, ne idem ruinæ metus impendeat iterum. Quod autem bomo facere consuevit, qui non multo magis hoc Deo quis tribuat? Certe bona Deum suppeditare hominibus, primordio naturæ humanæ ſuit adnatum; adeo ut qui vivat, non tam aerem spirando adducat, quam Dei utatur beneficio. Supererat autem ut bonis imponeret fastigium, id erat ipsum se nobis, et nos sibi communione naturæ assimilare, et e morte reducere, atque bæreditate donare regni cœlorum. Quis enim, ubi se ipsum dare oportuit, promptissimus fuit: cui rei etiam si maxima sit, ille pepercerit. σμα τε ἀνεκτήσατο, καὶ πρὸς τὴν προτέραν ἐπανήγαγε οικειότητα. Τοῦτο ὁ κεραμεύς ἂν εἶδεν Ἱερε μίας· τοῦτο ἡ τοῦ διαπεσόντος ἀγγείου τῶν ἐκείνου χειρῶν ἀνάληψις, καὶ πρὸς ὅπερ ὁ τεχνίτης ηύτ δόκει, τοῦ πηλού κατάπλασις τε καὶ μετατύπωσις. 'Αλλ', ὦ τοῦ θαύματος! θαυμαστὴ μὲν καὶ ἡ προτέρα πλάσις ἡμῶν, χειρῶν καὶ ἐμφυσήματος ἀξιω θεῖσα Θεοῦ· &τινά ποτε χεὶρ καὶ ἐμφύσημα νοεῖται Θεοῦ· θαυμασιωτέρα δὲ ἡ ἀνάπλασις, καὶ τοσοῦτον, ὅσον τοῦ, τί ποιῆσαι ὑπέρ τινος, τὸ πα θεῖν ὑψηλότερον καὶ φιλανθρωπότερον. Καὶ δὴ καὶ Εδραιοτέρα. Ηδη γάρ ποὺ καὶ ἀνθρώπων τοὺς νοῦν ἔχοντας πεσοῦσαν οἰκίαν ἀνασκευάζοντας, ἀσφαλές στερα τῶν προτέρων ἐκπονοῦντας εἶδον τὰ δεύτερα, τοῦ μὴ πάλιν τὸν ἴσον φόβον τῆς πτώσεως ἐπηρτῆς σθαι. “Ο δ' ἄνθρωπος ἂν ποιήσειε, πολλῷ μᾶλλον τοῦτ᾽ ἄν τις δοίη Θεῷ. Καὶ μὴν καὶ τὸ μὲν τοῖς ἀνθρώποις Θεὸν τὰ χρηστὰ παρέχειν, σύγχρονον τῇ τῶν ἀνθρώπων γενέσει, καὶ οὐ μᾶλλον ζήσας τις ἀέρος ἔσπασεν ἢ εὐποιίας μετέσχε Θεοῦ. Έδει δὲ τὸ κεφάλαιον ἐπιτεθῆναι τῶν ἀγαθῶν. Τόδε ήν, εαυτόν τε ἡμῖν, καὶ ἡμᾶς ἑαυτῷ τῇ κοινωνίᾳ τῆς φύσ σεως οἰκειῶσαι, καὶ ἐκ θανάτου ἀναγαγεῖν, καὶ κλῆρον δοῦναι τὴν οὐρανῶν βασιλείαν. Ο γάρ, οὗ καὶ αὐτὸν ἐχρῆν ἐπιδοῦναι, μέγα τὸ πρόθυμον παι ρασχόμενος, τίνος ἂν ἄλλου, πἂν μέγιστον ᾖ, φε! σαιτο; Magna igitur hæc sunt, sed neque aliena, neque ex eorum numero, quæ fleri non possunt, Deum pro hominibus fieri hominem, manentem interim Deum et per carnem a se assumptam universam carnem vitæ restituere. Tam gloriosus contra iuimicum conflictus, et tam splendida ab eodem reportata fuit victoria. Quid enim? hoccine tantum, hominem per insidias impostoris lapsum, et huui misere jacentem, adeo elevari, quantum exoidere ab eo quod ab initio obtinere videbatur? Itaque quam propter prævaricationem jussi sumus habitare terram, non tam exsilii locum quam coloniam ad tempus assignataın esse credimus. Nam incolimus etiamdum hodie paradisum spe, et bonis, quibus ille abundabat, fruimur, et quo nihil πιοjus est, naturam nostram habemus quæ assideat Deo et Patri, potestatemque accepimus ut flamus Dei alii, adeoque dii. Age vero, possetne quis dicere utrum felicius vivere nobis sit permissum, an Deus majore nos amore prosequatur? Nemo, opίnor. Quid reddemus Domino pro omnibus quæ dedit nobis? Sive enim cœlum et terram, et omnia quæ in eis sunt, proponat, regias bomini exstructas videre licet; sive hominem ingal, et immortalitate ornet, et excellentia propriæ imaginis vestial, quis non hunc illum esse judicet, qui bene velit beneque faciat homini? sive etiam paradisum plantis amœnum faciat et hominem in eo collocet (euge felicitas), sive inde exigat et morte damnet, ea de causa, ne malam longius et longius serpit, Μέγα μὲν οὖν, οὐδὲν δὲ ἄτοπον ἢ ἀδύνατον, καὶ ἄνθρωπον ὑπὲρ ἀνθρώπων γενέσθαι τὸν Θεὸν, μέσ νοντα πάλιν Θεόν, καὶ διὰ τῆς αὐτῷ προσληφθείσης σαρκὸς, πᾶσαν ἀνανεώσασθαι τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν. Οὕτω γὰρ εὐπρόσωπα δοκεῖν εἶχε καὶ τὰ τῆς πρὸς τὸν ἐχθρὸν συμπλοκῆς τε καὶ νίκης. Τί γάρ τοσοῦτον εἰ ἄνθρωπον πεσεῖν καὶ ταπεινωθῆναι και κοτεχνήσας, ὑπὸ Θεοῦ καθαιροῖτο; Ὅσον εἰ οὗπερ ἐδόκει κρατεῖν ὑπὸ τούτου τῆς ἀρχῆς ἀπαλλάττατο. Ἐντεῦθεν καὶ ἦν ἐκ παραβάσεως οἰκεῖν κατεκρί θημεν γῆν, οὐχ ὡς καταδίκην, ἀλλ' ὡς πρόσκαιρον παροικίαν εἶναι πειθόμεθα· καὶ ἤδη γε ταῖς ἐλπίσι τὸν παράδεισον αὖθις οἰκοῦμεν, καὶ τῶν ἀγαθῶν ἐκεῖ κατατρυφῶμεν, καὶ τὸ δὴ παντὸς μείζον οὐσι νοσοῖν, ὅτι τὴν ἡμετέραν φύσιν σύνεδρον ἔχομεν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ τέκνα γενέσθαι καὶ ἡμεῖς Θεοῦ καὶ θεοί, ἐξουσίαν ἐλάβομεν. "Αρα τούτων ἔχοι τις ἂν εἰπεῖν ἢ ἡμᾶς ἐγχωρεῖν εὐδαιμονέστε ρον πρᾶξαι, ἢ τὸν Θεὸν φιλανθρω τοτέρῳ χρήσασθαι τρόπῳ; Οὐδεὶς, οἶμαι. Τί ἀνταποδώσομεν τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκεν ἡμῖν; Καὶ γὰρ ἂν οὐρανὸν παράγῃ καὶ γῆν καὶ ὅσα ἐν τούτοις, βασίλεια πάρεστιν ὁρᾶν οἰκοδομούμενα τῷ ἀνθρώπῳ· ἂν τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν πλάττων ἀθανασίαν τε μεταδιδῷ καὶ ἀξίωμα περιτιθῇ τὴν οἰκείαν εἰκόνα, τίς ἂν οὗ τὸν ἄνθρωπον εὐεργετοῦντος εἶναι τοῦτο λογ σαιτο; "Αν παράδεισον φυτεύῃ καὶ τὸν ἄνθρωπον ἐν αὐτῷ καθιδρύῃ; Εὖ γε τῆς μακαριότητος. "Αν ἐκεῖθεν ἐξάγῃ καὶ θανάτῳ καταδικάζῃ, φειδώ του προβαίνειν ἐσαεὶ τὸ κεκόν; Ἂν δὲ καὶ Θεὸς ὢν

ORATIO IN SEPULTURAM D. N. J. C. ἄνθρωπος γίνεται δι' ἡμᾶς καὶ σάρκα φορά, και sive Deus cun sit, homo propter nos fal, et carπάνθ' ὅσα παθεῖν πιστεύηται πάσχῃ καὶ εἰς ᾅδου κατέρχηται, κἀκεῖθεν ἀνέλθῃ, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνάγῃ, καὶ βασιλείαν αὐτῷ δωρῆται, καὶ συνεδρίᾳ τὴν ἡμῶν φύσιν τιμᾷ πατρικῇ· καὶ ταῦτα πάντα ποιῶν ὡς χάριν μᾶλλον λαμβάνων ἢ διδοὺς διακεί μενος φαίνηται; Ἐγὼ μὲν οὐδ᾽ ἀμυδρῶς ἐννοῆσαι τὸ πέλαγος τῆς χρηστότητος μή τοι γε ἀξίως ὑμνῆσαι οἷός τε γίγνομαι. Ο δὲ παρ᾽ ἄλλου χρησ Μενος εἰπεῖν ἔχω, καὶ τοῦτο καὶ μάλα ἐρῶ· ὡς εγαλύνθη τὰ ἔργα σου Κύριε· πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας· σὺ σαυτοῦ μόνος ἄξιος ἐπαινέτης· σὺ γὰρ οἶδας ὅσα ἐποίησας, καὶ ἰδοὺ λίαν καλά. Δεῖρ᾽ ἴτε τῶν προπατόρων χώρος, πατριαρχών ὁμηγύρεις, συστήματα προφητῶν, δε ρ᾽ ἴτε συνερτάσοντες ἡμῖν. Νῦν γὰρ ἐκεῖνα παροῦσιν ἡμῖν ἑξεστι βλέπειν, ἅπερ ἰδεῖν τῆς μεγίστης εὐχῆς ἦν. Καὶ ὁρᾶτέ γε πάντες, καὶ χαίρετε πάντως τῶν ἐλπίδων ήδη κεκρατηκότες. Ἐγὼ πείθομαι καὶ τοὺς ἀγγέλους μεγίστης εὐφροσύνης εἶδος τὸ πρᾶγμα ποιήσασθαι. Φιλάνθρωποι γάρ, ὅτι καὶ φιλανθρώπῳ λειτουργοῦσι δεσπότῃ. Οἱ γὰρ ἑνὸς ἁμαρτωλοῦ μετ τανοίᾳ προσιόντος ἡδονὴν μεγάλην εθόμενοι, τίνα οὐκ ἂν ἔλαβον εὐθυμίαν τῶν ψυχῶν ὥσπερ ἐξ ἀφετηρίας ἅμα καὶ σφοδρῷ τάχει, ὀπίσω ἑαυτῶν ποιουμένων τὸν ᾅδην; Καὶ νῦν δὴ συγχαίρουσι συνούσαι; αὐτοῖς ταῖς ψυχαῖ;. Τοῦ γὰρ ᾅδου κενωθέντος, γέμε: μὲν πνευμάτων προφητικῶν εὐρανός, γέμει δὲ δικαίων, γέμει πατριαρχῶν. Καὶ ἀπόστολοι μετ' ἐκείνους ἔστιν ὅν ἐπέλαβον τόπον ἐν οὐρανῷ, καὶ μάρτυρες, οὐκ εὐαρίθμητος προσθήκη τοῖς οἰκοῦ σιν ἐκεῖ. Οσίοις τε καὶ τοῖς ἄλλως πολιτευσαμένοις Θεῷ οὐράνιος ἀπονενέμηται χώρος. Οὗτος γὰρ τὰς πολλὰς πληροῦσι μονάς, ἃς ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς οἰκίᾳ Χριστός είναι διδάσκει. Καὶ πένθος μὲν ἐξελήλαται πανταχόθεν, ἀντεισενήνεκται δὲ χαρὰ, ὑφ᾽ ἧς καὶ τὴν πρόσθεν μετὰ τὴν πτῶσιν κακοπραγίαν ἐξαλείφομεν τῆς ψυχῆς. Κατὰ γὰρ τὸ πλῆθος, φησί, τῶν δυ νῶν μου ἐν τῇ καρδίᾳ μου αἱ παρακλήσεις σου· εὔφρανας τὴν ψυχήν μου. Καὶ πάντα ἀντές στραπται. Καὶ οἱ ταπεινοὶ μὲν ἡμεῖς ἀνυψώθημεν, καὶ ἀνήχθημεν ἐκ λάκκου ταλαιπωρίας, καὶ ἀπὸ πηλοῦ ἰλύο;. Ὁ δὲ ὑπερυψῶν ἑαυτὸν καὶ ὑπὲρ τὰς τοῦ Λιβάνου κέδρους ἐπαίρων, παρῆλθε, καὶ ἰδου οὐκ ἔστιν οὐδέν. Καθῄρηνται γὰρ οἱ φραγμοί πάντις αὐτοῦ, καὶ τὰ ὀχυρώματα εἰς δειλίαν ἐτέθη. Τοιοῦτο τρόπαιον ἔστησεν ἡμέτερος βασιλεύς, οὐ στρατιὰν ἐπαγόμενος, οὐκ ἐν ἵππῳ τὸ θαῤῥεῖν ἔχων, οὐχ ὅπλα κινήσας, οὐ μηχανάς τοῖς ὀχυρώ μασι τῶν ἐναντίων προσαγαγών. Ἀλλὰ καὶ μόνο; αὐτὸς τῶν ἐναντίων καταλύσας δυνάμεις· παντοδύναμος γάρ. Καὶ τὸ πρᾶγμα οὐ πόρρω αινίγματος. Ο γὰρ ταπεινὸς, ὁ πτωχὸς, ὁ ἀνέστιος, ὁ μὴ κλἶναι τὴν κεφαλὴν ἔχων που, ὁ τόσα καὶ τόσα παθὼν καὶ τελευταῖον θανών, οὗτος ἐν νεκροῖς γεγονώς, στέnem gestet, et omnia, quæcunque passus creditur, patiatur, et ad inferos descendat, et indidem redeat, et in coelum ascendat, et regnum homiui donet, et naturam nostram assessu paterno dignetur; hacque omnia eo animo facial, ut potius gratias dedisse, quam retulisse videatur? Ego equidem nec intelligere vel obscure, nedum pradicare dignis laudibus mare illud bonitatis queo; quod vero ab alio sum mutuatus, ut dicam hoe scilicet eloquar. Quam magnifica facta sunt opera Lua, Domine! Omuja cum sapientia fecisti, tu u1113 tui ipsius præco dignus. Tu enim kosti quanta feceris, et quam pulchra eadem. Adeste hic vos avorum cœtus, patriarcharum concilia, prophetarum collegia, adeste lic, festivum hunc diem nobiscum celebraturi. Nunc enim illa videre nobis contigit quæ unice optanda fuerunt. Estote omnes aspectu hilares, et gaudete spei ex omni parte conɔ potes. Credo equidem hanc rem, etiam ang dis can sam dedisse lætitiæ maximæ; amore enim ducuntar hominum, quemadmodum Dominus, cui ministrant, summo amore homines est complexus. Qui namque voluptatem capiunt maximam, quoties peccator unus pœnitudine ducitur, et ad mentem redit, qua non afficiantur lætitia, cum tot animas, tam subito, relicto post tergum inferorum principe, velut missas factas cernunt? Atque nunc quident animabus apud se præsentibus gratulantur, et invicem gaudent. Nam evacuato inferno plenum factumn est celuia spiritilus prophetarum, plenum justorum, plenum patriarcharum: et post hos fuit quoque locus in cœlo, quem occuparunt apostoli et martyres, accessio illis qui ibi habitant, ianume rabilis præterea sanctis, et alias Deo morigeris hominibus, distribuța est regio cœlestis. Hi enim explent multas habitationes illas, quas Christus in domo Patris sui esse docet; atque inde omnis dolor est propulsus undique, ac in cjus locum saccessit gaudium, quo etiam priorem illam, post 1.1psum acceptam cladem ex animis dolemus. Nam p o multitudine (ut ille ait vales) dolorum meorum, consolutiones in corde meo, exhilarasti animum meum, et omnia in diversum cesserunt: ɔique nos humi abjecti, in altum sumus sublati, et educti de lacu miseriæ, ac luto cœni sordidi. Qui autem se ipse extulit et super cedros Libani caput exsernit, occidit, et jam non est amplius. Subversa namque sunt valla ipsius, et mulnimenta in formidinem versa. Hujusmodi tropæum rex noster, statuit, nullo adducto exercitu, noà in equis fiducia collocata, non molis armis, non objectis muro tormentis, sed sua solius potentia hostium vites fregit, utpote omnipotens. Que sane res non longe abest ai anigmate. Ille eniu, qui abjectus, qui mendicus, qui illaris, qui nec Generis humani æternum hostem et alversarium intelligit, qui etiam efferre se conatus est super omne quod est Deus,

σμοκράτορος τοῦ σκότους ἀνῄρηται. Καὶ πρότερον μὲν ἴσως ἡρίθμει πόσων ἐβασίλευεν ὁ ἐχθρός· νῦν δ' οὐδὲ τὸν ἀριθμὸν δύναιτ' ἂν ἀκριβοῦν ὅσοι Χριστῷ στρατηγούμενοι, τοῦτον καταγωνίζονται. Καὶ τότε μὲν εἶχεν ἂν δυσκολαίνειν, εἰ μὴ πολλῶν το ραννεῖν ἐδόκει· νῦν δὲ τὰ δεινότατα ἂν πάσχοι εί μὴ μετριώτεροι τῶν αὐτῷ συμβαλλόντων ἀναχυρήττονται. ubi caput reclinaret sortitus; qui tot et tanta pas- φανον κατὰ πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας καὶ τοῦ κοι sus, ac postremo etiam morte peremptus; ille, inquam, ad mortuos progressus, coronam ab omni regno et potestate, et principe tenebrarum direptam asportavit. Antehac quidem forte numerabat adversarius quot jugo regni sui premieret, nunc vero certa numeri ratio iniri nequeat eorum qui contrà hunc cum Christo militant. Atque lunc irasci poterat, si non multis imperare visus fuisset; nunc vero intolerabilia pateretur, nisi ex his qui ipsi militant, modestiores revocarentur. Possum et hæc adjicere, ac fortassis non abs re. Nox erat a priori Adamo usque ad novum Adamum; dehinc vero dies illuxit omnibus quem inducere novit Sol ille justitia qui occubitum nescit. Hierns erat, et omnia frigore peccati obtorpuerant, illine circumstalat periculum, hinc pigrities tranquillitatem straverat. Caligo erat, et qui se de die ambulare putabant, videre nequibant; post vero clara serenitas per nubes sive depulsas sive discussas prorumpens, enituit, nullum subterfugium sole permittente. Dissidium erat et bellum, et multam occisionem in homines invexerant, postea pax alta denuntiata est. Talia sunt admirabilia Dei opera, gloriose prædicata ab angelis, decantatu celebratuque digna ab hominilus, horrenda damoniis, et laudata a creaturis omnibus. Illustrem autem nobis salutem reddidit Dei cœlitus in terram descensus, illustrem partus virgineus, illustrem et fuga morborum agritudinumque a medico Christo propulsorun, inter car. tera tamen maxime illustris resplenduit in ipso Christi ad inferos descensu, et regui, quod contra nos obtinuerat adversarius, eversione; atque illo munere, quo nobis potestas est data conculcandi et proterendi caput ipsius. Adde quod nec digne a nobis exigantur gratiæ, sed satis sit bonum du. eem sequi, et recta contendere ad regiam. Prodeat forsan buc in medium aliquis corum qui aviditate discendi tenentur, ac roget: Quamobrem, cedo, diutius super terra, quam sub terra sua consilia annuntiavit Servator, et cur utrumque tempus ternione definiit, illud quidem annorum, hoc vero dierum? Atqui opinor huic, antequan totam quæstionem proposuerit, responsum in men. tein venturum, neque opus fore doctore. Omnes cuim a Deo sumus docti. Reputet autem hæc apud se, quibus modis vitam nostram adhuc viventibus corpus varias turbas excitet, et infinita extrinsecus impedimenta accidant: animæ vero quæ apud inferos sunt, nullo clauduntur septo, corporibus videlicet exutæ. Unde illis longiore continuatioreque opus fuit disciplina (ut quemadmodum aqua sæpe cadendo cavat lapidem, sic et sermo animum emclliret); his, cum sint aeri facillime cedenti similes, talis fuit natura, ut statim potuerint animo percurrere, quæ ipsis sunt nuntiata. In utrumque autem tempus ternio introducitur, propterea quod multa ac varia sit ejus præstantia: nam et primus Ἔχω καὶ ταῦτα προσθεῖναι καὶ ἴσω; οὐ περιττῶς. Νυξ ἦν ἐκ τοῦ πρώτου μέχρι τοῦ νέου 'Αδάμο τὸ δ' ἐντεῦθεν ἡμέρα πᾶσιν ἀνέσχεν, ἣν ὁ τῆς δι καιοσύνης Ἥλιος οἶδε ποιεῖν, ὁ μὴ δύσιν εἰδώς. Χειμῶν ἦν καὶ νεκάρκωτο πάντα τῷ ψύχει τῆς ἁμαρ τίας· τὸ δ' ἐντεῦθεν ὁ κίνδυνος περιίστατο, τὸ δ' ἐντεῦθεν σταθηρὰ γαλήνη ὑπέστρωται. Αχλύς ην, καὶ δοκοῦσι τοῖς ἀνθρώποις ἐν ἡμέρᾳ πορεύεσθαι, βλέπειν οὐκ ἦν· τὸ δ' ἐντεῦθεν αιθρία καθαρὰ πα σιν ἐῤῥάγη, τῶν νεφῶν εἴ τ' ἐλαθέντων εἴ τε διαλυ θέντων τῷ μηδεμίαν ὑποδρομὴν ὑφισταμένῳ ηλίῳ. Μάχη καὶ πόλεμος ἦν, καὶ πολὺν τὸν ὄλεθρον κατο εσκεύαζον τῶν ἀνθρώπων· τὸ δ' ἐντεῦθεν εἰρήνη βαθεῖα κεκύρωται. Τοιαῦτα τοῦ Θεοῦ τὰ θαυμάσια, δοξαζόμενα μὲν ἀγγέλοις, ἀξιύμνητα δὲ ἀνθρώποις, φρικτὰ δαίμοσι, καὶ ὑπὸ πάσης αινούμενα κτίσεως. Λαμπρὰν μὲν ἡμῖν τὴν σωτηρίαν ποιεῖ καὶ τὸ κατα6ῆναι Θεὸν ἐπὶ γῆς οὐρανόθεν, λαμπρὰν δὲ καὶ τὴ παρθένον τεκεῖν, λαμπρὰν δὲ καὶ τὸ πᾶσαν νόσον καὶ μαλακίαν ὑπὸ θεραπευτῇ φυγαδευθήναι Χριστι Εστι δὲ μάλιστα πάντων καν τούτῳ λαμπρά, τὸ εἰς ᾅδου καταβῆναι Χριστόν. Καὶ τοῦ μὲν ἐχθρού καθ᾿ ἡμῶν ἀρχὴν ἀφελέσθαι· ἡμῖν δὲ δύναμιν δοῦναι τὴν ἐκείνου πατεῖν κεφαλήν. Πρόσθες δει μὴ δὲ τὰς πρὸς ἀξίαν ἀπαιτούμεθα χάριτας πρὸς αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἀρκεῖ τὸ ἕπεσθαι καλῶς ἐδηγοῦντι, καὶ τῆς βασιλείας εὐθὺ στέλλεσθαι. Τάχα δ' ἄν τις τῶν φιλομαθεῖν αἱρουμένων παρα ελθὼν εἰς μέσους, ἡμᾶς ἔροιτο, τί δή ποτε πλείω χρόνον ὑπὲρ γῆν ἢ ὑπὸ γῆν ὁ Σωτὴρ εὐηγγελίσατο τὸ μυστήριον, καὶ ὅτου χάριν τῶν χρόνων ἑκάτερον Τριάδι μεμέτρικε, τῶν μὲν ἐτῶν, τὸν δὲ ἡμερῶν. 'Αλλ', οἶμαι, τῷ τοιούτῳ πρὶν ὅλην ἐλθεῖναι τὴν ἐρώ τησιν, τὴν ἀπόκρισιν εἰς νοῦν ἀναβῆναι, καὶ μὴ προσδεῖσθαι μηδαμῶς τοῦ διδάξαντος. Διδακτοί γάρ ἐστε πάντες θεοῦ. Συλλογίσαιτο δ᾽ ἂν ταῦτα καθ' ἑαυτὸν, ὡς τοῖς μὲν ἔτι ζῶσι καὶ σῶμα ἐνοχλεῖ, καὶ μυρίαι προσπίπτουσι ἔξωθεν αἰτίαι· ταῖς δὲ καθ' ᾅδου ψυχαῖς, οὐδὲν ἦν ἐπιτείχισμα, σωμάτων ἀφειμέναις. Κἀντεῦθεν τοῖς μὲν πλείονος ἔδει καὶ συνεχεστέρας διδασκαλίας, ἵν᾿ ὥσπερ ὕδωρ ενδελε χὲς πέτραν, καὶ ὁ λόγος κοιλάνῃ ψυχήν· ταῖς δὲ τῷ τοῦ ἀέρος εὐείκτῳ ἀπεικασμέναις, καὶ ἀχρόνως σχεδὲν φύσις ἦν προσδραμεῖν τῷ κηρύγματι. Καθ' ἑκά τερον δὲ τὸν χρόνον Τριὰς εἰσάγεται, ὅτι πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα ταύτης τὰ ὀξιώματα. Καὶ γὰρ πρώτη κατ' ἐνέργειαν ἀριθμὸς, καὶ κατ' αὐτὴν ὁ χρόνος ὁ χρησ ται, καὶ τὸ ὑπερβάλλον δι' αὐτῆς ἐδήλω τεν ὁ τρία

100) ORATIO IN SEPULTURAM D. N. J. C. ὀλβιος, καὶ παντὸς οὗτινοσοῦν, ἀρχὴν καὶ μέσην καὶ sua vi numerus est, et per ipsum tempus est disτέλος ὁρίζει, καὶ πρώτη συνεστήσατο σχῆμα, καὶ ὅσα τὸν παρόντα διαφεύγει καιρόν. Εν δὲ τὸ κράτιστον, ὅτι καὶ Τριὰς ὁ Θεὸς, ὥσπερ δὴ καὶ μονάς. Τιμᾶσθαι γοῦν κἀνταῦθα διδάσκων τὸν ἐν Τριάδι Θεόν, ἢ καὶ ἑαυτὸν ἕνα τῆς Τριάδος δεικνὺς ὁ Σωτὴρ, οὕτω καὶ τὰ κατὰ τοὺς χρόνους διέθετο. tributum, et excellentiam per hunc declavavit is qui ter quaterque beatus est: et rei uniuscujusque principium, medium ac finem determinat, et primam figuram constituit, et quæcunque hoc tempus afferri non patitur. Unum autem est supremum, quod Deus, sicut unitas est, ita et ternio sit, vel hinc nos docens Servator, venerari in ternione Deum, aut ostendens se ex ternione esse unum. Ita quoque se habent, quæ ad tempus attinent. Ταῦτα δὴ καὶ τὰ πρόσθεν βλέποντες οἱ Ἰουδαίοι, μὴ προσκοπτέτωσαν τῇ σαρκί. Θεὸς γὰρ ἂν γεννητή φύσις γυμνὸν ὁρᾷν οὐκ ἂν δύναιτο, ἐν αὐτῇ διαφαίνεται, καὶ τοῖς τῷ φαινομένῳ προσκρούουσι, ἔχει παραφαίνειν τὴν ἀόρατον δύναμιν. ᾿Αλλὰ τούτους μὲν τῶν ἄλλων προφητῶν οὐκ ἔστιν ὅστις οὐκ ἤλεγξε πονηροὺς ὄντας, Ἰωάννης δὲ καὶ γεννήμασιν εἴκασεν ἐχιδνῶν. Τὸ γὰρ ἔθνος ἀτεχνῶς ἐχιδνῶν γέννημα, ἀχάριστον, καὶ δήγμασι τὸν ἐν κόλποις θάλψαντα διαφθείρον. Οὗτος γὰρ καὶ πολλὰς ἐνέ δρας δι' ἐρωτήσεων τῷ Σωτῆρι προσῆγον· ὁ δὲ, ταύτας διέλυεν. Οἱ δὲ τὴν ἐν τοῖς μύθοις ύδραν μια μούμενοι, τῆς πρώτης κεφαλῆς τεμνομένης, ἑτέ ραν ἀνίσχειν παρεῖχον ἑτοίμως. Καὶ ταύτης ἀφαι ρουμένης, οὐδὲ τρίτην προβάλλειν ἡμέλουν, εἶτα ἄλλην ἐπ' ἄλλῃ, μέχρις οὗ πολλὰς μὲν προϊσχόμε νοι, πάσας δ' ἀποβαλόντες, τέλος τῷ συκοφαντεῖν ἑαυτοὺς καθοπλίζουσι. Καὶ οὕτως ἐπιθέμενοι ἐχόν τες ἑκόντα αἱροῦσι, καὶ ἀνάγουσιν ἐπὶ τὸν σταυ- runt et ad crucem abduxerunt. ρόν. Hæc igitur, et ea quæ præcesserunt, conspicati Judai, dlesinant carnen circumcidere, Deus enim (quem natura genita cernere nequeat) in ipsa conspectus est, sic ut his qui conspectum ipsumı rejecerunt, potentiam quæ visu percipi nequit, ostendere possit. Sed hos nemo inter alios prophetas fuit, qui non improbos esse pronuntiarit. Joannes autem soboli viperarum assimilavit. Nam revera gens hæc propago est viperarum, ut qui virulento morsu illum-interemerent, in cujus sinu fovebantur. Hi sunt, qui per multas percontationes Servatori laqueos struxerunt, hi qui hydram illam´ quæ in fabulis est, imitati, unius amputati capitis loco e vestigio, quod porrigerunt, habuerunt alterum, et hoc sublato non cunctati sunt objicere tertium, dein aliud post aliud: donec multis porrectis et detruncatis ad extremum se calúmnlis armarunt, atque his urgentes volentem volentes corripueΤὸ γὰρ τὸν λεγεῶσι πνευμάτων ἐπιτιμῶντα, καὶ ἀνέμους ἱστάντα, καὶ ἐπὶ θαλάσσαις βαδίζοντα, θνητῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐδὲ πλείστου ἀξίων ήττονα φαίνεσθαι, οὔμενουν τῆς ἐκείνων δυνάμεως γνώρισμα, τῆς δὲ τούτου μακροθυμίας δεῖγμα καὶ βαθυτέρας οἰκονομίας. Ἐπεὶ καὶ Θεὸς, ὡς ἂν καὶ σταυ ροῦντες συμφήσαιεν, τοὺς τὴν ἐκείνου τιμὴν ἐξ αὐτοῦ καθελόντες, καὶ τοῖς νεκροῖς ἀνατεθεικότες εἰδώλοις, μὴ ῥίζαις αὐταῖς ἐξαίρων καὶ ἀφανίζων, ἐκδηλότατον ἐκφέρει δήπου τῆς οἰκείας ἀνοχῆς σύμβολον. Εγωγ' οὖν οἶδα, δυνάμενον μὲν μή πά σχειν, βουλόμενον δέ. Πλὴν ἔδει τὸ μέτρον τούτους τῶν οἰκείων πατέρων πληροῦν· κἀκείνων ἐπὶ τὸν τῶν προφητῶν φίνον ὁμόσε κεχωρηκότων, ἐπὶ τὸν ἐκείνοις προλεγόμενον ἥξειν, ὅπερ ἱκανὸν ἔσται πολλὴν τοῖς τῶν πατέρων ἁμαρτήμασιν ἐνεγκεῖν τὴν ἀπολογίαν. Εἰ δὲ τοῦτό τε γέγονε καὶ τὰ πα λαιὰ τῷ νέῳ τολμήματι συνεισφέρεται, άθλιοι μέν οι γεννήσαντες, τοῦ τῶν προφητῶν φόνου· ἀθλιώ τεροι δὲ τῆς χριστοκτονίας οἱ γεννηθέντες. Πονηρὰ μὲν γὰρ ἡ γνώμη τῷ ἔθνει, και μάλιστα τοῖς τοῦ νόμου προίστασθαι ἐπαγγελλομένοις. 'Ηγχε δὲ μᾶλλον αὐτοὺς, ὅτι τὸν Σωτῆρα μὲν ἄξιον ἑαυτὸν ὧν ἐδίδασκε παρέχοντα διὰ πάντων ἑώρων· ἑαυτοῖς δὲ συνείδησαν ὅτι πόρρω πλανωμένοις τῶν νομικών διαταγμάτων. Καὶ γὰρ αὐτοῖς, τὸ μὲν βίῳ καὶ τρόποις εὐδοκιμεῖν (καὶ γὰρ καὶ ἄλλως ἐπίπονον) όλιγωρίας ὡς ἄχρηστον ἠξιοῦτο. Πολλοὶ δὲ τοῖς λόγοις καὶ ταῖς διδασκαλίαις ρέοντες ἦσαν· καὶ γὰρ καὶ Eum namque qui spirituum legionibus imperat, et ventos sedal, et per mare ambulabat, infericrem videri hominibus mortalibus, ac non multo praestantioribus, haud dubie indicium facit que vires sunt horum, et argumentum probet quanta sit tolerantia et quam immensa prudentia illius: posteaquam Deus cum sit (ut ipsi qui eum cruci affixerunt, fateri coguntur) illos qui gloriam ipsius ei detraxerant, et simulacris mortuis tribuerunt radicitus non exstirpaverit, evidentissimum patientiæ ei propriæ signum demonstrat. Ego quidem scio potuisse eum non pati; sed voluisse, siquidem necesse erat majorum suorum illi absolverunt ceptum, ut quemadmodum hi in prophetarum conspirarunt necem, ita ipsi uno consensu progrederentur ad eum qui ab illis prædictus fuerat, quod profecto patrum criminibus egregium queat afferre patrocinium. Quod si id eat factum, et vetera scelera novo cumulentur ausu, infelices sunt, qui genuerunt ad prophetarum caden, infeliciores qui geniti sunt ad Christi mactationem. Mala illi nationi mens est ac præcipue iis qui legibus præesse dicuntur. Hoc autem maxime illos habuit male, quod viderent Servatorem se dignum præbere his quæ docebat: sese vero sibi conscios esse quod longe a praeceptis legum aberrarent. N vita et moribus probari (quod alioqui difficile est) negligendum, tanquam inutile, censebant, multi. autem et sermone et doctrina locupletes eraut

1)11 MAVIMI PLANUD.E (quod etiam cuivis volenti facile est), quasi nun πολλή τούτου παντὶ τῷ βουλομένῳ βαστώνη· ὥσπερ ídeo vivendum esset al virtutes exerceremus, sed οὐ διὰ τοῦτο βιωτέον ὅτι δὴ τὰς ἀρετὰς ποιητέον, ἀλλ' ὅτι μόνον ῥητέον. Οὐκοῦν οὗ μὲν αὐτῶν ἔδει τὰς πρώτας εἶναι. καθέδρας, καὶ κατὰ τῶν ἄλλων τὰς ἀφοῦς ἀνατείνειν, ὁ Μωσέως νόμος ἐπὶ γλώσσης εὐθύς· ἐν οἷς δὲ τὸν νόμον παραβαίνοντες τὸν ἔλεγχον ἐπιόντα ἑώρων, αὐτίκα τὰς τῶν πρεσβυτέρων προεβάλοντο παραδόσεις. Τὸ γὰρ ἀκυροῦσθαι τοῖς διδασκάλοις τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον, ἔλαττον ἐδόκει τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας καὶ τοῦ ταλλότρια κατεσθίειν. Ἐγὼ καὶ ὅταν πρὸς τοσοῦτο πλῆθος ὧν ὁ Σωτὴρ ἐποίει θαυμάτων ἀναισθητοῦντας Ἰουδαίους ἐρῶ, οὐκ ἔχω τίνι τὴν ἀγροικίαν αὐτῶν εἰκάσας, ἅλις ἔχειν δ ξαι μ' ἂν τῆς εἰκόνος. Καίτοι θαύμασι τὸ ἔθνος σύνο τρόφον κομπάζουσιν εἶναι. Καὶ θαύμασι μὲν πολύ λοῖς τῆς χειρὸς λυθῆναι τῶν Αἰγυπτίων, μέγα δὲ τεράστιον τῷ Μωυσεί χειρουργήσαντι, πεζή διαδή ναι τὸν Ἐρυθραίον, τροφῆς τε καὶ ποτοῦ μετασχεῖν διιόντας τὴν ἔρημον, οὐ δίχα τοῦ παράδοξόν τι γενέσθαι. Εθνη τε καὶ βασιλεῖς αὐτοῖς καταστρα τηγούμενοι, καὶ πόλεις χειρούμεναι, καὶ γῆ τῆς ἐπαγγελίας κληρουχευμένη, καὶ ταῦτα θαυμάτων μεστά, καὶ θαυμάτων ἡγουμένων τελούμενα· ἀλλ' οὔτε τοὺς αὐτῶν πατέρας ἐν ἐκείνοις ἐρῶ πιστοὺς διαμεμενηκότας καὶ εὔνους Θεῷ, καὶ τούτων ἡ γνώμη μὴ τὴν αὐτὴν ἐκείνοις βαδίζουσα πῶς ἂν εἶχε δεικνύναι ὡς ἐξ ἐκείνων πατέρων τὸ γένος ἕλκουσιν οὗτοι; καὶ μὴν ἄνοιαν καὶ πονηρίαν ἔγωγε καὶ πρόσθεν τούτων καταγινώσκων οἷς ἐπεβούλευον τῷ εὐεργετοῦντι, νῦν μᾶλλον ἀνήτους ἡγοῦμαι, φρουρούς ἐφιστάντας τῷ τάφῳ, ὅτι νεκρὸν δεῖς! - κασιν ἄνθρωπον. Εἰ μὲν γὰρ νεκρός ἐστιν ἄνθρω πος, τί δέδοικας; εἰ δὲ δέδοικα, πρόδηλον ὡς οὐκ ἐξ σε καθεύδειν τὸ συνειδός, κἂν φιλονεικῇς ἐπὶ σαυτόν, δ λέγεται, την σελήνην κατάγειν. Οὗτος γάρ ἐκεῖνο;, ᾧ καὶ τῷ ἐπὶ Χερουβὶν ἐποχεῖσθαι οὐδὲν μέγα. Φθόνος εἰ βούλεσθε τἀληθῆ λέγειν, φονᾷν ὑμᾶς κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἠνάγκασεν, ὦ τοῦ νόμου χρηστοὶ διδάσκαλοι! Οὐδὲ γὰρ τῆς αὐτῆς ἦν προαιρέσεως περὶ παντό; τε ποιεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων καλεῖσθαι Ρ.66, καὶ ἄλλῳ διδάσκοντι ἑαυτοὺς ὑποκατακλίνειν· μὴ γάρ τι. ut tantum verbis eas usurparemus. Ubi igitur primi ſpsis erant assignandi consessus, et in alios supercilium adducen!um, ibi statim in ore lex erat Moysis: in quibus vero legem prætergressi, notam sibi inurendam cernebant, mox seniorum objiciebant traditiones. Nam abrogari a magistris illis legem Dei, minus videbatur, quam propriæ indulgere libidini et deglutire aliena. Quoties equidem in tanta miraculorum, quæ Servator exhibuit, multitudine Judæos nullo sensu motos video, non reperio cum qua re efferatam illorum cæcitatem conferam, ut ejus effigiem qualemcunque assequar. Sed et in ipsis miraculis se educatos esse, et per mula miracula ex Ægyptiorum manu evasisse gloriantur. Ingens quoque hoc fuit prodigium, quod manibus Moysis est administratum; pedibus transire mare Rubrum et per solitudinem iter facientes, cibum et potum invenire non præter admirationem contigit; populi et reges ab ipsis sunt bello superati, urbes vastatæ, terra promissionis occupata, atque hæc quidem miraculorum plena, et eorum quæ miracula æstimantur perfectissima. Atqui nec parentes horum fidos et bene erga Deum affectos in bis perstitisse video, ac horum mores nisi eamdem quam illi præiverunt, viain insisterent, qui commonstra - ri possit, hos ex illis genus ducere? Cum autein antehac dementiam et malitiam, quibus insidiati sunt illi, a quo tot beneficia acceperant, riserit: nunc magis dementatos esse cerno, qui excubitores sepulcro allocent, quia scilicet metuunt hominem mortuuin. Nain cedo, si homo mortuus est, quid times? si autem times, cui dubium esse poirst conscientiam tuam te quietum esse non sinere, etiamsi tecum ipse contendas lunaın (quod fertur) cœlo deducere? Hic enim ille est, cui nec difficile fuit etiam super Cherubim evehi. Invidentia (si verum fateri vultis) sanguinem sitire contra Servatorem vos coegit. O probos legum doctores! Non fuit ejusdem animi, omni studio affectare magistros vocari, et alios docendo seipsos exleges facere. Omittamus isthec. Prudens judicatis factum tam multa repudiasse miracula, et non Deo in Deum, sed potius in caput vestrum opem tulisse putatis. Vos enim sive in popularem vestrum, non tamen accommodatum vestris moribus, tanquam in popularem invecti estis, sive alienus sit et omnem vobis laudem tribuat, non agnoscitis aliquem esse ex his qui genuini sunt. Jam vero tu mihi Sabbata et illorum violationes objice, ego contra opponam miracula. Jæc enim Christo, hand secus quain umbræ corporibus ubique sunt comitata, et melius esse semper adeoque Sabbatis ipsis, animam servare quam ut perdatur, admittere, nisi forte hac quoque causa solem accuses, quod Sabbatis quiescere non noΣοφόν οἴεσθε τοσαῦτα παραγκωνίζεσθαι θαύματα, μὴ δὲ Θεῷ κατὰ Θεοῦ, μᾶλλον δὲ τῆς ὑμῶν αὐτῶν κεφαλῆς νομίζετε βοηθεῖν; ὑμεῖς γὰρ οὔτ᾽ ἂν οἱ κείῳ μὲν ὑμῖν, μὴ συμφερομένῳ δὲ τοῖς ὑμῶν τρόποις, ὡς οἰκείῳ προσενεχθείητε, οὔτ᾽ ἂν ἀλλό τριος μὲν ᾖ, πάντα δ' ὑμᾶς ἐπαινεῖν ἔχῃ. οὐχ ἵνα τῶν γνησίων ἡγήσεσθε. Εἶτα σύ με τα σάββατα προβαλῇ καὶ τὴν ἐκείνων παράβασιν· ἐγὼ δ' ἀνα τιπαραβαλοῦμαι τὰ θαύματα Πανταχοῦ γὰρ παρήν ταῦτα Χριστῷ, ὡς τοῖς σώμασιν αἱ σκιαί. Καὶ τὸ βέλτιον εἶναι, ἀεί τε καὶ κατὰ τὰ σάββατα ψυχὴν σώζειν ἢ ἀπολλύναι. Εἰ μὴ καὶ τὸν ἥλιον γράψαιο, διότι μὴ τοῖς σάββασιν ἠρεμεῖν οἶδεν, ἀλλ' ἀνίσχων ἡμέραν ποιεῖ. Καίτοι οὐ μικρῷ τῷ μέσῳ ἐπιει Domos viduaru " devorant, et quæ ibidem sunt adjecta, speclaut.

ORATIO IN SEPULTURAM D. N.J. C. κέστερον ἦν μὴ φανῆναι τὸν ἥλιον ὑπὲρ γῆν, ἢ verit, sed exortu suo diem eliciat. Atqui multo τοῦτον Θεὸν ὄντα ἐπί γε μικρὸν ἑαυτὸν ἐπισχεῖν εὖ ποιοῦντα. magis rationi consentaneum esset solem super terrain non apparere, quam hunc, cum Dens sit, sen a bene faciendo continere. Porro annon extremæ est vesaniæ, si solem· quamvis otium agitis cum voluptate intuemini,. quod solis Dominum illa tam eximia facta paliantein, qualia sol non potest, et si posset libenter commodum illud acceptaretis, nibil ab inanimi statua differre jubeatis. Agito nunc, spectate hunc, numquid, cum Sabbatum est, quietem colere sciat. Equidem corpus naturæ lege quiescere debet. Is qui a te conspectus non est, Deus opera Εἶτα πῶς οὐ τῆς ἐσχάτης ἀτοπίας; εἰ τὸν μὲν ἥλιον ἡδέως ὁρᾶτε καν σχολὴν ἄγητε· τὸν δὲ τοῦ ἡλίου δεσπότην ἐκεῖνα τηλικαῦτα τελοῦντα· ἅπερ ἥλιος μὲν οὐκ ἂν δύναιτο, δυναμένου δὲ ἄσμενοι τὴν ὄνησιν ἂν ὑποδέχεσθε· μηδὲν ἀνδριάντος ἀψύχου διαφέρειν κελεύετε; ἄγε νῦν ὅρα τοῦτον, εἰ μηδὲ τοῦ παρόντος σαββάτου ἡσυχίαν ἔγνω τιμᾷν. Καὶ μὴν τὸ σῶμα μὲν ἀτρεμεῖν νόμῳ φύσεως εἶχον· · ὁ δὲ σοὶ μὴ βλεπόμενος Θεός, τα μέγιστα πάντων ἐνεργεῖ, τὸν ᾄδην νεκρῶν, τὸν θάνατον ἀπολλύς, omnium maxima facit, iufernum ad interitum reτὰς ἐξ αἰῶνος ἐκεῖ ταλαιπωρουμένας ψυχὰς τῶν ἀφύκτων δεσμῶν ἀφιείς. Θεοῦ γὰρ ὅστις ἀφείλε τὸ ἐνεργεῖν, συναφείλεν αὐτοῦ καὶ τὸ εἶναι. Βούλει μαθεῖν ὅτι Χριστὸς εἰς ᾅδου καταβάς, τόν τε ίσχυρὸν ἔδησεν καὶ τὰ σκεύη τούτου διήρπασεν; άθρει μοὶ τὸν σεισμών, τους στρατιώτας ὑπνοῦντας ὡσεὶ νεκρούς, σφραγίδας ἀνεπιβουλεύτους μενούσας, καὶ τὸν φρουρούμενον ἐκλιπόντα τοῦ τάφου τὸ φρού ρίον, καὶ ἐπὶ τούτοις ἀγγέλων παρουσίαν, καὶ τὴν λίθον ὑπ' αὐτῶν κυλισθέντα. Ταῦτά σοι τῶν ἀφα νῶν ἔστω τεκμήρια, τὰ βλεπόμενα τῶν μὴ ὁρωμένων διδάσκαλοι. Οὐ γὰρ σώματί σοι μόνῳ τὸ ζῆν, ἀλλὰ καὶ ψυχῇ. Η τάχα και ψυχὴν αὐτὸς ἔχειν οὐ παραδέξῃ, ὅτι τοὺς σωματικούς πέφευγεν ὀφθαλμού;; ταῦτά σοι τῆς νίκης ἔστω τὰ σύμβολα. Πάντα μεγάλα, πάντα λαμπρά, πανταχόσε γῆς διαδοθέντα καὶ πιστευθέντα, καν μυριάκις αὐτὸς ἀπιστῇς· οὐ σοι ταῦτα πάλαι προτυποῦν δοκεῖ τὸν Μωσῆν; ἀλλ' ἐμοὶ δοκεῖ. Τί γὰρ οὐ μέλλει; κατῆλθε κἀκεῖνος εἰς τὴν τῆς Αἰγύπτου σκοτίαν, πολλαῖς καὶ βαρείαις τῷ δυνάστῃ Φαραὼ πληγαῖς ἐπεστράτευσεν, ὑπερέσχε, τὸν λαὸν ἀφῆκε τῆς τυραννίδος, ἀνήγαγεν ἐκεῖθεν, τὸν Φαραὼ πανστρατια βυθῷ θαλάσσης παρέθετο. Οὐκ ἄδηλον ὡς ταῦτα τῶν μελλόντων ἡγήσαντο τύποι. nem simul cum universo exercitu maris gurgiti cedentes eorum quæ secutura erant, figuras. Ἐπεὶ τὶς ὁ πείθων σε τοσαύτην ἁπλῶς περὶ σὲ τὸν Θεὸν ἐνδεδείχθαι σπουδήν; τὸν γογγυστήν, τὸν ἀχάριστον, ὃν ᾔδει σαφῶς αὐτοῦ μὲν καθ' ἑκάστην ἀποσκιρτήσαντα, προσχωρήσαντα δὲ τοῖς βδελύγματ σιν. Ἐγὼ πολλαχόθεν ἐξετάζων καὶ πολυπραγμονῶν, τί τῆς σῆς ἀγεννία: καὶ μικρολογίας χεῖρον ἂν εὕροιμι, πανταχόθεν ἄπορος γίνομαι. Τὸ γὰρ, &. ἄν τις ηύξατο γενέσθαι, τούτοις παροῦσι μὴ προσδραμεῖν, καὶ ἡσθῆναι περιχυθέντα, καὶ ταῦτα μήτε πίνον μήτε δαπάνης ἐμποδὼν ἱσταμένης, λέγε μοὶ σὺ τίνος οὐ χεῖρον, ὦ μέχρι παντὸς ἐπέχειν καὶ μὴ πιστεύειν τῇ ἀληθείᾳ βουλόμενε; τί δ' ἂν βέλτιον εύξαιο τούτου σοι γενέσθαι ποτέ; ἢ τις ἐπαγγελείται σοὶ μείζονα; πόθεν ἑτέρου σοι κρείτ τονος εὐπορία Θεοῦ, μὲ τούτου τυχόντι; τί χεῖρον digens, mortem perdens, animas illic a sæculo misere afflictas, ex iis, e quibus effugere non licebat, vinculis emittens. Quisquis enim Deo hoc detralit, ne bene faciat, una detrahit, ne sit omnino. Vis intelligere, quod Christus posteaquam descendit ad inferos, fortem vinxerit, et armamenta ipsius expilaverit revoca in mentem terræ motum, milites somno obrutos haud aliter quam mortuos, sigilla ab insidiis libera et intacta, cum qui custodiam observabant, excubias post se reliquis. sent: ad lac, angelorum praesentiam,et devolutum ab ipsis lapidem. Hæc tibi, eorum quæ sub aspectu non cadunt, judicia sunto, visa invisorum velut magistri. Non enim ut corpore solum, sed et mente vivas, tibi datum est, nisi forte mentem le habere non admittas, quod ea oculos fugiat. Hæc tibi sint victoriæ signa, omnia sunt magnifica, omnia præclara, ubique terrarum tradita et credita, quantumlibet sexcenties tu fidem deroges. Nonne hæc tibi videtur figuris olin expressisse Moyses? Mibi procul dubio videtur. Quid enim non egit. Descendit et ipse in Ægypti caliginem, multis et gravibus contra principem Pharaonem militavit cladibus, superavit, po pulum e tyrannide exemit, et illinc eduxit. Pharaoimmersit. Non obscurum est, hæc fuisse præet Verum quis est qui tibi persuasit Deum tantum subiisse studium propter te solummodo, murmuratorem te, ingratum, quem aperte vidit in dies a se desciscere, et ad nequitiam procedere? Ego profecto in multis rebus vestigans et me confciens, quod tua ficiens, quod tua degenere indignitate possim invenire deterius undique destituor. His enim quæ obvenire sibi quis optarit, præsentibus animum accommodare et iisdem frui affation nolle (præcipue cum absque labore et sine sumptu tieri possit), qua pravitate (dic tu mihi, quæso, qui perpetuo detrectas, et profiteri veritatem recusas) non erit pravius? Quid autem desideraveris hac re tibi evenire melius, aut quis tibi majora annuntiare posset, vel unde tibi commodior Dei His obsignari curaverat sepulcrum Herodes, ne discipuli (ut ipse opinabatur) corpus sulfura-- rentur.

fiat copia, quem ut non consequaris, quid tibi, ἂν σοί τις καταράσαιτο, τῆς αὐτοῦ λατρείας σφαipsius cultu postposito, gravius quis imprecari posset. Nam summum malorum, quæ pali aliquis posset, est, fide erga verum Deum excidere. Disce quam sint omnia quæ ad nostram safutem coierunt, per omnia fide digna. Angelus conceptum virilis satus nescium annuntiavit Virgini, sic uti Dominus esset cum ipsa. Angeli sisi sunt parienti cantantes gloriam et pacem et lætitiam umm in terris, tum inter homines. Angelus astans Josepho, suspicionem de Virgine a limit, atque modo illos cuin infante in Ægypum deducit, modo indidem reducit. Quorsum auLe: opus est recensere angelos; qui interea dum hic vixit, Deo ministrarunt verbo; aut etiam eos qui post resurrectionem, cum assumptus esset, apparuerunt discipulis? Sed et nunc angeli alio sigillo salutem nostram contra Judæos obsignant, et resurrectionem confirmant. O miraculum! quantam hæc secum fidem trahunt! Nisi enim tantus hominum fuisset conλέντι. Τὸ γὰρ κεφάλαιον ὧν ἄν τις πάθοι κακῶν, τὸ τῆς πρὸς τὸν ἀληθῆ Θεὸν πίστεως ἐκπετεῖν. Μάνθανε ὡς πίστεως ἄξια τὰ τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἐν πᾶσι πάντα γέγονεν. "Αγγελος τὴν ἄσπορον σύλληψιν εὐηγγελίσατο τῇ παρθένῳ, καὶ τὸ μετ᾿ αὐτῆς εἶναι τὸν Κύριον. "Αγγελοι τικτούσῃ δίξαν καὶ εἰρήνην καὶ εὐδοκίαν Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς καὶ ἐν ἀνθρώποις ἐφάνησαν ᾄδοντες. Αγγελος ἐφιστάμενος τὴν Ἰωσὴφ ὑποψίαν ἐπὶ τῇ Παρθένῳ ἀπορ ραπίζει. Καὶ νῦν μὲν αὐτοὺς εἰς Αἴγυπτον κατάγει μετὰ τοῦ βρέφους· νῦν δ' ἐκεῖθεν ἀνάγει. Τί δεῖ τοὺς ἐν μέσῳ διακονουμένους ἀγγέλους τῷ Θεῷ λόγῳ, ἢ τοὺς μετὰ τὴν ἔγερσιν ἀναληφθέντος αὐτοῦ τοῖς μαθηταῖς ἐπιφανέντας ἀπαριθμεῖσθαι; Καὶ νῦν ἄγγελοι τὴν σωτηρίαν ἀντεπισφραγί ζουσι, καὶ τὴν ἀνάστασιν βεβαιοῦσιν. Ὢ τοῦ θαύ ματος! Πόσην ταῦτα πίστιν ἐφέλκεται; εἰ γὰρ μὴ τοσοῦτον νέφος ἀνθρώπων παρῆν, ἀλλ᾽ εἷς καὶ luxus, sed unus isque semel tantum adfuisset, ἅπαξ, οὐ πείθεσθαι ἔδει; ἀλλ᾽ οὐδὲ τῷ Ζαχαρία non foret credendum (sed nec Zachariæ illi contulit) nam si pullum vidissemus angelum, nequaquam ex se eam res habuisset naturam ut nullo præsente patrocinio, talis, qualis eum illud nune adest, esset. Hæc namque ejusmodi sunt ut alia fides non sit desideranda. Talia esim argumenta eliainsi nulli alii fidem fecissent, satis efficacia fuerunt, quæ stupidissimum etiam excitassent. Sed hæc ad hos de his. Finem autem dicendi faciam cum hæc adjecero. Beatus qui Christum, quamvis e ligno pendentem, respexerit, sicuti latro ille, qui Deum est professus! Felix qui Christum propter pauperes nudum Legit, quemadmodum Joseph, sive ut Nicodemus, bonis operibus Christum unxeris, non exigua erunt tibi apud ipsum reposita præmia, sive ut Magdalena et altera Maria unguentum afferens (pium cpus) Christum colueris; non diu erit, quin Cliristun sis visurus, et gaudium ab ipso auditurus, Proficiscere ad latitantes apostolos, et si cum Thoma te amligere de resurrectione contigerit, merito irasceris, quod Christum ipse cum cateris non videris, at non semper; nam conversus prosterne te in genua, et crede, ac Deum ipsum agnoscendo prædica gloria evectum cum Patre et Spiritu in sæcula sæculorum. Amen. συνήνεγκεν. Εἰ γὰρ μηδένα ἴδωμεν ἄγγελον, οὐκ αὐτὰ τὰ πράγματα τοιαύτην έλαχε φύσιν, ὡς καὶ τῆς ἔξωθεν συνηγορίας ἀπούσης είναι οἷα παρούσης ἐστί; ταῦτά τε γὰρ οἷα μὴ προσδεῖσθαι τῶν ἄλλων πίστεων. Α' τε πίστεις εἰ καὶ μηδενὶ θαῤῥεῖν εἶχον ἄλλῳ, αὐτάρκεις καὶ τὸν νωθρότατον διεγείραι. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν πρὸς τούτους ἐν τούτοις. Ἐμοὶ δὲ καὶ ταῦτα προσθέντι, τέλος ὁ λόγος εχέτω. Μακάριος ὁ Χριστὸν κἂν ἐν ξύλῳ κρεμάμενου ἴδῃ, ὡς ὁ λῃστὴς ὁμολογήσας Θεόν. Εὐδαίμων δ Χριστὸν διὰ τῶν πενήτων γυμνὸν σκεπάσας ὡς Ἰωσήφ. Αν ὡς Νικόδημος ἔργοις ἀγαθοῖς σμυρ νίσῃς Χριστὸν, οὐ μικραί σοι παρ' αὐτῷ κείσονται χάριτες. "Αν ὡς Μαρία και ἡ ἄλλη Μαρία μύρα φέρων, πράξεις εὐαγεῖς, ἀλείψῃς Χριστόν, οὐκ εἰ; μακρὰν Χριστὸν ὄψει, καὶ παρ' αὐτοῦ τὸ χαίρειν ἀκούσῃ. Μετάβηθι πρὸς τοὺς κρυπτομένους ἀποστέ λους. Κἂν ὡς Θωμᾷ διστάσαι σοὶ συνέβη τὴν Έγερσιν, ἴσως ἀγανακτήσει τινὶ, ὅτι μὴ Χριστὸν αὐτὸς ἑώρακας σὺν τοῖς ἄλλοι;, ἀλλὰ μὴ μέχρι παντὸς, ἀλλὰ μεταβαλλόμενος, προσκύνει καὶ πίστευε, καὶ Θεὸν αὐτὸν ἀνακήρυττε, σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι δοξαζόμενον νῦν, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΠΛΑΝΟΥΔΗ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ, ΕΝΔΟΞΟΥΣ, ΠΑΝΕΥΦΗΜΟΥΣ ΚΑΙ ΚΟΡΥΦΑΙΟΥΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥΣ ΠΕΤΡΟΝ ΚΑΙ ΠΑΥΛΟΝ. ENCOMIUM IN SANCTOS ET OMNI LAUDE PROSEQUENDOS APOSTOLORUM CORYPHÆOS PETRUM ET PAULUM. (llanc prolixissimam homiliam, propter codicis defectum dimidio decurtatam ediderat Gretserus, sub Domine Gregorii Nysseni, Ingolstadii anno 1620. Integra nunc prodit ex codice Coisliniano 1187, adddita interpretatione nostra usque ad locum unde incipit editio Gretseri. EDIT. PATR. Εδόκει μοι λέγειν τι περὶ τῶν ἀποστόλων προθυμουμένῳ μηδὲν εἶναι πόνου πολλοῦ πράγμα μηδὲ χαλεπὸν ἐγχειρήσαι, καί μέ τις λόγος τοῦτο τέως ἀνέπειθεν ὡς οὐκ ἔστιν ἀπορεῖν περὶ ὅτου τις ἂν τῶν ἀποστολικῶν λέγοι κατορθωμάτων καὶ περὶ ἧς αὐτῶν χάριτος, ὥσπερ οὐδὲ νυκτὸς φέγγους ἀστέρων διαμαρτείν· καὶ τοῦτο γὰρ ὑπεμίμνησκεν ὅποι τις ἀπίδοι τοῦ οὐρανοῦ, καὶ προσεῖχον ἡδέως τῷ λόγῳ, τὴν ἐγχείρησιν ἐκ τοῦ ῥᾴστου μου προχωρήσειν οἰόμενος, ὅτι μηδὲ χείρω ἴσως ἐν τοῖς τοιούτοις προσο δοκᾷν αἰεὶ τὰ βελτίω καὶ τὸ πολὺ τῆς ῥοπῆς, τῇ ψυχῇ νέμειν ἐντεῦθεν, ἢ τό γε ἀληθὲς εἰπεῖν σύμπαν, ἐπειδὴ ἐμαυτὸν προσάγειν, τοῖς τῶν μεγάλων ἐπαίνοις ὁ προσήκων καιρὸς ἐνέστη, καὶ τά γε πρῶτα τῆς αὐτῶν εὐφημίας ἦν ἐν χερσὶν, ὁ μὲν πείθων λόγος ἡμᾶς ἐκεῖνος ἀληθής, εἴπερ ἄλλοτε καὶ πάλιν προσῄει καὶ ἀφθονία πολλὴ περὶ ὅτου τις ἂν διεξίοι τί μὴν τούτων ἄξιον λέγειν, καὶ ὅπως τοῖς ἐπαίνοις χρηστέον. Τοῦτο δὲ οὔπω τῶν εὐπότων ἐφαίνετο, ἀλλ' ἐνταῦθα καὶ μᾶλλον τῶν προς. ηκόντων λόγων, ἐπεκράτει δὴ σπάνις, ἔνθα συχνά προύκειτο τὰ πρὸς τούτους παρακαλοῦντα, καὶ τοῦτό μοι δοκῶ πεπονθέναι ἀνάγκη. Οὐ γὰρ ἴσης, οὐκ ἴσης πρὸς ἄμφω δεῖ τῆς δυνάμεως, ἐπειδὰν πολλῶν ἁπλῶς ἕνεκεν, καὶ αὖθις πολλῶν καὶ με γάλων ἐπίῃ τινὶ τῇ ἕξει χρῆσθαι τῶν λόγων, ὥσπερ οὐδὲ τὴν αὐτὴν εἴποις ἂν ἐμπειρίαν καὶ ῥώμην ὀφείλειν ἐκ τῶν ἀναγκαίων προσείναι τῷ τε πρὸς Videbatur mihi, aliquid de apostolis dicere aggredienti, non magni id esse laboris, neque diffi cile conamen; et mihi ratio quædam suasit non fieri posse ut quis indigeat materia loquendi de apostolorum præclare factis aut de illorum gratia, sicut neque de nocturnorum siderum splendore dicendi occasio deest; nam ob oculos est in quanıcunque cœli partem suspicias; igitur libenter sermonem inchoavi, confidens mihi tractationem facillime successuram, quia nunquam pejus fortassis in similibus rebus, sed semper meliora sperare et maximum hinc animo impulsum impertiri, ad verum omne dicendum. Cum itaque præsens occasio venit qua ad laudationem magnorum virorum adducerer, et jam in eo essem ut laudes. eorum inciperem, ratio illa vera, si unquam alias adfuit, et magna abundantia disserendorum, et quomodo laudibus uti oporteat admonuit. Illud vero non facile videbatur; sed hic potius quam convenientia verba deerant, ubi frequentia materiarun dominabatur: et illud mibi ex quadam necessitate accidisse videtur. Non enim eamdem vim de duobus dicenti adesse oportet, cum de multis simpliciter et de multis pleniore ore loquendum est. Sicuti non eamdem dixeris peritiam et vim oportere inesse illi qui simpliciter multos alloquitur et illi qui ad multos simul et illustrea verba facit. πολλοὺς ἁπλῶς ἀποδυομένῳ καὶ ὅς πολλοῖς ὁμοῦ καὶ γενναίοις τῶν ἀντιπάλων εἰς συμπλοκάς έρα χεται.

Si ergo oportet veniam precari et propriam infirmitatem acensantem verba facere, neque ego aliter cogito, neque mihi suadeo majora quam cæteri omnes conari licere. Sed video sufficientem mibi excusationem ex illis qui prius similia commiserunt præsto esse plane congruam. Que igitur cuilibet illorum qui alios laudare ratum habuerunt diceré accidit, quando pro seipsis in certamen descenderunt, et ea ab illis pro me dicta velim omnia fuisse mihi videtur: et idem cæteris quoque videatur. Si quis enim aliquem laudandum assumpserit, non absurdum putat si majus pro suis viribus opus aggressum se fateatur, quomodo non opportunitas nunc nobis esset hoc quoque dicendi, et magis quam cæteris? Duo enim inter duodecim Christi discipulos selecti sunt; et quæ- προκεκριμένη τῶν Χριστοῦ μαθητῶν ἔργον και ritur utrum eorum præcipue laudabimus. Credo tamen, si nostram quoque ipsorum sententiam dicere oportet, nullum esse inter omnes qui, cum audierit fore ut Petrus et Paulus laudentur, non plane videat laudatorem maximo operi sese accinxisse. Attamen et fortasse dicet inspirasse alicui de suo amore apostolos, ut quod illis semper Magister celebrabatur, se ipsos consortes quasi fure illorum qui verba facerent. Sed nisi plures apostoli suppetiissent fontes laudum, fieri certe poterat ut ille qui dicendo multum polleret, dicere ut gloriam acquireret videretur; nunc vero tam numerosas et alias super alias babes, ut timendumn sit, ne quodcunque quis dicat, nihil tamen dixisse videatur, aut illud idem passun fuisse, quod et ignis exiguus, qui, multo ligno imposito, exstinguitur. Ergo non solummodo quia multa de multis dicere oportebit, magnum comparatur certamen, et arduum, sed quia magna magnorum causa; neque ille qui multis, non vero magnis hic verbis uteretur neque bis contrariis, videri posset apostolicam majestatem ex iis quæ funt in lucem edidisse. Multi certe illorum qui aliquos laudare ratum habuerunt, sive aliquid illis qui laudantur dignum habentes, non desinunt de eodem longa sæpe connectere, sive nihil laudabile vident; tamen et quod præter opinionem dicatur, nihilum laudare non erubescunt, idem prorsus facientes ac si quis, nihil habens quod ostendat, diviti paupertatem ipsam in divitiarum demonstrationem ponat in medium, et aliquid facere arbitretur. Mihi autem tanta ac talia sunt que de apostolis celebrem, ut et vertigine laborein cum earum laudum multitudinem inspicio. Et si, cum præsumo virtutem eorum celebrare, perlustrem, illud sufficere ut laudentur pro multis videbitur, laudare summorum actus, et superest desiderium, exiguus, credo, omnis prætextus videbitur, non venie dignum statim existimari, si quid non quod oporteat consecutus, audere magis quam amare videar Equidem`me ipse prohibebam his de causis quin dicerem, ct silere melius crat sed videbatur injustum si quis nihil Εἰ τοίνυν δεῖ παραιτεῖσθαι καὶ μνημονεύοντα της οἰκείας ἀσθενείας προσιέναι τοῖς λόγοις, οὐδ' αὐτὸς ἄλλως ἢ κατὰ ταῦτα λογίζομαι οὐδ' έτερόν τι χρῆναι προχειρίσασθαι πρὸ πάντων ἐμαυτὸν πείθω. Ὁρῶ δ' ἱκανήν μοι παρὰ τῶν πρόσθεν εἰς τὰ τοιαῦτα καθεικό των ἑαυτοὺς τὴν παραίτησιν γεγονυίαν καὶ ἀπὸ χρῶν εἶναί μοι δοκεῖ τὸ ἐξ ἐκείνων. γοῦν ἑκάστῳ τῶν ἐπαινεῖν ἄλλους ενστησαμένων ὑπὲρ ἑαυτῶν εἰς τὸν ἀγῶνα καταβαινόντων εἰπεῖν ἐξεγένετο καὶ ὑπὲρ ἐμοῦ τούτοις εἰρῆσθαι πάντα δοκῶ, καὶ τοῖς ἄλλοις δὴ συνδοκείτω. Εἰ γὰρ ἑκάστοτέ τις ὕλην ἐγκωμίων ένα ποιούμενος, ἔπειτα οὐκ ἄτοπον ἡγεῖται μείζονος ἢ καθ' αὐτὸν ὑποθέσεως ὁμολογεῖν ἅπτεσθαι, πόθεν οὐκ ἂν τοῦτο καιρός εἴη καὶ τανῦν λέγεσθαι, καὶ μᾶλλον τῶν ἄλλων; Δυὰς γὰρ ἡ τῆς δωδεκάδος ὁπότερον πρότερον τούτων ἐπαινεῖν ἀπολαβόντα πρὸς εὐφημίαν νῦν πρόκειται. Οἶμαι μὲν οὖν εἰ δή τι χρή καὶ τὸ ἡμέτερον αὐτῶν λέγειν μηδ' ἂν ἕνα τῶν ἁπάντων εἶναι, ὅς Πέτρον καὶ Παῦλον ἐπαινεθησομένους ἀκούσας μὴ τῷ μεγίστῳ τῶν ἐγχειρημάτων ἑαυτὸν ἐπιδεδωκέναι τὸν ἐπαινέτην ἀποφανεῖται, καίτοι καὶ τοιοῦτον ἐρεῖ ὡς ἄρα τινὶ τῆς ἑαυτῶν ἀγάπης ἐνέπνευσαν καὶ νῦν οἱ ἀπόστολοι, ὡς ὄπερ ἦν αὐτοῖς διαπαντὸς ὁ Διδάσκαλος εὐφημούμενος, τοῦτο καὶ τούτους νυνὶ διὰ τὸ αὐτὸν τῷ τῶν λίγων ἁπτομένῳ γενέσθαι. 'Αλλ᾽ εἰ μὲν μὴ πλείστα; οἱ ἀπόστολοι παρείχον ἀφορμὰς ἐγκωμίων ἐνὴν δήπουθεν τὸν ἐν λόγοις πολλά δυνηθέντ᾽ ἂν εἰπεῖν εὐδοκ μεῖν δόξαι· νυνὶ δ' οὕτω πολλαῖς καὶ ἄλλαις ἐπ' Ο ἄλλαις ἐντυγχάνειν ἔστιν· ὥστε δέος κἂν ὁπονοῦν εἴπῃ τις μηδὲν εἰρηκέναι δοκεῖν ἢ κἀκεῖνο παθεῖν, δ καὶ πῦρ ὀλίγον, δ πολλῆς ὕλης επιτεθείσης ἐσβέσθη. Καὶ γοῦν οὐ μόνον ὅτι πολλὰ περὶ πολλῶν διήσει λέγειν, μέγα συνίσταται τὸ ἀγώνισμα, καὶ οὐκ είπε τὲς ἀνῦσαι, ἀλλ' ὅτι καὶ μεγάλα μεγάλων ἕνεκεν, ὡς οὔτε τὸν πολλοῖς μὲν μὴ μεγάλοις δὲ κεχρημένον ἐνταυθοί λόγοις οὔτε τἀναντία τούτων δυνατὸν δν τὴν ἀποστολικὴν ἐνδειξάμενον ἐκ τῶν γινομένων ἀξίαν φανῆναι. Πολλοί γε μὴν τῶν ἐπαινεῖν τινας ὡς τὰ πολλὰ προθεμένων εἴτε τι τοῖς εὐφημουμένοις ἐν γοῦν ἄξιον εἰπεῖν καὶ θαυμάσαι συνίσασιν, οὐκ ἀφίστανται περὶ τοῦ αὐτοῦ μακρὰ πολλάκις συνεί ροντες, είτε μηδὲν τῶν ἐπαινετῶν βλέπουσιν, ὅμως εἰ καὶ παράδοξον εἰπεῖν, ἐγκωμιάζειν τὸ μηδὲν οὐκ ὀκνοῦσι παραπλήσιόν τι ποιοῦντες, ὥσπερ ἂν εἴ τις ἀπορῶν ἐπιδείκνυσθαι πλούτῳ αὐτὴν τὴν πενίαν εἰς ἐπίδειξιν πλούτου τιθεὶς εἰς μέσον, οἷοιτό τι ποιεῖν. Ἐμοὶ δὲ τοσάδε καὶ τοιάδε ἀποστόλων πάρεστιν ἐπαινεῖν ὥστε καὶ ἔλιγγιᾶν ἐνορῶντα τῷ πλήθει κἂν ἐν γέ τι τούτων ἀπολαβὼν ὡ; ὑμνητέον ἐστὶ διεξέλθω τοῦτ᾽ ἀρκεῖν εἰς εὐφημίαν ἀντὶ πολλῶν δόξει, εἰ δὴ τῶν ἀνωτάτω τὸ ἔργον, καὶ πρόσεστιν ὁ πόθος μια κρὰν ἂν οἶμαι πᾶσαν παντὶ φανῆναι πρόφασιν μὴ οὐχὶ συγγνώμης εὐθὺς ἀξιοῦν, εἴ τι μὴ τοῦ δέοντος ἐφικνούμενος τολμᾷν μᾶλλον ἢ φιλεῖν δόξω. Εγωγε μὴν ἀπήγαγον ἐμαυτὸν διὰ ταῦτα τοῦ λόγου κἂν εἰλόμην σιγάν, ἐδόκει δὲ τέως ἄδικον εἴ τις μηδὲν ἄλλο πλὴν λόγους ἔχων, ἔπειτα λέγειν βουλομένους,

discipulos et servos prætercurrens, aliud aliquid ante ea sermonum fundamentum ponat. At vero tam magnum suppeditatur fundamentum, et mihi videtur cum apostolos deprecatus fuerim, et assuetum hoc est in magnis rebus, in ulteriora sermonis procedere. Estote ergo, o Verbi sapientes, discipuli vestro allatu opitulantes et provocantes mea verba, ne male quæ bene gessistis perlustrentur; et si unquam me laborantem videatis, dešram porrigite et confirmate, ut unctor luctatorem laborantem. Jampridem quis laudationum legibus usus, patriam illorum quos laudabat, memorabat et genus. Ego vero non ignoro parva ista apostolis videri, quamvis comparata cum iis quæ apud homines splendida sunt. Igitur vilium rerum videtur. Ista enim inconditi inæqualisque in generatione motus munera quamvis splendida alicui forte conveniant qui uti iis velit ac in lucem proferre; et rursus si virtutis absentiæ mederi velit, laudationes, ut par est, accepta et grata erunt; quos vero sua tantum ornare possunt, iis de his rebus ambitio inhæret, ut si quis,ubi licet multa aurea vasa, quæ possidet, ostendere ut divitem, testacea in medium ponit, licet et illustrium parentumn sit filius et patria communi oriun lus, sed præclare factis notus. Equidem nulli illorum qui se istorum rerum actores præbent in oinni tempore, adhereo, sed apostolorum mores sector. Si vero huc negligentius alicui acta videntur, audiet, quamvis et ipse providerit, ambobus idem quod Abra ham imputatum est, quod quidem non coram ignaris perlustrabo. τοὺς τοῦ λόγου μαθητά; τε καὶ ὑπηρέτες παρα- nisi verba habens, ac dicere volens, sermonis δραμὼν ἄλλο τι πρὸ τούτων ὑπόθεσιν διδοίη τοῖς λόγοις. Τὴν μὲν οὖν ὑπόθεσιν οὕτω μεγάλην εἶναι συμβαίνει, δοκεῖ δέ μοι τοῖς ἀποστόλοις εὐξάμενον, καὶ νομίζεται γὰρ οὕτως ἐπὶ τοῖς μεγάλοις τῶν ἔργων, ἐπὶ τὰ πρόσω τοῦ λόγου χωρείν. Εἴητε δὴ οὖν, ὦ τοῦ λόγου σοφοὶ μαθηταί, τῇ πρὸς ὑμῶν ἐπιπνοίᾳ συναιρόμενοι καὶ συνδιεξάγοντές μοι τὴν λόγον, ὡς ἂν μὴ κακῶς τὰ καλῶς ὑμῖν πεπραγ μένα διέλθοι, καν που κάμνοντα βλέπητε χεῖρα προτείνοιτε καὶ ἐπιῤῥωννύοιτε ὥσπερ ἀλείπτης κάμνοντα παλαιστήν. Ηδη μὲν οὖν τις ἐγκωμίων νόμοις ἑπόμενος καὶ πατρίδος τῶν εὐφημουμένων μεμνῆσθαι καὶ γένους· ἐγὼ δ' οὐκ ἀγνοῶ μικρὰ δοκοῦντα ταῦτα τοῖς ἀποστόλοις, εἰ καὶ τῇ πρὸς τὰ παρ' ἀνθρώποις λαμπρὰ παραθέσει, οὔμενουν τῶν εὐτελῶν φαίνεται· ταῦτα γὰρ τῆς ἀτάκτου καὶ ἀνωμάλου τῶν ἐν γενέσει κινήσεως δῶρα· εἰ καίτοι λαμπρά τύχοι προσόντα οἷς εἰ μέν τις βούλοιτο χρῆσθαι εἶναι τι δοκοῦντα ὧδε τούτων ὀλιγωρία, μάτην λαμπρότητας ἐπαγγέλλεσθαι πεφυκότα, καὶ τοῦτο δ᾽ αὖ πάλιν εἰ μὲν ἀναπληροῦν βούλοιτο τὴν τῆς ἀρετῆς ἔνδειαν, ἔστιν ἐν οἷς τῶν ἐπαινουμένων, εἰκότως ἂν παραλαμβανόμενα, οὓς δὲ τὰ ἐξ ἑαυτῶν μόνα κοσμεῖν δύναται, τούτοις ἢ περὶ ταῦτα φιλοτιμία περιττή προσληφθῆναι, ὥσπερ ἂν εἴ τις ἐξὲν & πολλὰ χρυσὰ κέκτηται σκεύη ἐπιδεικνύμενος ἑαυτὸν δεῖξαι πλουτοῦντα καὶ ὀστράκινα προτιθείη εἰς μέσον, καὶ δὴ καὶ ἄλλως περιφανῶν μὲν προγόνων καὶ πατρίδος ὁμοίας πολλοῖς καὶ τῶν φαύλων ὑπῆρξε τυχεῖν· ἔργων δὲ καλῶν καὶ γενναίων. Ούμενουν οὐδενὶ τῶν μὴ τούτων αὐτουργοὺς ἑαυτοὺς παρασχομένων μέχρι παντὸς, ἀλλ' οὕτω μὲν ἐγὼ τίθεμαι περὶ τούτων καὶ κατά νοῦν οἶμαι τοῖς ἀποστόλοις. Εἰ δέ τῳ καὶ ταῦτα μὴ παραφθῆναι δοκεῖ, ἀκούσεται, καίτοι καὶ αὐτὸς προειδώς γενόμενος μὲν ἀμφοῖν ταυτὸν ὁ τὸν ᾿Αβραὰμ ἐπιγράφεται πρόγονον, ὃ καὶ ταῦτα δ᾽ οὐχ ὡς ἀ νοῦσι διέξειμι. ὦ In Egyptum Deus insigniter conduxit, item vero eduxit per quem Ægyptum toties verberavit, quoties transgressio est facta, et demum rationem dedit qua verbera numerarentur; quo mare dividit et cibum desuper pluit, et victoriis populorum et regum religavit vinculum, et soleın stitit, et urbes innumeras evertit, et terram per sortes dividit Εἰς Αἴγυπτον Θεὸς ἐπιδόξως μὲν κατήγαγεν, ἐπιδοξότερον δὲ καὶ ἀνήγαγεν, ᾧ τὴν Αἴγυπτον του σάκις ἐμάστιξεν, οσάκις καὶ μικροῦ τελέως ἐπέτριψε καὶ τελείῳ παρέσχε λογίζεσθαι τὰς μάστιγας ἀριθμῷ, ᾧ θάλασσαν διεῖλε καὶ τροφὴν ἄνωθεν σε, καὶ νίκαις ἐθνῶν καὶ βασιλέων ἀνέδησε καὶ ἥλιον ἔστησε, καὶ πόλεις ὡς οὐκ ἄν τι; ᾠήθη, καθεῖλε, καὶ γῆν κατεκληρούχησε τῆς ἐπαγγελίας καὶ προφητῶν promissionis, et prophetarum divinorum chorum Οείων ἀνῆκε χορόν· τὸ μέγιστον ὅθεν ἐν ἡμῖν αὐτὸς ἐπὶ τέλει τῇ καθ' ἡμᾶς φύσει πολιτευσάμενος ὤφθη, ἀκούσεται καὶ πατρίδας τῷ μὲν, τὴν Γαλιλαίας Βηθσαιδά, Παύλῳ δὲ τὴν Κιλικία; Ταρσόν· ὧν ἑκατέρας ἑκατέρα μᾶλλον περιφανής, ἡ μὲν τῷ Χριστὸν ἐν αὐτῇ πολλάκις ἐπιδημῆται καὶ θαυ μάτων ἐπιδείξεσι χρήσασθαι, ἡ δὲ τῷ προκαθῆ σθαι τοῦ θέματος καὶ τῷ θαυμασίῳ τῶν τειχών περιβόλῳ καὶ τῷ διειδεῖ Κύδνῳ δν ὁσάκις ἂν αὐτὸς ἐπαινῶ, τοσάκις ἀπολείπεσθαι τῆς ἀληθείας δοκῶ. Καὶ γὰρ οὐδ᾽ ἐξέστα: τοσοῦτον εἰπεῖν ἐπ' αὐτῷ, ὅσον 'Αλέξανδρον ἐργάσασθαι φέρουσι βίβλοι. Τί δ' ἂν καὶ μείζον τῷ ῥείθρῳ κεχάριστο ή τηλικοῦδε βασιλέως λουτρὸν θέσθαι; "Α μὲν δὴ γένους τε καὶ misit; at in primis eadem nobiscum secundum naturam nostram conversatione usus est. Audiet patrias illi quidem Bethsaida Galilææ, Paulo contra in Cilicia Tarsum; quarum una altera magis conspicua: prior quia Christus in illam sæpius divertit et miracula edidit; altera, quia caput erat provinciae, et miro moniorum ambitu præcellebat, et claro et inclyto, quam. quotiescunque ipse laudo, toties veritatem non assecutus fuisse videor. Non enim tantum dicere de eo licebit quantum Alexandrum fecisse ferunt libri. Quid vero flumini majorem honorem conferat quam quɔd in tanti regis balneum a hibitum fuit? Quæ vero dicenda de generé et patria habeo, ca et plura

dicta fuissent nisi viderer viris qui MAXIMI PLANUD.B plura etiam πατρίδος εἰπεῖν ἔχω, ταῦτα, καὶ πλείω γ' ἂν ῥη θέντα, εἰ μὴ μάτην ἐδόκουν πρὸς ἔτι πλείω λέγειν εἰδότας φιλοτιμεῖσθαι. ῇ γὰρ αἴσθησις ἑαυτοῦ γίνε ται, τὰ πᾶσι δῆλα λέγοντος ἐνοχλεῖν οὐκ ἀσύνετα ἂν δρῴη μετοχετεύων τὸν λόγον ὥσπερ τῶν ὑδάτων οἷς ἑτέραν δίδομεν νῦν τὴν ὁδόν. Οὐκοῦν, οὐδὲ γὰρ κἀκεῖνα μὴ μνημονεύσαντα δεῖ παρελθεῖν, καὶ εἰ δ' κεί τῶν φαυλοτέρων παραβαλείν. Μάλλον γὰρ ἐντεῦθεν τῆς τῶν ἀποστόλων ἀρετῆς φανερὸν τὸ ὑπέρμεγα τῷ μὲν θαλάσσης καὶ δικτύων ἐμέλησε, Παῦλος δὲ σκηνοπο:ὸς τὸ ἐπιτήδευμα ἦν, τέχνας τε τούτοις τὸν βίον συνεκρότουν μήτε πρὸς ἀδικίαν ὁρῶσαι, καὶ ἀργίας ἀπηλλαγμέναι, καὶ, ὡς ἔπος εἰπεῖν, κακού μὲν οὐδενὸς τό γε ἐπ' αὐταῖς εἶναι διδάσκαλοι, σε φροσύνῃ δὲ συζῶσαι καὶ μετριότητι, κἀντεῦθεν δὴ dicere possent, æmulari. Cui enim sensus sui ipsius est, quæ omnibus cognita sunt non repetet, stulte sermonem in aliam partem derivans, sicut nos aquas alio per cauales ducimus. Igitur neque illa silentio transgredi decet nisi prins memorata sint quæ momenti alicujus esse videantur. Magis enim illinc apostolorum summa industria clara fuit: quibus mare et retia curæ fuerunt. Paulus vero tabernaculorum confector erat. Artesque illis innocuæ vitam componebant et minime otiosa, et, ut ita dicam, mali nullius instigatores, prudenter. et moderate vivebant. Quod evenit apostolis; si quis de plebe magnum aliquid dicere habet de illis, majoribus demonstrabit exemplis nedum minora probet. Si autem viri aliqui pru- συμβαίνει τοῖς ἀποστόλοις, εἰ μέν τις μέγα τι λέγειν den:es meminerunt quantum mutati sint, quantumque a multitudine distent quoad gloriam et ab jis quos opes et potentia impediunt quominus viæ quæ in coelum ducit insistant. ἐκ τῶν κάτωθεν ἡκόντων έχει περὶ αὐτῶν μείζοσιν ἀποδείκνυσθαι τῷ τὰ μεγάλα μή καταισχύναι. Ε: δέ τι τῶν ἑλαττόνων μεγίστοις ὁρώντων οἷς ἐριν ἔστιν, ἐξ οἴων ορμώμενοι τῶν καθ' ἑαυτοὺς οἵοι γε νατι, καὶ μὴν καὶ τοῖς μὲν προσοῦσι λαμπροῖς τῶν μηδὲν τοιοῦτο περὶ αὐτῶν κομμάζειν ἐχόντων τὸ πλέον εἶχον, τοῖς δ᾽ ἐν δόξῃ τῶν ἀσημοτέρων οὖσιν ἐκείνων ἐκράτουν οἷς ἀφθονία μὲν τῶν ἐν γῇ σε μνολογημάτων δι' ὧν πρὸς οὐρανοὺς πορευτέον παντοδαπή σπάνις. Volebam et illud adjicere, quod quidem non citra propositum cadit, scilicet Paulum ornatum fuisse apud Romanos jure civitatis, qui quidem maximus est omnium civilium honorum: quod cum scirem Petrum non adeptum fuisse, vidi me ipsum in angustias adductum, si oporteat de altero aliquid speciose loqui quod non statim alteri foret ornamento. Cum ista in mente volverem, el quo me converterem nescirem, Petrus clancuJum interpellans: Dic, inquit, pro hoc uno multa te et magna andivisse, scilicet concivem me Christi fuisse, et illum in meam domum excepisse, et accepisse robur pantheræ ex Salvatoris contactu. Dicit et ille mihi aliquid maximum unde quis glorietur et sublimius quam si quis decies millies in jus civitatis Romanæ fuerit accensus. Si sero vis et regnare, tributum simul pende regi omnium. Recreatus fui statim ista audiens: sed paulo post in majores rursus quam prius angustias incidi, et bine multo minus videbatur quod ad Paulum pertinebat, quam autea. Ego vero ea mente eram, ut pariter ambo spectabiles viderentur. Huc venile, η vos quoque, qui adestis; et precemiui ut quodcunque non ornet sermonem, decedat, et ostendite Pauli quidem id futurum fuisse quod Petri fuit si illi licuisset Galilæa pro patria uti; Petro autem nil cum Paulo commune fuit. Neque enim id patrimonium habebat ut in numerum accenseretur civium Romanorum. Si vero quæ utrique quotannis redibant, maiora Petro erant: in communi egestate, facilius quidem Petrus quam Paulus quod deerat resarcivisset, quod fuit demonstratum. Detur hic apostolis par honor; et quod alter alterum superat pro parte singula, et quod superatur, æqualem pugnam sistat. Attamen non ob6 curum est necessitatein mihi cum laudare cœpeἘβουλόμην κακεῖνο προσθεῖναι οὐδ αὐτὸ καιρο πίπτον ἔξω, τὸ τὸν Παῦλον ἐγγεγράφθαι δηλαδή καὶ τῇ πολιτείᾳ Ρωμαίων ᾗ μέγιστα τῶν τε πανταχοῦ της νικάδε καὶ ὅσα γεγόνασι τὰ πρεσβεῖν, εἰδὼς δὲ μὴ καὶ τῷ Πέτρῳ τοῦτο πεπορισμένον ἀπειλημμένον έβλεπον ἐμαυτὸν, εἰ χρὴ περὶ θατέρου τι σεμνολογεῖν ὅπερ οὐκ ἂν καὶ θατέρῳ κόσμος εὐθὺς εἴη, Ταῦτα δὴ μοι κατὰ νοῦν ἀνελίττοντι καὶ ἔπη τράπωμαι τοῖς ὅλοις ἀμηχανοῦντι Πέτρος ποθὲν ἀφανῶς ἐπικύψας, Λέγε, φησίν, ἀνθ᾿ ἑνὸς τούτου πολλὰ καὶ μεγάλα ἀκοῦσαι τὸ συμπολιτεύσασθαί με Χριστῷ καὶ τοῦτον εἰς τὴν ἐμαυτοῦ οἰκίαν εἰσδέξασθαι καὶ τὴν βάσιν τῆς πανθήρας τῇ τοῦ Σωτῆρος ἀφῇ, λέγει καὶ ὁ πάντων ἐμοὶ μέγιστον αύχημα καὶ ὑψηλότερον ή μυριάκις εἰς 'Ρωμαίων πολιτείαν τελεῖν. Εἰ δὲ βού λει καὶ βασιλεύειν τὸ συντελέσαι τὰ δίδραχμα το βασιλεῖ τοῦ παντός· ἀνέψυξα μὲν αὐτίκα μάλα τούτων ἀκούσας· μικροῦ δὲ διαλιπόντος εἰς μείζω πάλιν ἢ κατὰ τὴν προτέραν ἀπορίαν συνηλαυνόμην, καί μοι ἐνθένδε πολλῷ ἔλαττον ἐδόκει τὸ Παύλου ἢ πρότερον μείζον. Ἐγὼ δὲ γνώμης ἦν τοῖς ἴσοις ἄμφω καλλωπιζομένους φανῆναι. Δεύρ' ἴτε δὴ καὶ ὑμεῖς, ὦ παρόντες, συνάρησθέ μοι τοῦ μὴ σκευά ζοντα τὸν λόγον καταπεσεῖν, καὶ δείξατε Παύλῳ μὲν ἂν ὑπάρξαι καὶ τὰ τῷ Πέτρῳ, εἴπερ ἦν καὶ αὐτῷ πατρίδι τῇ Γαλιλαίᾳ χρῆσθαι, Πέτρῳ δὲ οὐ πάνυ τι τὰ τῷ Παύλῳ. Οὐδὲ γὰρ τοιαύτην οίκοι τὴν εὐκληρίαν ἐμέτρει ὡς ἐκ τοῦ ῥᾴστου ἔχειν εἰς ἀριθμὸν ἐτασθῆναι Ῥωμαίων. Εἰ δὲ τῶν προσόν των ἑκατέρῳ, μείζω μὲν τὰ τῷ Πέτρῳ, ὧν δ' ἑκάτερος ἐνδεής, ῥᾷον ἂν Πέτρος ἢ Παῦλος ἀνεπλήρωσε τὸ ἐνδέον, καὶ τοῦτ' ἐδείχθη. Δεθήτω τοῖς ἀποστόλοις κἀνταῦθα τὸ σεμνὸν ἐκ τοῦ ἴσου καὶ τὸ ὑπερέχειν ἀλλήλων ἐν μέρει καὶ ὑπερέ. χεσθαι ισοπαλῆ τὴν νίκην ἱστάτω. Οὐκ ἄδηλον μὲν οὖν ὡς ἀνάγκη μοι πᾶσα τοῖς ἐγκωμίοις ἀρχὴν ἐνδύντι

me negotium non æquo pede procedere ut apud asseclas; et mihi videor in labyrinthum venisse quo magis machinam penetro, eo difficiliorem mihi exitum parari. Etenim mihi duplicem difficultatem impositam video. Cum enim multa undique confluant quæ quis laudet in apostolis neque quæ oporteat dicere, cum non fieri possit ut a cæteris abstineatur, inventu facilis res, sed cum inventa erit, congruenter compositu difficilior. Quid enim in his secundo loco difficile est intellectu? Nou enim, cum omnia pulcherrima sint, aliquis pulchrius requirere dignaretur; nihil ex hoc quod æquum est, ut ego puto, laborat; sed dico neque illis quæ superpositione dicuntur fore ut jure quid καὶ πρὸς τὰ ἑξῆς ἰέναι τοῦ λόγου· αἰσθάνομαι δ' rim, sermonem ordine prosequi. Atqui sentio apud οὐ τοσοῦτον οἷς διεξῆλθεν κουφότερον ἐμαυτῷ τὴ πράγμα προβαίνον ὅσον τοῖς ἐπιοῦσι βαρύτερον, και μοι δοκῶ ὥσπερ εἰς λαβύρινθον εἰσελθὼν ὅσον ἂν ἐνδοτέρω τοῦ μηχανήματος γίνομαι, τοσοῦτον καὶ δυσχερεστέραν ἐμαυτῷ κατασκευάζειν τὴν ἔξοδον. Καὶ γὰρ αὖ τοῦτο διπλῆν μοι τὴν ἀπορίαν ἐπιτι θεμένην ὁρῶ. Πολλῶν γὰρ πολλαχόθεν συῤῥεόντων, ἅ τις ἂν ἐπαινέσαι τῶν ἀποστόλων οὔτε ἃ χρὴ λέγοντα, ἐπεὶ πάντα μὴ δυνατὸν τῶν ἄλλων ἀποσχέσθαι, εὑρεῖν ἐστι ῥᾴδιον, οὔθ' εὑρόντι προσηκόντως ἑκάστῳ διαιτῆσαι καὶ φανῆναι τοῖς πρώτοις τὰ πρῶτα γέμοντα. Τί γὰρ ἐν τούτοις δεύτερον χαλεπὶν ἔμοιγε συνιδεῖν; Οὐ γὰρ, πάντων καλλίστων ὄντων, τὸ κάλλιον ἀξιοῖ τις ζητεῖν, οὐδὲν ἐκ τοῦ κατὰ λόγον, ὡς γοῦν ἐγὼ νομίζω πονεῖ, λέγω δὲ sublimius dicatur, et cum omnia non pulcherμήτε τῶν καθ' ὑπέρθεσιν λεγομένων δικαίως ἂν ὑψηλότερόν τι λεχθὲν καὶ οὗ πάντων καλλίστων ὄντων ὡς εἴρηται τὸ κάλλιον βούλεταί τις λαβεῖν οὐ μᾶλλον ἐν ὁποιονοῦν τιμήσας φανήσεται, ἢ τάλλα τῆς οἰκείας ὑποδεέστερα δείξας ὑπεροχῆς. Ἐν τούτοις τοίνυν καλῶς ἂν ἔχειν ἐμαυτῷ οἴομαι, τὸ τῷ χρόνῳ μόνῳ προτάττεσθαι δίκαιον δόξαν καὶ πρῶ τον εκθεμένῳ περὶ τῶν ἄλλων ὡς ἂν ἕκαστον ἐπίοι διεξιέναι, τοῦτο τέ μοι κατὰ πάντων ἐν κεφαλαίω προειρημένον ἔστω, ὡς τὰ ἑκάστων ἀεὶ δεύτερα τῇ τάξει ἥκιστα πάντων καὶ τὴν ἀξίαν ἡγεῖσθαι δεύ τερα χρή, ἀλλὰ πάντα πάντων ὥσπερ ἐν κύκλῳ σημεῖα καὶ πρῶτα καὶ δεύτερα. Πρῶτον τοίνυν ἵνα δὴ πρῶτον εἴπω (δεῖ γὰρ πολὲν ἄρξασθαι), περὶ τῆς τῶν ἀποστόλων ἐπὶ τὴν χάριν κλίσεως εἰκότως ἂν ἔχοι τὴν γλῶτταν τῷ λόγῳ @ χρῆσθαι, καὶ πάρεστιν ἡμῖν ὁ Σωτὴρ μετὰ τὴν σω· ματικὴν εἰς ἀνδρῶν ἡλικίαν ἄφιξιν καὶ τὸ βάπτισμα οὐκέτι συσκιάζειν, ἀλλ' ἐκφαίνειν βουλόμενος ἑαυτήν. Καὶ δεῖν ἐγνωκώς μάρτυρας τῆς αὐτοῦ πολιτείας, καὶ τῆς τῶν θαυμάτων ἐπιδείξεως προσλαμβάνεσθαι προσλαμβάνων δὴ πρῶτον ἀπάντων σὺν τῷ ἀδελφῷ Πέτρῳ καὶ ἡ πρόσληψις παραμείβοντος τὴν θάλατταν Γαλιλαίας, εἴτ' οὖν λίμνην Τιβεριάδα, καὶ ἰδόντος ἐκεῖ καὶ καλέσαντος καὶ ὀπίσω αὐτοῦ ἰέναι κελεύσαντος, καὶ ἀλείαν ἀνθρώπων ἀντ᾿ ἰχθύων ἐπαγγειλαμένου διδάξειν καὶ τὸ τοῦ ἁλιέως εὐπειθὲς, ὡς ταχὺ καὶ ἡ τῶν δικτύων μετὰ τῆς τέχνης ἀπόκτησις καὶ τὸ ἕπεσθαι τῷ καλέσαντι, οὕτως ὁ Πέτρος θᾶττον ἢ τὸν ἡμέτερον λόγον εἰπεῖν, καὶ ὑπήκουσε καὶ μας θητὴς ἐκεῖθεν μετέβη, οὕτως ἁλιεύων ἔλαβεν αλιευθεὶς ἀλείαν τῆς οἰκείας πολλῷ κρείττονα, οὕτως δ Σωτήρ τὸν τὴν οἰκουμένην μέλλοντα σαγηνεύειν αὐτὸς ἐσαγήνευσεν, ἢ μᾶλλον σαγήνη τῷ Πέτρῳ χρησάμενος εἴσω δικτύων τὴν οἰκουμένην συνέ κλεισεν· ᾧ τοίνυν καὶ λόγος μόνος ήρχισεν, ὥστε τῶν ἐν χερσὶν ἀφέμενον ἀκολουθεῖν τῷ καλοῦντι, τί ποτε δοκεῖν εἰκός ἐστι παθεῖν ἂν περὶ τὸν διδάσκα λον λόγους τε ἐκείνους πολλούς και γενναίους εἰσδεδεγμένον καὶ τραπέζης καὶ ἁλῶν συνεχῶς κεκοινωνηκότα τοῖς πεπολιτευμένοις τε πᾶσι καὶ τεθαυματουργημένες μέχρι τέλους παρηκολουθη κατα παντάπασι; δῆλόν ἐστι πᾶσαν παρελθεῖν ἀγάπης ὑπερβολὴν, καὶ μὴν καὶ τοσόνδε τι προθυμίας οἶμαι περιεἶναι τῷ ἀποστόλῳ ὡς εἴπερ ᾔσθετο rima sint, ut dictum est, quod est pulchrius vult aliquis obtingere, non magis unum qualecunque est honoravisse videbitur, quam cætera infra propriam facultatem monstrasse. Circa hæc equidem bene me habere credo; nam tempus justitiam comprobat singulorum. Mibi quidem id certum est, quod cæterorum ordo secundo semper loro est, et quod omnia signa in circulo tum prima cum secunda apparent. Primum igitur, ut primum dicam (oportet enim alicunde incipere), de apostolorum in gratiam vocatione bene esset linguam sermone uti; et adest nobis Salvator post corporeum ad homines adventum, et baptisma nondum obumbrare, sed manifestare volens se ipsum, et cognito opus esse testibus civitatis ejus, et miraculis probativis, adhibuit primum cum fratre Petrum. Εl assumptio illius cum præterveheretur mare Galilææ, aut lacum Tiberiadis, et vidisset ibi et vocavisset et retrorsum ire jussisset, et piscatum hominum pro piscium piscatu præcepisset, et piscatoris obedientia, quam velocis retium cum arte desertin, quan velociter sequitur vocantem! sic Petrus dicto citius obedivit, et discipulus factus iri inde discessit: sic cum piscaretur, ignorabat se piscatut captum multum suo piscatu meliori. Sic Salvator eum qui piscaturus terram universam crat, ipse piscatus est; aut potius tanquam sagena Petro usiis intra retia terrain universam includit: cui nempe et unum verbum satis fuit ut, quæ in manibus erant dimissis, vocantem sequeretur. Quid putas pro Magistro illum facturum esse postquam verba multa et nobilia accepit, et mensæ ac salis quotidianus consors fuit, et omnibus aut actionibus aut miraculis ad finem usque adfuit? Manifestum est illum omnem amoris gradum transgressum esse et certe tantum ardoris in apostolo fnisse credo ut, si prævidisset fore ut se Magister vocaret, vocem Magistri præcessisset.Et sane quidem, nullo interjecto tempore, vocatus accurrit; et quoð habebat libentius cessit quam antea acquisiverat,

Et in disciplina n assumptus, non proprii esse con- μέλλοντα καλεῖν τὴν διδάσκαλον φθάσαι τὴν κλήσιν silii creditlit, ad finem usque comitari Magistrum, imo ita ad omne pro illo faciendum paratus fuit, ut etiam morte imminente, cum illo vitam amittere, quam sine illius consortio vivere mallet. Durum enim est ab amico separatum esse ci qui sicut Petrus amat. Ergo non est locus ubi Christus eum non secum habuit: certe docenti Petrus diligen - tius quam cæteri attendebat; corporum simul et animorum sanationem monstranti Petrus spectator et testis præsens ægrotis salutem restituit. Si aliquam domnum introibat defunctum ad vitam revocaturus, cæteris extra domum manere jussis, Petrum miraculi testem assumpsit. Ubi in Thabor ascendit, divinitatem suam et splendorem demonstraturus, pauci cum Petro, excepto præsile, lucem quæ circa Magistrum effulgebat viderunt, et vocem Patris desuper missam audiverunt. Jesus peregre ibat et Petrus funditus Magistri amore captus, simul ibat peregre. Super aquas incedit, et Petrum vides eadem atque Magister facere audentem; quem si timore mersun vides, vide eum fide erga magistrum salvatum. sacerdo um principibus et scribis et cæteris etiam se passurum prædicit, et fit statim Petri increpatio et excusatio. Dixit duodecim discipulis quorum aliqui discesserant: Nonne vos quoque abire vultis? et Petrum quæ nemo responderat, verbum amoris dicere suasit. Vide præterea Jesum pedes Petri lavare volentem; Petrunque primum quidem verecunde recusantem, postquam vero quod neque per somnum videre sustinuisset audivit, manus et caput tendentem. Vide Jesum proditum, et Petrum pro Magistro luctantem, et auriculam unius ex his qui Jesum ceperant decidentem, et usque in aulam sacerdotum principis sequentem, et ubi consedit, donec finem videret exspectantem; postea ad sepulcrum ivit. Talis Petri indoles fuisse dicitur. Et certe propositum contingens in omuibus, et accommodatus principatui, et particulares nobis, in sermonis decursu, præbens landum occasiones. Sed oportebat non tantum institutum facile in homimun saltem conversatione discipulos Christi habere, sed etiam Pharisæorum magnificentiam et ardorem vindicare. Εt licet rem miram videre. Quomodo enim aut ille Deus, aut hic Paulus cum esset, monstravisset u irabilius se ipso? Non vitam trənquillam di genti apostolatus est commissus, non bene aut falso de Christi doctrina sentiebat; sed legum vernacularum transgressorem elegit qui non tai seipsum, sed cæteros in prava via condux t´et legum contemptum doruit et Deo bellum indixit, parvipendendo tonitrua et fulgores cœlitus demissos, et licet ex Saulo in Paulam mutatus Christi zelo ardebit, et cæteros quoque ad fidem et veritatis cognitionem stimulabit; et quidem illud quod procurator et patronus legis erat et Jerusalem præcipuam sedem habebat, cujus rei causa præsertim constituta observare videbatur, et quod τῷ προσελθεῖν· τεκμήριον δὲ, καὶ γὰρ οὐδενὶ μετ:- τεύσαντι χρόνῳ ἐκλήθη τε καὶ προσέδραμε, τά τε ὄντα μᾶλλον ἀσμένως ἀπεκτήσατο ἢ πρόσθεν ἐκτή σατο, κἀκεῖ δὲ πρὸς μαθητείαν ᾑρέθη οὐ τῆς ἰδίας εἶναι προαιρέσεως ᾠήθη, μὴ καὶ εἰς τέλος προσμεί και τῷ διδασκάλῳ, ἀλλ' οὕτως ἑαυτὸν πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ὑπὲρ ἐκείνου χωρεῖν ἔτοιμον ἐνεχείρησεν ὡς καὶ θανάτων απειλουμένων χρήζειν σὺν ἐκείνῳ μᾶλλον τὴν βίον λιπεῖν ἢ δίχα τοῦ ἐκείνῳ συνεῖναι δύνασθαι ζῆν· δεινὸν γὰρ ἡ τοῦ φιλουμένου διάστασις τῷ κατὰ Πέτρον φιλοῦντι. Οὐκοῦν οὐκ ἔστιν οὗ μὴ συνάντα Χριστὸς εἶχεν αὐτόν· καὶ γὰρ ἂν διδάσκων ἦν, Πέτρος προθυμότερον τῶν ἄλλων ενεφορεῖτο τῆς νουθεσίας, ἂν σωμάτων ἅμα καὶ ψυχῶν ἐπεδείκνυτο θεραπείας, Πέτρῳ θεατῇ τε κι! μάρτυρι τοῖς κακῶς σχοῦσιν ἡ ῥῶσις ἤρχετο· ἂν εἰ; οικίαν εἰσῄει, νεκρὸν ἀναστήσων, τῶν ἄλλων ἐκτὸς μένειν κελευομένων, Πέτρος τοῦ θαύματος οὐκ ἀπελιμπάνετο ἂν εἰς Θαβώρ ἐνῄει τὴν οἰκείαν πο ραδείξων θεότητα καὶ λαμπρότητα, ὀλίγοι μετά Πέτρου, πλὴν προέχοντος, τό τε περισχὸν τὸν διδάσκαλον φῶς εἶδον καὶ τῆς πατρόθεν ἐπ' αὐτὸν φερομένης φωνῆς ἤκουσαν, Ἰησοῦς ἀποδημῶν τες καὶ Πέτρος κατάκρας ἁλοὺς ὑπὸ τῆς δεσποτικής ἀγάπης συναπεδήμει, ἐφ' ὑδάτων βαδίζει καὶ Πέτριν ὁρᾷς τὰ ἴσα τῷ διδασκάλῳ θαῤῥοῦντα ποιεῖν, καν τῷ δέει βαπτιζόμενον ἴδῃ;. 'Αλλ' ὅρα καὶ τῇ πρὸ; ἐκεῖνον πίστει σωζόμενον, ὑπὸ τῆς τῶν ἀρχιερέων καὶ τῶν γραμματέων καὶ τῶν ἄλλων προλέγει τὰ καὶ τὰ πείσεσθαι, καὶ ἡ Πέτρου εὐθὺς ἐπιτίμησις καὶ τὸ ἀπεύχεσθαι ταῦτα τῷ φιλουμένῳ γενέσθαι, εἶπε τοῖς δώδεκα μαθητῶν τινων ἀποχωρησάντων, Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν; καὶ Πέτρον & μηδεὶς ἀπεκρίνατο, τὴ φίλτρον λέγειν ἀνέπεισεν. Ορα προς τούτοις, Ἰησοῦν μὲν νίπτειν τοὺς Πέτρου πόδας βουλόμενον τόνδε πρόσθεν μὲν εὐλαβούμενον, εἶτ' ἐπειδήπερ 8 μηδ' ἂν ὄναρ ἰδεῖν ἡνέσχετο ή ουσε. καὶ χεῖρας προτείνοντα καὶ τὴν κεφαλήν. Όρα προδιδόμενον Ἰησοῦν καὶ Πέτρον ὑπερμαχοῦντα πάντα τοῦ διδασκάλου καὶ οἷς τῶν ἐπὶ τὴν σύλλη ψιν ὡρμηκότων ἑνὸς ἀφαιροῦντα, καὶ μέχρι τῆς αὐλῆς τοῦ ἀρχιερέως ἀκολουθοῦντα κἀκεῖ καθεζ μενον καὶ τί τὸ τέλος ἰδεῖν ἀναμένοντα καὶ μετὰ τοῦτο πρὸς τὸν τάφον βαδίζοντα, τοιοῦτος ὁ Πέτρος ἀπὸ γραμμής, δ δὴ λέγεται, καὶ δὴ καὶ εἰς τέ λος συμβαίνων ἐν πᾶσι, καὶ ἀνάλογος τῇ ἀρχῇ καὶ ἰδίας ἡμῖν προϊόντι τῷ λόγῳ πολλαχή διδοὺς ἀφορμὰς ἐγκωμίων· ἀλλὰ γὰρ ἔδει μὴ μόνον ἐπιτηδεύματος εὐτελοῦς, τό γε εἰς ἀνθρώπων πολιτείαν μαθητὰς Χριστὸν ἔχειν, ἀλλὰ καὶ τῆς Φαρισαίων μεγαλοπρεπείας τὴν θερμότατον οἰκειώσασθαι, καὶ πάρεστιν ὁρᾶν τὸ θαῦμα. Πῶς γὰρ ἂν ἢ ἐκεῖνος Θεός, ἢ οὗτος Παῦλος ὢν ἔδειξε θαυμαστότερου ἑαυτοῦ οὐ τῷ ἡσυχίαν ἄγοντι τὸ μαθητεύειν ἐπε κηρύχθη, οὐδὲ μηδοποτέρως ἔχοντι τῆς εἴτε βελ τίονος εἴτε χείρονος περὶ Χριστοῦ ὑπολήψεως, ἀλλὰ την γε πατρίων παραβάτην ὠρίζετο, καὶ τοσούτῳ με λων ὅσον μηδ' εἰς ἑαυτὸν μόνον τὸ παράνομον

περιστήσαντα, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους μηδὲν εἶναι τὸ sacerdotum principibus prout volebat adjutoribus εὐσεβεῖν ἀναπείσαντα, εἴ τις μὴ τῷ νόμῳ χαίρειν εἰπὼν, τοῖς ἐκείνου νόμοις προσέχοι, καὶ δὴ καὶ κατὰ τῶν ἐκείνῳ προκεχωρηκότων φωνῶν ᾖι, καὶ δι' δ ταῦτα ὡς εὔλογον· ὑπὲρ Θεοῦ γὰρ ἡ μάχη καὶ τῶν πατρίων & γνόφος καὶ πυρὰ καὶ βρονταὶ θεόθεν ἐξ ὅρους κυρωθέντα κατέπεμψαν, πλὴν ὅ γε τοιοῦ τος, καν τῷ Σαύλῳ τὸν Παῦλον ὑπέφαινεν οἷος καὶ τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ζῆλον θερμανθεὶς ἔσται, ἴσος μὲν ἑαυτῷ τὸν ζῆλον ἐν ἑκατέροις, τῷ δὲ δευτέρω καὶ προστιθεὶς τὴν ἐπίγνωσιν καὶ τοῖς πιστεύσασιν εἰς τὸ δέον ἅπαν γινόμενος, καὶ μὴν καὶ τὸ προστάτην μὲν καὶ συνήγορον εἶναι τοῦ νόμου καὶ τὴν Ἱε ρουσαλήμ ὁρμητήριον ἔχειν, οὗ μάλιστα πάντων ἐδό κει τὰ καθεστηκότα κρατεῖν καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι καθ' ὅ τι ἂν βούληται συνεργεῖς χρῆσθαι, μηδὲν δὲ ταῦτα πάντα πρὸς τὴν κλήσιν ἐμποδὼν αὐτῷ γέγονε.... Τίς οὐκ ἂν ἐκπλαγείς συγγνωστὰ ὀκνοίη ποιεῖν, Παῦλον ὀκνοίη γέ της Θεὸς μόνος, ἀνθρώπων γὰρ ἂν οὐδεὶς παλινῳδίαν ἐποίησεν ᾄδειν, καὶ τἀναντία τοῖς ἐναντίοις ἰᾶσθαι, καὶ τὸ φῶς ἄνωθεν, καὶ ἡ κλήσις • ἐκεῖθεν· οὕτω που καὶ φερόμενον ποταμὸν οὐδ᾽ ἂν μυρίαι χεῖρες εἰς ἀνάρξουν χωρῆσαι βιάσαιντο· Θεὸς δὲ πάλαι τε λέγεται τουτὶ τεθαυματουργηκέναι καὶ ἀεὶ δήποτε ποιεῖν πιστεύεται δύνασθαι. Καὶ νεανίαν ἔτι τὸν Παῦλον δντα καὶ νέον ἀπέφηνεν ἄνθρωπον· οὐ γὰρ οὕτως εὐτυχῶς ὄφις ἀποξύεται σὺν τῇ λεβη ρίδι τὸ γῆρας, ὡς Παῦλος σὺν τῇ τοῦ νόμου παλαιό τητι, καὶ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον· πρόσεισι τοίνυν τὴν οἰκείωσιν πράττων, ἑαυτῷ μὲν οὐχὶ, τοῦτο γὰρ τῶν πολλῶν, ἀλλ' ὅσοις ὑπὲρ κεφαλῆς οὐρανός. Και τοῦτο γὰρ δὴ θαυμαστὸν τῶν τοῦ Παύλου, τὸ μὴ συμμεταθεῖναι τῇ προθέσει τὸν ζῆλον, ἀλλὰ τὸν αὐτὸν ἐν ἑκατέροις ἀκμάζειν. Ἐντεῦθεν τόπος μὲν ὁ αὐτὸς ἑκόντα δὶς ἐφεξῆς τὸν πτηνὸν τὴν φύσιν ἔσχεν οὐδεὶς, ἀλλὰ καὶ διῄει πανταχόσε τῆς γῆς ἀετοῦ τρόπον πάντας οἷς ἂν ἐντύχῃ πρὸς σωτηρίαν ἁρπάζων· ἐντεῦθεν ἠρεμοῦντα χρόνος εἶδεν οὐδείς. Εντεῦθεν εἰ μὴ καὶ νύκτας ὅλας ταῖς ἡμέραις συνάπτει κηρύττων ὁμοῦ καὶ διδάσκων, στέγειν οὐκ εἶχεν· ἐντεῦθεν οὐχ ὅπως οἷς ἐτύγχανε κερδαίνων Αγάπα, ἀλλ᾽ ὧν οὔπω τῷ λόγῳ περιεγένετο, τούτους οὐκ ἔχων οὐδ' ἂν εἴποι τις εἰς ὅσην ᾤετο τὴν ζημίαν ἐλαύνειν άπληστος ὄντως τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν ἐραστὴς οὐχ ἑαυτῷ ταύτας νυμφεύων, ἀλλὰ Θεῷ ᾧ καὶ τὴν ἰδίαν κατεγγυήσα;, ἔτη μὲν οὐκ ἔτι αὐτὸς, ζῶντα δ' ἐκεῖνον εἶχεν ἐν ἑαυτῷ. "Α μὲν δὴ τῆς κλή σεως τῶν ἀποστόλων, ὡς ἐμέ γε κατὰ τὸ ἐπιὸν λέγειν, τοιαῦτα, καὶ ἡ κλήσις τῷ μὲν χρόνῳ διάφορος, τῷ δὲ θαυμαστὴ ἐπ' ἀμφοῖν εἶναι ὁμότιμος, καὶ τὴν ἐσχάτην παρεχομένη τῆς πρὸς τἀγαθὸν ἑτοιμότητος αὐτῶν βάσανον. Διαδέχεται δέ μοι τὸν λόγον ἑξῆς τὸ πρὸς Χριστὸν αὐτῶν φίλτρον· ὅπερ οὐδὲν ἧττον, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον τῶν ἄλλων κατορθωμάτων, τὴν ἀποστολικὴν προεδρίαν εἰς αὐτοὺς περιέστησε. Το σαῦτα γὰρ καὶ τοιαῦτα τῆς πρὸς τὸν δεσπότην εξ νείας αὐτοῖς ἐξηνέχθη τὰ σύμβολα, ὅσα καὶ τὸν πάνω πολλά και μεγάλα σπουδάσαντα περὶ τούτων εἰπεῖν βραχύτατα ἂν ἐλέγξαι εἰπόντα. Πρῶτα τοίνυν τῶν utebatur: at illa omnia non impedierunt quin vocaLionem sequeretur...... Quis non perculsus venialia erubesceret facere Paulum? certe Deus solus, hominum enim nullus palinodiam cantasset, et contraria contrariis sanasset, et lumen desuper, et vocatio inde. Sic et ruens violenter flumen nec decem manuum millia retrorsum cogerent. Dens vero jampridem dicitur illud miraculum effecisse, el, semper certe facere idem posse creditur. Et adolescentem Paulum et juvenem, virum demonstravit: non enim tam facile serpens simul cum pelle senectutem deponit, quam Paulus cum legis vetustate el veterem hominem deposuit. Procedit igitur conciliationem faciens, non sibi quidem, hoc enim multorum est, sed quibuscunque coelum supra caput est. Et hoc certe mirum in Paulo est, quod non cum proposito zeluin commutaverit, set idem in alterutro floruerit. Hinc locus nullus bis istum, voluerem quasi natura, habuit; sed ubique terrarum progrediebatur, aquile instar,quoscunque fors obtulerat ut salvaret rapiens; quare quietu u tempus vidit nemo. Hinc si non et noctes totas diebus adjiciebat proclamans et docens, at tectum non habebat; hine, licet nihil cum iis quibuscum versaretur lucraretur, contentus erat; sed quos nondum verbis superaverat, cos non habens, neque dicat aliquis quantum existimaret damnum agitare, cuin insatiabilis vere humanarum animarum esset amator, non eas sibi quasi matrimonio conjungens, sed Deo, cui et suam ipsius animam cum despondisset, non jam ipse viveret, viventem, autem Deum in se haberet. Quæ quidem sunt vocationis apostolorum, ut ne ipse dicam secundum quod sequitur talia; et voc tio illi quidem tempore diffe rens, huic vero mirabilis, æqualiter ambobus ia honore positis, et summam præbens in id quod bonum est promptitudinis eorum documentum. Succedit vero mihi his verbis statim eorum in Christum amor, qui quidem nihil minus, imo vero mas jus cæteris officiis habet, cur illis ante omnes "postolos eminentia conferatur. Tanta enim et talia benevolentiæ erga Magistrum ab illis data sunt signa, ut qui multa et magna de iilis loqui contenderet, convinceret eliamsi patra diceret. Primum ergo, cum cæteri discipuli alia responderent Salvatori eos interroganti: «Quem me homines esse dicunt?», cumque illi postca ut suam ipsi. p:omerent sententiam postularent, Petrus hanc interrogationem quasi aliquid felicit -r occurrens menpando et phalangem ceterorum ut princeps præursans, quæ jamdudum parturiebat occasione usus expressit; et hominum de Sulatore opiniones nihil simulando aut dissimulando, • Christum, inquit, Filium Dei vivi.» Cujus consensus merces, `beatitudo et persuasio revelationem Petro a Deo venire, et super petram Ecclesiæ suæ ædificatio, et claves regni cœlorum datæ, et promissio quæcunque aul vincta aut remissa a Petro fuerint, illa camd. m

sortem nauere in cœlis. Certe præniorum pondus άλλων μαθητῶν, ἄλλα πρὸς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐρώτη demonstrat Petrum non solu::modo magis cæteris hominibus Magistrum amasse, sed etiam ipsis discipulis et quibus sequi Christum dabatur. Certe ut amare videretur, cohibeo me ipsum cum ad id acccdam, ne quid audacius dicam. Audelo tamen: non longe enim ab ardore Petri si funditus requiratur, ceteros discipulos fuisse videbis; ut præter id quod Christum secutus est, nihil supra illos haberet quod demonstretur, nisi ista communis et istis consensus illius in hoc quod assentiebatur, aliquis dicat: attamen et hic Petro gratia qua theologo; Petrus enim cum ille adesset, nullum omnium asseruit esse qui plus se Magistrum amaret, neque quomodo quis plus gratiæ meruisse videretur, quasi necesse esset, ubi quem discipulorum oporteret præ cæteros eminere, ubique Petrum (victoriam reportasse et quod non prius interrogabatur, adınoðum mihi videtur moleste ferre. Quod enim ex se ipso similes sententias exprompsisset, audacius erat pro discipulo. Quis vero illorum qui tunc aderant, ista verba non audire maluerit, quam aurum Cræsi habere, et exercitum Xerxis et omnia quæ unquam in terra mortali alicui concessa sunt? Simile quid et Paulus dixit, scilicet nihil esse, neque tribulationem, neque angustias et quæ ista sequuntur, neque instantia, neque futura, neque principatus, neque archangelos, nullam denique creaturam quæ ab amore Christi eum deterreat. Duobus enim positis, se non verbis tantum, sed – factis ipsis invictum præstitit in ipso rerum discri mine; ubi metus calamitatum et spes ac promissio rerum meliorum, virtus eum non deseruit, cui meliori conditioni insistere semper visum est. Cum enim duæ liae res, metus inquam et spes, sibi oppositae eodem nihilominus loco positæ sint; ipse tamen persuasus sum nihil æque esse timendum et sperandum quam rerum divinarum doctrinam. Ut enim nihil præstantius aut magis horrendum Divinitate, sic anima de hac re nunquam non persuasum habere debet, nisi velit metui succumbere. σιν ἀποκριναμένων ἡνίκα. Τίνα με οἱ ἄνθρωποι, λο γουσιν, ήρετο, κἀκείνων ἐπὶ τούτοις καὶ τὴν παρ' ἑαυτῶν ἐξενεγκεῖν ψήφον ἀπαιτουμένων, Πέτρος την ερώτησιν ἁρπάσας ὡς ἔρμαιον καὶ τῆς φάλαγγος τῶν ἄλλων ὁποῖα τις ἀριστεύς προαλάμενος κal κατόπιν ἐκείνους λιπών ἅπερ ἐκ μακροῦ ὤλινεν εὐκαίρως ἐξέῤῥηξε, τάς τε τῶν ἀνθρώπων περὶ τοῦ Σωτῆρος υπολήψεις μηδέν τι διατραπείς ή παρά συρεῖς, τὸν Χριστὸν εἶπε τὸν Υἱὸν τοῦ ζῶντος Θεού. Ταύτης τῆς ὁμολογίας ἀμοιβή, μακαρισμός καὶ μερτυρία του παρὰ Θεοῦ τὴν ἀποκάλυψεν ήκειν τῷ Πέτρῳ καὶ ἐπὶ πέτραν αὐτὸν τῆς Ἐκκλησίας οίκ δομία, καὶ κλεῖς τῆς τῶν οὐρανῶν διδόμεναι βιαι· λείας, καὶ τὸ τοῖς λυθεῖσιν ἢ δεθεῖσιν ὑπὸ Πέτρ τὴν ἴσην κατάστασιν μένειν καὶ ἐν τοῖς οὐρανίς. Καὶ δηλοῖ δὴ τὸ τῶν γερῶν βάρος ὡς Πέτρος οὐ μέσ νον τῶν ἄλλων ἀνθρώπων τὸν διδάσκαλον πλέον ἦν ἀγαπῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν μαθητῶν, καὶ οἷς τὸ ἔπε· σθαι τῷ Χριστῷ συνελαμβάνετο δήπουθεν πρὸς τὴ δοκεῖν ἀγαπᾷν, ἐπέχω ἐμαυτὸν εἰπεῖν τι τολμηρ τερον προαγόμενος, τολμήσω δ᾽ ὅμως· οὐ γὰρ πέρνω τῆς τοῦ Πέτρου θερμότητος, τοιούτου; τῶν μαθη τῶν τοὺς ἄλλους τοῖς βαθύτερον ἐρευνῶσι παρέπησεν, ὡς πλὴν τοῦ συνέπεσθαι τῷ Χριστῷ μηδέν περὶ αὐτῶν ἔχειν πλέον δεικνύναι εἰ μή πως κο κἀκείνοις τὰ τῆς ὁμολογίας τῷ συγκαταθέσθαι τις εἴποι. Πλὴν ἀλλὰ κἀνταῦθα τῷ Πέτρῳ χάρις, ὁ δ᾽ αὐτοῖς εἰς θεολογίαν τεμόντι· Πέτρος γὰρ αὐτοῦ παρόντος ἠξίου μηδένα τῶν ἁπάντων φιλοστοργή. τερον πρὸς τὸν διδάσκαλον ἔχειν, οὐδ᾽ ὅπως ἄν τις ποιήσα, μᾶλλον αὐτῷ κεχαρισμένα δόξειε δραν ὥσπερ δέον ἐν, οὗ τῶν μαθητῶν τινα τοὺς ἄλλως ἔδει νικᾷν πανταχοῦ Πέτρου τὴν ἀναιρούμενον είναι τὴν νίκην, καὶ ὅτι μὴ πρότερον ἠρωτᾶτο, πάνυ και δοκεῖ δυσχεραίνειν. Τὸ γὰρ ἀφ' ἑαυτοῦ τὰς τοιαύτας ψήφους εἰσάγειν θρασύτερον ἢ κατὰ μαθητήν τέως ἐδόκει· τίς δ' ἂν καὶ τῶν τότε παρόντων οὐκ η ξατο ἑαυτῷ ταῦτα μᾶλλον εἰρῆσθαι ἢ χρυσὸν μὲν ἔχειν τὸν Κροίσου, στρατιὰν δὲ τὴν Ξέρξου, καὶ ὅσα τῶν ἐν γῇ τιμίων εἰς ὑπερβολήν ποτε ἐπιδέδωκε.; Ἴσον τι τούτῳ καὶ Παῦλον εἰπεῖν πιστεύεται καὶ κηρύττεται μηδὲν εἶναι, μὴ θλίψιν, μή στενοχωρίαν καὶ ἃ τούτοις ἔπεται, μηδὲν ἢ τῶν ἐνεστώτων ἢ τῶν μελλόντων, ἢ ἀρχῶν ἢ ἀρχαγγέλων ἢ ήντινούν κτίσιν ἢ τῆς ἀγάπης αὐτὸν ἀποστήσει Χριστοῦ. Δύο γὰρ ταυτὶ τεθεικώς τἀναντία καὶ καθ᾿ ἑκέτεριν ἀνάλωτον ἑαυτὸν οὐ λόγοις μόνον εἶπεν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἔργοις ἔδειξε, τῆς αὐτῆς δήπουθεν μοίρας δια ριζόμενος, τότε φόβῳ τῶν δεινῶν καὶ ἐπαγγελίᾳ τῶν χρηστῶν τὴν ἐν τῷ ἀγαθῷ τάξιν λιπεῖν, καν δέῃ κατὰ θάτερον εἶναι κακὸν μηδὲ κατὰ τὸ λοιπὸν αἰτιῶν ἀπηλλάχθαι. Δυοῖν γὰρ τούτων ἐπ' ἀντικε μένοι; δυσὶ τὴν ἀνάλογον τάξιν ἐχόντων, ἐλπίδος φημὶ καὶ φόβου οὔτ᾽ ἐλπίσαι, οὔτε τι δεῖται μᾶλλον Θεοῦ διδάσκειν τὸν λόγον, ἐμαυτὸν πείθων. Ως γὰρ οὐδὲν φύσει Θεοῦ χρηστότερον ἢ φοβερώτερον, οὕτως οὐδὲ ψυχῇ θεμιτὸν μὴ οὕτω δοξάζειν αἰεί· καὶ τὴν μὴ οὕτως ὑπειληφυῖαν θατέρα μερίδι πρὸς ἦν ὁ φόβο; ἄγοι περιπίπτειν ἀνάγκη. Ut enim animae que, ut decet, de Deo sentit, sp's bona obtingit, sic aute omnia Paulo qui purisslimo Christi amore flagrabat, id sortis evenit. Non enim solumn præseuti tempore ambat Christum, sed mentis extensione et meditatione quærebat qualis in posterum futurns esset ut officio satisfaceret suo, et se dignum esse voluit qui rerum futurarum testis føre et præteriturum. Hæc igitur sors si apostolos Ὥσπερ οὖν τῆς ὡς χρὴ περὶ Θεοῦ φρονούσης ἡ κρείττων μερὶς ἧς ἐλπὶς ἡγεῖται κλῆρος αἰεὶ, καθαρώτατα δὴ τὰ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπη; τῷ Παύλῳ μάλα πάντων ἑξῆς ἀποῤῥηγνυμένῳ καὶ αὐτῷ μήνες συνάπτεσθαι μακρῷ πάντων βέλτιον ἡγουμένῳ· οὐ γὰρ τό γε νῦν εἶναι μόνον ἠγάπα Χριστίν, ἀλλὰ καὶ φθάνων καὶ διερευνώμενος ἑαυτὸν ὁποῖες τις ἔσται δὴ κὰν τῷ μέλλοντι, τὸν αὐτὸν τῷ νῦν ἔβλε

10 $ ὄντα κἀκεῖ Παῦλον, καὶ οὕτως ἀξιόχρεων ἑαυτὴν almiratione nostra dignos reddit, quo tundeni ἡγεῖτο καὶ ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος μάρτυρα ὡς οὐκ ἂν ἕτερος ὑπὲρ τῶν ἑαυτῷ παρεληλυθότων. Εἰ δὴ τοῦτο τὸ μέρος τοιοῦτο, καὶ οὕτω θαυμαστούς παρέχει σομεν, ἐπειδὰν καὶ τὸν ζῆλον αὐτὸν ἐξετάζωμεν τῇ θέρμῃ; loco ponemus, quando z.lu. cogit mus amori are dentissimo mistum? Τοῦτον δὲ καὶ γνοίη τις ἂν ἐνθένδε· Πέτρον γὰρ θαυμάζων ἔγωγε καὶ τοῦ πρόσθεν φίλτρου καὶ τῆς ὁμολογίας, οὐχ ἧττον ἄγαμαι καὶ τοῦ ζήλου, ὃν ὑπὲρ τοῦ διδασκάλου το διδομένου ἀνέλαβε. Τὸ γὰρ ἐκφωνοῦντι συστήματι καὶ μαχαίραις ἐπιόντι καὶ ξύλοις μόνον τολμήσαι τοῖ; ἴσοις ἀμύνασθαι, ἄλλως τε καὶ παρ' αὐτὴν τὴν ταραχὴν τῶν πραγ μάτων καθ' ἣν ἔδει τοὺς μαθητάς πάντας οίχομένους ἀγαπητὸν ἡγεῖσθαι ἂν μηδὲ μνήμη τις αὐτῶν γένηται. Μή τα τιμωρείν γε τῷ διδασκάλῳ γενο ναίας τῷ ὄντι καὶ σφόδρα φιλούσης ψυχῆς ἔργῳ δειξάσης – πρὶν λόγοι; ἔσπευδε συνιστᾷν, καὶ ὅτι μὴ μάτην καὶ πρόσθεν φιλεῖν διετείνετο, ἀλλ᾽ εἰ καὶ τοσοῦτον τὸ πρᾶγμα θρασύτερον, ὡς εἰπεῖν, ἔδοξεν, ὅσον τῆς προαιρέσεως ἀπεῖχε τοῦ δι᾽ ἂν τὸ στασιῶδες ἐθορύβει τῶν Ἰουδαίων· πάνυ μέντοι φιλοῦντος τὸν προδιδόμενον ἦν. Πέτρου γὰρ ἦν δὲ τοσόνδε τι τῆς δεσποτικῆς ἐξήρτητο κορυφής, ὥστε οὐδ' ἂν πατέ μας όσοι πρὸς παῖδας τὴν στοργήν αὐτῷ βάλλει ἀήτ τητος ἀπελεύσῃ· καὶ μέντοι καὶ Παῦλος τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ ζήλῳ πολὺς ἔπειν, ἐνταῦθα μόνον τὸ μετ τριάζειν οὐκ ἐπαινῶν οὗ καταφρονεῖσθαι τὸ Εὐαγγέλιον ἐκινδύνευεν. Αὐτίκα γὰρ μάλα μετὰ τὴν κλῆσιν ἐν Δαμασκῷ κατὰ συναγωγάς τοὺς Ἰουδαίους περιῄει συγχέων καὶ τροπὰς αὐτῶν ἐργαζόμενο; οἷς ἂν καὶ συμμίξῃ, καὶ τέλος εἰς τοῦτ᾽ ἀπορίας περιίστη τοὺς ἀντιπάλους, ὡς ἀμήχανον αὐτοῖς είναι γνῶναι πότερα μᾶλλον τὴν τοῦ μικροῦ πρό σθεν ὑπὲρ τοῦ νόμου ζηλούντος μεταβολὴν ὅλως δυνηθῶσι θαυμάσαι, ἢ ὅ τι ποτὲ ταῖς ἀνάγκαις τῶν αὐτοῦ λόγων εύλογον ἀντιστήσωσι, καὶ πότερον πλάττεται την μετάθεσιν καὶ μελέτην ἐν παιδιᾶ; μέρει τοὺς ἐναντίους ποιεῖται λόγους, ἢ σπουδῆς ἔργον αὐτῷ τὰ παρόντα, ὅτι δὴ καὶ τὰ πρότερα, καὶ οὔπω τοῦτο τοσοῦτον ἔσον εἰ μηδὲ τοῖς μαθητ ταῖς ἐδόκει τὴν μετάθεσιν ἀληθεύειν, ἀλλά τινα σκηνὴν εἶναι τὰ κατ' αὐτὸν εἰκάσαι· ὡς καὶ προσοδίαν ἐντεῦθεν ὑφορᾶσθαι καὶ κάκωσιν. Καὶ γὰρ κἀγὼ τοῦτον τὸν ποιμένα λύκον πρόσθεν ἐφυλαττόμην, ἐκ τοῦδε τοῦ προμάχου πολλὰ πρὶν ήλγησα τραύματα καὶ τὸν ἐκ λίθου Στεφάνου θάνατον, τούτῳ τῷ συνηγόρῳ τὰ δεινότατα πάντων κατηγορούμενος τὰ πολλὰ ζημίαν ὠφλίσκανον. Τούτου τοῦ ζήλου καὶ ἣν κατὰ Πάφον τῆς Κύπρου ψῆφον ἐξήνεγκεν ὀφθαλ μῶν πηρώσει ζημιώσας Ελύμαν, δς ἐκ τοῦ μάγος εἶναι μᾶλλον ἢ παντὸς ἄλλου γνώριμο; ἦν. Εἰ; γὰρ ἀντίπαλον τῷ Παύλῳ μοῖραν ἐκείνου καθίσαντος ἑαυτὸν καὶ τὸν ἀνθύπατον αντισπῆν ἐκ τούτου πρὸς ἑαυτὸν πειρωμένου οὔκουν ἀνασχετὸν ἡγήσατο πρὸς αὐτὴν ἐκ τοῦ ἴσου, λόγοις λέγω, τὴν ἅμιλλαν συγκροτεῖν ἐπιπλέον, μηδέ τι χαίροντα τὸν PATROL. GR. CXLVII. τοὺς ἀποστόλους, που δήποτε τάξεως αὐτοὺς στήἐπίτασιν ὄντα του φίλτρου καὶ πλείονι κεκραμμένον En hujus rei testimonium: Petrum enim`mira- ¡us ego propter præcedentem amorem et confessionem, non minus miror etiam ob zelum quem in Magistrum pro:litum ostendit. llul enim quol multitudini vociferanti et cum gladiis supervenienti et fustibus, solus ausus est paribus armis respon - dere, et præsertim in ista perturbatione rerum in qua pradictum fuerat discipulos omnes abituros, quasi uulla cum dicti memoria maneret, succur rere Magistro, generosi revera e valde amantis est anini re demonstrantis quæ prius verbis ostenderat, et quia non inaniter prius amare confessus fuerat, quanquam res audacior visa est, a pro - posito non abstinuit propter seditionem Judzorum, animi erat admodum proditum amantis. Tai tus enim Petri amor in charum Magistri caput exarde bat, ut illius amori nec patrum in natos amor comparari possit. Invictus certe Paulus in Christum zelo post Petrum apparet. Nec unquam in dis crimine passus est ut Evangelium contemneretur. Satim enim post vocationem suam circa Damascum synagogas Judeorum circumit concitans turbas et conversiones eum faciens quibus conversabatur, et denique eo angustiarum adversarios suis adduxit, ut difficile illis esset scire utrum potius, Pauli antea pro lege æmulantis mutationen deberent mirari, an illud quod necessitatibus se; monum ejus,acti, rationem deposuerint, et utrum fingat conversionem per Insum, et contraria faciat verba, aut si quæ nunc agit sincera sint, quia et res præteritæ discipulis veram esse conversionem, fidem facerent, imo scenam lusoriam esse ut prayam indolem dissimularet. Etenim et ego illi pastori, quasi qui lupus esset prius, diffidebam; ex illo enim antesignano`multa vulnera pertuli, et moi lem Stephani lapidibus obruti; et illi accusationton Dmultarum penas dabam. Hujus studii suffragiu'n dedit quod ad Paphum in Cypro evenit, ubi Elymaş pœnam tulit cæcitatis; qui ex hoc quod magus erat magis quam ex requavis alia notus erat. Nam in adversam Paulo partem cum ille seipsum cone stituisset, et proconsulem a fide avertere tentaret, indigne tulit Paulus in illum ex æquo verbis cert:1men instituere: sed seipsum altiorem poneus, humi magum dejecit, oppositionem adeo ipsi fumestam fecit, ut non tantum proconsulem non in sui lavorem traxerit, sed e contra crediderit, adur us super doctrina. Talia enim perpeti fas erat emm qui veritatis vim nec ip e ingreli volebat, nec alios ingredi volentes impedire cessabal. Eolem zelo et Ananiam principem sacerdotum pari; tem dealbatum

vocat et quem percutiat Dei justitia dignam allir- Α' Ελύμαν τὰ τοιαῦτα ἀναισχυντεῖν, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν snat. Videbat enim ille zelotes noster principem ὑψηλότερου θεὶς τοῦ μάγου ὑπερδεξίῳ τε τῇ βολή accrdotum ipsum legem transgredientem, ut qui κατ' αὐτοῦ χρῆται καὶ τὴν ἀντεξαγωγὴν εἰς τοσόνδε secundum legem quidem judicaret, sed et aliqua τι βλάβης αὐτῷ περιτραπῆναι ποιεῖ ὡς μὴ μόνον contra legem juberet et ipse jurejurando dixis- τοῦ τὸν ἀνθύπατον κερδάναι διαμαρτεῖν, ἀλλὰ μην sem, nisi apostoli jurejurando uti defendissent. ἑαυτὸν τοῦ λοιποῦ ἔχοντα ἔχειν καὶ πολλὰ τῆς το Credebat ergo non fieri posse ut Deus frustretur, μης ἑαυτῷ μέμφεσθαι· καὶ ἔδει γὰρ τοιάδε κατερ atque sic neque hominibus præpositos menda- γασθῆναι τῇ συμφορὰ τὸν οὐχ ότι γε προς τήν της cii aut legum violationis accusari posse; talis ἀληθείας ὁδὸν οὐκ εἰσιόντα, ἀλλὰ καὶ οἷς εἰπιέντι pro Christo zelus apostolis. Cum enim illos πρὸς γνώμης ἦν, κακῶς δὴ κωλύοντα. Οὗτος ὁ ζξ. pati oportebat, maxime oumium humes erant: λος τοἶχον κεκονιαμένον καὶ Ανανίαν τὸν ἀρχιερέα nullam enim est tempus in quo agentes sibi auxi- καλεῖ, καὶ τύπτεσθαι μέλλειν πρὸς τῆς τοῦ Θεο Jiari visi`sint. In quibus vero Magistrum sciebant δίκης ἐπανατείνεται. Τώρα γὰρ ὁ ζηλωτής τὸν non adoratum aut non recto, omnium calidissimi. ἀρχιερέα νόμον μὲν προβαλλόμενον, ὅτι δὲ πόρ Et ut majori cura disponam sermonem, multa`be- νόμου ταῖς πράγμασι διαιτῶντα, δεῖν δ' ᾤετο καὶ neficia multis et sæpe contulisse eos scimus: ¡is κάλλιστά τε σὺν ὅρκῳ ἂν εἶπον αὐτὸς, εἰ μὴ οἱ ἀπό vero qui erraverant pœnas nunquam dedisse, στολοι ὀμνύναι ἐκώλυον. βετο δ' οὖν ὡς οὐκ ἔπι nisi quos dogmati adversatos fuisse constaret, et Θεόν ψεύδεσθαι, οὕτω μηδὲ τοὺς ἀντ᾽ ἐκείνου καὶ illos paucos quidem numero, imo nullos aliquis fere τὰ πρὸς ἐκεῖνον τοῖς ἀνθρώποις καθισταμένους, ἢ Inveniet, etiamsi anxie quasierit. Etenim probe in- ψεύδους ή παρανόμων ἀγῶναι· τοιοῦτο; ὑπὲρ Χρι telligebant cujus essent spiritus; neque malos, sed στοῦ τοῖς ἀποστόλοις ὁ ζῆλος. Οὗ μὲν γὰρ αὐτοὺς malum vo'ebant radicitus exstirpare, neque debitis ἔδει πάσχειν, οἱ ταπεινότατοι πάντων ἦσαν· οὐ contraria tentabant, ut si quis melicinam polici- γάρ ἐστιν ὅτι πράττοντες ἑαυτοῖς ἐφάνησαν ἄιυtus, deinde non contrà morbum, sed contra agro- ναν· ἐν οἷς δὲ τὸν δεσπότην ἔδεσαν μὴ προσκυνού tantem luctaretur; et nedom quis malum resecare μενον ἢ μὴ καλῶς οἱ πάντων θερμότατοι, καὶ ἵνα eurans ægrotantem ipsum invaderet; qui fortasse μᾶλλον ἐπὶ τἀκριβέστερον διέλω τὸν λόγον, εὖ μὲν bene valentes ut ægrotos false denuntiaret, ut nec ποιήσασι πολλοὺς καὶ πολλάκις αὐτοῖς σύνεσμεν, etiam contra illos maqum abstineret. δίκας δὲ τοὺς ἁμαρτάνοντας διδόντας αὐτοῖς, πλὴν εἰ μὴ τοὺς ἀντιπολιτευομένους εἴη φάναι τῷ δόγματι, καὶ τούτου; οὐ πολλοὺς ἀριθμῆσαι οὐδίνα τις εὑρήσει, καν πολλά μογήσῃ ζητῶν. Καὶ γὰρ ἤδη καλῶς ᾐσθάνοντο ποίου πνεύματος ἦταν, καὶ οὐδ τοὺς κακοὺς ἐκριζοῦν, ἀλλὰ τὴν κακίαν εβούλοντο, οὐδὲ τἀναντία τοῖς ὀφειλομένοις ἐβάδισαν, ὥσπερ ἂν εἴ τις ἰατρικὴν ἐπαγγελλόμενος, ἔπειτα μὴ ταῖς νοσήμασι, ἀλλὰ τοῖς κάμνουσι μάχοιτο, και τοῦ τὸ πάθος ἐκτέμνειν ἀμελήσας, κατὰ τῶν νοσούντων ομόσε χωροίη, δς τάχ᾽ ἂν καὶ τοὺς ὑγιείς νοντας συκοφαντοίη· κακῶς ἔχειν, ὡς μηδὲ πρὸς τούτους ἀργὸν ἔχοι τὴν χεῖρα. Nam et illi non sine objurgatione præteriissent, sed interdum et medicamenta illis qui non ægrotəbant, ita ministrabant, ut si quæreretur quis similem cuṛam afferentium maximam apud homines gratiam meritus esset, omnibus suffragiis apostoli vincerent; et si quæstio apud judicem moveretur, quis minime omnium, in quorum manibus magnae res positae fuere, alios dod.re affecisse videretur, credo fore ut omnibus apostoli insontes videantur, aut potius constare illos neminem unquam revera læsisse, sed etiam omnia omnium beneficia aliquid præ illorum beneficiis exignum videri. Sed illa erant vestigia Magistrum sequentium; etenim et ille bene facere indesinenter non destitit iis quos ad se fides adducebat, neque mundum ipsum credo capere posse libros in quibus omnia que fecit scriberentur per singula, nec quemquam beneficiis, ejus etiamsi in animo haberet, nova addere posse. Quod autein facultate puniendi privatus esset arbori vita fugiente sterilitatis litem intulit, ut si qua incantat puerum mater ant lapidi aut alicui caeterorum rerun quæ non vitam habent, ictus imfingit; quo enim Sulvator abutebatur ad id et eriΑμέλει καὶ οὐδὲ παντάπασιν ἐπιτιμῶντες δὴ πο ριήεσαν, ἀλλ' ἔστιν οὗ καὶ τῷ τοῖς μὴ κατορθοῦσι μὴ δυσχεραίνειν φαρμάκῳ πρὸς τὸ κατορθοῦν ἐπιεικῆς ἐχρῶντο, ὥστ᾽ εἴ τις ἔκειτο κρίσις τις τῶν τηλικαύ την προστασίαν περιθεμένων εὖ τοὺς ἀνθρώπους πεποίηκε μάλιστα πάσαις ἂν ψήφοις τοὺς ἀποστόλους κρατῆσαι, καὶ εἴ τι πάλιν ἀνέῳκτο δικαστήριον, τίς ὡς ἐλάχιστα πάντων οἷς τὰ μεγάλα ενεχειρίσθη· τίνας ἐφάνη λελυπηκώς, κοινὸν ἂν πάλιν νικῆσαι δόγμα τοὺς ἀποστόλους τοῦτ' εἶναι, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν λελυπηκέναι μὲν ὄντως οὐδένα, πάσας δὲ τὰς ἀπάν των εὐεργεσίας πρὸς τὰς τούτων σμικρὸν εἶναί τι ᾿Αλλὰ γὰρ ἦν ταῦτα κατ' ίχνος ἑπομένων διδασκάλῳ. Καὶ γὰρ κἀκεῖνος ὁ μὲν εὐεργετών διετέλει ούς πρὸς αὐτὸν πίστις χειραγώγει, οὐδ᾽ ἂν τὸν κόσμον αὐτὸν ὁ περὶ τούτων συγγράφων χωρήσαι οίεται δοθέντα γραφῇ, ὡς ἂν δὲ μὴ θατέρᾳ μερίδι του εξ ποιεῖν δόξῃ δυνατὸς εἶναι χρῆσθαι. Τὴν δὲ τοῦ κολάζειν ἰσχὺν περιῃρῆσθαι, δεν δρῳ ψυχῆς ἐρήμῳ τῆς ἀκαρπίας δίκας ἐπέθη κεν, ὡς εἴ τις επιμορμολύξει νηπίου μήτηρ ή λίθι, ή τινι τῶν ἀψύχων ἑτέρῳ πληγὰς ἐπιφ:·ο ροι· ᾧ μὲν γὰρ ὁ Σωτὴρ καταχρήσατο προς τον

esse; bonum enim natura non est, cum bonumi esse non licet. Cui vero semel terrorem incusserat, ne per ignaviam parum ejus verba curarent; ea laudare quis possit apostolorum? Et præterea faci - fis corumn accessus in zeꞌatis viris aliquid magni erat; ut et quercum et adamantem molles reddidisse satis essent, et illi qui capti fuerant eorum sermonibus nihil haberent quod desiderabilius videam, exceptis apostolis. Si enim ex timore el feritate odium in subditis illorum qui ita se gerunt gignitur et crescit, verisimile esset quod decens est et remissum, longe dimissa recta via, auctorem amoris Geri. Non igitur, ut dictum est, hujus rei periculum fecerunt solum zeli quo in magistrum τὸν καὶ δῆλος ἦν ῥέπων φύσει τε τοιοῦτος ὤν. dens erat eum ad id propensum et natura tale Τὸ γὰρ ἀγαθὸν φύσει οὐκ ἔστιν ὅτε οὐκ ἀγαθὸν ἔστιν εἶναι· ᾧ δ᾽ ἅπαξ τούτῳ φόβον τοῖς ὁρῶσι ἐπέσειε τοῦ μὴ ῥᾳθυμοῦντας ὀλιγώρως τῶν αὐτοῦ λόγων ἔχειν, ταῦτά τε οὖν ἐπαινεῖν τις ἂν ἔχοι τῶν ἀποστόλων καὶ προσέτι τὸ τούτων εὐπρόσω στον καὶ κρείττον ὡς ἐν ζήλῳ. παντὸς ἰδεῖν μεγά που φρονήματος· ὡς καὶ δρῶν ἂν καὶ ἀδάμαντα μα λάξαι ἱκανὸν εἶναι, καὶ τὸ τοὺς ἁλόντας τοῖς αὐτῶν λόγοις μηδὲν ἔχειν εἰς ὅ τι ἂν ποθεινότερον ἐρῶεν πλήν γε τοὺς ἀποστόλους. Εἰ γὰρ ἐκ φόβω τε καὶ θηριωδίας μέσος ἐν τοῖς ἀρχομένοις τῶν οὕτω χρω μένων αὐτοῖς καὶ γεννᾶται καὶ ἐπιδίδωσι, τῶν εἰκό των ἂν εἴη τὸ ἐπιεικές τε καὶ ὑφειμένον, πόρρω κειμένης τῆς εὐθείας, δημιουργὸν ἔρωτος γίνεσθαι. Οὐ τοίνυν ᾗπερ είρηται πεῖραν ταύτην ἔδοσαν μή- arcebant, sed etiam in homines amoris. Neque νον τοῦ ὑπὲρ διδασκάλου ζηλοῦν, ἀλλὰ καὶ τὸ πρὸς τοὺς ἀν' ρώπους συμπαθές· οὐδ' ἂν εἴποι τις ὅσοις ἐβεβαίωσαν τοῖς ἐξενηνεγμένοις πρὸς τοῦτο δόγμασι. Καὶ γὰρ συνήχθοντό τε λυπουμένοις καὶ συν ήδοντο βέλτιον πράττουσιν ἐκ τῶν αὐτῶν ἑκάτερα λογισμῶν· καὶ ὅπερ οὐκ ἂν ἕτερός τις πλὴν τούτων σεμνύναιτο οὐδ' ὑπὲρ ἑαυτοῦ τολμήσεις σχεδιάσαι ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν ηύχοντο· τοῦτο πάντων αὐτοὺς ὢν ὅσοι γεγόνασιν ὑπερτίθησι· τοῦτο πάντας ποιεῖ νικᾶν ἐκ πολλοῦ τοῦ κρείττονος καινότερον εὐσεβεία; καὶ ἀρετῆς εἶδος τοῖς καλλιτέχνοις δημιουργηθὲν καὶ ἀμίμητον ζηλῶσαι τοῖς μετὰ τούτους καταλειφθέν. Προς τοῦ τό τις ὁρῶν, μὴ προπολεμούντα παίδων θαυμαζέτω πατέρα μηδ' ἀριστέας προμαχομένους τάξεως· ὡς εἰ καὶ τούτους συμβαίη πετεῖν, τοῖς γε δι' οὓς ὁ ἀγὼν, ἀσφαλεστέραν τὴν σωτηρίαν γενέσθαι, οὐ μέτριον γὰρ ἐνταυθεῖ τὸ μέσον, ἀλλ᾽ ἴσον οὐρανῷ τε πρὸς γῆν καὶ αἰῶνι πρὸς βίον, καὶ τοῖς ἀποστόλοις πρὸς τοὺς τοιούσδε τὸ ὑπερέχον, τί ἄν τις ἄξιον ἔχοι λέγειν πρὸς ταῦτα; Οἱ γὰρ μηδ' ἂν ὄνο μα του χωρισθῆναι Χριστοῦ ἐνεγκόντες οἷς θλίψε; καὶ στενοχωρία καὶ ὅτα τούτων ὑποθέσθαι βαρύτερα καὶ ζωὴ καὶ ἄγγελοι καὶ ὅσα τῆς ἀκηράτου λήξεως μικρὰ ἢ οὐδὲν ἐδόκει. Ὡς ἐκεῖθεν ἀφέλκειν δύνασθαι, τούτοις οι Χριστῷ δι' αὐτῶν προσαγό μενοι ἀφέλκοντες, οὐκ ἐλύπουν· τῶν γὰρ αὐτῶν ἦν δήπουθεν ὑπέρ τε Χριστοῦ καὶ ὧν ἐκεῖνος ἔνεκεν ἑαυτὸν παρέδωκεν ἑτοίμους εἶναι πᾶν ὁτιοῦν κινδυ- p νεύειν· καὶ τοῦτο κεφάλαιον αὐτοῖς τῶν κατὰ πᾶ σαν γῆν τε καὶ θάλασσαν μακρῶν ἐκείνων διαύλων συνεπεραίνετο μηδένα τῶν ἁπάντων ἀπολειφθῆναι τῆς βασιλείας, κἂν εἴ τι δέοι παθεῖν περὶ ταῦτ᾽ ἔχοντας· τοῦ γὰρ τοὺς ἄλλους σῶσαι τὸ ἑαυτοὺς πολλοῦ τινος ἔδει μεῖζον ἡγεῖσθαι· οὕτω μέγα τ τόλμημα καὶ οὕτως ὑπερφυὲς ἐννοῆσαι ὥστε καὶ εἰς ἄπορον ἐκπίπτειν τί ἄν τις τῷ λόγῳ χρήσαιτο, πῶς τοῦ αὐτοῦ εἶχοντο ἀδιασπάστως καὶ ἀποπίπτειν οὐ παρῃτοῦντο. Μέγιστον μὲν οὖν τοῦτο, πῶς γὰρ οὗ; μικρὸν δὲ οὐδ᾽ ἐκεῖνο· καὶ γὰρ ἀδελ φὸν τῷ προτέρῳ καὶ παρὰ τοσοῦτον οὐ ταυτὸν παρ' ὅσον οὐ τοῖς αὐτοῖς ὀνόμασι προηνέχθη τὸ γὰρ dicat aliquis quantis hoc confirmaverint illatis a t id probationibus. Etenim et dolentibus condolesce - baut et felicioribus una congaudebant ex iisdem útrinque ratiocinationibus; et quod nemo alu、 exceptis illis præ se tulisset, neque pro seipso ausus esset inchoare, depositum esse a Christo pro fratribus gloriabantur. Hoc illos o unibus quicunque fuerunt præcellentes facit: hoc facit omnes vincere cum novissimum pietatis et virtutis exemplum dederint effectum optime et inimitabile venturis hominibus relictum. Illud quidem aliquis respiciens, non pugnantem pro natis patrem miretur, non principes ante ordinem propugnantes, ut, quanquam accidat ut cadant, illis quibus certamen est, cerțior salns flat. Non moderatum enim hic quod medium est, sed æquale cœlo, si cum terra conferatur, et æterno tempori, si cum humana vita, et apo-tolis, si cum cæteris hominibus, quod superat. Quid aliquis jam super ea adjicere e re esse censeat? Is enim qui ne verbum quidem Christo separationis tulissent, quibus anxietas et angustiæ sunt et quæque his cogitari possunt dif ciliora, et vita et angeli et omnia que inuist quietis sunt, parva seu nihilum videbantur; ut in: abstrahere possis, illis qui ad Christum per eos a‹l-. ducebantur, detrahentes, haud egre ferebant; elenim erat illorum pro Christo et his quoruin causa Christos seipsum dederat, paratos esse quodcunque objici potest periculum adire, et illul præcipuum illis nullum in universa terra, neque etiam illos qui ultra mare erant; relinqui in regno Dei, quodcunque sit quod pali oporteret eos qui id susciperent; nam oportebat alios salvari majus haberi quam si seipsi salvarent. Sic tam audax propositum et tam incredibile cogitatu est, ut in summain difficultatem incideret qui ea expressurus verbis uteretur. Quomodo eidem rei satis adhærebant ut nihil eos avellere posset, et décidere nollent. Maximum sane hoc est. Qui.lni enim? Parvum vero nec illud. Nam cousanguineum priori et fire æquale non idem quia non iisdem nominibus est prolatum, Id enim quod cupiebant sese ab omnibus solutos !

esse una cu: Christo, et quo:! eam solutionem pro- ἐπιθυ·εῖν μὲν ἀναλύσει σε συνεῖνοι Χριστῷ, αὐτ crastin rent propter amorem illorum, quos per Evangelium Christo quotidie parturiebant, quo parto magis quis homines dilexerit? Multum vero infra debitum agere crederent si Christi dis ipuli ejus fidem stabilire nitentes, non eumdem Christo in ejusdem generis homines amorem demon trare studiose quærerent. Illud enim non ignorabant qui Christi spiritum habebint; Magistro licere eos in propria et intacta beatitudine collocare. Ille autem, quanquanı, et ipse omni mutatione superior esset, non tamen dedignatus est corpus sumere; el se hominibus æqualem ostendit esse, sui in eos amoris clarissimum documentum exhibendo, et eadem cum illis vita fungendo. Id enim constat quod sicut apestoli Christe, sic homines Christo nomen dedisse. tloc enim et illi in animo esse sclebant, et plures quidem cognoscere demonstrationes benefactorum ejus exhibebant quam omnes qui unquam fuerant; pulchriores vero eo quo plures, ad bene agendum promptissimi omnium, bene pati, ignavissimi et rursus male factorum nunquam accusati, et quod mala patiebantur eo magis gaudebant, quo minus digua qua in præsentia experiebantur præ reposita în cœlo gloria videbant: et omnibus monstrarunt se humana natura usos fuisse, mente vero cœlesti, et inter terrenias mentes longe superiori. Si autem feri posset ut ille qui praesenti sermonum specie uteretur, illorum in his voluntatem satis omnibus in meuium produceret, sie disposuissem sermones. Cum autem multas de rebus ratiocinationes deficientes videam, relictas melius esse mihi videtur imitari pictores qui discipulos exemplaribus potius et repræsentationibus quam tenuibus verbis docent, et quæ singula beneficia contulerint perlustrare, Non enim qualem sermo sulus quemlibet proclamat, ettalis haberi illi debet, sed super quem facta verbis addita non pudoris dicenti materiem præbent. 'Et exploratus ille sermo, quantum nie divulgare licet, o'mnino est dignus comparari rebus ipsis. Et hoc quidem erit hoc modo. Sermo qui bic sensus etiam apostolorum scial, attamen justum existimat, miracula tleiusvis cum nuntiata fuerint, quietum manere, el alterius miraculis usque ad finem immoratur; Inne isum ipsum capiens, principium et reliquis rebus redisse. Si autem de ambobus libere omnia dicere liceret, hoe esset gratum: nunc autem cum dividuns sit qui dicit, nui post alterum amborum se ipsum dabit. Petrus igitur, neplicam longa, illum qui ante fores templi Hierosolymitani sedebat et stipem erogabat, manu sublatum et super pedes collocavit, av si sudo un quam malo vexatus fuisset; et claudum ambobus pedibus mater in lucem edić 2, et gin reanaΟις δ' ὑπερτίθεσθαι τὴν ἀνάλυσιν, φίλτρῳ τούτων οὐ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ώδινον εσημέραι, τίνα που ρα ιπεῖν ὑπερβολὴν δύναται τῆς πρὸς ἀνθρώπου; ἀγάπης; Πολὺ δ' ἂν ἔξω των προκειμένων πιάτω τειν ἐνόμιζον εἰ Χριστοῦ μαθηταὶ καθεστάναι ἰσχυ ριζ μενοι μὴ τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ περὶ τοὺς ὁμοφύλους σπεύδομεν δεικνύναι στοργήν. Οὐ γὰρ ἐκεῖνή γε νοῦν Χριστοῦ ἔχοντας ἐλελήθει ὡς καὶ τῷ διδασκάλῳ ἐνὸν ἐπὶ τῆς οἰκείας καὶ ἀκτράτου μακαριότητος βρί σθαι. Ὁ δὲ καίτοι τροφῆς ἀνώτερος ὤν, ὅμως αὐτ ἀπηξίωσε καὶ τῶμα ἀναλαβέσθαι, καὶ τῷ συγγὲν ἐς αὐτοῦ τοὺς ἀνθρώπους δεῖξαι, τῆς εἰς αὐτοὺς ἀγ - πως σαφέστατον πάντων εξενεγκεῖν σύμβολον, καὶ δὴ μᾶλλον μὲν ἔξων Χριστῷ· τοῦτο γὰρ κακείνα συνελόντι φάναι τὸ πᾶν Χριστῷ οἱ ἀπόστολοι, μαιλον δ' ἀνθρώποις διὰ Χριστὸν ἑαυτοὺς ἀπησχόλων ἢ τῷ Χριστῷ. Τοῦτο γὰρ κἀκείνῳ πρὸς γνώμης ᾔδεσαν ἐν, καὶ πλείους μὲν γνῶναι τὰς ἐπιδείξεις τῶν εὐτ εργετημάτων παρέσχον ἢ πάντες οἱ πώποτε, καλ λίους δὲ ἔσῳ καὶ πλείους· εὖ μὲν ποιεῖν προθυ μότατα πάντων ἔχοντες, εὖ δὲ πάσχειν ῥαθυμότατα καὶ αὖθις κακῶς μὲν ποιεῖν οὐδέποτ' ἂν ἐγκληθέν τες, τῷ δὲ κακῶς πάσχειν τοσούται χαίροντες ὅσιο καὶ οὐκ ἄξια τὰ παρόντα δεινὰ πρὸς τὴν ἀποκειμέν νὴν αὐτοῖς ἔβλεπον δόξαν· καὶ πᾶτι μὲν μανθάνει, ἐδίδοσαν ὡς εἰσὶν ἀνθρωπίνῃ μὲν κεχρημένος τη φύσει, γνώμη δὲ οὐρανίῳ καὶ πάντη τῶν γ Ένω υπερκειμένῃ. Αλλ' εἰ μὲν ἦν τῇ παρούσῃ τῶν λόγων Ιδέα χρωμένῳ τὴν ἐκείνων περὶ ταῦτα προσίζει την ἀποχρώντως ἁπάσι παραστῆσαι, ὧδ᾽ ἂν διετίθουν τοὺς λόγους· ἐπεὶ δὲ πολὺ τῶν πραγμάτων τοὺς περὶ τούτων λογισμοὺς ἐρῶ λειπομένους, ἄμεινον εἶναι μοι δοκῶ μιμησάμενον τῶν ζωγράφων οι τοίς μαθητάς παραδείγμασι μᾶλλον καὶ πρωτοτύπη; ψιλεῖς λόγοις παιδεύουσι, τοῖς καθ᾿ ἕκαστον τῶν εὐεργετημάτων ἐπεξιέναι. Οὐδὲ γὰρ ὄν λόγος μόνο; ἐποιονοῦν κηρύττει καὶ τοιοῦτος ὑποληπτέος οὗτος, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἂν τὰ πράγματα τοῖς λίγ ις παρατιθέμενο, μὴ καταισχύνει τὸν λέγοντα. Καὶ ἡ βασανισθεὶς οὐο τοσὶ λόγο; ὅσα κἐμὲ ἀποφήνασθαι, οὐκ ἔσθ' ὅπως οὐκ ἄξιός ἐστι τῶν ἴσων ἀξιοῦσθαι τοῖς ἔργοις. Καὶ τοῦτο μὲν τοῦτον ἔσται τὸν τρόπον· ὁ δὲ δὴ λίγος κἀνταῦθα τὸ σύμπνουν τῶν ἀποστό· ων εἰδὼς οὔμεν ουν δίκαιον εἶεται τοῖς θαύμασιν ὁποτέρου παραγ γείλας ἠρεμεῖν καὶ τοῖς γε θατέρου μέχρι καὶ εἰς τέλος ἐνδιατρίψας, εἶτ᾽ ἀναλαβὼν ἑαυτὸν, ἀρχὴν καὶ τοῖς τοῦ λοιποῦ δοῦναι. Αλλ' εἰ μὲν ἀμφοτέρων ἀθρόα πάντ᾽ εἰπεῖν ἐπεφύκει, τοῦτ᾽ ἂν ἦν αὐτῷ βουλομένῳ· νυνὶ δὲ μεριστὸς ὢν ἐνὶ παρ' ἓν ἑκατέρων · ἑαυτὸν ἐπιδώσει. Πέτρος τοίνυν, ἵνα μὴ λέγω μακρή, τὸν πρὸ τοῦ κατὰ τὴν Ἱερουσαλήμ νεώ καθήμενόν τε καὶ τα ταιτοῦντα οὕτω τῆς χειρὸς λαβόμενος ἐπὶ ποδῶν ἔστησεν, ὡς μηδενὶ μηδέποτε συγγεγονότα δεινή, καίτοι χωλὸν ἐμφοτέροις αὐτὸν ἡ μήτηρ εἰς φῶς

Inst προηνέγκατο και μηδοτιοῦν ποσὶ χρῆσθαι δυνά- quam pedibus uti poterat, ut etiam onus eris B. μενον, ὡς καὶ φόρτον ἑτέρων γίνεσθαι ἡνίκα πολ τῆς ὡραίας έδει ειπτεῖσθαι πύλης. Παῦλος δ' ἐν Λύστροις πάει Λυκαονίας τῶν ἴσων γέγονεν αὐτουρ γῆς· πλὴν καθόσον οὐ χειρ!, φωνῇ δὲ τὸν χωλόν ἤγειρε. Τῷ γὰρ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ καὶ χεὶρ καὶ φωνὴ ταυτὸν ἡδυνάσθη παρὰ τοῖς ἀποστόλοις οἷς γε τοῦτ' αὐτὸ μέλλον, τὸ θεραπεύειν οὐ προύργου τι ἐγένετο τὸν αὐτὸν ἐν ἅπασι μετιέναι τρόπον τῆς θεραπείας καὶ ὥσπερ ἀπὸ συνθήματος, τῶν τε τοῦ πάθους ἀπαλλαγέντων εἴ που δοίης τοῖς ἀνθρώποις τὴν ἀλλήλων εὐπραγίαν μαθεῖν, οὐδετέρῳ γ' ἂν τὸ θατέρου καλόν χαριέστερον ἔδοξε προχωρήσει, μᾶλλον μὲν οὖν ἑκατέρου τὸ οἰκεῖον ὅσον θατέρου τῷ τρόπῳ διήνεγκε τοσοῦτον πρὸς τῷ ἡδεῖ καὶ σε μνότερον, μεγαλαυχεῖσθαί τ᾽ ἂν ἔσχον ἐπ' ἀλλήλοις, ὁ μὲν, ἅτε δὴ καὶ ἀφῆς ἀξιωθεὶς ἀποστολικῆς, ὁ δ' αὖ τούτῳ μᾶλλον τῷ μηδέ χειρὸς ἐπὶ τὴν ἀνάστασιν τὴν ἰατρὸν, φωνῆς δὲ μόνης προσδεηθῆναι, καὶ ταυτί μὲν ὑπῆρξεν ἂν ἑκατέρῳ ἰδίᾳ, κοινῇ δὲ περιχαρε στέρας ἂν ἀπήλαυνον τῆς ἰάσεως, ὅσῳ καὶ βραδυτέρας· καὶ γὰρ ἥδιον ἐπὶ γῆς ἐβαδίσαν ἢ πάντες οἱ ἐπ' ἐκείνων ἄνθρωποι· καὶ πλεῖστον ἂν οἶμαι χρόνου ἀπιστεῖν ἑαυτοῖς, εἴ γε μὴ ὀνειρώττουσι τῇ τῆς εὐφροσύνης ὑπερβολή. Σεμνὸν δὲ κἀκεῖνο τῶν ἀπο στόλων εἰνάται καὶ τῆς τοῦ θαύματος χάριτος μή φέρον τὰ δεύτερα εἴ γε μὴ καὶ τὰ πρῶτα. Ἐπεὶ γὰρ ἑκάτερον τῶν χωρῶν οἱ τότε παρόντες ἐτύγχανον ἀλλομένους καὶ ἀσφαλῶς βαδίζοντας ἔβλεπον, οὐκέτι τοῖς θεραπευταῖς ὡς ἀνθρώποις, ἀλλ' ὡς θεοῖς προς: - φέροντο. Παύλῳ γε μὴν καὶ ἐπιχαρίτως δημιου ροῦντι καὶ ὡς Ἑρμῇ προσεῖχον ήδη. Καὶ Βαρνάβας αὐτῷ τῆς τιμῆς συνὼν παραπέλαυσε. Τά τε προσαγόμενα στέμματα καὶ οἱ ὠθησόμενοι ταῦροι τῆς μεγίστης ἐν τιμαῖς ἁπάσαις ὑπεροχής· εἰκότως. Τις μὲν γὰρ ἄλλοις θεοῖς ἐκεῖνα μόνα προσόντα δώρων, & προσείναι θεοῖς ἐξῆν, μεγέθη ναῶν, χάριτας ἀγαλ μάτων, ἀναθημάτων κάλλη καὶ πλοῦτον, βωμούς στενοχωρουμένους τοῖς ἱερείοις, καὶ τὴν ἄλλην ἅπα σαν ώς τυράννοις δορυφορίαν· καὶ οὐ μᾶλλον ἐκ τοῦ θεοὺς εἶναι τούτων ἀξιουμένους ἢ ἐκ τοῦ τούτων ἠξιώσθαι, καὶ ἢ μείζον προσβιασαμένους τὴν θέωσιν τοὺς δ' ἀποστόλους ἔβλεπον τούτων μὲν μετέχοντας οὐδενὸς, ἐκεῖνα δὲ ἔχοντας κἀκεῖνα ποιοῦντα;, & Θεὸν ἔχειν, καὶ πρὸς ἃ κινεῖσθαι ἐχρῆν. Καὶ πρός U γε τούτοις τὸν μὲν Παῦλον τοιαύτην ὁρᾷν ἦν ἀποφαίνοντα τὴν ἐν ἑαυτῷ χάριν, οἵαν εἶναι εἰκὸς καὶ ἦν αὕτη, Θεοῦ τε καὶ θεία. Τοὺς δὲ ἀνθρώπους, εἰ μὲν οἱ θεοὶ χρηστόν τι ποιεῖν αὐτοὺς δύναιντο, με δί ποτε δυνηθέντας εἰς πεῖραν ἐλθεῖν· ὅτι δὲ ταῦτα Θεὸν χρὴ ποιεῖν ὁ Παῦλος ἐποίει, τούτό γε και μάλα καλῶς ἐγνωκότα;. Τί οὖν ἔδει πρὸς ταῦτα τοὺς ἀποστόλους τῷ πράγματι χρήσασθαι; Αλλος μέν ἂν τὰς τοιάσδε τιμὰς καὶ παρούσας οὐκ ἀπώσατο, καὶ ἀπούσας ἂν ηύξατο· οἱ δὲ παρούσας γούν προσέ σθαι τοσοῦτον ἐδέησαν, ὥστε καὶ οὐδ᾽ ἐλαφρῶς τὸ γινόμενον ἤνεγκαν, ἔνθα καὶ δὴ μάλιστα θεοὺς ἄν τις ἡγήσατο. Ἐπεὶ καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον τὰ παρόντα esset quando ante Pulchram residebat portai. PanJus contra Lystræ, in urbe Lycaoni;p, earumdem rerum auctor factus est, nisi quod non haul, sel voce claudum suscitaverit. Etenim in novineChristi et manus et vox idem poterat apnd apostoJos, quibus hoc josum sanare paris momenti res factum est; nam cudem in omnibus morbis modum sanationis adhibebant, et si post sawationem restitutan hominibus, nemo alterius put. chritudinem g atiamque superare videretur; potius tamen quod utriusque proprium est, quarto magis alterius modo differt, tanto et relicta jucunditate, honore dignioren; et magnifice gloriari invicem possent, unus quia ab apostolo 'manu tractari dignus inventus esset; alter, quin Petro ne quidem adhibita manu, sed vore tantum opus fuisset, ut sedentem suscitare'. Et hoc quidem præsto unicuique privatum erat, comminne autem eo gratiori sanatione utebantur, quo tardior erat. Etenim jucundius terram ingrediebantur quam omnes posteri. Et plurimum credo tempus fore ut fides ab illis abesset, nisi somnium agentibus propter nimiæm felicitatem. Semper autem apostolorum miraenla sì non primo loco, secundo saltem ponenda erunt, Qnum enim utrumque claudorum ii qui forto tune aderant salientem et de ambulantem viderent, medicos non pro hominibus, sed pro diis habeban'. Paulo enim, egregio prædica tori, ut Mercurio hoñores offerebant; et Barnabas, dum aderat, iisdem he noribus fruebatur. Adde quod vittæ et sacrifican ³i tauri in maximo honore apud omines, ut par est, erant. Etenim cæteris diis ista sola attribota videhaut, quibus deos abundare deret, templorum megnitulinem, gratiam statuarum, donariorum polchritudinem et divitias, aras. coarctatas victimis et omne aliud ut tyrannis satellitium; neque magis quia dii erant, lis digni habebantur, quam quie digni his habebantur, et, quod majus est, inviti, pro diis habebantur. Videbant autem nullius istarum rerum partic'pes apostolos factos; sed ista habentes et þsta facientes quæ deum habere et ad que moveri oportebat. Insuper in Paulo eminebat Deo ipso digna gratia; bomines vèro, nisi dii utile aliquid in illos conferre queant, numquam posse in experimentum venire; sed quia eadem deum oportet facere que Paulus faciebat, hoc pro certo constabat. Quid ergo oportebat præterea apostolos fecisse? Alius certe tales honores oblatos non recusasset, et deficientes precatus esset: at illi spe futurorum iniquo sæpe animo præsentia ferehant. lluc certe esse deos credas, quippe qui supra hominem præsentia disposuerunt. Paulus quidem cum Barnaba, scissis vestibus, iis se repente ohtulerunt, et affectibus humanis obnoxios se affirmantes, sacrificari sibi omnino recusarunt. Petris con:ra multitud nis de se opinionem, quasi propria potentia operatus fuisset, longiori concione ex ep-

MAXIMI FLANIDE 10$4 rum animo expellit; ambo Derm proclamant Chri- διέθηκαν, καὶ Παῦλος μὲν ἅμα Βαρνάβα τὰς ἐσθῆτας stum. Si quis autem rem perscrutetur, triplex ornamentum videbit, et propter processum gloriosio. rem, suspicio enim medicos esse sicut deos superat nimia existimatione nuiraculi magnitudinem, quanavis principium ad id referens; quod autem sa cra el divinum cultum refutaverit, id vere omni laude dignum est, sed rursus vide: miraculose admodum in Joppe Dorcadi mortnæ quæ piaculum et proposit'onem et lacrymas esset sortita, Petrus unico verbo vitamrestituit; et Paulus in Troade ubi sermones in mediam noctem protraxerat, Eutychum juvenem, qui forte e tertio tabulato humi ceciderat, et quem sui cognati defunctum sustulerant, vitæ reddidit; et uterque monstravit quid apostolus Dei nou:tue tocutus in aliquem conferre posset. Sic et mulieres, æque ac viri nunquam de gratis apostolo alicui referendis hæ ebant; non enim quia natura a viris differebant, in studiis ignaviores erant. Nam in Christo Jesu, femineum et masculum nihil est. Uterque enim non minns quam puer et vir homo est. Etenim Magistrum sciebant nulfum in bene faciendo discrimen inter utrumque genus facere. Ei enim qui semiper bene agit non sexus differentia, non nox neque dies, non hominum frequentia, neque solitudo, nibil aliud similium rerum impo limento est. Sic et apostoli non naturain, non tempus, non ætatem, non fortunam, non locum, nec aliud quidquam distinguere solebant. Præterea et vocati et non vocati, ægrotanles sanatos, mortuos vero viventes suis reddiderunt; et vocantibus nunquam spe inferiores visi sunt; non rogantibus autem semper superiores. Præterea quenì non admiratione percolleret Petrus in Lylda Judær, quum paralysi þaborantem Ænean invenit et ita sibi constrinxit, ut sibi inde ministraret; Paulus contra qui in Melita insula, quæ juxta minorem Syrtim Africæ mari circumdatur, ad moribundum ex morte patrem Publii sanum reddidit, ita ut in owne tempus malo valediceret? Tum iis qui cum Paulo navigabant, ut misere in insulam alliderent, accidit, aut potius feliciter contigit, ut per Paulumn salvarentur. Publii quidem patri et illis qui in insula morbis laborabant felicissimus (si felix est mortis fuga) fuit in illam adventus Pauli. Demonstratum quoque saepius est apostolus et voluisse et potuisse opera plus quam humana efficere: ita ut neque morbi neque mors ipsa eorum præsentiam ferre possent. Si vero hoc dixero, ies mirabiliores unusquisque síceret, ut credo, non obscurum esse Salvaluris promissioni fidem impositam esse. Nonne enim cuilibet maximum videtur omnium prodigiorum umbra sola Petri morbidos ad valetudinein revocans et ex dæmoniacis dæmones expellens? Ade Pauli sudarium; et quæ juxta corpus sacrum coapostoli umbræ æqualem vim exercebant. Illins enim hi discipuli erant, quare fraus et imitatio dia Jatere vix poterant. Quemadmodum autem exercitus περιῤῥηξάμενοι καὶ εἰς μέσους τοὺς θεοποιοῦντας αλάμενοι, ὁμοιοπαθεῖς τε αὐτοῖς ἄνθρωποι διεμαρτύραντο γεγενήσθαι, καὶ μὴ ἂν εἴ τι καὶ γένοιτο θυσίας προσδέξασθαι· Πέτρος δὲ τὴν περὶ αὐτοῦ τοῦ πλή θους ὑπόληψιν ὡς οἰκείᾳ δυνάμει τὸ θαῦμα ἐνηργη κότος μακροτέρᾳ δημηγορίᾳ τῆς ἐκείνων φυγαδεύει ψυχῆς· ἀμφότεροι δὲ Θεὸν καταγγέλλουσι τὸν Χριστόν. Καὶ τὸ πρᾶγμα σκοποῦντι τριχή φαίνεται κοσμηθέν καὶ κατὰ πρόοδον ἐπιδοξότερον ἑαυτοῦ γεγονός. Η μὲν γὰρ ὡς περὶ θεῶν τῶν θεραπευσάντων υπόληψις παρευδοκίμει τὸ τοῦ θαύματος μέγεθος, καίτοι τὴν ἀρχὴν ἀναφέρουσα πρὸς ἐκεῖνο· τὸ δὲ τὴν θέωσιν διακρούσασθαι καὶ τὰ θύματα καὶ μεθ' οὕτω θεοφορήτου ενστάσεως πόθεν οὐχὶ τῆς ἐντεῦ θεν υπερέχει τιμῆς; Πάλιν δρα πως θαυμασίως δὲ πάντως ἐν Ἰόππη τὴν δορκάδα τῷ ζῆν ἀπολοῦσαν ὡς καὶ λουτρῶν καὶ προθέσεως καὶ θρήνων τυχεῖν Πέτρῳ μὲν βραχύτατον ήρκεσε ῥῆμα εἰς ἀποδείξαι βιοῦσαν. Παῦλος δ' ἐν Τρωάδι καὶ εἰς μέσας νύκτας διαλεγόμενος, τον νεανίαν Εύτυχον ἐκ τοῦ τριστές του πεσόντα καὶ νεκρὸν ὑπὸ τῶν προσηκόντων ἀρθέντα, τῇ ζωῇ πάλιν ἀπέδωκε, δείξας εκάτερος τίνος ἀπόστολος χρηματίζων καὶ δοῦλος, τίνα τελεῖν δύναται. Οὕτω καὶ γυναῖκες, οὐκ ἄνδρες μόνοι, χάριτας εἰδέναι τοῖς ἀποστόλοις οὐδαμῶς ὕλης ἠπόρουν. Οὐ γὰρ ὅτι τὴν φύσιν ἀρξένων διήλλαττον, καὶ τῆς ἐπιμελείας ἔλαττον ἀπῄεσαν ἔχουσιν. Εν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ θῆλυ καὶ ἄρσεν οὐδέν ἐστιν· ἑκάτερος γὰρ οὐχ ἧττον ἢ παῖς καὶ ἀνὴρ ἄνθρωπος καὶ γάρ τοι καὶ τὸν διδάσκαλον ᾄδεσαν μηδὲν ἐν ταῖς εὐποιίαις διιστῶντα τὰ γένη· τῷ γὰρ οὐκ ἔστιν ὅτε μή εὖ ποιοῦντι οὐ τὸ τῶν φύσεων διάφορον, οὐ νύξ, οὐχ ἡμέρα, οὐκ ὄχλος, οὐκ ἐρημία, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν ἐμποδὼν γίνεται. Κατά ταυτὰ τοίνυν καὶ οἱ ἀπόστολοι μὴ φύσιν, μὴ χρόνον, μὴ ἡλικίαν, μὴ τύχην, μή τόπον, μηδὲν ἄλλη διαστέλλειν μεμαθηκότες, προσέτι καὶ παρακλή σεως προσαγομένης καὶ ἀπαράκλητοι, νοσούντας μὲν ὑγιεῖς, νεκροὺς δὲ ζῶντας ἀπεδίδοσαν τοῖς οἰκείοις. Καὶ τοῖς μὲν καλοῦσιν οὐδεπώποτε τῶν ἐλπίδων ὤφθησαν χείρους, τοῖς δὲ καὶ μὴ δεηθεῖσιν ἀεὶ κρείττους. Ετι τίνα οὐκ ἂν ἐκπλήξεις Πέτρος μὲν ἐν Λύδδῃ τῆς Ἰουδαίας παραλελυμένον τὸν Αἰνέαν εὑρὼν, καὶ συσφίγγων ὡς ἑαυτῷ τούν τεῦθεν ὑπηρετεῖσθαι, Παῦλος δ' ἐν Μελίτῃ τῇ νήσῳ, Μελίτῃ τῇ περὶ τὴν ἐλάττω Σύρτιν τῷ τῆς Αφρικής κλυζομένη πελάγει. πρὸς θάνατον ήδη τοῦ νοσήματος βάρει νεύοντα τὸν πατέρα Πουπλίου ἀνανεῦσαι παρέχων εἰς τέλος ἀποσεισάμενον τὸ δεινόν; Ενθα τοῖς μὲν τῷ Παύλῳ συμπλεύσασι δυστυχῶς εἰς τὴν νῆσον ἐξωκεῖλαι συνέβη, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν εὐτυχῶς διὰ Παῦλον σωθῆναι, τῷ Ποπλίου γε μὴν πατρὶ καὶ οἷς ἐν τῇ νήσῳ νοσήματα πιέζον· τα ἦν παντάπασιν εὐτυχής, εἰ δὴ εὐτυχὲς τὸ φυ γεῖν θάνατον, ἡ ἐπὶ ταύτην ἀπόβασις συνηνέχθη τοῦ Παύλου. Δέδεικται μὲν δὴ πολλαχόθεν καὶ βου trepidaus et vexillum erectum ab hostibus, et procul λομένους καὶ δυναμένους τοὺς ἀποστόλους ἔργα

10 F sic et morbi et dæmonii ipsam umbram Petri et sudarium Pauli extimescebant; et qui apostolorum nomen meminerat, meminerat eo ipso generis et morbi et dæmonii; neque respiratio interna atque extrinseca eadem mansit, et fuga sine castigationėpræoptanda videbatur; sine pœna enim dimitti· dimissioni gratuitæ æquipollebat. γε μὲς ἀνθρωπίνης κρείττω ποιεῖν, ὡς καὶ νόσους & auditus tube sonitus in fugam statim hostes vertit, καὶ θανάτους μηδ' ἂν ἐπιδημίαν αὐτῶν δύνασθαι φέρειν· εἰ δ' δ᾽ τούτου θαυμασιώτερον ἐρῶν ἔρχομαι λέξω, πᾶς τις ἂν, οἶμαι, φαίη μὴ ἄδηλον εἶναι τη τοῦ Σωτῆρος ἐπαγγελία τέλος ἐπιτεθῆναι. Η γὰρ εὐχὶ καὶ παντί τω δοκεῖ μέγιστον πάντων θαυμάτων σκιὰ μόνη Πέτρου τοὺς κακῶς ἔχοντας ἐωμένη καὶ δαιμονῶντας τῶν ἐνοικούντων ἀνιεῖσα πνευμάτων, καὶ μὴν καὶ Παύλου σουδάριον καὶ ὅ τε δήποτε τῶν περὶ τὸ ἱερὸν σῶμα Ισορρόπους τῇ τοῦ συναποστόλου σκιᾷ τὰς δυνάμεις ενήργει· ἐκείνου γὰρ οὗτοι μαθηταί, ὅθεν καὶ κλέψει τις θεραπείαν δύ νατο, καὶ ἡ μίμησις μάλα ἐγγύθεν ὀρθῆναι· δν μέντοι τρόπου στράτευμα καταπεπληγμένον καὶ σημαία σταθεῖσα τοῖς ἐναντίοις καὶ πόρρωθεν σάλπιγγος ἀκουσθεὶς ἦχος οἴχεσθαι παραυτίκα ποιεῖ, τὴν αὐτὸν καὶ νότοι καὶ δαίμονες, καὶ σκιὰν ἐδεδοίκεσαν Μέτρου, καὶ σουδάριον Παύλου, καὶ ὁ τοῦ τῶν ἀποστόλων ὀνόματος μεμνημένος δρασμοῦ δαιμόνων εὐθὺς καὶ νόσων ἦν μεμνημένος· καὶ οὐ μᾶλλον άσθματα τοῖς ἀνθρώποις τὴν ἀρχὴν τὰ πνεόμενα εἰσῳκίζετο ἢ ἐκεῖθεν ἐξέκλεπτον ἑαυτὰ, τῶν εὐχομένων τε ἦν ἢ φυγῇ λαβεῖν χρώμενα ἢ μὴ σὺν μάστιγι δραπετεῦσαι· καὶ τὸ μὴ μετὰ ζημίας ἀπαλλαγῆναι οὐ χείρον ᾤετο τοῦ συν κέρδεια. Τοσοῦτον τοῖς δαίμοσι τὸ δέος επήρτητο, ὡς καὶ πρὸς δουλοπρεπεῖς κολακείας ήδη χωρεῖν καὶ παι δίσκῃ χρησαμένους ὀργάνῳ, δούλους τε τοῦ ὑψί στου Θεοῦ τοὺς ἀποστόλους κηρύττειν καὶ τὴν ὁδὸν τῆς ἀληθείας εὐαγγελίζεσθαι, καίτοι φανερὰν καὶ ἀκήρυκτον τῶν τοῦ λόγου γενναίων ἀγωνιστῶν ἐπ' αὐτοῖς ἀνῃρημένων τὴν μάχην, ὡς πᾶσαν ἀποκλείσαι ψυχὴν τῇ ἐκείνων λατρείᾳ· οὔκουν δὴ κακῶς τοῖ; κακοῖς ἐπὶ διάνοιαν τοῦτ' ἦλθεν εἴ γε προχωρήσειεν αὐτοῖς θωπείαις τοὺς κατ᾿ αὐτῶν ἐκμειλίξασθαι ἐκεῖνο μέντοι κακῶς, ὅτι τοὺς ὑπὸ Χριστοῦ πεμφθέντας ὑπελεύσεσθαι ἤλπισαν, καὶ οὐδὲ τοῦτο συνΓκαν, δ' τοὺς ἀποστόλους οὐκ ἂν παρῆλθεν, ὡς τῷ τοῖς ἐχθροῖς νέμοντι πίστιν καὶ θάτερον υπολείπεται τὸ τοὺς φίλους ταύτης ἀποστερεῖν, οὐ μὴν καίτοι τούτους καταδημαγωγήσειν τοὺς ἀποστόλους ολό μενον τὸ προασπίζον τῆς οἰκείας συμμορίας δαι μόνιον ἔσχε τι, οὐδ' εἰ μηδὲν ἄλλο παραφθὲν γούν ἔῤῥειν ἀφείθη· ἀλλὰ καὶ δίκην ὧν ἐτόλμησεν ἀπῃ· τήθη· καὶ γὰρ ἐπιστομιθὲν τῆς παιδίσκης ἠλάθη. Τίς δὴ ταῦτα βλέπων, οὐκ εὐθὺς ἐπὶ νοῦν ἐκεῖνό γε λήψεται, ὡς τοῖς ἀποστόλοις Χριστοῦ καὶ τῶν οἱκείων ἀνὰ χεῖρας ή θεραπεία παρήν καὶ τῶν ἐχθρῶν ἡ κατάλυσις, ἑκατέροις τε τὰ πρόσφορα διάφορα νέμοντες, τῶν αὐτῶν ἐν ἑκατέροις ἄξιοι στεφάνων ἀνηγορεύοντο, καὶ ἃ χρὴ ποιοῦντες καὶ τοῖς ἄλλοις ὁδὸν ἃ δεῖ ποιεῖν ὑπεδείκνυον; Ταυτὶ μὲν οὖν οὕτω μεγάλα καὶ οὕτω λαμπρά, ὡς μήτ' αὐτῶν ἕτερα, μήτ' αὐτὰ ἑαυτῶν λαμπρότερα πεφυκέναι γενέσθαι· μηδ' εἰ ταῦτα μήνα τοῖς ἀποστόλοις ἐπράχθη, τῶν δ' ἄλλων οὐδὲν ἐλάττω ἢ ὥστε τοιούτους αὐτοὺς οἴους ἅπαντες ἴσμεν ἔχειν δεικνύναι· ὡς δὲ καὶ τοῖς μετὰ τὴν κλῆσιν μετανοίᾳ τὰς ἑαυτῶν ἀποτριβ μένους κηλίδας ἑτοίμους τε παρεῖχον καὶ ἴεω; ἑαυτοὺς, τίς οὕτως ἔξω τοῦ τὰ καλὰ θαυμάζειν ε:- δέναι, ὡς μὴ ἂν μεθ᾽ ὑπερβολῆς ἄγασθαι;. Πέτρος. μὲν οὖν οὐκ ἂν δέοιτο πολλῶν τῶν ἐπὶ τούτῳ πίστέων· ἀρκεῖν γὰρ οἷμα: τὸ ἑβδομηκοντάκι: ἑπτὰ τοῖς μεταβαλλομένοις ἀφιέναι τὰ πταίσματα λαβεῖν ἐντολὴν ὅπερ οὐδένα καιρὸν ἂν ἡνέσχετο φιλῶν ὡς € Tantus dæmoniis terror incutiebatur, ut etiam að blanditias serviles laberentur, puerili voce uterentur, servos summi Dei apostolos prædicarent, et viam veritatis annuntiarent, quanquam clara admodum vet non proclamata, generosorum Christi athletaru'n cœsorum pugna esset, ut omnis auris blanditiis eorum ecclusa maneret. Male ergo malis in animum hoc venit, si ipsis succederet blandi fis uti contra illos ut quasi melle allicerentur. Male quiđêm quod illos quos Christus miserat ambituros esse sperabant; et illud iguorabant quod non apostolos superaret, scilicet quia illum qui hostibus fiduciam adhibet, alterutrum manet, aut ita amicos privare, et apostolos captivare auxilio dæmonis qui propriam causam defendit et qui cuncta pro libitu faciendi facultatem habet, sed qui eorum quæ facere ausis eral rationem poscebatur; Petrus enim ancillæ os obturare non audebat. Quis tandem hæc intuens, non statim mente concipiet, apostolis Christi datum fuisse et amicos sanare et inimicos dirimere? et quæ utrisque conducunt differentia judicantes, earumdem in utroque digni coroņarum proclamabantur, et quæ oportet facientes et aliis viam quæ oportet faeere indicabant. Ista igitur tam magna et clara, ut neque illis alia¿ neque illa ipsi clariora fieri possint, nec etiamı si hæc sola ab apostolis- facta fuissent; aliorum autent mihil minus est quam ut cos quales omnes novimus possimus demonstrare. Quos autem postmodum panituit sordes contraxisse adeo ut ad meliora reveniant, quis tau mente captus est, ut non impense stupescat? Petro quidem non opus esset multorum super bis fide; satis enim esse credo ut septuagies septies illis qui penitentiam agebant peccata remitteret, nan..atum accepisse; quod nunquam certe tulisset amans ut amabat illum qui mandabat, non onini cura custodire. Attamen quod ipse expertus erat quantum ex hac conditione cou

moditatis reil nature posset, nemini non similem έφίλει τὸν ἐντειλάμενον, μή προθυμία πάση την gratiam impertitus esset. Etsi enim et magum Sinonem qui pecunia Spiritum emere præ'sumebat ad resipiscentiam duxit, multum tamen abfuit ut cæteros quibus pœnitentia opus erat, ad eandem adduceret. Pauli contra iisque að nune proclamat ubique amorem in homines illud quol ad illum Corinthi lapsum scripsit rursus amorem sancire, et vincentem mortem monstrare, quanquam prius illum constituisset, et pœnæ locu'n dedisset in tempère. Non enim parvi est momenti bocce medicamentum a Deo hominibus missum; sed ut tantum possit efficacia omni certare bono; atque ideo gratia corporibus ex animis et ex ambobus prius Deo: non enim magis in hoc animo fruitur corpus quam corpore animus. Ambo tainen ex Dei nunificentia sunt. Et si quis apostolos magistros esse in pœnitentia dicat, quod est revera diceret; et magistros qui ad summum omnium bonorum accinguntur. Etenim mirandi apostolatu; mirandi et vita facti smut, mirandi etiam ipsis miraculis; et licuit et inde illis admiratione dignos fieri, et magis quam cæteri; quia præstat ut quis ex errote convertatur, quam si mortuus ad vitam resuscitetur: alterum enim sine dubio manet ut in sepulcrun rursus devenial; alteri fortasse ad errorem, À natura ita comparatum est ut melius sit patribus animam natorumi componere, quam mertuorum ad vitam revocari, de quo prius gavis! erant. Illos enim cum et maximopere cupiveraut impense amaverunt; hos contra cum nondum vidissent vix de illis dolmerunt. Hoc etiam nobis persnadet apostolos mediatores positos fuisse inter Deum et illos quibus, cum priorum errorum pœniteat, initium secundæ fit vitæ. Et gratias haberi decet illi qui post se eos magistros et salvatores nobis præfecit, qui cum etiam magna conferat bineficia, pro paucis quæ largitus est habet, et I cet exigua acceperit, ut pro magnis gratias agit apostolis qui in omnibus præstiterunt, eosque inter nos mutuos referunt. Equidem credo ista magna et apostolorum vere digna me dixisse, et illos qui me audiverant sic sentire persuasum habeo. Illis vero quæ sequuntur, nibil deest quin æqualiter magna sint. Si quis enim ea omittat, et omnia potius apostolorum dicat, non video quomodo cum illorwa gratia loqueretur. Quomodo enim non diceret dig a aliquis, et quibus non laudibus extolleret illud, scilicet nunc quidem illos gaudentes ex visu judicum venire et in summos honores commutare pro Christo ignominiam; nunc vero oblectari in dithcultatibus, in injuriis, in necessitatibus, in omnibus que quis dicat hac sor e esse pejøres? et nunc pulchrum credentes hoc seipsos dicere ultimos demonStrauma fil:sse a Deo ut qui morti obnoxii essent, pute vinculis pro Christo decorari. Atque ergo neρεῖν, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ οἷς αὐτὸς πεῖραν επέφει τῆς ἐκ τοῦδε τοῦ καλοῦ ὠφελείας, οὐκ ἔστιν ᾧ τῆς τοιαύτης χάριτος οὐκ ἂν μετεδίδου Εἰ γὰρ καὶ τῷ μάγῳ Σίμωνι χρημάτων ολομένων τω Πνεῦμα πρίασθαι μετάνοιαν ὑπετίθετο, πολλοῦ γ' εν ἕξει μὴ τοὺς ἄλλους οἷς μεταμελείας ἔδει, πρὸς αὐτὴν παραπέμπειν. Παύλου δὲ καὶ νῦν εἰσέτι κηρύττει πανταχοῦ τὸ φιλάνθρωπον τὸ πρὸς τὸν ἐν Κορίνθο παραπεσόντα γράψαι πάλιν ἀγάπην κυροῦν, καὶ νικῶντα τὸν εἶτον δεῖξαι, καίτοι πρότερον αὐτὴν καταστήσαντος καὶ τῇ τιμωρία χώραν δέντος κατά καιρόν· οὐ γάρ μικρὸν οὐ μικρὸν ἐκ Θεοῦ τοῖς ἀν θρώποις τουτί το φάρμακον κατεπέμφθη, ἀλλ' οἷον καὶ μένον δύνασθαι ταῖς ἐνεργείαις πάσαι; ἁμιλλᾶσθαι τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ διὸ χάρις τοῖς τών απ παρὰ τῶν ψυχῶν καὶ παρ' ἀμφοῖν πρότερον τῷ θεῷ οὐ γὰρ μᾶλλον ἐν τούτῳ ψυχῆς ἀπολαύει σῶμα σώματος ἡ ψυχή. "Αμφω μέντοι τῆς τοῦ Θεοῦ δεν ρεᾶς· καὶ εἰ δή τις τοὺς ἀποστόλους ἀλείπτας πως μετάνοιαν φαίη, εἴη ἂν τὸ ὂν εἰρηκὼς καὶ πρὸς τὸ μέγιστον τῶν ἀγαθῶν πάντων ἀλείπτας. Καὶ γὰρ οὖν θαυμαστοὶ μὲν γεγόνασι τῇ ἀποστολή, θαυμα στοὶ δὲ τῷ βίῳ, θαυμαστοὶ δὲ καὶ τοῖς θαύμασιν. Ὑπῆρξε δὲ κἀντεῦθεν αὐτοῖς θαυμαστοῖς εἶναι, καὶ μᾶλλον τῶν ἄλλων, ἐκ τοῦ ἥδιον ἐξ ἁμαρτίας ἐπιστρέψοντα βλέπειν, ἢ νεκρὸν ἀνιστάμενον· τού τῳ μὲν γὰρ ἔστι πρὸς τάφον αὖθις ἀναμφιλέκτως ἐπανελθεῖν, ἐκείνῳ δὲ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν, οὐ τάχα. Φύσις δὲ καὶ πατράσι βέλτιον τὴν ψυχὴν διατίθε σθαι παῖδας ἀπολωλότας κομιζομένοι, ἢ ἐφ' οἷς άρτι γεγενημένοις ἤσθησαν· τοὺς μὲν γὰρ πολλά ποθήσαντες, κατεφίλησαν, τοὺς δὲ μήπω πρόσθεν ἰδόντες μηδ' ἐπ' αὐτοῖς ἀνιασθέντες ἐβάστα 14, Τοῦτο καὶ ἡμῖν ὑποτείνει τὰς ἀμείνους ελπίδας, ὡς καὶ νῦν οἱ ἀπόστολοι μεσῖται προβέβληνται πρὸς Θεὸν οἷς μεταμέλον τῶν πρόσθεν ἁμαρτημά των επιστροφή δευτέρου γίνεται βίου καὶ χάρις τῷ τούτους μεθ᾿ ἑαυτὸν διδασκάλους και σωτήρας ἡμῖν ἐπιστήσαντι δς καὶ μεγάλα εὐεργετῶν, εἰς μικρὰ τὰ δοθέντα λογίζεται, κἂν μικρὰ τύχῃ λα Εὼν ὡς ἐπὶ μεγάλοις τας χάριτας ἀπομνημονεύει καὶ τοῖς γε ἀποστόλοις πάντα ἀρίστους ἑαυτοὺς παρασχοῦσιν, ἐκείνῳ τε πρὸς ἡμᾶς καὶ ἡμῖν πρὸ; ἐκεῖνον χάρις. Ἐγὼ δ' ὅτι μὲν ταῦτα μεγάλα καὶ τῶν ἀποστόλων ὡς ἀληθῶς ἄξια εἴρηκά τε καὶ τοὺς ἀκούσαντας οὕτω λογίζεσθαι πείθομαι· τὰ δ᾽ ἐφεξῆ; οὐδὲ ταῦτα ὑστερεῖ τοῦ ἐπίσης εἶναι μεγάλα· εἰ γάρ τις ταῦτα μὲν παρέλθοι, πάντα δὲ μᾶλλον τῶν ἀποστόλων λέγοι· οὐχ ὁρῶ πῶς ἂν ἐκείνοις καθ' ἡδονὴν εἴποι. Πῶς γὰρ οὐκ ἄξια λέγεσθαι καὶ μισ οἴων τῶν ἐγκωμίων τὸ νῦν μὲν αὐτοὺς χαίροντας ἀπὸ προσώπου του συνεδρίου πορεύεσθαι καὶ εἰς τιμὰς τὰς ἀνωτάτω μεθιστάναι τὴν ὑπὲρ Χριστοῦ ἀτιμίαν, νῦν δ' εὐδοκεῖν ἐν ἀσθενείαις, ἐν δόρεσιν, ἐν ἀναγκαῖς, καὶ ὅσα ἄν τις εἴπει τῆς αὐτῆς ἢ καὶ χείρονος μοίρας, καὶ νῦν μὲν σεμνὸν οἰομένους τὸ χρήμα ἑαυτοὺς λέγειν ἐσχάτους ἀποδεδείχθαι ἀπὸ

Θεοῦ ὡς ἐπιθανατίους, νῦν δὲ τοῖς ὑπὲρ Χριστοῦ que Gracia neque larbara terra sine perieriis co δεσμοῖς καλλωπίζεσθαι; Καὶ γοῦν οὔτε Ελλά αὐτούς. οὔτε βάρβαρος ἔξω κινδύνων εἰ; αὐτὰς εἶδον ἐπιδημοῦντας, συνεκεκλήρωτο δ' οἷον αὐτοῖς το κακῶς πανταχοῦ πάσχειν, τοῦ καὶ λαμπροτέ τους αὐτοῖς ὅσαι ὧραι πλέκεσθαι τους στεφάνους· καὶ ὅ τι ἂν αὐτοῖς ἐπίοι δεινόν, τοῦτ᾽ εὐθὺς χαρᾶς ἀφορμή· καὶ ὅσῳ δεινότερον τοσούτῳ καὶ μείζονος καὶ τὸ πάσχειν διὰ βίου κακῶς κουφότερον ἐφιλοσορεῖτο ἢ ἄλλοι; ἐπὶ βραχύ. Καὶ ἄλλοις μὲν καὶ τὸ κατ' ὀλίγον δεινοῖς χειμασθήναι οὐκ ἔστιν ἄνευ τοῦ λύπῃ ξυνείναι διενεγκεῖν· τοὺς δὲ χαίρειν οὐκ ἦν εἰ μή τις λύπη παρῆν, τάχ' ἂν καὶ ἀθυμεῖν ἦν εἰ μὴ τῶν δεινῶν αὐτοῖς πλεῖον μετήν. Καὶ ἦν γὰρ τῶν εἰκότων τοῖς ἀκολουθηκέσι τῷ πλάνῳ μὲν, ὡς ἡ τῶν Ἰουδαίων ἀπόνοια διεθείητε, Θεῷ δ' ὡς τῇ ἀληθείᾳ δοκεῖ, πάντα μὲν τόπον στάδιον ἠνεᾤχθαι κινδύνων, πάντας δὲ κινδύνους εἰς ἡδονὴν μεθο· δεύεσθαι, τὸ μὲν τῇ σπαρείσῃ φήνῃ, τὸ δὲ τῇ πίστει τῆς ἀληθείας. Ἐντεῦθεν καὶ πᾶσα μὲν εἰρκτή δε σμώτας εἶχεν οὐτούς· εἰ δ᾽ εἰς τύπον αὐτὰς μετε σκεύαζαν ἀνακτόρων, καὶ παντὸς βασιλέων ήλο διεγίγνοντο, καίτοι καὶ δεσμὰ περικείμενοι καὶ τὸν θάνατον ἐπηρτημένον ὁρῶντες. viderunt peregre conviventes; ubique aute» id iis accidit ut cum rebus adversariis conflictandum ipsis esset, unde eo splendidioribus decorabantur coronis; et quod illis periculosum superveniebat, hoc statim gandii fons erat; et quo periculosius, eo magis gaudio dignum; et per omnem vitam male pati, facilius ab istis philosophis censebatur, quam a cæteris per breve tempus; et cæteri quidem quod etiam per breve tempus periculis quasi hieme vexabantur, non ferre poterant nisi cum multa mastitia; illi contra nibil gaudii habebant nisi sibi malum aliquid incumberet; et fortasse animum despondissent nisi terribilina illis major pars fuisset. Frat enim verisimile illis qui secuti erant impostorem, sicut Jut imporum insania divulgabat, Deum autem, sicut vere videtur, unumquenique locum quasi arenam aperire periculis plenam; omnia vero pericula pro voluptatibus haberi; quorum primum fama vulgata, alterum fide in veritatem. lline et omnis carcer vinctos eos detinebat. Alii vero earceres pro regum ædibus habebant, et omni rege jucundius vivebant, quanquan et vinculis coustrin gerentur, et mortem impendentem videren!, Καὶ γὰρ πρὸς μόνον αὐτοῖς ἀφορῶσι τὸν οὐρανὸν οἱ τὴν διδάσκαλον ἀνερχόμενον εἶδον οὐδὲν ἦν τῶν ἐπὶ γῆς οὔτε τερ τνὸν, οὔτε ἀλγεινόν· ἀλλ' ἐκεῖνο τερπνόν, δ τὴν πρὸς τὸν διδάσκαλον αὐτοῖς ἡγεῖτο, κἀκεῖν ο μή τοιοῦτον, ὅπερ οὐκ ἐκεῖσε παρέπεμπεν. Αμέλει καὶ τοῦτο σοφῆς παιδ υθέντες τε καὶ παιδεύοντες, πολλαῖς θλίψεσι εἰσιτητὴν εἶναι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ηὐδόκουν ἐν ἀτιμίαις μᾶλλον ἢ τιμαῖς, ἐν δεσμοῖς ἢ ἀνέσει, Εν πληγαίς ή τρυφή. Πάντα γὰρ πάντων οἷς τἀγαθὸν ἐν σπουδῇ νικῶντες, ἐνίκων καὶ τῷ πλείω καὶ μείζω βούλεσθαί τε πάσχειν ἢ πάντες καὶ δύνασθαι φέρειν. Οι; μὲν γὰρ οὐ τοσοῦτος ἔρως ἐντέτηκε τοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ τὸ ὑπὲρ ἐκείνου πάσχειν τῶν λίαν ἡδέων ἂν εἴη. Τούτοις δὲ οὕτω σφόδρα φιλοῦσιν, ὡς καὶ τὰς ψυχὰς μυριάκις τῆς ἡμέρας διδόναι καὶ τὸ μυριάκις τῆς ἡμέρας πάσχειν κακῶς ἁπάντων χαριέστατον ἦν. Καὶ ἀγρὸς μὲν κατὰ τὸ συνεχές πολύ λάκις ἀρούμενος καὶ ἀναῤῥηγνύμενος ἀτονώτερος ἑαυτοῦ καρποφορεῖν ἑκάστοτε γίνεται· τοῖς δὲ τὸ μηδεμίαν ὁμολογεῖσθαι ἀνακωχὴν τῶν δεινῶν εὐτονωτέρας ἐκαινούργει τὰς ψυχὰς καὶ τὰ σώματα • καὶ τὸ κάλλιστον, ὅτι κάλλιον αὐτοῖς τὸ κινδυνεύειν ἐδόκει, ἢ ἄλλοις τὸ ῥᾳστώνη συζῇν. Φέρε γοῦν ἵνα – τις καὶ ἡμῖν μίμησις ἐντεῦθεν ἐκμαξαμένοις ἐγγέ νηται καὶ κατ' εἶδος αὐτῶν ἐξετάσωμεν & πάσχον τες ὡς μὴ πάσχοντες διετέλουν, καὶ οἷς ὡς ὑδατι σίδηρος ἑστομοῦντο, καὶ ὡς ὑπ' ἀκόνης ἐθήγοντο. Καὶ διέξιμεν δὴ Πέτρον μὲν ἐπειδὴ τάχιστα τὴν ἐν τῷ ναῷ κείμενον χωλόν ἤγειρεν· εἶτα τῇ τοῦ Χριστοῦ δυνάμει τὸ θαῦμα προβῆναι διωμολόγησε, καὶ τοὺς παρόντας συνθέσθαι τούτῳ διεμαρτύματα τούς τε ἱερεῖς καὶ τὴν τοῦ νεὼ στρατηγὸν, καὶ ἔτι τους Σαδδουκαίους καθ' ἑαυτοῦ διηρέθικότα. Οἱ δὲ καὶ πιθέμενο. χεῖράς τε ἐπέβαλον καὶ εἰ; τήρησιν Cum enim tantum al coelum suspicerent, ubi Dominum ascendisse sciebant, nihil erat inter terrestria, neque jucundum, neque triste: iliud autem jucundum erat, quod per viam quæ ad Magistrum tendebat eos ducebat, et illud triste, quod eos inde avertebat. Nimirum hoc recte edocti et do¨entes, multis afictionibus esse accessum in regnum coelorum, magis claresrebant in ignominiis quam in honoribus, in vinculis quam in libertate, in cruciatibus quam in deliciis. Etenim cum omnes omnino vincerent qui virtutis studiosi sunt, vincebaut etiam cum plura et majora vellent pati quam omnes ferre possent. Quibus euim non tantus amor Christi fuerat insitus, pro illo pati parum jucundum habebant, Ilis vero tantum delectantur, ut vitamdecies millies unaquaque die darent, et si deciesmillies quovis die mala paterentur, gratissimo» ipsis esset. Ager quoque indesinenter aralus et subversus, minus idoneus ad fructus ferendos fit: illis contra quo magis in malis indesinenter vexantur, eo feliciores animi et feliciora corpora videntur ac pulchrius illis pericula adire, quam aliis in tuto vivere videtur. Agiledum ergo, ut aliqua nobis imitatio inde contingat, et ad imaginem eorum exploremus que passi, quasi non paterentur, vivebant, et quomodo ut ferrum ex aqua temperaturam acquirerent, et quasi cote acterentur. Et Pe-- tram in medium feramus, ubi claudicantem qui. in templo jacebat suscitavit; deinde ex Christia virtute miraculum in lucem edidit, et illos qui aderant buie assentiri impulit, sacerdotes, inquam, et templi præfectum qui una cum Sadducæis contra› se excitatus erat. Illi autem manus in cwm conjecount et in custodiam: duxerunt, quanquam mir

cutum negare non possent. Sed illi utrinque male &' ἔθεντο, καίτοι τῷ θαύματι μηδὲν ἀντιλέγειν δυνά rebus præsentibus usi erant, cumque illi cui ne minimum quidem imputare pecratum licebat, manus injicere non dubitarent, ejusque in homines misericordiam pro nihilo habuernnt. Hline cun Petro libertas loquendi erepta esset, Christu: e mortuis resurrexisse co magis proclamabat, et cum iili juberent ne ulli de Christi nomine loquerentur, et minitarentur, Petrus ad minas respondere dedignatus est. Videbat enim multo melins esse Deum quam homines audire; igitur minas, donec viderit Deum viventem Christum, parvi pendere, pru lentiæ esse putabat: ita ut, sinens eos cæteroquin imperare, nusquam doctrinae aulliserit; imo rursus in carcerem conjectus, cum cæteris qui ilji erant (non enim oportebat silere), ab angelo vinculis solutus, statim dicendi facultate usus est, nihil omittens eorum quæ ad Christum ducere possunt. Quid autem quis aut Judæorum impiam audaciam et impudentiam memoret, aut libertatem in dicendo apostolorum miretur? Judæorum quid m, qui postquam Petrum et cæteros verberaverant diniserunt, jubentes ne illa quæ facta essent evulga - rent; de illis contra, qui cum prætore Petro inju ria quam acceperant gaudentes, in pristina verba ct negotia reciderunt? Cum non tam pavidus dux præesset ut alia quavis re ab admiratione Chri- ´sti amoveretur. Sd tempus est regis in Petrum crudelitatem enarrare. Constat regem Herodem invectum esse diris verbis in aliquos Ecclesiæ viros μενοι. 'Αλλ' οἱ μὲν ἀμφοτέρωθεν κακῶς τοῖς πα ροῦσιν ἐχρήσαντο, οἷς τε τῷ μηδένα κακὸν ποιεῖν· αἰτίαν λαμβάνοντι χεῖρας επιβάλλειν οὐκ ἔιχνησαν, καὶ οἷς τὴν ἐπὶ τῷ ἀνθρώπῳ εὐποιίαν ἅτε μηδὲν παρατρέχοντες, οὐκ ἐδυσωποῦντο. Πέτρῳ δὲ μείζω τὰ τῆς παρρησίας ἐντεῦθεν ἐξήρετο καὶ Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι μᾶλλον ἀνηγορεύετο καὶ παραγ γελλόντων ἐκείνων μηδενὶ λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τούτῳ καὶ προσαπειλουμένων, οὐδ' ἔστιν ἧς ἐπιστρο φῆς ἠξίου τὴν ἀπειλὴν· ἑώρα γὰρ πολλῷ δικαιότε· ρον δν Θεοῦ ἢ ἀνθρώπων ἀκούειν, ὧν, μέχρις ἂν εἰδῇ Θεὸν ὄντα τὸν Χριστὸν, ἐν ὀλιγωρία ποιεῖσθαι τὰς ἀπειλὰς ἐν ὀρθῷ τῷ λογισμῷ ἐπείθετο κεῖσθαι· ὥστε καὶ τἆλλα τούτους ἄρχειν ἐῶν οὐδαμοῦ τῆς διδαχῆς αὐτοῖς ὑπεξίστατο, ἀλλὰ καὶ πάλιν εἰς δι σμωτήριον εἰρχθεὶς σὺν τοῖς ἄλλοις κἀκεῖθεν, οὐ γὰρ ἐχρῆν σιωπᾷν, ὑπ' ἀγγέλου λυθείς, αὖθις ἐχρῆτα τῇ δυνάμει τοῦ λόγου· φειδόμενος μηδενὸς τῶν ὅσα πρὸς Χριστὸν πέφυκεν ὁδηγεῖν. Τι ἄν τις ἢ τὴν τῶν Ἰουδαίων θρασύτητα καὶ ἀναίδειαν εἶποι, ἢ τὴν παρρησίαν θαυμάσαι τῶν ἀποστόλων, τῶν μὲν ὅπως Πέτρον καὶ τοὺς λοιπούς μαστιγώσαντες ἀφῆκαν παραγγείλαντες μηκέτι τὰ λαλητέα λαλεῖν, τῶν δὲ ὅπως ὑπὸ προστάτῃ τῷ Πέτρῳ τῆς ὕρεως ἧς υδρία σθησαν χαίροντες, τῶν προτέρων πάλιν καὶ ἔργων καὶ λόγων είχοντο; ἐπεὶ μηδ' οὕτω ψοφοδεεῖ τῷ κορυφαίῳ ἐστρατηγοῦντο ὥστε ἄλλο τι καταπλήτ τεσθαι η θαυμάζειν πρὸ τοῦ Χριστοῦ. 'Αλλ' ὥρα δὴ καὶ βασιλικὴν ἐπήρειαν κατὰ Πέτρου διεξελθεῖν. Προκείσθω δὲ βασιλεὺς Ηρώδης τῷ λόγῳ κακῶσα! τινας τῶν τῆς Ἐκκλησίας προθέμενος, καὶ μέντοι καὶ κακώσας ὅσα γε καὶ ἐκείνῳ προσχώρησεν, δί καὶ Πέτρον συλλαβών, δεσμοῖς περιβάλλει· καὶ κατ θείργνυσ., καὶ ἀσφαλέστατα πάντων φρουρεῖ. Πέτρα δὲ τῆς μὲν εὑρατῆς ἔμελεν οὐδὲν, τῆς δὲ τῶν μα θητῶν σωτηρίας· ἔμελε δὴ ἄρα ταύτης πρὸ τούτου καὶ τῷ Θεῷ· δι᾿ ὁ καὶ λύεται μὲν ἀγγέλῳ ἐπιστάντι νυκτὸς τῶν δεσμῶν, ἐξάγεται δὲ μηδενός αισθομέν νου· οὐδὲ γὰρ αὐτῷ μέτριά τινα Ἡρώδης ἐβούλευεν, ἀλλὰ τῆς προσελαυνούσης ἡμέρας θάνατον ήρτυεν. "Οθεν καὶ ταῖς ἐν Ἰουδαίᾳ τῶν μαθητῶν ἀπέγνωστο τον Πέτρον, οἷόν τε γενέσθαι μή παραπεμφθῆναι πρὸς ξίφος ἐκ τῆς εἰρκτῆς· ἐπεὶ μηδ' ἀπείροις τῆς tantum vexavisse quantum ipsi libitum erat; Petrum igitur comprehensum in vincula conjecit, et diligentissime custodiit. Petrus autem, nihil de carcre curaus, de salute direipulorum auxius erat; sed Deo ipsi quoque iidem curæ erant. Raque vincu- ♦s ab angelo nocturno tempore liberatur, et educitar e careere, nemine sentiente; nihil enim boni de ito Herodes mente agitabat, imo sequenti die mortem parabat. Hinc discipuli qui in Judæa erant de Petro desperabant et mirabantur eum non ad supplicium ductum et nondum solitam crudelitatem regis expertum fuisse. Quid enim Herodibus jucundius, quam carnifices hominum nullius enlpæ reorum semper esse? Factum est autem inde liberatus Petrus, in domum malis Marci venerit, ita tamen ut τοῦ βασιλέως μιαιφονίας είναι συνεβεβήκει. Τί γὰρ von Petrum adesse congregatis videre sibi videren= fur, sed fortasse angelum ejus; de quo certiores facti deinceps gaudebant. Sed et anciliam negantem se quemcumque virum melius nosse quam Petrum dementiæ arguebant. Cum autem persisteret, introductum agnoverunt, et non sine summa mentis agitatione amplexi sunt. Omnia mihi potius ut vera credere mentem subit quam Petrum silentio obstri - ctum adeo ut career, at verbera, ut ipsa mors metum injicere possit; Petro enim tanta ex Christo audacia accesserat, ut hæc incitamenta de Christo apud populum prædicandi essent, et apertius hone doctrinam Verbi proferebat. Et Petrus quidem de eo τοῖς Ηρώδαις ἡδύτερον, ἢ παλαμναίοις ἀνθρώπων μηδὲν ὑπαιτίων ἀεὶ γίνεσθαι; Καὶ γίνεται δὴ μετά τὴν ἐκεῖθεν ἀπαλλαγὴν πρὸς τὴν οἰκίαν τῆς μητρὸς Μάρκου τὸν Πέτρον ἐλθέντα, μηδαμῶς Πέτρον εἶναι τοῖς συνειλεγμένοις δοκεῖν, ἀλλ᾽ ἴσως ἄγγελον ἐκείνου παρεῖναι· αἰφνίδιον γὰρ ἡδονὴν εἰκὸς ἀπιστίας ἦν γενέσθαι. Καίτοι καὶ τῇ παιδίσκη, διατεινομένη πρότερον πάντ' ἄνθρωπον ἀγνοῆσαι ἡ Πέτρον, μανίαν ἐπεκάλουν, μέχρις επομενούσης, εἰσαχθέντα τι ἐπέγνωσαν καὶ οὐκ ἄνευ τοῦ μεγάλως ἐκπίαγῆναι ἡσπάσαντο. Πάντα μοι μᾶλλον ὡς ἀληθῆ πιστεύειν ἐπέρχεται ἡ Πέτρον ἀνεθέντα καλὸν κρί και τὸ σιωπάν, εἴ τις λέγοι τοῦτο τὴν εἰρα τὴν καὶ

ENCOMIUM SS. FETRI ET PAULI. zandum confirmabatur, et qualibet die renovabatur. Paulus autem precibus corroboratus animum contra spem partes suas egit, nec sine periculis norte Damasi, in sporta de muro est demissus, Etenim turba Judæorum in eum concitata fuerat et ejus necem meditabatur, quia ejus verbis resistere nequibant; et enam verbum vitæ ex ore ejus audire yo!fent, ubicunque Magistro mortem posuer: nt mercedem. Sed si etiam nullum aliud periculum ´suspicarentur, hoc certe oportebat agnoscere esse bo ninum rudissimorum et audacissimorum, mauibus veritati et sapientiae colluctari. Quanquam vero ita se res haberent, Antiochia Pisidia post multas urbes et muſtos populos fidei´ religatos, persecutionem excitat, grunnis plenamn. llle autem postquam a pedibus pulverem excussit, le nienses evangelizare ratum habet. Ibi cum alii ipsi et Barnabæ adhærerent, alii vero Judæorum partes sequerentur, quid periculosum, quid perniciosum dici potest, quod tunc non in apostolos tentatum sit? Attamen et Lystra et Iconium eos excipit; et postquam claudicantem Paulus sanasset et sacrificia et coronæ proferrentur, subito omninm commutat’● fit. Qui enim ex Antiochia et Iconio eo venerant in omnibus apostolos mendacii arguerunt, quanquam is qui prius claudicabat non sineret non credere suadebant viderent ne se ipsos traderent et perclerent patriam, τὰς μάστιγας καὶ τὸν θάνατο, δέος παιδεύειν δύ- quod pateretur gaudebat, et inde magis ad evange νασία:. Πέτρῳ γὰρ το τόνδε τι τῆς κατὰ Χριστοῦ τί μης προπὴν ὥστε καὶ προτροπὴ ταῦτα τῶν ὑπὲρ Χριστοῦ παρίστατο δημηγοριών· καὶ ἀπαρακα· λυπτότερον ἐντεῦθεν τὰ τοῦ λόγου προῄει· καὶ Πέ τρος μὲν οὕτω τοῖς τε παθήμασιν ὑπερήδετο, κἀκ τούτων μᾶλλον πρὸς τὸ Εὐαγγέλιον ἐπεῤῥώννυτο, και καινότερος καθ᾿ ἡμέραν ἐξητάζετο ἑαυτοῦ. Δήλος δὲ Παῦλος, ἀλλὰ γὰρ εὐχῆς ἔργον καὶ τὰ τοῦδε συντέμνοντα μέν, μή μέντοι πίξω πάνω τοῦ κατ᾽ ἀξίαν ἐλαύνοντα διηγήσασθα:, οὐκ ἄνευ κινδύνων νυκτὸς ἐν Δαμασκῷ χαλαβείς διὰ τοῦ τείχους σπυρίδι· καὶ γὰρ ὁρμὴ κατ' αὐτοῦ τῶν Ἰουδαίων ἀνήφθη καὶ πρὸς θάνατον ζήτησις· ἐπεὶ μὴ ἀντιβλέπειν ταῖς των αὐτοῦ λόγων ἀντιθ'σ:σιν εἶχον καὶ οἴπερ οὐκ ἔστιν ὅτε λόγων ἀκούειν ζωῆς ἀνεκτῶς ἔφερεν, θάνατον ἐτίθεσαν τῷ διδάσκοντι τὴν ζημίαν· ἀλλὰ γὰρ εἰ καὶ μηδὲν ἄλλο δεινὸν ὑπωπτεύετο τοῦτό γε, ἐχρῆν ἀγνοεῖν πρὸς ἀνθρώ των ἦν ἀμαθεστάτων και θρασυτάτων, χερσὶ τοὺς ἀληθεῖς καὶ σοφούς λόγους ἀμύνεσθαι. Πλήν καίπερ ὄντων ἐν τοῖς τοιούτοις τούτων, καὶ ᾿Αντιόχεια τῆς Πισιδίας αὐτῷ μετὰ πολλὰς πόλεις καὶ ἔθνη προστιθέμενα τῇ πίστει διωγμὸν ἐπανίστησιν, οὐδὲν ὅ τι μὴ τῶν κακῶν ἀπειλοῦντα. Ο δ' ἐκτιναξάμενος καὶ τὸν κονιορτὴν τῶν ποδῶν, γνώμης γίνεται καὶ τοῖς ἐν Ικονίῳ κηρύξαι. Ενθα τῶν μὲν αὐτῷ τε καὶ τῷ σὺν αὐτῷ Βαρνάβα προσθεμένων, τῶν δὲ συμπονούντων τοῖς Ἰουδαίοις, τί δεινὸν ἢ τί ἐλέ. θριον φάναι ὁ μὴ τηνικαῦτα κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐμελετᾶτο; Όμως δ᾽ οὖν Λύστρα μετ' Ικόνιον αὐτ τοὺς διαδέχεται, καὶ τοῦ χωλοῦ θεραπευθέντος ὑπὸ τοῦ Παύλου, καὶ θυσιῶν και στεμμάτων προσαγομένων, τί τοῦτο; μεταβολή πάντων ἐξαίφνης· οἱ γὰρ ἀπ᾿ ᾿Αντιοχείας καὶ Ἰκονίου κἀκεῖσε γενόμενοι πάντα ψεύδεσθαι τοὺς ἀποστόλους ἀνέπειθον· κἂν μὴ ὁ πρόσθεν χωλὸς τῇ περὶ αὐτὸν ἀπιστεῖν βούς ληται θεραπεία, σκοπεῖν τε παρήνουν, μὴ προδιδόντας σφᾶς ἀλῶναι τὰ πάτρια. Επιδίδωσι γοῦν τὰκακὸν καὶ ἐπὶ μεῖζον εἰ; τέλος βαδίζει, καὶ ἐπὶ τοσόνδε λίθοις ὁ Παῦλος βάλλεται, ὡς ἅτε μηκέτι μετἦν αὐτῷ πνοῆς ἔξω συρόμενος ῥιφῆναι τῆς πόλεως· ἀλλ᾽ οὐδὲν οὔτε φοβερὰ οὔτ᾽ ἀλγεινά ταῦτ' ἐποίει τῷ Παύλῳ, οὐδὲ πρὸς τὸ φιλοψυχότερον ἐσωφρόνιζεν· οὐδὲ τὸ παραμικρὸν θανεῖν δεδιέναι τὸν θάνατον ἔπειθεν. Τί δὴ τὸ ἐντεῦθεν; πολλὰς μεταξὺ πόλεις ἀμείβων καὶ κώμες καὶ φροῦδα πανταχόθεν δεικνύς, ὅσα τε πρὸς ἀσέβειαν Ελληνα; ἐξεχύλια. Καὶ ὅσα μὴ πρὸς Χριστὸν ἐνῆγε τοὺς Ἰουδαίους, ἐφίσταται καὶ Φιλίπποις, οὐκ ἀσήμῳ πόλει Μακεδονίας. Ἐπεὶ δὲ κἀκεῖ τόν τε λόγον καταγγέλλων καὶ τοῖς τῶν δαιμόνων λυμαινόμενος πράγμασι καὶ τὸ τοῦ Πύθωνος πνεῦμα τῆς παι δίσκης ἀπήλασε διδάξας αὐτὸ μηδὲν περὶ ἑαυτοῦ μέγα φαντάζεσθαι, καν προλέγειν οἴηται, μηδέ τι μεῖζον εἰδέναι Χριστοῦ καὶ τῶν Χριστοῦ μαθητῶν, εἰ καὶ τὰ μάλιστα ταῦτα λέγων ἠλήθευε μὲν οὐ μὴν ὥστε καὶ ἀληθῆ δοκεῖν λέγειν ἠβούλετο· ἐνω ταῦθα ῥῆξίς τε τῶν ἀποστολικῶν ἐσθήτων ἄκοσμος εὐθὺς ἤδη καὶ μέλη ῥάβδοις καταξαινόμενα καὶ ἀπαγωγὴ πρὸς εἰρκτὴν, καὶ τοῖς ἑσωτέροις ἑαυτοῖς μέρεσιν ἀσφάλεια τῶν ποδῶν ἐπὶ ξύλου, Τί εἶν Crescit igitur malum et majus in finem fit, et tam multis Paulus lapidibus petitur ut jam non amplins spiritum ducere posset, et ex urbe ejectus est. Seel ista neque dolorosa neque terribilia Paulo erant; neque eum ad id adducebant ut magis vitæ caveret; neque quod fere mortuus erat suadebit, ut mortem timeret. Quid vero inde multas urbes percurrens, multos pagos, et vana ubique ostendens, quibus Græcorum impietatem implicabat, quæ tamen non ad Christum Judæos non adducebant; intrat Philippos, urbem non obscuram Macedoniæ. Postquanı vero hic etiam verbum divinum annuntians et dæmoniorum rebus perniciem afferens, et spiritum quo Delphorum pythonissa afflabatur expulit, monens illum ut nihil magnum producat, quanquaui prædicere futura credatur, neque plura Christo scire et Christi discipulis, quamvis præsertim illa vera diceret, non sane vera dicere videri volebat; tunc rupta apostolorum vestimenta et membra virgis casa, et reditus in carcerein, cui compedibus. Quid enim oportebat Paulum ibi solatio privatum jacere et pessime interiisse; et nibil esse, quo diferant improbi et illi qui omnibus benefaciunt? nullo modo:

Reiter et oller'atus est satis, et nen interiit, et ἔδει τὸν Παῦλον ἐκεῖ παραμιλίες είχα λειφθήνα amines docere cœpit quorum illum dignarentur qui tâm Η και κάκιστα ἐπολέσθαι, καὶ μηδὲν εἶναι τῶν τε κακούργων καὶ τῶν εὖ πάντας ποιούντων τὸ διαλ λάττων οὐδαμῶς: Τοιγαροῦν καὶ ἐψυχαγώγησαι ἱκανῶς, καὶ οὐκ ἀπόλωλε, καὶ πάντας μαθείν παρεσκεύασε, οἴων μὲν αὐτὸν ἠξίουν οἱ καθειργνύνα τες, οἴων δὲ θεὸς οὗ μὴ παρεξῄει τὰς ἐντολάς, καὶ ὡς ἄνθρωποι μηδὲν ὄντες εἶεν, οἱ τὰ τοιαῦτα ὁρῶντες αὐτὸν μηδ' ἐκ τῶν ἴσων Θεῷ πολεμεῖν πεφυκότες, οὐδὲ πολλοῦ γε καὶ δεῖ· αίφνης γάρ σεισμὸς ἀνεπέμπετο· καὶ τὸ δεσμωτήριον εκλο νεῖτο· καὶ αἱ θύραι διίσταντο καὶ τὰ δεσμὰ κατα ρει, καὶ ὁ φύλαξ πανέστιος τὸ θεῖον ἐβαπτίζετο βάπτισμα, καὶ τραπέζης παράθεσις, καὶ εὐθυμία νικῶτα, τὰ πρὶν δεινὰ δόξαντα. Και μετά παρα κλήσεως ἐκεῖθεν ἀπόλυσις. Παῦλος δὲ καὶ τὰ προειρημένα δεινά παθεῖν καὶ ἔτι χείρω τούτων τοῦ παντὸς ἐτιμᾶτο. Αὕτη πρώτη πρὸς τὴν ἀντί πορθμον τῇ ἀδίᾳ τῷ μακαρίῳ διάβασις· οὗτος τρῶτος αὐτῷ διάπλους πρὸς Χριστὸν τὰς ἠπείρους συνήψεν· ἔδει γὰρ καὶ ὅπερ τῆς γῆς ὑπόλοιπον ἦν προστεθῆναι τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ γενέσθαι Χριστού μετὰ τὴν ἕω καὶ τὴν ἑσπέραν· ἀλλὰ γὰρ καὶ μετὰ πολὺν αὖθις τὸν τοῦ κηρύγματος δρόμον εἰς τὴ ἱερὴν εἰσιόντος τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος ὡρμηκότες ἀπρὸς εἶχοντο· καὶ φονεύειν παρεκελεύοντο. Και θόρυβο; περὶ αὐτὸν, ἔσος, οὐδεμίαν παραίτηση προσιέμενος. Έπεὶ δ᾽ ἱκανῶς θορυβήσαντες εἶχον, ἐξαιρεῖται τοῦτον οὐκ ἀθεεὶ τῆς ἐκείνων χειρὸς ὁ in carcarem conj e`rant, quorum autem Deus, cujus non transgrederetur jussa, et quomodo homines cum nihil essent, sie se in ipsum gererent, ne - que posse cum Deo eluctari, multum abest; statim enim terræ motus evenit,et concussum est tribunal omne, et apertæ sunt portæ et d Muxere vincula, et custos cum omni domo divino baptismo ablutus est, dum tabulæ positio et auimus fortis quæ invicta videbantur superavit; quam consolatiorem solut o secuta est. Paulus vero quod et prædicta mala et ist's pejora pateretur, honori ipsi datnm est. llinc prima illi navigatio pro Christo fuit in continentem terram. Oportebat enim quidquid reliquum terræ erat Ecclesiæ adjici, et illam totam Christi fieri a solis ortu usque ad occasum. Sed enim et post multum rursus proclan:ationis cursum in templum introeuntis Judæorum populus irruit et stricte tenuit; et neeandum conclamabant; et turba tanta circa illum, ut nulla salutis spes appareret. Quum autem satis pertarlationis fecerunt, a∙ripit eum non sine vi ex illorum manibus chiharchus, dicens juste que ad eum spectabant visa fuisse; et tribunal aperitur, et quanquam coutra legem aderant sacerdotum prin ipes, rursus Pauli os verberatur. Etiam rursus conversio et conjuratio illorum qui se ipsos devoverant, neque bilum manducaturos aut bibituros, prius quam Paulus malam vitam nala morte expiaserit. Tum insidias χιλίαρχος, δίκῃ τὰ κατ' αὐτὸν εἰπὼν ἐπισκέψασθαι, agnovit ebiliarchus, et Paulus missus est adduces et hinc Romam ad Caesaren. Hi autem iusilias struebant, quum cognovissent. Pauli conscientiam sua pravitate plus valere, et sacerdotum principes contra leges ducum partes cepisse; Paulus nihil sapientius aut efficacins existimavit quam per Deum jurare, si modo pœnitentia ducti id facere vellent. Ille enim wanus effugiebat corum valere jurijurando dicens. Lupi vero frustra hianti ore seterunt, Paulo non læso, quanquam et juste et injuste jurare parati essent, necantes, alii anim:... alii corpus. Opera pretium esse videtur pericula Romam navigantium exponere. καὶ δικαστήριον δη συγκροτείται καὶ παρήσαν ἀνομοῦντες ἀρχιερεῖς, καὶ πάλιν Πούλος κατά στόμα τυπτόμενος. Ετι πάλιν συστροφή και συνωμοσία τῶν ἀναθεματισάντων ἑαυτοὺς, μήτε φαγεῖν μηδε νός, μήτε πιεῖν, μέχρις ἂν δηλώσῃ Παῦλος κακώς πολιτευσάμενος τῷ κακῶς ἀπαλλάξαι. Καὶ γνώσις τῷ χιλιάρχῳ τῆς ἐπιβουλῆς, καὶ Παῦλος ἀναπέμπετα πρὸς τοὺς ἡγεμόνας, κἀκεῖθεν πρὸς Ρώμην καὶ Καίσαρα ότι δὴ καὶ ἀκριβῶς οἱ ἐπιβουλεύοντες ᾔσθοντο, ὡς τῆς αὐτῶν πονηρίας κρείττων ή Παύλου σύνεσις ἦν· καὶ ὡς οἱ μὲν ἀρχιερεῖ παρανόμῳ ἐστρατηγοῦντο, Παῦλος δὲ Θεῷ, οὗ σοφώτερην οὐδὲν οὐδὲ ἰσχυρότερον καίτοι τῶν ἔρχων αὐτοῖς οἶμαι μεταμελήσαι εἴπερ εὐορκεῖν ἤθελον. Ὁ μὲν γὰρ τὰς αὐτῶν εὐθὺς χεῖρας διέδρα χαίρειν ἅμα της ὅρκοις ἀφεί;· οἱ δὲ λύκοι μάτην χανόντες έστησαν, Παῦλον μὲν οὐκ ἀνῃρηκότες, ἑαυτῶν δὲ κἂν εὐορκεῖν παν ψευδορκεῖν ἦταν ἕτοιμοι αυτόχειρες γεγονότες τῷ δευτέρῳ μὲν τῆς ψυχῆς, τῷ προτέρῳ δὲ καὶ τοῦ σώματος. Δέξεις δ' ἂν νοῦν ἔχειν καὶ τὸ τοὺς κινδύνους τοὺς κατὰ τὸν εἰς Ῥώμην πλοῦν ἐξετάζειν. Et ut omnes æquo animo sufferebat, geminis, Ð terra marique, vel potius variis periculis pro solo Christo se ipsum exponens, et ubique, quamvis non indictam conciliatamque elementorum secur talem inveniens. Caterum, simamus, si videtur, illum ipsum et hæc et alia sua pericula exponere, ut orationem nostram, ipsius quoque verbis, queir admodum et factis nonnihil ornemus: Ministri (!) I c in ipit elitio Gretser ana. Καὶ ὡς πάντας εἰψύχως ἔφερεν ὑπὲρ ἑνὸς τοῦ Χριστοῦ διπλοῖς καὶ κατὰ γῆν καὶ θάλατταν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, πολλαπλοῖς κινδύνοις ἑαυτὸν ἐκδιδοὺς, καὶ ἀκήρυκτον πανταχοῦ τῶν στοιχείων ἑαυτῷ τὴν ἀσφάλειαν ἔχων. Πλὴν ἀλλὰ δῶμεν ἡμεῖς, εἰ δοκεῖ, τὴν αὐτὸν αὐτοῦ μνημονεύεσθαι κινδύνων τούτων τι καὶ τῶν ἄλλων, ἵνα τὸν ἡμέ τιμον λόγον καὶ τοῖς αὐτοῦ ῥήματιν ὡς καὶ τοῖς

ENCOMIUM SS. PETRI ET PAULJ. laboribus plurimis, in plagis supra modum, in carce‐ ribus abundantius: in mortibus frequenter a Judis quinquies quadragenas una minus accepi. Ter virgis casus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci, die et nocte in profundo maris fui. In itineribus sæpe, periculis fluminum, periculis latromun, periculis ex genere, periculis ex gentibus, pe - riculis in civitate, periculis in solitudine, periculis in mari, periculis in falsis fratribus, in labore et ærumna, in vigiliis multis, in fame et siti, in jejuniis multis, in frigore et naditate '. Έργος κοσμήσωμεν. Διάκονοι Χριστοῦ εἰσι, πα- Christi sunt (ut mius sapiens dico ) plus ego: in γαργενών λαλῶ, ὑπὲρ ἐγώ· ἐν κόποις περισσο τέρων, ἐν πληγαῖς ὑπερβαλλόντως, ἐν φυλακαῖς περισσοτέρως, ἐν θανάτοις πολλάκις. Υπό Ιουδαίων πεντάκις τεσσαράκοντα παρά μίαν ἔλαβον. Τρὶς ἐῤῥαϊδίσθην, ἅπαξ ἐλιπάσην, τῇὶς ἐναυάγησα, νυχθήμερον ἐν τῷ βυλῷ πε· ποίημα· ἐδοιπορίαις πολλάκις· κινδύνοις ποταμῶν, κινδύνοις λῃστῶ, κινδύνοις ἐκ γένους, κινδύνοις ἐξ ἐθνῶν, κινδύνοις ἐν πόλει, κινδύ νοις ἐν ἐρημίᾳ, κινδύνοις ἐν θαλάσσῃ, κινύ τοῖς ἐν ψευδαδέλοις· ἐν κάτῳ καὶ μέχλῳ, ἐν ἀγρυπνίαις πολλάκις, ἐν λιμῷ καὶ δίψει, έν νηστείαις πολλάκις, ἐν ψύχει καὶ γυμνότητι. "Αρα δοκεῖ τινι βέλτιον ἢ κατὰ Παῦλον, τινὰ τῶν ἄλλων τὰ Παύλου φράσαι; Έμοί γε μὲν οὐ δοκεῖ. μηδ' ἄλλῳ μηδενί. Οὐ μὴ παρ' οὐδὲν τὸ χρῆμα τῆς ἀληθείας άγει. Τούτων τὰ μὲν ἔστι καθαρῶς τοῦ Παύλου, τὰ δὲ καὶ Πέτρῳ κοινά, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, πάντα κοινά· οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ μὴ κἀκεῖνος εἰς ἀνάγκην κατέστη, τὰ καθ' αὐτὸν Κορινθίοις ή τισιν ἄλλοις διεξελθεῖν, παρὰ τοῦτ᾽ ἂν ἐγὼ κελεύοιμι μὴ κἀκεῖνοι τοιαῦτα παθεῖν οἴεσθαι. Επείπερ ἂν μηδὲ Κορίνθιοι Παύλῳ τὰς αἰτίας παρέσχον τοῦ ταῦτα γιά φειν, οὐκ ἂν ἦν ἄλλως ἐντεῦθεν αὐτὸν ἐπαι εἶν. Φέρε γὰρ ὡς ἄν τι καὶ αὐτὸς ἔρωμαι· εἰ Πέτρον μὲν γράψαι συ α. έδη, Παῦλον δὲ μή, ἆρα παρὰ τοῦτ᾽ ἦν δίκαιος ὁ Παύλος μὴ τὰ τοιαῦτα παθεῖν ὑπειλήφθαι, οὐχ έως κἂν μὴ τὸ ἀληθὲς ἀποκρύπτεσθαι βούλῃ; "Ωσπερ οὖν κἂν μὴ Παῦλος ἔγραφεν, οὐ παρὰ τοῦτό γε οὐκ ἂν ἦν ταῦτα πεπονθώς, οὕτως ἐπειδὴ καὶ Πέτρος μὴ γέγραφε, ταῦτά τε πάντα, καὶ πλείω τούτων παθεῖν ὑπειλήφθω. Πλὴν ὡς ἐν τοῖς ἄλλοις, ἔστω κἂν τούτοις ἀμφοῖν τὸ πάντα κοινά. Καὶ γινωσκέ σθωσαν οἱ ἀπόστολοι μεγάλοις μὲν ἐπιβαλόμενοι, μεγάλα δὲ κινδυνεύσαντες, μεγάλα δὲ κατορθώσαντες, καὶ τελευτώντε, μεγάλων ἀξιωθέντες. Κινδύνοις μὲν γὰρ περιέπεσον, ὡς μηδὲν εἶναι τοῦ; τῶν ἄλλων & πάντων πρὸς τοὺς αὐτῶν τῷ πλή Οι τε καὶ μεγέθει. Τιμῶν δ' αὖθις έτυχον, ὡς μηδὲν εἶναι πρὸς αὐτὰς τοὺς κινδύνους. Τό τε πολλα πλάσιον πρὸς τὰ παθήματα τῶν τιμῶν μηδ' ἐννοεῖν ἐγχωρεῖν. Ἐμοὶ γὰρ χωρὶς τῶν ἄλλων, ἡνίκα ἂν καὶ τοῦ: ἐπὶ νοῦν ἀναβη, ὡς ἐπὶ θρόνων ἅμα τῷ κριτή καθεδούνται, οὔς τινάς ποτε του σιμόνους, καὶ ἣν τὴν ὑπ' αὐτῶν καθέδραν νοεῖν χρή. Καὶ ὡς κορυ φαῖοι παρεδρεύσουσι τῶν συναποστόλων, καὶ τῷ κριτῇ συνδικάζουσι, δοκεῖ θεούς Θεῷ συγκαθή μένους ὁρᾷν. Καὶ ἡ δόκησις υπερφυείς αιτή.. Τοῖ γὰρ ἀξίοι; Θεοῦ πατρὸς ἑαυτοὺς παρεσκευατό σο * 1 Cor. x1, 25-27. Num quis est, qui censeat alium quempiam mefius potuisse certamina Pauli percensere, qu ipsum Paulum? Mihi quidem hoc non videtur, et, ut existimo, neque alteri cuipiam), qui veritatem in postremis non dueat; quorum quædam in solidum suut Pauli, quædam Petro itidem communia; vel, ut rectius loquar, omnia sunt communia. Non enim quia cum necessitas non compulit, ut que perpessns est Corinthiis vel aliis exponeret, ideo jubeo credere eum talia non pertulisse, quandoquiden, Paulus has suas laudes nunquam in litteras retulisset, nisi ei Corinthii occasionem dedissent. Cedo enim, ut et ego aliquid quæram: si Petrus scripsisset, Paulus vero non scripsisset, num propterea æquum fuisset suspicari, Paulum non esse talia passum? Non ita, nisi veritatem de industria celare velis, Sicuti igitur, licet Paulus hæc talia litteris non trandasset, non idcirco talia passus non fuisset, ita postquam Petrus se talia passum non esse nullo scripto prodidit; eam ob causam talia non pertulisse existimari non debt, sed, ut in aliis, ita et hic utrique omnia sint communia; certomque esto, istos apostolos ad magņa quidem missos, in magna pericula conjectos, 111:1 - gna præstitisse et effecisse, et post hujus vitæ fi. nem magnis præmiis affectos esse. In tam grandia enim pericula inciderent, ut aliorum discrimina cum his coll ta vix arstipari possint, sive multitudinem, sive magnitudinem spectes. Eos vicissim honores adepti sunt, ut pericula cum illis comparata exigui momenti videant.gr; neque varictas et abundanția honoris, si componatur cum ærunītis, animo et cogitatione efformari queat. Ego præter catera, mente non assequor, quoiNOdo rum Judice super thronos sessuri sint, quales scilicet throni illi futuri, et qualem in singulis cathedram animo concipere oporteat. Et cum principes apostolorum collegis suis president, et cum judie: simul julicant, videor deos simul cum Deo corsiden es videre. Que sane existimatio verissima est: nam iis qui se Deo Patre dignos reddiderunt, appel-

latio filiorum Dei et deorum rectissime tribuitur. Εt σιν ὀρθότατα ἂν ἔχει καὶ Θεοῦ υἱοῖς καὶ θεοῖ; par est ut cum quo ratione suscepta carnis, ingloriam vitam agente, ingloriam simul vitam duxerunt, cum eodem ad propriam gloriam assumpto, conglo rificentur ut proinde mihi apostolos, quasi jam thronis iusidentes, contemplanti, sic afari lubeat: χρηματίζειν. Καὶ ᾧ συνηδήξουν ἀδοξοῦντι λόγοις οικονομίας, τούτῳ μετὰ τῆς οἰκείας ιόντι δόξης συνδοξασθῆναι. Ὥστε μοι καὶ τοὺς ἀποστόλους δρον ἐπὶ τῶν θρόνων νῦν ἱδρυμένους δοκοῦντι, ταυτὶ πρὸς αὐτοὺς ἔπεισι λέγειν· Νῦν ἐχρῆν ὑμᾶς τὰς ἀμοιβάς, ὦ τῷ λόγῳ πολλά συμπονήσαντες, ἀπολαβεῖν. Νῦν καθαρὰ τὰ τῆς δόξης τῷ διδασκάλῳ τε καὶ ὑμῖν. Νῦν οὐδὲ δε παραπετασμάτων, οὐδὲ πτωχείας προβεβλημένης Πάλαι ταῦτα κοινῶς ὑμῖν ἐτιμᾶτο, ώς μηδ' ἔχειν εἰπεῖν μήτε τότε, τίς μᾶλλον ὑμῶν ταπεινός, τίς ἀκτήμων, τίς ἄτιμος, τίς ἐλαυνόμενος πανταχόθεν, τις κακουχούμενος, μήτε νῦν, τίς μᾶλλον ὑψηλό; Oportebat ut vos, qui cum Verbe multos labores exantlastis, nunc retributionem acciperetis. Nunc sincera et liquida magistri vestri et vestra est gloria. Nunc nullo opus est tegumento, et paupertatis objectu, quam olim in communi colebatis, ut dicere non habeam, quis ex vobis tunc magis fuerit humilis et abjectus, quis magis egenus, quis magis inhonorus, quis undique expulsus, quis pessime habitus; ita et nunc statuare non possum, quis ex τις πλούσιος, τίς εἴπου και μόνον μνημονευθείη, vobis sit sublimior, quis ditior, quis, sicubi vel solum mentio ejus incidat, statim honoribus, plausibus et lau.libus non cumuletur. Quis, qui nunc libentissime ubique locorum recipitur? Quis, qui Danc tanta beatitudine fruitur? lli seminum illorum manipuli sunt. Hæc præclare factorum præmia. II. certaminum coronæ. llæc ineffabilium laborum merces. Ejusmodi nunc divitiarum, voluptatum et honorum copia circuinfluitis, qualis nulli mortalium, sed nec omnibus simul unquam obtigit. Et si quis vos nominet, jam fontem omnium bonoruin nominavit. At quorsum evasit oratio? nam cum pericula, que apostoli subierunt, exposuisset, adjecit nescio quo pacto et honores, quibus ob pericula cohonestati sunt; magis autem conveniebat prædicare illaum libertatem, qua pericula excusserunt, quemad. modum a concitato vento flamma quam altissime sustollitur. Si quis sciscitetur, qua ratione acciderit, ut isti ex periculis in pericula succurrerent; quid aliud respondentés a veritate minus aberraLimus, quam si dicamus, libertatem illam pericula illa peperisse? Et quidem quotidianam illorum libertatem explicare velle, proprii operis fuerit. At videa nus, qua libertate erga omnes usi sint instante post resurrectionein Pentecoste. Cum enim Spiritus sanctus de calo cun sonitu, specie ignitarum linguarum, supra singulos apostolos sedisset, et propria sua gratia indoctos replevisset, omni - bus, peregrinis linguis loquentibus, et iis qui ex omni natione, quæ sub coclo est, convenerant, suam patriam et nativam linguam in apostolorum ore agnoscentibus et intelligentibus, hocque pro maximo miraculo reputantibus, non deerant qui apostolos musto ebrios dictitarent, stulta prorsus el ebriis vere convenientia effutientes. Etenim si quis ex me quæreret utrum non intelligentes ea quæ audiebant, apostolos musto ebrios esse afirmarint; an intelligentes, responderem, ine ex «traque parte eos pro insipientibus ducere. Si enim non intelligentes, apparet eos, prætermisso verita - tis examine, temere verba fundere: cur enim ego η αὐτίκα τιμαὶ καὶ κρότοι καὶ ἔπαινοι. Τίς ἀσμένω; ἂν ἀπανταχοῦ δεχθησόμενος; Τίς συνών τοσαύτῃ μακαριότητι; Ταῦτα τῶν σπερμάτων ἐκείνων τὰ δράματα, ταῦτα τῶν κατορθωμάτων ἐκείνων τὰ γέρα. Οὗτοι τῶν παλαισμάτων οἱ στέφανος· οὗτος ὁ τῶν ἀμυθήτων πόνων μισθός. Ταῦτα καὶ πλουτεῖτε, καὶ ἀπολαύετε καὶ τιμᾶσθε, & μηδείς μηδέ· ποτε τῶν ἐπὶ γῆς ἐν τούτοις αὐξηθέντων ἀνθρώπων, ἀλλ' οὐδὲ πάντες ὁμοῦ. Καὶ νῦν ἂν ὑμᾶς εἴπη τις, εὐθὺς ἅπαν ἐδήλωσεν ἀγαθόν. ᾿Αλλ' ὅθεν ὁ λόγος ἐξέβη; 3 γὰρ κεκινδυνεύκασι διεξελθὼν οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἃ τετίμηνται διὰ τοὺς κινδύνους προσέθηκεν οὐκ οἶδ' ὅπως. Ην δὲ μᾶλλον ἀκόλουθόν τὴν παῤῥησίαν εἰπεῖν δι' ἧς ἀνε ρίπιζον τοὺς κινδύνους, ὡς ὑπὸ σφοδροῦ πνεύματος φί εἰς μέγιστον αίρεται. Καὶ γὰρ εἴ τις άροιτο, πόλιν οὗτοι κινδύνοις ἐκ κινδύνων ὡμίλουν ἀεὶ, τί δι ἕτερον ἢ τὴν παρρησίαν μητέρα τῶν κινδύνων εἰπόντες, τῆς ἀληθείας μᾶλλον ἐχοίμεθα; Τὴν μὲν οὖν όσημέραι παρρησίαν αὐτῶν συγγραφῆς ἂν ἔργον εἴη διεξιένα: 'Αλλ' ὅπως τῆς Πεντηκοστῆς μετὰ τὴν ἀνάπα ἐνστάσης ἡμέρας, πρὸς ἅπαντας ἐπαρρησιάσαντο. Τοῦ γὰρ Πνεύματος οὐρανόθεν σὺν ἤχῳ πυρίνων είδει γλωσσῶν ἐπικαθίσαντος ἑκάστῳ τῶν ἀποστό λων, καὶ τῆς ἰδίας τοὺς ἀγραμμάτους πληρώσαντο; χάριτος, καὶ πάντων ἑτέραις γλώσσαις λαλούντων, καὶ τῶν συνεληλυθότων ἐκ παντὸς ἔθνους τῶν ὑπ' οὐρανὸν τὴν οἰκείαν ἑκάστου συνιέντος φωνὴν, καὶ τοῦτο μεγίστην πατῶν ὕλην θαύματος ποιουμένων, ἦσαν, οι γλεύκους μεμεστῶσθαι τοὺς ἀποστόλους ἔλεγον, ἀνόητα πάντη καὶ ὡς ἀληθῶς μεθυόντων ἀποφαινόμενοι. Καὶ γὰρ εἰ με τις περὶ αὐτῶν ἤρετο. πότερον οὐ συνιέντε;, ὧν ἤκουον, γλεύκους μεστοὺς εἶναι τοὺς ἀποστόλους ἔφασκον, ή συνιέν τες; εὗρον ἂν ἀνοήτους οιόμενον ἑκατέρωθεν. Εἰ μὲν γὰρ οὐ συνιέντες, φαίνονται πρὶν εἰς ἐξέτασιν ἔχειν τῆς ἀληθείας, εἰκῇ τὸν λόγον ἀποῤῥιπτοῦντες. Τί δή ποτε γὰρ διὰ τὴν ἑτέρων ἀπαιδευσίαν παραληρεῖν

ἐγὼ δέξω; εἰ δὲ συνιέντις, συντίθενται εἰ δήπουθεν ob aliorum insperitiam delirare existimer? Si vero ἐθελοκακεῖν, τὸν δ᾽ ἀδελφὸν εἶναι ἀνοίας, οἶμαι καν ἐκείνους ἐρωτηθέντας εἰπεῖν. ᾿Αλλὰ γὰρ Πέτρος ὁ πρωταγωνιστής και κορυφαῖος τῶν ἄλλων, καὶ πρῶτος παρρησίαν ἀναλαβὼν, τὴν μὲν τοῦ κραιπαλον δόξαν, τῇ παραθέσει τῆς τρίτης ὥρας ἀνεῖλεν. Πάλαι δὲ τῷ Ἰωὴλ εἰρημένον ἀπέδειξε. Τὸ Πνεῦμα μέλλειν ἐπὶ πᾶσαν ἐκχυθή σεσθαι τὴν πιστεύσασαν σάρκα καὶ προφητεύσειν, καὶ ἅτε πλείονος ἢ καὶ πρόσθεν σπάσας τῆς τοῦ «Πνεύματος χάριτος, καὶ πλείονος, ἢ καὶ πρόσθεν μετέσχε τῆς παρρησίας, καὶ μισθὸς τῆς παρρησίας αὐτίκα μὲν τῶν προστεθέντων ή τριπλή χιλιάς. Η Μετ' οὐ πολὺ δὲ κακῶν φασιν Ιλιάς, ἀπειλαὶ καὶ πληγας, καὶ εἱρκταὶ καὶ ἀτιμίαι, καὶ διωγμοί, καὶ ὧν οὐδ᾽ ἂν ἐν ὅ γε μὴ Πέτρο;, ἢ κατὰ Πέτρον ὢν ὑπενέγκαι. Εντεθέν τε μέχρι τέλους τά τε τῆς παῤῥησίας, καὶ τὰ τῶν κινδύνων συντρέχοντα τε ἀλλήλοις καὶ οὐδέτερον θατέρου λειπόμενον. Καὶ Πέτρος ἐν ἱερῷ καὶ δημοσίᾳ δημηγορῶν ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ, κἂν μὲν εἰς εἱρκτὴν ἀπάγηται ἐπὶ βασίλεια νομίζων προπέμπεσθαι, ἂν δὲ ἀπειλῶν ἀκούῃ, ὡς ψόφου παρακούων κυμάτων, ἂν δὲ καὶ μαστίζη και, στεφάνου, δοκῶν περιτίθεσθαι. "Αγε μὴν τῷ Πέτρῳ ταῦτα καὶ Παύλῳ, ὑπὸ τοσαύτης ἀνεπτερωμένῳ καὶ τούτῳ τῆς παρρησίας, ὡς καὶ ἐν συναγωγαῖς, καὶ κατὰ Σάββατα, μηδὲν ὑποστέλλεσθαι κηρύττειν τὸν Χριστὸν Υἱὸν τοῦ ζῶντος Θεοῦ, καν πρὸς τοὺς ᾿Αθήνησι διαλέγηται σοφωτάτους, μηδὲν εἶναι τὴν καταργουμένων ἐκείο νων σοφίαν ἀρκοῦσαν αἰτίαν τοῦ τὴν ἰδιώτην καὶ σπερμολόγον δοκοῦντα σιγαν. Τί γὰρ Παύλῳ τὸ ἀττι - πίζειν, εἰ μὴ μέλλοι κηρύττειν Χριστόν; Ταῦτ' ἄρα καὶ πρὸς τοὺς δεινούς λέγειν εἶναι δοκοῦντας ἐπαῤῥησιάσατο. Οὐ γὰρ ἦν ἰδιώτης τῇ γνώσει, οὐδὲ τῇ ἐκείνων φωνῇ τὴν σοφίαν ἐμέτρει. Καὶ Διονύ π.ος, ὃς πρῶτος Αθηναίων τὴν Ἀθηναίων γλῶτταν τετίμηκε, καὶ πολλοὺς ἄλλους ἐξαρτησάμενος ἑαυ τοῦ, δῆλον ἔθηκεν Αθηναίοις, ὡς ἔστι τι κρεῖττον τοῦ ἀττικίζειν, οὐδ᾽ ἐν λέξεσιν, ἀλλ᾽ ἐν νοήμασιν ἡ εὐσέβεια, καὶ ὅτι κομψοὶ μὲν λόγοι εὐσεβείᾳ υπηρετούμενοι, τῶν οὐ φαύλων. "Ος δὲ ταύτης αὐτοὺς ἀποστήσας κεκτῆσθαί τι καλὸν οίεται, κἂν ἄμμου σωρὸν ἔχων, χρυσῷ πλουτεῖν ἑαυτὸν πείσεις. Δεινὸν γὰρ εἰ ἱματίῳ μὲν καὶ ὑποδήματι καὶ τοῖς ἄλλοις τίνα τρόπον χρηστέον, οὐ μικρὸν ποιησόμεθα λόγον, λόγῳ δὲ, ᾧ τῶν ἐπὶ γῆς διαφέρομεν ζώων, μὴ κατὰ λόγον χρησόμεθα, ἅμα μὲν γὰρ καὶ κατ' ἐπωνυμίαν εὔλογος ἡ χρῆσις ἔσται τοῦ λόγου, ἅμα δὲ ἐφ᾽ οἷς δεῖ. Ακριβῶς τοῦτό γε ἡμῶν εἰδότων εἰ λόγων κομψῶν ἄν τις ἀφέλῃ τὸ ἐφ᾽ οἷς δεῖ, κατ᾽ οὐδὲν αὐτοὺς τῶν ἀσυνέτων διαφέρειν ποιεί. * Joel 11, 28. • Act. 11, scr.. intelligentes, aperte convincuntur, quod dedita opera improbi esse voluerint, hoc inscitive cognatum esse, ne ipsos quidem si roges, inficiaļuros ar itror. Caterum Petrus primus ille pugit, et princeps aliorum primus libertate assumpta, suspicionem illam de crapula, oppositione tertiæ horæ refuta - vit. Et id quod jam olim propheta duel prædiseral ', attulit; nempe futurum tempus quo spiritus super-ominem carnem credentem effunderetur, credentesque prophetarent. Porro quo plus quami prius de Spiritus gratia hauriebat Petrus, eo etiain plus quam prius de libertate participabat; cui liberLati statim, mercredis loco, trium millium conversio reddita est. Non diu post secula est malorum, ut fertur, Illas, minæ, plagæ, carceres, probra et persecutiones, quorum omnium nihil est quod non vel Petrus, vel socii Petri pertulerint. Hinc vero usque ad supremum vitæ diem, semper libertatis et pericula connexa deprehendes, neque unquam ab invicem separata. Et Petrus, tam) in templo quam publice in plateis, Christum annuLians, si in carcerem abripiatur, ad regalem dignitatem se duci autumat: si minas audiat, eas non pluris facit quam undaruni strepitum. Si flagelletur, corona regia se redimi censet '. Hæc quæ in Petro elucescunt, in Paulo itidem ejusdem libertatis alis instructo ita reperi 's, ut singul.s Sabbatis in synagogis *, Christum Filium Dei viventis absque ulla dissimulatione prædicaverit, et quamvis cum sapientissimis Atheniensibus disputet *; haud tamen inanem et evanidam eorura sapientiam sibi, qui ut indoctus et seminiverbius traducebatur, silentii frenum injici passu18 ('sl. Quorsum enim Atticismus Paulo, si non est prælicaturus Christum? Hunc in modum et coram illis qui dicendo et disserendo valere videbantur, libertate usus est. Non enim erat idiota cognitione, neque ¡Harum lingua sapientiam metiebatur; et Dionysius, qui primus ex Atheniensibus Atheniensium linguan honoravit, multosque sibi socios adjunxit, Atheniensibus planum fecit, esse aliquid meliis et praestantius Atticismo, neque in verbis, sed in sensu et affectu pietatem consistere; dissectamque orationem, si pietati subserviat, haud contemnendam esse. Qui vero a vera religione alienos et abstractos aliquid præclare possidere putat, is sibi· persuadeal, se auri ditissimum esse, licet nihil aliud quam arenæ cumulum possideat. Miruin vero, si, quomodo vestimento aut calceamentis, et id ge nus alis uti oporteat, haud obiter ratione exquirımus; ratione autem et oratione, qua a brutis animantibus distinguimur, convenienter rationi non utimur, ut a ratione simul usus simulque iluð, • Set. ut et ν. * Act. xviii, 4. Act. xvi, 16 segg.

100% ubi et quando op rtet, rationi consentanea evadant, animo illu) accurate revolventes: si quis a corrupta oratione separet decorum, sen ubi et quando oportet, eum effecturum, ut a brutis intalligentia destitutis nihil penitus discrepet. Ο δὲ λόγος ἐνταῦθα γενόμενος, πρὶν ἢ τὴν σε φί θαυμάσαι Παύλου, πρόσω χωρεῖν πάντων ἧκιπα πείθεται. Καὶ ὁρῶ δὴ τὸν Παῦλον τοὺς ὀφθαλμούς ἐρείσας ᾿Αθήναζε καὶ ὑπερβαλλόντως άγαμαι το καινοτέρῳ τοῦ πράγματος, ὅπως ὑπ' ἀγνώστες Θεῷ, ὅσεις ποτὲ ἦν ἐκεῖνος, τὸν ἀληθῆ καὶ μόνον Θεὸν ᾿Αθηναίους διδάσκει, καὶ τοῖς οἰκείοις ἁλῶνας πτεροῖς παρασκευάζει ὁ λέγεται, καὶ ὅθεν ἐπλανῶντο, πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐκεῖθεν ὁδηγηθῆναι. Καίτοι τίς χη γωνία ναῷ Θεοῦ μετὰ τῶν εἰκόνων; Απόστολος οὗτός φησι. Αλλ' οὐκ ἦν ἐξαπίνης ἐν βαθυτάτη νυκτὶ τὸν ἥλιον ἀνασχεῖν, ὅτι μηδ' ἔπεται ταῦτα τῇ φύσει. ει δὲ πρόσθεν ὄρθρον διασελάσαι τινὰ καὶ αὐγὴν, καὶ οὕτως ὁμιλῆσαι καθαρῶς τῷ φωτί. Τι της τῆς σοφίας οὐδὲν οὔτε παράδειγμα οὔτ᾽ εἰκόνα λαβεῖν ἔστι. Παύλου γὰρ ἦν ἀτεχνῶς οἱ τῶν μετὰ τὴν κλῆσιν ἔργων καὶ λόγων καὶ λόγων οὐδὲν ἀθαν μαστον παρῆλθεν οὐδεὶς, ὄσγε τῇ ἀληθείᾳ μὴ θέλει φθονεῖν. Τὸ δὲ νυνὶ λεχθὲν τίνα ἂν εἶποις ὃς οὐχ ὑπερεθαύμασε; Παῦλος γὰρ οὐδέποτ' ἂν ὁλοίη μὴ θαυμαστόν τι ποιῶν. Τοῖς δὲ μάλιστα πάντων ἀνθρώπων δόξαν ἀπενεγκαμένοις σοφίας ἀνθρωπίνης περιτυχών; πάντων θαυμαστότατον κατεπράξατο. Καὶ γὰρ, καὶ τὸν τοῖς λόγοις τῶν παλαιτέρων Ελλή νων, οἷς τὴν τῶν ποιητῶν ὄνομα ἔχειτο, προς καθαίρε σιν τῆς Ἑλλήνων ἀποχρήσασθαι πλάνης σύνδρομον τῷ προτέρῳ, καὶ πολλὴν προτείνον τὴν ἐκπληξιν εἰ γάρ τοι χρὴ ταῖς ἐκείνων πείθεσθαι βίβλοις, ὡς Παῦλος ἐξηγεῖται, πειστέον. Cæterum oratio bnc delata prius me nequaquam alterius progredi siuit, quam sapientiam Pauli digna admiratione prosecutus fuero. Et in Athenas quidem oculos figens Paulum intueor, et supra modum novitate rei capior et oblector, quomodo occasione sumpta ab ignoto Deo ³, quisquis ille tunc fuerit; verum unicunque Deum Atheniensibus prædicet, cosque propriis, quod dicitur, pennis capiat, et inde unde errabant ad veritatem adducat: quanquam que communio templo Dei cum idolis *? inquit hic idem Apostolus. Sed fieri non poterat ut sol· derepente profundissima sub nocte oriretur; neque enim hoc legibus naturæ consentaneum est, sed prius diluculum et auroram fulgere oportuit, et tune luce pura pure frui. Hujus tantæ sapientiae neque exemplum, neque similitudinem reperire licet; Pauli enim sapientia erat sine ullo fuco et dolo, cujus post vocationem opera nullus ·sine admiratione transiliit, qui veritatis invidia excæcalus non esset. Quod vero jam dictum, quis tandem est qui non admiretur? Nam Paulus nihil unquam egit, quod non esset admirabile. Et cum incidisset in illos, qui maximam gloriam humanæ sapientie apud omnes obtinuerant, facinus om- »ium admirabilissimum patravit; etenim testimoniis à quoque veterum Græcorum, qui poetæ appellabantur, ad destructionem erroris Græcanici usus est, apposite ad priorem demonstrationem, et ad „bstupefactionem multam concitandam, acco umodate; si enim illorum libris credendiuin est, ex c Panli explicatione credendum est. Adhæc non minus prædicatione veritatis al sapientiam demonstrandam facit, si quis ea, quæ mendacio patrocinabantur, ad veritatis defensio nein traducat, ostendatque juxta Salvatoris dictum ', ipsos «domesticos» erroris, erroris hostes et adversarios esse. Nec quispiam sic occinat: ● Peccatoris oleo caput non esse impinguandum *; › quandoquidem ab his dogmata pietatis non pendent: sed eo solum fine proferuntur, ut ex superabundanti manifestum fiat; quomodo error in seipsum incurrens, seipsum evertat; et quomodo semen verbi cadens in animam falsitatis vacuam, incrementum copiat. Et facinus maxime militare es', si quis absque dolo et insidiis in media hostium terra munitionem hostilem occupet, et hac, tanquam propugnaculo, contra hostes, vel potius contra eoruin errorem, utatur. Solon non tam admírabilis legislator ab Atheniensibus habitus est quam Paulus. Neque lavtum admirati sunt ætatis suæ sapientissimum, quantum paulo post divinum hune, prout revera 1 Act xvi, 25. • fl Cor. vi, 14. * Matth. x, Ἐπὶ δὲ τούτοις καὶ τοῦ τὴν ἀλήθειαν κηρύττειν οὐκ ἔλαττον εἰς σοφίας ἐπίδειξιν τὸ τὰ συνηγορούντα τῷ ψεύδει, πρὸς τὸ τῇ ἀληθείᾳ συμμαχεῖν μεθαρμέ ζειν, καὶ τοὺς οἰκείους τῇ πλάνῃ κατὰ τὴν τοῦ Σω τῆρος φωνὴν ἐχθροὺς αὐτῇ καὶ ἐναντίους ἀποδεικνύναι. Οὐ γὰρ ἐκείνό γε φήσομεν, ὡς οὐκ ἐχρῆν ἐλαίῳ ἁμαρτωλοῦ λιπανθῆναι τὴν κεφαλήν· ἐπε: μηδὲ σύστασιν ταῦτα τοῖς δόγμασι συνεισάγει τῆς εὐσεβεία; ἀλλ᾽ ἵν᾽ ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος γένηται δέλον, ὅπως ἡ ἀπάτη ἑαυτῇ περιπίπτουσα, ἑαυτὴν ἀνατρέ πει, καὶ ὁ τοῦ λόγου σπόρος πεσὼν εἰς ψυχὴν ψεύτους σχολάζουσαν, ἐπίδοσιν λάβῃ, καὶ τὸ πρᾶγμα Ο στρατηγικώτατον, ἀτεχνῶς ἐν μέσῃ τῇ πολεμία, φρούριον τῶν ἐναντίων καταλαβεῖν, καὶ τούτῳ κατ' ἐκείνων, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, τῆς ἐκείνων ἀπάτης όρμη τηρίῳ χρήσασθαι. Οὐχ οὕτως 'Αθηναίοι Σόλωνα θαυμαστὸν νομοθέ την ὡς Παῦλον ἡγήσαντο. Οὐχ οὕτως ἐκεῖνον, ἀν θρώπων τῶν κατ' ἐκεῖνον σοφώτατον, ὡς τοῦτον με: οὐ πολὺ θεῖον, καθάπερ γε καὶ ἦν, καὶ οὐράνιο, ἄνο • Psal. cxL, 5.

Ορωπον. Παύλου γὰρ καὶ νῦν εἰσιν ἔτι τῶν νόμων erat, et celestem hominem: nam Pauli leges ἀντεχόμενοί τε καὶ προμαχόμενοι. 'Ο δὲ Σόλων, οὐδ᾽ ἐξ ὀνόματος αὐτοῖς ἔτι γνώριμος, καὶ οὐχ όπως ἂν αὐτοῖς ἡ πόλις εὖ οἰκοῖτο μᾶλλον σκοποῦσιν, ἢ ὅπως αὐτοὺς ἡ ἄνω νέμοι ἡ πόλις οικήτορας, οὐδ᾽ ὅπως Λακεδαιμονίων ή τινων ἄλλων ἐχθρῶν περιγίνοιντο, ἢ ὅπως ταῖς ἀερίαις ἀρχαῖς ὑποκύψαιεν. Καὶ ἦν γὰρ τῶν εὐλόγων ὅσῳ τῶν νομοθετῶν τὸν ὕστερον ἔγνωσαν ὑπερέχοντα, τοσούτῳ καὶ πρὸς ὑψηλοτέραν μετατάξασθαι πολιτείαν, κἄν τις αὐτοὺς ἐξετάζῃ, γνοίη ἂν τὸ μὲν ἑτέρων ἄρχειν, οὐ μέγα τι νομίζοντας, τὸ δ' ἑαυτοὺς ἕκαστον σώζειν, οὐ μικρὸν πάντως. ᾿Αλλὰ καὶ Διονύσιος Αθηναίων εἷς τοιαῦτα ὑπὸ Παύλῳ νενομοθέτηκεν, εἰ μή τι χρὴ Παῦλον κάνε ταῦθα διὰ τοῦδε ἀνδρὸς λέγειν νομοθετήσαι, οἷς πάνω τες οἱ Χριστὸν ἐπικαλούμενοι χαίρουσι χρώμVGL. Ταῦτα τῆς Παύλου παῤῥησίας ὁμοῦ καὶ σοφίας τὰ κατορθώματα. Τούτοις προσηγάγετο Αθηναίους. Τούτων πρὸς ἀξίαν αὐτὸν ἄγασθαι βούλομαι μὲν, οὐ δύναμαι δέ. Ταῦτα τὰς ἐπιβουλὰς αὐτῷ καὶ τοὺς κινδύνους, εἰς μέγα προηγεν. "Ων γὰρ ἐκ πατέρων εἰς αὐτοὺς καθηκόντων Παῦλος ἀπάγειν ἠξίου, τούτων οἱ σφόδρα καὶ ἐπὶ κακῷ τῆς σφῶν αὐτῶν κεφαλῆς φιλ λοπάτορες προϊστάμενοι, πάντα παθεῖν ἂν μᾶλλον ἠνέσχοντο, ἢ Παῦλον ὁρᾶν ἀπαθὴ κακῶν τὰ τοσαῦτα καινοτομούντα. Οἱ γὰρ μηδὲ τοῦ οἰκείου Σωκράτους φεισάμενοι, ἀλλ᾽ οὕτω προθύμως τὸ κώνειον τῷ γέμοντι καὶ φιλοσόφῳ προτείναντες, ὥσπερ ἂν εἴη νέκταρ, αὐτοὶ πίνειν ἔμελλον. Ο δὴ ποιηταὶ πόμα θεοῖς ἐκέρασαν, σχολῇ γ᾽ ἂν τῷ ἐκ Παλαιστίνης ἢ Κιλικίας πεθὲν ἥκοντι οὐκ ἀπαραίτητα εἶχον ὀργία ζεσθαι. Καίτοι Σωκράτης λαβὼν αἰτίαν, τοὺς μὲν νομιζομένους θεοὺς μηδὲν εἶναι λέγειν, ἑτέρους δ' ἀντ᾽ ἐκείνων εἰσάγειν, οὔτε συνεἶπεν οὐδαμοῦ τοῖς κατηγοροῦσιν, οὔθ᾽ ὡς ἀληθῆ λεγόντων ἐπεσημήνατο. Παῦλος δὲ, εἴ τι τοῦτο πρὸς κατηγορίαν ἔλκειν χρεών, κατήγορος ἑαυτοῦ διαπρύσιος ἐν τούτοις εἰσήρχετο, καὶ τῶν ἔξωθεν αὐτὸν ἀσεβείας παρὰ τοῖς ἀσεβοῦσι γραφομένων οὐ προσεδεῖτο. Και Σωκράτης μὲν οὐ τῶν πολλῶν θεῶν ἀφιστάς, ἑνὶ παραδιδόναι κατηγορίαν εἶχε - Παῦλος δ' ἐπανιστας, εἰς ἕνα τὸ σέβας ἐστενοχώρει Θεόν. 'Αλλ' ἴσως ἦν τις κρείττων ἀμύνειν Θεὸς ὁ Παύ λου Θεὸς, ἢ οὓς ἄρτι δεδημιουργηκέναι Σωκράτης ἐλέγετο. Αμέλει καὶ σῶον ᾿Αθήνηθεν τὸν ξένον ἀπαλ λάττεσθαι παρεσκεύασε, καὶ τοὺς πρόσθεν λεγομένους θεοὺς ἐκλιπεῖν. Ωσπερ γάρ, οἱ παραγέγονε φῶ;, ἀχρόνως ηφάνισται σκότος, οὕτω τῶν ψευδωνύ μων θεῶν ὄλεθρος ἔνθα τοῦ ἀληθινοῦ παρουσ.α. Οὐ τοίνυν ταῦτα μὲν θαυμάσιά τε ἡγεῖσθαι χρὴ, καὶ τῆς ἀποστολικῆς λαμπρότητος ἄξια καὶ παρ ῥησίας, ἧς οὐδ' ἂν εἴπο: τις μείζονα; Μικρὰ δὲ τὰ τῆς φροντίδας ἧς τῶν ἐκκλησιῶν ἕνεκεν εἶχεν; PATROL. GR. CXLVI. adbuc retinent et propugnant; at Solon ne de nomine quidem illis notus est: nec tam dispiciunt, ut civitas bene administretur et habitetur, quam ut ipsi supernæ civitatis incolæ fiant: nec tam cordi habent, quomodo Lacedæmonios aliosque hostes suos debellent, quam ut ne ipsi aereis potestatibus subdantur, et par erat, ut quanto posterioren legislatorem veteres praestare intelligebant, tanto ad excellentiorem vivendi formam traducerentur. Quod si quis illos penitius introspicere velit, intelliget, imperium in alios haul magni ab illis pendi, in id vero vel maxime operam conferri, ut uunsquisque æternam beatitudinem consequatur. Tales quoque leges sub Paulo· tulit Dionysius unus ex Atheniensibus, nisi dicere lubeat, Paulum hic quoque ministerio hujus viri tulisse leges, quibus omnes, qui Christum invocant, cum gaudio utuntur. Hæc libertatis et sapientiæ, qua Paulus præditus erat, præclara sunt facinora. Ilisce attraxit Athenienses. Horum gratia pro îneritis eum suspicere et admirari volo, sed non possum. Il:ec iusidias et pericula Paulo vehementer auxerunt; cum enim Paulus illos a paternis traditionibus abducere conaretur, ipsi vero patrum in propriam perniciem nimis amantes ac studiosi essent, omnia potius pati voluerunt, quam ut Paulum talia innovantem mali ærumnarumque expertem vivere paterentur; qui enim neque civi suo Socrati pepercerant, sed ita expedite grandævo jam et philosopho aconitum, quasi nectar foret, porrexerant; ipsique bibituri essent illud, quod poetæ iis miscuerunt poculum, cur ex Palæstina vel Cilicia sero tandem advenienti hospiti inexorabiliter irasce - rentur, causæ nihil habebant. Quanquam Socrates accusatus, quasi vulgo receptos deos nibili penderet, aliosque in illorum locum subintroduceret, neque accusatoribus annuit, neque quasi vera dicerent, vel tenui indicio prodidit. Paulus vero, si quid hic ad accusationem trahere oportet, suiipsius vocalissinius accusator ingressus est, neque extraneis, qui eum apud impios impietatis arguelant, opus habebat. Socrates, non relicta deorum multitudine, accusatus est, quasi unum quemdam Deum assereret. At Paulus aperte totius pietatis et religionis summam ad unum Deum retulit. Sed forte Deus Pauli valentior Deus ad auxiliandum fuit, quam dii illi, quos Socrates nuper fabricavi ral. Certe et incolumem peregrinum Athenis educendum curavit, et ut desererentur, qui prius dii audiebant, efecit. Quemadmodum enim ubi lux orta est, vestigio tenebræ evanescunt, sic falsorum deorum turba ad veri Dei præsentiam corruit. Non igitur hæc admirabilia et apostolico fulgore ac libertate, qua majorem nemo attulerit, digna existimabimus? An vero exigua sunt illa quæ 'nasce! antur ex cura, quam erga ecclesias

gerebat? Atqui et hæc illustrissima sunt, cate ᾿Αλλὰ καὶ ταῦτα περιφανέστατα, πλὴν οὐχ ὅσον ἐκ rum non quantum nos eloqui, sed quantum ex tenui orationis filo magnitudinem actionum colligere possumus. Ferme autem in majores curas me conjicio, quando de illa cura dicere ingrelior, cum nihil omnino sit, de quo cum magno apparatu dicere non conveniat. Quod si sola etiam voluntas apud me aliquid poterit, gratias apostolis propterea agam. Illi euim, ut alia, ita et hoc curant, cumque tria sint, ex communiore divisione, in quibus quis sollicite occupatur, anima videlicet, corpus, et bona externa, haud dixerit quis, illos hujus quidem curam suscepisse, alterius abjecisse: vel omnia curasse, sed postea destitisse, verum omnium horum diligentem curain gessisse, nec ullum tempus elabi passos, quo sollicitudine sua non omnia complecterentur. Nam animarum curam gerebant, quoinodo se Deo dignas exhiberent, corporum, ut animabus subjicerentur, neque ad honesta torperent. Ex bonis externis ea solum curabant, quæ ad vitam sustentandam necessaria erant, superfluis ad eos qui in carne et sanguine volutabantur, remissis. Ac principio de cura animarum, tanquam de præcipua, disserendum erit, quæ quam onines moras omnemque dilationem in apostolis abru perit, cuivis manifestum fiet vel ex sola celeritate Evangelii ubique prædicandi; ita ut nullum locuin cœlesti doctrinæ occultum esse sinerent,`non insulas, non conuiuentem, non, si quam tertiam ‹ habitationem hominibus natura concessit. Nam omnes regiones evangelizandi gratia circuire, non nodo non grave, sed et valde leve videbatur. Apostolos vero hæc semper factitasse, vel Pe. erum audi, qui justum arbitratur, quandiu est in hoc tabernaculo, suscitare in commonitione discipulos 11.» Ει Paulus «debitorem se esse professus est Græcis et Barbaris, sapientibus ct insipientibus ¹. › Et cum sollicitudinem omnium ecclesiarum exponit, testatur, se cum infirmantibus infirmari, et uri, quoties quis scandalizatur, et rursum se, cum liber esset, omnium servum factum esse. Quid hac sollicitudine sollicitius, quandoquidem cum possent sui juris esse, aliis, abdicata abs se. potestate, sese tradiderunt, iisque non paucis, sed infinitis, quos nullo namero comprehendere liceat? Satis enim existimabant, curis sese immergere, et miserias perpeti, ut omnes, si fieri posset, salvarent, quam propriis duntaxat commodis prospicere. Cæterum hoc itidem de apostolis dicendum, si -dicere justum; est autem justum, et omnium maxime: non enim modicæ curæ argumentum est. Opera apostolorum accesserunt ad Christi fidem etiam Pharisæi, qui et evangelicæ gratiæ credebant, et a lege Mosaica absistere grave ju. dicabant; præcipue quod credentes ex ethnicis * II Petr. 1, 13. 18 Rom. 1, 14. μικρῶν λόγων τὰς μεγάλας τῶν πράξεων συλλογί σασθαι· σχεδὸν δ᾽ εἰς μείζους τῶν πρόσθεν φροντίδα; ἐμαυτὸν ἐμβάλλειν δοκῶ τῆς ἐκείνων φροντίδα; ἔνεκε λέγειν ἐπιχειρῶν. Μάλιστα μὲν γὰρ οὐδ᾽ ἔστι μὴ οἱ σὺν μεγάλη παρασκευῇ περὶ τούτων εἰπεῖν, εἰ δέ τι καὶ τὸ βούλεσθαι μόνον ἐπ᾿ ἐμοὶ δυνηθείη, χάριν εἴτομαι καὶ διὰ ταῦτα τοῖς ἀποστόλοις. Αὐτοὶ γὰρ ὡς τῶν ἄλλων, καὶ τοῦδε φροντίζουσι· τριῶν γὰρ τούτων ὄντων, ὡς γενικώτερον διελέσθαι, ὧν ἕνεκα μεριμνήσει τις, ψυχῆς δὴ λέγω, σώματός τε καὶ τῶν ἐκτὸς, οὐ τοῦ μὲν ἐπιμελουμένους αὐτοὺς ἴδοι τις ἂν, τοῦ δὲ ὀλιγώρως έχοντας, ή πάντων ἐπιμελουμέν νους, εἶτα διαλιμπάνοντας, ἀλλ᾽ οὔτε τούτων οὐδενὸς δίχα τῶν λοιπῶν κηδομένους, καὶ χρόνον ὑπερβάν τας οὐδένα, χωρὶς τοῦ πρόνοιαν ἁπάντων ποιεῖσθαι. Ψυχῶν μὲν γὰρ ἐφρόντιζον, τίνα τρόπον ἀξίας ἐπι;- τὰς παρέξουσι τῷ Θεῷ· σωμάτων δὲ, ὡς ἂν καὶ ψυχαῖς ὑποτάττοιντο καὶ μὴ ἀτονοῖεν πρὸς τὰ καλά. Τῶν δ' ἐκτὸς μόνων πρὸς τῆς φύσεως αναγκαίως γε ἀπαιτουμένων ἐποιοῦντο τὸν λόγον. Τὰ γὰρ περιττὰ τοῖς περὶ σάρκα καλινδουμένοις ἀπέρρι ψαν. Καὶ πρῶτα δὴ τῆς τῶν ψυχῶν φροντίδος ἕνεκα, ἅτε καὶ πρώτης διαληπτέον. Αὕτη δ' ὅτι μὲν μηδεμίαν ὑπερβολὴν ἀπολείπουσιν ἐνηργεῖτο τοῖς ἀπο στόλοις, παντί τῳ δῆλον ἂν γίγνοιτο, κἀκ μέν τοῦ σπεύδειν πανταχοῦ κηρύττειν τὸ Εὐαγγέλιον, κα! μηδένα τόπον ἀδιάβατον τῇ διδασκαλίᾳ παρεῖναι, με νήσους, μὴ ἤπειρον, μηδ' εἴ τινα τρίτην ἀνθρώποις κατοικίαν ἡ φύσις ἐδίδου. Τὸ γὰρ πανταχόσε περι νοστεῖν ἐφ᾽ ᾧ κηρύττοιεν ἀντὶ τοῦ ταλαίπωρον ὑπει λῆφθαι κοῦφον ἐδόκει. ῞Οτι δὲ καὶ διὰ παντὸς τοῦ τέ γε ἔπραττον, Πέτρου μὲν ἀκούσῃ δίκαιον ἡγεῖσθαι γράφοντος, «ἐφ' ὅσην ἐστὶν ἐν τῷ σκηνώματι τούτῳ, διεγείρειν ἐν ὑπομνήσει τοὺς μαθητάς· ο Παύλου δὲ εὀφειλέτην ἑαυτὸν εἶναι λέγοντος "Ελλησί τε καὶ βαρο βάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις, ο καὶ τὴν μέριμναν διεξιόντος πασῶν τῶν ἐκκλησιῶν, καὶ τὴ τοῖς ἀσθενοῦσι συνασθενεῖν, καὶ πυροῦσθαι ἐσάκις τις ἂν σκανδαλίζηται, καὶ αὖ πάλιν ὡς ἐλεύθερος ὢν ἐκ πάντων, πᾶσιν ἐδούλωσεν ἑαυτόν. Τί τῆσδε της κα δεμονίας γένοιτ' ἂν κηδεμονικώτερον; ὁπότε ἑαυτῶν εἶναι δυνάμενοι, ἑτέροις ἑαυτῶν ὑπεξέστησαν, κάτ κείνοις οὐχὶ μετρίοις εἰπεῖν, ἀλλ᾽ ὅσους οὐδ᾽ ἔστι περιλαβεῖν ἀριθμῷ. Βέλτιον γὰρ ἡγήσαντο φροντίσιν ἑαυτοὺς ἐκδόντες καὶ ταλαιπωρούμενοι πάντας σώζειν, εἰ οἷόν τε, ή μερίμνης ἐκτὸς τὸ καθ᾿ αὐτοὺς μόνον, ὅπως ἂν εὖ σχοίη, σκοπεῖν. Καὶ μὴν καὶ τοῦτο τῶν ἀποστόλων εἰ λέγειν δίκαιον· δίκαιον δέ γε καὶ τοῦτο λέγειν, καὶ παντὸς μᾶλλον· οὐ γὰρ μικρᾶς τῆς φροντίδος προσῆλθον καὶ φαρισαῖοι διὰ τῶν ἀποστόλων Χριστῷ. Οὗτοι δή τῇ χάριτί τε ἐπίστευον, καὶ τοῦ νόμου ἀφίστασθαι δεινὸν ἔκρινον, καὶ μάλιστα τὸ μὴ περιτέμνεσθαι τοὺς ἐξ ἐθνῶν προσιόντας, όπερ μὴ δεῖν οὕτω γίνε

σθαι ἠξίουν, καὶ τῶν ἄλλων τοῦ νόμου μηδὲν ἐξεῖναι non circumciderentur. lluc secus fieri debere, περιορᾷν. Ηγνόουν δὲ ἄρα περιττὸν καὶ εἰκῆ δεδόσθαι τὸ Εὐαγγέλιον ψηφιζόμενοι, εἴ τῷ μὴ ἀξιόχρεων δοκεῖ καθ᾽ αὑτὸ δύνασθαι σώζειν, ἀλλ᾽ εἰ μὴ καὶ & νόμος ὑπαγορεύει ποιοί τις, μηδαμῶς τυχεῖν εἶναι Θεοῦ. Καί τοι τὰ πλείω τοῦ νόμου, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν πλὴν ἑνὸς πάντα τοῦ πρώτου μὴ δυσχερές ὂν πολύ τῆς εὐαγγελικῆς ὑψηγορίας χαμερπέστερα φαίνε ελαι. Τούτου τοίνυν τοῖς ἀποστόλοις οὐκ ἀνεκτοῦ δόξαντης ταράττειν τοὺς ἀδελφούς, Ἐκκλησία τε συγκε κρότηται, καὶ λόγοι μεταξύ λεγόντων πολλοί. Καὶ Πέτρος ἀνιστάμενος καὶ δημηγορών, μὴ δεῖν πειρά ζειν Θεόν· μηδὲ περαιτέρω των ἐκείνῳ δοξάντων προβαίνειν, παρ' ᾧ μηδὲν Ἰουδαίος Ελληνος διαλ λάττει, πρός γε τὸ Εὐαγγέλιον, μηδὲ ζυγὸν ἐπὶ τὴν τράχηλον τιθέναι τῶν μαθητῶν, ὃν μηδ' αὐτοὶ βασ στάσαι οἷοί τ' ἐγένοντο. Καὶ Παῦλος ἐφεξῆς οἷς διεξῄει, Πέτρῳ συνηγορῶν, καὶ μετὰ τοῦτον Ἰάκω 6ο; αὐτό τε τοῦτο δρῶν, καὶ συμμαρτυροῦντας Πέτρῳ τοὺς προφήτας εἰσάγων. Καὶ ἐπιστολὴ πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν περιτομὴν ἀναιροῦτα, καὶ Παῦλον συνιστᾶσα παραδεδωκέναι τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τοῦ ὀνό ματος τοῦ Χριστοῦ. Καὶ ὁ κομιστής Παῦλος, ὃν τί ἂν εἰπὼν ἀξίως καλέσω; ἆρα δοκεῖ ταῦτά τισιν οὐ φροντίδων σημεῖα τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλ' αὐτὸ τοῦτο φροντίδες; Εμοιγε δοκεῖ μή τισιν, ἀλλὰ πᾶσιν. Εστι μεν οὖν καὶ τοὺς ἄλλους τῶν ἀποστόλων εἰπεῖν τῶνδε τῶν φροντίδων συμμετασχεῖν. ᾿Αλλὰ Πέτρος μὲν, τί χρὴ ποιεῖν πάντων εἰσηγήσατο πρώτ τος. Παῦλος δὲ πρῶτος καὶ οὗτος τοῖς ἐκείνῳ ῥηθεῖσι καὶ συνεἶπε, καὶ τοὺς λόγους εἰς ἔργα μὲν ἤνεγκεν. Αλλῳ μὲν οὖν τουτὶ καὶ μόνον πραχθέν, εἰς εὐφη μίαν ἂν ἤρκεσε· τοῖς ἀποστόλοις δὲ τοσοῦτο τῶν κατορθωμάτων τὸ πλῆθος, ὥστε κἂν τὸ νυνὶ ῥηθὲν, κἂν ἄλλα πολλὰ μὴ ῥηθέντα ἐτύγχανεν, ἔτι πλεόνων εὐπορεῖν. Εξ ὧν τὸν ἐπαινέτην οὐκ ἂν ἐλύπει, τὸν ἑνὸς μηδὲν πλέον ἔχειν εἰπεῖν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὰ περὶ τοῦ ἐξειλεγμένου τῷ Χριστῷ τῶν μαθητῶν ἀριθμοῦ πεφρόντικα Πέτρος, οὐδὲ ταῦτα τοιαῦτα ὡς μηδὲν δεινὸν ποιεῖν τὸν σιγῇ παριόντα. Ελύπει μὲν γὰρ αὐτὸν, τὸ τὴν ἀνομίαν ἔχειν μεγαλαυχεῖσθαι, ὅτι ᾔδει τὴν τῆς δωδεκάδος τῶν προκρίτων μαθητών συγκεφαλαίωσιν, δι᾿ ἑνὸς ἀκρωτηριάσασαν τοῦ Ἰούδα. Συνειδὼς δ' ἑαυτῷ τὴν προστασίαν περικείμενος πάντων δεῖν ἔγνω τὸ ἐν δέον ἀναπληροῦν, καὶ τοῦτο πρέπον εἶναι λόγοις πρότερον ἀποδείξα;, εἶτα καὶ δύο τοὺς ἐξ ὧν ἕτερος ἀντὶ λελοιπότος καταστήσεται τῷ χορῷ παραστήσας, κλήροις καὶ Θεῷ τὸ πᾶν ἐπιτρέπει καὶ λαγχάνει τὴν ἀποστολὴν ὁ Ματθίας. Ἐν οἶ; ἐμοὶ δυοῖν τούτοιν ἔπεισιν εὐθύμιον ποιεῖσθαι· ἑνὸς μὲν, ὅτι περ ἀνθ' ἑνὸς ἀπολωλότος, δύο τοὺς ἀξίους, ἧς ἐκεῖνος ἐκπε πτώκει, διακονίας, ἡ χάρις παρέσχετο, καὶ τὸν πλοῦτον ἐνέφηνεν ἑαυτῆς, καὶ ὅτι περ οὐδ᾽ ἐκεῖνον ἀδυνατοῦσα τηρεῖν, ἀφῆκε πετεῖν. Πῶς γὰρ ἂν ἡ ss Act. xv, 10 seq. 16 Act. 1, 15. et de lege nihil omittendum esse contendebant: non intelligentes, supervacue et temere Evangelium datum esse, si quis ad salutem impertiendam per se sufficiens esse abnuat, neminemque Dei participem reddi posse affirmet, nisi ea quæ lex præscribit, observet. Tanetsi pleraque legis, vel potius omnia, excepto uno, omnium primo, evangelica sublimitate humiliora esse, demonstrare haud arduum fuerit. Cum igitur apostoli nequaquam tolerandum judicarent, ut fratres turbarentur, Ecclesia collecta est, et varii mutuo sermiones collati. At Pe· trus exsurgens copiose docet, non oportere tentare Deum, neque ultra ea quæ ipse decrevit, progredi, utpote apud quem Evangelii respectu nulla sit distinctio Judæi et Græci: neque cervi· cibus discipulorum imponendum esse jugum, quod ipsimet portare non potuerint s. Cujus dictis Paulus assensus est, ut et Jacobus, qui prophetas Petro astipulantes adduxit. Scribitur ergo epistola ad illos qui ex gentibus conversi erant, qua eircumcisio abrogatur; Paulusque commendatur, tanquam is qui animam suam pro nomine Christi tradiderit. Lator erat Paulus, quem quo tandem præconio digne appellavero? Num quibusdam hæc non curarum indicia, sed ipsissimæ curæ videntur? Meo judicio, non quibusdam, sed omnibus. Sant quidem alii quoque apostoli barum curarum par. ticipes; sed Petrus, quid faciendum esset, primus omnium exposuit. Paulus autem, primus et ipse, dictis ejus suffragatus est, et verba ad re:n contulit. Alteri vel hoc unum rite effectum ad plausum sufficeret: at apostolis tanta recte factorum copia suppetit, ut sive quod dictum est, sive alia non dicta spectes, semper pluribus abundent, ut qui laudationem instituit, minime tristari possit, quasi uno absoluto, nihil amplius materiæ reperturus sit. Porro neque illa, quæ Pétrus circa numerum disc pulorum a Christo institutum sollicite gessit, sine piaculo silentio involvi possunt. Cruciabat enim illumn, quod improbitas gloriaretur, duodep nariumn apostolorum nunerum, abscisso Juda, mutilatum esse; cum vero sciret sibi ‹ præfecturam omnium esse commissam ", defectu» supplere ac resarcire statuit, cum prius id decere demonstrasset. Deinde selectis duobus, quorum alter in locum vacuum suficeretur, sori et Deo rem totam permittit, apostolatumque Matthias adipiscitur. Ubi duo mentem mean subeunt: alterum est, loco unins perditi duos dignos illo ministerio, ex quo Judas exciderat, gratiam subministrasse, et divinas suas ostendisse, planum • que fecisse, se, cum Judam quoque servare posset, permisisse cadere. Quomodo enim non potuisset, quando etiam extraneos advocat et assumit? Ve

rum ipse sibi sui exitii auctor exstitit; nam & τοὺς ἔξωθεν προσλαμβάνουσα; Αλλ' ἐκεῖνος ἑαυτῷ Deus eum sit bonus, bonos facit et servat; mali vero malitiam sibi imputent; cum enim domi suæ incipiunt esse mali, de cætero nihil loci bono relinquitur. Ex quo postea fit, ut bonitate deserti, male itidem ambulent. Et hoc quidem unum est. Alterum, qualis Petrus, qui coapostolorum electionem instituit, et ad parem sibi functionem evehit, quod nulli alteri, nisi soli Christo competere scimus: hoc enim omni honore et dignitate eminentius est et soli Petro ex omni mortalium numero hæc felicitas obtigit, quippe qui loco Christi aliorum dux et princeps a Christo constitutus erat, ejusdemque locum erga alios tenebat; propter quæ nullus ex aliis apostolis tanta admiratione dignus est, quanta Petrus. Quem enim alioqui discipulorum omnium ferventissimum discipulum Christi novimus, eum nunc vice et loco Christi apostolis præfectumn conspicantes, quo tandem loco reponemus? Sed orationis impetus a proposito buc ine abstraxit. At redeundum est. Dicebam igitur de curis, quibus animas complectebantur apostoli, et de aliis huc pertinentibus, quæ et multa et gravia fuisse constal. Quoad corpora attinet, quantain eorum curam gesserint, indicem certum habemus ipsa miracula, et hoc etiam, quod apostolis curatio morborum magis curæ fuerit quam ipsis ægrotis: nam his, qui ope aliqua indigebant, tales se præbuerunt, quales sibi polliceri non poterant. Stabilita enim prædicatione per duo ista, per doctrinam nimirum de Christo, et per miraculorum efectionem, et cum utroque ubique usi fuissent, non magis doctrinæ, quam miraculorum patrationi vacabant, neque uni magis, quam alteri attendebant; nam si quis illos etiam ut doctores admirari velit, cerLos fidosque doctrinæ admirabitur; si autem admirari lubeat tanquam miraculis conspicuos, recte faciet; quia adimiratio miraculis cognata est et cognominis. Docebant, quando tempus erat, vel potius omìni tempore: et signa faciebant, quando necessitas postulabat, vel potius semper: semper enim in tanta magnitudine orbis hoc necessarium erat. Et quidem cum docerent, seipsos, ut miraculorum effectores, superabant: cum vero miracula ederent, superabant se ut doctores; ita ut seipsis in ambobus præstantiores esse viderentur, æquales tainen paresque utrobique. Atqui et corpus castigare inque servitutem redigere, et iterum aliis præcipere, ut propter stomachi imbecillitatem vinum bibant, maximæ sollicitudinis indicium est plenumque admiratione reputo, ea quæ alias videntur contraria, ad eumdem finem dirigere; per illud enim exsultantem instar pulli carnem refrenari jubet, ne spiritui negotium facessat: per hoc corpori ad recte factorum effectionem vires subjicit. τῆς καταστροφής αίτιος, ὡς ὅ γε Θεὸς ἀγαθὸς ὤν, ἀγαθοὺς μὲν καὶ ποιεῖ καὶ τηρεῖ· κακοὶ δὲ ἑαυτοὺς αἰτιάσθωσαν τῆς κακίας. Επειδὰν γὰρ εἴκοθεν άρ ξωνται κακοί γίνεσθαι, οὐδὲν ἐν τῷ ἀγαθῷ λοιπόν ἐστι μένειν. Λείπεται δὲ τούτου γε ἐκτὸς ἀπολειπ μένους κακῶς οίχεσθαι. Ἑνὸς μὲν οὖν τούτου. Δευτέρου δὲ, εἰ τοιοῦτος ὁ Πέτρος, ὡς καὶ συν αποστόλων ἐκλογὴν ποιεῖσθαι, καὶ πρὸς τὴν ἴσην αὐτῷ καθιστάνειν, διακονίαν δ μηδενὸς ἄλλου πρί σθεν ἂν ἴσμεν ἢ μόνου Χριστοῦ. Τοῦτο γὰρ τιμή; ἁπάσης ἐπέκεινα, καὶ μόνος ἀνθρώπων εὐτυχήσας τοῦτο Πέτρος ἐφάνη, ἀντὶ Χριστοῦ τῶν ἄλλων αίρεθεὶς κορυφαίος παρὰ Χριστοῦ καὶ τὸν ἐκείνου τόπον τὰ πρὸς τοὺς ἄλλους τηρῶν. Δι' & δὴ καὶ πρὸ ἑαυτοῦ οὐδένα θαυμάζεσθαι τῶν ἄλλων ἀφίησιν. Ον γὰρ καὶ ἄλλως πρὸ πάντων ήγασάμεθα θερμό τατον πάντων μαθητὴν ἐγνωκότες Χριστοῦ, νῦν ἀντὶ Χριστοῦ τοῖς ἀποστόλοις ὁρῶντες γινόμενον, ποῦ στάσεως τάττειν ἐφείλομεν; 'Αλλ' ὁ λόγος με συναρπάσας τῶν προκειμένων δεῦρο παρήγαγε· δεῖ δ' ἐπανάγειν, περὶ οὗ τοίνυν ἔλεγον. Τὰς μὲν περὶ ψυχῶν τοῖς ἀποστόλοις φροντίδας, καὶ ὅσα πρὸς αὐτὰς φέρει, οὕτω πολλὰς καὶ μεγάλας ἔστιν ἰδεῖν. ἂν δὲ περὶ σωμάτων εἶχον, γνώμων ἀληθής, αὐτά σοι τὰ θαύματα, καὶ τὸ μᾶλλον τοῖς ἀποστό λοις, ἢ τοῖς κάμνουσι, τάς θεραπείας τῶν νοσημάτων διὰ σπουδῆς εἶναι· καὶ γὰρ τοιούτους ἑαυτοὺς παρεἶχον τοῖς δεομένοις, ὁποίους οὐδ᾽ ἂν ἐκεῖνοί γε ἤλπισαν. Δυσὶ γὰρ τούτοις τοῦ κηρύγματος βεβαιου μένου, διδαχῇ τε τῇ περὶ Χριστοῦ καὶ θαυματουρ γίαις καὶ τούτοις ἀπανταχοῦ κεχρημένοι οὔτε τι μᾶλλον διδάξαντες ἢ θαυματουργήσαντες φαίνονται, οὔτε τούτῳ μᾶλλον, ἢ ἐκείνῳ προσχόντες. Εἰ τε γάρ τις ὡς διδασκάλους θαυμάζειν αὐτοὺς βούλοιτο, ἀσφαλεῖς διδάσκαλοι θαυμασθήσονται· εἴ τ' οὖν, ὡς θαύμασι διαπρέψαντας, προσφυὲς αὐτοῖς καὶ ἐπώ· νυμον τοῖς θαύμασι τὸ θαυμάζεσθαι. Εδίδασκόν τε γὰρ οὗ τούτου καιρός· μᾶλλον δὲ πάντα καιρόν· καὶ σημεῖα ἐπεδείκνυντο, οὗ τοῦτ' ἀναγκαῖον, ἢ μᾶλλον ἀεὶ ἐπεδείκνυντο. Αεὶ γὰρ ἐν πολλῷ μήκει καὶ τῆς οἰκουμένης ἦν ἀναγκαῖον, καὶ διδάσκοντες μὲν ἑαυτῶν ὡς θαύματα ποιούντων ἐκράτουν, θαύματα δὲ πάλιν τελοῦντες ὡς διδα σκόντων, καὶ τῷ κρείττους ἑαυτῶν ἐν ἑκατέροις εἶναι δοκεῖν, ἴσοι καθ᾿ ἑκάτερα καὶ ἐφάμιλλοι. Καὶ μὴν καὶ τὸ δουλαγωγεῖν μὲν, καὶ ὑπωπιάζειν τὸ σῶμα, πάλιν δ' ἑτέροις ἐπιστέλλειν οίνῳ χρῆσθαι διὰ στόμαχον καὶ ἀσθένειαν, τῆς μεγίστης φροντίδος ὡς ἀληθῶς. Ταῦτα δὲ ἤδη καὶ γέμοντα θαύματος, ὅτι περ ἐναντία δοκοῦντα πρὸς τὸν αὐτὸν συντρέχει σκοπόν. Τὸ μὲν γὰρ σκιρτῶσαν ὡς πῶλον, τὴν σάρκα τοῦ μὴ πράγματα παρέχειν τῇ ψυχῇ, χαλινοῦν βού λεται· τὸ δὲ πρὸς ἐργασίαν τῶν καλῶν ἰσχὺν νέμει τῷ σώματι.

externa Βούλει καὶ ἦτινι κατετείνοντο φροντίδι περὶ τῶν ἐκτὸς, εἴπω; Αὕτη κοινὰ τὰ πάντα τοῖς πιστεύσασι προὔθηκε. Καὶ τοῦτο δὴ τὸ ψυχρὸν τὸ ἐμόν τε καὶ σὰν τῆς τε γλώττης καὶ γνώμης ἐξεῖλεν. Αὕτη παραθεωρεῖσθαι τὰς χήρας οὐχ ὡς ἀνεκτὸν ἤνεγκεν αὕτη Στέφανον καὶ τοὺς ἐξ εἰς διακονίαν ἐχειροτό νησε· ταύτης ἔργον τὸ διὰ Παύλου σταλῆναι τοῖς κατὰ τὴν Ἰουδαίαν ἀδελφοῖς, καθότι ἂν εἴς τις ἕκαστος ηὐπορεῖτο τῶν μαθητῶν· ταύτην καὶ ταῖς τῶν ἄλλων ἐγχαράττων ὁ Παῦλος ψυχαῖς, ταῖς χρείαις μου καὶ τοῖς οὖσι μετ' ἐμοῦ ὑπηρέτησαν αἱ χεῖρες, ἔλεγεν, αὗται. Τοὺς τοίνυν οὕτω μὲν ψυχῶν, οὕτω δὲ σωμάτων, οὕτω δὲ τῶν ἐκτὸς φροντίζειν προθύ μους ὄντας, ὡς μηδενὸς τῶν & καὶ δι᾽ ὧν ἐστί τε καὶ διαγίγνεται ἄνθρωπος, ἀμελεῖν, καὶ πρὸς τού τοις εἴσω τῆς οἰκείας ποιουμένους φροντίδος ἔθνη, πόλεις, κώμας, ἀγροὺς τοὺς καθέκαστον πάντας ἁπλῶς, τά τε ἄλλα τοιούτοις ὡς ἀεὶ τὸ δεύτερον περὶ αὐτῶν, ῥηθὲν, κρεῖττον τοῦ προλαβόντος δου κεῖν, πόσον τις ἐπαινεῖσθαι τοὺς ἂν πόῤῥω που τοῦ πρὸς ἀξίαν εὑρίσκοιτο ἔτι. Μέχρι μὲν δὴ τούτων ταῦτα, καὶ τοῖς φιλοῦσιν ἕκαστα ἱστορεῖν σύνδρομον τῇ ἀληθείᾳ καὶ τὸ θαῦμα προτείνοντα. Καιρὸς δὲ ἤδη καὶ ἦν οἱ ἀπόστολοι χάριν ἐπλού τουν τοῦ Πνεύματος, καὶ τοῖς ἄλλοις δαψιλῶς μεταδιδόναι εἶχον, εἰπεῖν, ὅπερ οὐχ όπως σιγῇ τις ἂν παριών αἰτίαν λαμβάνοι, ἀλλ᾽ εἰ μὴ καὶ ἐκ τῶν ἐνόντων ἐπαινοίη, ἀσχολίαν ἄλλην ἅπασαν ἀνελών, οὗ μοι δοκεῖ ἔχειν, ὅπως ἂν τὴν ἐπὶ τούτῳ κατηγορίαν ἐκφύγοι. Ην δ' ὅμως εἰπεῖν μὴ πολλῷ τῆς ἀξίας καταδεέστερον, εἴ τις τῆς ἐκείνων χάριτος μετέχειν ἐξῆν. Νῦν δέ μοι κινδυνεύει λαλεῖν ὁ λόγος τὰ τοῦ πνεύματος χωρίς πνεύματος, καὶ τοῖς ἀκρου»- μένοις οὐχ ὅσον ἔστι βουλομένοις ἀκοῦσαι τοσοῦτον εἰπεῖν δυνηθῆναι. Αλλ' ἐπεὶ μηδὲ τοῦτό τις τὸ μέρος ἀνεξέταστον παρελθεῖν ἐπιτρέπει, λέγομεν & ἂν ἡμῖν δεηθεῖσιν, αὐτὸ δῷ Πνεῦμα. Τό τε γὰρ μηδὲν ὅλως εἰπεῖν οὔκουν εὐγνωμον, καὶ τὸ μὴ σὺν εὐλαβεία, θρασύτερον. non meretur, et sine debita deputatur. An cupis, ut exponám, qua cura etiam circa ista occupati fuerint? Hæce fidelibus omnia communia reddidit et frigidum illud verbum, meum et tuum et ex ore et ex mente exemit, Hæc effecit, ut viduarum neglectus et despectos intolerabilis censeretur. Hæc Stephanum cum sex collegis diaconos creaviť. Hæc effeeit, ut egenis in Judæa fratribus per Paulum subsidium mitte. retur, prò copia et facultatibus singulorum discipulorum. Hanc aliorum quoque mentibus Paulus insculpere volens, dicebat: Ad quæ mihi opus erant, et his, qui mecum sunt, ministraverunt manus. ista 18. Eos igitur, qui tam alacres exstitere in cura animarum, corporum, rerumque externarum, ita ut nihil corum, per quæ howo est et subsistit, incuratum relinquerent, et preterea suam in curam reciperent gentes, civitates. vicos, agros seu territoria singula et omnia, et his similia, ut quod secundo loco de illis dicitur melius videatur eo, quod antecessit; quantumcunque quis laudaverit, non procul ab eo quod ex dignitate est, abesse judicabitur. Hactenus ista admiratione digna in gratiam amantium veritatem convenienter explicare studui. Tempus nunc luerit etiam de gratia Spiritus, qua apostoli abundabant, aliisque se largiter impertiebant, disserere, et hoc non, ut si quis eam silentio prætereat, culpam contrahat; sed ut nisi præcisa omni alia occupatione, et praesenti rerum copia laudationem contexat, in inevitabilem, judicio meo, reprehensionein incursurus sit. Et fieri poterit, ut quis gratia illa carlesti præditus non multo inferius, quam argumentum mereatur, dicat. Mibi autem periculum imminet, utpote qui que spiritus sunt, absque spiritu eloqui tentem, nec auditorum incenso desiderio satisfacere valeam. Veruan cum neque hanc partem intactam prætervolare permittatur, ea afferemus, quæ ipse Spiritus suppeditaverit: nam penitus silere, veniam reverentia dicendi provinciam suscipere, audacia haud injuria Τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος καὶ πρὶν εἰς οὐρανούς ἀνελθεῖν Χριστὸς τοῖς ἀποστόλοις δεδωρημένος για νώσκεται καὶ πιστεύεται, καὶ τὸν Παράκλητον αὐτ τὴν μετὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον ἀποστελεῖν ἐπηγγείλατο. Οὐδὲν γὰρ καθότι μὴ τούτου παρεῖχον ἀξίους ἑαυτοὺς οὗτοι καὶ σκεύη πρὸς ὑποδοχὴν εὐψυχέστατα· τοὺς γὰρ τῷ Θεῷ λόγῳ συμπολιτευσαμένους πολιτείαν ἐκείνην, ἧς οὐδεὶς τῶν ἀπ' αἰῶνος εὐδαιμονεστέραν ἐπολιτεύσατο, καὶ νύκτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν συγγεγονότας, λοιπὸν ἦν καὶ τοῦ συμφυούς αὐτῷ καὶ ὁμοτίμου Πνεύματος δοχεῖα γενέσθαι. Ο μὲν οὖν αὐτῶν τὴν πίστιν τελέως εἰς δεκάτην μετά τὴν ἀνάληψιν ἡμέραν ἐγύμνασεν. Ἐπεὶ δὲ μήτε χωρίς φωτὸς ἥλιον ἔστιν ἰδεῖν, μή τε Θεὸν νοῆσαι δ'χα τοῦ ἀληθεύειν, παρὴν ἡ προθεσμία καὶ τῶν 15 Act. XX, nunc Christum, eliam ante ascensionem in coelum, gratiam Spiritus discipulis suis dedisse, novimus et credimus, ipsumque Paracletum post reditum in calum se eis missurumn promisit; nec qui!- quam obstaculi objiciebant, quo minus eo digni Gerent. Imo suscipiendo Spiritui aptissima vasa erant; nam qui cum Dei Verbo eam vitæ rationem inierant, qualis a condito mundo nulla exstitit, quique cum eodem Verbo dies noclesque versati fuerant, eos oportebat Spiritus ejusdem cun Verbo natura, honoris, et dignitatis quam maxime idonea receptacula effici. Qui post ascen • sionem suam per dies decem eorum fidem accurate exercuit. Postquam vero neque sine luce solem videre licet, neque Deum intelligere absque

veritate, advenit tandem praestituta dies, et disci- μαθητῶν καθημένων ἐν ὑπερῴῳ, ἴσως τῷ προσδο καν ἄνωθεν ἐλεύσεσθαι τὸν Παράκλητον, ώσαν:: πρὸς ὑπαντὴν ἀνιόντων ἐξαίφνης ἡ τοῦ Πνεύματος κάθοδος, οὐ μετ' ἐλαχίστων τῶν τεραστίων. Καὶ οἱ ἀπόστολοι παραχρῆμα σοφοὶ ἐξ ἰδιωτῶν, καὶ ἡ σου φία οὐκ ἐπίγειος, ἀλλ' οὐράνιος, οὐδ᾽ ἀπὸ τοῦ πολλά μαθεῖν ὡς τοῖς ἄλλοις, ἀλλ' ἐκ τοῦ πολλῆς ἀθελον ἐμπλησθῆναι τῆς χάριτος, καὶ γλωσσῶν ποικίλων ἀκρίβεια, καὶ θαυμάτων ἐνέργεια, καὶ προφητεία; εὐθὺς εὐπορία, καὶ διδασκαλίας οἰκονομία, καὶ πάν των ὧν ἂν εἴπῃ τις ἀγαθῶν, αἰφνίδιος κτῆσις, ἃ τῶν μὲν ἄλλων ἁπάντων ἑξῆς διδασκάλους ἐδείκνυ, μόνου δὲ Χριστοῦ μαθητάς, παρ' ᾧ τῆς σοφίας οἱ θησαυροί, καὶ τῆς γνώσεως, ὅτε καὶ εἴ τις αὐτοῖς ἀντιλέγειν φιλονεικότερον ἑαυτὸν καθίστη, καὶ nugas et pulis in superiore coenaculo sedentibus, apposite nimirum ad exspectandum Paracleti de sublimi adventum, qui quasi in occursuín ejus altum in locum ascenderant, ccce derepente Spiritus sanctus desecndit non sine ingentibus miraculis, moxque apostoli ex idiotis sapientes evadunt; quæ sapientia non terrestris, sed coelestis erat, neque albibito studio et labore parla, ut aliis usuvenit, sed inde nata est, quod ex improviso uberrima gratia repleti essent. Hinc variarum linguarının accurata cognitio, miraculorum operatio, prophetiæ abundantia, doctrinæ dispensatio, et omnium bonorum, quæ quis vel mente concipere, vel lingua eloqui potest, ubertas repentina. Quæ omnia argumento erant, apostolos reliquorum omnium σοφιστείαν ἀντετίθει σοφίᾳ, διὰ τάχους ἐμάνθανε magistros, solius autem Christi discipulos esse, a μάτην σοφιζόμενος πρὸς τοὺς θεοσόφους. quo sunt omnes thesauri sapientiæ et scientiæ; quibus si quis contentiosus adversaretur, nihil aliud efficiebat, quam ut veræ sapientiæ sophisticas discoret se cum his cœlesti doctrina instructis frustra dimicare. fallacias opponeret, s atimque Antiqui fabulatorės finxerunt, gigantes ex seusine deutium draconis productos, quos adhuc :bri ridendos exponunt, cum potius ridere oporteat cos, qui talia composuerunt. Si enim hoc non rideamus, quos tandem ridebimus, qui nominum penuria, rebus non suppetentibus, non habebant, quos publico ludibrio subjicerent? At nostros heroas et philosophios, quosnain pronuntiabis, nisi eos, id quod sunt, derepente jam a Spiritu sancto factos esse? Succensebis orationi, quod pro dignitate res commemorare, et ad veritatis scopum pertingere nequeat. Igitur adeo grandia sunt, quæ apostolos concernunt, et sic cum veritate connexa nt, licet oratio aliquid confidentius affirmet, securæ basi et fundamento rerum gestarum inni1a'ur. Et quamvis omnis oratio de hoc miraculo sileret, res ipsa tamen omne silentium ab - rumperet. Annon vides, quomodo ubique terrarum in neminem Christiano nomine ornatum incidas, qui Jon confiteatur se apostolorum, qua in spiritu pollebant, sapientiæ ct virtutis opus esse? Sed quod dicere institueram, Spiritus hunc in modum apostolos gratia sna implevit, ut si quis perpen· derit quid isti fuerint ante tertiam illam horam, quid post illam facti sint; et quod prius quidem piscatores essent et illiterati, deinde vero quibus libet sapientibus sapientiores evaserint, quandoquidem prisci illi Pythagoræ et Socrates respectu tante so'ertiæ, merito ignorantiæ infantilis damnari poterant: hoc ipsum ipsi sufficiet ad demonstrandam tum ineffabilem Spiritus sancti sapientiam ac potentiam, tum aptitudinem, qua apostoli ád susceptionem Spiritus sancti præditi erant. Et sic quidem Spiritus agebat. Apostoli autem tales sese aliis exhi1 uerunt, qualis erat ille magister, que ducebantur et regebantur. quo missum Spiritum sanctum cum accepissent, cum aliis gratiam communicabant; non sic tamen, ut ipsis minor portio, quam præterito Σπαρτοὺς μενουν γίγαντας πάλαι μὲν μῦθος ἔπλασε, βίβλοι δὲ μέχρι καὶ ἐς δεῦρο φέρουσι γελο μένους, μᾶλλον δὲ καταγελῇ ἔχομεν τῶν ταῦτα συν ἐρημίᾳ πραγμάτων οὐκ ἐχόντων, οὓς ἂν ὑποθῶσι τῇ θεμένων. Τί γὰρ δὴ γελασόμεθα τῶν ὀνομάτων χλεύῃ; Τοὺς δ᾽ ἡμετέρους ήρωας ἅμα καὶ φιλοσόφου, τί ἂν εἴποις; ἢ ἐξαπίνης μὲν ὑπὸ τοῦ Πνεύμα τος γεγονότας, ὅπερ ἐγένοντο; Δυσχερανεῖς δὲ τῷ λόγῳ, ὅτι με κατ' ἀξίαν ἀπαγγείλαι τὰ πράγματα δύναται, μηδ' ἐφικέσθαι τῆς ἀληθείας. Οὐκοῦν οὕτω μέγα τὸ κατ' αὐτοὺς καὶ ἀληθείας οὕτως ἐχόμενον, ὥστε καὶ τὸν λόγον ὥσπερ ποτὲ θαῤῥοῦντα ἀποφαί μεσοι περὶ τούτου ὡς ἐπὶ βάσεως ἀσφαλούς τῶν πραγμάτων ιστάμενον, καν μηδείς λόγος διεξίη περί τοῦ θαύματος, τά γε πράγματα μὴ καθεύδειν ἀνα έχεσθαι. Οὐχ ὁρᾷς γάρ, ὡς οὐκ ἔστιν οὐδενὶ περιτυχεῖν τῶν ἀπανταχοῦ γῆς Θεὸν τὸν Χριστὸν ἐπιγραφο μένων, ὃς οὐ τῆς τῶν ἀποστόλων ἐν πνεύματι σοφίας τε καὶ δυνάμεως ἔργον· ἀλλ' ὅπερ ἔλεγον, τὸ Πνεῦμα μὲν οὕτω τῆς παρ' ἑαυτοῦ χάριτος τοὺς ἀποστόλους ἦσαν οὗτοι πρὶν ἐπιστῆναι τὴν τρίτην ὥραν ἐκείνην, ἐνέπλησεν, ὡς καὶ τοὺς συλλογιζομένους, τί μὲν τί δὲ μετὰ ταύτην γεγόνασι· καὶ ὡς ἐκεῖνο μὲν ἁλιεῖς τινες καὶ ἀγράμματοι, τοῦτο δὲ καὶ σοφῶν ὧν ἂν εἴποις σοφώτεροι· οἱ δὲ πάλαι Πυθαγόραι τε καὶ Σωκράτεις νηπίων ἄνοια, πρὸς ἀνδρῶν ἀγχί νοιαν ἐπλάγχθησαν· ἀρκεῖν τοῦτ' αὐτὸ πρὸς δείγμα τῆς τοῦ Πνεύματος ἀῤῥήτου σοφίας τε καὶ δυνάμεως, καὶ τῆς τῶν ἀποστόλων πρὸς τὴν τούτου ὑποδοχὴν ἐπιτηδειότητος. Καὶ τὸ Πνεῦμα μὲν οὕτω· οἱ δ' ἀπόστολοι τοιούτους ἑαυτοὺς τοῖς ἄλλοις παρέσχον, ὁποῖος αὐτοῖς ἦν ὁ διδάσκαλος. Καὶ γὰρ παρ' ἐκείνου πεμφθὲν τὸ Πνεῦμα δεξάμενοι, καὶ τοῖς ἄλλοις τὴν χάριν οὐκ αὐτοὶ μεῖον κατὰ τὸ ἀεὶ παρὸν, τοῦ ἐν τῷ παρεληλυθότι λείψανον ἔχοντες οὐδ᾽ ἡ νεμηθείσα

χαρις αὐτοῖς ἡλαττοῦτο τῇ μεταδόσει. Πῶς γὰρ οὐκ Λ tempore restaret; neque enim accepta gratia miἄτοπον, καὶ πυρὸς ἔλαττον ὑλικοῦ τὴν χάριν οἴεσθαι τοῦ Πνεύματος ἀποφέρεσθαι; καὶ σμικρὸν μὲν λύ χνον μηδὲν περὶ τὸ οἰκεῖον φῶς κινδυνεύοντα, καὶ πολλῷ μείζους ἑαυτοῦ καμίνους ἀνάπτειν δύνασθαι· ταύτην δὲ, εἰ μή που πενέστερον ἄλλον ἀποδείξειεν ἑαυτοῦ, μὴ πάνυ τε πλουτίζειν ἕτερον πεφυκέναι; Εμοιγε μέντοι δοκεῖ καὶ πλείω ταύτην τὸν μετα διδόντα προσλαμβάνειν ἀεὶ, εἴ τις οἶδε καὶ τὰ ἀπαν τλούμενα φρέατα γλυκύτερα γενόμενα ἑαυτῶν· φιλόδωρον γάρ τοι τὸ θεῖον καὶ ἀγαθὸν, καὶ ἄφθονον, καὶ ἀνενδεὶς, καὶ εἰ θαυμαστὴν οὕτω πυρὸς φύσιν δημιουργεῖν ἔχει, τί ἂν εἰκάσαιμεν αὐτὸ πεφυκέναι; Τὸ δὲ δὴ καὶ πῦρ αὐτὸ λέγεσθαι καὶ πυρίναις γλώσσαις ἐπιπτέσθαι τοῖς ἀποστόλοις, πάντα μᾶλλον δίδωσι νοεῖν ἀπεῖναι Θεοῦ, ἢ &, πῦρ ἰδιότητας φέρει. Οὔτε γὰρ πυρὸς ἐν τοῖς αἰσθητοῖς ἐπικρατέστερον, Η δραστικώτερον, οὔτε Θεοῦ ἐν τοῖς οὖσιν, εἰ καὶ μειζόνων ἀπορία παραδειγμάτων ἐν τούτῳ τὸν λόγον ἐρείδομεν. Καὶ ἔγωγε τὴν τῶν Στωϊκῶν ἐκπύρωσιν οὐκ ἀποδεχόμενος, ἐν τοῦτο ἀσφαλῶς ἀποφηναμέ νους αὐτοὺς οἶδα, ὅτι μή τε ἐξαέρωσιν τοῦ παντὸς (εἰ δεῖ κατ' ἐκείνους ὀνόματα πλάττειν) μή τε ἐξυδάτωσιν, ἤ τι ἕτερον ἐδογμάτισαν, οὐκ ἀμαθῶς, ἐμοὶ δοκεῖν, συνιδόντες, ὡς εἴ τι τοιοῦτον τερατεύεσθαι δέοι, μηδὲν ἄλλο, ἢ τὴν εἰς τὸ κράτιστον τῶν στοιχείων μετακόσμησιν σχεδιάζειν nuebatur communicatione cum aliis. Quomodo enim absurdum non fuerit, existimare gratiɔm Spiritus deterioris conditionis esse', quam ignen: materialem; et exiguam quidem fucernam, nulla proprii luminis jactura facta, multo majores fornaces succendere, hanc vero, si in aliquem egetiorem inciderit, eum largiter locupletare non posse? Atqui ego ita judico, eum qui gratiam cum altero communicat, semper copiosiorem accipere, idque fatebitur, cui compertum est, puteos haustos dulciores seipsis reddi. Divinum enim Numen liberale est, et bonum, et invidiæ expers, et supra omnem egestatem. Quod si ignis naturam tam admirabilem condidit, quid ipsum Numen in se esse conjectabimus, quod et ipsum ignisappellatur, et specie linguarum ignearum super apostolos sedit 16? Quæ sane indicio sunt, omnia a Deo magis abesse, quam proprietates ignis. Nequa enim igne aliquid potentius et efficacius est in rebus sensui expositis, neque Deo in hoc rerum universo etsi majorum exemplorum inopia in hoc orationem sistimus. Et ego quidem rejecta Stoicorum conflagratione, hoc unum novi, illos absque periculo sensisse, neque universitatis exacrationem (si more illorum nova vocabula fingere licet), neque exaquationem vel aliquid simile ex eorum decretis unquam futurum esse. Mea opinione non inscite. Et si quid de genere hoc prodigiose asseratur, id non nisi de elementorum in optimum statum restitutione inteligi debebit. Οὐκοῦν τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος ὡς πρὸς ἀμειώτου μενούσης, Πέτρος μὲν τοῖς ὑπὸ Φιλίππου κατά Σαμάρειαν βαπτισθεῖσι, καὶ μήπω τὸ Πνεῦμα λαβοῦσιν, ἐλθὼν καὶ τὰς χεῖρας επιτιθεὶς ἥκει καὶ ἐπ' ἐκείνους ἐποίει τὸ Πνεῦμα. Κάπειτα πρὸς τὸν ἑκατοντάρχην ἦλθε Κορνήλιον, καὶ τοῖς παροῦσι τὸ Εὐαγγέλιον διεξήει, αὐτούς τε ἅμα ἐδίδαξε, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐπὶ πάντας ἐπιπεσὸν γλωσσῶν ἐδίδου χαρί σματα. Παῦλος δὲ τοὺς κατ' Ἔφεσον εἰς τὸ βάπτιστα βαπτισθέντας Ἰωάννου, καὶ ἐρωτηθέντας μὲν, εἰ Πεῦμα ἅγιον πιστεύσαντες έλαβον, ἀποκριναμέ νοὺς δὲ, ἀγνοεῖν καὶ εἰ Πνεῦμα ἔστιν ἅγιον, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ βαπτίσας, καὶ τὰς χεῖρας ἐπιθεὶς, τῆς τοῦ Πνεύματος αὐτίκα μετέχειν πεποίηκε χάριτὸς ἐπιτοσοῦτον, ὥστε καὶ γλώσσαις λαλεῖν ἑτέραις καὶ προφητεύειν. Αλλ᾽ ὧδε τοῦ λόγου γενομένου ἐνεθυμήθην κά κεῖνο, ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ ἐν τῷ Μωσεί πνεύματος ἑβδο μήκοντα τῶν πρεσβυτέρων ποτὲ προεφήτευσαν. Ὁρῶ μέντοι τὴν τὸν ἀποστόλων ὑπεροχήν οὐ μικρὰν πρὸς ἐκεῖνο. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ αὐτοὶ τῶν χειρῶν διαθέσει τὸ θαῦμα εἰργάζοντο, ἐκεῖ δὲ Κύριον ἀφε λεῖν λέγεται τοῦ ἐν τῷ Μωσεῖ πνεύματος, καὶ ἐπιθεῖναι τοῖς πρεσβυτέροις· ὁπότε δὲ καί τινες μηδὲ παραγινόμενοι πρὸς Μωσήν, ἀλλ' ἐν τῇ παρεμβολή μένοντες, προεφήτευσαν. Εἰκότω;· εἰ γὰρ καὶ Μωσής Cum ergo Spiritus sancti gratia, instar ignis, qui non potest minui, perseveret, Petrus a Philippo in Samaria baptizatis, et nondum Spiritu sancto donatis, manus imponens, effecit, ut et super illos Spiritus sanctus descenderet 17. Posiea ad Cornelium centurionem profectus, annun tiato præsentibus Evangelio, dum eos institueret, Spiritus sanctus super omnes cecidit, et variarum linguarum dona contulit s. Paulus vero Ephesios illos baptismate Joannis baptizatos, et interrogatos, si Spiritum sanctum credentes accepissent, respondentes vero se, ne si Spiritus sanctus sit, nosse, in nomine Christi baptizavit, manibusque impositis, confestim effecit, ut gratis Spiritus sancti participes redderentur, adeo ut et linguis alienis loquerentur, et prophetarent 1. Verum buc oratione delatus illud etiam cogito, quod olim de spiritu Moysis septuaginta seniores prophetarunt. Tametsi inter apostolos et faetum illud ingens discrimen intercedere video. Hic enim ipsimet apostoli, manuum impositione, miraculum patrabant: ibi vero legimus ipsum Dominum de spiritu Moysis abstulisse et ad seniores transtulisse. Imo quidam qui ad Moysen se non contulerant, sed in castris permanserant, prophetarunt. Merito: quamvis enim » Acl. II. 3. 17 Act. vin, 15 seqq. 18 Act. x. 41 46. s Act. six 2 seqq. 、 10 Num. x1, 1 seq.

FARO Moyses dicatur cum Domino locutus, sicut amicus λαλήσαι πρὸς Κύριον, ώτε! τις λαλῆσαι πρὸς ἑαυτοῦ cum amico loqui solet, nihil tamen hic est, collatione cum apostolis facta. Ille enim posteriora Dei vidisse memoratur, isti vero Deum in carne, facie ad faciem viderunt, et manibus contreclarunt, et cum illo comederunt et biberunt, et in omnibus, quemadmodum homo cum homine, cum illo conversati sunt, ad eam dignationem adlinissi, ut et amici, et cognati et fratres appellarentur. Neque solum Moysen in hoc superarunt, sed et Eliam. Nam si duplicem illam spiritus gratiam, quam Elismo transcripsit, intuearis, multo apostolis minorem invenies: non enim cum adhuc in terra inter homines degeret, discipulo gratiam illam reliquit aut tradidit; neque ob discipulum, magistri in morem excultum, volu ptatem cepit, sicut patres oblectantur, cum filios sibi similes evasisse cernunt; sed quando jam ad sublimioren statum evehebatur, tunc primas Eliseo concessit, quemadmodum si quis novas vestes induens, ministro suo primas concedat. Αι apostoli adbuc superstites et cum hominibus agen-¸ tes, donum Spiritus sancti distriquerunt. λέγεται φίλων, ἀλλ' οὐχὶ καὶ τοῖς ἀποστόλοις ὁμοίως· ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἐπίσθιά τινα Θεοῦ ἰδεῖν λέγεται· οὗτοι δὲ Θεὸν ἐν σαρκὶ κατὰ πρόσωπον εἶδον, κα χερσὶν ἐψηλάφησαν· καὶ συνέφαγον δή, καὶ συνέ πιον, καὶ πάντα συνεπολιτεύσαντο, ὅτι ἂν ἄνθρω πος ἀνθρώπῳ, καὶ φίλοι, καὶ συγγενεῖς, καὶ ἀδελφή γενέσθαι κατηξιώθησαν. Καὶ οὐ Μωσέως μόνου τὸ πλέον ἔσχον ἐν τούτῳ, ἀλλὰ κἂν Ἠλίαν σκοπής, διπλῆν τὴν χάριν, ἣν εἶχε, τοῦ πνεύματος τῷ Ἐλισσαίῳ δὴ παραπέμποντα, κἀκεῖνον ὄψει τοῦτο τῶν ἀποστόλων ἡττώμενον. Οὐ γὰρ ἔτι τοῖς ἐπὶ γῆ; ἀνθρώποις συνδιαιτώμενος τῷ μαθητῇ τὴν χάριν κατέλιπεν, ἢ μετέδωκεν, οὐδ᾽ ἦσθη ἐπ' αὐτῷ κατά τὸν διδάσκαλον ἐπιδεδωκότι, ὡς που καὶ πατέρες ήδονται τοὺς παῖδας ὁμοίους αὐτοῖς ἀποβάντας θεώ. μενοι. Αλλ' ἡνίκα πρὸς μεῖζον ἀνελαμβάνετο, τη καῦτα τὸ πρότερον παρεδίδου· ὥσπερ εἴ τις ἐφ' ἱματίων καινῶν ἀμοιβῇ τῷ ὑπηρέτῃ τὰ πρότερα δίδωσι. Τοὺς δ᾽ ἀποστόλους ὁρᾶν ἔστι καὶ τῷ βίας περιόντας ἔτι τὸ χάρισμα νέμοντας. Εἰ δὲ τὸ διπλῆν ἐκεῖ παρασχεθῆναι τὴν χάριν μέγα δοκεῖ, μηδ' Ελισσαίος ὡς εἰς παραδράμῃ. Τι γὰρ δὴ φήσεις, ἂν μυρίους Πέτρους καὶ Παύλους, λέγω δὴ κατ' αὐτοὺς ἐκείνους δι᾿ ἐκείνων λαβόντας ἴδῃς τὸ χάρισμα; πόσῳ σοι πολλαπλάσιον θαυμάσαι τοῦτο ἐκείνου προκείσεται; Καὶ μὴν κἀκεῖνο μείζον τὸ τῶν ἀποστόλων παρίστησιν, Ηλίας μὲν γὰρ μόλις Porro si cui grande videtur, quod ¡bi duplex gratia fuerit, is Elismum, cum unus sit, prætervolare non sinat: quid enim si infinito: Petros et Paulos percenseas, illos intelligo, qui ab ipsis Spiritus gratiam acceperunt? Quanto admiratione dignius est hoc, quam illud? Quamvis et illud apostolis priores partes concedit: Elias vix tandem post multas preces discipulo gratiam dare annuit; at αἰτησαμένῳ τῷ μαθητῇ τὴν χάριν ἐπένευσεν· ουτα isti efuse largicbantur, etiamsi nemo postularet. Testis horum multam verisimilitudinem undique asciscens est, homines supra modum majore gratia, quam in lege donatos esse. Itaque apostoli et niodo communicationis et multitudine participantium, superiores sunt: neque enim necessitate urgente, neque aliquo, tanquam debitum ex gente, tribuebant iis, quibus ministrabant, gratiam; et ut hoc in genere plures sibi similes efficerent, honorificentius et utilius censebant, quam ut ipsi soli omnibus præcellerent. Quanquam præcellebant quoque, sed non ut prius; cum enim tunc nullos subditos baberent, nunc insigni eorum multitudine gloriari licebat, illustresque ef0. fecti sunt, non quod paucis, sed quod magnis et admirandis imperarent. Video igitur apostolos Spiritum sanctum communicasse illis, qui hoc munere digni erant. Video Simonem quoque magum accedere, el apostolis pecuniam offerre, ut parem cum cæteris gratiam consequeretur. Qua in re usque adeo impudenter se gessit, ut nemo alius tale quid ausus fu's e videatur, si quidem illud audaciæ nomine vocandum est. Quid ergo Petrus? Neque hic oblitus (st, se esse Petrum; sed ipse, ut primus inter cæteros, semperque zelo pro gloria Dei inflammatus, Magum simul cum pecunia in perditionem misit. Etenim ut aliis pietas et virtus ad susciδὲ παρεῖχον ἀφθόνως, κἂν ἐδεῖτο μηδείς· καὶ μαρ τυρία δὴ τούτοις ταῦτα γίνεται, πολὺ τὸ πιστὴν πανταχόθεν ἐπαγομένη, μεγίστῳ μείζονος ἢ κατὰ τοὺς ἐν νόμῳ τῆς χάριτος ἠξιώσθαι, νικώντας διὰ πάντων καὶ τῷ τρόπῳ τῆς μεταδόσεως, καὶ τῶν μετειληφότων τῷ πλήθει. Καὶ γὰρ οὔτ᾽ ἀνάγκης ἐπικειμένης οὐδὲ μιᾶς, οὔτε τινὸς ὡς ἐφειλήν ἀπαιτοῦντος, ὧν ὑπηρέτησαν, τὴν χάριν ἐδίδοσαν, καὶ τὸ πολλοὺς ὁμοίους ἑαυτοῖς κατὰ τοῦτο προβάλλεσθαι, τιμιώτερον καὶ λυσιτελέστερον ἦγον, ἢ μόνη πάντων προέχειν. Καί τοι καὶ τοῦτο ποιοῦντες, εὐχ ὁμοίως και πρόσθεν προείχον. Τότε μὲν γὰρ οὐδὲν μέγα ἐχόντων, νυνὶ δ᾽ ἐπὶ μεγάλοις ἐχόντων σε μνύνεσθαι, καὶ λαμπροί δή τινες ὄντες ἐδείκνυντο οὐχ ὅτι μικρῶν ἄρχουσιν, ἀλλ᾽ ἔτι μεγάλων καὶ θαυμαστῶν. Ὁρῶ μὲν οὖν τοὺς ἀποστόλους μεταδι δόντας τοῖς ἀξίοις τοῦ Πνεύματος. Ὁρῶ δὲ καὶ Σίμωνα προσιόντα τὴν μάγον καὶ τοῖς ἀποστόλοις προτείνοντα χρήματα, τοῦ τὴν ἴσην μετ τασχεῖν χάριν τοῖς ἄλλοις, καὶ τὸ πρᾶγμα οὕτως ἀναιδῶς ὁρῶντα, ὡς οὐδεὶς ἂν ἐτόλμησεν, οὐδ᾽ εἰ τὴν τόλμαν εἴποις αὐτήν. Τί οὖν ὁ Πέτρο;; Οὐδ᾽ ἐνταῦθα τοῦ Πέτρος εἶναι ἐπιλαθόμενος, ἀλλ' ὡς ἄν τις αὐτὸς μόνος καὶ πρῶτος τῶν ἄλλων ἀεὶ ζηλούν ἀξιῶν ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ, πρὸς ἀπώλειαν τὸν μάγον ὁμοῦ παραπέμπει τῷ ἀργυρίῳ. Καὶ γὰρ δ τοῖς ἄλλοις ἦν εὐσέβεια καὶ ἀρετὴ τῆς τοῦ Πνεύματος παρουσία;

ἑτοιμασία, τοῦτο ἐκείνῳ τὰ χρήματα. Καίτοι εἰ piendum Spiritum sanctum præparatio erat, ita ταῦτα τὴν χάριν πέφυκεν ἕλκειν, ἀπολέσθαι ἂν εὔξαιτό τις ἀρετῆς πόνους καὶ εὐσεβείας, ἐξὴν σὺν βαστώνῃ χρήματα ἔχοντα ὥσπερ ἀγρὸν ἡ οἰκίαν τὸ Πνεῦμα πρίασθαι. Αλλ' ὁ μὲν χρηστὸς καὶ σπου δαῖος ἀνὴρ οὐδ' ἂν ὀβολοῦ δεηθείη πρὸς τὸ θεῖα λαβεῖν· ὁ δὲ πονηρός τε καὶ φαῦλος, ὅσον ταῦτα χρημάτων οἴεται κτᾶσθαι, τοσοῦτον αὐτῶν γίνεται πολ ἑωτάτω. Οὕτως οὐδέποτε κτήσεται, ἀλλὰ κἂν χρήματα διδούς ἐστιν, ὅτε χάριν λαμβάνειν δοκῇ, χρήματα μὲν ἀπώλεσε, χάριτος δὲ οὐκ ἔτυχεν. Η γὰρ ἂν οὐδὲ χάρις ή χάρις ἦν, είγε χρημάτων ἀπο δίδοσθαι ταύτην τις εἶχεν, ἀλλὰ μὴ προῖκα διδόναι. Καὶ δὴ καὶ ὁ τὰ μεγάλα πρὸς Θεοῦ λαμβάνειν, ὡς τι τῶν εὐτελῶν λογιζόμενος, καθειρεῖν πειρᾶται Θεόν. Δέον καὶ τοῖς ἐκεῖθεν μικροῖς, εἴ τι τῶν ἐκείνου τοιοῦτον, ὡς μεγίστοις τε και τιμιωτάτοις προσφέρεσθαι, ἀλλὰ μάγῳ τῶν τοιούτων σύνεσις ἦν οὐδεμία. Εὐενδότῳ μὲν οὖν, καὶ μαλακῷ, καὶ καπηλικῷ τὸν τρόπον ᾠήθη τῷ Πέτρῳ Σίμων εντεύξεσθαι· ᾔσθετο δ᾽ ἀσφαλεῖ προσβαλὼν καὶ ἀρρήκτῳ, καὶ φανερά ἔργοις τιθεμένῳ τὴν κλῆσιν· μάταιος ἄνθρωπος, εἰ μήθ' ὅτι κρείττους χρημάτων οἱ ἀπόστολοι συνεῖναι εἶχε, καὶ ἡ χάρις, ὡς οὐ δοῦλον, ἀλλὰ τῶν ὄντων ἐλευθερώτατον, ἢ ὅ τι ποτέ τις ἂν εὕροι μεῖζον εἰπεῖν. ᾿Αλλὰ γὰρ κείσθω δὴ τοὺς ἀποστόλους χρημάτων ἐρᾶν, πόθεν εἰς νοῦν τοῦτό γε λαβεῖν ἐτόλμησεν, ὅτι Θεοῦ χάριν χρημάτων ὠνήσεται; Ως ἡδὺς ἦν εἰ πνεῦμα μὲν, ἂν αὐτόματον μὴ πλέῃ, βορέου τυχόν ἢ νότου, μηδ' ἂν ὅσοις κόσμος ἔχει χρήμασι κινηθῆναι, τὴν δὲ θείαν ἐπίπνοιαν, τὴν καὶ τοῦδε τοῦ Πνεύματος παρακτικὴν καὶ κινητικὴν οἰκτρά τινα χρήματα καταβαλών πορίσεσθαι ἤλπισεν. Εδόκει γε μὴν ὁ μεγαλέμπορος ἀσμένην τοῖς ἀποστόλοις τὴν ἐμπορίαν αὐτῷ γενήσεσθαι, καὶ τὴν προσαγωγ γὴν τῶν χρημάτων προχωρήσειν εὐπρόσωπον· πτω· χαὶ γὰρ οἷς ταῦτα προσήγετο, καὶ χρημάτων πάντως ἢ τάχα δεόμενοι. Ελάνθανε δὲ αὐτὸν, ὡς ἐντεῦθεν τούτοις τὸ πένεσθαι, ἐκ τοῦ μηδὲν παρὰ μηδενὸς λαμβάνειν ἀνέχεσθαι. Εἰ γὰρ κατ' ἄνδρα τῶν λαμβανόντων τὸ χάρισμα τοσαῦτα τούτεις, ὅσα και Σίμων, ἐδίδοσαν, οὐδ᾽ ἂν πτωχῶν δόξαν ἔλαβον παρ' αὐτῷ, ἢ τῶν ἐκείνου πρὸς χρείαν ήκειν τινός. ᾿Αλλ' ὁ μὲν Σίμων οὕτω καὶ Πέτρου φαῦλον φι λαργυρίας ἦθος κατεμαρτύρει, καὶ τὸ Πνεῦμα δοῦ λον καὶ μάγων ἤλπισε γίνεσθαι. Πέτρος δ' ὑπὲρ ἑαυτοῦ μὲν κἂν συνέγνω, τὴν δὲ κατὰ τοῦ Πνεύματος οὐδὲ μέχρις ἀκοῆς ὑπήνεγκε βλασφημίαν. Αλλ' ή πάλαι ποτὲ ἁλιεὺς καὶ πάλιν ἁλιεὺς ἀγαθὸς γίνεται, καὶ τῇ τριαίνῃ τῆς ἀπωλείας τὸν ἄξιον ἀπωλείας βαλὼν ἄφυκτα περιπείρε:. Οὐχ ὅτι γὰρ ὠνεῖσθαι, πάντως δέ που καὶ μεταπιπράσκειν τὴν χάριν ἔγνω διανοούμενον. Εἰ γὰρ ἄξιος οὗτος ἀπωλείας καὶ πρόσθεν οἷα ταῖς γοητείαις πολλοὺς ἐξανδραποδιζό· μενος, τὴν ἐπὶ ταύτην ἡγεῖτο, πόσων ὀλέθρων οὐκ huie pecunia. Quanquam si pecunia hanc gratiam conciliare solet, intereant oportet omnes virtatis et pietatis exercitationes, quando ei, qui pecuniosus est, Spiritum sanctum cuin quiete emère licet, non secus ac agrum aut domum. At vir bonus et industrius ne obolo quidem ad divina dona comparanda indiget. Improbus vero quanto plus nummorum se possidere autumnal, tanto longius ab illis separatur. Sic nunquam possidebit. Sed quamvis pecunias gratiæ accipiendæ cansa expenderit, et pecunias perdidit, et gratiam non obtinuit. Nec gratia fuerit gratia, si non gratis, sed pecuniis alicui concedatur. Tametsi sæpe contingit, ut qui magnis donis a Deo cumulatus est, ea extenuet, et sic Deum quasi de throno deturbare tentet, cum deceat, ut et exigua dona cœlitus data (si quid tamen hajus generis exiguum est) tanquam maxima et pretiosissima acceptemus. Sed talium nullus sensus erat mago, qui cum Petro congressus, existimabat, se in hominem facilis, mollis et capponarii animi incidisse. Sed mox didicit, se impegisse in invicluni atque inexpugnabilem, et qui vocationem suam ipsis facțis probaret. Vanissimus homo, si apostolos pecuniis superiores esse non vidit, et gratia adeo non est sub servitute, ut omnium rerum sit liberrima, vel si quid majus a quoquam dici potest. Sed faciamus apostolos pecunias amasse: unde tamen huic in mentem venire potuit Dei gratiam pecuniis emi? Bellus homo erat. Si spiritus seu ventus, aquilonis puta aut austri, sponte non spiret, non flabit, licet totius mundi pecunias pollicearis. At vero divinum afflatum et spiraculum, quod Spiritum profert et movet, oblatis miseris quibusdam nuɩnmulis se adepturum sperabat. Arbitrabatur nimirum egregius iste mercator, apostolis mercaturam suam jucundam, et oblationem pecuniarum perquam gratam acceptamque fore; pauperes enim erant, quibus pecuniam offerebat, et pecaniarum quam maxime indigi. At fugiebat eum, horum egestatem inde nasci, quod nihil a quoquam accipere sustinerent. Si enim viritim pro numero eorum, qui Spiritum sanctum acceperant, tantum accepissent, quantum offerebat Simon, haud eos pro egenis, et qui sua ope egerent, habuisset. Et quidem Simon huuc in modum testatus est quod Petrum pro turpis lucri cupido et avaro re putarit, speraritque Spiritum in servitutem etiam Magis dari posse. At Petrus commissum in se crimen libenter ei condonavit, blasphemiam vero contra Spiritum ne ad aures quidem admisit; sed qui olim piscator fuerat, nunc iterum gnavus piscator efficitur, et tridente perditionis perculsumm eum qui dignus erat perditione, inevitabiliter transfigit, non solum quia emere, sed et quia vendere gratiam cogitabat. Si enim iste prius quoque exi tio dignus fuerat, quod multis per fascinationes

suas dementatis, ad exitium præiverit, quos exi- ἂν εἴη νῦν ἀξιώτατος, ὃς γε τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν οὕτω tiis nunc dignissimus non est, qui divinam gratiam ita venalem somniat, sicuti in foro res venum proponuntur? Verum hæc Spiritui magis, quam aqua igni, adversabantur. Porro cum erubesceret, se al eorum coelum, qui Spiritu digni erant, ag gregare, audaciæ suæ absque mora pœnas luit: nam nibil aliud restabat, quam ut is, qui non ex ignorantia neque impetu abreptus, sed consulto cousilio, et ex versutia tam indigna magnitudini divinæ affricare conabatur, in exitium mitteretur. Quod et factum a Petro justissi:no judicio. Itaque licet quis cogitatione ad Giezi recurrat, Simon pena dignior exstitit; neque enim simiIm eventum habuit, qui dona Syri male euit: ram ibi alius erat, cui curationem dederat; alius, qui acceperat, quibus tertius superveniens Giezi munera accepit, verum existimans, se neque vendere, neque emere gratiam; neque enim is ille crat, qui dederat, neque qui acceperat; sed, +anato jam Syro, accurrit, et munera sibi depoposcit. Quæ omnia minori reprehensioni, quam Simonem, obnoxium indicant. Quanquam ille pecunias accepit, bic dare promptus erat, quo fit, ut illius avaritia deterior esse videatur, quam Simonis liberalitas Cæterum pecunias amare, et Deum inhonorare velle, magno distant intervallo, et quanto hoc posterius priore sceleratius et alsurdius est, tanto etiam Sinon magis, quam Gezi maledictioni idoneus erat. Atqui si Petrus auctorem hujus improbitatis simul cum ipsa improbitate non statim oppressisset, quam multos malus dæmon excitaret Simones, quando necdum, licet confestim ab initio sauciatus et prostratus, quiescere novit, cladis accepta memor! τυγχάνειν ὠνείρωξεν ενωνον, ὡς ἂν εἴ τι τῶν ἐπ' ἀγορᾶς κειμένων ὠνίων; ᾿Αλλὰ γὰρ ἦν μὲν τῶν ἐναν τιωτάτων τῷ Πνεύματι καὶ μᾶλλον ἢ ὕδωρ πυρί αὐτὸν δὲ τοῖς ἀξίοις τοῦ Πνεύματος συντάττειν ἀνασχυντῶν δίκην αὐτίκα τοῦ θράσους ὑπείχε. Τὸν γὰρ οὐκ ἐξ ἁγνείας, οὐδὲ συναρπασθέντα, ἀλλ᾽ ἐκ προνοίας καὶ πανουργίας, οὕτως ἀνάξια προστρίβειν τῇ μεγαλειότητι πειρώμενον τοῦ Θεοῦ, λοιπὸν ἦν ὑποβάλλειν ολέθρῳ, 8 δὴ καὶ Πέτρο; ποιῶν τὰ δίκαια κρίνων ἐδείκνυτο. Ωστε κἂν ἐπὶ τὸν Γιεζί τις ἀναδράμῃ τῷ λόγῳ, Σίμων ὁ δίκην υποσχειν δικαιότερος· οὐδὲ γὰρ πρὸς ὅμοια κεχώρηκε τῷ κακῶς ἀναμένῳ τῶν δωρημάτων τοῦ Σύρου. Ἐκεῖ γὰρ ἄλλου μὲν ὄντως τοῦ τὴν θερα πείαν ὀρέγοντος, ἄλλο δὲ τοῦ λαμβάνοντας, τρίτος ὁ Γιεζι παρεισδύς, εἰλήφει τὰ δῶρα, οὐκ οιόμενος, οὔτε πιπράσκειν, οὔτ᾽ ἀνεῖσθαι τὴν χάριν. Οὔτε γὰρ αὐτὸς ἦν ὁ διδοὺς ταύτην, οὔθ᾽ ὁ λαμβάνων· ἀλλά καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι τῷ Σύρῳ τὴν θεραπείαν ὁμι λήσας πρὸς τὸ λαβεῖν ἅπαντα ἐκείνῳ, μετριωτάτην * Σίμωνι τὴν κατηγορίαν εἰσάγει. Και ται χρήματα ἐκεῖνος μὲν ἔλαβεν, οὗτος δὲ παρέχειν έτοιμος ἦν. ὡς τὴν ἐκείνου φιλαργυρίαν χείρω δοκεῖν τῆς τοῦ Σίμωνος ἐλευθεριότητος. Εστι δ' οὐ μέ ριον τὸ μέσον τοῦ τε χρήματα φιλεῖν, καὶ τοῦ τὸν Θεὸν ἀτιμοῦν βούλεσθαι, ἀλλ' ὅσῳ τοῦ προτέρου τὸ δεύ τερον ἀσεβέστερόν τε, καὶ ἀτοπώτερον, τοσούτω καὶ Σίμων τοῦ Γιεζι μᾶλλον ἂν εἴη πρὸς ἀρὰν ἐπιτηδειό τερος· καὶ μὴν καὶ εἰ μὴ τὸν πρώτως τὴν κακίαν ταύτην ἐκρήξαντα συναπολέσθαι τῷ κακῷ κυήματι κατεδίκασε Πέτρος, πόσους ἂν ἡμῖν οἴοιτό τις Σίμω νας ἀναστῆσαι τὸν πονηρόν, ὁπότε μηδὲ τὴν ἀρχὴν βληθεὶς καὶ πεσών ἠρεμεῖν, οἷς πεῖραν εἰλήφει τῆς ἥττης; Οὐ μὴν ἀλλ᾽ οἱ βαδίζων ὁ λόγος ἠπείγετο, δείξα: βουλόμενος, καί γε πολλαχόθεν δείξας, ἀρχεῖν τοῖ; ἀποστόλοις, εἰς μετάδοσιν τοῦ χαρίσματος καὶ χει· ρῶν μόνην ἐπίθεσιν. Ἰδιῶται γὰρ ἐκεῖνοι, καὶ ἄτιμοι, καὶ πένητες ἰδεῖν, ἐκεῖνα φιλοτίμως παρείχον, ἃ μηδ' ἂν τὸν σοφώτατον εἴπῃς, καὶ ᾧ τὸ πολλὰ κεκτήσθαι δόξαν παρέχει, τοῦ καὶ τῶν ἄλλων τι πλέον ἔχειν. Πάλιν δὴ Θεὸς ἐν ἀνθρώποις, Verum enimvero, quo oratio in progressu provebitur, dum ostendere cupit, quod et saepius oslendit, apostolis ad largitionem doni coelestis sufficere salam manuum impositionem: qui enim aspectu eraut indocti, inglorii et egeni, illa efuse submiaistrabant, quæ nec sapientissimus, nec, cui igentes gazæ, quibus alios superabat, insignem gloriam peperissent, præstare poterat. Iterum Deus inter homines versatur, quamvis denuo non Ο εἰ καὶ μὴ Θεὸς ἄνθρωπον προσλαβών. Πάλιν κάθοδο; assumptus Deus. Iterum ineffabilis descensus est. Iterum mysterium. Et apostoli ad utrumque mysterium apti, et incredibili alacritate ministrare parati, et, ut verbo dicant, omnibus aliis omissis, ora Verbi, et Spiritus instrumenta, et per hæc etiamn primæ mentis effigies ac imitationes quædam effeeti sunt. Possunt porro apostoli etiam in somno et secundum quietem intelligere Spiritum, qui, quæ facienda sint, suggerat, in eisque principalen radionis partem, quibuscunque figuris placuerit, formet, et quæ pati oporteat, præmoneat, et quem in locum mittendi sint, doceat, hic quidem in Joppen, ille in Macedoniam: necesse enim est ut et illi, qui ibi degunt, accenseantur corum numero, qui salvantur. ἄβόητος, πάλιν μυστήριον, καὶ οἱ ἀπόστυλοι πρὸς ἑκάτερον ἁρμοζόμενοι τὸ μυστήριον, καὶ ὑπηρετεῖν ἕτοιμοι, καὶ τὸ πρόθυμον ὅσον ἡλίκον, καὶ ὡς ἔπις εἰπεῖν πάντα γε ἀφελόντα τὰ ἄλλα, στόματα τοῦ Λόγου, τοῦ Πνεύματος ὄργανα, καὶ διὰ τούτων του πρώτου νοῦ τύποι τε καὶ μιμήματα. Καὶ πρόσεστι τὸ καὶ καθ᾽ ὕπνους συνεἶναι τὸ Πνεῦμα ταῖς ἀποστήλοις, καὶ & χρὴ ποιεῖν ὑποτίθεσθαι, καὶ τυπών τὸ ἐν αὐτοῖς ἡγεμονικὸν ὡς ἄδῃ βούλεται, καὶ πρ - λέγειν ἅτε παθεῖν δεῖ, καὶ τίς ὁ χῶρος, καθ᾽ ἐν δεῖ καὶ πέμπειν, τοῦτον μὲν εἰς Ἰόππην, τοῦτον δ' αὖ εἰς Μακεδονίαν. Δεῖ γὰρ πάντα; καὶ τοὺς ἐκεῖ τῶν σωζομένων γενέσθαι.

Οἱ δ' ἀπόστολοι οὐδ᾽ ἐπὶ προδήλοις τοῖς κινδύνοις συνθηκῶν ἐξιστάμενοι τῶν πρὸς τὸν διδάσκαλον, ἀλλὰ γὰρ εἴ τῷ μὴ ἐν τῷ βλέπειν ἡ πίστις μόνον, καὶ προανιστάμενοι, καὶ προτρέχοντες, καὶ τοῖς δεινοῖς ἐμπομπεύοντες, καὶ πρὸς τὰς ὁδύνας τὰς ἐκεῖθεν ἁμιλλώμενοι· δεινὸν γὰρ ἐποιοῦντο, εἰ δήπου ψυχῆς ἀλήπτου, σώματος ἀλγηδόνες γένοιντο κρείτ τους, καὶ εἰ δήπου ψυχῆς ἀποστολικῆς ἀποστολικὸν σῶμα ἀπολειφθείη, καὶ ὀκλάσαν, οὐκ ἂν εἴη εὖ ἔχον ἕπεσθαι. Ὑπέρευγε, ὡς ἀηττήτου ταῦτα ψυχῆς καὶ σώματος τὰ ἴσα τῇ ψυχῇ βλέποντος, καὶ ἀμφοῖν πολὺ τὸ γενναῖον ἐπιδεικνυμένων, καὶ ἀμήχανον φάναι. Καίτοι πάλιν τίς ἂν εἴποι μοι, πῶς ὁ λόγος ἐπὶ τοὺς κινδύνους περιηνέχθη τῶν ἀποστόλων; ἀλλ' Επαναγέτω πάλιν ἐφ' ἑαυτὸ τοῦτον τὸ Πνεῦμα, καὶ δεικνύτω, οἷς οὐδέ τι μᾶλλον ἐπίφθονον, οὐδὲ προσκορὲς, περὶ τούτων λέγειν τι καὶ ἀκούειν καινότερον, ὅτι τοῦτο τῷ Παύλῳ παρὸν, καὶ τ᾿ ἄλλα παρεἶχεν ἐργάζεσθαι, καὶ τὴν ἔχιδναν τὴν ἐν Μελίτη, μηδὲ δοκεῖν ἔχιδναν παρεσκεύασεν, ἢ μᾶλλον Θεόν τὸν Παῦλον, ἀλλ᾽ οὐκ ἄνθρωπον εἶναι δοκεῖν. Λεγέσθω καὶ ὅπερ ἐνταυθοί παριδεῖν οὐκ ἂν γένοιτο χάριεν ἡ τῶν Μελιταίων ὡς περὶ μιαιφόνου του Παύλου τὰ πρότερα δόξα· καὶ ἡ μετὰ τοῦτο πρὸς τοὐναντίον ἅπαν τῆς δόξης ἀντιμετάστασις, καὶ ἡ δίκη κατα λαμβανομένη μὲν ὑπ' ἐκείνων, τάχα καὶ ὑμνουμένη. Εἶτ᾽ αὐτίκα μηδέν τι πρὸς αὐτῶν ἐν τοῖς ἀδήλοι; ἐμβατεύειν αὐτῆς, καὶ εἰκόντων τῷ θαύματι καὶ συμμεταβαλλόντων τῇ μεταβολῇ τοῦ πράγματος καὶ τὰς ὑπολήψεις. Ἴστε καὶ ὑμεῖς, κἂν μὴ λέγω πόσην εἰσέφερε δόξαν καὶ τιμὴν Παύλῳ τὸ πρᾶγμα καὶ δὴ καὶ πρὸ Παύλου τῷ τούτου Θεῷ. Εἰ γὰρ κήρυξ οὕτως ἐκκαλέσασθαι τοὺς ἄνδρας ἔσχε τῷ θαύματι, ὡς ἀθρόον ἐκ φαυλοτέρας τῆς ὑπονοίας ἐπὶ τὴν ἀρίστην μεταπηδήσαι, τι ἂν εἴποις τὸν κηρυττόμενον; Carterum apostoli neque in manifestissimis periculis defecerunt a pactis cum magistro initis; sed, si cui fides non tantum in oculis residet, is videbit eos ad pericula prius etiam exsurgere, præcurrere, et in adversis triumphare, et cum cruciatibus inde ortis fortiter confligere solitos. Grave enim ducebant, si, anima illæsa, corporis dolores superiores evaderent, et aliquando ab apostolica anima apostolicum corpus descreretur, debilitatumque probe sequi non possel, Præclarissime! ut anima invictum se præstiterit, corpusque paria cum anima fecerit, et quam generose anima et corpus sese gesserint, nullis verbis explicari poterit. At quis mihi indicet, qua ratione sermo iterum ad apostolorum pericula delatus sit? quem Spiritus rursus quasi domum reducat, et ostendat illis, quibus nihil aut ad invidiam, aut ad satietatem generandam accommodatius est, quam de his vel dicere vel audire aliquid novi. Etiam Paulo Spiritum astitisse, documento sit vipera in Melita insula, quam ita tractavit, ut non videretur esse vipera, vel potius, ut ipse Paulus non homo, sed Deus censeretur ". Addatur et hæc, quam in præsentia prætermittere parum festivum esset, Melitensium nimirum de Paulo, tanquam de homicida, suspicio, qua prius imbuti fuerant, et mutatio ejusdem in contrariam prorsus opinionem, et justitia ab illis deprehensa, forsan et laudata, ita ut nihil eis ob. staret, quominus arcana ejus penetrarent, quippe qui miraculo jam cederent, et cum mutatione rei suspiciones quoque mutarent. Nostis ipsimet, ne itidem tacente, quantam gloriam et venerationem hæc res conciliarit Paulo, vel potius ante Paulum, Deo Pauli. Si enim præco sic suo miraculo viros illos permovere potuit, ut ex improviso deposita. deteriore opinione ad meliorem transirent, quid de ipso, qui prædicabatur, suspicabimur? Adjungantur et illa, ejusdem namque sunt Spiritus, quæ et tunc miraculo circa viperam adjecta fuerunt; enumerentur, inquam, fugati more bi, omnes infirmiores, quam ut resisterent, et Pauli conversatio ad tempus cum Publii patre; Προσκείσθω κἀκεῖνα, τοῦ γὰρ αὐτοῦ Πνεύματος, & καί ποτε προσετέθη τῷ θαύματι, καὶ λεγέσθωσαν νόσοι φυγαδευόμεναι, ἀπορώτεραι πᾶσαι μὲν ἢ καὶ ἀνθίστασθαι, καὶ ἡ πρὸς καιρὸν τῷ Ποπλίου πατρὶ παρουσία του Παύλου, τό τε σύμπαν εἴ τις ἀξιοίη ζητεῖν, ἡ ἐνταῦθα τοῖς νησιώταις τῶν πραγμάτων si quis vero omnia penitius scrutari velit, is intel κατάστασις ὡς ἀγαθῶν εἶναι τῶν μεγίστων ἀπόλαυ σις, καὶ οἷα οὐδενὸς ἄλλου δόξα, τῶν εἰς ἐκείνην τὴν ἡμέραν οἰκησάντων τὴν νῆσον· καὶ Παῦλος ἀπο κρύπτων εἴ τις που θεῶν ἦν ἐν ἐκείνοις, καὶ θεὸς εἶναι δοκῶν. Πάλιν γὰρ καὶ πολλάκις εἰς τοῦτό μοι τὸν λόγον τοῦ πράγματος ἡδονὴ φέρει, καὶ πρόσε στι τὸ μὴ παρὰ λόγον. Καὶ γὰρ εἰ τοῦτό γε ἀποχρῶν εἰς δίξαν θεώσεως τὸ μηδὲν μηδ' ὑπὸ τῶν ὀλεθριωτά των παθεῖν εἶναι οἷόν τε, πάρεστι Παῦλος θεὸς εἰκότως εἶναι δοκῶν. Καὶ εἰ δή τις τὸ μείζω, ἢ κατὰ ἄνθρωπον εὐποιεῖν δύνασθαι, πρὸς Θεοῦ οἴεται, οὐδὲ τούτου Παῦλος ἂν εἴη ἀπολειπόμενος. Καὶ γὰρ ἐκεῖνό γε ἦν Παύλου, τὸ πανταχοῦ πλέον ἔχειν ἀνα • Act. xxVill, 5-6. liget, insulanis eum statum inde provenisse, qui illis ingentium bonorum fruendorum copiam sup-. peditaret, et eam gloriam parere, qua majore in eum usque diei nullus ex insulæ indigenis claruera'. Et Paulus quidem occultabat, num quis deus inter illos versaretur, tametsi videretur esse deus. Herum. eniin et sæpius rei suavitas et jucunditas huc me trahit, nec præter rationem; nam si a perniciosissimis nihil nocumenti accipere posse, sufficit ad apotheosin; jure optimo Paulus habitus est deus: et si is qui majora, quam pro hominis facultate, benell cia conferre potest, deus censetur, neque hoc Paulo deficit: nam hoc erat quasi insigne Pauli, ut ubique

terrarum plus, quam homo, haberet, et valeret, θρώπου, καὶ ὧν ἀπορία τοῖς ἄλλοις ταῦτα ἐκείνῳ εξet quæ aliis præstitu erant impossibilia, hæc præstare pronum ei ac proclive esset, quodque dictu maximum et admiratione dignissimum, captivus ten'bɔtur; neque ulla ei in libertatem sese asserendi facultas suppetebat; nec quod eo venisset, ex arbitrio ejus acciderat, nec in manu ejus erat, rebus suis uti, et eis, ubi et quo modo vellet, pro libitu adlesse. Iste tamen, in hoc statu constitutus, morbis medebatur, et facillime restituta sanitate ab adversa valetudine liberabat, et quæ quis in hac vita optare poterat, promptissime largiebatur. Hæc et alia hujus generis Spiritus fecit in apostolis, quæ si pro dignitate dicta et celebrata sunt, gratia Spiritui: si autem, quod magis suspicor, a dignitate rerum quam longissime aberravi, venia mihi detur, quam etiam flexis genibus et humi procumbens pelo: conscius mibi sum, me nihil eorum, quæ vires meæ ferebant, prætermisisse. Vos vero, auditores, mentis vestræ et senteutiæ domini, qui hactenus me magna benevolentia audiistis, eamdem ad finem usque mihi exhibere dignemini. Quid amplius dicere oportet? Jam dudum sentio aliquos exspectare, an non apostolos comparem iis, qui ex omni ævo pietate et virtute claruerunt. Et hoc mihi promptum est: nullus enim apostolis de principatu litem movebit, neque de victoria concertabit; sed omnes sponte cedent, et gloriæ primas apostolis tribuent. Quod mibi vel maxime persuadet, conatum hunc conparationis, non esse studio magno dignum. Si enim non pateret omnibus, quod illis decantatis et colebratis ab omnibus conceditur, forsan oratio aliquid levamenti invenisset; cum vero borum dignitas et celsitudo non sinat, ut quemquam ante illos admiremur, omnesque illis quasi de via decedunt, quid quis dicendo amplius effecerit, quam ut superfluus judicetur, quando etiam illi, qui penitus silet, fas est, absque ulla contradictione, o › nium calculis, primas apostolis elargiri? Nullam enim ex omni mortalium numero invenire est, qui cum audit apostolos coryphæos et principes nominari, animo non statim assurgat, pronuntietque eos omnium aliorum coryphæcs et principes Et hæc vulgata est apud piɔs, et omnium tutissima persuasio, neminem mortalium, quocunque tandem statu insigniumn, apostolis æquiparari posse. Non enim eos, qui acriter rem dijudicare orunt, decet, ut cuin apostolorum mentio incidit, adducant alios, admiratione quidem, sed non instar istorum, dignos, quia his quoque in compa rationem adductis, apostoli excellentiores apparebant; quemadmodum et hoc in primis apostolicum est, omni industria a lniti, ut omnibus antecellant, ut ob magnitudinem et multitudinem recte factórum nullus omnino ulli comparationi relinquatur locus. Neque si solem in medium producamus, et cum qualibet stella conferimus et accurate πορα εἶναι χρῆσθαι, καὶ τὸ δὴ πάντων μέγιστον είπεῖν καὶ θαυμάσαι, δεσμώτης μὲν ἦν, καὶ οὐδ᾽ ὅσον εἰς ἄνδρα ἧκεν ἐλεύθερον μετεῖχεν ἀδείας, οὐδ᾽ ἐπ' αὐτῷ γε ἦν, οὐδὲ τὸ ἐκεῖσε ἀφίχθαι, οὐδ' αἵρεσις προύκειτο τοῖς καθ᾽ αὑτὸν χρῆσθαι καὶ πρὸς ἐκείνοις γίνεσθαι ἔνθα ἂν καὶ καθ᾿ ὃν βούληται τρόπον. Ο δὲ τοιοῦτος καὶ οὕτω τῶν περὶ αὐτὸν ἔχων, νοστ μάτων μὲν ἀπέλυε, πρὸς δὲ ὑγείαν ευχερέστατα ἐπανῆγε, καὶ τοῦ κακῶς ἔχειν ἀπήλλαττεν, καὶ ὁ τις μᾶλλον τῶν ἐν τῷ βίῳ πάντων ἂν εὔξαιτο, ῥᾷστα παρείχε. Τοιαῦτα ἐπὶ τοῖς ἀποστόλοις καὶ οὕτως ἔχοντα τα τοῦ Πνεύματος. Εἰ μὲν μὴ τῆς ἀξίας ὡς ποῤῥωτάτω λεχθέντα καὶ ὑμνηθέντα, τῷ Πνεύματι χάρι;· εἰ δ', ᾧ καὶ μᾶλλον τίθεμαι, πορρωτάτω, συγγνώμη πρῶτα μὲν ἐκεῖθεν ἡμῖν καταπέμποιτο, καὶ γὰρ οὖν γόνυ κλίνω καὶ ὑποπεσὼν δέομαι· καὶ γὰρ τοῦ YE κατὰ δύναμιν οὐκ ἐνέλιπον. Ἔπειτα δὲ καὶ ὑμεῖς, ὦ παρόντες, κύριοι γνώμης ὄντες, εὐγνωμονέστερον εἴητέ μου τοὺς λόγους ἀκηκοότες, καὶ μέχρι δὴ καὶ εἰς πέρας ἀκούσοντες εἶτε. Τί δή μοι τὸ ἐπὶ τούτοις εἰπεῖν; Αἰσθάνομαι μὲν πάλαι τινὰς τοῦτο προσδοκώντας, εἴπου τοὺς ἀποστόλους τοῖς ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνας ἐπ᾽ εὐσεβείᾳ καὶ ἀρετῇ λάμψασι παραβάλοιμε, καὶ τό γε ἀπ' ἐμοῦ πρόθυμον. Οὐδεὶς γὰρ ἡμῖν τῶν πρω τείων ἀμφισβητήσει, οὐδὲ ἀγωνιεῖται περὶ τῆς νέα κης, πλὴν ὅτι καὶ ὑπείξουσι πάντες, καὶ παραχωρή σουσι τοῖς ἀποστόλοις τῆς δόξης. Εμὲ δὲ τοῦτο μάλιστα μηδέν τι σπουδαῖον εἶναι τὸ πρᾶγμα πε!- θει. Εἰ γὰρ μὴ πρόδηλον πᾶσιν ἦν τὸ παρὰ πάντων συγκεχωρηκὸς τοῖς εὐφημουμένοις, τάχα ἂν εινα καὶ παραμυθίαν τοῦτο τῷ λόγῳ παρείχετο. Επει δὲ τὸ τούτων ἀξίωμα καὶ τὸ ὕψος πρὸ αὐτῶν οὐδένα θαυμάζειν ἐξ, καὶ πάντες αὐτοῖς ὑπεξίστανται, τί τις ἂν πλέον δόξαι ποιεῖν, ἢ τί δή ποτε περιττός είναι βουληθείη τοῖς λόγοις, ὁπότε καὶ μηδὲν περὶ τούτου γε εἰπόντι πρόσεστι τὸ πάντας αὐτοῖς ἀναν· τιῤῥήτως τὰ πρῶτα τῶν ψήφων νέμειν; καὶ γάρ τα καὶ οὐδενὶ τῶν ἁπάντων ἔστι περιτυχεῖν, ὅς τους κορυφαίους τῶν ἀποστόλων ἀκούσας, οὐκ εὐθὺς τῇ ψυχῇ διανίσταται, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἀποφαίνεται κορυφαίους. Καὶ δημοτελής αὕτη δὴ δόξα παρὰ τοῖς εὐσεβέσι καὶ ἀσφαλέστατα πασῶν ἔχουσα, μηδένα τῶν ἐν οἷ δή τινι τέλει κατειλεγμένων, μηδ' ἐξίσου τοῖς ἀποστόλοις γίγνεσθαι ἔχειν. Οὐ γὰρ ἐκείνό γε τῶν τὰ ἀσφαλῆ κρίνειν εἰδότων, ὅπου δὴ καιρὸς τῶν ἀποστέλων μεμνήσθαι, καί τινας ἑτέρους παράγειν, ἄλλο τε ἂν καὶ μὴ κατὰ ταῦτα θαυμασθησομένους, ὡς δὴ τῇ τούτων παραθέσει, τῶν ἀποστόλων τὸ μεῖ ζον ἑξόντων ὥσπερ οὐδὲ τοῦτό γε τῶν ἀποστόλων τὸ μὴ πᾶσαν θέσθαι σπουδήν, πάντας ἐν πᾶσιν ὑπερβαλέσθαι, ὡς μηδενὶ διδόναι τῷ μεγέθει καὶ πλήθει τῶν κατωρθωμένων, παραθέσεως πρὸς αὐτοὺς χώ ραν. Οὐκοῦν οὐδὲ τὸν ἥλιον περιάγοντες καὶ ἑκάστῳ τῶν ἀστέρων παρατιθέντε; τε καὶ ἀντεξετάζω τις

θαυμασόμεθα. "Αλις γὰρ αὐτὸς αὑτοῦ μετρήσει καὶ componamus, nagis eum propterea admirabimur; κάλλος καὶ μέγεθος. "Αρ' οὖν ὁρᾶν ἐστιν, ὅπως αὐ προσέσται τὴν πρὸς τοὺς ἄλλους ἀντεξέτασιν τῶν ἀποστόλων εὐπρόσωπον ἂν προσιέναι, καὶ προσίοι μηδ' ἔργον είναι ταύτης ἐν τῷ παρόντι μηδέν. Τοῦτο μὲν οὖν εἴ τις οὕτως ὡς ἐγώ φημ: δεῖν οἴεσαι κρίνει, κάλλιστα κρίνει· καὶ ἀπόχρη μηδὲν πλέον τοῖς εἰς ταῦτα ἔχουσιν ἐμβραδύνοντα λόγοις, τῶν πρόσω ἔχεσθαι. Κἀκεῖνο δὲ εἴ τις ἐμοὶ ταῦτα σπουδάσαι θελήσας ἐκτὸς τοῦ καλῶς ἔχοντος οίεται, παραβαλεῖν ἀλλή λοις τοὺς ἀποστόλους, μόνοι γάρ, εἰ θέμις εἰπεῖν, ἀλλήλοις καὶ ἴσοι καὶ κρείττους, καὶ οὗτος, ἐμοὶ δοκεῖ, νόμους ἂν εἰδείη παραβολῆς τε καὶ παραθέσεως. Δεῖ δὴ τεθαρρηκότως προσιέναι τοῖς λόγοις, καὶ νομίζειν πρὸς γνώμης εἶναι τοῦτο δὴ καὶ τοῖς ἀποστόλοις, εἴ τις υψηλότερος ὢν τοῦ γε πρὸς χάριν λέγειν, ἔπειτα καὶ ἀλλήλοις αὐτοὺς, ὅπερ εἰσὶν, ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἴσους καὶ τοῖς λόγοις ἔχοι δεικνύναι. Καί τοι τοῦτο καὶ φανερώτατόν ἐστι πᾶσι γνῶναι, ὡς ἀπανταχοῦ τε τῆς τοῦ λόγου πραγματείας ἡμῖν ἐσπούδασται καὶ τετίμηται. Καὶ σκοπὸς οὗτος δὴ τοῖς ἐπαίνοις, πάντα πρὸς ἐν τοῦτο συνελαύνων τε καὶ συνείργων· οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ κἀνταῦθα γενομένοις τοῦ λόγου, καὶ οὗ πάντων μάλιστα τοῦτο καιρός, χρηστέον ἂν εἴη τῇ προθέσει ἐπιτείνοντας τὸ ἐφά μιλλον, καὶ ἀπολαύοντας τῆς τὴν ἰσότητα πρεσβευούσης εὐφημίας τῶν ἀποστόλων. Τί δή; Παῦλος ἡμῖν τὸ ἑαυτοῦ μέρος ἐνταῦθα προβάλλει· καὶ ἀκούετε ὡς ὑπερφυές. Είτε γὰρ καὶ ἄλλῳ τῳ σκοπεί τις εἰ πρόσεστιν, ὄψεται προσὴν οὐδενί· εἴτε τῶν ἐπ' ἄλλοις παραδόξως προβάντων πρὸς θαῦμα ἐφέλκεται, πάντα μικρὰ δόξει παραβαλεῖν, καὶ οἷον πρὸς πέλαγος που ταμός. • Οίδα, φησίν, ἄνθρωπον, ο ἑαυτὸν λέγων, ὁ ὑπὲρ ἄνθρωπον, «εἰς τρίτον οὐρανὸν ἁρπαγέντα, καὶ εἰς παράδεισον αὖθις, καὶ ῥημάτων ἀῤῥήτων ἀκού σαντα,ἃ μὴ θέμις ἀνθρώπῳ λαλεῖν.» Ὢ τοῦ θαύματος! *Ανθρωπος εἰς τρίτον οὐρανὸν ἀναβάς; εἰς οὐρανὸν ἄνθρωπος; ποίοις πτεροῖς κουφισθείς; ποίᾳ παραπεμφθεὶς κλίμακι; τίνι τῶν ὑψηλοτάτων ὁρῶν ἀφε τηρία χρησάμενος; 'Αλλ' οὐκ ἀναβὰς εἶπεν, ἀλλ' ἀρο παγείς; Τοῦ τεραστίου! Μειζόν μοι λέγεις τὸ θαῦμα. Θεῖον διέξει τὸ χρῆμα. Ανθρωπος οὐδέ ποτ' ἂν ἡρε πάγη μὴ Θεοῦ προσλαμβάνοντος· ἄνθρωπο; οὐκ ἂν ἡρπάγη πρὸς οὐρανὸν, μὴ τοῦ οὐρανοῦ γενόμενος ἄξιος. Θεὸς οὐκ ἂν ἤρπασε τὸν οὐχ ἑαυτὸν ἄξιον αὐτ τοῦ παρεσκευακότα. Οὐρανὸς οὐκ ἂν ἐδέξατο τὸν, ὃς μὴ μελέτην ἀεὶ τὴν τῶν γηΐνων ἀπόθεσιν ἐποιεῖτο. Ανελήφθη καὶ Ἠλίας, ἀλλ᾽ ὡς εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ οὐδὲ πρῶτον οὐρανὸν ὑπερκύψας. Παῦλος δὲ καὶ τρίτον διέσχεν. "Ηδη δὲ καὶ προφήτης ἕτερος ἰδεῖν εἶπεν ἐπὶ Ομένου τὸν Κύριον. Αλλ' εἶδεν ὅντινα δή ποτε τρόπον, εἶδεν οὐχ ἁρπαγείς, οὐδὲ τῷ βλεπομένῳ συνών. Παῦλος δε πηλικα τα εἶδε, καὶ τίνι συνεῖναι εἶχεν ἐπὶ τοῦ τρίτου οὐρανοῦ; κἂν μὴ λέγω, συλλο γίζεσθαι πάντας οἶμαι. Ενθους γίνομαι ταῦτα λέο 3ª || Cor. xn, 3, A. 23 Isa. vi, 1. satis enim ipse suam magnitudinem et pulchritudinem testatur. Apparet igitur collationem apostolorum cum cæteris decore non posse institui, et si instituatur, nullius ponderis et valoris esse. De his igitur si quis mecum sentit, recte sentit. At oportet, ut oratio his diutius non immorans, ad ulteriora progrediatur. ' Quod si quis studiosius hæc excuti volens, existimat, præter decorum actum iri, si apostoli inter se conferantur, solus enim, si fas est dicere, sibi et æquales et seipsis præstantiores esse, hic etiam, judicio meo, leges collationis et comparationis nescit. Par enim est, ut intrepile loquamur, credanusque hoc ex.apostolorum mente esse, si quis ad gratiam nihil dicere, et nihil auribus dare consueverit, deinde si invi- - cem, id quod sunt, rebus gestis æquales esse demonstrare quiverit: nam omnibus cognitu est facillimumt, nos in il tolo orationis decursu unice incubuisse, et laudationibus iste finis propositus est, ut omnia ad unum contrabant it conducant. Εt quia huc processit oratio, quodque opportunitas maxime exigit, utendumn esse censeo ratione, quæ ad paritatem ducit, fruendumque æqualitatis inter apostolos præconio. Εt Paulus quidem suas partes nobis hic concedit; attendile, quam ingeniose. Nam licet quis circumspiciat, num alteri cuiquam conveniat, animadvertet, nulli alteri convenire, et si quid supra admirationem cum aliis gestum adducatur, omnia ad comparationem minuta. videbuntur, et velut fuvius ad mare. • Scio, inquit, hominem, de seipso loquens, is qui supra hominem erat, ‹ in tertium coelum raptum, et in paradisum, et inef. fabilia verba audivisse, que non est fas eloqui homini ss.. O miraculum! Homo in tertium calum ascendens? lu coelum homo? Qualibus alis suille. vatus? Quibus trausmissus scalis? Quo alt´s imorum montium adminiculo usus? At non dixit, ascendens, sed raptus. Ο prodigium! Mjus miraculum narras. Divinam rem commemoras. Nunquain homo raptus fuisset, Deo non assumente. Πlomo nunquam ad coelum raptus esset, qui caris dignus non esset. Deus non rapuisset, qui se Deo d'- gnum non reddidisset. Coluni(nonjrecepisset, cui de rebus terrenis derelinquendis assidua meditatio faisset. Assumptus est etiam Elias; sed quasi in calum, et neque primum calum transgressus. At Paulus tertium quoque tenuit, non Quidam itidem ex prophetis dicit. se vidisse selentem Dominum super thronum ". Sed vidit quomodocunque. Vidit, non raptus, neque præ. sens ei, quem vidit. Paulus vero qualia vidit, et cui in tertio cœlo præsens? etiam me silente, omnes id colligere et intelligere reor. Extra mne

NAXIMI PLANUDE rapior, cum «le bis sermocinor, neque me continere γων· οὐκ ἔχω, πῶς ἐμαυτὸν ἐπίσχων. Ἐβουλόμην valee. Voluissem Paulum in hac sua illustri gloria eminus contemplari. Sed valida obstant interstitia, omnemque visionem arcentia cœlorum obstacula. Neque mentem in cœlum pure transmittere queo. Quid igitur? Audiam solummodo eum, qui inde venit, Paulum, et admirabor, et vene rabor eum solum, qui hoc facere potuit: et gratias agam ei qui nostram naturam tantis gratiis cumulare dignatus est. Εt quidem Paulum raptum esse, novit ipse et fatetur, sive in corpore, sive extra corpus, id in ambiguo relinquit. Cæterum mihi videtur ex submissione hæc dicere. Si enin et hominem novit, et exprimit eum qui raptus est, planum fit, etiamsi id occultare conetur, eum cum corpore eo delatum esse: homo enim neutrum eorum est, ex quibus componitur, sed est simul utrumque. πόρρωθεν γοῦν ἐκεῖ τὸν Παῦλον ἰδεῖν ἐπὶ τῆς περιφανούς ταύτης αὐτῷ δόξης, ἀλλὰ διατειχίσματά μοι στεριά, καὶ διοπτείαν πᾶσαν ὑπερφρονοῦντα, τῶν οὐρανῶν τὰ παραπετάσματα, οὐδὲ τὸν νοῦν ἐκεῖτε καθαρῶς δύναμαι πέμπειν. Τί οὖν; ἀκούσομαι μόνον ἐκεῖθεν ἐλθόντος καὶ διηγουμένου τοῦτο τοῦ Παύλου, καὶ θαυμάσομαι, καὶ προσκυνήσω τὸν μόνον τοιαῦτα ποιεῖν δυνάμενον, καὶ ὁμολογήσω χάριτας τῷ τὴν ἡμετέραν φύσιν οὕτω μεγάλων ἀξιοῦντι χαρίτων. 'Αλλ' ὅτι μὲν ἡρπάγη Παῦλος, καὶ οἶδε καὶ ἀποφα!- νεται· εἴτε δὲ μετὰ σώματος, εἴτε τούτου χωρὶς, ἐπ' ἀμφότερα τῇ γνώμῃ καθίσταται· ἐμοὶ δοκεῖ ὑφε:- μένῳ φρονήματι ταῦτα λέγων. Εἰ γὰρ ἄνθρωποι οἶδε, καὶ λέγει τὸν ἁρπαγέντα, δῆλός ἐστι, κἂν στο σκιάζει σπουδάζῃ, μετὰ σώματος ἀνελθών. Αν θρωπος γὰρ οὐδέτερον καθ᾿ αὐτὸ τούτων ἐξ ὧν θρωπος, τὸ συναμφότερον δέ. Circumfertur ejusmodi fabula a fabulatoribus, et qui propriae turpitudinis monumenta reliquerunt, conficta, in qua si quid fide dignum insit, quanta mox, bone Deus! turpitudo inde emicat? si vero, ut est, pro fabula habeatur, mendacii simul et turpitudinis indicium exhibebit. Fabula est ista: Aluidas cum Pelio monti Ossam imposuissent, iter ad crelum affeciasse. Porro licet fabula sit, et omnia ficte composita, justam tamen poenarı his, qui talia ausi fuere, imposuit, ut ab incepto non sine damno desistere cogerentur, et eo magis aucta est fabula, quo minus illi conatum suum ad rem contulerunt. Ilominem enim, ut homo est, quænam machina ad cœlum subvehat? Solus Deus hæc efficit; solus dignus est, qui existimetur hominem ex Γεί lege perfectum in cœlum sublevare. Verum de fabulis Lac obiter. Nostra autem, nam quæ Pauli sunt, nostra 70co, quia reliqua omnia et pro Christo et pro nobis sustinebat et agebat, haec, inquam, nostra. deliriis illorum ex diametro opponuntur; quippe veritati præ omnibus maxime conformia, et sumtna gravitatis plena. Sed hæc ei, qui illa aduiaistrat, possibilia sunt et facilia, siquidem, quæ hominibus sunt impossibilia, ea Deo possibilia eunt. Quemadmodum igitur Deum descen«lisse de cœlo miraculum est, quod omnem admirationem superat; prout universus terrarum orbis descensu illo salutem consecutus, venerabundus agnoscit; ita etiam hominem in cœlum ascendisse, illustris miraculi speciem et gratiam præfert. Semel quidem Deus in terra cum hominibus conversatus, carne vestitus, et semel in cœlum homo (secludo nunc illum, qui Deus et homo est) ascendit. Paulus hujus rei testis est, digna rcrum retributio ac repensio: participatio scilicet gloriæ, qua claruit primus, quantum secundus illius est capax. Sufficiebat Paulo ad gloriam ab Hierosolymis, el in circuitu usque ad Illyricum omnia implesse Πέπλασται καὶ τοῖς ἀμφὶ τοὺς μύθους καλινδουμένοις ὑπομνήματα καταλιποῦσι τῆς οἰκείας ἀσχη μοσύνης τοιάδε τινὰ, ὧν εἰ μέν τι πιστὸν εἴη, β:6αὶ τῆς αἰσχρότητος· εἰ δ' ὅπερ εἰσὶ τοῦτ᾽ αὐτὸ μένουσι μῦθοι, τοῦ ψεύδους ἅμα καὶ τῆς αἰσχρότητος, δοκεῖ τῷ μύθῳ καὶ τοὺς ἀλωρίδας Ουσαν ἐπιτιθέντας Πη λίῳ, βιάζεσθαι τὴν εἰς οὐρανὸν ἄνοδον· ἀλλὰ καίτοι μῦθος ῶν, καὶ πάντα συντιθεὶς ἐξ αὐτοσχεδίου, δίκην ὅμως τοῖς τολμηταῖς ἐπέθηκεν εὔλογον, κακῶς ἀπαλλάξαι ποιήσας τοῦ ἐγχειρήματος. Καὶ τοῦτο μύθου τι πλέον ἔσχεν, οἷς οὐκ εἰς τέλος ἔγνω παρα· τεἶναι τὴν ἀτοπίαν· ἀνθρώπῳ γὰρ κατ' ἄνθρωπον διαγιγνομένῳ, τίς ἂν μηχανὴ πρὸς οὐρανὸν ἀνάδασιν σχεδιάσει; Μόνος Θεὸς διατίθησι ταῦτα, καὶ με νος τὴν κατὰ Θεὸν ἄνθρωπον εἰς οὐρανὸν ἀνάγειν δίκαιος ἂν εἴη πιστεύεσθαι. Πλὴν ἀλλὰ τὰ μὲν τῶν μύθων, ὁδοῦ φασι πάρεργον τοιαῦτα. Τὰ δ᾽ ἡμέτερα, καὶ γὰρ ἡμέτερα λέγω τὰ Παύλου, ἐπεὶ καὶ τἄλλα πάντα ἐκεῖνος ὑπὲρ Χριστοῦ καὶ ἡμῶν ὑπέμενε καὶ ἐπραγματεύετο, ταῦτα τὰ ἡμέ τερα τῆς ἐκείνων ἀτοπίας ἐκ διαμέτρου φασίν· ἀλη θείας μὲν εἴπερ τι τῶν ἁπάντων ἐχόμενα, σεμνότητος δὲ εἰς ἔσχατον ἀφιγμένα δυνατὰ τῷ ταῦτα διοικονομοῦντι καὶ ῥᾴδια· εἴπερ τὰ τοῖς ἀνθρώποις ἀδύνατα, δυνατὰ τῷ Θεῷ. Καθάπερ δὲ τὸ κατελθεῖν Θεὸν ἐπὶ γῆς, τῶν οὐδεμίαν ὑπερβολὴν θαύματος παραλειπόντων ἐστὶ, καὶ τοῦτ' ἔδειξεν ἡ σύμπασα γῆ, καὶ τιμήσασα τὸ πρᾶγμα καὶ διὰ τούτου σω θεῖσα, κατὰ ταῦτα καὶ τὸ εἰς οὐρανοὺς ἄνθρωπον ἀνελθεῖν ἡ που περιφανής ή χάρις τοῦ θαύματος. Απαξ τε γοῦν ἐπὶ γῆς Θεὸς ἀνθρώποις ὠμίλησε σαρκὶ δηλαδή, καὶ ἅπαξ εἰς οὐρανοὺς ἄνθρωπος, καὶ οὐ λέγω νῦν τὸν θεάνθρωπον, ἀνελήλυθε. Παῦ λος οὗτός σοι τὸν λόγον ὄντα παρίστησιν, ἑπόμενον τῷ προτέρῳ τὸ δεύτερον. Τοῦτο δ' ἐστὶ τῶν τε πραγμάτων ἀμοιβή, καὶ ἀντέκτισις, καὶ τῆς τοῦ προτέ ρου δόξης μετουσία καθ᾽ ὅσον τε τῷ δευτέρω. Καὶ μὴν ᾧ τοῦτο πρὸς δόξαν ήρκεσεν, ἀφ᾽ Ἱερου· σαλήμ, καὶ κύκλῳ μέχρι τοῦ Ἰλλυρικοῦ πεπληρω

κέναι τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ οὐδεὶς ἐστι, δς μὴ τοῖς & Evangelio; neque quis ju:m est, qui hoc praclarisμεγίστοις τοῦτο συναριθμεῖ. Ποῦ δόξης ἂν τάττοιτο, ἐπειδὰν κἀκεῖνο προσλάβοιτο, μηδὲ τὸν οὐρανὸν ἄβατον αὐτῷ μεἶναι, ἀλλὰ κακείνον διερευνήσασθαι, καὶ τῶν ὄντως ἀδύτων εἴσω γενέσθαι, καὶ ἀποῤῥητοτέραις ἢ πάντες άνθρωποι τελεσθῆναι τοῖς μυ στηρίοις ἐκεῖ, καὶ ἱεροφάντη χρήσασθαι τῷ Θεῷ; Καὶ ταῦτα δὴ τοῦτον ἔπειθεν ἐπιθυμεῖν ἀναλύσεως, καὶ τοῦ συνεῖναι Χριστῷ. Καὶ ἀπὸ τούτων ἤρχετο τοῦ πρὸς τὴν ἐκεῖσε μετάστασιν ἔφωτος ἀποστολικὸν ὄντω; τὸ πάθος, καὶ Παύλῳ πρέπον· καὶ χρῆν γάρ ταύτῃ γε ἔχειν, καὶ τὸν τῶν οὐρανῶν γεγευμένον τὴν γῆν ἀποστρέφεσθαι, καὶ σπεύδειν τῆς εἰρητής ἀνεθέντα πρὸς βασίλεια μετοικίζεσθαι, καὶ συγγίνεσθαι διὰ πάντων τῷ Βασιλεῖ καὶ συμβασιλεύειν. Χωρίς δὲ τούτων, καὶ μεσίτης ἄλλος ἡμῖν τὰ πρὸς τὸν Θεὸν δοκεῖ Παῦλος γενέσθαι. Καὶ γὰρ καὶ πρεσβείαν ἂν εἴποιμι τοῦτον ἀνάγειν πρὸς τὸν ἐκεῖ Βασιλέα, καὶ τὴν προεσπεισμένην ειρήνην αὖθις κυρ ροῦν, καὶ ἅπερ ἐκείνου χρηματίζοντος, ὅσα δὴ μὴ τῶν ἀποῤῥήτων λέγω, πρὸς ἀνθρώπους κατακομί ζειν. Καὶ γὰρ ἔδει μετὰ τὸν πρώτως ἡμῖν εὐαγγελισάμενον τὴν εἰρήνην, καὶ Παῦλον ἐκείνῳ κατ' ίχνος επόμενον, καὶ πρὸς τοῦτο δὴ τοῦ πράγματος ἥκειν, καὶ στήλην τῆς εἰρήνης ἐκείνης ίστασθαι. Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ καὶ δίκην ὕδατος μετεωρισθείς τε καὶ λε πτυχθεὶς αὖθις οἷά περ ὑετὶς κατεῤῥύη, τοῖς ὑπ' αὐτοῦ φυτευθείσιν ἀρδείαν παρέξων οὐράνιον. Καὶ τὸ μὲν δὴ τοῦδε τοῦ θαύματος μέγεθος οὕτω σεμνόν, ἢ μᾶλλον ὑπέρσεμνον. Ηκει δὲ ἡμῖν ἑτέρωθεν Πέτρος, οι μετ' ἐλαττόνων τῶν σεμνολογημάτων, ἀλλ' οὕτω περιφανῶν, ὡς πλὴν τῶν τοῦ συναποστόλου μηδὲν εἶναι πρὸς τὰ τοῦδε τὰ πάντων. Τί γὰρ ἂν εἶποις τὴν ἀντὶ τῆς ἁπλῆς τῶν οὐρανῶν Τριάδος, ἐκδηλότατα πρησσομέ νην ἐνταῦθα Τριάδα, τοῦτο μὲν τὴν ὑπὸ τοῦ Σωτῆ ρος τριττὴν ἐρώτησιν, εἰ φιλεῖ, τοῦτο δέ, τὴν τρις γενομένην ὁμολογίαν τοῦ πράγματος, τοῦτο δὲ, τὴν τοσάκις ἐπιτροπὴν τῆς τῶν προβάτων επιστασίας; Αρ' οὐχὶ σαφέστατα πάντων, κἂν εἰ; τρίτον οὐρα νὸν φθάνειν τὸ Παύλου σεμνόν· οὐδὲ τὸ Πέτρου τοιοῦτον, οἷον κάτω δὴ μένειν, ἀλλ᾽ οἷον συνανιέναι τε καὶ συνεξισοῦσθαι; Ηρετο μὲν γὰρ τρὶς ὁ Σωτὴρ, εἰ τῶν ἄλλων πλέον φιλεῖ· ὁ δ' οὕτω σφόδρα φιλῶν ἦν, καὶ οὕτως ἠξίου μηδὲ πεύσεω; ἐπὶ τούτῳ προσδεῖσθαι, μὴ ὅτι γε τὸν εἰδότα τὰ πάντα, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὁστισοῦν ἂν εἴη ἁπάντων, ὥστε καὶ πρὸς λύπην ήδη κατέπιπτεν, εἰ οὕτω πολ λάκις έρωτηθήσεται, ὥσπερ οὐκ ἀρκοῦν οὐδὲ τὸ δις ἐρωτῆσαι, πλὴν ἀλλ' οὐδέν τι μᾶλλον τὴν ὁμολογίαν ἐπέσχεν, εἰ καὶ ἐλελύπητο. Καὶ γὰρ τὸ περὶ τὸν δεσπότην φίλτρου παντὶς κατεξανιστάμενον έφερε πά θους, καὶ ὁ Σωτὴρ αὐτίκα τῶν ὁμολογιῶν ἑκάστην τῇ τῆς ἡγεμονίας ἐπιτροπῇ βεβαιῶν φαίνεται, καὶ τὸ ἀξίωμα ἐντεῦθεν, οἷον οὐκ ἄλλου, καὶ ἡ χάρις ἄριστ᾽ ἂν ἔχοι μηδεμιᾷ τῶν χαρίτων παραβαλεῖν ἀξιοῦν, καὶ τὰ τῆς τιμῆς ἐκτόπως ὑπερφυά. Κάν 25 Philipp. 1, 23. simis rebus non aunumeref. At que in ordine gloriæ ponemus, quando et illud accessit, cœlum ha - buisse pervium, illudque perscrutatum esse, et in ipsa intima adyta admissum, majoribus illic et ineffabilioribus mysteriis initiatum fuisse, quam alios omnes homines, ipso Deo sacrorun. monstratore? Et hæc suadebant Paulo, ut cuperet dissolvi et esse cum Christo ". Hinc etiam originem duxit amor ille migrandi in cœlum. Apostolica vere hæc a lectio, et Paulo consentanea. Necesse erat hæreru in terra, et qui cœlum jam gustaverat, terra contempta, properare, ut e custodia emissus, ad regales sedes transferretur, Regi semper adesset, et una cum illo regnaret. Præterea Paulus in iis quæ ad Deum sunt, alter nobis mediator factus videtur. Nam et legatione fungitur ad cœlestem illum Regem, et pacem prius pactam iterum confirmat, et responsa ejus (exceplis prorsus arcanis, quæ nemini las eloqui) ad homines defert. Oportebat enim, ut post primum, qui nobis pacem annuntiavit, Paulus vestigia ejus legens in hanc nuneris partem veniret, ac columnault pacis illius erigeret; quin ut et instar aquae in sublime evectus et extenuatus,iterum, tanquam pluvia, descenderet his quæ plantaverat, cœlestem daturus irrigationem. Et bujus quidem miraculi magnitudocirca Paulam tantopere veneranda est, vel potius omnem venerationem transcendit. Ex altera parte adest nobis Petrus, non cum minoribus præconiis et recte factis, imo adeo clatis et illustribus, ut exceptis coapostoli Pauli gestis, comparatione corum cætera omnium aliorum pro nihilo reputentur. Aunon simplicis in ceo Trini - tatis tres subsistentias manifestissime hic expressas cernis, partim per triplicem Christi interrogationem, num diligeret, partim ob triplicem confessionem rei, partim ob ter commissa: ovium prax fecturam? Annon clarissimum, licet in tertium. caelum pervenisse Pauli decus sit, Petro itidem lee convenire, ut non in terris hæreat, sed quasi cum, illo in cœlum introeat, eique coæquetur? Interrogavit ter Salvator, num cæteris plus diligeret. At ille vehementer diligebat, et sic interrogatione ne opus quidem esse censebat, non tantum: apud eum, qui omnia noverit, sed et apud quoscunque alios; ita ut etiam in tristitiam inciceret, ob toties repetitam interrogationem, quasi bis interrogasse non sufficeret. Neque tamen tristitia confessionem cohibuit; nam amor erga Dominum quamlibet in contrarium exortam affectionem ferebat: et Salvator quamlibet confessionem prælocturæ commissione statim confirmat. Ex quo ea diguitas Petro venit, qualis nulli alteri, et consultissimum fuerit, hanc gratiam et honorem istum excellentissimum, cum nullo alio comparare velle..

Et licet Paulus ad Christum in calum ascenderit, εἰς οὐρανοὺς πρὸς Χριστὸν Παῦλος ἀνίῃ, παρ' ἐκεί ut disceret, quæ discere et alios docere decet; attamen Petrus eumdem jam cœlo delapsum præsentein habebat, et quæ facienda essent, et quæ non, exponentem, sibique ovium præfecturam tradentem, coram audiebat. Et cur ego hoc patior? Etenim veritas ubique recte prædicatur et quodcunque horum in manus ad inquisitionem sumo, majus mihi altero, et hoc mon hoc exiguo intervallo, apparet. Quid igitur hic dicendum? An id, quod jam passim in hujus oratiomis decursu dictum est, apostolis omnia esse paria? et hoc eo magis, quod utrumque extremum et majus et minus habere videatur, quæ est apertissima æqualitas. Quemadmodum si duobus pentathlis seu luctatoribus par lucta exsistat, quorum alter citius alterum admirabitur, quam superet, ita ut neque vincendo possit de adversario gloriari, neque etiam vinci velit, quod metual me adversario sese jaclanali et magnifice efferendi occasionem præbeat. Ita se habent res Pauli, ita et Petri. Et hic iterum orationi mora injicitur, nec ulterius progredi permittitur. Salvatorem de amore Petri ex ignorantia interregasse, nemo, nisi insanus, affirmaverit; sed quod hoc fecerit aliis in exemplum, et ne, qui supremus omnium est, injuste videretur cum qui paulo ante ceciderat, vicarium suo loco constituere, et prefectura in omnes donare, etiam alii ante nos docuerunt. Nec quod negaverit, considerandum est. Sed quod et ante et post negationem tam generoso pectore fuerit, ut cum Domino simul in mortem ire oplarit, quodque ad se reversus mios amare deverit. Videtur Deus omnibus illis qui nunc ex peccatoruin cœno ad pietatem vel virtutem veniunt, aut reveniunt, atque adeo mili, et tibi penitenti, poenitentiam Petri, qui primus erat, pro exemplari ad ¡mitationem proposuisse, et tanquam fortem et validum cadere permisisse, ut sicut in aliis, ita et in poenitentia crepido et fundamentum esset. νου μαθησομένο;, ἃ δεῖ μαθεῖν καὶ τοὺς ἄλλους δι δάξαι, καὶ Πέτρος κατιόντα πρὸς αὐτὸν ἔχων ἐκεῖ νον, καὶ τά τε ποιητέα παιδοτριβοῦντα καὶ μὴ, καὶ τὴν τῶν προβάτων ἐγχειρίζοντα προστασίαν. Καὶ τί τοῦτ' ἐγὼ πάσχω; Καὶ γὰρ εὖ ἔχει πανταχοῦ τὰς ἀληθείας εἰπεῖν, ὁπότερον τούτων ἀνὰ χεῖρας πρὸς ἐξέτασιν φέρω, μεῖζόν μοι θατέρου και τοῦτ᾽ οὐχὶ μικρὸν φαίνεται. Τί ποτε οὖν ἐστιν ἐν ταυθοί λέγειν; ἢ δ καὶ πανταχοῦ τοῦ λόγου πολλάκις, ὡς ἴσα τοῖς ἀποστόλοις τὰ πάντα; κἂν τοῖς μᾶλλον, ἐκ τοῦ τὰ ἑκατέρου τῶν τοῦ λοιποῦ, καὶ τὸ μεῖζον καὶ τὸ ἔλαττον ἔχειν δοκεῖν· καὶ ἰσότης αὕτη δὴ σαφέστατα πασῶν ἔχουσα. Καθάπερ δυ πεντάθλων ἰσοπαλής τις ἀντικατάστασις, ων θάττον θαυμάσειεν ἑκάτερος ἂν ἑκάτερον ἢ ὑπέρυχοι, οὔτε τῷ νικῆσαι δυνηθεὶς ἂν κατὰ τοῦ ἀνταγωνιστού σε μνύνασθαι, οὔτ᾽ αὐτῷ ἡττηθῆναι τὴν ἐξ ἐκείνου δείσας ὑψηγορίαν. Τοιοῦτον τὸ τοῦ Παύλου, τοιοῦτον τὸ τοῦ Πέτρου· τοῦτό γε μὴν καὶ ἔτι κατέχειν ἡμᾶς βούλεται καὶ οὐκ ἐᾷ πω τὸν λόγον προσωτέρω βαδ:- ζειν. Ο μὲν δὴ Σωτὴρ ὅτι μὲν οὐκ ἀγνοῶν ἠρώτα τὸ Πέτρου φίλτρον, οὐδ' ἂν εἷς ἀρνήσαιτο, εἰ μὴ μαίνεσθαι βούλοιτο. Οτι δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις τοῦτο παραστῆσαι φιλοτιμούμενος, καὶ τοῦ μὴ δόξαι τοὺς ἄλ λους ὑπερδὰ; οὐ σὺν δίκῃ, τὸν μικρῷ πρόσθεν πε σάντα χειροτονεῖν ἀνθ᾿ ἑαυτοῦ, καὶ τὴν ἁπάντων εγχειρίζειν ἐπιστασίαν, ἐξέθεντο καὶ πρὸ ἡμῶν ἕτεροι. Καὶ γὰρ οὐχ ὅτι γε ηρνήσατο, δεῖ σκοπεῖν, αλλ' εἰ μὴ τὰ πρὸ τούτου καὶ μετὰ τοῦτο τοιοῦτο; ἦν, οἷος καὶ ὑπὲρ τοῦ Δεσπότου πρὸς θανάτους ὁμός: χωρεῖν, καὶ εἰ μὴ παραχρήμα γενόμενος ἑαυτοῦ πι κρῶς ἔκλαυσε. Καὶ μή μοι δυσχεράνῃς τῷ πράγ ματι, ὦ τὸν λόγον ἀκούων, εἴ τίς ποτε νῦν προς εὐσέβειαν ἢ ἀρετὴν ἔρχῃ ἢ ἐπανέρχῃ, εἰ τὴν ἐμὴν καὶ τὴν καὶ παντὸς οὑτινοσοῦν σωτηρίαν ἐκ μετανοίας, ἐπὶ πρώτῳ διεχείρισεν ἡ πρόνοια Πέτρα, καὶ τὸν οὕτω στεῤῥὸν ἀφῆκε πεσεῖν, κἀκεῖνον κρηπίδα καὶ θεμέλιον ὡς ἐν τοῖς ἄλλοις, καὶ τῆς ἡμετέρα; κατεβάλετο μετανοίας. Οὐός γὰρ τοὺς ἑνός γε τοῦ τῆς ἀρετῆς μέρους κατάρξαντας ὡς ᾽Αβραὰμ εἰπεῖν ἐπὶ φιλοξεν ᾳ, καὶ Ἰωσὴφ ἐπὶ σωφροσύνῃ, ἐπὶ πραότητι Μωϋσῆν, καὶ ἐφ' ἑτέρῳ ἕτερον θαυμασόμεθα· τὸν δὲ μητρὸς τῶν ἁπατῶν ἀρετῶν ἀρχηγέτη, Πέτρον λέγω της μετα νοίας, ὡς οὐδὲν τῶν γενναίων κατωρθωκότα παρα δραμούμεθα; Πολὺ μὲν τοδ᾽ ἂν ἀνδρῶν ἦν ἀγνωμόν νων. Καὶ εἰ τῶν ἴσων ἠξιοῦμεν· ἀλλὰ μὴ κεφάλαιον ἁπάντων, δ δὴ καὶ εἰκὸς ἐτιθέμεθα, καὶ σιγάν μαι τἆλλα δοκῶ τῶν ἐνταῦθα λεχθησομένων. Πριν ποςριττήν τινι δόξαι τὴν ὑπὲρ τούτων ἀπολογίαν· ἔτι γὰρ φήσει τις ἴσως πλείω δεῖ λέγειν· οὐκ ἀπόχρη δὲ τῇ Δεσποτικῇ κρίσει προσεἶναι τὸ ἀναντίῤῥητον, ἢ καὶ Πέτρῳ τὰ πρῶτα τῶν ἄλλων ἔνειμεν; Αλλ' ἐκεῖνο καὶ αὖθις δὴ λέγωμεν. Num vero illos qui in uno virtutis genere excelfuerunt, ut Abraham in hospitalitate, Josephum in studio temperantie, et in mansuetudine Moysen, et alium in alio virtutis genere admirabimur et commendabimus; eum vero, qui pœnitentiæ, matris omnium virtutum, dux et auspex est, quasi nibil præclare fecerit, silentio transmittemus? Hoc certe hominum valde insipientium fuerit. Et si æqualitatem statutiņus; at non dicimus, quod singuli sint caput omnium, quod merito posuimus et asserui. mus. Alia quidem, quæ hic objicientur tacitus prætereo, excepto illo, quod alicui hac apologia supervacua videri posset. Quid enim, dixerit forte 'quis, plura dicere oportet? Annon sufficit omnis contradictionis expers, Dominica sententia, quæ Petro primas in omnes concessit? Veen de his iterum disseramus. ss Joan. xxi, 17.

Ὁ μὲν Σωτήρ, οὗ χάριν εἴρηται, τὸν Πέτρον ἠρώτα. Ο δὲ καίτοι τῶν συναποστόλων παρόντων, οὐ πρὸς τὸ σύστημα ἐκείνων ἀπεῖδεν, οὐκ ἐνενόησεν ὡς ἐκείνων τις φιλεῖσθαι ματυρούμενος ἦν· οὐ πρὸς χάριν αὐτοῖς ἐσκέψατο τὴν ἀπόκρισιν δοῦναι. Οὐκ εἰ μηδὲν ἄλλο, τό γε μὴ δόξαν ἀμαθίας καὶ αὐθα δείας ἀπενέγκασθαι ηυλαβήθη, ἀλλ' οὕτως ὑπὸ τῆς τοῦ πράγματος ἀληθείας, πάντων τούτων ὑψηλό τερα προήχθη φρονῆσαι, ὥστε καὶ τὴν ἐρώτησιν τοσάκις ἐκύρωσεν, ὁσάκις τὸν Δεσπότην πυνθανόμε νον ήκουεν. Ηκουε μὲν γὰρ, εἰ φιλεῖ· διετείνετο δὲ, ὡς φιλεῖ, καὶ ἀντήκους ποιμαίνειν τὰ πρόβατα καὶ οὔτ᾽ ἂν ὁ Σωτὴρ ἐπυνθάνετο, εἰ μὴ τοῦτο τὸν Πέτρον ἀποκριθησόμενον ᾔδει, ὥσπερ οὐδὲ τῷ Αβραὰμ ἂν ἐπέταξε τὸν υἱὸν θύειν, εἴ γε μὴ πρὸς τὸ ἔργον ἔμελλεν ἔτοιμος εἶναι. Ο τε Πέτρος, εἰ μηδαμή συνειδὼς ἦν ἑαυτῷ, μηδὲν πόῤῥω τῶν ὄντων λέγοντι, οὐδ' ἂν ἀπεθάῤῥει ταῦτα λέγειν τῷ γε πάντα γινώσκοντι. Καὶ αὖ πάλιν ὁ Σωτὴρ, μὴ Πέτρον εἰδὼς τἀληθῆ λέγοντα, οὐκ ἂν τὴν τῶν προβάτων παρέδωκε προστασίαν. Οὕτω πάντα δι' ἀλλήλων τε δείκνυται, καὶ ἀλλήλοις προσμαρτυρεί. Αμα γάρ τινι προκείμενον γέγονε τούτων ἓν θεωρῆσαι, καὶ τὰ λοιπὰ συνθεωρεῖσθαι παρέστηκε καὶ τούτων δίχα τοῦ καὶ τἆλλα συνεῖναι, θαυμάζειν πάρεστιν οὐ δὲ ἕν. Οὐκ ἄχαρι δὲ κἀκεῖνο τοῦ πράγματος συνιδεῖν καὶ γὰρ ἐπὶ πολλαῖς ἄλλαις ταῖς πρόσθεν ὑπὲρ τῆς ὁμολογίας ἀμοιβαῖς, καὶ τοῦτο δὴ προσετέθη, μια κρῶν μὲν οὐδ᾽ ἐκείνων, ταύτης δὲ καὶ ἧς δήποτε βούλει μείζονος, καὶ ὑπεραιρούσης τῷ ἀξιώματι. " Πρὸς δὲ τούτῳ καὶ πολλοῦ; Πέτρος ἐτιμᾶτο καὶ πλείστης επιστροφῆς ἄξιον ἦγεν, ἴσος αὐτὸς ἑαυτῷ πανταχοῦ δείκνυσθαι, καὶ πρὸς πᾶσαν ἐρώτησιν τὰ κράτιστα ἀποκρίνεσθαι, καὶ ἅπερ οὔτ᾽ ἂν αὐτὸς ἄλ λα φρονῶν λέγοι καὶ τὸν διδάσκαλον, οἷς ἔλεγεν εὖΟὺς συντιθέμενον εἶχεν. Εἰ γὰρ μεταξύ τι συνέβη παθεῖν, ἀλλ' ἦν αὖθις, ὁ πάλαι Πέτρος ἰδεῖν. Δι' ἃ καὶ ταύτης ὑπὲρ ἅπαντας τῆς τιμῆς ἠξιώθη. Τίνων ἡγεμόνων οὐχὶ σεμνότερος, τίνων βασιλέων οὐ τις μιώτερος; μόνος ὧν ἴσμεν ἀντὶ Χριστοῦ καὶ παρὰ Χριστοῦ ποιμὴν καὶ διδάσκαλος τῶν ἀπανταχοῦ γῆς ἐθνῶν ᾑρημένος, καὶ τετηρηκώς εἰς πᾶν τὸ ἀξίωμα. Εστι μὲν οὖν ῥᾷστον πᾶσιν ἐντεῦθεν ὁρωμένοις ἰδεῖν, ὡς τοῖς ἀποστόλοις αἱ λαμπρότητες ἴσαι. Ἐμοὶ δὲ κἀκεῖνο τοῦ Πέτρου προσθείναι δοκεῖ, πρὸς τρίτον καὶ αὐτὸ τὸν οὐρανὸν ἀνατεῖνον. Τί δήποτ' οὖν εἰπεῖν βούλομαι; τὴν καθειμένην οὐρανόθεν ὀθόνην, ἣν ἀρχαῖς τέτταρσι Θεὸς πρὸς αὐτὸν καθιμήσατο τὴν πάντα δὴ φέρουσαν, ὅσα πνοῆς ἀλόγου μετέχει, καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἀφιεμένην φωνήν, ὡς ἀνίσ στασθαι τοῦτον δεῖ καὶ θύσαντα τῶν ὁρωμένων μετ ταλαβεῖν, καὶ Πέτρον ἀπαγορεύοντα προενέγκασθαι τῶν τοιούτων ὡς ἀκαθάρτων, καὶ τὴν φωνὴν οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ δὶς ἤδη καὶ τρὶς ἐπὶ τὸ ἴσον δεῖπνον *** Joan. xx1, 17. PATROL. GR. CXLVII. Salvator eam ob causam, quam exposui, Petrum interrogabat. Ille autem, quamvis coapostolis præsentibus, non ad eorum coetum respexit; nec cogitavit, num quis eorum amorem suum testaturus esset; nec ad eorum gratiam responsum suum altemperavit;nec, si nihil aliud, imprudentiæ et arrogantiæ notam incurrere timuit; sed sic a rei veritate omnibus his sublimiora sapere inductus est, ut et interrogationem toties firmaret, quoties Dominum interrogantem audiebat. Rogabatur enim, num diligeret, et ille se diligere asserebat. Repositum est: Pasce oves meas ***. Nec Salvator interrogaturus erat, nisi hoc Petrum responsurum scivisset: quemadmodum nec Abrahamo mandasset filium immolare, nisi eum ad id præstandum paratum novisset: et Petrus nisi conscius sibi fuisset se nibil a vero abhorrens responsurum, non ausus fuisset hæc omnia scienti respondere. Iterum Salvator, nisi scivisset Petrum vera dicere, haud ei ovium præfecturam commisisset. Ita omnia per se mutuo demonstrantur, et sibi mutuo testimonium reddunt: nam simul ac quis aliquid horum contemplari ingreditur, reliqua etiam ad consideration nem sese offerunt; et nisi quis alia intelligat, neque unum pro dignitate admirari poterit. Non injucundum porro erit et illud perpendere; etenim multis aliis quæ præcesserant, confessionis retributionibus hoc non est adjectum, quamvis nec ipsæ exiguae essent; at huic quacunque alia, si velis, majori et dignitate eminentiori, hæc merces adjuncta est. Ad hæc Petrus valde honorabatur, et cum plurima cura vitam agebat, ubique sibi seinper similis; et ad omnem interrogationem aptissima quæque reddere promptus, et quæ ipse nequaquam diceret, si aliter saperet. Quapropter etiam magistrum his quæ dicebat, station assentientem habebat. Si quid interea patiendum occurrebat, iterum in eodem, quo antea, statu Petrum videre erat. Propter quæ hoc etiam honore super omnes alios affectus est Nam quibus principibus non est venerabilior, quibus regibus non augustior? solus, quem scianus, loco Christi, et a Christo pastor et doctor omnium gentium ubique terrarum constitutus est, quam dignitatem in perpetuum servat. Ex his igitur facile videre est, quomodo apostolorum decora el ornamenta sint paria. Ego tamen hoc itidem de Petro apponam, quia et ipsum ad tertiua caelum tendit. Quid igitur illud, quod dicere institui? coelitus demissum linteum, quod quatuor initiis Deus ad illum demisit, in quo erant omnis generis animantia rationis expertia; adjuncta hac voce, ut surgeret, occideret, manducaret; Petrumque hæc tanquam immunda tangere renuisse, cœlesti voce jam non semel, sed bis et ter eum ad idem epulum invitante. Scitis quid hæc visio sibi velit; nam qui vidit, exposuit. Dixi, hoc etiam ad

tertiam coelum spectare; id iude liquet: nam quod προτρεπομένην. Ιστε, τί δήποτε τὰ τῆς δράσεως tibi semel tertium cœlum impertit, hoc etiam tribuit revelatio et vox inde descendens, ter clare ad aures delapsa, ut sic utrumque et Petri et Pauli miraculum Triade seu Trinitate honoretur, hoc quidem trino seu tertio cælo, illud vero, cœlesti voce ter repetita. Quomodo igitur non est utrinque æqualitas? Nam si Petri quoque miraculum Triade glorificari oportebat, glorificatum est; si divinis vocibus, neque iste defuerunt. lline, quæ ipse hic velut in un bratoli tabell depicta vidit, egregie postea ad rem contulit. Et universum orbem prædicatione sua intus esse fecit. Multum illustrat Petrum hæc revelatio, non minus autem illustratur rebus, ad quas hae visione impellebatur. Have de hac visione dixerim, non pro praestantia rei, sed pro viribus meis. Illud minime silerem, quomouo retrus in monte Thabor revelatam in Christo divinitatem speciaverit, et Patris vocem audiverit, nisi viderem quoque alios eodem beneficio decoratos esse. Si cui tamen videtur, addamus et hoc, nam et ibi Petrus primas tenuit. Gloriæ hujus etiam ahi participes facti sunt, videndum, an non et istud priorius simile sit. Et quidem apostolorum aequalitas in omnibus elucet, et ut in optima democratia illud: Nihilo plus. Ilic insuper invenias illa a lancibus petita vocabula: æqualiter vergens, et pari pondere constans. Ego vero alterum horum admiror, sicut et alterum; ambos autem plus quam ullum alika. Sed jam ad ulteriora orationem transferamus. Pronam enim et facilen viam beati mihi nunc aperuerunt: nec obscura est apostolorum præcellentia. Quæcunque enim rebus in humanis præcellentia excogitari et memoriæ succurrere possunt, illa et simul sumpta et sigillatim ita illis conveniunt, ut nullis aliis, imo ut nec ipsis, de quibus primario affirmantur. Hoc sic ostendimnus. Reges ad sumnmam potestatem inter homines effecti censentur, quod multis gentibus et civitatibus imperent, quod exercitibus stipati sint, quod divitiis abundent, quodque, quidquid præclari honoris est, id ad se trahant. Cæterum nihil horum est, quod apostolis non etiam competat, magisque quam regibus, et quidem infinito intervallo. Imperant namque et Jubentibus quidem, quotquot per totum terrarum orbem sol aspicit. Ait enim: ‹ Constitues eos principes super omnem terram 35. Tolque sunt eorum exercitus, quot Christi; quorum divitiæ ipse etiamı Christus, quem omnibus, quæ possidebant, emerunt, et illi qui quotidie per illos salutem consequebantur vel conseenturi erant. Honoribus vero, etiam secluso throno seclusaque cum Do16 Psal. xLiv, 17. βούλεται· ὁ γὰρ ἰδὼν ἐξηγήσατο. Ερικά του προς τρίτον οὐρανὸν ἀνατείνειν καὶ τοῦτο, καὶ αὐτόθεν καταφανές. ") γὰρ ἅπαξ ὁ τρίτος σοι δίδωσι, σύ ρανὸς, τοῦτο ἡ ἐκεῖθεν ἀποκάλυψις καὶ φωνή. Τρις ἐνεχθεῖ τα σαφῶς ἀκοῦσαι, καὶ τό γε ἑκάτερον των Πέτρου και Παύλου θαυμάτων Τριάδι τιμηθῆναι. Τοῦτο μὲν οὐρανῶν, ἐκεῖνο δὲ θείας φωνῆς, πόθεν οὐκ ἴσον; Εἶτε γὰρ ἔδει Τριάδι καὶ τὸ τοῦ Πέτρου δοξασθῆναι, δεδόξασται, εἴτε θείων ἀκοῦσα: τα νῶν, οὐδὲ τούτων ἀμοιροῦν φαίνεται. Εντεῦθεν καὶ ἅπερ οὗτος ὡς ἐπὶ σκιαγραφίας εἶδεν, ἐπὶ τῶν ἔρ γων αὐτῶν περιφανῶς ἐξενήνοχε, καὶ πᾶσιν ἐντὸς τὴν οἰκουμένην ἐποιήσατο τῷ κηρύγματι· ἔνδοξα μὲν γὰρ αὐτῷ καὶ τὰ τῆς ἀποκαλύψεως. Οὐ ἐν δὲ ἧττον καὶ τὰ πράγματα πρὸς ἅπερ ἐνῆγεν αὐτὸν τὰ τῆς ἔψεω:. Τοῦτο μὲν οὖν εἶπον, εἰ καὶ μὴ ὅσον ἐστίν, οἷός τ' ἐγενόμην ἐνδείξασθαι. Κακείνό γε μήν ἥκιστα ἂν ἐπιώπησε, ὡς παραγυμνουμένην Πέτρος εἶδεν ἐν Χριστῷ κατὰ τὸ Θαβώρ τὴν θεότητα, καὶ τῆς φωνῆς τοῦ Πατέρα; ἤκουσεν, εἰ μὴ καὶ ἄλλους εώρων τοῖς αὐτοῖς ἐκλαμπρυνομένους· εἰ δέ τω δοκεῖ, καὶ τοῦτο λε λέχθαι, καὶ γὰρ ἐπὶ Πέτρῳ γοῦν κἀκεῖ πρώτη για γενημένῳ. Μετασχεῖν ἐξεγένετο καὶ τοῖς ἄλλοις τῆς δόξης, σκοπεῖν χρεῶν, εἰ μὴ καὶ τοῦτο τοῖς προτέ ροις ἐφάμιλλον. Ἡ μὲν δὴ τῶν ἀποστόλων ἰσέτης ἐν ἅπασι, καὶ ὡς ἐν ἀρίστῃ δημοκρατίᾳ, τὸ μηδὲν πλέον. Καὶ ταῦτα δὴ τὰ ἐκ πλαστίγγων ὀν Ο ματα, ισόρροπόν τε καὶ ἰσοστάσιον, οὕτω δέδεικται διὰ πάντων. Ἐγὼ δὲ τούτων μὲν ἑκάτερον θαυμά ζω, οἷα καὶ τὴν λοιπόν· ἄμφω γε μήν, ὡς οὐκ ἄ. 1.2% ᾿Αλλὰ γὰρ, ὡς ἐν τοιούτοις, καὶ πρὸς τὰ ῥηθησήμενα τὸν λόγον μετάγοντι, καὶ γὰρ ὑπτίαν μας καὶ εὐήλατον οἱ μακάριοι νῦν τὴν ὁδὸν ἀνεπέτασα, οὐκ ἂν ἀφανὲς εἴη τὸ τῶν ἀποστόλων ὑπέρσεμνον. Όσα γὰρ ἄν τις αὐτοὺς τῶν ἐν ἀνθρώποις σεμνύν ὀνομάσειεν ἐπελθόντα τῇ μνήμῃ, καὶ ὁμοῦ καὶ καθε έκαστον ἐφαρμόσειεν ἂν αὐτοῖς, ὡς οὔτ᾽ ἄλλοις οὐ δέσιν, οὔτ᾽ αὐτοῖς ἐκείνοις, οἷς προηγουμένως ἐτές θη, καὶ σκοπῶμεν ὡδί. Βασιλεῖς τῆς μεγίστης που σῶν ἐξουσίας ἐν ἀνθρώποις ἐπέβησαν, ὅτι δὲ πολ λῶν ἐθνῶν καὶ πόλεων ἄρχουσι καὶ στρατόπεδα προβέβληνται, καὶ εἰς ὑπεροχὴν πλοῦτον περίκει ται, καὶ τὰς δευτέρας μετὰ τὸ κρεῖττον τιμᾶς εἰς ἑαυτοὺς ἔλκουσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀποστόλοις οὐδὲν, ὅτι μὴ τούτων, καὶ πέρα παντὸς βασιλέως, καὶ ἀπείρῳ τῷ μέσῳ διαρκεῖν μᾶλλον ἔχοντα. Αρχουσί τε γὰρ ἑκουσίου πάσης ὅτην ἥλιος ἐφορᾷ. «Καταστήσεις, γὰρ φησιν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ στρατόπεδα τούτοις ὅσα δὴ καὶ Χριστοῦ, καὶ πλοῦτος αὐτὸς ὁ Χριστὸς, ὃν πάντων, ὧν εἶχον, ἐπρίαντο, καὶ οἱ δι' αὐτῶν καθεκάστην σωζόμενα τε καὶ σωθησόμενοι. Τιμαὶ δὲ χωρὶς τῶν παρ' ἡμῶν, τῷ τῶν θρόνων ἀναμνησθέντι καὶ τῆς ἐπηγ

γελμένης ἅμα τῷ Δεσπότῃ καθέδρας, τίνι πλείους mino promissa sessione, quis pluribus et majori δέξουσιν ἢ μείζους προσείναι; bus cumulatns fuit? Στρατηγοὶ μετὰ τούτους, καὶ ὅσα τῶν ἡγεμονικῶν ὀνομάτων τὰ μεγάλα χειρίζουσι, πολέμων οικονομίας δὴ λέγω, καὶ στρατοπέδων καταλόγους τε καὶ συντάξεις, ἔτι τε μάχης ἀγῶνας παντοδαπούς, καὶ πόλεων πολιορκίας τε καὶ ἁλώσεις, καὶ ὅσα περὶ νίκας καὶ τρόπαια καὶ τὴν ἄλλην ἐξετάζεται λείαν. Οὐκοῦν, οὐδεὶς τῶν ἀποστόλων παρόντων στρατη γίαν κομπάσει. Οὐ γὰρ περὶ μικρῶν, οὐδὲ πρὸς ὀλί γους, ἢ μετ' ὀλίγων, ἢ ἐπ' ὀλίγον αὐτοῖς ὁ πόλεμο, ἀλλὰ περὶ βασιλείας ἀθανάτου τῶν οὐρανῶν, καὶ πρὸς πάσας τὰς τοῦ σκότους ἀρχὰς, καὶ μεθ' ὅσων ὁ κόσμος ἀνθρώπων φέρει καὶ ἐφ' ὅσον ἂν προκραίναι τὰ τῆς γενέσεως. Οὐ γὰρ ἄδηλον, ὅτι καὶ νῦν στρατηγοῦσιν Οὐκ ἄτιμον μετὰ τούτους ὁρῶ χρῆμα τὸν στρα τιώτην. Καὶ γὰρ ἔκτοπον οὗτος θέαμα σὺν ὅπλοις ἐρώμενος, καὶ τοῖς ἐχθροῖς εἰς χεῖρας ιών. Καὶ τοῦτο δὲ τὶς οὐκ ἂν δοίη τοῖς ἀποστόλοις; Οὐ γὰρ ὅπως τοὺς ἄλλους πρὸς τὸν πνευματικὸν παραθή γοντες πόλεμον, αὐτοί γε ἡμέλουν, ἀλλὰ καὶ καθ᾿ αὐτοὺς παρετάττοντο. Ἐδεδοίκεσαν γάρ, ὡς αὐτῶν ἔστι λεγόντων ἀκούειν, μήπως ἄλλοις κηρύξαντες, αὐτοὶ, τῷ δι' ἐκείνους θάῤῥει ψευσθέντες, ἀδόκιμοι γένωνται. Καὶ μὴν καὶ ἀριστεύς στρατιώτου περι φανέστερος. Τί γὰρ τούτου μᾶλλον ἄν τις ἀγάσαιτο, φάλαγγα τῶν ἐναντίων ῥηγνύντος, καὶ τροπὴν αὐτ τῶν ποιουμένου, καὶ νικῶντος, τοῖς ὅλοις καὶ οικείοις αὐτὸ τοῦτο διδόντος, καὶ γέρας λαμβάνοντος; Εἰ δὲ καὶ τοῦτο τοῦ; ἀποστόλων καλέσει τις, ἀλη θέστατα πάντων κεκληκὼς ἔσται. Τάς γε μὴν ἀρι στείας, ας κατὰ δαιμόνων ηρίστευσαν, καὶ τῶν ἐπάθλων τὸ πλῆθος, ὅτι περ ἐκδηλότατα, καὶ ἄλ λοις ὡς ἂν τοῖς ἀποστόλοις χαρίζοιντο, παρίημι και ταλέγειν. Ταύτης τῆς μοίρας καὶ Ὀλυμπιονίκης ἄθλῳ τιμώμενος, καὶ οἱ ἀπόστολοι κατὰ πάντων ἀνταγωνιστῶν στεφανούμενοι· ἔτρεχον γὰρ ὡς οὐκ ἀδήλως· ἐπύκτευον ὡς οὐκ ἀέρα διακενής παίοντες. Πρώτους τῶν παρ' αὐταῖς ἄγουσιν αἱ πολιτείαι τοὺς νομοθέτας, οἷα δὴ τὰ πρακτέα καὶ μὴ ταύταις ὑφηγουμένους, καὶ τίσι τοὺς ἀγαθούς τε καὶ χρησί μους στεφανωτέον, καὶ τοὺς τἀναντία τούτων δὴ κολαστέον. ᾿Αλλὰ κἂν ἐγὼ μὴ λέγω τουτὶ πεφυκέ και τοὺς ἀποστόλους, πάντες οἶδ' ὅτι βοήσετε καὶ προθήσετε τὰς ἐπιστολάς· καὶ προβαλεῖσθε τοὺς ἐν αὐταῖς νόμους, ἢ μᾶλλον ὅλας αὐτὰς νόμους εἶναι διατενεῖσθε· δι᾿ ὧν οὐχὶ τήνδε τὴν πόλιν ἢ τήνὸς καλῶς ἔστιν οἰκεῖσθαι, τὴν δ' οἰκουμένην πασαν ὁμοῦ. Δικασταῖς οἰκεῖον-ἑκάστῳ νέμειν τὰ πρόσφορα. Τί δέ; Απροσφυείς πρός γε τοῦτο τοὺς ἀποστόλους ἥκοντας ἔστιν ἰδεῖν; Πολλοῦ καὶ δεῖ· κἂν γὰρ τἆλλα τις αὐτῶν σιγῇ παραδράμῃ, τό γε κρινεῖν ἐπὶ θρό των τάς φυλάς Ἰσραὴλ ἐξαρχεῖ τὴν δικαστικὴν ξουσίαν σοφωτάτων δηλῶσα:. Post reges sequuntur belli duces, et quotquot illustria præfectorum militarium nomina et munia gerunt, bellorum administratio, inquam, exercituum catalogi et ordines, varia pugnarum certaminə, urbium obsidiones et occupationes, et ea quæ ad victorias, ad tropea et ad cæteram prædam pertinent. At enim præsentibus apostolis nemo de re bellica facile se jactaverit: non enim fuit illis bellum de rebus exiguis, neque contra paucos, neque cum paucis, neque pauco tempore. sed de immortali cœlorum regno, et adversus omnes tenebrarum potestates, et cum tot, quot mundus homines progenerat, et quousque generatio hominum durat. Non enim obscurum est, eos etiam nunc militare. Post hos sequitur miles, haud ignobile et inhonorum nomen: insigne enim spectaculum est videre armaturn militem in hostes recta tendentem. Et quis hanc laudem apostolis non concesserit? Non enitu alios in bellum spirituale acuebant, ipsi vero otia bantur, sed et seipsos hostibus objiciebant. Time. bant namque, ut ipsimet testantur, ne aliis prædicautes ipsi, proprio robore falsi, efficerentur improli Atqui milite illustrior est, qui facinus cmnium præclarissimum edidit: quem enim quis magis suspiciat isto, qui phalangem lostilem perrumpit eamque in fugam vertit, victoriam obtinet, eamque tam universis, quam familiaribus communicat, accepto munere honorario? Si quis hoc itidew nomine apostolos indigitare volet, is convenientis. simum nomen imponet. Eximia enim facta, quæ contra dæmones patrarunt, et præmiorum multitudinem, tanquam res notissimas, et ut aliis apostolis eadem impertierint, prætermitto commemorare. Hujus sortis est quoque Olympionices præmio affectus, apostoli quoque coronam ab omnibus suis adversariis reportarunt; currebant enim non ut in incertum; pugnabant, non quasi aeremn incassum verberantes. Primas tenent in rebus publicis legislatores,quippe qui facien«la et fugienda præseribant, doceantque, quibas laureis boni et utiles decorandi, et quibus suppliciis his contraria factitantes afficiendi sint. Si ego atfirmem apostolos non fuisse tales, omnes, salis novi, exclamabilis, et prolatis epistolis. leges, quas continent, deprometis, vel potius ipsas integras epistolas, nil aliud nisi leges esse, con tendetis, quibus non hæc vel illa civitas, sed universus orbis legitime administratur et gubernatur. Familiare est judicibus, ut unicuique id quod conducibile est, reddant. Quid ergo? Num ad hoc ineptos accedere judicabimus apostolos? Εt licet Et quis alia silentio prætereat, attamen quod sedentes super thronos judicaturi sunt duodecim tribus Is. rael, id satis est ad eorum, tanquam sapientissimorum, judiciariam potestatem declarandam.

Si vis quoque legatum, qui dissidia componat, necesse est ut legationi apostolorum præcellentiam inter omnes largiaris, quæ Deum hominibus reconciliavit; nam in coelum ascendentes, nescio, num in corpore an extra corpus, ut ipsi loquuntur, inde pacem afferebant. summat Mac cum ita sese labeant, cernere licet, etiam pontificem inter honoratos numerari. Quibus vero pontificibus apostoli non sunt sublimiores? Quos si verumn fateri volumus, merito pontifices pontificum appellabis, ad eum modum, quo coelos cœlorum nominamus. Si doctorem quoque in medium producere veJis, invenies et hoc in apostolis apertissimum insigne. Non enim in magui illins doctoris Christi disciplina instituti fuissent, nisi et ipsi doctores futuri fuissent; et his mediis possumus nos Christum vocare doctorem, ut proinde impossibile sit animo Christum et doctorem vel nominare, vel elformare, nisi simul et apostolos concipiamus, quemadmodum qui ex puteo bibit, ille nonnisi interveniente vase bibit. nostræ conserv::ο ex Quin et oratores et pastores recte illos nuncupabimus, quandoquidem omnia salutis procurandæ gratia egerunt, partim ad honesta excitando, partim ab inhonestis cohibendo, partim vero alendo, pinguefaciendo el cohortationibus, quibus anima nutritur. Jam vero id quod mihi non modo non absurdum, sed potius justum videtur, depromam; videlicet pulcherrimis mundi partibus apostolis corollas necti, et tanquam primitias offerri debere, convenienter legibus exornationum. Non enim quia inanimata sunt, ideo contemnenda sunt, sed quia sine illis nihil nasci vel superesse potest, et quod majus est, quia Dei creatoris et laudatoris opera sunt, jure in admiratione habentur. 11. Z Εἴπω καὶ πρεσβευτήν πείθοντα τὰ διάφορα κι ταθέσθαι; λεγέτω τοίνυν, καὶ διδότω τὴν ὑπεροχήν τῆς τῶν ἀποστόλων πρεσβείας συμβάλλειν, ή Θεόν ἀνθρώποις κατήλλαξε. Πρὸς γὰρ οὐρανὸν ἀνιόντες ἀγνοῶ εἴτε ἐν σώματι, εἴτε ἐκτὸς τοῦ σώματος, κατ' ἐκείνους εἰπεῖν, ἐκεῖθεν κατεκόμιζον τὴν εἰρή νην. Principio occurrit cœlum pulcherrimum et maximum omnium corporum, sideribus ceu floribus depictum, motu suo dies et noctes efficiens. Si quis apostolos quoque cœlos et cœlos gloriam Dei enarnon procul a Davidica rantes vocet, hunc ego cithara "* ablusisse dicam. Nonne et ipsi maximi sunt omnium, qui vel sub lege, vel ante legem, vel nunc tempore gratiæ, pietatis et virtutis n10mine celebrati sunt? Noane et virtutibus et multitudine cœlestium donorum cœlo splendidiores et nitidiores exsistunt? Nonne hoc præ cœlo habent, quod solum diem efficiunt? Verum, qui cœli mentionem facit, ei statim sol in mentem venit, quem David sæpius cœli et diei oculum appellat, pulcherrima certe universitatis hujus pars est, animalibus et plantis procreandis destinata. flie quoque, si attendere velis, videbis 'pulcherrimos soles apostolos, ab oriente in occasum currentes, et illic cursum "sistentes: qui s:* Psal, zvil, Οντων δὴ τούτων τοιούτων, καὶ ἀρχιερεὺς ἀεὶ δήποτε, τοῖς ἐντίμοις ἐγγράφεται. Οἱ δ᾽ ἀπόστολο τίνων ἀρχιερέων οὐχ ὑψηλότεροι; Εἰ δὲ τὸ άλε θέστερον σκοποῖτό τις, καὶ ἀρχιερεῖς ἂν εὐλόγως ἀρχιερέων καλοῖντο, ὥσπερ που καὶ εὐρανούς ἀκούομεν οὐρανῶν. Εἰ δὲ καὶ διδάσκαλον εἰς μέσον παράγειν βούλει, καὶ τοῦτο σαφέστατον τῶν ἀποστόλων ἐστὶ γνώρι σμα. Οὐ γὰρ ἔμελλον τῷ μεγάλῳ φοιτήσαντες, αύ τοὶ μὴ διδάσκαλοι χρηματίσειν, καὶ τούτοις μέσοις ἡμεῖς διδάσκαλον ἔχομεν τὴν Σωτῆρα καλεῖν, ὡς ἀμήχανον ἂν εἰπεῖν ἢ ἀναμνησθῆναι γε τοῦτον ὁποῖα διδάσκαλον, ἂν μὴ καὶ τοὺς ἀποστόλους συν επινοώμεν εὐθύς· ὥσπερ τοῖς ἀπὸ φρέατος πίν σιν, οὐκ ἄνευ ἀγγείου μέσου, τοῦ ὕδατος πίνειν ἔστιν. Τὸ δὲ δὴ καὶ ῥητορας αὐτοὺς καὶ παμένες κ2λῶς ἔχειν λέγεσθαι, τί ἂν εἶπόν τις; ἢ πάντα πρὸς ἡμετέραν σωτηρίαν αὐτοὺς μετιέναι, τοῦτο μὲν τἀγαθὰ πείθοντας, καὶ τῶν φαύλων ἀπείργοντας, τοῦτο δὲ τρέφοντας καὶ πιαίνοντας, καὶ φυλάττον τας λόγοις, οἷς ψυχὴ τρέφεται. Ετι τοίνυν οὐδὲν ἄτοπόν μοι δοκεῖ, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ δίκαιον, τοῦτ' ἐγὼ λέγω· κἂν τῶν ἐν κόσμῳ καλλίστων μερών, ὥσπερ ἀπαρχὰς ἀναθεῖναι τοῖς ἀποστόλοις, φέροντα, λέγω δὲ τούτους ἐκείνοις, ὅσπερ ἐπαίνων νόμος, εἶ κάζοντα τοὺς ἐπαίνους συνείρειν. Οὐ γὰρ ὅτι τε ἄψυχα τοῦδε χάριν περιοπτέα, ἀλλ' ὅτι τούτων έχε τὸς οὐχ οἷόν τε διαγίγνεσθαι, καὶ τὸ μεῖζον, ὅτι Θεοῦ τετύχηκε ποιητοῦ τε καὶ ἐπαινέτου, εἰκότως δη θαυμαζέσθω. Οὐρανὸς δὲ πρῶτον κάλλιστός τε ὁμοῦ καὶ μέγι στος σωμάτων ἁπάντων ἄστρασιν ὡς ἄνθεσ: καταγεγραμμένος, ἡμέρας τε καὶ νύκτας τῷ κινεῖς!α: ποιῶν. Ος δὲ καὶ τοὺς ἀποστόλους οὐρανοὺς λέγει, καὶ οὐρανοὺς δόξαν διηγουμένους Θεοῦ, τοῦτον εξ πύῤῥω τῆς Δαυιδικῆς ἐγὼ τίθεμαι χάριτος. Η γὰρ οὐχὶ καὶ οὗτοι μέγιστοι πάντων τῶν ἐν νόμῳ τε, και πρὸ νόμου, καὶ κατὰ τὴν χάριν ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ κηρυ χθέντων καὶ ἀρετῇ; οὐχὶ ταῖς ἀρεταῖς, καὶ τῷ πλήθει τῶν χαρισμάτων, καὶ οὐρανοῦ φαιδρότερος τε καὶ ἐκπρεπέστεροι; οὐχὶ τοῦτο καὶ πλέον ἔχουσιν οὐρανοῦ, τὸ μόνην ἡμέραν εἰδέναι ποιεῖν; ᾿Αλλὰ τῷ γε μνησθέντι τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἥλιος εἰς νοῦν εὐθὺς ἥκει. Καὶ γὰρ καὶ τῷ Δαβίδ πολλαχού καὶ δέδοτα: τὸν ἥλιον οὐρανοῦ καὶ ἡμέρας ὀφθαλμές λέγειν, κάλλιστον τῶν ἐν κόσμῳ μερῶν, καὶ ζωο. γόνου καὶ φυτηκόμον. Ἐντεύξῃ δὲ καὶ τοῖς ἀπ στόλοις, εἰ μὴ παρ' οὐδέν σοι ταῦτα σκοπεῖν, ἡλίοις ἄλλοις καλλίστοις, ἀπ' ἀνατολῶν ἐπὶ ἑσπέραν

δραμοῦσι, καὶ τὸν δρόμον ἐκεῖ στήσασι τοῦτο τοῦ in hoc etiam emlo præstant, quod neque post κατὰ τὸν οὐρανὸν κἀνταῦθα πλεονεκτοῦσιν, ὅτι μηδὲ δύντες ἔδυσαν, ἀλλ' ὡς πρὶν δύναι, καὶ μετὰ τοῦτο φωτίζουσι. Δεδόσθω, καὶ νεφέλας τούτους εἰπεῖν. Υετὸν γοῦν πρώιμόν τε καὶ ὄψιμον ὕουσι, ἅ τε τῷ βίῳ περιόντες ἐδίδαξαν, καὶ ἃ νῦν τε και μέχρι παντός. Ἐξ-ὧν τί γίνεται; Βλαστάνει σὺν τοῖς ὀρθοῖς δόγε μασιν ἐν ἡμῖν ἀρετὴ καὶ ἀρδευομένη ἐπίδοσιν δέχεται. Οὕτω πᾶν ὅ τι τίμιον λεγόμενοι οἱ ἀπόστολοι, ἔτι μειζόνων καὶ καλλιόνων ἐφίστανται πράκτο ρες ονομάτων, ἅτε τῶν εἰρημένων ἁπάντων εἴσω πιπτόντων. Τί οὖν; ὑπερβῆναι δεήσει τὸν οὐρανόν; ἐκεῖ γὰρ τὰ μείζω καὶ κρείττω τῶν ἐνταῦθα δι ματα. Λεγέσθωσαν τοίνυν καὶ ἄγγελοι καὶ ἀρχάγ γελοι, καὶ μέχρι τῶν πρώτων ἐφεξῆς ἀνιόντες, καὶ τέλος δ τῆς ἀκρότητος πάντων, θεοί, πάντων μὲν ὑστάτῳ, μεγίστῳ δὲ πάντων ἀπείρῳ τῷ μέσῳ. Νῦν οἶδα τιμηθέντας τοὺς ἀποστόλους, καὶ ἐπαναπαύομαι τῷ προσρήματι. Αποχρῶτα δὲ κἀκείνοις ἡ κλῆσις, καὶ οὐκ ἔστιν ᾗ προσέξουσι μείζονι. Οὕτω τοῖς καθέκαστον οἱ ἀπόστολοι θαυμαστοί· ὁμοῦ δὲ πᾶσι καὶ ὑπερθαύμαστοι. ' occasum occubuerunt, sed ut ante occasum, sic et post, lucent ac illuminant. Concedamus, apostolos nubes quoque appellari. Pluviam igitur matutinam et serotinam suppeditant; nempe ea, quae in hac vita, et nunc itidem indesinenter docuerunt et docent. Ex quibus quid nascitur? Germinat in nobis cum rectis dogmatibus virtus, rigataque incrementum capit. Ita cum omnia, quæ in pretio et honore sunt, de apostolis dixeris, ipsi jure suo majora semper nomina et encomia exigunt, ut necesse sit omnia prædicta ruere. Quid igitur? Num coelum trauscendere oportebit? ibi enim majora et meliora inveniuntar nomina, quam apud nos. Appellentur ergo angeli et archangeli: et ordine usque ad primos ascendamus; et quod omnis celsitudinis supremum est dii vocentur, quod omnium ultimum vocabulum, infinitis autem partibus omnium maximum. Nunc scio honoratos laudatosque esse apostolos, et in hac appellatione acquiesco: quia suflicit, nec est quad celsiorem quæramus. Sic in singulis admirabiles sunt apostoli, in omnibus autem simul plus quam admirabiles. Volebam orationi finem imponere. Cæterum nou adeo absonus sum, ut ex piscatione Petri nihil bellariorum apponam illis, qui alioqui ea, quæ Petrum concernunt, in deliciis habere consueveΕδόκει μοι πέρας ἐπιθεῖναι τῷ λόγῳ. Οὐ μὴν οὕτως ἀτόπως ἔχω, ὥστε μὴ καὶ ἐκ τῆς Πέτρου ἀλείας, οἷον ἐπίδειπνον ἥδυσμά τι προθεῖναι, τοῖς καὶ ὁτιοῦν τῶν ἐκείνου περὶ πολλοῦ ποιουμένοις τρυφᾶν. Καὶ δεῦρ᾽ ἴτε δή μοι παρὰ τὴν λίμνην Τι- runt. Adeste mecum ad mare Tiberiadis et videΘεριάδος, καὶ ὁρᾶτε Πέτρον σὺν ἑτέροις τῶν μαθη τῶν διανυκτερεύσαντα μὲν τῇ παλαιῇ τέχνῃ, μηδὲν δὲ πλέον εἰς πρωΐαν αὐτῷ γεγονός· τηνικαῦτα δὲ καὶ τὸν Ἰησοῦν μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἐπὶ τοῦ χείλους τῆς λίμνης ἱστάμενον, καὶ μηδενὸς εἰδότος ὅσπερ ποτὲ ὁ φαινόμενος, εἴ τι που ὄψον ἔχοιεν ἐρωτῶντα, κἀκείνων μηδὲν ἔχειν φαμένων, αὖθις εἰς τὰ δεξιὰ τοῦ πλοίου χαλᾶν τὸ δίκτυον ἐπισκή - πτοντα ἢ μὴν εὑρήσειν ἐκεῖ τι χρηστὰς ὑποτείνοντα τὰς ἐλπίδας καὶ τοὺς μαθητάς εἰς ἔργον αγαγόντας τὸν λόγον, τοσούτους συλλαβεῖν τῶν ἰχθύων, ὡ; μηκέτι μηδαμῶς αὐτοῖς εἶναι πρὸς τὸ πλοῖον ἀνελκῦσαι τὸ δίκτυον, ἀλλ᾽ ὑπὸ τὸ ὕδωρ σύροντας κατάγειν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ Πέτρον μαθόντα τὸν Διδάσκαλον εἶναι τὸν ἐργάτην τοῦ θαύματος, εὐθὺς ὡς εἶχε, τὸν ἐπενδύτην περιζωσάμενον, καὶ πρὸς τὸ ὕδωρ ἑαυτὸν καθεικότα, καὶ διανηχόμενον ἶξαι πρὸς τὸν Διδάσκαλον· εἶτα καὶ τὸ δίκτυον ἐπὶ γῆς ἕλκοντα, καὶ τὸ δίκτυον πλῆρες· ἰχθύων, καὶ οἱ ιχθύες μεγάλοι, οἷοι δ', εἰ βούλει, πρόσθες καὶ πλεῖστοι· τρεῖς γὰρ ἐπὶ πεντήκοντα πρὸς τοῖς ἑκατόν. Αρ' οὐχ ἱκανὴ τοῦ θαύματος ἡ χάρις ὑμᾶς εἰς κόρον ἡδῦναι; Εγώ δ' ἤδη τινῶν λεγόντων απ σθάνομαι, ὡς μακάριοι οἱ τῶν ἰχθύων ἀπολελαυ κότες ἐκείνων· θαυμάσαιμι δ' ἄν, εἰ μὴ καὶ ὑμᾶς αὐτοὺς μακαρίους νομίζετε, ὑπὸ Χριστῷ καὶ Πέτρο τοῖς ἑστιάτορσι δαιτυμόνας γενομένους τοῦ θαύμα τος. Τάχα γὰρ οὐκ ἂν πρὸς ὑμᾶς ἐκείνό γε ῥηθείη, 16 Joan. vi, 26. te Petrum cum cæteris discipulis tota nocte in veteri suo artificio occupatum sine ullo usque ad matutinum tempus profectu. Videte eliam Jesum, post resurrectionem tunc in littore maris stanten et, nemine sciente quisnam esset, interrogantein quodnam pulmentarium haberent, illisque respon dentibus, nullum se habere, in dexteram navigii partem retia laxare jubentem, et aliquid ibi repertum iri bonas spes suggerentem, et apostolos jussa capessentes, tot pisces cepisse, ut refe nullo modo amplius ad navigium trahere potuerint, sed sub aqua ad terram deduxerint; Petrumque, cum intellexisset Dominum tanti miraculi auctorem esse, statim, ut erat, tunica succinctum, in aquam se demisisse, et natando ad Magistrum pervenisse; deinde rete ad terram traxisse, rete plenum piscibus, et quidem magnis, adde, si voles, etiam plurimis, utpote centum quinquaginta tribus. Annon miraculi hujus gratia ad satietatem usque vos oblectare potest? Ego vero animadverto quosdam dictitantes: Quam beati quibus piscibus illis frui concessum est! Mirarer, nisi et vos beatos censeretis, qui, Christo et Petro convivatoribus, miraculi hujus convivæ facti estis. In vos piscium miraculo satiatos nequaquam conjicietur, quod et aliis nonnullis exprobratum est: Quæ26. scd ritis me audire, non quia signa viðėstis 2, quia panes nicos comedistis. Digized by Google

πόρρω τῶν ἰχθύων ἐμφορουμένους τοῦ θαύματος, δ καὶ ἄλλοις τισὶν ἐνειδίσθη· Ζητεῖτέ με ἀκούειν, οὐχ ὅτι σημεῖα εἴδετε, ἀλλ' ὅτι μου τὸν ἄρτον ἐφάγετε. O vocem, cui etiam pisces obtemperarunt,, III antea mare et venti! Ο discipulum, qui ante omnes miraculum profitetur, quia primus exsilit ad Magistrum O discipulum qui etiam contra undas aliquid ausus est, cum præsentem cerneret Magistrum! Ο zelum ferventis discipuli, dilectione incensi, amore indomiti solumque Magistrum spirantis! Quid præclare de se cogitandi et loquendi iste non subministrat? Annon ad cœlum tunc natare violebatur, quando enatabac ad Magistrum? At permittite mihi at piseium multitudinem ad numerorum virtutem excutiam, quia non soInga per unitates et decades, sed et per centuria' decurrit, et tribus quadrangulis, ut arithmeL'eus quispiam dixerit, constat. Quod si cui conemplari jucundum est, a quibus tria ista quadrangula progenerentur, hujus statim primum numerum parem et undequaque absolutum inveniet; illius vero, eum quem virginem appellant; tertii ¿enique, numerum perfectum, ultra quem sine reflexione progredi non licet. Quæ omnia Petri pistationem perfectissimam fuisse indicant, ejusque in omnibus prærogativam et majestatem, quantum conjectare fas est, declarant. Et si his subest quædam ratio, pront revera subest, neque enim temere quidquam horum vel actum vel scriptum est, oratio tamen ad illam accurationem, quam propositam habet, pertingere nequit. Voluisse antem eum qui hæc litteris prodidit, et multitudini et magnitudini capturæ testimonium dare, inde apparet quod humerum perfectissim mum adhibuit: quo sane immensam illam Petri piscaturam, qua homines piscaturus erat, et saJutem partam luculentissime nobis exhibuit. Consentaneum enim rationi videbatur, ut quæ miraLili atiquo modo effecta sunt, illa litteris mandarentur, et eorum, quæ maximarum rerum erant symbola, nihil prætermitteretur. Talis tibi, ο Paule, coapostolus obtigit; talis tibi, Petre, PauJus, quales oratio demonstrare quidem conata, sed nequaquam assecuta est; tametsi nihilominus sic quoque aliquid demonstravit. Tales vos et tantum uterque in Ecclesia Christi obinet, quantum luna inter sidera. Arbitror enim nullum ᾿Αλλ', ὦ φωνῆς ἐκείνης! ᾗ καὶ ἰχθύες ὑπήκου σαν, ὡς πρὶν καὶ θαλάσσης ὕδωρ καὶ ἄνεμο:. 'Ο μαθητοῦ πρὸ πάντων ὁμολογοῦντος τὸ θαῦμα, τῷ πρώτως ἐκπηδήσαι πρὸς τὸν Διδάσκαλον! Ο μαθη τοῦ κατατολμῶν καὶ κυμάτων ἤδη γεγονότος ἐν ἔθει, παρόντα τὸν Διδάσκαλον βλέποντος· ὦ μαθητοῦ θερμοῦ τὸν ζῆλον, πολλοῦ τὸ φίλτρον, ἀσχέτου τὴν έρωτα, και μόνον τὸν Διδάσκαλον πνέοντος! Τί μὲν τῶν ἀγαθῶν οὐ δίδωσιν ἡμῖν ἐννοεῖν οὗτος περὶ αὐ τοῦ; τί δὲ οὐ λέγειν; "Αρ' οὐ πρὸς οὐρανὸν ἀνα νήχεσθαι τηνικαῦτα ἐδόκει πρὸς τὸν Διδάσκαλον ἐκε νηχόμενος; Καὶ παριετέ μοι τῶν ἰχθύων τὸ πλῆθος κατ' ἀριθ μῶν δύναμιν ἐξετάζειν, ὡς οὐ μοναδικῶς δὴ μόνον καὶ δεκαδικῶς, ἀλλὰ καὶ καθ' ἑκατοντάδα συγκε ρυφούμενος δείκνυται, καὶ ὡς τρισὶ δὴ τετραγώνος ἀριθμητικὸς ἄν τις εἴποι, συντέθειται· ὧν εἴ τιν τοὺς γεννῶντας αὐτοὺς ἂν σκοπεῖν ἦν, τοῦ μὲν ὁ πρῶτ τος εὐθὺς ἄρτιος ἂν ἀνεφάνη· τοῦ δ᾽ ἂν παρθένον ὠνόμασαν, τοῦ δ᾽ ἐπ' αὐτοῖς τρίτου ο τέλειος, καὶ μεθ᾽ ἂν οὐκ ἔστι προβαίνειν μὴ ἀνακάμπτοντα. δὴ πάντα τὴν τελεωτάτην ἁλείαν ὑποφαίνει τοῦ Πέο τρου, καὶ τὸ ταύτης ἐν πᾶσι πρεσβεῖον, καὶ τὴν σὺν τούτῳ σεμνότητα, ὅσα γε καὶ συμβάλλειν τινά. Ταῦτα γὰρ εἰ πρός τινα φέρει λόγον, καὶ γὰρ οἷν φέρει, ὅτι μηδ' ἐκ τοῦ παρήκοντος οἶμαι πεπράχθα! τε καὶ γεγράφθαι, ἀλλ᾽ οὖν οὐχ ὥστε καὶ τῆς για μένης ἀκριβείας, πρὸς ἦν ὁ λόγος βούληται χειρα γωγεῖν, ἐφικνεῖσθαι. Τῷ δὲ δὴ καὶ προσμαρτυρῆσαι τῷ πλήθει καὶ μεγέθει τῆς ἄγρας μηδὲ μέχρι τοῦ καὶ τὸν ἀκριβέστατον ἀριθμὸν προσθεῖναι τοῦ λόγου φείσασθαι, δηλός ἐστιν ὁ ταῦτα γράφων τὴν οὐχ ὅτην ἂν εἴποι τις ἔσεσθαι μέλλουσαν ὑπὸ Πέτρου τῶν ἀνθρώπων ἀλείαν καὶ σωτηρίαν ἐκφανέστατα παριστῶν. Καὶ γὰρ εὔλογον ἐδόκει πως, ἃ τοῖς ἔρ γοις θαυμαστὸν δή τινα τρόπον ἐπράχθη, τούτων εἰς μέσον προτιθέναι τους λόγους, καὶ ὁ τῶν μετ γίστων ἦν σύμβολα, μηδοτιοῦν τῶν ἐν αὐτοῖς παρα λείποντα λέγειν. Τοιοῦτός σοι, Παῦλε, ὁ συναπόστο λος· τοιοῦτός σοι, Πέτρε, ὁ Παῦλος· οἷους ὁ λόγος δεῖξαι προτεθύμητα: μὲν, ἥκιστα δ' ἐφικόμενος, ούδὲν ἧττον καὶ οὕτως ἔδειξε. Τοιοῦτοι ὑμεῖς. Τοσού τον ἑκάτερος ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Χριστοῦ ἔχοντες, ὅσον ἡ σελήνη ἐν ἄστρασιν. Οἶμαι γὰρ, μηδένα νοῦν, έχοντα, μὴ θαυμάσαι τούτων τὸ φρόνημα, τὴν πολιτείαν, τὸ ἔργον, τὸ μὲν γάρ, οἷον οὐκ ἄλλο, ἡ δὲ ή ἀγγέλοις ἐφάμιλλος, τὸ δὲ οὐδενὶ τῶν πρωτείων παραχωρούν. mentis compotem esse, qui eorum animi magnitudinem, conversationem et opera non admiretur: magnitudinem quidem animi, qualem alibi non invenias; conversationen angelis similem; opera, quæ mulſi cedant, multoque minus primas concedant. Cum enim probe nossent, sibi omnium præfecturam concessain esse, studiose enitebantur, ut omnes alios labore vincerent. Scit enim etiam dux belli, sibi plus laborandum esse, quam cuivis gregariorum militumn. Igitur et laborat. Seit quoque gubernator navis, plus sibi vigilanduan Καὶ γάρ τοι συνειδότες ἑαυτοῖς τὴν προστασίαν πάντων ἀνῃρημένοις, καὶ ὑπὲρ ἅπαντας τοῖς πόνοις ἐντρυφῶν ἐφιλοτιμοῦντο. Οἶδε μὲν γὰρ καὶ στρατη γῆς, ὡς πλειόνων αὐτῷ δεῖ πόνων, ἢ τῶν ὑποτεταγ μένων ἑκάστοις. Οὐκοῦν καὶ πονεῖ. Οἶδε δὲ καὶ κυ βερνήτης, μᾶλλον αὐτῷ προσῆκον τῶν ἐπιβατῶν καὶ

ναυτῶν ἀγρυπνεῖν· οὐκοῦν καὶ ἐγρήγορεν. Οντως esse, quan vectoribus et nautis. Vigilat ergo. πρόσθεν οὐρανὸς φύσει βοτάνας, καὶ ἀστέρες γῆν διαγράψουσιν, ἢ τοὺς ἀποστόλους ἔγωγε φαίην ἂν, μὴ πάντα πάντων προέχειν. Εἰ γὰρ μὴ καὶ τῷ χρό νῳ πάντας προέλαβον, ἔστι δ᾽ ὧν οὐ μετρίων καὶ δεύτεροι πρὸς τὸν βίον ἀφίκοντο, ἀλλ' ὁμοῦ πάντα συλλαβόντες ἐν ἑαυτοῖς κατορθώματα, καὶ πάντων ὡς ἔνι μάλιστα ὑπερίδρυνται. Καὶ προκάθηνται μὲν προφητῶν, κροκάθηνται δὲ τῶν συναποστόλων· τῶν μὲν, ὅτι τὰς ἐκείνων ζήσεις ἐχύρωσαν, καὶ ἅπερ ἐκείνοις ἦν ἐν ἐφέσει, τούτοις ἐν ἀπολαύσει, προέβη, τῶν δὲ ὅτι τε τὸν Δεσπότην ἐφίλησαν πλέον πάντων, καὶ ἡγωνίσαντο πλέον πάντων. Προκάθηνται δὲ μαρτύρων ὁμοῦ καὶ ὁσίων· πρὸς ἐκείνους γὰρ οὗτοι βλέποντες, οἱ μὲν πρὸς ὁρατοὺς ὁμοῦ καὶ ἀοράτους ἐχθροὺς, οἱ δὲ πρὸς μόνους ἀπεδύσαντο τους δευτέρους. Προκάθηνται δι᾽ ἱερέων, ὅσα καὶ παίδων πατέρες· προκάθηνται πάντων ὁμοῦ πάντα πάντων ὑπερβαλόμενοι. Καὶ πᾶσι πάντα τοῖς ἐπικαλουμέ νοις αὐτοὺς γίνονται. Τοῦτο γὰρ αὐτὸ καὶ περιόντες ἔτι παρείχοντο ἑαυτοὺς, καὶ πρὸς τοῦτο προθύς μους ἴσμεν αὐτοὺς γιγνομένους, τοὺς Χριστοῦ στό μα λέγω γεγενημένους, τοὺς σκεύη τῆς ἐκλογῆς, τοὺς θεμελίους τῆς Ἐκκλησίας, τοὺς ταμίας τῶν οὐ ρανῶν, τοὺς τοῦ Σωτῆρος ἀκολούθους καὶ μιμητάς, τοὺς μετ' ἐκεῖνον τῆς οἰκουμένης σωτῆρας. Ταῦτα καὶ τούτων ἔτι πλείω τε καὶ οὐχ ἥττω, οἷς ἂν τις θαῤῥῶν χρήσαιτο, ἀηττήτοις προμάχοις, ἀῤῥαγέσι προβόλοις, ἀγρύπνοις φύλαξι, παρηγόροις ἐν λύπαις, ἐν κινδύνοις ῥύσταις, ἰατροῖς ἐν νόσοις, συν- ο ιδεύουσιν εἰ ὁδεύοι, κυβερνήταις εἰ πλέοι, ζῶν κηδε μότι, καὶ θανὼν ἀντιλήπτορσιν. Vere cœlum prius plantas progenerabit, et stellis terra insignietur, quam ego affirmem, apostolos istos in omnibus et super omnes non eminere. Nam licet tempore non anteverterint omnes, tamen et secundis non mediocria capessenda proponuntur, et isti omnia præclare facta in se complexi, omnibus, quam maxime fieri potest, anteponuntur. Præsident prophetis, præsident et coapostolis: illis, quia eorum oracula confirmarunt, et quæ illis erant in optatis, horum fructus illis concessus est; istis, quia plus cæteris Dominum dilexerunt et plura quam cæteri certamina subierunt. Præsident insuper martyribus aliisque sanctis. Ad illos enim respicientes quidam et cum aspectabilibus et cum inaspectabilibus adversariis in arenam descenderunt; alii tantum cum inaspectabilibus. Præsident sacerdotibus, ut pater filiis. Præsident omnibus simul omnes in omnibus supergressi, et omnibus se invocantibus omnia facti, et hoc ipsum, cum adhuc in terra superstites essent, prompte omnibus præstabant, et alacres se, ut singulis gratificarentur, exhibebant. Illi scilicet, qui os Christi erant, vasa electionis, fundamenta Ecclesiæ, quastores calorum, Salva toris pedis equi et imitatores'; et post illure, orbis terrarum servatores. Hæc sunt et plura, nec minora his supersunt, apostolorum præconia, quos quis fidenter sibi asciscat, tanquam inviclas propugnatores, propugnacula inexpugnabilia. custodes vigilantes, consolatores in adversis, in periculis liberatores, in morbis medicos, comites, si quis iter faciat, gubernatores, si quis naviget, quos quis vivens curatores, et mortuos adjutores Irabet. ῶν τῇ προστασία και βοηθείᾳ ἤδη καμοὶ πρὸς τέ λος ὁ λόγος, ὡς εἰς λιμένα καταίρει. Πάντα μὲν οὖν διὰ πάντων, εὖ μάλα τοῖς ἀποστόλοις εἴργασται καὶ τετέλεσται. Τί γάρ; ἔδει τῷ Χριστῷ προσελθεῖν; Προσῆλθον. Πανταχοῦ κηρύξαι; Εκήρυξαν. Πάντα καλῶς ἀγωνίσασθαι; Ηγωνίσαντο. Εφάμιλ λον τὸ πέρας ταῖς πράξεσιν ἐπιθεῖναι; Ἐπεθήκαν. Θάνατος γὰρ ὑπὲρ Χριστοῦ βίαιος παρέπεμψε προς Χριστόν. Καὶ ὁ τοῦτο κελεύων Νέρων, ὃς ἐκφανές στατα ἀνθρώπων ἔδειξεν ἢ μόνο; ἢ μάλιστα, ὅσα καὶ ἡλίκα ποιεῖν ἀρχὴ κακὴ δύναται κακοῦ τυχοῦσα τοῦ ἐφεστῶτος. Νῦν δὲ τῷ Χριστῷ συνόντες ἐν οὐρανοῖς, ᾧ καὶ ἐπὶ γῆς συνῆσαν ἀχώριστοι, ἀπέραν τα χαίρουσιν. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ καὶ ὡς ἐν κεφαλαίῳ τῶν λόγων προσειπόντα τοὺς ἀποστόλους καὶ ἐπευξάμενον, αὐτ τίκα δοῦναι τῷ λόγῳ στῆναι. Χαίρετε οὖν, ὦ μακάριοι, χαίρετε, Χριστοῦ μαθηταί. Χαίρετε, τῆς οίκου μένης διδάσκαλοι. Καὶ γὰρ χαίρετε πρὸς οἷς ἀπο λαύετε, τὸ ὑμέτερον ποίμνιον ἄνωθεν ἐφορῶντες εἰς οἷον ἀνθ᾽ οἷου ταῖς ἀεὶ προσθήκαις ἐπέδωκεν. Εἰ μή τι παραιρεῖται τῆς ἡδονῆς τὸ τοὺς ἁπαντα χοῦ γῆς τὸν ἕνα Χριστὸν ἐπικαλεσαμένους Θεὸν δι' ὑμῶν, τῇ τοῦ πονηροῦ κακοτεχνία πολλαχή διεσπά Quorum ductu et auxilio mihi jam quoque oratio ad fiuem, velut ad portum, provehitur. Omnia igitur et per omnia apostolis admio-lumi probe peracta sunt. Quid enim? Al Christum oportebat accedere? Accesserunt. Ubique predicare? Prædicarunt. In omnibus bonum certamen certare? Certarunt. Similem finem actionibus im - ponere? Insposuerunt. Violenta enim pro Christo suscepta mors ad Christum illos transmisit. Cujus mortis auctor Nero, qui vel solus, vel præcipue luculenter ostendit, quanta et qualia facinora imperium patrare possit, si malum præsidem nanciscatur. Nunc autem cum Christo in calis degente, cui etiam in terris inseparabiliter adhæserant, sine fine exsultant. Ego vero consultum censeo ut, quia in termino versamur, apostolos compellem et invocem, moxque cursum sistam. Salvete igitur, o beati. Salvete, Christi discipuli, totius orbis magistri, G.- detis etenim inter gaudia, quibus in cœlo fruimini, quando vestrum gregem quotidianis incre mentis auctum aspicitis; nisi aliquid de voluptate decerpat, quod qui ubique terrarum a vobis instituti unum Christum, ut Deum, invocant, cacodæmonis malitia multifariam dissecti sunt; recta

dogmata in delium revocantes, doctrinæque a σθαι, καὶ λόγου τοῦ ὀρθοῦ πάντας πᾶσιν ἀμφισβητείν, vobis traditæ alii aliter adversari tentantes. Vos quidem omnibus prædicatis; veritas enim una est. At vero malignus pernicioso strategemate usus, quos a conculcato jam idoforum cultu avulsos cernebat, eos a cognita veritate, prætextu veritatis indagande, avellere studuit. Verus inpostor et improbitatis instrumentum, qui ista commentus est, ut dum homines pro Deo pugnam ineunt, a Deo exciderent, et ut a Deo alienarentur, dum instinctu ejus pro Deo præter rationem et temere dimicant. Cæterum vos, si qua hujus rei cura vos tangit, ut profecto tangit, com hibete et componite dissidia, Ecclesiamque iterum in unum congregate. Memineritis, ipsa vestra nomina huc tendere et huc vos impellere. Paulus igitur pausam contentionibus afferat. Petrus vero supra immotam petram incorruptæ doctrinæ adductos confirmet. Et ingentes gratias vobis debebimus, partim propter illa quæ his in terris nostri causa sustinuistis, partim ob ea quæ iterum procurabitis. Capiamus et nos primæ illius vestræ cura experimentum, ut quod auditione accepimus et fide credimus, oculis quoque intueamur, quomodo scilicet orbem terrarum ad salutem pertraxeritis, Christum in vobis ipsis habentes et circumferentes, quem simul cum Patre et Spiritu sancto adorandum prædicastis, nunc et semper, el in secula. Amen. καὶ ἄλλους ἄλλως τῆς ὑμῶν διδασκαλίας ἀντέχεσθαι βούλεσθαι. Ὑμεῖς μὲν γὰρ ἐν πᾶσι τὸ κήρυγμα διηγ γείλατε. Τὸ γὰρ ἀληθὲς ἐν ὁ δὲ πονηρός πονηρῷ χρη σάμενος στρατηγήματι, οὓς ἀφηρέθη τῆς εἰδώλων πα τηθείσης λατρείας ἀναφαιρεῖν τῆς ἀληθείας ἐμηχαν νήσατο ὑποθήκῃ δῆθεν τοῦ τῆς ἀληθείας φροντίζειν Σοφιστής ὄντως ἐκεῖνος καὶ κακῶν δογανον. Το 2012 δραματουργήσας, ὡς ὑπὲρ Θεοῦ τοὺς ἀνθρώπους μάχην ἀνῃρημένους ἐκπίπτειν Θεοῦ· καὶ ἵν᾿ ἀλλ τριωθῶσι Θεοῦ, Θεῷ παρὰ λόγον βοηθεῖν ὑποβάλλω. Πλὴν ἀλλ᾽ εἴ τί γε ὑμῖν τοῦδε μέλει, καὶ γὰρ οὖν μέλει, ἤδη ποτὲ λῆξαι τὴν στάσιν. Καὶ πάλιν τὴν Ἐκκλησίαν εἰς ἓν συναγάγετε. Μνήσθητε ὡς τῶν εἰς τοῦτο συντεινόντων ὑμεῖς ἐπώνυμοι. Καὶ ὁ μὲν Παῦλος τῶν διαφορῶν ὀρεγέτω· ὁ δὲ Πέτρος ἐπὶ πέτραν ἀλλαγῆ πάντας ὁμοῦ στηριζέτω τῆς τῶν δογμάτων ὀρθότητος. "Η που πολλαπλασίους ὑμῖν εἰσόμεθα τηνικαῦτα τὰς χάριτας, ὧν τε τῷ βίῳ περιόντες ὑπὲρ ὑμῶν ἠνέσχεσθε, καὶ ὧν αὖθις ἐπιμελήσεσθε. Λάθοιμεν καὶ ἡμεῖς τῆς πρώτης ἐκείνης ἐπιμελείας ὑμῶν πεῖραν. ὡς ἂν ὅπερ ἀκοῇ παρει λήφαμέν τε καὶ πεπιστεύκαμεν, καὶ ὀφθαλμοῖς δή τα δεξώμεθα, ὡς ὑμεῖς τὸν οἰκουμένην ἐσώσατε, Χριστὸν ἐν ὑμῖν αὐτοῖς ἔχοντές τε καὶ περιφέροντας, ἐν ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι προσκυνητὸν ἐκηρύξατε, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. INTERPRETATIO NONNULLORUM CAPITUM S. AUGUSTINI EX DECIMO QUINTO DE TRINITATE Quæ probaħt Spiritum sanctum etiam ex Filio procedere (Opuscula aurea theologica, Petro Arcudio editore, Roma, 1670.) Quoniam Marcus Ephesius in privatis colloquiis etiam scripta sanctorum Patrum Occidentalium aiebat esse corrupta, huic stultæ assertioni Bessarion se opponens firmiter asseverabat, si ea omnia e codicibus deleantur, quæ hoc dogma probant, remnansuras utique membranas albas. Non enim obiter unum, aut alterum verbum sancti proferunt ad id probandum, ut quis suspicetur eorum loca esse corrupta: sed integræ ea de re illorum paginæ, imo vero ad populum exstant homiliæ. Quare Græci quoque Catholici illius ætatis, præsertim Bessarion et Demetrius Cydones, integros ferme tractatus sancti Augustini verterunt. Mirabar autem cur non etiam vertissent librum De Trinitate sancti Augustini tanti doetoris, ubi consulto ac de industria quæstionem hanc tractat. Sed reperi postea Maximum Planudem, monachum Graecum, celeberrimum philosophum et theologum, et in utraque lingua exercitatissimum, sanctoque Augustino addictissimum aliquot annis prius eum librum εἰς τὴν Ἑλλάδα φωνήν transtulisse. Ex eo nos excerpsimus quæ ad rem faciunt. Quæ sane quoniam in tertio tomo Augustini exstant, et prius tractata sunt, hic etiam ante alios ejus tractatus inserenda duximus.

TRANSLAT. S. AUGUSTINI DE TRINIT. Cæterum ne offendatur pius lector, quoniam Planudes quatuor argumentis adversus verum dogma Latinorum videtur insurgere, sciendum est eum timore principis illud fecisse, ut testatur Demetrius Cydones et Bessarion in solutione illorum argumentorum, quæ in calce post capita sancti Augustini ex libro De Trinitate desumpta, posuimus.. AUGUSTINI EX LIBRO XV DE TRINITATE. CAPUT XVII. Satis de Patre et Filio, quantum per hoc specuJum atque in hoc ænigmate videre potuimus, locuti sumus. Nunc de Spiritu sancto, quantum, Deo donante, videre conceditur, disserendum est: qui Spiritus sanctus, secundum Scripturas sanctas, nec Patris solius est, nec Filii solius, sed amborum, et ideo communem, quia invicem se diligunt Pater et Filius, nobis insinuat charitatem. Ut autem nos exerceret sermo divinus, non res in promptu sitas, sed in abdito scrutandas, et ex abdito eruendas, majore studio fecit inquiri. Non itaque dixit Scriptura: Spiritus sanctus charitas est; quod si dixisset, non parvam partem quæstionis istius abstulisset: sed dlixit: «Deus claritas est 1;, ut incertum sit, et ideo requirendum, utrum Deus Pater sit charitas, an Deus Filius, an Deus Spiritus sanctus, an Deus ips. Trinitas. Neque enim dicturi sumus, non propterea Deum dictum esse charitatem, quod ipsa charitas nulla substantia quæ Dei digna sit nomine, sed quod donum Dei sit, sicut dictum est Deo, Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὅπερ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ ἴσον λαμβάνεται, καὶ ἑκατέρου Πνεῦμα λέγεται, καὶ τῷ τῆς ἀγάπης νοεῖται ὀνόματι, καίτοι καὶ ἑκάστου τῶν ἐν τῇ Τριάδι προσώ πων ἀγάπης ὄντος. Quoniam tu es patientia mea. Neque enim propterea dictum est, quia Dei substantia est nostra patientia, sed quod ab ipso nobis est, sicut alibi legitur: «Quoniam ab ipso est patientia mea: › Hunc quippe sensum facile refellit Scripturarum ipsa locutio. Tale est enim, e Tu es patientia.mea;» quale est, c Τu es, Domine, spes mea;» et: «Deus meus misericordia;» et multa similia. Non est autem dictum, Domine, charitas mea, aul, Tu es charitas mea, aut, Deus charitas mea; sed ita dictum est: • Deus charitas est, sicut dictum est: • Deus Spiritus est.» Hoc qui non discernit, intellectum a Domino, non expositionem quærat a nobis. Non enim apertius quidquam possumus dicere. Deus ergo charitas'est. Utrum autem Pater, Ban Filius, an Spiritus sanctus, an ipsa Trinitas, quia et ipsa non tres dii, sed unus Deus, hoc quæritur. Sed jam in hoc libro superius disputavi, non sic accipiendam esse Trinitatem, quæ Deus est ex illis tribus, quæ in Trinitate nostræ mentis ostendimus, ut tanquam memoria sit omnium trium Paἡ Αλις μὲν οὖν περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, ὁπόσον διὰ τοῦδε τοῦ ἐσόπτρου καὶ ἐν τῷδε τῷ αἰνίγματι ἰδεῖν ηδυνήθημεν, διελέγμεθα. Νυνὶ δὲ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος οπόσον, τοῦ Θεοῦ χρηγοῦντος, ὁρᾷν συγ χωρούμεθα, διασαφητέον· ὡς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατὰ τὰς ἱερὰς Γραφάς οὔτε τοῦ Πατρός ἐστι μόνου, οὔτε τοῦ Υἱοῦ μόνου, ἀλλ' ἀμφοῖν· καὶ διὰ τοῦτο κοινὴν ἡμῖν τὴν ἀγάπην διδάσκει, καθ᾿ ἣν ἀλλήλους ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς ἀγαπῶσιν. Ἵνα δ᾽ ἡμᾶς ὁ θεῖος λόγος γυμνάσῃ, οὐκ εἰς προπτον και μενα πράγματα, ἀλλ' ἐν ἀποκρύφῳ ἐρευνητέα, καὶ ἐξ ἀποκρύφου ἐξενεκτέα, μείζονι ἀγῶνι πεποίηκε ζητεῖσθαι· οὐδὲ γὰρ εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀγάπη ἐστίν. Εἰ γὰρ τοῦτ' εἴρηκεν, οὐ μικρὸν ἂν μέρος ἀφείλετο τοῦδε τοῦ ζητήματος, ἀλλ' εἶπεν, «Ο Θεὸς ἀγάπη ἐστὶν, ὡς ἄδηλον εἶναι, καὶ διὰ ταῦτα ζητητέον, πότερον ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἡ ἀγάπη ἐστὶν, ἢ ὁ Θεὸς καὶ Υἱὸς, ἢ ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ ὁ Θεὸς αὐτὴ ἡ Τριάς. Οὐδὲ γὰρ ἐροῦμεν 1 Joan. iv, 16. μὴ διὰ ταῦτα ἀγάπην τὸν Θεὸν εἰρῆσθαι, ὅτι ἡ ἀγάπη οὐκ ἔστιν ἡ οὐσία ἐκείνη, ἥτις ἐστὶν ἀξία τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὅτι δῶρόν ἐστι τοῦ Θεοῦ, ὥσπερ είρηται πρὸς τὸν Θεὸν, ὅτι «Σὺ εἶ ἡ ὑπομονή μου.» Οὐ γὰρ πάντω, διὰ ταῦτα εἴρηται, ὅτι τοῦ Θεοῦ ἐστιν οὐσία ἡ ἡμετέρα ὑπομονὴ, ἀλλ' ὅτι παρ' ἐκείνου ἡμῖν ἐστιν· ὥσπερ καὶ ἀλλαχοῦ ἀναγινώ σκομεν, ὅτι «Παρ' αὐτοῦ ἡ ὑπομονή μου, ταύτην γὰρ τὴν ἔννοιαν ῥᾳδίως ἀποκρούεται ἡ τῶν Γραφών ὁμιλία. Τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ, • Σὺ εἶ ἡ ὑπομονή μου, ὁ ὁποῖόν ἐστι τὸ, ο Σὺ, Κύριε, ἡ ἐλπίς μου, και, «Ο Θεός μου, τὸ ἔλεός μου· › καὶ πολλὰ παραπλήσια· οὐκ εἴρηται δὲ, Κύριε, ἡ ἀγάπη μου, τ Σὺ εἶ ἡ ἀγάπη μου, ή, Ὁ Θεὸς ἡ ἀγάπη μου· ἀλλ᾽ οὕτως εἰρημένον ἐστὶν, ο Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστὶν, ο ὥσπερ είρηται. Ο Θεός πνεῦμά ἐστιν.. 'Ο δὲ δὴ τοῦτο μὴ διακρίνων νόησιν παρὰ Κυρίου, ἀλλὰ μὴ ἐξήγησιν παρ' ἡμῶν ζητείτω. Οὐδὲ γὰρ καθαρώ τερόν τι λέγειν δυνάμεθα. Ο Θεὸς ἄρα ἀγάπη ἐστί. Πότερον δὲ ἢ ὁ Πατήρ, ἢ ὁ Υἱός, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ αὐτὴ ἡ Τριάς· καὶ γὰρ καὶ αὐτὴ οὐ τρείς θεοί, ἀλλὰ Θεός ἐστιν εἷς· τοῦτο ζητεῖται. 'Αλλ' ἤδη ἐν τῷδε τῷ βιβλίῳ ἀνωτέρω διείλεγμαι, μή οὕτω χρῆναι λαμβάνειν τὴν Τριάδα, ἥτις ὁ Θεός ἐστιν ἐκ τῶν τριῶν ἐκείνων, ἅπερ ἐν τῇ Τριάδι,

ter, et intelligentia omnium trium Filius, et chari- donum Dei nisi Spiritus sanctus; nec de quo genitas omnium trium Spiritus sanctus, quasi Pater nec intelligat sibi nec diligat; sed ei Filius intelligal, et Spiritus sanctus ei diligat, ipse autem sibiet illis tantum meminerit; et Filius nec meminerit, nec diligat sibi, sed meminerit ei Pater, et diligat ei Spiritus sanctus, ipse autem et sibi et illis tantummodo intelligat; itemque Spiritus sanctus nec meminerit, nec intelligat sibi, sed meminerit ei Pater, et intelligat ei Filius, ipse autem et sibi et illis non misi diligat: sed sic potius, ut omnia tria et omnes et singuli habeant in sua quisque natura; nec distent in eis ista, sicut in nobis aliud est memoria, aliud est intelligentia, aliud dilectio sive charitas; sed unum aliquid sit quod omnia valeat, sicut sapientia, et sic habeatur in uniuscujusque natura, ut qui habet, hoc sit quod habet, sicut inmulabilis simplexque substanția. Si ergo hæc intellecta sunt, et quantum nobis in rebus tantis videre et conjectare concessum est, vera esse claruerunt, nescio cur non sicut sapientia, et Pater dicitur et Filius, et Spiritus sanctus, et simul omnes non tres, sed una sapientia; ita charitas, et Pater dicatur et Filius et Spiritus sanc'us, et simul omnes una charitas. Sic enim et Páter. Deus, et Filius Deus, et Spiritus sanctus Deus, et simul omues unus Deus. Et tamen non frustra in hac Trinitate non dicitur Verbum Dei nisi Filius, nec τοῦ νοὸς ἡμῶν ὑπεδείξαμεν, ὡς μνήμην μὲν εἶναι τῶν τριῶν πάντων τὸν Πατέρα, καὶ νόησιν τῶν τριῶν πάντων τὸν Υἱὸν, καὶ ἀγάπην πάντων τῶν τριῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς τὸν Πατέρα μήτε νοεῖν ἑαυτῷ, μήτε ἀγαπᾷν, ἀλλὰ τὸν Υἱὸν ἐκείνῳ νοεῖν, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκείνῳ ἀγαπᾶν, αὐτὸν δὲ καὶ ἑαυτῷ καὶ ἐκείνοις μόνον μεμνήσθαι· καὶ μὴν καὶ τὸν Υἱόν μήτε μεμνήσθαι, μήτε ἀγαπᾶν ἑαυτῷ, ἀλλὰ μεμνῆσθαι αὐτῷ τὸν Πατέρα, καὶ ἀγαπᾶν αὐτῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· αὐτὸν δὲ καὶ ἑαυτῷ καὶ ἐκείνοις μόνον νοεῖν· ἔτι δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον μήτε μεμνήσθαι, μήτε νοεῖν ἑαυτῷ, ἀλλὰ μεμνήσθαι αὐτῷ τὸν Πατέρα, καὶ νοεῖν αὐτῷ τὸν Υἱόν· αὐτὸ δὲ καὶ ἑαυτῷ καὶ ἐκείνοις οὐδὲν ὅτι μὴ ἀγαπᾷν· ἀλλ᾽ οὕτω μᾶλλον ὡς πάντα τὰ τρία καὶ πάντας καὶ ἕκαστον ἔχειν ἐν τῇ οἰκείᾳ ἕκαστον φύσει, καὶ μηδὲ διίστασθαι ἐν αὐτοῖς ταῦτα, ὥσπερ ἐν ἡμῖν ἄλλο μὲν ἡ μνήμη, ἄλλο δὲ ἡ νόησις, ἕτερον δὲ ἡ ἀγάπη, ἀλλ᾽ εἶναί τι τὸ πάντα δυνάμενον, ὥσπερ ἡ σοφία, καὶ οὕτως ἔχεσθαι ἐν ἑνὸς ἑκάστου φύσει, ὡς τὸν τόδε τι ἔχοντα εἶναι ὅ ἔχει, ὡς ἄτρεπτον καὶ ἁπλῆν οὐσίαν. Οὕτω μὲν οὖν ταῦτα νενόηται, καὶ ὁπόσον ἡμῖν, ἐν τηλικούτοις πράγμασιν ἰδεῖν στοχάσασθαι συγκεχώρηται, ἀληθῆ ὄντα ἀνεφάνη. Οὐκ οἶδα δὲ τί δήποτε μὴ ὥσπερ σοφία καὶ ὁ Πατὴρ λέγεται, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ὁμοῦ πάντες οὐ τρεῖς, ἀλλὰ μία σοφία, οὕτως ἀγάπη καὶ ὁ Πατήρ λέγεται, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ • 1 Cor. xiv, 21. tum est Verbum, nec de quo procedit principaliter Spiritus sanctus, nisi Deus Pater. Ideo autem addidi principaliter, quia et de Filio Spiritus sanetus procedere reperitur. Sed hoc quoque illi Pater dedit, non jam exsistenti, et nondum habenti, sed quidquid Onigenito Verbo dedit, gignendo ded't. Sic ergo eum genuit, ut etiam de illo donum commune procederet, et Spiritus sanctus, Spiritus esset amborum. Non est igitur accipienda transeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis Trinitatis ista distinctio. Hinc enim factum est ut proprie Dei Verbum, etiam Dei Sapientia diceretur, cum sit Sapientia et Pater et Spiritus sanctus. Si ergo proprie aliquid horum trium charitas nuncupanda est, quid aptius quam vt hoc sit Spiritus sanctus? Ut scilicet in illa (Trinitatis) simplici summaque natura non sit aliud substantia, et aliud charitas, sed substantiaipsa sit charitas, et charitas ipse sit substantia, sive in Patre, sive in Filio, sive in Spiritu sancto, et tamen proprie Spiritus sanctus charitas nuncupetur. Sicut legis nomine aliquando simul omnia veteris instrumenti sanctarum Scripturarum significantur eloquia. Nam ex propheta Isaia testimo, nium ponens Apostolus, ubi ait: «In aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic',» præmisit tamen: ‹ In lege scriptum est.» Etipse Dominus; c In lege, inquit, eorum scriptum est, quia Oderunt ὁμοῦ πάντες μία ἀγάπη. Οὕτω γὰρ καὶ ὁ Πατὴς Θεὸς, καὶ ὁ Υἱὸς Θεὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Θεὸς, καὶ ὁμοῦ πάντες εἷς Θεός. Καὶ μέντοι οὐ μάτην ἐν τῇδε τῇ Τριάδι οὐ λέγεται Λόγος τοῦ Θεοῦ, εἰ μὴ ὁ Υἱός, οὐδὲ δῶρον Θεοῦ, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐδὲ ἐξ οὗ ἐγεννήθη ὁ Λόγος, καὶ ἐξ οὗ ἐκπο ρεύεται ἀρχοειδῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, εἰ μὴ ὁ Πατήρ· διὰ τοῦτο δὲ προσέθηκα τὸ ἀρχοειδῶς, ἐπειδὴ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εὑρίσκεται ἐκπορευόμενον, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ καὶ τοῦτο αὐτῷ ὁ Πατήρ ἔδωκεν, οὐκ ἤδη ὑφεστηκότι, καὶ μήπω ἔχοντι, ἀλλ' ὅ τι ποτὲ τῷ μονογενεῖ Λόγῳ δέδωκεν, ἐν τῷ γεννάν δέδωκεν, οὕτως ἄρα αὐτὸν ἐγέννησεν, ὡς καὶ ἐξ αὐτοῦ τὸ δῶρον κοινὸν προέρχεσθαι, καὶ Πνεῦμα ἅγιον εἶναι ἀμφοῖν. Οὐκ ἄρα παροδικῶς ἀξία λαμ βάνεσθαι, ἀλλ' ἐπιμελῶς ἐπισκοπεῖσθαι ἡ ἀδιαρετος αὕτη τῆς Τριάδος διαστολή. Εντεῦθεν γάρ γέγονεν ὡς κυρίως τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου Θεοῦ σοφίαν λέγεσθαι, καίτοι καὶ τοῦ Πατρὸς σοφίας ὄντος, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Εἰ τοίνυν κυρίως τῶν τριῶν τι τούτων ἀγάπην ὀνομάζεσθαι χρή, τί ποτ' ἂν ἁρμοδιώτερον εἴη τοῦτ᾽ εἶναι ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; ὡς ἐν ἐκείνῃ δηλαδὴ τῇ ἁπλῇ καὶ ἀκροτάτῃ φύσει μὴ εἶναι ἕτερον μὲν τὴν οὐσίαν, ἕτερον δὲ τὴν ἀγάπην, ἀλλ' οὐσίαν εἶναι τὴν ἀγάπην, καὶ τὴν ἀγάπην οὐσίαν εἴτε ἐν τῷ Πατρὶ, εἴτε ἐν τῷ Υἱῷ, εἴτε ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι; "Ομως μέντοι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κυρίως ἀγάπην προσαγορεύεσθαι· ὥσπερ καὶ τῷ τοῦ νόμου ὀνόματι ἔστιν ὅτε ἐμοῦ

TRANSLAT. S. AUGUSTINI DE TRINIT. me gratis:> cum hoc legatur in Psalmo. Ali- universaliter charitas et Pater et Filius. Sed Dei quando autem proprie vocatur lex, quæ data est per Moysen secundum quod dictum est: Lex et prophetæ usque ad Joannem *.» Et: ‹ In his duobus præceptis tota lex pendet et prophetæ ³. › llic ntique proprie lex appellata est de monte Sina; prophetarum autem nomine etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse Salvator: Opor tebat, inquit, impleri omnia, quæ scripta sunt in lege, et prophetis, et psalmis de me.. fic rursus prophetarum nomen, exceptis psalmis, intelligi voluit. Dicitur ergo lex universaliter cum prophetis et psalmis; dicitur et proprie, quæ per Moysen data est. Item dicuntur communiter prophete simul cum psalmis, dicuntur et proprie præter psalmos. Et multis aliis exemplis doceri potest multarum rerum vocabula et universaliter poni, et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta vitanda sit longitudo sermonis. flæc ideo dixi, ne quisquam propterea nos inconvenienter existimes charitatein appellare Spiritum sanctum, quia et Deus Pater et Deus Filius potest charitas nuncupari. Sicut ergo unicum Dei Verbum proprie vocamus nomine sapientiæ, cum sit universaliter et Spiritus sanctus et Pater ipsa Sapientia: ita Spiritus sanctus proprie nuncupatur vocabulo charitatis, cum sit ς πάντα τὰ τῆς παλαιᾶς καὶ θείας Γραφῆς δηλοῦνται λόγια· καὶ γὰρ ἐκ τῆς Γραφῆς τοῦ Ἡσαΐου μαρτυ ρίαν τιθεὶς ὁ ᾿Απόστολος ἔνθα φησίν, ο Εν έτερογλώσσαις καὶ ἐν χείλεσιν ἑτέροις λαλήσω τῷ λαῷ τούτῳ, ο προὔθηκεν ὅμως, «Ἐν τῷ νόμῳ γέγρας πται.» Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος, «Ἐν τῷ νόμῳ, φησὶν, αὐτῶν γέγραπται, ὅτι, Ἐμίσησάν με δωρεάν, ο καίτοι τούτου ἀναγινωσκομένου ἐν τῷ ψαλμῷ. Ενίοτε δὲ νόμος κυρίως καλεῖται διὰ Μωϋσέως, κατὰ τὸ ῥηθὲν, «Ο νόμος καὶ οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου. η Καί· «Εν ταύταις ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς ὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται.» Ένταῦθα γὰρ πάντως νόμος κυρίως προσαγορεύεται ὁ ἐκ τοῦ ὄρους Σινᾶ, τῷ τῶν προφητῶν δὲ ὀνόματι καὶ οἱ ψαλμοί σημαίνονται. Ἐν ἑτέρῳ μέντοι τύπῳ αὐτὸς ὁ Σωτήρ, ο Εδει, ο φησί, ο πληρωθῆναι πάντα τὰ γεγραμμένα ἐν τῷ νόμῳ καὶ προφήταις και ψαλμοῖς περὶ ἐμοῦ.» Ενταῦθα γὰρ πάλιν τὸ τῶν προφητῶν ὄνομα, ἐξαιρουμένων τῶν ψαλμῶν, νοεῖσθαι ἠθέ. λησε. Λέγεται ἄρα νόμος καθολικῶς σὺν τοῖς προφήταις καὶ ψαλμοῖς. Λέγεται καὶ κυρίως ὁ διὰ Μωσέως δοθείς. Ετι λέγονται κοινῶς οἱ προφῆται σὺν τοῖς ψαλμοῖς. Λέγονται δὲ καὶ ἰδίως πλὴν τῶν ψαλμῶν. Καὶ πολλοῖς δὲ παραδείγμασι καὶ ἄλλοις δυνατὸν ἡμᾶς γνῶναι, ὡς πολλῶν πραγμάτων ὀνόματα καὶ καθολικῶς τίθεσθαι, καὶ ἰδίως τισὶν ἀπονέμεσθαι· εἰ μὴ ἐν πράγματι φανερῷ φυλάττεσθαι χρὴ τὸ τοῦ λόγου μήκος. Τοῦτο δὲ διὰ τοῦτ' εἶπον, ἵνα μή τις ἡμᾶς τούτου χάριν αἰηθείη, μὴ ἀρμοδίως ἀγάπην προσαγορεύειν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐπειδὴ καὶ ὁ Verbum, id est unigenitus Dei Filius, aperte dietos est Dei Sapientia, ore apostolico, ubi ait, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Spiritus autem sanctus ubi sit dictus charitas, invenimus, si diligenter Joannis apostoli scrutemur eloquium. Qui cum dixisset: «Dilectissimi, diligamus invicem, quia dilectio ex Deu est, secutus adjunxit: «Εt omnis qui diligit, ex Deo natus est; qui non diligit, non cognovit Deum; quia Deus dilectio est 4. 3 llic manifestavit eam se dixisse dilectionem Deum, quam dixit ex Deo. Deus ergo ex Deo est dilectio. Sed quia et Filius ex Deo Patre natus est, et Spiritus sanctus ex Deo Patre procedit, quem potius eorum hic debeamus accipere, dictum esse dilectionem Deum, merito quæritur: Pater enim solus ita Deus est, ut non sit ex Deo; ac per hoc dilectio, quæ ita Deus est, ut ex Deo sit, aut Filius est, aut Spiritus sanctus. Sed in consequentibus cum Dei dilectionem commemorasset, non qua nos eui, sed qua ipse dilexit nos, et misit Filium suum li. beratorem pro peccatis nostris, et hinc exhortatus esset ut et nos invicem diligamus, atque ita in nobis Deus maneat: quia utique dilectionem Deum dixerat, statim volens de hac re apertius aliquid eloqui: e In hoc, inquit, cognoscinus quia in ipso Θεὸς καὶ Πατήρ, καὶ ὁ Θεὸς Υἱὸς δύναται ἀγάπη προσαγορεύεσθαι· ὥσπερ οὖν τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον κυρίως καλοῦμεν τῷ τῆς σοφίας ὀνόμα· τι, καίτοι καθόλου καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ τοῦ Πατρὸς σοφίας ὄντος, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κυρίως τῷ τῆς ἀγάπης ονόματι, καθόλου καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ ἀγάπης ὄντος. ᾿Αλλ' ὁ μὲν Λόγος τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ὁ μονογενὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, φανερῶς εἴρηται τοῦ Θεοῦ σοφία τῷ ἀποστολικῷ στόματι, ἔνθα φησί, ο Χριστὸν Θεοῦ δύναμιν, καὶ Θεοῦ σοφίαν.» Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ ποτε εἰρῆσθαι ἀγάπην εὑρίσκομεν; ἄν περ ἐπιμελῶς τῶ τοῦ ἀποστόλου Ἰωάννου λογίῳ πρόσχωμεν, ὃς είπών, ο ᾿Αγαπητοί, ἀγαπῶμεν ἀλλήλους, ὅτι ἡ ἀγάπη ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ο ἑπομένως συνήψε, ο Καὶ πᾶς ὁ ἀγαπῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐγεννήθη· ὁ δὲ μὴ ἀγαπῶν οὐκ ἔγνω τὸν Θεὸν, ὅτι ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστίν. ο Ενα ταῦθα ἐφανέρωσεν ἑαυτὸν αὐτὴν εἰρηκέναι ἀγάπην τὸν Θεὸν, ἣν εἶπεν ἐκ τοῦ Θεοῦ. Θεὸς ἄρα ἐκ Θεοῦ ἐστιν ἡ ἀγάπη· ἀλλ᾽ ἐπεὶ καὶ ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐγεννήθη, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκπορεύεται, τίνα τούτων μᾶλλον ἐνταῦθα ἐκλαβεῖν ὀφείλομεν εἰρῆσθαι ἀγάπην τὸν Θεὸν, δικαίως ζητείται. Ο γὰρ Πατήρ μό νας ἐστὶν οὕτω Θεὸς, ὡς μὴ ἐκ Θεοῦ εἶναι, καὶ διὰ ταῦτα ἡ ἀγάπη, ἥτις οὕτω Θεός ἐστιν, ὡς ἐκ τοῦ Θεοῦ εἶναι, ἢ Υἱός ἐστιν, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ' ἐν τοῖς ἑπομένοις τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ ἀναμνήσας, οὐ καθ᾽ ἣν ἡμεῖς αὐτὸν, ἀλλὰ καθ᾽ ἦν αὐτὸς Αγάπησεν ἡμᾶς, ο Καὶ ἀπέστειλε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, κ * Luc xxiv, 44. 1 [ Joan. 1, 7, 8. 3 Joan. xv, 20. * Luc. xvi, 16. * Matth. NAI, 40.

MAXIMI FLANUDE †120 manemus, et ipse in nobis, quia de Spirita suo de lit ctus, ut cum Dei et proximi faciat amatorem, nobis ®.» Spiritus itaque sanctus de quo dedit nobis, facit nos in Deo manere, et ipsum in nobis, hoc autem facit dilectio. Ipse est igitur Deus dilectio. Denique paulo post cum hoc ipsum repetisset, atque dixisset: • Deus dilectic est, a continuo subjecit: «Et qui manet in dilectione, in Deo manet, et Deus manet in eo. Unde supra dixerat: ‹ In hoc cognovimus quia in ipso manemus et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis.» Ipse ergo significatur ubi legitur: Deus dilectio est. Deus igitur Spiritus sanctus qui procedit ex Deo, cum datus fuerit homini, accendit eum in dilectionein Dei et proximi, et ipse dilectio est. Non enim habet homo unde Deum diligat, nisi ex Deo. Propter quod paulo post dicit: «Nos diligamus, quia ipse prior dilexit nos". > Apostolus quoque Paulus: • Dilectio, inquit, Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis¹º. › CAPUT XVIII. Nullum est isto Dei dono excellentius. Solum est, quod dividit inter filios regni æterni et filios perditionis æternæ. Dantur et alia per Spiritum sanctum munera, sed sine charitate nihil prosunt. Nisi ergo tantum impertiatur cuique Spiritus sansinistra non transfertur ad dextram. Nec Spiritus proprie dicitur donum, nisi propter dilectionem. Quam qui non habuerit, Si linguis hominum loquatur et angelorum, sonans æramentum est, et cymbalum tinuiens. Et si habuerit prophetiam, et scierit omnia sacramenta, et omnem scientiam, et si habuerit omnem fidem ita ut montes transferat, nihil est. Et si distribuerit ominent substantiam suam, et si tradiderit corpus suum ut ardeal, nihil ei prodest ".» Quantum ergo bonum est, sine quo ad æternam vitam neminem bona tanta perducunt? Ipsa vero dilectio, sive charitas, nam unius rei est utrumque nomen, si labeat cam, qui non loquitur linguis, nec habet prophetiam, nec omnia scit sacramenta, omnemque scientiam, nec distribuit omnia sua pauperibus, vel non habendo quod distribuit, vel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus snum ut ardeat, si talis passionis nulla tentatio est, perducit ad regnum, ita ut ipsam fidem non faciat utilem nisi charitas. Sine charitate quippe fides potest quidem esse, sed non prodesse. Propter quod et apostolės Paulus: e In Christo, inquit, Jesu neque circumsio, neque preputium aliquid valet, sed fides, q're per dilectionem operatur 13: sic eam discernens φησίν, «ἱλασμὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν· ο καν τεῦθεν ἐδίδαξεν ὡς καὶ ἡμεῖς ἀλλήλους ἀγαπῶμεν, καὶ οὕτως ὁ Θεὸς ἐν ἡμῖν μένει. Ἐπεὶ τοίνυν ἀγάπην τὸν Θεὸν εἴρηκε, εὐθὺς τέλων περὶ τοῦδε τοῦ πράγματος φανερώτερόν τι διαλεχθῆναι, «Εν τούτῳ, ο φησί, ο γινώσκομεν, ὅτι ἐν αὐτῷ μένομεν, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ δέδωκεν ἡμῖν.: Τὸ Πνεῦμα τοίνυν τὸ ἅγιον, ἐξ οὗ δέδωκεν ἡμῖν, ποιεῖ ἡμᾶς ἐν τῷ Θεῷ μένειν, καὶ αὐτὸν ἐν ἡμῖν· τοῦτο δὲ ποιεῖ ἡ ἀγάπη· αὐτός ἐστιν ἄρα ὁ Θεὸ; ἡ ἀγάπη. Καὶ τέλος μετὰ μικρὸν τοῦτ' αὐτὸ ἐπαναλαβὼν, καὶ εἰπὼν, «Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστίν, ο ἑξῆς ἐπήγαγε, «Καὶ ὁ μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ ἐν τῷ Θεῷ μένει, καὶ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ μένει· › ὅθεν ἀνωτέρω εἴρηκεν, «Ἐν τούτῳ γινώσκομεν ὅτι ἐν αὐτῷ μένομεν, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύ ματος αὐτοῦ δέδωκεν ἡμῖν.» Αὐτὸ ἄρα δηλοῦται ἔνθα ἀναγινώσκομεν, «Ο Θεὸς ἀγάπη ἐστίν·, ὁ Θεὸς τοίνυν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ ἐκπορευόμενον ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἐπειδὰν δοθῇ τῷ ἀνθρώπῳ, ἀνάπτει αὐτὸν εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ πλησίον, καὶ αὐτ τὸ ἀγάπη ἐστίν. Οὐδὲ γὰρ ἔχει ὁ ἄνθρωπος ὅθεν τὸν Θεὸν ἀγαπήσῃ, ὅτι μὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ. Διὸ μετ' ὀλίγα φησίν, «Ημᾶς δὲ ἀγαπῶμεν, ὅτι αὐτὸς πρό τερον ἠγάπησεν ἡμᾶς.» Καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος • Ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, ο φησίν, ε ἐκκέχυται ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν διὰ Πνεύματος ἁγίου τοῦ δοθέντος ἡμῖν.» • Joan. iv, 15. • ibid. 19. ο το Rom v, Περὶ τῆς ὑπεροχῆς τῆς ἀγάπης, ἥτις οὕτως ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ὡς καὶ αὐτὴ θεὸς εἶναι. Οὐδέν ἐστι τοῦδε τοῦ δώρου τοῦ Θεοῦ υψηλότε ρον· μόνον γάρ ἐστι τὸ διαιροῦν μεταξὺ τῶν υἱῶν τῆς αἰωνίου βασιλείας, καὶ τῶν υἱῶν τῆς αἰωνίου ἀπωλείας. Δίδονται δὲ καὶ ἕτερα διὰ τοῦ Πνεύ ματος δῶρα, ἀλλὰ δίχα τῆς ἀγάπης οὐδὲν ὠρειλοῦσιν, εἰ μὴ ἄρα τοσοῦτον διανεμηθείη τινὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς αὐτὸν τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ πλη στον εραστὴν ποιῆσαι· ἐκ γὰρ τῆς ἀριστερᾶς οὐ μετ τάγεται πρὸς τὴν δεξιάν. Αλλ' οὐδὲ τὸ Πνεῦμα κυρίως λέγεται δῶρον, ὅτι μὴ διὰ τὴν ἀγάπην, ἣν ὁ μὴ ἔχων, ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλη, καὶ τῶν ἀγγέλων, ἠχῶν ἐστι χαλκός καὶ κύμβαλον ἀλαλάζον, καὶ ἐὰν ἔχῃ προφητείαν, καὶ εἰδῇ τὰ μυσ στήρια πάντα, καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν, καὶ ἐὰν σχῇ πᾶσαν τὴν πίστιν, ὥστε ὄρη μεθιστάνειν, οὐδὲν ἐστι· καὶ ἐὰν ψωμίσῃ πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ ἐὰν παραδῷ τὸ σῶμα αὐτοῦ, ἵνα καυθῇ, οὐδὲν ὠφελεῖται. Πόσον τοίνυν ἀγαθόν ἐστι, οὗ χωρίς πρὸς τὴν αἰώνιον ζωὴν οὐδένα τοσαῦτα ὁδηγοῦσιν ἀγαθά; Αὐτὴ δὲ ἡ ἀγάπη, εἰ καὶ μὴ γλώσσαις λαλεῖ, μήτ' ἔχει προφητείαν, μήτε πάντα οἶδε τὰ μυ στηρία, καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν, μήτε ψωμίσει πτω χοῖς πάντα τὰ ἑαυτῆς, ἢ τῷ μὴ ἔχειν τί ποτ' ἂν ψωμίσειεν, ή τινι ἀνάγκῃ κωλυθεῖσα, μήτε παρα δώσει τὸ σῶμα ἑαυτῆς ὡς καυθῆναι, εἰ τοιούτου πάθους μηδείς ἐστι πειρασμός, χειραγωγεῖ πρὸς τὴν βασιλείαν ὡς καὶ αὐτὴν τὴν πίστιν μηδὲν 14 | Cor. Siis, segg. 411 Cor. V,

TRANSLAT. S. AUGUSTINI DE TRINIT. ab ea fide qua et demenes credunt, et contre- Nam Dominus idem quando cum muliere Samarimiscu. t '3. Dilectio igitur que es Deo est, et leus est, proprie Spiritus sanctus est, per quem diffunditur in cordibus nostris Dei charitas, per quam nos tota inhabitat Trinitas. Quocirca rectissime Spiritus sanctus, cum sit Deus, vocatur etiam donum Dei. Quòd donum proprie quid nisi charitas intelligenda est, quæ producit ad Deum, et sine qua quodlibet aliud donum Dei non producit ad Deum? CAPUT XIX. An et hoc probandum est, Dei donum dictum esse in sacris Litteris Spiritum sanctum? Si et hoc exspectatur, habemus in Evangelio secundum Joannem Domini Jesu Christi verba dicentis: Si quis sitit, veniat ad me, et bibal. me Qui credit in me, sient dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquæ vive» Porro evangelista secutus adjunxit: e Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepluri erant credentes in eum". Unde dicit etiam Paulus apostolus: Et omnes unum Spiritum potavimus 15. › Utrum autem donum Dei sit appellata aqua ista, quæ est Spiritus sanctus, học quæritur. Sed sicut hic invenimus hanc aquam Spi• ritum sanctum esse, ita invenimus alibi in ipso Evangelio hanc aquam donum Dei appellatamı. ἕτερον ποιεῖ ὠφέλιμον εἶναι, ὅτι μὴ ἡ ἀγάπη. Χω· ρὶς γὰρ ἀγάπης ἡ πίστις δύναται μὲν εἶναι, οὐ μὴν δὲ καὶ ὠφελεῖν. Ενθεν τοι καὶ ὁ ἀπόστολος “ Παῦλος, ο Ἐν Χριστῷ, ο φησίν, «Ἰησοῦ οὔτε περιτομή τι ισχύει, οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ πίστις, ἡ διὰ τῆς ἀγάπης ενεργουμένη,» οὕτως αὐτὴν διακρίνων ἀπὸ τῆς πίστεως, καθ' ἣν ι καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσι καὶ φρίττουσιν. Ἡ ἀγάπη τοίνυν, ἥτις ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστὶ, καὶ Θεός ἐστι κυρίως, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστι, δι᾿ οὗ ἐκκέχυται ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν ἡ τοῦ Θεοῦ ἀγάπη, δι' ἧς ἐν ἡμῖν ἡ Τριάς ὅλη ἐνοικεῖ. Ἀμέλει καὶ ὀρθότατα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Θεὸς ὂν, καὶ δῶρον Θεοῦ καλεῖται. "Ο δῶρον κυρίως τί ποτε ἕτερον νοητέον, ὅτι μὴ τὴν ἀγάπην, τὴν πρὸς τὸν Θεὸν προσάγουσαν, καὶ ἧς χωρὶς πᾶν ὁτιοῦν ἕτερον Θεοῦ. χάρισμα οὐ προσάγει πρὸς τὸν Θεόν; ΚΕΦΑΛ. ΙΘ'. Τίνι λόγῳ δῶρον καὶ χάρισμα τοῦ Θεοῦ λέγεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Αρ᾽ οὖν καὶ τοῦτ᾽ ἀποδεικτέον, δῶρον Θεοῦ εἰρῆσθαι ἐν ταῖς ἁγίαις Γραφαῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο τίς ἐκδέχεται; Εχομεν ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ τὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν βήματα λέγοντος, ο Εἴ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με, καὶ πινέτω. οι Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, ν ὡς εἶπεν ἡ Γραφή, ο ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος. • Εὐθὺς δὲ καὶ ὁ εὐαγγελιστής ἑπόμενος συνῆψε, «Τοῦτο δὲ εἶπε περὶ τοῦ Πνεύ ματος, οὗ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς tana ad puteum loquebatur, cui dixerat: «Da mihi bibere, eum illa respondisset, quod Judai non coutuntur Şamaritanis, respondit Jesus, et dixit ei: ‹ Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan pelisses ab co, et dedisset tibi aquam vivam. › Dixit ei mulier: • Domine, neque in quo hanrias habes, et puteus altus est; unde ergo habes aquam vivam? › et cætera. Respondit Jesus et dixit: ‹ Omnis qui biberit ex hac aqua sitiet iterum; qui autem biberit ex aqua, quam dabo ei, non sitiet in æternum; sed aqua, quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam 16. › Quia ergo hæc aqua viva, sicut evangelista exponit, Spiritus est sanctus, procul dubio Spiritus donum Dei est, de quo hic Dominus ait: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan prtisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. › Nam quod ibi ait, Flumina de ventre ejus fluent aquæ viva, o hoc isto loco; • Fiet in co, inquit, fous aquæ salientis in vitam æternam. quoque aposto!us, • Unicuique, inquit, nostrum datur gratia secundum mensuram donationis Christi 17. Atque ut donationem Christi Spiritum sanctum ostenderet, secutus adjunxit: Propter quod dicit: Ascendit in altum; captivavit captivitatem, Paulus αὐτόν.» Οθεν φησὶ καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος, • Καὶ πάντες ἓν Πνεῦμα ἐπίομεν.» Πότερον δὲ δῶρον Θεοῦ ὠνομάσθη τόδε τὸ ὕδωρ, ὅπερ ἐστὶ τὸ Πνεῦμα, τοῦτο ζητεῖται. 'Αλλ' ὥσπερ ἐνταῦθα εὑρίσκομεν τόδε τὸ ὕδωρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶναι, οὕτως εὑρίσκομεν καὶ ἀλλαχοῦ ἐν αὐτῷ τῷ Εὐαγ γελίῳ τοῦτο τὸ ὕδωρ τοῦ Θεοῦ δῶρον προσαγορευ θέν. Καὶ γὰρ ὁ αὐτὸς Κύριος τῇ Σαμαρείτιδι γυναικὶ παρὰ τῷ φρέατι ὁμιλῶν, ξπιρ εἴρηκεν, • Δός μοι πιεῖν, κ᾽ ἐκείνης ἀποκριθείσης, ὅτι • Ἰουδαῖοι οὐ συγχρῶνται, τοῖς Σαμαρείταις, κ ἀπεκρίθη καὶ εἶπεν, «Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ ο Θεοῦ, καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι, Δός μοι πιεῖν, σὺ ἂν ἤτησας αὐτὸν, καὶ ἔδωκέ σοι ὕδωρ ζῶν.» Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή, «Κύριε, οὔτε ἄντλημα ἔχεις, καὶ τὸ φρέαρ ἐστὶ βαθύ· πόθεν οὖν ἔχεις τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν;» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῇ, • Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου διψήσει πάλιν, ὁ δὲ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, γενήσεται αὐτῷ πηγή ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωήν αἰώνιον.» Ἐπειδὴ τοίνυν τὸ ὕδωρ τοῦτο τὸ ζῶν, καθάπερ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐξηγήσατο, τὸ Πνεῦμα τὸ ἁγιόν ἐστιν, ἀναμφιβόλως δῶρον τοῦ Θεοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστι, περὶ οὗ ἐνταῦθά φησιν ὁ Κύριος, • Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ, καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων του, Δός μοι πιεῖν, σὺ ἂν ᾔτησας αὐτὸν, καὶ ἔδωκέ σοι ὕδωρ ζῶν.» "Ο γὰρ ἐκεῖ εἴρηκε, «Εςταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος, τοῦτο ἐνταῦθα φησί, ο Γενήσεται αὐτῷ 19 Jac. 11, 19. ** Joan. vii, 37-39. 13 1 Cor. 1, 15. 10 Juan. 1, 17 Ephes. iv, 7.

dedit dona hominibus 18. › Notissimum est autem, est Spiritus sanctus, in commune omnibus memDominum Jesuin, cum post resurrectionem a mortuis ascendisset in cœlum, dedisse Spiritum sanctum, quo impleti qui crediderant linguis omnium gentium loquebantur. Nec moveat, quod ait, Dona, non donum; id eniin testimonium ex psalmo posuit. Hoc autem in psalmo ita legitur: • Ascendlisti in altum, captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus 1. Sic enim plures codices habent, et maxime Græci, et ex Hebræo sic interpretatum habemus. Dona itaque dixit Apostolus, quemadmodum Propheta, non donum. Sed cum Propheta dixerit: «Accepisti in hominibus,» Apostolus inaluit dicere, Dedat dona hominibus, › ut ex utroque scilicet verbo, uno prophetico, apostolico altero, quia in utroque est divini sermouis auctoritas, sensus plenissimus redderetur. Utramque enim verum est, et quia dedit hominibus, et quia accepit in hominibus. Dedit hominibus, tanquam caput membris suis. Accepit in hominibus idem ipse utique in membris suis, propter quæ membra sua clamavit de coelo: Saule, Saule, quid ne persequeris *?, El de quibus membris suis ait: Quando ani ex minimis meis fecistis, mibi fecistis ". Ipse ergo Christus et dedit de cœlo, et accepit in terra. Porro autem dona ob hoc ambo dixerunt, et propheta, et Apostolus, quia per donum, quod bris Christi multa dona quæ sunt quibusque propria dividuntur. Non enim singuli quique habent ownia, seul bi illa, et alii alia, quamvis ipsum do num, a quo cuique propria dividuntur, omnes habeant, id est Spiritum sanctum. Nam et alibi cum multa dona comniemorasset: ‹ Omnia, inquit, hæc operatur unus atque idem Spiritus, divideas propria unicuique, prout vult ss.. Quod verbu et in Epistola, quæ ad Hebræos est, invenitur, ubi scriptum est: c Attestante Deo signis et ostentis, et variis virtutibus, et Spiritus sancti distributionibus ss.» Et hic cum dixisset: Ascendit in ale lum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus Quod autem ascendit ait, quid est nisi quia et descendit in inferiores partes terræ? Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes coelos, ut adimpleret omnia. Et ipse dedit quosdaꞌn quidem apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam vero evangelistas, quosdam autem pastores et doctores. Ecce quare dicta sunt dona, quia sicut alibi dicit: «Nunquid omnes apostoli? Nunquid omnes propheta?» et cetera: hic autem adjunxit: ‹ Ad consummationem sanctorum, in opus ministerii, in ædificationem corporis Christis.» Hæc est domus, quæ, sicut Psalmus canit, ædificatur post captivitatem; quoniam qui sunt a μέλεσι, δι' ἅπερ οἰκεῖα μέλη ἐξ οὐρανοῦ ἐβόησε, «Σαῦλε, Σαῦλε, τί με διώκεις;» Καὶ περὶ τῶν οἱκείων μελῶν φησιν, «Εφ' ὅσον ἑνὶ τῶν ἐλαχίστων μου ἐποιήσατε, ἐμοὶ ἐποιήσατε.» Αὐτὸς ἄρα δ Χριστὸς καὶ ἔδωκεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔλαβεν ἐν τῇ γῇ. Διὰ ταῦτα δὲ δέματα καὶ ἄμφω εἶπον, ὅ τι προφήτης καὶ ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι διὰ τοῦ δώρου, τουτέστι τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς κοινὸν τοῖς ἀν θρώποις τοῖς τοῦ Χριστοῦ μέλεσι πολλὰ δῶρα, ἅπερ εἰσὶν ἑκάστῳ ίδια, διαιρούνται· οὐδὲ γὰρ ἕκαστοι πάντα ἔχουσιν, ἀλλ᾽ οἱ μὲν τάδε, οἱ δὲ τάδε, καίπερ αὐτὸ τὸ δῶρον, ἀφ᾽ οὗ ἑκάστῳ ἴδια διαιροῦνται, πάντες ἔχουσι, τουτέστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ γὰρ ἀλλαχοῦ πολλῶν δώρων εἶτ᾽ οὖν χαρισμάτων μνημονεύσας, ο Πάντα δὲ ταῦτα, φησίν, «ἐνεργεῖ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιρούν ἑκάστῳ καθὼς βούλεται.. Ο ῥῆμα κάν τῇ πρὸς Εβραίους Επιστολῇ εὑρίσκεται, ἔνθα γέγραπται, • Συνεπιμαρτυροῦντος τοῦ Θεοῦ σημείοις καὶ τέρασι, καὶ ποικίλαις δυνάμεσι, καὶ Πνεύματος ἁγίου μερισμοῖς· ο κἀνταῦθα δὲ εἰπὼν, ο ᾿Αναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν, ἔδωκε δόματα τοῖς ἀνθρώποις. ο — 4 Τὸ δὲ ἀνέβη, φησί, τί ἐστιν, εἰ μὴ ὅτι καὶ κατέβη εἰς τὰ κατώτερα μέρη τῆς γῆς; ῾Ο δὲ καταβὰς αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν, ἵνα πληρώσῃ τὰ πάντα. Καὶ αὐτὸς δέδωκεν οὓς μὲν ἀποστόλους, οὓς δὲ προφήτας, οὓς δ' εὐαγγελιστὰς, οὓς δὲ ποιμένας καὶ διδασκά λους.» Ιδού τίνος ένεκεν εἰρηνται δόματα. Καὶ γὰρ 40. 3 1 Cor. xii, 11. so llebr. II, πηγή ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον.» Και Παῦλος ὁ ἀπόστολος, ο Εκάστῳ, ο φησίν, ο ἡμῶν δίδοται χάρις κατὰ τὸ μέτρον τῆς δωρεᾶς τοῦ Χριστοῦ.» Καὶ ἵνα τὴν δωρεὰν τοῦ Χριστοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶναι ἀποδείξῃ, ἐπόμενος συνήψε, ο Δ: καὶ φησὶν, Αναβὰς εἰς ὕψος ᾐχμαλώτευσεν αίχμαλωσίαν, ἔδωκε δόματα τοῖς ἀνθρώποις.» Γνωριμώτατον δέ ἐστι, τὸν Κύριον Ἰησοῦν, μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν εἰς οὐρανὸν ἀνελθόντα, δοῦναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὗ πλησθέντες οἱ πιστεύσαντες, ταῖς τῶν ἐθνῶν γλώσσαις πάντων ἐλάλουν· μὴ δὲ θροείτω ἡμᾶς, ὅτι φησί, δίματα, οὐχὶ δόμα. Ταύτην γὰρ τὴν μαρτυρίαν ἐκ τοῦ ψαλμοῦ τέθεικε, τοῦτο δ' ἐν τῷ ψαλμῷ οὕτως ἀναγινώσκεται, τ 'Ανέβη; εἰς ὕψος, ᾐχμαλώτευσας αἰχμαλωσίαν, ἔλαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις.» Οὕτω γὰρ τὰ πλεῖστα τῶν βιβλίων ἔχουσι, καὶ μάλιστα τῶν Γραικῶν καὶ τῶν Ἑβραίων οὕτως ἑρμηνευθὲν ἔχομεν. Δήματα τοίνυν φησὶν ὁ ᾿Απόστολος δν τρόπον ὁ προφήτης, οὐ δόμα, ἀλλὰ τοῦ προφήτου φαμένου, Ελαβες ἐν ἀνθρώ πος, ο δ Απόστολος μᾶλλον είλετο εἰπεῖν, «Εδωκε τοῖς ἀνθρώποις· ο ὡς ἐξ ἑκατέρου δηλαδὴ λόγου, ἑὰς μὲν τοῦ προφητικοῦ, ἑτέρου δὲ τοῦ ἀποστο λικοῦ καὶ γὰρ ἐν ἑκατέρῳ αὐθεντία του θείου λόγου) πληρεστάτη ἀποδοθῇ ἡ ἔννοια· ἑκάτερον γὰρ ἀληθὲς καὶ ὅτι δέδωκε τοῖ; ἀνθρώποις, καὶ ὅτι ἔλαβεν ἐν ἀνθρώποις. Εδωκε μὲν γὰρ τοῖς ἀνθρ ποις, ὡς ἂν κεφαλὴ τοῖς οἰκείοις μέλεσιν, ἔλαβε δὲ ἐν ἀνθρώποις ὁ αὐτὸς, δηλονότι ἐν τοῖς οἰκείοις 1ª Eph. iv, 8. 19 Psal. LXVIı. 19. 20 Act. 15, * 1 Cor. 11, 48, 29. 23 Ephes. IV, 12. *1 Matth. XXV,

TRANSLAT. S. AUGUSTINI DE TRINIT. diabolo eroti, a quo captivi tenebantur; de his quente Petro verba hæc, cecidit Spiritus sanctus ædificatur domus Christi, quæ domus appellatur Ecclesia. Hanc autem captivitatem ipse captivavit, qui diabolum vicit. Et ne illa, quæ futura erant sancti capitis membra, in æternum supplicium secum traheret, eum justitiæ prius, deinde potentiæ vinculis alligavit. Ipse itaque diabolus est appellata captivitas, quem captivavit, qui ascendit in altum, et dedit dona hominibus, vel accepit in hominibus. Petrus autem apostolus, sicut in eo libro canonico legitur, ubi scripti sunt actus apústolorum, loquens de Christo, commotis corde Judris et dicentibus: • Quid ergo faciemus, fratres, monstrate nobis, dixit ad eos: • Agile poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini Jesu Christi in remissionem peccatorum, et accipietis donum Spiritus sancti. › Itemque in eodem libro legitur, Simonem Magum apostolis dare voluisse pecuniam, ut ab eis acciperet potestatem, qua per impositionem manus ejus daretur Spiritus sanctus. Cui Petrus idem: c Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditionem, quia donum Dei æstimasti te per pecunias possidere "., Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio, et eis, qui cum eo fuerant, loqueretur, annuntians, et prædicans Christum, ait Scriptura: • Adhuc lo26 ὡς ἀλλαχοῦ φησι, ο Μή πάντες ἀπόστολοι; μὴ πάντες προφῆται; ν καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐνταῦθα δὲ συνήψεν, ε εἰς τελείωσιν τῶν ἁγίων, εἰς ἔργον δια- ς κονίας, εἰς οἰκοδομὴν τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ. κ Οὗτός ἐστιν ὁ οἶκος, ό, καθάπερ ὁ ψαλμὸς άδει, οἰκοδομούμενος μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν. Καὶ γὰρ ἐκ τῶν ἐκ τοῦ διαβόλου ῥυσθέντων, παρ' οὗ κατεί χοντο αἰχμάλωτοι, οἰκοδομεῖται ὁ τοῦ Χριστοῦ οἶκος, δς οἶκος Εκκλησία προσαγορεύεται. Ταύτην δὲ τὴν αἰχμαλωσίαν αὐτὸς ᾐχμαλώτευσεν, ἐπειδὴ τὸν διάβολον ἐνίκησε, καὶ ἵνα μὴ τὰ μέλλοντα μέλη τῆς ἁγίας κεφαλῆς ἔσεσθαι, εἰς τὴν αἰώνιον κόλασιν μεθ' ἑαυτοῦ ἐπισπάσηται, πρότερον μὲν ταῖς τῆς δικαιοσύνης αὐτὸν, ἔπειτα δὲ ταῖς τῆς δυνάμεως πέδαις συνέδησεν. Αὐτὸς τοίνυν ὁ διά βυλος αἰχμαλωσία προσηγορεύθη, ἂν ᾐχμαλώτευσεν ὁ ἀναβὰς εἰς τὸ ὕψος καὶ τοὺς δόματα τοῖς ἀνθρώ ποις, ἢ λαβὼν ἐν ἀνθρώποις. Πέτρος δὲ ὁ ἀπόστολος, ὥσπερ ἐν τῇ κεκανονισμένη βιβλῳ ἀναγινώσκομεν, ἔνθα αἱ τῶν ἀποστόλων Πράξεις γεγραμμέναι εἰσὶ, διαλεγόμενο: περὶ τοῦ Χριστοῦ, κατανυγέντων τῇ καρδίᾳ τῶν Ἰουδαίων, καὶ λεγόντων, «Τί οὖν ποιήσομεν, ἀδελφοί, δείξατε ἡμῖν; ν εἶπε πρὸς αὐτοὺς, • Μετανοήσατε, καὶ βαπτισθήτω ἕκαστος ὑμῶν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ λήψεσθε τὴν δωρεάν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Καὶ αὖθις ἐν τῇ αὐτῇ βίβλῳ ἀναγινώσκομεν, ο Σίν μωνα τὸν Μάγον τοῖς ἀποστόλοις δοῦναι θελήσαντα χρήματα, ἵνα παρ' αὐτῶν λάβῃ ἐξουσίαν, καθ᾿ ἣν ἂν δι' ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν αὐτοῦ διδῷτο τὸ Πνεῦμα super omnes qui audiebant verbum, et obstupuefiul, qui ex circumcisione fideles simul cum Petro venerant, quia et in nationes donum Spiritus sancti effusum est audiebant enim illos loquentes linguis, et magnificantes Deum 18. De quo facto suo quod incircumcisos baptizaverat, quia priusquam baptizarentur, ut nodum quæstionis hujus auferret, in eos venerat Spiritus sanctus, cum Petrus postea redderet rationem fratribus, qui erant llierosolymis, et hac re audita movebantur, ait post cætera: ‹ Cum cœpissen autem loqui ad illos, cecidit Spiri:us sanctus in illos, sicut et in nos in initio. Memoratusque sum verbi Domini, sieut dicebat Quia Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu sancto. Si igitur æquale donum dedit illis, sient et nobis, qui credidimus in Dominum Jesum Christum: ego quis eram, qui possem prohibere Deum non dare illis Spiritum sanctum s.» Et multa alia sunt testimonia Scripturarum, quæ concorditer attestantur, donum Dei e-se Spiritum sanctum, in quantum datur cis qui per eum diligunt Deum; sed nimis longum est cuncta colligere. Et quid eis satis est, quibus hæc quæ diximus, satis non sunt? Sane admonendi sunt, quandoquidem donum Dei jam τὸ ἅγιον.» Ωπερ ὁ αὐτὸς Πέτρος, ο Τὸ ἀργύριον σου, φησί, σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν· ὅτι τὸ δῶρον τοῦ Θεοῦ ὑπέλαβες χρημάτων κτᾶσθαι.» Καὶ ἐν ἑτέρῳ δὲ τῆς αὐτῆς βίβλου χωρίῳ, ἡνίκα Πέτρος τῷ Κορνηλίῳ καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ οὖσι διελέγετο ἀπαγο γέλλων καὶ κηρύττων τὸν Χριστὸν, φησὶν ἡ Γραφή, • Ετι λαλοῦντος τοῦ Πέτρου τὰ ῥήματα ταῦτα, ἐπίσ πεσε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούον τας τὸν λόγον, καὶ ἐξεπλάγησαν οἱ ἐκ περιτομῆς πιστοὶ, οἱ σὺν τῷ Πέτρῳ ἐλθόντε;· ὅτι καὶ εἰς τὰ Εθνη ή δωρεά τοῦ ἁγίου Πνεύματος εκκέχυται. Ἤκουον γὰρ αὐτῶν λαλούντων γλώσσαις, καὶ μεγα λυνόντων τὸν Θεόν, περὶ ἧς αὐτοῦ πράξεως, ὅτι τοὺς ἀπεριτμήτους ἐβάπτισε, πρὶν γὰρ ἢ βαπτισθῆ ναι, ὡς τὴν ἀπορίαν τοῦδε τοῦ ζητήματος ἀφέληται, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἦλθεν ἐπ' αὐτοὺς, λόγον μετὰ ταῦτα ὁ Πέτρος ἀποδιδοὺς τοῖς οὖσιν ἐν Ἱεροσολύ μοις ἀδελφοῖς, καὶ τοῦδε τοῦ πράγματος ἀκουσθέν τος ταραττομένοις εἶπε μεθ᾿ ἕτερα, ο 'Αρξαμένου δέ μου λαλεῖν πρὸς αὐτοὺς, ἐπέπεσε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπ' αὐτοὺς, ὥσπερ καὶ ἐφ' ἡμᾶς ἐν ἀρχῇ, καὶ ἐμνή σθην τοῦ λόγου Κυρίου, ὡς ἔλεγεν, ὅτι Ἰωάννης μὲν ἐβάπτισεν ἐν ὕδατι, ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Εἰ τοίνυν ἴσην δωρεὰν δέδωκεν απο τοῖς, ὥσπερ καὶ ἡμῖν τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τίς ἦν ἐγὼ ὁ δυνάμενος κωλύσας τὸν Θεὸν μὴ δοῦναι αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; ο Καὶ πολλαί εἰσιν ἕτεραι τῶν Γραφῶν μαρτυρίαι, αλ συμφώνως μαρτυροῦσι δῶρον Θεοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον παρ' ὅσον δίδοται τοῖς δι' αὐτοῦ τὸν Θεὸν *. Act. 11, 37, 38. 37 Act. viii, 20. * Act. x, 44-16. * Act. x1, 15-17.

vident Spiritum sanctum, ut cum audiunt donum ut ipse sit charitas, qui dicitur et Deus et ex Deo? Spiritus sancti, illud genus locutionis agnoscant, Et si charitas, qua Pater diligit Filium, et Patrem quo dictum est, in explicatione corporis carnis. Sicut enim corpus carnis nihil est aliud quam caro, sic donum Spiritus sancti nihil est aliud quam Spiritus saucius. In tantum ergo donum Dei est, in quantum datur eis, quibus datur. Apud se autem Deus est, et si nemini datur, quia Deus erat Patri et Filio coæternus, antequam cuiquam daretur. Nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. Ita enim datur sicut donum Dei, ut etiam seipsum det, sicut Deus. Non enim dici potest, non esse suæ potestatis, de quo dictum est: ‹ Spiritus abi vult spirat". › Et illud apostolicum, quod jam supra commemoravi: • Omnia hæc aperatur unus, atque idem Spiritus, dividens propria unicuique, prout vult ".» Non est illic conditio dati, et dominatio dantium, sed concordia dati et dantium. Quapropter si sancta Scriptura proclamat, «Deus claritas est;» illa quæ ex Deo est, et in nobis id agit, ut in Deo maneamus, ipse in nobis, et hoc inde cognoscimus, quia de Spiritu suo dedit nobis; ipse Spiritus ejus, est Deus charitas: deinde si in donis Dei nihil majus est charitate, et nullum est majus donum Dei, quam Spiritus sanctus, quid consequentius quam et diligit Filius, ineffabiliter communionem demonstrat amborum, quid convenientius quam ut iile dicatur charitas proprie qui Spiritus est communis ambobus? Hoc enim sanius creditur vel intelligitur, ut non solus Spiritus sanctus charitas sit in illa Trinitate, sed non frustra proprie charitos nuncupatur, propter illa quæ dicta sunt: sicut non solum est in illa Trinitate vel Spiritus vel sanctus, quia et Pater Spiritus, et Filius Spiritus; et Pater sanctus, et Filius sanctus, quod non ambigit pietas, et tamen iste non frustra proprie dicitur Spiritus sanctus. Quia enim est communis, ambobus, id vocatur ipse proprie, quod ambo communiter. Alioquin si in illa Trinitate solus Spiritus sanctus est charitas, profecto et Filius non solum Patris, verum etiam Spiritus sancţi Filius invenitur. Ita enim locis innumerabilibus dicitur et legitur Filius unigenitus Dei Patris: ut tamen et illud verum est, quod Apostolus ait de Deo Patre: Qui eruit nos de potestate tenebraet transtulit in regnum Filii charitatis sux › non dixit, Filii sui; quod si diceret, verissime diceret, quemadmodum, quia sæpe dixit, verissime dixit, sed ait, «Filii charitatis sum.» Filius ἀγαπῶσιν. Ἀλλὰ σφόδρα μακρὸν ἀναλέγεσθαι πάσας. Καὶ ἄλλως δὲ τί ποτ' ἂν ἀποχρήσειε τοῖς ἅπερ ἄφημεν μὴ ἀποχρῶντα; Τοῦτό γε μὴν χρὴ τούτους ο διδάξαι, ὡς ὁπότε δῶρον Θεοῦ ἤδη συνορῶσιν εἰρῆσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐπειδὰν ἀκούωσι, ο δῶρον τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ο ἐκεῖνο τὸ γένος ἐπιγινώσκει τῆς διαλέξεως, ὅπερ εἴρηται ἐν τῇ ἐπεκδύσει τοῦ σώματος τῆς σαρκός. Ωσπερ γὰρ τὸ σῶμα τῆς σαρκὸς οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ ἡ σάρξ, οὕτω τὸ δῶρον τοῦ Πνεύματος οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἐπὶ τοσοῦτον τοίνυν δωρόν ἐστι τοῦ Θεοῦ, ἐφ' ὅσον δίδοται, οἷς δίδοται. Παρ' ἑαυτῷ δὲ ὁ Θεός ἐστιν, εἰ καὶ μηδενὶ δίδοται, ἐπειδὴ Θεὸς ἦν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ συναΐδιος πρὶν ἢ ἑκάστῳ δοθῆναι. Οὐδὲ μὴν ἐπειδὴ οἱ μὲν διδόασι, τὸ δὲ δίδοται, διὰ ταῦτα Ελατ τον ἐκείνου ἐστίν. Οὕτω γὰρ δίδοται ὥσπερ τοῦ Θεοῦ δῶρον, ὡς καὶ αὐτὸ ἑαυτὸ διδόναι ὥσπερ Θεός. Οὐδὲ γὰρ δυνατὸν λέγεσθαι μὴ εἶναι τῆς ἑαυτοῦ ἐξουσίας, περὶ οὗ εἴρηται, «Τὸ Πνεῦμα, ὅπου θέλει πνεῖ. ο Καὶ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ, ὅπερ ἤδη ἀνωτέρω ἀνέ μνησα, «Πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἴδια ἑκάστῳ καθώς βούλεται. ο Οὐδ᾽ ἔστιν ἐκεῖ ὑποταγὴ τοῦ διδομένου καὶ τῶν διδύντων, ἀλλ' ὁμόνοια του διδομένου καὶ τῶν διδόντων, Διὰ δὴ ταῦτα εἴπερ ἡ θεία Γραφή μου. Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστιν, ο ἡ ἐκ τοῦ Θεοῦ οὖσα, καὶ ἐν ἡμῖν τοῦτο ποιοῦσα, ὡς ἐν τῷ Θεῷ ἡμᾶς μένειν, καὶ αὐτὸν ἐν ἡμῖν, καὶ τοῦτο ἐντεῦθεν γινώσκομεν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν; αὐτὸ τὸ Πνεῦμα αὐτ τοῦ ἐστιν ὁ Θεὸς ἀγάπη. Επειτα δὲ εἰ ἐν τοῖς χα30 Joan. 111, at J Cor. III, 3 Coloss. 1, 13. rum, ' δ ρίσμασι τοῦ Θεοῦ οὐδέν ἐστι μεῖζον τῆς ἀγάπης, καὶ μηδέν ἐστι μεῖζον δῶρον τοῦ Θεοῦ ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τί καταλληλότερον ἢ αὐτὸ εἶναι ἀγάπην, ἥτις ἐκ Θεοῦ καὶ Θεὸς εἶναι λέγεται; Εἰ δὲ καὶ ἡ ἀγάπη, καθ᾿ ἣν ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν, καὶ ὁ Υις ἀγαπᾷ τὸν Πατέρα, ἀῤῥήτως, την κοινωνίαν δείκνυσιν ἀμφοῖν, τί ποτ᾽ ἂν ἀρμοδιώτερον ἢ ὡς αὐτὸ κυρίως λέγεσθαι ἀγάπην, ὅπερ Πνεῦμα ἅγιον ἐστι κοινὸν ἀμφοτέρων; Τοῦτο γὰρ ὑγιέστερον πιο στεύεται, ἢ νοεῖται, ὡς μή μόνον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀγάπην εἶναι ἐν τῇ Τριάδι, ἀλλὰ μὴ μάτην Ιδίως προσαγορεύεσθαι ἀγάπην διὰ τὰ εἰρημένα" ὥσπερ οὐ μόνον εἴρηται ἐν τῇ Τριάδι ἢ Πνεῦμα ή ἅγιον, Καὶ γὰρ καὶ ὁ Πατήρ Πνεῦμα, καὶ ὁ Υἱός Πνεῦμα, καὶ ὁ Πατήρ ἅγιος, καὶ ὁ Υἱὸς ἅγιος, ἅπερ ἡ εὐσέβεια οὐ διστάζει, ὅμως οὐ μάτην αὐτὸ ἰδίως Πνεῦμα ἅγιον λέγεται· ἐπειδὴ γὰρ κοινόν ἐστιν ἀμφοῖν, τοῦτο ἰδίως αὐτὸ καλεῖται, ὅπερ ἄμφω και νῶ;· εἰ μὴ, εἰ ἐν τῇ Τριάδι μόνον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀγάπη ἐστί, παντάπασι καὶ ὁ Υἱὸς οὐ μόνον τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Υιός εὑρίσκεται. Οὕτω γὰρ ἐν μυρίοις τόποις λέγεται καὶ ἀναγινώσκεται ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρίς, ὡς κἀκεῖνο ἀληθὲς εἶναι, ὅ φησιν ὁ ᾿Απόστο λος περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ο ὺς ἐῤῥύσατο ἡμᾶς ἐκ τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότους, καὶ μετήνεγκεν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ,» καὶ οὐκ εἶπε, τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, ὅπερ εἰ εἶπεν, ἀληθέστατα ἂν εἶπε, καθὰ δὴ πολλάκις εἰπὼν, ἀληθέστατα εἰς πεν· ἀλλ' ἔφη, κ τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ.» Ο

ergo est etiam Spiritus sancti, si non est in illa ▲ Filii postremo substantiæ suæ. Charitas quippe Trinitate charitas (Dei) nisi Spiritus sanctus. Quod si absurdissimum est, restat ut non solus ibi sit charitas Spiritus sanctus, sed propter illa, de quibus satis disserui, proprie sic vocetur. Quod aufem dictum est: ‹ Filii charitatis suæ, nihil aliud intelligatur, quam Filii sui dilecti, quam Νεὸς ἄρα καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐστιν, εἰ μή ἐστιν ἕτερόν τι ἐν τῇ Τριάδι ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, ὅτι μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. "Οπερ εἰ ἀμαθέστατόν ἐστι, λείπεται, ὡς μὴ μόνον ἐκεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶκαὶ ἀγάπην, ἀλλὰ δι' ἐκεῖνα, περὶ ὧν ἅλις διεσάφησα, ἰδίως οὕτω καλεῖσθαι. Τὸ δὲ ῥηθὲν τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ μηδὲν ἕτερόν τι νοεῖσθαι ἢ τοῦ ἡγαPatris, quæ in natura ejus est ineffabiliter simplici, nihil est alium, quam ejus ipsa natura atque substantia, ut saepe jam diximus, et saepe iterare non p get. Ac per hoc Filius charitate ejus nullus est alius, quam qui de substantia ejus est genitus. πημένου Υἱοῦ αὐτου, ἢ τέλος, τοῦ Υἱοῦ τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Ἡ γὰρ ἀγάπη τοῦ Πατρὸς, ἡ ἐν τῇ ἀρξήτως ἀπλῇ φύσει αὐτοῦ οὖσα, οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ ἡ αὐτοῦ φύσις καὶ οὐσία, ὡς πολλάκις ήδη ειρήκαμεν, καὶ πολλάκις ἐπαναλαμβάνει οὐκ ὀκνηρόν. Καὶ διὰ ταῦτα ὁ Υἱὸς τῆς ἀγάπης αὐτοῦ οὐδείς ἐστιν ἕτερο; ὅτι μὴ ὁ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ γεννηθεί; ΜΑΞΙΜΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΤΟΥ ΠΛΑΝΟΥΔΗ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΚΠΟΡΕΥΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΛΑΤΙΝΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΙ SYLLOGISMI DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI CONTRA LATINOS. Wide tom. CLXI, col. 309, ubi cum Bessarionis et Demetrii Cydonii refutalionibus eduntur. — Miraretur quispiam, inquit ibi Cydonius, virum hunc, qui, ob hæc pauca et imbecilla argumenta, conatur everlere librum sancti Augustini, in quo transferendo in linguam Græcam multum elaboravit. Si enim illum luborem subiit, volens nocere iis qui legerint, absurdus revera est, ac dignus inter pios multæ reprehensionis laborare, ut animis aliorum nocens; sin autem sciens utilem fore quibus erit obvius, et nostratibus gratificaturus vertere illum elegit, quid rursus quasi pænitentia ductus, veluti nocua cavere hortatur, que propter utilitatem legentium interpretatus est? Cæterum absurdi hujus causa est, terror illius qui tunc imperabat, quem inexorabilem sciens fore his qui Spiritum sanctum ex Patre Filioque procedere asserunt, lusce argumentis carcere ac vinculis seivsum liberare voluit.» PATROL. GR. CXLVII.

JNCERTI EX AUGUSTINO IN JOANNEM S. AUGUSTINI TRACTATUS IN EVANGELIUM JOANNIS DE SPIRITUS SANCTI PROCESSIONE. (Interpretibus, ut Petro Arcudio visum est, Bessarione vel Demetrio Cydonio. Ex Tractatu XCIV, super illis verbis: Nunc vado ad nuntiantem dubitare non poterant: contristabatur eum, qui me misit, et nemo, inquit, ex vobis interrogat me, Quo vadis? Significat Dominus Jesus sic se iturum, ut nullus interroget, Quo vadis? quod patam fieri visu co:poris cernerent; nam superius interrogaverant eum discípuli quo esset iturus, et responderat eis se iturum quo ipsi tunc venire non possent. Nune vero ita se promittit iturum, ut nullus eorum, quo vadit interroget. Nubes enfm suscepit enm quando ascendit ab eis; et euntem in cœlum, non verbis quæsierunt, sed oculis deduxerunt. ▼ Sed quia hæc locutus sum vobis, inquit, tristitia implevil cor vestrum.»Videbat utique quid illa sua verba in eorum cordibus agerent; spiritalem quippe nondum interius habentes consolationem, quam per Spiritum sanctum fuerant habituri, id quod exterius in Christo videbant, amittere metuebant. Et quia se anissuros esse illum vera 'dehumanus affectus, quia carnalis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, quia visus interior ipse est utique melior, quo eos consolaturus fuerat Spiritus sanctus: non cernentium corporibus ingesturus corpus humanum, sed seipsum credentium pectoribus infusurus. Denique adjungit: c Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis, ut ego vadaui. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autein abiero, mittam eum ad vos.» Tanquam diceret: Expedit vobis, ut hic forma servi auferatur a vobis. Caro quidem factum Verbum habito in vobis: sed nolo me carnaliter adhuc diligatis, et isto lacte contenti semper infantes esse cupiatis. Expedit vobis, ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veuiet ad vos.» Si alimenta tenera, quibus vos alui, nou subtraxero, solidum cibum non esurietis: si carui carnaliter hæseritis, capaces Spiritus non eritis. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΥ ΕΚ ΤΗΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ · ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΑΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ. Ἐκ τοῦ ἡΔ' λόγου, ἐν ἐκείνοις τοῖς ῥήματι, Νῦν δὲ ἐπάγω πρὸς τὸν πέμψαντά με, καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐρωτᾷ με, Που υπάγεις; Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐδήλωσεν ἑαυτὸν οὕτως ἀπελευσόμενον, ώς μηδένα αὐτὸν ἐρωτήσειν, Ποῦ ὑπάγεις; ὅπερ τῇ τοῦ σώματος ὄψει φανερῶς ἔμελλον ὄψεσθαι. ᾿Ανωτέρω γὰρ ἡρωτήκεσαν αύτ τὸν, ποῦ ὑπάγει. Οἷς ἀπεκρίθη, Ἐκεῖ μέλλει ἀπο· δημήσειν, ὅποι νῦν ἐκεῖνοι ἀπαχθῆναι οὐχ οἷοί τε ἦταν. Νῦν δὲ ἑαυτὸν οὕτω; ἀπελευσόμενον προλέγει, ὡς μηδένα ἐκείνων ερωτήσειν, Ποῦ ὑπάγεις; Νεφέλη γὰρ ὑπέλαβεν αὐτὸν, ὅτ' ἀπ' αὐτῶν διιστάμενος ἀνῄει. Καὶ τότε τοῦτον εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνιόντα οὐ λόγοις ηρώτων, ἀλλὰ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐθεώρουν. «'Αλλ' ὅτι ταῦτα ἐλάλησα ὑμῖν, φησίν, ἡ λύπη πεπλήρωκεν ὑμῶν τὴν καρδίαν· ἡ ἑώρα γὰρ τί ποτε τὰ ῥήματα ταῦτα ἔδρων ἐν ταῖς κα δίαις αὐτῶν. Οὔπω γὰρ τὴν πνευματικὴν παράκλη σιν ἔχοντε;, ἣν διά τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔμελλον ἕξειν, ὅπερ ἔξωθεν εώρων ἐν τῷ Χριστῷ, τοῦ. ἀποβαλεῖν ἐδεδίεσαν. Καὶ ἐπειδηπερ ἀναμφίβολο ἦν ἡ ἀποβολὴ τοῦ Χριστοῦ προλέγοντος τούτοις τι ἀληθῆ, ἀναγκαῖον ἦν ἀλγεῖν τὴν ἀνθρωπίνην διά θεσιν ἀνενεργήτου τῆς ἀνθρωπίνης όψεως κατα λειπομένης. Αλλ' ἐκεῖνος ἔδει τί μᾶλλον ἐκείνοις ἐλυσιτέλει· ἡ γὰρ ἔνδον ύψις βελτίων ἐστὶν, εν ἔμελλε παραμυθήσεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἀνθρώπινον σῶμα εἰς τὰς τῶν ὁρώντων ὄψεις εἰσά γειν, ἀλλ' αὐτὸ ἐνιέν ταῖς τῶν πιστευόντων καρδίαις. ᾿Αμέλει τούτοις συνάπτει, ο 'Αλλ' ἐγὼ τὴν ἀλήθειαν λέγω ὑμῖν, συμφέρει ὑμῖν, ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. Ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς. ο Ωσανεί λέγων, Συμφέ ρει ὑμῖν, ὑμῶν ἀφαιρεθῆναι τὴν μορφὴν ταύτην τοῦ δούλου· νῦν μὲν γὰρ σὰρξ γεγονώς ὁ Λόγος ὑμῖν ἐνοικῶ, ἀλλ᾽ οὐ βούλομαι ἔτι σαρκικῶς ὑμᾶς ἐμὲ ἀγαπᾷν, ἀρκουμένους τε τῷ γάλακτι τούτῳ, νηπίους ἐπιθυμεῖν εἶναι διὰ παντός. Συμφέρει ὑμῖν

Ac per hoc cum ex carnalibus, vel animalibus, essent spiritales futuri, profecto et Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum capacius fuerant habituri. In nullo autem credendus est esse Pater sine Fílio, et Spiritu sancto, aut Pater et Filius sine Spiritu sancto; aut Filius sine Patre et Spiritu sancto; aut sime Patre et Filio Spiritus sanctus; aut Pater et Spiritus sanctus sine Filio; sed ubi eorum quilibet anus, ibi Trinitas Deus unus. Oportebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, sigillatima tamen commendaretur distinctio personarum: abi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. Nain quid est, ‹ Si non abiero, Paracletus non ve- scrit esse missurum, ut cum eis esset in æternumi. niet ad vos; si autem abiero, mittam eum ad vos?» Nunquid hic positus, eum non poterat mittere? Quis hoc dixerit? Neque enim ubi itle erat, iste inde recesserat: vel sic venerat a Patre, ut non maneret in Patre? Postremo quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse, atque mansisse: imo vero a quo scimus eum aunquam separabi – tem fuisse? Quid est ergo: Si non abiero, Paraclelus non veniet ad sus, o nisi, Non potestis capere Spiritum quaudin secundum carnem persistitis Hosse Christum? Unde ille, qui jam acceperat Spiritum, «Et si noveramus, inquit, secundum carnem Christum, sed nunc jam non novimus. › Etiam ipsam quippe carnem Christi, non secun- Ex Tractatu XCV, super iltis verbis: Cum venerit, dum carnem novit, qui Verbum carnem factum spiritaliter novit. Hoc nimirum significare voluit Magister bonus, dicendo: Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos; si autem abiero, mittam eum ad vos. a Christo autem discedente corporaliter, non solum Spiritus sanctus, sed et Pater et Filius illis affuit spiritualiter. Nam si ab eis sic abscessit Christus, ut pro illo, non cum illo in eis esset Spiritus sanctus, ubi est ejus promissio dicentis: ‹ Ecce ego vobiscum sum usque ia consummationem sæculi? › et; ‹ Veniemus ad eum ego, el Pater, et mansionem apud eum faciemus, › cum et Spiritum sanctum ita se promi- " ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. Ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Π. ράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶ. "Αν μὴ τὴν ἀπαλὴν τροφὴν, ἣν ὑμᾶς μέχρι τοῦ νῦν ἔθρεψε, μὴ ἀφέλωμα:, τῆς στερεᾶ; οὐκ ἐπιθυμήσετε. Εἰ σαρκικῶς ἀνθέξεσθε τῆς σαρκὸς, οὐκ ἔσεσθε τοῦ Πνεύ ματος δεκτικοί. Τί γάρ βούλεται, «Εἰ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς, ἐὰν δὲ ἀπέλθω, πέμψω τοῦτον πρὸ; ὑμᾶ;; ο Μὴ γὰρ ἐνταῦθα ῶν, τοῦτον οὐκ ἠδύνατο πέμψαι; Τίς τοῦτ' ἂν εἴποι; οὐδὲ γὰρ ὅπου ἦν οὗτος, ἐκεῖνος ἀπήν. Η παρὰ τοῦ Πατρὸς οὕτως ἦλθεν, ὡς μὴ μένειν ἐν τῷ Πατρί; Εἶτα καὶ πῶς ἐκεῖνον κανταῦθα διατρίτων οὐκ ἠδύνατο πέμψαι; δν ἴσμεν καὶ ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν βαπτιζόμενον καὶ μεἶναι· μᾶλλον μὲν οὖν ὄν ἴσμεν τούτου διαπαντός αχώριστον ὄντα. Τί τοίνυν ἐστὶν, ο Ἐὰν μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύ σεται πρὸς ὑμᾶς, ἢ πάντως, Οὐχ οἷοί τε ἔσεσθε δέξασθαι τὸ Πνεῦμα, ἐφ' ὅσον τὸν Χριστὸν κατά σάρκα γινώσκειν σπουδάζετε; ν "Οθεν ἐκεῖνος ὁ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἤδη δεξάμενος, εἰ καὶ ᾔδει μὲν τὸν Χριστὴν κατὰ σάρκα, φησίν, ο 'Αλλὰ νῦν οὐκ ἔτι οἴδαμεν.» Καὶ αὐτὴν γὰρ τὴν τοῦ Χριστοῦ σάρκα οὐ σαρκικῶς εἶδεν ὁ τὸν Λόγον σάρκα γεγονότα πνευματικῶς εἰδώς. Τοῦτο πάντως ὁ ἀγαθὸς διδά σκαλος δηλοῦν ἐβούλετο λέγων·· Ἐὰν ἐγὼ μή ἀπέλθω, ὁ Παράκλητο; οὐκ ἐλεύσεται πο; ὑμᾶς. Ἐὰν δὲ ἀπέλθω, πέμψω τοῦτον ὑμῖν.» Τοῦ Χριστοῦ δὲ σωματικῶς διαστάντος, οὐ μόνον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλὰ καὶ ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱο; ἐκείνοις πνευinquit, ille arguel mundum de peccato, et de justitia, et judicio. Quid est hoc? Nunquidnam Dominus Christus arguit mundum de peccato, cum ait: «Si non venissem, et locutus eis fuisscu, peccatum non haberent, nunc autem excusationem non habent de peccato suo? › Sed ne quis forte dicat hoc ad Judæos proprie pertinere, non ad mundum, nonne alio loco inquit: Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret? Nunquid non arguit de justitia, ubi ait: «Pater juste, mundus te non cognovit? Nunquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem æternum, Ο ματικώς παρεγένετο. Εἰ γὰρ οὕτως ὁ Χριστὸς ἐκείνων διέστη, ὡς ἀντ᾽ ἐκείνον, ἀλλ' οὐ μετ' ἐκεί. νεω τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκείνοις παρεῖναι, ποῦ ἡ ἐπαγγελία τούτου λέγοντος, «Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, ο Καὶ πάλιν, ο Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. ο 'Αλλά καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὕτως αὐτοῖς ἐπηγγείλατο πέμψειν, ἵνα μετ᾿ αὐτῶν ᾗ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ διὰ ταῦτα ἀπὶ σαρκικῶν γεγονότες πνευματικοί, αναγκαίως καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔμελλον ἔσεσθαι δεκτικώτεροι. Εν οὐδενὶ γὰρ πιστευτέον εἶναι τὸν Πατέρα ἄνευ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος - ἢ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν ἄνευ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ἢ τὸν Υἱὸν ἄνευ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος - ἢ χωρς τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· τον Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἄνευ τοῦ Υἱοῦ. Οπου γὰρ εἴ; τις τούτων ἐστὶν, ἐκεῖ καὶ εἶς Θεὸς ἡ Τριάς. Έδει δ' οὕτω τὴν Τριάδι παραδειχθῆναι, ὥστ᾽ εἰ καὶ μηδεμία ἦν ἐν τῇ ουσία διαφορά, ὅ, ως παραδεχθῆναι τῶν προσώπων ἰδίως, καὶ οὕτως τοῖ; νοοῦσιν ὀρθῶς χωρισμὸν φύσεως οὐδαμῶς θεωρείσθαι. Ἐκ τοῦ ἐνενηκοστού πέμπτου λόγου· Ελλὼν δὲ ἐκεῖνος, ἐλέγξει τὸν κόσμον περὶ ἁμαρτίας, καὶ περὶ δικαιοσύνης, καὶ περὶ κρίσεως. Τί βούλεται τοῦτο; μὴ γὰρ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς οὐκ ἤλεγξε τὸν κόσμον περὶ ἁμαρτίας, ὅταν λέγη, «Εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτία

INCERTI EX AUGUSTINO IN JOANNEM libertatem. Sæpe autem diximus inseparabilia opera esse Trinitatis; sed sigillation commendare oportebat personas, ut non solum sine separatione, verum eliam sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. Exponit deinde quomodo arguet, dicens, «de peccato, et de justitia, et de judicio. De peccato quidem, inquit, qufa uon crediderunt in me.» Hoc enim peccatum, quasi solum sit, præ cæteris posuit: quia boc manente, cætera detinentur, et hoc discedente cætera remnitumur. «De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me.> qui paratus est diabolo et angelis ejus? › Et multa charitatem; sic enim timore depulso, arguendi habetis alia reper untur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguit mundum. Quid est ergo, quod ianquam proprie tribuit hoc Spiritui sancto? An forte, quia Christus in Judæorum gente tantum locutus est, mundum non videtur arguisse, ut ille intelligatur argui, qui audit arguentem? Spiritus alltem sanctus in discipulis ejus toto orbe diflusis non unam gentem intelligitur arguisse, seul mundum; mam hoc illis ait ascensurus in cœlum: ● Non est vestrum scire tempora, vel momenta, quæ Pater posuit in sua potestate, sed accipietis virtutem Spiritus sancti supervenientis in vos, et eritis mihi testes in Jerusalem, et in tota Judæa, et in Samaria, et usque in fines terræ. Hoc est arguere mundum. Sed quis audeat dicere, quod per discipulos Christi arguit mundum Spiritus sanctus, et non arguat ipse Christus, cum clamet Apostolus: e An vultis exper.mentum accipere ejus, quà in me loquitur Christus?» Quos itaque arguit Sp.ritus sanctus, arguit nuque et Christus. Sed quantum mihi videtur, quia per Spiritum sanctum diffundenda erat charitas in cordibus discipulorum, quae foras mittis timorem, quo impediri possent, neΕ arguere mundum, qui persecutiombus fremebat, anderent; propterea dixit, «life arguet mundur. Tanquam diceret: Ille diſſundet in cordibas vestris Bloc primo videndum est, si recte quisque arguitur de peccato, utrum recte arguaturet de justitia. Nanquid enim si arguendus est peccator propterea quia peccator est, arguendum putabit quisquam, et justum propterea quia justus est? Absit! nam si aliquando justus arguitur, ideo recte aro guitur, quia, sicut scriptum est, «Non est justus in terra, qui faciet bonum et non peccabit. › Quoeirca etiam cum justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia. Quoniam et in illo quod legimus divinitus dictum: Noli effici justus multum;» non est notata justitia sapientis, sed superbia præsumentis; qui ergo fit multum justus, ipso nimie fit injustus. Multum enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum; aut qui se putat non gratia οὐκ εἶχον· ο νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς λαβεῖν τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ· ο οὓς τοίνυν ἁμαρτίας αὐτῶν; ᾿Αλλὰ ἵνα μή τις εἴπῃ, οὐ περὶ ἐλέγχει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τούτους ελέγχει καὶ ὁ τοῦ κόσμου, ἀλλὰ περὶ τῶν Ἰουδαίων μόνον ιδίως Ο Χριστός. ᾿Αλλ᾽ ἵνα τὸ ἐμοὶ δοκοῦν εἰπω, τούτων εἰρῆσθαι, ἀλλαχοῦ φησιν· «Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, χάριν εἴρηκε, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλέγξει τὸν ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει. Μὴ οὐκ ἤλεγξε καὶ κόσμον, ἐπεὶ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκχεῖσθα: περὶ δικαιοσύνης, ὅπου φησίν ο Πάτερ δίκαις, έμελλεν ἡ ἀγάπη ἐν ταῖς καρδίαις τῶν μαθητῶν, ἡ καὶ ὁ κόσμος σὲ οὐκ ἔγνω;» ᾿Αλλὰ καὶ περὶ κρί- τὸν φόβον ἔξω βάλλουσα, ᾧ δυνατὸν ἦν κωλύεσθαι σεως ἤλεγξεν, ὅπου ἐαυτό, φησιν ἐρεῖν τοῖς ἐξ τοῦ τολμαν τὸν κόσμον ἐλέγχειν τοῖς κατ' αὐτῶν ευωνύμων, ο Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι διωγμοίς φρυαττόμενον. Ωσανεί λέγων, Εκείνο εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ ἐκχεῖν μέλλει τὴν ἀγάπην ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ.» Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα καὶ οὕτω τοῦ δέους ἐξελθόντος, μετ᾿ ἀδείας τὴν εὕροι τις ἂν ἐν τῷ ἁγίῳ Ευαγγελίῳ, ὅπου περὶ τού κόσμον ἐλέγξετε. Πολλάκις δὲ εἶπομεν τὰ τῆς Τρια των τὸν κόσμον ὁ Κύριος ήλεγξε. Πώς τοίνυν ὥσπερ δος ἔργα ἀχώριστα εἶνα:· ἐχρῆν δὲ καὶ τὰ προτ ἰδίως τοῦτ᾽ ἀπένειμε τῷ ἁγίῳ Πνεύματι; "Η τάχα ωπα Ιδίως παραδοθήναι, ἵνα μὴ μόνον ἀδιαίρετος ὅτι ὁ Χριστὸς τῷ τῶν Ἰουδαίων έθνει μόνον δια- ἡ μονάς, ἀλλὰ ἀσύγχυτος νοῆται καὶ ἡ Τριάς. λεχθείς, οὐκ ἂν δόξειεν αὐτὸς τὸν κόσμον ἐλέγξαι, ἀλλὰ τὴν ἀκούσαντα τῶν ἐλέγχων ἐκεῖνον μόνον η ἐλεγχθῆναι; Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τοῖς ἀποστύλοις κατὰ τὴν οἰκουμένην πᾶσαν διασπαρείσιν οὐχ ἐν μόνον ἔθνος, ἀλλὰ τὸν κόσμον ὅλον ἐλέγξαι δοκεῖ· τοῦτο γὰρ εἶπεν αὐτοῖς μέλλων εἰς τὸν οὐρανὰν ἀναβαίνειν, «Οὐκ ἔστιν ὑμῶν γνῶναι χρόνους ἢ καιροὺς οὓς ὁ Πατήρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσία. αλλά λήψεσθε δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ἐφ' ὑμᾶς· καὶ ἔσεσθέ μοι μάρτυρες ἔν τε Ἱερουσαλὴμ καὶ πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Σαμαρεία, καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς.» "Οπερ ἐστὶ τὸ τὸν κόσμον ἐλέγξει. ᾿Αλλὰ τίς τολμήσεις καὶ μόνον εἰπεῖν, οὐκ οὐτὸν τὸν Χριστὸν ἐλέγξαι τὸν κόσμον, ἀλλὰ μόνον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ τῶν ἀποστόλων τοῦ Χριστοῦ, τοῦ ᾿Αποστόλου βοῶντος, ο "Η ζητεῖτε πεῖραν Εφεξῆς δὲ ἑρμηνεύει, ὅπως ἐλέγξει, ο περὶ ἁμαρ τίας λέγων, καὶ περὶ δικαιοσύνης, καὶ περὶ κρί σεως· περὶ ἁμαρτίας μέν φησιν, ὅτι οὐ πιστεύουν σιν εἰς ἐμέ.» Ταύτην γὰρ ὥσπερ μόνην οὗται παρά τὰς ἄλλας ἁμαρτίαν τίθησ.ν. Ἐπεὶ ταύτης μενούσης, τὰ ἄλλα κεκράτηνται, καὶ ταύτη: ἀποχωρούσης, καὶ τὰ ἄλλα ἀφίενται. Περὶ δὲ δικαιοσύνης φησίν, ὅτι ο Πρὸς τὸν Πατ ρε μου πορεύομαι, καὶ οὐκ ἔτ: με θεωρεῖτε. ο Ενταῦθα πρῶτον θεωρητέον, εἴ τις ὀρθῶς περὶ ἁμαρτίας ελέγχεται, πῶς ἂν καὶ περὶ δικαιοσύνη; ὀρθῶς ἐλεγχθείη. Εἰ γάρ τις τὸν ἁμαρτωλὸν ἐλέγχει ὅτι ἁμαρτωλός ἐστι, μὴ καὶ τὸν δίκαιον ἔξεστιν ἐλέγχειν, ὅτι δίκαιός ἐστιν; Μὴ γένοιτο. Εἰ γὰρ ποτε καὶ τὸν δίκαιον δεῖν ἐλέγχειν συγχωρηθείη, διὰ τοῦτ᾽ ἂν εἰκότω; ἐλέγχοιτο, ἐπεὶ, καθώ;

▸ Dei, sed sua voluntate sufficiente effici justum; nec dent, et crelunt. Nam et qui viderunt Christum, recte vivendo justus est, sed potius inflatus, putan- non in eo laudata est fides corum, quia credebant do se esse quod non est. Quo pacto igitur mundus quod videbant, id est, Filium hominis, sed quia crearguendus est de justitia, nisi de justitia credentium? debant quod non videbant, id est, Filium Dei. Arguitur itaque de peccato, quia in Christum non Cum vero et ipsa forma servi subtracta eorum esset credit, et arguitur de justitia corum qui credunt; aspectibus, tum vero ex omni parte impletum est, ipsa quippe fidelium comparatio, infidelium est vi- ‹ Justus ex fide vivit;» est enim fides, sicut in Epituperatio. lioc et ipsa expositio 'satis indicat. Vo stola, quæ ad Hebræos est, definitur, «sperantium 1 us enim aperire quid dixerit: c De justitia vero, substantia, convictio rerum, quæ non videntur: inquit quia ad Patrem vado, et jam non videbitis sed quid est, e Jam non videlitis me?, Non enim mre.» Non ait, Et jam non videbunt nie, de qui- ait: c Ad Patremn vado, et non videbitis me, but tus dixerat: c Quia non credunt in me.» Seal pec- temporis intervallum, quo non videbitur, significasse catum quid vocaret exponens, de illis locutus est, intelligeretur, sive breve, sive longum, utique tadicens: Quia non credunt in me. Exponens men terminatum, sed dicendo: ‹ Jam non videbitis autem, quam diceret justitiam, de qua dixit: me,ɔ velut nunquam de cætero visuros esse Chri - • Mundus arguitur, ad ipsos, quibus loquebatur, stum veritas prænuntiavit. Hæccine justitia est se convertit, atque ait: «Quia ad Patrem vado, nunquam Christum videre, et in eum tamen credeel jam non videbitis me.» Quapropter mundus de re: cum propterea landatur fides, ex qua justus peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena, vivit, quoniam credit, quem modo non videt Chri- › sicut arguuntur de lumine tenebræ; ‹ Omnia eniın, stum, sed aliquando esse visurum? Postremo sequire arguuntur, ait Apostolus, a lumine manifestancundum hanc justitiam nunquid dieturi sumas tur.› Quantum enim malum sit eorum qui non credunt Paulum apostolum non fuisse justum, confi. non solum per seipsum, verum etiam ex bono po- tentem se Christum vidisse post ascensionem ejus test eorum apparere qui credunt. Et quoniam in cœlum, de quo utique jam tempore dixerat, ista vox infidelium esse consuevit, Quomodo credi- Jam non videbitis me? Nunquid secundum hanc mus quod uon videmus? ideo credentium justi· justitiam justus non erat gloriosissimus Stephanus, tiam sie oportuit definiri: «Quia ad Patrem vado, qui, cum lapidaretur, uit: «Ecce video calum et jam non videbitis me; beati enim qui non viaperum, et Filiunt hominis standem ad dextra: γέγραπται, ο Οὐκ ἔστι δίκαιος ἐπὶ γῆς, ὃς ποιήσει ἀγαθὸν, καὶ οὐχ ἁμαρτήσει.» Ωστ' εἰ κἀκεῖνο; ἐλέγχοιτο, περὶ ἁμαρτίας, ἀλλ' οὐ περὶ δικαιοσύνης ἐλέγχοιτο ἄν. Ἐπεὶ καὶ τὸ θεῖον λόγιον, «Μή γίνου κατὰ πολύ δίκαιος, ο φάσκον, οὐ τῆς τοῦ σου τοῦ δικαιοσύνης ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ τὴν δι᾽ ὑπό γειαν ὑπερηφανίαν κολάζει. Καὶ γὰρ λίαν γενόμενο; δίκαιος, ἄδικος αὐτῇ γίνεται τῇ ὑπερβολή. Κατά πολὺ γὰρ ἑαυτὸν ποιεῖ δίκαιον ὁ λέγων ἑαυτὸν ἁμαρ· τίαν μὴ ἔχειν, ἢ ὁ μὴ τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι, ἀλλὰ τῇ ἰδίᾳ βουλήσει τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύνην ἀνατιθεὶς, ο δὲ τῇ ὀρθότητι τοῦ βίου δίκαιός ἐστιν, ἀλλὰ μᾶλ. τον πεφυσιωμένος, οἰόμενος ἑαυτὸν εἶναι ὅπερ οὐκ ἔστι. Ποίῳ τοίνυν λόγῳ ἔδει τὸν κόσμον ἐλεγχθῆναι περὶ δικαιοσύνης; Πάντως ἐκ τῆς τῶν πιστευόντων δικαιοσύνης. Ελέγχεται τοίνυν περὶ ἁμαρτίας ὁ κόσμος, ὅτι μὴ πιστεύει εἰς τὸν Χριστόν. Ελέγχεται καὶ περὶ δικαιοσύνης ἐκ τῆς τῶν πιστευόντων δικαιοσύνης· αὐτὴ γὰρ ἡ τῶν πιστῶν πρὸς τοὺς ἀπίσ στους παράθεσις αὐτῶν τῶν ἀπίστων ἐστὶν ἄνείδος. Τοῦτο δὲ ἱκανῶς δηλοῖ καὶ τὸ ἐπαγόμενον. Βουλόμενας γὰρ διανοίξαι τὸ εἰρημένον, • Περὶ δὲ δικαιοσύνης, φησὶν, ὅτι πρὸς τὸν Πατέρα πορεύομαι, καὶ οὐκ ἔτι με θεωρεῖτε.» Οὐκ ἔφησεν, Οὐκ ἔτι με θεωμοῦσι, περὶ ὧν εἶπεν, ὅτι «Οὐ πιστεύουσιν εἰς ἐμέ. ᾿Αλλὰ τὴν μὲν ἁμαρτίαν τί ἐκάλεσεν, εξηγούμενος περὶ ἐκείνων, λέγων, φησίν, εΠτι οὐ πιστεύους εἰς ἐμέ· ο ἐν δ' ἔφησε δικαιοσύνην ἐξηγούμενος περί ἧς ἐλεγχθήσεσθαι τὸν κόσμον εἰρήκει, ἀπ' ἐκείνων πρὸς τοὺς προσδιαλεγομένους στρέφεται, καὶ φησίν, ὅτι ο Πρὸς τὸν Πατέρα μου ὑπάγω, καὶ οὐκ ἔτι με θεωρεῖτε.» Οθεν δῆλον, ὡς περὶ ἁμαρτία; μὲν ἐκ τῆς ἰδίας ἁμαρτίας ὁ κόσμος ἐλέγχεται, περὶ δὲ δικαιοσύνης ἐκ τῆς ἀλλοτρίας δικαιοσύνης, ὥσπερ ἐκ τοῦ φωτὸς τὸ σκότος ἐλέγχεται.. Τὰ γὰρ έλεγ χόμενα, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ὑπὸ τοῦ φωτὸς φανε τοῦται. Ὅσον γάρ ἐστι τὸ τῶν ἀπίστων κακὸν, οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ τῶν πιστευόντων ἀγαθοῦ δυνατὸν δῆλον γενέσθαι. Καὶ ἐπεὶ ταύτην ειώθασιν οἱ ἄπιστοι τὴν φωνὴν ἀφιέναι. Πῶς ἄρ' ὅπερ οὐχ ὁρῶμεν πιστεύομεν; τούτου χάριν ἐδέησε τὴν τῶν πιστῶν δικαιοσύνην ὁρίσασθαι, τῷ πρὸς τὸν Πατέρα τοῦτον πορεύεσθαι, καὶ μηκέτι ὑπ' αὐ τῶν θεωρεῖσθαι.. Μακάριοι γὰρ εἰ μὴ ἰδόντες καὶ πιστεύσαντες.» Καὶ γὰρ καὶ τῶν τὸν Χριστὸν ἰδόν των ἡ πίστις οὐ τούτου χάριν εγκωμιάζεται, ότι τοῦθ᾽ ὅπερ ἑωράκισ: πεπιστεύκασι, τουτέστι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλ' ὅτι πεπιστεύκασιν ὅπερ οὐκ ἔβλεπον, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δηλονότι. Έπεὶ δὲ καὶ αὐτὴ ἡ τοῦ δούλου μορφὴ τῆς δίεως αὐτῶν ἀφη ρέθη, τότε πανταχόθεν πεπλήρωται τό ο Ὁ δὲ δια καιος ἐκ πίστεως ζήσεται.» Εστι γὰρ ἡ πίστις, ὡς αὐτὴν ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ὁρίζεται, • ἐλπιζομένων πραγμάτων ὑπόστασις, Ελεγχος μή βλεπομένων.» Τί δέ ἐστιν, «Οὐκ ἔτι με θεωρήσετε; ο οὐ γὰρ οὕτως ἔφητε, η Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ οὐκ ἔτι με θεωρήσετε, ο ὡς δηλῶσαι καὶ διάστημα χρόνου, εἴτε μετὰ μήκους, είτε συνεσταλμέν μην, πλὴν ἑκατέρωθεν ὡρισμένον ἐν ᾧ οὐκ ὀφθῆσε· ται, ἀλλ᾽ εἰπών, «Οὐκ ἔτι με θεωρήσετε, ο ὡσὰν

INCERTI EX AUGUSTINO IN JOANNEM sed mundi est diabolus princeps, de quo mundo ihi continuo subjungit, atque ait: «Et mundus enin non cognovit,» hoc est homines infideles, quibus toto orbe terrarum mundus est plenus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus, de quo ipse dicit: «Non venit Filius hominis, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum.» Mundus, co judicante, damnatur. Mundus, eo suliveniente, salvatur. Quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelitus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo manndi hujus, hoc est princeps tenebrarum harum, boe est infidelium, de quibus eruitur mundus, quibus Dei?» Quid ergo est, e Ad Patrem v.ido, et jim non ubi dictum est: «Et mundus per eum factus est, videbitis me, › nisi quomodo sum, cum vobiscum sou? Tunc enim adliue erat mortalis, in similiadine carnis peccati, qui esurire poterat, atque silire, fatigari, atque dormire. Hunc ergo Chri stum, id est, talen Christum, eum transisset de hoc mundo ad Patrem, non erant jam visuri, et ipsa est justitia fidei, de qua dicit Apostolus: «Et si noveramus Christum secundum carnein, sed nunc jam non novimus.» Erit itaque, inquit, vestra justitia, qua mundus arguetur, Quia vado ad Patrem et jam non videbitis me; › quoniam in euin, quem non videbitis, credetis in me; et quando me videbitis, quo tunc ero, non videbitis me, que sum vobiscum, nodo. Non videbitis (me) hamilem, sed excelsum; non videlitis mortalem, sed sempi- dicitur: «Fuistis aliquando tenebra, nunc aulem ternum; Carnum; non videbitis judicandum, sed judicaturum, «t de hac file vestra, il est, justitia vestra, arguet Spiritus sanctus incredulum mundum. Arguet etiam de judicio, quia princeps hujus mundi judicatus est. Quis est iste, nisi de quo ait alio loco: «Ecce venit princeps mun·li, et in me nihil inveniet, id est, nihil juris sui, nihil quod ad eum pertineat, nullum scilicet omnino peccatum? Per hoc enim est diabolus princeps mundi. Non enim cœli, et terræ, et omnium quæ in eis sunt, est diabokis princeps, qua significatione intelligitur mundus, ' μηδαμῶς τοῦ λοιποῦ τὸν Χριστὸν ὀνομένους ἡ ἀλήθεια προηγόρευσεν. Αὕτη ὁμολογουμένως ἀδικία ἐστὶ, πιστεύειν μὲν εἰς Χριστὸν, μήποτε δὲ αὐτὸν ἔψεσθαι. Διὰ τοῦτο γὰρ ἐπαινεῖται ἡ πίστις ἐξ ἧς ὁ δίκαιος ζήσεται· ὅτι δν νῦν οὐ βλέπει Χριστὸν, τοῦτον ὄψεσθαι πιστεύει ποτέ. Εἶτα κατὰ ταύτην τὴν δικαιοσύνην, οὐδὲ τὸν ἀπόστολον Παῦλον δίκαιον ἐροῦμεν γενέσθαι, λέγοντα τὸν Χριστὸν ἰδεῖν μετὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασιν· καίτοι περὶ τοῦ καιροῦ τούτου εἰρηκότα, ο Οὐκ ἔτι με ὄψεσθε.» Μὴ κατὰ ταύτην τὴν δικαιοσύνην οὐκ ἦν δίκαιος καὶ ὁ ἐνδοξότατος Στέφανος, ὃς λιθαζόμενος ἔφησεν· «Ορῶ τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγμένον, καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ; Τί τοίνυν ἐστὶ, • Πρὸς τὸν Πατέρα μου πορεύομαι, καὶ οὐκ ἔτι με θεωρήσετε, ο ἢ ὥσπερ νῦν εἰμι μεθ' ὑμῶν; Τότε γὰρ ἔτι θνητὸς ἦν ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας, καὶ πεινὴν ἡδύνατο και διψήν καὶ πονεῖν καὶ καθεύ δειν. Τοῦτον τοίνυν τὸν Χριστὸν, τουτέστι τοιοῦτον, οὐκ ἔ:: ἔμελλον ὄψεσθαι, μετὰ τὸ τὸν κόσμον ἀφεῖ· ναι· καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ τῆς πίστεως δικαιοσύνη, περὶ ἧς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ο Εἰ καὶ ᾔδει μεν τὸν Χρι στὴν κατὰ σάρκα, ἀλλὰ νῦν οὐκ ἔτι γινώσκομεν. ο Εσται τοίνυν, φησὶν, ἡμετέρα δικαιοσύνη, δι' ἧς ὁ κόσμος ἐξελεγχθήσεται, τὸ πορεύεσθαι με πρὸς τὴν Πατέρα, καὶ οὐκ ἔτι με θεωρεῖν ὑμᾶς, ὅτι εἰς ἄν οὐκ ὄψεσθέ με πιστεύετε. Ὅταν δὲ ἴδητέ με ὅπερ ἔσομαι, τότε οὐκ ὄψεσθε ὁ νῦν εἰμ: μεθ' ὑμῶν· οὐκ εισθέ με ταπεινόν, ἀλλὰ ὑψηλόν· οὐκ ὄψεσθέ με θνητόν, ἀλλ᾽ αἰώνιον· οὐκ ὄψεσθέ με κρινόμενον, ἀλλὰ δικαστήν. Εκ τῆς ὑμετέρας τοίνυν ταύτης ἡ lux in Domino;» princeps nundi hujus, de quo alibi dicit: «Nunc princeps mundi bujus missug est foras,» utique judicatus est, quoniam judicio ignis æterni irrevocabiliter destinatus est. Et de hoc itaque judicio, quo princeps judicatus est mundi, arguitur a Spiritu sancto mundus: quoniamı cum suo principe judicatur, quem superbam atque impium imitatur. Si enim Deus, sicut dicit apostolus Petrus, peccantibus angelis non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens, tra didit in judicio puniendos servari:» quomodo non a πίστεως, τουτέστι τῆς δικαιοσύνης ὑμῶν, τὸν ἀπὸ στον κόσμον ἐλέγξει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ελέγξει δὲ τοῦτον καὶ περὶ κρίσεως, ὅτι ὁ ἄρχων τοῦ κή. σμου τούτου κέκριται. Τίς ἐστιν οὗτος ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου; Ἐκεῖνος περὶ οὗ ἔφησεν ἀλλαχοῦν. Ερχε ται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρή σει οὐδέν,» τουτέστιν, οὐδὲν ἁμάρτημα, δηλονότι οὐδὲν τῶν αὐτοῦ. Κατὰ γὰρ τὴν ἁμαρτίαν ὁ διάβο λός ἐστιν ἄρχων τοῦ κόσμου. Οὐ γὰρ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, καὶ πάντων τῶν ἐν αὐτοῖς ἄρχων ἐστὶν ὁ διάβολος, καθ᾽ ἣν σημασίαν τοῦ κόσμου λέγεται, • Ο κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο·, ἀλλ' ἐκείνου τοῦ κόσμου ἄρχων ἐστὶν ὁ διάβολος, περὶ ού φησιν έφε· ξῆς, • Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω, ο τουτέστιν οἱ ἄπιστοι ἄνθρωποι, ὧν καθ᾽ ὅλον ἑαυτὸν πλήρης ἐστὶν ὁ κόσμος. "Ων μεταξὺ ὁ πιστός κόσμος στένει, ὃν ἐκ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ἐκεῖνος, δι' οὗ γέγονεν ὁ κόσμο. Περὶ οὗ φησιν ὁ αὐτός • • Οὐκ ἦλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα ἡ κόσμος σωθῇ δι' αὐτοῦ.» Ο κόσμος τούτου κρίνοντος κατακρίνεται, ὁ κόσμος τούτου βοηθούντος σώζεται. Ωσπερ γὰρ τὸ δένδρον καὶ φύλλων, καὶ μήλων, καὶ ἡ ἅλως καὶ ἀχύρων καὶ σίτου, οὕτως ἡ κόσμος καὶ πιστῶν καὶ ἀπίστων ἐστὶ πλήρης· ὁ ἄρ χων τοίνυν τοῦ κόσμου, τουτέστι τοῦ σκότους του του, ήγουν τῶν ἀπίστων, ὧν ἀπαλλάττεται ὁ κόσμος, περὶ οὗ φησιν, ει "Ητέ ποτε σκότος, νῦν δὲ φῶς ἐν Κυρίῳ· ο περὶ οὗ φησιν ἀλλαχοῦ, «Νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται έξω, ο ήδη κέκρι ται, ἐπείπερ ἀνεπίστροφος ὢν ώρισται κρίσει πυρὸς αιωνίου. Περὶ ταύτης τοίνυν τῆς κρίσεως,

Spiritu sancto de hoc judicio mundus arguitur, mori pro Christo nondum erant idonei tunc apostoquando in Spiritu sancto hæc loquitur Apostolus? Credant itaque homines in Christum, ne arguantur de peccato infidelitatis suæ, quo peccata omnia detirentur. Trauseant in numerum fidelium, ne arguan. tur de justitia eorum quos justificatos non imitantur; caveant futurum judicium: ne cum mundi principe judicentur. quem judicatum imitantur: etenim ne sibi existimet parci superbia dura mortalium, de superborum supplicio terrenda est angelorum. Ex Tractatu XCVI, super illis verbis: Adhuc mutia habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Et post pauca: Quæ ista sint, quæ apostoli tunc portare non poterant, vultis forsitan scire. Sed quis nostrum audeat eorum se dicere jam capacem, quæ illi capere non valebant? Ac per hoc nec a me exspectanda sunt, ut dicantur, quæ forte non caperem si ab alio dicerentur: nec vos ea portare possetis, etiamsi ego tantus essem, ut a me ista, quæ vobis altiora sunt, audiretis. Et fieri quidem potest,. ut sint in vobis aliqui ad ea capienda jam idonei, quæ alii capere nondum valent, et si non omnia, ile quibus magister ille Deus dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, tamen eorum fortasse nonnulla; sed quænam sint ista, quæ ipse non dixit, temerarium est velle præsumere et dicere. Nam et καθ' ἦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται, ἐλέγχει τὸν κόσμον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτι μετὰ τοῦ ἰδίου ἄρχοντος, ὃν ὑπερήφανον όντα καὶ ἀσεβή ζηλοῖ, κρίνεται. Εἰ γὰρ «ὁ Θεὸς, καθώς φησιν ὁ ἀπό στολος Πέτρος, ἀγγέλων ἁμαρτησάντων οὐκ ἐφεί σατο, ἀλλ' εἱρκταῖς ζόφου ᾅδου ταρταρώσας παρέδωκεν εἰς κρίσιν τηρουμένους,» πῶς οὐχ ὑπὸ Πνεύ ματος τοῦ ἁγίου περὶ ταύτης τῆς κρίσεως ὁ κόσμος ἐλέγχεται, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι τοῦ ᾿Αποστόλου ταῦτα λαλήσαντος; Πιστευέτωσαν οὖν οἱ ἄνθρωποι τῷ Χριστῷ, ἵνα μὴ αὐτοὺς ἐλέγξῃ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον περὶ τοῦ τῆς αὐτῶν ἀπιστίας ἁμαρτήματος, ἐν ᾧ ἁμαρτήματι πάντα τὰ ἄλλα κεκράτηνται. Συναριθμηθείτωσαν τοῖς πιστοῖς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῶσιν ὑπὸ τῆς ἐκείνων δικαιοσύνης, οὓς δικαιωθέντας οὐ μια μοῦνται· φυλαττέσθωσαν τὴν μέλλουσαν κρίσιν, ἵνα μὴ σὺν τῷ ἄρχοντι τοῦ κόσμου κριθῶσιν, δν ἤδη κεκριμένον μιμούνται· ἵνα γὰρ μὴ ἡ σκληρὰ τῶν θνητῶν ὑπερηφανία φείσασθαι ταύτης οἴηται τὸν Θεόν, ταῖς ποιναῖς τῶν ὑπερηφάνων ἀγγέλων κατα σειέσθω. Ἐκ τοῦ ΚϚ' λόγου, ἐν ἐκείνοις τοῖς βήμασιν· Ετι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι. Καὶ μετ' ὀλίγα· Γινώσκειν ἴσως ἐπιθυμεῖτε, ἅπερ οἱ ἀπόστολοι τότε βαστάζειν οὐχ οἷοί τε ἦσαν. ᾿Αλλὰ τὶς ἂν ἡμῶν τολμήσεις τούτων χωρητικὸν ἑαυτὸν ἤδη λέγειν, ἅπερ ἐκεῖναι τότε γινώσκειν οὐκ ἴσχυον; "Οθεν οὐδὲ παρ' ἐμοῦ ταῦτ᾽ ἀναμένειν μαθησομένους προσήκει, ἅπερ ἴσως οὐδὲ παρ᾽ ἄλλου λεγόμενα δυνατός είμι δέξασθαι. ᾿Αλλ' οὐδ᾽ ὑμεῖς δυναισθ᾽ ἂν ταῦτα βαστάli, quibus dicebat, Non potestis me sequi modo. › Unde primus eorum Petrus, qui jam hoc se posse præsumpserat, aliud expertus est, quam putabat: et tamen postra, et viri et mulieres, pueri et puellæ, juvenes et virgines, seniores cum junioribus innumerabiles martyrio coronati sunt, et posse inventæ sunt portare oves quod tunc, quando ista Dominus loquebatur, nondum poterant portare pastores. Nunquid ergo debuit illis omnibus dici in illo tentationis articulo, quo certare usque ad mortem pro veritate oportebat, et pro Christi nomine, vel doctrina sanguinem fundere; nunquid, inquam, debuit eis dici: Quis vestrum audeat idoneum martyrio se putare? cui Petrus idoneus nondum fuerat, quando eum os ad os ipse Dominus instrucbat? Sic itaque dixerit aliquis, non debere dici populis Christianis audire cupientibus, quæ sint de quibus Dominus tune dicebat: c.Adhuc multa labeo vobis dicere, sed non potestis portare modo: a Si apostoli nondum poterant, multo minus vos potestis, quia forte sic multi possunt audire, quodtunc nondum poterat Petrus, sicut multi possunt martyrio coronari, quod tunc nondum poterat Petrus præsertim jam misso Spiritu sancto, qui tunc nondum erat nissus, de quo continuo subjungit, atque ait: Cum autem venerit ille. Spiritus ζειν, εἰ κἀγὼ τοσοῦτος ἦν, εἰ παρ' ἐμοῦ τὰ τὴν διάνοιαν ὑπερβαίνοντα τὴν ὑμετέραν ηκούετε. Δυνατόν μὲν οὖν ἐν ὑμῖν εἶναί τινας ἱκανοὺς μᾶλλον τῶν ἄλ λων πρὸς ὑποδοχὴν, εἰ καὶ μὴ πάντων ἐκείνων, περὶ ὧν ἔλεγεν ὁ διδάσκαλος καὶ Θεὸς, ο Ετι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ο ὅμως τινῶν ἐξ ἐκείνων. ᾿Αλλὰ τίνα ἂν εἶεν ἐκεῖνα περὶ ὧν ἐκεῖνος οὐκ ἔφησεν, αύθαδες τολμαν λέγειν ἐπιχειρεῖν. Καὶ γὰρ καὶ πρὸς τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ θάνατον οὔποτ᾽ ἦσαν οἱ ἀπόστολοι ἱκανοὶ, οἷς ἔλεγεν, «Οὐ δύνασθέ μοι νῦν ἀκολου θῆσαι.» Καὶ ὅ γε πρῶτος αὐτῶν Πέτρος, ὃς ἱκανῶς ᾤετο πρὸς τοῦτο παρεσκευάσθαι, ἑτέρου πεπείραται ἅπερ ᾤ:το. Αλλ' ὅμως ὕστερον καὶ ἄνδρες, καὶ γι ναῖκες, καὶ παῖδες, καὶ μείρακες, καὶ παρθένοι, καὶ νέοι καὶ πρεσβύτεροι μετὰ νεωτέρων, ἀναρίθμητοι δῆμοι ὑπὲρ αὐτοῦ μαρτυροῦντες ἐστεφανοῦντο· καὶ μετὰ ταῦτα εὑρέθησαν δυνάμενα βαστάζειν τὰ πρόβατα, ἅπερ ὅτε ταῦτ᾽ ἔλεγεν ὁ Σωτὴρ βαστάζειν οἱ ποιμένες οὐχ οἷοί τε ἦσαν. 'Αρα τοίνυν ἐχρῆν τοῖς προβάτοις ἐκείνοις ῥηθῆναι, ἐπηρτημένου τοῦ πειρασμοῦ ἐν ᾧπερ ἔδει μέχρι θανάτου πρὸς τὴν ἁμαρ τίαν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἀντικαθίστασθαι καὶ ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἐκείνου διδασκαλίας τὸ αἷμα προϊεσθαι; ἆρα τοίνυν, ὅπερ ἔφην, ἐχρῆν ἐκείνοις εἰρῆσθαι, Τίς ὑμῶν πρὸς τὸ μαρτύ ριον ἱκανὸν ἑαυτὸν λέγειν τολμήσειε, πρὸς & πρό τερον ὁ Πέτρος οὐκ ἤρχει, ὅτε στόμα πρὸς στόμα αὐτὸν ὁ Κύριος ήλειφον; Οὐδαμῶς. Οὕτω τοίνυν και νῦν εἴποι τις ἂν, μὴ δεῖν τοῖς τῶν Χριστιανῶν λέγεσθαι δήμοι; ἐπιθυμοῦσιν ἀκοῦσαι, τίνα ἦν, περὶ ὧν ὁ Κύριος ἔλεγε τότε, • Πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν,

INCERTI EX AUGUSTINO IN JOANNEM veritatis, docebit vos omnem veritatem, › sic utique demonstrans illos idɗeo quæ habebat, dicere, portare non posse: quia nondum ad eos venerat Spiritus sanctus. Ecce concedamus ut ita sit, multos ca modo portare posse, jam misso Spiritu sancto, quæ tunc eo nondum misso, non poterant portare disciputi: nunquid ideo scimus, quæ sint quæ dicere noluit, quæ tunc sciremus si ab eo dicta legeremus, vel audissemus? Aliul est enim scire, utrum a nobis, vel a vobis portari possint, a'ind scire quænam essent, sive portari possint, sive non possint. Quæ cum ipse tacuerit, quis nostrum dicat, Ista, vel illa sunt? Aut si dicere audeal, wnde probat? Quis enim est tai vanus aut temerarius, qui cum dixerit aliquis etiam vera quibus voluerit, quæ voluerit, sine ullo testimonio divino affirm.et ra esse, quæ tunc dicere noluit? Quis hoc nostrum facia', et non maximam culpam temeritatis incurrat, in quo nee prophetica, nec apostolica excellit auctoritas? Non profecto si corum aliquid legissemus in libris canonica auctoritate firmatis, qui past Ascensionem B.mini scripti sunt, parum fuerit hoe legisse nisi e id etiam legeretur, hoc ex eis esse, quæ tunc Dominus noluit discipulis dicere, quia non poterant illa portare. ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· Εἰ ταῦτα οἱ ἀπό στολοι τότε βαστάζε ν οὐκ ἴσχυον, πολλῷ τοῦθ᾽ ἧττον ὑμεῖς δύνασθε· ἐπεὶ τυχὴν οὕτω πολλοὶ δύνανται νῦν ακούειν, ἅπερ ὁ Πέτρος τότε οὐκ ἴσχυεν, ὥσπερ πολδ ἱοὶ δύνανται νῦν μαρτυρίῳ στεφανωθῆναι, ὅπερ τότε : Πέτρος οὐκ ἴσχυε, μάλιστα καὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου πεμφθέντος νῦν, ὅπερ οὔπω τότε ἀπεσταλμένον ἦν, περὶ οὗ συνάπτων ἐφεξῆς λέγει· • ῞Οταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, διδάξει ὑμᾶς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν·. ἐντεῦθεν δηλαδὴ δεικνὺς διὰ τοῦτο ἐκείνους μὴ δυναμένους βαστάζειν τὰ παρ' ἐκείνου μηθησόμενα, ὅτι μὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον παρεγένετο. Πλὴν ἀλλὰ καὶ συγχωρηθέντος πολλοὺς εἶναι τοὺς νῦν δυναμένους βαστάζειν, πεμφθέντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἃ τότε μίπω πεμφθέντος οἱ ἀπίστολοι βαστάζειν οὐχ οἷοί τι ἦσαν, μὴ παρὰ τοῦτο ἴσμεν, εἶναι ἂν εἴη, ἅπερ τότε εἰπεῖν οὐ βεβούληται, & τότε ἴσως ἔγνωμεν ἂν, εἰ παρ' ἐκείνου βηθέντα ἢ ἡκούομεν ἢ ἀνεγινώσκομεν; Ἕτερον γάρ ἐστιν εἰδέναι πότερον παρ' ὑμῶν, ἢ παρ' ἡμῶν ἐκεῖνα δυνατὸν βασταχθῆναι, ἕτερον ειδέναι τίνα ήσαν, είτε δυνατά βαστάζεσθαι είτε μή. "Απερ ἐπείπερ ἐκεῖνος ἐσίγησε, τίς ὑμῶν ἐρεῖ ἐκεῖνα εἶναι ἢ ταῦτα; εἰ δὲ καὶ λέγειν τολμήσειε, πῶς τοῦτ' ἀποδείξει; Τίς γὰρ οὕτω μάταιος, ἢ αὐθάδης, ὃς καὶ τυχὸν εἰπόντος τινὸς ἀπερ βεβούληται, και οἷς βεβούληται, διισχυρίσαιτο ταῦτ᾽ εἶναι ὅπερ ὁ Κύριος τότε παρητήσατο λέγειν, ἄνευ (είας τινός μαρτυρίας; Τις ἡμῶν τοῦτο ποιήσας, οὐ μεγίστων περιπεσεῖσαι αὐθαδείας εγκλήματι, οὕτως εὐκόλως συντιθέμενος, μήτε προφητικῆς, μήτε ἀποστολικῆς αὐθεντίας ἡγουμένης τῶν λόγων; Πάντως γὰρ εἰ και τι τούτων ετύχομεν ἀναγνόντες ἐν τοῖς κανον:- “ ΣΗ Et post nonna!la: Quapropter, ebarissimi, non a nobis exspertetis audire, quæ tunc noluit Dominus discipulis dicere, quia nondum poterantika portare: sed potius in cha” ritate proficite, quæ diffunditor in cordibus vestris per Spiritum sanetum, qui datus est vol:is, nt spiritu ferrentes, et spiritualia diligentes, spirita!en lucem spiritalemque vocem, quam carnales et animales homines ferre non possunt, non aliquo signo corpo. ralibus oculis apparente, nec aliquo sono corporalibus auribus instrepente, sed interiore conspecia et auditu nosse possitis. Non enim diligitur quod pu nitus ignoratur, sed cum diligitur, quod ex quantukcunque parte cognoscitur, ipsa efficitur dilectione, ut melius et plenius cognoscatur. Si ergo in charitate proficiatis, quam diffundit in cordibus Spiritus sanctns, ‹Docebit vos omnem veritatem;» vel, sicut ali codices habent, ‹ Dedncet vos in omni veritate. Unde dictum est: «Deduc me, Domine, in via tus, et ambulabo in veritate tua. › Sic fiet, ut non a doctoribus exterioribus illa discatis, quæ noluit Dominus tunc dicere, sed sitis omnes docibiles Đeo: ut ca i¡ sa, quæ per lectiones atque sern:0nes extrinsecus adhibitos didicistis, et credidistis de natura Dei non corporea, nec loco aliquo incluκοῖς καὶ ἀξιώματι βεβαιωθείσι βιβλίοις, καὶ μετά τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασιν τοῦ Χριστοῦ γραφείο», οὐκ ἂν ἤρκεσε τοῦτ' ἀναγνῶναι, εἰ μὴ καὶ τοῦτ' αὐτίθε πρὸς τοῖς μαθηταῖς εἰπεῖν οὐκ ἠθέλησεν, ὅτι μηδ Αδύναντο βαστάζειν ἐκεῖνα. Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· Οθεν, ἀγαπητοί, μὴ παρ' ἡμῶν ἀναμένετε ταῦτ' ἀκοῦσαι, ἅπερ ὁ Κύριος τότε τοῖς μαθηταῖς εἰπεῖν παρητήσατο, ἀλλὰ μᾶλλον ἐν τῇ ἀγάπῃ προκήπτετο, τῇ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τοῦ δοθέντος ἡμῖν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν χεομένῃ, ἵνα τῷ πνεύματι ζέον τες, καὶ τῶν πνευματικῶν ἐρῶντες, πνευματικής ὑγείας καὶ πνευματικῆς διδασκαλίας, Συνηθῆτε γνῶναι τὰ παρὰ τῶν ψυχικῶν ἀνθρώπων βαστά ζεσθαι μὴ δυνάμενα, οὐ σημείοις ἔξωθεν τοῖς σου ματικοῖς ὀφθαλμοῖς φαινόμενα, οὐδέ τισιν έχεις τοῖς σωματικοῖς ὠσὶν ἐνηχούμενα, ἀλλὰ τῇ ἔνδον ὄψει καὶ ἀκοῇ. Οὐ γὰρ ἂν φιληθείη τὸ παντελώς ἀγνοούμενον, ἀλλ' ὅταν ἀμηγέπη γινώσκηται τὸ φιλούμενον, αὐτῇ τῇ ἀγάπῃ συμβαίνει καὶ πλέον ἐκεῖνο καὶ βέλτιον γινώσκεσθαι. "Αν τοίνυν, ὅπερ ἔφην, ἐν τῇ ἀγάπῃ προκόπτητε, ἣν ἐν ταῖς καρι δίαις ἡμῶν ἐκχεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, αὐτὸ διδάξει ὑμᾶς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν. Η καθὼς ἐν ἄλλοις βι βλίοις εὑρίσκεται; ε ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν.» Οθεν εἴρηται·. Οδήγησόν με, Κύριε, ἐν τῇ ὁδῷ σου, καὶ πορεύσομαι ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου.. Καὶ οὕτως ὑμῖν συμβήσεται οὐ παρὰ τῶν ἔξωθεν διδασκάλων ὑμᾶς ἐκεῖνα μαθεῖν, ἅπερ ὁ Κύριος εἰπεῖν οὐκ ἠθέλησεν, ἀλλὰ γενέσθαι διδακτοὺς το Θεῷ, ἵν᾿ ἅπερ δι' ἀναγνώσεως καὶ λίγων ἔξωθεν προσενεχθέντων ἐμάθετε, καὶ πεπιστεύκατα περὶ τῆς ἀσωμάτου φύσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ μηδενὶ τύπω

sa, nec per linita spatia focorum, quasi mole dis- per cbaritatem Spiritus, dicens:. Docebit vos tenta, sed ubique tota, et perfecta, et infinita sine nitoribus colorum, sine figuris lincamentorum, sine notis litterarum, sine serie syllabarum, ips: mente conspicere ac perspicere valeatis. Ecce dixi aliquid, quod forte ind. sit, et tamen accepistis, et non solum ferre potuistis, verum etiam libenter audistis. Sed ille Magister interior, qui cum adhuc discipulis exterius foqueretur, ait: «Adhuc mul'a habeo vobis dicere, sed non potestis portare mido, › si vellet nobis id quod de incorporea Dei natura dixi, intrinsecus it: dicere, sint sanctis augelis dicit, qui semper vident faciem Patris, nondum ea portare possemus. Proinde quod ait: «Docebit vos omnem veritatem;» vel: • Deducet vos iu omni veritate, › non arbitror in hac vita in cujusquam mente posse compleri. Quis enim vivens in boc corpore, quod corrumpitur, et aggravat animam, possil omnem cognoscere veritatem, cum dicat Apostolus:. Ex parte scimus?, Sed quia per Spiritum sanctum fit, unde nunc pignus accepimus, ut ad ipsam quoque plenitudinem veniamus, de qua idem dicit Apostolus: ‹ Tunc autem facie ad faciem: a et:. Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicnt et cognitus sum; › non quod in bac vita, sed totum, quod usque ad illam perfectiovem futurum est, quam nobis Dominus promisit, omnem veritatem,» vel: • Delucet vos in omni veritate.» Quæ cum ita sint, dilectissimi, moneo vos in charitate Christi, ut seductores caveatis impuros, et obscen:e turpitudinis sectas, de quibus ait Apostolus: «Quæ antem occulte fiunt ah istis, turpe est et dicere; > ne cum horrendas immunditias docere cœperint, quas humanæ arres qualescuuque sint portare non possunt, dicant ipsa esse, quæ Dominus ait: ‹ Adhne multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, et per Spiritum sanctum asserant fieri, ut possint illa immunda et nefandla portari. Alia sunt mala, quæ portare non potest qualiscunque pudor humanus, et alia sunt bona, que portare non potest parvus sensus humanus. Ista fiunt corporibus impudicis, illa remota sunt a corporibus universis, hoc impura carne committitur, illud pura mente vix cernitur. Renovamini ergo Spiritu mentis vestra. et intelligite, quæ sit voluntas Dei, quod bonum, et beneplacitum, et perfectum est, ut in charitate radicati et fundati possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quæ sit longitudo, latitudo, altitudo, et profundum, cognoscere etiam supereminentem scientiæ charitatem Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. Isto enim mo:lo vos docebit Spiritus sanctus omnem veritatem, cum magis magis - que diffundet in cordibus vestris charitatem. περιεχομένης, μήτ' ἀπείροις διαστήμασι τόπων, ο Πνεύματος, λέγων ο Διδάξει ὑμᾶς πᾶσαν τὴν ἀλη ὥσπερ τι μέγεθος διατεταμένης, ἀλλὰ πανταχού δνης, τελείας καὶ ἀπείρου, ἄνευ χρωμάτων αὐγῆς, ἄνευ σχημάτων γραμμικών, ἄνευ σημείων γραμ μάτων, ἄνευ ὑφῆς συλλαβών, αὐτῇ τῇ διανοία και τοπτεύειν καὶ νοεῖν δυνηθῆτε. Ἰδοὺ εἶπον ὑμῖν τι, ὅπως ἐκεῖθεν ὅν, καὶ ὅμως τοῦτο δεξάμενοι, οὐ μή τον βαστάζειν δεδύνησθε, ἀλλὰ καὶ ἡδέως ἠκούσατε. Αλλ' εἴπερ ὁ ἔνδον ἐκεῖνος διδάσκαλος, ὃς τοῖς μας θηταῖ; ἔξωθεν ἔτι διαλεγόμενος, ε Πολλά, εἶπεν, ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι † θέλησεν ὑμῖν ἔνδοθεν οὕτω διαλεχθήναι, περὶ ἧς εἶπον ἀσωμάτου φύσεως τοῦ Θεοῦ, ὥσπερ τοῖς ἁγίοις ἐγγέλοις φησίν, οἳ διὰ παντὸς βλέπους: τὸ πρόσω· πον τοῦ Πατρὸς, οὐκ ἂν ἡδυνήθημεν τὴν διδασκαΣαν βαστάσαι. "Οθεν ὅ φησι, ο Διδάξει ὑμᾶς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, ο ή, ε οδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν αλήθειαν, ο ήκιστα νομίζω κατὰ τὴν παρόντα βίον ἐν διανοίᾳ τινὸς δύνασθαι πληρωθῆναι. Τίς γὰρ ἐν τῷ φθαρτῷ τούτῳ σώματι ζῶν, καὶ βαρύνοντι τὴν ψυχὴν, πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν δυνήσεται γνῶναι, τοῦ Αποστόλου λέγοντος, ο Εκ μέρους γινώσκομεν; ο ἀλλὰ τοῦτο εἴρηται, ὅτι διὰ Πνεύματος ἁγίου γίνεται, οὗ νῦν τὴν ἀῤῥαβῶνα λαμβάνομεν, ὡς καὶ ἐπ' αὐτήν ποτε τὴν τελειότητα ἀφικέσθαι, περὶ ἦς 5 αὐτὸς Απόστολος λέγει·. Τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον ο και, «Νῦν γινώσκω ἐκ μέρους, τότε δὲ ἐπιγνώσομαι καθὼς καὶ ἐπεγνώσθην, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τοσοῦτον ζωῇ, ἀλλ' ἐν τῇ μελλούσῃ τελειότητι, ἣν ὁ Κύριος υπέσχετο δι' ἀγάπης του ་ θειαν.» *, «Οδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθεια". Απερ ἐπείπερ οὕτως ἔχει, φίλτατοι, ὑμῖν ἐν τῇ ἀγάπῃ τοῦ Χριστοῦ παραινεῖ τοὺς ἀκαθάρτους ἀπα τεώνας φυλάττεσθαι, καὶ τὰς αἰσχύνης αἱρέσεις. περὶ ὧν φησιν ὁ ᾿Απόστολος· «Τὰ γὰρ κρυφή ἀπ' αὐτῶν γινόμενα αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγειν· ο ἵνα μὴ τὰς ἀποτροπαίους ἀκαθαρσίας διδάσκειν ἀρχής μενοι, ἂς ἀνθρώπιναι ἀκοπὶ, οἷαι ἂν ὦσι, βαστάζειν ἀδυνατοῦσε, λέγωσι ταῦτα εἶναι ἐκεῖνα, περὶ ὧν Κύριος έφησε· «Πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι, ο καὶ Πνεύματι ἁγίῳ δι σχυρίζονται γίνεσθαι, δυνατὸν εἶναι τὸ ἀνόσια ἐκεῖνα βαστάζεσθαι, καὶ ἄκαθαρτα. Εἰσὶ μὲν γὰρ τι α κακά, ἃ φέρειν ἀδυνατεῖ καὶ ἡ τυχοῦσα τῶν ἀνθρώ πων αἰδώ;· εἰσὶ δέ τινα ἀγαθὰ, ἅπερ ἀνθρωπίνη γνῶσις μικρὰ φέρειν οὐ δύναται. Ταῦτα ἐν τοῖ; ἀναιδέσι σώμασι γίνονται· ἐκεῖνα πάρει πάντων πόρξω σωμάτων εἰσ!. Ταῦτα ἐν μένῃ τελεῖται τῇ σαρκί· ἐκεῖνα μόλις ὁρᾶται καὶ καθαρα διανοίᾳ. ᾿Ανακαι νίζεσθε τοίνυν τῷ πνεύματι τοῦ νοὸς ὑμῶν, καὶ κατανοεῖτε τί τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγαθὸν καὶ εὐαρέστον καὶ τέλειον· ἵνα ἐν τῇ ἀγάπῃ ἐῤῥιζωμέν νοι, καὶ τεθεμελιωμένοι, δύνησθε μετὰ πάντων τῶν ἁγίων καταλαβεῖν, τί τὸ μῆκος, καὶ ὕψος, καὶ πλά τος, καὶ βάθος, γνῶναι τί τὸ ὑπερέχον τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ· ἵνα πληρωθῆτε παντὶ πληρώματι τοῦ Θεοῦ· οὕτω γὰρ ὑμᾶς διδάξει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, ὅταν μᾶλλον καὶ μᾶλλον ἐκχέῃ τὴν ἀγάπην ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν.

INCERTI EX AUGUSTINO IN JOANNEM Τ Ex Tractatu XCIX, super illis verbis: Non enim lo- ore suo: et Jesus Christus dicit: • Meus cibus quetur a semetipso, sed quæcunque audiet loquetur. de quibus circa medium hæc alt: Cum igitur Spiritus sanctus nulla susceptione hominis sit homo factus, nulla susceptione angeli sit angelus factus, nulla susceptione cujuscunque creature creatura sit factus, quomodo de illo intetligendum est, quod Dominus ait: Non enim loquetur a semetipso, sed quæcunque audiet loquetur? › Ardua quæstio, nimis ardua. Ipse adsit Spiritus, ut saltem, sicut eam cogitare possumus, sie eloqui possimus, ac sic ad intelligentiam vestram pro mei moduli facultate perveniam. Prius itaque nosse debetis, et intelligere quod potestis, credere autem quod intelligere nondum potestis, in ea substantia, quæ Deus est, non quasi per corporis molem sensus locis propriis distributos, sicut in carne mortali animalium alibi est visus, alibi andi - tus, alibi gustus, alibi olfactus, per totum autem actus. Absit hoc credere in illa incorporea immutabilique natura! Audire ergo ibi et videre, unum est. Dicitur et olfactus in Deo; unde dicit Apostolus: e Sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem snavitatis.» Et gustus intelligi potest, secundum quem Deus, et odit amaricantes, et nec frigidos, nec calidos, seu tepidos evomit ex Ἐκ τοῦ κθ' λόγου, εξηγούμενος ἐκεῖνο τὸ δητόν· Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσῃ λαλήσει, περί που τα μέσα της Γ' πραγματείας οὕτω φησίν· Ἐπεὶ τοίνυν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐδὲ μια προσλήψει φύσεως ἀνθρωπίνης γέγονεν ἄνθρωπος, οὐδὲ μια προσλήψει ἀγγέλου γέγονεν ἄγγελος, οὐδὲ μιᾷ προσλήψει κτίσματος γέγονε κτίσμα, πῶς περὶ ἐκεῖ του τὸ παρὰ τοῦ Κυρίου ῥηθὲν νοηθήσεται·. Οὐ νὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἀλλ᾽ ὅσα ἂν ἀκούσῃ λαλήσει; ο Μέγα τὸ ζήτημα, καὶ πάνυ μέγα. Αὐτὸ παρείη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἵνα τουλάχιστον οὕτως εἰπεῖν αὐτὸ δυνηθῶμεν, όν τρόπον λογίσασθαι δε δυνήμεθα, καὶ οὕτω κατὰ τὴν ἐμὴν εὐτελῆ ταύτην δύναμιν ἐπὶ τὴν ὑμετέραν νόησιν δυνηθήναι διαδι βάσαι. Πρῶτον τοίνυν γινώσκειν ὠφείλετε, καὶ νοεῖν δύνασθε, πιστεύειν δὲ οἱ νοεῖν οὐχ οἷοί τε ὄντες ἐν τῇ οὐσίᾳ ἐκείνῃ, ἥτις ἐστὶν ὁ Θεὸς, οὐχ ὥσπερ ἐν μεγέθει σωματος αἰσθήσεις ἰδίοις τόποις διανεμη μένας, ὥσπερ ἐν τοῖς τῶν ζώων σώμασιν ἀλλαχοῦ. μὲν ἔστιν ὄψις, ἀλλαχοῦ δὲ ἀκοὴ, ὡσαύτως δὲ καὶ γεῦσις καὶ ἔσφρησις, πανταχοῦ δὲ ἀφή. Μὴ γένοιτο τοῦτο πιστεῦσαι τινὰ περὶ τὴν ἀσώματον φύσιν ἐκείνην καὶ ἀμετάβλητον. Ἐκεῖ τοίνυν τὸ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν ἐν ἐστι καὶ ταυτόν. Λέγεται καὶ ὄσφρησις ἐπὶ Θεοῦ, ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος, ο Ωσπερ καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς, καὶ παρέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν προσφορὰν καὶ θυσίαν τῷ Θεῷ εἰς ὀσμὴν εὐωδία:. ο 'Αλλὰ καὶ γεῦσιν ἐκεῖ νοεῖν δυνατόν, καθ᾿ ἣν ὁ Θεὸς μισεῖ τοὺς παραπικραίνοντας, καὶ τοὺς μήτε ψυχρούς, μήτε θερμούς, ἀλλὰ χλιαρούς est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me. › Est etiam tactus ille divinus, unde dicit Sponsa de Spon80: Sinistra ejus sub capite meo, et dextera illius complectitur me. Non sunt hæc in Deo per diversa corporis toca. Cum enim dicitur scire, ibi sunt omnia; et videre, et adulire, et olfacere, et gustare, et langere, siue ulla ejus mutatione substantiæ, sine ulla mole, quæ in alia parte major, in alla minor, etiam in sensibus fal. senibus] puerili errore cogitatur, quando Deus sic cogitatur. Neo mireris, quod ineffabilis Dei scientia, qua novit omnia, per varios humanæ locutionis modos omnium istorum corporalium sensuum nominibus nuncupatur: cum et ipsa mens nostra, hoc est homo interior, cui uniformiter scienti per hos quinque, veluti nuntios corporis diversa nuntiantur, quando immutabilem veritatem intelligit, eligit, diligit, et lumen videt, de quo dicitur: Erat lumen verum; et Verbum audit, de quo dicitur: «Post odorem unguentorum tuorum currimus; et fontem bibit, de quo dicitur, & Mihi autem adhærere Deo bonum. est;» non aliud, atque aliud, sed una intelligentia. tot sensuum nominibus nuncupatur. Cum ergo de Spiritu saneto dicitur: «Non enim loquetur a semetipso, sed quæcunque audiet, loquetur, › multo. magis ibi simplex natura, ubi verissime simplex ἐξεμεῖ τοῦ στόματος αὐτοῦ. Καὶ ὁ Σωτήρ φησιν, Εμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. › Εστι καὶ ἀφὴ θεία, ὅθεν ἡ νύμφη περὶ τοῦ νυμφίου φησίν· «Ἡ ἀριστερὰ αὐτοῦ ὑπὲρ τὴν κεφαλήν μου, καὶ τῇ δεξιᾷ περιλαμβάνει με Αλλ' αὐτὰ πάντα οὐκ εἰσὶν ἐν τῷ Θεῷ ἐν διαφόροις τοῦ σώματος χώραις. "Οταν γὰρ λέγηται γινώσκειν αὐτὸν, ἐκεῖ πάντα ταῦτά εἰσι, καὶ τὸ ὁρᾷν, καὶ τὸ ἀκούειν, καὶ ὀσφραίνεσθαι, καὶ γεύεσθαι, καὶ ἄπτεσθαι ἄνευ τινὸς μεταβολῆς τῆς οὐσίας ἐκείνης. ἄνευ μεγέθους, ὅπερ ἄλλοθι μὲν μείζον, ἄλλοθι δὲ ἔλαττον, κάν ταῖς αἰσθήσεσι ἐν ἄλλῳ, κάν τοῖς γέρουσι] παιδικῇ διανοίς νοῆται, ὅταν οὕτω λογίζη ται περὶ Θεοῦ. Μὴ θαυμάσῃς δὲ εἰ διαφόροις τρό ποις ἀνθρωπίνης φωνῆς ἡ ἄῤῥητος τοῦ Θεοῦ ἐπισ στήμη, ᾗ πάντα οἶδε, πᾶσι τοῖς τῶν ἀνθρώπων αἱ σθήσεων τρόποις κατονομάζεται, ἐπεὶ καὶ αὐτὴ ἡ ἡμετέρα διάνοια, ὁ ἐντὸς ἄνθρωπος δηλονότι, τινι μονοειδῶς ἐπισταμένῳ διὰ τῶν πέντε τούτων αισθή σεων, ὥσπερ διά τινων ἀγγέλων σωματικῶν, πάντα σημαίνεται, τοσούτοις αἰσθήσεων ὀνόμασιν όνομάζεται· οὐκ ἄλλῳ καὶ ἄλλῳ, ἀλλὰ μια νοήσει, ὅταν τὴν ἀμετάβλητον ἀλήθειαν ἐκείνην ὁρᾷ, αἱρῆται, ἀγαπᾷ, ὁρᾷ τὸ φῶς, περὶ οὗ λέγεται, «"Ην τὸ φῶ; τὸ ἀληθινόν, ο καὶ ἀκούῃ τὸν λόγον, περὶ οὗ εἴρηται, • Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος,» καὶ δέχηται τὴν ὀσμὴν, περὶ ἧς εἴρηται, ο Οπίσω τῆς ἐσμῆς τῶν μύρων σου δραμούμεθα, πίνῃ τῆς πηγῆς, περὶ ἧς γέν γραπται, ο Παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς·, ἀπολαύῃ τῆς ἀφῆς, περὶ ἧς λέγεται, ο Ἐμοὶ δὲ τὸ προσκολλᾶσθαι τῷ Κυρίῳ ἀγαθόν ἐστιν. 3 Όταν τοίνυν περὶ τοῦ

est, et intelligenda est, vel credenda, que longe illic intersit inter procedere et nasci, et longum est lateque naturam nostræ mentis excedit. Mutabilis quippe est mens nostra, quæ percipit discendo quod nesciebat, et amittit dediscendo, quod sciebat: et veri similitudine fallitur, ut pro vero approbet falsum, et obscuritate sua, quasi quibusdam tenebris impeditur, ne perveniat ad verum: et ideo non est ista substantia verissime simplex, cui non hoc est esse quoi est nosse; potest enim esse, nec mosse. At illa divina non potest, quia id, quod habet est. Ac pro hoc non sic habet scientiam, ut aliud illi sit scientia, qua scit, aliud essentia, qua est; sed utrumque unum est. Nec utrumque dicendum est, quod simpliciter unum est, sicut habet Pater vitam in semetipso, nec aliud est ipse quam vita, quæ in ipso est; et de fit Filio habere vitam in semetipso, hoc est, genuit Filium, qui et ipse vita esset; sic itaque debemus accipere, quod de Spiritu sancto dictum est: «Non enim loquetur a seinetipso, sed quæcunque audiet loquetur, › ut intelligamus non eum esse a semetipso; Pater quippe so!us de alio non est. Nam et Filius de Patre natus est; et Spiritus de Patre procedit. Pater autem nec natus est de alio, nec procedit. Nec ideo sane aliqua dispari - litas in summa illa Trinitate cogitationi occurrat humanæ; nam, et Filius ei de quo natus est, et Spiritus sanctus ei de quo procedit, æqualis est. Quid autem Πνεύματος τοῦ ἁγίου λέγηται, «Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσῃ λαλήσει, ο πολλῷς μᾶλλον ἐκεῖ δεῖ νοεῖν ἁπλῆν φύσιν, ὅπου ἀληθέστατα ἁπλῆν ἢ νοεῖν ἢ πιστεύειν χρή, ἐπ' ἄπειρον μῆκος καὶ πλάτος τὴν τῆς ἡμετέρας διανοίας υπερβαίνου σαν φύσιν. Μεταβ ητὴ γάρ ἐστιν ἡ ἡμετέρα διάνοια, ἐπεὶ μανθάνουσα δέχεται ὁ ἡγνόει, καὶ ἀπομανθά νουσα ἀπώλεσεν 8 ἠπίστατο, καὶ τοῦ ἀληθοῦς ὁμοιότητι σφάλλεται· ὡς ἀντὶ τῶν ἀληθῶν τοῖς ψεύδεσι συντίθεται, καὶ τῇ ἑαυτῆς ἀμαυρότητι, ὥσπερ τιν σκότει πρὸς τὸ ἀληθὲς ἀφικέσθαι κωλυομένη. "Οθεν ἀληθέστατα οὐκ ἔστιν ἁπλῆ οὐσία ἐκείνη, ᾗ μὴ ἔστιν ὅπερ τὸ εἶναι τοῦτο καὶ τὸ γινώσκειν. Δύνατα: γὰρ εἶναι καὶ μὴ νοεῖν. Τὴν δὲ θείαν ἐκείνην ἀδύνατον οὕτως εἶναι· δ γὰρ ἔχει, τοῦτο καὶ ἔστι. Κάντεῦθεν οὐχ οὕτως ἔχει τὴν ἐπιστήμην, ὥσθ' ἕτερον ἐκείνῃ τὴν ἐπιστήμην, ᾗ ἐπίστασθαι εἶναι, καὶ ἕτερον τὴν οὐσίαν ᾗ ἐστιν. Αλλ' ἑκάτερον ἐκεῖ ἕν, μᾶλλον δὲ οὐδ᾽ ἑκάτερον αὐτόθι λέγεσθαι δεῖ, ἔνθα ἁπλῶς ἔν ἐστιν· ὥσπερ τοίνυν ὁ Πατήρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, καὶ οὐχ ἕτερόν ἐστιν αὐτὸς ἢ ἡ ἐν αὐτῷ οὖσα ζωή, οὕτως ἔδωκε καὶ τῷ Υἱῷ ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ, του τέστι γεγέννηκεν Υἱὸν καὶ αὐτὸν ὄντα ζωήν. Οὕτω τοίνυν ὀφείλομεν λαμβάνειν καὶ τὸ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ειρημένον·. Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἀλλ᾽ ὅσα ἂν ἀκούσῃ λαλήσει, ο ἵν᾿ ἐκεῖνο νοῶμεν, μὴ ἀφ' ἑαυτοῦ εἶναι. Ὁ μὲν γὰρ Πατήρ μόνος οὐκ ἔστι παρ' ἄλλου· καὶ γὰρ καὶ ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς γεγέννηται, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται. Ο δὲ Πατὴρ οὔτ᾽ ἄλ λων ἔαχα γεννήτορα, οὔτ᾽ ἐκπορεύεται παρ' ἑτέρου. quarendo disserere, et temerarium, cum disserueris, definire: quia hoc, et menti uteunque conprehendere, et si qnid forte mens inde comprehenderit, linguæ difficillimum est explicare, quantuslibet præsit doctor, quantuslibet adsit auditor. Non ergo 10quetur a semetipso, quia non est a semetipso, sed quæcunque auliet loquetur. Ab illo audiet a quo procedit. Aulire illi scire est, scire vero esse, sicut superius disputatum est. Quia ergonon est a semetipsa, sed ab illo a quo procedit, a quo illi est essentia, ab illo scientia, ab illo igitur audientia, quod nihil est aliud, quam scientia. Nec moveat, quod verbum futuri temporis positum est. Non enim dictum est, Quæcunque audivit, aut Quæcunque audit, sed: Quaecun que audiet loquetur; illa quippe audientia sempiternum est, quia sempiterna scientia. In eo autem quod sempiternum est, sine initio, et sine fine, cujuslibet temporis verbum ponatur, sive præteriti, sive præsentis, sive futuri, non mendaciter ponitur. Quanvis enim natura illa iminutabilis, et ineffabilis, non recipiat fuit, et erit, sed tantum est, ipsa enim veracior est, quia mutari non potest, et ideo illi tantum convenerat dicere: • Fgo sum, qui sum: el: • Dices tiliis Israel: Qui est, misit me ad voς; tamen propter mutabilitatem temporum, in quibus versatur nostra mortalitas, et nostra mutabilitas, Οὐ μὴν διὰ τοῦτό τις ἀνισότης ἐν τῇ ἄκρᾳ ἐκείνῃ Τριάδι τοῖσδε ἀνθρωπίνοις λογισμοῖς συναντάτων καὶ γὰρ καὶ ὁ Υἱὸς τῷ ἐξ οὗ γεγέννηται, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῷ παρ' οὗ ἐκπορεύεται, ἴσοι εἰσί. Τί δὲ ἐκεῖ διαφέρει τὴ γεννᾶσθαι καὶ ἐκπορεύεσθαι καὶ μακρόν ἐστι ζητοῦντα σαφηνίζειν, καὶ προπε τὲς διορίζεσθαι. Τοῦτο γὰρ καὶ τῇ διανοίᾳ καταλα βεῖν ἀμηγέπη, καὶ εἰ τί ποτ᾽ ἴσως ἡ διάνοια ἔγνω, δυσχερέστατον ἀνελίττειν τῇ γλώττη, κἂν ἐφησαν οὖν τῆς περὶ ταῦτα τριβῆς ἢ ὁ διδάσκαλος προήλ θεν, ἢ ὁ ἀκροατής έπηται. Οὐ τοίνυν ἀφ' ἑαυτοῦ λαλεῖ, ὅτι ἀφ' ἑαυτοῦ οὐκ ἔστιν, ἀλλ' ὅτα ἂν ἀκούσῃ, λαλήσει. Παρ' ἐκείνου ἀκούσει παρ᾽ οὗ ἐκπορεύε ται. ᾿Ακούειν ἐκείνῳ τὸ γινώσκειν ἐστί. Γινώσκειν δὲ τὸ εἶναι, ὥσπερ ἀνωτέρω διειλέγμεθα. Ἐπεὶ τοίνυν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐκ ἔστιν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ᾽ ἀπ᾽ ἐκείνου παρ' οὗ ἐκπορεύεται, παρ᾽ οὗ ἐστιν ἐκείνῳ ἡ ὕπαρξις, παρ᾽ ἐκείνου καὶ ἡ γνῶσις, παρ' ἐκείνου τοίνυν καὶ ἡ ἀκρόασις, ἥτις οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ ἡ γνῶσις. Μη ταραττέτω δὲ ὑμᾶς, ὅτιπερ ἐνταῦθα κεῖται ῥῆμα μέλλοντος χρόνου. Οὐ γὰρ εἴρηται, "Οσα ἤκουσεν, ή, "Οσα ἀκούει, ἀλλ', Όσα ἂν ἀκούσῃ, λαλήσει. Εκείνη γὰρ ἡ ἀκρόασις αιωνία ἐστὶν, ἐπεὶ καὶ ἡ γνῶσις αἰωνία. Ἐν δὲ τῷ ἄνευ ἀρχῆς καὶ τέλους αἰωνίῳ ὅπερ ἂν ῥῆμα χρόνου ῥηθείη, είτε παρῳχημένου, εἴτε ἐνεστῶτος, εἴτε καὶ μέλλοντος, οὐ ψευδῶς τοῦτο εἰρήσεται. Εἰ γὰρ ἡ ἀμετάβλητος καὶ ἄῤῥητος ἐκείνη φύσις οὐ δέχεται τὸ ἦν, καὶ τὸ ἔσται, ἀλλὰ μόνον τὸ ἐστὶν, αὕτη γὰρ ἀληθῶς ἐστὶν, ὅτι ἀμεταβλητός ἐστιν, καὶ διὰ τοῦτο· ἐκείνῃ λέγειν ἁρμόζει, «Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν,» και,

INCERTI EX AUGUSTINO IN JOANNEM ' non mendaciter dicimus, et fuit, et erit, et est; significaret Ecclesiau.; mosque addilit, e et unus fuit in præteritis sæculis, est in præsentibus, erit în futuris; fuit, quia nunquam defuit; erit, quia nunquam deerit; est, quia semper est. Neque enim velut qui jam non sit cum præteritis occidit, aut cum præsentibus, velut qui non maneat, labitur, aut cuth futuris, velut qui non fuerat, orietur. Proinde cum secundum volumina temporum locutio humana variatur, qui per nulla deesse potuit, ant Bo'est, aut poterit tempora, vera de illo dicantur cujuslibet temporis verba. Semper itaque audit Spiritus san tus, quia semper scil. Ergo et scivit, et scit, et sciet. Ac per hoc et audivit, et audit, et audiet; quia sicut jam diximus, hoc est illi audire, quod scire; et scire illi hoc est quod esse. Ab illo igitur audivit, audit, et andiet a quo est: ab illo est, a quo prece 'it. llic aliquis fotisan quaerat, utrun et a Filio, procedat Suirits sanctus. Filius enin solius Patris est Filius; et Pater solius Filii est Pater: Spiritus autem s'nctus non est unius eorum Spiritus, sed amboram. Habes ipsum Dominum dicentem: • Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur iu vobis, Hales et Aposto Jum: «Misit Deus, inquit, Spiritum Filii sui in corda vestra.» Nunquit, duo sunt, alius Patris, alius filii? Absit! Unum enim corpus, o ait, cum • Τάδε ἐρεῖς τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ· Ὁ ὢν ἀπέσταλκέ με πρὸς ὑμᾶς· ν αλλ' ὅμως διὰ τὴν τῶν χρόνων μετ ταβολήν, οὐ ψευδώς λέγομεν καὶ τὸ ἦν, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται, ἐν ᾗ στρέφεται ἡ ἡμετέρα θνητότης καὶ μεταβολή· ἦν ἐν τοῖς παρελθοῦσιν αἰῶσιν, ἔστιν ἐν τοῖς παροῦσιν, ἔσται ἐν τοῖς μέλλουσιν· ἦν, ὅτι μηδές τοτ' ἀπῆν· ἔσται, ὅτι μηδέποτ' ἀπέσται· ἔστιν, ὅτι ἀεὶ ἐστιν. Οὐδὲ γὰρ ὡς ἂν ἤδη μὴ ὢν μετὰ τῶν παρωχημένων λήγει, ἡ μετὰ τῶν παρόντων, ὡς ἂν μὴ μένων ῥεῖ, ἢ μετὰ τῶν μελλόντων, ὡς ἂν μὴ πρότερον ὢν ἀνίσχει. Ὅθεν ἐπεὶ κατὰ τὰς τῶν χρόνων περιδρομὰς ἡ ἀνθρωπίνη ποικίλλεται διά λεξις, ὁ κατὰ μηδένα χρόνον ἢ δεδυνημένος, ἢ δυνάμενος, ἢ δυνησόμενος ἀπεῖναι, ἀληθῶς ἔχει κατη γορούμενα πάντων τῶν χρόνων τὰ ῥήματα. Αεὶ τοίνυν ἀκούει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἀεὶ γὰρ οἶδεν. Ωστε καὶ οἶδε, καὶ ᾔδει, καὶ εἴσεται, καὶ διὰ τοῦτο ἀκήκος, καὶ ἀκούει. καὶ ἀκούσεται· ἐπεί, καθὼς ἔφημεν ἤδη, τοῦτ' ἐστὶν ἐκείνῳ τὸ ἀκούειν ὅπερ τὸ εἰδέναι, καὶ τὸ εἰδέναι ὅπερ τὸ εἶναι; Παρ' ἐκείνου τοίνυν ἀκήκοεν, ἀκούει, καὶ ἀκούσεται παρ' οὗ Spiritus.» Et vide quomodo ille impleat Trinitatem: ‹ Sicut vocati estis, inquit, in una spe vocationis vestra; unus Dominus. Hic utique Christum intelligi voluit. Restat, ut etiam Patrem nominet. Sequitur ergo: Una fides, nunm baptisma, unus Deus, et Pater omnium, qui super ommes, et per omnia et in omnibus nobis. › Cum ergo, sicut unus Pater, et unus Dominus, id est Filims, ita sit et unus Spiritus sanctus, profecto amborum. est, sicut ipse Christus Jesus dixit: c Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis. Et dicit Apostolus: e Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra. Habes et alio loco eumdem Apostolum dicentem: ‹ Si autem Spíritus ejus, qui suscitavit Jesum ex mortuis, habitat in vobis. Hic utique Spirium Patris intelligi voluit. De quo tamen alio loco dicit: «Quisquis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus, › El multa alia sunt testimonia, quibus hoc evidenter ostenditur, et Patris, et Filii, ipsut " esse Spiritum, qui in Trinitate dicitur Spiritus sanctus. Nec ob aliud existimo ipsum vocari proprie Spiritum, cum etiam si de singulis interrogemur, non possimus nisi Patrem et Filium dicere, quoníam Spiritus est Deus, id est, non corpus est Deus, sed Spiritus, Quod ergo communiter vocantur et singuli, hoc proprie vocari oportuit eum qui non est unus eorum, ' αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν.» Αλλ᾽ ἄρα μὴ δύο εἰσὶν, ἕτερον τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα, καὶ ἕτερον τὴ τοῦ Υἱοῦ; Μὴ γένοιτο! • "Εν γὰρ εἰπὼν σῶμα, ο ὅτε τὴν Ἐκκλησίαν ἐδήλου, εὐθὺς προστίθησι, • Καὶ ἐν Πνεῦμα, ο Καὶ θεάσασθε πῶς ἐκεῖ συμπληροί τὴν Τριάδα. «Ωσπερ ἐκλήθητε, φησίν, ἐν μια ελπίδι τῆς κλήσεως ὑμῶν, εἰς Κύριος.» Ένα ταῦθα σαφῶς τὸν Χριστὸν νοεῖσθαι ἠθέλησε. Λεί πεται λοιπὸν ὀνομάσαι καὶ τὸν Πατέρα. Επάγει τοίνυν, ο Μία πίστις, εν βάπτισμα, εἷς Θεὸς καὶ Πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων καὶ ἐν πᾶσιν. ν Ἐπεὶ τοίνυν ὥσπερ εἴς Πατήρ, καὶ εἷς Κύριος, τουτέστιν Υιός, οὕτω εἴη καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον, ἀναμφιβόλοις ἀμφοτέρων ἐστίν· ὥσπερ ὅταν αὐτὸς μὲν ὁ Χριστὸς Ἰησοῦς λέγῃ. 4 Τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν, τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν ο ὁ δὲ Απόστολος λέγει, «Απέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν.» Εχεις ἑτέρωθι τὸν αὐτὸν Ἀπόστο λον λέγοντα· «Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμα τοῦ ἐγείραντος Ἰησοῦν ἐκ νεκρῶν οἰκεῖ ἐν ὑμῖν·, ἐνταῦθα πάντως τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς νοεῖσθαι ἠθέλησεν. 'Αλλ ἐστι παρ' ἐκείνου ἐστὶ παρ' οὗ ἐκπορεύεται. ὅμως ἐν ἑτέρῳ τόπῳ περὶ τούτου φησίν· ο Εἰ δέ τις Ἐνταῦθα τοίνυν ἴσως ζητεί τις, Πότερον καὶ παρὰ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Ο γὰρ Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. ὁ Πολλαὶ δὲ καὶ ἕτεραί εἰσι μαρτυρίαι, δι' ὧν ἀρι δήλως δείκνυται τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ εἶναι τὸ Πνεῦμα, ὅπερ ἐν τῇ Τριάδι λέγεται Πνεύμα Άγιον. Καὶ οὐ δι' ἕτερον δε νομίζω Πνεῦμα τοῦτο κεκλής σθαι, ὅπερ καὶ ἐφ' ἑκάστου ερωτώμενοι οὐ δυν ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸ; σήμεθα, μὴ καὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν εἰπεῖν γιας μόνου τοῦ Πατρός ἐστιν Υἱὸς, καὶ ὁ Πατήρ μόνου τοῦ Υἱοῦ Πατήρ ἐστι· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐ θατέρου τούτων μόνον ἐστὶ Πνεῦμα, ἀλλ' ἀμφο τέρων. Εχει: αὐτὸν τὸν Κύριον λέγοντα· «Οὐ γὰρ ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν.» Ἔχεις καὶ τὸν Ἀπόσ Στίλον, ο 'Απέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ Πνεῦμα. Πνεῦμα γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς, τουτέστιν, οὐ τῶμα ἐστιν ὁ Θεός, ἀλλὰ Πνεῦμα. Ο τοίνυν κοινή

sed in quo communitas apparet amborum. Cur ergo à Si igitur intelligitur bic, ejus doctrina, quam tamen non credamus, quod etiam de Filio procedat Spiritus sanctus, cum Filii quoque ipse sit Spiritus? Si enim non ab eo procederet, non post resurrectionem se repræsentans disc pulis suis insufflasset, dicens: ‹ Accipite Spiritum sanctum,» Quid enim aliud significavit insufflatio, nisi quod procedat Spiritus sanctus et de ipso? Ad hoc pertinet etiam illud, quod de muliere quæ fluxum sanguinis patiebatur, ait: «Tetigit me aliquis; ego enimi sensi de me virtutem exiisse. Nam virtutis nomine appellari etiam Spiritum sanctum, et eo loco claruin est, ubi angelus, dicenti Maria: «Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco?» respondit: • Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Allissimi obumbrabit tibi. Et ipse Dominus promittens cum discipulis, ait:» Vos sedete in civitate, quousque induaṁini virtute ex alto.» Et iterum: • Accipietis, inquit, virtutem Spiritus sancti, supervenientem in vos, et eritis mihi testes. › De hac virtute credendus est dicere evangelista: Virtus de illo exilat, et sanabat omnes. Si ergo et de Patre et de Filio procedit Spiritus sanctus, cur Filius dixit: De Patre procedit?, Cur putas, uisi quemadmodum ad eum solet referre, et quod ipsius est, de quo et ipse est? Unde illud est, quod ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui misit me.» – Ο καὶ ἑκάτερος καλοῦνται, ἰδίως τοῦτο ἔδει καλεῖσθαι ἐκεῖνο ὅπερ οὐ θατέρου τούτων ἐστίν, ἀλλ' ἐν ᾧ φαίνεται τὸ κοινὸν ἀμφωτέρων. Διατί τοίνυν μή πιστεύσωμεν καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐπεὶ καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐστιν αὐτὸ Πνεῦμα; Εἰ γὰρ μὴ παρ' αὐτοῦ ἐξεπορεύετο, οὐκ ἂν μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἑαυτὸν ἐμφανίζων τοῖς μα θηταῖς, ἐνεφύσησεν αὐτοῖς λέγων· ο Λάβετε Πνεύμα ἅγιον.» Τί γὰρ ἕτερον ἐδηλοῦτο δι' ἐκείνου του ἐμφυσήματος, εἰ μὴ ὅτι καὶ παρ' ἐκείνου τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεται; Πρὸς τοῦτο δ' ἀνήκει και κεῖνο, ὅπερ φησὶ περὶ τῆς αἱμορροούσης γυναικό;" • Ηψατέ μου τις· ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξελ θοῦσαν ἐξ ἐμοῦ· ο τὸ γὰρ τῷ ὀνόματι τῆς δυνάμεω; καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καλεῖσθαι δῆλον ἐξ ὧν ὁ ἄγγελος, τῇ Μαρία λεγούση, ο Κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω;» ἀπεκρίνατο· • Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι. ο 'Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Κύ ριος ὑπισχνούμενος αὐτὸ τοῖς μαθηταῖ; φησιν· • Ὑμεῖς δὲ καθίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλὴμ έως οὗ ἐνδύσησθε δύναμιν ἐξ ὕψους, ο καὶ πάλιν· ο Λεψεσθε, φησί, δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ἐφ' ὑμᾶς, καὶ ἔσεσθέ μοι μάρτυρες. • Περὶ ταύτης τοίνυν τῆς δυνάμεως πιστευτέον τὸν εὐαγγελιστὴν λέγειν, ο Δύναμις παρ' αὐτοῦ ἐξήρχετο, καὶ ἰᾶτο πάντας.» Εἰ τοίνυν καὶ παρὰ τοῦ Πατρός, καὶ παρὰ τοῦ Υἱοῦ τὸ ἅγιον ἐκπορεύεται Πνεῦμα, τίνος χάριν ὁ Υἱός είρηκε, «Παρὰ τοῦ Πατρὸς έχε πορεύεται; ο Διατί οὖν οἴει; Πάντως δν τρόπον εξωθεν ἀναφέρειν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ τὰ ἑαυτοῦ, dixit non suam, sed Patis, quanto magis illic intel ligendus est, et de ipso procedere Spiritus sanctus, ubi sic ait: «De Patre procedit, ut non diceret: De me nam p: occdit? quo autem habet Filius ut sit Deus, est enim de Deo Deus, ab illo habet utique, ut etiam de illo procedat Spiritus sanctus, ac per hoc Spiritus sanctus, ut etiam de Filio procedat, sicut procedit de Patre, ab ipso habet Paire. 1lic utcunque etiam illud intelligitur quantum a talibus, quales nos sumus, intelligi potest, cur non dicatur natus esse, sed potius procedere Spritus sanctus. Quoniam si et ipse Filius diceretur, amborum utique Filius diceretur, quod absurdissimum est: Filius quippe nullus est duorum, risi. patris, et matris. Absit autem, ut inter Deum Patrem, et Deum Filium tale aliquid suspicemui I Quia nec Filius hominis simul, et ex patre et ex matre procedit; sed cum procedit ex patre, nou tuac procedit et ex matre; et cum in hanc lucem prodit, procedit ex matre, non tunc proced t ex patre. Spiritus autem sanctus non de Patre procedit in Filium, et de Filio procedit all sanctificandam creaturam, sed simul de utroque procedit: quamvis hoc Filio Pater dederit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. Neque eni.n possumus dicere quod non sit vita Spiritus sanπαρ' οὗ καὶ αὐτός ἐστιν. Οθεν κἀκεῖνό ἐστιν, ὦ πέμψαντός με Πατρός.» Εἰ τοίνυν κἀνταῦθα νοεῖται φησιν, «Ἡ ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν ἐμὴ, ἀλλὰ τοῦ καὶ αὐτοῦ ἡ διδασκαλία, καίτοι ταύτην οὐχ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τοῦ Πατρὸς εἶναι φήσαντος, πῶς οὐ μᾶλλο κἀκεῖ δεῖ νοεῖν καὶ παρ' αὐτοῦ ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἔνθα οὕτως ἔφησεν, ἐκ τοῦ Πατρὸς αὐτὸ ἐκπορεύεσθαι, ὡς μὴ λέγειν και ι παρ' ἐμοῦ μὴ ἐκπορεύεσθαι;» παρ' οὗ δὲ ἔχει ὁ Υἱὸς τὸ εἶναι Θεός, ἔστι γὰρ Θεὸς ἐκ Θεοῦ, παρ' αὐτοῦ ἔχει πάντως τὸ καὶ παρ' αὐτοῦ ἐκπορεύεσθ... τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ενταῦθα ἐπωσοῦν κἀκεῖνος νοεῖται, ὡς δυνατὸν παρὰ τὸ, οἷοι ἡμεῖς, νοεῖσθαι, πῶς οὐ μᾶλλον γεννᾶ:0α:, ἀλλ᾽ ἐκπορεύεσθαι λέγεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Εἰ γὰρ τοῦτο Υἱὸς ἐλέγετο, ἀμφοτέρων ἂν υἱδ; ἐλέγετο, ὅπερ ανοητότατόν ἐστι. Οὐδεὶς γὰρ Υἱὸς δυεῖν ἐστι πλὴν τοῦ πατρὸς καὶ τῆς μητρός. Απείη δὲ τοιοῦτόν τι μεταξὺ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Υἱοῦ ἡμᾶς ἐποπτεύειν. Ἐπεὶ καὶ ὁ υἱὸς τῶν ἀνθρώπων οὐχ ἅμα ἐκ τοῦ πατρός πρόεισι καὶ τῆς μητρός· ἀλλ' ὅταν προτη ἐκ τοῦ πατρὸς, οὔπω πρόεισιν ἐκ τῆς μητρός καὶ ὅταν εἰς τοῦτο τὸ φῶ, προέρχηται, οὐ ττε προέρχεται καὶ ἐκ τοῦ πατρός. Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐκ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται εἰς τὸν Υἱ ν, κακ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεται πρὸς τὸ ἁγιάζειν τὴν κτίσιν, ἀλλ' ὁμοῦ ἐξ ἀμφοτέρων ἐκπορεύεται, εἰ καὶ ὁ Πατὴρ τοῦτο δέδωκε τῷ Υἱῷ, ἵν᾿ ὥσπερ ἐξ ἑαυτοῦ, οὕτω καὶ ἐξ ἐκείνου ἐκπορεύηται. Ούτε γὰρ δυνάμεθα λέγειν, μὴ εἶναι ζωὴν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπεὶ καὶ ὁ Πατήρ ζωή ἐστι καὶ ὁ Υἱες. Καὶ διά τούτο

INCERTI EX AUGUSTINO IN JOANNEM clus: cum vita sit Pater, vita sit Filius. Ac per a vobis. Verbum quippe Graecum, quod est, δοξά hoc sicut Pater cum habeat vitam in semetipso, dedit et Filio habere vitam in semetipso: sic ei dedit vitam procedere de illo, sicut procedit et de ipso. Sequuntur autem verba Domini dicentis: ‹Et quæ ventura sunt annuntiabit vobis. Ille me clarificabit, quia de meo accipiet et annuntiabit vobis. Ex Tractatu C, super illis verbis: Ille me clarificabil. Quod enim ait: c ille me clarificabit, o potest intelligi, quia diffundendo in cordibus credentium charitatem, spiritualesque faciendo, declaravit eis quomodo Filius Patri esset æqualis: quem secundum carnem prius tantummodo noverant, et hominew sicut homines cogitabant. Vel certe quia per ipsam charitatem fiducia repleti, et timore depulso, annuntiaverunt hominibus Christum; ac sic fama ejus diffusa est in toto orbe terrarum, ut sic dixerit: ille me clarificabil., Tanquam diceret: Hle vobis auferet timorem, et dabit amorem: quo me arcentius prædicantes, gloriæ meæ per totum mundum dab.tis odorem, commendabitis honorem. Quod enim facturi fuerant in Spiritu sancto, hoc eumdem Spiritum dixit esse facturum. Quale est etiam illud: «Non enim vos estis, qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in ὥσπερ Πατὴρ ζωὴν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, ἔδωκε καὶ τῷ Υἱῷ ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ· οὕτως ἔδωκε ζωὴν ἐκπο ρεύεσθαι καὶ ἐξ ἐκείνου, ὥσπερ ἐκπορεύεται καὶ εξ ἑαυτοῦ. Ἐφεξῆς εἰσι βήματα τοῦ Κυρίου λέγοντος, «Καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν.» Ἐν δὲ τῷ ἑκατοστῷ λόγῳ μετ' ὀλίγα τινὰ οὕτω φησιν· Ο γὰρ λέγει, «Εκεῖνος ἐμὲ δοξάσει,» οὕτω δυνατὸν τοῦτο νοεῖσθαι, ὅτι Τὴν ἀγάπην ἐν ταῖς τῶν πιστευόντων καρδίαις ἐκχέον, πνευματικούς τε ποιοῦν, φανερὰν τούτοις ποιήσει τὴν τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα ἰσότητα· ὃν κατὰ τὴν σάρκα μόνον Κοιτα, πρότερον, καὶ ἄνθρωπον μόνον ὡς ἄνθρωποι ελογίζοντο. Η καὶ τοῦτο ἀληθὲς, ὅτι διὰ τῆς ἀγά της παρρησίας πλησθέντες, καὶ τὸν φόβον ἀπωσάμενοι, τοῖς ἀνθρώποις ἀνήγγειλαν τὸν Χριστόν· καὶ οὕτως ἡ ἐκείνου φήμη εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐκκέχυται. Καὶ οὕτω λέγων, «Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ο ὁμοιόν φησιν, ὥσπερ ἂν ἔλεγεν, Ἐκεῖνος ἀφελών τον φόβον, παρέξεται τὴν ἀγάπην, δι' ήν με θερμό τερον κηρύττοντες, καθ' ὅλον τὸν κόσμον τῆς ἐμῆς δύξη; διαδώσετε τὴν ὀσμὴν, βεβαιώσετε την τιμήν. “Ο γὰρ ἐκεῖνοι πράττειν ἔμελλον ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, τοῦτό φησιν, ὅτι πράξει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ον ἐστι κἀκεῖνο· Οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ Πατρὸς ὑμῶν, τὸ λα λοῦν ἐν ὑμῖν.» Τὸ γὰρ Ἑλληνικὸν ῥῆμα, τ', δοξά σει, οἱ μὲν τῶν Λατίνων ἑρμηνέων κλαριρικά μπειτ, οἱ δὲ γλερινικάμπειτ ἐν ταῖς ἑαυτὸ γέρημ σει, alius clarificabit, alius glorifcabil, Latini interpretes in sua quisque translatione posuerunt, quoniam ipsa quæ Graece dicitur δόξα, uude dictum est verbum δοξάσει, et claritas interpretatur, et gloria. Gloria namique ſit quisque clarus, et claritate gloriosus; ac per hoc, quod utroque verbo significatur, idipsum est. Sicut autem definierunt antiqui Latinæ linguæ clarissimi auctores, Gloria est frequens de aliquo fama cum laude; quæ cum est in hoc mundo facta de Christo, non Christo credenda est magnum aliquid contulisse, sed mundo. Bonum enim laudare, non laudato, sed laudautibus prodest. El infra versus finem: Nihil hoc loco dicendum est de iis qui Christam vituperant atque blasphemant, quia de gloria ejus loquimur, qua est glorificatus in mundo; non enim glorificavit Spiritus sanctus vera gloria, nisi in Eeclesia sancta catholica. Alibi enim, id est, vel apud hæreticos, vel apud quosdam paganos, vera ejus in terris gloria non potest esse, et ubi videtur esse frequens de illo fama cum lau.le. Vera ergo ejus gloria in Ecclesia catholica sic a Propheta cantatur: «Exaltare super coelos, Deus, et super omncul terram gloria tua.» Quia itaque post ejus exaltationem venturus erat Spiritus sanctus, et eum νείαις ἐξέδωκαν. Ο γὰρ Ἑλληνικῶς λέγετα: δόξα, ὅθεν καὶ τὸ δοξάσει λέγεται ῥῆμα, καὶ κλάριτας, καὶ γλόρια ἑρμηνεύεται. Καὶ γὰρ τῇ τε γλορίᾳ για νεταί τις κλάρους, καὶ τῇ κλαριτάτι γκοριόζους" καντεῦθεν ταυτό δι᾿ ἑκατέρου δηλούται βήματος. Καὶ γὰρ ὥσπερ οἱ ἀρχαῖοι τῆς Λατινικῆς γλώσση; λαμπρότεροι ἡγεμόνες ωρίσαντο, γλύριά ἐστι συνε χῆς τῶν μετ' ἐπαίνου περί τινος φήμη· ἦτις ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ περὶ τοῦ Χριστοῦ κηρυχθεῖσα, δῆλον ὡς οὐ μέγα τι συνεισήνεγκε τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ τῷ κόσμῳ. Τὸ γὰρ ἐπαινεῖν τἀγαθὸν οὐ τῷ ἐπαινουμέν νῳ, ἀλλὰ τοῖς ἐπαινοῦσι λυσιτελεῖ. *Ετι δὲ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ πρὸς τὸ τέλος Ἐν τούτῳ δὲ τῷ τόπῳ οὐδὲν δεῖ λέγειν περὶ τῶν τὸν Χριστὸν ὑβριζόντων ή βλασφημούντων· ἐπεὶ περὶ τῆς ἐκείνου δόξης διαλεγόμεθα, καθ' ην διδό ξασται ἐν τῷ κόσμῳ. Οὐ γὰρ ἐδόξασε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸν Χριστὸν ἀληθεῖ δόξῃ εἰ μὴ ἐν μόνῃ τῇ καθολικῇ Ἐκκλησία. Αλλαχοῦ γὰρ ἡ παρὰ τοῖς αἱρετικοῖς, ἢ παρά τισι τῶν ἀσεβῶν, ἀληθῆ δόξαν εἶναι περὶ ἐκείνου ἀδύνατον, ἢ συνεχῆ εἶναι περὶ ἐκείνου φήμην μετ᾿ ἐπαίνου. Αληθῆς δὲ ἐκείνου δόξα ἐν τῇ καθολικῇ ἐστιν Ἐκκλησίᾳ. Οὕτω δὲ καὶ ὁ Προφήτης ψάλλει·. Υψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανούς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου.» Επεὶ τοίνυν μετὰ τὴν ὕψωσιν αὐτοῦ ἔμελλεν ἥξειν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ τοῦτον δοξάσειν, καὶ ὁ ἱερὸς ψαλμὸς καὶ αὐτὸς ὁ Μονογενής προεἶπεν ἐσόμενον, 8 πεπληρωμένον ὁρῶμεν. Ο δὲ εἰρηκεν, ο Επ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν, ο ὀρθοδόξοις ὠσὶν ἀκούετε, ὀρθοδόξου, διανοίαις νοείτε· οὐ

glorificaturus: hoc sacer psalmus, hoc ipse Uni- putaverunt, minor est Filio Spiritus sanctus; quagenitus promisit futurum, quod videmus impletum. Quod autem ait: De meo accipiet, et annuntiabit,» catholicis audite auribus, catholicis percipite mentibus. Non enim propterea, sicut quidam hæretici γὰρ ὥσπερ τινὲς ψήθησαν τῶν αἱρετικῶν, Ελαττόν ἐστι τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὡς ἂν τοῦ μὲν Υἱοῦ λαμβάνοντος παρὰ τοῦ Πατρὸς, τοῦ δὲ ἁγίου si Filius accipiat a Patre, et Spiritus sanctus a Filio quibusdam gradibus naturarum. Absit hoe credere! absit hoc dicere! absit a Christianis cordibus cogitare! Πνεύματος παρὰ τοῦ Υἱοῦ βαθμοί; τισι φύσεων. ᾿Απείη τοῦτο πιστεύειν, ἀπείη τοῦτο λέγειν, ἀπείη Χριστιανών καρδίαις ταῦτα λογίζεσθαι! Præter hæc testimonia certissima sancti Augustini, placet addere etiam testimonium a nostratibus quoque in Græcum conversum ex libro, qui De cognitione veræ vitæ inscribitur cap. 10, tom. IX; qui tiber, quamvis non sit certum esse Augustini, quod non reperiatur in Retractationibus, neque in Indiculo Possidii, et theologi Lovanienses negent ex phrasi illum esse Augustiui, Bellarminus tamen in libro De scriptoribus ecclesiasticis, de opusculis ejusmodi quæ sunt in tomo IX Augustini, censural, nec posse certo astruere eos esse Augustini, cum diligentissimus collector Possidius eos præterierit, neque inveniantur a Beda citari, qui ex operibus Augustini Commentaria in Epistolas beati Pauli confecit; ¡èque audere plerosque horum librorum negare esse Augustini, cum pii sint et docti, et Augustini ingenio non indigni. Sic igitur auctor quicunque sit, disserit de Trinitate in eo libro, in quo, tanquam in Dialogo, Fratres interrogant, Magister respondet. Cap. 10, ac deinceps: Fratres. Sed quia pondus carnis animam aggravat, ecce iterum carnalis cogitatio mentem divina contemplautem pulsat. Cum enim superius ratio unum Deum verissime esse demonstraverit, et ipsum solum cuncta ex nihilo fecisse probaverit, quomodo quasi tres deos adorare docemur, dum Patrem perfectum Deum, Filium perfectum Dean, Spiritum sanctum perfectum Deum confiteri monemur? Dum enim subdistinctæ tres personæ distinguuntur, quid aliud quam tres dii a nobis intelliguntur? Magister. In ipsa veritate se demonstrante, et ratione probante, citius videbitis necessariam in una essentia personarum Trinitatem, item per omnia necessariam tribus personis individuæ substantiæ unitatem, Cum jam superius ænigmatice de eo Ἀποκοπὴ εἴτε ἀπόσπασμα εκ τοῦ βιβλίου τοῦ περὶ τῆς γνώσεως τῆς ἀληθοῦς ζωῆς, ἐν ᾧ ὡς ἐν διαλόγῳ ἐρωτῶσι μὲν οἱ ἀδελφοί, απο κρίνεται δὲ ὁ διδάσκαλος. Αδελφοί. 'Αλλ' ὅτι τὸ τῆς σαρκὸς βάρος πιέζει τὴν ψυχὴν, ἀμέλει καὶ ὁ σαρκικός λογισμὸς τὴν θεωρὸν τῶν θείων διάνοιαν ἐνοχλεῖ. Ανωτέρω μὲν ὁ σὸς λόγος ἕνα Θεὸν ἀπέδειξεν ἀληθέστατα, καὶ αὐτὸν μόνον παρέστησεν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος πάντα παραγαγεῖν, ἀλλὰ νῦν πάλιν τρεῖς θεούς προσκυ νεῖν ἡμᾶς εἴποι τις ἂν, διδάσκοντός σου, τέλειον Θεὸν τὸν Πατέρα, τέλειον Θεὸν τὸν Υἱόν, τέλειον Θεὶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον δεῖν ὁμολογεῖν. "Οταν γὰρ τρία πρόσωπά τις ὁμολογῇ διακεκριμένα, ἕτερον ἢ τρεῖς θεοὺς ἀναγκασθήσεται πάντως ὁμολογεῖν. Διδάσκαλος. Αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἑαυτὴν δεικ νύσης. καὶ τοῦ λόγου συνεπιψηφιζομένου, ὄψεσθε ἐξ ἀνάγκης ἐν μιᾷ οὐσίᾳ Τριάδα προσώπων, καὶ πάλιν ἂν ἀγκαίαν διὰ πάντων ἐν τοῖς τρισὶ προσώποις μίαν ἀδιαιρέτου οὐσίας ενότητα. "Οτε τοίνυν ἀνωτέρω loquerer, quia non poteram proprie, quid dixi essentiam Dei esse? Fratres. Lucem. Magister. De luce quid gignitur? Fralies. Splendor. Magister. Quid in luce et splendore simul consideratur? Fratres. Calor. Magister. Nun in substantia lucis, splendoris et caloris invenitur diversitas? Fraires. Nou, sed identitas. Magister. Num in vocabulis, vel officiis prædicatur identitas? Fratres. Minime, sed diversitas; nam lucis v cabulum ipsam substantiam, splendoris vocabulum lucis gratiam, caloris vero vocabulum videtur exprimere lucis efficaciam. διελεγόμην περὶ Θεοῦ δι' αἰνίγματος, ἐπεὶ κυρίως οὐχ οἷός τε ἦν, τί ποτε τὴν οὐσίαν ἔφην τοῦ Θεοῦ, εἰ μέμνησθε; Αδελ. Φῶς. Διδ. Ἐκ τοῦ φωτὸς τί γεννᾶται; Αδελ. Απαύγασμα. Διδ. Τί δὲ πάλιν ἐν τῷ φωτὶ καὶ τῷ ἀπαυγάσματι κοινῶς θεωρεῖται; Αδελ. Θέρμη. Διδ. Μή τοίνυν ἐν τῇ τοῦ φωτὸς, τοῦ ἀπαυγάσματος, τῆς θέρμης οὐσίᾳ ἐστί τις διαφορά; Αδελ. Οὐδαμῶς, ἀλλὰ μᾶλλον ταυτότης. Διδ. Αλλ' ἄρα μὴ ἡ αὐτὴ καὶ τοῖς ὀνόμασι, κι ταί, ἐνεργείαις θεωρεῖται ταυτότης; 'Αδελ. Οὐδαμῶς, ἀλλὰ μᾶλλον διαφορά· τὸ μὲν γὰρ τοῦ φωτὸς ὄνομα αὐτὴν τὴν οὐσίαν, τὸ δὲ τοῦ ἀπαγάσματος τὴν τοῦ φωτὸς χάριν, τὸ δὲ τῆς θέρμης τὴν τοῦ φωτὸ; καὶ τοῦ ἀπαυγάσματος δρᾶσιν ἐκφαίνειν δοκεῖ.

INCERTI EX AUGUSTINO IN JOANNEM Magister. Igitur patet tria vocabula diversa ▲ solemus personis pluralitatem, substantiæ autem unam conflare individuam essentiam. Fratres. Per omnia palet. Magister. Summum Spiritum Patrem lucem appellari, habetis in Joanne apostolo: «Deus lux est, et in eo tenebræ non sunt ullæ.» Summum quoque Spiritum Filium splendorem nuncupari, habetis in alio apostolo: • Qui est splendor substanlize ejus; › summum nihilominus Spiritum sanelum calorem nominari apud Moysen: Deus noster ignis est.) Cum itaque lux, splendor, calor, una sil natura, et individua substantia, vocabula vero diversa, constat profecto Patris et Filii et Spiritus sancti unam naturam et individuam essentiam esse, dam in eo quod significat quid sit, substantialiter Spiritus nominatur, et item in personis diversitatem necessariam, dum Pater gignens, Filius nascens, Spiritus sanctus ab utroque procedens prædicatur. Fratres. Plane Trinitatem in personis perspicue videmus, et necessariam in substantia unitatem evidenter tenemus. Magister. Ideo vigilantissime hæc duo nomina, scilicet substantia et persona divinæ essentiæ coaptantur; quia semper substantia de individuis in pluralitatem consistentibus, persona autem de Individua rationali natura prædicatur, cum nos Διδ. Δήλον τοίνυν ἐν τούτοι, διάφορα μὲν εἶναι τὰ ὀνόματα, μίαν δὲ καὶ αδιαίρετον τὴν οὐσίαν. Αδελ. Αριδηλότατα. Διδ. Τὸ ἄκρον τοίνυν Πνεῦμα, τὸν Πατέρα, φῶ; προσαγορεύοντος ἠκούσατε Ἰωάννου τοῦ ἀποστόλου. . Ὁ Θεὸς φῶς ἐστι, καὶ σκοτία ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν οὐδεμία.» Πάλιν τὸ ἄκρον Πνεῦμα τὸν Υἱὸν τοῦ ἀποστόλου Παύλου ἠκούσατε λέγοντος· ι 0; ὤν, φησιν, απαύγασμα της δόξης, καὶ χαρακτήρ τῆς ουσίας αὐτοῦ.» Ομοίως δὲ καὶ τὸ ἄκρον Πνεύμα, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, θέρμην ὀνομάζεσθαι παρὰ τῷ Μοϋ ή «Ο Θεός ἡμῶν πυρ καταναλίσκον ἐστίν. ο Ως ερ τοίνυν τὸ φῶς, τὸ ἀπαύγασμα, ἡ θέρμη,· μία μεν φύσι;, καὶ αδιαίρετος οὐσία, τοῖς δὲ ὀνό μασι διαιρουμένη· δῆλον ἀναμφιβόλως Πατρός, καὶ Μοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, μίαν φύσιν καὶ ἀδιαί ρεῖον οὐσίαν εἶναι, ὅταν ᾧ δηλοῦται τὸ τί ἐστιν ἐν αὐτῇ οὐσιωδῶς Πνεῦμα λέγηται, καὶ πάλιν ἐν τοῖς προσωποι, τὴν διάκρισιν ἀναγκαίαν, ὅταν ὁ Πατήρ μὲν γεννῶν, ὁ δὲ Υἱὸς γεννώμενος, τὸ δὲ Πνεῦμα το ἅγιον κηρύττηται ἐξ ἑκατέρου ἐκπορευόμενον. Αδε.λ. Φανερώ; Τριάδα ἐν τοῖς προσώποις ὁρῶν μεν, καὶ ἀναγκαίαν ἐν τῇ οὐσίᾳ ἐνοτητα αριδηλως κατέχομεν. Διδ. Οθεν ἀκριβέστατα τα δύο ταῦτα ονόματα, ἡ οὐσία καὶ τὸ πρόσωπον δηλονότι, ἐφαρμοζονται τῇ θείᾳ ὑπάρξει. Η γάρ ούσια ἀεὶ κατὰ τῶν ἀτής μων, τῶν ἐν πλήθει ὑφεστώτων κατηγορείται, τὸ δε πρόσωπον κατὰ τῆς ἀτόμου λογικής φύσεως· καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς εἰώθαμεν τοῖς μὲν προσώποις πλῆθος ἀποδιδόναι, τῇ ὑπάρξει δὲ ἑνότητα. assignare essentiæ unitatem. Fratres.Qua similitudine vocatur æterna lux Pater? Magister. Quia ex se prolem genuit æqualem. Fratres. Noue illi magis matris nomen convenire videretur? Magister. In patre est semiper principalis causa prolis, et ideo a principali sexu debuit jure hoc nomen appellari. Fratres. Qua similitudine dicitur gignens? Magister. Certum est quod mens gignit cogitationem; cum autem mens seipsam cogitat, qua.i aliam sibi similem generat, sic summus Deus cum seipsum talem qualis est, cogitavit, procul dubio similem sibi per omnia imaginem generavit. Et sicut gignens jure Pater vocatur, ita rectissime genitus Fikus nominatur. Fratres. Si Deus Filium genuit, videtur aliquando fuisse quando Filium non habuerit, et hoc nomen ex accidenti possederit. Quod si hoc ita est, superior prolatio labefactatur, qua Deo nihil accidentale, sel totum essentiale prædicabatur. Magister. Ita docuit ratio, Dei essentiam esse æternam vitam, initii et linis nesciam. Quod si hæc singularis vera vita absque initio semper fuit, constat quod et absque initio semper se vivere intellexit. Quod si se vivere non intellexit, Αδελ. Τίνι ὁμοιώσει ὁ Πατὴρ ἀΐδιον καλεῖται φῶ,; Διδ. Διότι ἐξ αὐτοῦ ἀπαύγασμα γεγέννηκέν ἴσον. Αδελ. Καὶ οὐ μᾶλλον δοκεῖ προσφυέστερον αὐτῷ τὸ τῆς μητρὸς ἁρμόζεσθαι ὄνομα; Διδ. 'Αεὶ ἐν τῷ πατρὶ ἐστιν ἡ ἀρχοειδή; αἰτία τοῦ τέκνου, διὰ τοῦτο καὶ τῷ τοῦ ἀρχοειδεστέρου ἐκ τῆς γονεῦσιν ὀνόματι προσηκόντως ἔδει καλεῖσθαι. 'Αδελ. Τίνι ὁμοιώσει λέγεται γενναν; Διδ. 'Αναμφίβολον ὡς ὁ νοῦς λογισμὸν γεννα ὅταν δ' ὁ νοῦς ἀναλογίζηται ἑαυτὸν, ὥσπερ ἕτερον ὅμοιον ἑαυτῷ γεννᾷ, οὕτω καὶ ὁ ἄκρος Θεὸς ἑαυτὸν τοιοῦτον, οἷός ἐστι, λογιζόμενο, αναμφιβόλως ξαν τῷ διὰ πάντων ὁμοίαν εἰκόνα γεγέννηκε· καὶ ὡσε περ Πατὴρ ὁ γεννῶν δικαίως καλείται, οὕτω καὶ ἡ γεννηθεὶς ὀρθότατα διὲς ὀνομάζεται. Αδελ. Εἰ γεγεννηκε τὸν Υἱὸν ὁ Θεός, δόξειεν ἄν, ὡς ἦν ποτὲ, ὅτε οὐκ εἶχεν Υἱὸν, καὶ κατὰ συμβεβη κὸς τοῦτο τὸ ὄνομα κτήσασθαι. Εἰ δὲ τοῦτ᾽ εἴη, τὰ ἀνωτέρω δειχθέντα διαμονήσεται, δι' ὧν ἐδείκνυτο μηδὲν συμβεβηκός, ἀλλ᾽ ὅλον οὐσιῶδες εἶναι τὸ ἐν τῷ Θεῷ. Διδ. Εφθη διδάξας ὁ λόγος τὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν ζωὴν αἰώνιον είναι, οὐδαμῶς ἀρχὴν καὶ τέλος εἰς δυἶαν. Εἰ τοίνυν ἡ εἰδικὴ καὶ ἡ ἀληθὴ; αὕτη ζωή ἀνάρχους ἦν ἀεὶ, δῆλον ὡς ᾔδει ἑαυτὴν ζῶσαν ἀνάρχως. Ει γάρ ἑαυτὴν οὐκ ἐγίνωσκε ζῆν, οὐκ ἂν ἦν σοφή. Ο περὶ Θεοῦ λέγειν ἀνόσιν. Εἰ δέ ποτε τὴν σοφίαν ταύτην ἑτέρωθεν ἔλαβεν, ἧς ἐστέρητο πρόεδ ρον, τότ' - ν ἦν ἐκεῖνο βέλτιον τοῦ Θεοῦ, παρ' οὗ τὸ τοσοῦτον εἰλησιν ἀγαθόν. Ο νομίζειν ἀνόητον

sapiens non fuit, quod nefas est de Deo dicere. cogitatur. Hoc tertio modo Deus verbum suum geQuod si aliquando sapientiam aliunde accepit, qua prius caruit, tunc id a quo tantum bonum accepit, Deo melius exstitit, quod absurdissimum est. Sed si sempiterna vita semper se vivere intell xit, hac in elligentiae sapientia non aliunde ei accidit, sed semper ei coessentialis furt, quanquam hane ex se ut prolem suam ineffabiliter genuerit; igitur Pater nunquam sine Filio exstitit. Fratres. Qua similitudine splendor æternæ 'ucis Filius vocatur non Alia? Magister. Quia per omnia similitudo Patris in eo exp:imitur, unde et similitusko ejus dicitur. Nihil enim in rebus creatis ad integrum ejus similitudinem servat, a quo nascitur. Capilli namque a capite nati, sunt capiti dissimiles, poma ab arboritris lira sunt illis kissimilia; ovibus fetus animafitum, vel ipsi filii hominum, non per omnia simiiis qualitati genitorum. llic autem per omnia giguenti est simillimus: et ideo verissime non filia, sed Filius vocatur. Fratres. Qua autem habitudine Filius Verbam vocatur? Magister. Tripliciter verbum intelligitur. Verbi gratia, cum hoc verbum homo, homo profert ore; aut cum idem verbum homo, absque motu linguæ in corde suo format; aut cum res ipsa, quam significat illud verbum homo, qualis sit intellectu μιδῇ. Η άθλιος τοίνυν ζωὴ ἀεὶ ἑαυτὴν ζῶσαν ἐνδει. Καὶ αὕτη τῆς νοήσεως ἡ σοφία οὐχ ἑτέρωθεν ἐκείνῳ συμ βέβηκεν, ἀλλ' ἀϊδίως τούτῳ συνήν. Εἰ καὶ ταύτην ὡς ἑαυτοῦ γέννημα, ἐξ ἑαυτοῦ ἀῤῥήτως ἐγέννησεν. 'Ο Πατὴρ τοίνυν οὐδέποτε ἦν ἄνευ τοῦ Υἱοῦ, ἡ ὑπῆρξεν. Αδελ. Τίνι ὁμοιώματι τὸ τοῦ ἀϊδίου φωτὸς ἀπού γασμα υἱὸ;, ἀλλ' οὐ θυγάτηρ καλεῖται. Διδ. Οτι διὰ πάντων ἐν τούτῳ ἡ τοῦ Πατρὸς ὁμοιότης ἐκφαίνεται· ὅθεν καὶ ὁμοιότης αὐτοῦ λέγεται. Ἐν δὲ τοῖς κτιστοῖς πράγμασιν οὐδὲν τὴν ἄκραν ὁμοιότητα πρὸς τὸ γεννῆσαν τηρεῖ. Αἱ γὰρ τρίχες παρὰ τῆς κεφαλῆς ἐγεννήθησαν, ἀνόμοιαι οὖσαι τῇ κεφαλῇ· τοῖς δένδρεσιν οἱ καρποί, καίτοι παρ' αὐτῶν γεννηθέντες· τὰ ἔρια παρὰ τῶν προβά-” των, τούτοις ανόμοια. Τὰ τῶν ζώων νήπια, καὶ αὐτοὶ τῶν πατέρων οἱ υἱοί, οὐ διὰ πάντων ὅμοιοι τῇ τῶν γονέων ποιότητι. Οὗτος δὲ διὰ πάντων ὅμοιός ἐστι τῷ γεννήσαντι, καὶ διὰ τοῦτ' ἀληθέστατος υἱὸς, ἀλλ' οὐ θυγάτηρ καλεῖται. Αδελ. Τίνι δ' ἀναλογίᾳ ὁ υἱὸς οὗτος Λόγος και λεῖται; Διδ. Πολλαχῶς ὁ λόγος νοείται. Λόγου χάριν, ὅταν ὁ άνθρωπος τον λόγον τοῦτον προφέρῃ τῷ στόματι, ἢ ὅταν τὸν αὐτὸν λόγον ὁ ἄνθρωπος ἔνδον ἐν τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ ἄνευ ήχου γλώττης ανατυπῇ, ἢ ὅταν αὐτὸ τὸ ὑπὸ τοῦ λόγου σημαινόμενον πρᾶγμα οἷον ἐστι νο ῆται. Τοῦτον τὸν τρίτον τρόπον ὁ Θεὸς τὴν ἑαυτοῦ γεγέννηκε λόγον, ὃν ἑαυτὸν λογιζόμενος εἶπεν. Ἐπεὶ καὶ τὸ ὅλον εἶδος του κόσμου τούτου τῷ αὐτῷ λογι PATROI. GR. CXLVII. auit, cum seipsum cogitandɔ dixit. Et quia totam mundi formam eadem cogitatione creavit, ideo dicitur, quod omnia in verbo suo fecerit. Unde et de “creatione mundi legitur; <Ipse dixit et facta sunt. › Nihil enim aliud est flius, vel Verbum Dei, qua: cogitatio, vel ars, vel sapientia ejus. Nempe cum nos aliquam rem cogitamus, ipsius rei imaginem in cogitatione nostra formamus: sic Deus, cum seipsum cogitavit, similem sui per omnia imagi nem formavit, ideo hoc Verbum imago vel similiAndo Dei dicitur, sed nihil aliud nisi eadem essen - tia exprimitur, unde et hoc verbum dicitur quasi vere bonum. Fratres. Quare dicitur, «One quod factum est, in ipso vita erat? • Num lapides, qui stolidi sunt, in Verbo Dei vivunt? Magister. Omnis creatura trifarie subsistere dicitur: in Deo, in seipsa, in nobis. In Deo, vila immutabilis; in se ipsa, substantia commutabilis; in nobis, similitudo rerum imaginabilis. Verbi gratia, lapis in se ipso est substantia mutabilis, quia in calce commutabilis, in mestra cogitatione similitude lapidis, in arte Dei essentia interminabilis. vitæ durabilis. Cum enim artifex domum facere cogitat, jam domus in ipsa arte vivit, quam postmodum manus ædificat, sed illa quam manus erigit, corruel. lla vero quæ in arte vivit, σμῷ πεποίηκε, λέγεται πάντα τῷ ἑαυτοῦ λόγῳ δ μιουργῆσαι. "Οθεν καὶ περὶ τῆς τοῦ κόσμου που σεως λέγεται, «Αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐγεννήθησαν. ο Οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστιν ὁ Υἱὸς ἢ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, εἰ μὴ ὁ λογισμός, ἢ ἡ τέχνη, ἢ ἡ σοφία αὐτοῦ. Αμέλει καὶ ἡμεῖς, ὅταν περί τινος διαλογιζώμεθα ἐν τοῖς λογισμοῖς, ἐκείνου τοῦ πράγματος εἰκόνα ἐν τῷ ἡμετέρῳ τυποῦμεν λογισμῷ. Οὕτω καὶ ὁ Θεὸς, ἦταν ἑαυτὸν λογίζητας, ὁμοίαν ἑαυτῷ κατὰ πάντα εἰκόνα ἐτύπωσε. Καὶ οὗτος ὁ λόγος (ἐκεῖ) εἰκών, ἢ ὁμοιότης λέγεται τοῦ Θεοῦ. Ἀλλ᾿ οὐδὲν ἔτερον ἐκεῖ. θεν ἐκφαίνεται εἰ μὴ ἡ αὐτὴ ἐκείνη ουσία. Ο εν καὶ λόγος, ὡτανεὶ ἀληθῶς ἀγαθόν. Αδελ. Διατί λέγεται, ο πᾶν 8 γέγονεν, ἐν αὐτῷ ζωή ἦν; ο Μῶν οἱ λίθοι οἱ ἀναίσθητοι ἐν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ ζῶσιν; Διδ. Παν κτίσμα τριχώς λέγεται ὑφίστασθαι, ἐν τῷ Θεῷ, ἐν ἑαυτῷ, ἐν ἡμῖν. Ἐν τῷ Θεῷ ἐστι ζωὴ ἀμετάβλητος, ἐν ἑαυτῷ οὐσία εὐμετάβλητος· ἐν ἡμῖν ἐμοίωμα πραγμάτων φανταστών. Λόγου χά ριν, ὁ λίθος ἐν ἐξυτῷ ἐστιν οὐσία εὐμετάβλητος, ὅτι εἰς ἄσβεστον μεταβάλλεται· ἐν τῇ ἡμετέρα διανοίᾳ ἐστὶν εἶδος λίθου· ἐν τῇ τέχνῃ τοῦ Θεοῦ οὐσία ἀδιόριστος ζωῆς ἐπιμόνου. Ὅταν γὰρ ὁ τεχνίτης οἶκον οἰκοδομήσαι διανοῆται, ἤδη ἡ οἶκος ἐν αὐτῇ τῇ τέχνῃ ζῇ, ἂν μετὰ ταῦτα ἡ χεὶρ ἐτεκτή νατο· ἀλλ' ἡ οἰκία ἣν ἡ χεὶρ τοῦ τέκτονος ἐγείρε, φθαρήσεται· ἡ δὲ ἐν τῇ τέχνῃ τῇ καὶ διαμένει. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἐστὶν ἡ τέχνη εἰ μὴ ἡ ψυχή, ἡ δὲ ψυχὴ ἡ τέχνη αὐτοῦ, ἡ δὲ τέχνη αὐτὴ ἡ ζωή. Ο

permanet. Nihil quippe aliud est ars, quam ani- sentia mentis et memoriæ non recedit. Non ergo ma, et anima nihil aliud est quam ars ejus, et ars ejus nihil aliud est quam ipsa vita. Sic Verbum Dei nihil aliud est quam ars ejus, et ars nihil aliud est, quam ipsa vita, et in hac cuncia immutabiliter permanebunt, quæ in substantia sui mutabilia deficiunt. Fratres. Cum evidens ratio idem Verbum cum Patre, et Spiritu sancto, unam et individuam substantiam inexpugnabiliter probaverit, quomodo solum incarnari potuit? Si enim a Patris et Spirilus sancti essentia est separatum, et sic singulariter in substantia non est individua, quæ potuit pati separationis discrimina. Magister. Sicut sempiterna virtus Divinitatis per ea quae facta conspiciuntur, potest intelligi, sic hoc profundam mysterium et occultum, per ea quæ in nobis geruntur ratione perscrutante poterit inspici. Notum est enim quod humana mens verbum communis locutionis ex se cogitando gignit, et idem verbum in mente et in memoria simul una essentia exsistit. Cum vero mens verbum suum aliis innotescere eupit, cum eadem cogitatione, quæ nihil aliud est quam verbum suum, et cum memoria disponit, quod idem verbum corpus vocis induit et auribus audibile et cordibus audientium visibile procedit, et etiam litteris corpus suum ligari et videri permittit, et tamen invisibile manens de esτως ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν εἰ μὴ ἡ ε τέχνη αὐτοῦ· ἡ δὲ τέχνη οὐδὲν ἄλλο εἰ μὴ αὐτὴ ἡ ζωή, καὶ ἐν αὐτῇ πάντα ἀμεταβλήτως διαμένει, ἅπερ ἐν τῇ αὐτῶν οὐσίᾳ μεταβάλλεται καὶ ἀπογίνεται. Αδελ. Ἐπεὶ ἀριδήλῳ καὶ ἀκαταγωνίστῳ λόγῳ μίαν καὶ ἀδιαίρετον οὐσίαν εἶναι τοῦ λόγου τούτου μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος δέδεικται, πῶς ἂν εἴη δυνατὸν μόνον τὸν Υἱὸν σαρκωθῆναι; εἰ γὰρ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας χωρισθεὶς, ιδίως σεσάρκω ται, δῆλον ὡς ἡ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος οὐσία οὐκ ἔστιν ἀδιαίρετος, πάθος ὑποστᾶσα χωρισμού. Διδ. "Ωσπερ ή άΐδιος δύναμις καὶ· θειότης διὰ τῶν γενομένων καθορᾶται, καὶ δυνατὸν νοηθῆναι οὕτω καὶ τὸ βαθὺ τοῦτο και συνεσκιασμένον μυστή ριον διὰ τῶν παρ' ἡμῖν γινομένων καὶ διὰ τοῦ λόγου διερευνωμένου δυνατὸν καὶ τοῦτο καθοβαθῆναι. Δῆλον γὰρ τὸν ἀνθρώπινον νοῦν λογιζόμενοι ἀφ᾿ ἑαυτοῦ γεννῆσαι τοῦτον τὸν τῆς κοινῆς διαλέκτου λόγον, καὶ τοῦτον τὸν λόγον ἐν τῷ νῷ καὶ τῇ μνήμῃ ἐμοῦ μίαν εἶναι οὐσίαν. Ὅταν δὲ τὸν αὐτοῦ λόγων καὶ ἄλλοις ἐπιθυμήσῃ ποιῆσαι γνώριμον, οἰκονομεῖ μετὰ τοῦ ἰδίου λογισμοῦ, ὅ; οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἡ ὁ λόγο; αὐτοῦ. Καὶ μετὰ τῆς μνήμης αὐτὸν λόγον σώμα φωνῆς ἐνδύσασθαι, καὶ τοῖς ὠσὶν ἀκουστόν, καὶ ταῖς τῶν ἀκουόντων καρδίαις ὁρατὴν ἐφίησι γενέσθαι. Ἔτι καὶ γράμμασι περισφίγγων τὸ σῶμα τοῦ λόγου, ἀλλ' ὅμως ὁ λόγος ἐκεῖνος ἀόρατος μένων τῆς τοῦ νοῦ καὶ τῆς μνήμης ὑπάρξεως ούχ mens neque memoria, sed solum verbumi singulariter sonuit per corpus vocis sensibile, et tamen inseparabiliter mansit in essentia mentis, et memoriæ invisibile. Sic summus Pater Verbum suum seipsum cogitando genuit, quod in Patris et Spiritus sancti essentia simul coessentiale subsistit: sed tamen nec Pater nec Spiritus sanctus, sed solum Verbum, quod est Patris Filius singulariter humanum corpus induit, se hominibus sensibile exhibuit, corpus sumptum indigna pati permisit, el ipsum inseparabiliter in essentia Patris, et Spirilus sancti invisibile, et impassibile permansit. Fraires. Qua autem similitudine amor Dei Spiritus sanctus nominatur? Magister. Dei essentiam dixi esse vitam; vera autem vita se vivere intelligit, et si se vitam intelligit, se utique diligit; Dei autem vivere, intelligere, nihil est aliud, quam exsistere. Dilectio ergo Dei est vita, et vita est Spiritus. Et quia Deus per dilectionem cunctis esse, vel vivere tribuit, idcirco Spiritus nuncupatur. Ideo autein sanctus additur, quia cuucta per eum sanctificantur. Fratres. Qualiter probatur hic Spiritus a Patre et Filio procedere? Magister. Nihil aliud Spiritus sancius, quam anor.Dei intelligitur, unde Deus claritas dicitur. Constat autem quia Pater Filium ut seipsum diἀποχωρεῖ. Οὐ τοίνυν ὁ νοῦς ἢ ἡ μνήμη, ἀλλὰ μόνο; ὁ λόγος ἤχησε διὰ τοῦ αἰσθητοῦ σώματος της φω νῆς· καὶ ὅμως ἀδιαίρετος ἔμεινεν ἐν τῇ τοῦ νοῦ καὶ τῆς μνήμης οὐσίᾳ. Οὕτω καὶ ὁ ἄκρος Πατήρ τῷ νοεῖν ἑαυτὸν τὸν ἑαυτοῦ λόγον ἐνόησε, κάν τῇ τοῦ - Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος οὐσίᾳ ὁμοουσίως ὑφέστηκεν· ἀλλ' ὅμως διὰ τοῦτο οὔθ᾽ ὁ Πατὴρ, οὔτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ' ὁ Λόγος μόνος, ὁ τοῦ παν πρὸς Υιός δηλαδή, ἰδίως ἀνθρώπινον σώμα αἰσθητόν ἐνεδύσατο, καὶ ἑαυτὸν τοῖς ἀνθρώποις παρέστησε. Τὸ προσληφθὲν σῶμα ἀτιμίαν ὑπενεγκεῖν συνεχών ρησεν, ἀλλ' αὐτὸς ἀχωρίστως ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος οὐσίᾳ ἀπαθὴς διαμεμένηκε, καὶ ἀόρατος. Αδε.λ. Τίνι λόγῳ τὸ Πνεῦμα ἔρως ὀνομάζεται του Ο Θεοῦ; Διδ. Τὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν ζωὴν εἶπον εἶναι· ἡ δὲ ἀληθὴς ζωὴ ἑαυτὴν ζῶσαν νοεῖ. Εἰ τοίνυν ἑαυτὴν ζωὴν οὖσαν νοεῖ, ἑαυτὴν πάντως ἀγαπᾷ. Τοῦ δὲ Θεοῦ τὸ ζῇν, τὸ νοεῖν, τὸ ἀγαπᾷν, οὐδέν ἐστιν ἕτερον ἢ τὸ εἶ ναι· ἡ ἀγάπη τοίνυν τοῦ Θεοῦ ζωὴ ἐστι. Καὶ ἡ ζωὴ πνεῦμά ἐστι, καὶ ἐπεὶ ὁ Θεὸς δι' ἀγάπην πᾶσι τ εἶναι καὶ ζῆν δέδωκε, διὰ τοῦτο Πνεῦμα προσαγο ρεύεται. Ἐκεὶ δὲ τὸ ἅγιον πρόσκειται, ὅτι δι' αὐτοῦ πάντα ἁγιάζεται. Αδελ. Πῶς δείχνυται τοῦτο τὸ Πνεῦμα παρά Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι; Λιδ. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐδὲν ἕτερον ή Ερως τοῦ Θεοῦ νοεῖται, ὅθεν καὶ ὁ Θεὸς ἀγάπη λέγεται, δῆ λον δὲ ὡς ὁ Πατήρ τὸν Υἱὸν ὡς ἑαυτὸν ἀγαπῶ, καὶ

EPIST. AD MANUELEM PHILEN. ligat, et item. Filius Patrem tanquam seipsum di- sentialis exsistit, quomodo ab individua substantia ligit. Vita namque diligit se sapere, et iterum sapientia diligit se vivere; vitæ autem et sapientiæ probata est una essentia esse. Igitur dilectio, vel amor, vel charitas, quod est Spiritus sanctus substantia Patris et Filii coessentialis exsistit, et ideo ab utroque æqualiter procedit, Fratres. Si Spiritus sanctus Patri et Filio coesπάλιν ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα ὡς ἑαυτὴν ἀγαπᾷ. Καὶ γὰρ ἡ ζωὴ ἀγαπᾷ ἑαυτὴν γινώσκειν, καὶ ἡ σοφία ἀγαπᾷ ἑαυτὴν ζῆν, τῆς δὲ ζωῆς καὶ τῆς σοφίας δέδεικται · ὁμοίαν εἶναι ουσίαν. Η φιλία τοίνυν, ἢ ὁ ἔμως, ἢ ἡ ἀγάπη, ἥτις ἐστὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν τῇ οὐσία τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ ὁμοούσιος ἐστι, καὶ παρ' ἑκατέρου εκπορεύεται επίσης. Αδελ. 'Αλλ' ἐπεὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Πατρὶ καὶ separari potuit, cum in specic columbe super Dominum, vel in specie ignis super apostolos? Magister. Saneli Spiritus substantia non in columbam vel ignem est transmutata, sicut nec Verbi est transformata: sed Spiritus sanctus columbæ corpus condidit. Υἱῷ ἐστιν ὁμοούσιον, πῶς τῆς ἀδιαιρέτου ουσίας χωρισθῆναι δεδύνηται, ὅτε περιστερᾶς εἶδε: ἐπὶ τὸν Κύριον, ἢ πυρὸς μορφῇ ἐπὶ τοὺς ἀπ στόλους ἐφάνη; Διδ. Τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἡ ουσία οὐκ εἰς τὴν περιστερὰν ἡμείφθη, ὥσπερ οὐδὲ ἡ τοῦ Λόγου εἰς τὴν σάρκα μεταβέβληται, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ τῆς περιστερᾶς ἔπλασε σῶμα. EPISTOLA AD MANUELEM PHILEN. (Εl. Dorville ex cod. Vatic. in Miscellan. Observat. in auctores veteres et recentiores, vol. II, tom. III, Amstelodami 1733, 8º.; Τῷ Φιλῇ κυρῷ Μανουήλ. 'Αλλ' ἐμὲ οὐδεὶς πιγκέρνης κεκίνηκεν ἐπιστεῖλαί σο βέλτιστε, οὐδ᾽ οὕτω τις δεῦρο παρ' ὑμῶν ἀφίκετο πιστεύεσθαι ἄξιος, ὡς ἐνθένδε πρὸς ὑμᾶς, ὁ τῶν καθ᾽ αὑτὸν οὐδένος, οὔθ᾽ ὕστερος τὴν ἀρετὴν, οὔτ' ἴσως πιγκέρνης, διέβη. Δι' & δὴ καὶ ἐοικότα πεπράχαμεν καὶ ἀμφότεροι, αυτός τε φθάσας επιστείλας, κἀγὼ μὴ πρότερον εἰς τοῦτ᾽ ἀφικόμενος, σὺ μὲν γὰρ ἔχεις, ὥσπερ ἂν δοίης πίστιν περὶ ἐμοῦ, κἀγὼ δὲ τῶν σῶν οὐκ ἀνήκοος μὲν, ἄλλη δ' ἄλλων ἐστὶ γλῶσσα κατὰ τὸν ποιητήν· εἶδον μὲν οὖν ἡδέως σαυτὴν ἐπιστολὴν καὶ καλὴν ἔφην εἶναι σὲ δ᾽ οὔπω γινώσκειν οἷός τε γίνομαι. Εἰ δὲ καὶ τοῦτο γίνοιτό μαι παρὰ τοῦ χρόνου, τότε σε καὶ κρίνας φιλήσω, καὶ τοῖς ἀρίστοις ἐγγράψω. Νῦν δὲ σὲ τρόπον ἔτε ρον ἔχω φιλεῖν, ὅτι πᾶσαν νέμεις τῷ πιγκέρνῃ τῶν ἐπαίνων τὴν μοῖραν, καλῶς γε ποιῶν, καὶ ὡς ἀνδρὶ λόγου καὶ παιδεία: ἐμπείρῳ προσῆκεν. Εἴ τι γὰρ ἂν ἄλλο τοῖς λόγοις σαυτοῦ χρήσιν, εἴ γε ἀρετὴν μὴ θαυμάζεις, μη ὲ ζηλωτὸν δι᾽ ἐπαίνων τὸ καλὸν ἀποδείξεις; Καὶ γὰρ στρατηγὸν ἄνδρα θαυμάζεις, οἷος ἴσως μὲν γέγονεν ἢ γένηται, νῦν δὲ οὐκ ἂν εὔροις. 'Αλλ' ἵνα μή σε πλεονεκτῶ γράφων μακρότερα ὧν ἐπέστειλας, τοῦτό σοι μόνον νῦν δύναμαι λέγειν θαυμάζεις λόγον; καγώ φιλεῖς ἀρετήν; κἀγώ. "Αν ἐπιγνῶμεν πότε ἡμᾶς αὐτοὺς ἐν ἀλλήλοις, ὡς ἐν Phile domno Manueli. At mihi nullus pincerna ait ad te litteras dare, o bone: nec sic quis huc pervenit a vobis fide dignus, ut hinc ad vos unus ex iis, qui sibi nihili videntur, atque virtute minor, atque forte pincerna trajecit. Quare sane pari. fecimus et ambo, quidem ipse prior scripsisti, at ego, cum non maturius hoc praestiterim, tibi enim adest, cui filem de me habeas, et ego non plane quidem nihil de tuis rebus inau-tire, sed alius aliorum sermo juxta Hləmerum; vidi igitur libenter quidem tuam epistolam, et clegantem: esse dixi; sed te cognoscere non potui. Quod si etiam temporis tractu accidat, tum ex animi judicio te diligam, et præstantissimorum virorum numero adscribam. Nunc autem te alio modo diligendum habeo; quod omnem landum portionem pincernæ tribuis: pulchre faciens et ut virum eloquentia et doctrina præditum decet.Nam qua in re eloquio tuo utaris, nisi virtutem admireris, et pr.econiis tuis efficias, ut emulari pulchra facinora homines ve lint. Admireris enim ducem bellicum, qualis forte quidem fuit, vel fuerit olim, nunc autem non repereris. Sed ne te scribendo vincam, si longiores ad te dederim, quam a te acceperim, litteras: hoc tibi in præsentia tantum dicere habeo: admiraris eloquentiam? et ego; amas virtutem? et ego. Posseina

anus alterum ex se ipso agnoscere ut in speculis? ἐσόπτροις οὐδὲν ἂν γένοιτο τῶν ἁπάντων ἐμποδῶν niliil on:nino eveniat, quod nobis esse possit obsta- ἡμῖν στῆναι δυνάμενον, ὡς μή σε πάντως ἐμὲ, καὶ culo, quo minus tu meus, ego tuus fiam. ἐμέ σε καθεστάναι. Ilæc epistola est quinta et octogesima inter centum et viginti duas epistolas Planudæ, quas codex Vaticanus exhibet, nec præter nonnulla ejusdem monachi alia scripta. Quoniam autem videam Lambecium, nec Nesselium edidisse harum litterarum elenchym; atque ad historiam illius ævi faciat nomina saltem eorum cognoscere ad quos hæ litteræ datæ, In ficem hic, ut in ipso codice exhibetur, hoc in loci conspici non abs re duximus. 1 Τῷ αὐτοκράτορι. Ελεγχος τῶν ἐπιστολῶν τοῦ Μαξίμου Πλανούδη. 2 Τῷ τοῦ αὐτοκράτορος ἀδελφῷ. 3 Τῷ Φακρατῇ ὄντι λογοθέτῃ τῶν ἀγελῶν, 4, 7, 5 Τῷ ὀρφανοτρόφῳ κύρῳ Λέοντι τῷ Βαρδή. 6 Τῷ κανικλείου. 9 Τῷ ᾿Ανδριανουπόλεως. 10 Τῷ Βαρδαλή. 18 Τῷ Κρήτης Νικοφόρι. 20 Τῷ Βαρδαλῇ κύρῳ Ἰωάννη, 21. 22 Τῷ Παλαιολόγῳ κύρῳ Ανδρονίκῳ, 36, 37, 41. 23 Τῷ λογοθέτῃ τοῦ δρόμου τῷ Γλυκεῖ. 24 Τῷ μεγάλῳ Παπία. 25 Γρηγορίῳ πρεσβυτέρω μονάζοντι, τῷ αὐτοῦ ὁμιλητή, 20, 27. 28 Τῷ Ξανθοπούλῳ κύρῳ Θεοδώρῳ. 29 Το 'Αργυροπούλῳ κύρῳ Δημητρίῳ. 30 Τῷ Ζαρινή κύρῳ Ἰωάννῃ, 59, 42. 31 Τον Αὐτωρειανῷ ἐξισωτῇ ὄντι τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων. 32 Τῷ ὀρφανοτρόφο. 33 Το Βρυεννίῳ. Ανεπί ράφοι, 54, 35, 44, 45, 47, 48, 49, 50, 58 Ανεπίγραφος (Tenguagelius tribuit Παλαιολό 43 Τῷ Βέκκῳ λύρῳ Γεωργίῳ. Υψ.) 40 Τῷ δεσπότῃ. 53 Τῷ Νικομηδείας. 54 'Ανεπίγραφος (Tengnegelius τῷ Νικομηδείας.) 55 Τῷ πρωτοσε·.. (forsan τῷ πρωτοσεβαστῷ ut mox.) 56 Τῷ Ιατρῷ, 57. 58 Τῷ πρωτοσεβαστῷ, 76. 60 Το Φιλανθρωπηνώ (sic pro φιλανθρωπίνω, 105, 106, 107, 108 (sine inscriptione) 109, 110, 111, περὶ τοῦ Μελχισεδέκ 419, 113, 114, 119, 190, 64 Τῷ Αὐτωρειανῷ κυρῷ 'Αρσενίω. 66 Τῷ Χαλκοματοπούλῳ. 67 Τῷ πρωτοβεστιαρίῳ Μουσάλωνα. 68 Τῷ πρωτοβεστιαρίῳ Ραουλάνῃ τοῦ αὐτοῦ. 69 Τῷ Μερκυρίω. 70 Τῷ ἐξάρχῳ καὶ λογοθέτη Φαπῇ. 71 Τῷ Μελχισεδέκῳ, 74, 86, 90, 95, 96, 100, 77 Ανεπίγραφος (Tenguagelius dubie adscri bit τῷ πρωτοσεβαστῷ). 82 Τοῖς ἐν τῷ κρίττῳ μονάζουσι. 84 Τῷ κύρῳ Ἰγνατίῳ. 85 Τῷ Φιλῇ κύρῳ Μανουήλ. 87 'Ανεπίγραφος 88 (Tenguagelius dubie Μελχι σεδέχω). 92 Τῷ κύρῳ ᾿Αθανασίῳ. 96 Τῷ Δούκα. In eodem codice hæc ejusleur Planudæ scripta habebantnr: Τοῦ αὐτοῦ σύγκρισις χειμῶνος καὶ ἔαρος. Εγκώμιον εἰς τοὺς κορυφαίους τῶν ἀποστόλων Πέτρον καὶ Παῦλον. Εγκώμιον εἰς τὸν μέγαν μάρ τυρα Διομήδην. De quibus Lambecius, Nesselius et in primis J. A. Fabricius vol. Xfii, p. 534 Bibl. Gr. consulendi. Vaticanus codex ita subscribitur: Ετει αφή. Σκιροφορίωνος ὀγδίῃ ἱσταμένου, ὑπ᾿ ᾿Αγγέλου γέν γραπται τοῦ Βεργηκίου, τοῦ Κρητὸς ἐν Παρισίων πόλει. Anno 1560, Nonis Maii octavo die, ab Angelo descriptus est Bergecio, Crete, in Parisiorum urbe. Hic codex fuit, si recte memini, dono datus a rege Gallico vel a Michaele Hospitalio nescio cui Papæ.

COMPARATIO HIEMIS ET VERIS. ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΠΛΑΝΟΥΔΗ ΣΥΓΚΡΙΣΙΣ ΧΕΙΜΩΝΟΣ ΚΑΙ ΕΑΡΟΣ. COMPARATIO HIEMIS ET VERIS Ex cod. Græco Parisiensi, n. 1187 notato, nunc prima edita. Οἶμαι καὶ πρὸς μόνην τὴν ἀκοὴν ἀποπηδήσειν μηδ' ὄνομα τοὺς πολλοὺς ἐθέλειν χειμῶνος ἀκούειν, αὐτίκα τινὰς εἰ χειμῶνος καιρὸν καὶ ἔαρ παρατιθέν τες τούτου ἐκείνου ἐν οἷς ὧραι θαυμάζονται, ἐπαγγελούμεθα τὰ πρῶτα ἀποίσεσθαι. Δεινὸν γὰρ καὶ περιττῶς ἄτοπον δόξει, λόγῳ τὴν τῶν πολλῶν δόξαν καθαιρεῖν ἀξιοῦν, παρ' οἷς λόγος τὰ δεύτερά που καὶ τρίτα μετὰ τὴν αἴσθησιν ἔχει μηδὲν πέρα τῆς κατ' αὐτὴν πείρας συνορᾷν δυναμένοις, καὶ οὐχ ἥκιστα νῦν, ὅτε τις τῶν τοῦ ἡμετέρου συστήματος τοῦ λογικοῦ καταλόγου ἀνὴρ τὰ μὲν ἄλλα φίλτατος πάντων ἐμοὶ καὶ φιλοσοφίας ἄκρως ἐχόμενος, δεςνότατος δὲ εἰπεῖν καὶ λόγους πράγμασιν ἱκανὸς ἐξισῶσαι, ἔστι δὲ οὗ καὶ ὑπερβαλέσθαι, ἔαρος μὲν καὶ τῶν κατ' αὐτὸ μακρὸν διεξῆλθε τὸν ἔπαινον ἐν μέρει λογικῆς παιδιάς τε καὶ διαχύσεως· χειμώνα δὲ ἀπειρημένην τὴν ὡς αὐτὸν κατέλιπε πάροδον, οὐκ οἶδ' είτε χειμάρρους ἁπλώτους πελαγίσας τῷ λόγῳ, εἴτε χιόνος καὶ πλῆθος καὶ ψύχος ἐπιτειχίσας. Οὐ γὰρ ἔλαθεν ἡμᾶς χειμῶνι κατὰ χειμῶνος χρησάμε νος, καὶ νύκτας &ς οὗτος προβιβασθείσας ἐς ὅσον μήκιστον διεδέξατο, ἐς τὴν αὐτοῦ στηλοκοπίαν καταναλώσας, ἐμοὶ δὲ καὶ μάλα σὺν δίκῃ τὸν αὐτὴν τοῦτον χειμῶνα σύμμαχον ἐπικαλεσαμένῳ, ἐξέσται πρὸς αὐτὸν διαβῆναι, τὴν τῶν ρευμάτων βίαν πιλής σαντα καὶ πετρώσαντα, τῶν τε χαρίτων ἃς προτεί νεται πλῆθος ούσας οὐ σταθμητὸν ἀπολαῦσαι καὶ τοῖς ἄλλοις διαγγελεῖν χαριζόμενον, καὶ οἶδα μὲν εἰς δυσχερῆ τὸν ἀγῶνα καθεὶς ἐμαυτὸν καὶ οἷον οὐδεὶς οὐδέπω; ᾿Αλλὰ τί δράσω; οὐ δύναμαι τὴν ἀλήθειαν ὅσαπερ ἂν ἤδε ὑφηγοῖτο δῆλα καὶ τοῖς ἄλλοις τιθέ ναι. Τί γὰρ εἰ τὴν περὶ λόγους αὐτοῦ τις δύναμιν δεῖξαι φιλοτιμούμενος, τῆς τῶν πολλῶν δόξης δραξάμενος, καὶ ταύτην κρηπίδα τῶν σφετέρων ὑποθέμενος λόγων, έπειτα πολλὰ ἐπικατασκευάζει τε καὶ συντίθησι ῥήματα, καὶ τὸ ἔαρ ὑμνῶν περὶ πλεί ονος ἢ τὸν χειμῶνα ποιεῖτα:. Ωσπερ οὐκ ἐνὸν κακείνων μὴ εἰρημένων πρὸς τοιαύταις διὰ βίου δόξαις, τὸν πολὺν ὄχλον ἔχειν τὸν νοῦν, οἷς οὐκ ἔστιν ὅτε γενναίου προσαπτομένοις τινὸς ὑπ' ἀγυμνασίας· τῶν καλῶν ἐκδεδιῃτημένοις εἶναι καὶ διε φθορόσιν ὑπῆρξε τὸν νοῦν. πολλά τε καὶ ἀηδῆ ἐξωνείδισε· τοσόνδε τοι πειθοῖ ἀποκρύπτεσθαι, οὐδ᾽ ἐν ἐλαφρῷ ποιοῦμαι τὸ μὴ ξυμμιγῆ τὸν λόγον καὶ χάριτι κερασάμενος, ὥστ', εἰ μὴ γυμνασία τις ἦν, μηδ' ἐπίδειξις τῆς περὶ λόγους ἀσκήσεως ἄντικρυς ἀλήθειαν ὑπειλήφθαι τὰ εἰρημένα. Τον χειμῶνά τε κινδυνεύειν ἐντεῦθεν οὐχ ὅπως τοῦ ἀρίστου ἀποπίπτειν, ἀλλὰ μηδὲ ταῖς ὡραις συνεξετάζεσθαι. Συνεπῆρε δὲ οἱ τὸν λόγον καὶ μέχρι πόρρω κεχωρηκέναι παρεσκεύασε πιθανότητος, καὶ τὸ ἐνεστηκὸς τοῦ καιροῦ· χειμών γὰρ καὶ χειμῶνος τὸ ἀκμαιότατον ἡνίκα καὶ εἴ τινος αἴσθησιν οὐχ ἡδέος ὁ καιρὸς οὗτος παρέχεται, παρέχεται δὲ οἷς καὶ φοβερὸς παιδευτής ὁρᾶται τὴν μάστιγα επανατεινόμενος, καὶ ἰατρὸς ἀποτρόπαιος ξυρόν τε καὶ καυτῆρα προσάγων, βαρειοτέρας τῆς φανταζομέτης δυσχερείας επειράθησαν ἄνθρωποι. Οἶμαι μὲν οὖν ὡς εἴρηται καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν ἀκοὴν ἀποπηδήσειν τινάς, ἀλλ' ἀνάσχεσθε εἴτι λέ γειν ἔχομεν διακοῦσαι. Ο μὲν σοφὸς ἐκεῖνος ἀνὴρ πᾶν, ὡς εἰπεῖν, ἀπόφημον καταχεάμενος τοῦ χειμῶνος καὶ πολλὰ καταδραμὼν αὐτὸν ὡς μηκέτι ☑ Μέγιστον μὲν οὖν ἀγαθὸν τὸ τῆς ἀληθείας αὐτη; ἐφικνεῖσθαι· κακεῖνα μόνα καὶ διανοεῖσθαι καὶ λέο γειν, ὅσαπερ ἐκείνην ὑπαγορεύειν εἰκό;. Εἰ δὲ μή τοῦτ᾽ εἴη δεύτερος, φασί, πλοῦς, τὸ γοῦν μὴ σαφού λόγοις πρὸς παιδίαν ῥηθεῖσι κλοπέντας, συμφέ ρεσθαι τοῖς δημώδεσι, μηδὲ τὰ τῶν ἀπαιδεύτων πρεσβεύειν, εἰ καὶ τῆς ἄκρας εὐδαιμονίας εὐθὺς

πρεσβύτερος· καὶ ὅτι εἰ μὴ χειμών ἦν, οὐκ ἂν οὐδ' ἔαρ ἦν, ὡς ἐντεῦθεν δῆλον εἶναι καὶ τιμιώτερον αὐτὸν ἔαρος εἶναι, τοῦτο τῷ λόγῳ πρὸ πάντων πειράσομαι παραστῆσαι. Τοῦ γὰρ ἡλίου διὰ τῆς ἐφ' οἱ τινοσοῦν σημείου ἐπὶ τὸ αὐτὸ αὖθις ἀποκατα στάσεως τὴν τοῦ ἐνιαυτοῦ μετρούντος περίοδον, καὶ τῷ ἐγγὺς ἡμῖν προσιέναι καὶ ἀπιέναι καθόσον ὁ ζω διαφόρος κύκλος δίδωσι καὶ ἡ καθ' ἡμᾶς ἔγκλισις τὰς ὥρας ἀποτελοῦντος ἀπὸ πρώτης αὐτίκα το αἰγόκερω μοίρας ἐφ' ἡμᾶς ἐλαύνοντος, ὅτε δὴ κα ἀρχὴν ὁ ἐνιαυτὸς δέχεται. Τεκμήριον δέ· καὶ γὰρ ἐντεῦθεν αἱ ἡμέραι κατὰ μικρὸν ταῖς ἀεὶ προσθήκα: σὔξουσιν, ὃ σύστασίς τε ὁμοῦ καὶ ἐπίδοσις τῶν ἐν κόσμῳ γίγνεσθαι πέφυκε· καὶ διὰ ταῦτα οὐκ ἄλλο θεν ἐγὼ τὸν ἐνιαυτὸν τὴν ἀρχὴν ἀξιῶ ποιεῖσθαι ἡ ὅθεν περ καὶ ἡ ἡμέρα μείζων ἀεὶ γίνεται, χειμών συνίστασθαί τε καὶ ὀνομάζεσθαι ἄρχεται· ὃς καὶ τὸν διωρισμένον αὐτῷ χρόνον ὑπηρετισάμενος τῇ φύσει τοῦ κόσμου. Οὐ γὰρ ἐπειδὴ τὰ πρῶτα τοῦ ἔτους φέ ρεται καὶ καινοτομεῖν τι βούλεται παρὰ τὰ καθεσ τηκότα, ἔαρι μεταδίδωσι τὴν διακονίαν· ἐντειλάμε νος τὸν ῥητὸν χρόνον μὴ ὑπερβὰν ἄρα καὶ αὐτὸ ταύτην ἑτέρα παραπέμψαι· καὶ οὕτω μὲν ἀπε δείχθη χειμὼν ἔαρος προγενέστερος. Εἰ δὲ τὸ πρεσ Εύτερον παρὰ πᾶσι καὶ τιμιώτερον, ἔσται διὰ τοῦτ' αὐτὸ καὶ χειμὼν ἐπικυδέστερος ἔπρος· ὅτι δὲ χει μῶνος μὴ ὄντος οὐδ᾽ ἔαρ γενήσεται, οὕτω σκοπου μένοις ἔσται καταφανές. Θέρους προσάγοντας, εἰ τῷ περὶ καρκῖνον τοῦ ζωδιακοῦ τμήματι δώσει τις ἐμφιλοχωρήσαντα τὸν ἥλιον αὐτοῦ τολοιπὸν διατρίβειν, μηδαμή μηδαμῶς ἐπανακομιζόμενον ἐπὶ τὰ μεσημ ὑποδέθηκην, ἀλλ᾽ οὐδὲν παρὰ τοῦτο πρὸς ἐπιτυχίαν νεῖσθαι καθέστηκεν, εἴρηται· ὅτι δὲ χειμών Φαρος σοφίας ἔλαττον ἀπηνέγκατο, ὥστε οὐχ ὅσον ἔαρ χειμῶνος ἐπίπροσθεν, ἄγουσι τοῖς τοιούτοις, ὅσα καὶ παραφρονοῦσι προσέχω· ἀλλ' οὐδ᾽ ἐν τοῖς σφόδρα καταφανέσι καὶ ἐν ποσὶ, πάνυ τι πιστεύειν ἔχω· ὑποπτεύω γὰρ τὸν λόγον· καὶ ἥκιστα τοῖς ὑπ' αὐ τῶν θρυλλουμένοις παρρησίαν νέμω. Πολλοῦ δὲ δεήσει καὶ συνάρασθαι· καὶ γὰρ ἵνα τῶν ἄλλων πολλῶν ὄντων ἀφέμενος, & περὶ τῶν ἀστέρων οὗτοι μετεωρολεσχοῦτε πρὸς βραχὺ διεξέλθω ὅσους τους περὶ γῆν ἀνθρώπους συμβέβηκεν εἶναι, ισαρίθμους καὶ οὓς οὐρανὸς ἀπέρας φέρει δημιουργοῦσι· καὶ τῶν μὲν δεξιότητι τύχης χρωμένων λαμπροτάτους ἐδογμάτισαν καὶ τοὺς ἀστέρας ὁρᾶσθαι· ὑποδεεστέ ρους δὲ τῶν πενία συζώντων· οἱ δ᾽ εἰσάπαν ἐλάσαντες ἀπορίας, οὗτοί φασι τοὺς ἀμυδροτάτους έλαχου, καὶ οἷς τὸ φῶς ἐπιλελοιπέναι δοκεῖ. Κάντεῦθε δὴ συμπεραίνουσιν ἑκάστῳ τε τῶν ἀπαλλασσόντων συναποθνήσκειν, καὶ τὴν συγκεκληρωμένον ἀστέρα, Καὶ τοῖς εἰς φῶς προσιούσιν αὖθις συγγενᾶσθαι ἑτέρους· καὶ πολλὰ τοιουτότροπα παρακόπτοντες ὀνειρώττουσιν· ἐπεὶ καθάπαξ ὀλίγου σφίσι τῆς ἁληθείας ἐμέλησεν. Εἰ τοίνυν ταῦτα παραδεκτές και τοῖς τῶν σοφῶν δόγμασιν ἐγκριτέα, πιστευτές καὶ όσα χειμῶνος πέρι καὶ ἔαρος ὑπειλήφασιν. Εἰ δ' ἄλλως ἀμαθῆ, καὶ μέγα παραλήρημα καὶ μανίας μακρῷ χείρονα, τί δή ποτε τους ταῦτα περὶ τὸν βίον εἰσάγοντας μὴ μεταδιδάξας τὸ ὂν σπουδάζω μεν, ἢ μὴ πειθομένους χαίρειν ἅμα ταῖς οἰκείαις ἑάτομεν ὑπιλήψεσιν; ἡμεῖς δὲ λόγῳ μόνῳ καὶ ζήσωμεν καὶ φιλοσοφήσομεν, κἀκεῖνο μόνον εἰσόμεθα καλῶς ἔχειν καὶ μὴ, ὅπερ ἂν οὗτος κρίνῃ, κἂν εἰ καὶ μυριάκις τὰ τῶν αἰσθήσεων ἀντιμαρτυρήσῃ. Λόγος γὰρ τοῦ τε ἀπταίστου δεινὸς ἰχνευτὴς καὶ τοῦ ἀσφαλοῦς ἄκρος ἐξεταστὴς καὶ τοῦ ἀεὶ ὡςαύτως ἔχοντος, ἀντιποιούμενος εὐστοχώτατα· αἴσθησ σις δὲ πολυμιγές, καὶ παντοδαπὸν· καὶ πολλῆς τῆς συγχύσεως αναπεπλησμένον, νῦν ἀχθαμένη φωτί, νῦν σκότει· νῦν ἀμφοτέροις παρ' ἑκάτερα χαίρου. σκ. Καὶ ᾐσθόμην γὰρ αὐτὴν τὰ αὐτὰ φιλοσοφοῦσαν δή. Περινοστοῦσαν ἑκασταχόσε, ὥσπερ ποῦ καὶ νοσοῦντες κλίνης κλίνην ἀλλάσσονται, κακείνης αὖθις ἑτέραν έξον οὕτως ἔξειν οιόμενοι. Πρὸς τούτοις δὲ κ κεινό μοι τὸ δέος ἐπήρτηται, εἰ τοῖς περὶ τὴν αἴτ θησιν κεχηνόσι τῶν τε πρὸς τὸν χειμῶνα κατηγοριῶν καὶ τῶν εἰς ἔαρ ἐγκωμίων ἐκστησόμεθα. Αὐτίκα γὰρ καὶ ταῖς ἄλλαις αὐτῶν δοκήσεσι κατ' ἔχνος ἀκολουθεῖν ἀξιώσουσιν· 8 μὴ πάθει μηδεν;, φίλος γρῖν ἐμοὶ καὶ τὴν ἀρχὴν ἀληθείας πεφροντι χώς· τῆς φύσεως ἤδη μειονεκτούσης εἰ τὸ λογικὸν ζῶν μὴ κατὰ λόγον τὸν βίον μετέλθοι· ἀλλ' ἐπεί εἰς μὲν ἡ τῶν πολλῶν δόξα, καὶ ὅπως ταύτην ἀπου τρέπεσθαι δεῖ· τίσι δὲ χρὴ τοὺς περὶ λόγον στις φομένους στοιχεῖν, ἀποχρώντως ὁ λόγος παρηγγί σατο, φέρε τὸν τοῦ χειμῶνος καιρὸν ἐξυμνήσωμεν καὶ δείξωμεν ἀντεξετάζοντε; ἔαρι, ἐν ὅσοις μὲν καὶ ἄλλοις καλοῖς τοῦδε περίεστι· πρὸς δὲ, καὶ οἷς ὅσον σ' όν τε διαλεξόμεθα περὶ ἀμφοτέρων. Ο χει͵ ὡν, ὅτι μὲν τοῖς πολλοῖς πέῤῥω τοῦ ἐπαι βρινὰ τοῦ κόσμου, ἵν᾽ ἐκεῖθεν αὖθις χειμὼν ἀρχὴν δοίη τῷ ἔτει, οὐδ᾽ ἔαρ ἔσται, ἀλλ' ἀεὶ δή ποτε θέρος ἐπιπολάσει τῷ κόσμῳ· καὶ οὔπω λέγω ὡς ἐκπύρω· σις γενήσεται καὶ ὄλεθρος τοῦ παντός. Εἰ τοίνυν ἐπακολούθημα χειμῶνος ἔαρ, ἔσται ἄρα τούτου ἐκεῖνος οὐκ ἔξω τοῦ εἰκότος αιτιώτατος. Εἰ δὲ τί οἴτια τῶν ὧν αἴτια προτιμότερα, καὶ χειμὼν ἔαρος δις ἤδη καὶ πολλάκις μικρῷ ὕστερον ἐπιδοξώτερος ἔσται. Καίτοι τί ταῦτά φημι ὅπου γε περιειργασμέν νοις, οὐδ᾽ ἐν τοῖς οὖσιν ἔαρ ἀριθμηθήσεται, όνομα δὲ μόνον πράγματος ἔρημον ἐλεγχθήσεται, χειμώνι δὲ τὸ τοῦ αἰῶνος ἥμισυ νεμηθήσεται, καὶ δή μοι συμπράξει τῷ λόγῳ καὶ αὖθις ἥλιος περὶ ὡρῶν διαλεγομένῳ ὅς ἐστιν ἡμερῶν καὶ ὡρῶν νομεύς κι τοῦ παντὸς ἔτους ταμίας, ἀγνοεῖ πάντως οὐδεὶς ὅστις τῶν μὴ γευσαμένων παιδείας, ὡς διττή ἥλιο, τὴν ἐναντίαν τῷ παντὶ ποιεῖται πορείαν τὴ ἀπὸ τροπῆς ἐπὶ τροπὴν δηλαδὴ τῆς θερινής της χειμερινὴν, καὶ ταύτης αὖθις ἐκείνην. Ἡ μὲν γὰρ ἀφίστησιν αὐτόν· ἡ δὲ πελάζειν ἡμῖν ποιεῖ καὶ ἀμήχανον τρίτην τινὰ κίνησιν ἐξευρόντα ταύτα προσαναθέσθαι. Οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ ἐπὶ τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω τρίτου τι προσεπινοεῖται πρὸς λόγον κινή σεως. Οὐρανοῦ δὲ εἴτουν σφαίρας κινουμένης, ἄνω καὶ κάτω τά τε νότια καὶ τὰ βόρεια. Ἐπεὶ τοίνυν ἀνωμολόγηται μηδεμίαν μᾶλλον ἢ πέρα δυεῖν τὰς ἡλιακά; εἶναι κινήσεις, παντί που σαφές και δύο

COMPARATIO HIEMIS ET VERIS. καθεστηκέναι τὰς ὥρας ἑκατέρας ἀποδιδομένης τῇ χρόνος. Τῷ δὲ διαλείπειν καὶ παραχωρεῖν ἑτέραν προσφόρῳ κινήσει· καὶ γὰρ οὐκ ἄτοπον πρὸς τῆς ἀληθείας αὐτῆς καὶ τῶν λόγων τῆς ἰσότητος ἔκφυλον δύο τὰς κινήσεις λέγοντας, τέτταρας ὑποθέσθαι τὰς ὥρας, καὶ παρενείρειν χειμῶνι μὲν ἔαρ, θέρει δὲ πάλιν ὥραν ἑτέραν, ὥσπερ ἂν εἰ παρὰ τοῦτο μείζων ὁ ἐνιαυτὸς ἑαυτοῦ γίγνεσθαι μέλλοι. ἑτέρα, τοῦ περὶ τὸν κόσμον ἔχειν, αὐτὰς καθ᾿ αὐτὰς παυομένην τὴν κίνησιν ἔχειν, πᾶσα δὲ ἠρεμίαν δεν χομένη κίνησις οὐκ ἄνευ τοῦ κατολίγον απολήγειν γίνεσθαι πέφυκε καὶ τοῦτ' ἐκ πολλῶν δῆλον καθα ρώτατον δὴ ὡς καὶ χειμῶν οὐχ ὡς ἑτέρως, ἀλλ' ὡς ὥρα τῆς κινήσεως στήσεται, καὶ τέλος ἔσται τὴν λόγον τοῦτον χειμῶνος τὸ ἔαρ καὶ χειμὼν ἐπικρα τέστερος ἔαρος. Η οὐχ ὁρᾷς ὡς καὶ πρὸς τῶν ὀνο ματοθετησάντων ὀλίγου δεῖν οὐδ᾽ ὀνόματος τυχεῖν τὸ ἔαρ ἐμέλησε; Πῶς γὰρ χειμώνι, πῶς θέρει· πῶς φθινοπώρῳ· ἑκάστῳ τούτων ἢ πλῆθος ἢ ἔκτασις: συλλαβῶν ἢ συμφώνων γοῦν η τυχήθη περιουσία τ ἔαρ δὲ πάντων ἐνδεές. Ψιλὸν συνεληλαμένον ἐς τὸ βραχύτατον· ἔοικε γάρ πως καὶ ἀπειρημένον εἶναι παρὰ τοῖς ἀρχαίοις ἔαρ προσαγορεύειν καὶ τὸν ἔαρ εἰπόντα, ἔα καὶ μὴ φράζε δηλονότι ἀκούειν. Ποιηταὶ δὲ καὶ ποιητῶν παῖδες οἱ καὶ μάλιστα θεῶν εἰδότες καὶ βουλὰς καὶ ἀπόρρητα, καὶ ἐξα και τοῦτ' ἠβουλήθησαν. Τῇ δὲ περὶ τὸν Ἑλλην σμὸν κηδεμονίας καὶ διότι δὴ τοῦ πλήθους τῶν ὀναμάτων ἀπλήστως εἶχον, ἐφείσαντο μὲν, συνήγον δὲ ἐς τὸ ὀλίγιστον, ἦρ τὸ ἔαρ προσειρηκότες, ὥστε λανθάνειν κατὰ τὴν συνέπειαν· καὶ μὴ μεταξὺ λε γέντων τοὺς ἀκούοντας δυσχεραίνειν, οὕτω δὲ προϊ ὄντι τῷ λόγῳ καὶ ἕτερον ἀνακύπτει κεφάλαιον, δε οπερ οὐχ ὅτι ἔαρος, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων ὡρῶν ἐπισ σημότερο; ἀναφανήσεται ὁ χειμών. Ἐγὼ δὲ δὴ καὶ εἶδον ἐπὶ λιθίνης εἰκόνος κύκλον τινὰ γεγραμμένον καὶ τοῦτον ἑκατέρωθεν γυναῖκε δύω πτερυγοφόρω, δόξαν παρειχέτην ταῖς χερσὶ περιστρέφειν· θαῦμα δὲ σχὼν τῆς γραφῆς, οὐδὲ γὰρ ὅτι βούλεται εἶχον συνεῖναι, ἐπηρόμην τῶν τινα προσεστώτων, ὅτι δή ποτε σημαίνειν ὁ γεγλυμμένος ἅμα τοῖν γυναίκοιν ἐθέλει τροχός. Καὶ ὃς ἐξηγούμε νο; τὴν εἰκόνα, τὸν μὲν κύκλον ἔφασκεν, ὦ ἀγαθὲ, τὸν ἐνιαυτόν μοι νοήσας, τὼ δὲ παρεστῶτε ζῳδίω, τὰς ὥρας τοι παριστᾷ τοσαύτας οὖσας καὶ τὸν ἐνιαύσιον κύκλον ἐξ ἀμοιβῆς ἐς τὸ διηνεκές διατελού σιν ἐπιτροπεύουσαι· καὶ γὰρ ταῦθ' οὕτω τοῖς σου φωτέροις ἐδόκει τῶν παλαιῶν. Ἀλλ' ἐπεὶ μὴ ἔκφορα τὰ πολλὰ τῶν τῆς φιλοσοφίας δογμάτων, οὐδ᾽ αὐτὰ παρεδόθησαν βίβλοις, ἀλλ' ὡς ἐν συμβόλοις τισὶ καὶ οἷα δὴ τὰ τῶν Αἰγυπτίων ἱερὰ πάλαι δή ποτε· λόγος Έχει γράμματα γεγονέναι, συγκεκρύφαται, καὶ ὁ μὲν ὡς εἶπε· Σὺ δὲ νυνὶ συμβαλέ μοι τὴν εἰκόνα τῷ λόγῳ· κἂν συμβαίνουσαν ὁρᾷς κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, πείθου καὶ χειμῶνα μὲν ὑφεστηκέναι περὶ τὸν χρόνον, ἔαρ δὲ εὔφημον ἄλλως ὄνομα τεθρυλλῆσθαι καὶ κρατήσει καν τούτῳ πάλιν ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος, Τριῶν γὰρ ὄντων τῶν γενῶν ὡς τοῖς περὶ γραμ ἔαρος ὁ χειμών. Τοῖς μὲν οὖν λόγον μόνου τοῦ καλοῦς ματικὴν ἐσχολακόσι τετεχνολόγηται, καὶ τοῦ μὲν ποιουμένοις οὕτω τὰ τῶν ὡρῶν μετρηθήσεται καὶ ἀρσενικοῦ καλουμένου, τοῦ δὲ θηλυκοῦ, οὐδετέρου δ οὕτω ταχθήσεται. Ἰατρῶν δὲ παῖδες καὶ εἰς οὓς τοῦ τρίτου καὶ τελευταίου, βέλτιον μὲν ἐν ἅπασι καὶ ἐγὼ τὴν περὶ τὰς ὥρας ἀναφέρω καινοτομίαν. Ούτο: προφερέστερον τοῦ θηλυκοῦ τὸ ἀρσενικὸν, κακεῖνο γὰρ ἐσταμάλιστα νεωτεροποιοί, καὶ τετραχῆ τὸ πάλιν τοῦ οὐδετέρου, καὶ οὕτω δὴ ἄρα πολλῷ ὑπερΈτος διένειμαν, πρόφασιν μὲν ὥστε μέγα καὶ κοινω ἔχων του τρίτου τὸ πρῶτον· τὸ γὰρ τοῦ μείζονος φελὲς περὶ τὸν βίον εἰσάγοντες, σοφώτεροι δὲ δο μείζον, μακρῷ μείζον. "Ην οὖν χειμὼν μὲν ἀρξεν. - κεῖν ἐντεῦθεν οἰόμενοι τῷ πολλοὺς ἀπατᾷν, καὶ ἵνα κῶς σχηματίζειν ἀξίαν ἔσχεν, ἔαρι δὲ καὶ θέρει και πολύ σφίσι πορίζοιτο τὸ ἀργύριον. Διὰ ταῦτα γὰρ μετοπώρῳ οὐδὲ θηλυκῶς ἐξεγένετο ὠνομάσθαι, πῶς καὶ οὐ φασι δεῖν τῶν αὐτῶν φαρμάκων ἑκάστης οὐκ ἀθέμιτον μὴ οὐχὶ κρείττονος αὐτὸν ἢ κατά ὥρας λαμβάνειν, χρῆσθαι δὲ δεῖν νῦν μὲν τοῖς, νῦν ταῦτα τιμῆς ἀπολαύειν; Ἵνα γὰρ μὴ τοῖς χρόνῳ· δὲ τοῖς, καὶ ἄλλοτε ἄλλοις, ὡς ἂν ἐκείνοις δοκῇ καὶ ὕστερον ἐσομένοις ἐπείπερ ἔμελλεν ὁ τῶν ἀνθρώ εἴθε μέχρι τούτου τὸ προπετέ; ἔστησαν· νῦν δὲ τολ πων βίος πρὸς τὸ τρυφερώτερον ὑποῤῥεῖν χείρων τι μῶσι καὶ ταύτας ὑποδιαιρείν. Λεγόντων οὖν ἀκούσ παρὰ τὰ λοιπὰ ὁ χειμών ὥρας ὑποληφθῇ, ἀῤῥενικῇ σεις, ἐν ἀρχαῖς. Μεσοῦντος φθίνοντος ἔαρος, θέρους· δὴ κλήσει τοῦτον προσείπον οἱ πρότερον ἐκείνων καὶ τῶν λοιπῶν κατά τινα τῶν πάλαι Ρωμαίων τῷ γένει διῳκικέτες ἐκ διαμέτρου· οιονεί τι συνστρατηγόν, ὃν λέγεται προΐστασθαί τινος ἔθνους λαχόντα, ἐπεὶ καθ᾽ ἔμμηνον ἔγνω πολὺν τὸν δασμὸν εἰσπραττόμενος, τοὺς τοῦ ἔτους μήνας δύο παρά πᾶσι νομιζομένους καὶ δέκα, περί που τους τέσσαρεσκαίδεκα πεπλεονακέναι, ἐπιθυμία. τοῦ ὅσον πλείστον χρηματίσασθαι, ἀλλ᾽ ἔστω· δεδίσθω καὶ ἔαρ εἰς τὰς ὥρας εἰσγράφεσθαι, ἀλλὰ καὶ εἴ τι χάριεν ὑπὸ τῶν πολλῶν ἀποκληροῦται τῷ ἔαρι, τῷ χειμῶνι καὶ τοῦτο προσλογίζεσθαι χρή, οἷα δὴ τὰ τοῦ μέρους τῷ ὅλῳ, ὅτι καὶ μέρος χειμῶνος τὸ ἔαρ, καταμικρὸν ἀνεθέντος καὶ λωρήσαντος ὕστερον. Ἐπεὶ γὰρ ὁ μὲν χρόνος ἐν ἀἰδίῳ φορά, τάς δ' ὥρας κοινῇ μὲν πάσας, καὶ ἀλλήλων ἐχομένας ἀϊδίως καὶ αὐτά; κινεῖσθαι συμβέβηκε· τοῦτο γὰρ πάλιν δ θημα δεδωκότες, αὐτὸ τοῦτο τὸ γένος καὶ μονονουχί κεκραγότες, ὡς οὗτος ὁ καιρὸς καθ᾽ ἂν δεῖ ζῇν άν δρα, καθ' ὃν ἀνδραγαθίζεσθαι καθ' όν γενναῖον καὶ ἀῤῥενωπὸν τὸν ἄνθρωπον εἶναι. Εἰ δὲ καὶ τὸν κατὰ τὸ ἑτυμον πολυπραγμονοίη τις λόγον, οὐδὲν ἧττον καὶ οὕτω τῆς οἰκείας ελαττώσεως ἔαρ αἰσθήσεται ἢ δειξάτω τις παριὼν μὲν τὴν γνώμην τανταλευό μενος, πόθεν ἔαρ ετύμως λεχθήσεται· τοῦ χειμῶνος. καὶ κατὰ τοῦτο πλείστης ἠξιωμένου σπουδῆς, ἵνα καὶ μόνον λεγόμενος ὅπερ ἐστὶ παρέχοι νοεῖν. ΔΟκοῦσι δή μοι καὶ 'Ρωμαίων οἱ κατὰ τοὺς ἄνω χρόνους· οἱ τῶν καθ᾿ ἑαυτούς τε καὶ ἔπειτα ἀνθρώπων, περιφανέστατοί τε γεγόνασι καὶ ὀνομαστότατοι, μὴ ἄνευ σπουδαίας καὶ σοφῆς ἐπιστασίας τὴν ἀρχὴν τοῦ

MAXIMI PLANUDE VERSUS IAMBICT. Στους προσκείμαι χειμώνι, καὶ ἦγε πρώτως ταυτησί ρειν· καὶ μαρτυροῦσι μου τοῖς λόγοις καὶ καλάνδαι τῆς ὥρας εἰσβαλούσης περιέτυχον νουμηνίᾳ. Οὐδὲ γὰρ ἐπιδέξιον ἐδόκει πῶς ἅμα τῇ τοῦ χειμῶνος εἰσβῳ κολούειν τὴν κατάστασιν του μηνός ταύτην καὶ ἑορταῖς καὶ θυσίαις δημοτελέσι, νόμον θεῖνα: γεραίΙαννουάριο:, καὶ τὸ ἐξ ἐκείνου καὶ ἐς τόδε κρατῆσαν ἔθος. Καὶ ὑμεῖς δὲ, ὅσοι γε τῶν ἁπάντων· ἄρ' ούν ἱκανὰ τὰ εἰρημένα πεπεῖσθαι, τίς μὲν χειμὼν καὶ χειμῶνος τιμιότης καὶ ἀρετή. VERSUS IAMBICI Oros edidit Du Cangius in notis ad Zonara Annales. Εἰς τὸν ναὸν τῶν ἁγίων Μαρκιανοῦ καὶ Μαρι τυρίου. Τολμάς καθέλκων καὶ Θεὸν δοκῶν σέβειν, Σαυτὸν λέληθας κτίσματος φύσιν σέβων, Οὐ κτίσμα ταυτὸν καὶ Θεὸς μή πω τόπον Έξω φρενῶν πέσοι τις, ὡς εἴποι τότον, Μεμνημένος σου τοῦ θεηλάτου μέρου. Τοῦ αὐτοῦ. Κακώς 'Αρείω ταυτά πεφρονηκότες, "Ανδρες φονώνται πλήρες αἱμάτων στέφος, Καλῶς Θεοῦ προπεμψαν ὑμᾶς εἰς δόμους - Καὶ γὰρ Θεοῦ μὲν οἶκος ὑμᾶς ἀμφέπει, Τοῖς δ᾽ οἶκος ᾅδου καὶ τὸ μυρίον σκότος. Εἰς τὸν ναὸν τοῦ ᾿Αγίου Ανδρέου ήρως.λε γεῖοι, ὃν ἀνήγειρεν αὐτῷ ἡ πρωτοβεστιαρία. Πειθομένη σε δόμοισιν ἐν οὐρανίοισιν ἀληθῶς Ψυχῇ ναιετάειν, Ανδρέα κλεινότατε, Καὶ τῷ σώματι σεῖο νεὼν ἐδομήσατο τόνδε, Κάλλεσιν οὐρανίοις ἐν χθονὶ λαμπόμενον, Ἡ πάσαις ἐνὶ θηλυτέρῃσι σοφὴ Θεοδώρα, Αμφοτέρων τε λόγων κῦδος ἀναψαμένη· Της γενέτης μὲν ἐνῆν Καντακουζηνός Ἰωάννης, Μήτηρ δ' Εὐλογία ἀξίη εὐλογίης. Σύγγονος οὗτα Παλαιολόγου Μ χαὴλ βασιλήος, Ο μόνος Ανδρόνικος πλεῖον ἀνακτος ἄναξ. Κοινωνὸς βιότου δὲ Ραούλ πέλεν Ιωάννης, Τιμὴν εἰληφώς πρωτοβεστιαρίου. Αὕτη χηροσύνην.... ἔστερξεν ἀμέμπτως, Έτρεφε νωλεμέως Χριστὸν ἐν ἐνδείσιν. Δόγματος ὀρθοτόμοιο χάριν πάθεν άλγεα πολλά, Τίμα καὶ φιλίην ὥς τις ἐφημερίων. Τοίη τῷ τοιώδε, τοιόνδε σοι εἴσατο νηόν, Ανδρέα, καὶ σὺ χάριν πλούσιον ἀντιμέτρει. Ejusdem iambi in eamdem S. Andrea adem. Επιγραφαί δηλοῦσι τὰς τῶν πραγμάτων, Καὶ τῶν προσώπων ἐν γραφαῖς παραστάσεις, Επιγραφῇ δίδωμι κἀγὼ μανθάνειν. Η κλῆσις οὖν μοι τυγχάνει Θεοδώρα, Καντακουζηνὴ καὶ Παλαιολογίνα, Κομνηνή, Ραούλαινα, πρὸς δὲ τοῖς ἔφυν Καντακουζηνού θυγάτηρ Ιωάννου, Κομνηνοφυούς Αγγελωνυμουμένου, Ος Ιωαννίκιος ἐκ μονοτρόπων Στολῆς ἐκλήθη, πάντα συμμεθαρμότας. *Ην δ᾽ οὗτος αὐτὸς υἱιδούς Ιωάννου Σεβαστοκράτορός τε φυλῆς τ' 'Αγγέλων, Πορφυρογεννήτου δὲ παῖς Θεοδώρας Ην οὗτος αὖθις, ἡ δὲ παῖς ᾿Αλεξίου, Τοῦ καὶ μεγάλου Κομνηνού βασιλέως, Μήτηρ δέ μοι καύχημα πατῶν μητέρων, *Ην ή Κομνηνή και Παλαιολογίνα, Ειρηνική τις Εἰρήνῃ φερωνύμως. Ομαιμος οὖσα Μιχαὴλ βασιλέως Παλαιολόγου τοῦ Κομνηνοῦ γνησία, Ην Εὐλογίαν ἐκ στολῆς μονοτρόπων Μετωνόμασαν, οὐδὲ τοῦτ᾽ ἀπεικότως. *Ην δ' ἄρ᾽ ἐκείνη διάσημος ἐγγόνη Παλαιολόγου δεσπότου το 'Αλεξίου, Καὶ βασιλίσσης Ειρήνης της Αγγέλου, Θυγατρός ᾿Αλεξίου τοῦ βασιλέως· Καὶ σύζυγός μοι Κομνηνός Ἰωάννης Ραούλ ὁ Δούκα;, "Αγγελος, Πετραλίφα, Πρωτοβεστιάριος ἐκ τῆς ἀξίας, Ἐκεῖθεν ἕλκων πατρόθεν καὶ μητρόθεν Τὸ τοῦ γένους ρίζωμα σειρὰν χρυσέαν, "Οθεν κατήγον καὶ γονεῖς ἐμοὶ γένος. 'Αδελφιδῆς δ' ἦν οὗτος υἱὸς τοῦ Δούκα Ανακτος Ἰωάννου, τοῦ καὶ Βατάτζη. Jambi alii in idem argumentum. Αν ὡς μεταλλεὺς τοῦ γένους μοι της φλέβας · Ιχνοσκοπῶν τις ἱστορεῖν γνώμην ἔχῃ Ού ψηγμάτων σύστημα λεπτών θηράσει, Σκευῶν δὲ συχνῶν ἡλίκων χρυσηλάτων Εἰς ταὐτὸ συμφόρημα πάμπλουτον χάριν, Καὶ χρυσέας δ' ἂν εὐκλεεῖς σειράς μάθοι, Anarcas is est qui sub Copronymo multa pro cultu imaginum passus est. Hi ædem exstruxit Theodora Raulæna, protovestiaria, cujus stemma tangit hie Plaiïudes.