la déclare inabordable, insoluble, le tout en mêlaut pondre à fout venant l'astronomie et tout ce qui s'y à sa prose, des lambeaux de vers anciens, fort harmonieux assurément, mais qui n'ont rien de scientifque: Τι δή τοιοῦτο ῥᾴδιον τοῖς ἀρτιμαθέσι και δίοις τυγχάνον ἀποκρίνεσθαι, οὕτω τοι φορτικώτα τον έδοξε Ξενοφάνει ὥσπερ ἂν εἴ τις λίθον πολυτελή κατὰ μεγάλης θαλάττης ἀφεὶς εἶτα ἐπέταττεν οὗ τῆς ἀβύσσου καὶ τῶν θαλαττίων πυθμένων ἐκεῖνος κεῖται ῥιφεὶς καταδύντα ζητεῖν. "Οθεν καὶ πρῶτα μὲν ἄφωνος ἔστη διαπορούμενος καὶ ἰλιγγιῶν καὶ στρεφόμενος ἄνω καὶ κάτω, ἔπειτα ἀπεκρίνατο λό γον πολλοῦ τινος ἀπόζοντα τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ἁμα θέας, καὶ Τί ταῦτ' ἐρωτᾷς, ὦ Νικαγόρα, φησί, τοῖς ἀνθρώποις ἄληπτα τοπαράπαν τυγχάνοντα; τίς γὰρ ἄνθρωπος ὢν γηγενής ἀνέλθοι ἐς οὐρανὸν πώποτε, ἵνα θεασάμενος καὶ κατειληφὼς δρόμους ἀστέρων καὶ διαστάσεις καὶ ἀντιφράξεις αὐτῶν, σαφές τι ἀγο γέλλειν ἔχει τοῖς ἄλλοις; Τούτου γὰρ ἀδυνάτου τυγ χάνοντος, οὐκ ἴσμεν ἐκεῖθεν οὐδὲν, οὔθ' ὅπη ἡώς, οὔθ' ὅπη ηέλιος φαεσίμβροτος εἶσ' ὑπὸ γαῖαν, οὔθ' ὅπη ἀνεῖται. Clacun s'étonne, on ne s'attendait pas à si facile et si prompte défaite; Nicagoras persine l'homme encyclopédique; et Xénophane, qui prend le persiflage pour un encouragement, efface enfin de la liste des sciences sur lesquelles il peut rérapporte du reste, il persiste à prétendre que sur toutes les autres il est prel. Τούτων αὐτήκι οι γεγονότες ὁ δῆμος, ἄλλοι ἐξ ἄλλων γεγόνασιν ἅπαν τες· οὐ γάρ ποτ' ᾠήθησαν ἀπορήσειν αὐτὸν πρὸς οὐδὲν τῶν ἁπάντων ἔσα γή τε αὕτη καὶ οὐρανὸς ἐκεῖνος προβάλλει μυστήρια. "Οθεν ἐξαίφνης ἰδόντες ἅπερ οὐκ ἤλπισαν μεταβάλλοντες ἐγέλων ἀκάθεντα καὶ ὑπεσύριττον, καὶ θόρυβος ἤρθη πολύς... (Nous omellons a regret des détails) 'Ο δὲ Νικαγόρας ἐπιστραφεὶς καὶ σιωπὴν ἐπιτάξας τῷ δήμῳ τὸ πρὸς γέλωτα τῶν πολλῶν ἐμέμφετο ἀκρατές, καὶ οὐ πάνθ' ἅμα πᾶσιν ἔφασκε δίδοσθαι πρὸς Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἄλλῳ μὲν ἄλλο, ἄλλῳ δ' ἄλλο... Τί τοίνυν καινὸν ἢ γέλωτος ἄξιον, εἰ καὶ ὁ σοφὸς οὑτοσὶ Ξενοφάνης ὁ Θρα συμάχου, ἐν Λατίνοις καὶ φὺς καὶ τραφείς, παρ' οἷς οὔτ᾽ ἀστρονομία οὔθ' ὅσα πλείστα παρ' Ελλησιν ήνθησαν είδη σοφίας οὐδὲν ἐκεῖ πολιτεύεται, τῶν τοιούτων ἄμοιρος ἔμεινε καὶ αὐτός φανήσεται γὰρ ἐν ἄλλοις εἴδεσι δόκιμος ἴσως εἶναι. Ο δὲ Ξενοφά νης ὑπὸ τῶν τοιούτων λόγων ἀναθαῤῥήσα;, Εὖ λέγεις, ὦ Νικαγόρα, φησί· πλὴν γὰρ ἀστρονομίας καὶ ὅσα ταύτῃ τῶν μαθημάτων ἑπόμενα, τάλλα πάντα σοφία; εἴδη αὐτός τε ἐξέμαθον καὶ ἄλλους πάντως ἱκανός εἰμ: ἐκδιδάσκειν. EPISTOLÆ. 1. Profecto mensa. Α'. Τῷ ἐπὶ τῆς τραπέζης (Ex Ms. bibliotheca Electoralis Monacensis edidit ac annotationibus et versione Latina illustravit Fr. Xav. Berger in Beitrage zur Geschichte und Literatur, vorzüglich aus den Schatzen der pfalzbaierischen Centralbibliothek zu München, herausgegeten von Joh. Chr. Freiherrn von Aretin. — Junius 1805.) Tu quidem, virorum optime, magnis encomiis orationes nostras in cœlum usque, ut ita dicam, effers: ego vero, benevolentiæ tuæ compensandæ Magnam epistolarum, a Græcis infima atatis exaratarum, copiam adhuc in bibliothecarum adytis manuscriptam asservari, nemo eorum qui editos catalogos vel obiter perlustrariut, est qui ignoret. Harum pleræque excepta plena auctoris cujusdam editione tam propter leve argumentum, quam propter styli labes publica luce indignæ sunt; nonnulle tamen, vel quia historiæ illorum tempo- (*) Niceph. Gregoras I. vi. c. 5. §. 5: Ὁ δὲ Ῥωσικός τὴν στάσιν, καὶ τὸ ἀξίωμα τοῦ ἐπὶ τῆς τραπέζης παρὰ τοῦ μεγάλου κεκλήρωται Κωνσταντίνου. Russieus autem locum et uiguitatem prafecti mense sortitus est a Constantino Σὺ μὲν, ἄριστ᾽ ἀνδρῶν, ἐγκωμίοις μεγάλοις τους ἡμετέρους λόγους εἰς αἰθέριον ὕψος εἰπεῖν ἀναφέ ρων διατελεῖς· ἐγὼ δ' οὐκ ἔχων, ὅτῳ σε της διαθέ rum illustranda serviunt, vel alias ob rationes exceptionem jure merentur, inter quas mihi hæc quoque, quam ex cod. ms. Gr. 10 bibliotheca electoralis deprompsi, Nicephori Gregoræ ad præfectum mense referenda videtur. Fuere bac auke Constantinopolitana dignitate Gregora ipso teste (*) insigniti Russiæ principes. idque ab immemorali pene tempore, ut auctor hie Magno. Neminem vero hic offendat Ρωσικός, pro Ρουστ σικός, cum geus bæc a Constantino Porphyrogeneto de administrando imperio p. 55 et alibi simpliciter appel-- letur οἱ Ρώς, ejusque terra ἡ Ρωσία.

64'9 EPISTLE. (50 σεως πρὸς ἀξίαν ἀμείψομαι, μακράς σοι τὰς ἀπὸ impar, prolixas tantum lingua gratias tibi repenγλώττης ἐκτείνω χάριτας. Εθέλω δέ σοι καὶ δι᾽ ὧν αποδέχῃ λόγων ἀφηγήσασθαί τι βραχὺ τῶν ψυχῆς ἀποῤῥήτων ἐμοὶ, ἵν᾽ αὐτὸς εἰδείης σαφῶς, ὅπως ἄρα καὶ αὐτὸς τὴν ἀρχὴν διετέθην ἰδών σε, εἰ δὴ θεῖον ἡ ψυχὴ χρῆμα καὶ κατὰ στάθμην τὸ ταύτης ἐκτείνεται βλέφαρον, καὶ οταν ὁ χρόνος ἐφεξῆς τὴν ἐμὴν ἐξήσκησε γνώμην πρὸς σέ, καὶ ὡς ὑπὲρ τὰ Κροίσου χρήματα τὰ τῆς σῆς μοι λογίζονται γλώσ σης ἐγκώμια καὶ ὑπὲρ πάνθ', ὁπόσα μοι σήμερον οι πλείους χαρίζονται. Εγένετό τις ἀνὴρ ἐν Φρυγίᾳ πάλαι σοφός, του νομα Αίσωπος, οὐ κατὰ τὴν Πυθαγόρου σοφίαν καὶ Πλάτωνος, οὐδὲ κατὰ τὴν τοῦ ᾿Ακραγαντίνου Εμπε δοκλέους, οὐ μέντ᾽ ἂν οὐδ᾽ ὧν ἄλλων τὴν μνήμην ῥέων ὁ χρόνος καθελεῖν οὐ δεδύνηται· ἀλλ᾽ ἦν Αἰσώπῳ τῷ Φρυγὶ τὸ ἐξαίρετον τῆς σοφίας, ὡς ἦν αὐτοδίδακτος καὶ φύσει σοφός, οὐκ ἀνθρώπων σοφῶν ὁμιλίαις, οὐδὲ τέχνης ἀνάγκαις, οἷας αἱ προγενέστεκαι βίβλοι ταῖς μεταγενεστέραις διδόασιν ἀκοαῖς τὴν ἑαυτοῦ ἐπιῤῥώσας φύσιν, ὡς τοὺς ὕστερον, ὁπόσοι σοφίας είνεκα ἐθαυμάσθησαν, ἄλλον ἄλλως ἀφεληθῆναι τὰ μέγιστα ἐξεγένετο, τοὺς μὲν τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ σοφοῖς ξυμβαλόντας, τοὺς δὲ ἡ βίβλοις ἐκείνων εγκεκυφότας, ἢ στοᾶς καὶ ἀκαδημίας ὁμι non vereatur abolita primæ collationis memoria originem muneris a Constantino Magno arcessere, in hoc solo fortasse hallucinatus, quod in locum Constantini Porphyrogenneti Constantinum Ma. gnum substituerit. Russorum enim nomen Constantini Magni ætate adhuc penitus ignotum, paulo ante Constantini Porphyrogenneti tempora Græcis innotescere cœpit, sub eoque imperatore demum beata Olga petito Constantinopoli baptismo (*), et adductis inde in regnum suum Christianæ religionis doctoribus prima propioris connexionis cum imperio Byzantino fundamenta jecit, ut adeo verosimile sit, vel tum, vel paulo post ad arctius stringendum amicitiæ vinculum ab imperatore isto Russicæ gentis principes dignitate hac exornatos fuisse. Princeps porro, ad quem Nicephorus has litteras dedit, spectata temporum ratione (") fuisse videtur vel Alexander II Miklailovitch, Andronico Palæologo seniori coævus, vel Juan Danilovitch, qui totum Andronici Palæologi junioris imperium ab ann. 1328-1311 explevit. Sub Andronico enim seniore Nicephorus (***) a primo suo in aulam ingressu, facto ann. 1322, usque ad violentam hujus imperatoris deturbationem plurimum ob ingenii præstantiam gratia valuit; sub Andronico vero juniore, confusa ann. 1330 insolenti Barlaami jactantia, ac suscepta dein publica docendi prolessione maximam nominis celebritatem consecutus est, ita ut jam philosophus per antonomasiam nominaretur, ingensque ex omnibus provinciis ad (*) Factum hoc a. Chr. 867, imperatore ipso post debitam instructionem eam e sacro fonte levante. (**) Vide Histoire de Russie par M. Levesque, t. sec. à Paris 1782. (***) Vide Nicephori Gregora Vitam, t. X Scriptorum Byzantinorum. (****) Præfecti mensæ munia Georgius Codinus De officiis et officialibus curia et Ecclesia Constantinopolitanæ c.7, de mensa imperatoris bis verbis describit: imperaLori ad mensam assidenti ministrant domesticus et præfectus mensa. Isti enim ministrant, si præsentes sunt, PATROL. GR. CXLIX. do. Volo autem orationibus hisce, quæ tantopere a te probantur, occasionem præbentibus parum quid arcanorum mentis meæ tibi reserare, ut me fatente ipse etiam noris, quomodo sub primum tui aspectum dubius adhuc hærserio, utrum anima revera divinum quiddam sit, ipsiusque acies ad amussim protendatur, qualemque deinceps tempus opinionem meam ratione tui reddiderit; et cur landes, a te profectas, Crœsi opibus omnibusque præferam, quibus hisce temporibus aliorum plerique me afficiunt. Fuit in Phrygia olim sapiens quidam, Æsopus nomine, non ex Pythagoræ disciplina, aut Platonis, neque ex Empedoclis Agrigentini, aut aliorum cujusquam, quorum memoriam ætas fugax lapsu suo abolere nequivit; sed habuit Æsopi Phrygis sapientia hoc sibi peculiare, quod fuerit a semet edoctus, et natura sapiens, non virorum sapientium consuetudine, aut artis præceptis, dum scilicet naturam suam institutionibus, quales priorum libri posterioribus tradunt, excoleret, quemadmodum sequiorum, qui sapientiæ causa admirationi fuerunt, plerosque suo quemvis modo adjutos esse constat, alios quidem sapientibus in Ægypto conversantes, alios vero illorum libris incubantes, vel Stoæ aut eum audiendum concursus fieret. Certe ultra Andronici junioris imperium epistolæ hujus ætas vix proferri potest, cum turbas, quibus sub Joanne Cantacuzeno, ejus successore, oninia permiscebantur, communicationem cum gente Russica penitus interrupisse necesse sit, ipseque demum Nicephorus ann. 1351, ad induendum monachi habituin compulsus arctissima usque ad ann. 1554, quo Joannes Palaologus rerum potitus est, custodia sepiebatur, cujus sub imperio pariter, cet liberatus fuerit, Turcis dominatum in Europa magisque dilatantibus, omnia undequaque infesta atque interclusa reddebantur. magis Ex ipsa epistola tria hæc memorati sane digna liquido mihi deduci posse videntur: 1) linguam Græcam Nicephori ætate in aula principum Russicorum una cum vernacula viguisse, cum princeps, (****) ad quem Nicephorus scripsit, non tautum eau intellexerit, verum etiam expeditissime ea locutus fuerit; 11), in bibliothecis Russiæ adhuc autographa Nicephori reperiri posse, cum ipse 26you; (sive orationes, sive historiæ suæ libros) illuc transmiserit, quod eo majoris faciendum,cum auctor sæpius scripta sua ab adversariis corrupta tuisse conqueratur; ) hanc epistolam non fuisse solam, quam ad principem istum exararit Nicephorus, sed propter longioris jam temporis benevolentiam, qua se ab illo affectum testatur, diuturnum inter eos intercessisse litterarum commercium, ex quo, si forsan in regni illius thesauris delitescat, non exigua historia lux affulgere possit. quemadmodum et pincerna Acpaulo post: <Stat magnus domesticus proximus imperatori, post eum domesticus mensæ, post illum præfectus mense. Afferente igitur fercula domestico rei domesticæ, quibus imperator vesciturus est, tradit ea præfecto mensæ, hic domestico mensæ, iste magno domestico, qui ar teponit ea imperatori.» Cum Nicephorus in hac epistola principem Russia a se visum scribat, dubium vix esse potest, hoc ejusmodi occasione, cum frequens adhuc in aula Andronicorum versaretur, contigisse.

Academia sectatores effectos; scal ruli incultaque λητάς γεγονότας, ἀλλὰ ξένῃ φύσεως ἀνὴρ ἐκεῖνος solius naturæ virtute vir iste usus, prodigium non minimum sequentis ævi sapientibus se exhibuit, quem ego quoque, cum primum de eo audirem, inter fabulas, ab Atticis alium in modum efformalas, interque figments fide prorsus indigna rejicie· bani, hoc etiam, quemadmodum plura Græcorum, antiquioribus gentis hujus lusibus accensendo. δυνάμει χρησάμενος τέρας ἔδοξε τοῖς ἔπειτα σοφοῖς οὐ μικρόν, ἐμοὶ δὲ καὶ μῦθος ἄλλως ἀττικίζων ἀκούοντι κατεφαίνετο πρότερον καὶ πλάσμα πίστεως ἁπάσης ὑπερόριον, ἐπ' ἄλλοις καὶ τοῦτο προτέροις οἷα πολλὰ τὰ Ἑλλήνων ξυμβάλλοντι. Verum postquam mihi consuetudinis tuæ periculum facere licuit, nativamque ingenii tui facultatem experiri, expeditissimamque illam linguæ promptitudinem, scientiæ cultura haud multum indigentem: non amplius eadem, ut prius, pervicacia sententiæ meæ inhærebam, neque rem naturæ fines excedentem arbitrabar; sed inhibito navigii cursu, jane pauxillum de hac mente deponebam relaxabamque, simul vero etiam, ut par est, ipsam rerum naturam ratione pervestigare conabar, dixique, cum aqua, e nubibus ad terra hun.ectationem defluens, ex aquis marinis ac fuvialibus consistat, profecto etiam fluvium solum absque nubibus terram humectare posse, quemadmodum Nilum audimus haustis e terræ visceribus undis pluviæ vicem subire, omnemque Ægyptum irrigare. Quæ cum ita sint, multo magis tale quid de homine statuere licebit, si quis secum reputet, animam rationalem ex natura quidem sua prævia omnium scientiarum notitia imbutam esse, propter corporis vero gravitatem perturbari, hincque necessitatem oriri, ut extrinsecus per disciplinamı, quasi applicita morbi medela, reminiscentiæ exciteatur, eo tamen ordine, ut hæc necessitas non pari modo se ad omnes extendat. Consentaneuin quippe est, cum animas inter ac corpora æque magnum reperietur discrimen, ut nobiliores animæ cum sincerioribus corporibus concurrant ac coagmententur, sicque ab origine sua deant, nullo negotio absque externis disciplinis in plenam rerum omnium notitiam pervadendi. Multiplici igitur ex capite maximas tibi gratias debeo, quod videlicet me primum diuturna dubitatione liberaris præclaro ac magnifico ingenio tuo, e quo prudentissima veluti scaturiunt consilia, quodque dein benevolentiam illam minime fuca. tam, quam nobis exhibere cœpisti, pari modo de dic in diem continues, maxime autem, quod illustris lingua tua largas adeo in me laudes efundat. Ο Censeo vero, etiam Phrygium illum sapientem, et quotquot alios eidem similes tempus protulit, magnas (si quis illis sensus) naturæ tuæ gratias debere, per quam mira de ipsis tradita jam astruuntur, atque confessa et extra omne dubiumi collocata redduntur. ᾿Αφ' οὗ δὲ τῆς σῆς ὁμιλίας εἰς πεῖραν ιέναι ξυν επεπτώκει μοι, καὶ τὴν αὐτοφυή ξυνιέναι τῆς διανοίας παρασκευὴν καὶ τὴν οὐ μάλα πολλῆς δεηθεῖσαν ἐπιστημονικής γεωργίας ἀρίστην τῆς γλώτα της περιβολήν, οὐκ ἔθ' ὡς πρότερον εντατικῶς τοῦ δόγματος εἰχόμην, οὐδὲ τῶν φύσεως όρους παριώντων ἔν τι τὸ πρᾶγμα ἐνόμιζον, ἀλλὰ πρύμναν κρου σάμενος ἀφῄρουν ἤδη τι τοῦτο νοῦ καὶ παρέλυον, ἅμα δὲ καὶ λόγῳ βασανίζειν ἐπεχείρουν τὴν τῶν ὄντων φύσιν, ὡς εἰκὸς καὶ ἔλεγον, ὡς ἄρ᾽ ἐπειδὴ τὸ διὰ νεφῶν καταῤῥέον ὕδωρ ἐς τὴν ἀρδείαν τῆς γῆς ἔκ τε θαλαττίων καὶ ποταμίων ὑδάτων ἐστίν· εἰκὸς δήπου καὶ ποταμὸν δίχα νεφῶν ἄρδειν δύνασθαι γῆν, καθάπερ Νεῖλον ἀκούομεν ἐκ γῆς ὑετίζοντα καὶ ὅλην τὴν Αἴγυπτον ἄρδοντα. Εἰ δὲ τοῦθ' οὕτω, πολλῷ γε δήπου μᾶλλον ἐπ' ἀνθρώπου δέξαιτ᾽ ἄν τι τοιοῦτον, εἴ τις συλλογίσαιτο, τὴν τῆς νοερᾶς ψυχῆς φύσιν προειδέναι μὲν τὰς ἐπιστήμας, διὰ δὲ τὴν τοῦ σώ ματος συνθολοῦσθαι εμβρίθειαν, κἀντεῦθεν ἀναμνή σεις γίνεσθαι τας θύραθεν αὐτῇ μαθήσει, ὥσπερ ἐπιγενομένου νοσήματος φαρμάκου, οὐ μὴν ἐν ἅπα - σιν, ὥς γ᾽ ἔοικεν. Εἰκὸς γὰρ καὶ ψυχῶν πρὸς ψυχάς οὔσης διαφορᾶς καὶ σωμάτων, πρὸς σώματα, ξυνα δραμεῖν καὶ συνεζεῦχθαι δήπου καὶ γενναιοτέραν ψυχὴν εἰλικρινεστέρῳ ποτὲ σώματι, κἀντεῦθεν οἶκο - θεν ἔχειν ἀπόνως χωρεῖν ἐς τὴν τῶν ὄντων περίνοιαν δίχα τῶν θύραθεν μαθημάτων. 11. Zarida. Proverbium dicens, facultate gauΔιὰ δὴ ταῦτα πάντα παντοδαπὰς ὁμολογεῖν σου τὰς χάριτας ὀφειλέτης εἰμὶ, ὅτι τε μακρᾶ; ἀπορίας ἔχεις ἀπαλλάξας ἐμὲ δηλαδὴ τῇ γενναίᾳ καὶ μεγα λοφυεί διανοία του, ἐξ ἧς εἰπεῖν τὰ κεδνὰ βλαστάνει βουλεύματα καὶ ὅτι πάνυ τοι σφόδρα γνησίως διαθεὶς σεαυτὸν ἐφ' ἡμᾶς, οὐ διαλείπει; τὸν ἔμπον τρόπον ἐς τὰ πρόσω τῷ χρόνῳ προβαίνειν, πάντως δὲ καὶ τῶν ἐπαίνων ἕνεκεν, οὓς πλουσίους ἡμῖν ἡ λαμπρά σου χαρίζεται γλῶσσα. Ἐγὼ δὲ καὶ τὸν Φρύγιον ἐκεῖνον σοφὸν ἀποφαίνομαι καὶ εἴ τινας κατ' ἐκεῖνον ὁ χρόνος ἑτέρους προήνεγκε, μεγάλας (εἴ τις αἴσθησις) ὁμολογεῖν σου τῇ φύσει τὰς χάρι τας, δι' ἧς τὸ αὐτῶν βεβαιώσαντες θαῦμα ὁμολογούμενον ἡμῖν παρέδοσαν ἤδη καὶ ἀναμφίβολον. Β. Τῷ Ζαρίδη. (Nolices el Extraits des miss., tom. Xil, partes, p. 22.) Quod amici loco remoto viventes jam non suni amici, înde a longo tempore aures meas obstrepuerat, fidem et mentem meam lacessendo, ita quidem ut nunquam ex animo ac cogitationibus plane exἩ μὲν παροιμία, Τηλού φίλοι ναίοντες οὐκ εἰσὶν φίλοι, φάσκουσα, ταῖς ἐμεῖς πάλαι πολὺν ήδη χρόνον ἠνώχληκεν ἀκοαῖς πίστεως ἀπαιτοῦτα ἐχέγγυα, και τινα πειθώ προ βαλλομένη εὐπρόσωπον ἐς τόδε παρέμεινε τους

nemo unqua13 ἐμοὺς λογισμοὺς ἐπιβοσκομένη, καὶ πρὸς ἐμφύλιον cesserit. Et sane pro indole mea αὐτοὺς, ὡς εἰπεῖν, διεγείρουσα πόλεμον. Πρὸς γὰρ τὴν ἐμαυτοῦ γνώμην ἀποβλέποντα οὐδεὶς ἦν ὃς ἔπειθε με τρόπος ὤνιον ἀκολάστου πίστεως προσίεσ σθαι ταυτην, τρόπῳ γὰρ, οὐ τόπῳ, τὰ τῆς φιλίας ᾤμην μετρεῖσθαι· πρὸς δ' αὖ τὰς τῶν ἄλλων, οὐδεὶς ἦν ὅστις οὐ. Καὶ ἦν τέως ισόρροπα τὰ τῶν λογι σμῶν ἡμῖν τάλαντα. Νυνί δ' ἐκνενίκηκε καὶ περιφανὲς ἡ παροιμία έστησε τρόπαιον, ὅλας ῥοπὰς εἰς αὐτὴν ξυνωθήσαντός σου. Πολλὰ γὰρ αὐτὸς ἡμέτερα δεξά μενο, γράμματα, σοῖς οὐδ᾽ ὀλίγοις ἡμείψω· ὥστε σου σκεπτέον ἐστὶν ὁπόσον λύπης πέφυκε μὴ φίλον εἶναί σε τοῖς φίλοις. Αλλ' ἔῤῥωσο, καὶ τοὺς τοὺς μὴ πάνυ τοι πρόχειρος ἔσο φίλους ἐθέλειν λυπεῖν. mihi persuasit ut fidem moribus minus integris adhiberem, memori quod amicitia e moribus neque vero e locorum conditionibus dijudicari debet. Et sic quidem sententia mea non satis firma nunc demum mihi proverbii illius constantem ostendit veritatem. Tu enim ipse hujus rei testimonium affers sæpe enim epistolas mea manu au tete scriptas accepisti, nec ipse ullas tuas ad me dedisti. Cogita quæso quantum doloris patiar videndo quod amicus cum sit, amicos non habeam. Altamen vale, et noli amicorum animam post mo fum amligere. Sequentes epistolas edidit Boissonadius in Anecdotis, tom. III, p. 187, ex codice Regio Γ'. Τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ. 2991 A. Κῦρος ὁ τῶν Περσῶν βασιλεύς οὓς ἐν τοῖς μά λιστα τῶν ἑταίρων ἐτίμα, παρὰ τὴν ἀριστερὰν ἐν τοῖς δείπνοις ἐκάθιζε χεῖρα, φύλακας ἴσως ἑαυτῷ τοῦ ἀσθενεστέρου ποιούμενος μέρους Σὺ δὲ πάντας μὲν ὁπόσοι τῆς σῆς ἐπικουρίας πεφύκασι χρήζοντες, τούτους δ' αὐτὸς ὑπὸ τὸν τῆς σῆς δεξιᾶς καθίζεις λιμένα, ἵνα μᾶλλον ἐκεῖνοι φυλάττοιντο· τὴν δ᾽ ἀριστερὰν οὐδ᾽ ἐπιγινώσκειν τὰς τοιαύτας τῆς δεξιᾶς ἀξιοῖς εὐποιίας Κἀκεῖνος μὲν ἐν μόνοις γε τοῖς δείπνοις, σὺ δ᾽ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ λέληθας δειπνίζων ἅπαντας. Καὶ οὔτε νύκτες κοιμίζειν σου τὰς τοιαύτας ἰσχύουσιν εὐποιίας, οὔθ᾽ ἡμέραι περ ρισπᾶν καὶ ἀνθέλκειν ἐκ τοιαύτης γαλήνης εἰς πει λάγη θορύβων πολιτικῶν· ἀλλ᾽ ἐν ἁρμοττούσῃ τῇ χώρα μένειν ἑκάτερα δίδως μετά τινος ηκριβωμένη; τῆς πλάστιγγος· τοῦ γὰρ χρόνου διαδοχαῖς ἡμερῶν καὶ νυκτῶν παρατρέχοντος, σὺ καὶ τοῦ χρόνου βεβαιότερα κέκτησαι τἀγαθά. Σὺ μὲν γὰρ τοὺς εὐρί πους ελέγχεις ἐκείνου τῇ μονίμῳ τῶν ἔργων χρηστότητι· ἐλέγξαι δ' ἐκεῖνος τὴν σὴν δεξιὰν οὐ δεδύνηται μέχρι καὶ τήμερον. Ἐπεὶ δ᾽ οὐ μονοειδές σου τῶν ἀγαθῶν τὸ γεώρ γιον, ἀλλὰ πολύχουν ὁμοῦ καὶ ποικίλον ἐκ τῶν πλουσίων ἐγκάτων τῆς γνώμης ἀνέρχεται, ήκομεν σοι καὶ τήμερον παράκλησιν ταύτην ὑπὲρ τοῦ σου προσάγοντες, οὗ πολλάκις προστάτης ἐγένου καὶ μεγίστων παροχεὺς ἀγαθῶν. Φάνηθι τοίνυν αὐτῷ κινδυνεύοντι θερμός προμηθεύς, καὶ νῦν μᾶλ λον ἢ πρότερον δεομένῳ τῆς σῆς ἱερᾶς καὶ βεβαιοτάτης αγκύρας ναὶ πρὸς Θεοῦ, καὶ τῆς συνήθους σοι μεγαλοψυχίας, θειότατε ἄνθρωπε καὶ πάντων ἀγαθῶν ἀνθρώπων ἀντάξιε. In Boiviniano epistolarum Gregoræ catalogo recensita est Μεγάλῳ Δομεστίκῳ inscripta, cujus initium, Κῦρος ἐκεῖνος ὁ Καμβύσου. Videatur Xenoph. Cyrop. viii, 4, 3. Præceptum est Christi ap. Hall. vi, 3: Σου δὲ ποιοῦντος ἐλεημούνην, μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου. Sic codex, omnisso forsan proprio hominis nomine, qui commendatur. Δ. Τῷ αὐτῷ. Ἐμοὶ δ' ἐκ τῶν τοῦ σοφοῦ Σολομῶντος Ασμά των δανεισαμένῳ τὰ τῇ παρούσῃ χρεία προσήκοντα λέγειν ἔπεισι πρὸς σὲ τὸν τῆς ἡμετέρας δημιουργόν εὐφροσύνης· «Νῦν ὁ χειμών παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλθε, τὰ ἄνθη ὤφθη, φωνὴ τρυγόνος ἐν τῇ γῇ ἡμῶν.» Οθεν καὶ φροῦδα γέγονε τὰ σκυθρωπὰ καὶ ἡδονῆς ὁρᾶται τὰ πάντα μεστά, καὶ χάρις Θεῷ τῷ ταύτην χαρισαμένῳ τὴν εὐφροσύνην ἡμῖν. Δεῖ δὲ καὶ τοὺς ἐν εἰρκτῇ καὶ δεσμοῖς τῆς τοιαύτης αἰσθέ σθαι χαρᾶς καὶ λαμπρότητος, ὥσπερ ἐξ ᾅδου μυ χῶν ἀναστάντας, καὶ ὄψιν ἐλευθέραν ἀφέντας πρὸς σὲ τὸν τοῦ παρόντος δημιουργόν ἔαρος ήλιον. Εσται δὲ τοῦτο ῥᾷστα δι᾿ ἑνὸς τετελεσμένον τοῦ ταλαιπώ ρου, ὃς, τῇ σκληρότητι κρυσταλλωθεὶς τῶν δεσμῶν, πρὸς βίαιον κατενηνέχθαι βιάζεται θάνατον· ἀλλὰ, πρὶν αὐτὸν τοῦτο παθεῖν, βλέψον καὶ πρὸς αὐτὸν συμπαθῶς ἡ φύσει φιλεύσπλαγχνος φύσις. Εἴ τι γὰρ πλημμελές τε καὶ κίβδηλον ὑπῆρχε δήπου γε τάν δρὶ, ἅπαν μακρὰν ὁ μακρὸς τῆς κακώσεως ἀπήλασε χρόνος. Ε'. Τῷ Σανθοπούλῳ Ο παῖς ἐμὸς, τὸ τῆς χρείας, ὀλίγου δέω λέγειν, ἀπαραίτητον· ἡ δὲ σὴ μεγαλόνοια, φίλος ἐμοὶ παρ τρῷος. Τὸ δὲ κεῖσθαι κοινὰ τὰ τῶν φίλων ἥ τε παροιμια θεμιστεύει, καὶ οἱ τῆς φιλαλληλίας επιστηρίο ζουσι λόγοι· δίδου τοίνυν ὁ βουλόμεθα, καὶ ὁ δυνάμεθα μὴ κατόκνει ζητείν. Ϛ'. Τῷ φιλοσοφωτάτῳ Ιωσήφ. Εἰ μὲν γράφοντας ἡμᾶς τοῖς φίλοις ἐπαινεῖς, μια μεῖσθαι χρή· εἰ δ᾽ οὐκ ἐπαινεῖς, γράφειν χρὴ καὶ παραινεῖν ὡς ἄρ᾽ οὐ χρή. Alludit ad notum proverbium de anchora sacra: Ταύτην, ut est in Appendice Vaticana 11, 18, εἰς τὴν θάλατταν ρίπτουσιν, ὅτε μέγιστος χειμών καταλάβῃ καὶ τελευταῖος· rescr. όταν, et forsal τελευταίαν. Deest hæc epistola in Boiviniano catalogo. Cant. cant. 1, 11, 12. Hæc epistola abest catalogo Buiviniano; ut et seguens.

Ζ΄. Τῷ πατριάρχη Πιττακὸς μὲν ἐκεῖνος ὁ Λέσβιος ἔν τι τῶν ἀνεφίκτων εἶναι ἐνόμιζεν ἄνθρωπον εὑρεῖν ἀγαθὸν κἂν πάνυ ζητοίη τις· Περιάνδρῳ δὲ τῷ Κορινθίῳ, δυσχερούς τινος εἶναι δοκοῦντος ἐπιτυγχάνειν ὧν ἄν τις ἐπιθυμῇ, δυσχερέστερον ἐδόκει πολλῷ εὑρεῖν ὃς ἂν ὧν προσήκει ἐπιθυμῇ. 'Αλλ' (οἰχέσθω φθόνος) ῥᾴδια ταῦτα γινόμενα βλέπομεν σήμερον, τὰ μὲν σοί, τὰ δ᾽ ἐμοὶ διὰ σὲ, ὡς εἶναι τὰ πάντα σά. Σὺ γὰρ ἀγαθὸς ἀνὴρ, εἴπερ τις ἀνθρώπων· ἓν δὴ τοῦτο σὸν ἀγαθόν· δεύτερον δ' ὅτι καὶ ἀγαθὸς ἐμοὶ, εἴπερ τῳ τῶν πάντων ἀνθρώπων, τοῦτο κοινὸν ἀμφοῖν, σοῦ μὲν διδόντος, ἐμοῦ δὲ κληρουμένου. Τῆς δ' ἑτέρας συζυγίας θάτερον μὲν ἐμοὶ μόνῳ καθήκει, πῶς μὲν διὰ σὲ, πῶς δὲ διὰ σοῦ, λέγω δὴ τὸ τυγχάνειν ὧν ἐφίεμαι· τὸ δ' ἐπιθυμεῖν ὧν δεῖ, τοῦτο δὲ σοὶ τῶν πάντων μόνῳ πρόσεστιν ἀνθρώπων· ὡς γὰρ ἀνθρώποις ἅπασι τοῦ πνεῖν οὕτως ἔφεσις σοὶ πάντας εὖ ποιεῖν, ὡς ἂν εἰ, μὴ διὰ σαυτόν, ἀλλὰ δι᾿ ἄλλους, ἐς τὸν βίον παρήχθης. Ἐπεὶ δὲ καὶ τήμερον, τὰ τῆς σῆς φύσεως δόγματα πράττων, αὐτὸς εὖ ἡμᾶς πεποίηκας τῇ ὑμῶν τἀσφαλὲς πορισάμενος βίβλῳ, πέμπε πρὸς ἡμᾶς αὖθις αὐτὴν, ἵν᾽ εἰς τὸ ἑξῆς ἐπιόντες, νῦν μὲν ἡμεῖς, νῦν δ᾽ ὁπόσοι τῶν φίλ λων, πολλούς σοι τοὺς τῶν ἐγκωμίων ἀποδιδοίημεν κρότους. H'. ὅπως συνέσεως και στρατηγικῆς ἕξεως, ἀλλὰ καὶ ψυχῆς εὐγενοῦς ἀπαλλάξαντος λείπεται δεῖγμα καὶ ῥέον διὰ παντὸς τοῦ αἰῶνος ἐγκώμιον, τὸ δ' ἐξ ἡμισείας φιλοτιμεῖσθαι τοῖς ἔχουσι δίδωσιν, ὥσπερ ὅλου σώματος ἁρμονίαν κατακερματίζον καὶ ἀφαιρούμε νον τὰ βελτίω. Καὶ σὲ δὴ νῦν αὐθὸς εὐρηκώς, ἄρισ στε, πολλῶν χαρίτων θάλαμον, καὶ μηδὲν μήτε τῆς ἔξωθεν εὐγενείας λειπόμενον ὁπόσα προσήκει μεγά λως εὐτυχοῦσι κατὰ τὸν βίον ἀνδράσιν, ἀλλὰ καὶ βαθεῖαν αύλακα διὰ φρενός καρπούμενον, ἐξ ἧς ἀκραιφνεῖς βλαστάνουσι γνῶμαι καὶ νόμιμοι δίκαι τῆς σῆς ἐπικουρίας δεόμενον σὺν μεγάλῳ τῷ θάρ ῥει προσάγω σοι τουτονί, ἔργοις καὶ τρόποις χρηστοῖς τὸν βάσκανον καθ᾿ ἑαυτοῦ κινήσαντα δαίμονα χάριτας γὰρ ὀφείλων λαμβάνειν, παρ᾽ ὧν εὖ πεποίηκεν, ὁ δ' ἐπιπλήξεις καὶ λύπας κομίζεται. Καὶ ῥᾴδια μὲν οἶδ' ὅτι καὶ μικρὰ τὰ τῆς λύσεως φανεῖται σοι βουληθέντι, πολλοῦ δὲ τοῦ βάρους ἀπαλλάξεις τουτονὶ τὸν ταλαίπωρον καὶ τῆς λύπης. Καὶ μέντοι καὶ λαμπρούς ἐντεῦθεν κερδήσεις καὶ τοὺς θεόθεν μισθούς. ἡ Η μὲν παροιμία χαλεπὸν χορείου κύνα γεύ σαί φητι, μηδὲ γὰρ ἂν ἔχειν ὅπως ἀταλαίπωρος Ο τῆς ζητήσεως παύσαιτο ἐφεξῆς· χαλεπώτερον δ' ἔμοιγε φαίνεται παύσασθαι, εἴ τις τοῦ σοῦ γεύσαιτο μέλιτος· ὁρᾷς γὰρ τοὺς αὐτοὺς ἐγκειμένους αὖθις καὶ μάλα αὖθις, καὶ τῆς συνήθους παρὰ σοῦ δεομένους ἐπικουρίας, καθάπερ ἐπὶ νηὸς ἀσφαλούς τῆς βεβαίας ὀχουμένους ἐλπίδος. Σὺ δὲ μὴ λήγοις, ὦ βέλτιστε, αυτός τε πράττων εὖ καὶ τὴν συνήθη τοῖς δεομένοις παρέχων βοήθειαν. Θ. Τὸν Κῦρόν φασιν ἐκεῖνον τὸν Μέγαν, μετὰ Μή. δους καὶ 'Ασσυρίους καὶ Βαβυλῶνος τρόπαια, ἐπεὶ, καὶ ποταμὸν διαβὰς τὸν Εὐφράτην, ὅπλων Περσικῶν τὴν ἄχρι θαλάττης Ασίαν ὑπήκοον ἐπεπράχει, τότε τοίνυν φασὶν ἐκεῖνον μείζω τὴν ἡδονὴν τῇ ἑαυ τοῦ παραπέμπειν ψυχῇ, εἴ τις οιανδήτινα χάριν ᾔτησε παρ' αὐτοῦ, ἢ εἴ τις αὐτῷ τὴν ὅλην Ασίαν Αργυρολογηκὼς ἐκεκομίκει. Οὕτω γὰρ αἱ μεγάλαι και φιλότιμος κρίνειν ἴσασι φύσεις, ὅτι τὸ μὲν οὐχ Non exstat Iræc epistola in catalogo Beivipiano. Patriarcha ille est, puto, Joannes Glycys. Respicere videtur Pittaci dictum, χαλεπὸν ἐσθλὸν ἔμμεναι. Vid. Davisius ad Maxim. Tyr. 1, 1, etc. Plate Epist. 9: Κἀκεῖνο δεῖ σε ἐνθυμεῖσθαι, ὅτι ἕκαστος ἡμῶν οὐχ αὐτῷ μόνον γέγονεν. Gregorius Naz. Oral, xxiii, p. 412: Οὐδὲ γὰρ ἑαυτῷ γεγενῆσθαι μόνον ἕκαστον ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ πᾶσιν. Confer. Elmsleyus ad Euripidis Heract. 2, ubi et Baries. δ Και με μὴ μέμφον, μικρὰν ἐκ πρώτης, ο φασι, γραμμής προσάγοντά σοι τὴν ζήτησιν καὶ ἡκιστ' ἀξίαν τοῦ σοῦ μεγέθους· ἐμοὶ γὰρ οὐ μικρὸν ἐφόδιον ἐλπίδος ἔσται τουτὶ ἐς τὸ καὶ μείζω θελή σαντι κατορθοῦν ἐν τοῖς ἑξῆς, τὸ δέ γε πλέον, καὶ ἐς τὸ τὴν τῶν πλείστων ὑπόληψιν βεβαιοῦν, ὅσοι νενομίκασι παρὰ σοί με τὰ μέγιστα δύνασθαι. Ι'. Τῷ μεγάλῳ οἰκονόμῳ τῷ Βέκῳ. Λόγος τοὺς Πυθαγορείους οὕτω τοι θεῖα, καὶ βε βαιότερα ἢ τὰ ἐκ Δωδώνης θεσπίσματα, οἴεσθαι τὰ τοῦ Πυθαγόρου δόγματα, ὡς ἐν πέντε ὅλοις σιωπῶντας ἔτεσιν ἀκροᾶσθαί οἱ τῶν λεγομένων, οὔτ᾽ ἀμφι βάλλουσαν ἀκοὴν, οὔτε γλώτταν προϊεμένους ἀντίφωνον. Καὶ αὐτὸς δ' οὖν ἔγωγε ἐμαυτὸν ἄγλωττον μὲν, πανήκουν δέ σοι καθίστημι σήμερον, είπερ δῆτα καὶ σαυτὸν αὐτὸς κριτὴν ἐθέλοις λόγων τῶν ἐμῶν χειροτονεῖν. Κἂν δὴ σκώπτουσαν ἐπενέγκης μοι γλώτταν, κἂν μὴ, στήσομαι πρὸς ἑκάτερον, μάλα τοι πρόθυμον οὖς σοι ὑπέχων. Καὶ κρεῖττον ἔμοιγε τὸ σοῦ φανεῖται ψήφισμα, ἢ τοῖς Πυθαγορείοις ἐκείνοις τὰ τοῦ Πυθαγόρου δόγματα, εἰ δὲ η βούλει, καὶ τῶν ἐκ τοῦ Δελφικοῦ τρίποδος χρησμῶν ἀσφαλέστερα· οὕτω τοι θεῖος ἐμοὶ καὶ αἰδέσιμο, σὺ καὶ κράτιστος ἐν ἅπασι καὶ σοφὸς ὑπὲρ τοὺς ἄλλους, καὶ κριτὴς ὑπὲρ τοῦ Μίνω. Εἰ δὲ καὶ τὴν ὑπεσχη μένην βίβλον ἡμῖν πρὸς. Est haec epistola in codice Veneto, saltem si ex primis quatuor vocibus fiat judicium. Vide Zanetti Catalogum p. 231. Theocritus x, 11, χαλεπόν χορίω κύνα γεῦ σαι. Vide Erasmum Adag. 1, 4, 22, Schott. ad Suidam Adag. xir, 52. Ex Æschylo. Codex, δδ'. In codicibus sæpissime δὲ pro enclitica a librariis est habita. Hinc passim in edidionibus δε pro ὁ δέ. Forsan deest ἐπαίνου;.

TA' Εἰ δή οὖν καὶ σύ γε αὐτὸς πατρίδα μὲν καὶ συμπατριώτας ἡμᾶς παραλλάξας, ἄλλοις δέ τισι τοῦ σοῦ παρασχόμενος ἀπολαύειν μέλιτος, ἀχθομένων αἴσθοιο ἡμῶν, οὐκ ἄτοπά τινα δρώντων, οἶμαι, αίσθοιο ἂν, οὐδὲ καινὰ καὶ οἷα μήπω πρὶν, ἀλλὰ καὶ πάνυ τοι γεγενημένοις όμοια. Εἰ δ᾽ αὐτοί τε ἐπέχοιμεν καὶ τὰ σὰ οὐκ ἐθέλοιμεν γλώττης έγκα λούσης ὑπεύθυνα τίθεσθαι, ὥρα σοι λοιπὸν σκοπεῖν ἐπόσον τὸ δεινὸν τοιούτους ἄνδρας ἀδικοῦντι μεγαθύμους τε φύναι, καὶ ῥᾷστα ὑφιεμένους εἴ τις πη ἀδικαίη. Ὅσον γὰρ οἱ πάσχοντες ὑπείκοντα τοῖς ἀδικήμασιν αὐχένα τίθενται εθελονται, τοσοῦτο μείζω τοῖς ὁρῶσι δημιουργείται τἀγκλήματα. κἀν τοῖς ἱππικοῖς διαύλοις καὶ ταῖς ἁρματηλασίαις τοὺς μὲν ταῖς ἀληθείαις ἀθλοῦντας καὶ γαννυμένους ἐπὶ ταῖς νίκαις, τοὺς δὲ μήτε πομπικούς τινας ἔχοντας δίφρους, μήτε παγκράτιον εἰδότας, συγχαίροντας δ' ὅμως ἐκείνοις, καὶ γέμουσαν ἡδονῆς ποι ουμένους τρυφὴν τοὺς τῶν νικώντων στεφάνου;. Έρρωσο Ἐγὼ δὲ καὶ Σωκράτην τὸν Σωφρονίσκου ἥδιον ἂν ἐπαινοίην ἢ Πυθαγόραν τὸν Σάμιον. Ὁ μὲν γὰρ, ᾿Αθήνῃσι γεννηθεὶς καὶ τραφείς, Αθήνησι καὶ ἐπολιτεύσατο, καὶ δημόσιον ἦν 'Αθηναίοις όφελος ή Σωκράτους γλῶσσα καὶ τὰ Σωκράτους πράγματα· ὁ δὲ τὴν πατρίδα καταλιπὼν ἐς Ιταλίαν ἀπέπλει, ἵν' ἡγεμόνα τῆς Ἰταλικῆς αἱρέσεως αἰῶσι τοῖς ἑξῆς ἑαυτὸν παραθείη. ᾿Αλλ᾽ ἐκεῖνος μὲν ἴσως καὶ πρόσω γ᾽ ἂν εἴη αἰτίας, εἰ καὶ μὴ καθάπαξ καὶ τοῖς ὅλοις, πάντως δ᾽ οὖν μετρίως καὶ μετρίοις· οὐ γὰρ ἱκανὴν ἔκρινε Σάμον, φαυλόν τι νησίδιον, ὄγκον ἀρετῆς χωρῆσαι, ὁπόσον ἐκείνῳ Αἰγύπτιοι καὶ Χαλδαίοι ξυμμίξαντι ἐξεπόρισαν· σὺ δὲ πατρίδα καταλελοίπεις, οὐ μόνον γε τιμᾷν εἰδυῖαν ἀρετὴν, ἀλλὰ καὶ γῆς καὶ θαλάττης καὶ ἀέρος ἀνῃρημένην τὰ καιριών τατα, πάσης δ' 'Ασίας δόξασαν ὀφθαλμόν "Ηρακλέους δ' ἐπώνυμον καταστᾶσαν, ἀφ' οὗ τῶν Ελληνίδων ἔστιν αἷς τὸ μέγα καθήκει κλέος. ᾿Αλλὰ τούτων μὲν ἄλις· ἀστείου γὰρ εἵνεκα εἴρηται. Ορῶμεν γὰρ ὅτι καὶ τὰ φυτὰ τοὺς καρποὺς ἑτέροις καὶ ἥκιστα σφίσιν αὐτοῖς ὑπανίσχει, καὶ θά λαττα τοῖς ἡπειρώταις μᾶλλον ἢ ἑαυτῇ καρποφορεῖ, καὶ γῆ τῶν ἀσταχύων οὐχ ἡ φύσασα ὤνατο, ὅτι μὴ σαφῶς ἑτέροις ἐκπονεῖ τὸν τόκον· καὶ νόμος οὗτος ὁμονοίας ἕστηκεν ἀεὶ θαλάττῃ τε καὶ γῇ καὶ πόλεσιν ἁπάσαις, ἄλλα ἄλλως ἄλλοις ἐφόδια φιλία; χαριζομένου τοῦ κτίσαντος. Ἐγὼ δὲ καὶ μεγίστας ὁμολογῶ σοι τὰς χάριτας, ἀκιβδήλους μας τῇ γλώττῃ πρὸς τοὺς αἰεί μοι ξυνόντας παρεχομένῳ τὰς ἀφορμάς φιλοτιμίας γάρ τινος οὔσης ἐμοὶ μανιώδους πάντα μικροῦ τὰ βελτίω τῇ πατρίδι προσνέμειν, ἔπειτ' ἀποχρῶν λοιπὸν αὐτός μοι τὸ τῆς γλώττης θέατρον ὑφαίνεις, οἴκο θεν οὐδὲν οὐκ ἔχοντος ἐμοῦ τῇ ξυντυχία χαρίζεσθαι πρόσφορον. Καὶ καινὸν οὐκ ἂν εἴη τουτί. Ιδοις γὰρ Haec epistola quæ integra exstat in Monacensi libro fol. 281, inscripta est, Τῷ καθηγουμένῳ τῆς μονῆς τοῦ Χορταΐτου ἐν Θεσσαλονίκη, Μαξίμῳ· initio hocce: 'Αλέξανδρον φασιν. Conf. Boivinianus Epistolarum Gregore catalogus in Μαξίμῳ. Periit inter πρός pagina versæ linem, et εἰ δὴ οὖν recta initium, folium saltem unum. Cum infra dicatur ex Heraclea oriundus homo ilie ad quem Gregoras scripsit, patet fuisse etiam ipsum Heracleotain. Qua de re sunt et alia testimonia. ΙΒ'. Τοῦ φιλοσόφου τῷ μητροπολίτη Θεσσαλονί κης τῷ Γλαδᾷ Οὐκ οἶδ' ὅ τι τις ἂν ἐν τῷ βίῳ νοῦν ἔχων τιμιώτε· ρον ἄγοι τῆς τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν ὁμιλίας, ἐξ ἧς ὠφελοῖτ᾽ ἂν εἰκότως, ἢ τὴν ἀρετὴν ἐκείνων θαυμά ζων, ἢ καταγινώσκων γοῦν ἑαυτοῦ τοῖς ἐκείνων τὰ οἰκεία παρεξετάζων· ἐν ᾧ γένοιτ' ἄν τις ἀποτροπή τῆς ἐπὶ τὰ χείρω ροπῆς, ὅταν αὐτὸς αὐτὸν ὑπεύθυ νον εἰδῇ καὶ πάσαις ψήφοις κατεγνωσμένον. Τῷ γὰρ αὐτόν τινα κατηγορεῖν ἑαυτοῦ ὡς ἀνοσίου καὶ που νηροῦ ἔπεταί τις συγγνώμη· ἀγαθὸν γὰρ καὶ τοῦτο. Εγωγ' οὖν φιλῶ μὲν τοὺς σπουδαίους, βιοῦν δὲ κατ' ἐκείνους ὑπὸ μαλακίας οὐχ ὑπομένω. Εἰσὶ τοίνυν οὓς θαυμάζω πολλοὶ, καὶ οἷς συνὼν μὲν χαίρω· ἀποδημοῦσι δὲ, εἰς ὁμιλίαν ἄλλην, ὃν δή φασι δεύτερον πλοῦν, καθίσταμαι, τὴν διὰ τοῦ ἐπιστέλλειν. Σοῦ δὲ τὸν τρόπον ἐξαίρετον ποιοῦμαι· πάσαις γὰρ ψήφοις ὑπερβάλλει τους ταυτά σο: προελομένους. Οὐκοῦν συνεῖναί τέ σοι, εἰ οἷόν τ᾽ ἦν, ἐβουλόμην ἂν, καὶ τῶν ἐκ τῆς συνηθείας ἀγαθῶν ἀπολαύειν. Ἐπεὶ δὲ οὔτε νῦν ἔστι τοῦτο λαβεῖν τοσοῦτον ἀφεστηκότι της τιμιωτάτης σου κεφαλής, οὔτε πρότερον ἐξεγέ νετό μοι κατὰ τὴν μεγάλην πόλιν συμμίξαι σοι (οὐ γὰρ ἦσθα κύριος, ὡς ἐπυθόμην, ὡς πᾶσιν ἐντυγχά νειν οἷς ἂν ἐθέλῃς), νῦν ὅτε τῆς ἀνάγκης ταύτης ἀπήλλαξαι τοῦ τοῖς ἑτέρων ἕπεσθαι δόγμασιν (εἰς γὰρ κρεῖττον σχῆμά σε μετέστησεν ὁ Θεὸς τὸ κατ' ἀξίαν σοι νέμων), δέομαί σου τῆς διὰ γραμμάτων γοῦν ὁμιλίας ἀποροῦντι τοῦ τιμιωτέρου καὶ πρώτου μεταδιδόναι μοι. Οὕτω γὰρ σύ τε ἐπιεικῆς δόξεις, τοῦτο ποιῶν, ὅπερ οὖν καὶ εἶ, καὶ πᾶσι δείξεις ὅπως δεῖ τοὺς φίλους εὐεργετεῖν, ἐμοί τε τὰ μέγιστα χαριῇ, δείξας ὡς ἔστι τις λόγος ἐμοῦ παρὰ σοί. Καὶ μὴν ἴσως καὶ ὠφελήσεις τῶν σῶν ἀκούοντα λόγων, οι μεγέθει διανοίας τοῦτο πεφύκασι δρᾷν πρὸς τοὺς μή παρέργως προσέχοντας· ἐγὼ δὲ, τούτων ὧν ἐραστής, γνησιώτερον σφίσι προσέξω, εἰ μή τι ἄλλο, τοῦτο γοῦν αἰσχυνόμενος, τοσοῦτον ἀπολειφθῆναι τῆς σῆς ἐπὶ τὰ κρείττω σπουδής, ή σε φῶς ἄντι κρυς ἔθηκεν ἐν ἡμῖν τοῖς ἐν ἀχλύν διάγουσι καὶ τοῖς πονηροῖς καὶ ἀνηκέστοις ενεσχημένοις πάθεσιν. Gregorius Naz. Or. xxxi, p. 517, Constantinopolim vocat τῆς οἰκουμένης ὀφθαλμόν, quam ὅλης τῆς γῆς δεύτερον ὀφθαλμὸν dicit esse Themistius Orat. vi, p. 83. Libanius, t. Ι, p. 551: Ερῶντα τῆς Ἑλλάδος, καὶ μάλιστα δὴ τοῦ τῆς Ἑλλάδος ἐφο θαλμοῦ τῶν ᾿Αθηνῶν. cod. regio 1424, ut et sequentem epistolam descripsi. Ex eodem libro, tunc aliis notato cifris, utramque in indicem Gregoræ epistolarum retulit Buivinius.

Π. Τοῦ αὐτοῦ τῷ πρωτονοταρίῳ Θεσσαλονίκης καὶ σὺ τὸ δέον ἡνυχὼς ἔσῃ· ὁλόκληρον γὰρ ἂν οὕτω τῷ Σωτηριώτη. τὸν σαυτοῦ τρόπον ἡμῖν καὶ οὐκ ἀτελῆ γε, ὥσπερ νῦν, παραστήσαις. Κἂν πρὸς σὲ βλέπω, οὐκ ἀνήσω τοῖς ἴσοις ἀμείβεσθαί σε· δίκαιον γάρ με, τοῦ για γνομένου παντὸς τυγχάνοντα παρὰ σοῦ, καὶ αὐτὸν τὸ δέον ἀντιδιδόναι· «Δὸς γάρ τι καὶ λάβε τι, φησί τις σῶν παλαιῶν· ὁ γὰρ χεὶρ τὴν χεῖρα νίζει.» Εἰ δ' ἐμμενεῖς τῇ σιγῇ, μηκέτ' ἐμὲ δίωκε σκαιότητος, ἢ τῶν φίλων ὑπεροψίας· σαυτὸν δὲ αἰτιῶ τὸ δέον ἐκλελοιπότα, ᾧ μ᾽ ἐκίνεις ἂν ἐπὶ τὸ γράφειν ἀε!. Σιγὴν γὰρ ἄξω κἀγὼ, τοῦ κινοῦτος οὐκ ὄντος· ἐπεὶ καὶ νῦν οὐκ ἂν ἐμνήσθην πρὸς σὲ γραμμάτων, οὐκ εἰωθὼς πρότερον τοῦτο ποιεῖν, εἰ μή με ὁ χρηστὸς οὑτοσὶ νεανίας κατε.... Ἐξ ἡμισείας μοι φαίνῃ χρηστός· ὅτι μὲν γὰρ ἐπιθυμεῖς γραμμάτων ἐμῶν, παλαιᾶς ἐκείνης μεμνημένος διατριβῆς, ἀνδρὸς ἐπιεικοῦς δοκεῖς μοι πράγμα ποιεῖν· τῷ δ', ἐξὴν τυχεῖν ὧν ἐρᾷς, μὴ πρῶτος αὐτὸς χρήσασθαι τοῖς ἐπὶ ταῦτα κινήσουσί με, κἂν βραδύς τις ᾧ καὶ νωθής, ταύτῃ μοι τὸ δέον παραλείπειν δοκεῖς. Ἐπεὶ δὲ δεῖ τινα τῶν καλλίστων ἡγεμόνα γενέσθαι, σὺ δὲ τοῦτο λαβεῖν οὐκ ἠνίσχου, ἐξόν σοι τοῖς τοιούτοις ἀμέμπτως πλεονεκτεῖν, ἐγώ σοι γίνομαι τούτων ὑφηγητής, ἵνα οὕτως γοῦν ἔποιό μοι, πρὸς παράδειγμα βλέπων τού μόν. Εἰ μὲν οὖν τοὐντεῦθεν, τὸ ῥαθυμεῖν ἀποθέμενος, ἐπὶ τὸ γράφειν ἥξεις, ἡμεῖς τέ σε ἐπαινεσόμεθα, (Hanc epistolam cum sequenti edidit J. A. Cramer. in Anecdot. Oron., tom. IV, ex cod. Laud. Gr. 10, chart., form. in-4°. sæc. xv.) ταῦτα πολλὴν τοῖς θεωμένοις χαριζόμενα τὴν ὠφέ λειαν, τὰ δ᾽ ἡμέτερα τοὐναντίον, καὶ ταῦτα πολλὴν ἐπισυρόμενα τὴν φαυλότητα, χωλεύειν οὐδὲν κωλύει τ' ἀγαθόν. Τὸ γὰρ ἐξ ἐμοῦ σοι ἀνενδεὶς, ὡς ἐγᾦ μαι, ἔρχεται· τὸ δὲ σὸν ἐς ἡμᾶς, οὐκ ἔχω ὅτι φῶ. ΙΔ'. Τῷ φιλοσοφωτάτῳ Ιωσήφ. Αριστοτέλης ὁ Νικομάχου καὶ ὅσοι αἱρεσιῶται τὸ τῆς φιλίας οὐχ ἁπλοῦν ἐκδεδώκασιν ὄνομα, άλνὰ πολλαπλοῦν, καὶ πολλαχῆ διαφερόντως ἔχον ἐν τοῖς ἰδικωτέροις ἀπλούμενον. Μὴ γὰρ ὅτι πολιτικὴν ἁπλῶς καὶ φυλετικήν, ἔτι μὴν συγγενικὴν καὶ ἑται ρικὴν, καὶ ὅσαι τὴν σχέσιν ὁμοίαν καὶ ἀντιστρέφου-· σαν ἔχουσιν, ἀλλὰ καὶ ὁπόσοι ἀνόμοιοί τε καὶ ἄνισοι· ὅσα με κατ᾽ ἀξίαν καὶ χρόνον, καὶ τούτων δ' εἰδέναι φιλίας ἔπεισαν αὐτοῖς. Μειζόνων δηλαδὴ πρὸς ἐλάττους· καὶ τοὐναντίον· καὶ θειοτέραν πρὸς ἀνθρωπικώτερα· καὶ τοὐναντίον· ἐντεῦθεν γὰρ καὶ τὸ θεοφιλὲς εἰσάγεται, καὶ φιλόθεον, καὶ φιλοπά τορ ὁμοῦ καὶ φιλότεκνον. Εἰ δὲ ταῦτα, καὶ φιλίαν οὐκ ἂν τῶν ἀπεικότων εἴη καλεῖν τὴν μεταξύ σχέ- α αν ἡμῶν τε καὶ μεγέθους τοῦ σοῦ· τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ταυτιζομένην, τῇ δὲ σχέσει διαφορουμένην. Καὶ ἵνα κατὰ σκοπὸν ὁ λόγος πορεύοιτο, ἔστι μεταξὺ τοῦ Περσικοῦ κόλπου καὶ ὁρῶν τῶν μεγίστων, & Παρασύρας καὶ Δαράνδας χωρίζει πρὸς ἕω καὶ ποταμὸν τὸν ᾿Ινδόν, χώρα τις οὐχ ἁπλῆν τοὔνομα Καρμανία. Τὸ μὲν γὰρ αὐτοῖς ἄδιον, τὸ δ' οἰκουμένη γῆ· Μηδικὴν μὲν ἐῶσα πρὸς ἄρκτον· πρὸς δὲ μετ σημβρίαν, Ινδούς τε καὶ πελάγη τὰ τῶν Ἰνδῶν. Ἐν ταύτῃ λόγος εἶναι, οἳ φιλίαν ὁπότε πρὸς ἀλλή τους ὁμολογεῖεν λύουσιν ἔστι ἂς τῶν ἐπὶ τοῦ προσώπου φλεβῶν· καὶ τοὐντεῦθεν καταῤῥέον αἷμα τῷ πόματι ἀνακεραννύντες ἀλλήλοις προπίνουσι· βεβαίας ἤδη καὶ ἀσφαλούς φιλίας ἐνέχυρον ἔχειν ἡγούμενοι τὸ γεύεσθαι τοῦ ἀλλήλων αἵματος. Τοῦτ᾽ αὐτὸς ὥσπερ ἐχέγγυον ἀκραιφνὲς εἰλη φως, τάμά σοι, θειότατε ἄνθρωπε, παρεσχήκειν ἐζητηκότι γράμματα, ἀσώματος μὲν οὐκ ἂν τις ίσως αἷμα φήσεις ψυχῆς γε μὴν ἕτερον τρόπον οὐκ ἂν τοσοῦτον, οἶμαι, φήσας ἀμάρτοι· ἐλπίδας αὐτὸς ἐμαυτῷ δεδωκώς ραστώνης μεστὰς καὶ τρυφῆς, ὡς ἔψεται τῇ δώσει τὸ λῆμμα· τουτὶ δὴ λέγω τοὺς σοὺς λόγους οὓς οὐ σοῦ γε χάριν ἐπόνησας, ὥσπερ οὐδὲ θάλαττα ἑαυτῆς εἶνεκα τὸ ὕδωρ ἁπλοῖ, ἀλλ' ὅσοι τοὐντεῦθεν διώκουσι κέρδος· εἰ δὲ σὺ τὰ σαν τοῦ ἀνέκφορα μένειν ἡμῶν γε εἵνεκα ἀξιοῖς, καὶ Καίτοι τοὐναντίον μᾶλλον ἔδει πολλῷ. Σὺ γὰρ εἰκόνα φέρεις τοῦ μεγάλου πατρός, ὃς μᾶλλον ἐστι φιλάνθρωπος, ἢ φιλόθεον τὸ ἀνθρώπινον· ἔπειτα καὶ τοῦ χάριν ἄλλου τί γίγνοιτ' ἂν ἀγαθοῦ, νὴ τὴν φίλιον οὐχ ὁρῶ· εἰ δὲ μὴ σὲ τοσοῦτον καταβῆναι, ὅσον μή ἡμᾶς ἀναχθῆναι δεῖ· φεῦ τῆς ἐμῆς τύχης· ὁ δειλή τί μ' ἐς τοσοῦτον ἀχορήγητον ἔθηκας ὁπόσα τῶν σῶν ἀγαθῶν ὡς ὑπερόριον γίγνεσθαι καὶ φυγάδα τῆς τῶν καλῶν ἀνδρῶν κοινωνίας χωρίς τινος δημοτικού ψηφίσματος· καὶ πρὶν κληρονομεῖν τοῦ κατατρέχοντος ἐξ Ἀττικῆς ὀστράκου, ἄλλως τε καὶ πᾶσαν ἀρμονίαν ἐξαιρετέον λοιπὸν ἐκ παντὸς, εἰ δὴ πολυμιγέων ἔνωσις αὕτη καὶ δίχα φρονεόντων συμφρόνησις. Οὐ γὰρ ἂν ἄλλως, οἶμαι, γένοιτο ἀνέσεως ἄνευ καὶ ἐπιτάσεως. Αλλ' εἰ μὲν ταῦτα λέγων εὖ λέγω, πλούτιζε τοῖς σοφοῖς σου λόγοις ἡμᾶς. Τουτὶ γὰρ ἡμῖν ὁ σκοπός· εἰ δ᾽ οὖν, σύγγνωθι τοῖς γὰρ ἀκουσίως πταίσασιν ἐκούσιον ἔπεσθαι τὴν συγγνώ μην δίκαιον. Ως γὰρ εὖ ἔμοιγε λέγοντι, εκόντι για γνεται τοῦτο, οὕτως εἰ κακῶς ἄκοντι· τῶν γὰρ ἐνα αντίων μιᾶς οὔσης τῆς ἐπιστήμης, ὡς οἱ πάλαι σοφοὶ δογματίζουσιν, ἔπεται τῶν καλῶν ἑκουσίων γιγνομένων, ἀκούσια νομίζεσθαι τὰ κακά· ὥσπερ γὰρ καλὸς ἄκων οὐδεὶς, οὕτως οὐδ᾽ ἑκὼν κακὸς Ο οὐδείς. Σὺ δὲ κρίνε ταυτὶ καὶ διαίρει τῇ σῇ μεγαλονοία σοφώτερον, καὶ μὴ λήγοις σοφρονίζων καὶ ῥυθμίζων καὶ θύραθεν τὰ ἡμέτερα. Σὺ γάρ μοι καὶ σοφὸς ἀπλανής και κριτής ἀρετῆς, καὶ Μίνως ζῶν, καὶ χρησμῳδῶν ᾿Απόλλων. ᾿Αλλ' ὢ τίς ἂν μεθείη κατὰ μῆνα ἡμερῶν ἐκείνων ὁπότε συχνὰ ὁμιλοῦσι παντοίαν κομίζεσθαι τὴν ὠφέλειαν ἀπὸ γλώττης ἡμῖν ἐξείη τῆς σῆς, ἁλιέων μιμουμένοις τρόπον, ἐπειδὰν κατὰ θαλάττης ἐκεῖνοι τὴν σαγήνην καθένα τες ποικίλην ἐκεῖθεν ἀνιμῶνται τὴν ἄγραν; Παρίσταται δή μοι καὶ αὐτὸν ἐκεῖνο ποιεῖν, δ

τοὺς Ποσειδωνιάτας πάλαι φασίν. 'Αποικίαν γὰρ ἐκ κοινὸν καὶ δημόσιον προέθηκεν ἅπασι πολλαχόθεν τῆς ᾿Αττική; ἐπὶ Τυῤῥηνούς ποιησαμένοις ἐκείνοις ἔπειτα τῷ χρόνῳ τὴν εὐγενῆ φωνὴν ἀπολελωκόσιν Εκείνην, καὶ ἐς τὸ βάρβαρον ἀποξενωθεῖσιν τῆς διαλέκτου, ἔδοξε μίαν ἀπολεξαμένους τῶν ᾿Αττικῶν τελεῖν πανηγύρεων· ἐν ᾗ κατὰ δήμους και φρατρίας κοινῇ ξυνιόντες, εἰς ἀνάμνησιν σφᾶς αὐτοὺς ὁμιλιῶν ἀνῆγον ἐκείνων, καὶ ὅσα τῶν ἄλλων πατρίων ἐθῶν τε καὶ νόμων· καὶ δακρύων νάματα θερμά ῥηγνύν τες ἐπὶ τούτοις, ἔπειτα ἀπηλλάττοντο. Τοῦτ' ἐκεῖνο ποιεῖν ἄντικρυς νῦν καὶ αὐτὸς οὐκ ὀκνῶ· ἀλλὰ συν χνὰ παρὰ τὴν σὴν ᾿Ακαδημίαν καὶ τὸν περίπατον ἔρχομαι τουτονί, καὶ συνουσιῶν ἐκείνων ἔστιν & διὰ μνήμης ἄγω. Κάπειτ' ἐπειδὴ τὴν ἑορτήν σε τῶν ἐμῶν ὀφθαλμῶν καὶ τῆς ἀκοῆς οὐχ εὑρίσκων, Ενδακρυς καὶ συγχύσεως ἀπαλλάττομαι πλήρης· σὺ δὲ μὴ λήγοις ούτωσί μεμνημένος καὶ αὐτὸς ὅπω σοῦν μεμνημένος· εἰ δὲ καὶ ἀλλήλους αὖθις όψοι μεθα πρὶν ἐπιλίπῃ τὸ ζῆν, τούτου δ' ἑνὸς ἔμοιγε σφί δρα ἂν ἅπαντα ῥᾷστα πωλοῖτο. ΙΕ΄. Τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ. Σὺ καὶ παρὼν ἡμῖν τρυφὴ γίγνῃ τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ ἀπὸν ἄφθονον αὖ παρέχεις ταῖς τε ἀκοαῖς καὶ τῇ γλώττῃ τὸ θέατρον· οὐδὲ γὰρ οὐδὲ Κροίσῳ καὶ Μίδα τοσοῦτον πολυτάλαντος ήρκεσε πλοῦτος πρὸς ἡδον νήν, ὅσον ἐμοὶ διεξιόντων τε ἄλλων ἀκροατήν και θῆσθαι τῶν σῶν ἐγκωμίων· καὶ αὖ σιωπώντων ἄλο λων, αὐτὸν κήρυκα γίνεσθαι διαπρύσιον. Ἐπεὶ οὐδὲ ἔστιν οὐδεὶς τῶν ἁπάντων, ὃς μὴ πεπειραταί σου, καθάπερ πολυτελοῦς γινομένης διανομῆς τῶν σῶν ἀγαθῶν, οἷον ἐκ παραδείσου πολυανθούς. Γίνεται γὰρ καὶ δήμοις καὶ πόλεσιν ἥδιστον ἐντρύφημα τὰ σὰ διηγήματα· καὶ πανηγύρεις οὐκ εἰσὶν οὐδ᾽ ἀγοραὶ, αἱ μὴ μεσταὶ τυγχάνουσι σοῦ. Ὁ μὲν γὰρ ἀνακηρύττει τὴν τῶν ἠθῶν ἁρμονίαν καὶ ἀστειότητα· ὁ δὲ τὴν τῆς γλώττης ἀλήθειαν· ὁ δὲ τὴν τῆς χειρὸς πρὸς τὰς εὐεργεσίας ἑτοιμότητα· ὁ δὲ τὸ πρὸς ἁπάσας χάριτας αυτεπάγγελτον ἅμα καὶ τελεσιουργόν· ὁ δὲ τὴν τῶν λόγων ἀναβίωσιν· οὓς πεπτωκότας ἀνέστησας, εν ποιῶν καὶ πόλεις καὶ φυλὰς καὶ δήμους καὶ φρατρίας. Καὶ συγχαίρω ἔγωγε λεγόντων ἁπάντων ἀκούων τοιαῦτα· συγχαίρουσι δ' αὖθις ἔμοιγε λέγοντι πάντες. Οπόσα γὰρ κατ' ἀνθρώπους ὑμνούμενα πέφυκε πάντα συναθροισθέντα πρὸς ἕν, μίαν εἰργάσαντο φύσιν τήν σήν· καὶ νῦν οὐ - τοσοῦτον σὺ σαυτοῦ, ὅσον σοῦ πάντες ἀπολαύουσιν ἕτεροι· καὶ μάλα γέ τοι κατὰ τὸ εἰκός· κοινὰ γὰρ ἴσμεν τὸν δημιουργὸν τὰ μέγιστα καὶ ἀναγκαιότατα προτίθεσθαι τῶν καλῶν· • Ιδού γὰρ καὶ ἥλιος καὶ ἀήρ καὶ ὕδωρ κοινὰ καὶ δημόσια πρόκειται πᾶσιν ἐμψύχοις διὰ τὴν τῆς χρείας ἀνάγκην· καὶ ἅπαντες μᾶλλον αὐτῶν, ἢ αὐτὰ ἑαυτῶν ἀπολαύουσι. Καθάπερ καὶ ψυχῆς ὁπόσα δεκτικὰ τῶν σωμάτων καὶ θαλάττης ιχθύες τε ἅμα καὶ ὅσας τῶν ὁλκάδων ἐπ' αὐτῇ ναυστολοῦται τῶν κερδῶν τοὺς φόρτους ανιχνεύουσιν· οὕτω καὶ σὲ μέγιστον ὄντα καλὸν, καὶ τῷ βίῳ ἀναγκαιότατον, Cf. Aristox. ap. Athen. x, 1. ς ὁ κοινὸς τῶν καλῶν παροχούς. Ὡς μᾶλλον ἀπολαύειν ἅπαντας σου, ἢ σεαυτοῦ. Πολλὴν μὲν γὰρ ἐπὶ τοῦ προσώπου τὴν εὐφροσύνην ἡ φύσις έκένωσεν' ἀφθόνους δὲ ἐπὶ τῆς δεξιᾶς τὰς τῆς εὐποιίας πηγάς· λαμπρὰς δὲ τῇ γλώττῃ ἐφήρμοσε τῆς ἀλη θείας τὰς πλάστιγγας. Ωστε λέγειν ὀρθῶς ἀεὶ κατὰ Πλάτωνα, καὶ ὅσα δεῖ, καὶ ἅπερ δεῖ, καὶ ὅτι δεῖ, καὶ ὅπου δεῖ· τῷ δὲ ἤθει τὸ ἱλαρὸν καὶ σεμνὸν ἐφαπλών σασα τερπνόν τι καὶ ἔνθεον ἐπιπρέπειν παρασκευάζει. Ωσπερ γὰρ τῷ ἀέρι κιρνάμενον τὸ τῆς ἡλια κῆς ἀκτῖνος φῶς, χρώμα γίνεται ποιότης, οὕτω δὴ καὶ πραότης ἀποίητος «πολλῆς καὶ ἀποῤῥή του πνέουσα τῆς ἡδονῆς, τοῖς ἤθεσι κιρνωμένη τε και ἐπανθοῦσα τοῖς σοῖς, χρῶμά τε ἅμα καὶ αὐτοχάλκευτος γίνεται ποιότης αὐτοῖς· καὶ οἷον σαγήνη τις ἄφυκτος τοῖς ὁρῶσι καθίσταται· οὐ βιαίῳ τινὶ και κατηναγκασμένη τέχνῃ τούτους εφελκομένη, ἀλλὰ μάλα εὐφραινομένη τῇ γνώμῃ τὴν τοιαύτην ήτταν πάσχειν ἐθέλοντας ἅπαντας· περὶ δὲ γαλήνης ὁπόση τοῖς σοῖς ἀποῤῥήτως ἐπιφύεται ὀφθαλμοῖς καθάπερ αὐγὴ πρωϊνή, τί ἄν τις φαίη, ὅπως καὶ πόρρωθεν ὑπαντῶσα δεξιοῦται τὰς τῶν προσιόντων γνώμας, καὶ ὑπισχνείται τὰ βελτίω, καὶ ὥσπερ ἐγγοητεύει χαρὰν τελεσιουργὸν ταῖς ἐλπίσιν αὐτίκα πρὸς πέρας ἥξουσαν· τοσαύτην γε μήν συμφωνίαν ἡ χείρ σου τῇ γλώττη χαρίζεται, ὥσθ' ὅσα μὲν τῇ χειρὶ μή νεο νόμισται δίκαια πράττειν, ταῦτα καὶ ἡ γλῶττα μάτ ταιον ἡγεῖται λέγειν. "Οσα δ' αὖ τῇ γλώττη γίνεται ἐς τὸ βέλτιον εἰρημένα, ταῦτα καὶ τῇ χειρὶ πεπραγμένα ῥᾷστα καθίσταται· καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὁμοῦ πάντα συναθροισθέντα, καὶ γλῶττα, καὶ χείρ, καὶ ὀφθαλμοὶ, καὶ παρειαὶ, καὶ ὀφρύε;, καὶ τὸ σεμνὸν μειδίαμα, καὶ τὸ τοῦ ἤθους ἔαρ, καὶ ἡ τούτοις ἐφέρο πουσα ἁρμονία, αὐτάγγελοι καθίστανται πάντα μάλα σαφεῖς τῶν σιωπώντων ἠθῶν τῆς ψυχῆς σου. Ως ῥᾴδιον εἶναι μὴ μόνον φυσιογνώμονας ἄνδρας, ἀλλὰ καὶ πάντας ἁπλῶς αὐτομάτως τεκμαίρεσθαι, καὶ ὁπόσα σοι τῶν καλῶν περὶ τὰ τῆς διανοίας ἔνδον μυστήρια θαλαμεύονται, ὥσπερ διὰ κατόπτρου τῶν ἔξω ξὺν ὥρᾳ περὶ σὲ χορευόντων ἠθῶν· καὶ ξυναρ βύηκεν ἐπὶ σοὶ τὰ τοῖς αἱρεσιώταις τοῦ Πλάτωνος θαυμαζόμενα κράτιστον εἶναι φάσκουσι τὴν μὲν ἀρετὴν ὀργάνων ἐπιτυγχάνειν ἅμα σωματικῶν καὶ τύχης λαμπρᾶς, τὴν δ᾽ εὐγένειαν μή τοσοῦτον ἀπὸ προγόνων ἐπ.ε:κῶν, ὅσον ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ καλοκαγαθίας γνωρίζεσθαι. Εἰ δὲ καί τις ἐκ τῶν τῆς οἱκουμένης περάτων ποθὲν ἐραστὴς ἐξ ἀκοῆς τῶν τῆς βασιλευούσης πόλεως ταυτησὶ καταστὰς ἀγαθῶν, ἧκεν αὐτόπτης ἐσόμενος τῆς τε θέσεως καὶ τοῦ κάλ λους αὐτῆς· καὶ ὅσα θεαμάτων πεπλούτηκεν ἔνδον ἀξιοθαύμαστα, εἶτα καὶ ἄνθρωπον ἐζήτει θεάτασθαι, πάντες ἂν ὥσπερ ἀπὸ συνθήματος ὁρμηθέντε; ἐδείκνυον σὲ καὶ οὐχ ἕτερον τῶν ἁπάντων οὐδένα. Σὺ γὰρ μόνος ἐν γῇ περισώζεις τὰ τῆς ἀληθινῆς ιδέας τῆς ἀνθρωπότητος ἀκίβδηλα καὶ σαφὴ τὰ γνωρίσματα. Τῶν μέντοι ἀνθρώπων τοὺς

(63 πάλαι ἀκούομεν ὁπόσοις τῷ χρόνῳ παρεσχηκέναι διώτας, πάντας ὁμοίως ἐκείνῳ καὶ σὺ τοὺς πρὸ πράξεις ἡρωικὰς ἐγένετο, στήλαις καὶ ἀνδριάσι τι μᾶσθαι, καὶ ἀναγράπτου; ἐπὶ μέσου ἀέρος ἐγείρε· σθαι, μνήμης αιωνιζούσης παλάμην τινὰ τῷ θνητῷ τῆς φύσεως ἀντιμηχανωμένων τῶν ἐπιγιγνομένων καὶ ἀνθιστάντων τουτί· σὲ δ' αἱ ψυχαὶ τῶν ἁπάντων καθάπερ ζῶσαν τινα στήλην καὶ ἀνδριάντα λαμπρὸν ἐφ' ἑαυτὸς ἀναγράφουσαι, καὶ πρὸς ἀθανα σίαν τοὔνομα μετὰ τῶν σοι προσόντων καλῶν παραπέμπουσι, μνήμαις καὶ βίβλοις παρέχουσαι, ἃ καὶ τῶν τοῦ χρόνου βελῶν εἰσιν ἰσχυρότερα. Ο μέντοι Όμηρος περὶ τοῦ ᾿Αττικοῦ Μενεσθέως διέξεισιν, ὡς Οὔτις ὅμοιον ἐπιχθόνιος γένετ' ἀνὴρ Κοσμῆσαι ἵππους τε καὶ ἀνέρας ἀσπιδιώτας, τοὺς πρὸ ἐκείνου πάντας ἥττους ἀποδεικνύων ἐκείνου. Σὺ δὲ ὅμοιος ἐκείνῳ γενόμενος ἐν ὑστέροις τοῖς χρόνοις κοσμῆσαι ἵππους τε καὶ ἀνέρας άσπι ἐκείνου νικᾷς· καὶ ἀρκεῖ σοι λοιπὸν εἰς ὁμοίους ἐπαίνους ἡ τοῦ Ὁμήρου μεγίστη καὶ θαυμασία γλώσσα. "Α γὰρ ἐκεῖνος εἰς Μενεσθέα φησὶν, προσήκει καὶ σοὶ, πρὸς τὴν ἴσην ἐκείνῳ σαυτὸν εὐδοκί μησιν καταστήσαντι ἐκ τῆς πείρας τῶν αὐτῶν γυμνασίων, καὶ τῆς ὁμοίας τῶν πραγμάτων παλαί στρας ἄγε μὴν παρενθήκην αὐτὸς λαμπροτέραν ἐποιήσω τοῖς εἰρημένοις· κοσμῆσαι λόγους δηλαδή καὶ πόλεις καὶ φυλὰς καὶ δήμους. Ταῦτα ἐκείνῳ οὐδ᾽ ἐν ὀνείρῳ θεάσασθαι ἐξεγένετο πώποτε ἡ γὰρ ἦν οὐκ ἂν Ομήρῳ ἄῤῥητον εἰς ἔπαινον οὕτω γεν ναῖον ἀνδρὸς παρεληλυθότι· οὕτω καὶ τῆς Όμηρικῆς γλώττης τὰ θαύματα παρελαύνεις αὐτὸς ξύν πολλῷ τῷ περιόντι τῶν ἔργων. ᾿Αλλὰ γὰρ εἴης μα κροῖς τοῖς αἰῶσι συμπαρεκτείνων τὸ ζῇν· ἵν᾽ εἴης καὶ κοινῇ τοῖς ἅπασι κοινὸν καὶ δημόσιον όφελος, καὶ τοῖς λόγοις ἐν μέρει τὰς ζωογόνους πέμπων ἀκτῖνας, καὶ τὸ ζῇν αὐτοῖς ἀεὶ χαριζόμενος. EPISTOLA XVI. Ad Theodulum monachum, alias Thomam Magistrum. (Exstat inter epistolas Theoduli. Vide tom. CXLV, col. 425 (a). MONITUM IN SEQUENTIA OPUSCULA (Matranga, Anecdota Græca, Præf. p. 24.) Inter edita Porphyrii scripta aliquot opuscula ad Homerum spectantia olim eruditi recensuere Postquam vero Lambecius in Comm. de bibl. Cæsarea indicavit opusculorum verum auctorem esse Gregoram, sub ejus nomine demum ea imprimere licuit. Revera in cod. Vat. 1098 deest auctoris nomen, et ante opuscula Gregoræ aliqua sunt Ἰωάννου Εὐχαΐτων μητροπολίτου. Nulla itaque præcedenti editione consulta, Encomium in Odysseam et moralem enarrationem errorum Ulyssis imprimere desuo constitui. ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΓΚΩΜΙΑΣΤΙΚΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙΑΝ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ ΔΙΑ ΒΡΑΧΕΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΩΝ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΟΥ ΤΗΝ ΔΙΑΝΟΙΑΝ. Ποιηταὶ μὲν καὶ ῥήτορες, καὶ ὅσοι τὸν φιλόσοφον ὅσῳ μηδ' ἔστιν εὑρεῖν ὅποι τις ἴδοι τῆς αὐτοῦ ποιή είλοντο βίον, οἱ μὲν πλέον, οἱ δ' ἔλαττον ἀρετῆς ἐφρόντισαν, καθ᾽ ὅ τί περ ἂν αὐτῆς ἐμέλησε μέρος Ὁμήρῳ δὲ τῷ παντός σοφωτέρῳ τῶν ἡκόντων εἰς γένεσιν, τοσούτῳ διὰ σπουδῆς ὑπῆρξε τὸ πρᾶγμα, Cf. Valckenarii diss. de scholiis in Homerum ineditis, Leovard. 1747, p. 142 sq., et Fabr. ed. n. vol. V, p. 734. Lib. V, 291. σεως, οὐκ ἀρετῆς λόγον τὸν ἄνδρα πεποιημένον· οὔχουν ἐπειδὰν σπουδάζῃ καὶ καθαρῶς ἑαυτὸν καθα ίστησιν εἰς ἀγῶνα, γνώμας ἀρίστας εἰσφέρειν, καὶ ἀνθρώπων ἤθη κοσμεῖν ἐκ παιδείας κρείττονος, ἀλλὰ Cf. Hoffmannum Lex. bibliograph, tom. III, p. 120. Legi ctiam in cod. Vat. 889, etc. (a) Viri docti Scinas et Mustoxides in Sylloge Anecdolorum Venetiis anno 1817 Gregoræ epistolas sex ediderunt; at Collectionis istius exemplaribus omnibus in Orientem transmissis, jam nullibi in partibus nostris comparat et adhuc ea caremus. EDIT.

EPISTOLE: ἅλωσιν τοῦ Ἰλίου, νόστου σὺν τοῖς ἑτέροις αψάμε νος, πολλοῖς μάλα τοὐντεῦθεν καὶ μεγάλοις κακοῖς, καὶ μηδ' ἀριθμεῖν ἱκανοῖς οὖσιν ἴσως, οὐχ ὅπως καὶ κατὰ μέγεθος καθάπαξ σκοπεῖν, ὁ πολὺς ἐκεῖ νος τὰς τέχνας καὶ τὰ βουλεύματα περιέπεσεν. Εἰ γὰρ εὐθὺς οὕτω κατέστη ἐπὶ τὸ πρᾶγμα, ύπτιος ἂν ἔδοξε καὶ ἄχρους τοῖς πολλοῖς, οὐκ ἔχων οὐμενοῦν τοσοῦτον, οὔτ᾽ ἐξ ἱστορίας ἁπλῶς, οὔτ᾽ ἐκ τῆς ἄλλης ποιητικῆς ἐξουσίας ἐλθεῖν ἐπὶ τὴν ὑπόθεσιν. Νῦν δ᾽ ὅτι περ οὕτως ἐμεθόδευσε, τὸν σκοπὸν ἑκατέρῳ μέρει τὸ προσῆκον ἔνειμε· τῇ τε γὰρ ποιήσει την συνήθη παρέσχετο χλιδὴν καὶ ἀκρῶς, ὥστε μηδα μῶς ἐκεῖθεν κολούεσθαι, καὶ τῷ πράγματι δ' αὐτῷ τὸ πάντη σῶν εἶναι, καὶ μηδενός γε λελείφθαι τῶν εἰς τοῦτο φερόντων. Κἂν γὰρ ἱστορίαις μάλα πολλαῖς καὶ μύθοις ὅσοις ποικίλληται, ἀλλ' οὐδ' οὕτως ἀφίσταται πόρρω τῆς ὑποθέσεως, ὡς μὴ τὴν ταχίστην επανιέναι, καὶ τὰ κατὰ τὸν ᾿Οδυσσέα πάθη διεξιέναι, ὧν είνεκα πλαγίως ἐπ' ἐκεῖνα ἑλήλυθε. Καὶ μή τις οιηθείη, ὡς πλάσμα τὸ παράπαν ἐστὶν ἡ ποίησις Ομήρω, ἄνδρα τινὰ προστησαμένῳ, ὃς μήτε τοιοῦτος γέγονε πώποτε μήτε γενήσεται, οίον οὗτός φησι· τοιοῦτόν τι ἐκ ποιητικῆς ἀδείας ετόλμησεν, οὐδ' οὕτως ἂν ἐλυμήνατο τῷ σκοπῷ, ἕως τὰ εἰ κότα κατὰ πολλὴν περιουσίαν ἐδίδου τῷ πράγματι. καὶ ὁπηνίκα δοκεί τισι κατὰ παιδιάν τι ποιεῖν, ἢ μύ- ἴσως ἀσχήμονι, συγκαλύπτει, καὶ τὸν Οδυσσέα θους λέγων, ἢ γενέσεις θεῶν, ἡ φιλίας αὐτῶν, ἢ ἔριδας, προΐστησι κεφάλαιον τοῦ βιβλίου· ὅπως μετὰ τὴν ή τινας έρωτας φαυλοτέρους καὶ ζηλοτύπους· τοὺς δ' αὐτοὺς καὶ ἐπιβούλους γνωριζομένους· & καὶ εὐπερι σκέπτως ὁρῶν τις μωμήσαιτ' ἂν ἐπιεικῶς τῷ ἀνδρι. Νοῦν γὰρ ὁ θεῖος οὗτος ἄνθρωπος προΐστησι τοῦ παν τὸς ἡγεμόνα· μηδὲν φλαῦρον εἰπεῖν, μηδ' ἀλυσιτελές, εἰ καὶ τῆς ποιητικῆς ἐκείνου μανίας, οὐχ οἷοί τ᾽ ἐσμὲν ἱκανῶς καθικέσθαι, ὅ τι ἂν βούλοιτο. Νῦν μὲν γὰρ θεολογίας περιδιδάσκει, νῦν δὲ θεοσεβείας· ότι δὲ γένεσιν τοῦ παντὸς διέξεισιν, ἄλλοτε φυσικούς τινας ἐκδίδωσι λόγους· καὶ στοιχείων πρὸς ἄλληλα νῦν μὲν κοινωνίαν, νῦν δ᾽ ἐναντίωσιν φιλοσοφεί, εἰ καὶ ταῦτά γε δρᾷ ἐν προσχήματι φαυλοτέρῳ· αὖθις δὲ καταβαίνων ἐκεῖθεν ὡς ἀπό τινος περιωπῆς, πολιτεύεται μετὰ τῶν ὅποι δεήσει, καὶ τέχνας παντοίας καὶ ἐπιτηδεύματα μεθοδεύει καὶ διατάτ τεται, ὡς χρὴ γίνεσθαι ταῦτα καὶ ὡς γινομένων, ἄριστον ὡς εἰκὸς ἀπαντήσει καὶ τέλος· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ λαοὺς μετ' ἐπιστήμης κοσμεῖ, καὶ παιδαγωγεί τρόπους· καὶ ῥυθμίζει ψυχὰς, οὐ πρὸς ἑαυτὰς μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλας εὖ ἁρμοζόμενος. Ελέγχει δ' ἔσθ' ὅτε καὶ διασύρει σκαιότητα γνώμης, καὶ ἀμαθίαν καὶ ἄγνοιαν· καὶ πᾶν ὁτιοῦν εἰς κακίας ἀναφέρεται τρόπον, καὶ τῆς χείρονος μερίδος γνωρίζεται· ἐχθρὸν μὲν τῇ θεία, ἐχθρὸν δὲ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τελοῦν. Καθάπαξ δ' εἰπεῖν, κοι νὸν ἑαυτὸν καθίστησι τοῖς ἀνθρώποις διδασκαλείον θείου καὶ ἀνθρωπίνου μαθήματος. ᾿Αλλ᾽ εἴ πέρ τις, ὁ μέγας οὗτος ήρως τῇ ποιητικῇ μούσῃ ἐξείργασται, καὶ τόδε μάλα εξείργασται ώσε περ τι μάθημα θεῖον τοῖς ἀνθρώποις ἐνθεῖναι· ἵνα δηλονότι πρὸς τὰ συμπίπτοντα παρὰ τῆς ὕλης καὶ τῶν ἔξω πραγμάτων, ὅσα τύχῃ τινὶ καὶ πονηρίᾳ ἀνθρώπων, καὶ δὴ καὶ γνώμης φαυλότητι τῆς σφετέρας, καὶ ἀμαθίᾳ τουτὶ δεῖ ποιεῖν κακῶς μάλιστα πάσχομεν, φρονίμως μάλα καὶ μεγαλοψύχως καὶ γενναίως ἀπαντῶμεν· ἀλλ᾽ οὐμενοῦν ἐκδιδῶμεν, οὐδὲ καταπροδιδῶμεν τὸ τῆς φύσεως ἀξίωμα, συμμεταβαλλόμενοι τοῖς γινομένοις ἑκάστοτε, καὶ τού των πλέον τοῖς ἀβουλήτοις. Εἶδε γὰρ ἐκ τῆς πείρας, οἷον μάλιστα τῶν ἄλλων κακῶν τοῖς ἀνθρώποις ἐπηρεάζει, καὶ πρὸς ἑαυτὸ τὸν τρόπον ἐξίστησι, συχνὰ συμβαῖνον ἐκ πολυειδῶν τῶν αἰτίων, ὁποία ἡ πολύτροπος τῶν πραγμάτων κίνησις δαψιλῶς ἐπι- Ο χορηγεῖ· νῦν μὲν οὕτω πάσχειν ἡμᾶς, νῦν δὲ οὕτω καὶ οἷς καὶ οὗ ταῦτα γίνεται· ᾧ δὴ καὶ κρεῖττον τῆς ποιήσεως ἔνι μέρος, ὡς εἰς μάχην τινὰ μεγίς στην ανδρίας αντικαταστὰς, καὶ περιγενέσθαι φι λονεικήσας δεινοῦ τινος καὶ ἀμάχου πράγματος· οὐδὲν γὰρ ἐδόκει τοιοῦτον τῷ ποιητῇ, οἷον ψυχὰς ἀνθρώπων ὁπλίσαι εἰς καρτερίαν τῶν συμφορῶν, αἷς ἡμῖν ἑκάστοτε περιπίπτειν συμβαίνει. Οὕτω δὲ πρὸς τοῦτο καλῶς παρεσκευασμένος, οὐκ ἐκ τοῦ προφανοῦς τὴν βούλησιν ἀνομολογεῖ ὡς προκηρύξαι τὸ πρᾶγμα καὶ ὅτου χάριν διαγωνίζεται προειπεῖν· ἀλλὰ καὶ τῆς τοῦ λόγου ἀξίας, καὶ μάλιστα τῆς ποιητικῆς ἀρετῆς φροντίδα τιθέμενος, τέως μὲν τὸν σκοπὸν προσωπείῳ τινὶ, οὐδὲ τοῦτο Ισασι πάντες καθ' ἓν καὶ σὺν δύο πολλάκις, καὶ πλέον ἢ σὺν δύο τοιαῦτα πάθη συμβαίνοντα τοῖς ἀνθρώποις· καὶ οὐδεὶς οὔτε τοῦ πάσχειν οὔτε τοῦ εἶναι χωρίς γέγονεν, ὃς ταῦτ᾽ ἀγνοεῖ· ἄλλως τε, τοῦτ᾽ ἂν ἡ τῆς ποιητικῆς ἐλευθερίας ἦν ὅλως ἄξιον, ὥστε τοιοῦτό τι περὶ αὐτοῦ λογίσασθαι, ἢ τῆς ἀληθείας αὐτῆς καὶ τοῦ πράγματος, ἐν ᾧ πάντες ίσμεν Ὀδυσσέα τινὰ πολυμήχανον ἄνθρωπον γεγο νότα, βασιλέα Ιθάκης και Κεφαλλήνων, προσέτι καὶ πατέρα Σίσυφον, καὶ πάππον Αὐτόλυκον· οὓς καὶ δίκας τίνειν ἐν ᾅδου φασὶ μοχθηρᾶς είνεκα γνώμης· καὶ δὴ καὶ γυναῖκα Πηνελόπην, ἀρίστην γυναικῶν καὶ σώφρονα καὶ κοσμίαν· καὶ πατέρα ταύτης Ικάριον, καὶ υἱὸν δὲ μονογενῆ Τηλέμαχον. Εἰ τὸν Ὀδυσσέα πλάσμα δοίημεν εἶναι τῷ ποιητή πῶς ταῦτα τούτῳ συμβήσεται, καὶ πολλῷ δὲ πλειο να τούτων ὀνόματά τε καὶ πράγματα; Εἰ δὲ καὶ δοίημεν ὅλως, καὶ λῆρος ἐκεῖνα πάντ' εἴη Ομήρῳ, καὶ τοῖς ἄλλοις τῶν ποιητῶν, αἰδεστέος μάλιστα ὁ ἀνὴρ, ὅτι μηδὲν ἔχων εἰπεῖν τινα τῶν ἁπάντων τοσαῦτα πεπονθότα πράγματα, ὅμως αὐτὸς τετόλο μηκε πλάσασθαι, ἵν᾿ ἐκ παραδείγματος τηλικούτου διδάξεις τοὺς ἀνθρώπους μὴ δυσχεραίνειν ταῖς συμφοραίς, μηδὲ τοῖς δεινοῖς ὑποκλίνεσθαι, ἀλλ᾽ ἀνα δρείως ἐνίστασθαι κατὰ γοῦν δύναμιν ἀνθρωπίνην, πρὸς τοιαύτην βλέποντες στήλην. Οὔτε γὰρ, οἶμαι, πενίαν ἐδύρετ᾽ ἄν τις ἐνθάδε ὁρῶν, καὶ τὰ τοῦ ἥρωος σκοπῶν ἀτυχήματα, οὔτε γύμνωσιν, οὔτ᾽ ἐξορίαν, οὐ ναυάγιον, οὐμενοῦν οὐ κινδύνους, οὐ πλάνην, οὐκ ἐπιβουλὴν φίλων, οὐχ ἑταίρων ἀποβ λήν, οὐ θάνατον αὐτὸν, ἢ παρὰ τῆς φύσεως ἢ παρά τῆς ἔξωθεν ήκοντα βίας· οὐδὲ πάνθ᾽ ὅσα συμπτώ

€68 ματα τοῖς ἀνθρώποις ὅπως ποτέ γίνεται καὶ μεθ' και τον μήπω παθόντα, παθεῖν τι παρασκευάοίας γίνεται τῆς αἰτίας· ἡγήσαιτο δ' ἂν πάνθ' ὅσα τις ἂν πάθοι πολύ δεύτερον τῶν ἐκείνου, καὶ γνησίως φιλοσοφήσεις καὶ χάριν τινὰ μεγίστην καὶ τῷδε σχοίη τῷ ποιητῇ, μὴ ὅτι πᾶν εἶδος ἀρετῆς καὶ γνώσεως ἀνθρωπίνης ἱκανῷ τα μάλιστα ὄντι τούτῳ διδάξαι, ἀλλ᾿ ὅτι κάν τῷ δε τῷ μέρει ἐν ᾧ πάσχομεν τὰ δεινὰ, τῆς τοῦ ἀνδρὸς ἀπωνοματούσης· κοινὸν γὰρ ἐστιν ὡς ἀληθῶς παιδευτήριον ἡ κατὰ τὴν Ὀδυσσέα ποίησις αὕτη, ζουσα· καὶ τὸν παθόντα ἢ πάσχοντα, πείθουσα καρ τερεῖν. Οὕτω σοφῶς μάλα καὶ ποικίλως ὁ ποιητής προνόησε τῶν ἀνθρώπων· καὶ κοινόν τι φάρμακον θεραπείας ἑκέρασε πᾶσι τοῖς τὰ δεινὰ πάσχουσι, τὰς πλάνας του Οδυσσέως συνθεὶς, καὶ ὅσα ἐκεῖνος πέπονθεν· ἔξεστι δὲ τοῖς συγγινομένοις αὐτῇ τῇ ποιήσει ὁρᾷν εἰ οὕτω ταῦτ' ἔχει, καὶ εἰ ἐκεῖθεν ἥκει τι όφελος· οἷς αὐτοῦ δεῖ πρὸς τὸν κατὰ προαίρεσιν τῇ φιλοσοφίᾳ μελετώμενον θάνατον, ὡς ἐν τῷ παρόντι. ΣΗΜΕΙΩΣΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΣΑΝ ΔΙΗΓΗΣΙΝ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΩΣ, ΗΝ ΠΕΡΙ ΑΥΤΟΥ ΔΙΗΓΕΙΤΑΙ Ο ΟΜΗΡΟΣ. καὶ τῇ ἐπαύριον δύο φαγών, καὶ τοὺς λοιποὺς κλεί σας, ἐξήλαυνε τὴν ἀγέλην ἐπὶ τὴν νομήν· οἱ δὲ περὶ τὸν Οδυσσέα εὐτρεπίσαντες ξύλον ἐπωξυμένον ὑπὸ πυρκαϊὰν ἔθεντο, ὥστε ξηρανθὲν στερεωθῆς ναι· καὶ συνέθεντο ἐκτυφλῶσαι αὐτόν· δ καὶ ἐποίη σαν. Μετὰ τὴν τῆς Ἰλίου πόρθησιν ὁ Ὀδυσσεὺς ἐξώσθη τῶν Ὀδυσσέως ἑταίρων κατέφαγεν· εἶτα ὁμοίως βιαίοις ἀνέμοις, καταίρει πρὸς Κίκονας καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν τὴν ἀδομένην Ισμαρον πορθεῖ, τὴν νῦν λε γομένην Μαρώνειαν, καὶ ἔμελλεν ἀποπλεῖν ἐκεῖνος· οἱ δὲ φίλοι αὐτοῦ οὐκ εἴων αὐτόν. Τῇ ἐπαύριον δὲ οἱ ἠπειρῶται Κίκονες πανεύδην ἀθροισθέντες, παν ημέρως εμάχοντο· περὶ δὲ ἑσπέραν οἱ τοῦ Ὀδυσ σέως ἡττῶνται, ἀποβαλόντες ἄνδρας ἑβδομήκοντα δύο, ἤτοι ἀφ' ἑκάστης νηὸς ἄνδρας ἕξ· δώδεκα γὰρ ναῦ; εἶχεν ὁ Ὀδυσσεύς· οὕτω δὲ ἡττηθέντες ἀκουσίως ἀπέπλεον· ἀνέμοις δὲ συσχεθέντες δεινοῖς καὶ μόλις ἐξελθόντες εἰς γῆν, δύο ὅλας ἡμέρας ἔκειντο πρὸς τὴν γῆν· τῇ τρίτῃ δὲ ἡμέρᾳ πλεῖν ἀρξάμενοι, μικροῦ δεῖν ἔμελλον ἀβλαβεῖς ἱκέσθαι πρὸς αὐτῶν πατρίδας. ᾿Απὸ δὲ Μαλέου ακρωτηρίου Πε λοποννήσου ἐξωσθέντες, ἐννέα νυχθημέροις δεινοί; ἀνέμοις ἐφέροντο· τῇ δεκάτῃ δὲ ἡμέρᾳ τῇ γῇ τῶν Λωτοφάγων ἤτοι τῶν Καμαριναίων προσέδρασαν· υδρευσάμενοι δὲ, δειπνοῦσι περὶ τὰς ναῦς· εἶτα ἔπεμψαν τρεῖς ἰδεῖν τὴν χώραν οι γευσάμενοι τοῦ λωτοῦ, ὑποστρέφειν οὐκ ἤθελον· δήσας δὲ αὐτοὺς ὁ Οδυσσεύς, ἀπέπλεε. Καὶ ἦλθον νυκτὸς οὐκ εἰδότες εἰς νῆσον μικρὰν τῶν Κυκλώπων ἔρημον, αίγας δὲ ἀγείας πολλὰς ἔχουσαν· ὧν τῇ ἐπαύριον ἑκατὸν εἰκοσιοκτώ θηρεύσαντες, εἱστιῶντο πανημερίως περὶ δὲ ἑσπέραν πῦρ ἐθεώρουν ἐν τῇ γῇ τῶν Κυκλώπων, καὶ φωνῆς ἀμυδρᾶς ἤκουον· τῇ ἐπαύριον δὲ τὰς μὲν ἔνδεκα ναῦς ὁ Ὀδυσσεὺς αὐτοῦ καταλιπὼν ἐν τῇ μικρῇ νήσῳ, τῇ ἑαυτοῦ μόνῃ ἀποπλεῖ πρὸς τὴν γῆν τῶν Κυκλώπων, κωπηλασία χρησάμενος, καὶ περί τινα πετρώδη καὶ ἀπόκρυφον αι γιαλὸν, καὶ ταύτην ἀποκρύπτει τὴν ναῦν σὺν τοῖς ἑταίροις, αὐτὸς δὲ δώδεκα μόνους λαβὼν τῶν ἑταιρων, καὶ οἶνον Μαρωνείτου ἀσκὸν καὶ βρώματα, εἰσῆλθεν εἰς τὸ τοῦ Κύκλωπος σπήλαιον, ἐκείνου περὶ νομὴν τῶν προβάτων ἠσχολημένου· ἱκετευόντων δὲ τῶν φίλων φαγεῖν τυροῦ καὶ γάλακτος, καὶ λαβεῖν ἐκ τῶν προβάτων καὶ ὑποχωρῆσαι, οὐκ ἤθε λεν, ἕως ὁ Κύκλωψ περὶ ἑσπέραν ἐλθὼν, αὐτοὺς ἐν τῷ σπηλαίῳ κατέσχε, καὶ πρώτα ποῦ τε ἡ ναῦς αὐτοῦ ἐστι, καὶ ὅπως αὐτὸς καλοῖτο· ἡ δὲ αὐτὸν ἀπατᾷ, τὴν ναῦν μὲν εἰπὼν ὑπὸ τοῦ κλύδωνος λυθῆναι, αὐτὸν δὲ Οὔτινα καλεῖσθαι· ἡ δὲ δύο λαβὼν Ελθόντος δὲ αὐτοῦ περὶ τὴν ἑσπέραν, καὶ εἰσε ελάσαντος ἐπὶ τὸ σπήλαιον πάντα τὰ ποίμνια, καὶ πάλιν δύο τούτων φαγόντος, κίρνῶσιν αὐτῷ οἶνον προστάξει τοῦ Ὀδυσσέως καὶ μεθυσθέντα τυφλού σιν αὐτόν· τοῦ δὲ βοῶντος προσῆλθον πάντες οἱ Κύκλωπες· ἀκούσαντες βοῶντος αὐτοῦ, ὡς Οὔτις με ἐτύ φλωσε, μεμηνέναι δοκήσαντες αὐτὸν ὑπεχώρησαν· ὁ δὲ τῇ πρωΐᾳ τὰ ποίμνια εκβάλλει περὶ τὴν θύραν τοῦ σπηλαίου καθεσθείς· ὅπως ὕστερον κλείσας τὸ σπήλαιον, καὶ ἔνδον ἐντυχών αὐτοὺς ἀνέλῃ· οἱ δὲ προς εξελθόντες ὑποκάτω τῶν προβάτων, καὶ πολλὰ ἐμβαλόντες τῷ πλοίῳ, ἀπέπλεον βοήσαντος δὲ τοῦ Οδυσσέως μετὰ τῶν ἑταίρων ὁ Κύκλωψ ἀκηκοώς, λίθον παμμεγέθη ἄρας, καὶ τοῦτον βαλὼν ἐν θα λάττῃ, ἔστρεψεν ὑπὸ τοῦ κλύδωνος αὐτῶν τὴν ναῦν εἰς τὴν γῆν· ὡς δὲ πάλιν ἀποπλέοντες ἐβόων ἀναβρυνόμενοι, ἠμᾶτο τῷ Ποσειδῶνι μὴ ἀπελθεῖν αὐτ τοὺς εἰς τὰς ἑαυτῶν πατρίδας· καὶ πάλιν ὁμοίως λίθον βαλὼν εἰς τὴν θάλασσαν, ἤνεγκε την ναῦν εἰς τὴν γῆν· εἶτα φοβηθέντες καὶ ἀποπλεύσαντες, ἦλθον εἰς τὴν μακρὰν νῆσον ἔνθα καὶ αἱ λοιπαὶ νῆες αὐτῶν ἦσαν· εὗρον δὲ τοὺς ἑτέρους δακρύον τας· καὶ τότε μὲν εὐωχηθέντες κοιμώνται. Τῇ ἐπαύριον δὲ κώπαις πλέοντες, ἦλθον εἰς Αἰολίαν, καὶ διατρίψαντες ἐκεῖσε μῆνα, λαβόντος τοῦ Οδυσσέως παρ' Αιόλου τὸν τῶν ἀνέμων ἀσκὸν, ἀπέπλεον Ζεφύρῳ ἐννέα νυξὶ καὶ ἡμέραις· δεκάτῃ δὲ τὴν Ἰθάκην καὶ ἀνθρώπους καὶ πῦρ καὶ καπνών Εθεώρουν· κεκμηκότος τοῦ Ὀδυσσέως καὶ και ευ δήσαντος, λύουσι τὸν ἀσκὸν νομίσαντες χρήματα ἔχειν· καὶ ἐκχυθέντων τῶν ἀνέμων, ἁρπάσας αὐτ τοὺς ὁ κλύδων πάλιν ὑποστρέφει προς Αιολίαν. Αίολος δὲ αὐτοὺς ἰδὼν ἱκετεύοντας, ἀποπέμπει ὡς ἐχθροὺς θεοῖς· οἱ δὲ εἰρεσίᾳ ἡμέρας ἓξ πλέοντες, τῇ ἑβδόμῃ περὶ Ααιστρυγονίαν ἦλυον· κατελθόντες δὲ οἱ Λαιστρυγόνες, κατέαξαν τὰς δώδεκα ναῦς

νων, ὑφ' ὧν θελγόμενοι ἀπέθνησκον οἱ ἀκούοντες, λύουσι τὸν Ὀδυσσέα τοῦ ἱστοῦ· ἔπειτα παραπλεύ σαντες τὰς Πλαγκτάς πέτρας; ἂς πρὸς ἀλλήλας συνεκρότουν καὶ φοβερὸν ἀπετέλουν τὸν κτύπον (αύ ται δὲ καὶ Κυάνεαι λέγονται, κεῖνται δὲ μεταξὺ Κιλι κίας καὶ Παμφυλίας καθ' Ομηρον), καί τινας ἑτέ ρους, ἦλθον διὰ Χαρύδδεως καὶ πλησίον μᾶλλον τῆς Σκύλλης. Αφαρπαγέντων δὲ παρὰ τῆς Σκύλλης ἐκ τῆς νεὼς ἀνδρῶν ἐξ, οἱ λοιποί, συντονωτέρᾳ τῇ εἰρεσία χρησάμενοι, ἔφυγον· πρὸς δὲ νύκτα τῇ Ηλίου νήσ ᾀδομένῃ Θρινακρία προσπελάζουσι· καὶ ὁ Ὀδυσσεὺς παραπλεῖν αὐτὴν ἐκέλευσεν· οἱ δὲ μὴ πεισθέντες ἐξῆλθον· καὶ πρῶτα μὲν θηρεύσει καὶ ἀγκι στρεία διέζων. αὐτῶν πέτραις συν τοῖς λαοῖς πᾶσι· μόνος δὲ ὁ οὖν τὸν λειμῶνα τῶν Σειρήνων, καὶ τὰ μέλη ἐκείν Οδυσσεὺς ἀποκόψας τῆς ἑαυτοῦ ναὸς τὰ πρυμνή στα, ἀπέδρασε· κώπαις δὲ πλέοντες, ἦλθον εἰς τὴν Διανὴν νῆσον τῆς Κίρκης, ἥτις ἐθηριοποίει τοὺς ἀνθρώπους· καὶ δύο ἡμέραις ὅλαις ἐπὶ γῆς ἔκειντο θεωροῦντες, τῇ τρίτῃ δὲ ἡμέρᾳ διαιρεθέντες εἰς μέρη δύο, ἔστησαν, ἐν μὲν τῷ ἑνὶ Εὐρύλοχος καὶ εἰκοσιδύο ἑταῖροι, ἐν δὲ τῷ ἑτέρῳ Οδυσσεύς, καὶ ἕτεροι εἰκοσιδύο ἑταῖροι, ὥστε ἀνελθεῖν τοὺς μετ' αὐτοῦ ἐπὶ τὴν Κίρκην· ἀνελθὼν σὺν ἐκείνοις, εἶδον ἔξωθεν τῆς αὐλῆς τῆς Κίρκης λύκους καὶ λέοντας ἡμέρους σαίνοντας αὐτοὺς ταῖς οὐραῖς· εἰσελθόντων δὲ τῶν φίλων, αὐτὸς ἔξω ἀπελείφθη· κἀκείνους μὲν ἡ Κίρκη χοίρους ποιεῖ, δοῦσα αὐτοῖς οἶνον μεμιγ μένον τυρῷ, ἀλφίτοις καὶ μέλιτι. Ευρύλοχος δὲ ἦλθε πρὸς τὸν Ὀδυσσέα καὶ τοὺς λοιπούς, ἀφωνία μὲν συνεχόμενος, ἐξ ὀφθαλμῶν δὲ ἀστακτὶ καταρβέων τὰ δάκρυα, μόλις δέ ποτε εἰς ἑαυτὸν γεγονώς, τὸ πᾶν ἀφηγεῖται· καὶ ὁ Ὀδυσσεὺς αἰτεῖ αὐτὸν τὴν ἐδὲν ἀποδείξαι· ὡς δ᾽ οὐκ ἐπείθετο, μόνος ὁ Ὀδυσσεὺς τῆς πορείας ἀπάρχεται. Ἑρμῆς αὐτῷ συναν τήσας, τὰ τῆς Κίρκης πάντα κατέλεξε, καὶ δίδωσιν αὐτῷ τὸ μῶλο· ὅπερ ἐστὶ βοτάνη ἀντιπαθοῦσα μαγείαις· καὶ οὕτω πρὸς τὴν Κίρκην ἐλθὼν οὐ μόνον οὐκ ἐθηριοποιήθη, ἀλλὰ καὶ τὸ ξίφος ἐπ' αὐτὴν ἑλκύσας, έπεισε καὶ τοὺς φίλους αὐτοῦ πάλιν ἐκ χοίρων ἀνθρώπους ποιῆσαι. Κατελθὼν δὲ ὁ Ὀδυσσεὺς, ἀνήγαγε καὶ τοὺς ἑτέρους φίλους αὐτοῦ, τοὺς μετὰ Εὐρύλοχον· καὶ χρόνον ἕνα περὶ τὴν Κίρα την διέτριψαν, συγκαθέζοντος τοῦ Ὀδυσσέως τῇ Klexg Μετὰ δὲ τὸ μέλλειν αὐτοὺς πλεῖν, εἶπεν αὐτοῖς μὴ ἄλλως εἶναι αὐτοῖς ειμαρμένον ἀποπλεῖν, εἰ μὴ κατέλθωσιν πρὸς ᾅδην καὶ χρήσωνται μαντείαις ἐκ τῆς Τειρεσίου ψυχῆς· καὶ δὴ δι᾽ ὅλης ἡμέρας πλέοντες κατῆλθον διὰ τοῦ Ἑσπερίου καὶ Κιμμερίου ὠκεανοῦ, καὶ πυγούσιον βόθρον ὁρύξαντες καὶ σφάξαντες κριὸν καὶ ὄρνιν θήλειαν, ἐξέχεαν εἰς τὸν βόθρον τὸ αἷμα, καὶ ἔθυσαν χοὴν τοῖς νεο κροῖς, καὶ ἦλθον ψυχαὶ πιεῖν αἷμα. Ο Οδυσσεύς δὲ κατέχων ξίφος, οὐκ εἴα πίνειν, πρὶν αὐτῷ καταλέξειαν ἅπερ βούλοιτο· καὶ πρώτη μὲν Ἐλπήνορος ἦλθε ψυχή, δς ἐν τῇ τῆς Κίρκης οἰκίᾳ ἔτι ἄθα πτος ἔκειτο· δευτέρα ἡ ᾿Αντίκλεια, ή μήτηρ τοῦ Οδυσσέως· εἶτα Τειρεσίας· δ; πάντα μέλλοντα αὐτὸς καταλήψεσθαι εμαντεύετο μετὰ ταῦτα πάντα ἦλθον καὶ αἱ τῶν ἡρώων γυναῖκες· λέγοντες αὐτῶν ὁ καθένας τίς εἴη καὶ ὅσα ἐπεπόνθει· εἶτα φυβηθέντες μὴ ἡ Γοργὼ ἐξέλθῃ, ἐμβάντες πάλιν εἰς τὴν αὐτῶν ναῶν ὡς πρὸς τὴν Κίρκην νῆσον πρὸς αὐγὰς κειμένην, ἀπέπλευσαν· καὶ θάψαντες τὸν Ἐλπήνορα, ἀποπλέουσι παρὰ τῆς Κίρκης τὰ χρειώτη λαβόντες, καὶ τοῦ Ὀδυσσέως μαθόντος παρ' αὐτῆς, ὡσανεὶ παρὰ τοῦ Τειρεσίου, τὰς Σειρήνας, τὰς Πλαγκτάς, την Σκύλλαν, τὴν Χάρυβδιν, τὰς βέας Ηλίου καὶ πάντα ἁπλῶς. Κηρῷ γοῦν ὁ Ὀδυσσεὺς ἐμφράξας τὰ ὦτα τῶν Εταίρων, παρέπλει αὐτοὺς ἐπὶ τοῦ ἱστοῦ ἐκκρεμής ῶν, καὶ ἀκατάληπτα ἔχων τὰ ὦτα· παρελάσαντες Ὡς δὲ Νότος ἔπνει πρὸς μῆνα ὅλον, ἀνελθόντος τοῦ Ὀδυσσέως εἰς τὸ ἐνδότερον τῆς νήσου εὔξασθαι, καὶ κατακοιμηθέντος, σφάττουσιν οἱ μετ' Εὐρυλόχου βόας Ηλίου, καὶ ἐσθίουσιν ἐπὶ ἐξ ὅλαις ἡμέραις· τῇ ἑβδόμῃ δὲ παυσομένου τοῦ δεινοῦ ἀνέ μου, ἐμβάντες ὥστε πλεῖν, Ζεφύρῳ πρῶτον μεγάλῳ συνθραύονται, εἶτα κεραυνοῦνται· ὁ Ὀδυσσεὺς δὲ μόνος τὴν τροπὴν κατέχων, ὁλονυκτὶ ὡς ἐφέρετο. Ανατέλλοντος δὲ τοῦ ἡλίου Νότῳ φερόμενος, ἦλθε περὶ τὴν Χάρυβδιν, καὶ δραξάμενος τῆς περὶ τοὺς τόπους ἐκείνους ἐστώσης συχῆς, ἀπεκρέματο περί αὐτήν· τὰ δὲ ξύλα κατέδυ πρὸς τὸν βυθόν. Όψὲ δὲ ἀναδυόντων αὐτῶν, καθεὶς ἑαυτὸν ἀπὸ τῆς συχῆς. ἐπελάβετο τῶν ξύλων· καὶ ἐννέα μὲν οὕτω ἡμέραις. ἐνήχετο· τῇ δεκάτῃ δὲ περὶ Ωγυγίαν νῆσον ἦλθε. τῆς Καλυψοῦς καὶ ἑπτὰ χρόνους ἐκείνῃ συνδιήγε· τῷ δὲ ὀγδόῳ ἀπελύθη μετὰ σχεδίας, Διὸς ὀργισθέν τος τῇ Καλυψοΐ· καὶ οὕτω μετὰ τῆς σχεδίας Οδυσσεὺς δεκαεπτὰ ἡμέραις ἔπλεεν· ὀκτωκαιδεκάτῃ δὲ τὴν Φαιακίαν ἤτοι τὴν λεγομένην Κέρκυραν εἶδεν· ἀνέμων δὲ γενομένων ὀργῇ Ποσειδῶνος κατεάγη ἡ σχεδία - δύο δὲ ὅλαις ἡμέραις ἐνήχετο. Τρίτῃ δὲ ἡ Λευκοθέα ἐλεήσασα αὐτὸν, δέδωκε τὸ κρήδεμνον αὐτῆς, μεθ᾽ οὗ ἐξῆλθεν εἰς τὴν γῆν τῶν Φαιάκων, καὶ καταπεσὼν ἐν ὕλῃ, ἐκάθευδε. Τῆς δὲ ᾿Αλκινόου θυγατρὸς Ναυσικάας μετὰ τῶν θεραπαινίδων αὐτῆς, πλῦναι ἑαυτὴν καὶ τερφθῆναι: παιδιαῖς σὺν ταῖς θεραπαινίσι, καὶ σφαιριζουσῶν. πρὸς ἀλλήλας, βοῆς γενομένης, ἐγείρεται ὁ Ὀδυσσεὺς, καὶ ἱκετεύει αὐτήν. Ἡ δὲ τροφὰς καὶ εἶματα δοῦσα, κελεύει τοῦτον ἐλθεῖν πρὸς τὸν οἶκον τοῦ ταύτης πατρὸς, καὶ τὴν αὐτῆς μητέρα ἱκετεῦσαι Αρήτην, ὡς ἂν τύχοι οἵπερ δὴ καὶ βούλοιτο· ἐκεῖσε δ' ἐλθὼν, ἐρωτᾶται παρὰ ᾿Αλκινόου καὶ τῆς ᾿Αρ της, καὶ τὴν πᾶσαν ἣν ἔφημεν διηγεῖται ὑπόθεσιν. Καὶ δῶρα παρ' αὐτῶν ἱκανὰ λαβὼν εἰς τὴν Ἰθάκην πέμπεται. Εσπέρᾳ μὲν ἐπιβὰς τῆς νεὼς ἐπὶ Φαιακίας, περὶ δὲ ἑωσφόρον πεφθακὼς ἐκεῖσε, καὶ εἰσελθὼν ὡς πένης περὶ τὸν Εὔμαιον τὸν συβώτην, καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους δηλαδή ποιμένας, παρεγένετο καὶ πρὸς τοὺς μνηστήρας τῆς αὐτοῦ γυναικός· καὶ πλεῖστα περὶ πολλῶν παρ' αὐτῶν παροινηθείς, γνώριμον ποιεῖ ἑαυτὸν τῷ φιλτάτῳ υἱῷ αὐτοῦ Τηλεμάχων καὶ

NILUS THESSALONICENSIS. ἔπειτα δὴ ὁπλισθέντες, ἐξέρχονται καὶ αὐτοὶ πρὸς τὸν ἀγρὸν Ὀδυσσεί πολεμήσοντες· Ἀθηνᾶς δὲ βουλῇ φιλιοῦνται, καὶ τὸ νεῖκος καταπαύουσιν· δ Οδυσσεὺς δὲ εἰς Ευρυτάνας ἔθνος Ηπείρου κατὰ χρησμὸν ἐλθὼν, θύει τὰ νενομισμένα· καὶ γηραιός ἄγαν ὑποστραφείς, κτείνεται παρὰ Τηλεγόνου, τοῦ ἐκ Κίρκης αὐτῷ γεννηθέντος υἱοῦ. τοῖς οἰκέταις· πρότερον αναγνωρισθεὶς παρὰ κυνός, Οδυσσέως οἰκίαν ἐλθόντες, θάπτουσι τοὺς νεκρούς· ἣν βραχυτάτην κατέλιπεν ὁπόταν ἀπέπλει μετὰ τῶν ἄλλων συμμάχων ἐπὶ τὴν Ἴλιον. Σὺν γοῦν τῷ γνησίῳ υἱῷ καὶ τοῖς αὐτοῦ ποιμέσιν, ἀγελών ἅπαντας τοὺς μνηστήρας, ἀναγνωρίζεται καὶ τῇ αὐτοῦ γυναικὶ καὶ συγκαθευδήσας αὐτῇ, πάντα κατὰ λεπτὸν διηγήσατο· τῇ ἐπαύριον δὲ, πρωΐᾳ, ἔξεισι περὶ τὸν ἀγρόν. Οἱ δὲ τῶν μνηστήρων συγγε νεῖς, μαθόντες τὸ γεγονὸς, πρῶτον μὲν εἰς τὴν ANNO DOMINI MCCCXL. NILUS CABASILAS THESSALONICENSIS METROPOLITA NOTITIA (Ex Leonis Allatii Diatriba De Nilis, n. xıv.) Nilum Cabasilam archiepiscopum Thessalonicensem fuisse legimus, scribit Neander de eo, vocalque virum eruditum et papatui minime æquum, propterea quod plurimis ejus scriptis, tum idolomaniam, tum etiam superbiam, qua se supra Deum et Ecclesiam extulit, acerrime confutarit. Joannes Matthæus Caryophyllus Præfatione in Nili Junioris vitam: Sed utinam post duos hosce inclytos Nilos non exstitisset tertius, qui egregium virtutis nomen bonis omnibus affluentissimæ fontem falsarum exhiberet aquarum, Thessaloni censis antistes, et vaniloquentiæ schismaticorum antesignanus. Hujus perniciosissima dicta, et sententias una cum suis confutationibus, Deo dante, post sancti Patris historiam videbis edenda, ut palam fiat omnibus, quid intersit inter Nilos et Nilum; denique inter avitam Græcorum theologiam, et schismaticorum absonas novitates. Quod promisit, præstitit in partem Caryophyllus, diuturniori equidem vita dignus: sie enim reliqua ipsius Nili contra Romanam Ecclesiam dictata de statu dejecisset et dissolvisset mendacia. Exstat ejusdem Nili tractatus, quo nititur explicare: Nullam aliam hactenus fuisse causam, quam quod universali concilio papa rei controversæ legitimam cognitionem cedere non vult; quin solus ipse tanquam magister atque arbiter controversiæ sedere vult: alios autem tanquam discipulos dicto audientes esse; et hoc ab apostolorum et Patrum legibus et actionibus esse alienissimum. Ejusdem De papæ primatu, libri duo, ex bibliotheca Vaticana, Bonaventura Vuleanio interprete. His accessit De igne purgatorio liber singularis, eodem interprete, Lugd. Batav. apud Franciscum Raphelengium 1595, in 8, Græce et Latine Hanoviæ typis Wechelianis apud Claudium Marnium 1608, in 8. Hunc eumdem tractatum conversum in Latinum sermonem per Illyricum (a) scribit epitomator Gesnerianus. Ejusdem Clara et brevis ad Latinos responsio tanquam Enchiridion quoddam propositum his, qui adversum illum pugnare volunt. In illo de primatu papæ agit, ex vetustissimis conciliis (b) aliisque vetustis monumentis illum refutans, ut ostendat eum (a) Est mihi in manibus Nili Thessalonicensis libelJus De primatu Romani pontificis, Græce cum ver. sione Matthiæ Flacii Illyrici editus Francofurti apud Davidem Zephelium 1555, 8. Testatur Flacius hunc se libellum a probo et fide digno homine accepisse ex satis vetusto codice descriptum Venetiis. Fallitur itaque Richardus Simon qui lib. 1v Bibliothecæ crilice, p. 24, Vulcanium primum hujus libri editorem fuisse affirmat. Editionem vero Basiliensem Græco - Latinam ann. 1544, 4, Guil. Cavco V. Cl. memorata: haud vidi, et exstare non credo. Certe quod Casimirus Oudinus, p 627 Supplementi, de scriptoribus ecclesiasticis scribit, primum illo anno 1544 – typis Operinianis prodiisse Nilum cum Facio contra Brunum, neutiquam ita se habet, cum invectiva Conradi Bruni in Centurias Magdeburgenses edi primum cœptas ann. 1559, ad quam Flacius respondet, lucem demum viderit ann. 1565, Flacii refutatio invectivæ ann. 1566. (b) Nili argumentis pugnantem Macarium Ancyranum producit Allatins De consensu utriusque Eoclesia lib. 1, c, 27. § 2.

NOTITIA. nec divini juris esse, sed tantum a Patribus et imperatoribus concessum, nec tamen talem et tantam rem suæ præeminentiæ esse, quantam papa nunc nullo sibi jure usurpat. Verum est, hunc infamem et sexcentorum flagitiorum maculis notissimum schismaticum, sive potius hæreticum, similia, imo pejora scripta posteris tradidisse; sed quibusnam documentis probabilibus, aut necessariis, vel ut expressius dicam, amentatis hastis? Levia sunt, et nihili, et non re, sed ad gratiam nequissimorum bominum argumenta contorta, quod ex conclusione operis manifesto colligitur. Keyálatov tŵv hɛyoµévwv. “Ewę pèv d πάππα, σώζει τὴν τάξιν, καὶ μετὰ τῆς ἀληθείας ἔστηκε, καὶ τῆς πρώτης καὶ κυρίας ἀρχῆς οὐκ ἀφίσταται, καὶ κεφαλὴ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ἀρχιερεὺς ἄκρος, καὶ Πέτρου, καὶ πάντων ἀποστόλων διάδοχος, καὶ δεῖ πάντας αὐτῷ πείθεσθαι, καὶ οὐδὲν, ὁ τὴν τιμὴν ἐκείνου χωρεῖ. Εἰ δὲ τῆς ἀληθείας ἀποχωρήσας, οὐ βούλεται πάλιν πρὸς ἐκείνην ἐπανιέναι, τὴν τῶν καταδίκων πείσεται. Summa dictorum hæc est: Quamdiu quidem papa ordinem servat, et cum veritate stat, a primo et proprio principatu non removetur, et caput erit Ecclesiæ et summus pontifex, et Petri reliquorumque apostolorum successor, omnesque ei obedire oportet: nihilque est quod ipsius honori detrahat. Si vero a qua semel veritate recesserit, ad eam redire noluerit, damnatorum pœnis erit obnoxius. Fulget orichalcum, sed pallens aurum melius est. Nondum vel a Nilo, vel ab ullo alio rationibus conquisitis probatum est, nec probabitur in posterum a quoquam, papam ordinem non servasse, et veritatem missam fecisse. Quanam ergo ratione a primo el proprio principatu remotus est? ideoque nec caput Ecclesiae, nec summus pontifex, nec successor Petri, nec apostolorum est? constituant in oculis hominum, quod illud tandem sit, quod ipsius honori detraxit. Nec a Nilo dissidet reliqua schismaticorum cohors. Et de his alias fusius: modo satis sit attrectasse. De hoc Nilo Thessalonicensi Bonaventura Vulcanius, Ep. ad lectorem præfixa dicto opusculo: De auctore hujus scripti variant doctorum sententiæ. Varietas hinc nata, quod Nilo multi fuerunt cognomines. Subdit Neander: Nilus quando vixerit, non salis constat. Vixit sane post Caroli Magni primi Germanorum imperatoris tempora; septimæ namque synodi aliquoties mentionem facit (c). Esto: vixerit post Caroli M. tempora, cum septimæ synodi nomen attingat. Non salis constat interim, quo tempore vixerit. Salmasius, de opusculis Nili Thessalonicensis ad lectorem scribit, sibi constare, hunc Nilum esse recentissimum; Thomæ enim Aquinatis in aliis scriptis suis, quæ nondum edita sunt, meminit, et Tbomas ille recentissimus est. Poterat tainen certiora tempora præßnire, dum a Thoma Aquinate ad hunc Nilum non breve temporis spatium intercedat. Hunc ergo Nilum nos sub Joanne Cantacuzeno vixisse figimus, una cum Nicolao Cabasila, ad quem uti æpò; tòv aútoū áve‹dv (d) ejusdem Nili exstat epistola theologica cujus principium: Пap Evvolaç twv avyyрaµµáte cou in Codice Vaticano 632, Demetrio Chrysoloræ, Demetrio et Prochoro Cydoniis fratribus, pro quo Prochoro exstat Demetrii Oratio ad Philotheum patriarcham. Princip. Νῦν μόλις ἔργον ἀνδρὸς ἀπεδείξω, μὴ μέχρι πολλοῦ. Et quod magis rem probat, legitur etiam modo in Bibliotheca Vaticanæ codd. 673, 674 et 1222, Joannis Cantacuzeni responsio ad dicta Prochori: Περὶ οὐσίας καὶ ἐνεργείας Θεοῦ, De essentia et operatione divina. Princip. Περὶ μὲν οὖν τῶν τῆς ἐνεργείας τοῦ Θεοῦ εἰδῶν κατὰ τὴν ἐν προοιμίοις ἐπαγγελίαν. Item ejusdem: 'Αντιῤῥητικὰ πρὸς τὰ προαγόμενα ῥητὰ τῶν ἁγίων ὑπὸ Προχόρου τοῦ Κυδώνη. Antirrhetica ad dicta Patrum allata a Prochoro Cydonio. Principium: "Ολως μὲν οὐκ ἔδει, ὦ οὗτος, ἀπολογήσασθαί με πρὸς τὰ λεγόμενα. Probant etiam eamdem ætatem aliæ commentationes eodem tempore concinnatæ, uti Demetrii Chrysolɔræ. Κατὰ Λατίνων λόγος συνοπτικός, ἀφ᾽ ὧν ἐποίησε Νεῖλος ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Principium: 'Αρο χαία δόξα τῆς Ἐκκλησίας ὡς ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα. Item ejusdem Διάλογος αναιρετικὸς τοῦ λόγου, εν έγραψεν Δημήτριος ὁ Κυδώνης κατὰ τοῦ Θεσσαλονίκης κυρίου Νείλου τοῦ Καβασιλα. Principium: Μέγας μὲν ὁ τῶν ὁμοφύλων καθ᾿ ἡμῶν πόλεμος, et tandem, ne plura huc aggeram, Demetrii Cydonii πρὸς τοὺς τοῦ Καβασίλα ἐλέγχους κατὰ τῶν περὶ τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος κεφαλαίων τοῦ μακαρίου Θωμά. Principium: Η μὲν κατὰ Λατίνων προθυμία τοῦ ἀνδρὸς τούτου μεγάλη καὶ θαυμαστή. Εt ne patientia tua abutar, videsis per te ipsum Cantacuzenum in Historia, et potissimum lib. v, cap. 16. Ibi narrat imperator Cantacuzenus se molestiis exsolvi cupientem, ac genus vivendi placidum minimeque negotiosum suspirantem, cum statuisset translato imperio monachorum instituta sectari, ad hanc secessionem socios addidisse Nicolaum Cabasilam et Demetrium Cydonem, qui externæ sapientiæ fastigium alligerant, et moribus philosophantes vitam cælibem, conjugaliumque perturbationum expertem amplexi fuerant. Quocirca præcipuum gratiæ amicitiæ, et familiaritatis locum apud imperatorem obtinebant. Notat præterea Salmasius ibidem non mediocriter errare virum eruditissimum (e), qui Nilum Thessalo- (c) Eadem Flacii verba sunt, præfat. ad Nili libettum. (d) In bibl. Cæsarea teste Nesselio, p. 353, exstat etiam Nili hujus Epistola ad sororis suæ filium Nicolaum Çabasilam, de Oratione ejus encomiastica in S. martyrem Demetrium: 'Existolǹ TOÙ πpd; μητρὸς θείου κυρῷ Νικολάῳ τῷ Καβασίλᾳ, ἁγίω τάτου μητροπολίτου Θεσσαλονίκης, κυρού Νείλου. Principium hujus Epistolæ non est a verbis: 'H 6è αἰτία δήλη δι᾿ ἣν καὶ ὧδε τέτακται, ut legas in appendice ad V. C. Guil. Cavei. Hist. litterariam, sed verba illa librarii sunt, quibus rationem{ manifestam esse ait, quare in Codice illo Cæsareo Orationibus Cabasila Nili Epistola subjungatur. (e) Bonav. Vulcanium in præf. ad Nili librum De primatu pape editum a se e ms. Bibl. Vaticana et Latine redditum Lugd. Bat. 1595, 8, apud Raphelengium. Subjunxit porro Vulcanius Grace et Latine initium disceptationis Græci et quorundam xaìdŋvaplwv (cardinalium) atque excerpta quædam ejusd. argumenti ex aliis Nili scriptis et libellum de igne purgatorio, ejusdem ut credibile est, Nili, nisi Marco Ephesio illum tribuere malis. Latine denique subjunxit Excerpta e synodo Florentina.

NILUS THESSALONICENSIS. nicensem eamdem facit cum Nicolao quodam Methones episcopo, et binominem hunc Nilum fuisse dicit, quod usus esset codicibus, qui tractatus alios quosdam ejusdem, aut non multum absimilis argumenti continebant, quibus interdum nomen Nixolάov additum. Kabaotha refert. Nec alio argumento Niluni et Nicolaum eumdem putat. Ponit argumentum in fabulas Salmasius, et non dissimili exemplo explodit, se quoque in codice Palatina bibliothecæ Nicolai Methonensis disputationes aliquot adversus Latinos, item Dissertationem Basilii Thessalonicensis metropolitani invenisse, et hoc eodem usum argumento, ex Nilo, Nicolao et Basilio, ex his tribus Geryonem unum et triplicem creare potuisse. Nam quod idem astruere ex styli affinitate conatur, id quale sit, se non ignorare; qui plura scripta ejusmodi recentium Græcorum Patrum tum manu exarata, tum excusa legit, ut argumento, ita stylo similia: nec tamen unquam ex eo auctores, qui diversi erant, confundendos esse statuisse, sed id tandem conjecisse, cadem illos ætate vixisse, qui stylo iidem pene viderentur. bibliothecis exstant, Eruditissimus hic vir, cujus nomen obticuit, et conjecturas de Nilo et Nicolao redarguit Salmasius, est Bonaventura Vulcanins, cujus dicta accuratiori examine supponenda sunt, et hic non gravabor apponere nonnulla ex ejusdem Præfatione ad lectorem, præfixa tractatui Nili episcopi Thessalonicensis De papæ Romani primatu: Codex meus in fronte libri expresse præ se fert nomen Nellov &pxió aλovixŋ;; sed cum in eodem codice sint alii non absimiles ab hoc argumento Tractatus, in iis reperio interdum nomen Νικολάου τῆς Μεθώνης ἐπισκόπου, interdum etiam additum nomen τοῦ Καβασίλα. Quo μι ut mihi pene persuadeam binominem hunc nostrum Nilum fuisse, hoc est, Nilum et Nicolaum hunc unum atque eumdem auctorem fuisse. Neque hoc me a sententia dimoverit, quod hic Methonensis episcopus, alter vero Thessalonicensis archiepiscopus fuerit. Usitatum enim hoc et olim et hodie, ut episcopi ab uno ad alium digniorem, aut alioquin ad archiepiscopatum promoveantur. Accedit huc, quod quæ hodie exstant Nicolai Methonensis lucubrationes, vel typis excusæ, vel manu exarata plane cum stylo et filo orationis hujus Nili conveniant. Excusus autem exstat Nicolai Methonensis tractatus inter liturgicos auctores, e manuscriptis vero ejusdem operibus, quæ in nonnullis Italiæ et Hispaniæ vidi illius orationes VII, de vita in Christo, quas nonnulli, quod quidem pro me maxime facit, Nilo ascribunt, neque mea quidem sententia falluntur. Exstat etiam apud me præclarum ejusdem Nicolai Methonensis opus, quo Theologiam Platonicam Procli, quæ constat propositionibus 211, in quarum plerisque, ille dubium accuratiorne philosophus, an acrior Christi hostis, principia religionis Christiana philosophicis rationibus et demonstrationibus evertere conatur, doctissime confutat. Titulus libri sic habet: Nexoldov ¿n:- σκόπου Μεθώνης ἀνάπτυξις τῆς θεολογικής στοιχειώσεως Πρόκλου τοῦ Λυκίου Πλατωνικού φιλοσό ɔv, etc. Nicolai episcopi Methonensis confutatio theologica informationis Procli Lycii Platonici philosophi. Hi, inquam, libri a Nicolao Methonensi conscripti, Nili hujus nostri stylum tersum sane alque elegantem proxime referunt. Horam te, candidé lector, monitum volui, liberum tibi de tota re judicium relinquens, Eruditissimus hic vir, quisquis ille fuit, cum Nicolaum Cabasilam et Nilum unum facit, et postremum oblitterata memoria Cabasilæ, mirum non est, si Methonensem in locum illius detruserit. Inter Nicolaum Cabasilan et Methonensem magnum est temporis intervallum, Methonensis siquidem multo Cabasila antiquior. Si Methonensis, ut Epitomator Gesnerianus tradit, florebat anno 1230, sub Lascaribus, qui scripsit pleraque contra pontificios, quæ in bibliothecis manuscripta leguntur, sicuti etiam ejusdem oratio ad eos qui hæsitant, aiuntque consecratun panem et vinum non esse corpus et sanguinem Domini nostri Jesu Christi, et legitur hodie in Bibliotheca sanctorum Patrum Margarini Bignei: Cabasila vero Morebat anno 1314. Inter Methonensem itaque atque Cabasilam intermedii sunt anni, si quæ statuit epi. tomator vera sunt, 84. Et ut liquidius res diluceat, Joannes Veccus florebat sub Michaele Palæologo primo anno 1371. Sed Veccus, multo antiquior Cabasila, scribit, et plane dissolvit argumenta Methonensis contra processionem Spiritus etiam ex Filio, post tot annos. Ergo Methonensis Nicolaus, et Nicolaus Cabasila, non possunt esse unus et idem auctor. Adde, Nicolaus Cabasila, licet sententiam Nili de processione Spiritus sancti adversus Latinos secutus sit ac foverit, nihil tamen de eo argumento adversus Ecclesiam Romanam ad hunc diem ab eo scriptum et concinnatum inveniri in bibliothecis, guod ipse sciam. Edita sunt (f) Nili archiepiscopi Thessalonicensis Græce et Latine Oratio demonstrane, non aliam dissidii Ecclesiarum Latinarum et Græcanicarum esse causam, quam quod papa ejus, quod controversum est, ‹cognitionem ac judicium ad œcumenicam synodum deferre detractat: sed ipse solus controversiæ magister ac judex sedere velit, reliquos vero discipulorum instar dicto audientes habere, quod quidem ab apostolorum et Patrum legibus actionibusque est alienum. Item ejusdem Deprimatu papæ, quibus accesserunt alia non- -nulla de controversis a Græcis, opera et studio Claudii Salmasii, (g) et Bonaventuræ Vulcanii, cum nonnullis notis, Hanoviæ typis Wechelianis apud Claudium Marnium, et hæredes Joannis Aubrit 1608, in 8. Hoc (^) Prodierunt etiam Græce, Londini, sine temporis nota in 4, cum Meleti Alex. atque Georgii Coresii Chii et Gabrielis Philadelphiensis scriplis adversus Latinos. (g) Salmasius tum vix quatuordecim annos natus erat cum Nilum edere: usus codice Palatino et altero Ludovici Servini. Sed nec senem postea bu. jus operæ puduit; nam libro suo De primatu papæ, Lugd. Bat. 1645, 4, excuso Nilam iterum subjunxit, quemque Nilo comitem dederat Barlaamum monachum Περὶ τῆς τοῦ πάππα ἀρχῆς.

NOTITIA. etiam opusculum Matthias (h) Illyricus versum ex Græco in Latinum sermonem vertit, ut scribit epitomator Gesnerianus. Hoc schismatici (i) opus negari non potest a veneno, eoque perquam pestifero suffusa lingua dictatum fuisse, ideoque acceptissimum hæreticis accessisse. Sed quas ille blasphemias in Romanam Ecclesiam evomit, et argumenta, quibus in illis disseminaadis effundit tenebras, a multis explosa sunt in ipsa Florentina synodo, et post synodum ab aliis perdocte atque, erudite; et nune demum (j) infirmata atque perfracta funditus sunt a Joanne Matthæo Caryophyllo episcopo Iconiensi in Confulatione Nili Thessalonicensis, edita Parisiis Grace et Latine, 1662, in 8. Quæ ipse vidi, sunt: Βιβλίων κατὰ Λατίνων, ἐν ᾧ περιέχεται ἀπάντησις πρὸς Λατίνους ὥσπερ ἐγχει ρίδιόν τι προκείμενον τοῖς βουλομένοις ἀγωνίζεσθαι πρὸς ἐκείνους· Adversus Latinos certatio instar Enchiridii, illis deserviens, qui cum eisdem concertare cupiunt. Principium: Τῶν ἐν τῇ θεολογία δογμάτων τὰ μέν ἐστι ῥητῶς κείμενα. Quæ modestius locutus est ipsis lereticis: neque enim ipse vidi quod epitomator (k) insufflat: Adversus papæ tyrannidem et Latinos. Omnia hæc Græce manuscripta exstant, et Latine edita sunt versa ab Illyrico. Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λόγοι Λατίνων, ἐξ ὧν οἴονται τὸ ἅγιον Πνεῦμα καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορευόμενον. De Spiritu sancto argumenta Latinorum, quibus se demonstrare putant, Spiritum sanctum et Filio quoque procedere. Principium: Πρῶτον μὲν ἀρχαία τίς ἐστι δόξα τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας. Πρὸς τὸ συμπέρασμα, ἢ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Λόγος α', Ad conclusionem, sive de Spiritu sanclo, Oratio prima. Principium: Καὶ ταῦτα δὲ ἡ τῶν Λατίνων Εκκλησία συνηγοροῦσα τῇ δόξῃ τῇ ἑαυτ τῆς. Λόγος β'. Principium: "Οτι καὶ ἡ τῶν ἀποστόλων παράδοσις. Λόγος γ'. Principium: Ετι γε μὴν καὶ ἐκ τῶν ἀποφάσεων τῶν. Λόγος δʹ. Principium: Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου. Λόγος ε'. Principium: Καὶ μὴν καὶ ἐκ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς ἔκτης συνόδου. Λύσεις τῶν προτάσεων τῶν Λατίνων, ἐξ ὧν συνάγειν οἴονται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύε σða: Solutiones propositionum Latinorum, quibus se concludere opinantur, Spiritum sanctum ex Filio procedere. Principium: Πάντα μᾶλλον, ἢ τὰ τοιαῦτα γένοιτ' ἂν ἀληθῆ. Ὅτι οὐκ ἔστι Λατίνοις συλλογισμοῖς χρωμένοις ἀποδεῖξαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορευό μενον· Latinos non posse suis syllogismis demonstrare Spiritum sanctum ex filio procedere. Principium: Λοιπὰ δὲ οἱ συλλογισμοί, οἷς τοσοῦτον ἰσχύος μέτεστιν. Λύσεις τῶν συλλογισμῶν τῶν Λατίνων περὶ τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος• Solutiones argumentorum Latinorum de processione Spiritus sancti. Principium: Τοῦτο δὲ καὶ ἐξ ἀντιῤῥήτων λόγων δηλον ἐστιν. Τοῦ αὐτοῦ περὶ τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματός τινα - Ejusdem de processione Spiritus sancti excerpla. De mole immensa hujus Niliaci voluminis Bessario cardinalis apud Syropulum in concilii Florentini hist. sect. 6, c. 12. (m), ad Graecos: "Ομως εἰ τὸ περὶ προσθήκης' λέγει ὁ Καβασίλας φύλλα τέσσαρα, καὶ οἱ λόγοι οὓς εἴπομεν ἡμεῖς εἰς αὐτὸ, εἰσὶ βιβλίον ἐν, εἰς δὲ τὸ περὶ τῆς δόξης, ἔνθα γράφει ἐκεῖνος βιβλίον ὁλόκληρον, οὐ δυνησόμεθα καὶ ἡμεῖς εἰπεῖν, πολλὰ καὶ καλά• Nec enim nos oportet Latinos espavescere, si quidem Cabasilas, cum de additamento scriberet, tantum unius libri folia implevit: quæ nos hic de codem argumento fudimus, surgunt ad volumen. Ergo ubi Cabasilas ipsum dogma illustrando integrum codicem confecit, numquid nos in illud item dogma non poterimus multo præclarioru, quam quæ hactenus. evulgare? Quid vero in prægrandi hoc opere, vastaque ¸scriptionis mole peregerit hic Nilus, et quomodo in mari et pelago malorum contra Latinos sua direxerit, in corde concenturiaverit, et scripto copias instruxerit, non inconsiderate nobis distinxit in protheoria hujus operis Nicolaus Cabasila dicti Nili ex fratre nepos, quam, ne in illis perquirendis oleum et operam perdas, hic apponemus: Προθεωρία ἐκτεθεῖσα σαφῶς ἄγαν παρὰ τοῦ ἀδελφιδοῦ τοῦ τὴν ἀρίστην ταύτην πραγματείαν συστησαμέ νου διὰ βραχέων ῥημάτων, ὡς οἷόν τε τὸ πᾶν τῆς ὑποθέσεως ἐκτιθεμένη. Τοῦτο τὸ βιβλίον συνέστη μὲν Flacius. (i) Nili. (j) Insistit Caryophyllus vestigiis Bellarmini, qui contra Nilum disputat, lib. u de Romano pontifice, c. 22 et 27. Prodierunt libri duo Nili De primalu papæ etiam in Melchioris Goldasti primo volumine Monarchia S. Romani imperii, Hanov. 1612, fol. Caryophylli autem liber recusus in bibliotheca maxima Pontificia Jo. Thomæ de Rocaberti archiepiscopi Valentini, tomno XIV, Rom. 1698, fol. (*) Epitomator Gesneri Bibl. Simlerus, qui quod omnia illa Nili versa Latine et edita ab Illyrico esse scribit, miror; neminem enim reperi qui illa viderit, præter librum de quo supra dixi De primatu. Λόγος rectius fortasse redditur liber sive dissertatio. Videat porro Allatius qui p. 858, De consensu Ecclesiæ Or. et Occid. Nilo libros XLIX de processione Spiritus sancti contra Latinos tribuit. Sane XLIX argumenta Latinorum proposuit et dissolvere conatus est Nilus hoc in opere, quod ms. exstat in bibl. Cæsarea aliisque, ut Basileensi, Veneta SS. Joannis et Pauli, aliisque. Vide Nessclium Catalogo Bibl. Vindob. p. 181. (m) in historia concilii Florentini a Rob. Crey ghiono, edita p. 160, Nili Cabasilæ mentio βt his verbis: Εχομεν δὲ εἰς τοῦτο παράδειγμα τὸν ἅγιον τὸν Καβασίλων ὅς μετὰ τὸ ἐλέγξαι διὰ πολλῶν τὴν τῆς δόξαν, ὕστερον χωρεῖ κατὰ προσθήκης. (n) In Greco est: Quatuor folia implevit. In Græco est: Multa ac præclara.

NILUS THESSALONICENSIS. κατὰ τῆς τῶν Λατίνων καινοτομίας, τηρεῖ δὲ ἐκείνην τὴν τάξιν, τῶν λόγων ἐκτεθέντων ἁπάντων, δι' ὧν Λατίνοι συμπεραίνειν δοκοῦσι τὴν ἐν τῷ συμβόλῳ προσθήκην. Πρῶτον μὲν πρὸς τὸ συμπέρασμα τῶν Λα τίνων ὁ λόγος, τὸ ἀντικείμενον αὐτῷ διὰ πάντων ἀληθὲς εἶναι, δεικνύων ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύε· σθαι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, δείκνυσι δὲ μαρτυρίαις τῆς ἁγίας Γραφῆς, καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων, οἷς πιστεύειν ὥσπερ ἡμῖν, οὕτω καὶ Λατίνοις ἀνάγκη· ἀπὸ γὰρ τῶν πρώτων υποθέσεων τῆς πίστεως, τῶν κυριακῶν καὶ ἀποστολικῶν λόγων, καὶ τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων, καὶ τῶν διαδόχων τῶν ἀποστόλων, καὶ θεολόγων σχεδὸν ἁπάντων τὴν ἀλήθειαν συμπεραίνει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς τὴν ὕπαρξιν ἔχειν. Τούτου δὲ δειχθέντος ἐν πέντε λόγοις, ἐπὶ τὰς προτάσεις χωρεί, τοῦτο γὰρ ἀρχαῖον ἔθος τῇ Ἐκκλησία, ἐπειδὰν ὑπὲρ τῶν ὀρθῶν δογμάτων τοῖς αἱρετικοῖς πολεμῇ, δεικνύναι πρῶτον τὴν ἀληθῆ περὶ Θεοῦ δόξαν, ἔπειτα τὰς τῶν ἀντικειμένων λύειν ενστάσεις, 8 μάλιστα φανερὸν τὰ Πρακτικά τῶν οἰκουμενικῶν διελθοῦσι συνόδων. Ἐπεὶ δὲ αἱ προτάσεις Λατίνων, αἱ μὲν ἀπὸ τῆς ἱερᾶς Γραφῆς καὶ τῶν θεολόγων, αἱ δὲ ἀπὸ λογισμῶν ἀνθρωπίνων, καὶ περὶ τὰ ὄντα γνώσεω; εἰσὶν εἰλημμέναι, διττὸς καὶ ὁ πρὸς αὐτά; οὗτος λόγο;, καὶ ὁ μὲν δείκνυσι τῶν θείων ἐννοιῶν τῆς γραφής καταψευδομένους, καὶ τοὺς Πατέρας, δι' ὧν ἔγρα ψαν, μηδεμίαν βοήθειαν διδόναι Λατίνοις, τοὺς δὲ ἀτόπους συλλογισμοὺς τὸ δεύτερον ἐλέγχει βιβλίον. Ως ἂν δὲ πανταχόθεν ἀναφανῇ τὴν ἀλήθειαν μεθ᾿ ἡμῶν εἶναι, καὶ μαρτυρίας προετέθησαν ἀπὸ τῶν Πρακτικών τῆς οἰκουμενικῆς ὀγδόης συνόδου, δι' ὧν φαίνεται κοινὴν γενέσθαι δόξαν τῆς Ἐκκλησίας ἁπάσης, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς τὴν ὕπαρξιν ἔχειν. Ἐπὶ γὰρ βασιλείᾳ τοῦ Μακεδόνος, καὶ Φωτίου πατριάρχου, καὶ πάππα Ιωάννου, οἰκουμενικῆς κατὰ τὴν Κωνσταντίνου πόλιν συγκροτηθείσης συνόδου, καὶ κοινῇ περὶ τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος σκεψαμένης ἀνεφάνη, την προσθήκην τῶν Λατίνων ἄτοπον εἶναι, καὶ ἀναθέματος, καὶ τῶν τοιούτων ἀξίαν. Ἐφ᾿ ἧς τὰ πράγματα τῆς Ἐκκλησίας κατέστη, καὶ Γραϊκοὶ Λατίνοις ἐπείσαντο την προσθήκην ἀπὸ τοῦ συμβόλου περιελοῦσιν. Ἐπεὶ δὲ διαστάντες αὖθις χεῖρον ἠνώθησαν, καὶ τῆς ἡμετέρας Εκκλησίας ή βδελυρία καταχέει Λατίνων, ἄλλα τε καλὰ τῶν παρ' ἡμῖν παρὰ τῶν τηνικαῦτα προστατῶν διεφθάρη, καὶ τοῦτο τὸ βιβλίον ηφανίσθη τῶν ὑπομνημάτων της οἰκουμενικῆς ταύτης συνόδου, φευγόντων τὸν ἔλεγχον τῶν ἐκεῖθεν, καίτοι καὶ κανόνες παρ' ἡμῖν εἰσιν οἰκουμενικῆς ὀγδόης συνόδου, καὶ Λατῖνοι γενέσθαι σύνοδον οἰκουμενικὴν ὀγδόην ὁμολογοῦσιν. Οὕτω δὲ τοῦ βιβλίου τῆς κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην ιστορίας ἀφανισθέντος, ὀλίγα τινὰ μέρη παραλειφθέντα, ἄλλα ἀλλαχόθεν συναγαγὼν τῷ κατὰ τῶν Λατίνων συντάγματι παρέθηκεν ὁ μακάριος Νείλος, ὁ τόδε ποιησάμενος τὸ βιβλίον, ὡς ἐναργείς μαρτυρίας τῆς ἀληθείας. Φαίνεται γὰρ ἀπὸ τούτων συστῆναι τε οἰκουμενικὴν σύνοδον, ἐφ' ὧν ἔφην χρόνων, καὶ τὴν προσθήκην Λατίνων τοῦ τῆς πίστεως περ ριαιρεθῆναι συμβόλου, καὶ τὴν συμφωνίαν, καὶ τὴν εἰρήνην τῶν ἐκκλησιῶν ἐπὶ τούτοις γενέσθαι. Sic schismatici celebrant sua Pitheia, etsi fuerint affinitate devincti, aut alio dignitatis titalo innixi, mirum est, quantum turgescant, et quasi alis subannexis ad altiora repentino impetu pervolent, et ad abdita quæque aliorum penetrent, et extra proprios limites subsultent: adeo ut insanire sæpe sæpius reperiantur. Quis crederet Nilum hunc Thessalonicensein, de processione Spiritus a Patre solo scribenem in ea existimatione apud suos fuisse, ut vel hoc illius solummodo scripto, tot eruditorum et rebus divinis exercitatissimorum hominum cohortes tum in Italia florentes ducerent prosternendos et opprimendos? Et nibilominus neglectis aliis antiquioribus, ex quibus sua Cabasila consarcinat, antequam Constantinopoli discedant, in plena synodo unus Cabasila Nilus propositus est, illis qui disputandi onus In se erant suscepturi, ut scripta illius evulgarentur et examinarentur. Sic enim Skyropulus sect. 5, c. 7: Ομως δὲ μετὰ πολλούς λόγους τοιούτους έδοξε καλὸν, ἵνα ἀναγινώσκηται τὸ βιβλίον τοῦ ἁγίου τοῦ Καβα σίλα, καὶ ἐξ ἐκείνου ἐκλέγωνται, καὶ σκέπτωνται, ἐν οἷς δεῖ. ᾿Ανεδέξαντο δὲ τὸν τοιοῦτον ἀγῶνα ὁ ἱερομόναχος κύριος Μάρκος ὁ Εὐγενικό;, καὶ ὁ δηλωθεὶς σχολάριος, καὶ συνήρχοντο ἐνώπιον τοῦ βασιλέως (β), μετὰ καὶ ὀλίγων τινῶν ἐκ τῶν προειρημένων, καὶ ἐσκέπτοντο, καὶ ἐγύμναζον τὰ ζητήματα. Verumtamen post multos hac illac factos sermones, visum est etiam rationi consentaneum, ut nostri libros evolvant, ac præcipue sancti Cabasile, e quibus tunquam fecundissimo promptuario permulta dogmata nostro usui profutura decerpantur. Quam molestiam in se susceperunt Marcus Eugenicus hieromonachus, et qui modo perorarat scholarius; qui imperatoris in conspectu coierunt cum aliquibus prædictorum, et scrutati diligenter Cabasilæ lucubrationes et monumenta litteraria, quæstiones eruerunt publicæ examinationi reservandas. Ita vertit Creyghtonus: Ut nostri librum evolvant, Cabasilæ, illi est, ut nostri libros evolvant et præcipue sancti Cabasiia, e quibus tanquam fecundissimo promptuario. In nonnullis aliis raro, at in Creyghtono inscitia continuo confidentiam parit. Sed similia negligenda sunt. Ante hunc Nilum Cabasilam in Græcia adversus Latinos de processione Spiritus sancti a solo Patre tractatus edidere, Photius patriarcha, Nicolaus Methonensis, Joannes Phurnus, Andronicus Camaterus, Theophylactus, et de eo nullus dubitat: quorum argumenta digessit, et lynceis oculis contemplatus, et efficacissimis rationibus discussa meritissimo jure fœdavit atque contrivit Joan- (p) Hic Georgius scholarius in Procenio Syntagmatis sui Græce in 4, Londinensibus typis editi, inter recentes Græcos qui adversus Latinos bene scripserunt, primum locum Nilo nostro tribuit: Τῶν δὲ ὕστερων ἁπάντον βέλτιον μὲν καὶ Ικανώτερον καὶ τῷ μεγέθει τῆς ὕλης ταύτης συμμέ τρως μάλιστα μὲν ὅ τε θεσπέσιος Νείλος καὶ ὁ ἱερὸς Θεοφάνης, μετ' αὐτοὺς δὲ καὶ τῶν ἱερῶν Γρηγορίων οἱ ὁμώνυμοί τε καὶ ἀκριβεῖς ὀπαδ, συνεγράψαντο. Demetrius quoque Chrysoloras Nili opus in synopsin contraxit, et Demetrium Cydonium qui Nilum confutandum sumpserat dialogo singulari confuta - vit, de quo Allatius, De consensu, p. 862, atque infra in hoc ipso libello, p. 71.

NOTITIA. nes Veccus Quare si tuus iste Sgyropulus, et quos ipse ad consilium vocatos faisse tradit, in arte et facultate theologica excelluissent, et in summa rerum ignoratione versati non fuissent, ad hos provocassent, non ad Cabasilam. Sed nil mirum: Graculus quærit graculum. Quid vero Thessalonicenses in synodico manuscripto, quod novi illius editores uti profanum et impium rejecerunt? Νείλου τοῦ ἁγιωτάτου μητροπολίτου Θεσσαλονίκης τοῦ λόγοις ἅμα, καὶ ἔργοις, καὶ θείοις συγγράμμασι ἀγωνισαμένου ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ, καὶ τὴν τοῦ Βαρλαὰμ καὶ ᾿Ακινδύνου (r) κενοφωνίαν (εοσά φοις λόγοις, καὶ ἀποδείξεσι ἀναντιῤῥήτοις καταισχύναντός τε, καὶ διελέγξαντο, αιωνία η μνήμη. Nili sanctissimi archiepiscopi Thessalonicensis, qui sermonibus simul, et actionibus et commentariis divinis pro Ecclesia Christi, et Barlaami, et Acindyni vanos strepitus a Deo datis sermonibus, quibus resisti non potera', et demonstrationibus dilucidavit, et in vituperationem adduxit, et in crimine posuit, sempiterna memoria. Nec alio pacto Simeon Thessalonicensis, Dialogo Contra hæreses: Καὶ ἔτι ἑτέρου Νείλου θειοτάτου ἀνδρὸς τοῦ τῆς Θεσσαλονικέων τὴν προεδρίαν μὲν εἰληφότος, μὴ πρὸς αὐτὴν δὲ φθάσαντος ἐλθεῖν, κατὰ δὲ τῆς τῶν Λατίνων καινοτομίας λαμπρά, καὶ ἀληθῆ λίαν, καὶ ἰσχυρὰ συγγραψαμένου, καὶ κατὰ τῆς δυστήνου ταυτησὶ τοῦ Βαρλαάμ τε καὶ ᾿Ακινδύνου αἱρέσεως. Nec non cum alio Nilo viro dirinissimo, et urbis Thessalonicensis æque summo antistite, cujus tamen sedem adipiscendi potestas non fuit, licet contra Latinorum novum facinus splendida, et fidei plenissima, et valde robusta Commentaria concinnaverit, nec non contra infelicem hanc. Barlaami et Acindyni hæresin. Ride sodes Thessalonicensium putidas ineptitudines in Synodico. Quod in Nilo uti præstantissimum agnoscebant, et quod ille plenissime defendit, Processionem nempe ex solo Patre Spiritus sancti, obticent, ne injurii viderentur in Latinos, inque infamiain adducerentur, quod Latinorum opinionem palam populo criminarentur; de re minima et contemptissima, et de qua non erat apud Græcos una sententia, condemnatione nempe Barlaami et Acindyni, contra quam Nilus an quidquam scripserit, adhuc dubitatur; licet in Palamitarum sententiam iverit, eum dilaudant Quod. etiam in aliis dictæ civitatis pontificibus de novo Synodico additis peragunt. Hi siquidem adversus Latinorum opinionem scripta, ac si nulla fuerint, silent, in aliis, quæ Latinos non offendunt, verbosissimi sunt. Sed de his alias plenius, memoratis etiam pontificibus. Quantum tandem Nilus hic valuerit ad res theologicas exponendas, lege Tractatum Georgii Trapezuntii ad Joannem Cuboclesium de processione Spiritus sancti etiam ex Filio, Græce et Latine a me editum, tom. 1 Græciæ orthodoxæ. Non suppœnitebit te similis lectionis. Joannes Spondanus (s) in Annalibus anno 1622, scribit: Fuit postea Nicolaus Cabasila factus episcopus Thessalonicensis, cujus exstant plura scripta, sed fuligine schismatis Græcanici perfusa; adversus quem idem ipse Demetrius Græce Latineque doctus scripsisse dicitur pro sancto Thoma Aquinate, quem Cabasila primus impetierat, cujus et antiqua opera in Latinum sermonem vertit, sicut et Augustini, et alia, quem et Volaterranus et alii uti virum doctum, æque ac sanctum laudant. Sunt autem, qui prædictum Nicolaum confundunt cum Nilo itidem dicto Cabasila, archiepiscopo Thessalonicensi, qui hac eadem a tate vixit. Qui sive fùerit idem, sive alius, sive ante, sive post Nicolaum eam sedem occupaverit, de quo video controverti, nec tamen admodum refert. Scripsisse reperitur duos tractatulos contra primatum Romani pontificis, quos hæretici exosculantur. Vide, lector, scriptoris Annalium ecclesiasticorum in pauxillulis verbis imperitiam. Non interdistinguit etiam quod oculorum sensu percipit. Vidit titulum libri, quem exosculantur hæretici, et nomen auctoris præfixum; et promptissimum oculis non internoscit. Hoc est in sole caligare, et ipsa cæcitate cæciorem esse. Libelli contra Romani pontificis primatum auctor Nilus est. Alia pleraque sub Nicolai Cabasila nomine prostant, passim, et ubique. Perperam ergo judicant, qui Nicolaum cum Nilo confundunt, et Spondanus cum illis. Et cum alius Nicolaus, alius Nitus sit, si historicus expertus esse vis, quanam illi ætate vixerint, et qui ante, sedem Thessalonicensem, et qui post, sedem Constantinopolitanam occupaverit, enodandum tibi erat. Sed tu satis ampliter controversiæ respondisti, id parum admodum referre. Acute admodum, sed; ridicule. Quicunque deinceps futurus si incertus alicujus sententia fuerit, ad Evellendum scrupului responso hoc Spondanico, ampliter, et ex oraculo satisfaciet; id purum admotum referre. Nicolaus plura, sed fuligine schismatis Græcanici perfusu. Plura scripsisse, verum est, quæ catholici in linguam Latinám versa, uti catholicis contra hæreticorum deliramenta opportuna atque conducibilia ediderant. Et si quid illi excidit incauto, quod nonnullis vi - sum est,-nón satis ut omnibus tutum, iidem ipsi catholici excusare conati sunt. Sed dixit nescio quis, non dealbarent Æthiopem. Non semper feriet, quodcunque minabitur arcus. Et Spondanus ipse in his suis Annalibus quot mendacia, quot falsa, quot perperam et ex ingenio insimulata, maligne atque cału̟mniose conspergit, quæ volumen requirant, et nescio an etiam expurgata æstimationem commererentur? Nihil itaque Nicolai est, quod primatum Papæ invadat. Et Demetrius iste Cydonius non scripsit pro sancto Thoma contra Nicolaum, qui nunquam in dictum sanctum linguam exacuit, sed contra Nilum qui id egerat, ut ex titulis librorum, qui ad hunc diem supersunt, colligitur (u). Anuntolov toū Ku- (g) Editus ab Allatio t. II Græciæ orthodoxæ. (r) Possevinus in Catalogo codicem mss. Bibliothecae S. Mariæ in Vallicella in urbe, refert Nilum contra Barlaamitas et Acindynianos. PATROL. GR. CXLIX. (s) Henricum Spondanum dicere voluit Allatius. (t) Demetrius Cydonius, adversus quem scripsit alter Demetrius, Chrysoloras. (u) Vide Allatiun, De consensu, lib. 11, c. 12.