nor et adoratio, qui est cum Patre cjus principio καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ carente, et sanctissimo et bono et vivifico ejus Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ Spiritu, nunc et semper, et in sæcula sæculo- νων. Αμήν. ruin. Amen. ΤΟΥ ΚΑΒΑΣΙΛΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΖΩΗΣ ΛΟΓΟΙ ΕΠΤΑ. DE VITA IN CHRISTO LIBRI SEPTEM Ex Jacobi Pontani Societatis Jesu Præfatione ad Lectorem, in Philippi Solitarii Dioptram (a). Exstabat etiam in Bibliotheca Bavarica Nicolai Cabasila Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς, De vita in Christo, opusculum sane doctum ac pium, et ad animos Dei amore inflammandos mire appositum, quod Dioptræ adjungere propter rerum convenientiam placuit, speramusque pari fructu evolutum iri. Volebamus inscriptionem ita reddere, De vita Christiana. Sed cum ille non tam vitam Christianam præceptis formet, quam quemadmodum illa cum Christo in Deo abscondita sit, ostendat, idque trium sacramentoræn vi et virtute potissimum, Baptismi, Unctionis sive Confirmationis, et Eucharistiæ, verius fuit simpliciter, De vita in Christo, inscribere, secundum verba Græca scilicet. Fuit Cabasilas vir illustris, cujus honorifica mentio in historia Joannis Cantacuzeni nostra, lib. 11, cap. 73 et 99, ubi Sacelli curator sive Præfectus nominatur, qui a Curopalata libro De officialibus palatii Constantinopolitani et officiis Magna Ecclesiæ sic describitur: (ό σακελλίου, subaudi ἄρχων) κρατῶν τὰς καθολικὰς Ἐκκλησίας, xal tè cax£ÀÀtov, cujus est potestas in Ecclesias Catholicas, et res sacellorum, id est, rerum ad sacras ædes et sacella pertinentes. Ejusdem oratio in fœneratores in eodem codice Bavarico sequebatur, multo emendatior profecto et longior, quam Augustæ superioribus annis est edita. Quam si legerint isti qui ƒœnerando homines occidunt (sic enim Cato Censorius, interrogatus quid esset fœnerari, Quod hominem, inquit, occidere), quid amplius neſariæ improbitati suæ prætexant, non habebunt. Occurrit enim, et confutat illorum rationes universas. (a) Vide tom. CXXVII.

DE VITA IN CHRISTO LIB. I. INDEX LIBRORUM. Λόγος Α'. Ὅτι διὰ τῶν θείων συνίσταται μυστη- Liber I. Vitam in Christo per diving Baptismi, sacre ρίων τοῦ βαπτίσματος, τοῦ μύρου καὶ τῆς ἱερᾶς κοινωνίας. Λόγος Β'. Τίνα συντέλειαν τὸ θεῖον αὐτῇ παρέ χετα: βάπτισμα. Λόγος Γ'. Τίνα συντέλειαν αὐτῇ παρέχεται τὸ θεῖον μύρον. Αύγος Δ'. Τίνα συντέλειαν αὐτῇ δίδωσιν ἡ ἱερὰ κοινωνία. Λόγος Ε΄. Τίνα συντέλειαν αὐτῇ παρέχεται καθιερωσις τοῦ ἱεροῦ θυσιαστηρίου. Λόγος Γ'. Πῶς αὐτὴν ἀπὸ τῶν μυστηρίων λαβόντες φυλάξομεν. Λόγος Ζ'. Ὁποῖος γίνεται ὁ μεμνημένος τὴν ἀπὸ των μυστηρίων χάριν φυλάξας τῇ παρ' ἑκυ τοῦ σπουδῇ. Unctionis et Communionis mysteria constitui. Liber II. Quem ei utilitatis fructum`divinum Baptisma conciliet. Liber Ill. Quam ei utilitatem sacrum unguentum, sive Chrisma conferat. Liber IV. Quam ei commoditatem pariat sacrosancia Communio. Liber V. Ad sacrorum divinoruinque mysteriorum absolutionem altare etiam necessarium esse. Liber VI. Quo pacto eam a mysteriis, Sacramentisve acceptam conservare oporteat. Liber VII. Qualis fit initiatus qui mysteriorum gratiam studiose custodivit. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΤΟΥ ΚΑΒΑΣΙΛΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΖΩΗΣ "Οτι διὰ τῶν θείων συνίσταται μυστηρίων τοῦ βαπτίσματος, τοῦ μύρου καὶ τῆς ἱερᾶς κοινωνίας. DE VITA IN CHRISTO LIBER PRIMUS. Vitam in Christo per divina Baptismi, sacræ Unctionis et Communionis mysteria constitui. Ἡ ἐν Χριστῷ ζωὴ φύεται ἐν τῷδε τῷ βίῳ καὶ τὰς ἀρχὰς ἐντεῦθεν λαμβάνει, τελειοῦται δὲ ἐπὶ τοῦ μέλ λοντος, ἐπειδὰν εἰς ἐκείνην ἀφικώμεθα τὴν ἡμέραν καὶ οὔτε ὁ βίος οὗτος τελείως δύναται ταύτην ἐν θεῖναι ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς, οὔτε ὁ μέλλων μὴ τὰς ἀρχὰς ἐντεῦθεν λαβών. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ παρόντος τὸ σαρκίον ἐπισκοτεῖ, καὶ ἡ ἐκεῖθεν νεφέλη καὶ φθορά, μὴ δυναμένη τὴν ἀφθαρσίαν κληρονομεῖν· ὅθεν ὁ Παῦλος τὸ ἀναλῦσαι πρὸς τὸ συνεῖναι Χριστῷ καὶ μάλα ενόμισε φέρειν· ο 'Αναλύσαι γάρ, φησί, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι, πολλῷ μᾶλλον κρείσ σαν· ὅ τε μέλλων, οὓς ἂν μὴ τὰς δυνάμεις καὶ τὰς αισθήσεις, ὧν ἂν δέοι πρὸς τὸν βίον ἐκεῖνον, ἔχον τας λάβοι, τούτοις οὐδὲν ἔσται πλέον εἰς εὐδαιμονίαν, • Philipp. 1, 25. Vita, quam in Christo traducimus, in hoc sarculo enascitur illa quidem, et hic inchoatur; verum in futuro perficitur absolviturque, cum nimirum ad illum extremum diem pervenerimus. Ac neque præsens hoc ævum, istuc de quo loquimur vitæ genus integre cumulateque in animos hominum introducere et inserere potest; nec futurum, nisi bine principium duxerit. Nam nunc quidem caro tenebras offendit; et quæ inde nebula corruptioque exsistit, incorruptionem non possidebit. Unde Paullus hisce vinculis exsolvi, et esse cum Christo vehementer sibi conducere arbitrabatur: Desiderium habens, inquit, dissolvi, et esse cum Christo, multo magis melius '., Ventura autem vita quos a Diged by Google Digitized

facultatibus et sensibus ad ipsam necessariis & ἀλλὰ νεκροὶ καὶ ἄθλιο: τὸν μακάριον ἐκεῖνον καὶ desertos acceperit, iis beatitudinem nullam afferet: sed in felici illo immortalique mundo ipsi mortui et infelices habitabunt. Nam lumen quidem exoritur, et sol puros emittit radios, oculus autem tum non formatur. Et odoris fragrantia large copioseque effusa implet omuia; at nares, sive olfactum qui non habuerit, non eumn hinc accipiet. Ita mysteriis cum Filio Dei amicos illo die communicare licebit, et quæ audiverit a Patre suo, ea ab eodem cognoscere, sed ipsos amicos ejus etiam cum auribus eo advenire necesse est. Nec enim illic primum amicitiam dabitur conjungere, et aures tum demum aperire, vestemque nuptialem confcere, et alia demum comparare, quæ sponsus ille requirit: verum istorum omnium officina est quod hic ætatis degimus. Quibus porro isthæc non suppeditaverint, antequam decedant, iis nihil cum vita illa commune erit. Testes sunt quinque virgines fatuæ, et vocatus ad nuptias; qui quoniam ine structi non venerunt, nec illæ oleum amplius, nec iste vestem acquirere potuerunt *. Omnino interiorem hominem, novum, et qui secundum Deum creatus est ³, mundus iste parturit, qui hic fictus formatusque et ita perfectus in illum perfectum et nullo senio fatiscentem mundum generatur. Quemadmodum enim fœtum, quandiu materno clausus utero, in tenebris et in nocte ἀθάνατον οἰκήσουσι κόσμον. Ὁ δὲ λόγος, ὅτι τὸ μὲν φῶς ἀνατέλλει, καὶ ὁ ἥλιος καθαρὰν τὴν ἀκτῖνα παρ ἔχει, ὀφθαλμὸν δὲ οὐκ ἔνι τηνικαῦτα πλασθῆναι καὶ ἡ μὲν τοῦ πνεύματος εὐωδία δαψιλῶς ἐκχεῖται καὶ τὰ πάντα κατέχει, ἔσφρησιν δὲ οὐκ ἄν τις λά 6οι μὴ ἔχων. Καὶ τῶν μὲν μυστηρίων Εξεστι κοινων νῆσαι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ τοὺς φίλους κατὰ τὴν ἡμέσ ραν ἐκείνην, καὶ ἃ ἤκουσε παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκεῖνος, παρ' ἐκείνου μαθεῖν αὐτούς· ἀνάγκη δὲ φίλους δντας αὐτοῦ καὶ ὦτα ἔχοντας ἀφικέσθαι. Οὐ γὰρ ἔστιν ἐνταῦθα φιλίαν συστῆναι καὶ οἷς ἀνοιγῆναι καὶ ἱμά τιον νυμφικόν κατασκευασθῆναι καὶ τἄλλα ἑτοιμα σθῆναι, ὧν ἐκείνῳ δεῖ τῷ νυμφῶνι, ἀλλὰ τούτων ἁπάντων ἐργαστήριον οὗτος ὁ βίος· καὶ οἷς οὐκ ἐγένετο ταῦτα πρὶν ἀπελθεῖν, κοινὸν οὐδὲν εἰς ἐκείνην ἐστὶ τὴν ζωήν. Καὶ μάρτυρες αἱ πέντε παρθένοι καὶ ὁ εἰς τὸν γάμον κληθεὶς, ἐπεὶ μὴ ἔχοντες ήλθον, μὴ κτήσασθαι δυνηθέντες μήτε ἔλαιον μήτε ἱμά τον. Ολω; δὲ τὸν ἐντὸς ἄνθρωπον τὸν καινόν, τὸν κατὰ Θεὸν κτιζόμενον, ὁ κόσμος οὗτος, ὠδίνει, καὶ πλασθεὶς ἐνταῦθα καὶ μορφωθεὶς οὕτω τέλειος εἰς τὸν τέλειον ἐκεῖνον καὶ ἀγήρω τίκτεται κόσμον. Καθάπερ γὰρ τὸ ἔμβρυον, ἕως ἐστὶν ἐν τῷ σκοτει νῷ καὶ νηκτῷ βίῳ, πρὸς τὴν ἐν φωτὶ ζωὴν ἡ φύσις παρασκευάζει, καὶ πλάττεται καθάπερ εἰς κανόνα τὸν ὑποδεξάμενον βίον, τὸν ἴσον τρόπον καὶ τοῖς ἁγίοις συμβαίνει· καὶ τοῦτό ἐστιν, ὅπερ ὁ ἀπόστολος ἔφη Παῦλος, Γαλάταις γράφων· «Τεκνία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν.» Οὐ μὴν ἀλλὰ τὰ μὲν ἔμβρυα ταυτησὶ τῆς ζωῆς οὐκ ἂν εἰς αἴσθησιν ἔλθει ποτέ, τοῖς δὲ μακαρίοις πολύ λαὶ τῶν μελλόντων ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐμφάσεις· τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι τοῖς μὲν οὐ πάρεστιν οὗτος ὁ βίος, ἀλλ᾽ ἀκριβῶς ἐστι μέλλων. Οὐ γὰρ ἐγένετο ἀκτὶς ἐν τοῖς χωρίοις ἐκείνοις, οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐδὲν, ἃ τὴν ζωὴν ὑφίστησι ταύτην. Ἐφ ἡμῶν δὲ οὐκέτι, ἀλλ' ὁ μέλλων ἐκεῖνος τῷ παρόντι τούτῳ καθάπερ ἐνεχέθη καὶ ἀνεμίγη, καὶ ὁ ἥλιος ἐκεῖνος καὶ ἡμῖν ἀνέτειλε φιλανθρώπως, καὶ τὸ ὑπερουράνιον μύρον ἐν τοῖς vivit, natura ad spiritum in hac luce ducendum adornat, atque ad vitam quæ illum exceptura est, tanquam ad canonem, seu regulam quamdam conformat: ita sanctis quoque usu venit. Et hoc est, quod ait Paulus Apostolus ad Galatas scribens: • Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Verumtamen infantes nondum nati vitam hanc non cognoscunt: at beati de futuro sæculo multa etiam in hoc sæculo prænoscunt. Iloc ideo fit, quod illis vita hac frui nondum contigit, tametsi certo continget. Nec enim adhuc in locis ilis ubi delitent, radius lucis conspectus est: nec eorum aliud quidquam, quibus vita hæc nostra nititur ac sustentatur. At nobiscum aliter res se habet: quibus vita quam exspectamus, cum hac quasi colligata, et commista est, et illius sol etiam nolis δυσώδεσι χωρίοις ἐξεκενώθη, καὶ ὁ τῶν ἀγγέλων bcuigue illuxit, coelesteque unguentum in regionibus graveolentibus effusum, et panis angelorum bominibus quoque impertitus est *. Quapropter non solum instrui ac præparari ad vitam illam, sed jam secundum eamdem etiam vivere, et agere sanctis hominibus in hac morta. litate conceditur. c Apprehende vitam æternami, inquit Paulus Epistola ad Timotheum'. Et alibi: ‹Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Chrislus. Et divinus Ignatius: • Aqua viva saliens int ne, intus mihi dicit, Veni ad patrem. Et alia complura, quibus refertæ sunt sacræ Litteræ. Super * Matth. xxn, XXV. • Ephes. 19, Epist. ad Rom. • Galal. IV, ἄρτος καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἐδόθη. Διὰ ταῦτα τοίνυν οὐ διατεθῆναι μόνον καὶ πα ρασκευασθῆναι πρὸς τὴν ζωήν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ζῆν κατ' ἐκείνην καὶ ἐνεργεῖν ἔξεστι τοῖς ἁγίοις ἐν τῷ παρόντι. • Ἐπιλαβοῦ γὰρ, φησί, τῆς αἰωνίου ζωῆς, ο Θιμοθέῳ γράφων ὁ Παῦλος, καί· ι Ζῶ δὲ οὐκ ἐτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστό;·, καὶ ὁ θεῖος Ιγνάτιος, «Εστιν ὕδωρ ζῶν καὶ λαλοῦν ἐν ἐμοὶ, ο καὶ πολλῶν τοιούτων ή Γραφὴ γέμει. Παρὰ πάντα δὲ ταῦτα, ὅταν αὕτη ἡ ζωὴ συνείναι μέχρι παντὶς * Calalo * Psal. Lxxv:1, 25. * 1 T. νι, 12.

DE VITA IN CHRISTO LIB. I. ἐπαγγέλληται τοῖς ἁγίοις· «Ιδού γάρ, φησίν, ἐγὼ omnia vero, cum ipsa sanctis semper affutura proμεθ᾽ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντε λείας τοῦ αἰῶνος· ο τί προσῆκεν ἄλλο λογίζεσθαι; Οὐ γὰρ τὰ σπέρματα τῆς ζωῆς τῇ γῇ παρασχών καὶ τὸ πῦρ καὶ τὴν μάχαιραν βαλὼν ἀπῆλθεν εὐθὺς, τὸ φῦσαι καὶ θρέψαι καὶ ἀνάψαι καὶ χρήσασθαι καταλιπὼν τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλ' αὐτὸς πάρεστιν ἀληθῶς • ἐνεργῶν ἐν ἡμῖν τὸ θέλειν καὶ τὸ ἐνεργεῖν, ν ὁ μακάριος ἔφη Παῦλος, καὶ τὸ πῦρ αὐτὸς ἀνάπτει καὶ προσάγει, καὶ τὴν μάχαιραν αὐτός ἐστιν ὁ κατ έχων. Καὶ ὅλως, «οὔτε ἀξίνη δοξασθήσεται ἄνευ τοῦ αἴροντος αὐτὴν,» καὶ οἷς οὐ πάρεστιν ὁ ἀγαθὸς, γένοιτ' ἂν οὐδὲν ἀγαθόν. Καίτοι οὐ παρεῖναι τοῖς ἁγίοις ὁ Κύριος ἐπηγγείλατο μόνον, ἀλλὰ καὶ μένειν παρ' αὐτοῖς καὶ, δ τούτου μεῖζον, μονὴν ἐν αὐτοῖς ποιῆσαι. Καὶ τί λέγω; ὅπου γε καὶ ἐνοῦσθαι λέγεται αὐτοῖς, οὕτω φιλανθρώπως ὥστε ἐν πνεῦμα μετ' αὐτῶν εἶναι· «Ο γὰρ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστι, ο καὶ, ι Ἵνα ᾖτε ἐν σῶμα καὶ ἐν πνεῦ μα, καθὼς ἐκλήθητε, ο Παύλου φωνή. mittitur: Ecce, inquit, ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem sæculi ';» quid aliud, nisi hoc ipsum nos cogitare et colligere convenit? Haud enim cum semina vitæ per terras sparsisset, ignemque et gladium misisset, statim abscessit, hominibusque seminum ad frugem perducendorum et conservandorum, ignis accendendi, gladio utendi curam reliquit: sed ipsemet præsens adest, c operans in nobis velle et perficere, ut faulus ait s. Et ignem ipsemet accendit et admovet; et gladium ipse tenet. Ad summam, ‹nec securis. gloriabitur absque eo qui secat in ea ';, et ques. deserit, qui solus est bonus, iis nihil boni evenire queat. Caeterum sanctis se non adfuturum tantummodo, sed etiam apud ipsos mansurum, et quod insignius est, mansionem apud eos facturum Dominus promisit us. Quid multa? etiam illis ita ainanter copulari et uniri scribitur, ut unus cum ipsis spiritus efficiatur: «Qui enim adhæret Deo, unus spiritus est cum eo 11., Similiter Pauli vox est: Ut sitis unum corpus, et unus spiritus, sicut vo cati estis "8.1 Sicut autem benignitas Dei inexplicabilis est, et charitas ejus erga genus humanum omnem dicendi facultatem superat, soli divinæ bonitati congruens (ipsa siquidem est pax Dei, quæ exsuperat omnem sensum st;): ita consequitur, ut ejus unio cum iis quos diligit, quamlibet unionem quam quis cogitatione percipere potest, multis partibus vincat, nec aliqua comparatione pro dignitate declaretur. Quamobrem Scriptura pluribus eremplis opus habuit, quibus conjunctionem illam arctissimam exprimeret, quod unum minime satis esset. Et modo quidem habitatorem et domum inducit; modo vitem et palmitem: modo nuptias; modo membra et caput ", quorum nullum plene respondet; nec enim per. ullum horum veritatem exacte ficet attingere. Amori et charitati parem esse et conjunctionem maxime oportet. Divina autenn charitati quid tandem æquari potest? Deinde quæ copulationem et unionem inprimis significare videntur, nuptiæ sunt, et membrorum capitisque apta coagmentatio. Atque ista quam plurimum distant, multumque abest ut rem ante oculos, ponant. Etenim conjugium nunquam adeo conges conjugabit, ut alter in altero sitet vivat, id quod in Christo et Ecclesia cernitur. Unde sanctus Apostolus, cum dixisset de matrimonio, Sucramentum hoc magnum est, þadjecit continuo, ‹ Ego autem dico in Christo, et in Ecclesia 17,, ostendens, nou illas sese nuptias, verum hasce potius admirari. Membra autem connexa. quidem sunt capiti, et per eam connexionem atque copulam vivunt, qua dirupta moriuntur. At vero ista membra Christo magis, quam suo capiti conjuncta videntur, magisque hac, quam illa cum capite commissura et compage viΚαθάπερ γὰρ ἡ φιλανθρωπία ἄῤῥητος καὶ ἡ περὶ τὸ ἡμέτερον γένος ἀγάπη τοῦ Θεοῦ τὸν λόγον τὸν ἀνθρώπινον ὑπερβαίνει καὶ τῇ θείᾳ ἀγαθότητι μόνη προσῆκεν· αὕτη γάρ ἐστιν «ἡ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ, ἡ ὑπερέχουσα πάντα νοῦν· ἡ τὸν ἴσον τρόπον ἀκόλου θον καὶ τὴν πρὸς τοὺς φιλουμένους ἕνωσιν ὑπὲρ πα σαν ἔνωσιν εἶναι, ἣν ἄν τις δύναιτο λογίσασθαι, καὶ πρὸς οὐδὲν παράδειγμα φέρειν. Διὰ τοῦτο καὶ πολλῶν ἐδέησε τῇ Γραφῇ παραδειγμάτων, ὥστε δυνηθῆναι τὴν συνάφειαν ἐκείνην μηνῦσαι ὡς οὐκ ἀρκοῦντο; ἑνὸς, καὶ νῦν μὲν ἔνοικον καὶ οἰκίαν εἰσάγει, νῦν δὲ ἄμπελον καὶ κλῆμα, καὶ νῦν μὲν γάμον, νῦν δὲ μέλη και κεφαλήν, ὧν οὐδέν ἐστιν ἴσον ἐκείνῃ· οὐ γὰρ ἔστιν ἀπὸ τούτων τῆς ἀληθείας ἀκριβῶς ἐφικέσθαι. Μάλιστα μὲν γὰρ ἀνάγκη, τῇ φι λίᾳ καὶ τὴν συνάφειαν ἀκόλουθον εἶναι, τί δ᾽ ἂν γένοιτο τῆς θείας ἀγάπης ἴσον; ἔπειθ' ὅτι καὶ τὰ μάλιστα συνάφειαν καὶ ἑνότητα δεικνύναι δοκοῦντα ὁ γάμο; ἐστὶ καὶ ἡ τῶν μελῶν πρὸς τὴν κεφαλὴν ἁρμονία, ταῦτα δὲ παμπληθὲς εἴσω πίπτει, καὶ πολλοῦ δεῖ τὰ ὄντα δηλῶσαι. Καὶ γὰρ ὁ μὲν γάμος οὐκ ἂν οὕτω συνάψαι, ὡς ἐν ἀλλήλοις εἶναι καὶ ζῆν τοὺς συναπτομένους, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας συμβαίνει· ὅθεν ὁ θεῖος Απόστολος εἰπὼν περὶ τοῦ γάμου, «Τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστὶν, ο ἐπήγαγε, «Λέγω δὲ εἰς Χριστὸν καὶ τὴν Ἐκκλη σίαν, ο δεικνὺς οὐ τοῦτον, ἀλλ' ἐκεῖνον τὸν γάμον διὰ θαύματος ἄγων. Τὰ δὲ μέλη συνῆπται μὲν τῇ κεφα λῇ, καὶ ζῇ τῷ συνῆφθαι, καὶ διαιρεθέντα ἀποθνήσκει· φαίνεται δὲ καὶ ταῦτα τῷ Χριστῷ συνημμένα μᾶλο λον ἢ τῇ ἑαυτῶν κεφαλῇ, καὶ τούτῳ ζῶντα μᾶλλον ἢ τῇ πρὸς αὐτὴν ἁρμονία. Καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τῶν μακαρίων μαρτύρων, οἳ τὸ μὲν ὑπέμειναν ἡδέως, τὸ δὲ οὐδὲ ἀκοῦσαι ἐνέσχοντο, καὶ τὴν μὲν κεφαλήν • Matth. xxvi, 20. 16 Philipp, 18, Philipp. 11, 13. "Isa. x, 15. 11 Joan. κιν, 25. 13 1 Cor. vι, 17. 16 Joan. xtv, 15; Matth. xx; Coloss. I. 17 Eplies. v, 32. 16 Eplies

vere; quod beati martyres demonstrant, qui illud ἀπέθεντο καὶ τὰ μέλη σὺν ἡδονῇ, τοῦ Χριστοῦ δὲ jucunde pertulerunt, hoc ne audire quidem volue- οὐδὲ μέχρι φωνῆς ἐδυνήθησαν ἀποστῆναι. runt. Nam caput quidem ipsosque artus cum voluptate posuerunt; a Christo autem ne voce quidem tenus sejungi divellique potucrunt. Nondum dixi, quod imprimis inusitatum et singulare est. Quid enim alteri magis conjungatur, quam jpsum sibimetipsi? Et tamen hæc ipsa conjunctio sive unio conjunctione illa iuferior et imperfectior est. Beatorum quippe spirituum unusquisque unus et idem sibi ipsi est: Salvatori nihilominus magis quam sibimet copulatur: plus enim illum quam sese amat, Quod dicimus, Paulus confirmat 18, optans anathema esse a Christo propter salutem Judæorum, quo illius gloria augeatur. Quod si humanus amor tantus est, divinus quantus sit æstimari non potest. Si enim qui mali sunt tantam bonitatem exhibaerunt, quid de illa bonitate memorabimus? Cum porro amor tam sit excellens et eximius, ne cesse est etiam conglutinationem, ad quain ainantes adigit, humanum ingenium sic deprimere, ut se nec ad similitudinem quidem seu collationem inveniendain queat extollere. Sed rem ad hunc modum consideremus. Cam muita sint, quibus per vitam egemus, aere inquam, lumine, alimento, vestibus, ipsis nature facultatibus, et membris. fit tamen, ut nullius usum ex omnibus semper et ad omnia desideremus, sed nunc istud, nunc aliud adhibeamus, alias alio ad præsentem necessitatem inserviente videlicet. Vestem quippe induimus, qua alimoniam non præbet; sed cibum appetentibus aliud quæren. dum est. Lumen ad animam ducendam non facit. Aer vicissim lumine nobis non radiat. Sensuum et ntembrorum officio non usque et usque fongimur; sed cum oculus, tum manus interdum otiosa est, cùm auscultare quippiam oportet. Contingere seu tractare aliquid cupientibus mauus sufficit, vel odorari, vel audire, vel intueri volentibus nibil commodat; sed ea missa ad aliam facultatem respicimus. At Salvator in ipso viventibus sic semper et omnimodus adest, ut quibuscunque eorum uccessitatibus consulat, et ipsis sit omnia, nec alio prorsus se vertere, nec aliunde quærere quidquam sinat. Non enim egent aliquo sancti, quod ipse ron sit. Generat nimirum ipsos, et educat, et alit, et lumen ipsis est, et habitus, et fingit ipsis oculum senietipso et illuminat semetipso, et se cernendum præbet. Et cum sit altor, simul est qui panem vitæ dat; ipse, inquam, est qui dat: et vita est viventibus, et unguentum spirautilus, et vestimentum operiri cupientibus. Nempe is est, per quem ambulare possumus, et ipsa via, et insuper terminus viæ, adeoque diversorium. Menibra nos sumus, ipse caput. Certandum est? Uua certat. Praeclare certamus? Præses et arbiter certaminis est. Vincinus? Mox corona est. Sic undecunque mentem stram ad seipsum advertit, nec ad aliud patitur ΠΟ Καὶ οὕτω λέγω το καινότατον. Τί γὰρ ἂν ἄλλῳ συνάπτοιτο μᾶλλον ἢ αὐτὸ ἑαυτῷ; ἀλλὰ καὶ αὕτη ἡ ἑνότης τῆς συναφείας ἐκείνης έλαττον ἔχει. Τῶν γὰρ πνευμάτων τῶν μακαρίων ἕκαστόν ἐστι μὲν ἐν καὶ ταὐτὸ ἑαυτῷ, συνήπται δὲ τῷ Σωτῆρι μᾶλλον ἢ ἑαυ τῷ· φιλεῖ γὰρ τὸν Σωτῆρα μᾶλλον ἢ ἑαυτὸ, καὶ μαρτυρήσει τῷ λόγῳ Παῦλος ευχόμενος ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ Χριστοῦ ὑπὲρ τῆς σοφίας τῶν Ἰουδαίων, ἵν᾽ ἐκείνῳ προσθήκη γένηται δόξης. Εἰ δὲ τὸ τῶν ἀνθρώπων φίλτρον τοσοῦτον, τὸ θεῖον οὐδ᾽ ἔστι 20γίσασθαι. Εἰ γὰρ οἱ πονηροὶ τοσαύτην ἐπεδείξαντο τὴν εὐγνωμοσύνην, τί χρὴ περὶ τῆς ἀγαθότητος ἐκείνης εἰπεῖν; Οὕτω δὲ ὑπερφυοῦς ὄντος τοῦ ἔρωτοῦ, ἀνάγκη καὶ τὴν συνάφειαν, πρὸς ἦν συνήλασε τοὺς ἐρῶντας, τὴν διάνοιαν τὴν ἀνθρώπειαν κάτω τιθέναι, ὥστε μηδὲ πρὸς παράδειγμα ἀνενεχθῆναι δυνατὴν εἶναι. Σκοπῶμεν δὲ καὶ τήνδε τὸν τρόπον. Πολλῶν ὄντων, οἷς συνείναι κατά τὸν βίον ἀνάγκη, ἀέρος, φωτός, τροφῆς, ἱματίων, αὐτῶν τῶν ἐν τῇ φύσει δυνάμεων καὶ μελῶν, οὐδενὶ τῶν πάν των ἑκάστοτε καὶ πρὸς ἅπαντα κεχρῆσθαι καὶ συνεἶναι συμβαίνει, ἀλλὰ νῦν μὲν τούτῳ, νῦν δ' ἐκείνῳ, πρὸς τὴν ἀεὶ παροῦσαν χρείαν ἄλλοτε άλλου βοη θοῦντος. Τὸ γὰρ ἱμάτιον ἐνδυόμεθα μεν, τροφὴ δὲ οὐκ ἂν εἴη, ἀλλὰ τραπέζης δεηθεῖσιν ἄλλο τι ζητεῖν ἀνάγκη. Καὶ τὸ μὲν τῶς οὐ δίδωσιν ἀναπνεῦσαι, ὁ δὲ ἀὴρ οὐκ ἂν γένοιτο ἡμῖν ἀντὶ τῆς ἀκτῖνος, καὶ τῶν αἰσθήσεων δὲ ταῖς ἐνεργείαις καὶ τῶν μελῶν οὐκ ἀεὶ πάρεσμεν οὐδὲ χρώμεθα, ἀλλὰ καὶ ὁ ὀφθαλ μὸς ἐνίοτε καὶ χεὶρ ἀργός ἐστιν, ἀκοῦσαι δεῆσαν, καὶ ἅψασθαι μὲν βουλομένοις ἡ χεὶρ ἀρκέσει, όσφραν θῆναι δὲ ἢ ἀκοῦσαι ἡ ἰδεῖν οὐκ ἂν ἔτι, ἀλλὰ ταύτην ἀφέντες εἰς ἄλλην ὁρῶμεν δύναμιν. Ὁ δὲ Σωτήρ τοῖς ἐν αὐτῷ ζῶσιν οὕτως ἀεὶ κατὰ πάντα σύνεστι τρόπον, ὥστε πᾶσαν χρείαν παρέχει και πάντα αὐτ τοῖς ἐστι, καὶ οὐκ ἐῇ πρὸς ἄλλο τι τῶν πάντων ἰδεῖν οὐδὲ ζητεῖν ἑτέρωθεν οὐδέν. Οὐ γὰρ ἔστιν οὗ δεη θεῖσιν, ὅπερ οὐκ αὐτός ἐστι τοῖς ἁγίοις· καὶ γεννα γὰρ καὶ αὔξει καὶ τρέφει καὶ φῶς ἐστι καὶ πνοή, καὶ πλάττει μὲν αὐτοῖς ὀφθαλμὸν ἑαυτῷ, φω τίζει δὲ ἑαυτῳ πάλιν, παρέχει δὲ ὁρᾶν ἑαυτόν. Καὶ τροφεὺς ὢν καὶ τροφή ἐστι, καὶ αὐτὸς μέν ἐστιν ὁ παρέχων τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς, αὐτὸς δὲ ἐστιν δ παρέχει· καὶ ζωὴ μέν ἐστι ζῶσιν, ἀναπνέουσι δὲ μύρον, ἱμάτιον δὲ ἐνδύσασθαι βουλομένοις. Καὶ μὴν αὐτὸς μέν ἐστι, ᾧ δυνάμεθα βαδίζειν, αὐτὸς δέ ἐστιν ἡ ὁδὸς, καὶ πρὸς γε ὅτι τὸ κατάλυμα τῆς ὁδοῦ καὶ τὸ πέρας. Μέλη ἐσμεν, ἐκεῖνος κεφαλή· ἀγωνίζεσθαι δέον συναγωνίζεται, εὐδοκιμοῦσιν ἀγωνοθέτης ἑστίο νικώμεν, στέφανος ἐκεῖνος εὐθὺς. Οὕτω πανταχόδεν πρὸς ἑαυτὸν ἐπιστρέφει, καὶ οὐκ ἐᾷ προσχεῖν 1 Ro. 15,

DE VITA IN CHRISTO LIB. I. hic cupiditates debellaverimus, ipse eas coercet ac sedat. Et seu illuc eas, seu alio, etiam aliam viam occupat, transeuntesque manu comprehendit: ‹ Si ascendero in coelum, inquit, tu illic es; si descendero in infernum, ades. Si sumpsero pennas meas diliculo, et habitavero in extremis maris; etenim illuc manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua ", › coactu quodam admirando et suavi tyrannide ad se solum nos trahens, sibique copulans et astringens. Atque hanc illam esse vim et necessitatem opinor, qua in domum suam ad convivium compulit,{quos convocavit, cum servo diceret • Compelle intrare, ut implentur domus mea 3.» τὸν νοῦν οὐδενὶ τῶν ἄλλων οὐδὲ λαβεῖν ἔρωτα τῶν effundi nec ullius rei amore implicari. Etsi eniu ὄντων οὐδενός. Καν γὰρ ὧδε κινήσωμεν τὴν ἐπιθυ μίαν, αὐτὸς ἔστησι καὶ ἀναπαύει, κἂν ἐκεῖσε, πάλιν αὐτὸς, κἂν ετέρωσε, καὶ ταύτην κατέχει τὴν ὁδὸν καὶ παριόντας χειρονται. • Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ ἐκεῖ εἶ, φησίν· ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾄδην, πάρει· ἐὰν ἀναλάβω τὰς πτέρυγάς μου κατ' ὄρθρον καὶ κατασκηνώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσ σης, καὶ γὰρ ἐκεῖ ἡ χείρ σου οδηγήσει με καὶ καθέξει με ή δεξιά σου, ἀνάγκῃ τινὶ θαυμαστῇ καὶ φιλανθρώπῳ τυραννίδι πρὸς ἑαυτὸν μόνον έλκων καὶ ἑαυτῷ μόνῳ συνάπτων. Καὶ ταύτην εἶναι οἷ μαι τὴν ἀνάγκην, ᾗ συνέλασε πρὸς τὴν οἰκίαν καὶ τὴν εὐωχίαν οὓς ἐκάλει, τῷ δούλῳ λέγων, «'Ανάγ κασον εἰσελθεῖν, ὅπως γεμισθῇ ὁ οἶκός μου. Εἴεν. Ὅτι μὲν οὖν ἡ ἐν τῷ Χριστῷ ζωὴ οὐκ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος πάρεστι τοῖς ἁγίοις καὶ ζῶσι κατ' ἐκείνην καὶ ἐνεργοῦσι, φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων. Ὅθεν δὲ ἔστιν οὕτω ζῆσαι καὶ, ὅ φησι Παῦλος, ἐν καινό της ζωῆς περιπατῆσαι, λέγω δὴ τί ποιοῦσιν ὁ Χριστὸς οὕτω συνάπτεται καὶ προσφύεται, καὶ οὐκ οἶδ' ὅ τι καὶ χρὴ καλεῖν, ἐξῆς ἂν εἴη ῥητέον. ς Ἔστι τοίνυν τὸ μὲν θεόθεν, τὸ δὲ τῆς ἡμετέ ρας σπουδῆς, καὶ τὸ μὲν ἐκείνου καθαρῶς ἔργον, τὸ δὲ καὶ ἡμῖν ἔχει φιλοτιμίαν· μᾶλλον δὲ τοσοῦ τον παρ' ἡμῶν εἰσφέρεται μόνον, ὅσον ὑπομεῖναι τὴν χάριν καὶ μὴ προδοῦναι τὸν θησαυρὸν, μηδὲ σβέσαι τὴν λαμπάδα ἡμμένην ήδη. Λέγω δή μηδὲν ἐπεισαγαγόντας ἐναντίον τῇ ζωῇ καὶ ὰ τὸν θάνατον τίκτει· πρὸς τοῦτο γὰρ πᾶν ἀνθρώπειον ἀγαθὸν καὶ πάτα ἀρετὴ φέρει, μὴ καθ᾿ ἑαυτοῦ τινα τὸ ξίφος ὠθῆσαι, μηδὲ φυγεῖν τὴν εὐδαιμονίαν καὶ τῆς κεφαλῆς ἀποσείσασθαι τοὺς στεφάνους, ὡς τήν γε οὐσίαν αὐτὴν τῆς ζωῆς αὐτὸς παρὼν ὁ Χριστὸς ἄρρητόν τινα τρόπον φυτεύει ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς. Πάρεστι γὰρ ἀληθῶς καὶ βοηθεῖ ταῖς ἀρχαῖς τῆς ζωῆς, αἷς αὐτὸς ἐπιδημήσας παρέσχε· πάρεστι δὲ οὐχ ὥσπερ τὸ πρῶτον διαίτης καὶ συλλόγων καὶ διατρι τῶν ἡμῖν καὶ κοινωνῶν, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐκείνῳ καὶ τελεώτερον τρόπον, καθ᾿ ὃν σύσσωμοι αὐτῷ γινόμεθα καὶ σύζωοι καὶ μέλη, καὶ εἴ τι πρὸς τοῦτο φέρει. Καθάπερ γὰρ ἡ φιλανθρωπία ἄματος, ὅθεν προήχθη τοὺς αἰσχίστους οὕτω φιλήσας οὕτω μεγίστων ἀξιῶσαι χαρίτων, καὶ ἡ συνάφεια, καθ' ἣν σύνεστι τοῖς φιλουμένοις, πᾶσαν εἰκόνα καὶ πᾶσαν ἐπωνυμία αν νικᾷ, οὕτω καὶ ὁ τρόπος, καθ᾽ ἂν σύνεστι καὶ εὐποιεῖ, θαυμαστὸς, καὶ τῷ θαυμαστὰ ποιοῦντι μόνῳ προσήκων. Τὸν γὰρ θάνατον, ὃν ἀληθῶς ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας ζωῆς ἀπέθανε, συμβόλοις τισὶ καθάπερ ἐν γραφῇ μιμουμένους πράγμασιν αὐτοῖς ἀνακαινί ζει καὶ ἀναπλάττει ταὶ τῆς ἑαυτοῦ κοινωνούς ποιεῖκαι ζωῆς. Vitam igitur in Christo non in venturo tantum saeculo adfuturam, sed in praesenti etiam adesse sanctis, et secundum illam eos vivere atque operari, ex his quæ dicta sunt perspicuum fit. Unde autem ita vivere liceat, et quod Paulus ait ", in novitate vitae ambulare, quid, inquam, facientibus Christus ita conjungatur et adhærescat, aut quo nomine res appellanda est, deinceps disseremus. Faciendorum itaque aliud a Deo, aliud a studio et diligentia nostra aptum est: et illud quidem opus ejus solius est, hoc nostram quoque contentionem desiderat, vel potius, a nobis tantum præslatur duntaxat, quantum gratiæ innititur, nec thesaurum prodit, nec lucernam jam accensam exstinguit; cum scilicet nihil superinducimus, quod vitæ adversetur, mortemque progignat. Huc enim bonum omne et omnis virtus humana collineat, ne quis gladium in semetipsum adigat, nec fugiat felicitatem, et coronam e capite excutiat; quoniam es. sentiam ipsam vitæ Christus ipsemet praesens, modo quodam, cui explanando verba non reperiuntur, animis nostris serit. Vere enim adest, et principiis vivendi opem fert, quæ ipsemet adventu suo attulit. Adest autem, non ut primum victu, congressu, consuetudine nobiscum communicans:sed alia quadam ratione meliore perfeetioreque secundum quam concorpores, et ejusdem vitæ participes, et inembra illi evadimus, et si quid aliud eodem pertinet. Quemadmodum enim benignitatem, qua impulsus inimicos adeo dilexit, tantisque benefciis. cumulavit, nulla lingua cousequatur: et ut proinde conjunctio ejus, qua amicis suis devincitur, omnem quæ animo informari aut nominari potest, conjunctionem post se relinquit; sic item modus quo adest et benefacit, admiratione dignus, et facienti mirabilia soli conveniens est. Mortem enim, quam ipse pro vita nostra vere obiit, signis et notis quibusdam, velut in pictura imitantes, rebus ipsis renovat et instaurat, ac vitæ suæ consortes præstat. In sacris namque mysteriissepulturam ejus adumbrantes, et mortem annuntiantes, per ea generamur, et fingimur, et excellentissime cum Salvatore coalescimus. llæc enim sunt, per quæ in ipso, ut PauἘπὶ γὰρ τῶν μυστηρίων τῶν ἱερῶν τὸν τάφον αὐτ τοῦ γράφοντες καὶ τὸν θάνατον αὐτοῦ καταγγέλλοντες, δι' αὐτῶν γεννώμεθα καὶ πλαττόμεθα καὶ ὑπερ φυῶς συναπτόμεθα τῷ Σωτῆρι· ταῦτα γὰρ ἐστι, δι' 19 Psal. CXXXVIII, 8-10. 2 Luc. xiv, 23. "Rom. 1x, 3.

NICOLAI CABASIL.E lus ait ss, vivimus, movemur, et sumus; siquidem ὧν ἐν αὐτῷ ζῶμεν, ᾗ φησιν Παῦλος, καὶ κινούμεθα haptisma quidem esse et prorsus subsistere in Christo largitur. Id enim mortuos perditosque complexum, primum in vitam introducit. Sacra autem unctio natum perficit et consummat, actionem. tali vitæ respondentem inserens. Divina deinde Eucharistia vitam hanc et sanitatem continet atque conservat. Parta enim servare, et vitam retinere, panis vitæ donum ac munus est. Idcirco hoc quidem pane vivimus, unguento autem movemur, postquam a baptismo accepimus ut essemus. Et hoc pacto vivimus vita mundo isto aspectabili ad inaspectabilem conversa, et non quidem loco, sed vita et vivendi rationibus commutatis. Nec enim ipsi ad Deum evecti sumus, nec ad illum ascendimus; quin ille potius ad nos venit, et descendit, nec nos quæsivimus, sedįquæsiti sumus, quia non ovis pastorem, nec drachma patṛemfamilias quæsivit, ast ipse de cœlo in terram prospexit, et invenit imaginem suain, venitque in loca in quibus errabat ovis, quam in humeros sustulit, et ab errando cohibuit: non inde homines transferendo, sed in terris manentes et cœκαὶ ἐσμέν. Ἐπεὶ τὸ μὲν βάπτισμα τὸ εἶναι δίδωσι καὶ ὅλως ὑποστήναι κατὰ Χριστόν· τοῦτο γὰρ νεο κροὺς καὶ διεφθαρμένους παραλαβὸν εἰς τὴν ζωήν πρῶτον εἰσάγει. Ἡ δὲ τοῦ μύρου χρίσις τελειοῖ τὸν γεγεννημένον τῇ τοιᾷδε ζωῇ προσήκουσαν ἐνέργειαν ἐντιθεῖσα· ἡ δὲ θεία εὐχαριστία τὴν ζωὴν ταύτην καὶ τὴν ὑγείαν συντηρεῖ καὶ συνέχει. Τὸ γὰρ σῶσαι τὰ κτηθέντα καὶ διατελέσαι ζῶντας, ὁ τῆς ζωῆς δίδωσιν ἄρτος· διὰ ταῦτα τούτῳ μὲν τῷ ἄρτ ζω μεν, κινούμεθα δὲ τῷ μύρῳ ἀπὸ τοῦ λουτροῦ τὸ εἶναι λαβόντες. Καὶ τοῦτον τὸν τρόπον ἐν τῷ Θεῷ ζῶμεν, μετατιθέντες τὸν βίον ἀπὸ τοῦ ὁρωμένου τούτου πρὸς τὸν μὴ βλεπόμενον κόσμον, οὐ τὸν τόπον ἀμεί. βοντες, ἀλλὰ τὸν βίον καὶ τὴν ζωήν. Οὐ γὰρ αὐτοὶ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκινήθημεν οὐδὲ ἀνέβημεν, ἀλλ᾽ απο τὸς πρὸς ἡμᾶς ἐλήλυθε καὶ κατῄει. Οὐ γὰρ ἐζητή σαμεν, ἀλλ' ἐζητήθημεν, ὅτι οὐκ ἐξεζήτησε τὸ πρό βατον τὸν ποιμένα, καὶ ἡ δραχμὴ τὸν οἰκοδεσπότην. ἀλλ' αὐτὸς ἔκυψεν εἰς τὴν γῆν «καὶ εὗρε τὴν εἰκόνα καὶ ἐπὶ τῶν τόπων ἐγένετο, ἐφ᾽ οἷς τὸ πρόβατον ἐπλανᾶτο, καὶ ἀνείλετο καὶ τῆς πλάνης έστησεν, οὐ lestes reddidit, et vitam iis caelestem impertivit. Non μεταστήσας ἐνθένδε, ἀλλὰ μένοντας ἐπὶ τῆς γῆς - in coelum nos subduxit, sed celum ad nos inclinavit et deduxit, sicut Propheta ait: cluclinavit coelos, et descendit ss. Proinde per hæc sancta mysteria tanquam per fenestras in tenebrosun hunc mundum Sol justitiæ ingreditur, vitamque huic mundo conformem morte afficit, ac cœlestem excitat, et lux καὶ οὐρανίους ἐποίησε καὶ τὴν ἐν οὐρανῷ ζωή, ν ἐνέθηκεν, οὐκ ἀναγαγὼν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἀλλὰ τὸν οὐρανὸν εἰς ἡμᾶς κλίνας καὶ καταγαγών. «Καὶ γὰρ, ὅ φησιν ὁ Προφήτης. ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη.» Καὶ τοίνυν διὰ τῶν μυστηρίων τούτων τῶν ἱερῶν ὥσπερ διὰ θυρίδων εἰς τὸν σκοτεινὸν τοῦτον κόσμον ὁ ἥλιος εἰσέρχεται τῆς δικαιοσύνης, καὶ θανατοῖ μὲν τὴν σύστοιχον τῷ κόσμῳ τούτῳ ζωήν, ἀνίστησι δὲ τὴν ὑπερκόσμιον, καὶ νικᾷ τὸν κόσμον τὸ φῶς τοῦ κόσμου, ὅπερ αἰνίττεται λέγων, «Ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον, ο ἐν θνητῷ καὶ ῥέοντι σώματι τὴν ἑστῶσαν καὶ ἀθάνατον εἰσάγων ζωήν. mundi mundum vincit; quod his verbis iusiuual: Ego vici mundum s. In mortali et fragili corpore stabilem æternamque vitam intulit. > Sicut enim in domo quapiam, illapso solis radio Jucerna cernentium oculos ad se amplius non adverţit, veroın claritas radii eam longe vincens dominatur: consimiliter in hac vita per mysteria futuræ vitæ splendor immissus, et animas inhabitans, vitam quæ in carne degitur, vincit, pulchritudinemque et claritatem mundi hujus obscurat. Et hæc est vita illa in spiritu, qua omnis concupiscentia carnis, juxta Pauli vocem, triumphatur: «Spiritu ambulate, inquit, et desideria carnis non perficiatis '., Ilanc viam secuit Dominus noster, cum ad nos veniret, et banc portam in mundum ingressus aperuit, et ad Patrem reversus, claudere non sustinuit, sed ex eo per hanc ad sanctos accedit; quin potius omni tempore adest, et nobiscum est et erit semper, prɔmissum ac receptum illud suum efficiens. Quocirca, Non est hoc aliud, nisi domus Dei, et hæc est porta cœli, › dixit Jacon patriarcha 2, per quam non solum angeli in terras deseendunt (cuilibet enim iniţiato adsunt), sed etiam ipsemet angelorum Domipus. Hanc ob causam et Salvator quando baptismum suum ceu in tabula præmonstrans, baptismo Joannis ipse quoque ablui non refugit, cœlum ape 31 Act. xvi, 28. Psal. xv, 10 sec. LXX. Καθάπερ γὰρ ἐν οἰκίᾳ τῆς ἀκτῖνος εἰσελθούσης ἡ λύχνος οὐκέτι τὰς ὄψεις τῶν ὁρώντων εἰς ἑαυτὸν επιστρέφει, ἀλλ' ἡ τῆς ἀκτῖνος λαμπρότης ὑπερνικῶσα κατέχει· τὸν ἴσον τρόπον καὶ ἐν τῷδε τῷ βίῳ διὰ τῶν μυστηρίων ἡ τῆς μελλούσης ζωής λαμπρό τῆς εἰσερχομένη καὶ ταῖς ψυχαῖς ἐνοικοῦσα νικᾷ τὴν ἐν σαρκὶ ζωὴν καὶ τὸ κάλλος τοῦ κόσμου τούτου, καὶ τὴν λαμπρότητα ἀποκρύπτει, καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ ἐν πνεύματι ζωή, ἧς ἐπιθυμία πᾶσα σαρκὸς ἡττᾶται, κατὰ τὸν Παύλου λόγον, «Πνεύματι περιπατεῖτε καὶ ἐπιθυμίαν σαρκὸς οὐ μὴ τελέσητε.» Ταύτην τὴν ὁδὸν ὁ Κύριος ἔτεμεν εἰς ἡμᾶς ἐρχόμενος, καὶ ταύτην ἀνέῳξε τὴν πύλην, εἰσελθὼν εἰς τὸν κόσμον, καὶ εἰς τὸν Πατέρα ἀνελθὼν οὐκ ἠνέσχετο κλεῖσαι, ἀλλ' ἐξ ἐκείνου διὰ ταύτης ἐπιδημεῖ τοῖς ἀνθρώποις· μᾶλλον δὲ πάρεστιν ἀεὶ καὶ μεθ' ἡμῶν ἔστι καὶ ἔσται μέχρι παντὸς τὰς ἐπαγγελίας σώζων ἐκείνας. Οὐκοῦν οὐκ ἔστι τοῦτο ἄλλο ἢ οἶκος Θεοῦ, καὶ αὕτη ἡ πύλη τοῦ οὐρανοῦ, ὁ πατριάρχης ἂν εἶπε, δι' ἧς οὐ μόνον ἄγγελοι καταβαίνουσιν εἰς τὴν γῆν (καὶ γὰρ πάρεισιν ἑκάστῳ τῶν τελουμένων), ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ τῶν ἀγγέλων Δεσπότης. Διὰ τοῦτο καὶ ἡνίκα τὸ βάπτισμα τὸ ἑαυτοῦ καθάπερ ἐν γραφῇ προχαράτο 21 Joan. xvi, 55. 28 Galat. v, 16. 23 Gen. XXVIII,

DE VITA IN CHRISTO LIB. I. των, τὸ βάπτισμα Ἰωάννου καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἠνέ- ruit, docens, hoc esse per quod calestes illas reσχετο βαπτισθῆναι, τὸν οὐρανὸν ἀνέφξε, δεικνὺς ὅτι τοῦτό ἐστι, δι' οὗ τὸν οὐράνιον ὀψόμεθα χῶρον· καὶ μὴν καὶ δι᾽ ὧν ἀπεφήνατο μὴ δύνασθαι εἰσελθεῖν εἰς τὴν ζωὴν τὸν μὴ βαπτισθέντα, τοῦτο τὸ λουτρόν εἰσοδόν τινα αὐτὸ αινίττεται καὶ πύλην. • ᾿Ανοίξατέ μοι πύλας δικαιοσύνης,» φησὶν ὁ Δαβίδ, ταύτας, οἶμαι, τὰς πύλας ἀνοιγῆναι ἐπιθυμῶν. Τοῦτο γὰρ ἐστιν, ὁ πολλοὶ προφῆται καὶ βασιλεῖς ἐπεθύμησαν ἰδεῖν, ἀφικόμενον εἰς τὴν γῆν τὸν τεχνίτην τῶν θυρῶν τούτων· διὰ τοῦτο καὶ εἰ γένοιτο, φησὶν, αὐτῷ τυχεῖν τῆς εἰσόδου καὶ διὰ τούτων ἐλθεῖν τῶν πυ νῶν, χάριτας ὁμολογήσειν τῷ Θεῷ τῷ διελόντι τὸ τείχος. «Εἰσελθὼν γάρ, φησίν, ἐν αὐταῖς ἐξομολογήσομαι τῷ Κυρίῳ, ο ὡς ἀπὸ τούτων μάλιστα τῶν πυλῶν εἰς τελεωτάτην ἂν γνῶσιν δυνηθεὶς ἀφικέσθαι " gnitionem aspirare potuerit. τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ τὸ γένος ἀγαθότητος και φιλαν θρωπίας. giones visuri simus. Quin etiam, quibus verbis affirmavit, non posse qui sacro fonte ablutus non sit, in vitam ingredi, iis ipsis lavacrum istuc introitum et portam quamdam illius esse indicavit. Aperite mihi portas justitiæ ",, exclammat Davidl, has, ut arbitror, portas aperiri desiderans. Hoc enim est, quod multi reges et prophetæ videre cupierunt, delapsum scilicet in terras portarum istarum artificem. Propterea item si ingressu isto potiatur, perque portas hasce infroeat, gratias se Deo acturum profitetur, qui murum divisit: Ingressus enim in eas, inquit, confitebor Domino 18,» ut qui ab hisce portis maxime ad perfectissimam divinæ bonitatis benignitatisque erga genus humanum coΤί γὰρ ἂν γένοιτο μεῖζον χρηστότητος καὶ φι λανθρωπίας σημεῖον, ἢ λούοντα μὲν ὕδατι τύπου τὴν ψυχὴν ἀπαλλάττειν, χρίοντα δὲ μύρῳ βασιλεύειν τὴν ἐν οὐρανοῖς βασιλείαν, ἑστιᾷν δὲ τὸ σῶμα τὸ ἐαυτοῦ καὶ τὸ αἷμα παρατιθέντα; Τό γε μὴν ἀνθρώ ποὺς θεοὺς καὶ υἱοὺς γενέσθαι Θεοῦ, καὶ τὴν φύσιν τὴν ἡμετέραν Θεοῦ τιμῇ τιμηθῆναι, καὶ τὸν χοῦν εἰς τοῦτο δόξης ἀνενεχθῆναι, ὡς ὁμότιμον καὶ ὁμόθεον ήδη τῇ θείᾳ φύσει γενέσθαι, τίνι γένοιτ' ἂν ἴσ; τίνα δ᾽ ἂν καινότητος ὑπερβολὴν καταλίποι; Τοῦτο γάρ ἐστιν ἡ ἀρετὴ τοῦ Θεοῦ, ἥτις ἐκάλυψεν οὐρανούς· οἶμαι, πᾶσαν (ὑπερέβη) κτίσιν καὶ πᾶν ἔργον ἀπέκρυψε τοῦ Θεοῦ τῷ μεγέθει καὶ τῷ κάλλει νικῆσαν. Τῶν γὰρ θείων ἔργων ἁπάντων οὕτω μὲν πολλῶν ὄντων, οὕτω δὲ καλῶν καὶ μεγάλων, οὐκ ἔστιν οὐδὲν, δ μή τῆς σοφίας τοῦ δημιουργοῦ καὶ τῆς τέχνης ἔλαττον ἔχει, καὶ δύναιτ' ἂν τῶν ὑπηρ γμένων καὶ καλλίω καὶ μείζω παράγειν οὐμενούν οὐδ᾽ ὅσον εἰπεῖν ἐξεῖναι. Εἰ δ᾽ ἔνεστιν ἔργον Θεοῦ γενέσθαι καλόν, οὕτως ἀγαθὸν, ὥστε πρὸς τὴν σου φίαν ἐκείνην καὶ τὴν δύναμιν καὶ τὴν τέχνην ἁμιλληθῆναι, καὶ ὡς ἔπος εἰπεῖν, πρὸς τὴν ἀπειρίαν ἐξισωθῆναι, καὶ καθάπερ ίχνος τὸ μέγεθος ἅπαν τῆς (θείας) ἀγαθότητος ὑποδεῖξαι, τοῦτο οἶμαι εἶναι νι κῆσαι. Εἰ γὰρ τοῦτό ἐστιν ἀεὶ τῷ Θεῷ τὸ ἔργον, ἀγαθοῦ μεταδιδόναι, καὶ ὑπὲρ τούτου πάντα ποιεί, καὶ τοῦτο τὸ τέλος τῶν τε ἤδη γεγονότων καὶ ἃ γένοιτ' ἂν τὸν ἔπειτα χρόνον (χεθῆναί φησι τὸ ἀγαθὸν καὶ ἐξεῦσαι)· ὁ ποιῶν τοῦ πάντων ὁ Θεὸς μεγίστου μετέδωκεν ἀγαθοῦ καὶ οὗ μεῖζον οὐκ ἔχει δοῦναι, τοῦτο ἂν εἴη τὸ μέγιστον καὶ κάλλιστον τῆς ἀγαθότητος ἔργον καὶ ὁ τελευταῖος τῆς χρηστότητος όρος. Τοιοῦτον δὲ τὸ τῆς οἰκονομίας ἔργον, ἢ περὶ τῶν ἀνθρώπων ᾠκονομήθη. Ενταῦθα γὰρ οὐ μετέδωκεν ἁπλῶς ὁτουοῦν ἀγαθοῦ τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων δ θεὸς παρ' ἑαυτῷ τὰ πλείω τηρήσας, ἀλλ' αὐτὸ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος, ὅλον αὐτὸν τὸν φυσικὸν ἐνέθηκε πλοῦτον. Διὰ τοῦτο καὶ δικαιοσύνην τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ διαφερόντως ἀποκαλύπτεσθαι 17 Psal. xvII, 19. 13 ibid. Quod enim clementiæ et benignitatis indicium excellentius, quam lavantem aqua, a sordibus animæ purgari? unctum unguento regnare iu regno co lesti? convivio excipi ab eo, qui suum ipse corpus et sanguinem apposuit? homines deos, et filios Dei fieri? naturamque nostram divinis honoribus coli, ac pulverem in tantum gloriæ fastigium extolli, ut jam divinæ naturæ, et honoris, et deitatis consors sit? Cuinam aliquid tale eveniat? quam, quæso, novitatis, et inusitatæ rei magnitudinem prætermisit? Hæc enim est virtus Dei, quæ operuit coelos, opinor, creaturam universam supergressa est, cl one opus Dei præcelluit, majestate scilicet et praestantia exsuperans. Omnium namque divinorum operum, tam multorum, bonorum, inagnorumque nullum est, quod non infra sapientiam et artem fabricatoris omnium videatur, potestque, si vult, editis meliora et majora edere, quantum profecto dicere nequimus. Quod si adeo bonum et eximium Dei opus fieri potest, ut cum illius sapientia, potestate, et arte contendat, et, ut verbo dicam, ejus infinitati exæquetur, et veluti vestigium totam ejus majestaten amplitudinemque ostendat, hoc arbitror esse vicisse. Nam si hoc Dei opus semper est, bonum communicare, et ejus rei causa agit omnia, et hic est finis atque scopus tum eorum quæ hactenus ab eo facta sunt, tum eorum qua in posterum fieri ab eo possunt (bonum enim diffundi ac propagari ait Dionysius"), quod faciens Deus universorum, communicavit bonum omnium maximum, cl quo nobilius dare nequit, id fuerit supremum illud, et pulcherrimum bonitatis opus, et extremum bonitatis ejus. Hujuscemodi porro œconomiæ opus est, quam pro salute humana suscepit et administravit. Hic enim non simpliciter qualecunque bonum naturæ humanæ communicavit, sibi potioribus reservatis; sed ipsam totam plenitudinem divinitatis, omnes divitias suas naturales in eam congessit. Idcirco et justitiam Dei in Evangelio præclare revelari Paulus 13 De divin, nom. c. 4,

scribit: Justitia enim Dei in eo revelatur ",, in- Παῦλος εἶπε· εἰ γάρ ἐστί τις ἀρετὴ Θεοῦ καὶ δικαιο quit. Si qua enim est justitia· et virtus Dei, ea erit, omnibus afuentes bona sua impertiri, ipsaque communio beatitudinis. Hanc ob causam mysteria sacratissima portæ justitiæ merito nominentur, quoniam Dei erga genus nostrum suprema benignitas et bonitas, quæ est divina virtus et justitia, bunc nobis introitumn in coelum patefecit. Imo vero etiam alio modo, judicio quodam, et justitia hoc tropæum constituit Dominus, et hanc portam et hanc viam nobis est largitus. Non enim captivos rapuit, sed liberationis pretium persolvit, et fortem alligavit, quod esset potentior, et justa sententia eo condemnato, regnavit in domo Jacob, in animabus hominum tyrannidem evertens; non quia evertere potuit, sed quia cam everti justum erat. Atque hoc David indicans, ait: Justitia et judicium, preparatio sedis tuæ ". Non solum autem justitia has portas aperuit, sed etiam justitia ipsa per eas ad genus nostrum venit. Prioribus cnim temporibus, priusquam Deus ad homines delaberetur, justitia in orbe terrarum nusquam invenieba - tur. Ipse enim Deus de cœlo aspiciens quæsivit, quem latere non potuisset, si ulla exstitisset, cl tamen non invenit: Omnes enim, inquit, declinaverunt, et inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum; non est usque ad unum s. At postquam veritas de terra in tenebris atque umbra mendacii sedentibus exorta est, tunc etiam justitia de cœlo prospexit, et tum primum vere perfecteque homini. bus apparuit, et justificati sumus; primum quidem s vinculis, et a ratione reddenda liberati, eo qui nihil sceleris admiserat per mortem crucis pro nobis respondente; qua pœnas luit eorum, quæ nos nefarie ausi fueramus: deinde per mortem illam et amici Dei, et justi evasimus. Non enim tantummodo nos liberavit, et cum Patre in gratiam reduxit mortuus Salvator, sed insuper dedit nobis potestatem filios Dei fieri 3., Copulans quidem sibi naturam nostram, per carnem nobis comparatus est: nostrum autem unumquemque carni suæ copulans, virtute mysteriorum videlicet, hoc modo justitiam suam et vitam in animabus nostris exoriri facit. Ita G veram justitiam per sacra mysteria et cognoscere hominibus licuit, et ea rile fungi. Etsi enim multi justi, et amici Dei in Scriptu· ra memorentur, antequam adveniret, qui justificaret et reconciliaret, tamen illud in primis cogitandum est, quod primum ad sæculum ipsorum, post all futurum attinebat, eos potuisse, et paratos fuisse ad justitiam, veluti ad sublatum aliquod signum accurrere, persolutoque pretio, quibus tenebantur vinculis levari, oblatumque lumen aspe ctare, et demonstrata jam veritate, a figuris et umbris recedere. Et hoc justi ab improbis differebant, cum essent alioqui propemodum iisdem σύνη, τοῦτο ἂν εἴη τὸ πᾶσιν ἀφθόνως τῶν ἀγαθῶν τῶν ἑαυτοῦ μεταδοῦναι καὶ ἡ τῆς μακαριότητος και νωνία. Τούτου χάριν τὰ ἱερώτατα μυστήρια πύλα ἂν εἰκότως καλοῖντο δικαιοσύνης, ὅτι ἡ τοῦ Θεοῦ περὶ τὸ γένος ἐσχάτη φιλανθρωπία καὶ ἀγαθότης, ἥτις ἐστὶν ἡ θεία ἀρετὴ καὶ δικαιοσύνη, ταύτας ἡμῖν εἰς τὸν οὐρανὸν ἐποίησε τὰς εἰσόδους. Καὶ μὴν καὶ ἕτερον τρόπον κρίσει τινὶ καὶ δικαιο· σύνῃ τοῦτο τὸ τρόπαιον ἔστησεν ὁ Κύριος, καὶ ταύτην ἡμῖν ἔδωκεν τὴν πύλην καὶ τὴν ὁδόν. Οὐ γὰρ έσπασε τοὺς αἰχμαλώτους, ἀλλὰ λύτρον ἔδωκε καὶ ἔδησε τὸν ἰσχυρὸν, οὐ τῷ μείζω δύναμιν ἔχειν, ψήφῳ δὲ δικαίᾳ κατακριθέντα, καὶ ἐβασίλευσεν ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰακὼς, ἐν ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀνθρώπων τὴν τυραννίδα λύσας, οὐχ ὅτι ἐδύνατο λῦσαι, ἀλλ' ὅτι λυθῆναι δίκαιον ἦν. Καὶ τοῦτο ἐμήνυσεν ἐν οἷς εἶπε, • Δικαιοσύνη καὶ κρίμα ἑτοιμασία τοῦ θρόνου.» Ο δικαιοσύνη δὲ μόνον ταύτας διεῖς τὰς πύλας, ἀλλὰ δικαιοσύνη δι' αὐτῶν εἰς τὸ ἡμέτερον ἀφίκετο γένος. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν προτέρων χρόνων, πρὶν ἢ τὸν Θεὸν εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐπιδημῆσαι, οὐκ ἦν εὑρεῖν δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς. Αὐτὸς γὰρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψε καὶ ἐζήτησεν ὁ Θεὸς, ὃν λαθεῖν οὐκ ἑνῆν, εἴπερ ὅλως ἦν, καὶ ὅμως οὐχ εὗρε· «Πάντες γὰρ, φησὶν, ἐξέκλιναν, ἅμα ἡχρειώθησαν, οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός.» Ἐπεὶ δὲ ἡ ἀλήθεια ἐκ τῆς γῆς ἀνέτειλε τοῖς ἐν τῷ σκότει τοῦ ψεύδους καὶ τῇ σκιᾷ καθημένοις, τηνικαῦτα καὶ ἡ δικαιοσύνη ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἄρτι πρώτως ἀληθῶς καὶ τελείως τοῖς ἀνθρώποις φανεῖσα· καὶ ἐδικαιώθημεν, πρῶτον μὲν τῶν δεσμῶν καὶ τῆς εὐθύνης ἀπαλλαγέντες, τοῦ μηδὲν ἀδικηκότος ὑπὲρ ἡμῶν ἀπολογησαμένου τῷ διὰ σταυροῦ θανάτῳ, καθ᾽ ἂν ἔδωκε δίκην ὑπὲρ ὧν ἡμεῖς ἑτολμήσαμεν, ἔπειτα καὶ φίλοι Θεοῦ καὶ δίκαιοι κατέστημεν διὰ τὸν θάνατον ἐκεῖνον. Οὐ γὰρ ἔλυσε μόνον καὶ τῷ Πατρὶ κατήλλαξεν ἀποθανὼν ὁ Σωτὴρ, ἀλλὰ καὶ «ἔδωκεν ἡμῖν ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, ο συνάψας μὲν ἑαυτῷ τὴν φύσιν τὴν ἡμετέραν διὰ τῆς σαρκός, Αν ἀνείλετο, συνάπτων δὲ ἡμῶν ἕκαστον τῇ ἑαυτοῦ σαρκὶ τῇ δυνάμει τῶν μυστηρίων. Καὶ τοῦτον τὸν τρόπον τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύνην καὶ τὴν ζωὴν ἐν ταῖς ἡμετέραις ἀνατέλλει ψυχαῖς· οὕτω τὴν ἀληθῆ δικαιο σύνην διὰ τῶν μυστηρίων τῶν ἱερῶν ἐξεγένετο καὶ γνῶναι τοῖς ἀνθρώποις καὶ κατορθώσαι. Εἰ γὰρ πολλοὶ δίκαιοι καὶ φίλοι Θεοῦ παρὰ τῇ Γραφῇ πρὶν ἀφῖχθαι τὸν δικαιοῦντα καὶ διαλλάτ τοντα, ἐκεῖνο λογίζεσθαι χρή, μάλιστα μὲν ἐν τῇ γενεᾷ αὐτῶν, ἔπειτα καὶ διὰ τὸ μέλλον, ὅτι οἷοί τε ἐγένοντο καὶ παρασκευάσθησαν ἀνασχούσῃ προστ δραμεῖν τῇ δικαιοσύνῃ καὶ λυθῆναι μὲν τοῦ λύτρου καταβληθέντος, ἰδεῖν δὲ τοῦ φωτὸς φανέντος, ἀνα στῆναι δὲ τῶν τύπων τῆς ἀληθείας ἀναδειχθείσης. Καὶ τούτῳ διήνεγκαν οἱ δίκαιοι τῶν πονηρῶν, ἐν τοῖς αὐτοῖς σχεδὸν ἐκείνοις ὄντες δεσμοῖ; καὶ τὴν αὐτὴν ὑφιστάμενοι τυραννίδα, ὅτι οἱ μὲν πρὸς τὸν 30 Rom. 1, 17. 81 Psal. LXXXVI, 15. 39 Psal. six, 3. ss Joan. 1, 12.

DE VITA IN CHRISTO LIB. I. ἀνδραποδισμὸν ἐκεῖνον καὶ τὴν δουλείαν δυσχερῶς compedibus irretiti, eamlemque tyrannidem pateεἶχον, καὶ ηύχοντο τὸ δεσμωτήριον καταστραφήναι καὶ τὰ δεσμὰ ἐκεῖνα λυθῆναι, καὶ ἐπεθύμουν πα τουμένην ἰδεῖν ὑπὸ τῶν δεδεμένων τὴν τοῦ τυράννου κεφαλήν, τοῖς δὲ οὔτε ἐδόκει δεινὴν οὐδὲν τὰ παρ- ' ὄντα, καὶ ἥδοντο δουλεύοντες. Οἷοι καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἐκείνων ἐγένοντο τῶν μακαρίων, οἳ τὸν ἥλιον ἐπ' αὐτῶν ἀνατείλαντα οὔτε ἐδέξαντο καὶ ἀπο σβέσαι ἐπεχείρησαν οἷς ἐξῆν, δι' ὧν ᾠήθησαν δυνηθῆναι ἀφανίσαι τὴν ἀκτῖνα πάντα ποιοῦντες. "Οθεν καὶ οἱ μὲν ἐλύθησαν τῆς ἐν ᾅδου τυραννίδος του βασιλέως φανέντος, οἱ δὲ ἔμειναν ἐπὶ τῶν δεσμών. Καθάπερ ἐπὶ τῶν νοσούντωνο? τὴν θεραπείαν ἐκ παντὸς τρόπου ζητοῦσι καὶ τὸν ἰατρὸν ἡδέως ὁρῶσι τῶν μηδὲ εἰδότων ὅτι νοσοῦσι καὶ πρὸς τὰ φάρμακα ἀποπηδώντων ἀμείνους καὶ ἀνεκτοτέρους είναι συμβαίνει· τούτους γὰρ ὁ ἰατρὸς, οἶμαι, καὶ ὑγιαίνον τας ήδη προσερεῖ καὶ μήπω υγιάσας, εἴ γε μή σύνοιδεν ἑαυτῷ τὴν τέχνην τῆς ἀρρωστίας ἐλάττω· τοῦτον τὸν τρόπον καὶ δικαίους καὶ φίλους ενίους ἐπὶ τῶν χρόνων ἐκείνων εκάλεσεν ὁ Θεός. Τὰ γὰρ παρ' ἑαυτῶν εἰσέφερον πάντα καὶ τὴν δυνατὴν ἐπεδείξαντο δικαιοσύνην, ὅπερ λυθῆναι μὲν ἀξίους ἐποίησε τοῦ λύσαι δυναμένου φανέντος, ἔλυσε δὲ οὐ δαμῶς. Καίτοι εἰ τοῦτο ἦν ἀληθὴς δικαιοσύνη, καὶ αὐτοὶ ἂν ἦσαν «ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν χειρὶ Θεοῦ, ο Σου λομὼν εἶπε, τὸ σῶμα ἀνατιθέμενοι τοῦτο· νῦν δὲ ἀπερχομένους ἐνθένδε ᾄδης ἐξεδέχετο. Τὴν γὰρ ἀληθῆ δικαιοσύνην καὶ τὴν πρὸς Θεὸν ἑταιρίαν οὐχ ὑπερό- c ριον οὖσαν κατήγαγεν ὁ Δεσπότης ἡμῶν, ἀλλ' αὐτὸς εἰσήγαγεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ τὴν φέρουσαν εἰς τὸν οὐρανὸν οὐκ οὖσαν εὗρεν, ἀλλ' αὐτὸς ἔτεμεν. Εἰ γὰρ ἦν, καὶ ἄλλος ἂν ἔτεμε των προτέρων· νῦν δὲ • Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταδὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ.» Οπου γὰρ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν καὶ δίκης ἀπαλλαγὴν οὐκ ἦν εὑρεῖν πρὸ τοῦ σταυροῦ, τί χρή περὶ δικαιοσύνης νομίζειν; Οὐ γὰρ ἦν ἀκόλουθον, οἶμαι, πρὶν καταλλαγῆναι μετὰ τοῦ χοροῦ τῶν φίλων ἑστάναι καὶ δεσμὰ περικειμένους ἔτι ἐστεφανωμένους ἀνακηρύττεσθαι· ὅλως δὲ εἰ τὸ πᾶν ἤνυσεν ὁ ἀμνὸς ἐκεῖχος, τί τῶν δευτέρων ἔδει τούτων; Τῶν γὰρ τύπων καὶ τῶν εἰκόνων τὴν ζητουμένην εὐδαι μονίαν εἰσενεγκόντων μάτην ἡ ἀλήθεια καὶ τὰ πράγματα. Τό γε μὴν διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ τὴν Εχθραν καταλυθῆναι, καὶ τὸ μεσότοιχον ἐκ μέσου γενέσθαι καὶ εἰρήνην καὶ δικαιοσύνην ἐπὶ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμερῶν ἀνατεῖλαι καὶ πάντα ταῦτα, τίνα ἂν ἔτι χώραν ἔχοι, εἰ φίλοι Θεοῦ καὶ δίκαιοι πρὸ τῆς θυσίας ἦταν ἐκείνης; Τεκμήριον δὲ κἀκεῖνο. Τότε μὲν γὰρ νόμος ἡμᾶς τῷ Θεῷ συνῆπτε, νῦν δὲ πίστις καὶ χάρις καὶ εἴ τι τούτων ἔχεται. Δῆλον γὰρ ἐντεῦθεν τηνικαῦτα μὲν δουλείαν, νῦν δὲ υἱότητα καὶ φιλίαν τὴν τῶν ἀνθρώπων πρὸς Θεὸν κοινωνίαν εἶναι· ὁ μὲν γὰρ νόμος τοῖς δούλοις, φίλων δὲ καὶ υἱῶν ἡ χάρι; καὶ ἡ πίστις καὶ τὸ θαῤῥεῖν. Ἐξ ὧν * Jean 111, 13. s Exod. xii, seq. rentur. Nam illi mancipium et servitutem illam iniquo ferebant animo, optabantque carcerem destrui, et vincula illa disrumpi, et tyranni caput a vinctis conculcatum videre cupiebant. His autem præsens rerum status nihil habere horribile videbatur, et servitute ipsa lætabantur. Quales et beatis illis temporibus erant, qui solem super se exortum nec admittebant, et quibus possent modis exstinguere moliebantur, nihil prætermittentes, quo se radium obscuraturos arbitrabantur. Unde et illi, ubi rex apparuit, e tartareo dominatu erepti sunt hi vero in vinculis permanserunt. Sicut enim inter ægrotos, qui curationem omni diligentia exquirunt, et medicum minime aversantur, iis qui ne sentiunt quidem se ægrotare, et a medicina resiliunt, meliores et tolerabiliores esse solent: his medicus medetur, opinor, et convalescentes alloquitur, idque nihil dubitans, si noverit artem suam morbi sævitiæ non imparem esse; ad eumdem modum etiam justos et amicos quosdamı illis sæculis vocavit Deus. Quod enim in se erat, id præstabant, et pro virili justitiam colebant, quod eos solutione dignos reddebat, cum is in medio esset, qui solvendi potestatem habebat. Ast neutiquam solvit. Atqui si hæc erat vera justitia, ipsi quoque corpore hoc deposito in pace et in manu Dei, esse debuerunt. Nunc autem ex hac luce abeuntes, inferi excipiebant. Veram quippe justitiam et cum Deo amicitiam Dominus noster non e remotissimis et peregrinis locis tanquam ab exsilio reduxit; sed ipsemet primes in mundum introduxit, et iter in cœlum ferens, non quod erat invenit, sed ipse illud munivit, et ambulavit. Nam si fuisset, utique alius pris orum illud capessisset: • Atqui nemo ascendit in coelum, nisi Filius hominis, qui est in cœlo ". Quando enim peccatorum veniam, pœnarumque immuni - tatem ante Dominum in cruce suffixum adipisci non licuit, quid de justitia existimabimus? Haud enim consentaneum erat, ut arbitror, ante reconciliationem in choro amicorum collocari, et adhuc vinculis circumdatos pro coronatis promulgari. Ut summatim dicam, si agnus paschalis ille omnia confecit, quid his posterioribus opus fuit ss? Nam si typi et imagines quæsitam felicitatem attulerunt, veritas et res ipsa inania sunt. Per mortem vero Christi inimicitias convelli, et medium parietem e medio tolli ", pacemque et justitiam temporibus Salvatoris exoriri, et omnia demum hujusmodi, quemnam adhuc locum habeant, si ante sacrificium illud justi et amici Dei erant? Est et aliud in promptu argumentum. Tunc quidem lex Deo nos consociavit: at nunc fides, et gratia, et si quid his affine est. Manifestum enim hine, tum quidem cominunionem hominum cum Deo meram servitutem, nunc vero filiorum adopEphes. u, 14, 16.

tionem et amicitiam esse. Les clenim servis da- ἁπάντων γίνεται δῆλον, ὥσπερ ο πρωτότοκος τῶν tur, amicorum autem filiorumque gratia, fides, fiducia est. Ex quibus omnibus patet, quemadmodum Salvator • primogenitus est mortuorum 37, › nec poterat quisquam defunctorum ante ad vitam immortalem reviviscere, quam ille redivivus exsisteret; codem modo etiam ad sanctitatem et justitiam hominibus ipsum solum præivisse; et Paulus confirmat, Christum præcursorem pro nobis in sancta introiisse scribens. Introivit enim postquam seipsum obtulit Patri, et volentes introducit, sepulturæ ejus consortes; non sane perinde ut ille morientes, sed mortem illam in lavacro baptismi cogitationi subjicientes, et uuctos, et in sacra mensa annuntiantes, modoque ineffabili pro epulis sumentes ipsum qui mortuus est et resurrexit. Et ita per has portas introductos ad regnum et ad coronas ducit. νεκρῶν» ὁ Σωτὴρ, καὶ οὐκ ἦν ἀναβιώναι τῶν τεθνηκότων οὐδένα τὴν ἀθάνατον ζωὴν μὴ ἀναστάντος ἐκείνου· τὸν ἴσον τρόπον καὶ πρὸς τὴν ἁγιωσύνην καὶ δικαιοσύνην τοῖς ἀνθρώποις αὐτὸς ἡγήσατο μέσ νος, καὶ τοῦτο Παῦλος έδειξε γράφων, πρόδρομον ὑπὲρ ἡμῶν εἰς τὰ ἅγια τὸν Χριστὸν εἰσεληλυθέναι. Εἰσῆλθε γὰρ εἰς τὰ ἅγια, ἑαυτὸν ἀνενεγκὼν τῷ Πατρὶ, καὶ τοὺς βουλομένους εἰσάγει τῆς ταφῆς αὐτῷ και νωνοῦντας, οὐκ ἀποθνήσκοντας ὥσπερ ἐκεῖνος, ἀλλ' ἐπὶ τοῦ λουτροῦ τὸν θάνατον ἐπιδεικνυμένους ἐκεῖνον, καὶ ἐπὶ τῆς τραπέζης καταγγέλλοντας τῆς ἱερᾶς καὶ χρισμένους καὶ εὐωχουμένους ἄῤῥητόν τινα τρόπον αὐτὸν τὸν νεκρωθέντα καὶ ἀναστάντα. Καὶ οὕτω διὰ τῶν πυλῶν τούτων εἰσαγαγὼν εἰς τὴν βασιλείαν καὶ τοὺς στεφάνους ἡγεῖται. Portæ istæ illis paradisi portis multo majorem venerationem et utilitatem habent. Illæ siquidem nulli aperientur qui per hasce prius non intraverit: hæ vero, quamvis clausis illis, patent Et illa quidem etiam educere potuerunt, intus versantes: hæ tantum introducunt, neminem educunt. Et illæ occludi poterant, occlusæque sunt; super his quod velum fuit, omnino disjectum, el medius paries sublatus est: nec datur amplius maceriam excitare, et portas illi aptare, et pariete intercedente mundos invicem, superiorem, inquam, in. ferioremque dirimere. Non enim simpliciter duntaxat aperti, sed et diducti, et quasi diffissi sunt cali, ut Marcus ait 88. Qua re ostensum est, non jam portam et postes, neque velamentum ullum relictum esse. Qui enim supernum mundum his qui infra sunt reconciliavit et conjunxit, et pacem fecit, parietemque medium maceriæ destruxit ", non potest negare semetipsum 40, ut B. Paulus inquit. Portas enim illas propter Adamuin apertas, eo non persistente, in quibus persistere oportebat, etiam claudi utique consentaneum erat. Has autem Christus ipsemet reseravit, qui peccatum non fecit, et in quem peccare non cadit “. • Justitia enim ejus, inquit David, manet in æternum 4. Unde eas patere semper prorsus necesse est, et ad vitam quidem intromittere, a vila autem nulli exitum dare. • Veni, inquit Salvator, ut vitam habeant.. Hæc est enim vita, quam Dominus secum attulit, mysteria isla usurpantes, ejus mortis et passionis participes et consortes fieri, sine quo mortem effugere non possumus. Neque enim non baptizatum in aqua et Spiritu sancto fas est in vitam ingredi: neque qui non comederint carnem Filii hominis, et biberint ejus sanguinem, vitam in se ipsis habere queunt **. Altius porro istuc discutiamus. Vivere Deo non licet, si peccatis non simus mortui. Posse autem Αὗται αἱ πύλαι τῶν τοῦ παραδείσου πυλῶν πολλῷ συμνότεραι καὶ λυσιτελέστεραι. Αἱ μὲν γὰρ οὐκ ἂν ἀνοιγεῖεν οὐδενὶ μὴ διὰ τούτων εἰσελθόντι πρότερον τῶν πυλῶν, αἱ δὲ κεκλεισμένων ἐκείνων ἠνοίγησαν· καὶ αἱ μὲν καὶ ἐδύναντο ἐξάγειν τοὺς ἔνδον, αἱ δὲ εἰσάγουσι μόνον, ἐξάγουσι δὲ οὐδένα. Καὶ τὰς μὲν καὶ κλεισθῆναι δυνατὸν ἦν καί γε εκλείσθησαν, ἐπὶ δὲ τούτων παντάπασι τὸ παραπέτασμα καὶ τὸ μεσό τοιχον ἐλύθη καὶ ἀνῃρέθη· καὶ οὐκ ἔνεστιν ἔτι φραγμὸν ἀναστῆναι καὶ πύλας ἀναρμοσθῆναι καὶ τοὺς κόσμους ἀλλήλων τειχίῳ διαιρεθῆναι. Οὐ γὰρ ἀνεῴγασιν ἁπλῶς μόνον, ἀλλ᾽ ἐσχίσθησαν οἱ οὐρα ναι, ὁ θαυμάσιος ἔφη Μάρκος, δεικνὺς ὡς οὐκέτι θύρα καὶ παραστάδες οὐδὲ παραπέτασμα οὐδὲν ὑπε λείφθη. Ο γὰρ καταλλάξας καὶ συνάψας καὶ εἰρηνοποιήσας τὸν ἄνω κόσμον τοῖς κάτω καὶ τὸ μεσό τοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας οὐ δύναται ἀρνήσασθα: ἑαυτὸν, ὁ μακάριος ἔφη Παῦλος. Τὰς μὲν γὰρ πύ λας ἐκείνας διὰ τὸν Ἀδὰμ ἀνεῳγυίας, εκείνου μὴ μείναντος ἐφ᾽ οἷς ἔδει μένειν, καὶ κλεισθῆναι δήπουθεν εἰκὸς ἦν. Ταύτας δὲ ὁ Χριστὸς αὐτὸς ἀνέφξεν, δς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δύναται ἁμαρτάνειν· ἡ γὰρ δικαιοσύνη αὐτοῦ, φησί, μένει εἰς τὸν αἰῶνα· ὅθεν ἀνάγκη πᾶσα, μένειν ἀνεψυγμένας καὶ πρὸς μὲν τὴν ζωὴν εἰσάγειν, ἀπὸ δὲ τῆς ζωῆς ἔξοδον οὐδενὶ παρέχειν. • Ηλθον γάρ, φησὶν ὁ Σωτὴρ, ἵνα ζωήν έχωσι·, τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ ζωὴ, ἣν ὁ Κύριος ἧκε φέρων, τὸ διὰ τῶν μυστηρίων τούτων ἐλθόντας μετ τασχεῖν αὐτῷ τοῦ θανάτου καὶ κοινωνῆσαι τοῦ πά θους, καὶ τούτου χωρὶς τὸν θάνατον οὐκ ἔνι διαφυ γεῖν. Οὔτε γὰρ μὴ βαπτισθέντα ἐν ὕδατι καὶ Πνεύματι δυνατὸν εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, οὔτε οἱ μὴ φαγόντες τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πιόντες αὐτοῦ τὸ αἷμα, δύνανται ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν. Καὶ σκοπῶμεν ἄνωθεν. Ζῆσαι μὲν γὰρ οὐκ ἦν τῷ Θεῷ μὴ ταῖς ἁμαρτίαις ἀποθανόντας, ἀποκτεῖναι δὲ ** Coloss. 1, 20. sn Marc. 1, 10. 3 Ephes. 11, 14, 16. es Psal. cx, 5. • Joan. x, 10. * Joan. ut, 5. 60 | Tim. 11, 13. * Joan. vi, 54. "I Petr. 11, 22; Isa.

DE VITA IN CHRISTO LIB. I. δυνηθῆναι τὴν ἁμαρτίαν μόνου Θεού. Τοῖς γὰρ ἀν- peccatum interimere, solius Dei est. Debebatur id quidem hominibus. Nam cum volentes victi essemus, redintegrata saltem pugna, ut vinceremus æquitas postulabat. Non licebat autem et longe aberat, cum jam servi facti essemus peccati. Quo enim pacto eo cui serviebamus superiores discederemus? Certe etsi etiam majores eramus, tamen • Non est servus major domino suo “. › Quoniam igitur quem debitum hoc complecti, et victoriam hanc reportare dignum erat, iis serviebat, quos armis subigere oportuerat, Deus autem, in cujus potestate ista sunt, nulli quidquam debebat, atque ideo certamen neuter aggrediebatur, et peccatum vivebat, et jam ut ex vera vita tropæum nobis exoriretur, fieri non poterat, cum alius deberet, alius posset. Hanc ob causam, hoc et illud convenire conjungique necesse fuit, et unum eumdem - que naturam veram gerere, tum ejus qui certamini esset idoneus, tum ejus qui vincere posset. Fit, et Deus quidem agonem pro hominibus assumit, natus homo; et homo debellat peccatum, purus omnis peccati, quia Deus erat. Et hoc quidem pacto opprobrium cessat, et peccato prostrato, victoriæ corona redimitur. Ast nondum etiam homo quilibet aut propterea vicit, aut certavit, aut vinculis illis solutus est. Et hoc sane Salvator θρώποις ὠφείλετο μέν· δίκαιοι γὰρ ἦμεν εκόντες ἡττηθέντες ἀναπαλαίσα θαι τὴν ἧτταν, οὐκ ἐνῆν δὲ οὐδ᾽ ἐγγὺς δούλοις ήδη γενομένοις τῆς ἁμαρτίας. Πῶς γὰρ ἂν ἐγενόμεθα κρείττους ᾗ δουλεύοντες ήμεν; "Η γὰρ ἂν καὶ μείζους ἦμεν, «οὐκ ἔστι δοῦλος μείζων τοῦ κυρίου αὐτοῦ. ὁ Ἐπεὶ τοίνυν ὁ μὲν τὸ χρέος τοῦτο καταλαβεῖν καὶ τὴν νίκην ἀρέσθαι ταύτην δίκαιος ὢν ἀνδράποδον ἦν, ὧν ἔδει τῷ πολέμῳ κρατεῖν, ὁ δὲ Θεὸς, ᾧ ταῦτα ἐξῆν, οὐδενὸς ὑπόχρεως ἦν, καὶ διὰ ταῦτα τὸν ἀγῶνα οὐδέτερος ἀνῃρεῖτο, καὶ ἡ ἁμαρτία ἔζη, καὶ ἦν ἀμήχανον ἤδη τὴν ἀληθινὴν ζωὴν ἡμῖν ἀνατείλαι, τὸ τρόπαιον ἄλλου μὲν ὀφεί λοντος, ἄλλου δὲ δυναμένου· τούτων ἕνεκα συνελθεῖν ἐδέησε τοῦτο κἀκεῖνο, καὶ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἀμφοτέρας εἶναι τὰς φύσεις, τοῦ τε προσήκοντος τῷ πολέμῳ, καὶ ὅς ἐδύνατο νικῆσαι. Γίνεται τοίνυν· καὶ Θεὸς μὲν οἰκειοῦται τὸν ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων ἀγῶνα, ἄνθρωπος γάρ· ἄνθρωπος δὲ νικῇ τὴν ἁμαρτίαν, καθαρὸς ἁμαρτίας ἁπάσης, Θεὸς γὰρ ἦν· καὶ τοῦ τον τὸν τρόπον ἡ φύσις τῶν ὀνειδῶν ἀπαλλάττεται καὶ ἀναδεῖται νίκης στεφάνῳ, τῆς ἁμαρτίας πεσούσης. Οὔπω δὲ καὶ τῶν ἀνθρώπων ἕκαστος ἢ νενίκηκε τούτων ἕνεκα ἢ ἡγώνισται. Ήγουν τῶν δε σμῶν ἐκείνων ἐλύθη, καὶ τοῦτο δὲ αὐτὸς ἐποίησε δι' ὧν προσέθηκεν ὁ Σωτὴρ, ἐν οἷς ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων ἔδωκεν ἐξουσίαν ἀποκτεῖναι τὴν ἁμαρτίαν καὶ κοινωνούς αὐτῷ γενέσθαι τῆς ἀριστείας. Ἐπεὶ γὰρ μετὰ τὸ τρόπαιον ἐκεῖνο δέον στεφανοῦ σθαι καὶ θριαμβεύειν, ὁ δὲ πληγῶν καὶ σταυροῦ καὶ θανάτου καὶ τῶν τοιούτων εἰς πεῖραν ἦλθε, ὅ φησι Παῦλος, «Ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς ὑπέμεινε σταυρόν, αἰσχύνης καταφρονήσας, ο τί γίνε ται; Ο μὲν οὐδὲν ἠδίκησεν, ὧν ἂν ταῦτα ἔδωκε δίκην, οὐδὲ ἐποίησεν ἁμαρτίαν, οὐδὲ εἶχεν οὐδὲν, ῖθεν ἂν ἐγκαλεῖν εἶχεν ὁ συκοφάντης καὶ σφόδρα ἀναισχυντῶν, πληγὴ δὲ καὶ ἐδύνη καὶ θάνατος ἐξ ἀρχῆς κατὰ τῆς ἁμαρτίας επενοήθη. Τί γὰρ καὶ συνεχώρει φιλάνθρωπο; ὧν ὁ Δεσπότης; Οὐ γὰρ εἰκός ἐστι, φοβερῷ καὶ θανάτῳ τὴν ἀγαθότητα χαίρειν. Διὰ τοῦτο μετὰ τὴν ἁμαρτίαν εὐθὺς τὸν θάνατον καὶ τὴν ὀδύνην συνεχώρησεν ὁ Θεὸς, οὐ δίκην ἡμαρτηκότι μᾶλλον ἐπάγων ἢ φάρμακον νενοσηκότι παρέχων. Ἐπεὶ τοίνυν τοῖς ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ πεπραγμένοις οὐκ ἦν ἐφαρμόσαι ταύτην τὴν δίκην, καὶ ἀῤῥωστίας ίχνος εἶχεν οὐδὲν ὁ Σωτὴρ, ἣν ἀνεῖλεν ὅπερ ἔλαβε φάρμακον, εἰς ἡμᾶς ἡ τοῦ ποτηρίου δύναμις ἐκείνου διαβαίνει καὶ ἀποκτείνει τὴν ἐν ἡμῖν ἁμαρτίαν, καὶ ἡ τοῦ ἀνευθύνου πληγή γίνεται δίκη τοῖς πολλῶν ὑπόχρεως οὖσι. Καὶ ἐπεὶ μεγάλη τις ἦν ἡ δίκη καὶ θαυμαστὴ καὶ μείζων ἢ τῶν ἀνθρωπείων κακῶν ἀντίῤῥοπος εἶναι, οὐ μέχρι τούτου μόνον ἔστη λύσασα τὸ ἔγκλημα, ἀλλὰ τοσαύτην προσέθηκεν ὑπερβολὴν ἀγαθῶν, ὥστε καὶ εἰς τὸν οὐρανὸν αὐτὸν ἀναθῆναι καὶ τῆς ἐνταῦθα βασιλείας τῷ Θεῷ κοινωνῆσαι τοὺς ἀπὸ γῆς, τοὺς ἐχθίστους, τοὺς δεδε μένους, τοὺς ἀνδραποδισμένους, τοὺς ἡτιμωμένους. * Matth. x 21. • Hebr. XII, ipse fecit per ea quæ assumpsit, in quibus unicuique hominum potestatem dedit interficiendi peccatum, et societatem fortitudinis ejus consequendi. Quoniam enim post victoriam illam coronari et triumphare oportebat, ipse autein plagas, crucem, mortem, et hujuscemodi mala expertus est, et ut Paulus ait: • Proposito sibi gaudio, sustinuit crucem, confusione contempta *;» quid fit? llle scelus nullum conscivit, ob quod poenas tam diras exsolveret, nullo se delicto obstrinxit, nec et patravit quidpiam, unde illum vel inter sycophantas impudentissimus accusare potuisset. Plagæ autem et dolor et mors ab initio adversus peccatum excogitata sunt. Quid enim concederet illi, quanquam benignus Dominus? Haud enim æquum est, perd:tione et morte lutari bonitatem. Quocirca pust peccatum continuo mortem dolores immisit Deus, non magis ut reum supplicio multaret, quam ut ægrolo medicinam admoveret. Quia igitur actionibus Christi hujuscemodi animadversio non conveniebat, nec ullum morbi vestigium Salvator habebat, quod accepto medicamine tolleretur, ad nos illius potionis efficacitas transit, et peccatum in nobis hærens enecat, verberaque innocentis funt supplicium pro bis qui multis criminibus sunt involuti. Et quoniam pena ingens erat et singularis, majorque, quam ut eam hominum scelera adequarent, non hic constitit, ut contracta crimina expiaret, sed tantum bonorum cumulum adjecit, ut et in cœlum ascenderent, et illic Deo consortes regni fierent, terreni, inimicissimi,

vincti, servitute oppressi atque despecti. Preliosa Τίμιος γὰρ ἦν ὁ θάνατος ἐκεῖνος οὐμενοῦν οὐδ᾽ ὅσον enim erat mors illa, quantum mens humana comprehendere nequit, etsi ab homicidis illis parvo venditus est libens Salvator. Et hæc una pars illius summæ paupertatis et ignominiæ, ut quod omnino venditus esset, in eo servile quiddam sustinens, contumelias lucraretur; dedecus enim pro nobis et opprobrium in lucris numerabat; pretii autem exiguitate insinuaretur, eum ad mortem pro mundo perpetiendam gratis venisse, et hoc illi munus dare. Sponte et ultro est mortuus, cum nemini nec facultatum, nec vitæ civilis atque communis gratia ullam imposuisset injuriam, et beneficiis illos interfectores suos omai spe ac desiderio longe majoribus antevertisset. Sed quid ego ista commemoro? Deus mortuus est: Dei sanguis in cruce effusus est. Quid hac morte pretiosius? quid venerandum magis fieri queal? Quod tantum scelus hominum fuit, ut id eluere deberet ipsa justitia? Quale vulnus, quod tam nobile auxilium posceret? oportebat enim supplicio aliquo peccatum aboleri, commissorumque adversus eum justa pœna expensa, accusatione liberari. Nam qui poenas suscepit, super iis propter quæ suscepit in judicium amplius non vocatur. Hominum vero reperiebatur nemo, qui ipse integer et a labe purus pateretur; quando nec sibi quidem ullus sufficiebat, neque genus humanum universum, si millies mori licuisset, commeritum supplicium dare potuisset. Quid enim pro dignitate patiatur servus impurissimus, qui regiam imaginem contrivit, et in tantam celsitudinem contumeliosus fuit? Idcirco Dominus ipso, ab omni peccato alienus, multa nefanda perpessus moritur; et homo hominum causam patrociniumque suscipiens, cruciatus excipit, et genus suum piaculis absolvit; compeditis libertatem donat, qua ipse, ut Deus et Dominus, non egebat. Ο & Quorum gratia igitur vera vita þer necem Salsatoris ad nos dimanarit, hæc sunt. Modus, quo banc vitam in animas nostras derivemus, est, μι mysteriis initiemur: nempe ut abluamur, ut inungamur, ut sacrosancto convivio nos expleamus. Hæc qui faciunt, ad eos Christus venit, in illis habitat, illis copulatur et adhærescit, et peccatum þ elidit, vitamque suam et strenuitatem impertit, in partem victoriæ suæ admittit, (o bonitatem!) lotos coronat, et ccenantibus praconium tribuit. Quamobrem autem, et quanam ratione fit, ut a lavatione, et unctione, et mensa victoria coronaque obveniat, quae laborum, sudorum, periculorumque præmia sunt? Quia tametsi non certamus, nec laboramus ista obeuntes, nihilominus illius agonem Jaudibus celebramus, victoriam suscipimus, troparum adoramus, et erga bellatorem fortissimum, eximium, incredibilemque amorem ostendimus; vulneraque illa, et plagas, et mortem ad nos trahimus, et qua via possumus, nobis vindicamus, ipsamque carnem mortui et redivivi gustamus. ἀνθρώποις λογίσασθαι δυνατόν, καὶ εἰ ὀλίγου τινὸς ἐπράθη τοῖς φωνευταῖς συγχωροῦντος τοῦ Σωτῆρος· ἵνα καὶ τοῦτο πτωχείας αὐτῷ γέμῃ καὶ ἀτιμίας, ὡσὰν τῷ μὲν ὅλως πραθῆναι τὰ δούλων ὑπομείνας τὸ ὑβρισθῆναι κερδάνῃ. Κέρδος γὰρ ἡγεῖτο τὴν ὑπὲρ ἡμῶν ἀτιμίαν· τῷ δὲ ὀλίγου τινὸς αἰνίξηται προίκα καὶ δῶρον εἰς τὸν ὑπὲρ τοῦ κόσμου θάνατον ἀφιγμέ νος. Εκὼν ἀπέθανε, μηδένα μηδὲν ἀδικήσας, οὔτε τοῦ βίου ἕνεκα οὔτε τῆς εἰς τὸ κοινὸν πολιτείας, χα ρίτων ὑπάρξας τοῖς φονευταῖς τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ τῶν ἐλπίδων πολλῷ μειζόνων. Καὶ τί δὴ ταῦτα λέγω; Θεὸς ἀπέθανεν· αἷμα Θεοῦ τὸ χεθὲν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Τι τιμιώτερον τούτου γέ νοιτ' ἂν τοῦ θανάτου; τί φρικωδέστερον; Τί τοσοῦ. τον ήμαρτεν ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις, ὅσον λύειν εἶχεν ἡ δίκη; Πηλίκον ἂν ἦν τὸ τραῦμα, ὥστε ἀν τίρροπον γενέσθαι τῇ τοῦ φαρμάκου τούτου δυνάμει; Εδει μὲν γὰρ τιμωρίᾳ τινὶ τὴν ἁμαρτίαν καταλυθή ναι, καὶ ὧν πρὸς Θεὸν ἐξημάρτομεν, τὴν ἀξίας δόν τας δίκην ἀπηλλάχθαι τῶν ἐγκλημάτων. Ὁ γὰρ τιμωρησάμενος οἷς ἐπήνεγκε δίκην, εγκαλοίη περί τῶν αὐτῶν οὐκ ἂν ἔτι· ἀνθρώπων δὲ οὐδεὶς ἦν, ὃς εὐθύνης καθαρὸς ὢν αὐτὸς ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἔπαθεν ἄν, ὅπου γε οὐδὲ ἑαυτῷ τις ηρκεσεν, οὐδὲ τὸ γένος ἅπαν, εἰ μυριάκις ἑξὴν ἀποθανεῖν, τὴν γενομένην ἀπέτισε δίκην. Τί γὰρ ἂν ἄξιον καὶ πάθοι δούλος αίσχιστος, τὴν εἰκόνα συντρίψας τὴν βασιλικὴν καὶ πρὸς τοσοῦτον ὕψος ὑβρίσας; Διὰ ταῦτα ὁ Δεσπότης ὁ ἀναμάρτητος, πολλῶν δεινῶν ἀνασχόμενος, ἀποθνήσκει καὶ φέρει μὲν τὴν πληγὴν, ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων ἀπολογούμενος ἄνθρωπος ὤν, λύει δὲ τὸ γένος τῶν ἐγκλημάτων καὶ δίδωσι τοῖς δεδεμένοις ἐλευθερίαν, ὅτι αὐτὸς οὐκ ἐδεῖτο ταύτης, Θεὸς ὢν καὶ Δεσπότης. ᾿Ανθ' ὧν μὲν οὖν ἡ ἀληθινὴ ζωὴ διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Σωτῆρος εἰς ἡμᾶς διαβαίνει, ταῦτά ἐστιν. Ο δὲ τρόπος, ὅπως ταύτην ἔλκομεν εἰς τὰς ἡμετέρας ψυ χὰς, τοῦτό ἐστι τὸ τελεσθῆναι τὰ μυστήρια, τὸ λού σασθαι, τὸ χρισθῆναι, τὸ τραπέζης ἀπολαῦσαι τῆς ἱερᾶς. Ταῦτα γὰρ ποιοῦσιν ὁ Χριστὸς ἐπιδημεῖ καὶ ενοικεῖ καὶ συνάπτεται καὶ προσφύεται, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἐν ἡμῖν ἀποπνίγει καὶ τὴν ζωὴν ἐνίησε τὴν ἑαυτοῦ καὶ τὴν ἀριστείαν, καὶ κοινωνοὺς ποιεῖται τῆς νίκης, (ὼ τῆς ἀγαθότητος!) λουομένους ἀναδεῖ καὶ δειπνοῦντας ἀνακηρύττει. Διὰ τί καὶ κατὰ τίνα τοῦ γινομένου λόγου ἀπὸ λουτροῦ καὶ μύρων καὶ τραπέζης νίκη καὶ στέφανος, & πόνων καὶ ἰδρώτων ἐστὶ καρπός; "Οτι εἰ καὶ μὴ ἀγωνιζόμεθα μηδὲ πονοῦμεν ταῦτα ποιοῦντες, ἀλλὰ τόν γε ἀγῶνα ὑμνοῦμεν ἐκεῖνον καὶ θαυμάζομεν την νίκην καὶ προσκυνοῦμεν τὸ τρόπαιον καὶ περὶ τὸν ἀριστέα σφοδρόν τι καὶ ἄῤῥητον ἐπιδεικνύμεθα φίλτρον. Καὶ τα τραύματα ἐκεῖνα καὶ τὴν πληγὴν καὶ τὸν θάνατον οικειούμεθα, καὶ δι' ὧν ἔξεστιν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς ἕλκομεν, καὶ αὐτῶν γενόμεθα τῶν σαρκών

DE VITA IN CHRISTO LIB. I. a τοῦ νεκρωθέντος καὶ ἀναστάντος· ἔθεν εἰκότως τῶν Unde non injuria bouis c morte et agonibus illis ἀπὸ τοῦ θανάτου καὶ τῶν ἀγώνων ἐκείνων ἀπολαύομεν ἀγαθῶν. Εἰ γάρ τις τύραννον ἀλόντα καὶ (δίκην) ἀπαιτούμενον παρελθὼν ἐξαιρεῖται καὶ στεφάνων ἀξιοῖ καὶ σεμνύνει την τυραννίδα, καὶ αὐτὸς ἡγεῖ τα: ἀποθνήσκειν ἐκείνου πίπτοντος καὶ καταβοᾷ τῶν νόμων καὶ πρὸς τὰ δίκαια δυσχεραίνει, καὶ ταῦτα οὐ σὺν αἰσχύνῃ οὐδὲ συγκαλύπτων τὴν πονηρίαν, ἀλλὰ παῤῥησιαζόμενος καὶ μαρτυρόμενος καὶ ἐπιδεικνύμενος τοῦτον· τίνων ἀξιώσομεν ψήφων; οὐ τῶν αὐτῶν τιμησόμεθα τῷ τυράννῳ; Παντί που δῆλον. Οὐκοῦν τούναντίον ἅπαν, εἴ τις ἀριστέα θαυμάζει καὶ χαίρει νενικηκότι καὶ στεφάνους αὐτῷ πλέκει καὶ θορύβους ἐγείρει καὶ σείει τὸ θέατρον καὶ θριαμβεύοντι προσπίπτει σὺν ἡδονῇ καὶ κεφαλὴν καταφιλεῖ καὶ περιπτύσσεται δεξιάν, καὶ οὕτω σφόδρα μαίνεται περὶ τὸν στρατιώτην καὶ ἣν ἀνῄρηται νίκην, ὥσπερ αὐτὸς ὢν ὁ τὴν κεφαλὴν τῷ στεφάνῳ κοσμήσων τὴν ἑαυτοῦ. Οὗτος γὰρ μερίτης ἂν εἴη τῶν ἐπάθλων τῷ νικητῇ παρά γε εὐγνώμοσι δικασταῖς, καθάπερ ἐκεῖνος, οἶμαι, κοινωνήσει τῷ τυ ράννῳ τῆς δίκης. Εἰ γὰρ περὶ τοὺς πονηροὺς & προσῆκε, καὶ τῆς προαιρέσεως καὶ τῆς γνώμης ἀπαιτη τέον εὐθύνας, σχολῇ γε εἰκός ἐστι τοὺς ἀγαθοὺς τῶν γιγνομένων ἀποστερεῖν. Εἰ δὲ καὶ τοῦτο προστεθείη, καὶ ὁ τὴν νίκην εἰργασμένος ἐκείνην αὐτὸς μὲν οὐ δεῖται τῶν ἀπὸ τῆς νίκης γερῶν, ἐκεῖνο δὲ ἀντι πάντων ἡγεῖται, λαμπρὸν ἰδεῖν ἐπὶ τοῦ θεάτρου τὸν σπουδαστὴν, καὶ τοῦτο τῆς ἀγωνίας ἆθλον ἑαυτῷ νομίζει στεφανωθῆναι τὸν ἑταῖρον· πῶς οὐ δικαίως ἐκεῖνος καὶ μάλα ἀκολούθως ἄνευ ιδρώτων καὶ κινο δύνων τὸν ἀπὸ τοῦ πολέμου κομιείται στέφανον; Ταῦτα δὴ καὶ ἡμῖν τὸ λουτρὸν τοῦτο δύναται καὶ τὸ δεῖπνον καὶ ἡ σώφρων τοῦ μύρου τρυφή. Μυούμε καὶ γὰρ τὸν μὲν τύραννον κακίζομεν καὶ καταπτύομεν καὶ ἀποστρεφόμεθα, τὸν ἀριστέα δὲ ἐπαινοῦμεν καὶ θαυμάζομεν καὶ προσκυνοῦμεν καὶ φιλοῦμεν στη ψυχή, ὥστε τῷ περιόντι τοῦ φίλτρου ὡς ἄρτον σιτούμεθα καὶ ὡς μύρον χριόμεθα καὶ ὡς ὕδωρ πετ ριβαλλόμεθα. Φανερὸν δὲ ὅτι τὸν πόλεμον ὑπὲρ ἡμῶν εἷλετο τοῦτον, καὶ ἵνα νικήσωμεν ἡμεῖς, αὐτὸς ἀνέσχετο ἀποθνήσκων, ὥστε οὐδὲν ἀνακόλουθον οὐδὲ ἀποδον, ἀπὸ τῶν μυστηρίων τούτων ἐπὶ τοὺς στεφά νους ἔρχεσθαι. Ἡμεῖς μὲν τὴν δυνατὴν ἐπιδεικνύμεθα προθυμίαν καὶ τὸ ὕδωρ ἀκούοντες τοῦτο τὰ τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ καὶ τάφου δύνασθαι, καὶ πιστεύομεν εὖ μάλα καὶ πρόσιμεν ἡδέως καὶ καταδυόμεθα· ὁ δὲ οὐ γὰρ μικρὰ δίδωσιν, οὐδὲ μικρῶν ἀξιοῖ) τοὺς προστιθεμένους τοῖς μετὰ τὸν θάνατον καὶ τὴν ταφὴν δεξιοῦται, οὐ στέφανόν τινα παρέ χων, οὐ δόξης μεταδιδούς, ἀλλ' αὐτὸν τὸν νικητήν αὐτὸς ἑαυτὸν ἐστεφανωμένον. Καὶ τὸ ὕδωρ ἀναδύνα τες αὐτὸν τὸν Σωτῆρα φέρομεν ἐπὶ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, ἐπὶ τῶν ὀφθαλμῶν, ἐν αὐτ τοῖς τοῖς σπλάγχνοις, ἐπὶ τῶν μελῶν ἁπάντων, ἁμαρτίας καθαρὸν, φθορᾶς ἀπάσης ἀπηλλαγμένον, οἷος ἀνέστη καὶ τοῖς μαθηταῖς ὤφθη καὶ ἀνελήφθη, οἷος ἀφίξεται πάλιν τοῦτον ἀπαιτήσων τὸν θησαυρόν, purum, ab omni corruptione liberum, qualis profectus est, qualis redibit, thesaurum hanc exacturus. profluentibus perfruimur. Si quis enim tyrannum captum et pœnis addictum conveniens eximat, corona condecoret, ob tyrannidem veneretur, et eo pereunte moriendum sibi existimet, adversus leges exclamet, et contra jura indignetur, neque id cum pudore, ac improbitate dissimulata, sed proterve, ac deos testans, et se in eo ostentans, quam sententiam in hunc feremus? Nonne iisdem cum tyranno suppliciis multandum censebimus? Planum hoc quidem cuivis. Nonne igitur prorsus contrarium facit, qui regem bellicosissimum admiratur; ejus victoria exsultat; coronam ei plectit; plausum excitat; et theatrum totum commovet; ante triumphantem cum voluptate in genua procumbit; caput ejus deosculatur; dextram complectitur, atque adeo vehementer, et prope ad insaniam imperatorem, reportatamque ab eo victoriam diligit, quasi ab eodem caput suum corona ornandum sit? Nam hic partem quamdam præmiorum a victore capiet, apud juste rem æstimantes, sicut ille alius, opinor, tyranno victoriæ socius erit. Si enim improbis quæ cos accipere decent concedemus, voluntatisque et animi habenda est ratio, neutiquam fas est bonos suis emolumentis privatum iri. Quod si hoc etiam accesserit, ut qui victoriam illam peperit, ipse victoriæ præmiis non indigeat, et illud instar omnium ducat, sui amantem ac studiosum in theatrali multitudine conspicuum cernere, et hoc certaminis sui honorarium reputet, coronari videlicet amicum; quomodo ille non jure, et convenienter admodum, sine sudoribus periculisque e bello coronam auferet? Hæc sane nobis conciliare possunt lavacrum istuc et cœna; sobria cœna, inquam, et modeste unctionis deliciæ conciliare possunt; nam cum initiamur, tyrannum detestamur', conspuimus et aversamur. Fortissimum autem bellatorem collaudamus, admiramur, adoramus, et toto pectore diligimus, et abundantia amoris, tanquam pane pascimur, et veluti aqua circumfluimus. Liquet porro etiam prælium hoc ab illo nostri causa susceptum esse: el ut nos vinceremus, ipsum mori non recusasse. Quocirca non est parum consequens, nec absurdum, ab hisce mysteriis nos adl coronas pervenire. Nos enim quam potuimus alacritatem studiumque demonstravimus, et audientes fontem istum habere mortis et sepulturæ, Christi efficientiam, et credimus omnes, et libenter accedimus, et immergimur. Non enim exigua donat, nec mediocribus dignatur. At ille sese post mortem, et sepulturam suam ad ipsum applicantes amanter suscipit, non coronam aliquam porrige:s, nec gloriam iis suam communicans: sed ipsum victorem, ipse semetipsum coronatum communicat, et e sacro fonte exeuntes, ipsum Salvatorem in animabus nostris portamus, in capite, in oculis, in ipsis visceribus, in membris omnibus, a peccato resurrexit, et discipulis apparuit, et in cœlum

$19 Sic nati cum sumus, et veluti specie quadam Οὕτω δὲ γεννηθέντες καὶ καθάπερ εἴδει τινὶ καὶ atque forma Christo signati, ne aliam speciem μορφῇ τῷ Χριστῷ τυπωθέντες, ἵνα μηδὲν ἔπεισαadmittamus, vitæ aditum ipse occupat: et per γάγωμεν ἀλλότριον εἶδος, τῆς ζωῆς τὰς εἰσόδους quæ ad vitam sustentandam aerem spiritu duci- αὐτὸς κατέχει. Καὶ δι' ὧν ἀέρα καὶ τροφὴν εἰσάγον mus, et alimoniam capimus, per eadem ipse in τες τῇ ζωῇ τοῦ σώματος βοηθοῦμεν, διὰ τούτων animas nostras ingreditur, et portas ambas sibi αὐτὸς εἰς τὰς ἡμετέρας εἰσδύεται ψυχὰς καὶ τὰς attribuit illi quidem ut unguentum et suavis θύρας ἀμφοτέρας οἰκειοῦται, τῇ μὲν ὡς μύρον καὶ odor, huic ut cibus aptus et conveniens. Etenim εὐωδία, τῇ δὲ ὡς τροφή προσήκων. Καὶ γὰρ καὶ illum et spiranus, et pro nutrimento habemus. ἀναπνέομεν αὐτὸν, καὶ τροφή γίνεται ἡμῖν, καὶ Et cum ita semetipsum per omnia nobis implicue- οὕτως ἑαυτὸν διὰ πάντων ἡμῖν ἀνακεράσας καὶ ἀναrit commiscueritque, suum corpus facit, et nobis μίξας ἑαυτοῦ ποιεῖται σῶμα, καὶ γίνεται ἡμῖν περ idem fit, quot membris caput. Propter hoc enim, μέλεσι κεφαλή. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἀγαθῶν ἁπάντων quia caput, etiam bonorum ejus omnium partici- αὐτῷ κοινωνοῦμεν, ὅτι κεφαλή· τὰ γὰρ τῆς κεφα pes ac socii sumus. Nam quæ capitis sunt in cor- λῆς εἰς τὸ σῶμα διαβαίνειν ἀνάγκη. Ὑπὲρ οὗ καὶ pus transire necesse est; quod quis non immerito θαυμάσαι τις ἂν, ὅτι μὴ καὶ τῶν πληγῶν αὐτῷ μετα admiretur, quod cum nec cruciatus, nec mortem ἔχομεν οὐδὲ τοῦ θανάτου, ἀλλὰ μόνος μὲν ἡγώνιcumn eo pertulerimus, sed solus decertaverit; 12- σται, ἐπεὶ δὲ ἔδει στεφανωθῆναι, τηνικαῦτα κοινω men, postquam ad coronationem ventum est, tum νοὺς ἡμᾶς ποιεῖται τῶν ἑαυτοῦ. Ἔστι μὲν οὖν καὶ nos sibi consortes esse voluerit. Est igitur hoc τοῦτο τῆς ἀῤῥήτου φιλανθρωπίας, οὐ πόρρω δὲ λέ etiam ejusmodi humanitatis, ut verbis exprimi γου καὶ τῆς γιγνομένης ἀκολουθίας. Μετὰ γὰρ τὸν nequeat; nec procul autem a ratione rerumique σταυρὸν τῷ Χριστῷ συνήφθημεν· μήπω δὲ ἀποθα consequentia. Post crucem enim Christo conglu- νόντα κοινὸν οὐδὲν ἡμῖν πρὸς ἐκεῖνον. Ὁ μὲν γὰρ tinati sumus; quo nondum mortuo, nulla nobis Υἱὸς καὶ ἀγαπητός, ἡμεῖς δὲ μικροὶ καὶ δοῦλοι καὶ cum eo communitas intercessit. Ille enim erat ἐχθροὶ τῇ διανοίᾳ· ἐπεὶ δὲ ἀπέθανε καὶ τὸ λύτρον alius, et dilectus; nos scelesti, et servi, et animo ἐδόθη καὶ τὸ τοῦ διαβόλου δεσμωτήριον κατεστράφη, hostes. Αt postquam necem pertulit, et pro liber- τηνικαῦτα τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν υἱοθεσίαν ἐκομι - tate nostra pretium est impensum, et diaboli car- σάμεθα καὶ μέλη τῆς μακαρίας ἐκείνης κατέστημεν cer destructus, tunc libertatem, et adoptionem κεφαλῆς. Ἐξ ἐκείνου τοίνυν, ἃ τῆς κεφαλῆς ἐστι, filiorum recepimus, et beati illius capitis membra καὶ ἡμῶν γίνεται. Καὶ νῦν μὲν ἀναμάρτητοι του facti sumus. Ex eo igitur quæ capitis sunt, nostra c ὕδατος ἀπαλλαττόμεθα τούτου, καὶ τῶν αὐτοῦ μετα quoque sunt. Et nunc quidem nullo peccato obli- έχομεν χαρίτων διὰ τὸ μύρον, καὶ διὰ τὴν τράπε gati ab aqua ista discedimus, et cum eo in eadem ζαν τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ ζῶμεν ζωὴν· ἐπὶ δὲ τοῦ μέλ gratia consociamur, ac propter unguentum, et λοντος θεοὶ περὶ Θεὸν καὶ τῶν αὐτῶν αὐτῷ κληρο propter mensam eadem vita cum ipso vivimus; in νόμοι καὶ τὴν αὐτὴν αὐτῷ βασιλεύοντες βασιλείαν, futuro autein sæculo dii cum Deo, et eorumdem ἐάν γε μὴ ἑκόντες ἡμᾶς αὐτοὺς ἀποτυφλώσ. μεν ἐν cum illo hæredes, et eodem regno cum ipso re- τῷδε τῷ βίῳ καὶ τὸν χιτῶνα διαρρήξωμεν τὸν βασι gnantes vivemus, nisi nos ipsos sponte volentesque λικόν. Τοῦτο γὰρ ὑπὲρ τῆς ζωῆς εἰσάγομεν μόνον, in hac vita excæcaverimus, ac vestem regiam dis- τὰς δωρεὰς ὑπομεῖναι καὶ τῶν χαρίτων ἀνασχέσθαι ruperimus. Hoc enim solum super vitam acceptam καὶ μὴ ῥίψαι τὸν στέφανον, ὃν πολλοῖς ἱδρῶσι καὶ de nostro addimus, ut dona contineamus, et gra- πόνοις ἔπλεξεν ἡμῖν ὁ Θεός. Τοῦτό ἐστιν ἡ ἐν τῷ tiam custodiamus, nec coronam abjiciamus, quam Χριστῷ ζωή, ἣν συνίστησι μὲν τὰ μυστήρια, δοκεῖ multis sudoribus et laboribus Deus nobis contexuit. δέ τι δύνασθαι πρὸς ταύτην καὶ τὴν ἀνθρωπείαν Hæc est vita in Christo, quam conflant quidem σπουδήν· ὅθεν τῷ περὶ αὐτῆς εἰπεῖν βουλομένῳ, mysteria, sed ad eamdem præterea humana dili- περὶ τῶν μυστηρίων ἑκάστου πρῶτον διαλαβόντι, gentia nonnihil confert. De qua disserere volenti, είτα περὶ τῆς κατ' ἀρετὴν ἐργασίας ἀκιλουθον ἂν ubi de unoquoque mysterio seorsum prius dispu· taverit, tum demum de actione cum virtute conjuncta ordinatim tractatio succedet. εἴη σκοπεῖν.

DE VITA IN CHRISTO LIB. II. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΖΩΗΣ Τίνα συντέλειαν τὸ θεῖον αὐτῇ παρέχεται βάπτισμα. DE VITA IN CHRISTO LIBER SECUNDUS. Quem ei utilitatis fructum divinum baptisma conciliet. Τὸ μὲν οὖν ἐν τοῖς ἱεροῖς μυστηρίοις τὴν ἱερὰν Sacris itaque mysteriis vitam sacram contineri ζωὴν συνεστάναι ἀπὸ τῶν προτέρων δέδεικται· ἔκα στον δὲ τῶν μυστηρίων ὅπως εἰς τουτονὶ φέρει τὸν βίον, νυνὶ σκοπῶμεν. Εστι μὲν γὰρ ἡ ἐν Χριστῷ ζωὴ αὐτὸ τὸ συναφθῆναι Χριστῷ· δν δ᾽ ἄρα τρόπον ἑκάστη τελετή τους τετελεσμένους τῷ Χριστῷ συνάπτει, λέγωμεν ήδη. Εστι δὴ Χριστῷ συναφθῆναι διὰ πάντων ἐλθοῦσι, δι' ὧν ὁ Σατηρ ἦλθε, καὶ πάντα καὶ παθοῦσι καὶ γενομένοις ὅσα ἐκεῖνος. Ἐκεῖνος τοίνυν ηνώθη μὲν αἷματι καὶ σαρκὶ πάσης καθαροῖς ἁμαρτίας· φύσει δὲ ὧν Θεὸς αὐτὸς ἐξ ἀρχῆς καὶ τοῦτο τεθέωκεν, δ γέγονεν ὕστερον, τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν, τελευτῶν δὲ καὶ ἀπέθανε τῆς σαρκὸς ἕνεκα καὶ ἀνέστη. Δεῖ τοίνυν καὶ τῆς σαρκὸς αὐτῷ μεταλαβεῖν καὶ τῆς θεώσεως μετασχεῖν καὶ τοῦ τάφου καὶ τῆς ἀναστά σεως κοινωνῆσαι τὸν συναφθῆναι ζητοῦντα· καὶ δὴ βαπτιζόμεθα μὲν, ἵνα τὸν θάνατον ἀποθάνωμεν ἐκεῖνον καὶ τὴν ἀνάστασιν ἀναστῶμεν, χριόμεθα δὲ ἵνα τοῦ χρίσματος τοῦ βασιλικοῦ τῆς θεώσεως αὐτῷ γενώμεθα κοινωνοί. Σιτούμενοι δὲ τὸν ἱερώτατον ἄρτον καὶ τοῦ θειοτάτου πίνοντες ποτηρίου αὐτῆς μετέχομεν τῆς σαρκὸς, αὐτοῦ τοῦ αἵματος, τῶν τῷ Σωτήρι προσειλημμένων· καὶ τοῦτον τὸν τρόπον συναπτόμεθα τῷ ὑπὲρ ἡμῶν σαρκωθέντι καὶ θεωθέντι καὶ ἀποθανόντι καὶ ἀναστάντι. Τί οὖν μὴ καὶ τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ σώζομεν τάξιν, ἀλλ' ὅθεν ἔληξεν, ἀρχόμενοι, ἐν οἷς ἐκεῖνος ἤρξατο, τελευτῶμεν; "Οτι κατῆλθεν ἵν᾿ ἡμεῖς ἀνέλθωμεν, καὶ τῆς αὐτῆς ὑπο κειμένης ὁδοῦ τὸ μὲν ἐκείνου πρᾶγμα κάθοδος ἦν, G ἡμεῖς δὲ ἀνερχόμεθα· οὐκοῦν ὥσπερ ἐπὶ κλίμακος ὅπερ ἔσχατον ἦν ἐκείνῳ κατερχομένῳ, τοῦτο ἡμῖν ἀνιοῦσι γίνεται πρῶτον. "Αλλως τε οὐδ᾽ ἐξὴν ἑτέρω; αὐτῶν ἕνεκα τῶν πραγμάτων. Τὸ μὲν γὰρ βάπτισμα γέννησις, τὸ δὲ μύρον ἐνεργείας καὶ κινήσεως ἐν ἡμῖν ἔχει λόγον· ὁ δὲ τῆς ζωῆς ἄρτος καὶ τὸ ποτή ριον τῆς Εὐχαριστίας βρῶσίς ἐστι καὶ πόσις ἀλη θινή. Οὐκ ἔστι δὲ κινηθῆναι ἡ ταφῆναι πρὶν γεννηθῆναι. Ἔτι δὲ τὸ μὲν βάπτισμα Θεῷ τὸν ἄνθρωπον καταλλάττει, τὸ δὲ μύρον τῶν ἐκεῖθεν ἀξιοῖ δώρων, ἡ δὲ τραπέζης δύναμις τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ αἷμα κοινὰ ποιεῖ καὶ τῷ τελουμένῳ. Αμήχανον • Juan. vi, 56. PATROL. GR. CL. et cohærere, libro proxime superiore demonstratum est. Quoinodo autem unumquodque per se ad cam pertineat, sequitur ut indagemus. Vita in Christo non aliud est, quam conglutinari in Christo. Quo autem modo unaquæque initiatio initatos cum Christo conglutinet, nunc explicabimus. Licet igitur cum Christo conjungi eos qui pertransierunt omnis, per quæ ille transivit, factique sunt et perpessi omnia quæ ille. Christus itaque carne et sanguine omnis peccati expertibus conjunctus et unitus est. Cumque Deus esset ab initio, etiam hoc, quod postea factus est, divinitate affecit, bumanam naturam videlicet. Tandem carnis gratia mortem quoque subivit, et in vitanı sese revocavit. Oportet ergo et in carne illius consortem, et in divinitate participem, et in sepultura ac resurrectione socium esse, qui cum eodem colligari desiderat. Ideo in undam salutarem immergimur, ut illius morte moriamur et resurrectione resurgamus. Ungimur autem, ut regiæ unctioni et deitati illi consociemur. Edentes vero panem sacratissimum, et divinissimum poculum haurientes, carnis ipsius et sanguinis, quæ assumpsit, participes reddimur. Et ista via copulamur ei qui pro nobis incarnatus, et deificatus, et mortuus est, et resurrexit. Quid igitur? num et eumdem cum illo ordinem tenemus? Nihil minus, sed ubi ille desiit, nos inciplmus, et a quibus ille incepit, in ea.uos desinımus. Descendit enim ut nos ascendamus, et cum eadem sit via proposita, illius negotium descensus fuit, nostrum ascensus est. Itaque ut in scalis, quod illi descendenti extremum erat, hoc nobis ascendentibus primum est. Deinde aliter ctiam propter ipsarum rerum conditionem non licet. Baptis - nius enim est generatio, sive ortus. Unguentum. sive chrisma actionis et motionis rationem ha bet. Panis autem vitæ, et poculum Eucharistie, verus est cibus, et verus potus *. Atqui non datur motu cieri aut ali, priusquam natus sis. Adhæc baptismus hominem cum Deo in gratiam restituit; unguentum donis illic repositis dignum efficit:

ὧν ἐκείνοις προσῆκεν ἀξιοῦσθαι χαρίτων, καὶ τῷ πονηρῷ καὶ ταῖς ἁμαρτίαις ὑποκειμένους αἵματος πιεῖν καὶ σαρκός φαγεῖν τῶν ἀναμαρτήτων. Διὰ ταῦτα λούμεθα πρῶτον, εἶτα χριόμεθα, καὶ οὕτω καθαροὺς καὶ εὐώδεις ή τράπεζα δέχεται. virtus sacra mensa eliam carnem et sanguinem δὲ πριν κατηλλάχθαι μετὰ τῶν φίλων ἑστάναι, καὶ Christi cum initio communicat. Est autem impossibile, ante reconciliationem cum amicis habere consuetudinem, et ea promereri præmia quæ ipsorum sunt propria, malignosque et peccatis subditos de carne comedere, et de sanguine bibere eorum, qui nullo delicti genere implicantur. Quocirca primum lavamur, postea ungimur: ita jam mundos et suaveolentes mensa excipit. Et hæc quidem hactenus. Jam de singulis mysteriis docere pergamus, quam utilitatem sacræ vitæ apportent. Ac primum de baptismo, quænam ad isthanc vitam commoda inde progigni queant. Est igitur baptizari idipsum, quod secundum Christum nasci, ipsamque essentiam et substantiam accipere, cum antea nihil fueris: id quod multis e locis perspicere licet. Principio ex ordine ipso; hoc enim est primum mysteriorum, quo consecramur, et hoc ante alia Christianos in vitam novam introducit. Deinde et ipsis nominibus, quibus id appellitamus. Postremo ex ejus cæremoniis et precibus, quæ in eo conferendo usurpantur. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. Περὶ δὲ τῶν μυστη ρίων ἑκάστου σκοπῶμεν ἔτι, τίνα συντέλειαν τῷ ἱερῷ παρέχεται βίῳ, καὶ περὶ τοῦ βαπτίσματος πρώ του, ὅσα γ' εἰς τὴν ζωὴν ταύτην δύναται φέρειν. Ἔστι τοίνυν τὸ βαπτισθῆναι αὐτὸ τὸ κατὰ Χρι στὸν γεννηθῆναι καὶ λαβεῖν αὐτὸ τὸ εἶναι καὶ ὑποστῆναι μηδὲν ὄντας. Τοῦτο δὲ καταμαθεῖν ἔστι πολλαχόθεν. Πρῶτον μὲν ἀπὸ τῆς τάξεως αὐτῆς, ὅτι τοῦτο πρῶτον μυούμενα μυστηρίων, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων τοῦτο Χριστιανοὺς εἰς τὴν καινὴν εἰσάγει ζωήν, δεύτερον τῶν ὀνομάτων, ὅθεν αὐτὸ καλοῦμεν, καὶ τρίτον τῶν ἐπ' αὐτῷ τελουμένων καὶ ἀδομένων. Ordo igitur ab initio hic est, ablui primum, post inungi, atque ita demum sacratis epulis accumbere; quod profecto evidens argumentum est, et principium vitæ ac fundamentum, et præstructiones hujusmodi penes lavacrum esse: siquidem et Christus cum iis omnibus quæ nostri causa toleravit, quoniam et baptismo lustrari oportebat, eum primo loco non detrectavit. Nomina autem quorsum tandlene alio spectare possint? Generationem, et rege nerationem et reformationem, et sigillum, sive signaculum muncupanius; præterea baptisma, seu immersionem,indumentum, unctionem, donum, et illuminationem, et lavacrum: quæ omnia hoc unum valent et volunt, his qui secundum Deuin sunt et vjvunt, initiationem istam essentiæ primordium esse. • Generatio quidem non aliud, quam istud ipsum haud absurde videtur significare. Similiter • regeneratio, et c reformatio» tantum hoc significant, nunc demum natos formatosque, alios quoque natos fuisse, et forma perdita, nunc ista altera generatione ad pristinam speciem formamque revertisse: quemadmodum cum materie sta- ἐστιν ἐν ἡμῖν τὸ τοῦ βαπτίσματος ἔργον, εἶδός ἐστι tuæ alicujus formam amissam statuarius reponit, imaginem regenerat et reformat: siquidem et hoc ipsum, quodcunque tandem in nobis est baptismatis opus, species quædam et forma est; imaginem enim quamdam in animabus nostris depingit et insculpit, fornamque inserit, morti et resurre clioni Salvatoris conformes eficiens. Hinc e sigile lum,» sive 4 signaculum» quoque dicitur, quando nos ad regiam eligiem et ad beatam illam speciem Gingit. Species autem materiam complexa, informem de cætero esse non patitur. Insuper 4 indumenti,, et • baptismalis, seu • inimerBionis, nomine afficinus hoc mysterium; diciturque qui initiatus est, et indutus, et baptizatus, Ἡ μὲν οὖν τάξις ἄνωθεν αὕτη, λούσασθαι πρῶτον, εἶτα μύρῳ χρισαμένους εἰς τὴν τράπεζαν ἀφικέσθαι τὴν ἱεράν· ὃ δὴ τεκμήριόν ἐστιν ἐναργές, τοῦ τε ἀρχὴν βίου καὶ ζωῆς βάθρον καὶ τοιαύτας ὑποθέσεις τὸ λουτρὸν εἶναι, ἐπεὶ καὶ Χριστὸς αὐτὸς, μεθ ὧν ὑπὲρ ἡμῶν ἠνέσχετο πάντων, καὶ βαπτισθῆναι διή σαν τοῦτο δέχεται πρὸ τῶν ἄλλων. Τὰ δὲ ὀνόματα πρὸς τί ἂν ἄλλο δύναιτο φέρειν; Γέννησιν καὶ ἀνα γέννησιν καὶ ἀνάπλασιν καὶ σφραγίδα αὐτὴ καλοῦ μεν, ἔτι δὲ βάπτισμα καὶ ἔνδυμα καὶ χρίσμα, καὶ χάρισμα καὶ φώτισμα και λουτρόν· ἃ δὴ πάντα τὸν ἕνα τοῦτον δύναται λόγον, τοῖς κατὰ Θεὸν οὔσι καὶ ζῶσιν ἀρχὴν εἶναι τοῦ εἶναι τὴν τελετήν. Ἡ μὲν οὖν γέννησις ἐπιεικῶς οὐδὲν ἄλλο ἢ τοῦτο δοκεῖ σημαί νειν· καὶ ἡ ἀναγέννησις καὶ ἡ ἀνάπλασις ἐκεῖνο προσσημαίνουσι μόνον, τοὺς γεννωμένους καὶ πλατε τομένους καὶ ἄλλοτε γεννηθῆναι καὶ ἀπολέσαντας τὴν μορφὴν νῦν δευτέρα γεννήσει πρὸς τὸ πρῶτον εἶδος αὖθις ἐπανιέναι, καθάπερ ἀνδριάντος ὕλην τὸ εἶδος ἀπολωλεκότος ἀποδιδοὺς ὁ τεχνίτης ἀναγεννά τὴν εἰκόνα καὶ ἀναπλάττει, ἐπεὶ καὶ αὐτὸ, ὅ τί ποτέ καὶ μορφή. Καὶ γάρ τινα εἰκόνα ἐγγράφει και με φὴν ἐντίθησι ταῖς ψυχαῖς συμμόρφους ἀπόφαινον τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος, ὑπὲρ οὗ καὶ σφραγὶς καλεῖται πρὸς τὴν βασίλειον πλάττον εἰκόνα καὶ τὸ μακάριον εἶδος. Οτι δὲ τὸ εἶδος τὴν ὕλην περιβάλλει καὶ ἀφανίζει τὴν ἀμορφίαν, καὶ ἕνα δυμα καλοῦμεν καὶ βάπτισμα τὸ μυστήριον. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ Παῦλος, τὸ ἔνδυμα καὶ τὴν σφραγίδα πρὸς τοῦτο φέρειν, νῦν μὲν ἐγγραφῆναι καὶ μορφωθῆναί φησι τὸν Χριστὸν, νῦν δὲ περιτεθῆναι Χρι στιανοῖς καθάπερ ἱμάτιον· ἐνδεδύσθαι λέγεται ὁ μετ μυημένες και μεβαπτίσθαι, τὸ μὲν Γαλάταις γρά φων, «Τεκνία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορ φωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, καὶ, ο Ἰησοῦς Χριστὸς ο

DE VITA IN CHRISTO LIB. II. mentum › et ‹ sigillum › eodem spectare, nune quidem Christianis inscriptum et formatum, nunc quasi vestimentum circumdatum esse affirmat. Nam Galatis ita scribit: Filioli, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis *¸ ' aut προεγράφη ἐν ὑμῖν ἐσταυρωμένος·, τὸ δὲ Κοριν- sive immersus. Significans vero Paulus, e induθέοις, ο Ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε.» Καὶ γὰρ χρυσὸς καὶ ἄργυρος καὶ χαλκός, ἕως μὲν τῷ πυρὶ τακείς διαῤῥεῖ, γυμνὴν παρα ἔχει τὴν ὕλην ὁρᾷν· ὅθεν καὶ χρυσὸς μόνον ἢ χαλκός αὐτὸ τοῦτο καλεῖται τὸ τῆς ὕλης όνομα. Επειδὰν δὲ ὑπὸ τῶν τυπούντων σιδήρων εἰς τὸ εἶδος συνελαθῇ, οὐκέτι μὲν ἡ ὕλη, τὸ δὲ εἶδος φθάνον, καθάπερ τὰ Ιμάτια πρὸ τῶν σωμάτων ἀπαντᾶ τοῖς ὁρῶσιν, ὅθεν καὶ ὀνόματος ἰδίου τινὸς τυγχάνει· ἀνδριὰς γὰρ ἡ δακτύλιο; ἢ ὁτιοῦν τῶν τοιούτων, & τὴν μὲν ὕλην οὐκέτι, τὸ εἶδος δὲ μόνον σημαίνει καὶ τὴν μορφήν. Ἴσως δὲ διὰ ταῦτα καὶ ὀνομαστηριός ἐστιν ἡ σωτή ριος τοῦ βαπτίσματος ἡμέρα Χριστιανοῖς, ὅτι τηνι καῦτα πλαττόμεθα καὶ τυπούμεθα, καὶ εἶδος καὶ ὅρον ἡ ἀνείδεος καὶ ἀόριστος ἡμῶν λαμβάνει ζωή. "Αλλως τε τῷ γινώσκοντι τὰ ἴδια τότε γινωσκόμενο: καὶ ᾗ φησι Παῦλος, ο Γνόντες Θεόν, μᾶλλον δὲ γνω σθέντες ὑπὸ Θεοῦ, τὴν σημαντικὴν φωνὴν τὴν ἐπωνυμίαν κατὰ ταύτην ἀκούομεν τὴν ἡμέραν, ὡς ἂν τότε γινωσκόμενοι καθαρῶς· τὸ γὰρ τῷ Θεῷ γνωσθῆναι τοῦτό ἐστι ὡς ἀληθῶς γνώριμον είναι. Διὰ τοῦτο καὶ περὶ τῶν μηδὲν κοινὸν πρὸς τὴν ζωὴν ταύτην ἐχόντων ὁ Δαβὶδ εἶπεν, «Οὐ μὴ μνησθῶ τῶν ονομάτων αὐτῶν διὰ χειλέων μου· › ἄγνωστοι γὰρ καὶ ἀφανεῖς, οἱ τοῦ φωτὸς ἐκείνου πόῤῥω κατέστησαν ἑαυτούς. Οὔτε γὰρ τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ φωτὸς χωρὶς τῶν ὁρᾶσθαι δυναμένων γένοιτ' ἂν οὐδὲν φα νερὸν οὔτε τῷ Θεῷ γνώριμον, ᾧ μὴ δέξασθαι συνέβη τὴν ἐκεῖθεν ἀκτῖνα. Τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι μηδὲ ἔστιν ὅλως τῇ ἀληθείᾳ, 8 μή δῆλον ἐκείνῳ γίνεται τῷ φωτί· καὶ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον • Εγνω Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ,» καὶ αὖθις τῶν παρθένων τὰς μωρὰς οὐκ εἰδέναι λέγει. et: Quicunque in Christo baptizati estis, Christum induistis ".» Etenim aurum, argentum et æs, donec igne colliquefacta fluant, materiam intuentibus nudam exhibent: unde et aurum tantummodo, aut argentum, aut æs ea ipsa materia nòminatur. Ubi vero instrumento ferreo ad formam recipiendam compulsum fuerit, non jam materia, sed forma prius apparet, sicut vestes prius, quam corpora videntibus occurrunt. Ex quo etiam nomen aliquod proprium adipiscitur; statua enin, annulus, aut quodcunque tandem hujusmodi rerum, quæ jam non materiam, sed formam et spa ciem duntaxat significant, appellatur. Ac fortassis autem propterea salutaris baptismatis dies etiam Christianis est ονομαστήριος (id est, eo nomina baptizatis imponuntur), quoniam tune angimur et formamur, vitaque nostra informis et incircumiscripta faciem, et terminum, ac limitem certum accipit. Insuper ab eo qui suos cognoscit tunc primum cogniti (et ut Paulus ait: ‹ Nunc autem cum cognoveritis Deum, imo cum cogniti sitis a Deo 61»), voccm illam significantem, cognomen nostrum illo die audimus, velut tunc plane cogniti. Deo enim cognitum esse, hoc est, vere notum esse. Quapropter et David de his quibus cum hac sancta vita nihil est rei, «Non ero, inquit, memor nominum illorum per labia mea 68. Ignoti enim et obscuri sunt, qui semet a lumine illo procul removerunt. Neque enim oculis aspicere valentibus citra lumen quidquam est aspectabile, neque Deo notum, quod inde radium lucis non accepit. Causa est, quod reipsa ne est quidem Lomnino, quod illo lumine non manifestatur. Et hac ratione • Novit Dominus qui sunt ejus *. › Et rursum fatuas virgines non se novisse ait **. Διὰ ταῦτα τὸ βάπτισμα φώτισμα, ὅτι τὸ ἀληθινὸν είναι παρέχον γνωρίμους καθίστησι τῷ Θεῷ, καὶ πρὸς τὸ φῶς ἄγον ἐκεῖνο τῆς ἀφανοῦς ἀρίστησι πονηρίας. Διὰ τοῦτο καὶ λουτρόν διότι φώτισμα οὕτω γὰρ παρέχει τῷ φωτὶ καθαρῶς ὁμιλῆσαι πάντα μολυσμὸν, ὃς τὴν θείαν ἀκτῖνα τῶν ψυχῶν τῶν ἡμε τέρων διείργει, καθάπερ τι μεσότοιχον ἐξελόν. Χάρισμα δὲ ὅτι γέννησις τῆς γὰρ γεννήσεως τῆς ἑαυ τοῦ τί ἄν τις προεισενέγκοι, ἐπεὶ καθάπερ ἐπὶ τῆς sive «donum.» Nam al generationem spiritua γεννήσεως τῆς φυσικῆς ἔχει, οὐδ᾽ αὐτὸ τὸ βούλεσθαι προεισάγομεν τῶν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος ἀγαθῶν, εἰ τις ἀκριβῶς ἐθέλοι σκοπεῖν; Βουλόμεθα γὰρ, ἃ καὶ ἔστιν ἐνθυμηθῆναι· ταῦτα δὲ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, οὐδὲ λογίσασθαι δύναιτ' ἂν πρὶν εἰς πεῖ ραν ἐληλυθέναι. Ἐλευθερίαν γὰρ ἀκούοντες προκει μένην και βασιλείαν, εὐδαίμονά τινα λογιζόμεθα ζωήν, ἣν ἔξεστιν ἀνθρωπίνους δέξασθαι λογισμού; τὸ δέ ἐστι παντάπασιν ἄλλο, μείζον καὶ τῆς διανοίας 69 Galat. 1, 19. 50 Galat. 111, 17. 31 Galat. IV, 9. * Matth. xxv, 12. 65 1 Cor. 11, 9. Idcirco baptisma illuminatio» dicitur, quoniam verum esse praestans, notos Deo facit, et in lumen illam producens, a caliginosa improbitate sejungit. Ob id ipsum etiam ‹ lavacrum,» quia illuminatio. Sic enim dat cum luce defecatum ac puruin habere commercium, cuin oinne inquinamentum, quo divinus radius ab animabus nostris excluditur, velut medium parietem diruit. ‹ Charisma» autem, lem suam quid est, obsecro, quod prius quisquam confert? Etenim haud secus quam in generatione naturali se res habet: nec ipsam quidem voluntatein bonorum e baptismo exsistentium afferimus, si quis penitius rem introspexerit. Libet enim ea quæ sunt cogitare; ast hæc c in cor hominis non ascenderunt *, › nec potest quispiam ea mente concipere, donec experiatur. Nam cum audimus libertatem et regnum esse proposita, vitam quamdam 5ª Psal. xv, 4. 83 Num. xv1, 5; 11 Tim. 11, 49.

τὸν δι' ἡμᾶς χρισθέντα, τὸν Χριστὸν, ἐγγράφει τοῖς τελουμένοις, καὶ σφραγίς ἐστιν αὐτὸν ἐνσημαίνουσα τὸν Σωτῆρα. Τὸ γὰρ χρίσμα πανταχοῦ διὰ πάσης ἀκριβῶς τῆς μορφῆς ἀφιγμένον τοῦ σώματος τοῦ δεξαμένου καὶ προσαρμόσαν αὐτὸν ἐν αὐτῷ φέρει την αληλιμμένον ἐνσημανθέντα, καὶ τὸ εἶδος δείκνυσι καὶ σφραγίς ἐστιν ἀτεχνῶς. Δέδεικται δὲ τοῖς εἰρη μένοις, τῇ γεννήσει ταὐτὸ δύνασθαι τὴν σφραγίδα, καθάπερ καὶ τῇ σφραγίδι τὸ ἔνδυμα καὶ τὸ βάπτισμα. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὸ χάρισμα καὶ τὸ φώτισμα καὶ τὸ λούτρον τῇ πλάσει καὶ γεννήσει πρὸς ταὐτὸ φέρει, δῆλον ἐγένετο, πᾶσαν τοῦ βαπτίσματος επωνυμίαν τὸ ἓν ἐκεῖνο σημαίνειν, ὡς ἄρα γέννησις καὶ τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς ἡμῖν ἐστιν ἀρχὴ τὸ λουτρόν. Εἰ δὲ καὶ τὰ τελούμενα καὶ λεγόμενα τοῦ μυστηρίου τοῦτον δύναται τὸν λόγον, φανερὸν ἂν εἴη κατὰ μέρος την τελετὴν ἐπιοῦσι. felicem cogitamus, quam animus humanus com- καὶ τῆς ἐπιθυμίας τῆς ἡμετέρας. Χρίσμα δὲ ὅτι plecti queat. Atqui istud omnimolis aliud est, ingeuioque ac desiderio nostro superius. Unctio › autem sive ‹ chrisma › appellatur, quia Christum propter nos unctum initiatis inscribit, et sigillum est, ipsum Salvatorem imprimens. Unctio enim ubique, per totam forman corporis suscipientis perfecte penetrans, et illud adaptans, ipsum unctum ex ipso expressum et signatum facit, et formam ostendit, et sigillum est revera. Docuimus porro sigillum idem quod generationem posse, sicut idem quod sigillum, indumentum et immersio. Sed quoniam donum, et illuminatio, et lavacrum eodem quo formatio generatioque pertinent, patuit, omnem baptismatis appellationem unum illud signifcare, nempe hoc lavacrum generationem et vitæ in Christo principium nobis esse. Utrum autem cæremoniæ, et quæ recitantur in hoc mysterio, hanc vim habeant, clarebit iis, qui initiationem istam particulatim expenderint. Cernitur enim qui ad mysterium hoc percipiendum accedit, antequam initietur, nondum Deo reconciliatus, nondum a veteri dedecore ac turpitudine immunis. Precatur quippe initiator ante aliam cæremoniam, ut a quo occupatus est dæinone, liberetur. New: solum alloquitur Deum pro eo, sed et ipsum catechumenum adoriens, tyranuum increpat, et dagello insectatur. Flagellum est ‹ nomen illud super omne nomen ". › Tantumque abest ut vival, et filius atque hæres sit, ut adhuc in tyranni – mancipio versetur. Nam qui cum maligno rationes habet, is a Deo penitus recedit. Hoc vero est prorsus mortuum esse. Quare etiam veluti ad exanimem adhuc accedens initiator, in faciem ejus sufDat: quæ insufflatio vitæ cœlitus inferendæ tecta significatio est. Quæ sequuntur, respondent. Οunnia enim sunt quasi modo procreatorum, et præsentia quæque in manibus sunt despicientium, et ad moderamen aliud translatorum. Urgetur enim eduplici mundo hunc contemnere, illum honorare; et vitæ huic quidem valedicere, illam vivere; et vitæ ducem hunc velis remisque fugere, illum quam studiosissime sequi. Igitur quia praesentia deponit, satis indicat, quorum semet nondum adhuc reconciliatus condemnet. Quia autem visa pulchriora. ἀπὸ τοῦ μυστηρίου τούτου λαμβάνει, δείκνυσι τῷ Φαίνεται γὰρ ὁ προσιὼν τῷ μυστηρίῳ πριν τελε σθῆναι μήπω Θεῷ κατηλλαγμένος, μήπω τῆς ἀρε χαίας αἰσχύνης ἀπηλλαγμένος· εὔχεται γὰρ αὐτῷ προσιόντι, πρὶν ἄλλο τι τελέσῃ, τὴν τοῦ κατέχοντος δαίμονος ἀπαλλαγὴν ὁ τελῶν, καὶ οὐ τῷ Θεῷ περὶ αὐτοῦ διαλέγεται μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ ἐπιπεσὼν ἐπιτιμᾷ τῷ τυράννῳ καὶ ἐλαύνει μαστίζων. Ἡ δὲ μάστιξ αὐτῷ ε τὸ ὄνομά ἐστι τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Τοσοῦτον ἀπέχει ζῶν εἶναι καὶ υἱὸς καὶ κληρονόμος, ὅς γε ἔτι τῷ τυράννῳ δουλεύει· συμβαίνει γὰρ τῷ πονηρῷ συνόντα Θεοῦ παντελῶς ἀφεστάναι, τὸ δέ ἐστι παντάπασι νεκρὸν εἶναι. Διὰ τοῦτο καὶ ὡς ἂν οὔπω ζωῆς μετειληφότος προσελθὼν ὁ τελεστής ενα φυσῷ τῷ προσώπῳ· τὸ γὰρ ἐμφύσημα ἄνωθεν ζωῆς αἴνιγμα. Καὶ τὰ ἑξῆς δὲ ἀκολούθως ἔχει· πάντα γὰρ τῶν ἄρτι καθισταμένων, καὶ τῶν μὲν παρόντων καὶ ἐν χερσὶν ὑπερορώντων, ἐπ' ἄλλα δὲ μετατιθεμένων. Επείγεται γὰρ κόσμων τοῦ μὲν καταφρονῆσαι, τὴν δὲ τιμῆται, καὶ βίον τὸν μὲν ἀπογεγονέναι, τὸν δὲ βιῶναι, καὶ ζωῆς ἡγούμενον τὸν μὲν ἐκ παντὸς τρό που φευγεῖν, τὸν δὲ πάσῃ σπουδῇ διώκειν. Οὐκοῦν δι' ὧν μὲν ἀποτίθεται τὰ παρόντα, δῆλός ἐστιν ὧν κατεγνώκει μήπω καὶ νῦν ἀπηλλαγμένος· δι᾽ ὧν δὲ τὰ δόξαντα καλλίω καὶ ἃ προὔθηκε τῶν παρόντων cta se praesentibus anteposita, ab hoc mysterio accipit, ostendit, se quod baptizatus sit, vitam laudabilem exordiri. Templum quippe ingressus, vestem deponit, et calceamenta solvit, veste et calceis, quæ ad vitam sunt necessaria, priorem vivendi rationem insinuans. Præterea ad occidentem conversus, spiritum ore emittit, vitæ in tenebris actæ indicium; manus extendit, et tanquam præsentem sibique incumbentem malignum repellit, et ceu impurum scelestumque abominatur, fœderique inimicissimo et infideli et causæ omnis exitii renuntlat, amicitiamque longe acerbissimam dissuit; * Philipp. 11, 9. βαπτισθῆναι τῆς ἐπαινουμένης ἀρχόμενος ζωῆς. Τὸν γὰρ ἱερὸν εἰσελθὼν οἶκον τὸν χιτῶνα κατατίθεται καὶ τὰ ὑποδήματα ὑπολύει, τῷ ἱματίῳ καὶ τοῖς ὑποδήμασιν, ἃ πρὸς τὴν ζωὴν βοηθεί, τὸν πρότερον αἰνιττόμενος βίον. Ἔτι δὲ πρὸς δυσμὰς ἀποβλέπων πνεῦμα τοῦ στόματος ἀποπνεί, τῆς ἐν σκότει ζωῆς σημεῖον, χείράς τε ἐκτείνε: καὶ ὡς παρόντα καὶ ἐπικείμενον τὸν πονηρὸν ἀπωθεῖται καὶ ὡς μιαρού καὶ βδελυροῦ καταπτύει, καὶ τὰς ἐχθίστας καὶ ἀπίστους καὶ ὀλέθρου παντὸς αἰτίας ἀρνεῖται σπονδας καὶ τὴν φιλίαν τὴν πικρὰν παντάπασι διαλύει και τὴν ἔχθραν ἐπαινεῖ. Καὶ ἐπεὶ φύγοι τὸ σκότος,...

DE VITA IN CHRISTO LIB. II. τὴν ἡμέραν τρέχει καὶ πρὸς τὴν ἕω στραφεὶς ζητεῖ et odium amplectitur; et e tenebris al diem proτὸν ἥλιον, καὶ λυθεὶς τῶν τοῦ τυράννου χειρῶν τὸν βασιλέα προσκυνεῖ, καὶ τοῦ νόθου καταγνοὺς τὸν γνήσιον ἐπιγινώσκει Δεσπότην, καὶ εὔχεται ὑποταγήσεσθαι αὐτῷ καὶ δουλεύσειν ὅλῃ ψυχῇ καὶ πρή γε τούτων ὡς Θεὸν εἰς αὐτὸν πιστεύειν καὶ ἢ περὶ αὐτ τοῦ προσῆκε γινώσκειν. Καὶ τοῦτο γὰρ ἀρχὴ τῆς μακαρίας ζωῆς, ἡ ἀληθῆς περὶ Θεοῦ γνῶσις·. Το γὰρ ἐπίστασθαί σε, φησὶ Σολομών, ῥίζα ἀθανασίας, ὥσπερ τὸ ἀγνοῆσαι τὸν Θεὸν τὸν θάνατον εἰσήνεγκεν ἐξ ἀρχῆς. Ἐπεὶ γὰρ ὁ Ἀδὰμ τὴν θείαν ἀγνοήσας φιλανθρωπίαν βάσκανον εἶναι ᾠήθη τὸν ἀγαθὸν, καὶ τῆς σοφίας ἐπιλαθόμενος λαθεῖν ἐνόμισε τὸν σοφόν, τῷ δραπέτῃ προσετέθη τὸν Δεσπότην περίιδών, καὶ διὰ τοῦτο τοῦ παραδείσου τε ἀπηλάθη καὶ τὴν ζωὴν ἀφηρέθη καὶ ὠδυνήθη καὶ ἀπέθανεν· ὅθεν τῷ πρὸς τὴν ζωὴν ἐπειγομένῳ καὶ τὸν Θεὸν ἡγεῖσθαι τὴν περὶ Θεοῦ γνῶσιν πᾶσα ἀνάγκη. Καὶ τὸ γυμνωθῆναι δὲ καθάπαξ καὶ τὸν τελευταῖον καταθέσθαι χιτῶνα δείκνυμεν ἄρτι τῆς εἰς τὸν πα ράδεισον φερούσης ἁπτόμενοι καὶ τὴν ἐνταῦθα ζωήν. Ο μὲν γὰρ Ἀδὰμ ἀπὸ τῆς εὐδαίμονος ἐκείνης περιβολῆς ἐπὶ τὴν γύμνωσιν ἐλθὼν, ἀπὸ ταύτης ἐπὶ τὴν ἀθλίαν ταύτην ἧκε σκευήν. Ἡμεῖς δὲ ἀπὸ τῶν δερ ματίνων χιτώνων ἐπὶ τὴν γύμνωσιν ἰόντες καὶ διὰ τοῦ αὐτοῦ βαδίζοντες μέσου δῆλοι καθέσταμεν τὴν αὐτὴν ἐπανιόντες ὁδὸν καὶ πρὸς τὸ ἱμάτιον ἐπειγό μενοι τὸ βασιλικὸν, καὶ ὅθεν καὶ δι' ὧν ἐκεῖνος κατ ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, ἡμεῖς ἐνθένδεν έπανιόντες. Είη δ' ἂν κἀκείνου σημεῖον τὸ γυμνωθῆναι, τοῦ νῦν καθαρῶς τῷ ἀληθινῷ φωτὶ προσιέναι μηδὲν ἐπιφερομένους· ὅθεν ἡ σκιὰ τοῦ θανάτου, καὶ ἃ τὴν μακαρίαν ἀκτῖνα τῶν ψυχῶν τῶν ἀνθρωπίνων ἀποτειχίζει, καθάπερ τὰ ἱμάτια τειχίον τί ἐστι μεταξύ τοῦ φωτὸς τούτου καὶ τῶν σωμάτων. Καὶ μὴν καὶ ἡ τοῦ ἐλαίου χρίσις γένοιτο μὲν ἂν καὶ ἄλλου τινὸς σημεῖον, καὶ πρὸς τοῦτο δὲ δύναται φέρειν. Εννοῶμεν γὰρ τὴν Ἰακὼς στήλην, ἢν τῷ ἐλαίῳ χρίσας προσήνεγκε τῷ Θεῷ, καὶ τοὺς βασιλέας καὶ τοὺς ἱερέας αὐτῷ τούτῳ τῷ κοινῷ καὶ τῷ Θεῷ καθιερουμένους, οἱ σφισι μὲν αὐτοῖς οὐδαμῶν, τῷ Θεῷ δὲ καὶ τῇ πολιτεία ζῶσι, πρὸς ἦν ἐτάχθησαν. Καὶ ἡμεῖς γὰρ τῆς οἰκείας ζωῆς καὶ ἡμῶν αὐτῶν ἐξιστάμεθα τῷ Θεῷ· τόδε ἐστὶ τὸ παλαιὸν ἀποβαλόν. τας εἶδος ὁμοίου; αὐτῷ γενέσθαι, καὶ τὸ σύμβολον οἰκεῖον καὶ τῇ τῶν Χριστιανῶν ἐπωνυμίᾳ πάνυ προστ ήχον. Χριόμεθα γὰρ, καὶ ᾧ ζητοῦμεν ἐοικέναι, Χρι στός ἐστι τῇ θεότητι τὴν ἀνθρωπότητα χρίσας, ἐπεὶ καὶ αὐτοῦ τοῦ χρίσματος αὐτῷ κοινωνοῦμεν· καὶ γὰρ τοῦ χρίσματος ἐκείνου τοῦτο τὸ χρίσμα σημεῖον, καὶ δείκνυσιν ὁ τελῶν, δι' ὧν ἐπᾴδει χριομένῳ τῷ τελουμένῳ. Ταῦτα γὰρ ἐστιν ἐκεῖνα, δι' ὧν ὁ Δαβὶδ τὴν χρίσιν ἐκείνην ἐμήνυσε καὶ τὴν βασιλείαν· ὁ μὲν γὰρ ἱερεὺς, «Χρίεται, φησίν, οὗτος (τὸν τελού μενον λέγων) ἔλαιον ἀγαλλιάσεως· ν ὁ δὲ Δαβίδ, • Εχρισέ σε (φησὶν πρὸς τὸν Σωτῆρα), ὁ Θεὸς ὁ 57 Sap. xv, 3. currit; atque ad orientem respiciens, solem quærit; expeditusque e tyranni manibus, regem adorat, et contemplo spurio, legitimum Dominum agnoscit, illi subjici et tota anima servire optat: et ante hæc in eum, ut in Deum credere. Et ad euni pertinentia cognoscit. Nam et hoc beatæ vitæ initiumı est, vera de Deo cognitio. ‹ Scire enim justitiam tuam et virtutem tuam, ait Salomon, radix immortalitatis 57;, sicut ignorare Deum, mortem invexit a principio. Postquam enim Adamus divinam benignitatem ignorans, cum qui bonus est, invidum existimavit, et oblitus sapientia, se latere sapientem est arbitratus, Dominum despicatui ducens, fugitivo adbæsit. Atque ob id paradiso expulsus, et vita spoliatus, et doloribus cumulatus, mortem denique perpessus est. Itaque ad vitam et ad Deum properanti cognitionem de Deo præire prorsus est necessarium. Et dum denudamur, intimamque tunicam exuimus, nos modo viam in paradisum ducentem,et quæ illic degitur vitam ingressos ostendimus. Adam enim cum a beatis illis septis in nuditatem incidisset, ab ea ad hæc miseranda gestamina devenit. Nos contra a pelliceis tunicis ad nuditatem venientes, et per idem medium incedentes, nos eodem reverti itinere, et ad regiam vestem recuperandam festinare demonstramus et unde, et per quæ ille in hunc mundum descendit, nos hinc reverti. Sit autem et illud signum nuditatis, quod nunc pure ad verum lumen accedimus, nihil afferentes, unde umbra mortis et quæ beatum radium animarum humanarum intercipere queant; sicut vestimenta ut murulus quidam inter lumen hoc el corpora intercedunt. Verumenimvero olei unctio et alius rei indicium esse, et aliorsum spectare potest. Recordor enim lapidis Jacob, quem oleo delibutum obtulit Deo: et reges et sacerdotes hoc ipso, oleo inquam, populo et Deo consecratos: qui sibi quidem neutiquam, sed Deo et reipublica vivunt, propter quam instituti sunt. Et nos quoque a vita propria, et a nobis ipsis, Deo desciscimus. Hoc autem est pristina forma recepta, illi similes fieri, et symbolum proprium Christianorumque cognomini in primis conveniens. Ungimur enim, et cujus similitudinem concupiscimus, Christus est, qui divini - tate humanam naturam unxit; siquidem et in unctione cum ipso communicamus; quandoquidem illius unctionis hæc unctio signum et nota est, idque initiator his quæ super iuitiato et uncto recitare consuevit, significat. Sunt quippe ea‹lem illa, per quæ David unctionem Christi regnumque indicat. Sacerdos enim, Ungitur hic, inquit, (initiatus puta) oleo exsultationis.» David autem, ‹ Unxit to (allongitur Salvatormy Deus Deus

NICOLAI CA BASILE tuus oleo exsultationis præ participibus tuis **,» Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους participes vocans nos, quos propter benignitatem regni socios facit. Hucusque igitur nondum vivimus. Signa enim sunt haec initiando, et principia quædam, et præparationes vitæ. Postquam autem aquis coopertus fer emerserit, Trinitate super co nominata, tunc totum quod desiderabatur accipit, et generatur, et formatur generatione et formatione diei, sicut inquit David ", suscipitque præclarum signaculum, et omni quam quærebat felicitate politur, fique lux, qui nuper erat tenebra, et subsistit, qui nihil erat, atque a Deo in familiarem et filium cooptatur, a carcere et extrema servitute ad regium thronum provectus. Hæc enim aqua aliam quidem vitam tollit, aliam efficit, et veterem hominem occidens, novum exsurgere facit. Hoc maxime intelligunt, qui reipsa experti sunt. Deinde et quæ in ipso mysterio cernuntur, hoc cani per omnia conjicere. Nam quod aquam subiens semet occultat, videtur fugere vitam, quæ hoc coeli spiritu alitur. Fugere autem vitam, hoc est emori. Rursum, quod emergit, et in aere ac luce conspicitur, vitam consectari et adipisci videtur. Propter hoc et Deum hic fabricatorem vocamus, quod isthac vitæ primordia sunt, et fabriratio secunda, priore praestantiori imago enim exactius quam antea effingitur et statua in typum similitudinemque divinam expressius formatur. licirco et purius archetypum proponi nunc oportebat. Etenim qui baptizant, Deum ad sacrum fontem invocantes, non eum nomine Dei appellant, quod est Trinitati commune, nec eo sa:is thenlogice, hoc est, non perspicue et discrete diviniías indicatur: sed plenius et consummatius euni nominantes, proprictates uniuscujusque persona celebrant. συν, ο μετόχους λέγων ἡμᾶς, οὓς διὰ φιλανθρωπίαν και νωνούς ποιεῖται τῆς βασιλείας. Μέχρι μὲν δὴ τούτων οὔπω ζῶμεν· σημεία γάρ ἐστι ταῦτα τῷ τελουμένῳ καὶ προτέλειαί τινες καὶ προπαρασκευαὶ τῆς ζωῆς. Ἐπειδὰν δὲ τῷ ὕδατι καλυφθεὶς τρισσῶς ἀναδύῃ τῆς Τριάδος ἐπαδομένης, τηνικαῦτα τὸ ζητούμενον ἅπαν ὁ μεμυημένος λαμβάνει καὶ γεννᾶται καὶ πλάττεται τὴν ἡμερινήν γένο νησιν καὶ πλάσιν, ᾗ Δαβὶδ εἶπε, καὶ δέχεται τὴν κατ την σφραγίδα καὶ πᾶσαν ἔχει τὴν ζητουμένην εὐδαι μονίαν, καὶ γίνεται φῶς σκότος ὢν πρότερον, καὶ ὑφίσταται μηδὲν ὤν, καὶ οἰκειοῦται καὶ υἱοθετεῖται Θεῷ ἀπὸ δεσμωτηρίου καὶ δουλείας τῆς ἐσχάτης ἐπὶ τὸν βασίλειον ἀγόμενος θρόνον. Τὸ γὰρ ὕδωρ τοῦτο ζωὴν τὴν μὲν ἀπόλλυσι, τὴν δὲ ἀναδείκνυσι, καὶ τὸν μὲν παλαιὸν ἄνθρωπον ἀποπνίγει, τὸν δὲ νέον ἀνίστησι. Τοῦτο δὲ μάλιστα μὲν τοῖς πεπειραμένοις ἀπ' αὐτῶν τῶν πραγμάτων γίνεται δῆλον· ἔπειτα δὲ καὶ τὰ φαινόμενα τοῦ μυστηρίου τοῦτο δίδωσι διά πάντων εἰκάζειν. Τῷ γὰρ ὑποδύντα τὸ ὕδωρ ἑαυτὸν ἀφανίσαι δοκεῖ φεύγειν τὴν ἐν τῷ ἀέρι ζωήν, τὸ δὲ φυγεῖν τὴν ζωὴν, τοῦτό ἐστιν ἀποθνήσκειν· τῷ δ' αὖθις ἀναδύντα τῷ ἀέρι καὶ τῷ φωτὶ συγγενέσθα: ζωὴν ἔοικε διώκειν καὶ τυχόντα λαβεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ τὸν δημιουργὸν ἐνταῦθα καλοῦμεν, ὅτι ζωῆς ἀρχὴ τὰ παρόντα καὶ δημιουργία δευτέρα πολλῷ τῆς προτέρας ἀμείνων. Γράφεται γὰρ ἀκριβέστερον ἢ πρό ·τερον ἡ εἰκὼν, καὶ ἀνδριὰς εἰς σαφέστερον τὸν θεῖον G πλάττεται τύπον· διὰ τοῦτο καὶ τὸ ἀρχέτυπον νῦν Έδει καθαρώτερον προτεθῆναι. Τὸν γὰρ θεὸν ἐπὶ τὸ λουτρόν οἱ βαπτισταὶ καλοῦντες οὐ τὸ Θεός ὄνομα τὸ κοινὸν τῇ Τριάδι βοῶσιν, ὅπερ οὐκ ἔστι σαφῶς καὶ διακεκριμένως θεολογούντων, ἀλλ᾽ ἀκριβέστερον καὶ τελεώτερον τὰς ἰδιότητας ἑκάστης τῶν ὑποστά σεων ἀνυμνοῦσι. Καὶ μὴν καὶ δι᾿ ἐκεῖνον τὸν λόγον. Εἰ γὰρ μια φιλανθρωπία τὸ γένος ἔσωσεν ἡ Τριάς, ἀλλ' ὅμως τῶν ὑποστάσεων ἑκάστη τῶν μακαρίων ἰδίαν τινὰ λέγεται συντέλειαν εἰσενέγκαι. Ο μὲν γὰρ Πατήρ διήλλακται, ὁ δὲ Υἱὸς διήλλαξε, τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον φίλοις ήδη καταστᾶσι δῶρον ἐγένετο. Καὶ ὁ μὲν ἔλυσεν, ὁ δὲ τὸ λύτρον ἦν ᾧ λελύμεθα, τὸ δὲ Subest et alia causa. Etsi enim una benignitate generi nostro Trinitas salutem dedit, tamen qualibet sacrarum ὑποστάσεων proprium quiddam contulisse prædicatur. Pater enim reconciliatus est, Filius reconciliavit, Spiritus sanctus inter amicos jam ascriptis donum datus est. Et ille quidem liberavit; hic pretium factus est, quo liberati sumus; Spiritus ipsa libertas est: • Ubi Πνεῦμα ἐλευθερία· «Οὗ γὰρ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, enim Spiritus Domini, juxta Pauli vocem, ibi libertas 6º.» Et Pater quidem formavit, Filius reformavit; ‹ Spiritus est qui vivificat “. › Nam et prima fabricatione Trinitas adumbratur. Pater nempe fingebat, Filius manus erat fingenti, Paracletus spiritus erat vitam inspiranti. Et quid ego istis immoror? In hoc divinorum operum solo Deus discretus est. Nam cum multa sint merita quibus omni ætate Deus creaturam est prosecutus, nullum invenias, quod ad Patrem solum, aut ad Filium solum, aut ad Spiritum sanctum solum referatur; sed omnia Trinitati communia sunt, **Psal. XLIV, ἐκεῖ ἐλευθερία, ο Παύλου φωνή. Καὶ ὁ μὲν ἀνέπλασε, τῷ δὲ ἀνεπλάσθημεν, τὸ δὲ Πνεῦμά ἐστι ζωοποιοῦν ἐπεὶ καὶ κατὰ τὴν πρώτην δημιουργίαν ἡ Τριὰς ὡς ἐν σκ:αῖς ἐγράφετο. Ὁ μὲν γὰρ ἔπλασεν, ὁ δὲ χεὶρ ἦν τῷ πλάττοντι, ὁ δὲ Παράκλητος πνεῦμα τὴν ζωὴν ἐμφυσῶντι. Καὶ τί ταῦτα λέγω; Μόνῳ γὰρ ἐν τούτῳ τῶν θείων ἔργων ὁ Θεὸς διεκρίθη. Πολλῶν γὰρ δι των, οἷς ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνο; τὴν κτίσιν εὖ πεποίηκεν ὁ Θεὸς, οὐκ ἂν εὔροις οὐδὲν, ὃ πρὸς τὸν Πατέρα ἀναφέρεται μόνον, ἢ πρὸς τὸν Υἱόν, ἢ πρὸς τὸ Πνεῦ μα, ἀλλὰ πάντα κοινὰ τῆς Τριάδος, ὅτι μια δυνάμει καὶ προνοίᾳ καὶ δημιουργία πάντα ποιεῖ. Ἐπὶ δὲ τῆς 8. 39 Psal. CAxx, 16. ce 1 Cor. uir, 17. 61 Joan. vi, 64.

DE VITA IN CHRISTO LIB. II. οἰκονομίας καὶ τὸ ἡμέτερον ἀνώρθωσε γένος, καὶ ἡ quia scilicet una potestate, providentia et fabri τοῦτο καινὸν ἐγένετο, καὶ τὴν ἐμὴν σωτηρίαν ἐξου λήθη μὲν ἡ Τριάς κοινῇ, καὶ ὅπως ἂν γένοιτο προς νοήθη· ἐνεργεῖ δὲ οὐκέτι κοινῇ. Αὐτουργὸς γὰρ οὔτε ὁ Πατὴρ οὔτε τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ μόνος ὁ Λόγος, καὶ μόνος ὁ Μονογενής αίματος ήνέσχετο καὶ σαρκὸς καὶ ἐπλήγη καὶ ὠδυνήθη καὶ ἀπέθανε καὶ ἀνέστη, δι' ὧν ἡ φύσις ἀνεβίω καὶ τὸ βάπτισμα συνέστη, ἡ καινὴ γέννησις καὶ ἀνάπλασις. Οὐκοῦν ταῖς ὑποστάσεσι διαιροῦντας ἐπὶ τοῦ θείου λουτροῦ τὸν Θεὸν ἔδει και λεῖν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὴν ἱερὰν πλάσιν κομιζομένους, ή διακεκριμένον τὸν Θεὸν ἀπέδειξε μόνη. catione efficit omnia. In œconomia autem, qua genus humanum instauravit, etiam ista novitas contigit, et salutem meam voluit quidem Trinitas communiter, et ut restitueretur providit; non tamen etiam communiter eam operata est. Per se enim nec Pater, nec Spiritus, sed solum Verbum et solus Unigenitus operatus est, qui carnem sanguinemque assumere dignatus est, verbera, cruciatus, mortem excepit, et resurrexit, per quæ natura revixit, et quibus baptisma, nova generatio et reformatio constituta est. Itaque personis distinctum Deum in divino lavacro appellare opor. tebat (in nomine scilicet Patris, et Filii et Spiritus sancti) eos, qui sacram formationem, que sola Deum discretum ostendit, reportarent. Τί οὖν μὴ καὶ τὴν οἰκονομίαν καὶ μάλιστα ταύτην ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος ἀνυμνοῦμεν; Πάνυ μὲν οὖν οὐ δι' ὧν λέγομεν, ἀλλὰ δι' ὧν πράττομεν. Τὸ γὰρ και ταδύντα τρισσῶς ἀναδῦναι, τίς οὐκ οἶδεν ὅτι τὸν τριήμερον θάνατον τοῦ Σωτῆρος εἰσάγει καὶ τὴν ἀνάστασιν, ἃ τέλος ἐστὶ τῆς ὅλης οικονομίας; Καὶ οὐ μάτην, οἶμαι, τὴν μὲν θεολογίαν βοῶμεν, τὴν δὲ οικονομίαν ἐπὶ τῶν ἔργων ἐπιδεικνύμεθα σιωπῇ. Το μὲν γὰρ ἦν ἀπ' ἀρχῆς καὶ εἰς γνῶσιν ἀνθρώποις διὰ τῆς φωνῆς ἀφίκετο μόνης, τὸ δὲ ἐγένετο καὶ ὡράθη τοῖς τῶν ἀνθρώπων ὀφθαλμοῖς, ἀφῆς ἠνέσχε το καὶ χειρῶν· ὅθεν ὁ μακάριος Ιωάννης καὶ ἄμφω ταῦτα τοῦτο κἀκεῖνο περὶ τοῦ διπλοῦ Σωτῆρος για νώσκων εἶπε μὲν· ι “Ο ἦν ἀπαρχῆς, ὁ ἀκηκόαμεν, ο Επήγαγε δέ· «"Ο ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωής.» Ετι δὲ τὴν μὲν θεολογίαν πιστεῦσαι δεῖ μόνον, καὶ ἡ ἐπίδειξις τῆς πίστεως ἐπὶ τῆς φωνῆς (ὰ γὰρ εἰς δικαιοσύνην, φησί, πιστεύομεν τῇ καρδίᾳ, ταῦτα τῷ στόματι ὁμολογοῦμεν εἰς σωτηρίαν), την δὲ οἰκονομίαν καὶ μιμήσασθαι καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων δεῖξαι πᾶσα ἀνάγκη· δεῖ γάρ, φησὶν, ἐξακολουθῆσαι τοῖς ἔχνεσι τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντο; καὶ ἀναστά τος. Διὰ ταῦτα τοίνυν ἡ μὲν Τριὰς ἐπὶ τῆς φωνῆς, τὸ δὲ πάθος καὶ τὸν θάνατον διά τοῦ ὕδατος ἐν τῷ σώματι γράφομεν, τυποῦντες ἡμᾶς αὐτοὺς εἰς τὸ μακάριον εἶδος ἐκεῖνο καὶ τὴν μορφήν. Οὐκ ἄδηλον μὲν οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων, ὅτι πανταχόθεν τῶν περὶ τὸ βάπτισμα θεωρουμένων ἀπό τε τῆς τάξεως αὐτῆς τῶν τε ὀνομάτων, ὅθεν αὐτὸ καλοῦμεν, ἀπό τι τῶν ἐπ' αὐτῷ τελουμένων καὶ ἀδομένων ἐκεῖνο γινώσκομεν, τὴν ἐν τῷ Χριστῷ ζωὴν ἀπὸ τοῦ λου τροῦ τὴν ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαμβάνειν. Τί δέ ἐστιν αὐτὸ τὸ εἶναι τὴν ζωήν, λοιπὸν ἂν εἴη σκοπεῖν. Ἐπεὶ γὰρ τὰ μὲν ἀπολλύμεθα, τὰ δὲ γινόμεθα, και τὰ μὲν βίπτομεν, τὰ δὲ σώζομεν, εἰ τί ἐστιν ἑκάτε ρον τούτων γένοιτο δῆλον, δῆλον ἂν εἴη τί ἐστιν αὐτὸ τὸ ο κατὰ Χριστὸν ὑποστῆναι. ο Ἔστι τοίνυν τὸ μὲν ἁμαρτία, τὸ δὲ δικαιοσύνη, καὶ τὸ μὲν ὁ παλαιὸς ἄνθρωπος, τὸ δὲ ὁ καινός. Μάλλον δὲ ἀκριβές στερον ἔτι περί τούτων σκοπῶμεν. & p *1* 1 Joan. 1, 1. 63 Ron. s, 10. 63 1 Petr. 11, 21ο Quid ergo? num etiam œconomiam et maxime in baptismate laudamus? Nos vero laudainus, non per ea quæ dicimus, sed quæ facimus. Trinam enim immersionem et emersionem, quis non videt triduanam Salvatoris mortem et resurrectionem, quæ totius œconomiæ finis est, exhibere, oculisque subjicere? Nec temere, opinor, quod theologicum est voce edimus; economiam autem rebus cum silentio exprimimus. Illud enim erat ab initio, et per vocem tantummodo in hominum notitiam intelligentiamque penetravit; hoc factumn, et humanis oculis couspectum, et manibus contrectatum est. Unde et beatus Joannes ambo hæc, hoc et illud de Salvatore gemino cognoscens, dixit quidem: • Quod erat ab initio, quod audivimus, suljunxit tamen: • Quod vidimus oculis nostris, et manus nostræ contrectaverunt de Verbo vitæ ***> Præterca theologicum illud credere tantum opere tet, et probatio fidei in voce consistit (‹ Quæ enim, inquit Paulus, corde ad justitiam credimus, ea ore ad salutem, confitemur 6 ›), œconomia autem et imitanda omnino et operibus demonstranda est. Ejus enim vestigia sequi oportet, qui pro nobis mortuus est et resurrexit *. Idcirco Trinitas quidem in voce est; passionem autem et mortem per aquam repræsentamus, nos ipsos ad beatam illam speciem atque formam informantes. Ex dictis itaqne patet, nos undique ex his que circa baptismum considerantur, et ex ordine ipso, et ex vocabulis, quibus affcitur, et ex cæremoniis, et verbis quæ in eo administrando adhibentur, illud discere, vitam in Christo a lavacro essentiæ suæ principium capere. Quid autem sit ipsum hoc, esse vitam, deinceps exsequamur. Quoniam enim alia perdimus, alia fimus, et alia projicimus, alia servamus, si constabit quid utrumque horum sit, constabit etiam, quid sit ipsum hoc, e secundum Christum subsistere.» Est igitur illud quidem peccatum, hoc justitia; et illud vetus homo, hoc novus. Sed accuratius hæc dispiciamus.

Cum peccatum duplex sit, et in utrumque cadal, hoc est, et aliud in actione, aliud in habitu vero latur et læreat, actio ipsa aliquando non adest, neque naanet, sed simul ac patrata est, esse desinit, sicut telum mox ut vibratum est, præteriit. Reliquit autem vulnus peccatum actionis his qui illud operati sunt, et vestigium improbitatis, confusionen et reatum pœnæ. Habitus autem a perversis actionibus, veluti morbus quidam, corrupta voluntate animabus inditus, stabilis est, et vinculis insolubilibus animam astringit, sensusque et cogitata in servitutem redigit, et captos tractat ut qui pessime in actiones sceleratissimas eos inducens, per quas ipse conflatus est, et quas semper parit, generatus et generans secundum idem, et in orbem quodammodo; unde nullus peccandi finis, dum habitus actiones producit, accessione autem actionum habitus augescit: et ita utrisque malis invicem perpetuo progredientibus, peccatum vivit, ego vero mortuus sum: siquidem non heri, nec nuper peccatum cepit initium, sed ex quo nati sumus. Mox enim ut Adamus maligno sua concredidit, bonumque Dominum contempsit, et voluntate distortus ac perversus est, et anima sanitatem illam ac bonum habitum perdidit, etiam corpus cadem via incessit, seque illi accommodans, sicut instrumentum in manu artificis, simul perversum est. Anima namque cum corpore propter arctissimam conjunctionem conspirat. Signum hujus rei: rubescit enim corpus cum illam pudet, et cum illa angoribus obsidetur, contabescit. Procedente autem natura, et genere mostro a primo illo corpore latius se diffundente ac propagante per corpora posterorum, etiam pravitas, velut quidpiam naturale, didita est. Ο Quia vero corpus non solum ex animæ motibus simul aflicitur, sed et suos cum ea communicat (gaudet enim simul anima, et simul dolet: et temperantes quidam sunt atque ingenui, quia corpus sic est affectum et natum), ideo sequebatur, etiam uniuscujusque animam primi Adami vitiositatem pro hæreditate adire, ab anima quidem illius ad corpus, a corpore autem illius ad posterorum corpora, et ab ipsis corporibus ad animas dimanantem. Εt sic est vetus homo, quem cum, ut vitiositatis seminariuin, a primis parentibus acceperimus, et cum eo in lucem simus editi, nullum diem peccato purum vidimus, nec a pravitate. liberi unquam spiravimus, sed ut Propheta ait, • alienati sumus a vulva, erravimus ab utero "» nec infelici illo patrimonio, peccato videlicet, ab auctoribus generis nostri ad nos propagato, nec hæreditate malorum contenti fuimus, sed adeo vitiis nos insuper inservimus, et infandas divitias exaggeravimus, ut posterioribus priora obruerimus, imitatoresque ipsis exemplaribus multo deteriores evaserimus. Et quod maximum est omnium, * Pol. LVH1, 4 sec. LXX. Τῆς ἁμαρτίας διττῆς οὔσης καὶ εἰς ἄμφω χωρούσης, καὶ τῆς μὲν ἐν ταῖς ἐνεργείαις γενομένης, τῆς δὲ ἐν τῇ ἕξει συνισταμένης, ἡ ἐνέργεια αὐτὴ μὲν οὐ πάρεστιν ἐνίοτε, οὐδὲ μένει, ἀλλ᾽ εὐθύς τε ἐγένετο καὶ οὐκ ἔστι, καθάπερ βέλος ἅμα τῷ πλῆξαι παρελθόν· καταλείπει δὲ τὸ τραῦμα τοῖς εἰργασμένοις. τοὺς τύπους τῆς κακίας καὶ τὴν αἰσχύνην καὶ τὸ ὑπόχρεως εἶναι δίκης. Ἡ δὲ ἕξις ἀπὸ τῶν πονηρῶν ἐνεργειῶν, καθάπερ νόσος ἐκ διεφθαρμένης διαίτης ταῖς ψυχαῖς ἐντεθεῖσα, μόνιμός ἐστι καὶ δεσμοῖς ἀλύτοις τὴν ψυχὴν καταδεῖ, καὶ δουλοῦται τὸ φρόνημα, καὶ τὰ πάντων κάκιστα ἐργάζεται, τοὺς ἁλόντας εἰς τὰς πονηροτάτας ενεργείας ενάγουσα, δι' ὧν συνέστη καὶ ἃς ἑκάστοτε τίκτει, γεννωμένη καὶ γεννῶσα κατὰ ταὐτὸν ὥσπερ ἐν κύκλῳ. Οθεν συνέβαινε τὴν ἁμαρτίαν ἀτελεύτητον εἶναι, τῆς ἔξεως μὲν τὰς ἐνεργείας ἀπογεννώσης, τῇ προσθήκῃ δὲ τῶν ἐνεργειῶν τῆς ἕξεως ἐπιδιδούσης· καὶ οὕτω δι' ἀλλήλων τῶν κακῶν ἀμφοτέρων ἀεὶ προχωρούντων ἡ μὲν ἁμαρτία έζησεν, ἐγὼ δὲ ἀπέθανον, ἐπεὶ μηδὲ χθὲς καὶ πρώην ἤρξατο τὸ κακὸν, ἀλλ' ἐξ οὗ γεγόναμεν. Αφ' οὗ γὰρ τῷ πονηρῷ πιστεύσας ὁ Ἀδὰμ τὰ ἑαυτοῦ τὸν Δεσπότην περιείδε τὸν ἀγαθὸν καὶ τὴν γνώμην διεστράφη, καὶ ἡ ψυχὴ τὴν ὑγείαν ἐκείνην ἀπώλεσε καὶ τὴν εὐεξίαν, ἐξ ἐκείνου καὶ τὸ σῶμα συνέβη τῇ ψυχῇ καὶ ήρμοσε, και συνδιεστράφη καθ άπερ ὄργανον τῇ τοῦ τεχνίτου χειρί. Κοινωνεῖ γὰρ ἡ ψυχὴ τῷ σώματι τῶν παθῶν τῷ ἄκρως ἡνῶσθαι· σημεῖον δέ· καὶ γὰρ ἐρυθριᾷ μὲν αἰσχυνομένης τὸ σῶμα, τήκεται δὲ φροντίσι τῆς ψυχῆς πολιορκουμένης. Ἐπεὶ δὲ ἡ φύσις έχώρει και προῄει τὸ γένος ἀπὸ τοῦ πρώτου σώματος ἐκείνου προβαίνον, διεδόθη καθάπερ ἄλλο τι τῶν φυσικῶν τοῖς ἐξ ἐκείνου σώμασι καὶ ἡ πονηρία. Ἐπεὶ δὲ οὐ παραπολαύει μόνον τὸ σῶμα τῶν τῆς ψυχῆς παθῶν, ἀλλὰ καὶ μεταδίδωσι τῶν αὐτοῦ (καὶ χαίρει γὰρ ἡ ψυχὴ καὶ ἄχθεται, καὶ σωφρονικοί τις νές εἰσι καὶ ἐλευθέριοι τῷ διακεῖσθαι ὡδὶ τὸ σῶμα), διὰ τοῦτο ἀκόλουθον ἦν, καὶ τὴν ἑκάστου ψυχὴν τῆς τοῦ πρώτου 'Αδάμ κληρονομήσαι κακίας, ἀπὸ μὲν τῆς ψυχῆς ἐκείνου πρὸς τὸ σῶμα δοθείσης, ἀπὸ δὲ τοῦ σώματος τοῖς ἐξ ἐκείνου σώμασιν, ἀπὸ δ' αὐτῶν σω μάτων ἐπὶ τὰς ψυχὰς ἐρχομένης. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ παλαιὸς ἄνθρωπος, ὃν σπέρμα κακίας ἀπὸ τῶν προ γόνων λαβόντες ἅμα τῷ φῦναι οὐδὲ μίαν ἡμέραν καθαρὰν εἴδομεν ἁμαρτίας, οὐδ᾽ ἀνεπνεύσαμεν ἐλεύ θεροι πονηρίας, ἀλλ᾽, ὦ φησιν ὁ Προφήτης, ο απηλ λοτριώθημεν ἀπὸ μήτρας, ἐπλανήθηκεν ἀπὸ τα στρὸς, ο οὐ μέχρι τοῦ δυστυχούς ἐκείνου κλήρου στάντες τῆς προγονικῆς ἁμαρτίας, οὐδ᾽ οἷς ἐκληρονομήσαμεν ἀγαπήσαντες κακοῖς, ἀλλ' οὕτω σφόδρα τῇ κακίᾳ προσθέντες καὶ τὸν πονηρὸν αὐξήσαντες πλοῦτον, ὥστε τοῖς δευτέροις ἀποκρύψαι τὰ πρότερα καὶ τῶν παραδειγμάτων πολλῷ χείρους τους μιμη σαμένους. ἀναδειχθῆναι. Καὶ τὸ μέγιστον ἁπάντων, οὐ γάρ τις ἐγένετο μεταξύ διακωχὴ τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ γα

DE VITA IN CHRISTO LIB. II. συνεχῶς ἡ νόσος ἐχώρει· ἴσως δὲ καὶ διὰ τοῦτον τὸν nulla dantur mali hujus inducia, sed morbus λόγον ἀμήχανον ἦν, τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων αὐτὸ ἑαυτῷ πρὸς θεραπείαν ἀρκέσαι, μήτε, γεγευσμένον σχεδόν οὐδὲ πώποτε τῆς ἐλευθερίας, μήτε ἐπεὶ μὴ ἐπεπείρατο, δυνάμενον εἰς πόθον ἐλθεῖν καὶ τυχεῖν ἐθελῆσαι καὶ κατὰ τῆς τυραννίδος διαναστῆναι. Τούτων τῶν χαλεπωτάτων δεσμών, ταύτης τῆς δία χης, τῆς νόσου, τοῦ θανάτου τὸ λουτρὸν ἀπαλλάττει, οὕτω μὲν ῥᾳδίως, ὡς μηδὲ χρόνου δεηθῆναι, οὕτω δὲ παντάπασι καὶ τελείως, ὥστε μηδὲ ίχνος λειφθή ναι, καὶ οὐ πονηρίας ἀπαλλάττει μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐναντίαν ἕξιν παρέχει. Αὐτὸς γὰρ ὁ Δεσπότης δι' ὧν ἀπέθανεν, ἔδωκεν ἡμῖν ἐξουσίαν ἀποκτεῖναι τὴν ἁμαρτίαν, δι' ὧν δὲ ἀνεβίω, τῆς καινῆς ζωῆς ἐποίησε κληρονόμους. Ο γὰρ θάνατος ἐκεῖνος, καθα όσον μὲν αὐτὸ τοῦτο θάνατος ἦν, τὴν πονηρὰν ζωὴν ἀποκτείνει, καθόσον δέ ἐστι δίκη, τὰς εὐθύνας λύει τῶν ἁμαρτημάτων, ὧν διὰ τὰς πονηράς ενεργείας ἕκαστος ὑπόχρεως ἡμεν. Καὶ τοῦτον τὸν τρόπον τῆς ἕξεως καὶ τῆς ἑνερο γείας συμπάσης ἁμαρτίας τὸ λουτρόν καθαρούς ἀποφαίνει, καθόσον κοινωνούς ποιεῖ τοῦ ζωοποιού τούτου θανάτου. Ἐπεὶ δὲ καὶ τῆς ἀναστάσεως μετα έχομεν διὰ τὸ λουτρόν, ζωὴν ἡμῖν ὁ Χριστὸς δια δωσιν ἄλλην καὶ μέλη πλάττει καὶ δυνάμεις εντίθης σιν, ὧν δεήσει πρὸς τὸν μέλλοντα βίον ἀφικομένοις. Διὰ τοῦτο γὰρ τῶν ἐγκλημάτων ἀθρόον λύομαι καὶ τὴν ὑγείαν αὐτίκα λαμβάνω, μάλιστα μὲν ὅτι Θεοῦ καθαρῶς ἔργον, ὃν οὐκ ἔνι χρόνῳ δουλεύειν, ἔπειτα οὐδὲ νῦν εὖ ποιεῖ τὸ γένος, ἵνα καὶ χρόνου δεήσῃ, ἀλλ' εὖ πεποίηκεν. Οὐ γὰρ νῦν δίδωσι τὴν δίκην ὧν ἥμαρτον ὁ Δεσπότης, οὐδὲ νῦν κατασκευάζει τὴν ἱατρείαν καὶ μέλη πλάττει καὶ δυνάμεις ἐντίθησιν, ἀλλ᾽ ἔπλασε καὶ ἐνέθηκε καὶ κατεσκεύασεν. Αφ' οὗ γὰρ εἰς τὸν σταυρὸν ἀνέβη καὶ ἀπέθανε καὶ ἀνέστη, ἡ ἐλευθερία τῶν ἀνθρώπων κατέστη, καὶ τὸ εἶδος καὶ τὸ κάλλος συνέστη, καὶ τὰ νέα μέλη κατο εσκευάσθη. Νῦν δὲ προσελθεῖν δεῖ μόνον καὶ προσαγαγεῖν ταῖς χάρισι· καὶ τοῦτο ἡμῖν δύναται τὸ λου τρόν, συνάψαι τοὺς νεκροὺς τῇ ζωῇ, τῇ ἐλευθερία τους δεδεμένους, τους διεφθαρμένους τῇ μακαρία μορφή. Τὸ λύτρον ἐδόθη, νῦν λυόμεθα μόνον τὸ μύρον ἐχέθη, καὶ ἡ εὐωδία τὸ πᾶν κατέσχε· πνεῦσαι λείπεται μόνον, μᾶλλον δὲ οὐδὲ πνεῦμα. Καὶ γὰρ τὸ δύνασθαι πνεῦσαι παρὰ τοῦ Σωτῆρος κατεσκευάσθη, καὶ τὸ δύνασθαι λυθῆναι καὶ τὸ δύνασθαι φωτισθῆ - και. Καὶ γὰρ οὐ φῶς ἀνέτειλε μόνον εἰς τὸν κόσμον ἐλθὼν, ἀλλὰ καὶ ὀφθαλμὸν κατεσκεύασε, καὶ οὐ τὸ μύρον ἐξέχεε μόνον, ἀλλὰ καὶ αἴσθησιν ἔδωκε· νῦν δὲ τὸ ἱερὸν τοῦτο λουτρόν ταύταις ταῖς αἰσθήσεσι καὶ ταῖς δυνάμεσι τοὺς λελουμένους συνάπτει. Καθάπερ γὰρ ύλη ἀνείδεος καὶ ἄμορφος εἰς τὸ ὕδωρ καταδυό μένοι τοῦτο, ἐν αὐτῷ τῷ καλῷ περιτυγχάνομεν είδει. ut materia specie carens et informis in aquam elegantem reperimus. Διὰ ταῦτα πάντα ἡμῖν ἀθρόον ἀνατέλλει τὰ ἀγαθά· προκατεσκεύασται γάρ. Τὸ ἄριστόν μου ήτοίμα assidue serpit. Et fortasse propter hanc rationem genus humanum ipsum se curare nullo modo poterat, quod nunquam propemodum libertatem gustavisset, neque, cum expertum non esset, vel ad desiderium saltem illius pertingere, et voluntatem libertatis assequi, contraque tyrannidem exsurgere posset. Ab hisce vinculis teterrimis, ab hoc supplicio, ab hoc morbo, ab hac morte fons iste liberat; et ita quidem facile atque expedite, ut nec tempore indigeat, tamque plene ac perfecte, ut ne vestigium quidem relinquatur. Nec solum a vitiositate liberat, sed habitum quoque contrarium ingeneral. Ipse enim Dominus per mortem suam peccati occidendi potestatem nobis dedit, et per resurrectionem vitæ novæ hæredes instituit. Mors siquidem illa quatenus boc ipsum est, mors videlicet, vitam peccatis obnoxiam et peccandi habi tum interimit. Quatenus supplicium est, pœnas peccatorum tollit, quibus propter actionum perversitatem debebamur. ' Atque ad hunc modum ab omni habitus et actionis peccato lavacrum hoc puros præstat, quatenus nos hujus vivificæ mortis participes reddit. Et quoniam per lavationem hanc etiam resurrectionis consortium obtinemus, vita nos alia Christus donat, et membra fingit, et facultates iulit, quibus ad futuram vitam profectis opus erit. Idcirco enim et criminibus statim absolvor, et sanitatem mox adipiscor, maxime, quia Dei solius opus est, qui tempori et moræ non potest alligari. Deinde neque nunc generi nostro benefacit ita, ut tempore egeat, sed benefecit. Non enim nunc pœnas Dominus luit corum quæ peccavimus: neque nunc medicinam parat, et fembra format, et vires addit, sed jam formavit, et addidit, et paravit. Ex quo enim in crucem ascen dit, spiritumque efavit et redivivus prodiit, hominum libertas constituta, speciesque et pulchritudo conciliata, et nova membra adornata sunt. Tantum accedere et sese gratiæ offerre opus est. Εt istud in nobis baptismus efficit, ut nimirum mortuos cum vita, et vinctos cum libertate, informes et corruptos cum beata forma conjungat. Persolutum est pretium: nunc tantum e vinculis eximus. Unguentum effusum est, et odoris fragrantia complevit loca omnia: solum ut id spiremus relinquitur. Imo ne istud quidem; nam et spirare posse, a Salvatore nobis comparatum est, sicut posse exsolvi, sicut posse illuminari. Etenim lux non solum orta et in mundum ingressa est, sed et oculum sui videndi creavit; nec unguentum tantummodo effudit, sed ejusdem quoque sensum donavit. Nunc sanctum istud lavacrum ablutos hujusmodi sensibus et facultatibus devincit. Nam banc demergimur, et in ipsa formam quamdam Ob hæc subito nobis enascuntur bona omnia; sunt enim prius præparata: • Prandium meum

NICOLAL CABASILE > paratum est, tauri mei et alulia occisa sunt, σται, οἱ ταυροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ, φησί, τεθυμένα inquit, et omnia parata; venite ad nuptias 6. καὶ πάντα έτοιμα, δεῦτε εἰς τοὺς γάμους.» Τοῦτο floc solum restat, ut vocati ad hoc festum occur- τῇ ἑορτῇ λείπεται μόνον, ἀπαντῆσαι τοὺς κεκλημέ rant. Occurrentibus autem quid tandem ad feli- νους· ἀπαντήσασι δὲ τίνος ἔτι δεήσει πρὸς τὴν εὐδαι cita em adhuc deesse poterit? Nihil ntique. In μονίαν; Οὐδενὸς ἤδη. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ μέλλοντος venturo quippe sæculo parati ad Christum acce- αἰῶνος παρασκευασάμενοι προσερχόμεθα τῷ Χρι dimus; at nunc quidem cum accesserimus, præ- στῷ, νῦν δὲ παρασκευαζόμεθα προσελθόντες τότε paramur. Tune prorsus necessarium erit, omnibus μὲν γὰρ ἀνάγκη πάντα ἔχοντας προσελθεῖν, ἐπὶ δὲ rebus instructos accedere; in præsenti necesse τοῦ παρόντος ανάγκη προσελθόντας πάντα λαβεῖν. est, ut postquam accesserimus, omnia quibus nos Διὰ τοῦτο τηνικαῦτα μὲν ταῖς μωραῖς τῶν παρθένων instrui oportet, accipiamus. Tunc fatuis virginibus οὐκ εἰσιτητὸς ὁ νυμφών, ἐπὶ δὲ τοῦ παρόντος αἰῶνος ad sponsum aditus non patebit; hic autem ad τοὺς ἄφρονας ἐπὶ τὴν εὐωχίαν καὶ τὴν φιλοτησίαν convivium et propinationes vocat. Tunc enim καλεῖ. Τότε μὲν γὰρ οὐκ ἔστι, νεκρὸν ἀναβιώναι non dubitur mortuum reviviscere, luminibus or καὶ τυφλὸν βλέψαι καὶ διεφθαρμένον ἀναπλασθῆναι, batum aspicere, deformatum ac perditum denuo τῷ δὲ βίῳ τούτῳ θελήσεως δεῖ μόνον καὶ προθυμίας, formari ac refingi. Ast in hoc ævi curriculo tantum καὶ τὰ πάντα ἀκολουθεῖ·. Ηλθον γάρ, φησίν, εἰ; voluntas et animi alacritas requiritur, et hæc τὸν κόσμον, ἵνα ζωὴν ἔχωσι· ο και, «Φῶς εἰς τὸν omnia consequuntur. Ait enim: «Ego veni in κόσμον ἐλήλυθε.» Καὶ τοῦτο δὲ τῆς ἀῤῥήτου φιλανmundum, ut vitam habeant 6, › et, ‹ Lux venit in θρωπίας, τὸ πάντα αὐτὸν εἰργασμένον, δι' ὧν ἐλύmundum "7. Atque hæc immensa Dei benignitas θην, καταλιπεῖν τι καὶ ἡμῖν εἰς τὴν ἐλευθερίαν est, omnia ipsum praestitisse, per quæ e calamita- εἰσενεγκείν, αὐτὸ τὸ πιστεῦσαι τῷ βαπτίσματι τὴν tibus nostris erepti sumus: reliquisse tamen σωτηρίαν καὶ θελῆσαι προσελθεῖν, ἵνα ἀπὸ τούτων quidpiam, quod ad libertatent ipsi conferrents, ἡμῖν τὸ πᾶν λογισθῇ, καὶ ὧν αὐτὸς εὖ πεποίηκε, nempe salutem nostram baptismo committere, καὶ τούτων ὀφείλῃ χάριν. Καὶ τοίνυν ἐπειδὰν συμ-. velleque accedere, ut hine nobis totum imputetur, 6ῇ λελουμένους εὐθὺς ἀπελθεῖν, μηδὲν ἕτερον meritorumque suorum in nos collatorum gratiam ἐπαγομένους ἢ τὴν σφραγίδα, ἐπὶ τοὺς στεφάνου; mobis debeat. Proinde cum loti confestim forte de καλεῖ καθάπερ ὑπὲρ τῆς βασιλείας ταύτης Αγωνι vita exierimus, nihil nobiscum præter sigillum σμένους. afferentes, perinde ac si pro istoc regno certavissemus, ad coronas vocal. Quibus igitur malis, quemadmodumque animas baptismus absolvat, ex dictis clarum est. Quandoquidem vero et vitam quamdam tribuit per eum qui resurrexit, age, quænam sit illa vita investigemus. Est igitur rationi consentancum, non esse eam quam prius vivebamus, sed ea meliørem naturæque propriam. Nam si priorem adhuc degeremus, quid amplius etiam mori opus esset? Sin aliam, idem valentem, hoc non erat resurgere. Si angelicam, quid nobis commune cum illis? Homo enim lapsus est; lapsum autem esse hominem, et resurgentem fieri angelum, hoc non esset hominem reformari. Quemadmodum statuæ contritæ non effigies bumana, sed alia quædam facies imponitur: et boc est in aliud quodcunque formare, non statuam reformare. Quam ob causam sequitur, ut vita hæc et humana, et nova, et antegressa lonestior meliorque sit, quæ omnia in sola Salvatoris vita reperiuntur. Est enim nova, quoniam veteri affine nihil habet. Melior, quantum comprehendi animo non potest; est enim vita Dei. Naturæ propria, quoniam erat vita hominis, et qui eam vivebt, sicut erat Deus, ita verus dem homo, et propter humanam naturam omini peccato vacans. Quamobrem nobis rematis Christi vitam exoriri plane necessarium est. Ob id quoque peccati expertes ab aqua ista discedimus. Quod et hinc satis cs Matth. xxi, 4. ἂν μὲν οὖν τὸ βάπτισμα καὶ ὅπως τὰς ψυχὰς ἀπαλλάττει, ταῦτά ἐστιν· ἐπεὶ δὲ καὶ ζωήν τινα παρέχει διὰ τὸν ἀναστάντα, ζητῶμεν τίς ἐστιν ἡ ζωή. Ἔστι μὲν οὖν εἰκὸς μὴ ταύτην εἶναι, καθ' ήν πρότερον ἔζωμεν, καλλίω δὲ τῆς προτέρας, οἰκείαν δὲ τῇ φύσει. Εἰ μὲν γὰρ τὴν προτέραν καὶ νῦν ἔχου μεν, τί ἔδει καὶ ἀποθνήσκειν; Εἰ δὲ ἄλλην τὰ αὐτὰ δυναμένην, τοῦτο μὲν οὖν οὐκ ἦν ἀναστῆναι· εἰ δὲ τὴν ἀγγελικήν, τί κοινὸν ἡμῖν πρὸς ἐκείνους; Ανθρωπος γὰρ ὁ πεσών· τὸ δὲ ἀνθρώπου πεσόντος ἄγγελον εἶναι τὸν ἀνιστάμενον, τὸν ἄνθρωπον οὐκ ἦν ἀναπλάττεσθαι. Παραπλήσιον γὰρ ὥσπερ εἰ συν τριβέντος ἀνδριάντος οὐκ ἀνθρώπου μορφή, ἀλλ᾽ εἶν δος ἕτερον ἐπετίθετο τῷ χαλκῷ· τοῦτο γὰρ ἦν ότι οὖν ἄλλο πλάττειν, οὐ τὸν ἀνδριάντα ἀναπλάττειν. Διὰ ταῦτα ἀκόλουθόν ἐστι τὴν ζωὴν ταύτην ἀνθρω πείαν τε εἶναι καὶ νέαν καὶ τῆς προτέρας καλλίων ταῦτα δὲ πάντα μόνῃ συμβαίνει τῇ τοῦ Σωτῆρος ζωῇ. Καινὴ μὲν γὰρ, ὅτι πρὸς τὴν παλαιὰν οὐδὲν κοινὸν εἶχε, καλλίων δὲ οὐδ᾽ ὅσον ἐνθυμηθῆνα: • Θεοῦ γὰρ, τῇ φύσει δὲ οἰκεία. Καὶ γὰρ ἦν ἀνθρώπου ζωή, καὶ ὁ ταύτην βιοὺς καθάπερ Θεὸς, οὕτω καὶ τῆς φύσεως ἕνεκα τῆς ἀνθρωπείας καθαρὸς ἁπάσης ἦν ἁμαρτίας· τούτων ἕνεκα πᾶσα ἀνάγκη τὴν τοῦ Χριστοῦ ζωὴν ἀναγεννωμένοις ἡμῖν ἀνατέλλειν, διὰ τοῦτο καὶ ἀναμάρτητοι τοῦ ὕδατος· ἀπαλλαττόμεθα τούτου. Ἔτι δὲ καὶ ὧδε γίνεται δῆλον. ῾Η γὰρ ἐν se Joan. x, 10. 67 Joan. 111, 19.

DE VITA IN CHRISTO LIB. II. τῷ βαπτίσματι γέννησις ἀρχὴ τῆς μελλούσης ἐστὶ perspicitur. Generatio enim in baptismo future ζωῆς, καὶ ἡ τῶν καινῶν μελῶν καὶ τῶν αἰσθήσεων κομιδὴ τῆς ἐκεῖ διαίτης παρασκευή· παρασκευάσασθαι δὲ πρὸς τὸ μέλλον οὐκ ἔστιν ἑτέρως, ἢ τὴν τοῦ Χριστοῦ ζωὴν ἐνθένδε ἤδη λαβόντας, ὃς πατὴρ ἐγένετο τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ὥσπερ ὁ Ἀδὰμ τοῦ παρόντος· τῆς γὰρ ἐν φθορᾷ ζωῆς αὐτὸς ἡγήσατο τοῖς ἀνθρώποις. Καθάπερ γὰρ οὐκ ἔνι βιῶνα τόνδε τὸν βίον τὸν ἀνθρώπινον, μὴ τὰς αἰσθήσεις του Ἀδὰμ καὶ τὰς περὶ τὸ ζῆν δυνάμεις ταύτὰς δὲ τὰς ἀνθρωπείας λαβόντα· τὸν τρόπον οὐδὲ πρὸς τὴν μακάριον ἐκεῖνον κόσμον ζῶντα χωρῆσαι, μὴ τῇ τοῦ Χριστοῦ ζωῇ παρεσκευασμένον καὶ κατὰ τὴν εἰκόνα πλασθέντα. Καὶ ἄλλως δὲ γέννησίς ἐστι τὸ λουτρόν, καὶ γεννᾷ μὲν ἐκεῖ νος, γεννώμεθα δὲ ἡμεῖς· τῷ δὲ γεννωμένῳ παντί που δήλον, ὡς ἄρα τὴν ἑαυτοῦ ζωὴν ἐντίθησιν ὁ γεννῶν. vitæ principium est, novorumque membrorum et sensuum acquisitio, et vitæ illius cœlestis præparatio. Præpsramur vero ad vitam illam futuram non aliter, quam si Christi vitam hic inchoemus, qui pater est futuri, sicut Adam præsentis sæculi: vitæ siquidem pereuntis ille hominibus caput et { dux fuit. Sicut namque vita hæc humana traduci non potest, nisi quis sensus Adami et vitales facultates istas humanas acceperit: pari modo nec ad beatum illum mundum quisquam vivorum pervenire potest, qui vita Christi traducenda non se ante eo comparaverit, et secundum ideam atque imaginem ejus formatus non fuerit. Aliter baptismus est generatio; ille generat, nos generamur. Est autem in confesso, vitam generati vite generantis similem esse. τον Ενταῦθα δὲ καὶ θαυμάσαι τις ἄν. Οὐ γὰρ οἱ λελουμένοι μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη οἷς οὐκ ἐξεγένετο παι ρασκευασθῆναι πρὸς τὸν ἀθάνατον βίον τῇ δυνάμει τῶν μυστηρίων, καὶ ἁπλῶς ἄνθρωποι πάντες ἀγήρω κομιοῦνται τὰ σώματα καὶ ἀναστήσονται ἄφθαρτοι. Θαυμαστὸν γὰρ, εἰ μετέσται τῆς ἀναστάσεως, ἣν δ τοῦ Χριστοῦ θάνατος μόνος εἰσήνεγκεν εἰς τὸν κόσ μου, τοῖς μὴ τὸ λουτρὸν δεξαμένοις, ᾧ κοινωνοῦμεν τοῦ ζωοποιοῦντο; θανάτου. Εἰ γὰρ τὸν ἰατρὸν ἔψυ γον, καὶ τὴν βοήθειαν οὐκ ἐδέξαντο, καὶ τὸ μόνον ἀπετείσαντο φάρμακον, τί λοιπὸν ἦν, ὃ πρὸς τὴν ἀθα νασίαν αὐτοῖς ἀρκέσει; Καὶ δοκεῖ δυοίν θάτερον εἰκὸς εἶναι συμβαίνειν, ἢ πάντων ἑξῆς ἀπολαύειν ἁπάν τας, ὧν ὁ Χριστὸς ἡμῖν αἴτιο; ἐγένετο ἀποθνήσκων, καὶ συναναστῆναι καὶ συζῇν αὐτῷ καὶ συμβασιλεύ ειν καὶ τὴν ἄλλην ἔχειν εὐδαιμονίαν, εἴ γε δεῖ τῶν παρ' ἡμῶν οὐδενὸς, ο ή, εἰ πᾶσα ἀνάγκη καὶ ἡμᾶς ὁτιοῦν εἰσφέρειν, τοὺς μὴ τὴν πίστιν εἰσενεγκόντας τῷ Σωτῆρι μηδὲ ἀναβιῶναι. Ἔστι τοίνυν ἐκεῖνο περὶ τούτων εἰπεῖν. ῾Η ἀνάστασις φύσεώς ἐστιν ἐπανόρθωσις· τὰ δὲ τοιαῦτα προίκα δίδωσιν ὁ Θεός. Ωσπερ γὰρ πλάττει μηδέ βουλομένους, οὕτω ἀναπλάττει μηδὲν προεισενεγκόν τας· ἡ δὲ βασιλεία ἐκείνη καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ θεωρία και τὸ συνεῖναι Χριστῷ τρυφή ἐστι τῆς θελήσεως. Δια τοῦτο τοῖς θελήσασι καὶ ἡγαπηκόσι καὶ ποθήσασιν ἔξεστι μόνοις· τούτους μὲν γὰρ καὶ τρυφῶν ἀκόλουθέν ἐστι τῶν ποθουμένων παρόντων, τὸν δὲ μὴ βου νηθέντα ἀμήχανον. Πῶς γὰρ ἂν καὶ τρυφῶν δύναιτο καὶ χαίρειν παρόντων, ὧν οὐκ ἔλαβε πόθον ἀπόντων, ἐπεὶ μηδὲ ἐπιθυμῆσαι τηνικαῦτα δύναιτ' ἂν καὶ ζητῆσαι τυχεῖν, ὅτι οὐχ ὁρᾷ τὸ κάλλος ἐκεῖνο, καὶ ὁ φησιν ὁ Κύριος, «οὐ δύναται λαβεῖν, ὅτι οὐ θεωρεί αὐτὸ οὐδὲ γινώσκει αὐτό, ο τυφλὸς ἐντεῦθεν εἰς τὸν βίον ἐκπεσὼν ἐκεῖνον καὶ πάσης αἰσθήσεως καὶ δυο νάμεως ἀπεστερημένος, δι' ὧν ἔξεστι καὶ γνῶναι τον Σωτῆρα καὶ φιλῆσαι καὶ θελήσαι συνεῖναι καὶ ** Pal. xv, 2. 60 Joan. xiv, 17. Hic porro quispiam miretur. Non enim abluti modo, sed jam etiam quibus non contigit sese virtute mysteriorum ad vitam immortalem præparare, et simpliciter homines universi corpora nen senescentia recipient, resurgentque incorrupti. Dignum enim admiratione, resurrectionis, quam sola Christi mors in mundum invexit, fore socios, qui baptismum non susceperint, per quem vivifica mortis communionem acquirimus. Si enim medicum fugerunt, et opem aversati sunt, et medici nam quæ sola prodesse poterat repulerunt, quid restabat, quod eis ad immortalitatem opitularetur? Sane ex duobus alterum evenire æquum et consentaneum videtur, aut ut omnes omnibus deinceps fruantur, quorum Christus nobis morte sua causa fuit, et simul resurgant, atque cum eo vivant et regnent, et reliqua felicitate circumfluant, siquidem bonorum nostrorum non eget ',, aut si omnino oportebat, et nos quodcunque etiamı conferre qui fidem ad Salvatorem non attulissent, nec in vitam revocari. Licet igitur illud ad hanc objectionem respondere. Resurrectio est naturæ instauratio. Ista autem gratis dat Deus. Sicut enim fingit id non volentes, ita quoque refingit nihil ad id commodantes. η Regnum porro illud, et Dei contemplatio, et cum Christo versari, voluntatis sunt deliciæ. Quocirca iis tantum qui voluerunt, et dilexerunt, et desiderarunt, ex conceduntur. llos enim par est delectari præsentibus, qui absentia concupierunt. Ast qui ea non voluit, hunc iis frui est impossibile. Quo enim pacto voluptatem capere et lætari queat jam praesentibus, quem absentium nulla tetigit cupiditas? Cum tunc ne desiderare quidem, eorumque adeptioni studere possit, quia illam pulchritudinem non videt: et sicut Dominus ait, • quem mundus non potest accipere, quia non videt enim neque novit eum "., Cum cæcus binc egressus in vitam illam devenerit, omnique vi

sentiendi et facultate privatus, per quas et cogno- δυνηθήναι. Διὰ τοῦτο οὐ χρὴ θαυμάζειν, εἰ ζήσονται μὲν ἀθάνατα πάντες, οὐ πάντες δὲ μακαρίως· ὅτι τῆς μὲν περὶ τὴν φύσιν ἁπλῶς τοῦ Θεοῦ προνοίας ἀπολαύουσι πάντες ὁμοίως, τῶν δὲ τὴν θέλησιν κασε μούντων δώρων μόνοι τῶν ἄλλων οἱ περὶ Θεὸν εὐσε δεῖς. Ο δὲ λόγος, ὅτι πᾶσι μὲν ὁ Θεὸς ἅπαντα βού λεται τἀγαθὰ, καὶ πάντων ὁμοίως μεταδίδωσι τῶν αὐτοῦ, καὶ ὅσα τὴν θέλησιν εὖ ποιεῖ καὶ ἃ τὴν φύσιν ἐπανορθοί, ἡμεῖς δὲ τῶν μὲν εἰς τὴν φύσιν τοῦ Θεοῦ χαρίτων, ἐπεὶ μὴ δυνώμεθα φεύγειν, καὶ μὴ βουλό μενοι τυγχάνομεν πάντες. Καὶ γὰρ καὶ ἄκοντας εύκ ποιεῖ καὶ βιάζεται φιλανθρώπως, ὁπόταν αποσεί σασθαι τὴν εὐεργεσίαν βουλώμεθα μέν, οὐ δυνώμε θα δέ. scere Salvatorem, et amare, et velle cum eo et posse vivere licet, mirum accidere nemini debet, si omnes quidem immortaliter, non omnes autem beate feliciterque victuri sunt. Nam divinam circa iraturam providentiam omnes nullo discrimine et æque sentiunt: ejus autem voluntatem donis ornandi soli experientur ex omnibus, qui Deum pie sancteque coluerint: quia nimirum Deus omnibus quidem omnia bona vult, et omnibus æque sua communicat, tum per quæ voluntate sua bencfacit, tum per quæ naturam restituit et instaurat: nos vero Dei beneficia in naturam, quoniam ea effugere non possumus, iis, quanquain citra voluntatem, universi homines afficimur. Nam et de invitis bene meretur, et humaniter cogit, quando beneficentiam cjus amoliri quidem a nobis volumus, non tamen possumus. In eo genere donum resurrectionis numeremus. Haud enim in nostro situm est arbitrio, neque nasci a principio, neque a mortuis excitari, aut non excitari. Quæ autem a voluntate humana pendent, puta, boni electio, peccatorum remissio, morum integritas, animæ puritas, erga Deum charitas, horum merces est suprema beatitudo. Atque ut vel hæc amplectamur, vel devitemus, penes nos est. Unde volentibus in promptu est iis frui; nolentes qui tandem frui queant? Nec enim nolentes volunt, nec volentes coguntur. Deinde propter illam rationem: quoniam Dominus solus naturam quidem a corruptione, animum vero a peccato exemit: illud primogenitus factus mortuorum, hoc pro nobis primus in Sancta sanctorum ingressus, utpote peccato jugulato, et Deo nobis reconciliato, et medio pariete dissoluto: et scipsum pro nobis sanctificavit, ut et nos saneti simus in veritate, liquet, solos et merito solutum iri et a corruptione et a peccato, qui et voluntate et natura ad eum fuerint aggregati: hoc, quatenus homines, illud, quatenus adventum ejus passionemque dilexerunt, et mandatis cjus paruerunt, eademque cum illo voluerunt. Illi alii unum habent: alterum non receperunt, et ut in hominibus essent, hoc quidem ipsis contigit; ut autem salutem suam Salvatori committerent, et cum eo qui animo voluntateque bonus est, communicarent, non contigit. llos peccatorum conlonatione et corona justitiæ, tanquam voluntate el sententia dissidentes, carere consentaneum est, et perire alteram libertatem: nec esse quidquam. ¡mpedimenti, quominus, cum eamdem cum Christo naturam obtineant, etiam redivivi e sepulcris exsistant. Etenim baptisma solum beatæ vitæ in Christo, non etiam vitæ causa est, quandoquidem Christi mors et resurrectio omnibus æqualiter el simpliciter vitam immortalem conciliavit. Eapropter resurrectio universis mortalibus commune donum est: remissio autem peccatorum, et cœlestes coronæ, et regnum coelorum iis tantummodo tribuuntur, quibus debitam consunimationem addere lic tum fuit: qui hinc se instituunt, ut vitæ illi Τοιοῦτον δὲ τὸ τῆς ἀναστάσεως δῶρον. Οὐ γὰρ ἐφ' ἡμῖν ἐστιν οὔτε τὸ γεννηθῆναι οὔτε τὸ ἀποθα νόντας ἀναβιώσκεσθαι πάλιν ἢ τοὐναντίον. "Α δὲ τῆς θελήσεως τῆς ἀνθρωπείας ἐξήρτηται, λέγω δὴ τὸ ἐλέσθαι τὸ ἀγαθὸν, ἁμαρτιῶν ἄφεσις, ἤθους ὀρθότης, ψυχῆς καθαρότης, Θεοῦ φίλτρον, τὸ τούτων ἆθλον ἡ ἐσχάτη μακαριότης. Ταῦτα δὲ ἐφ' ἡμῖν ἐστι λαβεῖν ἡ φυγεῖν, ὅθεν βουλομένοις μὲν ἔξεστι, μὴ βουλη μένοις δὲ πῶς ἂν γένοιτο αὐτῶν ἀπολαύειν; Οὐ γὰρ ἔστιν ἄκοντας ἐθέλειν, οὐδὲ βιάζεσθαι βουλομένους. Ἔτι δὲ δι' ἐκεῖνον τὸν λόγον· ἐπεὶ γὰρ μόνο; ἔλυσεν ὁ Κύριος τὴν μὲν φύσιν τῆς φθορᾶς, τὴν δὲ γνώμην τῆς ἁμαρτίας, τὸ μὲν πρωτότοκος γενόμε νας τῶν νεκρῶν, τὸ δὲ πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσελθὼν εἰς τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων, ἅτε τὴν ἁμαρτίαν ἀποκτείνας καὶ τὸν Θεὸν ἡμῖν διαλλάξας καὶ τὸ μεσότειχον καταλύσας καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν αὐτὸς ἁγιάσας, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὦμεν ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ· φανερὸν ὅτι μόνοι λύοιντο ἂν εἰκότως καὶ τῆς φθορᾶς καὶ τῆς ἁμαρτίας οἱ καὶ θελήσεως αὐτῷ καὶ φύσεως μετασχόντες, τὸ μὲν ὡς ἄνθρωποι, τὸ δὲ ὡς ἡγαπηκότες τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ καὶ τὸ πάθος καὶ τοῖς προστάγμασι πεισθέντες καὶ θελήσαντες ἅπερ ἐκεῖνος. Οἱ δὲ τὸ μὲν εἶχον, τὸ δὲ οὐκ ἐδέξαντο· καὶ τὸ μὲν ἀνθρώποις εἶναί σφισι συνέβη, πιστεύειν δὲ τῷ Σωτῆρι τὴν σω τηρίαν καὶ κοινωνεῖν τῷ ἀγαθῳ τῆς γνώμης οὐκέτι· τούτους τῆς μὲν ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν καὶ τῶν ἐπὶ δικαιοσύνῃ στεφάνων ἐκπίπτειν ἀκόλουθόν ἐστι τῇ γνώμῃ διισταμένους, λυθῆναι δὲ τὴν ἑτέραν ἐλευθερίαν καὶ ἀναστῆναι τῆς φύσεως τῆς αὐτῆς τῷ Χριστῷ γενομένους οὐδὲν κωλύει. Τὸ γὰρ βάπτισμα τῆς ἐν Χριστῷ μακαρίας ζωῆς αἰτιόν ἐστι μόνον, οὐ τῆς ζωῆς· ἁπλῶς γὰρ τὴν ἀθάνατον ζωὴν τὸ τὸν Χριστὸν τεθνάναι καὶ ἀναβ:ῶναι παρέσχεν ὁμοίως. Διὰ τοῦτο ἡ μὲν ἀνάστασις κοινόν ἐστι δῶρον παρ σιν ἀνθρώποις, ἄφεσις δὲ ἁμαρτιῶν καὶ οἱ ἐν οὐρα νοῖς στέφανοι καὶ ἡ βασιλεία ἐκείνων γίνεται μόν νον, οἷς ὑπῆρξε προεισενέγκαι τὴν ὀφειλομένην συντέλειαν, οἱ τάττουσιν ἑαυτοὺς ἐνθένδε, ὡς ἔστιν οἰκείως έχειν πρὸς τὸν βίον ἐκεῖνον καὶ τὸν νυμφίον γεννώμενοι μὲν καινῶς, ὅτι καινὸς ἐκεῖνος Αδάμ,

DE VITA IN CHRISTO LIB. II. κάλλει δὲ λάμποντες καὶ τὴν ὥραν σώζοντες, ἣν sponsoque sint idonei, geniti quidem nova generaαὐτοῖς ἐνεποίησε τὸ λουτρόν, ὅτι ο ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς ἀνθρώπων,» καὶ τὴν μὲν κεφαλήν ἑστῶσαν ἔχοντες, οἷαι τῶν ὀλυμπιονίκων, ὅτι στέ φανός ἐστιν, ὦτα δὲ ὅτι· λόγος, ὀφθαλμοὺς δὲ ὅτι ἥλιος, ὄσφρησιν δὲ ὅτι καὶ μύρον ἐστὶν ὁ νυμφίος καὶ μύρον εκκενωθέν, σεμνοὶ δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἱματίων διὰ τὸν γάμον. Εἶεν. Ταῦτα δὲ καὶ πρὸς ἕτερον φέρει ζήτημα δίκαιον ἂν μὴ περιῶφθαι. Εἰ γὰρ τὸ μὲν ἐθέλειν καὶ πιστεῦσαι καὶ προσελθεῖν τῶν τοῦ βαπτίσματος δώρων ἐπιτυχεῖ; γεγενῆσθαι παρασκευάσει, τὸ δὲ ταῦτα φεύγειν καὶ τὴν μακαριότητα πᾶσαν ἐκείνην φεύγειν ἐστὶν, τοὺς μετὰ τὸ λαβεῖν ρίψαντας καὶ τῆς γνώ μης τῆς προτέρας ἑαυτοὺς μεμψαμένους καὶ τὸν Χριστὸν ἠρνημένους, ἐπειδὰν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, ἐφ' οἷς ἀνόμησαν, μεταγνόντες αὐτομολῶσιν, ὁ ἱερὸς θεσμός, ἀκόλουθον ἂν ἐπὶ τὸ λουτρόν αὐτοὺς ἄγειν καὶ τὰ μυστικά τελεῖν ἐξ ἀρχῆς ὡσὰν τὸ πᾶν Σπολωλοκότας, ὁ δὲ τῷ θείῳ μύρῳ τὰ σώματα αὐτοῖς ἀποσημηνάμενος καὶ μηδὲν πλέον προσθεὶς τοῦ κύκλου γράφεται τῶν πιστῶν· τί οὖν πρὸς ταῦτα εἴποι τις ἄν; "Η δυσῖν τούτων ἡμῖν τὴν πρὸς Θεὸν εὐσέβειαν δυναμένων, τοῦ τε λαβεῖν ὀφθαλμὸν ἀπὸ τῶν μυστη ρίων, τοῦ τε χρῆσθαι καὶ πρὸς τὴν ἀκτῖνα ἐκείνην ὁρᾷν, τοῖς προδεδωκόσι τὸν Χριστιανισμὸν τὸ μὲν ἀπόλλυται τὸ δεύτερον, ἐκεῖνο δὲ μένει; λέγω δὴ τὴν πρὸς τὸ βλέπειν ἐπιτηδειότητα καὶ παρασκευήν. Αίτιον δὲ ὅτι τὸ μὲν ἀποβαλεῖν ἔξεστι βουλομένοις, ἡμέτερον γὰρ ἡ στέρξαι τὸν ἥλιον ἢ πρὸς τὴν ἀκτῖνα μῦσαι τὸν ὀφθαλμόν· τό γε μὴν αὐτὸν ἐκκόψαι τὴν ὀφθαλμὸν καὶ τὴν πλάσιν ἐκείνην παντάπασι διαφθεί ραι τῶν ἀμηχάνων ἡμῖν. Εἰ γὰρ τῶν ἐν τῇ ψυχῇ δυνάμεων, μεθ' ὧν ἡμᾶς ἡ φύσις ἐγέννησεν, οὐδ᾽ ἡντινοῦν δυνάμεθα λύειν, ἥκιστα δὴ πάντων ἣν ἡμῖν ἀναγεννῶν αὐτὸς ἀμέσως ενέθηκεν ὁ Θεός· ἐπεὶ καὶ αὐτὸ τὸ ἐν ἡμῖν ἡγούμενον, ὅ τί ποτέ ἐστι, πλάττει καὶ διατίθησι τὸ λουτρόν, εἴτε λόγου καὶ γνώμης αὐτονομίαν, εἴθ᾽ ἕτερον ὁτιοῦν χρὴ τοῦτο νομίσαι, ᾧ πᾶσα μὲν εἴχει δύναμις τῆς ψυχῆς καὶ πρὸς τὴν ἐκείνου φέρεται κίνησιν, ἐπιττάττει δὲ οὐδὲν οὐδὲ δύο ναται μεταβάλλειν, ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτὸ ἑαυτό· κρεῖττον γὰρ οὐδὲν γένοιτ᾽ ἂν ἑαυτοῦ, καὶ μὴν οὐδὲ τὸν Θεὸν εἰκός. Οὐ γὰρ ἀφέλοιτ᾽ ἂν ὧν ἡμῖν κατέθετο δώρων οὐδέν • Αμεταμέλητα γὰρ τὰ χαρίσματα, φησί,, τοῦ Θεοῦ,» καὶ ὅλως ἄπειρος ἀγαθότητος ὢν βούλεται πᾶν ἡμῖν ἀγαθόν, καὶ δίδωσί γε ἀλύτου τῆς τοῦ αὐτεξουσίου προεδρίας υποκειμένης. Τοιοῦτον δὲ τὸ τοῦ βαπτίσματος ἀγαθόν. Οὐ γὰρ ἄγχει την γνώμην οὐδὲ κατέχει, ἀλλὰ δύναμις οὖσα τοὺς μὲν χρωμένους οὐδὲν ἐκώλυσε μεῖναι πονηρούς, καθάπερ καὶ τὸ σῶν ἔχειν τὸν ὀφθαλμὸν οὐκ ἂν προσταίη τοῖς ἐν σκότει ζην βουλομένοις· καὶ δῆλον αὐτόθεν, αὐτοὶ γὰρ οὗτοι μάρτυρες σαφεῖς οἱ μετὰ τὸ λούσασθαι καὶ τὰ ἐκεῖδεν πάντα λαβεῖν εἰς τὴν ἐσχάτην ἀσέβειαν καὶ μοχθηρίαν ἐξενεχθέντες. Διὰ ταῦτα τοίνυν τῷ μὴ τὰς * Psal. xLv, 3. 71 Cant. 1, 2. 7 Rom. x1, 29. ut tione, quoniam Adam ille novus est: decore fulgentes, et pulchritudinem a lavacro accepiam conservantes: Quia speciosus forma est præ filiis hominum "; › et caput erectum habentes, olympionicæ, quia corona est; aures autem, quia verbum est; oculos, quia sol; nares, quia unguen - tumn est sponsus ille, et unguentum effusum 11: habitu autem honesti, propter nuptias. Et hæc quidem hujusmodi sunto. Exsistit hoc loco alia quæstio, quam decet non negligere. Si enim velle, et committere sc, et accedere, donorum baptismi compotes efficit; et hæc fugere, est fugere omnem beatitudinem; qui abjecta communione, et priore sententia apud se reprehensa, et Christo abnegato, ducti pœnitudine sceleris sui ad Ecclesiam redierint, cum consequens sit eos ad lavacrum statim adduci, et de integro mysticas cæremonias adhiberi, ut qui totum funditus perdiderint; sacerdos tamen auctoritate legis ecclesiasticæ sacro tantum oleo corpora inunctos, citra ritum alium, ordini fidelium restituit. Quid ad hoc responder:- dum? An cum hæc duo pietatem nostram erga Deum contineant, tum accepisse oculum a mysteriis, tum cjus usum habere, et radium illum intueri, Christianismi proditoribus unum periit, alterum illud manet, habitus inquam, et facilitas ad videndum? Causa hæc est, quia hoc quidem volentibus perdere licet, quando in nostro arbitrio est, aut solis luce aspicienda delectari, aut adversus radium ejus claudere oculum: eruere autem ipsum oculum, structuramque illam penitus vitiare, nobis est nimium quantum difficile. Si enim facultatum animæ, cum quibus nos natura genuit, disperdere nullam possumus, minime omnium illam poterimus, quam nobis regenerans ipse Deus per se indidit: siquidem et ipsum quod in nobis obtinet principatum, quodcunque tandem est, format et componit tavacrum: sive id rationis et mentis autonomia, sive aliud quodcunque existi - mandum est, cui omnis animæ virtus cedit, et and motum illius sese accommodat, cui nihil imperat, quodque mutari a nulla re potest. Sed nec ipsum semetipsum mutat; nibil enim seipso melius fieri queat. Sed neque a Deo mutari æquum est. Haud enimn de donis suis ullo nos spoliabit: • Dei enim duna sine poenitentia sunt, o inquit Apostolus *. In summa, inônitæ bonitatis cum sit, cupit et dat nobis omne bonum, ita tamen ut prærogativam suam libera voluntas nostra semper retineat. Tale est baptismatis bonum. Non enim mentem coarctat neque opprimit, sed cum sit vis et facultas, utentibus prodest; non utentes autem manere improbos non vetat: sicut et sanum habere oculum in tenebris ambulare volentibus impedimento non erit. Hujus rei testes sunt luculenti qui, postquam abluti et omnia illius mysterii adepti fuissent, in

NICO AI CABASIL.E δεομένους ὁ ἱερεὺς λούει μὲν οὐδαμῶς, χρίων δὲ πνευματικὴν ἐνίησι χάριν εὐσεβείας, οἶμαι, καὶ φόβου Θεοῦ καὶ ἀγάπης καὶ τῶν τοιούτων, ἃ τὴν προτέραν αὐτοῖς ἀνακαλεῖσθαι δύναται γνώμην· τοιαῦτα γὰρ τοῖς τελουμένοις ἔχει τὸ μύρον. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον· ἐπὶ δὲ τὰ ἑξῆς τοῦ λόγου χωρῶμεν. extremam impietatem perversitatemque se præci- ἐντεθείσας ἀποθέσθαι δυνάμεις πλάσεως δευτέρας οὐ pitarunt. Quamobrem, quia facultates inditas nou deposuerunt, ut altera formatione non egentes, sacerdos nequaquain layat, sed unctione spiritualem illis gratiam immittit, pietatis, inquam, et timoris Dei, et charitatis, et virtutum hujusmodi, quæ ad voluntatem sensumque pristinum revocandum valent. Hoc enim in his qui initiantur unguentum potest. Et hæc quidem hactenus; ad reliqua pergamus. Φανερὸν μὲν οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων ὡς ἄρα τὴν ζωὴν τοῦ Χριστοῦ ζῶσιν οἱ διὰ τοῦ βαπτίσματος γεννηθέντες. Τί δὲ ἡ τοῦ Χριστοῦ ζωή; Λέγω δή, τί ἐστιν ἐκεῖνο τὸ πάθος, ὅ τοῦ βαπτίσματος ἀπολελαυ κότες οἱ λελουμένοι τοῦ βίου τῷ Χριστῷ κοινωνοῦσι, δῆλον οὔπω γέγονεν ἔτι· τούτου δὲ τὸ μὲν πλεῖστον ὑπὲρ τὸν ἀνθρώπινον λόγον. Δύναμις γάρ ἐστι τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ᾗ φησι Παῦλος, καὶ πρὸς βίον ἄλλον παρασκευή· καθάπερ τοίνυν οὐκ ἔστι καταμαθεῖν ὀφθαλμῶν ἀρετὴν ἢ χρώματος χάριν μὴ τῷ φωτὶ προσάγοντας καὶ τὰ τῶν ἐγρηγοράτων εἰδέναι τους καθεύδοντας ἕως καθεύδουσι, τὸν ἴσον τρόπον οὐδὲ τὰ καινὰ μέλη καὶ τὰς δυνάμεις, οἷς καθαρῶς πρὸς τὸν μέλλοντα βίον ἔξεστι χρῆσθαι, δυνατὸν συνιδεῖν ἐπὶ τοῦ παρόντος, τίνα τέ ἐστιν ἀκριβῶς καὶ οἷον αὐτοῖ; σύνεστι κάλλος. Δεῖ γὰρ συγγενούς κάλλους καὶ φω τὸς καταλλήλου. Καὶ μήν μέλη Χριστοῦ ἐσμεν, καὶ τοῦτό ἐστι τὸ τοῦ βαπτίσματος ἔργον. Συνέστηκε δι ἡ λαμπρότης τῶν μελῶν καὶ τὸ κάλλος ἐν τῇ κεφαλῇ· φαίνοιτο γὰρ ἂν οὐ καλὰ τὰ μέλη μὴ τῇ κεφαλῇ συνημμένα. Τούτων δὲ τῶν μελῶν ἡ κεφα ή κρύπτε ται μὲν ἐπὶ τοῦ παρόντος, φανεῖται δὲ κατὰ τὴν μέλλοντα βίον· τότε δὴ καὶ τὰ μέλη λάμψει καὶ διαδειχθήσεται, ἐπειδὰν μετὰ τῆς κεφαλῆς ἀναλάμψῃ· καὶ τοῦτο Παῦλο, δεικνύς, «Απεθάνετε, φησί, κ. ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν Θεῷ· ὅταν δὲ ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς ἐν αὐτῷ φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ.» Καὶ ὁ μακάριος Ἰωάννης· «Οὔπω ἐφανερώθη τί ἐσμεν· ὅταν δὲ φανερωθῇ, ὅμοιοι αὐτῷ ἐσόμεθα.» Διὰ ταῦτα νῦν τελείως μὲν τὴν δύναμιν τῆς ζωῆς ταύτης οὐκ ἔνεστι γνῶναι οὐδὲ αὐτοὺς δήπου τοὺς μακαρίους, ἀλλὰ τὸ πλεῖστον ὁμολογοῦσιν ἀγνοεῖν καὶ ἐν αἰνίγματι καὶ ἐν ἐσόπτρῳ καὶ ἐκ μέρους γινώσκειν, καὶ ἃ δὲ δύ· νανται γινώσκειν, οὐδὲ ταῦτα ἔνι λόγῳ φανῆναι. Αλλ' ἔστι μὲν αἴσθησις αὐτῶν καὶ γνῶσις τοῖς γε καθαροί, τὴν καρδίαν, ῥῆμα δὲ ἢ λόγον, ὅς ἐφαρμόσει τοῖ; εγνωσμένοις καὶ τοῦ μακαρίου πάθους γένοιτ' ἂν σημεῖον τοῖς ἀγνοοῦσιν, ἀμήχανον εὑρεῖν. Καὶ γὰρ ἔστιν ὧν ἤκουσεν ὁ ᾿Απόστολος εἰς τὸν παράδεισον καὶ τρίτον οὐρανὸν ἁρπαγείς, ε ἄῤῥητα ρήματα, φησίν, & οὐκ ἐξὸν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι. ο "Α δὲ καὶ γινώσκεται καὶ ῥηθῆναι δύναται τῆς ζωῆς καὶ τῶν ἀφανῶν ἀπό δειξιν ἔχει, τὰ τοῖς μεμυημένοις κατωρθωμένα, το καινὸν ἦθος τῶν λουσαμένων οἱ τὴν τάξιν ἔσωσαν, ἡ ὑπερφυής ἀρετὴ καὶ τοὺς ἀνθρωπίνους νικώσι με μους, ἧς οὔτε σοφίαν, οὔτε γυμνασίαν, οὐ τὸ πεφυχέConstat igitur ex bis quæ disseruimus, eos vitam Christi vivere, qui per baptismum denuo nati sunt. Quæ sit autem vita Christi, id est, quæ sit illa conditio, qua baptismo fruiti, et unda salutifera abluti, vitæ Christi communicant, nondum planum est factum. Quod pene totum excellentius est, quam ut hominum verbis declarari possit. Est enim virlus venturi sæculi, ut Paulus docet, et ad vitam aliam præparatio. Sicut ergo virtus oculorum, aut coloris lepos, nisi lumen accesserit, non perspicitur, nec possunt vigilantium res cognoscere qui Gormiunt, quandiu dormiunt, similiter nec nova membra et facultates, quæ sola ad futuram vilam requiruntur, in hac vita, quidnan plane sint, et quod illis decus insit, cognosci possunt; cognato enim mun·lo' et lumine conveniente opus est. Atqui Christi membra sumus, et hoc efficere baptismi est negotium. Splendor autem membrorum et elegantia in capite consistit. laud enim pulchra videbuntur membra, capiti non consociata. Sed horum membrorum caput nunc latet, in futura vita apparebit: tunc etiam membra splendebunt et patebunt, cum capite exsistentia videlicet. Hoc significans Apostolus, Mortui estis, inquit, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum autem Christus apparuerit vita vestra, tunc el vos apparebitis cum ipso in gloria”., Et beatus Joannes: «Nondum apparuit quid erimus; cum autem apparuerit, similes illi erimus.» His de causis virtutem vitæ hujus nune perfecte ne sancti quidem ipsi cognoscunt, sed maximam partemn se ignorare confitentur, in ænigmate autem, et in speculo, et ex parte se aiunt cognoscere. Et quæ cognoscere possunt, nec illa saltem consequi verbis possunt. Sentiunt et noverunt ca puri corde. Quod autem impossibile est voces aut sermonem ad ea quae cognita sunt exprimenda opportunum reperire, id ipsum beati status illius ignorantibus quoddam signum est. Sunt enim quæ audivit Apostolus in paradisum et in tertium cœlum raptus, Arcana verba, inquit, quæ non licet homini loqui. Sed quæ de vita illa cognoscuntur, et dici possunt, et non apparentia demonstrant, sunt ea nimirum, quæ ab initiatis cum virtute perficiuntur: nova indoles ablutorum, qui stationem suam servant; inusitata virtus, et humanis legibus superior, cujus aec sapientiam, nec exercitationem, nec ingenium, 7ª Culoss. 111, 3. 71 Joan. 111, 2.5³ II Cor. x11, 4.

DE VITA IN CHRISTO LIB. II. και οὔτε ἄλλο ὁτιοῦν ἔστιν αἰτιᾶσθαι τῶν ἀνθρωπίνων. nec aliud quidpiam ut humanum accusare licet. Nain "Η τε γὰρ ψυχὴ πρὸς τοιαῦτα προθυμήθη, οἷα μηδ' αναπλάσαι ῥᾴδιον ἦν ἀνθρώποις, τό τε σῶμα τὴν προθυμίαν οὐκ ἔσβεσεν, ἀλλὰ πόνων ἠνέσχετο τοσούτων, ὅσων ἐπεθύμησεν ἡ ψυχή· καίτοι καὶ ψυχῆς καὶ σώ ματος δύναμις ὥρισται, καὶ πρὸς πάντα πόνον οὔτε ταύτην οὔτε ἐκείνην ἐστάναι δυνατόν, ἀλλ᾽ ἔστιν οὓ; δυνηθεῖσα νικῆσαι ἐπὶ τῶν ἄλλων ἡ μὲν ἀπεῖπε, τὸ δὲ ἐλύθη. Τῶν δὲ μακαρίων ἐκείνων (ψυχῶν καὶ σω μάτων) οὐδὲν ἐκράτησεν, ἀλλ' ὅσαπερ ἂν ἀλγηδόνων είδη και πόσων οὐδ᾽ αὐτονομία πλάσαι λογισμῶν, τοσούτων ἠνέσχοντο καὶ πρὸς τοσαῦτα ἐκαρτέρησαν. Καὶ οὔπω λέγω τὸ καινότατον· οἵ γε οὐδὲ ἠνέσχοντο οὐδὲ ἐκαρτέρησαν. Οὐ γὰρ ἐλπίδι μεγίστων ἄλλων καὶ ζωῆς ἀμείνονος τὴν παροῦσαν περιεῖδον, λέγω κρίσει τινὶ καὶ λογισμῷ πρὸς ταύτην ἀφιγμένοι τὴν " τόλμαν, καὶ ἐνέγκοντες μὲν, ἀηδῶ; δὲ, καθάπερ οἱ ναυ σοῦντες ἰατροῦ πῦρ καὶ μάχαιραν· ἀλλὰ τοῦτό ἐστι τὰ κοινότατον, ὅτι τὰς πληγὰς αὐτὰς ἐφίλουν, αὐτῶν ὠρέγοντο τῶν πόνων, αὐτὸν ποθεινὸν ἡγοῦντο τὸν θάνατον, καὶ εἰ μηδὲν ἄλλο προὔκειτο. Οἱ μὲν γὰρ ξίφους ἐπεθύμησαν καὶ στρεβλώσεων καὶ θανάτου, καὶ γενομένοις ἐπὶ τῆς πείρας μείζων ἦν ἡ προθυμία· οἱ δὲ διὰ βίου κακοπαθεῖν καὶ πονεῖν καὶ πόρρω πάσης ἀνέσεως ζῆν καὶ τοῦτο τροφὴν νομίζειν τὸ καθ' ἡμέραν ἀποθνήσκειν· καὶ ἠκολούθησε τὸ σῶμα καὶ ἐβοήθησε κατὰ τῶν σωματικῶν ἀγωνιζομένοις νόμων. Καὶ ταῦτα οὐ δύο καὶ τρεῖς καὶ εἴκοσιν, οὐδὲ ἄνδρες μόνον οὐδ᾽ οἱ ἐν ἡλικία μόνον, ἀλλὰ μυρίοι μὲν καὶ πλῆθος ἀριθμου κρεῖττον, ἡλικία δὲ πᾶσα ὁμοίως. Τοῦτο δὲ μάλιστα δῆλον ἐγένετο ἐπὶ τῶν μαρτύρων. Τούτων γὰρ καὶ οἱ πρὸ τῶν διωγμῶν πιστοὶ καὶ οἷς ἐπ' αὐτῶν τῶν διωγμῶν τὴν ἀληθινὴν ζωὴν ὁ Χριστός ἐνέθηκεν, ἅμα τε ἐπεδείκνυντο τοῖς διώκταις τὴν εἰς τὸν Χριστὸν πίστιν καὶ ἀνεἶπον τούνομα καὶ ἐπεθύ μουν ἀποθνήσκειν καὶ μια βοῇ τοὺς δημίους ἐξεκα λοῦντο καθάπερ ἐπί τι φαινόμενον ἀγαθὸν, ὁμοίως φερόμενοι καὶ γυναῖκες καὶ κόραι καὶ ἄνδρες καὶ παῖδες καὶ πᾶν ἐπιτήδευμα καὶ πᾶς βίος. Δεῖ γὰρ καὶ τοῦτο προσθεῖναι, ὅτι μικρὰν οὐδὲ τοῦτο διαφορὰν εἰσάγει τῷ γένει. Καὶ γὰρ οὐχ ὁμοίως ἂν πρὸς ἀγῶ νας ἔχοι καὶ πόνους ὅ τε ζῶν ἐν ἱδρῶσι καὶ ᾧ βίος ἐστὶν ἀνειμένος, καὶ ξίφος καὶ θάνατον οὐ τοῖς αὐτ τοῖς ἂν ὀφθαλμοῖς ἴδοι στρατιώτης καὶ αὐλητής. Τούτων οὐδὲν ἐκώλυσε τὴν θαυμαστὴν ἐκείνην φοράν, οὐδὲ προσέστη τῷ μὴ πάντας ὁμοίως εἰς αὐτὴν ἀφο ικέσθαι τῆς φιλοσοφίας την κορυφήν, ἀλλ' ὅτι μία ἦν ἡ πάντας τίκτουσα καὶ πλάττουσα δύναμις, πάντες τὸν ἔσχατον τῆς ἀρετῆς κατειλήφασιν ὅρον, καὶ τὸ ἀγαθὸν ἐτίμησαν καὶ ἐφίλησαν ὑπὲρ τὸ εἰκὸς τῆς φύσεως· οἴ γε ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ ψυχῶν αὐτῶν ὑπερεί τον. Καὶ γὰρ καὶ γυναῖκες τῶν ἐπὶ σκηνῆς καὶ ἄνδρες διεφθαρμένοι καὶ τοιοῦτον πλῆθος τόν τε λόγον ἐδέχοντο τῆς κοινῆς ἡμῶν σωτηρίας καὶ μετε σκευάζοντο τὴν καλὴν ἁρμονίαν ἁρμοζόμενοι, καὶ οὕτως ἀθριον καὶ οὕτω ῥᾳδίως, ὥσπερ προσωet anima ad talia prompta est, quæ nec fingere atque comminisci hominibus facile est; corpus autem alacritatem eam non comprimit, sed labores suffert tanLos el lawn muitos, quam animae collibuerit. Quanquam et corporis et animæ virtus circumscripta est, et ad quemnsis laborem neque hæc neque ilJud durare potest, sed possunt quidam superari: in quibusdam hæc desperat, iilud fatiscit. Cæterum beatas illas animas et corpora illa nihil subigit: sed quæcunque dolorum et laborum genera nec ipsa cogitatio libera conceperit, omnia perperiuntur, et tam multa patienter sustinent. Nondum dico, quod est summe novum. Quidam nec sustinuerunt, nec tolerarunt. Non enim spe maximorum præmiorum et vitæ melioris præsentem vitam projecerunt, judicio quodam et ratiocinatione ad hanc audaciam aggressi. Εt passi quidem sunt, sed non libenter, sicut ægroti medicorum ignem et ferrum patiuntur. Sed istud est imprimis novum, quod quidam plagas ipsas dilexerunt, ipsos labores expetiverunt, ipsam mortem amabilem censuerunt, quanquam moriendi necessitas nulla esset proposita. Alii enim gladios, et tornenta, et mortni optarunt, et ea jam experientibus crescebant spiritus; alii per vita» dura agere et pati, proculque remissionibus ac voluptatibus degere, et has delicias arbitrari, quotidie mori. Et sequebatur corpus, et contra corporales leges dimicantibus auxilium afferebat. Atque haec non duo, tres, aut vigin ti, nec viri duntaxat aut adolescentes, sed multa millia, vel potius innumerabiles, sexus uterque, alas omnis. Hoc vero potissimum eluxit in martyribus, quorum ali et ante persecutiones erant fideles, alis ipsis persecutionibus veram vitam Christus inseruit. Simal vero persecutoribus fidem in Christum ostendebant, et nomen ejus enuntiabant, et mori cupiebant, et uno eodemque clamore carnifices provocabant, quasi ad aliquod bonum oblatum properantes, et mulieres, et puellæ, et viri, et pueri, et cujusque instituti ac status: nam et hoc apponen - dum est, quia non parvum discrimen allert. Etenim non similiter ad certamina et labores affect::s est, qui in sudoribus et qui molliter atque in otio vivit; et gladium atque mortem non iisdem oculis miles et auloedus aspiciunt. forum nihil admirabilem illum impetum repressit, nec retard.vit, quominus omnes æqualiter ad eumdem philosophize apicem aspirarent. Sed quia una erat, quæ oils parit et format virtus, omnes, extremam virtutis metam contigerunt, et bonum illud (Deum) honorarunt et dilexerunt, supra quam naturæ cois utaneum erat. Quidam pro eo etiam animas suas contempserunt. Etenim mulieres scenicæ, et viri perditissimi et hujusmodi hominum colluvies verbum communis nostræ salutis susceperunt, aliamque vitam et mores induerunt, ad pulchram harmoniam adaptati, atque istud ita repente et facile,

νοις εἰς τοῦτον τελέσαι τὸν χόρον, οὔς ὕδατι μὴ βαπτισθέντας ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας, αὐτὸς ἐβάπτισεν ὁ νυμφίος τῆς Ἐκκλησίας. Πολλοῖς μὲν οὖν καὶ νεφέλην οὐρανόθεν ἔδωκε καὶ ὕδωρ ἐκ γῆς αὐτόματον καὶ οὕτως ἐβάπτισε, τοὺς πλείους δὲ ἀφανῶς ἀνέπλασεν. Ὥσπερ γὰρ τὸ ὑστέρημα τοῦ Χριστοῦ τὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας, Παῦλος καὶ εἴ τις κατ' ἐκεῖνον ἀναπληροί, οὕτως οὐδὲν ἀπᾷδον, εἰ τὸ ὑστέρημα τῆς Ἐκκλησίας ἡ κεφαλὴ τῆς Ἐκκλησίας ἀναπληρώσει. Εἰ γὰρ ἐστιν ἅττα μέλη τῇ κεφαλῇ δοκεῖ βοηθεῖν, πόσῳ δικαιότερον, ὧν ἐλλείπει τοῖς μέλεσιν, αὐτὴν προσθεῖναι τὴν κεφαλήν; Καὶ ταῦτα μὲν τοῦτον ἂν ἔχοι τὸν τρόπον. Αναληπτέον δ' ἂν εἴη τὸν λόγον, Ταύτην μὲν οὖν τὴν δύναμιν, ᾗ τὴν τόλμαν ἐτόλμη quam cito et levi negotio personam mutabant. πεῖον ἀμείβοντε;. Συνέβη δὲ πολλοῖς καὶ μὴ λουσαμέν Compluribus etiam non ablutis in chorum hunc referri contigit, quos ab Eclesia aqua non baptimatos ipse sponsus Ecclesiæ baptizavit. Multis itaque et nubem humidam de cœlo, et aquam ultro e terra erumpentem dedit, et sic demum eos lustravit. Multos occulte reformavit. Sicut enim quæ desunt Christo, membra Ecclesiæ Paulus, et si quis ei similis, supplet: sic nihil absurdum, que desunt Ecclesiæ, ipsum caput Ecclesiæ supplere. Si enim sunt, quibus membra caput videntur juvare, quanto justius est, quæ membris desunt, ipsum caput adjicere? Et hæc quidem ad istum modum se habeant. Ad priora redeundum est. Hujuscemo.li igitur virtutem, qua istæc ausi sunt, et alacritatem tantam attulerunt, et magnanimos ausus ad finem σαν καὶ τὴν προθυμίαν προϋθυμήθησαν, καὶ εἰς τέ perducere potuerunt, in natura hominum haud inveniri, verbis demonstrare nihil attinet. Quia veΓΟ causa horum gratiæ baptismatis necessario ascribenda est, quæramus jam modum, quomodo in ipsis lavacrum ista operatur. λος ἀγαγεῖν & προϋθυμήθησαν ἐδυνήθησαν, ὡς οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἐν τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων, οὐκ ἂν οὐδὲ λόγου δέοι δεικνύναι· λοιποῦ δὲ ὄντος ἐξ ἀνάγκης, αἰτίαν τούτων τιθέναι τὴν τοῦ βαπτίσματος χάριν, ζητῶμεν ἔτι τὸν τρόπον, ὅπως ταῦτα αὐτοὺς εἰργάσατο τὸ λουτρόν. καὶ Manifestum est igitur, labores illos et agones amantium fuisse, et Christi jacula atque plilira ipsos ad hanc rerum novitatem impulisse. Quæ porro causa amoris, et quid illis factum, ut adeo diligerent, et unde ignem tantum susceperint, age consideremus. Etenim cognitio amorem gignit et procreat: nec possis quidquam pulchrum amare, nisi ante didiceris quam pulchrum sit. Et quoniam hoc scire et perfecte cumulateque, et imperfecte contingit, par fuerit amorem quoque perinde se habere. Et pulchra quidem ac bona, quæ plene cognoscuntur, etiam plene diliguntur, et quemad modum tantæ pulchritudini convenit. Quæ autem amantibus admodum nota non sunt, eorum quoque amor imbecillis est. Igitur illud fit perspicuum, cognitionem aliquam Dei, et sensum ipsis a baptismate immissum, et eos bonum liquido cognovisse, pulchritudinemque persensisse, et de bonitate ejus gustavisse, experientia, inquam, perfectiore, quam doctrina possit discentibus subjicere. Nam cum rerum cognitio bipartita sit, una quam quis auditione haurit, alia quam per se ipse consequitur, illo modo non ipsan rem attingimus, πράγματος απτόμεθα, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐν εἰκόνι τινὶ τοῖς Φανερὸν μὲν οὖν, ὡς ἄρα ἐρώντων ἦσαν οἱ πόνοι, καὶ οἱ ἀγῶνες ἐκεῖνοι καὶ τὰ Χριστοῦ βέλη καὶ φίλτρα προς ταύτην αὐτοὺς ἐξήγαγε την καινοτομίαν· τί δὲ τῶν ἐρώντων τὸ αἴτιον, καὶ τί παθόντες οὕτως ἐφίλη σαν, καὶ πύθεν τὸ πῦρ ἐδέξαντο, τοῦτο σκοπώμεν ήδη. Καὶ γάρ ἐστι μὲν τὸ εἰδέναι τοῦ φιλεῖν αἴτιον, τοῦτο ἐκεῖνο τίκτει, καὶ οὐκ ἔστι λαβεῖν ἔρωτα τῶν καλῶν οὐδενὸς μὴ καταμαθόντα ὡς ἔχει κάλλους· ἐπεὶ δὲ τὸ εἰδέναι τοῦτο συμβαίνει μὲν μάλιστα καὶ τελείως, συμβαίνει δὲ ἀτελῶς ἔχειν, εἰκὸς ἂν εἴη καὶ τὸ φίλτρον ὁμοίως ἔχειν· καὶ τῶν καλῶν καὶ ἀγαθῶν ἃ μὲν γινώσκεται τελείως καὶ φιλεῖται τελείως καὶ ὥσπερ τοσῷδε κάλλει προσῆκε, τῶν δὲ μὴ σφόδρα φανερῶν τοῖς ἐρῶσι καὶ ὁ ἔρως ἀσθενῶς ἔχει. Οὐκοῦν ἐκεῖνο γίνεται δῆλον, ὡς ἐπίγνωσίν τινα θεοῦ καὶ αἴσθησιν αὐτοῖς ἐνέθηκε τὸ λουτρόν, καὶ τὸν καλὸν σαφῶς ἔγνωσαν καὶ τῆς ὥρας ᾔσθοντο καὶ ἐγεύσαν ο τοῦ κάλλους ἐκείνου. Λέγω δή πείρα τινὶ τελεώτερον Η διδασκαλία δύνανται γνωρίσαι καταμαθόντες. Δίτ της γὰρ ἡμῖν τῆς τῶν πραγμάτων γνώσεως οὔσης, τῆς μὲν ἦν ἄν τις ἀκοῇ τύχοι λαβών, τῆς δὲ ἦν δι' ἑαυτοῦ καταμάθοι, ἐκείνως μὲν οὐκ αὐτοῦ τοῦ sed in verbis, ut in imagine quadain, non autem accurate, in ipsius speciei simulacro, seu effigie eum cernimus. Fieri enim nequit, ut ei per cuncta similem in rerum natura inveniamus, qui pro exemplo ad illius cognitionem sufficiat. Expertum vero esse, est in res ipsas incidisse. Unde hic ipsa species in animam incurrit, et desiderium excitat, veluti vestigium bono respondens. Illic ab idea ipsius rei propria deserti, per quæ autem cum aliis communicat, obscuram quamdam et exilem ejus imaginem nacti, ca desiderium et amorem rei menmur. Quare non amamus, quantum est amandum, nec patimur, quantum illud potest facere, cum ipsam speciem non degustaverimus. Sicut λόγοις ὁρῶμεν, καὶ οὐδ᾽ ἀκριβῶς αὐτοῦ τοῦ εἴδους εἰκόνι. Καὶ γὰρ ἀμήχανον αὐτῷ παντάπασιν ὅμοιον εὑρεῖν ἐν τοῖς οὖσιν, ᾧ παραδείγματι χρησαμένοι; εἰς τὴν ἐκείνου γνῶσιν ἀρκέσει· τὸ δὲ πεῖραν λαβεῖ αὐτοῖς ἐστι τοῖς πράγμασιν ἐντυχεῖν, ὅθεν ἐνταῦθα μὲν αὐτὸ τὸ εἶδος τῇ ψυχῇ προσβάλλει καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἀνίστησι καθάπερ ίχνος τῷ κάλλει σύμμετρον. Ἐκεῖ δὲ τῆς μὲν ἰδέας αὐτῆς τῆς ἰδίας τοῦ πράγματ τος ἀπολειφθέντες, ἐξ ὧν δὲ κοινωνεῖ τοῖς ἄλλοι:, ἀσαφῆ τινα καὶ ἀμυδρὰν εἰκόνα λαβόντες αὐτοῦ, ταύτῃ μετροῦμεν τὴν περὶ τὸ πρᾶγμα πόθον· ὅθεν οὐ φιλοῦμεν ὅσον ἐκεῖνο φιλητὸν, οὐδὲ πάσχομεν ὅσον ἐκεῖνο δύναται δρᾷ αὐτοῦ τοῦ εἴδους μὴ γεγευςμέναι). Καθάπερ γὰρ διάφορον εἶδο τῆς οὐσίας ἑκάστου

DE VITA IN CHRISTO LIB. II. καὶ διάφορον ἐντίθησε τῇ ψυχῇ λόγον, οὕτω καὶ φίλ- enim diversa species nature cujuslibet etiam diverτρον· οὐκοῦν ἡ τοῦ Σωτῆρος ἐν ἡμῖν ἀγάπη ὅταν μὲν οὐδὲν ἐπιδείξηται καινὸν οὐδ' ὑπερφυές, δῆλοι καθέσταμεν ὡς ἄρα μόναις ενετύχομεν ταῖς περὶ αὐτ τοῦ φωναῖς, ἐξ ὧν πῶς μὲν ἂν γένοιτο γνῶναι καλῶς, ᾧ μηδὲν ὅμοιον ἔστιν εὑρεῖν, οὐδ' ὅ κοινὸν αὐτῷ καὶ τοῖς ἄλλοις οὐδὲ πρὸς ἢ παράδειγμα ἀναφέρεται, οὐδ' οἷς ἐκεῖνος παράδειγμα; πῶς δὲ καταμαθεῖν μὲν τὸ κάλλος, φιλῆσαι δὲ τοῦ κάλλους ἀξίως; Οἷς δὲ τοιοῦτ τος ἐγένετο πάθος, ὥστε τῆς φύσεως μὲν ἐκστῆναι, μείζω δὲ καὶ προθυμηθῆναι καὶ δυνηθῆναι ἢ προσο ἧκεν ἀνθρώποις ἐνθυμηθῆναι, τούτους αὐτὸς ἔτρωσεν ὀνυμφίος· αὐτὲς ἐνῆκεν ἀκτῖνά τινα τοῦ κάλλους τοῖς ὀφθαλμοῖς. Τὸ γὰρ μέγεθος τοῦ τραύματος μηνύει τὸ βέλος, καὶ ὁ πόθος τὸν τρώσαντα δείκνυσιν· καὶ τούτῳ διήνεγκε τῆς Παλαιᾶς ἡ Καινή Διαθήκη καὶ τούτῳ ἄμεινον εἶχεν, ὅτι τότε μὲν λόγος ἦν ὁ παιδεύων, νῦν δὲ αὐτὸς παρὼν ὁ Χριστὸς ἄῤῥητόν εινα τρόπον διατίθησι καὶ πλάττει τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχάς. Λόγῳ γὰρ καὶ διδασκαλίᾳ καὶ νόμοις εὐκ ἐνῆν ἀφικέσθαι τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὸ ζητούμενον τέλος. Εἰ γὰρ ἐνῆν λόγοις, οὐκ ἂν ἐδέησεν ἔργων καὶ τούτων ὑπερφυῶν, Θεοῦ σαρχουμένου και σταυρου μένου καὶ ἀποθνήσκοντος. Τοῦτο δὲ δῆλον ἐγένετο ἐξ ἀρχῆς ἐξ αὐτῶν τῶν πατρῶν ἡμῖν τῆς εὐσε βείας καὶ τῶν ἀποστόλων. Πάσης γὰρ ἀπολελαυ κότες διδιασκαλίας καὶ ταῦτα αὐτοῦ τοῦ Σωτῆ μος καὶ θεαταί γενόμενοι πάντων, καὶ ὧν κατο έθετο τῇ φύσει χαρίτων καὶ ὧν ἡνέσχετο ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ὡς ἀποθανὼν ἀνεβίου, καὶ ὡς κατειλήφει τὸν οὐρανόν· καὶ ταῦτα πάντα καταμα θόντες ὅμως οὐδὲν καινὸν οὐδὲ γενναῖον οὐδὲ πνευμα τικὸν οὐδὲ τοῦ παλαιοῦ βέλτιον ἐπεδείξαντο, έως ἐβαπτίσαντο. Γενομένου δὲ αὐτοῖς τοῦ βαπτίσματος καὶ τοῦ Παρακλήτου ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν ἐμπεσόντος αὐτοί τε ἐγένοντο καινοὶ καὶ ζωῆς ἐπελάβοντο καινῆς καὶ τοῖς ἄλλοις ἡγήσαντο, καὶ τὸν περὶ Χριστόν πόθον καὶ ἑαυτοῖς καὶ τοῖς ἄλλοις ἀνῆψαν. Εἰ γὰρ καὶ τῷ ἡλίῳ παρῆσαν καὶ διαίτης ἐκοινώνουν καὶ λόγων, ἀλλ᾽ ἦν αἴσθησις αὐτοῖς τῆς ἀκτῖνος οὔπω, μὴ δεξαμένοις τὸ πνευματικὸν ἐκεῖνο λουτρόν, τὸν ἴσον δὴ τρόπον καὶ τοὺς ἁγίους ἑξῆς ἅπαντας ἐτελείωσεν ὁ Θεός· καὶ ἐπέγνωσαν αὐτὸν καὶ ἐφίλησαν, οὐ λόγοις παρακληθέντες ψιλοῖς, ἀλλὰ τῇ τοῦ λου τροῦ δυνάμει διατεθέντες, αὐτοῦ πλάττοντος και διατιθέντος τοῦ φιλουμένου, ὃς χτίζει καρδίαν σαρχίαν, τὴν ἀναισθησίαν ἐκβάλλων, καὶ γράφει μὲν, ἀλλ' ᾖ φησ: Παῦλος· ι οὐκ ἐν πλαξὶ λιθίναις, ἀλλ' ἐν πλαξι καρδίας σαρκίναις,» καὶ οὐ νόμον ἁπλῶς, ἀλλὰ τὸν νομοθέτην αὐτὸν, αὐτὸς ἑαυτόν. Τοῦτο δὲ πολλοῖς τῶν ἁγίων καὶ φανερώτατα διεδείχθη, οὓς μήτε λόγοις τἀληθὲς μαθεῖν δυνηθέντας, μήτε θαύμασι τὴν τοῦ κηρυττομένου δύναμιν ἐπιγνόντας Χριστιανοὺς ἀκρι δεῖς ἀθρόον ἀπέδειξε δεξάμενον τὸ λουτρόν. Πορφύριος γοῦν ὁ μακάριος ἐπὶ τῶν καιρῶν γενό μενος ἐκείνων, ἐν οἷς ὁ τοῦ Χριστοῦ νόμος πάσης ἐκράτει τῆς οἰκουμένης, καὶ τῆς μὲν φωνῆς τῶν κη70 Ezech. x1, 19; Psal. L, 12. 76 || Cor. 111, 3. PATROL. GR. CL. sam rationem in anima producit, sic et amoreu). Igitur si Salvatoris charitas iu nobis nihil novum, nec valde admirandum præ se tulerit, satis apparet, nos solis de eo vocibus potitos: e quibus quonanı pacto bene liceat cognoscere, cui nihil est simile reperire, neque quod illi et aliis commune sit, nec exemplum ad quod comparetur, neque quibus ille exemplo sit? Quomodo hinc bonitatem perspiciemus, et ut ejus bonitate dignum est, eum amabimus? Qui porro adeo amant, ut naturæ finibus egressi majora et studeant eficere, et possint, quam homines fas est cogitare, hos ipse sponsus vulneravit, ipse radium pulchritudinis suæ oculis ipsorum immisit. Magnitudinem enim vulneris telum, et vulneratorem amor declarat. Et hoc a Veteri Testamento novum differt, et hoc melius habet, quod tunc quidem verba erant, quæ erudirent: at nunc præsens ipse Christus ineffabili quodam modo animas tractat. Sermone enim, doctrina et legibus homines finem exoptatum attingere non poterant. Si enim verbis potuissent, operibus non eguissent, et illis quidem excellentissimis, Deo incarnato, crucifixo, et mortuo. Atque istuc apostolis, religionis nostræ parentibus ab initio claruit. Nam cum omni doctrina, et quidem ipsius Salvatoris imbuti ac pasti, ejus actionum miraculorumque, et beneficiorum, quæ naturæ nostræ præstitit, spectatores facti essent, quæque hominum causa sustinuit, et illius in vitam reditum, in coelos ascensum vidissent, cum, inquam, hæc omnia didicissent, nihil tamen novum, nibil generosum, nihil spirituale, nec vetustate melius ostentarunt: donec baptisuo tincti sunt, quo adepto, et Paracleto eorum animis illapso, et ipsi evaserunt novi, et vitam novam apprehenderunt, et cæteris sese duces in ea præbuerunt, Christique amorem sibi et aliis implicuerunt. Quanquam enim cum sole versabantur, non tamen, spiritualis lavacri adhuc expertes, radium sentiebaut. Ad eumdem modum et sanctos deinceps omnes perfecit Deus, et cognoverunt eum, et dilexerunt: non sermonibus nudis allecti, sed lavacri virtute præparati, ipso forinante et aptante, qui diligitur, qui cor mundum creat, et aufert lapideum, et reponit carneum, stuporem ejiciens 73. Et scribit quidem, verum, ut Paulus ait, c non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, et non legem simpliciter, sed legislatorem ipsum, ipse semetipsum. Hoc in multis sanctorum, manifestissimeque perspectum est, quos cum neque verbis veritatem discere potuisscut, nec miraculis absconditi virtutem agnoscerent, susceptum lavacrum Christianos præclarissimos subito demonstravit. Beatus itaque Porphyrius cum illis temporibus viveret, quibus Christi lex totum orbem subigebat, præ onunique sacrorum vocem mortales universi

audirent, et martyricis certaminibus tropma ubique ρύκων ἤκουσαν ἄνθρωποι πάντες, τρόπαια δὲ μαρο statuerentur, quæ evidentius quam vox ipsa, Christo vere deitatis testimonium darent, cumn Evangelium millies andivisset, totque fortissimorum militum, et miraculorum spectator fuisset, nihilominus in errore permanens, mendacium veritati anteponebat. Postquam vero, idque per ludum baptizatus est, non Christianus solum illico est redditus, sed ad ipsorum quoque martyrum societatem aggregatus. Mimus enim cum esset, et eam artem factilaret, non dubitavit hanc quoque audaciam audere, ut risum conciliaret. Et baptismo illudebat, seque in theatro in aquam immergens, Trinitatem exclamabat. Ac spectatores quidem, quibus drama dabatur, cachinuum tollebant: ast illi jam non ridicuJum nec scenicum erat quod agebatur, sed generatio revera, et reformatio, et idipsum mysterium, quod alioqui est. Exivit enim pro mimo animam gerens martyricam, corpus præclarum, velut ad philosophiam et labores exercitatum, linguam, quæ pro risu tyranni iram provocaret. Et ita serius fuit ille, qui per vitam actitabat ludiera, tantamque propter Christum alacritatem adhibuit, ut multis cruciatibus exhaustis, libens moreretur, et nec lingua proderet, quem amabat. Sic etiam Gelasius Christum dilexit, similiterque cognovit et, ut apparet, uterque animo inimice et hostili accessit. Sed postquam animæ oculum illi aperuit, qui oppugnabatur, suam pulchritudinem ei demonstravit, illico super bonitate obstupefacius, longe diversissimum sensum præ se tulit, et pro hoste amicissimus evasit. Erat enim amor ille exstasis, quia a se captos extra fines humanos constituebat. Et hoc docens propheta, • Sicut obstupuerunt, inquit, super te nulli, (quando super cruce et morte Christum alloquitur), sic inglorius erat inter viros aspectus tuus, et forma tua inter filios hominum ". 9 τυρικοῖς ἀγῶσιν ἐπήγνυτο πανταχοῦ φωνῆ; λαμ πρότερον τῷ Χριστῷ τὴν ἀληθῆ θεότητα μαρτυμοῦντα, καὶ μυρίων μὲν ἀκούσας λόγων, τόσο των δὲ ἀριστέων καὶ θαυμάτων γενόμενος, θεατής, ὅμως Έμενε πλανώμενος καὶ τὸ ψεῦδος τῆς ἀληθείας Εμπροσθεν ἄγων. Ἐπεὶ δὲ ἐβαπτίσθη, καὶ τοῦτο παίζων, οὐ Χριστιανὸς ἦν εὐθὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν τὴν τῶν μαρτύρων ἐτέλεσε χορόν. Καὶ γὰρ μίμος ὢν καὶ τοῦτ' αὐτὸ ποιούμενος ἔργον, ἐτόλμησε και ταύτην τὴν τόλμαν, ὡς δὴ γέλωτα κινήσων, καὶ προ σέπαιξε τὸ λουτρὸν, καὶ ἐβάπτισεν ἑαυτὸν εἰς ὕδωρ, καθεὶς ἐπὶ τοῦ θεάτρου τὴν Τριάδα ἀναβοήσας. Καὶ οἱ μὲν ἐγέλων, οἷς ἐπεδείκνυτο το δράμα, τῷ δὲ οὐκέτι γέλως ἦν οὐδὲ σκηνὴ τὰ παρόντα, ἀλλ' ὡς ἀληθῶς γέννησις καὶ ἀνάπλασις καὶ τοῦτ' αὐτό, ὅπερ ἐστὶ τὸ μυστήριον. Ἐξῆλθε γὰρ ἀντὶ μίμου ψυχὴν ἔχων μαρτυρικὴν, σῶμα γενναῖον ὥσπερ εἰς φιλοσοφίαν ἡσκημένον καὶ πόνους, γλῶσσαν ἐφελκομένην ἀντὶ γέλωτος τυράννου θυμόν· καὶ οὕτως ἐσπούδα σεν ὁ διὰ βίου παίζων ἐκεῖνος, καὶ οὕτω περὶ τὸν Χριστὸν προθυμήθη, ὥστε πολλῶν ἀνασχόμενος βασάνων ἡδέως ἀπέθνησκεν, ἵνα μηδὲ τῇ γλώττη προδῷ τὸ φίλτρον. Οὕτω καὶ Γελάσιος τὸν Χριστὸν ἐφίλησε καὶ τοῦτον ἔγνω τὸν τρόπον. Καὶ ὡς ἔοικε, προσῆλθε μὲν ἑκάτερος ἐχθρῶς ἔχων καὶ πολεμίως· ἐπεὶ δὲ τὸν ὀφθαλμὸν αὐτῷ τῆς ψυχῆς ἀνέφξεν ὁ πολεμούμενος καὶ τὴν οἰκείαν ἔδειξεν ὥραν, ἐξέστη τε εὐθὺς ἐπὶ τῷ κάλλει καὶ τὴν ἐναντιωτάτην ἐπεδείξατο γνώμην καὶ ἦν ἐραστὴς ἀντὶ πολεμίου. Καὶ γὰρ ἔκστασις ἦν ὁ ἔρως ἐκεῖνος, ὅτι τοὺς ἀλόντας ἐκτὸς τῶν ἀνθρωπίνων ἤγαγεν ὅρων· καὶ τοῦτο δεικνὺς ὁ προφήτης, ο Εκστήσονται, φησί, πολλοὶ ἐπὶ σοὶ ν (ἐν οἷς περὶ τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ θανάτου πρὸς τὸν Χριστὸν διαλεγόμενος ἔφη), ο ἐν τρόπον ἐκστήσονται πολλοὶ ἐπὶ σοι, οὕτως ἀδοξήσει ἀπὸ ἀνθρώπων τὸ κάλλος σου ἀπὸ υἱῶν ἀνθρώπων. 'Αρδαλίων δὲ ὁ γενναῖος ἐβαπτίσθη μὲν καὶ αὐτὸς ἀντὶ παιδιᾶς ἄλλης τούτῳ χαριζόμενος τοῖς θεωμέν νοις· καὶ γὰρ ἦν γέλωτος τεχνίτης καὶ τοιούτων τι νῶν ἡδονῶν τοῖς συνοῦσι δημιουργός. Εβαπτίσθη δὲ οὐ συμβόλοις οὐδὲ εἰκόσι τὸ πάθος μιμησάμενος τοῦ Ardalion autem insignis ille, ipse quoque pro alio ludicro, quo spectantes jucunde recreabat, baptizatus est. Erat siquidem ridiculus, et istiusmoi voluptates ad spectandum confluentibus præbebat. Baptizatus est autem, non symbolis, nec imaginibus Christum patientem imitatus, sed rebus Σωτῆρος, ἀλλ' αὐτοῖς τοῖς πράγμασι. Καὶ γὰρ τὴν ipsis. Etenim pulchram confessionem et martyrum tolerantiam hcte imitabatur, et in cruce nudus, Indens a ludentibus suspendebatur. Verum ubi Christum est professus, et plagas sensit, repentina mutatione anima cum voce conspiravit, quodque simulabatur, mens vere complexa est, era:que omnino, quod se per ludum vocabat, Christianus, plagasque ludentes, et vocem fictam opus tale sequebatur, et cum Christum se diligere affirmaret, eodein puncto temporis diligebat, amore ut flamma ab ore ipsum cor afflante. Cumque aliis bonum de bono thesauro cordis ad os veriat, Ardalioni the97 Isa. LII, 14. καλὴν ὁμολογίαν καὶ τὴν τῶν μαρτύρων υπεκρίνατο, καὶ ἀνηρτήθη μὲν ἐπὶ τοῦ ξύλου γυμνός παίζων ὑπὸ παιζόντων· ἐπεὶ δὲ ἀνεῖπε τὸν Χριστὸν καὶ ᾔσθε το τῶν πληγών, αθρόον μετέβαλε, καὶ ἡ ψυχὴ τῇ φωνῇ συνέβη, καὶ ἡ γνώμη τοῖς πλάσμασιν ἠκολού θει. Καὶ ἦν ἀληθῶς ὅ παίζων ἑαυτὸν ἐκάλει, Χρισ στιανὸς, καὶ γίνεται πληγών παιζόντων καὶ φωνῆς πεπλασμένης ἔργον τοσοῦτον, καὶ τὸν Χριστὸν, ὅτι φιλεῖν εἶπεν, εὐθὺς ἐφίλει τοῦ ἔρωτο: πυρὸς δίκην ἀπὸ τοῦ στόματος ἐπ' αὐτὴν εἰσπνεύσαντο; τὴν καρδίαν. Καὶ τοῖς μὲν ἄλλοις τὸ ἀγαθὸν ἀπὸ τοῦ ἀγαπ θοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας ἐπὶ τὸ στόμα χωρεί,

DE VITA IN CHRISTO LIB. 11. Αρδαλίονι δὲ ὁ θησαυρὸς ἄνω ποταμῶν ἐπὶ τὴν saurus coelestis fluminis per os in cor venit. Ο virκαρδίαν ἀπὸ τοῦ στόματος ἦλθεν. "Ω τῆς ἀῤῥήτου τοῦ Χριστοῦ δυνάμεω;! Οὐ γὰρ εὐεργετήσα; οὐδὲ μεταδούς στεφάνων, οὐδὲ τοῦτο γοῦν χρηστῶν αὐτ τὸν ἐξαρτήσας ἐλπίδων, ἀλλὰ τῶν πληγῶν καὶ τῆς ἀτιμία, λαβὼν κοινωνὸν οὕτως εἷλε καὶ ἀνηρτήσατο, ὥστε ἔπεισε, μὲν, ἃ πρότερον οὐδὲ ἀκούων ἀνεκτῶς εἶχεν. Ἐξέστησε δὲ συνηθείας ἀθρόον, ἢν μακρὸς αὐτῷ συνέτηξε χρόνος, μετέστησε δὲ πρὸς τὴν έναντιωτάτην ἕξιν τὴν γνώμην, ἀπὸ τοῦ πάντων κακίστου καὶ πονηροτάτου πρὸς τὸ βέλτιστον ἁπάντων μετα γαγών· οὔτε γὰρ μίμου φαυλότερον γένοιτ' ἂν αὐτ δὲν οὔτε φιλοσοφώτερον μάρτυρος. Τούτοις τί κα νόν; καὶ τῷ φυσικῷ λόγῳ τίνα ἀκολουθίαν ἔχει, πληγὰς καὶ ἀτιμίαν ἔρωτα τίκτειν, καὶ ὑπὲρ ὧν φεύγειν τὸν Χριστιανισμὸν τὸν πιστὸν ἀκόλουθον β ἦν. διὰ τούτων ἑλεῖν καὶ χειρώσασθαι τὸν ἐχθρὸν καὶ οἷς ἐχθρὸς ἦν; Τίς γὰρ ἂν ἐδυνώμενος χαίροι τούτοις πεῖσαι φιλεῖν τὸν μεμελετηκότα μισεῖν, καὶ φίλον καὶ σπουδαστὴν ἀντὶ πολεμιωτάτου καὶ διώκτου παρασκευάσαι γενέσθαι; Εἶεν. Πρὸς ταῦτα τοίνυν ὁ μὲν λόγος τῆς διδασκαλίας οὐδὲν φαίνεται δυνηθείς, τὸ δὲ πᾶν ἡ τοῦ βα πτίσματος εἰργάσατο δύναμις. Καὶ γὰρ καὶ τῶν λόγων ἤκουσεν Αρδαλίων τῆς κοινῆς ἡμῶν σωτηρίας, καὶ θαυμάτων οὐκ ἦν ἀθέατος πολλῶν ἐπ' αὐτ τοῦ παῤῥησιασαμένων μαρτύρων· ἀλλ᾽ ἦν οὐδὲν ἧττον ἔτι τυφλώττων καὶ τῷ φωτὶ πολεμῶν, ἕω, εδαπτίσατο, τα στίγματα τοῦ Χριστοῦ δεξάμενο, καὶ τὴν καλὴν ὁμολογίαν ὁμολογήσας. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ὁ τοῦ βαπτίσματος ὄρος, Χριστοῦ μιμήσασθαι τὴν ἐπὶ τοῦ Πιλάτου μαρτυρίαν καὶ τὴν μέχρι σταυροῦ καὶ θανάτου περὶ αὐτῆς καρτερίαν· μιμήσασθαι δὲ ἔστι μὲν διὰ τῶν εἰκόνων καὶ τῶν συμβόλων τούτων τῶν ἱερῶν, ἔστι δὲ αὐτοῖς τοῖς πράγματι μετά κιν δύνων τὴν θρησκείαν ἐπιδειξαμένοις, καιροῦ καλοῦν τος. Πολλῶν γὰρ ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνος ἐπινοηθέντων νοσοῦντι τῷ γένει φαρμάκων, μόνος ὁ τοῦ Χριστοῦ θάνατος τὴν ἀληθινὴν ζωὴν καὶ τὴν εὐεξίαν ἐδυνήθη κομίσαι. Καὶ τούτου χάριν αὐτὸ τὸ τὴν καινὴν έννησιν γεννηθῆναι καὶ τὸν μακάριον βίον βιῶναι καὶ τρὸς ὑγίειαν διατεθῆναι, οὐδέν ἐστιν ἕτερον ἢ τὸ πιεῖν τοῦ φαρμάκου τούτου, καὶ ὡς οἷόν τέ ἐστιν ἀνθρώποις ὁμολογῆσαι τὴν ὁμολογίαν καὶ τοῦ πάθους ἀνασχέσθαι καὶ ἀποθανεῖν τὸν θάνατον. Αὕτη ἐστὶν ἡ τοῦ και του νόμου δύναμις, οὕτω γεννᾶται Χριστιανός - τοῦτον τὸν τρόπον εἰς τὴν θαυμαστὴν ἀφικνεῖται φιλοσοφίαν, ἔργων μὲν τῶν ἀρίστων ἐπειλημμένος, πίστιν δὲ ἀκίνητον ἔχων, οὐ πειθοῦς ἀνάγκῃ πιστεύων, οὐδὲ νόμοις ἄγων τὸ ἦθος, ἀλλὰ δυνάμει Θεοῦ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο δεχόμενος καὶ δι ἀμφοῖν εἰς τὸ μακάριον τοῦ Χριστοῦ μορφούμενος εἶδος. • Οὐ γὰρ ἐν λόγοις, φησίν, ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν δυνάμει, ο καί, ο Ο λόγος ὁ τοῦ σταυροῦ τοῖς σωζομένοις ἡμῖν δύναμις Θεοῦ ἐστι· ν διά ταῦτα καὶ πνευματικὸς μὲν οὗτος ὁ νόμος. ὅτι τὸ 781 Cor. iv, 20. "I Cor. 1, 18. tutem Dei inexplicabilem! Non enim benefactis, non coronarum communicatione, neque saltem bona spe sibi conciliatum, sed plagarum et ignominie consorten ut accepit, sic eum cepit et occupavit, adeoque amicitia sua dignatus est, ut ei persuaderet, quæ prius vel auribus respuebat. Extemplo a consuetudine, temporis longinquitate inotita et confirmata discessit, animumque ad habitum penitus penitusque contrarium transtulit, et a re omnium pessima pravissimaque ad optimam omnium transivit. Nihil enim potest mimo inveniri scelestius, nẹc martyre sapientius. Quid his commune? et, si naturam spectemus, quomodo cobœret, plagas et opprobrium parere amorem, et propter quæe Christianismo nuntium mittere etiau fidelem par videbatur, per ea captivum facere, et subigere inimicum, quibus ille hostis crat? Quis enim persecutionem passus delectari possit, his amorem persuadere, in quorum odio inimicus ante se exercuerit, ac pro inimicissimo et persecutore amicum et studiosym sibi parare? De his igitur ita explicatum esto. Ad hæc sermo doctrinæ nihil videtur contulisse quidem, totum vero baptismi virtus operata esse. Nam verba comimunis salutis nostræ etiam Ardalion audiverat, multorumque martyrum, ætate sua liberrime se Christianos prædicantium miracula viderat; nihilo secius cæcus et lumini adversarius manebat, donec susceptis Christi stigmatis, et bonam confessus confessionem baptizatus est. hic enim bap¡ismi scopus est, Christum apud Pilatum testificantem, quamque ad crucem et mortem usque patientiam egregiam adhibuit, imitari; per imagines autem et symhola sacrorum istorum imitari. Licet nihilominus rebus ipsis cum discrimine capitis, tempore vocante, religionem palam ostendere. Multis etenim omni memoria excogitatis agrotanti generi nostro medicinis, sola Christi mors veram vitam et bonam habitudinem afferre potuit. Quare hoc ipsum, nova generatione generari, beatam vitam vivere, et ad sanitatem disponi, nihil est aliud, quam pharmacum istuc bibere, et pro vitibus confiteri confessionem, tormenta perpeti, et morte plecti. Ilæc novæ legis efficacitas est; sic generatur Christianus; et hac via ad philosophiam admirabilem perducitur, operibus quidem optimis deditus, fidem autem immobilem conservans, non demonstrationibus ad fidem compalsus, neque legibus adąctus mores instituens, sed virtute divina concitatus et hoc et illud suscipiens, et per utrumque sacrosanctam Christi effigiem induens: Non enim est regnum Dei in sermone, inquit, seul in virtute 78;» et, «Verbum crucis nobis qui salvamur Dei virtus est.» Idcirco el spiritualis est lex ista, quia spiritus totum operatur: illa scripta, quoniam litterarum et vocum

NICOLAI CABAS: LE tenus procedebat. Quocirca et umbra et imago πνεῦμα τὸ πᾶν ἐργάζεται, γραπτὸς δὲ ἐκεῖνος, ὅτι fuit; res autem et veritas, quæ nunc fiunt. Verba enim ad ipsum esse rerum imaginis proportionem habent; quas, priusquam apparerent, multis ante sæculis lingua prophetarum Deus significavit: • Feriam, inquit, foedus novum, non secundum pactum, quod popigi cum patribus eorum ' Sed quod? Hoc erit pactum, inquit, quod feriam cum domo Israel, in domo Juda. Dabo legem meam in visceribus eorum, et in cordibus eorum scriDam eam 8., Non per voces compositam.et concinnatam, sed ipse ego legislator per me, absque medio: e Non enim amplius docebit unusquisque fratrem suum, et unusquisque proximum suum, dicens, Cognosce Dominum; quoniam omnes gnoscent me, a minimo usque ad maximum) 8ª. Hanc et David legem adeptus, beatam illam vocem emisit: Quoniam ego cognovi, quod magnus est Dominus es. Ego cognovi, inquit, per experientiam, non ut qui aliis docentibus id audiverim. Quo et alios inducens: e Gustate, inquit, et videle, quoniam bonus est Dominus *. › Quin etiam multis et variis sermonibus beatus ille Dei bonitatem collaudavit. Sed quasi verba rem ipsam æquare nequeant, ad experientiam eorum, quæ in Deo laudantur, audientes provocat. COHanc experientiam baptizatorum animabus sacer fons inserit, et ex opificio opificem, menti veritatem, desiderio solum desiderabilem demonstrat. Ideo et magnum desiderium, et amor ineffabilis, et charitas prorsus singularis: quoniam non est quo cgeal, et omnia conveniunt, et nihil dissonat, et insuper est omnis excellentia. Sic enim rem dispiciamus. Desiderium animabus indidit Deus. Si bonum illud assequi debemus, et veritas intelligenda est, haec duo utique pura omnino desideramus, bonum a malo, veritatem a mendacio. Nemo enim deceptus lætatur, nec delectatur in errorem inductus, et pro bono in malum incidens. Hæc concupiscentibus pure consequendi nunquam adhuc facta est copia: sed quod a nobis bonum el verum appellatur, non magis hoc est quod appellatur, quam contrarium. Unde apertum fit, hic neque charitatis neque gaudii in nobis tantam vim reperiri, quanta reperiretur, si quæ diligere, et quibus gaudere oportet, prasentia adessent. Neque amoris vinculum quantum sit, nec magnitudo ¡llius incendii nota est; quia quod amatur, nusquam est. lis autem qui Salvatorem gustaverunt, adest idipsum quod desiderant, ad quem humanus amor velut ad canonem aliquem et finem ab initio comparatus est: velut thesaurus ita magnus, ita latús, ut Deum possit capere. Hac ratione et omnia bona in vita consequuntur. Nulla intercedit salielas, nec quidquam desiderium definit. sed adhuc sitiμέχρι τῶν γραμμάτων ἔστη καὶ τῶν φωνῶν, ἀνθ' ὧν καὶ σκιὰ μὲν καὶ εἰκὼν ἐκεῖνοι, πρᾶγμα δὲ καὶ ἀλήθεια τὰ παρόντα. Οἱ γὰρ λόγοι καὶ τὰ γράμματα πρὸς αὐτὸ τὸ εἶναι τῶν πραγμάτων εἰκόνος ἔχουσι λόγον· ταῦτα πρὶν εἰς ἔργον ἐκβῆναι, πολλαῖς πρότερον χρόνοις τῇ γλώττῃ τῶν προφητῶν ἐμήνυσεν ὁ Θεός. • Διαθήσομαι, φησί, διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ διαθήκην, ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν, ο ἀλλὰ τίνα ταύτην; • Αὕτη, φησίν, ή διαθήκη, Αν θεαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα· τιθεὶς τοὺς νόμους μου εἰς διάνοιαν αὐτῶν καὶ ἐν καρδίαις αὐτῶν γράψω αὐτοὺς, • οὐ διὰ φωνῆς ῥυθμίζων, ἀλλ' αὐτὸς ἀμέσως ὁ νομοθέτης. «03 γὰρ διδάξουσιν ἔτι, φησίν, ἕκαστος (τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ ἕκαστος) τὸν πλησίον αὐτοῦ, Γνῶθι τὸν Κύ ριον, ὅτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν.» Τούτου τυχὼν τοῦ νόμου καὶ Δαβίδ τὴν μακαρίαν ἐκείνην ἀφῆκε φωνὴν, ὅτι «Ἐγὼ ἔγνωκα, ὅτι μέγας ὁ Κύριος, ο ἐγὼ ἔγνωκα, φησί, πεῖραν αὐτὸς λαβὼν, οὐ διδασκόντων ἄλλων ἀκούσας· ὅθεν ἐπὶ τὰ ἴσα καὶ τοὺς ἄλλους ἐνάγων, «Γεύσασθε, φησί, καὶ ἴδετε, ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος.» Καίτοι πολλοῖς τὴν χρηστότητα τοῦ Θεοῦ καὶ παντοδαποῖς δ μακάριος ἀνύμνησε λόγοις· ὁ δὲ, ὡς οὐ δυναμένων ἐνδείξασθαι τὰ ὄντα τῶν λόγων ἐπὶ τὴν πεῖραν τῶν ὑμνουμένων, αὐτοὺς καλεῖ τοὺς ἀκροωμένους. Ταύτην τὴν πεῖραν τὸ λουτρόν ἐντίθησι ταῖς τῶν βαπτιζομένων ψυχαῖς, καὶ γνωρίζει τῷ δημιουργή ματι τὸν δημιουργὸν, τῷ νῷ τὴν ἀλήθειαν, τῇ ἐπισ θυμίᾳ τὸν μόνον ἐπιθυμητόν. Διὰ τοῦτο καὶ μέγας ὁ πόθος καὶ τὴ φίλτρου ἄῤῥητον καὶ ὁ ἔρως ὑπερφυής, ὅτι οὐκ ἔστιν οὗ δεῖ, καὶ πάντα συμβαίνει, καὶ οὐδὲν ἀπᾴδει, καὶ πρός γε πᾶσά ἐστιν ὑπερ βολή. Σκοπῶμεν γάρ. Επιθυμίαν ταῖς ψυχαῖς ἐνα έθηκεν ὁ Θεὸς, ἂν μέν του δέῃ, τυγχάνειν τοῦ ἀγα θοῦ, νοῆσαι δὲ δεῆσαι τῆς ἀληθείας, καὶ ταῦτα που θοῦμεν καθαρὰ δήπου, τὸ μὲν ἀγαθὸν τοῦ κακοῦ, τοῦ ψεύδους δὲ τὴν ἀλήθειαν· οὐ γάρ τις ἀπατώ μενος χαίρει, οὐδ' ἂν ἡσθείη πλανώμενος καὶ κακῷ περιτυγχάνων ἀντ᾿ ἀγαθοῦ. Τούτων ἐπιθυμοῦσιν οὐδὲ πώποτε ἐγένετο τυχεῖν καθαρῶς, ἀλλὰ τὸ παρ' ἡμῖν ἀγαθὸν καὶ τὸ ἀληθὲς οὐ τοῦτό ἐστιν, ὃ καλεί ται μᾶλλον ἢ τοὐναντίον· ὅθεν οὐδὲ ἡ τῆς ἀγάπης ἐνταῦθα δύναμις, οὐδὲ ἡ τῆς χαρᾶς ἐν ἡμῖν δῆλον ἦν ἐπόση τις ἦν, & φιλεῖν ἔδει καὶ οἷς χαίρειν ἦν μὴ παρόντων, οὐδὲ ὁ τοῦ πόθου δεσμὸς γνώριμος οὐδὲ τὸ πῦρ ῖσον. Ην γὰρ τὸ ποθούμενον οὐδαμοῦ· τοῖς δὲ γευσαμένοις τοῦ Σωτῆρος αὐτὸ πάρεστι τὸ ποθούμενον, πρὸς ἂν ὁ ἀνθρώπινος έρως ὥσπερ εἰς κανόνα τινὰ καὶ ὅρον κατεσκευάσθη τὸ ἐξ ἀρχῆς, καθάπερ θησαυρὸς οὕτω μέγας, οὕτω ευρύς, ὥστε Θεὸν ὑποδέξασθαι δυνηθῆναι. Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ πάνε των τυγχάνουσι τῶν ἐν τῷ βίῳ καλῶν· οὐδεὶς ἐστι κόρες, οὐδ᾽ ἴστησιν οὐδὲν τὴν ἐπιθυμίαν, ἀλλ᾽ ἔτι διψῶμεν, ὥσπερ εἰ μηδενὶ παρῆμεν ὧν ἐποθοῦμεν, 83 Jerem. xxx1, 51, 32. et ibid. 33. ** ¡bil. 34. * Psal. xxxiv, 4. s Psal, xxxi, 9.

DE VITA IN CHRISTO LIB II. Ἡ γὰρ τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν δίψα ἀπείρου δεῖ- mus, ac si nihil desideratorum obtinuissemus. ταί τινος ὕδατος· ὁ δὲ κόσμος οὗτος πεπερασμένος ἀρχέσαι δὴ πῶς δύναιτ᾽ ἄν; Καὶ τοῦτό ἐστιν, ὅπερ ὁ Κύριος αινίττεται πρὸς τὴν Σαμαρείτιδα λέγων· . Ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου διψήσει πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα.» Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ ὕδωρ, δ τὴν ἐπιθυμίαν ἴστησι τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν. • Χορτασθήσομαι γάρ, φησίν, ἐν τῷ ὀφθῆναι μοι τὴν δόξαν σου.» Καὶ γὰρ ὀφθαλμὸς μὲν κατεσκευάσθη οἷος πρὸς τὸ φῶς ἀρκέσαι, καὶ ἀκοὴ πρὸς ήχους, καὶ ἕκαστον οἷς ἁρμόττει· ψυχῆς δὲ ἐπιθυμία πρὸς τὸν Χριστὸν ἵεται μόνον. Καὶ τὸ κατάλυ μα τοῦτό ἐστιν αὐτῇ, ὅτι καὶ ἀγαθὸν καὶ ἀλήθεια καὶ ὁτιοῦν, ὧν ἐστιν ἔρως, μόνος ἐστί. Τούτων ἕνε κα καὶ κωλύει τοὺς τυχόντας οὐδὲν φιλεῖν, ὅσον ἔρωτος ἐξ ἀρχῆς ταῖς ψυχαῖς ἐνετέθη, καὶ χαίρειν, ὅσον δύναται χαίρειν ή φύσις, καὶ εἴ τι πρσέθηκεν αὐτοῖς ἀρετὴ καὶ τὸ τῆς ἀναγεννήσεως ύδωρ. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἐν τῷ βίῳ καλῶν οὔτε τὸν ἔρωτα ούτε τὴν χαρὰν ἐνεργὸν εἶναι δυνατόν ψευδομένων τὴν ἐπωνυμίαν· εἰ γάρ τι καὶ δοκεῖ καλόν, φαῦλόν ἐστιν εἴδωλον τοῦ ἀληθοῦς. Ενταῦθα δὲ, οὐδενὸς ὄντος & κωλύσει, θαυμαστὸν καὶ ἄῤῥητον διαδείκνυ ται τὸ φίλτρον καὶ ἡ χαρὰ οὐδ᾽ ὅση μηνύσαι· μάθ λιστα μὲν ὅτι πρὸς ἑαυτὸν ἑκάτερον τῶν παθῶν τούτων ἔταξεν ὁ Θεὸς, ἵνα αὐτὸν μὲν φιλῶμεν, αὐτῷ δὲ χαίρωμεν μόνῳ· καί ἐστιν ἀκόλουθον, οἶμαι, λόγον τινὰ πρὸς τὸ ἄπειρον ἀγαθὸν ἐκεῖνο σώζειν, καὶ τοῦτον ὡς εἰπεῖν τὸν τρόπον σύμμετρον εἶναι. Animarum quippe humanarum sitis quadam aqua infinita indiget cui mundus iste finitus qui possit sufficere? Et hoc est quod Dominus tectius Samaritanæ ait: «Qui biberit ex hac aqua, sitjet iterum. Qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ci, non sitiet in æternum 88. › Hæc enim est aqua, quæ animarum humanarum appetentiam sedal. «Satiabor, inquit, cum apparuerit gloria tua.. Etenim oculus comparatus est ille quidem, ut ad lumnem percipiendum sufficiat, et auditio ad sonum, et unumquodque quibus congruit: animæ autem desiderium ad Christum fertur solum, et hoc illi diversorium; quia et bonum, et veritas, et quodcunque amabile, solus est. Quem qui assecuti sunt, eos nihil impedit amare, pro eo quantus amor ab initio animabus est insitus; et gaudere quantum natura gaudere potest; el si quid ipsis virtus et regenerationis aqua adjecit. In bonis enim vitæ hujus, nomen mentientibus, neque amor neque gaudium vigere potest. Nam etsi quid bonum videtur, inane veri boni simulacrum est. Hic autem cum nihil sit quod obstet, admirabilis et ineffabilis amor, et charitas quantam verbis memo descripserit, ostenditur. Maxime cum ad se ipsum utrunque horum affectuum in. stituerit Deus, ut ipsum diligamus, eoque solo gaudeamus. Et est consequens, ut existimo, rationem quamdam ad bonum illud infinitum servare, et hunc, ut breviter dicam, modum esse. Σκοπῶμεν δὴ τὸ μέγεθος ὅσον, ἔπειτα τῆς ὑπερβολῆς κἀκεῖνο σημείον. Πάντων γὰρ, ὧν ὑπῆρξεν εἰς ἡμᾶς ἀγαθῶν, μόνην ἀμοιβὴν ἡγεῖτο τὸ φίλτρον, καὶ τοῦτο παρ' ἡμῶν εἰ λάβοι, λύει τὸ χρέος· 8 τοίνυν ἀπείρων ἐστὶν ἀντίῤῥοπον ἀγαθῶν παρά γε Θεῷ δικαστῇ, πῶς οὐχ ὑπερφυές; Πρόδηλον δὲ ὅτι τῇ τῆς ἀγάπης ὑπερβολῇ παντάπασιν ἐφάμιλλος ἡ χαρά καὶ τῷ φίλτρῳ συμβαίνει διὰ πάντων τὸ γάννος καὶ ἀκολουθεῖ μεγίστῳ μέγιστον. Φαίνεται τοίνυν ταῖς ἀνθρωπίναις ψυχαῖς, ἀγάπης καὶ χαρᾶς μεγάλην τινὰ καὶ θαυμαστὴν ἀποκεῖσθαι παρασκευὴν καὶ παρόντος τοῦ ὡς ἀληθῶς χαρίεντος καὶ ἀγαπητοῦ τηνικαῦτα τελέως ἐνεργὸν εἶναι· καὶ τοῦτό ἐστιν, ὅπερ χαρὰν ὁ Σωτὴρ πεπληρωμένην καλεῖ. Διὰ ταῦτα καὶ τοῦ Πνεύματος ἐπιδημήσαντος ότφοῦν καὶ τῶν αὐτοῦ μεταδόντος τῶν ἀνασχόντων ἐκεῖθεν καρπῶν, τὰ πρώτην ἔχοντα τάξιν ἀγάπη ἐστὶ καὶ χαρά. «Ο γὰρ καρπὸς τοῦ Πνεύματος, φησίν, ἀγάπη, χαρά· ο τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι τοῦτο πρῶτον αισθησιν ἑαυτοῦ παρέχει ταῖς ψυχαῖς ἐπιδημῶν ὁ Θεός. Αισθανόμενος δὲ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ φιλεῖν καὶ χαίρειν ἀνάγκη, ἐπεὶ καὶ σωματικῶς φανεὶς τοῖς ἀνθρώποις τοῦτο πρῶτον παρ' ἡμῶν ἀπῄτει, τὴν ἐπίγνωσιν τὴν ἑαυτοῦ· καὶ τοῦτο ἐδίδασκε, καὶ τοῦ το εἰσῆγεν εὐθὺς, μᾶλλον δὲ διὰ τοῦτο μέχρις αι σθήσεως ἦλθε καὶ ὑπὲρ τούτου τὸ πᾶν εἰργάσατο. · Καὶ γὰρ εἰς τοῦτο, φησί, γεγένημαι καὶ εἰς τοῦ· × Joan. iv, 14, Consideremus igitur, quanta sit ejus magnitudo. Deinde excellentiæ et illud signum est. Omnium enim bonorum, quæ ultro nobis præbuit, solam compensationem ducit amorem, quem si a nobis retulerit, nomina expungit. Qui ergo bonis innumerabilibus pari velut pondere respondet, quomodo apud Deum judicem non sit excellentissimus? Certum est porro, gaudium æquare omnino charitatis magnitudinem, et amori conjunctam esse per omnia voluptatem, et maximum comitari maximam. Itaque bumanis animabus charitatis et gaudii insignem quamdam et admirabilem materiam esse repositam, et præsente vere pulchro et dilecto, efficacissimam esse patet. Et hoc est quod Salvator gaudium plenum vocat. e Petite, inquit, 4 et › > accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum Quapropter cum Spiritus quoque venisset, suaque dona contulisset, fructuum inde orientium primas charitas et gaudium tulerunt. Fructus enim Spiritus, › inquit, est gaudium, et charitas ". Ideo videlicet, quod in his primum sensum sui ipsius animabus præbet adveniens Dens. Sentientes enim illud bonum et amare et gaudere necesse est. Quoniam et forma aspectabili hominibus apparens, hoc signum agnitionis sum a nobis exigit. Et hoc docuit, et hoc statim induxit; vel potius propter hoc ad sensum usque se demisit, et hujus 86 Psal. XVI, 15. 97 Matth. vi, 7. ss Galat. v, 22.

θείᾳ.» 'Αλήθεια δὲ ἄρα αὐτὸς ἦν, μονονού λέγων, ἵνα ἐμαυτὸν ἀναδείξω. Τοῦτο καὶ νῦν ποιεῖ τοῖς βαπτιζομένοις ἐπιδημῶν, καὶ μαρτυρεῖ τῇ ἀληθείᾳ, τὸ μὲν δοκοῦν ἀγαθὸν ἐκβάλλων, τὸ δὲ ἀληθὲς εἰσ άγων καὶ προδεικνὺς καὶ, ὦ φησιν αὐτὸς, αὐτὸς ἑαυτὸν αὐτοῖς ἐμφανίζων. illis manifestans. Causa totum fecit. Etenim ob hoc se natum esse, το ελήλυθα εἰς τὸν κόσμον, ἵνα μαρτυρήσω τῇ ἀλη et ob hoc venisse in mundum ait, c ut perhiberet testimonium veritati *.» Atqui veritas ipse erat atique, tantum non dicens, ut me ipsum ostenderem. Hoc etiam nunc baptizatis adveniens præstat, et testimonium perhibet veritati, bonum opinionis tantum ejiciens, veritatem contra introducens, et præcostendens, et quod ait ipse ", ipse semet Hoc autem esse verum, lotos hoc lavacro Deum quodammodo experiri, ex rebus ipsis, ut memoravi, eucet. Quod si etiam testimoniis est opus, cum multi sint, et Dei amantes, et qui apud eum plurimum potuerunt, qui testitnonium dicant, sufficiet unus instar omnium Joannes”, qui animam solis radiolucidiorem, et linguam auro splendidiorem habet. Sed enim verba ipsa hujus linguæ recitemus oportet. Sed quid est, • Gloriam Domini speculantes, secundum eamdem imaginem transformamur?, Evidentius quidem hoc declarabatur, cum signorum dona in apostolis operabantur. Quanquam haud erit difficile lioc ipsum perspicere et nunc, fideles habenti oculos. Simul enim ut baptizamur, etiam ultra sołem refulget anima, Spiritu perpurgata; ac non solum intuemur in gloriam Dei, verum etiam inde recipimus splendorem quendam, non aliter quam si argentum mundum adl radios solis expositum emittat et ipsum radios, non ex suapte natura tantummodo, verum insuper ex fulgore solis. Similiter et anima repurgata, et argento facta lucidior, accipit radium a gloria Spi ritus. et hunc vicissim ex se renitit. Eoque dicit: • Speculantes secundum eandem imaginem trans formamur, a gloria Spiritus in gloriam nostram, quæ in nobis gignitur; et quidem talis, qualem convenit gigni a Domini Spiritu.» Et post pauca: • Vis hoc tibi demonstrem evidentius ab apostolis;? Cogita Paulum; nonne vestes illius vim exserebant? Cogita Petrum; nonne et umbra illius habebat vim? Neque enim nisi regis imaginem gessissent, et splendor illorum submovisset ab accessu, tantum miraculorum vestes et umbræ illorum edidissent. Nam regis vestes etiam latronibus sunt formidabiles. Visne videre gloriam hanc etiam per corpus relucentem? • Intuentes, inquit, in faciem Stephani, viderunt tanquam vultum angeli ª., Verum nihil hoc ad intus fulgurantem gloriam. Sicut enim Moses in facie velamen circumferebant: imo multo amplius. Quod enim in Mose, sensibus erat impositum, hoc autem incorporale. Quemadmodum ignescunt a corporibus splendidis corpora, lucem suam in vicina transfundentia, atque de propria luce communieant: sic accidit et fidelibus. Hanc ob causam videlicet subducuntur a terris, quibus hoc contigit, nec quidquam nisi cœlestia cogitant. Heu mihil nam hic par est etiam amaros e lere gemitus, quod cum tanta. fruamur nobilitate, rec ea quidem scimus quæ dicuntur, eo quod res celeriter nobis pereant, et ad sensibilia obstupescaΤαῦτα δὲ ὡς ἀληθῆ καὶ τὸ λουτρόν οἱ λούμενοι τοῦτο Θεοῦ τινα δέχονται πείραν, φαίνεται μὲν, ᾗπερ ἔφην, ἀπὸ τῶν πραγμάτων αὐτῶν. Εἰ δὲ δεῖ καὶ μαρτυριών, πολλῶν καὶ θεοφιλῶν ὄντων καὶ τὰ μεγάλα παρ' αὐτῷ δυνηθέντων, ὦ μαρτυροῦσε, μάλιστα πάντων ὅς ἀντὶ πάντων παρελθὼν ἀρχε σειεν ἂν Ἰωάννης ὁ φαιδροτέραν μὲν τῆς ἀκτῖνος την ψυχὴν ἔχων, λαμπροτέραν δὲ χρυσοῦ τὴν φωνήν. Δεῖ δὲ τῆς ἀγαθῆς γλώσσης ἀναγνῶναι τὰ ῥήματα. «Τί δέ ἐστι, τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα; Σαφέστερον μὲν τοῦτο ἐδείκνυτο, ἡνίκα τῶν σημείων τὰ χα ρίσματα ενήργει· πλὴν οὐδὲ νῦν δύσκολον αὐτὸ κατιδεῖν τῷ πιστοὺς ὀφθαλμοὺς ἔχοντι. Ομοῦ τε γὰρ βαπτιζόμεθα, καὶ ὑπὲρ τὸν ἥλιον ἡ ψυχὴ λάμπει τῷ Πνεύματι καθαιρομένη. Καὶ οὐ μόνον ὁρῶμεν εἰς τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖθεν δεχόμεθα τὴν αἴγλην· ὥσπερ ἂν εἰ ἄργυρος καθαρὸς πρὸς τὰς ἀκτῖνας κείμενος καὶ αὐτὸς ἀκτῖνος ἐκπέμποιεν, οὐκ ἀπὸ τῆς οἰκείας φύσεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς λαμπηδόνος τῆς ἡλιακῆς, οὕτω δὴ καὶ ἡ ψυχὴ καθαιρομένη καὶ ἀργύγου παντός λαμπροτέρα γινομένη δέχεται ἀκτῖνα ἀπὸ τῆς δόξης τοῦ Πνεύ ματος εἰς δόξαν τὴν ἐγγινομένην καὶ τοιαύτην, οἷαν εἰκὸς ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. Καὶ μετ' ὀλίγα· «Βού λε: σοι δείξω τοῦτο καὶ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων αισθητι κώτερον; Εννόησον Παῦλον, οὗ τὰ ἱμάτια ενήργει, Πέτρον, οὗ καὶ αἱ σκια! ἴσχυον. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ βασιλέως ἔφερον εἰκόνα καὶ ἀπρόσιτοι ἦσαν αὐτῶν αἱ μαρμαρυγα, τοσοῦτον τὰ ἱμάτια αὐτῶν καὶ αἱ σκιαὶ ἐνήργησαν· βασιλέως γὰρ ἱμάτια καὶ τοῖς λῃσταῖς φοβερά. Θέλεις ἰδεῖν καὶ διὰ τοῦ σώματος λάμπουσαν ταύτην; Ατενίσαντες, φησίν, εἰς τὸ πρόσωπον Στεφάνου, εἶδον ὡς πρόσωπον ἀγγέλου. Αλλ' οὐδὲν τοῦτο πρὸς τὴν ἔνδοθεν ἀστράπτουσαν δόξαν· ὅπερ γὰρ ὁ Μωϋσῆς ἐπὶ τοῦ προσώπου τότε εἶχε, τοῦτο οὗτοι ἐπὶ τῆς ψυχῆς περιέφερον, μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ πλέον. Τὸ μὲν γὰρ Μωϋσέως αίσθη τικώτερον ἦν, τοῦτο δὲ ἀσώματον· καὶ καθάπερ πῦρ αὐτῇ σώματα ἀπὸ τῶν λαμπρῶν σωμάτων ἐπὶ τὸ πλήσιον ἀποῤῥέοντα καὶ ἐκείνοις μεταδίδωσι τῆς οἰκείας αὐγῆς, οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν πιστῶν συμ βαίνει. Διὰ δὴ τοῦτο τῆς γῆς ἀπαλλάττονται οἱ τοῦτο πάσχοντες, καὶ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὀνειροπο λοῦσιν. Οίμοι! Καλὸν γὰρ ἐνταῦθα καὶ στενάξαι πικρὸν, ὅτι τοσαύτης ἀπολαύοντες εὐγενείας οὐδὲ τὰ λεγόμενα ἴσμεν διὰ τὸ ταχέως ἀπολλύναι τὰ πράγ ματα καὶ πρὸς τὰ αἰσθητὰ ἑπτοῆσθαι. Αὕτη γὰρ ἡ δόξα ἡ ἀπόξητος καὶ φρικώδης μέχρι μεν μιᾶς καὶ 89 Joan. XVIII, 37. • Joan. χιν, 23. 91 Ex hom. 7, in ll Fpist. ad Cor. a. 33 1 Cor. ut, 18. » Exod. xxxiv, 29, 30. ” Act. vi, 15. "

DE VITA IN CHRISTO LIB. II. δευτέρας ἡμέρας ἐν ἡμῖν μένει· λοιπὸν δὲ αὐτὴν mus. Siquiden haec ineffabilis ac tremenda glori κατασβέννυμεν, τὸν χειμῶνα ἐπάγοντες τῶν βιωτικών πραγμάτων καὶ τῇ πυκνότητι τῶν νεφῶν ἀποκρουόμενοι τὰς ἀκτίνας. Οὐκοῦν οὐ μέχρι τοῦ διανοηθῆναι καὶ λογίσασθαι καὶ πιστεῦσαι τὸν Θεὸν τοὺς βαπτιζομένους έξεστι γνῶναι, ἀλλά τι καὶ μεῖζον καὶ τοῦ πράγματος ἔγγιον ἐν τοῖς ὕδασι τούτοις ἔστιν εὑρεῖν. Τὴν γὰρ ἀστραπὴν ἐκείνην Θεοῦ τιθέναι γνῶσιν ἐν διανοία, καὶ λόγου τινὰ δαδουχίαν εἶναι νομίζειν, οὐκ ἂν εἴη λόγον σώζον, ὅτε τὴν μὲν ἀφανίζεσθαι συμβαίνει μετά μίαν καὶ δευτέραν ἡμέραν όχλων καὶ θορύβων τοῖς μεμυημένοις περιχεθέντων, τὴν πίστιν δὲ οὐδεὶς ἐστιν ὅς Αγνόησε, μεριμνήσας ἐν οὕτω καὶ ταῦτα χρόνῳ βραχεῖ· ἀλλ᾽ ἔστι καὶ πράγματα έχειν καὶ θεολογεῖν εἰδέναι καλῶς, καὶ τὸ μεῖζον πάθεσι προσκειμένους εἶναι πονηροῖς, καὶ τὸν τῆς σωτηρίας καὶ τῆς ἀληθοῦς φιλοσοφίας λόγον οὐκ ἀγνοεῖν. Οθεν δῆλον αἴσθησιν ἄμεσον εἶναί τινα ταῦτα τοῦ Θεοῦ, τῆς ἐκεῖθεν ἀκτῖνος τῆς ψυχῆς αὐτῆς ἀφανῶς ἀπτομένης. Ταύτης σύμβολα τῆς ἀκτῖνο;, & τὸ λουτρὸν ἐκδέχεται. Πάντα γὰρ λαμπρότητος γέμει, λαμπάδες, ᾠδα, χορεῖαι, θρίαμβοι, οὐδὲν ὅ τι μὴ φαιδρὸν, ἐσθῆς πᾶσα μὲν λάμπουσα καὶ πρὸς φωτός θέαν ἐσκευασμένη· ἡ δὲ πρὸς τῇ κεφαλῇ καὶ αὐτὸ γράφει τὸ πνεῦμα καὶ τῆς αὐτοῦ παρουσίας αἴνιγμα φέρει τὸ σχῆμα. Καὶ γὰρ εἰς εἰκόνα γλώσσης περ ποίηται, καθάπερ οἷόν τε καὶ ἱμάτιον τῇ κεφαλῇ σώζειν καὶ τὸ σχῆμα τοῦτο κομίζειν, ἐν ᾧ τὸ πνεῦμα τοὺς ἀποστόλους ἐξ ἀρχῆς ἐφάνη βαπτίζον. Ἐπεὶ καὶ τοῦτο τοῦ σώματος αὐτῶν τηνικαῦτα κατέσχε τὸ μέρος, καὶ ἦν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἑκάστου πῦρ ἐδεῖν ἐν σχήματι γλώττης, ἵν', οἶμαι, τῷ τῆ γλώττης εἴδει τῆς καθόδου μηνύσῃ τὴν πρόφασιν, ὅτι τὸν συγγενῆ λόγον ἑρμηνεῦσον ἐλήλυθε καὶ διδάξον ἀγνοοῦσι. Τοῦτο γὰρ ἐστι γλώττης, ἡ τἄνδον ἐκφέρει, τῶν ἀφανῶν τοῦ νοῦ κινημάτων ἄγγελος οὖσα. Καὶ γὰρ ὁ μὲν τὸν γεγεννηκότα, τὸν δὲ τὸ Πνεῦμα κηρύτ τε:. «Εγώ γάρ, φησὶν, ἐδόξασά σε, ο πρὸς τὸν Πατέρα, ο καὶ οὗτος ἐμὲ δοξάσει, ο τὸν Παράκλητον λέγων· ἀντὶ τούτων μὲν ἐκείνοις ἐν τούτῳ φαίνεται τῷ τόπῳ. Τὸ σύμβολον δὲ ἡμῖν εἰς ἐκεῖνο φέρει τὸ θαῦμα, τὸν λογισμὸν καὶ τὴν ἡμέραν ἐκείνην τὴν καλὴν, ἢ τοῦ βαπτίσματος την πρώτην είδε καταβολὴν, ἵν' εἰδῶμεν, ὡς οἱ μὲν, οἷς ἐπῆλθε πρώτοις τὸ Πνεῦμα, τοῖς ἑξῆς μετέδοσαν, καὶ οὗτοι τοῖς μετ' ἐκείνους, καὶ μέχρις ἡμῶν οὕτως ἦλθε βαδίζον· καὶ οὐκ ἐπιλείψει τὸ δῶρον, ἕως ἂν ἡμῖν αὐτὸς ἐναρ γῶς ὁ χορηγὸς ἐπιστῇ. Τότε μὲν οὖν τοῖς μαχα ρίοις ὁ Δεσπότης καθαράν αἴσθησιν ἑαυτοῦ παρέξει τῶν ἐπιπροσθούντων ἀνῃρημένων, νῦν δὲ ὥσπερ ἔξεστι τοῖς σαρκὶ παχείᾳ καλυπτομένοις. Ταύτης τῆς αἰσθήσεως ἡ ἄῤῥητος χαρὰ καὶ ἡ ὑπερφυής ἀγάπη καρπός· τούτων δὲ τὸ μέγεθος τῶν κατορθωμάτων, καὶ ἡ θαυμαστὴ τῶν ἔργων ἐπίδειξις, καὶ τὸ διὰ πάντων νικῶντας καὶ στεφανηφοροῦντας ιέναι. Τούτοῖς γὰρ ὡπλισμένους τοῖς ὅπλοις οὔτε τῶν δεινῶν οὔτε ss foam. xvi, 4. ** Joan, xix. 14. ad unum usque alterumve diem in nobis manet. Jam vero etiam illam exstinguimus, inducentes negotiorum sæcularium hiemem, nubiumque Jensitate depellentes radios. › Non igitur usque ad cogitationem, et æstimationem, et fidem tantum baptizatis licet Deum cognoscere: sed et majus quiddam et rei vicinius in aquis istis est invenire. Fulgorem enim illum Dei cognitionem in animo collocare, et mentis lampalem esse existimare, non videtur aliqua ratione niti. Hunc enim post unum alterumve diem, turbis et tumultibus initiatos invadentibus evanescere contingit: ast fidem qui sollicitudine adhibita ignoraverit, et lam brevi tempore, nemo est. Sed licet ει molestiis conflictari, et de divinis disserere probe nosse, et quod majus est, perturbationibus addictum esse vitiosis, et salutis ac veræ philosophiæ rationem non nescire. Unde liquet, hæc Dri sensum esse quondam citra medium radio qui inde procedit animam ipsam occullius feriente. Huju radii symbola sunt, quæ in baptismo cernuntur, Omnia enim plena sunt splendore, lampades, cautus, chori, triumphi, nihil quod non sit hilare. Vestis tota fulgens, et ad speciem lucis parata. Quæ caput tegit, et ipsum spiritumn habet depictum, et figuram fert, qua adventus ejus obscurius indicatur. Etenim linguæ similis est, prout vestem gestare capit, et schema portare potest, quo Spiritus apostolos a principio baptizans visus est, exprimitur. Quoniam et hic partem corporis ipsorum tunc insedit, et erat super caput cujusque videre ignem in figura linguæ; ut, ni fallor, specie linguæ occasionem causamque descensus indicaret, quod Verbum sibi coævum interpretaturus veniret, et docturus ignorantes; hoc enim linguæ munus est, quæ intus cogitata effert, non apparentium animi motionum nuntia. Etenim hic quidem (Λόγος) eum qui generavit, generatum Spiritus prædicat: • Ego, inquit ad Patrem, e glorificavi te; set «ill. me glorificabit ",» Paracletus nimirum. Propterea igitur in hac figura illis se objecit. Symbolum autem cogitationem nostram ad illud miraculum, et diem illum felicem deducit, quæ prima baptisma - tis promissi pensionem vidit: ut scianus cos, i quos primum Spiritus venit, posteris communi. casse, et illos suis posteris, et ita progredientem ad nos venisse, nec defecturum donum, donec nobis id ipse suppeditator contrahat. Tune igitur beatis Dominus purum sensum sui ipsius præbebit, cum interjecta et luminibus officientia sublata fuerint. Nunc autem, ut licet, carnis crassitic cooperti hujus sensus inexplicabilem lælitiam, et insignem charitatis fructum percipiunt, penes quos est magnitudo recte factorun, et admirabilium operum demonstratio, quique cum victoriis et coronis peragrant omnia. llis enim armis instructi, nec atrocibus, nec jucundis vincuntur. Etenim gaudium

tristibus dominatur: jucunda autem nec trahere, τῶν ἡδέων ἡστηθῆναι δυνατὸν ἦν· καὶ γὰρἡ μὲν χαρά τῶν ἁνιαρῶν κατεκράτει, τὰ δὲ ἡδέα οὔτε ἑλκύσαι εξ χεν οὔτε ἐκλῦσαι τοσαύτη δυνάμει τῶν φίλτρων συνε στῶτας καὶ δεδεμένους. Τοῦτο τοῦ βαπτίσματος τὸ ἔργον· ἁμαρτιῶν ἀπολῦσαι, ἀνθρώπῳ Θεὸν κατα αλλάξαι, Θεῷ τὸν ἄνθρωπον εἰσποιῆσαι, ὀφθαλμών ταῖς ψυχαῖς ἀνοίξαι, τῆς θείας ἀκτῖνος, τὸ σύμπαν εἰπεῖν, πρὸς τὸν μέλλοντα βίον παρασκευάσαι. Οὐκοῦν εἰκότα ποιοῦμεν, ὄνομα αὐτῷ τιθέμενοι γέννησιν καὶ ὰ τὸν ἴσον δύναται λόγον, τά τε ἄλλα καὶ ὅτι Θεοῦ γνῶσιν ταῖς ψυχαῖς ἀνατέλλει τῶν τελουμένων. Το δέ ἐστι ζωὴ καὶ κρηπὶς καὶ ρίζα ζωῆς, τὸ μὲν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ὁρισαμένου τὴν αἰώνιον ζωὴν ἐν τῷ γινώσκειν τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν καὶ ἂν ἀπέστειλεν Ἰησοῦν Χριστόν, τὸ δὲ πρὸς τὸν Θεὸν τοῦ Σολομῶντος εἰπόντος, «Τὸ ἐπίστασθα σε, ρίζα ἀθανασίας.» Εἰ δὲ δεῖ προσθεῖναι καὶ λογισμόν, τίς οὐκ οἶδε, τὸ ἀληθινὸν εἶναι τῶν ἀνθρώπων καὶ περιεἶναι τοῦτο αὐτὸ εἶναι τὸ λογίζεσθαι καὶ γινώσκειν; Εἰ δὲ ἐν τῷ λογίζεσθαι καὶ γινώσκειν τοῖς ἀνθρώ ποις ἐστὶ τὸ εἶναι, εἴη ἂν ἐν τῇ πασῶν βελτίστῃ γνώσει καὶ ψεύδους ἀπηλλαγμένῃ· τοῦ δὲ τὸν Θεὸν γινώσκειν, αὐτοῦ τὴν ὀφθαλμὸν τῆς ψυχῆς ἀνοίγοντος καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐπιστρέφοντος τοῦ nec dissolvere tanta vi amoris coagmentalos et constrictos possunt. Hoc est baptismatis opus, a peccatis absolvere, homini Deuni reconciliare, Deo hominem adoptare, oculum animabus aperire, divinum radium degustare, et, ut simul dicam, ad futuram vitam præparare. Itaque recte facimus, dum ei generationis nomen, et eamdem notionem habentia imponimus. Et demum Dei cognitionen in animabus initiatorum exoriri facit, quæ est vita, lasis, radix vilæ: partim ipso Salvatore affirmante, æternam vitam, in cognoscendo solum verum Deum, et quem misit Jesum Christum ", sitam esse; partim ad Deumn Salomone dicente: «Scire te, radix immortalitatis **., Quod si et ratio adjungenda est, quis nescit, veram essentiam excellentiamque hominum in boc ipso, in ratiocinando scilicet et cognoscendo positam esse? Quod si ita est, in omnium optima cognitione utique, et a mendacio libera posita fuerit. Dei autem notitia (ipso oculum animæ aperiente et ad se convertente) quæ cognitio melior, et ab omni errore purior? Hic est fructus baptismatis. Θεοῦ, τίς ἂν καλλίων γένοιτο γνωσις καὶ καθαρωτέρα πλάνης ἁπάσης; Ἡ δέ ἐστι τοῦ βαπτίσματος καρπός. Ostensum est porro hactenus, vitæ in Christo principium, essentiæque et vitæ hominum, et præstantia secundum veram vitam, mysterium bapliIsmi causam esse. Quod si hæc non in omnibus baptizatis cernuntur, non continuo infirmitatis damnandum est mysterium: sed initiatis ejus culpa damni tribuenda est, qui aut non bene ad gratiam parati sint, aut thesaurum prodiderint. Quanto enim justius est, discrimen hoc ad ipsos referre initiatos, dissimili modo baptismate usos, quam initiationem unam eamdemque in omnibus contra accusare? Certum est enim, neque naturæ, neque exercitationis dictorum bonorum cumulum, sed baptismatis opus esse. Jam si et contrarium inde evenit, quomodo non est absurdum, id ipsum posse illuminare, et non posse? et coelestes facere, et nihilo terrenis sublimiores? Sed neque solem reprehendemus, nec pro obscuro damnabimus, quia radium ejus non omnes aspiciunt; ab aspicientibus potius suffragia colligemus. Nec recte fecerimus, si illuminationem aliud posse arbitrabimur, quam id ipsum, unde appellatur. or Joan. sti, 5. 30 Sap. xv, 3. Αποδέδεικται ἄρα διὰ τῶν εἰρημένων ἁπάντων, τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς ἀρχὴν καὶ τοῦ εἶναι καὶ ζῆν τοὺς άνθρώπους καὶ περιεῖναι τὴν ἀληθῆ ζωὴν καὶ οὐσίαν τὸ μυστήριον αἴτιον εἶναι. Εἰ δὲ μὴ πᾶσι ταῦτα τοῖς βαπτιζομένοις ἀκολουθεῖ, ἀσθένειαν οὐ προσῆκε καταγνῶναι τοῦ μυστηρίου· τοῖς δὲ τελουμένοις λογι στέον ἐστὶ τὸ πάθος, ἢ μὴ παρεσκευασμένοις εξ πρὸς τὴν χάριν, ἢ προδοῦσι τὸν θησαυρόν. Πόσῳ γὰρ ἀξιώτερον την διαφοράν ταύτην εἰς αὐτοὺς ἀνάγειν τοὺς τελουμένους διάφορον τρόπον τῷ βαπτίσματι χρησαμένους, ἢ τὴν τελετήν, μίαν ἐν ἅπασι καὶ τὴν αὐτὴν οὖσαν, τῶν ἐναντίων αἰτιᾶσθαι, Πρόδηλον μὲν γὰρ, ὡς οὔτε φύσεως οὔτε ἀσκήσεως ὁ τῶν εἰρημένων ἀγαθῶν σωρός, ἀλλὰ τοῦ βαπτί σματος ἔργον· εἰ δὲ καὶ τοὐναντίον ἐκεῖθεν, πῶς οὐκ ἄτοπον τὸ αὐτὸ καὶ δύνασθαι φωτίζειν καὶ με, καὶ οὐρανίους ποιεῖν καὶ οὐδὲν τῶν γηίνων ὑψηλοτέρους; Αλλ' οὔτε τὸν ἥλιον μεμψόμεθα, οὐδ' ἂν ὡς ἀφανοῦς καταγνοίμεν, ὅτι μὴν τὴν ἀκτῖνα πάντες ὁρῶσιν, ἀπὸ δὲ τῶν ὁρώντων τὰς ψήφους οἴσομεν, οὔτε τὸ φώτισμα εἰκότα ἂν ποιοίμεν, ἄλλο τι δύνα - σθαι νομίσαντες ἢ αὐτὸ τοῦτο ὅθεν καλείται

DE VITA IN CHRISTO LIB. III. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΖΩΗΣ Τίνα συντέλειαν αὐτῇ παρέχεται τὸ θεῖον μύρον. DE VITA IN CHRISTO LIBER TERTIUS. Quam ei utilitatem sacrum unguentum, sive chrisma conferat. Οὕτω δὲ πνευματικῶς συστάντας καὶ τοῦτον γεγεννημένους τὸν τρόπον καὶ ἐνεργείας ἀκόλουθον ἂν εἴη τυγχάνειν, ή τοιᾷδε γεννήσει προσήκει, καὶ κινήσεως καταλλήλου. Καὶ τοῦτο ἡμῖν ἡ τελετὴ τοῦ θειοτάτου δύναται μύρου· καὶ γὰρ ἐνεργούς ποιεῖ τὰς πνευματικὰς ἐνεργείας, τὸν μὲν ταύτην, τὸν δὲ ἐκείνην, τὸν δὲ πλείους, ὡς ἕκαστος πρὸς τὸ μυστή ριον ἔχει παρασκευῆς. Καὶ γίνεται νῦν τοῖς λελουμένοις, ὅπερ ἐπὶ τῶν προτέρων χρόνων αἱ τῶν ἀποστόλων χεῖρες τοῖς ἐπ᾿ ἐκείνων βαπτιζομένοις· καὶ γὰρ ἐπιτιθέντων τὰς χεῖρας τῶν ἀποστόλων τοῖς με μυημένοις, φησί, τὸ Πνεῦμα ἐδίδοτο, καὶ νῦν ὁ Παν ράκλητος χρισμένοι; ἐπιδημεῖ. Τεκμήρια δέ. Πρώτ τον μὲν τοῦ παλαιοῦ νόμου καὶ βασιλέας χρίοντος τὸν ἴσον τρόπον καὶ ιερέας, ὁ τῆς Ἐκκλησίας θεσμὸς ἐκείνου, τῷ μύρω βασιλεύων τοῖς ἱερεῦσιν ἐπιτίθησι χεῖρας, καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος εύχεται χάριν, ὅπερ ἐστὶ δεικνύντος, καὶ τοῦτο κἀκεῖνο προς ταὐτὰ φέρειν καὶ τὴν αὐτὴν ἄμφω δύναμιν ἔχειν. Ἔπειτα καὶ τῶν ὀνομάτων κοινωνοῦσιν ἀλλήλοις, καὶ χρίσμα μὲν ἐκεῖνο, πνεύματος δὲ κοινωνία τοῦτο· τήν τε γὰρ τῶν ἱερέων χειροτονίαν οἱ θειότατοι τῶν ιερέων χρίσιν καλοῦσι, καὶ ἔμπαλιν οὓς τὸ μυστή μιον τοῦ μύρου τελοῦσι, κοινωνούς τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος εἶναι καὶ εὔχονται καὶ πιστεύουσι, καὶ τὴν τελετήν, ὅ τί ποτέ ἐστι, τοῖς τελουμένοις δεικνύντες πνευματικῆς δωρεάς σφραγίδα καλοῦσι. Τοῦτο γὰρ ἐπάδουσι χρισμένοις. Ἔτι δὲ καὶ Χριστὸς αὐτὸς ὁ Δεσπότης οὐ χεθὲν τῇ κεφαλῇ δεξάμενος μύρον, ἀλλὰ διὰ τὸ Πνεῦμα ἅγιον, ὅτι τῆς πνευματικῆς ἐνεργείας ἁπάσης τῆς σαρκὸς ἕνεκα τῆς ἀναληφθείσης ἐγένετο θησαυρός· καὶ οὐ Χριστὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ χρίσμα· «Μύρον γάρ, φησὶν, ἐκκενωθὲν ὄνομά σοι, ο τὸ μὲν ἐξ ἀρχῆς, τὸ δ' ὕστερον. Εω; μὲν γὰρ οὐκ ἦν, ᾧ τῶν αὐτοῦ μετα ἔδωκεν ἂν ὁ Θεός, μύρον ἦν ἐφ' ἑαυτοῦ μένον· ἐπεὶ δὲ ἡ μακαρία συνέστη σὰρξ ἡ τῆς θεότητος ἅπαν τὸ πλήρωμα δεξιμένη, ᾖ, φησὶν Ἰωάννης, οὐκ ἐκ μέσ τρου δέδωκεν ὁ Θεὸς τὸ πνεῦμα, πάντα δὲ τὸν ψυχι κὴν ἐνέθηκε πλοῦτον, τηνικαῦτα εἰς αὐτὴν ἐκκένω * Αct. τις, 58, 59: x, 47, 48. Sic porro spiritualiter fabrefactos jam, et ad hunc modum generatos, etiam actionem, generationi huic convenientem, et motum consentaneum sortiri oportebit. Hoc nobis divinissimi unguenti usurpatio conciliat quod in spiritualibus efficientiis efficaces facit, hunc quidem in hac, alium in illa, alium in pluribus, ut quisque ad mysterium paratus accesserit. Εt nunc perinde, ut antiquis temporibus, initiatus evenit. Manus enim apostolorum baptizatis imponebantur. Nam cum imposuissent manus apostoli initiatis, ait Scriptura ***, Spiritus dabatur. Et nunc in eos qui uncti sunt similiter Paracletus venit. Cujus rei nota et signum est. Cum vetus lex reges et sacerdotes æque ungeret, Ecclesiæ lex illos ungens, his munus etiam ¿mponit, et Spiritus gratiam ambobus precatur; quo ostenditur, et hoc et illud eodem spectare, et ambo camdem vim habere. Deinde et nominibus inter se affinia sunt et illud chrisma, et hæc spiritus communio. Nam et sacerdotum inaugurationem sanctissimi sacerdotes χρίσιν, «unctionem: appellant; et rursus, quibus mysterium unguenti conferunt, eos Spiritus sancti participes esse et precantur, et credunt. Et initiationem quid tandem sit, initiandis exponentes, spiritualis doni sigillum vocant; hoc enim super ungendis pronuntiant. Præterea Christus ipse Dominus, qui non efusum in caput unguentum accepit, sed per Spiritum sanctum unctus est, quoniam spiritualis operationis omnis, propter assumptam carnem, thesanrus fuit, et non Christus solum, sed et chrisma: «Unguentum effusum, inquit, nomen tuum”, › illud a principio, hoc posterius. Quamdiu enim non erat, cui Deus sua impertiret, unguentum erat, in se ipso manens. Postquam autem beata illa caro est condita, quæ omnem plenitudinem divinitatis suscepit, ut Paulus ait ¹, et cui non ad mensuram dedit Deus spiritum, ut Joannes testatur ³, sed » Cant. 1, 5. 1 Coloss. 1. 19. • Joan. 1. 34.

Omnes natura sum divitias in cam contulit, tunc in θὲν ἤδη τὸ μύρον εἰκότως χρίσμα καὶ ἔστι καὶ λέγε apsam effusum jam unguentum, jure chrisma et est, et nominatur. Nam communicari, hoc ipsi et chrisma, seu unguentum esse et effundi fuit. Nec enim mutavit locum, nec divisit murum, nec tranται. Τὸ γὰρ μεταδοθῆναι τοῦτο ἦν αὐτῷ χρίσμα το γενέσθαι καὶ κενωθῆναι· οὐ γὰρ ἤμειψε τόπον, οὐδὲ διεῖλε τεῖχος, οὐδ᾽ ὑπερέβη, ἀλλὰ τὸ διείργον τῶν ἡμε τέρων αὐτὸν, ὅπερ αὐτὸς ἀποδείξας οὐδὲν ἀφῆκε μέσον. ᾿Ανθρώπων γὰρ ὁ Θεὸς οὐ τόπῳ διέφερεν, ὅ γε πάντα τόπον κατέχων, ἀλλὰ διαφορά διίστατο, καὶ ή φύσις αὐτὴν αὐτὴ τοῦ Θεοῦ διεῖργε τῷ πᾶσιν οἷς εἶχε διαφέρειν καὶ πρὸς αὐτὸν μηδὲν κοινὸν ἔχειν· ὅτι Θεὸς μὲν αὐτὸς μόνον, ἡ δὲ φύσις ἄνθρωπος μόνον. Ἐπεὶ δὲ σὰρξ ἐθεώθη, καὶ φύσις ἀνθρώπων ὑπόστασιν αὐτὸν ἔλαχε τὸν Θεὸν, τὸ τειχίον μύρον ὑπῆρξεν ἤδη· καὶ ἡ διαφορὰ ἐκείνη χώραν οὐκ ἔχει τῆς μιᾶς ὑποστάσεως τοῦτο μὲν οὔσης, ἐκεῖνο δὲ γενομένης, ἢ τὴν διάστασιν τῆς θεότητος καὶ ἀνα θρωπότητος ἀναιρεῖ, κοινὸς ὄρος ἑκατέρας φύσεως οὖσα, ἐπεὶ τῶν διεστώτων οὐκ ἂν γένοιτο κοινές ὄρος. scendit: sed quod ipsum a nobis arcebat, quodque ips-met fecerat, id nullum in medio reliquit. Deus erim ab hominibus non loco distabat, qui implet omnem locum, sed differentia distabat, et natura se ipsam sibi a Deo arcebat, differendo omuibus quæ habebat, et nulla cum eo communitate consociata. Nam ipse quidem Deus solum Deus, natura nostra homo tantum erat. Ubi vero caro deificata, et natura humana ipsum Deum hypostatice sortita est, murus seu paries jam unguentum exstitit, et discrimen illud locum de cætero non habet, quando una hypostasis, sive subsistentia, cum illud quidem esset, hoc facta est: quæ hypostasis intervallum diremptionemque inter divinam humanamque naturam tollit, ` communis naturæ utriusque terminus: siquidem distantium haud possit communis terminus reperiri. Sicut ergo, si alabastrum aliquo artificio queat in unguentum mutari, et in ipsum transferri, non ultra erit aliis incommunicabile, ne intra, nec in se ipso monens, eodem modo nostra natura in divino corpore divinitatem induta, quod a Deo genus humanum intercludat, nihil est. Unde minus beneficiorum ejus participes simus, re nulla nisi peccato impedimur. Quoniam autem murus duplex erat, naturæ et voluntatis perversitate corruptæ, lum Salvator incarnatus, hunc in crucem actus quo ο Καθάπερ τοίνυν, εἰ τὸ ἀλάβαστρον μηχανή τινι γένοιτο μύρον καὶ πρὸς αὐτὸ μετασταίη, ἀκοινώνη τον οὐκέτι τοῖς ἔξω τὸ μύρον, οὐδ᾽ ἔνδον οὐδ' ἐφ' ἑαυτοῦ μένον, τὸν ἴσον τρόπον τῆς ἡμετέρας φύσει; ἐπὶ τοῦ σωτηρίου σώματος θεωθείσης τὸ διείργον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος οὐδὲν, όθεν καὶ τῶν αὐτοῦ μετέχειν χαρίτων ἐμποδὼν ἡμῖν οὐδὲν ἦν πλὴν τῆς ἁμαρτίας. Ἐπεὶ δὲ διττὸν ἦν τὸ τεῖχος, τὸ μὲν τῆς φύσεως, τὸ δὲ τῆς γνώμης πονηρία δια φθαρείσης, τὸ μὲν ἀνεῖλε σαρκωθεὶς ὁ Σωτὴρ, τὸ δὲ σταυρωθείς. Τὴν γὰρ ἁμαρτίαν ὁ σταυρὸς ἔλυσε· διὰ τοῦτο μετὰ τὸ βάπτισμα τὰ τοῦ σταυροῦ δυνάμενον ἐκείνου καὶ τοῦ θανάτου, ἐπὶ τὸ μύρον χωρού μεν τὴν τοῦ Πνεύματος κοινωνίαν. Τῶν γὰρ κωλυ μάτων ἀμφοτέρων ἀνῃρημένων τὸ ἐπισχῆσον οὐδὲν, χεθῆναι ἐπὶ πᾶσαν σάρκα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Λέγω δὲ ὅσον ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου. Πρὸς γὰρ τὴν ἄμεσον μετὰ Θεοῦ συναυλίαν καὶ τρίτον ὁ θάνατος κώλυμα, καὶ τοὺς θνητὸν φέροντας ἔτι τὸ σῶμα τὸ αἴνιγμα καὶ τὸ ἔσοπτρον ὑπερβαίνειν οὐ συγχωρεῖ· ὥστε τριχῶς τοῦ Θεοῦ τοὺς ἀνθρώπους διϊσταμένους, διὰ τὴν φύσιν, διὰ τὴν ἁμαρτίαν, διὰ τὸν θάνατον, και θαρῶς τυχεῖν καὶ ἀμέσως αὐτῷ συνελθεῖν ἐποίησεν ὁ Σωτὴρ, & προσέστατο πάντα ἐφεξῆς ἀνελών, τοῦτο μὲν ἀνθρωπότητος μετασχών, ἐκεῖνο δὲ νεκρω sustulit. Peccatum enim crux delevit. Hinc post baptismum, qui crucis illius et mortis vim habet, ad unguentum communionemque Spiritus accedimus. Obstaculis euim ambobus sublatis, Spiritum sanctum super omnem carnem efffundendum nihil remorabitur, quantum, inquam, in præsenti vita conceditur. Nam ad continentem cum Deo colabitationem, mortalitas tertium est impedimentum, et mortale adhuc corpus gestantes ænigma et speculum transcendere non sinit. Itaque hominibus tripliciter a Deo distantibus, per naturam simpliciter, per peccatum, per mortalitatem, ut eo pure potiantur, et sine medio cum illo vivant, Salvator fecit, quæ adversabantur, omnia deinceps removens. Primum, quod natura humanae factus consors; alterum, in cruce mortuus; extremum vero θεὶς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, τὸ δὲ τελευταῖον τεῖχος, murum (mortis tyrannidem puta \ omnino e nature finibus per resurrectionem profligavit. Ideo Paulus ait, Novissime inimica destructur mors ³.› Non eam inimicam appellasset nisi nobis ad veram felicitatem obstaret. Hæredes quippe immortalis Dei, a corruptione liberari necesse est: «Non enim corruptio, inquit, incorruptelam possidebit. Post communem namque hominum resurrectionem, cujus causa Salvator resurrexit, speculum et ænigma recedent, Deumque facie ad faciem videbant, qui quidem erunt munio corde. 11 Cor. xv, 20. isid. 20. τὴν τοῦ θανάτου τυραννίδα, παντάπασι τῆς φύσεως ἐξέβαλεν ἀναστάς. Διὰ τοῦτο Παῦλος, ο Εσχατος ἐχθρὸς, φησί, καταργεῖται ὁ θάνατος, ο οὐκ ἂν ἐχθρὸν αὐτὸν προςειπών, εἰ μὴ πρὸς τὴν ἀληθινὴν ἡμῖν εὐδαιμονίαν ἐμποδὼν ἦν· τοὺς γὰρ τοῦ ἀθανά του Θεού κληρονόμους ἀνάγκη δὴ φθορᾶς ἀπηλλά χθαι. «Οὐ γὰρ ἡ φθορά, φησί, τὴν ἀφθαρσίαν κλησ ρονομεῖ·, μετὰ γὰρ τὴν κοινὴν τῶν ἀνθρώπων ἀνάστασιν, ἧς αἴτιον ἡ τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασις, τὸ μὲν ἔσοπτρον ὑποχωρεῖ καὶ τὸ αἴνιγμα, ὄψονται δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον τὸν Θεὸν οἴ γε τὴν καρξίαν κεκαθαρμένοι.

DE VITA IN CHRISTO LIB. III. Τὸ μὲν οὖν τῆς τελετῆς ἔργον τῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος μεταδοῦναι· τὸ μύρον δὲ αὐτὸν εἰσάγει τὸν Κύριον Ἰησοῦν, ἐν ᾧ πᾶσα μὲν ἀνθρώποις ή σωτηρία, πᾶσα δὲ ἐλπὶς ἀγαθῶν, καὶ δεν μὲν ἡμῖν ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος μετουσία, δι' οὗ δὲ ἡ πρὸς τὸν Πατέρα προσαγωγή. Τῆς γὰρ τῶν ἀνθρώπων ἀναπλάσεως κοινῇ μὲν ἡ Τριάς τεχνίτης, αὐτουργὸς δὲ μόνος ὁ Λόγος, οὐχ ὅτε διατρίβων ἀν θρώποις εκοινώνησε μόνον καὶ ο προσηνέχθη, φησί Παῦλος, εἰς τὸ πολλῶν ἀνενεγκεῖν ἁμαρτίας, ο ἀλλ' ἐξ ἐκείνου μέχρι παντὸς, ἕως τὴν φύσιν ἔτι φέρει τὴν ἡμετέραν, δι' ἣν παράκλητον αὐτὸν ἔχομεν πρὸς τὸν Θεὸν, δι' ἐαυτοῦ μὲν ο καθαρίζει την συνείδησιν ἡμῶν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων, ο δι' ἑαυτοῦ δὲ τὸ Πνεῦμα δίδωσι. Opus igitur initiationis hujus est, vim et efficientiam boni “Spiritus impertiri, ipsaque unctio. Domijo uum Jesum introducit, in quo tota hominum salus, omnis spes bonorum, et unde nobis sancti Spiritus consortium, et per quem ad Patrem acressus. Reformatio enim humana Trinitati, at communi effectrici ascribenda est; sed eam reipsa, et per se & Λόγος (Verbum) operatus est: non solum quando cum hominibus commoratus, liumiana fecit ac tulit, et oblatus est, › ut inquit Paulus, ‹ ad multorum exhaurienda peccata ³; › sed ex eo tempore semper operatur, quandiu nostram naluram gerit, propter quam ipsum advocatum apud Deum habemus. Per seipsum vero • emundat conscientiam nostram ab operibus mortuis 6,» et per semetipsum Spiritum dat. Atque hoc sane mysterium superioribus ætatibus donis sanitatum, et prophetia, et linguarum, et hujusmodi, laptizatos exornabat, quae immensam Christi potentiam universis hominibus luculenter testabantur; his enim tunc opus erat, quan:lo Chri stianismus adhne fundabatur, et religio adhuc con - struebatur. Etiam talia quibuslan inde collata sunt et nostro et paulo superiore sæculo: nempe futura prædicere, et dæmones expellere, et solis precibus morbos depellere. Nec superstites modo. sed jam tumulis mandati eadem æque poteran', spirituali efficientia beatos ΠΕ mortuos quidem deserente. Quæ autem Christianis semper unguentum istuc conciliat, et que onni tempore opportuna sunt, ea sunt donum pietatis, precationis, charitatis, castitatis, et aliorum, quæ su-cipientilius percommoda accidunt: etsi multos Christianos haec fugiunt, et quanta sit hujus mysterii vis, latet, et juxta illud quod in Actis scribitur, «Neque si Spiritus sanctus sit, noverunt ',, quosdam in ipsa initiatione, quod ante ætatem hoc mysterium adipiscuntur, ad dona intelligenda iuepti: quosdam florentibus annis, quibus ad flagitia conversi, oculum animæ excæcant. Igitur revera Spiritus initiatis sua munera largitur, dividens seorsum singulis prout vult., Nec Dominus benefaciens nos relinquit, quibuscum usque ad consummationem sæculi futurum se est pollicitus. Non enim est inanis et supervacanca hæc initiatio, sed sicuti remissionem peccatorum a divino lavacro, et a sacra mensa Christi corpus accepimus, nec ista ante desinent, quam ipse horum fundamentum palamı adə venerit codem modo et sacratissimo unguento Christianos frui convenit, et donorum sancti Spiritus participes evadere prorsus oportet. Qui enim consentaneum foret, sacrorum initiamentorum alia quidem efficientiam suam complecti, istius fruclu: nullum esse? et in iis quilem secundum Paullum arbitrari promissorem fidelem esse, de 1.oc ambigere? cum aut de nullo bene, aut de aliis etiam paria sentire necesse sit, quando quidem eaΤοῦτο τὸ μυστήριον ἐπὶ μὲν τῶν προτέρων χρόνων χαρίσματα ιαμάτων και προφητείας καὶ γλωσσῶν καὶ τοιαῦτα τοῖς βαπτιζομένοις παρεῖχεν, ἃ τῆς ὑπερφυοῦς τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως ἀνθρώποις ἅπασιν ἀπόδειξιν εἶχε προφανῇ· τούτων γὰρ ἔδει τηνικαῦτα τοῦ Χριστιανισμοῦ πηγνυμένου καὶ τῆς εὐσεβείας ότι καθισταμένης. Νῦν δὲ καὶ τοιαῦτα μὲν ἐνίοις ἐκεῖθεν ὑπῆρξε, καὶ ἐφ' ἡμῶν, καὶ ἐπὶ τῶν ὀλίγῳ προτέρων καὶ περὶ τῶν μελλόντων εἶπον, καὶ δαίμο νας ἐξέβαλον καὶ νόσων ἀπήλλαξαν, εὐξάμενοι με ναι, καὶ οὐ περιόντες ἐν τῷ βίῳ μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τάφοι τὸ ἴσον ἐδυνήθησαν τῆς πνευματικῆς ἐνερο γείας οὐδὲ νεκρῶν ἀφισταμένης τῶν μακαρίων. "Α δὲ Χριστιανοῖς ἑκάστοτε προμνᾶται τὸ μύρον, καὶ G ὦν καιρὸς ἅπας ο χρόνος, χάρισμα εὐσεβείας καὶ εὐχῆς καὶ ἀγάπης καὶ σωφρονισμοῦ καὶ τῶν ἄλλων, & τοῖς δεχομένοις αὐτοῖς ἐστιν ἐν καιρῷ· εἰ καὶ πολ λοὺς τῶν Χριστιανῶν ταυτί διαφεύγει, καὶ ὅση τις ἐστιν ἡ τοῦ μυστηρίου δύναμις λέληθε, καὶ κατὰ τὸ ἐν ταῖς πράξεσιν εἰρημένον, «Οὐδ' ὅτι Πνεῦμα ἅγιόν ἐστιν ἔγνωσαν, ο παρ' αὐτὸ μὲν τὸ τελεῖσθαι τῷ πρὸ τῆς ἡλικίας τοῦ μυστηρίου τυγχάνειν τῶν δώρων αναισθήτως διατεθέντες, ἐπὶ δὲ τῆς ἡλικίας ἐφ' & μὴ δεῖ τετραμμένοι καὶ τὸν τῆς ψυχῆς ἀποτυφλώ σαντες ὀφθαλμόν. Ως τό γε ἀληθὲς τὸ Πνεῦμα κοινω εἰ τοῖς τελουμένοις τῶν ἑαυτοῦ, ο διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται, ο καὶ οὐκ ἐπέλιπεν ἡμᾶς ὁ Δεσπότης εὐεργετῶν, οἷς ἐπηγγείλατο συνεῖναι μέσ χρι παντός. Οὐ γὰρ ἡ τελετή μάτην, ἀλλὰ καθάπερ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν ἀπὸ τοῦ θεσπεσίου λουτροῦ καὶ τῆς ἱερᾶς τραπέζης Χριστοῦ κομι όμεθα σῶμα, καὶ οὐκ ἂν παύσαιτο ταῦτα μέχρι; ἂν αὐτὸς φανερῶς ἡ τούτων ὑπόθεσις ἐπιστῇ· τὸν ἴσον τρόπον καὶ τοῦ θειοτάτου μύρου Χριστιανοὺς ἀπολαύειν ἃ προσῆκε καὶ τῶν δωρεῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος μετέχειν πᾶσα ἀνάγκη. Ποῦ γὰρ ἀκόλουθον, τῶν ἱερῶν τελετῶν τὰς μὲν ἐνεργούς εἶναι, τῆς δὲ μηδὲν ὄφελος εἶναι, καὶ περὶ μὲν ἐκείνων κατὰ Παῦλον ἡγεῖσθαι τὸν ἐπαγ γειλάμενον εἶναι πιστὸν, περὶ δὲ ταύτης ἀμφιγνοεί; Δέον ἢ μηδεμιᾶς ἢ καὶ τῶν ἄλλων τὰ ἴσα καταψηφί ζέσθαι, τῆς αὐτῆς δυνάμεως διὰ πασῶν ἐνεργούσης • Hebr. ix, 14, 28. * Hebr. 15, fi. • Act. XIV, * 1 Cor. sui, 11.

αἵματος τὴν τελείωσιν ἁπάσαις παρεχομένων. Δίδοται τοίνυν ἀληθῶς τὸ ἅγιον, τοῖς μὲν ἵνα τοὺς ἄλλους εὖ ποιῆσαι δυνηθῶσι καὶ, ᾗ φησι Παῦλος, Ἐκκλησίαν οἰκοδομῆσαι, περὶ τοῦ μέλλοντος εἰπόντες, ἢ μυστή ρια διδάξαντες, ἢ νόσων ἀπαλλάξαντες λόγω, τοῖς δὲ ὅπως αὐτοὶ γένωνται βελτίους, εὐσεβείς λάμψαντες ἢ σωφροσύνης ἢ ἀγάπης ἢ ταπεινοφροσύνης ύπερβολῇ. Καὶ γὰρ ἔστι μὲν σωφρονῆσαι λογισμῷ καὶ ἔθει χρησάμενον, καὶ τὸ ἦθος εἰς δικαιοσύνην ἀσκή σαι καὶ εὔξασθαι καὶ ἀγαπῆσαι καὶ τἆλλα δὴ γενέ. σθαι σπουδαῖον· ἔστι δὲ καὶ παρὰ Θεοῦ κινούμενον τὴν γνώμην παθῶν κρατῆσαι καὶ φιλανθρωπεύσασθαι καὶ δικαιοπραγῆσαι, καὶ τὴν ἄλλην ἐπιδεδεῖ χθαι φιλοσοφίαν. Καθάπερ γάρ κακίαι θηριώδεις εἰσὶν ἐν ἀνθρώποις ὑπὸ τῶν πονηρῶν ἐνεργουμένοις πνευμάτων, οὕτω καὶ τοὐναντίον ἀρεταὶ θεῖαι καὶ ὑπὲρ τὸν ἀνθρώπινον νόμον αὐτοῦ κινοῦντος τοῦ Θεοῦ· ὃν τρόπον ἠγάπησε μὲν ὁ μακάριος Παῦλος, πρᾶος δὲ ἦν ὁ Δαβίδ, καὶ ἄλλος ἄλλοτι τῶν ἐπαινο μένων ὑπὲρ τὸν εἰκότα τοῖς ἀνθρώποις ἐπεδείξατο λόγον. Ο μὲν γὰρ φιλεῖν ἔγραψε Φιλιππησίοις ε ἐν σπλάγχνοις Ἰησοῦ Χριστοῦ,» περὶ δὲ τοῦ Δαβίδ, • Εὗρον, φησὶν ὁ Θεὸς, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου.» Καὶ μὴν καὶ πίστις δῶρόν ἐστι πνευματικών, ὃ δέονται λαβεῖν οἱ ἀπόστολοι τοῦ Σωτῆρος, «Πρόσ θες ἡμῖν,» λέγοντες, «πίστιν,» καὶ αὐτὸς εὔχεται αὐτ τοῖς ἁγιασμὸν παρὰ τοῦ Πατρός, Αγίασον αὐτοὺς, ο λέγων, «ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου·» καὶ δίδωσιν ὁ Θεὸς εὐχὴν dem virtus per omnia operatur,et una uuius agni im- καὶ μιᾶς σφαγῆς ἑνὸς ἀμνοῦ καὶ ταὐτοῦ θανάτου και molatio, ejus mors, et sanguis perfectionem omnibus confert. Datus est igitur vere Spiritus sanctus, illis, ut aliis queant benefacere, et ut Paulus loquitur*, Ecclesiam aedificare, eventura prædicentes aut mystem ria tradentes, aut morbos verbo profligantes: his, ut ipsi fiant meliores, pietate, aut castitate, aut charitate, aut præstanti humilitate illustres. Possumus enim animo et moribus pudicitiam colere, et nos ad justitiam exercere, et ad preces charitatemque incumbere. Alia item probitates consecrande sunt. Præterea possumus a Deo excitati perturbationibus imperare, et kunianitatem æquitatemque colere, et in reliqua philosophia Christia:a versari. Quemadmodum enim vitia quædam feralia sunt in hominibus, qui a spiritibus malignis exagitantur: sie contra ipso Deo movente, divinæ virtutes et supra humanum captum reperiuntur. Qua ratione dilexit beatus Paulus, mansuetus fuit David, et alius aliud eximium ac laudabile, et ultra modulum humanum babuit ac demonstravit. Scribens enim Philippensibus, ait se illos diligere in visceribus Jesn Christi ¹º.› De Davide Deus, Inveni virum secundum cor meum 14., Imo etiam fides donum cs: spirituale, quod apostoli Salvatorem poscunt, Adauge, inquiunt, nobis fidem 12.. Et ipsemet Salva:or sanctificationem a Patre illis precatur: «Sanctifica eos, inquit, in veritate "; › deditque Deus illi quod precabatur: «Et ipse Spiritus postalat pro nobis ge miibus inenarrabilibus virtutem precandi τῷ εὐχομένῳ, καὶ αὐτὸ «τὸ Πνεῦμα ἐντυγχάνει ὑπὲρ suppeditans, uti reor. Et prorsus juxta hanc rati nem Spiritus sanctus est spiritus sapientiæ, et spiritus intellectus, et consilii et fortitudinis, et pietatis, et aliorum, a quibus nomina sortiuntur, quibuscum sua communicat "0. ' 18° ἡμῶν στεναγμοῖς ἀλαλήτοις, ο δύναμιν εὐχῆς εἶμαι παρέχον. Καὶ ὅλως τὸν λόγον τοῦτον πνεῦμα σοφίας ἐστὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ πνεῦμα συνέσεως καὶ βουλῆς καὶ ἰσχύος καὶ εὐσεβείας καὶ τῶν ἄλλων, ὧν ἐπωνύμους δείκνυσιν, οἷς μεταδίδωσι τῶν αὐτοῦ. Πάντας μὲν οὖν τοὺς μεμυημένους τὰ ἑαυτοῦ ποιεῖ τὸ μυστήριον· αἴσθησις δὲ τῶν δώρων καὶ σπουδὴ περὶ τὸν πλοῦτον, ὥστε χρήσασθαι τοῖς δεδομένοις, οὐ πᾶσι, τοῖς μὲν διὰ τὴν ἡλικίαν οὔπω λαβεῖν νοῦν δυνηθεῖσι, τοῖς δὲ τῷ μὴ παρεσκευάσθαι μηδὲ τὴν γιγνομένην ἐπιδείξασθαι προθυμίαν, ὧν ἐνίοις ὕστερον ὧν ἥμαρτον μετάνοια καὶ δάκρυα καὶ βίος κατὰ τὴν ὀρθὸν λόγον τὴν ἐντεθεῖσαν ταῖς ψυχαῖς ὑπέδειξε χάριν. "Οθεν καὶ Παῦλο: Τιμοθέψ γράφων, «Μὴ ἀμέλει, φησὶ, τοῦ ἐν σοὶ χαρίσματος, ο ὡς οὐδὲν ὂν πλέον ἡμῖν καὶ τὸ δῶρον δεξαμένοις ἂν ῥαθυμῶμεν, καὶ ὅτι δεῖ πόνου καὶ ἀγρυπνίας τοῖς βουλομένοις ἐνεργὸν τὰ τοιαῦτα τὴν ψυχὴν ἔχειν· ὥστε εἴ τις τῶν σπουδαίων ἀγάπῃ φαίνεται διενεγ κών ἢ καθαρότητι σωφροσύνης ἢ ταπεινοφροσύνης ὑπερβολῇ ἡ εὐσεβείας ἢ τῶν τοιούτων τινὸς ὑπὲρ τὸ εἰκὸς τῶν ἀνθρώπων τούτων, αἰτιᾶσθαι δεῖ τὸ θειό τατον μύρον καὶ πιστεύειν αὐτῷ δεδόσθαι μὲν, ὅτε τοῦ μυστηρίου μετείχε, τὸ δῶρον, γενέσθαι δὲ ἐνερ γὸν ὕστερον· τὸν ἴσον τρόπον καὶ περὶ τῶν ἀκριβῶς μελλόντων λέγειν εἰδέναι, καὶ τοῖς τὴν γνώμην ελαυνομένοις καὶ ἄλλως ἀσθενοῦσι σωτῆρας εἶναι 19 Luc. IV, 5. 11 | Reg. xvi, 12, 13. Universis igitur initiatis, mysterium quod suum est facit; quanquam cognitio donorum, et studium divitiarum istarum utiliter collocandarum, non omnibus inest; aliis quidem propter immaturam ætatem nondum id intelligentia assequentibus; aliis quia præparati non sunt, nec debitam alacritatem præ se ferentibus. Quorum quibusdam postea delictorum pœnitentia et lacrymæ, et vita ad virtutis a:mussim directa infusam animabus gratiam mons' ravit. Unde et Paulus ad Timotheum, Noli negligere gratiam, in quit, quae in te est tr";» quod aiiil proficiamus, quamvis donum acceperimus, si socordes et ignavi simus, et quod labore vigiliisque opus sit his, qui animam istorum actricem habere concupiscunt. Quocirca si quis bonus charitte, aut puritate castitatis, aut humilitate suinma, aut pietate eximia, aut aliquo demum horum excellit. quæ hominis facultatem exsuperant, causa unguento sacratissimo tribuenda est, credendumque ipsi quidem data esse, quando unctionis mysterio donatus est: postea vero illum ad actionen) se dedisse. Idem de iis sentiendum, qui exquisite • 1 Cor. Philipp. Ι. 8; Art, x, 22. ss Rom. xii. 20. xvn. 17. ts lya xi. 2. 13 … | Tim. iv. 14 10 Joan

DE VITA IN CHRISTO LIB. III. πέρα μηχανῆς ἁπάσης, καὶ τἆλλα τοὺς ἐπιδειξαμέ- dicturi, et animos impulsuri, et alioqui aegros sine νους ἀπὸ τοῦ μυστηρίου λαβόντας ἔχειν. Εἰ γὰρ μήτε παρ' αὐτὸ τὸ τελεῖσθαι τὸ μυστήριον ἐνεργούς δεί κνυσι τοὺς τελουμένους τὰς πνευματικὰς ἐνεργείας, μήτε ὧν χρόνῳ ὕστερον αὐτοὶ πνευματικῶς ἐνεργοῦσι, τὴν τελετήν αἰτιᾶσθαι προσῆκε, τί δεῖ καὶ μυηθῆναι; πρὸς τί δ᾽ ἂν ἡμῖν ἡ τοῦ μύρου τοῦ θείου μύησις ἔτι φέροι, χορηγεῖν ὑπὲρ οὐ ζητεῖται μὴ δυναμένη; Καὶ οὐδὲ ἐκεῖνο εἰκότως ἔστιν εἰπεῖν, ὡς εἰ μὴ ταῦτα ἀπολαύσομεν τοῦ χρίσματος, ἄλλο τι δύναιτ' ἂν ἡμῖν ἡ τελετὴ βοηθεῖν. Εἰ γὰρ ἅπερ ἐπαγ γέλλεται, καὶ πρὸς ἃ πᾶσα φέρεται, καὶ περὶ ὧν ὁ τελεστής εύχεται, καὶ ἃ πείθει τὸν τελούμενον ὡς αὐτίκα λήψεται, τούτων τυχεῖν οὐ δίδωσιν, ἄλλο τι τῶν ἀγαθῶν ἐκεῖθεν σχολῇ γε δεῖ προσδοκᾷν· εἰ δ' οὐ μάτην τὸ μυστήριον, ὅτι μηδὲ ἄλλο τῶν Χριστια νικῶν οὐδὲν, «Οὐ γὰρ κενόν, φησί, τὸ κήρυγμα ἡμῶν, οὐδὲ ματαία ἡ πίστις ἡμῶν,» εἴ τινα πνευματικὴν ἐνέργειαν εὑρεῖν ἔστιν ἐν ἀνθρώποις καὶ τοῦ κύκλου τῶν ἐκεῖθεν χαρίτων, εἰς τὰς εὐχὰς ἀναφέρειν ἀνάγκη ταύτας καὶ τὸ χρίσμα τὸ ἱερόν. Ολως γὰρ οὔτε ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ἀγαθὸν, τῷ Θεῷ διαλλαγεῖσιν ἐκεῖθεν ὑπῆρξεν ἀνθρώποις, δ μὴ διὰ τοῦ καταστάντος Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων παρεσχέθη μεσίτου, οὔτε τὸν μεσίτην εὑρεῖν καὶ λαβεῖν καὶ τῶν ἐκείνου τυχεῖν ἄλλο τι δίδωσιν ἡμῖν τῶν ἁπάντων ἢ τὰ μυστήρια· ταῦτα γὰρ συγγενεῖς ἡμᾶς ullo molimine sanaturi sunt, et qui alia dona acceperunt, eos videlicet illa a mysterio accepta habere. Si enim nec ipsa mysterii collatio initiatos spiritualium operum exsecutores reddit, nec quæ · tempore procedente ipsi spiritualiter operantur, initiationi in acceptis referenda sunt, quid necesse est initiari? Quorsum porro nobis divina hæc inunctio conducet, cum, propter quod expetitur, suppeditare non possit? Nec illud merito responderi queat, quanquam unctio hunc nobis fructum non paria', posse tamen nos adjuvare. Si enim quæ promittit, et ad quæ tota tendit, quae initiator orat, et quæ initiando persuadet mox accepturum, si hæc consequi non dat, aliud inde bonum haudquaquam exspectandum est. Quod si non est inane mysterium, quia nec aliud Christianun ullum,. Non enim inanis est, inquit, praedicatio nostra, neque inanis fides vestra ";» si quam operationem spiritualem invenire est inter homines, ei ex orbe illo spiritualium gratiarum, cam ad hasce preces et unctionem sacram referre necessario debemus. Plane enim non est, no est, inquam, ullum bonum, inde hominibus Deo reconciliatis præsti. tumn, quod non per mediatorem inter Deum et homines constitutum nobis sit collatum; neque ut mediatorem inveniamus, et apprehendamus, et illius bona assequamur, ab alio ex omnibus, quam ποιεῖ τῶν αἱμάτων ἐκείνων, καὶ ὧν εἴληφε διὰ τὴν a sacramentis ad piscimur. Nam hæc nos illi quasi σάρκα χαρίτων καὶ ὧν παθεῖν ἡνέσχετο κοινωνούς. Ἐπεὶ γὰρ δυοῖν ὄντοιν, ἃ τῷ Θεῷ συνίστησι καὶ ἐν οἶ; πᾶσα τῶν ἀνθρώπων ἡ σωτηρία, τοῦ τε τὰ ἱερώ τατα μυστήρια μυηθῆναι, καὶ τοῦ πρὸς ἀρετὴν ἀσκῆσαι τὴν γνώμην, του δευτέρου, λέγω δὴ τῆς ἀνθρωπείας σπουδῆς, οὐδὲν ἄλλο γένοιτ᾽ ἂν ἔργον ἢ τὰ δοθέντα σῶσαι καὶ μὴ προδοῦναι τὸν θησαυρόν· λείπεται δὴ μόνην χορηγὸν ἡμῖν τῶν ἀγαθῶν ἁπάν των τὴν τῶν μυστηρίων δύναμιν εἶναι. Καὶ μὴν τῶν τελετῶν ἄλλης μὲν ἔργον ἄλλο τι, Πνεύματος δὲ καὶ τῶν ἐκείνου μετειληφέναι δώρων τοῦ παναγούς ἐξήρτηται μύρου· διὰ ταῦτα κἂν μὴ παρ' αὐτὸν τὸν τῆς τελετής χρόνον, ὕστερον δὲ πολλῷ πνευματικὴν δυνηθῇ τις ἐπιδείξασθαι δωρεάν, οὐ δεῖ τὴν αἰτίαν καὶ ὅθεν ἡ δύναμις ἀγνοεῖν. Ἐπεὶ καὶ ἡ τοῦ βαπτί. σματος φωτισμὸς ἐνίεται μὲν εὐθὺς λουσαμένων ταῖς τῶν τελουμένων ψυχαί;, ἔστι δὲ τηνικαῦτα δῆλος οὐ πᾶσιν, ἐνίοις δὲ τῶν σπουδαίων διὰ χρόνου φαίνεται ἱδρῶσι πολλοῖς καὶ πόνοις καὶ τῇ περὶ τὸν Χριστὸν ἀγάπῃ τὸν τῆς ψυχῆς καθάρασιν ὀφθαλμόν, διὰ τοῦτο τὸ μύρον προσευχῆς μὲν οἶκοι πρὸς τὰς εὐχὰς ἡμῖν βοηθοῦσι. Χριόμενοι γὰρ τῷ μύρῳ τοῦτ' αὐτὸ γίνονται ἡμῖν ὁ καλοῦνται, διότι τὸ κενωθὲν μύρον παράκλητος ἡμῖν ἐστι πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα δι' αὐτὸ τοῦτο, ὅτι κεκένωται καὶ χρίσμα γέγονε, καὶ μέχρι τῆς φύσεως εχέθη τῆς ἡμετέρας. Τὰ θυσιαστήρια δὲ τὴν τοῦ Σωτῆρος μιμεῖται χεῖρα, 16 | Cor. x, consanguineos, et cruciatuum quos sustinuit, et gratiarum, quas propter carnem accepit, participes efficiunt. Cum enim duo sint, quæ homines Deo commendent, et quibus tota salus humana fulcitur, alterum ut mysteriis sacratissimis iuitiemur, alterum, ut animum ad virtutem appellamus, humana, inquam, diligentia, nihil aliud opus fuerit, quam (lata servare, el thesaurum non prodere. Relinquitur ergo, solam mysteriorum virtutem omnium bonorum nobis largitricem esse. Atqui horum alius efectus et opus est, Spiritns illiusque donorum cominunio a sanctissima unctione pendet. Idcirco, tametsi non ipso initiationis tempore, Sed multo post, spirituale donum ad rem conferre quis poterit, nihilominus causam, et unde robur illud, ignorare non convenit. Nam et baptismi illuminatio mox quidem ablutorum animabus immittitur; at non tune ab omnibus cernitur, sed a quibusdam probis post intervallum cognoscitur, qui multis sudoribus et laboribus, et charitate erga Christum oculum animæ perpurgarunt. Propter istam unctionem domus orationis ad preces nobis auxiliantur. Unctæ enim unguento boc ipsum nobis flunt, quod vocantur, quoniam effusum unguentum, advocatum est nobis apud Deum et Patrem, et ob hoc ipsum, quod effusum est, et chrisma factum, et usque ad animam nostram effusuin est. Altaria autem

Slatoris imitantur manus, et panem a mensa deli- καὶ τὸν ἄρτον ἀπὸ τῆς ἁληλιμμένης τραπέζης ὥσπερ buta, velut ab incorrupta' illa manu, Christi corpus accipimus, et sanguinem ejus bibiinus, vel ut illi quos Dominus primos tali convivio accepit, poculum plane tremendum propinans. Quoniam enim ipse idem et sacerdos est, et allare, et hostia, et offerens, et quo offert, et quod offert; mysteriis rem divisit, et illud pani benedictionis, hoc unguento tribuit. Etenim altare quidem est Salvator, sacrifi - cans propter chrisma. Altare enim inde ab initio inst tutum est, ut ungeretur; et sacerdotibus hoc crat sacerdotes esse, inunctos esse. Sacrificium autem propter crucem et mortem, qua pro Dei et Patris gloria mortuus est; mortem porro et immolationem illam annuntiamus, quoties, inquit 1, panem hunc comedimus. Insuper et unguentum, et unctio est Dominus propter Spiritum sanctum. Idcirco facere quidem sanctissima omnium, et sanctificare, at sanctificari, et quidvis tandem pati non poterat. Hæc autem altaris, et sacrificantis, et offerentis, non oblati et sacrificati erant. Nam et altare sancliticare dicitur: «Altare, inquit, quod sanctifical donum 18.» Panis vero propter carnem sanctificatam et deificatam, et quæ ambo hæc, tum unctionem, tum plagas accepit. Iuquit enim, Panis quem ego dabo, caro mea est, quam ego dabo (videlicet sacrificans) pro mundi vita ". › Ideo offertur quidem ut panis, offert autem ut unguentum, et semet carnem deificans, et nos unctionis consories accipiens. Quorum typum Jacob subostendens, cum lapidem oleo unxisset, Domino dedicavit ", ei ungendo offerens: sive carnem Salvatoris summum angularem lapidem insinuans, quatenus divinitatis effudit unguentum verus Israel, mens quæ sola novit Patrem; sive nos, quos ex lapidibus excitavit filios Abrahæ, participes unctione faciens. Spiritus enim sanctus super unctos effusus, et alia nobis, et Spiritus adoptionis filiorum est: «Εt testimonium, inquit, reddit spiritui nostro, quod fii Dei sumus, in cordibus nostris clamans, Abba Pater 3.» Ad hæc prodest sanctissimum unguentum volentibus in Christo vitam exigere. ἀπὸ τῆς ἀκηράτου χειρὸς ἐκείνης Χριστοῦ κομιζό μεθα σῶμα, καὶ πίνομεν τοῦ αἵματος αὐτοῦ, καθά περ οἷς πρώτοις ὁ Δεσπότης τῆς ἱερᾶς ἐκοινώνησε τραπέζης, τὴν φρίκης γέμουσαν φιλοτησίαν προπ νων. Ἐπεὶ γὰρ ὁ αὐτὸς καὶ ἱερεύς ἐστι καὶ θυσιαστήριον, καὶ θυσία καὶ προσάγων, καὶ δι᾿ οὗ προσ ἀγει καὶ ὁ προσάγει, τοῖς μυστηρίοις διεῖλεν, ἐκεῖνο μὲν τῷ τῆς εὐλογίας ἄρτῳ. ταῦτα δὲ τῷ μύρῳ δι δούς. Καὶ γὰρ θυσιαστήριον μέν ἐστιν ὁ Σωτὴρ, καὶ θύων διὰ τὸ χρίσμα· τό τε γὰρ θυσιαστήριον ἄνωθεν οὕτω καθίστατο χριόμενον, τοῖς τε ἱερεῦσι τοῦτο ἦν ἱερεῦσιν εἶναι τὸ χριστοῖς εἶναι, θυσία δὲ διὰ τὸν σταυρὸν καὶ τὸν θάνατον, ἀνθ' ὧν ὑπὲρ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπέθανε δόξης· τὸν θάνατον δὲ καταγ γέλλομεν καὶ τὴν σφαγήν, οσάκις, φησί, τὸν ἄρτον τοῦτον ἐσθίομεν. Ἔτι δὲ μύρον μέν ἐστιν ὁ Χριστὸς καὶ χρίσμα διὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δι' δ δρᾶσαι μὲν τὰ ἱερώτατα πάντων καὶ ἁγιάσαι, ἁγιασθῆναι δὲ καὶ ὁτιοῦν παθεῖν οὐδὲν εἶχε. Ταῦτα δὲ θυσιαστηρίου τε ἦν καὶ θύοντος καὶ προσάγοντος, οὐ προσαγομένου και θυομένου· καὶ γὰρ καὶ τὸ θυσιαστή ριον ἁγιάζειν λέγεται, «Τὸ θυσιαστήριον γάρ, φησί, τὸ ἁγίαζον τὸ δῶρον, ο ἄρτος δὲ τῆς σαρκὸς ἕνεκα τῆς ἁγιασθείσης καὶ θεωθείσης καὶ ἄμφω ταῦτα, το το χρίσμα δεξαμένης καὶ τὴν πληγήν. • Ο γὰρ ἄρτος, φησίν, ὃν ἐγὼ δώσω, ἡ σάρξ μου ἐστιν, ἣν ἐγώ δώσω, ο δηλονότι θύων ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. Διὰ ταῦτα προσάγεται μὲν ὡς ἄρτος, προσάγει δὲ ὡς μύρον, καὶ ἑαυτὸν τὴν σάρκα θεώσας καὶ ἡμᾶς λαμβάνων τοῦ χρίσματος κοινωνούς, ὧν Ίακὼς ὑποφαίνων τὸν τύπον ἐλαίῳ λίθον ἀλείψας αντ έθηκε τῷ Θεῷ, τούτῳ δὴ τῷ χρίσαι προσαγαγών • εἴτε τὴν σάρκα τοῦ Σωτῆρος τὸν ἀκρογωνιαίον αἰνιτ τόμενος λίθον, ᾗ τὸ τῆς θεότητος ἐπέχει μύρον δ ἀληθινὸς Ἰσραήλ, ὁ νοῦς ὁ μόνος εἰδὼς τὸν Πατέρα, εἴτε ἡμᾶς, οὓς ἐκ τῶν λίθων αὐτὸς ἐγείρει τέκνα τῷ ᾽Αβραὰμ τῷ μεταδοῦναι τοῦ χρίσματος. Τὸ γὰρ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπιχείμενον χριομένοις τά τε ἄλλα ἡμῖν καὶ πνεῦμα υἱοθεσίας ἐστὶ καὶ ι μαρτυρεί, ο φησί, ε τῷ πνεύματι ἡμῶν, ὅτι ἐσμεν τέκνα θεοῦ, ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν κράζον· Α663 ὁ Πατήρ. ο Τοιαῦτα βοηθεῖ τὸ θειότατον μύρον τοῖς ζῆν ἐν Χρι στῷ βουλομένοις. 1 1 Cor. x1, 26. 18 Matth. xx111, 19. 10 Juan. vi, 33-35. ** Gen. xxviii, 19. 2. Rom. viii, 15

DE VITA IN CHRISTO LIB. 1V. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΖΩΗΣ ΛΟΓΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ. Τίνα συντέλειαν αὐτῇ δίδωσιν ἡ ἱερὰ κοινωνία. DE VITA IN CHRISTO LIBER QUARTUS. Quam ei commoditatem pariat sacrosancta Communio. Post sacram unctionem ad sanctam mensam progredimur, quæ vitæ hujus, de qua agimus, finis ac meta est; quam cum attigerimus, nihil jam nobis ad quæsitam et optatam felicitatem deerit. Non amplius quippe mortem, et sepulcrum, et me. lioris vitæ communitatem, sed ipsum qui resurrexit; neque donorum Spiritus quantum capi potest, sed ipsum benefactorem, templum ipsum, in quo tolus gratiarum orbis situs est, inde accipimus. Est enim in unoquoque mysterio, et in hunc ipsum, ut ita dicam, unginiur et abluimur: seu, unctio et ablutio nostra ipse est, et idem ipse nobis cœna est. Adest autem his qui initiantur, suaque in eos illis munera confert; non sane eodem modo in omnes, sed abluens lutum vitiorum tollit, et abluιo formam suam imponit; ungens autem, in operibus Spiritus sancti actuosum ac strenuum facit, quorum ipse propter carnem factus est thesaurus. Postquam vero Initiatum ad mensamn, ad corporis videlicet sui dona comedenda adduxerit, totum immutat, et in habitum suum transfert, ac lutum de catero non lutum (regali nimirum effigie suscepta), sed jam ipsius regis corpus est, quo bentius cogitari nihil potest. Quamobrem et mysteriorum extremum est, quoniam ultra non proceditur: nec apponi quidquam potest. Clarum est cnim, primum egere medio, et hoc, extremo. At vero post Eucharistiam haud superest quo tendamus, verum hic consistentes, illa dispicere opure tet, per quæ thesaurum ad finem usque conservare possimus. Baptizatis igitur nobis sacramentum illud quæ debet præstat omnia: nos tamen perfecti nondum sumus. Nondum quippe dona sancti Spiritus habemus, quæ a sacratissimo unguentə pendent. Philippo enim baptizatis, propter beneficium istuc nondum Spiritus sanctus contigerat; sed insuper Petri et Joannis manibus opus erat. Nondum enim, inquit, Spiritus sanctus in quemquam eorum venerat, sed baptizati tantum erant in nomine Domini Jesu. Tune imponebant manus super illos, et accipiebant Spiritum sanctum”, › Eo ad· p:o Μετὰ δὲ τὸ μύρον ἐπὶ τὴν τράπεζαν εἶμεν, τοῦτο τῆς ζωῆς τὸ πέρας, οὗ γενομένοις οὐδενὸς ἤδη δεήσει πρὸς τὴν ζητουμένην εὐδαιμονίαν. Οὐκέτι γὰρ θάνατον καὶ τάφον καὶ ζωῆς ἀμείνονος κοινωνίαν, ἀλλ' αὐτὸν ἐντεῦθεν κομιζόμεθα τὴν ἀναστάντα, ούτ δὲ τῶν τοῦ Πνεύματος δώρων, ὅσα λαβεῖν ἔξεστιν, ἀλλ' αὐτὸν τὸν εὐεργέτην, τὸν νεών αὐτὸν, ᾧ πᾶς ὁ τῶν χαρίτων ἵδρυται κύκλος. Εστι μὲν γὰρ ἐφ' ἑκά στῳ τῶν μυστηρίων, καὶ τοῦτον αὐτὸν καὶ χριόμε θα καὶ λαύμεθα, καὶ οὗτος ἡμῖν τὸ δεῖπνον· σύνεστι ἱὲ τοῖς τελουμένοις, καὶ τῶν αὐτοῦ μεταδίδωσιν, οὐ τὸν αὐτὸν ἐν ἅπασι τρόπον, ἀλλὰ λούων μὲν κακίας τὸν πηλὸν ἀπαλλάττει καὶ τὴν μορφὴν ἐντίθησιν αὐτῷ τὴν αὐτοῦ, χρίων δὲ ἐνεργὸν ποιεῖται τὰς τοῦ Πνεύματος ενεργείας, ὧν αὐτὸς ἐγένετο τῆς σαρκὸς ἕνεκα θησαυρός. Ἐπειδὰν δὲ ἐπὶ τὴν τράπεζαν ἀγάγῃ καὶ δῷ φαγεῖν τοῦ σώματος, ὅλον ἀμείβει τὸν τελεσθέντα καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν μετατίθησιν ἕξιν, καὶ ὁ πηλὸς οὐκέτι πηλός, τὸ βασιλικόν δεχόμενος εἶδος, ἀλλ' αὐτὸς ἤδη σῶμα τοῦ βασιλέως, τούτου μακαριώτερον οὐδὲ ἔστιν ἐνθυμηθῆναι. Διὰ τοῦ το καὶ τελευταίον τὸ μυστήριον, ὅτι περαιτέρω προσ ελθεῖν οὐκ ἔστιν οὐδὲ προσθεῖναι· τὸ μὲν γὰρ πρῶτον δηλόν ἐστι τοῦ μέσου δεόμενον καὶ τοῦτο τοῦ τελευταίου. Μετὰ δὲ τὴν εὐχαριστίαν οὐκ ἔστιν ἐφ' ὁ χωροῦμεν, ἀλλ' ἐνταῦθα δεῖ στάντας ἐκεῖνα πειρά σθαι σκοπεῖν, δι᾽ ὧν ἂν γένοιτο σῶσαι διὰ τέλους τὸν θησαυρόν. Καὶ τοίνυν βαπτισαμένους τὸ μυστή μιον μὲν τὰ αὐτοῦ ἡμᾶς εἰργάσατο πάντα· ἡμεῖς δὲ τελείως ἔτι δέομεν ἔχειν. Οὔπω γὰρ τὰ δῶρα τοῦ ἁγίου Πνεύματος, & τοῦ παναγοῦς ἐξήρτητα: μύρου. Τοῖς γὰρ ὑπὸ τοῦ Φιλίππου βαπτισαμένοις οὐ προσἦν οὐδέπω τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῶν χαρίτων ἕνεκα τούτων, ἀλλ᾽ ἐδέησεν ὑπὲρ τούτου τῶν Ἰωάννων καὶ Πέτρου χειρῶν. «Ούπω γὰρ ἦν, φησίν, ἐπ᾽ οὐδενὶ αὐτῶν ἐπιπεπτωκός, μόνον δὲ βεβαπτισμένοι ἦσαν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Τότε ἐπετίθουν τὰς χεῖρας ἐπ' αὐτοὺς καὶ ἐλάμβανον Πνεῦμα ἅγιον.» Καὶ τούτου δὲ τυχόντες καὶ τῆς τελετής τὴν ἑαυτῆς Εύναμιν ἐν ἡμῖν ἐπιδειξαμένης, τὴν μὲν δοθεῖσαν ἔχομεν χάριν, τἄλλα δὲ οὐ πάνυ συμβαίνειν ἀνάγκη Act. VIII,

NICOL et initiatione suam in nobis virtutem exserente, τῷ εὐεργέτῃ, ἀλλ' ἀδύνατον οὐδέν· ἔστιν ὧν καὶ δίgratiam quidem datam tenemus, cætera autem κας ὀφείλει», καὶ οὐδὲν κωλύει τό τε μυστήριον τε præstari a benefactore non admodum necesse est. λεσθῆναι καὶ τὰ δοθέντα μὴ διαφθεῖραι καὶ τῶν Fieri enim potest, nos quorumdam pœnas debere; δεόντων ἐλλειπείς εἶναι. nec prohibet quidquam, et data nos corrumpere, et officii numeros non explere. Τούτων πολλοὶ μάρτυρες, καὶ Κορινθίοις δὲ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων συνέβη· τῶν γὰρ τοῦ Πνεύματος γέμοντες καὶ προφητεύοντες, καὶ γλώσσαις λαλοῦντες, καὶ τἄλλα ἐπιδεικνύμενοι τοσοῦτον ἀπεῖχον ἀμέλει, θείως καθάπαξ καὶ πνευματικῶς ἔχειν, ὥστε μὴ πόρρω βασκανίας καὶ φιλοτιμίας ἀκαίρου καὶ ἔρι δος καὶ τῶν τοιούτων εστάναι κακῶν. Καὶ ταῦτα αὐτοῖς προφέρων ὁ Παῦλος, ο Σαρκικοί, φησίν, ἐστὶ καὶ κατὰ ἄνθρωπον περιπατεῖτε· ο καίτοι πνευμα τικοὶ ἦσαν, τό γε τῶν χαρίτων μέρος, ἀλλ' οὐδὲν ήρκεσεν αὐτοῖς πρὸς τὸ πᾶν φαῦλον ἀπὸ τῆς ψυχῆς ἐκβαλεῖν. Ἐπὶ δὲ τῆς Εὐχαριστίας τούτων οὐδέν· οἷς γὰρ ὁ τῆς ζωῆς ἄρτος ἐνεργὸς ἐγένετο, δι᾽ ὧν ἐφυ λάξαντο τὸν θάνατον, καὶ οὔτε δειπνοῦντες πονηρὸν οὐδὲν εἶχον, οὔτ᾽ ἐπεισήγαγον, οὐκ ἄν τις οὐδὲν ἐγκαλέσαι τοιοῦτον. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι, τὴν τελετήν ἐνεργὸν παντάπασιν εἶναι καὶ τοῖς μεμυημένοις ἡστινησουν μετεῖναι φαυλότητος· διὰ τί; Οτι τοῦτό ἐστι τὴν τελετὴν ἐνεργὸν εἶναι, τὸ τοὺς τελουμένους οὐδενὸς τῶν γιγνομένων ἐλλείπειν. "Η γὰρ τῆς τρα πέζης ἐπαγγελία τῷ Χριστῷ μὲν ἡμᾶς, ἡμῖν δὲ τὸν Χριστὸν ἐνοικίζει.· Ἐν ἐμοὶ γὰρ, φησί, μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ·, τοῦ Χριστοῦ δὲ ἐν ἡμῖν μένοντος τίνος ἔτι δεήσει, τί δ' ἂν τῶν ἀγαθῶν διαφύγοι; Έν τῷ Χριστῷ δὲ μένοντες τίνος ἐπιθυμήσομεν ἄλλου; καὶ ἔνοικός ἐστιν ἡμῖν καὶ οἰκία, ὡς μακάριοι μὲν τῆς οἰκίας, μακάριοι δὲ ὅτι τοιούτῳ γεγόναμεν οἰκία. Τί γὰρ τῶν ἀγαθῶν οὐ πάρεστι τοῖς οὕτω διατεθεῖσι; τί κοινὸν καὶ φαυλότητι τοῖς ἐνταῦθα γενομένοις λαμπρότητος; τί ποτ' ἂν σταίη πονηρόν πρὸς τοσοῦτον σωρὸν ἀγαθῶν; τί μὲν παρὸν δύναιτ' ἂν μένειν, τί δὲ ἀπὸν ἰσχύσαι προσαγαγεῖν, ὅταν ὁ Χριστὸς οὕτως ἀκριβῶς ἡμῖν συνῇ καὶ δι' ὅλων ἡμῶν χωρῇ καὶ τἄνδον πάντα κατέχων καὶ περὶ ἡμᾶς ᾖ. Τὰ μὲν γὰρ ἔξωθεν ἐπιόντα βέλη κωλύει ψαύειν ἡμῶν πανταχόθεν προβεβλημένος, οἰκία γάρ ἐστιν· εἴ τι δ' ἔστιν (ἔνδον) φαῦλον, διωθούμενος ἀπελαύCujus rei multi sunt testes, et Corinthiis id apostulis etiamnum vivis, accidit. Nam ex his qui Spiritu erant pleni, qui prophetabant, qui linguis loquebantur, aliisque ornamentis conspicui erant, tantum tainen aberat, ut prorsus divini et spiritales essent, ut invidia, ambitione importuna, contentione, et hujuscemodi vitiis laborarent. Et hæc illis exprobrans Paulus, e Adhuc carnales, inquit, estis, et secundum hominem ambulatis 13., Atqui spirituales erant, quod ad partem aliquam gratiarum attinet; sed hoc eis ad omnem nequitiam ex anima ejiciendam minime sufficiebat. In Eucharistia vero tale nihil est. In quibus enim panis vitæ ea operatus est, per quæ mortem evitarunt, et neque cœnantes ullo scelere obstricti sunt, neque ullum superinduxerunt, nemo tales accusaverit. Non enim potest, non potest, inquam, hoe mysterium per omnia operari, et initiatos a qualicunque imperfectione vindicare. Cur ita? Quoniam hoc est mysterium operari, quando eo affectos nihil eorum quæ adesse possunt, defecit. Mensæ enim promissio in Christo nos, et in nobis Christum habitare facit. Ait enim: cln ne manet, et ego in eo st., Christo in nobis manente, quid amplius requiratur? aut quod bonum nos efugiat? In Christo manentes quid aliud desiderabimus? Ille habita!or noster, et ipse habitatio nostra est. O nos tali lalitatione beatos: et beatos iterum, quia ejusmo.li domus incolæ facti sumus. Quo namque bono egere poterunt sic affecti et constituti? Quid vitiositati, et in tanta charitate versantibus commune sit? Quid tanden mali tanto bonorum cumulo se opponat? Quid enim vcl præseus subsistere, vel abseus ingruere queat, quando Christus adeo faniliariter nobiscum est, et nos totos penetrat, omnia interiora possidet, et nos cingit ac protegit? Nam tela extrinsecus jactata ne in nos incidant prohibet, undecunque se oljiciens; est enim domus, νει, ένοικος γάρ ἐστι πᾶσαν ἑαυτοῦ πληρῶν τὴν οἰ et si quid intus vitiosum est, disjicit et expellit; est enim incola, et domum suam totam implet. Non enim aliquid ejus, sed eum ipsum continemus, nec radium aliquent ac lumen, sed solem ipsum in animas recipimus, ut inhabitemus et inhabitemur, ut induamur et induamus et permisceamur, et unus spiritus cum eo evadamus. Etenim anima et corpus, et facultates omnes repente spirituales exsistunt, quoniam auina animæ, corpus corpori, et sanguis sanguini coalescit. Quid inde? præstautiora prævalent humilioribus, et a divinis humana superantur, quodque de resurrectione Paulus scripsit: «Mortale absorbetur a vita ".» De catero: e Vivo jam non ego, inquit, vivit vero in me Christus " es 1 Cor. att, 3. ss Joan. vi, κίαν. Οὐ γάρ τι τῶν αὐτοῦ, ἀλλ' αὐτὸν μετέχομεν, οὐδὲ ἀκτῖνά τινα καὶ φῶς, ἀλλὰ τὸν δίσκον αὐτὸν ταῖς ψυχαῖς δεχόμεθα, ὥστε καὶ οἰκῆσαι καὶ εἰσοικίσασθαι καὶ ἐν πνεῦμα γενέσθαι. Και γάρ ψυχή καὶ σῶμα καὶ πᾶσαι δυνάμεις αὐτίκα πνευματικά, ὅτι ψυχὴ μὲν ψυχῇ, σῶμα δὲ σώματι, καὶ αἷμα απ ματι μίγνυται· καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; τὰ βελτίω κρείττω τῶν ἐλαττόνων καὶ τὰ θεῖα τῶν ἀνθρωπί νων ἐπικρατεῖ· καί δ φησι περὶ τῆς ἀναστάσεως Παῦλος, «Τὸ θνητὸν ὑπὸ τῆς ζωῆς καταπίνεται, ο τὸ δὲ ἑξῆς· «Ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, φησί, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός.» 36 11 Cor. v, 4. 16 Galat. 11, 20.

DE VITA IN CHRISTO LIB. IV. Ὁ τοῦ μεγέθους τῶν μυστηρίων! Οἷον γάρ ἐστι τὸν τοῦ Χριστοῦ νοῦν τῷ ἡμετέρῳ συμμε και νῷ, καὶ θελήσει θέλησιν ἐκείνην καὶ σῶμα σώ ματι καὶ αἷμα αἵματι κερασθῆναι· οἷος μὲν ὁ νοῦς ἡμῖν τοῦ θείου κατακρατήσαντος νοῦ, οἷα δὲ ἡ θέα λησις τῆς μακαρίας θελήσεως περιγενομένης, οἷος δὲ χοῦς τοῦ πυρὸς ὑπερνενικηκότος ἐκείνου! Καὶ μὴν ὅτι ταύτα οὕτω συμβαίνει δείκνυσι Παῦλος, οὔτε νοῦν αὐτὸς ἔχειν τὸν ἑαυτοῦ οὔτε θέλησιν φάσκων οὔτε ζωὴν, ἀλλὰ πάντα ταῦτα αὐτῷ γενέσθαι Χριστόν· καὶ γὰρ, «Νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν, ο καὶ, • Δοκιμήν ζητείτε, φησί, τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντο; Χριστοῦ, καὶ, «Δοκῶ Πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν,» και, «Φιλῶ ὑμᾶς ἐν σπλάγνος Ἰησοῦ Χριστοῦ· ὅθεν δῆλος ἦν τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ θέλησιν ἔχων· καὶ πάντα συν ελών, «Ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, φησί, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός.» Οὕτω τέλειόν ἐστι μυστήριον τελετῆς ἁπά σης διαφερόντως καὶ τῶν ἀγαθῶν ἐπ᾿ αὐτὴν ἄγει τὴν κορυφὴν, ἐπεὶ καὶ πάσης ἀνθρωπείας σπουδῆς ἐνταῦθα δὴ τὸ ἔσχατον τέλος. Θεοῦ γὰρ αὐτοῦ τυρ χάνομεν ἐν αὐτῷ καὶ Θεὸς ἡμῖν ἐνοῦται τὴν ἕνωσιν τὴν τελεωτάτην· τοῦ γὰρ ἐν πνεῦμα μετὰ τοῦ Θεοῦ γενέσθαι, τίς ἂν ἀκριβεστέρα γένοιτα συναφή; Ο mysteriorum magnitudinem! Quantum est enim O Christi mentem ac sensum nostræ menti copulari, et voluntati nostræ illius voluntatem, et corpus illius nostro corpori admisceri! Qualis nostra mens, divina mente obtinente imperium! Qualis voluntas, beata illa voluntate superante. Qualis terra, ab igne illo longe victa. Hæc porro ita evenire Paulus testificatur, dam se nec mentem ac sensum, nec voluntatem, nec vitam suamn habere, sed hæc om nia Christum sibi factum esse confirmat. Ait enim: Nos sensum Christi habemus *;» et,. An experimentum quæritis ejus, qui in me loquitur Chrislus 8? Et: Puto autem quod et ego Spiritum Dei habeam " ;» et: «Diligo vos in visceribus Jesu Christi so ; › ex quo patet, ei summam cum illo voluntatem consensionenque fuisse in omnibus: «Vivo autem jam non ego, inquit, vivit vero in me Christus. Adeo perfectum est hoc sacramentum et omni sacramento excellentius, bonorum fastigium et apicem complectens; siquidem et omnis humanæ industriæ finis ultimus hic reperitur. Deo enim ipso in seipso potimur, et Deus nobis conjunctione absolutissima conjungitur. Unum euim cum Deo spiritum effici, quid bac consociatione possit esse perfectius? Quare et aliis sacramentis perfectionem sola Eucharistia impertit, eaque adjuvat, dum initiant, quandoquidem sine ea perfecte non initiant. Juvat etiam secundum initiationem in ipsis initiatis, cum radium e sacramentis emanantem, et peccatorum tenebris oppressum recuperare opus est. Nam deficientes et sceleribus exstinctos ad vitam revocare, unius sacræ mensæ munus est. Homo quippe lapsus non potest humanis viribus erigi, nec improbitas hominum humana justitia expiari. Nam peccare, res in ipsum Deum contumeliosa est: • Per prævaricationem enim legis, inquit, Deum inhonoras ". › Et major quædam, quain pro homine virtus exigitur, quæ crimen aboleat. Minimum enim adversus maximum se injuriose ac potulanter gerere, immane quantum est facile. Sed petulantiam hanc et injuriam pari honore compensare, hoc vero nemo potest, præsertim si injuriosus plurium illi debitor fuerit, et quidem tam insiΔιὰ ταῦτα καὶ τοῖς ἄλλοις μυστηρίοις τὸ τελείοις εἶναι παρέχεται μόνη τελετῶν ἡ Εὐχαριστία· καὶ βοηθεῖ μὲν αὐτοῖς παρ' αὐτὸ τὸ τελεῖσθαι τελέσαι μὴ δυναμένοις χωρὶς αὐτῆς, βοηθεῖ δὲ μετὰ τὴν τελείωσιν ἐν τοῖς τελεσθεῖσιν, ἐπειδὰν ἁμαρτιῶν σκότει τὴν ἀπὸ τῶν μυστηρίων ἀκτῖνα συγχεθεῖσαν ἀνακαλεῖσθαι δεήσῃ. Τὸ γὰρ ἐκλείποντας καὶ νεκρουμένους ἁμαρτίαις αὖθις αναβιώσκεσθαι, μόν νης τῆς τραπέζης ἔργον τῆς ἱερᾶς. Οὐ γὰρ ἔστιν ἀν θρωπείᾳ δυνάμει τὸν ἄνθρωπον ἀναστῆναι πεσόντα, οὐδὲ κακίαν ἀνθρώπων ἀνθρωπείᾳ λυθῆναι δικαιο σύνῃ· τὸ γὰρ ἁμαρτάνειν εἰς αὐτὸν τὸν Θεὸν φέρει τὴν ὕβριν· «Διὰ τῆς παραβάσεως γάρ, φησί, τοῦ νόμου τὸν Θεὸν ἀτιμάζεις, ο καὶ δεῖ μείζονος ἢ κατὰ ἄνθρωπον ἀρετῆς, ἡ τὸ ἔγκλημα δυνήσεται λῦσαι. Τὸν γὰρ ἐλάχιστον εἰς τὸν μέγιστον υβρίσαι μὲν μάλιστα καὶ διαφερόντως εύχερές, ἀντισηκώσαι δὲ τιμῇ τὴν ὕβριν ἀμήχανον, καὶ μάλισθ' ὅταν ἐκεῖνος πολλῶν μὲν ὀφειλέτην ἔχῃ τὸν ὑβρικότα, τοσοῦτον δὲ ὑπερέχῃ, ὡς μηδὲ μέτρον εἶναι τοῦ gnium, ut ne dimidii quidem ulla mensura sit. Ne μέσου. Καὶ γὰρ ἀνάγκη, τὸ ἔγκλημα λύοντα καὶ τὴν ἀπενεχθεῖσαν τιμὴν ἀποκαταστῆσαι τῷ πεπαρωνημένῳ ζητοῦντα πλείω τῶν ὀφειλομένων εἰσενεγκεῖν, τὰ μὲν ἀποδιδόντα, τὰ δ᾽ ἐξ ἀντιῤῥόπου περὶ ὧν ἠδίκησε προστιθέντα· ᾧ δὲ οὐκ ἔστιν οὐδ᾽ ἐγγὺς ἐφικέσθαι τῶν γινομένων, τίς ἂν γένοιτο τὰ μείζω διώκων; Διὰ ταῦτα οὐκ ἦν οὐδένα ἀνθρώπων ἑαυτῷ τὸν Θεὸν καταλλάξαι τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύνην εἰσενεγκόντα, ὅθεν οὔτε ὁ παλαιός νόμος ἐδυνήθη λῦσαι τὴν ἔχθραν, ούτε τοῖς ἐν χάριτι ζῶσι πρὸς τὴν εἰς ρήνην ταύτην ἀρκέσειεν ἂν ἡ σπουδή· καὶ γὰρ τοῦτο cesse est enim, qui crimen piare studet, etiam detractum honorem læso reparare, et plus debitis rependere aliaque restituere, alia quibus iniquior fuit, velut æquali pondere superaddere. Quod si neutiquam paria consequimur, majora quis consectetur? Quapropter hominum nullus sibimet Deum, suam retribuendo justitiam reconciliare potest. Nec vero vetus lex inimicitias istas componere valuit; nec in gratiæ lege viventibus, ad pacein hanc consequen - dam studium et diligentia suffecerit. Nam et ho 171 Cor. 11, 16. 28 11 Cor. XIII, 3. I Cor. VII, 40. ** Philipp. 1, 8. PATROL. GR. CL. 31 Rom. 11, 25.

' δικαιοσύνη. Καὶ γὰρ καὶ τὸν νόμον αὐτὸν ἀνθρώ των δικαιοσύνην ο μακάριος καλεῖ Παῦλος· Οὐ γὰρ ὑπετάγησαν, φησί, τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ τὴν ἰδίαν δικαιοσύνην στῆσαι ζητοῦντες, ο τὸν νόμον λέγων τὸν παλαιόν· τοσοῦτον γὰρ ἐδυνήθη μόνον κατὰ τῶν ἡμετέρων κακῶν, ὅσον παρασκευάσαι πρὸς τὴν ὑγείαν καὶ ἀξίους ποιῆσαι τῆς τοῦ ἰατροῦ χειρός. «Ο γὰρ νόμος παιδαγωγός ἡμῶν γέγονε. φησὶν, εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν, καὶ ὁ μακάριος Ιωάν νης εἰς τὸν ἐρχόμενον ἐβάπτιζε, καὶ πᾶσα φιλοσο et illud virtutis humana opera et humana justitia κἀκεῖνο δυνάμεως ἀνθρώπων ἔργα καὶ ἀνθρωπεία sunt; siquidem et legem ipsam B. Paulus hominum justitiam appellat: Justitiæ euim Dei, inquit, non sunt rubjecti, suam justitiam constituere quærentes”. › De veteri lege loquitur. Tantum quippe duntaxat contra vitia nostra valebat, quantum est ad sanitatem præparare, medicique manu dignos efficere: «Les enin, inquit, pædagogus noster fuit in Christo Jesu "., Et sanctus Joannes in eum qui venturus erat post ipsum baptizabat ", et universa philosophia humana, omnisque labor ad germanamn justitiam quasi initiament: et præparaφία ἀνθρώπων καὶ πόνος ἅπας πρὸς τὴν ἀληθῆ δι tiones quædam sunt. Quare quoniam per nos et a nobis ipsis justitiam hanc præstare nequibamus, ‹ Christus ipse nobis justiția factus est a Deo Patre, et sanctificatio, et redemptio ",, et inimicitias in carne sua dissolvit ", et Deum nobis placat; non solum cum natura communicat, neque solum quando morte occubuit, sed semper, et unicuique hominum: tum ut cruei affixus, nunc ut epulumn dans, si resipiscentes veniam rogitemus. Solus enim et universum honorem Parenti refundere, et de ablato satisfacere potuit; illud vila, buc nece sua. Mortem siquidem, quam pro gloria Patris in cruce pertulit, contumeliam a nobis illatam æquantem, majore cumulo reponens, honorem, quem ei peccando nos abstuleramus reparavit. Magnum utique pretium. Vila autem omnem honorem reddidit, et quo illum hoaprare et Patrem honorari consentaneum fuit. Etenim præter multa magnaque opera quæ exhibuit, quæe Patri gloriæ maximæ fuerunt, tum vitam totam ab omni peccato puram gessit; tum accuratissime et perfectissime leges sibi ab eo datas exsecntus est, non tantum iis quas ipse servavit (elenim ‹ Patris mei præcepta servavi, › duquit sr), sed etiam quas hominum vitæ præseripsit, solus cœlestem philosophiam terræ præmonstrans et iniserens, præterea miraculis ipsis, quorum causam et auctorem Patrem prædicavit. Præter hæc omnia, quis non videt, hoc uno solo eum hominibus versatum esse, et adco integre carui implicitum fuisse, quo clementiam et benignitatem mittentis se plenissime et manifestissime demonstravit, gloriam, quam omnes ei convenientes tribuere debebant, conciliatain esse? Si enim bonitas ejus benefaelis metienda est, et generi humano per œconomiam Deus adeo benefecit, ut eo pertinentium nulli parceret, sed omnes divitias suas naturæ humanæ includeret (etenim, ‹n ipso habi“ tat, inquit, omnis plenitudo divinitatis corporali4er 30»), perspicuum est, nos in Salvatore supremam et extimam benignitatem ejus cognovisse; et per ea quæ præstitit, solus bomines erudivit, quantopere Deus. mundum dilexerit, quantaque sit ejus Rom. x, 3. 8 Galat. 111, 24. s Act. XIX, 38 Coloss. 11, 19. καιοσύνην προτέλειαί τινές εἰσι καὶ παρασκευαί. Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ ὡς ἂν οἴκοθεν καὶ παρ' ἡμῶν αὐτῶν ἐπιδείξασθαι μὴ δυναμένοις δικαιοσύνην αὐτό; ἡμῖν ὁ Χριστὸς ἐγένετο δικαιοσύνη ἀπὸ Θεοῦ καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις, καὶ λύει τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ καὶ τὸν Θεὸν ἡμῖν καταλλάττει, οὐ τῇ φύ σει κοινῶς οὐδ' ὅτε ἐπέθνησκε μόνον, ἀλλ' ἑκάστοτε καὶ ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων, ὥσπερ σταυρούμενος τότε, νῦν εὐωχῶν, ἐπειδὰν μεταγνόντες περὶ ὧν ἡμάρτομεν παραιτώμεθα. Μόνος γὰρ ἐδυνήθη καὶ τὴν ὀφειλομένην ἅπασαν ἀποδοῦναι τιμὴν τῷ γεγεννηκότι καὶ περὶ τῆς ἀπενεχθείσης ἀπολογήσα· σθαι, τὸ μὲν τῷ βίῳ, τὸ δὲ τῇ τελευτῇ. Τὸν γὰρ θάνατον, ὃν ὑπὲρ τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς ἀπέθανεν ἐπι τοῦ σταυροῦ, τῆς παρ' ἡμῶν ὕβρεως αντίρροπον εἰσενεγκών μετά μείζονος τῆς παρασκευῆς, Αν ἡμεῖς ὀφειλόμεθα τιμὴν δι' ὧν ἐξημάρτομεν, ἀνα καλεῖται πολλῷ τῷ ὄντι· τῷ δὲ βίῳ πᾶσαν ἀπέδω κε τιμὴν, καὶ ἦν εἰκὸς ἦν τιμῆσαι μὲν ἐκεῖνον, τις μηθῆναι δὲ τὸν Πατέρα. "Ανευ γὰρ ὧν ἐπεδείξατο πολλῶν καὶ μεγάλων ἔργων, & τῷ Πατρὶ τὴν μεγί στην εἶχε τιμὴν, τοῦτο μὲν ἁμαρτίας ἁπάσης καθα ρὸν παρασχόμενος τὸν βίον, τοῦτο δὲ δι' ὧν ἀκριβέ στατα καὶ τελεώτατα τοὺς ἐκεῖθεν ἔσωσε νόμους, οὐχ οἷς αὐτὸς εἰργάσατο μόνον («Καὶ γὰρ τὰς ἐντο λὰς τοῦ Πατρός μου, φησί, τετήρηκα»), ἀλλὰ καὶ οἷς τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων ἐνομοθέτει, μόνος τὴν οὐράνιον τῇ γῇ προδείξας καὶ φυτεύσας φιλοσοφίαν, ἔτι δὲ αὐτῶν τῶν θαυμάτων, ὧν αἴτιον ἐκήρυττε τὴν γεγεννηκότα. Παρὰ πάντα δὴ ταῦτα τί; οὐκ οἶδεν, ὡς αὐτὸ τοῦτο μόνον τὸ μετὰ ἀνθρώπων γενέσθαι καὶ οὕτως ἀκρι 6ῶς σαρκὶ συναφθῆναι, τὴν τοῦ πέμψαντος χρηστότητα καὶ φιλανθρωπίαν ἀκριβέστατα καὶ φανε ρώτατα διαδείξας τὴν περὶ αὐτοῦ προσήκουσαν ἐνέθηκε δόξαν; Εἰ γὰρ τῷ εὖ ποιεῖν τὴν χρηστότητα δεῖ μετρεῖν, οὕτω δὲ τὸ γένος ἐπὶ τῆς οἰκονομίας εὖ πεποίηκεν ὁ Θεὸς, ὡς μηδενός φείσασθαι τῶν εἰς τοῦτο φερόντων, ἀλλὰ πάντα τὸν πλοῦτον ἐνθεῖναι τῇ φύσει τὸν ἑαυτοῦ, καὶ γὰρ ο Ἐν αὐτῷ κατοικεῖ, φησὶ, πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικώς, ο πρόδηλον ὅτι τὸν ἔσχατον τῆς θείας φιλανθρωπίας ὅρον ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἔγνωμεν, καὶ δι᾽ ὧν εἰργάσατο μόνος εδίδαξεν ἀνθρώπους, όπως ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον καὶ ὅση τίς ἐστιν αὐτῷ περὶ τὸ * 1 Cor. 1, 30. 3 Eplies 1, 14, 16. 37 Joan.

DE VITA IN CHRISTO LIB. IV. Nicodemum ad Patris bumanitatem agnoseendam hinc inducit, et istuc bonitatis ejus sufficiens indicium esse vult: «Sie Deus dilexit mundum, inquit, ¸ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam æter- .nam ". › Si enim Pater majora et meliora beneticia in naturam collocare non potuit, quam in Filii ad nos descensu collocavit, planum est, Filim el majorem gloriam bonitatis et humanitatis parere non potuisse, quam hinc est consecutus. Hac de causa isto modo Salvator per seipsum, ut se et genitore dignum est, eum honorat. Quid enin aliud Dei honor sit, quam excellentem ejus bonitatem demonstrari? Atque hæc est gloria, quæ jam pridem ei debebatur, et a mortalium nemine persolvi poterat. Hinc c Si Pater, inquit, ego sum ubi est honor meus 40? > Soli namque Filio omnia consentanea erga Patrem præstare licult. Itaque hoc ipsum ostendens, se solum potuisse hoc negoLium condicere, postquam opus omne absolvit, Patrem honore affectum his verbis alloquitur: «Ego te clarificavi super terram, manifestavi nomen tuum hominibus *1. › Recte. Est enim Verbum, et Genitoris expressam fert imaginem, ‹ Splendor gloriz, et figura substantiæ ejus *., Εt quoniam, quia carni copulatum est, eum sensu viventibus evasit intelligibile, omnem mentis quæ ipsum genuit, bonam voluntatem nuntiavit. Ad quod et illud spectare opinor, quod Philippo Patrem videre cupienti ait: «Qui videt me, videt et Patrem *.» Et hine est apud Isaiam: • Vocabitur nomen ejus magni consilii Angelus 4., γένος κηδεμονία. Οθεν καὶ τὸν Νικόδημον ἐπὶ τὸ erga genus nostrum cura et sollicitudo. Unde et γνῶναι τὴν φιλανθρωπίαν τοῦ Πατρὸς ἐντεῦθεν ἐν ἀγει, καὶ τοῦτο σημεῖον ἱκανὸν ποιεῖται τῆς ἀπείρου χρηστότητος, καὶ «Οὕτω, φησίν, ὁ Θεὸς τὸν κόσμον ἠγάπησεν, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδω κεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ᾽ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.» Εἰ γὰρ ὧν κατέθετο τῇ φύσει χαρίτων ἐπὶ τῇ καθόδῳ τοῦ μονογενοῦς ὁ Πα τήρ, μείζους ἢ καλλίου, οὐκ ἔχει δοῦναι, δῆλον ὡς οὐδὲ μείζω δόξαν ἂν παράσχοι χρηστότητος καὶ φιλανθρωπίας, ἧς ἐκεῖθεν ὑπῆρξε λαβεῖν· καὶ τού του χάριν τὸν τρόπον τοῦτον ὁ Σωτὴρ δι᾿ ἑαυτοῦ ἀξίως ἑαυτοῦ καὶ τοῦ γεγεννηκότος τὸν Πατέρα τιμᾷ. Τιμὴ γὰρ Θεοῦ τί γένοιτ᾽ ἂν ἄλλο, ἢ τὸ διαδειχθῆναι διαφερόντως ἀγαθὸν ὄντα; Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ δόξα ή πόρρωθεν ὠφείλετο μὲν, οὐκ ἐνῆν δὲ παρ' οὐδενὸς ἀνθρώπων εἰσενεχθῆναι, καὶ διὰ τοῦτο, «ΕΙ Πατὴρ, φησίν, εἰμὶ ἐγώ, ποῦ ἐστιν ἡ δόξα μου; ο Μόνῳ γὰρ ἐξῆν τῷ Μονογενεῖ τὰ εἰκότα πάντα διατῶσαι πρὸς τὸν Πατέρα· καὶ τοίνυν αὐτὸ τοῦτο δεικνύς, ὡς ἄρα μόνος εδυνήθη τουτονὶ τὸν ἆθλον ἀνῦσαι, ἐπεὶ τὸ πᾶν ἐτέλεσεν ἔργον πρὸς τὸν τετιμημένον Πατέρα, ο Εγώ, φησίν, ἐδόξασά σε ἐπὶ τῆς γῆς, ἐφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις. Εἰκότως. Λόγος γάρ ἐστιν ἀκριβὲς τοῦ γεγεννη κότος φέρων τὸ εἶδος, ἀπαύγασμα τῆς δόξης καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ· καὶ ἐπεὶ δι' ὧν σαρκὶ συνήφθη τοῖς ἐν αἰσθήσει ζῶσι συνετὸς ἐγές νετο, πᾶσαν τοῦ προενεγκόντος νοῦ τὴν ἀγαθὴν ἐμή νυσε θέλησιν· πρὸς 8 κἀκεῖνο φέρειν ἡγοῦμαι, δ πρὸς τὸν Φίλιππον, ἰδεῖν τὸν Πατέρα ζητοῦντα, φησὶν ὁ Σωτὴρ, «Ο ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατ τέρα, ο καὶ διὰ τοῦτό φησιν Ησαΐας, ο Καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς"Αγγελος.» Οὕτω τοίνυν πρὸς τὴν δόξαν τοῦ Πατρὸς οὐδὲν παραλιπὼν ὁ Μονογενής μόνος καθαιρεῖ τὸ μεσόν τοιχον τῆς ἔχθρας, καὶ λύει τῶν ἐγκλημάτων τὸν ἄνθρωπον. Ἐπεὶ δὲ κατὰ τὴν ἑτέραν τῶν φύσεων, τὴν ἡμετέραν, λέγω τὴν ἀνθρωπείαν, ὁ διπλοῦς Ἰησοῦς τὸν Πατέρα ἐτίμησε καὶ ἀπὸ τοῦ σώματος αυτ τοῦ καὶ τοῦ αἵματος τὸν θαυμαστὸν ἐκεῖνον στέφα νον τῆς δόξης ἔπλεξε τῷ Πατρί· διὰ ταῦτα μόνον μέν ἐστι κατὰ τῆς ἁμαρτίας φάρμακον τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα, μόνη δὲ ἡ λύσις ἁμαρτημάτων τὸ αἷμα Καὶ γὰρ διὰ τοῦτο συνέστη τὴν ἀρχὴν, ἵνα τὸν la-D τέρα δοξάσῃ, καὶ ὅ φησιν αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, εἰς τοῦτο γεγέννηται καὶ εἰς τοῦτο ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον καὶ τὴν ἑξῆς ἅπαντα χρόνον, μόνον μὲν τὸ πρὸς τοῦτο φέρον ἅπαν ἐτέλεσεν ἔργον, μόνον δὲ τὸν ὑπὲρ τούτου διαφερόντως υπομεμένηκε πόνον. Καὶ γὰρ τοῦτο τὸ σῶμα τοῦ πληρώματος τῆς θεότητος ἐγέ νετο θησαυρὸς καὶ πάσης μὲν ἦν ἀγευστον ἁμαρτίας, ἐπλήρωσε δὲ πᾶσαν δικαιοσύνην, ἐκήρυξε δὲ τοῖς ὁμογενέσι ἀγνοούμενον τὸν Πατέρα, καὶ οἷς ἔλεγε καὶ οἷς ἐπεδείκνυτο. Τοῦτό ἐστι τὸ σφαγὲν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ· καὶ δ τῇ σφαγῇ προσάγον, ἐδειλία καὶ ἡγωνία καὶ ἱδρῶσι περιεῤῥεῖτο καὶ προὐδόθη καὶ . Malach. 1, 6. οι Joan. ΧΥΝ, 4. 3. Joan. 111, 16. Sic igitur nihil ad gloriam Patris prætermittens, solum medium parietem inimicitiarum destruit, et hominem criminibus absolvit. Quoniam vero secundum alteram naturam, nostram, inquam et humanam, duplici natura constans Jesus Patrem ho noravit, et de corpore let sanguine suo admirabilem illam coronam ei nexuit, idcirco solum Christi corpus remedium adversus peccatum est, et unica peccatorum abolitio sanguis ejus. Nempe ob hanc quoque causam a principio conditus est, ut Patrem glorificaret, sicut ipse confitetur, se ad hoc natum esso, et ad hoc venisse in mundum: et per omne tempus deinceps, tantummodo quidquid huc faceret egit, hujus unius rei gratia etiam atque etiam majeremque in modum laboravit. Hoc namque corpus ple nitudinis divinitatis thesaurus fuit, et omnis peccati expers erat, omnem justitiam implebat, generis consortibus (hominibus) Patrem quem ignorabant, promulgabat, tum per ca quæ loquebatur, tum per ea quæ patiebatur. Immelatum est nimirum in cruce, et quæ immolationem præcesserunt, pavidum, anxium fuit, sudore diffluxit proditum, comprehensum est, judiciuni iniquum subiit, sub Pontio sa Hebr. 1, 3. vs Joan. xiv, ** Isa. 11, 6.

NICOLAI CABASILA Pilato testimonium perhibuit, bonam confessionem, συνελήφθη καὶ κριτῶν ἡμέσχετο παρανόμων καὶ ut Paulus inquit***, pœnasque confessionis hujus in cruce moriens dedit; et flagell, tergo, manibus et pedibus clavos, latere lanceam excepit. Flagris coopertum doluit, et comfixum clavis cruciatum est. Hic sanguis e vulneribus erumpens solis lumen obscuravit, et terram concussit, et aerem sanctif cavit, et mundum universum a peccati sordibus lavit. Itaque sicut scripta legi omnino spirituali lege opus fuit, imperfectæ perfecla, ei qua non potuit perfectum facere servientem, ea quæ potest: eodem modo qui post baptismum in gratiam peccaverunt, suppliciumque deprecantur, illorum laboribus, sudoribus et lacrymis sanguine Novi Testamenti, et immaculato corpore opus est, utpote citra hæc illis nihil valentibus. ἐμαρτύρησε μὲν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου τὴν καλὴν ὁμολογίαν, ᾗ φησι Παῦλος, ἔδωκε δὲ δίκην τῆς ὁμολογίας θάνατον, καὶ τοῦτον ἐπὶ σταυροῦ, καὶ μάστι γας μὲν ἐπὶ τῶν μεταφρένων, ἐπὶ δὲ τῶν χειρῶν καὶ τῶν ποδῶν ἤλους, τῇ πλευρᾷ δὲ τὴν λόγχην ἐδέξατο καὶ ἤλγησε μαστιγούμενον καὶ ὠδυνήθη προσηλούμενον, τοῦτο τὸ αἷμα τῶν πληγῶν ἐκπηδῆσαν τὸν ἥλιον ἔσβεσε καὶ τὴν γῆν ἔσεισε καὶ τὸν αέρα ἡγίασε και πάντα τὸν κόσμον ἀπέκλυσε τοῦ ῥύπου τῆς ἁμαρτίας. "Οθεν καθάπερ εδέησεν ἁπλῶς τῷ γραπτῷ νόμῳ τοῦ πνευματικοῦ νόμου, τῷ ἀτελῶς ἔχοντι τοῦ τελείου, τῷ τέλειον ἀποφῆναι τὸν κατορθοῦντα μή δυναμένῳ τοῦ δυναμένου· τὸν ἴσον τρόπον καὶ τῶν μετὰ τὸ λουτρόν, περὶ ὧν ἐξήμαρτον, εἰς τὴν χάριν παραιτουμένων τοῖς πόνοις καὶ τοῖς δάκρυσι τοῦ αἵματος δεῖ τῆς κοινῆς Διαθήκης καὶ τοῦ σφαγέντος σώματος, ὡς οὐδὲν ὄφελος εν ἐκείνων τούτων χωρίς. Divinus porro Dionysius et ipsas initiationes rite `peragi, et munus suum facere posse negat, si sacra cena non accesserit: multo minus laborem et justitiam hominum, peccata emaculare et alia efficere posse credendum est. Deinde et hoc unum est de sacramentis, de peccatis pœnitentes, et seipsos sacerdotibus aperientes, ab omni pœna apud Deum judicem eximere, qua efficientia similiter potiri nequibunt, qui sacris epulis non accubuerint. Quocirca quanquam semel invitamur, sæpius tamen ad hanc mensam accedimus: quandoquidem homines natos semper Deum offendere contingit, noxis autem exire conantes, penitentia, laboribus et triumpho quodam de peccato indigent. Atque hoc contra peccatum facient, si, quod solum est adversus homiaum peccata medicamentum, adhibitum fuerit. Sicut enim oleastrum sibi insertum oliva hortensis mox in se convertit, et fructus postea neutiquam -oleastro convenit, ita et humana justitia ipsa quidem per se ipsam ad nih. conducit; sed in his qui Christo copulati fuerint, carnique et sanguini ejus eommunicaverint, continuo bona amplissima progenerat, peccatorum remissionem et hæreditatem regni, qui justitiæ Christi fructus sunt. Ut enim a sacra mensa Christi corpus accipianus, et quod praestantius est, corpus nostrum longe vincit: ita se- -quitur hic, ut justitia nostra Christi justitiæ speciem vultumque in se capessat. Hæc enim, Corpus Christi sumus, et membra ex parte “, › non de corpore dici solum existimemus licet, multo autem justius animæ ret actioni ejus hanc communionem tribuendam; -quandoquidem Qui adhæret Christo, unus spiritus est.cum eo '. › Quibus verbis declaratur, hanc communionem et coalescentiam in anima et men- · te potius consistere. Ideo non corpus solum, sed animam quoque,et nientem, et voluntatem, et qua- ·cunque humana assumpsit, ut nobis totis uniri pos- .set, nosque totos pervaderet, et in seipsum resolve65° ***1 Tim. v, 2. "I Cor. all, 27. Διονύσιος δὲ ὁ θεῖος καὶ τὰς ἱερὰς αὐτὰς τελετάς μὴ ἂν τελέσαι φησί, μηδὲ τὰ αὐτῶν δυνηθῆναι μὴ τοῦ δείπνου προστεθέντος τοῦ ἱεροῦ, σχολῇ γε δὴ πόνον καὶ δικαιοσύνην ἀνθρώπων ἁμαρτίας δύνασθαι λύειν καὶ τὰ τοιαῦτα περαίνειν ἔχειν εἰκός ἐστιν· ἄλλως τε τῶν ἱερῶν ἐν καὶ τοῦτο μυστηρίων τοὺς περὶ ὧν ἐξήμαρτον μεταγνόντας καὶ προσαγο γείλαντας ἑαυτοὺς τοῖς ἱερεῦσι πάσης ἀπολύεσθαι δίκης παρὰ Θεῷ δικαστῇ. Οὐκοῦν οὐδὲ τούτου μένοιτ᾽ ἂν τυχεῖν ἐνεργοῦ, μὴ τὸ ἱερὸν δειπνήσαντας δεῖπνον. Διὰ τοῦτο καὶ λούμεθα μὲν ἅπαξ, πρόσιμεν δὲ τῇ τραπέζῃ πολλάκις, ὅτι συμβαίνει μὲν ἑκάστοτε Θεῷ προσκρούειν ἀνθρώπους ὄντας, λύειν δὲ τὸ ἔγ κλημα πειρωμένοις μετανοίας χρεία καὶ πόνων καὶ τοῦ θριαμβεῦσαι τὴν ἁμαρτίαν· ταῦτα δὲ δράσει:ν ἂν κατὰ τῆς ἁμαρτίας, ἢν τὸ μόνον τῶν ἀνθρωπία νων κακῶν φάρμακον προστεθῇ. Καθάπερ γὰρ τὴν ἀγριέλαιον ἡ καλλιέλαιος, ἐπει δὲν ἐγκεντρισθῇ, πρὸς ἑαυτὴν καθάπαξ ἀμείβει καὶ ὁ καρπὸς οὐδαμόθεν κοτίνῳ προσήκων· τὸν ἴσον τρόπον καὶ ἡ τῶν ἀνθρώπων δικαιοσύνη αὐτὴ μὲν πρὸς οὐδὲν φέρει δι' ἑαυτὴν, τῷ δὲ Χριστῷ συναφθέν των καὶ σαρκὸς καὶ αἵματος κεκοινωνηκότων, τὰ μέγιστα τῶν ἀγαθῶν εὐθὺς ἐδυνήθη, ἁμαρτιῶν ἄφεσ σιν καὶ βασιλείας κληρονομίαν, & τῆς τοῦ Χριστοῦ δικαιοσύνης ἐστὶ καρπός. Ὥσπερ γὰρ ἀπὸ τῆς ἱερᾶς τράπεζης τὸ σῶμα Χριστοῦ κομιζόμεθα σῶμα τῶν κρειττόνων ὑπερνικώντων, οὕτως ἀκόλουθον ἐνταῦθα καὶ τὴν δικαιοσύνην ἡμῶν χριστοειδῆ γενέσθαι δια καιοσύνην. Τὸ γὰρ «Σῶμα Χριστοῦ ἐσμεν καὶ μέλη ἐκ μέρους, ο οὐ κατὰ τὸ σῶμα μόνον νομιστέον εἰρῆσθαι, ἀλλὰ πολλῷ δικαιότερον τῇ ψυχῇ καὶ τῇ κατ' αὐτὴν ἐνεργεία τὴν κοινωνίαν ἀποδοτέον ἐστίν· ἐπεὶ καὶ ε ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστι, κ τοῦτό ἐστι δεικνύντος, την κοινωνίαν ταύτην καὶ συμφυΐαν ἐπὶ τοῦ νοῦ μάλιστα συνεστάναι καὶ τῆς ψυχῆς. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐ σῶμα περιέθετο μόνον, ἀλλὰ καὶ ψυχὴν ἔλαβε καὶ νοῦν καὶ θέλησιν καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἀνθρώπειον, ἵν' ὅλοις ἡμῖν ἐνωθῆναι δυνηθῇ 48° 1 Cor. vi, 17. Diglized by Google

DE VITA IN CHRISTO LIB. IV. καὶ δι᾿ ὅλων ἡμῶν χωρήσῃ, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἡμᾶς ret, cum omnibus omnia, nostris sua congrutinasἀναλύσῃ, πᾶσι πάντα συνάψας τοῖς ἡμετέροις τὰ set. Unde peccantibus adaptari et cohærere non poἑαυτοῦ, ὅθεν ἁμαρτάνουσιν ἀνάρμοστος ἐστι καὶ test, quoniam hac tantum ratione nulla nobis cum ἀκόλλητος, ὅτι ταύτῃ μόνον κοινὸν ἡμῖν πρὸς ἐκεῖ- illo consociatio. Nam cætera omnia et humaniter a νον. Τὰ γὰρ ἄλλα πάντα καὶ ἐδέξατο παρ' ἡμῶν φι nobis suscepit, et sua nobiscum humanius conjunxit. λανθρώπως καὶ ἡμῖν συνάπτει φιλανθρωπότερον. Illud erat Deum in terras descendisse, istud nos Τὸ μὲν γὰρ ἦν τὸν Θεὸν εἰς τὴν γῆν κατελθεῖν, τὸ bine in cœlum subvexisse; illud ipsum hominem δὲ ἡμᾶς ἐνθένδε ἀναγαγεῖν· καὶ τὸ μὲν αὐτὸν ἐναν factum esse, hoc hominem Deum evasisse; et illud θρωπῆσαι, τὸ δὲ τὸν ἄνθρωπον θεωθῆναι· καὶ τὸ quidem naturam probris ac dedecore penitus libeμὲν τὴν φύσιν ἁπλῶς τῶν ὀνειδῶν ἀπαλλάττει, ἐφ' rat, quia in uno corpore et una anima peccatum ἑνὶ σώματι καὶ μιᾷ ψυχῇ τὴν ἁμαρτίαν νικήσασαν, devicit; hoc unumquemque hominem a peccato viτὸ δὲ ἕκαστον τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτιῶν ἀπολύει καὶ dicɛt Deoque commendat. Hæc porro illis humaΘεῷ συνίστησι· ταῦτα δὲ ἐκείνων φιλανθρωπότερα. nitate præstant. Quoniam enim uos ascendere, et Ἐπεὶ γὰρ οὐκ ἐνῆν ἡμᾶς ἀνελθόντας τῶν αὐτοῦ bonorum ejus participes fieri non valebamus, ipse μετασχεῖν, αὐτὸς κατελθὼν εἰς ἡμᾶς τῶν ἡμετέρων ad nos descendit, nostramque conditionem subiit, μεταλαμβάνει, καὶ οὕτως ἀκριβῶς οἷς ἔλαβε συν adeoque perfecte iis quæ assumpsit, coaluit, ut per εφύη, ώστε δι' ὧν ἡμῖν, δ παρ' ἡμῶν ἔλαβεν, ἀποδί quæ nobis, quæ a nobis sumpsit, reddit,per ea seipsum δωσιν, ἑαυτοῦ μεταδίδωσι, καὶ σαρκὸς καὶ αἵματος communicet, et carne sanguineque humano constanμετέχοντες ἀνθρωπείου τὸν Θεὸν αὐτὸν ταῖς ψυχαῖς tes, Deum ipsum animabus suscipianus, et corpus δεχόμεθα, καὶ σῶμα Θεοῦ καὶ αἷμα καὶ ψυχὴν Θεοῦ et sanguinem, et animam et mentem ac voluntatem καὶ νοῦν καὶ θέλησιν οὐδὲν ἔλαττον ἢ ἀνθρώπινα. Dei æque ut hominis. Oportebat siquidem et aliud Εδει γὰρ καὶ τοῦτο εἶναι κἀκεῖνο γενέσθαι τὸ τῆς esse, et aliud fieri ægritudini meæ medicinam. Si ἐμῆς ἀσθενείας φάρμακον· εἰ μὲν γὰρ Θεὸς ἦν μόν enim Deus esset tantum, non ita uniretur. Qui enin νον, οὐκ ἂν οὕτως ἡνώθη· πῶς γὰρ ἂν ἡμῖν ἐγένετο nobis cœna fieret? Si autem esset tantum quod nos δεῖπνον; Εἰ δ᾽ ὅπερ ἡμεῖς μόνον, οὐκ ἂν οὕτως sumus, nobiscum non sic egisset. Nunc cum utrum - ἔδρασε. Νῦν δὲ τὸ συναμφότερον· οὕτω μὲν ὡς ὁμου que sit, hoc quidem hominibus, ut homo jungitur, γενέσιν ἐνοῦται καὶ συμφύεται τοῖς ἀνθρώποις, et coalescit: ilio naturam extollere et excitare, et in ἐκείνως δὲ τὴν φύσιν ἆραι δύναται καὶ νικῆσαι καὶ seipsum transferre potest. Facultates enim potenπρὸς ἑαυτὸν μεταστῆσαι. Τῶν γὰρ δυνάμεων τὰς tiores, si in infirmiores incilerint, consistere eas ἐλάττους αἱ μείζους ἐπὶ τῶν αὐτῶν μένειν, ἐπειδὰν c in iisdem non patiuntur. Et ferrum igni impositua αὐταῖς συνενεχθῶσιν, οὐ συγχωροῦσι, καὶ σίδηρος nihil ferri retinet. Perra item et aqua in ignem conοὐδὲν σιδήρου φέρει πυρί συνελθών, καὶ γῆ καὶ jecta igni mutantur. Quod si facultatum cognata3δωρ τῶν οἰκείων τὰ τοῦ πυρὸς ἀλλάττονται πυρὸς rum validiores sic in imbecilliores agunt, quid de ἀπολελαυκότα· εἰ δὲ τῶν ὁμογενῶν δυνάμεων αἱ illa singulari et admirabili facultate existimabimus? κρείττους οὕτω δρῶσιν εἰς τὰς ἐλάττους, τί δεῖ περὶ Constat igitur Christum infundere et miscere se τῆς ὑπερφυοῦς ἐκείνης νομίσαι; Φανερὸν τοίνυν, ὡς nobis, mutare nos, et in se transmutare, tanquam ἐγχεῖται μὲν ἡμῖν ὁ Χριστὸς καὶ ἀναμίγνυσιν ἑαυ aquæ guttam modicam infusam inmenso unguenti τὸν, ἀμείβει δὲ καὶ πρὸς ἑαυτὸν μεταβάλλει καθά pelago. Tantum quippe incidentibus in se unguenπερ βανίδα μικρὰν ὕδατος ἐγχεθείσαν ἀπείρῳ μύρου tum, istuc præslat, ut non solum plane odoratos, πελάγει. Τοσαῦτα γὰρ δύναται τοῖς ἐμπεσοῦσι τόδε nec unguentum spirantes tantummodo, sed fraτὸ μύρον, ὥστε οὐκ εὐώδεις ἀποδείκνυσιν ἁπλῶς grantiam ipsam habitu, et bonum odorem ipsius οὐδὲ μύρου πνέοντας μόνον, ἀλλ᾽ εὐωδίαν αὐτὴν τὴν unguenti propter nos effusi reddat: e Christi enim ἕξιν αὐτοῦ τοῦ κενωθέντος δι' ἡμᾶς μύρου ο Χρι- bonus odor sumus 4, ▸ inquit. στοῦ γὰρ, φησίν, εὐωδία εσμέν. ο Τοιαύτην ἔχει δύναμιν καὶ χάριν τοῖς τετελεσμέ νοις τὸ δεῖπνον, ἐάν γε καθαροὶ προσελθόντες και κίας ἁπάσης μηδὲν ἐπεισαγάγωμεν ἔπειτα πονηρόν οὕτω γὰρ ἔχουσι καὶ παρεσκευασμένοις οὐδὲν κω· λύσει τὸν Χριστὸν οὕτως ἀκριβῶς ἡμῖν ἑνωθῆναι· • Τὸ μυστήριον τούτο μέγα ἐστί,» τὴν ἕνωσιν ταύ τὴν ἐξαίρων ὁ μακάριος ἔφη Παῦλος· τοῦτο γάρ - ἐστιν ὁ γάμος ὁ πολυύμνητος, καθ᾽ ἂν ὁ πανάγιος νυμφίος τὴν Ἐκκλησίαν ὡς παρθένον ἀγεται νύμφην. Καὶ γὰρ ἐνταῦθα μὲν ὁ Χριστὸς ἐκτρέφει τὴν περὶ αὐτὸν χορόν, τούτῳ δὲ μόνῳ τῶν μυστηρίων «σάρκες ἐσμὲν ἐκ τῶν σαρκῶν αὐτοῦ, καὶ ὀστᾶ ἐκ τῶν ὀστῶν αὐτοῦ. › Ταῦτα δέ ἐστιν, οἷς ὁ ἀπόστολος οριζόμενος 60 11 Cor. 11, 15. * Ephes. ▼, 32. 40 Gen. 1, 21. Ilane vim et gratiam apud communicantes cœna babet, siquidem omni labe carentes cum accesserimus, nihil postea novi sceleris consciverimus. Sic enim affectis, et paratis nobis, nihil perfectam Christi conjunctionem nobiscum retardabit: «Sacramentum bec magnum est, copulam istam efferens, beatus Paulus ait. Hæ sunt enim nuptiæ laudatissimæ, quibus castissimus ille sponsus Ecclesiam ut virginem sponsam dueit. Hic enim Christus chorum sibi affixum alit. Hoc solo mysterio caro sumus de carne ejus, et ossa de ossibus ejus **.».Hæc sunt, quibus Apo - stolus nuptias definiens Christum esse sponsum docet, et eum sponsam habere Joannes, hujus connu-

bii aaspex et conciliator ait. Hoc sacramentumn τὸν γάμον, νυμφίον ἀποδείκνυσι τὸν Χριστὸν εἶνα: lumen est jam purgatis; in his autem, qui etiamnum purgantur, purgandi facultatem habet contraque malignum ef turbulentas animi motiones decertantes, sicut athletas in gymnasticis certaminibus ungit. Illis namque nihil restat aliud, quam velut pulso ab oculis vitio, lumen mundi admittere. Qui autem unde purgari queant, adhuc indigent, eos quidnam aliud, quaeso, purget?. Sanguis enim Filii Dei emundat nos ab omni peccato, inquit Joannes ** Christo charissimus. Victoriam porro contra malignum, a Christo solo dependere quis nescit? cujus solius corpus tropæum adversus peccatum erexit, et per hoc oppugnatis afferre auxilium potest, in quo ipso passus est, et tentalus viçit. Quoniam enim carni cum vita spi rituali mihil rei est quam etiam hostiliter odit: • Concupiscit enim, inquit, caro adversus spiritum "; › ob id excogitata et inventa est caro contra earnem, contra terrenam spiritualis et lex carnis abrogatur, et caro cedit spiritui, et adversus legern peccati fort subsidium. Quia namque caro ista beata nondum compacta et coagmentata erat, vitam spiritualem vivere nemini omnium concedebatur: quando nec ipsa lex servabatur, tametsi non admodum recondita et abstrusa; necefficiebat quidquam in hominibus, cum natura uostra deteriora »equeretur. Infirmabatur enim lex per carnem, et alia carne opus habebat, quæ robur ejus tueri posecl. Nam quod impossibile erat legi, inquit, e in quo infirmabatur per carnem, Deus mittens Filium suum in similitudinem carnis peccati, et de peccato damnavit peccatum in carnem ".. Quam ob cansam carne hac semper egemus, et crebro his dapibus nos reficimus, ut lex spiritus in nobis operetur, et vitæ carnis locus nullus relinquatur, neque occasionem inveniat in terram devergendi, sicut gravia corpora, adminiculis et sustentaculis destituta. Est enim sacramentum perfectum secundum ornia, neque requirunt aliquid qui eo impertiuntur, quod non eximie suppeditet. καὶ τὴν νύμφην ἔχειν, ὁ νυμφαγωγός φησιν Ἰωάν νης. Τοῦτο τὸ μυστήριον φῶς μέν ἐστι τοῖς ἤδη κει καθαρμένοις, καθάρσιον δὲ τοῖς ἔτι καθαιρομένοις, ἀλείπτης δὲ κατὰ τοῦ πονηροῦ καὶ τῶν παθῶν ἀγω νιζομένοις· τοῖς μὲν γὰρ οὐδὲν ἄλλο λοιπὸν ἢ καθ ἀπερ ὀφθαλμῷ τὴν λύμην ἀποθεμένῳ τὸ φῶς τοῦ κόσμου δέξασθαι, τοῖς δὲ δεομένοις ἔτι τοῦ καθάραι δυναμένου, καθάρσιον τί γένοιτ' ἂν ἄλλο; «Τὸ γὰρ αἷμα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ καθαρίζει ἡμᾶς, φησὶν, ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας, ο ό διαφερόντως τῷ Χριστῷ φιλούμενος Ιωάννης· τὴν δὲ κατὰ τοῦ πονηροῦ νίκην τίς οὐκ οἶδεν, ὡς ὁ Χριστὸς ἀνήρηται μόνος, οὗ μέσ νον ἔστη τρόπαιον κατὰ τῆς ἁμαρτίας τὸ σῶμα, καὶ τούτῳ δύναται βοηθῆσαι πολεμουμένοις, ἐν ᾧ πέπονθεν αὐτὸς καὶ νενίκηκε πειρασθείς; Ἐπεὶ γὰρ τῇ σαρκὶ πρὸς τὴν πνευματικὴν ζωὴν κοινὸν οὐδὲν ἦν, ή γε καὶ λίαν ἀπεχθῶς ἔχει καὶ πολεμίως, • Επιθυμεῖ γάρ, φησί, κατὰ τοῦ πνεύματος, ο διά ταῦτα σὰρξ ἐπενοήθη κατὰ τῆς σαρκός, τῆς χοϊκῆς, ἡ πνευματική, καὶ λύεται σαρκός νόμῳ σαρκικός νόμος, καὶ σὰρξ είκει· πνεύματι καὶ βοηθεῖ κατὰ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας. Διὰ ταῦτα γὰρ τὴν πνευματικὴν ζῆσαι ζωὴν οὐδενὶ τῶν πάντων ἐξῆν, τῆς μακαρίας σαρκός ταύτης μήπω παγείσης, οπότε μηδ' αὐτὸς ὁ νόμος εσώζετο, καίτοι μηδὲ σφόδρα φιλοσοφίας ἐπειλημμένος, οὐδ᾽ ἴσχυεν οὐδὲν ἐν ἀν θρώποις, τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς πεφυκότι τῇ χείρονι μοίρα βοηθοῦντος. «Ησθένει γάρ, φησὶν, ὁ νόμος διὰ τῆς σαρκός,» καὶ σαρκὸς ἑτέρας ἐδεῖτο σῶσαι δυναμέν νης αὐτῷ τὴν ἰσχύν·. Τὸ γὰρ ἀδύνατον, φησί, τοῦ νόμου, ἐν ᾧ ἡσθένει διὰ τῆς σαρκὸς, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυ τοῦ Υἱὸν πέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας κατέκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί.» Τούτων ἕνεκα τῆς σαρκὸς ταύτης ἀεὶ δεόμεθα καὶ συνεχούς ἀπολαύομεν τῆς τραπέζης, ὡς ἂν ὁ νόμος τοῦ πνεύ ματος ἐν ἡμῖν ἐνεργὸς ᾖ, καὶ τῇ ζωῇ τῆς σαρκός μηδεμία γένηται χώρα, μηδὲ λάβη καιρὸν εἰς τὴν ἐνεχθῆναι, καθάπερ τὰ βαρέα τῶν σωμάτων διαλι πόντος τοῦ ὑπανέχοντος. Ἔστι μὲν γὰρ τὸ μυστή ριον τέλειον ἕνεκα πάντων καὶ οὐκ ἔστιν ᾧ δεῖ τοῖς τελουμένοις, δ μή παρέχει διαφερόντως. Quia vero materiæ nostræ vitiositas sigillum immolum manere non sinit: Habemus enim thesaurum istum in vasis fictilibus *;, obid non semel, sed assiduo medicinam capessimus, figulumque luto semper assidere oportet, et confusain effigiem iterum iterumque reparare, et frequenter sentire nos manum medici, qui materiam fatiscentem redintegret, et labantem voluntatem erigat, ne mors imprudentibus obrepat. Nam cum essemus mortni peccatis, convivificavit nos in Christo ",, et ‹ Sanguis Christi emundat conscientias nostras ab operibus mortuis, ad serviendum Deo viventi. Veram namque vitam sacræ mensæ virtus a sacro illo corde in nos derivat; et ut Deo pariter serviamus, inde nobis conceditur. Si oniın ss Galat. v, "Joan. II, 29. ** llebr. ix, 14. 50 Joan. 1, Ἐπεὶ δὲ ἡ τῆς ὕλης φαυλότης οὐκ ἐῇ τὴν σφρα γῖδα μένειν ἀκίνητον (ε Ἔχομεν γὰρ τὸν θησαυρὸν τοῦτον ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσι,» ), διὰ τοῦτο οὐχ ἅπαξ ἀλλὰ διηνεκοῦς ἀπολαύομεν τοῦ φαρμάκου, καὶ τὸν πλάστην ἀεὶ δέον τῷ πηλῷ παρακαθῆσθαι καὶ συγχεόμενον τὸ εἶδος αὖθις ἀνακαλεῖσθαι, καὶ συνεχούς ἡμᾶς ἀπολαύειν τῆς τοῦ ἰατροῦ χειρός, χαυνουμένην ἑωμένου τὴν ὕλην καὶ κλινομένην επανορθουμένου την γνώμην, μὴ καὶ λάθῃ θάνατος παρελθών. «Νεκροὺς γὰρ ὄντας, φησί, τοῖς παρο ραπτώμασι συνεζωοποίησε τῷ Χριστῷ,» και· «Τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ καθαρίζει την συνείδησιν ἡμῶν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων εἰς τὸ λατρεύειν Θεῷ ζῶντι.» Τήν τε γὰρ ἀληθινὴν ζωὴν εἰς ἡμᾶς ἡ τῆς ἱερᾶς τραπέζης δύναμις ἀπὸ τῆς μακαρίας ἐκείνης Ελκει καρδίας, ss Rom. viii, 3. 53 II Cor. iv, 7. * Ephes. u 5.

DE VITA IN CHRISTO LIB.IV. τό τε λατρεύειν Θεῷ καθαρῶς ἐντεῦθεν ἡμῖν. Εἰ γὰρ haec est sincera Dei servitus, subjici, obtempeτοῦτό ἐστι καθαρὰ λατρεία Θεοῦ, τὸ ὑποτετάχθαι, τὸ ὑπακούειν, τὸ αὐτοῦ κινοῦντος πάντα ποιεῖν, οὐκ οἶδα πότ' ἂν μᾶλλον ὑποταγήναι Θεῷ δυνηθείμεν, 4 ἐπειδὰν αὐτοῦ γενώμεθα μέλη. Τίνι γὰρ ἂν ὁτιοῦν επιτάττειν δύναιτο μᾶλλον, ἢ τοῖς μέλεσιν ἡ κεφαλή; Μέλη γὰρ Χριστοῦ τοὺς τελουμένους καὶ πάσης ἄλο λης ἱερᾶς τελετῆς ἀπεργαζομένης τελεώτερον ἡμῖν ὁ τῆς ζωῆς τοῦτο δίδωσιν ἄρτος. Καθάπερ γὰρ διὰ τὴν κεφαλὴν καὶ τὴν καρδίαν τὰ μέλη, οὕτως • Ο τρώγων με, φησὶν, κἀκεῖνος ζήσεται δι' ἐμέ.» ΖΑ μὲν γὰρ καὶ διὰ τὴν τροφήν. Η τελετὴ δὲ οὐ τοῦ τον ἔχει τὸν τρόπον· ἡ τροφὴ μὲν γὰρ ἅτε μηδὲ αὐτὴ ζῶσα, ζωὴν μὲν ἡμῖν παρ' ἑαυτῆς οὐκ ἂν εἰσενέγ κοι· τῷ δὲ τῇ προσούσῃ τῷ σώματι βοηθεῖν αἰτία ζωῆς τοῖς προσιεμένοις εἶναι δοκεῖ. Ο δὲ τῆς ζωῆς ἄρτος αὐτός τέ ἐστι ζῶν, καὶ δι' ἐκεῖνον ὡς ἀληθῶς ζῶσιν, οἷς ἂν αὐτοῦ μεταδοίη· ὅθεν ἡ μὲν τροφὴ πρὸς τὸν σιτούμενον μεταβάλλει καὶ ἰχθὺς καὶ ἄρτος καὶ ὁτιοῦν ἄλλο σιτίον αἷμα ἀνθρώπειον, ἐνταῦθα δὲ τοὐναντίον ἅπαν. Ὁ γὰρ τῆς ζωῆς ἄρτος αὐτὸς κινεῖ τὸν σιτούμενον καὶ μεθίστησι καὶ πρὸς ἑαυ τὸν μεταβάλλει, καὶ ὁ τῆς καρδίας ἐπιεικῶς ἐστι καὶ τῆς κεφαλῆς, κινούμεθα καὶ ζῶμεν τό γε εἰς αὐτὸν ἦχον, ὡς ἔχει ζωῆς ἐκεῖνος· 8 καὶ δηλῶν αὐτ τὸς ὁ Σωτὴρ, ὡς οὐ τὸν σιτίων τρόπον ἡμῖν ἀνέχει τὸν βίον, ἀλλ' αὐτὸς ἔχων οἴκοθεν ἐμπνεῖ, καὶ καθε ἅπερ καρδία μέλεσιν ἡ κεφαλὴ διαδίδωσι τὴν ζωήν, ζῶντα δὲ ἑαυτὸν ἐκάλεσεν ἄρτον, καὶ, «Ο τρώγων με, φησί, κἀκεῖνος ζήσεται δι' ἐμέ. Φαίνεται τοίνυν τὸν Θεὸν προσκυνεῖν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ καὶ λατρεύειν καθαρῶς, τῆς ἱερᾶς ἔργον εἶναι τραπέζης· οὐ μόνον Χριστοῦ μέλεσιν εἶναι καὶ τοῦτον εἴχειν αὐτῷ τὸν τρόπον, ἀπὸ τῶν μυστη ρίων περιγίνεται τούτων ἡμῖν, ἀλλ᾽ ὅτι νεκροὺς μὲν ὄντας οὐκ ἂν γένοιτο ζῶντι λατρεύειν Θεῷ, ζῶντας δὲ εἶναι καὶ ἔργων ἀπηλλάχθαι νεκρῶν μὴ τοῦτο ἀεὶ δειπνοῦντας τὸ δεῖπνον. Καθάπερ γὰρ • Πνεῦμα τὸν Θεὸν ὄντα καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν, ο οὕτω καὶ ζῶντι ζῶντας εἶναι προσήκει τοὺς λα τρεύειν προηρημένους·. Οὐ γάρ ἐστιν ὁ Θεός, φησί, Θεὸς νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων.» rare, ipso movente et impellente facere omnia, non video quomodo magis Deo subjici possimus, quam si ejus membra fiamus. Quid enim tandem magis cuipiam imperet, quam caput membris? Sane quidem, ut membra Christi simus, in hoe mysterio perfectius, quam in quovis alio, ipse panis vitæ nobis largitur. Quemadmodum enim propter caput et cór membra vivunt, sic Qui manducat me, inquit, et ipse vivet propter me”. › Vivit etiam propter alimentum; at vero sacramentum aliam rationem habet. Nam nutrimentum, utpote quod ipsum vita caret, vitam nobis a seipso inserere non queat: sed qui vitam corporis quam invenit sustentat, comedentibus vitæ causa videtur. Ast panis vitæ ipsemet vivit, et propter illum vere vivunt, quibus illum communicarit. Unde alimentum in eum qui alitur, transmutatur, et piscis, et panis, et quidquid aliud cibariorum est, in sanguinem hominis convertitur. His prorsus fit contrarium. Panis enim vitæ ipse movet eum qui pascitur, et transfert, atque in se ipsum mutat; quodque merito cordis et capitis est, movemur et vivinus, quantum in ipso est, ut ipse movetur et vivit. Hoc idem indicans, videlicet, non instar escarum se vitam nostram alere; sed quam ipse habeat, eam ultro nobis inspirare, et veluti cor aut caput membris vitam impertiri, et vivom panem sese appellavit, et: «Qui manducat me, inquit, et ipse vivet propter me **. mensæ Planum est igitur, Deum in spiritu et veritate adorare, et illi sincere servire, sacrae deberi; non solum quia ut Christi membra simus, et hac ratione similitudinem quamdam illius consequamur, ab hisce mysteriis habemus, verum etiam, quia mortui servire viventi non possemus. Caeterum vivere, et ab operibus mortuis immunem esse impossibile est, nisi quis hanc cœnam frequentissime ineat. Sicut enim Deum, cum sit spiritus, in spiritu et veritate oportet adorare 88, ita vivos esse decet, qui vivum colere statuerunt: «Non est enim, inquit, Deus mortuorum, sed vivorum” Secundum rectam rationem porro vivere, et cum Ἔστι μὲν οὖν καὶ τὸ ζῆν κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον καὶ πρὸς ἀρετὴν ἔχειν, Θεῷ λατρεύειν· ἀλλ᾽ ἐκεῖνο virtute commercium habere, etiam Deo servire est. μὲν καὶ δούλων γένοιτ' ἂν ἔργον· «Οταν γὰρ ταῦτα πάντα ποιήσητε, φησί, λέγετε ὅτι ἀχρεῖοι δοῦλο! ἐσμεν.» Αὕτη δὲ ἡ λατρεία πρὸς τῶν υἱῶν γίνεται μόνων, ἡμεῖς δὲ οὐ τῶν δούλων, ἀλλ᾽ εἰς τὸν τῶν παίδων καλούμεθα χορόν. Διὰ τοῦτο σαρκὸς καὶ απ ματος αὐτῷ κοινωνούμεν·. Τὰ γὰρ παιδία, φησί, κεκοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος.» Καθάπερ γὰρ ἐκεῖνος, ἵνα πατὴρ ἡμέτερος γένηται καὶ τὸν λόγον ἐκεῖνον δυνηθῇ λέγειν, ο Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, & μοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς, ο σαρκὸς καὶ αἵματος ἡμῖν ἐγένετο κοινωνός, οὕτω καὶ ἡμᾶς, ἵν᾿ ἐκείνῳ γενώ μεθα παῖδες, ἀνάγκη τῶν ἐκείνου μεταλαμβάνειν, Η Joan. vi, 57. by Joan. vi, 58. se Joan. 17, 63 Isa. vill, 18. Sed hoc servorum quoque officium atque opus censeatur: • Cum enim feceritis hæc omnia, inquit, adhuc dicite, quia servi inutiles sumus ". › Hæc autem latria (servitus sive cultas) a filiis duntaxat præstatur; et nos non in servorum, sed in filiorum ordinem et locuia vocamur; ob id carnem et sanguinem ejus participamus: 4 Pueri enim, inquit, carni et sanguini communicarunt.. Quemadmodum namque ipse, ut pater noster fiat, et verba illa promere queat, Ecce ego et pueri mei, quos dedit mihi Deus ", carnis et sanguinis consors nobis factus est: sic et nos, ut illius flii evadamus, οι Hebr. * Matth. xx11, 32. Luc. xvit, 10.

БСО necesse est vicissim carnis et sanguinis ejus parti- καὶ τοῦτον τὸν τρόπον οὐ μέλη διὰ τὴν τελετὴν αὐτῷ cipes esse. Atque isto modo non solum ei per sacramentum hoc membra reddimur, sed insuper Glii, ut libentes ei et animo volente instar Gliorum pareamus. Diligenter item, quemadmodum membra scilicet. Sic enim servitus fit admirabilis, et eximia prorsus. Quocirca et hæc et illa, filiorum, inquam, et membrorum imago inducenda est, quando una ad rem ante oculos ponendam satis non est. Quid enim admirationis liabet, nullo per se motu præditos, velut membra, a Deo ceu a capite moveri et incitari? Quid singulare, velut patribus carnis Patri spirituum subjici? Ast utrumque simul naturam excedit, cum arbitrii libertate retenta ut filii, subesse possumus tanquam membra. γινόμεθα μόνον, ἀλλὰ καὶ παῖδες, ὥστε λατρεύειν ύποταττομένους εκόντας μὲν καὶ μετ᾿ ἐθελουσίου γνώμης, ὥσπερ οἱ παῖδες. Ακριβῶς δὲ καθάπερ τὰ μέλη· οὕτω γὰρ ἡ λατρεία θαυμαστὴ καὶ οὕτως ὑπερφυής, ὥστε καὶ ταύτης κἀκείνης δεῖ τῆς εἰκόνος καὶ τῆς τῶν υἱῶν καὶ τῆς τῶν μελῶν, ὡς οὐκ ἀρο κούσης τῆς ἑτέρας τὸ ὂν ἐνδείξασθαι. Τί μὲν γὰρ τοῦτο θαυμαστόν, μηδεμίαν κίνησιν οίκοθεν αὐτοὺς κεκτημένους, ὥσπερ τὰ μέλη ὡς ὑπὸ κεφαλῆς τοῦ Θεοῦ κινηθῆναι; Τί δὲ ἐκεῖνο μέγα, καθάπερ τοῖς πατράσι τῆς σαρκὸς τῷ πατρὶ τῶν πνευμάτων ὑπου ταγῆναι; Τὸ δὲ συναμφότερον ὑπερφυές, ὅταν τοῦ λόγου τὴν αὐτονομίαν σώζοντες ὥσπερ οἱ παῖδε;, ὑποταγῆναι δυνηθῶμεν ὥσπερ τὰ μέλη. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ χρῆμα τῆς ὑμνουμένης υιοθε σίας, οὐκ ἐπὶ τῆς φωνῆς ἱσταμένης, ὥσπερ ἐπὶ τῶν άνθρωπίνων, οὐδὲ μέχρι τούτου τιμώσης. Εφ' ἡμῶν μὲν γὰρ οἱ ποιητοὶ τοῖς γεγεννημένοις ὀνόματος κοινωνοῦσι μόνον, καὶ μέχρι τούτου κοινὸς αὐτοῖς ὁ πατὴρ, γέννησις δὲ οὐδεμία οὐδὲ ὠδῖνες· ἐνταῦθα δὲ καὶ γέννησίς ἐστιν ἀληθῶς καὶ κοινωνία πρὸς τὸν Μονογενῆ, οὐ τῆς ἐπωνυμίας μόνον, ἀλλὰ καὶ προ γμάτων αὐτῶν, τοῦ αἵματος, τοῦ σώματος, τῆς ζωῆς. Καὶ τί γὰρ μείζον ἢ ὅταν αὐτὸς ὁ Πατὴρ τοῦ Μονο γενοῦς ἐν ἡμῖν ἐπιγινώσκῃ τὰ μέλῃ, ὅταν αὐτὴν εὑρίσκῃ τὴν μορφὴν τοῦ παιδὸς ἐπὶ τῶν προσώπων τῶν ἡμετέρων. • Συμμόρφους γάρ, φησί, προώρισε τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Καὶ τί λέγω τὴν υἱότητα τὴν πεποιημένην, ὅταν τῆς φυσικῆς προσφυέστερον καὶ συγγενέστερον ἔχῃ, καὶ οἱ οὕτω γεννηθέντες υἱοὶ Θεοῦ μᾶλλον ἢ τῶν γεγεννηκότων αὐτῶν, καὶ τοσοῦτο μᾶλλον, ὅσον ἐκείνων μᾶλλον ἢ τῶν ὑποβαλλομένων εἰσί; Τί γάρ ἐστιν, δ τους ἀληθεῖς ἡμῖν πατέρας ποιεῖ; Εκ τῶν σαρκῶν αὐτῶν ταύτην ἔχομεν τὴν σάρκα, καὶ ἐκ τῶν αἱμάτων αὐτῶν συνέστηκεν ἡμῖν ἡ ζωή. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος σάρκες ἐσμὲν ἐκ τῶν σαρκῶν αὐτοῦ, καὶ ὀστᾶ ἐκ τῶν ὀστῶν αὐτοῦ, ἀλλὰ τῆς κοινωνίας ἑκατέρας πολὺ τὸ μέσον. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν φυσικῶν τὸ νῦν αἷμα τῶν παίδων οὐκέτι καὶ τῶν γεγεννηκότων ἐστὶν, ἀλλ᾽ ἦν ἐκείνων πρινὴ τῶν παίδων εἶναι, καὶ τοῦτο ποιεῖ τὸ γένος, ὅτι ὁ νῦν τούτων, ἐκείνων πρότερον ἦν· τὸ δὲ τῆς τελετῆς ἔργον, τὸ αἷμα ᾧ ζῶμεν, νῦν ἐστιν αἷμα Et hæc est illa prædicanda filiorum adoptio, non in voce et appellatione.consistens, ut in rebus humanis, nec usque eo honorabilis. Nam inter nos, adoptati cum adoptantibus nomine solo communicant, et eo usque illis communis est pater, nulla intercedit generatio, nulli partus; hic autem et generatio est revera, et communio cum Unigenito, non lantum nominis, sed rerum quoque ipsarum, sanguinis, corporis, vitæ. Quid enim præstantius, quam cum ipse Pater Unigeniti sui membra in nobis agnoscit? cum ipsam Filii formam in vultibus nostris intuetur? • Quos prædestinavit, inquit, conformes fieri imaginis Filii sui “. › Et quid ego istam humanam adoptionem enumero? cum hic ipsa naturali generatione astrictius quiddam magisque cognatumn sit, Ο et ita nati magis Dei flii sint, quam eorum qui ipsos secundum corpus procrearunt: idque eo amplius, quanto amplius illorum, quam materiæ ad concep— wm supposita sunt. Quid enim est, quod veros patres nobis facit? Quod ex ipsorum carne carnem hanc babemus, et e sanguine illorum vita nobis conflata est. Hoc vero et in Salvatore acquirimus. Caro enim ex ejus carne et ossa ex ejus ossibus sumus. Sed utriusque communionis haud mediocre intervallum est. Nam in naturalibus qui nunc est sanguis filiorum, parentum jam non est, sed illorum fuit priusquam aliorum esset. Atque haec est origo generis, quia qui sanguis nunc est horum, ante illorum erat. Ex sacramento autem istoc, sanguis quo vivinus, etiam nunc sanguis Christi Χριστοῦ, καὶ ἡ σάρξ, ἣν πήγνυσιν ἡμῖν τὸ μυστήριον, est. Et caro, quam nobis! coagmentat, corpus Christi est, et communia insuper membra, communis vita. Atque hæc est vera communio, cun ambobus idem eodem tempore adest. Nam si uterque habet, jam bic, jam ille, hoc non potius fuerit communicare, quam dissidere ac discrepare. Non est enim quod conjungat, quoniam non habent secundum idem ambo, quod utervis solus habet. Quocirca nec vere mutuum in ullo communicant, nec communicarunt. Sed quia idem est, quod prius eral hujus, nunc est illius, species quedam com- ** Hebr. 11, 13. σῶμά ἐστι τοῦ Χριστοῦ, καὶ κοινὰ ἔτι τὰ μέλη και κοινὴ ἡ ζωή. Τοῦτο δέ ἐστιν ἡ ἀληθὴς κοινωνία, ὅταν ἀμφοῖν τὸ αὐτὸ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον παρῇ, ὡς ἐπειδὰν ἑκάτερος ἔχῃ, καὶ νῦν μὲν οὗτος, νῦν δὲ ἐκεῖνος, οὐ κοινωνεῖν ἂν εἴη μᾶλλον ἢ διεστάναι. Οὐ γάρ ἐστι τὸ συνάπτον, ὅτι μὴ πάρεστι κατὰ ταὐτὸν ἀμφοτέροις, ὅ γε μόνος ἑκάτερος ἔχει· ὅθεν οὔτε κοινωνοῦσιν ἀλλήλοις, οὗτινοσοῦν ἀληθῶς οὔτε κεκοινωνήκασιν, ἀλλ' ὅ τι τὸ αὐτό ἐστιν, 8 πρότερον ἦν τούτου, νῦν δὲ ἐκείνου, εἰκόνα τινὰ κοινωνίας ἔχει. Καθάπερ γὰρ

DE VITA IN CHRISTO LIB. IV. οὐκ ἄν τις εἴη σύνοικος, ᾧ τὴν αὐτὴν ᾤκησεν οἰκίαν, munionis et imago dicenda est magis, quam comεἰ μετ' ἐκεῖνον οἰκοίη· οὐδ᾽ ἀρχῆς καὶ πραγμάτων καὶ φροντίδων κοινωνὸς ὁτιοῦν, ὃς ἐξεδέξατο τὴν ἀρχὴν, ἀλλ' ὅ; ἂν πρός γε τῷ τὸν αὐτὸν οἰκῆσαι τόπον καὶ τῶν αὐτῶν προστῆναι πραγμάτων, ἔτι καὶ χρόνοις χρήσαιτο τοῖς αὐτοῖς· τὸν ἴσον κἀνταῦθα τρόπον ἂν ἔχοι· καὶ σαρκὸς καὶ αἵματος τοῖς μὲν γεγεννηκόσιν οὐ πάνυ, μὴ τὸν αὐτὸν ἡμῖν αὐτὰ μετασχοῦσι χρόνον, τῷ Χριστῷ δὲ ὡς ἀληθῶς κοινων νοῦμεν, πρὸς ἦν καὶ ἀεὶ σῶμα καὶ αἷμα καὶ μέλη καὶ πάντα ταῦτα κοινά. Εἰ δὲ τοῦτο ποιεῖ τὰ παιδία, τὸ κοινωνῆσαι σαρκὸς καὶ αἵματος, δῆλον καθέστα μεν πρὸς τὸν Σωτήρα συγγενέστερον ἔχοντες ἀπὸ τῆς τραπέζης ἢ τῆς φύσεως πρὸς τοὺς γεγεννηκότας αὐτούς· ἔτι τοίνυν οὐχ ἅπαξ ζωώσας ὥσπερ ἐκεῖνοι καὶ συστησάμενος ἀπηλλάγη, ἀλλ᾽ ἀεὶ πάρεστι καὶ ἤνωται, καὶ τούτῳ αὐτῷ ζωῖ καὶ συνίστησι τῷ παρεῖναι. Καὶ τῶν μὲν γεγεννηκότων αφεστηκότας οὐδὲν κωλύει περιεἶναι, τοὺς δὲ τοῦ Χριστοῦ διίστα μένους οὐδὲν ἄλλο λοιπὸν ἢ τεθνάναι. Καὶ τί μὴ λέγω τὸ μεῖζον; Συστῆναι μὲν γὰρ αὐτοὺς ἐφ' ἑαυτῶν τοὺς υἱεῖς οὐκ ἔστι μὴ διαστάντας τῶν γεγεννηκότων, ἀλλὰ τοῦτο ποιεῖ τοὺς μὲν γεγεννη κέναι, τοὺς δὲ γεγεννῆσθαι τὴν ἀρχὴν τῷ διαιρεθήναι ἡ δ᾽ ἐπὶ τῶν μυστηρίων υἱότης ἐν τῷ συνεῖναι καὶ κοινωνεῖν ἐστι, καὶ τοῦτό ἐστι διεφθάρθαι καὶ μηκέτ' εἶναι. munio. Sicut enin nou esset quis contubernalis ei, cum que eamdem domum habitaret, si post illum habitaret, nec magistratus et reipublicae curanda socius alicui, qui magistratuni post illum occepisset, sed qui, præterquam quod eodem modo ædes easdem incoleret, et iisdem quoque rebus cum imperio præesset, etiam eodem tempore preesset: tali modo se res hic habet. Nam carne et sanguine non admodum cum parentibus nos, nec codein tempore in his nobiseum ipsi communicant. Christo autem revera communicamus, ou quo semper et corpus, et sanguinem, et membra, et omnis hæc habemus communis. Quod si hoc alios efficit, communicare carne et sanguine, nos: majore cognatione cum Salvatore per sacram mensam devinctos, quam per naturam cuin parentibus ipsis, manifestum est. Jam vero non cum semel nos vivos procreasset formassetque, ut illi, se removit: sed nunquam non adest, et unitus est, et hoc ipso quod adest, nos vivificat et format. Et sejunctos quidem a parentibus nibil vetat superesse, a Christo autem separatis, præter mortem nihil exspectandum est. Sed cur majus quiddam non dico? Fingere ipsis in semetipsis filios, quia parentibus non dirimantur, haud conceditur. Sed quia alii generarunt, alii generati sunt, hoc eos prorsus dirimit, ac sejungit. Esse autem filios in mysteriis, in commercio et communicatione positum est, et separari'ac sejungi, hoc est non amplius esse, sed omnino periisse. Οὐκοῦν εἰ κοινωνίαν τινὰ βούλεται τὸ τῆς συγγενείας ὄνομα, καὶ τούτους οἶμαι μηνύει τους αἵματι κοινῷ συνημμένους, μόνη μὲν αἵματος ἂν εἴη και νότης, μόνη δὲ συγγένεια καὶ υἱότης, καθ᾽ ἣν τῷ Χριστῷ κοινωνούμεν. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν φυσικὴν γέννησιν ἀποκρύπτει, ἐπειδὰν ἐπὶ τῶν αὐτῶν γένωνται· ι Οσοι γὰρ ἔλαβον αὐτὸν, φησίν, αὐτοῖς ἔδωκεν εξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, καίτοι γεγέννηνται καὶ σάρκες ἦσαν οἱ γεγεννηκότες, καὶ τῆς γεννήσεως προτέρα ταύτης ἐκείνη· ἀλλὰ τοσοῦτον ἡ δευτέρα κατεκράτησε τῆς πρεσβυτέρας, ὥστε μηδὲ ίχνος ἐκείνης μηδὲ ὄνομα λοιπὸν εἶναι, καὶ οὕτως ὁ ἱερὸς ἄρτος τὸν νέον εἰσάγων ἄνθρωπον πρόῤῥιζον ἐκβάλλει τὸν παλαιόν. Καὶ τοῦτο γὰρ τῆς ἱερᾶς ἔργον τραπέ Itaque si nomen cognationis communionem aliquam significat, et eos indicat, opinor, qui communitate sanguinis copulati sunt, sola erit sapguinis communio, sola cognatio et fliatie, secun dum quam cum Christo communicamus. haque et naturalis generatio in his obscuratur. c Quotquot autem eum receperunt, inquit, dedit eis potestatem flios Dei feri ".» Non sunt nati ex sanguinibus, tametsi nati sunt, et qui eos genuerunt, carnem induti fuerunt, et partus ille hunc praecessit. Sed vetustiorem recentior tot partibus vicit, ut illius neque vestigium, neque nomen supersit. Et ita sacer panis novum hominem introducens, radicitus veterem ejicit; nam et istuc sacræ mensæ quodζης· οἱ γὰρ λαβόντες αὐτὸν, φησὶν, οὐκ ἐγεννήθησαν dam munus est. Etenim qui receperunt eum, inἐξ αἱμάτων· πότε δὲ αὐτὸν λαμβάνομεν, ἐπιγνῶμεν τὸ ῥῆμα, καὶ παρ' ᾧ τῶν μυστηρίων εἴρηται τοῦτο, λέγω δὴ τὸ, ο Λάβετε·, δῆλον γὰρ, ὡς ἐπὶ τὸ δείπνον ταύτῃ καλούμεθα τῇ φωνῇ, καθ' δ τὸν Χριστὸν καὶ χερσὶ λαμβάνομεν ἀληθῶς καὶ στόματι δεχόμεθα καὶ ψυχῇ συμμίγνυμεν καὶ σώματι συνάπτομεν καὶ κιρνῶμεν αἵματι, καὶ πρόσεστι τὸ δικαίως. Τοῖς γὰρ οὕτω τὸν Σωτῆρα καὶ λαβοῦσι καὶ κατασχοῦσι διατέλους ἐστὶ μὲν αὐτὸς ἁρμόζουσα κεφαλή, τούτῳ δὲ ἐκεῖνοι πρέποντα μέλη· γέννησιν δὲ τὰ μέλη γεννηθῆναι τῇ κεφαλῇ τὴν αὐτὴν ἀκό λουθον ἦν. Οὐκ ἐξ αἱμάτων ἡ σὰρξ ἐκείνη οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκὸς οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸ;, ἀλλ' σε Joan. 1, 12. es Matth. xxνι, 26-27. quit, non sunt nati ex sanguinibus. Quoties autem ipsum recipimus, toties verbum lioc experimur; et in quo mysterio dictum sit hoc, ‹ Accipite, › inquam ". Certum est in coena nos hac voce invitari, in qua Christum et manibus vere accipimus, et ore suscipimus, et animæ admiscemus, et corpori copulamus, et sanguini immergimus. Et jure quidem. Sic enim Salvatorem et accipientibus, et usque ad extrenium vitæ retinentibus, ipse caput idoneum et conveniens est, et ipsi eidem membra decentia; eadem autem generatione membra capiti generari æquum erat. Non enim e sanguinibus caro illa, neque ex voluntate carnis, neque ex vu-

NICOLA CABASILÆ luntate viri; sed ex Deo Spiritu sancto exstitit: ἐκ Θεοῦ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· «Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ • Quod enim in ea natuur est, inquit, de Spiritu sancto est › Et membra isto modo nasci consentaneum est, quandoquidem et ipsa capitis generatio beatorum istorum membrorum generatio est. Hoc enim est constituta esse membra, natum esse caput. Quod si etiam cuique principium vitæ est genoratio, et vitam inchoasse, est natum esse, quoniam vita ipsi adhærentium Christus est, ipsi Christo vitam hanc ingresso, natoque nati sunt. Tantus bonorum acervus e sacra mensa nobis exoritur. paena liberat, pudorem ex peccato orientem exterit, pulchritudinem reparat, Christo ipsi arctius alligat quam naturalia vincula queant alligare; ut simul et semel dicam, quovis mysterio, excellentios vero Christianismo perfectos reddit. Hic inultis venit in mentem admirari super hoc sacramento quomodo, cum sit excellentissimum omnium, ipsoque baptismo majus, in criminibus tamen eluendis minus eo posse videatur. Ille enim nihil exigit laboris; hoc antecedere labores debent. Et purgatorum quidem ibi, ab iis qui maculam nullam prorsus contraxerunt, uullum est discrimen; ad cœnam autem ventițantium, multis peccatorum insunt vestigia. Et ut distinctius pleniusque dicamus, cum tria ista in peccatis considerentur: peccantis perversa actio, pœna ob eam luenda, inde injecta animæ proclivitas: ab actione peccatorem ipsum per se discedere oportet, factoque fine ad lavacrum venire; cætera baptismus nihil quoquam moliente, simul et semel e medio tollit, et pœnam videlicet, et morbum. Itaque et ipsum qui peccavit interimere quodammodo creditur. Etenim aquis immoritur, et novus homo est, quem lavacrum producit. Sacer autem panis, quem mcstum acceperit, et pro eo ac dignum est de peccatis dolentem, a crimine liberat, animæ pravum habitum abolet: non autem occidit, non enim de integro reformare solet, et hunc solum peccati terminum immobilem _ relinquit, et manere sinit, non quidem crimini obnoxium amplius, audacem tamen. Sunt porro qui notas adhuc morbi ferunt, vulnerumque pristinorum cicatrices, si minus quam parest eorum sanandorum ipsis cura fuerit, et virtuti medicinæ non æqualem animæ præparationem attulerint; et purgatio ista hoc ab illa difert, quod non mortificare et refingere dicitur peccatorem, et quod manentem peccatorem cum purget tantummodo, ne boc quidem nobis eitra laborem. Hæc autem nihil ad sacramentum, sed ad ipsam rei naturam pertinent, ut intelligamus, oportere criminibus irretitos bic quilem initiatos, illic sacram coeuam obeuntes purgari. Et quidem de laboribus requisitis illud dico. Baptismus nondum formatos, nec ad bonum cursum "Joan. 1, 13. er Matth. 1, 20. γεννηθέν, φησίν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου· εἰκὸς ἦν καὶ τὰ μέλη τοῦτον γεννηθῆναι τὸν τρόπον, ὅπου γε καὶ αὐτὴ ἡ γέννησις τῆς κεφαλῆς τῶν μελῶν τῶν μακαρίων γέννησις ἦν. Τοῦτο γὰρ ἦν συστῆναι τὰ μέλη, τὸ γεννηθῆναι τὴν κεφαλήν· εἰ δὲ καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς ζωῆς γέννησίς ἐστιν ἑκάστῳ, καὶ τὸ τὴν ζωὴν ἄρξασθαι, τοῦτό ἐστι γεννηθήναι, δι' ὧν ζωή τῶν αὐτῷ προσκειμένων ἐστὶν ὁ Χριστός, αὐτοὶ γεγέννηνται τοῦ Χριστοῦ τὸν βίον τοῦτον εἰσεληλυ θήτος καὶ γεννηθέντος. Τοσοῦτος σωρὸς ἡμῖν ἀγα θῶν ἀπὸ τῆς ἱερᾶς ἀνίσχει τραπέζης, φύεται δίκης, ἀποτρίβεται τὴν ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας αἰσχύνην, ἀνακα λεῖται τὴν ὥραν, αὐτῷ προσδεῖ τῷ Χριστῷ τῶν φυσικῶν δεσμῶν ἀκριβέστερον, τὸ καθάπαξ εἰπεῖν, τελείους ποιεῖ τὸν ἀληθῆ Χριστιανισμὸν τελετῆς ἁπάσης διαφερόντως. Ενταῦθα δὲ περὶ τοῦ μυστηρίου πολλοῖς ἐπῆλθε θαυμάζειν, εἰ οὕτω τελεώτατα πάντων ἔχον, πρὸς τὸ λύειν εὐθύνης τοῦ βαπτίσματος ἐλάττω δοκεῖ δύνασθαι μείζον ὅν· ἐκεῖνο μὲν γὰρ οὐδὲν πονοῦντας, τὸ δὲ πόνων ἡγησαμένων. Καὶ τῶν μὲν ἐκεῖ καθαρθέντων πρὸς τοὺς μηδὲ τὴν ἀρχὴν μολυσμὸν ὀντινοῦν δεξαμένους οὐδεμία διαφορά, τῶν δὲ ἐπὶ τοῦ δείπνου πολλοῖς τῶν ἡμαρτημένων ένεισιν ἴχνη· καὶ διελόντας ἀκριβέστερον εἰπεῖν, τεττάρων τούτων ἐν τοῖς ἡμαρ τημένοις θεωρουμένων, τοῦ τὴν ἁμαρτίαν ἐργασαμέ νου, τῆς πονηρᾶς ἐνεργείας, τῆς ἐπὶ ταύτῃ δίκης, τῆς ἐκεῖθεν ἐντεθείσης τῇ ψυχῇ προτροπῆς, τῆς μὲν ἐνεργείας αὐτὸν οἶκοθεν ἀπηλλάχθαι δεῖ τὸν εἰργα σμένον καὶ πεπαυμένον ἐπὶ τὸ λουτρὸν ἥκειν, τάλλα δὲ τὸ βάπτισμα μὲν οὐδὲν οὐδενὸς πραγματευσαμένου καθάπαξ ἐκ μέσου πάντα ποιεῖ, καὶ τὴν δίκην καὶ τὴν νόσον, ὥστε καὶ αὐτὸν ἀναιρεῖν πιστεύεται τὸν ἡμαρτηκότα. Καὶ γὰρ ἐναποθνήσκει τοῖς ὕδασι καὶ νέος τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὃν ἀναδίδωσι τὸ λουτρόν· ὁ δὲ ἱερὲς ἄρτος, ὃν ἂν ἡνιαμένον λάβοι καὶ πεπονη κότα, τῶν ἡμαρτημένων ἀξίως ἀφίησι μὲν εὐθύνης, ἀποκλύζει δὲ τῆς πονηρᾶς ἔξεως τὴν ψυχὴν, ἀποκτεί νει δὲ οὐδαμῶς, οὐ γὰρ ἀναπλάττειν ἄ ωθεν οἶδε καὶ τοῦτον μόνον τῶν τῆς ἁμαρτίας ὅρων ἀκίνητον καταλείπει καὶ μένειν ἀφίησιν, ὑπεύθυνον μὲν οὐκέτι, αὐτὸν δὲ ὅμως τὸν τολμητήν. Εἰσὶ δὲ οἱ καὶ σημεία τῆς ἀβρωστίας φέρουσιν ἔτι καὶ οὐλὰς τῶν πάλαι πληγῶν, ἂν ἧττον ἢ προσῆκον ἦν μελήσῃ περὶ τῶν τραυμάτων αὐτοῖς, καὶ πρὸς τὴν τοῦ φαρμάκου δύναμιν οὐκ ἐφάμιλλον εἰσενέγκωσι τῆς ψυχῆς τὴν παρασκευήν· καὶ τῆς καθάρσεως τούτῳ διήνεγκε ταύτης ἐκείνη, ὅτι τε οὐκ ἀποπνίγειν λέγεται τὸν ἡμαρτηκότα καὶ ἀναπλάττειν, καὶ ὅτι μένοντα καθαίρουσα μόνον, οὐδὲ τοῦθ᾽ ἡμῖν ἔχει πόνων χωρίς. Ταῦτα δὲ πρὸς μὲν τὴν τελετήν οὐδὲν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὴν ἥκει τὴν φύσιν τοῦ πράγματος καὶ τοῦ χρῆναι τοὺς ὑπευθύνους, ταύτῃ μὲν λουμένους, εκείνως δὲ δειπνοῦντας καθαίρεσθαι. Καὶ περὶ μὲν τοῦ δεῖσθαι πόνων ἐκεῖνο λέγω. Τὸ βάπτισμα μὲν μήπω συστάντας παραλαβὸν μηδὲ

DE VITA IN CHRISTO LIB. IV. δύναμιν ἥντινοῦν κεκτημένους ὑπὲρ τοῦ καλοῦ δρα- currendum ulla virtute prædilos accipiens, non μεῖν, οὐ μάτην ἡμᾶς ταῦτα πάντα προῖκα ἐργάζεται temere in nobis hæc omnia gratis operatur, et a καὶ δεῖται τῶν παρ' ἡμῶν οὐδενὸς, ὡς ἂν εἰσενεγκεῖν nobis nihil requirit, utpote qui conferre nihil δυναμένων. Η τράπεζα δὲ συνεστῶσιν ἤδη καὶ possimus. Mensa autem proposita formatis jam, ζῶσι καὶ δυναμένοις ἀρκεῖν ἡμῖν αὐτοῖς προκειμένη, et viventibus, et valentibus nobis ipsis sufficere χρῆσθαι τῇ δυνάμει καὶ τοῖς δοθεῖσιν όπλοις ἀφίησι, viribus, datisque armis uti sinit, et bonum perseκαὶ διώκειν τἀγαθὸν οὐκέτι κομιζομένους οὐδ᾽ ἐλπο. qui, non jam portatos, neque tractos, sed ipsos μένους, ἀλλ᾽ αὐτοὺς οἴκοθεν καὶ παρ᾽ ἡμῶν αὐτῶν sponte ac per nos concitatos atque commotos, ὁρμῶντας καὶ κινουμένους, ὡς ἂν ἤδη τρέχειν ἐπι- velut jam gnaros currere. Quid enim referebat σταμένους. Τί μὲν γὰρ ἔδει καὶ ποιῆσαι λαβεῖν, οἷς facere ut acciperemus, quibus utendum non erat? οὐκ ἔδει χρήσασθαι; τί δὲ ῥωννύναι καὶ καθοπλία Quid corroborare et armare domi dormiturum? Si ξειν τὸν οἶκοι μέλλοντα καθεύδειν; Εἰ γὰρ μήτε τὴν enim neque primo nascentibus, neque postea ἀρχὴν γεννωμένοις μήθ' ὕστερον καθαίρεσθαι βου- purgari volentibus certandum et laborandum est, λομένοις ἀγώνων ἦν καὶ πόνων καιρός, οὐκ οἶδα nescio quando nobis ipsis commendemus. Jam, πότ' ἂν ἡμῖν αὐτοῖς ἐγενόμεθα χρήσιμοι, τί δ' ἂν ἦν quod hominis opus, si virtutis curriculum auferas? ἔργον ἀνθρώπου τῶν ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς δρόμων imo vero quid opere nostro deterius, si nihil eorum ἀνῃρημένων, μᾶλλον δὲ τί χεῖρον ἂν ἦν πράγματος, quæ laudantur facientes, in improbitate animam πραττόντων μὲν ὧν ἔπαινός ἐστιν οὐδὲ ἔν, πρὸς δὲ continenter occupatam habeamus? Itaque locum τὸ πονηρὸν ἐνεργὸν ἐχόντων ἑκάστοτε τὴν ψυχήν; operum hominibus, opportunitatemque certaminum Διὰ ταῦτα τόπον ἔργων ἀνθρώποις δεί συγχωρηθή- concedere oportebat, qui quidem ut perfecti viri ναι καὶ καιρὸν ἀγώνων, τό γε τελείοις ἀνδράσιν essent, a mysteriis jam accepissent, possentque εἶναι παρὰ τῶν μυστηρίων ήδη λαβοῦσι καὶ δυνατ opus naturæ conveniens operari, et illucescente μένοις τὸ τῇ φύσει προσῆκον ἔργον ἐργάζεσθαι, καὶ die, quem fecit Dominus ", non dormire de cætero: τῆς ἡμέρας φανείσης, ἣν ὁ Κύριος ἐποίησε, μηκέτι sed ad opera incumbere, et ut David inquit: ‹ Ad καθεύδειν, ἀλλ᾽ ἐπ᾽ ἔργα χωρεῖν, καὶ ᾗ φησι Δαβίδ opus suum, et ad operationem suam exire usque • Ἐπὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ ad vesperam › Sicut enim post hunc diem venit τὸν ἄνθρωπον ἐξελθεῖν ἕως ἑσπέρας.» Καθάπερ nox, quando nemo potest operari 7°, sic et ante γὰρ μετὰ ταύτην τὴν ἡμέραν ἔρχεται νύξ, ὅτε οὐ hunc diem nox erat, quando summa erat operandi δεὶς δύναται ἐργάζεσθαι, οὕτω καὶ πρὸ ταύτης ἦν, imbecillitas, et quo ambulandum esse, nemo ὅτε παντελὴς ἦν τοῦ πράττειν ἀδυναμία, καὶ οὐδεὶς sciebat, cum adhuc nox terras teneret, in qua ᾔδει ποῖ δεῖ βαδίζειν, νυκτὸς ἐχούσης ἔτι τὴν γῆν, " (ut est in Evangelio qui ambulat, nescit quo · ἐν ᾗ, φησὶν, ὁ περιπατῶν οὐκ οἶδε ποῦ ὑπάγει, vadat ".> Sole antem exorto, radiisque per τοῦ ἡλίου δὲ ἀνασχόντος καὶ πανταχοῦ διὰ τῶν μυσ sacramenta ubique diffusis, nullam operum laboστηρίων τῆς ἀκτῖνος χεθείσης, ανάγκη μηδεμίαν rumque humanorum dilationem perpeti par est: ἀνθρωπίνων ἔργων εἶναι καὶ πόνων ἀναβολήν, sed comedi panem hunc in sudore vultus nostrum, ἀλλὰ σιτεῖσθαι τὸν ἄρτον τοῦτον ἐν ἱδρῶτι τοῦ (quia pro nobis factum; præterea quia solis ratione προσώπου τὸν ἡμέτερον ὡς ὑπὲρ ἡμῶν κλώμενον, utentibus destinatus est), et quod ait Dominus, ἄλλως θ' ὅτι τοῖς λογικοῖς ἀφώρισται μόνοις, καὶ δ operari cibum, qui permanet *: quod est jubentis, φησιν ὁ Κύριος, ἐργάζεσθαι τὴν «μένουσαν βρώ ne otiosi nec inefficaces ad hanc coenam veniaσιν, ο ἵπερ ἐστὶ κελεύοντος, οὐκ ἀργοὺς οὐδ᾽ ἀπρά- mus. Si enim otiosos Pauli lex etiam mensa κτους, ἀλλ' ἐργαζομένους ἐπὶ τὸ δεῖπνον τοῦτο intereunte excludit (‹ si quis laborare non vult, χωρεῖν. Εἰ γὰρ τοὺς ἀργοὺς καὶ τῆς ἀπολλυμένης inquit, nec manducet * ),, quibus operibus ad τραπέζης ὁ τοῦ Παύλου νόμος ἀπάγει (ε ὁ γὰρ hanc mensam vocati egebunt? ἀργός, φησί, μηδὲ ἐσθιέτω»), τίνων δεήσει τῶν ἔργων τοῖς ἐπὶ ταύτην καλουμένοις τὴν τράπεζαν; Ὅτι μὲν οὖν οὕτως ἐχρῆν τῶν ἱερῶν ἅπτεσθαι δώρων, καὶ τούτου χάριν πρὸ τῆς τελετῆς οἰκοθεν αὐτοὺς καθαίρεσθαι δεί, φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων· ὅτι δὲ τοῦτό ἐστιν οὐκ ἐλάττω μόνον τῶν ἄλλων μυσ στηρίων, ἀλλὰ καὶ μείζω δυναμένου, δῆλον ἐκεῖθεν. Πρῶτον μὲν γὰρ εἰ τοῖς βελτίοσιν ὁ Θεὸς τὰ μείζω δωρεῖται, ὃς τὸν ἔλεον ίστησι καὶ ζυγῷ τινι, τὸ τοῦ προφήτου, καὶ δικαιοσύνῃ πάντα ποιεῖ, πολλῷ δὲ καλλίους ἡμᾶς εὐποιεῖ, τετελεσμένους ήδη και που καὶ περὶ ἀρετῆς ἀγωνισαμένους, ἢ μηδὲ τὴν ἀρχὴν λουσαμένους, λείπεται καὶ τὴν χάριν ταύτην ἐκείνης εἶναι βελτίω καὶ τῶν δευτέρων ἀμεινόνων τοὺς μεμυημένους τυγχάνειν. Εστι δ' ἐκεῖνο μὲν τὸ βά- * Psal. cxvn, 24. " Psal. Ciii, 23. * Isa. xxv, 17. Sic igitur sacra dona attingenda, et ob hoc anté sacramentum per semet purgare se oportere, ex dictis liquet: quod non inferioris modo, sed etiam potentioris mysterii esse, iude apparet. Primum enim, si melioribus Deus majora donat, qui misericordiam statuit, et juxta prophetam in pondere et justitia omnia facit, multo magis melioribus nobis, utpote jam per sacramenta initiatis, et ob virtuten jam luctatis benefacit, quam prorsus non ablutis. Relinquitur ergo et gratiam hanc illi præstare, et initiatos donis secundis meliora consequi. Est autem illad baptisma, hoc cœna sacra, quam tanto perfectiorem existimare conveτο Joan. Ι, 4. 71 Joau·x11, 35. rs Joan. v, 27. 75 [[ Thess.

NICOLAI CABASILA ait, quanto eam obire valentibus majore prapa- πτισμα, τοῦτο δὲ τὸ δεῖπνον τὸ ἱερὸν, δ τοσοῦτο ratione opus est. Haud enim æquum est, majus volenti cuilibet, minus per certamina aut sacramenta purgatis contingere: quin contrarium potius hinc conjectare fas est, putareque illud esse perfectius, quod nisi multis et generosis laboribus non emitur. G τελεώτερον ἡγεῖσθαι προσήκεν, ὅσῳ μείζονος δεῖ τοῖς προσελθεῖν βουλομένοις παρασκευῆς. Οὐ γὰρ εἰκὸς, τὸ μεῖζον μὲν τοῖς βουλομένοις ἅπασι, τὸ δ' ἔλαττον τοῖς ἀγῶσιν ἢ μυστηρίοις καθηραμένοις ἐξεῖναι: τοὐναντίον μὲν οὖν ἐντεῦθεν εύλογον τεκ μαίρεσθαι καὶ τελεώτερον ἔχειν ἐκεῖνο νομίζειν, δ Έπειτα κἀκεῖνο χρὴ συνιδείν, ότι συναγωνιστής ἐστιν ἡμῖν ὁ Χριστὸς εὐωχῶν, ὁ δὲ συναγωνιστής χεῖρα δίδωσιν οὐ κειμένοις οὐδὲ νοσοῦσιν, ἀλλὰ δώ μης. μὲν καὶ τόλμης ἔχουσιν εὖ, πρὸς δὲ τὸν ἀντα γωνιστὴν γενναίως καὶ καλῶς ἱσταμένοις. Αὐτὸς γὰρ ἡμῖν ὁ Χριστὸς ἐνεργῶν ἐν ἑκάστῳ τῶν μυστη ρίων πάντα γίνεται, πλάστης, ἀλείπτης, συναγων μὴ πολλῶν ἔργων καὶ γενναίων οὐκ ἔστιν ὠνήσασθαι. Deinde et hoc sciendum, Christum, qui præbet epulum, certaminis nostri socium et adjutorem esse. Adjutor autem manum porrigit non jacentibus, non ægrotantibus, sed a robore et audacia firmis, et adversus adversarium animose beueque dimicantibus. Ipse enim Christus nobis operans, in unoquoque sacramento omnia fit, plastes, aliptes, opitulator, et abluens, et ungens, et nu. νιστής, τὸ μὲν λούων, τὸ δὲ χρίων, τὸ δὲ τρέφων, triens. Ibi enim a principio membra fabricatur; hic spiritu corroborat; in mensa vero adest perfecte, et una certamen sustinet. Defunctis demum certamine munerator erit, et sanctis judex sedebit laborum, quorum ipse pars magna fuit. Adhæc cum victores redimere oportebit, idem quoque corona erit. Ad agones igitur pro philosophia audendos, et ad excellentiam consequendam, fingens et ungens confert omnia simul certans, non omnia et tempore quidem certaminis nihil. Nec enim aliptem et plasten licitum quidquam prætermittere, quæ athletam parare ac disponere possunt, neque commilitonem communis ratio sinit in se omnia recipere, et alium quidem delicias facere perpeti, ipsum solum ad certamen aggredi. Atqui nec ipsum qui certaminis præinia proponit, aut qui ipsemet corona est, ungere certatores, aut; formare, aut medici partes agere decet: nec victoria, aut fortitudinis, aut Ꮕ boris, aut virtutis cujuscunque alterius quidquam athletis apponere: sed solum quæ est, et enituit, eam condecorare nosse. Est autem fortibus melius coronari, quam certando vincere, et melius vincere, quam formari atque ungi. Hæc enim propter victoriam fiunt, victoria propter coronas quæritur. Quod si hoc signum est imperfectæ inferiorisque sortis, noul ex omni parte purgare, nec præparare ac fingere, extremus beatitudinis terminus minus ad felicitatem valeret: puta, Deo coronante potiri, et sub velamine in sacra mensa ejus participem fieri, quasi mensa et præparationem quamdam, et purgationem haberet, coronarum vero ex his neutrum. Quæ cum ita sint, mirandum non est, si canæ mysterium, quamvis perfectius, minus tamen purget. Insuper etiam præmium est hoc denum. Hujusmodi autem præmia non constituunt neque faciunt fortissimos, sed ostendunt et ornant. Non enim in coena purgatio tantum et auxiliator, sed et præmium est Christus, quod certamine perfunctis reportandum est. Quid enim aliud sanctis pro laboribus in hoc ævo toleratis dignius rependatur, quam Christum accipere et cum eo esse, Ει Paulus emigrationem post cursum illum in hoc exἘκεῖ μὲν γὰρ ἐξ ἀρχῆς τὰ μέλη δημιουργεί ένα ταῦθα δὲ τῷ πνεύματι ρώννυσι, ἐπὶ δὲ τῆς τραπέ ζης σύνεστιν ἀκριβῶς καὶ συνδιαφέρει τὸν ἄθλο», μετὰ δὲ τὴν ἀπαλλαγὴν ἀθλοθέτης ἔσται καὶ καθ εδεῖται τοῖς ἁγίοις κριτής ὧν ἐκοινώνησε πόνων· εἶτα καὶ νίκη, τοὺς ἀποδεδειγμένους ἀναδῆσαι δεξ σαν, καὶ στέφανός ἐστιν ὁ αὐτός. Πρὸς τοίνυν τὸ θαῤῥῆσαι τοὺς ὑπὲρ φιλοσοφίας ἀγῶνας καὶ διενεγ κεῖν δυνηθῆναι, πλάττων μὲν καὶ ἀλείφων πάντα δίδωσι, συναγωνιζόμενος δὲ οὐ πάντα, ἐπὶ δὲ τοῦ καιροῦ τῶν ἄθλων οὐδέν. Οὔτε γὰρ τὸν ἀλείπτην καὶ πλάστην εὔλογον παραλιπεῖν τι τῶν διαθείναι τὸν ἀγωνιστὴν δυναμένων, οὔτε τὸν συναγωνιστὴν ὁ τοῦ κοινωνοῦ δίδωσι λόγος εἰς ἑαυτὸν τὸ πᾶν ἀνελέσθαι, καὶ τὸν μὲν ἐπιτρέπειν τρυφᾷν, αὐτὸν δὲ μόνον ἀποδύεσθαι, καὶ μὴν οὐδὲ τὸν ἀθλοθέτην ἢ τὴν στέφανον αὐτὸν ἀλείφειν εἰκὸς, ἢ πλάττειν, ἢ τὰ τοῦ Ιατροῦ ποιεῖν, οὐδέ τι προστιθέναι νίκης ἢ ἀνδρείας ἡ ῥώμης ἢ ἀρετῆς ἡστινοσοῦν ἄλλης τοῖς ἀθληταῖς, ἀλλὰ τὴν οὖσαν μόνον καὶ φανεῖσαν εἰδέναι, και μεῖν. "Εστι δὲ τοῖς ἀριστεῦσιν ἄμεινον μὲν τὸ στεν φανοῦσθαι τοῦ νικᾶν ἀγωνιζομένους, ἄμεινον δὲ τὸ νικητὰς εἶναι τοῦ πλάττεσθαι· τὸ μὲν γὰρ ὑπὲρ τοῦ νικᾷν, ἡ νίκη δὲ τῶν στεφάνων ἕνεκα· ἀλλ' εἰ τοῦτο σημεῖον ἦν ἀτελοῦς καὶ τῆς ἐλάσσονος μοί ρας, τὸ μὴ πάντη καθαίρειν μηδὲ παρασκευάζειν καὶ πλάττειν, ἧττον ἂν ἦν εἰς εὐδαιμονίαν ὁ τελευ ταῖος τῆς μακαριότητος όρος. Λέγω δὴ τὸ τυχεῖν Θεοῦ στεφανοῦντος τοῦ μετὰ παραπετασμάτων ἐπὶ Ο τῆς τραπέζης αὐτοῦ μετέχειν, ὡς τῆς μὲν τραπέζης καὶ παρασκευὴν ἐχούσης τινὰ καὶ κάθαρσιν, τῶν στεφάνων δὲ τούτων οὐδέτερον. Διὰ ταῦτα οὐ χρή θαυμάζειν, εἰ τελειότερον ἂν μυστήριον τὸ δεῖπνον ἦτα τον οἶδε καθαίρειν, ἄλλως τε πρὸς τοῖς εἰρημένοις καὶ ἆθλόν ἐστι τουτὶ τὸ δῶρον· τοιοῦτον δὲ τὸ χρῆμα τῶν ἄθλων οὐ καθίστησιν οὐδὲ ἐργάζεται τοὺς ἀρίσ στους, ἀλλ' ἀναδείκνυσι καὶ κοσμεῖ. Οὐ γὰρ καθε άρσιον ἐν τῷ δείπνῳ καὶ συναγωνιστής μόνον, ἀλλὰ καὶ γέρας ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ὁ δεῖ λαβεῖν ἀγων νισαμένους· τί γὰρ ἄλλο τοῖς μακαρίοις ἀντὶ τῶν ἐνταῦθα πόνων ἢ τὸ λαβεῖν Χριστὸν καὶ συνεἶναι; Καὶ Παῦλος μετὰ τὸν δρόμον ἐκεῖνον τὴν ἐνθένδε ἀνάλυσιν εἰς τοῦτο λήγειν ἔσχατον ἔφη τὸν τοῦ Χρισ >

COS DE VITA IN CHRISTO LIB. IV. στοῦ συνουσίαν • Αναλῦσαι γὰρ, φησί, καὶ σὺν tremum desinere ait, nempe cum Christo vivere et Χριστῷ εἶναι πολλῷ μᾶλλον κρείσσον·, τοῦτο δὲ τὸ versari. Dissolvi, inquit, et cum Christo esse, mulτῆς τραπέζης ἔργον διαφερόντως. Εἰ γὰρ καὶ παρὰ to magis melius ".. Quod hæc mensa praestat inτοῖς ἄλλοις μυστηρίοις ἔστιν εὑρεῖν τὸν Χριστὸν, signiter. Etsi eniun in aliis quoque mysteriis Chris.. ἀλλ᾿ ὥστε τῷ λαβεῖν παρασκευασθῆναι πρὸς τὸ tum invenire licet, sed eatenus, ut præparationem δυνηθῆναι συνεῖναι, ἐνταῦθα δὲ ὥστε ἤδη καθαρῶς ințe feramus, quo cum eo esse possimus. Hie autern, λαβεῖν, καὶ συνεἶναι· τοῦ γὰρ τῶν ἄλλων τὸ ἐν σῶμα ut jam pure eum accipiamus, et cum illo simus. καὶ ἐν πνεῦμα καὶ τὸ μένειν μὲν ἐν αὐτῷ, μένοντα Ubi enim in aliis reperias unum corpus et unum δὲ ἔχειν αὐτὸν, ὑπὲρ οὗ δοκῶ καὶ Χριστὸς αὐτὸς spiritum, et manere in ipso, manentemque vicissim τὴν μακαριότητα τῶν δικαίων δεῖπνον εἶναί φησιν, habere in seipso? Propter hoc, ut arbitror, etiam αὐτὸν ἔχον διακονοῦντα. Christus ipse beatitudinem justorum cœnam nuncupavit, in qua ipse ministraret. Οὕτω μὲν οὖν ἆθλόν ἐστιν ὁ τῆς ζωῆς ἄρτος· Sic igitur panis vitæ præmiun est. Quoniam vero ἐπεὶ δὲ οἱ τοῦτο δεχόμενοι τὸ δῶρον τὴν γῆν ἔτι donum istuc suscipientes terram adhuc calcant, et πατοῦσι καὶ ὁδοιποροῦσι, καὶ διὰ τοῦτο καὶ κονίζον ut viatores pulvere inquinantur, et pedibus offenται καὶ προσκόπτουσι καὶ λῃστῶν δεδοίκασι χεῖρας, dunt, grassmorumque manus liment, pro præsenti πρὸς τὴν παροῦσαν χρείαν αὐτοῖς εἰκότως ἀρκεῖ necessitate ipsis plane sufficit hic panis, et vires susκαὶ τὴν ἰσχὺν ἀνέχει καὶ ἡγεμὼν ἐστι καὶ καθαίρει, tentat, et dux est, et purgat, donec divertant, ubi ἕως καταλύσουσιν, οὗ κατὰ τὸν Πέτρου λόγον καλὸν secundum Petri verba " bonum est hominem esse, εἶναι τὸν ἄνθρωπον, ὅπου τῶν ἄλλων μὲν οὐδεμία ubi aliis nullus locus, in regione a negotiis molestis χώρα, ἐν καθαρῷ πραγμάτων χωρίῳ μένουσιν ήδη, libera jam manentibus, solus autem corona ipsis Chriμόνον δὲ στέφανός ἐστιν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς συνών stus est, cum cis familiarissime versans. Igitur ut καθαρῶς. Οὐκοῦν ὡς μὲν καθάρσιον καὶ πρὸς τοῦτο purgandi vim habens, et ad hoc a principio instiσυστᾷν ἐξ ἀρχῆς μολυσμοῦ παντὸς ἀπαλλάττει, ὡς tutum, inquinamento omni liberat. Ut autem nos δὲ κοινωνὸς ἡμῖν τῶν ἀγώνων, ὧν ἡγεμὼν ὑπῆρξε, in certaminibus adjuvat, quorum ipse Christus dux πρωτότοκος εἰς τούτους ἀποδυσάμενος ἰσχὺν κατὰ fuit ante, primus ad ea aggressus, robur adversus τῶν πολεμούντων παρέχει· ὅτι δὲ καὶ γέρας οὐκ oppugnantes largitur. Quia vero etiam præmium ἄνευ πόνων, δ τοίνυν ὡς ἄθλον ἔχει τὸ δεῖπνον καὶ est, labores quibus debeatur postulat. Qui igitur ὡς ἐσχάτη μακαριότης, τίν' ἔχει λόγον, ὡς ἐλάττω cœnam ut præmium, et ut supremam beatitudinem δυναμένου ποιεῖσθαι τεκμήριον; Τὸν ἴσον δὲ τρόπον habet, quomodo cæteris minus posse nihilominus conχρὴ καὶ περὶ θατέρου ψηφίζεσθαι καὶ νομίζειν, τῇ jiciet? Idem de altero decernendum, existimandumque τελειότητι τοῦ μυστηρίου μή πολεμεῖν. Οὐ γὰρ ὅτι perfectioni mysterii non repugnare. Non enim quia μέγα δύναται, τὸν ἁμαρτίαις διεφθαρμένον οὐκ ἀνα- non multum potest, peccatis perditum non refingit, πλάττει, ἀλλ' αὐτὸν μὴ δυνάμενον ταῦτα δέξασθαι sed quia cum primam formationem seu characteκαὶ παθεῖν, ἅτε την πρώτην ἔτι φέροντα πλάσιν, rem adhuc ferat, alio insigniri nequit, sicut ante diᾗπερ ἐν τοῖς πρόσθεν είρηται λόγοις, ἣν ἀφανίσαι ctuin est; quem delere et ex animabus semel baκαὶ τῶν ψυχῶν ἐξελεῖν τῶν ἅπαξ βαπτισαμένων, ptizatorum eradere, nec extremæ quidem improbiοὐδὲ τῆς ἐσχάτης ἐστὶ πονηρίας οὐδ᾽ ἂν αὐτὴν ἀρ tatis est, nec id poterunt, quamvis pactam communi νήσασθαι τολμήσωσιν, ἣν ὡμολόγησαν τῷ κοινῷ Domini servitutem abnegare non dubitaverint, quem Δεσπότῃ δουλείαν, ὡς οὐδὲ τῆς ἄκρας φιλοσοφίας illis nec summa philosophia, nec nuda confessio imt ψιλῆς τῆς ὁμολογίας δυνηθείσης ἐνθεῖναι, ἔπειθ᾽ ὅτι primere potuit. Deinde quia universe melius es καὶ καθόλου κρείττων ἐστὶν ὁ ἄνθρωπος ἢ τεθνάναι hominem esse, quam mortuum et contritum esse, καὶ συντετρίφθαι, τούτου δὲ χωρὶς οὐκ ἦν ἀναπλάτ sine quo non datur refictio. Etenim mors est veteris τεσθαι. Καὶ γὰρ ὁ μὲν θάνατος τοῦ παλαιοῦ κόμ monetæ, et hic est qui mori potest, que'n pulvis ματος, καὶ οὗτος ὁ δυνάμενος ἀποθνήσκειν, ὃν ἀν produxit: • Securis enim, inquit Evangelista, ad έδωχεν ὁ χοῦς, «Ἡ γὰρ ἀξίνη, φησὶν Ιωάννης, radicem arboris posita est ",» ablutus aulem, πρὸς τὴν ρίζαν τῶν δένδρων κεῖται· ὁ δὲ λελου jam novum hominem portat. Quomodo igitur moμένος ἤδη τὸν νέον φορεῖ, οὐκοῦν πῶς μὲν ἀποθα- rietur, Adamo adbuc conjunctus, qui amplius non νείται πρὸς τὸν Ἀδὰμ ἡρμοσμένος, ὃς οὐκέτι ἀποmoritur? Et pro quo tandem moreretur, cum pro θνήσκει; 'Ανθ᾽ ὅτου δ' ἂν ἀποθάνοι, ὃν ὑπὲρ τοῦ quo accipiendo mori oportebat, euto adhuc in anima λαβεῖν ἔδει τεθνάναι, τοῦτον ἔτι φέρων ἐν τῇ ψυχῇ; geslet? hoc autem nec ab ipso lavacro consequi licet. Τοῦτο δὲ οὐδ᾽ ἀπ' αὐτοῦ λαβεῖν ἔξεστιν τοῦ λου Qui ergo hoc mysterio illud sit melius, in eo, quod τροῦ· πῶς οὖν ἂν γένοιτο τῶν τελετῶν ταύτης ἐκείνη æque in neutro invenitur? Nec enim ea baptismi τούτῳ βελτίων, δ παρ᾽ ἀμφοῖν ὁμοίως οὐκ ἔστιν εὑ vis est, ut jam exstantes et formatos denuo geneρεῖν; Οὐ γὰρ οὐδ' αὐτὸ δύναται τὸ βάπτισμα τοὺς ἤδη rare queat; et sacralex neminem idcirco bis abluit, περιόντας καὶ πεπλασμένους αὖθις ἀναγεννάν, ὅ τε ἰε- neque id disciplinæ et ordinis gratia, sed quod bis ρὸς θεσμὸς οὐδένα διὰ ταῦτα δὲς ἔλουσεν ἄνθρωπον, οὐ in eodem generari sit impossibile. τύπον τινὰ σώζων καὶ τάξιν, ἀλλ᾽ ὅτι δις κατὰ ταὐτὸν γεννηθῆναι τῶν ἀμηχάνων. ” Philipp. 1, 23.” Matth. xvii, 4. * Matth. 11, 10.

NICOLAI CABASIL.B Καὶ μὴν εἴποι τις ἂν, τοῦτό ἐστι βάπτισμα τὸ τὴν θρησκεία» τοῖς διώκταις ἐπιδειξάμενον ἀποθνήσκειν· τί οὖν πολλοὶ τῶν ἐπὶ τοῦ ὕδατος τετελεσμένων καὶ τοῦτον ἦλθον τὸν δρόμον, δεύτερον τοῦτο δεξάμενοι τὸ λουτρόν; 'Αλλ' ἐκείνό γε πρὸς ταῦτα ἔστιν εἰπεῖν. Ως ἄρα τῷ Χριστῷ τοὺς συνελθεῖν καὶ συζῆσαι προηρημένους συνίστησι μὲν τὸ πρὸς τὴν καλὴν πλάσιν ὑπὸ τῆς χειρὸς ἐκείνης πεπλάσθαι, συνίστησι δὲ τὸ δι' ἀρετῆς αὐτοὺς παρ' ἑαυτῶν ἀφικέσθαι καὶ τῶν ἐπαινουμένων ἀγώνων, τὸ μὲν οὖν ὕδατι βα πτισθῆναι πλάττει τὸν ἄνθρωπον, καὶ τοῦτ' αὐτὸ δύναται μόνον, ὁ δ᾽ ὑπὲρ Χριστοῦ θάνατος δηλος ἐστιν ἀμφότερον ἔχων, ὅ τε χορηγεῖν οἶδε τὸ ὕδωρ καὶ ὅ παρ' ἡμῶν εἰσφέρεσθαι δεῖ. Καὶ τοίνυν τοῖ; μὲν μήπω μεμυημένοις ἔστι μὲν βάπτισμα καὶ πλάσις τῷ Χριστῷ καὶ μετὰ Χριστοῦ καὶ μαρτυροῦσι καὶ θαπτομένοις, ἐν οἷς ὁ τοῦ βαπτίσματος ἕστηκεν ὅρος, ἔστι δὲ ἀρετὴ τῶν ὑπὲρ τοῦ καλοῦ γέμων ιδρώτων καὶ καρτερίας τῆς ἐσχάτης· τοῖς δὲ τετελεσμένοις τὸ μὲν πρῶτον οὐ γίνεται πλασθεῖσιν ἤδη καὶ ζῶσι, τὸ δεύτερον δε, καὶ γὰρ γυμνάστον εὐσεβείας καὶ ἀρετῆς ἀπόδειξις, καὶ τοῦ τὸν Χριστὸν εἰδέναι καὶ φιλεῖν μὲν ὑπὲρ ὅ τε φιλητὸν ἅπαν, τῶν δ' εἰς ἐκεῖνον ἐλπίδων μηδὲν ἀσφαλέστε ρον ἄγειν, πεῖρα σαφής σιδήρῳ καὶ πυρὶ καὶ τοῖς μὲν βιαιοτάτοις δοκιμασθεῖσα. Καὶ τούτων ἔνεκα τῷ βαπτίσματι τοὺς ἅπαξ μεμυημένους αὖθις θεμιτόν ἥκιστα χρῆσθαι, δωρεῖσθαι μηδὲν πλέον, οὗ λαβόντες ἐκεῖθεν ἔχομεν, δυναμένῳ, τῇ μαρτυρίᾳ δὲ καὶ πάνω μὴ μόνον γεννᾷν καὶ πλάττειν, ἀλλὰ καὶ στεφάνους αὐτοῖς ἀπὸ γενναίων ἔργων πλέκειν ἐπισταμένῃ, καὶ διὰ τοῦτο τοῖς μὲν ἀμυήτοις ἀμφότερα κεκτη μένῃ, τοῖς μεμνημένοις δὲ θάτερον. Καινὸν γὰρ οὐδὲν, ἑαυτὴν συντελῆ πρὸς ἄμφω παρεχομένῃ τοὺς ἀμφοτέρων μὴ δεομένους ὑπὲρ θατέρου χρωμένους τυγχάνειν, οὗ δέονται μόνου, ἐπεὶ καὶ τὰ τῆς ἱερᾶς δώ ρα τραπέζης οἶδε μὲν καθαίρειν τοὺς μήπω τοῦτο ἐεξαμένους, δύναται δὲ φωτίζειν τοὺς ἤδη κεκαθαρμένους μυστηρίῳ τοὺς τὸ πρῶτον ἔχοντας. Καὶ τούτων μὲν ὅλις. Atqui, occurret aliquis, hic est baptismus, si'religionem coram persecutoribus confessus moriare. Quid igitur multi aquis initiati, et hoc stadium decurrerunt, et alterum hoc lavacrum susceperunt? Huic quæstioni ita occurremus. Quid ad Christum se adjungere, et una cum eo vivere instituerunt, eos commendat, quod illius manu præclare ficti formalique suut. Commendat etiam, quod per virtutem ipsi per semetipsos, et per laudatos agones accesserunt. Aqua igitur baptizari, hominem fingit, et id unum potest; mors pro Christo oppetita, sine dubio utrumque potest, et quod aqua dare valet, et quod a nobis præstandum est. Proinde nondum initiatis propositum est quidem baptisma, et fictio, testimonium de Christo, et sepultura cum Christo, in quibus baptismi finis et scopus est. Proposita est item virtus, sudoribus pro bono illo supremo adiadipiscendo, et extremia tolerantia laborum plena. Initiatis porro primum non contingit, qui jam licti formatique sunt et vivunt: secundum contingit. Etenim exercitationem pietatis, et virtutem, et an Christum noverimus et amemus super omnia quæ amari possunt, et Armissimama spen in illum, bec, inquam, ferrum, et ignis, et gravissima quæque tormenta manifeste ostendunt. Horum causa haptismate semel initiatos eodem rursus uti minime fas est, cum donare non plus queat, quam quod inde acceptum retinemus. At martyrium subire etiam atque etiam fas, quod non solum generare et formare, sed etiam coronas ob facta generosa plectere novit: et propterea profanis adhuc ambo, initiatis alterum tribuitur. Nihil enim novum, cum quid ad utrumque est utile, eos qui utroque non indigeut, propter alterum uti, et id solum quo egebant adipisci siquidem et sacræ mensæ dona purgare, qui ea nondum susceperunt, et jam purgatos iHuminate consueverunt. Et tamen nihil obstat quin ob alterum ad mysterium accedant, qui prius obtinuerunt. Et de his satis. καὶ ὅμως οὐδὲν κωλύει, περὶ τοῦ δευτέρου προσιέναι τῷ Sed unde huc delapsa est oratio, quod perfectam bominum erga Deum communionem operatur, sive rem illam latriam, sive filiorum adoptionem, sive utrumque velimus appellare, sacra cœna est: qned nos Christo arctiore cognationis vinculo astringit, quam parentibus ex ipsis natos esse. Neque enim exile quoddam corporis initium, et medicam sanguinis materiam nobis præstruit, sed corpus sanguinemque perfecte nobis communicat. Neque tantum est vitæ causa, ut parentes, sed etiam vita ipsa. Neque ideo dicitur vila, quia vitæ causa sit, quomodo spostolos lucem nominavit, quis luminis duces auctoresque nobis fuerunt”; sed quia quo vere vivere licet, ipsemet est, ipsa vita, quando et sibi adhærentes ac deditos sanctos ac justos facit, non solum instituens ac docens, quæ oportet, el animaın ad virtutem exercens, quamque illa facultatein ad veram rationem habet, in opus educens: το Matth. v, 14, Αλλ' ὅθεν ἡμῖν ὁ λόγος ἐπὶ ταῦτα προήχθη, τὴν παντελῆ τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸν Θεόν, ὅπερ ἐργάτ ζεται, κοινωνίαν, είτε λατρείαν τὸ πράγμα χρή καλεῖν, εἴτε υἱοθεσίαν εἴτε καὶ ἄμφω ταῦτα, τὸ ἱερόν ἐστι δεῖπνον, ὃ συγγενεῖς ἡμᾶς τῷ Χριστῷ ποιεῖ μᾶλλον ἢ τὸ παρ' αὐτῶν φύναι τοῖς γεγεννη κόσιν αὐτοῖς. Οὔτε γὰρ ἀμυδράν τινα σώματος ἡμῖν καταβάλλεται κρηπίδα καὶ μικρὰς αἵματος ἀφορμάς, ἀλλὰ τελείων αὐτῶν ἡμῖν κοινωνεῖ, οὔτε ζωῆς αἴτιος μόνον ὥσπερ οἱ γεγεννηκότες, ἀλλὰ καὶ ζωὴ, καὶ οὐ τούτῳ δὴ λέγεται ζωὴ τῷ ζωῆς αἴτιος εἶναι, δν τρόπον φῶς ἐκάλει τοὺς ἀποστόλους, ὅτι φωτὸς ἡμῖν κατέστησαν ἡγεμόνες, ἀλλ' ὅτι ᾧ ζήν ἔστιν ὡς ἀλη θῶς, αὐτός ἐστιν αὐτὴ ἡ ζωή, ἐπεὶ καὶ ἁγίους τοὺς αὐτῷ προσκειμένους απεργάζεται καὶ δικαίου;, οὐ μόνον παιδεύων καὶ διδάσκων & δεῖ, καὶ πρὸς ἀρε τὴν ἀσκῶν τὴν ψυχὴν, καὶ ἣν ἐκείνη πρὸς τὸν ὄρο θὸν λόγον δύναμιν ἔχει, πρὸς ἐνέργειαν ἄγων, ἀλλὰ

DE VITA IN CHRISTO LIB. IV. καὶ αὐτὸς γινόμενος αὐτοῖς δικαιοσύνη ἀπὸ Θεοῦ seul et ipse illis factus a Deo justitia et sanctificaκαὶ ἁγιασμός. Τοῦτον γὰρ μάλιστα τὸν τρόπον τοῖς ἁγίοις τοῦτ' αὐτὸ τὸ μακαρίοις καὶ ἁγίοις εἶναι συμβαίνει τοῦ συνόντος ἕνεκα μακαρίου, δι᾿ ὃν ἀπό μὲν νεκρῶν ζῶσι, σοφοὶ δὲ ἀπὸ ἀνοήτων, ἅγιοι δὲ καὶ δίκαιοι καὶ υἱοὶ Θεοῦ ἀπὸ μικρῶν καὶ πονηρῶν κατέστησαν δούλων. Οἴκοθεν γὰρ αὐτοῖς καὶ τῆς ἀνθρωπείας φύσεως καὶ σπουδῆς, ἐξ ὧν ἂν κυρίως ταῦτα καλοῖντο, γέγονεν οὐδὲ ἕν, ἀλλὰ καὶ ἅγιοι διὰ τὸν ἅγιον, καὶ δίκαιοι καὶ σοφοὶ διὰ τὸν συνόντα δίκαιον καὶ σοφόν· καὶ ὅλως εἴ τις ἀληθῶς ἐν ἀνθρώποις τὰ μεγάλα καὶ σεμνὰ ταῦτα δίκαιός ἐστιν ἀκούειν, τὴν ἐπωνυμίαν ἐκεῖθεν ἔχει μάλιστα μὲν, ὅτι τά γε οίκοθεν καὶ παρ' αὐτῶν τοσοῦτον ἀπέχει, δικαίους αὐτοὺς ἀπεργάζεσθαι καὶ σοφούς, ὥστε πονηρία μὲν αὐτοῖς ἡ δικαιοσύνη, μωρία δὲ σας φῆς ἡ σοφία· ἔπειτα, εἰ καὶ τὰ μάλιστα σεμνούς ἐποίει καὶ κόσμον ἡμῖν εἶχεν ἡ ἀρετή, δι' ὧν πρὸς τὴν ἐκ Θεοῦ δικαιοσύνην καὶ τὴν σοφίαν οἰκείως ἔχομεν μᾶλλον ἢ τὴν ἀνθρωπείαν, καὶ ἦν ἡμῖν ἐνέ θηκεν ή σπουδή, καλεῖσθαι μᾶλλον ἀπὸ ταύτης ἢ ἐκείνης εἰκὸς ἂν εἴη. Καθάπερ γὰρ οὐ τῶν ἐξωθέν ἐσμεν ἐπώνυμοι καὶ τῶν ἀλλοτρίων, ἀπὸ δὲ τῶν οἱ κείων, καὶ ἅπερ ἡμῶν ἔνεστι τῇ φύσει, καὶ διατίθε σθαι καὶ καλεῖσθαι συμβαίνει (οὐ γὰρ ἡ οἰκία καὶ τὸ ἱμάτιον πρὸς τοῦτο ἡ ἐκεῖνο τὸ ἦθος πλάσειεν ἂν, οὐδ' ἂν πονηρίας ἢ ἀρετῆς ὀνόματος μεταδοίεν)· οὕτω τῶν οἰκείων αὐτῶν ἐκεῖνα διατίθησι μᾶλλον καὶ τὴν ἐπωνυμίαν ποιεῖται κοινὴν, & μᾶλλον ἡμέτερα· τὰ δὲ τοῦ Χριστοῦ ἡμέτερα μᾶλλον ἤπερ τὰ ἡμῶν αὐ- c τῶν. Οἰκεῖα μὲν γὰρ, ὅτι μέλη καὶ υἱοὶ καθέσταμεν καὶ σαρκὸς καὶ αἵματος καὶ πνεύματος αὐτῷ κοι νωνοῦμεν, ἔγγιον δὲ ἡμῖν οὐ τῶν ἀπὸ τῆς ἀσκή σεως μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τῶν ἀπὸ τῆς φύσεως πε ριγενομένων, ὅτι συγγενέστερος ἡμῖν ἐδείχθη και τῶν γεγεννηκότων αὐτῶν. Διὰ ταῦτα γὰρ οὐδὲ τὴν ἀνθρωπείαν εἰσενέγκαι φιλοσοφίαν, οὐδὲ μέχρι τού των στῆναι τῶν ἄθλων, ἀλλὰ ταύτην μὲν ζῆσαι τὴν ἐν Χριστῷ ζωὴν τὴν καινὴν, ἐκείνην δὲ ἐπιδεί ξασθαι τὴν δικαιοσύνην ὑπόχρεῳ καθέσταμεν πάνε τες. Οὐκ ἂν εἰ μὴ ταύτῃ προσήκομεν μᾶλλον καὶ διαφερόντως πρὸς ἡμῶν ἦν· διὰ τοῦτο γὰρ «Τῷ Χριστῷ συνετάφημεν διὰ τοῦ βαπτίσματος, ἵνα ἐν καινότητι ζωῆς περιπατήσωμεν,» καὶ πρὸς Τιμό θεον ι Επιλαβοῦ, φησὶ Παῦλος, τῆς αἰωνίου ζωῆς, ο καὶ ‹ Γίνεσθε ἅγιοι κατὰ τὸν καλέσαντα ἅγιον, καὶ • Γίνεσθε οικτίρμονες, οὐ τὸν ἔλεον τὸν ἀνθρώπειον, ἀλλὰ καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν οἰκτίρμων ἐστί· καὶ ο Αγαπάτε αλλήλους, καθὼς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶ;. ο ρ φίλτρο Παῦλος ἐφίλει ἐν σπλάγχνοις Ἰησοῦ Χριστοῦ· ὅθεν καὶ ὁ Σωτὴρ αὐτὸς τοὺς μαθητὲς εἰρήνην ἄγειν κελεύων απο τὴν ἐντίθησιν αὐτοῖς τὴν εἰρήνην τὴν ἑαυτοῦ· «Είρήνην γάρ, φησί, τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν, καὶ πρὸς τὸν Πατέρα ο Ινα, φησίν, ἡ ἀγάπη, ἣν Αγάπησάς με, ἐν αὐτοῖς ᾖ.» Καὶ ὅλως καθάπερ ἡ γένν ** | Cor. 1, 30. ** Joan. xiii, 34. .60 Rom. vi, 4. Philipp. 1, 8. “| Tim. vi, se Joan. siv, tio '', Tali enim maxime modo hoc ipsum sanctis, nempo beatos et sanctos esse, contingit, quod adest illis sanctus et beatus, propter quem ex mortuis viventes, ex stultis sapientes, ex servis improbis atque scelestis saneti et justi evadunt. seipsis namque, et humana natura studioque nihil illis suppeditat, unde proprie sic appellentur, sed et sancti dicuntur propter sanctum, et justi et sapienles propter eum qui cum ipsis est justum et sapientem. Et absolute, si quis vere inter homines magna hæc et veneranda audire dignus est, inde hæc cognomenta adipiscitur præsertim quando domestica, et quæ ab illis præstare possunt, tantun abest ut justos eos ac sapientes efficere queant, ut illorum justitia mera improbitas, et sapientia evidens stultitia sit. Deinde, etsi virtus inprimis venerabiles redderet et ornaret, quoniam tamen justitiam, et sapientiam quæ ex Deo est, familiarius et studiosius amplectimur quam humanam, əb illa potius quam ab ista nominari nos decet. Sicul enim non ab extraneis et alienis nomen trahimus, sed a propriis, et in natura nostra insitis, et afficiniur et vocamur (non enim domus, aut vestis ad hos vel illos mores nos finxerit; neque vitii aut virtutis nomen imponat): ita illa divina magis animos nostros temperant, et nomen commune efficiunt, quæ magis nostra sunt. Quæ autem sunt Christi, nostra magis sunt, quam nostra ipsorum. Nostra sunt enim, quia membra, et filii facti sumus, eique carne, sanguine et spiritu communicamus. Propias autem nostra non iis tantum quæ ab exercitatione, sed jam etiam ils quæ a natura veniunt; quandoquidem, ut docuimus, interior nobis eum ipso quam cum parentibus cognatio est. Hac de causa nec humanam philosophiam invenit, nec istorum certaminum tenus nos progredi voluit, sed hanc in Christe Vitam novam vivere, et illam exhibere justitiam obligamur omnes: quod non fecisset nisi hæc vita nobis foret aptior, officioque nostro præclare conveniret. Ob hoc enim: «Christo per baptismum consepulti sumus, ut novitate ville ambulemus ".» Et ad Timotheum: «Apprehendit vitam æternam *1. › Et: ‹ Estote sancti, juxta cum qui vocavit vos sanctus ". > Et: ‹ Misericordes, non misericordia humana, sed sicut Pater vester coelestis misericors est *,» Et: «Diligite invicem, sicut ego dilexi voς ", a quo amore Paulus dilexit, ‹ In visceribus Jesu Christi. › Unde et Salvator ipse discipulos paceɔn agitare jubens, suam ipsius pacem illis immisit. Ait enim: • Pacem meam do vo bis *.» Et ad Patrem, ‹ Ut, inquit, dilectio qua dilexisti me, in ipsis sit ". > El plane sicut gene ratio divina quædam, et supra naturam est, sic et vita, et vivendi institutum, et philosophia, et omnia hæc, nova et spiritualia sunt. Atque hue 85 1 Petr. 1, 13; Levit, sis, 2. 7 ibid. 27. ** Luc. vi, ã.

significans Salvator Nicodemo, Quod natum est νησις θεία τίς ἐστι καὶ ὑπερφυής, οὕτω καὶ ἡ ex spiritu, inquit, spiritus est *.» Unde et Paulus, • Ut inveniar in illo, non habens meam justitiam, quæ ex lege est: sed quæ ex fide est Jesu Christi, quæ ex Deo est, justitia in fide "., Docet autem Scriptura, hanc esse regiam vestem: nam nostra servilia sunt. Libertas porro el regnum, ad quod festinandum est, quomodo servorum præmia erunt? neque enim regno digni apparebunt, si nihil nisi servorum virtutem prastiterint. Sicut enim • corruptio incorruptionem non possidebit, oportet autem corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem ºº; › ita nec servorum opera ad reguum illud nobis queant sufficere; sed justitia ex Deo requiritur. Hæredem enim oportet esse filium, non servum: «Servus enim, inquit, uon manet in domo in æternum; filius autein manet in æternum. Quamobrem unumquemque eorum qui ad hanc hereditatem cernendam venerunt, prius abjecta conditione servi, filium se ostendere oportet; quod est formam, et faciem Unigeniti indutos, cum hoc decore et elegantia Genitori nos sistere. Et hoc est a Filio Dei omni servitute liberari, vereque liberos esse; quod Judæis Christum dicere voluisse intellige, cun dicit: c Si Filius vos liberaverit, vere liberi eritis "., Liberat euim, et qui servierant, filios Dei eflicit; quoniam ipse cum sit Filius, et omni peccato vacet, et corpus ipsis, et sanguinem, et spiritum, et sua omnia communia facit. Hac enim ratione nos et reduxit, et liberavit, et-deili- c cavit, germanum, et liberum, et verum Deum seipsum nobis admiscens. Et sic Christum, qui vera est justitia, nostrum bonum, supra quam ipsa naturalia, sacra cena nobis facit. Itaque et gloriamur bonis ejus, et quasi nostra essent recte facta, celebramur, indeque nominamur, si in commune permanemus. Et si quis vere sanctus et justus, el quodcunque tandem laudabilium audit, appellationcm ex iis quæ a Christo sortitus est, accipit: ‹ In Deo, inquit, laudabitur anima mea ". › Et: ⚫ Benedicentur in eo omnes gentes *., Unde humanum nihil, sed quæ Christi sunt poscimus: ut ea in animas nostras cum importaverimus, cum iis hinc discedamus, et ante coronas hanc philosophiam omni modo, et has novas divitias exhibeanus, nullo superaddito falso numismate, quoniam hanc solam ad promerendum regnum cœlorum apportare possumus. Quia enim præmium, quod pugna defuncti accipere debent, Deus ipse est, necessarium videtur sape præmio respondere, et divinos esse etiam agones, Deumque athletis non solum alipten esse certaminumque auspicem, sed et ipsum in ipsis virtutis munere fungi. Et ita linem qui quæritur cum præparatione, et præparationem cum fine congruere. Sicut enim in has terras nos mittens, nihil nobis fecit, nec exegit ζωὴ καὶ ἡ δίαιτα καὶ ἡ φιλοσοφία καὶ πάντα ταῦτα καινὰ καὶ πνευματικά. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ Σωτήρ Νικοδήμῳ, «Τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ πνεύματος, φησί, πνεῦμά ἐστι. ο Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος, ο Ινα εὑρεθῶ, φησίν, ἐν αὐτῷ, μὴ ἔχων ἐμὴν δικαιο σύνην τὴν ἐκ τοῦ νόμου, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Χρισ στοῦ τὴν ἐκ Θεοῦ δικαιοσύνην.» Ο δὲ λόγος ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ βασιλικὸν ἱμάτιον· τὰ γὰρ ἡμέτερα δοῦλα, ἐλευθερία δὲ καὶ βασιλεία, πρὸς ἦν ἐπείγε σθαι δεῖ, πῶς ἂν γένοιτο δούλων; οὐ γὰρ ἂν εἴη βασιλείας ἀξίους φανῆναι πλέον οὐδὲν ἢ δούλων ἀρετὴν ἐπιδειξαμένους; Καθάπερ γὰρ ε ἡ φθορά τῆς ἀφθαρσίας οὐκ ἂν γένοιτο κληρονόμος, δεῖ δὲ τὸ φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν, ο τὸν ἴσον τρό πον οὐδὲ τὰ τῶν δούλων ἔργα πρὸς τὴν βασιλείαν ἐκείνην ἀρκέσαι δύναιτ' ἂν ἡμῖν, ἀλλὰ τῆς ἐκ Θεοῦ δικαιοσύνης δεήσει. Υἱὸν γὰρ εἶναι δεῖ τὸν κληρονόμον δοῦλον·. Ὁ γὰρ δοῦλος, φησίν, οὐ μένει ἐν τῇ οἰκίᾳ εἰς τὸν αἰῶνα, ὁ Υἱὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. ἀνθ' ὧν ἕκαστον τῶν ἐπὶ τὸν κλῆρον τοῦτον ἀφιξομέ νων πρότερον ἀποβαλόντα τὸν δοῦλον δεῖξαι δεῖ τὸν Υἱόν, ὅπερ ἐστὶ τὴν μορφὴν τοῦ Μονογενοῦς ἐπὶ τῶν προσώπων κομισαμένους μετὰ τούτου τοῦ κάλλους τῷ γεγεννηκότι φανῆναι· καὶ τοῦτό ἐστιν ὑπὸ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ πάσης ἀφεθῆναι δουλείας καὶ ὡς ἀληθῶς ἐλευθέρους εἶναι, ὅ τῷ Χριστῷ νοεῖ τὸ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους εἰρημένον ἐκεῖνο, «Ἐὰν ὁ Υἱὸς ὑμᾶς ἐλευθερώσῃ, ὄντως ἐλεύθεροι ἔσεσθε.» Λύει γὰρ καὶ υἱοὺς Θεοῦ ποιεῖται τοὺς δούλους, ὅτι Υἱὸς ὢν αὐτὸς καὶ πάσης ἐλεύθερος ἁμαρτίας καὶ σῶμα αὐτ τοῖς καὶ αἷμα καὶ πνεῦμα καὶ τὰ αὑτοῦ πάντα κοινά ποιεῖται· τοῦτον γὰρ τὸν τρόπον καὶ ἀνέπλασε καὶ ἐλει θέρωσε καὶ ἐθέωσε, τὸν ὑγιᾶ καὶ ἐλεύθερον καὶ ἀληθι νὸν Θεὸν ἑαυτὸν ἡμῖν ἀναμίξας, καὶ οὕτω τὴν ἁληθινὴν ὄντα δικαιοσύνην τὸν Χριστὸν ἡμέτερον ἀγαπ θόν, καὶ πρὸ τῶν φυσικῶν αὐτῶν τὸ ἱερὸν ἐργάζεται δεῖπνον, ὥστε καὶ φιλοτιμούμεθα τοῖς αὐτοῦ καὶ ὡς ἂν αὐτοὶ κατωρθωκότες εὐδοκιμούμεν, καὶ καλού μεθά γε ἐκεῖθεν, εἰ τὴν κοινωνίαν φυλάττομεν, και εἴ τις ἀληθῶς ἅγιος καὶ δίκαιος καὶ ὁτιοῦν τῶν ἐπαινου μένων ἀκούοι, τὴν ἐπωνυμίαν ἐξ ὧν ἐκείνου τετύχη κεν, ἔλαβεν. «Ἐν τῷ Θεῷ γὰρ, φησίν, ἐπαινεθήσεται ή ψυχή μου, καὶ ἐνευλογηθήσονται ἐν αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη·, ὅθεν τῶν ἀνθρωπίνων μὲν οὐδὲν, τὰ Χρισ στοῦ δὲ ἀπαιτούμεθα καὶ ἐνεγκεῖν ἐπὶ τῶν ψυχῶν καὶ φέροντας ἀπελθεῖν, καὶ ταύτην πρὸ τῶν στεφά νων ἐπιδείξασθαι τὴν φιλοσοφίαν ἐκ παντὸς τρόπου, καὶ τοῦτον τὸν καινὸν πλοῦτον, μηδὲν ἐπεισαγαγόν τας αὐτῷ τοῦ πονηροῦ κόμματος, ὡς μόνην ταύτην οὖσαν ὑπὲρ τῆς ἐν οὐρανῷ βασιλείας ἀξιόχρεω φα ράν. Ἐπεὶ γὰρ ἄθλον, δ δεῖ λαβεῖ ἀγωνισαμέν νους, ὁ Θεός ἐστιν αὐτὸς, ἀνάγκη δὴ πρὸς τὸ γέρας ἀνάλογον ἔχειν, καὶ θείους εἶναι τοὺς ἀγῶνας, καὶ Θεὸν τοῖς ἀθληταῖς οὐ μόνον ἀλείπτην εἶναι καὶ τῶν se Joan. 111, 6. " Philipp. in, 9. "I Cor. xv, 50-53.” Joan. viii, 36. Gen. XII, 3. ΧΧΧΙΙΙ, 3. ** Ibid. 36. * Psal.

DE VITA IN CHRISTO LIB. 1V. tens, atque ad Deum adducens, nihil nos bunanum habere permisit, sed ad omnia quibus nobis opus fuit, se accommodavit, et quæ ad finem illum commodare possent, nihil in se otiosum reliquit. Sive enim morbum quis hoc malum nostrum, et vegotium medicum dicat, non solnm ipse ad ægrotantem venit, cumque aspectu suo et tactu dignatus est, et quibus ad curationem egebat, per se illi ministravit, sed et ipsa medicina, et diæta, et quodcunque aliud ad sanitatem recuperandam prodesset, ipse factus est. Sive refictio est, ex reipsa et corpore proprio quod deerat resarsit, quodque pro perdito restituit, ipse est. Non enim unde finxit, ab eadem materia refinxit. Sed illud quidem fecit, pulverem e terra accipiens; pro altera autem suum ipsius corpus tradfidit, vitamque reparans, non animam in natura consistentem pulchriorem facit, sed sanguinem suum in corda initiatorum effundens, suam ipsius vitam ipse oriri facit. Tunc enim inspiravit spiritumn vite, ut legimus *: nunc autem Spiritum suum nobis communicat”. Etenim, e Misit Deus, inquit Paulus, Spiritum Filii sui cordibus nostris, clamautem, Abba Pater ".. Siquidem et cum luce opus esset, tunc dixit, • Fiat lux, et facta est lux 8. b Sed ista tanquam servis. Nunc Dominus ipse illuxit in cordibus nostris, qui tunc de tenebris dixit lumen splendescere, Paul vox est ". El ut simul dicam, prioribus temporibus per creaturas hiasce aspectabiles generi nostro bene faciebat, mandatisque et legationibus, et legibus hominem regebat, partim angelorum, partim hominum reverendorum usus opera. Nunc citra administrum ad omnia semetipso utitur. ἀγώνων ἡγεμόνα, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ἐν αὐτοῖς εἶναι quod ultra naturam esset, si ex lis terris nos dimit τὸν κατορθοῦντα, ὥστε τὸν μὲν ζητούμενον τέλος τῇ παρασκευή, τῷ τέλει δὲ τὴν παρασκευὴν ἀπόλουθον εἶναι. Καθάπερ γὰρ εἰς τὴν γῆν πέμπων οὐδὲν ἡμᾶς ἔδρασεν οὐδ᾽ ἀπῄτησεν ὑπερφυές, οὕτω πρὸς Θεὸν ἄγων καὶ τῆς γῆς ἀπαλλάττων οὐδὲν ἀφῆκεν ἔχειν ἀνθρώπινον, ἀλλ᾽ ὧν ἡμῖν ἐδέησε, πρὸς πάντα ἑαυτὸν ἦρμοσε, καὶ τῶν πρὸς τὸ τέλος ἐκεῖνο παρασκευάσαι δυναμένων οὐδὲν παρῆκεν άργὸν ἑαυτοῦ. Εἶτε γὰρ ἀῤῥωστίαν εἴποι τις ἂν τὸ ἡμέτερον τοῦτο καὶ ἰατρείαν, οὐκ αὐτὸς εἰσῆλθεν εἰς τὸν κάμνοντα μόνον καὶ ὀφθαλμῶν ἠξίωσε καὶ χειρὸς, καὶ ὧν ἔδει πρὸς τὴν θεραπείαν αὐτουργὸς ἦν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ φάρμακον καὶ ἡ δίαιτα καὶ ὁτιοῦν ἄλλο τῶν πρὸς ὑγείαν φερόντων αὐτὸς ἐγένετο, εἴτε ἀνάπλασίς ἐστιν, ἐξ ἑαυτοῦ καὶ τῶν οἰκείων σαρκῶν @ τὸ ἐνδέον ἀνακαλεῖται, καὶ δ τοῦ διαφθαρέντος ἡμῖν ἀντεισήγαγεν, αὐτὸς ἦν. Οὐ γάρ, ὅθεν ἔπλασεν, ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἀνέπλασεν ὕλης, ἀλλ' ἐκεῖνο μὲν ἐποίησε τοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς, ὑπὲρ δὲ τοῦ δευτέρου το οἰκεῖον ἔδωκε σῶμα, καὶ τὴν ζωὴν, ἀνακτώμενος οὐ τὴν ψυχὴν ἐπὶ τῆς φύσεως ἑστῶσαν ποιεῖ καλλίω, ἀλλὰ τὸ αἷμα ἐγχέων ταῖς τῶν μεμυημένων καρ δίαις τὴν ἑαυτοῦ ζωὴν αὐτοῖς ἀνατέλλει. Τότε μὲν γὰρ ἐνεφύσησε, φησί, πνοήν ζωής, νῦν δὲ τοῦ Πνεύματος ἡμῖν αὐτοῦ κοινωνεῖ· καὶ γὰρ, «Εξαπέ στειλε, φησὶν, ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν κράζον· 'A662 ὁ Πατήρ·, ἐπεὶ καὶ φωτὸς δεῆσαν τότε μεν, «Γενηθήτω φως, είπε, καὶ ἐγένετο φῶς, ο τὸ δοῦλον τοῦτο, νῦν δὲ ὁ Δεσπό της αὐτὸς < ἔλαμψεν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, ὁ τότε εἰπὼν ἐκ σκότους φῶς λάμψαι, ο Παύλου φωνή. Καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, ἐπὶ μὲν τῶν προτέρων χρόνων διὰ τῶν κτισμάτων τούτων τῶν ὁρωμένων ενηργέτει τὸ γένος καὶ προστάγμασι καὶ πρεσβείαις καὶ νόμοις ἦγε τὸν ἄνθρωπον, τοῦτο μὲν χρώμενος ἀγγέλοις, τοῦτο δὲ τῶν ἀνθρώπων τοῖς σεμνοτέροις, νῦν δὲ αὐτὸς ἀμέσως δι᾽ ἑαυτοῦ καὶ πρὸς πάντα χρώμενος ἑαυτῷ. Σκοπῶμεν γὰρ ἄνωθεν. Ἐπὶ τῷ σῶσαι τὸ γένος οὐκ ἄγγελον ἔπεμψεν, ἀλλ' αὐτὸς ἐλήλυθεν· ἔδει μαθεῖν τοὺς ἀνθρώπους, ὑπὲρ ὧν ἀφίκετο, καὶ οὐ κατὰ χώραν μένων μετεπέμπετο τοὺς ἀκουσομένους, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἐζήτει περιιών, οἷς ἂν μεταδοίη τῶν λόγων. Καὶ τὰ μέγιστα τῶν ἀγαθῶν ἐπὶ τῆς monum suorum participes faceret, amplissimaque γλώττης κομίζων ἐπὶ τὰς θύρας ἐχώρει τῶν εὖ πα θεῖν δεομένων, καὶ μὴν καὶ τοὺς νοσούντας οὕτως ἰᾶτο παραγενόμενος αὐτὸς καὶ χειρὸς ἀπτόμενος, καὶ ὀφθαλμοὺς ἐδημιούργει γεγεννημένῳ τυφλῷ, τῷ προσώπω πηλὸν ἐπιβαλών, ὃν αὐτὸς οἴκαθεν ἐποίησε πτύσας εἰς τὴν γῆν καὶ τῷ δακτύλῳ μάξας, ἀνείλετο, «Καὶ προσέπλασε καὶ ἥψατο τῆς σοροῦ, κ φησί, καὶ ἐπέστη τῷ τάφῳ Λαζάρου, καὶ φωνην ἔγε γύθεν ἀφῆκε, καίτοι καὶ πόρρωθεν εἴπερ ἐβούλετο λόγῳ καὶ νεύματι μόνῳ, καὶ ταῦτα καὶ τὰ τούτων ἔτι μείζω πάντα ἂν εἰργασμένος, ός γε καὶ τὸν τρόπον τοῦτον ἐποίησεν. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἂν ἦν τῆς αὐτοῦ δυνάμεως τεκμήριον εναργές, ἐκεῖνο δὲ τῆς »³ Gen. и, 7. s Joan. ix, 6. » Joan. xx, 22. * Galat. iv, 6. s Joan. x1, 1 seqq. PATROL. GR. CL. Consideremus rem altius. Ad salvandum gerus humanum non angelum misit, sed ipse venit. Discere oportebat homines qua de causa venisset, non itaque in regione certa subsistens, audituros accersivit, sed ipse oras peragrans quæsivit, quos serbona in lingua portans, beneficiis egentium donros intravit. Quin et ægrotantes sic ipse adiens, manuque contrectans, bonæ valetudini restituit ³. Et oculos fecit cæco nato, latum illinens, quod ipse cum in terram spuisset, et digito subegisset, sustulit, et allevil. • El accessit, inquit, et tetigit loculum'. › Et venit ad monumentum Lazari, vocemque cominus emisit. Quanquam et procul, si voluisset, et verbo, et nutu solo et lac, et his majora omnia operatus esset, qui cœlum quoque hoc modo condidit. Verum hoc ejus potentiæ argumentuin evidens fuisset, illud benignitatis ſuit indicium, quam demonstraturus venerat. Atque 3 Luc. vil, ** Gen. 1, 3. 99 11 Cor. IV, 1&

etiam apud inferos vinctos exsolvi cum oporteret, & φιλανθρωπίας σημεῖον, ἣν ἐπιδειξάμενος ἦλθεν. partes eas non angelis, aut archangelis commisit, Ετι τοίνυν τοὺς ἐν Αδου δεσμώτας ἔδει λυθῆναι, sed ipsemet in carcerem descendit. Cumque capti- καὶ τὸ ἔργον οὐκ ἐπέτρεψεν ἀγγέλοις ἢ τοῖς ἄρχουσι vos non gratis, sed pretio recipere libertatem æqui- τῶν ἀγγέλων, ἀλλ' αὐτὸς κατῆλθεν εἰς τὸ δεσμωτήtas postularet, sanguine persoluto eos eripuit. Hoc ριον. Τοὺς αἰχμαλώτους τὴν ἐλευθερίαν εἰκὸς ἦν modo inde usque ad extremum diem a precatis οὐ πρεῖκα λαβεῖν, ἀλλ᾽ ἑωνημένους, καὶ λύει τὸ αἷμα liberat, poenam dimittit, et sordes animarum no- καταβαλών· τοῦτον τὸν τρόπον ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς strarum eluit. Etenim ipse est qui purgat. Quod τὴν ἐσχάτην ἡμέραν ἀπαλλάττει καὶ εὐθύνης ἀφίησι Paulus indicans, • Per seipsum, inquit, purgatio- καὶ ῥύπου τὰς ψυχὰς ἀποκλύζει. Καὶ γὰρ αὐτός nem peccatorum faciens, sedet ad dextram maje- ἐστιν, ᾧ καθαίρει, ὅπερ ὁ Παῦλος δηλῶν, «Δι' ἑαυ statis in excelsis *. Propter hæc et ministrum cum τοῦ, φησί, καθαρισμὸν ποιησάμενος τῶν ἁμαρτιῶν appellat, et ipse semet ministrantem, et a Deo ἡμῶν, ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλοσύνης Patre missum in mundum, ut ministraret. Quodque ἐν τοῖς οὐρανοῖς. ο Διὰ ταῦτα καὶ διάκονον αὐτὸν præcipuum est omnium, non in hac vita duntaxat, καλεῖ καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν διακονοῦντα, καὶ ἐπὶ τῷ quando cum humana infirmitate visus est, et venit, διακονῆσαι παρὰ τοῦ Πατρὸς εἰς τὸν κόσμον ἐληλυ non ut judicaret mundum, tum quæ servi sunt θέναι, καὶ τὸ μέγιστων απάντων, οὐ γὰρ ἐπὶ τοῦ præstitit, et quæ Domini sunt, abscondit omnia, παρόντος μόνον, ὅτε μετὰ τῆς ἀνθρωπείας ἀσθενείας sed jam etiam in futuro, quando cum virtute adve- ἐφάνη καὶ ἦλθεν, οὐχ ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, καὶ niet, et cum paterna gloria apparebit, in ostensione, τὰ τῶν δούλων ἐπεδείκνυτο καὶ τὰ τοῦ Δεσπότου in regno suo: • Præcinger se, inquit, et faciet πάντα ἀπέκρυπτεν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος, illos discumbere, et transiens ministrabit illis ὅτε μετὰ δυνάμεως ἀφίξεται καὶ μετὰ τῆς πατρι Merito, per quem reges regnant, et principes impeκῆς φανεῖται δόξης, ἐπὶ τῆς ἀναδείξεως, ἐπὶ τῆς βα rant. Hoc quippe modo germano veroque regno σιλείας αὐτῆς·. Περιζώσεται, φησί, καὶ ἀνακλινεί regnavit, ipse sibi ad regnum sufficiens, et sic αὐτοὺς, καὶ παρελθών διακονήσει αὐτοῖς· ἡ εἰκότως rexit, quorum principatum obtinuit: hilarior qui- δι' οὗ βασιλεῖς βασιλεύουσι καὶ τύραννοι κρατοῦσι dem in amicos, severior in principes, et majora γῆς. Τοῦτον γὰρ τὸν τρόπον τὴν καθαρὰν καὶ ἀλη amore quam pater, et ut se magis cognatum quam θινὴν ἐβασίλευσε βασιλείαν, αὐτὸς ἑαυτῷ πρὸς τὴν membrum membris, et corde ipso magis necessa- βασιλείαν ἀρχέσας, καὶ οὕτως ἤγαγεν, ὧν ἐκράτηrium declararet, non timori cedens, non mercede σεν, ἱλαρώτερον μὲν φίλων, ἀκριβέστερον δὲ τυράν capi se patiens, sed ipsemet sibi potentia regni sui, νων, πατρὸς φιλοστοργότερον, μελῶν συμφυέστερον, et solus ipse sibi subditos obstringens. Timore καρδίας αναγκαιότερον, οὐ φόβῳ κλίνων, οὐ μισθῷ enim, aut mercede accepta regnare, profecto δουλούμενος, ἀλλ' αὐτὸς ὢν ἑαυτῷ δύναμις τῆς ἀρ non est ipsum regnare,: sed spes et minæ de exa- χῆς καὶ μόνος αὐτὸς ἑαυτῷ συνάπτων τοὺς ἀρχομέ cta obedientia accusandæ sunt. Quemadmodum igi- νους. Τὸ γὰρ φόβῳ ἢ μισθούμενον βασιλεύσιν οὐκ tur non legitime regnat, cui regnare est aliunde, αὐτόν ἐστιν ὡς ἀληθῶς ἄρχειν, ἀλλὰ τῆς ὑπακοῆς sic neque vere Deo servimus, si aliquo dictorum τὰς ἐλπίδας αἰτιᾶσθαι δεῖ καὶ τὰς ἀπειλάς· ὥσπερ inodorum subjecti sumus. τοίνυν οὐκ ἂν ἄρχοι κυρίως, ᾧ τὸ κρατεῖν ἑτέρωθεν, οὕτως οὐδὲ δουλεύειν ἔστιν ὡς ἀληθῶς τῷ Θεῷ, ἐπει· δὲν κατά τινα τῶν εἰρημένων ὑποταττώμεθα τρόπον. Quia vero necesse erat ipsum sincerissimo imperio regnare (nec enim erat fas alio), invenit quo pacto id perficeret. Et hic modus erat admiratione dignissimus. Contrariam quippe viam tenuit. Et ut verus Dominus esset, naturam servi suscepit, et servis ministravit, usque ad mortem crucis. Et sic animas servorum cepit, et voluntatem nullo adminiculo in potestatein redegit. Hujus rei gratia et Paulus, sciens hoc ministerium esse causam regni, • Quia humiliavit semetipsum, inquit, factus obediens usque ad morten, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum *.» El Isaias: 4 Propter quod ipse hæreditabit multos, et fortium dividet spolia pro eo quod tradidit in mortem animam suam, cum iniquis reputatus est.. Propter primam enim fabricationem Christus naturæ nostræ Dominus est. Propter novam autem creaturam voluntatem subegit; quod vere est inter homines * Hebr. 1, 3. *Luc. XII, 37. Philipp. n, 8. Ἐπεὶ δὲ ἔδει τὴν καθαρωτάτην ἀρχὴν αὐτὸν βασιλεύειν (οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς τὴν ἑτέραν, ἐξευρεν ὅπως ἀνύσει. Καὶ οὗτος ἦν ὁ τρόπος ὁ παραδοξότα τος. Τοῖς γὰρ ἐναντίοις ἐχρήσατο, καὶ ἵνα Δεσπότης ἀληθὴς ᾖ, δούλου δέχεται φύσιν καὶ διακονεῖ τοῖς δούλοις μέχρι σταυροῦ καὶ θανάτου, καὶ οὕτω τὰς ψυχὰς τῶν δούλων αἱρεῖ καὶ τὴν θέλησιν ἀμέσως χειροῦται. Τούτου χάριν καὶ Παῦλος ταύτην τὴν διακονίαν τὴν αἰτίαν εἰδὼς εἶναι τῆς βασιλείας, ὅτι • Εταπείνωσεν ἑαυτὸν, φησί, γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, καὶ θανάτου σταυροῦ, διὰ τοῦτο Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε·» καὶ ὁ θαυμαστὸς Ησαΐας • Διὰ τοῦτο αὐτός, φησί, κληρονομήσει πολλούς καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκύλα, ἀνθ' ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ καὶ μετὰ ἀνόμων ελογίσθη. Διὰ μὲν γὰρ τὴν πρώτην δημιουργίαν τῆς φύσεως ἡμῶν ὁ Χριστὸς Δεσπότης, διὰ δὲ τὴν καινὴν κτίσιν τῆς γνώμης εκράτησεν, ὅπερ ἐστὶν ἀνθρώπων ὡς 6 Isa.

DE VITA IN CHRISTO LIB. 1V. ἀληθῶς βασιλεύειν, ὅτε τὴν κατὰ τὸν λογισμὸν regnare, quando arbitrium rationis, et voluntatis ἐξουσίαν καὶ τὴν τῆς γνώμης αὐτονομίαν, ἅ ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον, ἐνταῦθα καταδήσας καὶ δουλωσάμε νος ἤγαγεν, ὑπὲρ οὗ καὶ, «Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία, φησίν, ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, 1 ὡς δή τι καινὸν παθὼν ὁ πρὸ τῶν αἰώνων τοῦ κόσμου Δεσπό της, ὅτι μετὰ τῶν ἐν οὐρανῷ καὶ ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις τὸν κοινὸν ἐπέγνω Δεσπότην. Καὶ μὴν καὶ τὸ τοῦ Δαβὶδ ἐκεῖνο, ο Εβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη, ο ταύτην ἐστὶν αινιττομένου τὴν βασιλείαν, καθ᾽ ἦν τὰ ἔθνησι σύσσωμα τῷ Σωτῆρι καὶ συμμέτ· οχα ο Παυλός φησι. Τῷ γὰρ οὕτω τοῖς σώματι καὶ ταῖς ψυχαῖς καθάπαξ ἡνῶσθαι οὐ σωμάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ ψυχῶν, καὶ προαιρέσεων κατέστη Δεσπό της, καὶ κρατεῖ τὴν ὡς ἀληθῶς αὐτάρκη καὶ καθα ρὰν βασιλείαν, αὐτὸς ἄγων δι᾿ ἑαυτοῦ καθάπερ ψυχὴ σῶμα καὶ μέλη κεφαλή. Αγονται γὰρ οἱ στέργειν τὸν ζυγὸν ᾠήθησαν τοῦτον, ὥσπερ οὐκ αὐτοὶ λόγῳ συζῶντες, οὐδὲ προαιρέσεως συνόντες αὐτονομία. • Κτηνώδης γάρ, φησίν, ἐγενόμην παρά σοί,» καὶ τοῦτό ἐστι τὴν ψυχήν τινα τὴν ἑαυτοῦ μισῆσαι καὶ ἀπολέσαι καὶ δι᾽ ὧν ἀπόλλυσι σῶσαι, ὅταν οὕτως ἡ καινή κρατήσῃ κτίσις, καὶ ὁ καινὸς Ἀδὰμ παντάπα σιν ἀποκρύψῃ τὸν παλαιὸν, καὶ οὔτε γεννήσεως οὔτε ζωή; οὔτε τελευτῆς οὐδὲν τῆς παλαιᾶς περιλειφθῇ ζύμης.. Καὶ γὰρ τῷ παλαιῷ μὲν ἀπὸ τῆς γῆς συνέστη τὸ σώμα, ὁ δὲ νέος ἐκ Θεοῦ, φησὶν, ἐγεννήθη, καὶ τῆς ζωῆς δὲ ἑκατέρας ή τράπεζα μαρτύρων ἑκατέρα τὴν μὲν γὰρ ἀνῆκεν ἡ γῆ, τὸν δὲ καινὸν ἄνθρωπον ὁ ἐπουράνιος ἀπὸ τῶν οἰκείων τρέφει σαρχῶν. Διὰ ταῦτα καὶ ἀναλύοντες ὁ μὲν εἰς τὴν γῆν ἐπανῆλθεν, ἐξ ἧς προῆλθεν, ὁ δὲ εἰς τὸν Χριστὸν ἐχώρησεν, ὅθεν ἐλήφθη, καὶ τῇ τοῦ προενεγκόντο; ἀρχῇ κατάλο ληλον ἑκάτερος ποιεῖται τὴν τελευτήν· «Οἷος γάρ, φησὶν, ὁ χοϊκός, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοϊκοὶ, καὶ οἷος ὁ ἐπουράνιος, τοιοῦτοι καὶ οἱ ἐπουράνιοι,» καὶ οὐ τῆς ψυχῆς ἕνεκα μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ σώματος αὐτοῦ. Καὶ αὐτὸ γὰρ ἐπουράνιον, καθάπερ τὸ συναμφό τερον ἐκεῖ χοϊκόν ἥ τε γὰρ ψυχὴ τὰς χεῖρας οἰκεῖ τοῦ ἐπουρανίου τό τε σῶμα μέλος ἐκείνου, καὶ ψυ χῆς μὲν οὐ μετέχει, τοῦ δὲ ζῶντος πνεύματος γέμει καὶ ζῇ μετὰ τὴν τελευτὴν τῆς προτέρας ζωῆς οὐδ᾽ ἄ σον εἰπεῖν καλλίω, ἐπεὶ μηδ' ἀπέθανεν ἀληθῶς τὴν ἀρχήν· ο Εδοξαν γάρ, φησὶ Σολομών, τεθνάναι,» καὶ οὐ τοῖς εὖ φρονοῦσιν, ἀλλ' ἐν ἀφρόνων ὀφθαλμοῖς. ο Καθάπερ γὰρ τ ὁ Χριστὸς ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν οὐκέτι ἀποθνήσκει, θάνατος αὐτοῦ οὐκέτι κυριεύει,» οὕτω τὰ Χριστοῦ μέλη θάνατον οὐ μὴ θεωρήσῃ εἰς τὸν αἰώνα· πῶς γὰρ ἂν γεύσαιτο θανάτου τῆς ζώσης ἀεὶ καρδίας εξηρτημένα; Εἰ δὲ κόνις τὸ ὁρώμενον καὶ πλέον οὐδὲν, οὐ χρὴ θαυμάζειν. Ο μὲν γὰρ πλοῦτος ἔνδον· «Ἡ ζωὴ γὰρ, φησὶν, ὑμῶν κέκρυπται, ὁ δὲ θησαυρὸς ἐστράκινον σκεῦο... ῎Εχομεν γὰρ τὸν πλοῦτον ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσι, ο Παύλος εἶπεν· ὅθεν οἷς τὰ libertatem, quæ hominem faciunt, hic viuxit et subacta duxit. Hine, ‹ Data est miki omnis potestas, inquit, in cœlo et in terra '; › velut novom quiddam sibi accidisset ante secula mundi Domino, quoniam cum cœlestibus etiam humana natura communem Dominum agnovit. Quin et illud Davidis: c Regnabit Deus super gentes ",» hoc regnum innuit, secundum quod gentes concorporales sunt, et comparticipes, ut Paulus ait. Nam quod corporibus et animabus simul et semel ita unitus est, hoc non corporum modo, sed animarum quoque et voluntatum Dominum fecit, obtinetque vere sufficiens et integrum regnum, ipse illud per se sicut anima corpus, et membra gubernans. Reguntur enim, qui hoc juguin complectendum existimarunt, quasi non cum sua ratione viverent, nec volu tate libera uterentur. Ait enim: Utjumentum factus sum apud te 10.» Et hoc est aliquem odisse, et perdere animam suam, et quia perdit, servare, quando ita dominata fuerit nova creatura, et novus Adam omnimodis veterem oppresserit, nihilque generationis, nihil vitæ, nihil mortis, nibil veteris fermenti relictum fuerit. Etenim veteri quidem Adamo e terra corpus coagmentatum est; novus autem ex Deo, inquit, natus est, utriusque vitæ utraque mensa testimo - nium est. Illam quidem tellus submittit; novum autem hominem coelestis de sua carne alit. Quare et cum dissolvuntur, ille in terram redit, ex qua prodiit hic ad Christum vadit, unde assumptus est, et uterque dignitati effectoris sui finem congruum facit. c Qualis enim inquit, terrenus, tales et terreni, et qualis coelestis, tales et cele stes;» nec propter animam tantum, sed etiam propter corpus ipsum; nam et ipsum coeleste, quo modo utrumque ibi simul terrenum. Et anima quippe in manibus habitat cœlestis, et corpus est membrum illius. Et animam quidem non habet, at spiritu viventis plenum est; et post finem prioris vitæ felicius vivit quam dici possit; siquidem nec vere mortuum est omnino. Ait enim Salomon, • Visi sunt mori, nec id sapientibus, sed e insipientium oculis ".. Sicut enim e Christus resurgens ex mortuis, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur; sic Christi membra mortem non videbunt in æternum. Quomodo enim gustarent mortem, quæ a corde semper vivente pendent? Quod si nihil est præter pulverem quod videtur, nihil mirum; divitiæ enim sunt intus. e Vita enim vestra abscondita est ", › inquit. Et thesaurus est in vase fictili. • Habemus enim, inquit, thesaurum hune in vasis fictilibus ".» Unde quibus quæ foris Ephes. 11, 6. 10 Psal. Lxxu, 22. 111 Cor. xv, 49. 111, 3. 18 11 Cor. 1V, 1 Μ2 13. Σχες, 18. • Psal. XLVII, 9.. ts Sap. 131, 2. 1. Rom. v, 9. 1. Coloss.

sant apparent tantum, illi lutum tantummodo cer- θύραζε φαίνεται μόνον, ὁ πηλὸς ἂν δρῷτο μόνες munt; Christus autem cum apparuerit, etiam ipse pulvis sua pulchritudine conspicuus erit, quando ut membrum illius fulguris-conspicietur, et similis erit soli, parique claritate coruscalit. «Fulgebunt justi, inquit, sicut sol in regno Patris eorum ';» regnum Patris vocans radios illos quibus ipse splendens visus est apostolis, ipsum regnum et quod venit in virtute, sicut ipse ait, his qui eum viderunt. Fulgebunt autem et justi in die illo una claritate et gloria, his quidem susceptione, ipso autem communicatione micantibus. Panis enim hic, corpus hoc, quod hinc ab hac mensa eo portantes venient, hoc est, quod super nubes tunc omnium oculis conspicietur, orientique et occidenti instar fulguris, puncto temporis, pulchritudi-” τοῦ Χριστοῦ διαδειχθέντος, καὶ ἡ κόκ; αὕτη τὸ οἱο κεῖον ἐπιδείξεται κάλλος, ὅτε τῆς ἀστραπὴς ἐκείνης μέλος οὖσα φανεῖται καὶ προσαρμόσει τῷ ἡλίῳ καὶ τὴν ἀκτῖνα κοινὴν ἀφήσει. «Λάμψουσι γάρ, φησίν, οἱ δίκαιοι ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν, ἡ βασιλείαν τοῦ Πατρὸς τὴν ἀκτῖνα καλῶν έκείνην, καθ᾿ ἣν ὤφθη μὲν αὐτὸς λάμπων τοῖς ἀποστόλοις, αὐτὴν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καθάπερ αὐτός φησιν, ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει τεθεαμένοις· λάμψουσι δὲ καὶ οἱ δίκαιοι ἐπὶ τῆς ἡμέρας ἐκείνης μίαν λαμπρότητα καὶ δόξαν, τῶν μὲν τῷ δέχεσθαι, τοῦ δὲ τῷ διαδόναι φαιδρυνομένων. Ο γὰρ ἄρτος οὗτος, τὸ σῶμα τοῦτο, ὅπερ ἐνθένδεν ἀπὸ τῆς τρι πέζης ταύτης ἐκεῖ κομίζοντες ἥξουσι, τοῦτό ἐστιν ὅπερ ἐπὶ τῶν νεφελῶν τότε φανείται πᾶσιν ὀφθαλμοῖς, καὶ δείξει τὴν ὥραν ἀνατολῇ καὶ δύσει δίκην ἀστρα πῆς ἐν μιᾷ χρόνου ροπῇ· μετά ταύτης ζῶσιν οἱ μα κάριοι τῆς ἀκτῖνος καὶ τελευτώντων τὸ φῶς οὐκ ἀποχωρεῖ. Φῶς γὰρ δικαίοις διαπαντὸς, καὶ πρὸς τὴν ζωὴν ἐκείνην τούτῳ λάμποντες ἀφικνούνται, φ τὸν ἀεὶ συνῆσαν χρόνον, ἐπ' ἐκεῖνο τηνικαῦτα τρέ χοντες. Ο γὰρ ἑκάστῳ συμβήσεται τότε τῶν ἀνα 6ιωσκομένων, ὀστᾶ καὶ μέρη καὶ μέλη τῇ κεφαλῇ συνιόντα τὴν ὁλότητα τῷ σώματι διασώζειν, τοῦτο καὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, τῇ πάντων κοινῇ κεφαλῇ. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν νεφελῶν ἀστράψασα μόνον τὰ οἱ κεία πανταχόθεν ἀπολήψεται μέλη, Θεὸς ἐν μέσῳ θεῶν, ὡραῖος ώραίου κορυφαίος χοροῦ, καὶ καθά men suam demonstrabit. Cum hoc radio vivunt sancti, et a mortuis lux non recedit; lumen enim justis semper adest, et ad vitam illam hoc illustrati perveniunt, quocum semper fuerunt, ad illud tunc currentes. Quod enim cuique tunc resurgentium eveniet, ut ossa, et partes, et membra cum capite ad integritatem corpori illustrandam con veniant, hoc item Christo Salvatori, communi omnium capiti continget. Etenim super nubes tantum coruscans, propria undecunque membra recipiet, Deus in medio deoruin, speciosus speciosorum agminis coryphæus. Et quemadmodum onera elata, vinculis cohibentibus diruptis, in terram tendunt, mediumque locum seu centrum statim petunt; sic περ τὰ μετέωρα βάρη τῶν δεσμῶν τῶν ἐπεχόντων et corpora sanctorum terr. aflixa sunt illa quidem, et corruptioni alligata tyrannidi subjecta manent; et idcirco ingemiscimus, inquit, in hoc habitaculo. Cum autem libertas affuerit, impetu incredibili ad Christum ferentur, ut proprium locum recipiant. Quare Paulus ostendens cursum illum cohiberi non posse, vocat raptum. Rapiemur inquit, in nubibus obviam Christo in aera ".» Et Salvator ait se illos suscepturum. «Tunc, inquiens, duo erunt in agro, unus assumetur, et alter relinquetur 18; › illud significaus, nihil esse humanum nec in ipsis situm, ut mora locus sit aliquis; sed ipse trahet, ipse rapiet, qui non potest servire tempori. Sicut enim ab initio non exspectavit ut quæreretur, sed ipse aberrantes quæsivit, demonstratoque itinere, deinde ambulare non valentes, ipse sublatos in humeros portavit, et labentes reparat, et inertes corrigil, et abscedentes advocat, et omnino de salute illis instare non desinit: sic etiam tunc extremum cursum ad ipsum currentes ipse excitabit, et volantibus ipse alas faciet. Idco et aquilas nos nominat ad corpus congregatas. Ubicunque enim erit corpus, inquit, illic congregabuntur et aquile ". Etenim a mensa ad mensam venient, ab abscondita 16 Matth. xl, 43. 17 1 Thess, 17, 14. 18 Matth. ῥαγέντων ἐπὶ τὴν γῆν χωρεῖ καὶ τὸν μέσον εὐθὺς ἐζήτησε τόπον, ὡς δὲ καὶ τὰ σώματα τοῖς ἁγίοις προσήλωται μὲν τῇ γῇ, τῇ φθορᾶ δεθέντα καὶ τι ραννούμενα μένει, καὶ διὰ τοῦτο στενάζομεν, φη σὶν, ἐν τῷ σκήνει, φανείσης δὲ τῆς ἐλευθερίας άκρατήτῳ φορῷ πρὸς τὸν Χριστὸν ἵεται τὸν οἰκεῖον κ0μιζόμενα τόπον. Οθεν ὁ Παῦλος ἄσχετον δεικνύς εἶναι τὸν δρόμον ἐκεῖνον, ἁρπαγὴν τὸ πρᾶγμα καλεῖ· «Αρπαγησόμεθα γάρ, φησὶν, ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, ο καὶ ὁ Σω τής παραλαμβάνεσθαί φησιν αὐτοὺς, ο Τότε δύο, λέγων, ἔσονται ἐν τῷ ἀγρῷ, ὁ εἷς παραλαμβάνεται καὶ ὁ εἷς ἀφίεται, ο ἐκεῖνο σημαίνων, ὡς οὐδὲν ἀνθρώπινον οὐδὲ παρ' αὐτῶν, ὥστε καὶ σχολῇ τινε χώραν εἶναι, ἀλλ' αὐτὸς ἑλκύσει, αὐτὸς ἁρπάσει, δν οὐκ ἔνι χρόνῳ δουλεύειν. Καθάπερ γὰρ ἐξ ἀρχῆς οὐκ ἀνέμεινα ζητηθῆναι παρ' αὐτῶν, ἀλλ' αὐτὸς ἐζήτησε πλανωμένους, καὶ τὴν ὁδὸν ὑποδείξας ἔπειτα βαδίζειν μὴ δυναμένους ἀνελόμενο; ἐπὶ τῶν ὤμων ἐκόμισε καὶ πίπτοντας ἀνεκαλεῖτο καὶ ῥᾳθυμοῦντας ἐπηνωρθοῦτο καὶ ἀπο χωροῦντας παρεκάλει, καὶ ὅλως περὶ τῆς σωτηρίας αὐτοῖς διετέλεσεν ἐνοχλῶν· οὕτω καὶ τότε τὸν τελευ ταῖον πρὸς αὐτὸν τρέχοντας δρόμον αὐτὸς ἀναστήσει καὶ πετομένοις αὐτὸς ἐργάσεται τὸ πτερόν. Διὰ τοῦτο καὶ ἀετοὺς ἀπεκάλει συνιόντας ἐπὶ τὸ πτῶμα, «Οπου γάρ, φησί, τὸ πτῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται ΣΧΙ, ss ibid.

DE VITA IN CHRISTO LIB. V enim panis illis est Christus, adhuc vitam humanam viventibus, et phase; transeunt enim hinc in cœlestem civitatem. Quando autem mutabunt fortitudinem, et assument pennas, sicut aquilæ ", › juxta Isaiam, tunc ipsi corpori a velamentis nudo insidebunt. Quod significans et beatus Joannes ait: • Videbimus eum sicuti est ".» Nec enim panis Christus- est illis, quando vita in carne jam finem habet, nec phase jam manentibus. Corporis autem passi signa multa ſert. Etenim cum stigmatis cor· nuntur manus, et vestigia clavorum pedes habent, et nota înfixa in latus lanceæ adhuc exstat. Hæc cœna að corpus illud ſert, sine qua impossibile est illud adipsci, perinde atque erutis oculis intueri. Si enim non habent vitam in semetipsis, qui hanc cœnam non cœnant, qui immortalis est, mortuorum membrorum quomodo potest esse caput? Una est enim mensæ virtus; unos qui convivium in utroque mundo apparat. Et hoc partim quidem est thalamus, partim ad thalamum praparatio, partim sponsus ipsemet. Unde qui non cum his donis ad vitam hine abierint, nihil consequentur. Quibus autem gratiam accipere et servare contigit, el in gaudium. Domini sui intrarunt, et cum Sponso in cubiculum nuptiale convenerunt ", et aliis perfruiti sunt in cœna deliciis, non tune ea adipiscentur, sed quod apportantes venerunt, Christo conspecto liquidius sentient. Et hæc est ratio secundum quam regnum cœlorum intra nos est οἱ ἀετοί.» Καὶ γὰρ ἀπὸ τραπέζης ἐπὶ τράπεζαν adhuc ad manifestam, a pane ad corpus. Nunc ἥξουσι, τῆς ἔτι καλυπτομένης ἐπὶ τὴν ἤδη φανερου μένην, ἀπὸ τοῦ ἄρτου ἐπὶ τὸ πτῶμα. Νῦν μὲν γὰρ ἄρτος ἐστὶν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς, τὴν ἀνθρωπείαν ἔτι ζῶσι ζωὴν, καὶ πάσχα, διαβαίνουσι γὰρ ἐνθένδεν ἐπὶ τὴν ἐν οὐρανῷ πόλιν· ὅτε δὲ ἀλλάξουσιν ἰσχύν, πτεροφυήσουσιν ὡς ἀετοὶ,» ὁ θαυμαστός φησιν Ησαΐας, τότε δὲ ἐπ' αὐτοῦ τοῦ πτώματος και θεδούνται καθαρού παραπετασμάτων. Ο καὶ δηλῶν ὁ μακάριός φησιν Ἰωάννης· «Οψόμεθα αὐτὸν και θὼς ἔστιν οὔτε γὰρ ἄρτος ἐστὶν αὐτοῖς τῆς ἐν σαρκὶ ζωῆς πεπαυμένης, οὔτε πάσχα μένουσιν ήδη, τοῦ πτώματος δὲ πολλὰ φέρει· καὶ γὰρ μετὰ τῶν στιγμάτων αἱ χεῖρες καὶ τὰ ἴχνη τῶν ἤλων οἱ πό δες ἔχουσι, καὶ τὸν τύπον ἔτι φέρει του δόρατος ἡ πλευρά. Τοῦτο τὸ δεῖπνον ἐπ᾿ ἐκεῖνο φέρει τὸ πτῶ μα, τούτου χωρὶς ἀμήχανον ἐκεῖνο λαβεῖν, οὐχ ἦτα τον ἢ τὸν ἐκκοπέντα τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ φωτὸς εἰς πεῖραν ἐλθεῖν. Εἰ γὰρ ἔχουσι ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς οἱ τοῦτο μὴ δειπνοῦντες τὸ δεῖπνον, μελῶν νεκρῶν ἀθάνατος πῶς ἂν γένοιτο κεφαλή; Μία μὲν γὰρ ἡ τῆς τραπέζης δύναμις, εἷς δὲ ἑστιῶν ἐν ἑκατέρῳ τῶν κόσμων, καὶ τοῦτο μὲν ἐστιν ὁ νυμφών, τοῦτο δὲ ἡ πρὸς τὸν νυμφῶνα παρασκευή, τοῦτο δὲ αὐτὸς ὁ νυμφίος. Οθεν τοῖς μὴ μετὰ τούτων ἀπε ληλυθότι τῶν δώρων πρὸς τὴν ζωὴν ἔσται πλέον οὐδέν· οἷς δὲ ὑπῆρξε καὶ λαβεῖν τὴν χάριν καὶ σῶ σαι, καὶ τὴν χαρὰν εἰσῆλθον τοῦ Κυρίου αὐτῶν καὶ τῷ νυμφίῳ συνεισῆλθον εἰς τὸν νυμφῶνα καὶ τῆς ἄλλης ἀπήλαυσαν τῆς ἐν τῷ δείπνῳ τρυφῆς, οὐ τηνικαῦτα τυχόντες, ἀλλ᾽ ὁ κομίζοντες ἦλθον, τούτου διαδειχθέντος καθαρώτερον αἰσθανόμενοι. Καὶ οὗτος ὁ λόγος, καθ᾽ ἂν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν. se Isa. XL, 31. 31 | Joan. 111, 2. * Luc. xvii, 21 ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΖΩΗΣ ΛΟΓΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ. Τίνα συντέλειαν αὐτῇ παρέχεται ἡ καθιέρωσις τοῦ ἱεροῦ θυσιαστηρίου. DE VITA IN CHRISTO LIBER QUINTUS. Ad sacrorum divinorumque mysteriorum absolutionem altare etiam necessarium esse. Τῶν μὲν ἱερῶν μυστηρίων οὗτος ὁ λόγος, καὶ ταύτην ἡμῖν ἔχει πρὸς τὴν ἀληθῆ ζωὴν τὴν παρα σκευήν. Ἐπεὶ δὲ τὸ θυσιαστήριον πάσης ἐστὶν ἀρχὴ τελετής, ἄν τε δειπνεῖν ἄν τε χρίσμα δέη λαμβάνειν, καὶ μὴν καὶ ἱεράσασθαι καὶ τοῦ λουτροῦ τὰ τελεώ τατα μετασχεῖν, εἴ τι καὶ αὐτὸ πρὸς τοῖς εἰρημένοις καὶ τὴν πηγνῦσαν αὐτὸ τελετήν, ὡς οἷοί τέ ἐσμεν, Sacrorum mysteriorum vis et ratio hæc est, et ad veram vitam hune in modum nos excolunt pra:- parantque. Cæterum quia allare omnis initiationis. et consecrationis principium est, seu sacra cœna, usurpanda, seu unctio accipienda, seu sacrificium faciendum, seu quæ iu baptismo præcipua participanda sint; si insuper de ipsu, et ritu quo conse-

(27 cratur comparaturque, pro virili nostra egerimus, θεωρήσομεν. Μὴ ἂν οἶμαι περίεργον οὐδεν ποιῆσα: nihil nos vel curiosum, vel supervacaneum facturos equidem existimamus. Perfectius autem conditionem ejus explanabimus, si tanquam de mysteriorum basi, aut radice, aut quo alio nomine appellari debet, disseramus. Quare et quæ conseeratoris manibus fiunt, et quibus altare constet, indicenus; omnibusque ordine expositis, singula deinde quid occultæ significationis habeant inquiramus. hæc sacrum μηδὲ παρέλκον· τὸν λόγον μὲν οὖν τελεώτερον οὕτως ἂν εἴημεν ἀποδεδωκότες, ὡς ἂν περὶ τῆς τῶν μυστηρίων κρηπίδος ἢ ρίζης ἢ ὅ τι καὶ χρὴ καλέσαι διεξελθόντες. Καὶ τοίνυν ἃ παρὰ τῶν τοῦ τελοῦντος χειρῶν γίνεται, καὶ ἃ τὸ θυσιαστήριον καθίστησιν, ἑξῆς ἐκτεθέντων ἁπάντων, ἕκαστον ἔπειτα τίνος ἐστὶν αἴνιγμα καὶ ὅ τι φέρει, σκοπῶμεν. Πρώτα μεν στην οθόνης περιθέμενος ὁ ἱεράρχης λευκὰς καὶ καταδήσας ἐπί τε τῶν χειρῶν καὶ τοῦ λοιποῦ σώματος, τῷ Θεῷ προσπίπτει κατακλιθείς, οὐ κατὰ ψιλοῦ τοῦ ἐδάφους, καὶ δεηθεὶς τὸ ζητούμενον πέρας λαβεῖν αὐτῷ τὴν σπουδὴν ἐπὶ τὸ ἔργον Primum hierarcha, seu episcopus brachia, et corpus reliquum linteatus, et cinctus, Deo super humo (quanquam non nuda) se prasteriiit, precatusque uti studio suo propositum ac desideratum finem consequatur, ad operam resurgit, positam- (we merisan prehendens, eam apte local ac sta- ἀνίσταται, καὶ τὴν τράπεζαν κειμένην ἀνελόμενος lilit; non id tantum aliis jubens, sed ipse quoque manus admoreus. Ita fixe localarm ubi calida abluit, cum precibus, ut ea non solum sordes apparentes, sed etiam contagionem a dæmonibus illi aspersam purgandi vim habeat, mox eamdem vino notæ optimæ, et oleo rosaceo, ut arbitror, perfundit. Secundum unguentum adhibet, ungendoque crucis figuram tertium exprimit, ac Deo canticum illud propheticum et celeberrimum accinit. Postmodum candido illam linteo obvelat, et stragula veste pretiosa exornat, aliaque lintea super iis expandit, quæ quidem sacro unguento, quemadmodum mensa, delibuta, et ad extremum mensæ superinjecta, sacris tabulis proxime subesse oportet. Hac cerimonia functus linteo se exuit, indutusque stolam hierarchicam in vicinam aliquam sacrarum ædium egreditur; ubi acceptis sanctorum martyrum ossibus, ad hoc ipsum paratis, et super altera altaris tabellarum repositis, in quo venerabile donum collocat, et operiens, quibus illud operit, admodum reverenter tollit, supraque caput portans, ad domum quæ sanctificatur sive dedicatur inter lampades, cantus, suffimenta, quibus eum incedentem multi cohonestant, progreditur. Ita procedens, ubi templum attigit, ante januas clausas consistit, jubetque ipsis Davidis vocibus eos qui intus sunt, portas Regi gloriæ aperire ", et vicissim audit, quæ ille, Salvatore coelum conscendente angelos angelis contra respondentes introducit. Portis jam patentibus, ingreditur, sacrum vas illud coopertum supra caput habens. Simul ad altare, et ad ipsam mensanı accessit, super ea deponit, tegumentumque removet, jacentesque in vase divitias tollit, et thecæ, quæ capacitate respondeat, imponit. Post hæc unguento sacratissimo illis superfuso, sub sacra mensa condit. His ita confectis domus jam domus orationis, mensa vero ad sacrificium idonea et parata est, et sacrificatorium prorsus est. καθιδρύει καὶ πήγνυσιν, οὐ κελεύων μόνον, ἀλλὰ καὶ χεῖρας εἰσάγων. Τεθεῖσαν δὲ θερμοῖς ἀποκλυσάμε. νος ὕδασιν, οἷς ηύξατο μὴ ῥύπου φαινομένου μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀπὸ τῶν δαιμόνων προστροπῆς καθάρο στον δύναμιν ἔχειν· εἶτα μυρίζει οίνου τε χέων αὐτῇ τοῦ καλλίστου καὶ μύρου στακτοῦ ῥόδων, οἶμαι, πεποιημένου, μετὰ δὲ ταῦτα τὸ ἱερὸν μύρον ἐπάγει καὶ χρίει, τρίτον γράφων ἐπ' αὐτῆς τὸν σταυρὸν καὶ τῷ Θεῷ τὸ προφητικὸν ᾄδων ᾆσμα το πολυύμνητον. Εἶτα λευκή περικαλύψας οθόνῃ πέπλοις τε τιμίοις ἐπικοσμεῖ, καὶ τούτοις ἐθόνας ἄλλας ἐφαπλοί, τῷ θείῳ μύρῳ τὸν τῆς τραπέζης τρόπον ἀληλιμμένας, ἂς ἐπιβεβλημένας ἔσχατον τῇ τραπέζῃ δεῖ τοῖς πίν ναξιν ἀμέσως ὑποκεῖσθαι τοῖς ἱεροῖς. Καὶ ταῦτα οὕτω τελέσας, λύει μὲν καὶ περιδύεται τὰς ἐθόνας, αὐτὸς δὲ τὴν ἱεραρχικὴν ἔχων στολὴν ἐπί τινα γείο τονα τῶν ἱερῶν ἕξεισιν οἴκων. Οθεν ἁγίων μαρτύ ρων ὀστᾶ λαβὼν εἰς τοῦτ' αὐτῷ παρεσκευασμένα καὶ θεὶς ἐπὶ θατέρου τῶν ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου πινάκων, ἐν ᾧ τὸ φρικτὸν τίθησι δῶρον, καὶ καλύ ψας, οἷς ἐκεῖνο καλύπτει, μάλα τε σεμνῶς ἀναιρεῖται καὶ κομίσας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἐπὶ τὸν ἁγιαζόμενον πρόεισιν οἶκον, λαμπάσι καὶ ᾆσμασι καὶ θυώμασι καὶ μύροις τὴν πρόοδον πολλῶν κοσμούντων αὐτῷ, καὶ οὕτω χωρῶν, ἐπεὶ καταλάβοι τὸν νεὼν καὶ πρὸς αὐτῷ γένοιτο, ἵσταται μὲν πρὸ τῶν θυρῶν κεκλει σμένων, κελεύει δὲ τοῖς ἔνδον πυλῶν τὰς πύλας ἀνοίγειν τῷ τῆς δόξης Βασιλεῖ, καὶ αὐτὰς τοῦ Δαβὶδ εἰπὼν τὰς φωνάς· καὶ παρὰ τῶν ἔνδον ἀκούσας, ἃς ἐκεῖνος τοὺς ἀγγέλους λέγοντας ἀλλήλοις εἰσάγει τοῦ Σωτῆρος εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνιόντος, τῶν θυρῶν ἀναπεταννυμένων εἴσεισι τὸ ἱερὸν, σκεῦος ἐκεῖνο συγκεκαλυμμένον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἔχων. Ἐπειδὰν δὲ εἴσω τοῦ θυσιαστηρίου καὶ πρὸς αὐτῇ γένηται τῇ τραπέζῃ, κατατίθεται μὲν ἐπ' αὐτῆς καὶ ἀνακαλύπτει, τὸν δ' ἐγκείμενον αὐτῷ πλοῦτον ἀναιρεῖται μὲν ἐκεῖθεν, ἐντίθησι δὲ θησαυρῷ τῷ μεγέθει τῶν ἐντιθεμένων συμμέτρω, καὶ μετὰ τοῦτο τὸ μύρον αὐτοῖς τὸ παναγέστατον ἐπιχέας ὑπὸ τὴν τράπεζαν ἀποτίθεται τὴν ἱεράν. Τούτων δὲ οὕτω κατεσκευασμένων ὁ μὲν οἶκος προσευχῆς οἶκος, ἡ τράπεζα δὲ πρὸς τὴν θυσίαν ἔχει καὶ παρεσκεύασται καὶ θυσιατήριόν ἐστιν ἀτεχνῶς. 13 Psal. xxi, 7, 8. ة

DE VITA IN CHRISTO LIB. V. Τὸν δὲ λόγον, ἀνθ᾽ ὅτου τούτων τελουμένων ἐκεῖνο γίνεται, καὶ τοῖς τῷ ἱερεῖ πεπραγμένοις τὸ τοιαῦτα δύνασθαι τὴν οἰκίαν καὶ τὴν τράπεζαν ἀπαντᾶν, λέγωμεν ήδη, θεωροῦντες ἕκαστα. Η μὲν οὖν ἀναβολὴ καὶ τὸ οὕτως ἐσκευασμένον ἐπὶ τὴν τελετὴν ἀφίχθαι τὸν ἱεράρχην, τοῦ κατὰ τὸν ἄνθρωπον θυσιαστηρίου γράφει τὸν τύπον· τὸ γὰρ πᾶσαν ἀπονιψάμενον πονηρίαν καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθέντα Δαβίδ εἶπε συνελεῖν ἑαυτὸν καὶ συμπτύξαι καὶ πρὸς ἑαυτὸν νεῦσαι τὸν ἄνθρωπον, Θεὸν ενοικίζει καθαρῶς τῇ ψυχῇ καὶ θυσιαστήριον ἐργά ζεται τὴν καρδίαν. Τούτων γὰρ σημεῖα, τοῦ μὲν, τὸ λευκὴν εἶναι καὶ λάμπουσαν αὐτῷ τὴν ἀναβολὴν, ἐκείνου δὲ, τὸ πανταχόθεν πρὸς ἑαυτὸν ἐπεστράφθαι καὶ συνεπτύχθαι τῷ σώματι· καὶ οὕτω δι' ὧν ἔξ. εστιν ἐν ἑαυτῷ πρὸ τοῦ τεμένους τὸ θυσιαστήριον δείξας, ἔπειτα τῷ τεμένει τὴν τελοῦσαν δίδωσι χεῖρα, μάλιστα μὲν ἐπεὶ καὶ τεχνῶν τοῖς προϊσταμένοις καὶ ὅλως ὁτιοῦν ἐργάζεσθαι δυναμένοις πρὸ τῶν χειρῶν ἐφ' ἑαυτοῦ συνέστησε τὸ ἔργον ὁ λογισμός· καὶ ὁ μὲν ὁ συνεστήσατο κανόνα ταῖς χερσὶν ἔδωκεν, αἱ δὲ ἐπὶ τῆς ὕλης ἔδειξαν. Καὶ μὴν καὶ ζωγράφους ἔστι μὲν πρὸς τὸν ἀρχέτυπον γράφειν ἀπὸ τῶν πινάκων ποιουμένους τὴν τέχνην, ἔτι δὲ καὶ τῇ μνήμῃ τὰ τοιαῦτα χρωμένους καὶ πρὸς τὴν ψυχὴν ὁρῶντας παράδειγμα· καὶ οὐ ζωγράφοις τοῦτο με νον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἀνδριαντοποιοῖς καὶ οἰκιῶν ἐργά ταις δημιουργοῖς ἅπασι συμβαίνον ἴδο: τις ἄν. Καὶ τὴν τοῦ τεχνίτου ψυχὴν ὀφθαλμοῖς ἰδεῖν, εἴ τις ἦν μηχανή, αὐτὴν ἂν εἶδες τὴν οἰκίαν ἢ τὸν ἀνδριάντα, ἢ τῶν ἔργων ὁτιοῦν τῆς ὕλης χωρίς. Έπειτα παράδειγμα τοῦ θυσιαστηρίου τὸν ἱεράρ χὴν οὐ τοῦτο ποιεῖ μόνον, ὅτι τῶν τοιούτων αὐτὸς τεχνίτης, ἀλλ' ὅτι ναὸς εἶναι Θεοῦ καὶ θυσιαστήριον ἀληθῶς μόνη τῶν ὁρωμένων ἡ τῶν ἀνθρώπων δύνα και φύσις, ὡς τό γε χερσὶν ἀνθρώπων παγὲν εἰκόνα τούτου σώζει καὶ τύπον· ὅθεν ἔδει τὸ πρᾶγμα πρὸ τῆς εἰκόνος ἐν τῷ σχήματι τούτῳ φανῆναι καὶ τἀληθὲς τοῖς τύποις ἡγήσασθαι. Ο γὰρ εἰπὼν, • Πεῖον οἶκον οἰκονομήσετέ μοι; Ενοικήσω, φησὶν, ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω· ο Σημαίνοι δ' ἂν οἶμαι κἀκεῖνο, ὡς τὸν βουλόμενον ἄλλοις όφελος εἶναι, η προσῆκε πρότερον ἑαυτῷ, καὶ τὸν ἀψύχοις δύναμιν ἐνθεῖναι τοσαύτην ἠξιωμένον ἑαυτῷ πρὸ ἐκείνων τὰ τοιαῦτα λυσιτελῆ καταστῆναι, καθάπερ καὶ τὸν ἐπίσκοπον Παύλο; ἠξίωσε πόλει καὶ δήμοις ἐσόμε νον ἀγαθὸν ἀφ' ἑστίας ἄρξασθαι, καὶ τὸν οἰκήσοντα καλῶς τὴν οἰκίαν ἑαυτὸν κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον προς τερον ἀγαγεῖν. Δεῖται δὲ τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ ἔργον· καὶ γὰρ ἀνῦσαι μὲν δύναιτ' ἂν οὐδεὶς μὴ τοῦ Θεοῦ τυχών, οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐδὲν, μάλιστα δὲ τῶν μυ στηρίων, ἐν οἷς τὸ πᾶν ἐκείνου καθαρῶς ἔργον. Ἐπεὶ δὲ ὁ κοινό; Δεσπότης τῶν δούλων οὐκ ἐξ ἐπιτάγματος προϋνοήθη, οὐδ᾽ ἔπεμψε τοὺς ἐπιμελησομένους, ἀλλ' αὐτὸς ἦλθε, καὶ πάντων δι᾽ ὧν ἔδει σώτων αὐτουργὸς ἦν, τούτου χάριν τὸν ἱεράρχην τὸν ἐκείνου δεικνύντα μαθητὴν αὐτοχειρίᾳ πηγνύναι τη s» fsal. L, 9. 25 II Reg. VII, Rationem autem propter quam his cæremoniis illa fiant, hisque a sacerdote peractis, quorum domus et mensa nos moneant. nunc singula considerantes doceamus. Amictus igitur, et quod sic ad cærimoniam consecrationemque altaris. obeundam accedit, altaris humani typum refert. Iniquitatem quippe omnem abluisse, et super nivem dealbatum esse, ut David loquitur ", sese contraxisse, in semet convolvisse, in se descendisse, Deum perfecte habitare in anima, et cor altare facit. Horum indicia, hujus albus et nitidus amictus; illius, quod totus ad Deum est conversus, et ei corpore prono supplicat. Et ita, cum, per que potest, in seipso altare prius effecerit, deinde templo manum ultimam imponit; maxime cum et in artificibus, et omnino in quibusvis opificibus, ante operam manuum cogitatio in seipsa opus coinponat, et quod composuit, illud pro regula manibus præscribat, quam illæ in materia subjecta exprimunt. Quin etiam pictores archetypum pingunt, artemque a tabulis, quas imitantur, ducunt. Possunt etiam memoria et simulacris quæ animo retinent pro exemplis uti. Hoc porro non pictoribus duntaxat, sed statuariis quoque, et architectis et opificibus demum universis usu venire certum est. Et si quo, artificio posset anima artificis istis oculis videri, in ea aut domum, aut quodvis operum sine materia videremus. Deinde hierarcham exemplar altaris non hoc solum facit, quod harum rerum ipse aetor est, sed quod vere templum Dei et altare esse, sola ex rebus quæ sub aspectum cadunt, humana natura potest. Itaque manibus hominum fixum et locatum imaginem et typum hujus servat. Ex quo oportebat rem ante imaginem in schemate hoc apparere, et veritatem formis antecedere. Qui enim dixit: ● Nunquid domum tu ædificabis mihi ad habitandum) 35? - Habitabo, inquit, inter vos, et inambulabus. lllud item significat, opinor, volentem aliis commodare, ante sibimet debere prodesse; et rebus inanimis tantam virtutem immittere postulantem, sibi prius hæc utilia reddere (sicut et episcopum Paulus æquum censuit urbi et populis profuturum, a domo sua incipere 17) et bene administraturum domum, seipsum secundum rectam rationem prius rrgere. Opus est autem Deo ad hoc opus, sine cujus ope nec aliud quidquam, nedum mysteria. in quibus totum opus illius solius est, peragere queat. Quia vero communis est Dominus, non per subsidiarios consuluit servis suis, nec curatores misit, sed ipsenet venit, et omnia quæ salus nostra requirebat, per se ipsemet præstitit. Quam ob causam, ierarcham illius se discipulum ostendentem, sua manu altare statuere 25 Levit. xxvi, 12; II Cor. vi, 16. 27 1 Tim. 111,

et firmare conveniens est, unde omnes nobis salut- θυσιαστήριον εἰκὸς ἦν, ὅθεν ἡμῖν αἱ πᾶσαι τῆς σω tis occasiones profluunt. Et hæc agit psalmon in ore habens, • Exaltabo te, Deus meus, rex meus 28 › qui gratiarum actionem erga Deum et memoriam ejus mirabilium complectitur. Si enim Pauli lex gratias agere præcipit in omnibus, quanto justius in eo quod est bonorum summa et caput? Post hunc affum psalmum adjungit: «Dominus regit me, et nihil mihi deerit *,» in quo non simpliciter Dei benignitas laudatur, sed ejus ipsa hæe præsentia beneficia attinguntur. Nam et baptismatis illie mentio, et divinæ unctionis, et poculi, et mensæ sacrum panem afferentis. Baptisma antem, et aquam requiei, et locum herbæ quietis vocat, alque a Deo bene pastus in hoc se habitaturum að extremum affirmat. Et quoniam peccatum e: labores audacibus peperit, et mobis terram spinis reple. vit, aqua peccatum eficiens, adversus Majores aqua requieì, adversus spiñas et tribulos focus herbæ virentis haud absurde, ut puto, nominatur. Diversorium postremo, quia bonum ultimum quod quærimus, et in quo quiesciunus, Deum hic est accipere. Dici autem et illa de causa aqua requiçi potest, quia concupiscentiam naturæ sedat et quiescere facit. Quod e multi prophetæ et reges voluerunt videre *, ≥ inqnit. Cur porro Deo procidens, et preces concipiens templi solum non contingit? An quia consecrationem nondum adeptum nee ad mysterium est idonew? Et nondum facts domus orationis, quomodo orantera immediate sustineat? Siquidem et contra, Mosen terram sanctam calcaturum, calceamenta solvere necesse erat, nihil medium ad colloquium afferentem at; sicut et tone Deo addictum popu lum.Hebræorum terram Ægypti in calceamentis calcare oportebat”. Hoc facto, aqua lustrali mensam abstergit. Quoniam enim hominem deminum omnium, quæ visu percipiuntur, communis tyrannus in servitutem redegit, postea in omnia sensibilia, ceu in palatium rege prostrato irruit et invasit. Quamobrem assumpta inde matería in unoquoque mysterio, quadam purgativo adversus maligni vires opus est, sicut et aquam, qua initiatorem necesse est baptizare, sacerdos ubi precibus ab omni diabolica malignitate purgavit, sie demum carmen rituale et initiatorium pronuntiat. Eadem ratione mensam prius aquis malorum depultricibus abluit, et simul modum demonstrat, quo ad honum sit currendum, qui est declinare prius a malo. Itaque et super, malis hominibus cantation psałmum in hac expiatione reeilal: • Asperges me hyssopo. et windaber; lavabis. me, et super nivem dealbabor *, › Et post hoc Deo gratias agit, eum vereratur, quod in omnibus cousecrationibus facil; omnia quippe ad Dei gloriam administranda sunt, τηρίας εἰσὶν ἀφορμεὶ, καὶ ταῦτα ποιεῖ, τὸν ψαλμὸν ἐκεῖνον ἐπὶ τοῦ στόματος ἔχων, «Υψώσω σε, ὁ Θεός μου, ὁ βασιλεύς μου,» δς εὐχαριστίαν ἔχει τῷ Θεῷ καὶ μνήμην τῶν αὐτοῦ θαυμασίων. Εἰ γὰρ ἐν παντὶ εὐχαριστεῖν ὁ τοῦ Παύλου κελεύει νόμος, πόσῳ δικαιότερον ἐπ' αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου τῶν ἀγαθῶν; Μετὰ δὲ τοῦτον ἄλλον ἐπισυνάπτει ψαλμόν, ο Κύ ριος ποιμαίνει με, καὶ οὐδέν με ὑστερήσει·: ταῦτα δὲ οὐχ ἁπλῶς τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν ὑμνεῖ, ἀλλ᾽ αὐτῶν ἅπτεται τῶν παρόντων. Καὶ γὰρ καὶ βαπτίσματος μέμνηται καὶ τῆς θείας ἀλοιφῆς καὶ τοῦ ποτηρίου καὶ τῆς φερούσης τὸν ἱερὸν ἄρτον τραπέζης, τὸ δὲ βάπτισμα καὶ ὕδωρ ἀναπαύσεως καὶ τόπον χλόης καλεῖ, καὶ ποιμαινόμενος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καλῶς εἰς τοῦτο κατασκηνώσειν ἔσχατον ἔφη. Ἐπεὶ γὰρ ἡ ἁμαρτία καὶ πόνους τοῖς τολμώσιν ἤνεγκε καὶ τὴν γῆν ἐνέπλησεν ἡμῖν ἀκανθῶν, τὸ τὴν ἁμαρτίαν ἐκβάλλον ὕδωρ πρὸς μὲν τοὺς πόνους ὕδωρ ἀναπαύσεως, πρὸς δὲ τὰς ἀκάνθας τόπος χλόης δικαίως, εἶμαι, καλεῖται, κατάλυμα δὲ τελευταῖον, ὅτι τὸ ἔσχατον ἀγαθόν, ἐν ᾧ παυόμεθα ζητοῦντες τὸν Θεόν, ἔστιν ἐνταῦθα λαβεῖν. Εἴη δ᾽ ἂν καὶ δι ἐκεῖνον τὸν λόγον ἀναπαύσεως ὕδωρ, ὅτι τῆς φύσεως τὴν ἐπιθυμίαν ἀνέπαυσεν, ή ο πολλοί προφῆται καὶ βασιλεῖς, φησίν, ἰδεῖν ἐπεθύμουν. Τί δὲ προσπίπτοντα τῷ Θεῷ καὶ προσευχόμενον τὸ τοῦ τεμένους ἔδαφος οὐ δέχεται τὸν ἱεράρχην ἀμέσως, ἢ τὴν τελετήν ἔτι μη δεδεγμένον οὐδέπω πρὸς τὴν τελετὴν ἡρμοσται, καὶ μήπως προσευχῆς γενόμενος οἶκος πῶς ἂν λάβοι καθαρῶς τὸν εὐχόμεν νον; Ἐπεὶ καὶ τοὐναντίον τὸν Μωσέα τῆς ἁγίας ἐπιβαίνειν μέλλοντα γῆς τὸ ὑπόδημα ἐχρῆν ὑπολύ σαι, κομίζοντα πρὸς τὴν ὁμιλίαν μέσον οὐδέν· ὥσ περ καὶ τὸν την καῦτα τῷ Θεῷ προσκείμενον δῆμον τῶν Ἑβραίων τὴν ἐν Αἰγύπτῳ γῆν μετὰ τῶν ὑποδη μάτων ἔδει πατεῖν. Οὕτω δὲ δράσας ὕδασιν ἔπειτα σμήχει τράπεζαν ἱεροῖς. Ἐπεὶ γὰρ τὸν τῶν δρωμέν νων δεσπότην τὸν ἄνθρωπον ὁ ποινὸς δουλωσάμενος τύραννος ἔπειτα τοῖς αἰσθητοῖς ἐνέσκηψε πᾶσι, και θάπερ βασιλείοις τοῦ βασιλέως πεσόντος, διὰ ταῦτα ταῖς παραλαμβανομέναις ἐντεῦθεν ὕλαις ἐφ᾽ ἑκάστου τῶν μυστηρίων ἀνάγκη τινὸς καθαρσίου κατὰ τοῦ πονηροῦ δυναμένου. Καθάπερ καὶ τὸ ὕδωρ, καθ᾽ οὗ δεῖ τελοῦντα βαπτίζειν, τῆς τῶν δαιμόνων ἐπηρείας ἀπάσης εὐχαῖς καθάρας ὁ ἱερεὺς, οὕτω τὴν τελοῦσαν ἐπιλέγει φωνήν, κατὰ τὸν αὐτὴν δὲ τὴν τράπεζαν λόγον ἀλεξικάκοις ἀποκλύζει πρότερον ὕδασι, καὶ ἅμα τον τρόπον ὑποδεικνύς, ὅπως δεῖ πρὸς τἀγαθὸν τρέχειν, ὅπερ ἐστὶν ἐκκλίνειν ἀπὸ τοῦ κακοῦ πρότε ρον· οὗ χάριν καὶ τὸν ἐπὶ κακοῖς ἀνθρωπίνοις ᾐσμέν τον έδει ψαλμὸν ταῦτα τελῶν· ο Ραντιεῖς με, λέγων, ὑσσώπῳ, καὶ καθαρισθήσομαι· πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι» καὶ μετὰ ταῦτο τῷ θεῷ χάριν ἀποδίδωσι καὶ γεραίρει. Καὶ τοῦτο καθ᾽ ἔκα * Psal. CXLIV, ** Psal. xx31, 1. 30 Luc. x, 24. 31 Exod. II, L, J. Η Pral ss Exod. 3, i segg..

DE VITA IN CHRISTO LIB. V. στον τῶν τελουμένων. Πάντα γὰρ δέον εἰς δόξαν Θεοῦ præcipueqne mysteria, quando omnibus conduciποιεῖν, τὰ μυστήρια μάλιστα πάντων, ὅτῳ καὶ πάν biliora et Dei solius sunt. των λυσιτελέστερα καὶ Θεοῦ μόνου. Ἐπεὶ δὲ πρὸ τῶν θείων χαρίτων οὐ καθαίρει σθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς συστοίχους αὐταῖς ἀρετὰς, ὡς οἷοί τέ ἐσμεν, ἐπιδείκνυσθαι χρή, ὡς οὐκ ἐνὸν ἄλλως τυγχάνειν τοῦ χορηγοῦ τῶν τοιούτων, ὁ γὰρ θεὸς εὐχὴν δίδωσι οὐ τοῖς καθεύδουσιν, ἀλλὰ τῷ εὐ χομένῳ, καὶ τὸν ἀγωνιζόμενον ἀλείφει καὶ σωφροσύ της δίδωσι χάρισμα τῷ δι' ὧν ἔξεστι σωφρονοῦντι, καὶ ὅλως πανταχοῦ τὴν πρὸς τὸ ζητούμενον ἐπιθυμίαν οὐχ οἷς εὐχόμεθα μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπ' αὐτῶν τῶν ἔργων δεικνύναι χρή) διὰ τοῦτο πρὸ τοῦ θειοτάτου μύρου, ὁ τῷ θυσιαστηρίῳ τὴν ἐκ Θεοῦ χάριν οἶδε και μίζειν, τοῖς παρ' ἡμῖν εὐώδεσι μυρίζει την τράπε ζαν οίνῳ καὶ μύρῳ, ὧν τὸ μὲν ἡμῖν τέρψιν έχει μό. νον, τὸ δὲ καὶ τῇ ζωῇ βοηθεῖ, ἵνα δείξῃ τἀνθρώπινα εἰσενεγκών ἅπαντα ὅτι τούτων ἡμῖν τὸν βίον ἅπαντα συμπληρούντων, τῶν τε πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίων καὶ τῶν ἡδέων, ἀμφοτέρων απάρχεται, ἐπεὶ κἀκεῖνος ἐλθὼν καὶ ζωὴν ἔδωκε και περισσὸν προτέθηκεν, οὐκ ἀναστήσας μόνον καὶ λύσας, ἀλλὰ καὶ βασιλεύσας, τῆς ἀκηράτου τρυφῆς ἡμῖν μεταδούς τούτοις ἐπιφέρει τὸ μύρον, δ πᾶσαν τῇ τελετῇ τὴν δύναμιν ἔχον ἐπ' αὐτὴν τὴν θυσίαν ἄντικρυς φέρει. Ἐπεὶ γὰρ τοῖς δυσὶ τούτοις αὐτὴν ἐτέλεσεν ὁ Σωτὴρ ἐξ ἀρχῆς, ο λαβών, φησί, τὸν ἄρτον καὶ εὐλογήσας τὴν χεῖρα,» ζητοῦμεν ἐκείνην καὶ τὴν φωνήν. Τὴν μὲν οὖν φωνὴν οἱ ἱερεῖς ἀφιᾶσι, καὶ ἔστιν ἐνεργὸς ὡς ἂν ἐκείνου κελεύσαντος·. Τοῦτο γὰρ, φησί, ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν· ἡ τὴν δὲ χεῖρα τὸ μύρον δύναται. Καὶ γὰρ, Αὐτὸ, φησὶν ὁ θεῖος Διονύσιος, τὸ μύρον εἰσάγει τὸν Ἰησοῦν. Αλλ' οἱ μὲν ἀπόστολοι καὶ τὴν χεῖρα παρ' ἑαυτῶν εἰσέφερον, καὶ γὰρ καὶ ταύτην εἶχον τὴν χάριν· οἱ δ' ἐκείνους ἐκδεξάμενοι ταυτησὶ τῆς τελετῆς ἐδεήθησαν, τὴν φωνὴν δυνάμενοι μόνον. Τοῖς μὲν γὰρ πρώτοις δε ρεῦσι θυσιαστήριον ἦσαν οἱ χεῖρες, τοῖς δὲ μετ' ἐκείνους δι' ἐκείνων ὁ Χριστὸς τοὺς μυστοδόχους ᾤχοδόμησεν οἴκους. Επιλέγει δὲ οὐδὲν οἷον πρότερον ἐπιχέων τῇ τραπέζῃ τὸ μύρον, ἀλλὰ τοῦτ' αὐτὸ μό τον ᾄδει τῷ Θεῷ ᾆσμα φωνῆς μὲν Ἑβραίας συλλα βαῖς ὡρισμένον ὀλίγαις, διανοίας δὲ παναγοῦς τοῦ τῶν ἱερῶν προφητῶν χοροῦ. Καὶ γὰρ ἔστι μὲν εὐφη μεῖν μακρῷ λόγῳ τα κατορθώμενα διεξιόντας, ἔστι δὲ βήμασιν ὀλίγοις τὴν ᾠδὴν ὁρίζοντας τὴν ὑμνούμε τον ἀνάδειν. Προσήκει δ' ἂν, οἶμαι, τὸ μὲν πρῶτον παρωχηκότων ή μελλόντων ἔτι τῶν ἐπαινουμένων ἔργων, ἵν' εἶεν ἀντὶ τούτων τοῖς θεωμένης οἱ λόγοι ἐπισταμένων δὲ καὶ γινομένων οἶμαι τὸ δεύτερον, ὅτε τῶν πραγμάτων παρ' ἑαυτῶν φαινομένων ἀνάγκη τῶν κηρυττόντων λόγων οὐδ᾽ ἡτισοῦν πλὴν τὴν ἡδονὴν ὅσον ἐνδείξασθαι καὶ τὸ θαῦμα, ὥσπερ καὶ οἱ προφῆται ἕως Ιωάννου προεφήτευσαν. Τὸ γὰρ ἐνα τεῦθεν τί τῶν ἀγγέλων ἔδες τοῦ μεμηνυμένου φανέν τος; Ἐκεῖνον γὰρ οὐδὲν ἢ βοῖν καὶ στεφανούν 24 Matth. xxvi, 26. 35 Luc. ss, 19, 21. Cæterum quia ante divinam gratiam non səlum deprimere se, sed etiam virtutes ipsi consociabiles quantum possumus, præstare oportet, quod aliter suppeditatorem. gratiæ non acquirimus (Deus enim optata largitur non dormientibus, sed precantibus, et certantem ungit, et castitatis donum dat, castitatem exercendi, per quae exercenda est, et universe ubique, desiderium ejus quod quæritur, non votis solum, sed etiam ipsis operibus demonstran, dum est), ideo ante divinissimum ungnentum, quod altari gratiam a Deo apportare consuevit, his quæ apud nos bene olent, mensam humectat, vino et olem rosarum, ex quibus hoc voluptatem tantum nobis geberat, illud etiam vitæ prodest, ut bumanis omnibus illatis doceat, quod cum vitam nostram repleant quorum alia necessaria, alia jucunda sunt, se amborum offerre primitias. Nam et ipse cum venisset, et vitam dedit, et amplius addidit, non modo in vitam nos revocans, et vincula mortis abrumpens, sed et reges constituens, et immortales delicias nobis impertiens, et adhuc mysterium adjiciens, quod cum omnem mysterii vim contineat, ad ipsurd quoque sacrificium plane pertinet. Et quia his duobus ipsum ab initio Salvator confecit, e cum accepisset panem, inquit, et benedixisset *, › manum illam et vocem quærimus. Vocem igitur sacerdotes mittunt: ea est efficax, utpote illius jussu. Inquit enim, Hoc facite in meam commemorationem. Pro manu est unguentum. Etenim ipsum Jesum inducit unguentum, ait divinus Dionysius. Sed apostoli quidem etiam manus suas addebant: etenim et hanc gratiam habebant. Eorum successores hac initiatione egebant, voce potentes tantum. Primis quippe sacerdotibus altare erant manus. Eorum successoribus per ipsos Christus domus mystas recipientes edificavit. Dum autem unguentum mensa alumlit, nihil quale ante verborum adjicit, sed hoc ipsum tantummodo carmen Deo canit, vocis Hebrææ syllabis paucis definitum, sensu aulem sanctissimum, chori sanctorum prophetarum. Etenim licet laudare longo sermone, facta cum virtute enumerantes; et licet verbis paucis inelusa laudatione, eum qui laudatur quasi coronare. Convenit autem, ut arbitror, primum laudandis operibus vel præteritis, vel adhuc futuris, ut contemplantibus eorum loco sint voces, Alterum puto esse instantium, et eorum quæ fiunt, quando rebus per semel apparentibus, verborum prædicantium ulla est necessitas, nisi quantum ad voluptatem et admirabilitatem demonstrandam facit. Sicut et prophetæ usque ad Joannem propheta, runt. Nam tempus secutum, quid nuntiis indifebat, cum adesset, qui nuntiatus fuerat? Nihil enim nisi illum proclamare, et honorare reliquum 26 Matth. x1, 13.

erat. Quod et angelis videbatur, quibus primum ὑπόλοιπον ἦν, δ καὶ τοῖς ἀγγέλοις ἐδόκει, οἷς ἐφάνη visus est, cum in terras venisset, quorum, ‹ Gloria in altissimis Deo ",» circum ipsum choros ducentium vos erat. Sie ergo hierarcha, postquam vocatum benefactorem in ipsis operibus agnovit, nec recitat quidquam priorum precum, nec opera benignitatis recenset, cum ante oculos versentur, sed hoc solum facit carmine mystico exsultat. Quia vero altaris virtus unguentum est, huic virtuti et subjectam materiam congruere oportet. Sic enim aget melius: sicut et ignis, et lux, ut existimo, per idonea corpora. Quoniam et nomer ipsum Salvatoris, quod invocatum potest omnia, non in omnium ore, æque vim et potentiam suam ostendit. Proinde quærens consecrator, quid corporis unguento congruum subjiciat, martyricis ossibus aptius nihil invenit. Hæc ubi unxit, et inuncta mensæ imposuit, mysterium perficit. Nihil enim Christi mysteriis propinquius et cognatius est, quam martyres, quibus cum illo et corpus, et spiritus et schema mortis, et omnia communia. Qui et vivis assistebat, et morientium corpora non relinquit, sed animabus conjunctus, aliquo modo etiam surdo huic pulveri adest et commiscetur. Et si alicubi in bisce rebus, quæ oculorum sensum movent, Salvatorem invenire et labere licet, in luis ossibus licet. Ideo ad templum veuiens, quo illa inferenda sunt, iisdem vocibus portas illis aperit, quibus si Christum ipsum inferret, et ad cætera quod attinet, æque ut sacra dona honorat. Præterea Dei templum verum et altare sunt ossa hæc, hoc autem manu constructum, veri templi imitatio. Igitur decebat illud huic apponi, et ad perfectionem hujus illud assumi, sicut in legibus novam, ad perficiendam veterem. Postquam ritus omnes jam absolvit, et ad sacrificium atque ad preces domum paravit, lucerna super altare accensa, exit. Primum quidem, ut reor, tempus ostendens, quo a principio est editum, circa vesperam scilicet, ad prima lumina. Deindle, ut hæc lucerna illam lucernam in memoriam nobis reducat, quam accendit, qui drachmam perdidit: quam terra multa et tenebris obrutam invenit, utpote sub terra apud inferos jacentem. Hoc enim sibi vult, 'credo, verrisse domum, omnia retexisse videlicet, et in lucem eduxisse qui et infernum ingressus lumine suo implevit. & Luc. 1, 14. In cod. Vindob. 206 sequentia adduntur alia manu et nigriore atramento scripta: Χρίει δὲ τὸν εἶχον ἅπαντα τῷ μύρῳ περιιών, ἵνα προσευχῆς ο κον αὐτὸν ἐργάσηται καὶ τοὔνομα ἐνεργὸν ἔχῃ καὶ πρὸς τὰς εὐχὰς ἡμῖν βοηθῇ. Ἡ γὰρ πρὸς τὸν Θεὸν τῶν ἀνθρώπων παρουσία καὶ τὸ κατευθύνον τὴν προσευχὴν ἡμῶν ὡς θυμίαμα τὸ μύρον ἐστὶ τὸ ἐχει κενωθέν, ὁ Σωτὴρ παράκλητος ἡμῖν γενόμενος πρὸς πρώτοις ἐλθὼν εἰς τὴν γῆν, ὧν τὸ, «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, ο περὶ αὐτῶν χορευόντων ἦν ἡ φωνή. Κατά τοῦτον δὴ τὸν λόγον ὁ ἱεράρχης, ἐπεὶ τὸν καλούμενον εὐεργέτην ἐπ' αὐτῶν οἶδε τῶν ἔργων, οὔτε εὔχεται οὐδὲν τῶν ἐν ταῖς εὐχαῖς αὐτῷ προκεχωρηκότων, οὔτε καταλέγει τὰ τῆς φιλανθρωπίας ἑστῶτα πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν, ἀλλὰ τοῦτο μόνον ἀγάλλει τῷ μέλει τῷ μυστικῷ. "Οτι δ' ἡ τοῦ θυσιαστηρίου δύναμις τὸ μύρον ἐστὶν, ἐχρῆν τῇ δυνάμει ταύτῃ καὶ τὴν ὑποκειμένην ὕλην οἰκείως ἔχειν· δράσαι γὰρ ἂν οὕτω βέλτιον, ὥσπερ καὶ πῦρ καὶ φῶς διὰ τῶν ἐπιτηδείων, οἶμαι, σωμάτων, ἐπεὶ καὶ τοὔνομα αὐτὸ τοῦ Σωτῆρος, ὁ πάντα ἐδύνατο καλούμενον, οὐκ ἐν τοῖς ἁπάντων στόμασι τὴν ἰσχὺν ὁμοίως ἐπεδείκνυτο τὴν αὑτοῦ· καὶ τοίνυν ζητήσας, ὅ τι ἂν τῶν σωμάτων κατάλληλον ὁ τελεστής ὑποθείη τῷ μύρω, τῶν μαρτυρικῶν ὀστέων 8 προσήκει μᾶλ λον εὗρεν οὐδὲν, καὶ ταῦτα μυρίσας καὶ ἀληλιμμένα τῇ τραπέζῃ προσθεὶς τὸ θυσιαστήριον απαρτίζει. Μαρτύρων γὰρ συγγενέστερον τοῖς τοῦ Χριστοῦ μυστηρίοις οὐδὲν, οἷς πρὸς αὐτὸν τὸν Χριστὸν καὶ σῶμα καὶ πνεῦμα καὶ θανάτου σχῆμα καὶ πάντα κοινά, ὃς καὶ ζῶσι συνῆν καὶ τελευτώντων τους νε κροὺς οὐκ ἀπολιμπάνει, ἀλλὰ ταῖς ψυχαῖς ἡνωμένος ἔστιν ὅπως καὶ τῇ κωφῇ ταύτῃ σύνεστι καὶ ἀναμέ μικται κόνει, καὶ εἴ που τῶν ὁρωμένων τούτων ἔστιν εὑρεῖν τὸν Σωτῆρα καὶ κατασχεῖν, ἐπὶ τῶν ὀστέων Έξεστι τούτων. Διὰ ταῦτα πρὸς τῷ ναῷ γενόμενος ἐκείναις ταῖς φωναῖς αὐτοῖς ἀνοίγει τὰς πύλας, αἷς ἂν εἰ τὸν Χριστὸν εἰσῆγεν αὐτὸν, καὶ τἄλλα δὲ παραπλησίως τοῖς ἱεροῖς ἐτίμησε δώροις· ἄλλως τε Θεοῦ μὲν νεὼς ἀληθῆς καὶ θυσιαστήριον τὰ ὀστα ταῦτα, ὁ δὲ χειροποιητὸς οὗτος τἀληθοῦς μίμημα. Οὐκοῦν εἰκὸς ἦν τοῦτον ἐκείνῳ προστεθῆναι καὶ πρὸς τὴν τελείωσιν ἐκείνου τοῦτον εἰλῆφθαι, καθάπερ τῶν νόμων τοῦ παλαιοῦ τὸν καινόν. Ἐπεὶ δὲ πάντα ἤδη τελέσοι καὶ πρὸς τὴν θυσίαν καὶ τὰς εὐχὰς τὴν οἰκίαν παρασκευάσοι, λύχνον ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον ἅψας έξεισι, πρῶτον μὲν δεικνὺς τὸν τῆς θυσίας οἶμαι καιρὸν, πηνίκα τὴν ἀρχὴν ἐξεδόθη. Καὶ γὰρ περὶ τὴν ἑσπέραν καὶ τὰς τῶν λύχνων ἀφές ἔπειτα ὡς ἐν οἰκίᾳ τοῦ τὴν δραχμὴν ἀπολωλεκότος ὁ λύχνος οὗτος ἐκεῖνον ἡμῖν εἰσάγει τῇ μνήμῃ τὸν λύχνον, ἐν ἅψας και ζητήσας τὴν πολλῇ γῇ καὶ σκότῳ συγκεκαλυμμένην εὗρε δραχμήν, ὡς ἂν ὑπὸ γῆν ἐν Αδου κειμένην τοῦτο γὰρ, εἶμαι, δύναται τὸ σαρῶσαι τὴν οἰκίαν, τὸ πάντα ἀνακαλύψαι καὶ ὑπὸ τὸ φῶς ἀγαγεῖν, ὃς καὶ τὸν Αδην φωτὸς ἐνέπλησεν εἰσελθών τὸν Θεὸν καὶ μεσίτης. Ἐπεὶ γὰρ μονογενής ὢν αὐ τὸς ἑαυτὸν εἰς τοὺς δούλους ἐξέχεεν, εἰκότως ὁ Πατήρ διήλλακται καὶ ἡμερον εἰς ἡμᾶς βλέπει καὶ προσ ιόντας προσίεται, ὡς ἂν αὐτὸν εὑρίσκων ἐν ἡμῖν τὸν Υἱὸν τὸν ἀγαπητόν. "Οθεν ἀκόλουθον ἦν, εἰς τὴν οἰκίαν, ἐν ᾗ τὸν Θεὸν καλοῦμεν καὶ προσευχῆς ἐκε κενωθῆναι μύρον, ἵνα τὸν αὐτόθι καλούμενον Θεόν εἰς ἑαυτὴν ἐπιστρέφῃ, καὶ κατὰ τὴν τοῦ Σολομῶνος

DE VITA IN CHRISTO LIB. VI. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΖΩΗΣ ΛΟΓΟΣ ΕΚΤΟΣ. Πῶς αὐτὴν ἀπὸ τῶν μυστηρίων λαβόντες φυλάξομεν. DE VITA IN CHRISTO LIBER SEXTUS. Quo pacto eam a mysteriis sacramentisque acceptam conservare oporteat. μὲν οὖν τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς εἰς αὐτὸν τὸν Quæ igitur vitæ in Christo ad Christum ipsum Χριστὸν ἀναφέρει, καὶ ὧν ἐκείνῳ μόνῳ προσῆκε, εὐχὴν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ νυκτὸς καὶ ἡμέρας εἰς τὸν οἶκον τοῦτον ὦσιν ἀνεωγμένοι· ἄλλως τε ναὸν Θεοῦ καλούμενον. ἵνα πρὸς τὸν ἀληθῆ ναὸν ἀναφέρῃ καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἔχη τι κοινόν, ἔδει καθάπερ ἐκεῖνος ἐχρίσθη τῇ θεότητι, τὸν ἴσον τρόπον καὶ αὐτὸν γενέσθαι Χριστὸν τῷ μύρῳ ἀληλιμμένον. Λέγω δὲ ναὸν ἀληθῆ τοῦ Θεοῦ τὸ πανάγιον αὐτοῦ σῶμα, ὥσπερ αὐτὸς ἐκάλεσεν αὐτό, ο Λύσατε, λέγων, τὸν ναὸν τοῦτον.» Sequitur deinceps in eodem codice fol. 144 a, usque ad fol. 146 a, brevis quædam de Jibero arbitrio et prædestinatione disputatio tertia manu exarata, quæ sic se habet: Δοκεῖ ἐν τῷ λόγῳ εἶναι τοῦ αὐτεξουσίου τὴν ἐπ' ἄμφω δηλονότι τὴν ἐπὶ τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ κακὸν ῥοπὴν, ὥστε μὴ οὔσης τῆς ἐπ' ἄμφω ροπῆς μηδὲ τὸ αὐτεξούσιον συνεστάναι. Διὰ ταῦτα παντὸς νόμου τὸ ὅλον ἔργον ἐστί, τὸ μὲν ἐπιτρέψαι, τὸ δὲ ἀποτρέψαι· ὅθεν ἀνάγκη κεῖσθαι τοὺς νόμους ἐπὶ τῶν δυναμένων ἄλλοτε ἄλλως ἔχειν, ἐπὶ δὲ τῶν ὡρισμένων καὶ ὡσαύτως ἐχόντων μηδε μίαν είναι χώραν τοῖς νόμοις. Ἐφ᾽ ὧν δὲ οὐκ ἔστι χώρα νόμου, οὐδὲ ἀρχῆς ἐστι τόπος· οὐδὲν γὰρ ἔτερον ἡ ἀρχὴ ἢ νόμος έγγραφος ἢ ἄγραφος. Ἐπεὶ δὲ τὸ αὐτεξούσιον ἀρχή τίς ἐστιν, οὐκ ἂν ἔχοι χώραν, ὅταν ἡ θέλησις ὡρισμένως ἐπὶ μόνον φέρηται τὸ ἀγαθόν. Εἴρηται δὲ καὶ περὶ τῶν σπουδῇ καὶ ἀσκή. σει γενομένων ἀγαθῶν, «Τῷ δικαίῳ νόμος οὐ. κεῖ ται. Καίτοι πᾶς δίκαιος, κἂν ὁποσπούν ἁγιωσύνη διαφέρῃ, ἔχει τινὰ ἀεὶ πρὸς τὸ κακὸν ῥοπὴν καὶ δύο νεται μεταβάλλειν εἰς κακίαν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς. Οταν δὲ οὐδὲ ῥοπὴ πρὸς τὸ κακὸν οὐδεμία ᾖ, οὐδὲ δύναμις, ἐπ' ἐκείνου πῶς ἂν ἔχοι τόπον ὁ νόμος καὶ ἡ ἀρχή; Οὐκ ἄρα δυνατὸν, ἄνευ τῆς ἐπ' ἄμφω δοτῆς τὸ αὐτεξούσιον εἶναι. Ετι τὸ πρὸς ἐν ὡρισμένως ἔχειν τὴν ῥοπὴν, ἐναντίον ἐστὶ τῷ λόγῳ τῆς ἀδείας καὶ τῆς ἐξουσίας. Τὸ γὰρ ἄφετον καὶ ἐλεύ θεμον οὐ σώζεται καθαρῶς· τὸ δὲ αὐτεξούσιον οὐ δὲν ἑτερόν ἐστιν ἢ τὸ ἄρχειν ἑαυτοῦ καὶ χρῆσθαι' ἑαυτῷ μετ᾿ ἐξουσίας καὶ ἀκωλύτως κατὰ τὴν θέλησιν. Οὔτε γὰρ κατὰ τὴν γνῶσιν οὔτε κατὰ τὴν πρᾶ. ξν ἀκωλύτως χρώμεθα ἡμῖν αὐτοῖς, οὔτε κατ' ἄλλο τι τῶν ἀνθρωπίνων, ἀλλὰ μόνον κατὰ τὴν θέλησιν, ὅτι πάντα δυνάμεθα θέλειν καὶ τὰ ἀδύνατα. Όταν τοίνυν μόνον βουλώμεθα τὸ ἀγαθὸν ἢ κακὸν, καὶ πρὸς τὸ ἕτερον οὐδεμίαν ἔχωμεν ροπήν, κωλύεται κατὰ τοῦτο ἡ τῆς θελήσεως ἄδεια, ὅπερ ἐστὶ τὸ αὐτεξούσιον καὶ ἡ ἐξουσία. Ετι τὸ αὐτεξούσιον ἐν τῷ ἀνθρώπῳ διὰ τὴν προαίρεσιν ἐντεθῆναι λέγεται, ἵνα αἱρούμενος τὸ ἀγαθὸν στεφάνων ἄξιος γένηται, ὡς ὁ Θεολόγος ἐν τῷ εἰς τὸ Πάσχα λόγω φησίν· • Τῷ αὐτεξουσίῳ τίμησας, ἐν' ἡ τοῦ ἑνομένου το referuntur, quæque ad illum duntaxat pertinent, ἀγαθὸν οὐχ ἧττον ἢ τοῦ παρασχόντος τὰ σπέρματα, κ Ἡ δὲ προαίρεσις οὐ δύναται εἶναι ἄνευ τῆς ἐπ' ἄμφω ροπῆς, ἔθεν μάτην ἂν εἴη τὸ αὐτεξούσιον μὴ υποτεθείσης τῆς προαιρέσεως, μάτην δὲ οὔτε ἡ φύσις οὔτε ὁ Θεὸς ποιεῖ. Οὐκ ἄρα δύναται τὸ αὐτό εξούσιον συνεστάναι μὴ ὑποτεθείσης τῆς ἐπὶ τὸ και κὸν ῥοπῆς. Εἰς τὸ ἐναντίον, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ λόγῳ τοῦ αὐτεξουσίου ἡ πρὸς τὸ κακὸν ῥοπή. Η γὰρ θέλησις τὸ ἀγαθὸν μόνον ζητεῖ καθ' αὐτό, τὸ δὲ κακὸν κατὰ συμβεβηκός, καθόσον εὑρίσκει τινά καὶ ἐν αὐτῷ εἰκόνα τοῦ ἀγαθοῦ· ὅθεν ὅταν τοῦ ἀγαθοῦ μόνον γένηται ὡσὰν πλάνης ἀπηλλαγμένη καὶ τυγχάνουσα ἀληθῶς τοῦ ἰδίου σκοπού, τότε ἑαυτῆς γίνεται καὶ ἑαυτῆς ἐξουσιάζει. Τὸ γὰρ ἀπατώμε νον δουλεύει τρόπον τινά· τὸ ἄγαν πρὸς τὸ ἀγαθὸν μόνον ῥέπειν τὴν θέλησιν οὐκ ἀναιρεῖ τὸ αὐτεξού σιον, ἀλλὰ μᾶλλον συνίστησι. Ετι ἕκαστον τελει οὗται, ὅταν τελείου τύχῃ Ιδίου ἀντικειμένου, ὥσπερ ή όψις, ὅταν τελείου τύχῃ τοῦ φωτός. Τότε γὰρ ἐνεργείᾳ ἐστὶν ὅπερ ἐστί· τῆς δὲ θελήσεως ἀντικείμενόν ἐστι τὸ ἀγαθόν. Οταν μὲν οὖν καὶ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ῥέπῃ καὶ πρὸς τὸ κακὸν, οὐ μᾶλλον τετ λειοῦται ἡ ἀτελῶς ἔχει· ὅταν δὲ πρὸς μόνον ῥέπῃ τὸ ἀγαθὸν, διὰ τοῦτο τοῦ κακοῦ ἀπήλλακται, ὅτι τελείως τυγχάνει τοῦ ἀγαθοῦ. Ἡ γὰρ ἐλλειπής τοῦ ἀγαθοῦ τεύξις τὴν πρὸς τὸ κακὸν ῥοπὴν παρεισάγει. έχει, καθώς είρηται όταν δέ τι τέλειον γένηται, οὐ Αλλ' ὅταν τελείου τυγχάνῃ τοῦ ἀγαθοῦ, τελείως δύναται ἀπολέσαι τι τῶν προσόντων αὐτῷ ἀγαθῶν τοὐναντίον μὲν οὖν προσλάβοι ἂν, ὁ μὴ πρότερον εἶχε. Τὸ δὲ αὐτεξούσιον ἀγαθόν ἐστι προσὸν τῇ θε λήσει, καθ᾽ ὁ καὶ ἐοικέναι λέγεται ἄνθρωπος τῷ θεῷ· οὐκ ἄρα δυνατὸν ἀπολέσθαι τὸ αὐτεξούσιον ὑποτεθείσης τῆς θελήσεως πρὸς μόνον ῥοπὴν ἔχειν τὸ ἀγαθόν. Ετι ἐν τῇ μελλούσῃ ἀποκαταστάσει μό νου τοῦ ἀγαθοῦ ἔσται ἡ τῶν ἁγίων θέλησις, τότε δὲ ἀπολέσαι αὐτοὺς τὸ αὐτεξούσιον παντελῶς ἐστι ἄτοπον. Ταὐτὸν γάρ ἐστιν εἰπεῖν ἀπολέσαι τὸ αὐτο εξούριον καὶ ἀπολέσαι τὸν ἄνθρωπον. Τὸ γὰρ βέλτιστον τῶν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἐστὶν ὁ ἄνθρωπος, ὥσπερ τὸ βέλτιστον τῆς πόλεως ἐστὶν ἡ πόλις κατά τὸν ᾿Αριστοτέλην (Πολιτ. Δ, κεφ. ια'). Βέλτιστον δὲ τῶν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τὸ αὐτεξούσιον· οὐ γὰρ ἂν κατὰ τοῦτο ἐῴκει τῷ Θεῷ, εἰ μὴ αὐτὸ ἦν τὸ βέλτι στον τῶν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Ανάγκη δὲ ἐν τῇ ἀποκα ταστάσει τὸ αὐτεξούσιον μεῖναι, πρῶτον μὲν, και θὼς εἴρηται, ὅτι ὁλόκληρον δεῖ ἀναστῆναι τὸν ἄνθρωπον, δεύτερον ὅτι ὁ καιρὸς ἐκεῖνος καιρός ἐστι τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ὁμοιώσεως τῶν ἁγίων • Όταν γύρ, φησί, φανερωθῇ, ὅμοιοι αὐτῷ ἐσό

hæc sunt. Quoniam vero prima vitæ istiusmodi ταῦτά ἐστιν. Ἐπεὶ δὲ τὴ μὲν συστῆναι τὴν ζωὴν ἐξ constitutio ab unica Salvatoris manu pendet, semel antem constitutam depactamque conservare, in caque persistere, etiam studii ac diligentiæ nostræ opns est, et omnino hic quoque humanæ partes offici¡que nostri labor requiritur, ne acceptam gratiam corrumpamus sed ad exitum usque nosirum sartam teetam retineamus, et thesaurum inde comparatum in manibus habentes hinc abeamus, quibus rebus id effici possit, restat ut in hoc negolio deinceps investigemus. Et merito sane dis- μεθα, ο καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον τότε λάμψει τὸ αὐτο εξούσιον ὡς εἰκόνα φέρον ἐν ἡμῖν τοῦ Θεοῦ. Τρίτον ὅτι καιρός ἐστιν ἐπάθλων ὁ μέλλων αἰῶν, ὅθεν ἀνάγκη το μέρος ἐκεῖνο τῆς ψυχῆς, καθ᾽ ὁ ἡγωνίσατο ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς, τότε είναι, ἵνα στεφανωθῇ ἀγωνίζονται δὲ οἱ ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς καὶ τοῦ ἀγαθοῦ ἀγωνιζόμενοι κατὰ τὸ αὐτεξούσιον, κατὰ τὴν τῆς θελήσεως ἐξουσίαν. Κατὰ ταύτην γὰρ ἡ ἀγαθός τις γίνεται ἡ πονηρός - οὐδὲν ἄρα κωλύει καὶ τὸ αὐτεξούσιον εἶναι, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ κακὸν ῥοπὴν παντελῶς ἀπεῖναι. Ετι καὶ ἀπὸ τοῦ ὅρου τοῦ αὐτεξουσίου φανερόν γίνεται τὸ προκείμενον. Αὐτεξούσιον γάρ ἐστι τὸ ἑαυτοῦ ἄρχον, ἄρχον δὲ ἑαυτοῦ τὸ χρώμενον ἑαυτῷ ἀκωλύτως· χρῆται δέ τίς τινι πράγματι, ὅταν πρὸς τὸ προσῆ κον αὐτῷ τέλος τάττη, αὐτό, δι' δ γέγονεν, οἷον χρῆταί τις τῇ οἰκίᾳ, ὅταν οἰκῇ ἡ οἰκίζῃ ἐν αὐτῇ ἕτερον. Τότε γὰρ τάττει αὐτὴν πρὸς τὸ προσῆκον αὐτῇ τέλος, καὶ ὡς οἰκίᾳ αὐτῇ χρῆται καὶ καθ' αὐτό· ὅταν δὲ ἡ ἐμπρήσῃ, φέρε εἰπεῖν, ἢ κατα σκάψῃ, τότε οὐχ ὡς οἰκίᾳ οὐδὲ καθ᾿ αὐτό, ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκὸς αὐτῇ χρῆται. Ἔστι τοίνυν ἀρχὴ τοῦ πράγματος καθ᾽ αὑτὸ, ὅταν τις αὐτῷ χρήσηται καθ᾽ αὑτὸ, ήγουν ὅταν αὐτὸ, τάττη πρὸς τὸ προσήκον αὐτῷ τέλος. Ἐπεὶ δὲ τὸ κακὸν οὐδενός ἐστι τέλος, οὐδὲν γὰρ διὰ τὸ κακὸν ὑπέστη, πρόδηλον ὡς ὁ χρώμενος τινι πράγματι ἐπὶ κακῷ, οὐ χρῆται αὐτῷ τῷ πράγματι καθ᾽ αὑτὸ οὐδὲ ἄρχει αὐτό καθ᾽ αὑτό. Οὐκοῦν ὅταν ἡ θέλησις ἐπὶ μόνον ῥέπῃ τὸ ἀγαθὸν, τότε χρῆται ἑαυτῇ καὶ ἄρχει ἑαυτῆς ἀληθῶς, ὅτι πρὸς τὸ προσῆκον αὐτῇ τέλος τάττῃ ἑαυτὴν τὸ ἀγαθόν· ὅταν δὲ καὶ πρὸς τὸ κακὸν ῥέπῃ, τότε οὔτε χρῆται ἑαυτῇ ἀληθῶς οὔτε ἄρχει του τέλους διαμαρτάνουσα. Φαίνεται τοίνυν ὅτι ἡ ἐπὶ τὸ κακὸν ῥοπὴ μᾶλλον ἐναντίον ἐστὶ τῷ λόγῳ τοῦ αὐτεξουσίου. Λύσις τῶν ἐκ τοῦ ἐναντίου. Πρὸς τὸ πρῶτον· ἐν τοῖς κατὰ νόμον ζῶσιν ἀεὶ καὶ ἐν τῷ ἀγαθῷ μόνῳ ἑστῶσιν, εἰ καὶ οὐκ ἔστιν ἡ ἀρχὴ ἐν τῷ γίνεσθαι, ἀλλ' ἔστιν ἐν τῷ γεγονέναι. Ἕως μὲν γὰρ ὁ ἄρχων νουθεσίας δεῖται καὶ νόμων καὶ προσταγμάτων, οὔπω ἦρξεν οὐδ᾽ ἐτελείωσεν ὅπερ ἐζήτει, ὅτι μὴ πάντας τοὺς ἀρχομένους ἐν τοῖς αὐτοῦ νόμοις μένοντας ἔχει, ὅπερ ἐστὶν αὐτῷ σκοπός· καὶ τότε οὐ γέγονεν αὐτῷ ἡ ἀρχή, ἀλλὰ γίνεται. Οταν δὲ οὐδενὸς δέηται προστάγματος, ὡσὰν πάντων ἐν οἷς βούλεται βεβαίως μενόντων, τότε ἡ ἀρχὴ αὐτῷ γέγονε καὶ τελειοῦται· καὶ τότε ἀληθῶς ἄρχει, ἦταν ἡ θέλησις μηδεμίαν ἔχῃ πρὸς τὸ κακὸν ῥοπήν. Πρὸς τὸ δεύτερον τότε κωλύεται ἡ ἐξουσία τῆς κι νήσεως, ὅταν ἔξωθεν ἢ τὸ κωλύον τὴν κίνησιν· ὅταν δὲ παρ' ἑαυτοῦ τὸ κινούμενον ἐπισχεθῇ, τότε ἡ μὲν κίνησις κωλύεσθαι λέγεται, ἡ δὲ ἐξουσία τῆς κινήσεως οὐδαμῶς. Πρὸς τὸ τρίτον· τὸ αὐτεξούσιον ἐνετέθη τῷ ἀνθρώπῳ διὰ τὴν προαίρεσιν προσεχώς, ἔσχατον δὲ διὰ τὴν πρὸς τὸ ἀγαθὸν ῥοπήν. Ἐν το νυν τοῖς ἐν τῷ ἀγαθῷ μένῳ μένουσιν, εἰ καὶ οὐ πάρεστιν ἡ προαίρεσις, ἀλλ' ἐστιν ἐπὶ τὸ ἀγαθὸν ροπὴ, οὗ χάριν καὶ ἡ προαίρεσις, καὶ διὰ τοῦτο οὐ μάθ την. Κι ο θανάσιμα αμαρτάνων δύναται ἐλεημοσύνας ποιῶν ἢ ἄλλα τινὰ ἀρετῆς ἔργα ἀρέσαι Θεῷ, καὶ δοκεῖ δύνασθαι διὰ ταῦτα, τὸ ἀγαθὸν ἐπικρατέστερόν ἐστι τοῦ κακοῦ· ὅθεν ἀκόλουθον καθάπερ ἐπὶ τῶν τ ἀρχῆς τῆς τοῦ Σωτῆρος χειρὸς ἐξήρτηται μόνης, τό γε μὴν φυλάξαι παγεῖσαν καὶ μεῖναι ζῶντας καὶ τῆς ἡμετέρας ἔργον σπουδῆς, ἀνάγκη δὲ καὶ τῶν ἀνθρω πίνων ἐνταῦθα καὶ τοῦ παρ᾽ ἡμῶν συντελοῦντος, ὥστε μή διαφθείραι λαβόντας, ἀλλὰ διὰ τέλους σῶσαι τὴν χάριν καὶ τὸν θησαυρὸν ἐνθένδεν ἐν χεροίν ἔχοντας ἀπελθεῖν καὶ ταῦτα σκοπεῖν, δι' ὧν ἔξεστιν ἀνῦσαι, λοιπὸν ἂν εἴη τῷ νῦν ἀγῶνι. Καὶ τοῦ περὶ τῆς ζωῆς ἡμῖν λόγου γένοιτ' ἂν καὶ τοῦτο μέρος εἰκότως. Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν ματικῶν ποιοτήτων ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ μᾶλλον ποιη θῆναι τὸν ἄνθρωπον ὡς ἀπὸ δραστικωτέρας ποιότητ τοῦ, ἡ ἀπὸ τοῦ κακοῦ. Οὐκοῦν σπουδαῖος ἂν εἴη μᾶλλον διὰ τὴν ἀρετὴν ἢ μοχθηρὸς διὰ τὴν κακίαν· εἰ δὲ τοῦτο, καὶ ἀγαθό; ὁ δὲ τοιοῦτος καὶ τῷ Θεῷ ἀρέσειεν ἄν. Ἔτι ὁ Θεὸς ἑτοιμότερός ἐστι πρὸς τὰς ἀμοιβὰς ἢ πρὸς τὰς κολάσεις, ἀλλὰ φαίνεται καλά ζων τὰς ἁμαρτίας τῶν ἐπ' ἀρετῇ ζώντων· ἂν γάρ τι μεταξὺ ἁμάρτωσιν οἱ σπουδαῖοι καὶ ἁμαρτίαν μὴ πρὸς θάνατον, ὑπεύθυνοι εἰσι κατ' ἐκεῖνο κολά σεως ἀναλόγου. Εἰ τοίνυν ἡ κόλασις τῶν ἁμαρτη σάντων οι κωλύεται ὑπὸ τῆς ἀρετῆς τῶν τολμη σαντων, πολλῷ ἄρα μᾶλλον ἡ ἀμοιβὴ τῶν ἀγαθῶν ἔργων οὐ κωλυθήσεται ὑπὸ τῆς κακίας τῶν κατωρθωκότων· δυνατὸν ἄρα κατά τι Θεῷ ἀρέσει τὸν θανάσιμα ἁμαρτάνοντα. Ετι ἐν τῇ κατὰ τὸν Λάζαρον ἱστορίᾳ λέγεται περὶ τοῦ ᾿Αβραὰμ πρὸς τὴν πλούσιον, ο 'Απέλαβες τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου.» Ενθα ἡ ἐξήγησίς φησιν ἔργα τινὰ ἀγαθὰ αὐτὸν ποιῆσαι, ὧν μισθὸν λαβεῖν τὴν ἐν τῷ παρόντι βίῳ εὐημερίαν. Οὐκ ἂν δὲ ἔδοξε τῷ Θεῷ ἄξια μια σθοῦ ποιεῖν ὁπωσδήποτε μὴ εὐαρεστήσας αὐτῷ κατ' ἐκεῖνα· δυνατὸν ἄρα τὸν θανάσιμα ἁμαρτάνοντα κατά τι ἀρέσαι Θεῷ. ᾿Αλλὰ τοὐναντίον φησὶν ὁ Απόστολος· ο Οἱ ἐν σαρκὶ ζῶντες Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται,» καὶ ὁ θεῖος Ἰάκωβος· ο 'Εάν τις ποιήσῃ πάντα τὸν νόμον, πταίσῃ δὲ ἐν ἑνὶ ἔσται πάντων ἔνοχος.» Οἱ γὰρ πρὸς θάνατον ἁμαρτάνοντες οὐκ ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπην· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τεθνάναι λέγονται. Ἡ μὲν γὰρ ζωὴ τῆς ψυχῆς ἐστιν ἡ πρὸς Θεὸν ἔνωσις· τὸ δὲ ἐνοῦν ἡ αγάπη ἐστίν· ὅθεν ἀνάγκη τὴν ἐν τοιούτῳ ὄντα θανάτῳ τῆς ἀγάπης ἔρημον εἶναι. Χωρὶς δὲ τῆς ἀγάπης πᾶν ἔργον ἀρετῆς οὐδὲν εἶναί φησιν Ἀπόστολος. Τὸ δὲ μὴ ὂν ἢ τὸ μάταιον οὐ δύναται ἀρέσαι Θεῷ. Πῶς οὖν, εἴποι τις ἂν, οἱ διὰ μισθόν ἢ φόβον κολάσεων τὴν ἀρετὴν κατορθοῦντες μήπιο τῆς ἀγάπης ἐπειλημμένοι τῆς μοίρας τῶν σωζομέ νων εἰσὶν, ὅτι τῆς ἀγάπης οὐδὲν ἐναντίον ποιοῦσιν, ἀλλὰ μᾶλλον τὰ ἔργα τῶν ἀγαπώντων εργάζονται, καὶ διὰ τούτων πρὸς τὴν ἀγάπην ἐπείγονται· καὶ τοῦτ' αὐτὸ τὸ ἀγαπᾷν φιλοῦσι καὶ ἐπιθυμοῦσιν, ἔθεν οὐκ εἰσὶν ἀλλότριοι τῆς ἀγάπης· οἱ δὲ θανά σιμα ἁμαρτάνοντες οὐ μόνον οὐκ ἀγαπῶσιν, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐναντία τὰ τῶν ἐχθρῶν τολμῶσι κατὰ τὸ γεγραμ μένον· ο Τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς ἔχθρα εἰς Θεόν. Αύσις τῶν ἐκ τοῦ ἐναντίου. Τοῦ πρώτου τὰ γινόμενα ἔργα ὑπὸ τοῦ θανάσιμα ἁμαρτάνοντος οὐ σώζουσ τὸν τοῦ ἀγαθοῦ λόγον, ὡς δέδεικται, διὰ τοῦτο οὐδὲ δρᾶσαι δύναται κατὰ τῆς κακίας. Πρὸς τὸ δεύτερον ἡ τοῦ σπουδαίου κακία, εἴ τι μετὰ τῆς ἀρετῆς συμ βαίη αὐτὸν ἁμαρτεῖν, ἀληθῶς ἐστι κακία· ἡ δὲ τοῦ πρὸς θάνατον ἁμαρτάνοντος ἀρετὴ οὐκ ἔστιν ἀλη θῶς ἀρετὴ διὰ τὰ εἰρημένα. "Οθεν ἐκεῖ μὲν οὐδὲν κωλύεται ἡ κόλασις, ἐνταῦθα δὲ κωλύεται ο μισθός. Πρὸς τὸ τρίτον· ὁ πλούσιος οὐχ ὡς Θεῷ ἀρέσκων παρὰ τοῦ Θεοῦ ἔλαβε τὸν μισθὸν τὴν παροῦσαν εὐημερίαν, ἀλλ᾽ ὅτι αὐτὸς ταύτην ἐζήτησεν, ὥσπερ οἱ κατ' ἐπίδειξιν νηστεύοντες ἢ ἐλεημοσύνας ποιοῦντες, ἀπέχουσι, φησί, τὸν μισθὸν αὐτῶν.

DE VITA IN CHRISTO LIB. VI. εἰχής ἐστι καὶ συμβαίνον, τὴν ζωὴν οὐκ ἀγαπᾶν 4 putationis nostra de vita in Christo hane quoque δεξαμένους οὐδὲ καθεύδειν, ὡς ἂν τὸ πᾶν ἔχοντας, ἀλλὰ καὶ δι' ὧν φυλάξομεν, προσῆκε ζητεῖν, τὸν ἴσον τρόπον κὰν τοῖς περὶ τῶν προτέρων τους περί τῶν δευτέρων προσθεῖναι, καὶ ὅθεν ἐζήσαμεν καὶ ὅπως καὶ τί παθόντες εἰπόντας, ἔπειτα τί ποιοῦντες του προδώσομεν τὴν εὐδαιμονίαν, ἀκόλουθον ἂν εἴη διεξελθεῖν. Καίτοι τοῦτο μὲν ἐστιν ἀρετὴ καὶ τὸ ζῆν · κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον· τούτων δὲ πέρι πολλοῖς μὲν εἴρηται τῶν ἀρχαίων, πολλοῖς δὲ τῶν ἔπειτα, καὶ οὐκ ἔστιν ὁ παρεῖται δέον εἰρῆσθαι, καὶ κινδυνεύει δὴ περίεργον ἂν ἡμῖν τὸν ἀγῶνα τοῦτον ἠνύσθαι. Ἐπεὶ δ' ὧν ἐξ ἀρχῆς ἐνεστησάμεθα καὶ τὸ περὶ τούτων εἰπεῖν ἀπαιτούντων, εἰ μὴν προσθείμεν, οὐκ ἔστι σῶν εἶναι τὸν λόγον, ῥητέον ως οἷόν τε, ἃ μὲν ἴδια τῶν ἀνθρωπίνων βίων ἑκάστῳ προσῆκε πολλῶν ὄντων παραλιπόντας, ὧν δ' ὑπόχρεῳ κοινῇ τῷ Θεῷ καθέσταμεν πάντες, ταῦτα σκοποῦντας. Οὔτε γὰρ τὴν αὐτὴν ἀρετὴν εἶποι τις ἂν εἶναι δεῖν τῶν τε τὰ κοινὰ πολιτευομένων, καὶ οἱ τὰ αὐτῶν πράττουσιν, οὔτε τὸν μετὰ τὸ λουτρόν τῷ Θεῷ μηδὲν πλέον ὑπεσχη μένων, καὶ οἷς ὁ βίος μονώτης, οι παρθενίαν πρού στήσαντο καὶ τὸ μηδὲν ἔχειν, καὶ μὴ μόνον ἄλλου τοῦ κτήματος, ἀλλ' οὐδ᾽ αὐτοὶ σφῶν αὐτῶν εἶναι κύριοι. partem facimus. Sicut namque in rebus humanis rationi consentiens est, et fieri consuevit, ut vitam accepisse non satis habeamus, neque ideo inertiæ ac somno nos dedamus, quasi jam omnia suppeditent, sed insuper quibus eam modis ac viis tueamur circumspiciamus; ita se iu hac tractatione res habet, et quæ prius a nobis disserendo tradita sunt, iis sequentia conjungenda. Cumque docuerimus unde, et quomodo, et quid nobis fieri sustimentes, vitam adipiscamur, sequitur jam, ut quid agendum sit, ne adeptam felicitatem prodamus, demonstrandum videatur. floc vero aliud nihil est nisi virtutem colere, rectæque rationi convenienter vivere. Quæ argumenta veteres multi, non pauci item recentiores totis libris persecuti sunt, uee quidquam quod dicto opus fuisset prætermiserunt, et periculum est, ne inutiliter operam consumamus. Quia tamen quæ ab initio nos ad scribendum excitarunt, eadem de his verba fieri postulant, et nisi ea addamus, non est integra futura disputatio, omissis quæ separatim cuique generi vitæ humana congruunt (inulla autem sunt genera), iisque lantum consideratis, quæ communiter omnes Deo debemus, pro facultate dicendum est. Neque enim eamdem virtutem quispiam dixerit esse oportere rempublicam administrantium, et privatorum; neque eorum qui aquis tincti salutaribus nikil novum Deo promiserunt, et qui vitam in solitudine agitantes, castitatem et paupertatem sibi profitendas delegerunt, et in aliena usque adeo dominari nolunt, ut sua ipsorum abjiciant. *Ο δὲ κοινόν ἐστιν ἅπασι χρέος τοῖς ἀπὸ Χριστοῦ καλουμένοις, ὥσπερ αὐτὸ δὴ τὸ πρόσρημα, καὶ δεῖ πάντας ὁμοίως εἰσενεγκεῖν, ὑπὲρ οὗ πᾶν ὁτιοῦν προϊσχομένους οὐκ ἔστι παραιτήσασθαι τοὺς ἀπολι- c πομένους οὐ τὴν ἡλικίαν, οὐ τέχνην, οὐ τύχην οὐδ' ἡντινοῦν, οὐ τὴν ἐσχατιάν, οὐ τὴν ἐρημίαν, οὐ τὰς πόλεις, οὐ τοὺς θορύβους, οὐκ ἄλλο τῶν πάντων οὐδὲ Εν, ἐφ' & συμβέβηκεν ἐγκαλουμένους ἀναχωρεῖν, ὡς οὐδενὸς αὐτῷ προΐστασθαι δυναμένου καὶ πᾶσιν ἐξιν, τῇ τοῦ Χριστοῦ θελήσει μὴ πολεμεῖν, ἀλλὰ τοὺς ἐκεῖθεν ἐκ παντὸς τρόπου σώζοντας νόμους πρὸς τἀκείνῳ δοκοῦντα διατιθέναι τὸν βίον. Ταῦτα γὰρ οὔτε κρείττω δυνάμεως ἀνθρωπείας ἔστιν εἰπεῖν, οὐ γὰρ ἂν τοῖς παρανομοῦσιν ἔκειτο δίκη, τῶν τε Χριστιανῶν οὐκ ἔστιν οὐδεὶς, δ; οὐκ εἰς ἔργον ἅπαντα ἀγαγεῖν ἑαυτῷ σύνοιδεν ὑπόχρεως ων. Οἱ γε τὴν ἀρχὴν αὐτῷ προσιόντες ἢ μὴν διὰ πάντων ἀκολουΘήσειν ηύξαντο πάντες ομοίως καὶ ταύταις ταῖς συνθήκαις δήσαντες ἑαυτοὺς οὕτω μετέσχον τῶν ἱερῶν. Οὕτω δ' ὄντα κοινὰ πᾶσιν ὀφλήματα τὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπιτάγματα τοῖς πιστοῖς καὶ δυνατὰ τοῖς βουλομένοις ἀνῦσαι καὶ σφόδρα τῶν ἀναγκαίων, καὶ ὧν χωρὶς οὐκ ἂν γένοιτο Χριστῷ συνελθεῖν τῷ πλεί στῳ καὶ καλλίστῳ μέρει διεστηκότας, τῇ θελήσει καὶ τοῖς βουλήμασιν. Ανάγκη γὰρ κοινωνήσας γνώμης, ᾧ κοινωνοῦμεν αἱμάτων,καὶ τὰ μὲν συνημμένους, τὰ δὲ διηρημένους οὕτω μὲν φιλεῖν, ἐκείνως δὲ πολεμεῖν, καὶ τέκνα μὲν εἶναι, μωμητὰ δὲ, καὶ μέλη μὲν, ἀλλὰ νεκρά, οἷς ὄφελος οὐδὲν τὸ συμφύναι καὶ γεννηθῆναι, καθάπερ τὸ κλῆμα τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου Quod autem omnium a Christo nomen trahentium commune debitum est, sicut ipsa appellatio, quodque omnes æque præstare oportet, cujus aegligentes, quidquid prætendant, non possunt supplicium deprecari, sive ætatem opponant, sive artem, sive fortunam et conditionem quamcunque, sive morbum, sive corporis habitudinem, sive ultimos locorum recessus, sive solitudinem, sive urbes, sive aliud quodvis rerum omnium, ad quæ accusati perfugere solent, utpote cui obsistere nibil queat, quod demum universis licet, est Christi voluntati non repugnare, sed latas inde leges quam diligentissime servantes, ad arbitrium illius vitam moresque instituere. Neque istuc majus viribus humanis dicendum; non enim legirupis pœna esset proposita, et Christianorum nemo est prorsus, qui ad omnia ipso opere exsequenda obligatum sese ex ipsa conscientia sua non intelligat: quia a principio cum ad eum se adjungerent, polliciti sunt omnes æque se plane per oinnia ipsum imitaturos; et postquaut semet hoc foedere obstrinxerunt, ita demum mysteriis sunt donati. Sic autem mandata Christi communia debita fidelibus omnibus cum sint, el jam volentibus servatu possibilia, et summopere necessaria sunt, et sine iis ad Christum non perveniunt, quia ab eo maxima et pulcherrima parte, voluntate nimirum consilioque discrepant. Necesse est enim voluntate cum eo conspirare, cum quo communem habemus sanguinem; non partim concordes, partim discordes illic amare, bic bellum

contra gerere; et alios quidem esse, sed reprehen- διαιρεθεῖσιν, οὗ τέλος ἔξω βληθῆναι καὶ ξηρανθῆναι sione dignos, et membra quidem, sed nortua, in καὶ προσριφῆναι πυρί. quibus nihil conducit tanquam palmitem genitum esse, et coaluisse, cum in vera vite non manseris. Qualis palmes tandem in ignem exteriorem mittitur. Quapropter qui vitam in Christo traducere apud animum statuit, sequitur, ut a corde et capite illo aptus sit atque dependeat: non enim aliunde vivimus. Quod quia non possunt, qui non eadem vo lunt, eademque nolunt (a)]. ad Christi volunaten noostra voluntas, quantus hominis captus est, assue facienda et exercenda est, et ita instituenda,ut eadem appetat, iisdemque gaudeat. Pugnantia siquidem inter se desideria ex uno corde exoriri nequeunt. Malus enim homo, inquit, de pravo corde suo non aliud quam pravum proferre novit, et bonus bonum. Et quemadmodum fidelibus in Palestina, propter consensionem voluntatum erat, cor unum et animna unas: eodem modo, si quis una mente et sententia se cum Christo non conjunxerit, sed via præceptis ejus contraria incesserit, cor suum cum eo non eodem dirigit, sed ab alio corde suspensum esse liquet. Etenim e diverso secundum cor suum invenit David, quia, Legem tuam, inquit, non sum oblitus. Quod si vita destituuntur, qui a corde illo non pendent, et pendere non possunt, qui non eadem volunt, ut vivere queamus, quo pacto eadem quæ Christus amare, iisdemque cum ipso gaudere possimus, age videamus. G Διὰ ταῦτα τὸν ἐν Χριστῷ ζῇν προηρημένον από λουθον μὲν τῆς καρδίας καὶ τῆς κεφαλῆς ἐκείνης ἐξῆφθαι (οὐ γὰρ ἑτέρωθεν ἡμῖν ἡ ζωή), τοῦτο δὲ οὐκ ἐξὸν δυνηθῆναι μὴ τὰ αὐτὰ βουλομένους· ἀνάγκη πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ θέλησιν τὴν γνώμην, καθόσον οἷόν τε ἀνθρώποις, ἀσκῆσαι καὶ τῶν αὐτῶν ἐπιθυμεῖν καὶ τοῖς αὐτοῖς ἐκείνῳ χαίρειν παρασκευάσαι. Τὰς γὰρ ἐναντίας ἐπιθυμίας μιᾶς ἀνίσχειν καρδίας τῶν ἀμηχάνων. Ο γὰρ πονηρὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας οὐδὲν ἄλλο, φησί, προφέρειν οἶδεν ἢ πονηρὸν, καὶ ὁ ἀγαθὸς ἀγαθόν· καὶ καθάπερ τοῖς ἐν Παλαιστίνη πιστοῖς, ὅτι τῶν αὐτῶν ἐπεθύμουν, ο ἦν ἡ καρδία, φησί, καὶ ἡ ψυχὴ μία, ο τὸν ἴσον τρόπον, εἴ τις τῷ Χριστῷ μὴ κοινωνὸς εἴη τῆς γνώμης, ἀλλ' οἷς ἐκεῖνος ἐπισ τάττει πρὸς παλινωδίαν ἐξάγοι, τὴν ἑαυτοῦ ζωὴν οὐ πρὸς τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ τάττει καρδίαν, ἀλλὰ δῆλός ἐστι καρδίας ἐξηρτημένος ἑτέρας, ἐπεὶ καὶ τοὐναντίον κατὰ τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν εὗρε τὸν Δαβίδ, ὅτι «Τὰς ἐντολάς σου, φησὶν, οὐκ ἐπελαθόμην. Εἰ δὲ ζῇν μὲν οὐκ ἔστι μὴ τῆς καρδίας ἐξηρτημένους ἐκείνης, εξη ρτῆσθαι δὲ οὐκ ἂν εἴη μὴ τὰ αὐτὰ βουλομένους, ἵνα ζην δυνηθῶμεν, σκοπῶμεν ὅπω; τῶν αὐτῶν ἐρῶν τῷ Χριστῷ καὶ τοῖς αὐτοῖς ἐκείνῳ δυνησόμεθα χαίρειν Est igitur omnis actionis initium desiderium sive petitio, appetitionis autem cogitatio. Quare enitendum in primis ut oculum animæ a vanis rebus abducamus, et bonis cogitationibus cor semper plenum habeamus, ut ne aliquando vacuum, improbarum cogitationum sedes ac domicilium fiat. Cum sint porro multa, quibus meditandis animam occupari, et mentem cum voluptate studium impendere consentaneum est, omnium et ad loquendum, et ad cogitandum ratio mysteriorum jucune dissima et fructuosissima videtur, indeque divitiæ vostræ manarunt. Cogitemus ergo licet quales eramius antequam initiaremur, quales post initiationem facti simus, et qualis fuerit prius servitus, qualis qua nunc potimur libertas et regnum, quantaque nobis bona jam præstita, quanta sint reposita. Et ante hæc omnia, quis nobis cuncta isthæc largiatur, quanta ejus pulchritudo, quam bonus, quoI modo genus humanum dilexerit, quam ingens etiamnum illius erga nos amor. Nam si hæc mentem præoccupaverint, animamque obtinuerint, non facile · cogitatio aliorsum respiciet, nec desiderium a tam ´bonis tamque delectabilibus rebus alio transferet. Benelicia enim Dei multitudine et magnitudine excellunt; et amor quo ad hæc tribuenda est impulsus, humanum captum præstantia sua long: vincit. Εστι τοίνυν πράξεως μὲν ἐπιθυμία πάσης ἀρχὴ, ἐπιθυμίας δὲ λογισμός· οὐκοῦν πειρατέον πρό γε πάντων, τῶν ματαίων ἀπάγειν τὸν τῆς ψυχῆς ὀφθαλμὸν, ἐννοιῶν ἀγαθῶν μεστὴν ἔχοντας εκάστοτε τὴν καρδίαν, ὥστε μηδαμοῦ κενὴν οὖσαν χώραν εἶναι ταῖς πονηραῖς. Πολλῶν δὲ ὄντων, ἃ μελέτης ὕλην καὶ ψυχῆς ἔργον καὶ νοῦ τρυφὴν καὶ διατριβὴν ποιεῖσθαι προσῆκε, τὸ πάντων ἥδιστον καὶ λυσιτελέστατον καὶ φθέγξασθαι καὶ λογίσασθαι, τῶν μυστηρίων ὁ λόγος καὶ ἂν ἐνθένδεν ἔσχομεν πλοῦτον. Καὶ τίνες μὲν ἦμεν πρὶν μεμνήσθαι, τίνες δὲ καθέ σταμεν μυηθέντες, καὶ τίς μὲν ἡ προτέρα δουλεία, τὰς δὲ ἡ νῦν ἐλευθερία καὶ βασιλεία, καὶ τίνα μὲν ἡμῖν ἤδη τῶν ἀγαθῶν παρεσχέθη, τίνα δὲ ἀπόκειται, καὶ πρό γε τούτων, τίς ἡμῖν ἁπάντων τούτων δ χορηγὸς καὶ οἷον μὲν αὐτῷ τὸ κάλλος, ὁποῖος δὲ τὴν χρηστότητα καὶ ὅπως ἐφίλησε τὸ γένος καὶ ἡλίκος ὁ ἔρως! Τούτων γὰρ τὴν διάνοιαν προκατειληφότων καὶ τὴν ψυχὴν κατασχόντων, οὐ ῥᾴδιον ἐπ' ἄλλο βλέψαι τὸν λογισμὸν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν μετενεγκεῖν ἑτέρωσε, οὕτω μὲν καλῶν ὄντων, οὕτω δὲ ἐπαγωγών αἵ τε γὰρ εὐεργεσίαι πλήθει καὶ μεγέθει νικῶσι, τό το φίλτρον, ὅθεν ἐπὶ ταύτας προήχθη, μείζον λογισμοῖς ἀνθρώπων ὑποπεσεῖν. Sicut enim amor humanus, si modum excedat, et major sit quam ut capiatur, amantes de statu se 30 Luc.vi, 45. s Act. 17, (α) Inclusa desunt in Græco. Καθάπερ γὰρ τῶν ἀνθρώπων τοὺς ἐρῶντας ἐξίστησι τὸ φίλτρον, ὅταν ὑπερβάλλῃ καὶ κρείσσον γένηται 32. to Psal. CXVIII, 16 et alibi.

DE VITA IN CHRISTO LIB. VI. nanivit. Haud enim in loco suo manens, servum quem diligebat ad se vocavit ", sed ipsemet de scendens quæsivit, et opulentus ad pauperis diver sorium devenit, accessit, amorem suum per semet indicavit, et redamari concupivit, contemptusque non recessit, et ad contumeliam non est indignatus, et repulsam passus, foribus assedit, et quo amorem suum demonstraret, nihil non egit, cruciaanentaque pertulit, et mortem denique obivit. Cum enim duo sint, quæ amentem produnt, et de eo quodammodo triumphant, omnibus rebus, quibu; licet benefacere amato, et atrocia ejus causa perpeti, doloresque excipere, si res postulet, posterius longe majus amicitiæ indicium est, quam prius. Deo τῶν δεξαμένων, τὸν ἴσον τρόπον ὁ περὶ τοὺς ἀνθρώ- mentis dejicit: ita amor erga homines Deum exi πους ἔρως τὸν Θεὸν ἐκένωσεν. Οὐ γὰρ κατὰ χώραν μένων καλεῖ πρὸς ἑαυτὸν ὅν ἐφίλησε δοῦλον, ἀλλ' αὐτὸς ζητεῖ κατελθών, καὶ πρὸς τὴν καταγωγήν ἀφικνεῖται τοῦ πένητος ὁ πλουτῶν, καὶ προσελθὼν δι' ἑαυτοῦ μηνύει τὸν πόθον, καὶ ζητεῖ τὸ ἴσον καὶ ἀπαξιοῦντος οὐκ ἀφίσταται, καὶ πρὸς τὴν ὕβριν οὐ δυσχεραίνει, καὶ διωκόμενος προσεδρεύει ταῖς θύραις, καὶ ἵνα τὸν ἐρῶντα δείξῃ πάντα ποιεῖ, καὶ ὀδυνώμενος φέρει καὶ ἀποθνήσκει. Ἐπεὶ γὰρ δυοῖν ὄντων, & δῆλον καθίστησι καὶ θριαμβεύει τὸν ἐραστὴν, τοῦ τε πᾶσιν οἷς ἔξεστιν εὖ ποιεῖν τὸν ἐρώμενον, τοῦ τε δεινὰ πάσχειν αἱρεῖσθαι περὶ αὐτοῦ καὶ ὀδυνᾶσθαι δεἦσαν, δεῖγμα μὲν φιλίας τοῦ προτέρου τὸ δεύτερον γένοιτ' ἂν πολλῷ τινι μείζον, τῷ Θεῷ δὲ οὐκ ἐξῆν ἀπαθεῖ πάντων ὄντι κακῶν, ἀλλὰ φιλάνθρωπος ὢν εὐεργετεῖν μὲν εἶχε τὸν ἄνθρωπον, ἀνέχεσθαι δὲ ὑπὲρ αὐτοῦ πληττόμενος οὐδ᾽ ἐγγὺς, καὶ τὸ μὲν φίλτρον ὑπερφυὲς ἦν, τὸ δὲ σημεῖον, ᾧ δῆλον ἂν ἦν, οὐ προσῆν, ἔδει δὲ μὴ λανθάνειν σφόδρα φιλῶν, ἀλλὰ τῆς μεγίστης ἀγάπης δοῦναι πεῖραν ἡμῖν καὶ δεῖξαι τὸν ἔσχατον ἔρῶν ἔρωτα· ταύτην μηχανᾶται τὴν κένωσιν καὶ πραγματεύεται, καὶ ποιεῖ δι' ὧν οἷός τε γένοιτ᾽ ἂν δεινὰ παθεῖν καὶ ὀδυνηθῆναι, καὶ οὕτως οἷς ἀνέσχετο πείσας, ὡς ἄρα φιλεῖ διαφερόντως, πρὸς εαυτὸν ἐπιστρέψει τὸν ὅτι πέπειστο μισεῖσθαι φυγόντα τὸν ἀγαθόν. Τὸ δὲ πάντων καινότατον, οὐ γὰρ ἤνεγκε μόνον τὰ δεινότατα πάσχων καὶ ἐπὶ ταῖς πληγαῖς ἀποθνήσκων, ἀλλὰ καὶ ἀναβιοὺς καὶ τῆς φθορᾶς ἀναστήσας τὸ σῶμα, τῶν πληγῶν ἔτι περιέχεται τούτων, καὶ τὰς οὐλὰς ἐπὶ τοῦ σώματος φέρει, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς τῶν ἀγγέ λων μετὰ τούτων φαίνεται, καὶ τὸ πρᾶγμα κόσμον ἡγεῖται, καὶ χαίρει δεικνὺς ὅτι δεινὰ πέπονθε, καὶ τἆλλα μὲν ἔρριψεν ὅσα τοῦ σώματος, καί ἐστιν αὐτῷ τὸ σῶμα πνευματικὸν, καὶ οὔτε βάρους οὔτε πάχους οὔτ᾽ ἄλλου πάθους αὐτῷ τῶν σωματικῶν οὐδὲν ὑπελείφθη, τὰς ὠτειλὰς δὲ παντάπασιν οὐκ ἀπέβαλεν, οὐδὲ τελέως ἀπετρέψατο τὰς πληγάς, ἀλλὰ στέργειν ψήθη διὰ τὸ περὶ τὸν ἄνθρωπον φίλτρον, ὅτι διὰ τούτων εὗρεν ἀπολωλότα, καὶ πληττόμενος εἷλε τὸν ἐρώμενον. Αλλως γὰρ ἔτι συνεστάναι τὰ πληγών ἴχνη πῶς ἂν ἀκόλουθον ἦν ἀθανάτου σώματος, ἃ θνητῶν ἐνίοτε καὶ φθαρτῶν καὶ τέχνη και φύσις ἐξέβαλεν; 'Αλλ', ὡς ἔοικεν, ἐπιθυμία μὲν ἦν αὐτῷ, περὶ ἡμῶν ἀλγῆσαι πολλάκις· ἐπεὶ δὲ οὐκ ἐξῆν, τοῦ σώματος αὐτῷ τὴν φθορὰν καθάπαξ διαφυγόντος καὶ ἅμα τῶν πληξάντων φειδόμενος ἀνθρώπων, τὰ γοῦν σημεῖα τῆς σφαγῆς ἔγνω τῷ σώματι συντηρεῖν καὶ τοῖς τύποις ἀεὶ συνεῖναι τῶν τραυμάτων, ὧν ἅπαξ ἐνεγέγραπτο σταυρωθείς, ἵνα δῆλος ὡς ἄρα περὶ τῶν δούλων ἐσταύρωται καὶ τὴν πλευρὰν ἐνύγη, πόρρω θεν ᾗ καὶ μετὰ τῆς ἀκτῖνος ἐκείνης τῆς ἀποῤῥήτου, καὶ ταῦτα κόσμον ἔχῃ τῷ βασιλεῖ. Τί τοῦ φίλτρου τούτου γένοιτ' ἂν ἴσον; τί τοσοῦτον ἐφίλησεν ἄνθρω "1 Philipp. 11, 7. 43 II Cor. viii, 9. „ autem ab omnium malorum sensu remoto cum pati non liceret, posset vero ut humanus homini benefacere, sustinere pro eo verbera, tolerare cruciatus nequaquam, et charitas esset înfinita, nec signum ad eam declarandam suppeteret nec tamen sed ignorari oporteret, quam vehementer amaret, summæ charitatis documentum nobis dandum esset, et supremus amor ostendendus: hujuscemodi exinanitionem machinatur, et molitur, et efficit, per quæ dira pati, et dolores sentire posset et ita ex iis quæ sustinuisset eximium amorem suum testatum reddens, ad se convertet eum qui quod se odio haberi crediderat, bonum illum Dominum fugiebat. Quod autem omnium maxime novum est, non solum crudelissima passus, et ex plagis ac vulneribus mortuus est, sed etiam redivivus, et corpore incorrupto excitato vulnerum horum vestigia adbuc servat, et ea in corpore suo portans, cum iisdem ab angelis conspicitur, eaque sibi ornamento ducit, et lætatur cum se immania pro nobis passum hac ratione ostendit. Et alia quidem quæcunque sunt corporis hujus abjecit, habens corpus spirituale, in quo nec gravitatis, nec ponderis, nec crassitiei, nec ullius alterius hujusmodi affectus corporei relictum est; notas vulnerum nequaquam abjecit, nec ipsa prorsus extrivit, sed propter amorem erga hominem ea sibi amanda et retinenda existimavit quia per hæc perditum invenit, et vulneratus cepit quem amabat. Alia enim de causa adbuc constare vulnerum monimenta in corpore immortali quomodo consentaneum fuisset, cum ea aliquando in mortalibus et interitui subjectis ars et natura obducant atque deleant? Verum, ut appareꞌ, pro nobis sæpius excruciari cupiebat: quod quia non poterat, quod corpus ejus corruptionem semel effugisset, et simul percussuris se hominibus parcere volens, saltem notas suæ necis in corpore servandas, et vestigia vulnerum, quæ semel cruci affixus accepisset, perpetuis sæculis gestanda censuit: ut pateret omnibus, pro servis crucifixum, et lancea latus sibi eminus apertum esse, et cum

splendore illo ineffabili etiam hæc regem condeco- πος; τίς οὕτω μήτηρ φιλόστοργος ἢ πατήρ φιλότεκνος; ἢ τίς τῶν καλῶν οὐτινοσούν οὕτως ἔλαβεν Έρωτα μανικόν, ὥστε ὅτι φιλεῖ παρ' αὐτοῦ τοῦ φιλου μένου πληγεὶς οὐκ ἀνασχέσθαι μόνον οὐδὲ τὸ φίλτρον ἔτι περὶ τὸν ἀγνώμονα σώζειν, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τοῦ παντὸς ἡγεῖσθαι τὰ τραύματα; Καίτοι ταῦτα γένοιτ' ἂν οὐ φιλοῦντος μόνον, ἀλλὰ καὶ σφόδρα τιμῶντος, εἰ δὴ τῆς ἐσχάτης τοῦτο τιμῆς, τὸ μηδὲ τοῖς ἀῤῥως στήμασι τῆς φύσεως επαισχύνεσθαι, ἀλλὰ μετὰ τῶν μωλώπων, ὧν τῆς ἀνθρωπίνης ἐκληρονόμησεν ἀσθε νείας, ἐπὶ τοῦ βασιλείου καθῆσθαι θρόνου· καὶ οὐ τὴν φύσιν μὲν τοσούτων ηξίωσε, τοὺς καθ᾿ ἕνα δὲ περιεῖδεν, ἀλλ' ἐπὶ τὸ διάδημα τοῦτο πάντας καλεί, δουλείας ἀφῆκεν, υἱοὺς ἐποίησε, τὸν οὐρανὸν ἀνέφξε πᾶσι, καὶ τὴν ὁδὸν ὑποδείξας καὶ ὅπως ἔστιν ἀναπτῆ ναι, καὶ πτερὰ δέδωκε, καὶ οὐκ ἠγάπησεν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἡγεῖται καὶ ὑπανέχει καὶ παρακαλεῖ βαθυμοῦντας. Καὶ οὔπω τὸ μεῖζον εἶπον· οὐ γὰρ μέχρι τοσούτου τοῖς δούλοις σύνεστιν ὁ Δεσπότης καὶ κοι νωνεῖ τῶν αὐτοῦ οὐδὲ χεῖρα δίδωσι μόνον, ἀλλ' ἑαυτὸν ἡμῖν ὅλον παρέσχεν, ὑπὲρ οὗ νεώς ἐσμεν Θεοῦ ζῶντος· Χριστοῦ μέλη ταῦτα τὰ μέλη, τούτων τῶν μελῶν τὴν κεφαλὴν τὰ Χερουβὶμ προσκυνεῖ, οἱ πέδες οὗτοι, αἱ χεῖρες αὗται ἐκείνης ἐξήρτηνται τῆς καρδίας. rarent. Quid cum hoc amore comparabimus? quid ɛimiliter aliquando dilexit homo? Quæ mater tam tenere, et ardenter ex se genitos; quis pater adeo complexus est filios? aut quis tandem quodcunque bonum tam insano amore est prosecutus, ut propterea quod diligebat, id æquo animo non sustineret solum, et amorem suum erga ingratum non mutaret, sed ipsa quoque vulnera maximi faceret? Quanquam hæc non tantum impense amantis, seul mirabiliter etiam honorantis sunt, siquidem istuc summi honoris est, naturæ nostræ infirmitates non erubescere, sed cum ipsis vulnerum vestigiis, quæ ut homini et infirmo contigerunt, in regali throno considere. Neque vero naturam universe tam eximie cohonestavit, ast singulos neglectum ivit, sed ad hoc diadema omnes invitavit, servitute exemit, alios reddidit, coelum omnibus aperuit, viaque commonstrata, et quomodo eo subvolare liceret, insuper alas dedit. Nec his contentus, ipse nibilominus præit, et sustentat, et desides adhortatur. Nondum attuli quod majus est. Non tantum horum tenus cum servis est Dominus, quæque eorum sunt participat, neque manum duntaxat, sed seipsum nobis quantus quantus dedit. Quocirca templum sumus Dei viventis, et membra hæc Christi membra sunt. Membrorum istorum caput cherubim adorant. Hi pedes, hæ manus ab illo corde regumur ac pendent, Hæc animo secum volutare tam utile, tamque Τίνων μὲν οὐ λυσιτελέστερα, τίνων δὲ οὐχ ἡδίω jucundum est, ut nihil supra. Hæc enim nobis perpendentibus, et hisee commentationibus in anima invalescentibus, primum quidem nulli prava c cogitationi aditus patebit. Deinde perspectis beneSciis amorem erga bene meritum cumulare licebit. Cum sic mirifice dilexerimus, etiam mandatis ejus obtemperabimus, et velle nostrum ad illius arbitrium aggregabimus. Ait enim: Si quis diligit me, sermonem meum servabit“. Ad hæc dignitatis nostræ excellentiam agnoscentes, eam difficulter prodigemus; nec servire servo fugitivo sustinebimus, utpote regni adepti nobis conscii. Os ad sermones cum scelere conjunctos non aperiemus, si mensæ recordabimur, et qualis sanguis linguam hanc purpuraverit. Oculos illicitis quinam adjiciemus, per quos mysteria tremenda hausimus? Ad malum pedes non movebimus, non manus extendemus, si in his mentem animi sese exercentem habebimus. Ο τούτων ἔχωμεν λόγον, ὡς ἄρα Χριστοῦ μέλη ταῦτα Sicut igitur Christi membra, hæc et sancta sunt, et tanquam phiala illius sanguinem continent: vel potius totum ipsum Salvatorem induta sunt, non ut vestimentumn, nec tanquam pellem agnatam, sed tanto penitius, quanto hoc indumentum indutis plus quam ipsa compages, ipsa essa coagmentatur et coalescit. Nam hæc vel nolentibus quis amputaverit? Christum autem semel indutos, nemo neque bominum, neque dæmonum invitos ac nolentes exuerit: «Non instantia, inquit Paulus, non futura, con altitudo, neque profundum, neque aliqua alia * Joan. xiv, 21. ταῦτα λογίζεσθε; Ταῦτα γὰρ σκοπούντων καὶ τούτων ἐν τῇ ψυχῇ κρατούντων τῶν λογισμῶν πρῶτον μὲν οὐκ ἂν εἴη πάροδος ἐν ἡμῖν τῶν πονηρῶν οὐδενὶ, ἔπειτα περιέσται τὰς εὐεργεσίας καταμαθοῦσι, τῷ περὶ τὸν εὐεργέτην προσθείναι πόθῳ, φιλοῦντες δὲ οὕτω σφόδρα καὶ τῶν ἐντολῶν ἐργάται τῶν αὐτοῦ καὶ τῆς γνώμης εσόμεθα κοινωνοί. «Ο γὰρ ἀγαπῶν με, φησί, τὰς ἐντολάς μου τηρήσει.» Αλλως τε τὴν οἰκείαν ἀξίαν, ὅση τίς ἐστιν, ἐπιγνόντες, οὐκ ἂν προδοῦμεν ῥᾳδίως, οὐδ᾽ ἀνασχοίμεθα δουλεῦσαι τῷ δραπέτη δούλῳ, βασιλείαν συνεγνωκότες ἡμῖν αὐτοῖς οὐκ ἀνοίξομεν τὸ στόμα πονηρᾷ γλώσσῃ, ἂν ἐν νῷ τὴν τράπεζαν ἔχωμεν καὶ οἷον τὸ τὴν γλῶσσαν ταύ την φοινιξαν αἷμα. Πως χρησόμεθα τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐφ᾽ ἃ μὴ δεῖ, μυστηρίων οὕτω φρικτῶν ἀπολελαυκός σιν! Οὐ κινήσομεν τοὺς πόδας, οὐκ ἐκτενοῦμεν χεῖ ρας ἐπί τι πονηρόν, ἂν ἐνεργὸν ἐν τῇ ψυχῇ τὸν περί καὶ ἱερὰ καὶ καθάπερ φιάλη τὸ ἐκείνου φέρουσιν αἷμα, μᾶλλον δὲ ὅλον αὐτὸν ἐνδέδονται τὸν Σωτῆρα, οὐ καθάπερ ἱμάτιον οὐδ᾽ ὥσπερ αὐτὸ τὸ σύμφυτον δέρμα, ἀκριβέστερον δὲ τοσοῦτον, ὅσον καὶ αὐτῶν τῶν ὀστῶν, τὸ ἔνδυμα τοῦτο τοῖς ἐνδεδυμένοις πολύ συμπέφυκε μᾶλλον. Τὰ μὲν γὰρ δύναιτ' ἄν τις καὶ μὴ βουλομένων ἀποτεμεῖν, τὸν Χριστὸν δὲ οὐδ' ἂν εἰς οὐ τῶν ἀνθρώπων οὐ τῶν δαιμόνων, «Οὐ τὰ ἐνεστῶτα, φησὶ Παῦλος, οὐ τὰ μέλλοντα, οὔτε ὕψωμα, οὔτε βάθος, οὔτ᾽ ἄλλη κτίσις ἑτέρα, ο κἂν ὁπωσοῦν δυνάμει κρατῇ. Τῶν γὰρ τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων

DE VITA IN CHRISTO LIB. VI. μὲν δορὰν ἀποσύραι καὶ περιελεῖν ὁ Πονηρὸς ἴσχυσε η creatura, quantacunque virtute excelluerit. Marταῖς τῶν τυράννων χερσί, καὶ κατατεμεῖν τὰ μέλη καὶ ὀστᾶ συντρίψαι καὶ τἄνδον ἐκχέαι καὶ ἀνασπάσαι τὰ σπλάγχνα· τὸ δ' ἱμάτιον τοῦτο συλῆσαι καὶ τοῦ Χριστοῦ γυμνώσαι τοὺς μακαρίους, τοσοῦτον ἐδέησε ταῖς ἐπινοίαις, ὥστε πολὺ μᾶλλον ἢ πρόσθεν, δι' ὧν ψήθη περιδῦσαι, περιβαλὼν ἔλαβε. tyrum Christi pellem detrahere, et mutilare Malignus tyrannorum manibus, membra concidere, ossa comminuere, intestina effundere, viscera distrabere potuit ille quidem: hoc autem vestimen tum eripere, et Christi sanctos nudare, tantopere ejus inventa fefellit, ut per quæ illos se arbitrabatur posse exuere, per ea ipsa imprudens magis inducret. Quid igitur hoc corpore sanctius, cui Christus magis quam ulla concretio naturalis inhærescit? Hanc ejus majestatem et sanctimoniam venerabimur, et custodiemus, si claritatis ejus tam admiranda conscii, animo eam omni tempore intuebimur. Si enim templa, et vasa, et quodcunque dedicatum, quando hoe ipsum esse dedicatum videlicet ) cognoscimus, omnibus tutum a prædlonibus servamus, multo minus nobiliora prædæ exponemus. Nihil enim sanctius homine, cujus naturæ divinitas sese copulavit. Cogitemus enim cui flectatur omne genu cœlestium, terrestrium, et infernorum".» Et quis venturus sit in nubibus ‹ cum virtute et majestate multa “,» incomparabili splendore præditus. Homo hic erit, perinde ut Deus. Et unusquisque nostrum sole clarius fulgere revera poterit, supra nubes tolli, spectare corpus illud Dei ad se pansis brachiis accedere, placideque intueri. Apparentem enim Dominum bonorum servorum corona circumfundet, illoque fulgente, ipsi pariter fulgebant. Quale spectacu lum, innumerabilis multitudo luminum supra nu· bes, homines sublime elati et volantes? celebritas cujus nullum exstat exemplum; populus deorum circumdans Deum; pulchri circum speciosum; famuli circum Dominum, non invidenten illis splendoris communionem, nec arbitrantem gloriam suam imminutum iri, si multos regni sui socios accipiat, quod faciunt qui hominibus impetrant; qui subjectis, quanquam omnia dederint, ne per somnium quidem sceptri societatem concedunt. Non enim ut servos tractat, nec servorum eos loco habet; sed amicos numerans, et ipsius amicitiæ legem illis servans, quam ab initio ipse constituit, communia facit omnia; neque hoc aut illud tantum, sed ipsum regnum et diadeina eis præmium dat. Quid enim aliud sibi volens beatus Paulus “, hæredles quidem Dei esse dicit, cohæ. redes autem Christi, et regnare cum Christo, qui cum eo gravia pertulerunt? Quid tam jucundum, ut possit cum hujus spectaculi jucunditate contendere? Caetus est beatorum, populus lætantium. Et ille quidem coruscans in terram e cœlo descendit; terra vero soles alios soli justitiæ vicissim producit, et omnia lumine complentur. llinc, qui exercitatione, afflictione, et laboribus, et contribulum sollicitudine studium et alacritatem suam Christo probaverunt; inde qui morientem imitati Τί οὖν ἱερώτερον γένοιτ' ἂν τοῦ σώματος τούτου, ᾧ φυσικῆς συμφυΐας ἁπάσης ὁ Χριστὸς ἐντέτηκε μᾶλλον; Οὐκοῦν αἰδεσόμεθα καὶ τηρήσομεν αὐτῷ τὸ σεμνὸν, ἂν οὕτω θαυμαστὴν αὐτῷ λαμπρότητα συνειδότες, ἔπειτα πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτὴν ἔχωμεν ἑκάστοτε τῆς ψυχῆς. Εἰ γὰρ τεμένη και σκεύη και ὁτιοῦν ἱερὸν, ὅτι τοῦτ' αὐτὸ γινώσκομεν, ὡς ἄρ᾽ ἐστὶν ἱερὸν, ἄσυλον τηρούμεν ἐκ παντὸς τρόπου, σχολῇ γε τα μείζω προδώσομεν· οὐδὲν γὰρ ὅσον ἄνθρωπος ἱερὸν, ᾧ καὶ φύσεως εκοινώνησεν ὁ Θεός. Ενθυμηθῶμεν γάρ, ο τίνι μὲν ἅπαν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ καταχθονίων, ο τίς δὲ ἐπὶ τῶν νεφελῶν ἤξει ο μετὰ δυνάμεω; καὶ δόξης πολλῆς, ο ὑπὲρ πᾶν παράδειγμα λάμπων, ἄνθρωπο, οὗτος ὥσπερ δῆτα καὶ Θεός· καὶ ἡμῶν δὲ ὑπὲρ τὸν ἥλιον ἕκαστος ὡς ἀληθῶς δύναται λάμψειν, ἐπὶ τῶν νεφελῶν ἀρ θῆναι, τὸ σῶμα ἰδεῖν ἐκεῖνο τοῦ Θεοῦ, πρὸς αὐτὸν ὀρθῆναι, πρὸς αὐτὸν πετάσαι, προσελθεῖν, ἡμέρως ὀφθῆναι. Φανέντα γὰρ τὸν Δεσπότην ὁ τῶν ἀγαθῶν δούλων περιστήσεται χορὸς, καὶ λάμποντος ἐκείνου καὶ αὐτοὶ λάμψουσιν οἷον τὸ θέαμα, φωστήρων πλη6ος ἀριθμοῦ κρεῖττον ἐπὶ τῶν νεφελῶν ἰδεῖν, ἀν θρώπους αἱρομένους πανήγυριν ἀνενεχθῆναι πρὸς οὐδὲν παράδειγμα δυναμένην, δῆμον θεῶν περὶ τὸν Θεόν, καλοὺς περὶ τὸν ὡραῖον, οἰκέτας περὶ τὸν Δεσπότην, οὐ βασκαίνοντα τοῖς δούλοις, εἰ τῆς λαμπρό τητος κοινωνήσει, οὐδ᾽ ἡγούμενον ἐλάττω τὴν δόξαν ἑαυτῷ ποιήσειν, εἰ τῆς βασιλείας πολλοὺς λήψαιτο μερίτας, καθάπερ τῶν ἀνθρώπων οἱ κρατοῦντες τοῖς ὑπὸ χεῖρα, κἂν πάντα δῶσι, τῶν σκήπτρων οὐδ᾽ ὄναρ ἀνέχονται κοινωνεῖν. Οὐ γὰρ ὡς δούλοις προςέχει, οὐδὲ τιμᾷ δούλων τιμαῖς, φίλους δὲ ἡγούμενος καὶ νόμους αὐτοῖς φιλίας σώζων ὅ γε θεὶς ἐξ ἀρχῆς κοινὰ τὰ ὄντα ποιεῖται, καὶ οὐ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο μόνον, ἀλλὰ τὴν βασιλείαν αὐτὴν αὐτὸ δίδωσι τὸ διάδημα καὶ πρὸς τί γὰρ ἄλλο βλέπων ὁ μακάριος Παύλος • κληρονόμους μὲν εἶναι, φησὶ, Θεοῦ, συγκληρονόμους δὲ Χριστοῦ,» καὶ τῷ Χριστῷ συμβασιλεύειν τοὺς μετασχόντας τῶν δυσχερῶν; Τί τοσοῦτον τερπνόν, ὥστε πρὸς τὴν θέαν ἐκείνην ἀμιλληθῆναι; Χο ρὸς μακαρίων, δῆμος χαιρόντων! Καὶ ὁ μὲν ἀστρά πτων εἰς τὴν γῆν ἐξ οὐρανοῦ καταβαίνει, γῆ δὲ ἡλίους ἄλλους ἀντανίσχει τῷ τῆς δικαιοσύνης ηλίῳ, καὶ πάντα γέμει φωτός. Ενθεν οἱ μελέτῃ καὶ κακα παθείᾳ καὶ πόνοις καὶ τῇ τῶν ὁμοφύλων κηδεμονία τὴν περὶ τὸν Χριστὸν ἐπιδειξάμενοι προθυμίαν, ἐκεῖθεν οἱ καὶ τὴν σφαγὴν μιμησάμενοι τὴν αὐτοῦ καὶ πρὸς ξίφη καὶ πῦρ καὶ θάνατον ἐκδεδωκότες 4. Rom. viii, 39. ** Philipp.11, 10. se Maill. χειν, 30 4 Rom. vult, 17. PATROL. GR. CL.

NICOLAT CABASIL gladio, igni, morti sese tradiderunt, cicatricibus αὐτοὺς, τὰς αὐλὰς ἔτι δεικνύντες ἐπὶ τῶν λαμπόντων in corporibus fulgidis conspicui, et vestigiis vulnerum. ut tropæorum quadem inscriptione triumphantes, corona fortissimorum, vulneribus illustrium, juxta regem, qui, quod occisus est, vicit, et quod Paulus ait, propter passionem mortis 48, gloria et honore coronatum. Hæc commentandi argumenta nobis sumentibus, et omni tempore cogitantibus, tum natura nostra dignitas, tum Dei benignitas nota fiet. Hoc maxime a pravitate nos arcebit, et si fortelabemur, facile reparabit. Cum enim multa sint quæ salutem nostram impedire queant, præcipuum est, quod peccato quocunque admisso, non illico ad Deum conversi veniam rogitamus; sed erubescentes, et metuentes, viam ad illum molestam ac difficilem, illumque ira tum nobis et inimicum, et cum accedere volentibus singulari præparatione opus esse opinamur. Humanitas porro Dei hujusmodi cogitata ex anima ſunditus expellit. Nam qui probe cognovit quam mansuetus sit, et illud ignorat, Adhuc te loquente, dicet, ecce adsum ** , quid eum remoretur quin statim ut peccavit, eum adeal? Hæc enim communis hostis adversun nos machinatio, et dolus est, dum ad peccatum sollicitat, confidentiam et audaciam excitare: telerrima jam ausis, prolapsisque, pudorem ac timorem absurdum injicere, ut cum illo modo cadere fecerit, hoc resurgere non sinat; seu potius, illo a Deo adducat; hoc ad eum reverti non permittat, atque ita viis contrariis in unum barathrum pertrabat. σωμάτων καὶ θριαμβεύοντες τοῖς τῶν πληγῶν τύ τοις ὡς ἐπιγραφῇ τροπαίων, κύκλος ἀριστέων ἀπὸ τραυμάτων εὐδοκιμῶν παρὰ βασιλεῖ τῷ σφαγῆναι νενικηκότι, καὶ ὅ φησι Παῦλος ο διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένῳ.» Ταῦτα ποιουμένοις μελέτην καὶ τούτων οὖσιν ὅσαι ὧραι τῶν λογισμῶν, τό τε τῆς φύσεως ἡμῶν ἀξίωμα γνώριμον ή τε φιλανθρωπία δήλη γένοιτ' ἂν ἡμῖν τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο δὲ μάλιστα μὲν ἐπί τι πονηρὸν ἰδεῖν οὐκ ἐάσει, πεσόντας δὲ, εἰ συμβαίη, ἀναλήψαιτ' ἂν ῥᾳδίως. Πολλῶν γὰρ ὄντων, ἅπερ ἂν ἡμῖν προσταίη τῇ σωτηρία, μέγιστον ἀπάντων τὸ πλημμελοῦντας ὁτιοῦν μὴ πρὸς τὸν Θεὸν εὐθὺς ἐπεστράφθαι παραι· τουμένους, ἀλλ᾽ αἰσχυνομένους καὶ δεδοικότας ἐρω γώδη τινὰ νομίζειν τὴν εἰς ἐκεῖνον ὁδὸν, καὶ ὡς ὀργίλως πρὸς ἡμᾶς καὶ δυσχερῶς ἔχει καὶ μεγάλης δεῖ τοῖς προσελθεῖν βουλομένοις Παρασκευῆς· ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία τῆς ψυχῆς παντάπασι τοῦ την ἐκβάλλει τὸν λογισμόν. Τῷ γὰρ εἰδότι σαφῶς, ὅπως ἡμερότητος ἔχει, καὶ ὡς ἔτι ο λαλοῦντος ἐρεῖ, Ἰδοὺ πάρειμι, ο τί γένοιτ' ἂν κώλυμα περὶ τῶν ἡμαρτη μένων εὐθὺς αὐτῷ προσελθεῖν; Τοῦτο γὰρ μηχάνημα καθ᾿ ἡμῶν καὶ τέχνη τοῦ κοινοῦ πολεμίου, πρὸς μὲν τὴν ἁμαρτίαν ἄγοντα θρασύτητι καὶ τόλμῃ κινεῖν, τολμήσασι δὲ τὰ δεινότατα καὶ πεσοῦσιν αἰσχύνην καὶ δέος ἄτοπον ἐντιθέναι, ὡς ἂν τῷ μὲν παρασκευάσῃ πεσεῖν, τῷ δ' ἀναστῆναι μὴ συγχωρήσῃ, μᾶλλον δὲ τῷ μὲν ἀπαγάγῃ Θεοῦ, τῷ δὲ πρὸς αὐτὸν ἐπανελ Ο θεῖν οὐκ ἐάσῃ, καὶ οὕτω διὰ τῶν ἐναντίων ἐφ᾿ ἕν ἐλκύσῃ βάραθρον. Sed hæc omui diligentia cavenda sunt, nempe ante peccatum audacia, et post peccatum pudor ac timor, nihil enim commoditatis habent. Non enim timor iste calcar, sed stuper quidam ac torpor animabus est: nec erubescimus vulneribus, ut auxilia curationemque inveniamus, sed ut oculos Salvatoris effugiamus; sicut Adam se abscondit, propter vulnus manum medici fugiens (propter quod enim quærere debebat, ne peccatum de ipso triumpharet), uxorem autem objiciens, at quantum in pso erat, mollitiem animi sui tegeret ac velaret. Et sicut post ilium Cain quærens latere quomodo se posse latere putabat eum cujus oculis patent omnia. Conducit enim et timere, et erubescere, et macerari animo, et corpus submittere, cum hæc ad Deum nos expedire potuerint. ‹ fructibus eorum, inquit, cognoscetis eus › Et quoniam non modo pudor. ac timor, sed gravis item tristitia peccatum excipit, etiam hæc Dei humanitatem oprime cognoscentibus nihil nocuerit. Nam essi scelestissimorum facinorum sibi sint conscii, non idcirco spem veniæ projicient, scientes nihil adeo indignum esse venia, ut Dei clementiam vincat. Tristitia autem afficiantur salutari, et curabunt, ut cam amplificent; illam alteram bonas spes labefactautem fugabunt. - Hebr. 11, 9. » Isa. LVIII, 9. • Matth. vis, 16. Ταῦτα δὲ πάση σπουδή φυλάττεσθαι δεῖ, καὶ φεύγειν ὁμοίως τήν τε πρὸ τῆς ἁμαρτίας τόλο μαν καὶ τὴν μετὰ ταύτην αἰσχύνην καὶ φόνον, ὧν οὐδὲν ὄφελος. Οὐ γὰρ δὴ κέντρον οὗτος δ φόβος, ἀλλὰ νάρκη τίς ἐστι ταῖς ψυχαῖς, οὐδ᾽ αἰσχυ νόμεθα τοῖς τραύμασιν, ἵν' ἐξεύρωμεν ᾧ θεραπεύσι μεν, ἀλλ᾽ ἵνα τοὺς τοῦ Σωτῆρος φύγωμεν ὀφθαλ μούς, καθάπερ Ἀδὰμ ἐκρύβη, διὰ τὸ τραύμα τὴν τοῦ Ιατροῦ χεῖρα φεύγων, ὑπὲρ οὗ ζητεῖν ἔδει, τῷ μὴ κατ' αὐτὸς αὐτοῦ θριαμβεῦσαι τὴν ἁμαρτίαν, ἀλλὰ τὴν γυναῖκα προϊσχόμενος τὴν τῆς γνώμης ἀσθένειαν συγκαλύψαι τό γ' ἐπ' αὐτῷ· καὶ Κάϊν μετ' ἐκεῖνον λανθάνειν ζητῶν, οἷς ᾠηθῇ δυνηθῆναι λαθεῖν, ᾧ πάντα πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν. Ἔστι γὰρ λυσιτελῶς καὶ δεῖται καὶ αἰσχυνθῆναι καὶ ψυχὴν τῆξαι καὶ σώμα κατενεγ κεῖν, ὅταν πρὸς τὸν Θεὸν ταῦτα δύνηται φέρειν. «Απ γὰρ τῶν καρπῶν αὐτῶν, φησίν, ἐπιγνώσεσθε αυτ τούς·, ἐπεὶ δ' οὐχ ὅσον αἰσχύνη καὶ δέος, ἀλλά βαρεῖά τις ἁγία τὴν ἁμαρτίαν ἐκδέχεται, καὶ ταύτης οὐδεμία γένοιτ' ἂν βλάβη τοῖς ἀκριβῶς τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν ἐπισταμένοις. Κἂν γὰρ τὰ ἔσχατα των κακῶν αὐτοῖς συνειδῶσιν, οὐκ ἂν πρόοιντο τὰς ἐλπί δας· εἴσονται δὲ μηδὲν οὕτω μείζον εἶναι συγγνώ μης, ὥστε τῆς τοῦ Θεοῦ κρατῆσαι χρηστότητος, λύπην δὲ τὴν μὲν οἴσουσι την σωτήριον και ζητή σουσιν, οἷς μείζω ποιήσουσι, τὴν ἑτέραν δὲ ἐκβα λοῦσι ταῖς ἀγαθοῖς ἐλπίσι λυμαινομένην.

DE VITA IN CHRISTO LIB. VI. Τοῦ μὲν οὖν διττὴν εἶναι τὴν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτή. Geminam itaque super peccato perpetrato tristiμασι λύπην, καὶ τὴν μὲν ἐπανορθοῦν, τὴν δὲ τοῖς tiam et dolorem esse, et alteram ad emendationem ἀνεχομένοις ὄλεθρον ἔχειν, μάρτυρες σαφεῖς ἑκατέ pertinere, alteram ea affectis exitium parere testes ρων, τοῦ μὲν Πέτρος & μακάριος, θατέρου δὲ Ἰούδας luculenti sunt; prioris nimirum B. Petrus, posteὁ μιαρός· ὧν τῷ μὲν διέσωσε τὴν γνώμην ή λύπη rioris nefandus Judas, quorum illi bonam voluntaκαὶ τῷ Χριστῷ συνέστη, κλαύσας πικρῶς οὐδὲν tem mæstitudo servavit, Christoque amaræ lacryἧττον ἢ πρὶνεὶς αὐτὸν ἐξαμαρτεῖν, τὸν δὲ ἐπὶ βρόχον mæ æque commendatum et charum reddiderunt, ἤγαγε τὸν Ἰούδαν. Καὶ ἀπῆλθε δεσμὰ φέρων ἐν τῷ atque ante negationem fuerat; hunc ad laqueum καιρῷ τῆς κοινῆς ἐλευθερίας, ὅτε τὸ καθάρσιον τοῦ adegit, et abiit vincula portans, quando omnibus κόσμου παντὸς ἐχεῖτο, τὴν ἑαυτοῦ κάθαρσιν ἑνὸς libertas conciliabatur, sua unius hominis expiatione ἀνδρὸς ἀπογνούς. Ως ἂν δὲ πόῤῥωθεν εἰδότες την desperata, quando quod mandum universum expiaμὲν εἰσδεχώμεθα, τὴν δὲ φεύγωμεν, τῶν παθῶν ἑκα ret, eſſundebatur. Cæterum ut multo ante gnari τέρου προσθεῖναι δεῖ τὴν διαφορὰν, καὶ ᾧ τὸ μὲν εὖ illaın admittamus, hanc fugiamus, utriusque perποιεῖν ἡμᾶς ἔχει, τὸ δὲ κακῶς. Ἐπεὶ γὰρ ἁμαρτά turbationis discrimen consideremus: altera enim νοντες τῷ τε θεῷ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς γινόμεθα πονηροί, hoc habet, ut nobis bene, altera, ut male faciat. τὸ μὲν ὑπὲρ τῆς εἰς τὸν Δεσπότην ἀγνωμοσύνης Quoniam enim quoties peccamus, et Deo, et nolis ἀλγεῖν οὔτε βλάδος οὐδὲν οἴσει, καὶ μάλιστα γένοιτ' ipsis nequam sunius, de offensa in Dominum dolo ἂν ἡμῖν ἐν καιρῷ, τό γε μὴν περὶ ἡμῶν αὐτῶν θαυrem capere, nec ullum detrimentum afferet, et per μαστάς τινας ψήφους ὑποθεμένους, ἔπειτ᾽ ἐξεληλεγ quam opportunum fuerit. De nobis vero ipsis cum μένας ὁρῶντες, δι᾿ ὧν τῶν δεόντων ημαρτήκαμεν, nimis gloriosa suffragia tulerimus, deinde ea refuἀνιᾶσθαι καὶ κόπτεσθαι καὶ πικρῷ τινι μεταμέλῳ tata viderimus, quia quæ fas non erat consequi, iis τὴν καρδίαν πιέζειν, ὡς οὐκ ἦν βιωτὸν τηλικούτοις exciderimus, ideo contristari, et plangere, et acere κακοῖς τοιοίσδε περιπεσοῦσι. Ταύτην δὲ τὴν λύπην ba pœnitudine in medullis cruciari, quasi jam vita ἀποτρέπεσθαι δεῖ θανάτου μητέρα φανερῶς οὖσαν vitalis non sit, quoniam in talia mala inciderimus, καὶ τὸ πολλοῦ τινος ἡμᾶς αὐτοὺς ἀξιοῦν, τὴν ἑτέραν hanc tristitiam, ut mortis matrem haud dubiam, et δὲ τὸ περὶ τὸν Δεσπότην ἐγείρει φίλτρον καὶ τὸ σα ad inferos ducentem aversari ac repellere oportet. φῶς εἰδέναι τὸν εὐεργέτην, καὶ ὧν ὀφείλεται, πάνω Istam quippe arrogantia, et quod nosmet magnis τες αὐτῷ καταστάντες οὔτ᾽ εἰσφέρομεν οὐδὲν καὶ quibusdam rebus dignos existimamus, superioren πρός γε κακοῖς ἀμειβόμεθα. Καθάπερ τοίνυν άλα amor singularis erga Dominum excitat, et evidens ζονεία πονηρόν, οὕτω καὶ τὸ διὰ ταύτην ταῖς ψυχαῖς cognitio, quanta ab co beneficia acceperimus, et γινόμενον Άλγος καὶ αὖθις ἥ τε περὶ τὸν Χριστὸν quam multis nominibus cum illi obstricti simus, ἀγάπη τῶν ἐσχάτως επαινουμένων, τοῦ τε τοῖς ἐκεῖ. nec unum tamen persolvamus, sed insuper malis θεν βέλεσι κεντουμένους ἀδυνᾶσθαι καὶ τήκεσθαι τὴν bona compensemus. Quemadmodum igitur arroψυχήν, μακαριώτερον τοῖς εὖ φρονοῦσιν οὐδέν. gantia crimen est, ita et dolor ejus causa ab anima susceptus, crimini affinis est. Et rursus tum charitas erga Christum summe prædicanda est; tum ejus jaculis convulneratos dolere, macerari, et colliquescere, prudentes summæ beatitudinis loco ducunt. Quoniam vero tristitia divinæ gratiæ plena a charitate procedit, charitas autem in cogitationibus Christum, illiusque benignitatem complectentibus posita est, operæ pretium fuerit eas memoria et animo versare, et ab hujusmodi opera nunquam feriari; sed de industria et per semetipsos hæc meditari, secumque reputare, et in conventibus sermonis delicias, colloquiorumque materiam faἘπεὶ δ' ἐξῄρηται μὲν τῆς περὶ τὸν Χριστὸν ἀγάτης ή χαρίτων γέμουσα λύπη, ἀγάπη δὲ τῶν ἐν νοιῶν, αἳ τὸν Χριστὸν ἔχουσι καὶ τὴν ἐκείνου φιλαν θρωπίαν, ταύτας ἂν εἴη προύργου τῇ μνήμῃ κατα έχειν καὶ στρέφειν ἐν τῇ ψυχῇ καὶ τῆς διατριβής ταυτησὶ μηδέποτε σχολὴν ἄγειν, ἀλλ᾽ ἐπίτηδες τοῦτο μὲν ἐφ᾽ ἑαυτῶν αὐτοὺς ταυτὶ μελετἂν καὶ λογίζες σθαι, τοῦτο δ᾽ ἐν ταῖς συνουσίαις γλώσσης τρυφήν καὶ συλλόγων ὕλην ποιεῖσθαι καὶ πρὸς γε πειρᾶσθαι cere, et conari insuper ut nullo negotio distracti με δενὶ διακοπτομένους συνεχή ταύτην ἐπιδείκνυσθαι τὴν σπουδὴν, εἰ μὲν οἷόν τε διὰ βίου, εἰ δ᾽ οὖν συχνὴν, ὡς ἂν ἐνταχῆναι δυνηθῇ καὶ κατάσχῃ παντάπασι τὴν καρδίαν. Οὔτε γὰρ πῦρ δράσειεν ἂν οὐδὲν, οἷς ἂν ἐπέλθοι, μὴ συνεχῶς ἐμιλήσαν, ούτε λογισμός δια λείπων πρὸς ὁτιοῦν πάθος ἂν διάθοιτο τὴν καρδίαν, ἀλλὰ δεῖ χρόνου συχνού τινος ἐφεξῆς. Οἱ μὲν οὖν ἀπὸ τῶν ἐν αἰσθήσει καλῶν καὶ ἡδέων τὴν ἐπιθυμίαν καίοντες λογισμοί, διότι τὰς μὲν αἰτ σθήσεις ενεργοὺς ἡμῖν ἐξ ἀρχῆς εἶναι συμβαίνει, τοὺς δὲ ἐκεῖθεν ὁρμᾶσθαι, σύντροφοι καὶ ἡλικιῶται καὶ πείθοντες ἀπ᾽ ἂν βούλοιντο ῥᾳδίως, τῷ τε ἡδεῖς ac districti studium istuc assiduo, quoad vita suppedilaverit, si fieri possit, tractemus; sin minus, at longo tempore, ut animæ altissime imprimantur, et cor penitus possideant. Neque enim ignis in quæ inciderit in ea quidquam aget, si ea continenter non contingat, neque cogitatio intermittens, animam ad quamcumque affectionem aptaverit, sed tempus multum continuatumque requiritur. Cogitationes igitur a bonis et jucundis sensibilibus cupiditatem accedentes, quia sensus a principio in nobis operantur, et illas inde oriri contigit, contubernales nostra, el coava sunt, et persuadent facile quæ voluerint; tum quia jucundæ sunt,

Б tum quia multo jam tempore nobiscum suut. Qui a εἶναι τῷ τε πολὺν ἡμῖν χρόνον συνεῖναι· πρὸς δὲ τὸν autem mentis rationes, illiusque philosophiam serius attigerunt, his multa diligentia est necessaria, ut in brevi tempore, et assidua consuetudine ad bonum afficiantur, quod repente arrepit, sed sero valde, multisque jam aliis plenos ingreditur. Vix enim contenta et acri exercitatione diuturnum cum illis aliis commercium præcidentes, vera opinatorum, et bona solida jucundorum loco inducere possimus. Unde nec mirandum, si cogitationes optime haud ubique malas superent, et melioribus deteriores nihil concedant apud eos, qui ratione utantur. Nam jure optimo sufficere sentio ut bonus esse possis, non hoc ipsum si didiceris, quid nobis bonitatem persuadeat; sed si, quod necesse est, in eo etiam meditando immoreris, et cogitando 5 insistas et cum rectam rationem cognoveris, non eam solum intra te habeas; sed ea quoque ubi rpus est ulare, sicut et cibus, et arma, et medicina, et vestis, non simpliciter quibus adsunt, quique ea possident, commodum ferunt utentibus ipse usus commodat. Quod si pravæ cogitationes incumbentes mentem detineant, bonæ tantummodo gustatæ sentiantur, deteriora vincunt, et pravæ quidem actuosæ cum sint, animæ regionem insident, aliæ ut victæ et otiosæ prorsus exturbantur. Nihil igitur novum, non ædificare architectum, aut medicum non sanare, aut opificem quemcunque non suum munus obire, quamdiu artem non adhibet nec illud mirum, si quis rectam rationem habens, agentem porro non habens, nullum diligentiæ fru cuum capit. Utatur enim quispiam armis coutra invadentes, quatenus convenit eos interficiens, arte autem, secundum ipsam agens. Nos vero cogitationibus optimis sicut consiliariis utimur, mentem advertentes, non ut cum didicerit quæ oportet, noverit, sed ut cum cognoverit, persuadeatur, vereque bonorum amorem concipiat; quod sedula meditatione eget, quando contra in malis occupari et immorari animæ exitiosum est; simpliciter autem eorum notiones, nihil habent mali. Quamobrem quomodo hic fugienda, ita illic consectanda est meditatio. Velle igitur bonum difficultatem non habet, nec res ista studio creditur indigere. Ad accipiendum νοῦν καὶ τὴν ἐκείνου φιλοσοφίαν χρόνῳ ὕστερον ἀφι γμένοις πολλῆς ἀνάγκη τῆς σπουδῆς, ὡς ἐν βραχεῖ χρόνῳ καὶ συνεχούς συνουσίας, ὥστε παθεῖν τι πρὸς τὸ ἀγαθὸν οὔτε αὐτίκα τέρπον καὶ ὀψὲ μάλα πολλῶν ἤδη πληρωθεῖσιν ἐπεισερχόμενον. Μόλις γὰρ ἂν τῷ συντόνῳ τῆς μελέτης τὸ μακρὸν τῆς ἐκείνων διακόψαντες συνηθείας τἀληθῆ μὲν τῶν δοκούντων, τἀγαθὰ δὲ τῶν ἡδέων ἀντεισαγαγεῖν δυνηθεῖμεν· ὅθεν οὐδὲ χρὴ θαυμάζειν, εἰ τῶν λογισμῶν οἱ ἄριστοι τῶν που νηρῶν οὐ κρατοῦσι πανταχοῦ, καὶ τῶν χειρόνων οὐ πλέον ἔχουσιν οἱ καλλίους παρὰ τοῖς ἐν λόγῳ ζῶσιν. Αρκέσαι γὰρ ἂν εἰκότως οἶμαι πρὸς τὸ δυνηθήναι γενέσθαι χρηστόν, οὐ τοῦτ' αὐτὸ μαθεῖν, ὅθεν ἂν γένοιτο πεισθῆναι γενέσθαι χρηστόν, ἀνάγκη δὲ καὶ μελετώντας διατρίψαι καὶ μεἶναι λογιζομένους, και τὸν ὀρθὸν λόγον οὐ μαθόντα κτήσασθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ χρήσασθαι πρὸς ἃ δεῖ, καθάπερ καὶ σιτίον καὶ ὅπλον καὶ φάρμακον καὶ ἱμάτιον οὐ τοῖς συνοῦσιν ἁπλῶς καὶ κεκτημένοις ὄφελος ἔχει, τοῖς χρωμένοις δὲ τὰ γιγνόμενα βοηθεῖ. Εἰ δὲ τῶν λογισμῶν οἱ μὲν φαῦλοι τὸν νοῦν εἰς ἑαυτοὺς ἀσχολοῖεν ἐγκείμενος, τῶν δ' ἀγαθῶν ὅσον αἰσθέσθαι γεγευμένοι μόνον ἀποπηδῶμεν, τί καινὸν τὰ χείρω κρατεῖν, καὶ τοὺς μὲν πονηροὺς κατασχεῖν τὴν τῆς ψυχῆς χώραν ενεργοὺς ὄντας, τοὺς δ' ἐκβεβλῆσθαι παντάπασιν ήττης μένους ὄντας ἀργούς; Οὔτε τοίνυν μὴ οἰκοδομεῖν εἰδότα, ἢ μὴ τὸν ἰατρὸν ὑγιάζειν ἢ τῶν δημιουργών ὀντινοῦν μὴ τὰ αὐτοῦ ποιεῖν, ἕως οὗ χρῷτο τῇ τέχνῃ, καινὸν οὐδὲν, οὔτε ἐκεῖνο θαυμαστόν, εἴ τις τὸν ὄρο θὸν λόγον ἔχων, ἐνεργὸν δὲ οὐκ ἔχων οὐδὲν ἀπώνατο τῆς σπουδῆς. Χρήσαιτο γὰρ ἄν τις τοῖς μὲν ὅπλοις πρὸς τοὺς ἐπιόντας ᾗ προσῆκε διαχειρίζων, τῇ τέχνῃ δὲ κατ' αὐτὴν ἐνεργῶν· τῶν δὲ λογισμῶν τοῖς ἀρίστοις, καθάπερ τοῖς συμβούλοις χρώμεθα, προς ἔχων τὸν νοῦν, οὐχ ὅσον ἃ δεῖ μαθόντα γνῶναι, ἀλλ᾽ ὥστε γνόντα πεισθῆναι καὶ τῶν ὡς ἀληθῶς καλῶν ἔρωτα σχεῖν, ὅ περιέργου δεῖται μελέτης· ἐπεὶ καὶ τοὐναντίον ἐπὶ τῶν φαύλων τὸ μὲν ἀσχολεῖσθαι καὶ διατρίβειν τῇ ψυχῇ τὸν ὄλεθρον, τὸ δ' ἁπλῶς οὕτωσι γνῶναι δεινὸν οὐδὲν, ὅθεν ἀνάγκη τὴν μελέτην ὥσπερ ἐκεῖ φεύγειν, οὕτως ἐνταῦθα διώκειν. Τὸ μὲν οὖν ἐθέλειν τἀγαθὸν, οὐδὲν ἔργον, οὐδεμία γὰρ τοῦ πράγματος ἡγεῖται σπουδή· πρὸς δὲ τὸ autem conservandumque cum labor sit necessarius, λαβεῖν καὶ σῶσαι πόνου δεόμενον, πραγματείας καὶ studio ac via quadam opus est, qua ad certamina hæc volentes aggrediamur, quandoquidem haud facile talis labor capessitur. Quod autem ubique ad certamina velut athletam ungit, amor est eorum, pro quibus certamus. Hic enim labores, etsi admodum cruciabiles suavitate condit. Amorem autem honestorum nihil aliud accendit, quam attendere illis animum, et eorum elegantiam perspicere. Ει. hic est ignis, qui ex meditatione Dei in anima Prophetæ exarsit” «Et in meditatione mea, inquit, exardescet ignis. Quia alibi ostendens, circa quid meditatio versetur, et cujus viri sit opus, hoc qui81 Psal. xxxvIII, 4. μεθόδου χρεία τινός, πῶς ἂν ἑκόντες εἶναι τοὺς ἀγῶνας ἀνελοίμεθα τούτους, ὡς οὐκ ἂν ῥᾴδιον ἑλέ σθαι πονεῖν; "Εστι δὲ τὸ μὲν ἀπανταχοῦ πρὸς τοὺς ἀγῶνας ἀλείφον ὁ περὶ ὧν ἀγωνιζόμεθα πόθος· οὗτος γὰρ ἡδεῖς ποιεῖ τοὺς πόνους, κἂν ωσι λίαν ὀδυνηρο: τὸν ἔρωτα δὲ τῶν καλῶν τῶν ἄλλων μὲν οὐδὲν, το προσχεῖν δὲ τὸν νοῦν αὐτοῖς καὶ καταμαθεῖν τὸ κάλ λος ανάπτει· καὶ τοῦτό ἐστι τὸ πῦρ, ὅπερ ἀπὸ τῆς περὶ Θεὸν μελέτης ἀνήφθη τῇ τοῦ προφήτου ψυχῇ. • Καὶ ἐν τῇ μελέτῃ μου, φησίν, ἐκκαυθήσεται πύρ' 8; ἑτέρωθι δεικνύς, περὶ ὅ τε ἡ μελέτη καὶ τίνος ἔργον ἀνδρὸς, τὸν μέν φησι τὸν μακάριον ἄνθρωπον εἶναι, τ:

DE VITA IN CHRISTO LIB. VI. δὲ τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον· ὁ γὰρ μακάριος ἀνὴρ ἡμέρας dem ait beati viri, illud Dei legem. Beatus vir, inκαὶ νυκτὸς ἐν τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ, φησί, μελετήσει. Εἰ δὲ ἡ περὶ τὸν γραπτὸν νόμον μελέτη τὸ πῦρ ἀνάπτειν δύναται τοῦτο, τί ποτε χρὴ δρᾶσαι νομί σαι τὸν νόμον τοῦ πνεύματος, ὃς τὸν ἀληθινὸν Έρωτα τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις ἐνέθηκε μόνος καὶ πῦρ ἀνῆψε πόθου σβεσθῆναι μηδενὶ δυναμένην, οὐ τῶν ἑτέρως ἐχόντων, οὐ τῶν ἐνεστώτων οὐ τῶν μελλόντων! Ὑπὲρ οὗ μοι δοκεῖ καὶ πυρίναις φανῆναι γλώσσαις εἰσενεχθεὶς ὅτι τὴν πυρὸς δίκην πάντα τολμῶσαν ἀγάπην εἰσήνεγκεν, ἐπεὶ καὶ πρῶτον αὐτὸν τοῦ νόμου νομοθέτην ἀγάπη κεκόμι κεν εἰς τὴν γῆν, καὶ αὐτὸ τὸ τοῦ νομοθέτου σῶμα φιλανθρωπίας ἐστὶ καρπὸς, καὶ ἄλλως δὲ αὐτῷ ὁ νόμος ἅπας ἔρωτος γέμει καὶ τοῦτον μὲν ἐπιδείκνυται πᾶσιν οἷς ἔχει, τοῦτον δὲ εἰσάγει, τούτῳ δὲ πείθει, τοῦτον δὲ παρ' ἡμῶν δῶρον, ὑπὲρ ὧν ἔδωκεν, ἀποχρῶν ἡγεῖται λαβών. Οὐ γὰρ ἐπιτάττει καθά περ ὀφείλουσι δούλοις, ἀλλ' ὥσπερ πολλῶν μὲν παρ' ἡμῶν πρὸς αὐτὸν πόνων ἡγησαμένων, πολλῆς δὲ συνηθείας καὶ φίλτρων, ἐπὶ τὴν κοινωνίαν καλεί τῶν αὐτοῦ προσιόντας εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς· ἐγὼ μὲν ὑπὲρ τῆς βασιλείας ηγώνισμαι καὶ πολλοῖς φησιν ἔπλεξα τὸν στέφανον πόνοις, ὑμεῖς δὲ ἀπονητὶ δέξεσθε, αἰτῷ δὲ παρ᾽ ὑμῶν ἀντὶ τούτων, εἰ φιλεῖτε πλέον οὐδέν. quit, dies et noctes in lege Dei meditabitur ". Jam vero si meditatio circa litteram legis hune ignem accendere potest, quid facturam existimabimus legem spiritus, quæ sola verum Dei amorem hominibus inseruit, et rogum quemdam amoris inflammavit, quam nulla res poterit exstinguere, non aspera, non jucunda, non instans, non futura! Quam ob causam coelo demissus linguis igneis apparuisse mihi videtur, quoniam charitatem instar ignis omnia depascentem intulit, siquidem et primum legislatorem ipsum charitas in terras apportavit, et ipsum legislatoris corpus, humanitatis ejus pignus ac fructus est; et præterea ipsius lex tota amore scatet; et hunc omnibus quibus potest modis ostendit, hune introducit, hunc suadet, hunc a nobis si retulerit, sufficienti munere sibi sua in nos merita compensata arbitratur. Non enim quasi servis obligatis imperat, sed quasi multis propter ipsum defatigationibus perfunctos, longaque consuetudine et amore devinctos, statim ut ad eum se contulerint, ad communionem rerum suarum vocat. Ego quidem pro regno decertavi, inquit, multisque laboribus coronam nesui, quam vos citra laborem accipietis. Pro his aliud uil exigo, nisi ut me ametis. Ω τῆς ἀῤῥήτου χρηστότητος, εἰ μὴ φιλεῖ μόνον οὕτω σφοδρῶς ἀλλὰ καὶ τὸ φιλεῖσθαι παρ' ἡμῶν τοσούτου τιμᾶται καὶ ὑπὲρ τούτου πάντα ποιεῖ! Καὶ τίνος γὰρ ἕνεκεν ᾠκοδομησε μὲν οὐρανὸν καὶ γῆν καὶ ἥλιον καὶ τὸν ὁρώμενον κόσμον, τοῦ δὲ μὴ ἐρωμένου τὸ κάλλος, οἷον καὶ ὅπως αὐτῷ συνέστη νεύματι μόνῳ, καὶ τὴν ἐνταῦθα πᾶσαν διδάσκει φι λοσοφίαν, ἢ τοῦ γε πρὸς ἑαυτὸν ἐπιστρέψας πεῖσαι φιλεῖν; καὶ ὅλως καθάπερ οι θερμοὶ τῶν ἐραστῶν τὴν σοφίαν ἡμῖν ἐπιδείκνυται καὶ τὴν χρηστότητα καὶ τὴν τέχνην, ἵν᾿ ἐνθεῖναι τὸν ἔρωτα τὸν ἑαυτοῦ δυνηθῇ. Καὶ τοίνυν ποιεῖται τοσοῦτον τοῦ πράγματος λόγον καὶ οὕτως ἔγει πολλοῦ τινος, ὥσθ' ὑπὲρ τούτου πάντα πονήσας, ἃ Θεοῦ φύσει προσῆκεν, οὐκ ἀγα πῆσαι, ἀλλὰ πρὸς ἑτέραν φύσιν ἰδεῖν, ὥστε καὶ ταύτῃ πρὸς τοῦτο χρήσασθαι, ἵν᾿ ἅπερ οὐκ εἶχε πείθειν τῷ Θεὸς εἶναι, ταῦτα γενόμενος ἄνθρωπος δυνηθῇ, καὶ δι' ἑκατέρων, ὧν τε οἴκοθεν ήκε κομίζων, ὧν τε ἔξωθεν εἰλήφει, τὸν ἐρώμενον ἀναρτή- " σηται. Οὕτως ὁ τοῦ πνεύματος νόμος φιλίας έπιεικῶς ἐστι νόμος καὶ πρὸς εὐγνωμοσύνην αὐτόθεν ἀσκεῖ. Διὰ τοῦτο προσεκτέον αὐτῷ τὸν νοῦν· πρῶτον μὲν ὅτι οὐδὲ ἱδρώς ἐστιν ἐνταῦθα οὐδεὶς, οὐδὲ δεῖ πονεῖν οὐδὲ χρήματα ἀναλίσκειν, οὐδ᾽ ἀδοξία γένοιτ' ἂν οὐδ᾽ αἰσχύνη, οὐδ᾽ ἄλλο γε οὐδὲν ἐσόμεθα χείρους, ἀλλὰ καὶ τέχναις ἔστι χρήσασθαι οὐδὲν ἦτα τον, καὶ πρὸς ἐπιτήδευμα ὁτιοῦν ἔχειν οὐδὲν κώλυμα, καὶ στρατηγήσει μὲν ὁ στρατηγὸς, καὶ γεωρ γήσει δὲ ὁ γεωργός, καὶ δημιουργός προστήσεται τῶν ἔργων καὶ οὐ δεήσει γε οὐδενὶ τῶν γιγνομένων διὰ τουτουσὶ τοὺς λόγους. Οὐ γὰρ ἐσχατιὰν ἀνάγκη καταλαβεῖν, οὐδ᾽ ἀήθη τινὰ προσέσθαι τροφὴν οὐδ' 82 Psal. 1, 1, O inexplicabilem bonitatem! non solumn tam eximie diligit, sed etiam amari a nobis tanti æstimat, quod ut consequatur, nihil omittit. Nam quid aliud fuit cur coelum, terram, solem, et aspectabilem mundum conderet? Ejus vero qui non cernitur, qualis pulchritudo, et quomodo ab eo nutu solo consti tutus sit, et omnem quam in hæc inferiora curam conferat, non alio fine docet, quam ut ad se conversis amorem sui suadeat. Et omnino, sicut in amore ferventes, sapientiam, bonitatem, et artem demonstrat, ut injicere nobis sui amorem possit. Proinde rei hujus tantam rationem ducit, et adeo magni eam æstimat, ut cum pro ea fecisset omnia, quæ Dei natura patiebatur, non quiesceret; sed ad aliam naturam se daret, qua ad idem æque uteretur, ut quæ persuadere nou poterat, uo quod Deus esset, ea bomo factus posset, et per utraque tum domestica, quæ veniens afferebat, tum extranes quæ assumpserat, charum sibi ad amicitiam suam adjungeret. Sic lex spiritus, jure lex est amicitie, indeque ad beneficia agnoscenda nos exercet. Quare studiose in eam incumbendum est. Primum quidem, quoniam neque sudor hic ullus, nee labor est, nec sumptus, nec infamiam, aut probrum pa rit, nec ob aliud illius quippiam viliores sumus; sed et artes tractare nihilominus licitum est, et quodcunque studium sectari nihil vetat. Et dux exercitum ducet, et agricola terram colet, et opifex urgebit opus, et hac quidem de causa nihil eorum quae facere consuevit, prætermittet. Non in remotissima loca abeundum, nec insueta alimonia adbibenda, nec permutanda vestis, nec cor-

66) rumpenda valetudo, nec aliud audendum facinus; 4 άμείψαι θοῖμάτιον, οὐδ᾽ ὑγείαν διαφθεῖραι, οὐδ᾽ ἄλλη sed licet domi suæ manentem, nihilque suarum facultatum amittentem, cum hisce cogitationibus quotidianum habere commercium. Quid ergo talia bona fieri prohibet, pro quibus etiam labores perferre æquum erat, si ita res tulisset? Si enim homines natos, et vi cogitandi præditos, quidquid tandem, et qualecunque cogitare oportet, quomodo non optima quæque cogitanda sunt? Et, si iuania abjectaque, ct ex quibus cogitantes utilitatem nullam consequuntur, nunquam existimata sunt fortunam, aut artem, aut copias, aut quodcunque ad vitam conferens ulli deteriora effectura, minime omnium bonas cogitationes in hoc crimen vocare, et quod bonum est, pro malo accusare par est. Atqui isto modo bellare nemini expedit. Porro nihil prorsus insuavitatis, ac molestiæ habent, non magis quam ipsum gaudium, quod vere appellari possunt, Sive enim optimis lætamur, nil melius fieri poterit cogitationibus, quæ Christum, et illius benignitatem complectuntur, quoniam neque ipsaĉum rerumi, in quibus est ultimus bonorum fìinis, neque proprium quidquam suave et amicum, quamvis multo labore quæsitum invenias, quod nobis præ istis conveniat. Non enim secundum sanguinem tantummodo genitis, nec ipsis genitoribus simpliciter, sed jam etiam nobis ipsis cognatior Christus est, ut antea docuimus. Hinc animæ cogitatrici nihil peculiarius quam in ipso occupatam esse. Itaque et per quæ familiaris et cognatus nobis est, et quæ optima et omnium jucundior est consuetudo baptizatis animabus, quam alia quecunque tandem; intelligo autem post lavacrum non valde squalentibus, sicut Hebræi, quos admirabilis ille Stephanus incircumcisos corde et auribus nominabat ". Nec damnum igitur ullum humana vitæ propter istas cogitationes importari, et in iis gaudium ac voluptatem inesse, ex dictis patet. An vero utilitas quoque insit, et juvent, contineantque pulcherrima et opportunissima omnium, id quoque jam patuit, et apparebit deinceps evidentius, cum accuratius de ipsis disseremus. τι τολμήσαι τόλμημα, ἀλλ' ἔστιν οἴκοι μένοντα καὶ μηδὲν ἀπολλύντα τῶν ὑπαρχόντων τούτοις ἀεὶ συνο εἶναι τοῖς λογισμοῖς. Τ! οὖν κωλύει γενέσθαι τὰ τοιαῦτα χρηστὸν, ὑπὲρ ὧν καὶ πόνους εἰκὸς ἦν ἐνέγκαι δεἦσαν; Εἰ γὰρ ἀνθρώπους ὄντας καὶ λογίζε σθαι δυναμένους ὁτιοῦν ἀνάγκη λογίζεσθαι, πῶς οὐ τὰ βέλτιστα χρή λογίζεσθαι; καὶ εἰ μάταια καὶ φαῦλα καὶ ὧν ὄφελος οὐδὲν τοῖς λογιζομένοις οὐδὲ πώποτε ενομίσθη, τύχην ἢ τέχνην ἢ τὴν οὐσίαν ή ὁτιοῦν τῶν κατὰ τὸν βίον οὐδενὶ χείρω, ποιήσειν ἥκιστα δὴ πάντων ταῖς ἀγαθαῖς ἐννοίαις ταῦτα μεμψόμεθα καὶ τἀγαθὸν διώξομεν πονηρίας. Καὶ μὴν οὕτω μὲν οὐδενὶ λυσιτελεῖ πολεμοῦσι, σύνεστι δέ τις αὐταῖς ἀηδία σχολῇ γε, οὐ μᾶλλον ἢ αὐτὴν ταῦτα ἂν εἴποι τις τὴν χαράν· εἴτε γὰρ τοῖς ἀρέσ στοις χαίρομεν, βέλτιον γένοιτ᾽ ἂν οὐδὲν τῶν ἐν νοιῶν, αἳ τὸν Χριστὸν ἔχουσι καὶ τὴν ἐκείνου φιλανθρωπίαν, ὅτι μηδὲ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἐν οἷς αὐτός ἐστιν ὁ τελευταίος τῆς χρηστότητος όρος, είτε τὸ οἰκεῖον ἡδὺ καὶ φίλον, τούτων ἡμῖν 8 προσήκει μᾶλλον, οὐδ᾽ ἂν εἰς εὔροι πολλὰ καμών. Οὐ γὰρ τῶν γιγνομένων καθ' αἷμα μόνον ἁπλῶς, οὐ τῶν γεγεννηκότων αὐτῶν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἡμῶν αὐτῶν συγγενέστερος ὁ Χριστὸς ἀπὸ τῶν προτέρων δέδειχα ται λόγων. "Οθεν συμβαίνει, καὶ τῷ λογιζομένω τῆς ψυχῆς τῶν περὶ αὐτοῦ λόγων μηδὲν οἰκειότερον εἶναι, ὥστε καὶ δι' ὧν οἰκείως ἡμῖν καὶ συγγενώς ἔχει, καὶ οἷς ἀρίστη πασῶν ἐστιν, ἡδίω χαρίεντος ὅτου τις ἂν εἴποι, τὴν διατριβὴν ταύτην εἶναι βε βαπτισμέναις ψυχαῖς. Λέγω γὰρ τοῖς μετὰ τὸ λου τρὸν μὴ λίαν αὐχμῶσιν, ὥσπερ οἷς τῶν Εβραίων Στέφανος ὁ θαυμάσιο; ἀπεκάλει ἀπεριτμήτου; τῇ καρδίᾳ καὶ τοῖς ὡσίν. Ως μὲν οὖν οὔτε βλάβη τῷ ἀνθρωπίνῳ βίῳ γένοιτ' ἂν οὐδεμία παρὰ τούτους τοὺς λογισμούς, καὶ ἡδεσθαι καὶ χαίρειν περιγίνεται τοῖς λογιζομένοις, φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων· εἰ δὲ καὶ ὄφελός ἐστι καὶ βοηθεῖ τῷ λυσιτελεῖ καὶ περὶ αὐτὰ τὰ κάλλιστα καὶ καιριώτατα πάντων, ἐδείχθη μὲν ἤδη, φανεῖται δ' ἐν τοῖς ἑξῆς ἐναργές στερον ἀκριβέστερον περὶ αὐτῶν σκεψαμένοις. Πρῶτον μὲν γὰρ τῷ ταῖς ἀγαθαῖς ἐννοίαις τὴν ψυχὴν κατασχεθῆναι συμβαίνει μὲν τῶν πονηρῶν Primum enim bonis cogitationibus animam distineri, hoc ipsum malarum cogitationum cessationem et otium inducit. Huic consequens est radium, σχολὴν ἄγειν· τούτῳ δὲ ἀκόλουθον, καθαρὰν ἀρρων sel lucem mysteriorum a vitio purum ferre, quod nobis citra laborem bonorum omnium cumulum alert. Deinde necesse est et ipsas cogitationes medicinis a semet depromptis officium suum præstare, et cor quam optime afficere, sicut a pravis cogitationibus malæ affectiones nascuntur; nam virtutem eodem modo ex bonis exoriri rationem habet. Plane enim in omni negotio ut hanc vel illam voluntatem suscipiamus, hoc illudve dicamus, aut faciamus, aut patiamur, aut quidquid taudem illud est, eligamus, cogitatio CL ratio polis auctores sunt. Et hoc modo magistri virts Act. sui, 51. στία; τὴν ἀπὸ τῶν μυστηρίων φέρειν ἀκτῖνα. Τὸ δὲ ἡμῖν τὸν τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων ἔχει σωρὸν μηδὲν πραγματευσαμένοις, ἔπειτα καὶ αὐτοὺς ἀνάγκη τους λογισμοὺς τοῖς παρ' ἑαυτῶν φαρμάκοις τὰ ἑαυτῶν ποιεῖν καὶ τὰ κάλλιστα πάντων ἐργάζεσθαι τὴν καρδίαν, καθάπερ ἀπὸ τῶν πονηρῶν ἐννοιῶν τὰ πονηρὰ πάθη φύεται. Τὸν γὰρ ἴσον τρόπον καὶ τὴν ἀρετὴν τῶν ἀγαθῶν ἀνίσχειν εἰκός ἐστιν. Οπως γὰρ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν γνώμην καί τι λέγειν ἢ πράττειν ἢ πάσχοντα φέρειν, ἢ ὁτιοῦν τῶν πάντων αἱρεῖσθαι, λογισμοὶ καὶ λόγο: τὸ πεῖθόν εἰσι πανταχοῦ, καὶ τοῦτον τὸν τρόπον οι διδάσκαλοι τῆς ἀρε

DE VITA IN CHRISTO L'B. VI. mas ingenerant; et contra, mali dæmones fœda simulacra intus excitant, ut ista via, hi ad turpissima, illi ad honestissima agenda provocent. τῆς ἐν καιρῷ τοῖς συνοῦσιν, ὅτι τοὺς ἀρίστους ἐν- tutis, discipulis suis opportune cogitations opti τίθενται λογισμούς, καὶ αὖ τούναντίον οἱ πονηροί δαίμονες πονηροὺς εἰσάγοντες τύπους, ὡς οἱ μὲν ταύτῃ τῶν ἀτοπωτάτων τεχνίτας, οἱ δὲ τῶν δεόν των ἀπεργασόμενοι πρακτικούς. Est igitur cujusque laudatæ meditationis videre, quomodo actiones ex virtute proficiant; Christumn autem meditari, et quæ is pro mea salute amanter laboravit, cogitationibus percurrere, aperte vitam nobis quæsitam continet, perque omnia beatos reddit. Et ut istuc manifeste cognoscamus, cousideremus, illa sanctimonia, propter quas earum cultores Christus ipse beatos prædicavit. annon omnes ab hisce cogitationibus proficiscantur. Quos ergo tandem, qui solus et vere beatus est, beatos Ἔστι μὲν οὖν ἀπάσης ἐπαινουμένης μελέτης, πρὸς ἀρετὴν ἀπόνασθαι τὰ γιγνόμενα, Χριστοῦ δὲ πέρι καὶ ὧν αὐτὸς φιλανθρώπως περὶ τῆς ἐμῆς ἐμηχανήσατο σωτηρίας, διεξιέναι τοῖς λογισμοῖς, αὐτὴν ἡμῖν ἄντικρυς ἔχει τὴν ζητουμένην ζωήν, καὶ διὰ πάντων ἀποδείκνυσι μακαρίους. Καὶ ὡς ἂν ἐν αργώς εἰδῶμεν, θεωρήσωμεν, & τοὺς κατορθοῦντας ὁ Χριστὸς αὐτὸς ἐκάλεσε μακαρίους, εἰ μὴ πάντα τῶν λογισμῶν ἐξήρτηται τούτων. Τίνας οὖν τούτους ὁ μόνος ὡς ἀληθῶς μακάριος εὐδαιμονίζει; τοὺς πτωχοὺς τῷ πνεύματι, τοὺς πενθοῦντας, τοὺς judicat? Pauperes spiritu, lugentes, mites, esurienπράους, τοὺς πεινῶντας καὶ διψῶντας τὴν δικαιο tes et sitientes justitiam, misericordes, mundo σύνην, τοὺς ἐλεήμονας, τοὺς καθαροὺς τῇ καρδίᾳ, corde, pacificos, persecutiones et omne probrumn τοὺς εἰρηνοποιούς, τοὺς διωγμῶν καὶ παντὸς ὀνείδους propter justitiam, et promptum Christi studium περὶ δικαιοσύνης καὶ τῆς περὶ Χριστὸν προθυμίας sustinentes *. Hi sunt qui beatam vitam appreἀνεχομένους. Οὗτοι μὲν οὖν οἱ τῆς μακαρίας έπει henderunt. Si igitur ab his cogitationibus hune λημμένοι ζωής. Εἰ τοίνυν ἀπὸ τῶν λογισμῶν τούτων chorum pulchre formatum, et coronas inde conτὴν καλὴν πλαττόμενον πλάσιν τοῦτον σκοποῦντες textas inveniemus, omnibus plane constabil, εὑρήσομεν τὸν χορὸν καὶ τοὺς στεφάνους ἐκεῖθεν operam et meditationem in hisce rationibus colloπλεκομένους, ἅπασι δῆλον ἂν γένοιτο πάντως, τὴν ca'am, viam securam, et transitum et gradum, et περὶ τουτουσὶ τοὺς λόγους διατριβὴν καὶ μελέτην quo quis nomine appellet, ad beatam vitam esse. ὁδὸν ἀσφαλῆ καὶ διάβασιν καὶ κλίμακα καὶ ὅ τί τις ἂν εἴποι, πρὸς τὴν μακαρίαν είναι ζωήν. Αὐτίκα γὰρ ἡ ἐν πνεύματι πτωχεία καὶ ε τὸ μὴ φρο νεῖν, ᾗ φησι Παῦλος, ὑπὲρ δ δεῖ φρονεῖν, ἀλλὰ φρονείν εἰς τὸ σωφρονεῖν, ο τίνων γένοιτ' ἂν ἢ τῶν τὴν Ἰησοῦ πτωχείαν ἐπισταμένων; ὃς καὶ φύσεως καὶ διατριδῶν μετέσχε τοῖς δούλοις Δεσπότης ὤν, καὶ σὰρξ ἐγένετο Θεὸς ὤν, καὶ πενίαν ὁ πλουτίζων είλετο καὶ ἤνεγκεν ἀτιμίαν ὁ τῆς δόξης βασιλεὺς, καὶ περ ριήγετο μὲν δεδεμένος ὁ λύσας τὸ γένος, γραφὴν δὲ ἐδέξατο παρανόμων, ὃς ἦλθεν ἐπὶ τὸ πληρῶσαι τὴν νόμον, καὶ κριτῶν ἠνέσχετο δήμῳ μαινομένῳ καὶ φονῶντι χαριζομένων, «ᾧ τὴν κρίσιν πᾶσαν ἔδωκεν ὁ Πατήρ •, Ταῦτα τίνα οὐκ ἂν κατενέγκοι τύ φον! Αλλως τε τῆς ὑπερηφανίας ἀπὸ τῶν κατορ θωμάτων, ὅταν ὑπερβάλλειν δοκῶσιν, ἐγειρομένης, ὁ τὰ Χριστοῦ μελετήσας είσεται μὴ ὅτι μηδὲν μέγα κατωρθωκώς, ἀλλ' οὐδ᾽ ὑπὲρ τοῦ λυθῆναι τῆς αἰχμα λωσίας αὐτὸς εἰσενεγκεῖν οὐδὲν δυνηθείς, ὥς γε οὐδὲ μετὰ τὸ λυθῆναι σῶσαι καθαρὰν τὴν ἐλευθερίαν. Ὁ μὲν γὰρ τοῦ αἵματος ἡμᾶς ἐπρίατο καὶ παρ ἔσχεν ἡμῖν οὕτω μεγάλου κτησάμενος τὴν ἐλευθε · ρίαν· τίς δὲ τῶν λυθέντων ἐφ᾽ οἷς είληφεν ἔμεινε καὶ τὸν πνευματικὸν πλοῦτον διὰ τέλους ἄσυλον ἔσχεν, ἀλλὰ μὴ τοῦτο μέγα κατωρθωκὼς ἐνομίσθη τὰ μικρὰ πρὸς τὴν χάριν ἐξαμαρτεῖν; Τί τοίνυν ἡμῖν αὐτοῖς συνειδόσιν ὑπάρξει μέγα φρονεῖν, οἷς ἡ μὲν οἶκοθεν ἀρετὴ δι' ἑαυτὴν αὐτὴ πρὸς οὐδὲν φέρει λυσιτελές; εἴ τι δ' ἔνεστιν ἀληθινὸν ἀγαθὸν, ὁ Θεὸς ἐνέθηκε μηδὲν πραγματευσαμένοις, καὶ οὐδὲ αὐτὸν γοῦν τὸν Εξωθεν ἐντεθέντα πλοῦτον ἀψύχου θησαυροῦ δίκην ss Matth. v, 3-11. ss Rom. xis, Paupertas in spiritu, et «non sapere, ut Paulus ait, plus quam oportet: sed sapere ad sobrietatem: ",, quorumnam sit, nisi Jesu paupertatem scientium, qui et natura, et convictu cum servis communicavit, cum esset Dominus, et factus est caro, cum esset Deus; et dives elegit egestatem, pertulitque ignominiam rex gloriæ; et circumductus est vinctus, qui genus nostrum vinculis solvit; accusationem violatorum legis in se suscepit, qui legem impleturus venerat; et, judices passus est, insanienti populo ac cædis avido gratificantes, ‹ cui omne judicium dedit Pater *.» llæc quem fastum non deprimant? Ad hæc, superbia a bonis operibus (quando visa fuerint excellere ) excitata, actiones Christi meditatus, sciet, non solu:n nihil se magnum cum virtute præstitisse; sed neque ad Π servitutis suæ jugum a cervicibus dejiciendum quidquam præstare potuisse, qui nec adeptam libertatem conservare sarlam tectamn potuerit. Ille enim sanguine suo nos emit, et ita magno acquisitam libertatem nobis donavit. Quis porro liberatorum in his quæ accepit permansit, spiritualesque divitias usque ad finem a prædonibus tulas retinuit, ac non banc magnam sanctimoniam suam reputavit, levia adversus gratiam peccare? In quo igitur nobis male consciis licebit gloriari, quibus propria virtus ipsa propter seipsam ad nihil est utilis? In qua si quid inest boni, Deus id absque labore nostro indidit. Ac neque ipsas extrinsecus sal56 Joan. v, 22.

ten divitias nobis donatas, inanimati thesauri instar ἀσφαλῶς ἐξεγένετο διασῶσαι, οὕτω φαύλως ἔχομεν. Tuto servare contigit, adeo nequam sumus. Post novam enim creaturam, et sepulturam in aqua, et mensam ignis plenam usque eo ad virtutem imbecilles reperiuntur etiam sapientissimi homines ut illis sacra mensa crebro sit opus, et sanguine purgatorio, et superna manu, ne in extremam improbitatem præcipitent. Et horum testes sunt non obscuri, qui pro honesto et virtute quemvis laborem aggressi, postmodum omnia nefanda committere sunt ausi. Qui montibus se mandaverant, et omnem tumultum, vitamque communem ceu pestes ſugerant, ut Deo soli vacarent, omnia sanelitatis officia (quantum in homine situm est ) cum laude expleverant, ut et omnium maxima apud Deum possent, quia paulum de spe erga ipsum remiserant, nec amplius omnia illi sincere committebant, in primis nefanda perpetrarunt, et improbitatí nihil reliqui fecerunt. In quo igitur efferemur? In recte factis? atqui nihil eximium ſecimus. In magnis nostris? Atqui nostra non sunt. An quia servavimus quæ accepimus? Imo prodidimus. Sed signaculum Christi ferimus. At hoc ipsum indicium est quod non ferimus; superbis enim nihil cum illo negotii, qui mitis est, et humilis corde ".» Et contingit propter bujusmodi cogitationes superbiam ipsam in se corruere, et utrinque morbum evanescere. Sive enim sapimus, quæ oportet, non magnum sapimus: sive magnum sapimus, hoc ipso Christum procul abesse a nobis sentientes, et nos nullius pretii esse, intelligentes, super nobis ipsis, ut abjectis, nihil egregium sapiemus. Quin etiam sequitur ut lugeant et fleant, qui Christi acta meditantur. Si quis secum reputet videlicet, quæ pro salute nostra, novo et inaudito modo gessit, et quanta sit ignavia nostra, quique nos tenet somnus! Sive enim pretiosissimoruın jactura nos contristal, et memoria eorum quæ anisimus lacrymas elicit, hic discimus quantas divitias cum in manibus haberemus, et liceret retinere, nos projecerimus: sive conseientia multae iniquitatis erga tam studiosun benefactorem animam mordet, et macerat, hinc maxime manifestum evadere queat, quam præclara ille erga nos mansue ( Μετὰ γὰρ τὴν καινὴν κτίσιν καὶ τὴν ἐν ὕδατι χανείαν καὶ τὴν πυρὸς γέμουσαν τράπεζαν οὕτω πρὸς ἀρετὴν ἀσθενῶς ἔχουσιν οι γε φιλοσοφώτατοι τῶν ἀνθρώπων, ὥστε συνεχούς χρεία τῆς ἱερᾶς τραπέζης καὶ τῶν καθαρσίων αἱμάτων καὶ τῆς ἄνωθεν χειρός, εἰ μὴ μέλλοιεν εἰς τὴν ἐσχάτην ἐξενεχθήσεσθαι που νηρίαν. Καὶ τούτων μάρτυρες σαφεῖς οἱ πρὸς πάντα μὲν ὑπὲρ τοῦ καλοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς ἀποδυσάμενοι 'πόνον, πάντων δὲ κακῶν ἔπειτα γενόμενοι τολμηταί, οἱ τὰ ὄρη κατειληφότες καὶ πάντα θόρυβον καὶ τὴν κοινὴν ζωὴν ὥσπερ χήρας διαφυγόντες, ὥστε θεῷ μόνῳ προσέχειν, καὶ πάντα τὰ κάλλιστα, ὡς ἐξῆν ἀνθρώποις κατωρθωκότες ὡς καὶ τὰ πάντων μέγιστα παρὰ τῷ Θεῷ δυνηθήναι, ὅτι τῆς πρὸς αὐτὸν ἐλπίδος μικρὸν ὑφῆκαν καὶ τοῦ πάντα ἐκείνῳ πιστεύειν, εὐθὺς τὰ αίσχιστα πάντων ἐτόλμησαν καὶ μοχθηρίας ἐνέλιπον οὐδὲ ἕν. ᾿Αντὶ τίνος τοίνυν ὑπάρξει μέγα φρονεῖν; ὑπὲρ τῶν κατωρθωμένων; ἀλλ᾽ οὐδὲν μέγα· ἀλλ᾽ ὑπὲρ τῶν ἐν ἡμῖν μεγάλων; ἀλλ' οὐχ ἡμέτερα· ἀλλ' ὅτι σεσώκαμεν ἅπερ ἐλάδος μεν; ἀλλὰ προδεδώκαμεν· ἀλλὰ τοῦ Χριστοῦ τὴν σφραγίδα φέρομεν· ἀλλὰ τοῦτ' αὐτὸ τεκμήριον, ὡς οὐ φέρομεν· τοῖς γὰρ ὑπερηφάνοις οὐδὲν κοινὸν πρὸς ἐκεῖνον, ο ὃς πραός ἐστι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ καὶ συμβαίνει παρὰ τοὺς λογισμούς τούτους, την ύπερηφανίαν αὐτὴν ἑαυτῇ περιπίπτειν καὶ φροῦδον ἑκατέρωθεν εἶναι τὸ πάθος. Εἴτε γὰρ ἃ δεῖ φρονοῦ μεν, εἴτε μέγα φρονοῦμεν, τούτῳ δὴ τῷ μέγα φρο νεῖν ἡμῶν αὐτῶν ᾐσθημένοι Χριστοῦ πόρρω φέροντες καὶ ὄντες μηδὲν ὑγιές, ὡς ἐπὶ φαύλοις ἡμῖν αὐτοῖς οὐ μέγα φρονήσομεν. Καὶ μὴν καὶ πενθεῖν ἀκόλουθον καὶ δακρύειν τοῖς τὰ Χριστοῦ μελετῶσιν εἴ τις λογίζοιτο, τίνα μὲν περὶ τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἐκαινοτομήθη, τίς δὲ ἡ ῥᾳθυμία καὶ ὁ κατέχων ἡμᾶς ὕπνος! Εἴτε γὰρ ἡ ζημία τῶν τιμιωτάτων ἡμᾶς λυπεῖ, καὶ ὧν ἀπολω λέκαμεν ἀγαθῶν ἡ μνήμη παρασκευάζει δακρύειν, ἐνταυθα τὸν πλοῦτον μανθάνομεν, ὅσος, ὃν ἐν χεροίν ἔχοντες κατέχειν ἑξὴν, ἔπειτα ῥίπτομεν, εἴτε τὸ συνε ειδέναι πολλὴν ἡμῖν αὐτοῖς ἀγνωμοσύνην περὶ οὕτω φιλότιμον εὐεργέτην δάκνει καὶ τήκει τὴν ψυχήν, ἐντεῦθεν ἂν μάλιστα γένοιτο δῆλον, ὅσῃ μὲν προς ἡμᾶς ἐκεῖνος ἡμερότητι κέχρηται καὶ φιλανθρωπία, tuline, et humanitate usus sit, quam vicissim nos ὅσην δὲ πρὸς αὐτὸν ἡμεῖς ἐπιδεικνύμεθα ῥαθυμίαν. adversus illum socordes exstiterimus. Primum enim e celo descendit ut quæreret, et ut cognata nos voce alloqui, et oculis aspicere valeret, fecit: ut sive genere affinem diligimus, sive optimum, utrumque ipse sit, et duobus istis, quæ ubique amorem conciliant, in ipso coeuntibus, plurimum ad amorem lostrum alliciendum possit. Deinde amicitiam acluius, illud quoque adjecit. Quoniam enim unusquisque seipsum diligit, simul naturæ consortem diligit. Sed quanto quis sibi, quam cuivis homini est propinquior, tanto se quam illum amplius diligit. Ut ergo et hac ratione meliorem locum obtineret, or Matth. x, Πρῶτον μὲν γὰρ ἐξ οὐρανοῦ κατῆλθε ζητῶν, καὶ ὅπως συγγενῆ πρὸς ἡμᾶς ἀφήσῃ φωνὴν καὶ ὄψιν δείξῃ, - πεποίηκεν, ὡς ἂν, εἴτε τὸν ὁμόφυλον στέργομεν εἴτε τὴν ἄριστον, ἀμφότερον αὐτὸς ᾖ καὶ δυοῖν τούτων, & πανταχοῦ ποιεῖ φιλεῖν, ἐπ' αὐτοῦ συνελθόντων τὰ μέγιστα πρὸς ἔρωτα δυνηθῇ· ἔπειτα τὴν φιλίαν αυτ ξων κἀκεῖνο προσέθηκεν. Ἐπεὶ γὰρ φιλεῖ μὲν ἑαυτὸν Έκαστος, φιλεῖ δὲ τὸν ὁμόφυλον, ἀλλ' ὅσον ἑαυτῷ τις προσήκει μᾶλλον ἢ τοῖς ὁμοφύλοις, ἑαυτὸν στέργει μᾶλλον ἢ τὸν ὁμόφυλον, ὡς ἂν καὶ ταύτῃ τὸν βελτίω τοῦ φιεῖσθαι κατάσχῃ τόπον, τὸ τῶν ἐφετῶν ἔσχα τον, καὶ μὴ καθάπερ τοῖς ὁμοφύλοις χαίρομεν,

DE VITA IN CHRISTO LIB. VI.· ἀλλ' ὥσπερ ὑφ᾽ ἡμῶν αὐτῶν φιλούμεθα, τοῦτον τὸν quam est diligi (quod tamen est summe optabile ), τρόπον αὐτὸς ὑπὸ πάντων ἔχῃ φιλεῖσθαι, οὐκ ἠγάπησεν ἡμῖν ὁμόφυλος ὢν τῷ φύσεως μεταλαβεῖν τῆς αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ταὐτοῦ σώματος καὶ αἵματος καὶ πνεύματος ἡμῖν κοινωνήσας, ἵνα 8 περὶ τῶν φίλων ἡ παροιμία φησὶν ὑπερβολῇ χρωμένη, τοῦτο πρὸς ἀλήθειαν αὐτὸς ἑκάστῳ γένηται τῶν προσκειμένων, ἄλλος αὐτός. Εἰ δ᾽ ἐκεῖνος μὲν οὕτως ἡμᾶς ἐζήτησε καὶ φιλίας οὐδένα παρῆκε τόπον ἀργὸν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὸν εὐεργέτην έδειξε καὶ τὸν ἀδελφὸν καὶ ἡμῖν ὑπῆρξεν ἀντὶ ἡμῶν αὐτῶν, καὶ ταῦτα οὐ θελήσας οὐδὲ νεύματι μόνον, ᾗ τὸν οὐρανὸν ἐποίησε τοῦτον, ἀλλ' ἱδρῶσι καὶ πόνοις, οὐδαμόθεν αὐτῷ προσήκον, καὶ ἀγωνίᾳ καὶ ἀτιμίᾳ καὶ πληγαῖς καὶ τὸ τελευταῖον θανάτῳ, ἡμεῖς δ᾽ οὐ μόνον οὐδ᾽ ἡστινοσοῦν μεμνήμεθα χάριτος πρὸς τὸν οὕτω παντοδαπῶς ἡμῖν ἀγαθὸν, οὐδὲ ζητοῦμεν οἷς ἀμειψόμεθα, ἀλλ' οὕτω σκαιῶς ἔχομεν, ὥστε οἷς ἀπεχθάνεται προσκείμεθα, καὶ ὧν ἀπάγει, τούτων ἐχόμεθα, καὶ πρὸς ἃ προτρέπεται, ταῦτα φεύγομεν, καὶ οὕτως ἄτοπον ἐπισ δεικνύμεθα πονηρίαν· τίνων οὐ θρήνων ἄξιο: καὶ δακρύων, οι τάλλα μὲν λόγου τινὸς ἐνομίσαμεν, τὸν Σωτῆρα δὲ καὶ τἀκείνου περιορῶμεν, ὥσπερ ἄλλοις προσῆκον ζητεῖν, ἢ μὴ περὶ ἡμᾶς τῆς ἀφάτου γενομένης ἐκείνου προνοίας καὶ τοῖς μὲν ἐπιτηδείοις & δεῖ χρῆσθαι πρὸς ἡμῶν ἡγούμεθα, καὶ μὴν καὶ λόγοις καὶ ἔργοις καὶ τέχναις ἁπάσαις καὶ πᾶσι τοῖς παρὰ τὸν βίον, κἂν γεωργῆσαι καν στρατηγῆσαι δέῃ, κἂν ὁτιοῦν εἰς τὸ κοινὸν πολιτεῦσαι, κἂν αὐτόν τινα πράττειν ἐφ' ἑαυτοῦ, τὸ εἰκὸς ζητοῦμεν ἑκαι σταχοῦ, καὶ τοῦ χρόνου τὸν καιρὸν ἐπαινοῦμεν, καὶ ὅπως τὸ γιγνόμενον καὶ τὸ εἰκὸς καὶ τὸ δίκαιον καὶ τοῦτο δὴ τοὔνομα πανταχοῦ πολὺ παρ' ἡμῶν, μόν νων δὲ πέρι τῶν ὡς ἀληθῶς ἡμετέρων, ὅπως ᾖ προσήκε φυλάξομεν, καὶ δι' ὧν ἂν ἡμῖν αὐτοῖς τὸ δίκαιον ἀποδοῦμεν, ἥκιστα δὴ πάντων σκοποῦμεν, ὥσπερ τῶν ἄλλων ἁπάντων χείρους ἡμᾶς αὐτοὺς ἡγούμενοι; Εἰ μή τι ἄλλο, πρὸς γοῦν τὴν καινοτο μίαν ἐπιστραφέντες, ἢ πάντα έσεισε και μετήγαγεν, ἐν ᾗ τὰ μὲν ὑπὲρ τὸν οὐρανὸν οἱ πυθμένες τῆς γῆς εἶδον, γῆ δὲ αὐτὸν ὑπερέβη τὸν οὐρανὸν, καὶ δεσμώτης μὲν ὁ κοινὸς τοῦ κόσμου τύραννος, οἱ δεδεμένοι δὲ τοῦ τυράννου πατοῦσι τὴν κεφαλὴν, καὶ σώμα Θεός ἑωρᾶτο φέρων καὶ τοῦτο πληγαῖς εἶκον, καὶ αἷμα καὶ τοῦτο χέων ἐπὶ σταυροῦ, καὶ αὖ νεκρὸς ἀνθρώπου σείων τὴν γῆν καὶ νεκροῖς ζωὴν ἐπανά γων, ὧν ἔργον οὐδὲν ἢ τὸν Δεσπότην ἐπιγνῶναι καὶ τῆς γῆς ἀναστῆναι καὶ πρὸς οὐρανὸν βλέψαι τὸν ἄνθρωπον, οἱ δὴ τούτων συνενεχθέντων ἔτι καθεύ έντες καὶ καθάπερ ανδριάντες πρὸς βροντάς τα θέντες οὐδὲν, τίνων οὐκ ἀθλιώτεροι; Πῶς δὲ οὐ δίκαιοι τὸν ἅπαντα τοῦ βίου χρόνον πένθους ἡγεῖσθαι καιρόν; Τίνα γὰρ ἃ δακρύομεν; νότος; ἡμῖν δὲ οὐ νοσεῖ τῶν ἐν ἡμῖν τὸ βέλτιστον; ἀλλὰ πενία; καὶ μὴν πολὺ χεῖρον ταύτῃ τῶν πενήτων πράττομεν, ὅσον ἀναγκαιότερος ἐνταῦθα καὶ πολύ βελτίων ὁ πλοῦτος, καὶ πενίαν μὲν ἐπὶ τοῦ et ne quasi homophylo gauderemus: sed sicut a nobis ipsis diligimur, ita ipse ab omnibus diligi posset, non satis habuit homophylus noster esse eamdemque naturam assumpsisse, sed et corpus idem, et sanguinem, et spiritum suum nobis communicat: et quod de amicis hyperbolica parœemia ' dicitur, hoc vere ipse unicuique sibi adhærentiom, fit, alter ego. Jam vero si ille quidem tantopere nos quæsivit, nullumque amicitiæ munus reliquit, sed et benefactorem, et fratremn se ostendit, nobisque pro nobis ipsis fuit, et hoc non voluntate, nec nutu solo quo cœlum hoc fecit, sed sudoribus et laboribus, quod neutiquam illi conveniebat, et angore, et contemptu, et plagis, et ad extremum morte, nos autem non solum gratiæ erga tam multis modis propitium nobis ac benevolum obliti sumus, sed ita insuper stolidi sumus, ut iis inhæreamus, quæ illo odit, et a quibus nos avocal, illa complectaniur; et ad quæ hortatur, hoc fugiamus, adeoque nefarie nos gerimus, quæ non lamenta, quas non lacrymas meremur? Qui alia quidem aliquo numero et foch ducimus, Salvatorem autem, et beneficia ejus despicimus, quasi ea ad alios pertineant, et non pro nobis ineffabilis illa providentia suscepta sit. Et familiaribus quidem, nostrique studiosis ut ad usum necessaria ne desint, ad officium spectare arbitramur. Quin etiam verbis, operibus et artibus omnibus in vita requisitis, seu arandum, seu militandum sit, seu aliquid per nos ipsos agendum, ubique æquitati consulimus, et oblatam occasionem libenter arripimus, et omnino consuetum, æquum, justum, et hujusmodi nomina ubique et multum in ore nostro versantur; solum autem de iis quæ vere nostra sunt, quo pacto ca ut decet custodiamus, et per quæ nobismetipsis quod justum est reddamus, sollicitudine nulia tangimur, quodammodo cæteris omnibus indigniores nos ducentes. Si non aliud, saltem ad rerum novitatein converteremur, quæ omnia concussit, et traduxit, in qua quæ super cœJos erant, ima terræ viderunt; terra autem supra ipsum coelum ascendit. Et vinctus quidem est conmunis mundi tyrannus: qui vincti erant, ejus caput conculcant. Et Deus gestare corpus visus est, idque plagis et vulneribus cedens, et sanguinem, quem in cruce profudit. Praeterea, corpus mortuum hominis, terræ solum concussit, et mortuos excitavit. Quorum munus aliud nullum erat, nisi Dom minum agnoscere, et e terra resurgere, et cœlum respicere: qui postquam lec facta sunt, alhuc dormiunt et tanquam statuæ a tonitribus nihil afficiuntur, quo non miseriores? Quomodo autem non justum est, universum vitæ spatium luctus tempus existimare? Quæ enim flemus, obsecro? Morbum? An vero in nobis non ægrotat, quod est præstantissimum? Paupertatem? Atqui pejus ista, quam pauperes ipsi conflictamur, quanto hic magis necessariæ, et mul´o meliores sunt

divitiae. Et paupertas quidem necessario cum pra- παρόντα; ἀνάγκη πεπαῦσθαι, τουτὶ δὲ τὸ δεινὸν οὐ δύναται λύειν ἡ τελευτή, ἀλλ' ἀνάγκη καὶ πολλῷ μείζω ποιεῖν ἡμῖν ἐπὶ τοῦ μέλλοντος τὴν αἰσχύνην· ἀλλὰ μανία ἐλεεινόν, Τί οὖν; οὐ πονηρὸς ἡμῶν ἐλαύνει δαίμων τὴν γνώμην, ἧς τοσαύτην κατέχεεν ἄνοια»; Εἰ γὰρ ἐπὶ ξίφει χωρεῖν καὶ κατὰ κρημνών εσθαι καὶ τοὺς φίλους ἀγνοεῖν καὶ τοῖς δυσμενεστάτοις προσπίπτειν, ταῦτα μαινομένων, οὐ τὸν φιλοῦντα φεύγομεν, οὐ τὸν ἐχθρὸν οἷς ποιοῦμεν ζητοῦμεν; οὐκ ἐπὶ τὴν γέενναν σπεύδομεν πάντα ποιοῦντες, ἃ πρὸς ἐκείνην ὠθεῖ; Οὕτω μὲν τοίνυν ἡμῖν αὐτοῖς τὰ πάνδεινα συνειδόσι δακρύειν ἀκόλουθον καὶ πενθεῖν· ταῦτα δὲ γένοιτ' ἂν ἡμῖν αὐτοῖς συνεγνωκέναι καὶ τὰ ὄντα δοξάζειν καὶ μὴ καὶ τοῦτο δυστυχεῖν, ᾗ κακῶν ἐσμὲν ἀγνοοῦσιν, ἐὰν τὴν εὐεξίαν καὶ τὸν πλοῦ τον εἰδῶμεν καὶ τὸ σωφρονεῖν, ὧν ἡμῖν ὑπὸ τοῦ Χρι-ο στοῦ μηδὲν πονήσασι κατεσκευασμένων τυγχάνειν ἔξεστιν εἰσάγοντας οὐδὲν πλέον ή βουλομένους. Τοῦτο γὰρ ἂν δάκοι μᾶλλον καρδίαν, ἐξὸν εὐδαιμονεῖν, αἱρεῖσθαι δυστυχεῖν, καὶ ζῆν ἐν φωτὶ δυναμένους ἐν σκότει καθημένους ἀνέχεσθαι. Ταῦτα δὲ οὐ τοῖς ἐαθύμως ἔχουσι μόνον ἐμβάλλει δάκρυον, ἀλλὰ καὶ τοῖς σπουδαιοτάτοις καὶ μάλιστα τούτοις, ὅσῳ καὶ μείζο νος αἰσθάνονται τῆς ζημίας. Καὶ γὰρ καὶ ταῦτα καὶ τὰ τούτων ἔτι χείρω καταψηφίζονται σφῶν αὐτῶν (καὶ τιμῶσιν αὐτοῖς τῶν ἐσχάτων), ἐπειδὰν ἐνθυμηθῶσι Θεὸν ἐπὶ σταυροῦ γυμνὸν σφαττόμενον, ᾧ πάντα δουλεύει, καὶ τὴν ἀντίστροφον παρ' ἡμῶν εἰσπρατ τόμενον ἀμοιβήν, ἀνθ' ὧν ἀνθρώπου Θεὸς ὢν αὐτὸς ἐδέξατο φύσιν, γενέσθαι Θεοὺς ἡμᾶς ἐξ ἀνθρώπων, καὶ τῆς μὲν γῆς τὸν οὐρανὸν, τῆς δὲ δουλείας τὴν βασιλείαν, τῆς δὲ συνούσης ἀδοξίας τὴν ἀληθινὴν ἀλλάξασθαι δόξαν, ὑπὲρ ὧν ὁ τῶν οὐρανῶν τεχνίτης ἐνεδύσατο γῆν, καὶ ὁ μὲν φύσει Δεσπότης ἐν δούλου μορφή, ὁ δὲ τῆς δόξης βασιλεὺς ὑπέμεινε σταυρόν, αἰσχύνης καταφρονήσας.» Senti vita desinit; hanc autem calamitatem mors tollere non potest; quin potius, ut nobis longe ignominiosior sit in futuro, necesse est. Sed insania est miserabilis. Quid? onnon malus dæmon animuin nostrum furenter exagitat, in quem tantam amentiæ vim effundit? Si enim super enses ambulare, sese precipitem dare, amicus praeterire, et malevolentissimis supplicem feri, si læc, inquam, insanientium sunt, Bonne amantem fugimus? nonne kostem asciscimus? nonne ad gehennam currimus, dum omnia, quæ eo impellunt, designamus? Quare omnium scelerum conscientia impeditos et oppressos, flere et lugere nos consentaneum est. Atque utinam horum conscientia nobis contingat, et quæ sunt, esse arbitrari; et non etiam in hoc infelices simus, ubi malorum versemur ignorantes si bonam animæ habitudinem, et divitias, et sanitatem nesciamus, quæ nobis a Christo præparata, citra laborem, nihil nisi voluntatem afferentibus consequi licet. Valde enim triste sit, cum felicitate perfrui liceat, eligere miseriam, et cum possimus in luce vivere, non recusare in tenebris sedere. Hæc vero non solum inertibus lacrymas possunt elicere, sed probissimis etiam, et his maxime, quanto el majus sentiunt detrimentum. Etenim et his et gravioribus semet condemnant, et extremis se suppliciis mullandos censent, cum cogitant, Deum nudum, cruce interemptum, cui omnia serviunt, et eum a nobis compensationem vicissim exigere; quia cum c esset Deus, naturam hominis suscepit, ut nos ex hominibus dii fieremus: et cum terra quidem ccelum, cum servitute regnum, cum ignominia, in qua eramus, veram gloriam permutasse, pro quibus coelorum conditor terram induit, et natura Dominus, in forma servi apparuit, et gloriæ rex • sustinuit crucem, confusione contempla s. Cum multa sint, per quæ germanam philosophiain Salvator in mundum invexit, mansuetudinis, et moderationis in ira, lenitatisque adversus lædentes plurima omnium et maxima exempla dicendo, faciendo, patiendo, proposuit. Nam ne longe abeaaus, pro iis a quibus erat laesus, carnem et salguinein induere sustinuit, et cos solutum venit, quos atrocissimorum scelerum accusare poterat, et a quibus injuriose tractatus fuerat. Postea miraculis, quibus homines naturæ integritati restituebat, quanquam invidis oblatrantibus, non desiit be. nefacere: sed cum, quod dæmonas ejiciebat e corporibus, Beelzebub, et princeps dæmoniorum et maledicentissima omnium audiret, ejicere perseverabat, et unum de discipulis a se alienatum tantum abfuit, ut choro expelleret, ut etiam non secus cum co versaretur, quam versari amicum cum amico par est. Captus quoque cum homicida communicavit, et secretissima proditori, corpus et sanguinem ipsum praebuit: et tandein se complectendum, osculansn Melir. x 1, Πραότητος δὲ καὶ τοῦ θυμοῦ κρατεῖν καὶ μὴ πρὸς τοὺς λελυπηκότας χαλεπῶς ἔχειν, πολλῶν ὄντων, δι' ὧν τὴν ἀληθῆ φιλοσοφίαν ὁ Σωτὴρ εἰσήνεγκεν εἰς τὸν κόσμον, τὰ πλεῖστα πάντων καὶ μέγιστα προστέθεικε παραδείγματα καὶ οἷς ἐποίησε καὶ ὧν ἠνέσχετο πάσχων. Αὐτίκα γὰρ ὑπὲρ τῶν λελυπηκό των αίματος ήνέσχετο καὶ σαρκὸς, καὶ τούτους ἦλθε λύσαι ζητῶν, οἷς τὰ δεινότατα πάντων εἶχεν ἐγκαλεῖν, καὶ παρ' ὧν ἔπειτα ταῖς εὐεργεσίαις, αἷς τὴν φύσιν ἐπηνώρθον, τῶν βασκάνων ἐπιθεμένων οὐκ ἀνῆκεν εὐεργετῶν· ἀλλ' ὅτι τοὺς δαίμονας ἐξέ βαλλε τῶν ἀνθρώπων Βεελζεβούλ καὶ δαιμονίων ἄρχων, καὶ τὰ δεινότατα πάντων ἀκούων οὐδὲν ἦτ τον ήλαυνε, καὶ τῶν μαθητῶν ἕνα πρὸς αὐτὸν διαφθαρέντα τοσοῦτον ἀπέσχεν ἐκβαλεῖν τοῦ χορού, ὥστε καὶ συνῆν, ἃ συνεἶναι φίλοις εἰκὸς, καὶ ἀλῶν ἐκοινώνει τῷ φονευτῇ, καὶ τῶν ἀποῤῥήτων τῷ προδίτῃ, καὶ τῶν αἱμάτων αὐτῶν, καὶ τελευταίον παρέσχε περιβαλεῖν καὶ φιλῆσαι, καὶ τὰ μὲν πάντων καινότητα ἐτολμᾶτο. Ὑπὲρ ὧν εὖ πεποίηκεν, ἀπέ-

DE VITA IN CHRISTO LIB. VI. θνησκεν· αὐτοὶ τὸ ξίφος ὤθησαν οἱ παθόντες εὖ, ὁ dumque ab eodem dedit. Miris modis mira, et nova φίλος του φόνου τοῖς φονευταῖς ἡγήσατο· τὸ φίλημα ἦν τοῦ φόνου σύνθημα, καὶ ὁ ταῦτα πάσχων οὕτως 4 μέρως εἶχε καὶ φιλανθρώπως, ὥστε ὑπό τοῦ τῶν μαθητών πληγέντος τῶν κυνῶν ἐκείνων ἑνὸς αὐτὸν τὴν πληγὴν μὴ παραδραμεῖν, ἀλλ᾽ εὐθὺς ἰάσασθαι τοῦ μέλους ἁψάμενον· καὶ οὕτω σημεῖον ἐξενεγκών τῆς τε ὑπερφυοῦς ἰσχύος καὶ ἡμερότητος τῆς ἐσχάτης οὔτε ταύτην φοβηθέντας οὔτ᾽ ἐκείνην αἰδεσθέν τας οὐκ ἀπώλεσεν οὐδὲ πῦρ σε τοῖς μιαροῖς οὐδὲ κεραυνοῖς ἔβαλε, δικαίους ὄντας καὶ τούτων καὶ εἴ τι χεῖρον. Αλλ' ὁ μὲν τῶν ἀγγέλων χορὸς ἀδεῶς οὐδὲ προσ βλέπειν εἶχεν αὐτῷ, τοῖς δὲ ἕλκουσιν ηκολούθει καὶ παρείχε συνδῆσαι χεῖρας, αἷς ὑπεχώρει δεσμὰ νόσου καὶ δαιμόνων ἐλύετο τυραννίς, καὶ παίσαντα κατά κάρβης αὐτὸν τὸν κάκιστ᾽ ἀπολλύμενον δοῦλον, ἐξ», οὐ διέφθειρεν, ἀλλ' ἡπίως μάλα καὶ φιλανθρώπως λόγων ἠξίου καὶ διωρθοῦτο τὴν γνώμην τό γ᾽ ἐπ' αὐτῷ. Εἶτα θανάτου τιμησάντων αὐτῷ τῶν μικρῶν δικαστῶν σιωπῇ φέρει τὴν ψῆφον, καὶ δεξάμενος τὸ τίμημα καὶ προσηλωθεὶς ἤδη τῷ ξύλῳ τὸ πρὸς τοὺς φονευτές οὕτως οὐ διέλυσε φίλτρον, ὥστε τοῦ γεγεννηκότας ἐδεῖτο τοῦ πρὸς τὸν Μονογενῆ τολμήματος μηδεμίαν παρ' αὐτῶν εἰσπράξασθαι δίκην, xa Ο παρητεῖτο περὶ αὐτῶν μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἀπελογεῖτο, καὶ ἦν ἡ φωνὴ τῆς ἀπολογίας σφόδρα περικαιομένου καὶ ἐλεοῦντος. «Αφες γὰρ αὐτας, φησί, Πάτερ· οὐ γὰρ οίδασι τι ποιοῦσι· ν καὶ καθάπερ πατήρ φιλόστοργος ἀφραίνοντας διὰ τὴν ἡλικίαν παῖδας οίκτείρων, ήμερον αὐτοῖς εἰργάζετο τὸν σωφρονιστήν· καὶ τότε μὲν μετὰ τούτων ἀπέ θνησκε τῶν φωνῶν. Ἐπεὶ δὲ ἀνεβίω καὶ τῆς ἑορτῆς ἔδει κοινωνοὺς λαβεῖν τῶν ἐπιτηδείων, οἷς ἐνέμεινεν ή γνώμη, μὴ μνησικακήσας ὑπὲρ ὧν ἔλιπον αὐτὸν φυγόντες, ἐν μεσημβρία κινδύνων, τοὺς μαθητάς συνεκάλει καὶ μηνύσας, οι δεῖ γενομένους αὐτῷ συνελθεῖν, ἐπεὶ συνῆλθε φανεὶς, οὐ προφέρει τὴν φυτ γήν, οὐδὲ φαίνεται που πρὸς αὐτοὺς τοιούτου δή τινος μεμνημένος, καὶ ὡς ἰσχυρίσαντο μὲν αὐτῷ θανάτου πάντες κοινωνήσειν καὶ τῶν ἐσχάτων, οἱ δ' οὐδὲ τὴν θέαν ἤνεγκαν, καὶ ταῦτα οὐδὲ παρόντων, ἀλλ ἔτι μελλόντων τῶν δεινῶν, ἀλλ᾽ εἰρήνης καὶ Πνεύματος ἁγίου καὶ τῶν τοιούτων αὐτοῖς μεταδούς τήν τῆς οἰκουμένης ἔπειτα πάσης ἐπιτρέπει κηδεμοναν, καταστήσας αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν · γῆν. Καὶ ταῦτα μὲν εἴργαστο κοινῇ τὸν χορόν, τὸν δὲ κορυφαῖον αὐτὸν πολλάκις ἤδη τὸ πρὸς αὐτὸν προδεδωκότα φίλτρον καὶ τὴν στοργὴν ἠρνημένον ὁποῖα; Οὐ γὰρ μόνον τὴν ἄρνησιν οὐκ εἰς μέσον ἤγαγεν οὐδ᾽ ἀνέμνησε τῶν συνθηκῶν, ἐν αἷς ἀπώμονον ἦν αὐτῷ, τὸ μὴ μετασχεῖν τοῦ θανάτου τῷ διδασκάλῳ, ὧν αὐτίκα παραβάτης ἦν οὐδὲ μικρὸν διαλιπών χρόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀγγελοῦντας τὴν ἀνάστασιν πέμψας χωρίς 5ª Luc. xxiii, 34. aud bantur. Quibus benefecerat, pro illis mortuus est, et ipsi gladio eum confoderunt, qui beneficia acceperant. Cædis cupidus interfectoribus præivit. Osculum cædis tessera fuit. Et dum ista pateretur, tain mitis erat et humanus, ut cum a discipulo quodam unus de canibus illis percussus esset, non negligeret plagam, sed auriculam tangeret, ac subito sanaret. Et cum ita signum edidisset immensæ virtutis, ac supremæ mansuetudinis, neque illam timentes, nec istam reverentes non perdidit. Neque ignem in scelestos pluit, neque fulminibus eos percussit, quamvis ista, et si quid istis atrocius mererentur. Quem angelorum chorus præ dolore intueri non poterat, trahentes sequebatur, et dabat vinciendas manus, quibus se submittebant vincula morbi, et dæmonum tyrannis solvebatur. Et qui percusserat illum in maxillanı, servuin perditissimum, cum posset, non est ultus, sed mansuete admodum humaniterque responso dignatus, quantum in ipso erat, perversitatem ejus correxit. Deinde cum cum morte condemnassent scelerati judices, silentio sententiam tulit suppliciumque subiens, et jam cruci affixus, erga intere.nptores usque eo amorem non deposuit, ut Patrem rogaret, ne scelerati facinoris in ejus unigenitum commissi pœnam ullam exigeret. Nec modo veniam eis rogavit, sed insaper defendit, ea voce, quae fammantem claritate, et miseratione plenum animum facile iudicaret. Ait enim: • Pater dimitte illis, quia nesciunt quid faciunt *. Et tanquam pater filios amans unice, et ob ætatem illorum imprudentiae miscrtus correctorem illis mitigavit. Ac tunc quidem cum istis vocibus exspiravit; postquam autem resurrexit, et festi consortes accipere oporteret amicos, in quibus perdurabat bona voluntas, immemor injuriæ, qua se in mediis periculis turpi fuga deseruissent, discipulos convocavit, expressoque loco, quo profecti ipsum convenirent, ubi alfuit, non fugam objecit, nec quippiam hujusmodi meminisse visus est. Et postquam ad communicandum morti ejus, et ad extrema quæque perferenda, quorum prius absentium adhuc nec speciem tulerant, eos confirmavit, pace et Spiritu sancto, et aliis hujusmodi donis impertitos toti orbi prefecit, et super omnem terram principes constituit. Et hæc quidem toti choro communiter fecit. Coryphaco autem, qui, cujus amorem et charitatem singularem sæpius expertus fuerat, eum prodiderat, qualia præstitit? Non modo enim negationem ejus in medium non protulit, nec pacti commonuit, quo se cum magistro in mortem iturum affirmarat (quod ille statim, nec brevi intermisso tempore violaverat), sed et nuntiis resurrectionis ad cum ante alios

nissis, sic eum honoravit, et congressus amanter τῶν ἄλλων αὐτῷ, καὶ ταύτῃ τιμήσας ὁ δὲ καὶ συν appellavit, et num ab eo plus, quam ab aliis diligeretur percunctatus est. Cumque Petrus respondisset, se diligere, adhuc idem interrogat: au:itoque iterum, c Amo te ",. denuo quærit an ab ipso diligatur. Atque ut mihi videtur, quæsivisset crebrius, nisi Petrus contristatus respondere recusasset, quod is qui nosset omnia, ad cognoscendum amorem sui multa verba exigeret. Quanquam ista nec amicum ignorantis, nec ignorantem se fingentis erant; quorum alterum fuisset errare, alterum decipere, neutrum sincera veritatis. Sed volebat sic ostendere, se injuria propter priora pacta contempta plane oblitum, non enim denuo ea postulasset: quod fuit amorem in Petro accendere, qui jam propemodum exstinguebatur. Talia enim sciscitari et ad talia respondenda provocare, ad amicitiam plus omnibus valet, et rerum ad amorem pertinentium memoria atque sermo non solum amicitiam augere, sed et nondum exstantem generare potuit. Atque hæc quidem hujusmodi sunto. ελθὼν τὰ φιλικά διελέχθη καὶ πυνθάνεται τὴν ἑαυτοῦ πίθον, εἰ μείζων ἢ παρὰ τοῖς ἄλλοις τῶν ἑταίρων ἐστὶν ἐν αὐτῷ. Καὶ τοῦ Πέτρου φιλεῖν εἰπόντος ἔτι ταὐτὸ πυνθάνεται, καὶ τὸ, ο Φιλῶ σε, ν πάλιν ἀκούσας, ἀνείρετ᾽ αὖθις εἰ φιλοῖτο, καὶ οὐκ ἂν ἐμοὶ δοκεῖν ἐρωτῶν ἀνῆκε πολλάκις, εἰ μὴ Πέτρος ἀπεῖπεν ἀνιαθεῖς, εἰ πρὸς τὸ μαθεῖν ὅτι φιλοῖτο, πολλῶν δέοιτο λόγων πάντα εἰδώς. Καίτοι ταῦτα ἦν οὔτε τὸν φίλον ἀγνοοῦντος οὔτε τὸν ἀγνοοῦντα πλαττομένου, τὸ μὲν γὰρ ἦν πλανᾶσθαι, τὸ δ' ἀπατᾷν, ὧν οὐδέτερον τῆς εἰλικρινούς άλτ θείας ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐκεῖνο δεικνύντος ὡς οὐ μνησικακῶν εἴη τῶν προτέρων ὁμολογιών που πατημένων, οὐ γὰρ ἂν ἐζήτει δευτέρας· τοῦτο δὲ τὸ φίλτρον ἀνάπτοντος τῷ Πέτρῳ κινδυνεῦσαν ἤδη σβεσθῆναι μικροῦ. Τὸ γὰρ τοιαύτας μὲν πεύσεις προσάγειν, προς τοιαύτας δὲ παρακαλεῖν ἀποκρί σεις, πρὸς ἑταιρίαν παντὸς δύναται μᾶλλον, καὶ μνήμη τῶν φιλικῶν καὶ τὸ περὶ τούτων τι λέγειν οὐχ ὅσον μείζω πεποίηκεν οὖσαν, ἀλλὰ καὶ μήπω φῦσαν ἐδυνήθη τεκεῖν. Είεν. Οὕτω μὲν οὖν ὁ Σωτὴρ ἐπὶ τῶν ἔργων ἐκβάλλων φαίνεται τὴν ὀργήν· διδάσκοντι δὲ καὶ νομοθετοῦντι ἆρ᾽ ἔστιν 8 πρὸ τῆς πραότητός ἐστιν αὐτῷ; Καὶ γὰρ καὶ προσευχὴν αὐτὴν καὶ θυσίαν μὴ ἂν προσἔσθαι φησίν, ἣν ὀργίλως ἔχοντες ἢ θύωμεν ή προσ εὐχώμεθα, καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, τὸ κοινὸν ἅπασι δῶρον (8 κομίζων ἧκεν ἐξ οὐρανοῦ), τοῖς ὑπὲρ ἑαυ Salvator ergo hunc in modum in operibus suis ira vacavit: quo docente, et leges ferente, quid mitius ac lenius? Sane et preces ipsas, et sacrificium non se admissurum ait, si cum ira aut sacrificemus, aut precemur, et remissionem peccatorum, commune omnibus donum, quod secum de cœlo apportavit, mutuo irascentibus nunquam daturum; tametsi omnem lapidem moveamus, et flu- τῶν ὀργιζομένοις οὔποτε δώσειν, κἂν ὑπὲρ τούτου mina sudorum lacrymarumque fundamus, etsi ipsum corpus gladio et igni objiciamus ". Tanti fecit ille mansuetudinem; et qui ejus vitam meditantur, eos ita mitem animum erga eos a quibus ollensi sunt, gerere æquum est. Quod etiam indicans: Si meam mansuetudinem nosselis, inquit, etiam cor vestrum mansuesceret. Discite a me, ait, quia nitis sum, et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris “ Præterea sic meditationis de Christo mansuetudo materia fiet. Non potest enim sacræ mensæ desiderio, et amore non incendi, qui in hujusmodi cogitationibus vitam consumit: quam cum cuilibet injuriarum memori contingere nefas sit, resistet iræ, et ab odio puram servabit animam. Hic enim sanguis ad reconciliationem a principio effusus, merito iracundiæ furorique servientes avere satur. Et quanquam ad Patrem clamavit super interfectoribus, sicut Abelis sanguis a Caino effusus, non tamen apud eum sceleratos accusavit, nec, ut ille, de fratre vindictam poposcit; quin contra absolvit, et vos occisi veniam occisoribus conciliavit. Quin etiam excellentissime justitiam excolunt, qui in his commentationibus sunt assidui: ex quibus apparet mundi Dominum adco honorasse πάντα ποιῶμεν, καν ποταμούς ιδρώτων και δα κρύων χέωμεν, κἂν αὐτὸ ξίφει καὶ πυρὶ προδῶμεν τὸ σῶμα. Τοσούτου τινὸς ἄγων φαίνεται πραότητα, καὶ οὕτως ἀκόλουθον τοὺς τὰ ἐκείνου λογιζομένους τὴν καρδίαν πρὸς τοὺς ἀνιῶντας ήμερον ἔχειν, δ καὶ δεικνύς, "Αν ἐμὲ γνώτε, φησίν, ὅπως ἡμερότητος ἔχω, καὶ ὑμῖν κατασταίη ἡ καρδία. • Μάθετε γὰρ, φησὶν, ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι πραός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Ἔτι δὲ καὶ τόνδε τὸν τρόπον τῆς περὶ τοῦ Χρισ στοῦ μελέτης ἡ πραότης γένοιτ' ἂν ἔργον. Τῆς μὲν γὰρ ἱερᾶς τραπέζης ἀνάγκη λαβεῖν ἔρωτα τὸν ἐν τούτοις ζῶντα τοῖς λογισμοῖς· ταύτης δὲ οὐκ ἐξὶν τυγχάνειν μνησικακοῦντα πρὸς πᾶσαν ὀργήν, οὗτος στήσεται καὶ μίσους τηρήσει καθαρὰν τὴν ψυχήν. Τὸ γὰρ αἷμα τοῦτο πρὸς διαλλαγάς χεθὲν ἐξ ἀρχῆς οὐκ ἀνάσχοιτ' ἂν δικαίως τῶν ὀργῇ καὶ θυμῷ δουλευόν των· εἰ γὰρ καὶ φωνὴν πρὸς τὸν Πατέρα περὶ τῶν μιαιφόνων ἀφῆκε, καθάπερ τὸ "Αβελ αἷμα χεθὲν, ἀλλ᾽ οὐκ ἐγράψατο παρ' αὐτῷ τοὺς ἠδικηκότας, οὐδὲ δίκας ἀπῄτησεν, ὥσπερ ἐκεῖνος τὸν ἀδελφὸν, καὶ γὰρ ἀπε λύετο, καὶ ἡ τοῦ σφαγέντος φωνή συγγνώμην είχε τοῖς φονευταῖς. Ἔτι δὲ καὶ δικαιοσύνης εργάται διαφερόντως ἁπάντων οἱ μετὰ τούτων ζῶντες τῶν λογισμῶν, ἐν οἷς ὁ τοῦ κόσμου Δεσπότης οὕτω φαίνεται τιμήσας * Joan. xxi, 15 seqq. 61 Matth. v, 23, 2}; xviii, 21, 35. 6s Matth. x1, 29.

DE VITA IN CHRISTO LIB. VI. δικαιοσύνην, ὥστε μετὰ τῶν δούλων ἦν (μετὰ τῶν justitiam, ut versaretur cum servis, cum danımaκατακρίτων), μετὰ τῶν σφαττομένων, μετὰ τῶν νεκρῶν, ἵνα πᾶσι τὸ δίκαιον ἀποδῷ· καὶ τῷ μὲν Πατρὶ τὴν δόξαν καὶ τὴν ὑπακοὴν, ἣν πόῤῥωθεν προσῆκον οὐδεὶς εἰσενεγκεῖν εἶχε, τῷ τυράννῳ δὲ τὰ δεσμὰ καὶ τὸ περιορᾶσθαι καὶ τὴν αἰσχύνην, ᾧ λύει τὴν ἄδικον ἀρχὴν καὶ νόθον ἁψάμενον τῶν ἡμετέρων ἐξήλασε κρίσει κατενεγκὼν καὶ δικαιο σύνῃ. tis, cum occisis, cum mortuis, ut omnibus quod deberetur redderet. Ac Patri quidem gloriam et obedientiam, quæ illi pridem debetur, persolvere nemo poterat, nec tyranno vincula, contemptum et dedecus cui iniquum ademit imperium, et spurium invasorem a nobis judício et justitia deturbatum expulit. Misericordiam autem et dolentium dolere vicem el aliena mala sua ducere, undenam potius, quau ex hujuscemodi cogitationibus quispiam adipiscatur, in quibus cernimus nos ipsos minime misericordia dignos, præter oinnem exspectationem misericordiam consecutos, et captivitatem, et servitutem illam, vincula illa, et furorem ejus, qui nos captivos duxit? Et ille quidem amigendi nos finem nullum faciebat, quem immitiorem, et imnaniorem, semper experiebamur. Nos auten undique consilio egebamus, quique manum nobis dare posset, nullus reperiebatur. Ac illi quidem quæ vole bat in nos licebat, velut empta mancipia raptabamur, nobis autem malorum nullum solatium, nec remedium vel a nobismetipsis, vel aliunde suppeditabat, non ab iis qui supra nos, non a natura sociis, sed æqualiter omnibus hominum generi commodare difficile erat. Et quid díco remedium, quibus nec meminisse medici prorsus, neque eum rogare licebat! In hac miseria conflictantes, nou legatus, non inuntius, sed ipse Dominus, cui rebellabamus, et in quem frangendis imperiis ejus contumeliosi eramus, ipse est miseratus, misericordia insueta, et verbis inexplicabili, et supra quam conveniebat. Non enim tantum libertatem nobis cupivit, neque dolorem nostrum suum duxit, sed a nobis in se dolores nostros ascivit atque transtulit, et placuit eis sors miseranda, ut nos beatos efficeret. Etenim in diebus carnis suæ “, ut Paulus ait, multis visus est miserabilis. Et miserationi sane fuit iniqua morte moriens: ‹ Plangebaut enim, inquit, et lamentabantur eum ",» cum ad mortem duceretur. Nec id ii solum, qui tum vivebant, et spectabant, fecerunt; sed et Isaias, multo ante cum prævidisset illud spectaculum, non temperavit lacrymis, sed tanquam super mortuo lamentans, vocem miserabilem emisit: • Vidimus eum, inquit,et non habebat speciem, nequc decorem; sed species ejus inhonorata, et deficiens, praster filios hominum ". Quid cum hac compassione conferri potest? Siquidem non cogitatione et voluntate sola miserorum mala sentit, sed rebus ipsis, nec molestorum esse particeps satis habet, sed in se ipsum totum suscipit, nostraque morte moritur. His rationibus ad miserandos homines natura nobiscum conjunctos, quid magis nos impellat? Si enim prius asperum quidvis perpessum esse, recens eadem passis conciliat, dum in iis suas calaΕλεον δὲ καὶ τὸ κοινωνεῖν ὀδύνης ἀλγοῦσι καὶ τὰ δυσχερή τοῖς ἄλλοις αὐτοῦ νομίζειν κακά, πόθεν, εἰ ἑτέρωθεν μὴ τούτων ἂν τις λάβοι τῶν λογισμῶν, οἷς ἡμᾶς αὐτοὺς ὁρῶμεν ήκιστα δικαίους όντας ἐλέου, παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν ἐλεουμένους, την αἰχμαλωσίαν ἐκείνην, τὴν δουλείαν, τὰ δεσμὰ, τὴν τοῦ δουλωσαμένου μανίαν· καὶ ὡς τῷ μὲν ὄρος τῶν εἰς ἡμᾶς κακῶν οὐδεὶς ἦν, ἀλλ' ἀεὶ χαλεπωτέρου καὶ χείρονος ἐπειρώμεθα τοῦ τυράννου, ἡμῖν δὲ πανταχόθεν ἀμηχανία καὶ ἐρημία τοῦ δοῦναι χεῖρά τινα δυναμένου· καὶ τῷ μὲν χρῆσθαι τῇ γνώμη καθ᾿ ἡμῶν ἐξῆν καὶ ἡγόμεθα καθάπερ εωνημένῳ πεπραμένοι, ἡμῖν δὲ παραμυθία τῶν δεινῶν οὐδὲ φάρμακον οὐδὲν ἦν, οὐκ οἴκοθεν, οὐχ ἑτέρωθεν, οὐ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς, οὐ τῶν ὁμοφύλων, ἀλλ᾽ ἐπίσης ἀπασιν ἐν καιρῷ γενέσθαι τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων ἄπορον ἦν. Καὶ τί λέγω φάρμακον, οἷς οὐδὲ μνησθῆναι τοῦ ἰατροῦ καθαρῶς ἐξῆν οὐδὲ δεηθῆναι 1 Οὕτω τοίνυν ἀθλίως διακειμένους οὐ πρέσβυς οὐδὲ ἄγγελος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος, ᾧ πολεμοῦντες ἦμεν, εἰς ἐν ὑβρίζομεν παρανομοῦντες, αὐτὸς ἠλέησεν G οἶκτον ἀήδη καὶ λόγου μείζω καὶ παρὰ πᾶν τὸ ἐπὶ τούτοις εἰκός. Οὐ γὰρ ἐβουλήθη τῶν κακῶν ἡμῖν τὴν ἀπαλλαγὴν μόνον, οὐδ᾽ οἰκεῖον ἐνόμισε τὸ ἄλ γος, ἀλλ᾽ ἐποιήσατο καὶ μετέστησεν ἀφ' ἡμῶν εἰς ἑαυτὸν τὰς ἐδύνας, δεξάμενος αὐτὸς ἐλέου φανῆναι πράττων ἀξίως, ἵν᾿ ἡμᾶς ἐργάσηται μακαρίους. Καὶ γὰρ, ο ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, ο Παῦλος εἶπε, τῶν ἑλεουμένων πολλοῖς ἔδοξεν είναι, καὶ ἠλεήθη τὸν ἄδικον θάνατον ἀποθνήσκων. Καὶ, • Εκόπτοντο γάρ, φησί, καὶ ἐθρήνουν, ἐπ' αὐτῷ τὴν ἐπὶ θάνατον ἀγομένῳ· καὶ οὐ τοῖς ἐπ᾿ ἐκείνου μόνον καὶ θεωμένοις τὸ πάθος, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ Ἡσαΐας πόρρωθεν ἰδὼν, ἀδακρυτὶ τὴν θέαν οὐκ ἤνεγκεν, ἀλλ' ὡς ἐπὶ νεκρῷ μονῳδῶν ἐλέου γέμουσαν ἀφῆκε φωνήν· «Είδομεν αὐτὸν, φησί, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλείπον τὸ εἶδος αὐτοῦ παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.» Τί τῆς συμπαθείας ταύτης γένοιτ᾽ ἂν ἴσον, εἰ μὴ λογισμοῖς καὶ θελήσει κοινωνεῖ τοῦ πάθους τοῖς δυστυχέσιν, ἀλλ' αὐτοῖς πράγμασι, καὶ οὐδ᾽ ἀνέχεται μεσίτης εἶναι τῶν δυσχερῶν, ἀλλ᾽ εἰς ἑαυτὸν τὸ πᾶν ἀναιρεῖται καὶ τὸν ἡμέτερον θάνατον ἀποθνήσκει; Τούτων τῶν λόγων εἰς τὸν τῶν ὁμοφύλων οἶκτον τί ἂν ἐπισπάσαιτο μᾶλλον; Εἰ γὰρ τὸ φθάσαντας παι θεῖν τῶν δυσχερῶν ὁτιοῦν ἱλέως ἐργάζεται τοῖς ἄρτι τὰ ἴσα κακοπαθοῦσιν οἰκειουμένους τὰς συμφοράς, τί τῶν δεινῶν οὐ πεπόνθαμεν, οὐκ ἀπόπτωσιν πα "Luc. XXIII, 27. 65 Isa. LIII, 2. 6ο Hebr. v. 7.

σου (οὐ τὴν χαλεπωτάτην δουλείαν), οὐ τὴν ἐσχάτην μανίαν; καὶ τούτων ἀπηλλάξαμεν πάντων ο διά σπλάγχνα ελέους Θεοῦ ἡμῶν.» Οὐκοῦν καὶ ἡμεῖς ἐλεοῖμεν ἂν, εἴ τις καθ' ὁτιοῦν τούτω, πράττει κακῶς καὶ τὸν οἶκτον ἀποδοῖμεν τοῖς ὁμοδούλοις, οἵπερ ἡμῖν ὁ κοινὸς ὑπῆρξε Δεσπότης. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ Σωτὴρ, ὡς ἄρα δεῖ πρὸς τοὺς ὁμοφύλους ἡμέρως ἔχειν εἰς παράδειγμα τὴν θείαν ἀφορῶντας φιλαν θρωπίαν, ο Γίνεσθε, φησίν, οικτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν οἰκτίρμων ἐστί. ο mnitates. recognoscunt, quid non passi sumus? τρίδος τῆς ὡς ἀληθῶς ἡμετέρας; οὐ πενίαν, οὐ νή. Nonne amissionem patriæ vere vestræ? nonne paupertatem? nonne morbum? nonne servitutem indignissimam nonne insaniam extremam? Et his omnibus per viscera misericordiæ Dei nostri “.. liberati sumus. Igitur et nos misereamur, si quis quocunque horum incommodorum jactatur, et misericordiam conservis rependamus, quam nobis communis Dominus ante præstitit. Et hoc monens Salvator, nempe erga proximum oportere nos induere mansuetudinem, pro exemplo divinam beniguitatem intuentes: «Estote, inquit, nisericordes, sicut et Pater vester cœlestis misericors est 67. Mundare autem cor, animamque ad sanctitudinem exercere, cujus contentionis aut diligentiæ, aut quorum sudorum potius, aut cogitationum, et meditationis opus ac materia fuerit? Imo quod quis accuratius rem considerang, non opus meditationis de Christo, sed ipsam sine dubio meditationem dixerit. Primum enim in optimis cogitationibus versari, et a malis cogitationibus discedere, huc autem est cor purum esse. Cum enim duplex sit nobis vila, dupliciterque nascamur, una spiritualis, altera corpore, et spiritus in his que concupiscit, adversus corpus, pugnet, corpus adversus spiritum, cum contraria fœdus inire et conspirare impo-sibile st, omnibus est apertum, utra concupiscen. ti: per memoriam cogitationes obtinuerit, ab ea alteram profligatum iri. Deinde, sint carnalis vitae, et generationis memoria, et occupatio animi in talibus perditissimam cupiditatem, et inde exsistentem contaminationem affert: eodem modo lavacri geserationem, et congruentem eidem alimoniam, et alia hujus novæ vitæ assidua memoria usurpantes, a terra in ipsum cœlum transferre fit consentaneuin. Τό γε μὴν καθᾶραι καρδίαν καὶ πρὸς ἁγιασμέν τὴν ψυχὴν ἀσχῆσαι, τίνος ἀγῶνος ἢ σπουδῆς ἢ τίνων ιδρώτων μᾶλλον ἢ τῶν ἐννοιῶν τούτων καὶ τῆς μετ λέτης γένοιτ' ἂν ἔργον; ὅ γε οὐδ᾽ ἔργον ἄν τις εἴ. ποι τῆς περὶ Χριστοῦ μελέτης, ἀλλ' αὐτὴν ἄντικρυς εἶναι τὴν μελέτην, σκοπῶν ἀκριβῶς. Πρῶτον μὲν γὰρ τὸ συνεἶναι τῶν λογισμῶν τοῖς ἀρίστοις τῶν φαύλων ἐστὶν ἀφεστάναι· τοῦτο δὲ ἐστι τὴν καρδίαν καθαρὸν εἶναι. Διττῆς γὰρ ἡμῖν τῆς ζωῆς καὶ τῆς γεννήσεως οὔσης, τῆς μὲν πνευματικῆς, τῆς δὲ σαρκικῆς, καὶ τῷ μὲν σώματι τοῦ πνεύματος οἷς ἐπιθυμεῖ πολεμοῦντος, τοῦ σώματος δὲ κατὰ τοῦ πνεύ ματος ἱσταμένου, τἀναντία σπείσασθα. καὶ συνεί θεῖν ἀμήχανον δν, ὁποτέρα τῶν ἐπιθυμιῶν τῇ μνήμῃ κρατήσει τῶν λογισμῶν, ὡς ἐκβαλεῖ τὴν ἑτέραν, παντί που δῆλον. Επειτα καθάπερ τῆς σαρκικῆς ζωῆς καὶ τῆς γεννήσεως ἡ μνήμη καὶ τὸ τοιοίσδε τὸν νοῦν προτέχειν τὴν κάκιστ' ἀ πολουμένην ἐπιθυμίαν καὶ τὸν ἐκεῖθεν ἐντίθησι μολυσμόν, τὸν ἴσον τρόπον τὴν τοῦ λουτροῦ γέννησιν καὶ τὴν κατάλλη λον τῇ γεννήσει τροφὴν καὶ τἄλλα δὴ τὰ τῆς καινῆς ζωῆς τῇ συνεχεί μνήνῃ τὴν ψυχὴν κατασχόντα, τὴν ἐπιθυμίαν εἰκός ἐστιν ἀπὸ τῆς γῆς ἐπ' αὐτὸν ἄγειν τὸν οὐρανόν. Ἐπεὶ δὲ Χριστός ἐστιν «ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἑν, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγ μοῦ λύσας, τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ, ν ᾧ τῆς εἰρήσ νης ἕνεκα τὰ πάντα ἐπενοήθη, τί πρὸ τῆς εἰρήνης ἂν εἴη τοῖς μελέτην ψυχῆς καὶ τοῦ σπουδὴν τάκείνου ποιησαμένοις; Αὐτοί τε γὰρ διώξουσι τὴν εἰρή νην, ᾗ κελεύει Παῦλος, ὡς οὐδὲν ἄλλο, καὶ τοῖς ἄλο Quoniam antem Christus est pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceria solvit, inimicitias in carie sua ",, qui pacis causa omnia molitus est, quid pace præstantius apud eos, quibus studio est res ejus animo volvere ac revolvere? Nam et ipsi sectabuntur, Pauli jussu, ut nihil æque, et in ea recolenda aliis præjbunt, et odium inutile deponent, frustraque belli- λοις ηγήσονται τοῦ πράγματος καὶ λύσουσι μέσος gerare desinent, scientes pacem adeo pretiosam, ut Deus ipse dives, et omnium Dominus, cum in terras venisset ut eam hominibus compararet, nec juveniret quidquam dignum, suum ipsius sanguimem pretii loco impenderit. Quia enim jam produclorum, et exstantium nihil videbat quæsitæ paci, et reconciliationi conferendum, aliam novam condidit naturam, sanguinem scilicet sibi suum, qu0 dato mox reconciliatur, et princeps pacis ſuit. Sanguinem igitur illum adorantes, quid tandem aliud cum virtute conjunctum, consectantes rem suai se putabant agere, quam ut reconciliationis 56 Luc. 1, 78. 67 Luc. VI, 36. το Ephes. 11, 14. ἀνόνητον καὶ παύσουσιν εἰκῇ πολεμοῦντας, εἰδότες εἰρήνην οὕτω τίμιον, ὥστε τὸν Θεὸν αὐτὸν ἐπὶ τῷ ταύτην ἀνθρώποις ὠνήσασθαι καταλαβόντα τὴν γῆν, καὶ πλούσιον ὄντα καὶ πάντων Κύριον μηδὲν εὑρεῖν ἄξιον τοῦ χρήματος, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ αἷμα καταβαλεῖνο Ἐπεὶ γὰρ τῶν ἤδη γεγεννημένων καὶ ὄντων οὐδὲν ἑώρα τῆς ζητουμένης εἰρήνης καὶ τῶν διαλλαγῶν, ὅπερ ἂν ἀντίῤῥοπον ἦν, ἄλλην καινὴν ἔκτισε κτίσιν, αἷμα ἑαυτῷ, καὶ τοῦτο δοὺς διαλλακτὴς ἦν εὐθὺ; καὶ ἄρχων εἰρήνης. Οἱ τοίνυν τὸ αἷμα ἐκεῖνο προσο κυνοῦντες, τί ποτ' ἂν κατορθοῦν ἄλλο ζητοῦντες τὰ ἑαυτῶν ἡγήσονται πράττειν ἢ διαλλαγῶν καὶ εἰρήσ

DE VITA IN CHRISTO LIB. VI. τῆς ἀνθρώποις ὄντες τεχνίται; Εἰ δὲ τὴν καθόλου et pacis hominibus auctores sint. Quod si uniδικαιοσύνην, λέγω τὴν ἀρετήν, ἡλίκον ἐστὶν ἀγαθὸν καὶ οἷον αὐτῇ σύνεστι κάλλος, ἐπὶ τοῦ ἤθους μόνου πάρεστιν ἰδεῖν τοῦ Σωτῆρος, ἅτε μόνου τῶν ἐναν τίων αὐτὸ καθαρὶν παντελῶς ἐπιδειξαμένου, (καὶ γὰρ ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ ὁ τοῦ κόσμου ἄρ χων ἐλθὼν εὗρεν, οὗ διώξαι δυνήσεται τὴν θείαν ἐκείνην ψυχήν, οὐδ' ἐν ᾧ μέμψαιτο τὴν ὥραν, βα σκάνεις περισκοπῶν ὀφθαλμοῖ;) τὸν μὲν εἰς τὸν Χρι στὸν καὶ ἀρετὴν ἔρωτα δῆλον ὡς οὐδὲν ἄλλο ποιοῦντας ἢ μηχανωμένους ἢ τὰ τοῦ Χριστοῦ μελετ τῶντας ἔστι λαβεῖν. Οὕτω γὰρ περιέσται καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς καὶ τὸ τοῦ Σωτῆρος κάλλος καταμαθεῖν, και ταμαθοῦσι δὲ καὶ φιλεῖν, ὡς αἴτιον ὂν πανταχοῦ τοῦ φιλεῖν τὸ καταμαθεῖν, ἐπεὶ καὶ τὴν Εὔαν ὁ τοῦ ξύλου καρπὸς καὶ ταῦτα ἀπειρημένου τοῦτον εἷλε τὸν τρόπον· ο Κατενόησε γάρ, φησίν, ὡς ὡραῖος ἦν εἰς δρασιν, καὶ καλὸς εἰς βρῶσιν.» Έρωτα δὲ Χριστοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς οὕτω λαβόντας καὶ διωγμῶν ὑπὲρ αὐτῶν εἰκὸς ἀνασχέσθαι καὶ φυ γεῖν ἑλέσθαι δεῆσαν καὶ τὰ δεινότατα πάντων ἀκοῦ» σαι, καὶ τοῦτο χαίροντας, ὡς δὴ μεγίστων καὶ καλ λίστων αὐτοῖς γερῶν ἀποκειμένων ἐν οὐρανοῖς. Ο γὰρ περὶ τὸν ἀθλοθέτην τῶν ἀγωνιζομένων Έρως και τοῦτο δύναται, καὶ περὶ τῶν μήπω φαινομένων ἄθλων ποιεῖ πιστεύειν αὐτῷ καὶ βεβαίας εἰς τὸ μέλο λον ἐπὶ τοῦ παρόντος ἔχειν ἐλπίδας. Οὕτω τὰ Χριστοῦ τοὺς ἑκάστοτε λογιζομένους καὶ μελετῶντας καὶ μετρίους εἶναι ποιεῖ καὶ τῆς ἀνθρωπείας ἐπιγνώμο νας ἀσθενείας, ὥστε πενθεῖν, καὶ πράους ἀποδείκνυσι καὶ δικαίους καὶ φιλανθρώπους καὶ σώφρονας καὶ εἰρήνης καὶ διαλλαγῶν ἀνθρώποις ἐργάτας, καὶ οὕτω Χριστοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς περιεχομένους, ὥστε ὑπὲρ αὐτῶν οὐκ ἀνέχεσθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ χαίρειν ὑβριζομένους καὶ ἥδεσθαι διωκομένους. Καὶ ὅλως τὰ μέγιστα τῶν ἀγαθῶν καὶ ὅθεν ἐστὶ μακαριους γε νέσθαι, τῶν ἐννοιῶν ἀπολαύειν ἔξεστι τούτων καὶ οὕτω τηρῆσαι μὲν ἐν τῷ ἀγαθῷ τὴν γνώμην, τὴν δὲ γιγνομένην ώραν καλὴν ἐργάσασθαι τὴν ψυχὴν, καὶ τὸν ἀπὸ τῶν μυστηρίων φυλάξαι πλοῦτον, καὶ τὸν βασιλικὸν μὴ ῥῆξαι μηδὲ ῥυπᾶναι χιτῶνα. Διὰ τοῦτο καθάπερ τὸ νοῦν ἔχειν καὶ λόγῳ χρῆσθαι. τῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως ἴδιον, οὕτω τὰ Χριστοῦ θεωρεῖν ἔργον εἶναι χρή νομίζειν τοῦ λογισμοῦ, μάλιστα μὲν ὅτι τὸ παράδειγμα, πρὸς ὅ δεῖ βλέπειν ἀνθρώπους, ἄν τέ τι δέῃ πράττειν ἐφ' ἑαυτῶν αὐτοὺς, ἄν τε τοῖς ἄλλοις τῶν δεόντων ἡγεῖσθαι, μόνος ἐστὶν Ἰησοῦς, ὃς καὶ τῶν ἰδίων ἕνεκα καὶ τῆς πολιτείας πρῶτος καὶ μέσος καὶ τελευταῖος τὴν ἀληθινὴν ὑπέδειξεν ἀν θρώποις δικαιοσύνην. Επειτα καὶ γέρας ἐστὶν ὁ αὐτὸς καὶ στέφανος, ὃν δεῖ λαβεῖν ἀγωνισαμένου:. Οὐκοῦν εἰς ἐκεῖνον ὁρᾷν δεῖ καὶ τἀκείνου σκοπεῖν ἀκριβῶς, καὶ ὡς ἔνεστι πειρᾶσθαι καταμανθάνειν, ἵν' εἰδῶμεν ὡς δεῖ πονεῖν. Τὰ γὰρ ἆθλα τοῖς ἀθληταῖς μετρεῖ τοὺς ἀγῶνας, καὶ ταῦτα ἀποσκοπούντες τους "Gen. IH, 6. versam justitiam,-virtuteın, inquam, quantum sit bonum, et qualis ejus pulchritudo, in moribus et vita unius Salvatoris est videre, ntpote qui solus ipsam contrariorum puritatem perfecle ostendit (etenim peccatum non fecit; nec princeps hujus mundi veniens, et invidens oculos circumferens invenit, in quo animam illam accusare posset, nec in quo ejus pulchritudinem reprehenderet), certum est, amorem erga Christum, et erga virtutem, ejus vitam meditantes adepturos, quamvis aliud nihil faciant, aut incipiant. Sic enim abunde licebit et virtutis, et Salvatoris pulchritudinem intelligere, et intellectam amare, quando in omni re intelligentia sive cognitio amorem procreare consuevit: siquidem et Evam fructus ligni, idque veliti, hoc modo pessum dedit. «Et animalvertit mulier, inquit, quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque dele ctabile ". Amorem Christi et virtutis sic adeptos, etiam persecutiones propter hæc sustinere convenit, et cum res postularit, fugam non recusare, et probrosissima quæque audire, idque cum latitia, u! pote maximis pulcherrimisque præmiis in cœlo repositis. Anior enim certantium erga presiden, remuneratoremque certaminis etiam hoc potest, et de præmiis nondum visis, facit ei fidem habere, et jam nunc futurorum spem solidam gerere. Sic Christum semper cogitantes, meditantesque et moderatos reddit, et humanæ infirmitatis gnaros, ut lugeant, eosdemque et mites, et justos, et humanos, et modestos facit, et pacis concordiæque interpretes, adeoque Christo, et virtute circumseptos, ut pro iis non solum patiantur, sed gaudeant etiam injuriis multari, et in persecutionibus exsullent. El, ut summatim dicam, bona amplissima, et quibns beatitas constat, ex cogitationibus istis percipere possumus; et ita in eo qui summe bonus est, inentem custodire, solitam pulchritudinem servare, animam meliorem reddere, acceptasque a mysteriis opes tueri, et regalem tunicam non rumpere, noc sordidare. Et idcirco quemadmodum mentis compotem esse, et ratione uti, humane nalu:æ proprium est; sic res Christi contemplari, opus esse cogitationis existimandum est. Marine, quia exem plar, ad quod hominibus respiciendum est, sive opus est agere aliquid ipsos in seipsis, sive aliis in officio præcundum, solus est Jesus, qui et qua propria nostra, et qua in consuetudine conviciuque posita, primus, medius, ultimus, veram homi nibus justitiam ostendit. Deinde et præmium ipseest, et corona est certantibus offerenda. Itaque ille ante oculos ponendus, et quæ ¡Hius sunt, accurate perpendenda, et quatenus licet, ad eorum intelligentiam enitendum, ut sciamus, quomodo laborandum. Præmia enim athletes agones metiuntur, et ia

GO ἐκεῖνα κάλλους ἔγνωσαν ἔχειν. Παρὰ πάντα δὲ ταῦτα τίς οὐκ οἶδεν, ἀνθ' ὧν ἡμᾶς αὐτὸς ἐκτήσατο μόνος τοῦ αἵματος πριάμενος, ὡς οὐκ ἔστιν ἄλλος, ᾧ χρή δουλεύειν καὶ πρὸς δν δεῖ χρήσασθαι ἡμῖν αὐτοῖς καὶ σώμασι καὶ ψυχαῖς καὶ ἔρωτι καὶ μνήμῃ καὶ τῇ κατά νοῦν ἐνεργεία. Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος, «Οὐκ ἐστὲ φησὶν, ἑαυτῶν· τιμῆς γὰρ ἡγοράσθητε. ο iis defxi, labores ferunt tantum tolerantiae adhiben- πόνους φέρουσι, τοσοῦτον εἰσάγοντες καρτερία;, ὅσον tes, quantum illa pulchritudinis habere cognoverunt. Præter hæve omnia, quis nescit cur nos ipse solus sanguine suo emptos acquisierit? quia non est alius, cui serviendum, et propter quem nobis ipsis, qua corporibus qua animabus, qua amore, qua memoria, qua mentis actione uti debeamus. Ideo et Paulus: «Non estis vestri, inquit, empti enim estis pretio magno 7º. › Etenim propter hominem novum hominis natura ab initio est condita, et mens et appetitus illius ergo parata sunt: et cogitationem acccpimus, ut Christum cognoscamus, appetitum seu desiderium, ut ad illum curramus: memoriam habemus ut illum portemus, quoniam et dum fabricaremur, ipse nobis archetypon erat. Non enim vetus Adam novi, sed novum novus veteris excmplum esse debuit. Essienim dicitur ad similitudinem veteris esse genitum; sed propter corruptionem, quam ille cœpit, hic hæreditavit, ut naturæ imbecillitatem medicina a semet deprompta tollat; et, ut Paulus ait, absorbeatur quod mortale est a vita 71 :: ut propter naturam ipsam archetypum vetus Adam sit, priorem illum scientilus: cui autem omnia, antequam fiant, in conspectu sunt, antiquior ille secundi excmplum sit. Et juxta proprietatem et imaginem quidem illius fictus est; sed non mansit, vel potius ad illum tetendit, sed non apprehendit. Unde et legem ille suscepit, hic servavit. Et obedientiam quidem vetus abjecit, novus restituit, c usque ad mortem, mortem autem crucis ", ut Paulus ait. Et ille quidem legem violaus, visus est imperfectus in his G que habere hominem oportet. Non enim erat supra naturam lex, cujus transgressorem punire fas erat; hic autem perfectus erat in omnibus, et, • Patris mei mandata servavi 7³, › inquit. Et ille quidem vitam imperfectam intulit, mille adjumentorum indigam; hic perfectissimæ, immortalis, inquam, parens hominibus factus est. Et ad immortalitatem natura sane ab initio impellebatur, quam serius attigit, in corpore Salvatoris, quod ipse in vitam nunquam desituram cum a mortuis excitasset, dux immortalitatis generi nostro evasit. Alque, ut totum eloquar, verum hominem, et perfectum, et morum, et vitæ, et aliorum gratia omnium, primus et solus Salvator ostendit. Siquidem hic vere est hominis finis, et intuens extremum (vitam puta incorruptam) Guxit euni Deus. Siquidem et corpus a corruptione, et mens ab omni peccato libera fuit. In hoc enim perfecti ratio consistit, cum artifex ipse quæ putaverit oportere, omnia præstiterit; quando et simulacri elegantia extrema artificis manu inducitur. Si igitur ille multum a perfectione abfuit, hic perfectus erat in omnibus, et de sua perfectione hominibus impertiit, et genus totum humanum ad se aptavit, το 1 Cor. νι, 20. 74 11 Cor. v, Καὶ γὰρ διὰ τὸν καινὸν ἄνθρωπον ἀνθρώπου φύσις συνέστη τὸ ἐξ ἀρχῆς, καὶ νοῦς καὶ ἐπιθυμία πρὸς ἐκεῖνον κατεσκευάσθη, καὶ λογισμὸν ἐλάβομεν, ἵνα τὸν Χριστὸν γινώσκωμεν, ἐπιθυμίαν, ἵνα πρὸς ἐκεῖ νον τρέχωμεν, μνήμην ἔσχομεν, ἵν᾿ ἐκεῖνον φέρω. μεν, ἐπεὶ καὶ δημιουργουμένοις αὐτὸς ἀρχέτυπον ἦν. Οὐ γὰρ ὁ παλαιὲς τοῦ κοινοῦ, ἀλλ' ὁ νέος Ἀδὰμ τοῦ παλαιοῦ παράδειγμα. Εἰ γὰρ καὶ καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ παλαιοῦ τὸν νέον λέγεται γεγενῆσθαι, ἀλλὰ διὰ τὴν φθορὰν ἧς ἀπήρξατο μὲν ἐκεῖνος, ἐκληρονόμησε δὲ οὗτος, ὡς ἂν τὴν τῆς φύσεως ἀῤῥωστίαν τοῖς παρ ἑαυτῷ φαρμάκοις ἀνέλῃ, καὶ ᾗ φησι Παῦλος, ο κατα ποθῇ τὸ θνητὸν ὑπὸ τῆς ζωῆς, ὡς ἕνεκά γε τῆς φύσεως αὐτῆς ἀρχέτυπον ὁ παλαιὸς Ἀδὰμ ἡμῖν ἂν εἴη τοῖς πρότερον ἐκεῖνον ἐπισταμένοις, ᾧ δὲ πάντα πρὶν εἶναι πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν, ὁ πρεσβύτερος τοῦ δευτέρου μίμημα, καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν ἐκείνου καὶ τὴν εἰκόνα πέπλασται μὲν, οὐκ ἔμεινε δὲ, μᾶλλον δὲ ὡρμήθη μὲν πρὸς ἐκείνην, οὐ κατείληφ: δέ. "Οθεν καὶ τὸν νόμον ἐδέξατο μὲν ἐκεῖνος, ἔσωσε δὲ οὗτος, καὶ τὴν ὑπακοὴν ἀπῃτήθη μὲν ὁ παλαιός, ἀπέδωχε δὲ ὁ νέος ι μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυρού, ο φησὶ Παῦλος· καὶ ὁ μὲν παρανομῶν δῆλος ἦν, ὧν δέον ἄνθρωπον ἔχειν, ἀτελῶς ἔχων (οὐ γὰρ παρξει τὴν φύσιν ὁ νόμος, ὃν ὑπερβάντα κολάζειν δίκαιον ἦν), ὁ δὲ τέλειος ἐν ἅπασιν ἦν, καὶ, ι Τετήρηκα, φησί, τὰς ἐντολὰς τοῦ Πατρός μου.» Καὶ ὁ μὲν τὴν ἀτελῆ ζωὴν εἰσήνεγκεν, ἢ μυρίων δεῖται βοηθημάτων· ὁ δὲ τῆς ἀθανάτου, πατὴρ ἐγένετο τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ἀθανασίαν ἡ φύσις ἠπείγετο μὲν ἐξ ἀρχῆς, ἀφίκετο δὲ ὕστερον ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος σώματος, ὅπερ αὐτὸς εἰς τὴν ἀθάνατον ζωὴν ἀπὸ τῶν νεκρῶν ἀναστήσας ἡγεμὼν ὑπῆρξε τῆς ἀθανασίας τῷ γένει· καὶ ἵνα τὸ πᾶν εἴπω, τὸν ἀληθινὸν ἄνθρωπον καὶ τέλειον και τρόπων καὶ ζωῆς καὶ τῶν ἄλλων ἕνεκα πάντων πρῶτ τος καὶ μόνος ἔδειξεν ὁ Σωτήρ. το Philipp. 11, 8. Εἰ γε τοῦτό ἐστιν ὡς ἀληθῶς ὅρος ἀνθρώπου, πρὸς ἢ βλέπων ἔσχατον ἔπλαττεν αὐτὸν ὁ Θεὸς, λέγω δὴ τὸν βίον τὸν ἀκήρατον, ἐπειδὰν φθορᾶς μὲν ᾗ καθαμὲν αὐτῷ τὸ σῶμα, γνώμη δὲ πάσης ἁμαρτίας ἀπηλλαγμένη· ἐνταῦθα γὰρ τέλειον ἂν εἴη τὸ κατ' αὐτὸν, ὅταν ὁ δημιουργὸς αὐτὸν ἃ δεῖν ᾠήθη, πάντα ἐργάσηται, ἐπεὶ καὶ ἀγάλματος αποκαθίσταται κάλ λος τῇ τελευταία τοῦ τεχνίτου χειρί· εἰ τοίνυν ὁ μὲν πολλοῦ τινος ἐδέησεν εἶναι τέλειος, ὁ δ᾽ ἦν ἐν ἅπασ καὶ τῆς τελειότητος τοῖς ἀνθρώποις μετέδωκε, καὶ 73 Joan. xv, 10.

DE VITA IN CHRISTO LIB. VI. τὸ γένος ἅπαν εἰς ἑαυτὸν ἥρμοσε, πῶς οὐ τὰ δεύτερα quomodo posteriora priorum non exempla, et hune τῶν προτέρων παραδείγματα, καὶ τὸν μὲν ἀρχέτυπον εἶναι χρή νομίζειν, τὸν δὲ ἐκεῖθεν εἰλῆφθαι; Τῶν γὰρ ἀτοπωτάτων, πρὸς τὰ ἀτελῆ τὰ τελεώτατα πάν των ἐπείγεσθαι νομίζειν, καὶ τοῖς βελτίοσι παρα δείγματα προκεῖσθαι τὰ χείρω, καὶ τοὺς τυφλούς ἡγεῖσθαι τοῖς βλέπουσιν. Οὐ γὰρ ὅτι τὸν χρόνον πρότερα ἐκεῖνα, δίκαιον ἂν εἴη θαυμάζειν, ἀλλ᾽ ὅτι τέλεια ταῦτα τῶν ἀτελῶν ἀρχὰς εἶναι προσῆκε πισττεύειν ἐκεῖνο ἐνθυμουμένους, ὅτι καὶ πρὸς τὴν ἀνθρώπου χρείαν πολλὰ κατεσκεύασται μὲν πρότερα δὲ, καὶ ὁ πάντων τούτων κανὼν ἄνθρωπος ὕστατος ἁπάντων τῆς γῆς ἐξελήλυθεν. Εἶεν. Ὑπὲρ τούτων τοίνυν ἁπάντων καὶ φύσει καὶ γνώμῃ καὶ λογισμοίς ἄνθρωπος πρὸς τὸν Χριστὸν ἴεται, οὐ διὰ τὴν θεότητα μόνον, ἢ πάντων οὖσα τυγχάνει τέλος, ἀλλὰ καὶ τῆς φύσεως ἕνεκα τῆς ἑτέρας, καὶ οὗτος μὲν τὸ κατάλυμα τῶν ἀνθρωπίνων ερώτων, οὗτος δὲ τρυφὴ λογισμῶν, καὶ τὸ παρὰ τοῦτον ὁτιοῦν ἡ φιλεῖν ἢ λογίζεσθαι περ ριφανὴς τοῦ δέοντος ἁμαρτία καὶ τῶν ἐξ ἀρχῆς ὑπου τεθέντων τῇ φύσει παρατροπή· ὡς ἂν δὲ πρὸς αὐτὸν ἔχειν ἀεὶ δυνώμεθα την μελέτην καὶ ταύτης ὦμεν ἑκάστοτε τῆς σπουδῆς, αὐτὸν καλῶμεν ὅσαι ὧραι τῶν λογισμῶν τὴν ὑπόθεσιν. Πάντως δὲ οὐ παρασκευῆς πρὸς τὰς εὐχὰς δεῖ καὶ τόπων οὐδὲ βοῆς ἐκεῖνον καλοῦσιν· οὐ γὰρ ἔστιν οὗ μὴ πάρεστιν, οὐδ' ἔστιν ὅπως μὴ σύνεστιν ἡμῖν, ὅς γε τοῖς ζητοῦσι καὶ αὐτῆς ἔγγιόν ἐστι τῆς καρδίας. ᾿Ακόλουθον δὲ καὶ τὰ παρὰ τῶν εὐχῶν ἡμῖν ὡς ἀπαντήσει μάλα πιο στεύειν, καὶ μὴ ἐνδοιάζειν, ὅτι πονηροὶ τὸν τρόπον ἡμεῖς, ἀλλὰ θαῤῥεῖν, ὅτι χρηστὸς ὁ καλούμενος ἐπὶ τοὺς ἀχαρίστους καὶ πονηρούς, ὅς γε τοσοῦτον ἀπέχει, τοὺς προσκεκρουκότας τῶν δούλων δεομένους περιο ράν, ὥστε μήπω καλέσαντας μηδὲ λόγον ὀντινοῦν ἐκείνου ποιησαμένους αὐτὸς τὴν γῆν καταλαβὼν ἐκάλεσε πρώτος. «"Ηλθον γάρ, φησί, καλέσα, ἁμαρ τωλούς· ὁ δὲ μηδὲ βουλομένου; οὕτω ζητή σας, τις ἂν εἴη καλούμενος; καὶ εἰ μισούμενος ἐφίλησε, πῶς ἀπώσεται φιλούμενος; Ο καὶ δηλῶν ὁ Παῦλος, ο Εἰ ἐχθροὶ ὄντες κατηλλάγημεν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, φησί, πολλῷ μᾶλλον καταλλαγέντες σωθησόμεθα ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Καὶ μὴν καὶ τὸ σχῆμα τῆς ἱκεσίας ἐνθυμηθῶμεν· οὐ γὰρ & φίλους εἰκὸς αἰτεῖσθαι καὶ λαμβάνειν, τούτων ἀξιοῦμεν τυγχάνειν, ἀλλ᾽ ὧν καὶ τοῖς ὑπευθύνοις καὶ προσκεκρουκόσιν ἐφεῖται δούλοις καὶ μάλιστα τούτοις. Οὐ γὰρ ἵνα στεφανώσῃ, τὸν Δεσπότην καλοῦμεν, οὐδ᾽ ἵνα ἄλλην τοιαύτην τινὰ κατάθηται χάριν, ἀλλ᾽ ἵν᾿ ἐλεήσῃ· ἔλεον δὲ καὶ συγγνώμην καὶ χρέους διάλυσιν καὶ τὰ τοιαῦτα τοῦ φιλανθρώπου δεηθῆναι καὶ δεη θέντας μὴ κεναῖς χερσὶν ἀπελθεῖν, εἰ μὴ τοὺς ὑπευ θύνους, τίνας εἰκός, εἴ γε 4 μή χρείαν ἔχουσιν οἱ ισχύοντες ἰατροῦ;» Εἰ γὰρ ὅλως ἀνθρώπους νενόμισται πρὸς τὸν Θεὸν ἔλεον εκκαλουμένην ἀφεῖναι φωνήν, τῶν ἀξίως ἐλέου πραττόντων, τῶν ἡμαρτηκότων ἐστὶν ἡ φωνή. Καλῶμεν δὲ τὸν Θεὸν καὶ γλώττῃ καὶ γνώ6 Matth. IX, 13. 67 Rom. v, 10. " Matth. ix, PATROL, GR. CL. archetypum, illum vero inde sumptum et expres sum non existimabimus? Absurdissimum quippe est putare omnium perfectissima ad imperfecta exigenda, et melioribus exempla deteriora præponenda, et a cæcis præeundum videntibus. Non eniu quia illa tempore priora, adeo jure admiranda, sed quia hæc perfecta sunt, imperfectorum principia esse debere credendum est, et illud cogitandum, etiam ad hominis usum multa prius parata fuisse. Propter hæc omnia igitur et natura, et voluntate, el cogitationibus Christum homo desiderat, non propter deitatem_tantum, quæ est omnium finis, sed et propter alteram naturam. Et hic quidem (Christus) diversorium est armorum humanorum, hic deliciæ cogitationum, et præter hunc quodcunque aut amare, aut cogitare, manifesta est ab officio aberratio, et a primis naturæ principiis deflexio. Ut autem ipsum semper meditari queanius, et in hoc studio perseveremus, ipsum cogitationum argumentum horis omnibus invocemus. Omnino autem non præparatione ad preces opus est, nec locis, nec clamoribus est invocandus: non enim est locus ubi præsens non sit, nec est ubi nobis non adsit, qui quærentibus se ipso corde propior est. Consequens autem est, etiam constanter credere, quæ precamur, nobis eventura, nec ideo dubitare, quia sumus improbi, sed fidere, quia Christus est qui super ingratos et malos invocatur. Quia tantum abest ut a quibus offensus est servos precantes velit negligere, ut nondum se invocantes neque ullam ipsius rationem ducentes, in terram delapsus, prior vocarit. ‹ Veni enim, inquit, vocare peccatores ".. Jam qui nec volentes ita quasivit, qualem se invocatus exhibebit? et si dilexit cum odio haberetur, quomodo nos repellet dilectus? Quod et Paulus significans, ‹ Si cum inimici essemus, inquit, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius ". Quin formam quoque supplicationis cogitemus. Non enim quæ amicos æquum est petere et accipere, ea petimus consequi, sel quæ servi obnoxii, et maxime rei rogare permittuntur. Non enim ut nos coronet, Dominum invocamus, nec ut alia hujusmodi nos gratia dignetur, sed ut misereatur. Misericordiam autem, et veniam, et debiti dimissionem, et hujusmodi ab humano petere, et petentes non vacuis manibus abire, si non fas est reos, quos tanden fas est, siquidem ‹ non est opuš valentibus medicis "? ‹ Si enim omnino moribus receptum est, homines ad Deum voces misericordiam elicientes mittere, utiquo peccatorum vox miserorum, et misericordia dignandorum vox est. Imploramus autem Deum et lingua, et mente, et cogitationibus, ut omnibus per quæ peccavimus, pharmacum solum salutare adhibea12.

mnus: «Non cuim est, inquit, aliud nomen in quo μῃ καὶ λογισμοῖς, ἵνα πᾶσι, δι' ὧν ἁμαρτάνομεν, τὸ nos oporteat salvos fieri ". › Ad hac porro omnia sufficiet, et studium intendet, et adnascentem ex anima socordiam eximet, panis vere cor hominis confirmans, qui de cœlo veniens, vitam nobis attulit, qui in pastum omni modo quærendus est, et hac cœna frequentanda fames fugienda, nec quia tanto mysterio parum simus idonei, diutius quam par est hac mensa abstinenda, tota anima reddenda imbecillior atque deterior, sed super peccatis confitendis accedendi sacerdotes, et bibendus sanguis, in quo purgandi vis est. Prorsus autem non ita magnis nos criminibus obligabimus, ut a sacra mensa excludamur, si in his cogitationibus simus quam creberrimi. Sicut enim nefandorum est, cum peccaverint peccatum ad mortem, tamen audere ad sancta accedere: sic iis, qui tam gravi morbo non laborant, panem hunc fugere non conducit. Illos enim animo cum carbonibus adhuc pugnantes, cavere oportet ignem, nec eum contubernalem, ante reconciliationem accipere: his animo bene constitutis, et aliter indirmis, medicina corroborante opus est, et accedendum ad magistrum sanitatis, qui languores nostros tulit, et dolores nostros ipse portavit; › nec morbo obtendendo (pro quo depellendo orandum est) medicus fugiendus. Sanguis enim hic sensilus nostris januas imponit, nik Ique noxium transire sinit. Quin imo januas obsignans, exterminatorem repellit, et cor, cui infusus est, templum Dei efficiens, melius quam Salomonis muros sanguis ille typicus, in eo malum idolum constitui non permittit (abominationem desolationis, inquit, in loco sancto), sed spiritu principali animum confirmans, sicut precatur David, prudentiam carnis ei subjicit, et homo altissima tranquillate fruitur. @ φάρμακον τὸ μόνον σωτήριον ἐπιθῶμεν· Οὐ γάρ ἐστι, φησὶν, ἕτερον όνομα, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς. ο Αρκέσει δὲ πρὸς ταῦτα πάντα καὶ τόνον παρέξει πρὸς τὴν σπουδὴν καὶ τὴν ἐπιφυομένην ἐξελεῖ τῆς ψυχῆς ῥαθυμίαν, ὁ τὴν ἀνθρώπου καρδίαν στηρίζων ἀληθῶς ἄρτος, ὃς τὴν ζωὴν ἡμῖν οὐρανόθεν ἧκε και μίζων, ὃν σιτεῖσθαι δεῖ ζητεῖν ἐκ παντὸς τρόπου, καὶ τὸ δεῖπνον τοῦτο συνεχές ποιουμένους ἔργον φυλάτ τεσθαι τὸν λιμόν, καὶ μὴ τῷ μὴ σφόδρα προσήκειν τοῖς μυστηρίοις πλέον ἢ προσῆκε τῆς τραπέζης ἀπεχομένους ἀσθενεστέραν καὶ χείρω τοῖς ὅλοις ἐρω γάσασθαι τὴν ψυχήν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἁμαρτημάτων προσιόντας τοῖς ἱερεῦσι τῶν καθαρσίων πίνειν αἱμά των. Πάντως δὲ οὐχ οὕτω μεγάλων ὑπεύθυνοι γενοίμεθ᾽ ἂν, ὥστε τῆς ἱερᾶς ἀποκεκλείσθαι τραπέζης, ἂν τούτοις ὦμεν συντραφέντες τοῖς λογισμοίς. Καθάπερ γὰρ τῶν ἀθεμίτων, εἴ τις τὰ πρὸς θάνατον ἁμαρτά νων ἔπειτα κατατολμῴη τῶν ἱερῶν, οὕτω τοῖς μὴ τὰ τοιαῦτα νοσοῦσι τὸν ἄρτον φεύγειν, οὐκ ἐν καιρῷ. Τοὺς μὲν γὰρ ἔτι τῇ γνώμῃ τοῖς ἄνθραξι πολεμοῦνο τὰς εὐλαβεῖσθαι προσήκει τὸ πῦρ, καὶ μὴ σύνοικον αὐτοῖς λαμβάνειν πρὶν διηλλάχθαι, τοῖς δὲ τὴν μὲν γνώμην ὀρθῶς ἔχουσιν, ἑτέρως δὲ ἀῤῥωστοῦσι, τοῦ ρωννύντος χρεία φαρμάκου, καὶ δεῖ βαδίζειν παρὰ τὸν τῆς ὑγιείας τεχνίτην, «ὃς τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἔλαβε καὶ τὰς νόσους ἐβάστασε,» καὶ μὴ τὸ νοσεῖν προϊσχομένους, ὑπὲρ οὐ ζητεῖν ἔδει, φεύγειν τὸν Ιασόμενον. Τὸ γὰρ αἷμα τοῦτο ταῖς αἰσθήσεσιν ἡμῶν ἐπιτίθησι θύρας καὶ διαβαίνειν οὐδὲν ἐξ τῶν λυμαί νεσθαι δυναμένων, μᾶλλον δὲ τὰς θύρας ἀποσημαινό μενον τὸν ὀλοθρευτὴν ἀπωθεῖται, καὶ Θεοῦ νεών ἀπεργαζόμενον, εἰς ἣν ἐχέθη καρδίαν, ἄμεινον ἢ τοὺς Σολομῶντος τοίχους, τὸ αἷμα τὸ τυπικὸν συστή και παρ' αὐτῇ πονηρὸν εἴδωλον οὐ συγχωρεί·«Τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως, φησὶν, ἐν τόπῳ ἁγίῳ, ν ἀλλὰ τῷ ἡγεμονικῷ πνεύματι στηρίζων τὸν λογισμόν, ὥσπερ ηύξατο Δαβίδ, τῆς σαρκὸς ὑπ' αὐτὸν ἄγει τὸ φρόνημα, καὶ ὁ ἄνθρωπος βαθείας ἀπολαύει γαλήνης. Et quid ego de mysterio pluribus dissero, cum pluribus ante dictum sit, quid co impertitis bonorum afferat? Sed si sic cum Christo versemur, iuiliatione sive sacramentis, precibus, meditatione, cogitationibus, ad omnem virtutem animam exercebimus, depositum custodiemus, ut Paulus juhet ", et a mysteriis nobis collatam gratam servabimus. Sicut enim ipse est iuitians, ipse mysteria, ita qui custodit in nobis quæ dedit, et qui manere in his quæ accepimus facit, idem solus est: «Quo miam sine me, inquit, nihil potestis facere 1. "Act. IV, 12. 7• Isa. LUI, 4.” | Tim. v, 20. Καὶ τί ταῦτα περὶ τοῦ μυστηρίου μηκύνω, διὰ πολλῶν πρότερον εἰρημένον, οἷα ποιεῖ τοὺς τετελεσμένους; Αλλ᾽ ἂν οὕτω Χριστῷ συνῶμεν, τῇ τε λετῇ, ταῖς εὐχαῖς, τῇ μελέτῃ, τοῖς λογισμοῖς πρὸς πᾶσαν μὲν τὴν ψυχὴν ἀσκήσομεν ἀρετὴν, φυλάξομεν δὲ τὴν παρακαταθήκην, ᾗ κελεύει Παῦλος, καὶ τὴν ἀπὸ τῶν μυστηρίων ἡμῖν ἐντεθεῖσαν σώσομεν χάριν. Ὥσπερ γὰρ αὐτὸς μέν ἐστιν ὁ τελῶν, αὐτὸς δὲ τὰ μυστήρια, τὸν ἴσον τρόπον ὁ φυλάττων ἐν ἡμῖν, ἃ δίδωσι, καὶ μένειν, ἐφ᾽ οἷς ἐλάβομεν, παρασκευάζων μένος ἐστίν· «Ότι χωρὶς ἐμοῦ, φησὶν, οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν 18 Joan. IV, Post hac in cod. Vindob. 210 sequitur doxologia, et in Monacensi 8t, fol. 193: Τέλος τοῦ περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ζωής βιβλίον κυρίου Νικολάου του Καβασιλα. Uterque igitur codex totius operis Guem esse statuit. Librum septimum posterius scriptum operique ab auctore additum putat Editor Greifswaldensis. Hunc non habuit Pontanus et solus cod. Vindobonensis 262 suppeditat. Interpretationem nostram addidimus EDIT. PATH.

DE VITA IN CHRISTO LIB. VII. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΖΩΗΣ EN ΛΟΓΟΣ ΕΒΔΟΜΟΣ. Οποίος γίνεται ὁ μεμνημένος τὴν ἀπὸ τῶν μυστηρίων χάριν φυλάξας τῇ παρ' ἑαυτοῦ σπουδῇ. DE VITA IN CHRISTO LIBER SEPTIMUS. Qualis fit initiatus qui mysteriorum gratiam proprio studio custodivit. Ἐπεὶ δὲ εἴρηται, τίς γενόμενος ὁ μυηθεὶς καὶ τίνα τὴν ὁδὸν ἐλθὼν, ἃ παρὰ τῶν μυστηρίων ἔλαβε, σώσοι, σκοπεῖν ἀκόλουθον, τίς γένοιτο σεσωκώς, καὶ ποταπὸς ἂν ἀποβαίη τοὺς τρόπους τοῖς τοῦ Θεοῦ τὰ παρ' ἑαυτοῦ προσθείς. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ συνάγει τὴν ζωήν, & τῶν προτέρων λόγων ἡμῖν χωρὶς ἑκάτερον ὑπόθεσις ἦν, τοῦτο μὲν ἡ παρὰ τῶν τελε τῶν χάρις, τοῦτο δὲ ἡ πρὸς τὸ συντηρῆσαι τὸ δῶρον παρὰ τῶν δεξαμένων σπουδή. Νῦν δὲ συστᾶσαν απ τὴν ὑπόλοιπόν ἐστιν ὁλόκληρον θεωρῆσαι, καὶ τί τὸ συναμφότερον δεῖξαι, καὶ οἱ ἔστι τὴν ἀνθρωπίνην ἀρετὴν ἅπασαν τῇ χάριτι συνελθεῖν. Τοῦτο δὲ γέν νοιτ᾽ ἄν, ἐὰν αὐτὸν τὸν ἐξ ἀμφοτέρων συγκεκροτη μένο, σκεψώμεθα, καθάπερ οἶμαι, καὶ ὑγείαν, ὅ τι ἐστι καὶ ὅσον αὐτῆς ὄφελος, εἴ τις δεικνύναι ἐθέλοι, τὸν μάλιστα αὐτῆς ἀπολαύοντα ἀγαγὼν εἰς μέσον μάλιστ᾽ ἂν ποιῆσαι καταφανές. Καὶ δὴ τὸν οὕτω ζήσαντα πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν στήσαντες μανθάνωμεν αὐτοῦ τὴν εὐεξίαν καὶ τὴν ὥραν πανταχόθεν περισκοποῦντες· σκεψόμεθα δὲ τῶν μὲν ἄλλως αὐτὸν κοσμούντων οὐδὲν, οὐδ' εἰ θαύμασι λάμπει καὶ τοι αὐτὴν εἴληφε χάριν, ἀλλ᾽ αὐτὸν τοῦτον καθαρῶς καὶ τὸν οἶκοι κόσμον τὴν τῆς ψυχῆς ἀρετήν. Ἐκείνοις μὲν γὰρ εἰκάσαι τις ἂν τὸν σπουδαῖον, καὶ τοῦτ' αὐτὸ μένον ἀρετῆς ἂν εἴη τεκμήριον· τὸ δ' αὐτῶν πειρᾶσθαι τῶν τρόπων, αὐτόν ἐστι γινώσκειν τὸν ἄνθρωπον. Τί οὖν δεῖ, παρὸν αὐτόθεν μανθάνειν, τεκμαίρεσθαι καὶ σημεῖα ζητεῖν, ὅταν αὐτῶν ἐξῇ τῶν πραγμάτων ἅπτεσθαι; καίτοι οὐδὲ σημεῖον τοῦτο γένοιτ' ἂν ἀποχρῶν ἀρετῆς. Οὔτε γὰρ πᾶσι ταῦτα τοῖς σπουδαίοις ἀκολουθεῖ, οὔθ᾽ οἷς ὑπῆρξεν, ἐργάται πάντες εἰσὶν ἀρετῆς. Καὶ γὰρ πολλοὶ τῶν μεγάλα παρὰ Θεῷ δυνηθέντων οὐδὲν ἐπεδείξαντο τοιοῦτον, καὶ αὖθις τῶν πονηρῶν ἑνίους ἐδέησε το αυτά ποτε δυνηθῆναι, καὶ τὸν Χριστὸν καλο σιν οὐδὲν ἀμήχανον ἦν, οὐ τῶν τρόπων τοῦτο διδόντων, ἀλλ᾽ ἵν᾿ ὁ καλούμενος φανῃ. Καὶ διὰ τοῦτο τῆς μὲν ἀρετῆς ἕνεκα καὶ τελεταὶ καὶ πᾶς πόνος, πρὸς δὲ τὴν δύναμιν ἐκείνην οὐδεὶς οὐδὲν ἐμηχανήσατο των ἐπισταμένων, ὡς δεῖ ποιεῖν. Καὶ τί λέγω; Μὴ προ Quandoquidem dictum est qualis evasit qui fuit initiatus, qualemque viam sequens ea quæ e mysteriis percepit servare possit, jam quærendum est, qualis factus sit qui servavit, qualibusque moribus sil, qui eis quæ Dei sunt, propria adjecit. Hæc enim vitæ in Christo summa: quæ nobis priorum sermonum singulorum materiæ fuerunt, hinc quidem ex mysteriis gratia, illinc autem in custodia recepti doni sedulitas. Nunc vero integram hanc sumınam considerando monstrabimus quid sit ex utroque compositum, et quousque possit omnis humana virtus cum gratia connivere. Hoc autem fieri potest, si illum qui ex ambobus constal, examinemus, quemadmodum, puto, et bou valetudinis naturam atque utilitatem qui ostendere vellet, illum qui ea gauderet in medium producens, manifestum testem exhiberet. Eum porro qui ita se habet, ante oculos constituentes, bonum ipsius statum et forentem habitum oculis percipimus, nibil autem eorum quæ aliunde illum exornant considerabimus, neque si mirabiliter lucet et gratia abundat, sed ipsum tantummolo, ae particularem pulchritudinem, animæ virtutem dico. Ex illis enim studiosum judicabis et hoc solum erit virtutis indi - cium mores autem alicujus nosse ipsum est cognitum habere. Ad quid enim, cum licet jam nunc scire, conjectare, signaque, ubi res ipsas auingere datur, quarere? Ceterum nec istud signum virtutis esset sufficiens. Hæc enim non omnibus inherent studiosis, nec illi, qui ea possident, virtutem operando exercent. Multi namque prævalentium apud Deum nibil ostenderunt tale; rursumqu«: pravorum quosdam aliquando oportuit talia posse; nihilque Christum invocantibus impossible erat, non moribus hoc præstantibus, sed ut ille qui invocabatur manifestus fieret. Et ideo propter virtutem sunt inysteria omuisque labor; propter istam vero potestatem nemo eorum qui sciunt factis opus esse quidquam operatus est. Et quid dico? Nec præsentium ullum desiderium habuerunt

NICOLAI CABASI LÆ G aut inquisiverunt, de quibus præsentibus gau- όντων οὐδένα πόθον ἔλαβον οὐδ᾽ ἐζήτησαν, ὧν παρ. dere non licet. «Nolite gaudere, inquit, quod spiritus vobis subjiciuntur, sed gaudete quod nomina vestra scripta sunt in cœlis. › Quod igitur neque facit virtutem, neque ejus præsentiam demonstrare potest, hoc aliquis, eam quærens, sine commodo faceret. Sed nec si quis divina plane edoctus revelationibus frueretur cunctaque sciret mysteria, ex iis illum judicamus et miramur. Ειenim quanquam ista quandoque viventibus in Christo præsto sint, non componunt nec efficiunt vitam, ita ut nihil ad virtutem magis conferre videatur ei qui ista solum respicit. Quod estendit beatus Paulus ad Corinthios scribens: ‹ Si noverim, inquit, omnia mysteria, omnemque habuero nihil scientiam, charitatem autem non habuero, sum, et factus sum velut as sonans aut cymbalum tinniens.» Unde, cæteris prætermissis, ipsam aniue videamus voluntatem, in qua consistit hominis bonitas et malitia, sanitas et morbus, et omnino vita vel mors, quæque cum bona est et ad Deum solum tendit, vita beata est. mæ Hoc enim mysteriorum humanique studii opus est, quod illius quod vere bonum est tantummodo ratio habeatur. Nam totius erga homines divinæ cura fuis, ut videmus, hoc unum est, et ad hoc tendit onmis bonorum promissio omnisque comminatio malorum. Hujus etiam gratia Deus mundum nobis hunc ædificavit, legesque posuit, ac mille bonis cumulavit, multis autem rur us exterruit melis, ut ad senietipsum nos alliceret addu- <ceretque ut ipsum solum velimus ac diligamus. Hoc autem mankfestum est ex eo quod hanc solam a nobis, in quos beneficia contulit, reposcit mercedem, ut velimus bonum et quod honestum est mente recolamus. Hoc testantur omnia præcepta; hoc exhortationes et omnis sermo respiciens et producens.hominum utilitatem. Homo enim cupiditatem condemnans, carualia desideria reprimens, iracundiam refrenans malique memoriam abolens, mihil nisi voluntatis bonitatem et modestiam exposcit; rursumque paupertas in spiritu, luctus, misericordia, mausuétudo, et cætera cuncta, quorum sectatores Christus appellavit beatos, manifeste sunt opera voluntatis. Sed et rectis consentire dogmatibus et omnia ad Deum referre, bene moratorum est; ac omnino, propter charitatem Deus dicit omnem positam essc legem; charitas autem bonæ Andolis est virtus. Cum igitur post omnem disciplinam acprovidentiam voluntatis Deus a nobis requiFat fructus, evidenter in illam cuncta seminat, et omnem in ea deponit ad bonum potentiam ac dispositionem. Itaque baptismum quoque ad hoc mobis dedit, et in cæteris nos initiavit, ut in nobis bonam efficeret voluntatem, ad quod pertinet omnis anysteriorum potestas el nova inde exoriens vita. Cæterum quid tandem nobis potestatis conferunt mysteria? Ad futuram vitam præparant, ut ait Paulus, «virtutes sunt venturi sæculi. › Quid autem όντων οὐδὲ χαίρειν ἔξεστ:. «Μη χαίρετε γάρ, φησὶν, ὅτι τὰ πνεύματα ὑμῖν ὑποτάσσεται, χαίρετε δὲ, ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγράφη ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» "Ο τοίνυν μήτε ποιεῖ τὴν ἀρετὴν, μήτε γοῦν δύναται μηνῦσαι παροῦσαν, περίεργον εἴ τις ἐκείνην ζητῶν · οῦτο πολυπραγμονεῖ. ᾿Αλλ' οὐδ' εἰ θεωριών τινων ἀπολαύει καὶ ἀποκαλύψεων τυγχάνει καὶ τὰ μυστή για πάντα οἶδεν, ἀπὸ τούτων αὐτὸν εἰσόμεθα καὶ θαυμάσομεν. Καὶ ταῦτα γὰρ ἐνίοτε ἀκολουθεῖ τοῖ; ἐν Χριστῷ ζῶσιν, οὐ συνίστησιν οὐδ᾽ ἐργάζεται τὴν ζωήν, ὥστε μηδὲν πλέον εἰς ἀρετὴν εἶναι τῷ πρὸς ταῦτα μόνον ὁρῶντι· καὶ τοῦτο δείκνυσιν ὁ μακάριος Παῦλος, ἐν οἷς Κορινθίοις γράφων, Εάν εἰδῶ, φησί, τὰ μυστήρια πάντα, καὶ ἔχω πᾶσαν τὴν γνῶσιν, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν εἰμι, καὶ γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον.» Οθεν τἆλλα παραδραμόντες εἰς αὐτὴν ἴδωμεν τὴν θέλησιν τῆς ψυχῆς, ἐν ᾗ καὶ χρηστότης συνέστηκεν ἀνθρώπου καὶ πονηρία, καὶ τὸ ἀληθῶς ὑγιαίνειν καὶ τὸ νοσεῖν, καὶ καθόλου τὴν ἢ τεθνάναι, ἣν τὴ ἀγαθὴν εἶναι καὶ πρὸς Θεὸν μόνον ἔχειν ἡ μακαρία ἐστὶ ζωή. Τοῦτο γὰρ καὶ μυστηρίων καὶ μελέτη; ἔργον ἀνθρώπου, τὴν γνώμην μόνον γενέσθαι τοῦ ὡς ἀληθῶς ἀγαθοῦ. Καὶ γὰρ τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ τὸ γένος ἐπιμελείας ἁπάσης ἐκεῖνα μόνον τέλος ἔστιν ἰδεῖν, καὶ πρὸς τοῦτο πᾶσα μὲν ἀγαθῶν ἐπαγγελία φέρει, πᾶσα δὲ κακῶν ἀπειλή· καὶ τούτου χάριν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον ἡμῖν ᾠκοδόμησε τοῦτον, καὶ νόμους ἔθηκε, καὶ μυρίοις μὲν ἦσεν ἀγαθοῖς, πολλοῖς δὲ μετῆλθεν ἀνιαροῖς, ἵν' εἰς ἑαυτὸν ἐπιστρέψῃ, καὶ πείσῃ θέλειν αὐτὸν καὶ μόνον φιλεῖν. Τοῦτο δὲ δῆλον, ἐξ ὧν ταύτην μόνην παρ' ἡμῶν, ὑπὲρ ὧν εὖ πεποίηκεν, ἀπαι τεῖ τὴν φορὰν, τὸ ἀγαθὴν βούλεσθαι καὶ τὴν γνώμην εἶναι χρηστούς· καὶ μαρτυροῦσι μὲν ἐντολαὶ πᾶσαι, μαρτυροῦσι δὲ παραινέσεις καὶ ἁπλῶς λόγος ἅπας ἀνθρώποις ὄφελος ἔχων, εἰς τοῦτο φέρων. Καὶ γὰρ πλεονεξίαν ἀναιρῶν καὶ σωμάτων ἐπιθυμίαν κολάζων καὶ θυμὸν ἄγχων καὶ μνησικακίαν ἐκβάλλων, οὐδὲν ἢ γνώμης χρηστότητα καὶ ἐπιείκειαν ἀπαιτεῖ· καὶ αὖθις ἡ ἐν πνεύματι πτωχεία καὶ τὸ πενθεῖν καὶ τὸ ἐλεεῖν καὶ τὸ πρᾶον εἶναι καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον, ἃ τοὺς κατορθοῦντα; ὁ Χριστὸς ἐν ἀλετε μακαρίους, ἀτεχνῶς ἔργα θελήσεως. Ἔτι δὲ τὸ συνθέσθαι τοῖς ὀρθοῖς τῶν δογμάτων καὶ περὶ Θεοῦ τὰ ὄντα πιστεῦσαι, τῶν εὐγνωμόνων γίνεται· καὶ και θόλου τῆς ἀγάπης ἕνεκα πάντα φησὶν ὁ Θεὸς τεθῆναι τὸν νόμον, ἡ δὲ ἀγάπη τῆς γνώμης ἐστὶν ἀρετή. Οτε τοίνυν μετὰ πᾶσαν παιδείαν καὶ πρόνοιαν θελήσεως ἡμᾶς ὁ Θεὸς εἰσπράττει καρπούς, δῆλό; ἐστιν εἰς ἐκείνην ἅπαντα σπείρων καὶ πᾶσαν ἐν αὐτῇ καταβαλλόμενος τὴν εἰς τἀγαθὸν δύναμιν καὶ παρασκευήν. Οὐκοῦν καὶ τὸ βάπτισμα διὰ τοῦτο δέδωκε καὶ τἄλλα ἡμᾶς ἐτέλεσεν, ἵνα πρὸς ἡμῖν ἀγαθὴν ποιήσῃ τὴν γνώμην, καὶ πᾶσα τῶν μυστη ρίων ἡ δύναμις καὶ ἡ καινὴ ζωὴ παρ' αὐτῇ. Ολως δὲ τί ποτε ἡμῖν αἱ τελεταὶ δύνανται; Πρὸς τὸν μέλο λοντα βίον παρασκευάζουσι· «Δυνάμεις γὰρ εἰσι τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ο ᾗ φησι Παῦλος· τί δέ ἐστιν

DE VITA IN CHRISTO LIB. VIF. 69) ᾧ μόνῳ παρασκευαζόμεθα; Τὸ τηρῆσαι τὰς ἐντολὰς est ad quod unum disponimur? Ad illius custom τοῦ στεφανοῦν καὶ κολάζειν ἐπὶ τοῦ μέλλοντος δυναμένου· τοῦτο γὰρ τὸν Θεὸν αὐτὸν ἡμῖν ἐνοικίζει. • Ο γὰρ ἀγαπῶν με, φησί, τὰς ἐντολάς μου της ρήσει, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ ἐλευ σόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν.» Τὸ δὲ σῶσαι τοὺς νόμους της γνώμης ἅπαν ἐστί. Καὶ γὰρ ἆθλα κεῖται τοῖς αἰδεσθεῖσι τὸν νομοθέτην καθάπερ τιμωρίαι τοῖς ὑπερόπταις, τὸ δὲ τοιοῦτον ἐθελού στον. Τοῦτο γὰρ ἐστι τῆς ψυχῆς τὸ τὰς εὐθύνας δε χόμενον πανταχοῦ, καὶ τῶν παντάπασιν ἀκουσίων οὔτε στέφανον ούτε τιμωρίαν εὕροι τις ἄν· οὐκοῦν εἰ τὴν γνώμην ἀναπτύξομεν τοῦ κατὰ Θεὸν ζῶντος, ἐν αὐτῇ λάμπουσαν εύρήσομεν τὴν μακαρίαν ζωήν· ὡσὰν δὲ πᾶσαν αὐτῆς εἰδῶμεν τὴν δύναμιν, ἐπ' αὐτ τῆς αὐτὴν σκεψόμεθα τῆς ὑπερβολής, καθάπερ καὶ σώματος ἰσχὺν ἐπὶ τῆς ἀκμῆς. Υπερβολὴ δὲ θελήσεως ἡδονὴ καὶ λύπη, τὸ μὲν προςιεμένης ὁτιοῦν, ἐκεῖνο δὲ ἐκτρεπομένης· ὅθεν ἐν τούτοις ἄνθρωπος ὅ τι ἔστι, φαίνεται, καὶ ταῦτα τὸν ἑκάστου δείκνυσι τρόπον καὶ τοὺς πονηροὺς διίστησι τῶν χρηστῶν. Καὶ οὕτω διττὸς ὁ τῶν ἀνθρώπων γίνεται βίος, τῶν μὲν πονηρῶν αἰσχροῖς καὶ ματαίοις, τῶν δὲ ἀγαθῶν χαιρόντων τοῖς ἀγαθοῖς, καὶ τῶν μὲν τοῖς δοκοῦσιν ἀηδέτι, τῶν δὲ τοῖς ὡς ἀληθῶς κακοῖς ἀχθομένων· καὶ οὐ πονηρία καὶ χρηστότης μόνον, ἀλλὰ καὶ βαστώνη βίου καὶ δυσκολία καὶ τὸ δυστυχεῖν καὶ τὸ πράττειν εὖ ἀπὸ τούτων κρίνεται. Οἷς τοίνυν περί ζωή; μαχαρίας ὁ λόγος, πῶς οὐκ ἀναγκαία τούτων ἡ θεωρία, παρ' οἷς καὶ τὸ τῆς ζωῆς εἶδος ἁπλῶς καὶ τὴν εὐδαιμονίαν ἔστι μαθεῖν! Ἐπεὶ δὲ ἡδονῆς λύπη προτέρα, καθόσον ἐκείνου τοῦτο καρπός, ο Παν ρακληθήσονται γάρ, φησίν, οἱ πενθοῦντες,» εἰκός ἐστι καὶ τὸν περὶ ταύτης λόγον ἡγήσασθαι. Αλλως τε τὸ μὲν οἷς προσῆκόν ἐστιν ἄχθεσθαι, φεύγειν ἐστὶ τὸ κακὸν, τό γε μὴν χαίρειν δεύτερον ὁ πρὸς ἀγαθόν ἐστι δρόμος, ἐκεῖνο δὲ τούτου τῇ προέδῳ δεύτε ρον, «Εκκλινον γάρ, φησίν, ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθόν.» Εἴρηται μὲν οὖν καν τοῖς ἔμπροσθεν λόγοις περὶ τῆς κατὰ Θεὸν λύπης, ὧν ὑπόθεσις, ἃ λογιζομένοις ένι πενθεῖν, ἀλλὰ ἐπ' ἄλλα βλέπουσι καὶ διὰ τοῦτο πρὸς ἅπαν, δ προσήκει τῷ πάθει, μή δυνηθεῖσι. Νῦν δὲ θεωρήσει δεῖ, Θεὸς δὲ ἄγοι τὴν λόγον, τί τέ ἐστιν ὁ λυπήσει τὸν σπουδαῖον καὶ τίνα τρόπον, καὶ τἄλλα δήπουθεν, ἐν οἷς τῆς ἐπαινουμέν της λύπης πρὸς τὴν πονηρὰν ἡ διαφορά. Ὅτι μὲν οὖν οἷς δεῖ καὶ πῶς δεῖ ἀκόλουθον τὸν ἐν Θεῷ ζῶντα λυπεῖσθαι, πᾶσιν ἐστι φανερόν· τίνα δὲ τὰ δέοντα, καὶ τὶς ὁ τρόπος ὁ προσήκων καὶ τῶν τοιούτων οὗ πᾶσι δήλων καθεσταμένων, ἡ σκέψις οὐ μάτην γένοιτ' ἂν ἡμῖν ὅση δυνατή. Η μὲν οὖν λύπη τοῦ μίσους ἐξήρτηται, τὸ δὲ μέσος τοῦ λόγου τῆς πονηρίας. Καὶ γὰρ ἀποστρεφόμεθα μὲν ὁ δοκοῦμεν εἶναι πονηρόν, οἷς δέ τις ἐχθρῶς ἔχει καὶ πρὸς ἁ δυσχεραίνει, τούτοις ἀνιᾶται παροῦσιν· ὅθεν ὁ ζῶν ὀρθῶς καὶ τῆς ἀληθινῆς φιλοσοφίας ἐπειλημμένος εἶδε μὲν πρῶτον, ὅπερ ἐστὶ κακὸν ἀληθῶς, οἶδε δὲ δ χρὴ μισεῖν, ἀνιᾶται δὲ οἷς ἄχθεσθαι δεῖ. Διὰ τοῦτο dienda præcepta, qui potest in futurum coronare vel punire; hoe enim Deum ipsum in nobis inha - bitare facit. Qui enim, inquit, diligit me, præcepta mea servabit, et Pater meus diliget eum, et veniemus, et mansionem apud ipsum faciemus. › Hæc autem observatio legum, ad voluntatem pror-, sus attinet. Etenim præmia præsto sunt legislatorem venerantibus, quemadmodum pœnæ despicientibus; et học voluntarium est. Hoc enim est animæ, quod disciplinam ubique recipit; et illorum quæ prorsus invite aguntur, nemo coronam nec pœnam invenire possit. Itaque si voluntatem ejus qui secundum Deum vivit, expanderimus, in hac lucentein invenicmus beatam vitam; ut autem omnem illius videamus potentiam, hanc in ipsa speculabimur exsuperantia, quemadmodum corporis vires in juventute. Exsuperantia autem voluntatis est voluptas et luctus, hinc quidem quodeunqueletanter accipientis, illinc autem repellentis. Unde homo quid sit in his apparet; læc uniuscujusque mores ostendunt, ac pravos a bonis secernunt. Et ita duplex fit hominum vita, pravorum quidem qui de turpibus vanisque lætantur, honorum autem qui bonis cong:udent; rursus illorum qui de rebus per speciem odiosis lugent, et istorum qui de rebus vere malis contristantur. Et non solum perversitas et bonitas, sed et vitæ dulcedo morositasque, calamitas ac prosperitas recte ex his judicantur. Quibus ergo de vita brata est sermo, quomodo necessaria non esset istorum spe culatio, a quibus et vitæ simplicem formam et felicitatem discere datum est! Quoniam autem voluptate prior est luctus in quantum hujus illa fruictus est, e Consolabuntur enim, ait, qui lugent, æquum est de isto inchoare sermonem. Revera, ligere de quibus oportet est fugere malum, et item rum gaudere, cursus ad bonum est; illud autemn huie quoad tempus succedit: «Declina enim, inquit, a malo et fac bonum. › Dicta vero sunt de luctu secundum Deum in prioribus sermonibus, ea quorum est propositio de quibus sane lugere licet, sed ad alia respiciunt, et ideo omne quod passioni competit, præcavere nequeunt. Nune autem videndum est Deo auspice, quid sit, quod potest contristare studiosum, et quo modo, de cætero in quibus laudati luctus a perverso stet diffe rentia. Quod quidem fideli in Deo viventi, de quibus oportet et quomodo oportet, sit lugendum, omnibus manifestum est; quænam autem sint convenientia et quis modus conveniens, quidque sit judicandum de aliis similibus non profecto in luce positis, non frustra nobis pro facultate speculandum venit. Luctus igitur ab odio pendet, odium autein a rationis malitia. Etenim odimus quod nobis malum esse videtur; quæ autem aliquis odio habet, et quibus præsentibus comristatur: hinc qui recte vivit et veræ philosophiæ addictus est, novit primo quid vere sit malum, novit insuper quid

€91 olisse oporteat, et de quibus lugere decet, contri- ζητῶμεν, τί τὸ ὡς ἀληθῶς ἀνθρώπῳ κακόν. Πολλῶν statur. Idcirco quæramus, quid homini vere malum sit. Multa porro cum sint ac diversa, quæ isto vocantur nomine; alia quidem cunctis communiter hominibus, alia vero quibusdam incommoda, gravis est animæ malitia et mentis morbus. Etenim astroJum defectus, temporum confusiones, locorum sterilitates, terra divisiones, terra motus ac pestis, egestas et morbus, injuria, carcer et verbera, et horum unumquodque potest in seipso quidem esse malum, homini vero minime malum est. Hæc manique quidem exterius vexant, nec ultra corpus et possessiones extenduntur: homo vero non est corpus, ut, hoc Laborante, ipse ægrotet, neque a fortiori illis, quæ corpori necessaria suppeditant ablatis, in humanitațe sua lædi poterit. Quin imo nec multitudinis judicia hominem effingunt, ut sit deterior, si quis de ipso minus bene judicat. Etenim si. poneremus istud, oporteret et male agere quemdam et per se meliorem esse, pravum quidem esse simul ac bonum, miserum ac beatum, siquidem hæc alii, alii vero illa opinantur. Si autem homo vere sit voluntas et ratio, quod nihil aliud cum eo communicat, hoc quidem virtutem, illud vero malitiam hominis respicere potest; et in his infortunium et boni mores eodem redibunt; egrotare et bene valere, in gemitibus vivere et in deliciis esse, quod in utramque partem inclinat. Quoniam autem error rationis est mendacium voluntatisque´ perversitas, quærendum superest quonam indicio manifesto utriusque coguoscamus errorem. Ex multis autem ubique ouinium rectissimum est Dei judicium; bonum autem et verum est, quod illi placet, istud autem pravum ac falsum, quod ejusdem non obtinet suffragium: et illa quidem que utile censet homuni discere vera sunt; quæ vero velle jubet, bona sunt; quæ auten his adversantur, errore et nequitia plena sunt. Inter divina porro oracula, quædam per homines in terram allata sunt, aliorum autem ipse Deus fuit nuntius, humanam indutus naturam, homo hominis lingua propria convenientia revelans. Quid autem utilius præceptis, aut dogmatibus verius est, de quibus Deus ipse legislator fait et introductor, siquidem solus est veritas, unus autem bonus? Si igitur oportet discere quæ tanquam erratio naturæ verum hominem contristant, his contraria sumere convenit. Illud enim vere maluin, quod contra sententiam istam insurgit, pravurn autem cum sit, naturale est odio esse quibus virtus cordi est, illo absente abhorrere, præsente vero lugere. Contristabit autem illos præsens malum, sive eos mente non destitutos, sive alios spectet, quibus ipsi optimna comprecantur: comprecantur autem omnibus hominibus, tum ut ad divinam accedant misericordiam, tum quia divinam gloriam ubique splendenten videre cupiunt. Ideo solum molestum est in Christo viventibus peccatum), primo quidem quia perversum est, ipsi vero moriτοίνυν καὶ παντοδαπών ὄντων, & τούνομα δέχεται τοῦτο, καὶ τῶν μὲν ἀνθρώποις ἐν κοινῷ πᾶσι, τῶν δ' ἐνίοις ὄντων δυσχερῶν, οὐδὲν οἷον ἡ τῆς ψυχῆς πονηρία καὶ τὸ τὴν γνώμην νοσεῖν. Καὶ γὰρ καὶ ἄστρων φθοραὶ καὶ ὡρῶν ἀταξίαι καὶ χωρῶν ἀφο ρίαι καὶ γῆς διαστάσεις καὶ σεισμοὶ καὶ λοιμοί, καὶ αὖθις πενία καὶ νόσος, καὶ ὕβρις καὶ δεσμωτήριον καὶ πληγαὶ, καὶ τῶν τοιούτων ἔκαστον αὐτὰ μὲν ἂν εἴη κακόν, ἀνθρώπῳ δὲ κακὸν οὐδαμῶς. Ταῦτα μὲν γὰρ τοῖς ἔξω λυμαίνεται, καὶ σώματος καὶ κτημάτ των οὐδὲν περαιτέρω χωρεῖ· ὁ δὲ ἄνθρωπος οὔτε τὸ σῶμά ἐστιν, ἵνα νοσοῦντος αὐτὸς νοσῇ, οὔτε πολλῷ μᾶλλον τῶν ἃ δεῖ τῷ σώματι χορηγούντων, ὧν ἀφη ρημένων εἰς αὐτὴν βεβλάφθαι τὴν ἀνθρωπότητα δεήσει. Καὶ μὴν οὐδ' αἱ τῶν πολλῶν ψῆφοι τὴν ἄν θρωπον πλάττουσιν, ὅπως ᾖ χείρων, εἴ τις περὶ αὐτοῦ τὰ χείρω γινώσκει. Καὶ γὰρ εἰ τοῦτο θήσομεν,δεήσει καὶ κακῶς πράττειν, καὶ βέλτιον ἔχειν κατ' αὐτὸν, καὶ πονηρὸν μὲν εἶναι καὶ χρηστόν, ἄθλιον δὲ καὶ μακάριον τὸν αὐτὸν, ἔστιν ἐφ᾽ ὧν τῶν μὲν ταῦτα, τῶν δ᾽ ἐκεῖνα ψηφιζομένων. Εἰ δ' ἔστιν ὡς ἀληθῶς ἄνθρωπος ή γνώμη καὶ τὸ λογίζεσθαι, ὧν τῶν ἄλλων οὐδὲν αὐτῷ κοινωνεῖ, τοῦτο μὲν ἀρετὴν ἀνθρώπου, τοῦτο δὲ κακίαν δύναται φέρειν· καὶ τὸ δυστυχεῖν ἂν εἴη κατὰ ταῦτα καὶ τὸ πράττειν και λῶς, καὶ τὸ νοσεῖν καὶ τὸ ὑγιαίνειν, καὶ τὸ στέ νοντα ζῆν καὶ τὸ τρυφᾷν, τὰ μὲν παρατραπέντων ἐκείνων, τὰ δ᾽ ἐν οἷς ἔδει μενόντων. Ἐπεὶ δὲ παρατροπὴ μὲν λογισμοῦ τὸ ψεῦδος, τῆς δὲ γνώμης τὸ πονηρὸν, ζητεῖν ὑπόλοιπον, τίνι τούτῳ σαφεῖ τεκμη ρίῳ ἑκατέρας εἰσόμεθα τὴν παρατροπήν; Πολλῶν δὲ γενομένων τὸ πάντων ἱκανώτατον ἡ κρίσις αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀγαθὸν μὲν καὶ ἀληθὲς, ὅπερ ἐκείνῳ δοκεῖ, φαῦλον δὲ καὶ ψεῦδος ὁ μὴ τῶν ἐκεῖθεν ἔτυχε ψήφων· καὶ ἃ μὲν ἐκεῖνος μανθάνειν ἀξιοῖ τὸν ἄνθρωπον, ταῦτ᾽ ἀληθῆ, ἃ δὲ βούλεσθαι κελεύει, ταῦτα χρηστά; τὰ δὲ τούτοις πολεμοῦντα γέμει μὲν ἀπάτης, γέμει δὲ πονηρίας. Τῶν δὲ θείων χρησμῶν οἱ μὲν ἀνθρώπων κομιζόντων εἰς τὴν γῆν ἦλθον, τῶν δὲ αὐτὸς ἦν ὁ Θεὸς ἄγγελος ἀνθρώπου φύσιν ἐνδύς καὶ ἄνθρωπος ἀνθρώπου φωνῇ συγγενεῖ τὰ δέοντα μηνύσας. Τί ἦν ἢ χρηστότερον τῶν παραγγελμά των ἢ ἀληθέστερον τῶν δογμάτων, ἐφ᾽ ὧν ὁ Θεὸς αὐτὸς μὲν νομοθέτης, αὐτὸς δὲ δημαγωγὸς ἦν, εἴ γε μόνος μὲν ἀλήθεια, μόνος δέ ἐστιν ἀγαθός; Εἰ τοί νυν χρὴ μαθεῖν, ἃ παρατροπὴ τῆς φύσεως ὄντα λυπεῖ τὸν ἀληθινὸν ἄνθρωπον, τἀναντία τούτων προσήκει λαβεῖν. Ἐκεῖνο γὰρ ἀληθῶς κακὸν, ὃ πρὸς τὴν γνώμην ἐκείνην ἵσταται, πονηρὸν δὲ ἦν καὶ με σεῖν εἰκὸς ἐμέλησε τοῦ ἀγαθοῦ, μισοῦντας δὲ ἀπεύ χεσθαι μὲν ἀπόντος, παρόντος δὲ ἀνιᾶσθαι. Λυπήσει δὲ αὐτοὺς παρὸν τὸ κακὸν, ἢ σφίσιν ἐστὶν οὐ τοῦ λόγου παρατραπεῖσιν, ἢ τοῖς ἄλλοις, οἷς αὐτοὶ τὰ βελτίω συνεύχονται· συνεύχονται δὲ πᾶσιν ἀνθρώ ποις τῷ τε πρὸς τὴν θείαν ἁμιλλάσθαι φιλάνθρω πίαν, τῷ τε τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν ἐπιθυμεῖν ὁρᾷν ἑκασταχοῦ λάμπουσαν. Καὶ οὕτω μόνον ἀνιαρὸν τοῖς ἐν Χριστῷ ζῶσιν ἡ ἁμαρτία, πρῶτον μὲν ὅτι πο et

DE VITA IN CHRISTO LIB. VII. νηρόν, αὐτοὶ δὲ τοὺς τρόπους χρηστοί· δεύτερον bus bonis vivunt, secundo, quia Dei legibus adver ὅτι τοῖς τοῦ Θεοῦ μάχεται νόμοις, ᾧ τῆς γνώμης ἐπείγονται κοινωνεῖν· καὶ τρίτον ὅτι μάτην ἀνιασθαι κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ζῶντας ἥκιστα πρέπον· ἐνταῦθα μόνον οὐ μάτην ἐστὶν ἀνιᾶσθαι τῆς λύπης τὰ πάντων λυσιτελέστατα καρπουμένους. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἄλλων οὐδὲν ἔσται πλέον, εἴ τις αλγεῖ, καὶ πενία καὶ νόσος καὶ ὁτιοῦν τῶν τοιούτων οὐδὲν μᾶλ - λον ἀποχωρήσει δακρύουσι ψυχῆς δὲ πονηρίᾳ λύπη τὸ φάρμακον, ἢ καὶ μέλλουσαν προανεῖλε καὶ παρ οὖσαν ἔπαυσε καὶ τολμηθείσης τὰς εὐθύνας δύνα ται λύειν. Ὑπὲρ οὗ μοι δοκεῖ καὶ τὴν ἀρχὴν ἐντε θῆναι τῇ φύσει, πρὸς οὐδὲν ἄλλο βοηθεῖν ἡμῖν δυ ναμένῃ. Τὴν γὰρ ἁμαρτίαν οὐ προῖκα, μισθοῦ δέ τινος τολμῶντες τῆς ἡδονῆς καὶ τὸ τέρπον τοῦ κατὰ ψυχὴν εὖ ἔχοντος αλλαττόμενοι (οὐ γὰρ ἐφ' ἑαυτῆς αὐτὴν ἐλοίμεθ᾽ ἂν ψυχῆς ὄλεθρον καὶ νοῦ πύρσωσιν), καὶ τοιαῦτα σαφῶς εἰδότες, ἐπειδὰν μεταγνόντες ἐφ᾽ οἷς ἡμάρτομεν ανιώμεθα, τὴν ἐκεῖθεν ἀτιμάζοντες ἡδονὴν καὶ πάθει πάθος ἐκκρούοντες δῆλοι καθέσταμεν· τῷ ῥίπτειν ἅπερ ἐλάβομεν, λαμβάνοντες ἅπερ ἐρρίψαμεν. Καὶ ἅμα τὸ ἀνιᾶσθαι τίμημα γίνεται ἡμῖν ἐφ' οἷς ἐτολμήσαμεν, ᾧ καθηραμένοις οὐ πληγῶν δεήσει δευτέρων· ᾧ καὶ Θεὸς ἐξ ἀρχῆς τοῖς αὐτοῦ τιμωρεῖ νόμοις ήδικημένοις λύπης καὶ πόνων τῷ παρανενομηκότι τιμήσας, οὐκ ἂν ταύτην εισπράττεσθαι νομίσας τὴν δίκην, εἰ μὴ τῶν ἐγκλη μάτων ἄντικρυς ἦν καὶ λύειν εἶχεν ευθύνας. Τούτῳ δὲ τῷ τρόπῳ καὶ αὐτὸς ὕστερον κατὰ τῆς ἁμαρτίας ἐχρήσατο τὸν ἄνθρωπον εἰσελθὼν, καὶ δεῆσαν ἐκβα- est, et cum ab hominum natura peccatum esset λεῖν τῆς φύσεως τῶν ἀνθρώπων τὴν ἁμαρτίαν άλο γήσας ἐξέβαλε. Καὶ μὴν οὐ τοῦτο δὲ μάταιον, εἴ τις ἐφ' ὁτιοῦν ἀνιᾶται τῶν εἰς σῶμα φερόντων, ἀλλὰ καὶ ζημία περιφανής τούτο γάρ ἐστι, Θεοῦ τι τῶν ἄλλων ἔμπροσθεν ἀγαγεῖν! Ταύτης τῆς πονηρίας ἔσχατον μὲν ἡ τοῦ Ἰούδα μανία, μικρὸν ἀργύριον τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος αλλαξαμένου, ἀρχὴ δὲ καὶ σπέρμα τὸ πρὸς τὴν ἐκείνου μνήμην τοῦτο παθεῖν, καὶ τῆς ἐν αὐτῷ διατριβῆς ἐκκρουσθῆναι τῷ φιλεῖν ἄλλο τι τῶν πάντων. Τούτου γὰρ ἐπιδεδωκότος τοῦ πάθους, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ λήθης τὴν χώραν τῆς ψυχῆς κατασχούσης, ἡ περὶ αὐτὸν ἀγάπη μαραίνε ται, ἐπεὶ καὶ τοὐναντίον τῇ συνεχεί μνήμῃ φύεται, τοῦ δὲ φίλτρου σβεσθέντος ή περὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ ῥαθυμία καὶ τὸ παρανομεῖν εὐθὺς ἀπαντᾷ, «Και θάπερ ὁ ἀγαπῶν με, φησί, τὰς ἐντολάς μου τηρή σει, ο τοῖς δὲ τοὺς τοῦ Θεοῦ νόμους πατοῦσι καὶ τὰ τοιαῦτα τολμηταῖς καὶ τὸν τῆς πίστεως προδοῦναι λόγον, ἄν τι δέῃ κερδαίνειν, οὐδὲν ἀπᾷδον. «Τῆς γὰρ συνειδήσεώς τινες ἀστοχήσαντες περὶ τὴν πίστιν ἐναυάγησαν, ο ὁ μακάριος ἔφη Παῦλος· «Νεκρὰ γάρ ἐστι, φησίν, ἡ πίστις, ο οἷς τῶν καταλλήλων οὐκ ἐμέλησεν ἔργων, ὅθεν εἰ διαφθείροιτο ῥᾳδίως, καινὸν οὐδέν. Τριῶν γὰρ ὄντων, ἃ τῷ Θεῷ παρ' ἡμῖν φυλάττει τὸ σέβας, τοῦ φόβου τῶν κειμένων τοῖς ἀσε βέσι κακῶν, τῆς ἀγαθῆς τῶν εὐσεβούντων ἐλπίδος, τοῦ περὶ αὐτὸν Θεὸν καὶ τὸ καλὸν ἔρωτος, ἐνεργὸν οὐδὲν ταῖς τῶν παρανομεῖν ἐγνωκότων καταλείπεται ψυχαῖς· ἀλλὰ καθάπερ οἷς ὁ βίος τοῖς τοῦ Θεοῦ τάτο satur, cujus voluntati participare coguntur; tertio, quoniam eos contristari qui secundum rectam rationem vivunt, minime convenit; hic autem solum non est in vanum contristari, ubi de luctu utilissinos fructus colligunt. Super cæteris enim nihil anɔplius erit, si quis doleat, et paupertas et morbus et similia non magis recedent a lacrymantibus: animæ vero nequitiæ luctus est medicina, siquidem futuram præcidit, præsentem terminat, et admissæ pœnas luere potest. Propter quod mihi videtur a principio inditus esse naturæ, ea lege, ut nobis ad nihil aliud proficuus sit. Peccatum enim mon gratuito, sed propter quamdam voluptatis mercedem committentes, et gaudium illius qui bene habet anima commutantes (non enim illam animæ perniciem et mentis incendium ob ipsam eligeremus), et hæc probe scientes, postquain penitentes super his quæ commisimus alligimur, voluptatem quæ inde venit despicientes, passione passionem palam eliminamus: abjiciende ea quæ sumpseramus, resumimus quæ rejeceramus. Et simul pœnitentia peccatorum nostrorum fit expiatio, qua puriticatis non aliis opus est poenis. Hac etiam Deus ab initio læsas vindicat leges, luctu laboribusque puniendo; non autem hanc exigi pœnam statuisset, nisi criminibus esset oppositus, et rationes solvere posset. Verum hoc modo contra peccatum ipse, homo factus, usus expellendum, passus expulit. At hoc certe non est Inane, si quis pro quocunque lugeat ad corpus attinente, sed et damnum ingens: hoc enim est præ Deo aliquid aliud ducere! Hujus quidem nequiti: gradus ultimus est Judæ dementia, cum Deum et Salvatorem paucis nummis venderet: initium autem et semen est in illius memoriam hoc pati, atque ex ipsius consortio ob alius rei amorem repelli. Ubi enim hæc nequitia crevit, oblivioque Dei locumi animæ occupavit, erga ipsum claritas languescit, siquidem contrarium memoriæ se ingerit; ubi veru charitas exstincta est, brevi circa mandata ipsius negligentia et transgressio irrepunt. Quemadmodum qui diligit me, inquit, præcepta mea seriabit, illis autem qui Dei leges conculcant audentque talia, ut fidei verbui prodant, a nullo crimine utili abhorrent. Quidam enim a conscientia aberrantes, ait beatus Paulus, circa fdem naufragaverunt;» «Mortua namque fides est, o inquit, illorum quibus de operibus non est cura; unde si facile dissipetur, non est uirum. Cum enim tria sint quæ nostram erga Deum venerationem servant, timor malorum impiis imminentium, bona piorum spes, Dei et virtutis amor: animis eorum qui transgredi leges solent nibil efficax relinquitur. Sed quemadmodum illis, quorum vita Dei legibus ordinatur, erga ipsum augetur reverentia, ita despectores Scripturarum brevi deserit, et ii qui progrediuntur juxta pulchram hanc passionet nihil

habent commune; eo ipso autem quod e medio τεται νόμοις, ἡ περὶ αὐτὸν αἰδὼς αὔξεται, τὸν ἴσον tollitur, cunctis quæ prohibere possent nequitiam abtatis, et ratione quæ bonum inducit post multas refrenationes tacente, quod in mala extrema labuntur facile intelligitur. τρόπον τοὺς τῶν λογίων ὑπερόπτας κατὰ μικρὸν ἐπιλείπει, καὶ προϊοῦσι πρὸς τὸ καλὸν τοῦτο πάθος οὐδὲν κοινὸν, τῷ δὲ ταύτην ἐκ μέσου γενέσθαι, πάντων τῶν ἐπισχεῖν ἂν δυνηθέντων τὴν πονηρίαν ἀνῃρημένων, καὶ τοῦ τἀγαθὸν εἰσφέροντος λογισμοῦ τῷ πολλάκις ἐπιστομισθῆναι σεσιγηκότος, ἐπ' ἔσχατα χωρεῖν αὐτοὺς τῶν κακῶν, οὐδὲν χαλεπόν. Propterea sollicitudinem viri probi retinent, et adversus radicem malorum ab initio resistunt, 8 lique Deo cor custodiunt, tanquam aliud quoddam adytum memoriam ipsi seligentes. Sciunt enim sacrarum ædium plerasque ne tangere quidem licltum, ac supellectili velisque consecratis ad aliud quid uti fas non esse, aninæ vero Deo sanctificalæ nullum par esse sacrarium, unde oporteat multo anagis adlytum esse impenetrabile vendentibus at. que ementibus, necnon mensis et cathedris vendentium columbas ac similibus immunem esse. Si enim orationis domuni sic esse oportet, quid putandum est de ipso orante, propter quem locum istum turba vacuum esse convenit? Et vero non pro tempore continuo nomen erat efficax, nec sem - per erat orationis domus, aliquando precantibus vacua: ut Christiani autem Dei consociationi inhæreant per omne tempus indesinenter precantes, Pauli lex jubet. Hoc autem quoque consideremus: aliis enim Salvator per verba criminibus abducens, hic utitur et lingua et ira, et manu, et flagello, ut meminerimus quanta res sollicitudine sit digna. ll:ec enim non tam erant istud templum, quod prævidebat eversum, honorare volentis, quamı ostendentis in quo teneat pretio unumquemque fldelium, apud quos manere promiserat, curis et anxietatibus esse liberum; et simul quam acris sit passio, quantumque sit opus animo spirituque constante ac ratione prudenti, et præsertim ipsa manu Salvatoris, quenì qui non intus receperunt, animi agitationem ejicere nequeunt. fdcirco sacrilegium morte puniendum lex statuerat, et Sanctis sanctorum velum necessarium fuit. Oza mortuus est, quod arcae vacillanti profanam intulerat manum, et Ozias lepram e sacris lucrum accepit, quæ, sicut alia multa, baptizata animæ, tanquam vero Dei sacrario, purum asylum esse decernunt. Ideo viventibus in Christo puram a sollicitudine habere animam, in magno ridetur esse pretio; et si quid corum quæ videntur esse utilia voluntatem peneIrat, non pervertit sensum, quemadmodum Petro, cum vocantem Salvatorem audivit, de rebus in manu habitis nulla cura fuit. Etenim et ipsi quadam vocatione perpetua vocantur per insculptam a mysteriis in anima pratiam, quæ, sicut ait Paulus, est Spiritus Filii Dei clamans in corde ipsorum: Abba, Pater. › Et ita semper omnią despiciunt, ut semper Christum sequi possiut; quoniam non est æquum, inquit, eos ‹ verbum Dei derelinquere et ministrare mensis, primo quidem quod nihil ipsis præ Deo est; deinde quoniam et cætera omnia ab ipso bonorum omnium summo dispensatore reΔιὰ ταῦτα τὴν μέριμναν οι σπουδαίοι φυλάττον ται, καὶ πρὸς τὴν ρίζαν ἐξ ἀρχῆς ἴστανται τῶν καὶ κῶν καὶ τὴν καρδίαν τῷ Θεῷ μόνῳ τηροῦσι, καθάπερ ἄλλο τι τέμενος τὴν μνήμην ἐξελόντες αὐτῷ. Καὶ γὰρ ἴσασι, τῶν μὲν ἱερῶν οίκων τοῖς πολλοῖς οὐδὲ ψαύειν ἐξεῖναι, καὶ σκευῶν καὶ πέπλων τοῖς οὕτως ἀφωρισμένοις πρὸς ἄλλο τι χρῆσθαι τῶν ὀθεμίτων εἶναι, ψυχῆς δὲ Θεῷ καθιερωθείσης οὐδὲν ἴσον εἶναι τῶν ἱερῶν, ὅθεν καὶ χρῆναι παντὸς μᾶλλον ἄδυτον εἶναι τοῖς πωλοῦσι καὶ ἀγοράζουσι, καὶ τραπεζών καὶ κολυδιστῶν καὶ τοιούτων ἀπηλλάχθαι πραγμάτ των. Εἰ γὰρ τὸν τῆς προσευχῆς οἶκον οὕτως ἔχειν ἐχρῆν, ὅπως δεῖ νομίζειν αὐτὸν τὸν εὐχόμενον, ὑπὲρ οὗ καὶ τὸ χωρίον ἐκεῖνο καθαρεύειν ἔδει θορύβων; Καίτοι τῷ μὲν ἑκάστοτε τοὔνομα· οὐκ ἦν ἐνεργόν, οὐδ᾽ ἦν ἀεὶ προσευχῆς οἶκος, τῶν εὐχομένων ἐνίοτε κενὸς ὤν· Χριστιανοὺς δὲ τῇ τοῦ Θεοῦ συνουσία προσκεῖσθαι τὸν ἀεὶ χρόνον ἀδιαλείπτως προσευχο μένους, ὁ τοῦ Παύλου κελεύει νόμος. Κἀκεῖνο δὲ συνορῶμεν· τῶν γὰρ ἄλλων ὁ Σωτὴρ ἁμαρτημάτων λόγοις ἀπάγων ἐνταῦθα καὶ γλώσσῃ κέχρηται καὶ ὀργῇ καὶ χειρὶ καὶ μάστιγι, λογίζεσθαι παρέχων, ὅσης ἀξιοῖ τὸ πρᾶγμα σπουδῆς. Ταῦτα γὰρ οὐ τὸν νεών τοσοῦτον ἐκεῖνον βουλομένου σεμνύνειν, ὃν κατασκαπτόμενον περιεῖδεν, ὅσον τῶν πιστῶν ἕκαστον, παρ' οἷς ἐπηγγείλατο μένειν, μερίμνης ἀπηλλάχθαι καὶ φροντίδων ὅσου τιμᾶται, δεικνύντος ἦν, καὶ ἅμα ὡς ἱταμὸν τὸ πάθος, καὶ χρεία θυμοῦ καὶ ψυχῆς ἑπτώσης καὶ νήφοντος λογισμοῦ, καὶ πρό γε τούτων αὐτῆς τῆς χειρὸς τοῦ Σωτῆρος, ὃν ἔνδον μὴ λαδόντας τὸν θόρυβον ἀμήχανον ἐκβαλεῖν. Διὰ ταῦτα τὸ ἱερόσυλον θανάτῳ ζημιοῦσθαι νόμος ἔκειτο, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων Αγίοις παραπετάσματος εδέησε. Οζὰ ἀπέθνησκε τῇ κιβωτῷ περιτραπείσῃ χείρα βέβηλον ὑποσχών, καὶ Ὀζίας λέπραν τῶν ἱερῶν ἀπώνατο, καὶ πολλὰ δὴ τοιαῦτα τῇ βεβαπτισμένη ψυχῇ τὸ καθαρῶς ἄσυλον τῷ ἀληθινῷ Θεοῦ τεμένει νομοθετεῖ. Διὰ ταῦτα τοῖς ἐν Χριστῷ ζῶσιν εἰλικρινῇ μερίμνης τὴν ψυχὴν ἔχειν πολλοῦ τινος εἶναι δοκεῖ· κάν τι τὴν γνώμην εἰσέλθῃ τῶν εἶναι προύργου δε κούντων, οὐκ ἐπιστρέφει τὸν λογισμόν, καθάπερ τῷ Πέτρῳ τῶν ἐν χερσὶν οὐδὲν ἐμέλησεν, ἐπεὶ καλοῦν της τοῦ Σωτῆρος ἤκουσε. Καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ καὶ λοῦνται κλησίν τινα συνεχῆ καὶ διηνεκἢ διὰ τῆς ένσημανθείσης ἀπὸ τῶν μυστηρίων τῇ ψυχῇ χάρι τος, ἥτις ἐστί, Παῦλος εἶπε, ο τὸ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν κράζον· 'A66 ὁ Πατήρ.» Καὶ οὕτως ἑκάστοτε πάντων ὑπερορώ. σιν, ἵν᾿ ἑκάστοτε τῷ Χριστῷ δυνηθῶσιν ἀκολουθεῖν, ὅτι οὐ καλόν ἐστι, φησίν, «ἀφέντας τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ διακονεῖν τραπέζαις, ο πρῶτον μὲν ὅτι μηδὲν αὐτοῖς πρὸ τοῦ Θεοῦ, ἔπειθ' ὅτι καὶ πάντα παρ'

DE VITA IN CHRISTO LIB. VII. αὐτῷ ἄλλα προσδοκῶσιν εὑρήσειν, τῶν ἀγαθῶν cepturos se exspectant. Nam querentibus primum ὄντι πάντων ταμία. Καὶ γὰρ αὐτοῦσι πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, τοῦ ἀψευδοῦς ἐπαγγελία, πάντα τἄλλα ἀκολουθήσειν. Ὑπὲρ τούτων μερίμνης τοὺς αὐτῷ προσκειμένους ὁ Σωτὴρ ἀπάγων ἁπάσης που λὺν τοῦ νόμου τούτου ποιεῖται λόγον, ἵνα τε μὴ τῶν μειζόνων ἀποστερῶνται, καὶ ὅτι μάτην κόπτονται φροντίζοντες, ὧν πρὸ αὐτῶν ἐκείνῳ μελήσει. Εἰ δὲ τὸ μεριμνᾷν ὑπὲρ τούτων ζημία, τὸ ἀνιᾶσθαι που θήσομεν, δ μὴ μόνον ἐστὶ τοῦ Θεοῦ τῇ μνήμῃ τὴν ψυχὴν ἀφεστάναι, ἀλλὰ καὶ παντάπασιν ἐσκοτώ σθαι καὶ τυφλὸν εἶναι τὸν λογισμόν, ὡς καὶ πρὸς Κλισθον παντοδαπὸν ἐντεῦθεν εὐχερῶς ἔχειν; Νοῖς γὰρ ἐπειδὰν ἀθυμίᾳ κάτοχος ᾖ, τῷ σεσεῖσθαι τοῖς ἐκεῖθεν Ιλίγγοις καὶ καταπεσεῖν, τὰ φαυλότατα πάντ των ἑαυτῷ χρῆται, τὴν μὲν ἐνέργειαν τὴν ἑαυτοῦ καὶ τὴν ἀξίαν ἑτοίμως ἄγαν προϊέμενος καὶ ὁ πέτ φυκε, καθάπερ οἱ μακρῷ χάρῳ κατασχεθέντες τὰ ἐν χερσὶ, πάθεσι δὲ ῥᾳδίως εἴχων ἀνδραπόδων δίκην, οἷς ἐπιτάττειν δίκαιος ἦν· καὶ οὕτως οὐδὲν κωλύει, τὴν ψυχὴν ἀποθανεῖν, μυρίας λαβοῦσαν πληγὰς, τῶν μὲν ἀφ᾽ ὕψους αὐτῇ πολεμούντων πολλῶν ὄντων, Δαβὶδ εἶπε, τοῦ δ᾽ ἐπικουρῆσαι οὐ δυναμένου. Διὰ τοῦτο Παῦλος, «Η λύπη, φησί, τοῦ κόσμου θάνατον κατεργάζεται·; πρὸς δὲ ταῦτα βλέποντες οι περ ριεῖναι καὶ ζῆν αὐτοῖς βούλονται τὴν ψυχὴν, οὐ λύπην φεύγουσι μόνον, ἀλλὰ καὶ μερίμνης ἀπέχοντα:, πόῤῥωθεν ἐκτρεπόμενοι τὸ κακόν. Εἰ δὲ πολλοῖς τῶν σπουδαίων, πόλεων καὶ συνοικιῶν ἐπιμελουμέ νοις, καὶ πραγμάτων άψεσθαι συνέβη, ἀλλὰ μερί μναις οὐδὲν μᾶλλον προσέσχον, οὐδ᾽ ἐξέστησεν αὐτῶν τοῦ καθεστηκότος τὸν λογισμόν. Μεριμνῶμεν γάρ, ἐπειδὰν, περὶ ὧν ζητοῦμεν καὶ ὧν ὅπως ἔσται τυχεῖν σκοπούμεν, πρὸς ταῦτα πόθον τινὰ κεκτημένοις ἔπειτα τυχεῖν, εἰ γένοιτ' ἂν ἡμῖν ὧν ἐπιθυμοῦμεν, ἄδηλον ᾖ. Ταῦτα γὰρ τὴν μέριμναν συνιστάναι καὶ κατατείνειν δύναται τὴν ψυχὴν, τότε περὶ τὸ ζητού μενον φίλτρων τό τε περὶ τοῦ τέλους τῆς περὶ αὐτοῦ σπουδῆς μηδὲν εἰδέναι σαφές· ἄν τε γὰρ ἢ περὶ ὧν φιλοῦμεν οὐδὲν εἰδῶμεν, ἢ περὶ ὧν φιλοῦμεν τὰ κατ' εὐ γὴν εἰδῶμεν, οὐδὲν ἡμῖν δυσχερές οὐδὲ μέριμνα, ἄν τε ζητοῦντες δ φιλοῦμεν, ὡς οὐ ληψόμεθα, σαφῶς εἰδῶμεν. τοῦ μεριμνᾷν οὐδεὶς καταλείπεται τόπος. Οὐδε μία γὰρ ἐνταῦθα φροντὶς οὐδὲ φόβος, ἐν οἷς ὁ τῆς μετ ρίμνης ἔστηκεν ὄρος, ἀλλ' ἀτεχνῶς ὡς ἤδη τοῦ κακοῦ παρόντος λύπη τὸ πάθος· τῶν δὴ μεριμνᾷν ποιούν των τῶν ἐν Χριστῷ ζώντων οὐδετέρου ταῖς ψυχαῖς ἐνοχλούντος, ἀνάγκη τῶν ἀπὸ τῆς μερίμνη: αὐτοὺς ἀπηλλάχθαι κακῶν. Οὔτε γὰρ οὐδενὶ προστετήκασι τῶν παρόντων, καὶ εἴ τι πρὸς τὴν τοῦ σώματος ἐργάζονται χρείαν, τὸ τέλος ἑκάστοτε τῆς σπουδῆς ἴσασι τρόπον δή τινα· τὸ γὰρ τῷ Θεῷ δοκοῦν τοῖς πόνοις εὔχονται πέρας, καὶ ὡς ἀπατήσει τὰ παρὰ τῶν εὐχῶν αὐτίκα, μάλα σαφῶς γινώσκουσι. Μερ:- μνῷεν γὰρ ἂν ἢ τῶν πενήτων οι τρυφῆς ἐπιθυμοῦν τες μείζω τῶν ὄντων τὴν πρὸς τὸν βίον ζητοῦσι παρασκευήν, ἢ τῶν πλουτούντων οἷς πρὸ τῶν χρημάτων οὐδὲν, οι μενόντων τε παρ' αὐτοῖς τρέμουσι, μὴ φυγόντα λάθωσι καὶ ἀναλουμένων ἀλγοῦσι, καν regnum Dei, vera est promissio cætera cuncta consequenter datum iri. Super his omni sollicitudine adhærentes sibi Salvator exuens, multum hujusce legis facit locum, ne melioribus priventur, et quia ſ¹ustra fatigantur solliciti de quibus ante ipsos illi cura est. Si vero de istis sollicitudinem habere damnosum est, ubi tristitiam ponemus, quod non solum est a Dej recordatione mentem alienari, set omnino obscurari, cxcamque rationem habere, ita ut ad quamlibet ruinam exinde facilis sit descensus? Mens enim postquam animi dejectione laborat, si exinde vertigine vexetur atque decidat, miserrime se habet, vim suam et dignitatem et quidquid sibi innatum est, sicuti qui profundo captantur 80pore quæ in manibus tenent, prompte projiciens, facile vero cedens, servorum more, passionibus, quibus imperare æquum erat; et sic nihil prohibet, quominus auimna, mille plagis acceptis, pereat, cum multi quidem sint, ut ait David, qui ex alto pugnant adversus cam, nullus vero sit qui anxilium ferre possit. Ideo Paulus, c Seculi tristitia, inquit, mortem operatur. Ad quæ prospicientes qui superesse vivereque sibi volunt animam, non solum tristitiam fugiunt, sed etiam procul avertentes malum a sollicitudine sibi præcavent. Si vero muktis proborum, urbium societatumque curam habentibus, ad negotia manum admovere necesse fuerit, curis tamen non magis indulserunt, nec ipsis hoc causa fuit ut ab assueta ratione recederent. Solliciti namque sumus, cum circa ea quæ quærimus et modum obtinendi speculamur, quodam obtinendi desiderio postea adjecto, an pobis evenire possint quæ quærimus, incertum est. Hoc enim excitare sollicitudinem ac animam dilatare potest; quod circa quæsitum desiderium et finem de illo inquisitionis nihil manifeste noscatur: sive enim circa res amatas nihil videamus, aut amatas res juxta vo!a succedere videamus, nihil nobis est onerosum, nec sollicitudo, sive quærentes quod amamus, nos non obtenturos manifeste sciamus, sollicitudini jam nullus relinquitur locus. Hic enim nulla cura nullusque timor, ubi stetit sollicitudinis terminus, sed simpliciter, quasi jam adesset malum, tristitia adles. Porro cum ex illis quæ sollicitudinem generant neutrum animis in Christo viventium turbam creat, necesse est ut a malorum sollicitudine liberentur. Nulli enim præsentium fortiter adhærent, imo si quid ad corporis necessitatem operentur, studii finem semper aliquo saltem modo cognoscunt: quod enim Deo beneplacitum est, laboribus exoptant esse finem, et ea quæ sunt in votis deceptioni esse subjecta, probe norunt. Solliciti quippe forent circa pauperes, qui deliciis dediti majorem ad victumn substantiam quærunt, aut circa divites quibus nihil est majus divitiis, qui, bis manentibus apud ipsos, tremunt, ne fugitivæ labantur, et consumptis, dolent, etiamsi ad ea quæ maxime necessaria sunt corpori, insumptæ sint, et præsertim

quia illarum adeo sunt amatores ut malint, exinde εἰς ἃ δεῖ μάλιστα τῷ σώματι δαπανῶσι, καὶ μάλιστα nullum percipientes commodum, semper intus retinere, quam projicere thesauros ad acquirenda necessaria, deinde quod timent, ne ipsis in vanum sit expensum, de laborum fine minime confisi, siquidein e manu Dei spem pendere, stante firmaque re, non curant, sed in his quæ agunt, sibimetipsis suisque cogitationibus omnino fidunt; ‹ quæ, inquit Salomon, timidæ sunt et incertæ. › Illis autem qui omnes oderunt delicias, omnia visibilia despiciunt, omnium quæ pro sibimetipsis vel aliis faciunt, lucerna mandatorum Dei, velut duce, utuntur, omnia postponunt spei, quam in ipso habent, quod utilia ipsis occurrant, quæ sollicitudinis necessitas? Ad quid anxii essent pro rebus quas jam bene compositas noscunt? Non enim finem suis studiis consequentem absolute quærunt, sed illud quod possit utile esse, nec exspectantes solliciti sunt, bene scientes se ad vota perventuros; quodque occurrit amant ut omnium utilissimum, hoc ipsum quod rogaverant esse credentes. Et omnino sicut viatoribus, postquam ductorem ipsis rectam vitam monstrantem invenerunt, ne errent nullus esse potest timor, nec ipsis est de deversorio ulla cura; ad eumdem modum et ei qui omnia potest de ipso curas committentes, et eum solum vitæ victusque præsidem assumentes, a sollicitudine liberam ipsi habent animam; ut solius vere boni ratione habita, quæ Domini sunt curent, et timeant et e Domini sententia patiantur. Hic enim non sibimetipsis tantum, sed etiam aliis utiles constituti sunt; et in hoc aliquis mirari poterit Dei bonitatem, quod si nemo, alio medicinam sorbente, morbum vitare queat, a rationibus reddendis ille, patientibus aliis, solvi possit. μὲν ὡς ἂν αὐτῶν ἀτόπως ἐρῶντες, ὥστε βούλοιντ' ἂν μᾶλλον μηδὲν ἐκεῖθεν ὠφελουμένους τὸν ἀεὶ χρόνον ἔνδον κατέχειν, ἢ προϊεμένους ἃ δεῖ κερδαί νειν τῶν θησαυρῶν, ἔπειθ' ὅτι περὶ τῆς δαπάνης δεδοίκασι, μὴ μάτην αὐτοῖς ᾖ, περὶ τοῦ τῶν πόνων τέλους ἥκιστα θαῤῥεῖν δυναμένοις, ἐπεὶ μὴ τῆς τοῦ Θεοῦ χειρὸς τὰς ἐλπίδας ἐξῆψαν, ἑστῶτος καὶ βεβαίου πράγματος, ἀλλ' ἑαυτοῖς καὶ τοῖς ἑαυτῶν λογισμοῖς, ἐν οἷς πράττουσι, τὸ πᾶν ἐπιτρέπουσιν· οἱ ι δειλοί τέ εἰσι καὶ ἐπισφαλεῖς,» φησὶ Σαλομών· ἐκείνοις δὲ πᾶσαν μὲν τρυφήν μισοῦσι, πάντων δὲ τῶν ὁρωμένων ὑπερορῶσι, πάντων δὲ ὧν ἑαυτοῖς ἢ περὶ τῶν ἄλλων πονοῦσι, τῷ λύχνῳ τῶν τοῦ Θεοῦ νόμων ἡγεμόνι χρωμένοις, μετὰ δὲ τῆς εἰς αὐτὸν ἐλπίδος πάντα ποιοῦσι, ὡς τὸ συνοῖσον αὐτοῖς ἀπαν τήσει, τίς ἀνάγκη μερίμνης; ἀνθ᾽ ὅτου δὲ ἀγρυ πνήσουσι, περὶ ὧν ὡς ἤδη κατωρθωμένων γινώ σκουσιν; Οὐ γὰρ τὸ ταῖς σπουδαῖς ἀκόλουθον τέλος ἐκ παντὸς τρόπου ζητοῦντες, ἀλλ' ὅπερ ἂν συνενέγκοι, οὔτε μέλλοντες μεριμνῶσι, μάλα σαφῶς εἰδότες ὅτι τεύξονται τῶν εὐχῶν, καὶ στέργουσιν ἀπαντήσει τὸ πάντων λυσιτελέστατον καὶ ὅπερ ηύξαντο, τοῦτ' αὐτὸ πιστεύοντες εἶναι. Καὶ ὅλως καθάπερ ίδοιπό ροις, ἐπειδὰν ἀγωγοῦ τύχωσιν, ἡγεῖσθαι καλῶς αὐτοῖς οἱ δεῖ βαδίζειν ἐπισταμένου, πλάνης οὐδεὶς ἂν γένοιτο φόβος, οὐδ᾽ ἔστι περὶ τοῦ καταλύματος αὐτ τοῖς φροντὶς οὐδεμία, τὸν ἴσον τρόπον καὶ αὐτοὶ τῷ πάντα δὲ δυναμένῳ τῶν περὶ αὐτοῦ φροντίδων έχε στάντες καὶ τοῦτον βίου καὶ τῆς περὶ τοῦτον σπου δῆς προστησάμενοι μόνον, μερίμνης αὐτοὶ καθαράν ἔχουσι τὴν ψυχήν· ἵνα τοῦ ὡς ἀληθῶς ἀγαθοῦ μόνου ποιούμενοι λόγων τὰ Κυρίου μεριμνῶσιν, ὥσθ' ὑπὲρ μόνων τῶν ἐκείνῳ δοκούντων, ἄν τι δέῃ, φοβηθῆναι καὶ ὁτιοῦν τοιοῦτον παθεῖν. Ἐνταῦθα γὰρ οὐχ ἑαυ ὁ καὶ θαυμάσαι τις ἂν τῆς τοῦ Θεοῦ χρηστότη πίνοντος, εὐθύνης δὲ λύοιτ' ἂν ἀλγούντων ἑτέρων. Ο μὲν οὖν ἀνιᾷ τοὺς ἐν Χριστῷ ζῇν βουλομένους» φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων· πῶς δὲ καὶ τίσι χρω μένους τοῖς λογισμοίς, προσθείναι λοιπόν. Οὐ μὲν τῶν αὐτῶν ἕνεκα πάντες περὶ τῆς ἁμαρτίας ἀλγούσιν, ἀλλὰ τοὺς μὲν δακρύειν ἀλαζονεία τὸ πεῖθον, ὅτι τῶν μεγίστων σφᾶς αὐτοὺς ἀξιοῦντες παρὰ τὰς ἐλπίδας πράττουσι, τοῖς δὲ ἀνιαρὸν ἡ τῶν ἄθλων οἶμαι ζημία· τοῖς πλείοσι δὲ ὁ τῆς εὐθύνης τόδε, τοῖς δέ γε πάντων ἀρίστοις ὁ περὶ τὸν νομοθέτην Έρως ἀφόρητον ἐργάζεται τὸ παρανομεῖν. Καθάπερ γὰρ τῶν κατορθούντων τὴν ἀρίστην έχουσι τάξιν, οἷς οὔτε φόβος κακῶν, οὔτε μισθῶν ἐλπίδες, ἀλλ' ὁ τοῦ Θεοῦ μόνον ἔρως τοὺς περὶ ἀρετῆς εἰργάσατο πόνους, οὕτω τῶν ἁμαρτανόντων καὶ διὰ τοῦτο κοπτο μένων, οἷς τὸ πένθος τὸ περὶ τὸν Θεὸν ἐξέκαυσε φίλτρον, οἱ βέλτιστοι τῶν ἄλλων εἰσίν. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἑαυτοῖς τὸ πάθος ἐργάζονται, καὶ παρ' ἑαυτῶν ἐπὶ τὸ πενθεῖν ἔρχονται, καὶ ὅτι σφᾶς αὐτοὺς φι λοῦσι δακρύουσι, τούτους δὲ ὁ κινῶν αὐτός ἐστιν ὁ Θεός· ὅθεν ἐπεὶ τῷ κινοῦντι τὴν φορὰν ἀνάγκη συμβαίνειν, τοσούτῳ τῆς λύπης ἐκείνη ταύτης βελ τίων, ὅσῳ τῶν κινούντων τὸ μέσον, καθάπερ καὶ τοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις λυσιτελεῖς καθεστᾶσιν· τος, εἰ νόσον μὲν οὐδεὶς ἂν φύγοι τὸ φάρμακον ἄλλου Quod quidem contristat in Christo vivere volentes, ex dictis manifestum est: quomodo vero el quibus adhibitis rationibus, nunc dicere restat. Non omnes propter eadem de peccato dolent, sed quosdam ad lacrymas inducit vanitas, quoniam se maximis donis dignos judicantes, præter spen agunt, et ipsis est deploranda præmiorum jactura; plerisque vero rationis reddendæ metus subest; Ο omnium autem optimis amor erga legislatorem miseram facit legum transgressionem. Quemadmodum enim inter rectos optimam habent ordinis partem illi quos nec malorum timor, nec spes præmiorum, sed solus Dei amor virtutem cum sudore exercere hortatur, sic iuter peccatores propter peccata vexatos illi, quibus luctus Dei amorem exacuit, omnium sunt optimi. Isti namque sibime ipsis dolorem generant et ultro dolori indulgent, et quia semetipsos amant, lacrymantur: hos autem qui movet ipse Deus est: unde quia motori necessario motus accommodatur, tanto luctus ille prestat alio, quanto moventes majus iutercedit medium, sicut etiam telo cursus optimus et ad

DE VITA IN CHRISTO LIB. VII. gnaris progreditur. Quoniam autem non solum de quibus oportet contristari, et quomodo, sed etiam βέλει δρόμος ἄριστος καὶ πρὸς τὸν σκοπὴν ἀτέχνως scopum ute directus a manibus arcum tendere ἀπὸ χειρῶν μάλιστα τοξεύειν ἐπισταμένων. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἐφ᾽ οἷς δεῖ μόνον ἀνιᾶσθαι καὶ ὅπως, ἀλλὰ καὶ ὅσον, εἰδέναι χρὴ (καὶ γὰρ ἔστι μὲν ἔλαττον ἢ τοῖς ἡμαρτημέναις ἐστὶ προσῆκον ἀλγεῖν, ἔστι δὲ τῷ πάθει μᾶλλον τοῦ δέοντος συγχωρεῖν), οι μετὰ τού των πενθοῦντες τῶν λογισμῶν τὸ μέτρον τῶν δακρύων είπονται. Καθάπερ γὰρ ἐν πληγῇ σώματος, ἕως μὲν ἔτι νοσεῖ τὸ μέλος, τῆς ἐκτριβείσης σαρκὸς ἀντεισ ενεγκεῖν δύναιτ' ἂν ἢ τὸ παράπαν οὐδὲν, ἢ τοῦ φυτ σικοῦ καὶ τεταγμένου μείζω τὸν ὄγκον· ἐπειδὰν δὲ ἡ φύσις ἑαυτῆς γένηται καὶ νόσου καθαρά, χωρεί πρὸς τὴν συμμετρίαν εὐθὺς, εἶτα δὲ καὶ τῶν ἐκληφθέντων οὐδὲν πλέον ἀναδοῦσα παύεται· τὸν ἴσον τρόπον κἀπὶ τῶν τῆς ψυχῆς ἀρρωστημάτων ἂν ἔχοι. Τῆς γὰρ ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι λύπης καὶ κακοπα θείας και δακρύων καὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων ἐκεῖνο ζητούντων, τὴν ἁμαρτίαν ἐξελεῖν, ἀποκατα στῆσαι δὲ τῶν τῆς ψυχῆς καλῶν ὅσον ἀπενήνεκται, ἡ τῶν θείων ἐρώτων προϊούσα λύπη μόνη τῶν ἄλ λων ὑγιὴς οὖσα, μόνη μὲν σὺν λόγῳ χωρεῖ, μόνη δὲ τῶν ἄλλων τὸ μέτρον ἐπίσταται. Εἰ γὰρ προσο ἔκοψαν, ἀλλ' οὐχ ἑτέραν ἦλθον οὐδ' ήμειψαν τὴν ὁρμὴν, οὐδ᾽ ἡγνόησαν τοὺς ὅλους καὶ ὅποι χρὴ καταλύειν, εἰ τὸ τοῦ Θεοῦ φίλτρον ἐνέμεινε. Τοῦτο γάρ ἐστι πρὸς τὸν θεὸν ὀρθῶς βαδίζειν τὸ σὺν ἀγάπη βαδίζειν· ἢ τῶν ἀμώμων ἐστὶν ὁδὸς, ὁ Μελῳδὸς εἶ πεν, οἱ ε ἐν ὅλῃ γάρ, φησί, καρδίᾳ ἐκζητήσουσιν αὐτὸν, ο τὴν ἐπιτεταγμένην ἐπιθυμίαν διὰ τούτου δηλῶν. Οὗτοι γὰρ οἱ πορευόμενοι ἐν νόμῳ Κυρίου, οἱ σὺν ἀγάπῃ ζῶντες, οἷς ὁ πᾶς ἐξήρτητα: νόμος, ἀλλ᾿ ὥστε τὴν ἁμαρτίαν εὐθὺς ἅπασαν ἀποδύειν, ἢ μόνη σκοτοὶ τὸν τῆς ψυχῆς ὀφθαλμόν, οὐδὲν ἐμποδὼν αὐτοῖς, καν ταῖς ἐπιθυμίαις πρὸς τὸν ὀρθὸν λόγον ὁρᾷν, καὶ ὅσον δεῖ πενθεῖν εἰδέναι σαφῶς. Ἐπεὶ γὰρ τῆς ἀρετῆς ὄρος τῆς ἀνθρωπίνης, ᾗ πρόσθεν ἔφην, Θεῷ κοινωνήσαι γνώμης, κακίας δὲ τούναντίον, καὶ τοῦτο μὲν ἐστι τοῦ σκοποῦ τυγχάνειν τὸν ἄνθρωπον, ἐκεῖνο δὲ ἁμαρτάνειν, οἱ μὲν μισθού φιλοσοφοῦσιν, οὔτε κατορθοῦντες αὐτὴν αὐτῆς ἕνεκα φιλοῦσι τὴν ἀρετὴν, οὔτε πταίσαντες αὐτὴν διὰ τὸν αὐτῆς λόγον ὀδύρονται τὴν κακίαν, ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὁ τῶν ἄλλων ἔρως αὐτοὺς ἐποίησεν, ἐκεῖνο δὲ ἡ ζημία· ὅθεν τὴν οὐσίαν αὐτὴν ὡς εἰπεῖν τῆς ἁμαρτίας ἥκιστα μισοῦντες οὐ φεύγουσι καθαρῶς ἔν γε cessantes, vires obtinuerint. Sicut enim ille qui τῷ διακειμένῳ τῆς γνώμης, καν τῆς ἐνεργείας τύ χωσι πεπαυμένοι. Καθάπερ γὰρ τὸν τοὺς πονηρούς τῶν ἀνθρώπων μισοῦντα διὰ τὸν τρόπον οὐκ ἔστι προσειπεῖν μισάνθρωπον, ὡς καὶ τὸ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν δυσχερῶς ἔχειν, οὐχ ὅτι τοῖς τοῦ Θεοῦ πολεμεῖ νόμοις, ἀλλ' ὅτι ζημίαν ἔχει τοῖς τολμῶσι, τὴν ζημίαν ἐστὶ φευγόντων ἀληθῶς, οὐκ αὐτὴν ἀποστρε φομένων τὴν πονηρίαν. Οἱ καὶ δῆλοι πάντως εἰσὶν οὐκ ἂν φευξόμενοι την κακίαν, εἰ χωρίς κινδύνων ἁμαρτάνειν ἐξῆν· οὐ; δὲ πρὸς τὴν φιλοσοφίαν τὸ τοῦ Θεοῦ φίλτρον ἀνέστησεν, καὶ τιμῶσι τὸν νόμον, ὅτι τὸν νομοθέτην στέργουσιν, ἐπειδὰν τῷ Θεῷ προσκεκρουκότες ἑαυτῶν καταγνώσιν, αὐτὴν τὴν ἁμαρτίαν ἑαυτοῖς μέμφονται καὶ δακρύουσι, εύχ quantum, scire necesse est (fieri namque potest ut minus quam decet de commissis doleant, et magis quam oportet luctui indulgeant), qui cum hac ratione poenitentiam faciunt, lacry marum noscent mensuram. Sicut enim in plaferi pos gis corporis, donec ægrotat membrum, test ut contrite carnis loco nihil omnino substituat, aut magis quam natura et regulæ volunt, tumorem ostendat; postquam autem natura ad se reversa est et a morbo liberata, cito redit ad aptum corporis habitum, deinde pro ablatis nihil afferens, quiescit: idem prorsus in animæ morbis evenire potest. Cum enim in peccatis luctus et pa nitentia lacrymæque et similia ad hoc tendant, ut peccatum auferant, et de bonis animæ quantum ablatum est restituant, inter divina desideria præcedens luctus, qui solus inter alia sanus est, solus quidem cum ratione congruit, solus ex aliis mensuram noscit. Si enim offenderunt, sed non alio verterunt, hec cursum mutaverunt, nec ubi diversandum sit ignoraverunt, si Dei amor permansit. Hoc quippe ad Deum recte est ambulare, cum charitate ambulare: hæc, inquit Psalmista, via est insontium, qui in toto corde, ait, exquirent eum, › ordinatum desiderium per hoc palam ostendens. Isti namque ambulant in lege Domini, qui cum charitate vivunt, unde tota lex pendet, sed ita ut omnem brevi culpam exuant, quæ sola mentis obscurat oculum; nec sunt impedimento, quominus in desideriis ad rectum verbum aspiciant, et quantum oportet dolere saltem probe sciant. Cum enim, ut antea dixi, virtutis humanæ meta, cum Deo est participare volunatem, malitiæ vero contrarium, et illud quidem est pro homine scopum attingere, loc autem peccare, qui philosophiam cauponantur, nec recte viventes ob ipsam amant virtutem, nec in peccatum lapsi de malitia propter ipsam dolent,· sed illud quidem præmiorum amor in ipsis fecit, hoc autem damnum: unde substantiam ipsam nequitiæ, ut ita dicam, minime recusantes, non mere fugiunt in rectitudine voluntatis, licet ab illa pravos homines odit recte nequit appellari misanthropus, sic et peccatum ægre ferre, non quia Dei legibus adversatur, sed quia damnum audentibus iufert, proprium est fugientium damnum, non ipsam avertentium iniquitatem. Qui sine dubio non fugerent nequitiam, si sine periculo peccare liceret. Quos autem ad philosophiam Dei amor erexit, quique legem honorant, quoniam amant legislatorem, postquam, Deo offenso, sese condemnant, ipsum peccatum accusant et lacrymantur, non quia virtutis exciderunt praemiis, sed quia non cum divina voluntate concordaverunt. Hinc illi quidem, de peccatis penitentes, a malitia non omnino puram habent animam, et ideo mœroris.

NICOLAI CABASILA τῷ Θεῷ τῇ γνώμῃ συνέβησαν. "Οθεν ἐκεῖνοι μὲν καὶ μετεγνωκότες ἐφ᾽ οἷς ἥμαρτον, κακίας οὐ παντελῶς καθαρὰν ἔχουσι τὴν ψυχὴν, καὶ διὰ ταῦτα ταλαιπωρίας τινὸς καὶ δακρύων καὶ πόνων ὑπὲρ τῶν ἡμαρτημένων δεήσαν παρὰ τοῖς ὑγιαίνουσι τὸ μέτρον ζητήσουσι· οὗτοι δὲ τὴν νόσον ἅπασαν ἐχε βαλόντες ἑαυτοῖς ἀρκέσουσι. Διττῆς γὰρ οὔσης τῆς et lacrymarnm et ærunnarum super commissis ὅτι τῶν ἐπ' ἀρετῇ μισθῶν ἐψεύσθησαν, ἀλλ' ὅτι μὴ recessariam a valentibus mensuram quærent: hi vero toto morbo ejecto sibi sufficient. Duplex enim cum peccatum sit, uramque devitant partem: ipsam enim vim abjecerunt pœnitentes, passio autem mala aut dispositio non remansit, non permittente quæ ipsorum animis ad bonum et ad Deum indita est animi affectione. ἁμαρτίας ἀμφοτέρας φεύγουσι τὰς μερίδας τῆς τε γὰρ ἐνεργείας αὐτῆς ἐπαύσαντο μεταμεληθέντες, καὶ πάθος πονηρὸν καὶ διάθεσις ἡτισοῦν οὐκ ἐνέμεινε, τοῦ πρὸς τἀγαθὸν καὶ τὸν Θεὸν ταῖς ψυχαῖς ἐντακέντος αὐτοῖς πάθους μὴ συγχωροῦντος. Et hæc quidem de tristitia: gaudere vero convenit, si quæ amamus nunc maxine adsunt aut saltem sperantur. Etenim spe gaudemus, inquit Paullus, tanquam charitate cum gaudio super eadem conveniente; et certe gaulemus nobis ipsis, qua tenus amamus, et aliis, nostrum ipsorum gratia. Sunt autem qui propter scipsos jucundi sunt, cum ipsi sint bonis moribus, benevolosque obvios habuerint animos. Itaque virtutis amans non diligit nisi quod bonum est: propter hoc quidem sibimetipsi gandet, propter hoc autem etiam aliis, illud quidem, si mores conveniant, hoc autem si ad bonum auxilia præstent. Præter hæc vero alienis bonis homo bonus gaudet, et ipsi votorum ac desiderii quoque finis est, si quis lene agit. Εt hoc volupta. tis liberalissimus est modus, ubi communem facit animæ voluptatem, nec seipsum solum aut sua commoda capit, nec suis solum gloriatur, aut amat lucrum, sed coronari præsumit, dum alii vincunt. In hoc enim homo naturam superat, et Deo fit similis, qui commune bonum est. Sed aliunde quoque manifeste elucet quod bonum propter seipsum et non propter suam utilitatem amat, cum etiam apud alios videns, non minus lætetur. Alius quidem aliorum fructus est, bonorum hominum est, omnibus bene velle gaudereque de bona istorum consideratione, hocque signum perfectæ bonitatis poni ſas est, sicut arboris fertilis fructus manifestum ostendit vigorem. Nec enim natura ferre potest arborem ad similes producendos aptam quæ in se prius non sit perfecta, nec inter homines ullus aliis esset utilis, qui prius non sibi ipsi prodesset. Sibimetipsi enim præ cæteris est intimus, sibi ipsi familiaris est, ac præcæteris seipso utitur, sibique bona vult atque precatur. Quid ergo prohibet quominus sibi prius inserviat, siquidem ex una parte bonis gaudet, ex alia vero, natura prius ad ipsum illum illusque cogitationem inclinat, sicut unaquæque creatura? Sibi ipsi enim in totum est, sibi vero primum est bonum, et ut unusquisque sit ipse, primum ac commune omnibus est desiderium. Propterea manifestum est quod si bonam aliorum æstimationem amat et cum obtinuerit gaudet, ipse non est talium exhæres nec egens: non enim se suamque rem negligens qua opus habet aliis studuit. Quomodo enim in aliorum manibus cupiat illa videre, quibus propriam domum vacuam scit? Si Καὶ περὶ μὲν τῆς λύπης τοσαῦτα· χαίρειν δὲ συμβαίνει μὲν παρόντων ἡμῖν & φιλοῦμεν, συμβαίνει δὲ ἐλπιζομένων. Καὶ γὰρ τῇ ἐλπίδι χαίρομεν, Παῦλος εἶπεν, ὡς ἂν τῆς ἀγάπης τῇ χαρᾷ περὶ τὰ αὐτὰ συνεστώσης· καὶ δὴ χαίρομεν ἡμῖν αὐτοῖς καθόσον φιλοῦμεν, καὶ ἄλλοις ἡμῶν αὐτῶν χάριν. Εἰσὶ δὲ οι καὶ δι᾿ ἑαυτοὺς ἡδεῖς εἰσιν, ἐπειδὰν αὐτοί τε ἀγαθοὶ ὦσι τοὺς τρόπους καὶ εὐγνωμόνων τύχωσι τῶν ἐπιτηδείων. Ο τοίνυν σπουδαῖος, φιλητὸν μόνον ἐπιστάμενος τἀγαθὸν, δι' ἐκεῖνο μὲν ἑαυτῷ χαίρει, δι' ἐκεῖνο δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις, τοῦτο μὲν εἰ τοὺς τρόπους ἐοίκασι, τοῦτο δὲ εἰ πρὸς τἀγαθὸν βοηθοῦσι. Καὶ ἄλλως δὲ τούτων χωρὶς τοῖς ἀλλοτρίοις ἀγαθοῖς ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος χαίρει, καὶ τῶν εὐχῶν αὐτῷ καὶ τῆς ἐπιθυμίας καὶ τοῦτο πέρας, εἴ τις εὖ πράττει. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ ἐλευθεριώτατος τῆς ἡδονῆς τρόπος, ὅταν κοινὴν ποιῆσαι τὴν τῆς ψυχῆς ἡδονὴν, καὶ οὐχ ἑαυτὸν μόνον καὶ τὰ ἑαυτοῦ θέλῃ, οὐδὲ φιλοτιμῆται τοῖς αὐτοῦ μόνον, οὐδ' ἀγαπᾷ κερδαίνων, ἀλλ᾽ ἡγῆται στεφανοῦσθαι, νικώντων ετέρων. Ἐν τούτῳ γὰρ τὴν φύσιν ὁ ἄνθρωπος ὑπερβαίνει καὶ Θεῷ ἔοικεν, δς κοινόν ἐστιν ἀγαθόν. "Αλλως τε τοῦτον τρόπον δῆλος γίνεται δι᾿ ἑαυτὸ φιλῶν τ᾿ ἀγαθὸν καὶ οὐ διὰ τὴν αὐτοῦ χρείαν, ὅταν καὶ παρ᾽ ἄλλοις ὁρῶν οὐδὲν ἦτο τον ἤδηται· καὶ ἄλλου μὲν ἄλλο τι καρπὸς, τῶν δὲ ἀγαθῶν ἀνδρῶν τὸ τἀγαθὸν βούλεσθαι πᾶτι καὶ χαίρειν εὐδοκιμούντων, καὶ τοῦτο σημεῖον ἄν τις θεῖτο τοῦ τελείως εἶναι χρηστούς, καθάπερ ἡ φορά τοῦ προενεγκόντος φυτού δήλην καθίστησι τὴν ἀκμήν. Οὔτε γὰρ ἂν ἡ φύσις ἐκεῖνο μὴ πρότερον ἐφ' ἑαυτοῦ τελειωθὲν ἐπὶ τῶν ὁμοίων ἐνέγκοι τόκων, οὔτε τῶν ἀνθρώπων οὐδεὶς ἄλλοις ἂν εἴη χρηστός, μὴ τοῦτ' αὐτὸ πρότερον γενόμενος ἑαυτῷ. Καυτῷ μὲν γὰρ πρὸ τῶν ἄλλων σύνεστιν, ἑαυτῷ δὲ συνήθης ἐστὶ, καὶ πρὸ πάντων ἑαυτῷ χρῆται, καὶ τὰ χρηστά βούλεται καὶ εὔχεται. Τί οὖν κωλύει πρότερον έαυ τὸν ὠφελεῖν, εἴπερ ὁ μὲν τοῖς ἀγαθοῖς χαίρει, ἡ δὲ φύσις εἰς ἑαυτὸν πρότερον αὐτὸν ἐπιστρέφει καὶ τὴν αὐτοῦ πρόνοιαν καθάπερ καὶ τῶν ὄντων ἕκαστον; Εαυτῷ μὲν γὰρ ὅλως ἐστὶν, ἑαυτῷ δὲ πρώτως ἀγαθόν ἐστιν, καὶ τοῦ αὐτὸ ἕκαστον εἶναι, πρώτη καὶ κοινοτάτη πᾶσιν ἐπιθυμία. Διὰ ταῦτα δῆλός ἐστιν, εἰ τῆς τῶν ἄλλων εὐδο κιμήσεω; ἐρῴη καὶ χαίροι τυχόντων, οὐκ αὐτὸς τῶν τοιούτων ἄμοιρος ὢν οὐδ᾽ ἐλλιπῶς ἔχων· οὐδὲ γὰρ αὐτὸν ὑπερβὰς καὶ τὴν αὐτοῦ χρείαν, ὧν αὐτὸς ἐδέησε, περὶ τῶν ἄλλων ἐφρόντιζε. Πῶς γὰρ ἂν ἐν ταῖς τῶν ἄλλων χερσὶν ἐπιθυμήσειεν ἰδεῖν, ὧν τὴν

DE VITA IN CHRISTO LIB. VII. ἑαυτοῦ οἰκίαν ἔγνω κενήν; Εἰ δ' ἔνιοι τῶν πρὸς vero quidam de bono virtuteque perversi candidisτἀγαθὸν καὶ τὴν ἀρετὴν φαύλως ἐχόντων, τῶν ἀρί στων περιτιθέντες ἑαυτοῖς προσωπεῖον πρὸς ἀρε τὴν ἀλείφουσι, καὶ ὧν αὐτοὶ παντελῶς ἡγνόησαν, ἄλλοις ἡγεῖσθαι ζητοῦσιν, ἀλλὰ φήμης τινὸς ἀφιέ μενοι τυχεῖν αὐτοὶ καὶ δόξης ψευδούς, οὐ τῆς ἀρεσ τῆς καὶ τἀγαθοῦ χάριν! ὡς τούς γε κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον τοῦτο ζητοῦντας ἀμήχανον τελείως εξ ναι χρηστούς. Τοῦτο γάρ ἐστι φθόνου μὲν καὶ βασκανίας ἀπάσης ἀπηλλαγμένων ἀνδρῶν, ἀγάπην δὲ πρὸς τὸ ὁμόφυλον εἰλικρινή και τελείαν παρασχομένων, ὅπερ ἐστὶ τῆς ἐσχάτης ἐπιλαβέσθαι φιλοσοφίας· ἀνάγκη τοίνυν, οἷς μὲν ταύτης μέτεστι τῆς ἡδονῆς, τοὺς πάντων ἀρίστους εἶναι καὶ φιλοσοφω τάτους, τοῖς δὲ πάντων ἀρίστοις καὶ φιλοσοφωτάτοις καὶ ταύτης μετείναι τῆς ἡδονῆς. Ακόλουθον γάρ, τοῦ ἀγαθοῦ μετασχόντας τὴν τοῦ ἀγαθοῦ δεικνύναι φύσιν ἐν τῇ ψυχῇ· ἐκείνου δὲ τοῦ ἀγαθοῦ φύσις ἐκε χεῖσθαι καὶ μεταδίδοσθαι. Καθάπερ γὰρ αὐτοῦ πάν τα ἐφίεται, οὕτω καὶ αὐτὸ πέφυκε προς πάντα χωρεῖν· οὐδὲ γὰρ ἂν πάντα αὐτοῦ τυγχάνειν ἐπεθύ μουν, εἰ μὴ πᾶσιν ἑαυτὸ παρεῖχεν ἐκεῖνο· ματαί αν γὰρ εἶναι τὴν ἐπιθυμίαν οὕτω κοινοτάτην ούσαν, πῶς εὔλογον; "Οθεν καὶ τὸν ἀγαθὸν ἄνθρωπον ὥστ περ ἑαυτῷ, οὕτω καὶ πᾶσι παρέχειν ἑαυτὸν, ὁ τῆς χρηστότητος ἀπαιτεῖ λόγος, καὶ ἀνιᾶσθαι καὶ ἥδε σθαι καὶ ὁτιοῦν πάσχειν τὴν ψυχὴν, πρὸς τὰ τῶν ἄλλων οὐδὲν ἧττον ἢ τὰ αὐτοῦ· καὶ ἄλλως δὲ τὸ τοῦ Θεοῦ φίλτρον ταύτην αὐτὸν ἐργάζεται τὴν χαράν· αὐτὸς χαίρει, χαίρειν ἀνάγκη τὸν ἐραστήν. Ηκομεν δὲ ἐπ' αὐτὴν τὴν τελεωτάτην καὶ καθα ρὰν ἡδονήν. Ἐπεὶ γὰρ τὸν Θεὸν φιλεῖ πρὸ πάντων ὁ ζῶν ἐν αὐτῷ καὶ χαίρει τὴν ἀκόλουθον τοσῷδε φίλτρῳ χαράν, μᾶλλον δὲ ἀκριβέστερον ἂν εἴη θεω ρητέον αὐτήν, ἡλίκη τίς ἐστι καὶ ὅπως ἔχει σκου ποῦντας. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐχ ἑαυτὸν αἰτίαν ποιεί ται τῆς ἐπ' ἐκείνῳ χαρᾶς, οὐδ᾽ ἡδὺς ἐστιν ὁ Θεὸς αὐτῷ, ὅτι αὐτῷ ἐστιν ἀγαθός. Τοῦτο γάρ ἐστιν οὐ τὸν Θεὸν αὐτὸν ἀληθῶς φιλοῦντος καὶ ἑαυτὸν μᾶλε λον φιλοῦντος, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐν οἷς ποιεῖσθαι καθάπερ τέλος ὁρῶντος. Ποῦ δὲ εὐγνώμονος ἀνδρὸς, μὴ φιλεῖν αὐτὸν κυρίως τὸν εὐεργέτην; ποῦ δὲ δι καίου, τῷ μεγίστῳ τῶν ἀρετῶν τῆς ἀγάπης τὴν ἐλάττω νέμειν μερίδα; ποῦ δὲ σοφοῦ, τοῦ ἐσχάτου τέλους ἄλλο τι περαιτέρω τιθέναι; Ἐπεὶ δὲ καὶ εὐγνώμονα αὐτὸν εἰκὸς εἶναι καὶ δίκαιον καὶ σοφὸν, ἀνάγκη καὶ φιλεῖν τὸν Θεὸν, καὶ χαίρειν αὐτῷ τὸν ἄριστον τρόπον, ἔπειτα συνεχῆ καὶ βεβαίαν τὴν χαράν, ἔτι δὲ καὶ ὑπερφυά τινα καὶ θαυμαστὴν ἀκ λουθον εἶναι. Συνεχῆ μὲν, ὅτι τοῖς τοῦ ποθουμένου σύνεστιν ἑκάστοτε, καὶ οἶ; ἐντυγχάνει τὸν ἀεὶ χρόνον, καὶ ἃ τῷ σώματι χρῆται, καὶ ἃ λογίζεται, καὶ δι' ὧν ὑφέστηκε, καὶ οἷς ζῇ καὶ περίεστι καὶ ἐνερο γεῖ, καὶ ὁπωσοῦν ἔχει καὶ γίνεται· πάντα μὲν οἷδεν ἔργα Θεοῦ, πάντα δὲ αὐτῷ συνεχή, ὅθεν πάντα μὲν αὐτῷ τὴν ἐκείνου συντηρεῖ μνήμην, πάντα δὲ τὸ φίλτρον ἀσβεστον φυλάττει, πάντα δὲ τέρπει, καὶ οὔτε αὐτὸς ἂν ἑαυτὸν ἀπολίποι, οὐδὲ παύσαιτ' ἂν ἑαυτῷ συνών, οὔτε τὴν χαρὰν ταύτην διακοπή simum vultum simulantes, ad virtutem inungunt, et quorum ipsi protinus ignari sunt, aliis imperare volunt, at famam quamdam falsamque gloriam obtinere cupientes, non virtutis nec boni gratia, sie agunt; alqui juxta rectum sermonem lioc quæren. tes, impossibile est esse perfecte bonos. Hoc enim proprium est hominum qui omni invidia omique odio sunt immunes, charitatem vero sinceram ac perfectam erga similes ostendunt, quod est summam attigisse philosophiam. Necesse proinde est illos, quibus istud contingit gaudium, omnium esse optimos ac sapientissimos, his autem omnium oplimis et sapientissimis istud contingere gaudium. Consequens est enim boni participes boni monstrare naturam in anima; istius autem boni natura est effundi et communicari. Sicut enim illius cuncta desiderant, sic et ipsum natum est ad omnia an:- plectendum: nam omnia illius obtinere non desiderareut, nisi cunctis seipsum præberet: vanum enim esse desiderium illud communissimum, num verisímile est? Unde frugi hominem sicut sibi ipsi, sic el omnibus se præbere, bonitatis ratio reposcit, nec non dolere, lætari, aliamque quamlibet affectioneni ad res aliorum non minus atque ad suas experiri. Aliunde Dei philtrum magnam illi suggerit lætitiam: non enim dilecto tantum, sed etiam quibus ipse gaudet, congaudere necesse est amicum. οὐ γὰρ αὐτῷ τῷ φιλουμένῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ οἷς Venimus jam ad perfectissimam ac puram voluptatem. Cum enim Deum præ cunctis diligit in ipso vivens, et gaudium huic amori consequenter annexum sentit, majori diligentia consideranda est ejus natura et connexio ad philosophos. Primo enim non seipsum ponit lætitiæ, quam habet in illo, causam, nec ipsi Deus est jucundus, quoniam est ipsi bonus. Hoc enim non est vere diligentis Deum, sed potius seipsum amantis, et omnes actiones ad se tanquam finem referentis. Quis autem homo bene moratus summum benefactorem non amet? Quis justus, maximo duci minorem charitatis tribuat partem? Quis sapiens aliud quiddam in ultimo fine ponat? Quoniam autem ipsum prudentem, justum et sapientem esse æquum est, necesse est ut diligat Deum et in majorem modum de ipso gaudeat, deinde continuam solidamque esse laetitiam, eamque quamdam supernaturalem ac mi ram esse consequenter. Continua quidem esse de bet, quoniam semper rebus dilecti convivit, sive quilus inces:anter occurrit, sive quibus utitur corpore, sive que recogitat, sive quibus consistit, sive quibus vivit, superest, et aliquid valet, et quoquo modo sese movet et agit. Hæc omnia quidem opera Dei novit, sed ipsi sunt continua; omnia`igitur ipsi memoriam illius praestant, cuncta dilectionem inexstinguibilem servant, cuncta lælificant; et neque semetipsum ipse derelinqueret, neque cessaret esse sibi conscius, neque fieri potest ut hæc

intercidal lætitia. Non enim solum cum dilectis, ναί ποτε δυνατόν. Οὐ γὰρ τοῖς φιλουμένοις ἐπειδαν quibuscum vivimus, gaudemus, sed etiam ipsorum operibus et oınnibus, in quibus aliquid commune cum ipsis quocunque modo est. Aliunde vero qui magnam ex semetipsis carpunt lætitiam et ex propriis valde gaudere possunt, hi quoque firmam habent lætitiam. Nec enim gaudens huic jucunditati renuntiaret, nec quod jucundum est, cessaret esse jucundum. Nam ille quidem nihil passioni nec sibimetipsi exprobrare posset, a tali superatus voluplate, quæ nec illicita dici potest, nec extra rationis naturam, quæque rationem ipsam servat; jucundum autem possidet, nec timendum est in illo nec suspicandum aliquid mutationis aut mobilitatis. Voluptatis autem magnitudinem aliquis concipere poterit, qui jucundum ipsum intuetur: necesse est enim lætitiam rei jucundæ magnitudini convenire. * Sicut illi nihil comparari potest, sic nihil hominibus fieri posset simile gaudio quod ex illo venit, siquidem vis desiderii rei desiderata congruit. Non enim res desiderata est adeo quid magnum, quod vero desideratur infirmum, et quod non sufficiat ad tantas bonitatis divitias; sed ad banc immensitatein ex proportione est ac dispositum. Etenim si, naturæ congrua, limitatur, nihil tamen inter creata · videmus illi plane adæquatum; cuncta sunt ipso inferiora et infra cadunt; omnibus quæ quis obtinere posset bonis, licet omnia possideret, ulterius examinat ac quærit quod non est præsens, quæ semper adsunt omittens, et desiderio non exinde desistit, nec sincere gavisus est, et in anima que residet gaudii magnitudine non admodum fruitur. Unde manifestum est quod ipsi limitatur desiderandi facultas, sed ad immensum disponitur bonum; natura quidem circumscribitur, non autem vis et impetus: quemadmodum omnino scimus omnem animæ vitain in re finita esse immortalem. Causa vero est, quod animæ vitam et lætitiam et omne quod in nobis est, Deus ad semetipsum aptavit; quod imamortalis est, ut cum ipso morte vivamus; terminum nescit, ut de ipso solo plena lætitia gaudere possimus. Cum igitur hæc ambo convenerint, immensum dico bonum, cujus non est terminus et plenitudo desiderii immensi, quanta jucunditatis materia! Porro nec solum tantam sublimitatem p aliquis concipere posset: non enim gaudet quod, que desideravit, obtinuerit. Etenim tantum gaudet quantum obtinere potuit, et quantum deficit, tantum jucunditatis ipse amittit. Nunc autem propter omnem in Deo felicitatem gaudet, et quidquid câm Deo noscit, hoc ipsi jucunditatem parit; non enim vudit seipsum, sed illum. Sicut enim vitam simpli citer non ad seipsum, sic etiam voluntatem non ad proprium bonum, sed ad illum efficacem habet: unde divinis gaudet bonis, non quatenus istis ipse fruitur, sed quatenus Deus in illis est, seseque beatum existimat, non ob ea quæ ipse recepit, sed ob omnia, quæ desideratus habet. Et semetipsum quidem deserit, ad Deum autem tota voluntate abit; propriæ συνῶμεν, χαίρομεν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἔργοις τοῖς ἐκείνων καὶ πᾶσιν, οἷς καθ᾽ ἐντινοῦν τρόπον ἐστί τι κοινὸν πρὸς ἐκείνους· ἄλλως τε καὶ οἷς παρ' ἑαυτῶν πολλή τις ἔπεστι χάρις καὶ σφόδρα τέρπειν οίκοθεν δύναται καὶ βεβαία δέ. Οὔτε γὰρ ἂν ὁ χαίο ρων ἀπείποι τοιαύτῃ συνὼν ἡδονῇ, οὔτε τὸ χάριεν παύσαιτο χάριεν ὅν. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ οὐδὲν ἐγκαλέσει τῷ πάθει οὐδ᾽ ἑαυτῷ μέμψαιτ' ἂν, ὑπὸ τοιαύτης κρατούμενος ἡδονῆς, ἣν οὔτε ἄδικον ἔστιν εἰπεῖν, οὔτε παρὰ τὴν τοῦ λόγου φύσιν, ή με αυ τὸν σώζει τὸν λόγον· τὸ δὲ χάριεν ἔχει, καὶ οὐκ ἔστι δεῖσαι περὶ αὐτοῦ οὐδ᾽ ὑποπτεῦσαι παραλλα γὴν ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα. Τὸ δὲ μέγεθος τῆς ἡδο νῆς συνίδοι τις ἄν, εἰ πρὸς αὐτὸ τὸ χάριεν 15οι· ἀνάγχη γὰρ προσήκειν τὴν χαρὰν τοῦ ἡδέος τῷ τοσῷδε μεγέθει. Ωσπερ ἐκείνῳ παραβαλεῖν οὐκ ἔστιν οὐδὲν, οὕτως οὐδὲ τῆς ἐπ' ἐκείνῳ· χαρᾶς γένοιτ' ἂν ἀνθρώποις ὅμοιον, ἐπεὶ καὶ ἡ τῆς ἐπιθυμίας δύναμις τῷ ἐφετῷ συμβαίνει. Οὐ γὰρ τὸ μὲν επιθυμητὸν οὕτω μέγα, τὸ δ' ἐπιθυμητικόν φαύλως ἔχει, καὶ οἷον μὴ πρὸς τοσοῦτον ἀρκέσαι πλούτον χρηστότητος· ἀλλὰ καὶ τοῦτο πρὸς τὴν ἀπειρίαν ἐκείνην ἔχει καὶ παρεσκεύασται. Εἰ γὰρ καὶ ὡρι σται τῇ φύσει σύμμετρον δν, ἀλλ' ὁρῶμεν ἐφαρμό ζον αὐτῷ τῶν πεπραγμένων οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἔστιν αὐτ τοῦ πάντα ἐλάττω καὶ εἴσω πίπτει, καὶ πάντων, ὧν ἄν τις τύχοι καλῶν, κἂν πάντων τύχῃ, περαιτέρω βλέπει, καὶ ζητεῖ τὸ μὴ παρὸν τῶν ἀεὶ παρόντων ὑπερορῶν, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν οὐδὲν μᾶλλον ἀνέπαυ σεν οὐδ' ήσθη καθαρῶς, καὶ τὴν ἐν τῇ ψυχῇ δύναμιν τῆς χαρᾶς οὐ τελείως ἐνεργὸν ἔσχεν. Οθεν δῆλον, πεπεράνθαι μὲν αὐτῷ τὸ ἐπιθυμητικόν, παρεσκευά σθαι δὲ πρὸς ἄπειρον ἀγαθὸν, καὶ τὴν μὲν φύσιν ὠρίσθαι, τὴν δὲ ἐνέργειαν οὐκέτι καὶ τὴν ὁρμήν. καθάπερ καὶ πᾶσαν ἁπλῶς ἴσμεν τὴν τῆς ψυχῆς ζωὴν ἀτελεύτητον οὖσαν πεπερασμένου πράγματος. Αἴτιον δὲ ὅτι καὶ τὴν ζωὴν τῆς ψυχῆς ὁ Θεὸς καὶ τὴν χαρὰν καὶ τὸ καθ᾿ ἡμᾶς ἅπαν εἰς ἑαυτὸν ἥρμοσε, καὶ ἡ μὲν ἀθάνατός ἐστιν, ἵνα θανάτῳ συν ζῶμεν αὐτῷ, ἡ δὲ ὅρον οὐκ οἶδεν, ἵν᾿ ἐπ᾿ αὐτῷ μόνῳ δυνώμεθα χαίρειν τὴν ὁλόκληρον ἡδονήν. Οτε τοίνυν ἄμφω ταῦτα συνελήλυθεν, ἄπειρον ἀγαθὸν, οὗ μηδεὶς ὅρος, καὶ πλήρωσις ἐπιθυμίας ἀπείρου, ἡλίκον τι τὸ χρῆμα τῆς ἡδονῆς! Καίτοι οὐδὲ τοσαύτην ἴδοι τις ἂν τὴν ὑπερβολὴν μόνον· οὐ γὰρ χαίρει τῷ το χεῖν, ὧν ἐπεθύμησεν. "Η γὰρ ἂν τοσοῦτον ἔχαιρεν, ὅσον ἐδυνήθη τυχεῖν, καὶ καθόσον ἀπελείπετο, το σοῦτον ἀφῄρει τῆς ἡδονῆς· νῦν δὲ πάσης ἕνεκα τῆς περὶ Θεὸν μακαριότητος χαίρει, καὶ πᾶν ὅ τι σύνοιδε τῷ Θεῷ, τὴν ἡδονὴν αὐτῷ ποιεῖ, θέλει γὰρ εὐχ ἑαυτὸν, ἀλλ' ἐκεῖνον. Ὥσπερ γὰρ τὴν ζωὴν ἁπλῶς οὐκ εἰς ἑαυτὸν, οὕτω καὶ τὴν θέλησιν οὐ πρὸς τὸ οἰκεῖον ἀγαθὸν, ἀλλ᾽ εἰς ἐκεῖνον ἐνεργὸν ἔχων χαίρει τοῖς θείοις ἀγαθοῖς, οὐ καθὸ ἂν αὐτὸς αὐτῶν ἀπολαύοι, ἀλλὰ καθόσον ὁ Θεὸς ἐν τούτοις ἐστὶ, καὶ μακάριον ἑαυτὸν ἡγεῖται, οὐχ ὧν ἔλαβεν αὐτὸς, ἀλλὰ πάντων ὧν ὁ ποθούμενος ἔχει. Καὶ ἑαυτὸν μὲν ἀπολείπει, πρὸς δὲ τὸν Θεὸν ἐκδημεῖ πάσῃ θελήσει,

DE VITA IN CHRISTO LIB. VII. καὶ τῆς μὲν πενίας ἐπιλανθάνεται τῆς αὐτοῦ, προς oblitus paupertatis, ad istas inhiat dividas; fortunam nt extraneam videt, illum autem ut propriam possessionem considerat. Non per illam se putavit miserum, sed per hunc sese divitem novit et beatum. Etenim charitatis potestas de propriis amantium scit bona facere dilectorum: cum autem voluntatis et desiderii potentia se totam ad Deum in sanctis consumpsit, hunc solum proprium æstimant bonum, et neque corpus, neque anima, neque animæ boña, nec aliud quid ex naturæ propinquis et propriis ipsos lætificare potest, quia nihil istorum est per se diligendum: sed tanquain semel ex semetipsis exiissent et alio vitam omneque desiderium transtulissent, sese ignoraverunt. Et non est mirum: hominum enim amor divitias et corpora côntemnere suadet, videresque perdite amantes neque δὲ τὸν πλοῦτον κέχηνεν ἐκεῖνον, καὶ τὴν μὲν ὡς ἀλε λοτρίαν ὁρᾷ τύχην, τὴν δὲ ὡς οἰκεῖον ἡγεῖται κτῆμα· οὐ δι' ἐκείνην ἐνόμισε δυστυχεῖν, ἀλλὰ διὰ τοῦτον πλούσιον ἔγνω καὶ μακάριον ἑαυτόν. Η γὰρ τῆς ἀγάπης δύναμις τοῖς ἐρῶσιν οἰκεῖα τὰ τῶν φιλους μένων οἶδε ποιεῖν· ἐπεὶ δὲ ἡ τῆς θελήσεως καὶ τῆς ἐπιθυμίας δύναμις τοῖς ἁγίοις εἰς τὸν Θεὸν ἀνάλω ται πᾶσα, μόνον ἐκεῖνον ἀγαθὸν οἰκεῖον ἡγοῦνται· καὶ οὔτε σῶμα αὐτοὺς δύναται τέρπειν ούτε ψυχή οὔτε τὰ τῆς ψυχῆς ἀγαθὰ, οὐκ ἄλλο τι τῶν φύσει συγγενῶν καὶ οἰκείων, ὅτι τούτων οὐδὲν αὐτοῖς ἐστι δι' ἑαυτὸ φιλητόν· ἀλλ' ὡς ἂν καθάπαξ ἑαυτῶν ἐξεληλυθότες καὶ μετενεγκόντες ἑτέρωθι τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἅπασαν ἑαυτοὺς ἡγνόησαν. Καὶ οὐδὲν ἄπιστον· ὁ μὲν γὰρ τῶν ἀνθρώπων Έρως χρημάτων καὶ σωμάτων πείθει καταφρονεῖν, καὶ ἴδοις ἂν τοὺς μανικῶς φιλοῦντας οὔτ᾽ ἂν εὐεκτῶσι, τῆς ὑγείας αἰσθανομένους, ἐπειδὴν χεῖρον ἔχοντας ταύτῃ τοὺς ἐπιτηδείους ὁρῶσιν, οὔτε νοσοῦντας πρὸς τὴν ἀῤῥωστίαν ἐπιστρεφομένους, ἂν ἐκείνοις ἄμεινον ἔχῃ τὰ σώματα· καὶ πολλοὶ τοῖς ἐρωμέν νοις ἀμύνοντες ἡδέως ἀπέθνησκον, ἑλόμενοι τὰ σώ ματα προδοῦναι μᾶλλον ἢ κατακοπτομένους ἐκείνους ἰδεῖν. Ὁ δὲ πρὸς Θεὸν ἔρως τοσοῦτον τοῦ τῶν ἀνθρώπων ἔρωτος μείζων, ὅσῳπερ τῶν φιλουμένων τὸ μέσον. Τί οὖν ὑπόλοιπον, ὃ δι' αὐτὸν ἀναλώσομεν, ἢ τί μείζον ἐκείνῳ δώσομεν, εἰ μὴ καὶ ψυχῆς αὐτῆς ὁ και τασχεθεὶς ὑπερίδοι; Περιορᾷ δὲ τὴν ψυχὴν ἀληθῶς εὐχ ὁ τὸ σῶμα ἀποκτείνας, ἀλλ' ὅς αὐτὴν ἐκείνην προδίδωσι καὶ τὰ αὐτῆς ἀγαθά· προδίδωσι δὲ καὶ ς θάπερ ὁ μοχθηρὸς πρὸς τὰς τοῦ σώματος ἡδη νὰς πάντα ἑαυτὸν ἀναλίσκων, οὕτως ὁ φιλόθεος πᾶσαν ψυχῆς ἐνέργειαν καὶ ἐπιθυμίαν εἰς τὸν Θεὸν ἐν γκὼν καὶ μηδὲν τῇ ψυχῇ καταλείψας. Εἰ γὰρ καὶ ὅπως εὖ ἔχει, ποιεῖται λόγον, ἀλλ᾽ οὐ τῷ ζητεῖν ἐκείνην καὶ τὰ αὐτῆς ἀγαθὰ ἀλλὰ τῷ φιλεῖν τὸν Θεὸν καὶ τῶν ἐκείνου κήδεσθαι νόμων ὅπως σώζοιν το· καθάπερ καὶ ὀργάνου ποιούμενοι λόγον διὰ τὸ ἔργον, τῆς περίγρας διὰ τὴν ἅμαξαν, οὐ τὴν περίγραν, ἀλλὰ τὴν ἅμαξαν ζητοῦμεν. Καὶ μὲν καὶ ὦ δε γένοιτ' ἂν δῆλον. Τί γὰρ ὅ πείθει περιέχεσθαι τῆς ψυχῆς καὶ σφόδρα φιλεῖν; Οὐδὲν ἢ τὸ εἶναι βούλεσθαι. Εἶναι δὲ βουλόμεθα διὰ τὸ εὖ εἶναι· οὐ γάρ τις ἂν εξω να: ἀνάσχοιτο δυστυχῶς ἄν· καὶ πολλοί γε τούτου χά ριν ἑαυτοὺς ἐξήνεγκαν, καὶ ὁ Σωτὴρ, ο Καλὸν ἦν αὐτῷ, φησὶν, εἰ οὐκ ἐγεννήθη. Ἐπεὶ δὲ τὸ εἶναι καλῶς οὐκ ἔστιν ἢ τὸ φιλεῖν τὸν Θεὸν, δῆλοι πάντως ἐσμὲν διὰ τὸ φιλεῖν τὸν Θεὸν φύσει καὶ τῆς ψυχῆς ἐρῶντες αὐτῆς· τοῖς μὲν οὖν πολλοῖς, ἀγνοοῦσιν ὅθεν ἂν αὐτοῖς γένοιτο τὸ εὖ εἶναι, ἄλλων ἄλλοι; ἔρως ἐστί, καὶ ἐπὶ τὸν σκοπὸν φορᾶς ἁμαρτάνοντες αἱροῦνται πολλάκις, ἀφ᾽ ὧν ἔσονται χείρους, καὶ τὴν ψυχὴν οὔτε τιμῶσιν οἷς ἐχρῆν, οὔτε κατὰ λόγον περιορῶσιν. Οἱ δὲ σπουδαῖοι πρὸς τὸν Θεὸν ἑαυτοὺς τάξαντες, ὡς ἂν εἰδότες, ὅποι τὸ εἶναι ζητήσουσι καὶ ὅπως ἑαυτοῖς χρήσονται, μόνον μὲν ἔρωτος αἴτιον τίθενται τὸν Θεόν, μόνον δὲ δι' ἑαυτὸν στέργουσι καὶ τὴν ψυχήν δι' ἐκεῖνον, καὶ τὸ εἶνα: καὶ τἆλλα πάντα φιλοῦσιν, οὕτω δὲ φιλοῦντες τὴν ψυχὴν οὐκ αὐτὴν ἀληθῶς si valeant, sentire valetudinem, cum amicos ma!e vident affectos, neque, si langueant, agritudinem animadvertere, cum bene ipsi valeant, pluresque amieis succurrentes libenter interierunt, corpora potius tradere consentientes, quam illos videre dilaceratos. Amor autem erga Deum hominum amore tanto præstat, quanto major est distantia dilectorum. Quid ergo superest, quod propter ipsum consul - mamus, aut quid majus illi dabimus, nisi animam ipsam qui charitate tenetur despiciat? Despicit autem vere animam, non qui corpus occidit, sel qui illam ipsam ipsiusque bona prodit. Quemadm dum autem homo malus ob corporis voluptates omnia sese consumendo prodit, sic qui diligit Deum, omnem animæ virtutem omneque desiderium ad ipsum elevans et nihil animæ derelinquens. Nam, etsi ut se bene habeat, rationem semper sequitur, non autem illam nec illius bona quærens, sed diligens Deum, et illius mandata faciens ut salvi fiant: quemadmodum instrumenti rationem habentes propter opus, circini propter plaustrum, non circinun, sed plaustrum quærimus. Et quidem res hic quoque manifesta fieri potest. Quid tandem suadet ut anima æstimétur et valde diligatur? Nihil, nisi quia exsistere volumus. Esse vero volumus, ut bene simus: non enim quis miser esse sustineret; et ideo multi sese peremnerunt, et Salvator ait: e Bonum erat ei, si non natus esset. Cum autem esse bene non est nisi diligere Deum, manifestum sane est quod amando Deum, et animam ipsam amamus. Gum multi quidem ignorant unde fieri potest ut sint bene, alii alia amant, et de cursus scopo aberras - tes sæpe eligunt ea quibus pejores fiant, et animam nec bonorant ut oportet, nec juxta rationem despiciunt. Pii vero secundum Deum semetipsos componentés, et quasi videntes quo esse quæsituri sint, et quomodo sibi inservituri, solam quidem amoris causam Deum ponunt, solum autem propter ipsum diligunt et animam propter illum, sicut esse aliaque omnia amant, sic tamen diligentes animam, non ipsam vere diligunt, sed illum propter quem dili-

gunt. Si vero quoque tanquam aliquid proprium φιλοῦσιν, ἀλλ' ἐκεῖνον, δι' δν φιλοῦσιν. Εἰ δὲ καὶ ὡς diligimus animam, magis nobis proprius est quam ipsa anima Salvator, et qui hoc solum per vitam altendunt, sciunt Salvatorem ad omnes ipsos aflinitatem contraxisse, et per illum ipsis animam et ipsum esse aliquid charum et propinquum. Namque satagit aliquis in seipsum, quoniam agitatur, et quietem invenire non potest, nisi Deum invenit, præter istos autem rectus rerum arbitros, quos esse putandum est in Christo viventes, nun autem Deum rebus ad ipsum pertinentibus exuere. Hoc autem lit, si cum bonum sit perfectum imperfecta claritate diligimus; imperfecte vero. diligimus, si quid aliud diligimus, amoreın sic dividentes. Nam lex ait: «Ex tota anima et ex tota mente Deum diliges. Cum igitur omnem dilectionem in ipsum ferentes reponunt, nec ullam amoris partem aliis aut sibimetipsis relinquunt, a proprio communique sensu abeunt. Quod enim undique conjunctum est, hoc est amor. Sic autem ad solum Deum sese undequaque transferentes, soli quidem Deo vivunt, solumn Deum diligunt, eoque solo gaudent: siquidem his quæ nobis sunt maxime propria, studere, inlærere et gaudere, non hoc ipsum facit quod nostra sunt, sed quoniam ista diligimus, tanquam hoc non sit, hac proprietate per ipsam nos ipsis consociare vel facere gaudere non valente. Multa sunt enim ex nostris quæ nos fastidiunt et quæ nobis ipsis exprobramus: quidam autem semetipsos manifeste oderunt, et fugere et mori cupiunt. Sunt autem qui fatum prævenerunt, mortem ense vel suspendio sibi asciscentes. Unde manifestum est quod omnibus, cum quibus vivimus et gaudemus, animæ, affinibus et nobis ipsis, convivere gaudereque facit amor. Itaque si quis aliorum bona velit et amet non minus quam propria, necesse est ut ille non minus voluntate consentiat et de bonis gaudeat cum aliis quam sibi ipsi de propriis bonis congaudet. Jdeo Deum amanti, natura quidem ad divina non mutata aut transformata, ita ut ista naturaliter ipsi eveniant, sed voluntate ac dilectione ad Deum ex propriis translata, nihil prohibet quin sit-de ipso gaudium plenum, ac si transmutatus esset. Si enim humanam adbuc fert naturam et naturaliter in divinis ut propriis ῃ non ut libet vivit, illic tamen totam tendit voluntatem, quæ potest gaudere nobisque hanc aut illam dare jucumlitatem. Ideo sicut qui seipsum amat gaudet præsentia secum reputans bona, sic qui Deum solum amant ex illius bonis sibi jucunditatem colligunt, et rebus illius ditescunt et gloriantur, de gloria ejus superbiunt, de ipso triumphant adorato magnificatoque. Qui vero sibimetipsis vivunt, etsi de veris gaudeant bonis, integram nequeant carpere lætitiam, sed sicut de bonis gaudent præsentibus, sic ipsos de absentibus aut præsentibus malis dolere par est; iis autem qui vitam in Deo reposuerunt, ubi quidem est jucunditas, tristitia vero nulla, cum multa quidemn sint quæ hujusοἰκεῖόν τι τὴν ψυχὴν φιλοῦμεν, οἰκειότερος ἡμῖν καὶ τῆς ψυχῆς αὐτῆς ὁ Σωτὴρ, καὶ οἱ τοῦτο διὰ βίου σκοποῦσι μόνον, ἴσασι τὸν Σωτῆρα πρὸς πᾶσιν αὐτοῖς συγγένειαν ἡρμοσμένον, καὶ δι᾽ ἐκεῖνον αὐτοῖς καὶ τὴν ψυχὴν καὶ αὐτὸ τὸ εἶναι φίλον καὶ συγγενές ἄν· καὶ γὰρ σπεύδεται τις πρὸς ἑαυτὸν, ὅτι καὶ στασιάζει, καὶ οὐκ ἂν τύχοι γαλήνης, εἰ μὴ τοῦ Θεοῦ τύχοι, χωρὶς δὲ τούτων τοὺς ὀρθοὺς τῶν πραγμάτων διαιτητάς, οὔς εἶναι χρὴ νομίσαι τοὺς ἐν Χριστῷ ζῶντας, μὴ τὸν Θεὸν τῶν αὐτῷ προσηκόντων ἀποστερεῖν. Τοῦτο δέ ἐστιν, εἰ τέλειον ἀγαθὸν ἄν ἀτελεῖ τῇ παρ' ἡμῖν φιλοῦμεν ἀγάπῃ, ἀτελῶς δ᾽ ἂν φιλοῖμεν, εἴ τι καὶ ἄλλο φιλοῦμεν, τὸ φίλτρον μερί ζοντες· ἐπεὶ καὶ ὁ νόμος, ο Ἐξ ὅλης, φησί, τῆς ψυχῆς καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας τὸν Θεὸν ἀγαπήσεις. ο Ἐπεὶ τοίνυν πᾶσαν εἰς ἐκεῖνον φέροντες τιθέασι τὴν ἀγάπην, καὶ φιλίας μέρος οὐδὲν οὔτε ἄλλοις καταλείπουσιν οὔτε σφίσιν αὐτοῖς, τῇ γνώμῃ σφῶν αὐτῶν καὶ πάντων ἀποδημούσι. Τὸ γὰρ συνάπτον ἑκασταχοῦ τὸ φίλτρον ἐστίν· οὕτω δὲ πρὸς τὸν Θεὸν μόνον ἑαυτοὺς πανταχόθεν μετενεγκόντες μόνῳ μὲν ζῶσι, μόνον δὲ φιλοῦσι, μένῳ δὲ χαίρουσιν· ἐπεὶ καὶ τοῖς ἡμῶν αὐτῶν τοῖς οἰκειοτάτοις βούλεσθαι καὶ συνείναι καὶ χαίρειν, οὐ τοῦτ' αὐτὸ ποιεῖ τὸ ἡμέτερα εἶναι, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ αὐτὰ φιλοῦμεν, ὡς ἂν μὴ τοῦτο ᾖ, τῆς οἰκειότητος ταύτης δι' ἑαυτὴν συνάγειν ἡμᾶς αὐτοῖς ἢ ποιῆσαι χαίρειν μή δυναμένης. Πολλὰ γὰρ τῶν ἡμετέρων ἡμᾶς ἀνιᾷ, καὶ δὴ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς ἔστιν ὧν ἐπιτιμῶμεν· ἔνιοι δὲ σφᾶς αὐτοὺς ἤδη καὶ μισοῦσι λαμπρῶς καὶ φεύγειν ἐπιθυμοῦσι καὶ θανατῶσιν. Εἰσὶ δὲ οἱ καὶ ἐτόλμησαν καὶ πρὸ μοίρας ἀπῆλθον, βιασάμενοι ξίφεσιν ἢ βρόχῳ τὴν τελευτήν· ὅθεν δῆλον ὅτι πᾶσιν, οἷς σύνεσμεν καὶ χαίρομεν, καὶ τῇ ψυχῇ καὶ τοῖς οἰκειοτάτοις καὶ ἡμῖν αὐτοῖς τὸ φιλεῖν ποιεῖ καὶ συνεῖναι καὶ χαίρειν. Οὐκοῦν εἴ τις τἀγαθὰ τῶν ἄλλων ἐθέλοι καὶ φιλοίη μηδὲν ἧττον ἢ τὰ αὐτοῦ, τοῦτον ἀνάγκη καὶ συνείναι τῇ γνώμῃ καὶ συγχαίρειν τῶν ἀγαθῶν τοῖς ἄλλοις ἢ ἑαυτῷ τῶν αὐτοῦ. Διὰ ταῦτα τῷ φιλοθέῳ, τῆς μὲν φύσεως πρὸς τὰ θεῖα μὴ μετασκευασθείσης, μηδ' ἀμειφθείσης, ὥστε αὐτῷ φύσει ταῦτα προσγενέσθαι, τῆς δὲ θελήσεως καὶ τῆς ἀγάπης εἰς τὸν Θεὸν ἀπὸ τῶν οἰκείων μετενεχθείσης, οὐδὲν κωλύει τὴν ἐπ' αὐτῷ χαρὰν ὁλόκληρον εἶναι, καὶ ὥσπερ εἰ μετεσκεύαστο· εἰ γὰρ καὶ τὴν φύσιν ἔτι φέρει τὴν ἀνθρωπίνην, καὶ φύσει τοῖς θείοις ὡς οἰκείοις οὐ σύνεστιν, ἀλλὰ τήν γε θέλησιν ἐκεῖ πᾶσαν ἔχει, η κυρία ἐστὶν οὕτως ἢ ἐκείνως χαίρειν, καὶ ταύτην ἐν ἡμῖν κρατεῖν ἢ ἐκείνην τὴν ἡδονήν. Κα! τοίνυν καθάπερ ὁ φιλῶν ἑαυτὸν χαίρει τὰ παρόντα αὐτῷ λογιζόμενος ἀγαθὰ, οὕτως οἱ τὸν Θεὸν μόνον φιλοῦντες ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν τῶν ἐκείνου τὴν ἡδονὴν ἑαυτοῖς συνάγουσι, καὶ τοῖς ἐκείνου πλουτοῦσι καὶ φιλοτιμοῦνται, καὶ πρὸς τὴν ἐκείνου μεγαλαυχούσε δόξαν, καὶ στεφανοῦνται προσκυνουμένου καὶ θαυ μαζομένου σεμνύνονται. Καὶ οἱ μὲν ἑαυτοῖς ζῶντες, κἂν ἐπὶ τοῖς ἀληθέσι χαίρωσιν ἀγαθοῖ;, ἄμικτον οὐκ ἂν καρποῖντο τὴν ἡδονὴν, ἀλλ' ὥσπερ χαίρουσι τῶν ἀγαθῶν τοῖς παροῦσιν, οὕτως ἀλγεῖν αὐτοὺς εἰκὸς

DE VITA IN CHRISTO LIB. VII. ὑπὲρ τῶν ἀπόντων ἢ τῶν παρόντων κακῶν, τοῖς δ' modi agunt, nullum autem contristal. Nec enim ἐν τῷ Θεῷ τὴν ζωὴν μεταθεῖσιν ἡδονὴ μέν ἐστιν εἰλικρινής, λύπη δὲ οὐδεμία, πολλῶν μὲν ὄντων τῶν ἐκείνου ποιούντων, ἀνιῶντος δὲ οὐδενός. Οὔτε γὰρ τῷ Θεῷ σύνεστιν οὐδὲν ἀηδὲς, ᾧ ζῶσιν, οὔτε τῶν αὐτοῖς παρόντων αἴσθησίς ἐστιν, εἴ τι καὶ δύναται λυπεῖν· καὶ γὰρ ἑαυτῶν ζητεῖν αὐτοὺς, ὁ τῆς τελείας ἀγάπης λόγος οὐ συγχωρεί, ο Οὐ γὰρ ζητεί, φησί, τὰ αὐτῆς, ὁ ἀλλ᾽ ἀγαπῶσιν ὅτι μακάριος ὁ φιλούμενος, καὶ τὸ πάθος ἄτοπον καὶ ὑπερφυές, γῆ καὶ σποδὸς τὰ τοῦ Θεοῦ τῶν οἰκείων ἀλλάττονται καὶ γίνονται παραπλήσιον, ὥσπερ εἰ πένητες ἄνδρες καὶ δυστυχείς εἰς βασιλικὴν εἰσπεπαικότες οἰκίαν ἀθρόον μὲν τὴν σύνοιχον ἀποτρίψοιντο πενίαν, περιθεῖντο δὲ τὴν ἐκεῖ λαμπρότητα πᾶσαν. Ὑπὲρ οὗ καὶ νομίζω καὶ βιαστὰς αὐτοὺς λέγεσθαι καὶ τὴν βασιλείαν ἁρπάζειν, ὅτι μὴ τοὺς δώσοντας αναμένουσι οὐδὲ τοὺς αἱρησο μένους ἀποσκοποῦσιν, ἀλλ᾽ αὐτόματο: τοῦ θρόνου δράττονται καὶ ταῖς παρ' ἑαυτῶν ψήφοις περιτίθενται τὸ διάδημα. Εἰ γὰρ καὶ λαμβάνουσιν, ἀλλ' οὐκ ἐν τούτῳ νομίζουσιν εὐδαιμονεῖν, οὐδ᾽ ἐνταῦθα την ἡδονὴν ἔχουσιν, ἀλλ' ἐν τῷ φιλουμένῳ συνεγνωκέναι τὴν βασιλείαν, καὶ χαίρουσιν, οὐχ ὅτι αὐτοῖς κοινωνεί τῶν ἀγαθῶν, ἀλλ' ὅτι ἐκεῖνος ἐν ἀγαθοῖς, τοῦ δὲ παρ' ἑαυτῶν ἔχουσι καὶ τῆς οἰκείας εὐγνωμοσύνης· ὥστε εἰ μηδὲν αὐτοῖς ἦν κοινὸν πρὸς βασιλείαν μηδὲ μερίτας αὐτοὺς τῆς μακαριότητος ὁ φιλούμενος ἐποιεῖτο, μηδὲν ἧττον εὐδαιμονεῖν καὶ βασιλεύειν inest Deo, cui vivunt, aliquid injucundum, nec ipsis præsentium est sensus, si quid contristare potest. Non enim ipsos sese quærere, perfect: charitatis ratio permittit; «Nam, inquit, non quærit quæ sua sunt; sed amant dilectum esse beatum, et passio absurda et immodica, terra et pulvis, pro suis divinos commutant characteres hisque similes fiunt; quemadmodum si homines pauperes et miseri in regiam irruentes domum, totam quidem suam exuerent penuriani, totamque fulgentem ibi magni@centiam induerent. Propter quod existimo eos vocari violentos rapereque regnum; quod daturos non exspectant nec eligentes respiciunt, sed ipsimet thronum occupant et propriis suffragiis sibi diadema circumponunt. Atqui si capiunt, non tamen in loc se beatos esse credunt, nec exinde voluptatem habent, sed quod in dilecto regnum esse scudunt, gaudentque, non quod ipsis bona communicat, sed quod ille in bonis est; ita ut si nihil ipsis esset commune cum regno, nec ipsos beatitudinis participes efficeret dilectus, nihilominus essent beati, regnarent, coronarentur, omnesque fruerentur hoc regno. Unde merito propterea raptores vocarentur et violenti divinorum bonorum possessores, in fruitionem eorum sese impellentes. Isti sunt qui odio habent animas, eas perdunt, et earum loco Dominum animarum recipiunt. καὶ στεφανοῦσθαι καὶ πάντας τῆς βασιλείας ἀπολαύειν ἐκείνης. "Οθεν ἅρπαγες εἰκότως ἂν διὰ τοῦτο καλεῖντο καὶ βιασταὶ τῶν θείων ἀγαθῶν, εἰς τὴν ἀπόλαυσιν αὐτῶν ἑαυτοὺς εἰσωθοῦντες. Οὗτοι εἰσιν οἱ τὰς ψυχὰς μισοῦντες καὶ ἀπολλύντες καὶ τούτων τὸν τῶν ψυχῶν Δεσπότην ἀντιλαμβάνοντες. Τί οὖν τῆς χαρᾶς ταύτης ἢ μείζον ή βεβαιότερον; Τοῖς μὲν γὰρ ἑαυτοῖς χαίρουσι τὸ χαρίεν ἀποβαλεῖν οὐ τῶν ἀδοκήτων· ἐν οὐδενὶ γὰρ ἐπὶ τοῦ παρόντος τἀγαθὸν ἀκίνητον, ὅθεν οὐ δι᾽ ὧν ἀπολαύουσι, χαί ρουσι μᾶλλον, ἢ δι᾽ ὧν περὶ τοῦ πλούτου τρέμουσι, ἀνώνται· τοῖς δὲ καὶ ὁ θησαυρὸς τῶν ἀγαθῶν ἄσυλος καὶ ἡδονὴ λύπης ἄμικτος, καὶ φόβος οὐδεὶς ὑπὲρ ἑστῶτος καὶ βεβαίου πράγματος. Καὶ οἱ μὲν καὶ αὐτοὶ εἰκότως ὑποπτεύουσι τὴν χαρὰν, μὴ πρὸς ὑπερηφανίαν αὐτοὺς ἐξάγῃ, σφόδρα πρὸς ἑαυτούς βλέποντας, ὁ τὸ πλεῖστον ἂν τῆς ἡδονῆς ὑποτέ μοι, τοῖς δὲ τοιοῦτον οὐδὲ ἐνοχλεῖ, ἑαυτῶν μὲν οὐκ ἐπιστρεφομένοις, ἐν τῷ Θεῷ δὲ τὴν δύναμιν ποιουμένοις, ἐν ἐκείνῳ δὲ καυχωμένοις, καὶ ὅλως οὐχ ὅσον αὐτοὶ χωρούσιν, οὐδ᾽ ὥσπερ ἀνθρώπους χαίρειν εἰκὸς, ἀλλ᾽ ὑπερφυά τινα καὶ θείαν καρποῦνται τὴν ἡδονήν. Οἰκίαν μὲν γὰρ οἰκίας εἴ τις ἀλλάξαιτο, καλλίονα φαυλοτέρας καὶ ἡδονῆς ἀντείληφεν ἡδονὴν, ἧς ἤδετο τὴν προτέραν οἰκῶν, ἣν εἰκὸς ἥδεσθαι τὸν ἀπολαύοντα τῆς δευτέρας· ὡς δὲ καὶ σώματος εἰ μηχανῇ τινι τύχοι καλλίονος, τὸ παρὸν ἀποβαλὼν καὶ τὴν ἐπ᾿ αὐτῷ χαρὰν ἔμειψεν, καὶ τοσοῦτο χαίρει μᾶλλον, ὅσον ἀμείνονι χρῆται σώματι. Οὐκοῦν ὅταν οὐ μόνον σῶμα καὶ οἰκίαν, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἀποῤῥίψας τὸν Θεὸν κομίσηται, καὶ οὗτος αὐτῷ καὶ σώματος καὶ ψυχῆς καὶ οἰκείων καὶ φίλων καὶ πάντων ἀντικαταστῇ, καὶ ἡδονὴν ἀνάγκη τὴν μὲν ὑπερθῆναι πᾶσαν τὴν τῶν ἀνθρώπων, τὴν δὲ λαβεῖν, ἢ πρὸς τὴν θείαν ήρμοσται PATROL, GR. CL. Quid igitur hoc gaudio majus vel solidius? Quod enim illis qui gaudium in se ponunt, objectum gaudii rapiatur, non est ex improvisis; in nulla enim rerum præsentium stabile reperitur bonum; unde non magis de quibus fruuntur gaudent, quam de illis pro quibus tremiscunt dolent. His autem thesaurus est bonorum securus, jucundi'asque sine tristitia, nullusque timor pro firma stabilique pussessione. Ili quidem etiam ipsi merito suspiciunt gaudium, ne ipsos ad superbiam extollat, multum in se videntes, quod maximam partem gaudii rescindere potest; his autem nihil tale anxietatem affert, cum ipsi non in se confidant, sed ad Deum suam po - tentiam referant, in illoque glorientur, ac omnino non quantum ipsi valent aut par est homines suscipere gaudium, sed supernaturalem ac divinam colligunt jucunditatem. Si quis porro domum pro domo, putchrisren pro viliore, commutaret, jucunditatem eliam anticiparet pro jucunditate, illius loco, qua: carpebat, priorem domum occupans, hanc quam selltire verisimile est posteriore fruentem, Pariter etiam si quadam machinatione pulchrius obtineret corpus, præsens exuendo, novum quoque super hoc participaret gaudium, tautoque magis gauderet, quanto meliore corpore frueretur. Cum igitur non solum corpus et domum, sed seipsum abjiciendo, Deum recepit, et hic ipsi in corporis, animæ, familiarium, amicorum omniumque locum suffectus est, lætitiam ne23

cesse est qualibet hominum latitia praestare, illam- μακαριότητα καὶ τοιάδε προσήκει μετασκευῇ. Διὰ que sumere quæ divinæ coaptatur beatitudini talique transformationi convenit. Idcirco Christi lætitia ipsi gaudere dicuntur: de quo enim ille gaudet, hoc ipse facit lætitiam. Seipso enim gaudet; cum autem ea quæ lætificare possunt, eadem sunt, hinc sequitur ut jucunditas eadem sit. Et hoc non solum conjectura ratiocinioque stat, sed ex ipso Salvatore manifeste loquente potest accurate disci. Postquam enim charitatis leges induxerat, discipulos hortans ut in finem ipsi dilectionem inconcussam custo - dirent, 4 Hac locutus sum vobis, inquit, ut gaudium meum in vobis maneat, et gaudium vestrum sit plenum.» Propter hoc, inquit, diligere præcipio, ut, dum amicitia omnia mea vobis communia facit, de me et de meis eadem ac ego latitia Baudeatis. Mortui enim estis, et vita vesira, inquit, abscondita est in Christo, in Deo, eodem modo et gaudium et cætera omnia; nihilque humani est apud ipsos. Et omnia brevi sermone manifestans beatus Paulus, «Non estis, inquit, vestri; pretio cnim empti estis; emptus autem non ad semetipsum, sed ad emptorem oculos dirigit, et secundum illius voluntatem vivit. Qui autem hominibus servit, corpore tantum juxta placitum domini vincitur; voluntate vero rationeque sicut libet utitur: quem vero Christus enit, non jam est suus, siquidem non est homo qui totum emit hominem, nec est pretium quo possit humanam emere animam: unde nemo solvit vel servum fecit hominem ultra τοῦτο καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ χαρὰν αὐτοὶ λέγονται χαίρειν· ᾧ γὰρ ἐκεῖνος χαίρει, τοῦτο καὶ αὐτὸς ποιεῖ τὴν χαρά». Χαίρει γὰρ ἑαυτῷ, τῶν δὲ τέρπειν δυνα μένων τῶν αὐτῶν ὄντων ἀκόλουθον καὶ ἡδονὴν τὴν αὐτὴν εἶναι· καὶ τοῦτο οὐκ εἰκάσαι καὶ λογίσασθαι μόνον ἔστιν, ἀλλ' αὐτοῦ σαφῶς λέγοντος τοῦ Σωτῆρος μαθεῖν ἀκριβῶς. Ἐπεὶ γὰρ τοὺς περὶ τῆς ἀγάπης εἰσήγαγε νόμους καὶ παρήνει τοῖς μαθηταῖς φυλάττειν αὐτῷ διὰ τέλους τὸ φίλτρον ἀκίνητον, «Ταῦτα λελά ληκα ὑμῖν, φησίν, ἵνα ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ ὑμῖν μείνῃ, καὶ ἡ χαρὰ ὑμῖν πληρωθῇ.» Διὰ τοῦτο, φησί, κελεύω φιλεῖν, ἵνα τῆς φιλίας πάντα τἀμὰ κοινὰ καὶ ὑμῶν ποιούσης, τὴν ἐπ' ἐμοὶ καὶ τοῖς ἐμοῖς τὴν αὐτὴν ἦτε χαίροντες ἡδονὴν ἐμοί·ε ᾿Απεθάνετε γὰρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν, φησί, κέκρυπται ἐν τῷ Χριστῷ ἐν θεῷ, ν τὸν ἴσον τρόπον καὶ ἡ χαρὰ καὶ τἄλλα πά τα, καὶ οὐδὲν ἀνθρώπινον παρ' αὐτοῖς. Καὶ πάντα λόγῳ βραχεῖ δηλῶν ὁ μακάριος Παῦλος, «Οὐκ ἐστε, φησίν, ἑαυτῶν, ἡγοράσθητε γὰρ τιμῆς, ὁ δὲ πεπραμένος οὐ πρὸς ἑαυτὸν, ἀλλὰ τὸν ἑωνημένον ὁρᾷ καὶ πρὸς τὴν ἐκείνου ζῇ γνώμην. Καίτοι τοῖς μὲν ἀνθρώποις ὁ δουλεύων τὸ σῶμα δέδεται μόνον πρὸς τὸ τῷ δεσπότη δοκοῦν, τὴν δὲ γνώμην καὶ τὸν λογισμὸν ἐλεύθερος ἐστιν, ὅ τι ἂν βούλοιτο χρῆσθαι· ἐν δὲ ὁ Χριστός Αγόρασεν, οὐκ ἔστιν ὅπως ἐστὶν ἑαυτοῦ, ἐπεὶ καὶ τὸν ἄνθρωπον ὁλόκληρον ἀνθρώπων μὲν οὐδεὶς ὠνήσατο, οὐδ' ἔστιν οὗ τιμήματος ψυχὴν λαβεῖν δυνατὸν ἀνθρωπίνην· ὅθεν οὐδεὶς ἔλυσεν ἄνθρωπον ἢ ἐδουλώσατο τοῦ σώματος περαιτέρω, ὁ δὲ Σωτὴρ ἅπαντα corpus; Salvator auten totum hominem enit. Cum τὸν ἄνθρωπον τυγχάνει πριάμενος· ὅτι καὶ ἄνθρωπος etiam homines propter servum pecuniam solummodo solvunt, ille semetipsum dedit pretium; corpus et animam pro nostra libertate tradidit; illud quidem mori fecit,!:uc autem a corpore liberavit; loc quidem plagis fuit cruciatum, illa vero, non solum occiso corpore, sed etiam ante vulnera doluit: Tristis est, inquit, anima mea usque ad mortem.. Εt ita se totum tradens, totum emnit hominem; ergo voluntatem et hanc præcipue comparavit. Etenim alionde doniiDus erat universæque naturæ nostræ dominium habebat: quo vero servitutem fugiebamus hoc voluntas erat, et ut illa potiretur, nihil non est operatus. Quoniam enim voluntas erat quam quærebat, non violenter egit nec rapuit, sed emit: unde nullus emplorum utens voluntatepro semetipso, juste faciet, sed eanptorem, orbatum possessione, jure lædet. Uteretur autem aliquis ad semetipsum voluntate, semetipsum volens suisque gaudens. Restat ut nemo bonorum ac justorum se diligat, sed solum emptorem, siquidem omnino necesse est tales esse quosdam emplorum, sinon omnes; frustra namque factam esse tremendam hanc emptiopem, quomodo rationi consentaneum? Diligentes autem illum soluin sequeretur puram ab omni uistitia jucunditatem habere, quia nihil præter ipsorum voluntates dilectus facit, maximain autem et supernaturalem ac divinam, utpote integram hic μὲν ὑπὲρ ἀνδραπόδου χρήματα καταβάλλουσι μόνον, ἐκεῖνος δὲ ἑαυτὸν εἰσήνεγκε καὶ τὸ σῶμα προϋδωκε καὶ τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας ελευθερίας, καὶ τὸ μὲν ἀποθανεῖν ἐποίησε, τὴν δὲ τὸ οἰκεῖον ἀφείλετο σῶμα, καὶ τὸ μὲν ὠδυνήθη πληττόμενον, ἐκείνη δὲ ἠνιάσθη οὐ σφαττομένου τοῦ σώματος μόνον, ἀλλὰ · καὶ πρὸ τῆς πληγής. • Περίλυπός ἐστι, φησίν, ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου.» Καὶ οὕτως ὅλον δοὺς ἑαυτὸν ὅλον ὠνεῖται τὸν ἄνθρωπον, οὐκοῦν καὶ τὴν θέλησιν ἐπρίατο καὶ μάλιστα ταύτην. Τὰ μὲν γὰρ ἄλλα δεσπότης ἦν καὶ τῆς φύσεως ἡμῶν ἁπάσης ἐκράτει· ᾧ δὲ τὴν δουλείαν ἐφεύγομεν, ἡ θέλησις ἦν, καὶ ἵνα ταύτην ἔλοι, πάντα εἰργάσατο. Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι γνώμην ἐζήτει, βίαιον οὐδὲν ἐποίησεν οὐδ᾽ ἤρπασεν, ἀλλ' ἡγόρασεν· ὅθεν τῶν πεπραμένων οὐδεὶς εἰς ἑαυτὸν χρώμενος τῇ θελήσει τὰ δίκαια ποιήσει, ἀλλὰ τὸν ἑωνημένον ἀδικήσει τοῦ κτήματος ἀποστερῶν· χρῷτο δ' ἄν τις πρὸς ἑαυτὸν τῇ θελήσει ἑαυτὸν θέλων καὶ τοῖς ἑαυτοῦ χαίρων. Λείπεται δὴ μηδένα τῶν χρηστῶν καὶ δικαίων ἑαυτὸν φιλεῖν, ἀλλὰ τὸν ἀγοράσαντα μόνον, ἐπεὶ καὶ πᾶσα ἀνάγκη, τοιούτους εἶναι τῶν ἀγορασθέντων ἐνίους εἰ καὶ μὴ πάντας· μάτην γὰρ γενέσθαι τὴν ὠνὴν ἐκείνην τὴν φρικώδη, πῶς εὐλογον; φιλοῦντας δὲ ἐκεῖνον μόνον ἑπόμενον ἂν εἴη, καθαραν μὲν ἀνίας αὐτοὺς ἁπάσης δεσθαι ἡδονὴν, ὅτι οὐδὲν παρὰ τὰς αὐτῶν ὁ φιλούμενος πράττει, μεγίστην δὲ καὶ ὑπερο φυᾶ καὶ θείαν, ὅτι τε ὁλόκληρον ἐνταῦθα κενοῦσι

DE VITA IN CHRISTO LIB. VII. τὴν δύναμιν τῆς χαρᾶς, καὶ ὅτι τὸ τέρπον αὐτοὺς latitia: potentiam exhauriunt, atque 1mtitie ipsoπᾶσαν ὑπερβαίνει χαρίτων ὑπερβολήν. Καὶ ἄλλως δὲ καθάπερ ἀνάγκη τὸν ἀνθρώποις δουλεύοντα λυπεῖσθαι, οὕτως ἀνάγκη τὸν τῷ Χριστῷ δουλεύοντα χαίρειν. Οὐ γὰρ ἔτι τὴν αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν τοῦ πριαμένου χωρῶν ὁ μὲν διὰ πόνων ἔρχεται καὶ ὀδυνῶν τῷ καὶ λύπης καὶ πόνων ὑπευθύνῳ ἀκολουθῶν, ἐκεῖνος δὲ πῶς ἀνιαθήσεται τῆς ἀληθινῆς χαρᾶς ἡγουμένης; Ἐκεῖ μὲν γὰρ ὁ καταβαλὼν ὑπὲρ ἀνδραπόδου χρήσ ματα οὐ τοῦτο ζητῶν κατέβαλεν, ἵν' εὖ ποιήσῃ τὸν πεπραμένον, ἀλλ᾽ ἵν᾽ αὐτὸς ἐκεῖθεν εὖ πάθῃ καίτοι τῶν ἐκείνου κερδάνῃ πόνων, ὅθεν ὁ δου λεύων ὡς ἂν εἰς τὴν τῶν κεκτημένων ἀναλυόμενος χρείαν καὶ δι' ὧν αὐτὸς ταλαιπωρείται, συνάγων ἐκείνοις ἡδονὰς, διηνεκέσι σύνεστι λύπαις. Εντα θα δὲ τοὐναντίον· πάντα γὰρ πρὸς τὴν τῶν δούλων εὐδοκίμησιν είργασται, καὶ τὸ λύτρον ἔδωκεν, οὐχ ἵνα αὐτὸς ἀπολαύῃ τι τῶν λυθέντων, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτῶν τἀκείνου γένηται, καὶ κέρδος ὁ δεσπότης ᾗ καὶ οἱ τοῦ δεσπότου πόνοι τοῖς δούλοις, καὶ τὸν ἑωνημένον ἐλον αὐτὸς ὁ πεπραμένος ἔχῃ λαβών. Διὰ ταῦτα τοὺς μὴ πρὸς ταύτην ἀποπηδήσαντας τὴν δουλείαν, ἀλλὰ πρὶ πάσης ἐλευθερίας τἀκείνου ποιησαμένους δεσμά, χαίρειν ἀνάγκη, πλοῦτον πενίας καὶ βασιλείαν δεσ. μωτηρίου καὶ δόξαν τὴν ἀνωτάτω τῆς ἐσχάτης ἀτιμίας αλλαξαμένους· ὅπερ γὰρ τῶν ἀνθρώπων τοῖς δεσπόταις ἔξεστι ποιεῖν εἰς τοὺς δούλους παρὰ τῶν νόμων, τοῦτο τοῖς δούλοις ἐφεῖται πρὸς τὸν κοινὸν δεσ. πότην διὰ τὴν τοῦ δεσπότου φιλανθρωπίαν. Εκείνους μὲν γὰρ τῶν δούλων καὶ τῶν ὄντων τοῖς δούλοις ὁ νόμος κυρίους καθίστησιν, ἂν μὴ πρόωνται τὴν δεσποτείαν μηδ' ἀφῶσιν αὐτοὺς τῆς δουλείας, οὗτοι δὲ τὸν ἑαυτῶν δεσπότην ἔχουσι καὶ τῶν ἐκείνου κληρονομοῦσιν, ἂν τὸν ζυγὸν ἐκείνου στέρξωσι καὶ τὴν ὠνὴν ἐνδεσθώσι. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ Παῦλος ἐκέλευ σεν, «Χαίρετε ἐν Κυρίῳ, ο λέγων, τὴν ἀγοράσαντα διὰ τοῦ Κυρίου δηλῶν, καὶ ὁ Σωτὴρ ἐναργέστερον τὸ τῆς χαρᾶς αἴτιον σημαίνων ἡμῖν, τὸν τῆς χαρᾶς αὐτῷ κοινωνήσοντα δοῦλον ἀγαθὸν ὀνομάζει καὶ Κύριον ἑαυτὸν, «Είσελθε, λέγων, ἀγαθὲ δοῦλε, εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου,» ὅτι δοῦλος ἔμεινας καὶ τὸ τῆς ὠνῆς οὐ διέρρηξας γραμματεῖον, αὐτὴν κομίζου την τοῦ κτησαμένου χαράν. "Εστι γὰρ ἡ αὐτὴ χαρὰ οὐ μόνον διὰ τὸ χαρίεν ταὐτὸν ἦν, ἀλλ' ὅτι καὶ τῆς εὐγνωμοσύνης ὁ αὐτὸς τρόπος· καθάπερ γὰρ ἐκεῖνος οὐχ ἑαυτῷ ήρεσεν, ἀλλὰ τοῖς δούλοις ἔζησε καὶ ἀπέθανε καὶ γεγέννηται τὴν ἀρχὴν, καὶ εἰς ἑαυτὸν ἐπανελθὼν καὶ τὸν θρόνον ἔχων τὸν πατρικὸν, ἡμῖν ἐκεῖ κάθηται καὶ παράκλητος ἐστι πρὸς αὐτὸν ὑπὲρ ἡμῶν δι' αἰῶνος, οὕτω καὶ τῶν δούλων, οἷς ὁ Δεσπό τῆς πρὸ τῶν ψυχῶν ἐγένετο, ἑαυτῶν οὐκ ἐπιστρεφίο μενοι μόνον φιλοῦσιν ἐκεῖνον. Τοιοῦτος ἦν Ἰωάννης, καὶ διὰ τοῦτο παρενδοκιμηθεὶς ἐκείνου φανέντος του σοῦτον ἀπεῖχε δυσχεραίνειν, ὥστε αὐτὸς ἦν ὁ τοῖς ἀγνοοῦσι αὐτῶν κηρύττων καὶ τῆς γλώττης ἐκείνης, ἀφ' ἧς συνέβαινεν αὐτῷ, τὴν ἐλάττω φέρεοθαι δόξαν, οὐδὲν ἥδιον ἦν αὐτῷ· καὶ ἠξίου τὸν μὲν εἰς ἑαυτὸν ἀναρτήσασθαι τὸ θέατρον καὶ καταδημαγωγῆσαι τὸ γένος ἅπαν, καὶ πάντας αὐτῷ προσέχειν τὸν νοῦν, rum objectum maximas gratias exsuperat. Cæterum ut hominibus servientem dolere necesse est, sic necesse est Christo famulantem gaudere. Etenim non jam suam, sed emptoris gratiam adimpiens, unus quidem luctus et laborum tributario serviens, per labores et gemitus incedit; alter autem, vera laetitia duce, quomodo contristaretur? Ex una quidem parte, qui pro servo divitias solvit, non illas solvit querens, ut empti procuraret bonum, sed ut ipse illinc bene sit et de laboribus ejus lucretur: unde serviens, quasi con umptus ad comparatorum utilitatem, et illis per quos ipse miser cst, delicias astruens, continuis subjicitur ærumnis. Ex alia vero parte, contrarium est nam ad servorum considerationem omnia facta sunt; pretium dedit, non ut ipse de solutis aliquid obtineret lucri, sed ut sua illorum propria faceret, essetque dominus, ut domini labores, lucrum servis, ac totum emptorem emptus ipse possideret. Ideo qui non adversus hanc recalcitravere servitutem, sed ante omnem libertatem fecerant ipsius vincula, gaudere eos necesse est, cum divitias pio paupertate, regnum pro carcere, summam gloriam pro ultima vilitate per commutatum acceperint. Quod enim hominum dominis per leges in servos facere licet, hoc servis in conimunem dominum per humanitatem Domini concessum est. Illos enim servorum et illorum quæ servis sunt, les constituit dominos, nisi dominationem abjecerint illosque liberaverint a servitute; isti vero suum possident dominum et bonorum ejus læredles sunt, si jugum ejus am:aut et redeinplione sese obstrictos habent. Et hoc est quod Paulus hortatus est, dicens: c Gaudet: in Domino: a ut Dominum, illum qui comparavit, ostenlens; et S - vator evidentius gaudii causam nobis manifestans, illum qui suam participaturus est lætitiam, bonum vocal servum, sese antem Dominum appellans: «futra, bone serve, in gaudium Domini tui: ο quia servus permansisti nec emptionis fregisti schedulam, ipsum emptoris accipe gaudium. Ea - dem enim est lætitia, non solum quia eadem est res lætificans, sed etiam quia benevolentiæ idem modus est. Quemadmodum enim ille non sibimetipsi placuit, sed pro servis vixit et mortuus est, genitusque est ab initio, et ad se reversus, et paterno potitus throno, nobis ibi sedet, et pro nobis ad eum semper intercessor exsistit; sic est de servis, quibus Dominus est præ anima, quique ad sese non reversi illum solum diligunt. Talis erat Joannes. et ideo tentatus, illo apparente, tantum abfuit ut ægre ferret, ut ipse ignorantibus ipsos esset præco atque demonstrator. Hujus lingue, qua conveniebat ei, minui gloriam, nihil ipsi jucundum erat; dignumque judicabat ut ille omnium in se converteret oculos, et omne sibi conciliaret genus, necnon ut omnes illi præberent mentem, sicut sponsa sponso; ipse vero, si staus posset illum audire,

quod omni prosequebatur studio, dilecti vocem au- καθάπερ τῷ νυμφίῳ τὴν νύμφην, αὐτὸς δὲ ἀγαπᾶν. diret. Paulus autem, quæ illius sunt quærendo, non tantummodo semetip, um contempsit, sed etiam tradidit: in gehennam enim irruit propter eum, nam passionem auxit et quasi ænigma erat. Qued enim vehementer amarit eum, quem dilexit, ledi cupiebat, et dixisses non solum amoris fervorem magis quam gehennam ipsum consumere, sed etiam illud ipsum gaudium ex dilecti convictu superare. Quemadmodum enim illam contemnere, sic istud facile despicere suasit, licet mianifestam habuisset et gustavisset ejus pulchritudinis experientiam, quoniam esse cum illo, vivere, et conregnare, ob seipsum, suique ipsius glorificationem erat, ipse vero non sua magis quam illius gloriam quaerebat, illud etiam praeponi desiderabat. Non igitur desiderans propter semetipsum desiderabat, sed propter illum in cujus gratiam, si fugiendam, fugisset. Si igitur nec solumn desi derium in sui gratia volebat, quid tandem de cateris? Etenim, si propter quem omnia fccil, omnia sustinuit, bune, non ad se respiciens, quæsivit, nec ut ipse frueretur, neglectis cæteris quæ conten-psit. Unde patet illum omnino se fugisse, totamque sui ipsius opinionem abjecisse, ad Christum solum advolasse. Quoniam autem nihil odiosum nec voluntati repugnans apud illum erat, accidit ut voluntas mira esset, qua semper fruebatur, nulla autem molestia in illa fuerit petita anima. Si enim de aliquibus gemeret et contristaretur, non tamen luctus vineebat jucunditatem, nec aliquid illum ex illa deturbabat, siquidem desolationis illius species gaudio replebatur: han charitatis et magnanimitatis luctus erat frucius; nihil illi molestum vel asperum vel pusillanime in cor induxit. Quod enim semper gauderet, > ex eo manifestum est, quod alios hortabatur ad semper gaudendum: «Gaudete enim, inquit, in Domino semper; iterum dico, gaudete; › certe non aliis præcepisset talia, quin ipse exemplum tradiderit. Talisest sanctorum vita, sicque nunc quidem beata, sicut conveniens est, eos esse locutus qui ex fide speque beatitudinis percipiunt fructum; postquam autem abierunt, hæc est tanto melior, quanto rebus ipsis frui quam sperare perfectius est, et pura boni visio fide præstat. Hujus autem vitæ bona sunt ex parte Dei spiritus adoptionis, unde perfecta est charitas, juxta quam est beata vita. Accipere enim mysteria Christi permisit, ipsum autem accipient:- Tus dedit, inquit, potestatem filios Dei fieri; filiorum autem est perfecta charitas, a qua omnis excessit timor. Nec enim merce.lum amissio, nec pœnæ metui possunt a taliter amante: hoc enim serverum, illud autem mercenariorum est. Candidus vero amor solum est filiorum. Et ita veram charitatem gratia animis initiatorum infundit.Quod quidem in illos operetur et quodnam prabeat experimenttum scire possunt qui didicerunt: quod autem geεἰ παρεστὼς ἀκούοι λέγοντος καὶ τοῦτο τῆς σπουδῆς ἀπόναιτο πάσης, τὴν τοῦ φιλουμένου φωνήν. Παῦλος δὲ τακείνου ζητῶν οὐ περιεῖδεν ἑαυτὸν μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ προΰδωκε· καὶ γὰρ εἰς γέεννα» ἐνέβαλε τό γ' ἐπ' αὐτῷ, καὶ γὰρ ηύξατο τὸ πάθος καὶ ἦν ὥσπερ αίνιγμα· ὅτι γὰρ σφοδρῶς ἐφίλη σεν αὐτὸν, ὃν ἐφίλησεν, ἐπεθύμει ζημιωθῆναι, καὶ ἔοικεν, ὡς οὐ γεέννης μόνον σφοδρότερον ἀνέφλεγεν αὐτὸν ὁ ἔρως ἐκεῖνος, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς ἐν τῷ συνεῖναι τῷ φιλουμένῳ χαρᾶς ἐπικρατέστερον εἶχε. Καθάπερ γὰρ ταύτης καταφρονεῖν ἔπειθεν, οὕτως ἐκείνην ῥᾳδίως περιοράν, καίτοι σαφῆ πεῖραν ήδη τοῦ κάλλους αὐτοῦ λαβόντα καὶ γεγευμένον, ἀλλ' τὰ τὸ μὲν ἐκείνῳ συνεῖναι καὶ συζῇν καὶ συμβα σιλεύειν πρὸς αὐτοῦ καὶ τῆς εὐδοκιμήσεως ἦν τῆς αὐτοῦ, ὁ δὲ οὐκ ἐζήτει τὰ ἑαυτοῦ ὑπὲρ τῆς ἐκείνου δόξης, καὶ τοῦτο προέσθαι πρόθυμος ἦν. Οὐκοῦν καὶ ἐπιθυμῶν οὐ δι' ἑαυτὸν ἐπεθύμησεν, ἀλλὰ δι' ἐκεῖνον, ὑπὲρ οὗ καὶ, φυγείν δεῆσαν, ἔφυγεν ἄν· εἰ τοίνυν τὸ μόνον θελητὸν οὐκ ἤθελεν ἑαυτοῦ χάριν, τί λοιπὸν ἄλλο τῶν πάντων; Εἰ γὰρ ὑπὲρ οὗ πάντα εἰργάσατο, πάντα δὲ ἠνέσχετο, οὐ πρὸς ἑαυτὸν βλέπων ἐζήτησεν, οὐδ᾽ ἵν' αὐτὸς ἀπολαύῃ σχολῇ γέ τι τῶν ἄλλων, ὧν καὶ τεφρόνησεν· ὅθεν δῆλος ἦν ἑαυτὸν παντελῶς φυγὼν καὶ τὴν γνώμην ἅπασαν ἐξαγαγὼν μὲν ἑαυτοῦ, πρὸς τὸν Χριστὸν δὲ μόνον ἐνεργὸν ἔχων. Ἐπεὶ δὲ οὐδὲν ἀπευκτὸν οὐδὲ τῇ θελήσει πολέμιον παρ' ἐκείνῳ, συνέβαινε θαυμαστὴν μὲν εἶναι τὴν ἡδονὴν, ᾗ συνῆν ἀεὶ καὶ συνέζη, ἀηδίαν δὲ οὐδεμίαν τῆς ψυχῆς ἐκεί νης κρατεῖν. Εἰ γὰρ καὶ ἔστιν ὑπὲρ ὧν ὠδυνᾶτο καὶ ἔστενεν, ἀλλ' οὐκ ἐκράτει τῆς ἡδονῆς τὸ λυποῦν, οίδ' ἐξέκρουεν αὐτὸν ἐκείνης οὐδὲν, ἐπεὶ καὶ τῆς ἀθυμίας ταύτης τὸ σχῆμα χαρᾶς ἔγεμε· καὶ γὰρ ἀγάπης και μεγαλοψυχίας ἦν ή λύπη καρπὸς, οὐδὲν αὐτῷ πικρὸν ἢ ἄγριον ἢ μικρόψυχον εἰς τὴν καρδίαν εἰσῆ γεν. Ὅτι γὰρ ἔχαιρεν ἑκάστοτε, δῆλος ἦν, ἐξ ὧν τοῖς ἄλλοις παρήνει πάντοτε χαίρειν «Χαίρετε γάρο φησὶν, ἐν Κυρίῳ πάντοτε, πάλιν ἐρῶ, χαίρετε, οὐκ ἂν ἄλλοις ὑποτιθεὶς, ο μή πρότερον ἔδειξεν ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτός. Τοιαύτη τῶν ἁγίων ἡ ζωὴ καὶ οὕτω μακαρία νῦν μὲν, ὥσπερ ἀκόλουθον, τοὺς ἐλπίδι καὶ πίστει την μακαριότητα καρπουμένους· ἐπειδὰν δὲ ἀπαλλαγώσιν, οὕτως ἀμείνων, ὅσῳ τοῦ μὲν ἐλπίζεν τελεώτερον αὐτῶν τῶν πραγμάτων λαβέσθαι, τοῦ δὲ πιστεύειν ἡ καθαρὰ τοῦ ἀγαθοῦ θεωρία· ταύτης τῆς ζωῆς τὰ μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ πνεῦμα υἱοθεσίας, ὅθεν ἡ τελεία ἀγάπη, καθ᾿ ἣν ἡ μακαρία ζωή. Τὰ μὲν γὰρ μυσ τήρια τοῦ Χριστοῦ παρέσχε λαβέσθαι, τοῖς δὲ ἐκεῖνον λαβοῦσιν, «᾿Εδωκε, φησὶν, ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι,» τῶν τέκνων δὲ ἡ τελεία ἀγάπη, ἧς ἅπας ἀπελήλαται φόβος. Οὔτε γὰρ μισθῶν ἀποτυχίαν οὔτε πλη γὰς ἔστι δεδιέναι τὴν ἐκείνως ἐρῶντα· τὸ μὲν γὰρ δούλων, ἐκεῖνο δὲ μισθωτῶν· τὸ δ' οὕτω καθαρῶς φιλεῖν μόνων γίνεται τῶν υἱῶν. Καὶ οὕτω τὴν ἀγάπην τὴν ἀληθινὴν ἡ χάρις ἐντίθησι ταῖς ψυ χαῖς τῶν μεμνημένων· ὅ τι μὲν εἰς αὐτοὺς ὁρῶσα καὶ ἥντινα παρεχομένη πεῖραν, εἰδεῖεν ἂν οἱ μαθόν

DE VITA IN CHRISTO LIB. VII. tionem infundit, magnorum gustu de melioribus spam excitat, et a jam præsentibus de nondum apparentibus firmam fidem indit. Penes nos au'em est servare charitatem. Non enim dilexisse passionemque recepisse sufficit, sed oportet etiam conservare materiamque igui præbere ut retineatur. Hoc enim est manere in charitate, in qua omnis est beatitudo, manere scilicet in Deo, illumque immanentem hahere. Nam e Qui manet, inquit, in claritate, in Duo manet et Deus in illo.» Hoc autem fit, et solidatam in voluntate charitatem habemus, cum per mandata pervenimus et dilecti leges servavimus. Actionibus enim ad hunc vel istum habitum anima τες· ὡς δ' ἔνεστιν ὁλοσχερῶς εἰπεῖν, τῶν θείων ἀγα. neraliter dici potest, divinorum bonorum percepθῶν αἴσθησιν ἐνιεῖσα, καὶ τῷ γεῦσαι μεγάλων περὶ μειζόνων ἐλπίζουσα, καὶ βεβαίαν ἐντιθεῖσα πίστιν ἀπὸ τῶν ἤδη παρόντων περὶ τῶν μήπω φαινομένων. Τὰ δὲ παρ᾽ ἡμῶν τὸ διασώσαι τὴν ἀγάπην· οὐ γὰρ ἀρκεῖ τὸ φιλῆσαι μόνον καὶ δέξασθαι τὸ πάθος, ἀλλὰ δεῖ καὶ συντηρῆσαι καὶ τῷ πυρὶ προσθεῖναι τὴν ὕλην ὥστε κατασχεῖν. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ μένειν ἐν τῇ ἀγάπῃ, ἐν ᾧ πᾶσα μακαριότης, τὸ μένειν μὲν ἐν τῷ Θεῷ, μέσ νοντα δὲ ἔχειν αὐτόν· «Ο γὰρ μένων, φησὶν, ἐν τῇ ἀγάπῃ ἐν τῷ Θεῷ μένει καὶ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ, τοῦτο δὲ γίνεται, καὶ πεπηγυῖαν ἐν τῇ γνώμῃ τὴν ἀγάπην ἔχομεν, ἐπειδὰν διὰ τῶν ἐντολῶν ἀφικώμεθα καὶ τοὺς τοῦ φιλουμένου σώσωμεν νόμους. ᾿Απὸ μὲν γὰρ τῶν ἐνεργειῶν ἡ ψυχὴ διατίθεται προς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἕξιν, ὅπως ἂν ἔχωσιν ἐκεῖναι χρηστό τητος ἢ πονηρίας, ἐπεὶ καὶ τῶν τεχνῶν ἐκείνας κτώμεθα καὶ μανθάνομεν, ὧν ἂν ταῖς ἐνεργείας συνεθισθῶμεν. Οἱ δὲ τοῦ Θεοῦ νόμοι περὶ τῶν ἐνεργειῶν κείμενοι τῶν ἀνθρωπίνων καὶ ταύτας ὁρίζοντες καὶ πρὸς ἐκεῖνον τάττοντες μόνον τὴν ἀκόλουθον τοῖς κατορθοῦσιν ἐντιθέασιν ἕξιν, ἔστι τὸ βούλεσθαι τὰ δοκοῦντα τῷ νομοθέτῃ καὶ μόνῳ πᾶσαν ὑποτάττειν τὴν γνώμην καὶ πλὴν ἐκείνου θέλειν οὐδὲν, ὅπερ ἐστὶ μόνον ἀκριβῶς εἰδέναι φιλεῖν· καὶ διὰ τοῦτό φησιν ὁ Σωτήρ· Ἐὰν τὰς ἐντολάς μου τηρήσητε, μενεῖτε ἐν τῇ ἀγάπῃ μου.» Ταύτης δὲ τῆς ἀγάπης ἔργον ἡ μακαρία ζωής τὴν γὰρ θέλησιν πανταχόθεν συνάγουσα καὶ τῶν ἄλλων ἀπάγουσα πάντων καὶ αὐτοῦ τοῦ θέλοντος τῷ Χριστῷ συνίστησι μόνῳ· τῇ θελήσει δὲ τὰ ἡμέτερα πάντα ἀκολουθεῖ καὶ ὅποι φέρει χωροῦσι, καὶ σώματος ὁρμὴ καὶ λογισμοῦ κίνησις καὶ πᾶσα πρᾶξις καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἀνθρώπι νον· καὶ ὅλως ἡ θέλησις τὸ καθ᾽ ἡμᾶς ἄγει καὶ φέρ ρει, κἂν ἐκείνη κατασχεθῇ που, πάντα ἐκεῖ δέδεται καὶ ταύτης κρατήσας ὁλόκληρον ἔχει τὸν νοῦν. Ούκοῦν οἷς ἡ γνώμη τοῦ Χριστοῦ κατ᾿ ἄκρας άλω καὶ μόνῳ πρόσκειται, καὶ πάντα ὅσα βούλονται καὶ ὧν ἐρῶσι καὶ ἃ ζητοῦσιν, ἐκεῖνος ἐστι, τούτοις ὅλον τὸ εἶναι καὶ ἡ ζωὴ παρ' αὐτῷ, ἐπεὶ καὶ τὴν θέλησιν αὐτὴν οὐκ ἔστι ζῆν καὶ ἐνεργὸν εἶναι μὴ ἐν τῷ Χριστῷ μένουσαν, ὅτι πᾶν ἀγαθὸν ἐκεῖ, και θάπερ ὀφθαλμὸς τὰ αὐτοῦ ποιεῖν οὐκ ἂν ἔχῃ μὴ τῷ φωτὶ χρώμενος. Ἐκείνῳ τε γὰρ μόνον ἐργάζεται τὴν ὄψιν τὸ φῶς, ἥ τε θέλησις πρὸς ὅ δύναται ένερ• γεῖν, μόνον ἐστὶ τἀγαθόν· ὅθεν ἐπεὶ ταμίας τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων ἐκεῖνος, εἰ μὴ πᾶσαν τὴν γνώμην ἐν αὐτῷ φέροντες θήσομεν, ἀλλά τι τῆς θελήσεως ἔξω τοῦ θησαυροῦ τούτου πέσοι, ἀργόν ἐστι καὶ νεκρόν. 4 Εάν μή τις μείνῃ γάρ, φησὶν, ἐν ἐμοὶ, ἐβλήθη ἔξω ὡς τὸ κλῆμα καὶ ἐξηράνθη, καὶ συνάγουσιν αὐτὰ καὶ εἰς τὸ πῦρ βάλλουσι καὶ καίεται·, εἰ δὲ καὶ τὸν Χριστὸν μιμήσασθαι καὶ ζῆν κατ' ἐκεῖνον, ἐν Χριστῷ ζῆν ἐστι, καὶ τοῦτο τῆς γνώμης ἔργον, ὅταν τοῖς τοῦ Θεοῦ βουλήμασιν ὑπακούσῃ. Καθάπερ ἐκεῖνος τῶν ἑαυτοῦ θελήσεων ὑπέταξε τῇ θείᾳ τὴν ἀνθρωπίνην, καὶ ἵνα τοῦτο διδάξαι καὶ τῆς ὀρθῆς ζώης παράδειγμα ἡμῖν καταλίποι, τὸν ὑπὲρ τοῦ κόσμου θάνατον, ὅτε μὲν ἀποθανεῖν ἐδέησεν, οὐ παρ disponitur, prout ille bonitatis vel malitia charaeterem habent, siquidem illas acquirimus et discimus artes, quibus per actiones assuevimus. Dei vero leges ad actus humanos attinentes illosque definientes, et ad ilium solum ordinantes, consequentem rectis injiciunt dispositionem, quod scilicet ea quæ bona videntur legislatori, velint illique soli totam submittant voluntatem, ac præter illum nihil ipsis placeat: quod solum est perfecte scire di - ligere. Ideo Salvator ait: c Si mandata mea servaveritis, manebitis in dilectione mea. • Illius auiem charitatis opus est beata vita. Voluntatem enim undique contrahens et ab omnibus aliis et ipso volente segregans, soli Christo conciliat; voluntatem vero cuncta nostra sequuntur, et quo ferat, ¡ncedunt et corporis motus, et rationis cursus, et oninis actus et aliud quodlibet humanum; et prorsus voluntas quod ad nos attinet agit et gerit, et si illa retineatur, omnia nexa consistunt, et illa potitus, totam habet mentem. Quibus igitur voluntas prorsus amore Christi detinetur et huic soli submittitur. quæcunque volunt, diligunt ac quærunt, ille est; illis totum est esse vitaque in ipso, siquidem ipsa voluntas non est vivere et vim habere, nisi maneat in Christo, quod ibi stat omne bonum, quemadmodum oculus nec suas facultates exercere sine lumine potest. Huic enim solum lumen visionem operatur, et voluntas non valet agere uisi in solum bonum. Unde cum ille sit omnium bonorum distributor, si totam in ipso non reponimus voluntatem, seul aliquid voluntatis extra thesaurum istum cadat, inane et mortuum est. • Nam, inquit, nisi quis in me manserit, mittitur foras sicut palmes, et arescit; et colligunt cum, et in ignem mittunt, et comburitur. › Si vero quoque Christum imitari vivereque secundum illum, in Christo vivere est, hoc etiam est opus voluntatis, quaado Dei mandatis obedit. Quemadmodum ille suarum voluntatum divine subjecit humanam, utque nobis hoc ostenderet et rectæ vitæ exemplar relinqueret, mortem pro mundo, cum oportuit mori, non abnuit; priusquam autem venisset tempus, deprecatus est, ostendens quod non sibimetipsi placeret in passionibus, sed, ut ait Paulus, obediens factus ad crucem venit, quasi noa unam voluntatem, aut ex duabus unam,

sed duarum voluntatum concordiam habens: sic ητήσατο, πρὶν δὲ ἥκειν τὸν καιρὸν ἀπηύξατο, apparet per omnia in perfectione voluntatis beatam δεικνὺς ὡς οὐχ ἑαυτῷ ἤρεσεν, ἐν οἷς ἔπασχεν, ἀλλ', δ consistere vitam. Dico vero in præsenti. Duo nam- φησιν ὁ Παῦλος, ὑπήκοος γενόμενος ἐπὶ τὸν σταυ que cum sint, quibus homo constat, mens el vo- ρὸν ἦλθεν, ὡς ἂν οὗ θέλημα ἔχων ἐν ἢ ἐκ δυοῖν ἐν, luntas, necesse est, secundum ista duo, convenire ἀλλὰ δύο θελημάτων ὁμολογίαν· οὕτω φαίνεται διὰ coaptarique Deo, illum qui ex toto futurus est bea- πάντων ἐν τῇ τελειότητι τῆς θελήσεως συνεστάναι ters, mente quidem pure videntem illum, voluntate τὴν μακαρίαν ζωήν. Λέγω δὲ ἐν τῷ παρόντι. Δυοῖν vero perfecte diligentem. Nulli vero in corruptibili γὰρ ὄντοιν ἐν οἷς ὁ ἄνθρωπος, τοῦ νοῦ καὶ τῆς γνώ corpore viventium competit utrinque beatificari, μης, ἀνάγκῃ μὲν κατ' ἄμφω ταῦτα συνελθεῖν τῷ sed tales homines sola vita corruptione libera Θεῷ καὶ συναφθῆναι τὸν ἐξ ὁλοκλήρου μέλλοντα ματ excipiet; in præsenti vero, sub voluntatis quidem κάριον εἶναι, τῷ μὲν νῷ καθαρῶς αὐτὸν θεωροῦν· respectu perfecti sunt in his quæ sunt ad Deum τα, τῇ γνώμῃ δὲ τελείως φιλοῦντα. Συμβαίνει δὲ beati, non autem sub respectu mentis efficaciæ: οὐδενὶ τῶν ἐν φθαρτῷ σώματι ζώντων δι' ἑκατέ charitatem quidem apud eos perfectam reperies, ρων εὐδαιμονεῖν, ἀλλὰ τοιούτους άνθρωπους μόνος puran antem Dei visionem minime. Si enim ipsis ὁ φθορᾶς ἀπηλλαγμένος δέξεται βίος, ἐπὶ δὲ τοῦ πα cum corpore viventibus adest quod futurum est, ρόντος τῆς μὲν θελήσεως ἕνεκα τέλειοι τὰ πρὸς famque certaminum experientiam habent, at non τὸν Θεὸν οἱ μακάριοι, τῆς δὲ κατὰ νοῦν ἐνεργείας continenter, nec perpetuo, nec perfecte, vila præ- οὐκέτι· ἀγάπην μὲν παρ' αὐτοῖς τελείαν εὑρήσεις, senti non permittente, et ideo, 4 Spe gaudemus, Θεοῦ δὲ θεωρίαν καθαρὴν οὐδαμῶς. Εἰ γὰρ καὶ inquit Paulus, et per fidem ambulamus, non per πάρεστιν αὐτοῖς ἔτι καὶ μετὰ σώματος ζῶσι τὸ speciem et ex parte cognoscimus; › attamen Chri- μέλλον, καὶ πεῖραν ἔσχον ἤδη τῶν ἄθλων, ἀλλ' οὐ stum vidit, sed non continuo tali astitit visioni. Hoc συνεχῶς οὐδὲ διηνεκῶς οὐδὲ τελείως, τοῦ βίου του enim semper solum futurum videbit, et istud ipse του μή συγχωροῦντος, καὶ διὰ τοῦτο, «Τῇ ἐλπίδι demonstravit, siqui lem de praesentia illa discurrit χαίρομεν, φησὶ Παῦλος, καὶ διὰ πίστεως περιπατοῦ adjiciens: ‹ Et sic semper cum Domino erimus. › μεν, οὐ διὰ εἴδους, καὶ ἐκ μέρους γινώσκομενο τ Unde si quis in Christo cum corpore vivit, et vitam καίτοι τὸν Χριστὸν εἶδεν, ἀλλ᾽ οὐχὶ ἑκάστοτε τῇ æternam, ut Paulus hortatus est, hinc valuit assu- θεωρία ταύτῃ συνήν. Τὸ γὰρ ἀεὶ τοῦτο τὸ μέλλον mere, hanc în voluntate possidet, per charitatem ὄψεται μόνον, καὶ τοῦτο αὐτὸς ἔδειξεν, ἐπεὶ περὶ lætitiam consecutus inenarrabilem, ipsa mentis τῆς παρουσίας ἐκείνης διεξῆλθεν ἐπαγαγών, ο Καὶ pura visione ipsi, in futurum reservata, Adeque οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα·, ὅθεν εἴ τις ἐν manu ad charitatem ducente. Quod ostendens beatus Χριστῷ μετὰ τοῦ σώματος ζῇ καὶ τῆς αἰωνίου ζωPetrus, e in quem nunc, inquit, non videntes, sed cre- ἧς, ᾗ Παῦλος ἐκέλευσεν, ἐνθένδε ήδυνήθη λαβέσθαι, dentes, exsultatis lætitia inenarrabili et glorificata. › ἐν τῇ γνώμῃ ταύτην ἔχει δι' ἀγάπης ἐπὶ τὴν χαρὰν ἀφικνούμενος τὴν ἀπόῤῥητον, τῆς μὲν τοῦ νοῦ καθαρᾶς ὄψεως εἰς τὸ μέλλον ταμιευομένης αὐτῷ, τῆς δὲ πίστεως ἐπὶ τὴν ἀγάπην χειραγωγούσης· δ δεικνὺς ὁ μακάριος Πέτρος, «Εἰς ὃν ἄρτι μὴ ὁρῶντες, φησί, πιστεύοντες δὲ ἀγαλλιᾶσθε χαρᾷ ἀνεκλαλήτη και δεδοξασμένη. In hac autem charitate lætitiaque constat beata vita. Hæc vita partim quidem absconditur juxta Pauli verbum: Absconditur enim, inquit, vita nostra; › partim autem revelatur; et, sicut ait Dominus, Spiritus ubi vult spiral, et vocem ejus audis, sed non scis unde veniat nec quo vadat; sic est omnis qui natus est ex spiritu. › Qued enim a:t ipsam gratiam generantem et formanteni attinet, quid ipsa est et quomodo regenerat, aliscondita est vita; manifestatur autem viventibus qui participes effecti sunt, quid sit ad Deum ineffabilis amor et innixa super co lætitia. Hæc enim ipsa manifesta sunt et gratiam invisibilem indicant, primo quidem qurniam hæc sunt gratie fructus; nam, inquit, • Fructus spiritns est charitas, gaudium; а fructu vero arbor cognoscitur; deinde quoniam spiritus adoptionis est gratia, charitas autem quod propinquitatem hanc obtinuerint, et quod sint filii Dei, nihil servile nec mercenarium habentes testatur. Hoc autem etiam modo Salomon invenit matrem pueri viventis, sufficiensque quod peperisset, reputavit indicium, amorem vehementem: unde non est absurdum filios Dei viventis hoe etiam Ἐν ταύτῃ δὲ τῇ ἀγάπῃ καὶ τῇ χαρᾷ ἡ μακαρία ἐστὶ ζωή· αὕτη ἡ ζωὴ τὰ μὲν κρύπτεται κατὰ τὸν Παύλου λόγον, «Κέκρυπται γάρ, φησίν, ἡ ζωὴ ἡμῶν· ν τὰ δὲ φαίνεται καὶ ᾗ φησιν ὁ Κύριος, «Το πνεῦμα ὅπου θέλει πνεῖ, καὶ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκού. εις, ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν ἔρχεται καὶ ποῦ ὑπάγει, οὕτως ἐστὶ πᾶς ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ πνεύ ματος.» "Α μὲν γὰρ εἰς αὐτὴν τὴν γεννῶσαν καὶ πλάττουσαν ἥκει χάριν, ὅ τι τέ ἐστιν αὐτὴ καὶ ὃν ἀναπλάττει τρόπον, ἀφανῆς ἐστιν ἡ ζωή, φαίνεται δὲ τῶν μεριτῶν ζώντων, ὅπερ ἐστὶν ὁ πρὸς τὸν Θεὸν ἀπόῤῥητος ἔρως καὶ ἡ ἐπ' αὐτῷ χαρά. Ταῦτα γὰρ αὐτά τε δῆλα καθέστηκε καὶ τὴν ἀφανῆ μηνύει χάριν, πρῶτον μὲν ὅτι καρπὸς ταῦτα τῆς χάριτος (ε Ο καρπὸς γάρ, φησὶ, τοῦ Πνεύματος ἀγάπη, χαρά, ν ἀπὸ δὲ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον γινώσκεται)" ἔπειθ' ὅτι πνεῦμα μὲν υἱοθεσίας ἡ χάρις, ἡ δὲ ἀγάπη τὴν συγγένειαν ταύτην αὐτοῖς μαρτυρεῖ, καὶ ὡς εἶεν υἱοὶ Θεοῦ μηδὲν ἔχοντες μισθαρνικὸν μηδὲ δουλικόν. Τοῦτον δὲ τὸν τρόπον καὶ Σολομών εὗρε τὴν μητέρα τοῦ ζῶντος παιδίου, καὶ σημεῖον ἐνόμι σεν ἱκανὸν παρασχεῖν αὐτὴν τοῦ τεκεῖν τὴ σφόδρα φιλεῖν· ὅθεν οὐδὲν εἴν ἀπεικὴς καὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ

DE VITA IN CHRISTO LIB. VII. ζῶντος Θεοῦ τῷ τεκμηρίῳ τοῦτο μανθάνειν. Καθά- signo recognosci. Quemadmodum illam nihil habere περ ἐκείνην, ὡς οὐδὲν εἶχεν κοινὸν πρὸς τὸ τεθνη - κὸς παιδίον, ἡ περὶ τὸ ζῶν φιλοστοργία και πρόνοια σαφῶς ἐδήλωσεν, οὕτω καὶ τούτοις ἡ περὶ τὴν ζῶντα Θεὸν αἰδὼς καὶ τὸ φίλτρον ἀπόδειξίς ἐστιν ἐναργής, ὅτι οὐ νεκρῶν ἐγένετο πατέρων, οἷς οὐδὲ θάπτειν τοὺς οὕτω ζῶντας συνεχώρησεν ὁ Σωτήρ («"Αφες γὰρ, φησί, τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νε κροὺς») ἐπεὶ οὐδὲ κατὰ τοῦτο μόνον ἀγάπης τὴν υἱότητα βεβαιοῦσιν ἑαυτοῖς, ὅτι ὡς πατρὶ τῷ Θεῷ πρόσκεινται καὶ φιλοῦσιν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐοίκασι διὰ τὴν ἀγάπην αὐτῷ, ὅτι τε οἱ μὲν ἀγαπητικοί εἰσιν, ὁ δὲ θεὸς ἀγάπη ἐστὶ, καὶ ἀγάπης ἕνεκα ζώσιν. Οἱ γὰρ ἀληθῶς ζῶντες οὗτοί εἰσι, παρ' οἷς τὸ και δὲν τοῦτο τρέφεται πάθος, καθάπερ ὧν ἄπεστιν ἐκεῖνο, πάντα νεκρά. Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι υἱοὶ, δι' ὧν ποιοῦσε, τὸν πατέρα τιμῶσι, καὶ ζῶντες αὐτοὶ ζῶντα κηρύττουσι τὸν Θεὸν, παρ' οὗ γεγέννηνται, καὶ τὴν ἀνεκλάλητον γέννησιν, ἣν ἐκεῖθεν ἐγεννήθησαν, τῇ καινότητι τῆς ζωῆς, ἐν ᾗ κατὰ τὸν Παύλου λόγου περιπατοῦσι, πιστούμενοι τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα δοξάξουσιν. Οὕτως ἀποῤῥήτως καὶ φιλανθρώπως γεννῶνται, καὶ ὡς ἔοικε, διὰ τοῦτο Θεὸς οὐ νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων ἐστὶν ὁ Θεὸς, ὅτι παρ' ἐκείνοις τὴν εἰκείαν εὑρίσκει δόξαν· ὅθεν καὶ πρὸς τοὺς πονηροὺς ἔλεγεν, «Εἰ Θεός εἰμι ἐγώ, ποῦ ἐστιν ἡ δόξα μου;» Τοῦτο δηλῶν ὁ Δαβίδ, Οὐχὶ οἱ νεκρο. αινέσουσί σε, Κύριε, φησὶν, ἀλλ' ἡμεῖς οἱ ζῶντες. ο Τοιαύτη ἡ ἐν Χριστῷ ζωή, καὶ οὕτω κρύπτεται καὶ οὕτω φαίνεται τῷ φωτὶ τῶν καλῶν ἔργων, όπερ ἐστὶν ἡ ἀγάπη. Εν ταύτῃ γὰρ ἡ λαμπρότης ἁπά σης ἐστὶν ἀρετῆς, καὶ τὴν ἐν Χριστῷ ζωήν, ὅσον εἰς τὴν ἀνθρωπίνην φέρει σπουδήν, ἐκείνη συνίστης σιν. "Οθεν οὐκ ἄν τις ἁμάρτοι ζωὴν αὐτὴν προσει πών· καὶ γὰρ ἔνωτίς ἐστι πρὸς τὸν Θεὸν, τοῦτο δὲ ζωή, καθάπερ θάνατον ἴσμεν τὴν ἀπὸ Θεοῦ χωρισμόν. Διὰ τοῦτο γὰρ, «Η ἐντολὴ αὐτοῦ, φησί, ζωὴ αἰών νιός ἐστι, ο τὴν ἀγάπην λέγων, καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, «Τα βήματα, ἃ ἐγὼ λαλῶ ὑμῖν, πνεῦμά ἐστι καὶ ζωή ἐστιν· ο ὧν τὸ κεφάλαιον ἡ ἀγάπη, καὶ. Ο μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ ἐν τῷ Θεῷ μένει καὶ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ, ο ᾧ ταὐτόν ἐστιν ἐν τῇ ζωῇ μένειν καὶ τὴν ζωὴν ἐν αὐτῷ· «Ἐγὼ γάρ είμι, φησίν, ἡ ζωή. Εἰ δὲ καὶ ζωή ἐστιν ἡ κινοῦσα τὰ ζῶντα δύναμις, τί τὸ κινοῦν τοὺς ὡς ἀληθῶς ζῶντας ἀνθρώπους ὧν Θεός ἐστιν ὁ Θεὸς, δ; οὐ νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων ἐστὶ Θεὸς, οὐδὲν ἂν εὔροις ἢ τὴν ἀγάπην αὐτὴν, ἢ μὴ μόνον αὐτοὺς ἄγει καὶ φέρει, ἀλλὰ καὶ ἑαυτῶν ἐξάγει ῥᾳδίως, καὶ οὕτω ζωῆς μᾶλλον ἀπάσης εἰς αὐτοὺς δύναται ὁρᾷν, ὥστε καὶ ζωῆς ἐπικρατέστερον ἔχει! Καὶ γὰρ ζωῆς πείθει καταφρονεῖν, οὐ τῆς ῥεούσης μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τῆς ἑπτώσης· τί οὖν δικαιότερον ἂν τῆς ἀγάπης καλοῖτο ζωή; χωρὶς δὲ τούτων 8 πάντων περιῃρημέ νων μόνον περιλειφθὲν τοὺς ζῶντας ἀποθανεῖν οὐκ ἐᾷ, τοῦτό ἐστιν ἡ ζωή, τοιοῦτον δὲ ἡ ἀγάπη. Πάντων γὰρ τῶν ἄλλων ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος και ταργουμένων, η φησι Παῦλος, ἡ ἀγάπη μένουσα μόνον πρὸς τὸν βίον ἐκεῖνον ἀρκεῖ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ὦ πρέπει πᾶσα δόξα αιώνιος. Αμήν. commune cum puero mortuo maternus amor et sollicitudo clare demonstraverunt, sie et in illis erga Deum viventem veneratio et charitas viva sunt demonstratio, quod non ex mortuis enati sunt patribus, quos nec sepelire taliter viventes permiſit Salvator: Sine, inquit, mortuus suos sepelire mortuos.» Non enim ex hoc charitatis solo liliorum adoptionem sibi firmant, quod Deo velut patri adhærent reverentia et amore, sed quod per charitatem habent cum illo similitudinem, quatenus ip i diligentes sunt, Deus autem est dilectio, et propter charitatem vivant. Nam vere viventes isti sunt, apud quos nobilis ista passio nutritur, sient illis a quibus abest, omnia sunt mortua. Ex hoc enim quod filii, per ea quæ faciunt, patrem honorant, et ipsi viventes viventem prædicant Deum, a quo ge nerali sunt; et ineffabilem generationem, quam exinde contraxerunt, novitate vitæ in qua, juxta Pauli verba, ambulant, fide pleni, Patrem qui in cœlis est glorificant. Sic mystice humaneque generantur, et, ut æquum est, Deus non est mortuorum, sed vivorum, quod propriam in ipsis invenit gloriam. Et ideo ad iniquos dixit: • Si Deus ego sum, ubi est gloria mea? • Hoc ostendens David, • Non mortui laudabunt te, Domine, inquit, sed nos qui vivimus. › Talis est in Christo vita; sic absconditur, et sic manifestatur lumine bonorum operum, quid sit charitas. In hac enim omnis est virtutis splendor, ´et vitam in Christo, quantum ad humanam attinet activitatem, illa componit. Unde non erraret qui ipsam vocaverit vitam: unit enim Deo: hæc autem societas est vita, sicuti mortem esse scimus Deo separationem. Ideo, • Mandatum ejus, inquit, vila æterna est, de charitate loquens; et ipse Salvator: «Quæ ego vobis loquor, spiritus et vita sunt, › quorum caput est charitas; et, «Qui manét in claritate, in Deo manet, et Deus in illo;, ubi idem est in vita manere et vitam in ipso esse. • Ego enim, inquit, sum vita. Si vero quoque vita est potentia quæ viventia movet, quid est quod movet vere viventes homines, quorum Deus est Deus, qui non mortuorum, sed vivorum est Deus? Nihil invenies nisi charitatem ipsam, que non solum eos ducit et agit, sed etiam ex ipsis faciliter exigit, et ita magis quam omnis vita potest in ipsos agere, ita ut vita potentior sit! Etenim vitam contemnere suadet, non tantum effluentem sed etiam stantem. Quid ergo justius quam charitas vocaretur vita? Sine iis quod omnibus ablatis solum superstes viventes mori non sinit, hoc est vita: liujusmodi autem est charitas. Omnibus enim aliis ad vitam futuram deficientibus, ut ait Paulus, sola charitas manens, ad hanc vitam sufficit in Christo Jesu Domino nostro, quem decet omnis gloria in specula. Amen.

ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΤΟΥ ΚΑΒΑΣΙΛΑ ΛΟΓΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΚΙΖΟΝΤΩΝ. SERMO CONTRA FENERATORES. Grece edidit David Hoeschelius Aug. Vindel. 159 4°. sed minus integre: eadem, ut aiunt, integra prodiit 320 moscii 1604, 4°, cum Epiphanii oratione in Sepulturam Christi; at in duobus exemplaribus Samosciana editionis quæ evolvimus, uno Mazarinæo, altero Regio, nihil amplius inest quam Epiphanii oratio. Hoeschelianæ tamen editionis lacunas supplevimus ope codd. mss. Paris. 970 et 1213. Sunt qui male docti, et nescio quibus rationibus nisi autument, legem, qua feneratio interdicitur, servare, nullo modo necessarium esse, verum servantes eam mereri laudem, transgredientes reprehensionem non mereri. Primum, nullam legum an tiquarum ita positam ac latam videas, ut eam volentibus proterere licitum sit, sed omnis transgressio et inobedientia mercedem suam acceperunt. Deinde feneratio inter crimina hand numeraretur, nec fenerantes probris incesserentur, si ista ratione lucrum facere liceret; concessa enim nemo jure vituperet. Nunc autem David ipse factumn istuc in crimine ponit, et in iis quæ sceleris arguuntur aperte numerat. Et partim quidem, dum flagitiosam civitatem reddit notam omnibus, in ejus accusaL'one et hoc non tacet: «Et labor, inquit, in medio ejus, et injustitia: et non defecit de plateis ejus usura et dolus '; partim dum super Salvatoris adventu lætum affert nuntium, et quantis genus humanum dignaturus sit bonis, quantis erepturus malis, explicat, usuram et malorum cumulum insectatur: «Ex usura, inquit, et iniquitate liberabit animas eorum '., Et dum vituperat, et dum iniquitati, dolo et injustitiæ eam copulat, magnitudinem sceleris demonstrat. Ad hæc videamus, quare in gente Hebræorum adeo magna et e tot tribubus commista, in qua multum erat vitiorum, parum probitatis, lex ista obtinuerit in omnes communiter, et usura, una cum cade, furto, aliisque vitiis e republica pulsa sit. Si enim criminis expers erat, unde legi tanta potestas? Nec enim excelsitas quædam animi multitudinem sub legem subjiciebat, quoniam non omPsal. Liv, 11, 12. • Psal LXXI, 14. Ο Εἰσὶ, οἱ φασι τὸν ἀναιροῦντα τὸν τόκον νόμον, μηδ' ἡντινοῦν ἀνάγκην εἶναι φυλάττειν· ἀλλ᾽ οἷον τοῖς σώζουσι μὲν ἐν ἐπαίνῳ εἶναι, ὑπερβαίνειν δὲ βουλο μένοις ἐξεῖναι κακῶς εἰδότες, καὶ οὐκ οἶδα τίσι χρώμενοι λογισμοῖς. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐδένα τις ἂν ἴδοι τῶν παλαιῶν νόμων οὕτω κείμενον, ὥστε ἐξεῖναι τοῖς βουλομένοις πατεῖν, ἀλλὰ πᾶσα παρά βασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν. Επειτα μετὰ τῶν ἐγκλημάτων οὐκ ἂν ὁ τόπος ἐτάττετο, οὐδ' ἂν ἔδει διασύρειν εἴ τις ἐχρήσατο, είγε οὕτω κερδαίνειν ἐξῆν· περὶ γὰρ τῶν συγκεχωρημένων οὐδ᾽ ἂν εἷς ἐγκαλοῖτο. Νῦν δὲ Δαβὶδ αὐτὸς ἔγκλημα τὸ πρᾶγμα ποιεῖται, καὶ μετὰ τῶν διαβαλλομένων τίθησι φανερῶς· καὶ τοῦτο μὲν τὴν πονηρὰν στηλι τεύων πόλιν, σὺν ἅπασιν, ὑπὲρ ων ἐλαύνει, καὶ τοῦτο μέμφεται· «Καὶ ἀνομία καὶ κόπος ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ ἀδικία, καὶ οὐκ ἐξέλιπεν ἐκ τῶν πλατειῶν αὐτῆς τόκος καὶ δόλος· τοῦτο δ' ἐν οἷς τὴν Σωτῆς ρος εὐαγγελίζεται παρουσίαν, καὶ οἴων μὲν ἀξιώσει, οίων δὲ ἀπαλλάξει τὸ γένος, τὸν τόκον τοῦ κύκλου γράφεται τῶν κακῶν, «Καὶ ἐκ τόκου, φησί, καὶ ἐξ ἀδικίας λυτρώσεται τὰς ψυχὰς αὐτῶν·» καὶ οἷς διασύρει, καὶ οἷς ἀνομίᾳ, καὶ δόλῳ, καὶ ἀδικίᾳ συν τάττει, τὸ μέγεθος τῆς πονηρίας ἐκφαίνων. Άλλως τε σκοπῶμεν, ἀνθ' ὅτου τῶν Εβραίων, γένους τοσούτου καὶ οὕτω συμμιγούς, ἐν οἷς πολύ μὲν τὸ φαῦλον, ὀλίγον δὲ τὸ χρηστόν, πάντων ὁ νόμος οὗτος ἐκράτει κοινῇ, καὶ τῆς πολιτείας ὁ τόπος ἀπελήλατο, μετὰ φόνου καὶ κλοπῆς καὶ τῶν ἀπειρημένων. Εἰ γὰρ ἀνεύθυνος ὁ τόπος ἦν, πόθεν τῷ νόμῳ τὸ κρατεῖν; Οὐ γὰρ δὴ μεγαλοψυχία τὸ πλῆθος ἦγεν ἐπὶ τὸν νόμον, ὅτι μή πάντας ἐλευθερίους εἶναι

ORATIO CONTRA FENERATORES. δώσομεν καὶ μεγαλοψύχους, ὧν φειδωλία καὶ φιλαρ- Anes liberales et alta mente præditos fuisse certum γυρία και μικρολογία και γλισχρότης ἐγκλήματα [σ. φειδωλίας κ. τ. λ. καὶ γλισχρότητος ἐγκλήματα] πανταχοῦ. Καίτοι μοιχείας μὲν καὶ φόνου καὶ τοῦ τοιχωρυχεῖν, καὶ εἰ μὴ δίκας ὁ νόμος ἐτίθει, καν ἀπῆγον οἱ κίνδυνοι, μεθ' ὧν ἀνάγκη τὰ τοιαῦτα τολ μᾶσθαι· τόκοι δὲ οὐδεὶς ἡγεῖται πόνος, οὐδὲ κινδύνων γέμει τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ δεῖ τοῦτ' αὐτὸ μόνον κερδαί νειν πραγματευσαμένους οὐδέν. Τί τοίνυν τὸ πεῖθον ἄνδρας ἀνελευθέρους, κέρδους οὕτω πραγμάτων ἀπηλλαγμένου καταφρονεῖν, εἰ μὴ σφόδρα τις ἔκειτο - κόλασις; Οτι δὲ οὕτως ᾐδοῦντο τὸν νόμον Εβραίοι, δῆλον ἐξ ὧν καὶ νῦν ἔτι τὴν γνώμην σώζουσι, καὶ κανῇ τιμῶσι τὸν νόμον, καίτοι πολλῶν ἕνεκα πολύ τῶν παλαιῶν φαυλοτέρως περὶ τὴν θρησκείαν διατεθέντες. est, inter quos tenacitas, avaritia, sordes passim vigebant. Porro ab adulterio, a cade, a perfossione parietum, tametsi lex pœnam non sanciret, tamen pericula, cum quibus ejusmodi facinora necessario perpetrantur, inde avocarent; fenerari autem nullus putatur labor, nec est periculosum negotium sed id solum augere quæstum nihil laborantibus oportet. Quid igitur homines minime ingenuos ad lucrum adeo molestiis vacuum contemnendum induceret, si tam grave supplicium propositum non esset? Hebræos autem hanc legem sic reveritos, ex eo patet, quod etiam hodie eadem sunt opinione ac sententia, et eam honore prosequuntur, tametsi in multis longe quam majores ipsorum ignavius religionis instituta colunt. Quoniam igitur fenori dare Hebræis crimini fuit, quibus nulla nobis velita mdulgebantur, quae pene ob istiusmodi lucrum Christianos manebunt, quibus et consistere in vetustis culpa est; et scriptam legem justitia non exsuperare, est regno calorum Οτε τοίνυν Εβραίοις τὸ χρῆσαι τόκων εὐθύνας εἶχεν, οἷς πολλὰ τῶν ἀπειρημένων συνεχωρεῖτο· Χριστιανοὶ τίνα τοῦ κέρδους τούτου δώσουσι δίκην, οἷς καὶ τὸ μεῖναι μέχρι τῶν παλαιῶν, ἔγκλημα, καὶ τὸ μὴ παρελθεῖν τὸ πρᾶγμα δικαιοσύνῃ, βασιλείας ἐστὶν ἐκπεσεῖν· καὶ γὰρ πορνεία μὲν ἐκείνοις οὐδὲν ἐδόκει δεινὸν, καὶ καθαρὸν ἦν εὐθύνης τοσοῦτον ἄγος" • Παρ' ἡμῖν μηδὲ ὀνομαζέσθω,» φησίν· ἀλλὰ καὶ ὀφθαλμῶν ἀκολάστων εἰσὶν εὐθύναι. Καὶ τοῖς μὲν ἀμνύναι καὶ νόμος ἦν· νῦν δὲ ὑποκριτῶν καὶ φαύλων καὶ τοιούτου κόμματος. Καὶ τοῖς μὲν ἐξῆν μισεῖν τὸν ἐχθρὸν, νῦν δὲ τοῦτ' αὐτὸ κολάζεται, καὶ οὕτω πέρα συγγνώμης, ὥστε ἐνισχυμένου τῷ κακῷ, μηδὲ περὶ τῶν ἄλλως ἡμαρτημένων παραιτεῖσθαι τολμᾷν ὡς οὐκ ἐνὸν τῆς συγγνώμης τυγχάνειν, μὴ πρὸς τοὺς λελυπηκότας διηλλαγμένους, καν μυριάκις περὶ αὐτῶν μεταγνῶμεν, κἂν ποταμούς δακρύων ἐκχέω μεν. Καὶ οὕτω τὸ μόνον τῶν ἀνθρωπίνων κακῶν φάρμακον, ἐδυνήθη πρὸς τὴν νόσον ταύτην οὐδὲν, ἀλλὰ κρεῖττον μέν ἐστι τῆς πολυυμνήτου μετανοίας, καὶ τῶν κατ' αὐτὴν ἱδρώτων κρεῖττον δὲ θυσιῶν ἱλαστηρίων· ἀπόνασθαι δὲ τῶν κατορθωμάτων οὐ συγχωρεί, κἂν ὑπερφυά τινα τύχωσιν ὄντα, πόρρω καὶ τῆς ἐσχάτης τῶν ἐπαινουμένων μερίδος· ἀλλ᾽ ὥσπερ φλόξ ἢ ἀχοὺς ἐπιχεθεῖσα, πάντα διέφθειρεν, οὕτω τὸ μνησικακεῖν, ἔσχατον κακόν. Εβραίοις δὲ ἐξῆν, τὸ δὲ τόκον δανείζειν ἠλαύνετο. Ποῦ τοίνυν κακίας τὸν τόκον τάξομεν, ὅταν ἀτόπου πονηρίας χεῖρον ὁρῶμεν κακόν; Τὸ γὰρ, τὴν μὲν ἐπιτρέψαι, autem fenus neutiquam licebat. Quo igitur loco τὸ δὲ, κωλύσαι, τί ἂν εἴη δεικνύντος ἕτερον; inter piacula usuram constituemus, quando tam nefando scelere nihil videmus improbius? Nam illa permisisse, hoc vetuisse, quid aliud quam quod dixi ostendit? Εἶτα τολμήσει τις ευθύνης ἔτι καθαρὸν τιθέναι τον τόκον, οὗ μισανθρωπία καὶ ἀκολασία καὶ τὰ μέγιστα τῶν κακῶν ἀνεκτότερα δοκεῖ παρὰ Θεῷ νομοθέτῃ; καὶ τοῦτό ἐστι μαίνεσθαι, ἢ τὴν τοῦ κοινοῦ νόμου παιδείαν χείρω νομίζειν τοῦ παλαιοῦ· καὶ τὴν Χριστὸν εἰς τὸν κόσμον ἐλθεῖν, οὐκ ἐφ᾽ ᾧ πληρῶσαι τὸν νόμον, ἀλλ᾽ ἵνα κενώσῃ. Εἰ δὲ τοῦτο περιφανής ἀθεότης, καὶ πλήρωμα τοῦ νόμου Χριστός - δεικνύτωσαν βέλτιον εἶναι καὶ φιλοσοφώτερον, πατεῖν τὸν • Eplies. r, 3. excidere? Etenim fornicatio illis non videbatur tam absurda, et istiusmodi flagitium dedecori non erat. Apud nos autem nec nominetur, › inquit ³. Quin etiam aspectus lascivus cum peccato conjunctus est. Atque illi quidem jurare etiam lege jubebantur, quod nunc hypocritarum, et improborum, et hujusmodi farinæ hominum est. Et illis quidem inimicum cdisse permittebatur: nune ipsum istuc punitur, adeoque non ignoscitur, ut hac noxa irretitus, nec aliorum peccatorum veniam rogare audeat; quod veniam nullo modo consequantur, qui a quibus læsi sunt, cum iis in gratiam non redierint, etsi millies illorum pœniteat, etsi flumina lacrymarum profundant. Atque ita quod unicum malorum humanorum remedium erat, ad morbum hunc depellendum nihil valet; sed laudatissima pœnitentia, et sudoribus ejus, et sacrificiis propitiatoriis est potentius. Fructum quoque bonorum operum capere non sinit, quantumvis eximia et summis digna laudibus fuerint: sed quemadmodum nebula superfusa omnia corrumpit, sic malignitas animi propter veterem injuriam malum teterrinium omnia vitiat. Hebræis tamen licebat. Commodare Et adhuc audebit quis usuram a crimine immunem statuere, qua odium in homines, et libido, et peccata maxima tolerabiliora apud Deum legislatorem judicantur? Et quid est insanire, nisi novæ legis disciplinam veteri inferiorem arbitrari, et Christum in mundum venisse, non ut legem impleret, sed ut evacuaret atque everteret? Quod si hæc est manifesta impietas, et plenitudo legis Christus est, doceant illi melius ac sapientius esse contemnere le-

Gem quam servare, et usuram humanitatem adini- νόμον, ἢ σώζειν· καὶ τόκον, φιλανθρωπίαν θαυμα rabilem, et fraudatores istos compilatoresque humaniores esse iis qui gratis dant mutuum. Necesse est enim, qui hoc non possunt, in alterum e duobus incidere, aut cum Judæis novæ legi obsistere, eorumque insaniæ quasi quamdam hæreditatern adire; aut si hoc fugiunt, fundamentum quod a principio constitutum est, non convellere, et usuram extremo supplicio addicere; quod amplecterentur, si vel tantillum saperent. στὴν, καὶ τοὺς ἀποστερητὰς τουτουσὶ καὶ λωποδύτας, φιλανθρωποτέρους τῶν προῖκα χρηστών. Ανάγκη γὰρ τοῦτο μὴ δυναμένους, ἑτέρῳ δυοῖν περιπίπτειν ἢ μετὰ τῶν Ἰουδαίων κατὰ τοῦ καινοῦ στῆναι νόμου, καὶ τῆς ἐκείνων κληρονομήσαι μανίας· ἢ τοῦτο φεύγοντας τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπόθεσιν σαφῶς εἰδέναι, καὶ δίκαις τὸν τόκον ταῖς ἐσχάταις ὑπαγαγεῖν, ὅπερ ἔλοιντ᾽ ἂν ἦν ὁπωσοῦν σωφρονῶσιν. Ἔχει γὰρ οὕτως. Έδειξε τοινυν ἐν ἀνθρώποις γενέσθαι φιλοσοφώτερον, καὶ καλλίω, καὶ παρὼν ὁ νομοθέτης. Τις γὰρ ἂν ἐπιστεύετο τὰ γράμματα, ἢ ὁ ταῦτα δούς; Επειτα δὲ, εἰ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τοὺς ὁμοδούλους ἀγάπης ἐξήρτηται νόμος, ὁ τὸν ἀνδροφόνον ἀποτιννύς, καὶ τὸν μοιχὸν, καὶ τὸν τοιχω ρύχον, καὶ τὴν ψευδή μαρτυρίαν ἐλαύνων, καὶ τὸν τόχο, ἀναιρῶν, καὶ τὸ πρὸς τὸν πλησίον μίσος έχε βάλλων, καὶ τοιοῦτοι δή τινες νόμοι πρὸς τὴν εἰς ἀλλήλους ἀγάπην τοὺς ἀνθρώπους διατιθέντες, τοσού τον εδυνήθησαν μόνον, ὅσον τὸν μὲν εὐεργέτην ποιῆσαι φιλεῖν, δρᾶσαι δὲ μηδὲν κακὸν τὸν ἠδικηκότα μηδέν· ὧν οὐδέτερον ἀληθῶς φιλανθρωπία· τό τε γὰρ μὴ μισεῖν, οὔπω φιλεῖν ἐστι, τό τε τὸν πεποιηκότα φιλεῖν, οὐ τὸν ἄνθρωπόν ἐστι φιλοῦντος, ἀλλ' αὐτὸ δὴ τὸ εὖ πεπονθέναι. Τοῦτον δὴ τὸν τρόπον τὴν ἀγάπην τῶν παλαιῶν γραμμάτων ἀποῦσαν δέον εἰσάγειν· τοῦτο γὰρ ἦν πληρωθῆναι τὸν νόμον " τίνα τῶν ἄλλων εἰσενεγκεῖν εἰκὸς ἦν, ἢ τὸν τοῦ νόμου τελειωτήν; οὐκοῦν εἰσήνεγκεν. Οὐ γὰρ δὴ διαθήκην τρίτην τινὰ προσδοκῶμεν, οὐδὲ δημαγωγὸν ἕτερον, ὃς καλλίω νομοθετήσει. Καὶ τοίνυν ἀνάγκη νόμων οὐ μόνον Οὐ μισήσεις, ἀλλὰ καὶ, Φιλήσεις τὸν ὁμο φυλον. Εἰ δὲ φιλήσει; καὶ εὖ ποιήσεις, οὐκ ἀμειβό μενος μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπάρχων χρηστός. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐχ όπως οὐκ ἐκτοκιεῖς τὸ ἀργύριόν σου τῷ ἀδελφῷ σου, ὅπερ ἐστὶν, οὐ τῶν ἐκείνου τι κερδανεῖς· ἀλλὰ καὶ τούτου πλέον τι τῶν σαυτού κοινων νήσεις. Ταῦτα δὲ φυλάσσειν ἐκ παντὸς τρόπου, καὶ τοὺς περιορῶντας οὐδὲν κωλύει τῆς ὑμνουμένης ἂν πειραθῆναι γεέννης. «Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ἐντολὴ ἢ ἐμὴ, φησίν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους·, οὐ μία τῶν ἐντολῶν, ἀλλ' αὐτὴ ἡ ἐντολή. Εἰ δὲ τοῦτο πᾶς ὁ τοῦ Χριστοῦ νόμος, οὗτος μὲν ὁ τοὺς στεφάνους ἔχων, ὑπὲρ τούτου δὲ γέεννα καὶ σκότος ἀπειλεῖται καὶ τὰ ἔσχατα τῶν κακῶν. Εἰ γὰρ τὸν ἅπαντα νόμον οὐδὲν δεινὸν ὑπερβαίνειν, οὐκ οἶδα τίνων ἁμαρτημάτων τίσομεν δίκας, ἢ τίς δαρήσεται πολλάς. Sic enim se res habet. Oportebat hominibus iegein contingere sapientiorem et meliorem et aderal legislator (cui enim id potius committeretur?) litterai illam loco movens. Quoniam autem a charitate Dei et proximi universa lex pendet, homicidam morte multans, et adulterum, et furem, et falsum testem reum faciens, et usuram tollens, et odium adversus proximum propulsans, et tales quædam leges ad mutuam charitatem homines invitantes, solum poterant facere, ut bene meritus amaretur, et ut qui non incommodasset, ei vicissim nihil incommodaretur; in quorum neutro vera nest humanitas. Nam et non odisse, nondum est amare; bene meritum autem diligere, non hominem, sed beneficium amantis est. Cum hoc modo charitatem, quæ a veteribus illis litteris aberat, inducere oporteret (hoc enim erat impleri legem), quem alium huic provinciæ, quam ipsius legis consummatorem praeponere æquum erat? Itaque induxit. Non enim testamentum aliquod tertium exspe-C ctamus, nec alium populi ductorem moderatoremque, qui meliores leges ferat. Proinde opus fuit legibus, non solum, «Non habebis odio proximum, › sed etiam, «Diliges proximum '.. Quod si diliges, etiam bene de illo mereberis non tantum ut remunereris, sed etiam ut beneficiis antevertas. Atque ita non solum non dabis fenori argentum tuum fratri tuo, id est, nihil ab illo lucraberis, sed quod his majus quiddam est, cum indigente tua facies communia. Hac perfectissime prestanda sunt; quorum negligentes decantatam illam gehennam circa impedimentum experiuntur: Hoc enim est mandatum meum, inquit, ut diligatis invicemn ';, non unum de mandatis, sed ipsum mandatum. Ergo si hæc est universa lex Christi, hæc est quæ coronas ha. het; et propter eam nobis gehenna, et tenebræ, et mala omnium gravissima intentantur. Si enim totam legem violare non est nefas, nescio quorum tandem peccatorum pœnas simus luituri, aut quis vapulaturus sit multis. Et quid his opus est, cum ipsam legislatoris sententiam legere, eaque propositum confirmare liceat? «Discedite a me, maledicti, inquit, in ignem æternum '; › non quia fents accepistis, sed quia de vestris facultatibus his qui egebant nihil tribuistis. Audin'? Jam si sua non projicientes tam graviter multat, emunctores istos et compilatores Καὶ τί δεῖ τούτων, ὅταν αὐτὴν ἐξῇ τὴν ψῆφον ἀναγ νόντα τοῦ νομοθέτου διαδεῖξαι τὸ προκείμενον; «Πορεύ εσθε, φησὶν, ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, οὐχ ὅτι τόκους ἀπὸ τῶν ἀδελφῶν ἐλάβετε, ἀλλ' ὅτι τῶν οἰκείων οὐ μετεδώκατε τοῖς δεηθεῖσιν. ᾿Ακούεις; εἰ δὲ τοὺς μὴ τὰ οἰκεῖα ῥίπτοντας τοσούτων τιμᾶται κακῶν, τοὺς ἀποστερητὰς τουτουσὶ καὶ • Matth. xxv, 41. * Levit. xix, 17, 18; Matth. xΙΙΙ, 59. ³ Joan. xiii, 34.

ORATIO CONTRA FENERATORES. λωποδύτας που παραπέμψει; Σὺ δὲ τόκους ἔχων, quonam mittet? Tu autem cum quæstu tuo feneraνομίζεις τὴν γέενναν φυγεῖν ἄν; καὶ οἴει σωφρο νεῖν; καὶ πῶς οὐ μᾶλλον ἀτοπώτερος εἶ, καὶ τοσού την ἀξιώτερος τῶν ἐσχάτων, ὅσον οὐδ᾽ ἔγνως οι κακῶν εἶ; οὐδ᾽ αἰσχύνῃ πονηρὸς ὤν, οὐδ' ἐρυθριᾶς, οὐδὲ ζητεῖς βάραθρον, ἀλλ᾽ ἑστῶσιν ὀφθαλμοῖς ὁρᾷς τὴν ἀκτῖνα; Καὶ τί λέγω; τὸ γὰρ χείριστον ἁπάντων, ὅτι καὶ τῶν γενναίων τούτων ἐνίοις, καὶ ἐλεημοσύνη τὸ πρᾶγμα δοκεῖ, καὶ τῶν δανείων, ὡς δή τινων κατορθωμάτων μεμυημένοι σεμνύνονται, καὶ καταλέγου σιν, οἷς ἔχρησαν, ὧνπερ εκέρδαινον, ὡς εὖ πεπον θότας τῆς σκαιότητος. Σεμνὸς εἰ τοκογλυφῶν, δέον κατορύττεσθαι; καὶ διδοὺς ἐφ᾽ ᾧ κερδαίνειν, ἐλεήμων; Οὐκοῦν καὶ τὸν γεωργὸν εἴποις ἂν τρέφειν τὴν γῆν, ὅτι ρίπτει τὸν σίτον, ἵνα κομίσηται πλείω· μᾶλλον δὲ τὴν ἑστίασιν ἀνθρωποφάγου καλέσεις, οἶμαι, φιλοφροσύνην· ὅς εὖ καὶ καλῶς τρέφει τὸν ἄνθρωπον, ἵνα καταφάγῃ πίονα, καὶ σὺ τοίνυν δίδως, ἵνα τοὺς ἀλλοτρίους καρπωσάμενος πόνους, πλεῖον ποιήσῃς τὸ ἀργύριον· εἶτα ἐλεήμων εἶ; καὶ οὐκ αἰσχύνῃ, τῷ πάντων αἰσχίστῳ πράγματι τὸ κάλλιστον όνομάτων περιτιθείς; Αλλά πολλοῖς ἔλυσα πενίαν, φησίν. Οὐ προηρη μένος, ἀλλ᾽ οὕτω συμβάν. Σὺ μὲν γὰρ πρὸς τὸ κερ δαίνειν μόνον ἑώρα;, καὶ τοῦτ' αὐτὸ δανείζων ἐσκόπεις, ὅπως τὰ ὄντα τῷ πένητι πρὸς σεαυτὸν μεταστήσῃς, τῷ τῶν τόκων ὀνόματι. Εἰ δὲ τὸ δάνειον γεωργῶν ἐκεῖνος, καλλίω πεποίηκε τὴν οὐσίαν, καὶ τὴν πενίαν τῆς οἰκίας ἐξέβαλεν, οὐ σὺν ἔργον. Εἰ δὲ καὶ τοῦτο δώσομεν, δι' ὧν ἔχρησας, οὐ δι' ὧν ἀπε στέρησας. Νῦν δὲ ἡμῖν φεύγεις οὐ τῶν δανείων, οὐδ᾽ ὅτι μὴ τῶν ἀρχαίων ἀπέστης, ἀλλ' ὅτι τόκους προσαπαιτείς. Τοῦτο δὲ οὐχ ὑπερόριον ποιεῖ τὴν πενίαν, ἀλλὰ κατάγει. Οὐδ᾽ ἐξέβαλέ τι τῶν σῶν εἰς τὸν πένητα, τῶν ἐκείνου δὲ τὰς σὰς ἐνέπλησε χεῖρας. Καὶ σοὶ μὲν πλεῖον ἐποίησε ἀργύριον· ἐκείνῳ δὲ κενὴν τὴν οἰκίαν. Ταῦτα φιλανθρωπία καὶ πενήτην πρόνοια; καὶ τί κωλύει καὶ τὸ ἀποκτείνειν σώζειν εἴεσθαι, καὶ τὸ ἀποστερεῖν χορηγεῖν, καὶ τὸ λιμῷ πιέζειν τρέφειν, καὶ τὸ πληγὰς ἐκτείνειν φι λοφρονεῖσθαι; καὶ οὕτω πάντα συγκυκήσεις χρή ματα. Γέλως ταῦτα καὶ λῆρος, καὶ οὐδὲν ὑγιές. Μᾶλλον δὲ, εἰ γέλως ἦν, ἀνεκτὸν ἂν ἦν· νῦν δὲ ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων ὁ τῶν τόκων ἐστὶ καρπὸς, καὶ τὸ μετὰ δαιμόνων καὶ τούτου δη τοῦ δυστυχούς κύκλου κληρονομείν. • Πορεύεσθε γάρ, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον. ο Ἀλλ᾿ οὐδὲν πρός με ταῦτα, φησὶν, ὃς ἀργυρίου μετέδωκα τῷ πένητι, καὶ τραπέζης, καὶ ἱματίων· ἀλλ᾽ οὐ τῶν οἰκείων, ἕως τόχους αἱ χεῖρες ἔχουσιν. Ο δὲ νόμος, Τῶν σαυτοῦ, φησί, μεταδώσεις, οὐδὲ εἰ μὲν τοὺς τόκους ἅπαντας εἰς τοὺς πένητας ρίπτεις· ἔπειτα τί καὶ λαμβάνεις; καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ λύεις νόμον, τοσαύτην τόλμαν τολμῶν ὅθεν οὐκ ἔστι κερα δαίνειν οὐδέν. Εἰ δ᾽ ὧν λαμβάνεις ἐλάττω δίδως καὶ titio te gehennam effugiturum censes? Et sane mentis esse putas? et quomodo non potius stolidior, et tanto extremis suppliciis dignior, quinto nec nosti ubi malorum sis: nec cum improbus sis, verecundaris, nec erubescis, nec vitare barathrun quæris, sed fixis oculis radium intueris? Quid? quod pessimum est omnium, quibusdam virorum istorum insignium usura etiam eleemosyna videtur, et ſenore velut quibusdam virtutibus initiati gloriantur, enumerantque tanquam beneficiis a se affectos, quibus commodarint, et a quibus eadem opera lucris aucti sint. Hem stultitiam! Tu honestus, qui tabulis nomina eorum, quibus pecunia fenori data est inscribis, quas humo oporteret obruere? Et qui das ut lucrere, es unisericors? lla et agricolam dixeris terram alere, quia serit frumentum, ut plus recipiat; vel potius epulationem anthropophagi vocabis, opinor, benevolentiam, quia bene et pulchre saginal hominem, ut eum pinguefactum devoret. Et tu igitur das, ut fructu ex alienis laboribus percepto, pecuniam tuam cué mules. Itane vero misericors es? Et non te pudet rei omnium turpissimæ sceleratissimæque pulcherrimum nomén imponere? Sed multas a paupertate vindicavi, inquit. Non quia tu id deliberares, sed ita evenit. Tu enim tantummodo compendia tua cogitabas, hoc ipsum mutuum dando spectabas, ut mutui nomine bowa pauperis ad te transferres. Quod si ille mutuo bene collocato rem suam amplificavit, paupertatemque domo sua ejecit, non tuum hoc opus est. Quod si etiam isthuc dederimus, certe, quatenus commodasti, non quatenus cum fraudasti, profuisti. Nunc non accusaris a nobis quod das mutuumi, nec quod sortem repetis, sed quod insuper usuram exigis. Hoc non profligat paupertatem, sed inducit; nec aliquid tuorum in pauperem confert, seul ejus re bus manus túas implet; ac tibi quidem pecuniam exaggerat, illi domum exinanit. Hoccine humanis tas et cura pauperum.? Et quid obstat quin occidere putetur servare, et defraudare, suppeditare, et fane cruciare, pascere, et plagas incutere, fa. vore prosequi? Sic res omnes permiscebis. Ridiculum, nugæ, nibil simplex hic et sincerum. fund vero si ridiculum, sustineri posset: nunc ploratus et stridor dentium usurarum fructus est, et cum dæmonibus et damnatorum infelici turba perpeti atrocissima Ait enim: «Discedite a me, maledicti, in ignem æternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. > Nihil ad me ista, ait fenerator, qui pauperi argentum, et victum, et vestes commodavi. At non de propriis, quandiu in manibus est usura. Lex autem jubet de suis communicare. Si tu vero usuras omnes in pauperes effundas, primum nondum tua prodigis. Deinde cur accipis, tantaqué audacia suscipienda, unde tibi nihil prodes, Dei legem violas? Quod si minus das, quam accepisti, neque tua

das, et adhuc aliena retinere deprehenderis, et πρός γε ἔτι τἀλλότρια κατέχων ἁλίσκῃ καὶ τοσ tanto deterior es iis qui in gehennam mittantur, quanto tolerabilius est nec bene cuipiam, nec male facere, quam malefacere. Sed lex, inquit, communi bono adversatur; oportet enim in civitatibus creditores esse. Atqui sublato fenore nulli sint necesse est qui dent mutuum. Deus quidem quod conducere censuit, hoc lege præscripsit. Tu legem antiquas, et meliorem ferendam putas, quam Deus tulerit, et communi hominum consulendum sapientius, prospiciendumque humanius. Sane si Athenis, progressus in medium, Solonis leges abrogandas suadere institueres, moriendum tibi foret, antequam vocem ederes: nunc Dei legem accusan's, et quidem injuriæ publica, non hanc temeritatem putas injuriam; που amentiam extremam, nec fulmen metuis. Quin imo non erant nobis verba facienda ad tam insipientes æque ac temerarios. Ne tamen existimentor aliquid dicere et quosdam in errorem deducant, omnium sæculorum respublicas bene temperatas consideremus, in quibus fenori exercendo locus nullus fuit. Primum, Hebræi quo infeliciores fuerunt, quia legem servarunt? nonne felicissimi? nonne tropæis floruerunt? nonne hostium regiones occuparunt? Qui porro nunc Palæstinam habitant Barbari, et gens tam frequens Latinorum, tantum legen non adorantes, nonne bene habent? Solis nobis nescio quid intelligentibus sapiens hoc genus creditorum, novam quamdam reipublicæ salutem, iniquitaten: scilicet invenit, et student persuadere hominibus, quæ primo homini primus impostor persuasit, mandatis Dei suam sententiam anteponere, et illa negligenda, suis autem adhærendum, ut omnium optimis; et violare leges, nihil esse piaculare, et insuper id audentibus, utile; quemadmodum velerator ille: • Non, inquit, morte morfemini, sed eritis sicut dii '. > An non tales sunt họrum voces? Et hæc sentientes non contremiscunt, nec erubescunt: sed in quibus ipsi reipublicæ detrimentosi sunt, et propter quæ ultimis mactandi essent cruciatibus, horum legem divinam accusant. Deus enim utrumque præcepit, et creditores esse in urbibus, et usuras abesse ab urbibus. Hi vero, quia non liceat feñerari, ideo nec mutuum dandum putantes ipsi creditores ex urbibus tollunt, et ea de re legem reprehendunt. Quanquam si mutuum non poterat purum esse ab usura, et natura aliter non sinebat, sed necessitate eveniebat, ut sublatis usuris neque creditores esse possent, æquum erat culpam tribuere legi, quæ non exegisset feneratores, induxisset autem per eos, quos necessario non exegisset. Quod si fenerandi necessitas nulla prorsus est, nec natura quidquam vetat gratis commodare, et testantur id omnes mortales, qui tuam sententiam despiciunt; tu ▼ Gell. III, 4, ούτῳ χείρων εἶ τῶν εἰς τὴν γέενναν ἀποπεμπομένων, ὅσον ἀνεκτότερον, τὸ μήτε εὖ ποιῆσαι, μήτε κακῶς τοῦ δρᾶσαι κακῶς. Αλλ' ὁ νόμος τῷ κοινῷ λυσιτελεῖ πολεμεί, φησί· δεῖ γὰρ ἐν ταῖς πόλεσι χρήστας εἶναι. Τόκων δὲ ἀναιρουμένων, ἀνάγκη χρήστας μὴ εἶναι. Καὶ ὁ μὲν Θεός, ὅ τι συμφέρειν ενόμισεν ἔθηκε· σὺ δὲ διαγρά φεις, καὶ οἴει δὴ τοῦ Θεοῦ καλλίω νομοθετεῖν; καὶ τοῦ κοινοῦ τῶν ἀνθρώπων προνοεῖσθαι μὲν σοφώτε μον, κήδεσθαι δὲ φιλανθρωπότερον; Καὶ εἰ μὲν Στο λωνος ἢ Λυκούργου νόμον Ελυες, Αθήνησι παρελθών, κἂν ἀπέθνησκες πρὶν ἀφεῖναι φωνήν· νῦν δὲ τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον γραφόμενος, καὶ ταῦτα δημοσίων ἀδι κημάτων, οὐ παράνοιαν ἡγῇ τὴν τόλμαν, οὐδὲ μανίαν τὴν ἐσχάτην, οὐδὲ σκηπτοὺς προσδοκᾷς; μᾶλλον δὲ ἔδει μὲν ἡμῖν οὐδενὸς ἤδη λόγου πρὸς τοὺς ἀνοήτους τούτους, οὐχ ἧττον ή τολμηρούς, ὓς ἂν δὲ μὴ λέγειν τι δοκοῦντες, ενίους ἐξαπατῶσι, σκοπῶμεν τὰς ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνος πολιτείας, αἳ καλῶς ἐπολίτευσαν, ὧν τόκος ἦν οὐδαμοῦ. Καὶ πρῶτον Εβραίοι τί χεῖρον ἔπραξαν, ὅτι τὸν νόμον ἔσωσαν; οὐ πάντα εὐτύχουν; οὐ τροπαίοις ἤνθησαν; οὐ τὴν πολεμίων έκαρπώσαντο γῆν; οἱ δὲ νῦν Παλαιστίνην οἰκοῦντες βάρβαροι, τοσαῦτα δὲ γένη Λατίνων, οὐ μόνον οὐ τὸν νόμον προσκυνοῦν τες εν πράττουσι; Μόνοις δὲ ἡμῖν οὐκ οἶδ' ὅ τι μα θοῦσι, τὸ σοφὸν τοῦτο τῶν τοκογλύφων γένος, καινήν τινα σωτηρίαν τοῦ κοινοῦ, τὴν παρανομίαν ἐξεῦρε, καὶ ζητοῦσι πείθειν ἀνθρώπους, ἃ τὸν πρῶτον ἄνε θρωπον ὁ πρῶτος ἔπεισε συκοφάντης, των ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ τὴν αὐτῶν ἀλλάττεσθαι γνώμην, καὶ τὰς μὲν περιορᾷν, αὐτοῖς δὲ προστίθεσθαι δεῖν, ὡς δὴ τὰ βέλτιστα πάντων εἰσάγουσι, καὶ τὸ παρανομείν οὔτε δεινὸν οὐδὲν εἶναι, καὶ πρός γε τοῖς τολμῶσιν ὄφελος είναι, καθάπερ ὁ πονηρὸς ἐκεῖνος, «Οὐ θανάτῳ ἀποθανεῖσθε, φησὶν, ἀλλ' ἔσεσθε, ὡς θεοί.» Ου τοι αῦτα γὰρ τῶν ἀνδρῶν τὰ ῥήματα; καὶ ταῦτα τις θέντες, ούτε φρίττουσιν, οὔτε αἰσχύνονται, ἀλλὰ καὶ ὧν αὐτοὶ τῷ κοινῷ λυμαίνονται, καὶ ὑπὲρ ὧν ἂν τὰς ἐσχάτας ἔδωσαν δίκας, τούτων αἰτιῶνται τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον. Ο μὲν γὰρ ἄμφω κελεύει, καὶ χρήστες ἐν ταῖς πόλεσιν εἶναι, καὶ τόκους ἀπεῖναι. Οἱ δὲ, τῷ μὴ τοκίζειν ἐξεῖναι, μηδὲ δανείζειν ἀξιοῦντες, αὐτοὶ μὲν ἀναιροῦσι δήπου τὸ χρήστας ἐν ταῖς πόλεσιν εἶναι, τῷ νόμῳ δὲ τὸ πρᾶγμα μέμφονται. Καίτοι, εἰ μὲν οὐκ ἐξῆν καθαρὸν εἶναι τόκων τὸ δάνειον, καὶ ἡ φύσις ἄλλως οὐ συνεχώρει, ἀλλ' ἐξ ἀνάγκης ἀπήντα, τόκων ἀναιρουμένων, μηδὲ δανειστὰς εἶναι δύνασθαι, κἂν εἰκὸς ἦν τὴν αἰτίαν ἄγειν ἐπὶ τὸν νόμον, ὃς οὐκ ἀπήλασε μὲν δανειστάς, εἰςήνεγκε δὲ δι᾽ ὧν ἐξ ἀνάγκης ἀπήλασεν. Εἰ δ' ἀνάγκη μὲν τοκίζειν οὐδ᾽ ἡτισοῦν, ἤ τε φύσις οὐδὲν ἐκώλυσε προῖκα γενέσθαι, καὶ μαρτυροῦσιν ἄνθρωποι πάντες, οἱ τὴν σὴν ἀτιμάζουσι ψῆφον, σὺ δὲ γνώμης μοχθη

ORATIO CONTRA FENERATORES. dare mutuum; quid voluntatem tuam crimine avsolvis, et quorum te ipsum debebas, eorum legem accusas, publicorumque malorum arcessis, quorum tu ipse reus es? Si enim aliquid inexpugnabile prohiberet creditorem esse, et eo posses confugere, unde ostenderes te non volentem peccare, merito veniam impetrares, et reprehensionem amolireris. Nunc voluntatem prætexens, et absque lucro velle te quidem dare mutuum profitens, non autem permitti, rem ridiculam admodum facis, si crimina criminibus tuendo te defendis, et in quo accusaris, quod animo sis improbo, id nobis pro responsione objici posse existimas. Non euim potes dicere, te non posse dare mutuum, sed non velle absque feμία κέρδους χωρὶς οὐ χρῆσαι τολμᾶς· τί τὴν προαί- autem pravitate animi absque spe lucri non auder ρεσιν ἀφεὶς τῆς αἰτίας, ὧν ἔδει κακῶν σαυτόν, τὸν νόμον ἐγκαλεῖς; καὶ δημοσίων ἀδικημάτων διώκεις, ὧν αὐτὸς αἴτιος εἶ; Εἰ μὲν γὰρ ἄμαχόν τινα κεκώλυκε χρήστην εἶναι καὶ πρὸς τοιούτους λόγους είχεν ἀναχωρεῖν, ὅθεν ἂν ἐδείκνυς, οὐχ ἑκὼν ἁμαρτάνει, εἰκότως ἂν παρῃτοῦ, μετατιθεὶς ἀπὸ σαυτοῦ τὴν μέμψιν ἑτέρωσε. Νῦν δὲ τὴν προαίρεσιν προϊσχόμε νος, καὶ τὸ πρὸς κέρδος δανείζειν βούλεσθαι μὲν, οὐ συγχωρεῖσθαι δὲ κομιδῆ γελοῖον, εἰ νομίζεις ἀπολο γεῖσθαι, τὰ ἐγκλήματα λύων αὐτοῖς τοῖς ἐγκλήμασι, καὶ ὑπὲρ οὗ διώκῃ τοῦ γνώμῃ πονηρὸς εἶναι, τοῦθ' ἡμῖν ἀντ᾿ ἄλλης ἀπολογίας προβάλλεσθαι. Οὐ γὰρ, ὅτι δανείζειν μὴ δύνασαι, λέγειν ἔχεις, ἀλλ' ὅτι μὴ βούλει τόκου χωρίς. Οὕτω δὲ καὶ τὸν μοιχὸν ἐροῦσ μεν, καὶ τὴν ἀνδροφόνον, ὅτι πονηρᾷ γνώμῃ τὰ nore. Sic porro et adulterum et homicidam appelτοιαῦτα τολμῶσι, καὶ οὐδεμία παραίτησις, τὸ μὴ προῃρῆσθαι γενέσθαι χρηστόν. ᾿Αλλως τε εἰ μὲν τῶν ἐπαινουμένων ο τόκος, ὁ μὲν νόμος ἐν αἰτίαις, ἐκβάλλων 8 τιθέναι ἐχρῆν· σοὶ δ᾽ οὐκ ἄν τις ἐπιτιμήσαι περιεχομένῳ χρηστοῦ πράγματος. Εἰ δ' ἀπάνθρωπόν τι καὶ πονηρὸν, ὁ μὲν, τῶν αἰσχρῶν ἀπάγων, κἂν ἐπαινοῖτο· σὺ δ' ἐκεῖθεν ἐπ᾽ ἄλλο τρέχων κακὸν, καὶ κακοῦ κακὸν ἀλλαττόμε νος, τοῦ τοκίζειν τὸ μὴ δανείζειν, δῆλος οίκοθεν καὶ παρὰ σαυτοῦ γίνῃ πονηρὸς ὤν. Εἰ γὰρ, ὅτι τῶνδε τῶν κακῶν ἀποκρουσθεὶς ἐπ' ἄλλα μεταχω ρεῖς, τὸν ἐκκεκρουκότα τῶν προτέρων αἰτιᾷ τῶν δευτέρων, κἀκεῖν, δὴ συγχωρήσεις, τῆς λωποδύτου καὶ τοιχωρύχου φαυλότητος τους νόμους κληρονο μεῖν, οἱ φανερῶς αὐτοὺς οὐκ ἐῶντες ἐμφορεῖσθαι τῶν ἀλλοτρίων, ἐπὶ τὴν νυκτερινὴν συνελαύνουσι πονηρίαν. Καὶ λῃσταὶ γὰρ οὐκ ἂν τὴν ἐσχατιὰν καὶ τὰ ὄρη κατειληφότες τοῖς παροῦσιν ἔθηξαν ξίφη, εἶχε ἑξὴν αὐτοῖς τὰς πόλεις οἰκοῦσι καὶ τῇ γνώμῃ χρωμένοις, κρείττουσιν εἶναι δικαστηρίων καὶ νό μων. Τὸν ἴσον τρόπον καὶ τυμβωρύχοις τί νυκτὸς ἔδε: καὶ τῆς κατὰ οἰχομένων μανίας, εἰ τοὺς ζῶντας ὁ νόμος ἡμέρας ἐδίδου πολιορκεῖν, καὶ περιδύειν οὓς † βούλοντο, μηδὲν δεδοικότας; Καὶ ὅλως οὐδένα ἂν εὕροις τῶν ὀλέθρων τούτων καὶ πονηρῶν, ὃς οὐ τῶν μὲν ἀνετράπη τῇ τῶν παρανόμων ἀνάγκῃ, τοῖς δὲ γνώσ μη προσεχώρησε τον κακῶν [απ καλών?]. Τί οὖν; τούς μὲν ἀφῶμεν αἰτίας, τοὺς νόμους δὲ τακείνων μεμψώμεθα; καὶ τοὺς μὲν κακῶν ἀπαθεῖς ἐῶμεν περι νοστεῖν, δικαστὰς δὲ καὶ νόμους καὶ δίκας, καὶ τὰ βέλτιστα δὴ τῶν ἐν ἀνθρώποις, ὡς ἄγη τῶν πόλεων ἀπελάσομεν; Εἰ δὲ τοῦτο μὲν οὐδ᾽ ἂν μανείς εἴποι τις· ὅγε οὐδ' αὐτοῖς ἀρέσειεν ἂν, οἶμαι, τοῖς τῶν κακῶν τολμηταῖς. 'Αλλ' οἱ μὲν νόμο: τοῖς ἀνθρώ ποις κακῶν ἀναίτιοι πανταχοῦ· οἱ δ' ὧν ἁμαρτά νουσιν ἀπολαύσουσιν ἃ προσῆκε, καὶ τὴν γιγνομένην δώσουσι δίκην· τί σὺ σαυτὸν ἀπολογίας ἐξαιρεῖσθαι νομίζεις, ὧν οὐδεὶς ἀπώνατο πονηρές; οὔτε τοίνυν τοκίζων ἐκφεύξῃ τὴν δίκην, οὔτε τῷ μὴ τοκίζειν ἐξεῖναι τὸ δανείζειν ἀρνούμενος, καὶ τὴν κοινωνίαν ἀνατρῶν, ἡ συνῴκησε τὸ γένος, καὶ ἡμερον ποιεί τὸν ἀνθρωπον, καὶ ταύτῃ τὸ κοινὸν ἀδικῶν, ἀπολο labimus, quoniam perversa voluntate talia non reformidant, et quominus bonus essè velit, excusari nemo potest. ' Adhæc, siquidem laudi danda esset feneratio, in vituperationem caderet lex, quæ, quod sancire oportebat, id rejiceret: ac te rem non malam complectentem haud quisquam in vitio poneret. Si autem quiddam ab humanitate alienum atque improbum est, qui a turpibus te abducit, laudem ferzt ctiam. Cæterum tu inde ad aliud facinus currens, malumque malo commutans, fenerari scilicet cum eo quod est non dare mutuun). a temetipso aperte nequitia coargueris. Nam si, quod ab istis sceleribus depulsus es, ad alia transis, quique le a prioribus cohibuit, eum ut causam posteriorum accusas, etiam illud concedes, improbitatis, grassatorum, et effractariorum leges causam esse, quæ dum palam alienis facultatibus ditari non patina - tur, ad nocturnam pravitatem eos compellant. Neque enim latrones solitudinibus et montibus se credentes, gladium in viatores stringerent, si ipsis urbes habitantibus, et cupiditati indulgentibus, judicia et legum jura liceret contemnere. Consimili modo parietum, perfossoribus quid nocte opus erat, et insania adversum mortuos, si vivos per diem obsidere, et quos liberet suis rebus citra metum exuere ac spoliare lex permitteret? Et plane nullum perniciosorum ac sceleratorum invenias, qui non lege coactus, ab illis maleficiis abstinuerit, ad hæc autem sponte ac volens aggressus sit. Quid ergo? illosne ut insontes dimittemus, in leges vero ab illis nefarie commissorum culpam conferemus? Et illos quidem pœnarum immunes vagari libere sinemus, judices autem, et leges, et jura, quibus nihil est in hominum vita salutarius, tanquam piacula e civitatibus expellemus? Quod si hoc nec mente captus dixerit, nec ipsismet talia audentibus, credo, placuerit; sed leges ubique gentium hominibus scelerate agendi causa non sunt, et qui peccant, præmia condigna referunt et conflatam sibi pœnam luunt, cur tu ejusmodi defensione innoxium te fore confidis, quæ nulli improbo unquam profuit? Neque igitur ad ſeuns fa-

ciendum incumbens supplicium efugies: neque & γίαν ἕξεις τὸν νόμον, ἀλλ' ὁπότερον ἁμαρτάνεις, propter interdictum fenus credere pecuniam recu- ἀπανθρωπίας ἁλίσκῃ. Τῷ γὰρ μὴ φιλεῖν τὸν ὁμός sans, et communionein dissipans (quæ genus hu- φυλον, καὶ τοῦτο κἀκεῖνο δήπου τολμᾷς. manum congregavit, et homines ad civilem cultum deduxit), atque ita reipublicæ damnum injungens, per leges tueri te poteris, verum utrumvis peccaveris, inhumanitatis convinceris. Nam quia proximum non amas, et hoc et illud audes. Σ Καὶ τί δεινὸν, φησὶν, ἂν πένητος μὲν οὐδὲν ἀρέσ λωμεν, πλουσίοις δὲ τόχου χρήσω; Πάνυ μὲν οὖν, Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ παρανομεῖν, τὸ χρήσαντας ἀργύ ριον, μετά προσθήκης ἀπολαβεῖν· τὸ δ' ἀπάγξα: πένητα, τὸ λιμῷ πιέσαι, το περιοῦσαι, τοῦτ᾽ ἤδη τόχος οὐκέτ' ἔστιν, ἀλλά τι μεῖζον κακόν· ἐπεὶ καὶ τοιχωρύχοις τὸ ἔγκλημα χεῖρον, ἂν πένης ὁ σεσυλημένος ᾖ, καὶ πολὺ μᾶλλον είγε πλουτοῦντες έτυχον αὐτο!. Καὶ ἔτι μιαρώτεροι καὶ κακίους, εἰ καὶ παρ' ὧν εὖ πεπόνθασι, τούτοις ἐγένοντο πονηροί. 'Αλλ' οὐδὲν μᾶλλον ἀπήλλακται δίκης διὰ τὰ χείρω, τὰ κουφότερα τῶν κακῶν. Τούτων μὲν οὖν ὁ νόμος τὰς δίκας εἰσπράττων, τοῖς χείροσι δῆλός ἐστι σφοδρό τερον πολεμῶν, δι' ὧν ταῦτα κολάζει, μειζόνων ἐκεῖνα τιμώμενα. Εἰ γὰρ ἐπὶ πάσης ἐστινοτοῦν που νηρίας, τῶν μὲν ἀνεκτότερον, τῶν δὲ χεῖρον ἐχόντων, τοὺς χείρονας εκόλαζεν ὁ νομοθέτης ἀπολαβών, κάν ἐδόκει τοὺς ἄλλους τὴν πονηρίαν ἐφεῖναι, ἐπεὶ δ' απ ψῆφοι τῶν δικαστῶν καὶ τούτους κακείνους· ἀπάγουσι, δῆλοι καθεστᾶσιν οἱ τούτους ἄγοντες νόμοι, κατὰ κουφοτέρων κείμενοι· καὶ μὴν οὐδ᾽ ἄρισται τὸ χεῖρον κακόν, οὐδ᾽ ἔστι λαβεῖν οὐδὲν περαιτέρω. Κατὰ τίνος τοίνυν ὁ νόμος, οὐκ ὄντος οὗ στήσεται; Τοῦ γὰρ νῦν κλοπῆς ἀλόντος, χείρω τοιχωρύχον ἔστι λαβεῖν, καὶ δὴ μεταστήσομεν ἐπ' ἐκεῖνον τὴν δίκην, καὶ τοῦτον ἀνεκτότερον ἑτέρου φανέντα, λύο σομεν; Καὶ οὕτως ὁ νόμος ἀεὶ βαδίζων, οὐκ ἂν εἶν ροι τὸν ὑπεύθυνον. Καθάπερ τοίνυν τὸ, «Μή φονεύ σεις, ν οὐ τὸν πατροκτόνον, ἢ ἀδελφοκτόνον ἢ ὄντι νοῦν τῶν μιαιφόνων, ἀλλ᾽ ἁπλῶς τὸν ἀνδροφόνον ἐλαύνει, κατὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸν τοιχωρύχον καὶ τὸν μοιχὸν καὶ τῶν πονηρῶν ἕκαστον· τὸν ἴσον τρό Et quid labis habet, inquit, si a paupere nihil, a divite autem fenus exigamus? Multum profecto. Hoc enim est contra leges agere, pecuniam commodatam cum auctario recipere. Pauperem vero elidere, fame premere, vestibus spoliare, hoc jam non fe mus, sed gravius quoddam scelus est: quandoquidem et fures delinquunt crudelius si egentem spoliaverint,et multo amplius, si ipsi copiosi fuerint; et scelestiores insuper censentur, si, a quibus benef. cia acceperunt, in cos ipsos malefici exstiterint. Verum enim vero leviora crimina propter graviora pœnis non carebunt. Cum igitur lex in illa vindicet, sine dubitatione hæc infestius odit, et severius multat. Nam si in quacunque právitate aliis tolerabilius, aliis sceleratius peccantibus, hos tantum deprehensos puniret legislator, videretur aliis patrata ignoscere. Quoniam autem judicum sententiæ et hos et illos damnant, patet, leges, secundum quas ad judicium et pœnas utrique rapiuntur, contra leviora item latas esse. Porro nec definitum est commissum grandius, nec datur, quo non detur majus. Quorsum igitur lex, cum non sit, in quo ponatur? Nam fure effractor utique pejor est. Itaque, si placet, hunc in crucem agamus, illum ut tolerabiliorem absolvamus? Sic lex semper procedens, sontem non inveniet. Sicut ergo les, Non occides,» non parricidam, nec fratricidam, aut quemcunque certum interfectorem, sed simpliciter homicidam persequizur: ita quoque et furem, et adulterum, et maleficum quemque. Eodem modo illud, «Non feneraberis (ratri tuo³, › non est usuram dividentis, et unam vetantis, alteram statuentis, sed omnem usuram exterminantis. πον, καὶ τὸ, «Μὴ ἐκτοπίσεις τῷ ἀδελφῷ σου τὸ ἀργύριον, οὐ τόκον ἐστὶ διαιροῦντος, καὶ τὸν μὲν τιθέντος, τὸν δὲ ἀναιροῦντος, ἀλλὰ πάντα τόκον ἐκβάλλοντος. Atqui lex imperatoria (occurrit ille) hac via lucrum consectari permisit,quod nunquam fecisset, si in e peccatum inesset. Quomodo non stultum est sic ratiocinari: Homines istuc permiserunt: et non cogitare potius, Deum hoc fugere jussisse, et non esse vitiosum hoc lucri genus ex lege humana conjicere, et cum Deus hoc ipso quod prohibuit, vitiosissimum esse testetur, nihilo tamen magis vitiosum arbitrari? Quanto melius judicares, juxta Dei judicium ferens sententiam, quam legibus hominum assentiens? Mihi vero et comparare quidquam legi divinæ extremæ videtur audacia, et egestas rationis: nedum laborare apud homines parum pios, ut eis persuadeas, utri legum potius obtemperent. Age euim, si discendum foret, num usura in peccatis ducenda, utrum tu magistrum eligeres? nonne Deum, si vel tantillum saperes? Jam si legibus ita pu- • Deut. xxm, 19. Καὶ μὴν ὁ τῶν αὐτοκρατόρων οὕτω κερδαίνειν, φτσὶν, επέτρεψε νόμος, οὐκ ἂν εἰ πονηρὸν ἦν. Καὶ πῶς οὐ σκαιὸν, εἰ μὲν ἄνθρωποι ταῦτα συνεχώρησαν λογίζεσθαι, ὅτι δὲ φεύγειν ὁ Θεὸς ἐπέταξε μὴ σχο πεῖν; καὶ τοῦ μὲν μὴ πονηρὸν εἶναι τὸ κέρδος τὸν τῶν ἀνθρώπων νόμον ἱκανὸν ποιεῖσθαι σημεῖον, ἐπεὶ δὲ ὁ Θεὸς δι᾽ ὧν ἀπεῖπε πολλὴν αὐτῷ φαυλότητα μαρ τυρεῖ, οὐδὲν μᾶλλον νομίζειν εἶναι μοχθηρόν; καὶ πόσῳ βέλτιον ἔγνως ἂν ἀπὸ τῶν τῷ Θεῷ δοκούντων ἐκφέρων τάς ψήφους ἢ τοῖς τῶν ἀνθρώπων νόμο; ἀκολουθῶν; Ἐμοὶ μὲν οὖν καὶ τὸ παραβάλλειν τὰς νόμῳ τόλμης εἶναι τῆς ἐσχάτης δοκεῖ, καὶ τὸ λόγου δεῖσθαί τινος μὴ ὅτι γε κάμνοντας πείθειν ποτέρω δεῖ χρῆσθαι τῶν νόμων μὴ πρὸς ἄνδρας οὐ μάλα εἰδότας εὐσεβεῖν. Φέρε γὰρ ἂν δέῃ μαθεῖν εἰ πονηρὸν οἱ τόκοι πράγμα, πότερον ἂν εἴλου διδάσκαλον; οὐ τὸν Θεὸν, ἂν ὁπωσούν σωφρονῇς; Εἰ δ' οὕτω πολε

ORATIO CONTRA FENERATORES. cipendere, utram violans, per alteram te defendes? Ce te non per humanam. Est enim imbecilla defensio, si quis dicat, ideo se divinam legem contempsisse. Nam inferiores revereri, ut superiores prodas, quam veniam mereatur, quando crimen majus est? Perinde ut si quis mandatum regis posthabeat, quia miles aliquis, aut calo secus mandavit. Parum abest, quin talis etiam defensionis hujus suæ pœnas debeat. Et jure quidem, quia non ex ignorantia aut oblivione, sed consulto id fecit. At tu, si recte facias, quibus te suppliciis dignum deputes, quandoquidem ‹ Plus quam Salomon bic, inquit et tu tanto intervallo minor es Deo, quam rex calone nobilior, quantum dici aut credi nequit. Ac proinde tanto es injuriosior, quanto majus inter Deum ac regem discrimen. Cur te non pudet cum scelestis Pharisæis mandatum Dei solvere propter traditionem hominum? Et tamen non omnium legislatorum est idem hac in re judicium, idemque sensus. Sunt qui usuras introduxerunt; sunt qui profligarunt: ut si cætera eorum instituta omittentes istuc solum inspiciamus, veniam aliunde accipi, aliunde admitti, et non magis propter unos te crimine solvi, quam propter alteros astringi videamus. μούντων ἀλλήλοις τῶν νόμων, σώζοντα τὸν ἕτερον gnantibus alteram servando necesse est alteram floc ἀνάγκη θατέρου καταφρονεῖν, πότερον ὑπερβαίνων ἀπολογίαν ἕξεις τὸν ἕτερον, οὐ τὸν ἀνθρώπειον; Τοῦτο μὲν γὰρ ἀπολογία τῶν ἡττόνων, εἴ τις φαίη διὰ τοὺς κρείττους καταφορνεῖν, ὡς τό γε τοὺς χείρονας αἰδουμένους προδοῦναι τοὺς κρείττους, πῶς ἂν ἔχοι τοῖς παραιτουμένοις συγγνώμην, ὁπότε τὸ Εγκλημα χεῖρον γίνεται; καθάπερ εἴτις βασιλέως ἐπιτάττοντος ὑπερεώρα, ὅτι τῶν στρατιωτῶν εἰς ἢ τῶν σκευοφόρων ἐκέλευσε. Πολλοῦ μὲν γὰρ ἂν ἐδέησε μὴ καὶ τῆς ἀπολογίας δίκας οφλήσειν, καὶ προσῆν τὸ δικαίας ὅτε μὴ ἀγνοήσας ἢ λήθης ήττων γενόμε γος, ἀλλ᾽ οὕτω κρίνας καὶ τὸν σκευοφόρον τοῦ βασι λέως ἔμπροσθεν ἀγαγών· σὺ δὲ τίνων σαυτὸν ἀξιώσαις ἄν, εἰ τὰ δίκαια ποιήσεις, ἐπειδὴ «Πλέον Σολομῶντος ὧδε, φησὶ, καὶ τοσοῦτο μὲν τοῦ Θεοῦ μᾶλλον ἐλάττων ἢ τοῦ σκευοφόρου βελτίων ὁ βασιλεὺς, ὅσον οὐδὲ ῥητὸν οὐδ᾽ ἐπιστητὸν εἶναι τὸ μέσον, σὺ δὲ το σοῦτον ἀδικεῖς μεῖζον ὅσον ἐκείνων τὸ μέσον, καὶ οὐκ. αἰσχύνῃ μετὰ τῶν μικρῶν Φαρισαίων τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ λύων, διὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἀνθρώπων, καίτοι οὐδὲ ἱπᾶσι ταῦτα τοῖς νομοθέταις δοκεῖ, ἀλλ' οἱ μὲν τοὺς τόκους εἰσήνεγκαν, οἱ δ' ἐξέβαλον, ὥστε εἰ δεῖ τ' ἄλλα ἀφέντας περὶ τούτου σκέψασθαι, ἣν ἐντεῦθεν συγγνώμην ἔλαβες ἂν, ἐκεῖθεν ἀπώλε σας, καὶ οὐ διὰ τούτους λύῃ μᾶλλον, ἢ δι' ἐκείνους ὑπεύθυνος εἶ. Ναί, φησίν, ἀλλ' οἱ συγχωροῦντες παλαίτεροι, Μάλιστα μὲν ἄτοπον εἰ τοῦτο ἀπολογίαν ἡγῇ, καθάπερ φαυλοτέρων ὄντων ἀεὶ τῶν νεωτέρων. Επει α πῶς οὐ νοεῖς καὶ τούτων ἔτι νεώτερος ὢν αὐτὸς ὅς τοὺς μὲν ἐγκρίνεις, τοὺς δ' ἐκβάλλεις τῶν νομοθετῶν; Σκέψαι γὰρ ὡς ἀρχαιότερο; μὲν τοῦ τιθέντος ὁ τοὺς τόκους ἐξαρχῆς ἀνελών νομοθέτης, σοῦ δὲ καὶ τῶν σῶν ψήφων, ὁ τῷ θείῳ νόμῳ συνηγορῶν, ὥστε εἰ δεῖ τι τῷ νόμῳ καὶ τὴν ἀρχαιότητα προστιθέναι νομίζειν αἰδοῦς, καὶ ταύτῃ δίκας ἂν ὀφείλοις τῶν ἀρχαιοτάτων καταφρονῶν. ὦ Etiam, inquit. Sed qui permittunt, antiqui sunt. Hoc tu absurdissime ad patrocinium assumis, quasi minores seu posteri semper deteriores sint. Deinde quomodo non animadvertis, teipsum quoque juniorem illis esse, qui legislatorum alios seligis, alios repudias? Considera, amabo, quauto antiquior legislatore tuo ille legislator, qui a principio usuras interdixit, te vero tuisque calculis divinæ legi suffragator. Quare si legi addenda est antiquitas, et eam ad reverentiam illius pertinere existimandum, boc quoque pœnam commeruisti, qui quod antiquissimum est, despicis. Præterea qui penitius rem intuebitur, fatebitur eos ipsos qui usuram concedunt, eamdem ut longe probrosissimam condenınare. Multis sane in.liciis et clare demonstrant, se de illa male sentire. Primum omnium non licere ait lex ulli optimatum, ᾿Αλλως τε οὐδὲ τοὺς συγχωροῦντας αὐτοὺς εἴποι τις ἂν ἀκριβῶς σκοπῶν τῶν τόκων μὴ οὐ πολλὴν αἰσχρότητα καταγνῶναι, καὶ δὴ πολλοῖς τεκμηρίοις δῆλοι καθεστᾶσι τὸ πρᾶγμα φαῦλον ἡγούμενοι. Πρῶτ τον μὲν γὰρ οὐκ ἐξεῖναί φησιν οὐδενὶ τῶν ἀρίστων εὐδὲ τῶν ἱερῶν, καὶ οἷς δὲ ἐπέτρεψαν τοῖς χείροσι neque sacerdotum fenerari. Quibus autem perμὲν πλείω, τοῖ; βελτίοσι δὲ ἐλάττω λαμβάνειν. "Αρ' οὖν καλὸν ἡγοῦντο τους τόκους (al. νόμους) καὶ δικαιον, ὅλως δὲ νόμον ἢ τῶν οὐ λίαν αἰσχρῶν ὧν ἀπάγουσι τῶν ἀνδρῶν τοὺς ἀγαθούς; νόμων γὰρ οἷ μαι, καὶ εἴ τι σεμνὸν ἐν ταῖς πόλεσι μᾶλλον μὲν προσήκειν τῶν πολιτῶν τοῖς ἀρίστοις, ἧττον δὲ τοῖς χείροσι, καὶ τοῖς μὲν πρώτοις οἱ νομοθέται διαλέγον ται, δευτέροις δὲ τοῖς ἐλάττοσι τῷ τοὺς μὲν ἡγεμόνας τοῦ δέοντος εἶναι, τοὺς δὲ ἐπομένους φυλάττειν, ἐνταῦθα δὲ τοὐναντίον ἅπαν ἐστι, καὶ τόκων ἡγήσαντο μὲν οἱ μοχθηρότατοι τῶν ἀνθρώπων, ἔπονται δὲ οἷς Ενεστί τι τῶν τρόπων τούτων, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον ἔσῳ τῆς ἐσχάτης κακοηθείας εἰσὶν ἐγγυτέρω. Δια ταῦτα καὶ τοῖς νομοθέταις οὕτω γράψαι περὶ τούτων mittatur, in his licere vilioribus ac plebeis majorem usuram, melioribus et honoratioribus minorem accipere. An illi, obsecro, hanc legem omino legem, et fenus bonum ac justum, an turpe potius credebant, a quo viros bonos excipiunt? Opinor enim leges, etsi quid honestum ac sanctum est in civitate, magis decere optimos civium, quarn fæcem vulgi. Ac de illis quidem in primis legislatores loquuntur, de infimis secundo loco, quod illi nimirum in legibus servandis aliorum duces esse debeant, quos ipsorum vestigiis convenit insistere. Hic autem plane secus evenit, et in usura improbissimi mortalium præcedunt; sequuntur, quibus quiddam morum istorum adhæret, et tanto

magis, quanto suprema pravitati sunt viciniores. ἔδοξε δεῖν, δεικνῦσι τὴν πονηρίαν τοῦ πράγματος Idcirco, cum legislatoribus visum sit ita decernere, rei perversitas inde apparet. Pessimis plurimum fenerari, optimis nequaquam aiunt convenire; reliquis, quo sint meliores, eo a fenore magis temperare; quo vitiosiores, eo se in id magis effundere. Quinam usuras quispiam strictius vetet, et e republica proscribat, quam istiusmodi legibus? Feneratores quippe per homines improbos quibus hane licentiam impertiunt, dedecorant; et hoc illis supplicium irrogatur apud eos qui patrocinari videntur. Etenim ignominia quoque criminibus nonnullis quondam pro pena indigebatur, et ea Græci multos scelestissimos prosequebantur, ambulabantque infames, et quæ vel in rempublicam vel in privatum admisissent, tali animadversione piabant. Nec inepte infames reddunt, dum quæ melioribus interdicta sunt, eorum illis potestatem largiuntur. Paridem fabula narrant pomi adjudicatione dearum pulcherrimam offendisse: hi vero Jucro impio permittendo, homines inhonestos atque improbos declarant. Et ut indumentumn vile putridumque dives nullus aspexerit, mendicus contra illud accipiat, et eo se contegat: sic lucrum ex usura partum, velut e corduce (saltationis inpudica genus est) aute stuprorum perpessione, aut e re aliqua impura mercedem, boni malis dimittunt. Qua pœna quæ tandem acerbior, si vere homo sis, et quæ hominem decent appetis, et non in humana figura suem imitaris? Perspicuum est igitur usuram nec ipsos qui eam concedunt extra crimen ponere. καὶ τοῖς μὲν φαυλοτάτοις τῶν ἀνδρῶν πλεῖστα δὴ προσήκειν φασὶ τόκων, ἥκιστα δὲ τοῖς ἀρίστοις, τῶν δ' ἄλλων ὅσῳ μὲν χρηστότητος περίεστι τρόπων, του σοῦτο καὶτόκων ἀπεῖναι, ὅτῳ δὲ μέτεστι μοχθηρίας, τοσοῦτο καὶ τόκων μετεῖναι. Καὶ πῶς ἄν τις μᾶλλον ἀπεῖπε τόκους καὶ τῆς πολιτείας ἐξέβαλεν ἢ τοιαῦτα νομοθετῶν; Δι' ὧν γὰρ φαύλων ἀνδρῶν τίθενται τὸ οὕτω κερδαίνειν τοὺς τοκιστὰς ἀτιμάζουσι (αι. ἀτιμοῦσι) καὶ τοῦτο κολασίς ἐστιν αὐτοῖς παρὰ τοῖς δου κοῦσι συνηγορεῖν· καὶ γὰρ καὶ ἀτιμία τὸ ἀρχαῖον ἐνίοις τῶν ἐγκλημάτων ἔκειτο δίκη, καὶ τούτου τῶν πονηροτάτων πολλοῖς ἐτίμησαν Ἕλληνες, καὶ περιᾔεσαν ἄτιμοι δίκην τοῦτ' αὐτὸ διδόντες, ὧν εἰς τὴν πόλιν ή τινα τῶν ἰδιωτῶν ἐξήμαρτον· καὶ τούτους γὰρ ἀτίμους ἐπιεικῶς ἀποφαίνουσι δι' ὧν ὁ τοῖς τις μίοις ἀπείρητο τῶν ἀνδρῶν αὐτοῖς συγχωροῦσι, καὶ τὸν μὲν 'Αλέξανδρον ὁ μῦθος εἶπε τῇ τοῦ μήλου δω ρεᾷ δεῖξαι τὴν καλήν. Οἱ δὲ τοὺς αἰσχροὺς καὶ φαύ λους τῷ κακῶς κερδαίνειν ἐφεῖναι, καὶ καθάπερ ἱμάτιον εὐτελὲς καὶ σαπρὸν τῶν μὲν εὐπόρων ἰδεῖν οὐδ᾽ ἀνάσχοιτ' ἂν οὐδεὶς, πένητος δ' ἂν εἴη δυστυχοῦς καὶ ἀνελέσθαι καὶ περιβαλέσθαι. τὸν ἴσον τρόπον καὶ τὸ παρὰ τῶν τόκων κέρδος, ὥσπερ ἀπὸ κόρδακης ἢ μίσ σθωμα ἢ ἄλλο τι τῶν αἰσχρῶν τοῖς φαύλοις ἀπέρρι ψαν, καὶ τὶς ἂν δίκη γένοιτο χείρων εἴ τις ὡς ἀληθῶς ἄνθρωπος καὶ τὰς ἀνθρώπῳ πρεπούσας ἐπιθυμίας ἔχει, καὶ μὴ πρὸς τὴν ὑῶν ἁρμονίαν ήρμοσται; Φανερὲν τοίνυν ὡς οὐδ' οἱ συγχωροῦντες αὐτοὶ τοὺς τό χους αἰτίας ἀφιᾶσι. Τί οὖν νομοθετοῦσι; φησίν. "Ορους τιθέντες της που νηρίᾳ ἵνα σὺ μὴ τῶν ἀρχαίων ἴσους, ἢ μικρὸν ἐλάττους λαμβάνῃς, ἀλλ᾽ εἰδῇς καὶ ἄκων μετρίως εἶναι μοχθηρός· καθάπερ καὶ τὰς ἑταίρας συγχωροῦσι τοῖς ἀκολάστοις, καὶ τῶν πόλεων οὐκ ἐκβάλλουσι τὸ χεῖρον φυλαττόμενοι κακὸν, ἵν᾽ οἱ γάμοι μὴ πολε μῶνται. Δῆλον δέ· καὶ γὰρ τῶν τεθέντων τόκων, τὸ μέτρον ὑπερβαίνειν μὲν ἐκώλυσαν, εἴσω δὲ χωρεῖν, οὐδαμῶς, καὶ τῶν ὡρισμένων μείζω μὲν οὐκ ἂν λάβοι δανειστής, κἂν τὰ γραμματεία φέρῃ, κάν σφόδρα καθομολογήσας ὁ χρησάμενος τύχῃ, ἐλάττω δὲ καὶ μάλα ἔξεστι καὶ συνθέσθαι δὴ καὶ λαβείν, Quid ergo ita sanciunt? inquit. Improbitatem. tuam terminis circumscribunt, ne ipsi sorti æquale, aut paulo minus accipias, sed discas, quanquam invitus, mediocriter esse nequam: quomodo item petulantibus feminæ meritorie permittuntur, nec urbibus exturbantur, ad majus malum cavendum videlicet, ne nuptarum pudicitia insidiose attentetur. Quod inde claret. Etenim concessi femoris modum transilire vetuerunt, intra modum se tenere minime vetuerunt. Et danista plus quam constitutum est non accipiet, etiamsi syngrapham exhibeat, et obæratus id valde spoponderit. Idem hinc manifestius liquet, quod minus non est καὶ τὸ φανερώτερον ἔτι· καὶ γὰρ οὐδ᾽ ἄρισται του expressum, nec ut fenus maximum, ita etiam minimum est decretum: sed integrum est semper mutuum dare, quamvis debitor nihil se usuræ nomine daturum paciscatur, nec dedit. Quid paciscatur? Si cum silentio mutuatus fuerit, et creditor fenoris non meminerit, ac postea cum sorte id poposcerit, nugas aget. Jamne perspicis legem istam super usuris non e-se usuras volentium, sed usuras everlentium? Quod si id tam libere aperteque non faciunt, ut in sacrilegiis, aut latrociniis, nihil mirum, cum in multos præterea improbos, legislatores non animadvertant, a quibus tanen Deus poenas reposcit acerbissimas. Tabulis eorum lectis, nemo invidum λαττον, οὐδ' ὥσπερ μέγιστον τόκον οὕτω καὶ ἐλάχιστον ἔστιν εὑρεῖν, ἀλλ' ἔξεστιν ἀεὶ μειοῦν, και σύνθηται δοῦναι μηδὲν ὁ χρησάμενος οὐδὲν ἔδωκε. Καὶ τί λέγω συνθέμενον; Καὶ γὰρ ἂν σιωπῇ δέξη ται τὸ δάνειον, καὶ ὁ χρήσας μὴ μνησθῇ τύκων, ὕστερον μετὰ τῶν ἀρχαίων ἂν τόκους ἀπαιτήσῃ, ληρήσει. Ορᾷς ὡς ὁ περὶ τόκων οὑτοσὶν νόμος οὐκ ἔστι τίχους βουλομένων, ἀλλ' ἀναιρούντων; Εἰ δὲ μὴ σα φῶς οὕτω, καθάπερ τοὺς ἱεροσύλους ἢ τοὺς λῃστὰς οὐ χρὴ θαυμάζειν, ἐπεὶ καὶ πολλοῖς ἑτέροις οὐκ ἐπ: τιμῶσιν οἱ νομοθέται τῶν πονηρῶν, καὶ παρ' ὧν τὰς ἐσχάτας ὁ Θεὸς εἰσπράττεται δίκας, καὶ βάσανον οὐκ δεὶς ἂν εἰσαγαγὼν ἔλοι, τὰ γράμματα αὐτῶν ἀνα-

ORATIO CONTRA FENERATORES. γνοὺς, καὶ τὸ μνησικακεῖν ἐνταῦθα πραγμάτων ἀπήλ- ad tribunal accersitum coarguet; et memores λακται καὶ πολλῶν ἄλλων κακῶν & τὴν γέενναν αὐ τὴν προμνᾶται τοῖς τολμηταῖς παρὰ τοῖς νόμοις οὐκ εἰσὶ δίκαι· τὸ δ' αἴτιον, ὅτι διττὸς μὲν ὁ βίος ἀνθρώ ποις, διττὸν δὲ δικαστήριον, οἱ δὲ οὐ τὴν μέλλουσαν ἡμῖν καθιστᾶσι ζωὴν, οὐδὲ πρὸς τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο γράφουσιν, ἀλλὰ καθάπερ τοῖς κυβερ νήταις δήπου μέλει τῶν πλεόντων, ἕως ἔτι πλέο ουσι καὶ περαιτέρω τῶν λιμένων 8 συνοίσει ζητεῖν, οὐ πρὸς αὐτῶν ἐνόμισαν, οὐδ᾽ ἂν αὐτοῖς περὶ τῶν οἴκοι διαλεχθείεν οὐδὲν, τὸν ἴσον τρόπον καὶ τοὺς νομοθέτας ἴδοι τις ἂν, τὸν μὲν ἐνταῦθα τῶν ἀνθρώπων τάττοντας βίον, εἰς δὲ τὸ μέλλον ὅπως εὖ πράξουσι, καὶ τὰς ἐκεῖ φυλάξονται δίκας λόγον ποι ουμένους οὐδ᾽ ὄντινοῦν, ἀνθ' ὧν οὐδὲν ἐκώλυσε τοὺς τὰ πολιτικὰ μόνον χρηστούς μυρίων κακῶν γέμοντας ἀπελθεῖν, καὶ δόξαν ἐπιεικείας ἐνταῦθα καὶ δικαιοσύνης λαβόντας εἰς τοὺς πονηροτάτους ἐκεῖ τε λέσαι καὶ τῶν χειρόνων ψήφων τυχεῖν. Εἰ δ' οὕτω ταῦτα, καὶ χωρὶς μὲν αἱ παροῦσαι δί και, χωρὶς δὲ τὸ μέλλον ἐστὶ δικαστήριον, μὴ περὶ τῶν μελλόντων ἀπὸ τῶν παρόντων τεκμαίρου, μηδ' οἷου τοῦ Θεοῦ τυχεῖν ἂν εὐμενοῦς οὗ νομοθετοῦν τις υπερόπτης ἐφάνης, ὅτι παρὰ δικασταῖς τοῖς ὁμοφύλοις εὐδοκιμεῖς, ἐκεῖνο πρός γε πολλοῖς ἄλλοις ἐνθυμηθείς, ὡς ἀνελευθεριότητος καὶ φιλαργυρίας καὶ τῆς πρὸς τοὺς δεομένους ἀπανθρωπίας, οὐδενὶ τῶν τὰ τοιαῦτα πονηρῶν οὐδεὶς ἐμέμψατο νομοθέτης, και τις γράψηται παρ' αὐτοῖς, χείρων ἔσται τοῦ φεύγοντος καὶ τὴν ἐλάττω ψῆφον οἰχήσεται λαβών, τοῦ Θεοῦ δὲ δικάζοντος περὶ τῶν αὐτῶν τούτων ἐγκλη μάτων ἡ γέεννα γίνεται δίκη. Καθάπερ τοίνυν βασκαίνων, καὶ μνησικακῶν. Καὶ μισῶν τὸν ὁμόφυλον, καὶ μηδένα μηδὲν εὖ ποιῶν καὶ τὰ τοιαῦτα πονηρευόμενος οὐδὲν ἂν ἐπίσης ἄμεινον, περὶ τῶν ἐξ οὐρανοῦ ψήφων, εἰ παρὰ τοῖς ἐν γῇ κριταῖς ἀνεύθυνος εἶ· τὸν ἴσον τρόπον κἀπὶ τῶν τόκων λογίζου. injuriarum per eos omni carent molestia: compluribus item sceleribus, quorum reis gehenna præmium est, legibus supplicia nulla decernuntur. Ideo nimirum, quia cum gemina vita sit hominibus, geminum similiter est judicium. Legislatores futuram vitam nobis non faciunt, nec apud judicem illum nos accusant: sed ut gubernatoribus in mari curæ sunt vectores, dum durat navigatio, ultra portum quid iis conducat, quærere, suarum partium non censent, nec de domesticis quidquam cum iis agitur; ita et conditores legum videas vitam hominum quæ hic degitur moderantes et constituentes, quid in futurum illis fiat, et qua ratione pœnis sempiternis elabantur, nihil pensi habere. Quamobrem nihil vetat in civili consuetudine tantummodo bonos, peccatis obrutos hinc emigrare et hic clementiæ ac justitiæ opinionem adeptos, ibi referri inter scelestissimos, deterioremque calculum sortiri. Quæ cum ita habeant, et aliud sint præsentes pœnæ, aliuð quod nos manet judicium, noli pras sentibus futura metiri; nec spera te Deo usuruin benevolo, cujus leges despicere es ausus, etiamsi judi - ces tuæ naturæ consortes non mate de te existiment; illud inter multa cogitans, legislatorem neminem sordes et avaritiam, et adversus egentes inhumanitatem in quoquam horum reo persecutum, el qui quemquam horum apud illos accuset, deteriore loco ipso accusato futurum, et causa casurum; Deo autem de his ipsis criminibus judicium exercente, gehennam supplicium fore. Itaquo ut invidus, et injuriarum non potis oblivisci, et odio proximi imbutus, et nulli quidquam benefaciens, et similia perpetrans, quanquam apud terrenos judices insons, meliorem e cœlo sententiam non habet cur exspectet: idem tu de feneraLore cogitato. Πόθεν οὖν ὁ βίος ἡμῖν, φησί, μήτε τὰ γεωργῶν εἰδόσι, μήτε ἐμπορεύεσθαι δυναμένοις, μήτε πρὸς ἄλλην ἡντινοῦν ἔχουσι τέχνην; Τί δ' ἂν καὶ ἱερό. συλοι τὰ αὐτὰ δὴ ταῦτα προίσχωνται καὶ λῃστα!; Συγχωρήσεις αὐτοῖς τὴν κακίαν; Οὐκοῦν τῶν διορυτ τόντων τὴν αἰκίαν ἀνέξῃ, κἂν ληστής περιδύσῃ σε κατασχών, καὶ πληγὰς ἐντείνῃ, δεινὸν οὐδὲν, κἂν p μαστρωπός πολιορκήσῃ τὸν γάμον, οὐδὲν ἠδίκησεν; ἄλλην γὰρ οὐδ᾽ ἡντινοῦν ἴσασι τέχνην. "Αρ' οὖν ἡδέως ἀπολαύσεις τῶν σαυτοῦ ψήφων; Αλλ', οἶμαι, δεῖ, μᾶλλον δὲ πᾶσα ἀνάγκη μὴ μόνον ὧν τῷ βίῳ δεῖ τυγχάνειν ζητεῖν, ἀλλὰ καὶ ὅθεν δεῖ λαμβάνειν ζητεῖν, ὡς ἐνταῦθα πᾶσαν συνεστῶσαν τὴν ἐν ταῖς πόλεσι δικαιοσύνην. Εἰ γὰρ χρημάτων ἀλλήλοις καὶ κτημάτων καὶ δόξης ἑκάστοτε καὶ τῶν τοιούτων ἀμφισβητοῦμεν, τούτων δὲ οὐκ ἔστιν οὐδὲν ὁ μὴ παρ' ἑτέρων ἡμῖν, ὅτι μηδὲν ἐξ ἀρχῆς εἰς τὸν βίον εἰσεληλυθέσι συνεισελήλυθεν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀγρὸν λαβόντες ἔχομεν, καὶ τὸ ἱμάτιον, καὶ τὸν ἵππον καὶ τῶν ὄντων ἕκαστον φανερόν, τούτῳ διενέγκαι του δικαίους τῶν πονηρῶν, τῷ τοὺς μὲν, παρ' ὧν ἔδει, τοὺς δὲ, παρ' ὧν οὐκ ἔδει, PATROL. GR. CL. ▸ Unde ergo victus nobis, inquit, qui nec agriculturam didicimus nec mercaturam facere scimus, nec ad ullam artem quæstuariam sumus idonei? Quod si et sacrilegi, et latrones idem prælexant, num eis sceleris facultatem dabis? Igitur effractores patieris? et si latro captum te vestibus exuerit, t plagas imposuerit, nihil injuriæ intulit? et si Ino usoris castitatem corruperit, nihil nocuit? nullam enim quamcunque artem norunt. Fructum ergo judicii tui capies. At enim puto oportere, imo tam est necessarium, quam quod maxime, non solum quibus vita indiget quærere, sed etiam circumspicere unde accipiendum sit, utpote tota civili justitia hic consistente. Si enim de pecunia, possessionibus, gloria, similibusque semper controversamur, et horum nibil est, quod non ab aliis ad nos perveniat, quoniam a principio in vitam ingres-i nihil horum nobiscum simul ingressum est, sed et agrum accepimus, et vesten, et equumn, et quidquid facultatum habemus: clarum est, hoç distare justos ab improbis, quod illi a quibus opor-. '

δεσπόταις χρημάτων καὶ κτημάτων οὐ τὸ δίκαιον, ἀλλὰ τὸ δεῖσθαι χειροτονήσεις, φροῦδα πάντα, ληρήσουσι μὲν δικασταὶ, μάτην δὲ τοῦ νόμου τὰ γράμματα, σὺ δὲ κέρδος ἔσῃ τῶν ἰσχυροτέρων, καὶ τῶν ὄντων ἐκστήσῃ τοῖς οὐδεμίαν εἰδόσι τέχνην, τοῖς σαυτοῦ νόμοις ἀκολουθῶν. Ἀλλὰ ταῦτα ἄτοπα· μὴ τοίνυν Ισχυρίζου τῇ χρείᾳ, μηδ' ἔτι δέοιο λέγῃς, ἀλλὰ τοῦτο δεῖξον, εἰ δικαίως ἔχεις, λαβών. tet, hi a quibus haud oportet, accipiunt. Si diffe- λαμβάνειν. Εἰ δὴ ταύτην ἀνέλοις τὴν διαφορὰν, καὶ rentiam hanc sustuleris, et pecuniarum possessionumque dominos non justitia, sed vis et necessitas creaverit, actum est de justitia universe, nugabunturque judices, et legum tabulæ inanes crunt ac supervacaneæ, et tu potentiorum lucrum eris, et tu fortunis tuis a nullam artem scientibus, et suas ipsorum leges sequentibus spoliaberis. Ne ergo necessitate nitere, nec dicas opus esse: sed hoc ostende, tejuste adeptum esse quod habes. Cui vero injuriam inferimus, inquit, si a volentibus accipimus? Den ipsi maxime, in quem, ejus legem fangens, coutumeliosus reperiris: «Per prævaricationem enim legis Deum inhonoras, ait Paulus. Deinde ipsis quoque, quibus detrimento es, et qui te nihil offenderunt. Non enim consilio ac sponte argentum suum abjiciunt, sed eo abs te privari patiuntur, et jacturam jactura sarciunt, graviorem leviore. Quia enim chirographo cos ob'igasti, et ne, cum mutuo iterum egebunt, abs te repellantur, te ipsorum bona depascentem perfeunt. Insuper et ipsi reipublicæ officis, et legem a Deo latam impugnas, cœlestemque vindictam provocas. Ac ne tam gravem affirmationem meam vilipen. dlas, testem dabo Basilium, quem submovere non audebis, cujus celebre est nomen apud omnes. Cum enim quodam tempore fames et siccitas regionem ejus obsiderent, quærens ille, unde calamitas, et quid faceret nubes lam steriles, terram tam infe- «undam, radicem et principium mali hujus apud feneratores invenit. Quod ut credas, en tibi verba ipsius: Scinde libellum æris alieni injustum, ut sic peccatum solvatur, dele gravissimorum fenorum nomina, ut terra solitum tibi fenus reddat. Are namque, et auro, ac similibus fœcundis metallis præter naturanı fœetas edentibus, jure germina quæ naturaliter pariunt, sterilia fiunt, et ad babitantium multam fructibus carent. Hæc ille. Viden' quot malis urbes cumulas? Quid tantum incommodi importavit homicida, aut fur nocturnus, quos capite punimus, ut et terram corrumperet, et aerem vitiaret, et civitates communibus hominum utilitatibus spoliaret? Tantum abes, ut aut Bullum injuste lædas, aut ignoscenda audeas, aut culpæ minutæ affinis sis. Tu interim et conventuom, et institutorum vitæ, et victus humani es particeps, hominum pernicies; credisque Salvatori, et ejus mysteriis ac legibus salutiferi, quibus leges fers contrarias. Quæso te; non pudet communicare illius mensæ, cui tantopere adversaris? nec, antequam cum eo in gratiam restitutus sis, horres te illi contubernalem jungere, et donis ita susceptis fructuose te accubuisse existimas? Atqui sanguis bic pretium redemptionis est; tu vero proximum in servitutem redigis. Et ille quidem, ut tu nibil debeas, effusus est; tu fratrem etiam reddentem • Rom. 11, 23. Καὶ τίνα, φησὶν, ἀδικοῦμεν, εἰ παρ' ἑκόντων λαμβάνομεν; Μάλιστα μὲν τὸν Θεὸν αὐτὸν, εἰς ὃν ὑβρί ζεις παρανομῶν. «Διὰ τῆς παραβάσεως γάρ, φησί, τοῦ νόμου, τὸν Θεὸν ἀτιμάζεις. Ἔπειτα καὶ αὐτοῦ;, οἷς τὴν ζημίαν ἐπάγεις ἠδικηκόσιν οὐδέν. Οὐ γὰρ ἀπὸ γνώμης ἐθελουσίου προΐονται τἀργύριον, ἀλλὰ φέρουσιν ἀποστερούμενοι καὶ ζημίας αλλάττονται ζημίαν, τῆς χείρονος τὴν κουφοτέραν. "Οτι γὰρ γραμματείοις κατέδησας, καὶ ἵνα μὴ, χρήσασθαι δεηθέντος, αὖθις ἀποστραφῇς, καταβοσκομένου τὴν οὐσίαν ἀνέχονται· χωρὶς δὲ τούτων, αὐτὸ τὸ κοινὸν ἀδικεῖ;, ᾧ τὸν Θεὸν, δι' ὧν τὸν ἐκεῖθεν νόμον περ βαίνεις, ἐκπολεμεῖς, καὶ τὰς ἐξ οὐρανοῦ πληγάς ἕλκεις. Καὶ ὅπως μὴ καταγνῷς τῶν λόγων ὑπερβολὴν, καὶ γάρ σοι παρέξομαι μάρτυρα Βασίλειον, καὶ οὐ παραγράφεσθαι τὸν ἄνδρα τολμήσεις, οὗ μέγα παρά πᾶσιν ὄνομα. Λιμοῦ γὰρ καὶ αὐχμοῦ κατασχόντος ποτὲ τὴν αὐτοῦ, ζητῶν ὅθεν τὸ κακὸν, καὶ τί τὸ πα ρασκευάσαν ἀγόνους μὲν τὰς νεφέλας, ἄγονον δὲ γενέσθαι τὴν γῆν, εὑρίσκει τὴν ρίζαν τῆς ἀρρω στίας παρὰ τοῖς τοκογλύφοις ὑμῖν, καὶ τόκους α τιᾶται τῶν συμφορῶν. Καὶ ἵνα πιστεύσῃς, αὐτοῦ τῶν βημάτ των ἀκούοις ἄν· Ἐξάλειψον, φησί, βαρυτάτων τόχων ὁμολογίαν, ἵνα τέκῃ τὰ συνήθη ἡ γῆ. Χαλκού γὰρ καὶ χρυσοῦ καὶ τῶν ἀγόνων παρὰ φύσιν γεννώντων ἢ κατὰ φύσιν τίκτουσα γίγνεται στείρα, καὶ πρὸς τὴν τιμωρίαν τῶν ἐνοικούντων κατεδικάσθη τὴν ἀκαρπίαν. Εγνως, ὅσοις τὰς πόλεις περιβάλλεις κακοῖς; Τί τοσοῦτον ἠδίκησεν ἀνδροφόνος ἢ τοιχωρύχος, ού; θανάτου τιμώμεθα, ὥστε καὶ τὴν γῆν διαφθείραι, καὶ τῷ ἀέρι λυμήνασθαι, καὶ τῶν κοινῶν τούτων ἀνθρώποις τὰς πόλεις ἀποστερεῖν; Τοσοῦτ ν ἀπέχει, ἢ μηδένα μηδὲν ἀδικεῖν, ἢ συγγνώμης άξια τολμαν ἢ μικρῶν ὑπεύθυνος εἶναι. Σὺ δὲ συλλόγων μὲν, καὶ διαίτης, καὶ βίου μετέχεις ἀνθρώποις, ἀνθρώπων ὄλεθρος ὤν. Πιστεύεις δὲ τῷ Σωτῆρι καὶ τοῖς ἐκεί νου μυστηρίοις καὶ νόμοις τὴν σωτηρίαν, εναντία νομοθετῶν, καὶ οὔτε αἰσχύνῃ κοινωνῶν τραπέζης, ᾧ πολεμεῖς, οὔτε φρίττεις σαυτὸν αὐτῷ συνοικίζων πριν διηλλάχθαι, καὶ νομίζεις ἀπόνασθαι τῆς τρα πέζης, οὕτω τὰ δῶρα δεξάμενος· καίτοι τὸ μὲν αἷμα τοῦτο λύτρον ἐστι, σὺ δὲ ἀνδραποδίζῃ τὸν ὁμόφυλον· καὶ τὸ μὲν ἵνα σὺ μηδὲν ὀφείλῃς, ἐχέθη· σὺ δὲ καὶ ἀποδιδόντα τὸ δάνειον τοῦ χρέους οὔπω λύει; τὸν ἀδελφόν. Οὕτω τοίνυν ἐναντίω; ἔχοντα, πόσων γέμει

VITA S. THEODORE. κινδύνων, τῆς τραπέζης κατατολμᾷν; «Η παραζη- mutuum, nondum debito solvis. Adeo igitur adver λοῦμεν τὸν Κύριον; φησὶ Παῦλος· μὴ ισχυρότεροι αὐτοῦ ἐσμεν;» Παρὰ πάντα δὲ ταῦτα προσῆκεν ἐκεῖνο λογισάμε νον σκοπεῖν, ὅτι δέον ἀπολογεῖσθαι. Τοὺς γὰρ ὑπὸ τῷ Χριστῷ τεταγμένους ἀδικίας πάσης ἀπηλλάχθαι φησὶν ὁ Προφήτης, καὶ τῆς περὶ τὸν τόκον μανίας. • Εκ τόκου γάρ, φησί, καὶ ἐξ ἀδικίας λυτρώσεται τὰς ψυχὰς αὐτῶν.» Σὲ δὲ μήπω λελυμένον, ἀλλ' ἔτι τὰ δεσμὰ φέροντα καὶ τόκων ἀνδράποδον ὄντα, ποῦ τάξομεν; Ανάγκη γὰρ θάτερον, ἢ τὸν Προφήτην ἐν οἷς εὐαγγελίζεται διαπίπτειν, ἢ σὲ μὴ τούτων εἶναι τῶν ὑπὸ Χριστοῦ κοσμουμένων. Εἰ δὲ τὸ πρῶτ τον άτοπον συγχωρεῖν, σκέψαι σὺ περὶ τοῦ δευτέρου, καὶ εἴ σοι καλῶς ἔχει ταύτην κατὰ σαυτοῦ τὴν ψῆφον ἐξενεγκεῖν. Εἰ δὲ Χριστιανὸς εἶ, καὶ τούτου γράφεις σαυτὸν τοῦ χοροῦ, ρίψει; τοὺς τόκους, οὐχ ὑπὲρ οὕτω φαύλων λημμάτων τοὺς μὲν θείους και ταπατήσεις νόμους, τὴν δὲ μετὰ τοῦ Χριστοῦ ζωὴν περιόψει, γεέννης δὲ καὶ σκότους καὶ κλαυθμοῦ καὶ βρυγμοῦ ὀδόντων, καὶ τῶν δεινοτάτων καταφρονήσεις. Ἀλλὰ τὸν μὲν λόγον τοὺς προτεθεῖσιν ἀρκεῖν ἡγοῦμαι, καὶ οὐκ οἶδ' ὅ τι δεῖ προσθεῖναι τοῖς εἰ ρημένοις. Σὺ δὲ, ἢ πεισθεὶς, τους τρόπους μεταβα λεῖς, ἢ τοῦτο γοῦν ἀπὸ τῶν λόγων ἔσῃ μαθών, τὰ δεινότατα πάντων τολμῶν, καὶ Θεῷ καὶ τῷ κοινῷ τῶν ἀνθρώπων πολλῶν ὑπεύθυνος ὤν. "I Cor. x, 22. 11 Psal. Lxxi, 14. santem Deo audere sacras inire epulas, quantis plenum est periculis? • An emulamur Dominum? inquit Paulus, nunquid illo fortiores sumas 109, Post hæc omnia illud cogitando versare convenit, rationem reddere oportere; sub rege enim Christo constitutos omni iniquitate et amentia fenoris liberatos esse testatur Propheta: «Ex usura, inquit, et iniquitate liberabit animas eorum Te autem nondum solutum, sed etiamnum vinculis implicitum, et usuræ mancipium ubi collocabimus? Alterum siquidem necessarium est: aut Prophetæ bonum nuntium nullo effectu evanescere; aut to unum de his non esse, qui a Christo cohonestantur. Quod si absurdum est prius concedere, tu de altero videris, et an ex re tua sententiam tuleris. Si vero Christianus es, et te isti populo annumeras, usuras abjicies, nec propter quæstum adeo inſandum divinas leges aspernabere, vitamque cum Christo contemnes, nec gehennam, et vermeni, et fletum, et stridorem dentium, et horribiles tenebras parvifacies. Sed jam pro re proposita satis dictum opinor, nec video quid amplius dicendum sit. Tu, aut persuasus bis mores immutabis, aut saltem ex hac oratione mea te omnium gravissima audendo, et Deo, et communi hominum de multis obnoxium esse cognosces. DE SANCTA THEODORA VIDUA SANCTIMONIALI THESSALONICENSI DANIELIS PAPEBROCHII COMMENTARIUS (Acta SS., April. die 4, tom. I.) PREYIUS. 1. Quod exstat Romæ Martyrologium Arabico-Ægyptiacum in collegio Maronitarum, atque a Gratia Simonio ex Arabica in linguam Latinam transferri nobis curavit Athanasius Kircherus noster, celebrat ad diem quintum Aprilis memoriam sanctæ matris Theodoræ; quæ verba in Menæis excusis et manuscriptis Grece sic elferuntur, Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τῆς ὁσίας μητρὸς ἡμῶν Θεοδώρας, τῆς ἐν Θεσσαλονίκη: quæ scilicet Thessalonicæ, urbe Macedoniæ notissima, vixit: et illud additur distichon: Εἰ καλοῖς πολλοῖς αὐχεῖ:, Θεσσαλονίκη, Εχεις καὶ σεπτὸν ὄλβον τὴν Θεοδώραν. Thessalonica, multa si jactas bona, Hæc inter etiam possides Theodoram. Dein vitæ ejus encomium illustre bujusmodi sequitur: 2. Sancta hæc Theodora a tenera ætate Christum desideravit: et rebus mundanis abdicatis in cœnobium ingressa, in monacham est attonsa: et omnes virtutes amplexa simul ut unam, in iis consummata evasit. Adeo vero obedientiam et venerationem excoluit erga omnes cœnobii sorores, et præsertim antistitam, ut post mortem etiam ostenderet virtutem, quam exercuerat viva. Nam vitam suam adeo puran et ab omni prorsus macula intaminatam custodivit, ut eam pro viva imagine suis sororibus reliquerit. Post mortem vero, cum jam longo fuisset tempore sepulta, contigit etiam magistram

VITA S. THEODOR.E. ΕΙΣ ΤΗΝ ΟΣΙΑΝ ΜΗΤΕΡΑ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΜΥΡΟΒΛΥΤΙΔΑ ΘΕΟΔΩΡΑΝ. LAUDATIO SANCTE MATRIS NOSTRE ET MYROBLYTIDÆ THEODORÆ Auctore Nicolao Cabasila Thessalonicensi metropolita. Er ms. Cesareo bibliotheca Viennensis (α). PROLOGUS. α'. Ἐμοὶ δὲ, πολλῶν τὰ σὲ θαυμαζόντων, ὦ Μυροβλύτες, καὶ τοῦτο μὲν τὰ εἰκότα ἀποδιδόντων καὶ Σπαντος μᾶλλον προσῆκε, τοῦτο δὲ καὶ σφᾶς αὐτοὺς ἐντεῦθεν κοσμούντων, ἀτὰρ ὑπὲρ σοῦ λόγος καὶ τοῖς λέγουσιν ἐν καιρῷ· εἰκός γε ἐδόκει, μὴ μόνον ἐμὲ τῶν περὶ λόγους ἐχόντων σῶν σῶν χαρίτων ἀτέλε στον φανῆναι, ἀλλὰ τοῖς σοῖς ἐγκωμίοις ἐπιβαλόντα κοσμῆσαι μὲν ἐμαυτὸν, κοσμῆσαι δὲ καὶ λόγους αὐτ τούς· ἅμα δὲ καὶ οἷς πολλάκις εὐπεποίηκας ἐκ πολλῶν ὑπάρξας εἷς, μισθόν (ε) χαρίτων καὶ παντοδαπόν χρέος οἷς ἔνεστιν ἀποδοῦναι. Ὁ μὲν οὖν παρὼν ἡμῖν ἀγὼν ὑπὲρ τούτων· ἐργώδη δὲ ὄντα καὶ χαλεπὸν διενέγκαι τίς ἀγνοεῖ; ἀλλὰ μάλιστα μὲν οὐ χρὴ δεδιέ και της μεγάλης οὐ μόνον μεγαλοψυχίαν κεχρημέτης περὶ τοὺς λόγους, εἴ τις ἐλάττων γίνοιτο τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ τούτους εὖ μάλα συναιρομένης. Επειτα εἰ καὶ πάντας τοὺς εἰπόντας εώρων, ἢ μη· δὲν ἐλλείποντας τῶν γινομένων, ἢ τοῦτο γοῦν σπου δὴν ποιουμένους ὅπως ἂν ἐφίκοιντο· ἦν ἄν τι προθρο γου, καὶ ἡμᾶς ἢ τὸ προσῆκον ἐν τοῖς λόγοις διώκειν, ἢ μὴ τοῦτο ποιοῦντα; ἡσυχίαν άγειν. Ἐπεὶ δ' οὐχ ὅσον ἐκείνοις, ἀλλὰ καὶ πᾶσιν (d) ἁπλῶς τοῖς ἐν λό γοις ζῶσιν, ἐπιβαλοῦσι τοῖς ὑπὲρ τῆς Μυροβλύτιδος λόγοις, οὐκ ἂν ἐπέλθοι, μὴ μόνον οὐδὲν εἰπεῖν ἐγγὺ; τῶν πραγμάτων, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐλπίσαι· περίεργον ἂν εἴη, μόνον ἐμὲ τῶν εἰπόντων ταῦτα περιεργάζεσθαι (α) Perplexam omnino oportet fuisse scriptu ram, vel inendosam admodum, unde tam imperfectum ad nos venit ecgraphum, ut pluribus locis confectura opus fuerit ad versionem qualemcunque producendam quod hic præfandum fuit, si quis forte in meliorem codicem incidat, unde hic edita 1. Multis tua decora adiyirantibus, ο Unguentiflua, et hine quidem quæ maxime congrua rationi sunt atque in primis necessaria tibi reddentibus. inde vero seipsos hoc dum faciunt exornantibus, præcipue quando sermonem de te opportune iust:- tuunt; æquum mihi quoque videbatur, ne solus exsors apparerem tuarum gratiarum, eloquentiam omnem vincentium; sed et ipse tua ingressus encomia, meque et orationem meam iisdem exornarem; simul etiam, ut qui unus sum ex multis tuo sape beneficio fruitis, quam possum debite grati - tudinis partem tibi exsolverem. In his igitur præsens nobis labor consistit: quem quidem gravem atque diflicilem portatu esse quis non videt? nihil tameu formidandum est; quandoquidem magna hære Sancta non solum magnanimitatem in dicendo præstare solet, si quis forte pertractandis rebus inferior fuerit, sed etiam per ipsas illas quam maxime auxiliari. Deinde licet videam omnes qui de illa disseruerunt, vel nibil prætermisisse eorum quæ gesta sunt, vel saltem in eo studium magnum posuisse ut ipsa assequerentur: operæ tamen'pretium fuit, me quoque vel similem dicendo utilitatem sectari, vel saltem non omnino manere otiosum. Quoniam vero non solum illis, sed omnibus˚oinnino oratoriam artem profitentibus, si sermonein emendari certius possint, quam per eam, qua non libenter utimur, conjectan. licentiam. Deerat intergrapho Viennensi negatio μή, quam addendamn judicavi. (c) Ecgraphum μᾶς τῶν. (α) Idem παῦσιν.

de Unguentifua hac instituere aggrediantur, ne- παρὰ πάντα δὲ ταῦτα εἰ μετὰ τούτων δεήσει τῶν λοcessario usuvenit, ut non modo non dicant quid- γισμῶν, ἢ ἀπαντᾷν εἰς τουτουσὶ τοὺς ἀγῶνας. quam quod ad rerum ipsarum accedat magnitudinem, sed nec dicturos se sperent; absurdum omnino fuerit, solum me ex omnibus qui hæc trectarunt, sollicitiorem esse circa illa omnia, si post illos me quoque sermo deficiat, nec possim tot certaminibus respondere. ται, β'. Καὶ οὗτος ἀεὶ τοῖς λέγουσι κείσεται νόμος, ἢ παρέχεσθαι τὴν γλῶτταν τῶν ὑποθέσεων ἀξίαν (e), ἢ σιωπᾷν· τάγε μείζω τῶν ἐπαίνων καὶ πᾶσαν ἀντιξέτασιν ὑπερβάντα, ἐντεῦθεν οὐ τῶν εἰκότων τεύξον τοῦ ἐπαινοῦντος ἀποχρώντως οὐκ ὄντος· καὶ συμβήσεται καθάπερ αίνιγμα τοῖς πράγμασιν· ἀνθ' ὧν γὰρ ἀνάγκη θαυμάζεσθαι τῶν ἄλλων διαφερόντως, ἀντὶ τούτων οὐδεὶς περὶ αὐτῶν ἐρεῖ· ἐγὼ δὲ καὶ τοῦτο λέγω παντὸς μᾶλλον ἀληθείας μετέχων, ὡς ἄρα οἷς ὑπὲρ τῶν πραγμάτων ἐστὶ, τὸ πάντας του; ὑπὲρ τούτων λόγους κάτω πεσεῖν, ἀνάγκη πάσα 2. Equidem non ignoro quod oratoribus omnibus lex hæc sit posita, ut aut eloquentiam parem argumento afferant, aut silentium teneant; et quod res laudibus humanis majores omnemque comparationem transcendentes a seipsis habeant ut sibi congrua nunquam consequantur encomia, non ex insufficientia laudatoris; ideoque contingit illis veluti ænigma quoddam, ut propter quæ necesse est eas præ aliis admirari, propter eadem nullus ipsas dicendo tractet. Attamen veræ rationi magis congruum esse censeo, ut volentes de talibus rebus agere, quibus omnis sermo succumbat necesse est, τούτους, λέγειν ὡς ἀληθῶς, ὑπὲρ τούτων ἐπιχει serio profiteantur, scire se talia aggressos minime parem afferre dictionis excellentiam, nec indignari tamquam invidos eorum quæ sunt laudanda maguitudini, cum nihil præter suam opinionem accidat, siquidem non se, sed ipsas res voluerint prædicare. Imo vero potius convenit ea tractanda suscipere, quorum hoc ipso clarius elucescet dignitas, quod iis inferior nostra sit oratio. Quod si de omnibus istiusmodi rebus hæc necesse est dicere; manum mihi, sicut in aliis omnibus, hic quoque porrigat Theodora, neque permittat sermones mulLum inferiores videri iis, quos alii de ipsa proluJere; quamvis omnino oporteat illos superari ab iis, quibus ipsa cumulata est, gratiis. ροῦντας, καὶ συνήδεσθαι τῆς ἀξίας ἀποτυγχά νοντας, μὴ ὅτι γε δυσχεραίνειν τῷ μεγέθει τῶν ἐπαινομένων ὥσπερ φθονοῦντας· τὰ γὰρ παρὰ τῆς γνώμης συμπίπτει, εἴπερ οὐχ ὑπὲρ σφῶν αὐτῶν, ἀλλ' ὑπὲρ τῶν πραγμάτων ὁ λόγος αὐτοῖς. Εἰ γὰρ χρή τἀληθὲς εἰπεῖν, ἐκείνοις ἐγχειρεῖν μάλιστα τῶν ἄλ λων προσήκει, ἅπερ ἂν ἡττωμένοις τοῖς λόγοις ἐξει λέγξη φανερῶς. Ἐπεὶ δὲ οὕτω ταῦτα καὶ λέγειν διὰ πάντων ἀνάγκη, Θεοδώρα μέν, καθάπερ ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις, οὕτως ἡμῖν κἀνταῦθα χεῖρα ὀρέξοι, καὶ οὐκ ἐάσοι τοὺς λόγους ἥττους πολλῷ φανῆναι τῶν ἄλλων περὶ αὐτῆς εἰρημένων, κανεὶ τῶν αὐτῆς ἡττηθῆναι πᾶσα ἀνάγκη. CAPUT I. Patria, natales, conjugium S. Theodoræ. 5. Juxta normam, laudationem aggredientibus tenendam, convenit ante omnia meminisse patria, ut inde nimirum exorsis, aptus deinde sit ad cætera progressus. Est igitur illa, earum quæ sunt in Græcia insularum caput: nam magnitudine quidem, pulchritudine ac situ ceteras omnes circumjectas exsuperat, et usque adeo mediocritatem excedit, ut videantur alie (tanquam nec conferri quidem cum Ægina valentes) eidem hilariter primas concedere: aeris vero annique temperie, et quæ hinc provenit commoditate, tanta fruitur, ut soła censeri possit tum omnis circa hæc felicitatis promptuarium esse, tum suppeditare cæteris unde ipsam habeant cum multa abundantia; quo fit ut urbes in ea sint plurimæ. Si vero his amplius (c) llem ἀνξίαν. (γ) Malim sic Latine legi: Sed res a seipsis habent. Prytaneum proprie fuit locus urbis Atheniensis, ubi victus de publico præbebatur; unde Lic pro promptuario publico usurpari videtur: sunt qui dici putent quasi πύρου ταμεῖον, quæ si non est vera etymologia, congrua est ad nomen allusio. Medium fere tenet Ægina ejus pelagi quod Atticam ab Achaia dividit, stadiorum circiter 50 in γ'. Ἡμῖν δὲ, (κατὰ) νόμον πᾶσι κείμενον τοῖς ἐγκωμιάζειν ἐπιχειροῦσι, πατρίδος πρῶτα μνησθῆναι εἰκὸς ἂν εἴη, δήπουθεν ἐκεῖθεν ἀρξαμένοις, ἔπειτ' ἀκολούθως ἐπὶ τἄλλα προβαίνειν. Εστι τοίνυν αὕτη νῆσος τῶν ἐν Ἑλλάδι κεφάλαιον, ὡς εἶνεκα μὲν μεγέθους καὶ κάλλους καὶ θέσεως μείζω καθάπαξ τῶν προσοίκων ἀναφανῆναι, καὶ οὕτω μεγίστῳ παραλλάττειν τῷ μέσῳ, ὡς καὶ δοκεῖν πάσας τὰς νήσους, ὥσπερ οὐκ ἀντσίρειν ἐχούσας Αἰγίνη, μεθ' ἡδονῆς τῶν πρεσβείων παραχωρεῖν· ὡρῶν δὲ καὶ ἀέρων καὶ τοῦ κατ' αμφότερα γινομένου οὕτω τετυχηκέναι λαμπρῶς, ὥστε μόνην ταύτην δοκεῖν καὶ τῆς περὶ πάντα ταῦτα συμπάσης εὐδαιμονίας ώσπερεί πρυτανείον εἶναι ταῖς ἄλλαις, καὶ χορηγεῖν ἔχειν ἐντεῦθεν μετὰ πολλοῦ τοῦ περιόντος, δι' ὧν αἱ πόλεις circuitu, de maris imperio olim contendere ausa: in sinus Saronici veluti umbelico. Versus Isthmumn, Salamis, Pharmacusæ dux, Atalanta et aliæ minores quædam: Belbina, in Æginam et littus Atticum; versus Archipelagumi vero pleno mari, nullæ; sed circa utrumque littus, et ab Ægina remotiores, variæ. Nominantur in ea ipsa Ægina, insule nomen faciens, quod in Engiam vertit hodiernus usus: Apheæ fanum, Jovis Panhellenii mons.

VITA S. THEODOR.B. ἀμείνους. Εἰ δὲ καὶ μεῖζον ὅτου τις ἂν εἴποι πρὸς aliquid addi possit ad gloriam, inde etiam accedit δόξαν, καὶ τὸ κατὰ τοὺς πολίτας εὖ ἔχον κἀντεῦθεν μάλιστα πάσαις τὸ νικᾶν περιγίνεται, καὶ οὕτω τὸ κατ' αὐτὴν δείκνυται προῦχον· ὅτῳ γὰρ πᾶσι τοῖς ἄλλοις περιττῶς φιλοτιμουμένη, καὶ κατὰ πασῶν τὸ κράτος ἔχουσα, καὶ τὴν νικῶσαν ἐν ἅπασι φερομένη, μείζων εἰς δόξαν ἡ θαυμαστὴ τῶν οἰκούντων ἐπιτυχία, καὶ τὸ διὰ πάντων ἐλθοῦσα, ὡς μηδενὸς ἐνδεῖν ὧν γε πόλεσι μάλιστα δεῖ καὶ τοὺς πολίτας καταλλήλους κεκτῆσθαι· οὕτω γὰρ χρηστότητι τρόπων καὶ ἠθῶν εὐκοσμίᾳ, καὶ πᾶσιν οἷς ἀνθρώπῳ πρὸς τρόπου πάντας νικῶσιν ὡς ἐπιεικῶς τῇ πατρίδι προσήκοντας καὶ τοῖς ἐκεῖθεν ἐπαίνοις ὡς οἰκείοις σεμνυνομένους, οὕτως αὐτῇ συναύξειν εὖ μάλιστα τὰς εὐφημίας, ὡς ἑκατέρου; ἀλλήλοις κοσμεῖν, καὶ δι' ἀλλήλων ἑκατέ ρους εὐδαιμονεῖν. haud parum, quod optima incolarum complexione cunctis vel maxime sit superior, et ejus hac in parte prærogativa palam demonstretur. Id enim unde præ aliis singulariter gloriatur, tanquam imperium in omnes habens et primas in cunctis fcrens, quodque revera est ad commendationem maximum, est prosperitas incolarum admirabilis et omnibus numeris lain absoluta, ut nihil eorum indigeat, quæ præcipue urbibus sunt necessaria, et cives inter se quamoptime habeat convenientes. Nan bonitate indolis morumque ornatu, et quibuscunque homini opus est ad vitæ honestaten, superant reliquos, veluti qui suæ patrie apte congruant, el sicut illius laudibus tanquam propriis decorantur, sic ipsi commendationis addant pluriinum, mutuoque se ornent et mutuam impleant felicitatem. δ. Τούτων δὲ τὸ μέγιστον μέρος οἱ θαυμαστοὶ τῆς μεγάλης πρόγονοι, καὶ οἱ αἴτιοι γεγονότες αὐτῇ τῆς εἰς τὸν βίον προόδου· τοσοῦτον γὰρ καὶ πλούτῳ καὶ δόξῃ καὶ τῷ τοῦ γένους εὖ ἔχειν καὶ τρόποις χρηστοῖς καὶ τῷ Θεῷ φιλεῖς εἶναι, καὶ πᾶσιν ὡς εἰσ πεῖν τοῖς βελτίστοις παρὰ τῶν πολιτῶν τὸ συγκεχωρηκὸς ἔσχον, ὅσον οὗτοι καὶ τούτοις καὶ πᾶσι τοῖς ἄλλοις τῶν ἄλλων ἐκράτησαν. Τίς οὐκ οἶδεν Αντώ νιον, ὃς εἰς τοὺς ἱερᾶσθαι λαχόντας τελέτας, καὶ πάντας ἐν πᾶσιν ὑπερνικήσας, ἔδειξεν ἐναργῶς ὁποῖον εἶναι χρὴ κάν τοῖς ἔργοις τὸν τοιαύτην έσχηκότα πρόσρησιν· ὅς γε τῶν αἱρετιζόντων ἐπικειμένων καὶ τῆς ἐντεῦθεν ἀχλύος ἐπισκοτούσης τῇ Ἐκ κλησίᾳ, μόνος τῶν πάντων, ὥσπερ ἀετὸς ἐν νεφέλαις, τοῦ κλύδωνος ὑπερσχών, ἀνώτερος ὤφθη τῶν ἐκεῖθεν διαύλων; Καὶ μὲν καὶ Χρυσάνθην τίς οὐκ ἂν ἀγά σαιτο, οὐκ εὐσεβείας είνεκα μόνον καὶ ἧς εἶχε περὶ ταύτην σπουδῆς, ὥστε τοῦτο μὲν αὐτῇ πάντα παθεῖν ἔσχειν ἑτοίμως ἢ ταύτης καὶ μικρὸν ἀποστῆναι, τοῦτο δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις, ὥσπερ τις κοινὸς μελιδωνὸς εὐσεβείας, καθίστασθαι, ἀλλὰ καὶ τῆς τῶν τρόπων μουσικῆς καὶ κατ' ἀρετὴν ἐργασίας· ἐξ ὧν γε προσήκειν εἶχεν ᾿Αντωνίῳ, καὶ τῆς μεγάλης ταυτησί συζυγίας αξιόχρεως εἶναι. ε'. Οὕτω δὲ ἔχουσι, καὶ οὕτω πάντα τὰ βέλτιστα συνελοῦσι, τὸ πάντων μέγιστον καὶ οἱονεὶ κολοφών, καὶ μάλιστα πάντων ὧν εἶχον ἐκείνους κοσμοῦν, ἡ μεγάλη καὶ θαυμαστὴ Θεοδώρα, τεκμήριον ἐναργές ἀναφανείσα σφίσι θεόθεν τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτοὺς εὖ διακειμένου καὶ ἵλεω, ὥσπερ ἐντεῦθεν ἐπιεικώς ἐπιδειξαμένου, ὅσου τινὸς ἄγει τἀκείνων, καὶ ὡς ἀντ' ἄλλου τινὸς ἢ πρὸ παντὸς ἄλλου γέρως δέδωκέ σφίσι τὴν παῖδα, ἐπὶ τοσοῦτον ἤκουσι καλοκαγαθίας καὶ τοῦ διὰ πάντων ἐλάται. Οὕτω διὰ γυναικῶν βελτίστη, διὰ πάντων τυγχάνει;, καὶ πάντα καταλλήλως ἔσχης σαυτῇ, τήν τε πατρίδα, τούς τε τοκέας, ἵνα σοι πανταχόθεν εἴη τὸ εὔδαιμον καὶ διὰ πάντων νικώης. Ει δὲ καὶ τούτων οὐ μόνον ἀξιόχρεως ἀνεφάνης αὐτή, 4. llorum autem pars non minima magnæ hujus sanctæ fuere admirandi parentes, per quos ingressum ipsa in banc vitam habuit: adeo enim inter cives omnes excelluerunt opibus, gloria, claritate generis, morum præslantia, Dei dilectione, et rebus quibuscunque (ut verbo uno absolvam) optimis, quantum illi et his quæ dixi, et aliis bonis cunctis antestabant cæteris. Quis Antonium ignorat inter sacerdotes ordinatum, et ante cunctos in rebus omnibus ordini suo congruis excellentem? qui reipsa demonstrans qualem operibus esse oporteat ejusmodi sortitum vocationem, cum satores hæreseon Ecclesiæ incumberent, eamque offusa caligine obtenebrarent, tanquam aquila nubes procellosas transcendens, eorum concertalionibus solus apparuit altior. Chrysantham porro quis non admiratur? Non tantum propter religionem ipsius, et tam insigne erga eamdem studium, ut ipsa quidem levius duceret omnia perpeti quam ab ea vel tantillum recedere, aliis vero tanquam communis curatrix pietatis præsideret; sed etiam propter compositionem suavissimam moruni, et virtutum omnigenarum exercitationem, quarum causa merebatur frui Antonio, et magnæ hujus conjunctionis digna videri. 5. Ita se habentibus illis et optima quæque in unum conferentibus, omnium maximum, ac veluti coronis, et præ cæteris eorum ornamentis longe præcellentissimum, magna atque admirabilis Theodora obtigit; signum eis manifestum præbens divinæ erga se miserationis, abonde demonstrantis, quanti ipsos faceret, et quod pro alia quacunque et præ omni mercede illis tantopere virtutem colentibus et per omnia proficere cupientibus filiam dederit. Sicque, o mulierum præstantissima, omni ex parte effecta es optima, et cuncta tibi convenientia habuisti, patriam, inquam, atque parentes, ut undequaque beata fores, et omnibus per omnia longe superior. Utrum vero non solum digna illis fueris Scriptum erat, τοῦ πρὸς αὐτοὺς αὐτοῦ διακειμένου.

NICOLAI CABASIL.E Ipsa, seul multo etiam admirabilior majorem melio- ἀλλὰ καὶ πολλῷ θαυμαστοτέρα καὶ μείζων, καὶ remque te probaveris iis per quæ exornabaris, quis demum potest ignorare? κρείττονας σφῶν αὐτῶν ἀνέδειξας οἷς ἐκόσμησας, τις οὐκ οἶδε τῶν πάντων; 5. Τοὺς μὲν οὖν ὑπερφυεῖς ἐκείνους ἀγῶνας καὶ τὰ μεγάλα ἐπὶ φιλοσοφίᾳ σκάμματα, ἐν οἷς πολλοὺς ἐπὶ φιλοσοφίᾳ θαυμαζομένους ήττωμένους καὶ κάτω χωροῦντας ἔδειξας περιφανῶς, αὐτίκα ἐροῦμεν. "Α δὲ τούτων ὥσπερ πρὸ τελείας ὑπέθουν καὶ τῶν μετ γάλων προοίμια, πῶς οὐ πρὸς ἔκπληξιν πάντας ἐνάγει καὶ θαῦμα καὶ τῶν εἰς ἔπειτ᾽ ἐσομένων μάν τεις σαφεῖς ἀναδείκνυσιν; Εἰς παῖδας μὲν οὖν ἐτέλει, ἀλλ᾽ οὐ κατὰ παῖδας εἶχε τὸ φρόνημα, οὐδ᾽ εἰς παι διὰς ἑώρα, καὶ τὴν ἐκεῖθεν τέρψιν τῆς ἀρετῆς ἔτι μᾶτο ἀλλ' ἔχαιρε μὲν ταῖς θείαις διατριβαῖς τὰ θεῖα παιδευομένη, ἡμιλλᾶτο δὲ καὶ συνῆν οὐ ταῖς τῶν ἐναντίων ἐρῶσαι εἰδυίαις καὶ τὸ κακοῖς συνοικεῖν, πρὸς ἐλαττώματος ἄν· ἐκείνων δ' εξήρτητο καὶ ταύ ταις μόναις συνέζη, ἂς ὁ φιλοσοφίας έρως κατέσχε καὶ τοῦ συνεἶναι Θεῷ· μόνην γὰρ εὐδαιμονίαν ἡγεῖτο Η κεχαρισμένα τυγχάνει Θεῷ, καὶ πρὸς ἀρετὴν φέ ρει, καὶ τῶν ἀῤῥήτων κοινωνούς ἐργάζεται. Οὕτω τοίνυν τὴν ψυχὴν παρεσκευακυία ὡμίλησε μὲν γάμῳ, ὡμίλησε δὲ, οὐδὲν μᾶλλον· ἀλλὰ τοσοῦτον ἐδέησεν ὑφεῖναι τι παρὰ τὸν γάμον τοῦ περὶ τὰ βέλτιστα τόνου, ὥστε καὶ πολλῷ μείζων ἦν εἰς φιλοσοφίαν· οὐκ εἰς τρυφὰς ὁρῶσα καὶ ἡδονὰς καὶ τὴν ἐντεῦθεν ῥᾳστώνην, οὐδὲ δόξης ἡττωμένη καὶ πλούτου. Μόνῳ γὰρ Θεῷ καὶ τοῖς ἐκείνου προσεἶχε, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν πρὸς ἐκεῖνον ἔτεινε μόνον, καὶ πάντα τὰ καθ' 6. Illustria igitur tua certamina, et magnos circa philosophiam agones, quibus multos in eadem cum laude versatos, victos a te longeque infra relictos clarissime demonstrasti, jam dicere aggredimur. Et ea quidem quæ his instar fundamenti substrata, ac veluti naximarum rerum iuere procemia, quomodo non in admirationem stuporemque deducant aliquem, et futurorum faciant minime falsum valem? Instituebatur quidem inter pueros, sed minime puerilem gerebat sensum, neque ad res ludi. cras convertebatur, voluptatem exinde captandam virtutis loco aestimans, sed divinis oblectabatur exercitationibus, sacris erudienda litteris. Æmulabatur autem, et socias habere expetebat, non assuetas illis contraria amare et malis in rebus versari, quod vitii est, sed adjungebatur solisque convivebat iis, quas amor philosophiæ divinæque conversationis tenebat; utpote quæ felicitatem constitueret in illis dumtaxat rebus, quæ Deo placent, atque að virtutem ducunt, et ineffabilium bonorum participationem conciliant. Sic igitur animo comparata, conjugio quidem usa est, sed usa est tantum, et nibil amplius, quantum scilicet opus erat, ali quam ad optima quæque tendentem etiam conju - gio subesse: ut quæ totam se dedisset philosophiæ, non respiciens in delicias aut voluptates, animique remissionem per eas caplaudam, neque gloria aut αὐτὴν ἐκείνου γνώμην διώκει (ί). divitiis vinceretur. Soli enim Deo rebusque divinis inhærebat, et ad eum solum animi sui extendebat desiderium, suaque omnia ad illius dirigebat arbitrium. ζ. Καὶ ὡς ἀληθῆ λέγω, δῆλον ἐκεῖθεν· ἐπεὶ γὰρ τῆς πατρίδος ἀπαναστάσα, τῶν Βαρβάρων σφοδρώς επιτιθεμένων, τὴν Μακεδονίαν ᾤχει, καὶ μήτηρ ἐγένετο, τὸ πρῶτα τεχθέν, κατὰ τοὺς Παύλου θεσμούς, πρὸς τὸν ποθούμενον ἄγει Θεὸν, καὶ ἱερα συνοικία παρθένων ἁγίων φέρουσα τὸν παῖδα δίδωσιν. Εἰ τοίνυν τὸ κτημάτων ἀπονείμαι μοίραν Θεῷ πολλοῦ τινος ἄξιον καὶ θεοφιλούσης εἴη ψυχῆς· πῶς οὐχὶ πᾶσαν ἐπαίνων ὑπερβολὴν ὑπερβαίνει τὰ τῆς μεγάλης, οὐ κτημάτων μοῖραν οὐδ᾽ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, ἀλλὰ τὸ μέγιστον πάντων, τὰς τῶν οἰκείων σπλάγχνων γονάς προσαγαγούσης Θεῷ; Οὕτως, ὡς ἔφην, μόνῳ Θεῷ καὶ τοῖς ἐκείνου προσείχε, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν πρὸς ἐκεῖνον ἔτεινε μόνον, καὶ πάντα τὰ 7. Vera me dicere, vel hinc patebit, quod postquam propter graves Barbarorum incursus patriam deserens, Macedoniam habitare coepit, materque effecta est, primogenitam prolem, juxta Pauli le-. ges, dilecto sibi Deo obtulit, sanctoque piarum virginum contubernio filiam tradidit. Etenim si possessionum partem dare Numini magui est meriti animæque Deum diligentis; quomodo non omnem laudis humanæ excessum transcendent magnæ hujus sanctæ encomia, quæ non suarum fortunarum por - tionem aliquam vel simile quidpiam, sed propriorum viscerum genituram consecravit Deo? Sic ergo uni, ut dixi, Deo rebusque divinis inhærebat, et ad eum animi sui extendebat desiderium, suaque omnia ad illius dirigebat arbitrium; sic honorabile san- καθ' αὐτὴν κατὰ τὴν ἐκείνου γνώμην διώκει. Οὕτω ctumque conjugium et torum immaculatum secundum Pauli vocem exhibuit, eumque totum Deo reservavit. τίμιον καὶ ἅγιον καὶ ἀμίαντον κατὰ τὴν Παύλου φω νὴν τὸν γάμον ἀνέδειξεν, ὅλον καθάπαξ ἀναθεῖσα Θεῷ. CAPUT II. Vila monastica et virtutes S. Theodore. 8. Postquam autem vir ejus e vivis excessit, η'. Εἶεν ταῦτα μὲν δὴ τοιαῦτα (k). Τοῦ δὲ ἀνδρὸς statim illa non jam filiam suam, non extraneum aliquid, sed semetipsam obtulit Deo, hostiam vi- (i) Addit ms. καὶ ὅλως ἐκεῖθεν τὰ τῆς σωτηρείας ἐξῆ πιεπάσματα, quæ nequivinus ad sanum ullum Beusum adducere, ideoque omisimus. ἀπελθόντος ἐξ ἀνθρώπων, εὐθὺς ἐκείνη οὐκέτι παῖδα οὐδ' ἄλλο τι τῶν ἔξωθεν, ἀλλ᾽ ἑαυτὴν θυσίαν ζῶσαν (*) Ει hæc quidem talia fuerint. Est enimn εξεν particula permíssiva et ad alia festinantis.

VITA S. THEODOR.B. προσάγει, ἁγίαν, εὐάρεστον, ἡ καὶ πρόσθεν οὐδὲν ventem, sanctam, bene placentem (quanquam uil ἧττον ἀνειμένη Θεῷ, καὶ μετὰ τῆς παιδὸς γίνεται, καὶ τρίχα τέμνει, καὶ τὰ τῆς θείας φιλοσοφίας διὰ πάντων τελεῖται, χαίρουσα μὲν καὶ συγχαίρουσα ἑαυτῇ τῆς περὶ πάντα τὰ κάλλιστα εὐδρομίας, τῷ δὲ Θεῷ χάριν εἰδυῖα τῆς θαυμαστής ταυτησί κηδεμο νίας, ἣν περὶ αὐτὴν μεγαλοπρεπῶς ἐπεδείξατο, ὧν ἐξ ἀρχῆς ἤρα, καὶ δι᾿ εὐχῆς ἐποιεῖτο, καὶ περὶ πλείονος ἦγε τῶν ἁπάντων, τούτων ἀπολαύειν παρασκευάσας. Η μὲν οὖν ὑπογενναίως ἀποδυσαμένη πρὸς τοὺς κατὰ φιλοσοφίαν ἀγῶνας, καὶ οὕτως ἐαυτὴν παρασκευασαμένη, ὡς οὐχ ὅσον πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀρχὰς καὶ πρὸς ἐξουσίας ἀνταγωνίσασθαι, ἐφ' οὕτω το: προέβη της τύχης, καὶ οὕτω τῷ τῶν ἀγώνων ὑπερφυεί πάντας ἐξέπληξεν, καὶ πρὸς τοσοῦτον ἤγαγε θαύματος, ὥστε ἔδοξε μια κροῦ καὶ τὸν ἄνθρωπον ὑπερβαίνειν. Πρῶτον μὲν οὖν ταπεινοφροσύνην καὶ ἀγάπην (διώκει [4]), τὰς τῶν ἀγαθῶν πάντων αἰτίας· ἃς ἐπείπερ οὐ μόνον πασῶν ὑπερκειμένας ἑώρα, ἀλλὰ καὶ κρηπίδας συμπάσης ταυτησί τῆς θείας φιλοσοφίας, τοῦτο μὲν τῶν θείων ἐπιταγμάτων νομοθετούντων, τοῦτο δὲ καὶ πρὸς αὐτ τῆς αὐτῇ τοῦτο πεισθεῖσα, ὡς ἄρ᾽ οὐκ ἔστιν οἰκοδο μεῖν μὴ τῶν κρηπίδων υποκειμένων. minus antea obtulerat), filiæque se jungens, et comam deponens, totam sese divinæ tradidit philosophiæ, gaudens quidem sibique gratulans de tan felici ad quæque pulcherrima cursu, Deo vero gratias agens, pro tam admirabili providentia, quam erga ipsum magnifice demonstrarat, iis frui concedens, quæ a principio amaverat, et in votis habuerat, atque rebus omnibus aliis pluris fecerat. Sic igitur animo comparata, atque agones philosophicos ingressa, non tanquain adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates tenebrarum harum certatura, eum habuit successum, et sic labores superavit, ut omnes in stuporem verteret admirationemque, velut quæ pene hominis conditionem esset supergressa. Et primum quidem humilitatem atque dilectionem, velut bono. rum omnium conciliatrices sectata est; quas videbat non solum cunctis esse præstantiores, sed et fundamenta totius hujus divinæ philosophiæ: tum quia sic Dei mandata præcipiebant, tum quia persuasa erat sibi convenire nonnisi fundamentis jactis ædificare. 9. Has ergo maximas longeque dignissimas virtutes esse considerans, adeo generose subivit labores exercitationis, adeoque recte egit, ut in nulla suarum actionum deficeret. Nam cum talis tantaque esset, et cunctis ornamentis usque adeo decorata, præcelleret omnes ingenii perspicuitate atque capacitate; sibi ipsi persuasit alteri sese sponte subjicere, eique soli credere salutem suam. Quare et minimos magistræ nutus observabat, et ne vitissima quidem opera subterfugiebat; sed his quoque tantum afficiebatur, quantum alius nemo dignioribus neque solum non dedignabatur ad forum deferre, vel venum exponere, aut emere ea quibus esɛet opus communitati, sed neque ligna ferre, focum struere, cibos coquere, aut aliquid omnino eorum facere, quæ infimo cuique possent imponi. Ad hæc quæ non tantum seipsam faciebat nihil, sed vermem atque opprobrium hominum aliaque hujusmodi appellabat sese, quomodo non æstimetur majoris fuisse humilitatis, quam cui possit comparatio θ'. Ἐπεὶ τοίνυν ταύτας οὕτω μεγίστας καὶ πολ λοῦ τινος ἀξίας ἑώρα, οὕτως ὑπερφυῶς ὑπέθετο τῶν ἀγώνων καὶ οὕτω κατώρθωκεν, ὡς μηδὲν ἐλλείπειν τῶν γινομένων. Καὶ πρῶτον μὲν οὖν τὴ τοιαύτην οὖσαν καὶ οὕτω πᾶσι τοῖς καλλίστοις σεμνυνομένην καὶ συνέσει καὶ ἀγχινοίᾳ παρὰ πασῶν φερομένην τὸ κράτο:, ἔπειθ' ὑφ᾽ ἑτέρᾳ τάττειν ἑλέσθαι, καὶ ταύτῃ μόνῃ τὰ τῆς σωτηρίας πιστεύειν. Δήλον δ λέγω ποιεῖ· ἔπειτα τὸ τοῖς νεύμασιν ἐκείνης ἀκολουθοῦσα μηδὲ τῶν εὐτελεστάτων ἔργων ἀπέχεσθαι, ἀλλὰ του σοῦτον καὶ τούτοις προσέχειν, ὅσον οὐδεὶς τοῖς ὡς ἑτέρως ἔχουσι· καὶ μὴ μόνον εἰς ἀγορὰν ἐμβάλλειν, καὶ διατίθεσθαι, καὶ ὠνεῖσθαι ὧν ἔδει τῇ συνοικίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἄχθος φέρειν δεῆσαν, καὶ πῦρ ἀναπάλλειν, καὶ χύτραν ἔψειν, καὶ ὅλως τὰ πάντα πράττειν & τοῖς εὐτελεστάτοις ἐφεῖται. Επειτ᾽ ἐπὶ πᾶσι τούτοις μὴ μόνον τὸ μηδὲν ἑαυτὴν ἡγεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ σκώληκα καὶ ὄνειδος ἀνθρώπων καὶ τὰ τοιαῦτα προσαγορεύειν, πῶς οὐ ταπεινοφροσύνης μείζονος ἢ παραβάλλεσθαι; Η γε, τῆς ἀρετῆς προκαλουμένης ἐπὶ τῷ καὶ ἑτέρων ἐπὶ φιλοσοφίᾳ προστατεῖν, καὶ πάντων εἰς τοῦτο πα- digna inveniri? Eadem vero cum virtutis merito ρακαλούντων, οὐδ' ἄκροις ὠσὶ τὸ πρᾶγμα ἐδέξατο, ὑπὲρ ἑαυτὴν εἶναι νομίσασα· τοσοῦτος ἦν ἐκείνῃ τοῦ μετρίου λόγος. ι'. Τῆς δὲ περὶ τὸ θεῖον ἀγάπης καὶ τοῦτο μὲν ἀπόδειξις ἐναργής, τὸ πάντα ταῦτα φέρειν διὰ τὸν περὶ αὐτὸν ἔρωτα, καὶ μὴ ὅτι γε δυσχεραίνειν τοῖς δυσχερέσιν, ἀλλὰ καὶ δυσχεραίνειν ὅτι μὴ πλείω τὰ ευσχερή· καὶ πρό γε τούτων καὶ μετὰ τούτων τὸ τοῖς ὑπερφυέσιν ἐπιβάλλειν ἀγῶσι τοῦ πρὸς αὐτὸν εἶνεκα πόθου, καὶ νῦν μὲν νηστείαις καὶ ἀγρυπνίαις, νῦν δὲ provocaretur ad aliarum in philosophico stadio præfecturam suscipien«lam, et omnes illam ad hoc invitarent, ne summis quidem auribus ejus rei admisit mentionein, supra sese id esse rata; tanta ei erat mediocritatis cura. 10. Quanta erga Deum ferveret dilectione, evidenti apparet demonstratione per hoc, quod omnia ista pro illius amore ferret, neque in ipsius molestiis sentiret molestiam, nisi quia non plura et magis molesta patiebatur: quodque præter ista et cum istis, sese attereret laboribus immodicis, propter eam qua erga ipsum ferebatur charitatem. Etenim Deesse hoc autem simile verbum, ex sensu liquet. • Digitized by

ναι, καὶ ὅλως ἐκείνοις πᾶσιν ἐγχειρεῖν, ἐξ ὧν τὸ μὲν ὑποπίπτειν, τὴν δὲ ψυχὴν αὔξειν περιγίνεται. Οὐχ ἧττον δὲ τοῦτο εἰ μὴ καὶ μείζον, τὸ πᾶσι τοῖς ἀγα θρώποις οὕτω κεχρῆσθαι ὡς καὶ τῶν καθ' αὐτὴν τἀκείνων, περὶ πλείονος ἄγειν καὶ προτιθέναι τοῖς ὅλοις· ὁ γὰρ τὸν ἀδελφὸν, φησὶν, ἀγαπῶν καὶ τὸν Θεὸν ἀγαπᾶ· καὶ οὐδέτερον χωρὶς ἑτέρου συσταίη ποτ' ἂν, ἀλλὰ τὸν τῷ Θεῷ κεχρημένον καὶ τοῖς ἀν θρώποις κεχρήσθαι, τὸν δ᾽ αὖ τοὺς ἀνθρώπους φιλοῦντα, ἀνάγκη πᾶσα καὶ τὸν Θεὸν ἀγαπᾷν. Εντεῦθεν αὐτῇ τὸ πάσαις πάντα διακονεῖν, ἵνα μὴ διακονοῖτο Χριστὸν μιμουμένη καὶ κατ' ίχνος ἐκείνου βαίνουσα. nunc quidem vigiliis atque jejuniis, nunc incon- δυσχερείαις ἁπάσαι; ὑπὲρ τὸ μέτρον τὸ σῶμα διδό modis omnimodis corpus suum ultra mensuram addicebat, omniaque illa sponte suscipiebat, quibus ipsum quidem domari, animum vero confirmari contingit. Neque levius hoc, si non et majus ejus dem dilectionis argumentum est, et quod erga omnes homines sic afficeretur, ut quæ ipsorum commoda attinebant præferret omnino suis: qui enim fratrem diligit, diligit et Deum, neque alterum sine altero potest consistere; sed necesse est cum Deo conversantem etiam versari cum proximo, et eum qui homines diligit, Deum quoque ipsum diligere. Hinc ei familiare erat omnibus omnia ministrare, neque pati ut sibi ministraret aliquis; in eoque Christum imitabatur, illius vestigia subsequens. 11. Sic igitur virtutum præstantissimas in fundamento locans, ad aliarum quoque fastigium pervenit, ut neque in illis cuiquam primas concederet. Nihil autem melius est generalissimis quatuor. Et de prudentia quidem ejus hoc possum dicere, quod si maximæ sapientiæ terminus est nosse, utrum ea quæ sunt revera sint, et circa hæc imperitum non esse: quomodo non omnem sapientiæ terminum magna hæc sancta supergressa est, tantam rerum babens notitiam, ut non solum intelligeret an essent singula ut esse videbantur, sed etiam utrum e duobas esset; præstantioribus autem ac melioribus se traderet, pro iis pati quidlibet et facere parata; ab aliis vero usque adeo abstinens, ut non solum iis nollet quomodolibet uti, sed nec in cogitationem quidem eorum venire. Quod porro in omnibus gratiose, ut convenit, sese liaberet; et rationem quidem præesse affectibus, hos vero eidem subesse faceret; carnem quoque supprimere, et in servitutem redigere, atque affligere, mentem e contra subtiliorem reddere atque extollere satageret; universa denique in pondere et statera poneret, atque in cunctis utcunque accidebant se servaret indemnem, quomodo non arguat justitiam in illa absolutissimanı? ια΄. Οὕτω τοίνυν τὰς μεγίστας ὑποθεμένη τῶν ἀρετῶν, οὕτω καὶ τῶν ἄλλων εἰς ἄκρον ήλασεν, ὡς μηδ' ἐν ταύταις μηδενὶ τῶν ἁπάντων ὑπερβολὴν λε λοιπέναι· ὅλους γὰρ τεσσάρων οὐδὲν ὄνειον (m) τῶν γενικωτάτων φρονήσεως μὲν πέρι ἐκεῖνο λέγω, ὡς εἶχε γνώσεως δρος ἐστὶ τῆς μεγίστης, τὸ ᾗ ὄντα ἐστὶ τὰ ὄντα εἰδέναι, καὶ μὴ ἀσύνετον εἶναι περὶ ταυτί πῶς οὐ πάντα φρονήσεως ὅρον ὑπερβαίνει τὰ τῆς μετ γάλης οὕτω τὴν ἀκριβεστάτην ἐπιστήμην ἑκατέρων σχούσης τῶν ὄντων, ὡς μὴ μόνον ᾗ ὄντα ἐστὶ τὰ ὄντα εἰδέναι, ἀλλὰ καὶ οἴων ἑκατέρων ἀντιληπτέον ἂν εἴη, ὡς τοῖς μὲν ἑστῶσι, καὶ μείζοσι θέσθαι, καὶ πάνθ' ὑπὲρ τούτων καὶ ποιεῖν καὶ πάσχειν αἱρεῖσθαι· τῶν δ' ἀποσχέσθαι τοσοῦτον καὶ χαίρειν ἐάσαι, ὡς μὴ μόνον μηδ' όπωσοῦν ἐθέλειν κεχρῆσθαι, ἀλλὰ μηδ' ἔννοιαν τούτων έσχηκέναι ποτέ. Τὸ δὲ πάντα τὰ καθ' αὐτὴν δημαγωγεῖν, καὶ διοικεῖν, καὶ διαιτᾷν ᾗ προσἧκε· καὶ λογισμὸν μὲν τοῖς πάθεσιν ἐφιστάναι, τὰ δ' ὑποπίπτειν παρασκευάζειν· καὶ τὴν μὲν σάρκα κατατρύχειν καὶ δουλαγωγεῖν καὶ πιέζειν, τὴν δὲ ψυχὴν καθαίρειν τε καὶ λεπτύνειν· καὶ ὅλως τὸ πάντ' ἐν ζυγῷ καὶ σταθμῷ τιθέναι· καὶ περὶ πάντα τὰ γινόμενα σώζειν, πῶς οὐκ ἔνι μεγίστη δικαιοσύνη κεχρῆσθαι; 12. De prudentia igitur atque justitia, non quantæ ipsi aderant, sed quomodo potui, elocutus, ad alias progredior. In his igitur, temperantia inquam et fortitudine, haud sane minima Theodora fuit: sed usque adeo etiam hoc nomine laudari meruit et coronari, ut nemo id valeat sufficienter explicare dicendo. Hæc enim vere admirabilis per omnem vitain adeo fortem se præbuit, animumque sic habuit exercitatum, ut non solum superior esset cunctis que hominibus solent læta tristiave accidere; sed ipsis naturæ legibus videretur usquequaque major, labores quidem corporis secundum philosophiam quantum alius quispiam recte ordinans, animum vero ubique erectum ac generosum conservans. Testatur hoc primo egregium silentium, et quam in ipso tenendo monstravit constantiam; totis enim quindecim annis filiam suam allocuta non est, ιβ'. Φρονήσεως μὲν οὖν εἴνεκα καὶ δικαιοσύνης, οὐχ ὅσα τῇ μεγάλη προσῆν, ἀλλ' ὅσα ἐξῆν, εἰπὼν, ἐπὶ τὰς ἄλλας καὶ δὴ βαδιοῦμαι. Καὶ μὴν τουτωνὶ μὲν τοσαῦτα περιήν Θεοδώρα σωφροσύνης τε καὶ ἀνδρείας καὶ τῆς ἐν ἅπασι καρτερίας ἐλάττω· ἀλλὰ τοσοῦτον κἀντεῦθεν στεφανεῖν αὐτῇ προσῆκε, καὶ οὕτω μετέσχε καὶ τῶν ἐντεῦθεν παιάνων, ὡς μηδ' ἀποχρώντως ἔχειν διεξελθεῖν. Θεοδώρα γὰρ ἡ θαυμαστή, καρτερία διὰ βίου παντὸς κεχρημένη, καὶ οὕτω τὴν ψυχὴν παρεσκευακυία, ὡς μὴ μόνον ἀνωτέραν τυγχάνειν τῶν τε κατὰ τὸν βίον ἀνιαρῶν, τῶν θ᾽ ὡς ἑτέρως ἐχόντων, ἀλλὰ καὶ τῶν φυσικῶς θεσμῶν παντάπασιν ὑπερσχεῖν, καὶ τοὺς μὲν τοῦ σώματος πόνους καὶ πᾶσαν τὴν περὶ ταῦτα φιλοσοφίαν ὡς οὐκ οἶδ' εἴ τις κατωρθωκυία, τὴν δὲ ψυχὴν ἀκλινῆ καὶ γενναίαν καθάπαξ ἐν πᾶσι τε τηρηκυία. Καὶ μαρτυρεῖ ταῦτα πρῶτον μὲν τὸ τῆς σιωπῆς ἐκείνης ὑπερφυὲς καὶ ἦν ἔσχε περὶ ταυτηνί (m) Ita per conjecturam corrigimus, pro οὗ ἀῶν, quod nihil visum significare.

VITA S. 'THEODORA. καρτερίαν· ἐπὶ γὰρ πέντε καὶ δέκα ἐνιαυτοῖς καὶ πρὸς quamvis in eodem cum ipsa virtutis stadio exerceτὸν παῖδα τὸ σιγᾷν ἐκέχρητο, καὶ ταῦτα ταῖς αὐταῖς ἐκείνῃ χρωμένη διατριβαῖς· ἔπειτα καὶ ὁ μέγιστος ἐκεῖνος καὶ πᾶσαν ἀντεξέτασιν ὑπερβαίνων πρὸς τὸν χειμῶνα τῶν στοιχείων ἀγών. Οὕτω διὰ πάντων ὑπέταξε τὴν σάρκα τῷ πνεύματι, καὶ μὴ μόνον ἄρο γον καθάπαξ ἀπέφηνεν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ φρόνημα τοῦ πνεύματος ἡγε τοῦ κατὰ φύσιν ἐκστήσασα. Καὶ τοῖς μὲν ἄλλοις ἀγαπητὸν τὸ μὴ ταῖς σαρκὸς ἐπιθυ μίαις τὴν ψυχὴν ὑπάγεσθαι· Θεοδώρα δὲ οὐκέτι, ἀλλ' εἰ μὴ καὶ τὴν σάρκα μεταβάλλοι τὴν φύσιν, καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις τοῦ κρείττονος ἕπεσθαι παρασκευάσοι, οὐκ ἀνεκτὸν οὐδὲ πρὸς αὐτῆς ἡγεῖτο. εγ'. Ἐντεῦθεν καὶ σωφροσύνης οὕτω μετὰ πολλοῦ περιόντος εἰς ἄκρον ἤλασε· τὸ γὰρ τὸν μὲν νοῦν τῶν παθῶν αὐτοκράτορα καταστῆσαι, αἰσθήσεις δὲ καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἀνάγκην οὕτω ῥυθμίσαι καὶ καταστείλαι, ὡς μήτε τοῖς ὀφθαλμοῖς εἰς ἃ μὴ προσῆκε κεχρῆσθαι, μήτε ἀκοὴν ἑτέροις, μόνοις δὲ τοῖς λυσι τελεστάτοις ἀνοίγειν, καὶ ὅλως πάσας τὰς αἰσθήσεις κατὰ τὸ δοκοῦν ἄγειν τῷ νῷ, ὅ τῆς μεγίστης σωφρο σύνης ὅρον ἅπαντες ἴσμεν, τίνι τῶν ἄλλων καὶ πάντα καὶ μεθ᾽ ὑπερβολῆς οὕτω κατώρθωται; Οὕτω τοίνυν τελέως ἀποστάσῃ τῶν σαρκικῶν, καὶ τὸν περὶ ταῦτα πᾶσαν προσπάθειαν ἀφ' ἑαυτῆς καθάπαξ ποιησαμένη, καὶ τοῦτ' εἰκότως ἐξ ἀνάγκης ἀπήντα, μόνων μὲν γενέσθαι τῶν περὶ τὸ θεῖον ἐρώτων, καὶ μόνης ἐξηρτῆσθαι τῆς ἐκεῖθεν ἀκτῖνος, ἐρῶσαν δὲ ἀεὶ τοῖς λογισμοῖς συντυγχάνειν, καὶ καθαρὰν τῷ καθαρῷ συγγίνεσθαι, καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἀγαθῶν ἀπολαύειν, ἀπολαύουσαν δὲ διπλασιάζειν αὖθις τὸ περὶ αὐτὸν φίλτρον, ὥσπερ ἐν κύκλῳ. ' retur. Idem testatur maxima et omni comparatione major lucta adver-us intemperiem elementorum: carnem namque spiritui omnimodis subjecit, neque promptam duntaxat habuit et obsequentem, sed etiam spiritui consentientem, tanquam naturæ conditionem egressa. Nam aliis quidem optabile est concupiscentiis carnis non subjici spiritum; Theodoræ autem nequaquam sufficere visum est, "isi ipsius carnis immutaret naturam, et ipsam faceret ultro ad meliora ferri. 13. Hoc ergo modo ad temperantiæ culunen pervenit cui enim aliarum contigit sibi comparare tam absolutum affectionum imperium; sensus vero eorumque violentiam sic coercere, ut neque oculis neque auribus permittatur, aliis rebus, quam quibus convenit, interesse; sed solis utilibus congruisque patere, neque aliter omnino quam quomodo mens constituerit agi, quod esse supremum temperantiæ apicem omnes novimus? Ipsa autem adeo perfecte carnalem omnem affectionem exuit, adeo longe a se naturalem ad eas propensionem removit, ut sponte ultroque ei occurreret, solis quidem erga res divinas amoribus occupari, et earum corusco lumini hærere aflixam, amantem vero cum amato Deo semper conversari mente, seque puram puro applicare, et bonis ejus frui; fruentem porro rursum duplicare, velut per circulumn, sui erga eum: amoris ardorein. CAPUT III. 14. Per omnia itaque, o charum Deo caput, cœlitibus hominibusque æstimabilia, et in omnibus longe primas obtinuisti: neque enim fuit ulla virtutis species, quam non acquisieris, idque diverso ab aliis modo, et ultra quam aliquis post seque»- tium. Sola quippe complexa es, quæ singula potuissent aliis pro ornatu sufficere; ex illisque propriam quamdam admirabilemque substantiam, et omnig næ virtutis habitaculum effecisti; vitam, Laudum S. Theodoræ synopsis et cum aliis sanctis comparatio. ιδ'. Οὕτω, ὦ θεία κεφαλή! δια πάντων τῶν βελείστων, καὶ παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις μεγάλων ἀξιωμένων πραγμάτων, μετὰ πολλοῦ τοῦ μείζονος ἧκες, καὶ κατὰ πασῶν ἐν τούτοις τὸ κράτος εἴληφας· οὔτε γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν ἀρετῆς εἶδος οὐδὲν, οὗ μὴ μετείχες διαφερόντως, καὶ πάντας τοὺς ἀκολουθήσ σαντας, καὶ μόνη συνείληφας & τοῖς ἄλλοις ἰδίᾳ κόσμος καθέστηκεν· ἐξ ὧν γε πάντων μοναδικήν τινα καὶ ξένην ουσίαν καλοῦ, συμπάσης ἀρετῆς ἑστίαν, τὸν σαυτῆς ἀποδείξασα βίον πᾶσι παρά- inquam, tuam, cunctis in exemplum propositam, δειγμα προύθηκας, ἐκ κεφαλῆς εἰς πόδας τὸ περὶ πάντα γινόμενον σώζοντα. Οὐ γὰρ νῦν μὲν, νῦν δ' οῦ· οὐδὲ νῦν μὲν μᾶλλον, νῦν δ᾽ ἧττον (καθάπερ ἄλ λοις τισὶν ἐξεγένετο) λόγον ἔσχες τῆς ἀρετῆς καὶ τοῦ κατ' αὐτὴν πολιτεύειν· οὐδὲ τῶν μὲν ταύτης εἰδῶν, τῶν δ᾽ οὔ· οὐδὲ τῶν μὲν μᾶλλον, τῶν δ' ἦτα τον· ἀλλ' ἐξ ἄρα πρώτης, ὡς εἰπεῖν, τῆς τριχὸς καὶ προοιμίων αὐτῶν, μέχρι καὶ μυχοῦ γήρως καὶ τῶν ἐπιλόγων τοῦ βίου, πάντων καθάπαξ καὶ μεθ' ὑπερβολῆς τῶν βελτίστων ἀκριβὴς ἐφάνης ἐργάτης, καὶ μόνη παρὰ πασῶν ἐν πᾶσιν ἔσχες τὸ συγκεχωρηκός, οὕτω διά πάντων ἀνεφάνης νικώσα. ιε'. Οὐ γὰρ εὐθὺς μὲν ἐκ παιδὸς τοσοῦτος ἦν ἐκείνῃ λόγος τῆς ἐν ψυχῇ κατ' ἀρετὴν ἐργασίας, ἐπειδ' ὡ cunctaque membra a capite usque ad pedes servantem. Nec enim modo quidem sic, modo autem non; vel modo minus, modo magis (ut quibusdam aliis solet contingere) virtuti consequendæ impendisti te; neque unis quidem illius speciebus inhæsisti, alias autem neglexisti; aut unis contentius, aliis remissius te applicuisti; sed a teneris, ut sic loquar, unguiculis ipsisque vitæ primordiis, usque ad epilogum ejus et extremam senectutem, omnium simul bonorum, idque excellent'ssimo quodam modo, operatrix fuisti, et sola in omnibus atque ab omnibus primas tulisti. 15. Non enim hic tibi ab infantia quidem exercendæ fuit virtutis ratio, postquam autem alligata

NICOLAI CABASILA matrimonio es ejusque incommodis circumcincta, μίλησας γάμῳ καὶ τοῖς ἐκεῖθεν δυσχερέσι, καὶ μι ad modicum saltem laxasti studii contentionem; neque rursum sic matrimonio usa es, ut universim omnia, liberos, possessiones, divitias, ipsamque le obtuleris Deo, in -religiosæ autem vitæ laboribus langueris; sed ut omnia quorum particulatim memini, paucis complectar, cum optima esse ipsa et videreris omnibus, tantam tamen humilitatem tenuisti, quantam nemo eorum qui nullius boni sibi conscii sunt: sic Deum dilexisti, ut in iis quæ placita ipsi esse scires, animam quoque tuam efunderes; tam prudens fuisti, ut non solum dimissis aliis sola utilia sectarere, sed etiam cognosceres quomodo ea aggredi et prosequi oporteret. 16. Cui vero ex aliis omnibus contigit tam exactam in tota vita servare justitiam, ut semper inhæreret melioribus, animique judicium semper rectum teneret, et illud adeo immotum generosumque in casu quocunque custodiret, ut ostenderet mentem, non tantum molestiis incidentibus, sed etiam natura legibus superiorem, nunc quidem diuturnum ac pene immodicum erga filiam tenendo silentium, nunc vero nimium frigoris algorem tolerando? Quænam sic sensus suos coordinavit, ut eos spiritui faceret subservire; spiritum autem humi repere dedignatum supra terram efferens, soli Deo sic ut illa fecit adhærere ejusque illustrationibus perfrui? Quænam optima quæque intra seipsam in gradu tam perfecto complexa est? Sola enim, ut sic loquar, prævaluit, cunctas cunctosque a sæculo virtutis causa dominatos partim imitari, partim superare certando. 17. Aunam quidem illam magnam audimus multis decoratam fuisse ornamentis, maximum vero cjus ac velut colophon cæterorum fuit, obtulisse Samuelem, temploque deserviturum dedicasse. Hanc vero Theodora multis prægressa est parasangis: quia non tantum prolem suam, sed pecunias, possessiones, ac se denique ipsam Deo consecravit. Quo autem loco magnæ hujus sanctæ agones collocabis et certamina egregia maximaque, quæ minime pauca exantlabat, et in iis etiam Abrahamum superabat? Quippe quæ non coacta Dei imperio, sicut ille, filiam suam obtulit, sed sponte sua ac proprio motu; neque divinam legem suscepit in tabulis lapideis mox confractis, sed in anima purificata, omnibus omnis boni exemplar proposuit, non solum Dei gloriam annuntians, sed universos ad cœluin traducens: in quo Moysem quoque illa vicit, siquidem non divisit mare, aut elementa mulavit (hoc enim ad propositum nostrum non facit), sed quod illo multo majus est, adversus horridas eorum tempestates exindeque exsistentes ærumnas plurimum (n) Eumque perfectissime desiderare. Torsit nos hac vox, κάκρας nusquam alibi lecla: demum judicavi contracte poni quasi κατὰ ἄκρας. κρὸν ὑφῆκας τοῦ περὶ τὴν σπουδήν τόνου· οὐδ᾽ αὖ τὸν μὲν γάμον οὕτω διέθετο, ὡς πάντα καθάπαξ καὶ παῖδας καὶ κτήματα καὶ χρήματα καὶ ἑαυτὴν ἀναθῆναι Θεῷ, ἐν δὲ τοῖς ἀγῶσιν οὐ συνέβαινεν ἑαυτῇ ἀλλ᾽ ἵνα κατὰ μέρος ὧν ἐμνήσθην ἀρτίως ἐν βραχεῖ διεξέλθω, τίς μὲν οὕτω τὰ βέλτιστα πᾶσι καὶ δοκοῦσα καὶ οὖσα ἔπειτα τοσοῦτον τοῦ ταπεινοφρονεῖν ἐποιή σατο λόγον, ὡς οὐδεὶς τῶν οὐδὲν τῶν βελτίστων ἑαυ τοῖς συνειδότων; Τίς δ' οὕτω Θεὸν ἠγαπήκει, ὡς καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν ἐκχεῖν ὑπὲρ τῶν ἐκείνῳ δοκούντων; Τίς δ' οὕτω φρενών εὖ ἧκεν, ὡς μὴ μόνον & προσἧκεν ἑλέσθαι τοῖς ἄλλοις χαίρειν εἰποῦσαν, ἀλλὰ καὶ παρὰ πάντας εἰδέναι ὅπως δεῖ ταυτὶ μετιέναι; a ις'. Τὸ δ' εἰς πάντα μὲν δικαιοσύνῃ κεχρῆσθαι, καὶ διαιτᾷν τοῖς καθ' αὐτὴν πράγμασι τὰ εἰκότα, ὡς ἀεὶ τοῖς κρείττοσι τίθεσθαι, τότε καὶ ψυχῆς ἐν ἅπασι φρόνημα σώζειν, καὶ οὕτως ἀκλινὲς καὶ γυναῖον περί πάντα δεικνύναι, ὡς μὴ μόνον τῶν συμπιπτόντων ἀνιαρῶν ἀνωτέραν εἶναι τοῖς ὅλοις, ἀλλὰ καὶ τῶν φυσικῶν θεσμῶν παντάπασιν ὑπερσχεῖν, καὶ νῦν μὲν ἀτόπῳ καὶ ὑπερφυεῖ σιωπῇ πρὸς τὴν θυγατέρα κεχρήσθαι, νῦν δὲ τοσαύτην ὑπομεμενηκέναι ψύχους ύπερβολὴν, τίνι τῶν ἄλλων ταῦτα προσῆν; Τίς μὲν οὖν οὕτω τὰς αἰσθήσεις ῥυθμήσασα τῷ νῷ συμβαίνειν παρεσκευάκει, καὶ πόῤῥω πίπτειν τούτοις βουλομέ νου; Τίς δ' οὕτως αὐτὸν τοῦτον ἀνώτερον ὕλης τιθεῖσα, Θεῷ μόνῳ προσέχειν παρέσχε, καὶ τούτου (n) κάκρας ἀντιποιεῖσθαι, καὶ ταῖς ἐκεῖθεν ἀκτῖσιν ἐντρυφᾷν Τίς πάντα τὰ κάλλιστα ὁμοῦ καὶ μεθ᾽ ὑπερβολῆς ἑαυτῇ συλλαβοῦσα ἔσχε; μόνη γὰρ ὡς εἰπεῖν διαγέ γονεν πάντας καὶ πάσας τοὺς ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνος ἐπ' ἀρετῇ θαυμασθέντας, τοὺς μὲν μιμήσασθαι, τοὺς δ' ὑπερβαλέσθαι φιλονεικοῦσα. ιζ'. Δῆλον δέ. "Ανναν μὲν οὖν ἐκείνην τὴν μεγάλην ἀκούομεν πολλοῖς τοῖς καλλίστοις σεμνυνομένην, ὃ δὲ μέγιστον πάντων καὶ οἱονεὶ κολοφὼν τὸ προσενηνοχέναι τὸν Σαμουήλ, καὶ τῷ νεῷ προσαναθῆναι τῷ θείῳ· ἡ δὲ τοσοῦτον ταύτην κατὰ πολλὴν τὴν περιουσίαν νικᾷ, ὅσον οὐ μόνον παῖδα, ἀλλὰ καὶ κτήματα καὶ χρήματα, ἔπειτ᾽ ἐπὶ πᾶσι τούτοις τὸ μέγιστον καὶ ἑαυτὴν προσάγει Θεῷ. Ποῦ δὲ θήσεις τοὺς τῆς μεγάλης ἀγῶνας και τὰ μεγάλα καὶ ὑπερφυή σκάμματα, ὧν οὐκ ὀλίγων ἐκείνη μετῆν, τοῖς αὐτοῖς δὲ τούτοις καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ἐκεῖνον ὑπερεβάλλετο, εἰ μὴ μέγα εἰπεῖν, καὶ πρό γε τούτων καὶ μετὰ τούτων, οἷς οὐ πρὸς ἀνάγκην προσενηνόχει τὸν παῖδα, καθάπερ ἐκεῖνος, τοῦ Θεοῦ κελεύοντος· ἀλλ᾽ ἀπὸ γνώμης ἐθελούσιον καὶ πρὸς αὐτῆς αὐτῇ κινηθεῖσα. Καὶ μὴν οὐ πλαξὶ λιθίναις αὐτίκα συντριβομέναις, ἀλλὰ τῇ ψυχῇ καθαρθείσῃ τὸν νόμον Θεοῦ δεξαμένη, καὶ πάτι παράδειγμα καλοῦ παντὸς καὶ τύπον προθεῖσα, ὡς μὴ μόνην τὴν δόξαν αὐτοῦ διηγεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ πάνω τὰς πρὸς οὐρανὸν μεθιστάναι, καὶ Μωσέα νενίκηκενα Εἰ δ' οὗ θάλασσαν διέσχε, καὶ στοιχεία κεκαινοτόμη (ο) Aldebatur, ὅσαι ὧραι καὶ συνελόντα φά ναι: cujus purasis vim necdum assequor.

VITA S. THEODORA. κεν, οὐδὲν πρὸς τὸν λόγον· ὃ γὰρ τούτου πολλῷ μεί- decertavit, ut admirabile ipsius silentium ipsumque ζον. πρὸς ἄγριον τούτων χειμῶνα καὶ τὴν ἐντεῦθεν comitata prodigia taceam. ἀνάγκην μετὰ πολλοῦ τοῦ περιόντος ἀπεμαχέσατο. Καὶ σιωπῶ τὴν ὑπερφυῇ σιωπὴν, καὶ μετ' αὐτὴν τεράστια. ιη'. Ἰὼβ τὴν περὶ τὰ δεινὰ καρτερίαν θαυμάσασα τοσοῦτον ὑπερεβάλλετο, ὅσον ὁ μὲν ἐπὶ σμικρὸν χρόνον, ἡ δὲ διὰ βίου παντὸς ταύτην κατώρθωσε, καὶ προσέτι· καὶ ὧν ἐκεῖνος οὐχ ἑκὼν ἐγυμνώθη, τούτων ἀπέστη τοῖς πένησι Θεοδώρα, μηδενὸς ὄντος τοῦ βιαζομένου. Ηλίου τὴν ἐρημίαν καὶ τὴν ἐντεῦθεν φι λοσοφίαν μεταξὺ πολλῶν κατωρθώκει, ὡς καὶ κατὰ τὸν Δαβὶδ λέγειν ἔχειν, «Καταμόνας εἰμὶ ἐγώ. ο Αλλ' οὐ κεκήρυξε μὲν Ἀμνὸν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸν Ἰωάννην· τὴν δὲ ἐκείνου φιλοσοφίαν (p) εἴ τις μιμησαμένη ἐδέξατο τοῦτον, καὶ νεὼς ἐγένετο θεῖος, ὅ τοῦ κηρύξαι οὐδὲν ἔλαττον ὡς γ' ἐγώ νομίζω. Εἰ δὲ μὴ καὶ κατὰ τοὺς ἀποστόλους πᾶσαν τὴν οἰκουμένην διῄει, τὰ σωτήρια πᾶσιν ὑποτιθεῖσα· ἀλλ᾽ οἷς καὶ λόγοις μὲν ἔστιν ὅτε, πολλῷ δὲ πλέον ἐν ἔργοις καὶ · τῇ ἐκεῖθεν πειθοί (ᾗ τῆς ἐκ τῶν λόγων πολλῷ τοῖς ὅλοις ἀμείνων πρὸς τὴ συμφέρον πάντας οδήγει) εἰς πᾶσαν τὴν γῆν κατ' αὐτοὺς τὸν φθόγγον, ἐξήνεγκεν. Οὕτω μεγίστη πασῶν (4)... τοὺς προύχοντας καὶ τὰ μεγάλα παρὰ θεῷ δυναμένους, τοὺς μὲν κάκρας μια μησαμένη, τοὺς δὲ οἷς ἔφην παρενεγκοῦσα. Σὺ δ' ἔπειτα καὶ πρὸς τὸν Δεσπότην ἐποιήσω τὴν ἅμιλλαν, συσταυρωθεῖσα καὶ συνταφεῖσα, ἵνα καὶ συναναστῇς, καὶ συνδοξασθῇς, καὶ συμβασιλεύσης. ιθ'. Ἡ μὲν οὖν οὕτω μεγίστη, Θεοῦ πρὸς ἀνθρώτοις φιλοτιμία, φανεῖσα, καὶ τὸν τῆς ἀρετῆς ὅρον σαφῶς ἐπιδειξαμένη, καὶ οἷον εἶναι χρὴ καν τοῖ; ἔργοις τὸν (νοῦν) κατ' εἰκόνα γεγονότα θείαν (r)· ἐπεί γε οὐκ ἀπὸ γῆς τὴν γένεσιν ἔσχεν, οὐδ᾽ ἐντεῦθεν εἶχε τὸ γένος, ἀλλ᾽ ἐκ (Θεοῦ· τοῦ δ' ) ἄρα Θεοῦ καὶ τῶν Ὀλύμπου πραγμάτων ἐποθεῖτο, καὶ καθαρῶ; ἀπαλλάξαι τῶν κάτω, ὧν καὶ πρόσθεν οὐδὲν ἧττον μετηρε, λαβέσθαι δὲ τῶν ἄνω καὶ αὐτῇ προσηκόντων. Καὶ τοίνυν ἐν βαθυτάτῳ καὶ μάλα πίονι γήρᾳ καταλύει τὸν βίον, καὶ νῦν ἐστιν ἐν τοῖς οὐρανοῖς τῷ καθαρωτάτῳ καὶ ἀκραιφνεστάτῳ καὶ τρισηλίῳ συνοὖσα φωτὶ, καὶ ταῖς ἐκεῖθεν ἀκτῖσιν ὅλη γενομένη φωτοειδής, ἐναργεῖς ἀποδείξεις ἐκφαίνει ταυτησὶ τῆς μακαριότητος, τὸ σῶμα τὸ θεῖον μύρων ἀναδεικνῦσα πηγήν. κ'. Ἀλλ᾽, ὦ διὰ πάντων βελτίστη πασῶν, καὶ μὴ μόνον πάσας ὑπερβαλλομένη τοῖς ὅλοις, ἀλλὰ καὶ διαφερόντως κοσμήσασα! ω τῶν ἀσκητικών ιδρώτων ὄρος καὶ τύπος πᾶσιν ἀναφανεῖσα, καὶ διὰ ταῦτα ἀξιόχρεως τῆς Τριάδος ἐστία, καὶ τῶν ταύτης πρὸς 1 Psal. cvill, 8. (P) llic quoque non sine mendo, interponebatur aliquid ὡς κ οι δ'. (q) Omnino videntur hic aliqua desiderari: sit enim ad ipsam sanctam apostrophe, quam omisi Latine exprimere, quia non satis definire poteram quid potissimum supplendo sensni adderem. 18. Jobi in adversis mirala constantiam, eadem videtur supergressa: quia non ad mollicum, sed per omnem vitam in ea perseveravit; et quibus ille non sua sponte exutus est, hæc Theodora dimisit pauperibus, nemine eam ad id cogente. Eliæ solitudinem eique propriam philosophiam, etiam in consortio plurium, sic coluit, ut posset cum Davide dicere, Solitaria sum ego 1. Quamvis autem non prædicaverit, velut Joannes, Dei Agnum; ipsius tamen exercitationem si quis alius imitata, euni suscepit, ejusque divinum facta est templum; quod, ut ego quidem existimo, nihilo est prædicandi munere inferius. Non illa quidem orbem universum obivit cum apostolis, cunctis salutaria suggereus: sed verbis quidem aliquando, multo autem magis operibus, et suasione ex his quam illis longe elicaciori, omnes deducens in viam salutis, in universam terram, quemadmodum et ipsi, emisit sonum, itaque omnium maxima, excellentissimos quosque et magna apud Deum gratia valentes, partim quis dem perfectissime imitata est, partim iis quas dixi virtutibus prætergressa. Quoniam vero ipsum quoque Dominum æmulabatur, cruci confixa cum eo ´et consepulta est, ut cum eo resurgeret in gloriam et conglorificata cum eodem regnaret. 19. Quæ igitur hoc modo prorsus eximia inter omnes, per divinam erga homines dignationem, elulsit, et virtutis culmen tam manifeste tenuit, ostenditque ipsis, sicut oportebat, operibus, habere spiritum ad divinam creatum imaginem (nec enim ex terra generationis suæ principium babet, sed ex Deo), coelestia adamavit opera, seque studuit puram servare al infimis hisce, quibus nec antea quidem se permiserat, et apprehendere superna atque ad salutem proficua. Itaque un profunda atque uberi senectute e vivis abiit, et nunc in cœlis coexsistit purissimo ac perfectissimo trisolari lumini; manantibusque ex eo radiis tota effecta luciformis, claras demonstrationes præbet illius suæ beatitatis, corpus suum sacrum efficiens fontem unguentorum. 20. Verum, o mulierum præstantissima, et non solum omnes supergressa quoad omnia, sed omnes etiam diversimode exornans! Ο laborum asceticorum exemplar, et norma cunctis proposita, perque ipsos effecta dignum Trinitatis habitaculum, et (r) Mallem nunc Latine sic legi, c summamque perfectionem præferens, ostendit, qualem esse oporteat eum, qui secundum divinam imaginem factus est; quoniam a terra originem non habet, neque inde genus traxit sed ex Deo; ideoque Deum et res cœlestes desiderabat. ›