de consecratione altaris. (Lambec. V, p. 417.) In cod. 267, n. 20, in quo septem sunt libri De vita in Christo; septimus autem nondum est nec Gr. nec Lat. editus, animadvertente Lambec. V, p. 435; sq. — In cod. 336 libri quinque. Lamb. V, p. 626 sq.— libri vi, in cod. Sfortiano. V. Montfauc. in Bibl. B. mss. 1, p. 703 C. Libri septem in cod. Coislin. 315, qui continet Nic. Cabas. Opuscula, quæ recenset Mont fauc. in Bibl. Coisl. p. 426 sqq. Conf. Casauboniana a Jo. Christph. Wolfio evulgata, Hamburg. 1710, 8, p. 39 sq.; et Casauboni Exercitatio XVI ad Baron. n. 30, ubi Lemmata septem libror. De vita in Christo Græce producit ille e cod. regio, et magna cum voluptate a se lectos testatur. Nic. Cabas. Expositio in visionem Ezechielis, prophetæ, in qua super quatuor animalia similitudo thro ni et super similitudinem throni, similitudo veluti ipsius hominis, etc. incipit: Пäsa mpɔpŋtela xal Bewplz, etc. Tum alia Expositio in visionem proph. Ezechielis, in qua ossa hominum arida priorem re cipiunt speciem; inc.: Thy toŨ Đelov mpòs toù; ávů pŵnovs éniðŋuíav, etc., et tertia Expositio (Allatio inco gnita) in prophetæ Ezechiel. visionem: init.: Пãσa mpoyŋtela xa! Spaoi; eixóves Hoav, etc. Tres hæ Ex positiones exstant Vindobonæ in cod. Cæsar. 267, nr. 9, 10, 11. (Lam:bec. vol. V, p. 431 sq.) et in cod. Coisl. 315, fol. 135 sqq. (Montfauc., Bibl. Coist., p. 427) nec non in cod. Paris. bibl. publ. 1215, nr. 9, 10, 11. Una expositio ibid. in. cod. 1612, n. 10. Duæ priores in cod. Cæsar. 266, n. 5 et 6. (Lambec. V, p. 415 sq.) Secunda Venet. in cod. Marc. 506 sub fin. (V. Cat. codd. Gr. Marc. p. 271.) Orationes 1) in passionem J. Chr. inc.: "Axove, oupavé, etc.; locum inde producit Allatius contra Creyg thonum, p. 425.2, In Ascensionem J. Chr., inc.: Ai Xápites µèv ènì tŵv apoτÉрwν xpóvwv, etc. 3) In Nativitatem S. Mariæ., princ. Kat πpūta µèv tòv Ozdv Évtavba xahwpev. 4) In Annuntiationem S. Ma riæ., init.: El note dɛi xalpeiv ävôpwñov. 5) In magnum martyrem Demetrium, miraculorum effectorem, inc.: ¤óàλwv övtwv xal pɛyáλwv. locum ex hac orat. affert Allatius contra Hottinger., p. 205. 6) In S. Theodoram, miraculorum effectricem; inc.: 'Euot yàp molhŵy tà sà auμaçóvτwy, edidit eam Gr. et Lat. Godfrid. Henschenius in Actis SS. die 5 April. tom. 1. Locum inde produxerat Allatius contra llottin ger., p. 204. 7) Oratio in tres Theologos, Basilium, Gregorium et Jo. Chrysostomum; quam orat. non esse hujus Cabasilæ fetum, sed Philothei orationem in tres illos Patres legi in cod. Vaticano 809, p. 100, contendit Labbeus in Diss. histor. de scriptoribus eccles. tom. II, p. 114. Enimvero Fabric. p. 76 ad Allat. not. y, decet Philothei Orat. Gr. ac Lat. una cum Dioptra Philippi Solitarii etc. editam a Jac. Pontano, Ingolstadii 1604, 4, et hine in Auctario Duceano, Paris. 1624, tom. II, pag. 313, et Lat. tom. XXVI Bibl. Patrum, Lugd. p. 217, diversam esse ab Oratione Cabasike in eosdem sacros triumviros, quæ ms. est in bibl. Cæsarea, (cod. 267. nr. 14, et Lambec. vol. V, p. 433). Labbeum jam refutavit, vel ex initiis Orat. Philothei atque Or. Nicol. Cabas. demonstrando utriusque Orat. diversitatem Fabricius. Præterea et ab aliis, inquit, laudatam esse illam beatorum doctorum trigam a Joanne Euchaitarum me tropolita, (V. Atlat. pag. 112, de Simeonum scriptis) Theodoro Metochita et Matthæo Camariota aliisque, observarunt viri doctissimi. Confer Acta SS. tom. II, Jun., pag. 933 seq. ubi de festo, quod in honorem communem Basilii, Nazianzeni et Chrysostomi a Græcis, die 30 Januar, celebratur, auctore Joanne me tropolita Euchaitarum temporibus Alexii Comneni, litem ambitiosam, quæ inter Basilitas, Gregoritas et Joannitas orta fuerat, ita componente, ut diceret, tres illos simul sibi visos adesse, testatos, se unum esse apud Deum, itaque nec sua causa contendendum de prærogativa, sed cultum ipsorum communem uno die conjungendum. Confer etiam Nicolai Rayai tractatum præfiminarem Actis SS. tom. II, Junii, præ missum. Hactenus Fabric. Philothei et Jo. Euchaitarum metropol. Oratt, in tres illos Patres, atque Nicol. Cabasilæ quædam contra Latinos, sunt Romæ inter codd. Vatican. teste,Montfauc. in Bibl. bi biblioth. MSS. p. 12; D. B. Nicol. Cabas. Orationes quædam mss. Romæ in, bibl. Barberina; sed quænam sint, non additur in Montfauc. bibl. cit. p. 175 E. Nec Montfauc. lib. cit. in Indice codd. Vatican. adduxit, nec Allatius eos codd. pervestigans, reperire potuit orationes 88, quas alii in codice quodam Vatic. exstare scripserunt, et, ut Allat. addit, Nilone, an Nicolao assignandæ sint, ipsi viderint. Romæ in bibl. Chiggia Nic. Cab. Orationes quædam. Sic minus curate citat cod. Montfaucon in Diario Ital. p. 238. Add. vol. IX, p. 72, 90, 95, 112, 114, 147 vet.edit., sed aliæ plures Nicolai Cabasilæ Oratt, ab Allatio prætermissæ, latent in codd. bibl. Paris. atque Cæsareæ. Fabric. in not. 1, p. 74, ad Allat. Gracis ver bis, una cum initiis singularum multas refert. Add. Caveus atque Oudinus locis citatis. Ex Catal. igitur supplebo, easque quas ex Allatio numeravi, simul attingam. Paris. in Bibl. publ. cod. 1213, secundum Cat. codd. Gr. Paris. tom. II, p. 254, suo quæque ordine sunt supra memoratæ orat. n. 3, 4, 1, 2, 5, 6, 7. Præterea reperiuntur in eodem codice Nic. Cabas. Homilia: 4) In laudem S. Nicolai; (etiam in cod. 1258) In Dormitionem Deiparæ; 3) In Andream. juniorem, qui Hierosolymis martyr obiit; 4) Ad Jesum Christum. 5) Orat. ad Augustam De usuris; 6) Ad Athenienses, De ara misericordiæ; 7) Adversus Gre (d) Notante Fabricio pag. 73 seq. Oratio in fœe neratores Gr. lucem vidit, quamvis haud integra, Augusta Vindel.,1595, edente Davide Hoescheho, ex cod, ms. Maximi Margunii. Integram cum Orat. S. Epiphanii in sepulturam Christi, Gr. ac Lat. valga vit Simon. Simonides, Samoscii 1604, 4. Sed in Janozki, Nachricht. von denen in der Zuluskischen Buchern, part. v, 217 seqq. recensetur quidem aka Epiphanii oratio, at nulla lit mentio Nic.Cabas. ora tions illi adjunctæ. Secundum Nesselii Catalogum, parte 1, pag. 363, cod. 262, n. 14. Incipit: Olµal ye tŵy évvoµwtátwv xai dɩ xaiotatwv siva. FABRIC. HARL. t. VIII. in recensione Vitarum S. Joannis Chrysostomi.

(Gentiano Herveto Aurelio interprete.) Ex plurimis de religione nostra controversiis, quæ a cacodæmone capitali humani generis boste nostris temporibus excitatæ sunt, nulla major, nulla Christianæ reipublicæ perniciosior esse videtur ea quæ in iis quæ ad sanctissimi Domini nostri corporis et sanguinis mysterium pertinent, a receptissima. omnium fidelium persuasione aliena invebit. Cum enim præcipua atque adeo tota salutis nostræ spes, quæ at est certissina, ita neminem confundit, ex hoc pendeat, si et Christi corpori, tanquam membra capiti, uniamur et uberrimum qui ex ejus passione percipitur, fructum decerpamus; qui alterutri aliquid de trahit, aut de eo male sentit, ut summo crimini est affinis, ita etiam exitio sit proximus, nisi resipi scat, necesse est. Atque eorum quidem qui hodiernis temporibus a perpetuo et unico Ecclesiæ con sensu se sejunxerunt, de hac re sententiæ in duas se partes diviserunt. O colampadiani enim, sea Zuingliani, aut, ut vulgo per antiphrasin dicuntur, Sacramentarii, quod sacramentorum dignitati quantum possunt detrabunt, idque sibi laudi esse ducunt, ii, inquam, Œcolampadiani veterem Berengarii erro rem revocantes, in Eucharistiæ sacramento esse tantum corporis et sanguinis signum, non autem verum corpus et sanguinem asserunt: quod autem fiat ullum in altari sacrificium, nullo modo admittunt. Lit therani autem, cum in hoc cum orthodoxis sentiant, quod in hoc sacramento sit verum corpus et san guis Christi, et quod in altari peragatur sacrificium, in eo rursus toto, ut aiunt, cœlo aberrant, quod panem et vinum simul cum Christi corpore remanere existimant; cum constet, post consecrationem, quæ panem et vinum in corpus et sanguinem convertit, symbolorum seu signorum solas remanere spe cles, conversa jam et mutata eorum substantia. Deinde quod solum laudis et gratiarum actionis sacrifi cium esse putant, cum præter laudem et gratiarum actionem, sit etiam verum et expiatorium pro pec catis sacrificium. Accedit iis, quod nec sanctorum in eo memoriam fieri, nec pro defunctis orari, nec pro ullo homine privatim preces in eo fundi velint: et ideo sanctissimum Missæ canonem, tanquam rem impiam et exsecrandam detestantur, quod offerendi vocabulo utatur, sanctorum in eo memoria agatur, pro defunctis et separatim pro vivis aliquibus, et iis maxime pro quibus orari jubet Paulus, oretur. Að corum autem confutandos errores alii alia, ut unicuique eorum magis expedire visum est, via ingrešsi sunt: alii enim productis sacræ Scripturæ testimoniis, alii efficacibus argumentis solidisque rationibus, aħi antiquissimorum quoque et probatissimorum doctorum auctoritatibus adversus eos decertarunt. Ma xima certe laude omnes digni sunt, qui nostris adversariis (quidni enim adversarios vocem, qui cujus modicunque sint eorum protestationes, sua certe relicta statione nobiscum amplius non stant?) qui no stris, inquam, adversariis ostenderunt, se non modo ejs ulla ex parte cedere, sed veritate et ratione esse cis etiam longe superiores. Mihi ad eorun reprimendam et frangendam audaciam, summamque pervica ciam penitus infirmandam, et ad populum in ſide et officio continendum, nihil melius et validius esse videtur, quam si unicum et perpetuum omnium gentium, quæ Christo nomen dederunt, hac in re con sensum nobiscum facere ostendatur. Quamvis enim ad probandum quid in iis quæ de fide et religione exoriuntur controversiis, sequendum sit, jure debeat sufficere sanctæ Romanæ Ecclesiæ auctoritas, quæ quod a divo Petro apostolorum principe Christique vicario est traditum, perpetua tot pontificum serie uno et eodem tenore semper servavit, et a qua, tanquam a sanctissimo totius orbis oraculo, de rebus ad fidem pertinentibus si ulla exorta esset dubitatio, responsa in hodiernum usque diem data sunt; tamen quoniam harum sectarum auctores, sua tum demum decreta firma et stabilia fore existimantes, si pe tram suo loco movissent, cam frustra quidem, sed magno tamen conatu labefactare conati sunt, externa etiam evocare auxilia non fuerit alienum, non quod non satis per se possit petra stiper petram, hoc est, supra Christum fundata, omnium hæreticorum quantiscunque copiis, duce Christo, qui eam funda vit, resistere; sed ut cum universo mundo planum factum fuerit, omnes qui Christi fidem ubique ter rarum susceperunt, recte nobiscum sentire; et hæretici suæ vecordiæ morbum agnoscentes, donec adhuc est medicinæ locus, ad optimum medicum, nem pe Christum, revertantur; et qui primo quidem aspectu probabilibus, sed non minus venenatis quam futulibus, si recte ponderentur, eorum argumentis adducti,

aliquam eis fidem habuerunt, eos deinceps ut deploratos et immedicabili peste affectos fugiant et aver sentur; reliqui vero, hoc accepto veluti antidoto, si eos omnino vitare non possint, quod esset consul tissimum, de sua certe salute et cautiores et securiores evadant. Iloc itaque primum statuendum est, quod id quod ab omnibus gentibus et nationibus quæ Christum colunt, ubique citra ullum discrimen servatur, id non possit non esse a Christo et apostolis traditum; quod autem a Christo et apostolis tra ditum est, id non esse cum omni veneratione amplectendum, suscipiendum et retinendum, est plane im pium et nefarium dicere. Cum itaque apud omnes Christianas nationes, sacerdotes divinum sacrum fa cientes, post consecrationem, per quam verum effici Christi corpus et sanguinem, exterioribus tantum signis remanentibus, ut apud omnes in confesso est, statim dicant: Tui mandati memores (nempe cjus quod dixit Christus, Hoc facite in mei recordationem) tibi offerimus, omnino necesse est hoc esse sacrifi cium a Christo institutum, et per manus ab apostolis ad nostra usque tempora traditum. Porro autem cum et id in remissionem peccatorum ubique offeratur, et in eo de sanctis memorja agatur, et pro vivis ae defunctis tam generaliter quam pro aliquibus nominatim oretar, non est dubium altaris sacrificium, quod Hebræo vocabulo ab apostolis relicto Missam dicimus, et peccata expiare, et tam vivis quam defunctis, et tam generaliter quam privatim aliquibus applicari ac prodesse, idque, velint nolint Lutherani, a tem pore apostolorum ad nos usque pervenisse. Quo fit ut canon Missæ, quem i tantopere exsecrantur, apud alios omnes fideles jure sacrosanctus, ut est, dicatur et habeatur. Rogentur omnes omnium natio num sacerdotes, et omnes uno ore respondebunt, hæc quæ dixi omnia ita habere. Rogentur Æthiopes, qui Chaldæa lingua utuntur, et ii hare ita esse non inficiabuntur. Rogentur Armenii, qui licet fortasse in nonnullis aliis aliquando a nobis dissenserint, in his quidem certe nobiscum semper optime conve nere. Rogentur Græci, et ii ea ita esse aflirmabunt ut interim mirentur ullos esse omnino Christianos qui audeant aliter sentire. Quanquam quid eos rogare opus est, cum Venetiis haud ita pridem sit edi tum eorum ɛůzoddyrov seu sacerdotale Græcum, ex quo poterit eorum sacrificandi ritum quilibet studio sus cognoscere. Sed quoniam pulcherrimam eorum linguam non cuivis scire datum est, hanc reip. Christianæ navavi overam, ut divi Chrysostomi et diví Basilii Zettovpylav, học est, sacrificii seu Missæ rituum ordinationem, ex eorum sacerdotali, in linguam Latinam verterem. Quæ ut facilius intelligeretur. Nicolai quoque Cabasilæ, viri in primis pii et docti, compendiosam in eam interpretationem illi adjunxi et, ut qui sublimium rerum contemplatione delectantur, per hoc sanctum et mysticum sacrificium, að ea quæ sunt ab omni materia remota, mente versandæ deducantur, et Deo, quoad ejus fieri poterit, unian tur, Maximi monachi, optimi Dionysii interpretis, De mystagogia ecclesiastica, hoc est, de introductione a sacra Ecclesiæ mysteria, opusculum adjeci. Ex quibus omnibus non dubito, studiose lector, quin si ea diligenter perlegeris, non levem sis ex eis utilitatem accepturus: nempe, ut non omni vento doctrinæ circumactus, a Cynosura, hoc est a Christi Ecclesia, optima fidelium duce, oculos minime dimoveas. Hoc autem onus eo libentius suscepi, quod cum Lutherani, ut suam causam vulgo probabiliorem et plausibiliorem efficiant, et Græcos pro se facere jactitent satis, et eo nomine pulcherrimam linguam apud bonos quidem, sed plus simplices, in invi diam vocent: ji his quidem certe perlectis facile intelligent, quam longe lateque Græci ab eis dissentiant, et pro parte orthodoxorum una cum cæteris Christianis nationibus faciant. Es tamen admonendus, studiose lector, ut 29 et 50 caput libri Cabasilæ caute legas, ex quo impru dens fortasse quispiam posset facile colligere aliud sentire Græcos de verbis consecrationis, quam La tina Ecclesia sentiat, cum res tamen aliter habeat. Ut autem ad ea legenda tutius accedas, operæ pre tium fortasse fuerit te pancis præmunire. Primum itaque oportet intelligas, Græcos Latinorum sententiam sæpenumero non satis intellexisse, ubi autem fuisset exposita, facile consensisse. Quod-usu venit in concilio Florentino, cum de Spiritus sancti processione ageretur. Cum enim existimarent Latinos duo principia statuere, et ideo ab eis dissentirent, ubi rem aliter habere intellexerunt, facile acquie vere. Similiter hic noster Cabasila videtur existimasse Latinos cre dere se per solam verborum Christi narrationem Christi corpus et sanguinem conficere, cum tamen nemo Latinorum dubitet non sufficere formam consecrationis, nisi adsit consecrantis sacerdotis insti tutum ac propositum. Quo accedente, forma verborum in persona Christi prolata dicitur esse efficax et habere convertendi potestatem, virtute ipsius Christi summi (sacerdotis. Item etiam falso arbitratur Latinos contemnere orationes quæ fiunt a sacerdote super dona, post verba Christi recitata, et ex ritu consecrandi pronuntiata. Id enim falsum esse liquet ex canone Ecclesiæ Latina, in quo ponuntur tres ad minus orationes post consecrationem super divina munera. Prima est: Super que propitio, etc. Secunda: Unde et memores. Tertia: Hæc omnia semper bona creas, sanctificas et benedicis. Quanquam secundam quoque orationem aliter interpretantur, quam Latini intelligant, ut statim dicetur. Quod autem videtur esse in nac opinione, ut existimet post verba consecrationis adhuc remanere panis et vini substantiam, nec nisi post sacerdotis orationes et benedictiones fieri conversionem, id esse falsum vel ex ipsius Basilii et Chrysostomi sacrificandi ritu facile potest perspici. Nam post verba consecrationis super panem et vinum prolata sacerdos et diaconus ea utique osten dunt ut adorentur. Quin imo ipsi etiam ad mensam ter adorant: quod non fieret, nisi reipsa facia essel conversio. Deinde si per benedictiones et orationes, quæ consequuntur et dicuntur a sacerdote,