} ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΟΜΙΛΙΑΙ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΝΤΑ ΜΙΑ ΝΥΝ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΝ ΤΥΠΟΙΣ ΕΚΔΙΔΟΜΕΝΑΙ ΚΕΛΕΥΣΕΙ ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΩΤΑΤΟΥ ΚΑΙ ΘΕΙΟΤΑΤΟΥ, ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΤΩΝ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΚΥΡΙΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ. (Εν Ἱεροσολύμοις ἐκ τῆς τυπογραφίας τοῦ Παναγίου Τάφου. - 1837.) S. P. N. GREGORII PALAMÆ THESSALONICENSIS ARCHIEPISCOPI HOMILIÆ QUADRAGINTA UNA* NUNC PRIMUM“TYPIS EDITÆ CURIS BEATISSIMI ET SANCTISSIMI PÁTRIARCHÆ HIEROSOLYMORUM DOMINI DOMINI CYRILLİ. (Hierosolymis, ex Typographia Sancti Sepulcri. - 1837) ΟΜΙΛΙΑ Α'. Περὶ τῆς πρὸς ἀλλήλους εἰρήνης. Ρηθείσα, μετὰ τρίτην ημέραν τῆς πρὸς Θεσσαλονίκην ἐπιδημίας. Η Αδελφοὶ μὲν ἡμεῖς πάντες, ὡς ἑνὸς δεσπότου καὶ ποιητοῦ, ἐν καὶ Πατέρα κατὰ τοῦτο κεκτήμεθα κοι νόν· ἀλλὰ τὴν ἀδελφότητα ταύτην κοινὴν ἔχομεν καὶ πρὸς τὴν ἄλογον καὶ ἀναίσθητον φύσιν. Ἡμεῖς δὲ ἀλλήλων ἐσμὲν ἀδελφοί, ὡς ἐξ ἑνὸς γηγενοῦς τοῦ Ἀδὰμ ὄντες ἅπαντες, καὶ κατ' εἰκόνα μόνοι γεγονότες Θεοῦ· ἀλλὰ καὶ τοῦτο κοινὸν ἡμῖν τε καὶ πάσεν ἐστι τοῖς ἔθνεσιν. Ἡμεῖς δὲ ἀλλήλων ἐσμὲν ἀδελ φοί, καὶ ὡς ὁμογενείς ἔτι μάλλον καὶ τὴν αὐτὴν οἰ κοῦντες· μάλιστα δὲ πάντες ὡς κοινὴν πλουτούντες μητέρα τὴν ἱερὰν Εκκλησίαν καὶ τὴν εὐσέβειαν, ἧς ἀρχηγὸς καὶ τελειωτής Χριστὸς ὁ τοῦ Θεοῦ γνήσιος Υἱός, ὃς ἡμῶν οὐ Θεὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀδελφὸς εὐδόκησεν εἶναι, καὶ Πατήρ. Καὶ οὐ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ κεφαλή, συνάγων εἰς ἐν σῶμα πάντας ἡμᾶς, καὶ ποιῶν ἀλλήλων εἶναι μέλη καὶ ἑαυτοῦ, Μετὰ γὰρ τὴν ἐκ νεκρῶν αὐτοῦ τριήμερον ἔγερσιν, . HOMILIA 1. De pace ad invicem servanda. Dicta post tertiam diem adventus sui Thessalonicam. Fratres quidem nos omnes, quatenus ex uno Domino et creatore, quem etiam propterea conimunem Patrem consecuti sumus, sed communem hane fraternitatem habemus cum natura rationis sensusquè experte. Nos vero sumus alii aliorum invicem fratres, quatenus Adami unius omnes filii, et soli ad imaginem Dei facti; sed etiam istud commune nobis est et omnibus gentibus. Nos autem amplius sumus invicem fratres quasi in eadem regione nati, eamdemque terram incolentes, sed præsertim quia omnes communem ditamus matrem eaindemque pietatem, cujus princeps et perfector Chri - stus naturalis Dei Filius, qui noster non. Deus tantum sed et frater esse dignatus est et Pater. Quæ illi non sola competunt, sed amplius est caput congregans in unum corpus nos omnes, et faciens nos esse (am nostrum invicem quam sujipsius membra. lneant apud nos quadraginta tres, quia ex decem quas ediderat Matthains (Moeque 1776), dam, prima scilicet et quarta, desunt in editions Hierosolymitana, et numerantur nunc quadragesima secunda et quadragesima tertia. “Tricesimam quartam cum tricesima quinta jam ediderat Combelsius ta Auctario. EDIT, 1860 PATROL. GR. CLI 1

GREGORII PALAME Τ Nam cum leria die an urluis resurrexisset, ap- έφθει; ταῖς προσελθούσας τῷ τάφῳ γυναιξίν, Ελεparens illis quæ sepulcrun adiverant mulieribus, dixit Dominus: «le, nuntiate fratribus meis ut ennt in Galilean; ibi me videbunt. Videlisne quomodo noster dignatus sit frater appellari? Ideo Apostolus de ipso dixit: Nusquam angelos apprehondit, sed semen Abrahæ apprehendit; unde debuit per omnia fratribus simulari s. Sed quia etiam Pater noster est Christus, cum nos regeneraverit per sanctum baptisma divinamque ejus gratiam, propterea suiipsius filius suos nominat discipulos, et se eos non relicturum orphanos ad salu. tiferam passionem extens pollicetur. Unde rursus ait Apostolus: Quia ergo pueri communicaverunt carui et sanguini, et ipse similiter participavit eisden; ut per mortem destrueret eum qui habebat mortis imperium, id est, diabolum '.. Quod autem unum corpus onines sumus in Christo, Paulus quoque hoc fidei commendavit dicens: Vos vero estis corpus Christi et membra de membro ‘. › Nam quemadmodum corpus unum est et membra habet multa, omnia autem menibra unius coporis, licat sint multa, corpus unnni sunt, ita et Christus; ‘omnes enim nos in uno spiritu in unum corpus baptizati sumus. c Igitur unum nobis est, fratres, lavacrum regenerationis divinæque nativitatis, una fides, una spes, unas Deus super omnes, et per omnes et in omnibus nobis, conjungens nos ad seipsum divinæ vinculo claritatis, et faciens nos invicem suique ipsius miembra. Verum mutuum superveniens odium opera maligni, et charitatem ejiciens, nec semel an tuan, sed etiam pluries superveniens, et nostram rema aliis Deoque unionem per claritatem efectam dissolvens, alia ab aliis ejusdem civitatis membra non solumn disjungit, et ipsam quasi remissam facil, vel adhuc ilis sibi invicem in hostes oppositis, civiles movet partes, seditiones, turias iusanosque Iumultus, necnon e civibus adversarios constituit, speciem urbis ab inimicis occupatæ nostre præbet civitati, illam contra semetipsam miserabiliter excitans, necnon sibi ipsi insidiosam fimicamque efficiens, ita ut sub hoc pernicioso stata in æuigia onvertatur. Qui enim sunt civitatem incurrentes ῃ et quandoque domos excutientes, et donorum bona eripientes, et multo furore domorum dominos perscrutantes, et adversus istos impie¨ inhumaneque conclamaules? Nonne ejus civitatis incol? Quorum iantus furor, et rugitus et impetus et incursus! Nonne iterum ipsorum civitatem inhabitantium, et quandoque eorum quorum ope multis potita est bomis? Proh dolor! hent immane infortunium 1 Hæc semetipsam bello lacessit, hæc se ipsa lacessitur, suis calcatur pedibus, suis prosternitur manibus, suis conficitur opprobriis, succumbentibus ejus proceri- ·bus, et vili pejorique parte miseri imperante. Nonne morbo illorum quos refert Evangelium paralyticoγεν ὁ Κύριος· «Υπάγετε, ἀπαγγείλατε τοῖς ἀδελ φοῖς μου ἵνα ἀπέλθωσιν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, κἀκεῖ με ὄψονται. ο Ορᾶτε ὅπως ἀδελφὸς ἡμῶν ἀξιοῖ καλεί σθαι; Διὸ καὶ ὁ ᾿Απόστολος περὶ αὐτοῦ φησιν· «Οὐκ ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος Αβραάμ ἐπιλαμβάνεται· ὅθεν ωφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδει φοῖς ὁμοιωθῆναι.. Οτι δὲ καὶ Πατὴρ ἡμῶν ἐστιν ὁ Χριστός, ἀναγεννήσας ἡμᾶς διὰ τοῦ ἁγίου βαπίσμα τος καὶ τῆς αὐτοῦ θείας χάριτος, διὰ τοῦτο τεχνία ἑαυτοῦ τοὺς οἰκείους μαθητάς ονομάζει, καὶ μὴ ἀφή σειν αὐτοὺς ὀρφανοὺς ἐπὶ τὸ σωτήριον πάθος έρχε μενος ἐπαγγέλλεται· ἔθεν πάλιν φησὶν ὁ ᾿Απόστολος τὸ, ο Ἐπεὶ οὖν τὰ παιδία κεκοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτ τῶν, ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι τὸν διάβολον.» Οτι δὲ καὶ ἐν σῶμα πάντες – ἐσμεν ἐν Χριστῷ, Παῦλος καὶ τοῦτο ἐπιστώσατο λέγων· Ὑμεῖς δέ ἐστε σώμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους.» Καθάπερ γὰρ τὸ σῶμα ἓν ἐστι καὶ μέλη έχει πολλά, πάντα δὲ τὰ μέλη τοῦ ἑνὸς σώματος πολλὰ ὄντα σῶμά ἐστιν ἐν, οὕτω καὶ ὁ Χριστός· καὶ γὰρ ἐν ἑνὶ Πνεύματι πάντες ἡμεῖς εἰς ἓν σῶμα ἐβαπτίσθημεν. Εν οὖν ἡμῖν ἐστιν, ἀδελφοί, τὸ τῆς παλιγγενε σίας καὶ θεογενεσίας λουτρόν μία πίστι, μία ενα πίς, εἷς Θεὸς ἐπὶ πάντας, καὶ διὰ πάντας, καὶ ἐν πᾶσιν ἡμῖν· συνάγων ἡμᾶς εἰς ἑαυτὸν δι' ἀγάπης ἐνθέου, καὶ μέλη ποιῶν ἀλλήλων καὶ ἑαυτοῦ. ᾿Αλλὰ τὸ πρὸς ἀλλήλους μίσος ἐπεισελθὸν τῇ συνεργείᾳ τοῦ πονηροῦ, καὶ τὴν ἀγάπην ἐξῶσαν, μᾶλλον δὲ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ πολλάκις έπεισερχόμενον, καὶ τὴν δι' ἀγάπης πρὸς ἀλλήλους τε καὶ πρὸς τὸν θεὸν ἔνωσιν ἡμῶν διαλύον, οὐ μόνον ἀπ' ἀλλήλων παραλύει τὰ κοινὰ τῆς πόλεως μέλη, καὶ οἷον πάρετον αὐτὴν ἀπεργάζεται, ἀλλὰ καὶ εἰς πολεμίους ἀντικα ταστῆσαν ταῦτα μερίδας εμφυλίους στάσεις κινεῖ, καὶ συγχύσει; καὶ ταραχὰς ἀνηκέστους, καὶ τοὺς ομοφύλους ἀντιπάλους κατασκευάσαν, σχῆμα πόλεως ὑπ' ἐχθρῶν ἁλούσης τῇ καθ᾿ ἡμᾶς ταύτῃ περιτίθησι πόλει, αὐτὴν ἐφ' ἑαυτὴν ἐλεεινώς ἐγείρον, καὶ αὐτε πίβουλον καὶ πολεμίαν ἑαυτοῖς ἐργαζόμενον· ὡς ὑπὸ τῆς ἀλιτηριώδους στάσεως ταύτης εἰς αἰνιγμα τὰ κατ' αὐτὴν περιίστασθαι. Τίνες γὰρ οἱ τὴν πόλιν ἐπιτρέχοντες, ἔσθ' ὅτε καὶ τοὺς οἴκους καταστρέφον τε;, καὶ τὰ ἐν τοῖς οἴκοις διαρπάζοντες, καὶ ούν πολλῇ μανίᾳ τοὺς τῶν οἴκων δεσπότας ῥινηλατοῦντε;, καὶ κατ' αὐτῶν φονῶντες ἀνηλεώς τε καὶ ἀπαν θρώπω;; ἆρ' οὐχ οἱ τὴν πίλιν οἰκοῦντες ταύτην; Τίνες καθ' ὧν ἡ τηλικαύτη μανία καὶ βοὴ καὶ ὁρμὴ και καταδρομ ή; οὐχὶ καὶ οὗτοι πάλιν οἱ τὴν πόλιν οἰκοῦντες ταύτην, ἔστι δ' ὅτε καὶ παρ᾽ ὧν ἀπήλαυσε πολλῶν ἀγαθῶν; Ὢ τοῦ πάθους! βαβα: του μεγέθους τῆς ἀθλιότητος! Αὐτὴ ἑαυτὴν πολεμεῖ, αὐτὴ ὑφ᾽ ἑαυτῆς πολεμεῖται, ποσὶν οἰκείοις ἐλαύνεται, χερσὶν οἰκείαις κατεδαφίζεται, φωναῖ; οἰκείαις κατακροτεί. • Matth. xxvIII, 10. * Hebr. 11, 43. Ο Mehr. ii. 14. f Cor. xi. 27.

13 HOMILIA [. It Sed nolite hæc ægre ferre audientes; non enim ut convicier talia vobis dico, sed ut, morbo aguito, nunc cum ejus molestia sublevati sapitis, quæratis causam propter quam in illum offendistis, et desideretis sanationem, et istam comparetis necnon custodiatis, Deo vobis largiente sanitatem et in illa vos confirmante, prout in illis fecit paralyticis; nam non eos solummodo curavit, sed et tantam tribuit eis virtutem ut uterque, sublato lectulo in quo. jacebat, iuolensu pede procederet. Verum quare illt grolabant paralytici quos sanavit? duo enim erant: alter quidem in Jerusalemn ad piscinam Siloe, alter vero Capharnaum a quatuor viris gestatus. Quænam igitur istis causa morbi? Peccatum. Quod ostendit Dominus; nam illi quidem, videns ejus fdem etiam priusquam sanaretur corpus, dixit: e Fili, dimittuntur tibi peccata tua ".» Alieri vero post sanationem occurrenti: «Ecce, inquit, sanus factus es; jam noli peccare, no deterius tibi aliquid contingat. Igitur quemadmodum illos utriusque iniquitas, fugata sanitate, languidos effecit, ita et vos communis iniquitas, fugata charitate, vobis invicem inimicos constituit. Etenim ex qua alia parte ται, τῶν ἐν αὐτῇ κρειττόνων ὑποπεσόντων καὶ τοῦ rum, iste volis accidere solitus nuito pejorest, nou βαναύσου καὶ χείρονος κακῶς κατάρχοντος μέρους.. ne saltem otio malitia multo pejor est et damnusior? Δρ᾽ οὐχὶ καὶ τῆς νήσου τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῇ Εὐαγγελίῳ παραλύτων ἐκείνων ἡ συμβαίνειν ὑμῖν εἰθισμένη νόσος αὕτη πολλῷ χείρων ἐστὶ, καὶ ὅσον ἀργίας ή κακουργία πολλῷ χεῖρον καὶ βλαβερώτερον; . ᾿Αλλὰ μὴ δυσχεράνητε τούτων ἀκούοντες· οὐ γὰρ ἵνα ἀνειδίσω ταῦτα πρὸς ὑμᾶς λέγω, ἀλλ᾽ ἵνα ἐπιγνόντες τὴν νόσον, νῦν ὅτε νήφετε ταύτης ἀπέχον τες, ζητήσητε τὴν αἰτίαν, ἀφ' ης ταύτῃ περιπεπτώ κατέ, καὶ ποθήσητε την ιατρείαν, καὶ σπεύσαντες κτήσησθε καὶ διαφυλάξητε ταύτην, τοῦ Θεοῦ καὶ δι δόντος τὴν ἰατρείαν, καὶ πρὸς ταύτην ἐνδυναμοῦντος ὑμᾶς, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν παραλυτικῶν ἐκείνων πεποίηπεν· οὐ γὰρ μόνον ἐθεράπευσεν αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ δύναμιν αὐτοῖς παρέσχεν, ὡς καὶ τὸν κράββατον ἑκάτερον ἀναθέμενον, ἐφ᾽ ᾧ κατέκειτο, βαδίζειν ἀπροσκόπως. ᾿Αλλὰ τί τὸ αἴτιον τοῖς τεθεραπευμένοις παραλυτικοῖς ἐκείνοις; δύω γὰρ ἦσαν, ὁ μὲν ἐν Ιερουσαλήμ παρὰ τῇ τοῦ Σιλωάμ κολυμβήθρα κει μενος, ὁ δὲ ἐν Καπερναούμ, ὑπὸ τεσσάρων φερόμενος. Τί οὖν τῆς νόσου τούτοις τὸ αἴτιον; ἡ ἁμαρτία· καὶ τοῦτο δείκνυσιν ὁ Κύριος· τῷ μὲν γὰρ, ἰδὼν αὐτοῦ τὴν πίστιν πρὸ τῆς σωματικῆς ἰάσεως, φησίν • Τέκνον, αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου·, τὸν δὲ μετὰ τὴν ἴασιν εὑρὼν, ο "Ιδε, φησίν, ὑγιὴς γέγονας μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χειρόν τί σοι γένηται, ο Ὥσπερ οὖν ἐπ' ἐκείνων 3 ἡ ἑκατέρου ἁμαρτία φυγαδεύσασα τὴν ὑγείαν παρέτους εποίησεν, οὕτω καὶ ἐφ' ὑμῶν, ἡ κοινὴ ἁμαρτία φυγαδεύσασα τὴν ἀγά- commune vestrum ad Deum et ad vos invicem vinτην πολεμίους ὑμᾶς ἀλλήλοις κατέστησε πόθεν γὰρ ἄλλοθεν τὸν κοινὸν καὶ πρὸς Θεὸν καὶ πρὸς ἀλλήλους σύνδεσμον ὑμεῖς ἀπωλέσατε, τὴν ἀγάπην, εἰ μὴ ἀπὸ τῆς φιλαμαρτήμονος γνώμης; «Ἐν γὰρ τῷ πληθυνθῆναι τὴν ἁμαρτίαν, ψυγήσεται ἡ ἀγάπη τῶν πολ λῶν, ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις φησὶν ὁ Κύριος" ψυγείσης δὲ τῆς ἀγάπης τελείως, τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν καὶ κηδεμονίαν παραμένειν ἀδύνατον. Καὶ ἵνα δι᾿ ὁποδείγματος ὑμῖν τὸ πάθος παραστή σω, λύχνῳ ἔοικεν ἡμῶν ἡ ἑκάστου ψυχή, ὡς ἔλαιον μὲν ἔχουσα τὴν ἀγαθοεργίαν, ἀντὶ δὲ θρυαλλίδος φέρουτα την αγάπην, ᾗ ἐπαναπαύεται, ἀντὶ φωτός, ἡ χάρις τοῦ θείου Πνεύματος. Τοῦ τοίνυν ἐλαίου τούτου, δηλονότι τῆς ἀγαθοεργίας εκλειπούσης, ἡ ἀντὶ θρυαλλίδος ἐνοῦσα τῇ ψυχῇ ἀγάπῃ ἐξ ἀνάγκης ψύγεται· καὶ οὕτω τὸ φῶς τῆς τοῦ Θεοῦ κηδεμονίας καὶ χάριτος ἀφίπταται, τῶν φυγόντων τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν ἀγάπην φυγαδευσάντων αὐτῶν· καὶ ὁ πρὸς ἀλλήλους αὐτοῖς τάραχος ἐπιγίνεται, τοῦ Θεοῦ τὸ πρόσωπον ἀπ' αὐτῶν ἀποστρέψαντος, πρὸς ὄν φησιν ὁ Δαβίδ· ο 'Αποστρέψαντος δὲ σοῦ τὸ πρόσωπον τα ραχθήσονται.» Οὕτως ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἐμφύλιος στάσις καὶ σύγχυσις ἡμῖν ἐπιγίνεται, κακίας ἅπαν εἶδος ἐπαγομένη, καὶ τὸν ἀρχηγὸν τῆς κακίας τοῖς στασιάρχαις καὶ στασιασταῖς ἐνοικίζουσα, ὅς· εἰς θηρία μετασκευάζει· οὐ πολὺ δὲ εἰπεῖν, ὅτι καὶ δαιμόνων ἦθος κεκτῆσθαι παρασκευάζει τοὺς ἐν οἷς εἰσοικίζεται· καὶ οὕτως ἀνθρωποκτόνον τὸν ἄνθρωπον δ culum destruxistis. charitatem, nisi ex conscientia peccato dedita? Quippe quoniam abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum 7, › ait în Evangelis Dominus; charitate vero omnino refrigescente, Dei gratiam paternamque pietatem permanere nequaquam est possibile. Ut vobis exemplo nuseram nanc conditionem proponam, lampadi similis est nostra cujuscunque anima oleum quidem habens opera bona, ellychnium vero ferens charitatem, in qua pro luce requiescit gratia divini Spiritus. Hor: igitur oleo, scilicet bonis operibus, defciente, quæ pro ellychnio inest anima charitas necessario fugitur, et sic lux Dei aimoris • et gratiæ evolat, quibus fugientibus fugantur virtits et charitas, et tumultus, quo se invicem persequuutur, supervenit, Deo faciem ab ipsis avertenta ad quem dixit David; ‹ Avertente autem te facien luain, turbabuntur ".» Ita ex iniquitate civilis s0ditio supervenit, secum adducens omnem malorum speciem, et malitia principem tam discordiarum concitatoribus quam fautoribus introducens qui eos in bestias convertit, seu, ne quid pluris dicam, dige monum moribus comparandis eos præparat in qaibus inhabitat; unde homicidam virum ille qui ab initio hominum osor fuit et interfector efficit vitæ, que largitori Christo adversarium, quanto magis * Matth. ix, 2. • Joan. v, 14. † Matth. xxiv, 12. Psal. ciii, 29.

i 15 GREGORII PALAME 16 terrenis regibus, seu secanthum spiritum. patri et ἐξ ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνος καὶ μισάνθρωπος ἀπεργαζε pastori necnon doctori inobedientem et contrarium. ¡gitur convertimini ad viam Evangelii Christi, el ¡psi firmiter adhærete, ut vestra semper føreat souperque permaneat ad vos invicem concordia, et rursus ad vos convertatur Dominus, necnon su - per vos requiescat simul cum pace gratia divini Spirités. Ille quidem Hierosolymæ paralyticus jaceLet in piscina Siloe qua sanabantur aegroti: ita et vos minime discessistis ab ea qua pax præstatur Christi Ecclesia. Sicut etiam ille virum non habebat quo adjuvaretur ad recipiendam ab illa pisciña gratiam, ita et vobis pastor non superfuit prædicans pacem, et segre gata conjungens membra, eaque inter se accommo. daus, necnou morbum et ægritudinem áb odio profuentem ejiciens ex corpore Christi Ecclesiæ. Nunc ergo nos super vos jain constituti sumus, et vobiscum sumus in Christo, et pro Christo lega tione ſangĭmur, tanquam ipsò exhortante per nos. In gratiam Dei redite. Mutuam agnoscite vestram cognationem, quam non tantum secundum spiritum, sed etiam secundum carnem a patribus accepistis. Memores estote illorti prioris pacis dierum, quantis sper illain bonis potiti estis quibus nunc privati estis. Nolita malum cogitare, uoque malum pro malo reldere, sed in boiio vincite malum. Mutuam confiranale charitatem, ut a Deo amorem consequamini, vestramque ad'euin ostendatis charitatem. Nequid-c quam enim hieri potest ut charitas ad Deum babenSur, vel ejus gratia pletasque coinparetur ab eis qui suos fratres non diligunt. Nunc mihi, fratres, obedich erga vos benevolo, mibi etiam pacem corain omnibus et erga omnes evangelizanti secundam Domini mandatum, et mecum in illa stabilienda incunibite, vobis invicem dimittentes, si quis habet aliquid adversus fratrem suum, sicut Christus dimisit vobis, ut sitis alii pacis, id est, Dei. Ipso enim est pas nostra, qui fecit utraque unum, qui medium maceris parietein solvit, et iuterfecit inimicitiam in cruce ipsius. Ipse etiam discipulis suis, et per eos ‘mobis dixit, iu 'quamcunque civitatem vel domuin intraverimus, pacem illis aucuntiare, et omnis fruclus illius præseutiæ pus est per quam calos iuclipax naus in terram descendit. Ideo David de illo ait: • Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis '.,Et in alio psalmuo rursus de illo ait: • Quoniam loquétur pacem in plebem suam et super sancios suos et in eos qui convertuntur ad cor ". Ostendit etiam bymus in nativitate ipstus ab ange }is cantatus cum pacem nobis afferentem ad nos de carlo venisse: Gloria, in quiebant, in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonæ voluntatis "…, Et ipse adimipleus salutis @conomiam pacem pro hæreditate suis relinquit, ad eos dicens: Pacem meam ‚» Et rurdo vobis, pacem meam relinquo vobis • Poal. LXX!, 1. 10 Psal. LXXXIV, ται, καὶ τῷ ζωοδότῃ Χριστῷ ἀντικείμενον, πόσῳ μᾶλ λον τοῖς ἐπὶ γῆς βασιλεῦσιν, ἢ τῷ κατὰ πνεῦμα πατρί καὶ ποιμένι καὶ διδασκάλῳ, ἀνήκοον καὶ ἀντίθετον; . Επιστρέψατε οὖν εἰς τὴν ὁδὸν τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ, καὶ ταύτης ἀντέχεσθε βεβαίως, ἵν' ὑμῶν ἀειθαλής εἴη καὶ διηνεκής ἡ πρὸς ἀλλήλους ὁμόνοια, καὶ ἐπιστραφῇ πάλιν πρὸς ὑμᾶς ὁ Κύριος, καὶ ἐπαναπαύσηται ἐφ' ἡμᾶς μετὰ τῆς εἰρήνης καὶ ἡ χάρις τοῦ θείου Πνεύματος. Αλλ' ὁ ἐπὶ τῆς Με ρουσαλήμ παραλυτικὸς ἐκεῖνος παρέκειτο τῇ τοὺς νοσοῦντας ἐωμένῃ τοῦ Σιλωάμ κολυμβήθρα, οὐδὲ ὑμεῖς τελείως ἀπέστητε τῆς βραβευούσης τὴν εἰρή την Εκκλησίας Χριστοῦ. Ἀλλ᾿ ὡς ἐκεῖνος ἄνθρω πον οὐκ εἶχε τὸν συνεργήσοντα πρὸς τὴν ἀπὸ τῆς κολυμβήθρας ἐκείνης χάριν, οὕτως οὐδὲ ὑμῖν ἐνταῦ θα ποιμὴν ὑπῆρχε κηρύττων ειρήνην, καὶ συνάγων τὰ διεσκορπισμένα μέλη, καὶ συνάπτων πρὸς ἑαυτά, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ μίσους νόσον καὶ καχεξίαν ἐκβάλλων τοῦ σώματος τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας. Νῦν οὖν ἡμεῖς ἐπέστημεν ἤδη, καὶ σύνεσμεν ὑμῖν ἐν Χριστῷ, καὶ ὑπὲρ Χριστοῦ πρεσβεύομεν, ὡς αὐτοῦ παρακα λοῦντος δι' ἡμῶν. Καταλλάγητε τῷ Θεῷ. Επίγνωτε τὴν πρὸς ἀλλήλους συγγένειαν, οὐ κατὰ ψυχὴν μετ νον, ἀλλὰ καὶ κατὰ σῶμα προσοῦσαν ἐκ προγόνων ὑμῶν. Ἀναμνήσθητε τῶν πρότερον τῆς εἰρήνης ἡμερῶν ἐκείνων, πόσων δι' αὐτῆς ἀπελαύετε καλῶν, ὧν πάντων εστερήθητε νῦν. Μὴ λογίζεσθε τὸ κακόν· μηδ' ἀντιδιδόναι κακὸν ἀντὶ κακοῦ θελήσητε, ἀλλ᾽ ἐν τῷ ἀγαθῷ νικήσατε τὸ κακὸν, τὴν πρὸς ἀλλήλους ἀγάπην ενστερνισάμενοι, ὡς ἂν καὶ τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀγάπην κτήσησθε, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην ἐνδείξησθε· οὐδὲ γὰρ ἔστιν ἀγάπην πρὸς Θεὸν ἔχειν, ἢ τὴν παρ' αὐτοῦ χάριν καὶ κηδεμονίαν καρποῦσθαι 4 τοὺς μὴ ἀγαπῶντας τοὺς ἰδίους ἀδελφούς. Υπά κούσατέ μοι νῦν ἐλθόντι πρὸς ὑμᾶς, ἀδελφοὶ, καὶ τὴν εἰρήνην πρὸ πάντων τε καὶ πρὸς πάντας εὐαγγελι ζομένῳ κατὰ τὸ τοῦ Κυρίου παράγγελμα· καὶ συνεργάσασθέ μοι ταύτην, χαριζόμενοι ἀλλήλοις, εἴ τις πρός τινα έχει μομφήν, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς ἐχαρίσατο ὁμῖν, ἵνα γένησθε υἱοὶ τῆς εἰρήνης, ταυτὸ δ᾽ εἰπεῖν τοῦ Θεοῦ. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ὑμῶν, ὁ ποιή σας τὰ ἀμφότερα ἔν, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φρα γμοῦ λύσας, καὶ καταργήσας τὴν ἔχθραν ἐν τῷ σταυρῷ αὐτοῦ. Αὐτὸς καὶ πρὸς τοὺς ἰδίους μαθητάς καὶ δι᾽ ἐκείνων εἶπε πρὸς ἡμᾶς· Εἰς ἣν ἂν πόλιν ἢ οἰκίαν εἰσέλθωμεν, τὴν εἰρήνην προκαταγγέλλειν αὐτοῖς, καὶ τὸ ἔργον ἅπαν τῆς αὐτοῦ παρουσίας ή εἰρήνη ἐστὶ, καὶ δι' αὐτὴν κλίνας οὐρανοὺς ἐπὶ τὴν γῆν κατῆλθε· διὸ καὶ ὁ Δαβὶδ περὶ αὐτοῦ προεἶπεν· • Ανατελεῖ ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη καὶ πλῆθος εἰρήνης· κ καὶ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ πάλιν περὶ αὐτοῦ φησίν· «Οτι λαλήσει εἰρήνην ἐπὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τοὺς ἐπισ στρέφοντας καρδίαν ἐπ' αὐτόν. ο Δείκνυσι δὲ καὶ ὁ ἐπὶ τῇ γεννήσει τούτου παρὰ τῶν ἀγγέλων ὕμνος, ὅτι τὴν εἰρήνην ἡμῖν κομίζων οὐρανόθεν ἦλθεν ἐφ' 9." Luc. 11, 14. » Jo.n. xiv, 27.

Π HOMILIA II. 18 ἡμᾶς· «Δόξα, λεγόντων, ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ sus: Pacem inter vos sereale ". Et: «In hoc coγῆς εἰρήνη ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. ο Καὶ αὐτὸς δὲ gnoscent omines quoniam discipuli mei estis, și vos πληρῶν ἤδη τὴν σωτήριον οἰκονομίαν, τὴν εἰρήνην diligatis invicem s. Et ultima quam dedit nolis be ἀντὶ κληρονομίας τοῖς οἰκείοις ἀφῆκε, λέγων πρὸς nedictio, ad Patrem suum ascendens, inutuam firmat αὐτούς· ο Βιρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν, εἰρήνην charitatem; ait enimn: Da eis ut omnes unami sint "., τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν.» Καὶ πάλιν· ο Εἰρηνεύετε ἐν ἀλλήλοις· ν και, ο Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγαπᾶτε ἀλλήλους.» Καὶ ἡ τελευταία ἦν ἔδωκεν ἡμῖν εὐχή, πρὸς τὸν οι κεῖον Πατέρα ἀναβαίνων, τὴν πρὸς ἀλλήλους ἀγάπην ἐπιστηρίζει· ο Δὸς γὰρ αὐτοῖς, φησὶν, ἵνα πάντες ἐν ὦσι. ν Μὴ οὖν ἐκπέσωμεν τῆς πατρικῆς εὐχῆς· μὴ τὴν κληρονομίαν ἀποβαλώμεθα τοῦ οὐρανίου Πατρός, μηδὲ τὴν σφραγίδα καὶ τὸ σημεῖον τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειότητος, ἵνα μὴ καὶ τὴν υἱοθεσίαν καὶ τὴν εὔλογίαν καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν μαθητείαν ἀποβαλώμεθα, καὶ τῆς ἐπηγγελμένης εκπέσωμεν ζωῆς, καὶ ἀποκλεισθῶμεν τοῦ πνευματικού νυμφώνος, καὶ παρ' αὐτοῦ τοῦ εἰρηνάρχου Πατρὸς ἀκούσωμεν· ὁ Οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀποχωρεῖτε ἀπ᾿ ἐμοῦ οἱ τοῦ μίσους καὶ τῆς ἔχθρας καὶ τῶν σκανδάλων αἴτιοι·, ὅς, ἵνα μὴ τοῦτο πάθωμεν, διὰ τῶν ἁγίων αὐτοῦ μαθητῶν καὶ ἀποστόλων παντὶ τῷ κόσμῳ τὴν εἰρήνην ἀπέστειλε διδ καὶ αὐτοὶ καὶ ἐν ταῖς οἰκείαις ὁμιλίαις καὶ τοῖς συγ-. γράμματι ταύτην πρὸ πάντων τιθέασι τῶν λόγων, Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ, προοιμιαζόμενοι, Ταύτην καὶ ἡμεῖς, ὡς ὑπηρέται τῆς ἐκείνων διακο νίας, ὑμῖν ήκομεν ἀρτίως κομίζοντες, καὶ μετὰ Παύ του πρὸς ὑμᾶς λέγομεν·. Εἰρήνην διώκετε μετά πάντων καὶ τὸν ἁγιασμὸν ἧς χωρὶς οὐδεὶς ἄψεται τὸν Κύριον.» Εἰ δὲ χωρὶς τῆς μετὰ πάντων εἰρήνης. οὐδεὶς ἔψεται τὸν Θεὸν, ὁ μηδὲ μετὰ τῶν πατριωτῶν εἰρηνεύων πῶς ὄψεται τὸν Θεὸν ἐν αἰῶνι τῷ μέλο λοντι; Πῶς δὲ οὐκ ἀκούσεται τότε·. Αρθήτω ὁ ἀσεβής ἵνα μὴ ἴδοι τὴν δόξαν Κυρίου;» 'Αλλ' ὁμῶν μηδένα γένοιτο ταύτης ἀκοῦσαι τῆς ἀπευκταίας φω-. νῆς, ἀλλὰ καταλλαγέντας, καὶ συναχθέντας διὰ τῆς εἰρήνης καὶ ἀγάπης καὶ ὁμονοίας εἰς ἐν, ἐν μέσῳ ἔχειν αὐτὸν, κατὰ τὴν αὐτοῦ γλυκείαν επαγγελίαν, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ἐξευμερίζοντα μὲν ἡμῖν τὴν τοῦ παρόντος βίου δυσχέρειαν, χαριζόμενον δὲ ἐν καιρῷ εὐθέτῳ 5 τὴν αἰώνιον ζωὴν καὶ δόξαν, καὶ βασιλείαν ής γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπι τυχεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ εἰρηνοδώρου Θεοῦ καὶ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ᾧ πρέπει δόξα, κράτος, τιμὴ καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ ἀνθρω χῳ αὐτοῦ Πατρὶ καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Caveamus ergo ne excidamus a paterna beņṇdictione, ne hæreditaton amnittamus coelestis Patris, neque sígımm et indicium nostræ ad ipsum cognationis, ut non aliationem et benedictionen et discipulorum gratiain amittamus, necnon a prominen excidąmus vita, et ejiciamur a spirituali sponso, et ab ipso pacis principe Patre audiamus: Non novi vns; discedite a me qui odium et inimicitiam et scandala operamini ",; qui, ne ista patiamur, per sanctos suos discipulos et apostolos in omnem mundum pacem misit; ideo et isti in colloquiis scriptis - que suis illam ut præmium omnibus anteponunt sermonibus dicentes: Gratia vobis et pax a Dev. 11lam et nos istorum ministerii hæredes ad vos modo advenimus afferentes, et post Paulum vobis diceutes: ‹Pacem sequimini cum omnibus et sanctimoniam sine qua nemo videbit Deum ". Verum si, nisi pax cum omnibus servetur, nemo videbit Deum; qui cum civibus suis non pacifice vivit, quomodo Deum videbit in saeculo futuro? Quomodo tunc no audiet: «Dispereat.impius ne villeat gloriam Do mini s? Sed utinam vestrum nullus banc metuendam vocem audiat, sed reconciliati et congregrati in unnm per pacem et charitatem et concordiam in medio ipsum liabeatis, secundum suavem promis siunem, Dominum nostrum Jesum Christum, qui ñobis explanabit hujus vitæ dificultates, necnon tempore opportuno largietur æternam vitam et gloriam et imperinin, quæ nos omnes consequi concedat gratia et benignitas pacis largitoris Dei et Domini nostri Jesu Christi, cui gloria, potestas, honor et adoratio cum æterno ejus Patre et vivificante Spiritu, nunc et semper et in sacula. Amen. • ΟΜΙΛΙΑ Β'. HOMILIA II. Εἰς τὴν κατὰ τὸν Τελώνην καὶ τὸν Φαρισαῖον 1n Dominicam de Publicano et Pharismo para τοῦ Κυρίου παραβολήν. Εὔπορος ἐστιν εἰς κακίαν ὁ νοητὸς τῆς κακίας προστάτης, καὶ πολὺς ἤδη καταβαλλομένους εἰς ψυχὴν τοὺς τῆς ἀρετῆς θεμελίους τὴν ἀρχὴν εὐθὺς ὑποσύραι, δι' ἀνελπιστίας καὶ ἀπιστίας· πολὺς δὲ καὶ τοῖς τοίχοις οἷον ἀνεγειρομένοις τῆς κατ' ἀρε τὴν οἰκίας, μεταξὺ πάλιν ἐπιθέσθαι δι' ἀκηδίας καὶ βαθυμίας· ἔτι δὲ καὶ αὐτὸν ἐπῳκοδομημένον ήδη τὸν ὄροφον τῶν ἀγαθῶν ἔργων δι᾽ ὑπερηφανίας καὶ ἀπονοίας κατενεγκεῖν. ᾿Αλλὰ στῆτε, μὴ πτοηθῆτε• 13 Marc. ix, 49. XXV, 10 sec. LXX. .. bolam 19 Astutus est in malitiam spiritualis astuti:e princeps, inultoque callidus dolo ut jam in anima impo sita virtutis fundamenta statim a principio subraat per desperationein et infidelitatem, maxime etiaın versutus ut jam erectos virtutis domus muros interim per ignaviam et negligentiam invadat, et am· plius ut ipsum jam superadidcatum lectum Dono rum operum per superbiam et temeritatem dejiciat. Sed state, nolite terreri, callidior enim est qui ixe ** Joan. x111, 35. ** Joan. xvii, 21. » Luc. xviii, 10 seq']. 19 ** Matth. vii, 23. 17 Hebr. XII, 14. "Isa,

19 GREGORII PALAM 20 incumbit. Et majorem vim habet virtus ad colln- εὐπορώτερος γάρ ἐστιν ἐν ἀγαθοῖς ὁ σπουδαίος. Και etandum malitiæ, coelestibus ditescens choris et adjutoribus ab eo ipso qui omnia potest, omnesque virtutis amatores per bonitatem confirmat, ita ut non tantum inconcussa maneat virtus variis pravisque adversarii molientis arufciis, sed etiam lapsos in altitudinem malorum excitatos erigat, necnon per poenitentiam et humilitatem ad Deum benigne, perducat. Ad exemplum sufficit præsens parabola. Etenim publicanus licet talis et quasi in abysso peccati conversatus, sola et quidem brevi oratione els qui secundum virtutem vivunt consociatus, allevatnr, erigitur, omnemque pedibus calcat malitiam, et justorum chore ascribitur ab ipso incorrupto judice justificatus. Pharisšus antem solo verbo condemnatur, licet Phariseus, et sibimetipsi visus esse aliquid, sed non justus in veritate, et audacter non pauca aflatus in quibus tot erant Deum ad iram concitantia, quot verba. Verum quare humilitas ad apicem justitiæ exaltat, præsumptio autem in abyssum peccati dejicit? Quia ille quidem ratus se quemdam esse magnum, et taliter se opinatus coram Deo, jure a Deo derelinquitur, quasi nullo modo visus illius indigere auxillo; ille autem qui nihilum se præsumit, et ideo oculos levat ad superna auxilia, merito consequitur a Deo misericordiam, et auxilium et gratiam; «Dominus enim resistit superbis, humilibus autem dal gratiam”.› πλείω τὴν ἰσχὺν ἔχει πρὸς ἀντιπαράταξιν τῆς κακίας ἡ ἀρετὴ, τὴν ἄνωθεν πλουτοῦσε χορηγίαν καὶ συμμα χίαν παρ' αὐτοῦ τοῦ τὰ πάντα ἰσχύοντος, καὶ πάντας τοὺς τῆς ἀρετῆς ἐραστὰς ἐνδυναμοῦντος δι' ἀγα θότητα· ὡς μὴ μόνη άσειστος διαμένειν τοῖς συν εσκευασμένοις ὑπὸ τοῦ ἀντικειμένου ποικίλοις καὶ πονηροῖς μηχανήμασιν, ἀλλὰ καὶ τοὺς εἰς βάθος ἐμπεσόντας κακῶν ἀνεγείρειν ἔχειν καὶ ἐπανάγειν, καὶ διὰ μετανοίας καὶ ταπεινώσεως τῷ Θεῷ προσ ἄγειν μετ' εὐκολίας. Δείγμα δὲ καὶ παράστασις διαρκής· καὶ γὰρ ὁ Τελώνης, τελώνης ων, καὶ οἷον τῷ πυθμένι τῆς ἁμαρτίας ἐνδιαιτώμενος, λόγῳ μόνῳ κοινωνήσας τοῖς κατ᾿ ἀρετὴν ζῶσι, καὶ τούτῳ βραχεῖ, κουφίζεται καὶ ὑψοῦται καὶ ὑπερβαίνει πᾶσαν κακίαν, καὶ τῷ χορῷ τῶν δικαίων ἐγκαταλέγεται, παρ' αὐτοῦ δεδικαιωμένος τοῦ ἀδεκάστου κριτού. Εἰ δὲ καὶ ὁ Φαρισαίος λόγῳ καταδικάζεται, ἀλλὰ Φαρισαῖος ών, καὶ δοκῶν εἶναί τις ἑαυτῷ, ἀλλ' οὐκ ἂν δίκαιος ἐπ' ἀληθείας, καὶ θράσυστημών οὐκ ὀλίγα, ἐν οἷς οὐκ ἐλάττω τῶν συλλαβῶν τὰ τὸν Θεόν παροργίζοντα. Διατί δὲ ἡ μὲν ταπείνωσις πρὸς ύψος ἀνάγει δικαιοσύνης, ἡ δὲ οἴησις πρὸς βυθόν κατάγει τῆς ἁμαρτίας; Διότι ὁ μὲν οιόμενος ἑαυτὸν εἶναι τινα μέγαν, καὶ ταῦτα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, εγκαταλιμπάνεται δικαίως ὑπὸ Θεοῦ, ὡς μὴ τῆς παρ' ἐκείνου δοκῶν χρήζειν ἐπικουρίας· ὁ δὲ μηδὲν οἰόμενος ἑαυτὸν, καὶ διὰ τοῦτο βλέπων εἰς τοὺς ἄνωθεν οἰκτιρμούς, τυγχάνει δικαίως τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ συμπαθείας καὶ βοηθείας καὶ χάριτος· • Κύριος γάρ, φησὶν, ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν.» Quod ostendens per parabolam Dominus, ‹ Duo, inquit, homines ascenderunt in templuin ut orarent; unus Pharisæus, et alter Publicanus "., Clare gum vellet proponere humilitatis utilitatem et superDiæ damnum, in duos collegit omnes in templum pergentes, seu potius ad ipsum ascendentes. Tales enim sant qui orationis causa ad templum Dei pergunt; nam hæc est orationis natura. terra in cœJam hominem quem omni cœlestium superato nowine et altitudine et dignitate, ipsi super omnia Deo offert. Erat etiam templum illud antiquum in altitudine positum, in summa civitate, in quo olim culmine, morte Jerusalem depopulante, lethiferum angelum videns David super urbem gladium erigentem, ascendens ædificavit ibi altare Domino, et obtulit in eo sacrificium Deo, et stetit coutritio; que facta sunt in figuram salutaris spiritualisque per orationeni· sanctam ascensionis, et per eain obtentæ sanıtificationis; figurativa enim erant illa omnia propter salutem nostram; vel, si volueris, fiebant in figurain nostræ istius Ecclesiæ sanctæ quæ vere in sumimo stat, com angelicus alius et celestis locus, in quo ad sanclideationem totius mandi mortisque contrationem et vitæ inimortalis abundantiam, incruentum et magnum et vere acce‐ ptabile. Deo offertur sacrificium. Igitur propterea ** Prov. 111, 34. οι Luc. xvril, 10 " Καὶ τοῦτο δεικνύς διὰ παραβολῆς ὁ Κύριος, • Ανθρωποι, φησί, δύο ἀνέβησαν εἰς τὸ ἱερὸν προσεύξασθαι· ὁ εἷς Φαρισαῖος, καὶ ὁ ἕτερος Τελώνης. θέλων ἐναργώς παραστῆσαι τὸ ἐκ τῆς ταπεινώσεως κέρδος, καὶ τὴν ἐκ τῆς ὑπερηφανίας ζημίαν, εἰς δύο διείλε πάντας τοὺς τῷ ἱερῷ προσιόντας, μᾶλλον δὲ τοὺς εἰς αὐτὸ ἀνιόντας. Οὗτος δέ εἰσιν οἱ προσ ευχῆς ἕνεκα τῷ τοῦ Θεοῦ ναῷ προσιόντες· τοιαύτη γὰρ ἡ τῆς προσευχῆς φύσις. ᾿Απὸ β γῆς εἰς οὐρανὸν ανάγει τὸν ἄνθρωπον, καὶ πᾶν ἐπουράνιον ὑπερβᾶσα καὶ ὄνομα καὶ ύψωμα καὶ ἀξίωμα, αὐτῷ παρίστησι τοῦτον τῷ ἐπὶ πάντων Θεῷ. *Ην δὲ καὶ τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο τὸ παλαιὸν ἐφ' ὑψηλού κείμενον, ἐν μετεώρῳ τῆς πόλεως· ἐφ᾽ οὗ ποτε λόγου, θανάτου τὴν Ἱερουσαλήμ ἀναλίσκοντος, τὸν θανατηφόρον ἄγγελον ἰδὼν ὁ Δαβὶδ ἐσπασμένον βομφαίαν κατά τῆς πόλεως, ἀναβὰς ᾠκοδόμησεν ἐκεῖ θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ, καὶ ἀνήνεγκεν ἐπ᾿ αὐτοῦ τῷ Θεῷ θα σίαν, καὶ ἐπεσχέθη ἡ θραύσις· εἰς τύπον καὶ ταῦ τα τῆς κατὰ τὴν ἱερὰν προσευχήν σωτηρίου καὶ πνευματικῆς ἀναβάσεως, καὶ τοῦ δι᾿ αὐτῆς Γλα σμοῦ· τυπικὰ γὰρ ἦν ἐκεῖνα πάντα προς σωτηρίαν ἡμῶν· εἰ δὲ βούλει, καὶ εἰς τύπον τῆς καθ' ἡμᾶς ταύτης ἱερᾶς Ἐκκλησίας, ἥτις ὄντως ἐφ' ὑψηλού κεῖται, ἀγγελικός τις ἄλλος οὖσα καὶ ὑπερκόσμιος χώρος, ἐν ᾧ πρὸς ἐξιλασμὸν τοῦ κόσμου παντός,

21 HOMILIA II. 22 καὶ θανάτου θραύσιν, καὶ ζωῆς ἀθανάτου περιου· non dixit: Homines duo pergebant in templum, sed σίαν, τὸ ἀναίμακτον καὶ μέγα καὶ ὄντως εὐπρός- Ascendebant in templum.» δεκτον τῷ Θεῷ ἀναφέρεται θύμα. Διὰ ταῦτα τοίνυν οὐκ εἶπεν, Άνθρωποι δύο προσῆλθον τῷ ἱερῷ, ἀλλ' ἀνέβησαν εἰς τὸ ἱερόν. . Εἰσὶ δὲ καὶ νῦν οἱ, πρὸς τὴν ἱερὰν Εκκλησίαν Ερχόμενοι, οὐκ αὐτοὶ ἀναβαίνουσιν, ἀλλὰ κατα σπῶσι μᾶλλον τὴν τὸν οὐρανὸν εἰκονίζουσαν Εχκλησίαν, οἵτινές εἰσιν οἱ συντυχίας χάριν καὶ ὁμιλίας τῆς πρὸς ἀλλήλους παραγινόμενοι, καὶ οἱ τὰ ώνια προτιθέντες καὶ ἀγοράζοντες· εοίκασι γὰρ ἀλλήλοις· οἱ μὲν γὰρ ὠνὴν, οἱ δὲ λόγους διδόντες ἀντιλαμβάνουσι τὰ κατάλληλα. Οὔς, ὥσπερ τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου παντελῶς ὁ Κύριος έξωσε ποτε, πρὸς αὐτοὺς εἰπών· ι Θ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται, ὑμεῖς δὲ ἐποιήσατε αὐτὸν σπήλαιον ληστῶν, οὕτω καὶ τῶν οἰκείων τούτων λόγων ἐξέβαλεν, ὡς μὴ ἀναβαίνοντας εἰς τὸ ἱερὸν ὅλως, κἂν ἑκάστης ἡμέρας ἔρχωνται. Ο δὲ Φαρισαῖος καὶ ὁ Τελώνης ἀνέβησαν εἰς τὸ ἱερόν· ἀμφοτέροις γὰρ εἷς ἦν σκοπὸς τὸ προσεύξασθαι, εἰ καὶ ὁ Φαρισαῖος μετὰ τὴν ἄνοδον κατήνεγκεν ἑαυτὸν, ὑπὸ τοῦ τρό που περιτραπείς· σκοπὸς μὲν γὰρ αὐτοῖς τῆς ἀναβάσεως ὁ αὐτός· προσεύξασθαι γὰρ ἀνέβησαν, ὁ δὲ τρόπος ἀντίθετος· ὁ μὲν γὰρ συντετριμμένος καὶ τεταπεινωμένος ἀνήρχετο, παρὰ τοῦ ψαλμῳδοῦ Προφήτου μαθών, ὅτι καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς περὶ αὐτοῦ φησιν ὁ Προφήτης, πάντως διὰ πείρας εἰδώς· ι Εταπεινώθην, καὶ ἔσωσέ με ὁ Κύ ριος. «Καὶ τί λέγω τὸν Προφήτην; ὁ γὰρ τῶν προφητῶν Θεὸς καθ' ἡμᾶς δι' ἡμᾶς γενόμενος έτα πείνωσεν ἑαυτὸν, καθά φησιν ὁ ᾿Απόστολος· διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν. Ο δε Φαρισαῖος μέγα φυσῶν καὶ ἀλαζονευόμενος άνεισιν, ὡς καὶ δικαιώ σων ἑαυτόν· καὶ ταῦτα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, παρ' ᾧ πᾶσα δικαιοσύνη ἡμῶν ὡς ῥάκος ἀποκαθημένης οὐ γὰρ ἤκουσε τοῦ λέγοντος· «Ακάθαρτος παρὰ Κυρίῳ πᾶς ὑψηλοκάρδιος· ν και - «Κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται· κ καί ο Οὐαὶ οἱ δικαιοῦντες ἑαυτοὺς καὶ ἐνώπιον αὐτῶν ἐπιστήμονες. • . Οὐ μόνον δὲ τὸ ἦθος καὶ ὁ τρόπος αὐτοὺς διείκε διάφορος ων, ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς προσευχής. εἶδος· δια πλοῦν γὰρ καὶ τοῦτο προσευχὴ γὰρ ἐστιν οὐ δεξ σεως μόνον, ἀλλὰ καὶ εὐχαριστίας πρόβλημα· καὶ ὁ μὲν τῶν προσευξαμένων άνεισι πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ ναόν, δοξάσων καὶ εὐχαριστήσων τῷ Θεῷ, ὑπὲρ ὧν ἔλαβε παρ' αὐτοῦ· ὁ δὲ αἰτήσων ἅπερ οὔπω έλαβεν, ὧν καὶ μάλιστα τῆς ἑκάστης ώρας καθ' ἡμᾶς ἀμαρ τάνουσιν ἔτι καὶ ἡ τῶν ἁμαρτημάτων ἄφεσις· ἡ γὰρ ὑπόσχεσις τῶν παρ' ἡμῶν τῷ Θεῷ κατ᾿ εὐσέβειαν Η προσφερομένων οὐ προσευχὴν, ἀλλ' εὐχὴν ἔχει τὴν ἐπωνυμίαν· καὶ τοῦτ' ἐδήλωσεν ὁ εἰπών· «Ευ ξασθε, καὶ ἀπόδοτε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν, καὶ ὁ λέγων, ο Κρείσσον μὴ εὔξασθαι ἡ εὔξασθαι καὶ μὴ ἀποδοῦναι. ο ᾿Αλλὰ τὸ διπλοῦν ἐκεῖνο τῆς προσευχῆς εἶδος διπλήν ἔχει καὶ τὴν ἀχρείωσιν τοῖς μὴ Sunt etiam nunc ad sanctam Ecclesiam venientes qui non ipsi ascendunt, sed potius illam qua fignratur cœlum detrabunt Ecclesiam, et hi sunt`qui colloquii et occursus causa adveniunt, vel vendunt emugive merces; illi enim iuter se sunt sinilles, nam alii quidem merces, alii vero sermones tradentes vicissim accipiunt. Quos, perinde ac ab illo templo prorsus quondam ejecit Dominus, al cu dicens: ‹Domus mea domus orationis vocabitur, vos autem fecistis eain speluncam latronunı **; › sic eos a suis istis sermonibus extrusit, ita ut nequaquam dici possent in cœlum ascendentes, etsi singulis diebus illud adeant. At Pharisæus et Publicanus ascenderunt in templum, quippe ambo orationem similiter intendebant, licet Pharisæus postquanı ascendisset semetipsum dejecerit modo eversus, nanı finis ascensionis idem erat ipsis, ascendebant enim ut orarent, modus autem contrarius: alius quidem contritus et humiliatus ascendebat, a Psalmista propheta discens, quouiata cor contritum et humi - liatum Deus non despiciet, postquam ipse de se dixit Propheta, omnino per experientiam dortus: Humiliatus sum et salvavit me Dominus ", . Seul quare Prophetam dico? nam prophetarum Deus ad nos propter nos descèndens ‹ humiliavit semetipsum, propter quod et Deus exaltavit illum, ut ait Aposte lus "; › Phariseus autem multa jactans et tumens ascendis, quasi semetipsum justificaturus, idque coram Deo, apud queın omnis justitia nostra quasi pannus menstruate. Non enim dicentem audivit; • Abominatin Dmini omnis arrogans s. Et: sl minus superbis resistit”, et ‹ Væ qui sapientes c stis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudeutes st • Nee tantum mores et modus eos, cam sibi non consemirent, separaverunt, sed etiam orationis forma, ista enim duplex. Quippe oratio est non supplicationis solummodo, sed et gratiarum actionis explanatio; ideo unus quidem eorum qui ascenderunt ut orarent, templum Dei adivit ut laudes gratiasque Deo ageret propter ea quæ ab illo acceperat; alius autém ut exposceret quæ nondum acceperat (quibus nunc quoque multi carerit apud nos), necnon peccatorum remissionem. Promissio eorum quæ a'nobis Deo pietatis gratia exhibentur, non ur tionis sed voti nomen habet, quod declaravit dicens: Vovete et reddite Domino Deo nostro; et: «Me • lius est non vovere quam vovere et non reddere”., Sed duplex ista orationis forma duplex etiam eis qui non attendunt affert incommodum: uam oratio 28. ** Matth. xx³, 13.” Psal. cxiv, 6. ** Philipp. 11, 8.” Prov. xvi, 5. ** Prov. 11, 24. 11 Igo. v, 21. *ª [';al £xxv, fl.» Eccle. v, 1

23 GREGORII PALAME • 24 neu quilem qua remittatur peccatum et supplica- προσέχουσι τὴν μὲν γὰρ ὑπὲρ ἀφέσεως ἁμαρτηtioneni abstinentibus a malo efficacem reddit spes μάτων προσευχήν τε καὶ δέησιν ἀνύσιμον μὲν ποιεί el compunctio, emortuam vero desperatio et duritas μετὰ τὴν ἀποχὴν τῶν κακῶν ἡ πίστις καὶ ἡ κατάcordis. Gratiarum actionem pro bonis a Deo de nobis νυξις, ἀνήνυτον δὲ ἡ ἀπόγνωσις καὶ ἡ πώρωσις. acceptis acceptabilem quidem efùcit bumilitas, et Τὴν δὲ ὑπὲρ ὧν εὖ παρὰ Θεοῦ πεπόνθαμεν εὐχαρι non superbire adversus eos qui ea non acceperint, στίαν εὐπρόσδεκτον μὲν ἡ ταπείνωσις ποιεί, καὶ τὸ ingratam vero de eis inflatio tanquam proprio studio μὴ κατεπαίρεσθαι τῶν οὐκ ἐχόντων, ἀπρόσδεκτον et mente habitis, et eorum qui non illa sunt as- δὲ ἡ ἐπὶ τούτοις ἔπαρσις, ὡς οἰκείᾳ σπουδῇ καὶ secuti condemnatio. Quo utroque #grotus morbo γνώσει προσγινομένοις, καὶ ἢ πρὸς τοὺς μὴ κεκτη· Pharis:eus, a semetipso suisque sermonibus con- μένους κατάκρισις. "Απερ άμφω νοσῶν, ὁ Φαρισαῖος, demnatur. Nam cum ascendisset in templum ót παρ' ἑαυτοῦ καὶ τῶν οἰκείων λόγων ἐλέγχεται· ἀναgratias, non preces, ageret, superbiam et con lem- δὰς γὰρ εἰς τὸ ἱερὸν, εὐχαριστήσων, οὐ δεησόμενος, nationem suæ ad Deum gratiarum actioni stulte et ἔπαρσιν καὶ κατάκρισιν ἀφρόνως τε καὶ ἀθλίως τη miserabiliter immiscuit. Stans enim, ait Jesus, πρὸς Θεὸν εὐχαριστία κατέμιξε. «Σταθεὶς γάρ, hac apud se orabat: Deus, gratias tibi ago quia φησίν, οὗτος πρὸς ἑαυτὸν ταῦτα προσηύχετο· Ο non sum sicut cateri hominum, raptores, injusti, Θεός, εὐχαριστῶ σοι, ὅτι οὐκ εἰμὶ ὥσπερ οἱ λοιποί adulteri., Pharisæi status non servi subjectionem, τῶν ἀνθρώπων, ἁρπαγες, άδικοι, μοιχοί.» Τὸ στῆ sed inverecundam declarat superbiam, contrariam καὶ τὸν Φαρισαῖον οὐ τὴν δουλικήν παράστασιν, ei qui oculos ad cœlum propter humilitatem ele- ἀλλὰ τὴν ἀπηρυθριασμένην ανάτασιν δηλοί, τὴν vare non audebat. Vere apud se Pharisæus orabat, ἀντικειμένην τῷ μηδὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς θαῤῥοῦντι non enim ad Deum ascendit, etsi non lateret eum πρὸς οὐρανὸν ὑπὸ ταπεινώσεως ἆραι. Εικότως δὲ qui sedet super Cherubim, qui abyssorum ima pro- πρὸς ἑαυτὸν ὁ Φαρισαίος προσηύχετο· οὐ γὰρ ἀνέ spicit, illius oratio. Quippe cum diceret: Gratias βαινε πρὸς τὸν Θεὸν, εἰ καὶ οὐκ ἐλάνθανε τὸν καλή ago tibi, non adjecit, quia gratis, tanquam minus μενον ἐπὶ τῶν Χερουβὶμ, καὶ ἐπιβλέποντα τὰ ad resistendum robusto, mihi miseratus dedisti a ἔσχατα τῶν ἀβύσσων. Ἡ αὐτοῦ τοιαύτη προσευχή. laqueis maligni libertatem; nam admodum animæ Εὐχαριστῶ σοι γὰρ, εἰπὼν, οὐκ ἐπήνεγκεν, ὅτι δι arduum, fratres, laqueis inimici irretitum et reti- ρεάν, ὡς ἀσθενῆ πρὸς ἀντιπαράταξιν, ἐλεήσας hus peccati illapsum posse per poenitentiam aufu- Εδωκάς μοι τὴν ἀπὸ τῶν τοῦ πονηροῦ παγίδων gere. Ideo majori providentia nostra gubernantur, ἐλευθερίαν· ἀνδρεῖον γάρ ἐστι κατά ψυχήν, ἀδελφοί, sæpiusque cnm nullo modo laboraverimus, multis et τὸ κρατηθέντα ταῖς τοῦ ἐχθροῦ πάγαις, καὶ περι magnis malis superiores cum Deo permansimus, πεσόντα τοῖς βρόχοις τῆς ἁμαρτίας, δυνηθήναι τῇ misericorditer alleviati propter nostram infirmitatem, μετανοίᾳ διαφυγεῖν. Διὰ τοῦτο προνοίᾳ μείζονι τὰ et oportet nos pro dono grates esse, et humiliari coram καθ' ἡμᾶς διευθύνεται, καὶ πολλάκις μικρὸν ἢ μη adjutore nostro, sed non inflari. Pharisæus autem: δὲν σπουδάσαντες, πολλῶν καὶ μεγάλων παθῶν Gratias, ait, ago tibi Deus, non quia accepi a te anxi- ἀνώτεροι σὺν Θεῷ διαμείναμεν συμπαθῶς κουφι lium, sed quia non sum sicut cæteri hominum, quasi αθέντες διὰ τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν· καὶ δεῖ τῆς a se et ex sua virtute habens raptorem non esse noc δωρείς επιγνώμονας ἡμᾶς εἶναι, καὶ ταπεινοῦσθαι adulterum, nec injustum, si forte talis non esset; τοῦ παρασχόντος ἐνώπιον, ἀλλὰ μὴ ἐπαίρεσθαι. Ο non enim in ejus potestate erat ut justus crederetur δὲ Φαρισαίος, Εὐχαριστῶ σοι, φησὶν, ὁ Θεός· οὐχ de semetipso testificatus, sed omnes potius quain ὅτι ἔλαβον βοήθειάν τινα παρὰ σοῦ, ἀλλ' ὅτι οὐκ se aspiciebat, et omnes, o dementia! contemnens εἰμὶ ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων· ὡς ἂν οἴκοθεν unum solum censebat esse justum et sapientem, se- καὶ παρ' ἑαυτοῦ, καὶ ἐξ οἰκείας ἔχων δυνάμεως τὸ metipsum. Namn dixit: «Non sum sicut cateri bo- μὴ εἶναι ἄρπαξ, καὶ μοιχὸς καὶ ἄδικος, είπερ ἄρα minum, raptores, injusti, adulteri, velut etiam hic οὐκ ἦν· οὐ γὰρ προσείχεν ἑαυτῷ, ἵνα δίκαιος εἴη publicanus. Insane, diceret quis ad eum: si præter πιστεύεσθαι περὶ ἑαυτοῦ λέγων, ἀλλὰ πάντας μάλ te omnes injusti et raptores, quis furtum et damı- λον ἔβλεπεν ἢ ἑαυτὸν, καὶ πάντας, ὦ τῆς ἀπονοίας num suffereus? Quid ciste publicanus?» quare pecu- ἐξουδενῶν, ἕνα μόνον με το δίκαιον εἶναι καὶ σπ liaris ista additio? Nonne unus est omnium et cum φρονα, αυτόν· Οὐκ εἰμὶ γὰρ, φησίν, ὥσπερ οἱ cæteris a tua commnni et, ut ita dicam, universali λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων, ἅρπαγες, ἄδικοι, μοιχοί, ή condemnatione comprehensus fuit? vel numquid καὶ ὡς οὗτος ὁ Τελώνης.» Τῆς ἀνοίας, εἶπεν ἄν τις duplici indigebat judicio, quia sub' tuis erat Pha- πρὸς αὐτόν· καὶ εἰ πλὴν τοῦ πάντες ἄδικοί τε καὶ risaicis oculis, licet a longe staret? Insuper etsi ἅρπαγες, τίς ὁ τὴν ἁρπαγὴν καὶ τὴν κάκωσιν ὑφιο quia aperte publicanus, inde injustum hunc noscA- στάμενος; τί δὲ καὶ ὁ Τελώνης οὗτος; καὶ ἡ τούτου bas, unde adulterum? Nonne impnue tibi licet hunc κατ' ἐξοχὴν προσθήκη; οὐχ οἷς ὢν ἁπάντων μετὰ lædere, quia alius læsit? Non ita sane, non ita, sed τῶν λοιπῶν καὶ οὗτος τῇ παρὰ σοῦ κοινῇ, καὶ ὡς iste quidem in bumili spiritu tuam ferens superbam εἰπεῖν οἰκουμενική κατακρίσει συμπεριείληπται; condemnationem, Daoque preces cuin sulipsius ob- ή διπλασίας έδει τούτῳ τῆς καταδίκης, ὡς ὑπὸ τοὺς jurgatione offerens, jure ab eo dimittetur ex eis Φαρισαϊκούς σοὺς ὀφθαλμοὺς, εἰ καὶ μακρὰν ἱστῶob quas damnationem meruit injustitiis; tu verò jure τι; ἄλλως τε καὶ τελώνην μὲν ὑπάρχοντα φανερών,

25 HOMILIA II. 26 ἄδικον ᾔδεις ὄντα, μοιχὸν δὲ πόθεν; ἢ σὲ τοῦτον condemnaberis superbe illam omnesqne homines ἀδικεῖν ἀνεύθυνον, ἐπειδήπερ οὗτος ἄλλους ἠδίκει; accusans, teque omnium solum justificans. Non Οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστιν, ἀλλ' οὗτος μὲν φέρων ἐν sum sicut caleri hominum, raptores, injusti, adulteri. ταπεινῷ τῷ φρονήματι τὴν σὴν ὑπερήφανον κατηγορίαν, καὶ τῷ Θεῷ προσφέρων σὺν αὐτομεμψία τὴν ἱκεσίαν, ἀφεθήσεται παρ' αὐτοῦ δικαίως τῆς ὑπὲρ ὧν αὐτὸς ἠδίκησε καταδίκης· σὺ δὲ καταδι κασθήσῃ δικαίως, ὑπερηφάνως ἐκείνου τε καὶ πάντων ἀνθρώπων κατηγορῶν, καὶ μόνον ἁπάντων σεαυτὸν δικαιῶν. Οὐκ εἰμὶ ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων, ἁρπαγες, άδικοι, μοιχοί. Ταῦτα τὰ ῥήματα καὶ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τὴν πρὸς πάντας ἀνθρώπους ὑπεροψίαν τοῦ Φαρι σείου παρίστησι· πρὸς δὲ καὶ τὸ κατεψευσμένον τῆς αὐτοῦ συνειδήσεως· τούς τε γὰρ ἀνθρώπους κοινῇ πάντας ἐξουδενεῖ φανερῶς, καὶ τὴν τῶν κατ κῶν ἀποχὴν οὐ τῇ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τῇ καθ᾿ ἑαυτὸν δυνάμει προσμαρτυρεί. Εἰ δὲ εὐχαριστεῖν φησιν, ἀλλὰ τάχα διὰ τοῦτο, καὶ πλὴν αὐτοῦ πάντας ἀνα θρώπους ἀκολάστους εἶναι νομίζει καὶ ἀδίκους και άρπαγας, ὡς μηδενί, πλὴν αὐτῷ, ἀξιοῦντος τοῦ Θεοῦ τὴν ἀρετὴν παρασχείν. Αλλ' εἰ πάντες οἱ λαμ ποὶ τοιοῦτοι, τὰ τοῦ Φαρισαίου τούτου προκείσθαι τούτοις πᾶσι πρὸς διαρπαγὴν ἐχρῆν. Οὐ φαίνεται δὲ οὕτως· ἐπάγει γὰρ αὐτὸς, ὅτι ο Νηστεύω εις τοῦ Σαββάτου, ἀποδεκατῶ πάντα όσα κτώμαι. Ούχ όσα κέκτηται φησὶν ἀποδεκατοῦν, ἀλλ᾽ ὅσα κτάται, τὰς προσθήκας καὶ τὰς ἐπαυξήσεις τῆς οἰ κείας περιουσίας διὰ τούτου δηλῶν· οὐκοῦν είχε μὲν Σπερ ἐκέκτητο, προσελάμβανε δὲ ἀνεπηρεά στως ἅπερ ἐδύνατο πῶς οὖν χωρὶς αὐτοῦ πάντες ἥρπαζον καὶ ἡδίκουν; Οὕτως αὐτέλεγκτόν ἐστι καὶ αὐτεπίβουλον ἡ κακία! οὕτως ἐστὶ συγκεκραμένον G ἀεὶ τὸ ψεῦδος τῇ ἀπονοίᾳ! Τὴν μὲν οὖν ἀποδεκά τωσιν εἰς παράστασιν ἐκ περιουσίας τῆς οἰκείας δι καιοσύνης προήγαγε· πῶς γὰρ ἅρπαξ ἔσται τῶν ἀλο λοτρίων ὁ ἀποδεκατῶν τὰ οἰκεία; Τὴν δὲ νηστείαν εἰς τὴν τῆς σωφροσύνης επίδειξιν ποιητικὴ γὰρ Αγνείας Η νηστεία ἐστίν. Έστω τοίνυν, σώφρων υπάρχεις καὶ δίκαιος, εἰ δὲ βούλει, καὶ σοφὸς, καὶ νουνεχὴς καὶ ἀνδρεῖος καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἔτερον· εἰ μὲν παρὰ σεαυτοῦ λαβὼν ἔχεις, καὶ μὴ παρὰ τοῦ Θεοῦ, τί καταψεύδῃ καὶ τοῦ τῆς προσευχῆς σχήματο;, καὶ εἰς τὸ ἱερὸν ἀναβαίνεις καὶ εὐχαριστίας μάτην λέγεις; εἰ δὲ παρὰ Θεοῦ λαβὼν ἔχεις, οὐκ ἔλαβες Ένα κομπάζης, ἀλλ ἵνα πρὸς οἰκοδομὴν τοῖς ἄλλοις ὑπάρχῃς εἰς δόξαν τοῦ παρασχόντος. Χαίρειν οὖν ὡς ἀληθῶς ἔδει σὺν ταπεινώσει, καὶ εὐχαριστεῖν καὶ τῷ δόντι, καὶ δι᾽ οὓς ἔλαβεν· οὐ γὰρ ὑπὲρ έαυ τῆς μᾶλλον ἢ διὰ τοὺς ὁρῶντας ἡ λαμπὰς λαμβάνει τὸ φῶς. Σάββατον δέ φησιν ὁ Φαρισαῖος οἱ τὴν ἑβδό μην ἡμέραν, ἀλλὰ τὴν ἑβδομάδα τῶν ἡμερῶν, ὧν τὰς δύο νηστίμους άγων μεγαλαυχεῖ, ἀγνοῶν ὅτι αὗται μὲν ἀνθρώπινει ἀρεται, ἡ δὲ ὑπερεφανία δαιμονιώδης διὸ καὶ ἀχρεῖοῖ ταύτα; καὶ συγκατασπά συζυγεῖσα, • Ἀλλ᾿ ὁ μὲν Φαρισαῖος τοιαῦτα. «Ο δὲ Τελώνης μακρόθεν ἑστὼς, οὐκ ἤθελεν οὐδὲ τοὺς ὀφθαλμούς πρὸς τὸν οὐρανὸν ἄραι, ἀλλ' ἔτυπτεν εἰς τὸ ἑαυτοῦ στῆθος, λέγων· Ο Θεός, ελάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ. ο Ορᾶτε την ταπείνωσιν ὅση, καὶ τὴν πίστιν καὶ τὴν αὐτομεμψίαν; Οράτε τὴν ἄκραν συστολὴν τῆς τε διανοίας καὶ τῶν αἰσθήσεων, ἅμα δὲ καὶ τὴν συντριβὴν τῆς καρδίας τῇ προσευχῇ τοῦ Τελώνου . Quæ: verha Pharisæi superbiam tum erga Deum. tum erga onines homines proferunt, necnon ejus conscientia fallacian; omnes enim homines.communi despectu palam contémnit, et suam a malis abstinentiam non Dei sed suiipsius robori auribuit. Se gratias agere dixit, sed statim hac via omnes, se excepto, homines dissolutos cogitat et raptores et injnstos, quas i si Deus nemini nisi İRİ virtutem præbere dignetur. Sed si omnes cæteri tales essent, Pharisæi boira omnibus ad raplendum esse obnoxia oportebat. Quod tamen non videtur, nam ipse addit: Jejuno bis in Sabbato, decimas do -omnium quæ possideo. › Non omninm quæ possedit, dixit se decimas dedisse, sed omnium quæ'possidet suarum incrementa copiarum et sugmenta istis verbis declarans. Igitur ex una parte jam non habebat ea quæ possederat, et ex alia sine offensa adjiciebat quæcunque poterat; quomodo ergo omnes præter eum furabantur et injustitias committebant? Tantum semetipsam damnat, tantum sibi insidiatur malitia! tantum semper amentiæ commiscetur mendacium! Decimarum solutionem in testimonium superabundantis suæ justitiæ produxit; nam quomodo raptor alienorum decimas solvens propriorum? Jejunium vero in ostensionem temperantiæ attulit, pater enim castitatis est jejunium. Esto, temperans es et justus, et si volueris, sapiens, prudens, generosus, necnon alia similia. Si hac quidem a te aecepta habes et non a Deo, quare fingis orationis formam, et in templum ascendis, et gratiarum actiones frustra agis? Si vero a Deo acceptis gaudes, no'ı accepisti nt glorieris, sed ut ad ædificationem aliis sis in gloriam exhibentis. Igitur quam verissima oportebat te cum humilitate gaudere, et gratias larcitori fundere propter eos quorum gratia serepisti, nam non tam propter se quam propter aspicientes lampas lucem accipit. Sabbatum dixit Pharis zus, non diem septimam, sed dierum hebdomadam quo¬ rum duos jejunos se egisse jactat, nesciens qua. niam virtutes quidem hominum sunt, superbia autem dæmonum; ideo illas irritas facit et immista deturbat si veræ sint, quanto magis si falsæ. κἂν ἀληθεῖς ὦσι, πόσῳ μᾶλλον εἰ κεκιβδηλευμέναι; Ita quidem Pharisæus. ‹ Publicanus autemi a longe stans, nolebat nec oculos ad calum lerare: sed percutiebat pectus suum, dicens: Deus, proVidetisne quanta' pitius esto mihi peccatori.» humilitas et fides et propria objurgatio? Videtisne summam cogitationum sensuumque pressurain, simulque cordis contritionem orationi hujus Publicani conjunctam? Nam eum ascendisset in wII.

27 GREGORII PALAME 28 plum ut suorum dimissionem peccatorum fagitaret, τούτου συγκεκριμένην; ἀναδὶς γὰρ εἰς τὸ ἱερὸν pulchras secum adduxit ad Deum conciliaturas: fidem quæ non confundit, irreprehensibilem sui ipsius objurgationem, nequaquam despiciendami cordis contritionem, exaltantem humiliationem. Optime orationi coaptavit circumspectionem. longe euim cum esset, non dixit stans, sient de Pharisæo; sed cum esset, admodum status demissionem his verbis declarans, simulque orationis suppliciumque verborum indefessam iterationen; nam nihil aliud proferens et excogitans, ad se tantum et ad Deum attendit, vocibus brevem multoties in ipsam convertens postulationem, quæ est utilissima orationis forma. ὑπὲρ τῆς τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων· ἀφέσεως δεν σόμενος, καλὰς ἐπηγάγετο μεθ᾿ ἑαυτοῦ τὰς μεσι τευούσας πρὸς τὸν Θεὸν, τὴν ἀκαταίσχυντον πίστιν, τὴν ἀκατάκριτον αυτομεμψίαν, τὴν μὴ ἐξουδενωμέ την συντριβὴν τῆς καρδίας, τὴν ὑψοῦσαν ταπείνω σιν. Συνήψε δὲ καὶ τῇ προσευχῇ τὴν προσοχὴν ἄρι στα. Μακρόθεν γάρ, φησίν, ἑστὼς ὁ Τελώνης οὗτος οὐκ εἶπε σταθεὶς ὡς ἐπὶ τοῦ Φαρισαίου, ἀλλ' ἐστώς τὴν ἐπὶ πολὺ παράτασιν τῆς στάσεως διὰ τούτου δηλῶν, ὁμοῦ δὲ καὶ τὸ ἐπίμονον τῆς δεήσεως καὶ τῶν ἱλαστηρίων βημάτων· μηδὲν γὰρ – ἕτερον μήτε προτιθείς, μήτε διανοούμενος, ἑαυτῷ μόνῳ προσεῖχε καὶ τῷ Θεῷ, αὐτὴν ἐφ' ἑαυτὴν στρέ Μακρόθεν οὖν, φησίν, ὁ Τελώνης ἐστώς, οὐκ ἤθε λεν οὐδὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὸν οὐρανὸν ἄραι. Αὕτη ἡ στάσις καὶ στάσις ἦν ὁμοῦ καὶ ὑπόπτωσις, καὶ οὐκ εὐτελοῦς δούλου μόνον, ἀλλὰ καὶ καταδίκου παι ράστασις. Εμφαίνει δὲ καὶ τὴν ἀφειμένην τῆς ἁμαρτίας ψυχήν, μακρὰν μὲν οὖσαν ἔτι Θεοῦ, δια τὸ μήπω τὴν δι' ἔργων ἔχειν πρὸς αὐτὸν παρρησίαν, ἐγγίζειν δὲ προσδόκιμον οὖσαν Θεῷ, διὰ τὴν ἀποχὴν τῶν κακῶν, καὶ τὴν ἀγαθὴν ἤδη πρόθεσιν. Ούτως οὖν μακρόθεν ὁ Τελώνης ἑστὼς, οὐκ ἤθελεν οὐδὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὴν οὐρανὸν ἆραι, τῷ τρόπῳ καὶ τῷ σχήματι τὴν οἰκείαν κατάγνωσιν καὶ αὐτομεμα ψίαν ἐπιδεικνύμενος· ἀνάξιον γὰρ ἑαυτὸν ἡγεῖτο καὶ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τοῦ κατὰ τὴν γῆν ἱεροῦ. Διὰ τοῦ μὲν ἐπὶ τῶν προθύρων εἰστήκει, πρὸς δὲ τὸν οὐρα νὸν οὐδὲ ἀτενίζειν ἐτόλμα, πόσῳ μᾶλλον πρὸς τὸν τοῦ οὐρανοῦ Θεόν; 'Αλλ' ὑπὸ τῆς σφοδρᾶς κατανύξεως τύπτων τὸ ἑαυτοῦ στῆθος, καὶ πληγῶν ἑαυτὸν ἄξιον περιστὰς ἐντεῦθεν, βαρυπενθῶν καὶ τοὺς στεναγμούς ἀναπέμπων ἐκεῖθεν, καὶ τὴν κεφαλὴν ὡς κατάκριτος κλίνων, ἁμαρτωλὸν ἐκάλες, καὶ τὸν ἱλασμὸν πιστῶς· ἐπεζήτει, λέγων· «Ο Θεός, ιλάσθητί μοι τῷ ἁμαρ τωλῷν· ἐπίστευσε γὰρ τῷ λέγοντι· «Είπα, Εξαγορεύσω κατ' ἐμοῦ τὴν ἀνομίαν μου τῷ Κυρίῳ, καὶ σὺ ἀφῆκας τὴν ἀσέβειαν τῆς καρδίας μου.» Τι δή τὸ ἐπὶ τούτοις; • Κατέβη οὗτος δεδικαιωμένος, φησὶν ὁ Κύριος, ἢ ἐκεῖνος· ὅτι πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν τα πεινωθήσεται, ὁ δὲ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται. Ὡς γὰρ αὐτόχρημα τυφός ἐστιν ὁ διάβολος, καὶ ἰδιόν φων καὶ πολυπλασιάζων μόνην τὴν μονολόγιστον δέησιν, ὅπερ ἀνυσιμώτατόν ἐστι προσευχῆς εἶδος. Igitur manens, ait, s longe Publicanus nolebat nec oculos ad cœlum elevare. Ipse status constantiam simul et demissionem significat, nec est solum vilis servi, sed etiam rei comparentis habitus. Demonstrat animam a peccato liberam, remotam adhuc a Deo, quia nondum habet ad eum per opera præsentiam, sed ad appropinquandum paratam per abstinentiam a malis, et jam per bona consilia. Sic ergo stans a longe Publicanus nolebat nec oculos ad calum elevare, hoc modo istoque habitu semetipsum vituperare et objurgare patefaciens; indignum enim se ducebat et coelo et templo terrestri. Ideo in porticu quidem stabat, ad cœlum vero prospicere non audebat, quanto minus ad Deum cali? Sed vehementi compunctione motus pectus suum percutiebat, exinde se plagis clignani proponens, gravesque gemitus et planctus hine emittens, necnon caput quasi condemnalus inclinaus, se peccatorem appellabat, et misericordiam cum Gde implorabat dicens: Deus, propitius esto mihi peccalori.. Nam credidit dicenti: › Dixi, Confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem cordis mei». Verum quid addidit? • Descendit iste justifcatus, ait Dominus, ab illo; quia omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur.» Nam eum reipsa arrogantia sit diabolus, isti etiam proprium superbia malum, ideo vincit et immista dejicit omnem humanam virtutem: ita humilitas erga Deum bonorum est virtus angelorum, et vincit ἐστι τούτῳ ἡ ὑπερηφάνεια κακόν, διὸ καὶ νικῇ καὶ humanum quodlibet vitium offendenti supervemiens; humilitas enim est currus quo ad Deum ascenditur per nubes illas quæ efferre debent ad Deuin futuros cum Deo in infinita secula, prout przdixit Apostolus: «Rapienur, inquit, in nubibus obviam Domino iu aera, et sic semper cou Domino erimus”. › Est enim quasi quædam nubes humilitas penitentia conjuncta, lacrymnarum fonles ex oculis educens, dignosque ex indignis elliciens necnon Den ad quem ducit conjungens gratis justificatos per intentiouis sanclitatem. ' συγκατασπᾷ συμμιγεῖσα πᾶσαν ἀρετὴν ἀνθρωπίνην, οὕτως ἢ πρὸς τὸν Θεὸν ταπείνωσις ἀγγέλων τῶν ἀγα θῶν ἐστιν ἀρετὴ, καὶ νικῷ πᾶσαν ἀνθρωπίνην κα κίαν, ἐπιγενομένην τῷ πταίσαντι όχημα γάρ ἐστιν ἡ ταπείνωσις τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἀναβάσεως, κατά τὰς νεφέλας ἐκείνας, αἱ μέλλουσιν ἀνοίσειν πρὸς τὸν Θεὸν τοὺς ἐσομένους εἰς ἀπείρου; αἰῶνας μετά Θεοῦ, καθάπερ ὁ ᾿Απόστολος προεφήτευσεν «Αρπαγησόμεθα γάρ, φησὶν, ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα.» Οἷον γάρ τίς ἐστι νεφέλη καὶ ἡ ταπείνωσις, διὰ μετ • ανοίας συστᾶσα, καὶ τὰς τῶν δακρύων λιβάδα; ἐκ τῶν ὀφθαλμῶν ἀφιεῖσα, καὶ τοὺς ἀξίους ἐκ τῶν ** Psal. xxx, 5. 3. These. 1, 16

29 HOMILIA II. 30 ἀναξίων εξάγουσα, καὶ ἀνάγουσα καὶ τῷ Θεῷ συνιστᾶσα δωρεαν δεδικαιωμένους διὰ τὴν εὐγνωμο σύνην τῆς προαιρέσεως. Invadens, postea pravitate relicta, nec semetipsum justificans, justificatur; Pharisæus autem aliorum bona non retinens et semetipsum justifcans condennatur. Verum alienis non abstinentes et scmetipsos justificare contendentes, quid patientur? At istos quidem omnittamus, cum dixerit Dominus se non verbis suaderi. Nos vero pariter humiliamur deprecantes, et similiter putamus Publicaui referre Justifcationem; ita tamen non accidit, nam consi derare oportet quoniam a Pharisæo secundum fariem etiam postquam a peccato surrexisset contemptus, semetipsum etiam despiciens condemnavit, non tantum cum minime contradiceret, sed et cum illi contra se conveniret. Quando igitur tuam in mauibus dimittens malitiam aliis te propter eam contemnentibus et irrideutibus non contradicis, sed te et tu ipse damnans ut talem, per orationem in compunctione ad solam Dei refugis misericor diain, scito te, etsi Publicanum, salvum esse. Nam multi dicunt se peccatores, et dicimus pariter et habemus; dedecus autem cor probavit. Licet enim magnus Paulus procul a pharisaica jactantia versaretur, attamen ad Corinthios linguis loquentes scribens: i Gratias, inquit, ago Deo meo quod omnium vestrum lingua loquor ".» Nam ut illos dejiciat adversus eos qui talia charismata non possidebant infatos, talia scribit qui ubique se omnium peripsema esse dixit. 'Αλλ' ὁ μὲν Τελώνης κακοτέχνως σφετεριζόμενος Sed Publicanus quidem prius aliena perverse τὰ ἀλλότρια πρότερον, τῆς κακοτεχνίας ἀφιέμενος ὕστερον, καὶ μὴ δικαιῶν ἑαυτὸν, δεδικαίωται· ὁ δὲ Φαρισαῖος τῶν ἄλλοις προσηκόντων μὴ ἀντεχόμενος, καὶ δικαιῶν ἑαυτὸν κατακέκριται. Οἱ δὲ καὶ τῶν ἄλλοις προσηκόντων μὴ ἀπεχόμενοι, καὶ δικαιούν ἐπιχειροῦντες ἑαυτούς, τί πείσονται; ᾿Αλλὰ τούτους μὲν ἀφῶμεν, ἐπεὶ καὶ ὁ Κύριος, ὡς ἄρα μὴ λόγῳ καταπειθεῖς. Εστι δ' ὅτε καὶ ἡμεῖς ταπεινούμεθα προσευχόμενοι, καὶ ἴσως οιόμεθα τοῦ Τελώνου κομίζεσθαι τὸ δικαίωμα· οὐκ ἔχει δὲ οὕτως· ἐκεῖνο γὰρ δεῖ σκοπεῖν, ὅτι παρὰ τοῦ Φαρισαίου κατὰ πρόσωπον ὁ Τελώνης καὶ μετὰ τὸ ἐκστῆναι τῆς ἁμαρτίας ἐξουν θεούμενος, καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν ἐξουθενῶν κατεδίκαζε μὴ μόνον οὐκ ἀντιλέγων, ἀλλὰ καὶ συνηγορῶν ἐκείνῳ καθ' 10 ἑαυτοῦ. Οταν οὖν καὶ αὐτὸς τὴν ἐν χερσὶ κακίαν ἀφεὶ;, τοῖς δ' αὐτὴν ἐξουθενοῦσι καὶ λοιδοροῦ σιν οὐκ ἀντιλέγῃς, ἀλλὰ συγκαταδικάζων σαυτόν, ὡς ὄντα τοιοῦτον, διὰ προσευχῆς ἐν κατανύξει πρὸς μόνον καταφεύγει; τὸν ἐκ Θεοῦ ἱλασμόν, ἴσθι σε σωσμένος Τελώνης ών· πολλοὶ γὰρ φασὶν ἑαυτοὺς ἁμαρτωλοὺς καὶ λέγομεν ἴσως καὶ ἔχομεν· ἀτιμία δὲ καρδίαν εδοκίμασεν· ὥσπερ γὰρ ὁ μέγας Παῦλος πόρρω της φαρισαϊκής μεγαλαυχίας ἐστὶ, καίτοι πρὸς τοὺς ἐν Κορίνθῳ γλώσσαις λαλοῦντας γράφων • • Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου πάντων ὑμῶν μάλλον γλώσσαις λαλῶν.» Ἵνα γὰρ ἐκείνους καταστείλη, κατὰ τῶν μὴ τὸ χάρισμα κεκτημένων έπαιρομένους, τοιαῦτα γράφει δ᾽ ἀλλαχοῦ πάντων περίφημα ἑαυτὸν είναι λέγων. Ὥσπερ οὖν ὁ Παῦλος ἐκεῖνα γράφων, πόρρω τῆς φαρισαϊκῆς μεγαλαυχίας ἐστὶν, οὕτως ἐστὶ καὶ τὰ τοῦ Τελώνου βήματα λέγειν, καὶ ταπεινολογεῖν κατ' ἐκεῖνον, καὶ μὴ δικαιωθῆναι καθάπερ ἐκεῖνος· δεῖ γὰρ τοῖς τελωνικοῖς βήμασι προσεἶναι καὶ τὴν ἀπὸ τῶν κακῶν μετάθεσιν, καὶ τὴν ἐν τῇ ψυχῇ διάθεσιν, καὶ τὴν κατάνυξιν, καὶ τὴν ὑπομονὴν ἐκείνου· ἐπεὶ καὶ ὁ Δαβὶδ ἔργοις δεῖν ἔδειξε τὸν ὑπεύθυνον ἑαυτὸν παρὰ Θεῷ λογιζόμενον καὶ μετανοοῦντα δικαίαν ἡγεῖσθαι καὶ φορητήν τήν παρ' ἑτέρων εἰς αὐτὸν ὕδριν καὶ ἀτιμίαν. Μετὰ γὰρ τὴν ἁμαρτίαν κακῶς ἀκούων παρὰ τοῦ Σεμεεὶ, πρὸς τοὺς ἀμύνεσθαι βου λομένους ἔλεγεν "Αφετε αὐτὸν καταρᾶσθαι με, ὅτι Κύριος εἶπεν αὐτῷ καταράσασθαι τὸν Δαβίδ, τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν εἰς αὐτὸν ἁμαρτίαν συγχώρησιν, ἐκείνου πρόσταγμα λέγων εἶναι· καίτοι δεινή τότε καὶ μεγάλη συμφορά προσεπάλαιεν ὁ Δαβίδ, ἄρτι τοῦ ᾿Αβεσσαλώμ ἐπαναστάντος αὐτῷ. Καὶ δὴ μετ' οδύνης οὐ φορητῆς ἄκων τὴν Ἱερουσαλήμ ἀπολιπών, ἐπεὶ πρὸς τὴν ὑπώρειαν τοῦ Ελαιώνος ἔφθασε φεύγων, τον Σεμεεί προσθήκην εὗρε τῆς συμφοράς, λίθοις αὐτὸν βάλλοντα, καὶ ἀφειδῶς ἐπαρ ώμενον, καὶ ἀναιδώς καθυβρίζοντα, καὶ ἄνδρα αιμα των ἀποκαλοῦντα, καὶ ἄνδρα παράνομον, οἱονεὶ τὸ περὶ τὴν Βηρσαβεὶ καὶ τὸν οὐρίαν άγος εἰς ὀνειδισμόν ≈ 1 Cor. xxiv, 18.» Il Reg. xvi, 10. Igitur quemadmodum Paulus illa scribens, procul a pharisaica jactantia manet, ita potest quis verba Publicani dicere, et secundum istum se humiliare, et tamen nequaquam sicut ille justificarl. Oportet enin Publicani verbis attendere, necnon ejus a malis conversionem, ejus in aniına consilia, ejus compunctionem et constantiam imitari. Ideo David operibus monstravit eum qui sibi Deum. infensum cogitat vereque pœnitet debere justa tolerandaque ducere aliorum contra se convicia et contemptnm. Nam post peccatum dura a Semei audiens, eis qui ulcisci volebant respondit: ¿ Dimittite eum ut maledicat mihi; Dominus enim præcepit eint maledicat David "; › Dei propter peccatum ejus permissionem, illius mandatun esse dicens, et tamen diræ immanique calamitati obluctabatur David, Absalon nuper adversus eum insurgente. Ει quidem cuin dolore intolerabili invitus Jerusalem relinquens, postquam ad clivum Olivarum pervenisset aufugiens, infortunii incrementum Semei invenit, lapides in eum mittentem, et conta meliose lædenten, et impudenter maledicentem, et virum sanguinum appellantem, virumque Belial, velut ejus scelus super Bethsabee et super Uriam in opprobrium regis ante oculos revoran-

31 GREGORII PALAMA 32' lem. Et non semel tantum aut bis conviciatus, τοῦ βασιλέως ὑπ' ὄψιν ἄγοντα. Καὶ οὐδὲ ἅπαξ ἡ δις lapilibusque et probris præ lapidibus valle gravioribus lacessens provocavit; sed ambulabat, ut scriptum est, rex et omnes socii ejus per viam cum eo, et Semei per jugum niontis ex latere contra illum gradiebatur, maledicens et mittens inde lapides adversus eum, acervo regem opprimens. Vindicantibus autem rex non carebat. Abisai ergo princeps malitiæ, cum talia ferre non posset, dixit ad David: «Quare maledicit canis bic mortuus Domino meo regi? Vadam et amputabo caput ejus s.» Res aulein repressit eum et pueros ejus, ad eos dicens: ‹ Sinite eum, si forte respiciat Dominus in bumillatione mea et reddat mihi bonum pro ista maledictione ".) Quod tunc quidem perfectum est et in opus evenit, ostenditur autem etiam per hanc de Publicano et Pharisæo parabolam, semper in justitiam adimpletum. Nam qui se vere putat æternæ damnationis dignum, quomodo non generose sustinebit non despectam solum, sed et damnum et morbum et omnem, ut ita dicam, afflictionem et calamitatem? Qui talem exhibuerit patientiam, cum sit vere debitor et reus, leviori damnatione necnon opportuna et cessatura liberatur ab illa vere gravi et nequaquan toleranda poena; nam ex bis nunc urgentibus malis cœpimus per patientiam nobis divinam conciliare bonitatem. lileo unus es castigatis a Deo dixit: Disciplinam Domini sustinebo, quoniam peccavi contra eum. Utinam nos cum unisericordia, α non autem in ira et furore Domini castigatos, ista Dei disciplina non interficiamur, sed secundam Psalmisiam in finem erigamur, gratia et benignitate Domini nostri Jesu Christi, cui omnis gloria, honoret adoratio cum alerno ejus Patre, et sanctissimne, bonoque et vivificante Spiritu, nunc el semper et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA III. In parabolam Domini de salute Filii prodigi ". επαρασάμενος, καὶ λίθοις καὶ λίθων πληκτικωτέροις βήμασι βαλὼν ἀπήλλαξεν· ἀλλ᾽ ἐπορεύετο, φησίν, δ βασιλεὺς καὶ πάντες οἱ ἄνδρες αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, καὶ Σεμεεὶ ἐπορεύετο ἐκ πλευρᾶς τοῦ ὄρους, ἐχόμενος αὐτ του, καταρώμενος καὶ λίθοις βάλλων ἐκ πλαγίου, καὶ τῷ χοὶ πάσσων τὸν βασιλέα. Οὐκ ἠπόρει δὲ τῶν κωλυσόντων ὁ βασιλεύς. Αβεσσα γοῦν ὁ στρατηγὸς μὴ ἀνασχόμενος πρὸς τὴν Δαβὶδ εἶπεν· ο Ἵνα εξ καταρᾶται ὁ κύων ὁ τεθνηκώς οὗτος τὸν Κύριόν μου τὴν βασιλέα; Διαβήσομαι δὴ, καὶ ἀφελῶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ.» Ο δὲ βασιλεὺς ἐπέσχεν αὐτὸν, καὶ τοὺς παῖδας αὐτοῦ, πρὸς αὐτοὺς εἰπών· Αφετε αὐτὸν, ὅπως ἴδοι Κύριος ἐν τῇ ταπεινώσει μου, καὶ ἐπιστρέ φοι μοι ἀγαθὰ ἀντὶ τῆς κατάρας αὐτοῦ, κ Ο καὶ τότε μὲν ἐπελέσθη καὶ εἰς ἔργον ἐξέβη, δείκνυται δὲ καὶ διὰ τῆς κατὰ τὸν Τελώνην τοῦτον καὶ τὸν Φαρισαῖον παραβολῆς, ὑπὸ τῆς δικαιοσύνης ἀεὶ τελούμενον· ὁ γὰρ ἀπεύθυνον ἑαυτὸν ἀληθῶς αιωνίου κολάσεως λογιζόμενος πῶς οὐκ ἂν ὑπομείνῃ γενναίως, οὐκ ἀτιμίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ ζημίαν καὶ νόσον, καὶ πᾶσαν, ὡς εἰπεῖν, δυσπραγίαν καὶ κάκωσιν; Ὁ δὲ τοιαύτην ὑπομονὴν ἐνδεικνύμενος, ὡς χρεώστης οὕτω καὶ ὑπεύθυνος ὤν, δι' ἐλαφροτέρας καταδίκης καὶ προσκαίρου καὶ λυομένης λυτροῦτα: τῆς ὄντως βαρείας ἐκείνης 11 καὶ ἀφορήτου κολάσεως· ἔστι δ' ὅτε καὶ τῶν νῦν ἐπικειμένων δεινῶν, ἀρχὴν ἐντεῦθεν λαμβανούσης τῆς δι' ὑπομονὴν οἷον εποφειλομένης θείας χρηστότητος· διὸ καί τις τῶν υπὸ Θεοῦ παιδευομένων ἔφη· Παιδείαν Κυρίου ὁποίσω, ὅτι ήμαρτον αὐτῷ. Γένοιτο δὲ καὶ ἡμᾶς μετ' ἐλέους, ἀλλὰ μὴ ἐν ὀργῇ καὶ θυμῷ Κυρίου παιδευομένους, τῇ παιδείᾳ τοῦ Θεοῦ μὴ κατενεχθῆναι, ἀλλὰ κατὰ τὸν Ψαλμῳδὸν ἀνορθωθῆναι εἰς τέλος· χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ, καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Εἰς τὴν κατὰ τὸν σεσωσμένον 'Ασωτον τοῦ Κυρίου παραβολήν. • Εσται ποτέ λιμός, τὴν Ἱερουσαλὴμ αποκλαιό4 Brit fames, sit propheta Jerusalem lugens, non farnes panis et aqua, sed fames audiendi ver- μενος εἶπεν ὁ Προφήτης, οὐ λιμὸς ἄρτου καὶ 882bum Domini. › Fames est privatio simul et desiderium cibi necessarii. Est etiam aliquid fame ista pejus et acerbius, quando quis privatus rebus að sølutem necessariis, suam non sentit miseriaın nec salutis desiderium percipit. Nam esuriens et non habens circuit quærens alicubi cibum pamis, et si mucido frust of occurrat vel ex milio composilum, cineraceumve panem aut quid aliud ex lautioribus escarum speciebus aliquis ei præbeat, tantum gandet quantum prius carens dolebat. Item qui spirituali fame laboral, id est, privatione simul et desiderio dapum necessariarum, circuit quærens habentem a Deo doctrinæ gratiam; et si invenerit, τος, ἀλλὰ λιμὸς τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου.» Διμός δὲ ἐστι στέρησις ἅμα καὶ ὄρεξις τροφῆς ἀναγκαίας. Εστιν οὖν καὶ τοῦ λιμοῦ τούτου χεῖρον καὶ ἀθλιώ τερον, όταν τις στέρησιν έχων τῶν ἀναγκαίων πρὸς σωτηρίαν, ἀνεπαισθήτως ἔχῃ τῆς συμφοράς, δρεξιν οὐκ ἔχων πρὸς σωτηρίαν. Ο γὰρ πεινῶν καὶ οὐκ εὐπορῶν περιέρχεται ζητῶν ποῦ τρύφος ἄρτου - κἂν εὐρωτιώσης επιτύχῃ μάζης, ή κεγχρίαν τούτῳ τις ἄρτον, ἢ πιτυρίαν, ή τι ἄλλο τῶν τῆς τροφῆς εὐτελεστέρων εἰδῶν παράσχῃ, χαίρει τοσοῦτον, δε τον ἀποτυγχάνων δυνατο πρότερον. Καὶ ὁ πνευματ τικὸν τοίνυν ἔχων λιμόν, τουτέστι, στέρησίν τε άμα καὶ ὄρεξιν πνευματικών βρωμάτων, περιέρχεται “II Reg. xvi, d. ss ibid. 10. se Luc. xv, 11 seqq. 37 Διος vult, 11.

33 HOMILIA HII. 34 salutis verbum quod non potest non invenira per. - severanter quærens. • Omnis enim qui petit accipit, et qui quærit invenit, et pulsanti aperietur, ζητῶν τὸν ἔχοντα παρά Θεοῦ τῆς διδασκαλίας τὸ 1 cum gaudio vescitur pane spiritualis vitæ qui est χάρισμα· αν εὕρη, μετ' εὐφροσύνης τρέφεται τον ἄρτον τῆς πνευματικῆς ζωῆς, ὅς ἐστιν ὁ συστήριος λόγος, οὗ μηδὲ ἀποτυχεῖν ἔστι τὸν εἰς τέλος ζητούν τα· «Πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει, καὶ ὁ ζητῶν εὐ ρήσει, καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται, ο εἶπεν ὁ Χρι στό;. Αλλ' εἰσί τινες, οι τῇ πολυημέρῳ κατὰ νοῦν ἀτροφίᾳ καὶ τὴν τοῦ τρέφεσθαι ὄρεξιν ἀπεβάλοντο • διὰ οὐδὲ τῆς ζημίας λαμβάνουσιν αἴσθησιν, κάν & χωσι τὸν διδάσκοντα, καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν τῆς δια δασκαλίας ἀκρόασιν δυσχεραίνουσι· κἂν μὴ ἔχωσιν, οὐ ζητοῦσι τὸν διδάξοντα, τοῦ ἀσώτου πολὺ ἁμαρτω‐ λότερον άγοντες βίον. Ἐκεῖνος γὰρ εἰ καὶ ἐστερήθη μακρυνθεῖς τοῦ κοινοῦ τροφέως καὶ πατρὸς καὶ δεσπότου, ἀλλὰ λιμῷ περιέπεσεν ἰσχυρῷ, καὶ τῆς στερήσεως επαισθόμενος, μετενόησε καὶ ἐπανῆλθε καὶ ἐπεζήτησε, καὶ πάλιν ἔτυχε τῆς θείας καὶ ἀκηράτου τροφῆς, καὶ τοσοῦτον ἀπήλαυσε διὰ τῆς μετ τανοίας τῶν τοῦ Πνεύματος χαρισμάτων, ὡς καὶ ἐπίφθονον αὐτὸν γενέσθαι τοῦ πλούτου. Μάλλον δὲ ἀναλαβόντες ἄνωθεν διατρανώσωμεν πρὸς τὴν ὑμε τέραν ἀγάπην τὴν ἐν Εὐαγγελίοις ταύτην τοῦ Κυ ρίου παραβολήν· ἐπεὶ καὶ σήμερον έθος αναγινώσκεσθαι ταύτην ἐπ ἐκκλησίας. ait Christus. Sed sunt qui diuturua mentis inedia escarnm · appetentiam aniserunt; ideo nec exitii sensum experiantur, et etiamsi doctorem habeant, doctrinae auditam ægre patiuntur; et si non habeant doctorem, non quærunt, phiribus quam prodigus filius peccatis omeratam agentes vitam. Ille enim equidem indigebat remotus a communi nutritore et patre et domino, sed in vehementem famein incidit, et privationem sentiene, penituit, et reversus quæsivit, ‘et rursus invenit divinam puramque ab omni mistirea cacam, et tantum gavisus est per pœnitentiam gratiis spiritualibus at'divès etiam illi invideret. Melius vero altius resumptam að charitatem vestram explanemus istam in Evangeliis Domini parabolam, cum hæc soleat in ecclesiis ad memoriam hodie revocari. 12 ο "Ανθρωπός τις, φησίν, είχε δύο υιούς, ο Ταυτὸν ἄνθρωπον παραβολικῶς ἐνταῦθά φησιν ὁ Κύριο, καὶ θαυμαστὸν οὐδέν. Εἰ γὰρ ἀληθῶς ἄνα θρωπος ἐγένετο διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, τί θαυμαστόν, εἰ ὡς ἀνθρώπων ἕνα προτίθησιν ἑαυτὸν διὰ τὴν ἡμετέραν ὠφέλειαν, ὁ καὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἀεὶ κηδεμών, ὡς ἀμφοτέρων δεσπότης καὶ ποιητής; &ς μόνος ἀγάπης εἰς ἡμᾶς ἔργα καὶ κηδεμονίας υπερβαλλούσης καὶ πρὸ τοῦ γενέσθαι *- μᾶς ἀπεδείξατο· πρὸ ἡμῶν γὰρ βασιλείας ἡμῖν τοίμασε κληρονομίαν αιώνιον, ὡς αὐτός φησιν, ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Πρὸ ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν τοὺς ἀγγέλους ἐποίησε διακόνους ἀποστελλομένους, ὡς ὁ Παῦλος φησί, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομείν σωτη ρίων. Πρὸ ἡμῶν δ' ἡμᾶς παντὶ τῷ αἰσθητῷ τούτῳ κόσμῳ τὸν οὐρανὸν περιέτεινεν οἷόν τινα σκηνὴν ἄ πασι κοινὴν καὶ ὁμότιμον ἀνεγείρας ἡμῖν ἐν τῇ παι ροδικῇ ζωῇ ταύτῃ, τὸν αὐτὴν ἀδικίνητον καὶ πολυ κίνητον, ὡς ἂν ἀντιῤῥόπως κινούμενος αὐτὸς ἑαυ τὸν κατὰ χώραν ἐπέχῃ· ἀεὶ δὲ κινούμενον ἐν ἑαυτῷ καὶ τὴν πληθύν τῶν άστρων συμπεριφέροντα, ἵν' ἡμεῖς ὁμοῦ τε διδασκώμεθα τὸ παροδικόν τῆς ἡμε τέρας ζωῆς, καὶ πάντων ἀπολαύωμεν τῶν κατ' αυ τον, ἄλλοτε ἄλλων ὑπὲρ κεφαλῆς ἡμῶν γενομένων. Δι' ἡμᾶς πρὸ ἡμῶν τὸν μέγαν ἐποίησε φωστῆρα εἰς ἀρχὰς τῆς ἡμέρας, καὶ τὸν ἑλάσσω εἰς ἀρχὰς τῆς · νυκτός· καὶ ἔθετο αὐτούς τε καὶ τοὺς ἄλλους ἀστέ μας ἐν τῷ στερεώματι, συγκινουμένους καὶ ἀντικινουμένους αὐτῷ, συνιόντας τε καὶ παραλλάσσοντας πολυειδώς, ἵν' ώσιν ἡμῖν εἰς σημεία, καὶ εἰς καιρούς καὶ εἰς ἐνιαυτούς· ὧν οὐδενὸς χρήζει ούτε ή νοερά φύσις ὑπὲρ αίσθησιν ούσα, οὔτε ἡ τῶν ἀλόγων ζώων . 30 Luc. x1, 10. Hebr. 1, 14. ‹ Homo quidam habuit duos filios, › dicit Dominus. Seipsum hominem per parabolam hic ait Dominus, et nihil quod stupeas: si enim vere homo factus est propter nostram salutem, quid mirum si ut unum hominem seipsum proponit propter nostram utilitatem, qui semper de anima et de corpore curat, tanquam utriusque Dominus et conditor, qui solus charitatis erga nos opera et singularis sollicitudinis, etiam priusquam essenius exhibuit? Nam ante nos regni nobis paravit #lernam hæreditatem, ut ipse dixit, a constitutione mrundi. Ante nos pro uobis angelos fecit in ministerium missos, inquit Paulus, propter eos qui bæreditatemi cupiunt salutis”. Ante nos pro nobis circa totum sensibilem istum mundum extendit cœlum tanquam tabernaculuin omnibus commune, et pari pretio charum illud nobis in bac transeunti vita erigens coutinuo varioque motu præditum, ita ut librato examine motum semetipsum in propria regione retineat; semper autem motum in se ipso et plenitudinem astrorum secum circumferens, ut nos simul discamus fugitivam hanc esse vitam, et omnibus quæ sub eo sunt utaiur, aliter aliis capilibus nostris superpositis. Ante nos pro nobis magnum creavit lumen ut præesset diel, et lumen minus ut præcssel nocti, et posuit illa sicut et alia sidera in firınamento, motu tum simili tum contrario illi acta, et multiformiter cum eo vel contra eum volutata, nt sint nobis in signa et in tempora et in tempestates, quorum nullo indiget nec spiritualis natura cum sit supra sensum, nec animalium rationis expertium cuin non nisi secundum sensuim.

25 GREGORII PALAME 26 vival. Propter nos ergo facta sunt qui sensibus κατ' αἴσθησιν μόνην ζῶσα. Δι' ἡμᾶς οἰκούν γέγονε, quidem fruimur et commodis aliis et pulchritudine corum quæ videmus, mente vero per sensum ista signa percipimus. Ante nos pro nobis terram stabilivit, mare extendit, copiose super illud aerem diffuslit, et super aerem sapientissime suspendit ignis naturam ut nimium inferiorum frigus circumlando coerceat, et suumn calorem immodicum in supernis regionibus maneus reprimat; si vero animalia mente orbata his indigent propter naturæ temperamentum, et ipsa in servitutem hominis ante nos facta sunt, prout psalmista cecinit David. Istum ergo universum mundum propter corporis nostri constitutionen Creator noster, priusquam nos condidisset, e uibilo eduxit. Sed propter emendationem morum et viam ad salutem quid non fecit conditor boni amator? Ipsum.innem mundum sensibilem quasi speculum eorum quæ supra niundum sunt, operatus est, ut per spiritualem ejus contemplationem quasi per quamdam mirabilem scalam ad ista perveniamus. Indidit nobis legem innatam quasi lineam inflexibilem, et judicem erroris immunem doctoremque ab omni mendacio vacuum, propriam scilicet cuique conscientiam, ita ut si in nobis ipsis cogitatione versemur, nullo doctore ad intelligentiam boni indigemus; si vero sensu optime ad exteriora mentem applicemus, invisibilia Dei operibus intellecta conspiciuntur, inquit Aposto• lus ***. Virtutum igitur doctrina per naturam et creationem adaperta, angelos fecit custodes; Patres et prophetas duces suscitavit, ostendit signa et prodigia quæ ad fidem adducant, dedit nobis legem seriptam auxiliantem tum legi spirituali nostræ naturæ Inulit, tum doctrina quam a creatione accepimus. Tandem, cum omnia contempsissemus, o nostra quanta negligentia! o nos ex adverso diligentis 80nerositas simul et sollicitudo! seipsum nobis propter nos dedit, et divinitatis divitiis in nostram humilitatem effusis, suscepta nostra natura, et pro nobis factus homo, doctor nobis adfuit; et ipse nos docet magnitudinem suæ benignitatis tum opere tom verbis eam patefaciens, simulque ad imitandam misericordiam et ad fugiendam cordis duritiem obedientes adducens. Sed cum amor non soJeat in curatoribus divitiarum, necnon in pastoribus gregum, ac propriarum opum possessoribus tantus inesse quantus conjunctis secundum carnem et sanguinem, præsertim ex istis, patribus erga suos liberos, hinc ut suam manifestaret benignitatem, semetipsum dixit omnium nostrum Patrem, et cum pro nobis honio facius fuerit, nos per divinum baptisma receptamque in eo divini Spiritus gratiam nus regeneravit. τοὺς αἰσθήσει μὲν ἀπολαύοντας τῆς τε ἄλλης χρείας καὶ τοῦ κάλλους τῶν ὁρωμένων, νῷ δὲ δι' αἰσθήσεως τῶν τοιούτων σημείων έχοντας. Δι' ἡμᾶς πρὸ ἡμῶν γῆν ἐθεμελίωσεν, εφήπλωσε θάλασσαν, πλουσίως ἐπ' αὐτὰ τὸν ἀέρα ἐξέχει, καὶ ὑπὲρ τοῦτον ἀνῆψε τις ραιτέρω πανσόφως τὴν πυρὸς φύσιν, ἵνα καὶ τοῦ ψύχους τῶν κάτω θραύῃ τὴν ἀμετρίαν περιημμένον, καὶ τὴν οἰκείαν ἀμετρίαν ἐπὶ χώραν μένῃ κατέχον· εἰ δὲ καὶ τὰ ἄλογα τῶν ζώων τούτων χρήζει προς σύστασιν, ἀλλὰ καὶ ταῦτα εἰς δουλείαν τῶν ἀνθρώ πων ἐγένετο πρὸ ἡμῶν, ὡς καὶ ὁ προφήτης ψάλλει .Δαβίδ. Τοῦτον μὲν οὖν τὸν σύμπαντα κόσμον διὰ τὴν τοῦ σώματος ἡμῶν σύστασιν ὁ πλάσας ἡμᾶς πρὸ τῆς ἡμῶν πλάσεως ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήγαγε. Πρὸς δὲ βελτίωσιν ἠθῶν καὶ ὁδηγίαν πρὸς ἀρετὴν τί οὐκ ἐποίησεν ὁ φιλάγαθος δεσπότης; αὐτὸν τὸν Αἰσθητόν πάντα κόσμον, οἷόν τι κάτοπτρον ἀπειργάσατο τῶν ὑπερκοσμίων, ἵνα διὰ τῆς κατ' αὐτὸν πνευματικῆς θεωρίας, ὡς διά τινος θαυμασίας κλίμακος πρὸς ἐκεῖνα φθάνωμεν. Ενέθηκεν ἡμῖν ἔμφυτον νόμον, οἷόν τινα στάθμην ἀπαρέγκλιτον, καὶ κριτὴν ἀνεξαπάτητον, καὶ διδάσκαλον ἀπαραλόγιστον τὴν οἰκείαν ἐν ἑκάστῳ συνείδησιν, ἂν ἐν ἡμῖν αὐτοῖς γενώμεθα τῇ διανοίᾳ, διδασκάλου ἑτέρου πρὸς τὴν τοῦ ἀγαθοῦ κατανόησιν οὐ δεησόμεθα· ἂν ἔξω τῇ αἰσθήσει και τῶς διαπορθμεύσωμεν τὸν νοῦν, τὰ ἀέρατα τοῦ Θεοῦ τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, φησὶν ὁ ᾿Από Ο στόλος. Τῇ φύσει οὖν καὶ τῇ κτίσει τὸ διδασκαλείον ἀνοίξας τῶν ἀρετῶν, ἀγγέλους ἐπέστησε φύλακας, Πατέρας καὶ προφήτας εἰς ποδηγίαν ἀνήγειρεν, - δειξε σημεῖα καὶ τέρατα πρὸς πίστιν ἀνάγοντα, ἔδω κεν ἡμῖν τὸν γραπτὸν νόμον, 13 βοηθοῦντα τῷ παρὰ τῆς λογικῆς ἡμῶν φύσεως νόμῳ καὶ τῇ παρά τῆς κτίσεως διδασκαλία. Τέλος, ἐπεὶ πάντων ἡλογήσαμεν, ᾧ καὶ τῆς ἡμῶν ῥᾳθυμίας! καὶ τῆς τοῦ διαφερόντως ἡμᾶς φιλοῦντος μακροθυμίας ὁμοῦ καὶ κηδεμονίας! ἑαυτὸν ἡμῖν ἔδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τὸν τῆς θεότητος κενώσας πλοῦτον εἰς τὴν ἡμετέραν εσχατιάν, τὴν ἡμετέραν προσλαβόμενος φύσιν, καὶ καθ' ἡμᾶς γεγονώς άνθρωπος, διδάσκαλος ἡμῶν ἐχρημάτισε· καὶ αὐτὸς ἡμᾶς διδάσκει περὶ τοῦ μετ γέθους τῆς ἰδίας φιλανθρωπίας, ἔργῳ καὶ λόγῳ ταύτὴν ὑποδεικνύς, ἅμα καὶ πρὸς μίμησιν ἀνάγων τῆς συμπαθείας, καὶ τῆς ἀσυμπαθούς γνώμης ἀπάγων τοὺς ὑπακούοντας. Ἐπεὶ δὲ φίλτρον ἐγγίνεται μὲν καὶ τοῖς ἐπιμεληταῖς τῶν πραγμάτων, ὡς καὶ τοῖς τῶν προβάτων ποιμέσιν, ἔτι δὲ καὶ τοῖς δεσπόταις οὖσι τῶν ἰδίων κτημάτων, οὐ τοσοῦτον δὲ ὅσον τῆς καθ' αἷμα καὶ συγγένειαν προσῳχειωμένοις καὶ τού των μάλλον πατράσι πρὸς παῖδας τοὺς ἑαυτῶν, ἀπὸ τούτων ποιεῖται τῆς οἰκείας φιλανθρωπίας τὴν ἔνδειξιν, ἄνθρωπον λέγων ἑαυτὸν καὶ Πατέρα πάντων ἡμῶν· ἐπεὶ καὶ δι' ἡμᾶς ἐγένετο άνθρωπος, καὶ διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος καὶ τῆς ἐν αὐτῷ τοῦ θείου Πνεύματος χάριτος ἡμᾶς ἀνεγέννησεν. Homo ergo quidam, ait Jesus, habuit duos filios; Ανθρωπος οὖν τις, φησίν, εἶχε δύο υιούς την • 32º Rom. 1, 20.

37 HOMILIA II[. 38 γὰρ μίαν φύσιν εἰς δύο διεῖλεν ἡ τῆς γνώμης δια- Δ. unan enim naturam in duo disjunxit diversa astiφορά, καὶ τοὺς πολλοὺς εἰς δύο συνῆξεν ἡ τῆς ἀρε τῆς καὶ τῆς κακίας διαστολή· καὶ ἡμεῖς γὰρ ἔστιν ὅτε καὶ τὸν καθ' ὑπόστασιν ἕνα διπλούν φαμεν, ὅταν ἔχῃ τὴν τοῦ ἤθους διπλόην, καὶ τοὺς πολλοὺς ἕνα πάλιν, ἡνίκα πρὸς ἀλλήλους συνάδουσι. • Προσελθών οὖν ὁ νεώτερος υἱδ; εἶπε τῷ πατρί· ο εἰκότως νεώτερος·· νεωτερικὴν γὰρ καὶ ἀφροσύνης γέμουσαν προσάγει τὴν ζήτησιν. Καὶ ἡ ἁμαρτία δὲ, ἣν ἂvsνέει τὴν ἀποστασίαν ὠδίνων, νεωτέρα ἐστὶν, ύστε ρογενές εὕρημα γενομένη τῆς κακῆς ἡμῶν προαιρέσεως· ἡ δὲ ἀρετὴ παλαιγενής ἐστιν, ἐξ ἀϊδίου μὲν ἐν τῷ Θεῷ οὖσα, τῇ δὲ ἡμετέρα τὴν ἀρχὴν παρά Θεοῦ κατὰ χάριν ἐντεθεῖσα ψυχῇ. Καὶ προσελθὼν, φησὶν, ὁ νεώτερος υἱὸς εἶπε τῷ πατρί· ο Δός μοι τὸ ἐπιβάλλον μέρος τῆς οὐσίας.» Βαβαὶ τῆς ἀφροσύνης! οὐ προσέπεσεν, οὐχ ἱκέτευσεν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς εἶπε· καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐφειλὴν ἀπαιτεῖ παρὰ τοῦ πᾶσι κατὰ χάριν διδόντος. Δός μοι τὸ ἐπιβάλλον μέρος τῆς οὐσίας, τὸ κατὰ νόμους ἐμοὶ προσῆκον, τὴν κατὰ τὸ δίκαιον ἡμετέραν με ρίδα. Καὶ τίς νόμος, καὶ πόθεν δίκαιον ὀφειλέτας εἶναι τοῖς παισὶ τοὺς πατέρας; Τουναντίον μὲν οὖν μᾶλλον τοῖς πατράσιν ὀφείλειν τοὺς παῖδας καὶ ἡ φύσις αὐτὴ παρίστησιν, ἐξ ἐκείνων τὸ εἶναι λαβόντας. Τί ούν ὁ βρέχων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, δ ἀνατέλλων τὸν ἥλιον ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς; Διεῖλεν αὐτοῖς, φησί, τὸν βίον. Ορᾷς ὅτι ἀνενδεής ἐστιν ὁ ἄνθρωπος καὶ πατὴρ οὗτος; Οὐ γὰρ ἂν τοῖς δυσὶ μόνοις διεῖλεν, οὐδὲ εἰς δύο μόνον, ἀλλὰ καὶ τρίτην ἂν ἐαυτῷ τοῦ βίου παρακατέσχε μερίδα. Ο δὲ, ὡς Θεός, καθάπερ καὶ ὁ προφήτης φησί Δαβίδ, μὴ χρείαν ἔχων τῶν παρ' ἡμῖν ἀγαθῶν, τοῖς δυσὶ παισὶ τούτοις μόνοις διειλε, φησί, τὸν βίον, τουτέστι τὸν κόσμον ἅπαντα· διαιρείται γάρ, ὥστ περ ή μία φύσις τῇ διαφόρων γνώμῃ, οὗτος ὁ εἷς κόσμος τῇ διαφόρῳ χρήσει· δ. μέν φησι πρὸς τὸν Θεόν, ο Ολην τὴν ἡμέραν διεπέτασα πρὸς σὲ τὰς χειράς μου", και, ο Επτάκις τῆς ἡμέρας γνεσά σε, και, ο Μεσονύκτιον ἐξηγειρόμην, και, ο Εκέκραξα ἐν ἀωρίᾳ· ν και, «Επήλπισα ἐπὶ τοὺς λόγους σου, καὶ, • Εἰς τὰς 14 πρωΐας ἀπέκτεινον πάντας τοὺς ἁμαρ τωλοὺς τῆς γῆς, τουτέστι τὰς πρὸς ἡδυπάθειαν κι· νουμένας ορέξεις τῆς σαρκὸς ἀπέτεμνον· ὁ δὲ διημερεύει ἐν οίνῳ, καὶ σκοπεῖ ποῦ πότος γίνεται, καὶ συνδιανυκτερεύει ταῖς ἀσέμνοις καὶ ἀθέσμοις πράξεσι, καὶ ταχύνει πρὸς ἀφανεῖς δόλους, ή φανεράς ἐπιβουλὰς καὶ χρημάτων ἁρπαγάς, καὶ μελέτας πονηράς. Δρ᾽ οὐ διεῖλον οὗτοι τὴν μίαν. νύκτα, καὶ τὸν ἕνα ἥλιον, καὶ πρὸ τούτων τὴν ἰδίαν φύσιν, ἀσυμφώνως ἀλλήλοις καταχρησάμενοι; Ο δὲ Θεὸς ἀδιαιρέτως διείλε πᾶσι πᾶσαν τὴν κτίσιν, προθεὶς εἰς χρῆσιν τὴν κατά βούλησιν. matio, et plerosque in duobus conjunxit virtutis et vitil distinctio. Ita nobis accidit ut unam personam dicamus duplicem propter morum duplicitatem, et rursus multos unum, quando sibi invicem consentiunt. ‹ Accedeus ergo adolescentior filius dixit patri; › recte adolescentior, nam puerilem et stultitia refertam producit postulationem. Peccatum quoque quod cogitavit qui apostasiam molitur, recentius est, pessimæque prælationis nostræ recentius inventum; virtus autem primogenita est, ab æterno quiden in Deo manens, nostra vero animæ in principio a Deo per gratiain infusa. Accedens, ait, adolescentior dixit patri: ‹ Da mihi portionem substantiæ quæ ne contingit. Ο stultitia! non oravit, που flagitavit, sed mere dixit, nec hoc tantum, sed quasi debitum exigit ab eo qui omnibus gratis donat. Da mihl portionem substantiæ quæ me contingit, quæ mihi per leges tribuitur, quæ ex jure nobis partitur. Εt qua lege? quo jure patres filiorum de bitores sunt constituti? Nonne econtra patrum de-. bilores esse liberos natura ipsa ostendit, cum ex eis vitam acceperint? Sed ista quoque mentem javenilem manifestant. • Καὶ μετ' οὐ πολλὰς ἡμέρας, φησί, συναγαγών Σπαντα ὁ νεώτερος υἱὸς, ἀπεδήμησεν εἰς χώραν μα κράν.» Πῶς οὐκ εὐθὺς, ἀλλ᾽ οὐ μετὰ πολλὰς, ἤτοι μετ' ὀλίγας απεδήμησεν ἡμέρας; Ο πονηρός υπου Ἀλλὰ καὶ τοῦτο τοῦ νεωτερικοῦ φρονήματος. Quid ergo ille qui facit pluviam cadere super ju- ´stos et injustos, et solem oriri super malos et lipnos? Divisit illis substantiaun. Videsne quantour nulla re indigeat homo et pater iste? Aliter enim non duobus solis, nec in duas tantum partes divisisset, sed tertiam sibimetipsi substantiæ portionen reservasset. Ille autem, quatenus Deus, prout pro-. pbeta David dixit &, bonoruin nostrorum non cgens solis istis duobus filiis divisit, inquit, substantiam, id est mundum universum; nam sicut natura una diverso signo dividitur, ita et iste mundus usu diverso. Alius quidem ad Deum dixit: < Tola dio extendi manus meas ad te ";» et: c Septies in die laudem dixi tibi 's;fs et: • Media nocte e lecto surgebam ";» et:. Clamavi in caligine “; et: ‹ Speravi in verba tua "; et: ¢ În matut no interficiebam omnes peccatores terræ “, › id est, ad voluptatem motas cupiditates amputabam. Alius autem diem agit ja vino, considerat unde veniat potus, pernoctat in lasçivis illicitisque operibus, et properat ad occultas fraudes vel ad apertas insidias, ad rapinam copiarum, ad pravas molitiones. Nonue isti non diviserunt eamdemn noctem, eumdem sole, et aule ista propriam naturam, cum non inter se fu usu consenserint? Deus vero pariter omnibus divisit creaturas, has in usum prout voluerint, tradens. ● Et non post multos dies, ait, congregatis oinnibus, adolescentior filius peregre proficiscitur.» Cur non statim, sed non post multos dies, sen post paucos dies profectus est? Perversas seductor dia - * Psal. IV. 2. * Psal. Lxxxvii, 40. "Psal. cxvii, 164. ** ¡bld. 62. * Psal. cxix, 1. cxyın, 42. “Psal. c, 8. is Psal.

GREGORII PALAM.E 40 bolus non sinul inodum agendi proprium et pecca- φήτης διάβολος οὐχ ἅμα τὴν ἰδιοῤῥυθμίαν καὶ τὴν tum supponit, sed aliquandiu multa arte fallaciter suadet, susurrans et dicens nobis: Tu etiam pro tuo Judicio vivens, nec audiens Ecclesiain Dri, nec aures præbens doctrinæ Ecclesiæ, poteris a temetipso officia conspicere, nec a bono ainoveri. Quando autem quenidam a sacris hymnis averterit, cum sulaserit ne sacros doctores audiat, longinquum adhuc eum facit a divina vigilantia, pravis eum operibus tradens; Deus enim ubique præsens est; unum est a bono discrinien, malum in quo per peccatom peregre a Deo proficiscimur: «Non enim perma - bebunt injueti aute oculos tuos», dixit ad Deum David. Elongatus ergo ita, et in regionem longinquam profectus adolescentior filius: «Ibi, ait, dissipavit substantiain suam vivendo luxuriose. › Quomodo Igitur dissipavit substantiam suam? Ante uninia substantia et divitiæ nostræ naturales anima nostra sunt. Quandiu in salutaribus moribns permanemur, recollectam eam labemus ad seipsam, ad primum et excelsissimum Spirituın, Deum; sed cum fores cupiditatibus aperuimus, statim dissipatur erraus omui hora circa carnalia et terrena, circa multiformes voluptates turbulentasque de istis cogitationes. Cogitatio sunt illius divitiæ quæ in ipsa sedem habet, el dijudicat melius a pejore quandia maneat ipsa præceptis consiliisque obediens Patris contestis; si vero insaniat, illa quoque dissipatur in fornicationem et intemperantiam, in utramque malitiæ partem divisa. Quod videre est de orni nostra virtute et potentia, quæ veræ sunt divitiæ nostræ ex multimoda malitia, si in ipsam inclinetur, dissipatæ. Mens enim vi suæ naturæ desideria dirigit od anam et verum Deum, solum bonum, soluin desiderabile, solum voluptatem ab omni dolore innoxiam largientem. Mente vero laxata, animæ virtus ad veram charitatem excidit a bono vere appetendo, et ad varias voluptatis concupiscentias pertrahitur, unde dissipatur ad desiderandas dapes non neces· sarias, hinc immodesta corpora, unde non bonas opes seu inanem et turpem gloriam distracta con· cupiscit. Et sic extenuatus miser humo, necnon ad varius de istis cogitationes divulsus, nec svieÏn ipsum nec aerein, communes omnibus divitias jucunde aspirat nec conspicit. c ἁμαρτίαν ὑποτίθεται, ἀλλὰ κατὰ μικρὸν ὑποκλέπτει πανούργως, ὑποψιθυρίζων ἡμῖν καὶ λέγων· Καὶ σὲ κατὰ σεαυτὸν ζῶν, καὶ μὴ σχολάζων τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ, μηδὲ τὸ οὖς ὑπέχων τῷ διδασκάλῳ τῆς Εκκλησίας, δύνασαι καὶ παρὰ σεαυτοῦ συνορα» τὸ δέον, καὶ μὴ μακρυνθῆναι τοῦ ἀγαθοῦ. Ὅταν δὲ τινα τῆς ἱερᾶς ὑμνῳδίας ἀποσχοινίσῃ, καὶ τῆς πρὸς τοὺς Ἱεροὺς διδασκάλους ὑπακοῆς, μακρὰν αὐτὸν ποιεῖ καὶ τῆς θείας ἐπισκοπῆς, τοῖς ἔργοις αὐτὸν τοῖς πονηροῖς παραδούς· ὁ γὰρ Θεὸς πανταχοῦ· πάν ρεστιν· ἔν ἐστι τὸ μακρὰν τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ κακὸν, ἐν ᾧ διὰ τῆς ἁμαρτίας γινόμενοι μακρὰν ἀποδημοῦμεν Θεοῦ· «Οὐ γὰρ διαμενοῦσι παράνομοι κατέναντι τῶν ὀφθαλμῶν σου, • ὁ Δαβὶδ πρὸς τὸν Θεόν φησι. Μακρυνθείς οὖν οὕτω, καὶ εἰς χώραν ἀποδημήσ σας μακρὰν οὖσαν ὁ υἱὸς ὁ νεώτερος, «Εκεί διο σκόρπισε, φησί, τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, ζῶν ἀσώτως. ο Πῶς οὖν διεσκόρπισε τὴν οὐσίαν αὐτοῦ; Προ πάντων οὐσία καὶ περιουσία ἡμῶν ἔμφυτος ὁ νοῦς ἐστιν ὁ ἡμέτερος. Εως μὲν οὖν τοῖς τῆς σωτηρίας τρόποις έμμένομεν, συνηγμένον αὐτὸν ἔχομεν πρὸς ἑαυτὸν, καὶ τὸν πρῶτον καὶ ἀνωτάτω νοῦν τὸν Θεόν· ἡνίκα δ᾽ ἂν τοῖς πάθεσι θύραν ἀνοίξωμεν, εὐθὺς σκορπί ζεται, πλανώμενος πᾶσαν ὥραν περὶ τὰ σαρκικά τε καὶ γήινα, περὶ τὰς πολυμόρφους ήδονας, καὶ τοὺς ἐπὶ ταύταις ἐμπαθείς λογισμούς. Αὐτοῦ ἐστιν ἡ φρό νησις πλοῦτος, παραμένουσα τούτῳ καὶ διακρίνουσα τὸ κρεῖττον ἀπὸ τοῦ χείρονος, μέχρις ἂν καὶ αὐτὸς παραμένῃ ταῖς ἐντολαῖς καὶ συμβουλαῖς ὑπείκων τοῦ ἀνωτάτου Πατρός· τούτου δὲ ἀφηνιάσαντος, κά κείνη σκορπίζεται εἰς πορνείαν καὶ ἀφροσύνην, τὰς παρ' ἑκάτερον μέρος κακίας μεριζομένη. Τοῦτο δ' ἂν ἴδοις καὶ ἐπὶ πάσης ἀρετῆς ἡμῶν καὶ δυνάμεως, αἱ εἰσιν ἡμέτερος όντως πλοῦτος, ὃς τῆς κακίας οὔσης πολυσχεδοῖς, ὅτ' ἂν πρὸς αὐτὴν ἐκκλίνη, σκορπίζεται· αὐτὸς γὰρ ὁ νοῦς τείνει τὴν ἐπιθυμίαν πρὸς τὸν ἵνα καὶ ὄντως ὄντα Θεόν, τὸν μόνον ἀγα θὰν, τὸν μόνον ἐφετὸν, τὸν μόνον ἀμιγή πάσης οδύνης τὴν ἡδονὴν παρέχοντα. Τοῦ νοῦ δὲ μαλακισθέντος, ἡ πρὸς τὴν ὄντως ἀγάπην τῆς ψυχῆς δύναμις ἐκπίπτει τοῦ ὄντως ὀρεκτοῦ, καὶ πρὸς τὰς ποικίλας ορός ξεις τῆς ἡδυπαθείας διασπωμένη, σκορπίζεται ένα τεῦθεν πρὸς ἐπιθυμίαν βρωμάτων οὐκ ἀναγκαίων, ἐκεῖθεν πρὸς ἐπιθυμίαν 15 σωμάτων οὐκ εὐσχημόνων, ἑτέρωθεν πρὸς ἐπιθυμίαν οὐκ εὐχρήστων χρημάτων, ἄλλοθεν πρὸς ἐπιθυμίαν τῆς κενῆς καὶ ἀδόξου δόξης μεθελκομένη. Και οὕτω κατακερματιζόμενος ὁ ἄθλιος ἄνθρωπος, καὶ ταῖς ποικίλαις περὶ ταῦτα φροντίσι κατατεινόμενος, οὐδὲν τὸν ἥλιον αὐτὸν οὐδὲ τὸν ἀέρα, τὸν κοινὸν πᾶει πλοῦτον, ἡδέως ἀναπνεί τε και θεω ρεῖ. Ipsa mens nostra a Deo non amota suscitat irain in nobis contra solum diabolum, et utitur animae 1 cuerocitate contra malas cupiditates, contra priucipes tenebrarum, contra spiritus malitiæ. Si vero non amplectatur divina mandata ejus cujus militiæ nomen dedit, dimicat adversus proximos; sævit adversus cives, bacchatur adversos eos qui stultis jus concupiscentis non consentiunt, et homicida " Αὐτὸς ὁ νοῦς ὁ ἡμέτερος μὴ ἀποστὰς τοῦ Θεού, διεγείρει τὸν ἐν ἡμῖν θυμὸν κατὰ μόνου τοῦ διαβό λου, καὶ χρῆται τῇ τῆς ψυχῆς ἀνδρίᾳ κατὰ τῶν που νηρῶν παθῶν, κατὰ τῶν ἀρχόντων τοῦ σκότους, κατὰ τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας. Αν δὲ μὴ προσω ἔχῃ ταῖς θείαις ἐντολαῖς τοῦ καθοπλίσαντος αὐτὸν δεσπότου, μάχεται τοῖς πλησίον, μαίνεται κατὰ τῶν ὁμοφύλων, ἀποθηριοῦται κατὰ τῶν μὴ συναινούντων

41 HOMILIA III. 12 malibus, scorpio, serpens, genimen viperarum faetus, qui inter Alios Dei numerabatur. Vidistinę ηuomodo dissipavit et perdidit substantiam suum? • Et postquain omnia consummasset adolescentior Alius, coepit egere.» Iu famnem iucidit, sed urondum ad reditum respexit; erat enim dissolutas: iden, ‹ Abiens adhæsit uni civium illius regionis. Et misit illam in villam suam ut pasceret porcos. › ταῖς αὐτοῦ παραλόγοις ορέξεσι, καὶ ἄνθρωποκτόνος & ben! fit homo, non tantum fumentis iuspleutibns φεῦ 1 ἄνθρωπος γίνεται, οὐ μόνον τοῖς κτήνεσι comparatus, sed etiam repentibus et venenatis anim τοῖς ἀνοήτοις ὁμοιωθεῖς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐρπετοῖ; καὶ ἰσβόλοις· τῶν ζώων, σκορπίος, ὄφις, γέννημα ἐχιδνών γεγονώς, ὁ ἐν υἱοῖς Θεοῦ τεταγμένος. Είδες πῶς διεσκόρπισε καὶ ἀπώλεσε τὴν οὐσίαν αὐτοῦ; • Καὶ δαπανήσας, φησί, πάντα ο νεώτερος υἱός, ἤρξατο ὑστερεῖσθαι.» Εί; λιμὸν ἐμπεσών, ἀλλ᾽ ο πω πρὸς ἐπιστροφὴν ἔβλεψε· καὶ γὰρ ἦν ἄσωτος· Ενώ ο Καὶ πορευθεὶς ἐκολλήθη ἑνὶ τῶν πολιτῶν τῆς χώρα; ἐκείνης, καὶ ἔπεμψεν αὐτὸν εἰς τοὺς ἀγροὺς αὐτοῦ βόσκειν χοίρους.» Sed quinam regionis a Deo longinquæ rives et principes? Omnino dlæniones, pro quibus libiligan: nutritor, publicanorum furumque caput et dux scditionis constitutus est coelestis Patris Altus: ΠΑΝ omnis quidem cupiditas jnre propter summam ob…- scenitatem porcina appellatur; porei autem put in luto cupiditatum se volutantes, quorum ille princeps, quia voluptatum concupiscentia omnes superabat, non poterat estiari de siliqnis quas parei manducabant, id est, satietatem propria concupiscentia accipere non poterat. Quomodo corporis natura non satis poterat ganeonis impetibas mini - strare? Aurum vel argentum amlo auri et argenti superveniens, inopiam ejus adauxit, et quantuese magis allaxerit, tantun ad n.ajora concupiscendum disposuit; mundus universus vis, seu potius ne quaquam uni avaro et cupido sufficiet. Igitur cum Τίνες δὲ οἱ τῆς μακρὰν οὔσης τοῦ Θεοῦ χώρας που λῖται καὶ πολιτάρχαι; Πάντως οἱ δαίμονες· ὑφ' ὧν πορνοβοσκός, καὶ ἀρχιτελώνης, καὶ ἀρχιλῃστὴς, καὶ στασιάρχης κατέστη ὁ υἱὸς τοῦ οὐρανίου Πατρός - πῶν μὲν γὰρ πάθος διὰ τὴν ἄκραν ἀκαθαρσίαν ὁ χαιρώδης αἰνίττεται· χοίροι δέ εἰσιν οἱ τῷ βορβόρω τῶν παθῶν τούτων ἐγκυλινδούμενοι, ὧν ἐκεῖνος προστὰς, ὡς καθ' ηδυπάθειαν ὑπερέχων αὐτῶν, οὐκ Αδύνατο κορεσθῆναι ἀπὸ τῶν κερατίων ὧν ἤσθιον εἰ χοίροι, τουτέστι κόρον τῆς οἰκείας επιθυμίας λα δεῖν οὐκ ἠδύνατο. Πῶς ἡ τοῦ σώματος φύσις οὐκ ἀρκεῖ τοῦ ἀκολάστου ὑπηρετεῖν ταῖς ὁρμαῖς; Ὁ χρυσὸς ἢ ὁ ἄργυρος, τῷ φιλοχρύσῳ καὶ φιλαργύρῳ προσγεγονώς, τὴν ἔνδειαν ηύξησε, καὶ καθ᾽ ὅσον ἂν πολὺς ἐπιῤῥεύσῃ, κατὰ τοσοῦτο πλείονος ἐπιθυμεῖν παρεσκεύασεν· ὁ κόσμος ἅπας μόλις, τάχα δὲ οὐδὲ μόλις ἀρκέσει πλεονέκτῃ καὶ φιλάρχῳ ἐνί. Ἐπεὶ οὖν πολλοὶ μὲν οὗτοι, κόσμος δὲ εἷς, πῶς ἄρα δυνή-isti quidem sint multi, mundus vero unus, quonore σεταί τις αὐτῶν τῆς οἰκείας ἐπιθυμίας κόρον εύο ρεῖν; Οὕτω τοίνυν καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ ἀποστατήσας ἐκεῖνος οὐκ ἠδύνατο χορτασθῆναι· οὐδὲ γὰρ ἐδίδου τις, φησί, τὸν κόρον αὐτῷ· τίς γὰρ ἂν καὶ ἔδωκεν; ὁ Θεὸς ἀπῆν, οὗ καὶ τῇ θέᾳ μόνῃ κόρος ἀνεπαχθής τῷ ὁρῶντι προσγίνεται, κατὰ τὸν εἰπόντα· ε χορτασθήσομαι ἐν τῷ ὀφθῆναι μοι τὴν δόξαν σου.» Ο διάβολος οὐκ ἐθέλει κόρον παρασχεῖν τῶν αἰσχρών ἐπιθυμιῶν, ἐπεὶ μεταβολὴν τῆς πρὸς αὐτὰ σχέσεως ἐν τοῖς τρεπτοῖς ὁ κόρος εργάζεσθαι πέφυχεν· είν κότως οὖν οὐδεὶς ἐδίδου τὸν κόρον αὐτῷ. ergo poterit quis eorum suam satiare concupiscentiam? Unde ille a Deo procul amotus non poterat satiari; nemo enim, inquit, dabat ei quo satiaretur. Nam quis ei dedisset? Deus aberat, cujus solo intuitione jucunda videnti supervenit satietas, prout David dixit: & Satiabor cum apparuerit mihi gloria Lua ".» Diabolus nolebat turpium ejus concupiscentiarum præbere satietatem, cum ista soleat mo¬ biles animas a sua ad illa proclivitate convertere, Merito igitur nemo el quo satiaretur dabat. Tandem ergo ad se reversus ille a patre procul profectus, et quo calamitatis pervenerat meditatus, semetipsum dedebat dicens: c Quot mercenarii in Μόλις ποτέ τοίνυν ἐφ' ἑαυτοῦ γενόμενος ὁ ἀποσκιρ τήσας τοῦ πατρὸς ἐκεῖνος, καὶ οἱ κακῶν ἔφθασεν ενα νοήσας, ἀπεκλαύσατο ἑαυτὸν, λέγων·. Πόσοι μία σθιοι τοῦ πατρός μου περισσεύουσιν ἄρτων, ἐγὼ δὲ domo patris mei abundant panilas, ego autem hic λιμῷ ἀπόλλυμαι, ο Τίνες οι μίσθιοι; οἱ διὰ τῶν τῆς μετανοίας ιδρώτων καὶ τῆς ταπεινώσεως οἷά τινα μισθὸν ἐπανακαλούμενοι την σωτηρίαν. Υιοί δέ εἰσ σιν οἱ διὰ τὴν πρὸς αὐτὴν ἀγάπην ταῖς αὐτοῦ ἐντο λαῖς ὑποτασσόμενος· καθάπερ καὶ ὁ Κύριος εἶπεν· . Ὁ ἀγαπῶν με τὰς ἐντολάς μου τηρήσει.» Τῆς οὖν υιοθεσίας ὁ νεώτερος ἀποπεσὼν υἱὸς, καὶ τῆς ἱερᾶς πατρίδος ἐκπεσὼν ἐκῶν, καὶ λιμῷ περιπεσών, κατα γινώσκει ἑαυτοῦ καὶ ταπεινοῦται, καὶ μετανοεῖ λέ των - Αναστάς πορεύσομαι, καὶ προσπεσοῦμαι τῷ πατρὶ, καὶ ἐρῶ • Πάτερ, ήμαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου.» Καλῶς ἄρα τὴν ἀρχὴν 16 έλξε AT Pael. xvi, 15. “Joan. XIV, 23. PATROL. GR. CLI • faine pereo. › Quinam mercenarii? qui per pœuitentiæ lacrymas et humilitatem quasi mercedem redemerunt salutem. Filii autem sunt qui per cbaritatem erga illum mandatis ejus subditi fuerunt, prout dixit Dơminus: «Qui diligit me, niandata mea servabil Adolescentior ergo filius a dignitate filii excidens, et a patria sancta egressus necnon fame correptus, semetipsam vituperat et humiliat, cum pœnitentia dicens: ‹ Surgam et iho ad patrem menu, et procidens dicam ei: Patcr, peccari in caelum et coram te s. Jure ergo a principio dicebamus quoniam pater iste Deus est; nam quoinodo

43 GREGORII PALAMÆ in coelum peccavit elongatus a patre. filius, nisi γομεν, ὅτι ὁ πατὴρ οὗτος ὁ Θεός ἐστὶ· πῶς γὰρ calestis esset Pater? Ait ergo: Peccavi in coelum, scilicet in sanctos qui in cœlo sunt, et quorum civitas in cœlo versatur; et coram te qui cum sanctis tuis in cœlo habitas. ‹ Et jam non sum dignus vocari filius tuus; fac me sicut unum de mercenariis tuis. 3 Pulchre in humilitate addidit: Fac me: nemo euim a se ipso suscipit gradus ad virtutem, etsi non sine ejus consensu assequatur. ‹‹ Et surgens, inquit, venit ad patrein suum; cum autem adhuc longe esset.... Verum quomodo venit et adhuc longe erat; quare misericordia motus pater ejus ¡vit in occursum illius? Pœnitens homo ex anima lum bona sibi proponit et peccato exsurgit, ad Deum pergit; sed pravis consuetudinibus et præsumptionibus tyrannice vexatus, adhuc procul abest a Deo, valdeque eget superna misericordia et auxilio, si salvandus est. καὶ τῶν προλήψεων λογιστικῶς τυραννούμενος, ὅτι εὐσπλαγχνίας καὶ βοηθείας, εἰ μέλλει σώζεσθαι. Ideo.pater misericordiarum descendens occurrit, et amplexus dilexit, suisque servis, seu sacerdotibus jussit stolam primam proferre scilicet fitu dignitateni quam prunam per sanctum baptisma induerat, et dare annulum in manum ejus, id est actioni animæ quæ per inanum manifestatur. indere sigillum contemplativæ virtutis, arrhas futuræ hæreditatis; et super jussit dari calceamenta in pedes ejus, divinam vigilantiam et urmitatem, quibus roboralus àmbulare queat super serpentem et scorpionem, necnon super omnem inimici potentiam, Deiude vitulum jubet saginatum afferri et occidi et in escam apponi. Vitulus iste ipse Dominus est qui egressus ex adyto divinitatis, et de superua omnium sede, necnon ut homo un terra visus, tanquam vitulus pro nobis peccatoribųs occiditur; et tanquam saginatus panis more un escam nobis apponitur. Communem facit postea Deus lætitiam, communeque convivium.cum sanctis suiş, nostra ex summa benignitate assumens et dicens: Eamus, manduce mus et epulemur. Senior autem filius irascitur. Refert iste mili Judæos propter vocationem gentium natos, Scribas et Pharis:cos scandaliza1os quoniam Dominus peccatores suscipit el cum ipsis manducat. Si vero hæc de justis intelligere volueris, quid mirum si, justus ignorat incomprehensibilés divinæ bonitatis divitias? Idco bortatur eum communis Pater, justaque docet, dicens ad illum: Για semper mecum es, immutabilis lætitiæ particeps; epulari autem et gay- ´dere oportebat quia frater tuys hic mortuus erat, et revixit; perierat, el inventus est; mortuus erat per peccatuin, et revixit per poenitentiam; perierat quia in Deo non inveniebatur, inventus ergo cœlum replet gaudio, sicut scriptum est: i Gaudium erit in calo super uno peccatore peni rentiam agente.. Quid est quare præsertum tristanur senior lius? Quia, inquit, nunquam dedisti wiki hædum, ut cum amicis ineis epularer, sed . ἥμαρτεν εἰς τὸν οὐρανὸν, ὁ ἀποστατήσας τοῦ παι τρὸς υἱός, οἱ μὴ οὐράνιος ἦν ὁ Πατήρ; "Ημαρτον οὖν, φησὶν, εἰς τὸν οὐρανὸν, τουτέστιν εἰς τοὺς ἐν τῷ οὐρανῷ ἁγίους, καὶ ὧν τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς υπάρχει, καὶ ἐνώπιόν σου, ὅς. μετὰ τῶν σῶν ἁγίων ἐν τῷ οὐρανῷ κατοικεῖς. • Καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἄξιος κληθῆναι υἱός σου· ποίησαν με ὡς ἕνα τῶν μισθίων σου.» Καλῶς τῇ νῦν ταπεινώσει συνετισθεὶς; Ποίησ σόν με, φησίν οὐ γὰρ παρ' ἑαυτοῦ τις λαμβάνει τοὺς κατ' ἀρετὴν βαθμούς, εἰ καὶ μὴ χωρὶς τῆς αὐτ τοῦ προαιρέσεως. • Αναστάς οὖν, φησὶν, ἦλθεν εἰς τὸν πατέρα αὐτοῦ· ἔτι δὲ αὐτοῦ μακρὰν ἀπέχον τος, ο Πῶς δὲ ἦλθε καὶ μακρὰν ἀπεῖχε, διὸ καὶ σπλαγχνισθεὶς ὁ πατὴρ αὐτοῦ ἐξῆλθεν εἰς συνάντη σιν αὐτοῦ; Ο μετανοῶν ἄνθρωπος ἐκ ψυχῆς τῇ μὲν ἀγαθῇ προθέσει καὶ τῷ τῆς ἁμαρτίας ἐκστῆναι φθάνει πρὸς τὸν Θεόν· ὑπὸ δὲ τῆς κακής συνηθείας μακρὰν ἀπέχει Θεοῦ, καὶ πολλῆς δεῖται τῆς ἄνωθεν g Διὸ καὶ ὁ πατὴρ τῶν οἰκτιρμῶν συγκαταίας ὑπήντησε, καὶ περιπλακείς κατεφίλησε, καὶ τοῖς αὐτοῦ, δούλοις, ἤτοι τοῖς ἱερεῦσιν ἐκέλευσε τὴν στο λὴν αὐτὸν τὴν πρώτην ἐνδύσαι, ἤτοι την υἱοθεσίαν, ἦν καὶ πρώην διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος Αμφιά σατο, καὶ δακτύλιον δοῦναι εἰς τὴν χεῖρα αὐτοῦ, του τέστι τῷ πρακτικῷ τῆς ψυχῆς, ὁ δηλούται διὰ τῆς χειρὸς ἐνθεῖναι σφραγίδα θεωρητικῆς ἀρετῆς ἀρο ῥαβῶνα τῆς μελλούσης κληρονομίας, ἀλλὰ καὶ ὑπο δήματα εἰς τοὺς πόδας, θείαν φυλακὴν καὶ ἀσφά λειαν ἐνδυναμοῦσαν αὐτὸν. πατεῖν ἐπάνω. ἔφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Εἶτα καὶ τὸν μόσχον. κελεύει τὸν σιτευτὸν ἐνεγκεῖν καὶ θῦσαι καὶ προθεῖναι, εἰς βρῶσιν. Ο μόσχος δέ ἐστιν οὗτος, αὐτὸς ὁ Κύριος, ὃς ἐξάγεται μὲν τοῦ κρυφίου τῆς θεότητος, καὶ αὐτῆς τῆς ὑπεράνω και μένης τοῦ παντὸς ἕδρας, καὶ ὡς ἄνθρωπος ἐπὶ γῆς ὀφθεῖς, ὡς μόσχος ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν θύε ται, καὶ ὡς σιτευτός, τουτέστιν ἄρτος εἰς βρῶσιν ἡμῶν προτίθεται. Κοινὴν δὲ ποιεῖται τὴν ἐπὶ τού τοις εὐφροσύνην καὶ τὴν εὐωχίαν ὁ Θεὸς μετὰ τῶν αὐτοῦ ἁγίων, τὰ ἡμῶν ὑπ᾿ ἄκρας οικειούμενος φι λανθρωπίας, καὶ λέγων· Δεῦτε φαγόντες εύφρανο θῶμεν. ᾿Αλλ' ὁ πρεσβύτερος υἱὸς ὀργίζεται. Νόει μοι πάλιν τοὺς Ἰουδαίους ὀργιζομένους ἐπὶ τῇ κλή σει τῶν ἐθνῶν, τοὺς Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους σκανδαλιζομένους, ὅτι ὁ Κύριος ἁμαρτωλούς προσδέχεται καὶ συνεσθίει αὐτοῖς. Εἰ δὲ καὶ περὶ τῶν δια καίων τοῦτο νοεῖν ἐθέλεις, τί θαυμαστὸν, εἰ καὶ ὁ δίκαιος ἀγνοεῖ τὸν ὑπὲρ πάντα νοῦν πλοῦτον τῆς τοῦ Θεοῦ χρηστότητος; Διὸ καὶ παρακαλεῖται παρὰ τοῦ κοινοῦ Πατρὸς, καὶ τὰ εἰκότα διδάσκεται, λέο γοντος πρὸς αὐτόν· Σὺ πάντοτε μετ᾿ ἐμοῦ εἶ, τῆς ἀναλλοιώτου εὐφροσύνης κοινωνῶν· εὐφρανθῆναι δ καὶ χαρῆναι ἔδει, ὅτι ὁ ἀδελφός σου οὗτος νεκρὸς ἦν καὶ ἀνέζησεν, απολωλώς ἦν καὶ εὑρέθη· νεκρὸς ἦν τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ ἀνέζησε τῇ μετανοίᾳ, καὶ ἀπολω· λὼς ἦν, ὡς μὴ εὑρισκόμενο; ἐν τῷ Θεῷ· εὑρεθεὶς οὖν χαρᾶς πληροῖ τὸν οὐρανὸν, καθὰ γέγραπται·

45 HOMILLA NII. 46 suam cuor meretricibus, venit, oecidisti illi vitutem saginatum. Nam tanta cunt, tamque eximia charismata a Deo nobis exhibita, ut angeli Ipsi desiderent prospicere in gratias per ejus incarnationem nobis dalas, prout dixit. coryphius apostolorum Petrus. Justi, etiam propter illa beneficia desideraverunt in suo tempore Christum venire, sicut Abraham desideravit diem ejus videre; ille autem tunc non venit, et quando venit non venit xocare justos, sed peccatores ad pœnitentiam, et propter hos in primis era - cifixus est qui tollit peccata mundi; nam ubi abundavit delictum, ibi superabundavit gratia. Quod flagitantibus justis nec unum dat hædum, id est peccatorem manifestumn nobis factum est ex aliis non paucis et præsertim ex exemplo sancti et beati Carpi. Nam iste non solum non exauditus est pravis quibusdam viris maledicens, et justum non esse dicens si vivant homines sine Deo, convertentes vias Domini rectas, sed etiam divinam expertus est indignationem, durosque audivit sermones quilus excitaretur ad sgnoscendam ineffabilem et incomprehensibilem Dei sapientiam, necnon suaderetur non maledicere viris in nequitia viventibus, Deo etiam illis largiente tempus poenitentiæ. Quæ ut ostenderet Deus poenitentium, Pater misericordiarum, et ut adderet quoniam conversis per pœnitentiam magna æmulationeque digna tribuit benediéfa, ita ordinavit parabolam. • Χαρά γίνεται ἐν οὐρανῷ ἐπὶ ἐνὶ ἁμαρτωλῷ μετα- postquam filius deus hic, qui devoravit substantiam νοοῦντι.» Τί δέ ἐστι, δι' δ μάλιστα λυπεῖται ὁ πρεαδύτερος υἱός; ὅτι ἐμοὶ, φησίν, οὐδέποτε ἔδωκας ἔριφον, ἵνα μετὰ τῶν φίλων μου εὐφρανθῶ, ὅτε δὲ ὁ υιός του οὗτος, ὁ καταφαγών που τον βίον μετά πορνῶν, ἦλθεν, ἔθυσας αὐτῷ τὸν μόσχον τὸν σιτευτόν· τοσοῦτο γὰρ τὸ ὑπερβάλλον τῶν εἰς ἡμᾶς χαρι σμάτων τοῦ Θεοῦ, 17 ὅτι καὶ οἱ ἄγγελος ἐπεθύμησαν παρακύψαι εἰς τὰ χαρισθέντα διὰ τῆς αὐτοῦ ἐναν θρωπήσεως ἡμῖν, καθά φησιν ὁ κορυφαῖος τῶν *Αποστόλων Πέτρος. Ἀλλὰ καὶ οἱ δίκαιοι ἐπεθύμησαν καὶ πρὸ καιροῦ δι' αὐτὰ ἐλθεῖν τὸν Χριστὸν, ὡς καὶ Αβραὰμ ἐπεθύμησεν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν αὐτοῦ· ὁ δὲ τό τε οὐκ ἦλθε, καὶ ὅτε ἦλθεν, οὐκ ἦλθε καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν, καὶ ὑπὲρ αὐτῶν μάλιστα σταυροῦται ὁ τὴν ἁμαρτίαν αἴρων τοῦ κόσμου· ὑπερεπερίσσευσε γὰρ ἡ χάρις, ὅπου ἐπλεόνασεν ή ἁμαρτία. Οτι δὲ τῶν δικαίων αιτούντων οὐδὲ ἐν τῶν ἐρίφων δίδωσι, τουτέστι τῶν ἁμαρτωλῶν, σα φὲς ἡμῖν γέγονεν ἔκ τε ἄλλων οὐκ ὀλίγων, καὶ ἀπὸ τῆς κατὰ τὸν ἱερὸν καὶ μακάριον Κάρπον οπτασίας μάλιστα. Οὗτος γὰρ οὐ μόνον οὐκ ἠκούσθη πονηρών τίνων ἀνδρῶν ἐπαρώμενος, καὶ δίκαιον οὐκ εἶναι λέγων, εἰ ζῶσιν ἄνδρες ἄθεοι, καὶ διαστρέφοντες τὰς ὁδοὺς Κυρίου τὰς εὐθείας, ἀλλὰ καὶ θείας ἀγανα κτήσεως ἐπειράθη, καὶ φρικωδεστάτων τινῶν ἐπύ θετο λόγων, πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἀῤῥήτου καὶ ὑπὲρ νοῦν θείας ἀνοχῆς ἐναγόντων, καὶ μὴ μόνον οὐκ επαρᾶσθαι πειθόντων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν πονηρία ζών. των, τοῦ Θεοῦ καιρὸν ἔτι μετανοίας παρέχοντος ἐκείνοις. Ίνα τοίνυν τοῦτο δείξῃ ὁ Θεὸς τῶν μετα νοούντων, ὁ Πατὴρ τῶν οἰκτιρμῶν, καὶ ἵνα προσπαραστήσῃ, ὅτι τοῖς διὰ μετανοίας επιστραφεῖσι μεγάλα καὶ ἐπίφθονα δῶρα δίδωσιν, οὕτω διέθηκε την παραβολήν. penitentia, abrenuntiemus malignd et pascuis ejus; abstineamus porcis et siliquis quibus vescuutur, id est turpibus cupiditatibus virisque istis indulgenlibus, amoveantur a noxiis pabulis, sciliceta perversis consuetudinibus; fugiamus libídinum regionem quæ est infidelitas, gula et intemperantia in quibus inveni - tur famẹs valida fameque pejores libidines; curramus ad Patrem incorruptibilitatis, ad largitorem vitæ, ad viam vitæ per virtutes incedentes; ibt enim eum videbimus ad occursum benigne exeuntem, el donantem nobis remissionem peccatorum nostrorum, incorruptibilitatis pignus, arrhas futuræ hæreditatis. Sic filius prodigus, prout a Salvatore didicimus, quandiu in regione cupiditatum remansit, licet excogitaret οι diceret verba penitentia nibil boni obtinuit, usquedun dimissis illis peccati operibus, currens venit ad patrem, bona quæ non sperare ausus eral assecutus, postea omuino conversačus est in humilitate caste justeque vivens el renovaMama Deo gratiam custodiens integram, quam nos omnes consequi donetur et intactam custodire µt in futuro seculo, in superna Jerusalem, cum prodigo jam salvo congaudeanus alio, in illa matre viventium Ecclesia primogenitorum, in ipso Christo Domino nostro, quem decet gloria in sæcula. Amen. Επιλαβώμεθα οὖν καὶ ἡμεῖς, ἀδελφοί, δι' ἔργου G Nos quoque, fratres, emendemus nos per opera τῆς μετανοίας, ἀποταξώμεθα τῷ πονηρῷ καὶ τοῖς βοσκήμασιν αὐτοῦ· ἀποσχώμεθα τῶν χοίρων, καὶ τῶν αὐτοὺς τρεφόντων κερατίων, δηλονότι τῶν βδέ λυρῶν παθῶν, καὶ τῶν τούτοις προσκειμένων· ἀπο στῶμεν τῆς πονηρᾶς νομῆς, τουτέστι τῆς κακής συνηθείας· φύγωμεν τὴν τῶν παθῶν χώραν, ήτις ἐστὶν ἀπιστία καὶ ἀπληστία καὶ ἀκρασία, ἐν οἷς λιμὸς ἰσχυρὸς τῶν ἀγαθῶν γίνεται, καὶ λιμοῦ χείρω πάθη· δράμωμεν πρὸς τὸν Πατέρα τῆς ἀφθαρσίας, τὸν δοτῆρα τῆς ζωῆς, τήν ὁδὸν τῆς ζωῆς διὰ τῶν ἀρετῶν βαδίσαντες· ἐκεῖ γὰρ αὐτὸν εὑρήσομεν πρὸς ὑπαντὴν ὑπὸ φιλανθρωπίας ἐξελθόντα, καὶ χαριζόμενον ἡμῖν τὴν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, τὸ σύγ θημα τῆς ἀφθαρσίας, τὸν ἀρραβῶνα τῆς μελλούσης κληρονομίας. Ἐπεὶ καὶ ὁ ἄσωτος υἱὸς, καθάπερ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἐδιδάχθημεν, μέχρις ἂν ἦν ἐν τῇ χώρᾳ τῶν παθῶν, εἰ καὶ διενοεῖτο καὶ ἔλεγε τὰ βήματα της μετανοίας, ἀλλ' οὐδενὸς ἔτυχε χρηστοῦ, Πως οὗ ἀφεὶς ἅπαντα ἐκεῖνα τὰ ἔργα τῆς ἁμαρτίας, δραμὼν ἦλθε πρὸς τὸν πατέρα, καὶ τῶν ὑπὲρ ἐλπίδα τυχών, ἔμεινε πάντως τοῦ λοιποῦ σὺν ταπεινώσει, σωφρονῶν καὶ δικαιοπραγῶν καὶ συντηρῶν ἑαυτῷ τὴν ἐγκαινισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χάριν καινῆ: ἦ; γένοιτο καὶ ἡμᾶς πάντας ἐπιτυχεῖν καὶ διατηρεῖν ἀμείωτον, ὡς ἂν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι συνέν * 1 Petr. 1, 12.

47 GREGORII PALAMÆ 48 φρανθῶμεν τῷ σεσωσμένῳ ἀσώτῳ ἐπὶ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, τῆς μητρός των ζώντων, της Βαγλησίας εῶν πρωτοτόκων, ἐν αὐτῷ Χριστῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. HOMILIA IV. 18 ΟΜΙΛΙΑ Δ'. In Evangelium secundi adventus.Christi, et de mise- Εἰς τὸ Εὐαγγέλιον τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ ricordia et beneficentia 30. Præterita quidem Dominica memoriam faciebat Ecclesia de divina nec præsumenda benignitato per parabolam filii prodigi salutem assecuti. Hodie vero non decet de horribili Dei judicio, recte usa ordine et propheticas voces secula. Ait enim: «Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine. et Se uel locutus est Deus, duo hæc audivi, quia potestas Dei est, et tibi, Domine, misericordia, quia tu reddes unicuique juxta opera sua”, › Igitur misericordia et magnanimitas præcedunt divinum judiciam; omnem enim virtutem jam prius habitam Deus in se ipso possidet, et proinde justus est simul et misericors, sed in judicium non convenit misericordia, pront seriptum est: «Pauperis non misereberis in Judicio 5. 3 Unde congruenter permanet Deus in utroque tempore, isto quidem præsenti in magnificentiam; future autem in retributionem ordinato. Propterea quæ in sancta Ecclesla perfecta sunt ita disposuit Spiritus gratia, ut nos discentes quoniam per ista hic pccatorum remissionem accipimus, studeamus, dum adhuc în ista vita conversamur, ut ælernam misericordiam consequamur, et nos divina benim gnitate dignos effciamus; iHad enim judicium sine misericordia est ei qui non fecit misericordiam. c Porro de illa supra omnem spem Dei erga nos misericordia, przoccupantes nuper aliqua præmisimus; bodia vero de secundo Christi adventu «ermo nobis est, n^enon de portentis circa illum perficiendis, quæ oculus non vidit, nec auris audirit, nec in cor hominis ascenderunt divino Spiritu egenam, quae non tantum humanos sensus, sed wientem vocemque bunianam transcendunt; nam revera qui omnia videt, judicaturusque terram universam ipse est, a quo de istis docemur, sed ad capacitatem discentium descendit idoneis adhibitis sermonibus; ideo fulgura, nules, tuba, thronus, istisque similia proferuntur, licet novos cœlos noramque terram secundum ejus Evangelium, præsentibus commutandis, exspectamus. Et si tantummodo «lict: et sic modo nobis consentaneo enuntiata hore rorc et tremore replent animam eorum qui scite sadiant, quis, cum implebantur, sufferet? Quantum œportet nos in studiis sanctis et pietatis operibus diei Dei exspectare adventum? per quem, ut divus dixit Petrus: Coli ardentes solventur, elenrenta vero ardlore ignis tubescent, et quae in ipsa sunt opera, exurentur Ante ista durissimus Antechristi contra fidem liet adventus et aggressio, quæ nisi breviata fuisset ad breve tempus concessa, non salva παρουσίας· καὶ περὶ εὐσπλαγχνίας καὶ εὐποιίας. Τῇ μὲν παρελθούσῃ Κυριακῇ μνήμην ἐποιεῖτο ἡ Ἐκκλησία τῆς τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμᾶς ἀνεικά του φιλ ανθρωπίας διὰ τῆς τοῦ σεσωσμένου ἀσώτου παραβο λῆς. Τῇ δὲ παρούσῃ διδάσκει περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φρικωδεστάτης κρίσεως, καλῶς τῇ τάξει χρωμένη, καὶ ταῖς προφητικαῖς ἀκολουθοῦσα φωναῖς· & Ελεον γάρ, φησί, καὶ κρίσιν ᾆσομαί σοι, Κύριε.» Και • Απαξ ἐλάλησεν ὁ Θεός, δύο ταύτα ήκουσα, ὅτι τὸ κράτος τοῦ Θεοῦ, καὶ σοῦ, Κύριε, τὸ ἔλεος, ὅτι σὺ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ.» Τὸ ἔλεος οὖν καὶ ἡ μακροθυμία προηγείται τῆς θείας κρί σεως· πᾶσαν γὰρ ἀρετὴν ὁ Θεὸς ἐν ἑαυτῷ προέχων καὶ περιέχων, καὶ δίκαιος ἐν ταυτῷ καὶ ἐλεήμων ῶν, ἐπειδὴ τῇ κρίσει τὸ ἔλεος οὐ συνέρχεται, κατὰ • τὸ γεγραμμένον· Πτωχὸν ἐν κρίσει μὴ ἐλεήσης· εικότως διένειμεν ὁ Θεὸς ἑκάτερα τους καιρούς· τὸν μὲν παρόντα μακροθυμίας τάξας καιρόν, ἀνταποδ σεως δὲ τὸν μέλλοντα. Καὶ διὰ τοῦτα τὰ ἐπὶ τῆς ἱερᾶς Ἐκκλησίας τελούμενα οὕτω διέθηκεν ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις, ἵνα τοῦτο μαθόντες ἡμεῖς, ὅτι τὴν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι συγγνώμην ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα λαμβάνομεν, σπεύσωμεν ἔτι τῷ βίῳ περιόντες τούς τῷ, τοῦ αἰωνίου τυχεῖν ἐλέους, καὶ τῆς θείας ἀξίους ἑαυτοὺς ποιῆσαι φιλανθρωπίας· ἐκείνη γὰρ ἡ κρίσ σις ἀνήλεος ἐστι τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος. Περὶ μὲν οὖν τῆς ἀνεικάστου τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμᾶς εὐσπλαγχνίας, προλαβόντες έναγχος προεθέμεθα σήμερον δὲ περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρου σίας ἡμῖν ὁ λόγος, καὶ τῆς κατ' αὐτὴν φρικωδεστάτης κρίσεως, καὶ τῶν κατ' αὐτὴν ἀποῤῥήτως τελεσθησομένων, & ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ήκουσε καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, θείου Πνεύματος άμοιρον, μή μόνον τὴν ἀνθρωπίνην αἴσθησιν, ἀλλὰ καὶ νοῦν καὶ λόγον ὑπερβαίνοντα τὸν ἀνθρώπινον· εἰ γὰρ καὶ αὐτός ἐστιν ὁ πάντα εἰδὼς, καὶ κρίνειν μέλλων πᾶσαν τὴν γῆν, ὁ διδάσκων περί τούτων ἡμᾶς, ἀλλὰ συγκαταβαίνει τῇ δυνάμει των διδασκομένων, συμμέτρους τοὺς λόγου; ἀποδιδοὺς • διὰ τοῦτο καὶ ἀστραπὴ, καὶ νεφέλαι, καὶ σάλπιγξ, καὶ θρόνος, καὶ τὰ ὅμοια τούτοις εἰσάγεται, καίτοι καινοὺς οὐρανοὺς καὶ καινὴν γῆν κατὰ τὸ ἐπάγγελο μα αὐτοῦ προσδοκῶμεν, τῶν νῦν ὄντων ἀλλοιουμε νων. Εἰ δὲ καὶ λεγόμενα μόνον, καὶ συγκαταβατικώς οὕτω λεγόμενα, φρίκης καὶ δέους τὴν ψυχὴν τῶν συνετῶς ἀκουόντων πληροί, τίς ὑποίσει τότε τῶν πραγμάτων αὐτῶν τελουμένων; Ποταποὺς δὲ δεῖ ἡμᾶς εἶναι ἐν ἁγίαις ἀναστροφαῖς καὶ εὐσεβείαις, προσδοκώντας την παρουσίαν τῆς τοῦ Θεοῦ ἡμέρας; δι' ἦν, ὡς ὁ θεῖος Πέτρο; φησίν, ο Οὐρανοὶ μὲν πιο ρούμενοι λυθήσονται, στοιχεῖα δὲ καυτούμενα τήκε ** Matth. xxv, 31-46. 51 Pšal. G, 1. “* Psal. LXI, 11. "Prov. xxiv, 25. "|| Petr. m, 12.