(Fabric., Bibliotheca Græca, ed. Harles, tom. XI, p. 409.) Tres, Chrysoloras cognomine, eodem fere tempore fuisse notandum est (ut docet Allatius contra Crey gthonum p. 3 sq.), Mauuelem, Demetrium et Joannem. Manuel (a), scriptore Paulo Jovio in elogiis, post septingentos annos [imo diutius, v. Hodium 1. c. p. 54] in italiam Græcas litteras reportavit, et Byzan tio emissus a Joanne imperatore, Europæ reges adivit, pereunti Græciæ maturam opem imploraturus; sed Græcia præsenti metu liberata, quod Tamerlanus, terror Orientis, Bajazetum Ottomannum vivum cepisset, în Italia pedem sistit, et Venetiis primum, et mox Florentiæ, Romæque, ac demum vocante Galeatio principe, Ticini Græcarum litterarum ingentibus præmiis studium excitavit, tanta felicitate, ut ex ejus schola summæ laudis ingenia prodierint. Inter quæ fuerunt Leonardus Aretinus, Franciscus Barbarus, Pallas de Noferi, Strozzius Franciscus, Guarinus Veronensis, Philelphus et Poggius. His adde Nicolaum Nicolum, Petrum Paulum Vergerium, Albertum Rubeum, Leonardum Justinianum, Philippum Ugolinum, Ambrosium Camaldulensem, Andream Dominicum Florentinum, Antonium Corbinellum, Jannoctium Manettum, sive, ut eum vocat Leander Albertus, Janettum Manettum. Postremo, cum Constantiæ synodus, ad tollendam pseudo-pontificum controversiam indicta, tanti spectaculi cupidum excivisset, Constantiæ interiit: ibique tumulatus est in Prædicatorum monasterio ante aram, cujus legi tur hoc epitaphium: Manuel Chrysoloras miles Constantinopolitanus ex vetusto genere Romanorum. Qui cum Constantino imp. migravit, vir doctissimus, prudentissimus, optimus, qui tempore generalis concilii Constantiensis diem obiit ea existimatione, ut ab omnibus sacerdotio dignus haberetur, die 15 April. Con dius est anno 1415. Ile ego (c), qui Latium priscas imitarier artes Explosis docui sermone ambagibus, et qui Eloquium magni Demosthenis et Ciceronis In lucem retuli, Chrysoloras nomine notus, Hic situs, emoriens peregrina sede quiesco. Huc me concilii deduxit cura, trium dum Pontificum ecclesiam vexaret schisma per orbem. Roma meos genuit majores, me bona tellus Byzantina tulit, cineres Constantia serval. Quo moriare-loco, nil refort. Undique cœlum. Pœnarumque locus mensura distat eadem. (a) Hujus Manuelis Chrysoloræ elogium in Ro berti Creygthoni Præf. ad synodum Florentinam Silvestri Syropuli, qui sect. II, c. 7, Manuelis etiam meminit, licet in Latina versione Michael Chryso loras exhibeatur. Videndi præterea Isaacus Ballart, Academ. des sciences, tom. I, pag. 265. Paulus Freherus theatro virorum doctorum p. 1423 seq. et viri clarissimi, qui historiam concilii Constan tiensis tradiderunt, Latine quidem Hermannus ab Hardt Prolegom., p. 10 sq.; et Gallice Jacobus Lenfant, lib. 11, p. 125. Andreæ Juliani oratio di cta in Chrysoloræ funere et edita ab eodem Len fantio ad calcem Poggianorum, p. 327. Idem deni que Hermannus ab Hardt in Memoria Chrysoloræ Byzantini, qui ann. 1390 Græca studia in Occiden te suscitavit primus; et Wesseli Groningensis, Helmst. 1718, 8 (Fabr.) De eo multo plures ege runt; scil. Hankius, Descriptor. rerum Byzantinar. cap. 37, p. 626 sqq. Jo. Moller. in Homonymo scopia, sect. 2, cap. 5, § 14, p. 430 sq. Henr. Whar ton et Rob. Gerius in Append. ad Cavei Histor. litt. SS. Eccl. vol. II, p. 81, ad ann. 1389. Humphr. Hodius, De Græcis illustrib. lib. 1, cap. 2, p. 12-65, qui Jovli narrationem valde castigat emendatque. Christ, Frid. Boerner, De doctis hominibus Græcis, litterarum Græc. in Italia in stauratoribus, Lips. 1750, p. 1–35. - Jagemann, in Geschichte der freyen K. u. Wissenchs. in Italien, tom. III, part. in, p. 543 sqq., qui præcipue laudat de eo optime agentem France. Anton. Zachariam s. Zaccariam in Bibl, di Storia letter, tom. III, part. 11, p. 4i0 sqq. Jac. Brucker. in Hist. crit. ph¨ns. tom. IV, p. 5 sq. et in Append. sive vol. VI, p. 675 sqq. Hamberger. in Zuverl. Nachricht, tom. IV, p. 649 sqq. et Saxius in Onom, litt. part. 1, p. 389 sq. ad an. 1400, ac p. 573, qui alios præter ea VV. DD. laudarunt. (Add. infra ad not. (HARL.) (b) Conf. Foppi, Histor. vitæ, etc. Fr. Philel phi, in Miscell. Lipsiens. tom. V, Lips. 1717, 8, p. 325. (HARL.) (c) Horum versuum auctor Eneas Sylvius.

Hæc duplex patria quid sibi velit, explicat Epitaphium, quod Chrysoloras noster in Dominicanorum monasterio ad aram in urbe Constantia consecutus est: Manuel Chrysolorus, miles Constantinopolita nus, ex velusto genere Romanorum, qui cum Constantino imperatore migrarunt. Et post quædam Roma meos genuit majores: me bona tellus Byzantina tulit. 1. Fuit, ut in hoc Epitaphio dicitur, Constantinopolitanus miles. Quo vocabulo scriptoribus Latinis recentioribus eques, id est, interdum miles, qui non peditem, sed equitem agit: interdum etiam no bilis, quem dignitas equestris ornat, denotari solet. Guilielmus Brito lib; m Philippidos, versu 246 et solus Garlandicus heros Servat eam [urbem] et panci pedites cum milite raro. Lib. v, versu 281 et sequentibus Sed prius expensas tribus annis sufficientes Militibus numeral quingentis de propria re, Mille quibus decies pedites adjungere curat. Līb. vii, versu 7 et sequentibus Intermissa brevi languescunt bella quiete, Depositis rediens armis ad propria miles, Et peditum turmæ sau rura revisere gaudent. Henricus Gundelſingius in Appendice, quam Historiæ Austriacæ subjunxit [Petrus Lambecius lib. ut, commentariorum de bibliotheca Cæsarea Vindobonensi, 'cap. 6, publicavit], de Comitum Tyrolinensium successione: Illa [Multeschia, Carinthiæ dux] cum baronibus suis habitis occultis tractulibus, el præser tim cum Engelmaro milite Athesis [id est ditionis Athesinæ], ejecto Bohemo de comitatu Tyrolis, Ludovi cum marchionem Brandenburgensem, Ludovici Bavari prædicti in regem electi filium, de facto in matri monium accepit. Paris Latinitatis auctoribus militia nominatur ipsa nobilitas, id est, equestris ordo. Er chinfridus Melicensis abbas in historia [quam Petrus Lambecius edidit lib. 11 Commentariorum de bi bliotheca Cæsarea Vindobonensi, cap. 8.] de Colomanni martyrio et miraculis: Aujus tam præclari stu pendique miraculi fama ad aures llenrici marchionis pervenit rumoribus allata: qui statim missis clerico rum ordinibus et quibusdam militiæ suæ primatibus præcepit, ut in suam civitatem honorifice transferrent miraculis glorificatum corpus. Quare Chrysoloras noster, ut ex antiquissima Romanorum prosapia, qui cum imperatore Constantino Magno Constantinopolin migraverunt, fuit ortus, sic cum miles dicitur, cques, id est, ordinis equestris homo dici judićandus est. Accedit, quod eum nobili domo natum, qui dam diserte commemorent. Leonhardus Brunus Aretinus in Historia rerum Italicarum: Chrysoloras By zantinus, vir domi nobilis. Hartmannus Schedelius in Chronico: Manuel Chrysoloras Byzantinus patria Constantinopolitanus, vir domi nobilis. Jacobus Philippus Forestus Bergomas in Chronicorum Supple mento: Emanuel Chrysoloras natione Græcus, patria Byzantinus, vir domi nobilis. 1. Tempus, quo Chrysoloras noster vixit, etiam e doctissimis viris nonnullos fugit. Quod si Jaco bum Pontanum in notis ad Georgii Phranzæ chronicon, librum 1, caput 12, andimus, inter hos, qui lu men, quod Christum in monte circumfulsit, creatum, non increatum, afirmarunt, sub imperatore An dronico Palæologo juniore, qui statim post concilium ea de controversia celebratum, anno C. 1341, vita decessit, fuit celebris. Phranza loco dicto, interprete laudato Pontano: Tum quoque monachus quidam Culaber, ait, dictus Barlaamus, ex Italia Constantinopolin venit, qui in dogmatis Latinorum exercitatus, et ad ea defendenda disertus admodum et eloquens sibi videbatur. Asserebat idem, lumen illud in monte Thabor creatum esse, nostrosque ad disputandum super hoc axiomate provocabat. Negotium imperator [Andronicus Palæologus junior] Gregorio Palamæ dedit qui tunc Thessalonicensem Ecclesiam moderabatur. Cum diu inter se velitati essent, persuusibilia verba et nugas Calabri Palamas velut aranearum telas dis cussit. Quod Joanni Chrysolora eadem sentienti, dicendique ac disputandi similiter bene perito, perinde fe cit. Ad hæc Pontanus, Joanni Chrysoloræ, tum alia, quæ nostro Manuelt Chrysoloræ conveniunt, tum e:iam Epitaphium, cujus mentionem § 1 fecimus, attribuit; sive, quod prænomina per oscitantiam ne glexerit, sive quod Joannem Manuelem Chrysoloram nostrum fuisse dictum persuasus, prænomen altɩ rum in Epitaphio, alterum a Phranza omissum existimaverit. IV. At vero, neque Joannem Manuelem Chrysoloram nostrum fuisse dictum reperimus, et Joannem Manuelemque Chrysoloras fuisse diversos, ipsa temporum indicat conditio. Fac enim, imperatore An dronico Palæologo juniore vitam claudente, id est, anno C. 1341, Joannem Chrysoloram 25 annorum, quamvis tum grandioris ætatis præsumere non præter causam possis: Constantiensi concilio, ad quod Manuel Chrysoloras noster spectatorem acturus accessit, ut infra commemorabimus, initium capiente, id est, ann. C. 1414, centenarium senem habebis. V. Neque Jacobus Pontanus solum, etiam Gerardus Joannes Vossius Joannem atque Manuelem Chry soloras confundit. Uterque Manuelem Chrysoloram Francisci Philelphi socerum fuisse docet. Pontanus loco dicto: Ejus [Manuelis Chrysoloræ} gener, non discipulus modo, fuit Franciscus Philelphus, cui Theo doram filiam nuptum desit. Vossius lib. iv, De historicis Græcis, cap. 19: Manuel Chrysoloras Fran

cisci Philelphi socer. Tam eum laudat, quam Philelphum vituperat Poggius prima in Philelphum invectiva. Certe non Manuelem, sed Joannem Chrysoloram Francisco Philelpho filiam stupratam in matrimonium dedisse, Joannes Franciscus Poggius prima in Franciscum Philelphum invectiva refert, quom ibi com pellat his verbis: Pulsus olim Patavio turpiter, ubi Gasparinum audiekas, propter adolescentis, quo de peribas, insanum amorem, Constantinopolin, tanquam in asylum, egenus atque inops confugisti. Callide id quidem et astute, ut ad ea loca adires, ad quæ citius auctor, quam fama scelerum, perveniret. Ibi in Joannis Chrysolore doctissimi atque insignis equitis familiaritatem, discendi cupiditatem præ te ferens, insinuasti. Qui tua verbositate motus, simul mendicitate commotus [nihil enim eo, præter linguam inanem et cutem aridam deportaras), te domi suæ recepit, ignarns futuri; hospitem enim pudicum, non Pa ridem adulterum se recepturum putabat. At tu cum regiones, non mores, immulasses, ne quis locus esset vacuus sceleribus tuis, ejus virginem filiam stuprasti, tuis pollicitationibus et blanditiis deceptam. Cum re ille miser, qui serpentem domi nutrierat, mæchum pliæ deprehendisset, de te interficiendo consilium cepit, euin tu aufugisses supplicii metu. Sed quid ageret vir licet prudens? Inops consilii erat; scelus detectum, virgo compressa, dos amissa virginitatis. Intercedunt Italici mercatores, consulunt, ut cam despondeat, hoc maxime pacto obumbrari putantes turpitudinem susceptam. Itaque Chrysoloras mærore confectus, compu! sus precibus, malo coactus, filiam tibi nuptui dedit a te corruptam. Ex quibus simul patet, Francisci Phi delphi {quem ann. C. 1398 natum esse constat] soceruin Jo innem Chrysoloram, non illum, cujus su pra memininus, anno Christi 1341 clarum, sed alium multo juniorem fuisse. VI. Indicium ætatis, qua noster Chrysoloras fuit superstes, imperator Joannes Palæologus nobis præ's bet. Ad hunc enim longam ille scripsit epistolam, qua Constantinopolin cum Roma comparat. Sed duo fuerunt imperatores Joannes Palæologi. Prior, Andronici Palæologi junioris filius, Manuelis Palæologi frater, imperium sub Cantacuzeni tutela puer accepit ann. C. 1341: vitam anu. C. 1391 clausit. Poste rior, Manuelis Palæologi filius, imperator ann. C. 1419 creatus, e vivis ann. 1448 excossit, VII. Posterioris Joannis Palæologi temporibus Chrysoloras noster claruit, si nonnullos e scriptoribus recentioribus audimus. Inter hos reperiuntur Joannes Henricus Alstedius et Gerardus Joannes Vossius. Ile in Thesauro Chronologico, chronologia 50, quæ philosophorum est, ad ann. C. 1440: Theodorus Gaza, Georgius Trapezuntius, Emanuel Chrysoloras, et Mataracius florent. Hic lib. 1v De historicis Græcis, cap. 19: Anno 1440 ac deinceps floruit Manuel Chrysoloras. VIII. Sed uterque longius a vero digreditur, cum Chrysoloras noster adeo non ann. C. 1440 claruerit, at multis annis ante mortuus, ne tum quidem, cum Joannes Palæologus junior imperare cœpit, hoc est ann. C. 1449, in vivis exstiterit: sicut ea, quæ mox afferemus, ostendent. IX. In litteris modo laudatis, ad Joannem Palæologum imperatorem scriptis, Chrysoloras noster, qui ante biennium `in Britannia Londini fuerat, in urbe Roma se commorari testatur. De quibus, inquit, pro lixius ad le referendum erat, optime imperator, ea aliis litteris perscripsi, quas una cum hisce ad te perlz tum iri puto: quin imo cum multa quidem jam ante hinc ad te scripserim, et non pauca etiam nuperrimis litteris: placuit tamen hæc subjungere voluptatis, non utilitatis gratia: quam non exiguam me percipere senɛio, dum mea scripta sacræ tuæ majestati offero. Materiam vero præsentis scriptionis ex hac urbe capiam, quum antea quidem ex aliorum relationibus admirubar; sed nunc ex ipsa inspectione multo eam magis ad mirandam judico, quam ex iis, quæ de illa narrantur, simpliciter aliquis conjiciat. Ibidem post multa Duo autem luminaria, vel soles, uut cœlos integros Dei gloriam enarrantes, Petrum, inquam, et Paulum, quorum reliquiæ hic sitæ sunt, et ad quorum monumenta hær scribo, quis digne admirabitur? Post multo pauciora: Et memoria hic repeto pompam et solemne festum, quod Londini in Britannia ipsius cæterni maris oceanique insula, ante biennium, me ac comitatu meo præsente et spectante, ab ejus loci incolis hisce apostolis çelebrabatur. ✗. In Italiam vero Chrysoloras noster, ab Imperatore Joanne Palæologo de conquirendis adversus Turcas auxiliis ad populos Europæ missus, venit, ut Paulus Jovius in doctorum virorum elogiis cap 23 indicat. Is [Emanuel Chrysoloras], ait, Byzantio emissus a Joanne imperatore, ut totius Europæ reges adeundo, pereunti Græciæ maturam opem imploraret. XI. Sedem in Italia sibimet ſigendam esse ratus, litteras Græcas septingentis annis neglectas, primum Venetiis, mox Florentiæ, postea Romæ, tandem Ticini docebat: Leonardum Brunum Aretinum, Fran ciscum Barbarum, Franciscum Philelphum, Baptistam Guarinum, Joannem Franciscum Poggium et alios habebat discipulos. Joannes Franciscus Poggius in Chrysoloræ nostri tumulum Hic est Emanuel silus, Sermonis decus Attici, Qui, dum quærere opem patriæ Affecte studet, huc iit. Res belle cecidit tuis Votis, Italia; hic tibi Linguæ restituit decus Allicæ ante reconditæ. Res belle cecidit tuis Votis, Emanuel, solo Consecutus in Italo Eternum decus es, tibi Quale Gracia non dedit, Bello perdita Gracia. Leonardus Brunus Aretinus in Historia rerum Italicarum sui temporis: Litteræ quoque per hujus belli intercapedines, mirabile quantum per Italiam increvere, accedente tunc primum cognitione litterarum Græ curum, quæ septingentis jam annis apud nostros homines desierant esse in usu. Retulit autem Græcam dis

ciplinam ad nos Chrysoloras Byzantius, vir domi nobilis, ac tillerarum Græcarum peritissimus. Hic ohsesan «Turcis patria, Venetias mari delatus primo, mox axılita ejus ſama, invitatas benigne ac postulatus, e salario publico affectus Florentiam venit, sui copiam juvenibus exhibiturus. Ego per id tempus juri civili operam dabam, non rudis tamen cæterorum studiorum. Nam et natura flagrabam disciplinarum amore, et dialecticis ac rhetoribus non segnem operam impenderamı. Itaque in adventu Chrysoloræ anceps quidem fa clus sum, cum et studium juris deserere flagitiosum ducerem, et tantam occasionem litterarum Græcarum cdiscendarum prætermittere scelus quodammodo arbitrarer. Ibidem paulo post: His tandem rationibus expugnatus, Chrysoloræ me tradidi, tanto discendi ardore, ut quæ per diem vigilans percepissem, ea noc'u quoque dormiens agitarem. Iterum paucis interpositis: Apud kunc ego magistrum supra biennium fui, institutus sane probabili atque optima disciplina. Paulus Jovius in doctorum virorum elogiis, cap. 23 Venetiis primum, et mox Florentiæ Romæque ac demum Ticini, evocante Joanne Galeatio principe, Græ carum litterarum studium excitavit, tanta felicitate, ut ex ejus schola summæ, nec ideo interituræ laudis ingeniu prodierint; ut queis fuere Leonardus Aretinus, Franciscus Barbarus, Philelphus, Guarinus et Poggius. XII. Tempus, quo Chrysoloras noster in Italia litteras Græcas profiteri cœperit, non distincte quidem, attamen indicant, qui sub Bonifacio IX [is Romanum pontificatum anno Christi 1389 nartus, anno Glīri sti 1404 mortem obiit] eam rem accepisse tradunt. Inter hos Baptista Platina in Bonifacii IX vita: Ja tantis autem malis, quibus provincia nostra afflictabatur, unum tamen bonum in Italiam advectum est. Ad nos enim Chrysoloras Byzantius litteras Græcas attulit, quæ annis jam quingentis [alii septingentis| in Itali conticuerant. Hinc Græcæ Latinæque linguæ scholæ exortæ sunt. (Raphael Maſſeus Volaterranus Commentariorum lib. xx1: Hos. [Italos per Joannem Ravennatem] ita jam Latinis legitime litteris imbu fos. Emanuel Chrysoloras schola rursus excepit, qui præceptor Græcæ linguæ Byzantius genere, sub Boniſa ∙rio IX in Italiam venerat, primumque Venetiis, deinde Florentiæ docuit. XIII. Quamobrem, cum Joannes Palæologus senior, id est, Andronici Palæologi junioris filius, anno Christi 1389 Byzantinis imperaverit, quem ann. C. 1391 mortuum chronologi meliores tradunt, nihil re pugnat chronologia, quominus Chrysoloras noster a Joanne Palæologo seniore postremis ævi sui tempori has in Occidentem ad auxilia, quæ Turcis opponerentur, expetenda missus, in Italiam sub Bonifacio IX venire potuerit. XIV. Annum sane, quo Græcas litteras in Italiam Chrysoloras retulit, Bonifacii IX primum fuisse Paulus Langius in Chronico Citicensi statuit, cum ad ann. C. 1389 scribit: Eodem anno Chrysoloras By zantinus disciplinam Græcarum litterarum in Italiam retulit, quæ per septingentos jam annos apud eam dem in usu non fuerunt. XV. Accedit, quod obsessa per Turcas Cpoli, terras Italicas intravisse Chrysoloram nostrum, præ ceptorem suum Leonardus Brunus Aretinus in Historia rerum Italicarum sui temporis narret, ubi de rebus ante annum Christi 1400 gestis agit: quem locum § 11 produximus. Certe Bajazetes Turcarum princeps Cpotia per integrum decennium obsidionibus vexavit, quarum initium Georgius Phranza re fert ad anuum mundi Græcum 6900, in quem anni Christiani, et 1391 exitus, et 1392 principium inci dit. At enim, ait lib. Chronici, cap. 19, interprete Jacobo Pontano, videns, [Bajazetes] Manuelem [Pa læologum, quem Joannes Palæologus multis ante mortem saam annis successorem designaverat, mortu #sque successorem habuit} cæterosque principes, de quibus supra, conventis non stetisse, ut se sequeren tur, el doctus de omnibus, quæ adversus se deliberassent, bellum grave indixit: et anno mundi 6900 urbi terra marique, obsidione admota, omnimodis eam longo tempore oppugnavit. Cum eo cum exercitu pergo ret, terram Byzantinam singulasque regiones gravissima vastitate afflixit, suburbanaque omnia diripuit. Et quoniam urbis oppugnatio parum procedebat, reversus est domum, singulisque annis misit exercitus obsidio nemque illam toto decennio continuavit. XVI. Quin imo plures scriptores, quanquam diversis, tamen iis annis, quibus Bonifacius IX vixit, Chrysoloræ nostri vel adventum in Italiam, vel excitatam in ea scholam Græcam ascribunt. Hujus ini tium ad annum Christi 1397 refert Joannes Nussiensis [ita vocatur a Melchiore Goldasto in commenta riis de Bohemia, lib. rv, cap. 4, § 33] in magno Chronico Belgico: Anno [millesimum trecentesimum nonage simum sextum] sequenti Chrysoloras Byzantius disciplinam Græcarum litterarum in Italiam retulit, quæ per septingentos jam annos apud nostros homines in usu non habebatur. Cui sententiæ subscribit Sethus Calvisius in opere chronologico ad ann. C. 1397. Ad annum Christi 1398 refert Jacobus Puilippms Fo restus Bergomas in Chronicorum Supplemento ad hunc annum: Emanuel Chrysoloras, natione Græcus, patria Byzantinus, vir domi nobilis, sed omni doctrina et virtute nobilior alque præclarior, iisdem tempo ribus Constantinopolitana urbe a Turcis durissime vexata et obsessa, ex ea profugiens Venetias venit, et tan quam eruditissimus doctor litteras Græcas ibidem docere cœpit. Ad annum Christi 1399 refert Matthæus Palmerius Florentinus, Eusebiani Chronici continuator, ad hunc annum: Chrysoloras Byzantius disci plinam Græcarum litterarum in Italiam retulit, quæ per septingentos jam annos apud nostros homines iu usu non habebatur. Huic calculos suos addunt Christianus Massaus Chronicorum libro xvii, ad aun. C. 1399 Joannes Funccius in Chronologia ad ann. C. 1399: Abrahamus Bucholcerus in Indice chronologico, ad

ann. C. 1399: Petrus Opmeerus in scriptoribus ecelesiasticis, cap. 430. XVII. Potentiæ, qua Bajazetes Turcarum tyrannus Græcos premebat, impar Constantinopolitanorum imperator Manuel Palæologus Constantinopolin Imperiumque Joanni, fratris sui Andronici filio, cui Ba jazetes patrocinabatur, relinquebat, et in Italiam migrabat: ubi tum alias in urbes, tum etiam Medio lanum veniebat. Ducas Michaelis nepos in Historia Byzantina, cap. 14, interprete Ismaele Bullialdo Jam diu ille [Bajazetes] quibus artibus Constantinopolin invaderet, animo versabat. Non omisit itaque no men obtendere Joannis, qui Manuelis ex fratre nepos'eral, jubetque Manuelem urbe cedere, et Joannem in illam introduci, ad quem naturæ lege imperium pertinebat; pollicebatur insuper cum civibus Constantino poleos deinceps se pacifice acturum. Ibidem paulo post: Manuel deinde coram cœtu nobilium primorumque plebis oratione habita, triremem conscendit cum uxore et liberis, urbe cessit et imperio, Joannique sum mam rerum tradidit. Iterum post panca: Navium magnarum unam conscendit, et Venetias appulit, lustravil que deinceps Mediolanum, Genuam, Florentiam, Ferrariam, totamque Italiam peragravit. Georgius Phranza, lib. Chronici, cap. 20: Tempore procedente cupido imperatorem cepit in Italiam proficiscendi, et auxi lii [contra Turcas] implorandi. Paulo post: Abiturus, Joannem ex fratre nepotem ad urbem interea re gendam, et impetum hostium propulsandum relinquit. Ipse eum despœna conjuge in Peloponnesum solvens, Spariæ eam apud fratrem Theodorum deponit, et in Italiam porro navigationem subit; ac primum Vene tiis exscendit: post ad ducem Mediolanensium pergit, a quo honorificentissime splendidissimeque habitus et muneribus cultus est. Chronographia, ad ann. C. 1399: Aubertus Miræus in Auctario de XVIII. Ad Manuelem Palæologum imperatorem Chrysoloras, qui tum apud Florentinos agebat, invi Latus Mediolanum proficiscebatur. Leonardus Brunus Aretinus in Historia rerum Italicarum sui tempo ris: Apud hunc ego magistrum [Manuelem Chrysoloram] supra biennium fui; institutus sane probabili al que optima disciplina. Tandem imperatore Constantino in Italiam advecin, revocanteque ad se Chrysolorum, abiit ille Florentia, et Mediolanum ad imperatorem suum se contulit. XIX. Cum quibus ægre conciliaverís Paulum Jovium, qui, postquam Tamerlanes [etiam Temires dici solitus] Tartarorum rex Bajazetem Turcarum principem victum cepisset, Chrysoloram in Italia Græcas litteras docendi consilium cepisse narrat in doctorum virorum elogiis cap. 23: Officium quidem [h'ga tif, ait, laboriosa peregrinatione ita implevit, ut in Italia subsisteret, Græcia scilicet præsenti metu libera ia, cum Tamerlanes terror Orientis Bajazetem Othomannum a terribili celeritate fulguris cognomen ade ptum, at Stellam montem vivum cepisset. Itaque Chrysoloras diro Græciæ hoste sublato lætus [Græcarum litterarum studium excitavit] Venetiis primum, et mox Florentiæ, Romæque ac demum Ticini. Tamerla nes enim Bajazeten die Julii 28, anno mundi Græco 6910, Christi 1402, cepit, quemadmodum Georgius Phranza coininemorat. Nam lib. 1 Chronici cum dixisset cap. 21: Manuele hoc imperante, dum urbs ob sidetur, ego in lucem editus sum, anno post homines natos 6909, die Augusti 30: his ibidem cap. 29 subjungit: Vicesimo octavo Julii, Temires Massagetarum, Persarum et Aquilonarium Scytharum rex, Amēram Bajazetem cum uxore et filio Mose, aliisque aulæ optimatibus non paucis cepit, totumque exerci tum illius dissipavit. Ad eumdem annum Tamerlanis hane victoriam [quam aliis annis alii recentiores ascribunt] refert Joannes Leunclavius in Historia Husulmannicæ libro vi: cum quo consentiunt Pau lus Interianus, Ubertus Folieta, Petrus Bizarus, Augustinus Justinianus in Rebus Genuensibus, el Jaco bus Gordus in opere chronologico. XX. Illud extra dubitationein positum, post Bajazetem a Tamerlane captum, multis annis Chrysolo ram nostrum intra Italiam professione litterarum Græcarum fuisse functum. Constantiæ, quo se con tulerat, ut ibidem concilii, quod de trium simul exsistentiunt pontificum Romanorum controversiis ann. C. 1414 celebrari cœpit, spectatorem ageret, diem supremum anno imperatoris Manuelis Palæo Ìogi 24, Christi 1415 obiit. Raphael Maffeus Volaterranus commentariorum lib. xx1: Postremo in con cilium Constan!iense et ipse profectus; in eodem loco exstinctus est. Jacobus Philippus Forestus Bergomas In Chronicorum Supplemento ad ann. C. 1398: Indeque curiam Romanam, cum secutus fuisset, et apud Constantiam, ubi generale concilium celebratur, accessit. Ibidem paulo post: Constantiæ tandom deficiens, a Poggio Florentino discipulo suo melliflua oratione cohonestatus est. Quæ totidem verbis in Chronicon suum Hartmannus Schedelius traustulit. Paulus Jovius in doctorum virorum elogiis cap. 23: Postremo cum ad tollendam pseudopontificum controversiam indicta synodus tanti spectaculi cupidum excivisset, ex auctorato Balthasare Cossa, Constantiæ interiit. Posterior pars Epitaphii, quod Chrysoloræ nostro in ur be Constantia positum est, cujus partem priorem & in inedium protuli: Vir doctissimus, prudentissi mus, optimus qui tempore generalis concilii Constantiensis diem obiit, ea existimatione, ut ab omnibus sacerdolio dignus haberetur. Die 25 Aprilis conditus est anno 1415.